Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umfjöllunar, hefur hlotið allítarlega meðferð hér á Alþ. og mun ég því reyna að stytta nokkuð mál mitt, því að við höfum verið þeirrar skoðunar í fjh.- og viðskn. Nd., sem höfum unnið að þessu máli, að það bæri að hraða málinu eins og hægt væri, og við höfum reynt að vinna að málinu samkv. því. Þetta mál, sem hér er til umr., þ.e. frv. til l. um málefni Flugleiða, og hér er flutt af hæstv. ríkisstj., má rekja með einum eða öðrum hætti til hins svokallaða Atlantshafsflugs. Þetta flug er og hefur verið áhættuflug og hefur skapað félaginu margvísleg a erfiðleika. Orsakir þessara erfiðleika hafa verið til umfjöllunar lengi, en það, sem fyrst og fremst kemur þar til, eru ytri skilyrði. Skilyrði á þessari flugleið eru gjörbreytt. Áður ríkti nokkur takmörkun á því hverjir gætu þar flogið, en nú er ekki um slíkar takmarkanir að ræða lengur. Þetta er að sjálfsögðu fyrst og fremst ástæðan. Hins vegar er ýmislegt annað sem ekki hefur hjálpað til í þeim erfiðleikum. Það hefur tekið félagið of langan tíma að laga sig að þessum aðstæðum. Yfirbyggingin hefur verið mikil, það hefur verið ólga meðal starfshópa innan félagsins, og því má segja að ýmislegt í stjórnun félagsins hafi farið miður en gott hefði verið, og ég skal ekki rekja það hér. Hins vegar vil ég segja það, að margt má af þessari sögu læra og það er sjálfsagt að gagnrýna þróun þessara mála. Þar hafa átt sér stað mistök. Hins vegar tel ég, að við ættum að reyna að tæra af þessari sögu. Það er eðli alls atvinnurekstrar að mínum dómi að þegar vel gengur aðlagast kostnaðurinn tekjunum. Menn eyða eftir því sem þeir hafa handa í milli. Það er ýmislegt sem þarf að gera og vantar að gera og kostnaðurinn aðlagast tekjunum. Þegar verr fer að ganga og illa stendur á er aftur á móti erfiðara að koma kostnaðinum niður þegar tekjurnar fara að lækka. Við þetta vandamál hafa Flugleiðir augljóslega átt að stríða, og við getum einnig hugsað okkur svipað dæmi, ef ríkissjóður Íslands og ýmis fyrirtæki í þjóðfélaginu yrðu fyrir slíkum áföllum sem þarna hafa átt sér stað. Ég á von á því, að það mundi standa í ýmsum að aðlaga sig þeim aðstæðum sem þá mynduðust. Ég er ekki að segja með þessu að allt hafi þarna verið rétt gert. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég vil hins vegar viðurkenna það, að hér er um mikið vandamál að ræða sem ég held að væri hollt fyrir ýmsa að setja sig inn í. Það væri mikið vandamál að skera niður fjárlög ríkisins um nokkra milljarða eða nokkra tugi milljarða. Ég býst við að það mundi standa í ýmsum. Það er einnig vandamál að segja upp starfsfólki svo hundruðum skiptir. Þessar andstæður hafa komið fram í þessu máli. Nm. í fjh.- og viðskn. eru, að því er ég best veit, sammála um að það sé ástæða til að hafa miklar áhyggjur af framtíð Atlantshafsflugsins. Ég orðaði það svo, eftir að ég hafði hlýtt á mál manna varðandi framtíð þessa flugs, að það væri svipað og vera staddur á miðunum úti fyrir Austurtandi í hinni frægu þoku sem þar ríkir oft langtímum saman. Menn sjá ekki þar til lands, og mér sýnist að það sjái enginn til lands í þessu máli. Hins vegar hefur verið tekin sú ákvörðun að halda þessu flugi áfram í tilraunaskyni, en formaður stjórnar félagsins, sagði aðspurður, hversu lengi þessu flugi væri hægt að halda áfram, - hann sagði: svo lengi sem vit er í. Auðvitað er erfitt að meta það, hversu lengi er vit í að halda áfram þessu flugi. En ég vil segja það sem mína skoðun, að það er ekki vit í því að ganga svo langt að við sökkvum dýpra og dýpra í skuldafen sem erfitt verður að komast upp úr. Það er vissulega réttlætanlegt að halda þessu flugi áfram af ýmsum ástæðum. Það er réttlætanlegt vegna þess að það er margt fólk sem vinnur við það og hefur mikla hagsmuni. Það gæti einnig verið réttlætanlegt vegna þess að menn sjá bjartari tíð og vonast til að skilyrðin muni lagast. Því miður er ekkert sem bendir til þess, að hinir gömlu góðu tímar, eins og menn orða það, komi aftur á þessari flugleið. Það er ekkert sem bendir til þess, að ríkisstj. Bandaríkjanna muni breyta um flugmálastefnu, svo að ekki er von til að á þessari flugleið verði slíkur hagnaður sem áður var. Hins vegar vita menn að það mun að sjálfsögðu kom að því, að hin stóru flugfélög geti ekki lengur borið uppi það mikla tap sem er á þessari flugleið. En enginn veit hvenær það verður og hvenær markaðurinn verður með eðlileg um hætti. Um þetta getum við ekkert fullyrt á þessari stundu. Ég get út af fyrir sig samþykkt að halda þessu áfram um nokkurt skeið, en ég er sannfærður um að það mun ekki líða á löngu þar til þessi mál koma aftur til meðferðar hér á Alþingi. Ég ætla, herra forseti, ekki að ræða almennt meir um málefni þessa félags og vil því snúa mér að því nefndarstarfi sem við höfum innt af hendi og ég mæli hér fyrir, en undir það skrifa ásamt mér hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, Matthías Á. Mathiesen, Matthías Bjarnason, Ingólfur Guðnason og Albert Guðmundsson. N. hefur rætt þetta mál á allmörgum fundum. Við fengum við upphaf okkar nefndarstarfs bréf frá Flugleiðum hf., dags. 11. nóv. 1980, og stjórnarformaður félagsins, Örn Ó. Johnson, kom á okkar fund, skýrði þetta bréf og sjónarmið félagsins og svaraði ýmsum fsp. og veitti okkur upplýsingar. Þá kölluðum við einnig á fulltrúa frá Starfsmannafélagi Arnarflugs hf., en Starfsmannafélagið hafði ritað n. bréf og komið þar á framfæri ábendingum og óskum, og okkur þótti rétt að tala við fulltrúa þessa félags vegna þessa bréfs og einnig vegna þess að í nál. Ed. komu fram atriði sem varða þessi samtök. Þá kom einnig á fund n. hæstv. samgrh. og veitti okkur ýmsar upplýsingar og svaraði þeim fsp. sem fram komu. Það, sem við höfum fyrst og fremst fjallað um, eru þau skilyrði sem koma fram í nál. frá Ed., og skal ég nú rekja þau nokkuð. Fyrsta skilyrðið er þess efnis, að aukningu hlutafjár ríkisins í 20% verði komið til framkvæmda fyrir næsta aðalfund. Í bréfi Flugleiða hf. segir: „Stjórn félagsins samþykkir fyrir sitt leyti að hlutast til um það, að hlutafjáreign ríkissjóðs í Flugleiðum hf. verði aukin í 20%.“ Má því segja að stjórnin hafi samþykkt þetta atriði. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen og Matthías Bjarnason vilja taka fram, að þeir eru andvígir því að ríkissjóður auki hlutafjáreign sína, og hv. þm. Albert Guðmundsson vill einnig taka fram, að hann telur rétt að auka hlutdeild ríkissjóðs í félaginu í 20% sem tryggingu fyrir áhrifum og eftirliti með rekstri Flugleiða hf. á meðan umrædd fyrirgreiðsla stendur, en telur, að ríkissjóði beri skylda til að selja hlutabréfin þegar fjárhagsstaðan batnar og ríkisábyrgðin fellur brott. Í öðru lagi kom fram í áliti Ed. að starfsfólki eða samtökum þess verði á sama tíma gefinn kostur á að eignast hlutafé fyrir a.m.k. 200 millj. kr. og þannig stuðlað að því að sameiginlegt atkvæðamagn starfsfólks nægi til kjörs eins fulltrúa í stjórn. Stjórn félagsins hefur tjáð í nefndu bréfi og formaður stjórnarinnar á okkar fundi að félagið hafi þegar hrundið í framkvæmd útboði hlutafjár að fjárhæð 234 millj. 974 þús. kr. til starfsmanna félagsins og telur þess vegna að þetta skilyrði sé uppfyllt. Í n. urðu allmiklar umr. um áhrif starfsfólks í félaginu og hvernig það væri best tryggt. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé góð regla í öllum stærri hlutafélögum, að starfsfólk eigi aðild að stjórninni eða fulltrúar starfsfólks, ekki vegna þess að það eigi þar hlutabréf, heldur vegna þess að það sé þar starfandi. Við töldum í n. að það væri mikilvægt að efla samstöðu og áhrif starfsfólks í stjórn félagsins og það mundi verða til þess að auka ábyrgð starfsfólksins og þá mundi félaginu vegna betur. Í þessu sambandi viljum við benda á og fram kemur í okkar nál. það sem stendur í 47. gr. laga um hlutafélög, en þar stendur: „Í samþykktum er heimilt að veita stjórnvöldum eða öðrum rétt til að tilnefna einn eða fleiri stjórnarmenn.“ Þegar hlutafélagalöggjöfin var til meðferðar á Alþ. á sínum tíma þótti rétt að hafa þann möguleika, að starfsfólk gæti átt sæti í stjórnum hlutafélaga, ekki vegna þess að það ætti þar hlutafé, heldur sem fulltrúar starfsfólksins og vinnuaflsins í félaginu. Það er því ekkert því til fyrirstöðu, að starfsfólkið geti kosið eða tilnefnt stjórnarmenn í félag sé það ákveðið í samþykktum viðkomandi félags. Hitt er svo annað mál, að þegar um er að ræða félag sem hefur starfað um langan tíma og ætti að ákveða sjálft að starfsfólkið fái aðild að stjórninni með fullum réttindum, þá er þar um allflókið lagalegt atriði að ræða og mjög líklegt að það mundi teljast stangast á við 77. gr. laganna og yrði litið svo á að það væri verið að takmarka rétt þeirra hluthafa sem fyrir eru í félaginu, takmarka rétt og áhrif þessara hluthafa til þess að tilnefna menn í stjórn. Það er hins vegar ekkert því til fyrirstöðu samkv. núgildandi lögum að starfsfólki verði veitt aðild að stjórnum hlutafélaga án atkvæðisréttar, og við teljum, að starfsfólk Flugleiða hf. eigi að fá tækifæri til að tilnefna fulltrúa á þessum grundvelli, þ.e. á grundvelli laga um hlutafélög, og samþykktum félagsins verði breytt í þessu skyni. Félag allra starfsmanna tilnefni fulltrúa þessa að undangenginni kosningu í þeirra samtök. Þetta viljum við setja fram og koma á framfæri við ríkisstj. og bæta því við þau atriði er fram komu í meirihlutaáliti frá hv. fjh.- og viðskn. Ed. Í þriðja lagi kom fram í nál. fjh.- og viðskn. Ed. að aðalfundur Flugleiða verði haldinn fyrir lok febr. 1981 og kosin ný stjórn í samræmi við breytta hlutafjáreign, en framhaldsaðalfundur haldinn síðar ef þörf krefur. Í bréfi Flugleiða hf. kom fram, að samkv. 67. gr. laga um hlutafélög skal leggja fram ársreikning og skýrslur endurskoðenda á árlegum aðalfundi hlutafélags, og samkv. 10. gr. samþykkta Flugleiða hf. skal leggja ársreikninginn fram á aðalfundi og stjórnin skýra frá hag félagsins á liðnu ári áður en gengið er til stjórnarkosninga. „Í öðru lagi er bent á,“ og nú vitna ég í bréf Flugleiða hf., „að samkv. 18. gr. samþykkta félagsins skipa 9 menn aðalstjórn þess og 3 menn varastjórn. Á aðalfundi 1981 skal kjósa 5 menn í aðalstjórn, en kjörtímabil þeirra 5 manna, sem úr stjórn félagsins ganga þá, lýkur fyrst við lok aðalfundar það ár. Kjörtímabil þeirra fjögurra manna, sem kosnir voru í stjórn félagsins á aðalfundi 1980, er til loka aðalfundar 1982. Af tæknilegum ástæðum er fyrst hægt að reikna með því að ársreikningur félagsins geti legið fyrir í apríl 1981, og er því fyrirsjáanlega ekki raunhæft að boða til aðalfundar fyrr en í apríl á næsta ári. Með vísan til framanritaðs samþykkir stjórn félagsins að hraða nauðsynlegum undirbúningi aðalfundar 1981 og boða til hans svo fljótt sem mögulegt er.“ Síðan kemur: „Stjórn félagsins tekur þó fram, að ef það er ófrávíkjanleg krafa ríkisstj. að til aðalfundar félagsins verði boðað og hann haldinn fyrir lok febr. 1981 og þeir stjórnarmenn, sem kjósa skal á þeim fundi, verði kosnir þá þegar, er stjórnin reiðubúin til að boða til aðalfundarins með dagskrá þar að lútandi sem þá verði tekin ákvörðun um á fundinum.“ Það þótti rétt að reyna að afla lagalegra skýringa á þessu atriði og fengum við í okkar hendur bréf það varðandi, sem hæstv. samgrh. fékk, og vil ég vitna í það hér. Þar kemur fram: „Í 67. gr. laga nr. 32/1978, um hlutafélög, segir, að aðalfund skuli halda eftir því sem samþykktir ákveða, þó aldrei sjaldnar en einu sinni á ári og aldrei síðar en innan 9 mánaða frá lokum hvers reikningsárs. Á aðalfundi skal leggja fram ársreikninga og endurskoðunarskýrslu. Samkv. upphafi 10. gr. samþykktar Flugleiða hf. frá 28. 4. 1980 skal halda aðalfund eigi síðar en 30. júní ár hvert. Stjórn Flugleiða telur útilokað, að ársreikningur geti verið tilbúinn í febrúar 1981 og er það án efa rétt. Hins vegar er ekkert því til fyrirstöðu, að haldinn verði aukafundur í febrúarmánuði, sbr. 68. gr. l. nr. 32/1978 og 12. gr. samþykktanna. Samkv. 2. mgr. 47. gr. laganna skal hluthafafundur kjósa stjórn hlutafélags. Ekki er lagaskilyrði að það sé aðalfundur hlutafélagsins. Samkv. 18. gr. samþykktanna skipa 9 menn stjórn félagsins og auk þess eru varamenn þrír. Kjörtími aðatmanna er tvö ár, en varamanna eitt ár. Aðatmenn skiptast í tvo hópa. 4 aðalmenn eru kosnir á aðalfundi 1980 og kjósa skal 5 menn á aðalfundi 1981. Ef kjósa á alveg nýja stjórn á hluthafafundi í febr. eða aðalfundi í apríl er ekki annað til ráða en að öll stjórnin, bæði aðalmenn og varamenn, segi af sér stjórnarstörfum, sbr. 48. gr. laganna, miðað við hluthafafund í febr. eða aðalfund í apríl. Í þessu sambandi vil ég benda á, að í samþykktum Flugleiða hf., 17. gr., er ákveðið að samþykktum félagsins megi breyta á hluthafafundi þar sem hluthafar, sem hafa umráð yfir 2/3 hlutum hlutafjárins, eru mættir og tillaga hlýtur 4/5 hluta greiddra atkv. Þessi heimild nær til stjórnarkjörs. Í þessu sambandi vil ég benda á 2. mgr. 47. gr. laganna, en þar segir, að í samþykktum megi feta stjórnvöldum að nefna til einn eða fleiri stjórnarmenn, þó aldrei meiri hl. Ef ákveðið verður að fresta breytingum á stjórn til aðalfundar í apríl þurfa aðeins þeir 4 stjórnarmenn, sem kosnir voru í apríl, að segja af sér, þar sem kjörtímabil annarra stjórnarmanna rennur út á fundinum.“ Þetta var álit Benedikts Sigurjónssonar á þessu atriði sem mér þykir rétt að vitna til. Í því er í reynd ekkert annað gert en að rekja staðreyndir samþykkta og staðreyndir laga, og má af því sjá að það er ekkert því til fyrirstöðu að haldinn sé hluthafafundur í febr. sem taki á dagskrá stjórnarkjör í hlutafélaginu Flugleiðum hf. Í fjórða lagi kom fram í nál. frá Ed. að starfsmannafélagi Arnarflugs væri gefinn kostur á að kaupa hlut Flugleiða í Arnarflugi. Um það segjum við í okkar nál.: „ Nm. eru sammála um að Starfsmannafélagi Arnarflugs sé gefinn kostur á að kaupa hlut Flugleiða hf. í Arnarflugi hf.“ Matthías Á. Mathiesen tekur fram að óeðlilegt sé að gera þær kröfur til fyrirtækis, sem leitar aðstoðar ríkisins, að það selji eignir sínar nema til þess að bæta fjárhagsstöðu eða koma fram stefnumótun löggjafans. Að því tilskildu er eðlileg t að starfsmönnum viðkomandi fyrirtækis sé gefinn kostur á að kaupa hlutabréfin. Í bréfi Flugleiða hf. kemur fram að forráðamenn þeirra eru tilbúnir að ganga til viðræðna um þetta mál, og við erum því sammála, sem kom fram í nál. frá fjh.- og viðskn. Ed., að starfsmönnum þessa félags verði gefinn kostur á að kaupa þessi hlutabréf. Í fimmta lagi kom fram í nál. fjh.- og viðskn. Ed. að ársfjórðungslega verði ríkisstj. gefið yfirlit yfir þróun og horfur í rekstri Flugleiða. Um þetta eru allir sammála og stjórn félagsins telur þetta eðlilegt og því ekki meira um það að segja. Í sjötta lagi kom fram í nál. Ed., að „fram fari viðræður ríkisstj. og Flugleiða um nýjar reglur varðandi hlutafjáreign í fyrirtækinu, sem m.a. takmarki atkvæðisrétt einstaklinga og fyrirtækja sem hlut eiga í Flugleiðum.“ Um þetta atriði segir í þeirri grg. sem við fengum: „Í 6. lið bréfs samgrn. er einungis farið fram á viðræður um atkvæðagildi hlutabréfa o.fl. Flugleiðir hf. fallast á slíkar umræður. Það skal hins vegar viðurkennt, að hér er um margslungið mál að ræða sem þarfnast mikillar athugunar. Samkv. 6. mgr. 9. gr. samþykktanna má enginn fara með meira en 1/5 hluta atkv. í félaginu fyrir sjálfan sig eða aðra samanlagt né heldur gefa öðrum umboð til að fara með atkv. fyrir þá eign sem kann að vera umfram 1/5 hluta hlutafjárins og telst ekki til atkvæða. Ákvæðum um rétt hluthafa að þessu leyti er erfitt að breyta, sbr. 77. gr. laganna. Allir, sem verða fyrir slíkri réttarskerðingu, verða að gjalda henni jákvæði.“ Þar sem um þetta þurfa að fara fram talsverðar kannanir og viðræður, sem mér skilst að Flugleiðir séu reiðubúnar að hef ja, sé ég ekki ástæðu til að eyða um það fleiri orðum. Við viljum benda á og tökum það fram í okkar nál., að við höfum ekkert við það að athuga að nefndar viðræður fari fram. Við viljum hins vegar benda á að hér er verið að tala um réttarskerðingu einstakra aðila, en um það segir m.a. í 77. gr. hlutafélagalaga: „Samþykki allra hluthafa þarf til þess að ákvarðanir um eftirtaldar breytingar í félagssamþykktum verði gildar.“ Þar eru talin upp þrjú atriði og í þriðja lagi stendur: „Að takmarka heimild hluthafa til meðferðar á hlutum sínum eftir ákvæðum 19. og 20. gr. er skylda hluthafa til að þola lausn á hlutum sínum án þess að um slit félagsins sé að ræða.“ Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta atriði, en vil aðeins ítreka þá skoðun n., að við sjáum ekkert því til fyrirstöðu, að slíkar viðræður fari fram, en viljum hins vegar benda á að okkur sýnast verulegir annmarkar á framkvæmd þess, að slík niðurstaða geti orðið. Í sjöunda lagi kom fram í nál. fjh.- og viðskn. Ed. að Norður-Atlantshafsfluginu verði haldið fjárhagslega aðskildu eins og frekast er unnt. Um þetta eru allir sammála, og stjórn félagsins segir í sínu bréfi, að hún hafi þegar samþykkt að svokallað Norður-Atlantshafsflug félagsins verði fjárhagslega og reikningslega greint frá öðrum rekstri félagsins svo sem kostur er. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir því starfi sem við höfum unnið í fjh.- og viðskn. Nd. um þetta mál. Við hefðum gjarnan viljað hafa tíma til þess að athuga betur ýmsar tryggingar fyrir þeim ábyrgðum sem þarna eiga að eiga sér stað. Við vorum hins vegar þeirrar skoðunar, að þessu máli yrði að ljúka hið allra fyrsta og það væri ekkert annað að gera en að tryggja þessar samgöngur og veita þessa ríkisábyrgð með þeim skilyrðum sem fram eru sett. Þess vegna töldum við það frambærilegt, að við eyddum ekki meiri tíma í rannsókn þessa máls og athugun á því, og miðað við það, sem við segjum í nál. og tökum þar fram, og einstakir nm. hafa þar fyrirvara um nokkur atriði eins og fram kemur í nál., þá leggjum við til að frv. til l. um málefni Flugleiða hf. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæti fyrir áliti minni hl. fjh.- og viðskn. þessarar virðulegu deildar. Flugleiðamál ætla að því leyti að verða lík Kröflumálum, að Alþfl. stendur einn að því að reyna að bjarga þessu vandræðamáli í höfn, jafnvel þó seint sé. Brtt. þær, sem ég mæli fyrir, eru að öllu leyti þær sömu og hv. þm. Kjartan Jóhannsson mælti fyrir í Ed. fyrir nokkrum dögum. Þó eru tvö frávik, það fyrra stærra, hið síðara smærra. Lagt er til að 2. liður skilyrða þeirra, sem ríkisvaldið setur Flugleiðum gegn fjármagnsfyrirgreiðslu, sé á þá leið, að samtökum starfsfólks og síðan einstaklingum, sem við fyrirtækið vinna, verði gefinn kostur á því að kaupa hlutafé í Flugleiðum hf. fyrir a.m.k. 200 millj. kr., m.a. í því skyni að auka almennt áhrif starfsfólks á stjórn fyrirtækisins. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að starfsfólk kjósi sérstaklega mann í stjórn fyrirtækisins. Í þeirri lagabreytingu, sem ég er hér að tala fyrir, er lagt til að hann skuli kosinn almennri óhlutbundinni kosningu, þar sem sérhver einstaklingur, sem hefur starf hjá Flugleiðum hf. að aðalatvinnu, skuli hafa eitt atkv., sem sagt reglan: einn maður eitt atkv. Það er ekki verið að leggja til að þegar starfsfólk velur sér stjórnarmann, þá skipti hlutabréfaeign þess máli að því er varðar vægi atkv. Þá er lagt til að stjórnarmaður teljist ekki rétt kjörinn nema hann hafi hlotið minnst 50% atkv. Náist sú niðurstaða ekki í fyrstu kosningu skal kjósa aftur á milli þeirra tveggja sem flest atkv. hlutu og þá er kosningin bundin. Stjórn samtaka starfsfólksins hjá Flugleiðum hf. skal sjá um framkvæmd kosningarinnar samkv. okkar till., svo sem gert er ráð fyrir í þessum brtt. við lagafrv. Nú er því að vísu að bæta við, að ég fagna því, að það er nokkur munur á grg. þeirri, sem meiri hl. leggur fram hér í Nd., frá því sem meiri hl. lagði til í Ed., og það er að nokkru leyti tekið tillit til þessara atriða og þessara tillagna. Á hinn bóginn er það ljóst, að grg. hefur ekki lagagildi, og í annan stað er textinn í þessari grg. mjög svo loðinn. Þm. greiða ekki atkv. með grg. svo að Ed. fær ekkert meira að segja um þetta mál. Og enn þá fremur var það loðið í ræðu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, og guði sé lof að enn standa mál þannig, að ræður, sem hér eru fluttar, hafa ekki lagagildi. Hugsið ykkur t.d. ef allt það, sem veltur fram af munni hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, hefði lagagildi jafnóðum og talað væri. Þetta er kjarni málsins og þetta er ástæðan fyrir því, að við höfum lagt svo mikið upp úr því, við jafnaðarmenn, að þetta yrði bundið í lögum. Hin breytingin er smærri. Hún er í 3. lið og lagt er til að aðalfundur verði haldinn hjá Flugleiðum hf. ekki í febr., eins og frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, heldur í mars. Þessu valda tæknilegar ástæður, sem Örn Ó. Johnson, forstjóri Flugleiða hf. hefur gert væntanlega fjh.- og viðskn. í báðum deildum grein fyrir. Stórt atriði er einnig hitt, að við jafnaðarmenn leggjum mikið upp úr því, að þessi skilyrði verði ekki sett í grg., heldur bundin sem lagatexti. Við lítum svo til, að ef það á annað borð er ætlun ríkisvaldsins að fara eftir þessum skilyrðum og í framtíðinni hvorki að hygla Flugleiðum hf. né herða fastar að ólinni á hálsinum á þeim, þá sé nákvæmleg a sama hvort það stendur í grg. eða lagatexta. En það, að þetta standi í lagatexta er trygging bæði fyrir Flugleiðir hf., einnig fyrir Arnarflug hf. sem getið er um í 4. lið þessara skilyrða. Lagatexta virða menn, en það er margföld reynsla fyrir því, að grg. með lagafrv. eru ekki pappírsins virði. Ég vek á því athygli, að á árinu 1978, nánar tiltekið á dögunum fyrir 1. des., deildu þáv. stjórnarflokkar hart um efnahagsráðstafanir. Alþfl. hafði lagt til að fara inn á þá braut sem síðar er farið að kalla niðurtalningu. Ekki náðist samkomulag um að setja þetta í frumvarpstextann, en þetta var sett í grg. Við vorum margir mjög uggandi um að grg. reyndist nokkurs virði. Það reyndist og vera rétt mat. Þessari grg. var aldrei framfylgt og hún reyndist vera einskis virði. Sömu sögu held ég að megi segja nú. Ef það vakir fyrir ríkisvaldinu að fara að þessum skilyrðum og ganga hvorki lengra né skemmra, þá ætti því beinlínis að vera akkur að því að fá þennan texta felldan inn í lög. Því má svo bæta við, að það er heimilt samkv. hlutafélagalögunum frá 1978, að minni hl. stjórnar sé kosinn eftir öðrum leiðum en beinum tengslum við fjármagnseign. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson gerði raunar grein fyrir þessu í sinni framsöguræðu. Þessi till. okkar er því í fyllsta samræmi við hlutafélagalögin sem samþ. voru á árinu 1978. Því má svo bæta við, að öll meðferð þessa máls er ekki aðeins vitlaus, heldur óþingleg, það að menn séu að skipta texta í greinargerðum, að grg. meiri hl. fjh.- og viðskn. í þessari d. er önnur en grg. meiri hl. í Ed. Þegar starfsfólk hjá Flugleiðum, stjórn Flugleiða, fótkið hjá Arnarflugi fer að taka til þess, eftir hverju á það þá að fara: meiri hl. í Ed., meiri hl. í Nd. eða yfir höfuð engum? Þetta er sagt til undurstrikunar þess, að þessi nýja aðgerð að setja ágreiningsmál í grg. er kolvitlaus, hún er óþingleg, enda eru grg. til alls annars. Grg. eru til þess að dómarar síðar meir, sem eru að dæma eftir lögum, geti áttað sig á því, hvað vakti fyrir sé eitthvað óskýrt í lagatextanum. En það að ætla að setja stefnumótun fram í grg. sem menn þora ekki að setja inn í sjálfan lagatextann, það er óþinglegt og það er óþingræðislegt að hafa þá aðferð, enda mun málið ekki koma aftur til Ed., heldur verður það væntanlega afgreitt héðan. Ég minni enn á örlög efnahagsráðstafananna fyrir 1. des. 1978. Og þá minni ég á það, að við höfum, jafnaðarmenn, viljað setja inn í lagatexta að skylda Flugleiðir til að taka upp atvinnulýðræði, ekki fara eftir hlutafjáreign, heldur að taka upp atvinnulýðræði, og mér er raun að því, ef það er rétt, sem mér sýnist að sé að gerast, að til að mynda fulltrúar Alþb. ætla að verða til þess að fella þetta ákvæði, skilja eftir loðinn texta í grg. - og sannið þið til: örlög hans verða þau sömu og örlög grg. með efnahagsráðstöfunum 1. des. 1978. Herra forseti. Ég vil fara öðruvísi að en frsm. meiri hl. Mér er ljóst, að það er beðið eftir úrslitum þessa máls, og ég mun ekki tefja tímann frekar.



Herra forseti. Það var hafður töluvert annar háttur á vinnubrögðum fjh.- og viðskn. Nd. en í Ed. Í Ed. var málið lengi til meðferðar, ekki svo mjög innan n., heldur öllu meira í fjölmiðlum: í blöðum, útvarpi og sjónvarpi, mikið sýnt af myndum um leið. En nm. Í Nd. og formaður fjh.- og viðskn. Nd. höfðu þann hátt á að fara eftir gamla laginu. Málin voru rædd innan þeirra veggja þar sem n. sat og kallaðir til þeir menn sem upplýsingar gátu gefið. Ég er sennilega orðinn það fullorðinn, að ég kann betur við þessi vinnubrögð heldur en nýmóðins vinnubrögð þeirra Ed.-manna. Það er margt sem er gagnrýnisvert í sambandi við meðferð þessa máls. Það er í fyrsta lagi það, að þegar mál eins og þetta, sem þarfnast þess að kalla æði marga til fundar og samræma þarf sjónarmið, þá hefur sú regla almennt gilt hér í Alþ., að nefndir í báðum deildum starfa samtímis til þess að hraða afgreiðslu málsins, og ef sú regla hefði verið viðhöfð, þá væri þetta mál fyrir þó nokkru afgr. sem lög frá Alþingi. Ég tel að með því hafi afgreiðsla þessa máls dregist úr hömlu að óþörfu. Ég ætla að reyna að komast hjá því að fara inn á þau atriði sem frsm. meiri hl. n. ræddi um. Mig tangar til þess að fara nokkrum orðum um þetta frv. og sérstaklega um ýmsa mjög mikilvæga þætti Flugleiðamálsins, en ég ætla þó að reyna að stytta mál mitt eins og frekast er hægt, því að ég hef mikinn áhuga á því, eins og sennilega flestir þm. d., að afgreiða þetta mál þegar á þessum degi. Það er búið að vera það lengi í meðförum þingsins og þar áður í meðförum ríkisstj. Ég get ekki tekið undir orð hv. frsm. minni hl., Alþfl., Vilmundar Gylfasonar, að það sé mikilvægt atriði að setja skilyrði inn í þessi frv., skilyrði um það sem búið er að samþykkja og ganga frá, t.d. skilyrði um að setja það í lög, að Norður-Atlantshafsfluginu verði haldið fjárhagslega aðskildu eins og frekast er unnt, skilyrði um að ársfjórðungslega verði ríkisstj. gefið yfirlit yfir þróun og horfur í rekstri Flugleiða og skilyrði um að aukningu hlutafjár ríkisins í 20% verði komið til framkvæmda fyrir næsta aðalfund. Þessi skilyrði hafa Flugleiðir samþykkt þegar og því engin ástæða til þess að setja þau inn í sjálf lögin. Hins vegar get ég vel skilið hv. þm., að hann kvartaði yfir því, að þeir kratar hefðu verið gabbaðir við setningu Ólafslaganna svokölluðu, eins og hann hafði á orði. En það er líka í þeim ágætu lögum, sem honum fannst þá og var mjög ánægður með, - það eru líka ákvæði sem hafa verið þverbrotin þótt þau séu í sjálfum lögunum, svo að þetta er ekki til þess að gera, finnst mér, að ágreiningsefni. Önnur atriði skal ég koma örlítið meira inn á. Eins og frsm. n. sagði, lýstum við því yfir í nál., Matthías Á. Mathiesen og ég, að við erum andvígir því, að ríkissjóður auki hlutafjáreign sína í félaginu. Við teljum ekki ástæðu til þess, að ríkið sé endilega að auka hlutafjáreign sína í þessu félagi upp í 20%. Það hefur ekki komið fram nein ósk um það fyrr en frá ríkisstj. að gera þetta, og ég sá enga ástæðu til þess að við þurfum endilega að fylgja þeirri beiðni ríkisstj. eftir. Hins vegar hefur stjórn Flugleiða samþ. þetta fyrir sitt leyti. Um 2. gr., þá hefur þegar verið boðið út það hlutafé sem um er rætt. Vorið 1977 var ákveðin hlutafjáraukning hjá Flugleiðum, en forkaupsréttur fyrri hluthafa að þeim rann út 1. jan. 1978. Sú upphæð, sem nú er boðin út og hefur verið boðin út, er 243 millj. 974 þús. kr., og um þetta hefur stjórn Flugleiða sent bréf til allra starfsmanna félagsins fyrir þó nokkru og þar tilkynnt að hún hafi ákveðið að bjóða starfsmönnum félagsins þessi hlutabréf þannig að hver starfsmaður geti fengið hlut fyrir 200 þús. kr. Og við þetta útboð voru starfsmenn sem höfðu hug á því að kaupa hlutabréf jafnframt beðnir að tilkynna um kaupin fyrir 15. nóv., eða fyrir þremur dögum. Ég hringdi í morgun út á Flugleiðir til þess aðila, sem hefur með þetta að gera þar, og spurði hvað hefði nú selst af þessum bréfum. Svarið, sem ég fékk, var að það hefðu selst til starfsmanna hlutabréf fyrir 6 millj. kr. Áhuginn var ekki meiri en þetta. Kannske er ekki við því að búast að áhugi sé mikill, hvorki hjá starfsmönnum né öðrum, því að félagið hefur verið í brennidepli nú um nokkurra mánaða skeið og hefur komið fram á opinberum vettvangi og haft eftir meira að segja ráðh. í ríkisstj. að það væri mjög dregið í efa að Flugleiðir gætu tryggt þá ábyrgðarbeiðni sem hér liggur fyrir. Slíkt tal allt hlýtur að hafa í för með sér að álit á hag og viðgangi þessa félags hefur rýrnað stórkostlega og þá ekki síður utanlands en innanlands. Þetta sýnir mönnum að það er skaði að því að halda uppi málflutningi eins og margir hafa gert undanfarna mánuði. Mér er það atveg ljóst og ég tek það fram fyrir mitt leyti, að ég hef margt út á rekstur Flugleiða að setja og vafalaust má gagnrýna með fullum rökum fjölmargt í rekstri félagsins. En það er nú einu sinni þannig, að menn verða að muna eftir því, að það voru starfandi hér tvö flugfélög, Loftleiðir og Flugfélag Íslands, sem háðu harða samkeppni sem mönnum þótti of mikið um. Þó að samkeppni sé góð er hér um takmarkaðan markað að ræða, og það er líka mikilvægt atriði að ekki séu of margir um þennan takmarkaða markað. Hins vegar verður auðvitað að veita þeim, sem fá einhvers konar einkarétt, mikið aðhald þannig að þeir noti sér ekki það að ekki sé samkeppni fyrir hendi. Ríkisvaldið á sínum tíma hvatti mjög til sameiningar þessara félaga. Það var á dögum fyrri vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar, að samgrn. eða samgrh., sem þá var Hannibal Valdimarsson, beitti sér mjög fyrir þessu og það voru sett skilyrði þá fyrir ábyrgð sem um var beðið. Í bréfi, sem lagt var fram af samgrn. til Flugfélags Íslands og til Loftleiða, bauð ríkisvaldið margvísleg fríðindi ef þessi félög sameinuðust í eitt félag. Þessi fríðindi eða þessi fyrirheit voru kynnt hluthöfum í báðum félögum og þau hafa vafalaust haft mjög mikil áhrif á atkvæði manna í báðum þessum félögum með því að félögin sameinuðust. En í þessu bréfi samgrn. frá júní 1973 segir að hið sameinaða félag fái einkarétt á öllu áætlunarflugi til útlanda. Það er ekkert klipið þarna utan af. Í öðru lagi fái hið sameinaða félag sérleyfi til áætlunarflugs á öllum aðalflugleiðum innanlands. Og í þriðja lagi fái hið sameinaða félag forgangsrétt til leiguflugs til og frá útlöndum eftir því sem við verður komið. Og síðar segir: „Telur rn. ekki neina ástæðu til að gera ráð fyrir að breyting verði á þessari stefnu þótt yfirstjórn félaganna verði sameinuð, nema síður sé. Rn. minnir á að opinber stjórnvöld hafa átt frumkvæði að sameiningartilraunum flugfélaganna og hlýtur rökrétt afleiðing þeirrar stefnu að vera sú, að sameinað flugfélag eða núverandi flugfélög, sem verða undir þess yfirstjórn, verði tilnefnd til að njóta allra þeirra réttinda til reglubundins áætlunarflugs á erlendum flugleiðum sem Ísland hefur samkv. loftferðasamningum og það eða þau vilja nýta.“ Þetta er afdráttarlaus yfirlýsing, afdráttarlaus stefna, sem þáv. ríkisstj. tók, og þessari stefnu hefur ekki verið breytt af ríkisstj. sem komið hafa síðan. Það hefur því komið mönnum á óvart þegar hæstv. samgrh. veitti leyfi til flugrekstrar félagi sem hefur eingöngu stundað fragtflug á þessum tímum. Við þá miklu erfiðleika, sem Flugleiðir eiga við að stríða og hafa átt við að stríða, tel ég hættulegt að fara inn á þessa braut, og í bréfi, sem lá fyrir n., vitna Flugleiðir í yfirlýsingu um að rn. hafi tekið þá ákvörðun að móta nýja stefnu í flugmálum. Ég tók ekki þátt í umr. um skýrslu samgrh. um Flugleiðamálið, en ég hef löngun til þess að hæstv. ráðh. skýri hér á eftir, hvort þetta sé rétt, að samgrn. ætli að móta nýja stefnu, hvort það sé með samþykki, vitund og vilja núv. hæstv. ríkisstj. að það eigi að breyta frá þeirri stefnu sem hefur verið í gildi frá sameiningu félaganna og samkv. loforði ríkisstj. frá 1973. Mér finnst vera mjög mikilvægt atriði að fá um þetta hreinar og skýrar yfirlýsingar, hvort hér sé að vænta einhverra breytinga frá því sem verið hefur. Mig langar einnig til þess að endurvekja hér spurningar sem hv. þm. Friðrik Sophusson lagði fyrir ráðh. í þessum umr. varðandi Iscargo, þess efnis, hvort þetta félag skuldi opinber gjöld vegna starfsmanna, hvort það skuldi lífeyrisgreiðslur vegna starfsmanna og þá í þriðja lagi jafnframt hvort það hafi staðið í skilum um leigukaupsamning vegna Lockheed Electra vélarinnar. Mér finnst þetta allt mikilvægt og svo jafnframt hitt: Er þetta félag byggt á traustum fjárhagslegum grundvelli? Þarf þetta félag að fara út í flugvélakaup og telur hæstv. ráðh. að það sé hyggilegt nú, eins og Flugleiðir standa, alls ekki með fullnýttan flugflota, að fara yfir í það að leyfa nýjum aðila að keppa um flug á erlendum mörkuðum? Er það líka kannske kveikjan að því, að starfsmenn Arnarflugs fá þann mikla áhuga á að eignast hlutabréf Flugleiða? Hefur þeim verið gefið undir fótinn að fá flugrekstrarleyfi á leið erlendis? Hefur þess verið gætt og er það öruggt að það sé þá ekki um leið verið að þrengja hinn veika rekstrar- og efnahagsgrundvöll Flugleiða? Erum við nær því takmarki að halda uppi samgöngum, bæði innanlands og við önnur lönd, ef við ættum að veikja veikan grundvöll, sem fyrir er, við þær erfiðu samkeppnisaðstæður sem nú er við að etja í flugmálum? Ég ætla að koma í örfáum orðum inn á Atlantshafsflugið. Ég vil taka það fram, miðað við það öryggisleysi og þann mikla hallarekstur, sem er á þessu flugi, að ef ekki er séð að hér verði stórfelld breyting á til batnaðar, þá er auðvitað ekkert vit í því fyrir jafnlitið félag og Flugleiðir eru að halda áfram þrotlausri keppni við risana sem eru á þessari flugleið. Því held ég að það eigi ekki að verða ágreiningsmál, hvorki á milli Flugleiða og ríkisstj. né Flugleiða og Alþ., að fara þarna mjög varlega. Við eigum auðvitað að leggja kapp á að halda uppi flugi til Norðurlanda og til Bretlands og frá Íslandi til Bandaríkjanna. Um það deilum við sjálfsagt ekki, ekki nokkur maður. Og vitaskuld verður að nýta eins og hægt er aðra leiguflugsmöguleika fyrir Flugleiðir og þá fyrir aðra ef Flugleiðir geta ekki fullnýtt þá möguleika. En Flugleiðir hafa þetta loforð og við þetta loforð verður að standa, a.m.k. er ekki hægt einn góðan veðurdag að segja: Nú höfum við gersamlega skipt um stefnu, rétt eftir að við erum búnir að ábyrgjast stórt lán fyrir þetta félag, því að það er ekki grundvöllurinn til þess að þá sé hægt að standa við ábyrgðina. Á þetta vil ég sérstaklega benda. Það hefur ekki komið fram, held ég, í þessum umr. og er því nauðsynlegt að taka það fram, vegna þess hvað oft er talað um að örfáir stórir aðilar eigi hlutabréf í Flugleiðum, - og víst er það rétt, það eru stórir aðilar í þeim hópi, - en við skulum ekki gleyma því, að hluthafar í Flugleiðum eru um 3000 talsins. Þetta er ekki lokað félag, síður en svo, og hafa allir Íslendingar getað nú, frá því að hluthafar neyttu ekki forkaupsréttar síns, frá 1. jan. 1978 getað keypt bréf í Flugeiðum. Flugleiðir eru opið félag fyrir alla landsmenn. Ég sá í nýkomnu starfsmannablaði Flugleiða, sem þeir kalla Flugpóstinn, að meira en 50% hlutafjár, eins og það er núna, sé í eign starfsmanna félagsins. Þá er þar auðvitað átt við bæði núv. og fyrrv. starfsmenn. Í sambandi við 3. liðinn hef ég litlu við að bæta þær ágætu skýringar sem frsm. meiri hl. n. gaf, en ég vil aðeins benda á það, að ég lít ekki svo á að þetta skilyrði sé svo afdráttarlaust, að ef þeir hluthafar, sem kjörnir voru í fyrra í stjórn Flugleiða, vilja ekki segja af sér á aðalfundi í vetur eða vor, þá vitaskuld halda þeir samkv. samþykktum félagsins sæti í stjórninni þangað til þeir eiga samkv. samþykktum félagsins að ganga úr stjórn. Stjórn Flugleiða hefur bent á þetta atriði, en hún er aftur reiðubúin að vinna að því, að þessi breyting verði gerð og þannig komið til móts við óskir ríkisstj. Um 6. liðinn í till. ræddi frsm. mjög ítarlega og þar hef ég litlu við að bæta. Ég vil aðeins segja það, að ég tel að það komi mjög til greina að takmarka heimild hluthafa til meðferðar á hlutum í félögum, en það verður ekki gert með því að setja einhverju einu hlutafélagi slík skilyrði. Það finnst mér vera fráleitt. Ef menn hugsa sér að koma í veg fyrir hringamyndanir verður að setja löggjöf um hringamyndanir. Ég persónulega er mjög opinn fyrir því að slík löggjöf sé sett. Þessu vil ég aðeins bæta við það sem frsm. kom inn á áðan. Í sambandi við 4. skilyrðið segir hér: „ Nm. eru sammála um að Starfsmannafélagi Arnarflugs sé gefinn kostur á að kaupa hlut Flugleiða hf. í Arnarflugi.“ Matthías Á. Mathiesen, sem er veikur og getur því ekki tekið þátt í þessum umr., tekur fram að óeðlilegt sé að gera þær kröfur til fyrirtækis, sem leitar aðstoðar ríkisins, að það selji eignir sínar nema til þess að bæta fjárhagsstöðu eða koma fram stefnumótun löggjafans. En að því tilskildu telur hann eðlilegt að starfsmönnum viðkomandi félags sé gefinn kostur á að kaupa hlutabréf. Ég vildi ekki vera með í þessari bókun og vildi eiginlega gjarnan að þessi bókun hefði ekki komið fram, þó að ég geti tekið undir orð Matthíasar Á. Mathiesens, að það er óeðlilegt, þegar maður kemur í banka og biður um lán, að bankastjórinn segi við hann: „Já, þú skalt fá tánið, góði minn, ef þú selur honum vini mínum bílinn þinn“ - eða eitthvað þess háttar - „þá er allt í lagi að fá lánið." Þess vegna tek ég auðvitað undir það, að þetta skilyrði er óeðlilegt. Hitt er annað mál, og þá kem ég inn á það, hvers vegna ég vildi ekki vera með sérstaka bókun þarna í nál., að með tilliti til þess loforðs, sem tá fyrir frá stjórnvöldum frá 1973 og ég las upp áðan, fengu Flugleiðir, eða réttara sagt hafði Flugfélag Íslands þá allar aðalleiðir hér innanlands, allar leiðir sem gáfu einhverjar verulegar tekjur. Flugfélag Íslands sóttist ekki eftir mögru leiðunum. Þær voru sumar að vísu ekki til í byrjun, það voru ekki flugvellir á öllum þessum stöðum, en það sóttist aldrei eftir því að fá þessa minni staði og keypti aldrei til þess minni flugvélar fyrir styttri flugbrautir. Þess vegna álít ég að sú stefna liggi algerlega fyrir, að Flugfélagið hafi fengið sitt í þessum efnum og þurfi því ekkert að seilast eftir öðru. Og með tilliti til þess, að ég er trúr þeirri skoðun, að stórir aðilar eigi ekki að ráða algerlega ferðinni, þá tel ég langt frá því að vera óeðlilegt að Flugleiðir selji hlutabréf sín Arnarflugi. En hins vegar tel ég að Flugleiðir eigi ekki að selja hlutabréf sín í Arnarflugi nema þeim sem býður best, því að þeim veitir sannarlega ekki af að fá hæsta söluverð þeirra bréfa og sem allra fyrst greitt út. Þetta var ástæðan fyrir því, að ég var ekki þarna með bókun eins og Matthías Á. Mathiesen, því að ég tel að Flugleiðir hafi ekki sóst eftir þessum fámennari leiðum, ef má svo að orði komast, og því geti þær látið sér nægja það sem þær hafa í þessum efnum. Ég tel að það sé engin nauðsyn á því, að þær séu endilega að sækjast eftir því að eiga þetta félag, það séu ýmsir aðrir aðilar í þessu landi, sem hafa unnið ágætt og merkt starf í flugmálum, sem megi í þessu tilfelli einnig títa á og jafnvel betur en gert hefur verið. Þegar við lítum á afgreiðslu fjh.- og viðskn. Nd., þá má kannske segja, þegar menn líta yfir nál. frá Ed., að ákvæðin séu mun mildari eins og Nd. gengur frá þeim, en þá er því við að bæta, að þá er komið svar frá Flugleiðum og Nd. gafst líka ráðrúm til þess að leita upplýsinga og skýringa, eins og formaður n. gat um áðan. Ég sagði áðan, að ég ætlaði ekki að flytja um þetta langt mál. Ég vildi aðeins koma þessum aths. fram og ósk um það, að hæstv. ráðh. svari þessum spurningum mínum, því að ég tel að þetta mál sé búið að vera nógu lengi fyrir Alþ. og nauðsyn sé á því að Alþ. afgreiði málið. Ég vona að það verði afgreitt með þeim hætti, að þessi mikilvæga starfsemi bíði ekki hnekki, því að ef hún gerir það, þá bíða flugsamgöngur í landinu almennt mikinn hnekki og það getur skapast alvarlegt ástand ef þetta félag getur ekki haldið áfram eðlilegum rekstri.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða ekki til þess að fresta og tefja afgreiðslu þessa máls sem hér er til umr. Ég ætlaði raunar að beina nokkrum spurningum til hæstv. samgrh. og hann kannske heyrir til mín. Ég er tvímælalaust þeirrar skoðunar, að afgreiðsla á þessu máli, eins og nú er, sé orðin bæði brýn og nauðsynleg. Þó finnst mér mikið á skorta að þm. hafi fast land undir fótum þegar þeir afgreiða þetta mál nú. Ástæðan fyrir því er einföld og hv. þm. Matthías Bjarnason nefndi þar nokkur atriði sem brýna nauðsyn ber til að fá á hreint. Ég vil beina þeirri fsp. til hæstv. samgrh., hvort í hans rn. sé í raun og veru farið að starfa að stefnumótun í flugmálum Íslendinga. Ég vil benda á nokkur atriði sem nú liggja ljós fyrir. Flugleiðir eiga í umtalsverðum fjárhagsörðugleikum, sem þingið hyggst leysa úr að nokkru leyti. Á sama tíma og Flugleiðir eiga við þessa erfiðleika að stríða er það eitt af ákvæðum þess frv., sem hér liggur fyrir, að Flugleiðir selji Arnarflugi hlutabréf sín eða starfsmönnum Arnarflugs. Það hlýtur að gefa það til kynna að hugmyndin sé að Arnarflug starfi áfram. Og á hvaða grundvelli gerir það það? Það hlýtur auðvitað að gera það á þeim grundvelli, að félagið fái einhverjar áætlunarleiðir, annaðhvort í áætlunarflugi eða leiguflugi. Ég vil benda á það, að krafa um sölu á hlutabréfum í þessu tilviki jafngildir þeirri kröfu, að Arnarflug starfi áfram í samkeppni við Flugleiðir. Ég vil í þriðja lagi benda á það, að nýverið var flugfélaginu Iscargo veitt flugrekstrarleyfi og auk þess nú fyrir skömmu leyfi til áætlunarflugs til Amsterdam. Það er kannske rétt að benda á það, að hluti af eignum þessa félags er nú á nauðungaruppboði. Ég fæ ekki betur séð en að stefna samgrn. þessa stundina sé sú, að á Íslandi starfi þrjú flugfélög. Ef þetta er sú stefna í flugmálum sem samgrn. hyggst móta, þá er, á sama tíma og reynt er að bjarga Flugleiðum úr þeim erfiðleikum, sem félagið á við að stríða, verið að skafa utan af þeim möguleika sem flugfélagið á til þess að bjarga sér sjálft. Þetta er ekki stefna, þetta er stefnuleysi. Þessi atriði þurfum við að fá á hreint vegna þess að Flugleiðamálið mun að mínum dómi koma inn í sali þessarar háu samkundu, löggjafarsamkundunnar, snemma á næsta ári þegar það fjármagn, sem nú er verið að hjálpa félaginu með, er uppurið. Það gerist fljótleg a á næsta ári, ef mönnum er það ofarlega í huga að halda áfram Norður-Atlantshafsfluginu frá Lúxemborg, eins og mér heyrist á þeim sem hér hafa talað og mestu ráða um þessi mál. Ég hef lýst þeirri skoðun minni og það hefur verið rauði þráðurinn í öllu mínu máli í sambandi við Flugleiðamálið, að Norður-Atlantshafsflugið sé dauðadæmt flug, eigi enga framtíð fyrir sér og það sé nákvæmlega það sama og að henda peningunum út um gluggann að reyna að styrkja það flug. Ég er þeirrar skoðunar, að jákvæðu hliðarnar á Norður-Atlantshafsfluginu í þeirri mynd, sem hæstv. samgrh. vill að verði stuðlað að, sé í þá veru að fluginu verði haldið áfram ekki mikið breyttu frá því sem verið hefur undanfarin ár. Þetta er óráðsía og þetta er rangt. Þetta er rangt mat á þeim staðreyndum sem fyrir liggja um afkomu - ekki bara Flugleiða á þessari flugleið, heldur allra flugfélaga sem þar fljúga, að undanteknu líklega einu, þ.e. Laker-fyrirtækinu. Ég vil auk þess benda á að talað er um atvinnuöryggi stórs hóps manna í sambandi við það að halda áfram Norður-Atlantshafsfluginu. Þetta atvinnuöryggi er atvinnuöryggi hálaunahópa Flugleiða. Þetta er það ljóta í þessu dæmi, vegna þess einfaldlega að sá samdráttur, sem þegar hefur orðið hjá Flugleiðum, hefur bitnað harðast á hinu óbreytta starfsfólki, t.d. ræstingarkonunum sem hljóðlaust hafa unnið sín störf í 10–15 ár hjá félaginu. Þar hefur samdrátturinn þegar orðið, því fólki hefur þegar verið sagt upp og þar verður ekki um fjölgun að ræða þótt ríkisvaldið hlaupi undir bagga með Flugleiðum núna. Það, sem ríkisvaldið er að gera, er að halda uppi atvinnu þeirrar stéttar sem hæst hefur launin hjá félaginu. Þetta er það ljóta í dæminu. Ég vil einnig benda á það vegna þeirrar kröfugerðar og þeirra skilyrða sem Flugleiðum eru sett með þessu frv. og ég er að mörgu leyti mótfatlinn, að ég minnist þess ekki, að á hinu háa Alþ. hafi ríkisvaldið hlaupið undir bagga með atvinnugreinum - samgöngur eru atvinnugrein - t.d. landbúnaði, sjávarútvegi, iðnaði, þegar illa hefur árað, með skilyrðum sem eru nokkuð í líkingu við þau sem hér liggja fyrir. Eða hafa skilyrði fylgt ákvörðunum í fjárl. um útflutningsuppbætur? Svari sá sem kann skil á því. - Þetta er auðvitað fáránlegt. Allt þetta mál frá upphafi er fáránlegt. Frá því að þetta mál kom hér til umr. á þingi er búið að þyrla upp slíku moldviðri í málinu gagnvart einstaklingum og fyrirtækinu sjálfu að það mun vera dæmafátt í sögu þingsins á undanförnum árum. Ég vil segja þá skoðun mína afdráttarlausa, að flugið, eins og raunar hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. greindi frá, yfir Norður-Atlantshaf er vitleysa. Það er vitleysa að halda áfram stuðningi eða hefja stuðning við það flug vegna þess, eins og hann sagði sjálfur orðrétt, ef ég man nákvæmlega, að „það mun koma inn á borð þessarar hv. samkundu mjög fljótlega aftur.“ Þá er spurningin einfaldlega sú, hvort hv. þm. Halldór Ásgrímsson er að stuðla að því með forustu í þessu máli í þeirri virðulegu n., sem hann gegnir formennsku í, að við förum nú að byrja á nýju útflutningsuppbótakerfi, því ekkert er þetta annað. Og það, sem hlýtur að liggja ljóst fyrir einnig er að ef Alþ. ætlar fljótlega að veita enn meiri stuðning til Flugleiða, sem hlýtur að gerast á næsta ári, einfaldlega vegna þess að Lúxemborgarmenn hafa bundið sinn stuðning við heitt ár, þá getum við ekki látið okkar eftir liggja í þeim efnum, - ef það á svo að koma hér inn í þessa hv. stofnun, þá hljótum við að verða að samþykkja frekari stuðning ef eftir honum verður óskað. Það gefur auga leið. Ég hef varað alvarlega við þessum þætti málsins og einfaldlega kannske vegna þess að forráðamenn Flugleiða hafa sjálfir viðurkennt það, bæði með ákvörðun sinni um að fella þetta flug niður og í þeim ummælum, sem þeir hafa látið eftir sér hafa, að þetta flug sé vonlaust. En ríkisvaldið vill halda því áfram og svo skal það vera. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umr. Ég vil fá afdráttarlaus svör frá hæstv. samgrh. um það, hvort mótun flugmálastefnu sé komin eitthvað á veg og hvort hún sé þá í þeim anda sem þegar liggur fyrir, þ.e. þrjú flugfélög með flugrekstrarleyfi sem hafa heimildir til þess að fljúga millilandaflug til ýmissa staða í heiminum, á milli Íslands og annarra landa, og hvort það sé raunveruleg a stefnan, að svo eigi að vera áfram, á sama tíma og verið er að reyna að aðstoða fyrirtæki sem varð eitt, Flugleiðir, vegna þess að ríkisvaldið beitti sér fyrir samruna tveggja flugfélaga á sínum tíma. En nú virðist vera að vaxa á þessu nokkurt æxli og minnir mig á amöbur, þau dýr sem eru býsna klók við að æxlast og fjölga sér.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í þessum umr. og stend eingöngu upp vegna þess að til mín er beint ákveðnum spurningum. Satt að segja hélt ég að þessum spurningum hefði verið allítarlega svarað og um þau atriði rætt í umr. um skýrslu mína og því óþarfi að endurtaka það hér og nú. En ég vil þó ekki skorast undan þar sem sérstaklega er beint til mín ákveðnum spurningum að nýju. Hv. þm. Matthías Bjarnason las hér upp áðan úr þeirri stefnuyfirlýsingu, sem segja má að hafi komið frá fyrrv. samgrh. eða við sameiningu flugfélaganna. Hann las m.a. lokaorð einnar greinar bréfs þar sem segir að Flugleiðir skuli hafa einkarétt til flugs á leiðum sem þær kjósa að sinna. Þannig mun nokkurn veginn orðrétt til orða tekið í þeirri grein, a.m.k. efnisleg a er það svo. Ég vil svara því strax, að engin ákvörðun hefur verið tekin um að breyta því. Hv. þm. spurði um Iscargo. Ég upplýsti hér í umr. um skýrsluna að sama umsókn eða svipuð umsókn frá Arnarflugi kom fyrir flugráð fyrir fáum árum þegar ég sat í flugráði. Þá greiddi ég þeirri umsókn atkv. mitt, m.a. vegna þess að þá höfðu Flugleiðir ekki sinnt þeirri leið í mörg ár og ekki sýnt áhuga á því. Þegar forustumenn Iscargo ræddu við mig nú sagði ég þeim að þetta yrði að sjálfsögðu að fara fyrir flugráð og það væri engin breyting ráðgerð á þeirri stundu á þeirri stefnu sem mörkuð var á sínum tíma en ég mundi hins vegar hugleiða þetta ef flugráð sæi sér fært að mæta með því. Það er engin launung, ég hef nefnt það hér hvað eftir annað, að ein meginástæðan fyrir því, að ég samþykkti þetta, var sú, að flugráð samþykkti umsóknina með shlj. atkv. eða 4, einn sat hjá. Eflaust hefur flugráð gert þetta með tilliti til þess, að Flugleiðir hafa ekki sinnt þessari leið í 13 ár. Að vísu er það rétt, að fram kom í bráðabirgðaáætlun, sem kom frá félaginu í skýrslu frá 8. sept., að það hyggðist taka upp flug til Amsterdam í sumar, - ég segi bráðabirgðaáætlun því að sú áætlun var aldrei send samgrn. eins og formlega ber að gera. En sú staðreynd tá fyrir, að Flugleiðir hf. höfðu ekki sinnt þessari leið í 13 ár. Hér var jafnframt um það spurt, hver væri fjárhagur Iscargo. Samkv. loftferðalögunum ber flugfélögum að senda inn reikning fyrir 1. apríl ár hvert. Þetta gerði Iscargo og ég kynnti mér það sem þar kemur fram. Þar kemur fram að nokkur halli varð á rekstri félagsins á síðasta ári, en þar kemur ekkert fram sem bendir til þess að þar sé um alvarleg vanskil að ræða. Mér er hins vegar kunnugt um að þar munu vera einhverjir rekstrarfjárerfiðleikar. Ég hef spurt viðskiptabanka, hvort það væri eitthvað sem þeir teldu alvarleg t, en ekki fengið upplýsingar um að svo væri. Einhverjir rekstrarfjárerfiðleikar munu þó vera sem viðskiptabankinn tekur eflaust til meðferðar, þegar það félag leitar eftir fyrirgreiðslu, ef til flugvélakaupa kemur. Mér er kunnugt um það, að félagið hefur athugað kaup á hagstæðri vél, svonefndri Electravél. Hún er mjög hagstæð til sameinaðs fragt- og farþegaflugs, en eftir því sem ég best veit eru þær athuganir ekki komnar á lokastig. Sú flugvél mun vera töluvert hagkvæmari með tilliti til eldsneytisnotkunar heldur en 727–100 vélar Flugleiða. Ber þar satt að segja mjög mikið á milli, þannig að mér er tjáð af þeim mönnum, sem hafa kannað rekstrargrundvöll fyrir sameinað fragt- og farþegaflug til Amsterdam, að fyrir því sé enginn grundvöllur með 727-100 vélar, en hins vegar telur sá maður, sem þetta hefur kannað, að það muni vera með Electravél. Mér er kunnugt um að þetta er í athugun hjá félaginu og alls ekki endanlega ákveðið. Það fer eflaust eftir því, hvernig félaginu gengur að festa kaup á slíkri vél, fjármögnun og þess háttar. Engin beiðni hefur komið til samgrn. um aðstoð í því sambandi. Ég hef einnig tekið skýrt fram og tjáð forustumönnum félagsins, að þeir skuli alls ekki gera ráð fyrir því, nema þá að breyttri stefnu, að þeim verði veitt farþegaflugsleyfi í áætlunarferðum á aðrar leiðir þar sem um beina samkeppni við Flugleiðir yrði að ræða. Þetta liggur hreint fyrir. Hv. þm. Matthías Bjarnason spurði einnig að því eða a.m.k. gaf til kynna að e.t.v. væri eitthvað slíkt að baki áhuga starfsliðs Arnarflugs á kaupum á hlutabréfum þeim sem Flugleiðir eiga í félaginu. Þar liggur ekkert að baki sem alþjóð er ekki kunnugt. Það hefur greinilega komið fram, m.a. á blaðamannafundi með starfsliði Arnarflugs, að það vill gjarnan fá einhverjar leiðir sem Flugleiðir hafa ekki áhuga á að sinna. Þetta kom fram m.a. í dagblöðum nýlega. Þar nefndu þeir m.a. Zürich, sem Flugleiðir fljúga ekki til. Ég vil taka það skýrt fram að þeim hefur engu slíku verið lofað. Að sjálfsögðu yrði umsókn um slíkt að fara sína leið og skoðast á grundvelli þeirrar stefnu sem mörkuð verður. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Matthías Bjarnason sagði um hringamyndanir. Ég verð að viðurkenna að þetta hefur valdið mér mikilli umhugsun í sambandi við Flugleiðir. Þetta mál var hér til umr. á hinu háa Alþ. 1974–1975 og þá einmitt mjög á þetta minnst. Menn vöruðu við því sem var að gerast. Ég get ekki annað en hugsað til þessa þegar til mín koma svo að segja vikulega menn sem kvarta undan einveldi Flugleiða á mikilvægum þáttum. Mér er t.d. tjáð nú af ferðaskrifstofunum, að Flugleiðir séu að hefja það sem þær kalla skipulag ferða innanlands í gegnum sína ferðaskrifstofu, Úrval, sem þær hafa aldrei haft áður. Allir sjá hvað þeirra eigin ferðaskrifstofa hefur stórum betri aðgang að því að skipuleggja ferðir ferðamanna, sem koma með Flugleiðum hingað til lands, heldur en hinar. Hinar ferðaskrifstofumar segjast hafa áhyggjur af þessu, það hafi ávallt verið þegjandi samkomulag að Flugleiðir færu ekki inn á það að skipuleggja innanlandsferðir fyrir eigin flugfarþega. Til mín hafa komið ferðaskrifstofumenn jafnframt og sagt og kvartað undan því, að þeir hafi í ekkert annað hús að venda hérlendis þegar þeir óska eftir leiguflugi, og gefið mér; dæmi um það, hvernig þeir hafi verið dregnir á svari. Ég man ekki betur en þegar 1975 hafi legið fyrir frá einum hótelaðila upplýsingar um að því hóteli hafi verið kerfisbundið ýtt til hliðar með ferðamenn sem til landsins koma með Flugleiðum, vegna þess að félagið taldi réttara að beina slíkum farþegum á eigin hótel, og jafnvel nefnd dæmi um að stórir hópar, sem höfðu samið við þetta hótel, voru frá því teknir með undirboði af því félagi sem flutti þá hingað til landsins. Þetta er satt að segja nokkuð alvarlegt mál og hlýtur að vekja menn til umhugsunar um hvert stefni í þessu máli. Þess vegna tek ég undir það með hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, sem mér fannst koma greinilega fram í hans orðum, að hann hefur áhyggjur af þessu einnig. Þetta kom einnig fram í ræðu hv. þm. Vilmundar Gylfasonar og tek ég undir það. Það er áhyggjuefni þegar á einar hendur kemur svo mikið einveldi á mikilvægum þætti okkar mála. Þetta vil ég nú taka undir, því að þetta hlýtur að koma inn í þá stefnumörkun sem um er að ræða, og kannske þarf Alþ. að hugleiða í náinni framtíð hvort ekki á að setja hömlur við því, að einn aðili geti ráðið yfirgnæfandi meiri hluta, hótelrýmis í þessu landi, ráðið yfir öllu farþegaflugi til og frá landinu, eins og varð eftir að Flugleiðir keyptu Arnarflug, hvort slíkt félag eigi að reka ferðaskrifstofu sem hefur alla aðstöðu til að beina viðskiptum til þeirrar skrifstofu fram hjá öðrum sem hér eru reknar af ýmsum dugmiklum einstaklingum og samtökum. Hv. þm. Árni Gunnarsson ræddi einnig um stefnumörkun og þessi þrjú flugfélög. Flugfélögin eru að sjálfsögðu þrjú nú, en eitt er eingöngu með fragtflug. Arnarflug flytur að sjálfsögðu farþega, en það er í höndum Flugleiða í raun og veru hvaða leiðir það félag fær. Ég vil upplýsa um stefnumörkunina, að að henni er ekki hafin vinna í samgrn. Hins vegar hef ég rætt þetta við hæstv. forsrh. og er með í undirbúningi að fá hina færustu menn, menn sem eru hlutlausir og geta skoðað málin af víðsýni, eru sem sagt hvorki tengdir Flugleiðum, Iscargo, Arnarflugi né öðrum og geta gert till. um stefnumörkun á þessu sviði flugmála. Engin ákvörðun er tekin um stefnubreytingu. Það er misskilningur, sem kemur fram í upphafi bréfs Flugleiða sem hv. þm. Matthías Bjarnason las áðan, að ákveðið sé að breyta um stefnu. Um það hefur engin ákvörðun verið tekin og verður ekki tekin nema að undangenginni ítarlegri athugun. Innanlandsflugið er orðinn hinn mesti frumskógur. Það er rétt sem hv. þm. Matthías Bjarnason sagði, að Flugleiðir hafa fengið þær leiðir sem arðmestar eru, en fyrir bragðið berjast í bökkum fjölmörg lítil flugfélög um landið sem leita af miklu kappi eftir því að fá einhverja af þessum leiðum sem gæfi þeim rekstrargrundvöll. Þau eru orðin í öllum landshlutum svo að segja, þessi flugfélög, og Arnarflug þar að auki að hluta í skjóli Flugleiða farið að fljúga innanlands. Ég held því að nauðsynlegt sé að skoða hvort unnt er að skipuleggja þessi mál betur einnig innanlands. Flug til útlanda vil ég einnig athuga, m.a. hvort ekki er a.m.k. rétt að eitthvert annað flugfélag veiti samkeppni með leiguflugi, þannig að einhver samanburður sé þá fyrir hendi um rekstrarafkomu þessara flugfélaga. Eru menn allir hárvissir um það, að rekstur Flugleiða sé með slíkum ágætum að engan samanburð þurfi? Ég get ekki treyst því. Ég held að það væri mjög hollt ef hér væri eitthvert flugfélag sem unnt væri að bera saman við þegar reksturinn er metinn. Og ég verð að segja það t.d., að í áætlun þeirri, sem Flugleiðir gerðu þegar þær höfðu í huga að hverfa frá Norður-Atlantshafsfluginu, kemur fram, að þær hugsa sér að hækka flugfargjöld til Bandaríkjanna frá júlí 1980 til júlí 1981 um 35% og upp í 355 dollara. Það er þrisvar sinnum hærra fargjald héðan til Bandaríkjanna með viðkomu á Gander heldur en kostar frá London til New York í dag. Þetta eru líka hagsmunir fyrir Íslendinga. Er alveg öruggt að við þurfum að þola þetta? Ég spyr.  Ég skal svo koma að Norður-Atlantshafsfluginu sem hv. þm. Arni Gunnarsson hefur gert mjög að umræðuefni og lagt ríka áherslu á og nefnt rauða þráðinn í sínum ræðum að bæri að leggja niður. Ég er ekki eins hárviss um þetta og hv. þm., sem hefur eflaust kynnt sér þessi mál - ég efast ekki um það. T.d. liggur fyrir bréf frá Cargolux þar sem óskað er eftir því, að félagið fái leyfi til að hefja flug í gegnum Keflavík til New York. Þeir virðast treysta sér til þess. Þeir hugsa sér að gera það með 747-þotu. Það yrði fyrst og fremst fragtflug, en gæti þó tekið 12 farþega í farþegarými þeirrar vélar. Einnig hefur komið fram mjög ákveðið hjá þeim sérfræðingum, sem Lúxemborgarstjórn hefur teflt fram í viðræðum, að þau stjórnvöld telja að grundvöllur kunni að vera fyrir blandað fragt- og farþegaflug. Ég er ekki svo sannfærður að ég geti sagt af eða á, eins og hv. þm., að þetta komi ekki til greina. Ég tel það þess virði að það sé athugað, því að þarna er um gífurlega hagsmuni að ræða. Ég tel það þess virði að það sé athugað. Ef Norður-Atlantshafsflugið heldur áfram eins og allt bendir nú til, þá mun sú athugun hefjast strax. Ég hef rætt símleiðis við samgrh. Lúxemborgar um þessi mál nýlega. Hann er mér sammála um að þessi athugun þurfi að fara fram og fyrst og fremst á slíku blönduðu flugi. Auk þess hafa stjórnvöld í Lúxemborg lýst því yfir, að sé vilji til þess hjá okkur Íslendingum að skoða þetta muni þau ekki snúa sér annað á meðan. Mér sýnist það líka nokkurs virði. Mér finnst þar ekki miklu til fórnað að skapa svigrúm til þess að skoða þetta flug áður en aðrir hefja flug á þessari leið. Hins vegar vek ég athygli á því, að eftir að stjórn Flugleiða hafði ákveðið að fella flugið niður, þá gerði ég, fyrst og fremst að tillögu Loftleiðaflugmanna og annarra þeirra sem við þetta flug starfa, till. um að stofnað yrði nýtt flugfélag sem annaðist þetta með Lúxemborgarmönnum. Ég viðurkenni fúslega að það var miklu erfiðari leið. Þess vegna var það, að þegar stjórn Flugleiða á fundi hjá mér 12. sept. s.l. sagði, að hún hefði áhuga á því að reyna þetta innan vébanda Flugleiða, sýndist mér fyrir mitt leyti sjálfsagt að verða við þeirri hugmynd. Ég vil hins vegar taka það mjög skýrt fram, að það verður að vera stjórn Flugleiða sem ákveður þetta. Og það liggur fyrir bréflega að bæði hluthafafundur og stjórn óski eftir að gera þessa tilraun. Vel má svo fara, að þessu verði ekki haldið áfram eftir 1. okt. 1981. Ég yrði ekkert undrandi á því. En þá lít ég svo á, að stjórnvöld hafi þó gert skyldu sína í því að fá skoðað í grunninn hvort þetta er yfirleitt fært, - skyldu sína m.a. með tilliti til fjölmargra starfsmanna. Ég harma að segja þarf upp mörgum, ég vona ekki mörgum ræstingarkonum, en mörgum óbreyttum starfsmönnum. Mér finnst þó farið heldur leiðinlegum orðum um mjög góða flugmenn, sem hjá félaginu starfa, þegar hér er stöðugt verið að gefa til kynna að þeir séu ekki maklegir þess að þessu flugi sé haldið áfram. Við Íslendingar eigum sem betur fer ákaflega gott starfslið í fluginu sem hefur verið til fyrirmyndar og er viðurkennt um allan heim. Ég held að það sé mikils virði fyrir okkur að reyna að halda þeirri starfsstétt öflugri. Íslenskir flugmenn hafa flogið víða erfiðar leiðir og lagt mikið af mörkum. Þó að ég harmi að ekki tekst að raða allt það starfslið, sem þarna var áður, t.d. í landi, þá er þó til nokkurs að vinna að fá endurráðið fluglið að stórum hluta og ítarlega tilraun gerða með framhald á Norður-Atlantshafsfluginu. Ég vona að ég hafi svarað bæði spurningu hv. þm. Árna Gunnarssonar og því sem til mín var beint úr sæti hér áðan. Ég legg ekkert ofurkapp á þetta. Mér þykir það vera skylda stjórnvalda að sýna viðleitni til þess að þetta megi reyna. Stjórnvöld verða þá ekki sökuð um að hafa látið boltann niður falla og ekki gert þessa tilraun. Þetta mun verða skoðað mjög vandlega á næstu vikum. Ég fagna því, hvað n. hefur tekið vel á þessu máli og afgreitt það fljótt. Ég get tekið undir það, sem frá meiri hl. n. hefur komið um þau skilyrði sem verði sett. Ég vil taka það fram, að ég hef þegar rætt við formann félagsins um þessi skilyrði, og reyndar liggur fyrir svar frá félaginu. Ég hef gert honum grein fyrir því, að að sjálfsögðu beri ríkisstj. skylda til þess að sjá um að þessi skilyrði verði uppfyllt. Ég hef vakið athygli hans á þeirri umsögn sem ég fékk frá Benedikt Sigurjónssyni hæstaréttardómara um leiðir til þess að uppfylla skilyrðin. Ég vona því að á þessu verði enginn dráttur. Ég vil einnig segja það um álit hv. málsvara minni hl., að ég get tekið undir ýmislegt sem hann sagði í sinni ræðu. Ég er honum t.d. alveg sammála um að það væri mjög æskilegt ef Flugleiðir gætu þróast í eins konar atmenningshlutafélag. Ég er þeirrar skoðunar, að þegar um nánast algera einokun er að ræða á svo gífurlega mikilvægum þætti í okkar málum, þá séu tvær leiðir sem komi til greina. Annað er ríkisrekstur, sem öll lönd Vestur-Evrópu hafa og satt að segja vakti undrun mína þegar ég kynnti mér það. Meira að segja þjóð eins og Vestur-Þjóðverjar á um 80% í Lufthansa, og svo er um hvert einasta land sem hefur veitt slíkt einkaleyfi. Þetta er ein leiðin. Ég er tregur til að fara þessa leið. Ég tel eins konar atmenningshlutafélag og sérstakleg a með mikilli aðild starfsliðs, sem ég álít stuðla að friði og góðum starfsanda, æskilegra. Ég held hins vegar að það verði að hafa lengri aðdraganda og ekki unnt að setja inn í þessi lög ákvæði í þessa veru. Spurning er hvort ekki verður að taka það fyrir sérstaklega, m.a. þá í þeim viðræðum sem kveðið er á um að fram skuli fara við forustu Flugleiða. Ég vek hins vegar athygli á því, að samkv. landslögum, eins og fram hefur komið, getur einn hluthafi neitað því, að hluthafaréttur verði skertur á nokkurn máta. Ég óttast því að útilokað reynist að ná slíku atriði fram. Erfitt er að ná samþykki allra hluthafa sem eru um 3000.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör sem hann gaf, en vil þó leiðrétta örfá atriði. Hann sagði að ég væri þeirrar skoðunar, að það væri óæskilegt að Flugleiðir hefðu jafnfjölbreytta starfsemi og þær hafa. Það, sem ég sagði til viðbótar því, sem hv. frsm. meiri hl. n. gerði að umræðuefni, var í sambandi við 6. skilyrðið, að ég væri alfarið á því að setja löggjöf sem hindraði að hér væri um hringamyndanir að ræða. Þá átti ég ekkert frekar við Flugleiðir en marga aðra aðila í landinu. Það voru ekki orð mín, að Flugleiðir mættu ekkert reka nema flugvélar eða eiga nema flugvélar. Ef það er annar skyldur atvinnurekstur sem tryggir betur rekstur einhvers fyrirtækis, þá sé ég ekkert athugavert við það. Það er það sem ég á við með þessu. En ég er alfarið opinn fyrir því, að slík löggjöf sé sett og þá almennt. Hæstv. ráðh. sagði að hann hefði ekki í huga að þrengja að Flugleiðum í áætlunarflugi. En síðan kom aftur annar kafli þar sem hann segir að nauðsynlegt sé að veita Flugleiðum samkeppni.  Við skulum ekki fara að eyða tíma í umr. um ríkisrekstur og einkarétt. Ég held að þó ríkisrekstur sé, megi ýmislegt út á hann setja. Hæstv. ráðh. veit að ég og fleiri erum ekki sérstaklega ánægðir með margvíslegan samdrátt í þjónustu t.d. Pósts og síma. Við höfum rætt það á öðrum vettvangi, ég ætla ekki að eyða tíma í það. Þetta eru því ekki alveg heilagar kýr, þó að rekið sé af ríkinu, nema síður sé. Við vitum að víða a.m.k. í Evrópu hafa stjórnvöld tekið þá ákvörðun að fela einu félagi allt áætlunarflug til og frá viðkomandi landi. Þetta er staðreynd hvað t.d. snertir bæði Írland, Belgíu, Holland, Sviss, Austurríki, Finnland og frændþjóðir okkar þrjár: Dani, Norðmenn og Svía. Þar er einn aðili fyrir þrjú lönd. Svo á í þessu litla landi að vera nauðsynlegt að það séu tveir eða fleiri aðiljar sem eigi að annast þetta flug í harðri samkeppni, eins og við horfðum upp á fyrir æðimörgum árum á milli Loftleiða og Flugfélags Íslands. Hæstv. ráðh. sagði að Flugleiðir hefðu ekki sinnt flutningum á milli Hollands og íslands og því væri ekkert óeðlilegt að Iscargo hefði fengið þetta leyfi. Það veit hæstv. ráðh. og það vitum við öll hér, að það er ekkert verkefni fyrir heila flugvél að annast flutninga á milli Hollands og Íslands, svo að þetta eru engin rök. Þetta þýðir auðvitað í reynd, að annaðhvort gengur þessi rekstur ekki hjá Iscargo eða þá hitt, að þeir verða að fá frekari leyfi til farþegaflutninga til þess að þessi rekstur geti staðið undir sér. Það er talað um að félagið kaupi vélar. Síðan er aftur skilyrði að Flugleiðir selji vélar. Þetta fer að verða undarlegur sósíalismi, og ég er hræddur um að afi hans Vilmundar, sem hér situr á Alþ., hefði kallað þetta á sínum tíma „sósíalisma andskotans,“ eins og hann orðaði það við annað tækifæri. Ég sagði áðan að ég ætlaði ekki að verða til þess að lengja þessar umr. Ég endurtek þakkir mínar til ráðh., en ég taldi óhjákvæmilegt að gera þessar aths. við málflutning hans.



Herra forseti. Ég hafði fjarvistarleyfi frá þingfundum í dag. Ég hef því ekki fylgst með þeim umr. sem hér hafa átt sér stað um Flugleiðamálið, en vil þó að gefnu tilefni standa hér upp og segja nokkur orð. Það kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns, að ráðh. hefði talað um há fargjöld Flugleiða. Ég vona að ég hafi skilið það rétt.

Það kom fram hjá ráðh.

Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir að staðfesta að ég hef skilið það rétt. Ég vil nefna litið dæmi. Um síðustu helgi átti sér stað hér milliríkjaleikur í handknattleik milli Vestur-Þýskalands og Íslands. Handknattleikssambandinu eða íþróttahreyfingunni, sem er fjárvana, bar skylda til að hafa hér erlenda dómara við þann leik, hjá því verður ekki komist. Af tilviljun frétti Handknattleikssambandið að Flugleiðir bjóða svonefndar „Week-end flugferðir“ hingað til Íslands fyrir eitthvað um 202 þús. kr. fargjald fram og til baka og dvalarkostnað þann tíma sem viðkomandi er hér, ég man ekki hvort það eru 3 eða 4 dagar. Handknattleikssamband Íslands hefði getað notað sér þetta og sparað sér líklega um 500–600 þús. kr. á mann hefði það fengið réttar upplýsingar þegar forráðamenn þess gengu eftir þeim á Flugleiðaskrifstofunni hér í Reykjavík. Í staðinn var fargjaldið aðra leiðina á mann 258 þús. kr. eftir þeim upplýsingum sem ég hef, sem sagt tvisvar sinnum á mann, þeir voru tveir, að við bættum 30 þús. kr. dvalarkostnaði á mann. Þá geta menn séð að upplýsingarnar, sem Íslendingar fá hér heima, eru allt aðrar en þær sem útlendingum er boðið án þess að leita eftir erlendis. Eitthvað er bogið við fargjöldin, en ég ætla ekki að gera þau frekar að umræðuefni vegna þess að ég veit ekki hve langt var farið í þær umr. og hve mikið þær snerta það mál sem hér er á dagskrá nú. Eins og fram kemur í nál. tel ég sjálfsagt að ríkissjóður eignist 20% hlutdeild í félaginu Flugleiðum hf. Hugsunin bak við það er ekki sú, að ríkið eigi að vera rekstraraðili að Flugleiðum. Flugleiðir eru hlutafélag sem er í eign einstaklinga og hefur þróast á eðlilegan hátt og orðið stórveldi. Það hefur komist í vanda sem er stærri en hið almenna peningakerfi eða bankarnir hér ráða við að leysa. Það er ekkert óeðlilegt, vegna þess hve flugsamgöngur eru áríðandi fyrir okkur, á eylandi langt úti í norðurhöfum, að ríkissjóður hlaupi undir bagga og aðstoði fyrirtækið, en aðstoði það á sama hátt og almennt er gert þegar fyrirtæki teita aðstoðar peningastofnana, meðan fyrirtækið er í þessum vanda, en dragi sig síðan til baka þegar fyrirtækið hefur staðið við allar sínar skuldbindingar og ríkisábyrgð er fallin niður. Þessi hugsun mín er tengd þeirri von, að fyrirtækið nái sér á strik og geti staðið við skuldbindingar sínar. Nú skal ég ekki segja um hvort það getur gert það. Ég lagði þá spurningu fyrir formann stjórnar Flugleiða, þegar hann kom á fund fjh.- og viðskn. sem ég á sæti í, hvort skuldbindingar félagsins, bæði gamlar og þær sem koma til viðbótar, séu ekki orðnar það miklar að vafasamt sé hvort tekjur félagsins, þótt vel gangi, nægi til að standa undir vöxtum og afborgunum og til að reka fyrirtækið. Svar það, sem ég fékk, var afskaplega óákveðið. Hann sagðist vona að tekjurnar nægðu til þess að standa undir vöxtum og afborgunum af þeim lánum, sem hvíla fyrir á fyrirtækinu, og þeim skuldbindingum, sem nú koma til viðbótar á félagið. Ég vona það líka. Og vegna þess að ég vona að félagið komist út úr þeim örðugleikum sem það nú er í, þá vil ég standa að því að lögbinda þetta, setja þetta í lög, en ríkinu beri þá skylda til að losa sig við þau hlutabréf, sem það eignast í félaginu nú, í samráði og samstarfi við stjórn fyrirtækisins þegar þar að kemur. En nú er ég ekki alveg nógu sannfærður um að Flugleiðir komist út úr þessum vanda, þó að ég vilji gera ráð fyrir því og vona með formanni stjórnar Flugleiða að svo verði. Þess vegna legg ég á það alla áherslu, að stjórn Flugleiða standi við það fyrirheit, sem felst í svari hennar, að Flugleiðir selji sinn hlut í Arnarflugi. Ég skal skýra hver mín afstaða er og af hverju ég segi það. Það er ekki vegna þess, að það sé stórt fjárhagsatriði í öllum þessum vanda að Flugleiðir selji 57% af 120 millj. kr. hlutabréfum samtals í Arnarflugi, heldur vegna þess að ef Flugleiðir ná sér ekki upp úr þeim vanda þrátt fyrir þá fyrirgreiðslu sem þær eru nú að fá, þá vil ég ekki að þær dragi með sér niður í því hruni, sem hlýtur þá að verða, eina flugfélagið sem þá verður með þekkingu á erlendum mörkuðum og milliríkjasamskiptum í flugmálum, en Arnarflug hefur talsverða reynslu og þekkingu á því að reka millilandaflug. Ef Flugleiðir eiga 57% af Arnarflugi og illa tekst til að rétta Flugleiðir við, þá eigum við ekkert flugfélag, og það er vegna þess, að ég vil halda þessum varnagla, að ég leg g áherslu á að Flugleiðir selji sín hlutabréf. Ég skrifa undir þetta nál. þrátt fyrir það að orðalag á 4. lið sé ekki alfarið að mínu skapi. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa upp fyrstu setninguna, hún hljóðar svo: „ Nm. eru sammála um, að starfsmannafélagi Arnarflugs sé gefinn kostur á að kaupa hlut Flugleiða hf, í Arnarflugi.“ Ég vona að menn gangi til þessara umr. með opnum augum um að hér erum við að skylda Flugleiðir til að selja starfsmannafélagi Arnarflugs hlutabréfin og þar með erum við að búa til það sem ég kalla, - það getur vel verið að það sé ekki rétt heiti, en ég kalla lokað hlutafélag. Við erum að skylda Flugleiðir til að selja ákveðnum aðila hlutabréf Flugleiða. Þar með erum við ekki að opna félagið, eins og ég tel að nauðsynlegt sé um starfsemi eins og flugsins atmennt, að opna hlutafélögin miklu meira, því að þáttur flugfélaganna er ekki minni en skipafélaganna í sjálfstæði þjóðarinnar. Það á ekki að vera í höndum örfárra manna. Það á að vera í höndum eins margra Íslendinga og vilja taka þátt í starfseminni. Ég ætla ekki að segja meira um þetta mál. En það er eitt í viðbót sem ég ætla að biðja hæstv. ráðh. um að hlusta á, því að mig tangar til þess að vita hvort hann getur svarað þessari spurningu: Hvað er eiginlega að ske í Flugleiðum? Ég las í einhverju dagblaði í dag, að þær séu að fjárfesta í nýju flugfélagi í Nígeríu. Hvað er að ske? Erum við að samþykkja fjárframlag til útvíkkunar á starfsemi Flugleiða? Þegar ég las þetta í morgun spurði ég sjálfan mig: Er verið að blekkja mig sem þm. til að samþykkja fyrirgreiðslu til félags sem er í vanda, eða erum við að lauma inn nýju fjármagni, ríkiskapítali, til þess að útvíkka starfsemi félagsins? Og því spyr ég hæstv. ráðh.: Hvað er að ske? Ef hann getur svarað nú þætti mér vænt um það, en þessi spurning er eflaust óvænt fram komin og því get ég sætt mig við að hann svari henni síðar.



Herra forseti. Ég hef ekki í annað sinn verið óánægður með stjórn forseta á atkvgr., en ég fæ ekki séð hvernig það fær staðist, eftir að upphafleg atkvgr. felldi innganginn að þessu öllu saman, að þá sé hægt að hafa atkvgr. um það sem á eftir kemur. Ég tek því ekki þátt í atkvgr.



Herra forseti. Þegar löggjafarvald, þ.e. umboðsmenn skattgreiðenda, veita fyrirtæki fjármagnslega fyrirgreiðslu, þá á sama löggjafarvald, þ.e. sömu umboðsmenn skattgreiðenda, að setja skilyrði. Það er svo lærdómsríkt út af fyrir sig að landslýður fái að sjá hvern hug kommúnistar bera til atvinnulýðræðis. Hér er verið að leggja til atvinnulýðræði. Það er lærdómsríkt fyrir starfsfólk Flugleiða sem og aðra launþega í þessu landi hvernig kommúnistar bregðast við. Ég segi já.



Herra forseti. Að vísu er ekki vanþörf á að breyta S. gr. þessa frv. Í henni er prentvilla sem í hugum margra breytir málinu talsvert. Hér hefur verið upplýst að greininni hafi verið breytt munnlega í hv. Ed., bæði af frsm. n. og hæstv. forseta. Ég hef aldrei vitað til þess að það væri nægilegt til að breyta efni lagagreinar. Ég sé ekki að það sé hægt að afgreiða þetta hér úr d. nema annað tveggja liggi fyrir: þskj. prentað upp með leiðréttingu eða þá að fram verði borin skrifl. brtt. og hún samþ. á þann veg sem gengið er út frá að við séum að gera. Annars fer málið frá okkur samþ. nákvæmlega í þeirri mynd sem það liggur hér fyrir. Í annan stað vil ég geta þess, að ég tók í fyrstu atkvgr. um þessa brtt. afstöðu til hennar. Þar með eru allir liðirnir felldir, þar sem það fram gengur af orðalagi inngangsins. Að vísu getur orðalag greinarinnar staðist án þess að inngangurinn fylgi, en inngangurinn er þannig að efni til, að þar með hlýtur að mega líta svo á að skilyrðin séu fallin. En að því er þetta einstaka atriði varðar, þá er ég út af fyrir sig ekki mótfallin því, en vegna þess að ég tel mig ekki geta tekið þátt í atkvgr. um mál sem ég er búin að fella, þá get ég ekki tekið afstöðu til þess aftur í sömu atkvgr. og greiði því ekki atkv.



Vegna aths. hv. 6. þm. Reykv. vil ég taka fram, að ég hef gengið úr skugga um að prentvillan í 5. gr. var leiðrétt af hæstv. forseta Ed. og það er bókað. Handamunur eins og sá, að það skyldi ekki færast milli deilda, getur ekki haft úrslitaáhrif í þessu efni.

Herra forseti. Hvað er það þá sem á að bera undir atkv. í þessari d.?

Í þessari hv. d. Þetta er einfatt mál og fljótlesið. Á ég að gefa fundarhlé meðan menn glöggva sig á hvað þeir eru að samþykkja? - Ég hef verið viðstaddur slíka athöfn sem þá, að forseti hefur úrskurðað langa till. fallna vegna þess að felldur var inngangur eða formálsorð. Og ég hefði getað beitt því, en það ákvað ég að gera ekki og held þess vegna áfram atkvgr. þar sem frá var horfið.



Herra forseti. Ég skal gera grein fyrir atkv. mínu stutt og laggott. Af nákvæmlega sömu ástæðum og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir gerði grein fyrir hér áðan greiði ég ekki atkv.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. þm. greiðir ekki atkv. og lét þess getið á hlaupum niður í sæti sitt, að hér væri um ólöglega atkvgr. að tefla.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við þessa atkvgr. vekja athygli á því sem segir í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Undirritaðir nm. telja mikilvægt að efla samstöðu og áhrif starfsfólks í stjórn félagsins. Í 47. gr. laga nr. 32/1978, um hlutafélög, segir: „Í samþykktum er heimilt að veita stjórnvöldum eða öðrum rétt til að tilnefna einn eða fleiri stjórnarmenn.“ Við teljum rétt að starfsfólk fái tækifæri til að tilnefna fulltrúa á þessum grundvelli og samþykktum félagsins verði breytt í þessu skyni. Félag allra starfsmanna tilnefni fulltrúa að undangenginni kosningu.“ Hv. þm. Vilmundur Gylfason leggur til að kosinn verði fulltrúi með fullum réttindum í stjórn félagsins. Við fyrstu athugun okkar á þessu máli kom í ljós, að þetta stangast á við lög um hlutafélög og samrýmist ekki landslögum eins og þau eru í núverandi formi. Ég segi því nei.



Herra forseti. Þar sem fyrir liggja þau skilyrði, sem ríkisstj. setur fyrir veitingu þessara ríkisábyrgða, og ég treysti því, að við þau verði staðið samkv. því sem ráðh. hefur lýst yfir, þá get ég fellt mig við greinina og segi því já.



Herra forseti. Eins og öll þessi mál eru í pottinn búin, þá er ríkisstj. með þessari till. fengið mikið og gersamlega óeðlilegt vald. Ég treysti ekki núv. hæstv. ríkisstj. fyrir þessu valdi og ég treysti ekki hæstv. samgrh. svo sem hann hefur klúðrað þessu máli nú á síðustu mánuðum. Ég segi nei.



Herra forseti. Öfugt við það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, segi ég já.



Herra forseti. Með skírskotun til grg. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar segi ég nei.



Herra forseti. Ég greiddi atkv. gegn till. á þskj. 122 sem flutt var af Vilmundi Gylfasyni, öllum liðum þeirrar till. Þessi 5. gr. snýst fyrst og fremst um skilyrði eins og þau birtast í nál. á þskj. 94 og þskj. 116. Ég tel, að sumt í þessum skilyrðabálki sé þess efnis, að erfitt sé að sætta sig við þau, og nefni sérstaklega fjórða atriðið, sem er mjög varhugavert í því sambandi. Þar er verið að skapa fordæmi sem getur haft mikla hættu í framtíðinni. Þar er um það að ræða, að ákveðnum, tilteknum hópi sé gert hærra undir höfði en öðrum. Hefði skilyrðið verið með þeim hætti, að þar væri um almennt útboð að ræða til þess að laga rekstrarstöðu fyrirtækisins, hefði afstaða mín verið öðruvísi. En þar sem nú hefur verið fellt, að skilyrðin taki lagagildi, og þau eru aðeins í nál. treysti ég því, að farið verði að þeim sjónarmiðum sem ég hef hér lýst, og tel ekki ástæðu til þess að greiða atkv. gegn þessari grein, en kýs að sitja hjá.



Herra forseti. Ég hef satt að segja ekki allt of mikla sannfæringu fyrir ýmsum atriðum í þessari grein. En þar sem fasistinn Vilmundur Gylfason sagði nei, þá hlýtur að vera rétt að segja já. Ég segi já.



Herra forseti. Ég veit eiginlega ekki hvað ég á að segja, hvernig ég á að koma spurningunni að, en ég vildi gjarnan biðja hv. 4. þm. Suðurl. um að koma hingað og endurtaka það sem hann sagði.

Hann er genginn úr salnum.

Ef hann viðhefur þau orð að kalla hv. þm. fasista, þegar hann kemur hingað upp í þennan hv. ræðustól til að lýsa ákvörðun sinni um afstöðu í atkvgr., þá ber forseta að víta slíkt orðbragð.



Herra forseti. Ég er af sjómannaþjóð og þoli þess vegna vel gusur. Ég notaði orðið kommúnisti. Hv. þm. Garðar Sigurðsson er að svara fyrir sig og ég skil hann vel.