Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. hefur athugað frv. þetta á milli 2. og 3. umr., og niðurstaða n. er sú, að hyggilegast muni vera, til þess að mál þetta nái fram að ganga á þessu þingi, að fella niður allt nema I. kafla frv. Brtt. á þskj. 736 eru miðaðar við það, að aðeins 1. kafli frv. nái fram að ganga og brtt. okkar er því miðuð við breytingar á gildandi löggjöf um stofnlánadeild landbúnaðarins og byggingar í sveitum. Auk þessa leggur meiri hl. n. til, að gerðar verði orðalagsbreytingar á 5. gr. frv., þ.e. að þar komi tveir nýir liðir, sem eru orðaðir til samræmis við fyrstu 3 liði till., sem þar eru, þannig að orðin „enn fremur skal“, sem síðar eru í þessari gr., falli niður, en sama orðalag á öllum liðum till., þ.e.a.s. að stofnlánadeildin veiti lán til eftirtalinna verkefna: til jarðakaupa, til nýbygginga, til ræktunar, til vinnslustöðva og til heykögglaverksmiðja. Þarna er enginn orðalagsmunur á. Þá er enn fremur tekið upp ákvæði til bráðabirgða, og það er varðandi 1. lið 5. gr. 1. liður 5. gr. I. kafla l. kemur ekki til framkvæmda, fyrr en ákvæðum laganna um veðdeild Búnaðarbanka Íslands hefur verið breytt til samræmis við lög þessi. Ég hef þá lýst þeim breytingum, sem n. leggur til, og ég vænti, að hv. þd. geti fallizt á að samþ. þær.



Herra forseti. Síðan 2. umr. fór fram um þetta frv., sem hér er til umr., hefur landbn. komið saman og fjallað um þetta frv. að nýju. Meiri hl. ber fram brtt. á sérstöku þskj., sem nú hefur verið lýst. Ég lýsti því á fundi í landbn., að ég gæti eftir atvikum fellt mig við þá afgreiðslu, sem meiri hl. leggur hér til, því að með henni er í raun og vera gengið inn á höfuðkröfuna, sem ég gerði til þeirrar lagasmíðar, sem hér var fjallað um. Ég mun þess vegna taka aftur þá till., sem minni hl. flutti á sérstöku þskj. við þetta frv., og sætti mig eftir atvikum við þá afgreiðslu á málinu, sem hér er áformuð, og geri ekki ágreining.



Herra forseti. Eins og kom fram við 1. umr. þessa máls, er hér um að ræða samræmingu á l. um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenzkum skipum við þær breytingar, sem gerðar voru á l. um Stýrimannaskólann í Reykjavík með lögum frá 3. maí 1972. Vegna þeirra breytinga, sem þar voru gerðar, þótti nauðsynlegt að gera ýmsar orðalagsbreytingar og minni háttar samræmingarbreytingar á gildandi l. um þessi efni. Það hefur þótt eðlilegra að leggja fram um þetta sérstakt heildarfrv. en gera einstakar breytingar á l., sem þegar eru í gildi. Meginbreytingin frá eldri l. er sú, eins og hv. þdm. mun reyndar vera kunnugt um, að gert er ráð fyrir samræmingu á námsefni 2. bekkjar farmannadeildar og 2. bekkjar fiskimannadeildar. Þeir, sem ljúka prófi úr 2. bekk stýrimannaskólans, fá því sömu réttindi, en það var ekki eftir eldra fyrirkomulaginu. Ég held með tilliti til þess, að mál þetta er allrækilega skýrt í grg. og var einnig skýrt af hæstv. félmrh., þegar hann hafði framsögu fyrir því fyrir stuttu í d., að ég sjái ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv. Það var athugað í sjútvn., og mælir n. einróma með því, að það verði samþ.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft frv. til l. um breyt. á l. um skólakostnað til athugunar. Frv. felur það í sér, að fjárveitingar ríkisins til skólamannvirkja, aðrar en til undirbúnings framkvæmdum, skuli skiptast á 2–4 ár, en í núgildandi l. er talað um í þessu sambandi 2–3 ár. Staðreyndin mun hins vegar vera sú, að lög um skólakostnað, munu vera framkvæmd í reynd á þann veg, að sem hér er gerð till. um. N. mælir með samþykkt þessa frv. Hún hefur fengið eina umsögn um frv. frá Sambandi íslenzkra sveitarfélaga, þar sem segir svo, með leyfi forseta: „Á síðasta stjórnarfundi sambandsins var í fjallað um efni frv. og samþ. að láta í té svofellda umsögn um það: Stjórninni er kunnugt um, að í raun hefur greiðslutími ríkissjóðs til skólabygginga verið 4 ár. Stjórnin telur, að fremur ætti að stefna að því að stytta þennan tíma en að lengja hann með lögum, ekki sízt með tilliti til þess, að vaxtakostnaður sveitarfélaga af lánum vegna skólabygginga hefur ekki verið tekinn til greina“. Í þessu felst, að stjórn Sambands íslenzkra sveitarfélaga telur, að frekar ætti að stytta þetta tímabil. Það má kannske segja, að út frá því, sem æskilegast gæti talizt, væri það ekki óeðlilegt. En því miður verður oft að miða við annað en það, sem allra æskilegast getur talizt. Þess vegna hefur n. fallizt á að mæla með samþykkt þessa frv. Hæstv. menntmrh. hefur komið með brtt. við frv. þess efnis, að við bætist ný gr., þar sem heimilað er að taka nauðsynlegt land undir skólamannvirki eignarnámi, ef ekki næst samkomulag um kaup á slíku landi. N. mælir einnig með samþykkt þessarar tili., en rétt er að taka það fram, að Auður Auðuns ritar undir nál. með fyrirvara og Þorvaldur Garðar Kristjánsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Auður Auðuns; Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. og hv. frsm. menntmn. gat um, hef ég skrifað undir nál. með fyrirvara. Ég hafði þá fengið vitneskju um, að Samband íslenzkra sveitarfélaga eða stjórn þess hefði sent menntmn. hv. Nd. umsögn varðandi þetta frv., en hún hefði borizt menntmn. Nd. það seint, að hún hafði þá þegar afgreitt frá sér málið og það reyndar líklega verið afgreitt til fulls úr d., þegar það bréf kom fram. Ég fór því fram á það við framkvæmdastjóra sveitarstjórnasambandsins, að ég eða menntmn. Ed. fengi þetta plagg í hendur. Það var ekki komið, þegar við héldum fund í menntmn. Ég vildi ekki tefja málið með því að biðja um frest eingöngu út af þessu og undirritaði því nál. með fyrirvara. Nú hafa hv. þdm. heyrt, hver umsögn stjórnar Sambands íslenzkra sveitarfélaga um frv. var, en stjórnin leggst gegn samþykkt þess. Hún víkur að því, sem er vitað, að í raun hafi það verið svo undanfarin ár, einnig í tíð fyrrv. ríkisstj., að ekki hefur verið talið unnt að fara eftir 3 ára ákvæði skólakostnaðarlaga og framlög verið greidd á 4 árum. Ég get út af fyrir sig fallizt á þá röksemd sveitarstjórnasambandsins, að þó að það hafi verið talið nauðsyn undanfarin ár að lengja tímann í 4 ár, sé ekki ástæða til að breyta lögum þar að lútandi. Sveitarstjórnarsambandið víkur að því m.a. máli sínu til stuðnings, að sveitarfélög, sem hafi þurft að taka lán til skólabyggingarframkvæmda, vegna þess meðfram að ríkisframlög hafi komið seinna en lögin sjálf gera ráð fyrir, hafi orðið að bera vaxtabyrðar af slíkum lántökum og ekki fengið það fé endurgreitt frá ríkinu. Ég mun nú eftir að hafa gert grein fyrir því, að ég sá ekki þessa umsögn fyrr en við höfðum afgr. þetta frv. frá okkur í menntmn., að sjálfsögðu ekki greiða atkv. á móti þessu frv., en mun sitja hjá við atkvgr.



Herra forseti. Félmn. hefur haft mál þetta til meðferðar og er sammála um að mæla með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér rétt til að fylgja og flytja brtt. Auður Auðuns var fjarstödd afgreiðslu málsins. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að skýra þetta frv. ítarlega nú, það hefur þegar verið gert. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að meginbreytingar frá gildandi l. samkv. þessu frv. eru þessar: Í fyrsta lagi: Lagt er til, að l. taki einnig til þeirra opinberra starfsmanna, sem ráðnir eru með skemmri en 3 mánaða uppsagnarfresti, þ.e.a.s. til svokallaðra lausráðinna starfsmanna. Í öðru lagi: Lagt er til, að heildarsamtök opinberra starfsmanna, sem hlotið hafa viðurkenningu fjmrh., hafi samningsaðild og geri aðalkjarasamninga. Hér er talað um aðalkjarasamninga, þ.e.a.s. það er gert ráð fyrir, að heildarsamtökin geri nokkurs konar rammasamninga. Þriðja meginbreytingin er fólgin í því, að einstök aðildarfélög semji um skipan manna og starfsheita í launaflokka og nokkur önnur atriði. Þarna er því aðildarfélögunum fengið vald í hendur til þess að semja um skipan manna og starfsheita í launaflokka. Það er ekki tekið fram í þessu frv., hvaða heildarsamtök opinberra starfsmanna fái samningsrétt. Samkv. gildandi l. hefur einungis Bandalag starfsmanna ríkis og bæja samningsréttinn. En það er gert ráð fyrir, að með samþ. þessa frv. verði Bandalagi háskólamanna einnig veitt samningsaðild, þó að það sé ekki tekið fram í frv. sjálfu. Um margra ára skeið hefur það verið baráttumál Bandalags háskólamanna að fá sérstakan samningsrétt. Þessi samtök hafa ekki talið sig eiga samleið með Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og fært sterk rök fyrir því sjónarmiði, sem nú hafa verið viðurkennd af fjmrh. með framlagningu þessa frv. Ég tel fyrir mitt leyti, að hér sé um verulega bragarbót að ræða frá gildandi l., og fagna því, að þessi samtök háskólamanna skuli nú eygja þann möguleika að fá samningsrétt og hafi í raun og veru fullkomið loforð fyrir því, eins og fram hefur komið í ummælum í fjmrh. á Alþ. við umr. um þetta mál. Það er rétt að vekja athygli á því, að í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir, að Læknafélag Íslands fái rétt til þess að semja fyrir sína félagsmenn. Er þetta ákvæði undantekning frá hinni almennu reglu, um að það verði aðeins tvö heildarsamtök, sem hafi samningsréttinn fyrir aðalsamninga. Bandalag háskólamanna mun hafa lagt áherzlu á það, að öll sérfélög bandalagsins fengju þennan sérstaka samningsrétt, en á það var ekki fallizt, og mun þetta ákvæði um Læknafélag Íslands vera nokkurs konar málamiðlunarleið í þessu efni. Í grg. með frv. þessu er gerð grein fyrir n. þeirri, sem samið hefur frv., og hlutverki þessarar n. Það kemur í ljós, að n. hefur ekki lokið störfum sínum. Það má benda á eitt atriði, sem gert er ráð fyrir, að n. taki til meðferðar, en hún hefur ekki enn þá skilað áliti um, en það er að veita opinberum starfsmönnum fullan verkfallsrétt, eins og það er orðað í málefnasamningi ríkisstj. Mér skilst, að það hafi verið erfitt að vinna að þessu máli vegna þess að það hafi ekki komið fram enn, hvað er meint með fullum verkfallsrétti. Málið er flókið á margan hátt, því að ýmsir þeir, sem vilja fá verkfallsrétt til handa opinberum starfsmönnum, munu vilja halda því skipulagi, að embættismenn ríkisins fái æviráðningu. Öðrum finnst hins vegar, að ef verkfallsréttur er veittur, verði að hverfa frá þeirri skipan, sem nú er, og ráða embættismenn ríkisins heldur til ákveðins tíma, styttri tíma. En það veldur hæstv. ríkisstj. sjálfsagt nokkrum höfuðverk, hvernig hún hyggst framkvæma þessi óljósu fyrirheit, sem ekki fást nú upplýsingar um, hvað þýða í raun og veru. En ég skal ekki fara að fjölyrða um það hér. Nóg er af slíkum vandamálum, þótt þetta sé látið kyrrt liggja í bili. Ég ítreka það, að n. er sammála um að mæla með samþykkt frv.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Það er rétt, sem hv. frsm. gat hér um áðan, að kjarni þessa máls er að opna möguleika fyrir því, að fleiri aðilar geti öðlast samningsrétt af hálfu opinberra starfsmanna gagnvart ríkinu eða fjmrh. en gilt hefur til þessa. Um þetta hefur verið löng barátta, eins og hann sagði réttilega. Ég vil láta það koma hér fram, að þegar síðustu samningar voru gerðir, var þessum málum þannig háttað samkv. kjarasamningal., að það var aðeins Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, sem hafði þennan rétt, en hins vegar var það framkvæmt svo af fjmrn., með fullum velvilja BSRB, að Bandalag háskólamanna var í raun látið vera aðili að þeim samningum. Það var gert á þann hátt, að þau atriði, sem snertu háskólamenn voru borin undir þá, og þeim gefinn kostur á að koma að öllum sínum sjónarmiðum varðandi það efni. Það þótti hins vegar ekki rétt að breyta kjarasamningal., áður en þeir samningar voru gerðir, enda var mikils virði, að það væri einn aðili að formi til, sem þar stæði að. Eins og mönnum er kunnugt, var þá gerð gerbylting á kjarasamningunum að því leyti, að þeir byggðust á svokölluðu starfsmati, sem hafði verið undirbúið um nokkurra ára bil, í samráði við rn. og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Að loknum þeim samningum var skipuð n. til þess að reyna að finna úrræði til að samrýma sjónarmið BSRB og Bandalags háskólamanna með það í huga að ná fram þeirri niðurstöðu, að Bandalag háskólamanna gæti orðið viðurkenndur samningsaðili með fullum velvilja Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Þessi n. hefur af einhverjum ástæðum ekki verið látin skila áliti, heldur hefur núv. hæstv. fjmrh. skipað nýja n., og er þetta frv. árangur starfsins innan þeirrar n. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, þótt svo hafi verið gert, en taldi aðeins rétt, að það kæmi fram, að málið var áður á döfinni. Það er eindregin skoðun mín, að það spor, sem lagt er til að stíga, þótt ekki sé það nákvæmlega orðað, við hvað er átt í frv., sé rétt, ef með því er átt við þessi tvö samtök. Ég legg hins vegar á það höfuðáherzlu, að ekki verði viðurkennd fleiri samtök. Það hefur verið gert í sumum löndum, t.d. Svíþjóð, að láta fleiri aðila af hálfu opinberra starfsmanna fara með samningsréttinn, og þar er að skapast algert öngþveitisástand. Það er nokkurn veginn augljóst mál, að ef fleiri aðilar kæmu til, mundi þetta gerast með sama hætti hér og ekki vera hægt að leysa það á neinn annan viðunandi hátt en að málið færi alltaf í kjaradóm, sem hlyti að lokum að leiða til þess, að kerfið í heild mundi brotna niður. Ef það er ætlun hæstv. fjmrh. að breyta l. með þeim hætti, sem ég tel að felist í rauninni í frv. og frsm. n. hefur raunar lýst að sé skoðun n., að þessi samtök verði aðeins tvö: Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og Bandalag háskólamanna, tel ég það vera rétta stefnu, en legg áherzlu á, að ekki verði lengra gengið. Læknamálin eru vandamál út af fyrir sig, ég skal játa það. En ég tel ákaflega hæpið að vera að veita einum aðila þá sérstöðu, sem þarna er um að ræða. Auk þess tel ég vafasamt, að þess verði þörf, vegna þess að læknar eru í rauninni ekki opinberir starfsmenn, nema þeir, sem falla undir kjarasamningalögin. Héraðslæknar eru það, en meginþorri sjúkrahúslækna er alls ekki opinberir starfsmenn, heldur er við þá samið með öðrum hætti, og ég efast um, að það hafi verið nauðsynlegt að taka þetta ákvæði inn í frv. Ég skal ekki fara að setja mig á móti því, úr því að það tókst að finna eitthvert form fyrir því, sem menn telja að girði fyrir það, að fleiri aðilar komi á eftir og reyni að kljúfa sig út úr sínum samtökum. Ég legg aðeins á það áherzlu, að málið verði framkvæmt með þeim hætti, sem mér skilst, að sé skoðun hv. n. sameiginlega, að þetta feli í rauninni aðeins það í sér, að samningsaðilar um aðalkjarasamninga verði þessir tveir, sem ég nefndi.



Herra forseti. Heilbr: og trn. hefur fjallað um frv. til l. um heilbrigðisþjónustu. Það hefur staðið stutt við í n. af eðlilegum ástæðum. Það er nýkomið til þessarar hv. d., en hefur verið til þeim mun rækilegri athugunar í Nd. N. var það fullljóst, að það var mjög áríðandi, að n. skilaði sem fyrst frá sér nál., svo að frv. gæti sem fyrst komið til 2. umr. Þar sem þetta frv. er öllum þdm. mætavel kunnugt, skal ég ekki hafa um það langa framsögu, sér í lagi vegna þess, að það er sérstakt áhugamál, að þetta frv. komist í gegn, og þá einnig, að það taki ekki breytingum í þessari d., - það er mitt sjónarmið, - svo að því sé ekki stefnt í tvísýnu með þeim hætti. N. afgreiddi þetta mál hins vegar frá sér á þann hátt að mæla með samþykkt frv., en einstakir nm. áskildu sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kæmu. Það er staðreynd, að þetta frv. er sérstaklega vel undirbúið, og það er einnig staðreynd, að um það hafa mjög margir fjallað nákvæmlega. Og það fer ekkert á milli mála, að þetta frv. er með merkustu málum þessa þings, svo að ekki sé meira sagt. Þessu frv. til grundvallar liggur vitanlega það alvarlega ástand mála, sem ríkt hefur, einkanlega víða úti á landsbyggðinni, og að því þarf ekki orðum að eyða. Í þessu frv. er verið að leggja út á nýja braut, sem á, ef vel tekst til, að geta valdið umskiptum, en að því er einmitt stefnt með þessu frv. Ég held, að það sé orðið öllum fullkomlega ljóst, að hið fyrra kerfi heilbrigðismála var ekki lengur nothæft, það fylgdi ekki lengur tímans rás. Hér er því verið að gera tilraun til þess að byggja upp nýtt kerfi, heilsugæzlustöðvar með tilheyrandi starfsliði, sem eru hiklaust betur færar um að gegna hlutverki sínu í nútíma heilbrigðisþjónustu en núgildandi skipan héraðslækna gerir ráð fyrir. Það er alkunn staðreynd, að allt framtíðarstarf í heilbrigðismálum miðast nú einmitt að því að reyna að koma í veg fyrir sjúkdómana, komast fyrir þá með fyrirbyggjandi aðgerðum, í stað þess að fást fyrst og fremst við lækningu sjúkdóma. Þetta frv. er samið í anda þessarar stefnu, sem nú er stefnt að í enn ríkari mæli en nokkru sinni fyrr. Á heilsugæzlustöðvunum er einmitt ætlunin að hafa eins gott eftirlit með fólki og frekast er hægt, til þess að koma í veg fyrir sjúkdóma. Nú er ég ekki með þessum orðum að segja, að héraðslæknarnir okkar hafi ekki sinnt þessu hlutverki sínu á þann máta, sem þeir hafa bezt getað, en ég tel alveg einsýnt, að heilsugæzlustöðvarnar, sérstaklega með sínu aukna starfsliði, muni á allan hátt geta betur staðið að þessum málum en hingað til hefur verið. Ég ætla mér ekki að fara að tíunda ástandið í heilbrigðismálum landsbyggðarinnar. Það er víða hörmulegt og á sér margar ástæður. Ég held t.d., að þar geti sjálf læknastéttin ekki skotið sér undan ábyrgð. Ríkisvaldið hefur e.t.v. einnig verið fullseint á sér að fylgjast með þeirri þróun, sem orðið hefur í þessum efnum. Og vel kann svo að vera líka, að heimaaðilar hafi ekki verið nógu vökulir til framfara og umbóta, og svo mætti lengi telja. Það er hins vegar vitað, að eftir samþykkt þessa frv. er víða beðið með óþreyju. Ég vona það eitt, að það verði nú að lögum og að síðan megi í kjölfarið fylgja framkvæmdir eftir anda laganna, og að því er einnig stefnt. Ég skal ekki orðlengja um efni frv. Ég vil aðeins geta þess, að n. kynnti sér umsagnir og athugasemdir um frv. frá því að það var til umr. í Nd. Ég vil geta þessara umsagna og athugasemda. Félag ísl. sjúkraþjálfara sendi álit til okkar, þar sem þeir óskuðu eftir því, að orðið sjúkraþjálfun yrði sérstaklega tekið inn í 21. gr. ásamt annarri smábreytingu. Félag yfirlækna sendi okkur töluvert mikla umsögn um nánari skilgreiningu á hlutverki yfirlækna, ásamt ýmsum öðrum breytingum. Skoðun mín er sú, að hafi bæði þessi atriði - ég hef ekki kynnt mér það nægilega vel, - ekki þegar komið fram í Nd. að einhverju eða öllu leyti, séu þau býsna seint á ferðinni. Ég furða mig á því, ef þessi tilteknu atriði hafa ekki verið komin fram. Ég sá ekki, að svo hefði verið, N. tók ekki afstöðu til þessara athugasemda og tók þær ekki heldur upp sjálf. Fjórðungssamband Norðlendinga sendi inn töluverða umsögn um þetta mál, en sú umsögn var í raun og veru aðallega athugasemdir við brtt. hv. heilbr.- og trn. í Nd. Ég satt að segja sá ekki mikla ástæðu til þess að fara nákvæmlega yfir það, en þær lutu einna helzt að ýmsum breytingum varðandi aukna aðild heimamanna að stjórn heilsugæzlustöðva. Eins var send inn beiðni til okkar um orðalagsbreytingar frá Elínu Eggerz Stefánsson. Þar eru mörg atriði, sem sum eru að vísu óskyld þessum l. að nokkru. Ég vil aðeins geta þessara umsagna hér, til þess að þær komi fram. Við höfðum að sjálfsögðu ekki tíma eða tök á því að kynna okkur þá miklu bunka, sem lágu fyrir af umsögnum og athugasemdum við frv. frá Nd. og heilbr: og trn. þeirrar deildar var búin að fjalla ákaflega vel um. Ég segi fyrir mig, að ég treysti því ágæta fólki, sem þar er, fullkomlega til þess að hafa farið í gegnum þær nægilega og sá ekki, að við í þessari n. gætum nokkuð bætt þar úr með lauslegri skyndiyfirferð á þeim umsögnum og athugasemdum. Aðalsjónarmið mitt í n. var og er enn að koma málinu fram. Ég get engan veginn dulið þann ótta minn, að ef breytingar verða gerðar á þessu frv. hér, þarf að endursenda það til Nd. aftur og svo kannske enn til okkar, og þá tel ég því teflt í nokkra tvísýnu. Ég dreg enga dul á það, að ég sé t.d. út af fyrir sig alls ekki ástæðu til breytinga, allra sízt á þeim atriðum, sem tilmæli bárust sérstaklega um til n., þar sem ekki fólust nein stórvægileg nýmæli. En nm. hafa sem sagt óbundnar hendur. Ég er hér aðeins til þess að flytja eða fylgja brtt., og brtt. hafa skiptingu í rn. og menntun ráðuneytisstjóra, þegar komið fram. Mig langar aðeins til að benda á það í sambandi við þetta, að í Nd. voru útkljáð mörg mjög afgerandi atriði varðandi þetta mál. Þar voru t.d. útkljáð atriði eins og spurningin um deildaskiptingu í rn. og menntun ráðuneytisstjóra, þar sem frv. var breytt. Það er alls ekki ætlunin að taka þau atriði á nokkurn hátt aftur upp í þessari d. Þar var einnig samþ., að þær heilsugæzlustöðvar, þar sem lakast ástand væri, skyldu hafa forgang. Og þar kom einnig inn heimild fyrir ráðh. að fjölga heilsugæzlustöðvum með reglugerð, ef þróunin leiddi í þá átt, - heimild, sem að mínu viti, ætti að róa þá órólegustu í þessum efnum. Og síðast, en ekki sízt, var samþ. í Nd., að fresta gildistöku annars kafla laganna. Ég vil einnig láta það koma hér fram í sambandi við þetta, að ráðh. lýsti því yfir í Nd., að endurskoðun á II. kafla l. yrði unnin í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga, áður en það yrði lagt fyrir Alþ. á nýjan leik. Ég vil einnig minna alveg sérstaklega á þá yfirlýsingu hæstv. heilbr. og trmrh. í Nd., að þar sem ljóst væri, að í nokkrum héruðum væri langt til heilsugæzlustöðva, yrði sett reglugerð um það, hvernig læknisþjónustu fyrir þau héruð yrði sem bezt fullnægt og hvernig læknar ættu að annast þjónustu við þau héruð. Og það kom einnig fram í yfirlýsingu ráðh. þá, að reyndist læknisþjónusta ekki fullnægjandi, yrði beitt ákvæði um fjölgun heilsugæzlustöðva. Þessar yfirlýsingar tel ég mjög mikilvægar, einmitt með tilliti til brtt. um einstakar stöðvar, og reyndar fleiri brtt., sem hafa komið fram. Ég verð aðeins að láta þá skoðun í ljós, þó að ég ætli ekki að fara að leggja dóm á neina einstaka brtt., sem hér hefur komið fram, að í samræmi við þá afstöðu mína, sem ég lýsti áðan, að ég teldi frv. teflt í tvísýnu með hverri þeirri breytingu, sem hér kynni á að verða, mun ég að sjálfsögðu greiða atkv. gegn þessum brtt. Ég vil aðeins segja það, að það er mín skoðun, að það sé vafasamt, að nokkrum sé greiði gerður með fjölgun stöðva, sem ekki eiga sér í raun og veru raunhæfan grundvöll. Við vitum það, að lögin hafa átt að vera í þjónustu þessara sömu staða, en hafa bara ekki gagnað. Þau hafa aðeins verið sem dauður bókstafur í sumum þessara héraða um fjölda ára. Því væri auðvitað skynsamlegra, þar sem læknir fæst ekki, að reyna að fá lækna frá heilsugæzlustöðvunum, sem yrðu að þjóna þessum héruðum sem allra bezt, og síðan að fylgja þróuninni eftir, ef möguleiki væri að halda þessu opnu og byggja þá þessar stöðvar upp í framtíðinni, ef þróunin leiddi í ljós, að mögulegt væri að fá þangað lækna. Ekki efa ég, að hver heilbrrh., sem um þessi mál á eftir að :fjalla, mundi eindregið stuðla að því, að svo mætti verða, þegar það lægi ljóst fyrir, að til þessara héraða fengjust læknar, og hægt væri að byggja upp heilsugæzlustöðvar með raunhæfum hætti. Ég ætla engum heilbrrh. annað en að leggja áherzlu á það og gera það. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa framsögu mína hér miklu lengri. Ég lýsi yfir eindregnum stuðningi mínum við þetta frv. Ég er sannfærður um, að hvað sem þróun þessara mála á eftir að leiða í ljós og hvernig sem þessi mál eiga eftir að þróast, - að sjálfsögðu munu þau gera það, á meðan á framkvæmd þeirra stendur verði þau að l., - að hér er verið að stíga stórt spor í þá átt að reyna að tryggja landsbyggðinni betri þjónustu en hún hefur haft og ráða bót á því neyðarástandi, sem víða hefur verið. Ég ítreka það svo aðeins, að n. mælir með samþykkt frv., en einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt.



Herra forseti. Hér er um hið mikilvægasta mál að ræða, og ég er sammála hv. frsm. heilbr.- og trn. um það atriði. Ég hygg, að það sé ekki neinn ágreiningur um það. Hins vegar er ég ekki sammála hv. síðasta ræðumanni um, að undirbúningur þessa máls og tillögugerð sé sérstaklega til fyrirmyndar. Ég held, að hér gegni allt öðru máli. Það er enginn vafi á því, og við erum sammála um það, að í þessu frv. felast till. um margs konar breytingar í framfaraátt, sem miða m.a. að því að stórbæta aðstöðu til læknisþjónustu utan sjúkrahúsa, gera betur mögulegt að koma við nútíma sérfræðiþekkingu á þessu sviði, stórauka framlög ríkisins til sjúkrahúsabygginga o.fl., o.fl. Þetta hygg ég, að allir hv. þm. séu sammála um, að gert verði. En það er mín skoðun, að til þess að gera þetta allt og allt, sem umtalsvert er og er til framfara í þessu frv., hefði ekki þurft að kollsteypa þeirri læknaskipan, sem við höfum búið við og byggt upp með áratuga reynslu, vegna þess að alla þessa hluti, sem ég nefndi, var hægt að gera á grundvelli þeirrar læknaskipunar, sem var. Það þurfti ekki að leggja niður 55 læknishéruð og setja á stofn 38 heilsugæzlusvæði í staðinn. Það var hægt í meginatriðum - og það var rétt að mínu viti - að byggja á grunni læknaskipunar, sem við höfum reynt og hefur smám saman verið byggð upp. En við undirbúning þessa máls finnst mér menn hafa fallið í þá freisni, að láta glepjast af tízkuorðum og telja, að það sé einhver lausn í sjálfu sér að breyta um orð á meira og minna sömu hlutum. En látum það vera, ef í þessu væri ekki fólgið það, að þeim miðstöðvum heilsugæzlunnar, sem hafa verið og eru í landinu, er stórlega fækkað. Staðhættir eru þannig víða úti um land, að það verður aldrei fullkomið ástand í skipan læknamálanna, nema það sé læknir í hverju einstöku byggðarlagi. Það breytir engu í þessu efni, þó að það sé jafnsjálfsagt að koma upp heilsugæzlustöðvum fyrir stærri umdæmin. Ég ætla ekki, eins og á stendur, þar sem þetta mál kemur fyrir þessa hv. d. á síðustu dögum þingsins, að fara að fjölyrða um þetta efni. Ég aðeins drep á þetta til þess að undirstrika, hvað ég meina með því, þegar ég tel, að þetta mál hafi ekki verið vel og réttilega undirbúið og að farið í meðferð þess. Það má líka benda á, að það er ákaflega hvimleitt, að þetta frv. eykur á þann glundroða í umdæmaskiptingu landsins, sem alltaf er að verða meiri og meiri. Ég bendi aðeins á í þessu sambandi, að í Vestfjarðakjördæmi er gert ráð fyrir, að tveir hlutar kjördæmisins séu teknir út úr hinni eðlilegu umdæmaskiptingu, þ.e.a.s. að Strandasýsla heyri í þessum málum undir heilsugæzlustöð í Vestur-Húnavatnssýslu og að Austur-Barðastrandarsýsla heyri undir heilsugæzlustöð í Búðardal. Ég tel, að þetta sé algerlega óþarfi og ókostur og það eigi ekki að gera sér leik að því að rugla hinni eðlilegu umdæmaskiptingu landsins. Það er engu líkara en einhverjir sérfræðingar hér í Reykjavík taki sér reglustiku í hönd og leggi hana á kortið og tilviljun ráði því, hvar línan er dregin. Það mætti segja miklu fleira um þetta atriði. Ég ætla ekki heldur að fjölyrða um það, en ég bendi á sem dæmi um óhæfan undirbúning við meðferð þessa máls, að það fylgja þessu frv. engar upplýsingar um kostnað eða áætlunargerð um framkvæmdir á næstu árum. Það hlýtur að vera ákaflega þýðingarmikið, að þm. gefist færi á að fá einhverja hugmynd um það, sem fyrirhugað er í þessum efnum, ef stjórnvöld hafa þá gert sér grein fyrir því sjálf. En þrátt fyrir þessa galla er, eins og ég hef þegar tekið fram, fjölmargt til bóta og framfara í frv. Þess vegna mun ég greiða atkv. með þessu frv. En ég verð að segja það, að ég geri það mjög í trausti þess, að ekki komi til framkvæmda t.d. II. kafli frv., um héraðslækna, sem samþ. hefur verið með breytingu í hv. Nd., að ekki komi til framkvæmda, nema komi til kasta Alþ. á ný. Þetta er eitt dæmið um það, að menn hafa séð meira og minna, hve mörg missmíði hafa verið á þessu frv. og voru í upphafi. Margt hefur verið lagfært, og eitt af því er, að ekki eigi að koma til framkvæmda veigamiklir kaflar, eins og kaflinn um skipan héraðslækna í landinu, fyrr en Alþ. hefur aftur tekið málið til meðferðar. Þetta undirstrikar það, sem ég var að segja, óhæfilegan undirbúning og meðferð þessa máls. Ég get tekið undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, eða a.m.k. var undirstaða þess, sem hann meinti, þegar hann var að láta í ljós ótta sinn um það, að frv. næði ekki fram að ganga, ef hér yrðu gerðar breytingar á því. Ég hef enga tilhneigingu til þess að bregða fæti fyrir framgang þessa frv. frekar en hv. síðasti ræðumaður. En ég verð að segja það, að það er ákaflega hvimleitt, þegar menn eru að halda því fram, að það megi ekki gera hinar minnstu breytingar á frv., sem koma fyrir þessa hv. d., vegna þess að þá eigi menn það yfir höfði sér, að mál, sem menn gjarnan vilja að komist fram, nái ekki fram að ganga. Það er nokkuð hvimleitt að þurfa að sitja undir slíkum prédikunum, og ég held, að hv. frsm. n. sé of viðkvæmur í þessu efni. Ég dreg ekki í efa góðan vilja hans til þess, að frv. nái fram að ganga, en ég dreg ekki heldur í efa góðan vilja ýmissa annarra hv. dm. Ég dreg ekki í efa vilja hv. form. Alþb. og hv. ritara Framsfl. Báðir þessir menn eru flm. að brtt., fyrstu brtt., sem lögð er fram í þessari hv. d. Og það vill svo til, að ég er í þessum góða félagsskap. Ég vísa algerlega á bug, að hjá okkur þremenningunum séu nokkrar fyrirætlanir eða vilji fyrir hendi um það að bregða fæti fyrir þetta frv. En við teljum, að það sé ekki hægt að afgreiða þetta mál svo úr þessari deild, að ekki séu gerðar nokkrar breytingar. Samkv. þessu hef ég borið fram brtt. á þskj. 698. Hún þýðir efnislega, að lagt er til, að á Bíldudal verði heilsugæzlustöð H 1, í stað þess að í frv. er gert ráð fyrir, að Bíldudalur heyri undir heilsugæzlustöðina á Patreksfirði. Samkv. þessari till. minni mundi starfssvæði Bíldudalsstöðvarinnar vera Suðurfjarðarhreppur og Ketildalahreppur. Ég gæti flutt hér langt mál til þess að færa rök fyrir því, að það sé nauðsynlegt að hafa heilsugæzlustöð og lækni á Bíldudal. Það er, eins og ég vék raunar að áðan, víða þannig úti á landi, að það verður ekki viðunandi ástand í heilbrigðismálunum, nema í hverju kauptúni sé læknir og læknisaðstaða. Og Bíldudalur er einmitt einn slíkra staða. Þá vil ég bera fram till., sem mér hefur ekki gefizt tími til þess að láta prenta, og ég vil leyfa mér að bera hana fram skriflega. Þessi till. er svo hljóðandi: Blönduósumdæmi. „Við 16. gr. 2. tölul. 16.5 orðist svo: a) Blönduós H 2, starfssvæði: Áshreppur, Sveinsstaðahreppur, Torfalækjarhreppur, Blönduóshreppur, Svínavatnshreppur, Bólstaðarhlíðarhreppur og Skagahreppur. b) Skagaströnd H 1, starfssvæði Vindhælishreppur, Höfðahreppur og Skagahreppur.“ Breytingin, sem felst í þessari till. minni, er fólgin í því, að lagt er til, að heilsugæzlustöð H 1 verði á Skagaströnd. Fyrir þessu má færa hin almennu rök, sem ég hef leitt rök að áður hér í þessari ræðu, hve þýðingarmikið það sé að hafa lækni og heilsugæzlustöð á hverjum stað fyrir sig. Og það er mjög almenn skoðun hjá fólkinu í þessum byggðarlögum og þeim hreppum, sem gert er ráð fyrir, að heyri undir heilsugæzlustöð á Skagaströnd, að ástand þessara mála sé óviðunandi, nema þessu sé kippt í lag. Þá er ég meðflm. að brtt. á þskj. 725, sem hv. þm. Ásgeir Bjarnason og Bjarni Guðbjörnsson eru einnig flm. að og varðar það, að í Búðardal skuli vera heilsugæzlustöð H 2, en ekki H 1. Ég skal ekki fjölyrða um þetta. Ég geri ráð fyrir, að 1. flm. mæli fyrir þessari till., og skal því ekki lengja mál mitt með því að fjalla um það. En ég bendi á, að það er ekki frekar ástæða til þess að væna þessa valinkunnu framsóknarmenn, sem eru meðflm. mínir að þessari till., um það, að þeir ætli að bregða fæti fyrir þetta frv., en að væna form. Alþb. og ritara Framsfl. um það. Þá vil ég að lokum koma því að, að ég er meðflm. að brtt. á þskj. 697 ásamt þeim þm. Ragnari Arnalds og Steingrími Hermannssyni, þar sem gert er ráð fyrir, að heimilt sé að ráða lækna og annað starfslið að heilsugæzlustöð með búsetu og starfssvið utan stöðva, þar sem núverandi aðstaða leyfir, jafnframt sé ráðh. heimilt að ráða hjúkrunarkonur til lækna utan heilsugæzlustöðva. Hér er um að ræða ákvæði, sem hefur almennt gildi og mundi hafa það á ýmsum stöðum, þótt till. þær, sem ég stend að og hef vikið að hér áðan um bragarbót á einstökum stöðum, verði samþ. En það er eins með þessa till. og till. á þskj. 725, að ég geri ráð fyrir, að 1. flm. mæli fyrir þessari till., og skal ég því ekki fjölyrða um hana. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir skoðunum mínum á frv. þessu með sérstöku tilliti til ummæla, sem fram komu í ræðu hv. frsm. heilbr: og trn., og enn fremur gert grein fyrir brtt., sem ég stend að, og skal ekki hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að ræða efnislega þetta frv., sem hér er til meðferðar, þó að það væri vissulega freistandi. Hér er um mjög merkilegt mál að ræða, og þó að ýmislegt megi vitanlega að því finna, eins og öllum mannanna verkum, hygg ég, að taka megi undir það með hv. frsm. heilbr.- og trn., að það feli í sér merkilega stefnu. Eftir endurbætur þær, sem voru gerðar á frv. í Nd., þar sem nokkuð voru lagfærðir ótvíræðir gallar, sem á frv. voru, verður að telja, að það hafi færzt í jákvæðara horf. Hugsunin um heilsugæzlustöðvar er auðvitað algerlega rétt. Það hefur sýnt sig í þróun þessara mála, að það getur verið illmögulegt að byggja upp fullkomna læknisþjónustu víðs vegar um landið og fá lækna til að sinna þar ýmsum mikilvægum störfum, ef þeir hafa ekki slíka aðstöðu sem heilsugæzlustöðvar veita og geta ekki unnið þar saman, eins og er gert ráð fyrir. Ég held hins vegar, að það hafi verið dálítið hæpið, og um of kaldranalega að því gengið, þegar læknishéruðum og þessum svokölluðu heilsugæzlustöðvum var raðað niður. Þótt það verði nokkur breyting gerð á því, enda var það nokkuð gert í hv. Nd., held ég ekki, að það eigi að þurfa að tefla þessari löggjöf eða því kerfi, sem hún byggir á, í hættu. Það mun þá sýna sig með þessa framkvæmd eins og þá fyrri, hvort auðið er að fá lækna á þessa staði. Þetta er geysilegt tilfinningamál víða, og ég held, að þetta hafi ekki verið litið þeim augum, sem rétt hefði verið, með hliðsjón af hugsunarhætti og kvíða fólksins í þeim umdæmum, sem gert er ráð fyrir að leggja niður. Ég held því, að það eigi ekki að geta teflt þessu máli neitt í hættu, þó að smávægilegar breytingar séu gerðar á umdæmum, og trúi því ekki, að það sé svo naumt með þetta mál, enda er hv. Nd. búin að hafa það svo lengi til meðferðar, að hún ætti ekki að þurfa að fara að fást við það aftur. Það er frekar hægt að ætlast til, að hún láti það afskiptalaust, en að við hér í Ed. leyfum okkur ekki að gera á því smávægilegar breytingar, eftir að hafa haft það hér aðeins í fáeina daga til meðferðar. Eftir að hafa séð þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í Nd., finnst mér ekki ósanngjarnt, þó að við ætlumst til þess, að skoðaðar séu og raunar samþykktar vissar lagfæringar, sem við teljum nauðsynlegt að gera á málinu. Það er áreiðanlega ekki í huga neins okkar, sem að þessum till. standa, að vega að málinu í heild sem slíku, síður en svo, heldur aðeins að lagfæra á því annmarka, sem gætu bæði valdið vandræðum og orðið til stórfelldra leiðinda og tjóns. Við 4. þm. í þessari hv. d. höfum leyft okkur að flytja hér eina brtt., sem ég vek athygli á, á þskj. 717, en hún er um það að taka inn Kópaskersumdæmi. Það er gert ráð fyrir, að heilsugæzlustöð sé á Húsavík og svo ekki fyrr en austur á Þórshöfn. Hér er um geysilega víðáttumikið umdæmi að ræða, en samgönguerfiðleikar eru því miður enn þá miklir þarna. Að vísu hafa samgöngur úr Kelduhverfi til Húsavikur batnað en engu að síður er það svo og getur verið langtímum saman, að ófært sé austur í Kelduhverfi og Axarfjörð. Því er það skoðun, ekki aðeins okkar, heldur fólks heima fyrir, að það væri mjög uggvænlegt, ef Kópaskersumdæmi sem slíkt yrði lagt niður. Það merkir auðvitað ekki, að fólk úr slíkum umdæmum geti ekki, meðan þar fæst ekki læknir, leitað til nágrannaheilsugæzlustöðva, enda gert ráð fyrir því í frv., og að sjálfsögðu verður engin breyting í því efni. En við leyfum okkur að leggja það til og væntum þess, að hv. d. geti á það fallizt, að Kópaskersumdæmi verði ekki fellt niður. Við leggjum ekki til, að Raufarhafnarumdæmi sé tekið upp aftur, vegna þess að samgöngur til Þórshafnar hafa batnað að miklum mun með nýlegum vegagerðum þar, þannig að hér er vissulega ekki sýnd nein ósanngirni varðandi þá lagfæringu, sem við leggjum hér til. Það er ekki gerð krafa um að fara að taka upp aftur öll læknishéruð, sem um ræðir á þessu svæði. Ég skal taka það fram, að í Kópaskeri er ágæt aðstaða. Þar er læknisbústaður mjög prýðilegur og aðstaða öll í bezta lagi, þannig að það er ekki neinn sérstakur kostnaður, sem þyrfti að leiða af því, að þetta umdæmi væri látið halda sér. Það hefur verið ýmist, að læknir hefur setið á Raufarhöfn eða á Kópaskeri, en hins vegar verið mikil nauðsyn, að læknir væri á öðrum hverjum staðnum og úr því að Raufarhafnarumdæmi er lagt niður, er það ótvírætt. Það gæti valdið, vil ég fullyrða, miklum vandræðum, ef ekki væri opinn möguleiki til þess, ef til þess fengist læknir og tilsvarandi starfslið, að Kópasker yrði viðurkennt sem heilsugæzlustöð í þessum lögum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja um þetta frekar. Þetta skýrir sig mjög sjálft, og ég veit, að allir hv. þdm. eru það kunnugir staðháttum á þessu norðausturhorni landsins, þar sem fólk á vissulega á margan hátt við örðugleika að stríða í samgöngum og á annan hátt, að ég treysti því, að hv. d. geti fallizt á þá brtt. okkar, sem ég hef gert að umtalsefni.



Herra forseti. Ég flyt hér brtt. ásamt þeim hv. 4. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Vestf. Till. þessi er á þskj. 725 og er við 16. gr. Suður- og Suðvesturlandshérað, þ.e. H 1 í upphafi b-liðs 12. tölul., þar skuli verða H 2. Það hefur mikið verið rætt um heilbrigðisþjónustuna og þetta frv., sem hér liggur fyrir. Því er ekki heldur að neita, að staða læknisins er þannig orðin, að læknar treysta sér ekki til þess að vera einir, en vilja vera í félagi við aðra, þ.e.a.s. fleiri saman til þess að geta tekizt á hendur þá miklu ábyrgð, sem fylgir starfi þeirra, og uppfyllt þær háu kröfur, sem til þeirra eru gerðar. Það er oft erfitt úti á landsbyggðinni að fara langan veg og það í mjög misjöfnum veðrum. Því er það, að við höfum flutt þessa brtt., að því að Búðardalur er þannig staðsettur, að þegar búið er að sameina hann öðru læknishéraði, Reykhólalæknishéraði, þá er um allmiklar vegalengdir að ræða. Í mörg ár hefur héraðslæknirinn í Búðardal orðið að þjóna Reykhólalæknishéraði, og þetta hefur m.a. leitt til þess, að það hefur verið miklu erfiðara að fá lækni í Búðardal en annars hefði verið. Þessir læknar hafa haft mikið að gera og vetrarferðirnar erfiðar, svo að þeir verða sjaldnast lengi á sama stað sakir annríkis. Frá Búðardal til Reykhóla er 94 km. vegalengd og mun lengra til þeirra staða innan læknishéraðsins, sem fjær eru en Reykhólar. Oft verður á veturna að fara fyrir Klofning og Strandir, sem kallað er, þ.e.a.s. út með Hvammsfirði og inn með Gilsfirði. Þá bætist þarna við 80 km. vegalengd, þannig að þetta eru ekki neinar smávegis ferðir, sem héraðslæknir verður að fara oft og einatt til þess að geta sinnt skyldum. Því er það, að ef heilsugæzlustöð í Búðardal á að koma að notum, þá er útilokað annað en þar séu tveir læknar til þess að tryggja, að fólkið fái þá þjónustu, sem til er ætlazt. Og til þess að slíkt takist, þá treysti ég því, að hv. þm. samþykki brtt. á þskj. 725.



Herra forseti. Ég er komin hingað í pontuna til þess að gera grein fyrir lítilli brtt., sem ég ásamt hv. 1. landsk. þm., Eggert G. Þorsteinssyni, flyt við heilbrigðisþjónustufrv. Ég skal ekki lengja hér umr. með því að ræða um sjálft frv. í heild né heldur í einstökum atriðum. Það er að sjálfsögðu erfitt að semja slíkt frv., svo að allir telji sig mega vel við una, og þarf engan að furða, þó að fram komi ýmsar brtt. við það. Ég vil þá um leið lýsa ánægju minni yfir þeim breytingum, sem frv. tók í Nd. Alþ., þar sem sniðnir voru af því verulegir vankantar, sem voru líka mikið ágreiningsmál. En ég skal svo ekki eyða fleiri orðum að frv. sjálfu almennt, en snúa mér að brtt. Þegar málið var til umr. og meðferðar í hv. Nd., var gerð sú breyting á 26. gr. frv., sem nú er, að vikið var við orðalagi og bætt aftan við hana ákvæði um það, að í reglugerð þeirri, sem um ræðir í 26.2, skuli ákveðið, að í hverju læknishéraði skuli vera a.m.k. eitt sjúkrahús samkv. 2. tölul. í 26.1, þ.e.a.s. deildaskipt sjúkrahús, að geðdeild undanskilinni. Þetta ákvæði um að undanþiggja geðdeild mun af þeim hv. þm., sem fyrstur flutti brtt. um þetta í Nd., hafa verið sett inn af ótta við það, að ef ætti að fastbinda það, að einnig væru geðdeildir í sjúkrahúsunum, þá mundi það tefja fyrir, að upp kæmust slík deildaskipt sjúkrahús. Út af fyrir sig get ég fallizt á þá skoðun, að það eigi ekki að gera það að skilyrði, að geðdeild sé við þessi sjúkrahús. En að útiloka þær, eins og gert er með þessu orðalagi, það tel ég og við fleiri ekki vera rétta stefnu, þó að hins vegar sé ekki alls staðar hægt að koma því við að hafa slíkar deildir. Við höfum þess vegna flutt þessa brtt. á þskj. 710 um, að niður falli orðin: „að geðdeild undanskilinni“ og í staðinn komi: með þeim deildum, sem þar eru taldar og við verður komið, - þ.e.a.s. með þeim deildum, sem taldar eru í 26.1 tölulið 2. Það eru - er manni sagt og erfitt fyrir leikmenn um að dæma þar um - skiptar skoðanir um það, hvort geðdeildir skuli vera við almenn sjúkrahús eða hvort geðlækningar skuli fara eingöngu fram í sérhæfðum sjúkrahúsum. Þess er skemmst að minnast, að það varð töluvert hitamál hér í Reykjavik, þegar keypt var húseign inni í íbúðarhverfi til afnota fyrir geðsjúkrahús, þ.e.a.s. fyrir sjúklinga, sem talið var, að ættu ekki að þurfa að dveljast inni í spítölum, en vera þó að vissu leyti undir eftirliti geðsjúkrahúss eða geðsjúkralæknis. Þetta vakti töluverðar deilur og fólk í nágrenninu undi því illa að fá þetta vistfólk í bústað í íbúðarhverfinu. Það hafa verið sögð mörg orð og hörð um þessa þröngsýni o.s.frv. En það hefur nú kannske ekki verið ástæða til þess fyrir alla að vera mjög harðorðir, því að öll erum við áreiðanlega haldin nokkrum fordómum einmitt varðandi geðsjúkdóma, en sem betur fer eru þeir fordómar á undanhaldi að maður vonar, enda barizt fyrir því líka, að svo verði. Um þá stefnu í heild má segja það, að hún er dæmi þeirrar viðleitni, sem skýtur víða upp kollinum og vinnur óðum fylgi, að einstaklinga, sem eru á einhvern hátt afbrigðilegir, eigi ekki að setja inn á sérstofnanir, nema þar sem slíkt er nauðsynlegt, svo sem auðvitað er í ýmsum tilfellum. Ég vænti þess, að menn geti fallizt á þessa litlu brtt., og ég sé ekki, að hún geti valdið nokkrum ágreiningi. Ég hef rætt við hv, þm. Karvel Pálmason, sem fyrstur flutti brtt. um þetta í Nd., og hann út af fyrir sig kvaðst vera því fyllilega samþykkur, að slík breyting sem þessi yrði gerð, því að fyrir honum hefði vakað þetta, sem ég gat um í upphafi, að ef fortakslaust ætti að ákveða, að geðdeild væri við sjúkrahúsin, þá gæti það tafið fyrir því, að þau kæmust upp. Við flytjum þessa brtt. nú við 2. umr. En vegna þess að það var ráð fyrir því gert, að n. liti eitthvað nánar á frv. milli 2. og 3. umr., vildum við flm. kynna till. við þessa umr., en tökum hana aftur til 3. umr. og þá væntanlega til athugunar í heilbr.- og trn. milli umr.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um það, að hér er á ferðinni hið merkilegasta frv., sem skiptir sköpum á ýmsum sviðum heilbrigðisþjónustunnar, en um leið dylst mönnum ekki, að um er að ræða mjög viðkvæmt mál, sem fólk lætur sig miklu skipta, hvernig fer um. Ég ætla ekki að ræða hér almennt um frv., heldur fyrst og fremst ræða hér um eitt atriði þess, þ.e.a.s. heilbrigðisþjónustuna í Austur-Húnavatnssýslu. Ég get farið fljótt yfir sögu með því að segja, að það veldur ýmsum áhyggjum þar um slóðir, að ekki er gert ráð fyrir því, að neinn læknir sé staðsettur á Skagaströnd, heldur sé aðeins heilsugæzlustöð á Blönduósi. Hér er um mjög stórt byggðarlag að ræða, sem hefur haft lækni allt fram undir síðustu ár. Það eru aðeins örfá ár síðan læknir var þar síðast, og þar eru auk þess tveir sveitahreppar, sem njóta þjónustu og ættu að njóta þjónustu frá læknissetri á Skagaströnd. Þar við bætist, að hér er um að ræða snjóþungt svæði, þar sem mjög oft er erfitt að komast um að vetrarlagi, og það er að sjálfsögðu alveg sérstaklega varhugavert, að ekki sé gert ráð fyrir læknisþjónustu á Skagaströnd eða staðsetningu læknis þar, þegar þar við bætist, að þar er um að ræða eina helztu höfn þessa svæðis og talsverða útgerð og oft um það að ræða, að læknir þurfi að sinna veikindum meðal skipshafna. Í þessu efni eru fyrst og fremst tvær leiðir, sem koma til greina, þ.e. að sett sé upp heilsugæzlustöð af minni gerðinni á Skagaströnd eða þá í öðru lagi að gert sé ráð fyrir því, að læknir sé ráðinn að Blönduósstöðinni með búsetu og starfsaðstöðu á Skagaströnd. Eins og mál eru nú komin og að vandlega hugsuðu máli hef ég kosið að reyna að stuðla að því,að hin síðari leið verði farin, og hef flutt till. um það efni. Ég hef flutt þá till., að það sé heimilt að ráða lækna að heilsugæzlustöð með búsetu og starfssviði utan stöðvarinnar, þar sem núverandi aðstaða leyfir. Nú hefur verið felld till. í Nd. um að staðsetja heilsugæzlustöð á Skagaströnd, og þar sem mér virðist ljóst, að ef till. um það efni verður samþ. hér í d., þá geti hafizt togstreita milli deilda út af þessu máli og þá geti frv. verið í mikilli hættu, hef ég m.a. þess vegna eindregið valið hina síðari leið. Í þessu frv. eru, eins og ég gat um áðan, ýmis önnur mjög mikilvæg ákvæði, og ég vil síður en svo verða til þess að bregða fæti fyrir frv. með því að stuðla að því, að d. geti ekki komið sér saman um efni þess og það dagi því uppi. Auk þess verð ég að segja, að ég tel mig ekki geta verið í raun og veru þekktan fyrir að knýja fram á þessu stigi málsins heilsugæzlustöð á Skagaströnd, en neita á sama tíma að samþykkja heilsugæzlustöðvar t. d. á Kópaskeri, Bíldudal, Hveragerði, Eyrabakka eða á fjöldamörgum öðrum stöðum, þar sem óneitanlega hlýtur sterklega að koma til greina, að slík þjónusta sé staðsett. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, að aðstæður í Austur-Húnavatnssýslu eru ekki þess eðlis, að þar sé þetta mest vandamál á öllu landinu, og það væri því fullkomlega órökrétt að fara að samþykkja heilsugæzlustöð á Skagaströnd, en neita stöðum, sem kannske búa við enn alvarlegri vandamál í þessum efnum, um sömu þjónustu. Auk þess er það ljóst, að ef farið yrði að samþykkja mjög margar heilsugæzlustöðvar til viðbótar við þær, sem samkomulag hefur náðst um, þá væri sem sagt verið að rifta því samkomulagi, sem er ríkjandi, og þeirri stefnu, sem hefur verið mótuð, og. væri þá enn frekar hætta á því, eins og ég hef áður tekið fram, að frv. yrði eyðilagt á síðustu stundu. En ráðh. hefur heimild til þess að bæta við heilsugæzlustöðvum, ef þurfa þykir og ef unnt er að fá lækna á slíka staði. Ég treysti því eindregið, að slík heimild verði notuð, ef aðstæður verða fyrir hendi, til þess að sú heimild megi koma að gagni. Ég tel það að sjálfsögðu augljóst mál, eins og ég hef þegar tekið fram, að það sé mjög öndvert hagsmunum þeirra, .sem búa í utanverðri Austur-Húnavatnssýslu, að þar sé enginn læknir staðsettur. Á það hefur verið bent, að enginn læknir hefur fengizt á þann stað nú um nokkurra ára skeið og að samgöngur muni batna milli Blönduóss og Skagastrandar á næsta sumri við það, að þar verði byggðar þrjár brýr, og þá muni þetta verða allt miklu auðveldara viðfangs en það hefur verið á undanförnum árum. Ég get fúslega viðurkennt það, að með þessi rök í huga er ekki víst, að sérstök heilsugæzlustöð á Skagaströnd yrði nein lausn fyrir þann stað. Ég tel, að margt bendi til þess, að erfiðara yrði að fá mann til þess að gegna einni stöðu á þeim stað, ef hann væri einangraður á sérstakri heilsugæzlustöð, heldur en fá mann til þess að taka þátt í sameiginlegri heilsugæzlustöð, þar sem 2–3 menn væru starfandi. Einmitt þess vegna tel ég mjög mikilvægt, að þessi till., sem við flytjum hv. þm. Steingrímur Hermannsson og Þorvaldur Garðar Kristjánsson, - einmitt þess vegna tel ég mikla nauðsyn á því, að þessi till. verði samþ., og ég tel, að sú lausn, sem í henni felst, sé að ýmsu leyti ekki síðri lausn heldur en það, að farið væri að koma upp sjálfstæðri heilsugæzlustöð á Skagaströnd. Ég tel, að læknir á Skagaströnd komi raunverulega að meira gagni bæði fyrir þann stað og fyrir Austur-Húnavatnssýslu í heild sinni, ef hann er tengdur við heilsugæzlustöð á Blönduósi, en ég tel, að læknirinn eigi að vera staðsettur á Skagaströnd, og til þess að það geti orðið, þarf að koma fram þessari breytingu á frv. Ég bendi á, að þar hefur læknirinn ágætt húsnæði, betra en það, sem býðst á Blönduósi. Þar getur hann haft viðtalstíma tvisvar til þrisvar í hverri viku, og þaðan getur hann farið í vitjanir í utanverða sýsluna, en að öðru leyti mundi hann aðstoða við rekstur heilsugæzlustöðvarinnar við héraðshælið á Blönduósi. Ég tel, að það eigi að vera tiltölulega auðvelt flesta daga ársins fyrir hann að rækja það starf sitt, þar sem ekki er nema 20–25 mínútna akstur á milli þessara staða. Ég tel sem sagt ótvírætt, að uppbygging einnar heilsugæzlustöðvar á Blönduósi með aðsetri eins læknisins á Skagaströnd, en aðsetri annarra á aðalstöðinni, væri skynsamlegasta heildarlausn málsins. Eins og ég hef þegar sagt, óttast ég, að verði margar brtt. samþ. í þessari d., sem þegar hafa verið felldar í Nd., þá sé málinu stefnt í hina mestu tvísýnu. Ég vil hins vegar benda á það, að talsvert öðru máli gegnir um þá till., sem við flytjum á þskj. 697. Efni hennar hefur ekki verið fellt í Nd., og ég er sannfærður um það, að efni hennar muni verða samþ. þar umræðulaust. Ég ræddi þetta efni till. við formann heilbr.- og trn. í Nd., og n. hafði málið þar til afgreiðslu, og hann taldi í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu, að hann gæti fallizt á þessa lausn. Ég ræddi þetta reyndar við fleiri aðila en formanninn, en því miður var ekki tekið tillit til ábendingar minnar við meðferð málsins þar, og þar af leiðandi komst till. ekki þar á framfæri. Í frv. eru ákvæði, sem eru að vísu svipaðs efnis og till. gerir ráð fyrir, en það eru bráðabirgðaákvæði, sem eru auk þess orðuð á þann veg, að hætt er við, að þau gætu ekki gilt um þennan stað nema tiltölulega mjög skamman tíma. En það er miðað við, að meðan lögin séu að koma til fullrar framkvæmdar, geti slíkt skipulag verið í gildi, en síðan ekki að sjálfsögðu, og þetta er í bráðabirgðaákvæði. Ég óttast það, að þar sem í rauninni er ekkert því til fyrirstöðu, að lögin komi til fullrar framkvæmdar á Blönduósi nú þegar, þá verði litið svo á, að bráðabirgðaákvæðið gildi ekki um þann stað, og ég tel því óhjákvæmilegt að taka af ö11 tvímæli um það, að þessi skipan mála geti staðizt á slíkum stað og hún eigi að vera til frambúðar, en ekki bara til bráðabirgða. Ég sem sagt mæli eindregið með því, að brtt. á þskj. 697 verði samþ., en ég er þess mjög hvetjandi, að aðrar brtt., sem sýnt er, að ekki næst samkomulag um, þar sem þær hafa verið felldar í Nd., verði annað hvort dregnar til baka eða felldar, vegna þess að ég vonast til þess, að við getum allir verið sammála um nauðsyn þess að koma málinu fram og málið er í hættu, ef upp hefst mikil togstreita milli d. um frv.



Herra forseti. Mig langar með örfáum orðum að gera grein fyrir afstöðu minni til vissra atriða þessa máls. Það er hægt að tala hér um það, eins og hv. 5. þm. Vesturl., Þorvaldur Garðar Kristjánsson gerði áðan, að með þessari löggjöf sé verið að kollvarpa þeirri læknaskipan, sem við búum við, og afnema 54 læknahéruð. Er því nú þannig varið, að þarna sé verið að reka 54 starfandi lækna frá störfum úti á landsbyggðinni eða það sé verið að kollvarpa þeirri læknaskipan, sem hefur verið lögfest og hefur verið í gildi? Því fer víðs fjarri. Hér er einmitt veríð að leggja grundvöll að nýrri skipan þessara mála, sem er meira við hæfi þess ástands, sem er í landinu, og ætlazt er til, að geti veitt sæmilega þjónustu, í stað þess úrelta kerfis, sem var mótað og lögformað við allt aðrar kringumstæður en nú eru og sem er algerlega óvirkt orðið á stórum svæðum landsins. Hitt er svo annað mál, að eitt í þeim blómlega arfi viðreisnartímabilsins, sem við höfum tekið við, var, að það var allt of mikið fámenni í þjónustustéttum heilbrigðismálanna í landinu. Skólamál þeirra og fræðsla voru í einhverri spennitreyju, þannig að það voru allt of fáir, sem útskrifuðust, bæði læknar og hjúkrunarkonur. Á þessu hefur nú þegar verið ráðin nokkur bót, þannig að það eru líkur til, að betri tímar séu fram undan eftir 2–3 ár, og þá verði ekki eins mikill skortur á læknum og hjúkrunarfólki í landinu og er nú og verið hefur um skeið. Og það er vitanlega við þær kringumstæður, sem við getum gert okkur vonir um, að hin nýja löggjöf komi að notum. Nú langar mig að segja ykkur það í sambandi við Bíldudal, að ég ætla, að það séu 10 ár síðan síðasti læknir fluttist þaðan. Að vísu hafa þær reglur verið í gildi, að héraðslæknar skipaðir í Bíldudalshéraði fengu að vera á Patreksfirði, og stundum hefur verið ráðinn læknir upp á þessi kjör, en alls ekki viðlit að fá nokkurn upp á það, að hann sæti á Bíldudal. Þess vegna held ég, að það sé að berja höfðinu við steininn að fara nú að gera hér samþykkt um það, að á Bíldudal skuli vera læknissetur. Það getur þýtt það, að héraðið fái ekki lækni til þjónustu, sem það fengi þó sennilega öðru hvoru og kannske til frambúðar, þegar fölgar í stéttinni, ef gengið er út frá, að læknir hefði búsetu á Patreksfirði. T.d. hafa verið þar í vetur 2 læknar. Þeir hafa átt að hafa læknisþjónustu um Önundarfjörð og Dýrafjörð síðan um áramót. En nú er í þessu frv., sem hér liggur fyrir, gengið út frá því, að læknissetur verði bæði á Flateyri og Þingeyri, en landlæknir vor hafði læknisþj. í þessum fjörðum um hátíðarnar. Hann var í jólafríinu sínu vestur frá og hafði læknisþj. á Þingeyri og Flateyri. Og áður en hann fór, hafði hann fund með hreppsnefndunum í þessum fjörðum báðum, þær voru ekki mættar þar að fullri tölu, en það voru menn frá þeim öllum, og það varð fullt samkomulag um að ganga út frá því, að firðirnir báðir væri framvegis eitt læknishérað. En þm. vorir eru svo næmir fyrir óskum og vilja kjósendanna, að þeir eru búnir að berja það inn í þetta lagafrv., að það skuli vera læknissetur í báðum fjörðunum. Hitt er ég viss um, og það vil ég láta koma hér fram, að það hefði aldrei orðið samkomulag um það, - Önfirðingar hefðu aldrei fallizt á það, að báðir firðirnir yrðu eitt læknishérað, ef þeir væru ekki búnir að búa við það um skeið að hafa starfandi hjúkrunarkonur, en reynslan af þeim hefur sýnt, að þá búa menn við svipað öryggi, segi ég, og að hafa lækni við frumstæð og slæm skilyrði og meira öryggi en lagaákvæði um að læknir skuli vera, og hafa engan lækni, því að hjúkrunarkonan kemur til sjúklinga, gerir sér grein fyrir þeirra lasleika, talar við lækni, afhendir meðul, og þegar óhöpp ber að höndum, veitir hún bráðabirgðahjálp. Þetta hefur gefizt vel. Ég vildi gera grein fyrir því, hvers vegna ég mun greiða atkv. á móti till. um læknissetur á Bíldudal. Það er vegna þess, eins og ég sagði, að ég er sannfærður um, að það eru meiri líkur til, að læknar fáist til að þjóna Bílddælingum með búsetu á Patreksfirði heldur en ef þeir eru skyldaðir til búsetu á Bíldudal. Eins vildi ég svo geta, að mér virðast í þeim till., sem hér liggja fyrir um ný viðbótarlæknissetur, að þar hafi Kópasker óneitanlega sérstöðu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Hv. 6. þm. Reykv. dró hér áðan till. sína og hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar til baka á þeim forsendum, að það hefði verið samkomulag um það í n., að málið yrði í heild skoðað milli 2. og 3. umr. Þetta er rétt að því leyti til, að um það náðist samkomulag, að færi frv. þannig frá 2. umr., að ljóst væri, að á því yrðu breytingar, þannig að Nd. fengi frv., þá var lofað fundi til að athuga málið. Ef hins vegar engin breyting verður á frv. milli 2. og 3. umr., þá lýsi ég því yfir, að þá sé ég enga ástæðu til þess að fara með þetta mál fyrir nefndarfund og mundi þess vegna óska eftir því, að ef fundur verður hér á eftir, þá verði málið þar tekið til 3. umr. og því lokið og úrslit fengjust hér í d. hreinlega um þetta mál. Ég vildi aðeins taka þetta fram út af því, sem 6. þm. Reykv. sagði hér áðan, að fái Nd. sýnilega þetta frv. til meðferðar, þ.e. eftir að það kemur í ljós, strax eftir 2. umr. þá er ekkert á móti því að líta eitthvað á frv. Að öðrum kosti sé ég enga ástæðu til þess. Þá stöndum við í nákvæmlega í sömu sporum og við stóðum, þegar við vorum á nefndarfundum síðast.



Herra forseti. Ég vonast til, að þau orð, sem ég segi hér, þurfi ekki að valda neinum deilum og umr. Ég er ekki flm. að neinni till., en skrifa undir nál. ásamt öðrum meðnm. með þeim fyrirvara, sem þar er um, að við áskildum okkur rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram koma. Ég skal strax taka fram, eins og raunar margir hafa gert hér, að ég tel þetta eitt merkasta mál þingsins. Og ég vil strax segja, að ég lít ekki á það sem neina tilraun, síður en svo, - tilraun Ed: manna, sem flutt hafa hér brtt., til þess að tefja málið, þótt þeir séu að flytja sínar till. Ég hins vegar harma það og tel það aðfinnsluvert, hve seint þessi hv. d. fær málið til meðferðar, fyrst verið er að hafa deildaskiptingu á Alþ. Frv., sem hér er til umr., var útbýtt í Nd. 15. febr., en hv. Ed. fékk það til afgreiðslu fyrir örfáum dögum. Það eru þessi vinnubrögð, sem ég tel aðfinnsluverð, og að það sé síðan ætlazt til þess, að hv. Ed. afgreiði málið á skömmum tíma. Menn deila kannske um það, hvort sé hægt að halda þingi lengur áfram, ég blanda mér ekki inn í þær deilur, en endurtek, að það eru þau vinnubrögð, sem Nd. viðhafði í málinu, þessi seinagangur, sem var á afgreiðslu jafnþýðingarmikils máls og hér er um að ræða, frá þeirri hv. d., sem ég tel aðfinnsluverð. Ég gat þess við 1. umr. málsins í þessari hv. d., að ég fagnaði málinu. Ég endurtek allt, sem ég sagði þar, og mun stuðla að því, að það nái fram að ganga. Ég gat þess þá, að samtök sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi hefðu fjallað mikið og ítarlega um þetta mál og þau hefðu lagzt eindregið gegn II. kafla frv., eins og ég tók fram þá. Nú kemur hann ekki til framkvæmda, fyrr en Alþ. ákveður annað, þannig að það ágreiningsefni, ef svo mætti segja, samtaka sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi varðandi þetta frv. er ekki lengur fyrir hendi. Mér er og vel kunnugt um það, að landshlutasamtökin í landinu hafa lagt mikla vinnu í að ræða og kynna þetta mál. Þetta er eitt af stærstu hagsmunamálum allra héraðanna. Þróun síðari ára sýnir, að það er vaxandi áhugi og aukinn skilningur á sem fullkomnastri heilbrigðisþjónustu, og er það vel. Margt hefur þegar verið vel gert, en margt er eftir hjá okkur á því sviði sem öðrum, og þarf kannske ekki að undra, þó að við, sem búum á margan hátt við erfiðar aðstæður, stöndum í einhverju að baki milljóna þjóðum. Frv. er að vonum yfirgripsmikið og spannar yfir marga þætti, og eflaust kostar það mikla fjármuni að ná þeim markmiðum, sem þar er stefnt að, hvort heldur er í húsnæðismálum, varðandi tækjakost og starfskrafta, sem þar þarf til. En þeim fjármunum, sem til þessa verður varið, er að mínum dómi vel varið. Það er vissulega erfitt hlutverk fyrir mig að koma hér fyrirvaralítið inn í umr. um þetta mál í stað hv. þm. Odds Ólafssonar, sem býr yfir meiri reynslu og þekkingu í þessum málum en nokkur annar hv. þm., að þeim öllum ólöstuðum. Ég ætla að koma nokkrum atriðum á framfæri, sem skýra afstöðu mína til málsins, þó að þau komi ekki fram í tillöguformi, og kem ég að því síðar. Ég tel, að í landinu skorti stórauknar félagslegar rannsóknir á mörgum sviðum. Slíkar rannsóknir gefa áreiðanlega bendingar um orsakir ýmissa okkar margþættu vandamála, sem tilheyra að vissu leyti nútíma þjóðfélagsháttum eða velferðarþjóðfélaginu svokallaða, lífsgæðakapphlaupinu eða hvað menn vilja nefna það. Ef slíkar rannsóknir yrðu gerðar og síðan væri hægt á grundvelli þeirra að gera till. til úrbóta, þá er ég trúaður á, að þær till., sem væru byggðar á könnunum sérfróðra aðila í þessum efnum, gætu sparað þjóðfélaginu stórfé með því að gera einstaklingana betur sjálfbjarga og þjóðfélagið fengi einnig sín laun, aukin afköst með fleiri vinnandi hendur. En - og á það legg ég höfuðáherzlu, - ég trúi því, að þetta geti stuðlað að því að ná því markmiði að gera æ fleiri hamingjusama. Það er kjarni málsins. Þær athugasemdir, sem ég að öðru leyti vil gera við þessa umr., eru fyrst og fremst varðandi það, sem frsm. kom raunar inn á, þ.e. erindi yfirlæknanna um skort á skilgreiningu á starfi þeirra og yfirhjúkrunarkvenna og forstöðumanna. Í gildandi lögum er skilgreining á starfi yfirlækna, og miðað við, að í frv. er skilgreining á störfum margra aðila, sem ekkert er nema gott um að segja, þá væri að mínu viti eðlilegt, að þarna væri einnig kveðið á um skilgreiningu varðandi störf yfirlækna og því óeðlilegt, að það falli hér niður nú. Yfirlæknir gegnir ákveðnu hlutverki stjórnarfarslegs eðlis, og þar að auki ber honum að vera læknisfræðilega í fararbroddi til þess að tryggja, að störf deildarinnar, hvort sem er sjúkradeild eða rannsóknastofa, séu ætíð í samræmi við það, sem bezt er völ á hverju sinni. Yfirlæknir þarf því að fylgjast með nýjungum á mörgum sviðum og sjá til þess, að undirmenn hans, sérfræðingar, aðstoðarlæknar og annað hjúkrunarlið, viðhaldi og bæti menntun sína í samræmi við það. Embættisskyldur landlæknis, héraðslækna og héraðshjúkrunarkvenna eru tilgreindar í lögunum, en svo er ekki um yfirlækna, eins og ég áður greindi. Er þó í grg. getið um þetta, á bls. 17, með leyfi hæstv. forseta, rétt síðast í 4. lið segir: „Eins og í gildandi lögum verður yfirlæknir við hvert sjúkrahús og auk þess yfirlæknir deilda. Þeir eru stjórnunarlega í forsvari fyrir starfinu gagnvart sjúkrahússtjórnum, heilbrigðisyfirvöldum, læknum og öðru starfsfólki“. Það er vikið að þessu í grg., en það er hvergi vikið að því í lögunum sjálfum. Það má einnig segja, að þar sem um er að ræða deildaskipt sjúkrahús, sé staða yfirlæknis að nokkru leyti óþörf. Það er kannske miklu meiri nauðsyn á því að hafa sjúkrahússtjóra, og það færi vel á því, að það væri sérmenntaður læknir í rekstri sjúkrahúsa, sem slíkt annaðist. Því er kannske ekki til að dreifa enn, en það væri gott, að stefnt væri að því, og er vikið að því einmitt í grg. með frv. Þá vil ég og taka undir það, sem frsm. sagði hér varðandi sjúkraþjálfarana. Það á víst við um báða þessa aðila, að þeir munu hafa komið ábendingum sínum of seint á framfæri, þrátt fyrir það, hve málið er búið að vera lengi til meðferðar í hv. Nd. Má vera, að þeir hafi að einhverju treyst á sinn kollega, hv. þm. Odd Ólafsson, í Ed. og ekki gert sér grein fyrir því, að það var mikilsvert atriði að koma ábendingum, sem hugsanlega geta verið samkomulagsatriði, fram við umr. máls í fyrri d. Sjúkraþjálfararnir eru alls góðs maklegir, og ég er sannfærður um, að þeir hljóta fljótlega aukna viðurkenningu í okkar löggjöf. Það er starfsstétt, sem nýtur í vaxandi mæli meiri og meiri viðurkenningar. Þrátt fyrir þessar ábendingar mínar hef ég ekki, eins og ég áður sagði, flutt neinar brtt. Eins og ég áður gat um, tel ég, að málinu sé teflt í tvísýnu, ef það þarf að fara aftur til Nd., og vil því fremur ná því fram eins og það er, þó að ég viðurkenni vissulega réttmæti margra þeirra till., sem hér hafa verið fluttar, en tel það meira virði, að málið nái fram að ganga, en að stefnt sé í þá tvísýnu, að það fari til Nd., sem síðan hugsanlega samþ. ekki aðeins till., sem þm. þar lýsa sig reiðubúna til að samþ., en gætu komið með aðra í leiðinni. Miðað við, hvað langan tíma það tók hv. Nd. að skila málinu frá sér, vantreysti ég d. til þess að við sendum málið til hennar aftur. Það markar afstöðu mína til þess, að ég flyt ekki neina brtt. og tel, að það hafi hent sig, að brtt. við lög hafi verið fluttar ári síðar eða svo en þau voru samþ., ef í ljós kemur, sem ég efa ekki, að þörf sé á að gera hér breytingar á, eins og raunar oft og mörgum sinnum áður varðandi okkar ágætu lagasmíð. Og svo tek ég undir það, sem frsm. sagði, að ég leit svo á, að því aðeins kæmi hv. n. saman aftur, ef það lægi fyrir, að málið færi til Nd. eftir þessa 2. umr. Ég vænti þess hins vegar, að hv. þm. taki ekki þá áhættu, vil ég segja, að láta málið ganga til Nd. á ný. Varðandi brtt. á þskj. 697, sem ég get á vissan hátt skilið, vil ég taka fram eftirfarandi, til þess að það geti alls ekki valdið neinum misskilningi, ef till. er felld, að á Reykjanessvæðinu er það svo, að starfskraftar flytjast mjög á milli, þannig að taka má sem dæmi, að við heilsugæzlustöð í Kópavogi getur verið starfandi starfskraftur að örlitlum hluta, þó að hann sé búsettur og með sitt meginstarf utan Kópavogs. Ég veit, að það vakir ekki fyrir neinum, sem að þessu standa, að hindra, að þetta sé eðlilegt og að svo geti verið áfram. En ég vil bara láta þess getið, að þannig er þetta á Reykjanessvæðinu, að búseta og vinnustaðir fara alls ekki saman, og ég vil sérstaklega vekja athygli á þessu, því að við Reyknesingar vorum mjög óánægðir með það ákvæði í grunnskólafrv., að það var tengt saman, að fræðslustjóri skyldi vera búsettur þar, sem fræðsluskrifstofan væri. En það er nokkur sérstaða hér fyrir Reykjavík og Reykjanessvæðið í þessu efni, og því aðeins vek ég athygli á þessu. Með tilvísun til þess, herra forseti, sem ég hef hér sagt, mun ég ekki og hef ekki flutt neina brtt. og mun greiða atkv. gegn öllum þeim brtt., sem fyrir liggja, ekki vegna þess, að ég sé efnislega á móti þeim, heldur vegna þess, hvernig vinnubrögðum hefur verið háttað, og því miður vantreysti ég því, að við náum málinu áfram, eins og ég veit, að við allir viljum, ef við teflum í þá tvísýnu, að það fari til Nd. og síðan kannske þaðan aftur til Ed., miðað við það að ljúka þingi eins og ætlað er.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Nd., þar sem það var afgr. einróma og full samstaða var ríkjandi um málið. Það er ákaflega einfalt að gerð, efni þess er ekki annað en það, að ríkissjóður skuli árlega leggja fram 10 millj. kr. á árunum 1974-1983, sem ríkisstj. er síðan heimilt að endurlána kaupstöðum og kauptúnum til að kaupa lönd og lóðir innan takmarka hlutaðeigandi sveitarfélaga. Á undanförnum árum hefur þessi upphæð aðeins verið 3 millj. kr., svo að hér er um talsverða hækkun að ræða, en hvort tveggja er, að verðlag fer hækkandi og þarfir ýmissa kaupstaða og kauptúna fyrir lönd undir byggingar og skipulögð svæði fara vaxandi, þannig að það er skiljanlegt, að allir, sem um þetta mál hafa fjallað, séu á einu máli um, að hér sé um þarft mál að ræða, sem samþ. beri. Félmn. hefur athugað frv. og orðið ásátt um að mæla með því, að það verði samþ. án breytinga.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, var samþ. samhljóða frá Nd. Breytingar þær, sem þetta frv. felur í sér frá núgildandi lögum eru í aðalatriðum þær, að í 1. gr. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. hafi heimild til að ákveða með reglugerð brottfarartíma allra þeirra báta til fiskiróðra, sem sækja til fiskjar, - að setja reglugerð, eftir því sem þurfa þykir, og verður sú heimild almenn, en ekki eingöngu bundin við Faxaflóa, eins og nú er. Ósamræmis hefur gætt í reglugerðum um róðratíma, t.d. sumra verstöðva á Suðurnesjum, Grindavíkur og annarra verstöðva þar, og hafa orðið tíðir árekstrar og missætti milli bátasjómanna á þessum svæðum. Sökum þessa misræmis hafa bátarnir misjafna aðstöðu til að stunda þau fiskimið, sem hagnýtt eru til línuveiða sérstaklega, svo sem á svo á svokölluðu skerjasvæði eða Eldey og Eldeyjarboða. Þetta má kalla aðalbreytingu þessa frv., að gera heimildina almenna, en ekki hinda hana við takmarkað landssvæði. Skipstjórnarmenn á Suðurnesjum hafa mjög óskað eftir því, að þessu yrði breytt, og eftir þeirra óskum er farið með því að flytja þetta frv. N. hefur sem sagt orðið sammála um að mæla með þessu frv. óbreyttu.



Herra forseti. Félmn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 8 22. marz 1972, um tekjustofna sveitarfélaga. Frv. er áður komið frá Nd., og var þar fullkomin eining um málið. Svo var einnig í félmn., þar samþ. allir að mæla með frv., sem felur í rauninni í sér aðeins tvær breyt., þ.e. í annan stað, að jöfnunarsjóðsframlag til sveitarfélaganna skuli nú greitt mánaðarlega í stað ársfjórðungslega áður í samræmi við breytta skipan á innheimtu aðstöðugjalds, og í öðru lagi, að sveitarfélög skuli ekki fá þetta framlag, fyrr en þau hafa gert skil á sínum ársreikningum, sbr. lög um það efni. - N. mælir með samþykkt frv.