Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, með síðari breytingum, 137. mál á þskj. 216. Í frumvarpinu eru lagðar til tvíþættar breytingar á lögum um gjaldeyrismál. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á 15. gr. a og 16. gr. laganna er varða viðurlög við brotum gegn 8. gr. laganna en í greininni er fjallað um hvaða aðilar hafi heimild til að hafa milligöngu um gjaldeyrisviðskipti og versla með gjaldeyri. Ástæðan fyrir breytingu á 15. gr. a og 16. gr. er að við breytingu á viðurlagaákvæðum laganna í nóvember 2008 fórst fyrir að kveða á um að brot gegn 8. gr. laganna væru refsiverð. Í greininni segir að öðrum en þeim sem hafi heimild í lögum eða samkvæmt ákvæðum í alþjóðlegum samningum sem Ísland er aðili að eða með leyfi frá Seðlabankanum sé óheimilt að hafa milligöngu um gjaldeyrisviðskipti hér á landi. Mjög mikilvægt er að heimilt sé að refsa fyrir brot gegn þessu ákvæði þar sem þeir aðilar sem brjóta gegn ákvæðinu gera öðrum mögulegt að brjóta gegn lögum og reglum um gjaldeyrismál og hvetja jafnvel til slíkra brota. Er því lagt til að fjármálaeftirlitinu verði veitt heimild til að leggja á stjórnvaldssektir á þá sem brjóta gegn ákvæðinu. Jafnframt er lagt til að sektir eða fangelsi allt að tveimur árum geti legið við broti gegn 8. gr. ef brotið er alvarlegt. Það er Fjármálaeftirlitið sem hefur heimild til að leggja á stjórnvaldssektir vegna brota á lögum um gjaldeyrismál en ef brot eru meiri háttar vísar Fjármálaeftirlitið þeim til lögreglu. Í öðru lagi er í frumvarpinu lagt til að rannsóknarheimildir Fjármálaeftirlitsins verði styrktar og tekinn af allur vafi um að þau úrræði sem fram koma í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi gildi einnig við rannsókn brota á lögum og reglum um gjaldeyrismál. Þannig er lagt til að nýrri grein, 15. gr. e, verði bætt við lögin. Þar eru dregnar fram tilteknar heimildir Fjármálaeftirlitsins. Til dæmis er kveðið á um að stofnunin hafi heimild til að krefja einstaklinga og lögaðila um upplýsingar og gögn, geti kallað aðila til skýrslugjafar, krafist þess að starfsemi sem stunduð er án tilskilinna leyfa verði hætt auk þess sem lagt er til að Fjármálaeftirlitinu verði heimilt að krefjast kyrrsetningar eigna þegar fyrir liggur rökstuddur grunur um að háttsemi fari í bága við lögin. Ég legg til, virðulegi forseti, að máli þessu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég fagna þessu frumvarpi. Það er tímabært að veita Fjármálaeftirlitinu auknar heimildir til þess að hafa eftirlit með og beita viðurlögum vegna brota á lögum um gjaldeyrismál. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við erum að auka við heimildir eftirlitsstofnana í kjölfar bankahrunsins. Erindi mitt í ræðustól er kannski nokkuð þröngt. Mitt litla hjarta gladdist yfir því að sjá í þessu lagafrumvarpi eitt orð: Kyrrsetning eigna. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, því ég gerði leit í gagnagrunni í gegnum lagasafnið að kyrrsetningu, hvar það er að finna og það er hvergi að finna í lögum um Fjármálaeftirlitið eða fjármálastofnanir, ekki hjá hinum sérstaka saksóknara, heldur gilda um þetta sérstök lög. Hér er gerð tillaga um að setja inn ákvæði þar sem Fjármálaeftirlitið getur krafist kyrrsetningar eigna einstaklings eða lögaðila þegar fyrir liggur rökstuddur grunur um háttsemi hans fari í bága við ákvæði laga um gjaldeyrismál og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi velt því fyrir sér hvort Fjármálaeftirlitið ætti kannski að fá víðtækari heimildir til að beita kyrrsetningu, ekki aðeins óska eftir henni heldur beita kyrrsetningu og þar er ég að vísa í frumvarp til laga sem var reyndar við breytingu á neyðarlögunum sem ég og fleiri þingmenn Vinstri grænna fluttum á síðasta þingi þar sem var reiknað með því að Fjármálaeftirlitið gæti krafist þess að eignir fyrrverandi stjórnenda, eigenda og tengdra aðila þeirra fjármálastofnana sem íslenska ríkið hefur yfirtekið á grundvelli neyðarlaganna skuli kyrrsettar þar til opinber rannsókn leiði í ljós hvort viðkomandi njóti réttarstöðu sakbornings vegna gruns um refsiverða háttsemi í aðdraganda eða í tengslum við setningu laganna. Ég tel það auðvitað miður að þetta frumvarp komst aldrei á dagskrá og það fékkst aldrei rætt og ég tel að betur hefði farið ef það hefði verið gert að lögum á sínum tíma. Það er eflaust of seint að tala um það en ég velti því fyrir mér og vil endurtaka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Hefur ráðherrann velt því fyrir sér hvort ekki sé eðlilegt að Fjármálaeftirlitið hafi heimildir sem þessar?

Virðulegi forseti. Ég kynnti mér ekki í þaula það lagafrumvarp sem hv. þm. Álfheiður vísaði til og treysti mér því ekki til að taka afstöðu til þess hér og nú en almennt vil ég þó segja um heimildir stjórnvalda og þar á meðal FME til kyrrsetningar eigna, að það hlýtur að koma alvarlega til skoðunar að auka við þær heimildir í ljósi reynslunnar undanfarna mánuði. Það hefur ekki farið fram hjá mér frekar en öðrum að háværar kröfur eru um það úti í þjóðfélaginu að þessu úrræði sé beitt í ríkari mæli. Nú eru auðvitað ákveðnar heimildir til í lögum um kyrrsetningu eigna en það hlýtur að koma til alvarlegrar skoðunar hvort það eigi annaðhvort að beita þeim í ríkari mæli en hingað til eða jafnvel auka við þær heimildir. En ráðuneytið hefur ekki verið með neina vinnu í þá veru að undirbúa slíka lagasetningu.

Frú forseti. Ég fagna þessum orðum ráðherrans og ég tel að í þessu lagafrumvarpi megi sjá ákveðna breytingu á afstöðu framkvæmdarvaldsins með því að hér er lagt til að Fjármálaeftirlitið fái heimild til kyrrsetningar. Ég fagna sérstaklega þeim orðum hæstv. ráðherra að það komi til álita að veita Fjármálaeftirlitinu víðtækari heimildir á borð við þessa.

Virðulegi forseti. Ég kem aðallega upp til að lýsa yfir stuðningi við að þetta mál fái framgöngu og fari til nefndar. Ég held að það sé eðlilegt í ljósi þeirra aðstæðna sem við búum við og ekki síst í ljósi efnahagslegra aðstæðna, að eftirlitsstofnunum og framkvæmdarvaldinu séu veittar rýmri heimildir til að hafa kontról, ef má orða það þannig, á gjaldeyrisviðskiptum eða öðru slíku. Ég kem hingað fyrst og fremst upp til að lýsa því yfir að við munum styðja það að þetta fari áfram til nefndar, eins og hæstv. ráðherra lagði til.

Frú forseti. Við erum enn á ný að ræða lagafrumvarp sem lýtur að viðskiptum með gjaldeyri og það endurspeglar auðvitað erfiða og sorglega stöðu sem uppi er í þjóðarbúskap okkar Íslendinga. Það má ljóst vera að það er fullkomin neyðarstaða að þurfa að búa við þau gjaldeyrishöft sem nú eru við lýði. Það er keppikefli og markmið að komast út úr því kerfi, út úr þeim höftum sem allra fyrst. Það er mjög mikilvægt að það sjónarmið sé ráðandi vegna þess að hvert skref sem við stígum í átt til aukinna hafta er auðvelt en hvert skref sem við stígum frá höftum er erfitt og tekur í og eftir því sem skrefin verða fleiri í átt til hafta því erfiðari verður ferðin til baka. Það tjón sem verður í samfélaginu vegna þess að við búum við gjaldeyrishöft mun vaxa og vaxa, verða meira og meira. Það sýnir sagan okkur og það sýnir og segir okkur heilbrigð skynsemi. En á þessari vegferð erum við og við höfum tekið þessa ákvörðun og Alþingi hefur heimilað að í þessi höft væri farið og það skiptir þá miklu máli að framkvæmd slíkra laga gangi eftir og að á þeim verði tekið sem reyna að smeygja sér undan lögunum. Því um þessi lög eins og öll önnur gildir að það er öllum uppálagt að fara eftir þeim. Mönnum geta fundist öll gjaldeyrishöft bæði ósanngjörn og jafnvel heimskuleg. Það má rökstyðja slíka skoðun en það breytir ekki því að eftir þeim lögum sem Alþingi setur á að fara. Ég skil það svo að tilgangurinn með þessum lögum sé að tryggja að farið sé eftir lögum sem Alþingi setur og það séu til úrræði hjá til þess bærum aðilum að bregðast við því ef ekki er gert. En ég ítreka og árétta mikilvægi þess að það líði sem skemmstur tími fram að því að við getum byrjað að taka marktæk skref frá höftunum á gjaldeyrisviðskiptum og í átt að eðlilegu umhverfi þessara mála. Hvenær það tekst eða hvaða aðgerðir þarf að ráðast í eða hvaða aðstæður það eru sem munu gera að verkum að við treystum okkur til að fara þá leiðina er ekki umræðuefnið í dag eða um þetta frumvarp. En ég verð að segja að áhyggjur mínar fara vaxandi þegar kemur að þeirri spurningu hvenær okkur takist að vinna okkur út úr þessum höftum. Ég hef vaxandi áhyggjur af því. Ég vona að í nefndinni muni verða farið ítarlega og vel yfir þetta en það er verið að fjalla þarna um viðkvæma hluti vegna þess að hinum megin verður þetta að vera þannig að markaðurinn virki þó eins vel og hann getur virkað við þessar aðstæður. Það er líka mikilvægt að allir þeir aðilar séu kallaðir til sem geti veitt nefndinni góð ráð til að tryggja að eftir lögunum verði farið og þau virki sem best.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um embætti sérstaks saksóknara og lögum um rannsókna á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða. Embætti sérstaks saksóknara gegnir afar þýðingarmiklu hlutverki í því uppgjöri sem nú er hafið vegna bankahrunsins. Rannsókn á því hvort refsiverð háttsemi hafi átt sér stað í tengslum við hrun íslensku bankanna er nauðsynlegur liður í endurreisn íslensks efnahagslífs. Markmið þessa frumvarps er að efla embætti hins sérstaka saksóknara svo það verði betur í stakk búið til að sinna lögmætu hlutverki sínu við slíka rannsókn og eftir atvikum saksókn. Ég tel rétt að rifja upp að embættið hefur þegar verið eflt. Það var gert með ákvörðun ríkisstjórnarinnar 27. mars sl. um að stórauka fjárveitingar til embættisins úr 76 millj. kr. í 206 millj. kr. á ársgrundvelli. Var þetta gert í kjölfar ábendinga frá Evu Joly sem er ráðgjafi hins sérstaka saksóknara sem taldi að um 20 manns þyrftu að starfa hjá hinu nýja embætti svo það gæti starfrækt hlutverk sitt. Enn hafa komið ábendingar frá fyrrnefndum ráðgjafa hins sérstaka saksóknara um að efla þurfi rannsóknina enn frekar og tel ég afar brýnt að hlýða vel á þær ábendingar. Því er í frumvarpinu lagt til að ráðherra skipi til viðbótar við hinn sérstaka saksóknara þrjá saksóknara við embættið. Lagt er til að saksóknararnir hafi sjálfstætt ákæruvald og taki þannig sjálfir ákvörðun um hvort ákært skuli í þeim málum sem þeim hefur verið falið að rannsaka en lúti ekki fyrirmælum hins sérstaka saksóknara í þeim efnum. Jafnframt hafi þeir lögregluvald eins og aðrir starfsmenn hins sérstaka saksóknara. Hinn sérstaki saksóknari skal hins vegar skipta með saksóknurum verkum og fela þeim rannsókn, stjórn og flutning mála. Er þetta skipulag á embættinu sem hér er gert ráð fyrir með nokkrum sjálfstæðum saksóknurum nýmæli hér á landi. Skipulagið er að norskri fyrirmynd því að mjög hefur verið litið til norska embættisins Økokrim. Økokrim hefur með höndum rannsóknir á efnahagsbrotum ásamt saksókn. Þó fer því fjarri að þessi hugmynd sé að öllu leyti ný hérlendis því að fyrrverandi ríkissaksóknari, Bogi Nilsson, setti á sínum tíma fram hugmyndir um áþekkt fyrirkomulag þegar rætt var um nýtt embætti héraðssaksóknara í tengslum við endurskoðun á lögum um meðferð opinberra mála. Því má segja að hugmyndir fyrrverandi ríkissaksóknara hafi hér fengið endurnýjun lífdaga. Þá er í frumvarpinu lagt til að ráðherra skipi sérstakan ríkissaksóknara sem skal sinna því hlutverki sem ríkissaksóknari hefur sem æðsti handhafi ákæruvalds gagnvart embætti sérstaks saksóknara. Sú staða er nú uppi að ríkissaksóknari hefur tilkynnt ráðuneytinu um að hann telji rétt að víkja sæti tímabundið í öllum málum sem varða hinn sérstaka saksóknara. Jafnframt hefur hann óskað eftir að settur verði sérstakur ríkissaksóknari til að sinna lögbundnum skyldum ríkissaksóknara gagnvart hinum sérstaka saksóknara. Ástæða þessarar ákvörðunar ríkissaksóknara er að sonur hans er annar af forstjórum Exista hf. sem var stærstur hluthafi í Kaupþingi. Ljóst sé að komi málefni Exista til skoðunar hjá embætti sérstaks saksóknara sé ríkissaksóknari vanhæfur til að gegna hlutverki sínu í þeim málum sem þar verði til meðferðar. Þetta kemur fram í bréfi ríkissaksóknara. Virðulegi forseti. Landslög gera ekki ráð fyrir því að embættismaður segi sig frá heilum málaflokki. Embættismaður og aðrir opinberir starfsmenn geta einungis sagt sig frá ákveðnum málum. Dóms- og kirkjumálaráðherra getur því ekki brugðist við þessum aðstæðum að óbreyttum lögum og er því lagt til að í lögin komi heimild til að skipa sérstakan ríkissaksóknara til að sinna verkefnum ríkissaksóknara til að sinna verkefnum ríkissaksóknara gagnvart embættum sérstaks saksóknara. Skal hlutverk hans vera það sama og hlutverk ríkissaksóknara svo sem kveðið er á um um meðferð sakamála og lögum um embætti sérstaks saksóknara. Hann skal sinna eftirliti með embættinu, skera úr um embættistakmörk hins sérstaka saksóknara gagnvart öðrum ákærendum og því hver skuli fara með mál ef í ljós kemur að háttsemi feli í sér önnur brot en þau sem sérstakur saksóknari fer með. Hann skal einnig hafa það hlutverk að taka ákvörðun um hvort sá sem hefur frumkvæði að því að bjóða eða láta lögreglu eða saksóknara í té upplýsingar eða gögn sæta ekki ákæru þótt upplýsingarnar eða gögnin leiði líkur að broti hans sjálfs í stað þess að slíkt sé í höndum ríkissaksóknara. Er það í samræmi við að ríkissaksóknari komi ekki að þeim málum sem til rannsóknar verða hjá embætti hins sérstaka saksóknara. Af þeim sökum er einnig nauðsynlegt að gera breytingar á lögum um rannsókn, aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna. Er lagt til að tilkynningar rannsóknarnefndarinnar um grun um refsiverða háttsemi eða hvort ekki eigi að ákæra þann sem býður nefndinni upplýsingar berist til embættis sérstaks ríkissaksóknara í stað hins reglulega ríkissaksóknara. Ég vil geta þess, virðulegi forseti, að í kostnaðarumsögn kemur fram að kostnaðarauki vegna breytinga þeirra sem lagðar eru til í frumvarpinu, 73 millj. kr., er einungis vegna þessara lagabreytinga. Ótalinn er annar kostnaður sem talið hefur verið að þurfi til að auka enn frekar getu saksóknaraembættisins til rannsóknarinnar. Ráðgjafi sérstaks saksóknara, Eva Joly, hefur sagt að það þurfi a.m.k. 500 millj. á ársgrundvelli til að unnt sé að starfrækja saksóknina og rannsóknina en um það hefur ekki enn verið tekin ákvörðun í ríkisstjórn. Ástæðan er sú að verið er að huga að breyttu skipulagi á embættinu og sjá hvernig þetta kemur út í kjölfar þeirra breytinga sem Alþingi mun ákveða.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. dómsmálaráðherra Rögnu Árnadóttur fyrir framsögu um þetta gríðarlega mikilvæga mál sem við ræðum nú. Ég tel að í þessu frumvarpi felist mjög mikilvæg skilaboð frá þingi til þjóðar um að við ætlum að taka þessi mál er snerta rannsóknina á bankahruninu mjög föstum tökum. Það má rifja það upp í þessu samhengi að ég hygg að það sé um mánuður síðan sú sem hér stendur spurði hæstv. forsætisráðherra út í ummæli Evu Joly í Kastljósi þar sem hún gagnrýndi m.a. rannsóknina og taldi að bæta þyrfti bæði í mannafla og fé. Hæstv. forsætisráðherra tók mjög vel í málaleitan mína í þingsal þegar spurt var um þetta og hæstv. dómsmálaráðherra hefur einnig gert það. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mikilvæga mál enda er hér um 1. umr. að ræða. Málið fer nú til hv. allsherjarnefndar og við munum væntanlega fjalla um það þar. Ég vil líka segja í þessu samhengi að það eru gríðarlega mikilvæg skilaboð sem þingið sendir hér varðandi styrkingu á embætti saksóknara og sérstaks saksóknara. Auðvitað hangir þessi vinna saman við þá vinnu sem rannsóknarnefnd Alþingis er að vinna núna á orsökum og afleiðingum bankahrunsins og ég hygg að með haustinu - ef ég man rétt á sú nefnd að skila af sér 1. nóvember - eigi myndin af því sem gerðist að vera farin að skýrast bæði fyrir þingi og þjóð, af hverju það gerðist og hvaða lærdóm getum við dregið af því sem gerðist í aðdraganda bankahrunsins. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mikið fleiri að þessu sinni en þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja fram þetta gríðarlega mikilvæga mál. Ég vonast til að það fái efnislega vandaða umfjöllun í nefndinni og við náum að hraða meðferð þess þar. Það er mjög mikilvægt að þetta mál verði afgreitt í sumar þannig að Eva Joly og hennar fólk geti hafist handa með allan þann mannafla og allt það fé sem hún telur sig þurfa við að sinna þessari rannsókn svo sómi sé að.

Virðulegi forseti. Framsóknarflokkurinn hefur stutt að embætti sérstaks saksóknara fái víðtækari heimildir eða meira fjárhagssvigrúm frá því að það var sett á fót. Við munum því styðja það fyllilega að þetta frumvarp fari til nefndar, enda geri ég ráð fyrir að það sé vel rökstutt að þessa fjármuni þurfi. Það er væntanlega gert samkvæmt mati ráðuneytisins en ekki eingöngu að kröfu hins erlenda ráðgjafa. Það er mjög mikilvægt að við höfum aðgang að slíkum sérfræðingum sem þessi erlendi ráðgjafi er. Mig langar hins vegar aðeins að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra örstutt, af því að hún nefndi áðan að hinn erlendi ráðgjafi teldi þurfa 500 millj. á ársgrundvelli í rannsókn sem þessa. 500 millj. eru gríðarlega miklir peningar. Þeir eru kannski ekki miklir miðað við bankahrunið og allt sem þar hefur gengið á. Mig langar aðeins að velta fyrir mér hvort til sé einhvers konar áætlun eða útlistun á því hvað felst í þessum kostnaði því að ég held að það sé mjög mikilvægt að þingið fái slíkt. Ég er ekki að gera lítið úr því að þessa peninga þurfi. Ég velti bara fyrir mér hvort við fáum þá að vita í hvað þeir eiga að fara því að það er sama hversu góður og mikilvægur ráðgjafinn er, við þurfum vitanlega að taka þessar ákvarðanir á þeim forsendum og samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um embætti sérstaks saksóknara. Þetta er mjög tímabært og þarft frumvarp og brýnt er að það nái fram að ganga á þingi sem allra fyrst. Ég mun leggja mitt af mörkum í allsherjarnefnd til að svo geti orðið og frumvarpið verði að lögum áður en þingið fer heim í þinghlé, hvenær sem það svo verður. Framsaga hæstv. dómsmálaráðherra var greinargóð og skilmerkileg og ég get tekið undir hana. Það er öllum ljóst nú að embættið, eins og það er mannað í dag, ræður ekki við þau risavöxnu verkefni sem þegar eru komin upp á borð hjá því og eiga svo sannarlega eftir að koma upp á borð hjá hinum sérstaka ríkissaksóknara. Það er risavaxið verkefni að fletta ofan af því sem ég kalla glæpastarfsemi íslensku útrásarvíkinganna og láta þá svara til saka og láta þá svara fyrir verk sín með þeim eignum sem þeir hafa komið undan sannanlega í formi arðgreiðslna, kaupréttarsamninga og annarra myrkraverka í skjóli loftbólu- og froðustarfsemi þeirra undanfarin ár. Því miður hafa jafnvel mál dregist á langinn og mál sem að baki liggur afar sterkur rökstuddur grunur hafa ekki komist af stað. Því er afar brýnt að efla embættið með öllum ráðum og ég hvet þingheim til að leggja því lið að þetta mál fái sem hraðastan framgang. Tvennt vil ég að nefndin skoði sérstaklega og hæstv. dómsmálaráðherra vék að því. Það er skipulag embættisins. Það er verið að skipa þrjá nýja saksóknara og hver þeirra er sjálfstæður. Hingað til höfum við byggt á píramídaskipan í slíkum embættum og nú erum við að búa til fjóra sjálfstæða saksóknara nánast eins og ég skil uppleggið og nefndin þarf auðvitað að skoða hvort það kunni að leiða til núnings innan embættisins eða ekki. Að því þarf nefndin að huga sérstaklega. Fyrirmyndin er norsk og virðist hafa reynst ágæta vel þar. Ég set líka spurningarmerki við það að skipa sérstakan ríkissaksóknara. Ég vil skoða það sérstaklega. Ég velti því fyrir mér hvort hægt sé að fara leiðir sem séu hugsanlega hagkvæmari og skilvirkari í þeim efnum. Þar koma tvær aðrar leiðir til greina. Önnur er sú að hinn sérstaki saksóknari fái hlutverk ríkissaksóknara í sínum málum. Það kann að verða í því máli skörun við þann ríkissaksóknara sem fyrir er. En ég hygg að það kunni að verða í afar fáum tilvikum og ég hygg að það sé umhugsunarefni hvort dómsmálaráðherra geti þá ekki skorið úr því ef um skörun verður að ræða. Auðvitað á Hæstiréttur svo síðasta orðið ef rannsakendum eða framkvæmdarvaldinu verður á í þeim efnum. Önnur leið er til skoðunar í þessum efnum. Það var leitað þeirrar leiðar að skipa ríkissaksóknara ad hoc í öllum þessum málum og í ljós kom að til þess skorti lagaheimild. Var því horfið frá því. En það er alveg í stöðunni líka að breyta 25. gr. sakamálalaganna þannig að sú heimild verði til staðar og sú braut verði fetuð sem var fyrst hugsuð í þessu máli. Þetta þarf allsherjarnefnd að skoða og getur vonandi gert það hratt og örugglega og ég mun leggja mitt af mörkum við það. Ég vil að lokum endurtaka þakkir mínar til hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að koma með þetta frumvarp fram í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að segja að ég held að það sé afar brýnt að á þeirri rannsókn sem í gangi er vegna þess hruns sem varð í haust sé haldið af mikilli festu og að menn leggi sig fram um það að vinna hana eins hratt og kostur er þótt það sé alveg ljóst að þegar um svo flókin mál er að ræða sé óumflýjanlegt að hlutirnir taki lengri tíma en menn kannski vilja. Þjóðfélagið er órólegt yfir því hvað hlutirnir geta gengið hægt en þannig er það með rannsókn af þessum toga, flókin málsatvik, flókna hluti. Þetta tekur ákveðinn tíma. En það sem við verðum að gera er að leggja okkar af mörkum til þess að hún geti þó orðið eins hröð og hægt er. Það gerum við að sjálfsögðu með því að veita þeim embættum sem með þessi mál fara þær heimildir sem þau þurfa á að halda. Í haust þegar það skref var tekið að stofna til embættis sérstaks saksóknara kom það fram í vinnu hv. allsherjarnefndar að ekki væri ótrúlegt að embættið þyrfti meiri styrkingu, þyrfti meira fé en veitt var til þess í upphafinu, menn væru að stíga fyrstu skrefin í þessu og það hefði komið í ljós að styrkja þyrfti þetta embætti. Sjálfstæðisflokkurinn mun auðvitað styðja það að svo verði gert og það frumvarp sem hér er á ferðinni er til þess fallið að styrkja embætti sérstaks saksóknara. En á sama tíma er ástæða til að stoppa aðeins við þau atriði sem hv. þingmaður Atli Gíslason vék að í sínu máli, þ.e. hvernig valdmörk milli stofnana geta orðið þegar um er að ræða embætti af þessum toga. Um leið og ég legg áherslu á að við munum styðja þetta mál í hv. allsherjarnefnd, framgang þess og að það gangi sæmilega hratt fyrir sig, þá held ég að ástæða sé til þess að skoða það rækilega hvernig þetta skarast við önnur embætti, aðrar rannsóknir. Það kom fram í haust þegar við fjölluðum um rannsóknarnefnd þingsins og ýmis atvik þar að fletir voru á því máli sem geta skarast eða valdið misskilningi á milli þeirrar nefndar og embættis sérstaks saksóknara. Þetta þarf að vera í eins miklu lagi og hægt er til að þessi rannsókn verði hafin yfir allan vafa. Stærsti vandinn í þessu landi er sá nú um þessar mundir hversu fá við erum og hversu tengd mörg okkar eru og raunar öll út um allt þjóðfélag. Maður þekkir mann sem þekkir mann. Því var ekki auðvelt í verki í haust að finna og ráða sérstakan saksóknara. Það var töluvert erfitt að finna mann sem var ekki vanhæfur með einhverjum hætti. Nú er ríkissaksóknari eins og við þekkjum vanhæfur á ákveðnum sviðum og hefur sagt sig frá máli sem varða bankahrunið vegna stöðu sonar hans. Í þessum efnum mun væntanlega verða áframhald á því að það verður ekki auðvelt verk fyrir hæstv. dómsmálaráðherra að ráða þá saksóknara sem til viðbótar þurfi að vera og finna menn sem eru hafnir yfir þann vafa sem er uppi í þessu þjóðfélagi vegna þess að ég held ekki að nokkurn tíma hafi verið jafnmikil tortryggni á Íslandi um þau verk sem unnin eru og það er afar auðvelt að kasta rýrð á það sem gert er ef minnsti grunur eða ótti er um óeðlileg tengsl. Ég held að þetta sé kannski það vandasamasta og ég held að það sé kannski þess vegna sem margir hafa verið á þeirri skoðun að það hefði verið ástæða til að leita meira erlendis til ráðgjafar um ýmsa þætti. Glöggt er gests augað eins og við þekkjum og einnig erum við þá náttúrlega ekki með nein tengsl inn í íslenskt samfélag. En í þessum verkefnum verða íslenskir lögfræðingar að sinna þessu máli. Það er nú þannig í þessu réttarríki hér. Ég vil bara fyrir hönd okkar fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd ítreka að við erum jákvæð gagnvart þessu máli og munum vinna því framgang í nefndinni ásamt öðrum nefndarmönnum en þó þannig að farið verði vandlega yfir þau álitamál sem uppi eru og þá fleti sem hugsanlega geta orðið til þess að valda vandræðum milli þeirra stofnana sem við höfum þegar sett af stað hvort sem þær eru tímabundnar eða hugsaðar til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. dómsmálaráðherra Rögnu Árnadóttur fyrir þetta frumvarp. Málið er mjög mikilvægt og það var eitt plássfrekasta málið í stefnuskrá Borgarahreyfingarinnar að trúverðug rannsókn færi fram á bankahruninu og við feitletruðum trúverðug rannsókn. Nú er það svo eins og hv. þm. Ólöf Nordal benti á að frændsemisnetið er afskaplega þétt riðið í þessu landi og það mun koma að því þegar líður á þessa rannsókn að fólk verður spurt og fólk verður innt eftir upplýsingum sem tengjast því fólki sem að þessu máli koma. Það er óhjákvæmilegt. Það er bara þannig. En mig langar að nota tækifærið og þakka fyrir þetta. Það er afskaplega mikilvægt að héðan komi skýr skilaboð frá hinu háa Alþingi út í samfélagið um að verið sé að setja kraft í þessa rannsókn. Auðvitað væri æskilegt að fá fleira fólk inn í þetta og við eigum ekki að sjá á eftir einni einustu krónu sem þetta kemur til með að kosta því þetta er mjög mikilvægt fyrir þjóðina. Þá er ég ekki að tala um í peningalegu tilliti. Ég er ekki að tala um það. Mig langar hins vegar að beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmálaráðherra Rögnu Árnadóttur hvort hún telji það kost að hægt verði að leita til stofnana eins og Serious Fraud Office í Englandi sem hefur aðstoðað aðra. Ef þeir geta aðstoðað Bandaríkjamenn við að rannsaka mál ætti þá nokkuð að vera því til fyrirstöðu að þeir aðstoðuðu okkur við okkar mál einmitt í ljósi þess hve tengslin eru náin í okkar landi?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir undirtektirnar við þetta frumvarp. Ég ætla að svara nokkrum spurningum sem að mér var beint. Hvað varðar rekstraráætlun fyrir embættið og skipulag þess þá kom hinn erlendi ráðgjafi með ákveðnar hugmyndir og hinn sérstaki saksóknari tók undir þær þannig að það er samvinna milli ráðuneytisins og embættisins í því að útfæra hugmyndir um styrkingu embættisins. Sú tala sem ég nefndi byggir í raun á því að auk hins sérstaka saksóknara verða þrír sjálfstæðir saksóknarar, fjórtán lögfræðingar, tólf lögreglumenn og sérfræðingar, fjórir löggiltir endurskoðendur og tveir aðrir starfsmenn. Síðan þarf líka að kaupa ráðgjafarþjónustu þannig að við endum í drögum í tæpum 490 milljónum. En eins og ég segi þá er það ekki fyrr en Alþingi hefur sagt sitt álit á þessu að raunverulega verður hægt að koma með ákveðið skipulag og nýtt skipurit fyrir embættið. En við erum tilbúin með ákveðnar hugmyndir í því sambandi. Síðan voru nefndir þessir möguleikar á því hvort skipa ætti sérstakan ríkissaksóknara eða hvort leita ætti annarra leiða. Það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið að ráðuneytið óskaði eftir því við réttarfarsnefnd að hún gerði tillögu til breytinga á lögunum sem miðaði að því að finna lausn á þessum vanda að ríkissaksóknari hefði sagt sig frá málaflokknum í heild. Réttarfarsnefnd taldi það vera bestu leiðina að hinn sérstaki saksóknari lyti ekki eftirlitsvaldi ríkissaksóknara heldur væri algerlega sjálfstæður og færi þá eða eins og nefnt var hér áðan að fundnar yrðu ákveðnar leiðir við að skera úr um valdmörk þegar til þess kæmi. Ég taldi að það væri ankannalegt að þetta málefnasvið, þessi málaflokkur lyti ekki eftirlitsvaldi ríkissaksóknara einn málaflokka og mér finnst það ekki ríma við mikilvægi þessara mála og þann forgang sem þessi rannsókn er sett í. Hins vegar er þetta álitamál og ég treysti að sjálfsögðu allsherjarnefnd til að ræða þetta og komast að skynsamlegri niðurstöðu hver svo sem mín skoðun er á þessu máli. Þetta eru ákveðnar kostir í stöðunni, einnig sá kostur sem nefndur var áðan. Hv. þm. Atli Gíslason nefndi að hægt væri að breyta sakamálalögunum sem yrði þá almenn breyting og það fer kannski betur á því. En þetta allt þyrfti nefndin að ræða. Það eru vitaskuld gallar á því að hafa tvo ríkissaksóknara í þessu landi og gallinn á þeirri tillögu sem ég flyt er að þar eru tveir ríkissaksóknarar. En ég hef hins vegar sagt að það undirstriki einmitt sérstöðu þessa málaflokks að hafa þetta með þessum hætti. En eins og ég segi þá er þetta nokkuð sem þarf að ræða. Hvað varðar valdmörk á milli stofnana - hér kom fram sá ágætis punktur áðan að rannsókn vegna bankahrunsins fer fram á mörgum stöðum. Hún fer fram hjá rannsóknarnefnd Alþingis. Svo er hinn sérstaki saksóknari, það er Fjármálaeftirlitið, skattrannsóknarstjóri. Þessi rannsókn fer fram á mörgum stöðum. Auk þess höfum við sérfræðinga í efnahagsbrotum í efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra. Ég hef velt því fyrir mér hvort ekki væri ráð að ef ekki bara sameina þessar deildir, sérstakan saksóknara og efnahagsbrotadeildir, að þá gætu þær að minnsta kosti starfað hlið við hlið í sama húsnæði jafnvel þannig að menn gætu nýtt þarna ákveðna sérþekkingu. Það er kannski málefni sem allsherjarnefnd gæti rætt eða við gætum rætt í framtíðinni en tíminn hefur verið of knappur til að fjalla um það núna. Hvað varðar það að finna saksóknara þá finnst mér það vera samfélagsleg ábyrgð lögfræðinga að skoða hvort þeir ættu ekki að sækja um að starfa hjá embætti sérstaks saksóknara, ég tala nú ekki um ef þeir hafa reynslu af saksókn. Þá eiga þeir að athuga það með sjálfum sér hvort þeir séu ekki akkúrat mennirnir eða konurnar til að sækja um þessi störf. Hér með skora ég á lögfræðinga landsins að athuga þetta mjög vandlega því ég veit að margir hér á landi eru mjög hæfir í lögfræði og hafa margt til málanna að leggja. Nú er tækifærið. Síðan hvað varðar það sem hv. þm. Valgeir Skagfjörð nefndi um að hægt sé að leita til erlendra stofnana þá tel ég alþjóðlega samvinnu brýna á þessu sviði og að auka hana. Á norrænum dómsmálaráðherrafundi sem haldinn var núna í byrjun þessarar viku fólum við efnahagsbrotadeildunum hinum norrænu sem funda nú í ágúst einmitt að ræða þetta mál sín á milli á norrænum vettvangi, hvort ekki sé unnt að auka þarna samvinnuna og samstarf á milli. Þetta á að sjálfsögðu við líka um aðrar eftirlits- og rannsóknastofnanir sem ekki eru á Norðurlöndum heldur líka annars staðar í Evrópu og ég tala nú ekki um í þeim löndum þar sem íslensk starfsemi hefur verið hvað mest áberandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra fyrir framsögu um mjög brýnt frumvarp. Ég ætla aðeins að tengja það spurningu hv. þm. Valgeirs Skagfjörðs. Í mínum huga tengist þetta mál óbeint Icesave-málinu sem nú er til umræðu í þinginu. Þó að við undirgöngumst alþjóðlegar skuldbindingar sem við þurfum að standa við til að geta verið hluti af hinu Evrópska efnahagssvæði og til að geta átt almenn samskipti við erlendar þjóðir eins og varðandi utanríkisverslun og fjármögnun, eru það mjög brýn skilaboð fyrir okkur þingmenn að taka eigi af festu á rannsókn þessa máls. Við ætlum fyrir hönd þjóðarinnar að skuldbinda hana til langs tíma vegna ýmissa fjárhagslegra skuldbindinga sem liggja nú á þjóðinni eftir þetta hrun. Fagna ég þess vegna þessu frumvarpi en vil þó koma inn á spurningu hv. þm. Valgeirs Skagfjörðs: Í greinargerð með frumvarpinu um heimild handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda segir að í viðræðum Hollendinga og Breta við íslensku samninganefndina hafi verið minnst á, með leyfi forseta: „… mögulega aðkomu stofnana þeirra á sviði efnahagsbrota að rannsókn efnahagsbrota er áttu sér stað í aðdraganda bankahrunsins. Af hálfu þeirra var lýst yfir áhuga á að veita slíka aðstoð en það yrði til að efla verulega rannsókn sérstaks saksóknara, rannsóknarnefndar Alþingis, efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra og skattrannsóknarstjóra.“ Ég vil því spyrja hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra hvort þessar 

Virðulegi forseti. Ég tel að þessar yfirlýsingar hafi gildi gagnvart rannsóknaraðilum, að rannsóknaraðilar taki þetta til sín, svo sem sérstakur saksóknari en ekki síst Fjármálaeftirlitið, og þessi yfirlýsing hafi þá það gildi gagnvart þeim. Rannsókninni er ekki stjórnað úr ráðuneytinu og á ekki að vera stjórnað úr ráðuneytinu en það hefur það hlutverk að brýna þetta fyrir rannsóknaraðilum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör en velti þó fyrir mér hvort tryggt sé að setning í greinargerð frumvarps hafi áhrif á þessi embætti eða hvort ríkisvaldið þurfi ef til vill að koma þeim skilaboðum til skila með afgerandi hætti. Það er ekki nóg að senda þau skilaboð eingöngu með ræðu úr þingsal að slík samvinna sé í boði, að því gefnu að samningarnir taki gildi.

Virðulegi forseti. Ég tel reyndar að ríkisvaldið, hið opinbera, geti í raun gætt hagsmuna sinna með því að beina erindum til sérstaks saksóknara eða eftirlitsstofnana eða jafnvel kærum ef ríkið telur að brotið hafi verið á hagsmunum þess.

Virðulegi forseti. Enn og aftur prísa ég frumvarpið. Það er gríðarlegur mannafli sem þarf í þetta verkefni eins og hæstv. dómsmálaráðherra nefndi og hún tíndi til fjölda starfsfólks. Fjöldinn allur af fólki sem starfaði innan fjármálafyrirtækjanna er núna atvinnulaus og eftir því sem ég kemst næst hafa 40% af þeim hópi fengið vinnu sem þýðir að enn eru 60% atvinnulaus. Innan þessa hóps finnast alls konar sérfræðingar og fólk með þekkingu og upplýsingar sem eru hugsanlega nýtilegar í þessari rannsókn. Ég veit ekki hvernig rannsóknin stendur. Það hefur ekki verið mikill fréttaflutningur af rannsókninni sem slíkri nema ein og ein yfirlýsing þannig að ég spyr: Er hægt að nýta þá þekkingu og þær upplýsingar sem liggja hjá þessu fólki til að aðstoða þá sem vinna í rannsóknarnefndinni?

Virðulegi forseti. Sérstakur saksóknari ræður sjálfur til sín starfsfólk og það er þá í hans höndum og annarra eftirlitsaðila að velja til sín starfsfólk. Það er alveg ljóst að þessi vinna krefst mikillar sérþekkingar. Það mun vera ein af ástæðunum fyrir því að ekki er enn þá búið að fylla upp í þann kvóta sem fjárveitingin hefur sett hinum sérstaka saksóknara á þessari stundu. En allt hefst þetta þó að lokum þannig að ég tek spurningu hv. þingmanns sem ábendingu til hins sérstaka saksóknara.

Virðulegi forseti. Ég er ánægð að sjá að hæstv. fjármálaráðherra er kominn í salinn. Ég vonast til að hæstv. forsætisráðherra sé einhvers staðar og fer fram á það við virðulegan forseta …

Forseti vill geta þess að hæstv. forsætisráðherra er komin.

Ég sé að hæstv. forsætisráðherra er komin í hliðarherbergi. Virðulegi forseti. Ég á ekki von á því á mínum þingferli eða margra okkar sem sitjum á Alþingi að við munum takast á við erfiðara mál en það sem er fyrir framan okkur núna. Ég held líka að mörg önnur mál sem tengjast hruni bankanna í haust og þeirri alþjóðlegu kreppu sem geisar nú muni verða okkur þungbær, þung í skauti. Ég vonast til þess að okkur auðnist í þessum sal að taka réttar ákvarðanir, ákvarðanir til framfara fyrir þjóðina þannig að við getum komist úr þessum vanda eins fljótt og kostur er. Hæstv. heilbrigðisráðherra er mælskur Húnvetningur og hélt snjalla ræðu í gær. Mér fannst margt gott koma fram í hans máli. Mér fannst margt ekki gott sem þar kom fram einnig. Hæstv. heilbrigðisráðherra er á þeirri skoðun að það muni ráðast af því hvernig stjórnarandstaðan hagar sér og þá sér í lagi Sjálfstæðisflokkurinn, að það muni hafa áhrif á það hvernig hann snýr sér í þessu mikilvæga máli. Vegna þess vil ég segja það sem mína skoðun að ég held að það sé ljóst að ríkisstjórn sem leggur fram mál af þessum toga sé að sjálfsögðu nokkuð viss um að málið fari í gegn með stuðningi þeirra sem ríkisstjórnina styðja þannig að örlög þessa máls í heild sinni eru náttúrlega ekki í höndum stjórnarandstöðunnar þótt það skipti hins vegar mjög miklu máli hvernig stjórnarandstaðan talar og hvaða afstöðu menn taka til málsins bæði í bráð og lengd. Það hefur komið fram hér að málið sé af þeirri stærðargráðu að það eigi ekki endilega að fylgja flokkslínum heldur eigi menn núna sem aldrei fyrr að fylgja sinni sannfæringu. Þetta heyrist gjarnan hjá efasemdarmönnum innan ríkisstjórnarflokkanna. Þá finnst mér líka skína í gegn að menn óttist að ef málið fari ekki í gegn sé ríkisstjórnin komin að fótum fram. Ég vil segja það sem ég hef margoft sagt í þessum stól og ég ætla að segja það aftur að það óskar þess enginn hér, og það geri ég alls ekki, að ríkisstjórninni mistakist við það verk sem hún stendur frammi fyrir. Þess óskar enginn að stjórnarkreppa verði í þessu landi. Ég var á þeirri skoðun í vetur að þau umrót sem urðu á sviði stjórnmálanna gerðu það að verkum að þau verkefni sem fram undan voru tefðust og það hefur komið á daginn. Þau töfðust og enn hafa orðið tafir á. Við erum ekki enn þá komin á beinu brautina eftir þær miklu tafir. Það er ekki til heilla fyrir þjóðina að valda frekari óvissu en orðin er. Þetta mál snýst ekki um það hvort ríkisstjórnin standi eða falli. Þetta mál er nefnilega stærra en nokkur ríkisstjórn. Það skiptir meira máli hvernig hag þjóðarinnar verður til lengri tíma háttað. Skuldir íslenska ríkisins eru orðnar gígantískt miklar, 1.800 milljarðar kemur fram í skýrslu hæstv. fjármálaráðherra. Þá eru ótaldar ýmsar aðrar skuldir svo sem skuldir Seðlabanka, skuldir vegna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, skuldir vegna Noregs, ég tala ekki um þær skuldir og skuldbindingar sem ég óttast að við munum núna leggja á herðar þjóðarinnar með Icesave-samkomulaginu. Fyrir 1.800 milljarða má reka Háskóla Íslands í 163 ár. Það eru allar tölur komnar á haus. Óvissan í Icesave-málinu hleypur ekki á örfáum milljörðum. Hún hleypur á hundruðum milljarða. Þær tölur sem við nú tölum um að þurfi að bæta við, þær lánalínur, lánsloforð sem nú eru fyrir þinginu á vegum efnahags- og skattanefndar eru upp á tæpa 300 milljarða. Við erum alveg hætt að tala um einn og tvo milljarða. Við tölum bara um hundruð milljarða.  Það kom fram hjá fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í útvarpinu í gær að ástæðan fyrir því að vaxtakjörin væru betri nú en í haust væri sú að vandi þjóðarinnar væri miklu stærri núna en menn héldu að hann væri í haust. Ég hugsa að það sé líka vegna þess að það hefur bara svo margt breyst í heiminum frá því í október. Menn hafa séð betur og betur hversu mikill vandinn er. Mér finnst að þessi ríkisstjórn verði að segja okkur frá því hvernig hún ætli sér að safna peningum til að borga allar þessar skuldir. Í gær kom fram hjá einum hv. þingmanni að það væru ekki bara Íslendingar sem skulduðu mikla peninga. Það gerðu Bretar líka. Já, en þeir gera það í sterlingspundum. Þeir skulda peninga í sinni eigin mynt. Það skiptir engu máli hversu mikla peninga við prentum uppi á Íslandi. Við borgum ekki þessar skuldir með þeim. Eina leiðin fyrir Íslendinga til að borga sínar skuldir er sú að afla meiri gjaldeyristekna. Öðruvísi verður það ekki gert. Það eru nefnilega bara tvær leiðir alveg sama hvernig þetta Icesave-samkomulag fer. Þær skuldir sem hvíla nú á þjóðinni verða einungis greiddar annaðhvort með því að leggja slíkar byrðar á þjóðina að lífskjörin hér stórversna eða hitt að menn fari strax í það að skapa hér grundvöll til að auka tekjur þjóðarinnar. Ég gagnrýndi það í skýrslu hæstv. fjármálaráðherra á dögunum að mér þótti ekki nóg þar fjallað um það hvernig menn ættu að snúa sér í þessu. Við tölum mikið um það hversu vel menntaðir við erum Íslendingar og að við séum ung þjóð og kraftmikil, að við eigum miklar auðlindir og að í raun blási um margt byrlega hér og það er rétt. En það er hægt að drepa niður kjark í þjóð. Það er hægt að gera hana vonlausa og dapra ef hún sér ekki fram á að geta lifað mannsæmandi lífi í sínu landi. Núna þarf ríkisstjórnin og núna þurfa þeir sem með völdin fara á Íslandi að telja kjark í þessa þjóð og koma með leiðarljós um það hvernig við ætlum að borga þær skuldir sem á þjóðina hafa verið lagðar. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að mörg mistök voru gerð í aðdraganda þessa hruns sem hafa orðið til þess að því miður eru skuldir þjóðarinnar óþarflega miklar svo ekki sé meira sagt. Þetta Icesave-samkomulag finnst mér vera vont. Mér finnst það vont vegna þess að ég finn ekki þetta endurskoðunarákvæði sem á að veita okkur þetta mikla skjól sem alltaf er verið að tala um í þessum sal. Ég er búin að lesa þetta ákvæði fram og aftur. Það er ekkert sérstaklega sterkt. Það er ekkert sérstaklega mikið endurskoðunarákvæði í þessu. Ég get ekki fallist á það sem talsmaður Samfylkingarinnar sagði í gær, hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, að það væri upplagt fyrir okkur að samþykkja þennan samning strax svo við gætum farið að nýta okkur endurskoðunarákvæðin. Svona er þetta ekki. Þeir sem hafa sannfæringu fyrir því að þessi samningur sé það besta sem hægt sé að gera í þessari stöðu munu væntanlega samþykkja þennan samning og þeir væntanlega trúa því að við séum borgunarmenn fyrir þeim peningum sem á að reiða þarna af hendi. Við þeirri spurningu vil ég fá svar og í hv. fjárlaganefnd verður þeirrar spurningar spurt og það þarf að koma fram af hálfu stjórnvalda hverjar skuldir þessarar þjóðar séu í heild sinni, ekki bara skuldir ríkisins vegna þessa hruns heldur líka skuldir fyrirtækja beint við útlönd. Allt er þetta í erlendri mynt. Allt er þetta á þessum örfáu krónum sem við núna höfum í útflutningstekjur. Þessu þurfa menn að svara. Ég hefði líka viljað sjá í þessu samkomulagi að að þessu sjö ára tímabili liðnu yrði ákveðið endurskoðunarákvæði um að þá skyldu menn setjast niður og kanna hversu mikið hafi fengist upp í þessar eignir, hversu miklu þessar eignir hafi skilað. Það er full ástæða til að vera mjög áhyggjufullur yfir því hverju þær muni skila. Það er full ástæða til að vera mjög varfærin í því hvað út úr þessu geti komið. Þessi óvissa upp á hundruð milljarða er náttúrlega það alversta við þennan samning og það samkomulag og það er nokkuð sem er erfitt að komast út úr. Málið er þannig vaxið í grunninn að það er erfitt að komast út úr þessari miklu óvissu, alveg sama hvernig samið hefði verið. Vegna þess að eignir standa þarna á móti þá er ákveðin flækja þarna og þess vegna er svo brýnt að endurskoðunarákvæðið sé skýrt, að eftir sjö ár eigi menn að setjast niður og kanna það hvort íslenska þjóðin geti borgað þessar skuldir. Það er rétt sem fram hefur komið að margt mun gerast á þessum sjö árum og væntanlega vitum við sjálf eftir fimm ár hvort við getum gert þetta, hvernig okkur hefur lukkast fram að þeim tíma. Þess vegna verðum við strax að fara að hugsa um þann tíma. Við verðum strax að fara að hugsa um hvernig við ætlum að hafa íslenskt þjóðfélag að sjö árum liðnum, hvaða tekjur eigi að standa undir þessum skuldum. Gengur í salinn hæstv. viðskiptaráðherra sem hefur ekki áhyggjur af því að við getum safnað nógu miklum gjaldeyristekjum. Ég er í sjálfu sér líka vongóð um að það verði hægt ef menn ætla sér að fara í þau verkefni eða hlutast til um það að búa til tækifæri fyrir ný fyrirtæki, fyrir nýjar útflutningsgreinar og fyrir þær útflutningsgreinar sem fyrir eru. Ég hef því miður ekki séð svo margt sem bendir til þess að svo sé um þessar mundir. Það er þetta sem ég vil sjá. Ég vil að ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra einbeiti sér að því núna að skapa efnahag þjóðarinnar til lengri tíma byggðan á grundvelli trausts útflutnings. Ég spyr hann að því hvernig hann ætli að fara að því að borga þessar skuldir öðruvísi. Það er alveg sama hversu mikið yrði skattlagt hér. Það væri hægt að skattleggja íslensku þjóðina upp í rjáfur. Það mundi ekki borga þessar skuldir. Það skiptir bara engu máli. Ég fór í morgun af stað hingað niður eftir, kvaddi fjögurra ára gamla dóttur mína, hugsandi um þetta Icesave-samkomulag. Það er svo einkennilegt með þetta mál að þetta er líka dálítið tilfinningalegt mál vegna þess að stórkostleg skuldsetning þjóðarinnar stefnir öryggi hennar í ákveðna hættu. Ég vil ekki hugsa það til enda að þetta litla barn hafi ekki tök á því menntakerfi og þeim möguleikum sem við höfðum. Ég trúi því að það sé ekki svo. Ég er viss um að hægt sé að byggja Ísland aftur upp og gera það aftur að því góða samfélagi sem það hefur alltaf verið Við höfum oft staðið frammi fyrir erfiðum ákvörðunum gegnum kynslóðirnar. Ég er viss um að þeir menn sem hér eru á veggjunum mundu ekki víla það fyrir sér að taka þungbærar ákvarðanir núna til heilla fyrir þjóðina í framtíðinni. Það munum við ekki heldur gera en í því efni skiptir öllu máli að menn hugsi það langt fram í tímann að þeir sjái fram á að hægt verði að greiða þessar skuldir en ekki bara þetta sjö ára hvíldartímabil sem fram undan er vegna þess að það verður ekki það skjól sem menn halda að það verði.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og einlæga ræðu. Það er spurt hvort við getum borgað þetta og þingmenn segja að þeir ætli að láta það ráða afstöðu sinni. Ég tel að við getum borgað þetta og ég tel að umræðan eigi auðvitað ekki síður að vera um það hvernig við borgum þetta 

Með ríkisábyrgðinni.

Við ætlum væntanlega að minnsta kosti að reyna. Vegamótin sem við stöndum á núna finnst mér vera: Ætlum við ekki að reyna það? Skuldin er til fallin. Skaðinn er skeður. Innlánstryggingarsjóðurinn íslenski er búinn að viðurkenna greiðsluskyldu sína, búinn að tilkynna að honum sé ljóst að Landsbankinn ráði ekki við að borga út innstæðurnar og ábyrgðin færist þar með yfir á hann. Í októbermánuði næstkomandi liggur skuldin öll á íslenska innlánstryggingarsjóðnum eins og hún leggur sig ef ekki er í höfn samkomulag um að ganga öðruvísi frá málinu. Þetta bið ég hv. þingmenn að hafa í huga  Það er hárrétt. Það mun þurfa mikið til að ráða við allar skuldir, bæði innlendar og erlendar skuldir þjóðarbúsins. Ríkið sjálft er ekki það viðkvæmasta í þeirri stöðu þrátt fyrir allt. Það eru heildarskuldir þjóðarbúsins og einkum hinar erlendu skuldir í heild sem eru mesta áhyggjuefnið og ríkið ber auðvitað stóran hluta af þeim. Kennitölur ríkissjóðs sem slíks, þrátt fyrir allt, eru þó ekki verri en lítur út fyrir að verða jafnvel að meðaltali innan OECD á nokkrum næstu árum. Við þurfum miklar útflutningstekjur. Við þurfum minni innflutning og sumt af því mátti kannski missa sig sem hér var flutt inn á undanförnum árum og þarf ekki að þýða miklar 

Virðulegi forseti. Ég held nefnilega að ríkisstjórnin muni koma þessu máli gegnum þetta Alþingi eins og það liggur fyrir. Ég er næstum örugg um að það verði þannig. Þess vegna vil ég fá að vita hvernig ríkisstjórnin hugsar sér þá að borga þessa hluti. Hæstv. fjármálaráðherra er sammála því og veit það náttúrlega mætavel að það verður ekki gert öðruvísi heldur en með auknum gjaldeyristekjum. Ég vil að menn setji fram þetta plan strax. Ég vil að menn geri það strax. Þetta mál er nú í umfjöllun í þinginu. Það er verið að leggja frekari skuldir á þjóðina. Mörg mikilvægustu fyrirtæki landsins eru komin í þannig vanda að óvíst er um það hvernig þeim muni ganga að fá lánafyrirgreiðslur. Ég get nefnt orkufyrirtækin sem dæmi og ég geri ráð fyrir því að það verði líka á sviði orkunýtingar sem við þurfum að afla gjaldeyristekna. Þetta eru mjög vond tíðindi. Þetta eru alveg skelfileg tíðindi ofan í það sem þegar er, að auðlindanýtingin og þessi staða í heiminum hafi þau áhrif að það verði bara ansi erfitt að nýta þessar auðlindir núna á næstu árum vegna þess hvernig ástandið er. Við vitum því ekki á hvað við eigum að stóla núna. Þess vegna verður hæstv. fjármálaráðherra að koma fram með það hvernig menn hugsi sér að teikna þetta plan. Tíminn hefur verið nokkur til að gera það. Það verður ekkert lengur með það beðið. Þetta er það brýnasta verkefni sem fram undan er núna. Það er akkúrat þetta að velta fyrir sér hvernig við ætlum að afla þessara tekna. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að einhenda sér í það en vil að lokum segja að við fulltrúar í fjárlaganefnd munum auðvitað spyrja allra þessara spurninga sem ég hef lagt fram hér og við munum fara fram á að fá við því skjalfest svör svo við getum tekið afstöðu í þessu mikilvæga máli á einhvern skynsamlegan hátt.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu rétt og skylt að gera áætlanir og reyna að horfa fram í tímann. Það hefur ríkið gert núna hvað varðar sín eigin fjármál fram til ársins 2013 og það þarf að gera almennt á öllum sviðum þjóðarbúsins. En um leið er alveg ljóst að mjög margt er mikilli óvissu undirorpið, ekki bara hjá okkur heldur í heiminum almennt. Hvernig til tekst á Íslandi næstu árum, hvernig efnahagsumhverfið í heiminum þróast er allt hluti af þessari mynd. Að lokum held ég að þetta snúist fyrst og fremst um þetta: Þorum við að trúa á framtíðina? Ætlum við ekki að gera það? Ætlum við ekki að veðja á framtíðina og gera allt sem við getum til að eiga góðan hlut í henni. Það er mikil óvissa í öllum heiminum, ekki bara á Íslandi, og þar kemur öryggisákvæðið við sögu. Við höfum þó þá viðmiðun sem er afar óvenjuleg að endurskoðunarákvæði séu í lánasamningi af þessu tagi lántakandanum í hag miðað við skilgreindar forsendur hans. Ég hvet hv. þingmann til að skoða gögnin í möppunni þar sem m.a. er farið yfir það af sérfróðum aðilum sem þekkja þess fá dæmi að um málin sé gengið með þeim hætti. Þrátt fyrir allt er þar inni sú trygging fyrir okkur. Mér finnst þetta augljóslega vera þannig að við verðum að sýna kjark og þor til að trúa á framtíðina. Við ætlum okkur í gegnum þetta. Við eigum að treysta á þær verðmætu undirstöður sem Ísland á í sjálfu sér, í auðlindum sínum og mannauði, í tækifærum og möguleikum sem eru þrátt fyrir allt þannig að flestar þjóðir í heiminum geta litið okkur öfundaraugum gagnvart þeim.

Nýta þær.

Ekki skortir okkur landrými, ekki fiskimið, ekki gróðurmold, ekki orku, ekki mannauð, ekki fallegt og stórt land sem er eftirsótt af ferðamönnum o.s.frv. Við erum ríkt og þróað land og þegar menn bera okkur saman við lönd sem hafa orðið að játa sig sigruð í þriðja heiminum þar sem ólæsi er 70%, þar sem barnadauði er hundraðfaldur á við Ísland, verð ég að segja alveg eins og er að ég veit ekki hvert fólk er komið. 

Frú forseti. Það er alveg rétt og það hefur margoft komið fram að það eru öll tækifæri á Íslandi til að komast upp úr þessum vanda. En allar ákvarðanir sem teknar eru núna munu hafa áhrif á hvernig það er gert. Ég lýsti því í ræðu minni að mér fyndist þetta samkomulag ekki gott. Mér finnst þetta endurskoðunarákvæði veikt. Ég hefði viljað sjá að eftir sjö ár mundu menn setjast aftur niður og velta fyrir sér hver niðurstaðan er orðin þá. En við munum fara rækilega yfir það samkomulag sem liggur fyrir núna í fjárlaganefnd. En það er alveg ljóst að við getum ekki lagt neinar umframbyrðar á þessa þjóð frekar en orðið er. Ég held að það sé enginn hér sem trúir ekki á framtíð íslensku þjóðarinnar. Guð minn almáttugur, segi ég, auðvitað gerum við það. En á sama tíma verðum við að horfa raunsætt á þær skuldbindingar sem á þjóðina hafa verið lagðar og hvernig við ætlum að standa undir þeim. Ef stefnan verður sú að horfa eingöngu á skattahækkanir en ekki tekjuaukningu fyrir ríkissjóð dregur það kjarkinn úr þjóðinni. Það dregur úr möguleikum hennar og hugviti til að gera nýja hluti. Það viljum við ekki sjá. Við viljum þvert á móti sjá að strax verði skapaður sá grunnur sem þarf til að þjóðin geti aukið tekjur sínar á alla lund til að standa undir þeim skuldbindingum sem á þjóðina hafa verið lagðar. Við Íslendingar höfum alltaf verið borgunarmenn fyrir skuldum okkar. Íslenska ríkið hefur verið það í gegnum tíðina og það hefur einkennt þessa þjóð að vera stolt og vilja standa við skuldbindingar sínar. Við spyrjum allra þessara spurninga vegna þess að við viljum ekki að íslenska þjóðin verði orðin ölmusuþjóð meðal þjóða. Það viljum við ekki sjá.

Virðulegi forseti. Að mínu mati er árið 2009 örlagaríkasta ár í sögu Íslands. Við heyjum stríð án vopna. Það er misskilningur að Icesave-málið snúist um hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. ríkisstjórn sem nú er við völd eða aðra flokkadrætti. Þetta mál snýst um sjálfstæði þjóðarinnar, fullveldi hennar. Þetta mál snýst um fjölskyldurnar og heimilin í landinu. Þetta mál snýst um varnir auðlinda okkar, hæstv. fjármálaráðherra. Við vitum öll að Ísland á gnótt auðlinda og það eru þær auðlindir sem nágrannaþjóðir okkar ásælast. Ég kem nánar inn á auðlindirnar og auðlindastríðið sem við heyjum síðar í ræðunni. Þetta mál snýst líka um hvernig við ætlum að búa Íslendingum þau skilyrði sem til þarf til að hér þróist samfélag þjóðar í vestrænu umhverfi. Það var sorglegt að lesa fréttir í morgun þess efnis að Ísland sé í fyrsta og efsta sæti af þeim 10 þjóðum sem taldar eru í mestri hættu á að lenda í gjaldþroti. Það kom fram á nýbirtum lista CMA, markaðsfyrirtækis í London sem heldur utan um skuldatryggingaviðskipti heimsins. Samkvæmt upplýsingum þessa markaðsfyrirtækis eru taldar tæplega 37% líkur á því að Ísland komist í þrot. Það eru ekki jákvæðar upplýsingar, frú forseti. Í umræðunni í gær kom fram hjá stjórnarliðum að þingmenn Framsóknarflokksins væru svartsýnir. Já, frú forseti. Við framsóknarmenn erum talin svartsýn fram úr hófi. Við bendum á sannleikann í þessu máli. Við tölum íslensku í þessu máli, við drögum fram staðreyndirnar. Við erum hætt í blekkingarleiknum, leiktjöldin eru fallin. Við verðum að horfast í augu við raunveruleikann eins og hann blasir við okkur. Við stöndum dag eftir dag til að reyna að fá hæstv. fjármálaráðherra til að segja okkur hverjar raunverulegar skuldir ríkissjóðs eru, hvað skuldirnar eru samanlagt miklar, hvað þær eru mörg prósent af landsframleiðslu, hvað íslenska þjóðin skuldar háar upphæðir. Það eru engin svör. Ef til vill veit hæstv. ríkisstjórn ekki hvað við skuldum. Það er slæmt og það sýnir að ríkisstjórnin hefur ekki yfirsýn yfir það verkefni sem hún er að fást við. Með Icesave er verið að skuldbinda þjóðina til áratuga auk annarra lána sem stendur til að samþykkja nú í vor. Hagvöxtur byggist ekki á skuldum og jákvæður viðskiptahalli byggist ekki á því að þeir aðilar sem komu þjóðinni í þrot séu hættir að leggja sér gull til munns og hættir að flytja inn rándýra skemmtikrafta, eins og hæstv. viðskiptaráðherra sagði í umræðunum í gær. Ég er meira undrandi á ummælum hæstv. viðskiptaráðherra í dag en ég var í gær. Þetta er óábyrgt tal. Það sýnir rökþrot. Jákvæður viðskiptahalli stafar fyrst og fremst af því að nú eru Íslendingar jafnvel hættir að geta eytt í nauðsynjar því að nú snýst lífið á Íslandi um að hafa ofan í sig og á og standa undir íbúðarskuldum sem hlotist hafa og breyttust í kjölfar hrunsins. Ég ætla aðeins að kíkja á þennan samning. Mikið hefur verið rætt um lagagildi hans, hvort við eigum að leita til erlendra dómstóla og þá hverra og ég ætla ekki að eyða tíma mínum í það hér. Ég ætla að benda á í byrjun hvað samningurinn er vondur og hvernig hægt er fyrir stjórnvöld og aðra sem standa að samningum að komast frá honum. Það er ákvæði í öllum samningalögum allra ríkja um að hægt sé að víkja til hliðar eða í heild samningi ef talið er ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera samninginn fyrir sig. Í 36. gr. íslensku samningalaganna í 2. mgr. segir: „Við mat skv. 1. mgr. skal líta til efnis samnings, stöðu samningsaðilja, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til.“ Riftunarákvæði í samningi eru alveg skýr. Það er búið að gera samning núna, hann er undirritaður af fjármálaráðuneytinu. Samningur er kominn á, því er ekki að neita, en Alþingi á eftir að staðfesta ríkisábyrgðina. Þar liggur málið, hjá Alþingi. Ábyrgð okkar er mikil. Í breska samningnum sem ég ætla að styðjast við nú - sá hollenski er mjög sambærilegur - eru gjaldfellingarákvæði í 11 liðum. Þau eru ákaflega íþyngjandi og er að finna í XII. kafla laganna. Þessi ákvæði eru öll mjög íþyngjandi fyrir íslenska ríkið og ætla ég fyrst að tala um gr. 12.1.5, vanefnd á öðrum lánum íslenska ríkisins. Málið er þannig vaxið að ef íslenska ríkið stendur ekki við hvers konar greiðslur á erlendum lánaskuldbindingum sínum á gjalddaga, gjaldfellur Icesave-samningurinn. Hér er verið að tala um sjö ára skjól. Við erum ekki í neinu sjö ára skjóli. Þó að eigum við að hefja afborganir af samningnum eftir sjö ár tekur hann gildi um leið og ríkisábyrgðin tekur gildi á Íslandi þannig að gjaldfellingarákvæðið er strax orðið virkt. Hér er verið að skuldsetja ríkið fram úr hófi og talað er um að við séum í sjö ára skjóli. Það er rangt, það er villandi og það er til þess fallið að skapa falskt öryggi. Hér er verið að taka lán á lán ofan og stöndum við ekki í skilum á gjalddaga gjaldfellur Icesave-samningurinn. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp gr. 12.1.11, Breytingar á íslenskum lögum: „Hvers konar breyting sem verður á íslenskum lögum og hefur eða myndi hafa veruleg neikvæð áhrif á getu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda eða íslenska ríkisins til að inna greiðslur sínar […] af hendi …“ - þá gjaldfellur samningurinn. Þetta þýðir að verið er að taka stjórnskipunarvald landsins af okkur. Dytti Alþingi í hug að breyta stjórnarskrá á þann hátt t.d. að setja auðlindir þjóðarinnar í stjórnarskrá og verja þær þar með fyrir erlendum aðilum þá mundi Icesave-samningurinn vera gjaldfelldur og við þyrftum að standa í skilum með hann í heilu lagi. Það er ekki eðlileg samningagerð. Það sem gerist ef vanefndir verða virkar, eins og ég kom inn á áðan, á að segja upp láninu og uppsögnin tekur gildi. Í b-lið gr. 12.3 er því lýst yfir að allur heildarhöfuðstóllinn eða hluti hans ásamt áföllnum vöxtum og allar aðrar uppsafnaðar útistandandi fjárhæðir samkvæmt fjármálaskjölum falla í gjalddaga. Hér er verið að skapa falskt skjól. Það kom fram í gr. 12.3., b-lið. Þetta var það sem ég ætlaði að tala um í grein 18 í samningnum sem er raunverulega alvarlegasti hlutinn í þessu. Þar eru stjórnvöld búin að skuldbinda okkur til að falla frá friðhelgisréttinum. Það er alvarlegasti hlutinn og í raun og veru er verið að afsala okkur sem þjóð öllum réttindum hér á landi og erlendis. Ég skil ekki hvað vakti fyrir samninganefndinni með því að samþykkja þetta ákvæði en þar stendur, með leyfi forseta: „Ef Tryggingarsjóður innstæðueigenda, íslenska ríkið eða eignir þeirra eru friðhelgar eða eiga rétt á friðhelgi í hvaða lögsögu sem er gagnvart birtingu stefnu eða annarra gagna sem varða hvers konar ágreining, eða eru friðhelgar eða eiga rétt á friðhelgi gagnvart lögsögu, málshöfðun, dómi, fullnustu, fjárnámi […] eða öðrum lögfræðilegum úrræðum, er hér með fallið frá þeim rétti með óafturkræfum hætti …“ Frú forseti. Þetta jaðrar við að sé landráð samkvæmt íslenskum lögum. Það er verið að veita heimild á að allar eigur okkar …  Með afsali á friðhelgisréttinum er átt við að hægt sé að kyrrsetja flugvélar og skip í eigu íslenska ríkisins hvar sem er í heiminum. Hægt er að yfirtaka banka og allar eigur þeirra sem íslenska ríkið á hvar sem er í heiminum og tel ég að undir þetta ákvæði falli einnig allar eigur íslenskra aðila erlendis hafi íslenska ríkið gert í það kröfur eða geti sannað á sig eignarhald þetta. Þetta er grafalvarlegt mál. Við eigum hvergi griðland. Við eigum ekki griðland á Íslandi, við eigum ekki griðland í útlöndum og það vita Bretar og Hollendingar. Þeir hafa tekið allsherjarveð í eigum Íslendinga í lofti, láði og á legi. Auðlindirnar eru það sem verið er að sækjast eftir. Jón Daníelsson hagfræðingur talar í sjónvarpsfréttum 7. júní um hina hliðina á málinu, ef Ísland mundi lýsa sig gjaldþrota. Hæstv. fjármálaráðherra vill ekki ræða það mál. Samt er samþingsmaður hans, hv. þm. Atli Gíslason, búinn að viðra þessi mál ásamt hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Það verður að horfast í augu við vandamálin. Það þýðir ekki að fresta þessu. Við verðum að taka á vandamálunum og skoða hvernig þau eru. Haft er eftir Jóni Daníelssyni að ef íslenska þjóðin yrði gjaldþrota og lýsti því yfir að við mundum ekki standa við skuldbindingar á erlendum vettvangi mundu erlendir aðilar strax gera kröfu til þess að allar eigur íslenska ríkisins erlendis verði teknar upp í skuldirnar. Þetta er algerlega sambærilegt og gerist ef eitthvert ákvæði í eldri samningum veldur því að hann gjaldfellur. Icesave-samningurinn er raunverulega yfirlýsing um að ef við stöndum ekki í skilum, ef það verður greiðslufall, hafa þeir náð sér í þann rétt að taka allsherjarveð í okkur innan lands sem utan. Þetta er algerlega samkynja mál og því þurfum við að átta okkur á og lesa þennan samning með þeim augum. Varðandi gildistöku samningsins sem hér um ræðir, hvort Alþingi þurfi að samþykkja hann, þarf meiri hluta þingmanna til að samþykkja hann til að ríkisábyrgðin taki gildi. Mig langar til að benda þingmönnum og landsmönnum á ákvæði III í breska samningnum sem varðar gildistöku og fyrirvara. Samningur þessi öðlast gildi og það er talið upp í a-lið, b-lið og c-lið. Bretar og Hollendingar eru búnir að gefa okkur frest. Í grein 3.2 segir: „Ef ekki hefur verið gengið frá þeim aðgerðum sem um getur í mgr. 3.1 fyrir lok sumarþings 2009“ - takið eftir, fyrir lok sumarþings 2009 - „er lánveitanda heimilt að rifta þessum samningi með því að senda Tryggingarsjóði innstæðueigenda tilkynningu um það og afrit til íslenska ríkisins.“ Þetta þýðir með öðrum orðum að íslenska þjóðþingið þarf ekki sjálfkrafa að samþykkja þennan samning eða að synja. Riftunin tekur gildi um leið og þingið fer heim í sumarfrí. Við erum að tala um að íslenska þingið veiti ríkisábyrgð. Ríkisábyrgðin er það sem þessir aðilar vilja vegna þess að þá eru þeir komnir með veð fyrir skuldum sínum. Við skulum átta okkur á því að það er ákvæði í samningnum, hæstv. fjármálaráðherra, sem gerir þeim raunverulega heimilt að rifta honum áður en hann tekur gildi. Frú forseti. Við höfum íslensku þjóðina á bak við okkur í þessu máli. Þetta eru óheyrilegar skuldbindingar sem verið er að leggja á íslensku þjóðina. Það verður að fara fram raunhæft mat á því hvort íslenska þjóðin hafi gjaldþol til að standa við Icesave-skuldbindingarnar. Hér koma frumvörp inn í þingið um enn meiri skuldsetningu íslenska ríkisins. Alþingi þarf sem betur fer að leggja blessun sína yfir það eða hafna því. Við stöndum á gríðarlegum tímamótum. Við verðum að skoða þetta mál frá öllum hliðum. Erlendir sérfræðingar gefa út mat sitt á því að gjaldþol Íslands sé orðið afar erfitt. Þeir eru farnir að gefast um greiðslugetu okkar. Ég vil efla íslensku þjóðina, hún hefur eldmóð. Hún kann að berjast fyrir réttindum sínum. Við skulum standa saman í þessu máli. Þetta snýst ekki um núverandi ríkisstjórn. Þetta snýst ekki um hvort hún heldur velli, þetta snýst um að við tökum höndum saman, höfnum þessum samningi og byrjum upp á nýtt og semjum upp á nýtt við Breta og Hollendinga.

Frú forseti. Það er aðferð út af fyrir sig til að stappa stálinu í þjóðina að hampa upplýsingum um að 37% líkur, eða hvað það nú er, séu á því að landið komist í þrot, líkur byggðar á einni spá utan úr heimi sem, það ég best veit, byggir á því að taka áhættuálagið á Ísland eins og það er reiknað einhvers staðar í dag, fullkomlega óvirkt og ómarktækt þar sem Ísland er alls ekki á lánamarkaði, er ekki að taka lán og flestir viðurkenna að er nánast út í loftið, og nota inn í líkindareikning af þessu tagi. Ég held að við eigum aðeins að halda ró okkar og byggja umræður hér og mat á stöðunni á staðreyndum og bestu fáanlegum upplýsingum og því hvernig myndin um heildarstöðu bæði ríkissjóðs og þjóðarbúsins er smátt og smátt að skýrast. Það er alveg hárrétt að á því er mikil þörf að við reynum að kortleggja það eins vel og við getum og draga upp sviðsmyndina til framtíðar hvernig þessar skuldir verði viðráðanlegar og hvað þurfi til. Hvaða aðstæður þurfum við að skapa til að þetta verði allt saman viðráðanlegt á komandi árum? Það er mikilvægt verkefni. En það gerir engum greiða að elta einhverjar lausafréttir af þessu tagi þar sem slegið er upp hlutum um Ísland sem ég tel að sem betur fer séu ekki innstæður fyrir. Ég tel ekki ástæðu til að hafa uppi málflutning um það hér og nú að Ísland sé að komast í þrot. Síðan ættu þá hv. þingmenn og þeir sem vilja ræða málin á þeim nótum, hvort sem það er til að stappa stálinu í þjóðina eða af einhverjum öðrum ástæðum, líka að hugleiða söguna. Hefur það verið venjan að þjóðir sem hafa komist í vandræði með að ráða við greiðslur af sínum erlendum lánum hafi verið gerðar upp? Þekkja menn einhver dæmi slíks úr sögunni að almennt hafi verið farið í aðför að eignum ríkja eða auðlindir þeirra gerðar upptækar? Svarið er nei. Í Parísarklúbbnum og allri sögu hans þekki ég tæpast nokkurt dæmi um slíkt. Þess eru örfá dæmi að gengið hafi verið erlendis að einhverjum afmörkuðum eignum eða reynt að fara í aðför að þeim, en það hefur ekki verið farið inn í sjálfstæð þjóðríki 

Frú forseti. Þennan málflutning könnumst við við. Við könnumst við þann málflutning frá árinu 2007 og 2008 að hér væri alltaf allt í lagi. Ef það var gagnrýnt var það bara bull og vitleysa, það væri svartsýnisraus, það væri hinsegin. Það er allt í himnalagi, að mati hæstv. fjármálaráðherra.

Hvenær hef ég sagt það? Ofboðsleg þvæla er þetta!

Þegar gagnrýni er tekið með þessum hætti. Það var meginstef fjármagnseigenda og spunameistara þeirra árin 2007 og 2008 að hér væri allt í himnalagi. Stjórnin tók undir það og þar ber Samfylkingin mjög mikla ábyrgð. Þó að hæstv. fjármálaráðherra sé vorkunn að þurfa að verja gerðir Samfylkingarinnar á þessum árum er staðan sú að hér á leikritið að halda áfram, hér á að halda áfram að leyna upplýsingum og hér er allt í góðu lagi. Ég skil ekki hvernig hæstv. fjármálaráðherra getur komið fram með þessum hætti einu sinni enn, horft framan í íslensku þjóðina og talað með þessum hætti. Ég minni hæstv. ráðherra á 19. júní. Hann virðist ekki taka lengur mark á erlendum matsfyrirtækjum. Þau eru líklega bara öll að bulla og þrugla og hann hefur greinilega réttast fyrir sér því að þeir erlendu aðilar sem bentu á að staða ríkisins og Íslands og Landsvirkjunar, allt sem heitir, væri neikvæð fara líklega með þvætting og lygi - og illgirni líklega - í augum fjármálaráðherra. En 19. júní mat lánshæfismatsfyrirtækið Fitch Ísland BBB- með neikvæðar horfur. Það fór ekki niður í ruslflokk þann daginn af því að það virtist ætla að standa við erlendar skuldbindingar sínar. Hvernig getur hæstv. fjármálaráðherra sagt að erlend matsfyrirtæki séu að segja ósatt eða hafi annarlegar ástæður fyrir því að meta Ísland með þessum hætti? Á ekki að taka mark á þessu, hæstv. fjármálaráðherra? Á bara að loka augunum áfram og á leikurinn að halda áfram?

Frú forseti. Ég nenni ekki að elta ólar við það þótt hv. þingmaður reyni að leggja mér orð í munn. Ég kannast ekki við það og man ekki til þess að ég hafi, hvorki á síðustu dögum, vikum, mánuðum né undanfarin ár, sagt að hér væri allt í lagi. Ætli margir þingmenn eigi á prenti fleiri varnaðarorð frá umliðnum árum? Formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, las upp eina grein eftir mig frá því fyrir 2–3 árum þar sem ég hafði áhyggjur af vaxandi skuldastöðu þjóðarbúsins. Alveg frá 2004–2005 hef ég úr þessum ræðustóli varað við því hvert stefndi, með flutningi þingmála og með því að skrifa blaðagreinar. Ég hef ekki dregið undan varðandi vandann sem við er að glíma, hvorki nú á þessum dögum né að undanförnu. Hefði ég flutt frumvarp um þær harkalegu aðgerðir í ríkisfjármálum sem raun ber vitni og lagt byrðar á ýmsa sem mann tekur sárt ef ég teldi hér allt í lagi? Ég bið hv. þingmann að reyna ekki endalaust að fara með umræðuna út í mýri með fleipri af þessu tagi. Hitt er annað mál að það að horfast í augu við erfiðleikana og viðurkenna þá á ekki að þurfa að þýða að maður missi kjarkinn og trúna á framtíðina á Íslandi. Og það ætla ég ekki að gera. Það er gott að hv. þingmaður er farin að lofsyngja matsfyrirtækin. Það kann þá að hafa áhrif á afstöðu hv. þingmanns til þessa máls því að hér lýsa tvö af þremur stóru matsfyrirtækjunum því yfir hversu mikilvægt það sé fyrir Ísland upp á framtíðarhorfurnar að ganga frá þessu Icesave-máli, að niðurstaðan í því sé jákvæð, auki á stöðugleika og dragi úr óvissu.

… jákvæður.

Frú forseti. Þessi ríkisstjórn hefur hingað til dregið fram öll jákvæðu skjölin í þessu máli, litið fram hjá neikvæðu skjölunum. Fyrst kemur hæstv. fjármálaráðherra upp og segir að ekkert mark sé takandi á matsfyrirtækjum. Ég gagnrýni það og bendi honum á að matsfyrirtækin hafi verið með neikvætt mat á íslenska ríkinu og hann segir að það sé rugl og bull. Svo kemur hann sjálfur með tvö yfirstrikuð möt sem sýna jákvæða stöðu þjóðarbúsins. Þetta er náttúrlega málflutningur sem ekki er hægt að láta bjóða sér, að taka bara skjölin og gögnin sem eru jákvæð fyrir Icesave-málið, enda kom fram í umræðunni í gær að hæstv. fjármálaráðherra viðurkenndi að ákveðnir aðilar innan ráðuneytisins hefðu sorterað í þessar möppur sem liggja fyrir þingmönnum til að lesa og kynna sér málið. Það er svolítið skrýtið að umræðunni skuli vera beint í þessa átt, í eina átt, enda ber þetta allan keim af því að sannfæra þingmenn um að Icesave-málið sé gott eins og maður sér þegar frumvarpið er lesið. Þar sem hæstv. fjármálaráðherra rifjar upp sína fyrri þingmannstíð og hvað hann hafi barist á móti þessu sem óbreyttur þingmaður langar mig til að spyrja hann nokkurs. Ég veit að hann getur ekki svarað hér og nú, hann getur þá bara svarað því annars staðar. Hvað breyttist í kollinum á ráðherranum? Hér stóð hann og varaði við eins og við framsóknarmenn erum að gera. Hér stóð hann ræðu eftir ræðu og talaði um að hér væri allt saman að fara til fjandans og þá hét það jákvæð neikvæðni af því að hæstv. fjármálaráðherra talaði þannig sjálfur þegar hann var óbreyttur þingmaður. Ég er farin að halda að þetta sé dýrasti ráðherrastóll sem við Íslendingar höfum þurft að borga fyrir. Um leið og hann er orðinn aðili að þessari ríkisstjórn er veröldin breytt og hér á allt að vera í fínu lagi og hann er farinn að tala á móti sannfæringu sinni í máli eftir mál og þá sérstaklega í Icesave-málinu sem hann fór gjörsamlega  
            

Frú forseti. Skrattinn er á veggnum. Það þarf ekki að mála hann á hann eða ímynda sér hann. Skrattinn er á veggnum og hann er ofinn úr vanhæfni, spillingu, siðrofi og órjúfanlegum tengslum viðskiptaheims og þingheims. Skrattinn er á veggnum og hann er óttinn við framtíðina, hann er óvissan og þrælslundin. Skrattinn er á veggnum og hann nærist á hræðsluáróðri, vanþekkingu og ósætti. Frú forseti. Við megum ekki láta óttann stjórna okkur þegar við skoðum Icesave-samninginn og afleiðingar hans með eða móti. Við megum ekki halda að skrattinn sé neitt annað en mynd á vegg en ekki raunveruleikinn. Horfumst í augu við veruleikann, frú forseti, þessi samningur er nauðasamningur nýlenduherra við þjóð sem þeir bera litla sem enga virðingu fyrir, nauðasamningur sem allir bera jafnmikla ábyrgð á hvaða flokki sem þeir koma frá. Það hafa nefnilega allir ráðamenn fyrr eða síðar tekið þátt í að skapa þá vegferð sem við erum á núna en ég vil vekja athygli á því, frú forseti, að það skiptir engu máli. Það eina sem skiptir máli núna er eftirfarandi: Er hægt að skrifa undir þennan samning án þess að eiga það á hættu að steypa komandi kynslóðum í slíkt skuldafen að úr því verði aldrei komist, sama hve dugleg, hæfileikarík, frábær, vel menntuð og gáfuð við erum? Það eru alveg til dæmi þess að þrælar séu ákaflega geðþekkt og vel gefið fólk. Mér er nóg boðið að hæstv. ráðherrar bjóði þjóðinni upp á hræðsluáróður sem hér hefur verið málaður á vegginn sem raunveruleiki, raunverulegur skratti á veggnum. Það er mikilvægt að spyrja sig nokkurra spurninga, t.d.: Hvað gerist ef við skrifum ekki undir og förum í nýtt samningaferli? Ekki neitt, nákvæmlega ekki neitt nema við semjum upp á nýtt. Ég hef ekki séð neitt annað en innantómar hótanir sem ólíklegt er að efndar verði í öllum þeim gögnum og leynigögnum og aukagögnum sem ég hef lesið varðandi þetta mál. Ég sé ekki neitt sem réttlæti þann hræðsluáróður sem ríkisstjórnin og hennar leiguliðar halda fram. Ég fann ekkert sem rennir stoðum undir þá skemmtilegu kenningu að við getum orðið Kúba norðursins. Gleymum því ekki að við göngum nú þegar undir heitinu Nígería norðursins. Mannorð okkar á alþjóðavísu er ekkert sérstaklega gott. Ég held að það mundi ekki auka traust á okkur ef við skrifum upp á samning sem er deginum ljósara að við getum ekki staðið undir. Það sem flækist e.t.v. fyrir þeim ágætu embættismönnum og ráðamönnum sem kynnt hafa sér samninginn er fyrst og fremst það sem hangir á spýtunni alræmdu. Ég hef fyrir því traustar heimildir að það sem hangi á spýtunni sé eftirfarandi: Bretar hótuðu því að ef ekki yrði skrifað undir mundi það standa í vegi fyrir aðildarumsókn okkar að ESB og ef ekki er skrifað undir mun Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sitja á öðrum hluta lánsins til okkar. Það er reyndar alveg furðulegt því að þessi skuldbinding stangast beinlínis á við 16. lið samningsins og kröfur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um hve mikið við megum skulda til að geta yfir höfuð fengið aðstoð frá þeim og til að geta yfir höfuð skrifað undir þennan samning. Ef ég má, með leyfi forseta, ætla ég vitna í bréf sem ég las frá Gunnari Tómassyni um þessi mál: „Erlendar skuldir Íslands eru mun hærri en upphaflega var gert ráð fyrir þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom hingað til lands í nóvember síðastliðnum.“ Franek Rozwadowski, sendifulltrúi sjóðsins hér á landi, staðfesti það í fréttum Stöðvar 2. „Samkvæmt útreikningum fréttastofu eru erlendar skuldir Íslands nú um 250% af landsframleiðslu, en þetta hlutfall er það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn horfir hvað mest til. Þess ber að geta að útreikningarnir eru byggðir á tölum um erlendar skuldir frá því í lok mars á þessu ári. Staðan hefur ekki verið birt opinberlega, hvorki af stjórnvöldum né Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.“ Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að birta þessi gögn. Ég skora jafnframt á hæstv. ríkisstjórn að fá óháðan aðila, ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og ekki Seðlabanka Íslands, til að taka saman nákvæmlega hver skuldastaða þjóðarinnar er og birta þjóðinni. Þetta var útúrdúr hjá mér. Nú hefst tilvitnun aftur: „Aðgerðaáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því í október 2008 var samin á grundvelli mikillar óvissu um lykilstærðir, þar á meðal erlendrar skuldastöðu þjóðarbúsins á komandi tíð. Í greinargerð starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um lánaumsókn Íslands sl. nóvember segir m.a. um horfur varðandi skuldastöðu þjóðarbúsins á komandi tíð: Gert er ráð fyrir því að hlutfall erlendra skulda verði um 160% af vergri landsframleiðslu árið 2009 […]. Á meðan gert er ráð fyrir að þetta hlutfall lækki töluvert mikið í spám okkar mun það samt sem áður vera áfram afar hátt eða um 101% af vergri landsframleiðslu fram til ársins 2013.“ Þá má gera ráð fyrir því að þeir hafi ekki verið búnir að reikna inn í Icesave-skuldbindingarnar. „Hlutfall erlendra skulda mun halda áfram að vera afar viðkvæmt fyrir áföllum sér í lagi út af gengisþróun.“ Og Gunnar heldur áfram: „Aðgerðaáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins byggði á því að hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins væri um 160% af landsframleiðslu við árslok 2009. […] Eins var það mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að hlutfall af stærðargráðunni 240% „væri augljóslega óviðráðanlegt“. Í Icesave-samningum stjórnvalda við Breta og Hollendinga er sérstaklega vísað til umsóknar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sl. nóvember um skuldastöðu þjóðarbúsins næstu árin og kveðið á um frekari viðræður ef hún reynist lakari en ráð var fyrir gert. Staðfesting Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á því að skuldastaðan sé af ofangreindri stærðargráðu mundi gera frekari viðræður við Breta og Hollendinga nauðsynlegar nú þegar þar sem forsendur fyrirliggjandi Icesave-samnings eiga ekki við lengur.“ Það er alveg sjálfgefið að við verðum að endursemja við Breta og Hollendinga og hæstv. fjármálaráðherra ætti að hlusta á þetta.  Frú forseti. Nú er ekki tími fyrir skotgrafarhernað. Borgarahreyfingin heitir því að gera ekki atlögu að stjórninni þó að Icesave-samningurinn verði felldur. Það á að vera réttur sérhvers þingmanns að fá að kjósa eftir sinni bestu vitund varðandi svona stórmál. Ég skora því á fjármálaráðherra og formann Vinstri grænna að hætta því glapræði og því andlega ofbeldi að setja sjálfan sig og stjórnina að veði til að þvinga þennan samning í gegnum þingið með góðu eða illu. Ég þoli ekki lengur að hlusta á þetta pex. Er það virkilega svo, frú forseti, að hér sé virkilega svo illa komið fyrir okkur þingmönnum á svo sögulegum tímum að flokkshollusta vegi þyngra en hollusta gagnvart hagsmunum þjóðarinnar? 
             Þann 7. febrúar hlustaði ég á frábæran fyrirlestur sem Gunnar Tómasson flutti í Reykjavíkurakademíunni um kollsteypu íslenska hagkerfisins. Þar lýsti hann m.a. þeirri skoðun sinni að fram undan væri greiðsluþrot þjóðarbúsins. Í þessu sambandi spurði einn áheyrenda lykilspurningar: Ef greiðsluþrot verður ekki umflúið er betra að horfast í augu við vandann strax eða eftir nokkur ár? Og svar Gunnars var: Strax. Ég skal taka það fram að Gunnar starfaði um langa hríð fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og er heimsþekktur og virtur hagfræðingur sem hefði að mínu mati átt að sitja í þessari samninganefnd. Hæstv. ríkisstjórn. Er ekki kominn tími til að athuga hvað núllleiðin þýðir fyrir okkur? Það er beinlínis vítavert gáleysi að athuga ekki opinberlega hvort sú leið sé ekki skynsamlegasta leiðin til að fara núna áður en það verður of seint því að auðlindir okkar eru að veði. Landsvirkjun, krúnudjásn þjóðarinnar, gæti auðveldlega fallið í hendurnar á erlendum stórfyrirtækjum. Það er afar skuldsett og stendur enn verr núna út af sívaxandi skuldsetningu þjóðarinnar út af erlendum skuldum og núna er lánshæfni þess komin í „junk bond.“ Ætli það verði ekki þannig hjá okkur næst? Þjóðin á ekki neitt eftir til að borga. Hún á ekkert eftir nema að auka skuldir sínar. Er það virkilega eina lausnin sem þessi stjórn hefur í boði, að skuldsetja þjóðina enn frekar? Það er einfaldlega engin skömm að því að horfast í augu við vandamálið, við vanmáttinn, til að leysa þetta vandamál áður en það verður of seint. Þetta er spurning um nokkur erfið ár eða erfið ár um aldir alda. Að lokum vil ég lýsa þeirri einlægu skoðun minni að samninganefndin var hreinlega vanhæf vegna þess að í henni var ekki nokkur maður til þess fær að semja samkvæmt ævafornum samningsaðferðum Breta og Hollendinga  Þá vil ég lýsa því yfir að hæstv. umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, er algerlega vanhæf til að fjalla um þetta mál eða greiða því atkvæði því að faðir hennar, Svavar Gestsson, var skipaður formaður samninganefndarinnar. Ég skora því á hæstv. ráðherra að sitja hjá í komandi atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu. Ég get tekið undir mjög margt af því sem þar kom fram en þótti sérstaklega áhugaverð tilvitnun í Gunnar Tómasson hagfræðing. Ég hef lesið greinargerð Gunnars að efni og það er að sjálfsögðu algerlega galið að ætla sér að samþykkja samning eða yfir höfuð að velta því fyrir sér að samþykkja samning sem þegar er orðinn ógildur. Það kemur fram í samningnum sjálfum að forsendubrestur sé orðinn miðað við fyrirliggjandi gögn. Getur ekki hv. þingmaður tekið undir það með mér að það er í rauninni hálffáránleg staða sem Alþingi er sett í að þurfa yfir höfuð að ræða þennan samning og hvort við eigum að staðfesta hann? Ég get jafnframt tekið undir það mat hv. þingmanns að hugsanlegri Evrópusambandsumsókn Íslands hafi verið blandað í þetta mál því að ég upplifði það sjálfur á fundi í breska þinginu þar sem þessum málum var blandað mjög náið saman. Hins vegar held ég að þeir sem vilja að Ísland gangi í Evrópusambandið á næstu árum ættu ekki að velta því fyrir sér að styðja þennan samning því að verið er að draga okkur á asnaeyrunum með þessu. Það gerðist strax í upphafi þegar okkur var talin trú um það eða þeim sem þá töluðu fyrir Ísland að ef við gæfum eftir samningsstöðuna, lagalegu stöðuna, yrði komið til móts við okkur efnahagslega. Það hefur ekki gerst. Svo telja sömu menn núna að ef við skrifum undir verði einhvern tíma í framtíðinni komið til móts við okkur og þá væntanlega gegnum Evrópusambandið. En þannig mun það ekki gerast því að þegar við erum búin að undirrita þennan samning, staðfesta hann, er öll samningsstaða okkar farin og það á ekki hvað síst við um Evrópusambandið svo að Evrópusinnar ættu jafnvel öðrum fremur að leggjast gegn samþykkt þessa samnings. Getur hv. þingmaður tekið undir þetta með mér?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég get tekið undir með honum í báðum þessum atriðum og mér finnst í raun og veru stórfurðulegt að standa hérna og ræða um þetta þegar ég veit að það er forsendubrestur fyrir samningnum. Ég held að við ættum að fara að einbeita okkur að því að endurreisa íslenska bankakerfið. Ég átti fund með fulltrúum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, með Mark Flanagan og lénsherranum sem býr hér núna, og þeim fannst alveg stórfurðulegt að öll stjórnsýslan á Íslandi væri að fara í sumarfrí. Það þýðir einfaldlega að það mun taka tvo mánuði í viðbót að endurreisa bankakerfið og það þýðir að stýrivextirnir munu áfram haldast svona háir.

Ég þakka hv. þingmanni greinargott svar. Eitt mundi ég þó vilja spyrja hana nánar út í og það varðar atriði sem fram kom í ræðu hv. þingmanns þar sem gagnrýnd voru vinnubrögð Íslendinga í þessu máli. Ég hefði áhuga á því að heyra mat hv. þingmanns á því hvort hún telur rétt að fjármálaráðherra upplýsi um kostnað við alla þessa samningsgerð og atburðarás undangenginna mánaða. Hversu mikill kostnaður hefur farið í þessa vinnu sem skilar þessari niðurstöðu? Hleypur hann á milljónum eða tugum milljóna króna? Mundi hv. þm. Birgitta Jónsdóttir taka undir það með mér að skora á fjármálaráðherra að veita svör við því?

Að sjálfsögðu tek ég undir þetta. Það er mjög mikilvægt að við vitum í hvað verið er að eyða peningunum okkar. Það er jafnframt eitt sem mig langar að vekja athygli á vegna þess að það heyrðust köll úr salnum að ég væri að vega ranglega að samninganefndinni. En ég spurði nefndarmenn að því hvort einhver þeirra hefði verið búsettur í Bretlandi og þekkti til breskrar samningahefðar. Að sjálfsögðu var fátt um svör því að enginn þeirra hefur reynslu af því.

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að ávarpa forseta.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og get tekið undir margt af því sem kom fram í máli hennar. Hún nefnir að stundaður sé hræðsluáróður á hinu háa Alþingi til að koma samningnum í gegn, þegar hæstv. forsætisráðherra hefur verið spurð að því í fjölmiðlum hvort hún hafi eitthvert plan B verði samningurinn ekki samþykktur á Alþingi, telur hv. þingmaður að það sé þá hluti af þessum hræðsluáróðri sem stundaður er á Alþingi Íslendinga? Eins varðandi það sem kemur fram í máli hv. þingmanns, að Bretar hafi hótað að standa í vegi fyrir aðildarumsókn að Evrópusambandinu, vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún telji að Samfylkingin sé hugsanlega tilbúin að kokgleypa allt án þess að mögla nokkuð. Hv. þingmaður kom líka inn á forsendubrest samningsins sem ég tek undir. Það er mjög sérkennilegt, eins og hefur komið fram í máli hv. þingmanna, að við skulum samþykkja samning sem þegar eru brostnar forsendur fyrir. En það kom mjög skýrt fram í máli hæstv. félagsmálaráðherra í gær að það væri mjög mikilvægt að skrifa undir samninginn vegna þess að hann væri brostinn, þá gætum við tekið hann upp aftur. Þannig er öll samningatæknin. Það kom fram í gær, það er mjög sérkennilegt. Hv. þingmaður kom jafnframt inn á aðild Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Mig langar því að velta því upp hvort hv. þingmaður taki undir áhyggjur mínar varðandi það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé hugsanlega ekki hér til að hjálpa okkur upp úr þessum erfiðleikum heldur eingöngu til að komast yfir auðlindir Íslendinga. Það sé í raun og veru ætlunarverk hans. Síðan tek ég undir áhyggjur hv. þingmanns af miklum skuldum þjóðarbúsins. Telur hv. þingmaður að við komumst einhvern tíma út úr þessu ef við samþykkjum þennan samning og velferðarkerfið verður skorið niður við trog?

Frú forseti. Þetta var dálítið mikið af spurningum. Ég vona að mér takist að svara þeim öllum og ég þakka kærlega fyrir þær. Ég hreinlega veit ekki af hverju það er ekki plan B. Ég hefði talið það mjög eðlilegt að það væri plan B ef þessi samningur fellur úr gildi hvort sem það væri að skipa nýja samninganefnd eða fá einhverjar upplýsingar um hvað gerist, hvernig við ætlum að bregðast við því, hvernig við ætlum að halda áfram þessari vegferð. Ég óska bara eftir því frá hæstv. forsætisráðherra. Það er jafnvel mögulegt að þetta sé hluti af þessum hræðsluáróðri. Það er erfitt að geta sér til um það. En ég held að ástæðan fyrir því að það er keyrt svona hart á þennan samning sé einfaldlega að þetta eigi að vera aðgöngumiði inn í þessar aðildarviðræður við Evrópusambandið og mér finnst þessi aðgöngumiði orðinn okkur ansi dýr og get ekki stutt hann. Samkvæmt því sem ég hef kynnt mér varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hv. þm. Þór Saari er í leyfi og hefur verið í Suður-Afríku að ræða við aðila frá OECD sem hafa verið að hjálpa Afríkulöndum upp úr svona krísu sem við erum að sigla inn í og öll þeirra, það er svolítið merkilegt að hver einasti aðili sem hann ræddi við sagði: „Ekki þiggja lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Segið því upp. Ekki skrifa undir þennan samning.“ En það er kannski ekkert mark takandi á einhverjum erlendum aðilum sem hafa reynslu af svona málum. Auðvitað vantreysti ég Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég hef kynnt mér mjög vel hans starfsemi og ég er mjög hissa á því að hæstv. fjármálaráðherra skuli tala þeirra máli. Þetta er nánast eins og að vera í skrýtnum draumi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég hef kannski beint til hennar of mörgum spurningum þannig að ég kem með þær þá að hluta aftur. Mig langar líka að velta því upp við hv. þingmann hvað henni finnist um þá kynningu sem átti sér stað þegar formaður samninganefndar Íslendinga kom hér og hélt fundi með þingflokkum á þessum afdrifaríka föstudegi. Þá var það gert hjá okkur þannig að hann kom inn í stuttan tíma. Ég hef grun um að hann hafi gert það líka hjá stjórnarflokkunum með þeim hætti. Síðan er skrifað undir samninginn um kvöldið eða nóttina. Hvað finnst henni um þau vinnubrögð að kynningin fari fram með þessum hætti fyrir hv. þingmenn sem standa að stjórnarflokkunum? Deilir hún ekki þeim áhyggjum með mér að þeir hafi ekki fengið þær upplýsingar og eins þá góðu kynningu sem þeir þyrftu að fá áður en þetta verði gert, áður en þeir skrifa undir?

Frú forseti. Kynningin sem við fengum var vægast sagt þunn og í raun vissi ég meira um málið en sá sem var að kynna mér það.  Mér finnst það vera heilög skylda allra hvort sem þeir hafa áhuga á þessu máli eða ekki að kynna sér þetta mál í þaula. Ég veit til þess að í gær var a.m.k. enginn stjórnarliði búinn að kynna sér möppuna þegar við vorum búin að kynna okkur hana þannig að ég bara skora á þá að gera það, gefa sér tíma í það.

Í fyrsta lagi hef ég, frú forseti, engum stillt upp við vegg í þessu máli og ætla ekki að gera. Ég hef neitað því að fara út í getgátur um óorðna hluti eins og möguleg óvænt afdrif þessa frumvarps. Í öðru lagi var samninganefnd Íslands mjög vel skipuð og bak við hana stóðu stofnanir og ráðuneyti og hún hafði alla þá aðstoð bæði innlenda og erlenda sem þörf var á og mætti satt best að segja vel nestuð til leiks. Það var ekki þannig að einhverjir þrautreyndir harðsvíraðir samningamenn sætu við borðið hinum megin heldur embættismenn í viðkomandi ráðuneytum landanna og það ekkert mjög hátt settir. 
             Ég verð að segja það við hv. þingmann og aðra að ég er hér. Ég ber ábyrgð á þessu máli. Ég er til svara fyrir það. Látið það vera að veitast að fjarstöddu fólki sem ekki getur hér borið hönd fyrir höfuð sér. 

Kostnaðurinn.

Varðandi tal um greiðsluþrot og að það sé betra að játa sig sigruð strax, hver er þá valkosturinn? Eru menn að mæla með því að við sækjum um aðild að Parísarklúbbnum? Erum við laus þá undan Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Erum við í betri stöðu? Er það eitthvað sem einhver þjóð í heiminum óskar sér? Svarið er nei. Það er mikill munur á því að vera þó enn sjálf að glíma við þessa erfiðleika, geta meðal annars borgað upp lánin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og losnað út úr því prógrammi og hinu að festast varanlega á þeim klafa sem engin sjálfstæð þjóð í heiminum óskar sér að vera á. Menn skulu fara að gæta orða sinna og velta því fyrir sér hvað þeir eru að tala um. Er það virkilega þannig, frú forseti, að hér inni í salnum sé einhver hluti þingmanna búinn að gefast upp í sálu sinni, vilji að við Íslendingar gefumst upp? Var það til þess sem menn létu kjósa sig á þing  
            

Frú forseti. Skil ég það ekki rétt að við getum enn þá skilað láninu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Það er allt til enn þá, er það ekki?  Hæstv. forsætisráðherra ætti kannski að minnast þess hvernig hann sjálfur talaði um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn -  
             Varðandi það að vega að fólki sem ekki er hér - ég auðvitað óska þess að öll ríkisstjórnin sæti hérna og ræddi saman um þetta mikilvæga mál. 
            

... samninganefndinni. Það er enginn í samninganefndinni í ríkisstjórninni.

Ég get alveg og hef sagt fyrir utan þennan sal hvað mér finnst um þessa samninganefnd þannig að ég er ekkert að vega að henni meira hér en annars staðar.

Friðhelg í stólnum.

Já, ég hef, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, ritað um þetta opinberlega áður en ég tjáði mig um það hér í stólnum þannig  
            

Frú forseti. Samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er lagt upp til tveggja ára og ég hef margsagt það hér að í mínum huga er það keppikefli að halda því þannig. Við erum hins vegar þar sem við erum. Hann var kallaður til sögunnar hér í haust og ég hef ekki séð menn útfæra hugmyndir um hvernig við ættum að takast á við okkar erfiðleika öðruvísi en í samstarfi við alþjóðasamfélagið og nágrannaþjóðir. Ef menn hafa einhverjar aðrar útfærðar hugmyndir þá væri gjarnan gott að fá þær upp á borðið. 
             Svo verð ég að segja að mér finnst það undarlegt að sá andi öðrum þræði svífi hér enn yfir vötnunum að með því bara að hafna þessum samningi þá sé Icesave-vandinn úr sögunni. Málið er þarna. 

27. október.

Frú forseti. Sagði hæstv. fjármálaráðherra ekki fyrir kosningar að hann vildi skila láninu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Mikið væri nú gott ef hæstv. fjármálaráðherra gæti upplýst okkur sem fyrst hvað hann ætlaði sjálfur að gera þegar hann ræddi um þetta fyrir kosningar.

Ég ætla að koma Íslandi á lappirnar.

Án Alþjóðagjaldeyrissjóðsins?  
            

Frú forseti. Mér þykir það ansi hart sitjandi á Alþingi Íslendinga þar sem mér er ætlað það hlutverk að gæta hagsmuna almennings að hæstv. fjármálaráðherra skuli beina því til okkar í stjórnarandstöðunni að við höfum gefist upp og við eigum bara að samþykkja þennan samning því eins og málatilbúnaður hæstv. ráðherra var í gær þá sagði hann efnislega: „Ef hv. þingmenn samþykkja ekki þennan samning þá munum við í haust skríða á hnjánum til Hollendinga og Breta og grátbiðja þá um að taka þennan samning og fá þessi skilyrði samþykkt hér, grátbiðja á hnjánum.“ Það er nú virðingin sem hæstv. fjármálaráðherra hefur í þessu máli og það er metnaðurinn. Ég ætla að segja það við hæstv. fjármálaráðherra að ég hef ekki gefist upp fyrir hönd íslensku þjóðarinnar í þessu máli. Ef einhver hefur sýnt ábyrgðarleysi í þessu máli þá er það hæstv. ríkisstjórn sem skrifaði undir Icesave-samkomulagið án þess að hafa fyrir framan sig greiðsluáætlun, greiðslugetu íslensku þjóðarinnar. Það lá ekki fyrir. Ef það er ekki ábyrgðarleysi þá veit ég ekki hvað ábyrgðarleysi er. 
             Ég spyr líka hæstv. forsætisráðherra sem hefur nú ekki séð ástæðu til þess að tjá sig neitt í þessari umræðu sem er forkastanlegt, hvort hún sem ráðherra efnahagsmála viti hverjar heildarskuldir hins opinbera eru í erlendri mynt. Við höfum heyrt það úr fjölmiðlum - af því að við erum vön því þingmenn hér að heyra allt fyrst úr fjölmiðlum - að Seðlabanki Íslands vilji ekki gefa upp hverjar heildar erlendar skuldir hins opinbera eru. Eigum við bara að samþykkja þetta samkomulag hér án þess að vita það? Hverslags ábyrgðarleysi er það hjá hæstv. ríkisstjórn sem veit greinilega ekki hverjar heildarskuldir hins opinbera eru, hjá ríkisstjórn sem gerði ekki einu sinni greiðsluáætlun áður en skrifað var undir Icesave-samkomulagið? Nei, við höfum ekki gefist upp og við höfum talað fyrir því í stjórnarandstöðunni að við eigum að standa saman sem einn maður, þingmenn hér, og reyna að fá betri samning. Ég held að ef við stöndum sameinuð í þessu máli en ekki sundruð eins og hæstv. ráðherra talar fyrir þá verðum við sterkari,  
             Frú forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. forsætisráðherra sem sagði á Alþingi í gær að hún væri að moka framsóknarflórinn hvort það sé virkilega svo að hæstv. ráðherra beri enga ábyrgð á stöðu efnahagsmála í landinu í dag. Ég ætla að minna hæstv. ráðherra á að það var í ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks sem Icesave-reikningarnir voru opnaðir í Hollandi. Ég ætla að minna hæstv. forsætisráðherra á að það var í tíð Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins sem Icesave-reikningarnir áttfölduðust í Bretlandi. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þingmaður sagði en ég vil minna hann á að hæstv. utanríkisráðherra viðurkenndi að hafa verið í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum fyrir nokkru síðan þegar ég gekk á hann þannig að þetta er skjalfest á Alþingi. Samfylkingin var í ríkisstjórn og hæstv. fyrrverandi viðskiptaráðherra heitir Björgvin G. Sigurðsson og er samfylkingarmaður. En mér finnst vanta nokkuð hjá hv. þingmanni í ræðu hans. Hann gat um skuldbindingar ríkissjóðs o.s.frv. og þær skuldir sem búið er að taka við. Hann gat ekki um áhættuna sem fylgir þessum samningi sem við erum að ræða hér og þessu frumvarpi, áhættuna sem felst í því meðaltali sem menn ganga út frá, þ.e. að eignir séu 75% af skuldum. Það er meðaltal. Frávikin vantar. Það vantar staðalfrávikið sem menn þurfa að vita. Það vantar hversu miklar líkur eru á því að einungis 30% greiðist með eignum Landsbankans og það eru ákveðnar líkur á því líka nákvæmlega eins og það eru líka líkur á því að 100% greiðist. Þetta vantar algerlega inn í dæmið. Það vantar alla áhættugreiningu í þetta þannig að ríkisábyrgðin er með ákveðnum líkum ótrúlega mikil. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi velt þessu fyrir sér og hvort það væri ekki eðlilegt eins og ég stakk upp á í umræðum í gær í tvígang að sett yrði á þetta þak, að Alþingi sem veitir ríkisábyrgð mundi setja þak sem hlutfall af þjóðarframleiðslu sem geri það að verkum að það yrðu hagsmunir okkar viðsemjenda, Hollendinga og Breta, að þjóðarframleiðslan verði sem mest.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að stór hluti af þessu máli er sú áhætta sem verið er að láta íslenska þjóð undirgangast, 300 þúsund manna samfélag sem væri örlítið hverfi í Lundúnaborg. Ég er mjög ósáttur við að við skulum ekki geta dregið úr þeirri gríðarlegu áhættu sem verið er að skella yfir þjóðina verði þetta að óbreyttu samþykkt. Það er þess vegna sem við höfum talað í þessari umræðu fyrir því að við skyldum í sameiningu, stjórn og stjórnarandstaða, setjast yfir þetta mál og leita nýrra samninga því það er ekki spurning að ef við komum sameinuð til slíkra viðræðna þá erum við sterkari. Því miður er mörgum spurningum ósvarað í þessari umræðu sem við höfum þráfaldlega spurt um meðal annars í gærkvöldi þar sem ekki einn einasti þingmaður Samfylkingarinnar tók þátt í umræðunni þrátt fyrir að við kæmum hér upp ítrekað og óskuðum eftir því að frú forseti gerði þingflokki Samfylkingarinnar grein fyrir því að við óskuðum eftir því að þau væru við þessa umræðu vegna þess að Samfylkingin er ekki eins hvítþvegin í þessu máli og hún vill vera láta. Ég vil enda á því að segja að mér finnst það nöturlegt ef hæstv. forsætisráðherra ætlar ekki að taka þátt í þessari umræðu og skýra sín sjónarmið. Mér finnst vanta í rauninni allan kraft í forustumenn þessarar ríkisstjórnar. Ég hef sagt það hér áður og ég hef fundið fyrir því í þessari umræðu að íslensk þjóð hefur engan raunverulegan leiðtoga í dag. Höfum við einhvern tíma þurft á öflugri ríkisstjórn að halda sem hefur skýra framtíðarsýn þá er það á tímum sem þessum. Höfum við einhvern tíma þurft á að halda stoltum forustumönnum þjóðarinnar sem þora að takast á við þá aðila sem við þurfum að semja við þá er það núna. Þess vegna legg ég til 

Frú forseti. Ég er í sjálfu sér ánægður með þessi svör frá hv. þingmanni. Það er líka rétt að það skortir á að stjórnarþingmenn séu viðstaddir umræðuna. En það skortir sérstaklega á að þeir taki þátt í henni. Ég hefði nefnilega viljað spyrja suma þeirra að því hvort þeir hafi lesið samninginn áður en þeir samþykktu að veita ríkisstjórninni heimild til að undirrita hann. Ég hef grun um að svo hafi ekki verið. Ég hef meira að segja grun um að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki verið búin að lesa samninginn þegar hún veitti hæstv. fjármálaráðherra heimild til að skrifa undir hann. Hann er á ensku og ég veit ekki til að hann hafi verið þýddur á þeim tíma. Það var skrifað undir hann um morguninn. Þetta var mjög stuttur tími. Mig langar til að vita hvort hv. þingmaður hafi velt þessu fyrir sér. Svo er það hitt sem ég hef reyndar líka bent á að auðvitað eiga allir þingmenn á Alþingi Íslendinga að vinna að þessu máli. Þetta er það stórt. 

Frú forseti. Við höfum heyrt að hæstv. ráðherrar gefa það í skyn, og þá sérstaklega gagnvart eigin liðsmönnum, að samþykki þeir ekki þennan samning sé veruleg hætta á því að þessi ríkisstjórn sé fyrir bí. Nú kom hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, fram í fjölmiðlum nú fyrir nokkrum dögum og lýsti því fyrir hönd okkar framsóknarmanna að verði þessi samningur felldur á þingi munum við vinna með ríkisstjórninni að því að leita nýrra samninga. Því er alveg tómt mál um að tala fyrir hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni að halda því fram að ríkisstjórnin sé í einhverri sérstakri hættu í þessu máli. Það væri mikið fagnaðarefni ef við gætum náð samstöðu um það á vettvangi Alþingis að breyta þessu máli og lagfæra það og ganga sameinuð til nýrra viðræðna því það eru miklir hagsmunir sem þessar þjóðir, Hollendingar og Bretar og í raun öll Evrópa, hafa af því að við lendum þessu máli í einhverju samkomulagi, gríðarlegir hagsmunir eins og við höfum bent hér á. Samningsstaða okkar er að því leytinu til nokkuð sterk og svo ég ljúki ræðu minni á því þá furða ég mig á því að við skulum vera að ræða þetta mál sem búið er að skrifa undir og Alþingi á eftir að staðfesta án þess að hæstv. ríkisstjórn hafi áður en skrifað var undir verið búin að láta fara fram eitthvert mat á því hver greiðslugeta þjóðarinnar verður til framtíðar litið og án þess að margir ráðherrar í ríkisstjórninni hafi kynnt sér þetta í hörgul. Hér hefði þurft að standa allt öðruvísi að málum. Hér hefði ríkisstjórnin líka átt að leita til stjórnarandstöðunnar áður en gengið var frá þessu máli. En þetta sýnir í raun þau gamaldags vinnubrögð sem hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon viðhafa enn enda eru þau vön þeim vinnubrögðum á þeim áratugum sem þau hafa gegnt störfum á vettvangi Alþingis.

Frú forseti. Málatilbúnaður allur í þessu gífurlega stóra máli, líklega stærsta efnahagsmáli sem komið hefur fyrir Alþingi Íslendinga er búinn að vera með ólíkindum. Alveg frá upphafi hefur stjórnin hrakist úr horni í horn og stöðugt verið staðin að því að greina annaðhvort hreinlega rangt frá eða með ófullnægjandi hætti. Seint í gærkvöldi kom í ljós að Alþingi hefur ekki fengið í hendur öll gögn er varða þetta mál. Það kom sem sagt á daginn að embættismenn höfðu fengið það verkefni að handvelja hvaða gögn þingmenn fengju að skoða varðandi þetta mál. Ég vil taka undir áskorun hv. þm. Birgis Ármannssonar frá því í gærkvöldi um að alþingismenn geti að minnsta kosti fengið kost á því að skoða hvaða gögn sé um að ræða og geti þá ákveðið sjálfir hvort þeir kynni sér þau nánar. Einnig hafa komið fram nýjar upplýsingar um þá fjárhagsstöðu ríkisins og þjóðarinnar sem lögð var til grundvallar í þessum samningum og raunar hefur komið í ljós nú þegar að forsendur samningsins eru brostnar áður en Alþingi er búið að staðfesta hann svo að þetta mál allt saman verður fáránlegra með hverjum deginum og ég vona að þingmenn láti sér ekki til hugar koma að staðfesta samning sem er þess eðlis að forsendur fyrir honum eru þegar brostnar miðað við það sem kemur fram í samningnum sjálfum. Þetta er svo fáránlegt að það er erfitt að koma orðum yfir þetta. Reyndar hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn reynt að réttlæta þessar breyttu forsendur með þeim hætti að greiðsluþol Íslands hafi aukist frá því sem áður var sagt. Gjaldeyrissjóðurinn hafi áður sagt að landið mundi ekki þola skuldsetningu upp á 240% af landsframleiðslu. Nú virðist hann ætla að breyta um stefnu í þessu efni og segir að ja, þetta hafi nú færst til. Og hverjar eru ástæðurnar sem gefnar eru upp? Þær eru að hér hafi allt versnað svo mikið að við getum frekar staðið við skuldbindingar okkar. Hvernig má þetta vera? Jú, bent er á að vegna þess að skuldir eru miklu meiri heldur en gert var ráð fyrir þá þurfi meiri niðurskurð, þá þurfi gjaldeyrishöftin að vera við lýði lengur, þá verði minni neysla í samfélaginu, við höfum síður efni á því að flytja inn vörur og þar af leiði að við getum frekar staðið við meiri skuldir en ella. Þessi röksemdafærsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins skýrir kannski þau vandræði sem sjóðurinn hefur komið svo mörgum ríkjum í með ofskuldsetningu, skuldsetningu sem ríki sem hafa þegið aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa jafnvel setið uppi með áratugum saman og sitja mörg hver uppi með enn þá og eru lent í fátæktargildru vegna þess að hinar óhóflegu erlendu skuldir halda gjaldmiðli landanna í lágmarki. Og það er ekki hægt að deila um að Icesave-samkomulagið muni halda gengi krónunnar lágu í að minnsta kosti 15 ár, líklega miklu lengur. Þetta leiðir til þess að efnahagur þessara ríkja helst veikur, fólk flyst úr landi, fólk sem getur starfað annars staðar. Læknar, verkfræðingar, slíkt fólk fer og smátt og smátt heldur hnignunin áfram. Þetta er sú braut sem þessi ríkisstjórn er að setja þjóðina inn á með þessum Icesave-samningi og rökin eru þau ein að eitthvert minnisblað hafi verið undirritað um að menn hygðust reyna að ná samkomulagi og þar með hafi allt saman verið tapað. Raunar er þeim rökum bætt við líka að aðaltjónið komi ekki til fyrr en eftir nokkur ár og þar af leiðandi getum við leyft okkur að horfa fram hjá því. Nei, við getum ekki leyft okkur að horfa fram hjá því að verið sé að leggja slíkan skuldaklafa á þjóðina að hún geti ekki með nokkru móti staðið undir honum. Hæstv. viðskiptaráðherra sem hefur reynt að færa rök fyrir því að þetta sé ekki svo mikið vandamál hefur ekki enn þá sýnt fram á hvernig sá gjaldeyrisafgangur, ekki bara gjaldeyristekjur, eigi að vera til svo hægt sé að standa undir þessum samningum. Þvert á móti hefur verið sýnt fram á það, meðal annars í nýlegri úttekt Sigurðar Hannessonar doktors í stærðfræði, að ekki verður hægt að skapa nægan gjaldeyri til að standa undir þessum samningi. Jafnvel þótt við fyndum olíu væri ekki hægt að skapa nógan gjaldeyri. Hvernig stendur á því? Það er vegna þess að til að fjárfesta í útflutningsgreinum eins og olíuvinnslu þarf gríðarlegan erlendan kostnað. Norðmenn held ég að hafi þurft að bíða í 20 ár áður en þeir fóru að koma út í plús af olíuvinnslu sinni svo að þessi samningur er algjört glapræði sem þingið má ekki einu sinni leyfa sér að hugleiða að staðfesta. Ég held að menn ættu að líta aðeins til fyrri kynslóða Íslendinga og þeirrar baráttu sem þær háðu fyrir að verja sjálfstæði þjóðarinnar oft við gífurlega erfiðar aðstæður og reyna að telja í sjálfa sig smákjark út frá því í stað þess að gefast upp. 
             Hæstv. forsætisráðherra ætlar að taka til máls svo ég mun víkja og leyfa hæstv. forsætisráðherra loksins að tjá sig. 
            

Virðulegi forseti. Ég sat lungann úr deginum í gær og hlýddi á þessar umræður. Ég verð alltaf meira og meira undrandi eftir því sem fleiri framsóknarmenn koma í ræðustól. Hér eru notuð mjög sérstök orð yfir glapræði, að við séum að steypa þjóðinni í algera glötun með því að gangast undir þessar skuldbindingar. Mér finnst að menn hafi hreinlega ekki kynnt sér þetta mál, farið ofan í þær töflur og annað sem fylgir með þessu máli. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu varðandi þessar greiðslur, hvernig þær eru núna, að þær eru vissulega háar fram til ársins 2016 meðan við erum þó í skjóli af því að greiða Icesave-skuldirnar. Talað er um að þetta séu 11–16% af vergri landsframleiðslu, skuldabyrðin, afborganir og vextir af skuld ríkissjóðs sem er gífurlega mikil á árunum 2011–2016. En eftir að við förum að standa undir þessum skuldbindingum vegna Icesave fer hlutfallið upp í 12% en fer síðan lækkandi niður í 8% árið 2021. Viðskiptaráðherra hefur sannarlega sýnt fram á það, ef notað er annað viðmið í þessu eins og hvað við þyrftum að greiða mikið af útflutningstekjum okkar á næstu árum til að standa undir þessu, að þetta er vel viðráðanlegt. Ég skil ekki hvað vakir fyrir hv. þingmönnum Framsóknarflokksins þegar þeir mála skrattann á vegginn 

Frú forseti. Það er fagnaðarefni að hæstv. forsætisráðherra skuli loksins hafa treyst sér til að taka þátt í þessari umræðu þó að ráðherrann hafi því miður ekki haft annað fram að færa en endurvinnslu á rökum hæstv. viðskiptaráðherra sem mönnum hefur þótt tiltölulega lítið til koma, enda hefur ráðherrann ekki sýnt fram á það hvernig gjaldeyrisafgangurinn á að verða til. Og hæstv. forsætisráðherra ber enn á ný skuldirnar saman við þjóðarframleiðslu. Ég og fleiri höfum reynt að útskýra það að landsframleiðsla hefur lítið með það að gera hvort við getum átt afgangsgjaldeyri. Það er ekki upp á neitt að hlaupa. Megnið af gjaldeyristekjum okkar fer sem stendur annaðhvort í nauðsynlegar innflutningsvörur, vörur sem jafnvel þarf til að standa undir útflutningi eða í það að borga af erlendum skuldum sem hrannast hafa upp. Það hefur því ekki verið sýnt fram á þennan afgang. Mér sýnist ríkisstjórnin stöðugt falla dýpra í sömu gryfju og bankarnir gerðu í örvæntingu sinni á lokasprettinum þegar þeir litu fram hjá stóru myndinni og hugsuðu sem svo að það mætti skuldsetja sig hér og þar vegna þess að í framtíðinni yrði allt svo miklu betra, verðmæti eigna mundi aukast svo mikið, það færi allt á blússandi siglingu aftur og þegar fram liðu stundir mundu menn geta staðið undir öllum þessum lánum sem verið væri að taka hér og þar. Ef samningurinn verður samþykktur mun þessi ríkisstjórn aldrei aftur geta leyft sér að gagnrýna framferði bankamannanna á Íslandi vegna þess að hún er búin að gera nákvæmlega það sama nema bara á miklu stærri skala þar sem þjóðin öll er undir.

Virðulegi forseti. Mér finnst eins og hv. þingmaður tali hér eins og það verði engin framþróun á næstu árum, það verði enginn hagvöxtur, engar auknar gjaldeyristekjur  Varðandi þá samninga sem gerðir hafa verið - menn horfa á þau kjör sem þó hafa náðst fram - spyr ég: Telja menn yfirleitt að hægt sé að ná fram hagstæðari kjörum en við höfum náð fram? Hvaða áhættu taka menn með því að samþykkja þessa samninga og fara í endurskoðun á því? Vextirnir hafa verið að hækka meira að segja eftir að við náðum þessum samningi. Við erum að tala um skuldaálag upp á 125 punkta og hvað eru þeir hér á landi núna? Ætli þeir séu ekki 670 punktar eða eitthvað slíkt? 

Frú forseti. Ef við höfum lært eitthvað af bankahruninu hlýtur aðalatriðið að vera það að líta á hlutina eins og þeir eru og reyna ekki að blekkja almenning. Einungis þannig er hægt að taka á vandanum. Ríkisstjórnin er aftur fallin í sömu gryfju og bankarnir gerðu í örvæntingu sinni þegar þeir reyndu að kveða niður alla neikvæða umræðu og fela vandann. Hver man ekki eftir á síðustu vikunum fyrir hrunið þegar haldnar voru ráðstefnur eins og „Ísland - öfundsverðar framtíðarhorfur“? Þannig virðist hæstv. forsætisráðherra ætla að leysa málið núna, með því að lýsa því yfir að ástandið verði svo miklu betra, en hún getur ekki nefnt eina einustu ástæðu fyrir að það eigi að gerast. Forsætisráðherrann gerir líka þá sígildu skyssu sem nefnd var sem ein helsta ástæða alheimsfjármálakrísunnar og hafa verið skrifaðar heilu bækurnar um það. Það er sú skyssa að meta framtíðina út frá tölfræði fortíðar. Hæstv. forsætisráðherra og raunar hæstv. viðskiptaráðherra líka gera ráð fyrir því að hér verði áframhaldandi vöxtur útflutningstekna á næstu árum vegna þess að á síðustu árum hafi útflutningstekjur aukist svo mikið. En hvað gerðist á síðustu árum? Það var byggt eitt risaálver, það var byggð risastór virkjun til að halda því álveri gangandi og risavaxið og allt of stórt íslenskt bankakerfi fór í útrás. Hvernig ætlar hæstv. forsætisráðherra að skapa útflutningstekjur í framtíðinni, útflutningstekjur sem verða viðvarandi, verða sjálfbærar í ljósi þess að oft í gegnum tíðina hefur ríkt stöðnun í útflutningstekjum? Það er ekkert sem segir að þær fari stöðugt vaxandi. Það var undantekningartilvik með byggingu risaálvers. Ætlar hæstv. forsætisráðherra að beita sér fyrir byggingu nýs risaálvers? Gleymir þá kannski hæstv. forsætisráðherra því að til þess að byggja risaálver þarf að taka gríðarlega há lán og svo þarf að borga af þeim lánum? Þetta er ekki svo einfalt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Ég ætla að kanna hvort hann sé ef til vill sammála mér um að við fáum öll þessi gögn sem við eigum enn eftir að fá og hvort jafnvel sé ástæða til að gera eitthvað af þessum gögnum opinber. Það var ákaflega fátt í þessum gögnum nema ef til vill nöfn sem mér þykja persónulega vera eitthvað sem ætti að vera leyndó. Þá langaði mig jafnframt að spyrja hv. þingmann hvort honum þyki ekki ástæða til að hæstv. ríkisstjórn veiti okkur aðgang að eignasafninu góða.

Frú forseti. Ég þakka góða fyrirspurn. Ég tek vissulega undir það með hv. þingmanni að þessi gögn á að birta. Það er í rauninni hjákátlegt að ríkisstjórn sem komst til valda ekki síst vegna gríðarlegrar áherslu sinnar á að allt ætti að vera uppi á borðum í samfélaginu, ekki mætti fela neitt - það var stefið í kosningabaráttu beggja stjórnarflokkanna - hefur gengið lengra en líklega flestir aðrir í því að reyna að leyna upplýsingum. Það þarf að kría út hvert einasta skjal. Það átti að fela sjálfan samninginn fyrir Alþingi sem átti að taka afstöðu til hans þangað til hann birtist í fréttum. Þá sögðu stjórnarliðar sem svo að það væri þá ekki um annað að gera en birta þetta fyrst byrjað væri að sýna samninginn í fréttunum. Núna fáum við heilu möppurnar af einhverjum gögnum sem hafa verið handvalin af embættismönnum í ráðuneytunum sem ákveða hvað þingmenn eiga að fá að sjá og hvað ekki.

Viltu fá heilt bretti eða hvað?

Ég vil, hæstv. …

Þetta er óboðlegur málflutningur. Hann er meira að segja þér til skammar og er þá mikið sagt.


            

Þú átt að ávíta hann.

Nú þykir mér hæstv. fjármálaráðherra vera farinn að missa það sem kallað er „kúlið“. Hann hefur náð að halda sæmilega vel á málflutningi sínum hér þrátt fyrir gríðarlega erfiða stöðu. En nú sýnist mér flest benda til þess að hann sé að játa sig sigraðan, orðinn fullkomlega rökþrota, kominn í mótsögn við sjálfan sig, orðinn allt annar maður en hann var hér áður fyrr, fyrir kosningar. Búinn að hrekja til baka öll sín rök fyrir þessum samningi og fer nú í skæting því að annað virðist hann ekki eiga eftir í þessari umræðu. Svona er nú komið fyrir þessari ríkisstjórn og svona er nú komið fyrir þessum samningi. Ég legg til að Alþingi hafni Icesave-samkomulaginu.

Virðulegi forseti. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með umræðu um þetta stóra mál. Hann er mikið skammaður hæstv. fjármálaráðherra og ætla ég að vísu ekki að byrja á því - synd að hann skyldi hlaupa úr salnum um leið og ég fór í ræðustól - heldur frekar þó hrósa hæstv. fjármálaráðherra fyrir að taka umræðuna. Ég held að það hljóti að vera einhvers konar einsdæmi, ekki bara á Íslandi heldur í þeim löndum sem við berum okkur saman við, að í jafnstóru máli og hér er á ferðinni hafi hæstv. forsætisráðherra ekki sett sig á mælendaskrá. Hér verið að tala um mál sem er svo stórt að það verður ávallt fjallað um þetta mál í íslenskri sögu í framtíðinni. Það verður alltaf minnst á þetta mál, sama hvernig það fer. Forsætisráðherra þjóðarinnar hefur ekki séð ástæðu til þess að halda hér ræðu. Forsætisráðherra þjóðarinnar var nú á öðrum degi umræðunnar að fara í andsvar sem er auðvitað virðingarvert. En þetta er, virðulegi forseti, örugglega einsdæmi. Það virðist vera þannig að Samfylkingin sé búin að ákveða að þetta sé nú ekki vinsælt mál og þar af leiðandi er Samfylkingin ekki á svæðinu. Það er tvennt sem einkennir þann flokk, Samfylkinguna. Sá flokkur á tvo guði. Það er ESB og það er Capacent Gallup. Allar gerðir þess flokks, allar flokkssamþykktir miðast annaðhvort við að koma Íslandi til fyrirheitna ríkjabandalagsins og þar er öllu fórnað eða að gera eitthvað sem verður hugsanlega til þess að komast þokkalega frá viðhorfskönnunum eða næstu skoðanakönnun. Virðulegi forseti. Ég tala af reynslu. Ég þekki störf þessa flokks mjög vel. Það er samt sem áður þannig að hér hafa, virðulegi forseti, ráðherrar í ríkisstjórninni vegið mjög hart að Samfylkingunni án þess að nefna þann flokk á nafn. Ég held að sá ráðherra sem hafi gengið lengst hafi verið hæstv. viðskiptaráðherra sem ég er ánægður með að sé í salnum vegna þess að ég mun gagnrýna hann mjög harðlega og hann hefur þá tækifæri til að svara fyrir sig. Það verður að segjast eins og er að þegar ég hlustaði á hæstv. viðskiptaráðherra í gær þá hugsaði ég: Í hvaða liði er þessi maður? Í hvaða liði er þessi maður? Er þetta maður sem á að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar í þessu langerfiðasta deilumáli sem við höfum lent í í íslenskri samtímasögu. Þessi maður kom hér upp, hæstv. viðskiptaráðherra, og sagði: „Við berum alla ábyrgð. Þetta var allt Íslendingum að kenna, allt.“ Er það skrýtið, virðulegur forseti, að við sitjum uppi samning sem þennan þegar þessir aðilar gæta okkar hagsmuna? Einhver hefði getað komist að þeirri niðurstöðu að sú tilskipun sem við þurftum að taka upp frá ESB væri svo meingölluð að þar væri hugsanlega einhver ábyrgð. Nei, ekki hæstv. viðskiptaráðherra. Það er væntanlega okkur að kenna líka. Ég veit ekki hvaða Íslendingur skrifaði hana. Ég veit ekki hvaða Íslendingur samþykkti það á vettvangi Evrópusambandsins. Kannski hæstv. viðskiptaráðherra upplýsi okkur um það  Við erum í þessari stöðu, virðulegi forseti, og það er alveg sama hvernig við lítum á þetta mál. Sleppum bara Íslandi, sleppum Icesave. En það er algerlega ljóst að þessi tilskipun er meingölluð. Hún var samþykkt fyrir nokkuð mörgum árum síðan, ekkert ýkjamörgum, kannski tveimur áratugum eitthvað slíkt. En mikið hefur breyst á þeim tíma. Sömuleiðis hefði mönnum kannski átt að vera ljóst að ef þeir eru að hugsa um tilskipun fyrir sameiginlegan markað og innstæðutryggingar fyrir þá aðila sem þar eru, alveg sama í hvaða landi þeir eru, þá hefði verið mun skynsamlegra að hafa þá einn sjóð yfir allt svæðið. Þess í stað er hvert land með sjóð og það er algerlega ljóst miðað við þær fjárhæðir sem eru greiddar inn í þennan sjóð að það er ekki gert ráð fyrir bankahruni og hefur það komið fram á vettvangi Evrópusambandsins. Það er ekki gert ráð fyrir því. Það sem gerist, virðulegi forseti, er að þegar þessi staða kom upp sem ég ætla ekki að rifja hér upp þá verða þær þjóðir sem við alla jafnan lítum á sem okkar vinaþjóðir, þ.e. þá segja þær sem svo að hér sé gríðarleg hætta á ferð ef einhver veikleiki kemur inn í þetta kerfi vegna þess að það muni þýða að innstæðueigendur í öllum bönkum á Evrópska efnahagssvæðinu, jafnvel víðar, muni taka inneignir sínar út og þar af leiðandi muni bankakerfið hrynja. Það var málflutningur þessara aðila. Þeir vita það og það vita allir að ekki var gert ráð fyrir þessum aðstæðum, að þetta kerfi mundi halda uppi heilu bankahruni. Virðulegi forseti. Það sem hefur verið lítið í umræðunni hér er að við erum að skuldbinda okkur til að gera fleiri hluti. Þessi samningur gerir ráð fyrir því að til að hafa upp í þessar innstæðutryggingar, þ.e. 20 þúsund evrurnar á hvern reikning, að við erum í rauninni ekki bara að taka á því heldur er gert ráð fyrir því að þær eignir sem menn eru að véla um hér, þ.e. að 52% af þeim fari í að borga upp sérstakar ákvarðanir breskra og hollenskra stjórnvalda. Mér hefur fundist fara lítið fyrir þeirri umræðu hér inni og ekki mikið um það í greinargerð með frumvarpinu. En ég tel væntanlega að menn muni fara betur yfir það á vettvangi nefndarinnar. Hæstv. viðskiptaráðherra talaði um að þetta hefði allt saman verið íslenskt og nefndi meðal annars að íslenskt eftirlit hefði brugðist og ég er ekkert frá því að það hafi gerst. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson benti á að Icesave skuldbindingarnar eða eignirnar í þeim sjóðum hefðu verið í tíð Samfylkingarinnar í bankamálaráðuneytinu. Ég held að menn komist þá ekkert hjá því að líta svo á að hæstv. viðskiptaráðherra hafi verið að gagnrýna fyrirrennara sinn mjög hressilega í þessari ræðu og gengið alveg gríðarlega langt í því. Við sitjum uppi með það núna, virðulegi forseti, að búið er að skrifa undir þennan samning. Ég lít svo á að okkar verkefni sé að vinna úr þeirri stöðu eins vel og hægt er. Það er mjög snúið. Það verður að segjast að sú gagnrýni sem hér hefur komið fram á vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eru mjög réttmæt. Ég ætla ekki að fara yfir orð og ummæli hæstv. fjármálaráðherra hvort sem þau féllu áður en hæstv. fjármálaráðherra varð hæstv. fjármálaráðherra eða fara yfir það sem hæstv. ráðherra sagði fyrir kosningar. Hér kom félagi hans í ríkisstjórnarflokkunum og benti sérstaklega á hæstv. fjármálaráðherra og hrósaði honum í hástert fyrir öll sinnaskiptin, hrósaði honum í hástert fyrir að taka allar U-beygjurnar. Það var nokkuð athyglisvert þannig að ég bara vísa í orð hv. þingmanna Samfylkingarinnar um að ekki þurfi að fara yfir U-beygjur hæstv. fjármálaráðherra, þær eru öllum ljósar í nokkurn veginn öllum málum. En ef við förum aðeins yfir aðdragandann að þessu máli og þessu stóra máli þá liggur það alveg fyrir að hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin núverandi tók málið algjörlega í sínar hendur á sínum forsendum. Það liggur alveg fyrir að með því að gera Svavar Gestsson að formanni samninganefndar þá var það endanlega staðfest ef mönnum var það ekki ljóst. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að á leiðinni væri glæsileg niðurstaða, bakkaði að vísu með það réttilega en sagði svo úr þessum stól sem aldrei hefur fengist skýring á þegar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spurði hann um stöðu þessa máls að það væri ekki byrjað. Tveim dögum síðar heyrum við í fréttunum í hæstv. forsætisráðherra að vísu sem kom ansi lukkuleg með þessa góðu niðurstöðu. Okkur þingmönnum var ekki kynnt neitt. Við fengum svo mjög sérkennilega kynningu á þingflokksfundum. Nokkrum klukkutímum síðar er búið að skrifa undir samning. Hér hafa menn verið að þræta fyrir það að það átti að halda samningnum leyndum. Ég sat í þingnefnd. Ég spurði sendinefnd undir forustu aðstoðarmanns hæstv. fjármálaráðherra sem útskýrði fyrir okkur að ekki stæði til að láta þingmenn fá þessi gögn. Hann kom með þá hugmynd að það væri kannski kjörið að láta Ríkisendurskoðun túlka þetta ofan í þingmenn, kannski kjörið að gera það. Það þýðir því ekkert fyrir þessa fulltrúa núna að koma og segja að það hafi aldrei staðið til. Ef svo er þá voru trúnaðarmenn ríkisstjórnarinnar, væntanlega þá bara af einhverjum stráksskap á sérkennilegri stundu, að skrökva að þingmönnum í þingnefnd.

Forseti biður hv. þingmann að gæta hófs í orðræðu um fjarstadda menn sem ekki eiga sæti í þessum sal.

Virðulegi forseti. Það eru komnir ýmsir nýir fletir á fundarstjórn forseta. Ég bara vona að virðulegi forseti gæti jafnræðis og samræmis þegar virðulegur forseti situr þarna uppi. En við fáum að sjá það núna í þessari taugaveiklun ríkisstjórnarinnar að virðulegir forsetar eru að fara að beita að því er virðist einungis athugasemdum gagnvart stjórnarandstöðunni. En við skulum vona að það muni nú róast og lagast þegar fram líða stundir. Hvað sem því líður, virðulegi forseti, þá held ég að í þeirri erfiðu og snúnu stöðu sem við erum í þá séu sterkustu vopn okkar Íslendinga - og ég tek það fram að það er lykilatriði fyrir okkur að vinna saman í þessu og líta svo á, eins og það er, að þetta eru hagsmunir okkar Íslendinga. Þessum orðum beini ég sérstaklega til hæstv. viðskiptaráðherra - það sterkasta sem við höfum í þessu eru hin sameiginlegu viðmið sem samningsaðilar sættust á áður en sest var niður. Tvær greinar, tvö atriði eru sérstaklega sterk í því, þ.e. annars vegar að vísa til þess að það er verið að gæta efnahagslegra hagsmuna okkar Íslendinga við þessar krefjandi og einstöku aðstæður. Það er annars vegar það og síðan er hitt að það er verið að vísa til þess að stofnanir Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins geti verið milligönguaðili í þessu erfiða deilumáli. Þarna, í þessu, lít ég svo á að við Íslendingar höfum náð árangri í þessari þröngu stöðu varðandi sameiginlegu viðmiðin. Þetta er það sem við eigum að leggja til grundvallar þegar við skoðum þennan samning. Er það svo, virðulegi forseti, að hér séum við að gera samning sem gerir okkur kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi okkar. Hér hafa komið mjög sterk málefnaleg rök fyrir því að svo sé ekki. En mótaðilar okkar hafa samþykkt að það verði gert. Á rökum munum við vinna þetta mál og þarna erum við með okkar sterkustu rök.

Frú forseti. Þetta var skrýtin ræða og ég verð að segja afar ómakleg. Ég veit ekki til þess að nokkur maður, hvorki í ríkisstjórn né á þingi né í ráðuneytum eða samninganefndum hafi ekki borið hagsmuni Íslands fyrir brjósti í þessu máli öllu saman. Það er afar ómaklegt að vera með einhverjar dylgjur um annað. En við skulum hafa í huga að það er ekki bara mikilvægt að styðja málstað Íslands og Íslendinga. Það er líka mikilvægt að berjast fyrir því að málstaður Íslendinga sé góður og að við komum heiðarlega fram við viðsemjendur okkar í þessu máli sem öðrum. Að halda því fram að hér hafi allt verið í himnalagi, að Landsbankinn hafi verið í góðum rekstri, útrásin verið að mala gull  
            

Virðulegi forseti. Ég var ekki að gagnrýna einhverja menn úti í bæ. Ég var að gagnrýna hæstv. viðskiptaráðherra. Það er ekki merkilegt að mæta hér og bera aðra fyrir sig. Það hefur enginn í þessum sal sagt að hér hafi allt verið í himnalagi, ekki nokkur maður. Það sem menn hafa hins vegar sagt sem hafa viljað hugsa um það hvernig við getum náð sem bestri stöðu úr þessu er það að nota þau vopn sem við höfum í þessu erfiða máli. Heldur hæstv. viðskiptaráðherra að enginn sé að fylgjast með þessari umræðu hér? Heldur hæstv. viðskiptaráðherra að orð ráðherra í ríkisstjórninni skipti ekki máli? Hæstv. viðskiptaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra viku nær engu að þessu máli sem er þó þrátt fyrir allt ef ekki grunnurinn þá mjög stór þáttur í þessu deilumáli.

Það er rækilega tíundað í greinargerðinni.

Rækilega tíundað í greinargerðinni. Hér kom hæstv. ráðherra fjármála og kynnti þetta mál og vék nær engu orði að þessu.

Víst.

Hæstv. fjármálaráðherra mun væntanlega vera sjálfum sér samkvæmur og ekki bara kalla úti í sal heldur fara í andsvar. Ég hef ekki trú á öðru. Virðulegur forseti. Hæstv. viðskiptaráðherra tók hér undir allt það sem mótaðilar okkar eru að segja, allt, og var ekki að gæta hagsmuna Íslendinga og benda á hið augljósa, þ.e. að þessi tilskipun er stórgölluð. Reyndar er það svo, virðulegi forseti, að við höfum verið órétti beitt í þessu máli og ég hélt, virðulegi forseti, að þingmenn væru sammála um það. Er einhver á því að það hafi verið réttmætt að beita hryðjuverkalöggjöfinni? 

Frú forseti. Það leikur enginn vafi á því að það er margt gallað í umgjörð fjármála í heiminum og sérstaklega í Evrópu og hinu evrópska fjármálakerfi. Einn galli birtist á þann veg að þegar Landsbankinn sigldi til Hollands á vormánuðum 2008 nánast gjaldþrota með handónýtt eignasafn í miklum vandræðum með sitt lausafé þá gátu Hollendingar ekki þrátt fyrir hávær mótmæli með nokkru komið í veg fyrir það. Það er einn galli á hinu samevrópska regluverki. Það má vissulega deila um það hvort þessi tilskipun sem oft er vísað til sé gölluð. En við skulum hafa í huga hvað gerðist. Það fór banki á hausinn og tryggingar voru greiddar eins og til var ætlast. Við getum haldið upp öllum vörnum og höfum haldið uppi öllum vörnum vegna þess. En það stendur samt sem áður eftir að tilskipunin átti að tryggja að menn fengju greitt ef banki færi á hausinn og það gerðist þannig að halda því fram að þessi tilskipun hafi verið svo meingölluð að hún hafi gert eitthvað annað heldur en að var stefnt, ja, menn þurfa að færa betri rök fyrir því heldur en fram hafa komið. Það breytir því ekki að samningamenn Íslands hafa haldið fram öllum rökum meðal annars þeim að þessi tilskipun sé gölluð. Síðan skulum við hafa í huga fyrst talað er um ábyrgð og að það sem hér er sagt berist út fyrir landsteinana. Þeir þingmenn sem hér tala eins og Ísland eigi að fara einhverja Argentínuleið eru kerfisbundið og markvisst að grafa undan lánstrausti Íslands, því að á hverju byggir lánstraust? Það byggir ekki bara á getu til að greiða heldur líka vilja til að greiða þannig að þeir sem lýsa því yfir að Íslendingar eigi ekki að greiða eru kerfisbundið að grafa undan hagsmunum Íslands.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki um hvaða hv. þingmenn hæstv. ráðherra er að ræða. En ástandið er miklu alvarlegra heldur en ég ætlaði. Hæstv. viðskiptaráðherra segir að það sé mjög gallað, fjármálakerfi heimsins, sem öllum er ljóst, en þessi tilskipun, það má nú deila um það hvort hún sé eitthvað gölluð, hún náði alveg fram markmiðum sínum, það má svona deila um það. Með öðrum orðum, við erum að horfa upp á það að fjármálakerfi heimsins sem allir vita var meingallað, við erum að taka skellinn eins og svo margir aðrir en hæstv. viðskiptaráðherra finnst það bara sjálfsagt að við ein gerum það. Honum finnst það bara sjálfsagt og er ekki alveg viss um það hvort það var nú eitthvað að þessari tilskipun sem gerði það að verkum að bankar í einkaeigu gátu sett upp reikninga víðs vegar um álfuna með ábyrgð íslenskra skattgreiðenda. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir afar athyglisverða ræðu. Sérstaklega vil ég taka undir orð hans er snúa að hæstv. forsætisráðherra og það hversu þögul hún er í þessum umræðum. Raunverulega talar hún ekki nema hún sé til þess neydd og í raun dýrkuð upp í ræðustólinn. Þetta er mjög einkennilegt að hæstv. forsætisráðherra skuli haga sér með þessum hætti þar sem raunverulega fullveldi þjóðarinnar liggur undir í þessu máli. Mig langar til að spyrja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson úr því að hann kom hér upp og ræddi þetta mál: Hver er ástæðan fyrir því að hæstv. forsætisráðherra blandar sér ekki meira í umræðuna en orðið er? Hvers vegna hefur þessi ríkisstjórn sem nú situr valið hæstv. fjármálaráðherra til að fara út með ruslið fyrir sig? Liggur þarna eitthvað að baki eða hefur Samfylkingin eitthvað að fela í þessu máli? 
            

Virðulegi forseti. Ég er kannski ekki alveg utanaðkomandi þegar ég á að meta það af hverju vinstri flokkarnir sem voru kallaðir A-flokkarnir í gamla daga skipta með sér verkum með þessum hætti. Þó er ég alveg sannfærður um að það tengist þeim tveim guðum sem Samfylkingin á. Þeir eru annars vegar Capacent Gallup og hins vegar Evrópusambandið. Ég er alveg viss um það að samkvæmt Capacent Gallup er ekki vinsælt að vera í forustu í þessu máli. Þess vegna mun Samfylkingin reyna að halda sig eins langt frá því og mögulegt er og má alveg færa rök fyrir því að svona almennt þegar hefur komið að þessum málum öllum saman sem tengjast bankahruninu öðru slíku þá hafi Samfylkingunni tekist býsna vel að fela sig og fela sín spor. Hæstv. forsætisráðherra flutti breytingartillögu við innleiðingu laganna á sínum tíma, þ.e. þegar þessi tilskipun var innleidd í íslensk lög þá kom breytingartillaga frá hæstv. forsætisráðherra sem þá var hv. þingmaður og vildi ganga mun lengra í því að ábyrgjast innstæður og hefur verið bent á að ef þingmenn hefðu samþykkt þá tillögu þá væri ábyrgð okkar um 400 milljörðum meiri en nú er. Kannski er það svo. En ég held, virðulegi forseti, að stærsta einstaka ástæðan sé sú að þetta er þannig mál að það er ekki líklegt til vinsælda og þýðir að hæstv. ráðherra mun halda sig frá því. Það er auðvitað algerlega ábyrgðarlaust því í þessu máli þurfum við öll að standa saman og maður mundi ætla að sá sem stýrir ríkisstjórn væri fremstur í flokki að útskýra og taka umræðu um þessi mál.

Virðulegi forseti. Svo það sé ekki misskilið þá var ég að biðja um skoðun þingmannsins en ekki ástæður þess eða hvort hann væri inni á gafli hjá vinstri flokkunum þannig að það leiðréttist. Ég þakka kærlega fyrir svarið. Hv. þingmaður kom einnig í máli sínu að innstæðutryggingarsjóðnum og ábyrgðina á honum. Það sem mér hefur fundist vanta í þessa umræðu og hefur gleymst og ríkisstjórnin heldur ekki til haga hér, enda er það óþægilegt fyrir hana og til þess fallið að veikja málstað ríkisstjórnarinnar, er að Evrópusambandsríkin tóku sig til eftir hrunið mikla á Íslandi og skoðuðu reglurnar sem gilda um innstæðutryggingu á sjóði í löndunum. Þau hafa fundað einu sinni í mánuði eftir að bankarnir hrundu á Íslandi og hafa nú búið til viðbragðsáætlun ef slíkt kemur fyrir aftur og það þurfum við að kynna okkur fyrir 2. umr. og vonandi kemur það betur inn í nefndina sem fjallar um málið. Við þurfum að kynna okkur út á hvað þessar tillögur ganga og jafnvel hvort þar sé fallið frá ríkisábyrgð hjá innstæðutryggingarsjóði hvers lands fyrir sig því ég vissi að það stóð til.

Virðulegi forseti. Þetta er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni og maður mundi ætla að til dæmis hæstv. viðskiptaráðherra hefði kannski kynnt sér þessa hluti sem eru beint á hans borði. En það er nokkuð um það að Samfylkingin, eins og ég nefndi svo ég vitni aftur í þessa tvo guði þess flokks, líti svo á að það sé afskaplega alvarlegt ef menn geta fundið einhverja veikleika hjá Evrópusambandinu. Ég verð að segja eins og er að þó svo ég ætti enga ósk heitari en að Ísland yrði aðili að Evrópusambandinu þá mundi ég aldrei treysta Samfylkingunni til að vera í forustu um slík mál, aldrei nokkurn tíma því að við sem erum til dæmis aðdáendur knattspyrnuliða og erum oft svolítið heitir í umræðunni - það má færa rök fyrir því að það sé ekki allt saman mjög rökrétt þegar menn segja að þeir haldi með einu liði frekar en öðru - við bliknum í samanburði við þingmenn Samfylkingarinnar þegar þeir lýsa ágæti Evrópusambandsins og að allt sem þaðan komi sé allt að því fullkomið og stórkostlegt ef það er ekki svo og það tengist akkúrat 

Frú forseti. Það er ekki hægt annað en taka undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni varðandi ræðu hæstv. viðskiptaráðherra hér í gær. Mér var gjörsamlega misboðið að hlýða á þessa ræðu. Það vantaði í raun ekkert upp á annað en að hæstv. viðskiptaráðherra berði sig á bert bakið með gaddabelti eins og hann talaði. Raunar lét hv. þingmaður hjá líða að nefna annan samfylkingarmann, hæstv. félagsmálaráðherra, sem kom og hélt einhverja furðulegustu ræðu sem ég hef heyrt á Alþingi frá því að ég fór að fylgjast með stjórnmálum en það er nokkuð langt síðan miðað við aldur. Meðal þess sem hæstv. félagsmálaráðherra nefndi þar var að - ja, hann gerði nú ákaflega lítið úr málstað Íslendinga á allan hátt en nefndi þó sérstaklega að lagaleg rök Íslendinga væru ekki upp á marga fiska og að þeir fræðimenn innlendir sem erlendir sem hefðu haldið þeim fram væru kannski ekki merkilegir heldur en vísaði hins vegar í og þótti mikið til koma starfsmanns Evrópusambandsins sem hafði verið á þveröfugri skoðun. Ég hef því áhuga á að heyra mat hv. þingmanns á málflutningi hæstv. félagsmálaráðherra. Þessir tveir samfylkingarmenn sem hafa talað mest í þessu máli, hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra, þ.e. það hefur verið rauður þráður í málflutningi þeirra hversu ömurlegur málstaður Íslendinga sé í þessu máli og raunar hversu ömurlegir Íslendingar væru yfir höfuð og hafa verið sagðar ýmsar „séð og heyrt sögur“ því til stuðnings. Hvað þykir hv. þingmanni um þennan málflutning og hvernig telur hv. þingmaður að þessi málflutningur verði dæmdur eftir nokkur ár?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hittir nákvæmlega naglann á höfuðið þegar við tölum um málflutning hv. þingmanna Samfylkingarinnar. Það verður að segjast eins og er að manni finnst sjálfstraust þessara þingmanna ekki vera mikið. Einhvern veginn trúa þeir því að í hinu stóra volduga ríkjabandalagi sé allt miklu betra. Lögfræðingarnir þar eru auðvitað miklu klárari heldur en lögfræðingarnir okkar og þeir hafa náð þvílíkri fullkomnun í því að búa til ýmiss konar reglugerðarumhverfi og við þurfum að flýta okkur eins mikið og við mögulega getum til taka þetta himnaríki yfir, eða ekki yfir heldur komast undir það. Því miður er af svo mörgu að taka og því miður kemur þetta nákvæmlega svo skýrt fram í þessari umræðu. Nú þekki ég fullt af fólki sem telur að hagsmunum Íslands sé betur borgið með því að fara í Evrópusambandið. Það eru alveg málefnaleg rök. En það fólk í Samfylkingunni sem ég umgengst alla jafnan, fyrir utan félagana í þinginu, líta svo á að við eigum að gæta hagsmuna Íslands. Það segir sig líka sjálft að ef forustumenn í ríkisstjórninni líta svona á málin, hvernig hafa þeir þá haldið á hagsmunum Íslands í þessum samningaviðræðum? Setjum okkur í þeirra spor. Ef þeir mæta og telja að þeir séu með algerlega vonlausan málstað, vondan málstað - telja að allt sem manni sjálfum eða því sem snýr að manni sé slæmt - eru líkur á því að viðkomandi nái góðum samningi? Reyndar er það svo að á því eru nákvæmlega engar líkur. Ég tala nú ekki um ef menn telja mikilvægt að ýta þessu frá til að komast í hið algóða Evrópusamband.

Hæstv. forseti. Það líður nú að lokum þessarar umræðu um ríkisábyrgð vegna Icesave-samkomulagsins. Umræðan hefur verið harla fróðleg og upplýsandi á margan hátt. Hér hafa fjöldamargir þingmenn tekið til máls, einkum þingmenn stjórnarandstöðunnar, og bent á fjöldamörg atriði sem varða þennan samning og aðdraganda hans sem gera það að verkum að við verðum að sýna mikla varkárni gagnvart því að samþykkja hann og eigum auðvitað að fella hann eins og hann liggur fyrir. Með því er ég ekki að segja að við eigum ekki að leita samninga en það þarf að gera á öðrum forsendum og með öðrum hætti en hér liggur fyrir. Það hlýtur að vera verkefni okkar í þinginu að móta áherslur í því sambandi, helst eins og fram hefur komið m.a. af hálfu hv. þm. Péturs H. Blöndals og Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, að þingmenn, hvar í flokki sem þeir standa, reyni að móta lausnir á þessu máli sem byggja á því að hagsmuna Íslands verði gætt til hins ýtrasta. Þetta mál er afar vont, það er vont að við skulum vera í þessari stöðu og það er erfitt að leysa úr því, enginn er í vafa um það. En við þurfum að gera það og við þurfum að gera það saman. Þess vegna tek ég eindregið undir það sem hæstv. heilbrigðisráðherra sagði hér í gær, að við þurfum að finna lausnir á þessu máli óháð flokkslínum og reyna að leita leiða til þess að útkljá það þannig að Íslendingar komi sem best út úr því. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt í þeirri vinnslu sem á eftir að fara fram í þinginu að þær nefndir sem fá málið til umfjöllunar - fram hefur komið að málið gengur til fjárlaganefndar sem mun hefja umfjöllun sína núna þegar að þessum fundi loknum eftir því sem ég best veit. Ákveðnir þættir munu að sjálfsögðu ganga til hv. efnahags- og skattanefndar og utanríkismálanefndar vegna þess að málið er auðvitað víðtækt og tekur á mörgum þáttum. Ég held að menn geti ekki velkst í vafa um að það eru afar mörg atriði sem þessar nefndir þurfa að kafa ofan í til þess að fá botn í ýmsa þætti þessa máls. Ég nefni hér stjórnskipulega og þjóðréttarlega þætti. Ég er þeirrar skoðunar að lagalegir þættir í þessu sambandi séu margir hverjir óútkljáðir, bæði hvað varðar skuldbindingar Íslendinga og lagaleg atriði sem varða samninginn sjálfan. Ég held líka að það þurfi að fara miklu betur ofan í efnahagslega þætti, bæði forsendur sem varða framtíð efnahagsmála á Íslandi og forsendur sem varða eignasafn Landsbanka, hvað er líklegt að endurheimtist af þeim eignum sem þar eru enn. Síðan þarf að skoða óbein áhrif þessa samkomulags á efnahagsmálin, bæði út frá lánshæfismati, gjaldeyrismálum og fleiri þáttum. Þetta er auðvitað ekkert áhlaupaverk og ljóst að þær nefndir sem þarna koma að málum þurfa að hafa sig allar við til þess að vinna þetta verk vel. Ég held að menn eigi frekar að gefa sér fleiri daga til þess að fjalla um málið en reyna að klára það í einhverjum flýti vegna einhverra fyrir fram ákveðinna dagsetninga sem þeir hafa gefið sjálfum sér. Menn mega ekki í þessu sambandi búa sér til einhvern tímafrest sem leiðir til þess að málið fær ekki nægilega vandaða umfjöllun í þinginu. Ég nefni líka hér og árétta það í lok ræðu minnar að mér finnst eðlilegt að þingið eða þær þingnefndir sem málið varðar fái upplýsingar um hvaða gögn eru til í fórum stjórnvalda, samninganefndar og þeirra ráðuneyta sem málið varðar sem ekki hafa komið fram enn. Hæstv. fjármálaráðherra upplýsti í gær að slík gögn væru fyrir hendi, heilu brettin, ef ég man orð hans rétt, og er það vafalaust rétt. Við höfum fengið mikið af gögnum í hendur, það er alveg rétt sem komið hefur fram, en það er ljóst að eitthvað vantar upp á. Mér finnst afar mikilvægt að þingið eða þingnefndir fái upplýsingar um hvaða gögn séu til þannig að það sé þingið sjálft, þingmenn sjálfir sem geti ákveðið 

Virðulegi forseti. Við stöndum frammi fyrir einu stærsta og alvarlegasta máli sem við sem þjóð höfum staðið frammi fyrir á öðru tímabili íslensks lýðveldis. Á fyrsta tímabili hins íslenska lýðveldis, á þjóðveldistímanum, stóðu menn oft frammi fyrir stórum málum, jafnvel stærri, og leystu þau. Engu að síður töpuðum við sjálfstæði okkar í margar aldir og það getur auðvitað gerst aftur. Þrátt fyrir alla pólitík, ágreining um undirbúning, aðdraganda, upphaf máls og ekki síst um samninginn sjálfan snýst Icesave fyrst og fremst um tvennt, annars vegar réttlæti og hins vegar greiðslubyrði og gjaldþol íslensku þjóðarinnar. Það eru þessir þættir sem við ættum að skoða við 1. umr. Frú forseti. Réttlætiskrafan snýr annars vegar að þeim sem sannarlega áttu mestan þátt í að koma okkur sem þjóð svona illa. Þar má engan undanskilja, rannsaka verður alla þætti, aðkomu stjórnvalda og eftirlitsaðila en ekki síst rannsaka gerðir þeirra sem ákvarðanirnar tóku. Ef þar kemur eitthvað misjafnt fram verður að vísa öllum slíkum málum til sérstaks saksóknara og enda mál fyrir dómstólum. Í því sambandi fagna ég því frumvarpi sem hæstv. dómsmálaráðherra lagði hér fram fyrr í dag. Það verður ekki friður í hjörtum okkar Íslendinga fyrr en réttlætið hefur gengið fram í þessum málum. Hin réttlætiskrafan og ekki síðri snýr að lögmæti þess hvort við eigum að greiða þessa skuld. Það er óásættanlegt að aldrei hafi verið látið á það reyna með raunverulegum hætti hvort lagalega leiðin, dómstólaleiðin hafi verið fær. Evrópsk tilskipun er gölluð, það veit franski seðlabankinn og er hann því þess vegna með ákvæði þess efnis að við bankahrun gildi ekki þessi tiltekna tilskipun. Íslenskir sem erlendir lagasérfræðingar hafa lýst því sama yfir. Í huga mínum er augljóst að það er ekki réttlæti að við, þessi rúmlega 300 þúsund manna þjóð, eigum ein að standa undir þessum evrópska galla. Varðandi greiðslubyrði og gjaldþol þjóðarinnar hefur sífellt sigið á ógæfuhliðina því meira sem við heyrum, því meira sem við spyrjum, því meira sem við fréttum af þessu máli. Í haust og í vetur áætlaði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að skuldir þjóðarbúsins væru allt að 160% af landsframleiðslu, þær mættu ekki aukast og væru reyndar á mörkum þess sem land og þjóð gætu staðið undir, þ.e. að það gæti staðið undir skuldbindingum sínum. Á áhugaverðum fundi sem við framsóknarmenn áttum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í gær kom fram og hefur reyndar komið fram í fréttum að í reynd væru skuldirnar miklu meiri en 160% af landsframleiðslu en þó eitthvað lægri en 250–300%, svo notuð séu orð landstjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi. Ef það er ekki forsendubrestur að skuldir þjóðarinnar hafi hækkað úr áætluðum 160% í eitthvað lægra en 250–300%, þótt ekki sé það gefið upp nákvæmlega, veit ég ekki hvað forsendubrestur er. Við það bætist að á engum tíma, hvort sem er við samningsgerðina eða við undirbúning hennar hjá þessari ríkisstjórn eða þeirri sem undirbjó málið í haust, voru þær ríkisstjórnir reiðubúnar að leggja fram greiðsluáætlun um getu þjóðarbúsins næstu 15 árin. Við vitum sem sagt ekki enn hvert greiðsluþolið er. Um það hefur margt verið sagt í umræðunni, frú forseti, og litlu kannski við það að bæta þó að umræðan sé hvergi tæmd og allur sannleikurinn alls ekki kominn fram. Niðurstaðan og sannleikurinn eru sá að óvissan er allt of mikil. Réttlætiskennd okkar er misboðið. Við sem eigum að taka ákvörðun um hvort við eigum að skuldbinda þjóðina í nútíð og um verulega langa framtíð verðum að hafa betri framtíðarsýn. Samningurinn er ekki aðgengilegur eins og hann lítur út nú. Erfiðleikar þjóðarinnar eru miklir, það hefur margoft komið fram í umræðunni. Erfiðleikar eru hins vegar til að sigrast á þeim. Það verðum við að gera saman, öll þjóðin og allir þingmenn hér inni. Þessi samningur er ekki studdur af þjóðinni vegna þess að hann er óréttlátur og óvissan um greiðsluþol og greiðslugetu er of mikil. Því skora ég á þingheim allan að setjast yfir málið að nýju og skoða hvernig við komumst út úr þessum vanda. Það getur vel verið að réttast sé, eins og gert hefur verið áður, að viðurkenna einhverja pólitíska ábyrgð samhliða því að halda til haga lagalegum rétti okkar. Einnig verðum við að gera okkur grein fyrir því hvert greiðsluþol okkar er, hvað við getum greitt. Síðan verðum við að semja að nýju vegna þess forsendubrests sem kominn er fram. Þannig náum við vopnum okkar nýju, þannig náum við allri þjóðinni með í réttlátari og sanngjarnari vegferð út úr Icesave-klúðrinu.

Frú forseti. Hugtökin réttlæti, sjálfstæði og fullveldi þjóðar hafa ótæpilega verið notuð í þessari umræðu og nú get ég ekki orða bundist lengur. Hvað er það sem gerir þjóð að þjóð? Það er samstaða á erfiðum tímum.  Nú erum við stödd á rústum fallinnar hugmyndafræði. Gleymum ekki ábyrgð okkar í því sem gerst hefur í þeirri hugmyndafræði. Gleymum ekki frjálshyggjudansinum sem stóð hér áratugum saman og gleymum ekki hverjir voru helstu meðreiðarsveinar og trumbuslagarar í þeim dansi. Sú hugmyndafræði féll yfir okkur eins og snjóflóð og nú stöndum við og erum að reyna að finna okkur bjargir. Það eina sem ljóst er í þessu máli er að við erum í sporum sem ekki eru sanngjörn, ekki réttlát, en við verðum að komast úr þessum sporum og það eina sem við getum gert er að axla þær byrðar sem við berum saman. Icesave-samningurinn er einn af þessum byrðum en við verðum að axla hann saman og standa ábyrg gagnvart öðrum þjóðum, ekki sem einstaklingar heldur sem þjóð.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á andsvari hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Mér heyrðist hún taka meira og minna undir orð mín um að samningur þessi væri bæði óréttlátur og ósanngjarn og að við þyrftum að standa saman og sameiginlega að honum. Ég verð bara að taka undir með henni varðandi þau orð. Það er hins vegar algjörlega fráleitt að halda því fram að þjóðin og þingheimur allur séu einhuga og samstiga um þennan samning eins og hann lítur út núna. Það er þess vegna sem ég kom hér upp og hvatti menn til þess að standa saman og skoða þá ágalla sem eru á samningnum, vegna þess að hann er óréttlátur, vegna þess að hann er ósanngjarn, vegna þess að það er ósanngjarnt að láta rúmlega 300 þúsund manna þjóð bera fulla lagalega og fjármálalega ábyrgð á galla í evrópskri tilskipunarlöggjöf. 
             Þess vegna þurfum við að standa saman að því að fá þessi ákvæði betrumbætt, bæði í samningnum og pólitískt. Þess vegna þurfum við að standa saman út á við. Það hefur aldrei verið látið á það reyna að öll þjóðin og allir flokkar og allir þeir sem hér tala til erlendra aðila standi saman. Ég hef oft lent í því í ívið minni málum að standa að samningaviðræðum. Þegar allir standa sameiginlega að þeim ná menn betri niðurstöðu en að karpa þegar fjöregg þjóðarinnar er í húfi.

Frú forseti. Þau spor sem við stöndum í eru óréttlætið og ósanngirnin. Það er ekki sanngjarnt að við skulum standa í þeim sporum að þurfa að axla byrðar og borga skuldir m.a. óreiðumanna, eins og sagt hefur verið. En gleymum því ekki að þessi óreiða var hér meðal okkar sjálfra, þessir óreiðumenn voru hér með okkur, þjóðin dillaði þeim, þjóðin hossaði þeim, kaus þá viðskiptamenn ársins, frumkvöðla ársins og við flöttum þá út á forsíðum blaða og brugðum á þá hetjuljóma. Við hljótum að bera ábyrgð á meðvirkni okkar og hjarðhegðun okkar hvað það varðar. 
             Samningurinn sem við erum að taka afstöðu til hér eða ríkisábyrgðin gagnvart honum er okkar leið út úr þessum erfiðu sporum. Við skulum ekki gleyma því að okkur er ekki einum ætlað að axla ábyrgðina af Icesave-reikningunum. Hollendingar og Bretar axla sinn hluta þess reiknings og taka helminginn á móti okkur þannig að það er ekki eins og við séum þau einu sem berum ábyrgðina. Hvað sem því líður erum við engu að síður í þeim sporum að við verðum að halda andlitinu gagnvart öðrum þjóðum. Við getum ekki skellt dyrum á veröldina. Við ökum á bílum, við borðum mat, við notum eldsneyti sem flutt er inn til landsins, við erum algjörlega háð öðrum þjóðum með öll okkar lífskjör og alla okkar lífshætti, gleymum því ekki. Ég er ekki að mæla hér með því að við leggjumst í duftið en við verðum hins vegar að gera okkur grein fyrir því í hvaða sporum við erum og bregðast við með raunsæjum hætti þeirri stöðu sem við erum stödd í.

Virðulegur forseti. Ég get ekki tekið undir það að þjóðin beri ábyrgð á þessum ósóma öllum þó svo að búið sé að koma henni í vandræði. Það getur vel verið að hv. þingmaður og Samfylkingin telji að þjóðin eigi að lúta í duftið og vera á næstu áratugum í skuldafangelsi vegna skulda þessara óreiðumanna,  Svo vil ég leiðrétta hv. þingmann hvað varðar þær byrðar sem annars vegar eru lagðar á Hollendinga og Breta í gegnum innlánsreikninga og tryggingarsjóð, það er ekki gert með sama hætti og við erum að gera. Við erum að tryggja 20 þúsund evrurnar en þeir eru að standa við skuldbindingar sem eru þar langt fyrir ofan. Það eru í raun og veru innlánsreikningar og tryggingarsjóðirnir þeirra sem standa undir því en ekki ríkissjóður okkar,  Ég verð að viðurkenna að ég undrast þetta og finnst sú orðræða leiðinleg og lítilmannleg hjá hv. þingmanni og Samfylkingunni í ljósi þess að það er gríðarleg óvissa um gjaldþol og greiðslubyrði og hvort við getum staðið undir þessu. Það er líka óvissa um hvort það sé lagaleg skylda okkar að standa undir þessu. Þá finnst mér það með ólíkindum að við eigum ekki að fara vel yfir það hvort við eigum virkilega að binda á þjóðina skuldabyrði og þurfa að taka lán eftir lán til að endurfjármagna Icesave-skuldir sem orðið hafa til, 

Frú forseti. Hv. þingmönnum Framsóknarflokksins liggur mikið á. Ég hef aldrei áður heyrt beðið um tvö andsvör áður en ræðumaður hóf mál sitt. 
             Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið þó að ég verði að vissu leyti að segja að ég hef verið svolítið hugsi á köflum undir henni undanfarna daga, ég bið engan að taka það til sín sérstaklega. Menn segja hér gjarnan, sem er rétt, að þetta séu stór og afdrifarík mál og sumir upplifa þetta kannski sem stærstu stund sína hér fyrr eða síðar. Nú skal ég ekki segja um það, oft hafa menn áður staðið í afdrifaríkum sporum hér á Alþingi, meðal annars í október. Mér varð einmitt hugsað til þeirra daga þegar mikill alvöruþungi lá hér yfir allri umræðu og þegar þingið, þrátt fyrir ólíka afstöðu að einhverju leyti til mjög erfiðra mála sem á köflum varð að afgreiða á afar skömmum tíma, náði að sameinast mjög vel um að hafa umræðu og anda hér í október í samræmi við alvöru málsins. Það tókst vel og ég fann þegar ég fór út í þjóðfélagið að það kunni þjóðin að meta. Þá var ekki tími pólitískra skylminga, stráksskapar eða upphlaupa og hann er það ekki heldur núna því að við erum í þessari orrustu miðri. Við erum komin aðeins lengra frá upphafi hörmunganna og hruninu en við vorum í október og nóvember en glíman stendur yfir. Ég hef reynt að svara spurningum jafnóðum í andsvörum eins og ég hef getað, ég ekki alltaf komist að því að aðrir hafa verið frekir til fjörsins þannig að ég vona að það standi ekki eftir mikið eftir af beinum spurningum sem hér hafa komið upp auk þess sem það má þá bæta úr því við seinni umræður. Málið fer nú til þingnefndar og það er afar mikilvægt að þar fái það vandaða skoðun og við höfum reynt að aðstoða við það, bæði við umræðuna hér og síðan rannsókn málsins í nefnd með því að reiða fram gögn með þeim hætti að það á sér ekki sögulegar hliðstæður, það fullyrði ég, a.m.k. ekki á mínum tíma hér sem er aðeins lengri en hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem vitnaði í sína miklu þingreynslu og þátttöku í pólitík hér áðan.  Ég upplýsti það hér strax í gær að viðbótargögn, hliðargögn í þessu máli, er sjálfsagt að reiða fram eftir því sem þingmenn telja sig geta haft gagn af því. Það eru t.d. til bréfaskriftir sem tengjast eingöngu frystingarþætti þessa máls sem ekki hafa beina skírskotun yfir í lausn Icesave-deilunnar sjálfrar og nýjustu gögnin sem ekki voru komin inn í bókunarkerfi ráðuneytanna. Verið er að fara yfir þau og þau verða þá afhent og sett í möppurnar og í þingnefnd. Það hefur því ekki staðið til og stendur ekki til að halda neinu undan í þessum efnum. Eðlilega eru skiptar skoðanir um þetta mál. Eðlilega er þjóðin ósátt við þetta mál. Ég hef sagt það áður og get endurtekið það hér: Ég þekki engan Íslending sem er ánægður með þetta mál, þess er ekki að vænta. Við rötuðum í mikla ógæfu og þetta er tilfinnanlegasti hluti hennar, það sem við sitjum uppi með af þessum ástæðum. Það er ekki gaman að standa í þessum sporum og leggja til við Alþingi Íslendinga að við veljum þessa leið að okkar dómi þá skástu út úr málinu, en í mínum fórum eru ekki betri tillögur. Einn hv. þingmanna sagði hér í dag að hún hefði horft í augu dóttur sinnar ungrar þegar hún fór hingað til vinnunnar í morgun. Ég á líka unga dóttur, nokkrum árum eldri en dóttur þessa hv. þingmanns. Ég tel mig vera að vinna fyrir börnin mín og barnabörnin vonandi. Ég tel að við þurfum að gera okkar allra besta núna við erfiðar aðstæður, að koma Íslandi út úr þessum erfiðleikum. Ég tel að við séum að ná því fram, m.a. með lendingu þessa máls, að við fáum tíma og rými og aðstæður til þess að kljást við aðsteðjandi erfiðleika næstu mánaða og missira í skjóli fyrir þessu máli, sem ekki var víst að yrði í boði nema að ganga frá því með einhverjum slíkum hætti. Hv. þingmenn verða að hafa það í huga að ekki hefði það verið á vísan að róa með dómstólaleið hefði hún boðist, sem hún gerði ekki. Það gat orðið tvísýnt um hvort Ísland fengi út úr því betri niðurstöðu en þennan samning eða jafnvel miklu verri niðurstöðu.  Hættan á því að málið hefði farið verr fyrir okkur er líka til staðar. Áhættan af því að hafna þessari samkomulagsleið og leggja út í óvissuna um hvort okkur bjóðist eitthvað betra er líka mikil þannig að ábyrgðin á báðar hliðar er mjög mikil. Að sjálfsögðu verður það ekki létt fyrir nokkurn mann að ýta á græna hnappinn og styðja þessa ábyrgð, því fylgir mikil ábyrgð. En það verður líka mikil ábyrgð fyrir þá sem hafna þessari niðurstöðu. Menn verða þá að horfast í augu við hvaða afleiðingar það gæti haft. Ég fagna þeirri þróun umræðunnar að flestir viðurkenna nú að ekki er um annað að ræða en að koma þessu máli einhvern veginn út úr heiminum með samningum. Það er almennt ekki rætt lengur mikið um annað en þá staðreynd að undan þessu máli komumst við Íslendingar ekki. Tjónið er orðið, skaðinn er skeður og við munum alltaf þurfa með einhverjum hætti að glíma við að komast frá því. Spurningin er bara hvernig. Er þetta skásti kosturinn sem er í boði í ljósi þeirra aðstæðna sem við vorum í og höfum verið í eða sjá menn einhverjar aðrar líklegar, betri og færari leiðir? Hverju væru menn tilbúnir til að kosta í óvissu og tíma sem gæti mælst í missirum, t.d. til þess eins að fá, ef mögulegt væri, einhvern dómstólafarveg í þessu máli? Því verða þeir að svara sem tala enn eins og það sé raunhæf leið, sumpart talsmenn flokka sem sjálfir játuðu sig sigraða og viðurkenndu að sá kostur væri ekki lengur í boði strax í nóvembermánuði sl. Er hann þá færari núna þegar við erum búin að leggja upp í viðamikið endurreisnarprógramm í efnahags- og atvinnulífi okkar og varðandi ríkisfjármál okkar og samskipti við önnur lönd sem munu stranda ef þetta mál strandar. Ég hef verið mjög hreinskilinn um það að ég hef miklar áhyggjur af því hvað gerist ef Alþingi hafnar þessum samningi. Á ég ekki að vera það? Vill hv. þm. Birkir Jón Jónsson ekki að ég segi hug minn í þeim efnum?  
             Ég tel ástæðu til að hafa áhyggjur af því, og þær eru ekki endilega frá mér sjálfum sprottnar, að útflutningsstarfsemi Íslands gæti lent í erfiðleikum og það eru ófá símtöl sem ég fæ núna þessa dagana frá forustumönnum í útflutningsgreinum sem spyrja mig einfaldlega: Steingrímur, er nokkur minnsta hætta á því að þetta mál falli? Við megum illa til þess hugsa. Það er oft auðvelt að láta svartsýnina, bölsýnina eða vonleysið ná tökum á sér. Það gildir örugglega um okkur sem einstaklinga og það gildir um marga Íslendinga í dag. Það er erfitt að bera höfuðið hátt og vakna bjartsýnn á morgnana og fara glaður fram úr. Viðfangsefnin eru erfið og horfurnar að mörgu leyti dökkar. Þá er þetta spurning um val: Hvernig vilja menn ganga að verkunum? Er það ekki þrátt fyrir allt að halda voninni og bjartsýninni vakandi? Við getum auðvitað leitað á náðir skáldanna sem hafa átt erfiða daga sum hver eins og kunnugt er. Ætli það hafi ekki verið hið góða sálmaskáld Björn Halldórsson í Laufási sem orti einu sinni, og þá hefur sennilega staðið illa í bólið hans: Verður mér myrkvum á vegi Vesturför óyndisleg? Kvíðir þú komandi degi, kolbrýnda nótt, eins og ég? Annað gott skáld, Jóhann Sigurjónsson, það var býsna orðinn dökkur himinninn yfir honum þegar hann kvað sitt fræga ljóð: Bak við mig bíður dauðinn, ber hann í hendi styrkri hyldjúpan næturhimin helltan fullan af myrkri. Svo var annað skáld sem var samtímamaður þessara og hann kvað: Þú fólk með eymd í arf! Snautt og þyrst við gnóttir lífsins linda, litla þjóð, sem geldur stórra synda, reistu í verki viljans merki, - vilji er allt, sem þarf. Trúðu á sjálfs þín hönd, en undur eigi. Upp með plóginn. Hér er þúfa í vegi. Bókadraumnum, böguglaumnum breyt í vöku og starf.  Eitt megum við aldrei gera og það er að verða viðskila við þær systur, vonina og trúna.

Frú forseti. Þarna í lokin var ég farinn að kannast við gamla Steingrím J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra. Ég vona að við sjáum meira af honum á næstunni því að það hefur farið lítið fyrir honum að undanförnu, baráttumanninum, sanngirnismanninum, prinsippmanninum, hann hvarf. Á stundum hef ég haldið að fjármálaráðherra væri andsetinn því að hann hefur verið svo ólíkur manninum sem við höfum fylgst með í gegnum tíðina. En ég vona að baráttuandinn taki sig upp á ný og hann treysti sér þá til að verja þjóð sína og veita henni fegurri framtíðarsýn en þann vegg sem verið er að reisa með þessu Icesave-samkomulagi eftir sjö ár. Ég hefði áhuga á að heyra hæstv. ráðherra segja mér hver kostnaðurinn er við alla þessa málsmeðferð, þ.e. þá vinnu sem farið hefur í þetta, því að hæstv. ráðherra lýsti því svo að heilu vörubrettin af gögnum lægju fyrir. Hver var kostnaðurinn við að ná fram þessari niðurstöðu? Hleypur hann á milljónum eða tugum milljóna króna?

Frú forseti. Kostnaðurinn er umtalsverður enda hefur ekkert verið til sparað í að reyna að ná fram eins hagstæðri niðurstöðu og hægt er.

Um það bil.

Hæstv. forseti. Það hefur verið giskað á að kostnaður Íslendinga í þessu máli hlaupi hugsanlega á tugum milljóna. En nú upplýsti hv. þm. Pétur H. Blöndal að kostnaður Hollendinga við málsvörn sína eða sókn sína gegn Íslendingum í málinu hefði numið 7 millj. evra eða 1,3 milljörðum kr. og það kom á daginn að það voru Íslendingar sem borguðu fyrir árás Hollendinga á okkur. Íslendingar fullkomnuðu niðurlægingu sína með því að taka á sig allar Icesave-skuldbindingarnar og bjóðast svo til að borga ómakið, borga kostnaðinn sem Hollendingar lögðu í við að láta berja á okkur og borga þar margfalt það sem við settum í okkar eigin málsókn. Þetta er hin fullkomna niðurlæging í málinu, máli sem hefur verið í tómu tjóni frá upphafi og er núna enn að sýna hvers eðlis það er með því að Íslendingar borga kvölurum sínum.

Frú forseti. Þetta byggir á einhverjum óskaplegum misskilningi. Íslendingar eru að sjálfsögðu ekki að borga fyrir kostnað Hollendinga af samningagerðinni eða samskiptunum við okkur, það er fleipur. 

Frú forseti. Hinn nýi hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, kvartar mikið undan okkur framsóknarmönnum þegar við spyrjum beinna spurninga í þessari mikilvægu umræðu. Hann sagði að í kjölfar bankahrunsins hefði það ekki tíðkast af hálfu vinstri grænna að stunda einhverjar skylmingar heldur hefði verið mikil ábyrgð í þeirri umræðu. Ég ætla að rifja það upp fyrir hv. þingmönnum Vinstri grænna hvað gerðist þriðjudaginn 20. janúar. Þá öskruðu þingmenn Vinstri grænna í þessum sal: „Vanhæf ríkisstjórn.“ Vinstri grænir voru ekki ábyrgir þá í umræðu í þingsal. Það má margt segja um málflutning okkar framsóknarmanna í þessari umræðu en við komumst ekki í hálfkvisti við þann málflutning sem hv. þingmenn Vinstri grænna viðhöfðu í janúarmánuði. Var ekki málflutningurinn sá að almenningur ætti ekki að greiða óreiðuskuldir auðmanna? Hvað hefur breyst á nokkrum mánuðum hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna? Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon getur ekki hlaupist frá þessu og ég efast um að hann þori upp í andsvar við mig út af þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég get ekki valdið hv. þingmanni þeim óskaplegu vonbrigðum að virða hann ekki svars en ég segi bara við hv. þingmann: Ég hef nú skammt runnið fyrir þér.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefur orðið uppvís að því núna og mörgum sinnum á síðustu dögum að vera ómerkur orða sinna þegar hann talar um það að hv. þingmenn Vinstri grænna hafi ekki stundað neinar skylmingar í málflutningi sínum. Þeir hvöttu beinlínis til byltingar í samfélaginu. Og á hvaða forsendum var sú byltingarkrafa gerð? Hún var á þeirri forsendu að íslenskur almenningur ætti ekki að borga skuldir óreiðumanna. Síðan er það hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon sem talar fyrir því að það eigi að gera og þetta er ekki eina málið þar sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur snúið stefnu sinni á hvolf. En ég spyr hæstv. ráðherra, af því að við höfum verið að kalla eftir heildarsamhengi hlutanna og hann hefur ekki getað svarað því: Veit hæstv. ráðherra virkilega ekki hverjar erlendar skuldir hins opinbera eru? Er það virkilega svo að hæstv. fjármálaráðherra sem leggur þetta mál fram viti það ekki, hafi ekki þá heildarmynd hverjar skuldirnar eru? Er það eitthvert leyndarmál eða veit hæstv. ráðherra 

Frú forseti. Hv. þingmaður má auðvitað sanna það með spurningum af þessu tagi að hann les ekki einu sinni gögn sem hann hefur á borði sínu sem þingmaður. Í fylgiskjali með skýrslu um efnahagsmál eru sundurliðaðar skuldir ríkissjóðs.

Vantar ekki inn í það?

Nei, þær skuldir liggja jafnframt fyrir.

Nú.

Það liggur fyrir og samkvæmt bókfærsluvenjum er á ríkissjóði sjálfum áætlað um 650 milljarðar kr. í erlendum skuldum í árslok. 

Þær liggja ekki fyrir.

Og þegar þær liggja fyrir skjalfestar á Alþingi 

Já, brostu bara.

Þetta er nákvæmlega svona. Bestu fáanlegar upplýsingar um erlendar skuldir ríkisins voru teknar saman í júníbyrjun og settar inn í fylgiskjal með skýrslu um aðgerðir í stöðugleika í ríkisfjármálum.

Frú forseti. Það hefur verið afskaplega athyglisvert að hlusta á þessa umræðu í dag hvort heldur maður hefur setið á skrifstofu sinni eða í þingsölum. Þetta mál er ömurlegt og ég held að þingheimur sé allur sammála um það. Hvernig sem litið er á málið, hvernig sem flett er í skjölum þá er þetta ömurlegt mál og það er ömurlegt að þurfa að ganga til nauðasamninga á erfiðum tímum í lífi þjóðarinnar. En þetta snýst kannski fyrst og síðast um tvennt: Hvernig komum við okkur upp úr vandanum, er það auðveldara með því að ganga að samningnum eða er það auðveldara án samningsins? Þetta snýst um þetta tvennt. Við þurfum líka að staldra við það sem gerist ef við höfnum samningnum. Er það kannski dýrara? Munum við framlengja kreppuna og mun það reynast okkur enn bagalegra en að ganga að þessum nauðasamningi?

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ágæta ræðu. Þó að ég væri ekki sammála honum um niðurstöðurnar var ræðan ágæt og hæstv. ráðherra hefur staðið sig býsna vel í umræðum. Hann hefur verið nokkuð einmana í vörninni fyrir þetta frumvarp vegna þess að lítið hefur farið fyrir samstarfsflokki hans í umræðunni, þorri þingmanna hans eigin flokks hefur ekki tjáð sig, jafnvel ekki þeir þingmenn sem hafa tjáð sig með einhverjum hætti í fjölmiðlum. Þeir hafa ekki látið skoðun sína í ljós í þinginu. Er þessi hógværð þingmanna Vinstri grænna nokkuð óvenjuleg og er kannski nýr stíll á þeim bæ að þingmenn Vinstri grænna vilji bíða og sjá og skoða málin vandlega áður en þeir tjá sig? Það er af sem áður var. Ég vildi nota þetta tækifæri til að þakka ráðherranum fyrir yfirlýsingu sem kom fram um að þingmenn mundu fá aðgang að listum yfir gögn þannig að þeir gætu kallað eftir þeim gögnum sem máli skipta. Ég held að það sé mikilvægt að þetta komi fram. Trúlega er fátt í þessu sem kemur á óvart