Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Páll Zóphóníasson Ég tel veiting þessarar heimildar að ýmsu leyti stórum varhugaverða og segi því nei.

Flm. (Ingólfur Jónsson) Herra forseti. - Það er kunnugt, að landbúnaðarvörurnar, s. s. mjólk, smjör, kjöt og egg, hafa meiri áhrif á vísitöluna en aðrar vörur og meiri að margra hyggju en sanngjarnt getur talizt. Það vakti athygli, að 45% lækkun á flutningsgjaldi hjá Eimskipafélaginu munaði svo sem engu til lækkunar á vísitölu. Að vísu vó þar móti nokkur hækkun á innkaupsverði vara erlendis, en þetta sýndi þó berlega, að innfluttu vörurnar eru ekki þýðingarmesti liðurinn við vísitöluútreikninginn. Ég tel rétt, að það sé athugað, hvort sá grundvöllur er réttlátur, sem vísitöluútreikningurinn byggist á. Það er ekki eðlilegt, að vörur, sem ekki eru fáanlegar, s. s. egg, skuli hafa áhrif á vísitölu. Sama má a. n.l. segja um smjörið, sem miklu minna magn fæst af en gert er ráð fyrir í vísitöluútreikningum. Er nokkurt vit í því að láta vörur, sem eru ófáanlegar, hækka vísitöluna? Þá er annað, sem ég tel nauðsyn að athuga. Kvartað var mikið undan því, að ekki fékkst nýtt dilkakjöt í Reykjavík í sumar. Það var eðlilega vegna þess, að hefði það komið á markaðinn þá og verið selt sanngjörnu verði, hefði það hækkað vísitöluna um 10–20 stig. Betra væri, að Reykvíkingar fengju kjötið, en hætt yrði að taka sumarverðið með í útreikningi vísitölunnar. Þegar fáeinir kartöflupokar hækkuðu vísitöluna um 15 stig, sáu menn, hvílík fávizka það var að láta aðra eins smámuni valda stórkostlegri röskun á atvinnulífi landsins. Hvers vegna á þá ekki að lagfæra vísitöluútreikninginn þannig, að óeðlilegir hlutir sem þessir hafi ekki lengur áhrif á hann? Þörfin á þessari athugun er svo augljós, að till. mín verður e. t. v. samþ. án langra umr. eða nefndar, og þætti mér það eðlilegast. Um hana var ákveðin ein umr. En vel gæti ég sætt mig við, ef óskað er, að umr. yrði frestað og till. vísað til allshn.

Brynjólfur Bjarnason Þessi till. verður sjálfsagt athuguð í n., og engin ástæða er til, að hún verði samþ. án breytinga. Það er að vísu rétt, að af mörgum aðilum hefur verið véfengt, að vísitalan væri rétt út reiknuð. En eigi að fara fram athugun á grundvelli vísitölunnar, verður vitanlega að gera hana víðtækari en hér er ráðgert og ekki í þeim einum tilgangi að taka út úr reikningnum þær vörutegundir, sem hér eru nefndar, til þess að lækka á þann hátt vísitöluna. Niðurstaða rannsóknar, sem fram fór í fyrra, varð sú, að vísitalan væri nokkuð rétt út reiknuð, miðað við neyzlu almennings, en það, sem það væri, ætti hún fremur að vera hærri en lægri en hún var. Ég er því sammála, að öðru hverju þurfi að rannsaka vísitöluna með því að athuga búreikninga, helzt á nokkurra mánaða fresti. Það er tilgangur vísitölu að finna jafnóðum, þegar dýrtíð vex eða minnkar. Hins vegar skilst mér, að tilgangur þessarar till. sé dálítið annar. Hv. flm. hefur ekki fært nein rök fyrir því, að neyzla á landbúnaðarvörum hafi minnkað. Hann vill taka kjötverð á sumrin út úr vísitölureikningi, en það væri auðvitað ekkert annað en fölsun á vísitölunni.

Flm. (Ingólfur Jónsson) Ég þarf ekki að bæta mörgum orðum við það, sem ég hef áður sagt. Vitanlega vakir það fyrir mér að fá vísitöluna sem réttasta, en það var eins og hv. síðasti ræðumaður vildi gefa annað í skyn. Það leiðir af sjálfu sér, að það er engin fölsun á vísitölunni, þó að verð á kjöti um sumarmánuðina sé ekki tekið með við ákvörðun vísitölunnar, enda er það ekki almennings fæða, meðan það er selt 40–50% yfir haustverð. Þó er annað, sem ég gerði meira úr, þegar vörur eins og t. d. egg, sem hvergi fást, verða til að hækka vísitöluna. Ég hef ekki nákvæma vitneskju um þetta, en eggin munu hafa orðið til að hækka vísitöluna um 10–20 stig, þó að enginn neytandi geti fengið þessa vörutegund hér í bænum. Það væri ekki fölsun á vísitölu, þótt eggjunum væri sleppt. En það er fölsun að taka þær vörur með, sem ekki eru fáanlegar eða ekki nauðsynjavörur. Ég býst við, að ég geti sætt mig við, að sú n., sem fjallar um till., geri ýmsar breytingar. En það, sem fyrir mér vakir, er ekki það, að vísitalan sé fölsuð, heldur að koma í veg fyrir fölsun eins og þá, sem á sér stað í því dæmi, sem ég tók um eggin. Ég mun ekki hafa orð mín fleiri. Till. fer sennilega til n., og mun því síðar gefast tækifæri til að ræða þetta nánar.

Brynjólfur Bjarnason Ég er þeirrar skoðunar, að það þyrfti endurskoðunar á vísitölunni, ef um það er að ræða, hvað eru lúxusvörur, eins og dilkakjöt. Ég veit ekki, hvað er nauðsynjavara, ef ekki kjötið. Það er að vísu dýr vara, en ekki lúxusvara. Hv. þm. nefndi annað dæmi, sagði, að eggin hefðu orðið til að raska vísitölunni, þótt þau væru ófáanleg. Ég veit ekki betur en egg komi lítið inn í vísitöluna. Ástæðan til þess, að þau hafa orðið til að hækka vísitöluna, er sú, hve gífurleg verðhækkun hefur orðið á þeim. Nú er það svo, að þó að þau fáist ekki tímum saman, koma þau þó einstaka sinnum á markaðinn, og hljóta þau því að hafa nokkur áhrif á vísitöluna. Auk þess er eitthvað selt á ólöglegum markaði, þó að það komi ekki inn í það magn, sem reiknað er með. Hins vegar er til fjöldi af vörum, sem ekki koma inn í vísitölugrundvöllinn, þegar hann er reiknaður. Þó að eggin væru ekki með og það mundi orsaka nokkra lækkun, þá er ég hræddur um, að þær vörur mundu valda ekki minni hækkun, væru þær teknar með. Annars er gott að vita, að við hv.flm. erum sammála, þar sem hann segir, að fyrir sér vaki að fá sem réttasta vísitölu, og þá er líka rétt, að till. verði þannig orðuð, að þessi tilgangur komi greinilega í ljós. Slíkri endurskoðun væri ég ekki á móti.

Páll Zóphóníasson Herra forseti. - Mér skilst, að hér sé um misskilning að ræða. Það er svo, að meðan vísitalan byggist á árlegu neyzlumagni, en ekki mánaðarlegu, hlýtur að koma fram skekkja. Það er augljóst mál, að neyzlan er ekki söm á hverri vörutegund hvern mánuð, og kemur þetta greinilegast í ljós með kjöt á haustin, þegar slátrun er hafin, því að þá seljast yfir 1000 tonn á innlendum markaði á mánuði, en í júní, júlí og ágúst hefur þetta farið niður í 40–60 tonn. Nú er jafnt kjötmagn látið ganga inn í vísitöluna á hverjum mánuði. Það er ekki rétt. Það ætti að vera vinnandi vegur að sjá, hvað er meðalmagn á hverjum mánuði. Og eins er með fleira en kjötið, t. d. grænmeti. Þegar um er að ræða vörutegundir, sem eru sérstaklega dýrar ákveðna mánuði, þá kemur út sú skekkja, sem hv. 2. þm. Rang. minntist á. Annars mun þetta ekki nema miklu, og vafasamt hvort þörf er breytinga þess vegna.

Bjarni Benediktsson Ég held, að það væri vandkvæðum bundið að reikna vísitöluna eftir reglum hv. 2. þm.N.-M., ef ég hef skilið hann rétt, og það mundi hafa í för með sér verulegar sveiflur á verðlagi innan lands, en það er einmitt þveröfugt við það, sem vakir fyrir hv. 2. þm. Rang., sem vill haga útreikningi vísitölunnar svo, að þar verði sem minnstar sveiflur, er hafi áhrif á atvinnulíf landsmanna. Það, sem kom mér til að taka til máls, voru hinar fjandsamlegu móttökur, sem till. fékk hjá hv. 5. þm. Reykv. Það er höfuðgalli í sambandi við útreikning vísitölunnar, að neytendur eiga þess stundum engan kost að fá vörur, sem þar koma til greina. Mér skildist, að af tvennu illu væri betra, að menn fengju vöruna fyrir eitthvað hærra verð, án þess þeir eigi þess kost að fá þetta að fullu bætt, en að þeim sé alveg varnað að fá vöruna. Síðast liðið sumar var það svo, að Reykvíkingar áttu þess engan kost að fá kartöflur eða kjöt á þeim tíma, er einna mest þörf var á nýmeti. Það er vísitölufyrirkomulagið, sem þessu veldur. Það þarf endurskoðunar við, og þess vegna hljótum við fulltrúar neytenda að fagna því, að við þessum málum er hreyft. Ef hv. 2. þm. Rang. hefði ákveðna lausn í málinu, þá hefði hann komið fram með hana, en ekki borið fram till. eins og hún er. Ég fagna því, að þetta út af fyrir sig sé tekið til athugunar, hvernig vísitöluútreikningurinn er, af því að neytendur hljóta að finna, að það versta við fyrirkomulag vísitöluútreikningsins er það, að menn fá ekki þær vörur, sem verða að teljast til lífsnauðsynja þeirra.

Brynjólfur Bjarnason Það er ekki vísitölufyrirkomulaginu að kenna, að við fáum ekki nýmeti á sumrin. Það er vandamál út af fyrir sig, sem ekki verður leyst með því að breyta útreikningi vísitölunnar. Og ég vildi ekki sæta þeirri lausn að fá vöruna gegn því að samþykkja beina fölsun vísitölunnar. Hitt er annað mál, að gera þarf ráðstafanir til að neytendur geti fengið nýmeti á sumrin. En það er, sem sagt, vandamál út af fyrir sig, sem ekki er rétt að blanda inn í þetta mál.

Jón Pálmason Í þeim umr., sem hér hafa farið fram, hefur verið bent á ýmis atriði, sem sanna, að vísitöluútreikningurinn er á ýmsan hátt gallaður, og ég held, að svo hafi verið alllangan tíma og hlýtur að verða svo með því skipulagi, sem er á þessum málum. Það er ekki furða, þótt mönnum fari að ofbjóða, þegar vísitölupólitíkin gengur svo langt, að það er sölubann á aðalframleiðsluvörum um margra vikna skeið, af því að verið er að halda niðri vísitölunni. Eina ráðið, sem gæti komið í veg fyrir þessar misfellur, er það, sem frá upphafi hefði átt að taka, að reikna vísitöluna fyrir lengra tímabil í einu. Það er rétt, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði, að neyzlan er mjög misjöfn eftir árstíðum, en þegar tekið er inn í vísitöluna sama magn á hverjum mánuði, hlýtur að leiða af því skekkju, og þessi skekkja væri ekki, ef vísitalan væri reiknuð fyrir styttri tíma í einu. En ég hef þó ekki trú á, að hægt væri að fá rétta vísitölu með því að reikna hana svo oft, og tel hví rétt að taka til athugunar, hvort ekki væri rétta leiðin að fara að reikna vísitöluna fyrir lengri tímabil í einu. Nú er ætlunin að halda vísitölunni sem fastastri, og því ætti þetta að koma að minni sök en ella mundi. Og það ætti að mega finna einhver ráð til að tryggja það án róttækra aðgerða, að alltaf væru til þær innlendu framleiðsluvörur, sem fólkið vill kaupa. Ég vil benda þeim á þetta, sem fá þessa till. til afgreiðslu.

Einar Olgeirsson Mér virðist umr. vera farnar að snúast um það, hvernig á því muni standa, að ýmsar þær vörur, sem lagðar eru til grundvallar í útreikningi vísitölunnar, skuli ekki fást, og hér hafa komið fram þær furðulegu skoðanir, að ef menn fái ekki keypt smjör, þá eigi að klípa af laununum. Það eigi að svipta menn launahækkun, sem gerði þeim fært að kaupa aðrar vörur, er bættu þeim upp skortinn á þeim vörum, sem ófáanlegar eru. Það er furðulegt, að þetta skuli koma fram hjá þeim mönnum, sem ráða því, hve mikið kjöt er á markaðinum hvert sinn og hve dýrt það er selt. Þeirra röksemd er það, að ekki sé þörf að fá vísitöluna upp fyrir þær vörur, sem ekki er hægt að fá keyptar. En ætli það væri ekki nær að athuga, hvernig stendur á því, að landbúnaðurinn íslenzki er á því stigi, að ekki er hægt að fá keypt smjör? Það eru settar heilar n. til að ákveða verðlagsvísitöluna. En ég held, að full þörf væri að skipa n. til að athuga, hvernig stendur á því, að lögð eru 300% á ameríska smjörið, þegar það kemur hingað, og hvaða aðilar ráða þessu verðlagi. Það er furðulegt, að menn skuli koma með þá röksemd, að fyrst fólk getur ekki fengið smjör, þá eigi að refsa því með því að lækka laun þess, og það einkennilega er, að þetta kemur frá þeim mönnum, sem vinna að því að sprengja upp kjötverðið í landinu og segja sem svo: Það nær engri átt að láta menn kaupa þessa lúxusfæðu, það sé bezt að lækka hjá þeim kaupið. Út af því, sem hv.þm. A-Húnv. sagði, vil ég geta þess, að ég held einmitt, að róttækra ráðstafana muni þurfa með til að lagfæra þetta. Hér er ekki aðeins að ræða um skort á smjöri, nýju kjöti og kartöflum á sumrin, heldur einnig á mjólk, rjóma og skyri. Ég býst við, að full þörf sé á, að þessi till. fari til n. og fái góða athugun og henni verði breytt í þeirri n. Ég vil fyrir mitt leyti mæla með því, að hún fari til n.

Flm. (Ingólfur Jónsson) Hv. 2. þm. Reykv. talar um, að óréttlátt sé að refsa fólki með því að klípa af kaupi þess. En hv.þm. veit, hvernig útreikningi vísitölunnar er háttað. Hann er miðaður við þær vörur, sem fólkið neytir. Þær vörur, sem ekki eru fáanlegar, geta því ekki gengið inn í vísitöluna. Það væri fölsun á vísitölunni. Hv. þm. talar um, að menn ættu að gera sér grein fyrir, hvers vegna þær vörur, sem almenningur þarfnast, eru ekki fáanlegar. Hann á ef til vill erfitt með að gera sér grein fyrir, hvers vegna ekki er alltaf nóg af landbúnaðarvörum til í landinu. En á því er afar einföld skýring. Því fólki, sem vinnur að landbúnaði, er alltaf að fækka. Það er kunnugt, hve erfitt er að fá fólk til starfa í sveit. Það er oft, að hjónin eru ein að sjá um búið, og þótt bóndinn vilji fá sér fjósamann, er það ekki hægt. Af þessum sökum hefur framleiðslan á feitmeti minnkað. Ég hélt, að hv. 2. þm. Reykv. væri þetta kunnugt, og þegar hann er að tala um þátt minn og annarra í verðlagsmálunum, ætti hann að muna eftir þeim styttum, sem hann hefur reist sér í launamálum í landinu. Hann talar ekki um, hvað hann og hans flokkur hafa gert til að taka fólkið úr sveitunum og setja það á mölina í Reykjavík, þegar lítil atvinnuskilyrði voru fyrir hendi. Það er náttúrlega ekki í fyrsta sinn, sem ég heyri á það minnzt, að betra sé að fá smjör frá Ameríku en framleiða það á Íslandi. Ef ég og hv. 2. þm. Reykv. gæfum okkur tóm til að tala um þessa hluti, þá munum við komast að raun um, að hér á Íslandi borgar sig ekki að framleiða neitt. Smjör, sem fæst frá Ameríku fyrir 6 til 7 krónur, kostar hér 21 krónu. Föt, sem kosta 200 krónur frá Ameríku, eru á 6 til 7 hundruð krónur hér í Reykjavík. Og við munum komast að raun um, ef okkur vantar húsgögn í heimilið, þá má kaupa fyrir 2 þús. kr. frá Ameríku, það sem kostar 10 til 20 þús. kr., ef það er keypt hér, o. s. frv. Við munum komast að raun um, að á Íslandi borgar sig ekki að framleiða neitt. Við munum báðir gera okkur ljóst, að þetta er mikið vandamál, því að eitthvað þurfa Íslendingar að vinna og eitthvað að gera. Ég býst við, þó hv. 2. þm. Reykv. kæmi með uppástungu um, að Íslendingar stunduðu bara síldveiðar, því að það borgaði sig bezt og nógur markaður væri fyrir síldina í Ameríku, þá get ég bent á, að ekki er hægt að stunda síldveiðar nema 5 til 6 vikur á árinu, og þó mikið sé upp úr því að hafa, þá er ekki gott að ganga aðgerðalaus í 46 vikur og lifa á því, sem maður vinnur sér inn á 5 til 6 vikum. Þá mundi hv. 2. þm. Reykv. vilja láta vinna að þorskveiðum og útgerð yfirleitt, beina fólkinu að sjónum og hætta að hugsa um sveitabúskap á þessu kalda Íslandi, ef við getum fengið eins og við viljum af þessum margumtöluðu landbúnaðarvörum frá Ameríku. En þar komum við aftur að vandamáli, ef eingöngu á að stunda útgerð, og það er, að eftir stríð og jafnvel áður en því lýkur, lækkar fiskurinn í verði, og ef við kæmumst að þeirri niðurstöðu, að það borgaði sig ekki heldur að framleiða fisk, þá yrðum við sammála um, að á Íslandi væri helzt ekki hægt að lifa. Ég held samt, að við slíkar samræður yrðum við sammála um, að á Íslandi verðum við að lifa þrátt fyrir allt. Ísland er ekki verra en önnur lönd og er jafnvel auðugra og betra en mörg önnur. Við erum báðir svo sanngjarnir að viðurkenna þetta, ef við töluðum tveir saman. Við viðurkennum ekki einungis, að landbúnaðarvörurnar eru orðnar of dýrar í þessu landi, heldur öll framleiðsla. Fiskinn verður að selja á of háu verði til að þola samkeppni við aðrar þjóðir. Iðnaðarvörurnar eru of háar til að þola samkeppni og landbúnaðarvörurnar of háar til að þola samkeppni við útlent afurðaverð, og þetta stafar allt saman af kröfum þeim, sem hv. 2. þm. Reykv. og hans flokkur hafa gert um hækkað kaupgjald hér á landi. Þó að gangi erfiðlega að fá hv. 2. þm. Reykv. til að viðurkenna þetta hér á Alþ., þá er ég sannfærður um, að hann viðurkennir þetta með sjálfum sér. Ég sé, að hv. 2. þm. Reykv. er að nótera niður ýmislegt, sem ég segi, en vona, að hann mótmæli ekki gegn betri vitund, því að ég veit, að undir niðri er hann svo sanngjarn, að hann viðurkennir, að þær kröfur, sem hann hefur átt þátt í að gera í kaupgjaldsmálum undanfarin ár, eru þess valdandi, að öll framleiðsla á Íslandi er of dýr til að standast samanburð við útlenzka framleiðslu. Þess vegna er nauðsynlegt að byrja nú þegar að lækka kaupgjaldið og gera það, áður en atvinnuleysið knýr að dyrum.