Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. það frv., sem hér liggur fyrir, er um framlengingu á söluskattinum, sem hefur verið álagður og innheimtur nokkur undanfarandi ár. En nú nýlega barst fjhn., sem hafði frv. til athugunar, brtt. frá hæstv. ríkisstj., þar sem hún leggur til, að niður verði felld úr frv. ákvæðin um 2% söluskatt af sölu vara í smásölu, og voru það tilmæli til n. frá hæstv. stjórn, að n. bæri fram brtt, um þetta atriði. N. hefur orðið við þeim tilmælum og flytur því á þskj. 157 brtt. við 2. og 3. gr. frv. Eru þær eingöngu um þetta atriði að fella niður 2% smásöluskattinn, og leggur n. til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum. Ég skal að vísu geta þess, að einn hv. nm. var ekki á fundi, þegar málið var afgr., eins og fram er tekið í nefndarálitinu.



Herra forseti. Það er eingöngu um þingsköp. Áður en greidd verða atkv. um afbrigðin, vil ég láta þess getið, að þetta frv., sem er í 40 greinum og með tilvísun í fjölda lagaboða, sem mjög mikið verk er að kynna sér, hefur fyrst borizt Sjálfstfl. í hendur rétt fyrir kl. 5 í gær og grg. þó ekki fyrr en rétt fyrir kl. 11 í gærkvöld. Það er því með öllu ómögulegt fyrir Sjálfstfl. á þessu stigi málsins að taka afstöðu til þess, hvort hann getur veitt atbeina til þess, að málið verði afgreitt með afbrigðum í Alþingi. Ég hafði skilið það svo, að það væri samkomulag um það, að málinu yrði einungis útbýtt á þessum fundi og afstaða tekin til þess síðar í dag, hvort Sjálfstfl. féllist á afbrigði, og vil láta þann skilning koma hér fram. Mér er það ljóst, að stjórnarflokkarnir hafa það í hendi sér að knýja málið áleiðis, en ég hefði talið, að það væri ekki óeðlilegt, að stærsti flokkur þjóðarinnar ætti þess a. m. k. kost að skoða þetta mál nokkrar klst., áður en afstaða yrði tekin til þinglegrar meðferðar. Við höfum því farið þess á leit, að okkur gæfist tóm til þess í dag að kynna okkur efni frv., og að þeirri athugun lokinni mundum við taka afstöðu til þess, auðvitað efnis frv., en einnig þess, hvort við vildum veita atbeina að því, að málið væri afgreitt með afbrigðum í gegnum þingið. Eins og stendur nú, tel ég ekki fært að greiða atkv. með afbrigðum. Það er þá á ábyrgð stjórnarflokkanna, ef þeir vilja knýja það í gegn.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að ríkisstj. hefur leitað samkomulags við stjórnarandstöðuna um að afgreiða þetta mál fyrir jól. Þetta var gert s. l. ár, og var þá gott samkomulag við stjórnarandstöðuna um að afgreiða málið á stuttum tíma. Í fyrradag bjóst ég við að geta afhent stjórnarandstöðunni með svipuðum hætti og gert var s. l. ár frumvarpið með grg. Frv. var hins vegar ekki tilbúið í gærmorgun, til þess að stjórnarandstaðan gæti hálft daginn fyrir sér til að athuga málið, og frv. var ekki tilbúið fyrr en milli kl. 4 og 5 og þá sent stjórnarandstöðunni, en grg. var ekki til fyrr en milli 10 og 11 og mun ekki hafa komið í hendur Bjarna Benediktssyni, hv. 1. þm. Reykv., sem gert var ráð fyrir að tæki við grg., fyrr en kl. 1l. Af þessum ástæðum höfum við ákveðið í ríkisstj. að óska eftir, að þessum fundi verði frestað til kvölds, til þess að nokkur tími sé fyrir þm. að athuga þetta mál. Ég geri að að engu atriði, hvort afbrigða er leitað nú eða í kvöld, og tel það ekki því máli skipta, að ég get vel fallizt á, að afbrigðanna sé leitað í kvöld.

Forseti (EOl): Það verður orðið við þeirri ósk, sem fram hefur komið um, að atkvgr. um afbrigði fari ekki fram nú, og fundi verður því frestað til kl. hálfníu í kvöld. Fundi er frestað. - Fundarhlé.



Herra forseti. Um leið og frv. þetta er lagt fyrir þessa hv. þingdeild, vil ég til viðbótar þeirri ýtarlegu greinargerð, sem málinu fylgir, segja nokkur orð um það almennt. Aðrir hæstv. ráðh. munu svo sennilega í þessum umr. gera skil þeim þáttum þessa frv., sem heyra undir þeirra verkahring. Ég geri jafnvel ráð fyrir, að sumir muni svo mæla, að mál þetta hefði átt að koma fyrr fram og það sé síðbúið. Ég hygg þó, að þeir, sem bezt til þekkja og vita, við hvaða erfiðleika nú er að stríða í framleiðslumálum þjóðarinnar, muni naumast hafa getað gert ráð fyrir, að það kæmi fyrr fram. Það hefur þurft að leysa þetta sama vandamál svo að segja við hver áramót, og þótt viðfangsefnin hafi verið mun minni en nú, hefur þá stundum dregizt talsvert fram yfir áramót að leggja fram frv. um úrlausn málsins hér á Alþ., til mikils fjárhagslegs tjóns fyrir þjóðina. Erfiðleikar framleiðslunnar hafa stöðugt farið vaxandi, og þeir hafa áreiðanlega aldrei verið meiri en á þessu ári. Af þeim ástæðum einum er málið allt enn vandasamara viðfangs en það hefur nokkurn tíma verið fyrr. En jafnframt hefur það kostað mikla vinnu og mikinn tíma að ræða við þá aðila, sem hér eiga einna mestan hlut að máli. Ríkisstj. hefur rætt þetta mál við stjórn Alþýðusambands Íslands og fjölmenna nefnd fulltrúa, er síðasta þing Alþýðusambands Íslands valdi til þess að ræða þessi mál við ríkisstj. Stjórn Stéttarsambands bænda og framleiðsluráð landbúnaðarins hafa haft þetta mál til meðferðar. Málið hefur verið rætt og um það samið við sjómenn á togurum og sjómenn á bátum. Það hefur verið rætt við stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, bátaútvegsmenn, togaraeigendur og frystihúsaeigendur. Allt hefur þetta verið gert til þess að reyna að samræma sjónarmiðin. Ríkisstj. telur, að þessar viðræður hafi borið þann árangur, að vel hafi tekizt og friðsamleg lausn þessa stóra vandamáls sé tryggð með samtökum framleiðslustéttanna og launþega í framkvæmd. Það er því sannfæring ríkisstj., að þeim tíma, sem varið hefur verið til þess að ræða lausn þessara mála við framangreinda aðila, hafi verið mjög vel varið, og tryggt sé, að þrátt fyrir þessar nauðsynlegu tafir geti frv. þetta fengið samþykki næstu daga, þ. e. a. s. nægilega snemma til þess, að framleiðslan geti haldið áfram með fullum rekstri og ekki komi til þeirra stöðvana, sem stundum hafa orðið afleiðingar þeirra aðgerða í efnahagsmálum, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum. Með þessum nýju vinnubrögðum telur ríkisstj. mikið unnið, því að það er stórt hagsmunamál fyrir þjóðina, að framleiðslan þurfi ekki að stöðvast. Það kemur áreiðanlega engum á óvart, að frv. þetta er flutt. Allir, sent fylgzt hafa með hraðvaxandi verðbólgu á síðustu árum og hrörnandi hag framleiðslunnar fljótlega eftir að síðustu bráðabirgðaráðstafanir voru gerðar, munu hafa gert sér ljóst, að hjá stórfelldum ráðstöfunum varð ekki komizt til þess að fyrirbyggja algerða stöðvun útflutningsframleiðslunnar og koma í veg fyrir þær ægilegu afleiðingar, sem það hefði haft í för með sér. Nokkru eftir að núverandi ríkisstj. tók við völdum, fékk hún þekktan erlendan hagfræðing til þess ásamt íslenzkum hagfræðingum að rannsaka hag framleiðslunnar. Varð niðurstaðan sú, að til þess að útflutningsframleiðslan gæti haldið áfram, þyrfti að flytja yfir til hennar með einhverju móti um 500 millj. kr., þar með talið það fjármagn, sem varið hefur verið með bátagjaldeyri og úr framleiðslusjóði henni til aðstoðar. Við enn nánari athugun ýmissa íslenzkra hagfræðinga og sérfróðra manna hefur niðurstaðan orðið svipuð á tekjuþörfum ýmissa greina útflutningsframleiðslunnar. Auk þess hefur tekjuþörf ríkissjóðs vaxið vegna vaxandi verðbólgu. Það er ekki auðvelt verk að afla þessa fjár, án þess að það komi við hag margra. En þetta er það vandamálið, sem núverandi ríkisstj. þurfti að mæta, og ekki varð í kringum það komizt. Ráðstafanir þær, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, hafa einatt reynzt bráðabirgðaráðstafanir í framkvæmd. Bent hefur verið á, að ein meginorsök þess hafi verið sú, að ráðstafanirnar hafi verið gerðar án samráðs við vinnustéttirnar. Reyndin hefur því orðið sú, að ýmsar þeirra hafa snúizt gegn þeim, þær hafa talið þær andstæðar hagsmunum sínum, vegna þess að eigi hefðu samtímis verið gerðar ráðstafanir til þess að stöðva verðbólguna. Afleiðingarnar hafa orðið þær, að dýrtíðin hefur aukizt hröðum skrefum, hagur útflutningsframleiðslunnar farið versnandi og þurft hefur að gera nýjar ráðstafanir við hver áramót. Núverandi ríkisstj. tók við völdum með því fyrirheiti að reyna að stöðva verðbólguna í samráði og samstarfi við launþega, bændur og aðra vinnandi framleiðendur og velja leið eða leiðir til þess að koma í veg fyrir stöðvun framleiðslunnar í samráði við þessar stéttir, til þess að reyna að skapa gagnkvæmt traust milli ríkisstj. og stéttanna og til þess að ríkisstj. og þær gætu ráðizt sameiginlega gegn vandanum í stað þess að standa í deilum. Eitt af fyrstu verkum þessarar ríkisstj. var að ná samkomulagi við bændur og launþega um það, að þeir féllu frá hækkun kaupgjalds og afurðaverðs, sem þeir áttu samkvæmt samningum og lögum. Þetta samþykki fékkst með því skilorði, að gerðar yrðu ráðstafanir til þess, að verðlag hækkaði ekki almennt til næstu áramóta og að kaupmáttur launanna yrði ekki rýrður, meðan leitað væri að lausn í þeim málum, sem hér liggja fyrir. Þetta hefur tekizt, og mun það almenn skoðun landsmanna, að þetta fyrsta spor hafi verið til mikils gagns, Það orkar ekki tvímælis, að ef kaupgjaldið og afurðaverðið hefði hækkað, - það var alveg óumflýjanlegt, ef ekki voru ráðstafanir gerðar, - og ef þessar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar, hefði útflutningsframleiðslan verið miklum mun verr á vegi stödd og málefni hennar jafnvel verið lítt leysanleg nú. Eins og frv. ber með sér, er gert ráð fyrir, að þetta fyrrnefnda samkomulag haldist. En eins og tekið var fram á síðasta hausti, voru þær ráðstafanir, sem gerðar voru, aðeins fyrsta skrefið í rétta átt til þess að koma í veg fyrir vöxt verðbólgunnar. Það lá ljóst fyrir, eins og margoft var sýnt fram á í kosningabaráttunni, sem fór fram á miðju s. l. sumri, og svo sem ég hef áður rakið, að stórfelldar ráðstafanir þurfti að gera við þessi áramót til þess að koma í veg fyrir stöðvun framleiðslunnar. Þær tekjur, sem aflað var í byrjun þessa árs, voru fyrirsjáanlega alls ekki nægilegar til þess að halda framleiðslunni á floti árið út. Verðbólgan jókst, og þess vegna varð ekki hjá því komizt að hækka uppbæturnar til framleiðslunnar. Það er gerð grein fyrir aukinni tekjuþörf ríkissjóðs og aukinni tekjuþörf til að halda útflutningsframleiðslunni á floti í greinargerðinni fyrir þessu frv. og einnig hvernig er áætlað að afla teknanna. Ég geri naumast ráð fyrir, að þessi tekjuþörf verði í nokkrum verulegum atriðum vefengd. Þó tel ég rétt og skylt að gera hv. Alþ. nánari grein fyrir þessu í samræmi við nákvæmustu áætlun, sem völ er á, en við það hefur komið í ljós, að 7 millj. kr. mismunur er frá því, sem áætlað er í greinargerðinni. Nýju gjöldin eru hækkuð og á lögð sem hér segir: 1) Hækkun innflutningsgjalds af öðrum vörum en brýnustu nauðsynjum og helztu rekstrarvörum sjávarútvegsins og landbúnaðarins og yfirfærslugjöld af sömu vörum 163 millj. kr. 2) Gjald af ýmsum duldum greiðslum o. fl. 30.7 millj. kr. 3) Gjald af innlendri framleiðslu og þjónustu 19.9 millj. kr. 4) Gjöld af bifreiðum og ferðakostnaði erlendis 11.7 millj. kr. 5) Gjald af innlendum tollvörutegundum 5.5 millj. kr. 6) Greiðsla frá gjaldeyrisbönkunum 10 millj. kr. Samtals 240.8 millj. kr. Áætlað er, að fénu verði varið þannig: 1) Auknar uppbætur til sjávarútvegsins 1957. a) Auknar uppbætur til bátaútvegsins 38.6 millj. kr. b) Auknar uppbætur til torgaranna 38 millj. kr. c) Auknar uppbætur til fiskvinnslu 9.2 millj. Samtals 85.8 millj. kr. 2) Hækkun verðuppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir 20 millj. kr. 3) Halli framleiðslusjóðs 1956 20.7 millj. kr. 4) Eftirstöðvar innflutningsréttinda 1956 15 millj. kr. 5) Vegna olíufarmgjalda 22.5 millj. kr. 6) Vegna aukinnar niðurgreiðslu á innlendum afurðum 24 millj. kr. 7) Vegna atvinnuaukningar, raforkumála o. fl. 50 millj. kr. Samtals 238 millj. kr. Vandamálið er að afla þessara tekna, og það er ekki auðvelt að afla þessara tekna þannig, að sem minnst komi við hag þeirra stétta, sem ríkisstj. hefur heitið að hafa samráð við um lausn málsins, þeirra stétta, sem einna minnst hafa úr að spila í þjóðfélaginu. Viðræðurnar undanfarnar vikur og viðleitni ríkisstj. hefur öll beinzt í þá átt að leysa þetta mál þannig, að í sem mestu samræmi væri við vilja launþega, bænda og annarra vinnandi framleiðenda, sem hafa mesta sameiginlega hagsmuni af því, að nauðsynlegum tekjuþörfum framleiðslunnar sé borgið. Í samræmi við þessi sjónarmið fyrst og fremst hyggst ríkisstj. gera verulegar breytingar á því fyrirkomulagi tekjuöflunar, sem verið hefur undanfarin ár í sambandi við stuðning útflutningsframleiðslunnar. Ráðgert er, að svokallað bátagjaldeyriskerfi verði lagt niður, framleiðslugjald af innfluttum vörum verði einnig afnumið ásamt söluskatti í smásölu. Það, sem kemur í þess stað, er innflutningsgjald af innfluttum vörum, og er það mishátt eftir tegundum, en jafnframt er gert ráð fyrir nokkurri hækkun á núverandi gjöldum af innlendri þjónustu og iðnaðarframleiðslu. Eins og ég áður gerði grein fyrir, hefur tekjuþörfin aukizt, og til þess að mæta þessari tekjuþörf eru gjöld hækkuð af ýmsum vörutegundum, sem sízt verða taldar til brýnna nauðsynja, hækkaður ferðakostnaður erlendis, gjald tekið af innlendum tollvörutegundum, leyfisgjöld af innfluttum bifreiðum, lagt er gjald á sölu farmiða til og, frá útlöndum, ýmsar tegundir tryggingargjalda og hækkað gjald af innlendri framleiðslu og þjónustu. Eins og frv. ber með sér, er gert ráð fyrir, að gjaldeyrisbankarnir greiði tiltekinn hluta yfirfærsluþóknunarinnar, en fjár þess, sem á vantar, er aflað með almennu yfirfærslugjaldi, sem bankarnir munu innheimta af seldum gjaldeyri fyrir vörur og ýmsar duldar greiðslur. En til þess að koma í veg fyrir, að gjald þetta leggist á allar vörur, hefur jafnhátt gjald á ýmsum innfluttum vörum ýmist verið fellt niður eða lækkað frá því, sem verið hefur, Engin ný gjöld eru lögð á innflutning brýnustu nauðsynja né helztu rekstrarvörur útflutningsframleiðslunnar. Er hér um að ræða 421 millj. kr. cif., miðað við árið 1955, og er það um 36% innflutningsins. Ríkisstj. hefur af fremsta megni reynt að haga tekjuöflun þeirri, sem ekki verður með neinu móti hjá komizt, þannig, að sem minnst íþyngi þeim mönnum í þjóðfélaginu, sem minnst hafa úr að spila. Hefur ríkisstj. einnig talið sér skylt að gera auk þessa og nú samstundis ráðstafanir til þess, að ekki hljótist ónauðsynlegar verðhækkanir af þessari löggjöf. Í fyrsta lagi verða ráðstafanir gerðar til lækkunar á álagningu milliliða. Enn fremur telur ríkisstj„ að eins og efnahagsmálum er nú komið, sé óhjákvæmilegt að lögleiða strangara verðlagseftirlit til þess að tryggja neytendur gegn óhóflegu vöruverði og reyna að koma í veg fyrir vaxandi verðbólgu. Að lokum vil ég af hálfu ríkisstj. lýsa yfir því, að hún hefur samþykkt að beita sér fyrir aðgerðum, sem hún telur líklegar til þess að stuðla að því, að þær ráðstafanir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., nái tilgangi sínum. Munu frv. verða lögð fyrir Alþ. um, þau efni, sem nú skal greina: 1) Um skatt af stóreignamyndun. Innstæður í lánsstofnunum, innlánsdeildum sem og opinber verðbréf verða undanþegin skattinum. Skattálagningin miðast við, að skatturinn nemi a. m. k. 80 millj. kr., sem greiðist að nokkru við álagningu, en að öðru leyti á nokkrum árum. 2) Um lækkun tekjuskatts af lágum tekjum. 3) Um aukinn skattfrádrátt fyrir fiskimenn, 4) Um endurskipulagningu fisksölunnar til útlanda. 5) Um endurskipulagningu bankamálanna, 6) Um húsaleigu. Og auk þess: Álagning milliliða verði lækkuð verulega. Byggingarsjóði verkamanna verði tryggt aukið fé. Hækkuð verði ræktunarframlög til þeirra bænda, sem ekki hafa náð tiltekinni túnstærð, og aukinn stuðningur við nýbýlastofnun frumbýlinga. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja um þessar ráðstafanir. Þær koma fram, undireins og búið er að undirbúa málin. Ég legg nú til, að máli þessu verði vísað til 2. umr. og fjhn, Málið er þess eðlis, að það þarf skjóta afgreiðslu og dráttur á afgreiðslu þess gæti valdið miklu tjóni, eins og hv. alþm. er kunnugt.



Herra forseti. Um hver áramót nokkur undanfarin ár hefur það verið vandamál ríkisstj. og Alþ., hvernig tryggja ætti rekstur útflutningsatvinnuveganna á komandi ári. Eins og öllum er kunnugt, hafa þær ráðstafanir, sem þannig hefur borið að, tekizt mjög misjafnlega, og er þar skemmst að minnast, hvernig til tókst um síðustu áramót í þessum efnum, en þá tókst svo til, að mikill hluti fiskveiðiflotans lá óstarfræktur nær allan janúarmánuð. Sú framleiðslustöðvun orsakaðist af því, að ekki hafði orðið samkomulag í ríkisstj. á þeim tíma við frameiðendur um það, hvernig skipa skyldi málum framleiðslunnar á þessu ári. Þessi reynsla frá upphafi ársins 1956 var mjög á sömu lund og hafði verið nokkur undanfarin ár. Þá höfðu verið allharðar deilur á milli ýmissa aðila um það, hvernig koma ætti fyrir þessum málum, Ýmist var það svo, að það voru sjómenn á fiskiskipaflotanum, sem gerðu vinnustöðvun, vegna þess að þeir undu ekki sínum hag, vinnufólk í landi gerði vinnustöðvun, af því að það vildi ekki una þeim ráðstöfunum, sem ákveðnar höfðu verið, eða þá að eigendur framleiðslutækjanna neituðu beinlínis að reka þau, vegna þess að ekki hafði tekizt samkomulag við ríkisstj. Það var öllum ljóst, að þær ráðstafanir, sem að lokum tókst þó samkomulag um í lok janúarmánaðar s. l., voru þess eðlis, að þær gátu ekki tryggt, að framleiðslan gengi með eðlilegum hætti út allt árið, enda fór svo, að á miðju ári var þannig komið, að fyrrv. ríkisstj. varð að grípa til þess til að tryggja, að síldveiðarnar yfir sumarmánuðina færu fram með eðlilegum hætti, að hún varð að lýsa yfir allverulega auknum framleiðsluuppbótum til þeirra, sem síldveiðarnar stunduðu, og þetta varð að gerast, án þess að nokkurra nýrra tekna væri aflað til þess að standa undir þessum nýju útgjöldum. Þegar núverandi ríkisstj. tók við, var svo komið hjá ýmsum greinum atvinnulífsins, einkum sjávarútvegsins, að þar lá við fullkominni stöðvun. Þannig var þetta með togaraflotann. Það varð því, þegar komið var fram á haustið, að grípa til sérstakra viðbótarráðstafana til þess að reyna að halda togurunum úti. Einnig var svo ástatt, að ekki hafði verið samið um neinn stuðning við bátaflotann, til þess að hann gæti stundað síldveiðarnar hér við Suðvesturland að haustinu til. Núverandi ríkisstj. varð því að taka við þessum vanda strax á sínum fyrstu dögum og semja um ákveðnar bætur til handa framleiðendum í þessum efnum, og skipti þetta vitanlega allt saman talsvert verulegum fjárhæðum. Þannig var sem sagt ástandið í þessum efnum og sá vandi, sem við blasti. Þegar leið að áramótum og þurfti að gera nýjar ráðstafanir fyrir hið komandi ár, þá þurfti einnig að mæta verulega háum útgjöldum, sem voru beinar skuldahrúgur frá því ástandi, sem hafði skapazt á framleiðsluárinu 1956. Bein afleiðing þeirra ráðstafana, sem samþ. voru í upphafi ársins, voru svo þær, að allt verðlag í landinu hafði hækkað verulega, vegna þess að tekna vegna hinna nýju ráðstafana var aflað á þann hátt, að lagðir voru á nýir tollar og skattar, sem gengu mjög jafnt yfir allan innflutning. En hinar almennu verðhækkanir leiddu svo vitanlega af sér hækkun á verðlagsvísitölunni og kaupgjaldsvísitölunni, og kaup fór verulega hækkandi á árinu. Allt þetta þýddi það í raun og veru, að þær ráðstafanir, sem nú þurfti að gera um þessi áramót, hlutu að vera miklum mun kostnaðarsamari en þær höfðu verið nokkru sinni áður. Nú lá það sem sagt fyrir, að það þurfti að veita togaraflotanum miklu meiri stuðning en áður hafði verið gert. Nú lá það einnig fyrir, að það varð að veita bátaflotanum meiri stuðning en áður. Og allar líkur bentu að sjálfsögðu til, að það þyrfti einnig að veita öllum fiskvinnslustöðvum allverulega aukna aðstoð, þar sem útgjöld þeirra höfðu stórlega vaxið á árinu með hækkandi verðlagi og hækkandi kaupi. Við þetta allt saman bættist svo það, að nú, þegar leið að áramótum, varð stórkostleg verðhækkun vegna utanaðkomandi áhrifa á einni af aðalrekstrarvörum útgerðarinnar, sem sagt brennsluolíum. Þær ráðstafanir, sem felast í því frv., sem hér hefur verið lagt fram, og eiga að tryggja rekstur útflutningsframleiðslunnar á næsta ári, eru fyrst og fremst þýðingarmeiri og gagnlegri fyrir framleiðsluna, þar sem það liggur fyrir, að þær eru byggðar í meginatriðum á samkomulagi við alla þá aðalaðila, sem hér eiga hlut að máli. Nú hefur tekizt að ná samkomulagi um rekstrargrundvöll við bátaeigendur og ekki aðeins við þá eina, heldur einnig við sjómennina, sem eiga að vinna á bátaflotanum. Nú hefur einnig tekizt að ná samkomulagi við togaraeigendur og einnig við sjómennina, sem vinna á togurunum. Þá hefur tekizt samkomulag við aðaleigendur fiskvinnslustöðva um það fiskverð, sem þær eiga að greiða veiðiflotanum á þessu ári, og einnig hefur svo það verið tryggt, að launþegar í landi og bændur sætta sig við þær ráðstafanir, sem hér er byggt á. Í þessum efnum er hér um grundvallarmun að ræða frá því, sem áður hefur verið. Ég vil í þessu efni minna á það, að þegar gengið var frá þessum málum í upphafi ársins, þá var t. d. þannig á málunum haldið, að þó að stuðningurinn við togaraútgerðina þá liti út á pappírnum sem allverulegur, varð hann að engu strax sömu dagana og var verið að veita hann samkv. lögum frá Alþ. Öll hin aukna aðstoð, sem þá var samþ., hvarf úr höndum togaraútgerðarmanna í stórhækkað verð á olíu, sem þá var heimilað um sama leyti, og í beina fiskverðslækkun á einni aðalframleiðsluvöru togaranna, sem einnig var þá samþ. um sama leyti. Þá urðu togaraeigendur einnig að samþ., einnig þessa sömu daga, allverulega hækkun á kaupi togarasjómanna. Þannig var það, að sá stuðningur, sem veittur var togurunum, hvarf þá strax fyrstu dagana, og þeir sátu eftir í sömu rekstrarvandræðunum og þeir höfðu verið, strax dagana eftir að lausnin hafði verið tilkynnt. Svipað mátti segja um bátaeigendur og aðra, að þegar búið var að veita þeim nokkra aðstoð, urðu þeir að hefja glímu við sjómennina á fiskiskipaflotanum með vitanlega tilheyrandi útgjöldum vegna rekstrar bátanna. En nú hafa þessi vandamál verið leyst öll í einu, þannig að tillit hefur verið tekið til allra, að því leyti til sem rétt hefur þótt og sanngjarnt hefur verið, og ætti því allur veiðifloti okkar að geta hafið rekstur án verulegra truflana strax frá n. k. áramótum að telja. Á þessu er vitanlega gífurlega mikill munur frá því, sem áður hefur verið. Í þessu frv. er einnig gert ráð fyrir því að tryggja bæði bátaflotann og togaraflotann fyrir óvæntum hækkunum í sambandi við útgjöld af olíukostnaði. Þá er einnig gert ráð fyrir því í þessu frv. að breyta allverulega til um form á þeim stuðningi, sem hinum einstöku greinum sjávarútvegsins er veittur. Bátaflotinn hefur að undanförnu notið nokkurs stuðnings frá hinu svonefnda bátagjaldeyriskerfi. Nú er þetta kerfi lagt niður, og hafa því bátaútvegsmenn ekki lengur með það að gera að selja hluta af gjaldeyrinum með því sérstaka álagi, sem þeir hafa gert að undanförnu. Þess í stað eiga bátaútvegsmenn nú til viðbótar við hið fastskráða fiskverð, sem fiskvinnslustöðvarnar munu greiða hverjum bát, að fá úr útflutningssjóði, sem stofnaður verður, fasta greiðslu, sem miðuð er við hundraðshluta af útflutningsverðmæti þeirra afurða, sem bátarnir framleiða og fluttar eru á erlendan markað. Þá verða einnig gerðar ráðstafanir til þess, að þessar útflutningsuppbætur berist bátaeigendum hraðar en bátagjaldeyriskerfið hefur skilað þeim því fé, sem þeir fengu með þeim hætti, og einnig verða gerðar ráðstafanir til þess að tryggja, að sá hlutur, sem hver einstakur bátseigandi fær út úr þessu og þarf vegna sinnar margvíslegu útgjalda, m. a. til kaupgreiðslu, komi til hvers einstaks báts miklu fyrr en áður var. Eftir áætlun er metið, að aukinn stuðningur við bátaútgerð landsmanna muni nema samkv. þessu frv. um 36–38 millj. kr., miðað við ársrekstur. Stuðningurinn við togaraflotann er líka stórlega aukinn frá því, sem verið hefur. Þar verður áfram um fasta daggreiðslu að ræða, miðað við úthaldsdag hvers skips. En nú verða daggreiðslur til togaranna gerðar misjafnar eftir því, hvaða veiðar skipin stunda. Þannig er gert ráð fyrir því, að daggreiðslur til þeirra skipa, sem stunda saltfiskveiðar, verði 6 þús. kr., en daggreiðslur til þeirra, sem stunda ísfiskveiðar og landa innanlands, verði 5 þús. kr., eins og áður var, en daggreiðslur til skipa, sem sigla á erlendan markað, verði hins vegar nokkru lægri en þær hafa verið. En jafnframt þessu er svo gert ráð fyrir því, að fiskverð frá fiskvinnslustöðvum í landinu hækki til togara sem nemur 22 aurum á hvert kg fyrir þorsk og 23 aurum fyrir hvert kg af karfa. Það kann að vera, að ýmsum finnist, að sá stuðningur, sem hér er veittur togaraútgerðinni, sé æði mikill, þar sem hér er um að ræða upphæð, sem mun nema í kringum 38 millj. kr., miðað við fullan rekstur allra skipanna allt árið, en skipin eru í kringum 41 skip, sem þessa stuðnings njóta. Ástæðan er einfaldlega sú að hallarekstur á togaraútgerðinni hefur verið allt þetta ár alveg gífurlega mikill. En með þessum stuðningi og með því að aðalrekstrarvörur togaranna, eins og brennsluolía, og einnig kaupgjald verður nokkuð jafnt yfir árið, þá standa vonir til þess, að nú ætti meðaltogari að geta staðið undir öllum sínum útgjöldum og að rekstur þeirra gæti því orðið með eðlilegum hætti, sem ekki er hægt að segja að rekstur þeirra hafi verið. Þá er í frv. einnig gert ráð fyrir nokkrum auknum stuðningi við fiskvinnslufyrirtæki. Þar er þó um mjög smávægilega aukningu að ræða frá því, sem verið hefur, þar sem við athugun þótti koma í ljós, að verulegur hluti af hraðfrystihúsum landsins mundi geta unnið við þau kjör, sem þau hafa búið við. En þó er gert ráð fyrir því, að til allrar fiskvinnslunnar í landinu muni útgjöldin aukast um um það bil 9 millj. kr. Þessi aukning fer að verulegu leyti í aukið framlag til vinnslu á smáfiski, sem er miklum mun dýrari í vinnslu, en greitt er hins vegar sama verð fyrir af fiskkaupendum. Einnig er gert ráð fyrir að auka allverulega stuðninginn við vinnslu á ýsu, en vinnslan á þeim fiski hefur reynzt mjög óhagstæð á þessu ári. Ætla verður svo að sjálfsögðu fiskvinnslufyrirtækjunum nokkuð aukið fé, þar sem þeim er nú gert að skyldu að greiða talsvert hærra verð til togaraflotans en fiskvinnslustöðvarnar hafa gert á þessu ári. Þær greiðslur, sem ég hef nú nefnt og allt má telja sem aukið framlag til þess að tryggja rekstur sjávarútvegsins á næsta ári, nema um það bil 85 millj. kr. En með því að nú er gert ráð fyrir að leggja niður bátagjaldeyriskerfið, verður að gera ráð fyrir því að leysa út nokkuð af þeim vanskilum, sem myndazt hafa á þann hátt, að bátaeigendur hafa ekki fengið greitt út úr því kerfi það, sem þeim ber, ekki miðað við rekstrardag. Ef bátagjaldeyriskerfið hefði verið í gildi áfram, hefðu bátaútvegsmenn að vísu fengið þessar bætur, en þeir hefðu að sjálfsögðu þurft að bíða miklum mun lengur en ætlazt er til með því, að þetta kerfi er lagt niður og nýtt tekur við. Af þessum ástæðum verður að afla nýrra tekna til þess að leysa út þessi vanskil, upphæð sem nemur um 15 millj. kr. Áætlað er svo, að verja þurfi á næsta ári til verðlækkunar á olíu um 22 millj. kr., og er þá miðað við það útlit, sem nú er í þeim efnum. Þó er reiknað með, að þegar kemur fram á sumarið ætti verðlag að geta lækkað með lækkandi frögtum, en þær eru að jafnaði hæstar einmitt yfir vetrarmánuðina. Þá er gert ráð fyrir því, að hinn nýi útflutningssjóður verði að taka á sig a. m. k. 22 millj. kr., sem eru skuldir frá framleiðslusjóði þeim, sem einnig er gert ráð fyrir að leggja niður með þessum lögum. Það má því segja, að vegna sjávarútvegsins beint eða óbeint, þegar einnig er tillit tekið til skuldagreiðslna, sem upp hafa safnazt, þurfi að afla tekna og sé aflað nýrra tekna með þessu frv. um það bil 144 millj. kr. Þessi fjárhæð, 144 millj. kr., er að vísu geysihá fjárhæð, og þess verður æði oft vart, að menn efist um, að það sé þörf á því, miðað við núverandi rekstrarskilyrði útgerðarinnar, að greiða henni alla þessa fjárhæð. En eins og ég hef greint frá, þá er ekki öll þessi fjárhæð, sem hér er nefnd, tilheyrandi einu rekstrarári, heldur a. m. k. tveimur, og einnig tilheyrandi óvæntum atburðum eins og í sambandi við verðhækkun á olíu. En það verður að horfast í augu við þá staðreynd, að afkoma sjávarútvegsins hefur yfirleitt verið mjög léleg, og það er eitt af því þýðingarmesta í okkar þjóðfélagi að gera úrbætur í þeim efnum, þannig að þessi undirstöðuatvinnuvegur geti endurnýjað tæki sín og staðið undir eðlilegri aukningu án sérstakra styrkja eða hjálpar með árlegum ráðstöfunum, að hann geti byggt upp slíka sjóði sjálfur. Það skal hins vegar játað, að það má vel vera, að hægt sé að koma fram ýmsum þeim ráðstöfunum í rekstri hinna ýmsu greina sjávarútvegsins, sem miðað gætu að því að lækka þar rekstrarútgjöld, og af þeim ástæðum hefur líka orðið samkomulag nú á milli sjútvmrn. og bátaútvegsmanna og togaraeigenda, að skipuð verði sérstök nefnd með fulltrúum útvegsmanna og fulltrúum, sem ráðuneytið skipar, til þess að taka þau mál til sérstakrar athugunar, hvort ekki er hægt að draga úr ýmsum útgjöldum, sem á rekstrinum hvíla nú, og minnka á þann hátt þann opinbera stuðning, sem veittur er m. a. með ráðstöfunum þessa frv. Ef reynslan leiðir í ljós, að hægt er eftir athugun þessara mála að draga þar úr ýmsum útgjöldum, þá vitanlega kæmi það öllum til góðs. Eins og segir í grg. þessa frv., er svo gert einnig ráð fyrir því að afla enn frekari tekna en sem samsvarar þessum útgjöldum, sem ég hef hér gert aðallega grein fyrir, en þar er fyrst og fremst um ýmsar verklegar framkvæmdir að ræða beint eða óbeint á vegum ríkisins. Af þeim ástæðum hefur þurft að afla hér nýrra tekna, sem nema um 230–240 millj. kr. Það hefur nú verið gerð hér grein fyrir því af öðrum, hvernig þessara tekna er aflað í stórum dráttum, og skal ég því ekki fara út í það, en vildi aðeins segja það, að reynt hefur verið, eftir því sem mögulegt hefur verið, að afla þessara tekna á þann hátt, að hin nýju gjöld hvíldu með sem minnstum þunga á herðum almennings í landinu, en þeir kæmu hér til og stæðu undir þessum miklu millifærslum m. a. til stuðnings framleiðslunni, sem aðra og betri aðstöðu hafa til þess, og vegna þess er hér gert ráð fyrir, að lagður verði á hina ríku í landinu, þá, sem safnað hafa stóreignum á undanförnum árum, nýr skattur, sem áætlað er að nemi a. m. k. 80 millj. kr. Hér er einnig gert ráð fyrir því, að bankar landsins, sem hafa hagnazt vel á undanförnum árum, m. a. á skiptum sínum við atvinnuvegina, leggi hér einnig nokkuð af mörkum. Gert er einnig ráð fyrir því í sambandi við breytingar á verðlagsmálum varðandi sölu á olíu, að olíusalarnir í landinu verði látnir taka á sig mjög verulegan hluta af þeirri hækkun á olíunni, sem fyrirsjáanleg er og skollin er á, eins og flestum er kunnugt, og er þar að sjálfsögðu um viðbót að ræða við þá beinu niðurgreiðslu á olíu, sem gert er ráð fyrir samkv. þessu frv. Þá er nú gert ráð fyrir því á óbeinan hátt að láta innflutningsverzlunina í landinn taka sinn þátt í því að standa undir þessum gjöldum, en það verður gert með þeim hætti, að fyrirskipuð verður allveruleg lækkun á heildsöluálagningu, en á þann hátt á að vera hægt að lækka vöruverðið væntanlega til samræmis við þá óhjákvæmilegu hækkun í ýmsum greinum, sem leiðir annars af hinum nýju gjöldum. Þá hefur einnig verið reynt að afla teknanna eftir ýmsum öðrum leiðum, þannig að hinar nýju álögur hvíldu með sem minnstum þunga á öllum nauðsynlegri varningi. Það er að vísu ekki gott að spá miklu um það, hvernig þessar ráðstafanir munu reynast í framkvæmd. Ég hins vegar er þeirrar skoðunar, að þar sem þessar ráðstafanir eru byggðar á samkomulagi þeirra aðila, sem hér eiga mestan hlut að máli, þá sé full ástæða að vænta þess, að þær muni duga á annan hátt og betur en þær ráðstafanir, sem framkvæmdar hafa verið á undanförnum árum. En það skiptir vitanlega höfuðmáli, að svo takist til með framkvæmd verðlagsmálanna í landinu, að ekki verði um almenna vöruverðshækkun að ræða, og þar af leiðandi þurfi ekki að koma til kauphækkana, sem jafnframt mundi þýða aukinn framleiðslukostnað. Takist með nýju verðlagseftirliti og lækkun á heildsöluálagningu og öðrum slíkum ráðstöfunum að halda verðlaginu í skefjum, þá efast ég ekki um, að næstkomandi ár mun verða fyrir sjávarútveginn í heild og allar greinar hans miklum mun hagstæðara rekstrarár en hann hefur búið við á undanförnum árum. En það einmitt, ef svo tækist til, að sjávarútvegurinn gæti verið rekinn af fullum krafti allt árið og án hallarekstrar, gæti þýtt það, að ekki þyrfti að grípa til neinna nýrra álaga um næstu áramót og hann gæti haldið áfram sínum rekstri með eðlilegum hætti og aukið á tekjuöflun þjóðarheildarinnar og staðið á eðlilegan hátt undir endurnýjun og aukningu. Ég geri mér vonir um það, og það hygg ég, að framleiðendur við sjávarsíðuna geri einnig yfirleitt, að þær ráðstafanir, sem felast í þessu frv., þýði verulega breytta aðstöðu til hins betra fyrir sjávarútveginn sem heild.



Herra forseti. Í öllum umræðum um efnahagsmál, sem eiga að vera málefnalegar, verður að hafa þrjár meginstaðreyndir í huga: Í fyrsta lagi, að raunverulegar þjóðartekjur og þar með lífskjör almennings ákvarðist annars vegar af framleiðslu þjóðarinnar og hins vegar af verði útfluttrar vöru í samanburði við innflutta vöru. Í öðru lagi, að þjóðarframleiðslan ákvarðast af því, yfir hvaða framleiðslutækjum þjóðin hefur að ráða, hvernig þau eru nýtt og hvernig þjóðin kann með þau að fara. Og í þriðja lagi, að aukning framleiðslutækjanna getur aldrei orðið meiri en svarar sparnaði þjóðarinnar og erlendum lántökum. Þessar staðreyndir verður alltaf að hafa í huga, þegar reyna á að dæma skynsamlega um ákveðnar efnahagsaðgerðir. Á efnahagsaðgerðir er hægt að beita og á að beita tvenns konar mælikvarða: Annars vegar þeim, hvort ráðstafanirnar auka þjóðartekjurnar og efla sparnaðinn. Um þessi atriði mundu nú flestir sammála. Og svo hins vegar, hver áhrif ráðstafanirnar hafa á skiptingu þjóðarteknanna. Á þetta atriði leggja allir vinstri sinnaðir menn einnig áherzlu. Ef við dæmum þær ráðstafanir, sem hér er lagt til að gerðar verði, verðum við að beita á þær þessum tveim mælikvörðum og spyrja okkur sjálfa annars vegar: Miða ráðstafanirnar að því að auka þjóðartekjurnar og efla sparnaðinn? Og svo hins vegar: Hver áhrif hafa þær á skiptingu þjóðarteknanna? Miða þær að því að jafna þjóðartekjurnar, eins og hlýtur að vera sjónarmið vinstri sinnaðra manna? Núverandi ríkisstj. stóð frammi fyrir erfiðum staðreyndum í efnahagsmálunum, þegar hún tók við störfum á s. l. sumri. Erfiðasta staðreyndin var sú, að um langan aldur hefur verið um verðbólguþróun að ræða hér á landi. Það var og um að ræða mikinn halla á útflutningsatvinnuvegum þjóðarinnar, og það var um að ræða greiðsluhalla gagnvart útlöndum. Alvarlegasta einkenni ástandsins var það, að um verðbólgu var að ræða. Hin tvö sjúkdómseinkennin, hallinn á útflutningsframleiðslunni og greiðsluhalli við útlönd, eru náskyld því, standa í beinu órofa sambandi við það, að um verðbólguþróun hefur verið að ræða. Ókostir verðbólguþróunar eru mjög margs konar, en það er þess vert að fara um það örfáum orðum. Undir þeim kringumstæðum eykst framleiðslukostnaður útflutningsframleiðslunnar í sífellu, án þess að hækkun verði á erlendu verði hennar, og það leiðir svo til taprekstrar í útflutningsatvinnuvegunum. Sparnaður þjóðarinnar fer minnkandi, fjárfestingin verður óheilbrigð að ýmsu leyti, eignaskiptingin raskast, og það verður greiðsluhalli við útlönd. Þau alvarlegu sjúkdómseinkenni, sem verðbólguþróunin leiddi í ljós hér, voru þau, að verðlag hér innanlands hefur verið og er enn miklu hærra en erlendis, eins og erlenda verðlagið er mælt í gengisskráningunni. Framleiðsluvísitala hér á Íslandi hefur síðan 1950 hækkað um rúmlega 80%, í Danmörku hefur hún hækkað um 36%, í Bretlandi hefur hún hækkað um 40%, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Í gengisskráningunni er krónan því ofmetin. Kaupmáttur krónunnar erlendis er meiri en kaupmáttur krónunnar innanlands. Þetta hlýtur að valda útflutningsatvinnuvegunum miklum erfiðleikum. Þess vegna hefur annað meginsjúkdómseinkennið verið það, að sjálfir undirstöðuatvinnuvegir þjóðarinnar hafa verið reknir með tapi, þannig að bæta hefur orðið upp þetta tap með tekjutilflutningi innanlands. Og að síðustu hefur það verið alvarlegt sjúkdómseinkenni í efnahagskerfinu öllu, að greiðsluhalli gagnvart útlöndum hefur verið mikill, og á árinu 1955 mun hann hafa numið einhvers staðar á milli 100 og 150 millj. kr., eða 3–5% af þjóðartekjunum í heild, og á þessu ári mun greiðsluhallinn að vísu verða minni, en þó mjög verulegur. Það var augljóst, að við svo búið mátti ekki standa. Þannig var sá arfur, sem fráfarandi ríkisstj. skildi eftir sig. Þannig var sá arfur, sem núverandi ríkisstj. tók við. Hún tók m. ö. o. við öllum undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar með gífurlegum halla. Hún tók við þjóðarbúskapnum í heild með miklum greiðsluhalla gagnvart útlöndum. Til þess að ráða bót á þessu var um tvær meginleiðir að ræða, annars vegar gengisbreytingu og hins vegar beina tilfærslu á tekjum. Í þessu frv., í þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. hefur valið, felst bein tilfærsla á tekjum til úrbóta á því erfiða ástandi, sem ríkt hefur í efnahagsmálunum. Ég ætla að þessu sinni ekki að ræða kosti og galla hvorrar þessara leiða fyrir sig og ekki meginrökin fyrir því, að leið hinna beinu tilfærslna á tekjum til sjávarútvegsins var valin. Til þess munu vafalaust gefast tilefni síðar í þessum umr., og skal það þá gert, ef tilefni gefst. Á það vil ég leggja áherzlu, að aðalatriði þessara ráðstafana felst í því, að höfð hafa verið náin samráð við samtök launþega og framleiðenda. Ráðstafanirnar eru í einstökum atriðum gerðar í nánu, beinu samstarfi við stjórn Alþýðusambands Íslands og sérstaka trúnaðarnefnd, sem valin var á síðasta Alþýðusambandsþingi. Leiðin var valin og framkvæmdum hagað eins og í frv. felst í nánu samstarfi við stjórn Stéttarsambands bænda og sjómannasamtökin, bæði á bátaflotanum og togaraflotanum, og útgerðarmenn bæði vélbáta og togara. Það má segja, að nm þessar ráðstafanir hafi náðst alger friður við öll þau hagsmunasamtök, sem nauðsynlegt er að starfi saman í friði, ef framleiðslan á að geta gengið óskert og á að geta aukið þjóðartekjurnar og skilyrði eiga að skapast til þess að jafna þær. Þetta hefur ekki áður tekizt, síðan efnahagsmál þjóðarinnar komust í það horf, sem þau eru nú og hafa verið undanfarið, að ríkið fór að hafa jafnmikil afskipti af þróun efnahagsmálanna og raun ber vitni um og gengi atvinnuveganna fór að vera jafnmjög háð opinberum afskiptum og nú á sér stað. Þetta er í fyrsta skipti, síðan ríkið fór að hafa úrslitaáhrif á gang efnahagsmálanna, að algert samkomulag allra hlutaðeigandi launþegastétta og framleiðendastétta næst um þær ráðstafanir, sem gerðar eru. Þessi staðreynd markar í raun og veru tímamót í atvinnumálum og efnahagsmálum þessarar þjóðar. Þetta er nýjung, sem veldur aldahvörfum og á vonandi eftir að vera trygging fyrir því, að það þurfi ekki enn á ný að grípa til nýrra ráðstafana á næstu árum, um næstu áramót, svo sem þurft hefur við hver einustu áramót nú undanfarin ár. Þess er skemmst að minnast, að á s. l. ári stöðvaðist rekstur einnar aðalgreinar útflutningsatvinnuveganna, bátaflotans, í heilan mánuð, fyrsta mánuð vertíðarinnar, með milljónatuga tapi fyrir þjóðina í heild. Nú mun engin slík rekstrarstöðvun eiga sér stað. Bátaflotinn, togaraflotinn og allar aðrar greinar íslenzkrar útflutningsframleiðslu munu starfa af fullum krafti og færa þjóðinni björg í bú. Ef menn ræða þær ráðstafanir, sem felast í frv. í einstökum atriðum, er líklegt, að umræðurnar snúist um ýmislegt. Það er rétt að vekja sérstaka og sem ljósasta athygli á því, um hvað eðlilegt er að málefnalegar umr. snúist. Í fyrsta lagi getur komið til greina, að menn vilji deila um þá upphæð, sem flutt er til, um upphæð sjálfs tekjuflutningsins. Mér þykir þó ólíklegt, að þeir, sem málið kynna sér ofan í kjölinn, geti fært að því nokkur skynsamleg rök, að hægt hafi verið að komast af með minni tekjutilfærslu en hér á sér stað. Ríkisstj. hafði að sjálfsögðu enga ástæðu til þess að flytja til meiri tekjur en brýna nauðsyn bar til að færa á milli. Það væri málefnaleg gagnrýni, ef hægt væri að benda á einhverja liði í tekjutilflutningnum, sem færa hefði mátt niður. Það verður fróðlegt að vita, hvort á það verður bent og þá hvaða liði hefði mátt minnka. Þá er hugsanlegt, að menn deili um, og sannleikurinn er sá, að það er líklegt, að megindeilurnar muni einmitt snúast um, á hvern gjöldin eru. lögð, þ. e. a. s. hverjir eru látnir láta af hendi þær tekjur, sem þarf að flytja yfir til útflutningsatvinnuveganna. Það hefur verið sjónarmið ríkisstj. að láta sem allra minnst af tekjutilflutningnum lenda á neyzlu, sem talin verður til neyzlu hins almenna borgara, og að láta sem allra minnst af gjöldunum vegna tilfærslunnar verða til þess að auka framleiðslukostnað útflutningsatvinnuveganna. Það er þess vegna, sem séð hefur verið svo um, að innflutningur upp á rúmar 400 millj. kr. skuli ekki bera neinn hluta af þeim tekjutilflutningi, sem látinn er eiga sér stað. Innflutningur brýnustu nauðsynjavörutegundanna og helztu rekstrarvara landbúnaðar og sjávarútvegs á engin ný gjöld að bera samkv. þessum ráðstöfunum. Þá er í þriðja lagi hugsanlegt, að menn vildu deila um, hverjir eigi að fá tekjurnar, sem fluttar eru á milli, í höndum hverra þær tekjur eiga að lenda. Ég geri ekki ráð fyrir því, að neinir, sem málið skoða ofan í kjölinn, geti fært að því rök, að þeim 240 millj. kr., sem fluttar eru á milli, sé ekki réttlátlega skipt á milli þeirra aðila útflutningsframleiðslunnar, sem gert er ráð fyrir að auknar útflutningsuppbætur fái. A. m. k. væri fróðlegt að heyra frá þeim, sem kynni að vilja gagnrýna, hverjir hafi átt að fá meira og hverjir fá minna. Þá er í fjórða lagi hugsanlegt, að menn vildu ræða um eða deila um þá fyrirkomulagsbreytingu, sem gerð hefur verið við álagningu gjaldanna annars vegar og greiðslu útflutningsuppbótanna hins vegar. Þó hygg ég, að þessar ráðstafanir, sem gerðar eru varðandi breytt fyrirkomulag á álagningu gjaldanna og greiðslu uppbótanna, séu það atriði þessara ráðstafana, sem minnstar deilur verði um, þ. e. a. s. það atriði ráðstafananna, sem líklegast sé að sem flestir geti orðið sammála um að sé til mikilla bóta. Í fimmta og síðasta lagi mætti deila um þær mikilvægu viðbótarráðstafanir, sem ríkisstj. hefur kunngert, bæði í frv. og í ræðu hæstv. forsrh., að hún er staðráðin í að gera sem framhald og til stuðnings þeim meginráðstöfunum, sem frv. fjallar um. Líklegast þykir mér, að megindeilurnar í sambandi við þetta mál muni einmitt standa í sambandi við þessar viðbótarráðstafanir, því að það er einmitt með þeim, sem fyrst og fremst er snert við hagsmunum þeirra aðila, sem hv. stjórnarandstaða ber fyrst og fremst fyrir brjósti í raun og veru. Að síðustu þetta: Maður hefur lesið það í blöðum og heyrt það á mannfundum, að í þeim ráðstöfunum, sem hér eru lagðar til, séu farnar troðnar slóðir, að þetta séu í raun og veru ósköp svipuð úrræði og þau úrræði, sem áður voru kennd við íhaldið, að hér séu í raun og veru á ferðinni sömu íhaldsúrræðin og gripið var til í fyrra og hittiðfyrra. Þetta heyrir maður einkum af munni þeirra manna, sem lofsungu úrræðin í fyrra og hittiðfyrra hvað mest. Ef svo væri í raun og veru, að þessi úrræði væru sömu úrræðin, sömu íhaldsúrræðin og í fyrra og hittiðfyrra, þá skyldi maður búast við miklum lofsöng um þessar ráðstafanir úr munni hv. stjórnarandstæðinga. Þeir munu tala hér á eftir, og þá munum við sjá, hvað þeir hafa um málið að segja. Ef þeir eru mjög óánægðir með þessar ráðstafanir, þá er það væntanlega sönnun þess, að ekki séu farnar troðnar slóðir, að það sé ekki um að ræða sömu úrræðin og gripið var til í fyrra og hittiðfyrra. Í sambandi við þetta er auðvitað ekki úr vegi að spyrja: Vilja hv. stjórnarandstæðingar þess konar tilfærslur á milli flokka í innflutningnum, sem gerðar hafa verið með þessum tillögum? Telja þeir þar vera um að ræða troðnar slóðir? Vilja þeir stóreignaskattinn eða ekki? Telja þeir það troðnar slóðir að gera nú ráð fyrir stórfelldum stóreignaskatti? Vilja þeir verðlagseftirlit? Eru það troðnar slóðir, þegar lagt er til í frv., að komið sé á strangara verðlagseftirliti en áður hefur verið um að ræða hér? Vilja þeir verulega lækkun á álagningu milliliða? Eru það íhaldsúrræði að gera ráð fyrir verulegri lækkun á álagningu milliliða? Vilja þeir breytta tilhögun á skipulagi í útflutningsverzluninni? Eru það troðnar slóðir að ætla sér að gera þar á verulegar skipulagsbreytingar? Og í síðasta lagi: Vilja þeir breytta skipun bankamálanna? Eru það íhaldsráðstafanir að gera ráð fyrir breytingum á skipan bankamálanna? Ekkert af þessu, sem ég hef nú nefnt, var gert í fyrra eða hittiðfyrra, og það er það, sem skilur. Það, sem er sameiginlegt með þessum ráðstöfunum og ráðstöfununum í fyrra og hittiðfyrra, er það, að farin er leið hinnar beinu tekjutilfærslu til þess að greiða úr vanda útflutningsatvinnuveganna. Það er sameiginlegt, en er gert núna með allt öðrum hætti en í fyrra og hittiðfyrra. Gjöldin, sem þá voru lögð á, voru miklu almennari. Þau komu einnig á ýmsar almennar neyzluvörur og rekstrarvörur útflutningsatvinnuveganna, en svo er ekki núna. Auk þess voru ásamt ráðstöfununum í fyrra og hittiðfyrra ekki gerðar neinar slíkar viðbótarráðstafanir sem nú er tilætlunin að gera til þess að styðja að því, að megintilgangur frv. náist og takist að stöðva verðbólguþróunina, tryggja vinnufrið í landinu og hafa áhrif til auðjöfnunar. Það er vegna aðferðarinnar við tekjutilfærsluna í þetta skipti og þó sérstaklega vegna þeirra viðbótarráðstafana, sem eru gerðar, að ráðskafanir þessa frv. eru ný úrræði. Það er vegna þessa, sem þessar till. marka stefnubreytingu og framkvæmd þeirra á að geta leitt til þess, að verðbólgan stöðvist. Hún á að geta leitt til áframhaldandi framleiðslu, batnandi lífskjara og aukins jafnaðar í tekjuskiptingu íslenzku þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég læt í ljós nokkur vonbrigði yfir því, að ræður hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, hafa í rauninni ekki verið neitt annað en endurtekning þeirra fátæklegu upplýsinga, sem eru í grg. þessa frv., að öðru leyti en því, sem hæstv. síðasti ræðumaður, hæstv. menntmrh., flutti hér dálítinn kafla um hagfræði. En við, sem höfum verið í stjórn undanfarin ár, erum nú orðnir svo vanir hagfræðinni, að okkur þykir ekki nýnæmi, þó að við heyrum einn slíkan kafla. Áður en ég ræði þetta mál almennt, þykir mér rétt, einnig vegna þess, hversu fátæklegar þessar upplýsingar eru allar, að bera fram örfáar fsp., og ég vænti, að engan undri það. Ég er ekki einn um það að telja þetta frv. torf, og mér er sannast sagna nær að halda, að það hafi verið lögð sérstök áherzla á að klæða frv. þeim búningi, að almenningur ætti örðugra með að átta sig á því. Mig langar að spyrja í fyrsta lagi um það, hvort þeir sérfræðingar, sem stjórnin hafði til þess að rannsaka þetta mál fyrir sig, - og þeir munu hafa starfað í nokkra mánuði, - hvort þeir töldu, að landbúnaðurinn þyrfti meiri eða minni stuðning en þann, sem fyrirmæli þessa frv. ákveða honum til handa. Mig langar í öðru lagi að spyrja, hvort þessir sömu sérfræðingar eða þeir aðrir, sem unnið hafa fyrir stjórnina, telja, að sjávarútvegurinn hafi þurft meiri eða minni stuðning en frv. gerir ráð fyrir þeim til handa. Mig langar í þriðja lagi að spyrja: Hver er breytingin á þeim stuðningi við sjávarútveginn, sem frv. gerir ráð fyrir, frá því, sem gildir árið 1956, hver er breytingin varðandi bátana, hver er hún varðandi togarana, frystihúsin, reiknað í aurum á kg? Einnig langar mig að spyrja um í fjórða lagi: Hver er kostnaðarauki þessara aðila, miðað við aura á kg? Ég spyr í fimmta lagi um það, hvers vegna allir útreikningar nú um uppbætur séu í prósentum, en ekki eins og áður hefur verið í aurum á kg. Ég spyr í sjötta lagi um það, hvort rétt sé, að daginn áður en stjórnin leggur þetta frv. fram, en frv. er lagt fram í dag, hafi hæstv. atvmrh., Lúðvík Jósefsson, skriflega tilkynnt Landssambandi ísl. útvegsmanna, að uppbætur á hrogn samkv. 7. gr. ættu ekki að vera 14.18% af fob.-verði útfluttra hrogna, heldur 24.45. Er hér um misprentun að ræða, eða er hér um misskilning að ræða? Mér er sagt, að þessi mismunur muni nema um 1½ millj. kr., sem útveginum sé minna ætlað á þessum eina lið samkv. frv. en samkv. bréfi atvmrh. Ég spyr einnig um það, og ég vil sérstaklega leggja áherzlu á að fá rétt svar við því: Er það staðreynd, og á hverju er hún byggð, að bátaútvegsmönnum eigi að greiða úr útflutningssjóði útflutningsuppbætur samkv. þessari sömu grein, sem nema 24.45% af fob.-verði freðfisks, saltfisks og skreiðar, sem framleidd er eftir 1. jan. 1957? Og ég spyr: Á hverju er þessi tala byggð? Ég spyr alveg sérstaklega um: Á hverju er þessi tala byggð? Ég veit, að útvegsmenn reikna með, að þetta ákvæði, eins og þeim er sagt að eigi að framkvæma það, muni færa þeim miklu meiri bætur en þarna komi fram, svo að mörgum prósentum nemur. Ég spyr: Hvernig stendur á þessu, og liggja nokkrar sérstakar ástæður fyrir því, að þessi misskilningur eða misgáningur eða hvað menn nú vilja kalla það kemur þarna fram? Ég leyfi mér enn fremur í sjöunda lagi að spyrja um, hvaða áhrif nýju skattarnir muni hafa á vísitöluna. Í áttunda lagi spyr ég: Hefur væntanleg vöruverðs- og þar með vísitöluhækkun verið tekin til greina í ákvörðunum um stuðning við framleiðendurna, því að það liggur fyrir, skilst mér, að það eigi ekki að binda vísitöluna, og þá liggur nærri að spyrja einmitt um þessa spurningu, því að auðvitað veltur afkoma útvegsins, sem hæstv. atvmrh. leit mjög björtum augum, á því, hvort í vændum kynni að vera og þá ekki sízt vegna þessara ráðstafana, sem hér eru gerðar, hækkun á framleiðslukostnaðinum vegna hækkandi vöruverðs og þar af leiðandi einnig hækkandi vísitölu. Ég leyfi mér enn fremur að spyrja um í níunda lagi: Hefur verið rannsakað, hvort aðrar leiðir mundu hafa snert betur hagsmuni almennings en sú, sem hér er farin? Ég spyr um þetta í tíunda lagi alveg sérstaklega vegna þess, að blað stærsta stjórnarflokksins, Alþýðubandalagsins, Þjóðviljinn, hefur margskýrt frá því, að Framsfl. og Alþfl. hafi óskað eftir gengislækkun, en að það hafi verið Alþýðubandalagsmenn, sem hafi knúið þá frá því. Ég spyr í ellefta lagi: Er það rétt, að þessir tveir stjórnarflokkar, Framsfl. og Alþfl., hafi heldur kosið eða talið ráðlegra og þjóðarhagsmunum heppilegra að fara gengislækkunarleiðina? Sé svo, spyr ég þá, með hvaða rökum þeir hafi stutt þá skoðun sína. Og ég spyr enn fremur, ef þetta er rétt, hvers vegna hafi þá verið fallið frá þeim óskum af hendi Alþfl. og Framsfl. Ég spyr enn fremur: Er það rétt, að hæstv. atvmrh. hafi tilkynnt Landssambandi ísl. útvegsmanna, að fyrirkomulag afurðasölunnar yrði óbreytt? En sé það rétt, þá spyr ég, hvernig standi á því, að í greinargerð frv. stendur, að það eigi að endurskipuleggja fisksöluna til útlanda. Í blaði þessa hæstv. ráðh. stóð alveg nýlega, og ég hef gaman af að minna hann á það og vita, hvort hann vill standa við það, þetta: Afurðasalan hefur verið í höndum einokunarhringa, eins og Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, og að sjálfsögðu ber vinstri stjórn þegar að afnema það kerfi og koma á réttlátu fyrirkomulagi. Ég endurtek: Hvernig ber að skilja þetta? Er það rétt, sem útvegsmenn hver á fætur öðrum herma eftir hæstv. atvmrh., að hann ætli sér engar breytingar, það eigi að koma einhver nefnd, en þessi nefnd eigi engu að breyta? Eða er það rétt, sem stendur í greinargerðinni, að það eigi að breyta sjálfri yfirstjórninni og sjálfu skipulaginu, svo sem áréttað er nú alveg nýverið í blaði hæstv. ráðh., að „afurðasalan hafi verið í höndum einokunarhringa eins og S.Í.F. og að sjálfsögðu beri vinstri stjórn að afnema það kerfi og koma á réttlátu fyrirkomulagi“? Og ef ég mætti aðeins til þess að skemmta hæstv. ráðh. og kannske fleirum halda áfram að lesa í beinu áframhaldi: „allir vita, hvernig olíufélögin hafa haft af þjóðinni og ekki sízt útgerðinni fjölmarga milljónatugi á ári, og verður nú þegar í stað að afnema það fyrirkomulag, að ríkið annist öll olíukaup og afhendi þau síðan olíuhringunum til þess að græða á.“ Er þetta ein af hliðarráðstöfunum, sem á að gera, eða er þetta bara slúður? Við höfum ekki heyrt neitt um, að eigi að taka neitt af olíufélögunum nema þessa 60 skildinga á smálest, sem þessi hæstv. ráðh., atvmrh., segist hafa tekið af einu flutningaskipi hér, þegar hann heimilar því að flytja olíuna fyrir 100 skildingum meira en skipseigendurnir töldu sig þurfa, þegar skipið var keypt til landsins. Mér var að detta í hug, þegar var verið að tala um 22 millj. úr ríkissjóði í olíuna, hvort það væri sérstaklega ætlað þessu skipi eða þessu félagi eða hvort á að deila því á olíufélögin yfirleitt. Og hvar eru nú stóryrðin um þetta allt saman, sem voru í fyrra í munni þessa ráðh. fremur en nokkurs annars manns? Hvar eru öll þessi stóryrði, hvað er orðið um þau núna í frv., og hvað hyggjast menn fyrir í þessum efnum? Ég spyr: Hversu mikið á samkv. frv. að taka af olíuokrinu margumtalaða og af skipaleigunum og öðrum þeim aðilum, sem kommúnistar og þá undir sérstakri forustu hæstv. atvmrh. á öndverðu þessu ári töldu að gætu í raun og veru borið meginþungann af 100 eða 200 millj. kr., sem þá þurfti að leggja á þjóðina útveginum til framdráttar og til þess að standa undir auknum gjöldum ríkissjóðs vegna vaxandi dýrtíðar, sem stafaði frá verkföllunum, sem þessir sömu menn stóðu fyrir? Ég spyr í sextánda lagi: Á hvaða vörur koma nýju skattarnir þyngst? Víð hljótum að mega vita það. Ég spyr í seytjánda lagi, hverjir það séu, sem nú eiga von á kærustu og innilegustu kveðjunum frá „Gregory-bræðrum“, sbr. Þjóðviljann í fyrra. Og svo langar mig svona upp á spaug í átjánda lagi að spyrja: Hver er nýi „Gregory-bróðirinn“, sem hæstv. fjmrh. hefur nú eignazt, eftir að ég „dó“? Hann skyldi þó aldrei heita Lúðvík Jósefsson, svo að maður megi nú fara að taka upp úr Þjóðviljanum myndirnar og breyta um andlit og skrifa: „Með kveðju frá Gregory-bræðrum“? Ég vona nú, að ég fái svör við þessum eðlilegu og hóflegu spurningum, og skal þá ekki í bili spyrja um fleira, enda þótt frv. gefi tilefni til að spyrja um margt annað, sem kannske líka ýmsir aðrir ræðumenn gera, áður en umr. þessari er lokið. Um sjálfa málsmeðferðina skal ég vera fáorður. Ég viðurkenni fyllilega, að slík mál sem þessi þarfnast bæði langs og gaumgæfilegs undirbúnings. Ég hef sjálfur svo oft lent í því að fjalla um slík mál, að mér ber að sýna bæði skilning og sanngirni, þegar ég ræði um það. En samt sem áður get ég ekki komizt hjá því að víta það, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki sýnt Alþingi þá virðingu að gefa því svo mikið sem einn dag, heldur aðeins fáar klst. til að athuga málið, eftir að það er lagt fram að heita má án grg., en hafði hins vegar fjallað um þetta mál, að mér skilst, í öllum aðalatriðum í 10 daga eða meira við ýmis félagasamtök í landinu. Annaðhvort er allt ósatt, sem hér hefur verið sagt um, að þetta mál hafi verið borið undir margvísleg félagasamtök, eða hitt er rétt, að mjög margir menn, sennilega svo að hundruðum skiptir, hafi fengið að vita um aðalefni þessa máls, þó að alþm. hafi ekki fengið að vita það, a. m. k. ekki þeir, sem eru umboðsmenn stjórnarandstöðunnar, þ. e. meira en 2/5 hluta kjósenda í landinn. Mér finnst, að Alþingi sé ekki sýnd með þessu tilhlýðileg tillitssemi eða virðing, og læt nokkra undrun í ljós yfir því, þó að ég viðurkenni hins vegar, að það er eðlilegt, að slíkum málum sem þessum þurfi að hraða. Ég skal svo víkja fáum orðum að heildarmyndinni, sem blasir við, eins og hún lítur út frá mínum sjónarhól og áreiðanlega mjög margra annarra, ef ekki langflestra landsmanna. Á undanförnum árum höfum við sjálfstæðismenn oft aðvarað gegn kauphækkunum umfram gjaldgetu atvinnuveganna. Ég hef stundum áður minnzt á, án þess að það sé upphaf þeirrar sögu, að um áramótin 1954 og 1955 flutti ég í embættisnafni útvarpsræðu hinn 31. des., þar sem ég leiddi sterk rök að því, að eins og þá var komið högum framleiðsluatvinnuveganna, væru nýjar kauphækkanir ekki kjarabætur, heldur krónuskerðing. Ég benti þjóðinni á að hún byggi nú við betri kjör en flestar, ef ekki allar aðrar þjóðir, betri og jafnari kjör. Ég minnti á, að verðlagið í landinu hefði verið nær óbreytt í 2–3 ár og aðrar loftvogir efnahagslífsins stæðu vel, og ég leyfði mér að skora á þjóðina að una glöð við sitt, hefja ekki nýja kaupgjaldsbaráttu, meðan óbreytt væri ástand framleiðslustarfseminnar og án þess að henni bærust nýjar tekjur, sem gætu risið undir nýjum útgjöldum. Ég skoraði á landsmenn að slá skjaldborg um krónuna og minnti á, að nýjar kauphækkanir væru ekki kjarabætur, heldur krónuskerðing. Alþýðuflokkurinn og kommúnistar svöruðu þessum hóflegu tilmælum mínum með allhörðum árásum strax í stað, og nokkru síðar reistu þeir kröfur um óvenjulega risavaxnar kauphækkanir. Þessar kröfur leiddu svo til verkfalls, sem stóð lengur en ég man dæmi til um hér á landi og lauk með því, að frá sjónarmiði atvinnurekenda urðu hækkanir á kaupgjaldinu, sem námu 13–14% þá þegar í stað. En um síðustu áramót, þ. e. a. s. sjö eða átta mánuðum eftir að þessar kauphækkanir fóru fram, höfðu þær spunnið upp á sig nýjar hækkanir, þannig að þá var heildarhækkunin ekki lengur 13 eða 14%, heldur var hún orðin 22%, og í þessum efnum gekk allt því miður eftir, sem við sjálfstæðismenn höfðum sagt fyrir. Arfur þessarar sóknar kommúnista og fylgifiska þeirra á hendur framleiðslustarfsemi landsmanna var svo sá, að útgerðin stöðvaðist um síðustu áramót vegna rekstrarhalla, og hún hófst ekki fyrr en meira en þremur eða fjórum vikum síðar, þegar búið var að leggja á þjóðina 150–200 millj. kr. í nýja skatta, ýmist beint í ríkissjóðinn til að standa undir hans auknu þörfum eða í svonefndan framleiðslusjóð, en honum var ætlað að standa undir nýjum framlögum til útvegs og landbúnaðar, svo að þessir framleiðsluatvinnuvegir legðust ekki í rúst vegna kauphækkana kommúnista og Alþfl. Kommúnistar og Alþýðuflokksmenn réðust á þessar ráðstafanir af offorsi, eins og ég skal stuttlega víkja að síðar. Það kom raunar engum á óvart. Hitt má kalla torskildara, að blöð Framsfl. tóku fljótlega upp ádeiluna, og höfðu þó framsóknarmenn staðið að lausn málsins með sjálfstæðismönnum og báru á því jafna ábyrgð og við og áttu jafnan heiður að lausninni sem við. Nú spöruðu framsóknarmenn hvorki sínum eigin úrræðum né sínum eigin mönnum, hæstv. núv. fjmrh. og hæstv. fyrrv. félmrh., hæðiyrðin út af þessum úrræðum, sem þeir kölluðu bráðabirgðalausnir og margt annað verra. Þeir hétu jafnframt algerri stefnubreytingu, ef þeim tækist að laumast svo myndarlega aftan að stjórnarskrá landsins með þeim samtökum, sem þeir stofnuðu til, Hræðslubandalaginu, og að svíkja svo gaumgæfilega sín fyrirheit um að koma aldrei nærri eiturpöddu þjóðlífsins, sem þeir nefndu, en það voru kommúnistarnir, - ef þeim tækist þetta hvort tveggja, þá mundu þeir mynda vinstri stjórn og þá skyldu menn sjá, að hendur stæðu fram úr ermum. Frómar óskir framsóknarmanna um að mynda vinstri stjórn tókust, eins og allir vita, og nú hófst tímabil hinna miklu vinstri vona á Íslandi. Nú skyldu allir hinir réttlátu standa við fyrirheitin og sýna, að þeir væru hjörð heilagra, en ekki samfélag syndugra eða svikara. Það eru liðnir fimm mánuðir síðan stjórnin var mynduð. Ég held, að það sé ekki ofmælt, að vonirnar hafi heldur dofnað, en þær dóu nú víst ekki fyrr en í dag, að lagt var fram frv. það, sem hér er til umræðu. Vinstri stjórnin hefur í dag sýnt Alþingi framan í sína nýju stefnu, og nú vita menn, hver vinstri úrræðin eru. Ráðh. hafa verið að streitast við að snyrta þau og fegra eftir föngum, en ég held, að það sé óhætt að hugga sig við það, að ásjónuna dylur nú enginn, hversu vel sem hann kann tæknina. Umbúðalaust færir stjórnin þjóðinni þennan boðskap: Faðir minn refsaði ykkur með svipum, en ég mun refsa ykkur með sporðdrekum. Vondar voru stjórnir framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, en verri skulum við þó vera. - Þetta er boðskapurinn, sem þetta frv., sem hér er til umr., flytur þjóðinni. Till. ríkisstj., skrásettar í þessu frv., eru þessar efnislega: Þjóðin skal halda áfram að greiða hinn svonefnda bátagjaldeyri allan, hvern einasta eyri, bara með öðru nafni. Í öðru lagi: Þjóðin skal líka halda áfram að greiða alla tollana, sem fyrrverandi ríkisstj. fyrir tæpu ári heimtaði í ríkissjóð og framleiðslusjóð, alla, hvern einasta eyri. Í þriðja lagi: Þjóðin skal halda áfram að greiða alla aðra eldri tolla og skatta, alla, hvern einasta eyri nema söluskattinn í smásölu, um 20–25 millj. kr. Í fjórða lagi: Í viðbót við þetta allt skal svo allur almenningur í landinu borga nýja skatta, að upphæð 250 millj. kr., eða 7500 kr. á hvert 5 manna heimili í landinu. Til að fegra þetta lofar svo stjórnin að bæta ofan á þetta enn nýjum skatti, alls 80 millj., eða 2500 kr. á hvert 5 manna heimili. Stjórnin segir: Þennan skatt ætlum við að láta þá ríku borga, og við skulum þá ekki hirða svo mjög, þó að þeir séu ekki allir meira en bjargálna og kannske tæplega það. Þetta er nú boðskapur stjórnarinnar. Á þetta á svo að hengja eitthvert punt svona fyrir jólin. Gjaldþegnunum á víst að sýnast þetta vera jólatré. Það gerir svo minna, þó að puntið detti af eftir jólin og gjaldþegninn vakni við það eftir nýárið, að tréð er ekki jólatré, heldur gálgi. Já, ég segi: Til hamingju, vinstri höfðingjar í landinu, og ég segi líka: Verði ykkur að góðu, og ég bæti enn við því, sem ég stundum hef sagt áður: Ykkur var nær að láta minna, þegar fyrrverandi stjórn var að basla við að afstýra því atvinnuleysi, sem kommúnistar og Alþfl. og sumir framsóknarmenn stofnuðu til og báru ábyrgð á með langa verkfallinu vorið 1955 og hinum ógiftusamlegu kauphækkunum, sem í kjölfarið sigldu. - En það getur hugsazt, að einhverjir vinstri kjósendur verði ekki út af eins hrifnir, þegar þeir sjá, hve mikið eða öllu heldur hversu lítið er að marka af orðum sinna forustumanna. Ég skal þessum kjósendum til minnis rifja upp eilítið, aðeins örfá af mörgum ummælum stjórnarliða um skatta fyrrv. stjórnar, skattana, sem nú er bætt ofan á, að eigin sögn 320 millj. kr., og gæti þó kannske reynzt nær 400 millj., þ. e. a. s. frá 10000 til 12500 kr. á 5 manna heimili í landinu. Hvað var það, sem hv. vinstri sinnar, sem nú kalla sig, sögðu þá, áður en þeir tóku sporðdrekann sér í hönd til þess að berja gjaldþegninn dálítið duglegar en fyrrv. stjórn hafði svo mikið sem hugkvæmzt að gera? Við skulum byrja á minnsta flokknum, hvað hann sagði, þ. e. a. s. hv. Framsfl. Tíminn segir 20. júní s. l.: „Það er kosið um vaxandi upplausn, pólitíska og efnahagslega eða gerbreytt viðhorf með sigri bandalags umbótaflokkanna.“ Og þar stendur enn fremur, og það er nú aðalatriðið, að menn gleymi því ekki: „Niðurgreiðsluleiðin er engin frambúðarlausn, heldur hættuleg svikaleið.“ Niðurgreiðsluleiðin, leiðin, sem nú er verið að fara, er að dómi Framsóknarblaðsins í umboði hæstv. forsætis- og fjármálaráðherra engin frambúðarlausn, heldur hættuleg svikaleið, sem brátt hefnir sín, „ef hún er framkvæmd í eins stórum stíl og íhaldið vill, og er þegar komið of langt á þeirri braut“. Þ. e. a. s.: þegar Tíminn er að dæma skattana, sem hæstv. fjmrh. stóð að með mér, þá segir hann, að það sé ekki frambúðarlausn, heldur hættuleg svikaleið, sem brátt hefni sín, ef hún er farin í jafnstórum stíl, og sé þegar komið allt of langt á þeirri braut. En hvað er verið að gera í dag? Það er verið að tvöfalda það, sem þá var búið að gera. Svo segir Tíminn daginn fyrir kosningar: „Þess vegna er hugmynd sjálfstæðisforingjanna að halda áfram sem fyrr eftir kosningar, ef þeim og kommúnistum í sameiningu tekst að koma í veg fyrir sigur umbótaflokkanna. Þá verður haldið áfram með bráðabirgðaúrræði eins og síldaruppbæturnar síðustu, aukna skattheimtu af almenningi í einni eða annarri mynd, meðan sárustu kvalirnar minnka með gróða af hernaðarframkvæmdum og hernum.“ Ja, það er von, að þeir hlæi. Ég er nú ekki hláturmildur núna, en það er von, að menn hlæi. Ef við sjálfstæðismenn sigrum, þá á „að halda áfram bráðabirgðaúrræðum eins og síldaruppbótum, og svo verða auknar skattheimtur af almenningi í einni eða annarri mynd, meðan sárustu kvalirnar minnka með gróða af hernaðarframkvæmdum og hernum;“ „Þannig er mynd þess þjóðfélags,“ heldur Tíminn áfram, „sem íhaldið byggir á.“ - Ja, þannig er mynd þess þjóðfélags, sem íhaldið byggir á, því að verra íhald en Framsfl. þekki ég nú ekki. - „Eyðileggjandi dýrtíð og upplausn, sem halda landsfólkinu í úlfakreppu, annars vegar, en hins vegar von um líkn frá erlendu fjármagni, sem tengt er varanlegri hersetu.“ Það eru nú bara spámenn í Tímanum, held ég, sem þetta skrifa. Annars vegar eru það álögur á fólkið og hins vegar von um erlenda peninga sem líkn frá erlendu fjármagni, sem tengt er varanlegri hersetu. Ja, við hefðum hlegið saman að þessu, fjármálaráðherrann og ég, í fyrra, þegar við vorum í stjórn, ef einhver annar hefði verið svona fyndinn. Og svo kemur lokaþáttur minnsta flokksins: „Gegn þessum voða þarf þjóðin að rísa, áður en það er of seint.“ Þ. e. a. s. þingið í dag. Gegn þessum voða þarf þjóðin að rísa, áður en það er of seint. Þetta var nú Framsfl. Ég hirði nú ekki mikið að vitna í Alþfl. hér, en mér þykir þó gaman að vitna í nokkur orð, sem hæstv. menntmrh. þá sagði. Hann segir við umræðurnar á Alþ. um framleiðslusjóðinn, þ. e. a. s. miklu minni skatta en þetta: „Ég sagði áðan, að þetta frv. væri í raun og veru engin lausn á grundvallaratriðum þess vanda, sem að steðjar. Það er áframhald á rangindaráðstöfunum undanfarinna ára. Fyrir sex árum kom gengislækkun, af því að tvöfalt gengi var talið enn verra. Svo kom tvöfalda gengið, þ. e. a. s. bátagjaldeyririnn, af því að skattar og tollar voru taldir enn verri. Og nú loksins koma skattarnir og styrkirnir, sem ávallt hafa verið taldir hið versta, svo að við höfum fengið allt þrennt. Við höfum fengið gengislækkunina, við höfum fengið bátagjaldeyrinn og við höfum fengið skattana og styrkina.“ Og hvað gerir hann nú? Ekki aðeins hefur hann djörfung og virðist ekki bera kinnroða fyrir að bera hér fram stærstu skattaálögur, sem þekkzt hafa, í viðbót við það, sem áður gilti, heldur er hann líka kominn með margfalt gengi, eftir því sem mér skilst þetta frv. vera. Það er í raun og veru margfalt gengi. Og þó að sumir segi, að hann hafi heldur kosið gengislækkun, og ég kunni ekki um það að segja og vilji ekki um það fullyrða, þá hefur hann a. m. k. látið leiðast til að fara þá leiðina, sem hann telur langversta, nýja skatta. Og það þýðir ekkert að vera að koma hér og segja okkur, að af því að 36% af þessum vörum, sem fluttar eru til landsins, séu undanþegnar þessum sköttum, þá lendi þeir ekki á almenningi. Haldið þið, að almenningur kaupi ekki neitt nema fyrir 450 millj.? Hverjir eru það þá, sem kaupa fyrir hinar 800 eða 900 milljónirnar? Nei, hér er gerð stórfelld tilraun enn á ný og miklu geipilegri en nokkurn tíma hefur verið til þess að svíkja vísitöluna undir forustu hans og hæstv. atvmrh., sem mest hafa deilt á hv. Framsfl. og Sjálfstfl. fyrir að hafa gert þetta á undanförnum árum. Ég öfunda ekki heldur hann af sínu hlutskipti. Svo kemur Alþýðubandalagið. Það tók eiginlega mest upp í sig, eins og stundum kemur fyrir. Þjóðviljinn segir 29. jan. 1956: „Stjórnarflokkarnir ætla að hækka allt verðlag í landinn um 230–240 milljónir. 7000 kr. neyzluskattur lagður á hverja fimm manna fjölskyldu. Stórgróðafélögunum ekki ætlað að greiða einn eyri.“ Það er félegt, sem þetta dót þá hafði í hyggju að gera. Svo heldur Þjóðviljinn áfram: „Í gær lagði ríkisstjórnin loks fram „bjargráð“ sín, og fela þau í sér enn stórfelldari árásir á lífskjör almennings en nokkurn óraði fyrir og hleypa af stað verðbólguskriðu, sem jafnast á við það, sem gerðist með gengislækkuninni. Álögurnar nýju nema samtals á þriðja hundrað milljónum eða sem næst 7000 krónum á hverja fimm manna fjölskyldu. Þær eru allar teknar með verðhækkunum og neyzlusköttum, en auðfélögin eru ekki látin leggja fram einn eyri.“ Það stendur í þessu: „Í gær“ lagði ríkisstjórnin. Ég segi: Í dag. Önnur er nú eiginlega breytingin ekki. Í dag lagði þessi ríkisstj. fram þessi skattafrumvörp, sem leggja þessa nýju skatta á almenning í landinu og nú miklu hærri en fyrr. Og Þjóðviljinn heldur áfram: „Í dag hefur öll alþýða, allir vinstri menn, tækifæri til að gera Alþingi að vígi sínu, að brjóstvörn sjálfstæðis og velmegunar. Í stað gengisfellingar getur komið nýsköpun. Í stað tolla og skatta og kaupbindingar getur komið hækkandi kaupmáttur launanna. Í stað hernáms getur komið blómlegt atvinnulíf frjálsrar þjóðar, sem býr ein í sínu landi.“ Það væri nú gaman að fá eitthvað af þessu, sem getur komið. En enn þá er hernámið, er það ekki? Og enn þá er nú nýsköpunin ekki byrjuð, en kaupbindingin er búin að vera, og tollar og skattar eru nú í fullum blóma. - Og Þjóðviljinn heldur áfram, - ég skal nú ekki þreyta ykkur með allt of miklu af þessu: „Ræddi Lúðvík Jósefsson sérstaklega um hinar nýju og óhemju álögur ríkisstjórnarinnar. Sýndi hann fram á, að hér væri ekki aðeins um að ræða einhverja stórfelldustu árás, sem gerð hefur verið á lífskjör vinnandi fólks í landinu, heldur efnahagslegt glapræði, sem draga mundi enn meiri ófögnuð á eftir sér.“ Þetta hefði nú Lúðvík bara átt að segja áðan í staðinn fyrir sína ræðu, sem ég nú sannast sagna græddi lítið á. Hann „sýndi fram á, að hér væri ekki aðeins um að ræða einhverja stórfelldustu árás, sem gerð hefur verið á lífskjör vinnandi fólks á Íslandi, heldur efnahagslegt glapræði, sem draga mundi enn meiri ófögnuð á eftir sér“. Og hvað var þá verið að gera? Það var verið að afstýra atvinnustöðvun með því að leggja nýja skatta á þjóðina. Þá taldi þessi maður, að það ætti að taka það af gróðafélögunum og af olíufélögunum sérstaklega og af skipafélögunum, vátryggingarfélögunum og bönkunum. En nú hefur hann ekkert af þessu gert, nema tekið einhvern smáskilding af bönkunum, ef hann hefur þá gert það. Ja, þeir eru ekki feimnir, þessir höfðingjar. - Og loks segir svo Þjóðviljinn um þetta daginn eftir: „Bjargráð ríkisstjórnarinnar eru ekki aðeins ósvífnasta og mesta skattpíning, sem nokkur ríkisstjórn hefur lagt á þegnana, heldur eru þau einnig gersamlega haldlaus fyrir útgerðina nema rétt í svip. Á þetta benti Lúðvík Jósefsson meðal annars á Alþingi í fyrradag, en hann er öllum þingmönnum fróðari um hag og afkomu útgerðarinnar.“ Og svo kemur hann sjálfur, þessi fróði maður, og segir við útgerðina: Þið hafið nú ekki á móti því, að ég rétti ykkur eitthvað meira kannske en fyrrverandi stjórn gerði, þó að það geti nú ekki orðið rausnarlegt, því að það er nú sami fjmrh., sem alltaf er dragbíturinn. Hann er orðinn það núna, er það ekki, hvað sem var um mína daga? Hann er afleitur orðinn, fjármálaráðherra, síðan ég skildi við hann, segja útgerðarmennirnir eftir einhverjum, ekki veit ég eftir hverjum. En þeir lærðu það ekki af mér, það veit ég. En „bjargráð ríkisstjórnarinnar eru ekki aðeins ósvífnasta og mesta skattpíning, sem nokkur ríkisstj. hefur lagt á þegnana, heldur eru þau einnig gersamlega haldlaus fyrir útgerðina nema rétt í svip“. Á þetta benti þessi fróðasti á Alþingi. Og þetta var allt saman áður en bætt var 10–12 þús. kr. á meðalheimili með nýjum sköttum, sem núverandi stjórn er að gera. Ég get ekki betur séð en að þetta sé allt á eina bók lært. Mér finnst þetta nú satt að segja, ef maður mætti viðhafa svo óþinglegt orð, alveg drepandi fyndið hjá þeim, þó að það sé kannske meira drepandi fyrir þeirra mannorð og mannvirðingu en það er nú fyndið, og er þó sannarlega vel fyndið. En af öllu finnst mér útgönguversið bezt, sem er í Þjóðviljanum þann 6. júní, en það hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta, sem alltaf hefur gaman af að heyra Þjóðviljann: „En það er ekki hægt að eilífu að blekkja fólk, svo að fyrir kosningar sé svarið og svarið, en eftir kosningar allir svardagar rofnir.“ Það „er ekki hægt að eilífu að blekkja fólk, svo að fyrir kosningar sé svarið og svarið, en eftir kosningar allir svardagar rofnir“. Og nú var ég ekki að tala um herinn, sem var svarið og svarið fyrir, heldur bara um skattana, sem var svarið og svarið, og „eftir kosningar allir svardagar rofnir“. Ég held, að þetta sé alveg rétt. Það er ekki hægt að blekkja fólk svona herfilega eins og hæstv. núverandi stjórn er að gera tilraun til að gera. Og ég hygg, að hún muni fá að sanna það, áður en allt of langt um líður, að þjóðin lætur ekki bjóða sér allt. Ég vil að öðru leyti segja það um þetta frv., að ég tel það ekki aðeins stórt háðsmerki, mjög stórt háðsmerki, aftan við allar fyrri staðhæfingar og fyrirheit vinstristjórnarsinnanna, heldur tel ég, að bæði það og fylgihnettir þess muni marka nýtt tímabil hafta, banna, vöruskorts, svartamarkaðs og falsaðrar vísitölu. Hér er vitandi vits stefnt frá frjálsræði til þvingana, og mun þá á ný hefjast sú öfugþróun, sem oft áður hefur gert þjóðinni ama og ógagn og jafnan virðist vera skotta, þ. e. a. s. draugur, slíkra ófagnaðarafla sem nú ráða þjóðmálunum. Ég mun því fyrir mitt leyti eindregið - og það hygg ég að geri allir eða flestir mínir flokksbræður, þó að við höfum ekki rætt um það sem flokksmál enn þá - snúast gegn þessu frv. í heild enda þótt einstök ákvæði þess hljóti að sjálfsögðu að vera þörf, eins og það að rétta útgerðinni hjálparhönd og landbúnaðinum að sama skapi, þó að okkur hafi ekki gefizt kostur á að dæma um, á hvaða rökum þau úrræði eru byggð. Hæstv. forsrh. lagði á það ríka áherzlu, að nú hefði verið rætt í fyrsta skipti við marga aðila, og hæstv. menntmrh. sagði, að það hefði verið rætt við alla, sem eiginlega væri talandi við um þetta, og þetta væri í fyrsta skipti, sem allir hefðu verið sammála um allt. En ég hef nú einhverjar aðrar sagnir um þetta. Mér er sagt, að þessu hafi verið tekið með allmikilli ólund af mörgum, og ég sé ekki betur en að t. d. komi það í þessum fátæklegu fylgiskjölum hér, að framleiðsluráð landbúnaðarins hafi ekki verið á einu máli um þetta, heldur þvert á móti hafi það verið mjög klofið, þ. á m. hafi tveir úr hópi allra elztu og þjóðkunnustu alþm., Pétur Ottesen og Jón Sigurðsson, greitt atkv. á móti þessu og gert grein fyrir af hverju. Þetta stendur í sjálfri grg., og mig minnir, að ég hafi eitthvað séð í grg. líka um ólund, svo að ég orði það nú væglega, hjá miðstjórn Alþýðusambandsins og nítján manna nefndinni, sem Alþýðusambandaþingið kaus til að vera til ráðgjafar um þessi mál. Þar stendur: „Telur miðstjórnin og efnahagsmálanefndin, að veita beri núverandi ríkisstjórn starfsfrið, þar til úr því fæst skorið, hvernig framkvæmdin tekst.“ Annar aðilinn er alveg klofinn, hinn segir: „Við skulum veita henni starfsfrið til að sjá, hvernig þetta tekst.“ Og hvað segir svo blað hæstv. atvmrh. um þetta? Það segir: „Ja, það á ekki lengur að binda vísitöluna:“ Ef þetta tekst ekki eins og okkur líkar, þá höfum við bara okkar gamla úrræði, við hækkum kaupið, hækkum grunnkaupið með verkföllum. Hvað þýðir þetta? Það þýðir það, að ef kommúnistar þora að fara úr stjórn, ef blóðið þornar í Ungverjalandi og þeir þyrðu að fara úr stjórn, þá mundu þeir vera fljótir að reisa verkalýðinn gegn þessum ráðstöfunum. Hann er alveg óbundinn. Það er friður í bili, ótímabundinn, til þess að athuga, hvernig þetta fer úr hendi. Það er allt og sumt, sem fram hefur komið. Og ég spyr nú hæstv. atvmrh. og einnig hæstv. forsrh.: Eru þeir búnir að fá samþykki, sem hæstv. atvmrh. hældist mest um yfir, samþykki útvegsmanna til að hefja starfsemi á þessum grundvelli? Mér er þvert á móti sagt, að það sé mikill ágreiningur um, hvort þeir vilja samþykkja kjör þau, sem þeim eru boðin. Mér skilst, að þar standi sakir þannig, að mjög margir útvegsmenn segi: Við viljum ekki samþykkja þetta tilboð, sem atvmrh. hefur gefið okkur, nema því aðeins að hann standi við það, sem hann er búinn að segja okkur, að það eigi engar breytingar að gera á sölu útflutningsframleiðslunnar. Það er ekki nóg að ræða við marga, og það er ekki nóg að koma hér og lýsa yfir, að allir séu um þetta sammála, ef þetta er ekki rétt. Og ef það er rétt, sem ég er hér að segja, að jafnvel sjálft Alþýðusambandið hafi beinlínis í hótunum, ef það er rétt, að útvegsmenn séu ekki enn þá búnir að svara ráðherrunum, af því að það ríki mikill ágreiningur um, hvort það eigi að svara játandi eða neitandi, ef það er rétt, að framleiðsluráðið hafi verið klofið um málið, ja, hvað er þá eiginlega satt um, að hér séu allir sammála um allt? Er það ekki sannara, að hér sé enginn sammála um neitt, hér sé fullkominn ágreiningur og kannske svo mikill, að það takist ekki að brúa hann? Er það ekki sannara? Hæstv. ríkisstj. hefur haldið því fram, að hún sé eina stjórnin, sem hafi leitað samstarfs við verkalýðinn í landinu og ýmsa þá aðila, sem hér eiga hlut að máli. Þetta er auðvitað hreinasta fásinna. Ég held, að engin stjórn hafi komizt nær því að ná samstarfi við verkalýðinn heldur en nýsköpunarstjórnin, sem Framsfl. beitti sér harðast gegn. En ég held, að allar aðrar stjórnir, frá því að lýðveldið var stofnað, svo að ég fari ekki lengra, hafi reynt að ná samstarfi við verkalýðinn og þá aðila, sem hér hefur verið um að ræða. Það hefur tekizt misjafnlega. En er nokkur kominn til að tryggja, að það takist betur, sem nú á að gera eða menn hafa í hyggju að gera? Ég sé engan mun á því í grundvallaratriðum, sem gert hefur verið núna, og ýmsu því, sem aðrar stjórnir hafa gert í mismunandi ríkum mæli. Það er meira og minna skvaldur út í bláinn, þegar verið er að halda því fram, að hér sé í fyrsta skipti verið að reyna að stjórna landinu í samstarfi við „þjóðina“, eins og hér er látið. Ég hygg, að hæstv. forsrh. hefði ekki þurft að kalla saman framleiðsluráðið til að fá nokkra flokksbræður sína í því til að samþykkja það, sem hann var að fara fram á. Og ég veit ekki betur, eins og ég segi, en að hin aðalframleiðslustéttin, útvegsmenn, sé alveg óákveðin í því enn þá, hvað hún ætli að gera. Ég held, eins og ég segi, að allar stjórnir hafi leitað samstarfs, enda væri allt annað óhyggilegt, við sem flesta þeirra aðila, sem hlut eiga að máli, og þessi stjórn eigi þess vegna sammerkt við þær um það, það sé ekkert sérstakt fyrir hana. Ég held einnig, að engri stjórn hafi tekizt nógu vel að ná þessu samstarfi og sérstaklega ekki að ná því í framkvæmd. Og ég veit ekki, það er a. m. k. ekki enn komið á daginn, hvort þessi stjórn hefur nokkra sérstöðu í þeim efnum. Ég skal ljúka þessu máli mínu að þessu sinni með því að segja, að þessi stjórn hefur sérstöðu umfram allar aðrar stjórnir, sem ég hef haft kunnugleika af, um eitt, og það er það, að henni hefur tekizt á fimm mánuðum að bregðast svo að segja hverju einasta stóru fyrirheiti, sem hún gaf fyrir kosningar. Ég teldi, að stjórninni bæri þess vegna að segja af sér, segja: Við réðum ekki við örðugleikana, úrræðin, sem við ætluðum að finna, þau fundum við ekki, - eða að hún sýndi þann manndóm að rjúfa þing á næsta vori, ganga fram fyrir þjóðina og láta hana um að dæma það, segja: Getið þið fallizt á, að við vinstri menn, sem erum meira og minna rauðir innvortis, þó að það sjáist nú ekki á okkur nema öðru hvoru útvortis, förum áfram með völd? Við játum það, að við fundum ekki úrræðin. Við fundum ekkert, nema eins og einn ráðherrann sagði: Er þá ekkert til, nema gömul íhaldsúrræði? eins og hann orðaði það. Og við urðum að bæta óskaplegum sköttum ofan á þá, sem fyrir voru. Við gátum heldur ekki rekið herinn úr landi, þó að við værum búnir að lofa því. Við höfum því hvorki í efnahagsmálunum né heldur varðandi varnir landsins og vernd landsins né í neinn öðru, sem mestu máli skiptir, getað staðið við okkar orð. Vill kjósandinn samt sem áður fela okkur umboð, eða vill hann það ekki? - Ef stjórnin gerði þetta, þá mundi ég fyrir mitt leyti segja: Henni er ekki alls varnað. En ég er ekki enn að gera því skóna, að hún geri það. Hennar vegur væri meiri, ef hún gerði það.



Herra forseti. Það hefur nú verið lítill tími til þess að átta sig á þessu frv., svo að það, sem ég segi hér, verður meira almenns eðlis. Það verður ekki möguleiki á að kryfja þetta mál til mergjar að svo stöddu frá hagfræðilegu sjónarmiði, og veit ég, að það muni gleðja áheyrendur, því að ég er vondaufur um, að mér mundi takast öllu betur en kollega mínum, hæstv. menntmrh., að gera hagfræðina vinsæla meðal hv. þingmanna. En að einu leyti er að mínu áliti ástæða til að fagna því, að þetta frv. hefur verið borið fram. Þegar efnahagsvandamálin hafa verið á döfinni að undanförnu hér á hv. Alþingi, hefur því í rauninni verið neitað af stjórnarandstöðunni, sem var, að hér væri um raunveruleg vandamál að ræða. Að vísu hefur því ekki verið neitað, að gera þyrfti ráðstafanir, til þess að útgerðin bæri sig. En hins vegar hefur því verið haldið fram, bæði af kommúnistum og Alþfl.-mönnum, að allan vanda mætti leysa með ráðstöfunum, sem ekki snertu hag almennings, svo sem með skatti á gróða bankanna, olíufélaganna, vátryggingarfélaganna o. s. frv., auk þess sem hækka mætti afurðaverðið með því að afla nýrra markaða. Þeim, sem hingað til hafa lagt trúnað á þennan áróður, hlýtur nú að bregða í brún, er þeir sjá þetta frv., þar sem gert er ráð fyrir nýjum álögum á almenning, sem nema á þriðja hundrað millj. kr. Það er eðlilegt, að þetta fólk spyrji sem svo, hvers vegna þær leiðir, sem fyrrv. stjórnarandstæðingar hafa áður bent á, séu nú ekki farnar, eftir að þeir eru komnir í stjórnaraðstöðu, heldur séu lagðar svo stórfelldar álögur á almenning. Hvers vegna er þessi skattur ekki tekinn af vátryggingarfélögunum, olíufélögunum, bönkunum o. s. frv. og að því leyti sem það ekki hrekkur til, þá sé aflað nýrra og betri markaða? Að vísu er gert ráð fyrir nokkrum skatti á vátryggingarfélög, banka o. s. frv., en þar er ekki um að ræða nema lítið brot af því fé, sem afla þarf. Þeim, sem áður hefur því dulizt, að hér væri um raunveruleg vandamál að ræða, getur vart dulizt það lengur, og ætti slíkt að skapa grundvöll fyrir raunsærri umr. um þessi mál en hingað til hafa átt sér stað. En í hverju er það nú, sem hið raunverulega vandamál er fólgið? Að mínu áliti er það fyrst og fremst í því, að framleiðslukostnaðurinn hér innanlands er hærri en svo, að útflutningsframleiðslan geti borið sig með því verði, sem fæst fyrir útflutningsafurðirnar, miðað við núverandi gengisskráningu og afurðaverð. Það eru tvær leiðir, sem hægt er að fara til þess að leiðrétta þetta misræmi. Önnur er sú að færa nægilega niður framleiðslukostnaðinn innanlands, til þess að útgerðin geti borið sig að óbreyttu gengi og afurðaverði. Það er hin svonefnda verðhjöðnunarleið, eins og það hefur verið kallað. Hin er sú að hækka í einni eða annarri mynd verð það, sem útgerðin fær fyrir gjaldeyri sinn, þannig að nægi til þess að standa undir framleiðslukostnaðinum, en það þýðir lækkun á gengi íslenzku krónunnar. Eftir báðum þessum leiðum er hægt að framkvæma þá tekjuyfirfærslu til útgerðarinnar eða útflutningsframleiðslunnar, sem hæstv. ráðh. hafa talað um. Hins vegar kom mér það satt að segja dálítið ókunnuglega fyrir sjónir, þegar hæstv. menntmrh. talaði annars vegar um gengislækkunarleiðina, en hins vegar um tekjuyfirfærsluleiðina. Þær ráðstafanir, sem gerðar eru útflutningsframleiðslunni til hjálpar, hljóta alltaf að mínu áliti að hafa í för með sér einhvers konar tekjuyfirfærslu. En þetta atriði skiptir í sjálfu sér ekki svo miklu máli. Leiðin, sem valin hefur verið, er sú að hækka verðið á hinum erlenda gjaldeyri, og enda þótt ekki liggi fyrir upplýsingar um það, hve mikil niðurfærsla hefði þurft að eiga sér stað, til þess að útgerðinni yrði haldið uppi með því móti, þá tel ég víst, að ef fara hefði átt þá leið, þá hefði það valdið slíkri röskun á efnahagskerfinu, að slíkt hefði orðið lítt framkvæmanlegt, þá að ég skuli síður en svo fullyrða, að verðhjöðnunarleiðin hefði, a. m. k. þegar frá liði, haft meiri kjaraskerðingu í för með sér fyrir almenning en sú leið, sem raunverulega hefur verið farin, og meira að segja vissar líkur á hinu gagnstæða. En gengislækkunina má framkvæma í ýmsum myndum og kalla hana ýmsum nöfnum. Í stað þess að tala um gengislækkun er auðvitað hægt að tala um bátagjaldeyri, gjaldeyrisskatt, yfirfærslugjöld, innflutningsgjöld o. s. frv. Það er ekkert atriði, hvaða heiti á að velja þessari ráðstöfun. En í öllum tilfellum hefur hún í för með sér minni kaupmátt peninganna gagnvart erlendum gjaldeyri og erlendum vörum, þ. e. a. s. lækkun á gengi krónunnar. Þótt ég hafi á þeim stutta tíma, sem liðinn er, enga aðstöðu haft til þess að gera mér grein fyrir því, hver sé þörf útvegsins fyrir auknar tekjur, þá skal ég þó ekki draga í efa, að nauðsyn sé nokkurrar tekjuyfirfærslu, og samkv. framansögðu fellst ég einnig á það, að eftir atvikum sé hagkvæmara að fara gengislækkunarleiðina en niðurfærslu- eða verðhjöðnunarleiðina. En það, sem að mínu áliti skiptir mestu máli í sambandi við frv. það, er hér liggur fyrir, er það, hvort gengislækkunin í þeirri mynd, sem hæstv. ríkisstj. hugsar sér að framkvæma hana, sé sú leiðin til þess að framkvæma nauðsynlega aðstoð við sjávarútveginn, sem minnsta kjaraskerðingu hefur í för með sér fyrir almenning. Í grg. hæstv. ríkisstj. fyrir frv. er enginn samanburður gerður við aðrar leiðir, sem til greina komi, og því miður er það svo, að enginn grundvöllur er fyrir hendi, sem hægt sé að byggja á útreikninga, er sýni niðurstöður, sem hægt sé að reiða sig á í því efni. Eini mælikvarðinn á þróun heildarverðlagsins, sem við höfum, er vísitala framfærslukostnaðar, en grundvöllur hennar er algerlega úreltur. Hann er frá því í stríðsbyrjun, þegar neyzluvenjur fólks og fjárhagsafkoma var allt önnur en nú. Þó að vitað sé, að grundvöllur vísitölunnar sé úreltur, gæti hún þó gefið nokkra vísbendingu um verðlagsþróunina, ef ekki væri um markvissar aðgerðir að ræða í því skyni að láta hana sýna ranga mynd af verðlagsbreytingum, en eitt af því, sem augljósast er í sambandi við frv. þetta, er hin skipulagða og stórkostlega fölsun vísitölunnar sem mælikvarða á verðlagið, sem hér er verið að framkvæma, því að hver trúir því, að hægt sé að leggja 200 millj. kr. á vöru, sem almenningur kaupir, eða sem nemur 10 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu, án þess að verðlag hækki nokkuð? Sá maður mun varla til, sem sé svo skyni skroppinn, að hann sjái það ekki. En samkv. upplýsingum, sem ég hef fengið, er gert ráð fyrir því, að vísitalan muni ekki sýna meiri hækkun verðlagsins en um 1–2%, eftir að verðhækkanir þær, sem af ráðstöfununum leiðir, eru komnar fram. Það skal að vísu fúslega viðurkennt, að sú synd að reyna að falsa vísitöluna var ekki borin inn í heiminn með núv. ríkisstj. En allar tilraunir í þá átt að falsa vísitöluna af hálfu fyrrv. ríkisstj. eru þó smávægilegar hjá því, sem nú er verið að gera. Hér eftir leggur enginn trúnað á vísitöluna sem mælikvarða á verðlagið. Það er af því gumað í grg. hæstv. ríkisstj. fyrir frv., að með þessum ráðstöfunum muni takast að stöðva verðbólguna. Það er auðvitað fráleitt, að 200 millj. kr. álögur, sem koma fram í hækkuðu vöruverði, stöðvi verðbólguna, en vísitalan á bara ekki að sýna neinar hækkanir. Það er ekki hægt að lækna sjúkling af hitasótt með því að mölva hitamælinn, en það er í rauninni það, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert í þessu efni. Sjúklingurinn hefur ekki læknazt af verðbólgusóttinni, en það, sem gert hefur verið, er, að hitamælirinn hefur verið eyðilagður. Mælikvarðinn á verðlagsbreytingarnar, sem vissulega var orðinn ónákvæmur fyrir, er nú eyðilagður, og það er engin von til þess, að launamenn og aðrir, sem fá kaup greitt samkv. vísitölu, sætti sig við þetta til lengdar. En þótt vísitalan sé þannig óábyggileg, þá vekur það þó nokkra undrun, að í grg. hæstv. ríkisstj. skuli ekki birt neitt af niðurstöðum hinna margvíslegu útreikninga, sem gerðir eiga að hafa verið undanfarið til þess að komast að niðurstöðu um það, hvaða leið til úrlausnar vandamálum efnahagslífsins mundi hagkvæmust. Það hefur heldur ekki verið birt neitt af niðurstöðum hinna erlendu hagfræðinga, sem hæstv. ríkisstj. fékk til landsins í septembermánuði s. l. og talað hefur verið um í málgögnum hennar að skilað hafi ýtarlegu áliti. Þetta vekur nokkra undrun, ekki sízt af því, að ef ég man rétt, þá talaði hæstv. forsrh. um það á fundum í haust, að að þessu sinni mundu allar niðurstöður af þessum athugunum verða lagðar fyrir almenning, þegar tími væri til. Ég dreg ekki í efa, að þessir útreikningar muni verða birtir síðar, en eðlilegt hefði verið, að álitsgerð hinna erlendu hagfræðinga og aðrar athuganir, sem gerðar hafa verið í þessum efnum, væru einmitt lagðar fram jafnhliða þessu frv. Það fer ekki, hvað sem þessu líður, milli mála, að á leið þeirri, sem hér er lagt til að farin verði, eru margir og stórir annmarkar. Ég fæ ekki betur séð en hér sé verið að innleiða það, sem kalla mætti margfalt gengi, þ. e. a. s. erlendur gjaldeyrir er seldur á mjög mismunandi verði eftir því, til hvers hann er notaður. Það má að vísu með nokkrum rétti segja, að inn á þá braut hafi verið gengið með bátagjaldeyrisfyrirkomulaginu svonefnda. Að vísu er það að mínu áliti nokkurt álitamál, hvort bátagjaldeyrisfyrirkomulagið hafi þýtt gengislækkun, og stendur það í sambandi við það sérstaka ástand á vörumarkaðinum, sem var, þegar þetta fyrirkomulag var tekið upp, að bátagjaldeyrisálagið var yfirleitt lagt á vörur, sem mjög lítill innflutningur hafði verið á þá að undanförnu og vörurnar þess vegna ekki fáanlegar nema á svörtum markaði. En þar var verðið svo hátt, svo að tekið sé alþekkt dæmi í þessu sambandi, verð á nælonsokkum, að þeir gengu kaupum og sölum á svörtum markaði á 70 kr. árið 1949, en nú munu sams konar sokkar ekki kosta meira en 35–40 kr. þrátt fyrir allar þær mörgu álögur, sem síðan hafa komið á þann varning, svo að vafamál var, hvort hægt væri að segja, að kaupmáttur peninganna hefði raunverulega minnkað gagnvart þessum bátagjaldeyrisvörum, sem höfðu áður verið að mestu ófáanlegar. En hvað sem því líður, hvort þeir annmarkar, sem á því eru að hafa fleira en eitt gengi, hafa að einhverju leyti verið fyrir hendi, áður en þessar till. voru komnar fram, þá er víst, að þessir annmarkar munu margfaldast, er þær koma til framkvæmda. En þessir annmarkar eru í því fólgnir, að reynt verður að samræma þessi mörgu gengi eftir ýmsum leiðum, smygl verður stórum arðvænlegra en nokkru sinni fyrr og erfiðara að hafa eftirlit með því. Framleiðsla svokallaðra lúxusvara nýtur vegna hins háa álags gífurlegrar tollverndar og dregur til sín vinnuafl og fjármagn, en atvinnurekstur, sem keppir við þær vörur, sem minnstar álögur hvíla á, verður ósamkeppnisfær. Jafnframt má gera ráð fyrir því, að hin ströngu verðlagsákvæði, sem gert er ráð fyrir, muni hafa í för með sér eflingu allrar þeirrar framleiðslustarfsemi, sem óframkvæmanlegt er að hafa verðlagseftirlit með. Framkvæmd þessa fyrirkomulags hlýtur líka að gera það nauðsynlegt, að komið sé á fót umfangsmiklu hafta- og eftirlitskerfi. Það vantar að mínu áliti alla grg. fyrir því, að þau úrræði, sem hér er stungið upp á, skerði lífskjör almennings minna en aðrar leiðir, sem til greina koma. Það er ekki vafi á því, að hægt er að koma slíku jafnvægi á í efnahagsmálum, að hægt sé að afnema höft á innflutningsverzluninni, sem er eina raunhæfa leiðin að mínu áliti til þess að halda milliliðagróða í skefjum og ólíkt líklegri til árangurs en verðlagseftirlit. Það má í þessu sambandi minna t. d. á það ástand í verzlunarmálum, sem hér var ríkjandi fyrir 1930 eða áður en innflutningshöftin komu til sögunnar. Þá var það þannig, að fólkið sjálft gat eftir vild pantað vörur samkvæmt erlendum verðlistum, og ég veit um það, að jafnvel til sveita var það algengt, að fólk pantaði eftir verðlistum vörur frá Danmörku, jafnvel frá Frakklandi og víðar að. Þegar það er þannig, þarf enginn að skipta við millilið, nema hann telji sér það hagkvæmt. Telji fólkið, að of mikið sé lagt á vörurnar, þá útvegar það sér vörurnar sjálft, en skiptir því aðeins við milliliðinn, að það telji, að hann geti útvegað vörurnar með hagkvæmara verði en fólkið sjálft. Það er slíkt fyrirkomulag eitt, sem getur komið í veg fyrir það, að óhóflegur milliliðagróði í einni eða annarri mynd eigi sér stað. Verðlagseftirlit hlýtur alltaf að verða meira eða minna kák og lítils árangurs af því að vænta, en annars mun ég ekki ræða þá hlið málsins ýtarlegar í þessu sambandi. Það er líka víst, að öllum vestrænum ríkjum, að undanteknum Íslendingum, hefur tekizt að koma slíku jafnvægi á hjá sér, að hægt er að hafa utanríkisverzlunina frjálsa. Ég hygg, að fyrirmyndin að slíku fyrirkomulagi, sem hér er lagt til að verði tekið upp, finnist ekki annars staðar en í fasistaríkjunum. Feður hugmyndanna um margfalt gengi voru Hitler og ráðunautar hans í efnahagsmálum. Fyrir stríð voru t. d. átta gengi á þýzka markinu. Fyrir fáum árum voru ein fjórtán gengi á pesetanum á Spáni, og Peron, fyrrv. einræðisherra Argentínu, fetaði einnig dyggilega í fótspor félaga sinna og kom á fót mjög flóknu kerfi gjaldeyrissölu og útflutningsuppbóta með margföldu gengi á argentíska pesosnum. En ekki hefur stjórn þessara herra verið talin til fyrirmyndar hvað lífskjör almennings snertir, og mun efnahagskerfi þeirra eiga þar mikla sök á. Ég mundi vilja mælast til þess við hæstv. ríkisstj., að hún leysti betur frá skjóðu sinni hvað snertir rökstuðning fyrir því, að gengislækkunin í þeirri mynd, sem hér er lagt til, sé sú ráðstöfun, sem skerði hag almennings minnst, og það gleður mig, að hæstv. menntmrh. talaði um það áðan, að hann væri reiðubúinn að gera grein fyrir því, hvers vegna þessi leið hefði verið farin, en ekki aðrar, og vænti ég þess því, að um þetta verði gefin nokkur skýrsla. Það mundi að vísu koma mjög í bága við ríkjandi hugmyndir meðal hagfræðinga, ef það tækist að leggja fram fyrir því sannanir eða þótt ekki væri nema líkur, að þessi leið sé að því leyti hagkvæmari en aðrar leiðir, sem hugsanlegar væru, að hún skerði kjör almennings minna. En ef það tækist, þá mundi ég ekki eingöngu telja mig standa í þakkarskuld við hæstv. ríkisstj. fyrir þann aukna lærdóm, sem ég hefði öðlazt, heldur mundi ég telja, að sú þakkarskuld yrði bezt greidd með því að styðja þetta frv., sem mér og bæri skylda til, með tilliti til þeirrar siðferðislegu skyldu, sem ég tel að hvíli á hverjum þingmanni að taka afstöðu til málefna eftir sannfæringu sinni einni.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en eftir að ég hef hlýtt á það, sem fram hefur farið hér í kvöld, voru nokkur atriði, sem mig langaði til að minnast á. Það er vitanlega mjög merkilegur atburður hér í hinu háa Alþ., ef það er rétt, að við stöndum frammi fyrir „aldahvörfum“, en það var það orð, sem hæstv. menntmrh. notaði um það frv., sem hér er lagt fram. Og það væri fullkomin ástæða til þess, að það hefði verið reynt að hliðra svo til, að þm. gæfist kostur á að hafa lengri tíma er, raun ber vitni um til að átta sig á þessum stórkostlegu tíðindum, sem gerzt hafa. En því mun nú ekki vera að heilsa, að það sé um langan tíma að ræða, og er ég því hræddur um, að aldahvörfin kunni að fara fram hjá æðimörgum, af því að margt í þessum ráðstöfunum er það óljóst og flókið, að það virðist ekki hafa verið sérstakt kappsmál hæstv. ríkisstj., að almenningur gerði sér allt of ljós þessi aldahvörf. Eftir þessu plaggi, sem hér liggur fyrir okkur, hefur verið beðið með mikilll eftirvæntingu, og það er ekki að undra, þótt eftirvæntingin hafi verið mikill, þegar þess er gætt, hvernig málið var undirbúið gagnvart alþjóð. Eins og öllum er kunnugt, bæði hv. þm. og öllum landslýð, var því haldið fram fyrir síðustu þingkosningar og m. a. til þeirra efnt af þeim sökum af hálfu Framsfl., að það bæri brýna nauðsyn til þess að breyta gersamlega um stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég hirði ekki að vera að rekja hér öll þau fjölþættu ummæli, sem fram komu í Tímanum um það efni og málgagni litla bróður Framsóknar, sem að lokum varð að vísu stóri bróðir, sem var í öllum efnum bergmál af því. En staðreynd málsins er sú, að ég hygg, að kjósendur þessara flokka hafi almennt gert ráð fyrir því, að það mundi verða um stórfellda breytingu að ræða og að nú mundi renna upp nýr tími, það yrði horfið frá þeirri stefnu, sem þeir fordæmdu mjög, ekki hvað sízt núv. hæstv. forsrh., og hann taldi að væri að leiða þjóðina inn á eyðimörk, og að það yrði tekin upp gersamlega ný stefna í efnahagsmálunum, sem byggðist á því, að hægt væri að afnema þær stórkostlegu álögur, sem lagðar hafa verið á þjóðina, og þá styrki, sem orðið hefur að veita útflutningsframleiðslunni. En einmitt vegna þeirra miklu vona, sem bundnar voru til þeirra ráðstafana, sem hér loksins sjá nú dagsins ljós, er hætt við, að vonbrigðin hjá fólki verði því meiri og þá fyrst og fremst hjá stuðningsmönnum hv. stjórnarflokka, því að við sjálfstæðismenn höfum að sjálfsögðu aldrei búizt við miklu frá hæstv. ríkisstj. Og því miður er það sýnilegt, að ríkisstj. hefur brugðizt þeim stéttarsamtökum, sem hún telur sig byggja vald sitt á, því að fyrir mjög skömmu var gerð fyrsta ráðstöfunin, sem átti að verða bráðabirgðaráðstöfun, þ. e. binding vísitölunnar í haust, og var þá tekið fram af hálfu verkalýðsfélaganna, að sú kaupskerðing væri gerð í trausti þess, að endanlegar ráðstafanir til hjálpar framleiðsluatvinnuvegunum yrðu gerðar um áramót og að þær ráðstafanir yrðu ekki til að skerða frekar kjör alþýðu manna. Og 25. þing Alþýðusambands Íslands undir forsæti hæstv. félmrh. samþykkti langa ályktun um kjaramál, þar sem m. a. segir svo um væntanlegar ráðstafanir, að ekki komi til mála, að auknum kröfum útflutningsframleiðslunnar verði mætt með nýjum álögum á alþýðuna. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. félmrh. hafi verið þeirrar skoðunar á þinginu, hann stjórnaði því og var endurkjörinn forseti sambandsins, og að þessi till. hafi naumast verið samþykkt gegn atkvæðum hans. Þegar þessa er gætt og þeirra ráðstafana, sem nú sjá dagsins ljós, þá sést, að þær eru allt annars eðlis en alþýðusamtökin hafa gert ráð fyrir fyrir örskömmum tíma. Það er þess vegna kannske ekki að undra, þótt það tæki ríkisstj. vikutíma eða meira að fá Alþýðusambandið og forustumenn þess til þess að fallast á þá lausn, sem hér loksins er komin fram í þessu frv. Það er eitt atriði í sambandi við þetta frv., sem mig langaði til að varpa hér fram og hefur vakið nokkra undrun, og það eru þær fullyrðingar, sem fram hafa komið í blöðum tveggja stjórnarflokkanna, þ. e. a. s. þeirra flokka, sem kalla sig verkalýðsflokka, um það, að þeir hafi átt í mikilli baráttu með að fá fram ýmsar lagfæringar til handa alþýðu manna á þessum fyrirhuguðu ráðstöfunum. Í leiðara í Þjóðviljanum í dag segir svo m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Þegar gengislækkunin var úr sögunni vegna andstöðu Alþýðubandalagsins og verkalýðshreyfingarinnar, komu fram tillögur til að afla fjárins með allsherjar gjaldeyrisskatti, jafnháu álagi á svo til alla gjaldeyrisnotkun landsmanna. Slík aðferð hefði auðvitað aðeins verið dulbúin gengislækkun og haft sömu áhrif, skert lífskjör að miklum mun. En einnig þessi aðgerð var stöðvuð af Alþýðubandalaginu og verkalýðshreyfingunni.“ Það eru ýmis önnur atriði, sem hefur verið vikið að einnig í sambandi við umr. við verkalýðssamtökin, að þeir menn, sem telja sig talsmenn verkalýðsins, hafi staðið í einhverjum átökum um, að ekki væri framkvæmd stórfelld skerðing á rétti alþýðunnar. Nú væri ákaflega fróðlegt að fá upplýsingar um það, við hvern þessi barátta hefur staðið. Ekki hefur hún staðið við stjórnarandstöðuna, ekki hefur verið við hana talað. Það virðist þess vegna vera einhver aðili að ríkisstj., sem hefur ekki neinn sérstakan áhuga á því að hlynna að kjörum alþýðu manna í landinu og byggir hugmyndir sínar um úrræði í efnahagsmálunum á því, að það eigi að skerða lífskjör almennings. Þetta væri vissulega fróðlegt að fá upplýsingar um. Svo er annað atriði í framhaldi af því, sem ég áðan sagði hér um þær vonir, sem menn hafa gert sér um þau miklu átök, sem nú yrðu gerð, - önnur spurning, sem hlýtur að vakna, og hún er sú, hvort það sé í raun og veru hugmynd stjórnarflokkanna, að þessar till. hér séu varanleg lausn á vandamálum atvinnuveganna í landinu. Það væri mjög fróðlegt fyrir þjóðina að fá upplýsingar um það, hvort það raunverulega er skoðun hæstv. ríkisstj., að þessi leið, að ganga enn lengra í skattlagningarátt, að framkvæma dulbúna gengislækkun og margar aðrar ráðstafanir, sem mjög hafa verið fordæmdar af þeim, sem töldu, að það væri eina bjargráðið að leysa vandamálin með því að koma Sjálfstfl. úr stjórn, - hvort það er nú skoðun þessara sömu flokka, að þessi úrræði séu hin varanlegu úrræði til lækningar á vandamálum þjóðfélagsins, sem eigi að leggja grundvöll að bættum lífskjörum alþýðunnar í landinu, eins og segir í ályktun þeirri, sem verkalýðsmálanefnd Alþýðusambandsins sendi frá sér. Það er annars mjög erfitt, eins og hefur verið bent á hér af öðrum, að gera sér grein fyrir því, hvað raunverulega eru forsendur þessa frv., og því ekki að undra, þó að erfitt sé fyrir þá, sem ekki hafa haft aðstöðu að kynna sér þau plögg, að mynda sér skoðun um það, hvort hér sé um hin réttu úrræði að ræða eða ekki. Hæstv. forsrh. sagðist láta sér nægja að miklu leyti að vísa til hinnar ýtarlegu grg. með frv. Á grg. er ekki nokkurn hlut að græða. Þar er ekki neinar upplýsingar að finna um afkomu útflutningsatvinnuveganna eða á hverju þeir styrkir eru byggðir eða þau framlög, sem talin er nauðsyn á. Það er ekki gerð nein grein þar fyrir þeirri athugun, þeirri úttekt á þjóðarbúinu, sem hæstv. forsrh. hafði boðað og hinir erlendu hagfræðingar áttu að vinna að, og það er yfirleitt ekki gerð grein fyrir neinum þeim atvikum, sem eru nauðsynleg til að mynda sér skoðun um, hvort hér sé farin sú leiðin, sem helzt komi til greina, eða ekki, þannig að því fer auðvitað víðs fjarri, að það sé hægt að ætlast til þess, að þeir, sem ekki hafa haft aðstöðu til að kynna sér þetta, geti gleypt við þessu eins og það liggur hér fyrir. Hæstv. forsrh. sagði í sambandi við álögur þær, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að það hafi verið erfitt að komast hjá að leggja á þær stéttir, sem samráð var haft við og búa við lökustu kjörin. Það gefur nú að skilja, að það hefur verið erfitt, en haft hefur verið samráð við svo að segja allar stéttir þjóðfélagsins, enda er það auðvitað staðreynd málsins, hvað sem öllum umbúðum líður, að álögurnar leggjast á almenning í landinu og það kannske með þyngra móti en hefur verið áður, þótt undan séu þegnar vissar nauðsynjar, sem að vísu hefur nú ekki verið upplýst enn um hverjar væru, en fróðlegt væri að vita, hvað það er, sem hæstv. ríkisstj. telur nauðsynjar fyrir fólkið, og hvað það er, sem er talið vera ónauðsynlegt. En þessir tollar leggjast að vissu leyti þyngra á vegna þess, að það er, eftir því sem manni skilst, leitazt við að forðast það með öllum ráðum, að tollarnir geti haft áhrif á vísitöluna til hækkunar. Nú hefur það verið upplýst æ ofan í æ af ýmsum þeim flokkum, sem að hæstv. ríkisstj. standa, og það er vafalaust rétt að ýmsu leyti, að vísitalan sé stórgölluð og gefi alls ekki rétta mynd af hinni eðlilegu neyzlu þjóðarinnar. Og ef það er svo, að það á að leggja á 250 millj. kr. skatta, sem eiga ekki að hafa áhrif til verðhækkana, þ. e. a. s. almenningur á ekki að fá uppborna í vísitölu, þá held ég, að þetta kerfi sé eitthvað gallað, og ég efast um, að það sé hægt að segja, að um sé að ræða framfarir fyrir launþega í landinu frá því, sem var síðast, er þær hækkanir höfðu þó meiri áhrif á vísitöluna og til beinna kauphækkana. En það er tilgangur ríkisstj. nú, að þessar miklu tollahækkanir hafi engin áhrif í þá átt. Hæstv. sjútvmrh. ræddi hér ýmislegt um vandamál útvegsins, og það er vissulega rétt, að hann á við mikla erfiðleika að stríða, sem leiðir af því, að á hann hafa verið lagðar þyngri álögur og gerðar til hans meiri kröfur en hann hefur getað undir risið, og vitanlega byggist öll okkar afkoma á því, að hægt sé að halda útflutningsframleiðslunni gangandi. Hann benti á, að það væri þar við ýmsa nýja erfiðleika að stríða. M. a. vék hann að hinni stórfelldu hækkun á olíuverði, sem gert er ráð fyrir að greiða niður með verulegum upphæðum. Það hefur verið bent á það hér, bæði í þessum umræðum og áður, að þessi sami hæstv. ráðh. og ríkisstjórnin eigi nokkra sök á því, hvernig þeim málum er komið, og í sambandi við þá fullyrðingu ráðh., að það sé ábyggilegt, að olíusalarnir eigi að taka á sig verulegar byrðar, væri mjög fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvort það er þá ætlunin, að sá stórkostlegi gróði, sem eitt olíufélag fær nú fyrir beint tilstilli ríkisstjórnarinnar, sé tekinn að einhverju verulegu leyti af félaginu aftur, til þess að það gangi til þarfa útvegsins eða til að lækka þann mikla kostnað, sem hann býr við. Þá gat ráðh. þess og taldi það til mikilla umbóta, að það hefði orðið samkomulag milli sín og útgerðarmanna um að skipa nefnd til að athuga leiðir til sparnaðar í útveginum og bætt vinnubrögð. Ég man ekki betur en hér á Alþ. hafi í fyrra verið kjörin sérstök n. til þess að sinna þessu hlutverki, þannig að hér sé ekki um neina nýbreytni að ræða og gersamlega ástæðulaust að vera að kjósa nýja nefnd, þegar sú n., að ég hygg, starfar af fullum krafti, og væri skynsamlegra og líklegra til, að það þyrfti ekki að dragast allt of lengi að fá niðurstöðu í þessu efni, að byggja á starfi þeirrar n., auk þess sem verður að teljast mjög óeðlilegt, að það sé farið að ganga fram hjá n., sem beinlínis er kjörin hér á Alþ. til þess að inna ákveðið verkefni af hendi. Það eru ýmis atriði, sem hljóta að vakna í huga manns við að athuga þetta frv. hér. Ég man eftir því í vor fyrir kosningar, að þá voru hvað eftir annað í Þjóðviljanum og reyndar í Tímanum líka fluttar fregnir af því, að bráðnauðsynlegar vörur fengjust ekki, en það væri flutt inn gegndarlaust af alls konar skrani og glingri. Ég sé nú ekki betur en að með þessu frv. sé beinlínis verið að lögfesta þá stefnu, að það verði að láta óþarfann sitja fyrir, því að annaðhvort er það, að ríkisstj. býst við, að hún hafi yfir að ráða mjög miklum gjaldeyristekjum, þannig að ekki þurfi á neinn hátt að draga úr innflutningnum, - og það kann vel að vera, að ríkisstj. hafi opnazt einhverjar nýjar leiðir til gjaldeyrisöflunar, - en miðað við þær spár, sem a. m. k. hæstv. fjmrh. hefur alltaf flutt í því efni í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, þá virðist sem þar gæti meiri bjartsýni hjá honum en hefur verið að undanförnu um möguleika á að afla fjár og hvaða líkur séu til, að útflutningur okkar verði mikill. Ég er því hræddur um, að það sé síður en svo verið nú að laga þann ágalla, sem vissulega er mikill ágalli, að ef um gjaldeyriserfiðleika er að ræða, neyðist stjórnarvöldin til þess að hlynna að innflutningi á ýmiss konar ónauðsynlegum varningi, vegna þess að ella fái hún ekki tekjur til að standa undir framleiðsluatvinnuvegunum. Þetta er beinlínis sú stefna, sem hér er mörkuð, jafnvel enn skýrar en áður hefur verið gert, og mjög kynlegt og eitt af þeim atriðum, sem er sláandi, þegar þess er gætt, hvaða aðilar standa að framlagningu þessa frv. hér. Hæstv. ráðherrar reyndu mjög að láta í það skína, að þessar álögur, stórfelldu skattar, sem hér er um að ræða, væru ekki nema að mjög litlu leyti álögur á alþýðuna. Í fyrsta lagi væri þriðjungur innflutningsins undanþeginn þessum nýju tollum, og í annan stað væri um að ræða margs konar nýmæli, sem ættu að bæta kjör alþýðunnar stórkostlega. Og hæstv. menntmrh. spurði hér, hvort það væri hægt að segja, að þar væri um troðnar slóðir að ræða, bæði varðandi stóreignaskatt, varðandi verðlagseftirlit og varðandi önnur atriði, sem þarna eru fram sett. Vitanlega þekkjum við bæði stóreignaskatt og verðlagseftirlit. Það hefur áður verið lagður á stóreignaskattur og á miklu skynsamlegri hátt en gert er ráð fyrir hér, vegna þess að það var í sambandi við ráðstafanir, sem ætla mátti og hefðu átt að geta leitt til miklu varanlegri lausnar á þeim vanda, sem hér er við að glíma, heldur en þær algeru bráðabirgðaráðstafanir, sem hér er talað um. Um verðlagseftirlit er alveg það sama að segja. Hæstv. fjmrh. sagði að vísu, að það væru horfur á, að það væri hægt að lækka stórkostlega álagningu í heildsölu. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., sem er varaformaður stjórnar Sambands ísl. samvinnufélaga, að ég hygg, að því, hvort það sé raunverulega rétt, að Samband ísl. samvinnufélaga, sem okkur hefur ætíð verið sagt að væri bezti hemillinn á verðlagið í landinu, hafi haldið uppi þeirri venju að undanförnu að selja vörur í heildsölu með mjög óhæfilegri álagningu. Ég hef a. m. k. ekki heyrt, að það væri um stórfelldan verðmismun að ræða hjá Sambandinu og öðrum heildsölum, enda ef svo væri, þá ætti það að koma fram einnig hjá kaupfélögunum og leiða til þess, eins og framsóknarmenn hafa ætíð bent á og verið rök þeirra gegn verðlagseftirliti, að viðskiptin drægjust til samvinnufélaganna. Það væri hin heilbrigða og rétta pólitík í verðlagsmálum, og það er vissulega rétt hjá þeim, að það væri ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að viðskiptin drægjust til þeirra aðila, sem selja ódýrast, hvort sem það eru samvinnufélög eða önnur. En mér skilst, að með þessari fullyrðingu hæstv. fjmrh. sé staðfest, að hér hafi Sambandið ekki gætt hófs eða kaupfélögin hafi brugðizt sinni skyldu og ríkisstj. telji, að það megi nú lækka stórkostlega þessar álögur á almenning, sem þarna er um að ræða, og er vissulega mjög eftirtektarvert að heyra það. Það er svo annað, sem bent hefur verið á, sem ætti að vera til mikilla hagsbóta, það er þessi stóreignaskattur, sem ég minntist á áðan. Það er nú dálítið einkennilegt út af fyrir sig, þegar þess er gætt, hvaða aðilar standa að þessum málum, að allar þær ráðstafanir, sem eiga að snerta gróðann í þjóðfélaginu, sem þeir tala um, eiga að bíða, en það á að byrja með hinum almennu álögum á alþýðuna. Það er dálítið einkennilegt a. m. k. miðað við þær till., sem þeir lögðu hér fram á síðasta þingi. Svo er aðeins eitt atriði, sem mér fannst vera mjög eftirtektarvert og hefur grundvallarþýðingu, en það er sú yfirlýsing hæstv. fjmrh. hér áðan, sem hann lagði mikla áherzlu á, að ástæðan til þess, að Framsfl. hefði talið ógerlegt að vinna með Sjálfstfl. og teldi nú svo dæmalaust gott viðhorf, eins og sakir stæðu nú, væri það, að Framsfl. og Alþfl. hefðu ekki getað tryggt sér fylgi verkalýðssamtakanna, það hefði þessi ríkisstj. gert, og hann bætti því við, sem ég held að ég hafi tekið rétt eftir, að leið sú, sem verkalýðssamtökin vildu fara í þessu, væri alltaf bezta leiðin. Þessu held ég að ég hafi tekið rétt eftir. Þetta eru mjög eftirtektarverð ummæli, bæði vegna þess, að eftir að þessu er yfir lýst, sýnist mér í raun og veru vafasamt, hvað við og hæstv. ríkisstj. höfum að gera, hvort það væri ekki miklu einfaldara að láta hæstv. félmrh. og félaga hans uppi í Alþýðuhúsi taka við þessu öllu saman, ef það er alltaf bezta leiðin, sem þeir vilja fara, og sú eina, sem til farsældar getur horft. Og í annan stað, ef þetta er skoðun hæstv. fjmrh., þá verður því alvarlegri hlutur framsóknarmanna og Alþfl., sem beinlínis hafa valdið því, að þessi voldugu samtök, sem þeir telja að ein geti öllu ráðið, eru nú í höndum kommúnista. Þessu er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir. Það var hægurinn hjá að tryggja allt aðra forustu í Alþýðusambandi Íslands. Ef lýðræðisflokkarnir hefðu staðið þar saman, hefðu þeir auðveldlega getað farið þar með sigur af hólmi. Það fór hins vegar svo, að þeir forustumenn þessara flokka a. m. k., sem eru í ríkisstj., lögðu á það mikla áherzlu og beittu til þess öllum sínum áhrifum að tryggja, að fylgismenn þeirra í verkalýðsfélögunum styddu kommúnista til áhrifa, og það gekk jafnvel svo langt, að Framsfl. lánaði flokksskrifstofu sína undir baráttu kommúnista í einu verkalýðsfélagi, svo náin voru tengslin þar á milli. Ég held, að ef menn íhuga þetta niður í kjölinn, þá verði öllum ljóst, hversu frámunalega ógætilega hefur hér verið á málum haldið, ef það er sem sagt skoðun hæstv. ríkisstj., að alþýðusamtökin og forustumenn þeirra á hverjum tíma séu það afl, sem eigi að marka stefnuna og móta hana, að þá skuli þeir jafnframt eiga hlut að því og bera á því ábyrgð, að þessi samtök eru í höndum kommúnista í dag. Með þessu móti hafa þeir tryggt, að það eru kommúnistar, sem hafa öll tögl og hagldir í sambandi við líf þessarar stjórnar. Þeir hafa að vísu fórnað miklu, þeir hafa látið undan í mörgum málum og kingt mörgum sínum fyrri fullyrðingum, frá því að þessi ríkisstj. var mynduð, og skal ég ekki rekja þá sögu hér, hún er öllum kunn. En síðasta yfirlýsing Alþýðusambands Íslands um það, að hún ætli að veita ríkisstj. starfsfrið um sinn, er alvarleg áminning til ríkisstj. um það og vísbending, hverjir telja sig hafa líf hennar í hendi sér og hverjir telja sig hafa hin raunverulegu völd. Ég skal ekki á þessu stigi fara að ræða um afstöðu mína sérstaklega til þessa máls. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri eiginlega merkilegt og sýndi ábyrgðarleysi, að Sjálfstfl. skyldi ekki lýsa hrifningu yfir því, að samvinna hefði tekizt um þá löggjöf, sem hér liggur fyrir. Það er vissulega alltaf gleðiefni, þegar vandamál leysast, og það er mikið gleðiefni, ef útflutningsframleiðslan getur gengið af fullum krafti, - það veit ég að allir sjálfstæðismenn taka undir. En varðandi það atriði, hvort eigi sérstaklega að vera hrifning út af þessu frv., sem hér liggur fyrir, það er önnur saga. Í fyrsta lagi er það, að enn er allt á huldu um það, hversu endingargott það samkomulag er, sem talið er hafa verið um þetta mál, og í annan stað, eins og ég áðan sagði, er þetta mál svo óljóst, að það er gersamlega ómögulegt að gera sér grein fyrir því, hvað hér er raunverulega um að ræða. Ég veit t. d. ekkert um það, hver hefur áætlað tekjurnar af þessum sköttum og tollum, sem hér er gert ráð fyrir, en ég þekki hæstv. fjmrh. það vel að gætni, - og ég býst við, að hann hafi mjög átt hlut að því að áætla þetta, - að ég þykist nokkurn veginn viss um, að það muni heldur vera nokkrum milljónatugum of lágt heldur en of hátt áætlað. Enn fremur er ómögulegt að gera sér grein fyrir því, a. m. k. á þessu stigi, hvernig þetta leggst á hina ýmsu vöruflokka. Og þó að við vitnum hér í það, sjálfstæðismenn, að hér séu í mörgum atriðum farnar troðnar slóðir og gersamlega um bráðabirgðaúrræði að ræða og margt af því beri keim af því, sem áður hafi verið gert, þá er alls ekki þar með sagt, að það þurfi endilega að leiða til þess, að við séum ánægðir með málið, eins og það liggur fyrir hér. Það gefst tími til þess síðar í þessum umr., eftir að búið er að kanna það í n., að gera sér frekari grein fyrir því, en á þessu stigi þarf engan að undra það, þó að við höfum fullkominn fyrirvara um afstöðu til málsins, þótt við hins vegar viðurkennum fyllilega þá mikilvægu nauðsyn, sem er að efla útflutningsframleiðsluna sem mest og tryggja það, að hún stöðvist ekki. Við komumst hins vegar ekki hjá að benda á það, sem blasir við allri þjóðinni, að hæstv. ríkisstj. hefur gefizt upp við þann vanda, sem við var að glíma, hún hefur gefizt upp við að finna þau varanlegu úrræði, sem hún lofaði, þegar hún var stofnuð, og var m. a. efnt til kosninga til þess að auðið væri að koma fram. Hún hefur gersamlega horfið frá þeirri stefnu sinni, að það væri hægt með einhverjum sérstökum ráðum, einhverri leið, sem aldrei fékkst að vísu talað um, að lækna þennan vanda. Okkur sjálfstæðismönnum kemur ekkert á óvart, þó að það hafi reynzt erfitt, því að það eru engin leynivopn til í þessu máli. En hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar þóttust hafa einhverju slíku leynivopni á að skipa. Og það er útilokað annað en að við vekjum athygli á því. Þótt við gerum okkur fyllilega ljósa hættuna af þeirri verðhækkun, sem leiðir af kauphækkunum, þá fer ekki hjá því, að við hljótum að benda á það, hvernig þessi ríkisstj. hefur tekið upp gersamlega önnur vinnubrögð en þeir flokkar a. m. k., sem telja sig verkalýðsflokka innan stjórnarinnar, hafa hingað til haldið fram og meðal annars ráðizt á Sjálfstfl. fyrir. Þetta er auðvitað óhjákvæmilegt að benda á, því að það virðist sýnt, að þessir flokkar hafa fyrst og fremst haft áhuga á að tryggja sér setu í ríkisstj., en ekki endilega að halda fast við þær kenningar, sem þeir hafa talið einar geta leitt til aukinna kjarabóta fyrir alþýðu manna. Og það er sérstaklega eftirtektarvert, þegar þessum flokkum tekst að fá nokkra forustumenn sína í verkalýðsfélögunum til að lýsa því yfir, að 250 millj. kr. tollahækkun sé leið til þess að bæta lífskjör þjóðarinnar og jafnframt auka kaupmátt launanna. Það er mjög merkilegt fyrirbrigði. Ég held, eftir að öll þessi atvik eru athuguð og eftir að sýnt er, hversu gersamlega þjóðin hefur verið blekkt í síðustu kosningum af þessum flokkum, að þá sé það eðlileg afleiðing, sem hv. þm. G-K. benti hér á í sinni ræðu áðan, að það væri efnt til nýrra kosninga, til þess að þjóðinni gæfist kostur á að meta þessi mál á grundvelli þeirra efnda, sem orðið hafa á loforðum hv. stjórnarflokka. Og mér sýnist, að þetta frv. sé þannig úr garði gert, miðað við fyrirheitin og loforðin, að það ætti að mega taka undir það, sem hæstv. núverandi menntmrh. sagði í nál. sínu, þegar dýrtíðarráðstafanirnar og framleiðslusjóðsfrv. var til meðferðar hér fyrr á árinu, að stefna sú, sem núverandi stjórnarflokkar grundvölluðu samstarf sitt á, hefur því beðið algert skipbrot, og það mætti jafnframt bæta því við, sem þessi sami hæstv. núv. ráðh. sagði við sama tækifæri, að það eina, sem ríkisstj. gæti gert, ef hún vildi sjá sóma sinn, þegar þannig væri komið, væri að biðjast lausnar.



Herra forseti. Hv. þm. G-K. talaði hér fyrstur af hálfu stjórnarandstöðunnar og setti hér fram allmargar fyrirspurnir. Voru nokkrar af þeim þess eðlis, að mér þykir rétt að víkja að þeim. Hann kvartaði að vísu fyrst undan því, að frv. þetta væri hið mesta torf og hann ætti erfitt með að skilja nokkurn hlut í því. Nokkuð svipað hefur komið hér fram hjá öðrum talsmönnum stjórnarandstöðunnar, að þeir kvarta undan því, að þeir hafi ekki getað áttað sig á efni frv. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að sá háttur hefur verið á hafður hér í sambandi við afgreiðslu þessara mála á undanförnum árum, að þá hefur ríkisstj. lagt fram frv. sín til lausnar á vandamálum útvegsins fyrir stjórnarandstöðuna þannig, að hún hefur aðeins haft örfáa klukkutíma til þess að átta sig á þeim frv., og ég minnist þess, að í eitt skipti var það svo, að stjórnarandstöðunni gafst ekki einu sinni tími til þess að fá að lesa frv., áður en það var tekið til umr. hér á Alþ., svo að þeir mega nokkuð kenna sjálfum sér um, hvernig siðvenjur hafa skapazt í þessum efnum. En þó er óhætt að fullyrða það, að nú hefur þeim í þessum efnum verið gert miklu hærra undir höfði en stjórnarandstöðunni á undanförnum árum, því að þeir hafa fengið miklu lengri tíma til þess að átta sig á því, sem hér lá fyrir. Hitt er svo undrunarefni a. m. k. fyrir mig, að þm. G-K., sem er að koma úr sjútvmrh.-embættinu, skuli ekki átta sig á einföldustu atriðum í þessu frv. varðandi sjávarútvegsmálin. Hann spurði hér: Þurfti sjávarútvegurinn á meiru að halda? Svona hélt ég að enginn maður í landinu hefði þurft að spyrja.

Enda spurði ég ekki svona.

Ja, hvernig spurði hv. þm. G-K.? Hvernig var þessi spurning hans?

Hún var þannig: Er sá stuðningur, sem er veittur sjávarútveginum nú, meiri eða minni en sérfræðingar ríkisstj. lögðu til?

Ég skrifaði spurningu hv. þm. hér upp eftir honum, og hann spurði í fyrsta lagi: Þurfti landbúnaðurinn á meiru að halda, þurfti sjávarútvegurinn á meiru að halda? Og þó að hann spyrji nú um það, hvort sérfræðingar ríkisstj. hafi lagt þetta til, sem hér er lagt til, eða eitthvað minna eða eitthvað meira, þá vitanlega segir það enga sögu í þessu. Hins vegar er hægt að upplýsa hann um það, að þeir sérfræðingar sem athuguðu afkomu togaraflotans, töldu, að togaraútgerðin þyrfti 38–39 millj. kr. í aukna styrki miðað við ársrekstur, og það er gert ráð fyrir því hér í þessu frv., að þörfum togaraútgerðarinnar verði mætt með stuðningi, sem nemur um 38 millj. kr. Þeir menn sem gengu til þess að athuga um rekstur bátaflotans, töldu, að lágmarksupphæð, sem veita yrði bátaflotanum, væri 26.3 millj. kr. til viðbótar við þau hlunnindi öll, sem hann hafði á s, l. ári, en síðan hefur komið til þess, fram yfir þessar till., að gert hefur verið ráð fyrir allverulegum auknum útgjöldum hjá bátaflotanum, sem m. a. koma fram í því, að hér liggur frv. fyrir Alþ., sem gerir ráð fyrir því að tvöfalda orlofsgreiðslur útgerðarinnar til sjómanna, og nemur sú upphæð um 3 aurum á hvert fiskkíló, eða í kringum 5½ millj. kr. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að skiptaverð til háseta á bátunum hækki um 8 aura á kg, eins og kemur fram í greinargerð frv., en það veldur útgerðinni sjálfri verulega auknum útgjöldum. Þegar tillit er tekið til þessa, eru þær 38 millj. kr., sem gert er nú ráð fyrir að auka stuðninginn til bátaútvegsins um, rétt um það bil sú upphæð, sem þessir sérfræðingar, sem stjórnin skipaði til þess að athuga þessi mál, töldu að þyrfti nauðsynlega að veita bátaútveginum. Þessir sömu aðilar höfðu talið, að veita bæri fiskverkunarstöðvum 5.2 millj. kr. En þegar nú hefur verið gert ráð fyrir því, að nokkur aukin útgjöld eru lögð á fiskvinnsluna, er nú gert ráð fyrir í þessu frv. að veita þeim um 9–9.2 millj. kr. í aukinn stuðning. Hv. þm. G-K. spurði svo í öðru lagi um það, hvað þessi prósenta í frv., sem gerir ráð fyrir stuðningi til bátaútvegsins, í rauninni þýddi. Ég segi nú um þetta eins og hið fyrra atriði, að ég undrast það mjög, að fyrrv. sjútvmrh. skuli spyrja um þetta. Þegar tiltekið er, að bátaútvegur landsmanna skuli fá til uppbótar á útflutningsverð á framleiðslu bátaútvegsins sem nemur 24.45%, þá er þetta ekki ýkja þungt dæmi að reikna fyrir þann, sem hefur haft allan aðgang að því að fylgjast með því, hver framleiðsla bátaflotans er. Þegar það einnig er gefið, og það liggur fyrir í opinberum skýrslum og þarf t. d. ekki lengra að fara en hringja í Fiskifélagið til þess að spyrjast fyrir um það, hvað er aflamagn bátaflotans á einu ári í tonnum talið, þá er heldur ekki mikill vandi að finna það út, hvað um 38 millj. kr., sem gert er ráð fyrir að veita bátaflotanum í stuðningi muni vera mikið á kg. Og ég hygg, að fyrrv. ráðh. muni komast nærri um það, að þarna er um í kringum 20 aura hækkun á kg að ræða. Þannig er nú þessu varið. Þetta sýnir ásamt með öðru, að þessi fyrrv. ráðh. er kominn svo úr öllu samhengi, - ég hef reyndar orðað það hér áður, að hann er svo slitinn úr öllu sambandi við sjávarútveginn, að hann kann þar ekki einu sinni að fara með einföldustu tölur. Hann segir mér það líka hér og öðrum, að bátaútvegsmenn hafi ekki samþykkt þann grundvöll, sem hér sé lagður í þessu frv. um rekstrarstuðning við bátaútveginn á komandi vertíð. En hið sanna í málinu er það, að forstjóri Landssambands ísl. útvegsmanna og formaður verðlagsnefndar bátaútvegsins komu til fundar við mig, þar sem fleiri menn voru fyrir, og tilkynntu mér, að þeir væru að koma beina leið af fulltrúafundi í Landssambandi ísl. útvegsmanna, þar sem atkvgr. hefði farið fram um þessar till., og þar hefðu allir greitt atkv. með nafnakalli og allir samþykkt till.  Þá minntist þm. G-K. á það, að í frv. væri sennilega prentvilla, þar sem gert væri ráð fyrir, að útflutningsuppbætur á hrogn væru aðeins 14.18% á móti 24.45%, sem áætluð eru á aðrar útflutningsafurðir bátanna. Hér er ekki um neina prentvillu að ræða. Hins vegar er það rétt, að þessi tala mun verða athuguð í n., og er alveg ljóst okkar á milli, fulltrúa útvegsmanna og mín, hvað hér er um að ræða. Þegar var verið að semja við þá um hinn nýja grundvöll, var eins og fyrri daginn fyrst og fremst teflt um fiskverðið eða þær afurðirnar, sem mestu máli skipta, og þegar samkomulag náðist um það, var sú tala fest, en talan 14.18% á hrogn er nákvæmlega þær uppbætur, sem þeir höfðu áður notið á útflutt hrogn, eða m. ö. o., þar var ekki gert ráð fyrir neinni hækkun. En nú hafa útvegsmenn bent á, að þeir hafi í rauninni alltaf ætlazt til þess, að þeir fengju samsvarandi prósentu á hrognin eins og á fiskinn, og þetta mun verða athugað hér við meðferð málsins, eins og ég segi, og skiptir engu höfuðmáli. Hv. þm. G-K. reyndi svo hér að gera samanburð á till. þeim, sem hann stóð að í upphafi síðustu vertíðar, og þeim till., sem hér liggja fyrir nú. Þá voru auðvitað till. hans góðar. Nú eru þessar till. vondar, og nú segir hann, að þær séu í öllum atriðum eftir sömu kokkabókum gerðar. En sannleikurinn er sá, að það er vitanlega grundvallarmunur á þeim till., sem nú liggja hér fyrir, og þeim till., sem hann stóð að að leggja fram. Þá var gert ráð fyrir því að afla allra tekna í sambandi við ráðstafanirnar á þann hátt að leggja jafnt álag á svo að segja allar innfluttar vörur. Hinar nauðsynlegustu vörur voru skattlagðar jafnt og allar aðrar. Afleiðingin af þessari leið hlaut að verða sú, eins og reynslan sýndi, að þessar vörur hækkuðu allar í verði, og um leið og verð þeirra hækkaði, þá hækkaði einnig kaupgjald. Þetta hlaut líka svo að verða, af því að þá voru ekki í gildi nein ákvæði um það að halda verðlaginu niðri. Þá var yfirleitt álagningarfrelsi ríkjandi, og það var talið einmitt gildi stjórnarstefnunnar, að allt skyldi ráðast af framboði og eftirspurn. En nú er sú leið farin að reyna að forðast það með þeim álögum, sem lagðar eru á vöruinnflutninginn, að álögurnar leggist á þær vörur, sem þýðingarmestar eru í verðmynduninni í landinu, eða hinar almennu notavörur almennings. Einhver skýtur fram í: Vörurnar, sem ganga inn í vísitölu. Nú allt í einu eru sjálfstæðismenn orðnir alveg sérstakir boðberar þess, að ekki megi skekkja vísitöluna, af því að með því sé verið að svíkja kaup af verkalýðnum í landinu. En hafa þeir ekki haldið því fram alla tíð, að ógæfan stafaði af því, að kaup verkamanna væri of hátt? Ættu þeir þá ekki að gleðjast yfir þessu? Ætli það sé ekki eitthvað annað, sem er að í þessu frv., sem þeir eru á móti? Ég skal koma að því síðar, því að það er augljóst, hvað það er.  Það eru nefnilega til menn, sem halda því fram, og það hefur verið gert hér í þessum umr., að ef sú leið væri farin að leggja allar svona álögur t. d. á kornvörur og aðrar allra nauðsynlegustu vörur, sem vitanlega kæmi út í vísitölunni, sem aftur kæmi út í hækkuðu kaupi, þá mætti verkalýðnum í landinu vera alveg sama. En hvað er það, sem gerist með slíkri ráðstöfun? Með því gerist það, að verðbólguhjólið heldur áfram að snúast. Með því gerist það, að nýjar álögur hækka framleiðslukostnaðinn í landinu óhjákvæmilega, og það verður að grípa til þessara ráðstafana aftur. En með þessu er líka verið að segja það, að allar vörur, sem menn kaupa, hafi sama notagildi fyrir fólkið í landinu. Má t. d. ekki leggja hér á gosdrykki og súkkulaði og annað þess háttar, án þess að það sé verið að skerða með því kaupmátt verkamanna í landinu?  Svo er hitt: Er það rétt, að nú með þessum aðgerðum eigi að taka allt inn með álögum á almennum varningi? Nú er gert ráð fyrir hér, að það verði lagður á stóreignaskattur, sem nemi a. m. k. 80 millj. kr. Var í ráðstöfunum þeirrar ríkisstj., sem þm. G-K. stýrði, gert ráð fyrir því, að stórgróðamennirnir í landinu bæru slíkan skatt? Nei. Var þar gert ráð fyrir því, að bankar landsins, sem grætt hafa vel á undanförnum árum, tækju þátt í því að standa undir þessum útgjöldum? Nei. En nú er þó gert ráð fyrir því, þótt það hefði gjarnan mátt vera meira, Nú er líka gert ráð fyrir því, að verzlunin eigi að bera sinn hluta af þessum byrðum, og skelfingin hjá Sjálfstfl. er m. a. bundin við það, að nú eigi að lækka verulega álagningu hjá heildsölunum í landinu og svo eigi að setja á það verðlagseftirlit, og af því eru þeir skjálfandi hræddir nú í dag. Svo kemur þetta, að það er verið að minnast hér á olíufélögin og sérstaklega reynt að halda því fram, að ég hafi verið að hlífa þeim og sérstaklega þó einu þeirra, sem hafi flutt hingað olíu til landsins og á skipið Hamrafell. Ég hef reyndar minnt á það hér áður, að það þurfti hvorki Súez-stríð né neitt annað til þess, að ráðh. Sjálfstfl. leyfðu stórkostlega olíuhækkun til handa olíufélögunum, bara þegar þau fóru fram á það. En það, sem gerzt hefur í þessum efnum, er það, að núverandi ríkisstj. beitti sér fyrir því, að þetta nýja olíuskip yrði að skila aftur af fjórum næstu förmum um 10 millj. kr., og ég hygg, að það efist enginn um það, sem áttar sig eitthvað á reynslunni, að hefðu sjálfstæðismenn verið í stjórn, þá hefði þetta olíufélag ekki frekar en önnur verið látið skila aftur þessari upphæð. Nú hafa olíufélögin líka seinni hluta þessa árs verið látin taka á sig bagga vegna hækkandi innflutningskostnaðar við olíu, þau hafa verið látin taka á sig bagga, sem nemur 10–12 millj. kr., og það efast heldur enginn um það, að þau hefðu ekki verið látin taka á sig þann bagga, ef þær vinnuaðferðir hefðu verið notaðar, sem sjálfstæðismenn hafa notað í stjórnaraðstöðu sinni á undanförnum árum. En þegar þetta nýja skip Sambandsins, „Hamrafell“, er látið skila aftur 10 millj. kr., þá koma þessir menn, sem svona hafa haldið á málunum, og segja við mig: Af hverju léztu þá ekki skila aftur helmingi hærri upphæð? Þið hefðuð getað það. Sannleikurinn er sá, að það var nokkur vandi á vitanlega, hvernig fara skyldi að í þessum efnum, og þetta mál flokkast ekki heldur, eins og ég hef lýst yfir áður, undir mig, því að ég fer ekki með verðlagsmál, - en það var nokkur vandi á. En ég hef vitanlega sem einn ráðh. í ríkisstj. haft afskipti af þessu máli  Ég hef nefnilega sagt það hér áður, vegna hvers er verið að skamma mig fyrir þetta. Það eru fyrst og fremst eigendur og umboðsmenn olíufélaganna, sem eru að skamma mig fyrir það, að ég hef þótt nokkuð harðhentur á þeim bæði í orði og á annan hátt, þegar ég hef komið því við, og ég hef ekki dregið af mér með það að reyna að velta böggum yfir á þá, og af því kenna þeir mér um það.  Þegar hafinn var millivegur í þessum efnum og þetta skipafélag, sem hér var með nýtt skip, lækkaði fragtir sínar svo stórkostlega sem það gerði frá hinum frjálsa markaði og tók að sér flutningana á þeim tíma ársins og undir þeim kringumstæðum, þegar allra erfiðast var að fá skip og yfirleitt var neitun hjá skipafélögum, sem við höfðum skipt við um að taka að sér þessa flutninga, þá vildi ég fyrir mitt leyti ekki standa á neinn hátt í veginum fyrir því að gera samning um, að Hamrafellið tæki að sér þessa fjóra túra núna yfir háveturinn með þessum kjörum, sem við það vár samið, og óttaðist það ekki nokkurn hlut og óttast það enn ekki neitt, þó að þeir menn, sem staðið hafa að sífellt hækkandi olíufrögtum og hækkandi olíuverði til handa olíufélögunum hér á undanförnum árum, reyndu að ákæra mig fyrir það, að ég væri nú að hlífa Olíufélaginu. Það er svo hins vegar gert ráð fyrir því, eins og ég sagði hér í minni fyrri ræðu, að breyta þannig um verðlagsmál í sambandi við olíusölu, að olíufélögin mundu samkvæmt því taka á sig verulegan bagga af þeim, sem við sjáum fram undan í sambandi við stórhækkaðar olíufragtir. Það er gert ráð fyrir því að olíufélögin taki sinn bagga, og það hefur líka verið gert ráð fyrir því, að skipafélögin, t. d. hvað snertir Hamrafellið, tækju á sig nokkurn bagga núna í sambandi við þessar ráðstafanir. Nú er því haldið á þessum málum á gersamlega annan hátt en var áður, og það er einmitt vegna þess, sem bæði útvegsmenn og launþegar í landinu líta allt öðrum augum á þessar ráðstafanir en þær ráðstafanir, sem fyrrv. ríkisstj. stóð að og runnu allar út í sandinn eftir nokkra mánuði. Í þessu sambandi er ekki óeðlilegt að spyrja um það, hverjar séu annars till. Sjálfstfl., stærsta flokksins í landinu, í sambandi við lausn þessara vandasömu mála. Hvar eru till. Sjálfstfl.? Af hverju gerir ekki formaður Sjálfstfl. grein fyrir till. hans í þessum efnum? Hvar eru þær till.? Er það kannske frv. frá í fyrra, sem á að leggja hér fyrir aftur að þeirra dómi, sem reynzt hefur á þá lund, sem allir vita? Það er fróðlegt að lýsa hér eftir því, sérstaklega ef það bæri nú einhvern árangur, hverjar till. Sjálfstfl. hefur til lausnar á þessum vandamálum. Ég held, að það, sem gerir sérstaklega þá illsku hjá sjálfstæðismönnum, sem hér hefur komið fram í þessum umr., sé þetta, að þeir óttast boðaða lækkun á álagningu heildsalanna, þeir óttast verðlagseftirlit, þeir óttast stóreignaskattinn, og svo óttast þeir nú alveg greinilega og sérstaklega það, að boðað er, að það skuli breyta um skipulag á sölu sjávarafurða. Og svo munu þeir eitthvað vera uggandi út af því, að það er líka boðað, að það eigi að breyta um skipan bankamálanna, og svo ekki sízt það, að nú standa þeir frammi fyrir því, að núverandi ríkisstj. hefur tekizt að leysa vanda framleiðslunnar í tæka tíð og tryggja reksturinn á næsta ári, hefur tekizt að ná samkomulagi við alla meginaðila þessa máls, en slíkt gat ríkisstj. Ólafs Thors ekki. Hún hafði ekki getað náð slíku samkomulagi og var því alltaf í flækju, en nú stendur Sjálfstfl. frammi fyrir því, að núverandi ríkisstj. hefur getað leyst þennan meginvanda. Af því er óróleikinn í formanni Sjálfstfl. og öllum Sjálfstfl.



Herra forseti. Hæstv. viðskmrh. er mjög ánægður með sjálfan sig og sínar gerðir og þá náttúrlega það frv., sem hér er til umr., og er nú ekki annað að heyra á þeim hæstv. ráðh., sem hér hafa talið í kvöld, en að þeir flytji hér nýjan boðskap, sem megi verði íslenzku þjóðinni til bjargar og sigurs, ekki aðeins nú, heldur í allri framtíð. Ég segi nú, ef þessir hæstv. ráðh. meina nokkuð af því, sem þeir hafa sagt hér í kvöld, þá er ekki mikils af þeim að vænta, meðan þeir sitja í ráðherrastóll. Ég býst reyndar við, að sumir af þeim séu það skynsamir, það raunhæfir í hugsun, að þeir viti betur en þeir hafa talað hér. Það er vitað mál, að þetta frv., sem hér er til umr., er neyðarkostir. Það er verið að leggja á þjóðina 240 millj. í nýjum sköttum. Hæstv. sjútvmrh. sagði hér áðan: Þetta er nýbreytni, þetta er allt annars eðlis en unnið var að um s. l. áramót, - og það skal ég taka undir. Það, sem hér er lagt til, er að taka helmingi meira en þá var gert af alþýðu manna í þessu landi í neyzlusköttum, og það er orðið anzi lítið úr stóryrðum hæstv. viðskmrh. frá því í fyrravetur, þegar hann ætlaði að taka allt, sem útgerðin þurfti þá, af nokkrum aðilum, sem hann taldi að væru stórgróðafyrirtæki, og þá voru það olíufélögin, sem voru efst á blaði hjá honum. Nú hefur hann snúið alveg við, nú sér hann enga möguleika til þess að taka nokkurn hlut af olíufélögunum, ekki að taka af þeim, en hann hefur orðið til þess að rétta þeim fjárfúlgur, gefa einu olíufélaginu fjárfúlgur, kannske tugi milljóna, og það athæfi út af fyrir sig og þáttur hæstv. ríkisstj. í þessu olíumáli verður dæmdur hart af alþýðu manna í landinu. Stjórnarblöðin öll hafa reynt að afsaka það í fyrsta lagi, að olíufélögunum var neitað um að leigja skip, þegar þau gátu fengið það fyrir 120 shillinga, neitað um það, þangað til fragtirnar voru komnar upp í 220 shillinga. Þetta tjón, sem hæstv. ríkisstj. hefur bakað landsmönnum í heild með því að neita að leigja 15 þús. tonna skip fyrir 120 shillinga, nemur tæpum 4 millj. kr. Í öðru lagi hefur hæstv. ríkisstj. með því að leigja Hamrafellið í fjórar ferðir í fimm mánuði rétt að Olíufélaginu og eigendum Hamrafells 14–15 millj. kr. fram yfir það, sem skipið þarf að fá til þess að svara vöxtum, hæfilegri fyrningu og nokkrum aukagróða. Hér er líka talað um í grg. fyrir frv., að það þurfi 22 millj. á næsta ári til þess að greiða niður olíu, en það er hér um bil sú upphæð, sem hæstv. ríkisstj. hefði getað sparað þjóðinni, ef hún hefði haldið rétt á málum. Það er alveg ótrúlegt, hvað veldur því, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki notað heimild í lögum til þess að ákveða hámarksfragt á olíunni, eins og ákveðið er með önnur flutningsgjöld með skipum og flestum farartækjum í þessu landi, bæði á lofti og landi. Það er hlægilegt, þegar talað er um það, að hæstv. viðskmrh. hafi þrýst fragtinni niður í 160 shillinga, að hæstv. ríkisstj. hefur staðið í samningum við eigendur Hamrafells. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki staðið í samningum við stjórnendur Eimskips, hvorki á s. l. ári né á þessu ári, en það hefur verið ákveðið, að fragtirnar skyldu ekki hækkaðar, enda þótt Eimskipafélagið teldi, að það væri taprekstur með þessum flutningsgjöldum, sem því eru leyfð, og Eimskipafélagið ætti áreiðanlega kost á því að sigla erlendis með meiri gróða en að sigla fyrir Íslendinga, en stjórnendum Eimskips hefur aldrei komið til hugar að stinga upp á því. Mér þykir ólíklegt, að eigendur Hamrafells hafi látið sér detta slíkt í hug, og enn þá ólíklegra, að hæstv. ríkisstj. í heild hafi ekki gert sér ljóst, að hún gat ákveðið það, að Hamrafellið væri í þjónustu Íslendinga, og hún gat ákveðið það, að flutningsgjöldin skyldu miðuð við það, sem skipið þurfti að fá til þess að bera sig. Þessi þáttur hæstv. ríkisstj. er harla einkennilegur, og það er kátlegt að heyra hæstv. viðskmrh. koma hér upp og halda ræðu til varnar þessu okri og dæmalausa hneyksli. Það væri freistandi, ef tími væri til, að lesa nokkuð upp úr ræðum þessa hæstv. ráðh. frá undanförnum þingum um olíumálin. Hann talaði nú um það hér áðan, að fyrrv. ríkisstj. hafi alltaf leyft hækkun á olíu, hvenær sem farið var fram á það. Þetta eru alveg rakalaus ósannindi. Það er vitað mál, að olían hefur verið undir hámarksákvæðum, og á meðan ég var í stjórninni, var aldrei veitt heimild til frekari hækkunar á olíu en sannanlegt var að fragtir eða annar kostnaður hefði hækkað, enda var það innflutningsskrifstofan, sem fylgdist með þessu, og verðgæzlustjóri, þar sem olían var undir hámarksákvæðum. Og þegar hæstv. ráðh. var hér áðan að tala um hækkun á togaraolíunni um áramótin 1955 og 1956, þá má geta þess, að olíufélögin hækkuðu þá ekki olíuna eins og kostnaðurinn var. Fragtirnar höfðu hækkað um 120 kr. á tonn, innkaupsverðið hafði hækkað um 28 kr. á tonn, þetta gerir samtals 148 kr. á tonn, en hækkun á olíunni var 110 kr. á tonn, þannig að það vantaði 38 kr. á smálest, til þess að olíufélögin hækkuðu olíuna eins og hún hafði raunverulega hækkað, og ég skal viðurkenna, að það var vegna þrýstings frá viðskmrh. og verðgæzlustjóra, að ekki var farið hærra. Sá grundvöllur, sem olíuverðið byggist á, er æði gamall, og ég spyr hæstv. viðskmrh.: Er það vegna þess, að ég vildi halda verndarhendi yfir olíuokri, að ég skipaði nefnd til þess að rannsaka rekstur olíufélaganna? Var það vegna þess, að ég vildi halda verndarhendi yfir olíuokri, að ég valdi flokksbróður hans, Ragnar Ólafsson, til þess að hafa forustu og formennsku í þessari nefnd? Ragnar Ólafsson var upptekinn á s. l. vetri við tvö stórmál, það var mál Helga Benediktssonar í Vestmannaeyjum og mál Gunnars Halls, og gat þess vegna ekki byrjað á olíurannsókninni fyrr en komið var fram á vor. Ég ætla nú, að þessi olíurannsókn sé nokkuð á veg komin, og ég vænti þess, að hæstv. viðskmrh., Lúðvík Jósefsson, sé nú ekki svo snúinn í huga sínum gagnvart olíufélögunum, að hann snúist gegn þessari n., ef hún kemst að þeirri niðurstöðu, að olíuverðið og sá kostnaður, sem olíufélögunum er ætlaður fyrir dreifingu, sé óþarflega hár. Það gæti þó hugsazt, að hæstv. ráðh. vildi verða verndari olíufélaganna í fleiri en einu tilliti, t. d. með því að rétta Olíufélaginu h/f nokkrar milljónir króna. Hann á eftir, til þess að gera ekki upp á milli olíufélaganna, að rétta eitthvað að hinum tveimur, Shell og B. P. Við skulum bíða og sjá, hvernig hann snýst við, þegar nál. kemur frá nefnd, sem flokksbróðir hans, Ragnar Ólafsson, er formaður í. Hæstv. sjútvmrh. var hér áðan að tala um stóreignaskattinn. Það á að taka mikið af þeim stóru, það á að taka lítið af þeim fátæku, lítið af almenningi. Samt sem áður er gert ráð fyrir að taka 240 millj. í neyzlusköttum, í nefsköttum af allri alþýðu og almenningi í landinu. En hvað á að taka mikið af stórgróðamönnunum? Það á að taka 15 millj. á næsta ári. Og það er sennilega alveg í samræmi við það, sem þessi hæstv. ráðh. sagði hér á síðasta þingi. Ég er ekki kunnugur því, hvað skynsamlegt er að ganga í stórgróðaskattinum. Ég býst við, að hæstv. ráðh. hafi rannsakað það. En ég segi: Þegar hæstv. ríkisstj. talar um, að byrðarnar séu ekki lagðar á almenning í landinu, heldur á þá stóru, þá kemst ég ekki hjá að minna á þetta hlutfall. Það eru 15 millj. af þeim stóru, það eru 240 millj. af þeim, sem hafa veiku bökin. Það eru 1400–1500 af hverju mannsbarni í landinu, og þetta kemur þyngst niður á barnafjölskyldum og á þeim fátækustu. Ég segi: Þetta er köld kveðja frá þeim mönnum, sem hafa til þessa talið sig málsvara þeirra fátæku, verkalýðsins, þeirra, sem lægst eru launaðir. Það má segja, að hæstv. viðskmrh. hafi snúizt hugur í fleiru en einn, ekki aðeins gagnvart olíufélögunum, heldur einnig gagnvart sínum umbjóðendum og almenningi í landinn, því að nú hefur hann og þessir verkalýðsflokkar forustu um að leggja nefskatt á allan almenning í landinu. En hvers vegna er það, sem þarf nú að taka 240 millj. í nefsköttum? Hverjir bera ábyrgðina á því? Það væri freistandi að fara í uppgjör út af því máli. Í tilefni af því, að hæstv. sjútvmrh. sagði hér áðan: Hverjar eru till. Sjálfstfl.? - og talaði um till. Sjálfstfl. frá s. l. vetri með lítilsvirðingu, skal ég, að gefnu tilefni, rifja það upp, hverjar þær till. voru, og ég vil minna á, að ef farið hefði verið að ráðum okkar sjálfstæðismanna á s. l. vetri, þá þyrfti ekki að leggja þær byrðar á þjóðina, sem nú er ætlað að gera. Við sjálfstæðismenn lögðum fram till. um að greiða niður verðlagið og festa vísitöluna í 173 stigum. Við gerðum það til þess að tryggja, að þær aðgerðir, sem gerðar voru um mánaðamótin janúar og febrúar s. l., gætu komið að gagni. Við höfðum gert okkur ljóst, að ef dýrtíðin væri látin halda áfram að hlaða utan á sig, þá voru þeir skattar, sem á voru lagðir við síðustu áramót, ekki til neins gagns. Þess vegna vildum við festa verðlagið í 173 stigum, og hvað hefði það kostað fyrir ríkissjóð? Hvað segir hagstofustjóri um það? Ég hef hér útreikninga hagstofustjóra og álit. Þetta álit birtist í blöðunum á s. l. vetri, og ég ætla ekki að eyða tímanum til þess að lesa það upp. Ég ætla aðeins að minna á það og aðeins segja, hver niðurstaðan var í útreikningum hagstofustjóra. Hvað kostaði það ríkissjóð á árinu 1956 að halda vísitölunni í 173 stigum? Nettókostnaður ríkissjóðs, miðað við það, að byrjað væri að greiða niður 1. apríl, var 32.4 millj., og það er sennilegt, að það hefði verið skynsamlegra og eðlilegast að byrja þá. En ef byrjað hefði verið 1. júlí, hefði nettókostnaður orðið 27.1 millj. kr. En fyrir árið 1957 hefði þessi kostnaður orðið samkvæmt útreikningum hagstofustjóra 45 millj. kr. Það sjá nú allir, að ef farið hefði verið að okkar ráðum, dýrtíðinni verið haldið í skefjum á þeim standpunkti, sem hún var, þegar samið var við útgerðina um s. l. áramót, þá er ljóst, að útgerðin hafði ekki aðstöðu til að krefjast miklu meira en samið var um við s. l. áramót, og hún hefði verið eins vel sett þá, þótt hún hefði ekki fengið öllu meira, eins og hún er nú, eftir að dýrtíðin hefur leikið lausum hala og ýmsir kostnaðarliðir hjá útgerðinni hafa stórum hækkað. Það hefði verið hægara að fá samkomulag og leggja á skatta til bjargar atvinnuvegunum sem svarar ¼ af því, sem núna er lagt til, en samkvæmt niðurstöðum hagstofustjóra hefði mátt ætla, að það hefði nægt, ef núverandi stjórnarflokkar hefðu viljað hlusta á till. okkar og fara eftir þeim. En þeir gerðu það ekki. Þeir reyndu að gera grín að því. Þeir sögðu t. d., að það væri aðeins einn viðskmrh. í heiminum, sem vildi greiða niður vísitöluna. Þeir sögðu, að þessar till., sem við bárum fram, væru aðeins bráðabirgðaúrræði. Framsfl. sagði, að það væri ekki hægt að leysa efnahagsvandamálið með sjálfstæðismönnum, það yrði að leita til umbótaaflanna í landinu. Það var fyrst og fremst Alþfl., og með aðstoð Alþfl. átti að leysa allan vanda, því að mig minnir, að svardagarnir um það, að ekki skyldi mynduð stjórn með kommúnistum, hafi byrjað strax í fyrravetur. En ákafast var þó svarið fyrir kosningarnar, að það kæmi aldrei til, að Hræðslubandalagið myndaði stjórn með kommúnistum. En það munaði nú ekkert um að svíkja þetta í trausti þess, að kjósendur gætu gleymt og fyrirgefið. Í stað þess að hlusta á till. okkar sjálfstæðismanna og ljá þeim fylgi var efnt til kosninga og stefnt að vinstra samstarfi. Vísitalan var látin hækka, dýrtíðin hækkaði vegna kosninganna og þess, að Framsfl. hafði hlaupið frá allri ábyrgð. Þegar loks verðfestingarlögin, brbl., koma, hafði vísitalan hækkað úr 173 upp í 184, og er nú komin upp í 186 stig þrátt fyrir verðfestingarlögin. Í sambandi við þetta hækkuðu ýmsir útgjaldaliðir atvinnuveganna, útgerðarinnar, landbúnaðarins, iðnaðarins o. s. frv. Núverandi ríkisstj. hækkaði styrk til togaranna sem svaraði 15 aurum á hvert kg, hækkaði styrk til síldveiða við Faxaflóa, hækkaði styrk vegna karfans, og afleiðingin af því er, að nú vantar 21 millj. í framleiðslusjóð, til þess að hann geti staðið við skuldbindingar sínar hvað snertir þetta ár. Hæstv. núverandi ríkisstj. og stjórnarflokkar bera ábyrgðina á því, að nú er talið nauðsynlegt að leggja drápsklyfjar á þjóðina. Þeir kalla þetta frv. og þær till., sem í því felast, sennilega ekki bráðabirgðaúrræði, kalla það bjargráð og segja: Nú á dýrtíðin ekki að hækka, kaupmáttur krónunnar á ekki að minnka, og það er ekki til þess að auka virðingu okkar alþm. fyrir hagfræðinni, þegar hagfræðingurinn, hæstv. menntmrh., fullyrðir hér áðan, að þetta séu varanlegar aðgerðir, að álögur upp á 240 millj. kr. auki ekki dýrtíðina og minnki ekki kaupmátt launanna. Ef þetta er hagfræði, þá held ég, að það brjóti alveg í bága við heilbrigða skynsemi, og þá getum við hefur þakkað fyrir það að vera ekki hagfræðingar, ef þeir freistast til þess að halda slíku fram. Hæstv. ríkisstj. lofaði því að koma með varanlegar leiðir í efnahagsmálunum. Þeir hafa að vísu nú á þessu hausti og á þessum vetri talað aðeins um þrjár leiðir, þ. e. gengislækkun, niðurgreiðslu eða hækkaðan bátagjaldeyri. Fjórðu leiðina, þessa varanlegu, sem þeir lofuðu að þjóðin gæti fengið fyrir kosningarnar og rétt eftir að stjórnin var mynduð, virðast þeir ekki hafa fundið. Að fullyrða það, sem þeir hafa gert hér í þessum umr., að komið hafi verið í veg fyrir gengislækkun, er vitanlega hrein fjarstæða. Skyldi það ekki vera gengislækkun að ákveða 16% gjaldeyrisskatt á flestar vörur, eins og þetta frv. boðar? Undanþegnar þessum gjaldeyrisskatti eru útgerðarvörur, fóðurbætir, áburður og fátt annað. Að fullyrða, að ekki séu lagðir nýir skattar á brýnustu nauðsynjar, er vitanlega hrein fjarstæða einnig. Skyldi byggingarefnið ekki vera nauðsynjavara? Hvað mundi þeim finnast, sem ekki hefur enn eignazt þak yfir höfuðið, og hvað mundu þessar nýju álögur hæstv. ríkisstj. á byggingarkostnað hækka t. d. þriggja herbergja íbúð mikið? Það má segja, að núverandi hæstv. ríkisstj. hafi verið þörf almenningi í landinn í húsnæðismálunum. Hún hefur gefið út brbl. um fjölgun húsnæðismálastjórnar úr fimm upp í sjö, og hún hefur með þessu frv. boðað stórfellda hækkun á byggingarefni, en hún hefur ekki útvegað fé til bygginga. Þetta á víst að vera öruggt ráð til þess að draga úr fjárfestingu, til þess að draga úr gjaldeyriseyðslu fyrir byggingarefni, og ég hygg, að hæstv. ríkisstj. sé alveg á réttri leið með það að draga úr fjárfestingu og framkvæmdum með þessum hætti, því að þeir munu verða færri, sem treysta sér til að byrja á því að byggja íbúð yfir sig, og margur bóndinn mun verða að fresta því að byggja peningshús, heyhlöður og annað, sem nauðsynlegt er að byggja, vegna þess, hvað byggingarefnið hækkar mikið í verði. Það er kannske ekki nauðsynlegt að hafa heimilistæki, búsáhöld og öll verkfæri, sem eru stórhækkuð samkvæmt þessu frv. Og af því að ég fékk ekki vörulistann fyrr en seint í kvöld í matartímanum, nokkuð af honum, hef ég ekki getað lesið hann svo nákvæmlega, að ég nefni hér allar þær nauðsynjavörur, sem eru stórkostlega hækkaðar samkvæmt þessu frv., - nauðsynjavörur, sem allur almenningur verður að kaupa og nota daglega, enda eru 2/3 af innflutningnum eða rúmlega það skattlagðir til stórfelldrar hækkunar frá því, sem verið hefur. Það er undarlegt, þegar hæstv. ráðh. koma hér hver á eftir annan og segja, að brýnustu nauðsynjar almennings séu ekki skattlagðar, en stórgróðinn verði skattlagður seinna. Það eru 15 millj., sem á að taka á næsta ári af þeim ríku, en það á að taka 240 millj. og það strax af þeim fátæku, og ég verð að segja, að það er vel í ístaðinu staðið hjá forustumönnum verkalýðsflokkanna, sem svo hafa kallað sig, og vel séð fyrir hagsmunum þeirra smærri í þjóðfélaginu. Ég held, að það sé nú ekki öllu fleira, sem ég þarf að segja við hæstv. viðskmrh. En mig langar að gefnu tilefni að víkja nokkuð að því, sem hæstv. menntmrh. sagði hér í kvöld. Hann var að tala um arfinn frá fyrrv. ríkisstj., hvernig það hefði verið að setjast í búið, eins og var við það skilið, og hann var að tala um greiðsluhalla við útlönd og gjaldeyrisstöðuna. Það er eins og þessi hæstv. ráðh. telji, að fyrrv. ríkisstj. hafi tekið við gjaldeyrissjóðum, hún hafi setzt í svo gott bú, en haldið illa á. Ég vil minna á, hvernig gjaldeyrisstaðan var, þegar fyrrverandi ríkisstj. tók við, en framsóknarmenn hafa talið, að þá hafi þjóðarskútan siglt í sléttum sjó, þá hafi allt verið í lagi í gjaldeyrismálunum. En ef við berum þetta saman, hver er þá samanburðurinn? Hann er sá, að nettóskuld bankanna 30. apríl 1953 var 40 millj. kr., en nettóskuld bankanna 30. apríl 1959 var 28 millj., eða 14 millj. lægri. En hvernig var svo þetta í júlílok 1953? Þá er nettóskuld bankanna ekki nema 19.9 millj., en 39.9 millj. í júlílok s. l., þegar fyrrverandi ríkisstj. fer frá. En það þarf að segja meira. Útflutningsbirgðir í júlílok 1953 voru 324 millj., en 425 millj. í júlílok s. l., eða 101 millj. kr. meiri. M. ö. o.: Aðstaða þjóðarbúsins út á við hafði batnað í tíð fyrrv. ríkisstj., á þriggja ára tímabili, um 82 millj. kr. Ég held, að það væri hollt fyrir hæstv. menntmrh. að skrifa þessar tölur hjá sér. Gæti hann þá komizt hjá því að fara oftar með slíkar fjarstæður sem hann gerði hér áðan. Hann var að tala um, hvernig það hefði verið um áramótin síðustu, þá hefði greiðsluhallinn verið nærri 150 millj. kr. Hann gleymdi að geta þess, að útflutningsbirgðir við s. l. áramót höfðu aukizt um 94.6 millj. kr. frá því um næstu áramót á undan. Við skulum vona, að útkoman verði eitthvað betri við næstu áramót en við síðustu. Þess vildi ég óska. En ekkert bendir til, að afstaða bankanna við útlönd fari batnandi. Í októberlok 1955 var nettóskuld bankanna 48 millj. kr. Í októberlok s. l. var nettóskuld bankanna 98 millj. kr., hafði aukizt um 50 millj. kr. Og eftir því, sem ég hef komizt næst með afskipanir og útflutning núna síðustu vikurnar, þá skilst mér, að birgðir í landinu nú séu minni en þær voru við síðustu áramót. Þetta kemur að vísu allt gleggra í ljós næstu vikurnar, en mér skilst það eftir þeim fregnum, sem ég hef fengið, að útflutningsbirgðirnar muni verða minni en á sama tíma í fyrra, og þá eru líkur til, að gjaldeyrisstaðan verði mun verri en við s. l. áramót - því er nú verr - þrátt fyrir stóraukna framleiðslu. En með því að leggja svo þunga skatta á þjóðina og rýra kaupmátt krónunnar jafnmikið og boðað er með þessu frv., þá getur hugsazt, að hæstv. ríkisstj. takist að vinna bug á greiðsluhallanum við útlönd. Ef fólk hefur svo litla fjármuni í buddunni, að það geti ekki keypt, þá minnkar eftirspurnin eftir innfluttum varningi. Og ef dregið verður úr framkvæmdum og fjárfestingu vegna þess, hvað byggingarefnið er dýrt, þá minnkar einnig eftirspurnin eftir vinnuaflinu, eftirvinnan verður afnumin og tekjur manna minnka. Hæstv. ríkisstj. virðist hafa komið auga á þetta, að minnka atvinnuna og minnka tekjur manna, að hækka vöruverðið með stórauknum tollum og sköttum og þannig á tvennan hátt að minnka eftirspurnina eftir innfluttum varningi. Stjórn hinna vinnandi stétta hugsar sér á þennan hátt að minnka eftirspurnina eftir innfluttum vörum og bæta gjaldeyrisaðstöðuna. Ég hafði hins vegar hugsað mér, að það væri heilbrigðara og það væri betra fyrir allan almenning í landinu að halda þeirri stefnu, sem fyrrverandi ríkisstj. hélt, að auka atvinnutækin og framleiðsluna, auka útflutningsverðmætin um 100 millj. kr. á ári, eins og fyrrverandi ríkisstj. gerði. Og það er enginn vafi á því, að með því að halda þeirri stefnu má takast að vinna bug á gjaldeyrisskortinum, og það er hin heilbrigða stefna. Hitt er sveltistefna, kreppustefna, sem ekki er sæmandi í því þjóðfélagi, sem við búum í, og í því landi, sem við lifum í, með jafnmikla möguleika og það á ónotaða. Eitt er það, sem þetta frv. boðar og er fagnaðarerindi hæstv. ráðherra, sem hér hafa talað, það er verðlagseftirlitið, og er það, sem þeir segja að við sjálfstæðismenn séum sérstaklega hræddir við og höfum ótta af. Hvers vegna ættum við að óttast verðlagseftirlit frekar en þeir? Skyldu ekki milliliðirnir vera víðar en í Sjálfstfl.? Eða er það meiningin að taka hér upp gömlu stefnuna, hlutdrægnisstefnuna, sem notuð var í ríkum mæli á árunum 1934–39, þegar höftunum var beitt alveg sérstaklega gegn vissum aðilum og vörunum, sem voru skammtaðar, var beint að þeim, sem voru taldir verðugir og fylgdu stjórnarflokkunum? Ég hefði nú hugsað mér, að núverandi stjórnarflokkar væru vaxnir upp úr því siðferði og byðu ekki landsmönnum upp á slíkt aftur. Við höfum reynsluna af verðlagseftirliti. Það var verðlagseftirlit hér, og það strangt, 1947 og 1949, undir sérstakri stjórn og forustu Alþfl. Það hefur aldrei verið strangara, og það verðlagseftirlit, sem hér er boðað, verður tæplega strangara en það, sem þá var. En hvernig voru verzlunarkjörin þá? Þau hafa aldrei verið aumari í þessu landi en þá. Og þá var það, sem haftakerfið ríkti, eins og þetta frv. boðar að nú skuli koma. Afleiðing haftakerfisins er vöruskorturinn, eins og reynslan hefur sýnt okkur. Afleiðing vöruskortsins er svarti markaðurinn og biðraðirnar. Ég held, að það sé hreinn misskilningur hjá hæstv. ráðherrum að óttast það, að við sjálfstæðismenn séum hræddir við verðlagseftirlit. Við höfum hins vegar gert okkur fulla grein fyrir því, að það kemur ekki að gagni til þess að bæta lífskjör fólksins í landinu. Það er ekkert, sem dugir í verðlagsmálunum, annað en að það sé nægilegt vöruframboð, að það sé vöruframboð og úrval og að fólkið sjálft geti gengið milli verzlananna og keypt þar, sem vöruverðið er lægst. Hv. 2. þm. Eyf. (MJ) minntist á það hér áðan, að a. m. k. framsóknarmenn hafa haldið því fram, að kaupfélögin væru trygging fyrir því, að vörurnar væru seldar með sannvirði, að kaupfélögin héldu uppi þeirri samkeppni í landinu, að það væri öruggt, að ekki væri okrað á vörunum. En eins og hv. 2. þm. Eyf. benti hér á áðan, virðist það svo, að hæstv. ríkisstj. vantreysti kaupfélögunum og Sambandinu til þess að standa þannig í ístaðinn, að það haldi verðinu niðri. Er svo komið, að kaupfélögunum sé ekki treystandi til þess að skapa það aðhald, sem framsóknarmenn og ýmsir fleiri stjórnarsinnar hafa áður haldið fram að þau gætu gert? Ef kaupfélögin nytu trausts, væri verðlagseftirlitið algerlega óþarft. Ég man ekki eftir því, að það væri fleira, sem hæstv. menntmrh. talaði hér um í kvöld og ég tel ástæðu til að svara. Í sambandi við þessa skatta er það að segja, sem áður hefur verið minnzt á, að ríkissjóður á að fá 20% af þeim, en útflutningsframleiðslan 80 prósent. Það er sýnilegt, að fjárlögin muni hækka á næsta ári um 100 millj. kr., og virðist það vera nokkuð fastur ásetningur hæstv. fjmrh. að láta það ekki bregðast, að fjárlögin hækki svo mikið. Ef til vill er það vegna þessarar ágætu fjármálastjórnar, sem alltaf er verið að guma af, að fjárlögin hoppa svona upp. Og eins og ég sagði við hæstv. fjmrh. hér áðan, þegar við vorum að drekka kaffið, þá munu fjárlögin komast upp í einn milljarð kr., ef honum endist tími til að vera fjmrh. næstu tvö árin. Það má kannske ætla, að það sé spor í þá átt að efla verðgildi krónunnar og vinna gegn verðbólgunni, eins og skilja mátti á sumum ráðherrum hér áðan að þetta frv. gerði. Ég held, að bæði frv. og stefna hæstv. fjmrh. miði örugglega að því að minnka verðgildi krónunnar, að hér sé á ferðinni sú stærsta gengislækkun, sem nokkurn tíma hefur átt sér stað, en aðeins í öðru formi en þegar skráningu krónunnar er breytt gagnvart erlendum gjaldeyri. Hæstv. ríkisstj. er ánægð með gerðir sínar. Svo er að heyra. Hræðslubandalagið er ánægt með að hafa svikið það, sem það sór fyrir við síðustu kosningar, að það skyldi ekki mynda stjórn með kommúnistum. Það ætlast til, að kjósendur í landinu gleymi og fyrirgefi. Allir stjórnarflokkarnir sóru það fyrir kosningar, að varnarliðið skyldi fara úr landi, og því var mjög hampað, að við sjálfstæðismenn værum landráðamenn, af því að við vildum hafa varnarliðið áfram um sinn. Stjórnarflokkarnir hafa svikið þetta. Þeir ætlast til, að kjósendur gleymi þar einnig og fyrirgefi. Stjórnarflokkarnir lofuðu því, að þeir skyldu leysa efnahagsvandamálin á varanlegan hátt og alveg forðast bráðabirgðaúrræði sjálfstæðismanna. En með þessu frv., sem útbýtt var í gær hér í hv. deild, eru allir sannfærðir um, að stjórnarflokkarnir hafa einnig svikið þar. Er þá ljóst, að hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkar hafa svikið allt, sem máli skiptir af því, sem þeir lofuðu fyrir síðustu kosningar. Ég hefði haldið, að hæstv. ríkisstj. væri nokkuð ósamstæð, og ég hef jafnvel heyrt, að stundum hrikti í á stjórnarheimilinu. En það er eitt, sem getur haldið þessari ríkisstj. saman enn þá þrátt fyrir ágreining, og það er hræðslan við fólkið, það er hræðslan við kjósendurna. Það er vitað mál, að ef fólkið á Íslandi fengi nú að láta skoðun sína í ljós, þá yrðu núverandi stjórnarflokkar í minni hluta með þjóðinni, og ég hygg, að hv. stjórnarflokkar hafi gert sér þetta ljóst og að þeir hafi þess vegna ekki manndóm til þess að gera það, sem réttast er, og það, sem hv. þm. G-K. (ÓTh) benti hér á í kvöld, það er að játa, að þeir hafi gefizt upp við að leysa vandamálin, að viðurkenna, að þeir hafi ekki getað staðið við það, sem lofað var. Það væri heiðarlegt. Það væri manndómur. En hræðslan við fólkið og manndómsleysið mun ráða gerðum þessara manna. Þess vegna hygg ég, að þeir reyni að lafa saman, þangað til andúð alls þorra manna í landinu verður það augljós og opinber, að þeir neyðast til að yfirgefa stólana. Og ég hygg nú, að þótt við fáum ekki kosningar í vor, og kjósandinn í þessu landi, sem hefur verið blekktur, fái ekki að leiðrétta atkvæðaseðilinn í vor, þá verði ekki langt að bíða, að þeim flokkum, sem staðið hafa að ranglætinu og svikunum, verði refsað af íslenzkum kjósendum við kjörborðið.



Herra forseti. Ég get nú verið stuttorður og þá fyrst og fremst vegna þess, að það, sem ég sagði í minni frumræðu, stendur óhrakið, og hafa raunar nauðalitlar tilraunir verið gerðar til þess að hrekja það, og einnig vegna þess, að mínir háttvirtu flokksbræður, sem hér hafa talað, hafa áréttað það, sem ég sagði, og sumpart svarað þeim lítilmótlegu aðfinnslum, sem mín frumræða sætti. Hæstv. fjmrh. og hæstv. atvmrh. véku báðir að því, að ég hefði ekki ástæðu til að kvarta undan málsmeðferðinni, málsmeðferðin hefði ævinlega verið sú sama og nú er viðhöfð, að stjórnarandstaðan fengi ekki langan tíma til að athuga málin. Ég tók nú einmitt fram, að ég ætti að skilja vel, að slíkum málum sem þessum þarf að hraða. En ég gagnrýndi annað. Ég gagnrýndi það, að ríkisstj., sem hefur talið sig þurfa að sýna þessi mál og rekja aðalefni þeirra a. m. k. fyrir hundruðum manna, hefur ekki virt stjórnarandstöðuna þess að gera henni kunnugt aðalefni frv. Þetta vítti ég. Ég sagði: Þetta er ekki eðlileg þingleg meðferð, úr því að ríkisstj. hefur talið sér skylt að kynna mörg hundruð mönnum efni þessa máls, og ég endurtek það, sem ég þá sagði, að annaðhvort er það rétt, að ríkisstj. hafi kynnt mörgum hundruðum manna aðalefni málsins, eða hitt er rangt, að ríkisstj. hafi raunverulega fengið nokkurt samþykki þessara mörgu manna, sem hún er að vitna til og ég raunar í minni fyrri ræðu sýndi einnig fram á að er rangt, hvað sem þessu liður. Ég vil enn fremur leyfa mér að minna hæstv. fjmrh. á, að ef ég man rétt, þá höfðum við sjálfstæðismenn þann hátt á, þegar við höfðum mikið mál svipað þessu til meðferðar og undirbúnings um áramótin 1949 og 1950, að 2. febr., þegar frv. okkar var til, það var gengisfellingarfrv., þá sendum við, að ég hygg, bæði Framsfl. og Alþfl. málið til athugunar og fengum þá bara þau svör, að þegar ríkisstj. hefði sagt af sér, þá skyldu þessir flokkar dæma um málin, en ekki fyrr. Við lögðum þá frv. fram allmiklu seinna, og um leið og við lögðum þau fram, var því svarað með vantrausti, sem var rætt og samþykkt 6. marz það sama ár, árið 1950, ef ég man rétt. Það var þess vegna full ástæða til þess, að ég beindi þessum aðfinnslum að stjórninni, og ég hverf heldur ekki frá þeim að heyrðum þessum ummælum hæstv. ráðherra. Hæstv. atvmrh. sagði, að ég spyrði bjánalega, þegar ég hefði spurt, hvort útvegurinn þyrfti meiri styrks. En ég segi: Hann heyrði bjánalega, skildi bjánalega og talaði bjánalega, þegar hann sagði, að ég hefði verið að spyrja um þetta. Ég var að spyrja um allt annað. Ég spurði um það, hvort sá stuðningur, sem ætti að veita landbúnaðinum annars vegar og útveginum hins vegar, væri meiri eða minni en sérfræðingar stjórnarinnar hefðu lagt til. Hæstv. ráðherra var að reyna að leitast við að svara þessu að einhverju leyti. Hann sagði, að sérfræðingarnir hefðu lagt eitthvað svipað til varðandi togarana, en varðandi bátana hefðu þeir lagt til, að styrkurinn væri 26 millj. kr., hins vegar hefði síðari rannsókn leitt í ljós, að þeir þyrftu nú 38.6 millj. kr., og enn væri þó óafgert um 1½ millj. kr., þ. e. a. s. uppbæturnar á hrogn, sem ég hafði nú haldið að væri prentvilla í frv., vegna þess að þessi hæstv. ráðherra hafði tjáð útvegsmönnum, að það ætti að vera sami styrkur á hrognunum, þ. e. a. s. 24.45%, eins og er á fisknum, eða sömu prósentuppbætur. Ég hafði þessar upplýsingar mínar frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, og þær eru áreiðanlega réttar. Þá sagði þessi hæstv. ráðh., að sérfræðingarnir hefðu lagt til, að frystihúsin fengju 5.2 millj. kr., en stjórnin legði til, að þau fengju 9.2 millj. kr., og gleður það mig, að stjórnin hefur sannfærzt um það, að árásir á frystihúsin hafa verið mjög úr hófi og úr lausu lofti gripnar, og rennt þar með niður einum af sínum fyrri staðhæfingum. - Ég held nú, að þeir þurfi ekki orðið að renna niður, kommúnistarnir. Þetta dettur orðið ofan um kokið á þeim alveg fyrirhafnarlaust. Þá sagði hæstv. ráðherra, að það væri furðu bjálfalegt, að ég skyldi vera að spyrjast fyrir um, hvað þessar prósentur, sem frv. gerir ráð fyrir í hverjum lið uppbótanna, þýddu í aurum, maður, sem væri nýkominn úr stöðu sjútvmrh., ætti að vita þetta. En mér þykir gaman að segja mönnum frá því, að sjálfur hefur þessi ráðherra orðið að láta vaka yfir sér nótt eftir nótt af mörgum sérfræðingum til að segja sér, hvað þessar prósentur þýddu í aurum, þó að hann tími ekki að segja mér frá því. En það er búið að kosta ríkið laglegan skilding að reikna þetta inn í hausinn á honum. Þá sagði hann, að ég væri slitnaður úr öllu sambandi við útveginn og væri jafnvel svo vitlaus að vita það ekki, að útvegsmenn væru búnir að ganga inn á hans till. Ég segi: Ég hef nægjanlega örugg sambönd hjá útgerðarmönnum til að vita það, að útgerðarmenn segja: Við byggjum okkar samþykkt á því, að þessi ráðherra standi við það, sem hann æ ofan í æ er búinn að segja okkur, að það eigi enga skipulagsbreytingu að gera á sölu framleiðsluvöru þeirra. Og svo kemur þessi sami ráðh., lýsir því hér yfir, að það eigi að gera breytingar, eftir að vera búinn að margsegja útgerðarmönnum, að það eigi engar breytingar að gera á þessu næsta ári. En hans eigið blað er búið að segja það, sem ég las upp í kvöld og leyfi mér enn að lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta: „Afurðasalan hefur verið í höndum einokunarhringa eins og S. Í. F., og að sjálfsögðu ber vinstri stjórn þegar að afnema það kerfi og að koma á réttlátu fyrirkomulagi.“ Hvort stendur nú heldur, það, sem þessi maður hefur verið að segja við útvegsmennina og þeir byggja sína samþykkt á, eða það, sem blaðið hans segir, og það, sem sjálft frv. segir? Hvort stendur heldur? Mínar upplýsingar eru beint frá aðalmönnum þessara miklu samtaka, Landssambands íslenzkra útvegsmanna, og ég vefengi ekki, að þeir segja allt satt um þetta. En ég hef miklu meiri ástæðu til þess að vefengja orð þessa hæstv. ráðherra. Ég hef reynt hann að því nú að undanförnu. Hæstv. ráðherra sagði, að ég hefði verið að gera samanburð á okkar till. 1955, mínum og hæstv. fjmrh., starfsbróður hans núna, og vildi hann nú gera þar mjög mikið upp á milli, og það grætir mig nærri að vita það, hvernig þessi maður, sem á seinustu stundu illu heilli laumaðist inn, kosinn af kjósendum fjmrh., getur aldrei minnzt á hæstv. fjmrh. án þess að svívirða hann. Ég tek upp hanzkann fyrir minn gamla samstarfsmann, hæstv. fjmrh., og mótmæli þessum eilífu árásum á hann. Þær eru mjög illa rökstuddar. Ég var hins vegar engan samanburð að gera á þessu, en ég hæddi þennan hæstv. ráðherra, atvmrh., Lúðvík Jósefsson, fyrir ummælin, sem hann hafði haft um okkar till. í fyrra, og þau ummæli, sem hann hefur um sínar till. nú. Ég hef aðeins hér ein ummæli með mér af hans ummælum, þegar fyrrverandi ríkisstj. var að leggja á 150–200 millj. kr. skatta, sem ég las að vísu upp áðan. Þá sagði Þjóðviljinn eftir þessum manni: „Ræddi Lúðvík Jósefsson sérstaklega um hinar nýju og óhemju álögur ríkisstj. Sýndi hann fram á, að hér væri ekki aðeins um að ræða einhverja stórfelldustu árás, sem gerð hefur verið á lífskjör vinnandi fólks á Íslandi, heldur efnahagslegt glapræði, sem draga mundi enn meiri ófögnuð á eftir sér.“ Ja, það er sannarlega, að ófögnuðurinn hefur ekki látið á sér standa. Hann er bara kominn í till. þessa sama manns með nýjum sköttum upp á 240 millj. kr. Menn verða að virða mér það til vorkunnar, þó að ég hlæi að svona manni. Þetta sagði maðurinn, sem nú vill ólmur bæta 240 millj. kr. og kannske líka miklu meiru, ef það er rétt reiknað, ofan á þetta. Hann segir: Í fyrra átti að leggja á allar vörur. Nú á bara að leggja á óhófsvörurnar. Það er hvorki meira né minna en 400 millj. kr. og rúmlega það, segir hann, sem alls ekki á að auka álögur á. En ef innflutningurinn er á milli 12 og 13 hundruð millj. kr., þá spyr ég enn, eins og ég spurði í dag: Hverjir eru það þá, sem nota þessar 8–9 hundruð millj. kr.? Er það ekki almenningur í landinu, sem notar langmest af þeirri vöru? Og hvað er verið að gera með þessum hætti? Það er það, sem ég sagði í minni frumræðu og aðrir mínir flokksbræður hafa líka drepið á, það er verið að fremja stærstu vísitölufölsunina, sem hér hefur verið framin. Og afsökunin átti að vera sú nú, að áður hafi hver verðhækkunin rekið aðra. Nú virðist helzt svo að skilja, að 240 millj. kr. nýir skattar boði svo sem ekki verðhækkun. Nei, nei, það er helzt svo að skilja, að verðið muni stórlækka í landinu. Ja, almenningur má svei mér hlakka til að hafa fengið vinstri stjórn, sem getur lagt á hann 240 milljónir í nýjum sköttum og látið vörurnar allar lækka. Ja, þetta er nú að kunna vel til vígs. Hæstv. ráðh. sagði: Vill ekki formaður Sjálfstfl. benda á úrræði Sjálfstfl.? Hverjar eru till. Sjálfstfl.? Ég gerði einmitt grein fyrir því í minni frumræðu og deildi á stjórnina fyrir það, hvers vegna hún hefði ekki gefið okkur færi á að kynnast þeim úrræðum, sem hennar sérfræðingar hafa verið að fjalla um, útlendir og innlendir, þrátt fyrir margendurtekin loforð forsrh. um, að álitsgerð erlendra sérfræðinga skyldi koma okkur öllum fyrir sjónir, og ætti löngu að vera búið að efna það loforð. Mér var og er ljóst, að til þess að geta gert okkur rétta grein fyrir, hvort önnur úrræði þjónuðu betur heill og hag almennings heldur en þau, sem hér er lagt til að verði framkvæmd, þyrftum við þessar upplýsingar, án þeirra gætum við ekki gert samanburðinn, svo að það er nú helzt til borginmannlegt að koma nú, þegar maður fær engin svör, engar upplýsingar um þennan samanburð, ekkert að vita um, hvað sérfræðingar stjórnarinnar hafa sagt um þetta, og heimta af okkur, að við dæmum um plögg, sem við aldrei höfum fengið að sjá. Þessi hæstv. ráðh. sagði enn fremur, að ráðh. Sjálfstfl. hefðu svo sem ekki verið sparir á að þjóna olíufélögunum, þeir hefðu veitt olíufélögunum stórkostlegar verðhækkanir, bara ef var beðið um það. Ég get upplýst þennan ráðherra um það, sem hann raunar veit, að ríkisstjórnin fyrrverandi stóð mánuðum og jafnvel árum saman á móti kröfum, sem verðlagsyfirvöldin voru fyrir sitt leyti búin að dæma sanngjörn. En nú er öldin önnur sannarlega. Nú segir þessi hæstv. ráðh.: Hamrafell gaf 10 milljónir. Ja, hverjum? Útgerðarmennirnir segja, að það hafi ekki gefið 10 millj., heldur eigi að leggja á þá 14 millj. handa Hamrafellinu fyrir 4 eða 5 túra og þá 35–40 millj., ef sömu gjafirnar halda áfram í heilt ár. Þetta segja útgerðarmennirnir. En kannske þeir séu svo vitlausir allir eins og hæstv. atvmrh. telur mig vera. Og hverjum gaf, segi ég, Hamrafell? Fór þetta í Ungverjalandssöfnunina, þessar 10 millj.? Fóru þær til að reyna að þurrka blóðið af þeim, sem eru að myrða í Ungverjalandi? Hér kannast menn ekki við þessar gjafir. Svo kemur þessi ágæti maður og segir: Af hverju er verið að skamma mig fyrir þetta? Ekki á ég neina sök á því, að Hamrafell tekur þetta gjald? Það er allt annar maður, sem ber þá ábyrgð alla. - Ég segi: Ber er hver að baki, nema sér bróður eigi. Það má bróðir Hannibal sannarlega sanna. En það hefði nú verið mannalegra af hæstv. olíumálaráðh. (LJós) að vera ekki að klína þessu á Hannibal, nóg hvílir nú á honum áður. Þessum milljónagjöfum til Olíufélagsins mótmæli ég í umboði íslenzkra útgerðarmanna og í umboði íslenzkra skattþegna, sem nú þurfa að borga milljónatug eða tugi meira úr sinni buddu, til þess að þetta félag fái að taka þennan gróða umfram það, sem það heimtaði sér til handa, þegar verið var að kaupa skipið. Ég mótmæli þessu fyrir hönd íslenzkra útgerðarmanna og íslenzkra skattþegna. Hitt skal ég svo játa, að sem einum af hluthöfum í þessu vel stjórnaða og ágæta fyrirtæki, einum af hluthöfunum, sem græða á þessu öllu, bæri mér að nurla mér saman í jólagjöf handa Lúðvík Jósefssyni. Nú verð ég að gefa Hannibal hana, úr því að á að þakka honum fyrir þetta. Gjöfin átti að vera af litlum karli, sem var að gleypa voðalega stóran bita. Það voru skoðanirnar, sem þeir höfðu haft fyrir kosningarnar og fram á þennan dag. Hæstv. félmrh. má búast við því á aðfangadag að fá einhvern svoleiðis karl til að minna hann á, hvernig hann hefur komið fram í þessum efnum og fleirum. Ég endurtek svo það, sem ég talaði um hér í dag, að í blaði verðlagsmálaráðherrans og útvegsmálaráðherrans stendur: „Allir vita, hvernig olíufélögin hafa haft af þjóðinni og ekki sízt útgerðinni fjölmarga milljónatugi á ári, og verður nú þegar í stað að afnema það fyrirkomulag, að ríkið annist öll olíukaup og afhendi þau síðan olíuhringunum til að græða á.“ Er nokkuð um það í þessum nýju tillögum hugsjónamannanna vinstri? Ég spyr um það enn. Og ég vil minna á það, að ég spurði margra spurninga hér og enginn hæstv. ráðh. hefur svarað neinni af þeim, nema ef á að kalla svar þá tilburði, sem hæstv. atvmrh. sýndi til að snúa út úr fyrir mér eða sýna, hvað hann er óglöggur á mælt mál. Hann gat þó a. m. k. svarað 18. spurningunni minni. Ég vona, að hann muni, hvernig hún var. Hún var um það, hvað hann héti, þessi nýi Gregorybróðir, sem fjmrh. hefði eignazt og ætlaði nú að fara að leggja nýja skatta á þjóðina með kveðju frá Gregorybræðrum? Hann gat sagt það. Hann gat dregið upp skírnarvottorðið sitt, þessi hæstv. ráðh., og hefði hann þá svarað einni spurningu rétt af þeim, sem fyrir hann voru lagðar. Ég ber engan kvíðboga fyrir neinu í sambandi við þetta frv. öðru en því, að það verði ekki neinum að neinu liði. Hér er verið að tala um, að það sé búið að búa örugglega um hnútana, svo að nú væri allt í föstum skorðum. Ég minnti á áðan og minni á enn, að vísitalan leikur lausum hala, og hefur þó að hún verði fölsuð, eins og til stendur, þá mun hún hækka. Ég minni á enn, að blað stærsta stjórnarflokksins hefur beinlínis hótað, að ef þeim ekki falli vistin, ef kommúnistar þori úr stjórn, af því að blóðið sé farið að þorna í Ungverjalandi, þá muni þeir beita sínu gamla vopni, nefnilega kauphækkunum, grunnkaupshækkunum. Hvar er öryggið? Hvað er nýtt í þessu? Hvar eru vonirnar, sem eiga að vera tengdar við þetta? Eru þær að nokkru leyti meiri en þær hafa áður verið? Er hægt, eins og hæstv. menntmrh. sagði áðan, að koma hér og segja: Þetta er í fyrsta skipti, sem hefur verið talað við alþýðuna? - þó að hann viti, að allar stjórnir, frá því að lýðveldið var stofnað, hafa reynt að ná sambandi við alþýðuna og aðra, sem hér eiga hlut að máli, hinar svokölluðu vinnandi stéttir til lands og sjávar, því að þær eru nú fleiri en þeir, sem vinna á eyrinni, og þeir, sem vinna á sjónum. Það hafa allar stjórnir reynt. Það hefur ekki tekizt nógu vel, ég játa það. En er nokkur trygging fyrir, að það takist betur nú? Nei, ég óttast ekkert annað, segi ég, heldur en að þetta fari út um þúfur, ekkert annað meira í þessum efnum. Og þá er það náttúrlega raunalegt fyrir þá, sem réðust fastast og harðast á fyrrverandi stjórn fyrir að leggja nýja skatta á, að bera nú sjálfir fram stærstu skattafrumvörp ofan á gömlu frumvörpin og þykjast með því vera að skapa varanlegan frið í þjóðfélaginu. Ef þeir hefðu haft skattana svo þunga, að þeir hefðu drepið hvern einasta mann, þá hefði væntanlega orðið friður, nema þeir dauðu hefðu farið að hvísla einhverju að þeim. En þeir skulu ekki búast við því, að fólkið sé eins lipurt að kingja og gleypa eins og stjórnin er. Fólkið hefur fengið nóg af sköttum og segir: Ef við fáum þessa skatta í viðbót, þá verðum við að sjá einhvern árangur af því. En ég sé ekki, að það séu neinar meiri vonir nú um árangur heldur en áður hafa verið. Og ég hef fullan rétt til að ámæla þeim mönnum, sem réðust á ráðstafanir fyrrv. stjórnar og lofuðu nýjum úrræðum, fyrir að koma með engin úrræði önnur en þau, sem þeir nú hafa borið á borð. Og það er náttúrlega, eins og ég áðan sagði, grómtækur misskilningur og beinar missagnir, og þær hljóta að vera af ásettu ráði, ef menn eru að halda því fram hér, að það sé búið að ná samkomulagi við alla aðila, því að eins og ég sagði í fyrri ræðunni, þá stendur í þessari vesölu grg., að framleiðsluráð landbúnaðarins sé fullkomlega klofið um málið, að Alþýðusambandið og 19 manna nefndin séu mjög óánægð með þetta allt saman. Þessir aðilar segja bara, að þeir vilji ekki fella stjórnina í bili, þar til úr því fæst skorið, hvernig framkvæmdin tekst. Þetta er allt samkomulagið. Og útvegsmenn hafa leyft sér að byggja á því, að það sé eitthvað að marka eitthvað af því, sem hæstv. atvmrh. hefur sagt, og í fullu trausti þess, að það sé, muni þeir samþykkja tilboðið hans, sem hann segir þeim að sé miklu hærra en aðrir ráðherrar vilji bjóða. Ég læt þessi fáu orð nægja með tilvísun til þess, sem ég sagði í minni frumræðu og mínir flokksbræður hafa síðan í ræðum sínum áréttað með viðbótarrökum í mörgum veigamiklum atriðum.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að minnast nokkuð á þann þátt í þessu máli, sem snertir mest mín störf, þ. e. a. s. þátt ríkisbúskaparins, en vegna þess að hv. þm. G-K. hefur talað hér á undan mér, vil ég byrja á því að víkja nokkuð að hans ræðu. Hv. þm. G-K. kvartaði undan því, hvernig farið hefði verið með þetta mál, það hefði ekki verið ráðgazt um þetta nægilega við þm. stjórnarandstöðunnar. Ég fullyrði, að það hefur verið farið með þetta mál að þessu leyti alveg hliðstætt því, sem tíðkazt hefur áður í ríkisstj. og á hv. Alþingi og eins og tíðkaðist, þegar hv. þm. G-K. hafði stjórnarforustu. Það er ekki venja og hefur ekki verið venja að bera efni frv. eins og þess, sem hér er til meðferðar, undir stjórnarandstæðinga, fyrr en alveg er að því komið, að málið verði lagt fyrir Alþingi. Þá hefur verið venja að afhenda þeim frv., til þess að þeir gætu kynnt sér það fyrir 1. umr. málsins, en að öðru leyti hefur ekki verið við þá ráðgazt. Hv. þm. hefur því ekki yfir neinu að kvarta í þessu efni fyrir flokk sinn. Hv. þm. G-K. spurði: Á hvaða vörur koma gjöldin þyngst, sem gert er ráð fyrir í frv.? Þessu mun ég ekki svara í einstökum atriðum, en minna á, að gjöldin koma þyngst á annað en allra brýnustu nauðsynjar, en að sjálfsögðu munu verða listar, bæði tollskráin sjálf og listar yfir einstakar vörur, sem gjöldum er sérstaklega breytt á, til afnota fyrir hv. fjhn., og rétti vettvangurinn til að ræða þetta atriði er við 2. umr. málsins. Þá spurði hv. þm., hvaða áhrif þetta frv. mundi hafa á vísitöluna. Þessu er ekki hægt að svara með neinni vissu, og mun ég því ekki nefna neinar tölur í því sambandi. Ástæðan er sú, að það er ekki hægt að segja fyrir fram með neinni vissu a. m. k., hversu mikið milliliðirnir geta tekið á sig af þeim hækkunum, sem gjöldin hafa í för með sér, en í frv. eru ákvæði, sem segja, að enga vöru og enga þjónustu, hvorki erlenda vöru né innlenda iðnaðarvöru né nokkra þjónustu megi hækka í verði nema með leyfi innflutningsnefndarinnar, þ. e. a. s. verðlagseftirlitsins, og þetta þýðir, að það verður gaumgæfilega athugað í hverju falli, hversu mikið milliliðirnir geti tekið á sig, áður en verðhækkun verður hleypt í gegn. Þess vegna er að sjálfsögðu ekki hægt að segja í dag, hver áhrif þessar ráðstafanir hafa á verðlagið, útsöluverðið eða vísitöluna, en það er þegar vitanlegt af rannsóknum, sem farið hafa fram um þetta atriði, að það er hægt að lækka heildsöluálagninguna mjög verulega og verður gert. Þá er það sýnilegt, að mann greinir nokkuð á, og það kom fram í ræðu hv. þm. G-K., hvort hér sé hjakkað í sama farinu eða eitthvað nýtt sé á ferðinni, og vildi hv. þm. G-K. mjög leiða athygli manna að því eða halda því fram, að hér væri hjakkað í sama farinu. Við höfum á undanförnum árum átt mikinn þátt í því, bæði ég og hann, að gera ýmsar ráðstafanir fyrir framleiðsluna og til þess að ráða bót á þeim vandkvæðum, sem verið hafa í efnahagsmálum landsins. En sannleikurinn er sá, að þær ráðstafanir, sem við höfum staðið fyrir á undanförnum árum, hafa ætíð leitt til þess, að ný velta hefur orðið á verðbólguhjólinu, og að við höfum aldrei náð tökum á þeim málum nú um alllangan tíma. Að vísu náðust nokkur tök á þessum málum í tvö ár, en síðan stóð það ekki lengur. Ég hef aldrei farið dult með, að ég tel höfuðástæðuna fyrir því, hversu illa hefur til tekizt, vera þá, að ekki hefur náðst samvinna við alþýðusamtökin í landinu um stefnuna í þessum málum. Og ég hef notað svo að segja hvert tækifæri á undanförnum árum til þess að leggja áherzlu á einmitt þetta og benda á, að eins og þjóðarbúskapnum er háttað, þá er í raun og veru varla við því að búast, að hægt sé til lengdar að halda jafnvægi eða stöðugu verðlagi, nema bæði stjórnarvöldin og alþýðusamtökin stefni að því eða miði ráðstafanir sínar við það markmið, annaðhvort vegna þess, að pólitísk samvinna sé þar á milli, eða þá vegna þess, að báðir aðilar eða hvor um sig stefni að því af áhuga, án þess að beint samstarf sé þar á milli. En þessu hefur ekki verið til að dreifa undanfarið. Það hefur ríkt mikil tortryggni og engin samvinna náðst, með þeim afleiðingum, sem við þekkjum og óþarfi er að lýsa hér í löngu máli. Þegar Framsfl. ákvað í fyrravetur að slíta stjórnarsamvinnunni við Sjálfstfl., var það fyrst og fremst byggt á þessari skoðun og á þeirri reynslu, sem við höfðum fengið um það, að Framsfl. og Sjálfstfl. saman réðu ekki við þessi mál, náðu ekki þeim tökum á þeim, sem við þurfti, náðu ekki þeirri samvinnu við alþýðusamtökin í landinu, sem þurfti, til þess að árangurs væri að vænta til frambúðar. Hv. þm. G-K. var að lesa hér upp ýmislegt, sem sagt hefur verið um þessi mál áður, og minnast á kosningarnar s. l. vor í því sambandi, ræða síðan um þá leið, sem stungið væri upp á í þessu frv. Hv. þm. G-K. hefði átt að segja frá því, að í kosningastefnuskrá Alþfl. og Framsfl. var því lýst yfir sem fyrsta og þýðingarmesta atriðinu að velja þær færar leiðir til lausnar efnahags- og framleiðslumálunum, sem hægt væri að fá samvinnu við alþýðusamtökin í landinn um, byggt á þeirri skoðun, að hver sú fær leið, sem hægt væri að fá samvinnu við þau um, væri í sjálfu sér bezta leiðin. Þessu lýstum við skýrt og skorinort yfir í kosningabaráttunni, samkv. þessu höfum við starfað eftir kosningarnar, og sú leið, sem gert er ráð fyrir að fara samkv. þessu frv., er farin vegna þess, að það var hægt að fá samkomulag um hana við samtök hinna vinnandi stétta í landinu. Það er hinn mesti misskilningur að halda, að hér sé hjakkað í sama farinu, heldur er því þvert á móti þannig varið, að einmitt þetta, að um þessar ráðstafanir hefur náðst samkomulag við þessi sterku samtök, gefur fyllstu vonir um, að þessar ráðstafanir geti orðið meira til frambúðar en áður hefur verið hægt að gera sér vonir um. Og þetta er höfuðatriði málsins. Það er ekki nema eðlilegt, að það komi fram hjá ýmsum, að þeim þyki háar tölur þær, sem gert er ráð fyrir í frv., og mikið fé, sem þurfi að afla til framleiðslunnar og til ríkisins. Og menn heyra stundum þá spurningu, hvort nauðsynlegt sé að styðja útflutningsframleiðsluna eins og gert er ráð fyrir, hvort það þurfi raunverulega svona mikið. Mönnum er hollt að hafa í huga þá staðreynd, sem ámögulegt er að komast fram hjá, að það er óhugsandi að láta endana mætast hjá útflutningsframleiðslunni með því verðlagi, sem hún nú býr við. Í raun og veru er verið með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að gera ráðstafanir til þess, að þjóðin skili því aftur til baka til framleiðslunnar. sem meira er af henni tekið nú en hún getur staðið undir. Hv. þm. G-K. sagði hér áðan, að með þessu frv. væri þjóðinni búinn gálgi. Þetta eru eftirtektarverð orð frá hv. formanni stjórnarandstæðinga. Eftir hans skilningi er það að búa þjóðinni gálga að afla tekna til þess að greiða svo fyrir framleiðslustarfseminni í landinu, að hún geti haldið áfram. Það var ekki hægt að heyra annað en hv. þm. G-K. talaði hér af miklum móði gegn því, að það þyrfti nýja tekjuöflun f þessu skyni. Og gálginn, sem þjóðinni var búinn, var þessi tekjuöflun vegna framleiðslunnar, eða a. m. k. var ómögulegt að skilja öðruvísi það, sem hv. þm. sagði.  Ég skal þá víkja fáeinum orðum að þeim þætti þessa máls, sem snýr að ríkisbúskapnum, því að ég kvaddi mér raunar fyrst og fremst hljóðs til þess að ræða ofur lítið þann þáttinn við 1. umr. Það er gert ráð fyrir því, eins og kemur fram í grg. frv., að til ríkissjóðs renni um 20% af tekjum skv. frv. Þetta mun nema eitthvað rúml. 100 millj. kr., og ástæður til þess, að ráð er gert fyrir þessu, eru þær, sem ég nú skal greina. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að afnema söluskattinn í smásölu, og það nemur 25 millj. kr. Þessi skattur er örðugur í innheimtu. Það er mjög örðugt að ganga úr skugga um, að öll kurl komi þar til grafar, og ég hef fyrir mitt leyti haft í huga nokkuð lengi að fá honum breytt, þannig að hann væri í rann og veru færður yfir í heildsöluna og yfir á iðnaðarframleiðsluna innanlands í stað þess að innheimta hann að nokkru leyti í smásölunni. Ég hygg, að þessi breyting verði mjög til bóta frú því, sem áður hefur verið. Þá er gert ráð fyrir því að halda áfram að greiða niður innlendar afurðir, eins og ákvarðað var s. l. haust, og vantar 25 millj. kr. til þess, að hægt sé að borga þær niður, eins og nú er gert. Þá eru eftir um 50 millj. kr., sem gert er ráð fyrir að verði til ráðstöfunar í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna. Við höfum athugað gaumgæfilega tekjuáætlun fjárlaganna einmitt í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, og undirbúning þess, og við höfum komizt að þeirri niðurstöðu við nákvæma athugun, að það veiti síður en svo af því að afla þessa fjár, ef hægt á að vera að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaus og leggja fram fé til hinna mest aðkallandi nauðsynjamála, sem ríkisstj. og þingmeirihlutinn hefur á prjónunum. Ég skal nefna í því sambandi atvinnuaukningarféð. Það er aðeins 5 millj., sem gert er ráð fyrir í atvinnuaukningarfé á fjárlagafrv. Það er óhugsandi, að hægt verði að komast af með það fé, og gerir stjórnin ráð fyrir því að gera að tillögu sinni við afgreiðslu fjárlaganna að hækka það allverulega. Ég nefni raforkuframkvæmdirnar fyrir dreifbýlið. Það mun þurfa um 107 millj. kr. á næsta ári a. m. k. í þær framkvæmdir, sem þegar eru ákveðnar, og það hefur ekki verið tryggt fé nema fyrir tæplega helmingnum af þeirri fjárhæð enn þá. Og þó að við vinnum að því að útvega lánsfé í þessar framkvæmdir, þá er óhugsandi annað en að ríkið verði að auka eitthvað talsvert framlög sín á fjárlögum til þessara merku framkvæmda. Ég vil nefna ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gefið yfirlýsingu um að hún muni beita sér fyrir til þess að auka verulega stuðning við ræktun á þeim jörðum, þar sem ekki hefur verið náð tiltekinni túnstærð, og enn fremur ráðstafanir til þess að auka stuðning við nýbýlamenn frá því, sem verið hefur. Þá vil ég enn fremur í þessu sambandi nefna mál eins og íbúðamálið. Og loks vil ég einnig benda mönnum á, að það verður alveg óhjákvæmilegt að hækka nokkuð framlög til verklegra framkvæmda frá því, sem er á frv., svo sem vega, brúa, hafna og annarra slíkra framkvæmda, þar sem fjárhæðirnar á fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir núna, eru nokkru lægri en þær voru á gildandi fjárlögum. En það verður óhugsandi að komast af með minna en jafnháa fjárhæð til þessara framkvæmda og er á gildandi fjárlögum. Þarf þó áreiðanlega frekar að auka við í ýmsum greinum, eins og t. d. í hafnarmálunum, svo að ég nefni aðeins dæmi, þar sem gera verður ráðstafanir á ýmsum stöðum á landinu í hafnarmálum til þess að mynda undirstöðu að vaxandi útgerð stærri skipa í ýmsum sjávarplássum landsins. Þetta eru aðeins nokkur atriði, sem ég hef nefnt, sem sýna glöggt, að það er mjög brýn nauðsyn að afla nokkurra viðbótartekna, og enn fremur verður það að vera einn hornsteinn stjórnarstefnunnar, þar sem hún ætlar sér að vinna að því að koma á stöðugu verðlagi og jafnvægi í þjóðarbúskapnum, að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög. Þá vil ég einnig minna á það, sem hér hefur verið frá sagt, að eftir áramótin verður lagt fram frv. um breytingar á tekjuskattslögunum, sem fjallar um að lækka um þriðjung tekjuskattinn á þeim hjónum, sem hafa 45 þús. kr. nettótekjur eða minna, og þeim einhleypum, sem hafa 35 þús. kr. nettótekjur eða minna. Enn fremur verða í því sama frv. ný ákvæði um frádráttarheimild við skattframtöl til handa fiskimönnum, þar sem gert er ráð fyrir, að þeir fái að draga frá meira en verið hefur til þess að mæta sérstökum kostnaði sínum við að afla teknanna og einnig nokkra fúlgu beinlínis með tilliti til þess, hversu mikið þeir eru fjarstaddir heimilum sínum og geta minna unnið fyrir sjálfa sig en aðrir landsmenn. Loks verður lagt hér fram á þessu þingi frv. um stóreignaskatt, eins og yfirlýsing hefur verið gerð um. Þetta eru þá þeir þættir í málinu, sem snerta sjálfan ríkisbúskapinn og ég taldi mér skylt að gera sérstaklega grein fyrir með nokkrum orðum. En að lokum vil ég svo aðeins segja þetta: Það standa vonir til þess, að því er mér finnst, að þessi lausn, sem nú fæst á efnahagsmálunum, geti markað tímamót í þeim efnum, einmitt vegna þess, að hún er fengin með svo víðtæku samkomulagi sem hér hefur verið lýst, sem er alger nýjung í stjórnmálasögu okkar, gleðileg nýjung, sem getur boðað betri tíma, ef vel tekst. Hv. þm. G-K. vildi draga það í efa, að samkomulagið væri svo gott sem við vildum vera láta, og sagði eitthvað á þessa leið: Er það ekki sannara, að hér sé magnaður ágreiningur og að ekki sé samkomulag um neitt? Svo mæla börn sem vilja, datt mér í hug þegar ég heyrði hv. þm. segja þetta. En sannleikurinn er sá, að mér finnst það hefði verið miklu myndarlegra fyrir hv. stjórnarandstöðu að fagna því, að svo víðtækt samkomulag hefur náðst um efnahagsmálin, því að það hlýtur að verða þjóðinni til góðs, að þetta hefur tekizt. En hitt finnst mér bera vott um minni manndóm, að hryggjast yfir því, að svo hefur til tekizt.