Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Eysteinn Jónsson) : Hv. 4. þm. Austf. hefur kvatt sér hljóðs utan dagskrár, en ég vil biðja um samvinnu hans og annarra um það að halda sig við fyrirspurnaþingsköp, því að það hníga engin rök til þess, eins og ég vænti, að allir sjái, að umr. utan dagskrár hafi algeran forgang og alger forréttindi fyrir því efni, sem þm. hafa undirbúið og beðið eftir afgreiðslu á langtímum saman.



Herra forseti. Í dagblöðum s. l. laugardag birtist eftirfarandi frétt frá Húsnæðismálastofnun ríkisins: „Á fundi húsnæðismálastjórnar föstudaginn 30. nóv. var tekin ákvörðun um lánveitingar Húsnæðismálastofnunar ríkisins á næstu vikum og mánuðum, er nema munu um 420 millj. kr. Er hér um byggingarlán að ræða, er koma munu til greiðslu í þremur áföngum frá 15. des. n. k. til og með 10. febr. n. k. Afgreiðslan á byggingarlánaumsóknum í ofangreindum lánveitingum verður með neðangreindum hætti: 1. Allar umsóknir, sem bárust stofnuninni fyrir 1. febr. 1973, höfðu verið úrskurðaðar fullgildar og lánshæfar hinn 15. nóv. s. l. og fokheldisvottorð höfðu borist út á,“ eins og þar segir, „fyrir þann tíma, verða í lánveitingu, er kemur til greiðslu eftir 15. des. n. k. 2. Framhaldslánsumsóknir þeirra umsækjenda, er fengu frumlán sín borguð út eftir 7. maí s. l., verða í lánveitingu, er kemur til greiðslu eftir 10. jan. 1974. 3. Allar þær umsóknir um byggingarlán, sem bárust stofnuninni eftir 1. febr. 1973, höfðu verið úrskurðaðar fullgildar og lánshæfar hinn 15. nóv. s. l. og fokheldisvottorð höfðu borist út á fyrir þann tíma, verða með í lánveitingu, er kemur til greiðslu eftir 20. febr. 1974.“ Svo mörg eru þau orð og trúlega hefur mörgum húsbyggjanda brugðið illilega í brún við frétt þessa, þeim mun illilegar, sem þeir höfðu fullkomna ástæðu til að halda, að úrlausn lánamála þeirra yrði með allt öðrum hætti en raun er hér á orðin. Ef litið er á hinar þrjár upptalningar í fréttatilkynningu húsnæðismálastjórnar, má segja um 1. liðinn, að engum komi hann á óvart, að þeir, sem höfðu sótt um lán fyrir 1. febr. s. l., fengju úrlausn eftir 15. des. n. k. Um 2. liðinn, þar sem tilkynnt er, að þeir umsækjendur, sem fengu frumlán sín eftir 7. maí s. l., fái framhaldslánveitingu eftir 9. jan. 1974, er það að segja, að hæstv. félmrh. sagði í svari sínu við fsp. minni um þessi mál hinn 6. nóv. s. l., að það væri sterk von sín, að þau lán mundu geta orðið afgreidd um eða a. m. k. ekki síðar en rétt í upphafi næsta árs. Það má segja, að hæstv. ráðh. hafi tekið þar rétt mátulega í árinni. En hitt má öllum ljóst vera, sem þekkja lánareglur viðskiptabanka og annarra sjóða, hversu gífurlegt óhagræði öllum viðkomandi er að því að geta ekki staðið við skuldbindingar sínar fyrir áramót. Þá er komið að 3. lið fréttatilkynningarinnar, en þar kastar fyrst tólfunum. Þar segir, að allar umsóknir, sem bárust eftir 1. febr. s. l. og urðu fullgildar fyrir 1. nóv. s. l., skuli fá afgreiðslu eftir 10. febr. n. k. Um þennan þátt málsins sagði hæstv. félmrh. á hinu háa Alþ. hinn 6. nóv. s. l. svo orðrétt: „Og það er þegar ljóst, af þeim aðgerðum, sem hafa verið gerðar í málefnum Byggingarsjóðs, að unnt er að veita þessi lán fyrir áramót.“ Frá því að hæstv. ráðh. gefur þessa ótvíræðu yfirlýsingu hér á hinu háa Alþ. liður tæpur mánuður, þangað til hæstv. ríkisstj. tekur ákvörðun um allt annað. Þessi nýja ákvörðun mun bitna á samtals 371 umsækjanda með ófyrirsjáanlegum afleiðingum, seinkun húsbygginga og stórauknum kostnaði. Mér dettur ekki annað í hug en hæstv. félmrh. hafi sjálfur haft hug á að standa við yfirlýsingar sínar. Hann hefur áreiðanlega í þessu efni verið ofurliði borinn af fjármálavaldinu. Að sjálfsögðu ber hæstv. ríkisstj. öll ábyrgðina. En Alþ. á kröfu á að fá skýringar og upplýsingar um af hvaða toga þessi fádæmi eru spunnin. Í allri óráðsíunni var ekki hægt að sjá af eins og 120–130 millj. kr. til þess að leysa stórkostlegan vanda nær 400 húsbyggjenda í landinu. Ég spyr: Eru ekki einhver ráð, sem grípa má til þegar í stað, svo að rétta megi hlut þessa fólks? Ég skora á hæstv. ríkisstj. að finna þessi ráð, annað er óhæfa.

Félmrh. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Ég skal ekki misnota tímann eða tefja hann lengur en brýn þörf er á. Svar mitt við þeirri fsp., sem beint var til mín um húsnæðismálin og ég svaraði 6. nóv., virðist hafa valdið nokkrum misskilningi, að ekki sé fastar að orði kveðið, því að þar sagði ég, og virðist mér ekki af veita, þótt svarið, eins og það var raunverulega, hafi verið birt tvisvar sinnum í Morgunblaðinu, að það verði lesið einu sinni enn þá, til þess að menn sjái, hvað hér er um að ræða. Ég sagði: „Hinn 19. okt. s. l. voru 127 þessara íbúða (þ. e. a. s. þær, sem fokheldar eru fyrir 15. nóv.) orðnar fokheldar, og má gera ráð fyrir eða leiða líkur að því, að þær geti orðið um 300 a. m. k. Þó er þetta nokkurri óvissu háð, þær geta eins orðið eitthvað fleiri. Og það er þegar ljóst af þeim aðgerðum, sem hafa verið gerðar í fjármálum Byggingarsjóðs, að unnt er að veita þessi lán fyrir áramót.“ Þetta sagði ég. Og ég hygg, að það þurfi ekki mikinn skilning og ekki ýkjamikinn velvilja til þess að sjá það, ef menn lesa þetta svar mitt, að ég á auðvitað við þessar 300 íbúðir eða rúmlega það, sem ég tala þar um, en ekki við eitthvað, sem ófyrirséð kæmi. Það held ég, að öllum hljóti að vera ljóst. Nú er það svo, að í reglum og lögum eru ákvæði um það, að þeir, sem sækja eftir 1. febr. á hverju ári, geti ekki vænst neinnar meðferðar og neinna lánsloforða á því ári. Það segir t. d. í 6. gr. reglugerðar frá 1970, sem hefur þá væntanlega ekki verið sett af þeirri ríkisstj., sem nú situr: „Þeir aðilar, sem óska eftir láni samkv. a-lið 2. gr. reglugerðar þessarar, skulu sækja um það á þar til gerðu eyðublaði, er húsnæðismálastjórn lætur í té. Umsókn skal berast húsnæðismálastjórn fyrir 1. febr. það ár, sem lánsloforðs er óskað. Umsóknir, sem síðar berast, verða ekki teknar til greina á því ári.“ Þessa reglu hefur húsnæðismálastjórn auglýst ævinlega fyrir hver áramót, þ. á m. fyrir áramótin 1972, og þeir, sem sóttu síðar, hafa því vitað það allan tímann, að það var undir því komið, hversu fjármálakerfi húsnæðisbyggingasjóðs væri háttað, hvort hægt væri að veita þessi lán. Það hefur að vísu oft verið gert, þegar þannig hefur árað, en þegar svo hefur ekki verið, þá hefur það verið látið ógert, og gæti ég nefnt dæmi um það og þau af miklu verri enda en það, sem hér er nefnt. Sem aðeins eitt lítið dæmi nefni ég það, að 10. júlí 1968 fór fram veiting frumlána út á íbúðir, sem voru þá orðnar fokheldar fyrir löngu. Svo bágborinn var þá hagur Byggingarsjóðs, að ekki var unnt að láta þessi lán koma til greiðslu fyrr en eftir 1. apríl 1969, þ. e. a. s. 10 mánaða bið, frá því að lánsloforðin voru gefin út. En þeir, sem hér um ræðir og hv. þm. her fyrir brjósti og ég er ekki að misvirða það við hann út af fyrir sig, þeir fá biðtíma upp á rúman mánuð fram yfir það, sem ítrast var hægt að gera ráð fyrir, að þeir fengju. Um þetta mál er það annars að segja, að ég taldi það auðvitað skyldu mína, þegar ég var aðspurður á Alþ., að gefa þær upplýsingar, sem ég bestar vissi, og ég aflaði mér þeirra heimilda um það, sem ég gat, og ég veit, að þær voru gefnar af fullri samviskusemi, því að starfsmenn húsnæðismálastjórnar eru ágætir starfsmenn og gefa áreiðanlega ekki rangar upplýsingar. Ég hef hér fyrir framan mig skýrslu stofnunarinnar frá 1. nóv., þ. e. a. s. 5 dögum áður en fsp. kom til umr., þar sem gert er ráð fyrir, að frumlánin öll, bæði þeirra, sem sóttu fyrir og eftir 1. febr., væru upp á 140 millj. Ég vann að því að útvega fjármagn, til þess að það væri unnt að svara þessari upphæð, og það er einmitt sú upphæð, sem kemur til útborgunar nú fyrir nýár í samræmi við þær upplýsingar, sem ég áður taldi. Hitt er annað mál, að þegar á síðustu stundu og á örfáum dögum kemur fram, að þessar íbúðir eru hvorki 300 né 350, heldur rétt 700, þá skapast vandi, sem ekki er auðleystur. Og sannleikurinn er sá, að það var ekki auðvelt að fá þessu þannig fyrir komið, að menn gætu þó fengið alveg lánsloforðin í hendur, allir, sem hér áttu hlut að, og vitað nákvæmlega, hvar þeir stæðu. En þeir höfðu enga ástæðu, hvorki fyrr né síðar, til þess að vonast eftir íbúðalánum á þessu ári. Hitt er annað, að mér þykir mjög miður, að ekki skyldi vera unnt að útvega nægilegt fjármagn til þess, að allir, sem höfðu gert fokhelt fyrir 15. nóv., fengju lán. Ég gerði tilraun til þess og bar niður, þar sem hugmyndaflug mitt bauð mér að gera, og fékk þá fyrirgreiðslu, sem nægði til þess að gera hreint borð að því leyti, að allir, sem hér áttu hlut að máli, vita nákvæmlega, hvar þeir standa. Ég vil ekki trúa á viðskiptabankana eða aðra lánardrottna þessara manna, sem hér eiga hlut að, öðru en þeir taki ekki þennan eins mánaðar frest á sig. Ég vil ekki trúa því, að viðskiptabankakerfið og lánakerfið í landinu sé orðið svo þröngt. Um það, að ég hafi kannske gjarnan viljað gera hér betur en raun hefur á orðið, en ég hafi verið ofurliði borinn af öðrum, þá er það alger misskilningur. Þessi háttur er algerlega á mína ábyrgð og einskis annars, og þar sem ég hef leitað til annarra, þá hefur því verið mætt af skilningi og kerfinu verið veitt sú fyrirgreiðsla, sem ég gat frekast búist við.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svör hans, þótt afar mögur væru. Hann var ákaflega leiður, að svona skyldi hafa tekist til, en í svari hans og orðum lá ekkert vilyrði fyrir því, að reynt yrði til hins ítrasta að ráða bót á þessu ófremdarástandi. Hann ræddi um, að ummæli sín hefðu verið misskilin í svari við fsp. frá mér um þessi mál, hvernig Húsnæðismálastofnunin mundi anna lánsfjárþörf húsbyggjenda fram til áramóta. Menn hefðu misskilið svar sitt. Svar hans misskildist ekki að neinu leyti. Hins vegar fer hann þar með allt aðrar tölur um fjölda umsækjenda og lánshæfra íbúða heldur en raun hefur á orðið, og það verð ég að segja, að tæplega hefur hann afsökun í því efni, því að t. d. í álitsgerð, sem Hannes Pálsson, reyndasti maður í húsnæðismálastjórn, sendi frá sér, þá hygg ég, að hann hafi gert ráð fyrir, að lánshæfar íbúðir yrðu yfir 800, og ég man ekki betur en að í grein, sem einn stjórnarmanna, Gunnar Helgason, ritaði, hafi verið gert ráð fyrir allt að 600. Og það hefði verið betur, að í þessu efni hefði hæstv. ríkisstj. skipað talninganefnd, eins og hún er búin að gera eftir upplýsingum, sem fram komu hér á Alþingi í gær, varðandi þá, sem skortir til starfa í verstöðvum suðvestanlands, og virtist vera eina úrræðið í því mikilvæga máli, sem ríkisstj. hafði á prjónunum. Þetta misskildist ekki neitt. Það var fullyrt þar, að vísu miðað við þessa tölu, að þær aðgerðir hefðu verið hafðar í frammi, að Byggingarsjóður mundi geta veitt lán til þessara aðila. Ég vil aðeins varpa því fram, vegna þess að ég hef heyrt það á skotspónum, að svo hafi verið ráð fyrir gert, að ríkissjóður greiddi 1 millj. kr. skuld við Atvinnuleysistryggingasjóð, sem hann átti að greiða fyrir árið 1972, en greiddi ekki, og að Atvinnuleysistryggingasjóður hefði fallist á fyrir sitt leyti, að þetta rynni til Byggingarsjóðs til útlána. Ég vil nú inna eftir því, hvort ekki sé von til þess, að þessar 100 millj. kr. verði greiddar eins og lög gera ráð fyrir, og að því er ég best veit, hefur því verið vel tekið af stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, að þetta fjármagn rynni til útlána hjá Byggingarsjóði. Þetta mundi bæta verulega úr, og e. t. v., af því að ekki eru öll lán hafin af þeim, sem lofað er, mundi þetta nægja svo til alveg til þess að bæta úr því neyðarástandi, sem ég fullyrði að ríki hjá mörgum húsbyggjandanum, því að það liggur alveg ljóst fyrir, að allur fjöldi þeirra hefur fengið fyrirgreiðslu hjá lánastofnunum með það loforð eða með þá einlægu von í huga að geta staðið í skilum fyrir áramót. Og vissulega, þrátt fyrir það, sem má lesa úr reglum um Húsnæðismálastofnunina, þá gátu umsækjendurnir gert sér fyllstu vonir um það, að við umsóknum þeirra yrði orðið. Það hafði þannig til tekist á s. l. ári, þannig hafði verið undir allt málið tekið og þannig hafði hæstv. ráðh. bæði á ráðstefnu á Dalvík og eins hér í þingi talað, að umsækjendur mættu gera sér fyllstu vonir um það, að þetta mundi takast. Á þessu hefur verið byggt, og ég er sannfærður um, að þetta muni hafa hinar verstu afleiðingar upp á framtíðina. Að sjálfsögðu liggur það ljóst fyrir, að lánastofnanir fá ekki greitt, en það verður til þess, að miklu meiri tregðu gætir í þessu á næsta ári og á næstu árum. Þar sem ræðutíma mínum er nú lokið, þá lýk ég máli mínu, en ég endurtek þá einlægu von mína, að þegar í stað verði gripið til einhverra ráða til þess að ráða bót á þessu gífurlega mikla vandamáli.

Forseti (Eysteinn Jónsson) : Ég vil biðja hv. þm. að skilja það með mér, að það eru engin rök fyrir því, að almennar umræður um húsnæðismálalán geti gengið fyrir þeim 44 málum, sem eru á dagskránni eftir venjulegri þingreglu. Ég mun gefa hæstv. félmrh. orðið til þess að gera stutta athugasemd, en þar með er þessum umr. lokið.

Félmrh. (Björn Jónsson) : Já herra forseti. Hv. 4. þm. Austf. vill endilega misskilja mig, og við því er ekkert að segja. Það er sjálfsagt að hann fái að halda þeim misskilningi. En það þykja mér mikil undur, ef á tímanum frá því að svör mín voru gefin hér 6. nóv. og fram til 15. nóv. hafi menn farið í bankana og skuldbundið sig um greiðslu út á þau loforð, sem hann vill halda fram, að ég hafi gefið hér 6. nóv. Ég þekki nóg til bankamála á Íslandi til að vita, að peningarnir og þær skuldbindingar, sem menn hafa gert í sambandi við fjármál, þau loforð hafa þeir gefið fyrir 6. nóv., þeir sem voru með fokheldar íbúðir 15. nóv. Það held ég, að allir hljóti að sjá. Varðandi það, sem hann sagði um, að Atvinnuleysistryggingasjóður kynni að kaupa veðskuldabréf Byggingarsjóðs, þá er það rétt, að ég bar fram till. í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs um þetta og upp í þetta gengi upphæð, sem ríkissjóður hefur enn ekki innt af hendi greiðslu á. Það var samþykkt þar og þó ekki með neinum fögnuði, og sumum af flokksbræðrum hans þykir vera alveg nógu miklar framkvæmdir í landinu. Það er sjálfsagt gott að geta brugðið fyrir sig mörgum gervum og mörgum andlitum. En þetta var sem sagt samþykkt þar, og ég hef rætt þetta við fjmrh., og því hefur verið tekið af skilningi. Ég á von á, að af þessum verðbréfakaupum verði eftir áramótin, og ég hef góðar vonir um það, - og ég legg áherslu á vonir, því að endanleg svör hef ég ekki fengið um það.

Fyrirspyrjandi (Svava Jakobsdóttir) : Herra forseti. Það hefur vakið eftirtekt og nokkra undrun, að ekkert hefur heyrst frá utanrrn. Íslands um afstöðu þess til herforingjastjórnarinnar í Chile, og þess vegna hef ég leyft mér að bera upp fyrirspurn til hæstv. utanrrh., sem prentuð er á þskj. 130 og hljóðar svo: „Hefur íslenska ríkisstj. viðurkennt herforingjastjórnina í Chile?“ Þessi spurning brennur enn heitar á vörum manna nú en þegar ég lagði fsp, fram, þar sem fulltrúi andspyrnuhreyfingarinnar í Chile er einmitt staddur hér á Íslandi um þessar mundir til þess að leita samstöðu og vinna baráttu sinni fylgi. Mér og fleirum hefur þótt eðlilegt, að Ísland sliti stjórnmálasambandinu við Chile af ástæðum, sem verða vonandi augljósar af máli mínu hér á eftir. Mönnum er enn í fersku minni valdarán hersins í Chile þann 11. sept. s. l., er réttkjörinni ríkisstj. landsins var steypt og forseti landsins myrtur. Hér var um að ræða lokaþáttinn í margslungnu og óhugnanlegu samsæri alþjóðlegra auðhringa, bandarískra stjórnvalda og bandarískrar leyniþjónustu. Það komst upp um samsæri þetta af skjölum og bréfaskriftum, sem hafa verið birt og gefin út. Þessi bréfaskipti hafa ekki verið vefengd af þeim aðilum, sem þar koma við sögu. Skjölin hafa m. a. verið gefin út ljósrituð af breska útgáfufélaginu „Spokesman“ árið 1972 og ætti hver sá, sem vill mynda sér skoðun um atburðarásina í Chile að kynna sér þessi gögn. Stjórn Allendes hafði m. a. sett sér það markmið að tryggja yfirráð Chilebúa sjálfra yfir náttúruauðlindum sínum, en þar ber hæst koparnámurnar. Koparútflutningurinn veitir nær 80% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar, og eru hæg heimatökin fyrir okkur Íslendinga að bera það saman við verðmæti fiskútflutnings okkar. En Chilebúar sjálfir áttu ekki nema 10% af koparnámunum árið 1970, árið sem Allende komst til valda. Afgangurinn, 90%, var í eigu amerískra auðfélaga, sem hafa flutt úr landi nettóhagnað, sem nemur þúsundum milljóna dala á undanförnum áratugum. Þjóðarauðurinn, sem hélst í landinu sjálfu, var að meginhluta til í höndum 400 þús. Chilebúa, sem er minna en 5% af þjóðinni. Stjórn Allendes vann að jöfnun lífskjara í landinu og þjóðnýtingu auðlinda þess. Hann bauð erlendu auðhringunum bætur. En það er hollt fyrir okkur Íslendinga að minnast þess, að kröfur hans í þeim efnum voru langt frá því að vera jafndjarfar og kröfur Íslendingsins Jóns Sigurðssonar á sínum tíma á hendur Danaveldi. Hér er ekki tími til að rekja refsiaðgerðir auðhringanna eða aðferðir þær, er amerískt auðvald notaði til að koma stjórn Allendes á kné. Ég ætla frekar að víkja nokkuð að atburðarásinni, eftir að herforingjastjórnin tók völdin. Hafinn er undirbúningur að því að afhenda koparauðhringunum aftur ítök í koparnámunum, enda hefur koparinn stórhækkað aftur í verði, en auðhringarnir ráða nær einir koparmarkaðinum. Lán þau, sem alþjóðlega lánastofnunin neitaði stjórn Allendes um, standa nú herforingjastjórninni til boða, en samtímis hefur herforingjastjórnin numið úr gildi þá tilskipun Allendes, er bauð, að öllum börnum í fátækrahverfum skyldi gefinn ½ lítri af mjólk á dag, auk þess sem nauðsynlegustu matvæli hafa hækkað í verði, sumt um allt að 1500%. Fjöldaaftökur eru daglegt brauð. Um tölur myrtra her aðilum ekki saman, en fulltrúi Chile, sem hér er staddur, hefur nefnt töluna 30 þús. manns. Ótrúlegur fjöldi manna situr í fangabúðum. Sjálfsögð mannréttindi hafa verið afnumin, öll stjórnmálastarfsemi hefur verið bönnuð, en því mun hafa verið lýst yfir, að stjórnmálastarfsemi verði leyfð aftur, þ. e. a s. allra nema sósíalista. Bækur, sem að mati herforingjastjórnarinnar flytja óæskilegan boðskap, eru brenndar á háli, m. a. hækur hins nýlátna Nóbelsverðlaunaskálds, Pablo Neruda. Þjóðþing Chile hefur verið rofið og stjórnarskráin numin úr gildi. Afstaða annarra ríkja til herforingjastjórnarinnar hefur verið misjöfn. Sum ríki hafa slitið stjórnmálasambandi við Chile. Aðrar þjóðir, m. a. Finnar og Svíar, hafa brugðið skjótt við og boðið flóttamönnum landvist og fjárhagsaðstoð. Finnska þingið sendi þingmannanefnd til Chile fljótlega eftir valdaránið til þess að kynna sér ástandið, og finnska ríkisstj. kostaði alþjóðaráðstefnu til stuðnings andspyrnuhreyfingunni. Það er því fyllsta ástæða til að spyrja nú um afstöðu íslenska utanrrn. til herforingjastjórnarinnar í Chile. Ég vil að lokum minna hæstv. utanrrh. á það, að utanrrh. í stjórn Allendes situr nú í alræmdum fangabúðum á eyju fyrir utan strönd Chile og leyfi mér að halda því fram, að ef ríkisstj. Íslands hefur viðurkennt herforingjastjórnina, þá er hún að leggja blessun sína yfir slíkt framferði.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Hv. 4. landsk. hefur spurt um viðurkenningu okkar á herforingjastjórninni í Chile. Ég get svarað þessu afar stutt: Af Íslandshálfu hefur engin viðurkenning verið gefin núverandi ríkisstj. í Chile. Milli Íslands og Chile var gerður samningur um stjórnmálasamband fyrir 10–12 árum, en við höfum aldrei skipst á sendiherrum, og sú ríkisstj., sem nýkomin er til valda, hefur enga viðurkenningu hlotið af íslands hálfu.

Fyrirspyrjandi (Svava Jakobsdóttir) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svar hans. Ég vil fyrst lýsa yfir ánægju minni yfir því, að sérstök viðurkenning hefur þó ekki verið gefin herforingjastjórninni. En ég skil svar hans samt sem áður svo, að stjórnmálasambandi sé haldið uppi milli landanna. Það er kannske ekki hægt fyrir hæstv. utanrrh. að svara því fyrirvaralaust, en það hefði þó verið fróðlegt, ef það hefði komið fram í máli hans, hvort ríkisstj. hefði í hyggju að slíta stjórnmálasambandi alveg, sem ég hefði talið rétt að gera. Ég vil enn fremur upplýsa það, að fulltrúar andspyrnuhreyfingar Chile, sem ferðast nú um lönd og ræða við ríkisstjórnir og þm., leggja mikla áherslu á, að lýðræðisríki geri þetta, og telja það mjög áhrifaríkt, ef önnur ríki einangra herforingjastjórnina alveg. Ég hygg, að slík afstaða, sem hefði verið alveg skýr af okkar hálfu, hefði verið í samhljóðan við það ákvæði málefnasamningsins, að núv. ríkisstj. ætlaði sér að styðja ríki þriðja heimsins í baráttu þeirra fyrir efnahagslegu og stjórnmálalegu sjálfstæði. Hér hefði verið raunverulegur prófsteinn á það ákvæði. Ég hefði gjarnan viljað fá það fram hjá hæstv. utanrrh., ef hann sér ástæðu til að svara, hvort hann hefði í hyggju að taka upp á ríkisstjórnarfundi, hvort slíta ætti algerlega sambandi við herforingjastjórnina.

Fyrirspyrjandi (Ragnhildur Helgadóttir) : Herra forseti. Félagsráðgjöf er ung starfsgrein hér á landi. Hún er hjálpargrein og tengiliður ýmissa annarra starfsgreina, svo sem læknisfræði, sálarfræði, lögfræði, félagsfræði og guðfræði, ef svo ber undir. Starf félagsráðgjafans er fólgið í viðtölum, ráðgjöfum og aðstoð við einstaklinga og fjölskyldur. Má segja, að það verði oft raunar á breiðari grundvelli en hver einstök þessara fyrrnefndra greina. Málefnin, sem félagsráðgjafinn fjallar um, eru oft viðkvæm vandamál einstaklinga eða erfiðleikar í fjölskyldu. Það er því alveg ljóst, að starfið er ábyrgðarmikið og til þess þarf staðgóða menntun. Það gerir kröfur til nokkurrar innsýnar í allar þær fræðigreinar, sem ég nefndi hér áðan, auk staðgóðrar þekkingar á þjóðfélaginu sjálfu og uppbyggingu þess. Reynslan hefur sýnt, að því flóknari sem þjóðfélögin hafa orðið, því meir hefur vaxið þörfin fyrir félagsráðgjafa. Við þurfum ekki annað en að líta hér á borðin okkar. Þar er að finna stór frv., sem gera ráð fyrir mörgum félagsráðgjöfum, sem eiga að sinna aðkallandi störfum. Í grunnskólafrv. er gert ráð fyrir mörgum nýjum félagsráðgjöfum, og í frv. um fóstureyðingar sömuleiðis. Vandinn er aðeins sá, að okkur vantar fólk með félagsráðgjafamenntun. Nú munu starfa í landinu aðeins 12 eða 13 félagsráðgjafar, sem menntaðir eru til síns starfs. Og þeir eru ekki allir í fullu starfi. Allt það fólk hefur orðið að sækja menntun sína út fyrir landssteinana, og námið tekur að jafnaði 3–4 ár. Það væri augljóslega hagkvæmara, ef unnt væri að veita þessa menntun hérlendis og fleiri íslenskir stúdentar gætu þá átt kost á náminu. Þar við bætist, að veigamiklir hlutar þessa náms eru bundnir við aðstæður, sögu og lög þess lands, sem námið er stundað í. Ég nefni sem dæmi, að í Noregi eru af 749 tímum 552 tímar í greinum, sem með eðlilegum hætti hljóta að vera allmismunandi eftir löndum. Þessir 552 tímar eru í félagsmálapólitík, sem ég nefni svo (sosialpolitik). Sú grein fjallar um tryggingar, barnavernd, vinnumarkaðsmál og margt fleira og er langviðamest af námsgreinunum. Auk þess kemur til námsgreina, sem fjalla um uppbyggingu ríkis og sveitarfélaga í landinu, og svo almenn lögfræði, afbrotafræði og refsiréttur. Allt þetta hlýtur að vera bundið við aðstæður í hverju landi, þar sem námið er stundað. Nám fyrir íslenska félagsráðgjafa þyrfti að miðast við íslenskar aðstæður, og með tilliti til þess og svo annarra atriða, sem ég hef talið í þessum orðum, hef ég leyft mér að bera upp fsp. á þskj. 137, sem er í 2 liðum og hljóðar svo: „Er fyrirhugað að taka upp kennslu í félagsráðgjöf við Háskóla Íslands? Ef svo er, hvað líður undirbúningi námsbrautar í félagsráðgjöf við Háskóla Íslands.“

Menntmrh. (Magnús T. Ólafsson) : Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 12. þm. Reykv. er svo hljóðandi: Hinn 9. júlí 1971 skipaði þáv. menntmrh. skv. till. háskólarektors n., sem falið var að athuga, hvort gerlegt væri að taka upp kennslu í félagsráðgjöf hér á landi og þá í tengslum við námsbrautina í almennum þjóðfélagsfræðum við Háskóla Íslands. Í nefndina voru skipuð dr. Björn Björnsson prófessor, tilnefndur af háskólaráði, Guðrún Jónsdóttir félagsráðgjafi, tilnefnd af Stéttarfélagi ísl. félagsráðgjafa, Hjálmar W. Hannesson M. A., tilnefndur af heilbr: og trmrn., og Árni Gunnarsson deildarstjóri í menntmrn., sem skipaður var form. nefndarinnar. N. þessi hefur ekki enn skilað endanlegri álitsgerð en í bréfi til menntmrn. 2. júlí s. l. er gerð grein fyrir hugmyndum n. og nokkrum meginatriðum málsins. Þar segir m. a.: „ Nm. eru sammála um, að eðlilegt og æskilegt sé að koma á laggirnar aðstöðu hérlendis til menntunar félagsráðgjafa. Áhugi fyrir þessu námi virðist talsvert mikill og könnun, sem n. beitti sér fyrir, benti til, að þörf fyrir félagsráðgjafa og eftirspurn eftir þeim mundi fara vaxandi á næstu árum. Í umr. innan n. hefur verið talið eðlilegt að miða við, að félagsráðgjafanámið taki við af stúdentsprófi eða hliðstæðri undirbúningsmenntun og tæki allt að 31/2 ár að meðtöldum samanlagt 10–11 mánaða tíma til verklegs náms. Varðandi stjórn og skipulag hefur n. hallast að því, að eðlilegt væri, að þetta nám myndaði sérstaka skor innan námsbrautarinnar í almennum þjóðfélagsfræðum við Háskóla Íslands eða þjóðfélagsfræðideildar, ef til hennar yrði stofnað. Leitast yrði við að samnýta eftir föngum námskeið og kennslu innan námsbrautarinnar eða deildarinnar, svo og að koma á hliðstæðu samstarfi við aðrar deildir, eftir því sem henta þætti, m. a. lögfræðideild og heimspekideild (sálfræði). Jafnframt slíkri samnýtingu yrði stuðst við umræðufundi eða seminör, þar sem fjallað yrði um viðfangsefni greinarinnar frá sjónarmiði félagsráðgjafar. Í ýmsum greinum og greinaþáttum yrði að sjálfsögðu sérstök kennsla fyrir félagsráðgjafarnema. Nefndin hefur átt bráðabirgðaviðræður við fulltrúa sumra þeirra deilda og þeirra greina, sem leita þyrfti samstarfs við, og verður að telja þau viðhorf, sem fram hafa komið, yfirleitt jákvæð gagnvart samstarfi í einhverri mynd. Á sérstökum fundi með stjórn námsbrautar í almennum þjóðfélagsfræðum var af hálfu stjórnarmanna vel tekið þeirri hugmynd, sem að framan var lýst, um tengsl við námsbrautina. Hins vegar ber að leggja áherslu á, að þörf er frekari kannana á því, hvernig þessum tengslum og samstarfi við aðrar námsbrautir innan háskólans verði best fyrir komið, þannig að báðir aðilar hafi hag af.“ Í bréfi sínu til menntmrn. taldi n. æskilegt, að kennsla í félagsráðgjöf gæti hafist haustið 1974. Var skv. því lagt til við rn., að í frv. til fjárlaga fyrir árið 1974 væri farið fram á fjárveitingu í þessu skyni. Var þá m. a. hugsað til þess, að unnt yrði að ráða í byrjun næsta árs einn kennara, er falið yrði að undirbúa nánari tilhögun námsins og framkvæmd, þ. á m. að hafa forgöngu um samningu námsskrár. Menntmrn. gerði við undirbúning fjárlagafrv. till. um fjárveitingu í samræmi við erindi n. Þótt sú fjárveitingartillaga væri ekki tekin upp í fjárlagafrv., hefur menntmrn. fyrir sitt leyti hug á, að tryggð verði nægileg fjárveiting til að hefja mætti kennslu í félagsráðgjöf á háskólaárinu 1974–1975, ef aðrar aðstæður leyfa. Þess skal og getið, að skv. till. félagsráðgjafarnefndarinnar og að fengnu samþykki fjmrn., fjárlaga- og hagsýslustofnunar, auglýsti menntmrn, haustið 1972 styrk handa félagsráðgjafa til þess að afla sér framhaldsmenntunar erlendis í því skyni, að hann gæti tekið að sér kennslu í aðferðarfræði félagsráðgjafa. Var talið ógerlegt að fara af stað með raunverulegan undirbúning félagsráðgjafamenntunar hér á landi, nema tryggðir væru sérhæfðir kennslukraftar í þessum mikilvæga þætti málsins. Í framhaldi af því sótti Guðrún Jónsdóttir félagsráðgjafi 6 mánaða námskeið við sérfræðilega stofnun í London á fyrra hluta þessa árs. Þá skal þess og getið, að nokkur undanfarin ár hefur verið um það samkomulag við norsk stjórnvöld, að tekið væri við 4–5 Íslendingum á ári hverju til náms í félagsráðgjöf í Noregi, þ. e. a. s. einum nemenda í hvern skóla, sem slíka kennslu veitir þar í landi. Hefur menntmrn. árlega auglýst eftir umsóknum um þessar námsvistir og gert tillögur um ráðstöfun þeirra. Þá hafa íslenskir nemendur einnig átt kost á skólavist að nokkru marki við félagsráðgjafaskóla annars staðar á Norðurlöndum, og enn aðrir hafa farið til náms í öðrum löndum. Aðgangur er hins vegar víða þröngur að námsstofnunum á þessu sviði, og þar sem starfsvettvangur félagsráðgjafa virðist jafnframt fara vaxandi, eins og fyrr var drepið á, virðast flest rök hníga að því, að sem fyrst beri að stofna til menntunar í félagsráðgjöf hér á landi. Menntmrn. Hefur fyrir sitt leyti fullan hug á að fylgja því máli fram.

Fyrirspyrjandi (Ragnhildar Helgadóttir) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Mér þykir það ekki virðast vera nógu skammt undan, að tekin verði upp kennsla í þessari fræðigrein hér á landi. Það liggur að vísu fyrir, að menntmrh. og menntmrn. hafa fullan vilja til að vinna að því að tryggja fjárveitingu, til þess að hægt verði að hefja kennslu 1974–1975, ef aðrar aðstæður leyfa. Þessar „aðrar aðstæður“, sýnist mér, að muni vera verkefni hæstv. menntmrh. að tryggja að verði fyrir hendi. Enn þá mun ekki hafa verið tekin inn í fjárlagafrv. tillaga menntmrn. um fjárveitingu, til þess að hægt verði að hefja þessa kennslu. En ég vil hvetja til þess, að svo verði gert. Enn fremur þarf að leggja áherslu á, að öllum undirbúningi að öðru leyti verði hraðað. Það hljóta að vera til þess ráð að fá þá kennara, sem kann að skorta í þessa fræðigrein hér á landi, einfaldlega með því að fá þá lánaða jafnvel frá öðrum löndum. En það breytir ekki því, sem ég tel mjög miklu skipta í sambandi við þetta mál. Það er, að þær fræðigreinar, sem vega mjög þungt innan þessa náms, eru sérstaklega miðaðar við aðstæður hvers lands. Þó að íslenskir félagsráðgjafar læri svo og svo mikið í lögfræði Noregs, Svíþjóðar eða Finnlands, gerir það þá ekki nægilega hæfa til þess að gefa upplýsingar um íslenska lögfræði, þó að margt sé þarna vitanlega líkt. Mér er þó fullkunnugt, að þeir íslensku félagsráðgjafar, sem nú starfa, hafa gert sér far um að kynna sér sem best þá hluta af íslenskri löggjöf, sem þeir fjalla um. Mikil áhersla er lögð á það í þessu námi, að kynnt sé sem best uppbygging og samsetning þjóðfélagsins, saga þess og aðstæður allar. En það upplýsir ekki nægilega mikið um íslenskar aðstæður og viðhorf að þessu leyti, að hafðir séu 326 tímar í sögu félagsmála í Svíþjóð eða Noregi og uppbyggingu ýmiss konar félagslegrar aðstoðar í þessum löndum. Ég held, að það verði æ meira aðkallandi, að komið verði á fót íslenskri námsbraut í þessari fræðigrein. Við sjáum á ýmsu, svo sem grunnskólafrv. og frv. um fóstureyðingar o.fl., að þar kemur fram og raunar víða annars staðar, að fólk hneigist til þess að líta á félagsráðgjafa sem einhvers konar þúsund þjala smiði í lausn mannlegra vandamála. Ef þeir eiga að geta risið undir þeim kröfum, sem gerðar eru til þeirra, hlýtur að verða að bæta aðstöðuna hér á landi, til þess að hægt sé að sinna þörfunum fyrir þétta nám. Ýmsir stúdentar, sem innrituðust í námsbraut í þjóðfélagsfræðum, þegar hún hóf göngu sína, munu hafa gert það gagngert með það fyrir augum að fara síðar út í félagsráðgjöf. Þá álitu menn, að það væri skammt undan, að hægt væri að taka slíkt nám sem sérgrein eða í framhaldi af einhverju almennu inngangsnámi í námsbraut í þjóðfélagsfræðum. Síðan er liðið hátt á þriðja ár, og ekki virðist enn bóla á neinum framkvæmdum, og þess vegna finnst mér fyllsta ástæða til þess að knýja á um það, að menntmrn. aðhafist eitthvað í þessum efnum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 137 til hæstv. landbrh. um greiðsluhætti hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins að því er tekur til lána út á íbúðarhúsabyggingar bænda. Ástæðan til þessarar fsp. er sú, að ég vil fá upplýst, hvort sömu hættir gildi þar um skilyrði fyrir útborgun fyrri og seinni hluta lánanna og gilda hjá húsnæðismálastjórn. Að því er bændur hafa tjáð mér, mun gilda mjög hið sama um fyrri hluta lánanna, en annað um síðari hlutann. En hér greinir menn á um, hver framkvæmdin sé með útborgun á síðari hlutanum. Sumir hafa sagt mér, að þá fyrst fáist síðari hlutinn greiddur, þegar húsbyggingunni væri algerlega lokið og vottorð þar um komið til Stofnlánadeildar, en aðrir segjast ekki hafa þurft að sæta þeim kjörum. Sé hið fyrra rétt, að ekki megi veita síðari hluta lánsins fyrr en frágangi öllum, úti sem inni, er lokið, þá er hér um að ræða óhagstæðari kjör en gilda hjá húsnæðismálastjórn, þar sem síðari hluti láns er greiddur eftir veðhæfni, eins fljótt og unnt er, eða innan 6–8 mánaða frá útborgun fyrri hluta láns. Um þetta er rétt að skýr svör fáist. Einhvern tíma fékk ég reyndar þau svör hjá starfsmanni Stofnlánadeildar varðandi þessi mál, að bændur væru trassar að ljúka frágengi og innréttingum húsa sinna að fullu og því yrði að gæta vel þar að og setja einhverjar reglur, sem tryggðu, að húsin stæðu ekki lengi hálfköruð. Auðvitað er hér um að ræða algengt fyrirbæri, sem gildir jafnt um sveit og þéttbýli, og því skal ekki trúað að bændur séu hér settir undir sérstaka smásjá og lánareglur í einhverju miðaðar við það. Ég vil að lokum taka fram, að um öll slík lán til bænda þarf að gæta fyllsta samræmis við aðrar sambærilegar stéttir, og þar inn í fléttast t. d. þau sérstöku kjör, sem byggingarfélög verkamanna bjóða, og breytir engu þar um, þótt bændur fái nokkurn óafturkræfan styrk, svo mikil og fjárfrek sem nauðsynleg byggingarstarfsemi þeirra er, sá styrkur er jafnsjálfsagður. Því vil ég spyrja: Hvernig er háttað útborgun íbúðarhúsalána til bænda frá Stofnlánadeild landbúnaðarins, og í hverju eru greiðsluhættir frábrugðnir því, sem er hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins?

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) ; Herra forseti. Á þskj. 137 er fsp. frá hv. 6. landsk. þm., sem hann var að lýsa hér áðan. Svar það, sem landbrn. hefur látið mér í té við fsp. hv. þm., er á þessa leið : „Stofnlánadeild landbúnaðarins: Hámarkslán þar er 800 þús. kr. Út á fokhelt hús eru veittar 375 þús. kr. og fullgert hús 425 þús. kr. Lánin bera 8% vexti og eru veitt til 42 ára út á steinhús, en tímalengd lána til húsa úr öðru efni fer eftir mati Byggingarstofnunar landbúnaðarins. Lánin eru með jöfnum ársgreiðslum.“ Þá segja þeir þetta um samanburðinn við Byggingarsjóð ríkisins eða Húsnæðismálastofnunina: „Byggingarsjóður ríkisins veitir 800 þúsund kr. hámarkslán, helminginn út á fokhelt hús, hinn helminginn 6–8 mánuðum síðar. Þessi lán eru aðeins veitt út á 1. veðrétt. Lánin eru jafngreiðslulán til 26 ára. Fyrsta árið er afborgunarlaust, og eru þá aðeins greiddir vextir af láninu, en síðan er lánið greitt með jöfnum ársgreiðslum vaxta og afborgana á 25 árum. Grunnvextir eru 4.25. Skal meðaltal vaxta og vísitölu allt lánstímabilið aldrei vera hærra en 7.75. Auk þess veitir Húsnæðismálastofnun lán til byggingar leiguíbúðarhúsa á vegum sveitarfélaga, til kaupa á eldri íbúðum og verkamannabústaða. Um þau lán gilda sérstakar reglur.“ Þá er þetta sundurliðað þannig, að útborgunin er á fokhelt hús hjá Stofnlánadeildinni 375 þús. kr. og 425 þús. kr. aftur út á fullgert hús, en hjá hinum aðilanum 400 þús. í báðum tilfellum, og síðari hlutinn 6–8 mánuðum eftir að fokhelt hefur verið gert. Hjá Stofnlánadeildinni er forgangsveðréttur og 1. veðréttur hjá Húsnæðismálastofnuninni. Vextir eru 8%, og vöxtum hinna lýsti ég hér áðan. Lánstími hjá Stofnlánadeildinni er 42 ár á steinhús, en 26 ár hjá Húsnæðismálastofnuninni. Þetta eru þan svör, sem ég hef að gefa hv. þm., og er ég ekki viss um eftir ræðu hans áðan, hvort þau fullnægi, en vona samt, að svo sé.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. þessi svör. Í þeim fólst það, sem mig grunaði, að það væru allmiklu strangari reglur hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins en hjá húsnæðismálastjórn varðandi útborgun síðari hluta lánanna. Tel ég, að þetta sé ekki nógu gott. Ég tel að bændur eigi þarna sömu heimtingu og aðrar stéttir á að fá sín lán greidd. Það leiðir reyndar hugann að því, hvort húsnæðismálastjórnarkerfið ætti ekki einnig að annast þessi lán til bænda, þannig að öll íbúðarhús í landinu féllu undir löggjöfina um húsnæðismálastjórn. Ef þarna er um einhvern mismun eða misrétti að ræða í garð bændastéttarinnar, hygg ég, að það sé fyllilega tímabært að athuga, hvort þetta eigi ekki hreinlega að færast yfir á hið almenna kerfi. Ég tel, að þarna sé um töluverðan mun að ræða í sambandi við það að fá lánin fyrr, og þetta kemur sérstaklega hart niður á þeim mönnum, sem hafa ekki mikil fjárráð og eiga þess vegna í erfiðleikum með að fullgera sín hús. Á hinum bitnar þetta miklu síður, og því er enn meiri ástæða til að óska eftir því, að þarna verði hins fyllsta jafnræðis gætt.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa málefni píanóleikarans Vladimírs Ashkenazy verið töluvert á dagskrá, bæði nú nýlega og fyrir nokkuð löngu, og þá einkum í sambandi við þá eðlilegu ósk hans, að faðir hans fái leyfi sovésku stjórnarinnar til að heimsækja þennan íslenska ríkisborgara á Íslandi. Ég veit, að ég þarf ekki að brýna hv. þm. í sambandi við þetta mál, þeir brugðust vel við á sínum tíma í sambandi við beiðni hans, og með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að minna á opið bréf, er sent var sjálfum Leonid Bresnev formanni sovéska Kommúnistaflokksins, sem hljóðaði þannig: „Oss undirrituðum ríkisborgurum lýðveldisins Íslands er kunnugt, hversu erfitt það hefur verið fyrir David Ashkenazy píanóleikara í Moskvu að fá leyfi til að heimsækja son sinn, hinn heimsfræga píanósnilling Vladimir Ashkenazy, sem búsettur er í landi voru Íslandi ásamt fjölskyldu sinni. Tregða yfirvalda og embættismanna í Moskvu til að veita David Ashkenazy þetta leyfi er í algjörri andstöðu við hugmyndir vorar um mannréttindi, því að hverjum manni skyldi óhindrað heimilt að heimsækja fjölskyldu sína, enda þótt hún búi í öðru landi. Af þessu tilefni snúum vér oss til yðar og hvetjum yður í nafni mannúðar og réttlætis til að beita sérstökum áhrifum yðar í því skyni, að horfið verði frá þessu ranglæti og David Askhenazy heimilað að heimsækja son sinn á Íslandi.“ Þó að það hafi ekki komið fram opinberlega, er nú ljóst, að formaður rússneska kommúnistaflokksins hefur ekki tekið alvarlegar en svo þetta bréf, sem margir og e. T. v. flestir hv. þm. á þeim tíma skrifuðu undir, að píanóleikarinn mun hafa fengið afsvar frá rússneskum stjórnvöldum. Af því tilefni vil ég leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. utanrrh., sem hér fer á eftir: „1) Vilja íslensk stjórnvöld taka upp að nýju við sovésk stjórnvöld þá beiðni Vladimirs Ashkenazy, að hann fái að heimsækja son sinn og fjölskyldu hans á Íslandi? 2) Hver voru svör sovésku stjórnarinnar á sínum tíma við sömu ósk?“ Fram hefur komið opinberlega, að hæstv. utanrrh. hafi af drengskap sínum og áhuga beitt sér fyrir því, að þetta mál yrði tekið upp gagnvart sovésku stjórninni, en ég vil vinsamlegast óska eftir því, að hann skýri hér frá því, hver voru svör rússneskra stjórnvalda í því sambandi. Mér skilst að Leonid Bresnev hafi svarað í gegnum sína stjórnarstofnun. Einnig vildi ég gjarnan fá að heyra, hver er skoðun hæstv, utanrrh. á þessu máli, eins og það stendur núna.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Um málefni Vladimirs Ashkenazy, þau sem hér er fjallað um, vil ég segja þetta: David Ashkenazy, faðir Vladimirs, fékk að fara til London í stutta heimsókn til sonar síns árið 1967, síðan hafa þeir feðgar ekki sést. Vladimír Ashkenasy hefur verið að reyna að fá föður sinn í heimsókn hingað til Íslands síðan í ársbyrjun 1970, en ferðaleyfi hefur ekki fengist. Í nóvember 1971 ræddi ég um þetta við sovéska sendiherrann í Reykjavík, þáverandi, Sergei Astavin. Hann lofaði að athuga málið, en engin svör hafa borist frá sovéska sendiráðinu. Í júní 1972, þegar Pétur Thorsteinsson ráðuneytisstjóri var staddur í Moskvu, átti hann viðtal við A. A. Smyrnoff varautanríkisráðherra og ræddu þeir þá m. a. mál Ashkenazys. Athugun var þá enn lofað. Í des. 1972 var birt í Reykjavík opið bréf til Leonids Bresnev aðalritara Kommúnistaflokks Sovétríkjanna frá 129 Íslendingum, - það er það bréf, sem hv. fyrirspyrjandi vísaði til, þar sem skorað er á hann í nafni mannúðar og réttlætis að heita áhrifum sínum til þess, að David Ashkenasy verði leyft að heimsækja son sinn. Undir þetta bréf ritaði meiri hl. alþm. og tveir ráðherrar. En David Ashkenasy hefur enn ekki fengið brottfararleyfi, þrátt fyrir ítrekaðar umsóknir hans um leyfið. Í ársbyrjun 1972 var birt í Moskvu bréf frá David Ashkenasy, dags. 31. des. 1971, þar sem hann segist, hvenær sem hann óski, geta fengið leyfi til að fara til sonar síns, en hann geti það ekki vegna heilsu konu sinnar. Í sovéska sendiráðinu í Reykjavík fékk Vladimir Ashkenazy þau svör í febr. 1972, að faðir hans vildi ekki koma til Íslands. Þetta kemur ekki heim við þau svör, sem Vladimir fær frá föður sínum, er þeir talast við í síma, og auk þess er utanrrn. kunnugt frá manni, sem ræddi við David Ashkenazy í Moskvu í janúar 1972, að hann hafði þá fullan áhuga á því að koma til Íslands og bað fyrir þau skilaboð til sonarins, að hann skyldi endurnýja skriflegt boð til sín um að koma til Íslands. Svör mín við fyrirspurnum á þskj. 141 eru því svo hljóðandi: Við fyrri spurningunni: Ríkisstj. er eins og áður reiðubúin að taka þetta mál upp, ef eftir verður leitað. Og við síðari spurningunni verða svörin þau, sem ég áðan greindi. Það var tekið vel í málið, en ekkert gerðist.

Fyrirspyrjandi (Heimir Hannesson) : Herra forseti. Ég vil þakka utanrrh. svör hans, að því er varðar þau svör sovésku stjórnarinnar, sem ég held að afar fáir taki trúanleg, satt að segja, að minnsti vafi leiki á því, að faðir þessa íslenska ríkisborgara hafi viljað koma hingað. Þá vil ég ítreka það, sem reyndar fram hefur komið opinberlega, að Vladmir Ashkenasy hefur sjálfur ritað bréf til aðila hér, og ég er nú með ljósrit af því fyrir framan mig, dags. 7. nóv. 1973, skrifað í Bandaríkjunum, þar sem hann skýrir frá því, að samkv. símtali við föður sinn var honum að berast sú frétt, að sú skrifstofa í Moskvu, sem fjallar um þessi mál, hefði komið með þessa neitun gagnvart föður hans, svo að ég held, að það fari ekkert á milli mála. Ég held, að það sé óþarft að fara um þetta mörgum orðum. Ég vil þakka hæstv. utanrrh., hversu vinsamlega hann hefur tekið þessu, og ég veit, að þjóðin kenn vel að meta drengskap hæstv. ráðherra. Ég vil æskja þess við hann, að hann geri sovéskum stjórnvöldum ljóst, að það er áreiðanlega skoðun íslensku þjóðarinnar, að hún muni líta það óhýru auga og væntanlega þá um leið hv. alþm., ef sovésk stjórnvöld leyfa sér enn einu sinni að hafna þessari eðlilegu og mannlegu ósk Ashkenazys að fá að hitta föður sinn hér á landi á heimili sínu eftir margra ára samveruslit og þær samvistir áttu að vera nú um þessi jól. Íslenska þjóðin skilur ekki og á vonandi aldrei eftir að skilja þá takmarkalausu fyrirlitningu á almennum mannréttindum, sem slík svör endurspegla. Við óskum einskis annars frekar en hinna bestu samskipta við hið mikla stórveldi í austri, en við munum ekki láta átölulausa slíka framkomu gagnvart einum af okkar þegnum og borgurum. Óskir okkar til sovésku stjórnarinnar eiga ekki að grundvallast af því, að Vladimir Ashkenazy sé heimsfrægur listamaður, og ekki heldur af því, að nafn hans hafi varpað frægð á nafn Íslands. Við berum þessa ósk eingöngu fram af því, að hann er maður, sem á það skilið að njóta þeirra réttinda, er Íslendingar telja sjálfsögð. Ef Sovétstjórnin vill viðhalda einhverjum þeim Berlínarmúr á milli íslensks borgara og fjölskyldu hans í því mikla ríki, þá verður hún a. m. k. að skilja það, að þessi litla þjóð muni draga sínar ályktanir og taka meira mark á gerðum en yfirlýsingum sendimanna hennar við hátíðleg tækifæri. Á þetta viljum við reyna. Ég vil ítreka þakkir mínar til hæstv. utanrrh. fyrir forgöngu hans og góðan skilning.

Fyrirspyrjandi (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Á síðasta Alþ. lagði ég fram till. til þál. um, að unnið yrði að gerð fjárlagaáætlana nokkur ár fram í tímann, svo sem nú þykir orðið sjálfsagt hjá flestum efnahagslega þróuðum löndum. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, sem á að gera ráðamönnum og yfirstjórnendum fjármála og efnahagsmála nokkra mynd af því, hvernig líklegt verði, að þróunin reynist næstu ár eftir það fjárlagaár, sem þá er um að ræða. Ég hygg, að hvarvetna hafi þetta reynst mjög skynsamleg vinnubrögð. Það er auðvitað takmarkað, hvað hægt er að komast nærri hinu sanna í þessu efni, ekki síst, þegar er um mikla verðbólguþróun að ræða, en vissar hugmyndir má þó gera sér. Þetta hafði nokkuð verið athugað af sérstökum embættismönnum hér á Íslandi, og umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar, sem gengur frá fjárlögum fyrir ár hvert, var send þeirri n., sem hafði með þetta mál að gera á síðasta þingi, og var sú umsögn mjög jákvæð, en hins vegar talið, sem mér var fullkomlega ljóst, að það tæki nokkurn tíma að undirbúa slíkar fjárlagaáætlanir, þannig að þær gætu orðið fastur liður í afgreiðslu fjárlaga eða orðið fylgiskjal með fjárlögum hverju sinni, svo sem er t. d. víðast hvar á Norðurlöndum. Þetta mundi vera alþm. til mikillar leiðbeiningar. Þeir gætu þá kannske gert sér nokkra grein fyrir því, hvað þeir eru að gera hverju sinni. Ég hygg, að menn hafi litla yfirsýn yfir það, þegar þingi lýkur, hvað það kostar ríkissjóð, sem hefur verið samþ. á því nýliðna þingi, en það kæmi þá nokkuð í ljós, hverjar afleiðingarnar kynnu að verða næstu árin. Ég orðlengi þetta ekki frekar. Till. var vísað til ríkisstj., og ég vona, að hún hafi tekið till. með því hugarfari, að þetta yrði framkvæmt, enda þótt menn sæju sér ekki af einhverjum ástæðum fært að samþ. till. Ég vildi því leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., hvort málið hefði verið tekið til nánari íhugunar og hvort þess mætti vænta, að unnið yrði að gerð slíkra fjárlagaáætlana nokkur ár fram í tímann.



Herra forseti. Á þskj. 141 er fsp. sú, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. var að lýsa hér áðan. Sem svar við þessari fsp., vil ég taka þetta fram: Mál þetta hefur verið til athugunar hjá fjárlaga- og hagsýslustofnuninni, og hefur m. a. verið safnað nokkrum gögnum um gerð slíkra áætlana í nágrannalöndunum. Hins vegar hefur starfslið stofnunarinnar verið nú eins og áður að miklu leyti bundið við gerð fjárlagafrv. fyrir árið 1974 og ýmissa hagsýsluverkefna, sem mjög hafa verið aukin, síðan málinu var vísað til ríkisstj., þannig að lítill tími hefur gefist til að sinna öðrum málum. Eins og fram hefur komið við meðferð þessara mála á Alþ., ber þess að gæta, að undirbúningur að gerð langtímafjárlaga mun krefjast mjög aukinna starfskrafta, a. m. k. í byrjun, einkum ef taka á upp gerð langtímafjárlaga á stuttum tíma. Hefur ekki verið tekin ákvörðun um slíka starfsfólksaukningu enn. Hins vegar má einnig nálgast alhliða gerð langtímafjárlaga í áföngum og taka fyrir vissa afmarkaða framkvæmdaflokka í einu, þar til heildarmynd af öllum framkvæmdaráformum væri fengin nokkur ár fram í tímann, síðan mætti taka fyrir rekstrarhliðina á sama hátt. Raunar hefur þegar hafist verk af þessu tagi á vegum fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar og samstarfsnefndar um opinberar framkvæmdir. Er þar um að ræða gerð 5 ára áætlunar um byggingu sjúkrahúsa og skyldra bygginga. Hefur þegar verið sett fram ákveðin hugmynd um þetta efni, sem nú er til athugunar hjá hlutaðeigandi rn. og mun nú þegar hafa verið kynnt fjvn. Næst munu verða teknar fyrir framkvæmdir í vissum þáttum skólamála og héraðsskóla. Lengra er því verki ekki komið.

Fyrirspyrjandi (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svar hans. Ég skil það mæta vel, að þetta er töluvert erfitt viðfangsefni, sem hér er rætt um. - Hins vegar er það ekki alveg nýtt af nálinni, að þessu hafi verið gaumur gefinn hjá fjmrn., og vissar kannanir hafa farið fram á því fyrir allmörgum árum eftir ósk rh., hvernig þessu væri háttað í öðrum löndum og hvaða þýðingu þetta gæti haft fyrir okkar þjóðarbúskap. Mér dettur ekki í hug að fara að hvetja til þess að fara að búa til eitthvert óskaplegt fyrirtæki í kringum fjárlaga- og hagsýslustofnunina, þó að ég sjái ekki eftir því, að það verði kannske bætt við 2–3 mönnum, þegar menn sjá, hvað sum rn. önnur þróast, svo sem menntmrn., sem þróast eftir nokkurs konar kjarnorkulögmálum í kjarnorkusprengjum. Það stækkar stórkastlega ár frá ári. Mér skilst hins vegar, að eftir því sem það stækki, þá verði erfiðara fyrir nokkurn mann að fá lausn sinna mála þar, vegna þess að enginn viti, hvert eigi að fara. Ég vonast til þess, að það hendi aldrei fjmrn., að slík skipan mála verði þar upp tekin, - ég hvet ekki til slíkrar mannfjölgunar. Hins vegar vonast ég til, að við hæstv. ráðh. séum sammála um, að það verði æskilegt að framkvæma þetta eins víða og hægt er. Það er eitt atriði, sem ég að lokum vil leggja áherslu á, sem fyrir mér hefur vakað í sambandi við slíka áætlanagerð, og það er að reyna að gera sér grein fyrir því, hvort þróun ríkisfjármála okkar er með þeim hætti, að hún krefjist stöðugt aukinna útgjalda og tekjuöflunar frá hinum almennu borgurum, þ. e. a. s. að hin opinberi „sektor“ verði stöðugt stærri og stærri. Þetta er viðfangsefni, sem ég held að menn verði að gera sér grein fyrir í fullri alvöru og það sé þegar orðið tímabært, miðað við þróun undan farinna ára, að gera sér grein fyrir því, hvað menn treysta sér til að ganga langt í þeim efnum. Þá er ekki nóg að spyrna við fótum, þegar í óefni er komið, heldur þurfa menn nokkurt svigrúm til þess að gera sér grein fyrir, hvort verjandi er að leggja þessi eða hin útgjöld á ríkissjóðinn með hliðsjón af þeim afleiðingum, sem sá útgjaldabaggi eða útþensla muni leiða af sér næstu ár. Þetta er mjög veigamikið atriði, sem ég geri ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. sé nokkuð ofarlega í huga einnig, að þróun ríkisútgjalda verði ekki með þeim hætti, að það þurfi sífellt að afla nýrra tekna til þess að standa undir þeim útgjöldum.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég skal ekki segja mörg orð, en ég vil bara segja það í sambandi við ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e., að ég tel störf þau, sem fjárlaga- og hagsýslustofnunin hefur unnið frá upphafi, hin bestu og merkilegustu, og ég tel, að það væri vel þess vert að auka við starfslið þar, þó að ég hafi eins og hann verið hæfilega íhaldssamur um mannaaukningu á þeim vettvangi. Ég er samt sannfærður um það, að sá kostnaður skilar sér aftur í betri vinnubrögðum. En það er eins með þessa stofnun eins og aðra, að það tekur nokkurn tíma, þangað til árangur fer að sjást af hennar verkum, og það er að verða ljósara með hverju árinu sem líður. Eitt af því, sem hefur verið tekið upp núna, er að reyna að gera sér grein fyrir, hvað frv. kosta, sem eru til meðferðar í þinginu. Því miður hefur ekki náðst að gera um það heildarskrá, en það var byrjað að vinna að því í fyrravetur. Það þarf enginn t. d. að vera neitt undrandi á því, þó að lagabálkar eins og heilbrigðislöggjöfin og hafnalöggjöfin, sem samþykktar voru í fyrra, bæti allmiklu við útgjöld fjárlaga á næstu árum. Það er alveg ljóst mál, að svo verður. Ég tel því nauðsyn bera til að efla hagsýsluna og gera meira að því að reyna að byggja upp, svo að hægt verði að sjá svona meira inn í fjárlög framtíðarinnar heldur en við höfum getað gert til þessa.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram hér einar 3 fsp. til hæstv. iðnrh., sem allar varða lagmetisiðnaðinn. Sú hin fyrsta er í tveimur liðum og hljóðar þannig: „1. Hvaða fjármagn hafa niðursuðuverksmiðjur í landinu fengið til uppbyggingar og endurbóta á tímabilinu 1972–1973? 2. Hvaða fjárfestingarsjóður á að veita lán til ofangreindra framkvæmda niðursuðuverksmiðjanna?“ M. ö. o. varðar þetta lánamál lagmetisiðnaðarins. Ástæðurnar fyrir því, að ég hef hreyft þessu máli, eru einkum tvær. Samkv. lögum um Sölustofnun lagmetis skal ríkissjóður ábyrgjast 100 millj. kr. lán til uppbyggingar og endurbóta til niðursuðuverksmiðja í landinu, sem Sölustofnun lagmetis á að taka, án frekari skýringa um, hvernig Sölustofnunin eigi að skipta þessari upphæð á milli verksmiðjanna. Nú er mér kunnugt um, að niðursuðuverksmiðjurnar hafa ekki fengið eyri af þessu láni, sem Sölustofnunin hefur trúlega ekki enn tekið. Hin ástæðan er sú, að lagmetisiðnaðurinn virðist hvergi eiga traustan fjárfestingarsjóð, sem hann gæti leitað til vegna uppbyggingar, endurbóta, vinnuhagræðingar, vélakaupa o. s. frv. Mér er sagt, að Byggðasjóður hafi látið eitthvert fé af hendi rakna, einnig Iðnlánasjóður og Iðnþróunarsjóður, en það er eins og fjárfestingarsjóðirnir vilji ekki taka alfarið þessi vandamál lagmetisiðnaðarins að sér. Það væri því gott að heyra, hvað hæstv. iðnrh. segir um þennan vanda lagmetisiðnaðarins.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Hv. þm. Bjarni Guðnason ber hér fram 3 fsp. í 8 undirliðum um málefni lagmetisiðnaðarins, og er mér það vissulega fagnaðarefni, að nýstofnaður frjálslyndur flokkur skuli sýna áhuga á þessum mikilvægu iðngreinum. Þessar spurningar heyra nú raunar að forminu til ekki allar undir mig, en ég mun samt reyna að sýna lit á því að svara þeim, eftir því sem vitneskja mín hrekkur til. Í fyrstu spurningunum er spurt um það, hvaða fjármagn niðursuðuverksmiðjur í landinu hafi fengið til uppbyggingar og endurhóta á tímabilinu 1972–1973, og í annan stað, hvaða fjárfestingarsjóður eigi að veita lán til slíkra framkvæmda. Þegar unnið var að undirbúningi frv. til l. um Sölustofnun lagmetisiðnaðarins, var í athugun hjá iðnrn. varanleg lausn á lánamálum iðnaðarins í heild og þessi málaflokkur var því ekki tekinn sérstaklega fyrir við samningu frv. Það verður að játa, að lánamál lagmetisiðnaðarins hafa að undanförnu verið í æðimiklu ólagi. Á Íslandi er enginn sjóður, sem telur sig hafa beinar skyldur við þessa iðngrein, þótt vissulega hafi tekist að auka lán til þessarar iðngreinar allverulega. Iðnlánasjóður hefur veitt lítilsháttar til lagmetisverksmiðja á undanförnum tveimur árum, en vegna þess að þær hafa ekki greitt iðnlánasjóðsgjald flestar þeirra, þá hefur það yfirleitt verið afstaða sjóðsstjórnarinnar, að Iðnlánasjóði bæri ekki að veita lán til fjárfestingar í lagmetisiðnaði. Aðalfjárfestingarsjóður sjávarútvegsins, Fiskveiðasjóður, hefur einnig vísað frá sér öllum lánbeiðnum niðursuðuverksmiðja. Mér er kunnugt um, að Sölustofnun lagmetisiðnaðarins sneri sér til þessa sjóðs með ósk um fyrirgreiðslu fyrir þessa iðngrein, en hann vísaði öllum málaleitunum frá á þeirri forsendu, að honum bæri ekki að lána til lagmetisiðnaðar. Allnokkur fyrirgreiðsla hefur fengist hjá Byggðasjóði, þó með þeim takmörkunum, að Byggðasjóður lánar ekki til fyrirtækja á Reykjavíkur- og Reykjanessvæðinu. Einnig hefur fengist fé úr Atvinnuleysistryggingasjóði, og Iðnþróunarsjóður hefur veitt lán til einnar verksmiðju. Mjög nauðsynlegt er að vinna hér á bráða bót, og er unnið að lausn þessa vandamáls innan ramma heildarathugana iðnrn. á lánamálum íslensks iðnaðar. Það liggur í augum uppi, að lagmetisiðnaðinum ber sama lánafyrirgreiðsla og sama aðstaða og öðrum framleiðslugreinum. Það verður að tryggja honum lánafyrirgreiðslu til fjárfestingar og sjá svo um, að ákveðin lánastofnun hafi skyldur gagnvart þessari iðngrein. Er það stefna iðnrn., að Iðnlánasjóður annist það hlutverk í framtíðinni, og því hef ég farið þess á leit við stjórn Iðnlánasjóðs, að hún afgreiði umsóknir, sem þar liggja nú fyrir frá lagmetisfyrirtækjum í samræmi við þessa stefnu. En þá verða þau fyrirtæki að sjálfsögðu að standa undir sjóðnum eins og önnur iðnfyrirtæki með greiðslu iðnlánasjóðsgjalds. Að því er varðar þá heimild, sem er í l. um Sölustofnun lagmetisiðnaðarins og hv. fyrirspyrjandi minntist á, heimild til 100 millj. kr. lántöku, þá er það að sjálfsögðu mál stjórnar þeirrar stofnunar að gera till. um slíka lántöku, ef æskileg væri talin. Engar slíkar till. hafa borist frá stjórninni til mín, en ef þær bærust, þá mundi ég að sjálfsögðu athuga, hvað hægt væri að gera í sambandi við slíkar óskir. En það er ýmislegt annað, sem þarf að athuga í þessu sambandi. Það nær til að mynda engri átt, að lagmetisiðnaðurinn greiði um 6.5% útflutningsgjald til hinna ýmsu sjóða sjávarútvegsins, sé tekið tillit til þess, að hann nýtur þar engrar fyrirgreiðslu, eins og ég gat um áðan. Þessi gjöld skerða auk þess mjög samkeppnisaðstöðu iðnaðarins á erlendum mörkuðum. Lagmetisiðnaðurinn greiðir, eins og ég sagði áðan 6.5% í útflutningsgjöld, og er það lítil raunabót, þó að hluti af þessum tekjum renni í þróunarsjóð lagmetisiðnaðarins um stundarsakir, eins og í lögunum greinir. Umrædd útflutningsgjöld skiptast í stórum dráttum í eftirfarandi liði: a) Til greiðslu á vátryggingargjöldum fiskiskipa. b) Til Fiskveiðasjóðs Íslands. c) Til Fiskimálasjóðs. d) Til smíði haf- og fiskirannsóknaskipa. e) Til Aflatryggingasjóðs. f) Í fæðiskostnað bátasjómanna. g) Í ferskfiskmatsgjald. Hlýtur að vera dálítið torvelt að skilja, hvers vegna lagmetisiðnaðurinn á sérstaklega að standa undir greiðslum til þessara þarfa. En þessi mál eru, eins og ég sagði áðan, í endurskoðun samhliða öðrum þáttum lánamála iðnaðarins. Það fjármagn, sem lagmetisverksmiðjurnar í landinu hafa þó fengið til uppbyggingar og endurbóta á tímabilinu 1972–1973, skiptist sem hér segir: Á tímabilinu 1972–1973 hafa niðursuðuverksmiðjurnar fengið lán alls að upphæð 20 millj. og 500 þús. kr., árið 1972 8.8 millj. kr. og árið 1973 11 millj. 250 þús. kr. Lán þessi voru veitt úr eftirtöldum sjóðum: Úr Byggðasjóði 6.1 millj. 1972 og 4.5 millj. 1973, eða alls 10.6 millj. Úr Atvinnuleysistryggingasjóði ekkert árið 1972, 3.5 millj. árið 1973, eða alls 3.5 millj. Úr Iðnlánasjóði 1.5 millj. árið 1972, 3 millj. á árinu 1973 enn sem komið er, eða alls 4.5 millj. Úr Fiskimálasjóði 1.2 millj. 1972, 250 þús. 1973, eða alls 1 millj. og 450 þús. kr. Þannig er með þessa lánveitingu: á árinu 1972 samtals 8.8 millj., eins og ég sagði áðan, en á árinu 1973 11 millj. 250 þús. kr. Auk þess greiddi Iðnþróunarsjóður út á árinu 1972 helming samþykktra lánveitinga ársins 1973, 6 millj. kr. af 12 millj. kr. lánveitingu, þannig að alls er hér um að ræða 32 millj. kr. þessi tvö ár. Lánin hafa einkum verið veitt fyrirtækjum til fjárfestingar og endurskipulagningar, en í einstaka tilfellum til greiðslu vanskilaskulda.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir svörin. Það kom bersýnilega fram, eins og mig grunaði, að lánamál lagmetisiðnaðarins væru í nokkrum ólestri, enda tók hæstv. ráðh. skýrt fram sjálfur, að þessi mál stæðu verulega til bóta. Mér sýnist, að þessi heildarlán til niðursuðuverksmiðja, sem voru rúmar 32 millj. kr. á tveimur s. l. árum, séu ekki ýkja mikið fjármagn, þegar höfð er í huga hin geysilega endurbót, sem nauðsynleg er á flestum, ef ekki öllum sviðum lagmetisiðnaðarins. En ég treysti því, að hæstv. iðnrh. leysi þessi mál eins og þörfin heimtar.



Herra forseti. Háttv. 3. landsk. þm. tók satt að segja heldur vægt til orða og ég vil segja óvenju vægt, þegar hann sagði, að lánamál lagmetisiðjunnar væru í nokkrum ólestri. Ég held, að þau séu í ákaflega miklum ólestri, eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra, og hann lýsti óánægju sinni með. Hæstv. iðnrh. hafði frumkvæði að því fyrir tveimur árum, að undirbúin var og síðan samþykkt löggjöf um Sölustofnun lagmetis og þar með skapaður algjörlega nýr grundvöllur fyrir þennan mikilvæga atvinnuveg, sem átti að tryggja betri framgang hans með sameiningu eða sameiginlegu átaki, eins og þörf er fyrir margar okkar litlu atvinnugreinar. Lánamálin hafa því miður ekki fylgt á eftir. Þetta er margendurtekin reynsla. Byggðasjóður hefur fengið slíkar umsóknir og hefur lánað til þessara mála, eins og fram kom hjá hæstv. ráðh. Hins vegar eru það verkefni Byggðasjóðs að veita viðbótarlán, þar sem þörf krefur, en það hefur staðið á afgreiðslu hjá öðrum lánasjóðum, sem eiga að veita grundvallarlánin, fyrst og fremst vegna þess, eins og fram kom, að ekki er ljóst, hver á að sinna því verkefni. En ég vildi ekki síður gera það að umræðuefni í þessari stuttu aths., að fram hefur komið, hygg ég, við flesta, sem leitað hafa til banka þessa lands til fyrirgreiðslu í sambandi við lagmetisiðjuna, ákaflega mikill skilningsskortur hjá bankastjórum á mikilvægi þessarar atvinnugreinar og þeirri endurskipulagningu, sem á hefur orðið, og hafa þar ekki fengist þau lán, sem eðlileg eru.



Herra forseti. Ég vil þakka þann skilning, sem hæstv. ráðh. sýndi í yfirlýsingu sinni og einnig áhuga hins nýja flokksformanns. Ég held, að það sé ekki of oft á það bent, þegar lánsumsóknir berast frá nýjum aðilum, að í landinu eru 20 niðursuðuverksmiðjur, og það er sannarlega þörf á því, að þær verði fleiri, miðað við þær aðstæður, sem fyrir hendi eru. Mikill hluti þeirra verksmiðja, sem um ræðir, er búinn gömlum og einhliða framleiðslutækjum í ófullkomnum húsakynnum, og væri jafnkostnaðarsamt að endurbyggja þær og að reisa þær frá grunni. Það er því óhjákvæmilegt að fylgja eftir þeirri stefnu, sem mótuð var með lögum um Sölustofnun lagmetis frá síðasta ári. Eins og kom fram í svari iðnrh. hér áðan, er engin stofnun í landinu né lánasjóður, sem á beinar skyldur við uppbyggingu lagmetisiðnaðarins, og engin lánastofnun, sem hann fellur beint undir. Það er því fyllilega tímabært að átta sig á því, hvort hér er um að ræða sjávarútveg eða iðnað, og er vonandi, að ákveðinnar stefnumörkunar sé að vænta í þeim efnum í framkvæmd. Það nær ekki nokkurri átt, að lagmetið borgi 6½% í sjávarútvegssjóði, en fái engin lán úr þeim sjóðum, og miklu eðlilegra, að lagmetið gangi í heild inn í iðnlánasjóðskerfið og greiði sín iðnlánasjóðsgjöld. Ljóst er, að það er nauðsynlegt að stíga það skref enn lengra en stigið var með l. um Sölustofnun frá síðasta ári.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Þessi spurning, sem er í fjórum liðum á þskj. 141, varðar öll eitt og hið sama, þ. e. a. s. erlent hráefni til lagmetis. Það er rétt, að ég lesi þessa liði upp. „1. Hver hefur haft forustu um hráefniskaup erlendis frá á þessu ári fyrir Siglósíld, Norðurstjörnuna og K. Jónsson & Co., Akureyri? 2. Hvað hefur verið keypt mikið hráefni erlendis, og hvernig skiptist það á milli ofangreindra verksmiðja? 3. Í hvaða gæðaflokki hefur þetta erlenda hráefni verið, og hver hefur eftirlit með innflutningi þess, að því er varðar gæði og hollustu? 4. Er trygging fyrir því, að þetta hráefni gefi okkur samkeppnisaðstöðu á þeim hefðbundnu mörkuðum, þar sem Sölustofnunin er að leita fyrir sér um sölu á íslensku lagmeti?“ Ástæðurnar fyrir þessari spurningu eru í fyrsta lagi hráefnisskortur verksmiðjanna og í öðru lagi, að ljóst er, að þessar verksmiðjur hafa oft og tíðum orðið að sætta sig við að kaupa afar lélegt hráefni erlendis frá. Vandamálið er slíkt, eins og þingheimur vafalaust veit, að sumar verksmiðjurnar hafa ekki getað haldið uppi árlegri starfsemi sinni vegna hráefnisskorts og orðið að fella hana niður hluta af árinu, og á það bæði við um Siglósíld og Norðurstjörnuna. Þá hefur mér verið tjáð, að Norðurstjarnan hafi t. d. tekið fryst síldarflök, 600–700 tonn, það sem af er þessu ári, frá norska fyrirtækinu Johan Stangeland í Stavanger, og síðasta sendingin, sem var alls 400 tonn, var mjög lélegt hráefni. Um 20 tonn af því fékk niðursuðuverksmiðja Egils Stefánssonar á Siglufirði og 60 tonn fékk K. Jónsson á Akureyri. Afganginn tók svo Norðurstjarnan. Nýting var mjög slæm hjá öllum verksmiðjunum, þar sem þetta var 2. til 3. flokks hráefni, auk þess, sem beinar skemmdir voru vegna lélegrar frystingar á hráefninu í Noregi. Siglósíld hefur fest kaup á um 1000 tunnum og K. Jónsson um 2500 tunnum af kryddsíld í Færeyjum. Þetta er víst mjög smá síld og miður góð til niðurlagningar á gaffalbitum eða kryddsíldarflökum í dósir. Undanþága til síldveiða hér við land var ekki veitt þessum verksmiðjum, og af þeim sökum urðu þær að reyna fyrir sér með kaup á síld erlendis. Einnig var reynt að kaupa kryddsíld í Noregi og Kanada, en tókst ekki, þar sem síldin var of léleg. Óvíst er samkv. lögum, hver eigi að hafa með höndum hið opinbera eftirlit með innflutningi á kryddsíld í tunnum og hraðfrystri síld. Það hagar svo undarlega til. að við höfum trausta skoðun, þar sem er Síldarmat ríkisins og Fiskmat ríkisins, sem lúta að eftirliti með útflutningi. En þá vaknar spurningin: Hvaða aðili á að tryggja, að það hráefni, sem keypt er erlendis frá, sé að þeim gæðaflokki, að unnt sé að stuðla að heilbrigðri samkeppni á þeim mörkuðum, sem Íslendingar eru að sækja inn á erlendis?

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Hv. þm. Bjarni Guðnason spyr í fyrsta lagi, hver hafi haft forustu um hráefniskaup erlendis frá á þessu ári fyrir Siglósíld, Norðurstjörnuna og K. Jónsson & Co., Akureyri. Þegar háskalegur samdráttur varð í síldveiðum hér við land og algert bann sett á síldveiðar við landið, sem framlengt var 1. sept. s. l. um eitt ár, var gripið til þess ráðs að flytja inn hráefni erlendis frá til þess að koma í veg fyrir samdrátt eða jafnvel algera rekstrarstöðvun hjá verksmiðjunum. Hráefni þetta hefur aðallega verið keypt frá Noregi og Færeyjum. Aðallega er um að ræða frosin síldarflök til framleiðslu á Kippers og reyktri síld, brisling og kryddsíld til framleiðslu á gaffalbitum. Þær verksmiðjur, sem hér hafa átt hlut að máli, eru Norðurstjarnan hf., sem er langstærsti kaupandinn, Niðursuðuverksmiðja K. Jónsson & Co. hf., sem m. a. er kaupandi á brislingi, Lagmetisverksmiðjan Siglósíld, sem nú í fyrsta skipti flytur inn kryddsíld, og Niðursuðuverksmiðja Egils Stefánssonar á Siglufirði. Hráefniskaup þessi hafa algerlega verið í höndum framleiðenda sjálfra hingað til. Í öðru lagi er spurt, hvað keypt hafi verið mikið hráefni erlendis og hvernig það skiptist á milli ofangreindra verksmiðja. Innflutningur á hráefni erlendis frá hefur verið sem hér segir: Norðurstjarnan hefur flutt inn 791 tonn af frystum síldarflökum. K. Jónsson hefur flutt inn 600 tonn af frystum síldarflökum, 230 tonn af brislingi og 2500 tunnur af kryddsíld. Sigló hefur flutt inn 985 tunnur af kryddsíld, og Egill Stefánsson hefur flutt inn 100 tonn af frystum síldarflökum. Í þriðja lagi er spurt, í hvaða gæðaflokki þetta erlenda hráefni hafi verið og hver hafi eftirlit með innflutningi þess, að því er varðar gæði og hollustu. Þar sem innflutningur á vöru þessari er ekki háður neinu gæðaeftirliti á Íslandi, hafa framleiðendur sjálfir orðið að meta gæði hráefnisins og reynt að fá besta hráefni, sem í boði var hverju sinni. Mér er kunnugt um, að í sambandi við kryddsíldina hefur verið leitað til íslenskra síldarmatsmanna. Hins vegar tel ég vera brýna nauðsyn á því að setja reglur um innflutning á hráefni og að eðlilegast væri, að innflutningurinn yrði í höndum Sölustofnunar lagmetisiðnaðarins. Í fjórða lagi er spurt, hvort trygging sé fyrir því, að þetta hráefni gefi okkur samkeppnisaðstöðu á þeim hefðbundnu mörkuðum, þar sem Sölustofnunin er að leita fyrir sér um sölu á íslenzku lagmeti. Eins og hv. þm, tók fram, er hér um að ræða miklu lakara hráefni en það, sem við höfum áður haft. En það ætti að vera alkunnugt, að að undanförnu hefur verið mjög lítið framboð á síld til niðursuðu, þ. e. a. s. undanfarin 3 ár eða svo, og hvað þetta snertir sitja allar þær þjóðir við Norður-Atlantshaf, sem fullvinna síld, við sama borð. Því hefur samkeppnisaðstaða Íslendinga á hinum hefðbundnu mörkuðum ekki versnað, þar sem keppinautarnir hafa ekki heldur úr betra hráefni að vinna.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Það kom fram mjög svipað í svari hæstv. iðnrh. um hráefnismál lagmetisiðnaðarins og um lánamálin. Þarna eru bersýnilega hlutir, sem þarf að kippa í lag. Ég tel t. d. fráleitt, að framleiðendur skuli ekki þurfa að hlíta einhverju gæðaeftirliti í sambandi við hráefniskaup til niðurlagningar, því að mistök í þeim efnum geta eyðilagt góða markaði erlendis, sem hefur kostað e. t. v. of fjár að komast inn á. Ég treysti því, að hæstv. ráðh, reyni að taka þessi mál sem og lánamálin þeim tökum, sem viðhlítandi eru, þegar um svona mikilvægan þátt iðnaðar er að ræða.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hæstv. ráðh. og hv. þm. Bjarna Guðnasyni, að hér er vissulega um mjög mikið vandamál að ræða. Af þessum 16 þús. tunnum, sem ætlað var að fá, er eingöngu búið að fá 3500 tunnur af kryddsíld. Og miðað við núverandi aðstæður er eins gott, að menn átti sig á því, að það eru mjög alvarlegir tímar fram undan hjá þeim verksmiðjum, sem ætluðu sér að vinna þessa vöru. Ég verð að segja það alveg eins og er, að ég hef ekki enn þá heyrt frambærileg rök fyrir því frá opinberum aðilum og viðkomandi rn., að þrátt fyrir eðlileg verndarsjónarmið var ekki a. m. k. athugað betur og skýrt og rökstutt nánar, hvers vegna var ekki mögulegt að veita undanþágu fyrir það sáralitla magn, þetta litla brot, sem hefði þurft til að halda þessum verksmiðjum í gangi til að tryggja þeim áframhaldandi framleiðslu og áframhaldandi sölu á þessu og e. t. v. hluta af næsta ári. Ég hef ekki heyrt þau rök enn þá og hefði gaman af að fá að heyra þau, því að hér er vissulega um mjög alvarlegt mál að ræða, sem þyrfti að ræða og. skýra nánar.



Herra forseti. Í framhaldi af þessu, hef ég borið fram fsp. varðandi Sölustofnun lagmetis, og er hún tvíliðuð og hljóðar þannig: „1. Hver hefur söluárangur Sölustofnunar lagmetis orðið á fyrsta starfsári hennar, þ. e. hefur orðið aukning á magni útflutts lagmetis og hafa ný markaðslönd opnast fyrir atbeina Sölustofnunarinnar, frá því að hún hóf starfsemi sína? 2. Hefur afkoma lagmetisiðnaðarins batnað við tilkomu Sölustofnunar lagmetis, þ. e. hafa hagkvæmari sölusamningar fengist?“ Ástæður fyrir þessari fsp. eru af ýmsum toga. Sú fyrsta, þegar maður blaðar í hagskýrslum, kemur í ljós, að útflutningur í tonnum hefur sáralítið vaxið á árunum 1968–1972. Að vísu hefur verðmæti útflutnings lagmetis aukist í millj. kr., en það stafar þá verulega af breyttu gengi og hækkun verðs. Það má segja, að verðmæti útflutts lagmetis hafi á undanförnum árum vaxið lítið miðað við heildarútflutning sjávarafurða, og má í því sambandi nefna t. d. eftirtaldar hlutfallstölur: 1968 er það 1.5% og 1971 er það 1.6%. Það virðist því ekki hafa orðið mikill árangur, þegar litið er á magn í tonnum. Samningar Sölustofnunarinnar við ýmsa aðila virðast ekki benda til þess, að árangur hafi orðið mikill í þessum efnum. Það, sem skiptir kannske mestu, er að afkoma niðursuðuverksmiðjanna hefur sýnilega ekki batnað frá því, sem áður var, þegar hver verksmiðja seldi framleiðslu sína sjálf. Það virðist svo sem engin ný markaðslönd hafi opnast enn þá. Sölustofnunin hefur að því er virðist aðallega verið að selja gömlum viðskiptavinum, sem verksmiðjurnar höfðu áður selt til sjálfar. Ég vænti þess, að hæstv. iðnrh, geri nokkra grein fyrir þessum atriðum varðandi Sölustofnun lagmetis.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Áður en ég vík að þessum spurningum, vil ég segja nokkur orð um það, sem hv. þm. Heimir Hannesson sagði hér áðan, að hann skildi ekki, hvers vegna ekki hefði verið mögulegt að veita undanþágu til veiða á síld við Ísland. Hér er um að ræða mat íslenskra fiskifræðinga, eins og allir vita. Þeir hafa einróma lagst gegn því, að nokkrar heimildir yrðu veittar til síldveiða við Ísland. Ég hélt, að það væri alkunna, að allir síldarstofnar á Norður-Atlantshafi eru svo illa á sig komnir, að það er hætta á því, að þeir hverfi með öllu. Íslenski síldarstofninn er eini stofninn á Norður-Atlantshafi, sem nú er í vexti, og sá vöxtur á síldarstofninum er afleiðing af þessum hörðu friðunaraðgerðum okkar Íslendinga. Ég hygg, að það sé afstaða fiskifræðinganna, að það megi ekki slaka til á þessu sviði enn sem komið er, en það sé bersýnilega fram undan, að við getum farið að nýta þessa stofna á nýjan leik. En fsp. hv., þm. er: „Hver hefur orðið söluárangur Sölustofnunar lagmetis á fyrsta starfsári hennar, þ. e. hefur orðið aukning á magni útflutts lagmetis og hafa ný markaðslönd opnast fyrir atbeina Sölustofnunarinnar, síðan hún hóf starfsemi sína.“ Ef litið er yfir fyrstu 9 mánuði ársins 1973, er bersýnilegt, að mjög góður árangur hefur orðið af starfsemi Sölustofnunar lagmetisiðnaðarins og það á sama tíma og ytri aðstæður hafa verið með eindæmum óhagstæðar sölustarfi hennar. Tölur sýna, að í septemberlok s. l. var Sölustofnun lagmetisiðnaðarins búin að ná heildarúfflutningsverðmæti alls ársins 1972. En þetta segir ekki alla söguna. Á árinu 1972 var flutt út lagmeti til Sovétríkjanna fyrir 151 millj. kr., en heildarútflutningur á lagmeti nam þá 229 millj. kr. Vegna skorts á kryddsíld til gaffalbitaframleiðslu nemur útflutningur til Sovétríkjanna á þessu ári ekki nema 75–80 millj. kr., en það er ekki nema um helmingur af útflutningi ársins 1972. Séu Sovétríkin tekin út úr heildarútflutningstölum, kemur í ljós mun hærri prósentuaukning á sölu til annarra markaðssvæða. Útflutningsskýrslur sýna, að söluaukning á öðrum mörkuðum en Sovétríkjunum fyrstu 9 mánuði ársins 1973, miðað við sama tímabil í fyrra, nemur 250%. Ástæðan fyrir þessum samdrætti á sölu til Sovétríkjanna er ekki í neinum tengslum við Sölustofnun lagmetisiðnaðarins, heldur stafar einfaldlega af hráefnisskorti, og ég þekki ekki nokkurn mannlegan mátt, sem getur vegið þau náttúrlegu áföll upp. En ástæðan fyrir þeirri aukningu, sem orðið hefur á öðrum mörkuðum, er í sumum tilvikum, að opnast hafa ný markaðssvæði og orðið umtalsverð aukning á öðrum, þótt enn sé mikið markaðsstarf óunnið. Sem dæmi um nýja markaði má nefna Ítalíu og Spán, mikla söluaukningu í Frakklandi, en til þessara landa hefur aðallega verið seldur kavíar og þorsklifur. Í Bretlandi hefur náðst meira en tvöföldun sölu miðað við s. l. ár fyrir tilstilli Sölustofnunarinnar. Til Bretlands eru aðallega seld þorskhrogn. Þá hefur opnast nýr markaður í Bandaríkjunum fyrir rækju, og innflutningur á lagmeti er hafinn til Kanada. Mestur árangur hefur þó náðst í Japan, en þangað hefur verið selt í ár lagmeti fyrir 21 millj. kr., og liggur þegar fyrir pöntun á loðnu á árinu 1974 að upphæð 80 millj. kr., en sala þangað á árinu 1974 gæti orðið mun meiri en þeirri upphæð nemur. Árangur fyrstu 9 mánuði þessa árs sýnir, að ástæða er til að vænta verulegs árangurs af starfi Sölustofnunar lagmetisiðnaðarins í framtíðinni að mínu mati. Í annan stað spyr hv. þm., hvort afkoma lagmetisiðnaðarins hafi batnað með tilkomu Sölustofnunar lagmetisiðnaðarins, þ. e. a. s. hvort hagkvæmari sölusamningar hafi fengist. Samkv. l. um Sölustofnun lagmetisiðnaðarins er hlutverk hennar ekki einungis að annast útflutning, heldur veitir hún aðildarverksmiðjum sínum umfangsmikla þjónustu og fyrirgreiðslu. Hún á einnig að gegna forustuhlutverki í þróun lagmetisiðnaðar á Íslandi. Ekki fer á milli mála, að mikil hreyfing er í málum þessarar iðngreinar nú og mjög verulegur áhugi. Ef fyrirspyrjandi á við það, hvort Sölustofnunin hafi gert hagkvæmari sölusamninga en annars hefðu fengist, er ákaflega erfitt að svara því, eins og að líkum lætur. Sölustofnunin hefur, eins og minnst var á áðan, orðið að glíma við þann efnahagsvanda, sem þróun alþjóðlegra gengismála hefur orsakað, auk þess sem hún vinnur brautryðjendastarf á mörkuðum, en enginn getur krafist bestu kjara við fyrstu samninga á nýjum markaði. Benda má, að hagstæð sala hefur náðst á ýmsum vörutegundum, svo sem lifur, rækju o. fl., og ekki ástæða til að ætla, að aðrir hefðu náð betri sölusamningum en Sölustofnunin hefur gert. Þá má geta þess, að afstaða framleiðenda til Sölustofnunar lagmetisiðnaðarins virðist yfirleitt vera mjög jákvæð, og eru þeir flestir þeirrar skoðunar, að starf stofnunarinnar hafi nú þegar sannað tilverurétt hennar og mikilvægi fyrir þróun íslensks lagmetisiðnaðar, þótt á þessum sviðum sé vissulega ákaflega margt, sem taka verður betri og fastari tökum á næstunni, eins og fram hefur komið í svörum mínum við öllum fsp. hv. þm.



Herra forseti. Það er ekki mikið hægt að segja á tveimur mínútum eða svo. En ég sé ástæðu til þess að taka til máls undir þessum dagskrárlið. Því miður gat ég ekki verið hér, þegar hæstv. iðnrh. gaf svör við fyrri fsp., vegna þess að ég var við skyldustörf í fjvn. Ég get því ekki sagt um, hvað það er, sem kom þá fram í svari hæstv. ráðh. En eitt er víst, að niðursuðuiðnaðurinn á við mjög mikla erfiðleika að etja í dag. Það fer ekki á milli mála, að málin standa þannig nú, að það er tímaspursmál, hvort verksmiðjunum þurfi að loka eða halda áfram starfseminni. Þó að það sé rétt, sem kom fram hjá hæstv. ráðh. áðan, að um verulega aukningu hafi verið að ræða, byggist sú aukning á sölunni á fölskum forsendum. Menn voru fyrst á þessu ári trúaðir á, að þær hefðu starfsgrundvöll, meðan Bandaríkjadollarinn var skráður á 97.60 kr. hver dollar. Þá voru gerðir samningar t. d. við Austur-Þýskaland um sölu á kavíar á verði, sem var miðað við þessa skráningu. Síðan hækkar gengi krónunnar og dollarinn skráður á 83.60, og sjá allir heilvita menn, þegar menn eru bundnir af þessum sölusamningum, hvernig afkoma þeirra, sem gera slíka samninga, er við að framleiða undir slíkum kringumstæðum. En þetta hafa verksmiðjurnar orðið að gera. Þær verða vitanlega að standa við gerða samninga og framleiða, þó að það sé tap á framleiðslunni. Sú aukning, sem hefur orðið í niðursuðuiðnaðinum, það sem af er af þessu ári, byggist m. a. á þessu, að menn hafa verið að fylla upp í samninga og skila vöru, sem þeir framleiða með tapi. Það liggur á borðinu og er hægt að leggja fram, hvenær sem er. Hitt vil ég taka fram, að ég tel, eins og hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að Sölustofnunin út af fyrir sig hafi sýnt, að hún átti tilverurétt, og ég tel, að þeir menn, sem þar starfa, hafi sýnt, að þeir eru þeim vanda vaxnir. Þeir hafa starfað ágætlega fyrir okkur í þessum efnum, það tek ég skýrt fram. En það er síðar á dagskrá þessa fundar önnur fsp., sem gefur frekar tilefni til umr. í sambandi við starfsgrundvöll lagmetisiðnaðarins, og mun ég því geyma mér að ræða frekar um þessi mál, þangað til hún verður tekin til umræðu.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil fyrst fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. iðnrh., að lánamál iðnaðarins almennt eru nú á dagskrá og komast væntanlega til framkvæmda, áður en langt um líður, því að á því er full þörf. Það var upplýst, að á tveimur árum hefði lagmetisiðnaðurinn fengið 32 millj. í fjárfestingarlán, og þótti lítið, og er gott, ef hægt er að auka það. En mér finnst nú einhvern veginn hálfsnúið að vera að tala um að byggja upp þennan lagmetisiðnað, sem vissulega þarf að gera og á að gera og verður vafalaust gert, ef hráefnið er ekki til, eins og t. d. að því er síldina varðar. Mér fannst á hv. 3. landsk., Bjarna Guðnasyni, eins og það andaði hálfkalt til Sölustofnunar lagmetisiðnaðarins. Ég satt að segja skil ekki almennilega, hvað hér er verið að fara. Auðvitað er, eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, verðlagið aðalatriðið í þessum efnum. Þessi stofnun þarf að keppa á alþjóðlegum mörkuðum við sams konar vöru eða svipaða vöru, og við erum þó alltaf að reyna að telja okkur trú um, að okkar framleiðsla sé heldur betri. Verksmiðjurnar þurfa, til þess að geta gengið, að hafa stöðuga framleiðslu með einhverjum hætti. Og þá kemur spurningin: Er hægt að selja alla þá framleiðslu, sem þar yrði um að ræða? Til að mæta þeim hækkunum, sem orðið hafa vegna gengisbreytinga og vegna verðlags innanlands ekki síður, verður að gera nauðsynleg hagræðingarstörf á mörgum sviðum. Ég tel, að Sölustofnun lagmetis hafi fyllilega sannað tilverurétt sinn.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Það er rangt mál hjá síðasta ræðumanni, að það hafi andað köldu í garð Sölustofnunar lagmetis, því að það var vissulega góð hugmynd og sjálfsögð framkvæmd að koma skipulagi á markaðsmálin. En kjarni málsins er þessi: Sölustofnun lagmetisiðnaðarins hefur milli 50 og 60 millj. kr. handa á milli í rekstrarkostnað á ári, á meðan allur niðursuðuiðnaðurinn hefur fengið til fjárfestingarlána 32 millj. M. ö. o.: Sölustofnunin hefur hér um bil tvöfalt fjármagn handa á milli á við uppbyggingarfjármagn lagmetisiðnaðarins. Það er þetta, sem mér þykir mjög merkilegt fyrirbæri. Það þýðir ekkert að vera að hrúga fé í Sölustofnun lagmetisiðnaðarins, ef sjálfur grundvöllurinn, framleiðslueiningarnar, er ekki traustur, og það er þess vegna, sem ég hef reynt að vekja sérstaka athygli á þessu, Ég er ekki að ráðast á Sölustofnunina sem slíka, heldur er hér eitthvað að, þ. e. a. s. það þarf að treysta sjálfa undirstöðuna. Mér er kunnugt um það, að í nær öllum tilfellum hefur það söluverð, sem Sölustofnunin hefur fengið fyrir viðkomandi vörutegundir, verið töluvert lægra en beint framleiðsluverð hennar. En ég lít svo á, að allir þessir málaþættir, bæði lánamálin, hráefnismálin og fjármagnshlutfall milli annars vegar Sölustofnunar lagmetis og hins vegar undirstöðugreinanna í iðnaðinum, þurfi endurskoðunar við. Það þarf að samræma þessa hluti. Það er ekki nóg að hlaða upp einni stofnun, án þess að heildaryfirsýn sé yfir iðnaðinn. M. ö. o.: ég tel, að hér þurfi að athuga frá grunni stöðu og lánamál, hráefnismál o. s. frv. lagmetisiðnaðarins og gera stórátak í þessum efnum.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Mér kom á óvart, að ég skyldi eiga fjórðu spurninguna eftir, en ég skal nú reyna að koma henni til skila. Hún er til hæstv. fjmrh. og hljóðar svo á þskj.: „1. Var Norðurstjarnan h/f í Hafnarfirði ríkisfyrirtæki, þegar ríkissjóður breytti gömlum skuldum fyrirtækisins í hlutafé? Ef svo er, hvað er hlutafé ríkissjóðs mikið í Norðurstjörnunni, og hve stór hluti er það af heildarhlutafé? 2. Hve mikið fjármagn hefur ríkissjóður lagt í Sölustofnun lagmetis, lagmetisiðjurnar Siglósíld og Norðurstjörnuna h/f á s. l. ári og árinu 1973?“ Um þetta þarf ég ekki að hafa mörg orð. Þessi fsp. er í beinum tengslum við það, sem ég var að tala um áðan, að það væri eðlilegt hlutfall milli þess fjár, sem Sölustofnun lagmetis á að hafa, og þess fjár, sem fer til undirstöðueininganna í lagmetisiðnaðinum. Þetta er í beinum tengslum.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Svar mitt við fsp. hv. 3. landsk., Bjarna Guðnasonar, á þskj. 141 er svo hljóðandi: Á aðalfundi Norðurstjörnunnar h/f í Hafnarfirði, sem haldinn var í júní s. l., var ákveðið að auka hlutafé fyrirtækisins úr tæpum 16 millj. í 80 millj. Hlutafjáraukningin fór þannig fram, að skuldum fyrri félagsins var breytt í hlutafé, þannig að um eiginlegt innborgað hlutafé var ekki að ræða. Samkv. þessu var ákveðið að breyta skuldum Norðurstjörnunnar við Ríkisábyrgðasjóð að fjárhæð 24 millj. kr. í hlutafé. Jafnframt var skuldum fyrirtækisins við Framkvæmdasjóð að fjárhæð 35 millj., breytt í hlutafé. Bæjarsjóður Hafnarfjarðar á 5 millj. og ýmsir hluthafar 16 millj., í hlutafé. Samkv. þessu er ríkissjóður eigandi að 30% hlutafjárins og Framkvæmdasjóður eigandi að 43.75%, eða samtals ríkissjóður og Framkvæmdasjóður með 73.75% af hlutafé Norðurstjörnunnar. Um það, hvort fyrirtækið hafi orðið ríkisfyrirtæki, sbr. orðalag fsp., við þessar aðgerðir, er það að segja, að auðvitað heldur það áfram að vera hlutafélag, þó að ríkið sé ásamt Framkvæmdasjóði eigandi að meiri hluta hlutafjárins. Það verður engin formbreyting þar á. Svar við hinum lið fsp.: 12½ millj. kr. hefur verið lánuð til Norðurstjörnunnar á þessum tíma. Af því hefur 7 millj. kr. verið breytt í hlutafé, en 5.5 millj. kr. standa eftir sem skuld. Þessi lánveiting var aðallega á árinu 1972. Ég man ekki eftir, að það hafi verið um neitt hlutafé að ræða á yfirstandandi ári. En það er innifalið í því, sem ég sagði áðan um hlutafjáraukninguna. Varðandi Sölustofnun lagmetisiðnaðarins er það að segja, að í lögum um þá stofnun segir, að 25 millj. skuli greiða til hennar á ári næstu 5 árin. Þetta kom fyrst inn á fjárlög 1972. Þá gera lögin um Lagmetisiðjuna ráð fyrir, að ríkissjóður leggi henni til 15 millj. til endurnýjunar vélakosts og fleira og skuli það framlag skiptast á þrjú ár. Kemur fyrsta greiðsla á fjárlög 1974. Þetta vona ég, að fullnægi fyrirspyrjanda.

Fyrirspyrjandi (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Það þarf dálítið að athuga þessar tölur, hvernig þetta kemur út, til þess að geta tekið afstöðu gagnvart þessum talnalegu breytingum. En ég vildi aðeins vekja athygli á því, að varðandi lagmetisiðjuna Siglósíld átti hún að fá 15 millj. kr. til uppbyggingar og endurbóta á fyrirtækinu samkv. lögum þess, og þessari upphæð var skipt í þrennt, þannig að fyrstu 5 millj. voru á fjárl. 1973. En hitt verður á fjárl. 1974 og 1975. Þannig verður þetta afar mikil upphæð og nýtist illa, enda virðist þetta fyrirtæki eiga við mjög mikla erfiðleika að etja, eins og reyndar iðnaðurinn allur.