Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Á þskj. 57 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um breytingu á lögum um almannatryggingar, sem er aðeins ein grein fyrir utan gildistökugreinina, en það er að 6. mgr. 45. gr. laganna hljóði svo: „Dagpeningar vegna starfa við eigin heimili, sem falla að fullu niður vegna veikinda, skulu nema hámarksupphæð hverju sinni“. Í grg. segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Heildarendurskoðun tryggingalöggjafar okkar hefur lengi staðið yfir, enda um viðamikið verkefni að ræða og mörg vandasöm og viðkvæm atriði sem upp koma. Eitt þeirra atriða sem þar hljóta að vera ofarlega á blaði til athugunar og breytinga varðar sjúkradagpeninga. Þeir eru ekki háir í dag, létta aðeins undir, en skipta í engu sköpum þegar um lengri veikindi er að ræða og aðrar samningsbundnar greiðslur hafa fallið niður eða minnkað stórlega. Hér er aðeins hreyft við einum þætti sem óneitanlega hefur legið eftir og þar koma ekki inn í myndina neinar samningsbundnar greiðslur svo sem atvinnurekanda viðkomandi. Því er ástæða til að taka þann þátt út úr og skoða sérstaklega meðan ekki liggur fyrir niðurstaða heildarendurskoðunar. Ekki þarf að tíunda hér í hve mörgum greinum hlutur heimilisstarfa er vanmetinn í þjóðfélaginu. Vinnuframlagið þar, yfirgnæfandi innt af hendi af húsmæðrum, virðist oft til fárra fiska metið og margar fáránlegar viðmiðanir uppi hafðar þar þó að enginn neiti þýðingu og gildi þessara grundvallarstarfa. Réttindi tengd þessu vinnuframlagi eru fá og smá. Mismununin kemur víða fram, en einn alvarlegasti þáttur hennar snertir sjúkradagpeninga. Á valdatíma Magnúsar Kjartanssonar sem tryggingaráðherra varð hér á veruleg leiðrétting og vissulega er um talsverða uppbót að ræða vegna sannaðrar heimilisaðstoðar í núgildandi lögum sem ber að meta. Hins vegar mun ekki mjög mikið um það að um þetta sé sótt, enda talsverð skriffinnska sem þar er eðlileg forsenda greiðslna. Flm. er a.m.k. kunnugt um allt of mörg dæmi þess að 1/4 dagpeninga, svo sem aðalreglan er, sé látin nægja. Einsýnt þykir því að greiða fulla dagpeninga vegna veikinda þeirra sem stunda heimilisstörf og þegar að sverfur í þjóðfélaginu eins og nú hefur sannanlega gert um sinn verður leiðrétting meira krefjandi og nauðsyn hennar enn brýnni. Flm. er fullkunnugt um ýmsa agnúa á lögum um almannatryggingar sem snerta sjúkradagpeninga, m.a. mismunun eftir því hvort viðkomandi er í hlutastarfi eða fullu starfi. Vel mætti hugsa sér að sníða þá agnúa af einnig og allir án undantekninga fengju fulla dagpeninga í veikindum sínum. Minna má sérstaklega á konur í sveit og réttindi þeirra, bundin vinnuframlagi í verðlagsgrundvelli eða viðmiðun vegna vinnustunda á skattframtölum, sem enga sanngjarna mynd gefa af raunveruleikanum en rýra í mörgum greinum sjálfstæðan rétt svo sem fæðingarorlofið er gleggst dæmi um. Að mörgu er því óneitanlega að huga, en til að koma þessum einstaka þætti á hreyfingu í jafnréttisátt er frv. þetta flutt.“ Ég hefði gjarnan viljað fylgja þessu eftir með ítarlegri tölum og upplýsingum, en aðstæður í þjóðfélaginu valda því að í dag eru þær ekki tiltækar. Hefði þó verið full ástæða til að fara nokkrum orðum um sjúkradagpeningana í heild, hlutverk og markmið þessara greiðslna, hversu misjafnt vægi þær hafa í afkomu og aðstöðu allri. Sömuleiðis hefði verið fróðlegt að hafa nú við höndina upplýsingar um hverju greiðslur fyrir heimilisaðstoð skv. núverandi lagastoð hafa numið og enn fróðlegra að sjá hvar þeim greiðslum hefði verið sleppt eða þær ekki inntar af hendi vegna þess einfaldlega að sú skriffinnska sem þar liggur eðlilega að baki hefur vaxið fólki í augum, óþarflega mikið þó. En þær tölur mun ég fá inn í hv. nefnd sem þessu verður vísað til. Þá gefst kostur á að kynna sér tilhögun og framkvæmd þessara mála. Aðeins vil ég geta um tilurð þessa frv. Á ferðum mínum um mitt kjördæmi hefur verið að þessu vikið við mig sem brýnu máli til athugunar og einhverrar úrlausnar. Mörg slæm dæmi og raunar átakanleg fjárhagslega mætti þar rekja, en oft var þar um að ræða að fólk nýtti sér ekki þá möguleika sem lögin þó bjóða upp á í dag. Vitna ég þá til þess sem segir í 6. mgr. 45. gr. þessara laga um sannaðar greiðslur fyrir heimilishjálp utan heimilis og sömuleiðis um ákveðin útgjöld sem skulu sönnuð með skýrum, kvittuðum reikningum með tilgreindum vinnutíma, greiddum launum og öðru slíku sem fólki óneitanlega vex svo mjög í augum að það sleppir þessu frekar en að sækja sinn rétt. Um það veit ég að eru allt of mörg dæmi, t.d á þeim stöðum þar sem ég þekki til. Einmitt þetta hefur valdið því að eftir að frv. þetta var flutt hefur mér verið bent á að þar sem ýtrasta heimilisaðstoð væri greidd skv. lögum eins og þau eru í dag gæti hér orðið um skerðingu að ræða. Það mál þarf sannarlega að skoða og þá úr því að bæta. Aðalatriðið er þó í mínum huga það jafnréttissjónarmið að í stað 1/4 dagpeninga vegna heimilisstarfa verði dagpeningar greiddir að fullu. Það á að vera meginatriðið í viðurkenningu löggjafans á þessum störfum. Hins vegar þarf heimilisaðstoð um lengri tíma að skoðast sérstaklega með öðrum hætti, en sem meginreglu verðum við að hafa að fullum dagpeningum sé náð í hverju lágmarkstilviki. Þetta atriði eitt sér vegur ekki þungt í tryggingakerfinu. Sjúkradagpeningar eru ekki háar upphæðir. En það er ákveðið prinsippmál, ef svo mætti segja, sem ég vildi gjarnan koma hér inn, stutt óskum ótal margra sem hafa átt frumkvæði að því að hreyfa þessu máli og telja það aðalatriði að hér sé jafnræðis og jafnréttis gætt. Því er þetta frv. flutt. Að lokinni þessari umr. legg ég til, virðulegi forseti, að því verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Virðulegi forseti. Þar sem ég á ekki sæti í þeirri hv. nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar vil ég koma hér í ræðustól og lýsa eindregnum stuðningi mínum við þetta frv. Einhver kann að kalla þetta lítið mál en ekki vil ég meina að svo sé. Réttindaleysi húsmæðra þeirra sem heimavinnandi eru blasir alls staðar við. Við getum litið til lífeyrissjóðsmála, tryggingamála, fæðingarorlofsmála og starfsreynslumála svo að eitthvað sé nefnt. Þetta frv. tekur það skref í réttlætisátt að viðurkenna að veikindi húsmæðra skuli virt rétt eins og veikindi annarra og metin á sambærilegan hátt til dagpeninga. Þótt ýmsir vankantar séu á því hvernig sjúkradagpeningar eru metnir er hér tvímælalaust um að ræða skref í réttlætisátt í þessum málum. Ég treysti því að hv. nefnd athugi vendilega bæði mat á sjúkradagpeningum annars vegar og hins vegar það sem hv. flm. kom inn á, hvernig greiðslu fyrir heimilisaðstoð er háttað í því tilfelli.



Virðulegi forseti. E.t.v. hefði ég getað sparað mér sporin hingað upp vegna þess að ég á sæti í heilbr.- og trn. Hins vegar þótti mér rétt að segja hér nokkur orð. Ég vil taka undir meginefni þessa frv. og ekki síst þau meginsjónarmið sem liggja til grundvallar frv. Þau orð féllu hér að þetta væri e.t.v. ekki stórt mál. Ég tel þetta þó að ýmsu leyti grundvallarmál. Að því er vikið í grg. með frv. að heildarendurskoðun tryggingakerfisins standi yfir. Svo langt sem ég man hygg ég að sú endurskoðun hafi staðið yfir. Ég vil taka það fram að ég tel eðlilegt að sniða augljósa hnökra af löggjöf. Einu gildir hvort það er tryggingalöggjöfin eða önnur löggjöf ef það þykir fært. Enda þótt heildarendurskoðun viðkomandi löggjafar kunni að leiða til einhverra kerfisbreytinga þá verða þær gerðar þegar það að kemur. Hitt er það að varðandi sjúkradagpeninga er grunur minn sá, að þær fjárhæðir sem um er að tefla í því efni séu skammarlega lágar, nánast á ölmusustigi og úr algeru samhengi við það tjón sem einstaklingurinn óhjákvæmilega verður fyrir vegna heilsuleysis þegar við vanheilsu er að stríða. Ég skal ekkert um það segja hvort nefndin, heilbr.og trn., hefur tök á því að koma fram leiðréttingum á þessu sviði. Ég geri þó fremur ráð fyrir því að nefndin hugi að þessu allt eins og því efnisatriði sem þetta frv. felur í sér, sem þetta frv. fjallar um. Ég hef grun um að fjárhæðir sjúkradagpeninga séu, ef ég má svo að orði komast, eins konar þrætuepli milli aðila innan tryggingakerfisins. Ég vil ekkert fullyrða um þetta en grunur minn er sá. Ég tek undir meginefni þessa frv. og veit að heilbr.og trn. mun skoða það rækilega.



Virðulegi forseti. Á þskj. 61 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um átak í dagvistarmálum barna. Eins og segir í grg. með frv., með leyfi forseta, þá samdi ríkisstjórn Íslands um það við gerð kjarasamninga ASÍ í okt. 1980 að þörf fyrir dagvistarþjónustu barna skyldi fullnægt á næstu 10 árum þaðan í frá. Í yfirlýsingu frá þáv. ríkisstj. við afgreiðslu þessa kjarasamnings segir svo um dagvistarmál, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. áformar að á fjárlögum ársins 1981 verði 1100 millj.“ - Þetta eru gamlar kr., jafngildi 11 millj. nýrra kr. í dag. - „varið til byggingar dagvistarheimila. Er framlag við það miðað að ekki þurfi að standa á mótframlagi ríkisins í þessum málaflokki. Ríkisstj. mun í samvinnu við sveitarfélögin beita sér fyrir áætlun um uppbyggingu dagvistarheimila á næstu árum með það fyrir augum að fullnægt verði þörf fyrir dagvistarþjónustu barna á næstu 10 árum. Ríkisstj. mun jafnframt beita sér fyrir því að auknir verði möguleikar ófaglærðra starfsmanna dagvistarheimila til menntunar með námskeiðshaldi.“ Undir þessa yfirlýsingu rita fyrir hönd þáv. ríkisstj. Gunnar Thoroddsen, Svavar Gestsson og núv. hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson. Með bréfi, dags. 26. mars 1981, skipaði þáv. menntmrh. nefnd til að gera 10 ára áætlun um uppbyggingu dagvistarheimila á landinu. Nefndin, sem lauk störfum 30. apríl 1982, lagði fram umbeðna áætlun, byggða á tveimur mismunandi forsendum fyrir þörf á dagvistarrými, og komst að þeirri niðurstöðu að árlega þyrfti að veita úr ríkissjóði 30 millj. miðað við forsendur I og 50 millj. miðað við forsendur II til þess að því markmiði um byggingu dagvistarheimila, sem samið var um 1980, yrði náð. Tillögur nefndarinnar um upphæðir fjárveitinga voru miðaðar við byggingarvísitölu 909. Skv. framreikningi Þjóðhagsstofnunar voru þessar upphæðir orðnar í janúar 1983 sem hér segir: 30 millj. voru í janúar 1983 orðnar að 48.9 millj. og 50 millj. orðnar að 81.5 millj. Í janúar í ár voru 30 millj. orðnar að 75.8 millj. miðað við byggingarvísitölu og 50 millj. orðnar 126.4 millj. Fjárveitingar á fjárlögum til byggingar dagvistarheimila voru hins vegar sem hér segir frá því að ofangreindur kjarasamningur var gerður: Árið 1981 var 11 millj. veitt til þessa málaflokks, árið 1982 15 millj., árið 1983 27 millj. og á fjárlögum ársins í ár eru það 31 millj. 640 þús. kr., en þá hefði þurft að veita til þessa málaflokks, ef hefði verið farið eftir tillögu nefndarinnar, annaðhvort 75.8 millj. eða 126.4 millj. Miðað við byggingarvísitölu í ágúst s.l. - hún var þá komin í 2439 stig - hefðu þær upphæðir sem nefndin lagði til að veittar yrðu til þessara málefna verið orðnar 80.5 millj. miðað við lægri upphæðina og 134 millj. miðað við þá hærri. Í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár, sem nú liggur fyrir hv. Alþingi, er hins vegar aðeins gert ráð fyrir 30 millj. kr. til byggingar dagvistarheimila fyrir börn. Þarna munar um það bil 100 millj. á tillögu í fjárlögum og hærri tillögu nefndarinnar. Stjórnvöld hafa því ekki haldið þau loforð sem gefin voru í kjarasamningum 1980. Ljóst er að því fer fjarri að þörf fyrir dagvistun barna hafi minnkað á þeim árum sem hér um ræðir. Þvert á móti hefur þörf á dagvistarrými aukist svo umfram framboð sökum núverandi efnahagsástands, sem kallar báða foreldra til vinnu utan heimilis án tillits til barna, að neyðarástand hefur skapast í þessum efnum. Við svo búið má ekki lengur standa og því er þetta frv. flutt. Eins og segir í grg. með frv., með leyfi forseta, „er gert ráð fyrir að árlega verði veitt úr ríkissjóði upphæð sem nemur a.m.k. 0.8% af A-hluta fjárlaga“ og henni varið til byggingar dagvistarheimila fyrir börn. „Miðað við niðurstöðutölu A-hluta fjárlaga 1984 hefði í ár verið um að ræða upphæð sem nemur 147 millj. kr. Í frv. er því gert ráð fyrir 20 millj. kr. hærri upphæð en framreikningar miðaðir við forsendur II í áliti nefndarinnar gefa tilefni til.“ Ástæður þess að upphæðin er hér heldur hærri en nefndin gerði ráð fyrir eru eftirfarandi: „Í fyrsta lagi miða forsendur II við að 64% allra barna á aldrinum þriggja mánaða til fimm ára og 17% skólabarna á aldrinum 6–9 ára þurfi á dagvistarrými að halda. Miðað við tölur um útivinnu kvenna og karla bendir allt til að þörfin fyrir yngri aldurshópinn sé að nokkru vanmetin. Augljóst er einnig að engin þáttaskil verða í aðstöðu foreldra og barna við það eitt að börn ná 6 ára aldri og því er óraunhæft að miða við að aðeins 17% skólabarna á aldrinum (6–9 ára þurfi á skóladagheimilisrými að halda. Eðlilegt er að öll skólabörn á þessum aldri eigi kost á aðstöðu á skóladagheimili óski foreldrar þess. Skv. núgildandi lögum um dagvistarheimili fyrir börn eiga skóladagheimili ekki eingöngu að vera í boði fyrir 6–9 ára börn, heldur öll börn á grunnskólaaldri og er fráleitt annað en að leitast sé við að fylgja þessum ákvæðum laganna. Tryggja verður að börn og unglingar 10 ára og eldri fái þá uppeldislegu aðstoð sem þau þurfa og þau eiga rétt á skv. lögum. Að öllu samanlögðu er ljóst að þörf fyrir dagvistarrými handa börnum er í heildina meiri en forsendur nefndarinnar gera ráð fyrir og því nauðsynlegt að gera ráð fyrir því að við áætlun í fjárþörf til byggingar dagvistarheimila fyrir börn. Í öðru lagi er ljóst að langt um lægri fjárhæð hefur verið veitt til byggingar dagvistarstofnana undanfarin fjögur ár en tillögur nefndarinnar hljóða upp á.“ Aukning nýrra dagvistarplássa náði hámarki árið 1980. Þá bættust við 600 ný dagvistarpláss, en aukningin hafði hins vegar hrapað niður í 350 ný pláss á ári árið 1983. Það gefur því auga leið að viðbótarfé þarf til að vinna upp það sem tapast hefur í byggingarhraða. „Í frv. er gert ráð fyrir að ákvæði þess skuli endurskoðuð að sjö árum liðnum frá gildistöku laganna, þörfin á dagvistarrými fyrir börn þá endurmetin og fjárframlög ríkissjóðs til byggingar dagvistarstofnana fyrir börn miðuð við hver þörfin á dagvistarrými verður þá.“ Ég skal fúslega viðurkenna og verða fyrst manna til að benda á að sú upphæð, sem hér er lögð til að veitt verði til að tryggja aðbúnað yngstu kynslóðar þessa lands, er ekki smá. Það hefur enda aldrei hvarflað að mér að það kosti ekki töluverðan skilding að koma upp börnum og það hefur ríkisstjórn Íslands greinilega einnig verið ljóst þegar hún gaf fyrirheit um háar upphæðir til þessara mála árið 1980. Hvar á að taka peningana? Þessi fleyga spurning hæstv. fjmrh. hljómar nú e.t.v. í hugum einhverra hv. þdm. Og þessari spurningu skal ég svara strax og eins og ég hef ævinlega gert. Það er ekki spurning um að taka einhverja peninga einhvers staðar. Spurningin er: Hvernig viljum við skipta sameiginlegu fé landsmanna allra? Hvaða málum viljum við veita forgang og hvaða mál teljum við að megi bíða enn um stund? Ég vil veita aðbúnað barna og unglinga hér á landi forgang. Ég tel að óbætanlegur skaði sé landi og þjóð af því að hlúa ekki eins vel og okkur er mögulegt að börnum okkar og ég tel það skyldu íslensks samfélags, samfélags sem leggur þegnum sínum á herðar margvíslegar skyldur, þar á meðal óheyrilega mikla vinnuskyldu, að gera sitt til að tryggja með sameiginlegu fé okkar allra að umönnun barna sé vel fyrir séð. Ég tel það líka siðferðilega skyldu þjóðfélags, sem vill í stjórnarskrá kveða á um að jafnrétti ríki hér á landi, að sjá til þess að svo megi verða. Jöfn staða kvenna og karla á vinnumarkaðinum verður ekki tryggð nema öllum foreldrum standi fullnægjandi dagvistarþjónusta fyrir börn til boða, sama hvað stjórnarskrá og jafnréttislög annars kveða á um. Það er því miður helber sýndarmennska að leggja fram frv. til laga um jafnan rétt kvenna og karla annan daginn og veita síðan ekki forgang hinn daginn - frv. sem gera það mögulegt að jafnri stöðu og jöfnum rétti kvenna og karla verði raunverulega náð. Skipting fjármuna er ávallt spurning um forgang, um hvað okkur finnst mikilvægast. Mér finnst mikilvægara að tryggja bættan aðbúnað barna hér á landi en að byggja t.d margnefnda flugstöð suður á Keflavíkurflugvelli eða bankahallir hér og hvar á landinu. Ég skil mætavel þörf landsmanna til að aka um á góðum vegum, en tel samt að minni skaði sé af því að vegirnir séu ofurlítið holóttari en nú er miðað við þann skaða sem hlýst af því að veita of litlu fé til aðbúnaðar barna og unglinga. Ég er þeirra hluta vegna tilbúin til að taka nokkrar milljónir af þeim 1 milljarði 383 millj., sem í ár fara til Vegagerðar ríkisins, og verja þeim til byggingar dagvistarheimila fyrir börn, án þess að ég sé þar með nokkuð að draga úr gildi þess að hafa góða vegi eða að koma í veg fyrir að það sé hægt. Virðulegi forseti. Það er hægt að setja hér á langar tölur um forgangsröðun mála, um nauðsyn þess að tryggja að allir borgi sitt í sameiginlega landssjóði og nauðsyn á skynsamlegri fjárfestingu og beitingu fjármuna, en þau litlu dæmi sem ég hef hér nefnt trúi ég að nægi til þess að skýrt sé að fjármögnun þessa frv. snýst ekki um hvar á að taka peningana, heldur hvaða málum við viljum veita forgang. Í grg. með frv. er bent á, með leyfi forseta, „að ekki er ætlast til að fé þetta verði notað til að reisa íburðarmikil mannvirki. Börnum líður jafnvel í verksmiðjuframleiddu einingahúsi og í módelsmíðaðri steinsteypuhöll svo fremi sem annar aðbúnaður og umönnun er við þeirra hæfi og umhverfið hlýlegt og heimilislegt. Því er hér hvatt til nýtni og hagkvæmni við ráðstöfun fjárins og bent á að víða má koma upp góðri skóladagvistarheimilisaðstöðu fyrir skólabörn, t.d í skólum, í félagsmiðstöðvum og á dagvistarstofnunum, án mikils tilkostnaðar. Einnig er rétt að benda á að hluta fjárins væri vel varið til að breyta leikskólum í dagheimili eða blandaðar dagvistarstofnanir ef sveitarfélög æskja þess þar sem fjögurra stunda vistun á dag, sem leikskólarnir bjóða, hentar víða illa atvinnuaðstæðum foreldranna og börnin því iðulega fóstruð á tveimur mismunandi stöðum dag hvern.“ Einnig skal á það bent að ýmislegt má betur fara í núgildandi lögum um byggingu og rekstur dagvistarheimila fyrir börn. Ég get t.d ekki tekið undir það sjónarmið, sem lesa má út úr 1. gr. núgildandi dagvistarlaga, að börn séu betur komin í höndum sérmenntaðs fólks í uppeldismálum en í höndum foreldra sinna. Að mínu viti hefur of mikið verið gert af því í ræðu og riti á undanförnum árum að draga úr trausti foreldra á sjálfum sér sem uppalendum. Ég er ekki í nokkrum vafa um að handleiðsla foreldris er hverju barni mikilvæg, en ég er ekki heldur í vafa um að hverju barni er mikilvægt að fá að dvelja ákveðinn tíma á dag í leik og starfi með öðrum börnum og þá undir handleiðslu þeirra sem sérmenntaðir eru í uppeldismálum. Ákjósanlegast væri að öll börn ættu greiðan aðgang bæði að dagvistarstofnunum og að foreldrum sínum, að sú vinnuskylda sem þjóðfélagið leggur foreldrum á herðar miðist við að foreldrarnir báðir hafi tíma til að sinna börnum sínum. Því fer hins vegar fjarri að svo sé og af þeim sökum, svo og vegna barnanna sjálfra, hlýtur það að teljast sjálfsögð félagsleg þjónusta að öll börn eigi kost á fullnægjandi dagvistarrými. Út frá sama sjónarmiði má eðlilegt teljast að ríkið taki þátt í rekstri dagvistarstofnana rétt eins og skóla og heilsugæslustöðva, en leggi ekki eingöngu til stofnkostnaðarfé, eins og nú er samkvæmt gildandi lögum. Ég er búin að leita með logandi ljósi um okkar margfræga kerfi að því hver var rekstrarkostnaður dagvistarheimila á landinu á síðasta ári. Sú kostnaðartala er hvergi til og finnst mér það í meira lagi hæpin hagstjórnarlist hjá hinu opinbera að vita ekki hverjir eru hinir ýmsu kostnaðarliðir þjóðarheimilisins. En með því að áætla lauslega út frá þeim gögnum sem fyrir liggja má ætla að heildarrekstrarkostnaður dagvistarheimila á landinu hafi á síðasta ári verið einhvers staðar á bilinu 250–280 millj. kr. Hér er óneitanlega um háa fjárhæð að ræða og því hefur sú leið verið valin í þessu frv. að hrófla ekki í bili við núverandi fyrirkomulagi á skiptingu kostnaðar milli ríkis og sveitarfélaga þar sem brýnast er við núverandi ástand í þessum málum að tryggja fé til aukningar á dagvistarrými. Á síðasta ári fóru sveitarfélögin fram á ríflega helmingi hærri fjárhæð til byggingar dagvistarheimila en þau síðan fengu á fjárlögum, þannig að ætla má að þau séu enn um sinn í stakk búin til að mæta þeim kostnaði sem uppbygging dagvistarheimila hefur í för með sér. Það er ekki hlutverk okkar hér á Alþingi að ræða sveitarstjórnarmál og ég vil aðeins taka það fram að frv. þetta bindur á engan hátt hendur sveitarfélaga í þessum málum. Það tryggir aðeins að ekki muni standa á ríkinu að leggja sitt af mörkum til þess mikilvæga málaflokks. Virðulegi forseti. Það má til sanns vegar færa að íslenskt nútímasamfélag er ekki skipulagt og rekið með tilliti til barna. Við núverandi efnahagsástæður og þann óheyrilega langa vinnutíma, sem flestum vinnufærum Íslendingum er þar með boðið upp á, hafa feður og mæður því miður lítinn tíma afgangs fyrir börn sín. Og hvar eru börnin á meðan foreldrarnir eru að vinna? Í des. 1983, fyrir tæpu ári, var rúm fyrir 43.5% barna á landinu á aldrinum 6 mánaða til 5 ára í dagvistarheimilum. Þar af voru 34.6% á leikskólum, leikskólar bjóða aðeins fjögurra stunda fóstrun á dag, en aðeins 8.9% á dagheimilum. Á skóladagheimilum landsins er rúm fyrir 377 börn eða 1.5% barna á aldrinum 6–11 ára á landinu. Á meðan rúmlega 80% kvenna og yfir 90% karla eru úti á vinnumarkaðinum er þetta raunveruleikinn. Og jafnvel þótt ekki sé tekið mið af núverandi efnahagsástandi, sem kallar foreldra til vinnu utan heimilis án tillits til barna, þá er það grundvallaratriði í baráttu fyrir jafnri stöðu kvenna og karla á vinnumarkaðinum að öllum foreldrum standi dagvistarþjónusta fyrir börn til boða, að foreldrar geti sjálfir valið hvort börn þeirra sæki dagvistarheimili, en að ríkið velji ekki fyrir þá eins og nú er. Með því frv., sem ég hef hér flutt, er gerð tilraun til að tryggja fé til að bæta úr því ófremdarástandi sem nú ríkir í dagvistarmálum barna. Það er lagt til að við veitum aðbúnaði barna og unglinga nokkurn forgang og hv. þm. er gefinn kostur á að lýsa hug sínum til þessara mála. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir að málinu verði vísað til 2. umr. og þar sem hér er eingöngu um fjárveitingar til þessa málaflokks að ræða með beinni vísan til fjárlaga óska ég eftir að málinu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum láta í mér heyra varðandi þetta mál þar sem það mun væntanlega fara til n. þar sem ég á ekki sæti og hef því ekki tækifæri til þess að vinna að málinu í n. Það er vissulega góður hugur sem liggur að baki þessu frv. sem hv. 11. þm. Reykv. hefur hér mælt fyrir og flytur, góður hugur til þess að bæta úr þessum þýðingarmikla þætti í okkar nútímasamfélagi, þ.e. að sjá til þess að öll börn, sem á því þurfa að halda, eigi kost á dagvistun í meiri eða minni mæli eftir því hvernig aðstæður eru hjá hverjum og einum. En eins og við vitum er þetta mjög misjafnt. Ég get tekið undir margt af því sem hv. flm., 11. þm. Reykv., sagði. Ég get t.d fyllilega tekið undir orð hennar varðandi húsbyggingar dagheimila. Það er ekki nauðsynlegt að byggja stórar stein- og/eða glerhallir eins og gert hefur verið í nokkuð ríkum mæli á undanförnum árum. Ég held þó að það sé að breytast aftur til hins betra. Ráðamenn eru farnir að gera sér grein fyrir því að vissulega er hægt að búa vel að börnum þó að það þurfi ekki að vera um svo rándýrar byggingar að ræða. Það er meira virði að aðstaða barnanna innan húss sé góð og ekki síst þeir starfsmenn sem ráðast til starfa á þessum stofnunum séu góðir og hæfir. Hv. flm. sagði að nútímasamfélag væri ekki skipulagt og rekið með tilliti til þarfa barna. Mér finnst þetta nú nokkuð djúpt í árinni tekið. Ég er ekki sammála þessu þó að ég sé sammála því að vissulega er margt sem þarf að bæta miðað við þróunina í þjóðfélaginu. Við verðum samt að vera sanngjörn og hafa það hugfast að allt sem gert er, hvort sem um er að ræða í heilbrigðisþjónustu, menntakerfi og jafnvel samgöngumálum er gert með því hugarfari að tryggja öryggi og þá ekki síst barna eins og annarra þjóðfélagsþegna. Þetta er að sjálfsögðu grundvallaratriði. Varðandi samgöngumálin, af því að hv. 11. þm. Reykv. sagðist vera tilbúinn að fórna nokkru í vegamálum og það mættu gjarnan vera svolitlar holur í vegum, þá er ég nú ekki alveg viss um að þeir hv. þm., sem nú eru að berjast fyrir því að bæta vegasamgöngur vítt og breitt um landið, gætu tekið undir þetta. Við erum að vísu frekar vel sett hér á þessu svæði, en við megum ekki gleyma því að meira að segja vegagerð er öryggisatriði ekki síður fyrir börn en aðra. En ég býst við að ef hv. 11. þm. Reykv. hugsar sig aðeins betur um sé hún mér sammála í því að það sé mikið öryggisatriði að hafa vegamálin í góðu lagi og samgöngur tryggar og góðar úti um allt land. Það er ekki þar sem skera ætti niður ef farið væri út í þau mál. Ég vil taka undir þýðingu þess sem var meginefni málflutnings hv. 11. þm. Reykv., að það þarf að sinna þessum málum miklu betur en gert hefur verið. Við vitum jafnframt að þetta er ekki mál sem hefur orðið út undan endilega á síðasta ári. Þetta er mál sem alltaf hefur verið erfitt að sinna eins og skyldi. Það skortir ekki á hug og vilja þm. að tryggja þessi mál sem best, en við komum alltaf að þessu sama, og það eru peningarnir. Ég er ekki sammála hv. 2. þm. Austurl. um það að þýðingarmeira sé að hafa sérmenntað fólk til að ala upp börn, ef ég skildi hann rétt. Ég er hins vegar sammála hv. 11. þm. Reykv. í því að þýðingarmeira er að foreldrarnir hafi aðstöðu til að sinna og ala upp börn sín, þó að hitt sé jafn nauðsynlegt þegar þörfin kallar að aðstaða til dagvistunar sé fyrir hendi. Við vitum að leikskólar geta t.d verið mjög góðir staðir til að koma börnum fyrir, jafnvel til að auka á þroska þeirra og kenna þeim að umgangast önnur börn, t.d börnum sem eiga ekki systkini og hafa ekki aðstöðu til að umgangast önnur börn á þessum fyrstu æviárum sínum. Ég held að allir séu sammála um að það sé þroskandi fyrir börn að vera á leikskóla einhvern hluta dagsins jafnvel þó að foreldrar þeirra séu heima og geti sinnt þeim að öðru leyti vegna vinnu sinnar. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um þetta. Ég er að vísu ekki tilbúin að taka undir það að binda eigi á fjárlögum ákveðna prósentu til þessara mála. Mér finnst sjálfsagt að þessi mál séu skoðuð. Ég vil aðeins leggja megináherslu á það, sem ég vænti að við séum öll sammála um, að gera þurfi allt sem hægt er til að sinna þessum málum svo að þessari þörf verði fullnægt þó að menn greini kannske stundum á um það með hvaða hætti það verði gert.



Virðulegi forseti. Hér er hreyft þörfu máli og vil ég taka undir margt af því sem hér hefur komið fram og þakka hv. flm. fyrir framlagningu þess. Núverandi þjóðfélag gerir foreldrum ekki kleift að vera heima og annast sín börn nema að mjög takmörkuðu leyti. Verður því að huga að uppbyggingu á dagvistarheimilum fyrir börn meira en orðið hefur undanfarin ár og nægja þar ekki fögur fyrirheit. Það þarf fjármagn til að koma þessum húsum upp. En ég vil undirstrika það, sem kom fram hjá hv. flm. og kemur fram í grg. með frv., að það þarf ekki að reisa íburðarmikil mannvirki. Það hefur einmitt verið gallinn undanfarið að það virðist hafa verið lagt kapp á það í þessum efnum eins og öðrum, þegar um opinberar byggingar er að ræða, m.a. heilsugæslustöðvar, að hafa þetta sem stærst og dýrust hús vegna þess að það er kostað af einhverjum öðrum en fólkinu sem tekur ákvarðanirnar um það hvernig byggingin skuli vera. Og hvað hefur valdið því? Hvort við teiknistofurnar er að sakast, sem hanna viðkomandi hús, eða að arkitektarnir fái prósentur af því að hafa byggingarnar nógu dýrar, eða það eru byggingaraðilarnir sem framkvæma verkið, skal ég ekkert um segja, en mér finnst það mjög brýnt atriði að athuga þessi mál. Ég hef m.a. heyrt þá sögu, og ég ætla að segja hana hér, að þak á einni slíkri byggingu hafi verið álíka dýrt og heilt dagvistarheimili á öðrum stað. Þetta er kannske ýkt dæmi, en þessu er samt haldið fram. En höfuðverkurinn hlýtur ávallt að vera hvar á að ná í fjármagnið. Vil ég í því sambandi taka undir orð flm. um uppbyggingu seðlabankahallar og annað slíkt. Þar vil ég að sé skorið niður og klipið af fjármagni fremur en frá vegagerð. Ég er landsbyggðarmanneskja og kannast við hvað það er þreytandi að keyra sífelldar holur og þurfa að láta skipta um pústkerfi undir bílnum tvisvar, þrisvar á ári. Það er líka dýrt. Það er þjóðhagslega hagkvæmt að bæta vegakerfið. Og við hefðum kannske efni á að byggja fleiri barnaheimili ef við værum með betri vegi. Við verðum því að íhuga vel hvar við skerum niður og hv. flm. fær mig ekki til að taka undir það með sér að skerða vegagerðarframlagið. En af lestri mínum á fjárlagafrv. í gærkvöld minnist ég þess að lækkun á sköttum bankanna nemur einhvers staðar nálægt 100 millj. kr. Ég gæti bent á það, þó ég fari kannske ekki með nákvæmlega rétta upphæð, að hugsanlegt væri að fella niður þau ákvæði sem samþykkt voru á síðasta þingi varðandi skattlagningu bankakerfisins og veita því fé sem þannig fengist beint til þessara framkvæmda. En ég vil taka undir það með síðasta ræðumanni að ég er ekki tilbúin að taka afstöðu til vissrar prósentuákvörðunar af fjárlögum í þessu skyni. Þá fáum við bara til baka, eins og hv. 2. þm. Austurl. Helgi Seljan benti á, þá fáum við bara ákvæði í lánsfjárlögum sem breyta þessari prósentu, þannig að það er til lítils unnið. Það er hugsunin á bak við þessi mál, hvað þarf og hvað við getum lagt mikið í þau, sem verður að liggja til grundvallar.



Virðulegi forseti. Því verður ekki á móti mælt að í dagvistarmálum barna þarf að vinna skipulega og e.t.v. skipulegar en gert hefur verið. En þegar lagt er fram frv. á þeim nótum sem hér er, að lögbinda eigi ákveðna upphæð af fjárlögum, þá er ástæða til að skoða slíkt. Á hinn bóginn, þegar gengið er fram hjá þeim meginpósti sem þetta frv. byggir á, þ.e. upphæðinni, prósentuupphæðinni, og kannað hvað segir í grg. með frv., þá eru þar hrópandi andstæður sem undirstrika það, sem síðasti ræðumaður sagði, að ekki er skynsamlegt að marka slíkt mál með ákveðinni prósentu. Í fyrsta lagi er ekki vitað um þörfina fyrir dagvistunarheimili í landinu í dag. Það er ekki vitað um raunverulega þörf og er mjög vandasamt að gera slíka úttekt. Hún liggur ekki fyrir. Það er vissulega um þörf að ræða, en það er einnig um gerviþörf að ræða. Sú 10 ára áætlun sem hv. flm. setur á loft lýsir ekki þessu máli samkvæmt raunveruleikanum að mínu mati. Það er ljóst að það er mjög mismunandi ástæða til dagvistunar í.hinum ýmsu plássum landsins og mest er hún vissulega á höfuðborgarsvæðinu, en á hinn bóginn er ekki heldur nægilega tryggt að farið sé að ákveðnum reglum í byggingu slíkra mannvirkja. Ég get nefnt dæmi um leikskóla á Sauðárkróki, nýjan leikskóla sem heitir Furukot. Þar eru 80 börn á dag, tvískipt, fimm starfsmenn. Það er mjög vistlegt og heimilislegt hús, einingahús sem kostaði liðlega 2 millj. kr. og er 250 fermetrar að stærð sem þýðir að það gætu verið þar fleiri börn ef starfsmönnum væri fjölgað. Nú annar þetta hús eftirspurn á Sauðárkróki. Það er einmitt þannig sem þessum málum á að vera farið, að hægt sé að sinna því sem þarf. Ef þetta hús hefði verið byggt á sama hátt og hægt er að sjá víða um land, og þó kannske sérstaklega hér á Reykjavíkursvæðinu, þá hefði það kostað liðlega 100% meira í byggingu ef farið væri að staðli, sem miðað er við og flm. hefur hér getið um, miðað við byggingarvísitölu. Þetta þýðir að ef það hefði átt að leggja fram 147 millj. kr., 0.8% af fjárlögum, á þessu ári, og byggt væri samkvæmt þeim stöðlum sem reiknað er með, þá væri hægt að komast af með helmingi lægri upphæð eða meira en það miðað við að byggt væri skynsamlega. Þess vegna stenst ekki að binda þessa hugmynd prósentutölu. Markmiðið hlýtur að vera að byggja upp aðstöðu fyrir fjölskylduna í landinu. Dagvistarkerfið er einn þáttur í því. En það er álitamál hvað það á að vera ríkjandi þáttur og hvað það er aðkallandi þáttur þegar á heildina er litið. Ég undirstrika að í ákveðnum hluta er þörfin brýn. Markmiðið getur ekki verið að það eigi að byggja upp færibandakerfi fyrir börn, stofnanakerfi, og skapa þannig óraunverulegt samfélag fyrir börnin. Það hlýtur að vera eðlilegt að það sé ákveðinn sveigjanleiki í þeim efnum sem öðrum þar sem um fólk er að ræða. Þetta hefst ekki í byggingu nema með aukinni hagsæld, festu í efnahagsmálum. Þannig er hægt að skapa eðlilegar aðstæður fyrir börnin. En hætta er á að prósentuuppbygging í þessu efni, eins og flm. setur fram, leiði til óþarflegrar miðstýringar á uppeldi barna. Það er mikill munur að sinna brýnni þörf eða að splæsa í allar áttir í slíkum framkvæmdum. Það tel ég að frv. hv. þm. geri. Það er ekki byggt á rökum. Það er sagt í grg. að 80% af mæðrum í landinu séu útivinnandi, en 90% af feðrum eða konum og körlum, eins og það er orðað. Þetta segir ekki alla söguna og þýðir ekki að fólk sinni ekki á eðlilegan hátt sínum börnum og fjölskylduskyldum í þeim efnum. Það var minnst á seðlabankabyggingu af síðasta ræðumanni. Það gæti verið skynsamlegt að standa að flutningi frv. um að gera seðlabankabygginguna að dagheimili, en það kann ekki góðri lukku að stýra að leggja fram frv. eins og hér hefur verið gert. Það er að vísu ekki nýtt að þm. leggi fram frv. sem binda ótrúlega stóran hluta af fjárlögum ríkisins í ákveðnar framkvæmdir og miðstýra þannig fjármagninu án þess að nokkuð svigrúm sé til magurra eða góðra ára. Það hefði verið skynsamlegra að gera þetta með því móti að hægt væri að taka á málunum af skynsemi. Ég tel að á þessum grundvelli sé þetta frv., því miður, út í hött og lögð sé áhersla á rangan punkt í máli sem vissulega hefur þungamiðju.



Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Austurl. lét svo um mælt áðan að nú væri sótt af grimmd að samneyslu. Ég tek þá áhættu í minni fyrstu ræðu hér í hv. deild að verða stimplaður grimmdarseggur þegar ég leyfi mér að láta í ljós vissar efasemdir um þetta frv. Í fyrsta lagi spyr ég sjálfan mig: Er dagvistun alltaf æskileg eða er hún oft, oftast jafnvel, ill nauðsyn? Er það vinnutími foreldra sem gerir það að illri nauðsyn að koma börnum fyrir eða er það sérstaklega æskilegt uppeldisins vegna að börn séu samvistum við jafnaldra allan daginn nema þá e.t.v. um helgar? Ég er ekki viss um að nægilega sé hugað að því að blanda þarf þessu saman. Ég veit ekki hvort það er mitt uppeldi sem sveitadrengs sem gerir það að verkum, en ég mundi tvímælalaust sakna þess miklu meira hefði ég farið á mis við það að elta föður minn úti við verk heldur en þess tíma sem ég eyddi í skóla á þessum aldri, 8–10 ára. Ég reikna með því og veit það reyndar að slíku verði ekki við komið hér. Börn eru mjög ógjarnan með foreldrum sínum á vinnustöðum. En það er nú svo að mjög víða, þegar að kreppir, geta börn fengið vistun einhvers staðar. Ég vil taka undir það með hv. þm. Árna Johnsen að ég álít hættulegt að lögbinda framlög í prósent af fjárlögum um aldur og ævi og það hefur þegar sýnt sig að við stefnum í ógöngur í þeim efnum. Ég vil einnig taka undir það að ég held að það sé alveg óvíst hver sé framtíðarþörf á barnaheimilum og dagvistunarheimilum hér á landi. Um það er mjög lítið vitað ef nokkuð. Nú stefnir í það að sífellt yngra fólk fer á eftirlaun. Nauðsyn barna á að vera með fullorðnu fólki mætti mæta með því, og jafnframt yrðu þá bundin þar ómetanleg fjölskyldutengsl, að börn fengju að vera meira með öfum sínum og ömmum á þessum yngstu árum. Frá sex ára aldri álít ég að sé alveg nóg að börn byrji á að vera með sínum jafnöldrum daginn út og daginn inn. Auðvitað hittast börn alltaf, sérstaklega í þéttbýli eins og hér er. Það þarf ekki annað en að lita út á götu til þess. Mig langar að lokum til að segja eina litla reynslusögu, sem ég hef, af heimsókn í barnaheimili í Kúlá rétt hjá Tallin í Eistlandi. Þetta var mjög vel skipulögð stofnun og öllu mjög vel fyrir komið. Þetta var barnaheimili sem samyrkjubúið Kúlá rak þar. Börnin voru öll eins. Þau voru öll í einkennisbúningum. Þau sátu saman í mismunandi aldurshópum. Í einni stofunni þuldu þau öll saman eitthvað á rússnesku, ekki á sínu móðurmáli. Ég skildi náttúrlega ekki hvað það var. Þau voru þarna allan daginn frá morgni til kvölds. Það var svefntími á milli 12.30 og 14, þó mismunandi eftir aldurshópum. Við litum inn í eina af þessum svefnstofum. Þar sofnuðu öll börn undantekningarlaust rétt eftir að þau voru komin í bólið. Þetta leitt óhuggulega eins út allt saman. Öll börnin voru nákvæmlega eins. Mér fannst þetta ómannlegt og ég var lengi að ná mér. Ef þetta eru þau barnaheimili eða dagvistarheimili sem við eigum að stefna að segi ég nei.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ekki skal ég efast um þann góða hug sem liggur að baki hjá flm. þessa frv. varðandi átak í dagvistunarmálum barna. Ég verð hins vegar að lýsa þeirri skoðun minni að ég hef vissar efasemdir um það að binda með þessum hætti ákveðinn prósentuhluta af fjárlögum til byggingar dagvistarheimila eins og gert er ráð fyrir í því frv. sem hér er til umr. Það er ýmislegt gott sagt í grg. frv. en sumt held ég að sé ofsagt. Þar er t.d sagt: „Íslenskt nútímasamfélag gerir með sanni ekki ráð fyrir börnum.“ Ég held að þetta sé ofsagt. Vissulega skal ég taka undir það að réttur barna í þessu þjóðfélagi er ekki ævinlega virtur sem skyldi, en ég held að fullyrðingar á borð við þessa hjálpi ekki í svona málum. Það er m.ö.o. verið að segja að börnum sé nánast úthýst úr okkar mannlega samfélagi. Þetta er allt of mikið sagt. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Helga Seljans 2. þm. Austurl., að ég held að hér eigi að athuga með hlut vinnuveitenda, atvinnurekenda að því að kosta þessi mál. Og ég held líka að það eigi ekki eingöngu að mæna á það að byggja upp stofnanir heldur eigi líka að horfa á aðrar leiðir í þessum málum. Ég sé t.d ekkert athugavert við það og fyndist það mjög ákjósanleg leið, ef fjárhagslega væri létt undir með þeim foreldrum sem heldur kjósa að hafa börn sín heima og annað hvort þeirra stundi þá ekki vinnu utan heimilis. Nú er öllum ljóst að í því samfélagi sem við búum við og því efnahagsástandi sem hér ríkir þarf hver fjölskylda a.m.k. tvær fyrirvinnur. Ég held að það hljóti fyllilega að koma til athugunar í stað þess að byggja æ dýrari stofnanir að taka upp greiðslur til þeirra foreldra sem vilja hafa börn sín heima á þeim aldri sem þessar stofnanir gera ráð fyrir, sem vilja vera heima hjá þeim, ala þau upp, kenna þeim þær umgengnisreglur og þann aga sem hér var á minnst. Að þá eigi þeir foreldrar rétt á fjárhagsaðstoð frá hinu opinbera. Það hefur margoft komið fram að dagvistarstofnanir séu dýrar í byggingu og að ég hygg ekki mjög ódýrar í rekstri heldur. Ég held að menn megi ekki einblína um of á hinar hefðbundnu leiðir í þessum efnum. Við eigum ekki að binda okkur við það að þetta sé eina leiðin. Mér finnst það koma mjög vel til athugunar að hér yrði tekið upp einhvers konar kerfi líkt því sem ég nefndi, og ég veit að slíkt tíðkast sums staðar í öðrum löndum, í Hollandi t.d að ég hygg. Þetta vildi ég að kæmi fram vegna þess að það eru fleiri leiðir en sú sem hér er tilgreind að því marki að börn fái góða aðhlynningu og aðbúnað og hollustusamlegt uppeldisumhverfi.



Virðulegi forseti. Það vakir áreiðanlega fyrir flm. þessa frv. að gera hér mikla bót á í dagvistunarmálum barna. Nú í okkar nútíma- og nýtískuþjóðfélagi fer það ekki á milli mála að gera þarf ýmsa hluti til batnaðar og breytinga frá því sem er í dag. Við þessa umr. ætla ég ekki að orðlengja um þessi mál. En að fenginni reynslu úr sveitarstjórn veit ég að öll stærri sveitarfélögin a.m.k. hafa lagt á það mjög ríka áherslu að geta haft þessi mál í sem bestu lagi. Ef ég man rétt er greiðsla frá ríkinu 50% af byggingarkostnaði og viðkomandi sveitarfélag greiðir önnur 50. Auðvitað er sótt á þennan ríkishluta og það alltaf mjög fast í öllum fjárveitingabeiðnum, en samt er það reynslan hjá flestum þessara sveitarfélaga að þau hafa sjálf lagt út og verið á undan ríkinu í þessum framkvæmdum. En óvíða er nóg að gert til að fullnægja þeirri eftirspurn sem er. Ég tek undir það með þeim sem hér hafa talað að gera þarf verulega breytingu, bæði á leikskólaforminu og dagvistunarforminu, í sambandi við byggingarnar. Það hefur orðið að hlíta því að fara eftir stöðluðum teikningum frá ríkinu þar sem heimamenn hefðu í mörgum tilvikum kannske getað gert miklu betur og ódýrar en þar er lagt til. Það er þessi liður sem ég vildi undirstrika. Einmitt mál eins og dagvistunarmálin eiga að mínu áliti að færast mun meira í viðkomandi sveitarfélög í stað þess að vera á vegum ríkisins. Það er með það eins og annað að þar sjá þeir best til sem gerst þekkja. Ég veit það einnig að þetta er gagnrýnt af fólki sem vinnur við þessar stofnanir, þetta er ekki eins og það vill hafa það. Við erum þarna að láta miðstýringuna fara langt yfir það mark sem henni var ætlað í byrjun. Þar sem þetta er einmitt vettvangur fyrir slíka rannsókn og uppbyggingu á slíkri aðstöðu á hún að vera sem mest gerð í samræmi við aðstæður á hverjum stað. Varðandi skóladagheimilin, sem ég tel vera mjög nauðsynleg að vissu marki, er ýmislegt sem þarf að taka til greina. Það þarf ekki alltaf þessar sífelldu dýru, miklu byggingar. Þetta geta verið einfaldar byggingar en mjög aðlaðandi. Þetta hendir okkur á fleiri sviðum. Hjá okkur á Akranesi er t.d nýlega búið að vígja heimili fyrir þroskahefta. Þetta er ákaflega glæsilegt hús, ég hef enn á tilfinningunni að það blessaða fólk sem þar dvelur hefði viljað hafa þetta á einfaldari máta en þarna er gert, hafa þetta heldur heimilislegra og án íburðar. Þarna erum við á hættulegri braut. Þess vegna tek ég undir það að við gerum hlutina ekki endilega of kostnaðarsama, heldur eigum við að taka mannlega þáttinn þarna inn í til að þetta verði gert ódýrara og manneskjulegra fyrir alla aðila heldur en algengt er í dag. Í öðru lagi tek ég undir með þeim sem vara við því að marka tekjustofna í fjárlögum okkar eins og hér er lagt til. Það hefur reynst okkur illa og það hefur reynst víðast hvar illa þar sem það er gert. Það er meira og minna um það að slíkar samþykktir gangi til baka, hver svo sem situr í valdastól á hverjum tíma. Þetta er staðreynd sem blasir við. Núna er ástandið í okkar efnahagsmálum t.d ekki of gott. Hér er lagt til að 0.8% af A-hluta fjárlaganna, sem eru þá, að ég hygg, 170–180 millj., yrði varið í þennan lið á því ári sem þessi lög tækju gildi. Það er veruleg hækkun frá þeim 30 milljónum sem eru sjálfsagt eins og víða í þessu fjárlagafrv. allt of litið til þessarar starfsemi núna. En á þetta vil ég benda að ég mæli ekki með því að bundin verði föst prósentutala til að taka í þennan afmarkaða stofn til þessara framkvæmda. Við getum sjálfsagt öll harmað það að ekki var staðið við þá samninga sem gerðir voru á sínum tíma um það að taka ákveðinn hluta af fjárlögum. Það er einmitt dæmi um þessi 0.8% að ekki var staðið við þetta sem gert var í samningunum á sínum tíma eins og frsm. kom réttilega inn á. Það hefur skv. hennar útreikningum og upplýsingum farið mjög til baka. Alltaf er maður náttúrlega viðkvæmur fyrir hlutunum. Hv. 2. þm. Austurl. sagði að allt væri skorið niður í svokölluðum velferðarmálum þjóðfélagsins, eða orðaði það í þeim dúr ef ég skildi hann rétt. Þetta má vel rétt vera þetta er gert á öllum sviðum og ég dreg ekki úr því. En ég sé ekki af greinargerðinni að það hafi verið nein sérstök reisn yfir þessum málum 1981–1984: 11 millj. 1981, 15 millj. 1982, 27 millj. 1983 og 31.6 millj. 1984. Ég held að við ættum að dæma varlega um þau mál nú þrátt fyrir breytta valdastöðu. Að lokum vil ég taka undir með hv. þm. Eiði Guðnasyni um það að kannaðir verði möguleikar á því að greiða þeim foreldrum sem þess óska og telja sér fært að dvelja heima með sínum börnum fyrir það a.m.k. að hluta til það sem ríki og sveitarfélag þarf í þessum tilvikum að greiða til þessara stofnana í viðkomandi bæjarfélagi. Ef ég man rétt liggur þessi tala nokkurn veginn þannig að neytendur eða foreldrar greiða í kringum 40% af rekstrarkostnaði viðkomandi stofnunar en sveitarfélagið 60%. Þetta liggur á milli þessara talna eftir því sem ég hef séð. Konur, sem eru með fjögur, fimm börn og geta alls ekki komið þeim fyrir á dagheimilum þó þær vildu - það væri svo dýrt að þær gætu það ekki - en eru neyddar til að vera heima - ég segi neyddar þó það sé afstætt orð - til að gæta sinna barna og ala þau upp, þær fá ekkert fyrir þetta úr sameiginlega sjóðnum sem heitir sveitarsjóður. Ég vildi að við gætum sameinast um að leiðrétta þessa meðferð og þessa aðferð og gefa fólki kost á því að geta dvalist heima með sínum börnum, ef það sér sér fært, og greiða því fyrir það, í staðinn fyrir að greiða það til reksturs viðkomandi stofnana.



Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hér hafa talað og sem hafa tekið vel undir það mál sem hér er fram lagt. Ýmsar aths. hafa komið fram og ef ég vík fyrst að síðasta atriði í ræðu hv. síðasta ræðumanns, Valdimars Indriðasonar, þá get ég heils hugar tekið undir að fyllsta ástæða er til að athuga hvort finna megi einhverjar aðrar leiðir en eingöngu byggingu dagvistunarstofnana til að mæta þeirri þörf sem í dag er á fóstrun barna. Ég vil hins vegar mótmæla þeim málflutningi sem hv. þm. Eiður Guðnason hafði uppi um þetta mál.  Menn hafa dregið mjög í efa réttmæti þess að binda með lögum ákveðna upphæð á fjárlögum til þessara mála og bent réttilega á að það tryggir ekki svo óyggjandi sé að því fé sem frv. kveður á um verði varið til uppbyggingar dagvistarheimila. Þetta er mér fullkomlega ljóst. Fjárveitingar til hinna ýmsu málaflokka eru endanlega ákveðnar á fjárlögum og því miður hefur sá slæmi siður viðgengist hér í þinginu að fjárveitingar eru skertar þrátt fyrir ákvæði gildandi laga. Þetta á við um fjöldamörg mál, eins og þm. hafa komið hér inn á, þannig að með þessu frv. gefst engin trygging. En ef menn vilja ekki fara þessa leið vil ég spyrja þá hv. þdm. sem hér hafa talað og mælt á móti henni: Hvaða aðra leið vilja menn fara til að tryggja fé til þessara mála? Hvaða önnur leið er möguleg fyrir Alþingi til að reyna að tryggja með einhverjum hætti að fé verði veitt til dagvistarmála barna og unglinga? Þær tillögur vildi ég gjarnan fá að heyra. Hv. þm. Björn Dagbjartsson hefur greinilega ekki heyrt mál mitt mjög vel áðan. Ég talaði einmitt um að mér þætti mjög ákjósanlegt að börn hefðu greiðan aðgang að foreldrum sínum jafnt sem dagvistarþjónustu. Ég hef ekki með einu einasta orði vikið að því að börn ættu endilega eða nauðsynlega að vera á dagvistarheimilum. Ég sagði að dagvistarþjónusta væri nauðsynleg í dag miðað við þær vinnuaðstæður sem foreldrum er boðið upp á og hún er líka nauðsynleg fyrir börnin, svo að þau hafi einhvern tíma dagsins tök á að vera innan um jafnaldra sína í leik og starfi. Hv. þm. taldi að það væri engin þörf á því fyrr en börn væru orðin sex ára, að þau gætu hvort sem er fundið sér jafnaldra úti á götu fram að þeim aldri. Ég mundi aldrei nokkurn tíma senda yngra en sex ára barn út á götu í Reykjavík, hv. þm., þannig að þetta er gersamlega óraunhæft. Þm. sagði líka miður fagra sögu af dagvistarheimili í Kúlá, ef ég man rétt, og vildi e.t.v. ýja að því að ég væri að leggja til að þannig skipulag væri tekið upp hér á landi. Ef þm. heyrði ræðu mína áðan veit hann mætavel að það hef ég ekki gert og dettur ekki í hug. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir og hv. þm. Eiður Guðnason töldu það ofsagt að íslenskt samfélag gerði ekki ráð fyrir börnum. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir minntist á heilsugæslu í því sambandi og vil ég síður en svo gera lítið úr þeim hlutum. Það sem ég á við þegar ég segi að íslenskt samfélag sé ekki skipulagt og ekki rekið með tilliti til barna er það, að á flestum heimilum, þar sem báðir foreldrar vinna úti af nauðsyn, er afskaplega erfitt að finna bæði tíma og pláss fyrir börnin. Það eru þessi mál sem oft eru álitin einkamál hverrar fjölskyldu, það hvað er gert við börnin á meðan öðrum störfum er sinnt. Ég tel hins vegar að þetta eigi ekki að vera einkamál. Ég tel að samfélagið eigi að taka það með í reikninginn að foreldrar þurfa svo og svo langan tíma á dag til að vera með börnum sínum. Börnin þurfa það, foreldrarnir þurfa það. Það er það sem ég á við þegar ég segi að við tökum börnin ekki með í reikninginn við rekstur þessa þjóðfélags. Við verðum að gera það. Það ófremdarástand, sem hér hefur ríkt í þessum efnum, má ekki vara lengur. Það held ég að við öll hér í þessari hv. deild getum verið sammála um. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir benti á að vegamál væru öryggismál og líka öryggismál fyrir börn og svo sannarlega tek ég undir það. Ég var nú ekki að leggja til að Vegagerðin yrði lögð niður þ6 að einhverjar milljónir væru teknar af þeim 1 milljarði 383 millj. sem fer til hennar í ár. Hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir benti á að skattalækkanir til bankanna hefðu numið 100 millj. í ár. Mér finnst prýðishugmynd að verja þeim 100 millj. til uppbyggingar dagvistarstofnana. Þá gætum við kannske sótt þær 47 sem eftir eru til Vegagerðarinnar.  Hv. þm. Árni Johnsen sagði eitthvað á þá leið að prósentuuppbygging leiddi til óþarflegrar miðstýringar á uppeldi barna. Ég fæ þetta ekki til að ganga upp og því síður það sem þm. virtist fá út úr grg. frv. þar sem fjárhæð til dagvistarstofnana er miðuð við byggingarvísitölu. Þetta er einföld viðmiðun eins og algeng er í lögum og sú byggingarvísitala hefur út af fyrir sig ekkert með byggingarstaðal barnaheimila að gera. En með því að bera þetta tvennt saman fékk þm. þá niðurstöðu að talan í frv. væri of há. Ég verð að viðurkenna að ég fæ þetta ekki heldur til að ganga upp. Það var eitt enn. Þm. töluðu um að enginn vissi hver þörfin væri fyrir dagvistarþjónustu barna og það er út af fyrir sig rétt. Það er ekki vitað nákvæmlega hver þörfin er. Við höfum hérna í höndunum 10 ára áætlun um byggingu dagvistarheimila sem nefndin, sem ég gat um í upphafi máls míns áðan, vann. Þetta er vel unnið plagg og ég held að okkur sé óhætt að byggja á því og taka niðurstöður nefndarinnar sem lágmark þeirrar þarfar sem fyrir hendi er. Ég er viss um að þörfin er miklu meiri. Miðað við þessa áætlun er sú upphæð, sem gert er ráð fyrir í frv., engin ofrausn. Ef við ættum bara að fara eftir þeirri þörf sem er skilgreind hér þyrftum við meira en frv. gerir ráð fyrir. Ég vil að lokum þakka öllum þeim hv. þm., sem hafa tekið vel í þessi mál og eru tilbúnir til að huga að því að veita þessum málum einhvern forgang, og hef þessi orð ekki fleiri í bili.



Virðulegi forseti. Það hefði sjálfsagt verið æskilegra hefði ég tekið til máls áður en málshefjandi talaði öðru sinni. Þó hygg ég að það skipti ekki sköpum í þessari umr. Frsm. kallar eftir því hjá hv. þdm. hvernig fjármagn verði best tryggt til framkvæmda á því sviði sem fjallað er um í frv. Ég held ég verði að svara því fyrir mitt leyti að slíka tryggingu er nánast ekki hægt að gefa, einfaldlega vegna þess, sem þegar hefur komið hér fram, að lögbundin framlög hafa verið skert á undanförnum árum. Það væri e.t.v. hægt að gefa slíka tryggingu ef ákveðið væri í dag að sömu þm. sætu í þessum stólum næstu tíu ár. En við verðum að gá að því að hverju sinni sem fjárlög eru undirbúin og lögð fram er leitast við leggja heildarmat á þá þörf sem ríkir í öllum málaflokkum. Þá komast menn einfaldlega að því hverju sinni að það verður að velja og hafna. Ég vil í þessu sambandi minna á t.d grunnskólabyggingar í landinu. Í fjárlagafrv. því sem nú hefur verið lagt fram fyrir árið 1985 er gert ráð fyrir 100 millj. kr. til byggingar grunnskóla og skólastjóraíbúða. Ég fullyrði að þessi tala er í engu samhengi við þá þörf sem ríkir. Þá vill sjálfsagt einhver segja sem svo: Ræðumaður mun vafalaust leggja til þegar þar að kemur að sú tala hækki. En allt þetta er byggt á heildarmati, eins og ég tók fram áðan. Að vísu vona ég að menn sameinist um að hækka þá upphæð sem nú er tíunduð í fjárlagafrv. vegna grunnskólabygginga. Svo er mál með vexti, úti á landsbyggðinni í það minnsta, að ekki er hægt að sinna lögboðinni grunnfræðslu í grunnskólum landsins vegna húsnæðisskorts. Ég minni á þetta fyrst og fremst til að ítreka að við höfum ekki nema takmarkað fjármagn til ráðstöfunar og sínum augum lítur hver á silfrið. Ég vil ekki gera lítið úr þeim málflutningi sem hv. frsm. hefur haft hér uppi, síður en svo. Og ég geri mér fulla grein fyrir því að uppeldishlutverkið er ríkt og þjóðin öll ber ábyrgð í því hlutverki, ekki aðeins foreldrar heldur samfélagið allt. Ég vil þó taka undir með þeim sem hér hafa fyrst og fremst vikið að hlutverki heimilisins og ég vil taka undir þau sjónarmið sem víkja að því að gera foreldrum kleift í ríkari mæli en raun ber vitni að vera heima við hjá börnum sínum. Ég vil í því sambandi minna á atriði sem borið hefur á góma hér í þingsölum, þ.e. sveigjanlegan vinnutíma. Ég ætla ekki að ræða það frekar og veit að það er mjög mismunandi hvernig hægt er að koma honum við, en á það þarf að líta. Sem betur fer hafa þessi mál verið leyst a.m.k. á einstaka vinnustað, að ég held, að hluta, þ.e. að því er varðar barnagæslu. Það er sjálfsagt í allt of litlum mæli. Ég held þegar á allt er litið að það sé eðlilegri leið í sambandi við fjárlagagerð, og raunar gert ráð fyrir því, að leggja heildarmat á þær þarfir sem fyrir hendi eru hverju sinni. Auðvitað er mat okkar mjög misjafnt á því hverja málaflokka við teljum brýnasta, það fer ekki hjá því. Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins mæla örfá orð í þessu sambandi. Ég vil taka fram að ég tel þá upphæð sem tíunduð er í fjárlagafrv. úr samhengi við þá þörf sem ríkir í dagvistunarmálum. Ég vil taka fram að hún er of lág. Það hefur verið tekin viss stefna í þessum málum. Við verðum að halda okkur við hana meðan hún er við lýði. En ég vil taka undir það að málaflokknum hefur ekki verið sinnt sem skyldi - en brýnast er að foreldrar eigi þess kost að eyða meiri tíma með börnum sínum.



Virðulegi forseti. Hv. flm. frv. sagði í ræðu sinni að fyllsta ástæða væri til að kanna aðrar leiðir í dagvistunarmálum barna.

Líka.

Líka, kallar þm., það fylgdi ekki máli. Að fyllsta ástæða væri til þess að kanna aðrar leiðir. Það þýðir að hv. þm. hefur í rauninni dregið til baka grundvallarástæðuna sem frv. byggir á, prósentutöluna. Hv. þm. sagði einnig að því miður væru fjárveitingar skertar þrátt fyrir gildandi lög. Það er rétt. Það er einmitt meginmálið sem fram hefur komið hér í ræðum manna að verið er að huga að því að setja lög sem hægt er að framfylgja. Það má e.t.v. benda flm. á að það skiptir máli í þessum efnum kannske sérstaklega hvernig fiskast í landi okkar, hvort hægt er að framfylgja lögum á þessu sviði eða ekki. Flm. spurði síðar í síðustu ræðu sinni hvaða önnur leið væri fær. Þó hafa ræðumenn hér bent á ýmsar leiðir sem ástæða er til að kanna og ýmsa möguleika en þó fyrst og fremst hver þörfin er og hvernig hún er í hinum ýmsu plássum landsins við hinar ýmsu aðstæður. Það er rétt að taka undir hugmyndir sem fram hafa komið t.d hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni að hugsanlega eigi að koma til greiðsla til foreldra barna, sem eru heima, alveg eins og samfélagið, sveitarfélagið í þessu tilviki, styrkir þann sem lætur barn sitt á dagvistunarheimili. Af hverju ætti þá ekki sveitarfélagið að styrkja þann sem hefur barnið heima? Þó er hætt við að þarna gæti einnig skotið skökku við og farið úr böndum. En hugmyndin er skýr og klár. Það kom fram í ræðu síðasta hv. ræðumanns, Davíðs Aðalsteinssonar, að ætlaðar væru 100 millj. kr. til skólamannvirkja á þessu ári í gerð næstu fjárlaga. Fjárþörfin á s.l. hausti fyrir þetta ár var 220 millj., en var skorin niður í 107 millj. Þetta sýnir aðeins hve óraunhæft er að binda slíkar tölur við ákveðið prósentuhlutfall. Ég vil að síðustu mótmæla harðlega þeirri skoðun sem fram kom hjá hv. flm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur að það ætti ekki að vera einkamál fjölskyldu að öllu jöfnu hvernig barni væri fyrir komið eða það alið upp, það ætti að vera mál samfélagsins fyrst og fremst. Mér sýnist að hv. þm. sé þarna að taka undir Kúlá-sjónarmiðið, því miður. Það er grundvallaratriði að fjölskyldan haldi sínum rétti í okkar þjóðfélagi. Það á fyrst og fremst að vera mál fjölskyldunnar hvernig lífi hennar er lifað. Hitt er annað mál að samfélagið gerir auðvitað ákveðnar kröfur um að þar sé ekki látið leika lausum hala og eru svo sem nógir til að fylgja því eftir.



Virðulegi forseti. Aðeins vegna þessara síðustu orða vil ég taka fram að það er auðvitað einkamál hverrar fjölskyldu hvar börnin í þeirri fjölskyldu dveljast svo lengi sem þeim líður vel og þau búa við eðlilegar aðstæður og eðlilegan aðbúnað. Ég ætlaði ekki að kveðja mér hljóðs aftur í þessari umr., en hins vegar sagði hv. 1. flm. þessa frv. þegar hún kom hér í ræðustól: „Ég mótmæli málflutningi hv. þm. Eiðs Guðnasonar.“ Og hvað var það sem ég sagði? Kannske hef ég ekki sagt það nógu skýrt og taldi ég mig þó hafa gert það eða þá að hún hefur ekki skilið mig. Ég sagði: Við eigum að leita fleiri leiða í þessum efnum en bara þessara hefðbundnu leiða að byggja alltaf nýjar og nýjar stofnanir. Og ég sagði: Við eigum að leita þeirra leiða að atvinnurekendur taki þátt í þessum kostnaði, við eigum að leita þeirra leiða og skoða þá leið mjög vel að greiða þeim foreldrum frá hinu opinbera, sem kjósa að vera heima hjá sínum börnum, a.m.k. þann kostnað sem hið opinbera hefði af börnunum á dagvistarstofnunum. Hún kaus að mótmæla þessum málflutningi mínum og auðvitað er henni það frjálst en ég vil bara ítreka þessar skoðanir hér. Það er vandalaust að flytja hér till. um útgjöld úr ríkissjóði. Ég treysti mér til að flytja eina slíka till. á dag sem hver og ein væri um hið þarfasta mál á sviði félagsmála, heilbrigðismála, menntamála, samgöngumála o.s.frv. Ég skal flytja eina svona till. á dag. En þetta er bara ekki málflutningur sem þjónar tilgangi. - Hvort sem okkur líkar það betur eða verr verðum við að raða hlutunum í forgangsröð. Við getum ekki gert allt sem við vildum gera, hvorki á sviði skólamála, dagvistarmála né heilbrigðismála. Þess vegna verðum við að raða þessum hlutum. Mér þótti miður að heyra að hv. þm. Sigríður Dúna skyldi gera till. um að aukið fé til dagvistarmála kæmi frá samgöngumálum. Það sýnir bara hve lítið þessir hv. þm. Samtaka um kvennalista þekkja til vandamálanna úti á landi og hve samgöngumálin þar eru ríkur og brýnn þáttur. Ég veit að sá þáttur mála liggur ekki á þeirra áhugasviði en það eru aðrir þm. hér sem hafa áhuga á þeim málum og skilja mikilvægi þeirra fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Mér var sögð sú saga vestur á Snæfellsnesi í sumar þegar Kvennalistakonur fóru þar um og héldu fundi að til þeirra hefði verið beint spurningu um vegamál á fundi vestur á Hellissandi. Og hvert var svarið? Viljið þið ekki spyrja hann Skúla? Það var hv. þm. Skúli Alexandersson sem var staddur þarna á þessum fundi. Það má sjálfsagt finna ýmsa matarholuna í þessu þjóðfélagi til að leita sér að fjármagni til að verja til þessarar starfsemi. Þar mætti m.a. huga að því að skattleggja atvinnureksturinn með einhverjum hætti. En ég vil bara ítreka þá skoðun mína hér að við eigum að leita fleiri leiða en þarna er gert ráð fyrir. Hv. þm. sagði að við ræddum eitt mál hér í einu. Við erum að ræða margar leiðir að sama markinu og ég sé ekki að það sé neitt utan við þessa umr. þó að bent sé á að það eru fleiri leiðir til að tryggja velferð barna og eðlilegt uppeldi en bara sú að byggja stofnanir. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að binda okkur við að horfa bara á stofnanaleiðina. Hún getur verið nauðsynleg og er nauðsynleg í ýmsum tilvikum en það eru fleiri leiðir og það eigum við að hafa í huga við þessa umr. alla.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð hér um, en hér hefur verið snúið út úr orðum mínum og gefið í skyn að ég hafi sagt eitthvað annað en að börn væru fyrst og fremst á ábyrgð foreldra sinna. Auðvitað eru þau það. Hins vegar höfum við lög hér á landi eins og barnalög, grunnskólalög o. s. frv. þar sem samfélagið grípur inn í ábyrgð foreldranna og tryggir ákveðin réttindi börnunum til handa. sama er að segja með dagvistarmálin, það er sams konar mál. Þótt aðrar leiðir séu kannaðar til að mæta dagvistarþörf barna en hér er lögð til þá er þar með ekki verið að draga úr þeirri þörf á uppbyggingu dagvistarheimila sem ég hef hér gert grein fyrir. Ef íslenskt þjóðfélag ætlar sér að leggja vinnufæru fólki á Íslandi, foreldrum þessa lands, þær vinnuskyldur á herðar sem það gerir í dag, þá er þjóðfélaginu skylt að mæta foreldrunum einhvers staðar á leiðinni og gera þeim kleift að sinna sínum þjóðfélagslegu skyldum öllum saman, vinnuskyldu og uppeldisskyldu. Jafnframt hef ég tekið það fram og fært hér rök fyrir því að það er um tómt mál að tala að jafnri stöðu og jöfnum rétti kvenna og karla á vinnumarkaðnum verði náð nema að öllum foreldrum standi dagvistarþjónusta fyrir börn til boða. Þetta frv. kemur ekki í veg fyrir það að leita megi jafnframt annarra leiða, þvert á móti. Vegagerðarféð fer mjög fyrir brjóstið á hv. þm. Ég tók það sem dæmi og í seinni ræðu minni lagði ég til að við tækjum ekki allt féð úr vegagerðinni heldur einar 17 millj. Ég held að það sýni enga vanvirðingu við vegagerð hér á landi. Við höfum takmarkað fé, vitaskuld, um það er mér mætavel kunnugt. Við verðum að raða málum í forgangsröð, sagði hv. síðasti ræðumaður. Það er einmitt það sem ég hef gert með því að flytja þetta frv. og það sem ég hef verið að tala um í öllum málflutningi mínum hér í dag. Með því frv. sem ég hef flutt hér er gerð tilraun til að tryggja fé til að bæta dagvistaraðstöðu barna hér á landi. Verið er að gera tilraun til að bæta úr því ófremdarástandi sem nú ríkir í þessum málum. Yfirlýsingar ríkisstjórna eru greinilega ekki mjög bindandi, eins og ég hef þegar skýrt frá og tölurnar sýna og sanna. Því er hér gerð tilraun til að binda með lögum framlag til þessara mála. Hv. þm. er í afgreiðslu þessa máls gefinn kostur á að lýsa hug sínum til þessara mála, hvort þeim finnst einhverju skipta að stjórnvöld haldi þau fyrirheit sem þau gáfu á sínum tíma í þessum efnum, hversu miklu þeim finnst að verja megi til aðbúnaðar yngstu kynslóðar þessa lands og hversu mikilvæg þeim þykja þau verðmæti sem fólgin eru í börnunum okkar. Ekki skal ég fyrir fram efast um góðan vilja hv. þm. í þessum efnum en nú snýst málið um hvort hv. þm. eru tilbúnir til að sýna vilja sinn í verki.