Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Á undanförnum dögum og vikum hefur Alþingi haft til meðferðar frv. til l. um aðstoð til útvegsmanna, er stunduðu síldveiðar sumarið 1948. Þetta frv. hefur nú hlotið staðfestingu sem l. nr. 85 1948. Ríkisstj. var ljóst, að meira þyrfti að gera en þessi l. bjóða, enda hafði hún lýst yfir við umr. um málið, að það væri ekki nema einn liður í því, sem nauðsynlegt væri til aðstoðar útveginum, og að von væri á öðru frv. í því sambandi. Það var einnig vitað, að nú um áramótin rennur út ábyrgð sú, sem ríkissjóður ber á verði sjávarútvegsafurða eftir l. nr. 28 1947, en hins vegar augljóst, að útvegurinn færi ekki á stað á komandi vertíð nema fá einhverja tryggingu fyrir framleiðslukostnaði. Ríkisstj. lét því trúnaðarmenn sína athuga, að fengnum skýrslum frá útvegsmönnum, hvort framleiðslukostnaðurinn hefði breytzt frá síðasta ári og hvaða leiðir væru líklegastar til úrbóta. Niðurstaðan af þessum athugunum trúnaðarmanna stj. urðu þær hvað snertir rekstrarkostnað útgerðarinnar, að á honum hefðu orðið litlar breytingar, þar sem á annað borð um sæmilega veiði var að ræða. Hins vegar kom það skýrt í ljós, sem vitað var, að þeir útvegsmenn, er gerðu út á síldveiðar s.l. sumar, eru skuldunum fjötraðir og fáir þeirra eiga fyrir skuldum, og heildarútkoman var sú, að skuldir þeirra væru samanlagt 25 millj. fram yfir allar eignir. Það lætur að líkum, að þessi hali er þungur að veifa fyrir útvegsmenn, og sýnir, hver nauðsyn það er, að gerðar séu ráðstafanir til þess, að skuldir útvegsmanna verði viðráðanlegri í framtíðinni. Úrlausnarefnið var því að laga úr sér genginn fjárhag útgerðarinnar og tryggja rekstur, sem gæti borið útgerðarkostnaðinn, því að öllum er ljóst, að undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sem aflar henni gjaldeyris, verður að halda gangandi. Hins vegar hlaut ríkisstj. að líta á það, að ekki mátti binda ríkissjóði þyngri bagga en hann gæti staðið undir, því að litill stuðningur væri það fyrir útvegsmenn að heita stuðningi, sem ekki væri hægt að standa við. Bátaútvegsmenn höfðu lagt fram till., og var í þeim drepið á ábyrgðarverð og svo nefnt tvöfalt gengi og auk þess, að útvegsmenn fengju gjaldeyri til ráðstöfunar. Eftir mjög nákvæma athugun hvað snerti tvöfalt gengi og afhendingu gjaldeyris til útvegsmanna gat stj. ekki orðið sammála um þær till., en til þess lágu margar ástæður, sem ég tel ekki þörf að rekja hér. Það varð því að finna aðrar leiðir, og var sú tekin, sem mörkuð var með l. nr. 85 1948. Í þeim l. eru tvö merkileg nýmæli, annað er ákvörðun um 6 millj. kr. framlag til að innleysa lögveð og sjóveð af hinum skuldum vöfðu bátum, en hitt er ákvæðið um greiðslufrest fyrir útveginn til 1. júlí. Þrátt fyrir þessi nýmæli var stj. ljóst, eins og tekið hefur verið fram, að meira þurfti að gera. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er framhaldið og er lagt fram til að reyna að tryggja atvinnurekstur landsmanna og halda niðri verðbólgu og vísitölu án þess að rýra lífskjör almennings, eftir því sem mögulegt er. I. kafli frv. er í raun og veru bara framlenging á ábyrgðarverði á sjávarafurðum, sem ákveðið var með l. nr. 128 1947, en fellur úr gildi nú um áramótin samkvæmt þeim l. Rökin fyrir því, að stj. sá sér ekki fært að ábyrgjast hærra verð, eru í fyrsta lagi þau, að framleiðslukostnaður er ekki talinn hafa hækkað, en auk þess væri það lítils virði fyrir útvegsmenn að fá loforð um hærra verð, ef ekki yrði svo hægt að standa við þær skuldbindingar. Hins vegar vill ríkisstj. gera allt, sem í hennar valdi stendur, til að bæta úr því fjárhagsöngþveiti, sem orðið hefur vegna aflaleysisins á síðustu síldarvertíð. Í þessu sambandi skal ég geta þess, að ríkisstj. er ákveðin í að leggja fram nú á þessu þingi frv. til l. um aflatryggingasjóð, enda var svo ákveðið með l., að helmingur af þeim tekjum, sem ríkið fengi með eignaaukaskattinum, færi í þennan sjóð. Fjmrh. hefur þegar látið gera frumdrög að þessu frv., en ekki er ákveðið, hvenær það verður lagt fram. Með slíkum sjóð ætti að vera hægara að ráða fram úr örðugleikum, þegar aflaleysi herjar þjóðina. - Ég sé ekki ástæðu til að ræða efni I. kafla frv. nánar, því að það er öllum þm. kunnugt.**** Þá vil ég víkja að II. kafla frv., en í honum eru ráðstafanir til aðstoðar þeim, sem síldveiðar hafa stundað á tímabilinu 1945–48. Þar er m.a. farið fram á heimild fyrir ríkisstj. til þess að losa verulega á skuldaklafa síldarútvegsmanna. Í fyrsta lagi er heimild til að gefa eftir hin innleystu lögveð og sjóveð, það er að segja þær 6 millj., sem veittar voru til innlausnar þessum veðum með l. nr. 85 1948, og sömuleiðis uppgjöf á lánum samkv. 2. mgr. 2. gr. sömu laga, en auk þess uppgjöf á lánum, sem síldarútvegsmönnum voru veitt úr ríkissjóði vegna aflabrests á sumarsíldveiðum 1945 og 1947. Um skilyrði fyrir uppgjöf á þessum skuldum og kröfum er rætt í 14. gr. Þar er gert ráð fyrir, að skilanefnd, sem um getur í 5. gr. l. nr. 85 1948, hafi úrskurðarvald um það, hvort skilyrðum sé fullnægt, en þó vænzt, að öll skuldaskil, sem þetta varða, séu gerð með frjálsum samningum. Hins vegar þótti nauðsynlegt að hafa ákvæði um lögþvinguð skuldaskil, ef samningar tækjust ekki milli útvegsmanna og skilanefndar, þó að ríkisstj. óski, að til þess þurfi ekki að koma, en taldi hins vegar óviturlegt að reikna ekki með þeim möguleika. Ég held svo, að þessi kafli frv. þurfi ekki nánari skýringar við. Þá er III. kafli, en hann fjallar um fjáröflunarleiðir, til þess að hægt verði að standa undir þeim skuldbindingum, sem gert er ráð fyrir í frv. Það þótti rétt af mörgum ástæðum að stofna sérstakan sjóð, í fyrsta lagi til að styrkja bátaútveginn og standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkisins og í öðru lagi til að halda niðri vöruverði á nauðsynjavörum almennings í landinu. Menn tala oft um það, hversu mjög útgjöld ríkisins séu aukin frá ári til árs, - og það er vitanlega rétt, - en hitt verður þá líka að athuga, að ríkið hefur mörg undanfarin ár tekið á sig skuldbindingar, sem valda stórum fjárútlátum, er miða að því að reyna að halda við lífskjörum fólksins í landinu. Eftir líkum má telja, að sjóður í þessu skyni þyrfti að vera 70 millj. kr., og er þá miðað við þá reynslu, sem fengizt hefur á árinu 1948. Þetta verður sjálfsagt aldrei áætlað alveg nákvæmlega, en reynslan bendir þó ákveðið til, að þessi tala megi alls ekki lægri vera. Það þótti því sjálfsagt að tryggja, að þessi sjóður gæti fengið þær tekjur, er samtals næmu þessum 70 millj. kr. Hv. þm. er það vel kunnugt, hvernig á síðasta fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 33 millj. kr.fram yfir rekstrarútgjöld. Þó hefur hæstv. fjmrh. boðað, að hann óskaði eftir löggjöf um, að tekjur væru fengnar með tvöföldun á söluskattinum. Það er því fyrst og fremst - þegar búið er að ákveða dýrtíðarsjóðinn - lagt til, að söluskatturinn verði tvöfaldaður í samræmi við yfirlýsingu hæstv. fjmrh. og áætlun hans um tekjur af söluskattinum. Þó er gert ráð fyrir, að hann verði ekki tvöfaldaður á nákvæmlega sama hátt, á sumt er lagt meira en áður. Hann hækkar þannig mest á heildsölu, en minna á smásölu, og á annarri sölu hækkar hann í 3% í stað 11/2% áður. Um söluskattinn almennt er það að segja, að sitthvað má að honum finna, en hann hefur þó ýmsa kosti í framkvæmd, og eitt er víst, að Íslendingar eru ekki eina þjóðin, sem fer þessa leið til fjáröflunar, það gera margar aðrar þjóðir, og ekki sízt stórþjóðir eins og Bandaríkin og Sovétríkin. - Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um söluskattinn og hækkun á honum, þar sem þm. getur ekki komið sú hækkun neitt á óvart; hún var, eins og ég tók fram áðan, boðuð af hæstv. fjmrh., er hann lagði fram fjárlagafrv. Ég vildi aðeins geta þess, að svolítið meira er undanþegið söluskattinum en áður. En í heild er áætlað, að skatturinn nemi 34 millj. kr. í stað 17 áður. Þá er lagt til, að af venjulegum tolltekjum séu 22 millj. færðar yfir til dýrtíðarsjóðs. Það er byggt á þeim rökum, að þessi hækkun var lögð á 1947 til þess einmitt að standa undir ábyrgðarverði og öðrum byrðum, sem er ætlazt til, að dýrtíðarsjóður geri. Þá er í 29. og 30. gr. lagt til, að aflað sé tekna með nýju móti. Til dæmis er lagt til í a-lið 29. gr., að 100% séu innheimt af gjaldeyrisleyfum fyrir kvikmyndum, og er sá tekjuliður áætlaður 1 millj. kr. Í b-lið er gert ráð fyrir því, að af gjaldeyrisleyfum til utanferða, öðrum en leyfum til námsmanna og sjúklinga, séu greidd 75%, og er það áætlað 3 millj. kr. Í c-lið 50% af leyfisfjárhæð innflutningsleyfa fyrir bílum, og er áætlað, að sá liður nemi um 4 millj. kr. Enn fremur í c-lið af innflutningsleyfum fyrir rafmagnstækjum til heimilisnota 100%, nema af eldavélum og þvottavélum 50%, - og er það áætlað 1 milljón. Í 30. gr. er svo gjald af matsverði bifreiða, sem ganga kaupum og sölum innanlands, en sá liður er áætlaður 5 milljónir. Ég skal nú aðeins víkja örfáum orðum að hverjum þessara liða fyrir sig, sem valdir eru með það fyrir augum, að þeir verði fastur tekjustofn og komi ekki niður á brýnustu nauðsynjum almennings í landinu, heldur fyrst og fremst á þeim, sem rifust hafa fjárráðin. - Kvikmyndaleyfisfjárskatturinn er þannig ekki óeðlilegur, jafnvel þó eitthvað kynni að hækka aðgangseyrir að kvikmyndahúsunum, því að hann er nú mjög lágur í samanburði við annað, eins og t.d. aðgangseyri í leikhús eða á hljómleika. - Skatturinn á gjaldeyrisleyfum til utanferða er miðaður við það, að allur fjöldinn af þeim, sem fara til útlanda, eru venjulega menn, sem hafa mjög rúm fjárráð; og því er nú svo háttað, að gengi á íslenzku krónunni er svo hagstætt, að þeir menn verða aðnjótandi hreinna fríðinda, sem fá slíkan gjaldeyri. Erlendis getur þeim orðið svo miklu meira úr hverri íslenzkri krónu, að því hefur jafnvel verið haldið fram í gamni og alvöru, að það væri ódýrara að ferðast til útlanda sér til skemmtunar heldur en innanlands. - Þótt leyfisfjárhæð af innflutningsleyfum fyrir bílum hækki um 50%, kaupa menn með glöðu geði bíla á svörtum markaði fyrir langtum hærra verð. Og það sýnist því ekki óeðlilegt, að slíkt leyfisfjárgjald sé greitt af þeim, sem flytja bílana inn og fá þá þó betri og ódýrari heldur en á svörtum markaði. - Um rafmagnsvörurnar er þess að geta, að þær eru líka að nokkru leyti á svörtum markaði, og fjöldinn allur vill með gleði greiða t.d. ísskápa með tvö- til þrefalt meira verði, en þeir kosta raunverulega. Í 30. gr. er gert ráð fyrir gjaldi af kaupum og sölum bifreiða innanlands. Árið 1947 gengu 2.200 bílar hér kaupum og sölum innanlands með uppsprengdu verði, og það er vissulega ekki óeðlilegt, að tollur sé lagður á þessi viðskipti - og þá miðað við alþekkt svartamarkaðsverð. Það er ekkert launungarmál, hvað þessir bílar eru seldir, um það geta matsmenn komizt að öruggri niðurstöðu og lagt á það verð 20%. Með þessu móti er gert ráð fyrir, að inn komi í dýrtíðarsjóð fyrir söluskattinn 34 millj., í tollum 22 millj., í kvikmyndaleyfisgjöldum 1 millj., í skatti af gjaldeyrisleyfum til utanferða 3 millj., í gjaldi af innflutningsleyfum fyrir bifreiðar 4 millj., í gjöldum af innflutningsleyfum fyrir raftækjum 1 millj. kr., í gjöldum af matsverði bifreiða, sem keyptar eru og seldar innanlands, 5 millj. kr., - eða samtals 70 millj. kr., sem ríkissjóður þarf til að geta staðið straum af niðurgreiðslum og ábyrgðarverði vegna dýrtíðarinnar. Ég vil svo að lokum benda hv. þm. á, að það hafa slæðzt prentvillur inn í frv., sem sú n., sem það fær væntanlega til meðferðar, þarf sérstaklega að athuga. Í 18. gr. í 2. línu stendur „veði“ - á að vera „verði“. Í 23. gr. er vísað til 2. gr. í stað 21. gr. Þetta frv. er á þann veg, að það þarf ekki mikilla skýringa við. Menn kannast við ábyrgðina síðan í fyrra. Hún er nú endurtekin í I. kafla. Með þeim rökum, sem ég hef nefnt, treystir ríkisstj. sér ekki til að fara hærra með ábyrgðarverðið. Í II. kafla er fjallað um aðstoðina við útvegsmenn, og í III. kafla er fjallað um fjáröflunarleiðir. Ríkisstj. telur ómögulegt að taka með lögum að sér skuldbindingar um fjárútlát án þess að tryggja féð til þess um leið. Þetta er tiltölulega einfalt mál, sem ég vona, að þurfi ekki lengi að vera til umræðna. Það er framhald af tilraunum ríkisstj. til þess að framkvæma þá stefnu, að halda við framleiðslunni og atvinnuvegunum og lífskjörum almennings, eftir því sem aðstæður frekast leyfa. Hvort þetta tekst, leiðir tíminn í ljós, en í þessu efni vill ríkisstj. gera það, sem hún getur. Að lokum vil ég svo leggja til, að frv. verði vísað til hv. fjhn. að loknum umræðum, og af eðlilegum ástæðum, sem hv. þm. þekkja, þá er nauðsynlegt, að þær taki ekki of langan tíma. Þessi löggjöf verður að fást í gegn, áður en nýtt ár byrjar. Ég vænti þess, að hv. þm. skilji þetta, að þessu verður að hraða sem mest, sérstaklega vegna utanbæjarþm., sem vilja dvelja á heimilum sínum yfir hátíðina. Ég óska því eftir, að fjhn. afgreiði málið svo fljótt sem þess er kostur og að því verði hraðað svo sem unnt er.



Aðeins örfá orð, sem ég vil bæta við skýringar hæstv. forsrh. Ég vil taka það fram, að þeir, sem að ríkisstj. standa, hafa auðvitað ekki verið á einu máli um samningu þessa frv. og að það er vitanlega ekki að efni til eins og það hefði orðið, ef hver flokkur um sig hefði einn haft aðstöðu til að móta það. Framsfl. fyrir sitt leyti hefði álitið, að skynsamlegra hefði verið að stíga spor í verðhjöðnunarátt, en þar sem ekki fékkst samkomulag um slíkt, er ekki um annað að ræða en halda áfram á bráðabirgðabrautinni og afla tekna til þess að halda áfram niðurgreiðslunum og ábyrgðarverðinu. En til þess þarf að afla meira fjár en fram að þessu hefur verið gert, og við samþykktum því að fallast á þær leiðir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. - Þó álitum við óaðgengilegt að hafa sama innflutningsgjald á alla bíla, sem fluttir eru til landsins, þar sem um þá gildir ekki svipað því sama máli, og hafa jepparnir einkum sérstöðu. Það mun því verða flutt um það brtt. og bent þá á aðrar leiðir til að afla fjár í skarðið.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur nú lýst innihaldi þessa frv. Eins og þegar hefur verið tekið fram og algerlega að óþörfu - það gefur auga leið - þá er það ekki mótað af neinum einum flokki, þar sem fleiri flokkar standa að stj. Þetta er samkomulagsmál, og vitanlega hefði það litið öðruvísi út, eins og hæstv. menntmrh. tók fram, ef það hefði verið mótað af einhverjum aðilanum einum. Yfirlýsinga er lítil þörf í því efni, svo eðlilegt sem þetta er. Á sama hátt hefur Sjálfstfl. ekki staðið einn að samningu þessa frv. Hann hefur og lagt til hliðar önnur sjónarmið til þess að þjóna aðaltilgangi frv., þeim að freista að gera ráðstafanir, sem ætla mætti, að gengju langt í því að tryggja það, að aðalatvinnuvegir okkar geti starfað. Um fjáröflunarleiðir gildir það sama, að persónulegar skoðanir hafa ekki allt að segja um það, heldur það, hvað hægt er að fá samkomulag um. En ég vildi benda á það - og undirstrika það sérstaklega, að tekjuöflunin verður að vera það mikil, að ekki reki í strand að standa við þau loforð, sem gefin eru með þessu frv. og öðrum slíkum. Ég tek undir það með hæstv. forsrh., að fyrir þessu verður vel að sjá. Þeir, sem því kynnu að vilja rýra þessar tekjuöflunarleiðir, verða að taka tillit til þess, að á þeim hvílir þá sú skylda að benda á jafnöruggar leiðir í staðinn.



Herra forseti. Það má raunar segja það sama um þetta frv. og það, sem nú er nýafgreitt, þ.e. um stuðning til síldarútvegsmanna, því er kastað fram á síðustu stundu, svo að þm. hafa varla tíma til að lesa það yfir, og svo illa samið, að naumast verður skilið. Og sagt er, að hespa verði málið af í skyndi. Og þetta er höfuðmál hæstv. ríkisstj., málið, sem átti að leysa dýrtíðarvandamálið, en því er kastað fram á síðustu dögum þingsins og á að hespast af í skyndi. Þetta er forkastanlegt og fyrir neðan allar hellur. Hér er verið að baksa við það ákvæði í þingsköpum að láta mál fara í gegnum þrjár umr. Slíkt er gert um minkamál og hrossageldingamál, en þegar um þýðingarmestu málin er að ræða, er þetta raunar ekki gert og þau hespuð í gegn umræðulaust að kalla. Mér sýnist, að hæstv. ríkisstj. hafi gefizt nægur tími til að undirbúa mál þetta s.l. 2 ár með skaplegum fresti, svo að þm. hefði gefizt kostur á að athuga það frekar og það hefði getað fengið afgreiðslu á þinglegri hátt. Nú er það knúið í gegnum 1. umr. í dag og 2. og 3. umr. á morgun. Það er fróðlegt að athuga, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur snúizt við þessu aðalverkefni sínu, að vinna bug á dýrtíðinni, minnka verðbólguna og tryggja rekstur atvinnuveganna. Hverjar eru ráðstafanirnar? Aðaltillaga ríkisstj. er að koma hér fram með frv., sem auka stórlega dýrtíðina og hækka verðlagið ekki um tugi millj., heldur hundruð millj. kr. Tollar hækka um 60–70 millj. kr. Söluskatturinn er nú um 34 millj. kr., eða svipaður og aðaltollurinn allur var metinn, er hæstv. ríkisstj. tók við. Allt þetta hefur stóraukið dýrtíðina, en samt sem áður hefur það ekki þótt nóg, og því er bætt við nýjum sköttum, benzínskatti, bílaskatti og bíóskatti, sem allir miða að því að hækka dýrtíðina. Útkoman fyrir atvinnuvegina er sú, að þessir hækkuðu tollar hafa skollið á þeim. Ekki er hægt að kaupa nokkurn hlut til endurnýjunar á bátunum án þess, að tollar leggist þar á og stórhækki útgerðarkostnaðinn. Þessir stórauknu skattar á þegnana kalla á hærra kaup frá atvinnuvegunum og auka þannig framleiðslukostnaðinn. Ég minnist þess, þegar núverandi hæstv. ríkisstj. var sett á stofn, að sumir ráðh. settu það sem skilyrði fyrir þátttöku sinni í henni, að verðbólgan yrði minnkuð, en virðast nú una sér þar vel, þótt þeir séu að auka verðbólguna nú í stað þess að minnka hana. Og í frv. frá því í fyrra lýsa þeir yfir því í 1. gr., að það sé til þess að minnka dýrtíðina, þó að reyndin væri þveröfug. En nú er sú bót í máli, að í þetta sinn hafa þeir sleppt því úr 1. gr. frv., að það sé til að minnka verðbólguna, það hefur ekki þótt fært lengur. Auk þeirra ákvæða, sem falizt hafa í frv. ríkisstj. í fyrra og nú, hefur það gerzt, að ríkisstj. hefur látið viðgangast aðrar hækkanir, sem hafa stórhækkað rekstrarkostnaðinn. Nokkru eftir að hæstv. ríkisstj. tók við, stórhækkuðu vextir bakanna, en það leiddi aftur af sér hækkanir á mörgum sviðum. Enn fremur hefur verið leyfð hækkun á aðflutningsgjöldum, sem hefur í för með sér hækkað verðlag í landinu. Allt þetta hefur gerzt í tíð núverandi hæstv. ríkisstj., sem taldi, að ómögulegt væri að stjórna í landinu, ef ekki yrði unninn bugur á dýrtíðinni. Um þetta frv. verð ég að segja það, að mér finnst það enn verra, en frv. í fyrra. Og mun nú koma að einstökum köflum eftir fljótan yfirlestur. I. kaflinn er að mestu leyti eins og núgildandi ákvæði um fiskábyrgð, en nú er þessi ábyrgð handa hraðfrystihúsunum ekki veitt skilyrðislaust, heldur er hnýtt þannig ákvæði aftan við 2. gr., að ég get ekki skilið, að hægt sé að ganga að því. En í 2. málsgr. 2. gr. segir. „Ábyrgð ríkissjóðs samkv. 1. mgr. skal einungis taka til fisks, er seldur verður til landa, er ríkisstj. ákveður með hliðsjón af markaðshorfum á hverjum tíma.“ Eða með öðrum orðum fer það eftir vilja ríkisstj., hvort nokkurt ábyrgðarverð verður á fiskinum, og fer eftir því, hvort hún leyfir að selja hann til þessa eða hins landsins. Samkvæmt ábyrgðarákvæðum og öðrum lögum hefur ríkisstj. óskoraðan ráðstöfunarrétt á framleiðslu hraðfrystihúsanna og hefur stjórnað sölu á henni. En nú er því bætt við, að þessi ábyrgð komi aðeins til greina, að fiskurinn fari til einstakra landa, þar sem ríkisstj. telji markaðshorfur. En enginn getur byggt á þessu ákvæði, enda munu hraðfrystihúsin neita þessu og ekki hefja framleiðslu, meðan ábyrgðin er bundin þessu skilyrði. - Í 1. og 2. gr. er lagt til, að ábyrgð til báta og frystihúsa og í 3. gr. til saltfisksframleiðenda sé hin sama og í ár. Þetta er of lágt og óhugsandi, að fiskútflutningurinn geti staðið undir kostnaði með þessu verðlagi. Ég vil spyrja hæstv. ríkisstj., hvort hún hafi vilyrði fyrir því, að bátarnir muni fara á sjó og frystihúsin verða starfrækt, ef þetta verður svona. Ég veit, að samtök þeirra hafa lýst öðru yfir. Ég var á fundi hraðfrystihúsaeigenda, þar sem skýrt var tekið fram, að þeir mundu ekki hefja rekstur á þessum grundvelli, enda hefur kostnaðurinn við fiskiðnaðinn farið svo verulega hækkandi þetta ár, að ekki er unnt að sætta sig við sama verð og nú er. Og nú er enn verið að íþyngja bátaútveginum og frystihúsunum svo, að ég er sannfærður um það, að ekki blessast að binda þetta ábyrgðarverð svo lágt, nema meiningin sé að setja þetta allt á hausinn og knýja fram skuldaskil og uppgjör, eins og hlýtur að leiða af þessu frv., og ná þannig kverkataki á þessum atvinnurekstri eins og síldarútveginum, - koma að óvörum án þess að hafa nokkurt samband við útvegsmenn og skella á skuldaskilum á þessa útgerð, en það er gert í þessu frv. og þvert ofan í vilja þeirra, sem þetta varðar. Og það er það furðulegasta, að Alþ. skipi skuldaskil á heila atvinnugrein. án þess að hafa leitað samkomulags við viðkomandi aðila. - Í 8. gr., þar, sem rætt er um fiskábyrgð, er skotið inn breyt., sem sýnist ekki nauðsynleg, þ.e. að ríkisstj. geti krafið útvegsmenn um rekstrarreikninga. Ef þessu verður beitt, er hægt að skylda alla smábátakarla til að senda ríkisstj. nákvæman rekstrarreikning sinn. Ég get ekki skilið, hvað þetta á að þýða, og vafasamar kröfur gagnvart frystihúsunum og bátunum, þar sem þau ganga út frá því, að það verð, sem þeim er tryggt, sé hið rétta verð og að ríkisstj. hafi ekki leyfi til að skyggnast inn í allan rekstur þeirra. Því er verið að skylda þessi fyrirtæki til að senda ríkisstj. allt sitt bókhald, þegar þetta er hið rétta markaðsverð? Því eru ekki allir kaupsýslumenn skyldaðir til að senda sitt bókhald? Á að stimpla útgerðina sem vandræða atvinnuveg, sem verði að vera undir ríkiseftirliti og verði að skila öllum þeim skýrslum, sem aðrir geta sloppið víð að sýna? Í II. kafla eru svo ákvæði um skuldaskil. Það er sá kafli, sem ég tel vanhugsaðastan og hættulegastan af þeim öllum. Það mætti segja, að væri hugmyndin sú, að útgerðarmenn fengju gefið eftir það, sem ríkið hefur veitt þeim samkv. 12. og 13. gr., þá gæti það sett skilyrði fyrir þeim eftirgjöfum, eða ef ríkið lánaði útgerðarmönnum upphæðir og vildi gefa þær upp, væri ástæða til að setja skilyrði. En hér er ekki miðað við það, heldur það, ef þeir fá lán til að losa sjóveð, þá eru þeir skyldir til að þola skuldaskil, ef svo er mælt fyrir. En 15. gr. byrjar svo: „Jafnskjótt sem skilanefnd hefur tekið við aðstoðarbeiðni, skal það tilkynnt skiptaráðanda, og er þá hvers konar aðför vegna skulda útgerðarmanns óheimil á hendur honum og ábyrgðarmönnum hans, þangað til skilanefnd hefur afgreitt mál hans.“ Síldanefnd sú,sem hér er nefnd, er hin sama sem við síldarútveginn, og ef einhver útgerðarmaður snýr sér til hennar um lán, þá hefur nefndin vald til að fyrirskipa skuldaskil hjá þessum útgerðarmanni. En ef til vill er miðað við, að um útstrikanir á lánum sé að ræða, en svo er ekki í frv., eins og það er orðað nú. En hvernig mundi þetta verða í framkvæmd? Í 14. og 15. gr. er gert ráð fyrir, að ef útgerðarmaður hafi óskað eftir stuðningi, þá sé viðkomandi útgerðarmaður tekinn á sama hátt og bú til gjaldþrotaskipta og megi ekki ráðstafa neinu á eigin spýtur, þótt skipti þessi taki langan tíma. Meira að segja er orðalagið svo fast bundið, að útgerðarmaður, sem á bát eða frystihús eða annan rekstur og sækir um stuðning vegna bátsins, er gerður ómerkur gagnvart frystihúsinu og getur ekki rekið það og má ekki ráðstafa sínum eignum, meðan skiptin standa yfir. Það verður laglegt ástand í þeim bæjum, þar sem aðallega er stundaður bátaútvegur, meðan skuldaskilin standa yfir. Enginn þorir að eiga viðskipti við þessa vandræða atvinnugrein, sem liggur undir gjaldþrotaskiptum. Hverjir eiga svo að standa undir skuldaskilunum? Bátaeigendurnir eiga heima í nokkrum aðalfiskveiðabæjunum víðs vegar um landið, og það eru vélaverkstæði, dráttarbrautir og verzlanir á þessum stöðum, sem verða að standa undir skuldaskilunum og verða fyrir öllu tapinu. Verkamenn og sjómenn verða einnig að staðna undir þessum skuldaskilum og verða að þola það, að inneignir þeirra verði strikaðar út. En bankarnir og þeir, sem eiga veð í eignum útgerðarinnar, eiga óskerta sína ábyrgð allt að 100%. Bankarnir eru því öruggir, þar sem þeir hafa veð í bátum og veiðarfærum, og tapa því engu, nema í úrtökutilfellum. En nokkur fyrirtæki í útgerðarbæjum eins og Vestmannaeyjum, Norðfirði og Ísafirði eru látin standa undir öllum þunganum af þessum skuldaskilum. Það, sem Alþ. er að samþykkja með þessu, er að gefa ávísun á þessa fátæku bæi, og afleiðingin verður stærra og meira höfuðhögg í sambandi við útveg og bátaútgerð, en nokkru sinni hefur þekkzt áður. Menn hræðast þennan atvinnuveg, þeir munu varast að koma nærri útgerð. Fólkið flýr til Reykjavíkur, hættir að stunda þennan atvinnuveg, sem settur er á hausinn vegna þeirra, sem dútla í höfuðstaðnum, hnýta þar einhverjar slaufur, búa til öskjur, fást við verzlun og skriffinnsku og eru öruggir með sinn gróða eða sína vinnu. Þessir menn fá útborgað reglulega, þeir þurfa ekki að óttast að verða settir á hausinn, þar eru ekki gerð skuldaskil. En kannske er þetta lausnin, kannske er það þetta, sem koma skal. Þá þarf Alþingi ekki lengur að streitast við þann vanda að ráða fram úr því, hvernig greiða eigi töp útvegsins, ef það er laust við útveginn einu sinni fyrir allt og búið að draga allt líf úr þeim stöðum, sem standa fyrst og fremst undir þeim atvinnuvegi og eiga sitt fyrst og fremst undir honum. Í 17. gr. þessa frv. hér er orðalagið þannig, að það er ekki einu sinni nóg með það, að hægt sé nú að taka þá útgerðarmenn til skuldameðferðar, sem studdir eru fjárhagslega af ríkinu vegna taps á síldveiðunum í sumar, heldur er orðalagið þannig, að ef tilraun, sem þar er nefnd, heppnast ekki, má setja reglugerð um skuldaskil allra útvegsmanna, sem gerðu út á síld í sumar, þar er enginn undanskilinn, engin undantekning. Ég býzt hins vegar ekki við, að það sé meiningin, en þetta orðalag er ágætt dæmi um það, hve flausturslega þetta frv. er samið. Ég býzt við, að ákvæðið um skuldaskil eigi aðeins við þá útgerðarmenn, sem hafa sótt um og fengið einhver stuðningslán hjá ríkinu. Ég minntist á það áðan, að mér er fullkunnugt um það, að þessi skuldaskil eru lögð hér til alveg án samráðs og þvert ofan í vilja samtaka útvegsmanna. Það var minnzt á þetta á fundi L.Í.Ú. í haust, en það var einróma álit fundarmanna, að þessi leið væri engin leið og hreint neyðarúrræði. Og framkvæmdastjóri landssambandsins lýsti þessu sama sérstaklega yfir fyrir fáum dögum á fundi nefndarinnar. Þetta er því gert að samtökum útvegsmanna fornspurðum, þvert ofan í vilja þeirra og ályktanir, án nokkurs samráðs við þau. Ég vara alvarlega við þessum vinnubrögðum og að samþ. þetta frv. eins og það er. Ég vara ríkisstj. alvarlega við að fara eins að og ávallt áður, ef við sósíalistar höfum borið fram tillögur eða varnaðarorð, að lakka þá fyrir öll skilningarvit sín af þeirri ástæðu, að það eru sósíalistar, sem vara við eða gera tillögur til úrbóta. Þessi háttur hefur verið hafður á hjá hv. stjórn og liði hennar, hversu góðu máli sem hefur verið hallað. Hafi sósíalistar aðeins átt einhvern hlut að því, þá var það nóg, nægileg ástæða ein og út af fyrir sig til að lakka fyrir öll skilningarvit og hespa tillögur stj. sem fljótast í gegnum þingið og helzt að ræða málin sem minnst og umfram allt að taka aldrei undir neinum kringumstæðum neitt tillit til tillagna okkar sósíalista, hversu réttmætar og sjálfsagðar sem þær hafa verið. Þetta mál á nú að hespa og berja í gegn sem fljótast, svo að þingmönnum gefist sem minnst færi á að íhuga það, og helzt breytingalaust, og allar tillögur okkar sósíalista eru fyrir fram dauðadæmdar. Þessi málsmeðferð á að verða hin sama og með síldarkreppuna hér á dögunum, athugasemdir okkar sósíalista í sambandi við það mál voru allar réttar og munu sannast í veruleikanum og framkvæmdinni, en til þeirra var ekkert tillit tekið. En ef skilja á orðalag þessa frv. hér beint, fullyrði ég, að síldarkreppan, sem samþ. var hér nýlega, er þar með gersamlega að engu orðin sem hjálp eða aðstoð, því að enginn útgerðarmaður mun af frjálsum vilja leggja í þessi skuldaskil, ekki þeir heldur, sem fyrri lögin eiga við. Þeir munu afsala sér fríðindum þeirra laga, ef vandkvæði og vandræði þessa frv. eiga að fylgja með eins og böggull skammrifi. Þegar verið var að afgreiða hér mál útgerðarinnar rétt fyrir áramótin í fyrra, lögðum við sósíalistar fram okkar tillögur til úrlausnar. Hið sama höfum við nú gert, og vil ég koma nokkuð inn á tillögur okkar og muninn á þeim og þessum tillögum hér. Í fyrsta lagi er á það bent, að það er auðveldlega hægt að lækka rekstrarútgjöld útgerðarinnar, ef Alþ. vill samþykkja það, og má fyrst nefna vexti í því sambandi, sem eru þungur baggi á útgerðinni, bæði vextir af stofnlánum, veiðarfærum og öllu rekstrarfé, sem útgerðin þarf að fá. Yfirleitt verður útgerðin að greiða 6–7% vexti af þeim lánum, sem á henni hvíla. Það er aðeins lítill hluti bátanna á stofnlánum með stofnlánadeildarvöxtum. Vextir af lánsfé til útgerðarinnar hafa verið hækkaðir og það jafnvel á síðasta ári, er verst gegndi, og vaxtaívilnanir þær, sem samþ. voru á síðasta þingi og hér er einnig lagt til, hafa verið þverbrotnar af bönkunum. Í fyrsta lagi hefur útgerðin aðeins getað fengið mjög litið af stofnlánum og því orðið að taka víxillán. Í öðru lagi, þar sem um bein rekstrarlán hefur verið að ræða, hafa þau ekki fengizt nema til þriggja mánaða. Það eru 4% lán, en til viðbótar koma svo framlengingarvextir og annar kostnaður, svo að við það hækka hinir raunverulegu vextir af þessum lánum yfirleitt upp í 6 eða 61/2%. Það er auðveldur hlutur og sjálfsagður, eins og rekstrarafkoma bátanna er annars vegar og bankanna hins vegar, að lækka vexti til útgerðarinnar til mikilla muna. Með því væru bátunum spöruð veruleg útgjöld, og bankarnir hafa grætt 20–30 millj. kr. á undanförnum árum, svo að það er ekkert auðveldara fyrir þá en að slaka til í þessu efni. En það vantar vilja bankavaldsins og skilning Alþingis, eða meiri hluta þess, sem ekki hefur viljað hlusta á tillögur okkar sósíalista í þessum málum fremur en öðrum. Þá eru það vátryggingariðgjöld bátanna, sem eru 5–7%. Þau eru langtum of há, og ríkið á að lækka vátryggingariðgjöldin, sem hvíla á bátunum. Meðalbátur greiðir 15–30 þús. kr. á hverju ári í þessi útgjöld, og sér hver maður, að sú upphæð dregur ekki lítið, þegar útgerðin berst í bökkum að öllu leyti. Þá er það annað atriði, sem einnig er augljóst mál, það eru samningar um afborganir af lánum til báta og frystihúsa. Lánstíminn er nefnilega allt of stuttur. Árlegar afborganir eru allt of háar, til þess að hægt sé að búast við, að reksturinn þoli þær eða beri uppi. Eða halda menn að öllum, sem til þekkja, sé ekki fullkunnugt um, að það er ekkert vit í að lána út á ný steinsteypt frystihús t.d. til aðeins 10–15 ára, þar sem þessi hús geta hæglega enzt í 100 ár og vélarnar í 20–30 ár. En mönnum er gert að greiða upp lán út á þessi atvinnutæki á 10-15 árum aðeins. Stofnlánin eiga að veitast til miklu lengri tíma, eins og víða tíðkast erlendis. Ef lánstíminn væri yfirleitt lengdur upp í 20–30 ár t.d., mundu rekstrarútgjöld útgerðarinnar stórlækka á ári hverju. Það er há upphæð, 200–400 þús. kr., sem frystihús þurfa að greiða í afborganir árlega, það þarf mikinn hagnað til þess, að reksturinn beri sig. En þetta verður að hafa upp eins og nú er, til þess að unnt sé að standa í skilum, af því að lánstíminn er allt of stuttur. Þá kem ég að því atriði í tillögum okkar sósíalista að létta af útgerðinni þeim þunga bagga, sem hvílir á henni í sambandi við verzlunar- og gjaldeyrismálin. Við hv. þm. Siglf. höfum lagt til í frumvarpsformi, að útgerðarmenn fái til eigin þarfa töluverðan hluta þess gjaldeyris, sem þeir afla, fái hann til eigin ráðstöfunar, svo að þeir geti fyrir hann keypt og flutt inn það, sem þeir þurfa vegna atvinnurekstrarins, en þurfi ekki að kaupa nauðsynjar útgerðarinnar af heildsölum eða öðrum. Hvaða ástæða er nú til að neita þeim um gjaldeyri fyrir varahlutum, efni, vélum og öðru til rekstrarþarfa? Hvers vegna á að skylda bátana til að kaupa þessar vörur í gegnum einn til þrjá milliliði, sem hafa fengið gjaldeyri; heildsala, smásala og jafnvel fleiri aðila, þegar engin þörf er á þessu fyrirkomulagi. Mér dettur í þessu sambandi í hug að segja frá samtali, sem ég átti nýlega við frystihússtjóra, sem mér var kunnugt um, að hafði fengið 50 þús. kr. í frjálsum gjaldeyri, aðallega fyrir hrogn. Hann sagðist ekki hafa farið út í að verzla með þennan gjaldeyri að ráði. Í sama húsi og hann bjó heildsali, sem verzlaði með vélar, og lét frystihússtjórinn hann fá leyfi út á þennan gjaldeyri. Síðan flutti heildsalinn inn vélar fyrir og lagði á full 40%, og sömdu þeir um að skipta álagningunni með sér til helminga, og taldi heildsalinn sig þó stórgræða á þessum viðskiptum. Með þessu sparaði frystihússtjórinn sér a.m.k. 10 þús. kr., en þetta dæmi gefur enn frekara tilefni til að spyrja: Hví ekki að leyfa þeim, sem vinna við útgerð og gjaldeyrisöflun, að fá hluta af gjaldeyrinum frjálsan vegna þarfa atvinnurekstrarins og létta þannig af útveginum óþörfum milliliðum og þar með óþarfa kostnaði? Við þetta miðast okkar tillögur, og þar, sem gjaldeyrisöflunin er meiri en svarar til nauðsynja útgerðarinnar, hafi framleiðendur sama rétt til innkaupa og aðrir, sem fá innflutnings- og gjaldeyrisleyfi. Í þessum tillögum felst raunverulegur stuðningur við útgerðarmenn, og þetta mundu útgerðarmenn einmitt fara fram á. En hví þá ekki að sinna þessu á Alþingi? Er það af því, að ákafi manna hér við það að berjast gegn dýrtíðinni sé svo mikill, að þeir þurfi endilega að koma á nýrri verðhækkunaröldu? Það væri auðvelt, eins og við sósíalistar lögðum til strax í fyrra, að spara fúlgur á verzlunar- og gjaldeyrismálunum, en þær tillögur fengust ekki einu sinni ræddar. Það eru svo nokkur atriði í sambandi við frv., sem ég vildi sérstaklega ræða um og spyrja hæstv. fjmrh. um. Þar er talað um 70 millj. kr. í dýrtíðargreiðslur af hálfu ríkisins fyrir yfirstandandi ár, og látið skina í það hér í umræðum, eins og mér skildist á hæstv. forsrh., að þessar greiðslur séu fyrst og fremst vegna fiskábyrgðarinnar. Hvaða tölur liggja fyrir um árið 1948 í sambandi við fiskábyrgðina og greiðslur vegna hennar? Það kemur mér ákaflega einkennilega fyrir sjónir, ef verulegar greiðslur þarf að inna af hendi vegna hennar í ár. Allar fisksölur til Englands, Hollands og Tékkóslóvakíu hafa verið á fullu ábyrgðarverði. Og nú síðast þessi margumtalaða Marshallgjöf, hún var reiknuð á því verði. Hvað er það þá? Hvernig er það með saltfiskinn, sem er einn aðalliðurinn? Saltfisksölurnar hafa verið mun hagstæðari í ár en í fyrra ætla ég, t.d. til Ítalíu. Þar var að vísu selt fyrir lírur, en það er auðvelt að selja þær til innflytjenda á fullu ábyrgðarverði. Til Grikklands var að vísu seldur saltfiskur undir ábyrgðarverði, það veit ég, en þar getur ekki verið um háa tölu að ræða, sem greiða þarf vegna ábyrgðarverðsins, það veit ég líka. Og sáralítið magn af ísfiskinum var selt með uppbótargreiðslum. Hvað er þá um að tala? Hversu háa upphæð hefur orðið að greiða úr ríkissjóði vegna fiskábyrgðarinnar 1948 nú þegar, og hvað má búast við að sú tala verði há fyrir allt árið, og hvernig sundurliðast hún? Ég veit, að hæstv. fjmrh. veit þetta og getur svarað. Mér er ekki kunnugt um annað, en hér sé um óverulega upphæð að ræða í heild. Einnig væri gaman að vita, hvað kostað hefur að verðbæta kjöt á þessu ári og hve miklu hefur orðið að kosta til úr ríkissjóði til að greiða niður verð á landbúnaðarvörum í heild. Ég held, að það sé ljóst mál, að dýrtíðargreiðslur ríkisins á þessu ári séu fyrst og fremst inntar af hendi vegna niðurgreiðslu á afurðaverði innanlands, svo einkennileg vindmylluaðferð sem þetta nú er hjá ríkisstj. til að glíma við dýrtíðina. En þær greiðslur, sem hér um ræðir, eru ekki fyrst og fremst vegna fiskábyrgðarinnar, heldur niðurgreiðslu innanlands. Í III. kafla þessa frv. kemur svo dýrtíðarsjóður. Hann er í mínum augum ákaflega einkennilegur. Nú er allt í einu fundið upp þetta patent, að búa til sérstakt hólf í ríkissjóðnum, sem á að heita dýrtíðarsjóður. Hingað til hefur það verið ríkissjóður, sem tekjurnar hafa runnið í og gjöldin runnið úr. Ég hef ekki getað komið auga á; hvaða praktíska þýðingu þetta ákvæði á að hafa. Svo er í þessum kafla ákvæði um söluskatt, þennan ósanngjarnasta og versta skatt, sem nokkurn tíma hefur verið lagður á, eftir því sem núverandi hæstv. menntmrh. sagði á sínum tíma, meðan hann var utan við stj., hann stendur nú að því að leggja þennan skatt á í annað sinn, og nú hefur hann enn verið hækkaður frá því, sem áður var, efalaust með sérstöku tilliti til þess, að hann sé ósanngjarnasti skattur, sem nokkurn tíma hefur verið lagður á þjóðina. En samkvæmt þessum skatti er í fyrsta lagi ákveðið að leggja á 6% söluskatt, og í rauninni að hækka innflutningstoll á allri vöru, sem flutt er til landsins. Af hverri einustu vöru, sem til landsins er flutt og tollafgreidd, ber að greiða 6% og innheimta það í þennan skatt. Það sjá allir, að þetta ýtir undir hækkað verðlag. Þetta er ekkert annað en nýr aðflutningstollur, sem skellur verulega á bátaútveginum. Það er ekki hægt að reka bát nema flytja fjölda margar nauðsynjar inn til þess, og fjöldi af bátum, þótt nokkrir séu undanskildir, mundi verða fyrir þessum skatti. Það munar talsvert um það að fá 6% ofan á tollverð. Ég býst við því, ef tími væri til þess að rekja það, hvað mikli álagning er lögð á útgerðina og ýmsar fylgígreinar hennar, bæði í þessu frv. og öðrum frá ríkisstj., að þá færi nokkuð að vega salt það, sem á að heita stuðningur til hennar gegnum fiskábyrgðina. En svo þykir mönnum þægilegt að segja, að allt sé gert vegna útgerðarinnar. - Í 22. gr. eru nokkrar vörur undanþegnar þessum söluskatti, og ég tek eftir því, að tvö atriði hafa slæðzt þarna inn í, sem ekki voru í l. í fyrra, þ.e. dagblöð og vikublöð, en mánaðarblöð og tímarit skilst manni, að séu fyrir utan þetta. Þetta sýnist vera sett þarna inn af handahófi, því að ég skil ekki, hvaða samleið þetta á með benzíni, smurningsolíu o.s.frv., enda hafa mánaðarritin gleymzt í þessu sambandi. - Svo eru hér alveg ný ákvæði, sem eru allnýstárleg í sambandi við tolltekjur, en það er salan á innflutnings- og gjaldeyrisleyfum. Nú á beinlínis að fara að selja útgefin gjaldeyris- og innflutningsleyfi og það allt háu verði. Ef veitt er innflutningsleyfi fyrir kvikmyndum, þá á þar að greiða 100% af leyfisfjárhæð, og það er ráðgert, að þetta geri 1–2 millj. kr. í tekjum. Vitanlega verður þetta til þess í framkvæmdinni, að verð á aðgöngumiðum að kvikmyndahúsum hækkar. Þetta er tiltölulega mjög almenn skemmtun almennings og ódýr, og hana á að skattleggja. Það er rétt að gera sér það ljóst, að þetta hækkar skatt á alþýðu manna, því að hún notfærir sér þessa skemmtun. Þetta er enginn skattur á hátekjumenn, það er ekki verið að snerta við gróða bíóeigendanna sjálfra. Það er ekki verið að segja, að það eigi að taka bíóin og þjóðnýta þau og ríkissjóður eigi að taka hagnaðinn af því, sá hagnaður má ganga í þann vasa, sem hann hefur gengið, og það er sennilega meiningin með þessu að láta hina, sem kaupa sig inn í bíóin, borga þennan skatt í dýrtíðarsjóðinn. Svipað er að segja um allar þessar gjaldeyris- og innflutningsleyfavörur, sem gert er ráð fyrir í 29. gr., það þýðir aukin útgjöld hjá almenningi í flestum tilfellum. Ég tók eftir því, að hæstv. menntmrh. gerði hér þann fyrirvara við þetta frv., að hér væri um samningamál á milli flokka að ræða og vitanlega hefði þetta verið á annan veg, ef hver flokkur fyrir sig hefði komið fram með sínar till., eins og hann hefði óskað. Ég verð að segja það, að þetta er það gamla skálkaskjól, sem menn hlaupa alltaf í - um það er ekki að villast, nema þá að flokkur hæstv. ráðh. leggi fram sínar skýlausu till. þar um, því að öðrum kosti verða þetta alltaf að teljast hans till. og hans flokks, sú lausn, sem hann hefur fram að færa í dýrtíðar- og, atvinnumálum. Það er vitanlegt, að Framsfl. þykir heppilegt að geta sagt: Ég vildi eitthvað annað - án þess að hann segi, hvað hann vildi. Hverjar eru hans till., sem hann hefur gengið með svo lengi? Það er talað um að fara verðhjöðnunarleiðina að einhverju leyti, en því sýnir ekki Framsfl. þetta einhvers staðar? Meðan hann ekki sýnir það, verður að álíta, að þetta frv., sem hann stendur hér að og flutt er á hverju þinginu á fætur öðru, séu hans till. í dýrtíðar- og verðlagsmálum. Ef sérstaðan er ekki önnur en sú, að einhverjum framsóknarmanni hafi fundizt till. um bílaskattinn ekki eiga að koma á jeppabíla, ef það er ágreiningurinn, þá verður það ekki álitið af neinum sem neinn verulegur ágreiningur í sambandi við þessi stóru mál. Svo lengi sem Framsfl. ekki leggur fram sínar till. í dýrtíðar- og verðlagsmálum og skilgreinir þær til fulls, þá verður maður að álykta sem svo, að þetta séu hans till. Hann stendur því að fullu og öllu í sömu ábyrgð og aðrir flokkar í stj. gagnvart þessum till. - Ég get farið að ljúka máli mínu, en vil að lokum sérstaklega undirstrika það, að ég óska eftir því, að hæstv. sjútvmrh. upplýsi það, sem ég beindi sérstaklega til hans í sambandi við fjárgreiðslur úr ríkissjóði á þessu ári vegna fiskábyrgðarlaganna. - Fundarhlé.



Herra forseti. Mér skildist svo, að hæstv. fjmrh. ætlaði að taka fyrstur til máls. Hefði verið gott að fá upplýsingar hjá honum. En sé þessu eigi þannig farið, vil ég nota tækifærið til að ræða ofurlítið þetta mál. Svo lízt mér sem með þessu frv. gangi hæstv. stj. spori lengra, en áður í þá átt að auglýsa ráðleysi sitt í aðsteðjandi vandamálum. Virðist mér, að ekki verði komizt hjá því að ræða ýtarlega ástand það, sem sjávarútvegurinn á nú við að búa, og hvernig þessar ráðstafanir munu verka á hann. Hæstv. ríkisstj. telur, að frv. eigi að vera aðstoð við bátaútveginn. En ég vildi kalla það aðför að honum. Mér sýnist, að af hálfu hæstv. stj. sé markvisst unnið að því að ganga af sjávarútveginum dauðum. Ég sé ekki betur, en verið sé - og það er kórónan á allt saman - að tryggja þeim mönnum, sem græða á framleiðslu þjóðarinnar og í landi eru, völd og sérréttindi áfram. Mér sýnist, að með frv. sé stefnt að því að eyðileggja sjávarútveginn; sem þjóðin lifir af, en tryggja skrifstofuvaldinu í landi og sterkasta auðvaldinu æ betri aðstöðu til að kreppa að sjávarútveginum. Við verðum að gera oss ljóst, að sjávarútvegurinn er vandræðum hlaðinn. Í fyrsta lagi fyrir sakir þess, að með valdboði eru afurðir hans teknar af honum, og í öðru lagi, þegar vörurnar hafa verið teknar, þá er gjaldeyri þeim, sem kemur inn fyrir þær, úthlutað til óviðkomandi manna í þjóðfélaginu. Svo fremi sem hér ríkti það frelsi í atvinnulífinu, sem stjskr. gerir ráð fyrir, væri sjávarútvegurinn hin eftirsóttasta atvinnugrein sökum valda þeirra, sem útvegsmenn hlytu í þjóðfélaginu vegna yfirráða sinna yfir eigin afurðum og gjaldeyrinum fyrir þær. En nú sviptir ríkið sjávarútveginn þeim vörum, sem hann framleiðir til útflutnings. Leggur þetta þær skyldur á þjóðfélagið að taka það tillit til sjávarútvegarins, að honum sé eigi þjakað með svo þungum byrðum, að hann brotni undir þeim, og veita öðrum stéttum ekki meiri fríðindi en honum. Á hinn bóginn er með pólitík þeirri, sem rekin hefur verið undanfarið, verið að flæma menn inn í skriffinnsku- og verzlunarstéttirnar, en koma þeim burt frá framleiðslustörfunum, höfuðatvinnuvegum landsmanna. Hefur aldrei áður verið gert eins mikið í þessu skyni og nú í þessu frv. Hér í þjóðfélagi voru hefur átt sér stað barátta um skeið: hvort ríkið eigi að gera ráðstafanir til að efla sjávarútveginn eða auka skriffinnskuapparatið. Í tíð fyrrv. stj. voru skipin spor í eflingarátt sjávarútveginum til undirstöðu þjóðlífsins. Þá baráttu varð að heyja, þar sem bankavaldið var í broddi fylkingar og verzlunarauðvaldið og skriffinnskuapparatið þeir aðilar, sem berjast varð við. Stóð í þófi við Landsbankann mánuði eða eitt ár út af stofnlánadeildinni til lána handa sjávarútveginum. Ég vissi, að svo framarlega sem þessi öfl væru látin leika lausum hala áfram,að verzlunarauðvaldið rakaði til sín gróðanum af okurvöxtum, þá mundi sjávarútvegurinn lenda í sömu vandræðunum og milli stríðanna. Það varð að gera út um það, hvort ríkið vildi styðja sjávarútveginn í sama mæli og landbúnaðinn, sem ég man eigi betur en njóti í fjárlagafrv. um 20 millj. kr. framlags úr ríkissjóði, þó að eigi sé nægilegt til fulls til styrktar, en til sjávarútvegsmála mun lögð um 1 milljón. Það varð eindregið að skera úr um, hvor stefnan ætti að verða ofan á, afætustefnan eða stefna framleiðenda. Við sósíalistar urðum varir við, meðan við sátum í stj., hve sterk þau öfl voru, er koma vildu útveginum í sama ófremdarástandið og fyrir ófriðinn. Og þessi öfl hafa nú sigrað, sem lýsir sér í þessari beinu árás á sjávarútveginn, sem fram kemur í frv., - að gera á hann upp, á sama tíma og þjóðfélag vort er ríkara, en nokkru sinni fyrr og meira til af milljónamæringum í Reykjavík en áður, þótt fæstir þeirra hafi auðgazt á útgerðinni sjálfri. Gott er, að fram komi, að um frv. verði nú sú barátta, hvort skriffinnskuapparatið eigi að fá að læsa helgreipum sínum um atvinnuvegina. Það er eigi hægt fyrir hæstv. ríkisstj. að tala um flóttann frá framleiðslustörfunum, þegar um leið er rýrð aðstaða þeirra, sem að framleiðslunni standa, en greitt fyrir skriffinnunum og auðmönnunum í Reykjavík. Sjávarútvegurinn er algerlega fjötraður. Ríkið hefur allt ráð hans í höndum sér. Hæstv. stj. spyr ekki útvegsmenn, heldur selur vörur þeirra, án þess að þeir fái að fylgjast með. Afurðirnar eru teknar með valdboði, eins og á tímum lénsfyrirkomulagsins, þegar aðalsmenn réðu yfir afurðum ánauðabændanna. Á svipaðan hátt er nú sýslað með afurðir smábátaútgerðarinnar. Hæstv. stj. tekur sér valdið, og útvegsmenn eru ekki frjálsir. Ég var t.d. eitt sinn staddur á Djúpavogi. Þar er nýtt hraðfrystihús, er miklar vonir eru bundnar við varðandi útgerðina. En þá berst bara tilkynning frá bönkunum, að þeir láni hvorki út á steinbít né þorsk, nema fiskurinn sé settur í amerískar pakkningar. Útgerðarmenn á staðnum höfðu þá eigi bolmagn og engan rétt til að flytja út fiskinn. Þó voru hundrað fyrir einn, sem buðust til að kaupa hann. En allt stöðvaðist. Þeir voru ekki frjálsir. Og þannig er farið að því á ýmsa vegu að stöðva bátaútveginn. Ég veit, að á Austurlandi eru t.d. 10 hraðfrystihús. En útgerðarmenn þar finna aðeins skilningsleysi. Þegar þá langar til að halda áfram, fá þeir ekki lán, eru sviptir yfirráðum afurða sinna og eru svo allar bjargir bannaðar. Vegna þessa býr útvegurinn við kröpp kjör. Ég sé á frv., að hert er harðvítuglega að útgerðarmönnum. Er alveg dæmalaust, að hægt skuli á svo skömmum tíma eftir stór átök til að auka sjávarútveginn að koma fram með slíkar aðgerðir. Verður þess ekki vart, að hv. þm. geri sér ljóst, að verið er að koma sjávarútveginum í sjálfheldu. Þrátt fyrir aflabrest hefði hann komizt betur af, ef hann hefði fengið að ráða fyrir afurðum sínum sjálfur. Er hart aðgöngu, að enginn skilningur skuli koma fram um þetta. Hér er fyrst og fremst framið óréttlæti gagnvart sjávarútveginum og þeim, er að honum vinna. Hagur þeirra er rýrður, og verið er að koma skuldaskilum á útveginn, á meðan stéttum þeim, sem græða, er hlíft, og án þess að hér fylgi með álögur á auðmannastéttina. Mér var það ljóst við stjórnarskiptin, að um var að ræða átök milli sjávarútvegsins og verzlunarauðvaldsins í Reykjavík. Og í þessu frv. lætur það nú kné fylgja kviði. Við sósíalistar lögðum það til, þegar samningar fóru fram um, stjórnarmyndun veturinn 1946–47, að gerðar yrðu þjóðfélagslegar ráðstafanir varðandi verzlunarauðvaldið, því að skera varð niður gróða þess. Öllum slíkum till. var hafnað, og hinir urðu ofan á, þeir er rýra vildu lífskjör fólksins. Kemur hér fram enn ein ráðstöfun í þá áttina. Þetta er þeim mun verra, að hér er verið að ráðast á alþýðumenn, en hinum hlíft, þar sem auðurinn er meiri. En nú er það svo, að um 200 ríkustu einstaklingar og einkahlutafélög í Reykjavík eiga um 500–600 millj. kr. í skuldlausum eignum, fasteignum og öðru. Ég þykist vita, að hæstv. ríkisstj. muni sem fyrr svara því til, að vandræðaástandið í sjávarútvegsmálum stafi frá verðbólgunni. Þá mætti búast við till. um að draga úr henni. En hér er reynt að auka hana. Á sama tíma og verzlunarauðvaldið græðir, er sjávarútvegurinn rekinn með tapi - með valdboði. Þetta ástand stafar eigi frá verðbólgunni. Jafnvel þótt hæstv. stj. væri búin að koma hér á atvinnuleysi að nýju, lækka kaup verkamanna og rýra kjör þeirra eins og á árunum 1933–34 og hún væri búin að koma fram öllu því, sem hana dreymir um og einkenndi kreppuárin um lágt verð á öllum sjávarafurðum, þá hefði þetta ástand ekki breytzt. Hvernig var t.d. ástatt 1933? Sjávarútvegurinn var þá rekinn með tapi, þó að kaupið væri lágt. Eftir skýrslum frá Rauðku nam tapið á árinu um tveim millj. kr., en gróði verzlunarinnar um 500 milljónum. Núverandi ástand mun því haldast, þótt verð og kaup væri orðið eins og það var 1933, þegar útvegurinn var rekinn með tapi, en verzlunarauðvaldið græddi. Þetta er því aldagömul barátta, og verður hún eigi gerð upp á annan hátt en þann, að tryggðar séu aðalatvinnugreinar þjóðarinnar, svo að betur borgi sig að starfa við þær, en drottna í skriffinnskuhappdrættinu og verzlunarbákninu í Reykjavik. En frv. það, sem hér liggur fyrir, gengur í þveröfuga átt. - Þetta vildi ég sagt hafa varðandi höfuðstefnu frv. og hverjum höndum hér er tekið á aðalvandamálunum. Hv. 2. þm. S–M. bar hér fram fsp. um síðari mgr. 2. gr. í I. kafla frv.: hvers vegna fiskábyrgðin takmarkaðist af markaðshorfunum. Ég hafði nú búizt við svari frá hæstv. ríkisstj., - og því meiri ástæða var til þess, sem auðséð er, að hæstv. ríkisstj. vegna ráðstafana sinna um afurðasöluna liggur undir harðri gagnrýni og þungum grun um að hafa eigi hagnýtt sér sölumöguleikana til fulls. Og ég verð að taka það fram, að hart er í meira lagi, úr því að hér er um milljónaálög á þjóðina að ræða, að hæstv. stj. fái í hendur allar afurðir sjávarútvegsins. Hún á að annast sölu þeirra, án þess að Alþ. sé gerð grein fyrir ráðstöfunum hennar eða það fái að hafa þar hönd í bagga. Það er ekki óeðlilegt, þó að menn sjái ástæðu til að andmæla því, að með einokun, valdboði eins ráðh., sé farið að selja allar afurðirnar út úr landinu og því næst afnumið allt eftirlit. Það er staðreynd, að n. þær, sem áður störfuðu að þessum málum, hafa verið afnumdar í því skyni að einoka þetta undir stj. og koma sölunni undan öllu eftirliti. Hart er, að hægt skuli vera að fara svona að, örfáir menn skuli geta framið ábyrgðarlausa hluti, án þess að þjóðin fái aðstöðu til að rannsaka gerðir þeirra til hlítar. Hart er og, að síðan skuli komið og þess krafizt eftir á,að fulltrúar þjóðarinnar samþykki 20 millj. kr. álög á þjóðina, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hafi ekki getað selt þessar afurðir fyrir ábyrgðarverð. Ég hef skorað á hæstv. stj. að hreinsa nú til hjá sér, gefa yfirlýsingu eða heimila frjálsa sölu, og skora á hana enn að láta nú staðreyndirnar tala. En í þess stað eru afurðirnar teknar með valdi af landsmönnum og seldar við því verði, sem hæstv. stj. ein veit um. Síðan eru lagðar álögur á landslýðinn til að bæta mönnum upp tapið, þó að hægt hefði verið að selja fyrir hærra verð, en hæstv. ríkisstj. fékk. Íslendingar hafa of lengi búið við einokun til þess að þola möglunarlaust, að slíku sé fram haldið í skjóli einokunar. En það er einmitt það, sem verið er að gera. Maður skyldi nú ætla, að fyrsta ríkisstj., sem Alþfl. myndar hér á landi, - maður hefði getað ætlað, að hún sýndi ofurlitla viðleitni til þess að bæta úr þessu ófremdarástandi. En það er öðru nær, og hvergi bólar á einu einasta atriði í þessu frv., sem miðar að því að bæta hag alþýðunnar í landinu, heldur er þvert á móti allt gert til þess að hlaða undir heildsala og svartamarkaðsbraskara. Ríkisstj. hefur ekki með þessu frv. sýnt neina viðleitni til þess að bæta kjör alþýðu manna, heldur miða allar hennar gerðir að því að hlaða undir auðmenn og svartamarkaðsbraskara, að ógleymdu skrifstofubákni því, sem ríkisstj. hefur komið upp. Það er hvergi gerð tilraun til þess að draga úr því, heldur þvert á móti. Það er þegar á þessu þingi búið að bæta við nefndum, og því er haldið áfram með þessu frv. Ég ætla ekki að gera II. kafla að umræðuefni hér, meðan hæstv. ráðh. er ekki búinn að svara þeim fyrirspurnum, sem fram hafa verið bornar af flokksbróður mínum varðandi þann kafla, hv. 2. þm. S-M., en það væri óneitanlega gott að fá skýringar á þeim kafla, áður en málinu verður vísað til nefndar. Viðvíkjandi III. kafla vildi ég gera nokkrar athugasemdir við 29. gr. Þar virðist vera gert ráð fyrir allmiklum innflutningi bíla, því að mér skildist það á hæstv. forsrh., að þessi liður mundi gefa af sér 4 millj. kr., en til þess að það geti orðið, þá þarf að flytja inn bíla fyrir 8 milljónir. Að stj. slái því föstu, að flytja eigi inn bíla fyrir 8 millj. kr., það verð ég að segja, að beri ekki mikinn vott um gjaldeyrisskort. Ekki veit ég, hvers konar bílar þetta eru, sem stj. hefur í hyggju að flytja inn, en varla geta það allt verið jeppar til landbúnaðarins. En ef þetta verður samþ., þá er það sýnilegt, að stj. ætlar sér að flytja inn ekki minna en 400–500 bifreiðar á næsta ári. Ef stj. ætlar að flytja inn 400 lúxusbíla, þá er gaman að athuga það, sem hæstv. forsrh. sagði: að ríkisstj. miðaði verðið við svartamarkaðsverð, og þó að menn þyrftu að greiða þessa tolla, þá væri samt hægt að selja þá með 50 þús. kr. álagi. Hvaða ráðstafanir hefur ríkisstj. gert í þessu sambandi? Á allur ágóðinn að renna áfram í hendur svartamarkaðsbraskaranna? Ef bílar verða fluttir inn fyrir 8 milljónir, eða samtals 400–500 bifreiðar, þá verður 20–25 milljóna svartamarkaðságóði af bílainnflutningi ríkisstj. látinn renna áfram til þeirra, sem alltaf fá að græða í skjóli ríkisstj. Er það ekki þetta, sem er meiningin? Ef hæstv. ríkisstj. er ekki búin að gera ráðstafanir, hvernig væri þá að láta þennan gróða renna til útgerðarinnar, láta útvegsmenn hafa svartamarkaðságóðann? Mér er næst að leggja hér fram till. um, að þessum leyfum verði úthlutað til útgerðarmanna, en það má vera, að það fari í bága við móral hæstv. ríkisstj. - þ.e.a.s., að auðvaldið skuli græða, skrifstofubáknið í Reykjavík skuli tútna og blása út, en útveginn skuli umfram allt drepa. Það er verið með einum undirlið 29. gr., c-lið, - það er verið með þessum eina lið að skapa 20–25 millj. kr. fyrir auðvaldsbraskarana hér í höfuðstaðnum. Það væri því synd að segja, að ekki væri til nóg af peningunum, - það er gróðinn, sem gengur hér manna á milli. Þennan gróða gæti stj. tekið, ef hún vildi. Það væri ekki mikill vandi fyrir stj. að klípa svona 20% af milliliðaálagningunni. Nei, ég segi það, að ef stj. hefði snefil af vilja, þá væri vandalaust fyrir hana að aftaka þennan milliliðagróða, náttúrlega á kostnað auðvaldsbraskaranna, og þar með komið útgerðinni að notum og bætt kjör alþýðunnar. En það virðist ekki mega gera. Við vorum í fjhn. að athuga álagningu á gosdrykkjum og þess konar vöru. Það var talað um að tvöfalda hana. En því þá ekki að þjóðnýta gosdrykkjaverksmiðjurnar? Nei, það má nú ekki. Haldið þið ekki, að „Egill Skallagrímsson“ og „Coca-Cola“ sé heilagt. Haldið þið, að það megi taka gróðann af þeim. Nei, sá fátæki á varla að hafa í sig eða á, en sá ríkari á að vera enn ríkari með hverjum deginum sem líður. Við sósíalistar höfum alltaf haldið því fram, að það væri enginn betur að því kominn, en ríkið að hirða þann gróða, sem lendir í höndum svartamarkaðsbraskaranna. En með þessu frv. er stj. að styðja svarta markaðinn, en flæma menn frá framleiðslustörfunum. Ég hef sýnt fram á, að það er hægt að koma útgerðinni á réttan kjöl, til þess er ein leið: að taka til þess svartamarkaðsgróðann. Það þarf enginn að telja neinum trú um, að það sé nauðsynlegt að leggja þessar álögur á almenning í landinu, ef viljinn væri til annars. Því ekki að taka gróðann sem safnast á fárra manna hendur, í stað þess að þyngja á og þrautpína almenning? Ég ætla ekki að tala um það, að þó að ríkisstj. taki dálítið af íslenzka svartamarkaðnum, þá er ameríski svarti markaðurinn á Keflavíkurflugvellinum eftir. En ríkisstj. er ekki komin svo langt, að hún nái til hans. Það er auðséð, að með áframhaldi þessarar stefnu, ef þetta frv. verður samþykkt, þá er hert á þeirri stefnu að gera sjávarútveginn, aðalatvinnuveg þjóðarinnar, gjaldþrota, hert á því að pína hina smáu, en gera þá ríku ríkari. Það er mjög undarlegt, að það skuli eiga að fara að skipa hér nefnd, sem á að ákveða það, að hvaða fyrirtækjum skuli gengið. Það eru þessir menn, sem eiga að ráða því, hvort og að hvaða manni er gengið. Þeir segja fyrst: Við tökum gjaldeyrinn af ykkur. Þegar búið er að nota valútuna, þá segja þeir: Nú ert þú búinn að tapa, og ef þú ert óþægur drengur, þá gerum við þig bara upp, en ef þú ert þægur og hlýðinn og kýst rétt, þá sleppum við þér núna í þetta skipti. - Það verður að hafa kontrol með nefndinni. Menn verða að fá að vita, hvað hún gerir, og fylgjast með störfum hennar. Ég mótmæli þessu - ég mótmæli svona till., sem miðar að því að stefna hagsmunum almennings í glötun. Íslenzka þjóðin vill hafa lýðræði. Hún vill fá að hafa hönd í bagga með því, sem stj. og þingið er að gera. En hvað er verið að gera hér? Það er verið að gera jafnrétti manna að lögum að engu með þessu háttalagi.Það er verið að þverbrjóta öll stjórnarskrárleg réttindi. Ég verð að segja það, að ef haldið verður áfram á þessari sömu braut, þá verður á örskömmum tíma búið að steypa þjóðinni í sama öngþveitisástandið og ríkti á kreppuárunum milli styrjaldanna. Ég er hissa á því, að ekki skuli vera hægt að fá hv. þm. til þess að koma auga á þetta og viðurkenna það. Hæstv. menntmrh. hafði þau orð, að Framsfl. skoðaði þetta sem bráðabirgðaleið. Má ég þá spyrja: Skoðar hæstv. ríkisstj. sig þá sem einhverja bráðabirgðastjórn, sem hefur það að aðalstefnumáli sínu að auka dýrtíðina í landinu. Ráðherrann segir, að hann verði að sætta sig við þessa bráðabirgðaleið, sem stefnir að því að auka vald skrifstofubáknsins hér í Reykjavík. Hvers konar blekking er þetta eiginlega að fara að kalla þetta bráðabirgðaleið. Þessi sama leið hefur verið farin undanfarið ár, og þá var þetta líka kölluð bráðabirgðaleið. Menn vildu ekki horfast í augu við þetta við síðustu stjórnarmyndun. Þá lögðum við sósíalistar til að fá fjármagn til sjávarútvegsins. Í kapítalísku þjóðskipulagi fer fjármagnið til þeirrar atvinnugreinar, þar sem gróðamöguleikarnir eru mestir. En hér hefur stj. hrúgað undir verzlunarstéttina. Svarti markaðurinn hefur aldrei gefið annan eins gróða og nú. Það þýðir ekki að vera að tala um að fá fjármagn handa útveginum, en gera á sama tíma ráðstafanir til þess að flæma allt fjármagn burt frá honum eins og hér hefur verið gert og verið er að gera. Ég sé ekki betur en að verið sé að rýra kjör almennings í landinu, fjötra útvegsmenn meira en nokkurn tíma undanfarið og stefnt sé að því markvisst að gera þá gjaldþrota, en um leið að skapa gróðamöguleika fyrir svartamarkaðsbraskara og skriffinna hér í Reykjavik. Þetta frv. er raunverulega það sama og að skriffinnskan og verzlunarauðvaldið hrósi sigri, ef það verður samþ., og þið getið verið viss um, að þá verður kné látið fylgja kviði við sjávarútveginn. Ég kann illa við, að þetta sé kallað hjálp við sjávarútveginn. Þetta er engin hjálp. Þetta er jafnmikil hjálp og hengingarólin er þeim hengda. Hann hangir í henni. Á fjárlögum mun nú vera ráðstafað, - ég man það ekki nákvæmlega, - en það mun vera ráðstafað 1–2 millj. kr. til sjávarútvegsins, en á sama tíma er gert ráð fyrir einum 20 milljónum til landbúnaðarins. Þá hljóta allir að sjá, að þetta öfugstreymi í þjóðfélaginu er með öllu óbærilegt. Ég ræð hv. þdm. til þess að staldra við og nota hvert tækifæri til þess að sjá, hvert stefnir, ef þessu á að halda áfram.



Herra forseti. Mér þykir rétt að gera nokkrar athugasemdir við ræðu hv. þm. sósíalista, en áður vildi ég taka undir orð hæstv. menntmrh., er hann sagði, að þetta frv. væri byggt á samkomulagi milli hinna þriggja flokka, sem að ríkisstj. standa. En það er þannig í okkar þingræðislega þjóðskipulagi, að þar sem einn flokkur er ekki svo sterkur, að hann geti einn saman tekið að sér stjórnina, þá verður að gera samninga til þess að koma málunum áleiðis. Hv. 2. þm. S-M. kvartaði undan því, að seint væri ríkisstj. á ferð með frv., er það væri ekki lagt fyrir þing fyrr en komið er fram undir jól og árið komið á enda. Ég hélt, að ég hefði tekið það nógu skýrt fram í minni framsöguræðu, að ríkisstj. hefði látið gera miklar athuganir í sambandi við þetta mál og hafa þær dregið það. Ég minnist þess einnig, að þegar fyrst var farið hér hjá okkur inn á þessa braut, að ákveða atvinnuvegunum visst tiltekið verð fyrir sínar útflutningsvörur, - það var í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj., sem kommúnistar áttu sæti í, - þá var það mál afgr. á tiltölulega mjög skömmum tíma, rétt fyrir jólin í líka tíð og væntanlega þetta mál verður afgreitt. Þá var stigið fyrsta sporið í þá átt að taka ákvörðun um verð á útflutningsvörum bátaútvegsins. Ég held, að hv. 2. þm. S-M. hafi ekki kvartað undan því, að þá kæmi málið nokkuð seint til Alþ. og ekki til fullnustu undirbúið, því að ef ég man rétt, varð nokkuð að hnika til og breyta því frv. á Alþ. og í n., áður en það var endanlega afgreitt. Ég held,. að það sé sannast sagna, að þegar svo stendur á eins og nú er og þá var að, að steðja nokkrir örðugleikar, rétt áður en ný vetrarvertíð byrjar, þá megi varla búast við því, að mál eins og þetta verði afgreitt löngu áður á Alþ. og á löngum tíma. Ég held, að það séu til þess fullgild rök nú, eins og var í árslok 1946, að þetta mál komi nokkuð seint fyrir Alþ., en þó allmikið undirbúið, og það verði að afgreiða það á tiltölulega skömmum tíma. Það er oft svo með stór mál á þjóðþingum, að þau eru afgreidd á ekki mjög löngum tíma, eftir að tekin hefur verið endanleg stefna þeirra manna, sem farið hafa með stjórnir og hafa haft að baki sér meiri hl. löggjafarvaldsins. Hv. 2. þm. S-M. talaði einnig um það og undirstrikaði það, að ábyrgðarverðið, sem hér er greint á fiskinum, væri of lágt. Ég gerði því atniði nokkur skil í minni frumræðu, þ.e. þeim ástæðum, sem lægju til grundvallar fyrir því, að ríkisstj. treystist ekki til að fara fram á það við Alþ., að ábyrgðarverðið væri hærra, en vildi auk ábyrgðarverðsins gera aðrar ráðstafar, sem ætla mætti, að kæmu útgerðinni að verulega miklu gagni. - En það er ákaflega auðvelt að koma með yfirboð, sérstaklega fyrir algerlega ábyrgðarlausa menn - gersamlega ábyrgðarlausa menn eins og nú eru í stjórnarandstöðu - raunverulega ábyrgðarlausa, hvort sem þeir eru í stjórnarandstöðu eða stjórnaraðstöðu. Það er auðgert, þegar ríkisstj. býður fram hjálp, að bjóða yfir og segja tveir, þegar ríkisstj. segir einn, og þegar ríkisstj. segir tveir, þá að bjóða yfir og segja þrír. Það er létt verk og löðurmannlegt, en auðvelt verk. Og í þessum frumvarpsóskapnaði, sem hv. þm. Siglf. og hv. 2. þm. S–M. hafa lagt fram, þá er gert ráð fyrir stórkostlegum auknum útgjöldum ríkissjóðs, svo að skiptir jafnvel tugum millj. kr., án þess að gerðar séu nokkrar ráðstafanir né um það rætt yfirleitt að koma málefnislega nokkurs staðar við það, - hvort peningar séu fyrir hendi eða ekki. Það skiptir stjórnarandstöðuna ekki nokkru máli, hvort peningar séu til. Það á að hrópa á þá, ef ske mætti; að þeir menn, sem eru illa staddir og þurfa á aðstoð að halda, létu blekkjast af því, að þarna væru þeirra miklu vinir, sem gerðu háar kröfur fyrir þeirra hönd. En ég hygg, að flestir útvegsmenn séu svo þroskaðir og veraldarvanir, að þeir vænti lítils trausts og halds frá hópi þeirra manna hér á Alþ., sem nú þykjast vilja gera mestar og stærstar kröfur fyrir þá. - Ríkisstj. hefði áreiðanlega kosið, ef hægt hefði verið að ábyrgjast hærra útflutningsverð fyrir útgerðina. En allar skynsamlegar líkur mæla með því að hver hækkun um eyri á ábyrgðarverðinu fyrir útflutningsafurðir þessar, sem um er að æða, mundi kosta 1,3 millj. kr. úr ríkissjóði, Og það verður áreiðanlega ekki gert að gamni sínu fyrir neina ríkisstj. né neitt þjóðfélag að gera slíkar ráðstafanir algerlega út í bláinn. Það er þeim einum fært, sem vilja umgangast ríkissjóðinn eins og höfuðóvin sinn. Hv. 2. þm. S-M. talaði um það, að hér eigi að skella á skuldaskilum án vilja og samráðs við bátaútvegsmenn. Ég hygg, að sjútvn. þessarar hv. d., sem flutti till. um það, að ríkið gæfi eftir fjárframlög sín til kreppu hjálpar bátaútvegsins, og miðaði sjálf við það, að á þann hátt væri hægt að koma útgerðinni á öruggan grundvöll, hafi gert það vegna þess, að þeir hafi vitað það, að útvegsmenn, sem hafa sínar miklu skuldir að bera og stóru skuldabagga, er hafa í för með sér miklar fjárgreiðslur árlega í vöxtum og afborgunum, teldu það nokkurs virði, að þessar skuldir væru lækkaðar og þar með rekstrarkostnaður þeirra minnkaður. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að útvegsmenn skilja það mæta vel og meta, að gera á nú tilraunir til þess að lækka skuldabagga bátaútvegsins. Og þeir vita það, að það er stórkostleg hjálp í sambandi við rekstur bátaútvegsins í framtíðinni. - Sami hv. þm. var að tala um það, að það væri ógerlegt fyrir útvegsmenn að þola skuldaskil. Telja menn virkilega, sem svona tala, að ríkisstj. vilji færa sex millj. kr. úr ríkissjóði bara til þess að gera útvegsmönnum óleik og til þess að gera þeim verra fyrir, að setja það sem skilyrði fyrir þessari eftirgjöf, að hægt verði einnig að lækka aðrar skuldir? Ég held, að allir, sem hlut eiga að máli, skilji það mæta vel, að hér er um verðskuldaða og eðlilega hjálp að ræða til útvegsmanna vegna þess, hve hag þeirra er illa komið, og það sé vissulega af góðum vilja og skilningi gert að gera þessa tilraun til bjargar eða meiri háttar aðstoðar. Svo hafði ég gaman af þeim einkennilega tvísöng, sem kom fram í ræðum þeirra flokksbræðranna úr hópi kommúnista, sem hér hafa talað í sambandi við þetta mál. Annars vegar talaði hv. 2. þm. S–M. um það, hversu óskaplegt það væri, ef ætti nú bæði að hindra það, að lausaskuldakröfueigendur, kaupsýslumenn og verkstæði gætu gengið að útgerðarmönnum, hversu ógurlegar aðfarir þetta væru. Hins vegar talaði hv. 2. þm. Reykv. um sníkjudýrin á - útgerðinni, kaupsýslumennina, sem seldu útgerðarmönnum vörur, verkstæðin, sem gerðu við bátana þeirra og vélarnar þeirra, og að að þessum mönnum yrði að þjarma. Það verður alltaf svo, þegar auglýsingapólitík er rekin í stórum stíl og eingöngu er um það hugsað að ná eyrum manna, sem illa eru staddir og reyna að telja þeim trú um, að þeim eigi að hjálpa, að það kemur fram ósamræmi í þessari auglýsingapólitík. Hv. 2. þm. S-M. fór nokkrum orðum um einstakar gr. frv. og leitaðist við að gagnrýna þær. En flest sú gagnrýni virtist mér vera þann veg, að annaðhvort væri byggt á misskilningi eða fullkominni hártogun, eins og þegar hann t.d. var að tala um 17. gr. frv., þar sem hann vildi halda því fram, að þar væri gert ráð fyrir því, að allir útgerðarmenn ættu að fara í lögþvinguð skuldaskil samkv. þeirri gr., ef svo bæri undir. Ég veit, að jafngreindur maður og hv. 2. þm. S-M. sér það, ef hann les þennan kafla, hversu mikill barnaskapur er að halda þessu fram. Það þarf ekki annað, en að lesa fyrirsögn kaflans og greinarnar næstu á undan, 12. og 15. gr., til þess að sjá, hvað við er átt. En það er langt seilzt til raka og áróðurs, þegar slíkar athugasemdir eru gerðar. - Þessi hv. þm. talað um það, að þetta frv. væri illa og flausturslega samið. Ja, aðrir hefðu nú meiri ástæður til að beina þeirri gagnrýni heldur en hann og hans félagar. Ef tekið væri fyrir frv. það, sem þeir hafa lagt fram hér á Alþ. um dýrtíðarráðstafanir, þá mætti frekar þann dóm leggja á það frv. en frv. ríkisstj., sem fyrir liggur hér. - Þessi sami hv. þm. sagði, að það væri reginmunur á till. sínum og félaga sinna í frv. á þskj. 219 og frv. ríkisstj. Það er rétt. Það er reginmunur þar á. Frv. þeirra kommúnistanna er sýndaryfirboð, þar sem alls ekki er gerð nokkur tilraun til þess að undirbyggja möguleika ríkisins til þess að standa undir þeim skuldbindingum, sem ríkinu væru lagðar á herðar, ef það frv. væri samþ. Aftur á móti er frv. ríkisstj. miðað við það, sem ætla mætti, að gæti komið bátaútvegsmönnum að svo miklu gagni, að þeir héldu áfram atvinnurekstri sínum, samtímis því sem séð væri fyrir, að ríkið hefðu tiltæka þá peninga, sem það heitir, til þess að standa við skuldbindingar sínar. Annars vegar er raunhæf, alvarleg og undirbyggð tilraun til þess eftir mætti ríkisvaldsins að hjálpa aðþrengdum bátaútvegi. Hins vegar er órökstutt yfirboð ábyrgðarlausra manna. Þarna er reginmunur á, ég skal játa það. - Sami hv. þm. talaði um það, að einum hluta dýrtíðarsjóðs ætti að verja, eins og ég tók skýrt fram í minni ræðu, til þess að halda áfram niðurgreiðslum á nauðsynjavörum, og öðrum hluta hans til þess að standa undir þeirri ábyrgð, sem ríkið tekst á hendur um verðlag á fiskafurðum bátaútvegsmanna á erlendum markaði. Hæstv. fjmrh. mun á sínum tíma skýra frá því, hvernig þessar greiðslur hafa skipzt, að svo miklu leyti sem vitað verður, á árinu 1948. En frá sjónarmiði ríkisstj. er þetta hvort tveggja jafnnauðsynlegar dýrtíðarráðstafanir, til þess að fólkið í landinu, sem minnsta kaupgetuna hefur, geti fengið neyzluvörur sínar við ódýrara verði en ella, með því að ríkissjóður leggi nokkurt fé af mörkum til þess að greiða niður verðlag á þeim og til þess hins vegar að tryggja útvegsmönnum ákveðið talsvert hátt verðlag á afurðum þeirra erlendis. Ég er alveg viss um það, að ef það væri hætt við þessar niðurgreiðslur, sem nú eru gerðar á kjöti, mjólk og kartöflum og öðrum nauðsynjavörum almennings í landinu, þá mundi margur alþýðumaðurinn finna verulega til, það mundi verða þrengra á heimili alþýðufjölskyldumannsins, ef þessum niðurgreiðslum væri hætt, sem hafa verið framkvæmdar með fé úr ríkissjóði, sem þó að verulegu leyti - þó kannske að of litlu leyti er aflað með tekjum ríkisins frá efnuðum mönnum og tekjuháum og atvinnurekstri ríkisins. Þessu fé er varið til þess að halda niðri verði á nauðsynjavörum. Þetta eru leiðir, sem allar þjóðir hafa farið inn á meira og minna og talið algerlega nauðsynlegar. Í tveimur nágrannaríkjum okkar eða þremur, þar sem jafnaðarmenn hafa hreinan meiri hluta á þingi, Stóra- Bretlandi, Noregi og Svíþjóð, þar eru verðniðurgreiðslur framkvæmdar í mjög stórum stíl Og ef tekinn er t.d. samanburður á niðurgreiðslum bæði í Bretlandi og Noregi og miðað við tekjur ríkissjóðs í þessum löndum og það borið saman við niðurgreiðslur íslenzka ríkisins í þessum efnum, miðað við tekjur ríkissjóðs Íslands, þá er það alveg áreiðanlegt, að það er ekki minna fé varið hlutfallslega í þessum löndum til þessa heldur en á Íslandi. Það eru því frá mínu sjónarmiði raunhæfar dýrtíðarráðstafanir að greiða niður með almannafé nauðsynjar almennings. Það heldur í skefjum verðbólgu að verulegu leyti, og það gerir það að verkum, að það er hægt að halda uppi betri kjörum fólksins í landinu. Ef því væri hætt og öllu sleppt og látið leika lausum hala, þá mundi verðlagið á nauðsynjavörum í landinu verða svo margfaldað, að alþýðan neyddist til þess að stórhækka kaup sitt. Og hvernig mundi það allt enda? Mundi það ekki enda á því, að íslenzki bátaútvegurinn strandaði? Mundi það ekki verða gráasti leikurinn við íslenzka bátaútveginn að fara inn á þær brautir? Hv. 2. þm. S-M. sagði að síðustu, og beindi að vísu sínum orðum þar til hæstv. fjmrh., að það væri gamla skálkaskjólið, sem hann og við aðrir í stjórnarflokkunum flýðum inn í, er við töluðum um það, að um samkomulagstillögur sé hér að ræða í frv., sem fyrir liggur. - Ég hygg nú, að íslenzkir kommúnistar, sem áttu fulltrúa í ríkisstj. í rúm tvö ár, hafi orðið þess varir þá, að þeir gátu ekki komið öllu því fram, sem þeir vildu, og þeir urðu að semja við og taka tillit til samstarfsflokka sinna. Þeir hafa sjálfir beinlínis þreifað á þessu og hafa sjálfir undan því kvartað. En svo þegar aðrir flokkar eiga samstarf, þar sem þeir eru ekki með, þá dugar ekki fyrir neinn af þeim flokkum að halda því fram, að það hafi orðið að gera samkomulag um málin. Ósamræmið er svona allt á eina lund í málflutningi þessara manna. Ég held, að ég sjái ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um ræðu hv. 2. þm. S-M., því að verulegur hluti af ræðu hans var sama efnis eins og ræður þær, er hann hefur flutt í öðrum málum hér í hv. þd. í sambandi við nýafgreidda löggjöf út af stuðningi við bátaútveginn vegna aflabrestsins 1948, og sérstaklega á þetta við þann hluta ræðu hans, sem fjallaði um skuldaskilin. Og hefur hæstv. fjmrh. í þeim umr., sem þá fóru fram um það nýafgreidda mál, gert þeim atriðum fullkomin skil, og er engan ástæða til að endurtaka þær umr. hér. - En ég þarf að víkja nokkrum orðum að hv. 2. þm. Reykv. Það voru nú hans venjulegu stórpólitísku hugleiðingar, sem við alþm. höfum svo oft heyrt hér á undanförnum árum, með mismunandi blæbrigðum, en svipuðu orðalagi eins og oftast áður. Það var um stríðið, sem hann hélt fram, að háð væri milli kaupsýsluauðvaldsins og útgerðarmannanna. Ég vildi nú segja það fyrst, að í eina skiptið, sem hv. 2. þm. Reykv. hefur staðið að og stutt ríkisstj., þá held ég, að kaupsýsluauðvaldið hafi aldrei blómgazt jafnmikið eins og á því tímabili - aldrei nokkru sinni - og hann jafnvel átti nokkurn þátt í því sjálfur. Ég held, að hann hafi með sínum ráðstöfunum, þar sem vald hans náði til, ekkert úr því dregið, að hagur þess, sem hann kallar kaupsýsluauðvald, gæti orðið sem allra beztur. Ég held líka hins vegar, að á stjórnartímabili þessarar ríkisstj., sem nú er, sé það svo, að sjaldan áður hafi verið þrengt jafnmikið að kaupsýslustéttinni eins og á þessu tímabili. Ég gæti fært fyrir því góð og gild rök. Það hefur verið kostað kapps um og teknar ákvarðanir um það, að þeir, sem kaupsýslu stunda, megi minna leggja á vörur sínar, en áður. Það hafa á þessu tímabili verið lögð innflutningsgjöld á vörur, sem þeir hafa orðið að innheimta og bera ábyrgð á innheimtu á, án þess að mega nokkuð á vörurnar leggja vegna þessara innflutningsgjalda. Og vörur, sem mestur gróði hefur verið af að selja, hafa verið minna fluttar inn í landið á þessu tímabili, en á löngu tímabili áður o.s.frv., o.s.frv. Ég held því, að það sé alveg áreiðanlegt, að ef kaupsýslumenn ættu að velja um tvö tímabil, tímabil þessarar ríkisstj., sem nú er, eða tímabil fyrrv. ríkisstj., þá mundu þeir ekki vera í vafa um, að þeir kysu fyrra tímabilið, einmitt þegar kommúnistar áttu fulltrúa í ríkisstj. Ég er nú ekki að segja, að það hafi verið sök þeirrar ríkisstj., sem ég studdi og var með, að svo var mynduð, heldur voru tímarnir allt aðrir þá en þeir eru nú. Og þeir tímar voru þannig, að einmitt innflytjendur höfðu ódáinsdaga á þeim árum. Ég segi það líka með stolti, hvað snertir sjávarútveginn, að á tímabili fyrrv. ríkisstj. var gert stórkostlega mikið til þess að fá ný og fullkomin framleiðslutæki inn í landið. Sú nýsköpun, sem þá var framkvæmd, hafði geysilega mikla þýðingu. En það var nokkuð þægilegra um vík fyrir útveginn á þeim tíma að koma framleiðslunni í verð en nú, og aðstæður á mörkuðum erlendis og annað slíkt var nokkru þægilegra þá heldur en nú. Og ég hygg, að í raun og veru hafi þessi núverandi ríkisstj. reynt að gera það, sem máttur íslenzka ríkisins hefur náð til, til þess að styðja og styrkja sjávarútveginn, ekki sízt þar, sem mest er þörfin á því, þ.e. bátaútveginn. Það er vegna þess, að ríkisstj. er fullkomlega ljóst, eins og ég tók fram í minni frumræðu, að hann er svo þýðingarmikill undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar, að ríkisvaldið annars vegar og þeir, sem reka þennan atvinnurekstur, hins vegar verða að leggjast á eitt um það, að sá atvinnuvegur stöðvist ekki, heldur vinni áfram með von um það, að það sé hægt að halda rekstrinum í því horfi, að hann beri sig. Ég er ekkert að þakka ríkisstj., þó að hún vilji gera þetta. Og það er í raun og veru heldur ekki hægt að skamma ríkisstj. fyrir, að hún skuli ekki gera enn þá meira. Henni ber skylda til þess að gera það, sem hún getur. En að gera meira en hún getur og ríkið hefur ráð á, það leyfir engin ríkisstj. sér að gera, sem hefur nokkra ábyrgðartilfinningu og kann að meta sína ábyrgð. - Hv. 2. þm. Reykv. var að tala um, að gerð væri árás á sjávarútveginn með þeim frv., sem ríkisstj. hefur staðið að og flutt hafa verið. Er það árás á sjávarútveginn að verja 6 millj. kr. til þess að létta sjóveðum og lögveðum af bátunum? Er það árás á sjávarútveginn að gefa honum eftir 16 millj. og nota það til að fá honum til handa viðbótareftirgjöf annars staðar frá? Er það árás á sjávarútveginn að reyna að tryggja, að skuldheimtumenn geti ekki gengið að útgerðarmönnum, þegar verst gegnir og vertíð er að hefjast. Það er að hafa hausavíxl á hlutunum, gera rétt að röngu, hvítt að svörtu, að halda fram, að þetta sé árás. Það er aðstoð, veitt að vísu af takmörkuðum mætti, en aðstoð, sem er skylt að gera og láta í té vegna þess, um hvað þýðingarmikinn atvinnurekstur er að ræða. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um örfáa liði í 29.31. gr., þar sem stj. hefur lagt til, að leitað sé nokkurra nýrra leiða í tekjuöflun til að standa undir þeim dýrtíðarsjóði, sem á að halda niðri verðlagi á nauðsynjavörum almennings og tryggja ákveðið verð á útflutningsvöru bátaútvegsmanna. Í því sambandi fór hann með alls konar fleipur og bollaleggingar, sérstaklega út af bílunum og möguleikum til að ná þar í tekjur. Það er varla hægt að búast við öðru en eitthvað verði flutt inn af bifreiðum á árinu 1949. A.m.k. virðist allstór hópur manna í þinginu telja sjálfsagt að flytja inn sérstaka tegund bifreiða, sem sé jeppa, í stórum stíl. Tveir stærstu flokkar þingsins hafa nú flutt till. um það. Bílakostur landsmanna er nú orðinn talsvert mikill og mikill hluti af honum er nú notaður í almennings þágu. Hér á landi eru engar járnbrautir, en akvegir, sem eru mörg hundruð km. á lengd. Bílanotkun hér er því mikil, og ganga bílarnir því allmikið úr sér á hverju ári. Bifreiðastöðvar og bifreiðarstjórar, sem þar reka atvinnu sína, kvarta undan að fá ekki næga endurnýjun. Það verður því að flytja inn eitthvað af bílum, þó að vegna gjaldeyrisins verði að skera það við nögl. En ég verð að segja, að betur er sá bílstjóri, sem stundar atvinnu á bílstöð, leikinn með því að fá nýjan bíl frá útlöndum, þó að álag sé á hann lagt, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., en að kaupa bíl á svörtum markaði. Ég álít, að ef nokkuð væri flutt inn að ráði af bílum, þá ættu þeir ekki hvað sízt að fara til stöðvarbílstjóra, og er þeim þá gefinn kostur á að fá betri bíl og nýrri bíl við miklu lægra verði, en almennt svartamarkaðsverð er, með því að sæta þeim kaupum, sem þeir fengju, þó að þessi skattur væri lagður á. Það væri hægt að gera tvennt í senn, ef viturlega væri á haldið og kostur væri af gjaldeyrisástæðum, að flytja eitthvað af bifreiðum inn, sem menn þurfa nauðsynlega að nota, bæði bifreiðarstjórar og læknar og aðrir, sem nauðsynlega á bílum þurfa að halda, og láta þá fá slíka bíla, þó að með þessu leyfisgjaldi sé, svo að þeir þurfi ekki að leita á svarta markaðinn í vandræðum sínum og kaupa þar verri bíla með miklu hærra verði, og um leið fær ríkissjóður nokkrar tekjur. Ég ætla því, þegar á þetta er litið og maður skoðar það frá þessu rétta sjónarmiði, að ekki sé ástæða til að ætla, að þetta verði til að auka brask og gróða einstakra manna á svörtum markaði, heldur þvert á móti til að draga úr honum og stuðla að því, að þeir, sem helzt þurfa með, geti fengið góða bíla á réttu verði. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ríkisstj. væri með ráðstöfunum sínum að gera bátaútveginn gjaldþrota. Ég hef í raun og veru svarað þessum fáránlegu fullyrðingum með þeim aths., sem ég gerði áður í ræðu minni. Þó að einhverjir standi hér upp á Alþingi Íslendinga og segi slíka fjarstæðu eins og þessa, að ríkisstj. sé með ráðstöfunum sínum að reyna til, að mér skildist af sérstökum illvilja við bátaútveginn, að gera hann gjaldþrota, þá munu bátaútvegsmenn líta nokkuð öðruvísi á það mál, sem hafa á því meiri skilning og meiri sanngirni. Hitt kann að vera rétt, að bátaútvegsmenn vildu gjarna fá meiri aðstoð, hærra ábyrgðarverð og meiri styrk úr opinberum sjóðum til rekstrar síns en hér er lagt til. Og þó að segja mætti, að ástæða gæti verið til þess, þá takmarkast allt af því, að ríkið getur ekki gert meira af sinni hálfu en það, sem geta þess og fjáröflunarmöguleikar ná til. ríkisstj. þykist spenna bogann svo hátt sem unnt er í fjáröflun og að sú fjáröflun verði þó aðeins til að standa straum af því ábyrgðarverði, sem gert er ráð fyrir í frv. stj., því sama og áður hefur verið. En eins og ég hef margoft tekið fram og vil að lokum undirstrika, þá er það ekki það eina, sem stj. vill gera og leggur til, heldur hitt, sem er stórkostleg aðstoð við rekstur bátaútvegsins, að reyna að klippa verulegan hluta af þeim skuldahala, sem bátaútvegurinn verður nú að veifa. Og þar með er þá létt af bátaútveginum þeirri byrði, sem þessir þm. kommúnista hafa talað mjög um, að væri tilfinnanleg fyrir hann, og ég mæli ekki gegn. Það er hægt að draga verulega úr þeim erfiðleikum, ef tekst að lækka þessar skuldir til muna. Það kemur fram á rekstrinum í stórum stíl. Bátaútgerðarmenn kunna að reikna dæmið og láta ekki villa sér sýn með yfirboðum manna og skrumi hér á þingi, sem hafa það eitt að marki að reyna að nota sér erfiðar ástæður þeirra til þess að æsa þá upp til þess að standa á móti skynsamlegum ráðstöfunum, sem gerðar eru með till. stj.



Herra forseti. Ég vildi aðeins minnast á örfá atriði úr ræðu hv: 2. þm. Reykv., sem var hneykslaður á mörgu og ekki sízt á því, að þessari svokölluðu skilanefnd væru fengin allt of mikil völd í hendur samkv. frv. til þess að ákveða, hvort lán skuli veita og hversu með skuli fara. Enn fremur hafa tveir þm. úr sama flokki talið ákaflega mikla firru, að sjóðstjórnin eða skilanefndin væru skipaðar af ráðh. Ég vil aðeins drepa á þetta í sambandi við svipaða löggjöf, sem sett var hér 1935 og heitir Lög um skuldaskilasjóð vélbátaeigenda. Þar eru alveg hliðstæð ákvæði hvað bæði þessi atriði snertir. 10. gr. mælir svo fyrir, að sjóðstjórnin skuli skipuð af ráðh. Og viðvíkjandi því, sem þm. taldi hina mestu óhæfu, að fela pólitískri n. svo mikið vald eins og hann tiltók, þá á það sér líka fordæmi í þessum l. frá 1935. Upphaf 14. gr. hljóðar .svo: „Þegar er sjóðstjórnin hefur fengið í hendur tillögur umboðsmanna og virðingargerðir matsmanna, tekur hún ákvörðun um, hvort lánbeiðandi getur komið til greina við fjárveitingu.“ Og ákvörðunin er alveg afgerandi um það, eftir þeim l., hvort honum er hugsað líf eftir þeim l. eða ekki að dómi þessarar sjóðstjórnar. - Ég bendi á þetta til þess að sýna fram á það, að í þessu frv. er núv. ríkisstj. ekki að koma með nein nýmæli hvað þetta snertir eða frekari þrengingar, en Alþ. hefur á því herrans ári 1935 látið sér sæma að lögfesta. Að öðru leyti að því er snertir skuldaskilin þá minnist ég þess, að þegar skuldaskil vélbátaeigenda voru lögfest að undangenginni till. til þál., sem ég mun hafa verið 1. flm. að, var því ekki tekið þannig, að það væri skoðað sem fjandskapur við útvegsmenn, heldur þvert á móti, og þó er ég víss um það, að hagur vélbátaútvegsins 1935 var ekki nærri eins slæmur og hagur þeirra, sem verst eru leiknir af skuldum núna. Þessi óánægja núna með skuldaskilin hlýtur að liggja í mikilli breytingu að undanförnu. Á þeim tíma var litið á þetta sem ráðstafanir til björgunar, en eftir ræðum þm. Sósfl. að dæma mætti ætla, að þeir litu á þetta sem eitthvað fjandsamlegt útgerðinni. Annars vil ég benda á það, að í frv., sem ég flutti hér eða flutt var undirnafni sjútvmrh. um aðstoð við bátaútveginn og þessar 6 millj. kr., var ekkert farið inn á þessi atriði. Rn. tók ekki á þeim málum á annan veg, en áður hafði verið gert, sem sé að þetta yrði veitt sem lán útvegsmönnum, eins og áður hafði átt sér stað. En í þessari hv. d. kom einhuga krafa frá hv. sjútvn. um það, að þessu yrði breytt og gert að nokkurs konar framlagi. óafturkræfu, og um leið, að strikað væri yfir kreppulánin frá 1945 og 1947, sem mundi þýða 15 millj. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð, og mér var alls ekki sleppt við að gefa yfirlýsingu um, að slík löggjöf kæmi til greina síðar meir. Ég held, að hvorki mér né neinum öðrum í ríkisstj. hafi verið það neitt afar mikið kappsmál að setja þennan skuldaskilakafla inn í, en hann er bein afleiðing af þeirri kröfu, að því skuli slegið föstu, að ríkissjóður skuli einn bera þungan af þessum 15 millj., hvernig sem færi um hag skuldunautanna í framtíðinni. Ég tók það fram við framsögu málsins, þegar á því var imprað af einhverjum hér, að þetta ætti að vera styrkur, en ekki lán, að ég teldi engan veginn vonlaust, að bátaútvegurinn gæti goldið þetta á sínum tíma, ef hann fengi góða vertíð, og var það sannfæring mín, enda veit maður, að sveiflurnar hér geta verið bæði upp á við og niður á við. En menn voru nú annarrar skoðunar og þar með hv. flokksbróðir hv. 2. þm. Reykv., hv. þm. Siglf., sem er fulltrúi sósíalista í sjútvn. En þegar svo er komið, að Alþ. vill endilega láta ríkissjóð bera svona stór gjöld, er óverjandi fyrir ríkisstj. að gera engar ráðstafanir til þess, að aðrir lánardrottnar sjávarútvegsins gefi svipaða eftirgjöf. Það er nú svo með þessi skuldaskil, að litið er á þau allt öðrum augum nú en fyrir 13 árum, eins og komið hefur fram í ræðum þm. Það er sem sé sú slæma hugarfarsbreyting, að gera megi ótakmarkaðar kröfur til ríkissjóðs. En ef þeir, sem þann og þann daginn eru í forsvari fyrir ríkissjóð eða hagsmuni ríkisins, draga af því rökréttar ályktanir og bera fram, eins og í þessu tilfelli, till. um skuldaskil útvegsins, er það á máli þessara þm. sérstakur fjandskapur við skuldunautana. Hv. 2. þm. Reykv. var ákaflega gramur yfir ýmsum aðgerðum ríkisvaldsins, og mér skildist og raunar veit, að hann er það vel að sér í þingsögunni og að öðru leyti það skýr, að hann veit vel, að margt af því, sem hann hér hellti úr skálum reiði sinnar yfir, stafar ekki frá þessari ríkisstj., sem nú situr, einni saman né af aðgerðum þeirra þinga, sem haldin hafa verið í hennar tíð, heldur verður að sækja það miklu lengra aftur í tímann, t.d. afskipti af utanríkisverzlun og afurðasölu. Það byrjaði auðvitað fyrir alvöru í stríðinu og hefur haldizt síðan, m.a. vegna þess, að einmitt þeir menn, sem fylla flokk hv. 2. þm. Reykv., hafa viljað halda af öllum mætti í þessi afskipti ríkisvaldsins af afurðasölunni, t.d. með því að verða fyrstir manna til þess að kveða upp úr með það, að ríkissjóður ætti að bera ábyrgð á og tryggja ákveðið verð á fiskinum, þegar sá tími var liðinn, sem gat heitið ófriðarástand. En þegar þess er krafizt af hv. 2. þm. Reykv. og flokki hans, að ríkið ábyrgist fyrir fram ákveðið verð fyrir afurðirnar, er vissulega beinlínis verið að halda við afskiptum ríkisvaldsins af afurðasölu. Það þarf ekki að rökstyðja það fyrir skynbærum mönnum. Það væri undarlegt ríkisvald, sem léti sig afurðasölu engu skipta, eftir að ríkissjóður væri settur undir áhættu af henni. Nú er það ekki eins og hv. þm. vildi halda fram, og getur verið, að hann sé þessu máli ekki eins kunnugur í einstökum atriðum og honum er það tamt og leikið að tala snjallt og fellt og skýrt og stundum fordæmandi um það í almennum atriðum. Það eru t.d. ekki allar afurðir, sem ríkisvaldið skiptir sér beint af að selja. Á ýmsum sviðum, líka hvað sjávarafurðir snertir, hafa þegnarnir - ég vil segja sem betur fer - athafnafrelsi að öðru leyti en því, að þeir verða að sækja um útflutningsleyfi á vörum. Það hafði lengi með höndum n., sem hét samninganefnd utanríkisviðskipta, og var hún nokkurs konar arftaki nefndar með öðru nafni, er skipuð var til svipaðra starfa í byrjun síðasta stríðs. Nú hefur hún látið af störfum, var margmenn, og heyrðust útflytjendur oft kvarta yfir seinni afgreiðslu hjá þessari n. og þótti erfitt við hana að eiga, ekki af öðrum ástæðum en þeim, að nm. höfðu allir einhverjum öðrum störfum að sinna, og það þótti dragast oft á langinn meir en góðu hófi gegndi að afgreiða beiðni um útflutning o.s.frv. Svo var það líka, að í ýmsum atriðum vildi þessi n. ekki taka endanlegar ákvarðanir og taldi sig oft þurfa að bera sig saman við ríkisstj. um sölu og verð, og tafði þetta líka talsvert fyrir afgreiðslu. Nú hefur þetta verið gert einfaldara, þannig að í utanrrn. er deild, eða réttara sagt, það heitir svo, því að það er einn maður, mjög duglegur og glöggur, sem hefur þetta með höndum fyrir ríkisstj., og veit ég með vissu, að það er orðið miklu liprari gangur á þessum málum nú við það að komast úr höndum margmennrar n., sem hafði líka mörgum öðrum störfum að sinna og, eins og ég líka sagði áður, þurfti oft að bera sig saman við ríkisstj. Nú er þetta mál komið í deild í stjórnarráðinu, þar sem afgreiðslan getur gengið fljótt. Ég sagði áðan, að það væru fjölmargar vörur; sem væru frjálsar til þess að selja, t.d. saltfiskur. Hann er seldur af Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda. Það er sölusamlag, sem upphaflega er stofnað af fjöldasamtökum allra fiskframleiðenda í landinu. Þeir hafa þar sína fulltrúa kosna í stjórn, halda þar sinn aðalfund með þar til kjörnum fulltrúum á hverju ári. Hefur svo verið í nokkur undanfarin ár, að þeim hefur verið falið að hafa á hendi sölu saltfisks, alveg án íhlutunar ríkisvaldsins að öllu leyti, þangað til Alþ. fór inn á þá braut, eftir kröfu hv. 2. þm. Reykv. m.a., að ganga í ábyrgð fyrir saltfiskinn. - Síldarútvegsnefnd er dálítið hliðstæð stofnun. Hún er kosin af Alþ. og hefur með höndum sölu á saltsíld, eins og allir vita, og starfar á svipaðan hátt að öðru leyti. Og svo eru vörutegundir, sem tilheyra sjávarútveginum, t.d. þorskamjöl, niðursuðuvörur og margt annað, sem til fellur. Það er í frjálsri sölu og engu háð nema því, er snertir utanríkissamninga, sem landið gerir, þar sem Íslendingar verða að lofa einhverri þjóð einhverjum hluta af lýsi eða mjöli gegn því að fá leyfi fyrir öðrum vörum þaðan í staðinn. Um sjálfar síldarafurðirnar, síldarlýsi og síldarmjöl, er það að segja, að þær eru að mestu leyti tilheyrandi stofnun, sem ríkið sjálft rekur, síldarverksmiðjur ríkisins. - Svo að þegar þetta er athugað, er ofmælt hjá hv. 2. þm. Reykv., þegar hann kemst þannig að orði, að ríkisstj. taki vörurnar með valdi af landsmönnum. Og engar af þessum ráðstöfunum eru upp teknar af núv. stj., heldur er þetta búið að vera svona lengi. Hv. 2. þm. S-M. beindi til mín fyrirspurn um það, hver kostnaður ríkissjóðs yrði vegna fiskábyrgðar á þessu ári. Þegar ég flutti hér fjárlagaræðuna, gaf ég nokkurt yfirlit yfir þetta, eiginlega hvort tveggja, sem hann spurði um, bæði hvað kostnaður ríkissjóðs hefði orðið á árinu 1047 og hvað væri líklegt, að hann yrði í ár, ekki einasta fyrir ríkisábyrgð á fiski, heldur líka fyrir dýrtíðarráðstafanir. Ég gerði þá ráð fyrir, að dýrtíðarráðstafanirnar í heild mundu á þessu ári kosta ríkissjóð kringum 68 millj. kr. Ég skal nú bæta því við, að þessi tala er víst heldur lág, og má víst gera ráð fyrir ekki lægri upphæð en 70 millj. kr., þegar allt er tekið með, bæði fiskábyrgðin, útflutningsuppbætur á kjöt og allar niðurgreiðslur. En ég segi þó ekki, að þetta sé nákvæm upphæð, því að um einn liðinn í niðurgreiðslunum, þ.e. kjötniðurgreiðslur til neytenda, sem sýslumenn um land allt gera upp við skattgreiðendur, koma víst ekki skýrslur til stjórnarráðsins fyrr en löngu eftir áramót. - Í sömu ræðu gerði ég ráð fyrir, að fiskuppbæturnar mundu nema 141/2 millj. kr. þetta ár, og vil ég hafa sama fyrirvara hvað þetta snertir, því að ekki er enn séð, hvað þetta verður mikið, en mun ekki verða langt frá 15 millj.

Væri ekki hægt að fá þetta sundurliðað?

Sundurliðun hef ég ekki hér við höndina. Þá spurði hv. þm., hvað verðuppbætur á útflutt kjöt hefðu verið miklar þetta ár. Þar liggur fyrir alveg ákveðin tala, 4,6 millj., eins og ég hef líka skýrt frá áður. Saltfiskframleiðslan, sem var 26 þús. tonn í fyrra og kostaði 10 millj. þá í útflutningsuppbætur, mun vera nálægt 13 þús. tonnum nú, eða helmingi minni en í fyrra. Maður hafði jafnvel búizt við, að hún yrði enn þá minni, en nú í haust hefur verið álitinn góður afli við Norður- og Norðausturland, og mér er sagt, að þessi framleiðsla muni verða um 13 þús. tonn. Niðurgreiðslurnar námu 10 millj. í fyrra á helmingi meira magni, en ég hef von um, að salan hafi tekizt það betur á þessu ári, að ekki verði tilsvarandi niðurgreiðslur á saltfiski, miðað við það magn, sem var í fyrra. Það er náttúrlega skylda þeirra, sem fyrir þessum málum standa hverju sinni, að leitast við að draga úr þessum niðurgreiðslum eftir mætti með því að leitast við að selja þessar vörur sem bezt. Það telja allar ríkisstjórnir sér skylt, og núverandi ríkisstj. hefur unnið dyggilega í þessu efni, einkum með því að gera sölusamninga við erlend ríki, þar sem ábyrgðarverði er náð. Ég tel mig þá hafa leyst úr þessari fyrirspurn hv. þm. Hv. þm. spurði einnig um aðgreiningu á niðurgreiðslum fisksins, en ég hef ekki tök á að gefa um það sundurliðaða skýrslu fyrr en um áramót. Það er t.d. núna ráðgert að afskipa með „Brúarfossi“ hleðslu af freðfiski, sem er afgangsframleiðsla og verkaður þannig, að ekki er hægt að selja hann nema í Bretlandi, og verður hann seldur með afföllum, sem ég veit ekki nú, hver verða. Hér hefur nú verið sagt margt um þetta mál, og er það kannske eðlilegt, því að nú er miklu meiri vanda að ráða en nokkru sinni áður. Hv. 2. þm. S–M. taldi sig hneykslaðan á því, að það væri talað um þetta frv. sem aðstoð við bátaútgerðina. Frv. heitir nú raunar ekki því nafni, og þótt segja megi, að ef 70 millj. kr. fari í dýrtíðarráðstafanir og útflutningsuppbætur á fisk nemi aðeins 15 millj. kr., að það sé ekki stór hluti af 70 milljónum, þá er þó stór liður, sem vissulega er háður því, hvort verðlag er hátt eða lágt, og því koma niðurgreiðslur á afurðum landbúnaðarins að haldi fyrir sjávarútveginn eins og aðra. Frv. er til þess að reyna að halda við ráðstöfunum, sem áður hafa verið gerðar til þess að létta á verðbólgunni. Því hefur þegar verið lýst af hæstv. forsrh., og þarf ég ekki að orðlengja það. En þegar maður, sem eins mikið er við sjávarútveg riðinn og hv. 2. þm. S-M, hneykslast svona á þessu frv., þá verður manni að spyrja. Hvað vill hv. þm. láta gera? Hvað treystir hann sér út í af öðrum leiðum, svo að ekki þyrfti þennan dýrtíðarpóst í fjárlögin og svo að ekki þyrfti að afla neinna tolla og gjalda upp í þann kostnað? Vill hv. 2. þm. S-M. lækka kaupgjald yfirleitt, eða vill hann hitt, að þvinga niður landbúnaðarafurðir þvert ofan í landslög, sem hann hefur átt sinn þátt í að staðfesta? Hvern kostinn vill hann taka? Ef hann - eins og ég - játar, að hann hafi ekki orku til að koma þessu til leiðar, svo að nægði til að tryggja öruggan og ábatasaman atvinnurekstur, vill hann þá samt ekki reyna aðrar leiðir til að halda um stund atvinnuleysinu frá dyrum landsmanna? Hv. 2. þm. S–M. hefur sjálfur játað á þessu þingi að reyna niðurgreiðslur á innlendum neyzluvörum og hins vegar að veita útflutningsuppbætur fyrir fisk, og þegar hann og aðrir hv. þm. greiða atkv. með slíku, þá krefst rökrétt hugsun þess, að hinir sömu sýni þá tillitssemi, að þeir sjái ríkissjóði fyrir tekjunum, er þarf til að standa við skuldbindingar Alþingis í þessu efni. Hann flytur hér sjálfur frv. um fiskábyrgð, og þar er öllu fögru lofað, hærri fiskábyrgð en ríkisstj. treystir sér til að lofa, lægri beitukostnaði, stórlækkuðum vöxtum, lækkuðum iðgjöldum o.s.frv., og það góða við þetta frá hans sjónarmiði er það, að hann getur tekið undir með skáldinu og sagt: „Það er ókeypis allt og með ánægju falt.“ Það er ekkert verið að láta í það skina, að þetta kosti einhvern eitthvað. En getur hv. 2. þm. S-M.haldið því fram,að það sé samboðið ábyrgðartilfinningu nokkurs manns að bera svona fram og lítilsvirða alveg þá leið málsins, sem snýr að því að afla tekna handa ríkissjóði, sem standa á undir útgjöldunum, sem af þessu leiðir. Það þarf ekki valinn mann úr sveit til þess að benda á galla á ráðstöfunum þeim, sem ríkisstj. er að reyna að gera til þess að halda uppi framleiðslu og atvinnu. Eins og dýrtíðin er mögnuð, er það hægðarleikur að benda á gallana, en höfuðatriðið er það, að Alþingi beri gæfu til þess að sníða sem mest af þessum göllum af og ganga svo frá, að flestir megi við una, hafandi þó fyrir augum, að hvað eina sem krafizt er af ríkissjóði, þá verðum við að sjá til þess, að hann fái endurgreiðslu fyrir, því að annars eru till. hv. þm. í þessu efni harla léttvægar og lítils virði. - Skal ég svo ekki fara hér um fleiri orðum. Ég þykist hafa reynt að gefa hv. andmælingum frv. í fyrsta lagi andsvör við spurningum og í öðru lagi mynd af því, hvernig þeirra hugsunarháttur birtist raunsæjum augum. Þeir hafa ekki ómakað síg á því lítilræði að gera það.



Herra forseti. Mér finnst skorta svo ráðherra hér inni, er ég vildi beina orðum mínum til, að ég vildi óska að þeir kæmu inn.

Ég skal gjarna hringja fyrir hv. þm. einu sinni eða tvisvar. Annars hygg ég, að hæstv. forsrh. sé á næstu grösum, svo að hann megi heyra.

Er það? Það er leitt, að hann skuli ekki vera hér, svo langt mál, sem hann flutti.  (Rödd frá ráðherraherbergisdyrum.: Hann segist heyra.)  Það er mesti munur að vita, að hann er lifandi og í húsinu. Í ræðu sinni beindi hæstv. forsrh. allmörgum orðum til mín í tilefni af því, sem ég hafði sagt við fyrri umr., og skal ég koma að því nokkrum orðum. Hann vildi afsaka það, að frv. er borið fram á síðustu stundu, með því, að það hefði hent áður, m.a. er við sósíalistar áttum menn í stj. Til margs má nú grípa. Frv. um fiskábyrgðina, sem fyrrv. atvmrh., hv. þm. Siglf., bar fram, var eitt af fyrstu frv., sem lögð voru fyrir stj. Það má hæstv. forsrh. muna. Það var síðan langan tíma til umr. í stj., þar sem ekki var fullt samkomulag um það, og við sósíalistar: áttum ekki sök á þeim drætti, sem varð á afgreiðslu þess eða að það yrði gert að lögum. En hæstv. forsrh. hefur þau vinnubrögð að kasta inn á síðustu stundu umfangsmiklum frv. og gefa þm. varla kost á að lesa þau, hvað þá heldur ræða, að maður nú ekki tali um það, að útvegsmenn fái sómasamlegan tíma til að átta sig á þeim og láta í ljós álit sitt. Meiningin er að drífa málið í gegn á skömmum tíma með öllum ágöllum. Það er engin afsökun fyrir því, hvað þetta frv. er illa undir búið. Það er óverjandi. Í sambandi við það frv., sem ég og hv. þm. Siglf. flytjum um fiskábyrgð, hafði ráðh. stór orð,sagði,að það væri óskapnaður og mundi hafa í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð, er næmu tugum milljóna. Síðar sagði hann hins vegar, að hver eyrir, sem fiskverðið hækkaði um, kostaði ríkissjóð 1,3 millj. kr. Í okkar frv. er gert ráð fyrir því, að fiskverðið verði 5 aurum hærra, og aukast þá útgjöld ríkissjóðs samkvæmt því um 6,5 millj. kr. Það er allt og sumt og mun láta nærri sanni. En þetta þykir ofrausn, þótt útvegsmenn hafi tilkynnt, að óhugsandi sé að stunda útgerð, nema þetta verð fáist. Þá kom forsrh. nokkuð að því, að skuldaskilakafli frv. væri til kominn fyrir kröfu sjútvn. þessarar d. Það er rétt, að n. svari fyrir sig, en ég vil þó beina því til n., hvaðan henni kemur heimild til slíks án samstarfs við útvegsmenn, sem hafa lýst sig andvíga þessum ákvæðum. Sjávarútvegsmenn óska, að styrktarlán og stuðningslán verði gefin eftir að fullu, og í sambandi við umr, um stuðninginn við síldarútveginn fékkst yfirlýsing stj. um það, að þetta yrði gert. En er á er tekið, fylgir böggull, og enginn mun vilja þiggja þessi lán með þeim vandræðaskilyrðum, sem þeim fylgja. Ég segi fyrir mig, sem þekki vel inn á hag útgerðarinnar í þessum efnum, að ég veit það, að útgerðarmenn mundu margir hverjir ekki óska eftir því að fá skuldir sínar útskrifaðar, ef það skilyrði fylgdi með, að þeir yrðu gerðir upp sem gjaldþrota. En þetta verður svo aftur að metast, eins og mörgum þykir eðlilegt, að þegar ríkisstj. er búin að gefa hátíðlega yfirlýsingu um það hér á Alþ., að hún skuli setja löggjöf nú innan skamms, sem gefi útgerðarmönnum kost á að fá eftirgefnar þær skuldir, sem hér um ræðir, að það skuli þá gert með þeim skilyrðum, að enginn útgerðarmaður vill ganga að því. Ríkisstj. getur svo hælt sér af því, að hún hafi boðið þetta, en bara boðið það með þeim skilyrðum, að enginn útgerðarmaður gat þegið það boð. Ég fyrir mitt leyti skal þó fagna því, ef það ber að skilja þennan kafla svo, að ekki komi skuldaskil til greina nema í því falli, að útgerðarmenn krefjist þess eða óski eftir að fá sín fyrri lán hjá ríkinu strikuð út. Ég benti á það, að eins og kaflinn er orðaður nú, þá er ekki hægt að sjá, að svo sé. Það er beinlínis tekið fram í þeim gr. frv., sem ég hef vitnað í, t.d. í upphafi 15. gr. stendur: „Jafnskjótt sem skilanefnd hefur tekið við aðstoðarbeiðni.“. Það er engin frekari skilgreining á því. Ef útgerðarmaður óskar eftir 15 þús. kr. láni til þess að létta sjóveðum af bát sínum, þá hefur þessari skilanefnd, sem á að veita lánin samkvæmt þessum nýsamþykktu lögum, borizt beiðni um stuðning, og ef hann á í staðinn að þiggja skuldaskil og gjaldþrotauppgjör, þá tekur enginn útgerðarmaður þetta stuðningslán. En þetta ber vitanlega hæstv. ríkisstj. að skýra hér fyrir þessari hv. d. Ber að skilja þennan kafla, eins og hann er orðaður, að hver sá, sem leitar til skilanefndar um eitthvert lán eða einhvern stuðning, skuli hljóta skuldaskilameðferð og gjaldþrotaskipti á öllu sínu búi? Ber að skilja þetta þannig, eða þá eingöngu að þetta komi til framkvæmda í þeim tilfellum, ef menn vilja fá eftirgjöf á sínum lánum samkv. 12. gr. Þá á að orða 15: gr. þannig: „Jafnskjótt og skilanefnd tekur við aðstoðarbeiðni samkv. 12. gr.,“ en það er aðstoðarbeiðni um að fá eftirgefnar þessar skuldir. En annars verður því ekki neitað, að allur þessi kafli, sem ég hef verið að tala um hér, er illa saminn, og mér liggur við að segja vitlaus. 1. gr. hans er þannig að þar er sagt, að þeir útgerðarmenn og þau útgerðarfyrirtæki, sem síldveiðar hafi stundað sumarið 1948, geti fengið eftirgefnar þær skuldir eða þau lán, sem ríkið hafi lánað þeim vegna útgerðarinnar 1948, en þau lán, sem veitt voru á árinu 1947; vegna útgerðarinnar og vegna síldarútgerðarinnar 1945, eru ekki nefnd. Nú veit ég það, að þeir, sem hafa samið frv., ætla sér alls ekki að binda ákvæði þessarar gr. við þetta eina ár, 1948: Þeir ætlast efalaust til þess, að þeir geti einnig notið hlunninda þessarar gr. um eftirgjöf á skuldum, sem stunduðu síldveiðar 1947 og stórtöpuðu þá. Orðalagið er þannig, að hjálpin er bundin því skilyrði, að þeir hafi stundað síldveiðar 1948, en allir vita, að það þarf alls ekki að vera, að þeir, sem síldveiðar hafa stundað 1948, hafi gert það líka 1947 eða 1945, og í mörgum tilfellum hefur það ekki verið. Meiningin hefur auðvitað verið sú, að gefa þeim síldarútvegsmönnum kost á að fá útstrikuð þessi lán, sem síldveiðar hafa stundað 1945, 1947 og 1948, veita þeim öllum sama rétt í þessu efni. Því verður heldur ekki neitað, að á grundvelli þess, hvernig greinin er orðuð, eru ákvæðin í 17. gr. þannig, að ef ekki næst tilskilið samkomulag, þá er heimilt með reglugerð að fyrirskipa skuldaskil útvegsmanna, sem stunduðu síldveiðar 1948. M.ö.o., það er leyfilegt að fyrirskipa skuldaskil allra útvegsmanna, sem síldveiðar stunduðu 1948, ef tilskilið samkomulag næst ekki um útstrikun skuldanna. Það er anzi hart, að menn, sem ekki óska eftir að fá neitt eftirgefið hjá ríkissjóði og jafnvel óska ekki eftir aðstoð ríkisins, en hins vegar skulda ýmsum fyrirtækjum, geti ekki náð frjálsu samkomulagi um greiðslur á þessum skuldum. Samkv. 17. gr. hefur ákveðin nefnd vald til þess að fyrirskipa skuldaskil hjá þessum mönnum líka. Ég er sannfærður um, að þetta eru bara mistök hjá þeim, mönnum, sem hafa samið þetta, þar sem þessu er flaustrað af á síðustu stundu. Meiningin hefur sjálfsagt verið sú að fyrirskipa þetta ákvæði eingöngu á þá aðila,. sem sækja um eftirgjöf á lánum frá ríkissjóði. Svo segir hæstv. forsrh., að ég verði að viðurkenna og aðrir, að þetta frv. sé flutt af góðum vilja og miklum skilningi. Ég skal nú út af fyrir sig ekkert segja um viljann, en ég fullyrði hitt, að skilningurinn er bágborinn. Það er alveg augljóst mál, þegar menn fara að kynna sér frv. og athuga aðstöðu útgerðarinnar, að skilningurinn er afar bágborinn bak við frv. Þá vék hæstv. forsrh. og sömuleiðis hæstv. menntmrh. að þeim orðum mínum, þar sem ég hafði nefnt það skálkaskjól, sem menn væru að reyna að hlaupa í, þegar þeir væru að afsaka sig með því, að það væri ekki þeirra stefna, sem kæmi fram í frv., heldur hrærigrautur þriggja flokka, sem hefðu ólíkar skoðanir um málin. Sérstaklega kom það fram í ræðu hæstv. forsrh., sem vildi sverja þetta af sér, eins og hans er vandi og hans flokks í þessum málum. Ég sagði, að svona afsakanir væru fyrirlitlegar og ég tæki þær ekki alvarlega, á meðan þeir ekki legðu skýrt fram, hver þeirra stefna væri í þessum efnum. Ég skal játa það, að þegar þrír flokkar eru í samstarfi, þá mega þeir búast við að þurfa að semja nokkuð af sinni stefnu til þess að ná samkomulagi. Ég hef ekki borið á móti því, að við sósíalistar höfum gert það; þegar við tókum þátt í ríkisstj. En það var eins og hæstv. forsrh. orðaði það, þegar hann sagði, að við sósíalistar hefðum verið óþreytandi að skýra okkar sérstöðu í málunum, hvað við hefðum viljað og hvað við hefðum lagt til, en hins vegar þurft að fara inn á samkomulagsleiðina. Þetta er það sanna í málinu, og það er einmitt þetta, sem ég óskaði, að hann gerði, ef taka ætti orð hans alvarlega í þessum efnum. Ég get skilið, að Framsfl. og aðrir flokkar, sem að ríkisstj. standa, hafi orðið að semja af sinni stefnu, en ég óska eftir því, að Framsfl., og reyndar hver flokkurinn um sig, skýri það, hver þeirra hreina flokksstefna er í þessu merkilega máli. Þá sér maður, af hverju þeir hafa þurft að slá, hver á mest í þessu og hver á sök á hverju fyrir sig. Hæstv. menntmrh. fannst, að hann mætti til með að gera í þessu efni nokkuð hreint fyrir sínum dyrum, og hann sagði frá því, hver stefna Framsfl. væri í dýrtíðarmálunum. Í rauninni fór hann hjá sér, eins og oft þegar hann ræðir um þau mál. Hann sagði það, að hann hefði viljað og vildi helzt kjósa, að farin yrði verðhjöðnunarleiðin að nokkru leyti, það mætti eiginlega ekki verða mikið. Þegar gripið var fram í fyrir honum og hann var spurður um, að hve miklu leyti, þá sagði hann: t.d. að binda kaupgjaldsvísitöluna við 280 stig. Það var ljómandi gott að fá þetta fram frá ráðherra Framsfl., að hans megintillaga væri að binda kaupgjaldsvísitöluna við 280 stig. Þetta hefur hann ekki fengið hina flokkana inn á. Vitanlega veit maður, að þetta leysir sáralítið. Það hefur t.d. verið reiknað út af sérfræðingi, að í sambandi við bátaútveginn skiptir þetta í rauninni engu máli. Hvað er það svo til viðbótar, sem Framsfl. hefur á sinni margumtöluðu dýrtíðarstefnuskrá? Jú, hæstv. menntmrh. sagði, að svo væri okkur kunnugt um, að Framsfl. hefði sérstaka stefnu í verzlunarmálum, sem hana hefði lagt fram frv. um. Það er eflaust frv. um, að innflutningsleyfin séu fengin þeim, sem skaffa skömmtunarseðla. Ég skal fyrir mitt leyti játa, að þetta yrði veruleg bót, en hins vegar munu allir verða að viðurkenna, að hún áorkar mjög skammt í þessum málum, dýrtíðar- og verðbólgumálunum. Lítið verður maður því að telja læknisráð Framsfl. og sérstaklega hæstv. menntmrh., sem hefur spreytt sig á verðbólgumálunum í sífellu, ár eftir ár, ef hann hefur aðeins þetta fram að færa. Það er ein till. táknræn í þessu efni og skýrir greinilegast dýrtíðarpólitík Framsfl., það er jeppatill., sem sá flokkur ber fram. Framsfl. flytur till. um að undanskilja jeppa hinum nýja skatti á alla innflutta bíla. Sennilega mun það svo vera um samið, að aðrir flokkar drepi till., og svo er allt klappað og klárt og allir lausir við allan vanda af þessu. Þar með má það heita, að stefnu Framsfl. í dýrtíðar- og verðbólgumálunum sé að fullu lýst. Hæstv. forsrh. vék sér undan að segja frá stefnu Alþfl. í þessum málum, og af hálfu Sjálfstfl. hefur ekki enn heyrzt neitt um þetta. Hæstv. menntmrh. sagði, að ég hefði í rauninni búið hér til þá afstöðu Framsfl., þegar ég sagði, að hann hefði haft það við orð, áður en hann settist í ríkisstj., að Framsfl. tæki ekki þátt í neinni ríkisstj., nema snúizt væri af alvöru gegn verðbólgunni og dýrtíðin lækkuð til stórra muna. Ég hef ekki haft tíma til að leita í gömlum Tímablöðum, en ég efast ekki um það, að ég muni finna þar nóg af slíkum skrifum. og mun ég þá lofa hæstv. menntmrh. að heyra, hvað flokkur hans sagði um þessi mál, rétt áður en hann gekk í ríkisstj. Þetta segir hæstv. menntmrh. æ ofan í æ, að sé rangt, hann segir að vísu, að 1942 hafi það verið skilyrði Framsfl., að það yrði að lækka dýrtíðina, 1944 var það enn fremur skilyrði, að dýrtíðin yrði lækkuð, en hins vegar hafi það ekki beint verið skilyrði 1946, þegar hann gekk í stj. Þá hefur dýrtíðin og verðbólgan verið orðin svo mikil, að ekki hefur tekið að berjast við það lengur og þá mátti það drasla. Ég hygg, að það hafi komið skýrt fram, að fram til þess tíma, er menntmrh. tók sæti í stj., þá hafi það verið skýlaus krafa Framsfl. að heimta, að dýrtíðin yrði mikið lækkuð. Hitt er svo staðreynd, að hæstv. menntmrh. og einnig hæstv. forsrh. hafa tekið þátt í að auka dýrtíðina frá því að þeir tóku þátt í ríkisstj., leggja á nýja tolla og skatta og hækka vöruverðið. Hæstv. menntmrh. hefur að vísu verið fylgjandi því að binda vísitöluna við 300 stig, og rýrt með því lífskjör bæði bænda og verkamanna. Aðrar hliðar dýrtíðarinnar hafa fengið að vaxa óhindrað allan tímann, sem hann hefur setið í stjórn. Þá kom hæstv. menntmrh. að því, að það væri hart, að við sósíalistar leyfðum okkur að halda því fram, að á árunum 1944–46, eða á þeim tíma, sem nýsköpunarstjórnin sat, hafi verið unnið mikið í þágu sjávarútvegsins og sagðist hann mundi leiða vitni í því máli, sem væri ályktun, sem samin hefði verið af útvegsmönnum og birt í blöðum, um það, að það hefði í raun og veru aldrei verið rekstrargrundvöllur fyrir útgerðina síðan árið 1942, allan tímann síðan hafi verið svo hátt verðlag að útgerðin hafi ekki haft nóg til síns rekstrar, og hafi þess vegna verið halli á rekstrinum. En nú er það upplýst, sagði hæstv. menntmrh., að framleiðslukostnaðurinn við útgerðina hefur ekki hækkað frá í fyrra. Af hverju kom hæstv. ráðh. ekki með sama vitnið og lét það segja til um, hvernig væri með framleiðslukostnaðinn í ár, borið saman við það, sem hann var, þegar stj. tók við völdum? Nú hefur þetta sama vitni reiknað það út og tilkynnt öllum landslýð, að þar sem hægt var að framleiða þorsk fyrir 65 aura verð áður, þurfi nú 88 aura í stað þess, og í síðari áætlun hefur þetta sama vitni reiknað það út, að til þess þurfi jafnvel 97 aura sums staðar á landinu, utan Faxaflóa. Þetta er nú vitnisburður þessa sama vitnis um það, hvernig yfirleitt hefur farið með framleiðslukostnaðinn á þessu tímabili. Ég hygg, að það láti mjög nærri, að síðan núverandi ríkisstj. tók við hafi rekstrarkostnaður útgerðarinnar aukizt svo, að fiskverðið þurfi í raun og veru að hækka úr 65 aurum upp í 88 aura, þegar tekið er tillit til þeirra hækkana á útgjöldum til rekstrar útgerðinni, sem hlotizt hafa af öllum þeim hækkunum, sem ríkisstj. hefur beinlínis í flestum tilfellum staðið fyrir að íþyngja útgerðinni með. Hitt vita svo allir, og þarf ekki umsögn neinna útgerðarmanna um það í sambandi við fiskverðið, sem þeir höfðu við að búa á árunum 1944–46, að þær framkvæmdir, sem gerðar voru í þágu útgerðarinnar á tímum nýsköpunarstj., voru stórkostlega þýðingarmiklar fyrir útgerðina og þjóðarbúið í heild sinni í sambandi við rekstur sjávarútvegsins. Þetta vita allir, útgerðarmenn og landslýður allur yfirleitt, nema líklega hæstv. menntmrh. Hvernig halda menn, að það mundi ganga nú með því verðlagi, sem nú er í landinu, að reka bátaútveginn með þeim bátum, sem hér voru yfirleitt fyrir tíð nýsköpunarstj., og með þeim útbúnaði, sem þá var hér yfirleitt notaður? Hvernig halda menn, að það hefði gengið að halda mönnum við þennan rekstur, ef nýju bátarnir hefðu ekki komið til sögunnar og hin stórkostlega lagfæring, sem þó fékkst þá í sambandi við stofnlán útgerðarinnar? Enda vita allir menn það, að þjóðfélagið í dag flýtur á þessum aðgerðum, það flýtur á þeirri framleiðslu, sem þessi atvinnutæki efla nú í dag og færa þjóðinni, en hin gömlu hefðu á engan hátt getað fært þjóðarbúinu. Þetta var þýðingarmikið átak, sem hæstv. menntmrh. og Framsfl. vildu ekki vera með til að lyfta, á neinn hátt og hann hefur aldrei getað litið réttu auga síðan. Hæstv. menntmrh. minntist hér á veltuskattinn í tilefni af því, sem ég hef sagt um hann eða söluskattinn, eins og hann heitir nú, og mjög á þá lund, sem ég þekki svo mæta vel áður, því að þetta er ekki í fyrsta skipti, sem ég hef minnzt á þennan skatt við hann. Það hefur alltaf farið svo, að það er eins og að það láti illa í kroppnum á honum, ef minnzt er á þennan skatt, og fer hann þá jafnan að reyna að útlista, hvað þessi veltuskattur hafi haft einkennilegar náttúrur. Ég hef áður bent þessum hæstv. ráðh. á það og ætla að gera það enn, þó í færri orðum en áður, sem allir hv. þm. vita, að veltuskatturinn, sem fyrst var samþ. í tíð fyrrv.ríkisstj.,vartekinn af núverandi ríkisstj.og samþ. orðréttur,hver ein einasta gr.,1.,2.,3.,4.gr. o.s.frv. Ég hef áður lesið það yfir hæstv. menntmrh., þegar samanburður hefur verið gerður á þessu, að gamli veltuskatturinn var samþ. orðréttur nema eitt einasta orð, í staðinn fyrir „veltuskattur“ stóð „söluskattur“. Og þessi „náttúra“, sem hæstv. menntmrh. ræðir um í sambandi við þennan skatt, er sú,að það var ákveðið í sambandi við veltuskattinn,að hann ætti að leggjast á kaupsýslumenn og kaupfélög og þá,sem verzla með vöruna, þeir áttu að bera hann. Það mátti ekki leggja hann ofanávöruna,sem fólkið keypti, ekki velta honum á fólkið. En þessi nýi söluskattur var þess einkennilega eðlis, að það mátti hækka allt vöruverð, leggja hann ofan á vöruverðið, láta fólkið borga hann. Þetta var munurinn á þessum tveim sköttum, á þeim versta skatti, að dómi hæstv. menntmrh., sem nokkurn tíma hefur verið lagður á og hæstv. menntmrh., sem er spesíalisti í skattamálum, hefur ekki getað fundið neinn líka, hvar sem hann hefur leitað. Ef hann lítur réttum augum á þetta, sér hann, að veltuskatturinn er nákvæmlega sami skatturinn og söluskatturinn, sem lagður hefur verið á undanfarin 2 ár, að því undanskildu, að söluskatturinn hefur verið lagður á vöruverðið og þar með hækkað vöruverð, aukið dýrtíðina og orðið til þess að þenja út verðbólguna, en hinn skatturinn var borinn uppi af kaupsýslumönnunum sjálfum. Það er eðlilegt, að hæstv. ráðh. líði ekki vel, þegar minnzt er á þennan skatt og öll þau orð, sem hann er búinn að tala um hann, sem hann finnur nú, að hann þarf að kingja öllum í einu. Það er vonlaust að blekkja hv. þm. eða nokkurn mann með því, að þessi skattur sé sérstaks eðlis, að hann hafi einhverja einkennilega, undarlega eða yfirnáttúrlega náttúru, og af þeim ástæðum beri að gera greinarmun á veltuskattinum og þessum söluskatti. Menn kunna svo vel að gera skil á því, sem skrifað stendur um þessi mál, að þeir geta áreiðanlega gert það upp við sig. Það hefur hér verið beint nokkrum fyrirspurnum til hæstv. fjmrh., aðallega í sambandi við fiskábyrgðina, hvernig útkoma hennar væri á árinu 1948. Hæstv. fjmrh. svaraði þessu, en því miður voru upplýsingar hans ófullnægjandi, og ég óska eftir því, að hann við fyrsta tækifæri gefi fyllri og skýrari upplýsingar um þetta efni. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að það geti ekki annað komið til mála, en að þessi áætlun, sem gerð var af ráðun. á sínum tíma, sé of há. Hæstv. fjmrh. segir, að saltfiskgreiðslurnar vegna ábyrgðarlaganna hafi á árinu 1947 numið rúmum 10 millj. kr. Þetta er rétt, og þá var saltfiskurinn, sem verðbæta þurfti, í kringum 26 þús. tonn. Nú er hann 13 þús. tonn, og vegna þess að salan í ár er betri en í fyrra, þá er það alveg gefið mál, að uppbæturnar á saltfiskinn geta ekki numið 5 millj. kr., og ekki nema 3–4 millj. kr. Ef þær yrðu 4 millj. kr., en heildaráætlunin var sú sem fjmrh. gat um í fjárlagaræðu sinni, að þessar fiskuppbætur yrðu 141/2 millj. kr., þá eru samt sem áður eftir 101/2 millj. kr. Árið 1947 er gefið upp, að það hafi verið 21 millj.

Það komu frá fyrra ári greiðslur að upphæð 1,7 millj. kr.

Það er þá alveg útilokað með öllu, að á hraðfrysta fiskinn falli álíka mikil upphæð í ár og síðasta ár. Þá voru stórar sölur, sem seldar voru undir verði, en allar sölur nú, hver einasta, sem ég þekki til, hafa verið á fullu ábyrgðarverði. Þetta á við allar sölur nema þær, er farið hafa til Ameríku. Sölurnar til Hollands, Tékkóslóvakíu o.fl. landa hafa allar verið á fullu ábyrgðarverði. Dálítið hefur verið selt til Ameríku, og eitthvað er eftir af fiski, sem verður umfram. Það er ríflega áætlað, að greiða þurfi vegna ábyrgðar um 10 millj. kr. Reynslan mun svo sýna, hvernig þetta fer. Jafnvel þótt greiða ætti um 14 millj. kr., þá sjá menn, að það er alveg rangt, að þær 70 millj. kr., sem hér eru innheimtar, séu vegna ábyrgðar á fiskverðinu. Þær eru aðeins að litlu leyti vegna þess, aðeins lítill hluti, ef miðað er við yfirstandandi ár. Mér finnst sem hv. þm. hafi ekki komið auga á, hvað raunverulega felst í fiskábyrgðarlögunum, því að óhjákvæmilegt mun verða, ef tryggja á rekstur útgerðarinnar, að kveða á um fulla ábyrgð, þó að við höfum selt í ár fyrir ábyrgðarverð og ekki þurft að greiða neitt úr ríkissjóði. Það er eigi hægt að kippa lögunum burt. Þess vegna mun ekki hægt að fá menn til útvegsins, nema þeir séu ráðnir upp á fastan hlut. Allir aðrir eru á föstu kaupi, og vonlaust er, að hlutarráðning beri tilætlaðan árangur, nema margar og miklar ábyrgðir liggi fyrir, þó að það sé nokkur áhætta, en hún er eigi svo, að vaxa þurfi mönnum í augu. Rétt er og að áætla tekjur á móti. Mundu eigendur hraðfrystihúsanna ekki treysta sér til að reka húsin, nema örugg ákvæði lægju fyrir um verð. Af þessum ástæðum er nauðsynlegt að hafa fiskábyrgðarlögin, þótt eigi sé gert ráð fyrir verulegum útgjöldum. Allt öðru máli gegnir um útfluttar landbúnaðarafurðir. Við vitum fyrir víst, hvert verðið er á þeim, svo að þar getur eigi skakkað miklu. Við getum þar áætlað gjöldin úr ríkissjóði. Áhættan er eigi mikil varðandi það mál, en raunar er það ekki sambærilegt við það, er hér um ræðir. Hæstv. fjmrh. minntist á, hvað það væri, sem við sósíalistar vildum í málum þessum. Hef ég gert grein fyrir því í ræðu minni hér áður, hvað við leggjum til, að gert verði. Það er því óþarfi að spyrja um, hvort við viljum lækka útgjöld ríkissjóðs. Lækkun á launum skiptir litlu máli. Það eru aðrar ráðstafanir, sem talsvert mundu lækka útgjöldin og skipta útveginn meira máli, en launalækkun. Og við sýndum fram á, hvaða aðgerðir það væru. Við sögðum í fyrra, að við værum reiðubúnir til að athuga, hvaða skatta leggja ætti á til þess að standa undir áhættunni af ábyrgðarlögunum. Við vorum með í því að samþykkja tekjustofna handa ríkissjóði. Við vorum reiðubúnir að semja um 25 aura hækkun, og hefði það haft í för með sér 6,5 millj. kr. aukningu. En það voru bara ýmsar leiðir, er til álita komu. Ég er á þeirri skoðun, að sjálfsagt sé að ábyrgjast úr ríkissjóði útgjöld útvegsins. Áætlað er, að rekstrarútgjöldin hækki í frv. þessu um 21 millj. kr. Það er sama, hvaða ríkisfyrirtæki er athugað: Allar stofnanir auka við sig mannahaldi o.fl., og útgjöld þeirra fara síhækkandi. Þetta er ævinlega allt samþ. af hæstv. ríkisstj. Staflað er upp ráðum og nefndum, en sjálfsagt má þykja að draga úr þessum óhóflegu útgjöldum ríkisins, og hefur aldrei staðið á okkur sósíalistum að taka þetta mál til athugunar. En ætli það standi ekki á hæstv. ríkisstj. að skera niður þessi gjöld? Kostnaður við dómgæzlu og lögreglustjórn hefur hækkað úr 7 millj. frá 1945 upp í 14 millj. árið 1947. Hvað er það, sem hefur gerzt og gerir þetta að verkum? Hvaðan stafar þessi hækkun? Það er bætt við greiðslubáknið árlega. Ég verð að álíta, að maður verði að líta þannig á II. kafla frv., þann er fjallar um skuldaskil við útvegsmenn, að hann eigi einvörðungu við, þá er útgerðarmenn fari fram á eftirgjöf á skuldum sínum. Er þetta álit mitt rétt? Annars veit ég ekki, hvort hæstv. ríkisstj. heyrir til mín. Hæstv. ráðh. eru e.t.v. allir flúnir af hólminum. Þó vildi ég nú fá skýringu á þessu. Að öðru leyti eru nokkur atriði í frv., sem ég vil skjóta til n. Í fyrsta lagi: Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir, að sömu mistök eigi sér stað á árinu 1947 sem slæddust inn í fyrra varðandi geymslukostnað hraðfrysts vetrarvertíðarfisks. Eiga þau ákvæði við um það, að geymslukostnað megi greiða þeim húsum, sem fengið hafa vetrarvertíðarfisk. Þau frystihús, sem framleiða vörur til útflutnings í sumar, geta fengið greiddan geymslukostnað á fiskinum. En hinir, sem verða að bíða um vorið, allt sumarið og e.t.v. fram á vetur, geta ekki fengið hann greiddan. Ég vil láta eitt yfir alla ganga og að allir fái eitthvað greitt, ef fiskurinn liggur í geymslu einhvern tiltekinn tíma. Í öðru lagi er einkennilegt það ákvæði í 2. gr., sem skilorðsbindur ábyrgðina til hraðfrystihúsanna. Enginn hæstv. ráðh. hefur fengizt til að minnast á þetta aukateknu orði, og er þó ástæða til þess. Þessi 2. mgr. 2. gr. hljóðar svo: „Ábyrgð ríkissjóðs samkv. 1. mgr. skal einungis taka til fisks, er seldur verður til landa, er ríkisstj. ákveður með hliðsjón af markaðshorfum á hverjum tíma.“ Hvernig á að skilja það, að ábyrgðin sé veitt á þar tilteknum fiski, sem fari til þar til tekinna landa? Hvað á þetta eiginlega að þýða? Til hvers er þetta skilyrði sett í frv.? Slíka ábyrgð munu hraðfrystihúseigendur meta að engu. Þá vildi ég fá frekari skýringu frá hæstv. ríkisstj. á fyrri mgr. í 20. gr. frv., er svo hljóðar: „Af tollverði allrar innfluttrar vöru, að viðbættum aðflutningsgjöldum og áætlaðri álagningu 10% - tíu af hundraði -, skal greiða 6% söluskatt. Heildsala er undanþegin söluskatti samkvæmt 21. gr. og tekur hún aðeins til venjubundinna umboðslauna, en ekki til neinnar þóknunar, sem telja má, að komi í stað venjulegrar álagningar, svo sem þóknunar fyrir umsjón með vinnu.“ Ég hef lesið þetta nokkrum sinnum og lagt mig allan fram við að reyna að skilja þessa grein, og ég veit um fleiri, sem gert hafa hið sama. En hvað á þetta eiginlega að tákna? Það er svo hrúgað saman orðum, að mest er óskiljanlegt.  Hvernig á að framkvæma þetta, ef til kæmi? Mér er það hulið. Ég geri ráð fyrir, að málið fari til n., og mun þá gefa mér tóm til að flytja brtt. Ég beini því til hennar, hvort eigi sé ástæða til að fresta II. kafla frv., um aðstoðina til útvegsmanna, skuldaskilin. Það yrði þó allténd til bóta þessari jólagjöf hæstv. ríkisstj. til þjóðarinnar.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hefur furðað á málflutningi okkar sósíalista, og hæstv. forsrh. talaði um, að stjórnarandstaðan væri ábyrgðarlaus. Það væri þokkalegt framferði af stjórnarandstöðunni að koma ekki fram með neinar till. um að borga tapið. Hví rýkur hæstv. ráðh. upp til handa og fóta, þegar fyrir liggur, að fiskurinn sé seldur? Því byrjar hann á því að skammast út af því, að hér skuli vera komið fram frv. um ábyrgð til handa sjávarútveginum? Ég vil sjá um, að á þessu verði ekkert tap. Við erum að reyna að troða því inn í hæstv. ríkisstj., að hún geti selt, en hún er alveg trúlaus á annað en hún verði að tryggja þessar ráðstafanir með nýjum álögum. Hæstv. forsrh. talaði langt mál um ábyrgðarleysi stjórnarandstöðunnar. Það er e.t.v. fyrirgefanlegt, en hvað kallar hann það framferði að leggja fram frv. eins og þetta, svo að enginn annar úr hæstv. ríkisstj. sér sér fært að vera með því? Engum hv. þm. úr liði hv. stj: kemur til hugar að standa upp til að mæla fyrir frv. Dettur hæstv. forsrh. yfirleitt annað í hug, en þetta frv. sé hámark ábyrgðarleysisins, Hæstv. meðráðherrar hans skildu þetta og reyndu að þvo sig hreina. Þetta frv. verður e.t.v. skoðað sem aðalverk „fyrstu stjórnar, sem Alþfl. myndar á Íslandi“ og á vafalaust að sýna, hvernig landinu:skuli stjórnað. Og ekki var hugsað til annars en hæstv. forsrh. legði á það vizkunnar blæ. Það er ábyrgðarleysi að viðurkenna, að mál þetta sé bráðabirgðaleið, sem menn draslist svona rétt inn á af berri ólund vegna ósamkomulags. Hvað er eiginlega ábyrgðarleysi, ef þetta er það ekki? Það er vítavert ábyrgðarleysi að lýsa slíku yfir úr forsætisráðherrastól. Og hæstv. forsrh. ferst ekki að eyða að því orðum, þótt frv. komi frá stjórnarandstöðunni, þar sem menn sjá eigi ástæðu til að skoða fiskábyrgðina sem yfirvarp fyrir auknum álögum á þjóðina. Hér er um lýðskrum eitt að ræða. Hvaðan annars staðar skyldu þá útgerðarmenn vænta sér trausts? Áreiðanlega ekki frá hæstv. forsrh. Þeir trúa ekki á gull þaðan. Mér þætti gaman að fá traustsyfirlýsingu útvegsmanna varðandi þetta frv. En vill hæstv. forsrh. lýsa því yfir, að hæstv. ríkisstj. hafi í fyrstu verið þess fullvíss, að útgerðarmenn færu af stað og gerðu báta út, þegar búið væri að samþykkja þetta frv.? En sé svo eigi, hvers konar tegund af ábyrgðarleysi er það þá að koma fram með slíkt frv. og fá það síðan framan í sig frá útgerðarmönnunum, að ekki sé hið minnsta gagn að því? Nei, ég hef ekki enn komið auga á traustið til hæstv. ríkisstj. í þessum efnum né heldur, að hæstv. ráðh. hafi tilkynnt þessari hv. d. það traust útvegsmanna. Mér virðist hann vera hræddur um, að þessi leið dugi ekki; og telur hann okkar gera rangt í því að æsa útgerðarmenn upp: En ég held, að hæstv. fjmrh. hafi fengið sannanir fyrir því; að það eru útgerðarmenn, sem voru æstir fyrir; án þess að við sósíalistar höfum þurft að auka þar meiru við. Og ein af ástæðum þess er þetta ráðleysi og þetta fálm og úrræðaleysi um það allt, sem varðar sjávarútveginn. Það var og talað um það, að mjög mikill hluti af tekjum ríkissjóðs væri notaður til niðurgreiðslna afurðaverðsins og væri það gert fyrir fólkið, svo að alþýðunni væri gert léttbærara að bera dýrtíðina í landinu. En hæstv. ráðh. þarf að fara til annarra til þess að fá það álit, að rétt sé að taka úr öðrum vasa alþýðunnar til að setja í hinn. Allt eru þetta álög á fólkið, og það er síður en svo nokkurt réttlæti í þessu. Ef hæstv. ráðh. gæti sýnt fram á, að hér væri einnig verið að leggja á auðmennina, þá gætu hlutföllin eitthvað breytzt í landinu. En hér er bara verið að hækka vörurnar í verði. Þá kom hæstv. ráðh. inn á, að verzlunarauðvaldið hefði átt besta daga, þegar við sósíalistar áttum sæti í ríkisstjórn. Við hefðum nú e.t.v. við litla athugun getað komizt að þeirri niðurstöðu, að skárra hefði verið fyrir auðmennina, þegar form. Sjálfstfl. myndaði stj., en þegar hinn róttæki Alþfl. gerði það. Það væri nú ekkert óeðlilegt, þó að form. helzta auðmannaflokksins hér á landi mundi hugsa eitthvað nær sínum en aðrir. Annars er ekki nema rétt, að þetta sé krufið til mergjar. Það urðu átök í stj., meðan við sósíalistar sátum þar, um, hvað gera skyldi fyrir hvorn aðila um sig, útveginn og verzlunarauðvaldið. Á þeim tímum var mest gert fyrir sjávarútveginn og var nýsköpunarstjórnin stórvirk í þeim efnum. Þess vegna runnu nú hærri tekjur til þjóðarinnar, en nokkru sinni fyrr. Bjó stj. í haginn fyrir framtíðina með margvíslegum framkvæmdum, og núverandi hæstv. ríkisstj. hefur lifað á þessu síðan. En hverjir hafa riðið hér baggamuninn? Þegar nýsköpunarstjórnin var mynduð, voru til í inneignum erlendis upp undir 580 millj. kr. Sósíalistar lögðu til, að fjárhæðir þessar yrðu hafðar til nýsköpunarframkvæmda, en Alþfl. sá um það með hinum alræmdu skilyrðum sínum að koma þeirri upphæð, er til nýsköpunar gengi, niður í 300 millj. kr. En mismunurinn, 280 millj. kr. af fé, sem við vildum verja til nýsköpunar atvinnuveganna, var settur inn á almennan notkunarreikning fyrir þjóðina. Þetta var nú hið fyrsta, - en við skulum halda áfram. Næsta afrekið varð, þegar dollarana þraut. Þegar hin fyrstu átök urðu innan stj. um það, hvort taka ætti dollarana og leggja þá inn á nýbyggingarreikning, þá varð atkvgr. í stj. nýsköpunarinnar, þar sem Sjálfstfl. hafði tvo ráðh. og leyfði hinum flokkunum einnig að hafa tvo hvorn, svo að hann var í minni hluta. En hvað gerðist? Alþfl. gekk með Sjálfstfl., en móti sósíalistum, í því að taka dollarana út af nýbyggingarreikningi. Kom það ævinlega í ljós; þegar til átaka einhverra, kom um, hvort gengið skyldi til nýsköpunarframkvæmda eða ekki, að þá gekk Alþfl. með Sjálfstfl. Síðan hefur Alþfl. haft aðstöðu til að sýna, hvað hann vildi gera, þessi flokkur, sem svo oft hefur stært sig af skilyrðunum, sem hann hafi sett við myndun stj. En hver er svo útkoman? Jú, sjávarútvegurinn hefur aldrei verið verr leikinn, skriffinnskan aldrei verið meiri og verzlunarauðvaldið aldrei verið voldugra. Þetta eru afrekin. Nei, ég held, að hæstv. forsrh. ætti ekki að hætta sér lengra út í samanburð. Hann hefur hlotið þau ömurlegu örlög að veita forstöðu aumustu og óvinsælustu stjórn, sem nokkurn tíma hefur verið við völd á Íslandi. Hæstv. forsrh. hefur reynt að afsaka þetta frv. með því, að það væri bráðabirgðaleið, þar sem stj. hefði ekki komið sér saman um aðrar leiðir. en sannleikurinn er, að stj. hefur yfirleitt ekki komið sér saman , um nokkurn skapaðan hlut til lausnar málinu, og svo telur forsrh. það alveg makalaust að tala um frv. sem árás á sjávarútveginn en það er frv., þegar það er skoðað sem stefna ríkisstj. Þegar hæstv. forsrh. var að tala um aðstoð við útveginn, þá datt mér í hug, að þetta væri svona svipuð aðstoð og hengingarólin er fyrir þann hengda. Ástæðan til þess, að svona er komið fyrir sjávarútveginum, er fyrst og fremst sú, að ríkisstj. þorir ekki að horfast í augu við að taka upp baráttu við verzlunarvaldið í landinu. Hæstv. forsrh. talaði um, að við segðum, að stj. sýndi hatur sitt til útvegsins með þessu frv. Það er síður en svo, að þetta sé rétt, heldur er það aumingjaskapur og úrræðaleysi ríkisstj. gagnvart verzlunarvaldinu, sem bitnar á sjávarútveginum. Svo talaði hæstv. menntmrh. og komst nú heldur betur í essið sitt, þegar hann fór að rifja upp gamla dýrtíðarsönginn sinn og stefnu Framsóknar frá 1942. Og niðurstaðan fyrir núverandi ástandi sjávarútvegsins væri verðbólgan, þó að ríkisstj. sé hvað eftir annað búin að lýsa því Yfir áður, að þetta frv. sé borið fram vegna aflabrests hjá útgerðinni, en því gleymir ráðh. alveg, þegar hann er byrjaður á dýrtíðarsöngnum. Nei, það er ekki verðbólgan ein, sem hefur skapað núverandi ástand sjávarútvegsins. En hitt er rétt, að aflabrestur á undangengnum síldarvertíðum hefur átt mikinn þátt í því, þó að ríkisstj. og afskipti hennar af afurðasölunni eigi líka sinn drjúga skerf í því, að svo er komið. Allur þessi dýrtíðarsöngur menntmrh. endaði svo eins og venjulega á tilvitnun í stefnu Framsóknar. Og hver var svo þessi stefna? Jú, hún var sú að binda kaupið strax 1942 og koma með því í veg fyrir, að verkamenn gætu á nokkurn hátt bætt kjör sín á þeim gróðatímum sem í hönd fóru, en auk þess var það sama og að vísa frá sér miklum erlendum gjaldeyri, sem þjóðinni áskotnaðist í sambandi við hækkandi kaup verkamanna, sem unnu við setuliðsvinnuna. Við stjórnarmyndunina 1944 var enn stagazt á lækkun launa og afurðaverðs af hálfu Framsfl. og það sett sem skilyrði fyrir þátttöku hans í ríkisstj. Og svo blindur var menntmrh. þá, að hann knúði bændur til að afsala sér nokkru af verði framleiðsluvöru sinnar í þeim tilgangi, að með því yrði hægara að komast að samkomulagi við Sjálfstfl. til að knýja fram launahækkun. En þegar þessi tilraun mistókst, þá neitaði flokkurinn að taka þátt í ríkisstj. og virtist aðalástæðan sú, að tryggja átti alþýðunni svolitlar kjarabætur. Svo ætlar þessi hæstv. ráðh. að telja fólkinu trú um, að hann og flokkur hans hafi með þessu verið að berjast fyrir hag og velferð verkamanna og bænda. Sú var tíð, að hæstv. menntmrh. ásakaði okkur sósíalista fyrir þátttöku okkar í stj. með Sjálfstfl. og sagði, að við styddum einungis með því auðmenn og braskara. En hver varð raunin? Jú, hún varð sú, að aldrei hafa verið gerðar meiri umbætur í þjóðfélaginu, en á meðan sú stj. sat að völdum, hvorki fyrir verkamenn né bændur, þrátt fyrir langa valdatíð Framsóknar. Þá var hæstv. menntmrh. að gera tilraun til að grínast með hinar stórkostlegu framkvæmdir í sjávarútveginum í tíð nýsköpunarstj. Ég tel, að hann ætti að endurskoða afstöðu sína, ef hann ætlar að fara að líta smánaraugum á nýsköpunina í sjávarútveginum, sem þá var gerð. Það er að minnsta kosti víst, að hefði stefna hæstv. menntmrh. fengið að ráða, þá flyttu nýsköpunartogararnir ekki til landsins 100 millj. í erlendum gjaldeyri. Ég ætla ekki að gera veltuskattinn hér að umtalsefni, en undarlegt þykir mér, þegar menntmrh. heldur því fram, að þessi skattur verki eins og tollar, og ekki sízt vegna þess, að einhvers staðar í stefnu Framsóknar er ákvæði um að afnema alla tolla, en svo er bara allt í lagi með veltuskattinn, af því að hann verkar eins og tollar. Hæstv. menntmrh. lauk máli sínu með því að koma að bílaáætluninni. Það er dálítið fróðlegt fyrir þm. að heyra um störf ríkisstj. og fjárhagsráðs. Eða hvernig leyfir forsrh. sér að segja, að skatturinn af innfluttum bílum muni nema 4 millj., en svo kemur menntmrh. og segir, að það sé engin áætlun til um bílainnflutning á næsta ári? Hvernig er þetta eiginlega? Hverju á að trúa? Er engin innflutningsáætlun til? Er þetta allt saman út í bláinn? Getur stj. ekki einu sinni komið sér saman um að segja allt á einn veg, svo að ósannindin rekist ekki svona áberandi á? Það verður tilhlökkunarefni, ef við í fjhn. þurfum að byrja á því í fyrramálið að yfirheyra fjárhagsráð og ríkisstj., og svo eru ef til vill engar áætlanir til hjá þessum aðilum. Það er flutt hér frv., sem gerir ráð fyrir tekjuliðum af innflutningi, sem ráðh. hafa alls ekki komið sér saman um, að verði fluttur inn. Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega? Ég get skilið, að það sé erfitt fyrir stj. að afgreiða fjárlög, ef ekki er hægt að gera 29. gr. frv. öðruvísi en svo, að hún sé tóm vitleysa. Hvað hefur ríkisstj. verið að gera undanfarið? Eru öll störf hennar bara kák út í loftið? Svo var hæstv. fjmrh. að upplýsa viðvíkjandi skilanefndinni, að á því væri svipað fyrirkomulag og 1935. Ég hélt nú, að hæstv. fjmrh. hefði ekki þótt það nein fyrirmynd. Þá saknaði ég skýringa á 2. gr. frá ráðherranum. Varðandi það atriði, að eðlilegt væri, að aðrir lánardrottnar gæfu eftir eins og ríkið, þá verður að koma því inn hjá hæstv. ríkisstj... Og það er þetta, sem er ákaflega erfitt að koma ríkisstj. í skilning um eða hún vill ekki skilja. Við vitum, að okkar verzlun innanlands hefur sína góðu og öruggu afkomu, vegna þess að sjávarútvegurinn starfar að því að afla gjaldeyrisins. Þess vegna væri ekki óeðlilegt einmitt í sambandi við svona frv., að gerðar hefðu verið ráðstafanir til þess að draga úr því, hve mikið af tekjum þjóðfélagsins fer til þeirra aðila, sem verzlun stunda. Og það væri nær að gera það en að gera þær ráðstafanir, sem hér er stefnt að gagnvart beinum lánardrottnum sjávarútvegsins.ÞÓ er einn lánardrottinn sjávarútvegsins hér dreginn undan hjá ríkisstj., sá, sem mest hefur grætt, þ.e. Landsbankinn. Svo kom hæstv. fjmrh. inn á það, hvernig afskipti ríkisvaldsins hefðu verið af afurðasölumálunum og yfirleitt atvinnuvegunum. Ja, þar vildi ég gjarna mega beina dálitlum spurningum til hæstv. fjmrh. Hann vildi sérstaklega kenna okkur sósíalistum um það, hve þessi afskipti væru mikil, og sagði, að æskilegt væri, að hægt væri að hverfa með verzlunina inn á frjálsar brautir. En vald ríkisstj. um að ráða því, hvort menn megi flytja vörur út úr landinu, það var komið á, þegar stríðið byrjaði, og var eðlilegt á stríðstíma, og var líka eðlilegt á ýmsan hátt, svo framarlega að ekki væri tekin upp þjóðnýting á framleiðsluatvinnuvegunum, að rýmkun hefði orðið - um verzlunina til þess að gera hana frjálsari með stríðslokum eða nokkru eftir að hlutirnir fóru að komast í eðlilegra horf. M.ö.o., það hefði verið ákaflega eðlilegt fyrir núverandi hæstv. ríkisstj. að sjá til þess, að þarna yrði farið að losa um þessi höft. Og nú vil ég spyrja: Hvað hefur Sjálfstfl. í ríkisstj. gert til þess að fá einhverju slíku framgengt? Við verðum varir við, að Sjálfstfl. talar ákaflega mikið um frjálsa verzlun. Og hæstv. forsrh. hefur hvað eftir annað í þessum umr. talað um, að hann óskaði, að meira frelsi væri gefið í verzluninni. - Ég hef sérstaklega og af ásettu ráði tekið mjög greinilega fram, að ég álít, þó að ég sé hlynntur öðru framtíðarfyrirkomulagi, að heppilegra væri, að verzlun landsmanna væri frjálsari nú, heldur en að hún sé bundin þeirri einokun, sem nú er. Og ég efast ekkert um, að útvegurinn mundi bjarga sér betur, ef hann nyti meira frjálsræðis en hann gerir undir einokunarfyrirkomulagi hæstv. ríkisstj. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Vill hann og hans flokkur gera ráðstafanir til þess að losa um þessi höft, sem sjávarútvegurinn á nú við að búa? Vill hann gefa útgerðarmönnum meira frelsi til þess að mega ráða yfir sínum gjaldeyri? Eða er það einokunin, sem hann vill halda í til handa sjávarútveginum? Þetta vildi ég ræða. Og ef hæstv. fjmrh. vildi gefa mér ofurlítið undir fótinn, mundi ég freista þess að bera fram brtt. í þessa átt. Og hæstv. fjmrh. sagði tvisvar, að útflutningsverzlun sjávarútvegsins væri nú ekki öll svo þrælbundin, því að verzlunin með hrognin væri frjáls. - Og við skyldum nú segja, að eitthvað fleira ætti að vera frjálst á tuttugustu öldinni heldur en hrognin. Á sínum tíma var verzlunin á Íslandi gefin frjáls öllum þegnum Danakonungs. Ég ætla, að ekki væri það nú óeðlilegt, að sjávarútvegsmenn hefðu frjálsræði til að selja ofur lítið meira en hrogn. - Hæstv. fjmrh. vildi alveg sérstaklega kenna okkar till. um fiskábyrgðina um það, að þessi höft væru á útflutningsverzluninni. Þetta hefur snúizt við í hans höfði. Fiskábyrgðin er afleiðing af valdboði, sem ríkið hefur komið þarna á. Vegna þess, að ríkið tekur sér það vald að taka afurðirnar af útvegsmönnum og ráða sjálft, fyrir hvað þær eru seldar, og að taka gjaldeyrinn af sjávarútveginum á ákveðnu verði og ráða, hverjir megi nota hann, - vegna þess er það ekki nema eðlileg krafa, að slíkt ríki sem þetta gerir taki gagnvart útveginum ábyrgð á, hvaða verð það gefur honum fyrir fiskinn. Ríki, sem tekur fiskinn þannig af útveginum og gjaldeyrinn, sem það fær fyrir hann, verður a.m.k. að geta sagt við útveginn: Ég gef a.m.k. þetta fyrir fiskinn. En ef útvegurinn væri frjáls viðkomandi útflutningsverzluninni og gjaldeyrinum fyrir fiskinn, þá væri hægt að tala um, að ríkið eigi ekki að ábyrgjast verðið fyrir fiskinn. En það getur ekki farið saman, að ríkið taki afurðirnar og gjaldeyrinn fyrir þær og ætli að láta verðið fyrir þær fara niður úr öllu valdi og skapa útgerðarmönnum kannske stórtap á þeirra rekstri. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri, sem betur færi, til athafnafrelsi á þessum sviðum og talaði um síldarolíu, síldarmjöl og saltfisk í því sambandi. Og svo bætti hann við: Þeir eru aðeins háðir útflutningsleyfum. En það eru útflutningsleyfin, sem ríkið notar til þess að hafa allt valdið í sínum höndum yfir íslenzkum útflutningi. Nei, sem betur fer, sagði hæstv. fjmrh., er athafnafrelsi til á einstaka sviði. En það er bara ekki til í útflutningsverzluninni nema bara viðkomandi hrognum. Þetta er bezt, að menn geri sér ljóst, þegar rætt er um þessi mál.

Verður það ekki, þegar kommúnistar koma á sínu fyrirkomulagi?

Hv. þm. GK. veit, að svo framarlega að það eigi að leiða gott tímabil yfir þessa þjóð, þá er bezt að hafa samstarf við sósíalista. Það er í það eina skipti, sem tekizt hefur að láta Sjálfstfl. vinna góð verk fyrir þessa þjóð, þegar hann stjórnaði í samvinnu við Sósfl. hafi hann annars unnið fyrir þessa þjóð, þá hefur hann meira og minna orðið til skammar. En í það eina skipti, sem hann hefur unnið með Sósfl., þá hefur hann unnið vel.

Góð áhrif höfum við á ykkur.

Eða við á hann. Þá kom hæstv. fjmrh. að lokum með þá spurningu, - ég held, að ég fari ekki rangt með það, - hvort við vildum eitt af tvennu, lækka kaupið eða landbúnaðarafurðaverðið. Það var bara þetta tvennt, sem hæstv. ráðh. virtist álíta, að væri til ráða. Ég verð nú bara að segja það, að það er hægt að stjórna þessu landi án þess að lækka kaupið og meira að segja án þess að lækka landbúnaðarafurðaverðið. A.m.k. er hægt að stjórna því án þess að lækka það raunverulega verðgildi, sem verkamenn og bændur fá af þessu hvoru tveggja, með því að taka af öðrum aðilum, sem hafa sannarlega þó nokkuð, sem hægt er að taka af. Ég hef í nál., sem ég hef lagt hér fyrir einmitt í sambandi við mál, sem snertir dýrtíðarlöggjöfina, lagt fram upplýsingar um tekju- og eignaskiptingu bara hér í Reykjavík. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. - og að sumu leyti má beina því líka til hæstv. menntmrh., hvort þeim finnst nú ástæða til þess að setja það sem númer eitt í öllum gerðum vegna erfiðleika atvinnuveganna að lækka landbúnaðarvísitöluverðíð, meðan tekjur t.d. í Reykjavík eru þær, sem ég skal upplýsa. Heildartekjur í Reykjavík, sem til skatts koma, að frádregnu öllu nema sjálfum sköttunum, voru 1947 kr. 591 millj. hjá þeim, sem greiddu tekjuskatt. Ef við viljum fá heildartekjur nettó út, þá verðum við að bæta þarna við tekjum hjá þeim mönnum, sem ekki greiða tekjuskatt, og verður þá upphæðin yfir 600 millj. kr. Og ef við vildum draga frá þessu skatta og útsvör, sem menn greiða í Reykjavík, þá mun það vera um 100 millj. kr. Samkv. þessu munu meðalnettótekjur 5 manna fjölskyldu í Reykjavík vera um 50 þús. kr. Þegar svo vitað er, að meginið af verkamönnum hér í Reykjavík hafa varla yfir 20 þús. kr. til 25 þús. kr. til að lifa af, þó að um 5 manna fjölskyldu sé að ræða, þá er auðséð, að það eru það stórir partar af tekjunum, sem ganga til yfirstéttarinnar, að það er sannarlega af þó nokkru að taka þar, ef til er ríkisstj. í landinu, sem þorir að leggja á yfirstéttina. Enda er það upplýst af skattstofunni, að 100 tekjuhæstu félögin í Reykjavík hafi um 25 millj. kr. í tekjur, eða um einn fjórða úr milljón að meðaltali hvert. Meðan heildartekjurnar eru svona miklar og meðan sá hlutur, sem verkamenn fá þarna í, er svona tiltölulega lítill, þá er það sannarlega ekki númer eitt að lækka tekjur verkamannanna, þegar um er að ræða ráðstafanir til að rétta við atvinnuvegina, - jafnvel þótt hæstv. fjmrh. álíti það viturlegustu till., sem hann getur komið með í ríkisstj. - Og enn þá skýrar en tekjuskiptingin talar eignaskiptingin í Reykjavík. Ef athuguð er eignaskiptingin í Reykjavik, þá kemur í ljós, að 200 ríkustu félögin og einstaklingarnir í Reykjavík, ef dregnar eru frá eignir S.í.S., Sláturfélags Suðurlands og Kaupfélags Reykjavíkur og nágrennis, miðað við fasteignamat og nafnverð hlutabréfa, að þeir aðilar eiga samtals eignir upp á 109 millj. kr., eða ef miðað er við það mat, sem eignarskatturinn byggist á, þá þýðir það, að 200 ríkustu félögin og einstaklingarnir í Reykjavík eiga sínar 600 millj. kr. í skuldlausum eignum. Það virðist þess vegna koma allundarlega fyrir, að það skuli ekki vera neitt annað til í heila tveggja hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh., heldur en annaðhvort að lækka laun hjá verkamönnum eða lækka tekjur hjá bændum. Hins vegar sýna spor hæstv. ríkisstj., að í heila hæstv. forsrh. er heldur ekki neitt annað til. Hjá honum og hans flokki er auðsjáanlega ekkert vikið að því, að það ætti að fara að taka eitthvað af fjárfúlgum, sem safnazt hafa saman hjá auðmönnum í Reykjavík. Ég kem þessum upplýsingum hér inn í aðeins til þess að benda á, að svo framarlega að vilji væri fyrir hendi hjá meiri hl. á Alþ. til þess að leggja skatta á auðmenn, þá er hægt að taka þarna nóg fé. Og ég hef bent á það í sambandi við þær álögur, sem alltaf er verið að samþ. hér í þessari hv: d., að það væri nær að þjóðnýta eitthvað af þessum einkafyrirtækjum, sem hér eru rekin. En það er svo langt frá því, að hæstv. ríkisstj. geti látið sér detta í hug að snerta við einhverju af þessu. Hæstv. ríkisstj. er búin áður, þegar hún fékk dýrtíðarlög samþ., að rýra kjör almennings um a.m.k. 8%. Og hún hefur þetta ár svikið allt, sem hún lofaði, þegar hún fékk þau lög í gegn. Hún lýsti yfir, þegar hún batt kaupgjaldsvísitöluna við 300 stig, að þá mundi raunverulega framfærsluvísitalan lækka við það niður í 315 stig og svo eftir mánuð niður í 300 stig, þ.e. raunverulega vísitalan. Og hálærðir prófessorar tóku undir þetta til þess að leggja blessun vísindanna yfir aðfarir ríkisstj. Og hvað sýndi sig svo? Jú, vísitalan er álíka há þrátt fyrir allar niðurgreiðslur eins og hún var í fyrra, og raunverulega vísitalan í landinu er hærri en hún hefur nokkurn tíma verið áður. Og það er nú þó ár liðið síðan hæstv. ríkisstj. kom fram með sín dýrtíðaráform, og svona er árangurinn. - Svo stöndum við hér með frv., sem hæstv. ríkisstj. leggur fyrir okkur, þar sem ríkisstj. sjálf hefur ekki meiri trú á því frv. heldur en svo, að hún reynir ekki að telja okkur trú um, að ástandið í þeim málum, sem það tekur til, batni nokkurn skapaðan hlut við samþykkt þessa frv. Hún gengur ekki með þær byltingar í kollinum nú, sem hún virðist þó að hafa verið með í fyrra, en ætlazt er til, að Alþ. samþ. þetta. Og svona er sett fram úrræðaleysið í þessum málum með því að samþ. þetta frv., sem ríkisstj. álítur aðeins bráðabirgðaleið. Nei, ég get ákaflega vel skilið það, að þegar svona frumvörpum er fleygt fram, þegar ríkisstj. hefur aldrei komið sér saman um málin, meðan hæstv. ráðh. hafa rætt þau í ríkisstj., og geta ekki einu sinni komið sér saman um útreikninga viðvíkjandi þeim hér og ekki, með hverju þeir elgi að blekkja þm., og ekki einu sinni nær samkomulagið svo langt, að þeir geti komið sér saman um að auka nokkru við frv. og ekki nokkra leið til þess að ráða bót á dýrtíðinni, þá erum við komnir að því, að ríkisstj. er að gefast upp við lausn dýrtíðarmálanna og að því er virðist skoðar það sem sitt einasta verkefni bara að sitja og sitja, hvað sem á dynur, þótt segja megi, að hún væri til annarra hluta valin. Eru þetta einu úrræðin, sem hún nú sér - annað virðist ekki vera sjáanlegt, - og að finna einhverjar bráðabirgðalausnir, til þess að hún geti setið? Hún hefur meira að segja sjálf hætt að reyna að telja okkur trú um, að hún ætli að gera eitthvað með því að sitja. Hvert er Alþ. komið, ef það lætur bjóða sér svona hluti hvað eftir annað? Nei, það væri ákaflega ánægjulegt að geta rætt við hæstv. ríkisstj. í alvöru um þessi mál. En meðan hæstv. ríkisstj. ætlar að reyna bara með sínu flokkavaldi að pína svona frv. í gegnum þingið, þá get ég fyrir mitt leyti ekki annað en reynt a.m.k. að vekja eftirtekt hv. þm. á því, hvað verið er að gera með þessu máli, og í þeirri n., sem ég næ til, reynt, ef þess er kostur, að fá einhvern botn í, hvað ríkisstj. hugsar sér í sambandi við þessi mál, ef nokkur leið er til þess að fá slíkar upplýsingar.