Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Jeg vona, að þetta frv. sæti sömu góðu meðferðinni í þessari hv. deild eins og í hinni deildinni. Jeg geri ráð fyrir því, að allir hv.þm. sjái nauðsynina á því að auka landhelgisgæsluna svo mikið sem oss framast er unt. Það hefir sýnt sig árið sem leið, að það mundi vera mjög hyggilegt að hafa lítið skip, togarabygt, til landhelgisvarna, og þótt það megi búast við því að hafa hið sama skip áfram, sem haft var í fyrra, þá veitir ekki af að bæta öðru við. Á hinn bóginn geri jeg ráð fyrir því, að ef þrjú skip eru til varnar, þá muni sæmilega sjeð fyrir þessu máli. Jeg ætla ekki að orðlengja frekar um þetta, því að umr. hafa orðið svo miklar um önnur mál, sem þó eru miklu smærri en þetta, og vona jeg, að frv. fái að ganga til 2. umr., og síðan sje máske rjett, að sjútvn. taki það til athugunar. Það þykir máske rjettara, enda nógur tími til þess.

Frsm. minni (Jónas Jónsson) Í gær hjelt hæstv.forsrh. (JM) langa ræðu um þetta dósentsmál, og vil jeg nú gera fáeinar aths. við þá ræðu. Fyrsta atriðið, sem hæstv. ráðh. (JM) vildi sanna, var það, að engin kensla væri í íslenskri tungu við háskólann, ef þessari kenslu dr. Alexanders yrði ekki haldið áfram. Jeg hefi áður hrakið þessa fullyrðingu, en þó vil jeg nú enn víkja að henni nokkrum orðum. Þá er rjettast að vitna fyrst í þau ummæli nokkurra stuðningsmanna hæstv.forsrh. í hv.Nd., að þessi kennari kenni aðeins 4 stundir á viku við háskólann. Ef þetta er eina kenslan, sem nemendur norrnudeildarinnar fá í íslenskri tungu, þá er jeg hræddur um, að þeir verði ekki sjerlega þykkir á barðið í móðurmálinu hvort eð er, þegar þeir útskrifast úr deildinni. Nei, hæstv.forsrh. veit vel, að þessi fullyrðing er tóm endileysa. Hann veit fullvel, að þegar háskólinn var stofnaður, var lögð aðaláhersla á aðra hlið kenslunnar í íslenskum fræðum, nefnilega bókmentasöguna, og var svo til ætlast, að hæfasti maðurinn, sem völ væri á á hverjum tíma, gegndi þessu embætti og legði jafnframt rækt við vísindaiðkanir í ísl. málfræði, eftir því sem hugur hans hneigðist til. Það er rjett, sem hv. 2. þm. Skagf. (JS) hefir haldið fram, að fyrstu ár háskólans heyrðust engar umkvartanir, þó að enginn sjerstakur kennari væri í íslenskri málfræði. Fyrsti prófessorinn í íslenskum fræðum fjekst aðallega við bókmentaskýringar, og hið sama hefir eftirmaður hans, sem nú er prófessor, gert. Það hefir því aldrei verið þörf háskólans, heldur þörf Alexanders Jóhannessonar, sem hefir valdið því, að hann hefir haft þessa kenslu á hendi. Hann hefir sjálfur beðið um, að þetta embætti verði stofnað, og það ætti þá að stafa af því, að þessi maður hafi fundið svo brennandi þörf á því að auka málfræðikensluna, að hann hafi ekki getað stilt sig um að bjóða fram krafta sína í þessu skyni. Í þessu sambandi má geta þess, að hæstv.forsrh. hefir enn ekki svarað þeirri fyrirspurn minni, hvort menn hafi ekki kunnað íslensku á söguöldinni, þó að engin væri málfræðin kend. Eða kunni enginn maður íslensku á miðöldunum? Nei, svona röksemdir verða ljettvægar fundnar. Það má líkja þeim við orð nafngreinds manns, sem sagði, að menn gætu ekki hugsað án þess að læra áður hugsunarfræði. Eftir því hefir enginn maður, að undanteknum örfáum, sem fengu mentun sína við erlenda háskóla, kunnað að hugsa rökrjett hjer á landi alt fram á allra síðustu ár, er byrjað var á kenslu í hugsunarfræði eða rökfræði hjer á landi. Þetta eru hliðstæðar firrur og jafn frambærilegar og sóma sjer fremur illa í munni kenslumálaráðherra. Menn munu engu síður læra og kunna íslenska tungu, þó að þetta dósentsembætti verði ekki stofnað. Það eru ekki aðeins ósannindi, heldu gat á allri rökrjettri hugsun, að menn geti ekki kunnað fullvel íslenska tungu án þess að kunna skil málfræði aftur í svörtustu fornöld. Við þyrftum að vera horfnir aftur að „scolastik“ miðaldanna, til þess að skynsamir menn gætu tekið slíkt alvarlega. Þá sagði hæstv.forsrh. (JM), að prófessorinn í íslenskum fræðum væri ekki fær um að kenna ísl. málfræði við háskólann, en aftur á móti væri þessi sjerfræðingur, sem fyrir rás viðburðanna og kraft stórveldanna er kominn í þetta embætti, fær um það. Prófessorinn í ísl. fræðum við háskólann hefir fyrst og fremst tekið próf í norrænu við Kaupmannahafnarháskóla. Síðan varð hann doktor í íslensku við sama háskóla.  (Forsrh. JM: Í íslensku?)  . Já, í íslensku. Jeg þekki doktorsritgerð hans, og ef hún heyrir undir nokkra sjerstaka fræðigrein, þá heyrir hún undir íslensk fræði. Eða heldur hæstv.forsrh. (JM), að hann hafi „dispúterað“ við sagnfræðideild háskólans? Eða heldur hann kannske, að ritgerðin sje úr þýsku? En hvernig er sjermentun hins mannsins, sem nú á að gera að íslenskukennara, varið? Að því er menn best vita, hefir hann enga íslensku lært, nema í latínuskólanum, eins og aðrir, sem hafa tekið stúdentspróf. Í Kaupmannahöfn las hann þýsku og tók þar próf við háskólann í þeirri fræðigrein. Síðan fór hann til Þýskalands og tók þar eina af þessum ljettu doktorsgráðum, sem m. a. Greifswald er frægur staður fyrir í öðru sambandi. Það er því rangt alt frá undirstöðunni, sem hæstv.forsrh. hefir sagt um þetta atriði, Prófessorinn hefir lokið sjernámi, sem hjer á Norðurlöndum er talið leiða til þess, að geta talist sjerfræðingur í norrænum fræðum, og hefir ennfremur staðist þá vísindalegu raun, sem venjulega er talin nauðsynleg til þess að geta tekið við slíku embætti. Hinn maðurinn hefir lært þýsku, og ef hann er sjerfræðingur í einhverju, þá er hann það í þýsku, enda byrjaði hann á að kenna þýsku, þegar hann fyrst kom að háskólanum. En þegar hann sá, að engar líkur voru til þess, að kennaraembætti í þýsku yrði stofnað hjer við háskólann, þá sneri hann við blaðinu og bauðst til að kenna gotnesku, síðan samanburðarmálfræði og loks íslenska málfræði. Þá hefi jeg gengið frá því, hvernig sjermentun þessara tveggja manna er varið. Annar hefir eðlilegan og sjálfsagðan rjett til þess að vera talinn sjerfræðingur í norrænu, en hinn hefir engan slíkan rjett, enda viðurkent af honum sjálfum með því að byrja að kenna þýsku, þegar hann kom heim að afloknu námi. Af því af hæstv.forsrh. (JM) gaf í skyn, að frægir vitnisburðir lægju fyrir um íslenskukunnáttu dr. Alexanders, þá væri fróðlegt að heyra, hvort íslenskuprófessorinn við Kaupmannahafnarháskóla, Finnur Jónsson, hafi gefið honum meðmæli, sem hæstv. ráðh. (JM) byggir á. Jeg sá, að hæstv.forsrh. varð forviða, þegar jeg sagði, að prófessor Nordal væri doktor í norrænu, en ekki í sagnfræði; en ef hann vill halda því fram, að söguprófessorarnir við Hafnarháskóla hafi dæmt um ritgerð Nordals, þá væri mjer sönn ánægja að hlusta á þá fullyrðingu. Ef hinsvegar norrænufræðingar hafa dæmt um ritgerðina, þá verður það ekki hrakið, að jeg fór með rjett mál, og jeg held líka, að það verði ekki hrakið. Þá var það að heyra á hæstv.forsrh., að jeg hefði farið með einhverja dómadagsfjarstæðu, þegar jeg talaði um tímakenslu við háskólann, að jeg skyldi leyfa mjer að stinga upp á því, að maður, sem kennir 4 stundir á viku, eftir því sem mektaríhaldsmenn segja, verði gerður að tímakennara. Jeg skal nú leyfa mjer að slá upp fjárlögunum. Í 12. gr. þeirra er m. a. veittur styrkur læknunum Ólafi Þorsteinssyni, Vilhelm Bernhöft og augnlækni, með því skilyrði, að þeir segi nemendum læknadeildar til, hver í sinni sjerfræðigrein. Hvað er þetta annað en tímakensla? Og þessir menn fá einmitt viðlíka upphæð að launum eins og jeg stakk upp á, að tímakennara í íslenskri málfræði yrði greidd. Ennfremur fær hjeraðslæknirinn í Reykjavík þóknun í fjárlögum fyrir aukakenslu í lyflæknisfræði. Hvers vegna er hann ekki gerður að dósent? Er ekki vísindunum herfilega misboðið með því. að launa þennan mann sem tímakennara? En það er ekki alt búið enn. Fyrst tekur nú út yfir allan þjófabálk, þegar kennara í rjettarlæknisfræði eru greiddar einar 500 kr.! Það er engu líkara en að verið sje að hleypa barnaskólakennurum að háskólanum, svo lágar eru slíkar upphæðir, en verður ekki sjeð, hvernig vísindin geti þolað slíkt og annað eins. Nei, menn komast ekki í kringum það, að háskólinn hefir notað tímakennara og gefist vel. En nú þarf að setja upp hátignarsvip til þess að framfylgja sparnaðinum, sem útverðir íhaldsins hafa sett sjer að marki, þegar þeir eru að gæta pyngju ríkissjóðs. Hæstv. forsrh. (JM) vildi álíta, að mjer bæri að sanna, að loforðið, sem prófessor Sigurði Nordal var gefið í fyrra, væri bindandi fyrir þingið. En þetta nær auðvitað ekki nokkurri átt. Hann flytur nú frv. um að stofna embætti, sem skorið var niður í báðum deildum þingsins í fyrra, og færir sem ástæðu fyrir frv. loforð, sem fjvn.Nd. á að hafa gefið fyrir löngu síðan. Jafnframt fellir hann niður dýrtíðaruppbót Nordals, sem þingið í fyrra lofaði honum. Hvers vegna heldur hann ekki bæði loforðin? Það er hann, sem verður að sanna, að þau sjeu ekki bæði jafnbindandi. Jeg hefi altaf sagt, að jeg áliti hvorugt loforðið lagalega bindandi. Jeg held, að hæstv.forsrh. muni ganga illa að sannfæra menn um, að halda beri loforð nefndar, ef ekki á að virða nokkurs loforð alls þingsins. Þá vil jeg segja nokkur orð um afstöðu hæstv.forsrh. til þessa máls á síðasta þingi. Hann var óánægður með afdrif dr. Alexanders, og fórust honum svo orð út af meðferð þingsins á honum: „Finst mjer það bera vott um hörku hjá Alþingi og alllítinn skilning; því maðurinn hefir fengið hálfgert ef ekki algert loforð fyrir þessum launum og hefir búið sig undir að helga líf sitt vísindunum. Þegar hann er búinn að vinna nokkur ár, er þeim kipt af honum. Er manni þessum sýnd mikil óbilgirni. Má vera, að ýmsar slíkar misfellur stafi nokkuð af því, að hv.Nd. hefir ekki átt neina áhugamenn í mentamálum í fjvn. Þyrfti að hugsa fyrir því á næsta þingi.“ Það virðist nokkuð undarlegt, ef stærsti flokkur þingsins hefir af ásettu ráði valið áhugalausa menn í mentamálum í fjvn. En þetta dósentsmál er alt borið fram til að þóknast vissum þm., hv.þm. Dala. Jeg hefi áður sýnt, hversu afarnauðsynlegur þessi hv.þm. (BJ) hefir reynst dr. Alexander til framdráttar í máli þessu, og benti jeg á, að ekki væri ólíklegt, að hæstv.forsrh. (JM) vildi nú stofna þetta embætti, í trássi við áðurnefndar íhalds stoðir í hv.Nd., hv.þm. Dala. (BJ) til geðs, enda hefir þessi mentafrömuður nýlega gert hæstv. stjórn stórmikinn greiða, þar sem hann gerðist lífgjafi hennar og lausnari í Krossanesmálinu, sællar minningar.  (Forsrh. JM: Þetta frv. var borið fram í byrjun þings, en Krossanesmálið var til umræðu fyrir örskömmu síðan)  . Já, að vísu; en jeg get bent á það, að til er nokkuð, sem heitir að ráða menn fyrirfram til allskonar starfa, og er ekkert því til fyrirstöðu, að hæstv. stjórn hafi gefið sumum stuðningsmönnum sínum fyrirskipun um að jeta ofan í sig alt, sem þeir hafa áður um þetta mál sagt, til þess eins að fullnægja menningaráhuga þessa mæta mentafrömuðar (BJ), gegn því að hæstv. stjórn fengi haldið líftórunni missiri lengur. Hæstv. forsrh. (JM) fór mörgum fögrum orðum um frelsið í Íhaldsflokknum. Hann mun þar eiga við, að flokksmönnum sje frjálst að skifta um skoðun, þegar stjórnin krefst þess og líf hennar liggur við. Enda gerði hann lítið úr ummælum þeirra trúnaðarmanna íhaldsins í fjvn.Nd., sem jeg hefi vitnað í, og vildi sem minst um það tala, að þeir hafi um margra ára skeið barist fyrir að fella þessa fjárveitingu niður og loks tekist það í fyrra. Jeg held jeg hafi þá gengið í gegnum ræðu hæstv.forsrh. (JM), og hefi jeg ekki meira að segja að sinni.

Forsætisráðherra (JM); Jeg geri ráð fyrir, að jeg þurfi nú að fara í hv.Nd., og vil því ljúka mjer hjer af, enda vona jeg, að ekki þurfi margt að taka fram fleira við þessa umr., ekki síst fyrir þá sök, að hv.frsm. minni hl. (JJ) hefir nú heitið mikilli ræðu eða ræðum um málið við 3. umr. Gefast þá sjálfsagt nóg tækifæri til að taka það fram, sem nú kann að falla niður. Hv. þm. (JJ) var bæði í gær og í dag að tala mikið um það, að dr. Alexander kendi ekki nema 4 stundir á viku. En hv.þm. verður að gæta þess, að finna má dæmi til þess, að prófessorar hafi ekki meiri kenslu hjer við háskólann. Hv. þm. (JJ) talaði um, að enginn hefði kvartað, þó að vantað hefði kennara í þessari grein fyrstu árin, sem háskólinn starfaði. Það kemur málinu harla lítið við. Vitanlega var alt þar sem annarsstaðar minna í byrjun og búist við, að við yrði bætt síðar, er tök yrðu á. Jeg veit eiginlega ekki, hvers vegna hv.þm. (JJ) talar nú um mentamálin eins og hann skilji þar ekkert upp nje niður. Það getur varla komið til af öðru en því, að hann vill ekkert skilja, en hyggur, að hann muni með þessum hætti fá kastað ryki í augu manna. Hv. þm. (JJ) sagði, að menn hefðu kunnað fullvel íslensku á söguöldinni, og hefði þó enginn þá kent íslensku, og hann virtist vilja draga þá ályktun af þessu, að því væri ekki fremur ástæða til þess að kenna íslensku nú. En þá má eins spyrja, hvers vegna á þá nú að kenna sögu og bókmentir íslenskar? Kunnu menn þetta ekki líka á söguöldinni án þess að kent væri í háskóla? Hv. þm. (JJ) má ekki tala svo bjánalega um þessi mál nje hyggja, að hann slái ryki í augu manna með því. Hv. þm. (JJ) var að tala um það eins og fullkomna sönnun fyrir sínu máli, að einhver samflokksmaður minn hefði í fyrra viljað leggja þennan kennarastól niður. Jeg vil minna hv.þm. á það, að hann var að heimska mig fyrir það í gær, að jeg hefði Verið á móti því, að alþýðuskólinn í Þingeyjarsýslu yrði reistur, sjerstaklega fyrir þá sök, að það væri alveg óhugsað mál, hvernig koma ætti alþýðuskólunum fyrir í landinu. En hver hefir reyndin á orðið? Sú, að þessi skóli er að vísu reistur, mikið til fyrir skuldir, að jeg held, en alveg er enn ósjeð, fyrir hve mikinn hluta Norðurlands skólinn verður. Í því sambandi má geta þess, að Árnesingar eru að hugsa um að reisa annan slíkan skóla, en málum háttar svo þar, að Rangæingar vilja alls ekki taka neinn þátt í þessu, og verður skólinn því aðeins sýsluskóli. Og hvernig fer? Einn úr flokki hv.þm. (JJ), sá, sem þar hefir einna best vit á þessum málum, ber fram frv. nú um það, að alþýðuskólarnir skuli vera 4–5 á landinu, tala þeirra alveg óákveðin. Sá maður sjer það vel, að athugavert er að reisa þessa skóla án þess að athuga, hve margir þeir skuli vera og hvernig þeim skuli haga; má segja, að frv. sje yfirleitt þannig, að það byggi á því, sem jeg sagði áður um það, hvernig þessum málum skyldi skipa. Jeg held því, að hv.þm. (JJ) ætti að athuga það, þegar hann er að tala um, að mínir samflokksmenn sjeu mjer ekki sammála, að svo er engu síður um hann og flokksbræður hans. Mjer þykir næsta undarlegt, að maður, sem þykist vera jafnmikill mentafrömuður og hv.þm. (JJ) telur sig vera, skuli geta lagt jafnmikið kapp á að reyna að fyrirbyggja það, að ísl. tunga verði kend við háskólann. Hann ber mjer stundum það á brýn, að jeg hafi ekki mikinn áhuga á þessum málum, en sjálfur vill hann ekki, að kvenfólkið fái neina sjerskóla, nema þá húsmæðraskóla, að engin íslenska sje kend og alt eftir þessu. Annaðhvort er því, að hv.þm. talar hjer á móti betri vitund, eða þá af hinu, að fyrir honum er þetta alt óljóst, svo sem í þoku á köflum. En ef til vill kemur þetta af þeirri blindni, sem jeg hefi tekið eftir, að háttv.þm. (JJ) er stundum haldinn. Og þegar svo er, getur hann aldrei sjeð nema svolítinn part af hlutunum. Háttv. þm. (JJ) var dálítið seinheppinn, eins og stundum hendir hann, þegar hann var að tala um launin fyrir það að bjarga stjórninni fyrir fáeinum dögum, sem verið væri að greiða með þessu. Hann sagði í gær, að þau laun hefðu verið greidd með því að bera þetta frv. fram viku áður en nokkur vissi með vissu, að það mál kæmi fram, sem frv. átti að vera borgun fyrir, að stjórninni var bjargað í. Í dag segir hann, að farið hafi verið að borga þetta miklu fyr. Þannig hafi þegar fyrir ári síðan stjórnin gefið í skyn, að hún myndi koma þessum manni inn í fjárlögin. Las hv.þm. því til sönnunar kafla úr ræðu, sem hann sagði eftir mig. Mjer þótti mjög ólíklegt, að jeg hefði sagt þau orð, enda var það ekki jeg, heldur háttv. 1. landsk. (SE). Svo að það er þá háttv. 1. landsk., sem farið hefir að borga fyrir stjórnina svo löngu fyrirfram!



Jeg skal ekki vera langorð, en af því að svo stendur á, að nafn mitt stendur undir nál. meiri hl. mentmn., þykir mjer hlýða að segja örfá orð. Vil jeg þá byrja á því að lesa upp nokkur orð úr nál. sama meiri hl. sömu nefndar um frv. til laga um breyting á lögum nr. 35, frá 3. apríl 1909, um stofnun háskóla. Þar segir svo m. a. (með leyfi hæstv. forseta): „Í sambandi við tillögurjett háskólans yfirleitt vill meiri hl. taka fram, að honum virðist, að það ætti að vera föst regla, að engin embætti yrðu stofnuð við háskólann nema eftir beinni kröfu frá honum.“ Nú stendur einmitt svo á hjer, að bein krafa hefir komið fram frá heimapekideildinni um, að þetta umrædda embætti verði stofnað, og því er meiri hl. mentnm. í algeru samræmi við skoðanir sínar og afstöðu til málsins í fyrra, þegar hann leggur nú til, að embættið verði stofnað. Jeg lít svo á, að kenslan í íslensku í háskóladeildinni sje hjegómi einber, ef málfræðikennarann í íslensku vantar. Dr. Alexander hefir nú haft þessa kenslu á hendi undanfarin ár og kent 4 stundir á viku. Hefir hann hagað stundunum þannig, að hann hefir látið eina ganga til málfræðikenslu, eina til fornnorrænu og í tvær stundir hefir hann kent gotnesku og samanburðarmálfræði. Eins og drepið hefir verið á hjer í umr., hefir hann og leyst mikil ritstörf af hendi. Hann hefir samið frumnorræna málfræði, sem komið hefir út bæði á íslensku og þýsku. Eins hefir hann ritað mjög merka ritgerð um rúnaristur og fornt rím. Og nú síðast hefir hann gefið út bók, sem nefnist Íslensk tunga í fornöld, og er í tveim bindum. Er hún, eftir því sem fróðir menn segja, bygð á áliti merkustu manna um þau mál, og liggur þar ærið starf til grundvallar. Hefir dr. Alexander orðið að fara yfir allar þær ritgerðir, sem birst hafa um þetta efni frá því um 1900 og þar til bókin kom út 1922–23. Ýmsar þær ritgerðir, sem bókin byggir á, finnast ekki hjer á landi, og varð því höfundur að fara utan 1922–23 til þess að kynna sjer þær. Ekki er það mitt meðfæri að dæma um slíkt rit, en fróðir menn í þeim greinum segja, að það sje einkar vel af hendi leyst, og víst er um það, að stúdentar fá þar gott og glögt yfirlit yfir þær bækur og ritgerðir, er um þessi mál fjalla. Málfræði dr. Alexanders er nú notuð við kensluna í háskólanum í íslenskri tungu, en áður en hún kom út varð að nota til þess þýska bók; og var þá gott, að einhverjir skildu þýsku hjer á landi. Hvorugur hinna kennaranna í deildinni, hvorki dr. Páll Eggert Ólason nje dr. Sigurður Nordal geta tekið nje vilja taka að sjer þá kenslu, sem dr. Alexander hefir á hendi. Mega menn gjarnan spyrja dr. Sigurð Nordal að því, hvort hann telji ekki fulla þörf á því, að þessi umræddi kenslustóll sje stofnaður. Hygg jeg, að þeir muni fá góð og greið svör. Við umr. 1924 vorum við, sem nú erum í meiri hl. mentmn., hv. minni hl. (JJ) fyllilega samhent, þegar verið var að tryggja hina miklu og góðu starfskrafta Sigurðar Nordals háskóla vorum. En þá datt okkur ekki í hug, að viðlit væri að leggja á hann þetta kenslustarf í viðbót við það, sem hann hefir. Jeg held, að mig minni það rjett, að þetta hafi komið til tals í nefndinni og að öllum nefndarmönnum hafi komið fyllilega saman um, að ófært væri að hlaða þessu á hann og tefja hann þannig frá vísindastarfsemi sinni. Háttv. minni hl. (JJ) var að ræða um, að nægja myndi að hafa tímakenslu í þessari grein. En hv. 1. landsk. (SE) hefir nú hrakið það svo vel, hve ógerlegt og ófært væri að halda uppi kenslu í íslenskri tungu við háskólann með tímakenslu einni, að jeg treysti mjer ekki að bæta þar neinu við. Hv. 1. landsk. (SE) benti ennfremur á, hve nauðsynleg kenslan í íslenskri tungu væri, þar sem það væri einmitt sú vísindagreinin, sem líklegust þætti til þess að láta hinn litla og unga háskóla vorn skara fram úr öðrum háskólum á einhverju sviði. Þegar af þessu er full ástæða til þess að leggja fram sem, mest fje og krafta til þessarar deildar, ef það gæti orðið til þess, að háskóli vor hlyti þar af hróður meðal annara mentastofnana heimsins. Þess vegna get jeg aldrei orðið til þess að leggja stein í götu þess, að íslensk tunga, saga og málfræði verði til þess að varpa ljóma yfir háskóla vorn. Annað og meira vildi jeg ekki segja en það, sem jeg nú hefi sagt, að jeg hefi í engu breytt skoðun síðan jeg taldi það æskilegt; já, lán fyrir háskóla vorn, ef hægt væri að tengja próf. Sigurð Nordal sem fastast við hann. Vona líka, að á því verði engin breyting frá því, sem nú er. En jeg vildi og taka fram, að mentmn. þessarar hv. deildar í fyrra fanst ógerlegt að demba á hann þessari kenslu, sem hjer um ræðir. En ef svo á ekki að fara, að það verði gert, sje jeg ekki, að komist verði hjá að stofna kennarastól í þessum greinum, eins og stjfrv. það, sem hjer liggur fyrir, fer fram á.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Hæstv. forsrh. (JM) er því miður ekki sem stendur í deildinni, og vil jeg því fyrst snúa mjer að hv. 6. landsk. (IHB) með fáeinum orðum. Það liggur ekki fyrir að tala hjer um það, sem skrafað var í mentmn. í fyrra, enda er það hvergi skráð nje vottfest. Þá lá annað mál fyrir; það, að allstór hluti þingsins ljet sig litlu skifta, að álitlegasti fræðimaður færi frá háskólanum, og voru þar einmitt fremstir í flokki nokkrir þeirra, sem nú sækja fastast, að þetta embætti sje stofnað. Jeg verð að játa, að jeg er nokkuð gamaldags í þessu máli; jeg lít sömu augum á heimspekideildina nú og gert var þegar hún var stofnuð. Jeg efast um, að þá hefði nokkur prófessor verið þar í íslensku, ef dr. Björn M. Ólsen hefði ekki lifað. En þar sem slíkur yfirburðamaður var til, vildu menn gjarnan gera hann að prófessor, og þá auðvitað til þess fyrst og fremst, að nafn hans skyldi kasta ljóma yfir háskólann. Mjer finst eðlilegt, að svo var gert, og var þetta líkt og víða tíðkast annarsstaðar, t. d. í Frakklandi, þar sem í College de France eru menn, sem hafa prófessorstign, en kenna ekkert að ráði, heldur fást aðallega við vísindastörf. Mætti hafa þetta eins hjer, þegar þeir menn finnast, sem þess eru maklegir. Þegar nú Björn M. Ólsen fann endi daga sinna nálgast, rjeð hann því, að próf. Sigurður Nordal var valinn í hans stað. Finst mjer nú skrítið eftir kenningu hæstv.forsrh. (JM), að hann skyldi ekki, þar sem hann eins átti kost á að velja dr. Alexander, gera það. Ef taka ætti trúanlega þá lýsingu hæstv.forsrh. (JM) á yfirburðahæfileikum dr. Alexanders, þá var það vitanlega vanræksla af Birni M. Ólsen að finna ekki þennan kraft, því að hinum manninum stóðu allir vegir opnir til þess að koma sjer áfram erlendis. Hann kom aðeins heim eftir ráði Björns M. Ólsens. Jeg lít nú þeim augum á heimspekideildina eins og hæstv. fjrh. (JÞ) gerði að sumu leyti, er hann bar fram frv. um að leggja hana við aðra deild í fyrra, að sú deild eigi ekki að vera stærri en það, að þar sje valinn maður í hverju rúmi. Og jeg hefi margsannað það, og það hefir ekki verið hrakið af hv. 1. landsk. (SE) nje hæstv.forsrh. (JM) og Íhaldinu, að það, sem hjer um ræðir, er það eitt, að á knýr maður, sem laginn er að pota sjer áfram og á stuðningsmenn og einn vin í þessari hv.þd. Og þetta er því ekki sprottið af umhyggju fyrir mentamálunum, heldur er það blátt áfram algengur bitlingur. Jeg vil minna hæstv. ráðh. (JM) á það, að í fyrra sagði þessi maður nefndinni, að hann vildi ekki þiggja stöðuna áfram. Þá skyldi maður ætla, að fenginn hefði verið nýr maður og fjárveitingin staðið áfram. Nei, fjárveitingin var feld niður. Hvaða meining var í því? En það sannaðist við 1. umr. af orðum hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), að það lítur út fyrir, að velunnari þessa manns búist við, að aðalembættið losnaði, og því hefir ekki verið hugsað um að fá annan. Jeg býst við, að það sjeu ekki að öllu leyti þingleg orð, sem hæstv.forsrh. (JM) viðhafði í ræðu sinni, er hann talaði um bjána, en jeg ætla að leggja þau inn í sjóð hjá hæstv. forseta, til þess að aðrir geti miðað við það orðbragð sitt. Það, sem ráðherranum leyfist í þessu efni, mun öðrum leyfast. Annars er það ljóst, að hæstv. ráðh. er kominn í þrot með sína kenningu. Fjárveitingin var gerð vegna þessa manns, enda hafði honum verið lofað því. Hæstv. forsrh. hefir sagt, að sjer kæmi ekki við, þótt farið væri hörðum orðum um manninn; hann færi ekki á gaddinn. Hví leggur hæstv. ráðherra ekki áherslu á að lækna sína menn, hví hefir hann ekki reynt að snúa þeim til að segja ekki það, sem hann sjálfur álítur fjarstæðu? En mjer finst, þó að jeg fylgi ekki þeim mönnum að málum, að þeir hafi miklu meira til síns máls en forkólfurinn, hæstv.forsrh. Og sá maður, sem er talinn sjerfræðingur í íslensku, hefir aldrei lært íslensku, enda var það játað, Ennfremur var játað, að sá maður, sem hæstv.forsrh. telur ekki færan til þess að kenna þetta, er doktor í norrænni málfræði. Það er ekki hægt að neita því, að það eru tómar vífilengjur, sem hæstv. ráðh. hefir sagt, og rökþrot. En nú kem jeg að því, sem hæstv. ráðh. sagði um þingeyska skólann, sem sje, að það væri jafnfjandsamlegt af mjer, að jeg vildi ekki greiða atkv. með því, að kvennaskólinn væri gerður að ríkisskóla, eins og þegar hann vildi fella niður fjárveitingu til þingeyska skólans. Jeg segi nei. Það er tvent ólíkt að fella niður fjárveitingu til skóla, svo að hann getur ekki starfað, eða að greiða atkv. móti því, að einkaskóli verði gerður að ríkisskóla, þegar ekki er hægt að sýna fram á, að nein breyting verði á honum nema þessi eina, að hann verður dýrari. Ef það er sama að vilja drepa skóla og reyna að sporna við því, að skóli verði dýrari fyrir ríkissjóð en hann þyrfti að vera með sama árangri, þá hefir hæstv. ráðh. rjett að mæla; annars fer hann með lokleysu. Enn sagði hæstv. ráðh., að það hefði verið óhugsað fyrir 2 árum, hvernig ætti að koma alþýðuskólum fyrir, en játar þó að þeir geti verið 5. Þetta er því sagt alveg út í loftið. Svo segir hann, að ekki sje hægt að vita, fyrir hvað mikinn hluta landsins skólinn væri, og því sje ekki hægt að stofna hann. Þetta er líka lokleysa. Fyrir hve mikinn hluta landsins er Eiðaskólinn? Eða gagnfræðaskólinn á Akureyri? Það er ekki hægt að segja fyrirfram, hvaðan lærisveinar koma. Þá leyfði hæstv. ráðh. sjer að halda því fram út af frv. hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), að ósamlyndi væri innan flokksins, en ef svo væri, væri það ekki nema hliðstætt við ástandið í Íhaldsflokknum. En það er ekkert ósamlyndi í Framsóknarflokknum út af skólunum. Við viljum allir styrkja þá, án smásálarlegrar íhugunar um, hvar þeir eiga að standa. Hæstv. ráðh. vildi gera lítið úr mjer með því að segja, að jeg væri enginn mentafrömuður. Það tek jeg mjer ekki nærri. En það felst annar dómur í þessu. Hvað á að segja um hv. samherja hans, sem ár eftir ár hafa reynt að leggja niður embættið, ef á að áfella mig? Þetta er því snoppungur á stuðningsmenn hæstv. ráðh., en ekki mig. Þá talaði hæstv. ráðh. um, að jeg hefði mislesið í þingtíðindunum, og það hefi jeg því miður gert. Enn það er margt líkt með skyldum, og jeg held, að hæstv.forsrh. hafi í fyrra gert gott úr þessu. Hann endar með orðum, sem voru alveg eins að efni. Hann gerði að sínum orðum alt, sem hv. 1. landsk. hafði sagt um málið. Jeg get ekki láð hæstv. ráðh., þó að hann vilji láta líta svo út, sem hv.þm. Dala. (BJ) sje ekkert við þetta riðinn, en það hefir samt verið hann, sem hefir borið þetta uppi og hefir á einhvern leyndardómsfullan hátt komið þessum áhuga inn í hæstv. stjórn. Það hefir verið reynt að sanna, að ekki væri samband hjer á milli, en það er engin synd að segja það, að stjfrv. kom í þingbyrjun, og þá vildi þessi hv.þm., sem þá var í Sjálfstæðisflokknum, ekki kjósa sinn eiginn flokksmann, ef það kom sjer ekki hjá Íhaldsmönnum. Og það er ekkert því til fyrirstöðu; að hann hafi með dugnaði sínum gefið stjórninni vilyrði um, að hún mætti hanga, ef hún bjargaði vísindunum við háskólann, þ.e.a.s. þessum manni, sem íhaldsmenn höfðu skorið niður. Að síðustu mun hæstv. forsrh, hafa ætlað að vera fyndinn með því að segja, að jeg væri í mentamálum blindur og heymarlaus. En þetta mun vera lánað úr ádeiluræðu, sem hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) hjelt í Krossanesmálinu og sagði þar um hæstv. ráðh. sjálfan, að það liti út fyrir, að hann vantaði bæði sjón og heyrn.

Frsm. meiri hl. (Sigurður Eggerz) Hv. frsm. minni hl. (JJ) mintist á þann mann, sem gert er ráð fyrir, að fái þetta embætti, og dró í efa, að hann væri fær um að gegna því. Jeg játa, að jeg hefi ekki þekkingu til að dæma um, hver sje fær og hver ekki í þessa stöðu, en það er einn hæstirjettur í þessu máli, og það er háskólinn sjálfur, og hann hefir dæmt, að dr. Alexander Jóhannesson sje fær um þetta. Jeg verð að segja, að þessi dómur vegur svo þungt í mínum augum, að jeg er ekki í Vafa um, að hann hefði ekki mælt með honum, ef það hefði ekki verið víst, að hann væri fær til starfsins. Hv. 5. landsk. talaði um, að dr. A. J. væri sjálfur að olnboga sig áfram. En jeg vil geta þess, að þó að hann fengi ekki þessa stöðu við háskólann, yrðu engir erfiðleikar fyrir hann að draga fram lífið, því að hann er mjög duglegur maður einnig á öðrum sviðum. En það, sem gerir, að hann vill gjarnan fá þessa stöðu, er það, að hann er búinn að verja mörgum árum af æfi sinni til að rannsaka þessa fræðigrein, og þá er skiljanlegt, að hann vilji gjarnan halda áfram á þeirri braut. Jeg álít því, að hjer í hv. deild þurfi ekki að deila um það, hvort maðurinn hafi hæfileika eða ekki; um það er dómur kominn frá háskólanum, og mjer virðist háskólinn hafa sýnt það á ótal sviðum, að hann á fullkomlega skilið, að álit hans verði tekið til greina í slíku máli sem þessu. Hv. 5. landsk. hneykslaðist á því, að haldið var fram af meiri hl., að engin kensla í íslensku hefði farið fram síðan á nýári, og leit svo á, að við tækjum íslenska tungu í of þröngum skilningi. En um þetta atriði hefi jeg umsögn manna, sem vit hafa á því. Jeg hjelt því fram í gær, að ekki kæmi til mála að hafa tímakennara til að kenna íslenska tungu við háskólann og rökstuddi það þannig, að enginn, sem kastaði höndunum til þess og hefði ekki sjerstaklega lagt það fyrir sig sem lífsstarf, væri fær um að kenna á þann hátt, sem háskólanum sæmdi, og jeg er sannfærður um, að jeg hefi farið rjett með. Það þarf mikið til þess að geta kent íslensku á vísindalegan hátt. Hv. þm. vildi hrinda þessu, með því að benda á, að tímakensla færi fram við háskólann í öðrum greinum. Það er rjett, að bæði Ólafur Þorsteinsson, Thoroddsen, Bernhöft tannlæknir og Jón Hj. Sigurðsson hjeraðslæknir eru tímakennarar við háskólann. En svo stendur á með þessa menn, að þeir kenna það, sem þeir eru sjerfræðingar í, og svo vill til um hjeraðslækninn, sem kennir lyfjafræði, að þegar í Kaupmannahöfn þótti hann sýna sjerstaka hæfileika í þá átt og kennarar hans litu svo á, að hann væri mikið efni í vísindamann. Það er óhugsandi að gera það að skilyrði fyrir hjeraðslækni hjer að vera jafnframt háskólakennari. Það er bara sjerstök tilviljun, að hægt er að njóta aðstoðar hans, og það sýnir óeigingirni núverandi hjeraðslæknis að taka þessa kenslu að sjer fyrir svo litla borgun. Jeg held það sje ekki ofsögum sagt, að hann er afburðamaður á sínu sviði. Jeg vil bæta því við, sem jeg hefi oft lagt áherslu á, að það á að vanda sjerstaklega til kenslu í íslenskri tungu, sem skipar öndvegið við háskólann. Að lokum vil jeg leyfa mjer að vísa til þess, sem stendur í áliti meiri hl. mentmn. Vildi jeg svo óska, að mönnum skildist, að við verðum að verja þetta andlega vígi okkar og megum ekki gleyma, að við höfum skyldur gagnvart háskólanum, sem við verðum að rækja, ef vel á að fara.

Forsætisráðherra (JM): Hv. frsm. minni hl. (JJ) reiddist mjer og sagði, að jeg hefði kallað sig bjána. Jeg sagði, að hann hefði talað um ákveðið mál eins og bjáni, og það tek jeg ekki aftur. Það er rjett, að loforðið, siðferðilega bindandi, er til, en jeg hefi ekki lagt sjer lega áherslu á það, heldur á málið sjálft. Honum þótti hart, að jeg skyldi ekki viðurkenna hann sem mentafrömuð, en það get jeg ekki eftir framkomu hans hjer í gær og í dag. Hans sjón er ábótavant, þar sem hann sjer ekki nema lítinn hluta af því, sem allir heilvita menn ættu að sjá. Og þar sem hann hafði eftir hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), fer hann ekki með rjett mál. Jeg hefi talað við hann sjálfan, og hann sagðist ekki hafa sagt það, sem hv.frsm. minni hl. hafði eftir honum. Hv. frsm. minni hl. var altaf að segja, að hv.þm. Dala. (BJ) hefði komið þessu af stað. Honum hefir altaf verið ant um þetta, en hv.frsm. minni hl. hefir einnig sagt það, með rjettu, að jeg hefði borið fram samskonar frv. fyrir nokkrum árum. Ætli jeg hafi þá verið farinn fyrir mörgum árum að borga fyrir atkvæði í Krossanesmálinu nú? Við háskólann hefir bæði saga og bókmentasaga verið kend, en íslensk málfræði að mestu gleymst eða orðið útundan, og virðist það þó lítt sæmandi eða viðeigandi. Þegar háttv. 5. landsk. (JJ) segir, að þessi maður, sem um er deilt og embættið á að fá, verði frv. þetta að lögum, sje ekki fær um að taka að sjer þessa kenslu við háskólann, þá er það fjarstæða ein, sem ekki er orðum að eyðandi. Dr. Alexander er viðurkendur vísindamaður beint á því sviði, eini viðurkendi sjerfræðingurinn. Annars ætti mál þetta að vera útrætt í bili.

Frsm. (Jónas Jónsson) Mentmn. hefir orðið ásátt um, að þrátt fyrir það, þó að ýmislegt mælti með því, að lengdur yrði vinnutími sumra fastra kennara við ríkisskólana, þá mundi það varla gerandi, eins og sakir standa nú. Ætla jeg því að leiða rök að þessu fyrir nefndarinnar hönd. Er það þá fyrst þetta, sem bæði jeg og aðrir hafa bent á, að launakjör flestra kennaranna eru svo slæm, að til þess að geta sjeð sjer og sínum farborða, verða þeir að snapa sjer aukakenslu hingað og þangað. Þetta veit stjórnin. Þessvegna getur hún ekki ætlast til, að fjölgað sje kenslustundum kennaranna, nema að laun þeirra hækki jafnhliða, svo að þeir geta á þeim lifað. Nefndin hefir spurst fyrir um þetta, og í nál. okkar er gerð allítarleg grein fyrir því, hvernig kennarar líta á þetta mál. Við höfum skrifað stofnunum allflestum og átt tal við bæði skólastjórana suma og ýmsa kennara, og er álit þeirra á eina lund, að vegna ónógra launa þurfi þeir að lifa á snöpum. Við 1. umr. þessa máls benti jeg hæstv.forsrh. á, að hann mundi ekki skýra rjett frá kenslustundafjöldanum við kennaraskólann. Hjelt hann því fram, að stundafjöldi á viku væri 21, en jeg taldi mig betur vita og sagði hann vera að minsta kosti 27 stundir. Þessu hafa nú kennararnir svarað. Segja þeir í brjefi sínu, að þeir kenni 27 stundir á viku, en skólastjóri oftast um 24 stundir. Þetta er að vísu lítið atriði, en mjer fanst jeg verða að leiðrjetta ágreining þann, sem varð á milli mín og hæstv.forsrh. við 1. umr., enda sýnir þetta, að hæstv. kenslumálaráðherra er ekki eins vel að sjer og skyldi um vinnu þá, er fastir kennarar ríkisskólanna inna af höndum fyrir laun sín. Þeir geta þess líka, kennarar kennaraskólans, að laun sin sjeu mun lægri en starfsbræðra sinna í Noregi. Þó sje lægri stundafjöldi þar og dýrtíð miklu minni. Er því auðsætt, að hæpin eru rök hæstv.forsrh., er hann segir, að stundafjöldi sá, er innleiða á með frv., sje miðaður við það, sem alment tíðkast á Norðurlöndum. Um vjelstjóraskólann ætla jeg ekki að fjölyrða, en læt mjer nægja að vísa til þess, er um hann stendur í nál. Frá mentaskólanum hafa nefndinni borist einna ákveðnust mótmæli gegn frv. Segir rektor, að það sje 70 ára gömul venja, stundafjöldi sá, er nú tíðkast við skólann. Þó hafi stundum verið út af því breytt í einstaka tilfellum og án þess að greiða aukaþóknun, en laun flestra kennaranna sjeu svo lág, að þeir verði að stunda aukakenslu. Þess er og líka gætandi, að við þennan skóla er svo mikið um heimaleiðrjettingar, t. d. tungumálakennaranna, að í „praxis“ verður kenslustundafjöldi þeirra miklu hærri en talið er. Um rektor sjálfan er það að segja, að nefndinni finst mjög ósanngjarnt, að maður í slíkri trúnaðarstöðu kenni meira en 3 stundir á dag, eða ráði því að minsta kosti sjálfur. Engum dettur í hug að skipa með lögum, hvað marga tíma t. d. ráðherrarnir skuli vinna á dag, en hjer er um álíka mikið trúnaðarstarf að ræða, að stjórna aðalmentastofnun þjóðarinnar. Sem sagt, aðalrök nefndarinnar gegn frv. þessu eru launakjör kennaranna. Væru launin hækkuð svo, að fjölskyldumenn með þungt heimili geti af þeim lifað, getur nefndin fallist á að fjölga kenslustundunum eitthvað. En á meðan ekkert liggur fyrir um að bæta launin, á frv. þetta engan rjett á sjer. Þá vildi jeg minnast á eitt atriði, sem slæðst hefir inn í frv., og hæstv.forsrh. ekki veitt eftirtekt. Það er um söngkennarann og leikfimiskennarann við mentaskólann, en þeim er gert að skyldu, samkv. frv., að kenna einni stundu meira á degi hverjum en öðrum kennurum. Þetta hlýtur að hafa komist vegna athugunarleysis eða vangár inn í frv., því að óhugsandi er, að þessir kennarar kenni lengri tíma en aðrir fastir kennarar. Hvað leikfimiskennarann snertir, þá hefi jeg hjer í höndum brjef frá honum til mentamálanefndarinnar, og skal jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa nokkrar glefsur úr því. Þar segir svo, meðal annars: „Þegar jeg var ráðinn fastur kennari við mentaskólann og kennaraskólann, haustið 1919, átti jeg tal við forsætisráðherra Jón Magnússon. Sagði hann hiklaust, að mjer bæri ekki að kenna fleiri stundir á viku en öðrum föstum kennurum mentaskólans, og ef jeg kendi fleiri stundir vikulega en 24, bæri mjer aukagjald fyrir þær, eins og öðrum föstum kennurum. Fyrsta árið kendi jeg ekki nema 24 stundir á viku við skólana, en síðar meira, svo að í vetur kenni jeg 31 stund á vikunni.“ Síðan útskýrir kennarinn þetta frekar og segir, að það hafi verið meira vegna hlýleika við skólann, að hann kendi meira en áskilið var. Til þess nú að vita, hvað þingið hefði um þetta sagt, þá sló jeg upp í skjalaparti Alþt. fyrir árið 1919. Mjer var kunnugt um, að hjer var ekki um samþ. lög að ræða, heldur um atriði, sem farið var með eins og hverja aðra lagaheimild. Þar stendur svo í nál. fjárveitinganefndar 1919, um 14. gr. B. II, C. 1. „Nefndin ætlast til, að fimleikakennari mentaskólans hafi framvegis sömu laun sem aðrir kennarar í þeim skóla (upphæð þó ótiltekin), en hafi, auk starfs síns þar leikfimiskenslu í kennaraskólanum og kenslu í líkamsfræði, enda kenni hann 24 stundir á viku sem aðrir fastir kennarar.“ Og undir þetta skrifar öll nefndin eða þessir menn: Pjetur Jónsson, Magnús Pjetursson, Bjarni Jónsson frá Vogi, Jörundur Brynjólfsson, Þorleifur Jónsson, Sigurður Stefánsson og Matthías Ólafsson. Það er því full sönnun fyrir því, að þessi kennari fer rjett með alt það, sem að uppruna þessa máls lýtur, enda er það fullkomlega rökstutt með því, sem segir í áliti nefndarinnar. Jeg held því, að hæstv.forsrh. verði að fallast á, hvað þennan kennara snertir, að erfitt verði að skylda hann til að kenna meira en ætlast var til í öndverðu, að minsta kosti á meðan launakjör hans eru ekki bætt. En jeg geri ráð fyrir, að hjer sje aðeins um vangá að ræða, og get því látið útrætt um það. Sama er og um söngkennarann að segja. Hann sagði mjer í síma núna fyrir nokkrum dögum, að hann væri ráðinn með sömu launum og sama stundafjölda á dag og aðrir fastir kennarar skólans. Í nál. segir, samkv. skýrslu rektors, að hvað tungumálakennara skólans snertir, þá sje búið að koma þeirri venju á, að með stílaleiðrjettingum heima kenni einn 36 stundir á viku, annar 37 stundir. Og jeg vil beina til hæstv.forsrh. orðum rektors, að taka heldur upp einhverja uppbót tungumálakennurunum til handa, heldur en að rýra tekjur þeirra með því að taka frá þeim aukavinnuna. Nú skal jeg játa, að það sje ekki alveg rjett, að fara eftir því, sem kennararnir sjálfir segja um þetta efni; þeir sjeu ekki færir um að dæma í sinni sök. En eins og áður hefir verið tekið fram, þá er það á vitorði allra þeirra manna, sem nokkuð þekkja til skólanna, að allir fastir kennarar eru svo illa launaðir, að þeir geta ekki bjargast af laununum einum. Frv. eins og þetta, sem fer fram á að auka kennurunum erfiði, án þess að bæta laun þeirra, er því andvana fætt og brýtur í bág við siðferðislegan grundvallarrjett kennaranna. Kennararnir kenna nú þegar langtum meira með heimavinnu og stílaleiðrjettingum, en hægt er þó af þeim að heimta með nokkurri sanngirni. Það má vera, að einhver skjóti því til okkar nefndarmanna, að við hefðum átt að gera brtt. um launakjör fastra kennara, úr því vitanlegt sje, að þeir eigi við bág kjör að búa. Því er til að svara, að það lá fyrir utan verkahring nefndarinnar, en hitt gat nefndin ekki: lækkað þessi sultarlaun kennaranna, með því að taka af þeim alla möguleika til þess að bæta laun sín með aukakenslu. Jeg skal engu um það spá, hvað hv. deild gerir við frv. þetta. Nefndin leggur til, að það verði felt, og það væri best, að það yrði sem fyrst, svo að það tefði ekki fyrir öðrum málum, sem nauðsynlegri eru.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get sagt það þegar, að nú orðið, eða vegna þess, að felt var frv. um barnakennarana, þá legg jeg minni áherslu á, að þetta frv. nái fram að ganga. Hitt frv. hafði talsverðan sparnað í för með sjer, eins og það var borið fram, og þá gat þetta verið dálítil viðbót, en eins og nú er komið, játa jeg, að hjer er ekki um mikið að ræða. Annars er nú auðsætt orðið, að þýðingarlaust er fyrir nokkra stjórn að bera fram frv., sem miða eiga til sparnaðar á ríkisrekstrinum. Það rísa altaf nógu margir upp til þess að andmæla því. Svona var það um fyrv. stjórn. Það er bara hrópað til stjórnarinnar, að hún eigi að spara, en svo þegar hún bendir Alþingi á, hvað það sje, sem spara megi, þá er það talið ómögulegt, og öllum sparnaðarmálum eytt. Núverandi stjórn skipaði í sparnaðarnefndina menn, sem alment var viðurkent, að til starfans væru mjög vel fallnir. En hvernig fer um tillögur þessara mætu manna? Þeim er eytt, og mönnunum sjálfum lítil kurteisi sýnd. Þó að frv. þetta eigi nú ef til vill ekki langa lífdaga fram undan, vildi jeg þó minnast á ýmislegt, sem segir í nál. á þskj. 227. Það er alls ekki af gleymsku eða vangá neinni frá minni hendi, að söngkennaranum og leikfimiskennaranum við mentaskólann er ætlað að kenna 33 stundir á viku. Þessi stundafjöldi er settur samkvæmt því, sem tíðkast víða annarsstaðar. Það er sem sje kunnugt, að þessir kennarar hafa svo lítinn undirbúning heima, eða vinnu þar, vegna kenslunnar, að þetta þykir fært. Því hefir verið haldið fram, að það væri kennurum ofætlun að kenna 36 stundir við barnaskóla og 27–30 stundir í öðrum skólum. En á móti þessu mælir það, að ef kennarar geta fengið kenslu aukreitis fyrir sjerstaka borgun, bæta þeir við sig alt að 12 stundum á viku fram yfir skyldukensluna. Að hinu leytinu hefir verið sagt, að heimta ætti fult starf af embættismönnum fyrir full laun. Jeg man ekki betur en að Tíminn tæki einmitt undir þessa kröfu. En nú er annað hljóð í strokknum hjá hv. 5. landsk. Hv. frsm. (JJ) sagði hreinskilnislega, að ekki mætti byggja á umsögn þeirra, er hjer eiga hlut að máli, fremur en t. d. umsögn hæstarjettardómara í fyrra um fækkun dómenda þar. Það er ekki við því að búast, að kennararnir æski eftir þessari aukningu á starfstíma þeirra. Það er þó dálítið brosleg röksemd, að eigi megi auka við stundafjöldann, vegna þess, að það sje orðin 70 ára venja, að hann sje 24 stundir á viku. Sú venja hefir vist verið orðin mörg hundruð ára gömul annarsstaðar á Norðurlöndum, þegar af henni var brugðið fyrir þrem árum. Þá hjelt hv.frsm. (JJ) því fram, að ótækt væri, að forstöðumenn skóla fengju ekki að skamta sjer sinn stundafjölda sjálfir. Jeg mun ekki þrátta um það atriði, en í öðrum löndum hefir þótt rjett að setja fyrirmæli um það. - í frv., sem danska stjórnin hefir nýlega lagt fyrir ríkisþingið, er gert ráð fyrir 30 stunda kenslu á viku í kennaraskólum, eins og í þessu frv. Hvað söngkennarann við mentaskólann snertir, þá er það alveg rjett, að talað hefir verið um, að hann kendi 24 st. á viku. Um leikfimiskennarann er það að segja, að honum hafa verið ákveðin sömu laun, en ekki verið samið um stundafjölda. Annars var sá maður ráðinn af fjárveitinganefnd. Þegar kom fram spurning um launahækkun eftir embættisaldri, þá hefir mitt álit verið það, að þessir menn ættu einnig kröfu til slíkrar hækkunar. Þar sem því er haldið fram í nál., að kenslustundir annara fastra kennara en forstöðumanns kennaraskólans sjeu 27 á viku, þá þótti mjer það næsta undarlegt. Mjer er kunnugt um, að eini fasti kennari skólans kennir 34 st. á viku, og fær aukaborgun fyrir 10 af þeim. Annar kennari kennir 30 st., og sá þriðji 27. Það er rjett, að hægt er að fá út með þessu móti, að hver kenni 27 st. að meðaltali, þegar þeim 10 stundum er slept, sem aukaborgun er greidd fyrir. En tveir kennararnir eru alls eigi fastir kennarar, svo að þetta er einmitt rjett í frv. Þá hefir því verið haldið fram, að það væri ekki rjett, er stendur í aths. við frv., að kennarar við mentaskólann þyrftu meiri undirbúning heldur en kennarar við aðra skóla. Við samskonar skóla erlendis er adjunktspróf heimtað. Svo er að vísu eigi hjer, en menn með slíku prófi hafa þó jafnan verið látnir ganga fyrir. Hinsvegar hafa ýmsir próflausir kennarar kent við kennaraskólann. Skólastjóri þar er prestur úr sveit, sem áður hafði kent við annan skóla. Aðrir tveir kennarar þar eru guðfræðikandidatar. Einn kennari er þar, sem að vísu hefir aflað sjer allmikillar kennaramentunar, en myndi þó tæplega talinn fullgildur við mentaskólann. Reyndar hafa eigi ætíð verið til menn með adjunktsprófi til að gegna kenslu þar. En einmitt af því að meira undirbúnings er krafist af kennurum mentaskólans en annara skóla, er eigi farið fram á hærri stundafjölda en þetta. Það er því ekkert ranglæti, að krefjast 30 stunda kenslu við kennaraskólann, þegar sannað er, að einn kennari kennir þar 30 st. og annar 27 stundir. Við stýrimannaskólann mun hver kennari hafa kent 30 stundir á viku hingað til, án þess að um hafi verið kvartað.

Frsm. (Jónas Jónsson) Það er alveg rjett hjá hæstv.forsrh., að okkur ber eigi svo mikið á milli. Jeg hafði jafnvel hugsað mjer að koma sjálfur fram með frv. um stundafjölda barnakennara, er færi fram á 36 kenslustundir á viku, og jafnframt fækkun þeirra og bætt launakjör. Það er því engin goðgá hjá stjórninni, þótt hún bæri fram svipað frv., eins og líka er tekið fram í nál. Hinsvegar er eigi hægt að neita því, að í frv. stjórnarinnar er beinlínis farið fram á lækkun á launum kennaranna, með því að fjölga kenslustundum þeirra, án þess að breyta launakjörum þeirra í svipuðu hlutfalli. Hæstv. forsrh. sagði, að úr því sem komið væri, væri sjer ekki mikið áhugamál, að frv. næði fram að ganga. Jeg tek þetta sem sönnun þess, að hann sjái nú, að í raun og veru mæli ekki mikið með breytingunni, eins og málinu er háttað. Þá lýsti hæstv.forsrh. yfir því, að það væri ekki af gleymsku, að frv. fer fram á, að tveir af kennurum mentaskólans kenni lengri tíma en hinir. Jeg álít mjög óheppilegt að gera slíkan mun kennara innbyrðis. Jeg tel líka hiklaust vist, að leikfimis- og söngkennari þurfi engu síður en aðrir kennarar að undirbúa sig undir kenslustundirnar. Það hefði því verið fullkomin ástæða til að ætla, að misklíð hefði orðið út af þessu, ef samþykt hefði verið. Sumar stjórnir myndu og hafa litið svo á, að með slíkum lögum væri gengið á gerða samninga. Hæstv. forsrh. hefir og lýst yfir því um söngkennarann, að eigi væri hægt að fjölga kenslustundum hans, enda mun það rjett vera. Hinsvegar hefir hæstv.forsrh. eigi fyllilega kannast við samtal sitt við leikfimiskennarann. Að vísu skiftir það eigi miklu máli, þar sem fjárveitinganefnd hefir ráðið þennan mann. Hv. frsm. fjvn, hefir gefið þær upplýsingar, að hann hafi verið ráðinn með alveg sömu kjörum og söngkennari. Manninum er því gert beinlínis rangt til, ef slík ákvæði um stundafjölda hans næðu fram að ganga, sem frv. fer fram á. Þeir, sem bókleg fræði kenna fram yfir skyldu, fá aukaborgun, og ætti því leikfimiskennarinn kröfu til hins sama. Þá hjelt hæstv.forsrh. því fram, að ekki væri rjett, að forstöðumenn skóla rjeðu stundafjölda sínum. Nýlega var hafin málsókn gegn skólastjóra í Englandi út af þessu atriði. Skjallegar sannanir gegn manninum lágu eigi fyrir, og bygði dómarinn sýknunardóminn á því, að maður í stöðu hins ákærða sagði satt Rektor mentaskólans er trúað fyrir að stjórna uppeldi 250 unglinga á ári hverju, og skyldi honum þá ekki vera trúandi til að skamta sjer stundafjölda, svo að hættulaust væri. Viðvíkjandi stundafjöldanum við kennarskólann, hefi jeg sagt það fyr, að jeg hefi í höndum skýrslu frá þrem föstum kennurum skólans, og ber þeim öllum saman. Jeg hefi boðið hæstv.forsrh. að lesa skýrslu þessa, en hann hefir eigi notað sjer það tilboð enn. Jeg verð því að taka það sem sönnun þess, að hann viti, að þessir kennarar hafi rjett fyrir sjer  Jeg held, að eigi væri úr vegi að athuga muninn á stundafjölda kennara við mentaskólann og kennaraskólann. Það hefir verið sagt, að minna sje krafist af kennurum við kennaraskólann, og því eigi að fjölga stundum þeirra. Þetta felur nú reyndar hálfgerða mótsögn í sjer. Annars held jeg, að flestir kennarar við kennaraskólann sjeu og hafi verið fullkomlega gjaldgengir við mentaskólann. Jeg þarf ekki annað en nefna menn eins og dr. Björn sál. frá Viðfirði og dr. Ólaf Daníelsson og dr. Helga Jónsson, er nú kenna báðir við mentaskólann. Þá eru margir kennarar við mentaskólann, er hafa tekið embættispróf í öðru en sinni kenslugrein, eins og kennararnir við kenrtaraskólann. Þeir kennarar kenna jafnlengi ársins og kennarar við mentaskólann, og vilja því njóta sömu aðstöðu, og þarf enginn að furða sig á því. Um stýrimannaskólann er það að segja, að nú í umræðunum hefir verið sagt, að ekki væru nema 2–3 menn í neðri deild hans, og hlýtur því kenslan að vera svo auðveld, að eigi er hægt að bera hana saman við kenslu í öðrum skólum. Jeg mun láta hjer staðar numið. En þar sem hæstv. stjórn hefir lýst yfir því, að hún geti sætt sig við, að frv. fari eigi lengra, vona jeg, að hv. deild geti sætt sig við hið sama og felli frv.

2744Guðmundur Ólafsson: Jeg skal ekki tefja tímann, enda hafa þessar umræður verið helst til lærðar, til að bændur tækju þátt í þeim, enda háttv. ræðumenn skilið illa eða ekki hvor annan. Jeg vildi aðeins taka það fram, að mjer finst ekki rjett af hæstv. forshr. að láta sig litlu skifta um afdrif þessa frv., enda þótt annað gott frv., er gekk í líka átt, hafi verið felt í háttv.Nd. Mjer fyrir mitt leyti finst stefna þessa frv. rjett, og get alls eigi sjeð, að neinum sje ofþyngt með þeirri fjölgun kenslustunda, er það fer fram á. Ef til vill mætti fá hitt frv. samþykt á næsta þingi, og þá væri eigi nema til bóta, að fá þetta frv. samþykt nú. Jeg kann því eigi vel við undanhald hæstv.forsrh. í þessu máli, og reyndar fleirum, er hann hefir lagt fyrir þingið. Hjer stendur að líkindum til að stofna nýtt dósentsembætti við háskólann, er talið var ónauðsynlegt á síðasta þingi. Jeg held því, að einmitt væri vel til fallið að vinna upp þann kostnað, er af því embætti leiðir, með því að samþykkja þetta frv. A. m. k. er hálfur skaði betri en allur, og því betra að annað frv. komist í gegn, heldur en að bæði fari sömu leiðina.

Forsætisráðherra (JM): Jeg vona, að hv. deild skilji ekki orð mín svo, að jeg óski, að frv. þetta falli. En þar sem bæði frv. voru borin fram um sama efni, þá hefi jeg búist við, að hið sama yrði látið yfir bæði ganga. Hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) get jeg verið þakklátur fyrir stuðning hans við frv., og eins er jeg honum samdóma í því, að vel megi samþykkja þetta frv., þó hitt hafi verið felt, en hinsvegar er mjer ekki eins sárt um það, þegar svona fór með hitt, sem meira munaði um. En það vil jeg segja, að ekki teldi jeg skynsamlegt að hafa á móti þessu, af því að launin sjeu of lág, því það liggur í augum uppi, að kennurum myndi veitast auðveldara að fá laun sin bætt, er þeir intu þá vinnu af hendi, sem sanngjarnt væri að krefjast af þeim. Jeg vil í þessu sambandi minna á það, að á síðasta þingi var þess krafist, að lengdur skyldi vinnutími, úr 5 stundum í 6, á skrifstofum stjórnarráðsins. Þessar óskir þingsins tók ráðuneytið til greina. En ef nú þetta frv. verður felt hjer eins og hitt í hv.Nd., eða kemst ekki fram á þinginu, þá sjer ráðuneytið sjer ekki annað fært, samræmis vegna, en að færa vinnutímann í stjórnarráðinu aftur í sama horf. það er víst ekki meiningin, að láta þessar ströngu kröfur aðeins bitna á þeim mönnum, sem þar vinna. Og ekki hafa þeirra launakjör verið bætt.

Sigurður Eggerz Jeg ætla aðeins að gera nokkrar almennar athugasemdir, enda hefir málið þegar verið mikið rætt. Það, sem fyrir mjer er þungamiðjan, er það, að laun kennara virðast vera þannig, að ekki sje rjettlátt að taka af þeim aukavinnuna. Væru laun þeirra aftur á móti bætt, þá myndi jeg ekki leggjast á móti því, að heimtuð yrði af þeim nokkru meiri vinna. Annars er á það að lita, að kenslustörf eru mjög lýjandi, og því er vafasamt, hve langt megi fara í því að ofþyngja kennurunum með mikilli vinnu. Það er hætt við því, að þeir þreytist um of og geti ekki haldið því fjöri og lifi í kenslunni, sem svo nauðsynlegt er til þess að halda eftirtekt nemendanna vakandi. Og jeg þykist fullvis um það, að sumir kennarar leggja á sig alt of mikla aukavinnu, en meðan föst laun þeirra eru slík, að þeir geta ekki framfleytt fjölskyldu sinni af þeim, þá er erfitt að meina þeim það. Neyðin rekur þá til að aflá sjer meiri vinnu. Jeg þekki vel ýmsa af þessum kennurum, og jeg veit, að þeir eru dauðþreyttir á kvöldin, þegar dagsverkinu er loksins lokið. Nú er það svo, að kennarastörfin eru af flestum álitin einhver þýðingarmestu störfin í hverju þjóðfjelagi, og það er ekki lítið undir þeim komið, hvernig æskulýðurinn reynist. Jeg held, að skilningurinn á þessu sje ekki nógu djúpur í hv. deild. En jeg vil fyrir mitt leyti láta sjást í þingtíðindunum, að jeg hefi þó skilið aðstöðu þessara manna, sem svo oft hafa orðið út undan í þjóðfjelaginu. En það gleður mig, að hæstv. stjórn virðist ekki leggja mikla áherslu á frv., og vænti jeg því, að hv. deild sjái sjer fært að stöðva það. - Hinsvegar gæti þetta komið til athugunar, ef launakjör kennaranna væru bætt um leið.

Einar Árnason Jeg geri ráð fyrir, að jeg, úr því sem komið er, verði á móti frv. þessu, þó að jeg hafi áður verið því hlyntur og sje það ennþá, undir vissum kringumstæðum. En þar sem sambærilegt frv. um barnakennara hefir verið felt í hv.Nd., þá sje jeg ekki, að samræmi sje í, að láta þetta ganga fram. Ennfremur hefði jeg kosið að heyra frá hæstv.forsrh., hvort hann ætlast til, að þeir kennarar, sem nú eru í embætti, eigi að hlíta ákvæðum þessa frv. strax. Eins og menn vita, er kenslustundafjöldi ekki ákveðinn með lögum, heldur er gömul venja fyrir því. Býst jeg við, að kennarar gangi út frá því, að þeir eigi að kenna þann stundafjölda á viku, sem ákveðinn var, er þeir tóku við embætti, og svo ekki meir. Sje nú ætlast til, að lögin gripi strax til þeirra, þá fæ jeg ekki betur sjeð en að þeirra rjetti sje hallað, og get þá ekki undir neinum kringumstæðum verið með frv. Hinsvegar gæti jeg væntanlega fylgt slíku frv. að því tilskildu, að það væri aðeins látið ná til nýrra kennara. Hæstv. forsrh. mintist á vinnutímann í stjórnarráðinu, og er jeg honum alveg sammála um, að það sje mjög hæpið að lengja þar vinnutímann skilmálalaust. Má vel vera, að brotinn sje með því rjettur á þeim mönnum, sem þar starfa.

Guðmundur Ólafsson Hv. 1. landsk. (SE) byrjaði ræðu sína fremur óviðkunnanlega. Kvað hann það gleðja sig, að hæstv. stjórn legði ekki mikla áherslu á þetta frv. Það gleður mig aldrei að heyra, að flutningsmenn láti sjér á sama standa um mál sín, eða beri þau fram, án þess að þeir hafi áhuga fyrir þeim. Hv. 1. landsk. (SE) gerði mikið úr því, hve stórkostlega hættulegt það væri, að auka stundafjölda kennaranna og lýsti átakanlega, hve þeir væru oft þreyttir á kvöldin. En jeg fæ ekki sjeð, að þessi viðbót við starfstíma þeirra, hálf stund á dag, sje svo stórvægileg, að þeim sje þar með meinað að taka að sjer aukakenslu. Þá sagði hv.þm. (SE) ennfremur, að hætt yrði við, að ekki fengjust lengur afburðamenn að skólunum, ef frv. væri samþ. Raunar gat hann þess ekki, að alt væru tómir afburðamenn, sem nú væru í kennarastöðum, og jeg mun ekki heldur verða til þess að deila um þá hluti. Annars verð jeg að segja, að hv.þm. (SE) var ekki svona brjóstgóður við sýslumennina, þegar hann var að bera fram frv. um fækkun þeirra. Jeg er viss um, að hefði það náð að ganga fram, þá hefðu sumir sýslumennirnir okkar orðið voðalega þreyttir á starfi sínu. Annars kem jeg ekki auga á, hvað hættulegt sje við það, að auka stundafjöldann eins og frv. fer fram á. Hæstv. forsrh. mintist í þessu sambandi á lengingu starfstímans í stjórnarráðinu; kvað þar nú vera byrjað að vinna kl. 9 árdegis. En hræddur er jeg um, að annaðhvort hafi starfsmennirnir á þeim skrifstofum verið harla seinir að átta sig á breytingunni, eða hafi vitlausa klukku, því að stundum kvað vera brestur á því, að þeir sjeu komnir til vinnu sinnar fyrir kl. 10.

Jóhannes Jóhannesson Jeg er samdóma hæstv. stjórn í því, að jeg tel nauðsynlegt, að skipað sje um það með lögum, hve fastir kennarar skuli vinna margar stundir á viku. Jeg álít sömuleiðis, að ekki sje of langt gengið í stjórnarfrv. með þessari stundafjölgun. Hitt er annað mál, að launin eru án efa of lág, eins og þau eru nú, og verða því þeir kennarar, sem hafa fyrir fjölskyldu að sjá, neyddir til að leita sjer aukakenslu. Því ættu lög eins og þessi að verða samferða nýjum launalögum, eða að sett yrði ákvæði í lögin um að þau kæmu þá fyrst til framkvæmda, er endurskoðuð launalög væru sett. Mun jeg greiða atkv. með frv. þessu í því trausti, að hæstv. stjórn eða hv. mentmn. komi með brtt. um þetta við 3. umr. Verði það gert, þá greiði jeg óhikað atkvæði með frv., en annars ekki.

Forsætisráðherra (JM): Hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) spurði um það, hvort gert væri ráð fyrir að láta þessi lög ná til núverandi kennara, eða hvort svo skyldi álitið sem ríkið væri bundið samningum við þá um 24 st. kenslu. Jeg skal lýsa yfir því, að ekki hefir verið neitt um það rætt, hvort frv. þetta, ef það verður að lögum, eigi að ganga í gildi þegar í stað eða smámsaman, enda má setja ákvæði um þetta inn í frv. við 3. umr. Hinni spurningunni, hvort ekki væri brotinn rjettur á kennurum með þessu, svara jeg hiklaust neitandi. Launalögin segja beinlínis, að bæta megi störfum við embættismenn ríkisins. Stjórnin hefði sjálf eins vel getað sett ákvæði um þetta, en henni þótti þó rjettara að heyra álit þingsins. Jeg hefði í haust getað skipað svo fyrir, er ný reglugerð var sett, að tímafjöldi kennaranna við kennarskólann yrði 30 st. Ráðfærði jeg mig um þetta við forstöðumann skólans, og kvaðst hann ekki vera á móti því fyrir sitt leyti, ef sama yrði látið ganga yfir aðra samskonar skóla. Annars er mjer ekki, eins og jeg hefi áður tekið fram, eins mikið áhugamál að þetta frv. nái fram að ganga, eftir að hitt frv. er felt, því jeg bjóst við, að þau yrðu samferða, og hefðu átt að vera það. Og ef hv.þm. vilja heimta minni vinnu af kennurunum en annarsstaðar gerist, þá ráða þeir því. Að hinu leytinu er jeg glaður yfir því, að kennarar eiga nú væntanlega von á bættum launakjörum, sem aðrir embættismenn ríkisins veiða þá væntanlega líka látnir verða aðnjótandi.

Jónas Jónsson Í nál. er sagt um kennarann í kennaraskólanum, sem samkv. skólaskýrslu kennir 24 st. á viku, að hann leiðrjetti auk þess heima 70–80 stíla, sem skoðist 3 st. kensla, enda kemur það skýrt fram, að skólinn reiknar þetta svo. Þá held jeg, að hæstv.forsrh. hafi farið fulllangt, er hann sagðist skoða það sem loforð um hækkun launa allra embættismanna ríkisins, þó því sje haldið fram, að kennarar hafi of lág laun. Um það má deila, hvort borgi sig, að auka á annir þeirra og hækka þá jafnframt laun þeirra, ef það dregur þann dilk á eftir sjer, að hækka verði laun allra starfsmanna ríkisins. Jeg mótmæli a. m. k. algerlega, að þannig megi skilja mína afstöðu.

Forsætisráðherra (JM): Hv. 5. landsk. (JJ) og hv. 1. landsk. (SE) hafa farið mörgum orðum um það, hve kennarar eigi við bág kjör að búa, svo að jeg tel sjálfsagt, að það sje vilji þeirra, að laun þessara manna verði hækkuð, og er ekki nema sanngjarnt að ætlast til þess, að aðrir embættismenn sæti sömu kjörum. Hv. 1. landsk. talaði auk þess mikið um það, hve hann hefði sjeð kennara þreytta, og væri því ekki heppilegt að heimta meiri kenslu af þeim en nú er. Sömuleiðis hjelt hann því fram, að kennarar yrðu yfirleitt harla skammlífir. Það má vel vera, að kennarar sjeu oft þreyttir - það er í hverri stöðu sem er, mikill munur á því, hvað menn þola að vinna - en jeg geri ráð fyrir, að hagfræðin sýni, að meðalaldur kennara sje yfirleitt talsvert hár og að þeir verði iðulega mjög gamlir menn. Vjer höfum sjeð þess dæmi, að kennarar hjer halda áfram kenslustarfi sínu alt fram á áttræðisaldur, þrátt fyrir þetta afskaplega þreytandi starf. Jeg veit ekki úr hvaða hagskýrslum hv. 1. landsk. (SE) hefir hitt. 

Sigurður Eggerz Þar sem mjer virðist það gleðja hæstv.forsrh. (JM), að það kæmi fram í nál., að kennarar hefðu lág laun, og mjer skilst, að hann muni nota þetta sem ástæðu til þess að breyta því og koma fram með frv. í þá átt að bæta laun kennara, þá vil jeg fullvissa hæstv. ráðherra um það, að jeg muni taka því vel, og jeg skil svo þessa yfirlýsingu hæstv.forsrh., að stjórnin muni koma eins fljótt og henni er hægt með þetta frv. Jeg skal taka því vel, og þykir mjer gott að geta slegið þessu föstu, að stjórnin hugsar sjer bráðlega að endurskoða launakjör embættismanna landsins. Sjerstaklega er nauðsyn á að gera meiri mismun en nú á sjer stað, eftir því, hvort embættin eru erfið og þýðingarmikil, eða hið gagnstæða. Að því er snertir þreytu kennara og langlífi þeirra, skal jeg játa, að jeg hefi ekki gert eins nákvæma rannsókn og skyldi um þau atriði, enda þyrfti þá að rannsaka skýrslur víðsvegar að, til þess að komast að ábyggilegri niðurstöðu um það. En starf kennara er áreiðanlega mjög þreytandi, og það geta menn sjeð frá okkar skólum, að þeir kennarar, sem kent hafa lengi, þurfa að ljetta sjer upp, til þess að geta rækt embætti sín á eftir með fullum krafti. Jeg er auk þess sannfærður um það, að lærisveinar í mörgum skólum eru látnir sitja of lengi í tímum, þreytan er þeim einnig að óliði. Og einmitt af því að jeg veit af þessu hjá kennurum og lærisveinum, þá er jeg altaf að prjedika leikfimi, sund og aðrar íþróttir, af því að þarna eru meðulin á móti þreytunni.

Forsætisráðherra (JM): Jeg skil ekki í því, að það sje ekki af öðru, einhverju sjerstöku máli óviðkomandi þessu, sem hv.þm. (SE) fer að hreyta hálfgerðum ónotum til stjórnarinnar. Hv. þm. (SE) veit það ósköp vel, að það heyrir ekki undir dóms- og kenslumálaráðherra að koma með brtt. á launalögum.  En jeg held, að það sje búið að tala nóg um þetta mál, og að það sje búið undir það, að koma til atkvgr.