Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv.till. um veitingu ríkisborgararéttar með nöfnum 14 erlendra ríkisborgara var lagt fram á síðasta reglulegu Alþ. Frv. var síðan vísað til hv. allshn. þessarar d. að lokinni 1. umr. N. fól formönnum allshn. beggja þd. og skrifstofustjóra Alþ. að athuga frv. og umsóknir þær, sem því fylgdu, svo og umsóknir um ríkisborgararétt, sem síðar bárust n. Er það sama málsmeðferð og tíðkuð hefur verið við afgreiðslu sams konar frumvarpa á undanförnum árum. Að þessari athugun lokinni lagði allshn. til, sbr. nál. á þskj. 889, dags. 7. maí s.l., að frv. yrði samþ. með þeirri breytingu að alls yrði 53 erlendum ríkisborgurum veittur ríkisborgararéttur. Frv. kom þá eigi til frekari meðferðar eða umr. í þinginu og dagaði uppi þegar Alþ. var rofið. Þess vegna hefur nú orðið að ráði að flytja nýtt frv. þar sem upp eru teknir þeir umsækjendur sem allshn. hafði þannig mælt með og fullnægja þeim skilyrðum sem allshn. beggja þd. hafa komið sér saman um. Þess vegna leyfi ég mér að vænta þess, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, geti fengið skjóta meðferð í þinginu og hv. allshn. eða hv. allsherjarnefndir í sameiningu gætu unnið að því svo skjótlega að þetta frv., sem hér liggur fyrir, verði afgreitt fyrir áramót, þannig að þeir, sem hér eiga hlut að máli og hafa orðið að bíða nokkuð lengur en ráð var fyrir gert, geti fengið ríkisborgararétt. En síðan er stefnt að því að siðar á þessu þingi verði flutt nýtt frv. um ríkisborgararétt með nöfnum þeirra sem siðar hafa sótt um íslenskan ríkisborgararétt. Herra forseti. Þetta er að öðru leyti svo venjulegt og hefðbundið frv. að ég tel ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um það, en legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn. og um leið leyfi ég mér að endurtaka vinsamlegar óskir mínar til n. um, að hún vinni fljótlega að þessu máli.



Herra forseti. Frv. það um breyt. á l. nr. 85 frá 23. júní 1936, um meðferð einkamála í héraði, sem hér liggur fyrir, er samið af réttarfarsnefnd, en dóms- og kirkjumrn. óskaði þess haustið 1973, að hún tæki til athugunar till., er fram höfðu komið frá borgardómaraembættinu í Reykjavík um, að lögfest yrði heimild til þess að beita hljóðritun á dómþingum í einkamálum. Slík heimild hefur verið um árabil í lögum um meðferð opinberra mála, raunar allt frá því að þau lög voru fyrst sett árið 1951. Sú heimild mun þó fremur lítið hafa verið notuð, hvað sem því veldur. Nokkur síðustu ár mun slíkum hljóðritunum hafa verið beitt við borgardómaraembættið í Reykjavík í tilraunaskyni, án þess þó að bein heimild hafi verið til þess í lagareglum. Við umr. á síðustu árum um leiðir til þess að flýta meðferð mála fyrir dómstólum, ekki síst meðferð einkamála, hefur komið fram að ýmsir dómarar í einkamálum hafa talið verulegan flýtisauka að því að beita hljóðritunartækni við meðferð þeirra mála. Er einsýnt að ef þann hátt á að hafa á er nauðsynlegt að um það efni séu þá skýrar heimildir og ákvæði um að setja megi hæfilegar reglur um skipulega framkvæmd hljóðritunar og vörslu á hljóðritunargögnum. Ákvæði þau, sem réttarfarsnefnd leggur til að lögfest verði, fela í sér heimild til dómsmrh. til að ákveða að upp verði tekin slík hljóðritun við héraðsdómaraembætti. Þess má geta að sá kafli í l. um meðferð einkamála í héraði, sem lagt er til í þessu frv. að breytt verði, gildir einnig um meðferð opinberra mála. Geta því reglur, sem settar eru samkv. þessum l., einnig komið að notum við meðferð opinberra mála eftir því sem við á um framkvæmd og vörslu hljóðritana. Ég leyfi mér að öðru leyti, herra forseti, að vísa til aths. þeirra sem fylgja lagafrv. og held að með því skýrist það nánar hvað hér er um að ræða, og legg til að máli þessu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er um að ræða, er einnig um breyt. á l. nr. 85 frá 1936, um meðferð einkamála, og er um breyt. á 71. gr. þeirra l. eða viðauka við hana og varðar heimild til þess að úrskurða bráðabirgðafjárgreiðslu upp í slysabætur jafnhliða dómi um skaðabótaskyldu vegna slysa þegar neytt er heimildar réttarfarslaga til þess að skipta sakarefni þannig að dæmt er um skaðabótaskylduna sér í lagi, en til slíkrar skiptingar er einmitt heimild í þeirri lagagr. sem hér er um að tefla. Bending í þessa átt var gefin í þál. frá 8. febr. 1972 um afgreiðslu skaðabótamála vegna slysa. Dómsmrn. aflaði sér ýmissa grg. og umsagna vegna þál., sem að öðru leyti óskaði reyndar almennrar athugunar á möguleikum til að hraða meðferð skaðabótamála vegna slysa. Ég leyfi mér að vísa til aths. með lagafrv. um þær grg., en taldi ekki ástæðu til að prenta þær með þessu litla frv., þar sem þær varða ýmis og að nokkru leyti mjög almenn atriði um hraða og meðferð dómsmála og mörg þau atriði eru áfram til athugunar, ekki síst í störfum réttarfarsnefndar, almennri endurskoðun á réttarfarslöggjöfinni og dómaskipan. Ég mun hins vegar gera ráðstafanir til að senda þeirri n., sem málið fær til athugunar, grg. til skoðunar. Sá háttur hefur nú verið hafður á sem sagt að leggja fram hér tvö frv., sem að vísu fjalla um breyt. á sömu l., en um svo fjarskyld efni að réttara þótti að hafa það í tveimur frv. En að sjálfsögðu fær sama n. bæði frv. til meðferðar og getur þá athugað hvort henni þyki hæfa að setja þetta fremur saman í eitt frv. Með þessu litla frv. átti reyndar og á að fylgja sem fylgifiskur frv. till. um breyt. á l. um vátryggingarsamninga, nr. 20/1954. En því mun nú fyrst hafa verið útbýtt í dag og er þess vegna ekki á dagskrá og verður tekið fyrir á sínum tíma síðar, en þá vænti ég að hv. n. láti það fylgja þessu frv. vegna þess að það getur ekki komið að fullum notum nema jafnframt sé gerð sú breyting, á l. um vátryggingarsamninga, sem þar er lagt til. að gerð sé. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. sé að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil strax við 1. umr. þessa máls láta það koma fram að ég er þakklátur því að hér er árangur af þeirri þáltill., sem var samþ. á Alþ. í febr. 1972 og ég var 1. flm. að.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., var flutt á síðasta aðalþingi, en hlaut þá ekki afgreiðslu. Það var langt liðið á þingið þegar frv. þetta var flutt, en því var tekið mjög vel hér í hv. Ed. Allir, sem tjáðu sig um málið, lýstu stuðningi við það, enginn lýsti sig andvígan. Nú er þetta frv. borið fram á nýjan leik. Við flm. teljum að hér sé um svo þýðingarmikið mál að ræða að ekki megi farast fyrir að fá samþykkta þá breyt. á l. um Fiskveiðasjóð Íslands sem frv. gerir ráð fyrir. Í l. um Fiskveiðasjóð Íslands er svo kveðið á að hlutverk sjóðsins sé að efla framleiðslu og framleiðni í fiskveiðum, fiskiðnaði og skyldri starfsemi. Það er öllum ljóst hve þýðingarmiklu hlutverki Fiskveiðasjóður gegnir og þarf ekki hér að fjölyrða um það. En meginviðfangsefni Fiskveiðasjóðs hefur verið frá fyrstu tíð að veita lán til nýrra fiskiskipa. Sjóðsstjórnin hefur litið svo á að það kunni að vera vafasamt að samkv. núgildandi l. sé heimilt að lána út á eldri skip, og eitt er vist, að það hefur ekki verið gert. Til þess að koma hér breytingu á höfum við flm. þessa frv. borið það fram. Það er augljóst mál að það getur verið mikil þörf á því að menn fái lán til kaupa á eldri skipum. Skip ganga kaupum og sölum, ekki síður en aðrar eignir manna, og jafnvel má ætla að það geti orðið fremur en margt annað vegna þess að fiskveiðar eins og aðrar veiðar eru alltaf háðar miklum sveiflum og breytingum, eins og raun ber vitni um hjá okkur. Nú á síðustu mánuðum og missirum hefur t.d. komið glöggt í ljós hve mikil nauðsyn er að Fiskveiðasjóður sinni þörfum um lánveitingar til eldri skipa. Það, sem ég á við, er í sambandi við tilkomu skuttogaranna. Skuttogarar hafa verið keyptir til staða víðs vegar um land. Sumir þeirra staða, sem skuttogarar hafa komið á, eru svo fámennir að koma skuttogara þýðir að það þarf að selja eða hætta rekstri á viðkomandi stöðum á þeim fiskiskipum sem fyrir eru. Kann að vera að þessi fiskiskip henti vel í alla staði til áframhaldandi rekstrar, en bara ekki á þeim stað sem þau voru fyrst keypt til. En það eru erfiðleikar á því að flytja þessi skip til annarra staða vegna þess að þó að þau henti þar, þá geta viðkomandi útgerðaraðilar á þeim stað oft og tíðum ekki komist yfir þessi skip vegna þess að í landinu er engin opinber lánastofnun sem veitir föst lán til slíkra kaupa. Það er tilgangurinn með þessu frv., sem hér er til umr., að bæta úr þessu á þann veg að það sé tekið skýrt fram í l., að það sé enn fremur hlutverk Fiskveiðasjóðs að veita lán til kaupenda eldri fiskiskipa. Frv. gerir ráð fyrir að það þurfi að sjálfsögðu að setja nánari reglur um það hvernig skuli fara með slík lán og gerir ráð fyrir að ráðh. setji með reglugerð ákvæði um þessar lánveitingar. En það er tekið beint fram í frv. að til eldri fiskiskipa megi lán nema helmingi kaupverðs eða matsverðs, þess er lægra reynist, og skulu þá meðtaldar eftirstöðvar af lánum sjóðsins sem fyrir kunna að vera. Þetta eru lægri lán en gert er ráð fyrir samkv. gildandi l. að séu veitt til nýrra skipa. Það er kveðið svo á í l. um Fiskveiðasjóð að tilnýrra skipa í smiðum innanlands megi lán nema 3/4 hlutum kostnaðarverðs eða matsverðs, þess sem lægra reynist, en allt að 2/3 hlutum kostnaðar eða matsverðs með sama hætti séu skipin smíðuð erlendis. En við leggjum til þriðju viðmiðunarregluna, og hún er sú að lánið megi nema allt að helmingi, þ.e.a.s. verulega minna, og auk þess skuli tekið tillit til eldri lána Fiskveiðasjóðs, eftirstöðva sem kunna að hvíla á skipunum. Þó að þetta sé mikilvægt mál er það mjög einfalt mál og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það nú. Ég veit að það kunna að koma fram einhvers staðar þær aths. að í þeirri miklu fjárþörf, sem Fiskveiðasjóður hefur nú, sé tæpast rétt að íþyngja honum enn meira með því að gera ráð fyrir að hann láni út á eldri skip. Það kann að vera að Fiskveiðasjóður þurfi eitthvað meira fjármagn ef frv. þetta verður samþ., en ég segi: Það kann að vera, því að menn verða að hafa í huga það, sem ég áður drap á, að það eiga að vera möguleikar fyrir því að fiskiskipafloti landsmanna nýtist betur og minna þurfi þess vegna að smiða af nýjum skipum en ella, ef eðlileg eignafærsla getur átt sér stað á hinum eldri skipum. Og það er víst að hvað sem líður fjárþörf Fiskveiðasjóðs, þá hlýtur það að vera þjóðhagslega rétt að gera rástafanir til þess að fiskveiðafloti þjóðarinnar nýtist betur en ella.



Herra forseti. Ég vil strax við 1. umr. þessa máls lýsa yfir stuðningi mínum við þetta frv. Við höfðum þetta frv. reyndar til meðferðar í sjútvn. þessarar hv. deildar í fyrra og það var fullkomin eining um þetta mál. En eins og hv. 1. flm. benti á var langt liðið á þing og því tókst ekki að afgr. frv. Það kom þá glögglega í ljós t.d. að þáverandi sjútvrh. lýsti sig algerlega fylgjandi þeirri skipan mála sem þarna er ráð fyrir gert. Fjölmargir aðilar, sem leitað var til, eins og hv. flm. benti einnig á, voru þessu mjög meðmæltir. Þó er eins og mig minni að við kvæðu vissar mótbárur, vissar aðvaranir frá Fiskveiðasjóði eða stjórnendum hans í þessu efni um það að þarna yrðu auknar byrðar á hann lagðar, byrðar sem hann réði e.t.v. ekki við. En þarna vantaði okkur allan samanburð við núverandi ástand og það, sem af frambúðarlausn þessari gæti leitt, því að það er ábyggilega rétt, sem tekið var fram hér áðan, að hér er um þjóðhagslega hagkvæma skipan að ræða. Ég þekki vel til erfiðleika ýmissa þeirra, sem eru að kaupa þessi eldri skip, og veit að þeir eiga til fárra að leita og engra fullkomlega öruggra leiða er þar að leita. Ég tek fyllilega undir það einnig að ég er sannfærður um að með þessari skipan mála nýtist okkar fiskiskipafloti betur, og þó að ekkert væri annað en það, þá er það ærin ástæða til þess að koma þessari skipan á.



Herra forseti. Þetta frv. var, eins og flm. gat um, rætt í fyrra og menn tóku efnislega jákvæða afstöðu til frv. sem slíks, og það gerði ég einnig í nefndinni og vil lýsa yfir efnislegum stuðningi við frv. Þetta er gömul hugmynd sem oft hefur verið rædd en erfitt að koma í framkvæmd hjá mörgum ríkisstjórnum og jafnan borið við fjármagnsskorti, eins og 1. flm. reyndar gat um. Það, sem ég vildi fá að vita vegna tengsla hans nú einmitt við hæstv. sjútvrh., er hvort hann hefur ekki með nokkru móti gert sér grein fyrir því að sjóðurinn er í meiri vandræðum nú en um fjölda ára. Ég veit ekki annað en sú frumtilraun að smíða nú tvö sérstaklega hönnuð skip á Akureyri sé enn í hnút, a.m.k. var það fyrir mjög stuttu, vegna þess að Fiskveiðasjóður hefur ekkert fjármagn til reiðu til að svara þeim lánsfjárupphæðum sem nauðsynlegar eru vegna þessarar skipasmíði. Það munu vera yfir 500 millj. sem þessi tvö skip taka til sín. Auk þess beindi ég þeirri fsp. til hæstv. forsrh. á sumarþinginu að hann hlutaðist til um að margra mánaða gömul lánsloforð hjá Fiskveiðasjóði yrðu afgreidd. En hvað hefur skeð? Ekkert einasta lán afgr, mér vitanlega fyrir skömmu, ekki eitt einasta í marga mánuði. Veldur þetta nú fjölda fiskvinnslustöðva eða útgerðarfyrirtækjum um allt land bullandi vandræðum og vanskilum og er orðið óþolandi starfsástand fyrir fjölda manna er bera ábyrgð á þessum rekstri. Það hefði því farið vel á því, um leið og efnislega gott frv. kom fram, ef við fengjum hugmynd um hvernig fjárhagsstaða Fiskveiðasjóðs væri, þegar lagt er til að auknar álögur komi á sjóðinn. Hæstv. forsrh. er ekki víðstaddur í deildinni, en hann lofaði þá úr þessum ræðustóli að hann skyldi líta á málið, en það hefur ekkert skeð þrátt fyrir ýmsa fresti og ýmiss konar góð áform. Vandamálið við að kaupa og selja gömul skip er það að verðbólgan hefur oft hækkað svokallað eignarhlutfall þeirra, er hafa skipin undir höndum, það mikið að hér er um hreina verðbólgukrónu að ræða og þess vegna kannske deiluefni, hvað mikið á að lána út á slíkan verðbólgugróða, þó að það sé bráð nauðsyn. Ég tek alveg undir það sem flm. sagði, það er bráð nauðsyn að stuðla að eðlilegum viðskiptum, þ.e.a.s. kaupum og sölum á þessum skipum, og ég er honum fullkomlega sammála um það. Ég vil ekki deila á hann þannig séð, heldur styð hans hugmynd. En ég er aðeins að deila á það að við fengum ekki upplýsingar um fjárhagsstöðu Fiskveiðasjóðs vegna þess að í nefndinni komu fram í fyrra nokkrar mótbárur um erfiðleika sjóðsins. Það hefði verið rökrétt vegna breyttrar aðstöðu hjá hv. 1. flm. að nokkrar athugasemdir hefðu fylgt með um greiðslustöðu Fiskveiðasjóðs. Hann á þar nú hæg heimatökin. Það má svo deila um hvort það sé rétt að fara inn á þetta svið vegna kaupa á skuttogurunum. Það réttlætir þetta skref ekki þegar kaup á skuttogurum valda því að ágætir bátar af annarri stærð liggja nú bundnir við bryggju. Þá fer ávinningurinn að verða hæpinn. Ég ætla ekki út í þá sálma, það er miklu lengra mál en svo, þó að ræðumaður hafi jafnvel gefið tilefni til að fjölyrða nokkuð um slíkt. Ég ætlast ekki til að hann geti svarað þessu þegar í stað. Ég vil beina því til formanns hv. sjútvn. að við í n. fengjum glöggt yfirlit yfir fjárhagsstöðu Fiskveiðasjóðs, hvað lægi nú fyrir af beiðnum. Mér er kunnugt um að margir hafa viljað breyta skipum sínum, ekki fara út í nýsmíði, heldur stækka skipin og jafnvel smiða yfir þau. Tel ég það líka skynsamlega þróun. Fiskveiðasjóður hefur greitt götu ýmissa í því efni, en á við mjög mikinn fjármagnsskort að búa nú, aldeilis óvenjulegan. Það er ekki nema eðlilegt að við sækjum á það, af því að við viljum þetta frv. í gegn. Ég styð frv. enn, ég vil taka það fram - styð frv. efnislega algerlega. En við verðum að gera okkur grein fyrir hvað það þýðir. Það þarf líka átak til að tryggja eðlilega nýsmíði í landinu, jafnframt því sem við samþykkjum þetta frv.



Herra forseti. Ég vil þakka góðar undirtektir og stuðning þeirra tveggja hv. þm. sem hafa rætt um þetta mál. Mér kom það ekki á óvart að þeir væru fullir skilnings á þessu máli og okkur greinir ekkert á um það. Það er að sjálfsögðu rétt, sem hv. 1. landsk. þm. sagði, að Fiskveiðasjóður er nú í meiri vanda en nokkru sinni fyrr. Ég hygg að okkur öllum sé kunnugt um þetta, ekki siður hæstv. sjútvrh. en öðrum. Hv. þm. taldi að það væri gott að fyrir lægju tölulegar upplýsingar um fjárþörf Fiskveiðasjóðs og um það er ég hinum sammála. Hann benti sjálfur á þá eðlilegu leið að hv. sjútvn. gerði ráðstafanir til þess að fá þær upplýsingar. Ég vil taka fram að þó að það séu svona miklir fjárhagserfiðleikar hjá Fiskveiðasjóði við að fullnægja eftirspurn og þörf fyrir lán út á ný skip, þá á ekki, þó að það mál verði óleyst, að mínu viti að láta það tefja framgang þessa frv. vegna þess að á vissan hátt er það jafnþýðingarmikið og Fiskveiðasjóður svari þeim þörfum að veita lán til eldri skipa eins og nýrra skipa. Auðvitað er, að ég hygg, hverfandi fjárhæð sem þarf til lána út á gömul skip eða eldri skip miðað við það sem þarf út á ný skip. Þetta vildi ég aðeins taka fram. Ég vona að við séum ekki ósammála um þetta og við getum sameinast um það að standa að framgangi þessa frv., þótt ekki verði á næstu mánuðum búið að leysa allan fjárhagsvanda Fiskveiðasjóðs. Það er mál sem við ættum líka að vera og erum líka, vænti ég, sammála um að þarf að leysa, og það er eitt af þeim málum sem núv. hæstv. ríkisstj. er að vinna að.



Herra forseti. Frv. þetta, sem ég hef leyft mér að bera fram, hef ég samið ásamt Vilhjálmi Sigurbjörnssyni alþm. og er frv. tvíþætt. Í fyrsta lagi fjallar það um afnám söluskatts á flugferðum innanlands og í öðru lagi álagningu farmiðagjalds. Söluskattur er aðaltekjustofn ríkisins. Með honum er stefnt að því að skattleggja neyslu og ýmsa þjónustu, m.a. flugfargjöld í innanlandsflugi. Eitt meginatriði tekjuöflunarkerfisins er jöfnuður, þ.e. að allir, sem eins eru settir og búa við sömu aðstæður, greiði sambærilega skatta. Þessi meginstoð gjaldþolstefnu í skattlagningu, að skattþegnar með sama gjaldþol greiði sömu skatta og mismunandi gjaldþol eigi að leiða til mismunandi skatta, hefur mikla þýðingu og hana má því ekki vanrækja. Það er mikil hætta því samfara að skipta um tekjuöflunarkerfi. Sú stefna hefur verið mörkuð fyrir mörgum árum, að óbeinu skattarnir skuli auknir, og var þá farið yfir á nýjar brautir með álagningu söluskatts. Við breytingu á kerfi hefur skattjafnaðarsjónarmiðið raskast á nokkrum sviðum og ójöfnuðurinn vex eftir því sem meiri áhersla er lögð á viðkomandi tekjustofn. Flugferðir innanlands byggjast að mjög miklu leyti á ferðum milli Reykjavíkur og hinna ýmsu byggða landsins. Reykjavík er aðalþjónustumiðstöð landsins og þeir íbúar landsbyggðarinnar, sem þurfa á þessari þjónustu að halda, verða að leggja í þann aukakostnað sem ferðalaginu eru samfara. Með því að leggja söluskatt á flugferðir í innanlandsflugi er meginstoð tekjuöflunarkerfisins, jöfnuður, brotin. Ég sagði áður að meginatriði tekjuöflunarkerfisins væri jöfnuður, þ.e. að allir sem eins eru settir og búa við sömu aðstæður, greiði sambærilega skatta. Ferðakostnaður þeirra, sem þurfa að sækja ýmsa þjónustu til Reykjavíkur, er mikil byrði á íbúum landsbyggðarinnar og skapar mikinn aðstöðumun. Með því að leggja söluskatt á flugfarmiða í innanlandsflugi er þessi aðstöðumunur hreinlega skattlagður því meira sem fjarlægðin vex. Þannig greiðir farþegi frá Egilsstöðum 1236 kr. í söluskatt, frá Norðfirði 1290 kr., frá Höfn í Hornafirði 1096 kr., frá Vestmannaeyjum 592 kr. og frá Akureyri 910 kr. í söluskatt fyrir eina heimsókn til höfuðstaðarins. Á þessu má sjá að ein aðalstoð tekjuöflunarkerfisins, jöfnuður, er ótvírætt brotin. Samkvæmt upplýsingum Flugfélags Íslands var farþegafjöldi og álagður söluskattur á áætlunarleiðum innanlands sem hér segir: 1972 var farþegaþegafjöldi 192246 og söluskattur 19 millj., 1973 183287, söluskattur 31.1 millj., 1974 farþegafjöldi 201650 eða 52 millj. og 900 þús. og 1975 farþegafjöldi áætlaður 217800 og gefur í söluskatt 75 millj. 500 þús. Tölur liggja ekki fyrir um farþegaflutninga smærri flugvéla, en varla er þar um umtalsverðar söluskattsgreiðslur að ræða. Virðist því mega áætla tekjutap ríkissjóðs á árinu 1975 af niðurfellingu söluskatts af farþegaflutningum innanlands ca. 80 millj. kr. Mér er hins vegar ljóst að ríkið þarf á tekjustofnum að halda og ekki er vænlegt til árangurs í ríkisfjármálum að koma aðeins með till. um lækkun tekna og hækkun ríkisútgjalda. Frv. gerir ráð fyrir að leggja á farmiðagjald og skal gjald þetta vera 250 kr. á hvern seldan farmiða innanlands, en 500 kr. á farseðli landa í milli. Með þessu gjaldi er stefnt að meiri jöfnuði í skattlagningu og skv. 2. gr. frv. skal þessu fé ráðstafað til byggingar á flugvöllum innanlands og öryggisvalla fyrir millilandaflug. Flugsamgöngur verða með hverju ári mikilvægari þáttur í samgöngumálum landsmanna. Skortur flugvalla með þeim öryggisbúnaði, sem krefjast verður, hefur löngum verið þróun flugsamgangna verulegur hemill. En bygging góðra flugvalla er dýr og öryggisbúnaður og frágangur hans kostnaðarsamur. Fjárveitingar til flugmála hafa löngum verið af skornum skammti og í litlu samræmi við brýna þörf úrbóta í þessum málum öllum. Gildir hér jafnt bygging stórra flugvalla í hinum einstöku byggðarlögum og smærri flugvalla sem tryggja flug milli þeirra og aðalflugvallanna. Með þessu frv. er leitast við að afla fjármagns til stærri átaka í þessum málum. Verður það vart gert með öðru móti en að finna nýjan tekjustofn sem félli óskiptur til flugmála auk þess fjármagns, sem þeim er ætlað hverju sinni á fjárlögum, og lántöku til stærri verkefna. Þessari skattlagningu verður þó að stilla svo í hóf að hún spili ekki samkeppnisaðstöðu flugfélaganna og annarra, sem að þessum málum vinna. Má geta þess að í fjárlfrv. 1975 er gert ráð fyrir að lagðar verði til byggingar flugvalla í landinu og flugöryggismála 184 millj. kr. Til Reykjavíkur skal varið 30 millj., til Súgandafjarðar 5 millj., Sauðárkróks 39.5 millj., Egilsstaða 30 millj., Hornafjarðar 9 millj., Vestmannaeyja 15 millj., sjúkraflugvalla 12 millj., fjarlægðarmælitækja fyrir fjölstefnuvita 10 millj., tækjabúnaðar flugvalla 20 millj., mælitækja og búnaðar radíóverkstæða 1.5 millj. og óráðstafað 12 millj. Ég get nefnt í þessu sambandi að í því kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir, vantar betri aðstöðu á hverjum einasta flugvelli, sem almennt er flugfært á, og gæti ég trúað því að svo væri í öðrum kjördæmum, og eins má geta þess að nauðsynlega vantar öryggisflugvöll fyrir millilandaflug og úrbætur í þessum málum koma ekki nema frekari fjárframlög komi til. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að flugmiðagjald á alla farmiða í innanlandsflugi verði 250 kr. og landa í milli 500 kr. Það liggja ekki fyrir nákvæmar tölur um fjölda farþega með áætlunarvélum og í leiguflugi, en í Árbók flugmálastjórnar 1973 eru flugfarþegar í innanlandsflugi taldir 183287. Áætlað er að fjöldi farþega Flugfélags Íslands verði á yfirstandandi ári 217800. Samkvæmt þessum upplýsingum og áætluðu flugi annarra flugfélaga innanlands þykir mega áætla tekjur af flugmiðagjaldi í innanlandsflugi 60 millj. kr. Samkvæmt skýrslu flugmálastjórnar voru farþegar í millilandaflugi 162192 á árinu 1973, en þar eru áningarfarþegar ekki meðtaldir. Samkvæmt þessu virðist mega áætla farþegafjölda 1975 um 200 þús. sem gæfu 100 millj. kr. í tekjur. Farmiðagjald 1975 yrði því samtals 160 millj. kr. Með því að veita 160 millj. kr. viðbótarfjármagni til flugvallagerðar á árinn 1975 mundi skipta sköpum í flugmálum. Með því yrði unnt að hefja nýtt átak í þessum mikilvæga þætti samgöngumálanna. Í mínum huga er hér um mjög arðbæra fjárfestingu að ræða sem mundi stórbæta samgöngumál margra byggðarlaga og skapaði aukin tengsl meðal þjóðarinnar. Ég vil að lokum geta þess að kostnaður við innheimtu þessa gjalds verður ekki umtalsverður. Í því sambandi vil ég einnig nefna að talning farþega í millilandaflugi fer ætíð fram, þannig að nauðsynlegt eftirlitskerfi er þegar fyrir hendi. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. vil ég æskja þess að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það gleður mig sannarlega að sjá það, þó að leiðir hafi skilist milli fyrrv. flokksbræðra, þeirra hv. flm. þessa frv., Halldórs Ásgrímssonar, og hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, þá skuli engu að síður hugrenningatengsl þeirra á milli vera svo sterk sem raun ber vitni um því að í Nd. er einmitt einnig frv. svipaðs eðlis frá þeim þm. samtakanna, Ólafi Ragnari Grímssyni og Karvel Pálmasyni, þar sem þeir leggja til að söluskattur verði felldur niður af fólksflutningum með flugvélum innanlands. Þetta gleður mig sem sagt mjög, að þessi tengsl skuli ekki vera með öllu rofin. Vitanlega er, eins og vera ber, ábyrgðartilfinning hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar meiri en hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, því að hann ætlast þó til að eitthvað komi þarna í staðinn, þ.e.a.s. í stað niðurfellingar söluskattsins komi sérstakt farmiðagjald, en reyndar tekur fram einnig að það skuli renna til ákveðinna framkvæmda. Án þess að gera þetta að frekari gamanmálum vil ég lýsa yfir stuðningi við megintilgang þessa frv. Sá megintilgangur er vissulega góðra gjalda verður. Hér er sanngirnismál á ferð, réttlætismál fyrir íbúa landsbyggðarinnar alveg sérstaklega, og því ekki nema eðlilegt að það komi á dagskrá frá þm. þaðan. Ég skal taka það skýrt fram hér, eins og ég hef oft áður gert, að ég tel söluskattinn yfirleitt öllum öðrum sköttum ranglátari. Yfirleitt tel ég að hinir óbeinu skattar séu ranglátari skattmeðferð heldur en hin beina skattlagning, þó að vissulega þurfi þar úr mörgu að bæta áður en hægt verður að tala um að beinir skattar komi réttlátlega niður að fullu og öllu. Hins vegar hefur mér verið gersamlega óskiljanlegur sá mismunur sem verið hefur á söluskattsinnheimtu í innanlands- og utanlandsflugi. Mér er sagt að þetta stafi af því að einhverjir milliríkjasamningar komi í veg fyrir það að hægt sé að leggja söluskatt á utanlandsferðir eða fargjaldið. Þó er vitað að miklu meiri hluti ferða innanlands en utanlands er nauðsynjaferðir. Því meiri ástæða væri vitanlega til þess að undanþiggja innanlandsferðir þessu rangláta skattformi, en taka þess í stað upp fullan söluskatt á utanlandsferðirnar. Við vitum hvort sem er að mikill hluti þessara utanlandsferða er óþarfur og aðeins til afþreyingar og skemmtunar og vart ástæða til þess að hlífa slíkum ferðalögum við svo sjálfsögðu gjaldi sem látið er dynja á þeim sem þurfa að ferðast hér innanlands nauðsynjaferðir, t.d. sér til heilsubótar og annarra nauðsynjaerinda. Þessu var æ ofan í æ hreyft í tíð fyrrv. ríkisstj., að leggja söluskatt á ferðir til útlanda. Þá voru sömu svörin alltaf á reiðum höndum, þ.e.a.s. að einhverjir milliríkjasamningar kæmu í veg fyrir það að þetta væri leyfilegt. Nánari skýringar hef ég ekki á þessu og veit ekki sönnur þess hvort þarna hefur viðkomandi ráðuneyti og ráðherra haft að einhverju leyti rangt fyrir sér eða ekki. En sanngjarnt hefði þetta verið tvímælalaust. Hér er lögð til ný leið og þá kemur auðvitað fram spurning um það hvort farmiðagjald af þessu tagi á utanlandsferðirnar brýtur ekki að einhverju leyti í bága við þessa margrómuðu milliríkjasamninga. Ég veit það sem sagt ekki. E.t.v. hefur hv. flm. kynnt sér það sérstaklega. Hér er um að ræða mikla lækkun ferðakostnaðar innanlands, sérstaklega á þeim flugleiðum, sem lengri eru, og fagna ég því auðvitað alveg sérstaklega. Ég hefði þó kosið, ef það væri mögulegt og hv. flm. vildi á það fallast, að farmiðagjaldið á utanlandsferðirnar væri a.m.k. tífalt, ekki minna en tífalt á við það farmiðagjald sem lagt er á innanlandsferðirnar. Það er að vísu stórt stökk frá núverandi ástandi og ég játa, að mörgum, sem mikið þurfa að vera á flakki, þætti sjálfsagt þrengdur sinn kostur með þessu móti. Ég held að það væri sanngjarnt og væri til með það ásamt öðrum þm. að flytja um það breyt., ef þetta farmiðagjald er á annað borð heimilt, að þá verði farmiðagjaldið af utanlandsferðum a.m.k. tífalt á við innanlandsferðirnar. Um beina ráðstöfun fjárins til flugvallagerðar er líka allt gott að segja. Ég styð hana eindregið. Við verðum þá að treysta því að sömu fjárveitingar og áður er reiknað með í fjárl. fáist áfram þrátt fyrir þennan nýja tekjustofn og hér sé um hreina viðbót að ræða. Þegar við hv. flm. erum búnir að sammælast um það vonandi að tífalda eða eitthvað í þá áttina farmiðagjaldið af utanlandsferðum, þá verði þarna kominn álitlegur tekjustofn sem ekki veitir af, eins og hann benti réttilega á, til þess að skapa betri aðstöðu í landinu fyrir flugsamgöngur yfirleitt.



Herra forseti. Ég þakka hv. 7. landsk. þm., Helga F. Seljan, fyrir góðar undirtektir, en það eru aðeins tvö atriði sem ég vildi ræða varðandi mál hans. Í fyrsta lagi er mér ekki kunnugt um að það séu neinir milliríkjasamningar sem banna þetta gjald. Sé svo, þá hefur mér ekki tekist að afla þeirra upplýsinga. Mér er hins vegar kunnugt um að það tíðkast erlendis að leggja á svokallaðan flugvallaskatt. Var sá skattur t.d. lagður á á Kastrupflugvelli, 20 kr. danskar. En síðan var sá skattur felldur inn í farmiðagjaldið. Fyrst þetta er heimilt í þessu landi og á þessum flugvelli, þá get ég ekki ímyndað mér annað en það sé einnig heimilt hér. Eins og ég sagði tókst mér ekki að finna ákvæði sem bönnuðu slíkan skatt. Ég get að mörgu leyti verið sammála hv. 7. landsk. þm. um að það væri æskilegt að skattbyrðin yrði mun þyngri á millilandaflugleiðum, þ.e.a.s. að við mundum þá fara út á þá braut að skattleggja hina svokölluðu lúxuseyðslu heldur en nauðsynjaeyðslu. Það vandamál kemur upp í sambandi við það að með því gætum við teflt nokkuð í hættu ferðamannastraumi til landsins því að hér er lagt til að þetta verði lagt á alla farþega í millilandaflugi, en ég reikna með að erlendir ferðamenn séu a.m.k. helmingur af þessum farþegum. Ef við ætluðum að tífalda þetta farmiðagjald, þá gæti ég því aðeins verið sammála að það legðist á þegna okkar þjóðfélags, en kæmi á engan hátt í veg fyrir nauðsynlegan ferðamannastraum til landsins. Ég er dálítið hræddur um að það geti orðið erfitt í framkvæmd að skilja hópa að svo að vel megi fara, en ég mun að sjálfsögðu verða fús til að taka það til athugunar ásamt hv. 7. landsk. þm. ef væri hægt að finna þar einhverja framkvæmdaleið.