Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég er ekki við því búinn að greiða atkv. með þessari till., hef ekki áttað mig á hvort þessi tala er eðlileg. Hitt held ég, að sú tala, sem í frv. er, sé kannske líka nokkuð óviss og óljós og mætti vera hærri að mínum dómi. En með tilliti til þess að ég hef ekki enn þá gert hug minn upp um það, hvort eðlilegt sé að samþykkja svo háa tölu sem þarna er gert ráð fyrir, þá ætla ég að sitja hjá við þessa atkvgr.



Herra forseti. Þessi till. stuðlar að framkvæmd mikils nauðsynjamáls. Ég geri mér grein fyrir því að á þessu stigi mála mundi þrýstihópur eins og ég teljast háþrýstihópur ef ég freistaðist til þess að greiða atkv. með þessari till. Ég tel hins vegar raunhæfara að láta reyna á það til þrautar hvort ekki næst samkomulag milli umr. um það að ganga svo frá þessum málum að í næsta útboðsáfanga fáist því framgengt að unnið verði í einum áfanga að göngudeild og sjúkradeild fyrir geðsjúka á geðdeild Landsspítalans. Þess vegna tel ég raunhæft að segja nei við þessari till.



Herra forseti. Ég vil reyna að verða við þeirri ósk forseta að verða stuttorður. En tilefni þess, að ég kveð mér hljóðs hér utan dagskrár í dag, er það að í fréttum íslenska Ríkisútvarpsins í gærkvöld var flutt sú frétt að íslenska ríkisstj. hefði samið við Elkem Spigerverket um byggingu og rekstur málmblendiverksmiðju í Hvalfirði, sem sagt, það hefði þegar verið gengið frá samningum við það auðfyrirtæki um byggingu og rekstur þess fyrirtækis í samstarfi eða sameign við íslensku ríkisstj. Þetta er ekki í fyrsta skipti að fréttir um stórviðburði koma að utan. Það er ekki verið að tilkynna íslendingum hluti sem þessa, þó þeir hafi gerst fyrir nokkrum dögum. Það kemur sem sagt í ljós að nú fyrir nokkrum mínútum var verið að leggja fram frv. um samningana við þetta auðfyrirtæki hér fyrir okkur þm. og að þessi undirritun hefur átt sér stað 8. þ. m, og í dag er 15. des. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. iðnrh. og hæstv. ríkisstj. hvaða nauður hefur rekið ríkisstj. til þess að ganga þannig frá málum við Elkem Spigerverket að Alþ. standi nú fyrir gerðum hlut. Samkv. þessari frétt og samkv. því frv., sem nú hefur verið lagt fyrir okkur þm., hafa verið gerðir samningar milli íslensku ríkisstj. og þessa auðhrings um byggingu og rekstur járnblendiverksmiðju í Hvalfirði án þess að Alþ. hafi verið gefið tækifæri til þess að ræða málið. Sjálfsagt verður þessu plaggi fengið lagalegt gildi með samþykkt eftir á, en það er raunverulega búið að binda 1?endur þm. með því að ganga frá öllum hlutum fyrirfram. Þessi aðferð, að reyna að þrýsta hlutum í gegn eða gera þá fyrir fram, er svo sem ekkert ný. Umr. við Union Carbide var þrýst hér í gegnum þingið á þeirri forsendu að á ferðinni væru ameríkanar sem þyrftu að flýta sér og mættu ekki stansa hér lengi og það þyrfti að hafa málið tilbúið þegar þeir kæmu hér við. Ýmsar spurningar hljóta að vakna hvernig stendur á því að svona er á hlutum haldið m.a.: Er ríkisstj. hrædd við sinn stóra þingmeirihluta, að hann haldi ekki nema það sé búið að binda hendur hans fyrir fram? Eru þeir hræddir við að svipað gerist og virðist hafa gerst við Eyjafjörð, að þm., þegar þeir höfðu tíma og aðstöðu til þess að athuga málin, þá voru þeir ekki tilbúnir að hanga aftan í slíkri aðgerð sem að byggja álverksmiðju við Eyjafjörð, en eftir því sem mér skilst eru flestir þm. eyfirðinga ekki hlynntir því máli. Nú getur það líka verið að hæstv. ríkisstj. vilji sem minnstar umr. um þetta mál vegna þess að allstór hópur nábúa þessarar verksmiðju. Þ.e.a.s. verkamenn frá Akranesi, hafa farið út til Noregs og skoðað svipaðar verksmiðjur og byggja á þarna. að hún sé hrædd um að það komi upp upplýsingar um hvað eigi að fara að gera þarna í nágrenni Akraness og hvað eigi að fara að bjóða akurnesingum og öðrum íslendingum, við hvaða aðstöðu eigi þar að bjóða þeim að vinna. Getur það verið að hún sé líka hrædd við það að bændur og búalið í umhverfi verksmiðjunnar séu í auknum mæli að verða andsnúið þessu fyrirtæki? Eða eru ráðh. kannske hræddir við að umr. skapist um það að skrýtin hafi orðið fyrstu skrefin við framkvæmdir Grundartangaverksmiðjunnar? Hafa þeir kannske vitað um það að hvað eftir annað í útvarpinu nú í hádeginu var auglýst nauðungaruppboð á eignum fyrirtækis þess sem stóð fyrir framkvæmdum á Grundartanga á s.l. ári, og kannske hræddir við að fólk geri sér grein fyrir því að till. og umr. og trú manna á því, að þetta fyrirtæki boði nokkuð gott og sýni rekstralegan hagnað, hafi kannske eitthvað hallast og skekkst þegar litið er til rekstrar þörungaverksmiðju það sem aðalsérfræðingar ríkisstj. hafa staðið að og þar átti að vera stórgróðafyrirtæki, að þarna sé að koma eitthvað svipað upp á teninginn. Ég lofaði hæstv. forseta því að vera ekki hér langorður. Það hefði þó verið rétt að eyða svolitlum tíma til þess að ræða þetta mál miklu frekar, ekki síst vegna þess hvernig á þessu máli er haldið. En ég vil einnig nota tækifærið til þess að mótmæla þeirri aðferð sem notuð hefur verið til að kynna þetta frv Þm. stjórnarflokkanna og Alþfl. var sent þetta frv. fyrir tveimur dögum. Nú fyrir nokkrum mínútum var verið að leggja það á borð okkar Alþb.þm. og þm. Samtakanna. Hvers lags vinnubrögð eru þetta? Hverju er verið að leyna? Af hverju máttum við ekki sjá þetta? Getur það verið vegna þess að það mátti ekki ræða þetta mál áður en þm. færu heim í jólafrí? Átti að reyna að þrengja þannig að hlutum, að það væri útilokað að málið væri tekið hér til einhverrar umr. áður en við færum heim? Mér virðist allt benda til þess. Og ég vil endurtaka það, að ég mótmæli mjög eindregið þeirri aðferð sem hefur verið höfð í þessu máli, að því skuli hafa verið haldið leyndu fyrir þm. svo lengi, allt frá 8. þ.m., að þessir samningar hafa verið gerðir, og ég mótmæli því að Alþ. skuli réttir þessir samningar undirritaðir og frágengnir af ráðh. Og ég endurtek og spyr: Hvaða nauður hefur rekið til þess að þannig er á málum haldið?

Forseti (Ásgeir Bjarnason) Hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur kvatt sér hljóðs og ég vil mælast til þess við hv. þm. að hann verði mjög stuttorður því að hér er til umr., að mér skilst, mál sem þegar hefur verið lagt fram á Alþ. og ég sé ekki ástæðu til þess að ræða mál utan dagskrár sem þegar hefur verið lagt fyrir þingið og kemur til umræðu innan tíðar. Þess vegna vil ég biðja hv. þm. að vera mjög stuttorðan.



Herra forseti. Ég bjóst við því, þegar þessir tveir hv. þm. kvöddu sér hljóðs utan dagskrár, að þeir bæru fram til mín einhverjar fsp., skýrar fsp., en það er erfitt að festa hendur á því hvað það er sem þeir óska svara við. Helst er ádeila þeirra í því fólgin að leynd hafi verið yfir þessu máli, að gengið hafi verið fram hjá Alþ. og Alþ. látið standa frammi fyrir gerðum hlut, eins og annar hv. þm. komst að orði. Allt er þetta byggt á hinum mesta misskilningi. Í fyrsta lagi er þess að geta, að frv. hefur verið útbýtt nú á Alþ. og ætlunin er að það verði tekið til 1. umr. síðar í þessari viku. Að því er stefnt að reyna að taka það til 1. umr. á föstudaginn kemur, og hafa því hv. þm. sæmilegan tíma til þess að kynna sér frv. áður en það kemur til 1. umr. Ætlunin er að reyna að koma málinu til hv. iðnn. áður en þinghlé verður, en síðan verði ekki meira í málinu gert, en iðnn. reyni að nota tímann í þinghléi til þess að kynna sér málið og ræða það og þegar menn koma saman aftur til þings eftir nýár verði málið tekið til framhaldsumr. og afgreiðslu. Hér er því á engan hátt óeðlilega farið að, heldur þvert á móti ætlaður rúmur tími til afgreiðslu málsins. Hv. þm. virðast misskilja þetta mál mjög þegar þeir segja að Alþ. standi frammi fyrir gerðum hlut, það sé búið að gera þennan samning. Í 23. gr. samningsins, sem prentaður er með frv. á bls. 36, stendur svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Samningur þessi skal öðlast gildi þann dag, þegar ríkisstj. og ES hafa undirritað hann og Alþ. hefur samþykkt heimildarlögin að nýju.“ Ekkert í þessum samningi tekur gildi fyrr en Alþ. hefur á eðlilegan og löglegan hátt samþykkt frv. Þessi fyrirvari er svo skýr að um það ætti í rauninni ekki að þurfa frekar að ræða. Varðandi gang málsins að öðru leyti, þá þarf ekki að rekja það hér, verður rakið nánar siðar í umr., að það fyrirtæki, sem ætlað var að reisti þessa verksmiðju í félagi við íslendinga, bandaríska fyrirtækið Union Carbide, hætti við þátttöku sína þegar til kom, og tók nokkurn tíma að ná niðurstöðu í því vandasama uppgjörsmáli. En því lauk þannig eftir miklar umr. og nokkra fyrirhöfn að það fyrirtæki féllst á að greiða verulegar bætur til íslendinga fyrir að það hætti þátttöku sinni, og eru þær bætur þannig að áslendingar sleppa alveg skaðlausir fjárhagslega frá þeim viðskiptum. Þegar ljóst var að þetta fyrirtæki vildi draga sig í hlé var talið rétt að kanna hvort annað fyrirtæki vildi ganga þar inn í, og það varð norska fyrirtækið Elkem Spigerverket sem varð fyrir valinu og umr. við það fyrirtæki hafnar í aprílmánuði s.l., eins og rakið er greinilega í grg. þessa frv. Þetta er traust fyrirtæki sem nýtur mikils álits, bæði í sínu heimalandi og annars staðar, og hefur mikla reynslu í framleiðslu þeirri sem hér er um að ræða. Þessar samningaviðræður hafa nú leitt til þess samnings sem lagður er fyrir Alþ. til samþykktar. Þessar viðræður hafa tekið öllu lengri tíma en hefði þurft til þess út af fyrir síg að ná samkomulagi milli okkar og þeirra, vegna þess að menn vildu reyna að tryggja, áður en gengið yrði frá samningum, fjárhagslegan grundvöll fyrirtækisins og lánsútvegun. En þeir hlutir höfðu ekki verið tryggðir áður en samþykktur var samningurinn við Union Carbide. Nú liggur það fyrir að hinn nýi fjárfestingarbanki Norðurlanda mun lána verulegan hluta stofnkostnaðar með hagkvæmum kjörum sem báðir aðilar hafa fallist á að væru viðunandi og bankinn fyrir sitt leyti samþykkt. Þá er ekkert lengur því til fyrirstöðu að málið verði lagt fram til endanlegrar samþykktar. Við slíka samningagerð eins og þessa, sem staðið hefur yfir síðan í aprílmánuði á s.l. vori, ætla ég, að í rauninni detti engum manni í hug, ekki heldur þeim tveim þm. sem töluðu hér utan dagskrár, að gera ráð fyrir því að þeir eða fulltrúar Alþb. yrðu kvaddir í samninganefnd til að vinna að þeim samningum, - þm. sem hafa leynt og ljóst á þingi og annars staðar barist gegn þessari verksmiðju og lýst sig algerlega andvíga málinu. Ef þetta, sem þeir tala um, leynd málsins, felur í sér kröfu um það eða ádeilu réttara sagt fyrir að þeir hafi ekki verið kvaddir í samninganefndina, þá er það slík fjarstæða að ég er undrandi á því. Ég held að það hefði hvorki orðið til þess að greiða fyrir málinu né heldur þeim sjálfum til neinnar ánægju þó að Stefán Jónsson eða Skúli Alexandersson hefði verið beðinn um að taka sæti í þessari samninganefnd. Ég held sannast sagna að það hefði ekki verið neinum aðila til góðs. Það var ósköp eðlilegt að þeir, sem að þessu máli hafa staðið og bera ábyrgð á framkvæmd þess, stæðu að þessari samningagerð. Það er fjarri öllu lagi að staðhæfa að hér hafi verið nokkru leynt. Síðan þessar viðræður hófust við Elkem Spigerverket í aprílmánuði hefur alltaf annað veifið verið skýrt frá því hvernig þeim víðræðum miðaði áfram. Varðandi undirskrift undir samninginn, sem birtur er með þessu frv. nm járnblendiverksmið;una í Hvalfirði, var það fyrir réttri viku, miðvikudaginn 8. des., sem sú undirskrift fór fram, þegar samningsgrundvöllurinn lá fyrir og samþykki Fjárfestingarbankans um lánveitingu, og sama dag, 8. des., skýrði stjórnarformaður Járnblendifélagsins frá þessu í útvarpi í fréttatíma. Í fréttum kl. 19 8 des. þessa árs átti fréttastofan viðræður við dr. Gunnar Sigurðsson þar sem hann skýrði frá því að nú séu samningaviðræðurnar komnar á lokastig eða lokið og að málið verði lagt fyrir Alþ. í næstu viku, eins og gert hefur verið í dag. Því fer fjarri að nokkur leynd hafi verið yfir þessu máli. Hitt er annað mál, að það gerist oft þegar mál eru í undirbúningi og áður en frv. er formlega lagt fyrir Alþ., að þm. ríkisstj.- flokkanna er sent frv. til þess að eiga þess kost að kynna sér það áður en það er lagt formlega fyrir. Þetta var gert nú á mánudaginn. Og ég taldi rétt að hv. þm. Alþfl., sem höfðu verið stuðningsmenn málsins og greitt atkv. með því, gagnstætt þm. Alþb., fengju frv. einnig til athugunar. Í rauninni skiptir þetta harla litlu máli. Hins vegar brýst fram hjá hv. þm. einhver afbrýði yfir því að þeir hafi verið settir skör lægra en þm. Alþfl. En það stafar einfaldlega af því að þm. Alþfl. hafa stutt þetta mál. Ég vil líka taka það fram að í rauninni hefði verið unnt að ganga frá samningum við Elkem Spigerverket á grundvelli gildandi laga, vegna þess að lög um járnblendiverksmiðjuna heimila að semja við Union Carbide eða annan aðila. Út af fyrir sig hefði kannske ekki verið þörf á því að fá lagaheimild til þess nú. Ég hef hins vegar frá upphafi talið sjálfsagt að málið kæmi til Alþ. til endanlegs samþykkis, eins og nú hefur verið gert. Þess vegna hefur verið samið nýtt frv. sem að grundvelli til er samhljóða hinum fyrri lögum, en hins vegar er bætt inn í frv. ýmsum fyllri ákvæðum til frekari skýringar, því að það kom fram, bæði í viðræðum við Union Carbide, eftir að lögin voru samþ. í fyrra, og eins nú í samningunum við Elkem Spigerverket, að það væri æskilegt að taka inn í lögin nú ýmis ákvæði sem gengið hafði verið út frá áður, en ekki voru sett í lögin. Eins og komið verður að þegar gerð verður grein fyrir málinu, hafa nokkrar breytingar gerst, m.a. að því er raforkusamninginn snertir, þannig að í heild sinni gefur hann okkur sömu tekjur eða svipaðar tekjur að áliti Landsvirkjunar og fyrri samningur, en greiðslutilhögun og verði í byrjun samningstímabils og síðar hefur verið nokkuð víkið til. Ég skal ekki fara frekar út í efni málsins nú, en aðeins taka það fram að eftir að svo fór um hið bandaríska fyrirtæki Union Carbide, sem iðnrh. Alþb. hafði valið sér til samfélags í þessu máli, þá vænti ég þess að hinn nýi félagi, sem núv. ríkisstj. hefur valið sér til samfylgdar og samfélags í þessu efni, þetta norska fyrirtæki, reynist traustara en hitt reyndist, sem iðnrh. Alþb. hafði valið.