Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jónas Jónsson) Herra forseti. - Þetta mál lýtur að því, að haldið verði áfram þeirri stefnu, sem tekin var upp fyrir 14 árum, að ríkið keypti nokkrar lóðir við Lækjargötu og þar í grennd. Nú stendur þannig á, að húsið Fríkirkjuvegur 11 fór nýlega úr einkaeign og komst þá í hendur templara, en hefur síðan verið leigt ríkinu. Þegar hið æðsta vald var flutt inn í landið, kom til mála að kaupa þetta hús fyrir ríkisstjórabústað, og hefði orðið, ef Bessastaðir hefðu ekki boðizt með þeim hætti sem kunnugt er. Nú álít ég það samt sem áður æskilegt, að ríkið eigi þessa lóð. Ég tala um það fyrst og fremst sem lóð, þar eð þetta er timburhús, sem innan tíðar gengur úr sér. Ríkið á nú lóðir þarna í nágrenni, og væri æskilegt, að það gæti eignazt sem flestar. Nú er þessi lóð auðvitað allmiklu dýrari en hún var, þegar hún var síðast seld, en við því er ekkert að segja. Fjvn. hefur ekki þótt rétt að orða till. eins ákveðið og gert var í upphafi. Það er lagt á vald ríkisstj. að gera þessi kaup, ef viðunandi samningar takist. En mér virðist, að þótt n. hafi nú kannske ekki fé aflögu til þessara kaupa, þá liggi ekkert á að gera þau, einungis ef það er ákveðið, að það skuli gert í framtíðinni. Það getur verið freisting fyrir templara að selja einhverjum þetta nú þegar, og þegar þess er gætt, að nú vilja margir leggja fé í fasteignir, virðist nokkur hætta á, að þessi lóð lendi nú í einstaklings eign aftur og þar með missi ríkið húsnæði, sem það hefur haft fyrir skrifstofur. En ég þekki af eigin reynslu, síðan ég var í bæjarstjórn, að bærinn á mjög erfitt með að fá lóðir. Til dæmis gekk illa að fá lóð undir hina fyrirhuguðu ráðhúsbyggingu, og nú mun bærinn vera að hugsa um að reisa skrifstofubyggingu á mjög leiðinlegum stað. Enn fremur mun nú vera nokkur hætta á, að þessi eign verði seld útlendingum, ef ekkert er að gert. Svo mun þó háttað, að mörgum í reglunni er húsið ekki útfalt. Þeir hafa lagt mikið á sig til að eignast það, en samt mundu þeir helzt kjósa, að það færi til ríkis eða bæjar, ef það yrði selt, og þeir mundu þá ekki gera það að neinu skilyrði, að kaupin yrðu gerð strax, einungis ef það væri tryggt, að þau yrðu gerð af þessum aðilum. Ég vænti, að þessu verði vel tekið af hæstv.ríkisstj., sem hefur miklar ráðagerðir að ýmsu leyti, en læt nú þessi orð nægja að sinni.

Forsrh. (Ólafur Thors) Ég hefði fyrir mitt leyti verið því fylgjandi, að ríkið keypti þessa húseign. Það átti kost á henni fyrir skömmu á 136 þús. kr. Þá var háttv.flm. þessarar till. erlendis, að öðrum kosti hefðu þessi kaup þá verið gerð, ef að líkum lætur. Ég sjálfur gat þá ekki beitt mér fyrir þessu máli, þar eð ég er sonur þess manns, sem átti eignina. En þótt ég hefði getað aðhyllzt kaup á þessari eign fyrir lágt verð, þá er ekki víst, að ég fallist á að kaupa hana á 1½ millj. kr., og mun hún þó vart föl við því verði. Ég álít, að þeir hugsjónamenn, sem réðust í að kaupa þessa eign, eigi mestan rétt á henni - og þeir einir. Ég er hins vegar ekki viss um, að síðar kunni ekki að verða álitið, að óhyggilegt hafi verið að slá þessum kaupum frá, en allt um það er ég ekki reiðubúinn að greiða atkvæði með því að kaupa á þessu verði. Ég held, að þeir, sem nú eiga eignina, eigi að eiga hana á meðan þeir ekki, af fúsum vilja, kjósa að láta hana af hendi. Þetta er mín skoðun sem alþingismanns. Sem utanrrh. vil ég segja það, að ég dreg mjög í efa, að það sé talin eðlileg ráðstöfun þeirrar samkundu, sem í mörg ár hefur átt kost á að kaupa þessa eign fyrir lítið af því, sem nú á að borga fyrir hana, að hún taki frumkvæðið að því að kaupa eignina með þeim rökum einum, að umboðsmaður vinnuveitenda þjóðarinnar vilji kaupa hana. Ég tel því vel farið, að ef meiri hl. hæstv.Alþ. leikur hugur á að kaupa eignina, yrði þetta mál ekki útkljáð í dag, en rætt betur á þeim vettvangi sem við getum hispurslaust talað um öll drög málsins. Mun ég svo greiða mitt atkv. eins og ég hef gert grein fyrir. Ég met þá tilhneigingu, sem fram kemur í till.hv.þm., að geyma ríkinu til handa verðmæta eign, sem ég álít, að það ætti að eiga, en tel utanrrh. skylt að óska eftir frekari viðræðum við hv.þm., og þá á öðrum vettvangi, áður en endanleg ákvörðun verður tekin. Vildi ég svo óska, að ekki færu fram um þetta langar sérstakar umr. að þessu sinni.

Forseti (GSv): Hæstv. forsrh. hefur óskað eftir því, að málið yrði ekki öllu meira rætt á þessum vettvangi. Vil ég beina þeirri áskorun til þeirra hv.þm., sem taka til máls, að vera sem allra stuttorðastir.

Sigurður Kristjánsson Herra forseti. - Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara, en eins og hv.flm. tók fram, hef ég ekki gefið út sérstakt nál., en það stafar af því, að ég er sammála hv.flm. um það, að mjög sé æskilegt, að ríkið eða Reykjavíkurbær eignist þessa lóð með það fyrir augum að byggja þar myndarlegt hús, helzt mjög glæsilega byggingu, vegna staðarins, sem húsið stendur á, en ekki vegna hússins sjálfs, því að það er gefinn hlutur, að ef Reykjavíkurbær kaupir eignina, mundi það verða til þess að setja þar niður annað hús eða breyta þessu húsi mikið, vegna annarra nota, og hefur reynzt ærið kostnaðarsamt að breyta byggingum til nýrra nota. Af þessum ástæðum hef ég ekki farið að kljúfa n., en lét mér nægja að skrifa undir nál. með fyrirvara. Ég vil taka það fram, að ég hef verið á þingi áður, þar sem talað hefur verið um kaup á þessari eign. Þegar við höfðum þarna skrifstofur S.Í.F., var þeim félagsskap boðin þessi eign til kaups. Var gert ráð fyrir, að hún mundi kosta okkur svo sem 160 þús. kr., en ég taldi það tilboð um að gefa okkur eignina, því að hún átti að greiðast í 6% greiðslum á 30–40 árum, og voru það taldir mjög hóflegir vextir þá. Sótti ég þá fast, að þessi félagsskapur keypti eignina með þessum vildarkjörum, en lenti þar í minni hl. Mun það vera svo, eins og ég held, að hæstv.forsrh. hafi tekið fram, að ríkið hafi síðar átt kost á því eins og aðrir að fá eignina fyrir þetta fé, en hafi aldrei sýnzt að notfæra sér það. Nú fór samt sem áður svo, að það fundust nógu hyggnir menn til að kaupa þessa eign. Mér er ekki enn þá ljóst, hverjir eru eigendur þessarar eignar nú. Í grg. segir, að góðtemplarareglan eigi hana, en hvort það er reglan í heild, einstakir menn úr henni eða einstaka deildir liggur ekki ljóst fyrir, og það er erfitt að tala um seljendur, meðan maður ekki veit, hver seljandinn er. Það, að ég get ekki greitt atkv. með þessari till. er í fyrsta lagi af því, að hún er þannig orðuð, að hæstv.ríkisstj. mundi geta ráðið því sjálf, hvort hún keypti eða ekki, því að ef eignin fæst með viðeigandi samningum, verður að sjálfsögðu að meta þessa lóð, og það gæti máske orðið 1½ millj. kr., sem e. t. v. þætti nokkuð mikið fé fyrir eina lóð, þótt falleg sé, einkum þegar við það er miðað, að eignin hefur staðið til boða fyrir ekki neitt fyrir fáum árum. Í öðru lagi, ef reglan er orðinn eigandi og verður seljandi að eigninni, er ég ekki viss um, að komizt verði hjá svikum í kaupunum, því að þar sem þessir menn koma inn einum fingri, hafa þeir getað komið inn allri hendinni, og er lítið við það, að hið opinbera ljái þeim nokkurs fangs á sér, því að mér finnst þeir mjög ágengir við okkur í fjvn. og vilji nota sína aðstöðu til að þoka sínum hagsmunum áfram. Mun ég af þessum ástæðum ekki greiða atkv. með till., enda þótt mér hefði þótt æskilegt, að annaðhvort ríkið eða Reykjavíkurbær hefði átt lóðina, til þess að geta reist þar virðulega og fallega byggingu.

Sigurður Einarsson Herra forseti. - Ég er svipaðrar skoðunar og hv.flm. um það, að æskilegt sé, að opinber aðili, ríkið eða Reykjavíkurbær, eigi í framtíðinni að eiga þá lóð, sem um ræðir í þessari till. Ég hef þess vegna ekki af þeim rökum, sem fram hafa verið færð í þessu máli nú, getað sannfærzt um það, að brýna nauðsyn beri til, að ríkið fari að taka á sig milljónaútgjöld í þessu sambandi. Meginröksemdir hv.flm. eru tvær. Í fyrsta lagi, að hætta sé á því, að þessi glæsilega húseign á þessum fallega stað muni lenda í braski, og í öðru lagi, að hætta sé á því, að einhver ótiltekinn erlendur aðili muni komast yfir hana. En mér finnst hér skjóta nokkuð skökku við hjá hv.flm., þar sem hann annars vegar ræðir um það í grg.till. á þskj. 851, hve merkilegur og þjóðnýtur aðili eigi hér hlut að máli, þ. e. templarafélagið, en hins vegar vill hann svo, að þeir selji húsið ofan af sér. Ég held, að ef það er þannig, sem ég efast ekki um, að reglan, sem á húsið, eða einstakir menn innan hennar, starfar á jafnvíðsýnum grundvelli og þar er gefið í skyn, þá sé mjög óvarlega ályktað hjá hv.flm. að telja svo mjög mikla hættu á því, að þeir menn láti þessa glæsilegu eign lenda í braski, og ég álít, að hv.þm. verði beinlínis að telja þann möguleika mjög fjarlægan, að hin virðulega stofnun, sem á þetta hús, fari að braska með það. Þessi stofnun hefur notið ríkisstyrks um langt skeið, og ég held, að það mundi ekki þykja heiðarlegt af reglunni, sem komizt hefur nú yfir þessa ágætu eign, að fara í gróðabrall með hana. Ég er viss um, að reglan mundi við það bíða mikinn hnekki meðal almennings í landinu, ef hún færi út á slíka braut, og er þó svo að sjá, sem hv.flm. sé sannfærður um, að þetta sé yfirvofandi og núverandi eigendur hússins muni ætla sér að leggja á næstunni út í mjög varhugavert gróðabrall með þessa eign. Ég er því þess vegna mótfallinn, að hæstv.ríkisstj. verði heimilað að gera jafnlítilmannlega og raunar heimskulega ráðstöfun. Þá kem ég að öðru atriði þessa máls, og það er fjárhagsleg hlið þess. Hæstv. forsrh. lýsti yfir því, að um það hefði verið rætt að selja húseignina við Fríkirkjuveg 11 fyrir 1½ millj. kr., og ef ríkið færi að kaupa hana nú, yrði það að greiða það verð fyrir hana. Ég vil benda á, að það er ekki eingöngu þetta fé, sem hæstv.ríkisstj. mundi koma til kostnaðar, ef till. yrði samþ., því að jafnhliða því, að hv.flm. flytur þessa till. um að heimila ríkisstj. að kaupa þessa eign, flytur hann aðra till., sem er líkleg til þess að geta kostað ríkissjóð annað eins eða jafnvel meira. Þessi till. á þskj. 851 fer sem sé fram á stuðning til handa templurum, og er sú till. afleiðing hinnar fyrri. Þegar ríkið er búið að kaupa Fríkirkjuveg 11 fyrir 1½ milljón kr., á það að fara að byggja fyrir templara. Þá eru þeir komnir svo á vonarvöl, að ríkissjóður verður að hlaupa undir bagga með þeim og byggja yfir þá. Við vitum, hvað myndarleg fundarhúsbygging kostar nú á tímum í þessari borg. Ég vil benda á, að afleiðing þess að fylgja till.hv.þm. S-Þ. í þessum efnum, mundi verða a. m. k. 3 millj. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð. Þetta er atriði, sem einnig verður að líta á í þessu sambandi. Aðferðin er einkennileg út af fyrir sig, og mætti um hana fara nokkrum orðum, en ég vil þó ekki gera það tímans vegna. Skal ég svo ekki fara um þetta fleiri orðum, en legg til, að þetta mál verði betur athugað, áður en þær till. hljóta samþykki, sem fram eru bornar af hv.þm. S-Þ.

Frsm. (Jónas Jónsson) Herra forseti. - Ég mun, ekki sízt út af ræðu hv.þm. N-Ísf., gera mér far um að koma því til leiðar, að mál þetta verði að lokum rætt á opnum fundi, því að mér sýnist koma fram straumar, sem ástæða sé til að athuga.