Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá eru mjög miklir flutningar á olíum og benzíni til landsins árlega. Það eru geysiháar fjárhæðir, sem greiddar eru árlega út úr landinu fyrir flutningsgjöld í sambandi við þessa flutninga. Mér er tjáð, að á árinu 1953 hafi um 29 millj. kr. verið greiddar erlendum skipum í sambandi við flutninga þessa. Það hefur komið fram áhugi fyrir því að eignast olíuskip, tankskip, til þess að Íslendingar gætu tekið þessa flutninga í sínar hendur. Nú hafa þeir aðilar, sem í frv. greinir, snúið sér til ríkisstj. og farið fram á að fá aðstoð ríkisvaldsins til þess að eignast olíuskip. Þessir aðilar eru, eins og frv. ber með sér, á öðru leitinu Samband ísl. samvinnufélaga og Olíufélagið h/f sameiginlega og á hinu leitinu Eimskipafélag Íslands og hin tvö olíufélögin, Shell og Olíuverzlun Íslands. Þessi félagasamtök hafa farið fram á, að greitt yrði fyrir því, að þau gætu eignazt olíuskip, með því að ríkissjóður tæki á sig ábyrgð á lánum. sem tekin væru til kaupa á slíkum skipum, allt að 50 millj. kr. til kaupa á hvoru skipi. Það leikur ekki á tveim tungum, að félagasamtök þau, sem hér eiga hlut að máli. eru það sterk að það er engin áhætta fyrir ríkissjóð að ábyrgjast fyrir þau slíkar fjárhæðir, þótt stórar séu. Skipin mundu að sjálfsögðu standa þar til tryggingar. en þessi félagasamtök eru þar að auki það fjárhagslega öflug, að fjárhagsáhætta er engin. Á hinn bóginn getur það alveg riðið baggamuninn um það hvort hægt er að koma þessum stórvirkjum í framkvæmd, hvort þessi ábyrgð fæst eða ekki. Það gæti vel farið svo að hægt væri að fá fjármagn til þessara skipakaupa með ríkisábyrgð, en ekki hægt með öðru móti, jafnvel þó að hér eigi sterkir aðilar í hlut. Ríkisstj. vill gera það, sem með sanngirni verður af henni vænzt, til þess að Íslendingar geti eignazt olíuskip, og leggur því til að hv. Alþingi heimili að ganga í ábyrgðir fyrir þessi félagasamtök fyrir þeim fjárhæðum, sem tilgreindar eru í frv. Ríkisstj. telur mjög þýðingarmikið fyrir Íslendinga, að þessar siglingar gætu orðið innlendar, og telur að fjárhagsáhætta sé engin í þessu sambandi fyrir ríkissjóð, eins og ég þegar hef greint. Það er alveg áreiðanlega óhætt að gera ráð fyrir, að þau félagasamtök, sem hér eiga hlut að máli, mundu ekki vilja ráðast í kaup á þessum skipum, nema þau tryðu því sjálf, að hægt væri að reka skipin hér með sæmilegum árangri. Þau eru sem sé þannig sett, félögin, að ef hér yrði um fjárhagslegt tjón að ræða, þá skylli það tvímælalaust á þeim, en ekki á ríkinu eða neinum öðrum. Þess vegna er áreiðanlega óhætt að treysta því að þau mundu ekki ráðast í þetta, ef þau teldu þetta ekki skynsamlegt frá sínu sjónarmiði. Og ef það er skynsamlegt frá þeirra sjónarmiði að eignast þessi skip, þá virðist mér það líka skynsamlegt frá sjónarmiði heildarinnar. Nú hafa heyrzt raddir um, að það mundi kannske hyggilegra að stíga ekki tvö skref í einu, ef svo mætti segja, heldur stíga aðeins eitt skref í einu og gefa aðeins kost á því að greiða fyrir um útvegun á einu skipi, en ekki tveimur. Þær röksemdir hafa verið færðar fyrir þessu að tvö skip mundu geta flutt miklu meira af olíu og benzíni en Íslendingar þurfa að flytja til landsins eins og nú standa sakir, jafnvel þó að það sé tekið með, sem þeir nú flytja hingað til landsins fyrir aðra. Það er alveg rétt, að þessi skip mundu geta flutt bæði saman miklu meira samtals en Íslendingar nota eins og nú standa sakir. Í mínum augum er það þó ekki rök fyrir því, að ekki sé rétt að greiða fyrir því, að hingað komi tvö skip, og það er vegna þess, að menn verða að venja sig af þeim hugsunarhætti, að Íslendingar eigi aðeins að sigla fyrir sjálfa sig, en eigi ekki að keppa að því að flytja vörur eða sigla í þjónustu annarra. Ég álít, að Íslendingar eigi að keppa að því að koma hér upp öflugum kaupskipaflota og hafa að atvinnugrein að annast siglingar fyrir aðra, hliðstætt því, sem Norðmenn og fleiri gera nú. Það er engum vafa undirorpið, að Íslendingar hafa góð skilyrði á margan hátt til þess að takast slíka þjónustu á hendur og gera siglingar fyrir aðra að atvinnugrein. Landið liggur mjög heppilega til þess, og Íslendingar eiga nú þegar áreiðanlega óvenjulega vel menntaða og dugmikla sjómannastétt, en á því veltur ákaflega mikið í sambandi við slíkan atvinnurekstur. Ég álít því, að hiklaust eigi að keppa að því, að hér komi upp kaupskipafloti, sem geti siglt fyrir aðra, og ef tekst að eignast þessi tvö olíuskip, þá eiga þau að geta siglt talsvert mikið fyrir aðra. Þá væri einmitt merkilegt spor stigið í siglingasögu landsins, því að fram að þessu höfum við þó aðallega eða jafnvel alveg eingöngu annazt siglingar fyrir okkur sjálfa. Það er svo annað atriði, sem ekki kemur þessu beint við, en gaman er þó að minnast í sambandi við mál þetta, að auk þess, sem við auðvitað eigum að hafa óvenjulega góða aðstöðu til þess að verða siglingaþjóð á þennan hátt, þá hljótum við að hafa einnig óvenjulega góða aðstöðu til þess að gerast loftsiglingaþjóð, enda þegar góð reynsla í því efni. Eigum við hiklaust að keppa að því að auka þann atvinnurekstur sem allra mest. Það er auðvitað mjög fjármagnsfrekt að koma upp stórum kaupskipastól og flugvélaflota, og við höfum sjálfir ekki nema lítið fjármagn til þess að leggja fram í því skyni og verðum því að reyna að fá að láni það, sem unnt er, til þess. Ég tel það mjög ánægjulegt. þegar sterkir aðilar í landinu vilja gerast til þess að taka frumkvæði í þessu og taka á sig þá áhættu, sem auðvitað hlýtur alltaf að vera einhver. Ég tel því fullkomlega réttmætt, að ríkisvaldið komi til stuðnings og greiði fyrir á þann hátt, sem það getur, ekki sízt þegar þannig stendur nú á, eins og í þessu falli, að það er nokkurn veginn alveg augljóst mál, að það verður að útlátalausu fyrir ríkið og þjóðfélagið í heild sinni, þannig að þjóðin og ríkið hefur allt að vinna í þessu sambandi, en engu að tapa. Nú gætu menn spurt, og það kemur kannske í hug sumum, hvort svona stórar lántökur til kaupa á skipum mundu ekki koma í bága við aðrar fyrirætlanir, sem ríkisstj. og Alþingi hafa um útvegun lánsfjár til annarra framkvæmda. Um þetta er ekki hægt að fullyrða neitt, en ég vil benda á, að það stendur stundum þannig á, að hægt er að útvega fé til þess að kaupa skip og jafnvel flugvélar og slík farartæki, sem ekki eru staðbundin, þótt ekki sé hægt að útvega það hið sama fé til annars. Þess vegna þarf þetta engan veginn að reka sig á aðrar fyrirætlanir, þótt gefinn væri kostur á þessari ríkisábyrgð og þessar lántökur ættu sér stað, enda verður náttúrlega að hafa það atriði í huga við framkvæmd málsins. Lán til þess að kaupa skip og flugvélar eru í allt öðrum flokki en þau lán, sem tekin eru til þess að koma upp fyrirtækjum, sem eru föst og óhreyfanleg.



Herra forseti. Mér datt eiginlega í hug, að það væri nú alveg sérstaklega ánægjulegt fyrir okkur að sjá þetta frv. og hlusta á ræðu hæstv. fjmrh., og það frá tvennu sjónarmiði, svo að maður taki nú ekki máske alvarlegustu hlutina í málinu. Við munum máske eftir, að fyrir kosningar varð dálítið ósamkomulag á milli þessara félaga, sem þarna eru að sækja um að fá ríkisábyrgð. Þessi olíufélög voru að bera hvert á annað hinar mestu vammir og skammir. Núverandi stjórnarflokkar notuðu það sem eitt aðalatriðið í öllum sínum kosningaáróðri, hvað þessi olíufélög og flokkarnir, sem stæðu í sambandi við þau, væru vægðarlaus í því að reyna að féfletta þjóðina. En nú eru kosningar liðnar, og nú sjáum við þetta allt saman hér í einingu andans og bandi friðarins og hæstv. ríkisstj. koma hér fram með stjórnarfrv. um ábyrgð til handa þessum olíufélögum, sem áttu svona bágt með að sitja á sátts höfði fyrir kosningarnar. Svo heyrum við hæstv. fjmrh. lyfta sér ofur lítið upp af jörðinni, aldrei þessu vant, og tala um, að við Íslendingar ættum að fara að verða siglingaþjóð og loftsiglingaþjóð og sigla fyrir aðra, bæði á legi og í lofti. Öðruvísi mér áður brá, þegar hæstv. fjmrh. óttaðist mest um, að togararnir, sem við keyptum hér á árunum, væru eintómt gums, sem aldrei kæmi neinum að gagni, og það er þó olían til þeirra, sem nú á að flytja inn og nú á að græða á, og okkar sjávarútvegur verður eftir sem áður undirstaðan að öllu því, sem við leggjum til viðvíkjandi flutningaflota og loftsiglingaflota. En m. ö. o.: Batnandi manni er bezt að lifa, bæði hæstv. fjmrh. og þeim olíufélögum og þeirra flokkum, sem skarpast voru að berjast fyrir kosningarnar. Sósfl. undirstrikaði mjög í sínu kosningaprógrammi þá stefnu sína að vilja stuðla að því, að Íslendingar gætu eignazt olíuflutningaskip og gætu komið upp loftsiglingaflota, og ég er fyllilega sammála því, sem hæstv. fjmrh. kom fram með um, að það ætti okkur sannarlega að vera mögulegt. Í þessu frv. er farið fram á, að ríkið veiti um 100 millj. kr. ábyrgð fyrir þrjú olíufélög í landinu, Sambandið og Eimskipafélagið. Og ég vil strax taka það fram, að ég álit það stórt spor í framfaraátt, að við Íslendingar getum sjálfir eignazt olíuflutningaskip og getum sjálfir flutt okkar olíu til landsins og jafnvel líka að einhverju leyti flutt fyrir aðra, þó að hins vegar fyrst og fremst munum við verða að geta staðið undir því fjárhagslega sjálfir að bera þessi skip uppi. Og það er þá strax ein spurning, sem ég vildi leyfa mér að bera fram til hæstv. fjmrh. í sambandi við þessi mál, og það er, af því að ekki er tekið greinilega fram í þessari 1. gr., hvenær eigi að kaupa þessi skip, hvort um sé að ræða skip, sem þegar eru tilbúin, eða hvort eigi að fara að smíða þessi skip. Ég held, að það sé nefnilega enginn efi á því, að svo framarlega sem við getum fengið skip, sem nú eru tilbúin, þá mundi það koma allt öðruvísi út en ef nú á að ganga í ábyrgð fyrir að gera samning, við skulum segja hjá Burmeister & Wain eða einhverjum, um skipasmíði, sem mundi taka nokkur ár. Ég vildi þess vegna leyfa mér að bera fram þá fsp. til hæstv. fjmrh., hvort þessir aðilar, sem hugsa sér að kaupa olíuflutningaskipin, hafi nú þegar í huga ákveðin skip eða hafi tilboð um ákveðin skip, sem nú þegar eru nokkurn veginn fullbúin eða kannske komin í siglingu, eða hvort meiningin er að láta smíða skip. Ég vil vekja eftirtekt á muninum, sem á því mundi vera fjárhagslega fyrir ríkissjóð og Alþingi. Ef á að semja um að smíða skip, sem kann að taka 2–3 ár, þá geta á þeim tíma orðið ýmiss konar breytingar, m. a. líka hugsanlegar breytingar til hækkunar, og það mundi þýða, að ábyrgðin yrði þá máske mun hærri, þegar allt kæmi til alls, því að við þekkjum þess dæmi, að flest frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast lán hafa orðið þannig, að það hefur verið komið einu, tveim, þrem þingum seinna með frv. um viðbótarlán. Það er þess vegna mjög mikill munur, ef það liggur nú fyrir tilboð um ákveðið skip, sem yrði tekið um leið og búið væri að veita þessa ríkisábyrgð, og þessi skip gætu byrjað nú þegar að vinna fyrir landið með því að flytja olíu. Það gerir ákaflega mikinn mun eða hvort við ættum að verða að bíða 2 eða 3 ár, á meðan verið væri að smíða svona skip. Vildi ég óska, að gefnar væru upplýsingar um þetta nú þegar, því að það er áreiðanlega mjög þýðingarmikill þáttur þarna í. En þá vil ég um leið spyrja, hvort hér sé gengið út frá eins stórum skipum og a. m. k. rætt hefur verið um í blöðunum. Það er nú ekki tekið fram hér, hvað stór skipin eiga að vera, en ég býst við, að það sé jafnvel átt við allt upp í 18 þús. tonna skip, sem þarna hefur verið rætt um, og það vildi ég líka mjög gjarnan fá upplýsingar um, því að það er náttúrlega heldur ekki alveg þýðingarlaust. Þótt þarna standi „allt að 50 millj. kr.“, þá getur það leikið á mörgum tugum millj., og það væri þess vegna ekki óeðlilegt að vita í þessu sambandi, hvaða stærð af skipum hugsað er um. Vildi ég vona, að hæstv. fjmrh. gæfi okkur upplýsingar um það. Ég þykist vita, að einmitt slík stærð af skipum er líka sú, sem er ódýrust í rekstri. Það mun þurfa rúmlega 40 manns á slíkt skip. Það er ekki miklu meira en á togara, og eru það gífurlegir yfirburðir yfir smáu skipin, sem þurfa upp undir það eins margt fólk, en flytja miklu minna. Það hefur þess vegna mikla þýðingu fyrir okkur að vita í þessu sambandi, hversu stórt skip er þarna verið að hugsa um, vegna þess að undir því er það að miklu leyti komið, hve miklir rekstrarmöguleikarnir eru. Ég álít sem sé vera verið að stíga alveg rétt spor með því að tryggja, að Íslendingar geti eignazt skip og flutt alla sína olíu sjálfir og jafnvel búið sig undir að flytja líka fyrir aðra, og þegar það væri gert, þá er bezt, að lagt væri út í það strax og skipin væru til undireins. En um leið og við gerum svona ráðstafanir, ekki sízt þegar um er að ræða einkafélög, þá verðum við að athuga fleiri hliðar á þessum málum, þó að við séum sammála um sjálft prinsipið, að Íslendingar eignist olíuflutningaskip. Í fyrsta lagi verður að tryggja það, að eigendurnir geti ekki selt skipin úr landi. Ef ég man rétt, þá eru þau lög, sem nú banna að selja skip úr landi, frá 1917, og er það þó hægt með leyfi ríkisstj. Það þarf enga lagabreytingu til. Hins vegar, ef þeim lögum hefur ekki verið breytt, þá er ekki nema um 200 þús. kr. hámarkssekt við að selja skip úr landi, þannig að þegar um væri að ræða skip, sem kosta 50 millj. og þar í kring, gerir það hvorki til né frá. Ég álít því rétt, að sú nefnd, sem fær þetta til athugunar, hv. fjhn., athugi um að setja inn í þessi lög ákvarðanir um, að það megi ekki selja þessi skip úr landi, - algert bann við því, - og enn fremur, að ef selja eigi þessi skip innanlands, þá hafi ríkið forkaupsrétt. Það er það minnsta, sem hægt er að tryggja sér í þessu sambandi, og það vildi ég mjög mælast til að hv. fjhn. athugaði. Þá er spursmálið um eignarréttinn í þessu sambandi. Það er sem sé af hálfu ríkisstj. lagt til, að það sé ekki ríkið, sem eigi þessi skip. Þó vil ég nú segja það, að það hefði verið að öllu leyti æskilegasti og eðlilegasti hluturinn og frá hagsmunasjónarmiði þjóðarinnar það bezta. Það er svo, að megininu af öllum olíuflutningunum til Íslands er ráðstafað af ríkisstj. Það er ríkisstj. nú sem stendur, sem kaupir inn alla olíu til Íslands. Það er ríkisstj., sem ræður því þess vegna, hvaða aðilar fá að flytja olíuna til Íslands. Og það er þess vegna líka að öllu leyti eðlilegast, að það væri ríkið, sem ætti olíuskipin, sem flytja þessa olíu. Þetta vil ég taka fram sem okkar afstöðu til málsins, að við álitum, að þetta væri það bezta. Það þýðir hins vegar ekki, að við leggjumst á móti málinu, þótt það væru aðrir aðilar. En þá er rétt að athuga nokkuð um, hvaða aðilar það séu, sem fái leyfi til þess að kaupa þessi skip og fái ríkisábyrgð til þess og fái úthlutað frá hálfu ríkisstj. einkarétti til þess að flytja olíu til landsins, olíu ríkisstj., olíuna, sem ríkisstj. kaupir inn og úthlutar til ákveðinna aðila hér á Íslandi. Það er í fyrsta lagi lagt til, að Samband ísl. samvinnufélaga og Olíufélagið h/f fái að kaupa annað olíuflutningaskipið með ábyrgð ríkisins. Ég verð nú að segja, að það er ekki eiginlega mjög nákvæmlega tekið fram í þessum tölulið, hvers konar fyrirkomulag eigi að vera á því samfélagi Sambandsins og Olíufélagsins. Á að mynda nýtt hlutafélag um þetta olíuflutningaskip, eða á þetta að vera eins konar sameignarfélag, eða hvers konar rekstrarfyrirkomulag á að vera á þessu? Það er ekki alveg þýðingarlaust. Ég álít nú satt að segja, að fyrst á annað borð ríkið á þetta ekki, þá hefði þó verið að ýmsu leyti nær að Samband ísl. samvinnufélaga sjálft hefði átt þetta skip. En ég býst við, að það sé ekki meiningin eftir þessu, heldur sé meiningin að mynda hér eitt af þeim hlutafélögum enn þá, sem eru orðin ákaflega tíð í sambandi við allan rekstur Sambandsins og ég tel að sumu leyti ekki sem heppilegust. Ég held, að það væri þess vegna mjög æskilegt að fá betri upplýsingar um, hvers konar fyrirkomulag þarna er hugsað. Þá er viðvíkjandi hinum olíufélögunum og Eimskipafélagi Íslands. Þar kemur ekki heldur fram, hvers konar fyrirkomulag þessi félög hugsa sér, hvort það eigi að vera hlutafélag, sem þau eigi t. d. jafnt í, eða hvort það eigi að vera sameignarfélag milli þeirra eða hvað það sé. Þetta finnst mér líka eðlilegt að komi í ljós, jafnvel þó að það sé tekið fram á eftir, að félögin skuli hvert um sig ábyrgjast þetta eitt fyrir öll og öll fyrir eitt. En hvað snertir það, sem talað er um í öðrum líðum, þ. e. þann svo að segja prívat-kapítalistíska þátt hvað olíuflutningaskipin snertir, - hví er þetta bundið fyrst og fremst við þessi þrjú félög? Fyrst farið er inn á þá braut að gefa auðmönnum landsins eða öðrum, sem vilja leggja fé sitt í olíuflutningaskip, aðstöðu til að fá þarna sérstaka ríkisábyrgð, hví er þá eingöngu verið að binda þetta við þau þrjú félög, jafnvel þótt tvö af þeim séu sjálf olíufélög og selji hér olíu og Eimskipafélagið sé hið stóra flutningaskipafélag? Hví er ekki fleirum gefinn réttur til þess að vera þarna með? Hví er ekki myndað um þetta almennt hlutafélag? Ég minnist ekki á þetta vegna þess, að ég sé svo sérstaklega fylgjandi slíkum félögum, heldur hins, að mér sýnist stefna í nokkuð óheillavænlega átt um þau afskipti, sem ríkisstj. hefur af þessum efnahagsmálum yfirleitt. Mér sýnist stefna í þá átt, að það eigi svo að segja að löggilda hér á Íslandi tvenna aðila, tvo hringa, sem skuli hafa einokunaraðstöðu í öllu okkar efnahagslífi, það skuli vera alveg afmarkaðir ákveðnir aðilar og þar út fyrir skuli ekki fara. Þetta virðist greinast svo, að annars vegar er S. Í. S. og Olíufélag Íslands og nokkrir fleiri, sem fá af náðinni að vera þar með, hins vegar skuli vera Eimskipafélag Íslands, olíufélögin og nokkrir fleiri aðilar, sem standa sérstaklega í sambandi við Sjálfstfl. Og prinsipið, sem ríkisstj. virðist vera að innleiða, er þetta: Það skal skipta á milli þessara tveggja aðila jafnt öllu því, sem ríkið hefur með að gera. Og svo framarlega sem þessir tveir aðilar, þessir tveir hringar, koma sér ekki saman um að skipta á milli sín gróða af einhverjum ákveðnum hlut á Íslandi, þá skal ekki vinna þann hlut, þá skal ekki gera þann hlut, þá skal ekki leggja í þetta og þetta fyrirtæki. Ég held, að það sé fyllilega tími til kominn, - og ég hef raunar áður minnzt á það hér, - að það sé athugað alvarlega af hálfu Alþ., hvert stefnir með þessum aðferðum. Ég held, að það sé engan veginn heilbrigð þróun, jafnvel fyrir þá, sem annars vildu stuðla að því að flýta fyrir myndun auðvaldsskipulags á Íslandi, að ríkið sem slíkt að Alþ. og ríkisstj. leiði myndun auðvalds á Íslandi inn á þá braut að skipta svo að segja öllu efnahagslífi landsins á milli tveggja einokunarhringa. Ég hef tekið eftir því, að þessi skipting gengur eins og rauður þráður í gegnum alla pólitík hæstv. ríkisstj., enda þræðirnir nokkuð nærtækir frá þeim flokkum, sem í ríkisstj. eru, og út til þeirra hringa í efnahagslífi þjóðarinnar, sem þarna ráða. Ég skal bara minna á nokkur dæmi. Þegar tilraunin var gerð til að taka áburðarverksmiðjuna úr ríkiseign og ákveðið að mynda hlutafélag, sem skyldi smám saman eignast að áliti framsóknarráðherranna 4/10 hluta úr henni, þar sem einstaklingar lögðu fram 4 millj. kr., þá kom strax upp deila í stjórnarflokkunum um, hvernig þessar 4 millj. kr. skyldu skiptast, og til þess að tryggja, að ekki stöðvaðist allt saman, var ákveðið af hálfu stjórnarflokkanna að skipta þessu þannig, að annars vegar fengi S. Í. S. helminginn, hins vegar ýmsir einstakir atvinnurekendur í Reykjavík hinn helminginn, svo að ekki hallaðist á. Síðan var svo, eins og menn muna, á síðasta þingi gerð tilraun til þess að taka alla áburðarverksmiðjuna eins og hún lagði sig, selja þær 6 millj. kr. af hlutafé, sem ríkið átti eftir, líka til einstakra aðila. Ég þarf ekki að efast um. að hefði það fengizt í gegn, eins og var í stjfrv. upprunalega, þá hefði því verið skipt bróðurlega á milli þeirra einokunarhringa, sem alls staðar eru að sölsa undir sig úr okkar atvinnu- og efnahagslífi allt, sem einhver gróði er af. Það mistókst þá, þrátt fyrir það að greinilegt væri, að ríkisstj. var því fylgjandi, en hún þorði ekki fyrir kosningar að ganga svo í berhögg við almenningsálitið og hlýða þeim fyrirmælum, sem komu frá Framkvæmdabankanum og Ameríkönum, að gefa Benjamín leyfi til að selja þetta hlutafé ríkisins upp á 6 milljónir króna fyrir nafnverð. Sama og skeði viðvíkjandi áburðarverksmiðjunni og í öllu því hneykslismáli, öllu því ránsmáli, hefur skeð viðvíkjandi olíuinnflutningunum til Íslands. Þegar ríkið kaupir alla olíuna, þá skiptir það olíunni á milli olíufélaganna. Það er ekki, eins og greinilega hefur komið fram, verið að hugsa um, hver trygging sé fyrir því, að sjómenn og útvegsmenn geti fengið olíuna ódýrt. Olíufélögunum er gefin alger einokun. - Sama er, eins og hefur verið sýnt fram á, þegar ríkið kaupir inn allt sementið til landsins. Því er skipt á milli tveggja aðila, annars vegar nokkurra stærstu byggingarvöruinnflytjenda íhaldsins í Reykjavík, hins vegar S. Í. S. Það er sama skiptingin, og það er ekki neinn smáræðis gróði, sem tekinn er af þessum aðilum, hvort heldur olíufélögunum eða við sementsinnflutninginn, bæði í fragtinni og álagningunni hér á Íslandi. Við skulum bara taka dæmi um sementið. Það er vitanlegt, að sementið kostar, þar sem ríkisstj. kaupir það, um 200 kr. tonnið fob., fragtin, sem tekin er, hvort heldur með skipum S. Í. S. eða annarra, er yfirleitt 100 kr. á tonnið, verðið hingað komið rúmar 300 kr. á tonn, en útsöluverðið 500 kr. á tonn. Það er lagt eins mikið á það hérna heima eins og það kostar úti. Nú er mér spurn, og það væri gott, ef hæstv. fjmrh. vildi leysa úr því fyrir okkur: Er það ekki eitt af því, sem stendur í veginum fyrir samkomulagi við Ameríkanana núna um, að Hamilton fari burt af landinu, að stjórnarflokkarnir séu ekki búnir að koma sér saman um, hver eigi að taka við, ef Íslendingar eiga að sjá um? Það má nú mikið vera, ef það væri ekki einhver ágreiningur í ríkisstj. um það, hvort það ætti heldur að vera t. d. Sameinaðir verktakar eða hvort það ætti að vera S. Í. S. og máske gegnum ríkið, sem tæki að sér að stjórna hernámsvinnunni þar suður frá. A. m. k. hefur það vakið eftirtekt manna, að S. Í. S. hefur komið sér upp alveg sérstakri skipulagningu til þess að taka að sér slíka vinnu og er farið að gerast alltilþrifamikið viðvíkjandi því að flytja hingað inn til landsins útlend hús, sem vakið hefur mikil mótmæli. eins og eðlilegt er. Meðan deilt er innan ríkisstj., hvernig skipta skuli þessum hluta, hvernig skipta skuli arðráninu á Íslendingum, fáum við litið að heyra, en þegar hæstv. ríkisstj. er búin að koma sér saman um hlutina og búið að skipta jafnt á milli þessara tveggja, sem virðast líta á landið og efnahagslíf þess eins og bráð, þá eru frumvörpin lögð hér fyrir okkur. Og mér er spurn: Hvað er um sementsverksmiðjuna? Hvaða snurða er það, sem hlaupin er á þráðinn þar? Er máske verið að undirbúa að fara sömu leiðina með hana eins og með áburðarverksmiðjuna? Sementsverksmiðjan er samkv. lögunum ríkisfyrirtæki eins og áburðarverksmiðjan var, þegar Framsfl. lagði hana fyrst fyrir þingið. Hvað er með sementsverksmiðjuna? Á að fara að taka hana úr ríkiseign líka? Á það sama að gerast í því efni eins og ríkisstj. hefur verið að reyna að framkvæma viðvíkjandi áburðarverksmiðjunni? Hafa Ameríkanarnir gert sömu kröfuna viðvíkjandi sementsverksmiðjunni, að hún væri ekki ríkisfyrirtæki, eins og þeir hafa gert viðvíkjandi áburðarverksmiðjunni og eins og Framkvæmdabankinn hefur verið að framkvæma hér á Íslandi? Er það ein fyrirskipunin enn þá frá Ameríkönum um, hvers konar fyrirkomulag eigi að vera á okkar efnahagsmálum? Það er eftirtektarvert atriði, að hér kemur fram að vísu mjög nytsamlegt mál, till. um ríkisábyrgð fyrir 100 millj. kr., en á sama tíma er því lýst yfir af hálfu ríkisstj., að það sé hlaupin snurða á þráðinn viðvíkjandi sementsverksmiðjunni og það sé ekki að búast við neinu frv. viðvíkjandi henni. Hvað er þarna að gerast? Hér eru það einstaklingsaðilar, stór ákveðin hlutafélög, einkaaðilar, eins og það er orðað í frv. um Framkvæmdabanka Íslands, sem eiga hlut að máli, - þá er undireins hægt að rjúka til, þá er undireins hægt að ganga í 100 millj. kr. ábyrgð, þegar það eru einkaaðilar, en ef það er ríkið sjálft, eins og sementsverksmiðjan, nei, takk, þá hleypur snurða á þráðinn, - og hvers konar snurða er það? Er ekki bezt, að við förum að fá að vita eitthvað um þetta, áður en við fáum frv. um, að það eigi að skipta áburðarverksmiðjunni á milli einhverra - við skulum segja þeirra byggingarvöruinnflytjenda, sem hafa núna fengið sementíð? Mig langar til þess, að við fáum dálitlar upplýsingar um þetta hér á Alþ., áður en hlutirnir eru lagðir fram eins og ríkisstj. er búin að koma sér saman um það. Ég held, að það sé engum efa bundið, enda er það í samræmi við alla þá stefnu, sem þessir tveir stjórnarflokkar hafa framfylgt nú undanfarin ár, að reyna að taka sem mest úr ríkiseign eða hindra, að það verði ríkiseign, og koma því í eign einkaaðila. Og það er alveg vitanlegt mál, að þetta er gert samkvæmt beinum fyrirmælum, sem gefin voru í sambandi við Marshalllánin og Marshallgjafirnar, enda engin tilviljun, að í sambandi við Framkvæmdabankann, - og frv. um hann var útbúið af amerískum sérfræðingum, eins og menn muna, - þá var beinlínis lögð á það áherzla, að í lánveitingapólitík bankans og þar með í eftirlitinu með allri fjárfestingarpólitík ríkisstj. skyldi hlynna að því, að það væru einkaaðilar, sem legðu í fjárfestinguna, eignuðust féð og fengju gróðann. M. ö. o.: Ameríska auðvaldið hefur beinlínis verið að vinna að því að mynda sterka kapítalistíska stétt hérna á Íslandi, - ekki þar sem væru í margir kapítalistar, heldur þar sem væru í fáir kapítalistar, þar sem væri lítil einokunarklíka, sem réði, og það er sú pólitík, sem ríkisstj. er að framfylgja. Ég skil það vel, að það kann að standa ofur lítið í hæstv. ríkisstj. að fallast á þær kröfur Bandaríkjanna, að sementsverksmiðjan verði einstaklingseign. Ég get vel skilið, að ríkisstj. hiksti dálítið á þessu, vegna þess að við urðum varir við það í fyrra, þegar hún ætlaði að ræna úr ríkissjóði því, sem eftir var af áburðarverksmiðjunni, þá hikstaði hún, þegar komið var fyrir þingið. Hún lagði til að selja öll hlutabréfin, eða gefa Benjamín Eiríkssyni heimild til þess, en hún afnam það úr lögunum á leiðinni í gegnum þingið, eða hér í Nd. Ég held þess vegna, að það sé ekkert fjarri lagi, að hæstv. fjmrh., svo varkár og gætinn fjármálamaður sem hann er, noti tækifærið, þegar hann biður þessa hv. d. um 100 millj. kr. ábyrgð, að segja okkur ofur lítið frá, hvernig þessi mál standa. Það er ekkert undarlegt fyrir okkur, sem höfum hlustað á yfirlýsingar hæstv. ríkisstj., þegar hún tók við völdum, að hún ætli að setja 100 millj. kr. í ýmis nytsamleg raforkufyrirtæki á landinu, hún ætli enn fremur að útvega uppundir 100 millj. kr. til sementsverksmiðjunnar og þetta tvennt skuli ganga fyrir öllu, þó að við, sem höfum hlustað á svona yfirlýsingar, viljum gjarnan fá að vita, þegar ein 100 millj. kr. ábyrgðin kemur fram til handa ýmsum sterkum einstaklingum og einkaaðilum í landinu og í mjög þörfu og nauðsynlegu skyni, hvað liður því, sem ríkisstj. sagði að ætti að sitja fyrir öllu. Ég skil það vel, og það mun vera alveg rétt hjá hæstv. fjmrh., að það að veita þessa ábyrgð, sem hérna er lagt til, þarf ekkert að rekast á við hinar ábyrgðirnar. Ég geri ráð fyrir því, að það sé fyllilega mögulegt, að þessir sterku aðilar, sem þarna er um að ræða, geti keypt þessi skip erlendis nú, ef þeir fá þessa ríkisábyrgð, og það minnki ekki neitt lánstraust ríkissjóðs. En ég vildi gjarnan, að hæstv. fjmrh. myndi eftir þessu, þegar kæmi að því að ræða till. t. d., sem við höfum verið að leggja hérna fyrir um ríkisábyrgðir í sambandi við að kaupa nýja togara og annað slíkt. Ég vildi gjarnan, að hæstv. fjmrh. myndi eftir því, að það má vel veita ríkisábyrgð til þess að kaupa togara eða til þess að kaupa vélbáta, án þess að það reki sig nokkuð á sementsverksmiðjuna eða raforkufyrirtæki. En það er hins vegar ekkert óeðlilegt, þó að við spyrjum: Hvað líður þessum fyrirtækjum, sem áttu að vera númer eitt hjá ríkisstj.? Ekki sízt af því, að það eru hvort tveggja ríkisfyrirtæki. Raforkuverin á Austurlandi og Vesturlandi eru ríkisfyrirtæki. Sementsverksmiðjan er enn sem komið er ríkisfyrirtæki. En þetta eru einkafyrirtæki, og yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar frá því í fyrra, þegar hún var að pína Framkvæmdabankann hér í gegnum þingið, var að stuðla að eflingu einkaaðilanna í landinu. Ég veit, að hæstv. fjmrh. man, hvað ríka áherzlu ég lagði á það, og margar spurningar, sem ég kom fram með til hans í sambandi við einmitt þann þátt. Nú kemur það svo í ljós, að frv., sem snerta einkaaðilana, ganga glatt. Hér eru 100 millj. í dag, og ef það kemur eitthvert gott fyrirtæki á morgun, þá býst ég við, að þeir samþykki það máske líka. Eitt fyrsta lán Framkvæmdabankans, ef ég má trúa því, sem stendur í Morgunblaðinu, er að veita 2 millj. kr. lán til eins einkafyrirtækis, sem vafalaust ýmsir góðir og gegnir sjálfstæðismenn standa að, en hefur þó ekki nema 100 þús. kr. hlutafé. Það er mjög ríflegt, en er náttúrlega líka til að styðja einkaaðilana í landinu, á sama tíma sem bæjarfélögin úti á landi eru að drepast úr peningaleysi, þau bæjarfélög, sem eiga að standa undir togararekstrinum og standa undir því að borga þá olíu, sem olíufélögin græða á. Ég held þess vegna, um leið og við nú sláum því föstu, að svo framarlega sem ekki er hægt að fá það í gegn, að það sé ríkið, sem kaupir þessi skip inn og eigi þau, þá sé hér um mjög nauðsynlegt og þarflegt mál að ræða, og um leið og við gagnrýnum það, að það skuli bara vera hinir útvöldu, sem að því sitja, sem sé klíkur stjórnarflokkanna sjálfra, innstu hringar þeirra sjálfra, þessir tveir hringar, sem ríkisstj. er að láta einoka smám saman atvinnulíf Íslands, þá vil ég hins vegar minna á, að ef svona á að halda á spilunum, ef það á að vera svona góður við þá sterku aðila, við þá auðugu aðila í landinu, þá verður að fara að hugsa betur en gert er um þá, sem standa undir þessu öllu saman, og það er fyrst og fremst togaraútvegurinn og vélbátaútvegurinn íslenzki. Vélbátaútveginn er að vísu nokkuð hugsað um núna með þeim undarlegu aðferðum, sem ríkisstj. hefur haft viðvíkjandi bátagjaldeyrinum. En með togaraútveginn er það þannig, að ríkisstj. er að drepa hann með sinni pólitík, með sinni bankapólitík og með sinni verzlunarpólitík. Ekki sízt af því, að enn þá liggur fyrir frv., sem við sósíalistar höfum flutt hér á Alþ. um kaup á 10 nýjum togurum og ríkisábyrgð til þeirra, og fæst ekki afgreitt, þá held ég, að ég verði að nota tækifærið til að minna hæstv. ríkisstj. á: Til hvers ætlar hún að láta flytja alla þessa olíu inn í Landið, svo framarlega sem togaraútgerðin stoppast? Ég er hræddur um, að allur gróðinn og allt öryggið, sem hæstv. fjmrh. talaði um áðan að væri í sambandi við kaupin á þessum olíuflutningaskipum, byggist fyrst og fremst á því, að íslenzkir togarar og íslenzkir vélbátar hafi efni á því að kaupa þessa olíu og borga hana áfram. Þá kom hæstv. fjmrh. að fjármálahliðinni í þessu máli, og hann var að fullvissa okkur um, að þetta væri áreiðanlega mjög skynsamlegt fyrirtæki, sem hérna væri lagt í, og þessi félög, sem þarna ættu hlut að máli, þessi olíufélög þrjú og Sambandið og Eimskipafélag Íslands, væru félög, sem vissu, hvað þau gerðu, þau væru ekki að leggja í svona hluti, ef þetta væri einhver bölvuð vitleysa, við skulum segja, að það væri t. d. togaraútgerð eða eitthvert svoleiðis gums. Ég býst við, að þetta sé alveg hárrétt hjá hæstv. fjmrh. Þessi félög, sem eru að kaupa þessi olíuflutningaskip, vita áreiðanlega, hvað þau eru að gera. En á hverju byggist það, hvort þessi olíuflutningaskip borga sig, hæstv. fjmrh.? Það byggist á því, hvaða fragtir þau fá fyrir olíuna hingað til Íslands, hvaða verðlag er sett á þessar fragtir. Hvaða aðili er það, sem ræður því, hvaða verðlag er sett á flutningsgjald fyrir olíu hingað til Íslands? Er það ekki m. a. ríkisstj. og verðlagseftirlit hennar, þegar henni þóknast að hafa það í gangi, sem getur ráðið því, hvaða verðlag er á flutningi á olíu til Íslands, og það, hvort gróði er að flytja þessa olíu til Íslands, fer það ekki eftir því, hvers konar pólitík viðkomandi ríkisstj. hefur um það, hve mikið skuli græða á því að flytja olíu til Íslands? Og hæstv. fjmrh. og hans blað var nú fyrir kosningarnar - það er nú langur tími liðinn síðan - alveg sérstaklega að deila á það, að það væru meira að segja til vond félög í landinu, sem væru að leggja jafnvel óhóflega á flutninga bæði á olíu og öðrum hlutum til Íslands. Jafnvel Sjálfstfl., sem sjaldan deilir á slíkt, var að deila á það, að það væru til önnur vond félög á Íslandi, sem tækju jafnvel óhóflegan gróða af því að flytja olíu til Íslands. Og jafnvel eru enn þá fyrir hæstarétti mál um, að það væru jafnvel líka til félög, sem legðu nokkuð mikið á olíu, þegar hún væri komin til Íslands. M. ö. o.: Það, hvort skapaður er gróði af olíuflutningunum til Íslands, er á valdi ríkisstj. Það er hægt að láta flytja alla olíu til Íslands án þess, að nokkur maður græði á því. Svo framarlega sem maður áliti til dæmis, að það, sem Ísland þyrfti á að halda, væri að fá sem ódýrasta olíu til handa vélbátaútveginum og togaraútveginum, þá væri hægt fyrir þá stjórn, sem sæti að völdum á Íslandi, að ákveða, svo framarlega sem landið á sjálft olíuflutningaskip, að flutt sé til Íslands olía án þess, að það sé nokkuð verulegt upp úr því að hafa, það rétt svaraði kostnaði. Það fer alveg eftir því, hvers konar pólitík er rekin í landinu, hvort þetta er gott fyrirtæki eða ekki. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri engin áhætta í þessu og þetta væri þjóðinni alveg að úttlátalausu. En má ég spyrja: Hver borgar gróðann af olíunni og olíuflutningunum, ef hann er? Er það ekki m. a. sérstaklega útvegurinn? Hver borgar tapið á útgerðinni, tapið, sem útvegurinn hefur vegna þess m. a., hvað olían er dýr? Það borgar alþýðan með bátaútvegsgjaldeyrinum og öðru slíku. Hæstv. ráðh. segir, að það sé þjóðinni alveg að útlátalausu, þessi félög fái sinn gróða og þar með sé þetta allt saman í lagi. Þetta er nokkuð skammt hugsað. Það er alveg að útlátalausu, svo framarlega sem sú pólitík er rekin áfram, að allir, sem selja útgerðinni, skuli græða, útgerðin ein skuli tapa. Það er að útlátalausu, svo framarlega sem það ástand á að haldast, að lítill hópur einokunarauðmanna í landinu fái ýmist sérleyfi til flutninganna til landsins eða einokunaraðstöðu um að eignast samgöngutækin og atvinnutækin og þannig aðstöðu til þess að græða á þeim, sem halda þjóðfélaginu uppi með sínu starfi, og þá fyrst og fremst sjávarútveginum. Þessu vil ég vekja eftirtekt hæstv. ráðh. á. Ég efast ekki um eftir þeim upplýsingum, sem stjórnarflokkarnir gáfu í sumar og stjórnarblöðin voru full af í sumar, að það sé gróði á olíuflutningum til Íslands. En ég vil efast um hitt, að það sé rétt pólitík að halda því áfram að láta vera slíkan stórgróða á olíuflutningum til Íslands, að stjórnarflokkarnir þurfi að fara í hár saman fyrir hverjar kosningar til þess að bera hvor öðrum á brýn og reikna út milljónatugina, sem klíkur þeirra græði hver um sig á því að flytja olíu til Íslands og selja hana sjávarútveginum íslenzka og öðrum. Ég held þess vegna, að það hefði verið heppilegt, um leið og undirbúið var að leggja frv. fyrir um, að Íslendingar eignuðust olíuflutningaskip, þá hefði ofur lítið verið hugsað um það líka að ná til landsfólksins sjálfs þeim gróða, sem er að olíukaupum, olíuflutningum og olíusölu. Það er að vísu gott, að sá gróði komi inn í landið, en þá fer skörin að færast upp í bekkinn, ef það á að vera sérstaklega hlutverk einnar ríkisstjórnar að sjá um, að allur slíkur gróði í fyrsta lagi verði til, í öðru lagi, að hann lendi á þá réttu staði, tvær einokunarklíkur, sem fjármálalega séð standa á bak við stjórnarflokkana sjálfa. Það hefði þess vegna verið æskilegt, að það hefði komið fram einhver viðleitni í þessu frv. um að ná þessum gróða beint til þjóðarinnar sjálfrar og ekki bara til einstaklinga. Hæstv. fjmrh. minntist á, að eitt af því, sem gerði það að verkum, að það væri betra að fá lán til skipa heldur en t. d. raforkuvera eða sementsverksmiðju, væri, að skipin væru ekki staðbundin. Rétt er það. En það þýðir m. a., að það þarf að sjá um, að þó að skipin séu ekki staðbundin, þá sé ekki hægt að selja þau úr landinu. Við höfum nú fyrir okkur dæmi um það, að menn hafa siglt sínum skipum burt af Íslandi og Íslendingar ekki séð þau meir. Ég held þess vegna, eins og ég minntist á fyrst í minni ræðu, að þá megi þarna gjarnan og þurfi að bæta við skarpari ákvæðum um bann gegn sölu úr landi og hindrun á því. Er ég þar með ekki að neinu leyti að segja, að þessi félög hefðu sérstaka löngun til þess, en við vitum bara, að svo framarlega sem efnahagspólitík ríkisstj. yrði það vitlaus, að hún t. d. léti þá kreppu, sem nú er byrjuð að gera vart við sig í Bandaríkjunum, skella hér yfir Ísland, þá væri hætta á, að olíuflutningaskipum yrði lagt upp víðar en í Bandaríkjunum. Og ég vil minna hæstv. fjmrh. á það, að í þeim Marshallsamningi, sem hann gerði, var eitt af þeim ákvæðum, a. m. k. þegar sá samningur var gerður við önnur ríki Evrópu, að helmingurinn af öllum þeim flutningum, sem færu fram á vörunum samkvæmt Marshallgjöfunum, væri fluttur með amerískum skipum. Það er ómögulegt að segja, þegar út í kreppu væri komið, hvers konar ráðstafanir slík lönd gerðu eins og t. d. Bandaríkin, ef við verzlum við þau, og það gæti komið hart niður á íslenzkum eigendum, en hins vegar má vel svo vera, að okkur takist að bjarga okkur út úr þeirri kreppu, sem þar er að dynja yfir, a. m. k. er sem stendur með þeirri stefnu, sem höfð er hvað snertir t. d. olíuinnkaupin, ekki hætta á því, að aðrir en við þyrftu að ráða því, með hverra skipum olía til okkar lands væri flutt. Ég vildi svo aðeins að síðustu minna á, að þetta frv., sem hvað það snertir að tryggja það, að Íslendingar eignist sjálfir olíuflutningaskip, stefnir í rétta átt, og aðstoð ríkisins við það, að Íslendingar eignist olíuflutningaskip, stefnir líka í rétta átt, þó að ég, eins og ég hef lýst greinilega, álíti, að það hefði átt að líta nokkuð mikið öðruvísi út. Þá vil ég minna á það, að allar þessar ákvarðanir viðvíkjandi olíuflutningunum og öðru slíku byggjast á einu, og það er, að framleiðsla okkar sjávarafurða geti haldið áfram eins og verið hefur af fullum krafti. Og sú ríkisstj., sem ber svona mikla umhyggju fyrir því að kaupa olíuflutningaskipin, mætti gjarnan fara að sýna það hér á Alþ., að hún bæri einhverja umhyggju fyrir því, að okkar togaraútgerð geti haldið áfram, sú útgerð, sem framleiðir upp undir helminginn af öllum okkar fiski og þar með því, sem við flytjum út. Ég vil sem sé mjög eindregið æskja þess, að hv. fjhn., sem fær þetta til meðferðar, reyni að laga þetta frv. þannig, að tryggilega sé frá því gengið, og að hæstv. fjmrh. gefi okkur þm. nokkru nánari upplýsingar, sem ég hef farið fram á í minni ræðu.



Herra forseti. Hér er nú fram komið stjórnarfrv. um heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast lán til kaupa á tveimur olíuflutningaskipum til handa þeim aðilum, sem þar segir, annars vegar til handa Sambandi ísl. samvinnufélaga og Olíufélaginu og hins vegar til handa Eimskipafélagi Íslands og tveimur olíufélögum, Shell og Olíuverzlun Íslands. Það er út af fyrir sig mjög ánægjulegt, að nokkur skriður skuli vera að komast á þetta mál, kaup á olíuflutningaskipum. Það blandast víst engum hugur um það, að við Íslendingar verðum að stefna að því meir en gert hefur verið að koma hér upp kaupskipaflota, sem í fyrsta lagi nægi algerlega landsmönnum sjálfum til að flytja þær afurðir frá landinu, sem við framleiðum, og þær vörur til landsins, sem við þurfum að kaupa. Það er einnig rétt að mínum dómi, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að við eigum að stefna hærra en þetta í þessum málum. Við eigum að stefna að því að geta tekið að okkur flutninga fyrir aðrar þjóðir. Það hefur verið sýnt fram á það með miklum rökum, að fátt mundi vera vænlegra fyrir okkur í þessum efnum heldur en kaup á olíuflutningaskipum. Flutningaþörfin á olíum hefur vaxið svo gífurlega undanfarin ár, að nú er það mjög mikið magn, sem við flytjum til landsins á hverju ári, svo að þarna er um að ræða alveg fast verkefni fyrir a. m. k. eitt stórt skip og mundi sennilega á allra næstu árum verða nóg verkefni fyrir tvö skip af þeim stærðum, sem um er talað, sem mun vera einhvers staðar á milli 15 og 18 þúsund tonn. En í sambandi við þetta mál eru skiptar skoðanir um það, hvaða aðilar eiga að hafa eignar- og yfirráðarétt þeirra skipa, sem keypt mundu verða. Ég vil í sambandi við þetta mál minna á það, að ég og hv. 8. landsk. þm. höfum snemma á þessu þingi flutt á þskj. 113 frv. til l. um kaup á tveimur olíuflutningaskipum, þar sem lagt var til, að ríkisstj. væri heimilað að kaupa eða láta smíða á kostnað ríkissjóðs tvö olíuflutningaskip og heimilað jafnframt að taka lán erlendis til þessara framkvæmda. Hæstv. fjmrh. sagði hér í ræðu sinni áðan, að þeir aðilar, sem hér um ræðir og ríkisstj. leggur til að fái þessa ábyrgðarheimild og þar með möguleika á að kaupa olíuflutningaskip, mundu ekki hafa hug á þessum skipakaupum, ef þeir teldu það ekki ábatavænlegt. Þetta er áreiðanlega satt og rétt. En fyrst það er fullyrt af hæstv. ráðh. og styðst þar að auki við allar líkur, að þetta muni vera mjög ábatavænlegt fyrir þá aðila, sem hér um ræðir, hví þá ekki að láta ríkissjóð njóta þessa ábata eða í öðru lagi að láta ríkissjóð hafa það í hendi sinni að halda verðinu á flutningunum á olíunni niðri til þess að auðvelda sjávarútveginum, sem notar nú mikinn hluta af þessari olíu, þann erfiða róður, sem hann stendur nú í? Sjávarútvegur okkar, og þá alveg sérstaklega togaraútvegurinn, er nú vissulega svo aðþrengdur, að það væri ekki vanþörf á að létta af honum t. d. okrinu í sambandi við þennan stóra útgjaldalið, olíuna. Það hefur komið í ljós, að einmitt flutningarnir á olíu hafa valdið því, að orðið hafi þyngra fyrir fæti hjá togaraútgerðinni, sem nú berst mjög í bökkum. Það er ekki líklegt, að þeir olíuhringar eða þau skipafélög, sem hér um ræðir, mundu létta mikið þessar álögur, en væri hér um ríkið sjálft að ræða, þá hefði það að sjálfsögðu í hendi sér að haga flutningsgjöldunum með tilliti til þess, að skipin bæru sig, en ekki öllu meira. Ég vil leyfa mér að fara fram á það, að sú hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, hv. fjhn., taki nú rögg á sig og afgreiði það mál, sem til hennar var vísað fyrir nærri 4 mánuðum, og á ég þar við frv. okkar hv. 8. landsk. um heimild fyrir ríkisstj. til að ábyrgjast lán til kaupa á olíuflutningaskipum, sem ríkissjóður keypti. Ég vildi vænta þess, að þetta frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur nú borið fram, verði ekki afgreitt fyrr en hitt frv. kemur úr nefnd og hægt er þá að taka einnig afstöðu til þess.



Herra forseti. Efni þess frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt hér fram, er það, að veitt verði ríkisábyrgð til kaupa á tveimur olíuflutningaskipum. Í fyrsta lagi sé gengið í 50 millj. kr. ábyrgð fyrir Samband ísl. samvinnufélaga og Olíufélagið h/f, sem ætli sér að kaupa sennilega 16–18 þús. tonna olíuflutningaskip, og í öðru lagi sams konar ríkisábyrgð, allt að 50 millj. kr., fyrir Eimskipafélag Íslands, Shell h/f og Olíuverzlun Íslands. Alls eru þessar ábyrgðir 100 millj. kr. Mundi með þessu hækka mjög upphæð þeirra ábyrgða, sem ríkissjóður á að standa straum af. Nú er það upplýst í málinu, að það er langt síðan Samband ísl. samvinnufélaga fór að undirbúa það mál að kaupa stórt olíuflutningaskip og fór að leita heimilda hjá fjárhagsráði til þess að mega ráðast í slíkt fyrirtæki. Á því var einhvern veginn mikil tregða, og málið náði ekki fram að ganga, og er mér ekki grunlaust um, að aðallega hafi strandað á því, að aðrir aðilar hafi viljað fá sams konar aðstöðu, fá einnig heimild til að kaupa olíuflutningaskip til landsins, þó að vitað væri, að eitt slíkt skip gæti annað öllum olíuflutningum til landsmanna. Það hefur ekki verið hrakið, að eitt 18 þús. tonna skip getur farið 12 ferðir frá Íslandi og til hinna fjarlægustu hafna, sem olía hefur verið keypt til landsins frá, og gæti þannig flutt til landsins um 216 þús. tonn af olíu, en olíunotkun Íslendinga er nú um 150 þús. tonn, eða miklu minna en eitt olíuflutningaskip getur annað. Ef samningar takast svo við setuliðið, meðan það hefur dvöl hér í landinu, þá er olíunotkun þess nú um 50 þús. tonn og samtals olíunotkun landsmanna og herliðsins 200 þús. tonn, eða verulega innan við það, sem eitt 18 þús. tonna olíuflutningaskip annar, þó að það þurfi að annast flutningana frá hinum fjarlægustu höfnum. Það er því alveg sýnilegt, enda ekki mótmælt af hæstv. fjmrh., að eitt skip mundi rúmlega geta annazt alla þá olíuflutninga, sem þörf er á nú til landsins. Til þess að greiða fyrir kaupum slíks skips hefði ríkið ekki þurft að ganga í nema 50 millj. kr. ábyrgð, eða helming af því, sem hér er beðið um. En vegna þess reiptogs, sem er milli hagsmunaafla innan stjórnarflokkanna, þarf að hafa þetta tvöfalt, og það er það, sem hér er að gerast. Það eru enn á ný pólitískar hallamælingar milli stjórnarflokkanna til þess að vernda gróðaklíkurnar. Það er alveg greinilegt, og það skal gerast almennt á kostnað landsmanna. Nú er sagt sem svo: Við gerum þetta til þess að taka í fyrsta lagi í hendur íslenzkra aðila alla olíuflutninga til landsins. Það eru allir sammála um að sé sjálfsögð ráðstöfun. En við stefnum hærra. Við ætlum að fara að flytja olíu fyrir aðrar þjóðir. Þess vegna höfum við skipin tvö. Það er ekki að neinu leyti hugsjónalegs eðlis, að skipin eru tvö og beðið er um ríkisábyrgð vegna tveggja skipa, það eru allt aðrar ástæður. Það er það, sem ég er búinn að gera grein fyrir. En til þess að gefa hæstv. fjmrh., sem hefur nú mál fyrir þessum hugsjónamönnum, kost á því að skýra það nánar fyrir okkur, þá vil ég skýra frá því, að á olíuflutningaskipum annarra þjóða munu yfirleitt vera Kínverjar og Suður-Ameríkumenn, sem eru á mjög lágu kaupi, og við þessar skipshafnir yrðu íslenzku olíuflutningaskipin að geta keppt til þess að geta tekið upp olíuflutninga fyrir aðrar þjóðir. Er það grundvölluð skoðun hæstv. fjmrh., að það sé bezt að byrja á flutningastarfsemi fyrir aðrar þjóðir með því að taka einmitt að sér þessa flutninga, sem hér er um að ræða og eru framkvæmdir á þennan hátt, sem ég hef nú gert grein fyrir? Er það álitlegast, að íslenzka þjóðin nemi þarna land fyrst í að gerast siglingaþjóð fyrir aðra? Ég held, að það væri heppilegra að byrja á að taka upp vöruflutninga á einhverju öðru sviði en olíuflutningasviðinu, þar sem svona hagar til. - Nei, það er ráðizt í kaup tveggja olíuflutningaskipa, af því að Eimskipafélag Íslands, Shell og Olíuverzlun Íslands vilja ekki sætta sig við það, að Samband ísl. samvinnufélaga eignist skip, sem annist olíuflutninga fyrir þjóðina. Tvö 18 þús. tonna olíuflutningaskip geta flutt til landsins 430 þús. tonn af olíu, þegar íslenzka þjóðin notaði aðeins 150 þús. tonn. Það er því talsvert meira en helmingur af olíumagninu, sem slík tvö skip geta flutt, er íslenzka þjóðin ætlar að taka að sér að flytja fyrir aðrar þjóðir í samkeppni við Kínverja og Suður-Ameríkumenn. Ég hefði talið, að það lægi eitthvað nær hæstv. ríkisstj. að sjá um, að íslenzkur sjávarútvegur, togararnir og vélbátaútvegurinn, fengi olíuflutningana og olíudreifinguna með raunverulegu kostnaðarverði sem ágóðalausa þjónustu við atvinnulífið, og það er ekki nokkur vafi á því, að ef hæstv. ríkisstj. leysti málið á þann veg, þá væri hægt að breyta þannig kjörum á íslenzku togurunum, að það væri hægt að manna þá með Íslendingum, og þá væri ekki komið svo, að það þyrfti að flytja inn útlendinga til þess að halda skipunum úti. Það væri verkefni fyrir hæstv. ríkisstj. Með því að taka þann gróða, sem hægt er að taka og réttmætt er að taka frá einstaklingum og einstaklingsfyrirtækjum í sambandi við dreifingu olíu, verzlun með olíu og flutninga á olíu til landsins, þá væri hægt að bæta kjörin svo, að Íslendingar fengjust til þess að stunda þennan undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Íslenzka ríkið, sem kaupir nú inn olíurnar, ætti auðvitað að sjá um, að þjóðinni væri fært að flytja þær til landsins, og enn fremur gera þá breytingu á íslenzkum l., að dreifingarkerfið væri líka í höndum samlagsfélaga útgerðarinnar sjálfrar, þannig að þetta allt saman gæti orðið til þess að efla atvinnulífið í landinu með eðlilegum hætti. Ef ríkisstj. hefði í hyggju að byrja á þessu, þá hefði hún auðvitað átt að bera hér fram frv. um það, að íslenzka ríkið keypti eitt 18 þús. tonna olíuflutningaskip, sem svo annaðist þessa þjónustu ágóðalaust fyrir atvinnuvegina. En það er eitthvað annað en slíkt mál sé hér á ferðinni. Það má vel vera, að það sé rétt, að þessi 100 millj. kr. ríkisábyrgð torveldi ekki hæstv. ríkisstj. að útvega fé til raforkumálaframkvæmdanna og til sementsverksmiðjunnar, en áreiðanlega verður þetta á engan hátt til þess að greiða fyrir því. Fyrr var þó lofað, að útvegun lánsfjár til sementsverksmiðju og raforkumálaframkvæmda skyldi ganga fyrir öllu öðru, og ég tek undir það, sem hér var áður sagt, að það væri mjög æskilegt að fá að vita, hvaða erfiðleikar það eru, sem hæstv. ríkisstj. stendur í, hvaða snurða það er, sem er hlaupin á þráðinn, eins og það hefur verið orðað, að ekkert virðist ganga eða reka um útvegun fjár til raforkuframkvæmda. Ég tek það líka sem góða og gilda vöru, að ríkið stofni sér kannske ekki í mikla áhættu með því að ganga í þessa ábyrgð, þar sem Samband ísl. samvinnufélaga, Olíufélagið h/f, Eimskipafélag Íslands, Shell h/f á Íslandi og Olíuverzlun Íslands eiga öll að standa í ábyrgð fyrir þessum 100 millj. Og af hverju er það ekki áhættusamt? Af því að þessir aðilar eru búnir að fá í skjóli aðstöðu sinnar að raka saman mörgum hundruðum millj. kr. á þeirri aðstöðu, sem þeir hafa haft í landinu, og er vitanlegt, að þau eiga að fá að maka krókinn áfram. Af því er það, að þetta er ekki áhættusamt. En það væri áreiðanlega miklu betri þjóðfélagsráðstöfun, að það væri tekið fyrir þessa gróðamöguleika og okkur Íslendingum gert fært að veita íslenzkri sjómannastétt þau kjör, að menn fengjust til þess að stunda íslenzkan sjávarútveg, því að það verður hvorki gróði af olíuverzlun né öðru hér á landi, ef sjávarútvegurinn fer í rúst.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Hv. 2. þm. Reykv. spurði, hvort það mundi vera hægt að ganga frá kaupum á skipum strax, ef þetta frv. yrði samþ. og ábyrgðir veittar. Það liggur ekkert fyrir frá þeim, sem hér eiga hlut að máli, um það, að þeir geti gert þetta strax, heldur mundi verða undirbúningur að því, og mundi sá undirbúningur verða gerður í samráði við ríkisstj. - Þá spurði hv. þm., hve stór skip hér mundi verða hugsað til að fá. Það munu vera frá 15–18 þús. tonna skip, sem aðilar hafa í huga. Allir hv. ræðumenn hafa talið sig fylgjandi því, að Íslendingar eignuðust olíuflutningaskip. Þó að einn af hv. ræðumönnum hafi talið, að það væri alveg nóg að eignast eitt skip og meira að segja hættulegt að eignast tvö, þá hafa þeir þó allir sagt, að þeir væru hlynntir því, að Íslendingar eignuðust olíuskip. Tveir af hv. ræðumönnum, 8. þm. Reykv. og 3. landsk. þm. (HV), hafa lýst yfir þeirri skoðun sinni, að ríkið ætti að eignast olíuflutningaskip og reka það eða þau. En mér var ekki alveg ljóst, hvað hv. 2. þm. Reykv. (EOl) vildi í því sambandi, en þó var hann a. m. k. ekki ánægður með, að þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, yrðu eigendur að skipum og fengju ríkisábyrgð. Það kom glöggt fram af því, sem hann sagði. Ég er nú þeirrar skoðunar, að það mundi ekki vera heppilegt, að ríkið færi að kaupa og reka olíuflutningaskip, og tel heppilegra, að þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, gerist eigendur olíuskipa og reki þau. Ég vil út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um þetta efni, og raunar því, sem hinir hv. ræðumenn sögðu einnig, spyrja: Ef ríkinu er sleppt, hvaða aðilar standa þá nær því að hafa þennan rekstur með höndum en einmitt þeir, sem hér er gert ráð fyrir í frv.? Annars vegar er Samband ísl. samvinnufélaga og Olíufélagið h/f, sem starfar að verulegu leyti á vegum Sambands ísl. samvinnufélaga. Þarna er um að ræða langstærstu almannasamtökin í landinu til þess að annast verzlun og siglingar, og ég segi það hiklaust, að engum treysti ég eins vel og þessum samtökum til þess að annast þennan þátt í viðskiptunum eins og aðra þætti. Á hinn bóginn er svo Eimskipafélag Íslands aðaldriffjöðrin með olíufélögin tvö með sér, en Eimskipafélag Íslands er það félag, sem hefur hér með höndum langmestan atvinnurekstur í þessari grein, siglingunum. Og ég vil benda þessum hv. þingmönnum á það, að hvað sem hægt er að segja um Eimskipafélagið, þá er það þó víst, að þeir, þessir hv. þm., hafa á undanförnum árum hvað eftir annað samþykkt skattfrelsi, sem er miklu stórkostlegri fríðindi til handa Eimskipafélaginu en ábyrgð fyrir olíuskipi. Hvernig er hægt að koma því heim og saman, að þeir á öðru leitinu hafa samþykkt skattfrelsi fyrir Eimskipafélagið til þess að annast siglingar almennt, en sýna því nú tortryggni, þegar stendur til, að Eimskipafélagið taki að sér að verða forustufélag í samtökum, sem ætla að eignast og reka olíuflutningaskip? Þá sagði hv. 3. landsk. þm., að það væri meira en litið vafasamt að kaupa tvö skip og mundi geta farið illa með rekstur á þeim, vegna þess að þar þyrfti að, keppa við skip, sem væru mönnuð Kínverjum og Suður-Ameríkumönnum, því að þess háttar menn, sem hefðu lítið kaup, væru aðallega settir á olíuflutningaskip. Mundi því verða örðugt um vik að keppa við slíka flutninga. Ég held, að þetta sé nokkuð úr lausu lofti gripið hjá hv. þm., a. m. k. er ástæða til þess að benda á það í þessu sambandi, að Norðmenn hafa stóran tankskipaflota og hafa mjög lagt sig eftir því upp á síðkastið að eignast tankskip til þess að flytja olíur og benzín, ekki fyrir sjálfa sig fyrst og fremst, heldur fyrir aðra. Þar sem Norðmenn geta með árangri keppt við aðrar þjóðir í þessu tilliti, þá ættum við að geta það líka og verðum að geta það, ef við ætlum að verða siglingaþjóð, og það ætlum við okkur að verða, - siglingaþjóð í þeim skilningi að annast ekki aðeins siglingar fyrir okkur sjálfa, heldur einnig fyrir aðra.



Herra forseti. Ég tel, að með frv. því, sem hér liggur fyrir, sé hreyft mjög merkilegu máli, þó að ég álíti, að því sé hér hreyft mjög á annan veg en æskilegt væri og á annan veg en ég álít að ástæður liggi til einmitt í þessu máli. Það er öllum kunnugt, að verið hafa allharðar deilur á undanförnum árum um olíusöluna hér á Íslandi, Það er alveg ómótmælanlegt, að hér á landi hefur verðlag á olíu alltaf verið miklum mun hærra en í öllum nálægum löndum. Skýringar á þessum mikla verðmun á olíu hafa yfirleitt ekki fengizt. Það er líka kunnugt, að þeir aðilar, sem eru fyrst og fremst umboðsaðilar erlendra olíuhringa, sem hér hafa með innflutning og sölu á olíu að gera, hafa hvað eftir annað orðið uppvísir að því að hafa í frammi óleyfilega álagningu í sambandi við olíuverzlun sína. Í því efni nægir að minna á atriði eins og það, sem lítillega hefur borið hér á góma núna, þegar einn af þeim aðilum, sem hér er nú verið að óska eftir að fái allstóra ríkisábyrgð, varð sannur að sök um að hafa verðlagt einn olíufarm, sem fluttur var til landsins, um það leyti sem gengisbreytingin var gerð á árinu 1950, um rösklega 1,6 millj. kr. of hátt og var dæmdur í undirrétti í sambandi við þessa verðlagningu. Það nægir líka að benda á atriði eins og það, þegar olíufélag eitt varð að skila aftur röskum 700 þús. kr. vegna innflutnings á einum olíufarmi á s. l. ári, vegna þess að það sannaðist, að félagið hafði gefið upp til verðlagsyfirvaldanna í landinu rangar tölur í sambandi við fragt á olíu. Atriði eins og þessi eru vitanlega þess eðlis, að það er alveg furðulegt, að stjórnarvöld landsins skuli geta látið þetta viðgangast án þess að aðhafast eiginlega nokkuð að ráði. Og þá verður það þó enn þá furðulegra, að stjórnarvöld landsins skuli bregðast þannig við nú að óska eftir heimild á Alþ. til þess að mega ábyrgjast allt að 100 millj. kr. fyrir þessi sömu félög sem þannig hafa á málunum haldið á undanförnum árum. En það eru í rauninni ekki einu viðbrögðin, sem fram hafa komið hjá hæstv. ríkisstj. í sambandi við olíufélögin og eru í augum almennings í landinu alveg furðuleg. Það var í rauninni alveg hið sama, sem gerðist nú á s. l. ári, þegar ríkisstj. samdi við Ráðstjórnarríkin um kaup á nærri öllum olíum, sem landsmenn þurftu, og ríkisstj. stóð þá ekki frekar að þeim samningi en svo, eftir að hún hafði gert samning um innkaup á öllum olíum, að hún sá ekki um innflutninginn til landsins, heldur afhenti samninginn þessum olíufélögum og þau gátu þá haft það eftir sinni hendi, hvernig þau vildu flytja olíuna til landsins og með hvaða verðlagningu. Ég vil í sambandi við þetta svara því, sem hér kom fram nú síðast í ræðu hæstv. fjmrh., þegar hann þóttist undrandi á því, hvað þeir, sem hér hefðu gert athugasemdir við þetta frv., í rauninni meintu, þegar þeir væru því andvígir, að slík samtök eins og þau, sem hér ættu hlut að máli, annars vegar Samband ísl. samvinnufélaga með Olíufélagið h/f, sannarleg fjöldasamtök manna og félaga í landinu, og hins vegar m. a. Eimskipafélag Íslands, - þegar slíkir aðilar ættu hlut að máli, hvers vegna menn væru þá að amast við ábyrgðum í þessu skyni, og hann spurði: Hvaða aðilum vilja þessir menn helzt treysta til þess að hafa með höndum flutning olíunnar til landsins, ef ekki þessum? Ég segi alveg hiklaust: Reynslan af því að láta m. a. Olíufélagið h/f, Shell og Olíuverzlun Íslands hafa með höndum innflutninginn á öllum olíum til landsins er svo dýrkeypt, að það getur enginn maður í fullri alvöru óskað eftir því að veita þeim í rauninni einkaaðstöðu til þess að halda áfram innflutningi þessarar vöru. Þegar slíkt liggur alveg ótvírætt fyrir, að þessir aðilar hafa brotið settar reglur og ekki getað staðizt samkeppnina í sambandi við verðlagningu á þessum vörum, þá samkeppni, sem þeir verða að reyna sig við og er verðlagningin í nálægum löndum, þá er ekki ástæða til þess að tylla sérstaklega undir þessa aðila. Auk þess má svo benda á það, að þáttur Sambands ísl. samvinnufélaga og Eimskipafélags Íslands - en um báða þessa aðila má margt gott segja - í því að flytja vörur til landsmanna og vörur út frá landinu aftur er þess eðlis, að þeir hafa ábyggilega meira hugsað um að hagnast vel á rekstrinum sjálfir heldur en hitt, að veita landsmönnum eins ódýra þjónustu og þeir hefðu annars getað. Um það liggja reikningar þessara aðila alveg ótvírætt til sönnunar. Það hefur komið glögglega fram í þessum umræðum, að olíuflutningarnir til landsins eru ábatavænlegir. Það er ekki um það deilt, að þeir munu skila drjúgum hagnaði. En eigi að síður getur fjármálaráðherra landsins sagt hér, að hann geti ekki mælt með því, að ríkið taki að sér þessa ábatavænlegu flutninga, án þess þó að skýra það nokkuð frekar. Ég er þeirrar skoðunar, að það væri mjög eðlilegt, að ríkið tæki þessa flutninga í sínar hendur, en ef ekki ríkið, þá á líka að gefa samtökum útvegsmanna í landinu kost á því að njóta þessara ríkisábyrgða og yfirtaka þessa flutninga. Samtök útvegsmanna hafa þegar myndað allöflugt fyrirtæki um innflutning á nauðsynjavörum útvegsins. Þetta fyrirtæki gæti ábyggilega auðveldlega tekið að sér olíuflutningana til landsins. Og nú vildi ég m. a. spyrja hæstv. fjmrh. að því: Vill hann athuga þá möguleika, að samtök útvegsmanna fái þá ríkisábyrgð, sem hér er um að ræða, og þannig aðstöðu til þess að sjá um innflutning á olíum til landsins? Þá ætti þó að vera nokkur trygging fyrir því, að langsamlega stærsti kaupandinn að öllum olíum, sem er sjávarútvegurinn, héldi niðri flutningsverðinu á nokkuð eðlilegum grundvelli. En það er nú svo, að það virðist æði oft liggja þannig fyrir, að þegar um ríkisrekstur er að ræða í atvinnulífinu, þá þyki ekki rétt, að ríkið taki að sér neinn þann þátt úr slíkum rekstri, sem er nokkurn veginn öruggt að geti skilað hagstæðri útkomu. Ríkið rekur eitt lítið olíuflutningaskip. Ríkið rekur skipið Þyril. Í nokkur ár hefur rekstur þessa skips sýnt það, að ríkið hefur grætt rösklega eina millj. á ári á þessum olíuflutningum, og þó hafa þeir olíuflutningar með þessu litla skipi innanlands verið aðallega fólgnir í því að flytja olíu héðan frá aðalstöðvunum við Faxaflóa, við Reykjavík, og til hinna dreifðu smástöðva úti um allt land. Þyrill hefur hvergi nærri haft undan í sambandi við þessa olíuflutninga, og það hefur verið innt eftir því, hvort ríkið ætli ekki að bæta við sig öðru slíku skipi, sem sé rekið með þetta góðum árangri. Það hefur ekkert orðið úr framkvæmdum. En Olíufélagið h/f hefur hins vegar keypt álíka stórt skip til þessara flutninga nú nýlega eins og Þyrill er. Það er svo, að þar sem ríkisreksturinn er tvímælalaust þess eðlis, að hann getur auðveldlega borið sig vel, þar þykir ekki rétt að taka hann upp - og þarf ekki frekari skýringa við. En hins vegar þykir rétt að afhenda það einhverjum þeim félögum, sem hafa góða aðstöðu til þess að koma þessu fé til þeirra velþóknanlegu aðila. Það er mín skoðun, að það sé hneyksli, að ríkissjóður fari nú að veita olíuhringunum, sem raunverulega eru umboðsmenn erlendra olíuhringa og hafa haft út úr landsmönnum ótaldar milljónir króna á undanförnum árum í verzlun á olíu, þessa miklu ríkisábyrgð til þess að gefa þeim í rauninni einkaaðstöðu yfir öllum olíuflutningi til landsins, þegar það er líka vitað, að það væri auðvelt mál fyrir ríkisstj. fyrir hönd ríkissjóðs að eignast þessi sömu skip og taka upp virkilega þjónustu fyrir landsmenn eða koma þeim jafnframt í hendurnar á þeim aðilum, sem réttasta aðstöðu eiga til þess að njóta bættrar afgreiðslu í þessum efnum. Ég vil fyrir mitt leyti skjóta því að þeirri nefnd, sem nú athugar frv. þetta, að í fyrsta lagi verði athugað til hlítar, hvort ekki er rétt, að ríkið eignist skipin, og þá í annan stað, hvort ekki er tiltækilegt að gefa útvegsmönnum kost á því að njóta þessarar ríkisábyrgðar og taka þá yfir olíuflutningana til landsins.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. síðasti ræðumaður var að segja hér kosningasögu gamla, sem ég hélt nú satt að segja að hann væri orðinn dauðleiður á að kyngja, og hún var um það, að Olíufélagið h/f hefði, eins og hann orðaði það, orðið að skila aftur 700 þús. kr., sem það hefði ætlað að draga sér - að því er manni skildist óleyfilega - í flutningsgjöldum. Það er rétt, að það komi hér fram, að hið rétta í þessu máli er, að það er hægt að hafa tvenns konar samninga um leigur á olíuflutningaskipum, annars vegar að hafa samninga til langs tíma með fastri fragt, hins vegar að semja um skip fyrir hverja ferð. Olíufélagið h/f komst að þeirri niðurstöðu í fyrra, að það mundi vera heppilegra að segja upp samningi, sem áður hefði verið um „langa fragt“, og semja um hverja ferð til þess að fá þannig lægri fragtir. Félagið sótti um að fá að leggja þann mismun, sem við þetta sparaðist, til hliðar til að reyna að eignast olíuflutningaskip. Á meðan á afgreiðslu á þeirri umsókn stóð, kom eitt skip, og mismunurinn, sem sparaðist á þeim farmi, var í kringum 700 þús. kr. Þessu fé var svo ráðstafað til olíukaupendanna, af því að ekki var búið að fá leyfið til þess að leggja féð til hliðar. Þetta er það rétta um málið, og þetta veit hv. 11. landsk. þm. mjög vel. Þá sagði hv. þm. enn fremur, að Olíufélaginu h/f væri ekki vel treystandi, því að það hefði fallið dómur um, að það hefði lagt meira en einni milljón of mikið á einn olíufarm. Málavextir í því máli eru kannske nokkuð flóknir, en reyna má að gera málið einfalt. Þegar gengisbreytingin varð, skuldaði Olíufélagið mikið fé fyrir olíu. Annað félag, sem hefur nokkurt samstarf við Olíufélagið, átti á hinn bóginn kröfur óinnheimtar á útlendinga fyrir selt benzín og seldar olíur. Þegar Olíufélagið gerði upp þessi viðskipti við verðlagsyfirvöldin, áleit það, sem rétt var, að hinn umdeildi farmur væri ógreiddur, enda var hann það, og að þær kröfur, sem hitt félagið átti á útlenda aðila, væru eins og hver annar óinnkominn gjaldeyrir þessu óviðkomandi. Verðlagsyfirvöldin lýstu því yfir, að þau teldu þetta rétt uppgert. Síðar var þetta mál tekið upp af öðrum aðilum, og undirdómur féll og komst að annarri niðurstöðu en verðlagsyfirvöldin, komst sem sagt að þeirri niðurstöðu, að gengishagnaður á þessum útistandandi óinnkomnu kröfum ætti að renna inn í verðlagningardæmið, þegar olíufarmurinn var verðlagður, þótt hjá öðru félagi væri. Ég skal ekki fara að ræða þennan dóm hér, en það, sem hér hefur í raun og veru gerzt, er það, að það hefur verið dæmt ólöglegt, að H. Í. S. fengi gengishagnað af útistandandi kröfum í erlendum gjaldeyri. Óneitanlegt er samt, að allir aðrir, sem áttu óinnkominn gjaldeyri, og það meira að segja þótt menn ættu hann í erlendum bönkum og væru ekki búnir að skila honum í íslenzku bankana fyrir gengislækkunina, hafa alveg óátalið tekið sinn gengishagnað, hvað þá að nokkrum hafi dottið í hug, að þeir, sem áttu óinnheimt andvirði útflutningsvara, þegar gengislækkunin varð, skuli skila gengishagnaði sínum. - Ég vildi bara segja þessi orð til skýringar út af því, að hv. 11. landsk. þm. var að blanda þessu hér inn í, sem er vitanlega málinu algerlega óviðkomandi.



Herra forseti. Mér þykir nú hæstv. fjmrh. vera viðkvæmari, þegar rætt er um Olíufélagið og dóma, sem hafa fallið um það, heldur en hvað hann er fús á að fara að verja gerðir ríkisstj. hér frammi fyrir Alþingi í þeim lánsfjárútvegunarmálum, sem við hér höfum verið að spyrja um. Mér skildist nú jafnvel helzt á ræðu hæstv. ráðh. áðan, að það væru bara hálfgerðar ofsóknir í gangi á móti því ágæta félagi, Olíufélaginu, af hálfu dómstólanna í landinu, og það væri eiginlega ósköp ljótt, hvernig verið væri að fara með svona góð félög, og það væri ákaflega hart, ef einstakir aðilar í landinu mættu ekki fá leyfi til þess að láta þjóðina borga það mikið fyrir olíu, að þeir gætu keypt sér olíuflutningaskip og þyrftu helzt ekki að vera að bíða eftir svörum frá hinum og þessum aðilum ríkisins til þess að fá að leggja í svo ágæt fyrirtæki eins og að græða á almenningi og kaupa sér skip fyrir. En við skulum nú láta það eiga sig. Ég ætla hins vegar að minnast nokkuð á þau svör, sem hæstv. ráðh. var að gefa við mínum fyrirspurnum. Hann svaraði því fyrst til, hvort þessi olíuflutningaskip væru til nú þegar eða ekki, að það lægi ekkert fyrir um það. Undarlegt er það nú, ef hæstv. ríkisstj., áður en hún tekur að sér að leggja fram stjfrv. um 100 millj. kr. ábyrgð, hefur ekkert spurt þessa aðila um, hvernig þetta standi, hvort það sé um að ræða að gera samning í dag, t. d. við Burmeister & Wain eða einhvern, um að fá olíuflutningaskip eftir 2–3 ár með því viðhorfi, sem þá verði, eða hvort er um það að ræða að kaupa nýtt skip, sem byrjar undireins að vinna fyrir sér. Ég vil vekja eftirtekt hæstv. ráðh. á, að það er gífurlegur munur, hvort er gert, og ég segi þetta vegna þess, að ég veit ósköp vel, að það hefur verið áhugi, og það hjá ýmsum mönnum öðrum en þeim, sem hérna eru nefndir, fyrir að kaupa olíuflutningaskip, og það hefur verið rætt um það meira að segja í blöðum, að það hafi legið fyrir tilboð í slík skip og það skip, sem Ísland gæti fengið keypt strax. Og ég vil segja, að ég álít rétt, að það liggi alveg hreint fyrir, og vil skjóta því alvarlega til hv. fjhn., að hún gangi úr skugga um það, hvort heldur sé þarna um að ræða. Ég held, að svo framarlega sem um það er að ræða að kaupa t. d. olíuflutningaskip, sem nú þegar séu til og hægt sé að byrja að láta vinna strax á morgun fyrir okkur, þá sé það allt annað mál en að fara að leita fyrir sér á skipasmíðastöðvum úti um heim nú og semja um skip, sem verði til eftir 2–3 ár. Þetta held ég þurfi alvarlega að ganga úr skugga um. Hæstv. ráðh. gat um, að það væru 29 millj. kr. í gjaldeyri, sem við hefðum greitt erlendum skipum síðasta ár, og það hefur þó nokkra þýðingu fyrir okkur, ef við ráðstöfum 100 millj. kr. ábyrgð svona, hvort við getum byrjað á árinu 1954 að spara okkur að miklu leyti þessar 29 millj. kr. eða ekki, eða hvort við erum að gera ráðstafanir fyrir árið 1956 eða 1957. Ég verð að segja, að hæstv. ríkisstj. hefur þá varið alveg undarlega litlum tíma í að sætta sína tvíbura, sína stríðandi bræður, ef hún hefur ekki einu sinni hugsað svo mikið um þetta mál eins og að spyrja þessi félög að því, hvort fyrir liggi tilboð hjá þeim í skip, sem þeir ætla að kaupa nú þegar, eða ekki. Og þetta held ég að hæstv. ríkisstj. ætti nú, þótt seint sé, að ganga í og spyrja að, láta fjhn. vita, því að það mundi ábyggilega flýta fyrir afgreiðslu þessa máls hér í þinginu, ef menn vissu, hvað ætti að gera í þessum efnum. Svo vil ég líka benda á hitt, að ef um er að ræða að kaupa skip núna, sem ætti að verða til eftir nokkur ár, þá kaupum við köttinn í sekknum, þá vitum við ekkert, hvaða upphæð það verður endanlega. Ég vil bara minna hæstv. ráðh. á, að þegar Sogsvirkjunarheimildin var samþ. fyrst og áætlanir gerðar um hana, þá var það 61 millj. ísl. kr. Þegar Sogsvirkjunin var komin upp, var það 165 millj., án þess að nokkuð hafi farið fram úr áætluninni, sem gerð hafði verið. Það er eingöngu gengisfellingin í millibilinu, sem veldur skaðanum, veldur því, hvað það verður miklu dýrara. Alveg sama hefur orðið upp á teningnum bæði viðvíkjandi áburðarverksmiðjunni, - ég man nú ekki nákvæmlega, hvort það voru 30 eða 40 millj., en er komið a. m. k. yfir 100 núna, þannig að það hefur þó nokkuð að þýða, hvort hæstv. ríkisstj. er hér að tala um, að við megum ganga út frá því, að þetta verði ekki meira en 100 millj. kr. og það sé hægt að kaupa skipin fyrir þetta nú þegar, eða hvort við eigum það á hættu, að ríkisstj. máske felli gengið á næsta ári og skipin séu bara í smíðum erlendis og kosti svo máske 200 millj. kr., þegar allt kemur til alls. Þess vegna finnst mér það ákaflega eðlilegt, að Alþ. fái að vita, hvað þarna er um að ræða, að það sé gengið alveg úr skugga um það. Ég vil þar að auki segja, að ef það er einhver innbyrðis togstreita á milli þessara eigenda, sem ríkisstj. ætlar að velja þarna úr af öllum aðilum á Íslandi til að eiga þessi skip, um það, hvort heldur eigi að gera, þá held ég, að það sé rétt, að Alþingi kveði á um það, hvort þetta skuli vera. Og ég er ekki fjarri því. að svo kunni máske að vera. Þá er viðvíkjandi stærðinni. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri hugsað um 15–18 þús. tonn. Ég er hræddur um, að 18 þús. tonna skip kosti meira en 50 millj. sem stendur. Ég býst við, að tonnið í þessum skipum kosti um 3000 kr., þannig að það mundi fara fram yfir það, svo að það væri a. m. k. rétt að athuga alvarlega, hvað það er, sem kann að liggja fyrir nú um þetta, þannig að það væri þá ekki takmarkað við það, þó að það færi 2 eða 3 millj. kr. fram úr því. Þá kom hæstv. ráðh. að spurningunni um eigandann og virtist ekki alveg hafa skilið mína afstöðu. Ég sagði það skýrt og skilmerkilega, að ég álíti, að það væri bezt, að ríkið ætti þau, það er tvímælalaust það rétta í þessu efni. Það, sem ég hins vegar var að átelja, var, að þarna væri skipt á milli tveggja hringa, sem tilheyra svo að segja innstu klíkum stjórnarflokkanna efnahagslega, og það er alveg auðséð, hvaða prinsip það er, sem ríkisstj. hefur í þessum efnum. Ef það er hlutur, sem á að græða á, þá skulu einkaaðilarnir, sem stjórnarflokkarnir hafa svo náið samband við, taka gróðann. Ef það er tap, þá skal ríkið og almenningur bera það.  (Gripið fram, í: Er þm. þá ekkert hræddur við Kínverjana, eins og aðrir?)  Ég er ekkert mjög hræddur við Kínverjana, svo framarlega sem við erum að flytja fyrst og fremst fyrir okkur sjálfa og höfum sæmilega stjórn í landinu, sem hugsar um, að menn hafi sæmileg laun á skipunum. En ég er hins vegar alltaf dálítið hræddur, ef það er stjórn í landinu, sem hugsar um það eitt að hlynna að því einokunarauðmagni, sem er til hjá okkur, á kostnað þeirra manna, sem vinna. Þá veit maður aldrei, hvar þetta endar. Það var núna nýlega verið að ræða um hér í þinginu, hvort ætti að taka Skipaútgerð ríkisins og setja hana í einkaeign, og mér virtist Framsfl. vera tiltölulega mjög ákveðinn á móti því, og samt er tap á Skipaútgerð ríkisins. Framsfl. var mjög harður, að það skyldi reka þetta áfram sem ríkisfyrirtæki, jafnvel þótt tap væri á því. En af hverju má nú ekki reka þetta sem ríkisfyrirtæki, t. d. eins og Skipaútgerð ríkisins, þegar það er eins gott fyrirtæki og olíuflutningar og þegar það gefur svona góðan gróða eins og hæstv. fjmrh. er viss um? Er það vegna þess, að Olíufélagið, sem hæstv. fjmrh. er svona viðkvæmur fyrir, standi svona anzi nærri hjarta hans? Og ef Framsfl., sem er svona mikið á móti auðvaldi, er nú svona víðkvæmur fyrir, ef það er rétt auðmagn, hvað gæti maður þá búizt við að Sjálfstfl. sé. sem Framsfl. lýsir alltaf sem þeim ægilega auðmannaflokki í landinu? Ég held þess vegna, að þessi stjórnarsamvinna Framsóknar- og Sjálfstfl. sé að leiða í mjög vaxandi mæli til þess, að þessi ágæti Framsfl. sé að smitast meir og meir í þessum efnum, og ég er hræddur um, að meginið af þeirri smitun stafi frá þeim sem ráða Sambandi íslenzkra samvinnufélaga. Ég veit nú ekki, hvort hæstv. fjmrh. er formaður þar enn þá, - það mun kannske ekki vera, - en ég veit a. m. k., að hann ber það anzi mikið fyrir brjósti, og væri út af fyrir sig ekki mikið við því að segja, ef það væri eingöngu um samvinnuhreyfinguna að ræða. En við verðum bara að gera okkur ljóst, að þróunin, sem orðið hefur í landinu nú upp á síðkastið, er sú, að Samband ísl. samvinnufélaga, hvað stjórnarframkvæmd á því snertir, er meir og meir að breytast í eins konar auðhring, og það, hvernig Sambandið hefur tengzt m. a. amerísku olíufélögunum einmitt í gegnum sín olíusambönd hérna heima, hefur haft spillandi áhrif í þessum efnum, og ég efast um, að Framsfl. hefði komið fram með svona till. eins og hérna liggja fyrir, svo framarlega sem Samband ísl. samvinnufélaga hefði ekki haft neitt samband og nein umboð fyrir Standard Oil og ekki verið stærsti aðilinn í Olíufélaginu. Ég held, að við verðum alveg að gera okkur ljóst, að það er stór hætta á ferðum í öllu okkar atvinnulífi, grundvöllurinn undir því er að brotna vegna þess, hvernig hlaðið er ofan á hann, grundvöllurinn, sem er sjávarútvegurinn, togaraútgerðin og vélbátaútvegurinn, er að brotna saman vegna þess, hvernig einokunarauðvaldið hérna í Reykjavík rakar að sér öllum gróðanum, sem sjávarútvegurinn gefur af sér, og þess vegna hlýtur sú spurning alltaf að koma upp í hvert skipti, sem við erum að gera ráðstafanir í þessum efnum, hvort á að gera ráðstafanirnar með það fyrir augum, að þær létti undir með almenningi og með útveginum, eða gera á þær með það fyrir augum að viðhalda eða jafnvel auka gróðann, sem einkaaðilarnir hafa. Þess vegna álít ég, að það sé ríkið, sem eigi að eiga og reka svona skip. En hins vegar tók ég það greinilega fram, að ég er með því að fá skipin til landsins, jafnvel þótt aðrir eigi þau, en ég álít, að við þurfum þá að ganga mjög vel frá öllum tryggingum viðvíkjandi svona skipum, og það er t. d. tvennt strax í því, sem ég vil minna hæstv. fjmrh. á. Í fyrsta lagi: Hver er aðilinn, sem ræður um verðlagið á olíuflutningunum? Venjulega er það svo, að þessu ræður ráðherra eða m. ö. o. ríkisstj. á einn eða annan hátt. Það þýðir, að það er ríkisstj., sem ræður því, hvort það er gróði eða hvort það er tap eða hvort það rétt ber sig að flytja olíu til landsins. Það er á valdi ríkisstj. Ég veit ekki, hvort það er nokkur ósvífni að spyrja að því: Hafa þessi félög, sem ætla að eignast þessi olíuflutningaskip, fengið nokkra tryggingu hjá ríkisstj. um, hvers konar pólitík yrði rekin í þessu máli, t. d. ef ríkisstj. lofaði því, að að svo miklu leyti sem verðlag kæmi undir opinbert eftirlit hér á Íslandi, verðlag á flutningafrögtum, þá yrði alltaf haldið sér við heimsmarkaðsverð? Er einhver trygging þarna fyrir? Við skulum hugsa okkur, að ríkisstj., sem sitji hér að völdum, væri á móti dýrtíð. Við skulum hugsa okkur annað eins, - ég veit, að það þykir hæstv. fjmrh. voðalegt, - en við skulum segja, að hún tæki upp á þeim fjanda að lækka fragtina. Það væri ægilegt ástand, ef hún tæki upp á þeim fjanda að lækka fragtir t. d. með olíuflutningaskipum. Og við skulum segja, að þeir, sem eiga olíuflutningaskipin segðu: Ja, það borgar sig ekki að vera að flytja upp á þessar fragtir - og álitu, að þeir ættu ekki að flytja upp á þær spýtur, sem Skipaútgerð ríkisins gerir, jafnvel að taka tap, þó að þeir gætu borið það vel, af því að þeir hefðu haft gróða áður, og við skulum segja, að þeir hótuðu að leggja skipunum vegna þess. Það er ýmsum olíuskipum lagt víða um heim. Hvað gerir ríkisstj. þá? Mundi ríkisstj. horfa upp á það, að hægt væri að leggja svona skipum, sem ríkið er í 100 millj. kr. ábyrgð fyrir? Hvernig yrðu þeir samningar, sem hæstv. ríkisstj. mundi gera við svona skipaeigendur? Mundi hún tryggja sér það, að svo framarlega sem þessir eigendur skipanna ætluðu af einhverjum ástæðum að leggja þeim, þá gæti ríkisstj. samstundis yfirtekið flutningana? Ég vil minna á, að það hefur meira að segja komið fyrir, að Eimskipafélagsskipunum hefur verið lagt, sem sé í verkföllum, og Eimskip með sínar 150 millj. kr. skuldlausar eignir hefur ekki álitið, að það gæti gengið að kröfum sjómanna; það hefur ranglega álitið það. Ég býst við, að slíkt gæti ef til vill komið fyrir eigendur olíuflutningaskipa líka. Hvað hefur ríkisstj. tryggt sér í slíku sambandi, og hvernig mundi hún ganga frá samningum um svona olíuflutningaskip? Ég vil vekja athygli hæstv. ráðh. á því, að ef við látum einn eða tvo einkaaðila fá öll völdin með allan flutning á olíu til landsins, þá erum við líka á vissan hátt að ofurselja okkur í hendur slíkum einkaaðilum. Það er þess vegna rétt frá upphafi, að við tryggjum mjög vel okkar aðstöðu hvað þetta snertir, að við tryggjum það, svo framarlega sem eigendurnir af einhverjum ástæðum, hvaða ástæðum sem er, kynnu að stöðva rekstur svona skipa, þá hafi ríkið rétt til þess samstundis að yfirtaka reksturinn á þeim, og það virðist ekki vera neitt óeðlilegt fyrir ríkið, sem gengur í 100 millj. kr. ábyrgð, að tryggja sér slíkt. Þá eru komin þarna tvö ákvæði, annað um verðlagið á fragtinni, hitt um trygginguna fyrir að yfirtaka þetta, og ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Mun verða gengið þannig frá því í samningnum við þessa tilvonandi skipaeigendur, í þeim skilyrðum fyrir ábyrgðunum, sem ríkisstj. í þessum lögum fær heimild til að setja, að þetta tvennt verði gert? Því þætti mér vænt um að fá svar við. Svo kom hæstv. ráðh. með þá fsp. til mín, að ef það nú ekki fengist í gegn, að ríkið ætti þessi skip og ræki þau, hver ég álíti þá helzt að ætti að eiga svona skip. Ég minntist satt að segja einmitt á það í minni ræðu, að ég gæti vel hugsað mér almennari samtök, annars vegar t. d. Samband ísl. samvinnufélaga og hins vegar almennari samtök með hin. En ég vil líka benda hæstv. ráðh, á, að þarna kæmi ákaflega vel til mála líka, að bæirnir ættu að sínum hluta eitthvað í svona fyrirtækjum eins og þessum. Líka kæmi vel til mála að hafa almennt útboð viðvíkjandi hlutafé, og náttúrlega kæmu alveg sérstaklega til greina allir þeir, sem á einhvern hátt nota eða hafa hagsmuna að gæta af olíu, benzíni og öðru slíku, þar með bæði útvegsmenn landsins, sjómenn, bílstjórar og aðrir slíkir. Það er engum efa bundið, að því almennari sem svona samtök eru, því meira sem fjöldinn í gegnum sín samtök eða sem einstaklingar er þarna aðili að, því minni hætta er á, að þetta verði einokunarklíka, sem á þetta og ræður því, og það var sú hætta, sem ég var að benda á. Og þegar sú einokunarklíka er þar að auki svona skyld stjórnarflokkunum, sjálfu stjórnarvaldinu í landinu, og ráðherrarnir svona viðkvæmir fyrir þessum einokunarklíkum, þá getur einmitt verið hætta á ferðum. Hæstv. fjmrh. talaði með dálitlum þjósti um, af hverju menn væru svona hikandi að heimila Eimskipafélaginu eða öðrum slíkum að eiga þarna í. Það hefur nú ekki komið neitt sérstaklega mikið hik fram í sambandi við það, ef það væri á annað borð ekki ríkið, sem ætti þetta. En ég býst við, að að svo miklu leyti sem menn hafi verið eitthvað hikandi, þá hafi það nú kannske meðfram verið af því, að þeir væru ekki alveg búnir að gleyma því, sem stjórnarblöðin sögðu í sumar. Stjórnarblöðin, Framsóknar og íhaldsins, vöruðu þjóðina beinlínis við því, sitt í hvoru lagi, og eitt fyrir bæði og bæði fyrir eitt, að það væri alveg stórhættulegur hlutur að láta olíufélögin og þá, sem þar kæmu nálægt, hafa mikið með olíuflutninga að gera, og Framsfl. og hans blað sáu alveg sérstaklega tækifæri til þess að sýna fram á, hve ægilegt það væri að láta Eimskipafélagið koma nærri flutningunum. Sem sé, stjórnarflokkarnir og stjórnarblöðin voru að afhjúpa hvort annað á víxl um, hvílík uppgrip það væru, sem þessi félög og þeir, sem eitthvað kæmu nærri flutningum, hefðu af þjóðinni, hvernig þau rökuðu peningum af henni með þessum flutningum. Og þó að hæstv. fjmrh., Framsfl. og Sjálfstfl. og stjórnin séu búin að gleyma öllu, sem þau sögðu í sumar, og allt sé fallið í ljúfa löð og fullkomin sætt orðin á kærleiksheimilinu, þá er ekki alveg víst, að allir aðrir séu búnir að gleyma því, sem þeir sögðu hver um annan þá. Hæstv. fjmrh. talaði hins vegar mjög litið um sementsverksmiðjuna og þau hliðstæð dæmi, sem ég nefndi um tvískiptinguna á íslenzku atvinnulífi og milli stjórnarklíknanna. Ég verð nú að segja, að mér finnst það hart, þegar maður ber það á ríkisstj. hér, að hún sé að guggna á því að útvega lán til sementsverksmiðjunnar, að líkindum vegna þess, að ameríska auðvaldið samkv. þess stefnu í Marshallmálunum og samkv. yfirlýstri stefnu, sem það knúði ríkisstj. til þess að ganga inn á í fyrra í sambandi við Framkvæmdabankann, heimti, að sementsverksmiðjan sé ekki ríkiseign, og ég spyr hæstv. ríkisstj., hvort hún ætli að láta undan þessum kröfum, á svipaðan hátt og hún hefur verið að láta undan og tvístíga í sambandi við áburðarverksmiðjuna, og hæstv. fjmrh. fæst ekki til að svara. Hæstv. fjmrh. hefur heimild frá Alþingi til að taka lán til sementsverksmiðjunnar, og ég býst við, að það lán sé einhvers staðar á milli 50 og 100 millj. kr., - man það nú ekki lengur, það breytist nú svo verðlagið á þessu frá því að það er samþykkt, - og við erum að ræða um aðra 100 millj. kr. ábyrgð og 100 millj. kr. lán og vildum fá að vita, hvernig gengi með þetta. Er það nokkuð undarlegt, þó að við komum fram með fsp.? En ég þykist hins vegar vita, að það er bara ein ástæða til þess, að hæstv. fjmrh. svari ekki. Þögn hans er alveg ótvíræð. Ef þetta væri eitthvað ósatt, sú tilgáta, sem ég kom með, að Ameríkanarnir vildu fara sömu leiðina með sementsverksmiðjuna og með áburðarverksmiðjuna, þá mundi hæstv. ráðherra áreiðanlega hafa sagt, að það væri ekki fótur fyrir þessu, sem ég hefði sagt, og þetta væri bara venjuleg illmælgi um ríkisstj. Ég býst við. að hans þögn þýði -  En það, sem mér finnst það alvarlegasta í sambandi við öll þessi mál, er prinsipið um tvískiptinguna viðvíkjandi einokunarauðmagninu hér í Rvík og þjónusta ríkisstj. við það. Ég sé alveg á hæstv. ráðh., að hann er sjálfur farinn að finna til þess, hvað þetta er áberandi, að hann vill helzt ekki fara inn á að ræða þau mál. Sannleikurinn er sá, að hæstv. ríkisstj. er hvað efnahagsmál snertir meir og meir opinberlega að verða eins konar sameiginleg framkvæmdastjórn fyrir einokunarauðmagnið á Íslandi og meginið af öllum hennar tíma fer í að vera eins konar sáttanefnd, þegar þær tvær klíkur einokunarauðmagnsins hér á Íslandi, sem hafa lagt landið undir sig atvinnulega og efnahagslega, eru að deila og rífast sín á milli. Svo sjáum við árangurinn af sáttunum í frv. eins og þessu hérna, þegar búið er að rífast marga mánuði, þegar einokunarauðmagnið að lokum kemur sameinað fram í gegnum sína framkvæmdastjórn, ríkisstj., hvort sem það er það heppilegasta, sem hægt er að finna út fyrir þjóðina, eða ekki. Ég held það væri ákaflega heppilegt, þegar ríkisstj. væri að sætta í þessum efnum þessa tvo varga, sem eru að rífast þarna innan hennar, að hún myndi stundum eftir því, að hún væri stjórn í ríki, að hún myndi eftir því, að hún ætti að stjórna ríki, sem sjálft getur átt þessi tæki, sem þessir tveir vargar eru að rífast um, og hún þurfi ekki endilega alltaf að skipta bráðinni á milli þeirra beggja. En hún virðist muna betur eftir því, að hún sé framkvæmdastjórn fyrir þessar tvær auðmannaklíkur, heldur en að hún sé stjórn ríkisins. Ég held þess vegna, að þegar þetta mál nú fer til nefndar, þá ætti hv. fjhn. að athuga mjög greinilega þessi atriði, sem ég hér hef minnzt á, bæði viðvíkjandi skipunum, hvort sé um að ræða skip, sem nú þegar séu til og hægt sé að byrja að láta vinna strax, og þar með sé tryggt, að ábyrgðin fari ekki upp fyrir þetta, í öðru lagi, hvernig gengið sé frá réttinum viðvíkjandi verðlagi á olíuflutningunum, og í þriðja lagi, hvaða trygging sé fyrir því, svo framarlega sem eigendurnir af einhverjum ástæðum stöðva svona skip, að ríkið geti tafarlaust yfirtekið rekstur þeirra. Þegar ríkið gengur í 100 millj. kr. ábyrgð til þess að tryggja þjóðinni skip, en lætur það - þ. e. ef meiri hl. Alþingis vill það - vera í eigu einstaklinga, þá verður að vera gengið þannig frá þessum hlutum, að það sé ekki hægt að setja þjóðinni stólinn fyrir dyrnar af hálfu þessara einkaaðila. En hins vegar álít ég, eins og ég hef áður tekið fram, heppilega og rétta fyrirkomulagið, að ríkið ætti þetta og ýmist ríkið tæki þann gróða, sem af því yrði, eða þá léti hann ganga til þeirra atvinnuvega, sem mest þurfa hans með. Ég vil svo eindregið óska þess, að hv. fjhn. athugi mjög alvarlega skilyrðin í sambandi við þetta. Þar með er ég ekki að leggja til að neinu leyti, að þetta mál sé tafið, annaðhvort sé þetta gert strax eða ekki En það þarf að vera gengið örugglega frá því, að það sé ekki verið að búa sér til svo að segja hengingaról með þessu.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð í sambandi við ræðu hæstv. fjmrh. Ég sé, að hann er ekki mættur hér. Ætli hann hafi vikið alveg af þingfundi?  Ég tók eftir því, að hann vék sér með öllu undan að svara þeirri aðalspurningu minni, hvort hann vildi ljá því lið að veita samtökum íslenzkra útvegsmanna þá ríkisábyrgð eða hliðstæða ríkisábyrgð við þá, sem hér er gert ráð fyrir að veita olíufélögunum í sambandi við kaup á olíuskipi, svo að samtök útvegsmanna gætu tekið að sér olíuflutningana til landsins. Hæstv. fjmrh. sá ekki þörf á því að svara þessu, og hygg ég, að fleiri þingmönnum hafi farið líkt og mér að undrast, að hann skyldi ekki víkja að þessu, svo sjálfsagt sem það virðist vera að gefa þeim aðilanum, sem mest á hér undir, tækifæri a. m. k. til jafns við olíuverzlanirnar til þess að eiga kost á að taka þessa flutninga að sér. En hann valdi þann kostinn að vilja ekki ræða það mál. Það eina, sem hann kaus að ræða, var að gera hér tvær athugasemdir í sambandi við það, sem ég sagði hér um rekstur Olíufélagsins h/f og rekstur olíufélaganna almennt. Hann reyndi að afsaka það, þegar Olíufélagið h/f á sínum tíma í sambandi við gengisbreytinguna verðlagði einn olíufarm, sem þá kom til landsins, rösklega 1.6 millj. kr. of hátt að dómi undirréttar, sem hafði fjallað um málið. Skýringar hæstv. ráðh. á þessu atriði voru þess eðlis, að ég hygg, að flestir, sem á hlýddu, séu nokkurn veginn jafnnær eftir þær skýringar, nema þá helzt um það, að dómstólarnir séu farnir að leggja þetta olíufélag alveg sérstaklega í einelti og vilji ekki heimila því þann rétt, sem öllum öðrum hafi verið heimilaður í sambandi víð gengisbreytinguna. Þessar skýringar hæstv. ráðh. eru vitanlega með öllu ófullnægjandi. Það liggur alveg ótvírætt fyrir, að þetta olíufélag, sem flutti stóran olíufarm til landsins um það leyti, sem gengisbreyting var samþ., taldi sig hafa greitt þann olíufarm, sem þarna kom til landsins, með hinu nýja gengi, eftir að gengisbreytingin hafði verið gerð, þó að ótvíræð sönnunargögn lægju fyrir um, að það hafði greitt olíufarminn áður en gengisbreytingin var gerð og því átti að selja olíuna á því lægra verði, sem áður gilti. Það var aðeins um þetta deilt, og alveg ótvíræð gögn lágu fyrir um það, að olíufarmurinn hafði verið greiddur áður en gengisbreytingin var gerð. og það var þetta, sem réð úrslitum, og því var það, að dómur undirréttar féll á félagið í þessu efni. Og það er, eins og ég sagði, furðulegt, að ráðherra á Íslandi skuli leyfa sér að ætla að halda uppi vörnum fyrir þetta, sem liggur svona skýrt fyrir, og vilja jafnvel verðlauna þau félög, sem svona haga sér, með stórfelldri ríkishjálp til þess að taka að sér einokunarvald í sambandi við flutninga á olíum. Það sama er um hitt atriðið, sem hann reyndi að afsaka í sambandi við verzlunarhætti Olíufélagsins h/f, það sem gerðist á s. l. sumri. Það er líka alveg óumdeilt atriði, að Olíufélagið h/f varð þá að skila aftur til viðskiptamanna sinna um 700 þús. kr., sem var of hátt reiknuð fragt á einum tilteknum olíufarmi. Hæstv. ráðh. reynir að afsaka þetta með því, að félagið hafi að vísu samið um nokkra lækkun á frögtum frá því, sem þá var mjög algengt að taka, og það má vel vera, en svo hafi félagið einnig sótt um leyfi til þess að mega taka þessa lækkun, sem það náði á fragtasamningi sínum, og leggja féð í sjóð í því skyni að kaupa fyrir það olíuskip, en hins vegar hafi þetta leyfi ekki fengizt og þá hafi félagið aftur skilað upphæðinni. Það liggur þá alveg glöggt fyrir, að olíufélagið, - hann viðurkennir það auðvitað, sem er ekki hægt í rauninni að bera á móti, - að það hefur tekið þessari upphæð of mikið og segist að vísu hafa gert það í þessari góðu meiningu. En það er hitt, sem liggur líka jafngreinilega fyrir, að það skilaði ekki þessari upphæð fyrr en búið var að kæra félagið. Það kom ekki af sjálfu sér og skilaði upphæðinni. Það var búið að kæra félagið fyrir, að það hefði tekið of háa fragt. Það var búið að standa í blaðaskrifum hér um þetta mál í langan tíma, og þeir, sem olíuna höfðu keypt, höfðu þurft að borga hana á hærra verði en verðlagsákvæðin leyfðu að selja olíuna á, þær reglur höfðu því verið brotnar, og það mátti til með að skila hverjum einum, sem olíuna hafði keypt, þessum fjármunum aftur. Þetta eru staðreyndir, sem ekki er hægt undan að hlaupa þrátt fyrir allar ráðherraskýringar á þeim. Nú vil ég engan veginn halda því fram, að þetta olíufélag, sem þetta hefur hent, sé í eðli sínu neitt verra en hin olíufélögin, því að þau hafa staðið yfirleitt saman að því að reka olíusöluna þannig á Íslandi, að hún hefur verið útvegsmönnum hér alltaf miklu óhagstæðari en olíusala í nálægum löndum. En þetta er aðeins dæmi um það, hvernig þessi stóru samtök hafa notað sér einkaaðstöðu sína, því að þau hafa fylgzt svo að, að það má tala þar um einkaaðstöðu til olíuverzlunar á Íslandi. Og vegna þess að þessi dæmi liggja ótvírætt fyrir, þá er ég því gersamlega andvígur, að ríkissjóður sé nú að ábyrgjast allt að 100 millj. kr. til þessara aðila til þess að gefa þeim alveg ótvíræðan einokunarrétt til flutninga á allri olíu til landsins. Ég veit líka, að það eru til möguleikar bæði fyrir ríkissjóð og eins fyrir samtök útvegsmanna að taka þessa þjónustu að sér án þess að þurfa að fara þessa nauðungarleið, og ég vil vona, að sú n., sem nú fær mál þetta til athugunar hér í d., athugi einmitt um þær leiðir, til þess að hægt sé að koma þessu nauðsynjamáli betur fyrir en lagt er til í frv. ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. fór ekkert inn á að gera athugasemdir við það, að tvö 18 þús. tonna olíuflutningaskip gætu flutt hingað til landsins um 430 þús. tonn á ári, en olíunotkun landsmanna sjálfra mundi vera um 150 þús. tonn. Síðan heldur hann fast við það, að það olíumagn, sem þessi tvö olíuflutningaskip geti flutt auk þess sem þau þurfi að flytja fyrir Íslendinga, ætli þau að flytja fyrir aðrar þjóðir og hefja þannig siglingar á olíuverzlunarsviðinu fyrir aðrar þjóðir. Hann vildi bera brigður á, að það væri mikið um, að Kínverjar og aðrir, sem ynnu fyrir lágt kaup, væru á olíuflutningaskipaflota heimsins, en hann má alveg trúa því, ef hann hefur ekki aflað sér upplýsinga um það, að það er rétt. Meginhlutinn af skipshöfnum þessara skipa er Kínverjar og Suður-Ameríkumenn, sem vinna þar fyrir mjög lágu kaupi, svo að það er næsta ólíklegt, að íslenzkir aðilar, sem rækju slíka flutninga í gróðaskyni, tækju upp slíka samkeppni. En kæmi það þá okkur Íslendingum nokkuð við, ef þessi tvö skip, sem íslenzka ríkið hefði hjálpað til þess að einkaaðilar eignuðust, væru rekin með hálft verkefni? Eru ekki allar líkur til þess, að þó að þau hefðu ekki verkefni nema fyrir hálft árið, þá yrðu þau látin hafa það ríflega álagningu á olíuna, að þau yrðu látin bera sig? Og á hvern kæmi sú byrði? Hún kæmi á íslenzkan sjávarútveg. Það er þess vegna mál, sem okkur kemur við, ef þarna er verið að kaupa tvö skip, þegar ekki þarf nema eitt, ef það skyldi reynast svo, að þau treystu sér ekki til að fara út í hina erlendu samkeppni, heldur láta sér nægja hið hálfa verkefni og sulla þess vegna meiri álagningu á vöruna, sem þau flytja, og láta það bitna á íslenzku atvinnulífi, sem er í nauðum statt. Hæstv. ráðh. hafði engin rök í þessu önnur en þau að segja: Norðmenn eru mikið komnir út í olíuflutninga fyrir aðrar þjóðir, og úr því að Norðmenn geta það, þá eigum við líka að geta það. - Eftir sömu röksemdafærslu ættum við líka að geta haft olíu til sölu hér á sama verði og Norðmenn, en það höfum við ekki getað. Það er þess vegna hætt við því, að okkur takist ekki það, sem Norðmönnum kann að takast á þessu sviði. Hæstv. ráðh. spurði, hvort mönnum fyndist þetta ekki nokkuð eðlilegir aðilar, S. Í. S., sem á flutningaskipastól, og Olíufélagið h/f og svo Eimskipafélag Íslands með sinn myndarlega skipastól og Shell og Olíuverzlun Íslands. Jú, það má segja það, að ef þessi starfsemi er á höndum einstakra aðila, þá sé það ekkert fráleitt. að slíkir aðilar fari með þetta hlutverk. En það er búið hér eftir góðum heimildum að upplýsa, hvernig olíufélögin hafa reynzt í þessari þjónustu. Það eru stjórnarblöðin, sem eru heimildirnar. Það er álíka góð heimild og þetta stjfrv., sem hérna liggur fyrir. Morgunblaðið upplýsti, að mörg hundruð þús. kr. gróði væri tekinn umfram það, sem þyrfti, af einum olíufarmi. Tíminn upplýsti alveg á sama hátt, að það væri milljónagróði, sem Shell og BP styngju í sinn vasa af olíuflutningunum til landsins. Og þó að Olíufélagið h/f yrði að skila til sjómanna 700 þús. kr. mismun á þeirri fragt, sem það vildi reikna sér og taldi normalfragt, jafna þeim frögtum, sem Shell og BP bjuggu þá við, þá varð bara eftir skuturinn hjá Shell og BP að skila samsvarandi upphæðum, sem þau hefðu átt að geta skilað alveg eins. En það er einn aðili enn, sem á myndarlegan skipastól á Íslandi. Það er Skipaútgerð ríkisins. Og Skipaútgerð ríkisins á meira að segja tankskip, sem annast olíudreifingu með ströndum landsins og gerir það í samkeppni við skip, sem Shell h/f á. Nú hefur verið upplýst hér á Alþ., að Þyrill, tankskip skipaútgerðar ríkisins, hefur sömu taxta á olíuflutningum til Faxaflóahafna eins og Skeljungur hefur, en Þyrill hefur aftur lægri taxta á olíuflutningum en Skeljungur. þegar kemur til Vestfjarðahafna, Norðurlandshafna og Austfjarðahafna. En er þá ekki þetta skip rekið með tapi? Nei, þrátt fyrir það þó að skipaútgerð ríkisins spari landsmönnum, sem fá flutta olíu með Þyrli, hundruð þús. kr., þá er samt 600 eða 700 þús. kr. gróði á rekstri Þyrils. Þegar svo hæstv. ráðh. talar um það, hvort hann telji heppilegt, að íslenzka ríkið gerist nú kaupandi að olíuflutningaskipi og taki þannig að sér olíuflutninga til landsins, þá segir hann: Ég tel ekki heppilegt, að ríkið kaupí olíuflutningaskip, en leiði hjá mér að rökstyðja það. - Af hverju er nú hæstv. ráðh. að hlífast við að rökstyðja þetta? Þetta er mikils vert atriði. Hann hefur þó vitneskju um það, að skipaútgerð ríkisins, það hreina ríkisfyrirtæki, á lítið tankskip og græðir á því hundruð þúsunda og hefur þó taxta sína lægri en skip einkaframtaksins. Það eru líkur til, að skipaútgerð ríkisins gæti grætt margar milljónir á því að fá þá ríkisábyrgð, sem hér er lagt til, 100 millj. kr. ríkisábyrgð til þess að kaupa - við skulum segja tvö tankskip. Ég held, að það væri miklu eðlilegra, og ég er nærri því sannfærður um. að það væri hægt að fá þingvilja fyrir því, að þessu frv. væri breytt í það form í n., að skipaútgerð ríkisins fengi ábyrgð ríkisins til þess að kaupa tvö tankskip til þess að annast alla olíuflutninga til landsins og þá að taka upp samkeppni, sem hæstv. ráðh. gerir sér vonir um að sé fært að taka upp, við olíuflutningaskip annarra þjóða. En í sambandi við það langar mig til að spyrja um eitt, og það er þetta: Að vissu leyti er praktískara, að aðili, sem annast olíuflutninga, hafi tvö olíuflutningaskip heldur en eitt, og það er vegna þess, að ef olíuflutningatankskip hefur flutt hráolíu í einni ferð og á svo að flytja benzín í þeirri næstu. þá þarf að kosta geysilega miklu til, til þess að hreinsa tanka skipsins, svo að hægt sé að skipta þannig um vörutegund í sama skipi. Það þarf fleiri dælukerfi og skipið verður dýrara, ef þetta á að geta gerzt, án þess að flutningar tefjist, og hreinsunin þarf að vera mjög vandlega framkvæmd og kostar ærið fé. Er hæstv. ráðh. kunnugt um, að það eigi að vera samvinna milli eigenda þessara tveggja tankskipa, sem hér er um að ræða, um það, að annað skipið skuli standa í stöðugum flutningum með hráolíur og hitt skuli taka að sér benzín- og steinolíuflutninga, eða einhver slík samvinna, sem komi í veg fyrir þá örðugleika, sem eru á því að skipta um eina olíutegund og til annarrar? Ef slík samvinna er til milli þessara fyrirtækja, sem ríkið ætlar sér að ganga í ábyrgð fyrir, þá er það til bóta og hefur verulega þýðingu fyrir það verðlag, sem atvinnulífið kæmi til með að njóta á olíunum. En ég held, að til þess að ná þessum ávinningi væri miklu hentugra, að einn aðili, eins og t. d. skipaútgerð ríkisins, ætti bæði skipin og mundi þá alveg tvímælalaust taka upp þá hagkvæmustu rekstraraðferð, að því er þetta snerti, að hafa verkaskiptingu með skipunum, sem ég tel að mjög sé ólíklegt að verði gert hjá hinum tveimur eigendum, því að ég hef ekki fengið neinar upplýsingar um, að nein skynsamleg samvinna sé tryggð fyrir fram þarna á milli. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en aðeins láta í ljós, að ég tel heppilegra en það, sem ætlazt er til með þessu frv., að skipaútgerð ríkisins fengi 100 millj. kr. ríkisábyrgðarheimild til þess að kaupa tvö tankskip, og ég tel líka heppilegra, ef ríkisábyrgðin yrði veitt olíusamlögum útvegsmanna og sjómanna. Ég tel þess vegna, að hæstv. ríkisstj. hafi eins og oft áður hitt á óheppilegustu leiðina í málinu.