Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar mál þetta var til meðferðar í hv. fjhn., var óskað eftir því í n. að beina nokkrum fsp. til stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins. N. fékk síðan svar frá stjórn SR, sem er mjög stutt og ég vil leyfa mér að lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta: „Við höfum móttekið bréf yðar, dags. 22. nóv. s.l., þar sem þér óskið eftir, að við gefum upplýsingar um eftirtalin atriði varðandi kaup og lántöku á síldarflutningaskipi SR. Spurt er: Hefur lánið allt verið tekið? Svar: Tekið hefur verið lán vegna kaupanna að upphæð 1 millj. 50 þús. dollarar, þ.e.a.s. 45 097 500 ísl. kr. Spurt er: Hvar var lánið tekið? Svar: Lánið var tekið hjá Charterhouse Japlet & Thomason Ltd., London. Spurt er: Hvert var kostnaðarverð skipsins, og hve mikið lögðu Síldarverksmiðjur ríkisins fram af því? Svar: Kaupverð skipsins var 6 millj. norskar kr., þ.e.a.s. 36130 800 ísl. kr. Þar við bætast ýmsar birgðir, varahlutir o.fl. 1 millj. 360 þús. ísl. kr. Loks varð að útbúa skipið losunar- og löndunartækjum og gera ýmsar breytingar, er kostuðu 15 millj. 500 þús. ísl. kr. Kostnaðarverð skipsins er því 53190 800 ísl. kr. Síldarverksmiðjur ríkisins hafa því lagt fram 8 millj. 93 þús. kr. Spurt var: Hve mikið af láninu hefur farið til endurbóta á löndunartækjum: Svarið: Ekkert. Síldarverksmiðjur ríkisins munu leita eftir láni til viðbótar fyrri lántöku, sem þegar hefur verið framkvæmd, samkv. því sem lántökuheimildin leyfir. F.h. Síldarverksmiðja ríkisins, Sigurður Jónsson.“ Fjhn. hefur athugað þetta frv. og leggur einróma til, að það verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v. gat þess við 2. umr. þessa máls, að við mundum við 3. umr. flytja brtt. við þetta frv., þar sem þess yrði freistað að fá nokkuð hækkað það framlag til sjóðsins, sem gert er ráð fyrir í frv. Þessar till. höfum við nú flutt á þskj. 155, og eru þær við 4. gr. Er í þessum brtt. okkar gert ráð fyrir, að 50 millj. framlagið, sem gert er þar ráð fyrir, stofnframlagið úr ríkissjóði til framleiðnisjóðs, verði hækkað úr 50 millj. kr. upp í 70 millj., þannig að fjármagn sjóðsins til framleiðnilána og framleiðnistyrkja verði 50 millj. kr., þó að teknar hafi verið 20 millj. til annarra nota. En við gerum jafnframt ráð fyrir því, að þetta framlag skiptist á fleiri ár en gert er ráð fyrir í frv., þannig að það verði greitt á 5 árum í stað þriggja, árunum 1967–1971. Hv. 5. þm. Norðurl. v. hefur að öðru leyti gert grein fyrir því, hvers vegna við flytjum þessa till., og skal ég ekki hafa um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess, að í septembermánuði var talað um að stofna framleiðnisjóð landbúnaðarins með 30 millj. kr. framlagi, en n., sem samdi frv., þar sem fulltrúar bænda áttu sérstaklega tvo fulltrúa, kom sér saman um í samráði við ríkisstj. að hækka stofnframlagið upp í 50 millj. kr. Ég tel sjálfsagt að halda sig við það samkomulag, sem þegar hefur verið gert og fulltrúar bænda virtust vera mjög ánægðir með, og ég mun þess vegna segja nei við þessum brtt.



Herra forseti. Örstutt ábending. - Ég reikna með, að í stjórn þessa sjóðs eigi Stéttarsamband bænda að eiga einn fulltrúa, en frv. tekur ekki af tvímæli um það. Í 2. gr. frv. segir, að annar skuli skipaður samkv. tilnefningu Stéttarfélags bænda. Það geta kannske verið ýmsir í landinu, sem vilja kalla sig Stéttarfélag bænda. Ég benti hæstv. landbrh. á þetta hér undir umr. í dag, en nú sé ég, að þetta hefur verið prentað upp með sömu villunni. Vel má vera, að það sé hægt að fá lögfræðinga til þess að túlka það, að þetta skuli vera Stéttarsamband bænda, en ég held, að það væri nú nær, að við leiðréttum þetta hér, áður en það fer út úr d., svo að við þurfum ekki að fá það til baka aftur frá Ed.



Herra forseti. Það er sjálfsagt að vera þakklátur fyrir allar þær ábendingar, sem mega verða þessu frv. til bóta, og það er enginn vafi á því, að þessi löggjöf verður alveg sérstaklega vel vönduð, þegar frá henni hefur verið gengið til fullnustu. En það vill nú svo til, að formaður Stéttarsambands bænda og annar stjórnarmeðlimur Stéttarsambandsins voru með í að semja frv. Þeir vita áreiðanlega, við hvað er átt. Það er átt við Stéttarsamband bænda. En hér er ekki um annað að ræða heldur en það, að þarna er prentvilla, sem má leiðrétta án þess að bera fram brtt. Þetta er prentvilla, það getur ekki verið annað.

Forseti (SB): Forseti leyfir sér að líta svo á, að hér sé um prentvillu að ræða, sem leiðréttist án sérstakrar brtt.



Herra forseti. Mál þetta er komið frá hv. Ed., sem samþykkti það á fundi síðdegis í dag. Efni frv. er að taka af um það öll tvímæli, að sjónvarpsrekstur heyri undir íslenzka ríkisútvarpið, en í gildandi l. um útvarpsrekstur ríkisins eru engin sérstök ákvæði um sjónvarp. Hins vegar hefur verið talið, að sjónvarp væri einn þáttur útvarps. 1957 tilkynnti menntmrn. ríkisútvarpinu, að það teldi sjónvarpsmál falla undir ríkisútvarpið, og hafa þær þrjár ríkisstj., sem síðan hafa setið, hagað sér samkv. þessu eða talið þennan skilning gildan. Hið sama gildir og um ýmsar ákvarðanir Alþ., þar sem sami skilningur kemur fram í ýmsum ákvörðunum Alþ., svo sem þegar það var samþ. á sínum tíma, að viss hluti af tekjum Viðtækjaverzlunar ríkisins skyldi ganga til ríkisútvarpsins til þess að annast undirbúning sjónvarps. Ríkisútvarpið hefur haft þennan undirbúning með höndum og fengið til þess sérstakar fjárveitingar á Alþ. Það var ákveðið fyrir 3 árum, að aðflutningsgjöld af innfluttum sjónvarpstækjum skyldu ganga til stofnunar sjónvarpsstöðvar eða til greiðslu á stofnkostnaði íslenzks sjónvarps. Þegar þessi samþykkt var gerð, var það vitað, að ríkisútvarpinu hafði verið falið að annast þennan undirbúning, og má því segja, að Alþ. hafi með þessari samþykkt staðfest þann skilning þriggja undanfarandi ríkisstj., að útvarpslögin tækju í raun og veru til íslenzks sjónvarps. Þessi skilningur kemur einnig fram í alþjóðasamningum, sem Ísland er aðili að, en í alþjóðafjarskiptasamningnum, sem gerður var í Genf 1959 og Ísland fullgilti 1960 og hefur raunar lagagildi hér á landi, er tekið svo til orða, að orðið „útvarp eða radíó“ sé almennt hugtak, sem tekur til notkunar útvarpsbylgna, en sjónvarp byggist, eins og kunnugt er, á notkun útvarpsbylgna. Þrátt fyrir allt þetta, sem ég hef nú rakið lauslega, hefur það verið dregið í efa, að útvarpsl. taki til sjónvarpsrekstrar, og er því sjálfsagt að taka af um það öll tvímæli. Er þetta þeim mun nauðsynlegra einmitt nú, vegna þess að fyrir dyrum stendur að taka ákvörðun um afnotagjald fyrir íslenzka sjónvarpið, en tilraunasendingar þess hófust 30. sept. s.l. Ég tel ekki rétt, að afnotagjaldið sé ákveðið, nema tekin hafi verið ótvíræð ákvæði í lög um útvarpsrekstur ríkisins um, að sjónvarp sé hluti af útvarpi og að ríkisútvarpið eigi að annast sjónvarpsrekstur. En einmitt af þessum sökum er nauðsynlegt, að þetta frv. hljóti afgreiðslu nú á þessu þingi. Afnotagjaldið verður að ákvarðast fyrir áramót. Hv. Ed. gerði eina allmikilvæga breytingu á frv. Efnislega séð var það að öðru leyti samþ. óbreytt. En Ed. tók inn í frv. heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka allt að 25 millj. kr. lán og endurlána það ríkisútvarpinu til þess að koma upp aðalendurvarpsstöðvum. Eins og ég hef þegar skýrt hinu háa Alþ. frá, hefur ríkisstj. þegar ákveðið að byggja aðalendurvarpsstöð dreifikerfisins á landi, stöðina á Skálafelli, og enn fremur aðalstöðina fyrir Norðurland, þ.e.a.s. stöðina á Vaðlaheiði, og hefur sjónvarpið sjálft eða ríkisútvarpið sjálft nægileg fjárráð til þess að standa straum af stofnkostnaði þessara tveggja stöðva. Þegar þessi ákvörðun ríkisstj, hafði verið kunngerð, kom í ljós alveg sérstakur og ég vil segja einstakur áhugi fyrir því, bæði á Vestfjörðum og Austfjörðum, að aðalstöðvarnar fyrir Vestfirði og Austfirði yrðu líka byggðar í þessum fyrsta áfanga, þ.e. á næstu 2 árum. En fjárhagur sjónvarpsins, eins og horfur eru í dag, leyfir ekki að greiða stofnkostnað þessara hinna tveggja aðalstöðva dreifikerfisins af þeim tekjum, sem Alþ. hefur séð sjónvarpinu fyrir til þess að greiða stofnkostnað sjónvarpsins. Þess vegna varð það að ráði og ríkisstj. féllst á það fyrir sitt leyti, að menntmn. Ed. flytti brtt. við frv. um að heimila ríkisstj. lántöku, allt að 25 millj. kr., en sú fjárhæð á að duga miðað við þær kostnaðarupplýsingar, sem nú liggja fyrir, til þess að koma upp bæði Vestfjarðastöðinni og Austfjarðastöðinni. Ef frv. verður afgreitt þannig, ef ríkisstj. fær þessar heimildir, eins og frv. gerir nú ráð fyrir eins og það liggur fyrir frá hv. Ed., mun ríkisstj. nota þessar heimildir og hefjast handa um byggingu Vestfjarða- og Austfjarðastöðvanna nokkurn veginn samtímis Skálafellsstöðinni og Vaðlaheiðarstöðinni. Þetta vona ég, að nægi, herra forseti, til þess að gera grein fyrir efni frv., og ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari 1. umr, vísað til 2, umr. og hv. menntmn., og leggja á það áherzlu, að d. afgreiði málið, áður en jólahlé hefst.



Herra forseti. Á fundi Nd. í gærkvöld bar hv. 5. þm. Vestf. fram skrifl. brtt. við 2. gr. frv. um heimild til verðstöðvunar. Efni þeirrar till. var það, að ef verðhækkanir hefðu átt sér stað, rétt áður en frv. var lagt fram, sem rekja mætti til þess, að þeir, sem þær verðhækkanir hefðu framkvæmt, hefðu haft vitneskju um, að frv. væri að koma fram, skyldi vera ákvæði í l., sem gerðu slíkar verðhækkanir óheimilar. Nú hefur n. haft þetta mál til athugunar síðan og m.a. borið sig saman við lögfróða menn um það, hvort svona ákvæði nægði, hvort hægt væri að setja svona ákvæði í lög um verðstöðvun, og eftir að hafa gert þetta og rætt málið í sínum hópi, hefur n. að vísu ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins, en meiri hl. n., eins og fram kemur á þskj. 156, hefur orðið sammála um að bera fram tvær brtt. eða brtt. í tveimur liðum við 1. gr. frv., sem er ætlað að ná þeim tilgangi, sem hin skrifl. brtt. miðaði að, og sú brtt., sem meiri hl, n. ber fram, er raunar formúleruð á sama hátt eða sambærilega við það, sem var í brbl. um stöðvun verðiags og kaupgjalds, sem sett voru 28. ágúst 1956, en stöðvunarákvæði þeirra laga miðuðust við tveggja vikna tíma fyrir setningu laganna, eða 15. ágúst. Sams konar ákvæði eða sambærilegt ákvæði er hér lagt til, að sett verði inn í þetta frv., eins og segir í till. frá meiri hl. n., að í 1. gr. komi fyrir orðin „eigi megi hækka verð á neinum vörum frá því, sem var, er frv.. til þessara laga var lagt fyrir Alþ.“, þ.e. í 1. og 2. línu 1. gr., komi þetta: „Verð á hvers konar vöru megi eigi vera hærra en það var 15. nóv. 1966“. Og sambærilegt ákvæði komi síðar í þessari gr., í 3. málsl. 1. gr., hann umorðist svo: „Enn fremur er ríkisstj. heimilt að ákveða, að hundraðshluti álagningar d vörum í heildsölu og smásölu megi eigi vera hærri en hann var 15. nóv. 1966.“ Með þessu telur meiri hl. n., að sé náð þeim tilgangi, sem hv. 5. þm. Vestf. stefndi að með flutningi sinnar brtt. í gær. Og það verði sem sé miðað við 15. nóv., þegar ákveðið verði, að verðlag megi eigi hækka á því, sem tiltekið er í lögunum. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum og vona, að mér hafi tekizt að skýra það, sem vakir fyrir meiri hl. n. með flutningi þessarar brtt.



Herra forseti. Ég tel, að brtt. sú, sem hér hefur nú verið gerð grein fyrir og er að finna á þskj. 156, sé nokkuð til bóta á frv., því að hún miðar að því, að verðhækkanir, sem gerðar hafa verið nokkrum dögum áður en frv. var lagt fram, verði óheimilar eða komið verði í veg fyrir þær. Þetta tel ég fremur til bóta, og að því leyti til get ég verið með þessari brtt., sem er að finna á þskj. 156. En það breytir hins vegar ekki neinu um afstöðu mína og okkar Alþb: manna til frv. Þær brtt., sem við fluttum við frv., hafa nú allar verið felldar, og sú afgreiðsla ber vitni um það, að ríkisstj. vill ekki láta setja skýr ákvæði í lög um verðstöðvunarmálin og vill hafa þann vafa á um alla framkvæmd, sem einkennir frv., og okkur þykir alveg sýnt, að ríkisstj. vill ekki taka föstum tökum á verðlagsvandamélinu. Okkur sýnist því alveg augljóst, að þar fylgi ekki hugur máli hjá hæstv. ríkisstj. í baráttunni gegn verðbólguvandamálinu. Við getum því ekki, Alþb: menn hér, greitt frv. atkv., eins og það liggur fyrir, en munum hins vegar láta það afskiptalaust við endanlega afgreiðslu þess.



Herra forseti. Það lítur út fyrir, að þeir vilji halda áfram að skemma þetta stjfrv., hv. meðnm. mínir í fjhn. Ég verð að segja það, að hún er ekki álitleg, þessi brtt. þeirra. Ég fæ ekki betur séð en a.m.k. í a-liðnum sé heimild til eignaupptöku, án þess að nokkuð komi fyrir. Við skulum hugsa okkur, að eitthvert fyrirtæki hafi flutt inn vöru 20. nóv., við skulum segja það, og hún hafi verið allmiklu verðhærri frá útlandinu en sams konar vara áður var og það hafi ákveðið verð á þessari vöru alveg í samræmi við þær verðlagningarreglur, sem gilda, og samkv. heimild verðlagsnefndar, hafi þetta verið vörutegund, sem hefur komið til afskipta hjá því yfirvaldi, og ef svo á að skylda þennan aðila til þess að lækka verð á sinni vöru niður í það, sem var fyrir verðhækkunina, sé ég ekki betur en þetta sé beinlínis heimild til upptöku eigna og ekkert um það, að neinar bætur skuli koma fyrir. Það er af þessu að segja, þessu máli, að ég og hv. 11. þm. Reykv., sem eigum sæti í fjhn., getum ekki fallizt á þetta og leggjum á móti því, að þessar brtt. verði samþykktar.



Herra forseti. Mér þykir það mjög miður, ef hæstv. 1. þm. Norðurl. v. heldur því fram í fullri alvöru, að þeim mun meira sem tekið er upp úr þeim lögum, sem sett voru í ágúst 1956, upp í þetta frv., eða samkynja ákvæði, þeim mun verra þyki honum frv. l;g veít ekki betur en hann stæði mjög eindregið að setningu - ekki þeirra brbl. kannske, en a.m.k. að samþykkt þeirra í þinginu, og kemur þetta allkynlega fyrir. Ég vil leiðrétta þann misskilning, sem fram kemur hjá honum, þar sem hann talar um heimild til eignaupptöku, og nefnir þar eitt tiltekið, sérstakt tilfelli, um innflutning á vöru, þá eru að sjálfsögðu í 1. gr. heimildir til meðferðar á slíkum tilfellum, þannig að það þurfi ekki að koma til neinnar eignaupptöku, eins og hann segir, því að þar segir í 1. gr., að það megi ekki leyfa neina verðhækkun, nema þau telji hana óhjákvæmilega, svo sem vegna hækkunar á tollverði innfluttrar vöru, þannig að stjórnvöldin hafa hér í hendi sér að taka tillit til slíkra tilvika.