Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Eftir hrun bankakerfisins hefur vandi íslensku þjóðarinnar verið gríðarlegur. Neyðarlög voru sett en því miður virðast þau hafa kveikt fleiri elda en þeim var ætlað að slökkva. Það sem mig langar hins vegar að ræða í dag er sá mikli vandi sem hin svokölluðu smáu fjármálafyrirtæki eða mörg þeirra standa frammi fyrir. Í mínum huga liggur fyrir að stór hluti þess vanda er til kominn vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar í kjölfar neyðarlaganna. Til að mynda ákvað Seðlabankinn að gera veðköll í hinum svokölluðu endurhverfanlegu viðskiptum sem getur sett þann hluta fjármálakerfisins á hliðina, kerfi sem enn er á lífi og nýtur trausts bæði hérlendis og erlendis. Nú eru að renna út frestir sem fyrirtækin hafa fengið en því miður er enn algerlega á huldu hvað ríkisstjórnin ætlar sér að gera. Ég beini því þeirri spurningu til hv. formanns efnahags- og skattanefndar hvort ríkisstjórnin ætli að beita sér fyrir því að mörg þeirra fyrirtækja sem vel hafa verið rekin með hátt eiginfjárhlutfall megi lifa eða hvort aðgerðaleysið eigi að láta þau fara niður með kjölsogi bankanna. Í annan stað vil ég spyrja hvort hv. þingmaður muni beita sér fyrir því að nýju bankarnir sem eru að fullu í eigu íslenska ríkisins gæti jafnræðis og kaupi skuldabréf og víxla út úr peningamarkaðssjóðum smærri fjármálafyrirtækja á sama verði og þeir keyptu hin svokölluðu verðlausu ástarbréf út úr eigin peningamarkaðssjóðum. Því miður virðist mér svo að afar lítill áhugi sé á viðræðum. Það er eins og ríkisstjórnin sé á hlaupum út og suður með slökkvitækið án þess að vita hvort þar sé í olía eða slökkviduft. Ég tel því afar mikilvægt að fá úr því skorið hvort og þá hvernig leysa eigi hinn stóra vanda sem mörg hinna minni fjármálafyrirtækja standa nú frammi fyrir.

Frú forseti. Vandi minni fjármálafyrirtækja á Íslandi er sá sami og vandi margra annarra fyrirtækja. Þegar bankakerfið hrynur, þ.e. þrír stærstu bankar landsins fara á hausinn, veldur það ákveðnum áhrifum sem kalla má „dómínó-áhrif“. Ég tel að það sé mjög brýnt í þessari stöðu að bjarga fleiri dómínó-kubbum frá því að falla með því að veita viðbótarfresti og svo framvegis og það hefur verið gert. Vandi minni fjármálafyrirtækja er í fyrsta lagi sá að í sumar, við allt aðrar aðstæður, var krafa margra, bæði bankamanna og sumra stjórnmálamanna, að auka flæði fjármagns til bankanna. Það var gert með því að þeir gátu sett að veði bankabréf annarra fjármálastofnana hjá Seðlabankanum. Þegar útgefendur þeirra bréfa fóru á hausinn hvarf veðið og eftir stóð skuldin og það er einn vandinn. Annar vandi er sá að bankarnir höfðu í þeirri stöðu sem þá var og sem talið var eðlilegt, stundað útlán sem í dag reynast hafa verið mjög áhættusöm. Það er annar vandi. Þriðji vandinn er svo lausafjárvandinn sem allar lánastofnanir í heiminum glíma við um þessar mundir. Svo er það smæðin sem gerir það að verkum að þeir þola ekki þessi átök hver um sig. Lausnirnar felast í því að að borðinu komi kröfuhafar, innlendir og erlendir, Seðlabankinn jafnt sem aðrir, og breyti kröfum sínum annaðhvort í langtíma víkjandi lán eða langtímalán eða jafnvel hlutabréf. Fundin hefur verið lausn sem allir græða á, jafnt kröfuhafar sem stofnunin sjálf, því að ég tel mjög mikilvægt að þessar stofnanir starfi áfram. 

Frú forseti. Ég legg áherslu á stöðu sparisjóðanna, að þeir verði varðir og þá fyrst og fremst þeir sem farið hafa í einu og öllu eftir hugsjónum og starfsgrundvelli sparisjóðanna, hafa ekki farið út í brask eða út fyrir starfssvið sitt. Ég nefni Sparisjóð Suður-Þingeyinga sem stendur vel. Vandinn er ekki stærðin. Það eru einmitt þessir smáu sparisjóðir sem standa sig betur ef þeir hafa haldið sig innan sinna marka. Ég tel að það eigi að bjarga sem allra flestum sparisjóðum en það á jafnframt að gera þá kröfu að þeir breyti sér hið félagslega form sem er grunnur sparisjóðanna og réttlætir tilveru þeirra. Samhliða því að hið opinbera kæmi að því að rétta hag þeirra sparisjóða sem ekki munu geta staðið hríðina af sér hjálparlaust ætti að benda þeim á að fara þessa leið. Það á að lögvernda heiti sparisjóðanna við þann starfsgrundvöll og hugsanagrunn sem þeir eru byggðir á en ekki að fara bakdyramegin. Ef menn vilja reka hlutafélagsbanka samkvæmt þeim reglum stofna þeir bara hlutafélagsbanka en kalla hann þá ekki sparisjóð. Frú forseti. Ég ítreka að sparisjóðsímyndin nýtur virðingar og trausts. Það á að byggja það traust upp og standa vörð um það. Það er þá hlutverk stjórnvalda að gera það en til framtíðar á að byggja á hugsjónagrunni sparisjóðanna eins og þeir voru og hefur gefist best að vera.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir að taka upp það mál sem hann ræddi í þessari umræðu. Enn á ný ræðum við í þingsölum Alþingis hið stóra viðfangsefni samfélagsins sem eru efnahagsmálin, staða þeirra, peningamálakreppan, bankakreppan. Það kemur eina ferðina enn fram hér að þingið sjálft er býsna vanmáttugt í þessari umræðu allri. Mér finnst standa upp úr að mikið skorti á að góðar upplýsingar séu látnar þinginu í té og reyndar þjóðinni allri. Það er það sem þjóðin kallar eftir á mótmælafundum, í fjölmiðlum, þar sem fólk kemur saman og kvartar yfir því að það vanti upplýsingar um það sem vakir fyrir stjórnvöldum, hvað þau ætla sér að gera í einstökum málum. Sparisjóðirnir sem hér eru sérstaklega gerðir að umtalsefni eru liður í þessari fjármálakeðju allri. Þeir eru afar mikilvægir og hafa gegnt mjög þýðingarmiklu hlutverki hver á sínum stað um áratuga skeið. Það væri ákaflega sorglegt ef við þyrftum að horfa á eftir þeim sömu leið og viðskiptabönkunum. Við horfumst nú í augu við gerbreyttar aðstæður á bankamarkaði. Væntanlega munu hlutverk bankanna breytast núna. Hér verða fyrst og fremst hefðbundnir viðskiptabankar og þá er sparisjóðakerfið mjög ákjósanlegt til að byggja á. Ég tek undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni að auðvitað á að byggja á þeirri félagslegu hugsun sem þeir voru reistir á í upphafi og flestir hverjir hafa starfað eftir, að vísu ekki allir en það er ekki of seint að beina þeim þá í þann farveg sömuleiðis.

Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka þau svör sem ég fékk frá hv. þm. Pétri Blöndal og verð að segja að ef ríkisstjórnin og fleiri hafa sömu markmið og þar komu fram erum við betur stödd en ég þorði að vona. Varðandi endurhverfanlegu viðskiptin lánar ríkið viðskiptabönkunum með milligöngu smærri fjármálafyrirtækja. Eftir að neyðarlögin voru sett er staðan einfaldlega sú að ríkið hefur í raun lánað ríkinu, heldur eftir peningunum í annarri hendi en krefur minna fjármálafyrirtækið um greiðslu með hinni. Það er sú ósanngirni sem við erum að reyna að koma í veg fyrir. Ég fagna því að hv. þingmaður hafi lagt til að ríkið komi inn og skuldbreyti eða að erlendir kröfuhafar komi inn sem nýir hluthafar. En ég vil samt taka fram að það skiptir máli hvernig það er gert vegna þess að staðan er mismunandi hjá fjármálafyrirtækjunum. Stundum er staðan það vond og erfið að einhver þarf að koma inn sem nýr eigandi að hlutabréfum. En til að eyðileggja ekki eignarhlut tel ég að stundum sé nóg að skuldbreyta lánum. Ég skil ekki ummæli hv. þingmanns öðruvísi en svo að hann sé að lýsa því yfir að við þurfum á einn eða annan hátt að vinda ofan af eða endurskoða neyðarlögin sem við settum á fyrir um mánuði síðan. Ég hef óskað eftir utandagskrárumræðu um það efni. Ég tel mjög þarft og brýnt að þingið ræði mjög opinskátt hvernig þau lög hafa gagnast þjóðinni og hvort ekki sé kominn tími til að skoða hvort þau þurfi að laga.

Frú forseti. Þetta er mjög þörf og góð umræða. Það er mjög nauðsynlegt að leysa þennan vanda og ég tel það brýnasta verkefni stjórnvalda og Alþingis að halda þeim stofnunum gangandi sem eru gangandi í dag þannig að ekki komi til gjaldþrota. Það má breyta um eignarhald á ýmsa vegu eins og ég nefndi. Kröfuhafar geta komið inn sem hluthafar, jafnt ríki sem aðrir kröfuhafar. Það getur jafnvel farið svo að núverandi eigendur hverfi nánast en stofnanir þurfa að starfa. Ég nefni þar sérstaklega Sparisjóðabankann sem einu hreinu „kennitöluna“ sem Íslendingar eiga gagnvart útlöndum og það er mjög mikilvægt að halda honum við. Staða minni fjármálastofnana er afskaplega mismunandi. Sumar hafa gott eigið fé og standa umrótið af sér ljómandi vel, aðrar ekki. Þeir sem standa verr þurfa að fá inn nýja hluthafa, þ.e. kröfuhafa og ríkið hugsanlega, en hinir geta staðið með nægilegri lánafyrirgreiðslu. Ég held að það eigi að leysa málið þannig.  Varðandi neyðarlögin og vanmáttugt þing sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi er þingið ekki vanmáttugt. Það setti neyðarlög sem bjargaði íslenska fjármálakerfinu. Það virðist hafa gleymst að bankarnir héldu greiðslukerfinu gangandi, þeir héldu áfram eins og ekkert hefði í skorist. Við gátum notað debet- og kreditkortin okkar og keypt í matinn sem við ella hefðum ekki getað. Það sem gert var á örstuttum tíma var allt að því kraftaverk, að bjarga greiðslukerfinu og fjármálakerfinu. Við skulum ekki gleyma því. Varðandi sanngirni er fjölmargt ósanngjarnt búið að gerast í þjóðfélaginu. Tugir þúsunda manna hafa tapað hlutafénu sínu alfarið 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir hlýjar móttökur sem ég fékk í þinginu í gær, bæði frá þingmönnum og starfsfólki þó að aðstæður væru allsérkennilegar. Ég er mjög þakklát fyrir að eiga hér góða að. En það er undarlegt að koma hér inn og finnast maður sitja í kolniðamyrkri með þjóðinni þar sem menn keppast við að segja draugasögur og ríkisstjórnin, sem hefur falið slökkvarann, neitar að kveikja ljósið. Við slíkar kringumstæður þarf auðvitað að huga að mörgu og einhvers staðar verður maður að byrja. Eitt af því er að losa um skuldafjötra sem mörg heimili sitja föst í og þar gerir margt smátt eitt stórt. Á þessari stundu standa þúsundir bíla ónotaðir sem hægt væri að selja úr landi í dag. Að hluta til er um að ræða bíla sem eru í eigu einstaklinga sem gætu rýmkað svigrúm sitt til reksturs fjölskyldunnar en einnig er um að ræða bíla í eigu bílaumboða. Í þeim geira vinna upp undir þúsund manns og þeirra störf eru í hættu. Ég hef heimildir fyrir því að starfsmenn einstakra bílaumboða eru þessa dagana að samþykkja töluverða launalækkun frá sjálfum sér til að liðka til fyrir rekstrinum og þar hafa uppsagnir verið miklar undanfarna mánuði. Ég vil því spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, þingflokksformann Samfylkingarinnar, um það hvað líði afgreiðslu frumvarps fjármálaráðherra sem ætlað er að liðka til fyrir sölu notaðra bíla á landinu og hvort það sé eitthvað sérstakt í málinu sem þingflokkur Samfylkingarinnar telur hættulegt.

Ég vil óska hv. þm. Helgu Sigrúnu Harðardóttur til hamingju með jómfrúrræðuna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni þann heiður að beina jómfrúrræðunni til mín og óska henni til hamingju með jómfrúrræðuna og býð hana velkomna til þings, eins og hún sagði sjálf, við mjög sérstakar aðstæður. Það er athyglisvert að þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna skuli vera miklir áhugamenn um að koma í gegn þeim hugmyndum sem eru í vinnslu hjá ríkisstjórninni og það er ánægjulegt til þess að vita. Það er kannski ekki rétt að vera að tala mikið um þá hugmynd sem hefur verið til skoðunar í þingflokkunum áður en málið kemur til þingsins en hins vegar hefur farið á flot hugmynd sem gengur út á það að reyna að liðka til fyrir sölu á bifreiðum úr landi, það er rétt. Það er reyndar ekkert bann á því að flytja bifreiðar úr landi heldur er þetta spurning um að það verði einhvers konar mótframlag ríkisins þegar og ef þessar bifreiðar eru fluttar úr landi. Það sem hér hefur verið til umræðu og er í tengslum við þau neyðarlög og ástandið sem ríkir er að mikil ásókn hefur einmitt verið í að ríkissjóður komi að hinum ýmsu málum. Þetta er eitt þeirra og auðvitað þurfum við að forgangsraða í þeim efnum. Við höfum verið að horfa til þess að styðja við bakið á heimilunum, styðja við bakið á fyrirtækjunum, breyta atvinnuleysistryggingalögum og fleiri lögum til þess að koma til móts við heimilin. Þetta mál er í fínum farvegi hjá stjórnarflokkunum og ég held að hv. þingmaður þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að óska Helgu Sigrúnu Harðardóttur til hamingju með jómfrúrræðuna og að vekja athygli á þessu máli því að það tengist í rauninni mjög mikið afkomu heimilanna. Það er þó að því gefnu að enn þá sé markaður fyrir notaða bíla erlendis en því miður er efnahagsástand á Íslandi ekki einsdæmi og þess vegna eru markaðir auðvitað víða orðnir slappir í kringum okkur líka varðandi notaða bíla. Þetta er auðvitað, eins og hefur verið bent á í fjölmiðlum, eitt af þeim atriðum sem getur hjálpað mjög mikið til við að bæta hag heimilanna að því leytinu til að ef heimilin losa sig við annan bílinn getur þar verið um sparnað upp á tugi þúsunda og jafnvel 100–150 þúsund að ræða, jafnvel þótt ekki sé um mjög dýra bíla að ræða, kannski bíl sem kostar þrjár milljónir eða svo. Þetta varðar líka svo margt, þetta varðar það að fólk geti greitt af lánum sínum og það eru ýmsir sem starfa í kringum fjármögnunarfyrirtæki sem eru mjög háð því að hægt sé að greiða af bílunum. Þetta snertir líka þá sem vinna í bílaumboðunum og kemur líka að bílaleigunum, þannig að þetta snertir mjög marga. Ef það er staðreynd að bílafloti okkar sé allt of stór, þ.e. að bílar séu fleiri en ökuskírteini í landinu, þá er hægt að bjarga miklum verðmætum þarna. Hvað afkomu ríkissjóðs varðar álít ég að þó að við þurfum að greiða með þessu núna þá liðkum við fyrir bílamarkaðnum, það kemur fyrr öflugur innflutningur á nýjum bílum sem skilar þessu til baka til ríkissjóðs á tiltölulega mjög skömmum tíma. Ég held því að þetta sé góð 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ármanni Kr. Ólafssyni fyrir greinargóð svör efnislega um málið. Sömuleiðis vil ég þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir hans svör, mér fundust þau reyndar rýrari í roðinu en ég átti von á, en fullvissa hann jafnframt um að ég tel mig tala fyrir munn ýmissa stjórnarandstöðuþingmanna sem eru tilbúnir til þess að styðja góð mál frá ríkisstjórninni, af því að mér heyrðist hann hafa áhyggjur af því að við mundum ekki gera það. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þingið á að liðka til fyrir góðum málum og afgreiða góð mál og það skiptir miklu máli að það sé gert. Í þeim verkefnum sem við stöndum frammi fyrir núna skiptir miklu máli að forgangsraða. Hér er um að ræða verulegar niðurgreiðslur svo nemur milljörðum króna úr ríkissjóði ef þetta verður að veruleika og á sama hátt mun þetta hafa í för með sér hækkun á verði bíla því að það mun náttúrlega fækka bílum á götunum sem hefur tilheyrandi afleiðingar fyrir bílamarkaðinn, það segir sig sjálft. Hins vegar, eins og einnig hefur verið bent á, þá er það jákvæða við þetta að hingað gæti komið inn gjaldeyrir, þótt ég sé ekki endilega að hvetja til þess að fyrir gjaldeyrinn verði svo keyptir aðrir nýir bílar til þess að flytja inn í landið, það er kannski ekki nákvæmlega það sem okkur vantar í augnablikinu. Ég vil segja við hv. þingmann að þetta mál er í góðum farvegi, hefur verið í vinnslu hjá stjórnarflokkunum og verður það áfram.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kom á fund fjárlaganefndar í morgun og gerði grein fyrir ráðstöfun fjármuna á grundvelli 33. gr. fjárreiðulaga, nr. 88/1997, en þar segir: „Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið. Fjármálaráðherra er skylt að gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frumvarpi til fjáraukalaga.“ Hæstv. ráðherra greindi frá því að þegar hefði verið greitt á grundvelli laga nr. 125/2008, um heimild úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði, stofnhlutafé upp á þrisvar sinnum 775 milljónir eða stofnhlutafélög upp á 2.325 milljónir, í hina þrjá nýju viðskiptabanka. Þá liggur fyrir mat fjármálaráðuneytisins um þörf á því að styrkja eigið fé hinna þriggja nýstofnuðu ríkisbanka um 385 milljarða kr. eigið fjárframlag, Nýja Landsbankans um 200 milljarða, Nýja Glitnis um 110 milljarða og Nýja Kaupþings um 75 milljarða. Fjárlaganefnd var einnig greint frá því á grundvelli 33. gr. fjárreiðulaga sem ég hef áður vísað til, virðulegur forseti, að leitað verði heimilda á fjárveitingum í frumvarpi til fjáraukalaga ársins 2008 eða við 2. umr. fjárlagagerðar ársins 2009, falli skuldbindingarnar til á því ári. Ráðherra greindi einnig frá því að ekki hefðu verið teknar neinar ákvarðanir um að leggja sparisjóðum til fjármuni á grundvelli 2. gr. sömu laga nr. 125/2008. Ég vil fyrir hönd fjárlaganefndar þingsins þakka hæstv. ráðherra fyrir þennan fund sem var upplýsandi og tel mér skylt að upplýsa þingið um niðurstöður fundarins.

Frú forseti. Í tilefni af ræðu formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnars Svavarssonar, varðandi komu fjármálaráðherra og ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins og annarra úr fjármálaráðuneytinu á fund fjárlaganefndar þar sem var greint frá, eins og þingmaðurinn gat um, 385 milljarða kr. aukins fjármagns til hinna nýju banka, vil ég vekja athygli á því að ekki kom fram á fundinum hvort þetta væri aukið hlutafé í bankana eða hvort þetta væri fjármagn til þess að styrkja með einhverjum öðrum hætti eiginfjárstöðu bankanna. Ekki komu heldur svör við því hvort þetta fé hefði verið nýtt til þess að greiða þær skuldbindingar sem hinum nýju bönkum var gert að taka að sér í peningamarkaðssjóðum upp á að talið er í kringum 200 milljarða kr., hvort það hafi strax gengið út af þessum 380 milljörðum sem var verið að veita til bankanna. Öll umræða og fyrirspurnir um það hvernig þessar skuldbindingar varðandi peningamarkaðssjóðina komu inn í nýju bankana og svör um þau mál voru mjög óljós og var vísað á viðskiptaráðherra í þeim efnum. Hér er um að ræða tengdar skuldbindingar hjá bönkum sem með takmörkuðum hætti eru búnir að fá sína eiginfjárstöðu og ég vil láta það koma fram hér, frú forseti, að þessi viðskipti öll, þessi skipti öll nýju bankanna, framlag ríkisins, aukið framlag til þeirra, kostnaður vegna yfirtöku á skuldbindingum vegna 

Frú forseti. Það kom fram á fundinum með fjárlaganefnd og kemur fram í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar að hann er að rugla þarna saman tveimur hlutum, annars vegar því að ríkið þurfti að endurreisa hluta af gömlu bönkunum og til þess að það sé hægt þarf að setja inn í þá nýtt eigið fé til þess að CAD-hlutfallið sé nægjanlega hátt til þess að þeir séu starfhæfir og hins vegar viðskiptalegum ákvörðunum sem teknar eru í bönkunum varðandi það hvernig þeir leysi úr málum hinna svokölluð peningamarkaðssjóða. Þar hefur fjármálaráðherrann enga aðkomu að. Það er á vegum bankastjórnanna og bankaráðanna að taka slíkar ákvarðanir og mér finnst vera hálfgerð þversögn í því, eins og mér finnst hafa komið fram hjá hv. þingmanni og reyndar flestum í hv. þingheimi, að það er ekki ætlast til þess að fjármálaráðherrann eða stjórnmálamenn yfirleitt séu að hlutast til um þær ákvarðanir sem bankaráðin og bankastjórnirnar eiga að taka. Þar af leiðandi finnst mér það vera þversögn í málflutningi hv. þingmanns þegar hann fer að draga þetta einstaka mál inn í það hvernig staðið er að því að endurreisa bankana til þess að tryggja það að hér sé áfram og viðvarandi bankastarfsemi innan lands.

Virðulegi forseti. Aðalfundur Læknafélags Íslands sem haldinn var nýlega samþykkti ályktun um tóbaksvarnir sem hefur vakið athygli. Þar var m.a. bent á að hér á landi geisar faraldur sem rekja má til reykinga og dregur hundruð manna til dauða árlega. Hvatti aðalfundurinn til þjóðarátaks til að draga úr tóbaksnotkun á næstu 15 árum. Í greinargerð með ályktuninni er m.a. bent á að eftir lagasetningu sem nýverið takmarkaði óbeinar reykingar, m.a. með banni á reykingum á veitingastöðum hefur bráðum hjartaþræðingum fækkað hérlendis. Ég vil bæta við að þetta er í samræmi við reynslu og rannsóknir annarra þjóða. Þetta dæmi sýnir að verulegs ávinnings má vænta af aðgerðum sem draga úr tóbaksnotkun. Reykingar valda fleiri dauðsföllum hérlendis en nokkur annar lífsstílstengdur áhrifaþáttur og á tímabilinu 1995–2004 mátti rekja um 18% af dauðsföllum til reykinga. Því valda reykingar miklum þjóðhagslegum kostnaði bæði beint og óbeint. Í skriflegu svari við fyrirspurn minni um tóbakssölu í fríhöfnum sem hæstv. fjármálaráðherra svaraði nýverið kemur fram að 2007 var heildarsala vindlingapakka tæpar 15 milljónir og um 8% af heildarsölu í fríhafnarverslunum. Þá kom fram að verð á vindlingapakka í fríhöfn er um 299 kr. eða 47% af verði á algengri tegund út úr búð sem er um 620 kr. Var áætlað tekjutap ríkisins vegna sölunnar talið vera um 490 millj. kr. á síðasta ári. Jafnframt kom fram það sjónarmið að ef þessi sala yrði felld niður í fríhöfnum hérlendis mundi hún færast til annarra landa og hafa áhrif til minnkaðra umsvifa fríhafnarverslana hér á landi. Þá kom einnig fram að engar lagalegar hindranir stæðu í vegi fyrir niðurfellingu á tóbakssölu í fríhöfnum. Samkvæmt upplýsingum á vefsíðum fríhafna í Kaupmannahöfn og Stokkhólmi í gær og miðað við gengi gærdagsins kostar sígarettukartonið í fríhöfninni í Kaupmannahöfn um 4.000 kr. og um 4.500 kr. í fríhöfninni í Stokkhólmi. Kartonið af sígarettum kostar um 3.000 kr. í íslensku fríhöfninni í Keflavík og er verðið því mun lægra en hjá nágrannalöndum okkar. Í fríhöfn landsins hefur sá hluti þjóðarinnar sem ferðast til útlanda aðgang að ódýru tóbaki, mun ódýrara en í fríhöfnunum í kringum okkur og á hálfvirði miðað við útsölustaði í landinu. Verðmunurinn er það mikill að hann hvetur til aukinna kaupa á vörunni. Ljóst má vera að aðgengi að ódýru tóbaki í fríhöfn hér á landi er í andstöðu við heilbrigðisstefnu þjóðarinnar og í hróplegu ósamræmi við stjórnvaldsaðgerðir sem við höfum beitt til að hafa áhrif til minnkunar á neyslu tóbaks. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji koma til greina að hætta sölu tóbaks í fríhafnarverslunum.

Frú forseti. Eins og fram kemur í svari mínu við skriflegri fyrirspurn sama efnis frá hv. þm. Ástu Möller þarf að horfa til þess að tóbak er dæmigerð söluvara í fríhafnarverslunum um allan heim. Verði skattfrjálsri tóbakssölu hætt í fríhafnarverslunum á Íslandi má gera ráð fyrir að meginhluti þeirrar tóbakssölu sem í dag fer fram hérlendis flytjist til erlendra fríhafna. Slík ráðstöfun mundi óhjákvæmilega hafa neikvæð áhrif á tekjuöflunarmöguleika og umsvif innlendrar fríhafnarverslunar jafnframt því að auka útstreymi gjaldeyris. Öll rök standa því til að skattfrjálsri tóbakssölu verði viðhaldið í íslenskum fríhöfnum enda væri annars stuðlað að flutningi verslunar úr landi.

Virðulegur forseti. Þetta var nú með styttri svörum sem við höfum heyrt hér. Hæstv. ráðherra nýtti ekki allan tíma sinn en það er kannski í lagi þegar málflutningur hans er svona skýr. Greinilegt var að hæstv. ráðherra telur að ekki eigi að takmarka aðgengi að tóbaki í fríhöfninni. En ég vil taka undir það sem hefur komið fram í umræðunni. Í heilbrigðisáætlunum okkar eru sett fram talsvert góð markmið varðandi reykingar. Það á að reyna að ná þeim niður og við tókum stórt skref þegar ákveðið var að hefta reykingar á veitinga- og skemmtistöðum. Það kostaði mikla baráttu hér innan dyra á þinginu. Ég man vel eftir því. En það tókst og sú er hér stendur var m.a. með slíkt mál á sínum tíma og fékk góðan stuðning frá þeim sem láta sig lýðheilsu varða. Þannig að ég tel að skoða eigi að halda áfram að takmarka aðgengi að tóbaki, m.a. í fríhöfninni. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir stutt og laggott og skýrt svar. Við Íslendingar höfum gengið mjög langt í stjórnvaldsaðgerðum til að sporna gegn tóbaksneyslu. Verð á sígarettum og þar með skattlagning er há. Þó er útsöluverð á sígarettum enn hærra hjá nágrannaþjóðum okkar eins og t.d. Bretum, Írum og Norðmönnum. Við höfum strangar reglur um sölu á sígarettum og um reykingar á almenningssvæðum og við verjum miklu fjármagni í áróður og upplýsingar og auglýsingabann á sígarettum er fyrir hendi. Nýlegar tölur sýna að þessar aðgerðir hafa borið árangur og samkvæmt tölum frá 2008 reykja um 17,6% þjóðarinnar á móti um 30% á árinu 1991 sem er minnkun um nærri helming á 17 árum. Vitað er að hátt útsöluverð á tóbaki hefur þau áhrif að notkun þess minnkar og í ályktun sinni lagði Læknafélagið m.a. til að hækka verð á tóbaki um 10% á ári að raungildi næstu árin. Að innan fimm ára verði sala á tóbaki eingöngu í sérstökum tóbaksverslunum og að tíu árum liðnum verði tóbak eingöngu afgreitt gegn lyfseðli í apóteki og þá eingöngu við sjúkdómsgreiningunni tóbaksfíkn eftir að meðferðarúrræði hafi verið reynd og brugðist. Má því segja að læknar vilji mjög róttækar aðgerðir til að sporna gegn tóbaksfíkn. Rökin fyrir að hætta sölu tóbaks í fríhafnarverslunum eru fyrst og fremst að það væri hluti af tóbaksvörnum og heilsustefnu hér í landinu. Vissulega munu ferðalangar í einhverjum mæli flytja verslun sína til fríhafna erlendis en ég bendi aftur á að verð á tóbaki í fríhöfnum erlendis er mun hærra en hér á landi og mjög nálægt því að vera eins og útsöluverð hér innan lands. Ef við viljum taka á þessum þætti sem er framboð á mjög ódýru tóbaki í fríhöfn á leið til landsins má hugsa sér að hækka verðið. Minnka leyfilegt innflutt magn eða hætta verslun með tóbak. Að mínu mati á að taka þetta skref. Rökin eru heilsufræðilegs eðlis og það er þjóðhagslega hagkvæmt þegar litið er til kostnaðar samfélagsins af reykingum.

Frú forseti. Ég beini spurningu til hæstv. fjármálaráðherra sem fer nú með hina nýju ríkisbanka. Fyrirspurnin hljóðar svo: Hyggst núverandi eigandi viðskiptabankanna, íslenska ríkið, draga til baka kæru bankanna á hendur Íbúðalánasjóði til Eftirlitsstofnunar EFTA eða svokallaðs ESA-dómstóls? Við þekkjum sögu undanfarinna missira að viðskiptabankarnir, einkavæddu bankarnir, kærðu starfsemi Íbúðalánasjóðs til ESA-dómstólsins. Kærðu hann fyrir að vera í krafti ríkisábyrgðar og taka á ýmsan hátt viðskipti sem bankarnir töldu sig ekki hafa möguleika á að keppa um en vildu gera. Við höfum haft stjórnvöld sem hafa lýst yfir að þau vilji einkavæða Íbúðalánasjóð og koma honum inn í bankana að hluta eða öllu leyti. Umræðan hefur verið mjög á dreif hvað þetta varðar en stöðugt verið sótt að tilveru Íbúðalánasjóðs. Nú gerum við okkur rækilega grein fyrir því hversu mikilvægt það var fyrir okkur að hafa getað spornað gegn einkavæðingu Íbúðalánasjóðs. Að geta nú átt Íbúðalánasjóð með þeim hætti sem hann er í dag til að taka á þeim gríðarlegu verkefnum sem bíða og eru þegar komin upp varðandi íbúðalán fólks. Þess vegna hlýtur að liggja beint við til að eyða allri óvissu í málinu um kæru viðskiptabankanna á hendur Íbúðalánasjóði til Eftirlitsstofnunar EFTA að hún sé dregin til baka og málið gjörsamlega látið niður falla. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki hafi þegar verið tekin ákvörðun um og gripið til formlegra aðgerða til að afturkalla kæru bankanna, sem nú eru komnir í hendur ríkisins, á hendur 

Frú forseti. Kæru bankanna má rekja til þess að í ágúst 2004 komst Eftirlitsstofnun EFTA að þeirri niðurstöðu í kjölfar tilkynningar frá íslenskum stjórnvöldum að fyrirkomulag Íbúðalánasjóðs væri innan ramma 2. mgr. 59. gr. EES-samningsins og fæli því ekki í sér ólögmæta ríkisábyrgð. Í kjölfarið kærðu samtök banka og verðbréfafyrirtækja þá niðurstöðu til EFTA-dómstólsins. Í apríl 2006 vísaði EFTA-dómstóllinn málinu aftur til ESA þar sem ESA hafði að mati dómstólsins ekki farið rétt með málsmeðferðarreglur með ákvörðun sinni frá ágúst 2004. Tók ESA því í kjölfarið í júní 2006 málið aftur upp til efnislegrar meðferðar og fór með það í svokallað formlegt rannsóknarferli. Því ferli er ekki lokið. Í 62. gr. EES-samningsins kemur fram að Eftirlitsstofnun EFTA skuli, með leyfi forseta: Fylgjast stöðugt með öllum kerfum vegna ríkisaðstoðar sem eru til á yfirráðasvæðum samningsaðila, svo og öllum áætlunum um að veita slíka aðstoð eða breyta henni, með það í huga að þau samrýmist 61. gr. Er þessi eftirlitsskylda ESA nánar tilgreind í bókun 26 við EES-samninginn. Litið er á fyrirkomulag Íbúðalánasjóðs sem ríkisaðstoðarkerfi vegna þeirrar ríkisaðstoðar sem falin er í fyrirkomulaginu, m.a. í formi ríkisábyrgðar og skattaívilnana Íbúðalánasjóðs. Af þeim sökum ber ESA, samanber 62. gr. EES-samningsins, að fylgjast með því að kerfið sé í samræmi við reglur samningsins um ríkisaðstoð. Er það óháð því hvort málið hefur komið til vitundar ESA í gegnum tilkynningu stjórnvalda, kæru þriðja aðila eða að eigin frumkvæði. Með vísan til þessa er því ljóst að jafnvel þótt ríkið sem núverandi eigandi bankanna dragi til baka kæru frá 2004 þá ber ESA lögum samkvæmt að ljúka því sjálfsagða rannsóknarferli á fyrirkomulagi Íbúðalánasjóðs sem verið hefur í gangi hjá stofnuninni undanfarin ár.

Hæstv. forseti. Ég skal hafa athugasemdina stutta. Tilefni er hins vegar til að gera mjög langa athugasemd við þetta. Við Íslendingar stöndum nú í því að reyna að verja það sem varið verður í samfélagi okkar, þar á meðal Íbúðalánasjóð. Hv. þm. Jón Bjarnason spurði hvað stjórnvöld hefðu gert í þeim efnum og þá hvort kæra sem reist hefur verið á hendur Íbúðalánasjóði af hálfu fjármálafyrirtækja sem nú eru komin í ríkiseign eða undir handarjaðar almannavaldsins hefði verið dregin til baka. Hæstv. ráðherra kvaddi sér hljóðs og vitnaði í miklar reglugerðir fram og til baka um hvað honum væri heimilt að gera. Hvað honum væri kleift að gera og hvað ekki kleift. Nú ríkja allt aðrar aðstæður á Íslandi en hafa gert lengi. Nú látum við reyna á öll möguleg úrræði. Þess vegna segi ég að í stað þess að lesa 

Virðulegi forseti. Ég vona að fyrri ræðumaður hafi ekki tekið neitt af mínum en ég skal reyna að virða ræðutímann. Ég vildi koma því á framfæri í þessari umræðu að maður spyr sjálfan sig nú, eins og eðlilegt er: Hvar værum við ef við hefðum á sínum tíma lagt niður Íbúðalánasjóð eins og bankarnir vildu og voru mjög brattir í að sækja? Þá hefði staðan verið miklu verri en við horfum upp á í dag og nú er einmitt rætt um hvernig Íbúðalánasjóður geti lengt lánstíma o.s.frv. til þess að koma til móts við íbúa landsins. Þannig að gott er að Íbúðalánasjóður er til staðar og við framsóknarmenn höfum viljað verja stöðu hans eins og hægt er. Því er mjög mikilvægt að stjórnvöld geri allt sem hægt er til að verja stöðu Íbúðalánasjóðs. Ég vil ítreka þetta af því að núna finnur maður að bankarnir hafa ekki sömu stöðu og áður, eins og blasir við, þannig að ríkið hefur þetta meira í hendi sér en áður. 
            

Frú forseti. Ég held að þjóðin sé alveg gáttuð á svari hæstv. fjármálaráðherra. Á ekki að draga þessa kæru til baka? Kröfuhafinn á kæruna og getur dregið hana til baka. Ef eftirlitsdómstóllinn telur að hann hafi ekki öðrum merkilegri verkefnum að sinna úti í Evrópu en að taka upp kæruna er það hans mál. En það á að koma fram pólitísk yfirlýsing af hálfu íslenskra stjórnvalda um að við ætlum að standa vörð um Íbúðalánasjóð og hann á ekki að fara á evrópskan markað. Þegar við sitjum uppi með fjármálaráðherra sem ekki hefur dug eða döngun í sér til þess að segja ákveðið, skýrt og skorinort, að við ætlum að kalla þessa kæru til baka - sem yrði pólitísk yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um að við ætlum að standa vörð um Íbúðalánasjóð - hlýtur þjóðin að verða fyrir vonbrigðum. Það er veruleikafirring hjá hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórninni að segja: Málið er bara í kæruferli og við kippum ekki kærunni til baka. Við heimtum að kæra bankanna á hendur Íbúðalánasjóði, kæran sem nú er í höndum ríkisstjórnar Íslands, verði dregin til baka þegar í stað.

Frú forseti. Mér finnst athyglisvert hvað hægt er að æsa sig mikið yfir hlutum sem ekki skipta neinu máli 

Ekki á hnjánum, Árni.

Síðan varðandi það, frú forseti, að standa í lappirnar gæti komið að því ef niðurstaða ESA væri sú að eitthvað sé athugavert við kerfið, ef fram kæmu athugasemdir sem við vildum ekki taka til greina og ekki bregðast við, gæti ESA vísað málinu til EFTA-dómstólsins. Þá gætum við þurft að verja okkur. Það er þá sem hugsanlegt er að standa þurfi í lappirnar í þessu máli en ekki fara í einhverja hluti sem ekki skipta neinu máli og hafa engin áhrif á það ferli sem þegar er komið í gang.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að gefa ræðumönnum hljóð þegar þeir eru í ræðustóli.

Frú forseti. Ég tel afar mikilvægt að allri óvissu um stjórnsýslulega stöðu Íbúðalánasjóðs sé eytt. Við höfum heyrt það frá stjórnarflokkunum, Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni, núna síðustu missirin að stjórnsýsluleg staða Íbúðalánasjóðs geti verið í óvissu. Stöðugt koma fram breytilegar upplýsingar eða áform um hver hún skuli vera. Ég er t.d. með viðtal við Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, hæstv. utanríkisráðherra, frá 27. maí 2007 þar sem rætt er um að færa Íbúðalánasjóð undir fjármálaráðuneytið. Það sem hæstv. ráðherra segir er ekki orðið að veruleika enn þá en það er í umræðunni. Síðan höfum við heyrt að til standi að breyta rekstrarformi Íbúðalánasjóðs, að minnsta kosti að hluta. Þvílíkar yfirlýsingar hafa gengið ítrekað og leitt til óöryggis í kringum Íbúðalánasjóð. Við sem höfum staðið vaktina um Íbúðalánasjóð og barist gegn öllum áformum og hugmyndum ríkisstjórnarflokkanna um einkavæðingu Íbúðalánasjóðs eða skerða stöðu hans eða hlutverk á einhvern hátt, getum nú fagnað því að við höfum Íbúðalánasjóð og þakkað fyrir það. Þá þurfum við líka að eyða allri þessari umræðu, öllum þessum áformum, öllu því sem valdið getur tortryggni um stöðu Íbúðalánasjóðs. Við heyrðum hjá hæstv. fjármálaráðherra áðan að hann treysti sér ekki til að kveða skýrt upp úr um það af sinni hálfu að Íbúðalánasjóður ætti skilyrðislaust að vera áfram sem þjónustustofnun í eigu ríkisins og kæra á hendur honum verði afturkölluð. Hann treysti sér ekki til að gefa þá yfirlýsingu og því spyr ég nú hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur: Hyggst ríkisstjórnin draga til baka öll áform sín um uppskiptingu og hlutafélagavæðingu Íbúðalánasjóðs og tryggja óumdeilda stöðu hans án þess að vera stöðugt að koma með hugmyndir um breytingar þar á? Ég held að það sé mikilvægt að við fáum hrein og skýr svör þannig að veruleikinn um stjórnsýslulega framtíð Íbúðalánasjóðs sé klár.

Virðulegi forseti. Sú krafa hefur verið upp í nokkurn tíma af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA að gerðar verði tilteknar breytingar á starfsemi Íbúðalánasjóðs þannig að hún samræmist betur ríkisstyrkjareglum EES-samningsins. Byggir sú aðstaða stofnunarinnar m.a. að dómi EFTA-dómstólsins frá því í apríl 2006 þar sem dómurinn benti m.a. á að í reglum um almenn lán Íbúðalánasjóðs skorti takmörkun á því til hve dýrra eða stórra íbúða heimilt væri að lána til. Fyrir vikið væri sú almannaþjónusta sem Íbúðalánasjóði væri ætlað að sinna ekki nægilega skýrt afmörkuð í lögum með hliðsjón af umræddum ríkisstyrkjareglum. Áform ríkisstjórnarinnar í samræmi við framangreint hafa beinst að því að skilgreina og afmarka lánastarfsemi Íbúðalánasjóðs þannig að hún samræmist umræddum ríkisstyrkjareglum. Íslensk stjórnvöld hafa í því sambandi haldið því fram við ESA að allur meginþorri af lánastarfsemi Íbúðalánasjóðs geti talist þjónusta í almannaþágu í skilningi EES-samningsins og sé þar með innan leyfilegra marka samkvæmt samningnum. Hvar mörkin liggja í þessu efni er hins vegar óljóst á þessari stundu og hafa íslensk stjórnvöld unnið að því að útfæra mögulegar niðurstöður í því efni í samráði við ESA. Hins vegar er ljóst að þær afar sérstöku kringumstæður sem nú ríkja hér á landi og víða um heim hafa áhrif á mál ESA gagnvart íslenskum stjórnvöldum og má í raun segja að það sé út af borðinu í bili að minnsta kosti. Er óhjákvæmilegt að málinu sé frestað meðan verið er að endurreisa og endurskipuleggja fjármálakerfið. Hefur fulltrúum ESA verið gerð grein fyrir þeirri stöðu og hafa þeir sýnt henni skilning. Ég vil hins vegar undirstrika að íslensk stjórnvöld geta ekki meinað ESA með formlegum hætti að skoða málið áfram né að farið fram á það með formlegum hætti að skoðun af hálfu ESA verði formlega stöðvuð. Það hef ég sérstaklega kynnt mér enda kom ósk um það í félags- og trygginganefnd fyrir skömmu. ESA ber á hverjum tíma að fylgjast með framkvæmd einstakra ríkja og starfsemi stofnana og fyrirtækja með ríkisábyrgð. Það er hins vegar öllum ljóst að málið er lagt til hliðar þar sem verkefni dagsins eru af allt öðrum toga og lúta m.a. að því að endurreisa og endurskipuleggja fjármálakerfið í landinu í heild sinni. Þegar kemur að því að taka afstöðu til þessara mála á nýjan leik mun ég sem fyrr standa vörð um meginstarfsemi Íbúðalánasjóðs sem er að veita almenningi hér á landi húsnæðislán á viðunandi kjörum. Öruggt og aðgengilegt húsnæði er einn af hornsteinum velferðarkerfisins hér á landi og út frá því mun ég nálgast það viðfangsefni sem hér um ræðir. Ég hef margoft sagt það í ræðustól Alþingis eftir að ég tók við embætti félagsmálaráðherra að ég mundi standa vörð um Íbúðalánasjóð. Ég er í hópi þeirra sem eru talsmenn fyrir því, m.a. hv. fyrirspyrjandi, að standa vörð um Íbúðalánasjóð og það mun ég gera. Ég tel að heiti fyrirspurnarinnar sé einfaldlega rangt vegna þess að þar stendur: Hyggst ríkisstjórnin draga til baka áform sín um uppskiptingu og hlutafélagavæðingu Íbúðalánasjóðs? Það er hægt að aðskilja starfsemi Íbúðalánasjóðs í félagsleg og almenn lán eins og krafan hefur verið uppi um án þess að hlutafélagavæða sjóðinn þannig að það hefur ekkert komið fram af minni hálfu í þessu efni frá því að málið kom til umræðu að hlutafélagavæða ætti sjóðinn jafnvel þó að fara þyrfti út í það að aðskilja almenn félagsleg lán.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda, Jóni Bjarnasyni, fyrir að vekja máls á þessu. Það er nefnilega eðlilegt að spurt sé því að hæstv. ráðherra sagði á Alþingi í síðustu viku, eins og ég skildi hana, að ekki ætti að halda þessu máli til streitu. Síðan kemur hæstv. fjármálaráðherra upp, fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, og segir að málið eigi að ganga sinn veg. Ég skil ekki á hvaða vegferð hæstv. ríkisstjórn er, frú forseti. Hvor stjórnarsáttmálinn er uppi núna? Er það stjórnarsáttmáli Samfylkingarinnar eða stjórnarsáttmáli Sjálfstæðisflokksins? Maður er gersamlega orðinn ringlaður. Hverjir stýra þessu samfélagi? Hæstv. ráðherra hefur talað um að standa eigi vörð um starfsemi Íbúðalánasjóðs. Af hverju í ósköpunum dregur þá ríkisstjórnin ekki kæru ríkisbankanna til baka eins og hún getur gert? Af hverju? Er það vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki að það verði gert? Á málið að ganga sinn veg? 

Hæstv. forseti. Í haust voru boðaðar breytingar á Íbúðalánasjóði. Frumvarp þess efnis hefur ekki verið lagt fram en okkur var greint frá því að til stæði að aðgreina hinn félagslega þátt og hinn almenna þátt. Hvort það yrði gert í hlutafélagi eður ei, eins og mér skildist reyndar að til stæði að gera, stendur hitt eftir að menn ættu að markaðsvæða almenna hlutann eða láta hann starfa á sama grundvelli og fjármálastofnanir gera almennt. Þetta er tillaga um markaðsvæðingu húsnæðiskerfisins. Engu að síður ætla stjórnvöld að áskilja sér rétt til að sinna tilteknum félagslegum úrræðum. Það tel ég afar varhugavert og ég vek athygli á því þegar ráðherra og ríkisstjórn tala um kröfu frá ESA - engin slík krafa eða álit hafa borist, hvað þá bráðabirgðaálit. Að sjálfsögðu eiga stjórnvöld nú - og áttu náttúrlega alltaf að gera það - að hafa þá döngun 

Virðulegi forseti. Það er óhjákvæmilegt að fá skýrari svör en komu fram hjá hæstv. ráðherra við fyrirspurn hv. þm. Jóns Bjarnasonar því að spurt er um áform ríkisstjórnarinnar. Hyggst hún draga til baka þau áform sem kynnt hafa verið um framtíð Íbúðalánasjóðs? Það hefur ekki komið skýrt fram. Það hefur hins vegar komið fram af hálfu hæstv. félagsmálaráðherra að hann þurfi að semja nýjan stjórnarsáttmála. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Á að standa í þeim stjórnarsáttmála að Íbúðalánasjóður starfi eins og hann er eða eins og áform hafa verið kynnt um að hann verði? Er að mati hæstv. ráðherra eitthvað um það í nýja stjórnarsáttmálanum að draga til baka kæru viðskiptabankanna til ESA? Hæstv. ráðherra getur ekki verið trúverðugur í þessu máli ef hann segir eitt en ríkisstjórnin framkvæmir annað. Það er algerlega óásættanlegt og gerir ekkert annað en þyrla ryki í augu kjósenda vegna þess að niðurstaðan er sú að sú stefna er framkvæmd sem boðuð hefur verið.

Frú forseti. Þessi viðbrögð ráðherra, hvort heldur sem hæstv. félagsmálaráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra, hljóta að valda okkur miklum ugg. Hvers vegna á ekki að koma með pólitíska, afdráttarlausa yfirlýsingu um að öll áform um breytingar á rekstrarformi Íbúðalánasjóðs, eins og það var kallað, þ.e. uppskiptum hans, verði dregin til baka? Hvers vegna er ekki hægt að koma með afdráttarlausa yfirlýsingu um að kæra íslensku viðskiptabankana sem nú heyra undir ríkið á hendur Íbúðalánasjóði verði dregin til baka? Menn bera við einhverjum ESA-reglum. Var það samkvæmt einhverjum ESA-reglum að búið er að ríkisvæða alla bankana? Var ESA spurt að því? Er það ekki fleira sem við gerum núna sem ESA er ekki spurt um? Eða er búið að senda erindi til ESA um hvort ríkið hafi mátt ríkisvæða bankana? Þýðir það þá ekki nánari skoðun sem tekur þrjú ár eða meira? Svona málflutningur af hálfu ráðherra ríkisstjórnar er forkastanlegur við þær aðstæður sem við búum nú, að þylja hér upp einhverjar reglugerðir um ESA en brjóta þær nánast allar samtímis eins og hvað varðar bankana. Og svo segir ráðherra: Þetta fer á ís í bili, þessu hefur verið frestað. Síðan þegar aðstæður breytast muni ESA-dómstóllinn kannski taka málið aftur upp. Ég vil fá að sjá bréf frá hæstv. félagsmálaráðherra þar sem hún krefst þess og leggur fram þá kröfu að kæra viðskiptabankanna á hendur Íbúðalánasjóði verði dregin til baka formlega og skriflega.

Við munum styðja það.


            

Virðulegi forseti. Ég hef bara alls ekki orðið vör við það á þeim tíma sem ég hef setið sem félags- og tryggingamálaráðherra, í eitt og hálft ár eða hvað það er, að verið hafi miklar deilur milli mín og Sjálfstæðisflokksins eða Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins um að hlutafélagavæða eigi Íbúðalánasjóð.

Ég hef það skjalfest meira að segja.

Það hafa bara alls engar deilur verið um það. Málið hefur ekki komist á það stig að verið hafi neinar deilur um það. Við höfum verið sammála um að við höfum orðið að svara því sem fram hefur komið hjá ESA um að þeir hafa talið að við hefðum verið að brjóta ríkisstyrkjareglurnar. Það höfum við verið sammála um að þurfi að skoða. Og við höfum verið sammála um að ef niðurstaðan væri sú að við hefðum brotið þær reglur þyrfti að aðskilja almenna starfsemi og félagslega starfsemi Íbúðalánasjóðs. En ég kannast ekki við það sem fram kom hjá einum hv. þingmanni áðan að meiningin með því hefði verið að Íbúðalánasjóður ætti bara að sinna félagslegum úrræðum. Langt í frá. Niðurstaðan var sú að Íbúðalánasjóður ætti að starfa áfram og sinna almennum og félagslegum lánveitingum. Það hefur margkomið fram hér í ræðustól. Annað sem sagt er í því efni er hreinn útúrsnúningur. Spurt er um hvort ég muni gera einhverjar kröfur í nýjum stjórnarsáttmála til þess að gerðar verði einhverjar breytingar þar á. Ég sé nú margt brýnna í svona samræmdri aðgerðaráætlun sem ég vona að stjórnarflokkarnir komi sér saman um en að fara að gera kröfu um það. Við vitum það allir stjórnmálaflokkar að það þarf að endurskipuleggja fjármálamarkaðinn hér. Það þarf algjörlega að endurskipuleggja húsnæðiskerfið miðað við breyttar aðstæður og við skulum skoða hvernig sú leið er. Ég frábið mér að ég sé í hópi einhverra sem vilja markaðsvæða Íbúðalánasjóð. Ég vil fyllilega standa vörð um hann eins og ég held að flestir þingmenn vilji gera. Það hefur aldrei sýnt sig eins vel og nú að það er nauðsynlegt að hafa 

Þá köllum við kæruna til baka formlega.

Virðulegi forseti. Stjórnsýslulög voru sett fyrir rúmum fimmtán árum. Í þeim eru ákvarðaðar meginreglur stjórnsýslunnar og með hugtakinu „stjórnvald“ er átt við þau embætti, stofnanir og aðra, sem fara með framkvæmdarvald. Ráðherrar eru æðsti hluti framkvæmdarvaldsins og lögin gilda um þá í störfum sínum. Í stjórnsýslulögum eru skýr ákvæði um hæfi og sérstaklega um vanhæfi til þess að tryggja vandaðar og óvilhallar ákvarðanir ráðherranna. Þar segir m.a. að sá sem er aðili máls sé vanhæfur og einnig er um vanhæfi að ræða ef maki tengist málinu. Sá sem er vanhæfur til meðferðar máls má ekki taka þátt í undirbúningi, meðferð eða úrlausn þess. Það er vissulega umdeilanlegt hvort þessar lagareglur gilda um ákvarðanir sem teknar eru á ríkisstjórnarfundum eða í samráði einstakra ráðherra. En ég tel það ákaflega óeðlilegt ef vanhæfisástæðum er vikið til hliðar í slíkum tilvikum. Málefni viðskiptabankanna hafa verið á borði ríkisstjórnarinnar og ákvarðanir þar mótaðar af samráði milli forustumanna stjórnarflokkanna. Það er augljóst að engu hefur verið ráðið til lykta á þessum vettvangi án aðkomu varaformanns Sjálfstæðisflokksins og menntamálaráðherra hafi hún á annað borð viljað hafa afskipti af þeim málum. Nú er komið í ljós að ráðherrann tengist Kaupþingi fjárhagslega mjög verulega og almennt eru það nægilegar ástæður til þess að ráðherra verði vanhæfur um meðferð mála og því spyr ég hæstv. ráðherra: Telur hæstv. ráðherra sig hafa fullt og óskorað hæfi til þess að koma að yfirtöku ríkisins á viðskiptabönkunum þremur og ákvörðunum er varða nýju bankana, sérstaklega Kaupþing? Menntamálaráðherra hefur lýst opinberlega yfir að það sé gjörsamlega óþolandi að vera sett í óþægilega stöðu vegna hlutafjárkaupa í Kaupþingi og segir að allt verði að koma upp á borðið og allir að tala af hreinskilni. Ráðherra hefur síðan ekki frekar gert grein fyrir málinu í aðkomu sinni að ákvörðunum svo sem þeirri að ákveðið var að verja Kaupþing einan banka og lána honum háa fjárhæð. Það er því knýjandi að ráðherra skýri málavöxtu frekar en fram hefur komið þannig að leggja megi mat á aðkomu ráðherrans að málinu sem augljóslega varðaði persónulega hagsmuni hennar.

Frú forseti. Til svars þessarar fyrirspurnar vil ég strax í upphafi árétta að menntamálaráðherra fer ekki með málefni banka eða hefur komið að ákvörðunum um stofnun eða rekstur hinna nýju banka. Af ákvæðum stjórnarskrár og reglugerðum stjórnarskrár Íslands leiðir að viðskiptaráðherra fer með yfirstjórn þessara mála. Spurningin um hæfi menntamálaráðherra í þessu samhengi á því ekki við. Hvað viðkemur setu minni sem menntamálaráðherra í ríkisstjórn Íslands vil ég taka fram að ríkisstjórnin fer hér ekki með stjórnsýsluvald og hefur því ekki lögum samkvæmt verið falið að taka ákvarðanir í þeim málum sem fyrirspyrjandi vísar til. Í þessu samhengi vil ég með leyfi forseta vísa til umfjöllunar á blaðsíðu 223–225 í doktorsritgerð Páls Hreinssonar, nú hæstaréttardómara, en þar segir: „Ríkisstjórnin verður á hinn bóginn almennt ekki talin stjórnsýslunefnd enda eru ráðherrar hver á sínu sviði í reyndinni æðstu handhafar framkvæmdarvaldsins og fara með yfirstjórn stjórnsýslunnar hver á sínu sviði nema hún sé að lögum falin öðrum. Það er því yfirleitt ekki í verkahring ríkisstjórnar að taka stjórnvaldsákvarðanir enda þjóna ráðherrafundir fyrst og fremst því hlutverki að vera pólitískur samráðsvettvangur ráðherra.“ Það er nákvæmlega það sem ríkisstjórnin er, hún er fyrst og fremst pólitískur samráðsvettvangur. Hún er ekki, eins og margir hafa haldið, fjölskipað stjórnvald. Það er mikill misskilningur í samfélaginu að hún sé það og sérstaklega er það tekið fram í lögum m.a. í Svíþjóð og Noregi, að mig minnir. Þar gilda aðrar stjórnsýslureglur um ríkisstjórn út af þeirri sérstöku aðstöðu sem ríkisstjórnin er í. Hæstv. forseti. Það er ljóst að íslensk stjórnskipun gerir ekki ráð fyrir því að menntamálaráðherra fari með mál er varða banka og fjármálastarfsemi í landinu. Þá gera íslensk lög heldur ekki ráð fyrir því að ríkisstjórnin taki hér formlegar ákvarðanir um réttindi og skyldur manna. Reglur um hæfi mitt sem menntamálaráðherra, hvort sem þær eru skráðar eða óskráðar, eiga hreinlega ekki við varðandi þær ákvarðanir sem vísað er til í fyrirspurninni. Í þessu ljósi vil ég sérstaklega árétta það sem hv. þingmaður kom inn á varðandi það lán sem Kaupþing fékk 6. október síðastliðinn upp á 500 millj. evra til nokkurra daga en það var veitt af Seðlabankanum sem er mjög sjálfstæð stofnun. Þar hef ég engin áhrif. Ákvarðanir um yfirtöku viðskiptabankanna voru teknar af Fjármálaeftirlitinu, sem er líka algjörlega sjálfstæð stofnun, á grundvelli svonefndra neyðarlaga. Ákvarðanir þessar voru því teknar af þar til bærum stjórnvöldum og beindust fyrst og fremst að því sem allir vita sem hafa fylgst með að því að verja almannahagsmuni. Að sjálfsögðu var undirbúningur neyðarlaganna og setning þeirra rædd í ríkisstjórn enda beinlínis gert ráð fyrir því í starfsreglum ríkisráðsins að á ráðherrafundum séu tekin til umfjöllunar lagafrumvörp ráðherra. Almenn samstaða var síðan um setningu neyðarlaganna. Með lögunum voru Fjármálaeftirlitinu fengnar heimildir til nauðsynlegra aðgerða á fjármálamarkaði, þar með talið að yfirtaka starfsemi viðskiptabankanna. Frú forseti. Að endingu vil ég segja að það liggur í augum uppi að mál sem varða alla íslensku þjóðina með þeim hætti sem hér hefur orðið í samfélaginu voru að sjálfsögðu rædd ítarlega í ríkisstjórn enda gerir stjórnskipun okkar eins og áður segir ráð fyrir því að ráðherrar geti átt samráð og leitað pólitískrar samstöðu um einstök mál. Að halda því fram að í því geti falist einhvers konar hagsmunaárekstur eða aðkoma að ákvörðunum um einkamálefni einstakra ráðherra stenst að sjálfsögðu ekki. Ríkisstjórnin er fyrst og fremst pólitískur samráðsvettvangur. Hún er ekki fjölskipað stjórnvald.

Virðulegi forseti. Ekki get ég sagt að svörin komi mér mjög á óvart. Ráðherrann fer í hina formlegu hlið mála. Eins og kom fram í máli mínu áðan er það vissulega umdeilanlegt hvort stjórnsýslulögin eigi við um ákvarðanir og samráð sem á sér stað á ríkisstjórnarfundum. Hitt held ég að geti varla verið umdeilanlegt að lagaákvæði um hæfi og vanhæfi sem sett hafa verið hér og gilda almennt í þjóðfélaginu, ekki bara á stjórnsýslu ríkisins heldur líka sveitarfélaga og um stjórnmálamenn sem sitja í sveitarstjórnum, eiga að mati ráðherra ekki við þegar þau tala saman á ríkisstjórnarfundum eða á öðrum fundum til að ráða málum til lykta. Það finnst mér dapurlegt vegna þess að séu tiltekin sjónarmið sem leiða til þess að um vanhæfi sé að ræða gilda þau sjónarmið jafnvel þótt menn færi sig úr ráðherrastólnum í sínu eigin ráðuneyti yfir í ráðherrastólinn í ríkisstjórninni. Það eru nákvæmlega sömu sjónarmið sem liggja þar að baki og leiða til nákvæmlega sömu niðurstöðu. Og það er dapurlegt ef þetta er viðhorf ráðherra í ríkisstjórninni að ráðherrar séu hæfir til að fjalla um hvaðeina sem menn kjósa að taka þar upp, jafnvel málefni sem varða þá persónulega og fjárhag þeirra mikið. Það er dapurlegt ef það er skilningur ráðherranna að það sé allt í lagi vegna þess að hin formlega ákvörðun er tekin annars staðar síðar þótt hin pólitíska afstaða sé tekin á þessum fundum. Það er auðvitað það sem máli skiptir. Það er þar sem hlutirnir eru ákvarðaðir og þess vegna eru ríkisstjórnarfundir haldnir, til að ná hinni pólitísku niðurstöðu sem einstakir ráðherrar hrinda í framkvæmd í samræmi við hana.

Frú forseti. Ég hef ítrekað sagt að það þurfi að ríkja gegnsæi í þessum hlutum. En ef fara á eftir því sem hv. þingmaður segir á í raun að lama alla umræðu í ríkisstjórn. Ekki dettur mér í hug að segja að hv. þingmaður sem á maka, og sá er launaður formaður Félags hjúkrunarfræðinga, sé vanhæfur hér í þessum þingsal að fjalla um málefni hjúkrunarfræðinga eða um málefni Landspítala – háskólasjúkrahúss og heilbrigðisstéttanna. Það kemur mér ekki hug. Mér dettur ekki í hug að fullyrða slíka þvælu. Í öðru lagi vil ég benda á að til að mynda hafa mjög mætir menn verið í ríkisstjórn Íslands í gegnum tíðina sem hafa verið bændur eða tengst bændum. Að sjálfsögðu hafa þeir ekki verið vanhæfir að fjalla um landbúnaðarmálefni í ríkisstjórninni, að sjálfsögðu ekki af því það er pólitískur samráðsvettvangur og það er lykilatriði. Það er lykilatriði í öllu þessu. Það sem skiptir miklu máli hér - og ég fagna því sem heyrst hefur að það sé að nást þverpólitísk sátt um að skoða það sem gerst hefur. Þá verður að sjálfsögðu að fara yfir alla þætti þessa máls sem leitt hefur til hruns fjármálakerfisins. Það þarf að velta við öllum steinum. Það þarf til að mynda að skoða hvað forsvarsmenn fyrirtækja hafa gert rangt í athöfnum sínum. Það sama þarf að gerast varðandi eftirlitsstofnanir. Það sama þarf að gerast varðandi Seðlabankann. Og það sama þarf að sjálfsögðu að gerast varðandi Alþingi og stjórnmálamenn. Við verðum að læra af sögunni þannig að við náum að nýta reynsluna sem við höfum öðlast þar, bitra sem sanna, fyrir börnin okkar til þess að byggja upp betri framtíð.

Frú forseti. Við orkuvanda, loftslagsbreytingar og hörmuleg umferðarslys síðustu ár hefur athygli áhugamanna og sérfræðinga um samgöngur og umferð m.a. beinst að vistakstri, þeim vinnubrögðum við akstur bifreiða sem beinast að ýtrasta eldsneytissparnaði. Saga vistaksturs er orðin nokkur hérlendis, ökukennarar byrjuðu að huga að honum í tengslum við norræna félaga sína fyrir um sjö eða átta árum. Samtök þeirra og einstakir ökuskólar hafa staðið fyrir námskeiðum í vistakstri, m.a. fyrir atvinnubílstjóra og hafa þátttakendur látið vel af. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því framtaki Landverndar að flytja hingað ökuherma fyrir vistakstur, m.a. fyrir atbeina hæstv. samgönguráðherra. Þessir hermar hafa vakið mikinn áhuga og er skemmst að minnast frækilegs sigurs hæstv. forsætisráðherra í sérstakri vistaksturskeppni á ráðstefnu um vistvænar bifreiðar. Ávinningur vistaksturs er þrefaldur. Eldsneytissparnaður er allt að 10%, að því er starfsmenn Landverndar segja, útblástur minnkar, og við vitum hvað það þýðir, og slysum fækkar, menn aka varlegar, huga betur að aksturslagi sínu o.s.frv. Til að ná árangri verðum við að hafa í huga að vistakstur á ekki að vera einhvers konar jaðarsport eða fyrir sérstaka áhugamenn, hann þarf að snerta alla sem koma að akstri og þá skiptir máli að ungir og nýir ökumenn tileinki sér þessi fræði frá upphafi og líti á vistakstur sem eðlilegt aksturslag. Í svari við fyrirspurn frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni í vor kom fram hjá hæstv. samgönguráðherra að talsvert starf væri í gangi í þessum efnum og breyta ætti lögum og reglugerðum. Þess vegna spyrjum við Mörður Árnason varaþingmaður: Hvað líður undirbúningi þessara breytinga? Í annan stað hefur verið starfshópur að störfum til að efla vistakstur og því spyrjum við Mörður Árnason einnig hvenær megi vænta tillagna frá starfshópnum. Ég veit að hæstv. samgönguráðherra er mikill áhugamaður um málið sem og öryggi í umferð og þess vegna geri ég ráð fyrir að hæstv. ráðherra svari spurningunum fúslega og með gleði.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Karl V. Matthíasson og Mörður Árnason hafa lagt fyrir mig tvær spurningar. Sú fyrri er svohljóðandi: „1. Hvenær má búast við að starfshópur sem nú er að störfum til að efla vistakstur skili tillögum sínum?“ Með mikilli gleði segi ég að tillögur starfshóps um vistakstur hafa verið afhentar mér, en þeim er ætlað að hvetja til að einstaklingar og fyrirtæki geri vistakstur að sjálfsögðum hlut í daglegu starfi sínu. Tillögurnar eru í aðalatriðum eftirfarandi: 1. Áróðursherferð og vitundarvakning meðal almennings. Gefinn verður út bæklingur þar sem kostir og hugmyndafræði vistaksturs eru dregin fram. Með auglýsingum verður almenningur hvattur til að kynna sér vistakstur og tileinka sér slíkan akstur í þágu hagkvæmni, umhverfis og aukins umferðaröryggis. 2. Ökukennarafélag Íslands hefur verið í fararbroddi fyrir kynningu á vistakstri. Félagar þess eru reiðubúnir að standa fyrir námskeiðum fyrir almenning og mun samgönguráðuneytið m.a. bjóða starfsmönnum sínum að sýna gott fordæmi með því að sækja slík námskeið. Hvatt verður til þess að einstaklingar sem og fyrirtæki sæki slík námskeið. 3. Beina mætti þeirri hugmynd til tryggingafélaga að veita afslátt af iðgjöldum bílatrygginga þeirra ökumanna sem sýna fram á staðfesta þátttöku í námskeiði í vistakstri. 4. Samgönguráðuneytið styður kynningu ríkisstjórnarinnar á vistakstri með ökuhermum sem hleypt var af stokkunum síðla sumars í samstarfi við ýmsa aðila. Með vistakstri er talið að draga megi úr eldsneytisnotkun um 10%–12%. Það hefur í för með sér hagkvæmari rekstur bíla og minni útblástur mengandi lofttegunda. Með hugmyndafræði vistaksturs verða ökumenn meðvitaðri um daglegan akstur sinn og sýna meiri ábyrgð í akstri sem skilar sér í auknu umferðaröryggi. Samgönguráðherra hvetur til að menn gefi gaum að vistakstri og bendir á að árangursríkasta leiðin til að tileinka sér slíkan akstursmáta er að sækja námskeið hjá ökukennara. Virðulegi forseti. Önnur spurningin hljóðar svo: „Hvað líður undirbúningi breytinga á lögum og reglugerðum til að gera vistakstur að formlegum hluta ökunáms?“ Í skýrslu starfshóps samgönguráðherra um ökukennslu, ökupróf, starfsleyfi ökukennara og starfsleyfi ökuskóla sem lögð var fram í september 2008 koma fram ýmsar tillögur um aukið vægi vistaksturs í ökunámi. Eftir er að vinna úr tillögunum en stefnt er að því að sú vinna fari af stað nú á næstunni. Felst hún m.a. í endurskoðun á reglugerð um ökuskírteini en lagt er til í skýrslunni að reglugerðinni verði skipt í tvennt, annars vegar reglugerð um ökuskírteini og hins vegar reglugerð um ökunám, ökupróf og endurmenntun ökumanna. Í skýrslunni er lagt til að 2. mgr. 1. gr. reglugerðarinnar hljóði svo, með leyfi forseta: „Við samningu námskrár á grundvelli þessarar reglugerðar er ráð fyrir því gert að nemendum í grunnskóla sé veitt umferðarfræðsla í samræmi við viðmið þar um og stefnt skuli að því að allir nemendur í efstu bekkjum grunnskólans (8.–10. bekk) stundi á vegum viðkomandi grunnskóla aðfaranám að ökunámi. Þar sé áhersla m.a. lögð á umhverfislega þætti sem umferð tengjast, farandfræðilega þætti, kostnaðarþætti bæði fyrir einstaklinga sem og samfélagið í heild ásamt nauðsynlegustu umferðarmerkingum og fræðslu um eðli umferðar.“ Enn fremur leggur starfshópurinn til að þegar bráðabirgðaskírteini er endurnýjað og sótt er um fullnaðarskírteini skuli handhafi þess hafa lokið akstursmati hjá ökuskóla sem fengið hefur heimild til að hafa með höndum akstursmat. Í akstursmati skuli annars vegar kanna hvort mat ökumanns á eigin hæfni og akstursháttum séu í samræmi við raunverulega getu hans og hins vegar hvort hann hafi tamið sér vistvæn viðhorf í akstri sínum. Nauðsynlegt er að endurskoða námskrá vegna ökunáms til að gera vistakstur skilgreindan hluta ökunáms og verður það gert í tengslum við endurskoðun reglugerðar um ökuskírteini.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir tíðindin í svari hans. Ljóst er að þetta er eitt af því sem varðar daglegt líf allra, þ.e. umferðin og aksturinn, ekki síst núna þegar eldsneytisverð er mjög hátt og margir sem eiga ekki mikla peninga. Þá skiptir miklu að menn komist leiðar sinnar á sem ódýrastan hátt og hluti af því er að temja sér vistakstur. Mjög ánægjulegt er að í væntanlegri reglugerð er tekið sérstaklega á þessum málum og lagt fyrir að þau eigi að vera í ökunámi og almennu námi í grunnskólum. Það er mjög gott og vona ég að þeir sem standa að umferðarfræðslu í skólum, eins og t.d. í Grundaskóla á Akranesi, og hafa sérstakt hlutverk, hugsi um þetta og ég veit að þetta er í efni þeirra. Annað sem lýtur að vistakstri og hlýtur að koma inn í umræðuna er akstur utan vega. Mjög mikilvægt er að fólk átti sig á því þegar það ekur utan vega, sem er ólöglegt, að það getur skaðað náttúruna og umhverfi okkar sem tekur mörg ár að bæta. Að lokum, frú forseti, vil ég bara ítreka þakklæti mitt til hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin og vona að allt sem hann hefur í hyggju með þetta og ráðuneytið leiði til góðs.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim fyrirspyrjendum Merði Árnasyni varaþingmanni og hv. þm. Karli V. Matthíassyni fyrir fyrirspurnina og vona að svar mitt hafi sýnt fram á að við í samgönguráðuneytinu viljum vinna að þessu verkefni og teljum okkur vera að gera það. Eins og kom fram í fyrirspurn og ræðu hv. þingmanns er aðalatriðið að fólk, íbúar þessa lands, ökumenn temji sér vistakstur sem eðlilegt aksturslag. Það er kannski það mikilvægasta. Eitt er að sækja námskeið, sem er jú ágætt, en menn geta líka dálítið lært þetta með því að fylgjast með ökuhraða og hvernig þeir keyra. Það er einmitt það sem ég vildi m.a. geta hér um, virðulegur forseti, vegna þess að á heimasíðu Vegagerðarinnar eru nýjar upplýsingar sem sýna að hraði ökutækja hefur minnkað og það er mjög ánægjulegt bæði út frá umferðaröryggismálum og ekki síst út af þessu. Ætli fólk hafi ekki, virðulegi forseti, m.a. út af háu bensín- og olíuverði gefið meiri gaum að því að mikill aksturshraði og miklar akstursbreytingar gera það að verkum að bílar eyða miklu eldsneyti og það hafi áhrif. Vonandi er að hraði hafi líka minnkað út af þessu. Þótt það sé ekki endilega tengt þessu, virðulegur forseti, þá sjást líka á hinni ágætu heimasíðu Vegagerðarinnar upplýsingar um að síðustu þrjá ef ekki fjóra mánuði hefur umferð á landinu minnkað töluvert, þannig að allt þetta hefur áhrif. Ég ítreka virðulegi forseti, þakkir til fyrirspyrjenda fyrir þessa áhugaverðu fyrirspurn.