Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og ég gat um í upphafi varðandi þetta mál, er hér ekki um útflutningsuppbætur að ræða á sama hátt og á sér stað um landbúnaðinn. En hins vegar tekur ríkið á sig ábyrgð á verði vegna hinnar miklu óvissu, er ríkir um verðlag. Ég vil ekki fullyrða, hvort ríkið muni þurfa að láta af hendi fé vegna þessarar ábyrgðar, en vitanlega er það til í dæminu. Hv. þm. Borgf. vildi jafna þessu algerlega við niðurgreiðslu landbúnaðarafurða og taldi, að með samþykkt þessa frv. hefði skapazt hið sama og við útflutning á landbúnaðarafurðum. En við verðum að taka það með í reikninginn, að niðurgreiðsla og uppbót á útflutning er tvennt ólíkt. Útflutningsuppbótin til bænda er greidd vegna óhagstæðs markaðar, þar sem beztu markaðslöndin voru lokuð á meðan stríð stóð. Hér er tekin ábyrgð á verði vegna óvissra sölumöguleika, en reynslan ein mun úr því skera, hvort til þessarar ábyrgðar þurfi að koma. Niðurgreiðslur eru allt annars eðlis og raunar óþarfi að ræða það mál hér. Sumir kalla þær neytendastyrk, aðrir styrk til bænda, en líklega hafa hvorugir rétt fyrir sér. Verðlag landbúnaðarafurða var ákveðið af hinni svo kölluðu sexmannanefnd, og eins og frá var gengið, var þetta talið sanngjarnt verð til bænda. Nú vita allir, að landbúnaður og sjávarútvegur hafa haft hag af þessu - mikið seldist hér innanlands, og er mér nær að halda, að það hafi verið mikill hagur fyrir bændur, að markaður fyrir vörur þeirra hefur vaxið hér innanlands. Ég vona, að bændur njóti þessa aukna markaðar í krafti niðurgreiðslnanna; hvort sem þær voru fremur til fyrir bændur eða neytendur, en þetta er talið heppilegt almennt séð. Ég vil ekki halda því fram, að þetta hafi verið sérstök góðgerðastarfsemi eða styrkur við bændur, en hins vegar er rétt, að frá sjómönnum hafa komið fram kröfur um þessar tryggingar, og þá hefur einmitt verið vísað til útflutningsuppbótanna sem fordæmis. Ég býst nú samt við, að málið hefði eins komið fram, þótt um ekkert fordæmi hefði verið að ræða. Það er nauðsynlegt að ganga út frá ákveðnu verði til þess að tryggja afkomu sjávarútvegsins. Hv. þm. Borgf. og hv. 2. þm. S.-M. vildu halda því fram, að það ástand, sem nú ríkti í atvinnumálunum og að verzlunin drægi til sín allan blóma atvinnulífsins, væri að kenna aðgerðarleysi mínu. Mér er það fullljóst, að það hefur átt sér stað mjög óæskileg þróun í atvinnulífi okkar undanfarin ár. Fjármagnið, sem sjávarútvegurinn hefur skapað, hefur runnið til verzlunarinnar. Hún gefur örugga afkomu, en í sjávarútvegi má alltaf búast við skakkaföllum, og það leiðir til þess, að menn eru ófúsir að leggja fé í sjávarútveginn. Þetta á rót sína að rekja til þess, er gjaldeyrishöftin voru sett og ríkisvaldið tók allan gjaldeyrinn af sjávarútveginum, en lét hann í hendur þeirra manna, sem fást við verzlun. Það er því alls kostar óeðlilegt, að fjármagnið skuli renna frá sjávarútveginum, sem skapar hann, en til verzlunarstéttarinnar, sem stundar áhættulausa atvinnu. Á árunum fyrir stríð var barizt um það að kaupa vörur til útflutnings, til þess að menn gætu fengið að ráðstafa gjaldeyrinum, því að annars gátu þeir ekki fengið innflutt nema hafa gjaldeyri fyrir. En nú hefur vissulega óheppileg braut verið mörkuð. Fjármagnið dregst frá sjávarútveginum í hendur verzlunarstéttarinnar, og hún græðir. Það er hægt að draga mikið úr gróða hennar með verðlagseftirliti. Það miðast nú við prósentálagningu. Þess vegna ýtir það allajafnan ekki undir menn að gera hagstæð innkaup, og í sumum tilfellum að gera beinlínis slæm, ef góð söluskilyrði eru fyrir hendi. Nú er í undirbúningi að breyta þessu og afnema prósentálagninguna og hafa heldur ákveðna upphæð á ákveðið vörumagn, til þess að menn hafi ekki hagnað af því að gera óhagkvæm innkaup. En það er torvelt að hafa eftirlit með verðlaginu, sbr. heildsalamálaferlin. Verzlunarmenn hafa samið við hina erlendu aðila um rangar skrár á þeim vörum, sem þeir kaupa inn. Ég vil ekki neitt um það segja, hversu algengt þetta er, en þetta er samt staðreynd. Ég geri ráð fyrir, að erfitt sé að fyrirbyggja þannig svindl algerlega. Eina ráðið til að lagfæra þetta er að koma á fót landsverzlun. Um þetta hafa komið fram ákveðin tilmæli frá útvegsmönnum og sjómönnum. Þeir stunda hin áhættusömu störf og bera oft skarðan hlut frá borði, en þeir, sem taka við gjaldeyrinum, græða. Útvegsmenn vilja, að tekin verði upp landsverzlun. Á fundi, sem stjórn landssambands útvegsmanna hélt með ríkisstj., var bent á þetta. Það verður að kippa þessu í lag og afnema það, að verzlunin fleyti rjómann af. Sem sagt, hér eru djúpstæðar orsakir og ekki duga nema gagngerar breytingar. Nú hefur verið haldið áfram á sömu leið í öllum verulegum atriðum síðan gjaldeyrishöftin voru sett. - Nú má kannske segja, að bönkunum sé vorkunn, þótt þeir sinni verzluninni fremur en sjávarútveginum, þar sem það er miklu áhættuminna, því að alltaf getur komið fyrir fiskileysi, en verzlunin á vanalega allt á þurru. Það blandast því engum hugur um það, að þetta er óeðlileg þróun. - Nú skortir okkur tilfinnanlega viðskiptasambönd við aðrar þjóðir. Nú virðist þessi langa og óeðlilega þróun vera að koma okkur á kaldan klaka. Við verðum að hefjast handa og sporna við því, að verzlunin dragi til sín fjármagnið. Það er út í bláinn að halda, að hér sé um eitthvert stundarfyrirbrigði að ræða. Ég hef unnið að því innan ríkisstj., að málum þessum yrði komið í betra horf. Allur Sósfl. hefur bent á þetta ófremdarástand. En hv. þm. Borgf. veit vel, hvaða öfl það eru, sem vinna gegn slíkum breytingum. Þá ætla ég að snúa mér lítillega að hv. 2. þm. S.-M. - Hv. þm. lagði áherzlu á það, að kaupið í landinu hefði svo mikil áhrif á smábátaútveginn, án þess að hann færði nokkrar röksemdir fyrir því. Hins vegar verður því ekki neitað, að það hefur nokkur áhrif, sérstaklega í sambandi við þann fisk, sem settur er í hraðfrystihúsin, en sáralítil áhrif á útflutta fiskinn. Það er því ranglega of mikil áherzla lögð á þetta atriði af þeim mönnum, sem eru argir út í kaup verkafólksins, því að þetta er ekki sú björg fyrir smábátaútveginn, sem þeir vilja vera láta, þótt þeir noti það sem átyllu til þess að gera hark að kaupi verkafólks í landinu. Hv. þm. talaði um, að það væri furðulegt, að ég skyldi játa, að of litlar aðgerðir hefðu farið fram í markaðsleit fyrir íslenzkan sjávarútveg. Ég sé ekki ástæðu til annars en segja frá málinu eins og það liggur fyrir. Ég er þeirrar skoðunar, að of lítil áherzla hafi verið lögð á markaðsleit fyrir fiskafurðir okkar á meginlandi Evrópu, og maður getur ekki annað en hrokkið við í hvert skipti, sem maður heyrir fréttir af öðrum þjóðum, t. d. Norðmönnum, sem eru að reyna að finna markað fyrir sams konar vöru og við höfum upp á að bjóða, og árangri þeirra í þeim efnum. Hv. þm. sagði, að það þýddi ekki fyrir mig að þvo hendur mínar af þessu, af því að það væri á mínu valdi að leita markaða, og væri það alveg rétt, ef ástandið í þessum markaðslöndum væri ekki eins og það er nú. Ég hef gert tilraun til þess að leita að fiskmarkaði á meginlandinu og í þeim tilgangi sent menn bæði til Belgíu, Frakklands og fleiri landa, sem ég taldi nauðsynlegasta skrefið til skjótrar úrlausnar, og tókst að selja nokkra skipsfarma af ísuðum fiski til Belgíu og meginlandsins, en þessir menn komu báðir án þess að ljúka erindinu, því að í báðum löndunum voru svörin þau, að ekki væri hægt að semja um þessa einstöku vöru án þess að almennir viðskiptasamningar yrðu gerðir við þessar þjóðir um, hvaða vörum almennt við gætum skipzt á og í hvaða gjaldeyri þau vöruskipti færu fram o. s. frv. Við vitum, að gjaldeyrisástand þessara þjóða er þannig, að þeir standa uppi févana eftir styrjöldina og verða að fá lánsfé fyrir nauðsynjum sínum. Það er því nauðsynlegt fyrir þær, ef þær eiga að geta verzlað við aðrar þjóðir, að þær komist að almennum samningum um verzlunarfyrirkomulag. Hið sama kom á daginn í sendiför Péturs Benediktssonar og Einars Olgeirssonar til Póllands og Tékkóslóvakíu í vetur, að þar er þörf almennra viðskiptasamninga áður en von er til að koma á viðskiptum á milli landanna. Ég hef eftir beztu getu reynt að ýta undir, að þessir almennu viðskiptasamningar yrðu gerðir, og það er það, sem ég ásaka, að þeim hefur ekki verið hraðað meir en raun hefur orðið á. Ég álit líka, að þessi tregða og aðgerðaleysi í útvegun markaða á meginlandi Evrópu sé ekki aðeins trassaskap að kenna, heldur byggist þetta einnig á skoðanamun, því að það eru ýmis mjög áhrifamikil öfl meðal þeirra, sem annast útflutningsverzlun hér á landi, sem eru þeirrar skoðunar, að við eigum ekki að leggja áherzlu á meginlandsmarkað, heldur að binda sem mest samninga við Bretland og Ameríku. Þeir, sem þessa skoðun hafa, hafa að vísu dálitið til síns máls eins og sakir standa, vegna þess að meginlandsþjóðirnar eru nú lítt færar um að borga fyrir sínar nauðsynjar og viðskipti við þær miklum erfiðleikum bundin sökum slæmra gjaldeyrisástæðna og einnig vegna örðugra samgangna, bæði við löndin og þó sérstaklega innan lands. Þrátt fyrir þetta er enginn vafi á því, að á meginlandi Evrópu er beztur framtíðarmarkaður fyrir sjávarafurðir okkar Íslendinga, og þess vegna ber okkur að stuðla að því eftir fremsta megni að afla þessa markaðar nú. Íslenzkt síldarlýsi er nú það gull, sem við höfum yfir að ráða og allar þjóðir eru áfjáðar í. Nú þegar hafa verið gerðir samningar við Tékkóslóvakíu, og kemur bráðlega til þess, hvort ríkisstj. heimili útflutning á síldarlýsi til þess lands eða ekki. Samningarnir eru ekki skuldbindandi um þetta atriði, heldur er það undir því komið, hvort útflutningsleyfi fyrir þessari vörutegund verður veitt eða ekki. Mér er hins vegar kunnugt um, að þær skoðanir eru hér uppi, að við eigum ekki að selja lýsi til meginlandsins, heldur allt til Bretlands. Ég býst við, að á næstunni verði úr því skorið, hvort við eigum að taka þessi viðskipti upp við meginlandið eða ekki, en ástand þeirra þjóða er þannig, að ef við seljum þeim ekki lýsi, held ég, að þær muni neita sér um aðrar þær vörur, sem við höfum upp á að bjóða, vegna þess að fituskorturinn er þar svo yfirgnæfandi af öllu því, sem þessar þjóðir skortir. Ég vil vænta þess, að ég megi eiga vísan fullan stuðning hv. 2. þm. S.-M. og hans flokksbræðra með því, að allar tilraunir verði gerðar, sem mögulegt er, og engu tækifæri sleppt til þess að komið verði á þeim viðskiptum við meginlandið, sem ég tel möguleika fyrir, en bindum okkur ekki einhliða við Englendinga, eins og skoðanir hafa komið fram um. - Eins og ég hef áður tekið fram, er mikill áhugi fyrir íslenzku síldarlýsi í Tékkóslóvakíu, enn fremur í Póllandi, Sovétríkjunum og fleiri löndum, og er það því sú dýrmætasta vörutegund, sem við höfum fram að bjóða, eins og ástandið er nú á meginlandi Evrópu. Það er enginn vafi á því, að ef við gerum viðskiptasamninga við þær þjóðir, sem þar eru, er það skylda okkar að vinna að því sjálfir, jafnvel þótt þeir samningar séu ekki skuldbindandi um að selja ákveðið magn af hverri einstakri vöru fyrir ákveðið verð, heldur aðeins um gagnkvæm innflutnings- og útflutningsleyfi að ræða, - að sjá svo um, að þeir verði þannig uppfylltir, að þar komi fram þær vörutegundir, sem þessar þjóðir hafa mestan áhuga fyrir og ég hef áður á minnzt, svo að þær megi vel við una, því að annars yrðu slíkir samningar aðeins til þess að vekja gremju hjá þeim. Hv. 2. þm. S.-M. er sjálfsagt kunnugt um þann skoðanamun, sem á sér stað um þessi mál, þar eð hann á sæti í utanrmn., þar sem þetta hefur borið á góma, og vil ég vænta þess, að hann verði stuðningsmaður að því, að komið verði á viðskiptasamningum við meginlandið. Hér hafa komið fram ýmsar till. í sambandi við saltfiskinn. Ég held, að þótt frv. sé orðað eins og það er, þá sé ekki um annað að ræða en ábyrgjast allan saltfisk, sem saltaður er árið 1946. Hitt er svo annað mál, hvort þetta ætti að ná til alls saltfisks hlutfallslega eftir verði, en um það er vitanlega ókunnugt enn þá, hvað það þýddi í framkvæmdinni og hvort það gæfi það verð, sem útveginum væri nokkur lausn í. Það væri hins vegar vel athugandi, hvort ekki ætti að útvíkka heimildina til annarra tegunda saltfisks en til 1. flokks stórfisks, eins og ætlazt er til í frv., en væri rétt að breyta þessu þannig, ef það gæti orðið að liði. Það var gerð hér fyrirspurn um saltbirgðir í landinu. Eins og ég hef lýst áður yfir, voru saltbirgðirnar 8000 tonn í byrjun vertíðarinnar, og er búið að nota af því ca. 2000 tonn, en nú þessa dagana hefur farið fram afskipun á 1000 tonnum í Keflavík og á Akranesi. Auk þess er erlendis búið að festa kaup á 4500 tonnum af salti, sem mun verða komið til landsins innan 2–3 vikna. Verður af þessu séð, að engin hætta er á því, að salt muni skorta á vertíðinni. Ég hef látið rannsaka, hve mikið er búið að salta nú þegar, og hefur komið í ljós, að búið er að salta 1925 tonn, að því er Fiskifélaginu hefur verið tilkynnt. Gæti ég þó trúað, að þetta magn væri eitthvað meira, eða losaði 2000 tonn. Þá hefur borizt tilboð í 3000 tonn af 1. flokks stórfiski fyrir kr. 1.70 pr. kg, þannig að búast má við, að a. m. k. það magn verði hægt að flytja út án þess að til þess kæmi, að grípa þurfi til þeirrar ábyrgðarheimildar, sem í l. felst. - Ég ætla, að erfiðleikar verði á því að fá íslenzk skip til þess að annast ísfiskútflutninginn, ef verðfall verður á þeim markaði, og mun ég óska eftir að ræða það nánar við þá n., sem fær málið til meðferðar, um að setja inn í frv. heimild til ríkisstj. um að hlaupa í skarðið, til þess að halda uppi nauðsynlegum útflutningi á ísfiski, ef þannig skyldi fara, að einstaklingar gæfust upp við það, þegar líður á vertíðina. Hef ég því útbúið brtt., sem ég með leyfi hæstv. forseta vil leyfa mér að lesa upp. Er brtt. á þann veg, að á eftir 2. gr. frv. komi ný gr., er verði 3. gr., svo hljóðandi (greinatalan breytist samkv. því) : „ Ríkisstj. er heimilt að taka á leigu íslenzk fiskflutningaskip og annast útflutning á ísuðum fiski fyrir bátaútveginn fyrir reikning ríkissjóðs. Á sama tíma er ríkisstj. heimilt að leigja erlend skip að svo miklu leyti, sem löndunarréttur í erlendum höfnum leyfir. Ef nauðsyn krefur og samningar um leigu takast ekki, er ríkisstj. heimilt að saka íslenzk skip, sem unnið hafa í fiskflutningum undanfarið og hagkvæm eru til þeirra flutninga, leigunámi, til þess að taka þau til fiskflutninga fyrir bátaútveginn.“ Væri þetta þá varaákvæði, ef menn fengjust ekki til að leigja skip sín til þessara flutninga. Ég vil geta þess, að fyrir tilmæli mín hefur fiskimálanefnd rannsakað möguleika á því, að flytja út fisk með þeim vöruflutningaskipum, sem hafa verið að flytja vörur hingað til landsins, og hefur ekki tekizt að fá þau ensku skip, sem hingað koma, til þess að flytja út fisk, en hins vegar hafa náðst samningar við norskt skip, sem hingað kemur, um þetta atriði og er flutningsgjaldið 6 sterlingspund fyrir tonnið, er telst tiltölulega hagkvæmt. Enn fremur er von á öðrum skipum með þetta fyrir augum, sem sennilega fást með sömu kjörum. Er nú búið að fá löndunarleyfi fyrir 2 skipum, en sérstakt löndunarleyfi verður að fá fyrir hvert einstakt skip. Hv. þm. S.-M. bar fram fyrirspurn um það til mín, hvað gert hefði verið til þess að koma á samvinnu við aðrar þjóðir í þessum málum. Eins og hv. þm. er kunnugt um, er búið að segja upp norsku samningunum og í sambandi við þá uppsögn var ætlunin, að viðræður færu fram milli norsku og íslenzku ríkisstj. um hugsanlegt samstarf milli þjóðanna. Það var svo komið, að búizt var við, að n. mundi koma hingað, en það hefur enn farizt fyrir af ástæðum, sem mér er ókunnugt um, en þó er búizt við, að Norðmenn sendi menn hingað í þessum tilgangi, en hvað af því kemur, gea ég ekkert sagt um. Gert er ráð fyrir, að Norðmenn muni sækja fast að fá hér svipuð réttindi og þeir höfðu samkv. samningunum frá 1939, sem ég býst við, að Íslendingar muni ekki telja heppilegt að láta þeim í té, sérstaklega með tilliti til þess, að þrálátar kröfur hafa verið uppi um það frá öðrum þjóðum, t. d. Svíum, að þeir fái að njóta hér sömu forréttinda og Norðmenn hafa gert, og mundi það því koma okkur í vanda gagnvart öðrum þjóðum, ef slíkir samningar væru gerðir við eina þjóð og áður giltu gagnvart Norðmönnum. Ég álít, að okkur beri að stefna að því að fá viðurkenningu á því, að okkar landhelgi og raunar fiskimiðin kringum Ísland séu það svæði, sem við höfum forréttindi til að fiska á, og þess vegna megum við ekki slaka til við neina þjóð í þessum efnum. - Sú nauðsyn, sem talin var vera fyrir því að gera þennan samning við Norðmenn, þ. e. sú nauðsyn, að þeir keyptu af okkur saltkjöt, virðist nú ekki vera fyrir hendi og svo líka hitt, að á síðustu árum hefur mestallt kjöt farið til matar landsmanna sjálfra og má búast við því, ef atvinnuafkoma og lífskjör landsmanna verða með svipuðum hætti og undanfarið, að kjötframleiðslan muni ekki gera meira en að fullnægja landsmönnum sjálfum.



Herra forseti. Þessu frv. var vísað til allshn. og á fundi í n. var samþ. að mæla með því, að frv. yrði samþ., en ég vil þó geta þess, að 2 þm., hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. Snæf., voru ekki á fundi, og veit ég því ekki um þeirra afstöðu. En þeir, sem viðstaddir voru, mæla með því, að frv. verði samþ. N. varð ásátt um að flytja á bskj. 526 brtt. um það, að einnig skyldi skipaður lögreglustjóri á Dalvík. Árið 1941 var flutt um það frv., en náði ekki fram að ganga. Frá næstu áramótum er ákveðið, að Dalvíkurhreppi verði skipt, og koma þá til með að verða í þeim hlutanum, sem þorpið tilheyrir, um 750 íbúar. Þorpið er nú í örum vexti, og þar er verið að reisa höfn og ráð er fyrir gert að leggja þangað rafmagnsleiðslu frá Akureyri, og má búast við, að þar rísi upp iðnaður. Einnig liggur straumur ferðamanna, sem fara frá Akureyri til Siglufjarðar, í gegnum Dalvík, því að þangað koma menn á bílum frá Akureyri og halda svo áfram á bát. Upp frá Dalvík liggur Svarfaðardalur, eins og menn vita, og verður það fjölmennur hreppur. Af því að fólksfjöldi er þarna svo mikill og íbúatala fer ört vaxandi, þá hefur það sýnt sig, að þeir, sem gegna opinberum störfum, hafa mjög mikið annríki, og hefur því reynzt erfitt að fá menn til slíkra starfa, og af þeim ástæðum og af því, að framkvæmdastarfið er yfirleitt fullkomið eins manns verk, hefur verið farið fram á það, að lögreglustjóri verði skipaður þar og taki hann við störfum oddvita, og er til þess ætlazt, að hann hafi fógetavald o. fl. Frv. var flutt um þetta í Ed., en þar kom fram rökst. dagskrá um, að nauðsyn væri á, að undirbúið yrði almennt frv. um þetta, og á þeim grundvelli skyldi þessu frv. vísað frá. Flm. þessa frv., er fluttu það skv. ósk hreppsnefndar Búðahrepps, féllust á, að þetta yrði líka á Dalvík. Ég tel, að lögreglustjóri á Dalvík ætti ekki að tefja framgang almenns frv. um þetta efni. Ég hygg, að ekki sé minni þörf á að hafa lögreglustjóra á Dalvík en t. d. í Keflavík, Akranesi og Ólafsfirði, en á þessum síðasttalda stað er kauptúnið sjálft fámennara en Dalvík. Ég tel mikla nauðsyn á almennu frv. um þetta mál, en þetta á ekkert að tefja framgang þess. Það er miklu betra, að einn maður hafi þetta sem aðalstarf en margir sem aukastörf, og það er hægt að gera meiri kröfur til slíks manns í embætti sínu. Ég vænti þess, að hæstv. dómsmrh., sem ég sé, að beðið hefur um orðið, muni ekki leggja stein í götu þessa máls og hindri það ekki, að Dalvíkurhreppur hinn nýi fái lögreglustjóra.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. Mér er það ljóst, að nauðsyn er fyrir Dalvík, eins og svo mörg önnur kauptún, að fá sérstakan starfsmann til þess að sinna sveitarframkvæmdum. En frv. eins og þetta tryggir ekkert svoleiðis. Frv. leggur til, að stofnað verði þetta embætti á Dalvík. En hér er ekki gert að skyldu, að þessi sami maður gegni oddvitastörfum. Ég tel, að á þessum smástöðum séu lögreglustjóraembætti of umfangslítil til þess að vera ævistarf eins manns. En ef hann hefði líka oddvitastarf, mundi hann líklega hafa nóg að gera. Frv. gerir aðeins ráð fyrir, að svo sé, ef hreppsnefndin óski þess. Svona embætti hafa verið stofnuð í Keflavík, Bolungavík, á Ólafsfirði og Akranesi. Í Keflavík og Bolungavík hafa oddvita- og fógetastörfin verið sameinuð, en á hinum stöðunum hefur verið ákveðið að fá nýjan mann fyrir bæjarstjóra. Ekkert er víst, að allar hreppsnefndir geri sig ánægða með þessa menn fyrir oddvita, og á Akranesi og Ólafsfirði eru þeir hættir að gegna oddvitastörfum. Ég sé sérstaka ástæðu til þess að benda á þetta vegna þess, að í frv. er einmitt mælt með þessari ráðabreytni með því að segja, að þetta geti vel farið saman, en eins og komið hefur í ljós, er engin trygging fyrir því, að forustumennirnir komi sér saman um sama mann fyrir fógeta og oddvita. Frv. hv. 2. þm. Eyf. um lögreglustjóra á Dalvík var vísað frá Ed. með rökst. dagskrá, er hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Efri deild Alþ. telur brýna nauðsyn á því, að hið fyrsta verði sett ný löggjöf um stjórn kauptúna, og í trausti þess, að ríkisstj. láti undirbúa slíka löggjöf, telur deildin ekki ástæðu til þess að afgreiða nú frv. til l. um lögreglustjóra á Dalvík, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Nú er það rétt hjá hv. 2. þm. Eyf., að Dalvík er í örum vexti og hefur ekki síður þörf fyrir, góða forustu í sveitarstjórnarmálum en önnur kauptún. En meður því, að lagafrv. það, sem fyrir liggur, er ekki bundið við þá forustu, þá tel ég ekki, að frv. nái þeim tilgangi, sem tillögumaður ætlast til, - eins og hefur sýnt sig í framkvæmd á þessum málum, þar sem það hefur staðið e. t. v. eitt og e. t. v. tvö kjörtímabil í kauptúnum, sem hafa fengið þessa embættismenn, að þeir hafi veitt þessum stöðum forstöðu í sveitarstjórnarmálefnum, en síðan hefur sveitin kosið að aðskilja þessi embætti. Og er svo komið m. a. í Ólafsfirði, sem ætti að vera til viðvörunar í þessu efni, að þar er lögreglustjóri, skipaður, til lífstíðar á kostnað ríkisins, en sveitarstjórn Ólafsfjarðar hefur ákveðið að velja sér sérstakan bæjarstjóra. Ég tel því nauðsynlegt, með þeirri reynslu, sem við höfum fengið af þessum lögreglustjóraembættum, að ganga nokkuð öðruvísi frá þeim málum en gert er í frv., sem fyrir liggur, til þess að ná því takmarki að útvega bæði sveitinni yfirvald og eins forstöðu um bæjarmálefni. Ég hefði talið rétt, að hv. d. afgreiddi þetta mál með svipuðum hætti og hv. Ed. hefur afgreitt frv., sem þar var lagt fram um lögreglustjóra á Dalvík 

Sú till. verður kolfelld

. Og ég tel það varhugaverða braut að stofna til embætta á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sem hér liggur fyrir, án þess að um leið sé gert ráð fyrir, að þessir embættismenn hafi nokkurn veginn fullt verkefni.



Herra forseti. Hv. allshn. hefur gert nokkrar brtt. við frv. það, sem hér liggur fyrir um lögreglustjóra í Búðahreppi í Fáskrúðsfirði, og eru brtt. þær, að mér skilst, þess efnis, að teknar verði upp í frv. sams konar heimildir, um skipun lögreglustjóra fyrir Dalvík og gert er ráð fyrir í frv. viðkomandi Búðahreppi í Fáskrúðsfirði. Ég fyrir mitt leyti hef ekkert við það að athuga. Ég álít, að það sé full þörf á því fyrir Dalvík að fá lögreglustjóra, eins og fram hefur reyndar komið í hv. Ed., þar sem flutt hefur verið frv. um það efni. Og ég sé því ekki, að neitt sé við það að athuga, þó að eitt frv. verði gert úr þessum tveimur, þannig að þessi tvö mál fái afgreiðslu sameiginlega. En í tilefni af því, sem hæstv. dómsmrh. sagði hér um málið, kvaddi ég mér hljóðs. Hæstv. dómsmrh. virðist vera andvígur því, að frv. þetta nái fram að ganga, a. m. k. í því formi, sem það er flutt. Og mér skilst á honum, að hann teldi aðalannmarkann við þetta frv. það, að ekki skuli vera jafnframt ákveðið, þegar, lögreglustjóri er skipaður á þessum stöðum, að hann skuli einnig gegna oddvitastörfum í hreppnum. En á þá lausn gæti ég engan veginn fallizt. Það finnst mér í mesta máta óeðlilegt að skylda nokkra hreppsnefnd í landinu, þar sem lögreglustjórastarf hefur verið ákveðið, til þess að hafa lögreglustjóra sem sinn oddvita, kannske þvert ofan í vilja meiri hluta viðkomandi hreppsnefndar. Hins vegar hefur þótt heppilegt að geta sameinað þessi störf, þegar viðkomandi hreppsnefnd hefur getað á það fallizt. - Hæstv. dómsmrh. minntist á það, að á tveimur stöðum, þar sem skipaður hafi verið lögreglustjóri, sem sé á Akranesi og í Ólafsfirði, þar hafi þetta farið á þann hátt, að lögreglustjóri gegni ekki jafnframt bæjarstjórastarfi, en við þessu álít ég ekkert vera að segja. Ég álít, að það sé tvímælalaust nauðsynlegt á jafnstórum stöðum og þessum tveimur, að í bæjarstjórastarfinu sé maður, sem getur gefið sig við því að öllu leyti og þurfi ekki að gegna jafnframt bæjarfógetastarfi á þeim stað. Ég álít, að á þessum stöðum hafi málin þróazt á þá lund, að það sé eðlilegt, að tveir menn annist þessi störf, en ekki sé eðlilegt að sameina störfin, og við því sé ekkert að segja, - alveg eins og ég álít hitt vera eðlilegt og fullkomlega ástæðu til þess í Fáskrúðsfirði, á Dalvík og í Bolungavík, að þar séu þessi störf sameinuð, ef viðkomandi hreppsnefndir geta fallizt á það. - Það er misskilningur hjá hæstv. dómsmrh., sem mér fannst koma fram í ræðu hans, að halda því fram, að eina röksemdin fyrir því, að óskað er eftir að skipaður verði lögreglustjóri á þessum stað, í Búðahreppi í Fáskrúðsfirði, sé sú, að ætlazt sé til þess, að lögreglustjórinn þar eigi að gegna oddvitastarfi líka. Í Búðahreppi í Fáskrúðsfirði hefur það komið glögglega í ljós, að það er beinlínis þörf á því, að þar sé starfandi lögreglustjóri, því að það er auðvelt að sýna fram á, að það er þörf á því fyrir ríkið, beinlínis vegna hagsmuna ríkisins. Þarna er um að ræða, að innheimta þurfi talsverðar ríkissjóðstekjur, sem ekki er hægt að telja, að sé mögulegt fyrir sýslumann, sem býr á Eskifirði, að annast. Fáskrúðsfjörður liggur þannig, að skip, sem koma erlendis frá, fá þar fyrst afgreiðslu og þurfa þar tollafgreiðslu. Og sýslumaðurinn verður að skipa mann fyrir sig á þessum stað til þessa starfa, ef skipin eiga ekki að tefjast, því að hann á ekki gott með að fara til Fáskrúðsfjarðar til þess að vinna þessi verk nógu tímanlega þegar skip koma. Auk þess er það svo í 700–800 manna þorpi, að iðulega ber að höndum slík lögreglumál, að ekki er hægt að skjóta þeim á frest, nema illa fari, og því er einnig nauðsyn á, að ríkið hafi þarna lögreglustjóra. Og það er þetta, sem hreppsnefnd og hreppsbúar á þessum stað hafa fundið, og þess vegna óskað eftir að fá lögreglustjóra skipaðan þar. En hins vegar vill hreppsn. á þessum stað gjarnan hafa það með í ákvæðum 1. um þetta, að lögreglustjóri, sem þarna hefði kannske tæplega fullu starfi að gegna sem slíkur, hefði líka skyldu til þess að gegna oddvitastörfum fyrir hreppinn, ef hreppsnefndin óskaði þess, því að lögreglustjórastarf á svona stað getur á ýmsan hátt fallið vel saman við oddvitastarf. En þá kvöð fyrir hreppinn tel ég ekki, að hreppsbúar vildu ganga inn á, að vera skyldir til þess að láta þennan lögreglustjóra, sem skipaður mundi vera af ríkisstj., gegna oddvitastörfum í öllum tilfellum. Og ég er sannfærður um það, að hæstv. dómsmrh. kemst að raun um, að jafnvel þótt hann vilji setja almenna löggjöf til þess að leysa þessi mál fyrir kauptún landsins, þá verður aldrei hægt að setja það ákvæði inn í þá almennu löggjöf, að þar sem skipaður sé lögreglustjóri, skuli hann taka við og gegna oddvitastörfum fyrir viðkomandi hrepp og að þannig verði viðkomandi hreppsnefnd svipt rétti sínum til þess að velja oddvita í sveitarstjórnarmálefnum. Það er ekki rétt með farið, að hv. Ed. hafi afgr. þetta Dalvíkurmál, um lögreglustjóra þar. Það hefur að vísu komið bar fram rökst. dagskrá í málinu, en það er síður en svo, að búið sé að samþ. þá rökst. dagskrártill. Og ég held, að það sé einmitt nokkur ástæða til að búast við, að hún muni ekki verða samþ. þar, enda sé ég ekkert athugavert við það, þó að farin verði svipuð leið í þessum málum nú fyrir þessa staði, sem rætt hefur verið um, eins og farin hefur verið fram til þessa, þannig að skipaðir verði lögreglustjórar á þessum tveimur stöðum, jafnvel þó að allsherjarlöggjöf verði sett um þessi málefni síðar, því að þá yrði hægt að láta l. um lögreglustjórastarfið í Búðahreppi í Fáskrúðsfirði og á Dalvík, alveg eins og fyrir Keflavík og Bolungavík, ganga inn í þá heildarlöggjöf, sem þá yrði sett. Og ef hæstv. dóms- og félmrh. telur, að hægt sé að setja almenna löggjöf um þessi mál á þeim grundvelli, sem hann hefur lýst, þá finnst mér, að hann geti unnið að því, að slík löggjöf kæmist á, þó að þetta frv., eins og það kemur frá allshn., sé samþ. hér á þessu þingi. - Ég vil því lýsa yfir því, að þó að allshn. hafi gert verulegar breyt. á frv. þessu frá því, sem það var flutt af hálfu okkar flm., þá getum við sætt okkur við, að það nái fram að ganga þannig. Hins vegar þætti okkur illt, ef þær breyt., sem hv. allshn. leggur til, að gerðar verði á frv., verða til þess að koma í veg fyrir, að frv. nái fram að ganga. En ég vil óska þess, að það komi greinilega fram frá hæstv. dóms- og félmrh., hvort hann getur betur sætt sig við samþykkt frv., ef það takmarkast við það, að aðeins verði skipaður lögreglustjóri í Búðahreppi í Fáskrúðsfirði, heldur en ef það er sett hér inn í, að einnig verði skipaður lögreglustjóri á Dalvík, því að þá er ekki ástæða til þess, ef hæstv. ráðh. finnst, að um annað kauptúnið eigi þetta fram að ganga, en ekki hitt, að samþ. breyt. á frv. En mér virðist réttmætt að verða við þeim óskum, að á Dalvík verði einnig skipaður lögreglustjóri.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. Ég vildi, út af því, sem hv. 6. landsk. þm. sagði, láta þess getið, að það er ákaflega fjarri því, að ég óski eftir, að sett sé nein löggjöf, sem svipti sveitarstjórnir rétti til þess að velja sér oddvita. En hitt er það, að ég taldi skyldu mína, þegar frv. eru flutt á hæstv. Alþ. um þetta efni og þá um leið sérstaklega undirstrikuð, eins og hv. 2. þm. Eyf. gerði, þörf viðkomandi sveitarfélags til þess að fá forustu í sínum sveitarstjórnarmálefnum, og það ekki bundið á neinn hátt í frv., að svo skuli vera, - að benda á, að það er ekki verið með þessu eða þvílíkum frv. að tryggja sveitarfélögum neinn mann í oddvitastörf. Því að það verður undir þeim kjörnu hreppsnefndum komið í hvert sinn, hvort embættismanni, sem ríkið er búið að skipa, eru falin oddvitastörf í sveitarstjórnarmálefnum eða ekki. Ég tel alveg óeðlilegt og varhugavert að stofna embætti, með þeim launum, sem ákveðin eru í launal. til lögreglustjóra, á þann hátt, að ekki sé tryggt, að menn þessir hafi nóg verkefni. Og ég tel hins vegar, að í kauptúnum með undir eitt þúsund íbúum sé á engan hátt nægilegt verkefni handa einum manni að vera lögreglustjóri þar. Ég vil enn fremur benda á, að gert er ráð fyrir í þessu frv. og brtt., að þessir, lögreglustjórar séu launaðir samkv. launal., með 6000 til 8400 kr. launum, en fái svo að auki þóknun frá hreppsbúum, ef þeir taki að sér oddvitastarf. Nú er það svo, að það er ekkert sérstakt fyrir Búðahrepp í Fáskrúðsfirði eða Dalvík, að nauðsyn beri til þess fyrir þorpsbúa að fá forustu í sveitarmálefnum. Þetta er yfirleitt svo í öllum hreppum og kauptúnum á landinu, en nokkuð mismunandi eftir stærð og vexti. Og tel ég, að hæstv. Alþ. hafi misstigið sig með því að stofna þessi embætti, eins og til þeirra hefur verið stofnað. Þó vil ég þar undan taka Akranes, sem búið er að fá kaupstaðarréttindi og er allfjölmennur staður. En ef þetta frv. verður samþ., verðum við að gera okkur grein fyrir því, að ýmis kauptún fleiri víðs vegar á landinu munu koma fram með sams konar kröfur um að fá lögreglustjóra hjá sér. Og ef haldið verður áfram á þessari braut að setja þessa löggjöf á líkan hátt og hún hefur verið sett og á líkan hátt og hér liggur fyrir frv. um, verða stofnuð embætti, sem eru fleiri en sýslumannsembættin á landinu, og embætti, sem eru þannig, að embættismenn í þeim hafa ekki starfi að gegna, sem sé fullt starf fyrir einn mann, en þó með fullum launum samkv. launal. Og það er ekki heilbrigð stefna að halda slíku áfram. Ég er hv. 6. landsk. alveg sammála um það, að það sé ekki eðlilegt að skylda hreppsnefndir til þess að hafa starfandi oddvita, þvert ofan í vilja hreppsnefndanna. En er þá ekki líka óeðlilegt, að ríkið sé að stofna embætti með fullum launum í því skyni, að hreppsnefndir geti notað þessa menn, ef þeim sýnist, en annars séu þeir settir í þessi kauptún á fullum launum, en með verkefnum, sem eru ekki líkt því fullt starf fyrir einn mann? Ég hef sjálfur setið lengi í bæjarstjórn og skil það vel, hvers virði það er einu sveitarfélagi að eiga góða forustu, sem sveitarfélagið kýs sér í hvert sinn. En að svo verði á viðkomandi stað, er alls ekki tryggt með ákvæðum þessa frv., þó að samþ. yrði, eða annarra frv. álíka, sem fram kunna að verða lögð. Hv. 6. landsk. þm. lét þess getið, að þetta frv. um lögreglustjóra í Búðahreppi væri ekki komið fram, að mér skildist, eingöngu vegna þess, að það vantaði hreppsnefndaroddvita á þessum stað. En í því sambandi má benda á, að önnur röksemdin, sem fram var færð af hálfu hreppsnefndar fyrir því, að frv. er borið fram, er sú, að starf oddvita á þessum stað sé orðið svo umfangsmikið, að ekki sé hægt að hafa það sem hjáverkastarf. Ég þarf ekki að ítreka það, hversu óeðlilegt það er, að stofnað sé til embætta í þeim tilgangi, a. m. k. að hálfu leyti, að sjá sveitarfélögunum fyrir forustu um þeirra sveitarstjórnarmál, en láta það svo óbundið, hvort sveitarstjórnir noti starfskrafta þessara embættismanna, sem ríkið skipar. En ef slíkt embætti er stofnað, þ. e. með þetta að hálfu leyti fyrir augum, verður niðurstaðan sú, að ríkisstj. stofnar til embættis, sem er ekki fullt starf fyrir einn mann, en ríkið launar hann með fullum launum. - En því miður yrði þetta ekki einstakt fyrirbrigði, þessi tilmæli íbúa Búðahrepps. Ef Búðahreppur í Fáskrúðsfirði fengi lögreglustjóra hjá sér, mundu nokkur kauptún á Vesturlandi koma fram með svipaðar kröfur. Og nokkur kauptún á Norðurlandi mundu eiga sams konar rétt til þess að fá lögreglustjóra og Búðahreppur í Fáskrúðsfirði. Og það er mín skoðun, að þessi mál eigi að taka til gaumgæfilegri athugunar en gert hefur verið, áður en haldið er lengra á þeirri braut að skipa sérstaka lögreglustjóra í kauptúnum landsins.



Eins og nál. ber með sér, voru aðeins þrír nm. allshn. staddir á fundi, þegar mál þetta var afgreitt. Annar þeirra, sem fjarstaddir voru, var ég, og verð ég að taka það fram, í sambandi við, að sagt er á þskj., sem till. þriggja nm. eru prentaðar á, að þær séu frá allshn., að ég stend ekki að þeim till. og mun ekki geta fylgt þeim né heldur frv. í heild. Ég viðurkenni það fyllilega, eins og hér hefur líka komið fram, að það eru ákaflega miklir erfiðleikar hjá hinum mannfleiri hreppum hér á landi og þá alveg sérstaklega kauptúnum, vegna þess, hve oddvitastörf eru þar umfangsmikil. Þau eru hins vegar höfð sem aukastörf og geta ekki verið annað með þeim launakjörum, sem nú hafa verið ákveðin til embættismanna. Ég viðurkenni því fyllilega þörfina fyrir þessi kauptún og stærri hreppa til þess að fá fasta starfsmenn til þess að gegna þessum oddvitastörfum. Önnur röksemd, sem mælir með þessu frv. og öðrum slíkum, kann einnig að vera sú, að barna kunni kannske stundum að vera róstusamt í sambandi við samkomur og þess háttar og þá náttúrlega gott að hafa lögreglustjóra við höndina í stað þess að þurfa um lengri veg að sækja til sýslumanns. En til þess að bæta úr þessum erfiðleikum, er þessi hugsanlega leið að skipa lögreglustjóra á þessum stöðum. Og þessir lögreglustjórar eiga svo að fara með ýmis störf, sumpart lögreglustjórastörf og sumpart dómgæzlustörf, og þeim á að vera skylt að fara með oddvitastörf, ef viðkomandi hreppsnefnd óskar, þess. Þessi leið hefur verið farin á ýmsum stöðum og byrjað á henni á Akranesi, að ég ætla 1929. Síðan var það sama ákveðið fyrir Keflavík og Bolungavík og Ólafsfjörð. Nú hefur hins vegar verið breytt um á Akranesi og stofnað bæjarstjóra- og bæjarfógetaembætti þar, en lögreglustjóri er enn í Keflavík og Bolungavík. Ég hygg, að því megi slá föstu, að ef gengið verður lengra á þessari braut, eins og farið er nú fram á fyrir Búðahrepp í Fáskrúðsfirði og Dalvík, þá mundi fjöldi kauptúna koma í kjölfarið. Frá tveimur kauptúnum í mínu kjördæmi hafa t. d. komið tilmæli um að fá lögreglustjóra. Ég hef hins vegar ekki talið mér fært að flytja frv. um það. Hér er farið fram á að stofna alldýr embætti, og ég held, eins og málið liggur fyrir, að óhjákvæmilegt sé, að fram fari athugun á því, hvernig leysa eigi úr þessum erfiðleikum kauptúnanna, sem rætt hefur verið um hér, áður en samþ. er frv. eins og þetta. Og ég er sammála þeirri afgreiðslu á þessu máli eins og sams konar mál fyrir Dalvík fékk í hv. Ed. nýlega, með rökst. dagskrá, sem ég ætla, að hæstv. dómsmrh. flytji hér. Ég vil nú með örfáum orðum gera grein fyrir því, hvers vegna ég get ekki fylgt því, að gengið verði lengra en orðið er á þeirri braut að hafa sérstaka lögreglustjóra í kauptúnum. Í fyrsta lagi er kostnaðarhlið málsins fyrir ríkissjóð. Það er ákaflega alvarlegt atriði, ef nú koma kröfur frá fjölda kauptúna á landinu, sem færa má jafnsanngjörn rök fyrir, að þurfi lögreglustjóra eins og færð eru fyrir þessu frv. um lögreglustjóra fyrir Búðahrepp í Fáskrúðsfirði og till. um lögreglustjóra á Dalvík. Og ég tel, að eftir að þessi tvö embætti kynnu að vera stofnuð, væri ekki stætt á því að mæla á móti því að hafa sérstakan lögreglustjóra í hinum kauptúnunum, sem fram kæmu þá frá kröfur um slíkt. Og í öðru lagi er bersýnilegt, að ef oddvitastarf fylgir ekki með starfi lögreglustjóra í þessum tilfellum, þá er þarna um of lítið starf að ræða fyrir einn mann. Þessir nýju embættismenn mundu því ekki fá nægilegt starf. Hins vegar er með frv. gert ráð fyrir, að hreppsnefndum sé í sjálfsvald sett, hvort þær vilji fela lögreglustjóra oddvitastörf eða ekki. Að því er snertir frv. sjálft, ef það á annað borð ætti að ganga fram, tel ég, að í þessu atriði þyrfti það verulegra umbóta við. Það er að vísu að þessu leyti alveg samhljóða þeim 1. tvennum, sem í gildi eru frá 1934, um lögreglustjóra í Keflavík og í Bolungavík. En mér virðist þeim l. vera ákaflega áfátt að því er snertir ákvörðun um verkefni lögreglustjóra. Í 1. gr. þeirra l. segir, að ríkisstj. skipi embættisgengan lögfræðing til þess að hafa á hendi þessi störf. Mér er spurn : Hvers vegna hafa hv. flm. þessa frv. þetta öðruvísi en er í 1. þessum, sem ég nefndi, frá 1934? Þar er það skilyrði, að þetta séu embættisgengir lögfræðingar, sem skipa eigi í þessi störf, og ég ætla, að með því sé átt við það, að þeir geti farið í dómaraembætti. Hér í þessu frv. virðast því vera gerðar vægari kröfur til þessara manna, sem ætlazt er til, að séu dómarar, heldur en í hinum l. frá 1934. Og mér er líka spurn, hvort þeir ætlist til, að þessir lögfræðingar falli undir ákvæði einkamálalaganna frá 1936, sem gera allstrangar kröfur til dómara, m. a. um aldur og vissa 3 ára reynslu o. fl. þess háttar. Eftir orðalagi frv. virðast gerðar vægar kröfur til þessara dómara miðað við vandasamt starf þeirra. - Hvað snertir verkefni þeirra, er þessi upptaling ákaflega handahófskennd. Þar segir, að þeir hafi m. a. fógetavald. Mér er spurn: Hvers vegna eiga þessir menn, sem framkvæma fjárnám, lögtök, útburð og innsetningargerðir, ekki að hafa á hendi uppboð líka, dómsvald í lögreglumálum, hvers vegna ekki rannsóknarvald, þegar þeir hafa það sem lögreglustjórar? Nú hefur legið fyrir þinginu frv. áður fyrr - og trúlegt, að það verði lagt fyrir bráðlega - um meðferð opinberra mála, og þá er ætlazt til að afnema greinarmuninn á lögreglumálum og sakamálum. Þá er mér spurn, hvort þessir menn ættu að fara eingöngu með lögreglumál eða með öll opinber mál. Er það þá talsvert stór málaflokkur, sem þeir hafa dómsvald í. Samkvæmt einkamálalöggjöfinni er ætlazt til, að þeir hafi dómsvald í barnsfaðernismálum, hjúskaparmálum og öðrum slíkum. Ég skal ekki segja, hvort þetta frv. mundi verða túlkað með l. frá 1936, þannig að lögreglustjóri hefði líka þær heimildir, en það er trúlegt. En með tilliti til þess, að þessir lögreglustjórar mundu hafa talsvert með dómarastarf að gera, er fráleitt að gera minni kröfur til þeirra en annarra dómenda. Loks vil ég taka fram, út af 3. gr., að þar er ætlazt til, að lögreglustjóri, sem fer með oddvitastörf, fái aukaþóknun úr sveitarsjóði fyrir utan sín embættislaun. Ég tel þetta fráleitt. Lögreglustjórar eru vel launaðir samkv. launalögum og ættu að geta gegnt oddvitastörfum einnig án sérstakrar aukaþóknunar. Af því að ég var ekki staddur á fundi allshn. þegar mál þetta var afgr., vil ég láta þessar aths. koma fram. Undirstrika þó enn, að ég viðurkenni fyllilega þá miklu örðugleika þessara stóru hreppa og kauptúna í sambandi við oddvitastörfin og að brýn þörf er að athuga sem fyrst, hverjar, leiðir eru heppilegastar. Hins vegar tel ég ekki þessa leið, að stofna ný lögreglustjóraembætti, eðlilega né færa fyrir ríkissjóð.

Lúðvík Jósefsson Hæstv. dómsmrh. og hv. síðasti ræðumaður virðast vilja eingöngu ræða um frv. með hliðsjón af því, að lögreglustjórum þessum er ætlað að vinna oddvitastörf í viðkomandi hreppum, eins og þessir lögreglustjórar séu eingöngu skipaðir til þess. En það er síður en svo, a. m. k. að því er kemur til Búðahrepps í Fáskrúðsfirði. Ég hef lagt áherzlu á það í grg. þessa frv., að það er álit íbúanna á þessum stað, að þegar sé full þörf, að ríkið eigi sinn starfsmann á þessum stað, sem innheimti f. h. ríkisins ýmis gjöld, sem ekki verður komizt hjá að innheimta þar tiltölulega fljótlega. Oft er það þannig, að sýslumaðurinn, sem er á Eskifirði, getur ekki komið því við. Enn fremur ber oft að höndum lögreglumál, sem ekki verður skotið á frest. Og ef ríkið vill standa við sínar skyldur gagnvart íbúum þessa staðar, sem er þetta fjölmennur, þarf að hafa þar lögreglustjóra. En fram hjá þessu virðist mér að hv. þm., sem talað hafa, líti með öllu, og vilji aðeins ræða þá hlið, að þessi lögreglustjóri sé jafnframt skyldur að gegna oddvitastörfum, ef hreppsnefnd óskar þess sérstaklega. En það er aðeins gert ráð fyrir slíku sem aukastarfi í ýmsum tilfellum, en síður en svo aðaltilgangur frv. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að sú hræðsla hjá þessum tveimur þm. um það, að frv. muni leiða af sér einhver vandræði, þ. e. embættafjölda, sem nemur kannske eins mörgum og öllum sýslumannaembættum, sem fyrir eru, - á ekki við rök að styðjast, því að sams konar ákvæði eru búin að vera í l. í mörg ár og hafa ekki dregið neinn óþægilegan dilk á eftir sér, síður en svo. Ég er næstum viss um, að aðeins mundu stærstu kauptúnin koma til greina, með þetta frá 600–1200 íbúa, sem liggja þannig við samgöngum, að þau eiga erfiða leið til síns sýslumanns og reynslan hefur því sýnt, að veruleg þörf er á lögreglustjóra. Það hefur verið á það bent, að tveir lögreglustjórar, á Akranesi og í Ólafsfirði, hafi hætt að gegna oddvitastörfum. Það hygg ég hafi gerzt af eðlilegum ástæðum, þar eð þessir tveir hreppar eru gerðir að kaupstöðum og verða sérstakt lögsagnarumdæmi. Það er ekki við því að búast, að Akranes sem kaupstaður héldi áfram að láta sinn nýja bæjarfógeta gegna oddvitastörfum, auk þess sem sá staður er svo stór, að engin von er til, að einn maður geti jafnframt gegnt bæjarstjórastörfum þar. En ég álít, að reynslan hafi látið í ljós, að engin ástæða sé til að búast við, að margir staðir mundu fara fram á þetta. Þeir hafa ekki gert það fram að þessu, þó að þessi ákvæði hafi verið í 1. Reynslan hefur einnig sýnt, að þar, sem aðstaða hefur verið til, hafa lögreglustjórar einnig gegnt oddvitastörfum, en slík aðstaða var, raunverulega horfin á Akranesi og Ólafsfirði. Hv. þm. Snæf. gerði frv., sérstaklega að umtalsefni, en viðurkenndi, að þetta frv. hefur orðrétt ákvæði eins og 1., sem nú eru í gildi um lögreglustjóra í Keflavík og Bolungavík. Það kann vel að vera, að við hefðum mátt semja þetta frv. nokkru ýtarlegar en er. En það hefur nú þótt hlýða hér í ýmsum öðrum málum og þótti duga í fyrra, að tekið sé fram á einum stað í frv., en nánar ákveðið í reglugerð, um starfssvið embættis. Sé ég ekki annað en að sú upptalning, sem hv. þm. minntist á sem starfssvið lögreglustjóra, sé alveg jafnheimil í reglugerð, sem viðkomandi ráðh. á að setja. Held ég, að þótt upptalningin í 1. gr. frv. um starfssvið lögreglustjóra sé ekki fullkomin, bæti ákvæði 4. gr., sem gerir ráð fyrir reglugerð, að fullu um. Þá hefur verið minnzt á það, að of mikið sé lagt í 3. gr., að lögreglustjórar þessir skuli auk launa sinna samkvæmt launalögum fá aukaþóknun úr sveitarsjóðum, ef þeir gegni oddvitastörfum. En vel getur svo verið, að lögreglustjórastarf þyki alveg fullkomið starf og sveitarstjórn telji ekki rétt að bæta oddvitastörfum við lögreglustjóra nema honum verði þóknað eitthvað fyrir úr sveitarsjóði. Og ég hygg, að menn geti viðurkennt þetta, þegar menn athuga betur þá launahæð, sem um er að ræða hjá lögreglustjóra í svona þorpi, 6–8 þús. kr. En það er svo á hendi ráðh. og viðkomandi hreppsnefndar að ákveða þessa launaviðbót í hlutfalli við starfsmagnið. Það er alveg sýnilegt mál, að lögreglustjórastarf samkv. launalögum er allmiklu verr launað en bæjarfógetaembætti. En það getur vel svo farið, að lögreglustjórastarf á þessum stöðum verði fullkomlega eins starfsfrekt og bæjarfógetastarf í sumum kaupstöðum landsins. Ég býst við, að lögreglustjórastarfið í Keflavík sé engu minna starf en bæjarfógetastarfið í Neskaupstað. Keflavík er talsvert fjölmennur staður, og þegar lögreglustjórinn þar er jafnframt skyldur til að taka að sér oddvitastörf í svo stórum hreppi, finnst mér sanngjarnt, að þar sem launalög ákveða honum lægri laun en bæjarfógetanum í Neskaupstað, sé honum ákveðin einhver þóknun fyrir þessi störf. Og þó að svo standi á, að í Búðahreppi í Fáskrúðsfirði sé lögreglustjórastarfið ekki eins mikið starf og bæjarfógetastarf í smærri kaupstöðum landsins, getur fyllilega til þess komið, að það verði jafnmikið starf, og því er réttlátt að ákveða að heimila að greiða aukaþóknun, sem ákveðst af viðkomandi ráðh. og sveitarstjórn. Ég þarf svo ekki að fara fleiri orðum um þetta. Ég álít þetta sanngirnismál, að Alþ. leysi þetta mál eins og það hefur leyst samsvarandi mál á öðrum stöðum, svo sem Keflavík og Bolungavík. Og ég vænti þess, að frv. þetta verði samþ. með þeim breyt., sem allshn. hefur gert á því.



Það er eins ástatt með mig og hv. þm. Snæf., að ég gat því miður ekki mætt á þeim fundi allshn., sem fjallaði um þetta mál og afgr. það. Mér þykir því rétt að skýra frá því á sama hátt og þessi hv. þm., að þær brtt., sem fyrir liggja í nál. um þetta mál, eru ekki frá mér frekar en honum. Ég skal alveg sérstaklega taka fram frá minni hálfu, að ég álít mjög brýna nauðsyn orðna til þess að setja sérstaka löggjöf um stjórn og lögreglustjórn kauptúna, sem orðin eru allstór, en hafa þó ekki fengið kaupstaðarréttindi. En þau kauptún eru æði mörg orðin hér á landi. Eins og rakið hefur verið í umr. var farin sú leið á sínum tíma að setja löggjöf um sérstakan lögreglustjóra í nokkrum stórum kauptúnum landsins. Þróunin hefur haldið áfram í þessu efni, og þar sem upprunalega voru sett 1. um lögreglustjóra í Ólafsfirði og á Akranesi, þá þótti það skipulag ekki vel henta. Var því horfið að því ráði á báðum þessum stöðum með vaxandi fólksfjölda að gera þá að sérstökum kaupstöðum. Af því leiddi af sjálfu sér, að lögreglustjórarnir, sem áður voru, urðu bæjarfógetar og fengu það valdssvið og starfssvið, sem bæjarfógetum í kaupstöðum yfirleitt er ætlað eftir íslenzkum lögum. En þeir staðir, sem hafa sérstakan lögreglustjóra án þess að vera kaupstaðir, eru Keflavík og Bolungavík, eins og bent hefur verið á í umr. Ég veit ekki með vissu, hvort lögreglustjórinn í Keflavík er einnig oddviti  „Neðri deild Alþingis telur brýna nauðsyn á, að hið fyrsta verði sett nú löggjöf um stjórn kauptúna og um Lögreglustjórn í kauptúnum, og í trausti þess, að ríkisstjórnin láti undirbúa slíka löggjöf hið allra bráðasta, telur deildin ekki ástæðu til að afgreiða frv. til l. um lögreglustjóra í Búðahreppi og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta þessa rökst. dagskrá.