Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. hálffjögur hefst umræða utan dagskrár um málefni Ríkisútvarpsins. Málshefjandi er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Hæstv. menntmrh. Björn Bjarnason verður til andsvara.

Herra forseti. Stjórnvöld hafa staðfest að um þessar mundir eiga sér stað viðræður um sameiningu Búnaðarbankans og Landsbankans. Ástæðan er sögð sú að í sameiningunni sé fólgið nokkurt hagræði vegna þess að nokkur hundruð manna kunni að tapa störfum sínum við sameiningu bankanna. Það liggur hins vegar ljóst fyrir, herra forseti, að samruni bankanna mundi leiða til þess að það yrði til ofurbanki sem hefði sennilega næstum því 60% hlutdeild á viðskiptabankamarkaði og hefði því óneitanlega yfirburðastöðu á markaðnum. Ég tel því ljóst, herra forseti, að slíkur banki mundi klárlega teljast markaðsráðandi samkvæmt gildandi samkeppnislögum. Það er því hóflega orðað, herra forseti, þegar ég staðhæfi að það eru a.m.k. áhöld um það hvort þessi samruni sé í samræmi við gildandi lög. Reyndar liggur fyrir það álit sérfræðings við hagfræði- og viðskiptadeild Háskóla Íslands að svo sé ekki. Nú er það svo að samkvæmt gildandi samkeppnislögum er það hlutverk samkeppnisráðs að hafa afskipti af samruna fyrirtækja ef það lítur svo á að hann sé í andstöðu við hagsmuni neytenda. Ef samkeppnisráð telur að slíkur samruni kunni að leiða til markaðsyfirráða eða að verulega dragi úr samkeppni eða geti með öðru móti haft óheillavænleg áhrif á hagsmuni neytenda, þá ber ráðinu að ógilda samrunann. Mér finnst því að það virki ákaflega skrýtið ef stjórnvöld eru um þessar mundir að bræða með sér samruna ef sterkar líkur eru á að samkeppnisráð leggist gegn og kunni jafnvel að ónýta fyrir ríkisstjórninni. Það er alveg ljóst að ef af þessari ákvörðun verður mun málið koma til kasta hins háa Alþingis. Ég tel þess vegna nauðsynlegt að spyrja hæstv. viðskrh. hvort hún telji ekki ráðlegt að notfæra sér þá heimild sem er að finna í 18. gr. samkeppnislaganna og óska eftir því að samkeppnisráð gefi fyrir fram álit á því hvort það telji samruna bankanna stríða gegn gildandi lögum í þeim mæli að ráðið muni ógilda samrunann ef af honum verður.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að bera það til baka sem kom fram hjá hv. þm. um að það hafi verið staðfest af hálfu stjórnvalda að fram færu viðræður um sameiningu bankanna. Þetta er ekki rétt. Það fara hins vegar fram viðræður um hvernig farið skuli í frekari sölu á hlut ríkisins í bönkunum. Það hefur engin ákvörðun verið tekin um að sameina bankana. Á meðan svo er er sú spurning sem hv. þm. ber upp í rauninni ótímabær. Auk þess vil ég geta þess að þessi fyrirtæki eru skráð á Verðbréfaþingi þannig að allar ákvarðanir sem teknar eru um framtíð þeirra þarf að sjálfsögðu að tilkynna Verðbréfaþinginu. Þar af leiðandi er ótímabært að ræða þetta mál á hv. Alþingi á þessum degi. Um það hvenær tíðinda sé að vænta, þá get ég heldur ekki svarað því. Það fara fram viðræður og ég lít svo á að það líði ekkert ákaflega langur tími þangað til fyrir liggur hvernig ríkisstjórnin hyggst leysa þessi mál og á hvern hátt hún telur réttast að fara í frekari sölu. En svör geta því miður ekki orðið nákvæmari í dag.

Herra forseti. Hæstv. viðskrh. veldur mér nokkrum vonbrigðum. Hæstv. ráðherra staðfesti að það fara fram viðræður. Um hvað fara fram viðræður? Um frekari sölu ríkisbankanna. En er það ekki svo, herra forseti, að eitt af því sem menn eru að ræða um er að steypa saman bönkunum og skapa nýjan banka? Þá liggur fyrir sá möguleiki a.m.k. að þetta mál muni leiða til þess að það verður til nýr ofurbanki sem hefur markaðshlutverk sem verður að teljast ráðandi og þá er alveg ljóst, herra forseti, að líklegt er að það stríði gegn núgildandi lögum. Þetta mál hlýtur að koma til kasta þingsins og það er þess vegna sem ég leyfi mér undir þessum lið um störf þingsins að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé skynsamlegt, ef þetta er uppi í stöðunni, að notfæra sér þá heimild sem enn er gildandi og fellur ekki úr gildi fyrr en 6. des., þ.e. að leita eftir því að samkeppnisráð gefi fyrir fram álit á því hvort það telji að sú aðferð kynni að stríða gegn lögunum, hvort sú aðgerð kynni að verða til þess að samkeppnisráð mundi hlutast til um það að ógilda slíkan samruna. Ég held að það sé ákaflega nauðsynlegt að hæstv. ráðherra gefi skýra yfirlýsingu um þetta: Eru menn að ræða um að steypa bönkunum saman eða ekki? Ef menn eru að ræða um það, er þá ekki rétt að fara þessa leið?

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. nokkuð bjartsýnn ef hann telur að ég muni koma með yfirlýsingu hér á hv. Alþingi áður en fyrir liggur niðurstaða í málinu. Hann, sem sjálfur hefur verið ráðherra og þingmaður í fjölda ára, hlýtur að þekkja það vel til starfa að yfirlýsingar eru ekki gefnar fyrr en niðurstaða liggur fyrir. Þetta mál er, eins og hér hefur komið fram áður, í vinnslu og í sjálfu sér ekkert mikið meira um það að segja. Mér er kunnugt um ákvæði samkeppnislaga, hvernig þau hljóma og þarf ekki upplýsingar frá hv. þm. um það í sjálfu sér, en ég get sagt líka að mér finnst skiljanlegt að hv. þm. bryddi upp á þessu máli hér þar sem það hefur verið mikið til umfjöllunar í fjölmiðlum og að mínu mati kannski óþarflega mikið miðað við stöðu málsins.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, formanni Samfylkingarinnar, fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Fréttir um hugsanlega sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka hafa valdið miklum óróa og óvissu á meðal starfsmanna þessara stofnana. Starfsfólkið á heimtingu á því að þessi mál séu rædd fyrir opnum tjöldum og Alþingi á heimtingu og rétt á því að fram fari umræða um þessi mál í þinginu. Hér er á ferðinni stórpólitískt mál sem skiptir alla þjóðina miklu og er harla undarlegt, ef það á að ganga eftir sem hæstv. ráðherra segir hér, að þá fyrst verði málið rætt á Alþingi Íslendinga þegar niðurstaða liggur fyrir. Í pólitísku máli sem kemur Alþingi eðli máls samkvæmt við á að fara fram umræða á Alþingi. Því er mjög tímabært að kalla eftir þessari umræðu og beina henni síðan inn í þinglegan farveg. Undir það tek ég í málflutningi hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að taka þetta mál upp, enda kannski löngu tímabært miðað við þá umræðu sem fram hefur farið í fjölmiðlum. En aðeins vegna svara hæstv. viðskrh., þá liggur alveg fyrir að verði af samruna þessara banka verður um að ræða yfirburðabanka hér á Íslandi með um það bil 60% markaðshlutdeild og verði af þessum samruna eru bara tveir kostir í stöðunni, þ.e. annaðhvort að samkeppnisyfirvöld fari mjög vandlega yfir hvaða þýðingu þetta hafi, hvort þetta hafi hamlandi áhrif á samkeppni í bankamálum o.s.frv., eða að ríkisstjórnin fari þá leið að setja sérlög sem undanþiggi þennan samruna samkeppnislögum. Það væri saga til næsta bæjar, virðulegi forseti, ef neytendamálaráðherrann yfir Íslandi mundi fara þá leið að setja sérlög til þess að undanþiggja þennan samruna samkeppnislögum. Virðulegi forseti. Þetta eru vissulega tímabærar spurningar sem hv. þm. hefur borið upp og í ljósi svara hæstv. viðskrh. má allt eins draga þá ályktun að það sé ekki verið að ræða um samruna bankanna vegna þess að ef svo væri þá væri mjög auðvelt fyrir hana að gefa yfirlýsingu um þetta því að það liggur svo í augum uppi.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins er annars eðlis en sú sem formaður Samfylkingarinnar tók upp fyrir fáum mínútum. Ástæða mín er virðing Alþingis, að vekja athygli á ráðherrabekknum, vekja athygli þingheims á því að hér eru mættir tveir ráðherrar í þingsalinn en einungis einn mun verða til svara við fyrirspurnum sem hafa verið lagðar fram á Alþingi. Í síðustu viku voru lagðar fram 18 fyrirspurnir frá þingmönnum sem vænst var að yrði svarað á þessum degi. Ég hef fengið lista yfir það hvernig ástatt sé hjá ríkisstjórninni. Þar kemur fram að ráðherrar eru hér og þar um heiminn vegna starfa sinna, þeir eru fjarverandi væntanlega innan lands eða að opna sýningar á höfuðborgarsvæðinu og geta ekki verið með okkur í þinginu í dag. Ég veit vel að það er hluti af störfum ráðherra að sinna erlendum samskiptum, opna sýningar eða hvað það er sem er vinnudagur ráðherranna, en ég vek athygli á því að það þýðir ekkert fyrir okkur að endurskipuleggja með breytingum á þingsköpum þinghaldið ef ráðherrarnir í ríkisstjórninni geta ekki aðlagað störf sín að vinnu þingsins og það sýnist mér að þessi dagur sé áþreifanlegt dæmi um. Herra forseti. Til viðbótar vil ég vekja athygli á því að af 90 framlögðum málum á ríkisstjórn Íslands fimm.

Herra forseti. Það hefur verið venja undanfarin ár að þeir ráðherrar sem fyrirspurnum er beint til séu að sjálfsögðu viðstaddir þingfundi. Það hefur ekki verið talið nauðsynlegt að ráðherrar væru ávallt í þinginu í fyrirspurnatímum ef ekki er verið að beina fyrirspurnum til þeirra. Eins og hv. þm. veit hafa ráðherrar margar skyldur sem þeir þurfa að sinna, bæði erlendis og hér heima, og þannig er ástatt í dag, með sama hætti og þingmenn hafa líka ýmsar skyldur og geta ekki ávallt verið viðstaddir í upphafi þingfundar. Ég tel því ekki að hér sé um neitt óeðlilegt ástand að ræða. Það kemur fram í dagskrá þingsins. Hitt er svo annað mál og það er sjálfsagt að reyna að koma því þannig við að fyrirspurnunum verði svarað sem fyrst og það sé gert við fyrstu hentugleika þannig að ráðherra geti verið við. Ég bendi líka á að það er mjög mikil vinna fyrir ráðuneytin að undirbúa svör við ýmsum fyrirspurnum sem koma frá þinginu og það er ekkert óeðlilegt að það taki nokkurn tíma ef svörin eiga að vera vönduð. Það var einmitt rætt á síðasta ríkisstjórnarfundi að það væri óvenjumikið álag á ráðuneytin núna vegna mjög margra fyrirspurna frá þinginu sem ráðuneytin eru að reyna að leysa úr.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, formanns þingflokks Samfylkingarinnar, að það er gagnrýnivert hve þunnskipaður ráðherrabekkurinn er. Hæstv. utanrrh. segir að ráðherrar þurfi góðan tíma til undirbúnings svaranna. Sú regla er við lýði að fyrirspurnir sem teknar eru fyrir í fyrirspurnatíma á borð við þann sem hér er í dag þurfa að liggja fyrir í vikunni áður en fyrirspurnin er lögð fram þannig að nægur tími gefst til þess að undirbúa þessi svör. Og staðreyndin er sú að fyrir liggur fjöldi fyrirspurna til ráðherra sem hér eru ekki til staðar. Menn hafa stundum rætt um nauðsyn þess að breyta þingsköpum til þess að gera þinghaldið allt markvissara. Ég er á því máli að það sem þurfi að breytast séu vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Hún þarf að leggja frv. sín fyrr fram en hún gerir þannig að þinginu gefist betri tími til að ræða þau og lendi ekki í tímahraki undir þinglok eins og reyndin hefur orðið allt of oft. Ég vil sem sagt árétta þessi orð sem hér voru sögð og taka undir þá gagnrýni hve illa ráðherrar í ríkisstjórninni mæta til þessa fyrirspurnatíma.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að það er ekki mætingarskylda í fyrirspurnatíma. Ég vil líka vekja athygli á því að það eru þrír ráðherrar sem ekki hefur verið beint neinni neinni fyrirspurn til, þ.e. forsrh., utanrrh. og samgrh. og það má vera, og það er raunar ljóst, að einhverjir þeirra hefðu að sjálfsögðu getað verið hér í dag. Ég get hins vegar tekið undir það að það er mjög óheppilegt þegar hittist svona á að svo margir ráðherrar eru erlendis sem raun ber vitni en það er hins vegar algjörlega ljóst að þeir eru þar að skyldustörfum og reyndar eru ýmsir þeirra með varamenn hér inni. Hvað það varðar að ríkisstjórnin leggi mál fyrr fram þá get ég líka tekið undir það að auðvitað er mjög æskilegt að þau mál komi sem fyrst fram sem ríkisstjórn hyggst leggja fyrir þingið. En ekki er öll nótt úti enn því að við erum bara rétt byrjuð á þinghaldinu nú í haust svo væntanlega vænkast hagur strympu hvað þetta varðar.

Herra forseti. Ekkert af því sem hér hefur verið sagt er okkur þingmönnum ókunnugt. Það eru níu ráðherrar sem hafa fengið samanlagt 18 fyrirspurnir í síðustu viku, þær eru orðnar miklu fleiri, ég er bara að tala um þær sem lágu fyrir í síðustu viku. Þremur fyrirspurnum verður svarað í dag af einum ráðherra. Það vill svo til að utanrrh. mætir hér. Það er ekki nein fyrirspurn til hans en það er ánægjulegt að sjá hann hér þótt ekkert verkefni beinist að honum á þessum tímapunkti.  Það er rétt að það er ekki mætingarskylda þingmanna hér en það er væntanlega skylda ráðherra að svara fyrirspurnum eins fljótt og unnt er. Það eru ekki allir ráðherrarnir í burtu vegna skyldustarfa. Og það sem ég er að gagnrýna er að ríkisstjórnin sé svo fullkomlega ófær um að skipuleggja sig þannig að störf ríkisstjórnarinnar geti fallið að störfum þingsins. Það er búið að liggja lengi fyrir að þingið hefjist 2. október en svo virðist sem ríkisstjórninni komi það fullkomlega á óvart. Hún hefur ekki undirbúið sig, það eru ekki komin fram nema fimm stjfrv. Eftir eina viku hefst hér kjördæmavika og það þýðir að það verður engin vinna við stjfrv. í nefndum fyrr en í nóvember og við vitum hvernig störfin eru þegar nálgast jól og vor. Þetta eru vond vinnubrögð og ég spyr bara: Miðað við svörin sem hér hafa komið fram, eigum við bara að sætta okkur við þetta? Er þetta það sem koma skal eða er einhver vilji fyrir því af hálfu ríkisstjórnarinnar að reyna að sýna þinginu meiri virðingu en endurspeglast í þessari fyrstu viku hér?

Herra forseti. Ég tel alveg ástæðulaust að vera að ásaka ríkisstjórnina um virðingarleysi gagnvart þinginu. Ég kannast ekki við það að nein slík sjónarmið séu uppi innan ríkisstjórnar og hef aldrei heyrt það, hvorki í þessari ríkisstjórn né öðrum og hef nú sennilega setið lengur í ríkisstjórn en flestir aðrir ráðherrar. Þannig að mér finnst það vera óþarft. Það liggur hins vegar fyrir að aðalmál ríkisstjórnarinnar á þessu haustþingi er fjárlagafrv. og þau mál sem tengjast því. Það hefur verið lagt fyrir. Það er mikilvægt að leggja mál fyrir sem fyrst og það mun verða gert. En ég tel eðlilegt að þessi mál séu rædd í forsn. þingsins og ég veit ekki betur en það hafi farið fram mjög vinsamleg samskipti milli ríkisstjórnar og forsn. þingsins við skipulag þingstarfanna og þannig vill ríkisstjórnin að sjálfsögðu standa að málum bæði nú sem endranær. Ég tel því þessa umræðu vera algjörlega ótímabæra og óþarfa og ég veit að hv. þm. hefur skilning á því að það þarf eitthvað að hafa fyrir því að undirbúa svör. Eða eru spurningarnar, ég hef ekki lesið þær, allar svo léttvægar og lítilfenglegar að það þurfi bara ekkert að vinna í þeim? 

Sá tími sem ætlaður er til umræðu um störf þingsins er liðinn.

Herra ...

Hv. þm. hefur þegar talað tvisvar. Sá tími sem ætlaður er til umræðu um störf þingsins er liðinn. Forseti tekur undir það sem hér hefur komið fram að nokkrir ráðherrar eru staddir erlendis og aðrir eru ekki tilbúnir með svör við þeim fyrirspurnum sem þeim hafa borist en forseti mun að sjálfsögðu taka athugasemd hv. 4. þm. Reykn. til umræðu á næsta fundi forsn.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta. Ég vil beina því til hæstv. forseta að hann sjái til þess að fram fari umræða hér í þinginu um störf þingsins. Hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. hefur lýst því yfir að hann telji mikillar undirbúningsvinnu þörf til að ráðherrar geti svarað þeim spurningum sem fyrir þá voru lagðar í undangenginni viku. Í þessum spurningum er vissulega spurt um ýmis tæknileg atriði en það er spurt um pólitíska stefnu og pólitíska stefnumótun og ætlast er til þess að menn kunni skil á eigin pólitík og geti gert þinginu grein fyrir þeirri pólitík án mikils fyrirvara.

Forseti ætlast þá líka til þess að hv. þingmenn kunni skil á því hvenær verið er að ræða um störf þingsins og hvenær athugasemd um fundarstjórn forseta. Forseti hefur þegar getið þess að hann muni bera athugasemdir hv. 4. þm. Reykn. inn á næsta fund forsn. og verða þær teknar þar til umræðu.

Herra forseti. Þegar Alþingi kom saman sl. haust bar ég fram fyrirspurn til tveggja ráðherra um það hvernig þeir hygðust vinna úr þeim ákvæðum 6. liðar ályktunar um byggðamál, að skilgreina ætti þau verkefni ráðuneyta, undirstofnana og fyrirtækja sem unnt væri að vinna á landsbyggðinni, og að möguleikar upplýsingatækninnar verði þá nýttir til hins ýtrasta, eins og þar segir. Skýrsla Iðntæknistofnunar var þá nýkomin út og óspart vísað til hennar. Þáv. hæstv. iðn.- og viðskrh. taldi í svari sínu fyrir ári síðan, herra forseti, að næstu skref, þ.e. til síðustu áramóta, væru þau að Iðntæknistofnun, í samvinnu við Byggðastofnun, ynni að því með ráðuneytunum að skilgreina þessi verkefni þannig að þau yrðu flutningshæf fljótlega upp úr áramótunum. Síðustu áramótum, herra forseti. En þrátt fyrir eftirrekstur vegna einstakra loforða, svo sem loforða forsrh. gagnvart Ólafsfirði, og þrátt fyrir marga umræðuna hér á Alþingi um mikilvægi þess að stjórnvöld stæðu við þennan kafla byggðaáætlunar sinnar þá kom það fram í sumar hjá núv. hæstv. iðn.- og viðskrh. að enn hefði lítil vinna farið fram vegna þessara mála. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara um það mörgum orðum hve mikilvægt það er að stjórnvöld framfylgi stefnu sinni í málinu vegna þess hve mikilvægt það er fyrir landsbyggðina að fá að fylgjast með í þeirri þróun sem er í gangi. Það hefur oft verið rætt og verður áfram rætt. Á þessari stundu ætla ég heldur svo sem ekki að ræða hversu pínlegt það er í rauninni orðið hve lítið hefur verið gert og hve skilningur stjórnvalda á málinu hefur reynst takmarkaður. Við í Samfylkingunni teljum það hins vegar nauðsynlegt að kalla fram nú strax í þingbyrjun hvernig þessi mál standa. Uppgjöf hæstv. forsrh. birtist í því að hann skildi Ólafsfjörð eftir í fanginu á hæstv. iðn.- og viðskrh. Það væri fróðlegt að vita hvort svo er farið um fleiri, hvort ráðherrarnir hafi einfaldlega gefist upp fyrir verkefninu eða vísað því á ráðherra byggðamála eins og hæstv. forsrh. gerði. En fyrirspurn mín, herra forseti, er þessi, og ég vil geta þess að það tímabil sem gildandi byggðaáætlun stendur yfir er nú hálfnað og vel það þannig að það er tímabært að bretta upp ermar: 1. Hafa þau verkefni iðnaðar- og viðskiptaráðuneyta, undirstofnana þeirra eða fyrirtækja sem unnt er að sinna á landsbyggðinni verið skilgreind, sbr. 6. tölul. í þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 sem samþykkt var á Alþingi 3. mars 1999? 2. Hvenær er gert ráð fyrir að ,,tillögur þar að lútandi sem meðal annars geri ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar verði nýttir til hins ýtrasta`` verði lagðar fram?

Hæstv. forseti. Samkvæmt 6. tölul. gildandi byggðaáætlunar er hverju ráðuneyti fyrir sig falið að skilgreina þau verkefni sem hægt er að vinna á landsbyggðinni. Í samræmi við þessa stefnu Alþingis og ríkisstjórnar fól ég ráðgjafarfyrirtækinu Pricewaterhouse Coopers sl. sumar að vinna tillögu að slíkri áætlun vegna þeirra stofnana sem starfa á vegum iðn.- og viðskrn. Er niðurstöðu þeirrar vinnu að vænta nú í haust. Í framhaldi af því mun ráðuneytið gera slíka áætlun í samræmi við stefnu Alþingis og ríkisstjórnar. Til þess að fara örfáum orðum um það sem unnið hefur verið að af hálfu þeirra ráðuneyta, sem eru iðn.- og viðskrn., vil ég segja eftirfarandi í sambandi við flutning stofnana og fyrirtækja út á land: Skrifstofa Orkusjóðs hefur verið flutt til Akureyrar. Tekin hefur verið ákvörðun um flutning Byggðastofnunar til Sauðárkróks. Stofnað hefur verið til viðræðna við Akureyrarbæ þar sem kannaðir verði kostir þess að sameina Rarik og Orkuveitu Akureyrar og hafa höfuðstöðvar fyrirtækisins á Akureyri. Í sambandi við fjarvinnsluverkefni vil ég taka eftirfarandi fram: Þann 4. maí sl. hélt ég fund með forstöðumönnum ríkisstofnana. Tilgangur fundarins var að kynna þeim þá möguleika sem upplýsingatæknin býður upp á varðandi fjarvinnslu. Á fundinum skýrðu ýmsir aðilar frá reynslu sinni. Mikið hefur verið rætt um fjarvinnsluverkefni og finnst ýmsum að lítið hafi miðað í þá átt að koma slíkum verkefnum út á land og get ég raunar tekið undir það. Á vegum iðnrn.- og viðskrn. er þó unnið að ýmsum verkefnum á því sviði. Fyrr á árinu var efnt til samstarfsverkefnis iðnrn., Iðntæknstofnunar og Byggðastofnunar um fjarvinnslu á landsbyggðinni. Var ákveðið að skilgreina nánar tíu af þeim verkefnum sem fjallað var um í skýrslu sem Iðntæknistofnun vann fyrir forsrn. og Byggðastofnun á síðasta ári. Nú hefur verið unnið að gerð viðskiptaáætlana fyrir fimm verkefni. Verkefnin eru sem hér segir: Læknaritarar á landsbyggðinni. Gerð var viðskiptaáætlun um það hvernig væri hægt að starfrækja læknaritun í fjarvinnslu í samstarfi við heilbrigðisstofnanir. Sameiginleg símsvörun Stjórnarráðsins. Með þeirri tækni sem Landssíminn býður upp er fjárhagslega óhagkvæmt að flytja símsvörun Stjórnarráðsins út á land. Hins vegar er til búnaður sem notar gagnaflutningaleiðir internetsins til flutnings símtala. Gerð hefur verið viðskiptaáætlun um notkun á slíkum búnaði. Skráningarverkefni fyrir Þjóðminjasafn Íslands í því að gera áætlun um það hvernig væri hægt að afla fjár til skráninga á munum og minjum safnsins. Þá má nefna mannvirkjagrunn en unnið er að gerð viðskiptaáætlunar um gerð gagnagrunns fyrir þá aðila sem koma að mannvirkjagerð. Grunnurinn á að innihalda allar upplýsingar um vöru og þjónustu sem notuð er við mannvirkjagerð. Þau verkefni sem ég hef nefnt hafa verið send viðkomandi ráðuneytum eða stofnunum og má auk þess nefna landskrá lausafjármuna en fyrr á þessu ári var gerð áætlun um landsskrá fyrir lausafjármuni og var gert ráð fyrir að starfsemi landsskrárinnar gæti staðið undir sér með skráningargjöldum. Verkefnisstjórnin sem ég nefndi áður er nú að undirbúa val á næstu verkefnum. Þar koma ýmis verkefni til álita, m.a. verða teknar til athugunar ýmsar skrár í landbúnaði, þýðingarverkefni, skráningarverkefni Alþingis og útboðslýsingar Ríkiskaupa, verkefni hjá Verðbréfaþingi o.s.frv. Fyrir liggur að ekki er hægt að flytja verkefni frá hinu opinbera til einkaaðila nema að undangengnu útboði ef fjárhæð verkefnisins fer yfir 3 millj. kr. á þremur árum. Þetta setur óneitanlega því starfi að koma opinberum verkefnum til einkaaðila á landsbyggðinni þröngar skorður. Verkefnahópurinn hefur því í vali á verkefnum sínum lagt áherslu á tvennt. Í fyrsta lagi að um sé að ræða verkefni sem hægt er að vinna hjá opinberum aðilum á landsbyggðinni og í öðru lagi að búa til viðskiptahugmyndir fyrir einstaklinga og fyrirtæki á landsbyggðinni sem hægt er að reka á sjálfbæran hátt. Dæmi um slíkt verkefni er t.d. gagnagrunnur fyrir mannvirkjagerð sem ég nefndi áðan.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá hæstv. iðn.- og viðskrh., Valgerði Sverrisdóttur er ýmislegt gott verið að gera og margt í farvatninu en betur má ef duga skal. Opinberum störfum fækkar sífellt á landsbyggðinni en þeim fjölgar aftur á móti á höfuðborgarsvæðinu. Ég vek athygli á því að nánast öll miðvinnsla bankanna er flutt til Reykjavíkur sem gæti alveg eins verið úti á landi. Með þeirri miðvinnslu flyst þekking sem tapast aftur á móti á landsbyggðinni. Íslandspóstur hefur fækkað mjög mikið starfsmönnum og gert þjónustuna þar af leiðandi ekki nægilega góða fyrir landsbyggðina. Gagnaflutningurinn þarf að vera á sama verði ef þjónustan á að geta verið góð eins og gert var þegar landið var gert að einu gjaldsvæði í almennri símaþjónustu. Eins þarf það að vera með gagnaflutningana.

Herra forseti. Ég hef ekki gert mér grein fyrir því að þessir hlutir séu að virka í öfuga átt, að það sé verið að flytja þetta allt frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins eins og kom fram í ræðu hv. þm. Drífu Hjartardóttur. En aðeins vegna umræðu um fjarvinnsluverkefnin og svar hæstv. iðnrh. áðan finnst mér eins og ég hafi verið að uppgötva 2000-vandann núna, að 2000-vandinn sem við Íslendingar héldum að við hefðum sloppið við sé í raun og veru og hafi verið miklu meiri en við gerum okkur grein fyrir. Mér sýnist að bæði tímaskyn og tímaklukka hæstv. iðnrh. og ríkisstjórnarinnar allrar hafi stoppað vegna þess að í umræðum um flutning fjarvinnsluverkefna út á land á fundi í Ólafsfirði 6. mars sl. sagði hæstv. iðnrh. m.a. þetta, með leyfi forseta: ,,Í lok þessa mánaðar eða fyrir lok þessa mánaðar þá trúi ég því að það verði eitthvað að frétta`` af flutningi fjarvinnsluverkefna til Ólafsfjarðar. Í mínum huga og samkvæmt klukku minni er 6. mars liðinn þannig að ég spyr, herra forseti: Væri ekki ástæða til að grípa til einhverra ráðstafana vegna þessa 2000-vanda?

Herra forseti. Ljóst er að möguleikar á fjölbreytni atvinnulífs á landsbyggðinni eru fyrir hendi, m.a. með hagnýtingu upplýsingatækninnar og fjarvinnslu eins og fram hefur komið. Þeir möguleikar eiga eftir að aukast á næstunni. Hins vegar ber að varast að ræða þessi mál þannig að lausnin sé algild fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni eins og mér hefur stundum fundist umræðan bera keim af. Það ber líka að varast að fara bratt í umræðuna þannig að gefin verði fölsk fyrirheit og fólk á landsbyggðinni sjái einhverja allsherjarlausn á leiðinni. Þetta tekur allt sinn tíma og ber auðvitað að undirbúa vel. Hvað varðar stjórnvöld í þessum efnum verða þau að hafa ákveðinn drifkraft og fylgja eftir þeirri stefnumótun sem fyrir liggur til að koma henni til framkvæmda. Einnig ber að líta til atvinnulífsins í heild, til einkaaðila, og þar liggja ýmsir möguleikar, t.d. í tæknistörfum, fjármálastarfsemi o.s.frv. Ég vil hins vegar hvetja stjórnvöld til dáða í þessum efnum. Hæstv. viðskrh. hefur svarað fyrir sig og mér sýnist að málin séu í þokkalegum farvegi og vonast ég til að efndir gangi eftir.

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur sýnt að hæstv. iðn.- og viðskrh. hefur verið að gera sitt ýtrasta til að ýta málinu áfram og það er vissulega lofsvert. Hins vegar hefur umræðan líka sýnt fram á það að þessi mál ganga alveg ótrúlega hægt fyrir sig. Það var í september í fyrra sem þessi mikla skýrsla Iðntæknistofnunar, Byggðastofnunar og fleiri lá fyrir. Þá hefði maður ætlað að þessir hlutir gætu gengið miklu hraðar fyrir sig en raun ber vitni. Þar er ekki við hæstv. iðnrh. að sakast, það eru allt aðrir hlutir á ferðinni. Maður verður einfaldlega var við það að í þessu kerfi eru ótalmargir ótrúlega miklir silakeppir þegar kemur að því að reyna að færa þessi verkefni út á land. Ég held því að stóru tækifæri landsbyggðarinnar felist fremur í því að einkafyrirtækin taki við sér vegna þess að þau sjá hagræðið í því að færa verkefni út á land. Við sjáum ýmis teikn um að það sé að gerast og við eigum að reyna að örva það. Ég er sammála hæstv. iðnrh. um að það er vont þetta ákvæði um 3 millj. kr. lágmarkið varðandi útboðið sem torveldar að hægt sé að færa þessi opinberu verkefni út á land en ég vonast til að pólitísk samstaða takist um að breyta því.

Herra forseti. Mig langar til að benda hæstv. ráðherra á að í fjárlagafrv. kemur fram mikill fjöldi lítilla verkefna undir liðnum ,,Íslenska upplýsingasamfélagið`` sem eru vel til þess fallin að flytja út á land. Ég nefni t.d. rafrænan gagnagrunn um jarðir sem á að gera í landbrn. Hvers vegna er það ekki gert t.d. á Hólum, herra forseti? Að öðru leyti saknaði ég þess að hæstv. ráðherra greindi frá því hvað liði viðleitni hennar til þess að koma kollegum sínum í ríkisstjórninni til þess verks sem hún lofaði að koma þeim til, að skilgreina hvaða verk undir ráðuneytum þeirra séu til þess fallin að flytja út á landsbyggðina. Það er eitt af verkefnunum sem þeim var sett fyrir samkvæmt byggða\-áætlun og hæstv. ráðherra lofaði að fara í það verkefni. Hvað líður því? Í öðru lagi, herra forseti, tek ég undir það sem hv. þm. Kristján Möller spurði um áðan: Hvað líður framkvæmd loforða um að flytja störf til Ólafsfjarðar? Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði á ráðstefnu um daginn að landsbyggðinni væri sýnd ótrúleg grimmd. Mér sýnist, herra forseti, að sú grimmd nái inn í raðir ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Í upphafi er rétt að fagna þeirri viðleitni sem hæstv. iðnrh. hefur sýnt í því verkefni að reyna að færa verkefni til landsbyggðarinnar. Hins vegar er árangurinn lítill og er rétt að taka undir það líka með hæstv. ráðherra. Hins vegar er það athyglisvert sem kemur fram í máli hæstv. ráðherra varðandi útboðið og þá tregðu sem hefur valdið því að fara með verkefni til einkaaðila. Ég vil í þessu samhengi rifja upp orð hæstv. utanrrh. sem hann lét falla þegar opnuð var starfsstöð Íslenskrar miðlunar á Stöðvarfirði um miðjan ágústmánuð 1999 en þá sagði hæstv. utanrrh. m.a.: ,,Það eru miklir möguleikar á því sviði að ríkisstofnun geti keypt þjónustu, fækkað störfum t.d. á Reykjavíkursvæðinu og fjölgað úti á landi með þessum hætti.`` Herra forseti. Er það rétt skilið hjá mér að hæstv. ráðherrar séu nýbúnir að uppgötva þetta ákvæði um 3 millj. á þriggja ára tímabili?

Hæstv. forseti. Mér er í fersku minni þegar hæstv. forsrh. kynnti skýrslu fyrir bráðum ári um ein 220 störf eða svo sem hægt væri að flytja út á land. 

Herra forseti. Ég byrja á því að þakka hæstv. iðnrh. fyrir þau svör sem hún gaf og þá vinnu sem er í gangi. Ég tek undir orð þeirra þingmanna sem hafa talað um seinagang varðandi þá vinnu að flytja verkefni út á land. Langt er síðan skýrsla Iðntæknistofnunar kom fram og í henni voru nefnd mjög mörg lofandi verkefni sem ætti að vera auðvelt að koma upp eða flytja út á landsbyggðina sem við höfum séð lítinn árangur af. Hæstv. iðnrh. nefndi flutning ríkisstofnana. Það er gott ef hægt er að halda þeirri stefnu áfram en þá vil ég vara við að það verði gert án þess að mótaðar verði samræmdar reglur um hvernig eigi að standa að flutningi slíkra stofnana. Hún nefndi líka fjarvinnsluverkefni og þau hafa gengið allt of seint. Það er fjöldi verkefna sem eru til staðar sem bíða úrlausnar hjá opinberum stofnunum úti um land en það vantar fjármagn til þess að koma þeim í framkvæmd.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. iðn.- og viðskrh. fyrir svör hennar. Hún segir okkur frá því að hún sé fyrir sitt leyti að taka utan um ákveðna þætti og það er vel. Hins vegar er alveg ljóst það sem hefur ítrekað komið fram í umræðunni að það kemur yfirleitt of seint og of lítið. Þó að umræðan í dag sé stutt hefur hún leitt ýmislegt í ljós sem ástæða er til að ræða mun ítarlegar. Við veltum því fyrir okkur af hverju einkaaðilar koma auga á þá kosti sem því fylgja að flytja verkefni út á land sem opinberir aðilar koma ekki auga á. Koma opinberir aðilar ekki auga á mikilvægi þess að hafa stöðugt vinnuafl? Koma opinberir aðilar ekki auga á kosti þess að fá ódýrt húsnæði? Koma opinberir aðilar ekki auga á þessa hluti af því að þeir þurfa þess ekki? Búa þeir e.t.v. við þær aðstæður að þeir þurfa ekki að gæta þeirrar hagkvæmni sem einkaaðilar eru oft og tíðum að leita eftir? Þetta mætti verða okkur öllum til umhugsunar nú, ekki síst þar sem fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar er til meðferðar. Við hljótum líka að velta því fyrir okkur hvernig stendur á því að þessi tala, 3 millj., hringsólar yfir salinn í hvert sinn sem farið er að ræða verkefni sem flytja á út á land eða stuðning við það sem þar er að gerast. Við erum nefnilega stundum að tala um svo sárgrætilega lítil verkefni. Þau eru jafnan tiltölulega lítil og fyrir tiltölulega fáa en það munar um þau samt og ég er sammála hv. þm. Einari Guðfinnssyni um að auðvitað á að skoða þessa tölu, auðvitað á að skoða hvar þessi mörk eiga að liggja. Við eigum að hafa á því skoðun hvernig við viljum hafa þetta en vera ekki nauðug til annarra ákvarðana en þeirra sem okkur þykja góðar vegna gildandi laga. Við eigum þá bara að breyta þeim lögum á hv. Alþingi. Herra forseti. Að lokum: Er hætta á því að aðrir ráðherrar horfi til þess sem hæstv. iðn.- og viðskrh. er að gera sem eins konar fjarvistarsönnun fyrir sjálfa sig og hafist lítið að?

Hæstv. forseti. Ég verð að segja það að mér finnst hv. þingmenn sýna mér mikla þolinmæði í þessu máli því að ég hefði gjarnan viljað standa hér og geta greint frá einhverjum alvöruárangri á þessu sviði. En mér finnst að það sé varla hægt að tala um að svo sé þó að verið sé að vinna að ýmsu og auðvitað trúi ég því enn þá að eitthvað verði úr þessu sem geti komið landsbyggðinni til góða. En af því að ég er spurð um það svona u.þ.b. einu sinni á dag hvað sé að frétta af þessu síðan í mars þá held ég að ég verði að fara að greina eitthvað nánar frá því. Það sem ég var að tala um á fundinum í Ólafsfirði var landskrá lausafjármuna sem var verkefni og er verkefni sem búið er að móta og er til umfjöllunar í dómsmrn. Það verður að spyrjast fyrir um það þar. En þetta er það sem ég var að tala um og get ég ekkert komist hjá því að greina frá því hér. Um það hvort við séum nýbúin að uppgötva þetta ákvæði um 3 milljónir á þremur árum þá álít ég að svo sé í raun með býsna marga, að þetta ákvæði um 3 milljónir á þremur árum, sem er nú hreint ekki mikill peningur, sé atriði sem hafi haft verulega mikið að segja í sambandi við það að flytja verkefni til ákveðinna einkaaðila út á land. Um það sem hv. þm. Þuríður Backman sagði, að gott væri ef hægt væri að halda áfram að flytja ríkisstofnanir út á land, þá veit ég ekki betur en að hennar flokkur sé andvígur því. Ég hef heyrt formann vinstri grænna segja það í viðtali í fjölmiðlum að hann telji ekki að það eigi að flytja ríkisstofnanir út á land. Þannig að þetta er nú allt saman dálítið einkennilegt. Þegar til kastanna kemur vantar raunverulegan stuðning við það að flytja opinber störf út á land.

Herra forseti. Hækkanir olíufélaganna síðustu mánuði hafa vakið mikla athygli og á síðasta rúma árinu hefur t.d. dísileldsneyti á bíla hækkað um 56,5%, olía á flotann hefur hækkað um 72,9% og 95 oktana bensín á bíla hefur hækkað um 10%. Allar þessar hækkanir hafa enn á ný leitt hugann að því hvers vegna þessar hækkanir allar verða. Við vitum að hækkanir hafa komið að utan en við höfum líka velt því fyrir okkur hvers vegna verð á þessum olíuvörum er það sama hjá öllum olíufélögunum. Hugmyndin með því að hafa mörg fyrirtæki og frjálsa samkeppni er að það sé einhver verðmunur á þeirri þjónustu sem veitt er og þeim vörum sem seldar eru en hjá þessum þremur olíufélögum sem hafa meginbyrðina af því að dreifa þessu og selja, er engu líkara en að ákveðið sé á fundum olíufélaganna sameiginlega hvert verðið á að vera, hver hækkunin á að vera, því að verðið er upp á eyri það sama. Olíufélögin segja samt sem áður að samráð sé ekkert. En við vitum að olíufélögin reka sameiginlega úti um land bensínstöðvar og olíustöðvar og eru með mismunandi lit á tönkunum sem eru þá litir olíufélaganna. Ég velti því fyrir mér hvaða tankur hækkar fyrst. Hvernig stendur á því að olíufélögin eru með sameiginlegan rekstur en segjast svo vera með mismunandi ákvarðanir um hækkunina á olíuverðinu? Ég átta mig ekki á þessu. Þess vegna hlýtur að vera mjög nauðsynlegt að það komi skýrt fram hjá hæstv. iðnrh. hvernig þessi ákvörðun er tekin. Við vitum, herra forseti, að erlendis, í hinum ýmsu löndum í Evrópu er mikill verðmunur á olíuvörum og ef við tökum dæmi sem koma úr DV þriðjudaginn 3. okt. þá er þar samanburður á verði 1. sept. árið 2000 þar sem fram kemur að verð á bensíni í Finnlandi er 25,5% lægra en verðið á Íslandi. Ef við tökum Bretland sem dæmi þá er verðið hér 60% hærra en í Bretlandi. Við sjáum sem sagt að verðmunurinn milli landa er greinilegur og er ekki eingöngu í ríki sem framleiðir olíuna sjálft eins og Bretland heldur líka í Finnlandi. Þess vegna ber ég fram þær fyrirspurnir sem hér liggja fyrir, herra forseti.

Hæstv. forseti. Á þskj. 18 hefur hv. þm. Kristján Pálsson, 8. þm. Reykn., beint til mín eftirfarandi spurningum um samkeppni olíufélaganna: Í fyrsta lagi: ,,Hvernig er háttað eftirliti samkeppnisyfirvalda með verðlagningu olíufélaganna á eldsneyti?`` Svarið er svohljóðandi: Hámarksverð á olíuvörum var numið úr gildi 1. apríl 1992. Frá þeim tíma hafa verðlagsyfirvöld og nú samkeppnisyfirvöld ekki haft bein afskipti af verðlagningu olíufélaganna. Í öðru lagi: ,,Hafa samkeppnisyfirvöld haft einhver afskipti af verðlagningu olíufélaganna á olíu og bensín á bifreiðar og skip?`` Eins og fram kemur í svari mínu við fyrstu spurningu hefur verðlagning olíufélaganna verið frjáls frá 1. apríl 1992. Samkvæmt samkeppnislögum frá 1. mars 1993 þurfa að vera til staðar mjög ríkar ástæður til þess að samkeppnisyfirvöld grípi til íhlutunar í verðlagningu fyrirtækja og til þess hefur enn ekki komið. Í þriðja lagi: ,,Hvaða skýring er á því að verð á olíu og bensíni er nánast það sama hjá öllum olíufélögunum?`` Svar: Á fákeppnismarkaði eins og olíumarkaðnum getur sama verð hjá olíufélögunum bæði verið til marks um að virk samkeppni ríki á markaðnum og að félögin hafi með sér samráð. Olíufélögin hafa alfarið hafnað því að þau hafi með sér samráð og annað hefur ekki verið sýnt fram á. Mér þykir rétt að taka fram að vegna hinna miklu verðhækkana sem orðið hafa á olíuvörum að undanförnu ritaði ég Samkeppnisstofnun bréf þar sem ég óskaði þess við stofnunina að verðlagning olíufélaganna verði athuguð og orsakir verðhækkananna skýrðar og jafnframt hvort um samráð kunni að vera þeirra á milli um verðákvarðanir. Vinna hefur þegar verið hafin við þessa athugun.

Herra forseti. Það er ágætt að heyra það að ráðherrann hefur óskað eftir upplýsingum um þetta, að verðlagning verði könnuð og samráð. Álagning olíufélaganna er gjörsamlega óþekkt stærð nema að því leyti sem menn hafa reynt að reikna sig niður á álagninguna með því að brjóta bensínverðið niður, en það hafa t.d. FÍB-aðilar gert af og til þegar umræðan hefur verið sem hæst. En ég bað um orðið hér til þess að benda á spurningu sem ég hefði kosið að fyrirspyrjandi hefði lagt fram með þeim þremur sem hér liggja fyrir og hún er: Hvernig stendur á því að þegar heimsmarkaðsverð hækkar þá er eins og engar birgðir séu til og hækkunin skilar sér næstum strax til neytenda hjá öllum olíufélögunum, en þegar heimsmarkaðsverð lækkar þá virðast miklar birgðir til hjá öllum olíufélögunum því það tekur langan tíma að lækkunin skili sér til neytenda? Að þessu hefur verið hæðst svo lengi sem ég hef ekið bíl.

Virðulegi forseti. Olíumarkaðurinn er fákeppnismarkaður og hefur verið það lengi. Það hafa verið fá stór olíufélög sem algjörlega hafa ráðið ferðinni á þessum markaði og þó ekkert sé fullyrt um samráð eða neitt slíkt þá liggur fyrir að olíufélögin hafa í áratugi haft nánast sömu verðskrá. Þetta er oft á tíðum afleiðing af fákeppnismarkaði. Hins vegar kemur það mér sjálfum dálítið spánskt fyrir sjónir að hér skuli fulltrúi Sjálfstfl. skyndilega standa upp og spyrja um þessa hluti því að sá flokkur hefur mjög þvælst fyrir allri almennri umræðu um samkeppnismál og hann þvældist fyrir þegar var verið að reyna að setja öflug samkeppnislög í vor. En sú fyrirspurn sem hér var lögð fram segir mér það að Sjálfstfl. sé eitthvað að reyna að hysja upp um sig buxurnar í þessum málum og ætli að mæta til þings af meiri krafti og meiri hörku í þessum efnum og reyna þá að víkja af þeim vegi sem sá flokkur hefur lengi varðað, þ.e. að gæta hagsmuna fárra.

Herra forseti. Ég tel gott að svona fyrirspurn komi fram á hinu háa Alþingi og bara fyrirspurnin og umræðan veitir aðhald í því fákeppnisumhverfi sem olíufélögin eru í. Ég vil rifja hér aðeins upp raunverulegar ástæður fyrir öllu þessu verðsamráði, þ.e. hve verðið er líkt, en þær eru skortur á samkeppni. Og ef menn rifja upp þegar Irving Oil kom hér á sínum tíma þá fyrst brugðust olíufélögin við með bættri þjónustu og lægra verði. Við höfum ekki þessar aðstæður hér, við erum með fákeppni víða, hvort sem það er í tryggingum, flutningum og fjármálum. Verðsamráð er bannað en ég vil þó nefna eitt sem sýnir hvers konar markaður þetta er, að hækkanir á olíuverði hér á landi gerast alltaf um mánaðamót. Það er einsdæmi. Af hverju verða hækkanirnar ekki innan mánaðarins? Það er aldrei. Og ástæðan er sú að menn hafa komið sér upp kerfi sem er mjög grunað um samráð þó að erfitt sé að henda nákvæmar reiður á því.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðn.- og viðskrh. fyrir svarið og öðrum þingmönnum fyrir þátttökuna. Ég verð að segja að mig furðar töluvert mikið á því að ekki hafi verið talin nein ástæða til að skipta sér af verðlagningu olíufélaganna. Ekki bara hjá núv. hæstv. iðnrh. heldur yfirleitt í gegnum árin, því að það skuli vera nákvæmlega sama verð frá degi til dags, og eins og hv. þm. Ágúst Einarsson sagði hér fara hækkanir fram á mánaðamótum, á nákvæmlega sama degi, í hvert einasta sinn sem hækkanir eru. Mér finnst það alveg með ólíkindum að hægt sé að bera það á borð og síðan sé sagt fullum fetum upp í opið geðið á hæstv. ráðherra að það sé ekkert samráð. Það er svo aftur annað mál en tengist samkeppni yfirleitt að samkeppni á þessu sviði er í rauninni miklu mikilvægari en margs konar önnur samkeppni eins og samkeppni banka. Það er hægt að fá þjónustu milli bankastofnana úti í heimi á ljóshraða í gegnum netið. Maður kaupir ekki olíu með þeim hætti eða bensín. Sama má kannski segja um tryggingafélög. Það er hægt að kaupa sér tryggingar víðar en bara á Íslandi. Það er því að mörgu leyti mjög mikilvægt að samkeppnismálum varðandi olíufélögin sé haldið á lofti alla daga ársins. Mér finnst samkeppnisyfirvöld hafa sýnt þessu ótrúlegt fálæti, og fákeppni er í mínum augum bara billeg afsökun til þess að komast hjá því að gera eitthvað í málinu. Það er sífellt verið að skoða þetta. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem beðið er um að skoðuð sé verðlagning olíuvara og hvernig verðmyndun hafi orðið til o.s.frv. Það hefur aldrei leitt til neins. Hver er ástæðan? Ég tel að ástæðan sé fyrst og fremst sú að ekki er tekið á þessu með nógu mikilli hörku.

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér er ekki miklu við það að bæta sem kom fram áðan. Ég greindi frá því að ég ritaði bréf til Samkeppnisstofnunar og bað hana að fara yfir síðustu hækkanir. Meðan svör hafa ekki borist frá stofnuninni um það mál get ég í sjálfu sér ekki tjáð mig svo gjörla um þær hækkanir, en það er alla vega viðleitni af hálfu ráðuneytisins til að beita sér í þessu máli vegna þess að við töldum að innkaupsverð og álögur ríkisins skýrðu ekki nægilega vel útsöluverðið. Það eru útreikningar sem þurfa þarna að fara fram og eftir því sem mér skilst er það ekki mjög flókið mál. Ég geri mér því vonir um að ekki líði langur tími áður en svör berast frá stofnuninni. Hv. þm. talaði um ótrúlegt fálæti samkeppnisyfirvalda í þessu sambandi. Auðvitað hafa samkeppnisyfirvöld samkvæmt lögum miklar heimildir til að hafa afskipti af málum þar sem þau telja ástæðu til. Hins vegar hefur fram til þessa ekki þótt ástæða til að gera athugasemdir varðandi verðlagningu á olíum og bensíni, en við skulum sjá til hvað gerist eftir að þessi athugun hefur farið fram.

Herra forseti. Hvort sem litið er til tekjuskatta einstaklinga eða skatta á fyrirtæki er skatthlutfall hér á landi lægra en gerist víðast hvar erlendis. Það á við um Norðurlöndin og það á við um meðaltal innan OECD. Þetta gildir um hlutföllin. Síðan gegnir öðru máli um þær tekjur sem skattlagðar eru. Þetta gildir sem sagt um skatthlutföll. Víða um heim er nú mikill þrýstingur á ríki að draga úr skattlagningu og hafa margir af því þungar áhyggjur að þessi þrýstingur verði til þess að veikja undirstöður samfélagsþjónustunnar sem fjármögnuð er úr sameiginlegum sjóðum skattgreiðenda. Til þess að koma í veg fyrir þetta hefur verið hvatt til þess á alþjóðavettvangi að samræmingar sé gætt, reynt sé að sporna gegn samkeppni niður á við, þ.e. að ríkið keppist við að laða til sín atvinnurekstur með gylliboðum um lága skattheimtu. Af þessum meiði er baráttan gegn svokölluðum skattaparadísum, en þáltill. um það efni er á dagskrá þessa þingfundar og kemur væntanlega til umræðu á eftir. Í skýrslum, m.a. frá OECD, þar sem fjallað er um þessi efni kemur fram að erfitt sé að setja einstökum ríkjum stólinn fyrir dyrnar í þessu efni en talað hefur verið um eins konar siðferðisþröskuld sem ríkið stígi ekki yfir, siðareglur, ,,code of conduct`` á enskri tungu. Í ljósi alls þessa vekja athygli tilraunir íslenskra stjórnvalda til að skapa fyrirtækjum, svokölluðum alþjóðaviðskiptafélögum, starfsumhverfi með sérstökum skattívilnunum. Gert er ráð fyrir því að þau greiði 5% skatt í stað 30% skatta sem öðrum fyrirtækjum er gert að greiða. Þau eru undanþegin stimpilgjöldum sem eru á bilinu 0,5--1,5%. Þau greiði ekki eignarskatt sem er 1,45% af nettóeign. Með öðrum orðum, þeim gert að greiða mun lægri og miklum mun lægri skatta en öðrum fyrirtækjum. Síðan hefur milljónum króna verið varið í sérstakt samstarfsverkefni með Verslunarráðinu til þess að hafa í frammi áróður fyrir þessu starfi. Ég beini eftirfarandi spurningu til hæstv. viðskrh.: 1. Hver er staða samstarfsverkefnis ráðuneytisins og Verslunarráðs Íslands sem miðar að því að skapa svokölluðum alþjóðlegum viðskiptafélögum starfsumhverfi með sérstökum skattaívilnunum? 2. Hversu miklu fé hefur verið varið til þessa verkefnis og hvernig hefur því verið ráðstafað? 3. Hvernig samrýmist þessi vinna ákvæðum EES-samningsins um samkeppnismál? 4. Er þetta verkefni í samræmi við vinnu á vegum OECD sem miðar að því að uppræta sérstakar skattaívilnanir bæði innan OECD og utan?

Hæstv. forseti. Með samþykkt laga um alþjóðleg viðskiptafélög í mars 1999 var boðið upp á nýjan möguleika í íslensku viðskiptalífi. Þar sem um nýjung var að ræða var ljóst frá upphafi að kynna þyrfti þessi nýju lög rækilega jafnt innan lands sem utan. Í greinargerð með lögunum kemur m.a. fram að markviss kynning á möguleikum alþjóðlegra viðskiptafélaga er lykilatriði þess að árangur náist, en slík kynning þurfi að fara fram bæði innan lands og erlendis. Með samningi, dags. 13. apríl 1999, milli viðskrn., Verslunarráðs Íslands og Fjárfestingarstofu, almennt svið, var Verslunarráði Íslands og Fjárfestingarstofu falin kynning laganna og falið það hlutverk að leitast við að laða erlenda aðila til Íslands í því skyni að stofna alþjóðlegt viðskiptafélag í samræmi við lög nr. 31/1999. Í samningnum var nánar kveðið á um verkaskiptingu milli Verslunarráðs og Fjárfestingarstofu. Samningur þessi er enn í gildi og á grundvelli hans hafa Verslunarráð Íslands og Fjárfestingarstofa kynnt þann möguleika sem lögin bjóða upp á jafnt innan lands og utan. Haldnir hafa verið kynningarfundir hér á landi, lögin hafa verið kynnt á fundum og ráðstefnum erlendis og umfjöllun um þau verið birt í fagtímaritum. Samningurinn er óbreyttur frá upphafi, en stefnt hefur verið að því að styrkir til kynningar laganna falli niður árið 2003. Á árinu 1999 var 15 millj. kr. varið til kynningar laganna og sömu fjárhæð verður varið til kynningar í ár. Á næsta ári er fyrirhugað að framlag til kynningar verði lækkað í 10 millj. kr. og í 5 millj. kr. árið 2002. Árið 2003 er stefnt að því að úrræði það er lögin bjóða upp á verði orðið svo þekkt að ekki verði þörf á frekari opinberri kynningu. Auk þess hafa verið greidd nefndalaun vegna starfsleyfisnefndar sem starfar samkvæmt lögunum, en hún veitir leyfi og hefur eftirlit með starfandi félögum. Lög um alþjóðleg viðskiptafélög hafa ekki áhrif á samkeppnisákvæði EES-samningsins. Ráðuneytinu hefur borist fyrirspurn Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, um lögin um alþjóðleg viðskiptafélög þar sem óskað er upplýsinga um lögin og umhverfi þeirra og er verið að vinna að svari. Eingöngu er um almenna fyrirspurn að ræða og ekki hefur verið tekin nokkur ákvörðun um að taka lögin til skoðunar á vettvangi ESA, enda mundi slík athugun ekki beinast einangrað að Íslandi þar sem þekkt er að flest ríki Evrópu hafa í löggjöf sinni fjárfestingarhvata líkt og lögin um alþjóðleg viðskiptafélög. Á vegum OECD er starfandi nefnd sem skoðar skaðlega skattasamkeppni. Með hugtakinu skaðleg skattasamkeppni er átt við að í tilteknu ríki sé að finna skattareglur eða skattalegt umhverfi sem laði að starfsemi með óeðlilegum hætti og rýri um leið möguleika annarra ríkja til tekjuöflunar. Hlutverk nefndarinnar er m.a. að fara yfir þær skaðlegu skattareglur sem hugsanlega er að finna innan aðildarríkjanna. Þann 26. júlí 2000 var samþykkt í ráðherraráði OECD skýrsla, ,,Report on Progress in Identifying and Eliminating Harmful Tax Practices``, þar sem m.a. er birtur listi yfir lög eða reglur ríkja sem geta hugsanlega talist fela í sér skaðlega skattasamkeppni. Grundvöllur skýrslunnar var yfirferð yfir lög og reglur ríkja sem taldar voru geta falið í sér skaðlega skattasamkeppni. Þannig var reynt að greina hvaða skattareglur einstakra ríkja feli í sér frávik frá eðlilegum skattareglum og leiði til þess að fyrirtæki kjósi að vera skattlagt í öðru ríki en eðlilegt væri miðað við starfsemi þeirra. Lög nr. 31/1999, um alþjóðleg viðskiptafélög, eru á meðal þeirra laga og reglna sem komið hafa til skoðunar. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að lögin geti mögulega talist skaðleg. Þar ráði tveir þættir einkum úrslitum: Annars vegar hið lága skatthlutfall, þ.e. 5% samanborið við 30% almennt hlutfall. Hins vegar það að alþjóðleg viðskiptafélög eru að hluta girt af gagnvart innlendri atvinnustarfsemi þar sem alþjóðleg viðskiptafélög mega ekki eiga hluti í innlendu fyrirtæki. Af hálfu OECD er ætlunin að fara nánar yfir listann og því er ekki ljóst hvað verður á endanlegum lista yfir lög og reglur sem fela í sér skaðlega skattasamkeppni. Gert er ráð fyrir að sú endurskoðun taki um það bil eitt ár. Ekki er fyllilega ljóst hvað það hefur í för með sér fyrir Ísland að vera á listanum, enda verður það ekki ljóst fyrr en eftir um það bil ár hvaða ríki verða endanlega á honum og hvaða kröfur verða gerðar til þeirra ríkja. Nú eru 23 ríki af 29 aðildarríkjum OECD á listanum.

Herra forseti. Ég held að það sé mjög gott að þessi fyrirspurn kom fram. Þegar löggjöfin var afgreidd á sínum tíma var um að ræða tilraunaverkefni sem átti að kanna hvort sóknarfæri yrðu með þessu formi, m.a. rökstutt að við gætum haslað okkur völl í alþjóðlegum fiskviðskiptum. Þetta voru rökin fyrir því að reyna þetta form. Mér finnst vera full ástæða til að kanna betur hvort vel hafi til tekist, hvort einhver sóknarfæri hafi myndast í kjölfar þessara laga. Ég er ekki viss um það. Í öðru lagi held ég að við eigum að taka ábendingar OECD mjög alvarlega. Við höfum ekki haft vilja til að setja hér upp nokkurs konar skattaparadís og alls ekki að lenda eitthvað á skjön við alþjóðlegar skattareglur. Ég held því að brýnt væri að ráðherra hefði forgöngu um úttekt á árangri þessara laga, endurskoðaði og jafnvel felldi þau úr gildi ef niðurstaðan er að þau sóknarfæri hafi ekki myndast sem menn héldu að yrðu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þessi svör. Hér kemur fram að 45 millj. kr. hefur annaðhvort þegar verið varið eða er áformað að verja til þess verkefnis að auglýsa sérstakar skattaívilnanir til handa alþjóðaviðskiptafélögum. Þetta eru miklir fjármunir, ekki síst þegar haft er í huga hversu vafasöm starfsemi, að mínum dómi, er hér á ferð. Það kom einnig fram í máli hæstv. ráðherra að svo er, að við erum á gráu svæði. Þessi mál eru til athugunar hjá OECD. Þar er sérstök nefnd sem um þessi mál fjallar og ekki er ljóst hvort Íslendingar muni lenda á sérstökum bannlista einmitt vegna þessa máls, vegna þess að við séum að ívilna fyrirtækjum á óeðlilegan hátt. Mér finnst spurningin sem við stöndum frammi fyrir ekki einvörðungu tæknileg og ekki einvörðungu snúast um hvað kemur út úr þessu rannsóknarstarfi á vegum OECD. Hún snýst einnig um hvað okkur sjálfum finnst vera boðlegt. Finnst okkur það boðlegt að bjóða upp á skatta\-ívilnanir af þessu tagi og taka þátt í samkeppni niður á við? Við erum að mismuna þarna stórlega. Í stað þess að fyrirtæki greiði 30% skatt eins og fyrirtæki gera almennt í landinu greiða alþjóðaviðskiptafélögin 5% skatt og eins og ég gat um í spurningu minni eru þau undanþegin stimpilgjöldum, þau eru undanþegin eignarsköttum. Mér finnst þetta óeðlilegt. Ég hefði skilið mjög eindregna talsmenn frjálshyggjunnar sem gengju fram með þessum hætti, en hina sem eru að bisa við að kenna sig við einhvers konar miðju í stjórnmálum skil ég miklu síður.

Hæstv. forseti. Ég skildi skeytið í lokin hjá hv. þm. Ég tel að full ástæða sé til að ræða þessi mál á hv. Alþingi og skil mjög vel að hv. þm. skuli bera fram þessa fyrirspurn, ekki síst vegna þess að í sumar urðu þó nokkrar umræður um það í þjóðfélaginu hver staða þessarar starfsemi væri og hver staða laganna væri og áhugi hefur verið á því hjá viðskiptalífinu að breyta og útvíkka lögin þannig að um víðtækari starfsemi geti orðið að ræða en nú er. En eins og kom fram í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar er hér fyrst og fremst um alþjóðleg fiskviðskipti að ræða eins og lögin eru í dag. Áform eru uppi um það í ráðuneytinu að leggja frumvarp fyrir þingið í vetur sem mundi þá fela það í sér að lögin yrðu útvíkkuð þannig að þau gætu náð til víðtækari starfsemi en nú er. Það má alltaf deila um hvernig á að verja fjármunum ríkissjóðs, en miðað við þær væntingar sem voru uppi þegar þessi lög voru sett eru þetta að sjálfsögðu ekki miklir peningar. En á þessari stundu hafa þeir ekki skilað miklu, það verður að viðurkennast. Þannig er það. Hins vegar hvað varðar skattalegan þátt málsins, þá tel ég meiri ástæðu til þess að ræða þann þátt mála við hæstv. fjmrh. En ég tel að hv. þm. geri nokkuð mikið úr þessu hvað varðar OECD-þátt málsins því að það er ekki eins og við séum eina þjóðin sem gerð hefur verið einhver athugasemd við