Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Áður hafa legið fyrir Alþingi till. um verkstjóranámskeið, en ekki náð fram að ganga. Málið var tekið upp til endurnýjaðrar athugunar á síðasta ári, og þótti rétt að leggja það fyrir í því formi, sem þetta frv. hefur hlotið. Það hefur verið frá upphafi þings til athugunar í hv. Ed. og einungis gerð á því lítilvæg breyting þar. Segja má, að hér sé um að ræða eins konar heimildarlöggjöf, þar sem framkvæmdaraðilum undir umsjá og með samþykki ríkisstj. er fengin viðtæk heimild til þess að koma á þeim námskeiðum, sem frv. fjallar um. Sú aðferð þykir hentari en setja um þetta fastákveðnar reglur þegar í upphafi, af því að hér er um nýbreytni að ræða, og verður nokkuð að koma fram í þróun málanna, hver háttur sé heppilegastur. Sama er um það atriði að segja, sem nokkur ágreiningur varð um í Ed., hvort veita ætti mönnum forgangsrétt til vinnu og þá einkum hjá opinberum aðilum, þeim er lokið hafa því verkstjóraprófi, sem ráðgert er. Slíkur forgangsréttur er ekki tímabær á þessu stigi málanna, þó að vel geti komið til greina síðar, a.m.k. um tiltekin próf og tilteknar starfsgreinar, að veita slík forréttindi. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn., sem ég hygg að hafi haft málið í Ed.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls hér í hv. d. flutti minni hl. hv. fjhn. á þskj. 421 ýmsar brtt. við frv. Þ. á m. var brtt. um, að inn í frv. væri bætt nýrri gr., á eftir 4. gr. frv., og skyldi sú nýja grein hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að ábyrgjast f.h. ríkissjóðs stofnlán samkvæmt þessum lögum, allt að 30 millj. kr., sem veitt kunna að verða með sérstöku tilliti til þess að koma í veg fyrir, að atvinnufyrirtæki, sem komið hefur verið upp fyrir atbeina sveitarfélaga til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, verði að hætta starfsemi sinni í þessum tilgangi. Ríkisábyrgð skal því aðeins veitt, að fyrir liggi meðmæli n. þeirrar, er úthlutar atvinnuaukningarfé samkvæmt 20. gr. fjárl.“ Þessi brtt. hv. minni hl. fjhn., sem ég nú hef lesið, var felld við atkvgr, hér í þessari hv. d. við 2. umr. ásamt fleiri brtt., sem fram voru bornar af minni hl. nefndarinnar. Nú hef ég leyft mér að taka þessa till. upp á ný, þó þannig, að breytt er heimildarupphæðinni, sem gert var ráð fyrir í till. minni hl. n., og settar 25 millj. kr. í staðinn fyrir 30 millj. Hér er því um nýja till. að ræða, sem ég vildi mega mælast til við hæstv. forseta að hann leitaði afbrigða fyrir. Ég held, að segja megi um þetta frv., að þegar það kom fram í vetur, hafi ýmsir, sem sjávarútveg stunda, beint og óbeint verið í nokkrum vafa um, hvað í frv. fælist, og ég held, að það hafi ekki verið að ófyrirsynju, því að sum ákvæði þess hafi verið og séu raunar enn nokkuð óljós, a.m.k. fyrir þeim, sem hafa ekki sérstaklega fjallað um þetta mál. Ég veiti því m.a. athygli, að hv. fjhn. lagði til á sínum tíma fyrir 2. umr., að sett yrði inn í frv. ákvæði, sem líklegast hefur vantað þar að hennar dómi, til þess að tryggja fjáröflun til þeirrar starfsemi, sem hér er um að ræða, sem hún virðist ekki hafa talið nægilega tryggða með frv. eins og það var orðað. Frv. er, eins og kunnugt er, borið fram til staðfestingar á brbl., sem hæstv. ríkisstj. gaf út skömmu eftir nýárið. En síðan frv. kom fram, hefur verið gefin út reglugerð samkvæmt brbl., og eru í þessari reglugerð ýmis nánari ákvæði um framkvæmd laganna. Það virðist koma fram í frv. og í þessari reglugerð, að fyrirætlanir varðandi tryggingar fyrir þeim lánum, sem hér er ráðgert að veita, séu nokkuð strangar, þar sem er farið inn á þá óvenjulegu leið að krefjast bankaábyrgðar fyrir láni, sem veitt er gegn veði í eignum, og sett ákvæði um það, að skuldir, eftir að lán hafa verið tekin samkvæmt þessum lögum, megi ekki fara fram úr tilteknum hluta af matsverði eigna. Nú kann að vísu að vera og er að sjálfsögðu hægt að breyta því reglugerðarákvæði, sem um er að ræða, síðar. Eigi að síður og vegna þess, sem í frv. stendur, get ég ekki sætt mig við það, að með öllu sé hafnað þeirri hugmynd, sem fólst í brtt. mínni hl. hv. fjhn., og hef því viljað gera þá tilraun, sem gerð er með brtt. á þskj. 516, til þess að fá það atriði, sem hún fjallaði um, tekið upp til athugunar í d. á ný. Eins og kunnugt er hv. þm., hefur víða um land í seinni tíð verið hafizt handa um að efla atvinnurekstur eða koma upp atvinnurekstri á ýmsum stöðum við sjávarsíðuna, þar sem hann var lítill fyrir, og ég þarf ekki að nefna dæmi um slíkt, þau eru mörg og af ýmsu tagi. Slíkum atvinnufyrirtækjum hefur allvíða verið komið upp með aðstoð sveitarfélaganna og að þeirra frumkvæði og með þeirra atbeina, vegna þess að á þessum stöðum, sem margir eru fámennir, var ekki neitt útgerðarfjármagn fyrir hendi. Útgerð hafði verið lítil á þessum stöðum sumum hverjum, m.a. vegna þess, að ýmis skilyrði vantaði, svo sem hafnarskilyrði, þó að hins vegar væru fyrir hendi þau skilyrði, sem mestu skipta, þ.e.a.s. fiskimiðin úti fyrir ströndinni. En af því að þarna var ekki fyrir hendi á þessum stöðum útgerðarfjármagn, var það viðast svo, að sveitarfélögin höfðu forgöngu um þessa hluti og hafa fengið til þess velviljaða aðstoð ríkisvaldsins. Þau fyrirtæki, sem hér er um að ræða allvíða um landið og fyrst og fremst eru stofnuð til þess að koma í veg fyrir, að fólkið streymi burt úr þessum byggðarlögum, og til þess að skapa framtíðarundirstöðu, þau eru áreiðanlega a.m.k. mörg af þeim þannig sett eða a.m.k. hætt við því, að þau séu þannig sett, að þau fullnægi ekki þeim skilyrðum, sem þetta frv. ásamt reglugerðinni setja fyrir aðstoð samkvæmt þessu frv. En auðvitað hafa þessi atvinnufyrirtæki engu að síður orðið fyrir áföllum af ýmsu tagi, eins og verða vill um útgerð, engu síður en önnur. Ef það er ekki ætlun ríkisvaldsins, sem ég raunar vil ekki gera ráð fyrir að sé, að láta það ráðast, þó að slík almannafyrirtæki til eflingar byggðinni í sjávarplássum úti um land leggist niður eða hætti rekstri sínum, þá hygg ég, að óhjákvæmilegt sé að samþykkja ákvæði eins og það, sem hér er um að ræða og felst í brtt. á þskj. 516, og veita þannig hæstv. ríkisstj. möguleika til þess að koma þarna við sérstakri aðstoð. Miðað við þá upphæð, sem gert er ráð fyrir að lánuð verði út í heild samkv. þessu frv., er þessi ábyrgðarheimild, sem í brtt. er lagt til að veitt verði, ekki há. Og þar er gert ráð fyrir, að slík ríkisábyrgð, ef til kæmi, verði veitt á þann hátt, að leitað verði umsagnar þeirrar nefndar, sem Alþingi hefur kjörið til þess að úthluta atvinnuaukningarfé samkv. 20. gr. fjárlaga. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. En ég vildi mega vænta þess, að hv. þm. sæju sér fært að samþykkja þessa brtt., og hefði mér eiginlega fundizt ekki vera úr vegi, að hv. n., sem málið hefur haft til meðferðar, fjallaði sérstaklega um þetta atriði. Ég er viss um, að þegar farið verður að framkvæma þetta frv., ef að lögum verður, kemst hæstv. ríkisstj. að raun um, að hér er um vanda að ræða, sem frv. leysir ekki, en þessi tillaga mundi skapa vissa möguleika til þess að leysa.



Herra forseti. Ég hafði framsögu af hálfu meiri hl. fjhn. i þessu máli, og ég held, að það hafi komið skýrt fram í þeirri framsöguræðu, sem ég hélt þá, að menn yrðu að gera sér grein fyrir, að þetta mál hefði frá öndverðu verið takmarkað og ætti ekki að líta á það viðtækar en því upphaflega hefði verið markaður bás. Það má segja, að með því hafi verið dregið úr og málið takmarkað og kannske liti málið fallegar út og væri stærra, ef það næði, eins og lagt hefur verið til, til stofnlána í þágu landbúnaðarins, til stofnlána í þágu iðnaðarins og auk þess væru víðtækar ríkisábyrgðarheimildir í því. En þessu máli er ekki ætlað það, ekki nema breyta stuttum lánum í lengri lán á sviði sjávarútvegsins, ekki annarra atvinnugreina, og með því er ekki kveðið upp úr um það, að þær kunni ekki að þurfa sambærilega fyrirgreiðslu. Ég gerði grein fyrir því, að ríkisstj. hefði upplýst það fyrir nm. í fjhn., að hún hefði þegar stofnað til athugunar á aðstöðu landbúnaðarins eða þörfum landbúnaðarins að þessu leyti. Nú er hér flutt aftur brtt. sama eðlis og hv. 1. þm. Norðurl. v. flutti við 2. umr. málsins, að ríkisstj, sé heimilt að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs stofnlán samkv. þessum lögum, sem veitt kunna að verða með sérstöku tilliti til þess að koma í veg fyrir, að atvinnufyrirtæki, sem komið hefur verið upp með atbeina sveitarfélaga til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, verði að hætta starfsemi sinni í þessum tilgangi. Það er enginn munur á þessum brtt. annar en sá, að í brtt. hv. 1. þm. Norðurl. v. var ábyrgðarupphæðin 30 millj., en er nú 25 millj. En það er ekki þetta, sem að mínu áliti sker neitt úr í þessu máli, hvort ábyrgðarheimildin er 30 millj., 25 millj., 5 millj. eða 1 millj. Þetta er að mínu áliti annað mál, sem hér er verið að flétta inn í stofnlánadeildarmálið, það mál að breyta stuttum lánum fyrir eina atvinnugrein í lengri lán. Það liggur í fyrsta lagi ekkert fyrir um það, að atvinnufyrirtæki, sem stofnað hefur verið til af sveitarfélögum til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, sé að stöðvast vegna þess, að það skorti ríkisábyrgð. Það liggur ekkert fyrir í sambandi við þetta mál, og er, verð ég að segja, ekki eðlilegt að veita ríkisstj. heimild til þess að ábyrgjast, eins og hér er ætlað, 25 millj. kr., nema eitthvað nánara liggi þá fyrir um það, að þessarar ábyrgðar sé þörf til þess að koma í veg fyrir það, sem hér er rætt um, að atvinnufyrirtækin stöðvíst. En ef það liggur fyrir og verður upplýst og það nú þegar á þessu þingi, að þetta sé svona, sem við höfum ekki fengið vitneskju um enn þá í þessari hv. d., þá segi ég enn fremur, að það er annað mál en hér er um að ræða, og ber að taka það alveg sérstaklega fyrir, hvort Alþingi vill veita ríkisábyrgð til þess að koma í veg fyrir þessa stöðvun, sem hér kynni að vera um að ræða. Ég er alveg sammála hv. síðasta ræðumanni um það, að þegar verður farið að framkvæma þessa löggjöf, þá mun sjálfsagt koma ýmislegt í ljós, sem bendi til þess, að hún þurfi að vera víðtækari, og um þetta ræddum við í fjhn. En meiri hl. var á þeirri skoðun, að það væri rétt að láta ýmislegt af þessu koma í ljós. Hér er ekki sett löggjöf fyrir tíð og eilífð frekar en endranær. Það er ýmislegt, sem menn eru nú að gera ráð fyrir að geti verið þörf á, en er þó réttara að liggi fyrir; að þörf sé á. Frv., eins og það liggur fyrir, er byggt á undangenginni rannsókn og miðað við niðurstöður hennar, og víðtækara er það ekki. Menn benda að vísu á og segja: Það væri betra að hafa frv. víðtækara. - Fleiri en útvegurinn þurfa þessa aðstoð, bæði landbúnaðurinn og iðnaður, eins og ég sagði áðan, en það er mál út af fyrir sig, sem þyrfti þá að taka til sérstakrar athugunar. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta, en vil aðeins segja það, að ég var á móti till. hv. 1. þm. Norðurl. v. og einnig nú á móti þessari brtt. á þskj. 516. Byggist það á því, að ég tel, að það sé annað mál en hér er um að ræða. Ef fyrir liggur og búið er að upplýsa þingið um, að nauðsyn sé að fá nýjar ríkisábyrgðarheimildir til þess að koma í veg fyrir atvinnustöðvanir, þá ber að taka það mál upp sérstaklega, en ekki í tengslum við það mál, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var til athugunar og umr. í fjhn. þessarar hv. d., vakti ég athygli á því, að brýn þörf mundi vera fyrir lánveitingar til bænda og fyrirtækja landbúnaðarins á sama hátt og til þeirra, er stunda sjávarútveg, sem eiga að fá fyrirgreiðslu samkv. þessu frv. til þess að breyta lausaskuldum í hagstæðari lán. Það var nokkuð um þetta rætt í nefndinni, og kom þá fram hjá fulltrúum stjórnarflokkanna í nefndinni, að ríkisstj. mundi hafa sett á stað einhverja athugun á þessu máli. En ég taldi það eðlilegt, að ákvæði væru sett um það í þetta frv., og bar því fram brtt. í nál. mínu á þskj. 421 um stofnun sérstakrar lánadeildar við Seðlabankann, er veita skyldi lán til þess að bæta fjárhagsaðstöðu bænda og fyrirtækja, er eiga vinnslustöðvar fyrir landbúnaðarafurðir, með sama hætti og gert er ráð fyrir, að bráðabirgðalögin, sem sett voru í vetur, greiði úr þessum málum að því er varðar sjávarútveginn. Þetta bar svo á góma í útvarpsumræðum, sem fóru fram í sameinuðu þingi í fyrradag. Upphafsmaður þess, að málið var nefnt þar, var hv. 3. þm. Austf., sem lét þess getið, að stjórnin hefði ákveðið að sjá fyrir því, að bændur fengju lán til greiðslu á hluta af víxilskuldum sínum. Ég held, að ég muni það rétt, að þetta hafi verið orðað á þann veg hjá hv. þm. Ég lét þess getið á eftir í þessum umr., að fulltrúar stjórnarflokkanna í fjhn. hefðu mælt á móti till., sem ég flutti um stofnun þessarar lánadeildar fyrir landbúnaðinn. Síðar í umr. gerði frsm. meiri hl., hv. 5. þm. Reykv., athugasemd við þetta og hélt því fram, ef ég man rétt, að stjórnarflokkarnir væru ekki á móti þessu, heldur væri þetta mál til athugunar. En eftir það, sem fram kom bæði hjá honum og hv. 3. þm. Austf., varð ég fyrir nokkrum vonbrigðum, þegar atkvgr. fór fram hér í deildinni í gær um mína brtt. þessu viðkomandi. Ég hafði einmitt búizt við því eftir þær yfirlýsingar, sem komu frá þeim, að þeir vildu fallast á að setja inn í þetta frv. ákvæði um lánveitingu til bænda til þess að greiða úr þeirra málum á svipaðan hátt og gert er fyrir sjávarútveginn. En bæði þeir og aðrir þm. stjórnarflokkanna greiddu atkv. gegn þessari till. minni. Nú vil ég í tilefni af þessu leyfa mér að óska upplýsinga um það, annaðhvort frá frsm. meiri hl. fjhn. eða hæstv. landbrh., hvernig áformað sé að fara með þetta mái. Ég vil vekja athygli á því í sambandi við það, sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Austf., að það er vitanlega alveg ófullnægjandi, þó að bændur fái lán til þess að greiða hluta af víxilskuldum, eins og ég held að hv. þm. hafi orðað það. Bændur skulda lausaskuldir, þó að ekki sé þar um víxilskuldir að ræða. Ég geri ráð fyrir, að meiri hl. af lausaskuldum bænda sé ekki víxilskuldir og þess vegna mundi ekki vera nema að mjög takmörkuðu leyti greitt úr þeirra málum, ef þetta væri bundið við aðeins hluta af víxilskuldum þeirra. Og ég vil vekja athygli á því, að slík ákvæði eru ekki í frv. að því er varðar lán til útvegsmanna. Þar er ekkert fram tekið um það, að lán til þeirra skuli aðeins ganga til greiðslu á víxilskuldum að meira eða minna leyti, heldur mun það vera ætlunin, að þeir fái þar lán til að greiða með lausaskuldir, hvort sem er um víxilskuldir eða aðrar að ræða. Ég vildi sem sagt mjög óska eftir því að fá upplýsingar um það, hvað áformað sé að gera að því er landbúnaðinn varðar og hvernig með það mál verði farið. Eins og ég hef áður sagt, hefði ég talið það eðlilegast, að ákvæði um þessar lánveitingar til landbúnaðarins væru sett inn í þetta frv. Ég geri ráð fyrir, að um það þurfi lagasetningu eins og lánin til sjávarútvegsins. Ég vildi því spyrjast fyrir um það, hvernig áformað sé að hafa þetta, t.d. hvort það sé ætlun hæstv. ríkisstj. að setja um þetta brbl. Ég hefði talið miklu eðlilegra, að lög væru sett um þetta á þinginu nú, áður en það hættir störfum, heldur en ef stjórnin færi að gefa út brbl. um það síðar. Það hefur komið fram, og ég sé ekki ástæðu til að véfengja það, að það sé meiningin að veita bændum lán, og þá þykir mér líklegt, að til þess þurfi einhverja löggjöf, og er miklu eðlilegra, að það sé Alþingi, sem setur lög um það, úr því að tækifæri er til þess að gera það nú áður en þingi lýkur, heldur en slíkt verði síðar ákveðið með brbl.



Herra forseti. Það er ekki nema ánægjulegt, að hv. 1. þm. Norðurl. v. lýsir áhuga sínum fyrir því, að lausaskuldum bænda verði komið í gott horf, og er ekki nema ástæða til að fagna þeirri liðveizlu, sem hann býður fram í því efni. Hv. þm. hefur heyrt það bæði á fundum í fjhn. og annars staðar, að þessi mál eru í undirbúningi hjá ríkisstj. og þessum málum verður komið í gott horf, að svo miklu leyti sem mögulegt er. En það tekur sinn undirbúning með þetta eins og sjávarútveginn. Það er kunnugt, að á s.l. hausti voru settir sérfróðir menn í að gera athuganir á fjármálum útgerðarinnar og benda á lausn í því máli. Þessir sérfræðingar sömdu um það grg. til ríkisstj., og á þeirri grg. eru byggð brbl., sem nú er verið að ræða um. Eftir að þessir sérfróðu menn höfðu lokið athugunum sínum á sjávarútveginum, tóku þeir að sér að gera sams konar athugun á fjármálum bænda, bæði einstaklinga og vinnslustöðva landbúnaðarins, en grg. er ekki enn komin frá þessum ágætu mönnum, sem að þessu vinna, og fyrr en sú grg. liggur fyrir, verður ekki sagt frá því nákvæmlega, hvernig að þessu verður farið. En ég get upplýst hv. þm., sem varpaði hér fram fsp., um það, að að þessu er unnið nú á sama veg og var unnið að athugun á fjármálum sjávarútvegsins. Hitt þarf svo engan að undra, þó að þannig hafi verið að orði komizt hjá hv. 3. þm. Austf., að hluta af víxilskuldum bænda verði breytt í löng lán með hagkvæmum vaxtakjörum. Því er nú verr, að það mun ekki vera mögulegt að breyta öllum víxilskuldum þannig. Víxlar eru með ábyrgðarmönnum, og ef bankinn á að sleppa ábyrgðarmönnunum, verður hann að fá tryggt veð fyrir skuldinni, ef á að breyta því í fast lán til langs tíma. Og því miður mun það vera þannig um einstaka bændur, að þeir hafa jafnvel ekki tryggt veð, og það má jafnvel reikna með því, þó að vonandi sé það ekki í stórum stíl, að það sé þannig ástatt hjá einstaka bónda, að lánardrottinn vilji ekki sleppa þeirri ábyrgð, sem hann hefur á víxlinum, og þannig mun það einnig vera hjá einstökum útgerðarmönnum og útgerðarfyrirtækjum, að þeir geta ekki af þessari sömu ástæðu komizt að öllu leyti undir lög um stofnlánadeildina. Þetta veit ég, að hv. 1. þm. Norðurl. v. veit. Hér hefur aðeins verið minnzt á víxilskuldir. En það er vitanlega fleira, sem til athugunar kemur í þessu efni. Eins og ég sagði áðan, er greinargerð sérfræðinganna ekki komin enn, og segi ég það ekki í ásökunartón, vegna þess að ég veit, að þeir eru að athuga þessi mál, eftir því sem þeir hafa tíma til, og þeir munu skila af sér, að ég vona, áður en langur tími líður. Hvort lagasetningu þarf til þess að ráða fram úr þessu, skal ég alveg ósagt láta, en ríkisstj. mun að sjálfsögðu, þegar grg. liggur fyrir, taka þessi mál til athugunar og heppilegrar úrlausnar.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Hæstv. ráðh. segir, að málið sé til athugunar hjá sérstökum mönnum og verði að þeirri athugun lokinni gerðar einhverjar ráðstafanir í þessum efnum. Mér sýnist, að jafnvel þótt þessari athugun sé ekki lokið, þá væri mjög auðvelt að setja ákvæði um þessar væntanlegu lánveitingar í þetta frv., sem hér liggur fyrir, til þess að ekki þyrfti sérstaka lagasetningu um það síðar. Ég fékk nú ekki nein svör um það hjá hæstv. ráðh., hvort gera mætti ráð fyrir því, að stjórnin gæfi út bráðabirgðalög um þessar lánveitingar til landbúnaðarins. Og þá er það eitt, sem ég vildi sérstaklega spyrja hæstv. ráðh. um. Mér fannst það ekki koma nógu greinilega fram í ræðu hans, hvort ætlunin væri, að þessi lán til bænda yrðu aðeins við það miðuð, að þeir gætu greitt víxilskuldir að meira eða minna leyti. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. sé vel kunnugt um það eins og mér, að það eru margir bændur, sem verulegar lausaskuldir hvíla á, þó að þar sé ekki um víxilskuldir að ræða, og ég hefði mjög viljað óska eftir því að heyra frá hæstv. ráðh., hvort stjórnin geri ráð fyrir því að takmarka þessar lánveitingar við það, að bændur geti greitt að einhverju leyti víxilskuldir sínar. Það er vissa fyrir því, að margir bændur þurfa mjög á lánum að halda til þess að geta greitt lausaskuldir, sem á þeim hvíla, bæði við verzlanir og aðra, jafnvel ábyrgðarskuldir til skamms tíma, þó að ekki sé þar um samþykkta víxla að ræða. Ég vildi þess vegna mjög óska eftir því að heyra frá hæstv. ráðh., hvort ekki megi vænta þess, að bændur fái aðstoð til greiðslu á lausaskuldum yfirleitt, í hverju formi sem þær eru, eins og gert er ráð fyrir að útvegsmenn fái samkv. þessu frumvarpi.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til vegna þess, sem fram hefur komið í sambandi við þetta mál, að rifja enn að nýju upp, hvernig þetta mál, sem liggur fyrir hér, er til komið, og verður það þó því miður endurtekning á því, sem áður er búið að segja hér oftar en einu sinni, bæði af mér sem frsm. meiri hl. fjhn. og einnig af hæstv. ráðh., sem lagði mál þetta fyrir. Á s.l. ári var ljóst, að sjávarútvegurinn átti við mjög mikla greiðsluörðugleika að stríða og svo mikla greiðsluerfiðleika, að það lá við stöðvun og þurfti að gera í mörgum tilfellum bráðabirgðaráðstafanir til þess að forða frá greiðslustöðvun fyrirtækjum, sem voru í greiðsluerfiðleikum, en hins vegar voru mjög vel stæð fyrirtæki mörg hver. En höfuðorsakir þessara greiðsluerfiðleika voru þær, að fyrirtækin höfðu varið of miklu fé úr rekstri sínum á undanförnum árum til fjárfestingar vegna þess mikla fjárfestingarlánaskorts, sem þau áttu og höfðu átt við að búa. Síðan var mál þessara fyrirtækja og þessa atvinnuvegar athugað mjög gaumgæfilega á s.l. ári, alveg frá því á miðju ári, eftir beiðni ríkisstj. af aðalviðskiptabönkum sjávarútvegsins, Landsbankanum og Útvegsbankanum, og sérfræðingum ríkisstjórnarinnar og könnuð nákvæmlega sú aðstaða, sem fyrir lá. Viðskiptabankarnir, Landsbankinn og Útvegsbankinn, höfðu í höndum rekstrar- og efnahagsreikninga allra þeirra fyrirtækja, sem hér áttu hlut að máli, og það var gerð mjög nákvæm og ýtarleg rannsókn á því, hvernig aðstaðan væri og hvar það væri, sem skórinn kreppti einkum að. Ég skal ekki rekja ýmsar orsakir, sem gerðu málið erfiðara, eins og aflabrest bæði á vetrarvertíð og síldveiðum, togveiðum o.s.frv. En það var alveg glöggt, að meginorsökin var sú, að fyrirtækin höfðu ekki haft nægilega löng stofnlán á undanförnum árum, en verið í sífelldri aukningu, sífelldum vexti og gengið of langt í því að draga fé út úr rekstrinum í þessar fjárfestingar. Það var svo komið, að í raun og veru var það orðið svo smátt og smátt, og þetta hefur komið frá ári til árs, að aflinn, um leið og hann var lagður á land, var orðinn meira og minna veðsettur í hámarki, - ekki aðeins venjuleg afurðalán, sem Seðlabankinn endurkaupir, og eðlileg viðbótarlán frá viðskiptabönkunum, heldur bókstaflega var orðin nauðsyn að kaupa afurðirnar að fullu strax og þær voru komnar í verkun vegna þessara miklu greiðsluerfiðleika. Það tók auðvitað mjög langan tíma að rannsaka aðstöðu atvinnuvegarins, og það var farið yfir efnahags- og rekstrarreikninga meginsins af þeim fyrirtækjum, a.m.k. öllum stærstu og miðlungsfyrirtækjunum. Og það er á grundvelli gaumgæfilegra rannsókna og athugana á þessu sviði, sem þessi löggjöf er svo sett sem bráðabirgðalög í þinghléinu, 5. jan. s.l., af hæstv ríkisstj. Þá koma upp raddir um það, að bændur séu í svipaðri aðstöðu, og frá öðrum um það, að iðnaðurinn sé í svipaðri aðstöðu. Og þetta mál blandaðist inn í útvarpsumr., eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. vék að. Ég held, að það hafi verið þannig, að hann hafi vikið að a.m.k. andstöðu okkar við tilsvarandi aðstoð til bænda. Ég vildi a.m.k. leiðrétta það, - það getur verið, að ég hafi eitthvað misskilið hann, - að hjá stjórnarliðinu og meiri hl. fjhn. hefur í sjálfu sér engin andstaða komið fram við það, að bændur fengju hliðstæða aðstoð og hér væri um að ræða, heldur hitt, að þetta mál væri eitt út af fyrir sig og rannsakað til hlítar, áður en það væri fram borið, og að fyrir lægi, að ríkisstj. hefði stofnað til athugunar á aðstöðu bænda. Ég vil segja það fyrir mitt leyti, að ég er alveg sammála því, að bændur fái hliðstæða aðstoð og hér er um að ræða, eða gert verði það, sem frelsast er hægt til þess, og ekkert síður en í sambandi við sjávarútveginn. Hér er um það að ræða að koma í veg fyrir stöðvun vegna lánsfjárskorts hjá útgerðarfyrirtækjum og útgerðum. Og sé það svo, að bændur séu svo illa komnir, að þeim liggi við að flosna upp af búum sínum af þeim sökum, að þeir séu með svo þungar lausaskuldir á herðum sér, og vegna þess að þeir hafi ekki fengið nægileg stofnlán, þá tel ég, að hliðstæð aðstaða sé fyrir hendi og að Alþingi og ríkisstj. beri að veita þeim sambærilega aðstoð. En um þetta liggur ekki enn fyrir athugun málsins. Þó liggur fyrir, að ríkisstj. hefur stofnað til þessara athugana, og þess vegna er eðlilegt, að það mál sæti sinni meðferð, þegar allt þetta liggur fyrir. Það er sagt hér, að bændur skuldi lausaskuldir, þótt ekki séu víxilskuldir, og verið að tala um, að nú eigi bara að takmarka þetta við víxilskuldir bænda. Hvaða þýðingu hefur það að vera að ræða um þessi einstöku atriði nú? Þetta kemur allt í ljós, þegar málið verður krufið til mergjar og þegar búið er að rannsaka aðstöðu bændastéttarinnar að þessu leyti. Og ég segi alveg eins og er, það eru fleiri en bændur, sem hér hafa verið nefndir. Af hverju ekki iðnaðurinn? Þarf ekki að útvega honum meiri stofnlán eða möguleika til að breyta stuttum lánum, sem verið er að stofna til vegna stofnlánsfjárskortsins, og veita honum sömu aðstöðu og hér er um að ræða? En það er dálítið annað, þegar lagt er fyrir vel undirbúið mál í sambandi við eina atvinnugrein, að menn komi þá og segi: Við skulum taka þennan líka, Pétur og Pál o.s.frv., o.s.frv. Það hefur ekkert komið fram hér af hálfu stjórnarstuðningsmanna í fjhn. og hér í málflutningnum annað en það, að eðlilegt væri að rannsaka og kanna aðstöðu landbúnaðarins, á svipaðan hátt og aðstaða útvegsins var könnuð, áður en þetta frv. var fyrir lagt. Ég hef lagt mikla áherzlu á það í málflutningi mínum í sambandi við þetta mál, að hv. þm. gerðu ekki meira úr þessu máli en efni standa til. Ég hef nú orðið var við, að sumir hafa freistazt til þess að gera það og ekki aðeins þingmenn, heldur einnig útvegsmenn og þeir, sem hlut eiga að máli. Það er út af fyrir sig alveg nauðsynlegt, að menn átti sig á því að gera ekki meira úr málinu og gera málið ekki stærra en það er. Menn hafa oft löngun til þess að gylla mál, sem eru til meðferðar, og gera sig og stuðningsmenn þeirra kannske meiri af. En ég tel, að það sé mjög skaðlegt í þessu sambandi. Þetta er í eðli sínu ekki stærra og meira mál en það að gera tilraun til þess að bæta aðstöðu útvegsins með því eina ráði að breyta stuttum lánum í löng lán, og það er svo takmarkað, að í lögunum er aðeins talað um stutt lán, sem eru i viðskiptabönkum útvegsins. Hugsunin er sú, og það er margbúið að taka það fram, að hér sé ekki um neinar nýjar lánveitingar að ræða, heldur að svo miklu leyti sem stofnlánadeildin veitir þessum fyrirtækjum lán til að borga upp skuldir sínar í viðskiptabönkunum, þá breyti viðskiptabankarnir aðstöðu sinni við Seðlabankann nákvæmlega að sama leyti. Seðlabankinn lánar stofnlánadeildinni, stofnlánadeildin fyrirtækjunum, þau gera um leið upp skuldir við viðskiptabankana og viðskiptabankarnir borga féð inn í Seðlabankann. Málið er ekki meira og stærra en þetta. Það getur vel verið, að menn vildu og óskuðu að hafa málið stærra og meira. En það er engin ástæða til annars en gera sér fulla grein fyrir því, að þetta er takmörkun málsins. Það kann svo vel að vera, eins og margir hv. þm. hafa sagt, að þegar fram í sækir, sjái menn, að þetta gagni ekki útgerðinni og það þurfi eitthvað meira til. En þá koma tímar og koma ráð, og meira er ekki að þessu leyti, eins og ég sagði, um að ræða að þessu sinni. Ég vona, að þetta mál sé nú orðið nokkurn veginn útrætt og menn geri sér fulla grein fyrir meginefni þess og einnig viðhorfunum til þeirra einstöku annarra mála, sem ég vil kalla, sem hreyft hefur verið í þessu sambandi, eins og t.d. hliðstæðri aðstoð við landbúnaðinn. Till. sú, sem hér liggur fyrir, um að setja í samband við þetta mál heimild til ríkisstj, til að ábyrgjast 25 millj. kr. fyrir viss fyrirtæki í vissum samböndum, er líka að mínum dómi annað mál, sem þyrfti að liggja fyrir miklu nánari og sterkari greinargerð fyrir, og vissa um, að þörf væri fyrir, heldur en fyrir liggur á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í almennar umr, um þetta mál eða ræða það almennt eða leggja neitt verulega til þeirra mála, sem þeir hafa rætt, hv. 1. þm. Norðurl. v. og hæstv. landbrh. Það virðist hafa komið fram í þeim umr., að hæstv. sjútvmrh. hafi komið fyrr á vörð en hæstv. landbrh. í þessum málum, og niðurstaðan er sú, að um sjávarútveginn hefur verið aflað skýrslna þeirra, sem hv. 5. þm. Reykv. talaði hér um áðan, en skýrslur um landbúnaðinn, þær sem hæstv. landbrh. virðist hafa hug á að láta safna, eru ekki fyrir hendi, og nú er komið að þinglokum. Það ætla ég svo ekki að ræða nánar. Hv. 5, þm. Reykv., frsm. meiri hl. fjhn., virtist ekki geta fallizt á að gangast fyrir því, að n. taki brtt. mína á þskj. 516 til sérstakrar athugunar. Þykir mér það leitt, en fæ að sjálfsögðu ekki við því gert. Hv. þm. sagði, að þetta mál hefði frá öndverðu verið takmarkað og að ekki mætti fara með málið út fyrir þau takmörk, sem því hefðu verið sett í öndverðu. Þess vegna gætu till. þær, sem hér hafa verið fram bornar varðandi landbúnaðinn, ekki komið til álita í sambandi við þetta mál og þess vegna gæti brtt. mín ekki heldur komið til álita, af því að því hefðu í öndverðu verið takmörk sett. En hver er það, sem setur máli takmörk á Alþingi? Það er vitanlega þingið sjálft og svo þau þingsköp, sem kunna að mæla svo fyrir, að ekki skuli blanda saman algerlega óskyldum málum, sem engin tengsl eru á milli. Það er vitanlega svo, að þó að hæstv. ríkisstj. hafi lagt frv. fyrir Alþingi, sem fjallar um vissa aðstoð við sjávarútveginn, þá geta því máli á engan hátt verið þau takmörk sett, að ekki sé hægt að bæta þar við ákvæðum um meiri aðstoð eða ýtarlegri ákvæðum um þá aðstoð, sem um er að ræða í frv. sjálfu. Í þessari till., sem ég hef lagt fram og er upphaflega borin fram af hv. minni hl. fjhn., er lagt til, að tekin verði inn ákvæði, sem eru í alveg beinu sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að tilgangur frv. væri aðeins sá að aðstoða sjávarútveginn og á þann hátt að breyta lausum skuldum sjávarútvegsins og fyrirtækja hans í föst lán. Þessi till., sem hér liggur fyrir, er líka um þetta. Hún er um aðstoð við sjávarútveginn og hún er um að breyta lausum skuldum í föst lán. Hún er þess vegna í raun og veru alveg sama eðlis og frv. sjálft. Hv. þm. sagði, að fram hefði farið rannsókn á hag sjávarútvegsfyrirtækja, og lýsti því nokkru nánar, á hvern hátt sú rannsókn hefði farið fram. Hann sagði, að málið hefði verið athugað í viðskiptabönkunum, bankarnir hefðu í höndum reikninga allra þeirra fyrirtækja, sem hér væri um að ræða, og hefðu því átt auðvelt með að framkvæma rannsóknina. Hann sagði eitthvað á þá leið, að hér væri yfirleitt um vel stæð fyrirtæki að ræða og að sá vandi, sem þau ættu við að glíma, væri fyrst og fremst eða aðallega sá, að þau hefðu of mikið af lausum skuldum á sínum herðum, og lýsti því nokkru nánar, hvernig þær skuldir væru til komnar. Ég veit, að það er sem vænta mátti rétt hjá hv. þm., að slík athugun sem hann gat um fór fram í bönkunum síðari hluta ársins sem leið. En ég hef aldrei skilið þetta mál svo, að sú aðstoð, sem útgerðinni væri veitt, ætti endilega að vera eingöngu bundin við þessi fyrirtæki, sem öll skipta við bankana og athuguð voru síðari hluta ársins, - þessi vel stæðu fyrirtæki að öðru leyti en því, að þau höfðu of mikið af lausum skuldum, eins og hv. 5. þm. Reykv. nefndi. Það er áreiðanlega töluvert af sjávarútvegsfyrirtækjum, sem hafa ekki nærri öll viðskipti sin í bönkum, og jafnvel fyrirtæki, sem hafa ekki nein viðskipti í bönkum. Um þetta atriði hefur áður verið rætt í þessum umr. Það eru fleiri lánsstofnanir hér í landinu en þessir tveir bankar, sem aðallega skipta við útveginn, Landsbankinn og Útvegsbankinn. Það er til fjöldi sparisjóða. Sumir þeirra skipta við útgerðina. Og viðskiptum útgerðarinnar er á ýmsan annan hátt fyrir komið. Hvers vegna skyldi þetta mál vera svo takmarkað, að eingöngu væru aðstoðaðir þeir, sem skulda í tveim bönkum, og eingöngu veitt aðstoð varðandi þær skuldir, sem þar eru? Mér hefur alltaf fundizt frá öndverðu, síðan þetta mál var lagt fram í þinginu, að hér gætti nokkurrar þröngsýni, og vissulega er það þröngsýni, þegar um það er að ræða að veita útgerðinni aðstoð, að takmarka sig aðallega við það að veita aðstoðina vel stæðum fyrirtækjum. Maður hefði haldið, að þeir þyrftu jafnvel fremur aðstoðar við, sem eru ekki vel stæðir, og víst er um það, að frá almennu sjónarmiði getur það fullkomlega eins átt rétt á sér, að haldið sé áfram rekstri fyrirtækis, sem hefur ekki yfir miklum eigin fjármunum að ráða, eins og fyrirtækis, sem er betur stætt og meiri eignir á. Það er nú svo, og þannig held ég, að flestir liti á nú á dögum, að atvinnuvegirnir séu fyrst og fremst til og fyrst og fremst reknir - ja, vegna þeirra, sem eiga atvinnutækin, að sjálfsögðu, svo langt sem það nær, en jafnframt og jafnvel fyrst og fremst vegna fólksins, sem hefur atvinnu við þessa atvinnuvegi, og byggðarlaganna, sem byggja tilveru sína á því, að atvinnuvegir séu til, og hljóta að bíða afhroð, ef atvinnuvegir rýrna eða leggjast niður. Ég held, að nú á tímum sé þetta sjónarmið orðið nokkuð almennt viðurkennt og alveg sérstaklega í sambandi við öli opinber afskipti eða afskipti ríkisvaldsins af atvinnuvegum. Það væri líka undarlegt, ef ríkisvaldið, eins og það gerir, væri reiðubúið til þess að leggja í kostnað við hitt og annað fyrir byggðarlögin, leggja þangað vegi, byggja þar hafnir, reisa þar skóla, samkomuhús, kirkjur, byggja vatnsveitur og þess háttar, en ætlaði svo að láta sér óviðkomandi það, sem allt þetta hlýtur að byggjast á og öll tilvera fólksins og byggðarlaganna byggist á í framtíðinni, sem sé hið starfandi atvinnulíf. Sá hugsunarháttur er úreltur. Hv. 5. þm. Reykv., frsm. fjhn., sagði, að auðvitað kæmi það til álita að veita aðstoð af öðru tagi, eins og ég held að hann hafi orðað það, til sjávarútvegsfyrirtækja, en það væri ekki tímabært enn þá að taka ákvarðanir um það, skildist mér. Hann sagði: Það liggur ekkert fyrir um það enn þá, það er engin rannsókn, sem sýnir það, að í sjávarútveginum séu fyrirtæki, sem nægir ekki að skulda 70% á móti eignum. - En ég vil segja: Ég held, að það liggi engin rannsókn fyrir um hið gagnstæða, að ekki séu til fyrirtæki, sem slík aðstoð er ónóg, að ekki séu til fyrirtæki, sem skulda meira en 70% á móti eignum, og þurfa þó á aðstoð að halda, enda ætti þetta að liggja nokkurn veginn í augum uppl. Ég man ekki betur en ég heyrði hér lesna skýrslu í vetur úr þessum stól, sem flutt var af einum hæstv. ráðh., þar sem sagt var frá því, að ríkissjóður hefði gengið í ábyrgð fyrir tiltekin fyrirtæki í sjávarútveginum, sem næmi ekki 70, heldur 90% af andvirði þeirra eigna, sem um var að ræða. Og þegar menn hafa hlýtt á það, þá ætla ég, að menn þurfi ekki að undrast, þó að til séu fyrirtæki í sjávarútveginum, sem eiga ekki svo mikið, að þeim nægi 70% lán, eins og hér er gert ráð fyrir. Það er mjög ánægjulegt og ber að þakka, ef skilja má orð hv. 5. þm. Reykv. á þá leið, að ríkisstj. hafi þessi skuldamál sjávarútvegsins áfram til athugunar og þá sérstaklega þeirra fyrirtækja, sem hætt er við að ekki geti notið aðstoðar samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir. Það ber að þakka, ef þetta er til athugunar. En ég vil leyfa mér að benda á það, að eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, mun nú vera stefnt að því, að Alþingi ljúki störfum innan skamms, þannig að ekkí sé eftir af þingtímanum nema ein eða tvær vikur eða svo. Þess vegna hefur mér virzt, að æskilegt væri og raunar nauðsynlegt, að einhverjar frekari ráðstafanir væru gerðar og ákveðnar einmitt í sambandi við þetta frv., því að eftir að þessu þingi er lokið, hefur hæstv. ríkisstj. ekki möguleika til þess að fá samþykki Alþingis til frekari ráðstafana, fyrr en þing kemur saman að nýju. Og þó að það sé auðvitað möguleiki að gefa út brbl., þá hefði ég haldið, að hverri ríkisstj. þætti æskilegra að fá lög samþykkt á Alþingi heldur en gefa þau út á þann hátt, þó að það geti að sjálfsögðu verið í vissum tilfellum fullkomlega réttmætt og nauðsynlegt að gera slíkt. En áður en næsta þing kemur saman, væntanlega á næsta hausti, lýkur þeirri vetrarvertíð, sem nú stendur yfir, í maímánuði, og í sambandi við það þurfa margir að gera upp sínar sakir, og á þessu tímabili verður væntanlega ný síldarvertíð fyrir norðan land. Allt þetta þarf þá að gerast, án þess að ríkisstj. hafi heimild til sérstakra ráðstafana í þá átt, sem gert er ráð fyrir í brtt. á þskj. 516, nema hún þá taki sér vald til þess með brbl. Ég skal svo ekki hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég á erfitt með að sjá, hvað hæstv. ríkisstj. getur haft á móti því eða þeir, sem hennar máli tala í hv. fjhn., að fá þá heimild, sem hér er um að ræða, sem með tilliti til þeirrar umsetningar, sem um er að ræða samkv. upplýsingum, er mjög hófleg og hún að sjálfsögðu mundi nota á þann hátt, sem hún sér ástæðu til. En ég á von á því, að hæstv. ríkisstj. eigi eftir að komast að raun um það, þegar hún fer að framkvæma þau lög, sem væntanlega verða sett um þetta efni, að það hefði verið heppilegra fyrir hana að hafa eitthvað rýmri hendur í þeim lögum til þess að veita aðstoð á ýmsum stöðum, þar sem áreiðanlega verður farið fram á við hana að veita slíka aðstoð og hefur jafnvel verið gert.



Herra forseti. 2. umr. um þetta mál var frestað þann 14. f.m., m.a. vegna fram kominnar brtt. frá hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) á þskj. 361 og enn fremur fyrir ósk frá hv. 4. landsk., sem óskaði eftir, að málið yrði nánar rætt við forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins. Nú stóð svo á þá, að ég, sem var frsm. fyrir meiri hl., varð að víkja af þingi um stund til þess að gegna störfum í Norðurlandaráði og kom ekki til baka aftur til þings fyrr en 1. marz og gat því ekki tekið þátt í þeim umr., sem farið hafa fram um málið í millibilinu. En það hefur verið tekið hér til umr. 28. febr., vegna þess að hv. flm. frv. var þá staddur hér á þingi, og var eðlilegt, að hæstv. forseti gæfi honum tilefni til þess að ræða málið, eftir að nál. hefðu komið fram og eftir að málið hafði verið rætt hér að nokkru við 2. umr. Ég átti þess ekki kost að hlusta á þær umr., en hef hins vegar kynnt mér ræðu hv. flm., sem er mjög löng og ýtarleg. En efnislega kemur þar ekkert nýtt fram. Allt það, sem rætt er um þar, hafði komið fram áður, verið svarað af mér, og sé ég því ekki ástæðu til að svara neitt þeim aths., sem þar voru gerðar, og skal því ekki eyða tíma hv. d. til þess að ræða um þá ræðu í einstökum atriðum. Síðan ég kom aftur til þings, hefur ekki verið unnt að ná viðtali við forstjóra Tryggingastofnunarinnar, vegna þess að hann hefur dvalizt erlendis og mun dveljast þar nokkurn tíma, og það hefur orðið að samkomulagi í hv. heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. að láta nú málið ganga til atkv. við 2. umr. og ljúka henni, þó að ekki sé unnt að ná viðtali við forstjórann, svo sem óskað var. Ég hef hins vegar leitað upplýsinga um þann kostnað, sem mundi leiða af brtt. á þskj. 361, ef hún yrði samþ., og hef ég fengið þær upplýsingar um það atriði, er ég nú skal skýra frá. Tryggingastofnun ríkisins hefur tjáð mér, að áætlaður kostnaður við fæðingarstyrki á árinu 1961 skv. gildandi lögum frá 1960 sé 11.4 millj. kr. Ef samþ. ætti till., mundi á yfirstandandi ári þurfa að bæta við 22.8 millj. kr. til þess að mæta nauðsynlegum útgjöldum, eftir að till. hefði verið samþ. Þessar 22.8 millj. mundu skiptast þannig, að ríkissjóður yrði að greiða 8 millj. og 208 þús. kr., hinir tryggðu yrðu að greiða 7 millj. 296 þús. kr., sveitarsjóðirnir yrðu að greiða 4 millj. 104 þús. kr. og atvinnurekendur 3 millj. 192 þús. kr. Allur kostnaðurinn yrði þá 22 millj. 800 þús. kr. og fæðingarstyrkurinn þá rúmlega 33 millj. kr. Ég vænti þess, að hv. d. og einnig hv. minni hl. geti fallizt á, að þess sé ekki að vænta, að hægt sé að leggja til að taka svo stóra fjárhæð inn með nýjum lagaákvæðum, þegar ekki hefur verið gert ráð fyrir því að taka hana inn á fjárl. og ekki heldur verið við því búizt af sveitarfélögum eða atvinnurekendum að þurfa að taka á sig slíka byrði á þessu ári. Hins vegar hefur hv. flm. till. fært það í tal við mig sem formann n., hvort ég mundi vilja beita mér fyrir því, að till. yrði samþykkt með þeim breytingum, að þetta tæki þó ekki gildi fyrr en á næsta ári. Ég hef ekki séð mér fært að mæla með því á þessu stigi málsins, en till. okkar meiri hl. er að vísa málinu til hæstv. ríkisstj., og getur hún þá að sjálfsögðu látið rannsaka, hvort það þykir tiltækilegt að breyta lögunum þannig, að hækkaður yrði fæðingarstyrkurinn, annaðhvort svo sem hér er fyrir mælt eða á einhvern annan hátt, og mundi þá undirbúa málið fyrir næsta Alþingi. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða málið meir, en endurtek till. hv. meiri hl. n. um, að frv. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Það er langt um liðið, síðan þetta mál var síðast til umr., og ástæðan til þess, að umr. var frestað, er sú, sem hv. frsm. meiri hl. n. gat hér um áðan, m.a. fjarvera hans af þingi um skeið. En síðan umr. var frestað að hans beiðni, hefur farið fram umr. um málið, og hv. flm. frv., frú Margréti Sigurðardóttur, gefizt kostur á að túlka sín sjónarmið í þessu máli, og af þeim ástæðum tel ég miklu minni ástæðu til þess, að ég flytji nú langa ræðu um þetta mál. Það hefur sem sé verið rætt ýtarlega frammi fyrir hv. þingheimi og á að liggja ljóst fyrir. Það er hv. þm. sjálfsagt í fersku minni, að efni frv. er það, að allar þær konur, sem börn fæða og taka laun fyrir vinnu sína, skuli samkvæmt þessum lögum fá þriggja mánaða kaup, þegar þær forfallast frá vinnu vegna barnsburðar. Þær konur hins vegar, sem vinna fyrir tímakaupi eða vinna aðeins nokkurn hluta árs, skuli fá sem svarar ¼ hluta af launum samkvæmt skattaframtali hverrar slíkrar konu fyrir síðasta ár, þannig að þær fengju þá einnig sem svarar þriggja mánaða tekjum, miðað við meðaltalstekjur þeirra árið á undan. Framkvæmd frv. á samkvæmt ákvæðum þess að vera í höndum Tryggingastofnunarinnar og gert ráð fyrir, að greitt sé í sjóð vegna þessara skuldbindinga, sem í frv. felast, og greiði atvinnurekendur í hann eftir vinnuvikufjölda þess starfsfólks, sem hjá þeim hefur unnið, og er grundvöllur þessa frv. og framkvæmd öll hugsuð með sama hætti og slysatrygginganna. Hér var því haldið fram fyrr í umr., að ekki væri nægilega vel vandað til þessa frv. Því mótmæli ég alveg. Ég held, að það sé hverjum manni ljóst, sem les frv., að þar er gert alveg nákvæmlega ráð fyrir því, hvernig skuli hagað framkvæmd þessarar lagasetningar, hvaða réttindi skuli veitt samkvæmt frv. og hvernig fjár skuli til þess aflað að standast framkvæmdina. Því var haldið fram m.a., að orðalag 1. gr. væri ekki nægilega skýrt. Mætti skilja það svo, að þær konur, sem nú njóta fæðingarorlofs, þ.e.a.s. þær konur, sem eru á launalögum ríkisins, og konur, sem samkvæmt stéttarfélagasamningum njóta fæðingarorlofs nú, ættu eftir orðalagi 1. gr. e.t.v. að fá að halda þeim réttindum og fá svo hin lögboðnu réttindi að auki. En það er alveg ástæðulaust að halda þessu fram, því að það stendur, að þó skuli þær konur, sem samkvæmt öðrum lögum eða samningum stéttarfélaga njóti jafngóðra eða betri kjara um fæðingarorlof, halda þeim réttindum. En ef það hefði staðið að þær skuli auk þess halda þeim réttindum, þá hefði hverjum manni verið ljóst, að þær áttu að fá hin lögboðnu réttindi og halda sínum að auki. En þar sem ekki stendur neitt „auk þess“, þá er það gefinn hlutur, að ef þær hafa eins góð réttindi samkvæmt núgildandi lögum eða stéttarfélagasamningum, þá eiga þær að halda þeim, og kemur þá þeirra réttur, ef hann er jafngóður eða betri, í stað þess réttar, sem aðrar konur hefðu öðlazt með þessu frv. Það er því engin ástæða til þess að halda því fram, að hér sé ætlazt til þess, að slíkar konur fengju tvöfaldan rétt. Um mörg ár hefur það verið ljóst, að konur í verkalýðshreyfingunni hafa haft mikinn hug á því að koma þessu máli fram. Það mun hafa verið á þingi Alþýðusambandsins 1956, sem konur lögðu þetta mál fyrir og fengu þá skipaða mþn. til þess að athuga það nánar. Á því þingi var, með leyfi hæstv. forseta, gerð svo hljóðandi samþykkt um þetta mál, og er sú samþykkt grundvöllur undir síðari aðgerðum kvenna innan verkalýðshreyfingarinnar til þess að reyna að þoka málinu í höfn, - till. er svo hljóðandi: „25. þing Alþýðusambands Íslands skorar á Alþingi að tryggja með löggjöf, að allar konur, sem vinna utan heimila sinna, njóti sömu réttinda að því er varðar forföll frá vinnu vegna barnsburðar og nú tíðkast um konur, sem taka laun samkvæmt lögum um laun starfsmanna ríkisins, þ.e.a.s. að þær fái þriggja mánaða leyfi frá starfi á fullu kaupi. Telur þing Alþýðusambands Íslands, að ófullnægjandi sé, að einungis fastráðnir ríkisstarfsmenn njóti þessara sjálfsögðu réttinda, og telur raunar enn brýnni þörf á, að konur við hin erfiðari störf, t.d. framleiðslustörfin í frystihúsum landsins og í verksmiðjum, svo og þjónustustörf, svo sem á sjúkrahúsum, barnaheimilum, veitingastöðum og víðar, öðlist einnig þennan rétt.“ Ég er þeirrar skoðunar, að þar sem ríkisvaldið hefur gengið inn á það að veita þessi mannréttindi þeim konum, sem eru í þjónustu ríkisins, þá nái ekki nokkurri átt að veita þau ekki einnig þeim konum, sem starfa í þjónustu hins frjálsa atvinnurekstrar í landinu. En þetta frv., ef að lögum yrði, mundi víkka það svið, sem þetta réttlætismál næði til, á þann hátt, að allar konur, sem börn fæða og eru í launþegastétt, nytu þeirra réttinda, sem nú eru tryggð konum í þjónustu hins opinbera. Viðvíkjandi till. hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG), þá hef ég áður lýst því yfir, að ég gæti vel fellt mig við það, að hún yrði samþ. og málið breyttist í það horf. Einnig hefði ég sætt mig við það, að hún hefði verið samþ. svo breytt, að hún kæmi fyrst til framkvæmda á öðru fjárhagsári hér frá, þar sem augljóst mál er, að hún mundi hafa mikinn kostnað í för með sér, ef framkvæmd yrði, og frv. þá orðið allmiklu víðtækara en það er nú í því formi, sem það er flutt. En einmitt slík leið, að margfalda, fimm- eða sexfalda fæðingarstyrkinn, sem nú er greiddur af tryggingunum, er hugmynd, sem fram er borin í nál. hv. meiri hl., og kemur mér því nokkuð á óvart, þegar till. svo berst um að fara þá leið, sem þeir sjálfir hafa vakið máls á, að þá skuli hún ekki fá þeirra stuðning. Það bendir til þess, að það sé ekki út í bláinn, sem ég áður sagði, að hér er verið að bolast gegn góðu máli, haft við orð, að menn hefðu kannske getað hugsað sér að vera með því, ef það væri í einhverju öðru formi eða næði jafnvel til fleiri manna, væri víðtækara en frv., sem hér er verið að fjalla um, en þegar til kemur og á hólminn, þá víkja menn sér undan, og er þá niðurstaðan sú, að menn vilja ekki beint vera við það kenndir að beita sér gegn málinu, en víkja sér undan, að það verði lögfest a.m.k. að sinni. Í umr. hér áður minntist ég á tvö lönd, sem hefðu horfið að því ráði að lögfesta fæðingarorlof á svipuðum grundvelli og þetta frv. fer fram á, og nefndi í því sambandi Svíþjóð og Tékkóslóvakíu. Út af því að Tékkóslóvakía var nefnd, gerði frsm. hv. meiri hl. n. það land og þau lýðréttindi, sem menn nytu þar, nokkuð að umræðuefni, og skal ég ekki fara langt út í það. Þó vil ég aðeins segja þetta: Það land, Tékkóslóvakía, var sundurtætt eftir síðustu heimsstyrjöld, svo að ýmsar þjóðir héldu því fram, að þar væri varla grundvöllur til að reisa sjálfstætt þjóðfélag af grunni á ný. Við skulum segja, að það búi við skipulag, sem að okkar dómi sé ekki eins líklegt til þess að tryggja hin beztu lífskjör og mannréttindi eins og okkar þjóðfélag, að við búum við betra skipulag í því efni. En hlýtur okkur þó ekki að bregða í brún, þegar við staðreynum það sjálfir, að þetta land, - við skulum segja við hið verra skipulag, - veitir nú sínum þegnum ókeypis lyf, ókeypis læknishjálp, tannlækningar eru veittar ókeypis öllu starfandi fólki í atvinnufyrirtækjunum, ellilaun eru veitt konum þar frá 55 ára aldri og karlmönnum frá sextugsaldri, og þessi ellilaun eru mun hærri en í okkar eigin landi, að ungir menn, sem búa sig undir lífsstarf í þjónustu þess þjóðfélags með löngu námi, fá ekki aðeins einhverja smástyrki eða lán og eru þannig skuldum vafðir, þegar þeir byrja sitt ævistarf, heldur eru á launum, eins og þeir væru við sérhver önnur gagnleg störf fyrir þjóðfélagið, meðan þeir stunda nám sitt, og svo að ég nefni aðeins það fimmta af mannfélagsumbótum, sem ég hef komizt í kynni við þar, nákvæmlega á sama grunni og hér er verið að ræða um í þessu frv., að fæðingarorlof þar er nú og hefur verið um nokkurt árabil fjórir mánuðir á ári handa öllum konum, sem börn fæða, konur allar á fullum launum í fjóra mánuði vegna barnsburðar? Ég fyrir mitt leyti tel, að þegar svona upplýsingar eru gefnar, - og þær eru sannar, þetta eru réttar upplýsingar, - þá má íslenzkt þjóðfélag kippast við og athuga sinn gang, hvort það vill una því að dragast svo mjög aftur úr öðrum þjóðum á skömmum tíma eins og við erum hér að gera að því er snertir ýmsa öryggislöggjöf og mannréttindalöggjöf. Og væri þá ástæða til fyrir okkur að kanna til hlítar af fyllstu alvöru, hvort við gætum ekki spyrnt þar við fótum og reynt að koma á einhverjum af þeim sjálfsögðustu mannfélagsumbótum, sem við þannig fáum vitneskju um, að aðrar þjóðir séu orðnar á undan okkur í. Ég segi þetta í engu áróðursskyni. En ég held, að þetta sé þörf áminning fyrir okkur, því að það er engin bót að því að girða sig neinum Kínamúr vanþekkingar og uppgötva svo kannske seint og síðar meir, að við séum orðnir eftirbátar flestra annarra siðaðra þjóða. Ég harma það að lokum, að meiri hl. hv. Alþingis eða stjórnarflokkarnir skuli hafa beitt sér hér móti góðu og merku máli, sem fyllsta réttlæti mælti með að væri lögfest hjá okkur og þar sem svo hóflega var farið í sakirnar, að till. komu og þær mjög réttmætar um það, að ástæða væri til að færa út kvíarnar og láta þessi mannréttindi, sem frv. fjallar um, ná til fleiri þegna íslenzks þjóðfélags. En ég ber mig ekki svo mjög illa undan þessu. Ég veit, að þetta mál hefur sigurmátt í sér. Gegn því verður ekki lengi staðizt, og jafnvel þótt því sé nú vísað í kirkjugarð góðra mála, til hæstv. ríkisstj., þá vona ég, að þetta mál rísi þaðan upp fljótt aftur.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 502, um breyt. á l. um framleiðsluráð landbúnaðarins, er flutt af landbn. Nd., og eins og kemur fram í grg., hefur n. ekki tekið neina afstöðu til þess enn þá. Þessu frv. var útbýtt hér í gær, og er því skammur tími liðinn, og hefur ekki verið aðstaða til þess að kynna sér þetta mál rækilega. Ég mun þess vegna ekki fylgja því úr hlaði með langri ræðu. Frv. fylgir grg., sem er samin af stjórn Sambands eggjaframleiðenda. Ég vil aðeins minna á nokkur atriði, sem fram koma í grg., þar sem þeir benda á þau rök, sem þeir telja að liggi til þess, að þetta mál er flutt, en þeir segja þar, að samsala á eggjum sé framleiðendum nauðsynleg, m.a. af eftirtöldum ástæðum: 1. Framleiðendur eru yfirleitt langt frá markaðsstað. 2. Annað sölusvæðið, Reykjavík og nágrenni, er orðið svo stórt, að ógerlegt er að dreifa eggjum nema á skipulagsbundinn hátt. 3. Starfrækja þarf fullkomnar eggjageymslur, þar sem framleiðendur hafa fæstir tök á að geyma egg hver fyrir sig, sem oft er nauðsynlegt, þegar framleiðsla og neyzla fer ekki saman. 4. Tryggja þarf framleiðendum sem jafnast og eðlilegast verð á eggjum, en slíkt er óhugsandi, þegar framleiðendur selja hver í samkeppni við annan og við mjög misjöfn skilyrði. 5. Tryggja þarf neytendum góð og vel með farin egg með því að stuðla að vöruvöndun og heilbrigðu eggjamati. 6. Pakka þarf eggin í neytendapakkningar fyrir kjörbúðir. Ég vil minna á þessi atriði nú, sem hér koma fram, sem höfuðrök fyrir þeirri breyt., sem hér er óskað eftir af hálfu eggjaframleiðenda, og þetta frv. er einnig flutt eftir ósk framleiðsluráðs landbúnaðarins eða það hefur beðið landbrh. að sjá um, að það yrði flutt. Ég mun ekki ræða þetta mál frekar. Ég hef engan veginn athugað það til hlítar. Ég vil benda á, að það fylgir hér einnig sem fylgiskjal bréf yfirdýralæknisins í Reykjavík, þar sem virðist vera um jákvæða afstöðu að ræða í þessu máli. Ég vil svo leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr.