Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Meginefni þessa frv. er framlenging og lækkun á hátekjuskatti og sérstakar viðbótarskattaívilnanir til fyrirtækja. Þingmenn Samfylkingarinnar leggjast gegn því að auka frekari heimildir til að nýta rekstrartöp í tíu ár í stað átta. Jafnframt munum við ekki styðja lækkun á hátekjuskattinum fyrst ríkisstjórnin telur sig ekki hafa svigrúm til að lækka skatta fólks með lágar og meðaltekjur en flytjum brtt. um að persónuafsláttur hækki í samræmi við launavísitölu á næsta ári. Stjórnarflokkarnir sýna ljóslega með lækkun á hátekjuskattinum og frekari ívilnunum til fyrirtækja að þeir eru enn við sama heygarðshornið, að lækka fyrst og fremst skatta á þeim betur settu en láta þá sem minna hafa milli handanna bera byrðarnar. Því mótmælum við í Samfylkingunni. Við flytjum einnig brtt. í því skyni að styrkja skatteftirlit og auka skilvirkni í framkvæmd skattalaga. Þær brtt. munum við kalla flestar aftur til 3. umr. til að ráðrúm gefist til að ræða þær nánar áður en þær koma til atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Þetta frv. leiðir berlega í ljós pólitískar áherslur ríkisstjórnarinnar. Það er hluti af umfangsmeiri skattbreytingum sem koma til framkvæmda við þessi áramót og munu hafa í för með sér um 2 milljarða kr. tekjurýrnun fyrir ríkissjóð á komandi ári samkvæmt mati fjmrn. Að uppistöðu til koma skattbreytingarnar fyrirtækjum og hátekjufólki fyrst og fremst til góða en eru á kostnað smárra fyrirtækja. Þannig lækkar tekjuskattur fyrirtækja við áramótin um 1.700 millj. en á móti eru sóttar 1.800 millj. með hækkun tryggingagjalds sem einkum kemur mannmörgum fyrirtækjum í koll. Þá eru skattleysismörk hátekjufólks hækkuð og skattprósentan hjá því fólki að sama skapi. Við höfum séð stærri jólagjafir í ár, kann einhver að segja, minnugur þess að hreinn gróði Búnaðarbankans eftir skatta er á þessu ári um 2 milljarðar kr. Nokkuð kann að vera til í því að þiggjendur Búnaðarbankans megi þakka sínum sæla en minnumst þess að þetta eru skattkerfisbreytingar sem ætlað er að standa til framtíðar og þannig er frá þessum breytingum gengið að öll verkalýðshreyfingin, samtök eldri borgara og Öryrkjabandalag Íslands eru þeim andvíg og tala gegn þeim einum rómi.

Herra forseti. Tap fyrirtækja er tap og ekkert annað. Því er óeðlilegt og sýnir vanþekkingu á eðli atvinnurekstrar að skattleggja hagnað sem fer til að greiða tap fyrri ára nema fólk reikni með því að tapið sé ekki rétt metið sem er allt annað vandamál. Ég segi já við þessu skrefi í átt að sanngjarnara skattkerfi fyrir atvinnulífið.

Herra forseti. Við umræðu í efh.- og viðskn. og einnig hér í þingsal þótti mér ríkja einhugur um hvaða markmiði ætti að ná með breytingu á 59. og 116. gr. gildandi tekjuskattslaga. Menn vildu tryggja að reglur sem ríkisskattstjóraembættið setti um reiknað endurgjald og mat á hlunnindum ætti sér skýra lagastoð og að því marki sem nauðsynlegt var að byggja á reglugerð yrði að tryggja að lýðræðislega kjörinn aðili kæmi að reglusmíðinni. Tillögur stjórnarmeirihlutans gengu út á þetta og hugðist ég samþykkja þessa lagabreytingu en með brtt. sem nú hefur verið dregin til baka kom fram betra og ásættanlegra orðalag og hugsun og í samræmi við þann vilja sem mér fannst koma fram í efh.- og viðskn. Í þeirri von að málið fái jákvæða endurskoðun fyrir 3. umr. mun ég sitja hjá við atkvæðagreiðsluna um þessa grein.

Herra forseti. Hér er lagt til að persónuafsláttur hækki til samræmis við launavísitölu. Í tillögu frá meiri hlutanum sem greidd verða atkvæði um á eftir þessari hækkar persónuafslátturinn aðeins um 107 kr. á mánuði. Á sama tíma beita stjórnarflokkarnir sér fyrir því að lækka um 2.700 kr. á mánuði skattbyrði einstaklinga sem hafa 500 þús. kr. og greiða hátekjuskatt. Þetta er enn ein staðfestingin á því hvernig þessi ríkisstjórn hyglir sérstaklega þeim betur settu í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Ég er andvígur sjómannaafslættinum eins og öllum öðrum skattalegum forréttindum einstakra hópa. Hér er hins vegar um eðlilega leiðréttingu að ræða og að gefnum sjómannaafslætti sem slíkum segi ég já.

Herra forseti. Með því að samþykkja þessa brtt. yrði ríkissjóði aflað 300 millj. kr. á komandi ári. Um er að ræða svokallaðan hátekjuskatt sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi er að lækka um 2 prósentustig jafnframt því sem skattleysismörk hátekjuþrepsins eru hækkuð upp í rúmar 340 þús. kr. fyrir hvern einstakling. Þetta er síðan innheimt með því að stíga á bremsuna gagnvart því fólki sem býr við lökustu kjörin. Vel innan við helmingur af þeirri upphæð sem ríkisstjórnin er núna að gefa hátekjufólki í jólagjöf hefði nægt til að fjármagna tillögur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um desemberuppbót upp á 36 þús. kr. fyrir atvinnulaust fólk. Þessi atkvæðagreiðsla gefur okkur innsýn í forgangsröð þingsins.

Herra forseti. Ég er andvígur hátekjuskattinum og tel að hann íþyngi barnmörgum fjölskyldum og hamli gegn frumkvæði, dugnaði og vinnusemi. En ég styð ríkisstjórnina sem verður að taka tillit til sjónarmiða beggja flokka og fagna því þessu litla skrefi úr 7% í 5%. Ég segi já með semingi.

Herra forseti. Samfylkingin styður megininntak þessa frv. þar sem verið er að steypa mörgum lagabálkum um fjármálamarkaðinn í ein heildarlög um fjármálafyrirtæki. Við gerum þó ýmsar athugasemdir við einstök ákvæði frv. sem fram komu við 2. umr. málsins. Við hefðum m.a. viljað sjá meira aðhald og styrkari ákvæði í neytendavernd um ýmsa þætti í umgjörð fjármálalífsins og eftirliti með fjármálafyrirtækjum ásamt því að Fjármálaeftirlitið fengi víðtækari heimildir til að geta betur sinnt hlutverki sínu. Við flytjum brtt. m.a. um það efni og ákvæði er lúta að því að styrkja frekar starfsemi sparisjóðanna, m.a. með ákvæðum um dreifða eignaraðild. Sömuleiðis flytjum við brtt. sem fela í sér lýðræðislegra fyrirkomulag vegna fjölgunar stofnfjáreigenda hjá sparisjóðunum þannig að ekki séu óeðlilegar hindranir í vegi fyrir því að þeir sem svo kjósa geti orðið stofnfjáreigendur. Loks vil ég nefna að við munum ekki styðja brtt. meiri hlutans við 74. gr. sem er nokkurs konar dúsa til stofnfjáreigenda þar sem sett eru fram matskennd ákvæði um að auka arðsvon stofnfjárhluta við breytingu á sparisjóði í hlutafélag sem ég tel að gangi gegn þeim grunngildum sem sparisjóðalöggjöfin hefur byggt á um verðgildi stofnfjárhluta og færi vel á því að þeir sem eiga stofnfé í sparisjóðum tækju ekki þátt í þeirri atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Með þessu lagafrv. eru sameinaðir í eitt fjórir lagabálkar og byggir frv. á mikilli vinnu í langan tíma. Í frv. er margt sem horfir til hagræðingar og framfara og á það reyndar við um frv. að mestu leyti. Hins vegar eru þættir í því sem eru mjög ámælisverðir og bera vott um mjög afturhaldssama og ólýðræðislega hugsun. Þannig er núna ætlunin að festa í lög bann við því að reka ríkisbanka. Við vitum að verið er að gefa vildarvinum ríkisstjórnarinnar ríkisbankana á grundvelli helmingaskiptareglunnar sem allir þekkja, en hvers vegna þarf að binda í lög bann við því að þjóðin eigi og reki banka án þess að hann sé rekinn sem hlutafélag? Annað er að með þessu lagafrv. höfðu margir vænst þess að hæstv. viðskrh. stæði við yfirlýsingar sínar frá í sumar um að svo yrði búið um hnúta að skýr lagaákvæði reistu skorður við braski með stofnfé á sparisjóðum. Ekki var staðið við þessi fyrirheit og skýlir ríkisstjórnin sér á bak við lagalega álitsgerð, eina álitsgerð sem að mínu mati er vafasöm og a.m.k. umdeilanleg. Brtt. sem fram kom eftir 1. umr. er beinlínis hugsuð sem hvati til þess að umbylta sparisjóðunum í hlutafélög og vísa ég þar til brtt. við 74. gr. frv. Þessu erum við andvíg. Við munum greiða atkvæði með því sem við teljum horfa til framfara en Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur einnig lagt fram brtt. til þess að styrkja sparisjóði landsins.

Herra forseti. Ég styð frv. í heild sinni sem nauðsynlega og gagnlega breytingu á lögum um fjármálamarkaðinn og aðlögun hans að Evrópska efnahagssvæðinu. Hins vegar hlýt ég að vera á móti þeim sérkennilegu ákvæðum sem ætlað er að grípa inn í deilumál vegna gildandi laga þar sem sú framkvæmd að dæma með lagasetningu fer í bága við þrískiptingu valdsins. Ákvæðum frv. er ætlað að breyta réttaráhrifum gildra samninga milli manna með afturvirkum hætti. Á ég þar við svokallaðar yfirtökuvarnir sparisjóða í 2. mgr. 70. gr. Það er dómstóla að dæma um réttarágreining. Herra forseti. Þessi framkvæmd minnir á tilskipanir einræðisherra fyrri tíðar. Enn fremur er eignarrétturinn skertur með þessu frv. sem ekki fær staðist stjórnarskrána að mínu mati. Ég segi já við frv. í heild sinni en mun gera grein fyrir afstöðu minni í þeim greinum sem ég er andvígur.

Hæstv. forseti. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða sem ég er ánægð með að skuli vera komið til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Það sem ekki síst er mikilvægt við málið er að með svokölluðum yfirtökuvörnum sem frv. kveður á um er komið í veg fyrir að sparisjóðakerfið í landinu verði eyðilagt á einni nóttu eins og hefði ella getað orðið.

Herra forseti. Hér er verið að takmarka eignarrétt stofnfjáreigenda frá gildandi lögum og er það liður í svokölluðum yfirtökuvörnum sparisjóða. Stjórn sparisjóðs er bannað að samþykkja framsal virks eignarhluta nema, eins og segir orðrétt í frv., með leyfi herra forseta: ,,að um sé að ræða lið í nauðsynlegri fjárhagslegri endurskipulagningu viðkomandi sparisjóðs og ...`` Í greinargerð með frv. segir um 70. gr., með leyfi herra forseta: ,,Með ákvæðum 2. mgr. eru treystar varnir sparisjóðanna gegn slíkum yfirtökuboðum með því að skerpa á meginreglunni um dreifða eignaraðild.`` --- Átt er við yfirtökuboð í SPRON í sumar. Þetta ákvæði minnir á tilskipanir einræðisherra fyrri tíma þegar honum líkaði ekki eða óttaðist niðurstöður dómstóla. Herra forseti. Fyrir utan það að alltaf má telja að aðgerðir falli undir þetta ákvæði er samt um takmörkun á eignarrétti stofnfjáreiganda að ræða og með vísan til stjórnarskrárinnar segi ég nei.

Herra forseti. Vegna þess sem fram kom í umræðunum fyrr um að óskað var eftir því að þeir sem ættu stofnfjárhluti í sparisjóði mundu ekki taka þátt í atkvæðagreiðslum um þessi atriði vil ég taka til máls. Ég á stofnfjáreign í Sparisjóði Reykjavíkur, ég vil taka það fram, en jafnframt vil ég ítreka að ég tel að svona ósk sé á þeim reginmisskilningi byggð að um vanhæfisskilyrði þingmanna sé að ræða. Þingmenn verða almennt ekki vanhæfir, til að mynda getur hv. þm. Ögmundur Jónasson talað hér og greitt atkvæði um BSRB eins og hann vill, hann hefur sjálfsagt lofast til þess áður en hann fór til þings. Formenn stjórnmálaflokkanna geta greitt atkvæði með tillögum um fjárframlög til stjórnmálaflokka. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir getur greitt atkvæði með launafólki að eigin mati þó að hún hafi lofað að gera það fyrir kosningar. Þingmenn verða almennt ekki vanhæfir en það er ágætt að við vitum nákvæmlega hvar þeir standa. Það er algjör misskilningur að krefjast þess að þingmenn sýni einhverja vanhæfni af einu eða öðru tilefni hér. Það er enginn þingmaður vanhæfur við afgreiðslu mála í þinginu.

Herra forseti. 2. mgr. 75. gr. hljóðar svo, með leyfi herra forseta: ,,Í samþykktum er þó heimilt að kveða á um að sjálfseignarstofnun skv. 76. gr. geti farið með meira en 5% af heildaratkvæðamagni í sparisjóði. Á stofnfundi skal sjálfseignarstofnunin fara með atkvæði í samræmi við hlutafjáreign sína.`` Hvað skyldi nú sjálfseignarstofnun ákveða á stofnfjárfundi? Að sjálfsögðu ákveður hún að ráða. Í þessu felst að völdin eru í því göfuga fé sem enginn á. Þessi stofnun fer með 90% af atkvæðamagni hjá SPRON ef þeim sparisjóði yrði breytt í hlutafélag. Það er öll dreifingin á eignaraðild. Undanfarnir mánuðir hafa verið tímar mikilla anna hjá stjórn SPRON. Menn selja og kaupa banka án nokkurs samráðs við kóng eða prest, hvað þá stofnfjáreigendur. Mér segir svo hugur að mat stjórnarinnar á kaupverði Frjálsa fjárfestingarbankans gæti verið 1.000 millj. of hátt, +/- 300 millj. Það er verið að meta þetta núna. Þannig er verið að flytja göfugt fé frá sparisjóði til hlutafélags sem seldi honum viðkomandi banka. Þetta er hið göfuga fé sem við erum að ræða um. Þar sem um óbreytt ákvæði er að ræða sit ég hjá.

Herra forseti. Hér er enn verið að takmarka sameiningu sparisjóðs og banka sem leyfð hefur verið hingað til. Þó að hér sé um eðlilega ráðstöfun að ræða má þetta ákvæði ekki virka afturvirkt fyrir starfandi sparisjóði því að það takmarkar möguleika á sölu stofnfjár, samanber sölu stofnfjár tveggja sparisjóða á Vestfjörðum til Kaupþings banka hf. annars vegar og SPRON hins vegar fyrir ári síðan, sennilega á yfirverði þó að upplýsingar liggi ekki fyrir um það og fáist ekki. Þetta ákvæði brýtur sennilega í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar um takmörkun á eignarrétti og ég segi nei.

Herra forseti. Hér er lagt til að gildistaka þessa frv. verði 1. janúar nk., þ.e. eftir 21 dag. Það er ljóst að stofnfjáreigendur og aðrir aðilar sem gert hafa samninga á grundvelli gildandi laga þurfa að hafa hraðar hendur til að bjarga eignum sínum undan þeirri skerðingu á eignarrétti sem þetta frv. hefur í för með sér. Þetta undirstrikar enn frekar þann tilskipunarblæ sem er á þessu frv. Þar sem ég má ekki fallast á skerðingu eignarréttar sem í frv. felst en styð þó frv. að öðru leyti sit ég hjá.

Herra forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um það að skerða ákveðin réttindi í Lífeyrissjóði sjómanna. Því miður er ljóst að Lífeyrissjóð sjómanna vantar 7,5 milljarða upp á að eiga fyrir skuldbindingum sínum. Því verður ekki undan því vikist að taka á vanda hans. Ég hef lagt fram frv. um það að útgerðarmenn komi að því að leysa m.a. vanda Lífeyrissjóðs sjómanna sem þeir hafa ekki viljað samþykkja heldur barist gegn. Ég tel að þessi vandi sé ekki sjómanna einna og að útgerðarmenn eigi af heiðarleika að koma að því að leysa hann með sjómönnum. Ég vísa til nál. minni hlutans varðandi þetta mál. Ég mun greiða því atkvæði vegna þess að það er ekki önnur staða uppi varðandi það að láta sjóðinn eiga fyrir skuldbindingum sínum.

Herra forseti. Með þessum breytingum á lögum um póstþjónustu er gengið enn lengra en áður í að markaðsvæða póstþjónustuna í landinu með þeim fyrirsjáanlegu afleiðingum að rekstrarforsendur Íslandspósts hf. munu veikjast og póstburðargjöld hækka. Mest mun þetta bitna á landsbyggðinni og félagasamtökum. Ég vek athygli á því að þessum lagabreytingum hefur verið harðlega mótmælt af samtökum póstmanna og andmæli hafa borist víðar að úr þjóðfélaginu. En hvers vegna er þetta gert? Það er gert vegna þess að þetta byggir á tilskipun frá Evrópusambandinu. Við umræðu um þetta frv. hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hreyft þeirri hugmynd að við leituðum undanþágu frá þessari tilskipun en það er með þetta mál eins og annað sem kemur frá Evrópusambandinu að þar fljóta menn áfram í meðvitundarleysi og taka boðskapinn frá Brussel nánast eins og heilaga ritningu. Ég harma þetta andvaraleysi og vara við þeim lagabreytingum sem hér á að ganga til atkvæða um.