Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er stjórnarfrv. og var lagt fram í þessari hv. d. snemma á þessu þingi. Það náði hér samþykki með lítilli breytingu, en við meðferð þess í Nd. hefur það tekið nokkrum breytingum. Þær eru yfirleitt ekki veigamiklar, þó að þær séu nokkrar talsins. Í frv., eins og það var afgr. héðan úr þessari hv. d., var ákveðið í 1. gr., að menntmrn. ákvæði fræðsluhérað og skólahverfi barnafræðslu, gagnfræðastigs og húsmæðrafræðslu, að fengnum till. fræðslumálastjóra, o.s.frv. Þessu var breytt í hv. Nd. á þann hátt, að þetta er aðeins látið ná til gagnfræðastigsins. Húsmæðrafræðslan er tekin þarna í burtu, þannig að menntmrn. hefur ekki eftir l. eins og þau eru núna heimild til þess að ákveða skólahverfi húsmæðraskólanna. Þess má geta, að þetta ákvæði var ekki í frv. eins og það var lagt fyrir þessa hv. d. í fyrstu, en sett inn í það við meðferð þess hér. Nú hefur verið haft samráð við hæstv. menntmrh., sem sá um samningu á þessu frv., um það, hvort ástæða væri til þess að breyta þessu aftur hér, og hefur komið fram, að það er álitið, að ekki sé rétt að gera það, þetta sé ekki svo veigamikil breyting, að ástæða sé til að hrekja frv. aftur í Nd., og óséð þá um það, hvort það nær samþykki þar, eins og nú er orðið stutt til þingslita. En málið er merkilegt og álízt nauðsynlegt, að það verði nú að lögum. Þetta er þá aðalbreyt., sem hefur verið sett inn í Nd., þó að þær séu nokkru fleiri, þ. á m. afleiðingar af þessari breytingu. Þá er á nokkrum stöðum sett inn, að leita skuli álits fræðslumálastjóra; t.d. skal ég geta þess, að í 2. gr., í 2. málsl., segir þannig í frv., með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisframlög til skóla eru bundin þeim skilyrðum, að menntmrn. hafi samþykkt skólastaðinn“, - og svo er bætt við: „að fengnum till. fræðslumálastjóra“. Þetta er ekki svo sérstætt, að það taki því að vera að stöðva málið þess vegna. Ég held, að það sé ekki ástæða fyrir mig að rekja þessar breyt. Þær eru yfirleitt, eins og ég segi, ekki svo veigamiklar, að þær skipti máli. Menntmn., sem hefur kynnt sér frv. eins og það liggur nú fyrir, er sammála um að leggja til, að það verði samþ. eins og það liggur nú fyrir á þskj. 724.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og hefur verið þar lengi til meðferðar, eins og kunnugt er, en hér aðeins stutta stund. Eftir beiðni hæstv. forseta var undinn bráður bugur að því að athuga þetta frv. hér eins og það kom frá hv. Nd. og bera það saman við hið upphaflega stjfrv. Ég vil strax taka það fram, að í nál. á þskj. 765 hefur slæðzt inn orð, sem ekki átti þar að vera, en þó skiptir allmiklu máli. Þar stendur: „Veigamiklar breytingar hafa eigi verið gerðar í Nd. á stjfrv.“ - en á að standa: „Veigamiklar breytingar hafa verið gerðar í Nd. á stjfrv.“ Ég hef lagt drög fyrir, að nál. verði endurprentað og útbýtt á sínum tíma hér í hv. d. - Ég vildi taka þetta fram til að forða misskilningi. En þær veigamiklu breytingar, sem átt er við, eru það, að í hv. Nd. var sett inn í 2. gr. frv., að sjóðurinn fengi sem framlag frá ríkissjóði 2 millj. kr. á ári, í fyrsta sinn á árinu 1956, og er þetta framlag ótímabundið, sem er allmikil breyting frá því, sem stjfrv. var, eða eiginlega nýmæli. Svo var og vaxtakjörunum dálítið breytt, sem einnig er þýðingarmikil breyting til hagsbóta fyrir lántakendur. Að öðru leyti er frv., eins og það kom hingað, mjög líkt stjfrv., og má segja, að með þessu frv. er gert stórfellt átak til þess að bæta úr hvað lánveitingar snertir frá Fiskveiðasjóði Íslands frá því, sem verið hefur. Fiskveiðasjóðurinn er, eins og vitað er, hingað til byggður upp svo að segja af útgerðinni sjálfri eða þeim, sem lánveitinganna njóta og framleiða útflutningsvöruna við sjóinn. Nú hefur aftur á móti verið gerð sú breyting, að í viðbót við þær gömlu tekjulindir, sem fljóta til fiskveiðasjóðsins, koma þessar 2 millj. kr. á ári, sem ég minntist á, og enn fremur er stórfelld lántökuheimild með ríkissjóðsábyrgð, allt að 50 millj. kr., komin inn í þetta frv., og var upphaflega til ætlazt, að það væri svo. Er því ekki að leyna, að þýðing málsins í heild sinni fyrir atvinnuveginn er mjög undir því komin, að hæstv. ríkisstj., sem að málinu hefur unnið, takist sú framhaldsvinna að útvega þessar 50 millj. kr. til sjóðsins á næstu árum. Það ætlast enginn til, geri ég ráð fyrir, að þær fáist allar í einn, en eins og hæstv. ríkisstj. hefur unnið að þessu máli hingað til, er fyllsta von til að ætla, að henni muni takast sá ásetningur að uppfylla þarfir sjóðsins að þessu leyti, eins og frv. gefur fyrirheit um, enda er sjóðnum mjög mikil þörf á auknu fé til þess að lána út. Um áramótin lágu fyrir lánsbeiðnir um 33 millj. kr. umfram það, sem þá var hægt að sinna, og sýnir það, hve þörfin er geysimikil, enda er það ekki að undra, eins og skipakostur landsmanna hefur verið aukinn núna í seinni tíð og líka uppbygging alls konar fiskvinnslustöðva og fiskiðjuvera, sem styðjast við útveginn. Það er vitanlegt, að hæstv. ríkisstj. hefur til meðferðar að útvega sjóðnum þetta lán, sem fyrirheit er getið um í frv., og er, eins og ég sagði áður, vonandi, að vel takist, enda ríður svo að segja einna mest á því. Það er heldur ekki nein neyð fyrir fiskveiðasjóð að taka lán að einhverju leyti með hærri vöxtum heldur en hann lánar út fyrir, þegar hann hefur þá árlegu fjárveitingu fram undan, sem ég minntist á áðan, 2 millj. kr., og getur með því jafnað vaxtamismun, ef til kæmi. Nú hefur það og borið til, eins og kom í ljós, þegar rætt var um það frv., sem hér var á undan, - þó að það komi ekki þessu frv. við, sem hér liggur fyrir, þá kemur það fiskveiðasjóði við, - að af tekjuafgangi ríkissjóðs fyrir árið 1954 er ætlazt til, að fiskveiðasjóður fái 8 millj. kr. af óafturkræfu fé, og er það óneitanlega stór stoð í starfi sjóðsins. Það höfðu borizt til n. í hv. Ed. nokkrar brtt. frá fiskveiðasjóðsstjórninni, sem n. í Nd. vildi ekki sinna. Þær brtt. lágu líka frammi á nefndarfundi í þessari hv. d., en með því að svo áliðið er þings sem raun ber vitni um og þó að einhverju af þeim brtt. hefði mátt sinna, þá voru þær að okkar dómi ekki svo þýðingarmiklar, að við tækjum þær upp, því að með því móti hefði aðalmálinu vel getað verið stefnt í hættu eða það hefði þá tafizt afgreiðsla þess ef til vill, ef breytingar í þessari d. yrðu samþykktar. Sú brtt., sem kannske var þar veigamest, var sú, að sjóðurinn vildi halda áfram þeirri reglu að reikna vexti fyrir fram af lánum sínum, en hv. Nd. hafði snúizt á móti því ákvæði frv., og n. þessarar hv. d. sá ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að blanda sér inn í það mál og leggur því til, að frv. sé samþ. óbreytt. Með því er stigið svo þýðingarmikið og stórt spor undir forustu núverandi hæstv. ríkisstj. til að bæta úr lánsþörf sjávarútvegsins, að það má ekki fyrir smámuni eina hefta för þess á nokkurn hátt.



Fyrir nokkuð löngu gerði ég grein fyrir því í Sþ., hvernig horfði um afkomu ríkissjóðs á árinu 1954. Hafði ég þá bráðabirgðauppgjör, sem ég greindi frá. Var áætlað, að greiðsluafgangur mundi verða 35 millj. kr. Uppgjöri er ekki lokið. Ég get því ekki fullyrt, að útkoman verði sú, sem þar var áætlað, en ríkisstj. taldi, að rétt væri, að hv. Alþ. gengi frá því, áður en það hætti störfum, hvernig greiðsluafgangi yrði ráðstafað, í því trausti, að hann yrði ekki fjarri þeirri fjárhæð, sem gert var ráð fyrir í bráðabirgðayfirlitinu. Þetta frv. gerir ráð fyrir heimildum ríkisstj. til handa í þessu sambandi og fjallar um 35 millj. kr. samtals. Ég held, að óþarfi sé, að ég fari að setja á ræðu um hvern lið frv., þar sem þau mál, sem þar er gert ráð fyrir að veita fé til, eru hv. þm. mjög vel kunn og hafa öll meira og minna borizt í tal á þessu þingi. Það eina, sem er algert nýmæli í þessu sambandi, mun vera 9. liðurinn í frv. Það er till. um að leggja 6 millj. kr. til hliðar til þess að mæta, þegar þar að kemur, kostnaði við atvinnuleysistryggingar. Hv. þm. er það þó mjög vel kunnugt, að samkomulag hefur orðið um það, að ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar beiti sér fyrir setningu l. um atvinnuleysistryggingar á næsta hausti, og hv. þm. er vel kunnugt um aðalatriði þess samkomulags, bæði af flokksfundum í stjórnarflokkunum og einnig af því, sem fram hefur komið í heyranda hljóði. Það er lauslega áætlað, að hlutur ríkissjóðs til þessara atvinnuleysistrygginga verði 14 millj. kr. eða svo á ári. Ég segi lauslega áætlað. Það er gert ráð fyrir, að greitt verði í atvinnuleysissjóðinn frá 1. júní þ. á. Það þótti því ekki annað fært en að fara nú strax að gera ráðstafanir til þess að leggja til hliðar fé í þessu skyni. Ég vildi leyfa mér að leggja til, að málinu yrði vísað til hv. fjhn., og biðja n. og hæstv. forseta fyrir málið á þá lund, að því verði örugglega komið í höfn, áður en d. hættir fundarhöldum sínum nú að þessu sinni.



Herra forseti. Ég sé, að fram er tekið í þessu frv., að vextir af lánum til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands, samkvæmt 3. tölul., skuli vera 51/2% á ári. Þetta gefur mér tilefni til þess að spyrjast fyrir um það, hvort framlagið til ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs, samkv. tölulið 1 og 2, sé ekki hugsað sem lán eða hvort hér sé um að ræða beint framlag óendurkræft; hér sé um gjöf til sjóðanna frá ríkissjóði að ræða. Ég leit svo á fyrst, þegar ég leit á frv., að það mundi vera hugsað að auka starfsfé þessara sjóða með slíkum lánum, en athugasemdir varðandi framlagið til veðdeildar Búnaðarbankans gefa mér tilefni til að spyrjast fyrir um þetta. Þá vil ég einnig taka það fram, að ég sakna þess mjög, að ég skuli ekki sjá í þessu frv., að einhver upphæð sé ætluð til byggingarsjóðs verkamanna, sem er fullkomlega fjárþrota, eins og kunnugt er, og eðlilegt væri að fengi eitthvað af þessum óvanalega ríflegu umframtekjum, sem ríkissjóður hafði á síðasta ári, og mun ef til vill flytja brtt. um það efni.



Að gefnu tilefni frá hv. 4. þm. Reykv. (HG) vil ég taka fram, að það er gert ráð fyrir því, að það fé, sem fiskveiðasjóður og ræktunarsjóður fá, verði framlög til þessara sjóða, ekki lán.



Það hefur verið venja nú um nokkuð langa hríð, að opinberum starfsmönnum hefur verið greidd verðlagsuppbót eftir sömu reglu og öðrum launþegum. Sú regla, sem um hefur samizt hverju sinni um greiðslu verðlagsuppbótar, hefur verið tafarlaust látin gilda fyrir opinbera starfsmenn. Undanfarið hefur verðlagsuppbót verið skert, sem kallað er, hún hefur ekki verið greidd full eftir að laun hafa náð vissu marki. Í samningum þeim, sem nú er nýlokið, var þessi skerðing á verðlagsuppbótinni afnumin. Bandalag opinberra starfsmanna hefur mjög eindregið farið þess á leit við ríkisstj., að sami háttur verði nú á hafður og áður, þannig að sama regla verði látin gilda þegar um greiðslu verðlagsuppbótar fyrir opinbera starfsmenn og aðra launþega. Ríkisstj. hefur íhugað þetta mál og vill koma til móts við óskir opinberra starfsmanna á þann hátt, sem greinir í því frv., sem hér liggur fyrir. Er þá fyrst að greina frá því, að ríkisstj. sér ekki ástæðu til, að nýr háttur verði upp tekinn um greiðslu verðlagsuppbótar fyrr en 1. júlí. Þykir það hæfilega til tekið eftir ástæðum. Enn fremur stingur ríkisstj. upp á, að vísitöluskerðingin sé afnumin að vissu marki, þ.e.a.s. afnumin að fullu á laun, sem svara til VII. launaflokks, en á þann hluta launa, sem fer fram úr launum í VII. launaflokki, verði greidd 23% eins og verið hefur. Þykir ríkisstj. nægilegt að ganga þetta langt núna, en mun á hinn bóginn gera það að till. sinni í sambandi við launalagafrv., sem hún ætlar sér að leggja fyrir næsta þing, að vísitöluskerðingin verði afnumin að fullu. Nú er þess að geta, að skerðingin á verðlagsuppbótargreiðslum hefur ekki náð til þeirra lægst launuðu. Ef ríkisstj. styngi upp á því einu saman að afnema vísitöluskerðinguna að því marki, sem ég hef ]ýst, þá mundu engar breytingar verða á launum þeirra lægst launuðu, fyrr en þá væntanlega um næstu áramót, þegar búið væri að setja ný launalög. Að athuguðu máli þykir ríkisstj. þetta ekki sanngjarnt, og með tilliti til þess, að ný launalög munu ekki öðlast gildi fyrr en um næstu áramót, þá leggur ríkisstj. nú til, að þeir lægst launuðu fái nú nokkra aukauppbót í sambandi við þessar fyrirhuguðu breytingar á verðlagsuppbótinni. Ákvæðið er þannig, að nái hækkun verðlagsuppbótar nú ekki 5%, þá verði með sérstakri uppbót fyllt upp í 5%, þannig að enginn fái minni hækkun en 5%. Það skal tekið fram, að bandalag opinberra starfsmanna hefur ekki farið fram á neina breytingu á grunnlaunum nú, heldur aðeins gert um það eindregna kröfu, að verðlagsuppbót yrði lögleidd hin sama og samið var um nú síðast í kjarasamningunum. Þótt bandalag opinberra starfsmanna hafi ekki óskað eftir neinni breytingu á grunnlaununum, þá er samt í þessum till. ríkisstj. nokkur breyting á grunnlaunum, eins og menn skilja af því, sem ég þegar hef sagt, - breyting, sem þó nær aðeins til hinna lægst launuðu. Með þessu hygg ég að gerð hafi verið grein fyrir aðalatriðum frv. Nú er ætlunin að ljúka þingi á miðvikudag, eins og menn vita. Ég geri það að till. minni, að þessu frv. verði vísað til hv. fjhn. Tel ég sjálfsagt, að það fái alla þinglega meðferð, en vil leyfa mér að óska eftir því við n. og hæstv. forseta þessarar d., að þannig verði til stillt, að frv. hljóti fullnaðarafgreiðslu áður en fundum d. lýkur.



Herra forseti. Mót von minni voru allar þær till. til lagfæringar á þessu frv., sem ég lagði fram, felldar hér í þessari hv. deild. Mér þykir þó ekki rétt þrátt fyrir þessa málsmeðferð að snúast gegn frv. Ég játa, að það er nokkur úrbót fyrir vissa flokka manna, en get ekki fallizt á, hversu lítið - að ég ekki segi ekkert - tillit er tekið til þeirra, sem mesta þörfina hafa fyrir aðstoð í þessum efnum, og mun því ekki heldur greiða frv. atkv.