Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins um að 2. þm. Reykv. s., Ólöf Nordal, geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Sigríður Á. Andersen. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa á ný. Fyrsti varamaður flokksins í kjördæminu hefur boðað forföll.

Forseti. Mig langar enn og aftur skora á þingheim að við einhendum okkur í að breyta þingsköpum. Á þinginu hefur verið starfandi sérstök undirnefnd sem heitir þingskapanefnd og okkur var falið að laga þingsköpin okkar þannig að við lendum ekki í svona stöðu eins og við erum í í dag þar sem þingið er í raun óstarfhæft. Mig langar að spyrja hvort það sé einhver þingmaður hérna inni sem … 

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Mig langar að skora á þingmenn, þingskapanefnd og forseta sem á sæti í nefndinni að við fundum í hádegisverðarhléi í dag og afgreiðum í það minnsta það í þingsköpum sem tryggir að við séum ekki í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Jafnframt eru mjög mikilvæg atriði sem ég hef haft umsjón með að leggja fram til að laga aðbúnað þingmanna, veð og aðgengi almennings að því sem er að gerast á Alþingi. Mig langar að heyra hvort einhverjum fleiri þingmönnum finnist mikilvægt að við bæði lögum þingsköpin og setjum okkur siðareglur sem hafa setið fastar í forsætisnefnd.

Forseti. Vorið 2009 blasti við að ef ekkert yrði að gert yrði Ísland efnahagslega gjaldþrota. Það var því eitt af fyrstu verkum nýkjörins þings sumarið 2009 að opna fjárlög þess árs og raða þeim upp á nýtt, afla tekna og reyna að draga úr útgjöldum til að forðast gjaldþrot. Í dag er litið til þess verks sem eins þess mikilvægasta sem gert var til að bjarga Íslandi frá þroti. Eðli málsins vegna var erfitt að fara inn í fjárlög á miðju fjárlagaári til að draga úr útgjöldum en fyrstu aðgerðirnar miðuðust að því að afla tekna. Meðal þess sem þá var reynt að gera var að ná til stóriðjunnar á Íslandi, fá stóriðjuna til að leggja meira af mörkum til samfélagsins í ríkissjóð en gert hafði verið á undanförum árum. Þá kom það í ljós sem reyndar allir vissu, að þessi fyrirtæki voru vel varin af sterkum og góðum samningum sem fyrrverandi stjórnvöld höfðu gert við þau sem ollu því að það var ekki nokkur leið að fá þau til að leggja meira af mörkum í formi tekjuskatts, skattgreiðslna, en þeim bar að gera samninganna vegna. Þetta var eitt. Í öðru lagi kom fram skýr vilji þessara fyrirtækja um að þau hefðu hvorki félagslega skyldu né aðra til að rétta þessari þjóð hjálparhönd sem þá var í miklum erfiðleikum. Við það stóðu þau. Í þriðja lagi, og það sem verra var, tóku íslenskir stjórnmálamenn, m.a. hér í þessum sal, undir með þessum fyrirtækjum, vörðu þau með kjafti og klóm gegn öllum aðferðum og tilraunum stjórnvalda til að reyna að fá þau til að leggja meira af mörkum. Í hólfum þingmanna er núna skjal sem ber heitið „Áhugaverðar staðreyndir um íslenskan áliðnað“. Í þessu skjali er hvergi getið um það að íslenskur áliðnaður  
             
            

Forseti. Ég tek undir með hv. þm. Birni Vali Gíslasyni og fagna því að á dagskrá okkar hér í dag og undanfarna daga hafa verið tvö mál, sem eru núna nr. 19 og 20 á dagskránni, þar sem við getum rætt þetta mjög ítarlega. Það er rétt að hafa þá umræðu fyrir sér, eins umfangsmikil og hún hlýtur að verða um bæði þau mál sem þar standa fyrir dyrum og þá forsögu alla. Ég er kominn hingað upp til að spyrja framsóknarmenn vegna þess að ég fékk í morgun inn um lúguna hjá mér í kjördæminu Reykjavík norður litla kveðju frá fjórum frambjóðendum sem mér líst ákaflega vel á, sérstaklega þann nr. 2 sem ég þekki ágætlega, Sigrúnu Magnúsdóttur, og aftan á eru nokkur stórfengleg kosningaloforð. Eitt þeirra er svona: „Sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum verði tryggð.“ 
             Kosningaloforð framsóknarmanna hafa mátt sæta því af einhverjum ástæðum að um þau er efast og þau gagnrýnd. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hvetur okkur til að setja okkur reglur. Við getum sett okkur hvaða reglur sem við viljum í þessu þingi til að starfa eftir en aðalatriðið er vinnubrögðin, hvernig við ætlum að vinna hér. Minni hlutinn er ásakaður um að stunda eitthvert málþóf í stjórnarskrármálinu en staðreyndin er sú að óeining innan stjórnarflokkanna ræður því að það mál er ekki til lykta leitt á þinginu, eins og endurspeglast best í þeim breytingartillögum sem komið hafa til þingsins um þetta mál frá þingmönnum úr stjórnarmeirihlutanum. Það er áhugavert hvernig vinstri menn reyna að rífa niður stóriðjuna og orkufrekan iðnað í þessu landi  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum og biður þingmenn um að gefa ræðumönnum tóm til að flytja mál sitt í ræðustóli og ræðumenn að virða tímamörk.  
            

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að tala um annað mál en úr því að hv. þm. Mörður Árnason tók það að sér að vera í hlutverki auglýsingadömu í upphafi fundar fyrir Framsóknarflokkinn verð ég að tala um það og þakka fyrir. Þingmaðurinn sagði að framsóknarmenn vildu ekki auðlindaákvæði í stjórnarskrá en ég veit að hann og fleiri samfylkingarmenn eru sérfræðingar í kosningastefnuskrám og stefnuskrám Framsóknarflokksins til margra ára, jafnvel áratuga. Ef þingmaðurinn hefði kynnt sér þær í alvöru vissi hann að það er búið að vera á stefnuskrá framsóknarmanna mjög lengi. Við höfum ætíð talað fyrir því að breyta stjórnarskránni og setja auðlindaákvæði inn í hana.  
             Það er með þingmanninn eins og fleiri góða þingmenn hér inni, það er talað eins og enginn sé morgundagurinn. Svo virðist sem þingmenn þeirra flokka sem verða fyrir náttúrulegri fækkun á þingi og munu ekki koma aftur að afstöðnum kosningum ætli að halda málþófi sínu sjálfir fram að kosningum. Það er fagnaðarefni að þeir ætli að halda í starfið svo lengi. Sannleikurinn er sá að frá upphafi þessa kjörtímabils hefur Framsóknarflokkurinn lýst sig reiðubúinn að koma að samstarfi 

Enn hvetur forseti þingmenn til að virða tímamörkin. 

Virðulegi forseti. Fyrir um það bil hálfum mánuði átti ég samtal við hæstv. innanríkisráðherra þar sem ég spurði hann hvort það lægi fyrir í ráðuneytinu að koma á síðustu dögum þingsins með nýtt frumvarp eða verklagsreglur sem þyrfti atbeina þingsins til að hjálpa fólki sem er að missa húsnæðið ofan af sér. Jafnframt átti ég samtal við hæstv. velferðarráðherra um sömu hluti. Því miður kom í ljós að það var enginn vilji til þess. Á fjölmennum fundi Hagsmunasamtaka heimilanna í Stapanum í Reykjanesbæ í gærkvöldi kom fram sú eindregna ósk og var samþykkt í lok fundarins að vísa erindi til stjórnvalda. Ég vil nota þetta tækifæri til að hvetja þingheim, stjórnarliða, hæstv. ríkisstjórn og velferðarnefnd til að taka þetta mál upp. Ef við ætlum að vera hér áfram til að fjalla um hin og þessi mál eru þetta þau brýnu mál sem liggja mest á fólkinu í landinu, ekki síst því fólki sem er að missa ofan af sér. Það er augljóst að heimilin eru undirstaða efnahagslífsins, atvinnulífsins og samfélagsins og þau eigum við fyrst og fremst að verja í staðinn fyrir að karpa hér um alls kyns pólitísk mál. Við æpandi þingmenn sem ráðast á aðra þingmenn og stefnuskrár annarra flokka vil ég segja: Skoðið stefnuskrá ykkar eigin flokka, skoðið innihald þeirra frumvarpa sem þið komið fram með áður en þið farið að æpa að öðrum um að þeir gangi erinda einhverra undarlegra hluta. Forgangsröðum rétt, tökum heimilin fyrst. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn, hv. velferðarnefnd og stjórnarliða til að nota tækifærið á næstu dögum, ef við verðum hér fram yfir páska eða hvað það nú verður, til að taka á þessum málum. Það eru þau mál sem brenna mest á heimilunum og fólkinu í landinu 

Virðulegi forseti. Í atkvæðagreiðslum í gær út af þróunaraðstoð Íslendinga kom fram sjónarmið hjá þingmanni Framsóknarflokksins sem ég er alveg sérstaklega ósammála, nokkuð skuggalegt sjónarmið þar sem þingmaðurinn greiddi atkvæði gegn því að við tækjum þátt í að styðja við fátækt fólk í þróunarlöndunum. Ísland hefur lengi verið í skömm hvað varðar framlög til þróunarmála en siglir hins vegar hraðbyri í rétta átt, að markmiði um 0,7% af landsframleiðslu. Þess vegna vildi ég eiga orðastað við hv. formann fjárlaganefndar og varaformann Vinstri grænna um þessi mál. Þetta gefur tilefni til að ræða þessi mál í heild sinni. Sighvatur Björgvinsson, fyrrverandi framkvæmdastjóri Þróunarsamvinnustofnunar, veltir því upp í blaðagrein að hann var spurður einu sinni: Hvað græðum við á því? Hann segist hafa svarað fyrirspyrjanda sínum: Eigum við að græða á því? Okkur Íslendingum hefur gengið vel síðustu árin og hann segir frá því að þegar hann hóf þingmennsku árið 1974 voru Íslendingar enn að taka við þróunaraðstoð utan úr heimi. Þá græddum við á því. Hann bendir á að Ísland skuldi umheiminum að sjálfsögðu liðsinni við þjóðir sem eru fátækari en við vorum alla 20. öldina. Þjóð sem hefur náð jafnmiklum árangri og Íslendingar og notið til þess mikils stuðnings annarra þjóða og alþjóðastofnana í tímans rás skuldar umheiminum að sjálfsögðu það að styðja við bakið á bláfátækum þjóðum í þriðja heiminum. Sem dæmi má nefna meðaltekjur í Malaví þar sem Íslendingar hafa verið mjög öflugir í þróunaraðstoð, þeir eru 2 dollarar á dag, 50 sinnum lægri tekjur en við Íslendingar höfum. Því vildi ég ræða þetta sorglega sjónarmið sem ég vona að gæti ekki í öðrum flokkum en Framsóknarflokknum og spyr hv. varaformann Vinstri grænna um afstöðu hans til þess viðhorfs sem fram kom þarna í gær. Þetta er stórpólitísk spurning. Hvernig ætla flokkarnir að halda á þessum málum eftir kosningar? Eigum við áfram að stefna að því markmiði  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir yfirstandandi ár segir meðal annars, með leyfi forseta: „Þann 10. júní 2011 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu sem kveður á um að Ísland auki aftur framlög til þróunaraðstoðar við önnur lönd árlega þar til framlög nemi 0,7% af vergum þjóðartekjum […] Það er í samræmi við markmið Sameinuðu þjóðanna um framlög iðnríkja til þessa málaflokks. Markmið um þróun framlaga til ársins 2014 eru sett fram í þingsályktuninni. Í ályktuninni er gert ráð fyrir að á árinu 2012 nemi framlögin 0,21% af vergum þjóðartekjum og að þau hækki síðan“ jafnt og þétt í framhaldinu. Í samræmi við þá ályktun sem hér er vitnað til er í fjárlögum yfirstandandi árs varið um 1.700 millj. kr. í þróunaraðstoð. Í ýmis þróunarmál er varið ríflega þessari upphæð. Má þar nefna þróunaraðstoð Sameinuðu þjóðanna, Alþjóðabarnahjálparstofnunina, mannúðarmál og neyðaraðstoð og samstarf við frjáls félagasamtök. Allt þetta lýsir auðvitað vilja núverandi stjórnvalda í þessum málum. Í þeirri tillögu sem Alþingi samþykkti hér í gær segir meðal annars, með leyfi forseta: „Markmið Íslendinga með alþjóðlegri þróunarsamvinnu er að leggja íslensk lóð á vogarskálar baráttunnar gegn fátækt og fyrir bættum lífskjörum í fátækustu hlutum heimsins. […] Markmið Íslands í þróunarsamvinnu verður að styðja áætlanir um útrýmingu fátæktar á grunni sjálfbærrar þróunar og uppbyggingar á mannauði. Sérstök áhersla verði lögð á mannréttindi, jafnrétti, frið, öryggi og verkefni þar sem íslensk sérþekking og reynsla nýtist.“ Þetta var samþykkt á Alþingi í gær með öllum greiddum atkvæðum gegn einu atkvæði framsóknarmanns, honum til mikillar skammar, flokknum hans til niðurlægingar og Alþingi sömuleiðis,  
            

Virðulegi forseti. Hér er margt rætt og það hefur stundum verið sagt, m.a. áðan í hávaða og með látum, að þingmenn séu eins og óþekkir skólakrakkar. Mér þykir ómaklegt að líkja óþekkum þingmönnum við skólakrakka, ég ætla alveg að segja ykkur það þar sem ég kem úr þeim geira. Í upphafi ætla ég að taka undir með hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, mér finnst ástæða til að skoða bæði þingsköpin og annað sem hún nefndi. Undanfarið hafa farið fram miklar og að mínu mati misgagnlegar umræður um stjórnarskrármálið. Ég hef fylgst með þeim bæði innan og utan þings. Þriðjudagsumræðurnar lofuðu ágætu og maður bar þá von í brjósti að það væri eitthvað jákvætt að gerast, en svo fór þetta í gamla súra gírinn í gær og þingmenn fóru að spyrja hver annan og oftar en ekki um eitthvað sem hreint ekkert tengdist því sem framsögumaður var að ræða. Það er þá ekkert annað en málþóf að mínu viti.  Hvað er það sem þingmenn geta ekki sagt í sölum Alþingis? Er það þetta með auðlindirnar? Augljóslega eru skiptar skoðanir sem koma fram í pontu um það að auðlindir eigi ýmist að vera í þjóðareigu eða ekki. Af hverju vilja menn þá ekki afgreiða náttúruverndarfrumvarpið, vatnalögin, fiskinn, allt mál sem snerta eignarhald á auðlindum náttúrunnar? 

Hæstv. forseti. Fyrr í þessari umræðu var drepið á áhugavert mál sem er raunar á dagskrá síðar í dag, hv. þm. Mörður Árnason vísaði í frumvörpin um sérstakar ívilnanir vegna stóriðju í landi Bakka við Húsavík. Miðað við sjónarmið sem hafa komið fram frá öðrum hv. þingmönnum held ég að það væri brýnt að fá þetta mál á dagskrá, taka málið til umræðu, taka frumvörp hæstvirts atvinnuvegaráðherra um Bakka og ívilnanir vegna stóriðju til umræðu til að fá fram þingviljann í þeim efnum. Ég held að jafnframt væri mikilvægt að ræða fréttir sem hafa komið fram hér að undanförnu um einhverja vinnu sem á sér stað í fjármálaráðuneytinu en hefur ekki komið inn í þingið, um ívilnanir út af Helguvík. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur boðað það í Víkurfréttum að þar sé allt á fullu og allt að gerast og hæstv. fjármálaráðherra ýjar að því að svo sé. Hæstv. menntamálaráðherra, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, kannast að því er virðist ekki mikið við málið. Það er mikilvægt að við fáum þetta fram þannig að kjósendur bæði fyrir norðan og á Suðurnesjum geti áttað sig á því hvað raunverulega er að gerast í þessum málum. Hver er stefna ríkisstjórnarflokkanna? Er hún ein? Er hún fjölbreyttari eins og ráða mátti af umræðum áðan? Hvað ætla menn sér í þessum efnum? Er ætlunin varðandi Helguvík til dæmis að koma með eitthvað inn í þingið fyrir þinglok í vor eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hefur gefið í skyn, 1. þm. Suðurk.? Er það ætlunin? Það skiptir töluvert miklu máli fyrir okkur að vita það. Það skiptir líka máli þegar horft er til þess hvernig á að haga afgreiðslu mála varðandi Bakka. Ég tek fram að ég er í þeim hópi sem styður uppbyggingu á 

Virðulegi forseti. Ég vil taka upp þráðinn frá þeim sem talaði á undan mér. Það er nefnilega fyrirsögn á forsíðu Morgunblaðsins í dag um að samningar í Helguvík séu í nánd. Undirfyrirsögnin á þessari annars gleðilegu fyrirsögn er: „Ótímabær umræða, segir formaður VG.“ Þá hljótum við að spyrja í þessum sal: Hvort er rétt? Hv. þingmaður Samfylkingarinnar, Björgvin G. Sigurðsson, hefur talað og í greininni er vitnað til hæstv. fjármálaráðherra um að samningaviðræður gangi vel og það væri jafnvel hægt að koma með frumvarp inn í þingið. Á sama tíma segir hæstv. menntamálaráðherra að þetta hafi ekki verið rætt í ríkisstjórn í þó nokkurn tíma og henni finnst ekki tímabært að ræða málið. Ég var á sama fundi og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson nefndi áðan, hjá Hagsmunasamtökum heimilanna í Stapanum í Reykjanesbæ í gær. Ég tek undir með hv. þingmanni varðandi það ákall sem samþykkt var í lok fundarins, að það þurfi að koma í gegn frumvarpi fyrir þinglok til að tryggja að ekki verði selt ofan af heimilunum í landinu meðan óvissa ríkir um niðurstöðu málaferla varðandi lögmæti verðtryggingarinnar. Um þetta þurfum við að taka höndum saman og setja í forgang. Á þeim fundi heyrðust líka vonbrigði fundarmanna og sumra frummælenda með stöðu mála varðandi álverið í Helguvík. Það er algjörlega morgunljóst að ef Samfylkingin meinar eitthvað með því 

Forseti minnir enn á ræðutímann og biður hv. þingmenn um að virða hann. Hann er tvær mínútur undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Undanfarna sólarhringa hefur verið vegið mjög ómaklega og af rangsleitni að fyrirtækinu Norðuráli á Grundartanga. Það hefur endurómað í umræðum í þinginu, m.a. í morgun. Við vitum öll til hvers refirnir eru skornir í þessu sambandi. Við vitum hvað hér býr að baki. Ég ætla að leyfa mér að vitna í formann Verkalýðsfélags Akraness, Vilhjálm Birgisson, sem skrifar pistil í gær og segir, með leyfi virðulegs forseta: „Við Akurnesingar gerum okkur algjörlega grein fyrir mikilvægi stóriðjunnar hér á Akranesi enda er nánast morgunljóst að ef að stóriðjunnar nyti ekki við þá væri hægt að slökkva ljósin hér á Akranesi og pakka saman. Svo mikilvæg er þessi starfsemi fyrir samfélagið á Akranesi og það þekkja allir þeir sem búa þar og í nærsveitum. Því biður formaður þá aðila sem tala niður þessa starfsemi að tala af ögn meiri virðingu fyrir þeim störfum sem þetta ágæta fólk sinnir dagsdaglega til að skapa hér gjaldeyristekjur fyrir íslenskt samfélag. Gjaldeyristekjur sem hjálpa til við að halda úti löggæslu, mennta- og heilbrigðiskerfi hér á landi.“ Sú umræða sem hefur farið fram um þetta fyrirtæki hefur verið alveg með ólíkindum og er alls ekki í samræmi við neinar staðreyndir málsins. Það hefur verið látið í veðri vaka að þetta fyrirtæki hafi ekki borgað neina skatta, engan tekjuskatt. Þó er það þannig að á síðasta ári greiddi Norðurál á Grundartanga hæstu opinberu gjöld nokkurs hefðbundins fyrirtækis fyrir utan ríki og banka og auðvitað hæstu gjöldin á Vesturlandi. Þar af var tekjuskatturinn 1,5 milljarðar kr. Til viðbótar við þetta hefur fyrirtækið greitt, eins og fram hefur komið, fyrir fram greidda skatta og líka raforkuskatt til íslenska ríkisins. Á síðasta ári greiddi fyrirtækið 4,5 milljarða kr. inn í ríkissjóð. Það hefur verið látið í veðri vaka að fyrirtækið sé með veika eiginfjárstöðu og byggt á einhverjum brellum. Þó er álverið á Grundartanga með 50% eiginfjárhlutfall og arðurinn af þessu fyrirtæki sem rennur til móðurfyrirtækisins, sem er hér á Íslandi, hefur meðal annars verið notaður til að byggja upp starfsemina 

Frú forseti. Það er nánast skondið að hlusta á álkórinn hefja upp raust sína hér í störfum þingsins eins og hefur verið í morgun, ekki síst vegna þess að á síðustu dögum og vikum hefur kastljósi verið beint af afleiðingum stóriðjustefnunnar, fyrst á lífríki Lagarfljóts sem er að deyja og nú á skattleysi og skattfríðindi sem álverin njóta og þar með áhrif þeirra og stóriðjustefnunnar á lífskjör á Íslandi. Helguvíkursamningurinn frá 2009 hefur verið nefndur í þessu samhengi en þar var stigið mun stærra skref en áður í skattfríðindum þegar hámark tekjuskatts var sett í 15% en ekki 18% eins og var með Reyðarfjörð og Grundartanga. Við fulltrúar Vinstri grænna á Alþingi á þeim tíma gagnrýndum þetta harðlega. Og það er nauðsynlegt að taka fram vegna þess að Vinstri grænir áttu aðild að og voru í minnihlutastjórn á Alþingi að flokkurinn studdi ekki fjárfestingarsamning í Helguvík heldur lagðist eindregið gegn honum og við greiddum öll atkvæði gegn honum. Á nefndaráliti mínu sem fulltrúa flokksins í iðnaðarnefnd á þskj. 910 frá 136. þingi er einmitt tekið fram að samningurinn sé gjörsamlega óverjandi, m.a. vegna óafturkræfra náttúrufarsáhrifa sem reiknað sé með við framkvæmd hans og vegna þess að gengið sé lengra í sérstökum skattalegum undanþágum. Við lögðum fram tillögu um að hámarkið yrði 18% eins og  Það er nauðsynlegt, frú forseti, að þetta komi fram svo við séum ekki bendluð við þennan samning frá 2009. 
            

Forseti minnir enn á tímamörkin sem eru tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir vill ekki að VG sé bendlað við ákveðna samninga. Hvað þá með það frumvarp sem liggur nú fyrir þinginu um Bakka? Þar leggur  
             Með öðrum orðum, tryggingagjaldið af og skattarnir lækkaðir frá því sem almennt er. Síðan er þessu fyrirtæki boðinn eins konar námsstyrkur upp á 220 og eitthvað milljónir sem renna til fyrirtækisins fyrir utan aðra fjármuni sem munu renna út úr ríkissjóði til þess og verkefnisins og nema einhvers staðar í kringum 3,5 milljörðum íslenskra króna. 
             Nú er það svo að ég styð mjög svo uppbyggingu á Bakka en ég verð að segja að það er svolítið furðulegt að hlusta á hv. þm. Álfheiði Ingadóttur lýsa þessum skoðunum sínum til að tryggja að hennar flokkur verði nú ekki bendlaður við eitt eða neitt, á sama tíma og hér liggur fyrir frumvarp um að eitt fyrirtæki, eina fyrirtækið á Íslandi, verði undanþegið tryggingagjaldi. Sama gjaldið og þessi ríkisstjórn lofaði að lækka á almennan atvinnurekstur á Íslandi og stóð ekki við. Nú ákveður hún að bjóða þessu stóriðjufyrirtæki að tryggingagjaldið á það verði afnumið. 
             Virðulegi forseti. Ég verð að leyfa mér að segja: Ég gef ekkert fyrir yfirlýsingar  
            

Hljóð í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að vekja athygli á þeim leigusamningi sem hefur verið undirritaður af hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra vegna náttúruminjasýningar í Perlunni. Það kemur fram að samningurinn sé undirritaður með fyrirvara um samþykki Alþingis. Ég átta mig alls ekki á því hvernig það ferli fer fram, samþykki Alþingis á samningnum. Hér er verið að gera samning upp á 1.200 millj. kr. í leigugreiðslur. Hvernig á Alþingi að samþykkja hann? Ég get mér til um að það muni gerast með 6. gr. heimild í haust fyrir fjárlagaárið 2014. En það sem er merkilegt við það er að þá verður ríkissjóður búinn að setja 500 millj. kr. í kostnað við að setja upp sýninguna. Segjum sem svo að sá þingmeirihluti sem starfar hér í vor muni taka þá ákvörðun að skynsamlegra sé að nota þá peninga sem hér um ræðir, 1.200 millj. kr., á næstu árum til að efla löggæsluna, styrkja heilbrigðisþjónustuna eða annað, sem ég teldi bara mjög skynsamlegt að þingið mundi gera. Þá þyrfti að taka niður sýninguna og það mundi væntanlega kosta nokkur hundruð milljónir. Þá væri búið að henda úr ríkissjóði hundruðum milljóna út í loftið. Síðan er borgin líka að leggja í óhemjukostnað við að breyta húsnæðinu, auðvitað fyrir skattfé borgarbúa. Ég verð að viðurkenna að ég skil bara ekki hvernig á að fara með þessar framkvæmdir. Það er gerður samningur upp á 1.200 millj. kr. með fyrirvara um samþykki Alþingis en samt er skrifað undir hann. Ég átta mig ekki á hvernig þetta getur gerst. Ég bið hæstv. forseta að athuga sérstaklega hvort heimilt sé að gera þetta eins og hér er gert.

Forseti vill láta þess getið að kl. 13.30 fer fram umræða um skýrslu innanríkisráðherra um störf nefndar um grundvallarskilgreiningar löggæslu á Íslandi. Það er ein umræða og er 4. dagskrárliðurinn á dagskrá þingsins í dag. Hádegishlé verður kl. 13.00 í dag.

Hæstv. forseti. Ég vildi nota þetta tækifæri við upphaf dagskrár að vekja athygli hæstv. forseta á því að í umræðunum áðan kom fram mikill áhugi hjá þingmönnum á því að ræða mál nr. 19 og 20 á dagskránni í dag, varðandi kísilver í landi Bakka og uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka. Þetta eru mál sem atvinnuveganefnd hefur lokið og eftir því sem ég best veit var allgóð samstaða um þessi mál þar. Það er hins vegar ljóst að í þingsalnum eru mjög skiptar skoðanir um þau. Þetta tengist auðvitað máli sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og fleiri hafa vakið máls á varðandi ívilnanir vegna Helguvíkur og ég held að þarna sé um að ræða mál sem áríðandi er að þingið taki afstöðu til, áríðandi er að fá fram þingviljann. Eins og hæstv. forseti veit fagna ég hverju tækifæri sem ég fæ til að tala um málefni stjórnarskrárinnar. En ég held hins vegar að brýnna sé að fá fram afstöðu þingsins til þessarar mikilvægu atvinnuuppbyggingar, bæði norður í Þingeyjarsýslu og eins suður með sjó. Ég mæli þess vegna með því að þessi mál verði flutt framar í dagskrána þannig að þingmönnum gefist kostur á að reifa ólíkar skoðanir um þessi efni.

Forseti vill geta þess, eins og fram hefur komið, að hann hyggst reyna til þrautar að ná samkomulagi um að ná sátt um þinglokin og mun ræða það við þingflokksformenn síðar í dag hvort menn séu tilbúnir að ræða önnur mál á dagskránni og leiða þau til lykta, en það verður þá að vera í samkomulagi. Forseti mun ræða við þingflokksformenn hvern og einn eða kalla til fundar um það hvort samkomulag geti náðst um að ræða önnur mál á dagskránni til lykta.

Virðulegi forseti. Ég vil gera að umtalsefni fundarstjórn forseta þegar við ræddum um störf þingsins áðan. Það er hefð fyrir því að þingmenn geti spurt hver annan, beint fyrirspurn til annarra þingmanna og tryggt að viðkomandi þingmaður viti af því og geti brugðist við með viðeigandi hætti og það sé pláss fyrir viðkomandi hv. þingmann á mælendaskrá. Nú bar svo við að hér var umræða um afstöðu eins af hv. þingmönnum Framsóknarflokksins varðandi þróunarhjálp okkar Íslendinga. Ég hefði talið eðlilegra að fyrirspurninni hefði verið beint til þess þingmanns sem um var rætt þannig að þeim þingmanni hefði verið gefið tækifæri til að svara fyrir sig og sína stefnu og þær ástæður sem lágu að baki því að hann tók þá afstöðu sem hann gerði í þingsalnum. 

Þetta varðaði ekkert fundarstjórn forseta en voru skilaboð til þeirra þingmanna sem taka til máls og beina fyrirspurnum eða máli sínu til annarra þingmanna undir þessum lið. Forseti vonast til að þingmenn taki þetta til sín.

Virðulegi forseti. Það eru tvö mál sem mig langar til að gera athugasemd við, en þó vil ég segja að hæstv. forseti Alþingis hefur staðið sig ágætlega að undanförnu. Það er í fyrsta lagi ótrúlegt að mál er snertir kísilver á landi Bakka skuli ekki vera tekið fram fyrir og rætt. Þetta er kannski eina málið sem getur eflt hagvöxtinn í landinu og við höfum séð að undanförnu á þeim tölum sem hafa birst að hann er töluvert minni en gert var ráð fyrir. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál fyrir Norðausturkjördæmi og er ágætissamstaða um það meðal þeirra þingmanna sem þar eru. Ég vil líka gagnrýna þau sjónarmið sem hafa komið fram um að þetta séu einhvers konar óeðlilegar ívilnanir en svo er ekki. 

Forseti vill biðja þingmenn um að kynna sér þær reglur sem gilda um störf þingsins. Þingmönnum er heimilt að beina orðum sínum til annarra þingmanna og geta þess þá í leiðinni. 

Virðulegi forseti. Ég hafði satt að segja alls ekki hugsað mér að tala um fundarstjórn forseta þangað til ég hlustaði á ræðurnar sem fóru fram í morgun. Ég hef miklar áhyggjur af fundarstjórn forseta sem lýtur að röðun mála á dagskránni. Það er ekki hægt að túlka niðurstöðu umræðunnar í morgun öðruvísi en svo að mikil óvissa sé núna um það mál sem lýtur að uppbyggingunni á Bakka. Ég hafði talið fyrir fram að mikill og ríkur þingvilji væri fyrir því að afgreiða þetta mál. En nú komu stjórnarliðarnir upp hverjir á fætur öðrum og töluðu mjög gegn því að beitt yrði nokkurs konar ívilnunum vegna uppbyggingar af þessu taginu, til dæmis hv. þm. Björn Valur Gíslason sem skrifar m.a. undir nefndarálit meiri hluta atvinnuveganefndar í þessum efnum. Hann talaði þannig að ég er farinn að hafa dálitlar áhyggjur af því hvort málið muni ná fram að ganga. Það skiptir mjög miklu máli að eyða þessari óvissu. Við vitum að það hefur áður gerst vegna pólitískrar óvissu að fyrirtæki hafi hrokkið undan, horfið frá því að fara í fjárfestingar. Þess vegna þurfum við að eyða óvissunni, 

Virðulegi forseti. Ég vil koma hingað upp og lýsa yfir fullum stuðningi við forseta í þeirri forgangsröðun sem kemur fram í dagskrá þingsins í dag og reyndar síðustu daga. Það er alveg morgunljóst að við þurfum bara að klára eitt mál í þinginu áður en við förum heim fyrir kosningar. Það er að virða þann þjóðarvilja sem kom fram í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október og tryggja framgang stjórnarskrármálsins yfir á næsta þing og að sjálfsögðu að samþykkja auðlindaákvæðið sem allir stjórnmálaflokkar á Alþingi hafa ítrekað lýst yfir vilja til að samþykkja á síðustu vikum og síðustu mánuðum, allir flokkar, landsfundir Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks svo ekki sé talað um okkur í stjórnarmeirihlutanum. Það er stórmálið sem við verðum að klára og okkur er ekkert að vanbúnaði. Við erum með auðlindaákvæði sem hefur verið 13 ár í mótun. Það er hápunkturinn á þróun sem hefur staðið allar götur frá árinu 2000 og kemur til móts við meginatriði í þeim ályktunum sem hafa komið fram frá öllum flokkum.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hingað upp og lýsa yfir stuðningi við fundarstjórn forseta sem hefur yfirleitt verið án nokkurra athugasemda. Það er þó tvennt sem ég vil gera athugasemdir við eftir umræðuna í dag og annað lýtur að því sem hv. þm. Illugi Gunnarsson kom inn á. Þegar þingmenn beina fyrirspurnum um aðra þingmenn til þingmanna í allt öðrum flokkum tel ég að við séum komin á hálan ís og ég tel að það þurfi að ræða í forsætisnefnd. Ég mun óska eftir því og geri það hér með. Varðandi þá umræðu sem hefur orðið um atvinnumál og mál nr. 19 og 20 á dagskránni sem varða Bakka tek ég undir að mikilvægt er að koma þeim á dagskrá. Varðandi þau ummæli sem hv. þm. Björn Valur Gíslason kom með held ég að mikilvægt sé að þau mál komist á dagskrá ef það þarf að ræða þau svona mikið. Í hinum vestræna heimi, og reyndar um allan heim, er það stórt vandamál að Starbucks og IKEA og önnur stórfyrirtæki heimsins komist undan skattgreiðslum. Það er vandamál sem hefur ekki verið tekið á í íslenskri stjórnsýslu, ekki síðastliðin fjögur ár heldur, og það getur verið gott tækifæri til að taka þá umræðu hér.

Frú forseti. Hvað varðar umræðu um fundarstjórn forseta út af fyrirspurn minni til hv. þm. Björns Vals Gíslasonar um hvert væri viðhorf hans og flokks hans til þess hvort við Íslendingar ættum að ná settum markmiðum í framlögum til þróunaraðstoðar, er meistaraleg útúrsnúningsumræða í gangi. Tilefnið var atkvæðagreiðsla í gær þar sem kom fram sjónarmið þingmanns um það sem sætti miklum tíðindum. Þingmaðurinn útskýrði sitt sjónarmið alveg prýðilega í kvöldfréttum í gær, allt í góðu. Ég vildi spyrja hv. þingmann og varaformann annars flokks um sjónarmið þess flokks. Svíður sjálfstæðismönnunum í salnum að ég spyrji þingmenn Vinstri grænna um stefnu þeirra í þróunarmálum að gefnu tilefni? Ég var ekki að gera lítið úr sjónarmiðum þingmannsins. Hann var alveg afdráttarlaus í þeim og greiddi atkvæði á móti. Mér hefði þótt fínt að geta einnig tekið umræðu við hv. þingmann, það var alveg sjálfsagt mál, en það sjónarmið kom vel fram í gær og allt í góðu með það. Ég er í fullum rétti hér, þrátt fyrir andúð Sjálfstæðisflokksins á því, 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að gera athugasemd við fundarstjórn forseta en skil ég rétt að verið sé að gera athugasemd við fundarstjórn forseta í þá veru að þingmaður á Alþingi Íslendinga hafi spurt mig spurninga í stað þess að spyrja einhvern annan? Mér finnst það satt best að segja ótrúleg athugasemd. Ef hún kemur frá stjórnarandstöðuflokkunum tveimur saman, Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, því nýja bandalagi, silfurskeiðabandalaginu sem hefur verið myndað á Alþingi í undirbúningi fyrir kosningar, tek ég í kjölfarið á því undir það með hv. þm. varaformanni Framsóknarflokksins að ræða eigi sérstaklega hvort yfirleitt sé heimilt að spyrja spurninga, hvort eigi að taka fyrir sérstaklega til hverra spurninga er beint, hvor eigi að taka fyrir hvernig svörin verða eða hvort á að heimila umræður  Ég er ekki að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta. Mér finnst hún ágæt og legg til að dagskránni verði haldið áfram eins og hún liggur fyrir hér.

Forseti vill minna á að það er málfrelsi í ræðustóli Alþingis, gæti menn hófs.

Virðulegur forseti. Ég tek eindregið undir með hæstv. forseta. Það er málfrelsi á Alþingi og þingmenn velja sér umfjöllunarefni og viðmælendur að vild sinni, enda gæti þeir virðingar þingsins í orðum sínum. Þyki einhverjum að sér vegið hefur hann auðvitað fulla heimild til að taka til máls og bera af sér sakir og eru mörg dæmi þess að menn hafi nýtt þann sjálfsagða rétt. Það var auðvitað ekki bara einn þingmaður sem var á móti málinu í gær. Það var líka annar þingmaður sem samþykkti það með alveg sérstökum fyrirvara og það er kannski eitt af tilefnunum til að vera í þessari umræðu. Ég vil hins vegar taka undir með þeim sem vilja hvetja til þess að dagskrárliðir nr. 19 og 20, um Bakka, verði teknir á dagskrá. Þess vegna er auðvitað mikilvægt að við göngum strax til atkvæða um stjórnarskrármálið og auðlindaákvæðin sem eru algerlega fullrædd, þannig að við getum haldið áfram niður eftir dagskránni, eytt þessari óvissu í eitt skipti fyrir öll og lokið þessu þingi með sæmilegum sóma fyrir alla þá stjórnmálaflokka sem eru hér inni, hafa rætt auðlindaákvæðið samfleytt í 13 ár og eiga ekki eftir að bæta neinu orði í þá umræðu.

Forseti. Það er auðvitað svolítið sérkennilegt að Íslandsmeistarar í málþófi og uppgötvunarmenn sýndarandsvarsins skuli gera athugasemd við að aðrir fari eftir þingsköpum. Ég kom aðallega hingað upp til að hrósa forseta fyrir fundarstjórn sína og niðurröðun á dagskrá. Það mikilvægasta á dagskránni, ég tek undir það með hv. þm. Skúla Helgasyni, er liður nr. 2, þ.e. stjórnarskráin og auðlindaákvæðið. Ég sé ekki betur. Ég bíð eftir því að Framsóknarflokkurinn gangi í lið með okkur hinum í því efni að klára það mál og koma hér reistu höfði til þjóðarinnar fyrir kosningar. Um Bakka er það að segja að ég er reiðubúinn að tala um Bakka og tala mikið um Bakka. Ég vil líka segja að mér þætti einkennileg forgangsröðun að afgreiða frumvörpin um Bakka með einhverjum hætti án þess að klára viðamikið og merkilegt frumvarp um náttúruvernd og ég gæti ekki sætt mig við að það yrði gert.

Frú forseti. Það er athyglisvert að heyra þessar umkvartanir um fyrirspurnir þingmanna hver til annars, sérstaklega í ljósi þess að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur gengið manna lengst í því að ræða við aðra þingmenn í þessari pontu um aðra þingmenn, bæði fjarstadda og viðstadda. Á það ekki síst við um samræður manna hér um hæstv. forsætisráðherra, fleiri ráðherra og þingmenn stjórnarliðsins. Ég tek undir það sem hefur komið fram að auðvitað er mjög mikilvægt að við göngum strax til umræðu um stjórnarskrána og við þurfum aðallega að afgreiða það mál fljótt og vel og helst í heild sinni. Hins vegar sáum við merki þess í umræðunum í gær að stjórnarskrármálið er komið í málþóf og það er mjög sorglegt. Það sem ekki er nefnt upphátt hér, en mér finnst ástæða til að nefna í ljósi þess að taka á málið í málþófsgíslingu, er 71. gr. 

Virðulegi forseti. Vegna þessarar umræðu um hver spyr hvern er það fyrirkomulag sem við höfum hér þannig að menn senda fyrir fram til þess þingmanns sem þeir ætla að eiga orðastað við hvert efnið er, hafa samband, senda tölvupóst eða hringja til að þeir viti um hvað er að ræða. Sú ræða sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson flutti sneri alfarið að, og var reyndar nokkuð harkaleg, afstöðu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Þannig var það og þeir sem hlýddu á heyrðu það. Ég hefði talið alveg eðlilegt miðað við til hvers þessi liður er og hvernig hann er hugsaður að fyrirspurninni væri beint til þess þingmanns sem var til umræðu og öll ræðan sneri að. Það sem gerist er að hv þingmaður beinir spurningunni til hv. þm. Björns Vals Gíslasonar sem hafði með engum hætti verið til umræðu í ræðu hv. þingmanns. Það er þess vegna sem ég geri athugasemdir við það. Þetta býður þeirri hættu heim að menn fari að nota það form til að ráðast 

Virðulegi forseti. Ég hef setið í sex ár á Alþingi. Ég man ekki eftir því að tveir þingmenn úr sama liði hafi komið hingað undir þessum lið og rætt sérstaklega afstöðu einhvers annars þingmanns sem situr úti í sal. Ég vil bara spyrja stjórnarliða hvort þetta sé það sem koma skal í þessum þingsal. Er ekki fullkomlega eðlilegt að við spyrjum viðkomandi þingmann út í afstöðu hans ef við höfum eitthvað út á hann að setja? Ég held að mönnum finnist það fullkomlega eðlilegt. Hér var öllu snúið á hvolf og talað um að þetta væri fullkomlega eðlilegt, einungis væri verið að spyrja út í afstöðu Vinstri grænna. Liggur hún ekki fyrir? Liggur ekki afstaða allra flokka fyrir, fyrir utan afstöðu eins þingmanns sem er bara að fylgja sannfæringu sinni? Ég held að það þurfi að taka upp í forsætisnefnd og ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með fundarstjórn forseta og hvernig hæstv. forseti hefur tekið á málum, raðað upp dagskrá og eins boðað fundi með þingflokksformönnum til að ræða frekari þingstörf og hugsanlega sættir í málum. Ég er afskaplega ánægð með þá ætlan frú forseta. Ég vil líka minna á orð hæstv. forseta áðan. Hún minnti á málfrelsi hv. þingmanna í þessari pontu og ég skora á þingmenn að hlusta aftur á fyrirspurn hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar þar sem hann spurði út í stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og beindi auðvitað spurningum sínum til varaformanns þess flokks.

Virðulegi forseti. Það er reynt að gera mikið úr því af hálfu hv. stjórnarliða að verið sé að beita einhverju málþófi í stjórnarskrármálinu. Á sama tíma endurspeglast í umræðunni sú óeining sem er innan stjórnarliðsins um hvernig á að ljúka þessu þingi. Það þarf ekki annað en að vitna í orð Skúla Helgasonar sem talar um stjórnarskrármálið sem eina málið sem þurfi að ljúka á þinginu. Ólína Þorvarðardóttir talar um að ljúki þurfi stjórnarskránni með algerri breytingu, með því að ljúka málinu í heild. Hv. þm. Mörður Árnason talar um að málefnum Bakka verði ekki lokið nema náttúruverndarfrumvarpið fari í gegn og hv. þm. Björn Valur Gíslason og Álfheiður Ingadóttir töluðu gegn Bakka í morgun. Það var ekki hægt að skilja öðruvísi. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og hæstv. ráðherra Katrín Júlíusdóttir tala um að verið sé að gera sambærilega samninga fyrir álverið í Helguvík á meðan hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir segir að málið sé ekki til umræðu. Í því endurspeglast sú óeining sem er innan stjórnarliðsins 

Forseti minnir hv. þingmenn enn á að virða ræðutíma og telur ástæðu til að minna á ávarpsorð sem ber að nota í þingsal.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Ég vil bara ítreka við hæstv. forseta að mjög gagnlegt væri ef dagskrá þingsins tæki mið af því að komið er viku fram yfir áætlaðan starfstíma Alþingis og þar af leiðandi væri sett niður samkomulag um að klára þau mál sem raunverulegt samkomulag er um í þinginu eða þau mál þar sem raunverulegar dagsetningar knýja á um að málin verði kláruð. Nýtt þing sem kemur saman eftir rétt rúmar 5 vikur getur síðan tekist á um átakamálin á grundvelli kosningaúrslita 27. apríl.

Frú forseti. Til lúkningar umræðunni um fundarstjórn forseta er varðar fyrirspurnatímann áðan er alveg rétt að umræðan um þróunaraðstoð er tilfinningaþrungin umræða. Ég viðurkenni að mér mislíkaði mjög í gær þegar ég heyrði hv. þingmann tala, sem var rætt um í fréttunum í gær, um sín sjónarmið og mér fannst stórmál að þingmaður á Alþingi Íslendinga greiddi atkvæði gegn þeirri aðstoð, fullkomlega löggilt sjónarmið af hennar hálfu. Mér mislíkaði það mjög og vildi spyrja þingmenn út í stefnu þeirra flokka. Hins vegar þykir mér leitt að þingmanninum hafi ekki gefist tækifæri til að svara því aftur hér ef þingmaðurinn hafði áhuga á. Það var fullt svigrúm til að gera grein fyrir þeim sjónarmiðum í atkvæðaskýringum í gær o.fl. enda stóð ekkert í vegi fyrir þingmanninum að fara í fréttirnar og gera ítarlega grein fyrir þeim sjónarmiðum í einum af fyrstu fréttum Stöðvar 2 í gær. Það var fullkomið 

Virðulegi forseti. Það er nú ekki annað hægt en að koma aðeins inn á það sem hefur verið til umræðu hér á Alþingi í dag. Í fyrsta lagi vil ég taka fram að í 48. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands segir, með leyfi forseta: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Þetta ákvæði er afar mikilvægt að mínu mati. Það þýðir að þeir sem hér sitja eiga að fylgja eigin sannfæringu eins og segir berum orðum í ákvæðinu en ekki að lúta einhverjum annarlegum sjónarmiðum. Ég nefndi það í fyrri ræðu minni að það að hér hafi stjórnarflokkarnir sýnt af sér eitthvert það mesta flokksræði sem um getur í sögu lýðveldisins kalli á breytingar á stjórnarskránni. Ég hef verið fylgjandi því að breyta stjórnarskránni, hef verið það frá upphafi og það er stefna Framsóknarflokksins. Ég vildi að við mundum halda áfram með breytingarnar og er enn þeirrar skoðunar. Það skiptir máli en ég er líka sannfærður um að við eigum að beina spurningum að þeim þingmönnum sem telja sig vera að fylgja sannfæringu sinni en ekki einhverra annarra. Ég hef aldrei notað þetta form hér til þess að spyrja félaga mína úr Framsóknarflokknum eða einhverja aðra úr stjórnarandstöðu út í til dæmis hvaða skoðanir Skúli Helgason hafi á Icesave-málinu. Það hvarflaði ekki að mér, ég spurði bara hv. þm. Skúla Helgason og virti hans skoðanir þó að ég teldi þær ganga nær hagsmunum Breta og Hollendinga heldur en hagsmunum Íslendinga. Við erum að ræða tillögu frá nýskipuðum formönnum stjórnarflokkanna, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og formanni Bjartrar framtíðar hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. Sú tillaga er allra góðra gjalda verð. Hún felst í því að þrátt fyrir 1. mgr. 79. gr. sé heimilt fram til 30. apríl 2017 að breyta stjórnarskránni með þeim hætti sem lýst er hér í tillögunni. Fram hafa komið breytingartillögur, meðal annars frá Pétri Blöndal um að tryggt verði að ekki þurfi, eins og hér er lagt til í tillögu formannanna, 3/5 hluta greiddra atkvæða til að samþykkja hér á Alþingi heldur að minnsta kosti 40 aðilar þurfi að samþykkja. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum þá tillögu. Áðan var fullyrt, og ágætt að koma kannski inn á það áður en lengra er haldið, að stjórnarandstaðan væri komin í einhvers konar málþóf. Ég hafna því alfarið og vil benda á að fyrsta sólarhringinn þá töluðu eingöngu stjórnarliðar og þeir nýttu sér allar þær mínútur sem þeir höfðu til þess að fjalla um þetta mikilvæga mál, en óskað hefur verið eftir tvöföldum ræðutíma. Ég hefði reyndar talið að þetta væri ekki mikilvægasta málið heldur væri mun mikilvægara að ræða um stöðu heimilanna og það hvernig við ætlum að örva hagvöxt í landinu til þess að skapa fólki tekjur sem geta svo runnið inn í ríkissjóð og staðið undir velferðinni í landinu. Það er velferðin í landinu sem við þurfum að standa vörð um. Dapurlegt er til þess að hugsa að ríkisstjórnin sem taldi sig vera einhvers konar norræna velferðarstjórn skuli skilja það eftir sig að okkar stærstu verkefni eru einmitt að bæta velferðina í landinu vegna þess að í hana hafa verið höggvin risastór skörð eins og landsmenn allir vita, með gríðarlegum niðurskurði í heilbrigðismálum sem er vandamál á Landspítalanum. Þess vegna hefði ég talið fullkomlega eðlilegt að ræða þá tillögu sem hér hefur komið fram. Það sem flækir hins vegar málið og ég er ekki viss um að landsmenn allir hafi áttað sig á er að það er ekki bara þessi tillaga formannanna þriggja sem er hér til umræðu. Þingflokksformenn stjórnarflokkanna lögðu fram breytingartillögu við hið svokallaða auðlindaákvæði. Það er ákvæði sem ég hef verið reiðubúinn að setja inn í stjórnarskrána, ég tel það afar mikilvægt og það hefur verið á stefnu Framsóknarflokksins. Reynt er að snúa því þannig að við séum á einhvern hátt að hlaupast undan merkjum, en svo er ekki. Við höfum ekki verið reiðubúin til að taka inn þessa tillögu því hún virðist ekkert sérstaklega hafa verið rædd og gengur í rauninni í berhögg við þá tillögu sem formennirnir þrír komu með. Staðreynd er að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur ekki fjallað nægilega vel um hana, að mínu mati. Það sem gerði svo að verkum að við þurfum að ræða stjórnarskrána ítarlega er breytingartillaga sem kom frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Ég stóð í þeirri meiningu að í henni væri sú stjórnarskrá sem stjórnlagaráðið hefði skilað af sér og taldi að þar væri komin óbreytt sú tillaga vegna þess að Hreyfingin hefur talið og rætt oft hér í ræðustól Alþingis að það væri ekki okkar hlutverk að skipta okkur af þeirri afurð sem kæmi frá stjórnlagaráðinu. Það er reyndar þvert á þau skilyrði sem við settum fyrir því að stjórnlagaráð yrði sett á laggirnar eftir að Hæstiréttur úrskurðaði um að kosningin til stjórnlagaþings væri ógild. Ég hef tekið eftir því að í breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur þá er ákvæðið um náttúruauðlindir ekki í samræmi við þá tillögu sem kom frá stjórnlagaráðinu, eftir því sem ég best fæ séð. Hún er nánast orðrétt eftir þeirri tillögu sem kom frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þá verð ég að viðurkenna að mér er vandi á höndum vegna þess að þá er í fyrsta lagi þingmaður Hreyfingarinnar að ganga gegn þeirri sannfæringu sinni sem hann hefur lýst hér yfir að ekki megi breyta þeirri tillögu. Í annan stað þá tel ég afar mikilvægt að ef menn ætla að breyta tillögum stjórnlagaráðs þá sé það að minnsta kosti rætt í þaula. Margt ágætt er í þessari breytingartillögu frá hv. þingmönnum Oddnýju G. Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Skúla Helgasyni, en það er þó ein setning sem ég vil gera hér að umtalsefni, virðulegi forseti: „Með lögum má kveða á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar.“ Þessi eina setning breytir því fyrirkomulagi sem hefur verið hér á Íslandi í tugi ára, allt frá því að stjórnarskráin var fyrst sett árið 1874 ef ég man rétt. Hæstiréttur hefur mótað dómaframkvæmd þar sem menn geta séð öll þau ágreiningsmál sem hafa sprottið af núgildandi eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og fjölmargir áhugaverðir dómar hafa fallið. Ef við ákveðum að takmarka megi með lögum ákvæði stjórnarskrárinnar sisvona þá held ég að við séum að ganga ansi langt í því að rýra þann mikilvæga eignarrétt sem ekki bara er stjórnarskrárbundinn heldur líka festur í mannréttindasáttmála Evrópu. Það sem einkennir mannréttindaákvæði almennt er að takmarkanir á þeim verða að vera það stórar og það veigamiklar fyrir samfélagið í heild sinni að það sé réttlætanlegt að gera þær. Hér er í rauninni veitt heimild til að hverjir sem eiga sæti í ríkisstjórn geta ákveðið, einhver meiri hluti, að afnema þennan eignarrétt á einu bretti. Haft hann þess vegna einn metra niður í jörðina. Nú er verið að bora eftir heitu vatni hundruð ef ekki þúsundir metra til þess að sækja það. Það er ágætt að taka þessa umræðu. Ég er alveg sammála því að einhvers staðar verða mörkin að liggja en að mínu mati er ekki hægt að henda því fram á Alþingi þegar venjulegri dagskrá ætti í rauninni að vera lokið. Þar komum við aftur að því mikilvæga skilyrði sem var sett hér á Alþingi fyrir því að stjórnlagaráð yrði sett á laggirnar og það var að á Alþingi yrði tekin efnisleg umræða um þær tillögur sem frá þessu ágæta fólki kæmu. Margar þeirra eru mjög áhugaverðar og margar get ég tekið undir, aðrar ekki. Það sem mér sveið var að Hreyfingin virtist hafa ákveðið að verja núverandi ríkisstjórn vantrausti, hún naut ekki meiri hluta úr eigin stjórnarflokkum, gegn því að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sagði á þeim tíma að þá væri verið að stíga skref aftur á bak en ekki áfram vegna þess að það gæfi alltaf skakka mynd af því hver raunveruleg afstaða þjóðarinnar væri til einstakra ákvæða ef við ætluðum bara að spyrja hana til dæmis hvort hún vildi nýju eða gömlu. Hvor stjórnarskráin viltu að lögð sé til grundvallar? Ég er viss um að ef fólk hefði sagt: Við viljum að núverandi stjórnarskrá verði lögð til grundvallar. Þá hefði fólk ekki verið að segja að henni mætti ekki breyta. Þá hefði fólk kannski sagt að hana mætti laga. Ég taldi líka að jafnvel þó að fólk yrði spurt að því hvort það vildi ákvæði um auðlindir þjóðarinnar í stjórnarskrá þá væri kannski ekki algjörlega úr því skorið hvernig auðlindaákvæði þjóðin vildi sjá og ekki kæmi fram hvaða marki það auðlindaákvæði ætti að ná. Við höfum jú eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og ég veit ekki betur en að menn vilji almennt standa vörð um það ákvæði. Ég vona svo sannarlega að við náum að ljúka fundum Alþingis núna á næstu dögum og ég vona að umræðan um stjórnarskrána tæmist. Ég vil líka segja að ég vona að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir dragi tillögu sína til baka vegna þess að ég held að það sé miklu meira vit í því að við höfum eingöngu til umræðu tillögu frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni, Katrínu Jakobsdóttur og Guðmundi Steingrímssyni án þess að blanda tillögu að nýrri stjórnarskrá frá stjórnlagaráði í málið, þótt hún sé með einhverjum breytingum héðan af Alþingi. Eins og ég hef sagt í ræðunni, ef menn vilja fara í að breyta þá eiga menn að gera það. Ég get sagt svona til gamans að í þeirri breytingartillögu þá er stafsetningarvilla, að ég held. Hér segir í tillögu frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, með leyfi forseta: „Til þjóðareignar skv. 1. mgr. teljast nytjastofnar og aðrar auðlindir hafsins innan íslenskrar lögsögu, auðlindir á, í eða undir hafsbotninum utan netlaga svo langt sem fullveldisréttur ríkisins nær, vatn, þó að gættum lögbundnum réttindum annarra til hagnýtingar og ráðstöfunar þess, og auðlindir og náttúrugæði í þjóðlendum.“ Munurinn felst í orðinu „gættum“. Í breytingartillögu frá hv. þingmönnum segir: „að bættum lögbundnum réttindum annarra.“ Því miður eru breytingar á stjórnarskránni þannig að þó að ég telji þetta vera stafsetningarvillu þá hefur hún merkingarmun í för með sér og getur skipt máli vegna þess að hvert einasta orð í þessum tillögum skiptir máli. Við erum að tala um stjórnarskrá okkar, þau grundvallarlög sem móta samfélag okkar og við verðum að gefa okkur tíma til þess að fara yfir og vita hvort raunverulega sé verið að breyta meiningu með einstökum orðum eða hvort hér sé eingöngu um stafsetningarvillu að ræða. Virðulegi forseti. Ég hef verið að velta því fyrir mér að undanförnu af hverju við sitjum enn í þingsal og stöndum í ræðupúlti og ræðum stjórnarskrána, hvort það sé óeðlilegt. Í ljósi þess að nú hafa stjórnarliðar rætt ítarlega um þær tillögur sem liggja á borðinu þá tel ég afar eðlilegt að við í stjórnarandstöðunni fáum tækifæri til þess líka. Ég mundi glaður vilja fá fram afstöðu stjórnarþingmanna til þess hvort einhugur sé í þeirra röðum um að samþykkja þær breytingartillögur sem hér eru komnar fram. Nú er afar mikilvægt mál á dagskrá sem snýr að uppbyggingu Bakka á Húsavík. Það væri líka gaman að heyra hvort einhugur sé í þingflokkunum um að setja það mál á dagskrá vegna þess að mér fannst umræðan í dag gefa til kynna að blendnar skoðanir væru á því. Það er ekki í fyrsta skipti sem þingflokkar klofna í einstökum málum, jafnvel þó að fyrrverandi formaður annars stjórnarflokksins leggi fram tillöguna og má eiga það að hafa staðið sig ágætlega í að koma þessu máli á dagskrá. Góð samstaða hefur verið að undanförnu. Það hefur reyndar ekki verið áður um uppbyggingu á þessu svæði en gott að það komi fram að batnandi mönnum er best að lifa. Ástæðulaust er að gagnrýna það góða sem kemur frá núverandi stjórnvöldum þó að ég telji afar brýnt að komast í kosningabaráttu, fá kosningar og skipta um ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir ágæta ræðu. Ég tók eftir því að hann gagnrýndi sérstaklega eina setningu í breytingartillögu sem ég og þrír aðrir þingmenn stöndum að varðandi auðlindaákvæðið. Það er rétt að árétta að þessi setning, með leyfi forseta: „Með lögum má kveða á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar“, er ekki dregin úr hatti í þessari viku eða þeirri síðustu. Hún er hluti af þeim tillögum sem stjórnlagaráð sjálft samþykkti á sínum tíma, algjörlega orðrétt. Hún kom inn í þingið ekki fyrr á þessu ári, ekki á síðasta ári heldur 29. júlí 2011. Þannig að þetta ákvæði hefur verið hér til umræðu allan tímann og enginn er að vippa því inn í þingumræðuna á elleftu stundu. Það er rétt að árétta sömuleiðis að þessi breytingartillaga sem við höfum lagt fram um auðlindaákvæðið er algjörlega óbreytt frá þeirri tillögu sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leggur fram sem sína lokaniðurstöðu eftir ítarlega umræðu um málið. En ég vildi spyrja hv. þingmann beint: Er hann fylgjandi því að þessi breytingartillaga um auðlindaákvæði komi til atkvæða í þinginu áður en við ljúkum störfum á þessu þingi? Ég spyr ekki síst í ljósi þess að Framsóknarflokkurinn hefur ítrekað lýst sig reiðubúinn til að samþykkja auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Þingflokkur framsóknarmanna steig fram í janúar og hvatti til þess að sérstök áhersla yrði lögð á að samþykkja auðlindaákvæði og ákvæði um aukið beint lýðræði fyrir þinglok. Á landsfundi sínum 10. febrúar samþykkti flokkurinn ágæta ályktun um auðlindaákvæði sem yrði sett í stjórnarskrá og er þar fullkomlega samkvæmur sjálfum sér. Getum við treyst því að hv. þingmaður og Framsóknarflokkurinn styðji okkur í því að samþykkja auðlindaákvæði 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður getur treyst því að sá sem hér stendur mun beita sér fyrir því að samþykkt verði ákvæði í stjórnarskrá sem fjallar um náttúruauðlindir landsins, eins og hann hefur ítrekað sagt í ræðustól og hvar sem hann hefur komið. Það sem ég hins vegar get ekki samþykkt, og ég vona að hv. þingmaður virði það við mig, er að í þeim tillögum sem nú liggja á borðinu eru breytingar á þeim tillögum sem komu frá stjórnlagaráði. Það má vel vera að sú setning sem hv. þingmaður minntist á sé nákvæmlega eins, en við túlkun á ákvæðinu í heild sinni í náinni framtíð - og það er það sem dómstólar verða að gera - verður að taka mið af samhengi hlutanna. Það verður að taka mið af samhengi þess sem kemur fram í ákvæðinu sjálfu, hvert sé markmið þess og hvaða árangur eigi að nást í kjölfarið. Þess vegna hef ég ítrekað bent á að ef menn ætla að breyta einhverjum orðum eða setningum þarfnist það mjög ítarlegrar og vandaðrar umræðu. Ég vil taka fram, vegna þess að ég minntist á það áðan, að ég er ekki sammála því að hægt sé með lögum, án þess að einhverjir fyrirvarar séu settir við það eins og þeir að verið sé að vinna að almannahagsmunum eða þá að brýna nauðsyn beri til, eins og á við um önnur stjórnarskrárákvæði, að einhver ríkisstjórn með tiltekinn meiri hluta geti bara ákveðið að takmarka þetta mikilsverða ákvæði. Ég vona að þetta skýri afstöðu mína í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið þó að það hafi verið ófullkomið. Ég spurði afar skýrt um það hvort treysta mætti því að hv. þingmaður og Framsóknarflokkurinn mundi samþykkja breytingartillögu um auðlindaákvæði fyrir þinglok. Fyrir þinglok. Það skiptir öllu máli að við virðum það ferli sem hefur staðið mjög lengi. Auðlindaákvæði og tillögur um það hafa legið á borðinu ekki í nokkur missiri heldur hafa þau legið á borðinu frá árinu 2000, í þrettán ár, og umræðan um auðlindaákvæðið og þjóðareign hefur reyndar staðið frá því á sjöunda áratugnum hið minnsta. Framsóknarflokkurinn samþykkti prýðilega ályktun að mínu mati 10. febrúar á landsfundi sínum, sem hljóðar svona, með leyfi forseta: „Auðlindaákvæði verði sett í stjórnarskrá sem tryggja eign íslenska ríkisins og sveitarfélaga utan eignarlanda. Jafnframt verði lögfest hvað flokkast til auðlinda hér á landi og hverjar auðlindir Íslands eru, eins og kostur er.“ Það er nákvæmlega þetta sem verið er að gera í því auðlindaákvæði sem við erum með fyrir framan okkur. Þar er farið mjög vel í gegnum það og dregnir fram ýmsir þættir sem til dæmis voru í ágætri tillögu auðlindanefndar frá 2000 sem Framsóknarflokkurinn lagði einmitt til á dögunum að yrði notuð sem grunnur samkomulags. Þar eru ákveðnir hlutir sem stinga í augun, kannski fyrst og fremst ein setning að mínu mati, en það er samt vel hægt að nota þann grunn til að ná samkomulagi því að þar er margt sem sameinar okkur. En ég vil spyrja aftur og biðja um skýrt svar: Er þingmaðurinn tilbúinn að samþykkja að auðlindaákvæði verði tekið til atkvæða í þinginu áður en þingi lýkur?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hver mælikvarðinn er á það hvort svörin séu fullkomin eða ófullkomin, en ég taldi mig hafa svarað því mjög skýrt að ég er reiðubúinn að samþykkja auðlindaákvæði fyrir þinglok, en á sama hátt og hv. þingmaður var ekki reiðubúinn að samþykkja þær tillögur sem komu frá Framsóknarflokknum um auðlindaákvæði frá árinu 2000 og mikil samstaða var um á Alþingi, út af einni setningu, er ég ekki reiðubúinn að samþykkja það ákvæði sem hér er til umræðu og ég tók fram að það væri einmitt út af einni setningu sérstaklega. Ég held að það sé ekkert sérstaklega langt á milli okkar í þessu og ef við skoðum þær tillögur sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram er mjög margt sambærilegt í þessum tveimur tillögum, en ein setning getur skipt máli. Hún getur skipt máli um réttarstöðu fólks, um mikilsverða hagsmuni sem skipta land og þjóð máli. Ég er alveg viss um að við hv. þm. Skúli Helgason gætum náð samstöðu um þetta ef við settumst tveir niður, en við eigum því miður við einhverja aðra 61 að glíma þannig að ég er ekki viss um að það náist. Ég vona samt og ég segi það alveg hreint út að við getum náð einhvers konar sátt og klárað þetta auðlindaákvæði. Ég held að það væri mjög mikils virði fyrir land og þjóð ef við gætum náð lendingu um ákvæði sem sem mest samstaða er um í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Ég vildi í upphafi ræðu minnar vísa aðeins í þær umræður sem áttu sér stað hér síðast milli hv. þingmanna Skúla Helgasonar og Höskuldar Þórhallssonar. Þær leiða í ljós að ekki er hægt að ræða um auðlindaákvæði á jafneinfeldningslegum nótum og oft hefur verið gert í þessum sölum síðustu tvo eða þrjá dagana. Það er látið í veðri vaka að á borðinu sé ein tillaga um auðlindaákvæði og annaðhvort hljóti menn að samþykkja hana eða hafna og aðrir kostir séu ekki í stöðunni. Samtal hv. þingmanna Höskuldar Þórs Þórhallssonar og Skúla Helgasonar leiddi hins vegar í ljós að það eru fleiri útgáfur í umræðunni, ekki síst sú tillaga sem framsóknarmenn komu með fyrir fáum vikum og fékk litlar undirtektir hjá stjórnarliðum á þingi. En þær eru auðvitað fleiri. Við skulum bara til upprifjunar geta þess að lengi vel var grundvöllur umræðu um auðlindaákvæði niðurstaða auðlindanefndar frá árinu 2000. Mikil vinna lá að baki því orðalagi sem eignað hefur verið ýmsum, en færustu lögfræðingar landsins komu að samningu þess ákvæðis á sínum tíma fyrir nefndina sem þá var að störfum undir forustu Jóhannesar Nordals. Þetta var grunnur undir umræður um þessi mál um allnokkurt skeið. Ég minnist þess að vorið 2007 komu inn í þingið fleiri en ein tillaga að auðlindaákvæði sem ollu töluverðum deilum, ekki vegna þess að þær gengju efnislega þvers og kruss heldur vegna þess að útfærslan var með ólíkum hætti og staðan var sú í aðdraganda kosninga 2007 að ekki vannst tími til að ljúka því. En það voru fleiri útgáfur af auðlindaákvæði á borðinu þá. Stjórnlaganefnd sem starfaði á grundvelli samþykktar Alþingis 2010–2011 skilaði af sér tillögum að auðlindaákvæði. Það má segja að hafi verið enn ein útgáfan af auðlindaákvæði, gekk út á auðlindir í þjóðareigu, en útfærslan var með öðrum hætti en margar fyrri útgáfur. Hvað gerðist síðan? Innan stjórnlagaráðs höfðu margir áhuga á þessu máli og niðurstaðan varð nýtt ákvæði um auðlindir landsins í þjóðareigu. Eftir að stjórnlagaráð skilaði sínum niðurstöðum til Alþingis sumarið 2011 var töluvert um þetta fjallað og meðal annars kom fram harkaleg gagnrýni, ekki síst frá fræðimönnum í lögfræði, bæði sérfræðingum á sviði umhverfis- og auðlindaréttar en þó ekki síður frá sérfræðingum á sviði stjórnskipunarréttar þannig að ákvæðið eins og það kom frá stjórnlagaráði var gagnrýnt mjög harðlega. Síðan bar svo við að á haustdögum var efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu á grundvelli laga um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Þar var annars vegar spurt hvort fólk vildi leggja tillögur stjórnlagaráðs til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá og í þeirri spurningu voru undir allar 115 eða 116 greinarnar í þeirri tillögu stjórnlagaráðs. Síðan var meðal sértækra spurninga sem líka fylgdu á atkvæðaseðlinum spurt um auðlindir í þjóðareigu, en það var ekki spurt sérstaklega um orðalagið eins og það kom frá stjórnlagaráði. Sérstaka spurningin eins og hún var á seðlinum var orðuð með miklu almennari hætti en tillaga stjórnlagaráðs þannig að ætla má að jafnvel þótt fólk hafi sagt já við spurningunni eins og hún var orðuð á kjörseðlinum hafi það ekki endilega verið að taka afstöðu til tillögu stjórnlagaráðs. Þannig var þetta reyndar líka túlkað í framhaldinu því að í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslunnar kom inn í þingið frumvarp sem var byggt á vinnu sérfræðingahóps þar sem meðal annars útfærsla auðlindaákvæðis var nokkuð önnur en kom frá stjórnlagaráði. Á því voru gerðar nokkrar breytingar. Við þetta voru ýmsir í þinginu ekki sáttir og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar skilaði af sér tillögu sem fól í sér að í raun og veru væri horfið frá orðalagi sérfræðingahópsins sem var grunnurinn að frumvarpstextanum í nóvember. Þetta var í janúar og ef ég man rétt var orðalagið fært aftur nokkurn veginn orðrétt til þess sem frá stjórnlagaráði hafði komið í upphafi. Enn verður vending í málinu í febrúar því að þá skilar meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar nýju framhaldsnefndaráliti um málið og með nýjum bunka af breytingartillögum eins og menn þekkja. Meðal breytinganna sem þá lágu fyrir var einmitt nýtt orðalag auðlindaákvæðis þannig að þetta er ekki einhlítt, það er ekki eins og menn geti verið að tala um auðlindaákvæði með stórum staf og greini. Það eru margar útgáfur í gangi og margar útgáfur sem við höfum séð á undanförnum vikum, svo ekki sé talað um ár. Eins og hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson gat réttilega um áðan skiptir útfærslan máli vegna þess að hún getur haft töluvert mikil áhrif á það hvernig með ákvæðið verður farið bæði þegar kemur að því að semja afleidda löggjöf, löggjöf sem byggir á stjórnarskrárákvæðinu, og eins þegar dómstólar koma til með að túlka og skýra ákvæðið. Smáatriði, jafnvel eitt orð, breyting á einu orði eða einni setningu, getur haft úrslitaáhrif á það hvernig ákvæðið er túlkað. Í því sambandi er allt í lagi að minna á að á vettvangi atvinnuveganefndar fyrr í vetur kom skýrt fram að til dæmis túlkun á orðalagi af því tagi sem við sjáum á blaði í dag frá hv. þingmönnum Oddnýju Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur og fleirum útilokar allt þetta pottakerfi og byggðaaðstoð sem felst í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Þetta er bara lítið dæmi um áhrif þess hvernig orðalag er ákveðið í þessum efnum. Ég er ekki viss um að allir þeir sem stóðu að þessu orðalagi hafi hugsað út í þetta. Það væri reyndar forvitnilegt ef svo væri því að það verða líka athyglisverðar upplýsingar í umræðunni um fiskveiðistjórn sem einnig fer fram þessa dagana með einum eða öðrum hætti. Hæstv. forseti. Það sem ég er að reyna að vekja athygli á í þessari umræðu er að það er ekki einhlítt að afstaða manna til breytingartillögu hv. þingmanna Oddnýjar Harðardóttur, Álfheiðar Ingadóttur og fleiri sé eina leiðin til að ná fram niðurstöðu um auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Við sjálfstæðismenn gerðum raunar eins og framsóknarmenn, veltum því upp í umræðum strax í janúar, og raunar miklu fyrr, hvort hægt væri að ná samstöðu um nokkur ákvæði sem væru þá breyting við núgildandi stjórnarskrá. Auðlindaákvæðið var eitt af því eins og við nefndum í því sambandi. En eins og rifjað 

Virðulegi forseti. Stjórnarskráin er merkilegt plagg í sögu hverrar þjóðar. Hún er viðmiðun, hún er markmið, hún er hvatning, hún er í rauninni ljóð sem allir geta verið sammála um að sé gott ljóð, eiga að vera sammála um að sé gott ljóð, fyrr á hún ekki að birtast. Það á að vera hægt að taka tillit til hennar án þess að nokkur meinsemd eða meinsæri felist í því. Stjórnarskráin sem núverandi ríkisstjórn hefur verið að kynna og vill semja yrði tímamótastjórnarskrá að því leyti að hún mundi skapa mestu atvinnusköpun sem um getur í sögu íslensku þjóðarinnar. Hún mundi auka atvinnu íslenskra lögfræðinga svo skipti þúsundum starfa vegna þess að stjórnarskráin eins og hún liggur á borðinu er plagg sem er eins og línuflækja á bát, það er allt í kuðli, engir endar og endalausir flækjufætur. Þetta er það sem við erum að véla um í dag og með ólíkindum að boðið skuli vera upp á slík vinnubrögð. Þau hafa tíðkast nokkuð á undanförnum árum, í tíð þessarar svokallaðrar fyrstu vinstri stjórnar í sögu lýðveldisins, óvönduð vinnubrögð. Það er eins og íslensk stjórnvöld séu í starfsfræðslu eða á fyrsta degi sem erlendir skiptinemar á Íslandi. Það er engin reynsla, ekkert verksvit, a.m.k. mjög takmarkað. Stjórnarskrá getur ekki byggst á gylliboðum og væntingum nema að textinn sé kórréttur. Þannig þarf texti stjórnarskrárinnar að vera. Sú stjórnarskrá sem við Íslendingar höfum er í sjálfu sér alveg fullboðleg. Það eru tvö atriði sem valda því að menn deila. Annars vegar er það að festa atriði varðandi auðlindir Íslendinga í ríkiseign, þjóðareign - það er stigsmunur á því en það er sama meining. Hins vegar er það hlutverk forseta Íslands í stjórnarskránni. Þarna eru lausir endar á öðrum þættinum, því er lýtur að forseta Íslands. Í íslenskum lögum er í gadda slegið að eign þjóðarinnar er tryggð á auðlindum Íslendinga til sjávar og sveita. En það er ágætisviðbót og sjálfsögð og óumdeilanleg að hnýta þann þátt einnig inn í nýja eða endurgerða stjórnarskrá. Önnur atriði eru í rauninni ekki deiluatriði. Þegar maður slakar út sýndarmennskunni, hégómanum, menntahrokanum, gylliboðunum og ýmsu sem viðgengst í þjóðfélagi okkar í dag, þar sem er í raun litið niður á þá sem minnst mega sín, litið niður á þá sem elstir eru og búa yfir mestri reynslu og gengið að þeim frekar en öðrum þegnum í þjóðfélaginu, skiptir miklu máli að tryggja, við gerð stjórnarskrárinnar, að menn sitji við sama borð. Stjórnarskráin er ekki hafin yfir til að mynda gerð fjárlaga því öll lög á Íslandi eru háð fjárlögum, en viðmiðunin getur samt verið klár, markmiðið og verkreglurnar. Það væri í rauninni hægt að breyta þeirri stjórnarskrá sem nú er við lýði, breyta henni svo að allir mættu vel við una með kannski 15–20 viðbótarsetningum. Flóknara er nú ekki dæmið. En því hefur verið þvælt inn í alls konar vinahópa, klíkur, hópa fólks sem hafa kvartað meira en margir sem hafa þó frekar ástæðu til þess og þeir hafa verið settir í það hlutverk að sníða stakk fyrir nýja stjórnarskrá. Ég ætla ekki að fara að nefna nöfn ýmissa sem hafa siglt á hæsta kambi í þeim efnum en þar er fólk sem er ekki í takt við hina venjulegu gerð Íslendinga, hið venjulega og almenna brjóstvit Íslendinga og reynslu og verksvit. Þeir eru bara ekki í takt við það. Manni dettur stundum í hug að þetta sé kannski einhver arfleifð frá 68-kynslóðinni sem vildi fá allt upp í hendurnar án þess að skila verðmætum í staðinn, verðmætum í vinnu, hugviti eða hverju sem er. Nú á að færa það aftur inn í umræðuna að tryggja mönnum aðgang að launum og réttindum án þess að nokkur eðlileg reynsla búi þar að baki eða verksvit. Þess vegna er ljóst að það verður aðalmál málanna og aðalverkefnið á Íslandi um árabil, ef þessi stjórnarskrá verður samþykkt eins og hún liggur fyrir, aðalatvinnusköpunin fyrir lögfræðinga, eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, störf fyrir lögfræðinga. Þúsundir lögfræðinga stæðu í deilum um það fyrir hönd fólks að það ætti rétt á þessu og hinu samkvæmt stjórnarskránni. Hún er eins og fjaðrafok. Þess vegna er ljóst að það eina sem er hægt að gera og verður að gera í stöðunni er að safna saman þeim upplýsingum sem hafa áunnist á undanförnum árum, þeim upplýsingum þar sem stórir hópar fólks hafa komið við sögu með slembiúrtaki o.s.frv., og fela síðan færustu lögskýringarfræðingum Íslendinga, stjórnsýslufræðingum, lögfræðingum, prófessorum, reyndustu mönnum landsins í gerð laga, að sníða stakk úr þeim gögnum sem liggja fyrir, stakk sem er boðlegur og skotheldur í þeim þætti þjóðfélagsins sem við köllum stjórnarskrá. Þetta er ekkert flóknara. Það verður að komast út úr þessari torgumræðu og endalausum sérhagsmunahugdettum ýmissa manna sem telja sig vera eina og sér fullgilda til að semja stjórnarskrá fyrir eina þjóð. Þannig er svo margt í þessum efnum sem veldur skelfilega miklum áhyggjum. Léleg vinnubrögð í svo mörgum þáttum. Við skulum taka annað atriði til samanburðar við vinnubrögðin við gerð nýrrar stjórnarskrár, gerð nýrra laga um fiskveiðistjórn af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það eru lög sem eru út úr kortinu, eins og sagt er til sjós. Þau blása til allra átta, það er ekkert aðhald, ekkert raunverulegt, ekkert hugsað um stöðu og styrk byggðanna í landinu heldur eiga geðþóttaákvarðanir að ráða. Allir helstu sérfræðingar landsins í sjávarútvegi og í lögum, sérfræðingar frá háskólum Íslendinga, vara við því eins og með stjórnarskrárdrögin að þetta séu óbrúkleg plögg sem þarf að vinna miklu betur. Það er það eina sem við eigum að hafa metnað til að gera, að vinna gögnin þannig að þau séu til árangurs, til aukinnar hagsældar og skapi vissu en ekki óvissu. Þetta er því miður á þennan hátt. Annað dæmi sem má nefna eru vinnubrögðin við rammaáætlun sem var lögð mikil vinna í á margra ára tímabili að hnýta upp þannig að sátt væri um hana, þannig að tekið væri tillit til sérfræðiþekkingar, reynslu og möguleika og hverrar einingar sem um var að ræða. Lögð var höfuðáhersla á að ekki væru pólitísk fingraför á niðurstöðum rammaáætlunar. Hvað skeður? Rammaáætlun er skilað í sátt þeirra sem eiga gerst að þekkja án pólitískra fingrafara þótt auðvitað hafi verið deildar skoðanir um margt í þeirri áætlun. Hún er færð til ríkisstjórnarinnar og þá er fjandinn laus. Þá byrja klíkurnar, sellurnar og sérvitringarnir í hópi þess vænlega liðs, eða hitt þó heldur. Þeir byrja að hræra í þessu og breyta eftir eigin geðþótta þvert á það sem var vilji og meining stjórnvalda þegar vinnan var sett af stað. Það er því miður svo áberandi í okkar þjóðfélagi í dag upplausn, pirringur, öfund, reiði af ýmsum ástæðum, mest fjármálalegum, og er fullkomlega skiljanlegt vegna þess að allt er í lausu lofti. Það er ekki tekið á neinu sem skiptir máli, heimilunum er stungið ofan í skúffu og farið að huga að þáttum eins og að leggja höfuðáherslu á endurnýjun stjórnarskrárinnar sem skiptir engu máli í þessu sambandi. Við þurfum að klára stjórnarskrána og gera það myndarlega en hún verður að vera unnin í sátt, eins mikilli sátt og unnt er, ekki með aðferðum nashyrninganna sem fara á fleygiferð inn í hvað sem er til að brjóta niður það sem er fram undan. Þetta er þáttur sem núverandi ríkisstjórn hefur gersamlega brugðist í að leysa og ekki nóg með það, þetta er orðin meinsemd í þjóðfélaginu því að hæstv. ríkisstjórn virðist kappkosta með þessum vinnubrögðum, óöryggi og stjórnleysi að etja mönnum saman. Hún virðist kappkosta að reyna að gera Íslendinga að leiðindadurgum og ríkisstjórnin fer fremst í flokki í þeim hópi. Það er mjög mikilvægt að ganga til leiks með bjartsýni og von, dug og þor og hafa gaman af hlutunum. Á grunni alvörunnar er gott að byggja gamansemina þannig að lífið verði skemmtilegt en ekki leiðinlegt. Það hefur enginn sagt að lífið sé alltaf skemmtilegt en það er ótrúlega mikið af fólki, ekki síst í stjórnmálum í dag og kerfinu okkar, sem gerir lífið leiðinlegt. Það er til að mynda eitt sem þarf að tryggja í stjórnarskrá og er í anda hennar, að ekki sé endalaust verið að hamra og berja á þeim sem vel gengur. Í gegnum tíðina hafa stjórnvöld á Íslandi og kerfið í heild ótrúlega oft skapað sterka kafla þar sem ráðist er á þá sem berjast við að byggja upp í þessu landi, skapa atvinnu, skapa þróun, skapa leið inn í framtíðina með betri hagsæld og meiri hamingju, því það fylgist að. Þó að hagsældin sé enginn mælikvarði á hamingjuna fylgist það samt að. Það fylgist að ef fólki líður vel, ef það er laust við endalausa óvissu og ótta, tortryggni, pirring, þreytu, þá líður því betur og það eykur hamingjuna sem skiptir máli. Við erum að mörgu leyti á tímamótum. Við erum að vinna á vettvangi Alþingis með stóran hóp fólks sem hefur nánast enga reynslu og enga verkþekkingu. Það kemur úr skólunum, sem er ágætt út af fyrir sig, svona fræðslunámskeið, en það kemur inn á Alþingi og heldur að það viti allt og geti allt. Það þarf ekki einu sinni að bera saman bækur við þá sem vinna með höndum og hug úti í þjóðfélaginu. Það kemur með teoríur. Gott dæmi er Seðlabanki Íslands. Ekkert fyrir löngu jók Seðlabanki Íslands fjölda starfa á lögfræðisviði og tengdum þáttum úr að mig minnir 90 störfum í líklega 140. Á hverju byggðist það? Það byggðist á því að þeir ætluðu að tálga lögfræðingana eins og hentaði að teoríu Seðlabankans. Ekki hugmyndafræði eða aðstæðum og möguleikum atvinnulífsins í landinu, nei, það átti að passa fyrir innsaumaða kenningu Seðlabankans í kringum rassinn á sjálfum sér. Þessum hópi sérfræðinga er síðan att út í þjóðfélagið og hann látinn ráðast á þá sem hafa sýnt hvað mestan dug í samfélaginu, tekið gífurlega áhættu, lagt mikið undir, lagt mikinn metnað í það sem þeir eru að gera. Það á að dæma þá, afgreiða þá sem glæpamenn. Það á að slá þá af samkvæmt vilja Seðlabankans. Gott dæmi er fyrirtækið Samherji sem Seðlabankinn hefur verið að hossast á um langan tíma án þess að hafa nokkur rök fyrir því, nokkuð borðleggjandi, nokkuð sem hægt er að segja að sé á ákveðinn hátt. Þeir hafa dæmt og reynt að taka af lífi bæði stjórnendur Samherja og fyrirtækið sjálft, eitt öflugasta fyrirtæki á Íslandi með sterk samskipti við Þýskaland, sterk samskipti við Færeyjar. Þeir hafa ekki drepið neinn, það er alveg klárt, þó að alltaf geti verið umdeildar skoðanir í mörgu sem varðar rekstur fyrirtækja. Þetta er íslenska samfélagið í dag, helsjúkt og skemmt, og veldur því að fólki líður illa í okkar landi. Það er ekki boðlegt. Það eru að verða 70 ár síðan Ísland varð sjálfstætt lýðveldi með stjórnarskrá sem hefur dugað okkur ágætlega þótt alltaf megi breyta og bæta. En það er aldrei mikið. Það er mikill vandi að smíða stjórnarskrá, til að mynda bara þátturinn sem varðar eign og rétt þjóðarinnar á auðlindunum. Það er mikill vandi að setja saman þannig texta sem stenst fyrir alþjóðlegum dómstólum. Þetta er mikill kóngulóarvefur sem menn verða að kunna á, vita að hverju má gæta, vita hvað má vera, hvar er of langt gengið og meta hvar er oft stutt gengið. Þetta er niðurstaðan við að semja þetta þjóðarljóð, stjórnarskrána. Árið 1944 var íslenska lýðveldið stofnað á Þingvöllum. Það var brjálað veður. Það var ausandi rigning og rok, en það var glöð þjóð sem stóð þar í barningnum og horfði til framtíðarinnar með því að vinna saman í sátt og samlyndi eins og ein fjölskylda inn í nýja framtíð eftir 700 ára baráttu fyrir því að verða sjálfstæð þjóð. Í dag er ríkisstjórn á Íslandi sem er að djöflast í að brjóta niður sjálfstæði Íslendinga, leggja það í súr, ef ekki henda því á haugana með því að sækja um inngöngu í Evrópusambandið sem hefur mikinn áhuga á því að Ísland verði þar aðili vegna þess að það sér Ísland sem konfektmola, það sér Ísland sem bita sem þeir mundu kokgleypa. Og ef við viljum sjálf kalla Ísland fisk í þessu dæmi þá mundu þeir ekki einu sinni skyrpa beininu þegar þeir kyngdu Íslandi. Þetta er staðreynd sem við verðum að horfast í augu við og við verðum að velja og hafna. Það er munur að vera maður eða ekki. Matthías Johannessen, skáld og fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins, orti ljóð um 17. júní á Þingvöllum 1944. Ég hygg að þetta ljóð hafi aldrei birst. Það á fullt erindi við okkur í dag, hvort sem við erum að vinna eins og menn að því að reyna að gera stjórnarskrá með nýjum endurbótum eða annað sem þarf að vinna að í okkar þjóðfélagi sem á að skila okkur árangri. Alveg sama hvort það er staða heimilanna, staða sjúkrahúsanna, staða vegakerfisins, rammaáætlun, sjávarútvegsstefnan sem er lykillinn að velsæld okkar í nútíð og framtíð. Þetta eru allt þættir sem skipta máli og ef við sinnum þeim ekki og ræktum þá ekki höfum við brugðist gersamlega skyldu okkar fyrir hönd Íslands og íslensku þjóðarinnar. Ljóð Matthíasar Johannessens, með leyfi forseta, 17. júní 1944: Vér stofnum lýðveldi, stóðumst ei lengur að stjórna oss sjálf eins og vera ber. Í brjóstinu hafði hljómað sá strengur sem hljómar víst enn í brjóstinu á þér. Það var rigning og úði og allir í frökkum og alþingismenn með titrandi rödd og Almannagjá var kvik af krökkum en kjöldregin veröldin illa stödd. Þeir börðust í útlöndum, Bretar og fleiri og böðullinn Hitler sló kalsár í tún en heima varð rigningin meiri og meiri og mæddi á lýðveldisfána við hún. Svo héldu þeir ræður sem rokið kæfði því rokið var ekki með hátíðarsvip en ilmur af lyngi var andsvar sem hæfði þótt endalaus skýin lækju eins og hrip. Þeir lýstu því yfir að lýðveldið væri sú leið sem vort fólk hefði valið og þráð og þjóðin hún veldi eins og vera bæri að vera ekki lengur öðrum háð. Og landið var umvafið ást þeirra og hlýju og orðum sem skullu á hlustum hvers manns. Þeir ætluðu að reisa Ísland að nýju úr öskustó þessa fátæka lands. En Ísland er meira en allt sem vér þráum í eilífri hringiðu skvaldurs og glaums. Það er þögnin í víði og þytur í stráum og þrastarkliður vors fjarlæga draums. Þetta er ilmurinn sem við ættum að leggja út af við gerð nýrrar stjórnarskrár, við þau vinnubrögð sem við viljum túlka og vinna að í okkar landi. Það er sorglegt þegar menn bregðast skyldum sínum við það að verja sjálfstæði Íslands, búa til gylliboð, væntingar, sýndarmennsku, falsvonir, bjóða upp á frítt rauðvín á götutorgum í París, Brussel eða Genf, en gefa skít í það að við þurfum líka að flaka fisk og sinna því sem skiptir máli fyrir þá veltu sem við þurfum á Íslandi til að tryggja stöðu heimilanna, rekstur fyrirtækjanna, umsvif samfélagsins. Þetta helst allt í hendur og það verður ekki hjá því komist að þora í þeim efnum. Ég tek eitt smádæmi enn þá til samanburðar við vinnubrögðin við gerð endurnýjaðrar stjórnarskrár. Það eru vinnubrögð, blaður, bull og vitleysa sem hefur nú staðið yfir í áratugi varðandi Reykjavíkurflugvöll. Þetta er dæmigert fyrir vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og dulunnar sem fylgir með, Vinstri grænna. Reykjavíkurflugvöllur er lykill landsbyggðarinnar að höfuðborg sinni og gagnkvæmt. Reykjavíkurflugvöllur er skemmsta leiðin fyrir fólkið á allri landsbyggðinni nánast að komast til höfuðborgarinnar, nýta þar þjónustu þar sem borgin sjálf hefur forskot, heilbrigðisþjónustu, stofnanaþjónustu, alls konar þjónustu í svo mörgum þáttum sem lúta bæði að menntakerfi, heilbrigðiskerfi og atvinnulífi. Reykjavíkurflugvöllur skapar ekki bara þúsund störf á vellinum sjálfum. Reykjavíkurflugvöllur skapar þúsundir starfa í Reykjavík, í þjónustu, verslun, hótelum, stofnunum, heilbrigðisþjónustunni o.s.frv. Yfir 500 sjúkraflug eru á hverju ári að Landspítala Íslands – háskólasjúkrahúsi við Reykjavíkurflugvöll. Svo kemur hluti af sjúkraflugi frá þyrlubúskapnum, en það er innan við 5% af sjúkraflugi á Íslandi. Svo tala menn um það eins og það sé einhver vitglóra í því að færa Reykjavíkurflugvöll. Borgarfulltrúi í gær var í útvarpsviðtali og sagði að menn ættu bara að vera á hjólum og byggja flugvöll uppi á Hólmsheiði. Það eru 30 ár síðan fyrir lá að Hólmsheiði verður aldrei brúkleg sem flugvallarstæði vegna þess að hún er of nálægt Esjunni. Það er ekki möguleiki að taka blindaðflug að flugvelli sem yrði á Hólmsheiði vegna Esjunnar úr norðri. Bara það slær Hólmsheiðina út af borðinu. Nei, þá koma allir sérfræðingarnir sem eru að safna liði fyrir kosningar núna, Samfylkingin lætur mynda sig í bak og fyrir og þykist vera búin að leysa málið. Þetta eru allt falsvonir, falsvonir og aftur falsvonir. Það er skelfilegt að menn skuli leyfa sér að bjóða upp á slíkt. Allir þættir þessa máls hafa verið gegnumkannaðir á 30 ára tímabili. Ég hef átt sæti í flugráði í yfir 15 ár, í samgöngunefnd yfir 20 ár. Það er búið að ganga í gegnum þetta allt saman, alveg sama hvort það er Skerjafjörðurinn, Álftanes, Hvassahraun - þetta er óbrúklegt. Nei, þá ætla þeir sem eru að reyna að svindla inn fölskum pakkningum, einhverjum gjöfum eins og því að færa Reykjavíkurflugvöll þaðan sem hann er, að leysa þetta með því að panta niðurstöðu hjá verkfræðistofu. Það er ekkert nýtt í okkar samfélagi. Maður er búinn að læra margt og upplifa margt á þessum árum. Á sínum tíma pantaði Vegagerðin niðurstöðu hjá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens varðandi jarðgöng milli lands og Eyja. Það var skelfileg niðurstaða og margir sem höfðu mikið álit á þessari verkfræðistofu töpuðu því á einu augabragði. Bara eftir fyrsta fund sérfræðinga sem vildu fara yfir niðurstöður verkfræðistofunnar lækkuðu kostnaðartölur um 60–70%. Mannvit verkfræðistofa vann verk fyrir meiri hluta borgarstjórnar um Hólmsheiði og skilaði niðurstöðu, fínni niðurstöðu, ekkert vandamál, flugvöll á Hólmsheiði. Svo fara menn að glugga í staðreyndirnar. Hvað vantaði inn í? Jú, það gleymdist á flugvallarsvæðinu að meta vindana sem leika um Hólmsheiðina í nálægð Esjunnar, það gleymdist. Vindarnir eru þó aðalatriðið við flugvallargerð. Þá hrundu áætlanir, bara við þetta eina atriði, þau eru mörg fleiri, fyrir utan að völlurinn yrði lokaður í a.m.k. mánuð á ári sem er óbrúklegt, og þó ekki væri nema eingöngu vegna þess að ekki er hægt að fara blindflug úr norðri að flugvallarstæði á Hólmsheiði vegna þess að Esjan er á sínum stað. Ekki ætla menn að færa Esjuna, og þó. Það kann að vera að þeir hugsi þannig. En þetta er allt laust í reipunum, engin skynsemi og í rauninni gersamlega óbrúkleg og vonlaus vinnubrögð. Ég held að það skipti mjög miklu máli að menn taki nú við sér og taki upp skynsamlegri vinnubrögð, vinnubrögð sem byggjast á reynslu og ekki endalausum falsvonum og gylliboðum. Þessi borgarfulltrúi sem ég minntist á áðan sagði bara að menn ættu að fara á reiðhjólinu sínu upp á Hólmsheiði. Ég man nú einu sinni sem fréttamaður fyrir margt löngu að þá voru rollukarlar með rollur á Hólmsheiðinni. Þeir urðu stundum tepptir á Hólmsheiðinni á vetrum en þeir komust ekki til baka til byggða vegna ófærðar. Þá sváfu þeir í hlöðunni, sváfu þétt og skemmtu sér því þeir áttu nóg af landa. En veðrin hafa ekkert breyst þarna þótt eitthvað annað hafi breyst. Það er því mikilvægt, virðulegi forseti, að hætta þessu karpi í þingsölum  Þetta er eitt af mörgu því sem er til stórkostlegrar skammar fyrir hæstv. ríkisstjórn sem situr núna uppi með að skila Íslendingum fjórum ónýtum árum í stjórnsýslu landsins. Þau hafa kostað mikla peninga fyrir heimilin, fyrir alla aðila heimilanna, elstu og yngstu, fyrir atvinnulífið, fyrir þjóðina í heild. Við verðum að komast út úr þessum darraðardansi og gyllingum.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. þingmanni um margt ánægjulegt samstarf á síðustu sex árum. Mig langar til að ræða það sem hann sagði í ræðu sinni áðan um að það væru atriði í núverandi stjórnarskrá sem mætti breyta, að stjórnarskrána mætti laga og bæta. Hvað sér hv. þingmaður helst fyrir sér að megi betur fara til að tryggja vönduð vinnubrögð hér á Alþingi? Til dæmis í sambandi við ræðutímann, væri hugsanleg betra að taka upp það háttalag sem var hér á sínum tíma þegar menn gátu talað lengur um ýmis mál og þá frekar farið út í efnislegri umræðu? Mér hefur virst að undanförnu að við séum að færast meira úr rökræðunni í kappræðuna sem ég held að sé þingi og þjóð til vansa, því miður. Hvað mætti helst laga í núverandi stjórnarskrá?

Virðulegi forseti. Kappræðan, rökræðurnar markast fyrst og fremst að mínu mati af langri reynslu af því hvort menn vita hvað þeir eru að fjalla um. Mikið hefur skort á það að mínu mati, með virðingu fyrir öllum sem hlut eiga að máli, að fólk fjallar um hluti sem það hefur ekki kynnt sér. Það er skyldumæting í ræðustól og fólk fer í ræðustól til að tala án þess að hafa nokkuð til málanna að leggja. Þar sem umræða fer fram á grunni, þar sem menn þekkja það sem þeir fjalla um þá verður ekki það karp og sú vitleysa sem oft kemur upp í hv. Alþingi. Þá fer það í farveg sem er á skynsemisnótum. Ég nefndi bara eitt dæmi. Kjaftað hefur verið um Reykjavíkurflugvöll í 30 ár. Það vita allir sem þekkja málin ofan í kjölinn og saumana miðað við kerfi landsins og uppbygginguna, heilbrigðiskerfið, staðsetningu sjúkrahúsa og þjónustu að Reykjavíkurflugvöllur verður aldrei lagður af, ekki næstu áratugina, ekki á meðan flugvélar þurfa að fljúga með vængjum. Það segir sig sjálft. Hitt er bara gyllivon og blekking og til skammar fyrir þá sem reyna að halda því á lofti. Það þarf að breyta tvennu; í fyrsta lagi stjórnarskránni, tryggja auðlindaákvæðið, það er þjóðarsálarmetnaður, og í öðru lagi að hnýta upp það sem lýtur að forseta Íslands og stöðu hans.

Virðulegi forseti. Ég mundi gjarnan vilja fá meiri umræðu frá hv. þingmanni og sérstaklega þá um stöðu forsetans. Nú búum við við það kerfi hér á landi að forsetinn einn getur vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef reyndar að undanförnu verið sammála þeim skrefum sem hann hefur stigið, en það væri forvitnilegt að heyra í hv. þingmanni hvernig hann sér það fyrirkomulag fyrir sér til framtíðar. Ég vil svo taka undir þau orð sem hér hafa fallið um mikilvægi flugvallarins í Vatnsmýrinni. Ég benti á að sú aðgerð að tveir aðilar úr Samfylkingunni, annar úr borgarstjórnarflokknum en hinn úr þingflokknum, annar núverandi varaformaður, hinn fyrrverandi varaformaður, skyldu skrifa undir samkomulag þess efnis að hægt væri að byggja á hluta af flugvellinum. Það er gríðarlegt hagsmunamál, sérstaklega fyrir Vestmannaeyinga, allt mitt kjördæmi, Norðausturkjördæmi, og kom til tals að flytja flugvöllinn upp á Hólmsheiði. Ég hélt reyndar og hef staðið í þeirri meiningu að það væri löngu búið að afgreiða þá hugmynd sem ómögulega. Í fyrsta lagi væri ekki hægt að bjóða fólki upp á það að innanlandsflug mundi liggja niðri í langan tíma á veturna og í öðru lagi eru skilyrði þar til aðflugs víst erfið og takmörkuð. Ég hef reyndar heyrt umræðuna um að flytja flugvöllinn til Keflavíkur en ég tel að það mundi eingöngu leiða til þess að innanlandsflug mundi leggjast af að stórum hluta.

Virðulegi forseti. Ef menn vilja slátra innanlandsfluginu þá leggja þeir Reykjavíkurflugvöll niður. Akureyringar fljúga ekki til Keflavíkur  Það sem breyta þarf varðandi stöðu forseta Íslands og stjórnarskrárinnar er að taka forsetann úr þeirri gildru sem hann er í. Forseti Íslands á ekki að geta ráðið einn hvort mál fara í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki. Það er ekki einu sinni hægt að hafa slík lög í Afríku. Þegar forsetinn tók afstöðu gagnvart Icesave á sínum tíma - við verðum að segja sem betur fer fyrir Ísland - þá hafði hann ekkert umboð til þess og ekkert vald. Hann hafði í rauninni um tvennt að velja: Hann var sjálfur mjög óvinsæll hjá þjóðinni af því að hann hafði verið klappstýra ríkisstjórnarflokkanna í útrásinni. Hann þurfti að velja um það að bjarga ríkisstjórninni eða sjálfum sér. Aldrei þessu vant valdi hann sjálfan sig. Forseti á ekki að geta verið í slíkri stöðu. Það er ekki alvöruþjóð sem byggir á svona reglum. Það þarf að tryggja að ákveðinn lágmarksfjöldi þingmanna eða kjósenda geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að mál sem eru talsvert umdeild geti farið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Forsetann út. Forsetinn er afgangur af danska konungsdæminu og er rekinn eins og drottningarstaða í dag með alls konar snobbi og vitleysu. Það er margt gott 

Forseti. Mig langar til að fylgja aðeins eftir andsvari hv. þm. Höskulds Þórs Þórhallssonar áðan og fá að heyra í framhaldi af því hvaða skoðun hv. þm. Árni Johnsen hefur á þeim dagskrárlið sem er hérna til umræðu. Ræða hans fjallaði að mestu leyti um flugvallarmál en hann talaði fyrir því að jafnvel þyrfti að breyta auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar. Nú hefur Sjálfstæðisflokkurinn haft í smíðum eigin útgáfu af stjórnarskránni. Það hefur komið fram í umræðum á Alþingi áður að þar hafi verið í smíðum undirbúningur að nýrri stjórnarskrá. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvaða skoðun hann hefur á því auðlindaákvæði sem liggur fyrir í þinginu í dag, þeirri breytingartillögu sem við erum að ræða hér og nú, hvort hann sé andsnúinn því og þá út af hverju og hvaða breytingar þurfi hugsanlega að gera á tillögunni þannig að hann geti fellt sig við hana.

Virðulegi forseti. Það er alrangt hjá hv. þm. Birni Val Gíslasyni að ég hafi aðallega fjallað um flugvallarmál í ræðu minni, þó að mörgu megi líkja saman við lendingarmöguleika í málum og flugvéla, því að það var rétt í lokin enda kom hv. þingmaður á síðasta flóðinu í salinn en það er annað mál. Ég gæti nánast skrifað undir auðlindaákvæðið eins og það er. Það er ekki það sem stendur í veginum. Það er hins vegar grundvallarskoðun mín að stjórnarskrána verði að afgreiða í einu lagi, ekki á einhverri partasölu eða bútasölu sem verði svo höfð að leiksoppi. Það skiptir ekki máli í stöðunni, það eina sem skiptir máli er að verið er taka þetta í pörtum. Ég vil sýna stjórnarskránni þá virðingu og þann metnað að henni sé skilað í heilu lagi en ekki í einhverjum pörtum og afgöngum og sérsuðusamningum. Það er ekki við hæfi. Þetta þarf að vinnast í einu lagi og það skiptir öllu máli að gera það faglega, gera það vandað alveg eins og ég sagði í upphafi máls míns. Stjórnarskráin þarf að vera eins og skothelt ljóð. Það þarf að vera víðsýnt, það þarf að vera metnaðarfullt, það þarf að hafa markmið, það þarf að gleðja, það þarf að auka von og bjartsýni. Það skiptir aðallega máli. Það liggur ekkert á sérstaklega að ljúka stjórnarskránni í dag eða á morgun eða fyrir áramót, en það er mitt markmið að við ljúkum gerð stjórnarskrárinnar á einu ári, að við setjum okkur það markmið og hætta þessum vitleysisvinnubrögðum og setjum málið í almennilegan farveg.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Við erum þá sammála um að auðlindaákvæðið sem lagt hefur verið til við stjórnarskrána sé ágætt og við eigum því báðir að geta staðið að því enda er það rauði þráðurinn í stjórnarskrá sérhvers lands, þ.e. hvernig fara á með sameiginlegar auðlindir, sameiginlegar eignir þjóðar. Það má segja að þetta sé kjarni allra deilna og umræðu um stjórnarskrárbreytingar og stjórnarskrá í flestum löndum, m.a. hér á landi á undanförnum árum og áratugum. Ég er ánægður með það viðhorf hv. þingmanns að ákvæðið sem hér liggur fyrir sé ásættanlegt og að menn geti staðið á bak við það. Þá spyr ég hv. þingmann út í það ákvæði sem við erum að ræða sérstaklega núna, varðandi breytingar á stjórnarskránni, þar sem hv. þingmaður telur að rétt sé að breyta stjórnarskránni á næsta ári og standa almennilega að því eins og hann orðaði það. Ég tel aðdragandann að þessum breytingum hafa verið ágætan eins og reyndar umræðurnar um tillögurnar sem hér liggja fyrir. Umræður hafa staðið yfir í mörg ár og verið með ýmsum hætti. Það er svo sem ekki mikið gert á einu ári í því sambandi en hvað um það. Ég get fallist á það með hv. þingmanni að rétt sé að miða við þetta. Breytingarákvæðið sem við fjöllum um hér í dag fjallar einmitt um að hægt verði að breyta stjórnarskránni á einu ári með tilteknum hætti, ekki þurfi að rjúfa þing o.s.frv. til að gera það. Hver er afstaða hv. þingmanns til þess ákvæðis sem við ræðum hér hvað það varðar hvernig breyta megi stjórnarskránni? Þá liggur sömuleiðis fyrir breytingartillaga við þá tillögu sem þrengir þann möguleika aðeins, þ.e. að fleiri þurfi að koma að til að staðfesta breytingarnar, bæði þing og þjóð. Hver er afstaða hv. þingmanns til þess ákvæðis?

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta ákvæði vera allt of marglyttukennt. Það er of laust og erfitt að henda reiður á því, ekki síst vegna þess að það á ekkert að vera og er ekki hægt að skuldbinda næsta þing til að hnýta upp eitthvað sem nú er ákveðið og er vanbúið. Það verður að taka málið upp aftur. Ég er sannfærður um að það er vilji flestra stjórnmálaflokka að ljúka þessu verkefni á stuttum tíma. Það er hins vegar mín skoðun að ef það næðist að ljúka stjórnarskrársmíðinni á einu ári ætti ekki að kjósa um hana fyrr en í þarnæstu kosningum, kosningunum á eftir, ekki um leið. Við getum ekki verið að eyða tímanum í endalausar kosningar og slagsmál um hluti sem við ættum að vera sammála um og við getum ekki skilað stjórnarskránni fyrr en við erum sammála. Þetta er mín skoðun og ég held að breytingarnar verði að vera í einu lagi. Það er grundvallaratriði af minni hálfu að þær verði í einu lagi. Ég kom víða við í ræðunni. Ég hef borið saman vinnubrögð sem voru ótrúleg í samfélaginu og hafa valdið svo miklum erfiðleikum, leiðindum, þreytu, uppgjöf og vonleysi. Því verðum við að snúa við. Það er gott að minnast 6. rímu Odds sterka eftir Örn Arnarson, Vantraustsræðu Odds sterka. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: Vandasamt er sjómannsfag, sigla og stýra nótt og dag. Þeir sem stjórna þjóðarhag þekkja varla áralag. Eftir mikið þras og þóf þingið upp til valda hóf menn sem hafa ei pungapróf, piltar, það er forsmán gróf.

Hæstv. forseti. Mér þykir gott að þingið skapi svigrúm til að ræða skýrslu um störf nefndar um grundvallarskilgreiningar löggæslu á Íslandi og gerð löggæsluáætlunar fyrir Ísland. Það er hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sem óskaði eftir þessari umræðu en margir, sem hafa viljað fá þessa umræðu, hafa tekið í sama streng og tel ég það hið besta mál. Það er mikilvægt að fá umræðuna þótt skýrslan hafi verið lögð fram á þingi 16. mars, ívið síðar en við ætluðum að hafa hana tilbúna, í byrjun marsmánaðar. Örlítið um aðdraganda þessarar skýrslu. Hún byggir á þingsályktunartillögu sem samþykkt var samhljóða á Alþingi 19. júní árið 2012. Þá hafði verið flutt tillaga til þingsályktunar undir forustu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, en 12 meðflutningsmenn voru þar úr Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki. Áður hafði hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson flutt samsvarandi mál en það hafði þá ekki náð fram að ganga. Þetta er aðdragandi þess að við erum með þessa skýrslu á borðum. Ég vil láta þess getið að til hliðar við þessa vinnu, sem er mjög lofsverð, lét ég sem innanríkisráðherra vinna skýrslu í mínar hendur til kynningar í ríkisstjórn í fyrrahaust. Það var eftir að ríkislögreglustjóri hafði farið um landið og fundað með fulltrúum lögregluembættanna víðs vegar um land. Hann gaf mér síðan mjög rækilega skýrslu eða frásögn af þessum fundum og kvað mjög sterkt að orði um að nú væri svo komið að við yrðum að snúa af braut niðurskurðar og þyrftum þvert á móti að bæta fjármagni til löggæslunnar, annars gæti illa farið. Ég fór með þá skýrslu í ríkisstjórn. Hún var síðan rædd hér á Alþingi en í henni kom fram hve mikill niðurskurðurinn til löggæslunnar hefur verið á undangengnum árum eins og reyndar í allri opinberri starfsemi. Mér reiknast til að í stofnunum sem heyra undir innanríkisráðuneytið nemi niðurskurðurinn um 20% að raungildi. Það kemur heim og saman við þær tölur sem við horfum á hjá löggæslunni. Við þekkjum öll skýringarnar á þessu. Það er vegna þess að tekjur ríkissjóðs, tekjur hins opinbera - það á við um sveitarfélögin líka - hrundu í kjölfar efnahagshrunsins, bankahrunsins. Þannig að við urðum að bregðast við með blöndu af skattahækkunum og niðurskurði. Í þessari úttekt kom í ljós að rekstrarfjárheimildir löggæsluembætta, sem verið höfðu rúmir 11 milljarðar, 11,1 milljarður árið 2007, voru á árinu 2011 komnar niður í 8,4 milljarða rétt tæpa. Þetta er niðurskurður sem nemur um 2,8 milljörðum kr. að raungildi. Það segir sig sjálft að slíkur niðurskurður þýðir mannafækkun og herðir að löggæsluembættunum á margvíslega lund. Þau hafa síðan fyrir sitt leyti, og við fyrir okkar leyti, sem stýrum þessum málum að því marki sem eitt ráðuneyti gerir, reynt að finna leiðir til hagræðingar, finna með hvaða hætti við gætum ráðstafað þeim fjármunum sem við á annað borð hefðum úr að moða á sem hagkvæmastan hátt. Þessi skýrsla sem kom fyrir ríkisstjórn í október 2012 og síðan til umfjöllunar af hálfu þingmanna hér í þinginu sýndi sem sagt fram á þetta. Sú umræða varð til þess, hygg ég, að skapa samstöðu um það í þinginu að veita viðbótarfjármagni til lögreglunnar á síðustu metrum við gerð fjárlaga. Þá ákvað Alþingi að setja 200 milljónir til löggæslunnar sem síðan hefur verið ráðstafað eftir sérstökum reikniformúlum sem byggt var á til að gæta jafnræðis og samræmis. En þá þannig að það kæmi sér vel fyrir þau lögregluembætti sem væru verulega aðþrengd. Í þeirri skýrslu sem við erum hér með til umfjöllunar er lagt til að menn reyni að mynda sameiginlegan þrýsting, mynda um það samstöðu að á komandi árum verjum við umtalsverðum fjármunum til löggæslunnar til að reisa hana við að nýju þannig að hún standi eigi verr að vígi en fyrir hrun, og gott betur reyndar. Þarna nefndi ég töluna 2,8 milljarðar. Nefndin telur að auka þurfi fjármagn til lögreglunnar sem nemur 3,5 milljörðum kr., og þá er ég að tala um á hverju ári. Nú gefur það augaleið að ekkert þing getur lofað fram í tímann. Ég get að sjálfsögðu ekki gert það fremur en nefndarmenn sem tóku þátt í þessari vinnu. Ekkert okkar getur lofað neinu því að þá gætum við verið farin að lofa upp í ermina á okkur. En það er mikilvægt að taka alvarlega áskorun nefndarinnar um að við reynum að mynda þverpólitíska samstöðu um að gera bragarbót. Það er hið sögulega við starf þessarar nefndar, tel ég vera, að þarna setja fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi fram tillögur og lýsa yfir þeim ásetningi að beita sér í þessa veru. Síðan verður það að ráðast af því hver fjárhagur ríkissjóðs kemur til með að verða á komandi árum, óháð því hvaða ríkisstjórn situr. Við þurfum að vera sanngjörn þegar við förum síðan að kveða upp dóma í þessu efni, en minnast þess að við höfum með þessum hætti reynt að stuðla að sameiginlegri aðkomu að málinu. Þannig hefur það reyndar verið um löggæslumálin í mörgum atriðum. Ég vísa þar til frumkvæðis allsherjarnefndar og þakka sérstaklega formanni nefndarinnar, hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, fyrir framgöngu hans í málum fyrr og nú til þess einmitt að skapa samstöðu um mikilvæga þætti eins og í baráttunni gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Hvað er það sem nefndin vill leggja áherslu á? Í fyrsta lagi telur hún að við þurfum að horfa sérstaklega til lögreglunnar á landsbyggðinni, það sé mikilvægt að horfa til lögreglunnar á landsbyggðinni. Undir það sjónarmið get ég heilshugar tekið. Það eru ýmis svæði sem eru illa mönnuð, mjög fáir starfsmenn á vakt á stórum landsvæðum, það er að sjálfsögðu ekki boðlegt, bæði gagnvart þeim einstaklingum sem í hlut eiga og sinna þessum mikilvægu verkefnum, en einnig að sjálfsögðu gagnvart því fólki sem þarna byggir. Síðan er talað um að efla þurfi löggæsluna almennt. Vikið er sérstaklega að búnaði fyrir lögregluna, margvíslegum varnarbúnaði og búnaði sem er nauðsynlegt fyrir lögregluna að hafa á hendi. Síðan er einnig vikið að menntun, að efla þurfi og bæta aðstöðu lögreglunnar til að mennta sitt fólk. Það á við um lögregluna eins og allar stéttir, að við eigum stöðugt að vera á tánum yfir því að leita eftir nýjungum og hafa þá menntun sem í boði er í landinu sem allra besta. Ráðuneytið hefur að sjálfsögðu komið að þessari vinnu. Formennsku hafði Þórunn Hafstein, deildarstjóri almannaöryggis hjá ráðuneytinu. Þær upplýsingar sem unnar voru, bæði fyrir þessa skýrslu og einnig skýrsluna sem ég gat um í október, voru unnar af nefnd sem skipuð var fulltrúum ráðuneytisins, frá skrifstofu almannaöryggis og rekstrarskrifstofu ráðuneytisins, en síðan unnin í mjög nánu samstarfi og samvinnu við lögregluna. Það á við um þessa skýrslu sem við ræðum hér núna að þar kom lögreglan einnig að málum með sína sérþekkingu, bæði lögreglan sem stofnun og Landssamband lögreglumanna. Ég ítreka þakkir fyrir að við fáum tækifæri til að ræða þessa skýrslu. Síðan eigum við eftir að taka upp þráðinn, þau okkar sem verða á Alþingi hér í vor og í haust, til að stuðla að því að þessar tillögur geti orðið að veruleika.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta Alþingis og hæstv. innanríkisráðherra fyrir að koma til móts við beiðni mína og annarra um að ræða þessa mikilvægu skýrslu og framgang löggæslu á Íslandi. Það er margt hægt að segja þegar við rennum yfir þessa skýrslu og ég gæti farið í vígalegar stellingar. Hægt væri að tala um gríðarlegan niðurskurð til lögreglunnar á síðustu árum, mikla fækkun lögreglumanna, að þessi ríkisstjórn hafi ekki alltaf stuðlað að því að auðvelda uppbyggingu vegna nýrra ógna. Það er líka hægt að tala um að þessi ríkisstjórn hafi ekki alltaf verið bakhjarl lögreglunnar, ýmist vegna sérstakra viðhorfa sumra flokksmanna í ríkisstjórnarflokkunum gagnvart lögreglunni. Ég gæti nefnt að mér finnst ríkisstjórnin oft ekki hafa stutt nægilega við bakið á hæstv. innanríkisráðherra við það, því að ég veit að hann hefur verið ötull talsmaður lögreglunnar, líka við ríkisstjórnarborðið. Hvort það er innanflokksátökum innan Vinstri grænna að kenna veit ég ekki. Það er hægt að draga allt þetta fram. Ég held að það sé bara ekki rétta nálgunin þegar við komum að svo mikilvægu málefni og ég get tekið undir margt af því sem hæstv. ráðherra kom að í máli sínu. Ég vil draga það fram sem mér og fleirum í nefndinni fannst svolítið skemmtilegt og áhugavert, það er þessi sérstaða nefndarinnar þar sem fulltrúar löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins hafa verið dregnir saman að borðinu að því að vinna með þessum hætti í sameiningu ákveðna og stefnumarkandi vinnu sem á síðan að skila sér, vonandi með eflingu löggæslunnar. Skýrslan hins vegar, svo að við förum í hana, dregur það fram að staða löggæslunnar og lögreglunnar er grafalvarleg, það orð er notað. Það er alltaf umhugsunarefni fyrir okkur sem erum í pólitík eða hvar sem er í samfélaginu hversu rétt er að taka sterkt til orða. Eftir að hafa farið yfir fjöldamörg gögn sem okkur bárust í nefndinni, yfir tölfræði, yfir samtöl við lögreglumenn, okkar frábæru lögreglumenn, gott starfsfólk innanríkisráðuneytisins - og ég sé hér Þórunni Hafstein, sem var formaður nefndarinnar, frábær starfsmaður sem leiddi þetta starf með þeim árangri að mínu mati að við komumst að góðri niðurstöðu - eftir alla þá yfirferð nota ég orðið „grafalvarlegt“ um stöðu lögreglunnar. Það orð er allt að því veikasti samnefnarinn um stöðu lögreglunnar eins og hún er í dag. Hverjum er um að kenna? Það dugar okkur ekki að fara í umkenningarleik. Ekki er hægt að segja að hæstv. innanríkisráðherra beri ábyrgð á þeirri stöðu sem er. Að hluta til gerir hann það, en það gerum við öll. Það gerum við öll sem erum hér á þingi og höfum komið að stjórnsýslunni. Við eigum miklu frekar að draga fram þá hluti, og það gerir skýrslan mjög skilmerkilega, sem gagnast eflingu löggæslunnar, hvernig við styrkjum hana og um leið stoð sem er svo mikilvæg fyrir okkar lýðræðissamfélag. Maður setur oft fram spurningar í hinum og þessum hópum. Ég er í frábærum saumaklúbbi tíu kvenna. Ég hef spurt: Hvað er það, stelpur, sem ykkur finnst aðalatriðið varðandi lögregluna? Bara að hún sé sýnileg, segja þær, að hún sé alltaf til staðar þegar við þurfum á henni að halda. Þær sögðu: Við þurfum yfirleitt ekki á henni að halda, en þegar við þurfum á henni að halda, að hún sé þar. Þannig nálgast borgararnir hlutverk lögreglunnar, þannig er viðhorfið til hennar. Þannig vilja löggæslumenn líka vera. Allir þeir lögreglumenn sem við töluðum við vilja vera til staðar fyrir borgarana. Þá eigum við að skapa og móta þannig umhverfi að þeir geti gert það og uppfyllt þær kröfur sem við gerum til þeirra - að þeir geti uppfyllt öryggiskenndina til handa borgurunum í samfélagi okkar. Vegna fækkunar í lögregluliði, sem er alveg skýrt að hefur orðið, og vegna samdráttar í fjárveitingum leggur nefndin til í fyrsta skrefi að tryggja brýnustu útkalls- og viðbragðsþjónustu og síðan aðra grunnþjónustu lögreglunnar. Forgangsatriðið, og um það er algjör samhljómur hjá okkur þvert á flokka, er að efla almennu löggæsluna, og þá fyrst löggæsluna utan höfuðborgarsvæðisins. Við erum tveir þingmenn frá höfuðborgarsvæðinu í nefndinni. Eigum við þá að segja: Nei, það þarf fyrst að tryggja löggæslu á höfuborgarsvæðinu. Nei, af því þörfin er meiri úti á landi. Ákallið er þar mikið. Það er ekki lengur hægt að bjóða lögreglumönnum úti á landi að vera einum á vakt, hvort sem þeir eru uppi á heiði eða annars staðar í erfiðum aðstæðum úti á landsbyggðinni. Þannig að við segjum alveg skýrt að það þurfi að fjölga lögreglumönnum á næstu árum um 79 á landsbyggðinni. Við segjum líka að innan þessa fyrsta forgangsskrefs þurfi að efla löggæsluna á suðvesturhorninu. Frá árinu 2009 til ársins 2012 hefur lögreglumönnum hér fækkað úr 339 í rétt ríflega 303 lögreglumenn. Þetta segjum við að sé forgangsatriði númer eitt. Forgangsatriði númer tvö er að styrkja sérhæfðar deildir lögreglunnar á öllum sviðum og fjölga í rannsóknardeildum, meðal annars fjölga á Keflavíkurflugvelli. Það væri kannski brilljant fyrsta skref af hálfu ríkisstjórnarinnar að segja: Já, við ætlum að styrkja Suðurnesin því að ekkert hefur gerst í þá veru að efna loforð ríkisstjórnarinnar um að styrkja atvinnulífið þar. Það er ekki tilgangurinn að styrkja atvinnulífið á Suðurnesjum með því að fjölga lögreglumönnum þar, heldur þurfum við að horfast í augu við mikinn fjölda ferðamanna til landsins. Við viljum að sjálfsögðu fjölga þeim en verðum að stuðla að því að öryggismálum þjóðarinnar sé tryggður góður farvegur, og tryggja að landamæragæsla lögreglu sé öflug og virk. Þetta er hluti af því sem fellur undir annað forgangsatriðið, og síðan margt fleira eins og að efla og styrkja lögregluna á höfuðborgarsvæðinu í tæknideildinni og í tölvurannsóknum. Forgangsatriði númer þrjú, segjum við, er að bæta búnað lögreglu og þjálfun lögreglumanna. Þetta er allt mjög brýnt og þetta er hluti af því sem ég fagna sérstaklega að algjörlega þverpólitísk samstaða er um. Ég vil líka draga fram, af því að ég er í allsherjar- og menntamálanefnd, að við fengum ekki tækifæri til að ræða mjög mikilvægt málefni og fara yfir mál sem ekki er endilega samkomulag um þvert á flokka. Ég er ekki að tala um að það sé þvert á flokkslínur heldur þvert á flokka, það er fækkun lögregluumdæma úr 15 í 8. Ég fullyrði að það er gríðarlega mikilvægt skref. Það er ein af forsendum þess að við getum farið í jafnmarkvissa eflingu löggæslunnar að við förum líka í strúktúrbreytingu á kerfinu. Þá mega menn ekki detta í einhverja varðhundastöðu, hvort sem menn eru úti á landi eða hér á höfuðborgarsvæðinu, það er í þágu okkar allra að þora að fara í kerfisbreytingar til þess að við eflum löggæsluna um land allt. Við ætlum okkur að gera það, gera kerfið straumlínulagaðra, spara frekar í yfirbyggingu, setja það út í hina almennu löggæslu með þeim hætti sem nefndin lýsir. Ég gæti talað miklu lengur og er bara, finnst mér, rétt að byrja, eiginlega búin með formálann. Ég vil draga það fram að þessi skýrsla er áminning fyrir okkur öll, niðurstaða hennar, en hún er fyrst og fremst gerð til að auðvelda væntanlegum innanríkisráðherra að fá skilning og fá stuðning innan nýrrar ríkisstjórnar. Enginn úr væntanlegri ríkisstjórn, þá er ég að meina aðra en innanríkisráðherra, á að geta horft fram hjá því hversu 

Virðulegi forseti. Ég þakka sérstaklega fyrir þessa umræðu. Ég held að hún sé afar þörf. Ég naut þeirra forréttinda að fá að sitja í þeim starfshópi sem skilaði þessari skýrslu. Í henni fór fram góð og málefnaleg vinna þar sem pólitískir flokkar skiptu ekki máli, það var í raun og veru bara sá mannauður sem sat í þeim starfshópi sem skipti máli. Ég verð að viðurkenna að þar sem ég er enginn sérfræðingur í málaflokknum var það afar lærdómsrík vinna. Ég veit mun meira um aðstæður lögreglunnar, hverjar áherslur hennar eru og helstu verkefni eftir þá vinnu. Við stöndum auðvitað frammi fyrir því að verið hefur verulegur niðurskurður í fjárframlögum til lögreglunnar eins og til svo margra annarra málaflokka. Þessi málaflokkur eins og margir aðrir er algjörlega kominn að sársaukamörkum. Það sem var gott við vinnuna í þessum hópi var að það voru engar ásakanir í því efni, það gera sér allir grein fyrir því frammi fyrir hvaða verkefni við stóðum þegar við tókum hér við eftir fordæmalaust hrun efnahags landsins. En ég þakka kærlega fyrir góða vinnu og vona svo sannarlega að þetta verði ekki skýrsla sem verður bara sett upp í hillu og að ekki verði farið eftir henni vegna þess að mér finnst niðurstaðan vera praktísk og skýr. Mig langar til þess að tæpa á örfáum atriðum í skýrslunni. Þar er talsvert talað um lögregluna og samfélagið þar sem minnt er á hvað það skiptir miklu máli að lögreglan eigi gott samstarf við almenning, að hún vinni að forvarnarstarfi og eins að treysta verði gott samstarf við sveitarfélögin í landinu. Það er á engan hátt tekin afstaða til fækkunar lögregluumdæmanna þótt ég telji að við verðum að skoða það af einlægum hug og hin góðu tengsl við nærsamfélagið mega ekki bresta við þá stækkun. Fyrst og fremst er hér talað um nauðsyn þess að efla almenna löggæslu, búnað og þjálfun og að byrja þurfi á landsbyggðinni þar sem við stöndum frammi fyrir því að sums staðar er bara einn lögreglumaður á vakt við mjög sérstakar aðstæður þar sem hann þarf að sinna stóru landsvæði. Ef eitthvað gerist í öðrum enda þess svæðis þarf hann að fara þangað, þá getur hreinlega skapast neyðarástand annars staðar á svæðinu. Mikið er talað um að það skipti máli að öryggi og almannavarnir séu hafðar í heiðri. Við vitum að við þær aðstæður sem urðu í óveðrinu á norðvestur- og norðausturhluta landsins núna í haust að þar kom í ljós að það eru ákveðnar brotalamir sem við þurfum svo sannarlega að laga. Síðan finnst mér gott að tekið sé á nýjum viðfangsefnum sem komið hafa upp í kjölfar þeirra samfélagsbreytinga sem orðið hafa og talað um að mikilvægt sé að lögreglan sé stöðugt að greina verkefnin, sé að hugsa um hvað skipti mestu máli, t.d. landamæravörslu og öryggisvörslu. Nú stöndum við frammi fyrir því að þurfa að hugsa um hvernig við tökum á ofbeldi gegn börnum og konum. Lögreglan þarf sem sagt að vera í stöðugri þróun. Hún þarf að huga að menntun lögreglumanna, bæði símenntun og grunnmenntun, svo og þjálfun og þeim tæknibúnaði sem þarf að vera. Síðan þurfum við auðvitað að vera með ákveðið skipulag innan lögreglunnar. Það þarf að vera ákveðin sérhæfing fyrir hendi þannig að ekki vinni allir að sömu hlutunum. Það þarf að vera sérhæfing í samræmi við veruleikann en ekki nein gæluverkefni. Við erum sammála um að vinna þarf að styrkingu lögreglunnar. Ég þakka fyrir þessa vinnu og tel að hér höfum við gott og praktískt plagg sem hægt er að vinna eftir.

Virðulegur forseti. Við ræðum þetta mál á grundvelli þingsályktunartillögu sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, þingflokksformaður framsóknarmanna flutti á sínum tíma í þinginu. Það mál var mjög gott og þarft og var brugðist þannig við tillögunni að skipuð var nefnd til að vinna að löggæsluáætlun. Við erum hins vegar ekki komin með löggæsluáætlunina í hendur, hún er ekki tilbúin. Þetta er því áfangaskýrsla á lengri leið. Hverjir komu nú að vinnunni? Það voru fulltrúar allra þingflokka. Þar á meðal voru reyndar fimm konur, svolítið sérstakt. Svo komu embættismenn að vinnunni. Ég ætla að nefna þá: Þarna voru Snorri Magnússon frá Landssambandi lögreglumanna, Haraldur Johannessen ríkislögreglustjóri, Skúli Þór Gunnsteinsson lögfræðingur og Þórunn J. Hafstein skrifstofustjóri, sem stýrði nefndinni. Með nefndinni unnu einnig Ólafur Helgi Kjartansson, Oddur Árnason og Jón F. Bjartmarz. Þetta var að mínu mati frekar harðsnúinn og öflugur hópur sem náði mjög vel saman um verkefnið og lagði sig mikið fram. Þann árangur sem við náum núna tel ég að megi skýra að vissu leyti með því hvað allir voru viljugir til að ná fram skýrri stefnu og skýrri forgangsröðun við þessar aðstæður. Það er mjög sérstakt og kom okkur svolítið á óvart að það skyldi ekki hafa gerst fyrr, þ.e. að fulltrúar þingflokka sætu með embættismönnum til þess að ræða heildstætt um málefni lögreglunnar. Ég fór nú í smá rannsókn til þess að athuga hvort það gæti staðist, og sú var raunin. Það hefur gildi í sjálfu sér. Þar sem hópurinn náði fullri samstöðu beinum við því til stjórnmálaflokkanna að taka mið af þessari skýrslu við gerð stjórnarsáttmála næstu ríkisstjórnar, hvernig svo sem hún verður samansett, við fjárlagagerð næstu ára. Þetta eru mjög sterk skilaboð sem koma frá nefndinni. Ef þingheimur í dag tekur undir meginefni skýrslunnar er ekki hægt að túlka það með nokkrum öðrum hætti en þeim að stjórnmálaflokkarnir hafi sameinast um að þetta sé sú lína sem við viljum fara, þannig eigi að efla lögregluna. Lögreglan er eðli málsins samkvæmt ekki í þeirri stöðu að vilja halda veikleikum sínum á lofti. Hún vill vera sterk og sýnast sterk. Nú er hins vegar búið að skera það mikið niður hjá henni að tala verður opinskátt um hlutina. Það er búið að skera niður um 30% hjá lögreglunni síðan árið 2007, um 2,8 milljarða, eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra. Nú ætlum við að snúa vörn í sókn. Við leggjum það til að miða við þann takt sem við vitum að verður í framtíðinni, en áætla má að á næstu árum verði hækkað um 1,6 milljarða til lögreglunnar, það er hægfara hækkun. Við leggjum til tvöföldun á þeirri upphæð, 3,5 milljarða á næstu árum, þannig að það eru skýr skilaboð um að forgangsraðað verði lögreglunni í hag á næstu árum. Það er líka annað sem er nauðsynlegt að draga fram í umræðunni. Við göngum út frá þeirri forsendu í skýrslunni að búið verði að samþykkja þær tillögur sem liggja fyrir Alþingi núna um aðskilnað lögreglustjórnunar frá embættum sýslumanna og fækkun umdæma úr 15 í átta, við göngum bara út frá því. Það er svo nauðsynlegt að gera það, virðulegur forseti. Þó að það náist ekki á þessu kjörtímabili þá klárast það vonandi á næsta kjörtímabili. Alls staðar á Norðurlöndunum hafa menn verið að fækka og stækka umdæmin, gera þau þannig faglegri og öflugri og um leið að gera hina miðlægu lögreglu öflugri. Við höfum miðlæga lögreglu hér, ríkislögreglustjóraembættið. Hún þarf að reka ákveðnar deildir; sérsveitina, almannavarnadeild, greiningardeild og fjarskiptamiðstöð fyrir allt landið. Það hafa menn verið að gera á Norðurlöndunum, þeir hafa sett upp embætti ríkislögreglustjóra þar,  Ég vona svo sannarlega að næsta þing klári það mál líka og veiti 

Forseti. Eftir að hafa skannað þessa skýrslu sýnist mér á öllu að ágætt starf hafi verið unnið í þessari nefnd. Ég er sammála þeirri forgangsröðun sem sett er fram og farið yfir á bls. 17, að það sem skiptir mestu máli er að tryggja að útkalls- og viðbragðsþjónusta lögreglunnar sé í lagi og eins því sem farið er í á blaðsíðunni á undan, með leyfi forseta: „Lögreglunni verði gert kleift að tryggja jafnan rétt borgaranna hvar sem er á landinu til sambærilegrar löggæslu og öryggis eftir því sem hægt er.“ Þetta held ég að skipti máli. Sem þingmaður landsbyggðarkjördæmis finnst mér skipta gríðarlega miklu máli að lögreglan sé til staðar á hverjum stað. Þá verðum við að passa okkur á að fækka og sameina ekki of mikið þannig að við tryggjum að lögregluyfirvöld séu alls staðar. Ég staldraði við kafla sem heitir Lögregla og samfélag. Þar er vitnað til mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna þar sem kveður á um að einstaklingar skuli eiga rétt á persónulegu öryggi. Það er alveg rétt. Við skulum heldur ekki gleyma því að þar er líka kveðið á um ýmislegt sem varðar friðhelgi einkalífsins. Ég get ekki séð að í þessari skýrslu sé mikið verið að mæla með forvirkum rannsóknarheimildum eða auknum heimildum til lögreglunnar. Skýrslan virðist mér vera annars eðlis. En ég held að það sé grundvallaratriði. Hér stendur líka á bls. 6, með leyfi forseta: „Einn mælikvarði á það hvort ríkisvaldið uppfylli framangreind grundvallaratriði“ - þ.e. að veita borgurunum öryggi - „ er sá hvort fólk búi við öryggiskennd. Í því felst meðal annars að lögreglan sé sýnileg borgaranum.“ Það er heilmikið til í þessu en ég vil líka benda á að hún má ekki vera of sýnileg. Ég hef held ég aldrei fundið fyrir minni öyggistilfinningu en til dæmis á Port Authority í New York þar sem er ekki þverfótað fyrir vopnuðu lögregluliði og hermönnum með alvæpni, þá fyrst einhvern veginn finnst manni maður ekki mjög öruggur. Við þurfum að finna þennan gullna meðalveg. Mig langar líka að taka upp eitt mál sem er mér mjög hugleikið. Ég get ekki séð að það hafi verið rætt í nefndinni, en það er breytt nálgun í fíkniefnavörnum. Hér er til dæmis rætt um að auka eftirlit í Leifsstöð, en það er náttúrlega skiljanlegt af þeim orsökum að miklu fleira fólk fer þar um en áður. Þótt við ætlum ekki að auka eftirlitið þarf að sjálfsögðu meiri mannskap í það. Ég hef talað fyrir afglæpavæðingu í fíkniefnamálum. Ég lít svo á að fíkniefnavandi sé fyrst og fremst heilbrigðisvandamál og við þurfum að ráðast gegn honum sem slíkum. Þar hefur margt mjög merkilegt verið gert innan lögreglunnar víða um heim. Ég vil nefna sérstaklega Vancouver-borg þar sem lögreglan breytti algjörlega um taktík gagnvart fíkniefnavandanum. Mun vægar hefur verið tekið á fíkniefnaneytendum og upp hefur verið komið neyslurýmum. Sú lögregla sem fæst við þann hóp borgaranna sem á í þessum vanda er allt öðruvísi en hún var áður. Áður voru það kannski nýliðar í lögreglunni sem voru sendir í þessi erfiðustu hverfi og fengu þar sína eldskírn, en nú er lögð áhersla á að þetta séu þroskaðir menn. Þeir hafa gjarnan félagsfræðimenntun og eitthvað slíkt á bak við sig og hafa þennan grunn. Með þessum aðgerðum og fleirum hefur tekist að lækka glæpatíðni í Vancouver umtalsvert. Slíkar aðgerðir eru ekki endilega kostnaðarsamari, en það þarf breytta nálgun. Hér er kafli um menntun lögreglu sem ég tek heilshugar undir, en ég sakna þess að farið sé inn á þessar brautir. Ég held að slík nálgun sé alla vega ekki dýrari. Þetta er eitthvað sem við ættum að skoða virkilega.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þá skýrslu sem hér er til umfjöllunar. Lögreglan og aðbúnaður hennar hefur verið töluvert til umræðu síðustu missiri og full ástæða til. Eins og flestar opinberar stofnanir hefur hún unnið þrekvirki og óumdeilanlega hefur reynt á stoðir lögreglunnar síðustu ár vegna aðhalds í ríkisfjármálum. Staðan er grafalvarleg eins og hér hefur komið fram, en nú er greiningin komin og okkar að byggja upp og nýta hana sem leiðarljós við gerð löggæsluáætlunar fyrir Ísland. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram og er til eftirbreytni fyrir Alþingi hvernig staðið var að nefndarvinnunni. Þetta er í fyrsta sinn sem fulltrúar löggjafarvalds og framkvæmdarvalds vinna með þessum hætti, í sameiningu, stefnumarkandi vinnu er varðar lögregluna. Vonandi verður svo í auknum mæli framvegis í þinginu öllum málum til heilla. Eins og fram kemur í skýrslunni er lagt til að lögreglumönnum verði fjölgað um 236 og matið er að ástandið á landsbyggðinni sé sýnu verra en á höfuðborgarsvæðinu. Leggja á áherslu á að efla almenna löggæslu á landsbyggðinni og fagna ég því mjög. Við höfum gengið of nærri löggæslunni. Því miður er staðan sú um hinar dreifðu byggðir landsins að lögreglumenn eru stundum einir á vakt og yfirferðin á svæðunum óheyrilega mikil. Þetta þekki ég af eigin raun úr mínu kjördæmi þegar jafnvel tveir hafa verið á vakt og annar veikist, sá sem eftir stendur er þá bæði á bakvakt og hinni hefðbundnu vakt. Lögreglumenn fara líka oft einir í útköll sem í upphafi virðast einföld og venjubundin, en þegar á hólminn er komið snúast upp í andhverfu sína. Allir sjá að við verðum að bregðast við þessu. Þetta hefur áhrif á öryggi lögreglumanna og um leið okkar borgaranna. Í skýrslunni kemur fram að einn af mælikvörðum íbúa er varðar öryggiskennd sé að lögreglan sé sýnileg og til staðar þegar íbúar þurfa á henni að halda. Eitt af nýmælunum sem lagt er til er að stefna skuli að því að taka upp rafræna skráningu á viðbragðshraða lögreglu í útköllum og tímalengd útkalla með það að markmiði að setja lögreglunni ákveðin lágmarksviðmið. Einnig er talað um að með fjölgun lögreglumanna sé hægt að færa afgreiðslu minni háttar mála í auknum mæli til almennrar lögreglu sem getur rannsakað og afgreitt þau sem minnki líkur á tvíverknaði og auki skilvirkni og málshraða. Samfélagið krefst þess í auknum mæli að rannsóknir séu skjótar og góðar án þess að það komi niður á öðrum málum og að árangurinn sé um leið sýnilegur. Í tæknimálum er rætt um nútímalega samskipta- og upplýsingatækni við stjórn lögreglunnar sem geri þeim kleift að ljúka verkefnum á vettvangi með skýrslugerðum í útkallstæki. Þetta er áhugaverður punktur og örugglega vel til þess fallinn að stytta ferli mála. Mikil áhersla er lögð á tengsl við íbúa nær löggæslu eins og hér hefur komið fram og þau tapist ekki við fækkun umdæmanna. Tengslin geri það að verkum að lögreglan fái frekar upplýsingar um þau mál er hana varða. Mér þykir ánægjulegt að þess sé sérstaklega getið að sveitarfélögin séu í góðum tengslum við lögregluna, enda nauðsynlegt margra hluta vegna. Það er ævinlega þannig, virðulegi forseti, að í jafn víðtækum málaflokki og heyrir undir lögregluna krefjast mörg samfélagsleg verkefni þess að aðgerðir íbúa og lögreglu séu samhentar og leiddar eru líkur að því að árangur af slíku samstarfi sé líklegri sé ríkjandi jákvæðni og traust í garð lögreglunnar til staðar. Þegar við tölum um bætta löggæslu skiptir menntun lögreglumanna miklu máli. Menntunin þarf að vera í takt við þær kröfur um almannaöryggi sem gerðar eru á hverjum tíma. Eitt af því sem rætt er í skýrslunni er að stefna skuli að því að fram fari frammistöðumat hjá embættunum sem hvert og eitt geri síðan áætlun um símenntun fyrir hvern starfsmann í samvinnu við lögregluskólann. Ég er ánægð að sjá að lögð er til lenging á grunnnáminu á ný og að námið sé endurskoðað með tilliti til allra þeirra fjölbreyttu starfa sem bíða lögreglumanna. Virðulegi forseti. Þar sem ég bý á svæði þar sem virkja hefur þurft almannavarnir ítrekað vegna hættuástands tek ég undir það sjónarmið sem kemur fram að hraða þurfi vinnu við sértæka og almenna viðbragðsáætlunargerð, hvort heldur er vegna ógnar af völdum náttúrunnar, tæknilegra bilana eða af mannavöldum, í samstarfi við sveitarfélögin og aðra viðbragðsaðila. Það er ekki ásættanlegt að íbúar víðs vegar um hið dreifbýla land okkar upplifi hættu vegna þess að rafmagn og fjarskipti virka ekki sem skyldi. 

Hæstv. forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn sem hér hafa talað þakka fyrir þessa umræðu og lýsi ánægju minni með þá skýrslu sem nú er komin út. Ég held að mikið ánægjuefni hafi verið að þingmenn náðu saman um að kalla eftir stefnumörkun á þessu sviði. Mér sýnist á skýrslunni að náðst hafi góð sátt í nefndinni um þann tillöguflutning sem þar er að finna. Ég held að það sé ávísun á gott starf og gott framhald í þessum efnum. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að löggæslumál hafa töluvert komið til umræðu á þessu kjörtímabili. Ég og fleiri þingmenn höfum á stundum ekki verið sáttir, sérstaklega ekki við þær fjárveitingar sem varið hefur verið til löggæslumála. Við þingmenn vitum að hæstv. innanríkisráðherra hefur beitt sér fyrir eflingu löggæslunnar eftir því sem honum hefur verið unnt, en hins vegar hefur, eins og fram kom í umræðum hér fyrr í dag, kannski stundum skort á að hann nyti nægilegs stuðnings í þeirri vinnu af hálfu samstarfsmanna sinna í ríkisstjórn og meiri hlutans hér í þinginu. Úr því hefur vissulega verið bætt með ákveðnum aðgerðum, eins og við afgreiðslu fjárlaga síðasta haust þegar viðbótarfjármagn var ákveðið til að efla löggæsluna, en ég dreg samt enga dul á að ég held að það skref hafi verið stigið of smátt og of seint. En þakka ber það sem er í rétta átt. Ég held að það skref sem þó var stigið hafi verið ákveðin vísbending um að fleiri og fleiri innan þessara veggja átta sig á því hversu mikilvægt er að bæta úr stöðu mála hjá löggæslunni, tryggja að við getum aftur farið að fjölga starfandi lögreglumönnum, að lögreglan og lögregluembættin fái nægilegt fjármagn til þess að halda uppi þeirri mikilvægu þjónustu sem þeim er ætlað og að sú áætlun sem má finna í þessari skýrslu, bæði um fjölgun lögreglumanna og eflingu einstakra sviða, aukinn tækjabúnað og annað þess háttar. Ég held að við hljótum öll að fagna því að þarna er búið að búa til ákveðinn vegvísi sem hægt verður að fylgja eftir á næsta kjörtímabili. Þegar um er að ræða áætlun sem í sjálfu sér er metnaðarfull að þessu leyti er sérstaklega ánægjulegt að um hana skuli hafa náðst jafnvíðtæk samstaða í nefndinni og raun ber vitni. Ég get ekki látið hjá líða að nefna í leiðinni að löggæslan þarf auðvitað nægilegt fjármagn og tryggja þarf nægilegan mannskap, en það þarf á sama tíma líka að huga að lagaheimildum, rannsóknarheimildum og þess háttar. Þar höfum við ekki verið jafnsamstíga eins og í þessum efnum. Auðvitað hefur verið ákveðinn og hugsanlega töluvert mikill skoðanamunur í sambandi við svokallaðar forvirkar rannsóknarheimildir og annað þess háttar. Ég get ekki látið hjá líða að nefna að þar er einnig um að ræða atriði sem við þurfum að huga að ef við viljum að íslenska lögreglan verði í stakk búin til þess að sinna hlutverki sínu á komandi árum.

Virðulegi forseti. Það er óhætt að fullyrða að þá sjaldan íslensk stjórnmál skríða upp úr skotgröfunum er afraksturinn góður. Það er gæfa þessa málaflokks að ekki er deilt um hann með flokkspólitískum hætti heldur er ágæt samstaða um að efla löggæsluna á öllum stigum þótt að sjálfsögðu sé skoðanamunur á því hvert á að fara í einstökum atriðum o.s.frv. Vinnan ber öll þau merki. Þetta er upphaflega þingsályktunartillaga frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni sem hann lagði fram í upphafi kjörtímabils og var samþykkt með miklum stuðningi út úr allsherjar- og menntamálanefnd á sínum tíma. Þeirri vinnu vatt síðan fram eins og raun ber vitni og er rætt um í dag. Niðurstaðan er mjög góð og hún er leiðarljós til framtíðar. Umræðan í dag, viðbrögðin við henni og skýrslan sjálf munu alveg örugglega vísa veginn og marka hvernig verður haldið á þeim málum hér eftir kosningar. Það er margt sem kemur fram sem skiptir miklu máli að draga fram. Efling löggæslunnar á landsbyggðinni skiptir miklu máli. Miklar fjarlægðir, náttúruvá, þungir ferðamannastaðir, við því öllu saman þarf að bregðast og það er allt tekið fram í skýrslunni. Lögreglan nýtur mikils trausts og virðingar eins og við sjáum í öllum mælingum og það er okkar að byggja undir þá stöðu og efla hana eins og okkur er kostur búinn. Eitt sem ég vildi sérstaklega gera að umræðuefni er menntun lögreglumanna. Ég fagna því mjög hversu vel er tekið utan um það í skýrslunni. Það er mjög málefnalegt og gott innlegg. Menntun lögreglumanna er eins og segir hérna lykilþáttur í bættri löggæslu. Landssamband lögreglumanna hefur ályktað að Lögregluskólinn eigi að færast á háskólastig og mjög brýnt sé að efla og styrkja starfsemi skólans. Ég tek mjög eindregið undir þetta og fagna því hversu fast skýrslan tekur utan um það. Það þarf að leggja áherslu á þjálfun og menntun almennra lögreglumanna með hliðsjón af verkefnum lögreglu og búnaði þeim til handa, eins og segir í niðurlagi þess kafla í skýrslunni, og leggja sérstaka áherslu á bæði grunnmenntun og símenntun þannig að lögreglumenn geti viðhaldið þekkingu sinni og hæfni til að takast á við síbreytileg verkefni lögreglunnar af því að þau taka auðvitað breytingum. Hæstv. innanríkisráðherra nefndi áðan þegar allsherjarnefnd og innanríkisráðuneytið áttu alveg sérstaklega gott samstarf fyrir ári síðan um að framlengja verkefnið og fjármunina til átaksins gegn skipulagðri glæpastarfsemi þar sem var búið að sýna mjög eindregið fram á að það skipti sköpum í baráttunni að hægt væri að hafa lögreglumenn í þeirri vinnu sérstaklega í stað þess að þeir færu í hana og úr á milli verkefna. Sérhæfingin eykst alveg örugglega og þess vegna skiptir menntunin og ramminn utan um menntun lögreglumanna gríðarlega miklu máli. Það þarf að lengja grunnnámið á ný, endurskoða námið með það að markmiðið að það verði sambærilegt samkvæmt því sem er rakið í skýrslunni og auka sérhæfða menntun á sérfræði svo sem varðandi rannsóknir mála. Það skín í gegn í þeirri vinnu að hér vinna saman lögreglumenn, ráðuneyti, þingnefndin sem hefur með þetta að gera og fulltrúar þingflokkanna þannig að afraksturinn verður enn þá fyllri, umræðan enn þá dýpri og árangurinn fyrir vikið betri og mun hafa meiri áhrif. Þegar í lokin eru lesin saman stefna og markmið eru þau auðvitað eins og ráðherra hæstv. nefndi bundin því að Alþingi ákveði á næstu missirum og árum að setja verulega aukna fjármuni í málaflokkinn, en það er ekki hægt að greina nein önnur viðhorf í þinginu en að það standi til. Það verði forgangsraðað í þágu löggæslunnar og eflingu hennar og öllu því sem kemur fram hér. Ég vildi eyða mínum tíma sérstaklega í þau atriði, menntunarmálin og styrkingu löggæslunnar úti á landi út af þeim atriðum sem ég nefndi. Ég fagna því að við höfum getað átt þá umræðu áður en þingi lýkur og gengið er til kosninga.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir umræðuna. Ég vil þakka ráðherra og þeim sem unnu skýrsluna fyrir framtakið, fyrir að við skulum þó komin á þennan stað. Einnig vil ég þakka formanni allsherjar- og menntamálanefndar og nefndinni allri fyrir að hafa skilað því á sínum tíma út úr nefndinni. Þannig er oft að góðir hlutir gerast hægt og eins og gengur þurfti tvær atrennur til að koma málinu í gegnum þingið, en það hafðist þegar allir höfðu áttað sig á því að hægt væri að ná mikilli og góðri samstöðu um það. Þar af leiðandi erum við komin á þennan stað og því ber að sjálfsögðu að fagna. Við verðum líka að horfast í augu við að sú skýrsla er mjög góður áfangi á þeirri leið að skrifa löggæsluáætlun fyrir Ísland. Skýrslan er fyrsta skrefið í þá átt og kannski stærsta skrefið sem þurfti að taka til að hefja þá vinnu. Ég lít svo á að við hljótum í framhaldinu að halda áfram og jafnvel fela nefndinni sem skilaði skýrslunni áframhaldandi verkefni sem er að skila löggæsluáætlun fyrir Ísland eins og upphaflega stóð til. Það er margt mjög gott dregið fram í skýrslunni. Það er verið að opna augu okkar fyrir stöðunni og fyrir forgangsatriðum. Við vitum að lögreglan nýtur mikils trausts og virðingar í samfélaginu og er mikilvægt að hún fái tækifæri, tíma, fjármuni og tæki og tól til þess að standa undir þeim væntingum sem allt samfélagið gerir til hennar. Við viljum líka í því samhengi horfa á aðbúnað lögreglumanna og tryggja að hann sé ætíð sem allra bestur, bæði hvað varðar almennan aðbúnað og öryggi þeirra. Það gerum við meðal annars með því að fjölga lögreglumönnum, eins og hér er lagt til sem eitt af forgangsatriðunum. Skýrslan er mjög greinargóð. Ég vil þakka sérstaklega fyrir hversu hrein og bein hún er í rauninni varðandi þau málefni sem þarf að taka á og hver næstu skref eiga að vera að mati hópsins sem skilaði skýrslunni. Hér er farið ágætlega yfir stefnu, markmið, forgangsröðun, löggæsluáætlun o.fl. Það er okkur öllum mjög mikilvægt að ein af þeim stofnunum sem nýtur hvað mestrar virðingar og stöðu í samfélaginu fái bæði tækjabúnað og fjármuni til að halda þeirri stöðu sinni. Þar af leiðandi tek ég undir orð þeirra sem hafa talað, að þetta sé vegvísir til þeirra sem munu sitja næstu fjögur ár á Alþingi til að fjalla um málefni lögreglunnar. Það er mikilvægt að ekki verði horft fram hjá þeim staðreyndum sem eru taldar upp í skýrslunni, en einna mikilvægast er að vinnan haldi áfram þannig að við stöndum uppi með heildstætt plagg á endanum sem tekur á öllu því sem er verið að leggja til hér. Eins og ég sagði í upphafi máls míns gerast góðir hlutir oft hægt. Þar af leiðandi er í raun ekkert óeðlilegt að þetta skref sé stigið núna en vinnan haldi svo áfram. Ég vil þakka ráðherra aftur fyrir að hafa beitt sér fyrir skýrslugerðinni og fyrir því að við kæmumst á þennan stað í málinu. Ég ætla að leyfa mér að segja að við verðum líka að hlusta á lögregluna þegar hún kallar eftir frekari atriðum en eru nefnd hér, t.d. varðandi auknar heimildir, möguleika á að starfa í betra sambandi við lögregluembætti á Norðurlöndum og í öðrum löndum sem við eigum gott samstarf við. Þegar öllu er á botninn hvolft held ég að við séum öll að tala um sama hlutinn, þ.e. að gera lögregluna sterkari og betur í stakk búna til að takast á við þau verkefni sem henni er ætlað samkvæmt lögum og sem við borgararnir væntum af henni.

Herra forseti. Tvö atriði rétt í byrjun. Ég vil draga fram að við í nefndinni ákváðum í ljósi skamms tíma hennar að einbeita okkur frekar að því sem væri raunveruleg leiðsögn og væri til gagns en að fara í djúpa umræðu um mál sem geta kallað á ákveðnar deilur og umræðu, eins og t.d. forvirkar rannsóknarheimildir. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að á bls. 11 segjum við í nefndinni samt að samræma þurfi löggjöf og reglu varðandi rannsóknir mála við hin Norðurlöndin til að tryggja að samstarf íslensku lögreglunnar við erlend lögregluyfirvöld gangi eðlilega fyrir sig o.s.frv. Það er ákveðin leiðsögn Menn hafa haft einhverjar efasemdir um fækkun lögregluumdæma sem er algjört lykilatriði til þess að við náum því í gegn að efla lögregluna og við drögum fram í nefndinni að þrátt fyrir fækkun umdæma þurfi að tryggja tengsl borgaranna við nærlöggæslu, tryggja þau nánu tengsl sem borgarar kalla eftir. Það er hægt og verður að mínu mati betur hægt með fækkun löggæsluumdæma. Það er mikilvægt að hafa í huga að við verðum að tryggja jafnræði borgaranna til að njóta löggæslunnar og öðlast þá öryggiskennd sem borgarar í samfélaginu kalla eftir með öflugri lögreglu. Hæstv. forseti. Að mínu mati undirstrikar umræðan fyrst og fremst hver vilji löggjafarvaldsins er gagnvart lögreglunni og hann er alveg skýr eftir þá umræðu. Vilji löggjafarvaldsins er að við stöndum vörð um lögregluna. Við viljum efla lögregluna til skemmri en ekki síður til lengri tíma litið. Umræðan, skýrslan er að mínu mati skýr skilaboð og getur verið öflugt tæki fyrir þann sem sest í stól innanríkisráðherra því að sameiginlegt markmið okkar er að styrkja og efla 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna og víkja örlítið að einu efnislegu atriði varðandi samræmingu á starfsháttum hér við það sem gerist á Norðurlöndum. Eins og þingmaðurinn benti réttilega á erum við sammála um flest en ekki allt og ekki hvað varðar forvirkar rannsóknir, svo dæmi sé tekið. Hér segir, með leyfi forseta: „Loks þarf að samræma löggjöf og reglur varðandi rannsóknir mála við hin Norðurlöndin til þess að tryggja að samstarf íslensku lögreglunnar við erlend lögregluyfirvöld gangi eðlilega fyrir sig og traust ríki á milli lögregluliða viðkomandi landa. Má hér nefna nauðsyn þess að færa ákvæði íslenskra laga um afhendingu gagna að regluverki nágrannalandanna. Styttri tímafrestir og skyld atriði takmarka möguleika íslenskrar lögreglu á að taka við gögnum frá erlendum löggæslustofnunum og hefur þegar skapað ákveðið vantraust.“ Ég vil ítreka þakkir fyrir umræðuna sem mér fannst mjög góð. Það er alveg rétt sem kom fram af hálfu margra þingmanna sem tóku þátt í henni að líta beri á þetta sem leiðarljós inn í vinnslu á löggæsluáætlun sem unnið er að, bæði til fjögurra ára og tólf ára. Í rauninni er merkilegast við skýrsluna og nefndarvinnuna að gerð er tilraun til þess að tengja saman áætlun og fjármagn og reyna að horfa raunsætt á málin með slíkum hætti. Það er vinnulag sem við höfum tamið okkur á ýmsum öðrum sviðum, sem m.a. er unnið að í innanríkisráðuneytinu og vísa ég þar til samgönguáætlunar. Þar er sett fram stefna og þar er sett fram markmið, þar er sett fram stefna og þar er sett fram framkvæmdaáætlun sem er tengd fjármagni. Þetta er vísir að slíkri vinnu og það er vel.

Herra forseti. Við ræðum enn tillögu þriggja þingmanna um breytingar á stjórnarskrá, sem þeir lögðu til að yrði breyting á 79. gr. og það yrði sett í ákvæði til bráðabirgða. Þetta eru hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, formaður Bjartrar framtíðar. Þau sáu lausn á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir í dag. Við höfum rætt mikið um breytingar á stjórnarskrá en það mál hefur ekki fengist fyllilega útrætt. Það er reyndar mín skoðun, ekki er víst að það sé skoðun allra. Ég ætla rétt aðeins að fara í gegnum það hve auðvelt er að breyta stjórnarskránni í dag. Samkvæmt 79. gr. skal þing samþykkja breytingar á stjórnarskrá og það fer eftir venjulegum reglum á Alþingi. Það þýðir að ef 32 þingmenn eru mættir í þingsal, 31 situr hjá og einn er með getur sá eini þingmaður ákveðið nýja stjórnarskrá. Þetta er svo ótrúlega auðvelt að það er eiginlega með ólíkindum að við skulum hafa ákvæðið svona. Síðan eru almennar kosningar, rjúfa þarf þing reyndar, þar sem menn kjósa um eitthvað allt annað en stjórnarskrá. Svo kemur nýtt þing saman og eftir sömu reglu getur meiri hlutinn í þingsal, meiri hluti hv. þingmanna, greitt atkvæði með og svo og svo margir setið hjá. Þetta hefur ekki verið til baga. Vegna hvers, frú forseti? Vegna þess að menn hafa borið það mikla virðingu fyrir stjórnarskránni að þeir hafa ekki viljað nota sér það hversu auðvelt er að breyta henni þar til nú, eins og ég hef sagt. Við stöndum frammi fyrir því að búið er að ræða stjórnarskrána hérna fram og til baka í nærri tvö ár frá því stjórnlagaráð skilaði tillögum sínum í júlí 2011. Og þrátt fyrir alla þá miklu umræðu hefur í reynd ekki verið rætt mikið efnislega um stjórnarskrána. Ég man til dæmis ekki eftir neinni umræðu um Lögréttu, sem er mjög áhugavert fyrirbæri og ég var með ákveðnar hugmyndir um. Nú er spurningin, frú forseti, af því að nú líður að þingkosningum og þá þarf að rjúfa þing og svo eru páskar að koma, hvað hægt sé að gera. Hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, sá eða taldi sig sjá að ekki næðist að afgreiða stjórnarskrána nú fyrir kosningar og því skyldum við einungis breyta 79. gr. Það er reyndar hugmynd sem ég hef lagt fram í tvígang sem frumvarp til stjórnarskipunarlaga, að breyta eingöngu 79. gr. Af hverju skyldi það nú vera? Við skulum hugsa okkur að vegna ósamkomulags eða vegna ýmissa atvika fari þingið heim fljótlega og þessi tillaga sem við ræðum hér í dag verði ekki samþykkt. Þá þyrfti samkvæmt núgildandi stjórnarskrá, sem gilti þá eftir kosningar - ef maður kæmi þá með breytingar á stjórnarskránni þyrfti að rjúfa þing. Það gera menn yfirleitt aldrei nema í lok kjörtímabils. Það þýddi að allt það starf sem menn hafa unnið í sambandi við stjórnarskrána félli niður og hættan yrði sú að allar þær góðu hugmyndir sem þar eru inni féllu niður líka og einnig öll sú vinna sem hefur verið lögð í það að vara við öðrum ákvæðum. Hættan er því sú að öll sú vinna fari fyrir bí. Þess vegna er ég dálítið upptekinn af því að þessi hugmynd hv. þingmanna Árna Páls Árnasonar, Katrínar Jakobsdóttur og Guðmundar Steingrímssonar verði samþykkt. Ég vil ekki sjá hana eins og hún var, enda er nefndin sjálf búin að breyta hugmyndinni úr því að vera ákvæði til bráðabirgða við hliðina á núgildandi ákvæði í það að það skuli vera sérákvæði til hliðar við núgildandi ákvæði. Þannig að þingmenn geti valið um hvort tillaga til stjórnarskipunarlaga falli undir það að tvö þing skuli fjalla um málið, eða þing og þjóðaratkvæðagreiðsla taki ákvörðun. Ég er mjög lítið hrifinn af slíku. Svo setti nefndin auk þess inn í dæmið að 2/3 þingmanna þurfi að standa að tillögunni, en það er líka mjög opið, vegna þess að ef 32 þingmenn eru mættir í þingsal duga 20 eða 22 þingmenn til að ná fram 2/3. Það nægir að 22 þingmenn greiði stjórnarskránni atkvæði. Mér finnst það ekki vera nægilega mikil sátt eða trúverðugt. Ég vil því að menn skoði þetta enn frekar. Ég hef reyndar viðrað hérna hugmynd að því hvernig hægt er að leysa þetta. Það sem menn óttast er að þjóðaratkvæðagreiðslan verði mjög fámenn og ekki verði eins mikill áhugi á stjórnarskránni og sumir vilja vera láta. Ég hef orðið var við það af viðtölum mínum við kjósendur að það er nú bara ósköp lítill áhugi á stjórnarskránni. Ég skil það ekki af því ég hef ógurlega mikinn áhuga á henni sjálfur. En þegar ég tala við fólk er hún ekki númer eitt, tvö og þrjú. Það fólk vill sjá hvernig það ræður við útgjöldin í hverjum mánuði, hvernig það fær meiri tekjur og hvernig það kemst hjá því að borga alla þessa skatta. Ég held að stjórnarskráin sé nú ekki eins ofarlega í hugum almennings og hún er í hugum hv. þingmanna. Ég hef lagt inn tillögu um að ef þjóðin mætir ekki nægilega vel, ef 50% þjóðarinnar samþykkir ekki tillögu til stjórnarskrárbreytingar sem Alþingi er búið að samþykkja með 40 þingmönnum, miklum meiri hluta, fari málið til næsta þings. Ef þjóðin klikkar á því að veita nýrri stjórnarskrá almennilegt brautargengi, þ.e. helmingur þjóðarinnar, ef helmingur atkvæðisbærra kjósenda greiðir ekki atkvæði með því að mæta ekki á kjörstað eða eitthvað slíkt, fari það til næsta þings eftir næstu kosningar, þá höfum við sama kerfi og núna að það eru fulltrúarnir á Alþingi sem greiða þessu atkvæði. Ég get ekki séð að neinn ætti að vera á móti þessu vegna þess að þetta þvingar menn til sátta. 40 þingmenn þurfa að greiða tillögunni atkvæði og þjóðin fær tækifæri til að greiða atkvæði. Ef mætingin verður góð, við skulum segja að 60%, 70% mæti eins og venjan hefur verið á Íslandi og 90% eru sáttir við nýju stjórnarskrána, þá næst það markmið að meira en helmingur atkvæðisbærra manna greiði tillögunni atkvæði sitt. Þá fyndist mér, frú forseti, stjórnarskráin orðin nokkuð skotheld og mjög góð sátt um hana, bæði hjá þingi og þjóð. Ef þetta er mál sem menn hafa ekki mikinn áhuga á og ekki næst að fá kjósendur á kjörstað eða menn eru hreinlega á móti stjórnarskránni, þannig að það næst ekki að helmingur kjósenda greiði henni atkvæði, segjum að það verði 49:51, eitthvað slíkt, sem greiði atkvæði, þá er það bara ekki nægilega mikil sátt um tillöguna hjá þjóðinni. Þá þarf það að fara til þingsins sem þarf þá að samþykkja það í mikilli sátt. Ég hugsa nú að ef þjóðin er mjög ósátt við tillöguna mundi þingið ekki samþykkja hana í kjölfarið. Það mundi skoða hvað það væri sem þjóðin væri ósátt við. Ef við samþykkjum ekki þessa tillögu og ef þessar miklu ræður hérna gera það að verkum að þingið fari bara heim og ekkert gerist tökum við þá áhættu að allt málið frestist um fjögur ár. Þetta ættu þeir að hafa í huga sem hafa flutt breytingartillögur við málið, sem eru merkilegt nokk þingflokksformennirnir í Vinstri grænum og Samfylkingunni. Þingflokksformennirnir flytja tillögu um auðlindaákvæði, auðvitað til að klekkja á Sjálfstæðisflokknum, til að geta sagt að hann hafi staðið gegn því því að það er víst einhver mýta eða einhver trú, þjóðsaga, að Sjálfstæðisflokkurinn sé á móti auðlindaákvæði, sem er ekki rétt, en það vilja menn geta sagt í kosningabaráttunni. Svo þessi makalausa tillaga frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur um að setja heila stjórnarskrá sem breytingartillögu, ég held að hún sé bara stórvarasöm.

Virðulegi forseti. Ég hef komið hingað í ræðustólinn og sagt að ég væri nú frekar íhaldssamur á að breyta 79. gr., þ.e. breytingarákvæðisgreininni, og hef í huga mér haft þá vissu að menn hefðu hingað til notað það sem samstöðugrein til að tryggja það að víðtæk sátt væri áður en menn færu í breytingar. Það væri ástæðan fyrir því meðal annars að menn hefðu ekki breytt og þetta væri erfiður þröskuldur. Ég skal viðurkenna að í þessari umræðu, umræðan skilar alltaf einhverju, hefur mér orðið ljóst að það er rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að það er nokkuð auðvelt að breyta, sérstaklega þegar stjórnarflokkar halda áfram samstarfi yfir meira en eitt kjörtímabil. Nú störfuðu Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur saman í þrjú kjörtímabil og hv. þingmaður var á þingi allan þann tíma. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort það hafi aldrei komið til tals að klára auðlindaákvæðið, til dæmis árið 2003 þegar afrakstur auðlindanefndar var sá að allir stærstu flokkarnir voru orðnir sammála, þar á meðal Samfylkingin, um slíkt ákvæði. Og hvað hafi valdið því að menn á þeim tíma kláruðu ekki hreinlega málið og yfir þær kosningar með einföldum meiri hluta óháð því hvort Samfylkingin stæði við þær yfirlýsingar sem hún hafði gert í auðlindanefndinni. Voru menn að bíða eftir því á þeim tíma að allir flokkar á þinginu sameinuðust um þetta, því að ljóst er að Vinstri grænir hafa ekki verið sammála þeirri útfærslu sem þar náðist sátt um? Það hefði alla vega verið möguleiki. Spurningin er: Af hverju hefur hún ekki verið notuð?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég held að það sé vegna þess að menn beri svo mikla virðingu fyrir stjórnarskránni. Ég held að það sé ekkert annað en það sem hafi stöðvað menn í því að koma með sínar hugmyndir og keyra þær í gegn eins og Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hefðu getað gert. Ég held að menn hafi borið svo mikla virðingu fyrir stjórnarskránni að þeir hafi talið að um það þyrfti að vera góð samstaða. Stjórnarskráin segir það ekki. Þess vegna er hún nokkuð hættuleg. Núna kemur í ljós að menn eru ekki lengur að leita að samstöðu eða sátt heldur leita svona frekar að ófriði, ef það gefst, það hefur verið þannig allt þetta kjörtímabil, finnst mér. Menn eru núna að reyna að keyra í gegn ákveðna breytingu sem þeir geta náð fram, meira að segja heilli nýrri stjórnarskrá gætu menn náð fram ef stjórnarandstaðan stæði ekki hérna og reyndi að verjast með því að tala aftur og aftur. Mér finnst þetta vera mjög neikvætt af því að stjórnarskrá á að vera undirstöðuplagg fyrir alla þjóðina, ekki bara meiri hlutann. Hún á að vera stjórnarskrá sem öll þjóðin getur sætt sig við, ekki bara Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eða bara Samfylkingin og Vinstri grænir. Þess vegna tel ég að við þurfum að finna leið sem þvingar menn til þess að vinna saman í mikilli sátt. Þær hugmyndir sem ég hef rætt gera það einmitt. Þær þvinga menn til að ná fram mikilli sátt þannig að sú stjórnarskrá sem verður til út úr því sé stjórnarskrá allra Íslendinga en ekki bara sumra.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í því atriði. Mér hefur fundist í ljósi umræðunnar síðustu daga - það var nú hv. þm. Magnús Orri Schram sem benti einmitt á það að Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki hefði verið í lófa lagið að breyta stjórnarskránni á því tímabili í anda þess sem þeir tveir flokkar höfðu verið sammála um. En það voru ekki bara þeir tveir. Samfylkingin var aðili að auðlindaákvæðinu á sínum tíma í auðlindanefndinni árið 2000. Þegar maður lítur til baka finnst manni mjög sérkennilegt að það hafi ekki verið klárað, ekki síst í ljósi þess að nú kemur Samfylkingin fram með allt aðra útgáfu og finnst alveg sjálfsagt að hún verði keyrð hér í gegn, á þessu ákvæði. Ég vil spyrja hv. þingmann út í breytingarákvæði í seinna andsvari mínu. Það er rétt, frú forseti, að hv. þingmaður hefur verið mjög duglegur og haft mikinn áhuga á stjórnarskránni og hann hefur lagt fram margar tillögur meðal annars til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á liðnu missiri. Er þingmanninum kunnugt um að þær tillögur hafi verið teknar til efnislegrar umræðu? Með þær hugmyndir sem hv. þingmaður hefur haft, meðal annars um breytingar á 79. gr., breytingarákvæðisgreininni, og með þær hugmyndir sem hann kynnti í síðustu ræðu - hefur verið óskað eftir að taka þá tillögu til umfjöllunar til að reyna að ná sátt í þinginu til að reyna að finna leiðir út úr því ófremdarástandi sem hér er? Ég vil spyrja hv. þingmann hvort leitað hafi verið til hans um viðræður eða hvort hann þekki til þess að formenn flokkanna hafi tekið slíka tillögu til formlegrar umræðu til að reyna að leita sátta.

Frú forseti. Þann 21. febrúar 2012 skilaði ég umsögn um drög stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þegar ég sé svo vinnuna sem kemur frá þeirri nefnd er mér efst í huga að þeir hafi bara ekkert lesið þá umsögn sem er upp á 40 síður. Ég gerði athugasemdir þar við nánast hverja einustu grein, sumar litlar og aðrar miklar. Ekkert tillit hefur verið tekið til þess eða mið tekið af því, samt tel ég að hugmyndir mínar til dæmis um Lögréttu séu á margan hátt miklu skynsamlegri en hugmyndir stjórnlagaráðs þar sem Alþingi átti að kjósa einhverja fimm menn. Engin skilyrði voru um menntun eða að þeir kynnu lögfræði eða nokkurn skapaðan hlut, jafnvel hefðu þingmenn getað verið í Lögréttu sem ættu að fara yfir frumvörp á Alþingi samkvæmt beiðni ákveðins fjölda þingmanna. Ég vildi að fullskipaður Hæstiréttur myndaði Lögréttu. Í fyrsta lagi vantar alveg ákvæði um Hæstarétt í núgildandi stjórnarskrá, það finnst mér nú eiginlega brýnast að setja inn. Ekki var hlustað á þetta. Ég hef ekki fengið nein viðbrögð við því hvort þetta sé gott eða slæmt, ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég vona að vinnubrögðin hafi ekki alls staðar verið svona. En ég benti líka á það í fjölda atriða, 80 greinum, að krafist er atbeina Alþingis, með lögum skal tryggja þetta og hitt. Ef Alþingi gerir ekki neitt sýnist mér að stjórnarskráin sé að því leyti ekki gild, ekki virk. Ég benti í þeim tilvikum á miklu einfaldara orðalag í flestum tilfellum, en það var heldur ekki tekið upp, bara orðalagsbreyting. Til dæmis „frelsi fjölmiðla skal tryggt með lögum“ þá þarf Alþingi að gera eitthvað, í staðinn fyrir að segja „fjölmiðlar eru frjálsir“ sem er þá atriði sem stjórnarskráin segir nákvæmlega til um.

Virðulegi forseti. Við erum hér enn þá að ræða breytingartillögu formanna stjórnarflokkanna og óháðs þingmanns, hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, þess efnis að gera breytingar á 79. gr. núgildandi stjórnarskrár til að tryggja framhald á endurskoðun stjórnarskrárinnar. Eins og ég hef áður sagt erum við framsóknarmenn fylgismenn þess að stjórnarskráin verði endurskoðuð. Þar höfum við lagt mesta áherslu á að setja inn í núgildandi stjórnarskrá auðlindaákvæði. Í því skyni lögðum við fram fyrir um tveimur vikum tillögu til umræðu milli flokkanna sem var meira og minna samhljóða niðurstöðu auðlindanefndar árið 2000, að viðbættu ákvæði sem tryggir að fullveldisyfirráðum Íslands yfir auðlindunum verði aldrei hnekkt, ekki verði hægt að framselja þau til alþjóðlegra stofnana. Við höfum lagt áherslu á að gengið verði lengra í átt að beinu lýðræði, þ.e. teknar upp þjóðaratkvæðagreiðslur í meiri mæli, og við höfum líka bent á nokkra kafla í stjórnarskránni sem þurfi að endurskoða. Hv. þm. Pétur H. Blöndal benti meðal annars á að ekkert ákvæði væri um Hæstarétt í dómstólakaflanum. Þá hefur auðvitað forsetakaflinn svokallaði, þ.e. um samskipti og tengsl forsetaembættisins við löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið, verið talsvert til umræðu. Okkur var það ljóst, frú forseti, þegar í byrjun janúar og jafnvel fyrir jól að ekki mundi takast að ljúka þessari heildarendurskoðun með þeim hætti sem stjórnarflokkarnir hafa lagt upp með af ýmsum ástæðum, enda hefur það aldrei verið meginmarkmið okkar framsóknarmanna að skrifa nýja stjórnarskrá þó að það eigi að endurskoða stjórnarskrána, m.a. þá þætti sem ég nefndi hér. Við sáum að málið væri komið í óefni og buðum til viðræðna strax í janúar um ákveðna þætti eða kafla stjórnarskrárinnar. Á það var ekkert hlustað. Þegar við vorum að nálgast lok þings og það var aðeins ein vika eða tíu dagar til áætlaðra starfsloka þingsins sendi þingflokkurinn frá sér málamiðlunartillögu, niðurstöðu auðlindanefndar frá árinu 2000, að viðbættu ákvæði um fullveldisyfirráð til að tryggja að auðlindum í eigu íslenskrar þjóðar væri ekki hægt að afsala með nokkrum hætti til yfirþjóðlegra stofnana. Það verður að segjast eins og er að á þessar tillögur okkar hefur ekki verið mikið hlustað, ekki hefur verið mikið um formlegar viðræður. Hv. þm. Pétur H. Blöndal staðfesti það áðan að þrátt fyrir að hann sé kannski sá þingmaður í þingsal sem hefur sýnt stjórnarskránni á liðnum árum hvað mestan áhuga og lagt fram fjöldann allan af tillögum hafa tillögur hans heldur ekki verið teknar til formlegra viðræðna milli flokkanna. Það hefur einmitt gerst það sem ekki var áður uppi á borði þegar menn fjölluðu um stjórnarskrána. Það hefur komið fram og kom fram í máli hv. þm. Magnúsar Orra Schrams fyrir nokkrum dögum, að á því tímabili sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur voru saman í stjórn hefði þeim flokkum verið í lófa lagið, þar sem þeir störfuðu saman í þrjú kjörtímabil, að breyta stjórnarskránni með einföldum meiri hluta í þingi og yfir kosningar í það minnsta tvisvar og jafnvel þrisvar. En það var ekki gert, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal staðfesti áðan, vegna þess að menn lögðu gríðarlega mikið upp úr því að um þær breytingar væri almenn sátt í þinginu milli allra stjórnmálaflokka. Aftur á móti hefur vinna núverandi stjórnarflokka byggst á því og miðast að því að þeir væru að breyta stjórnarskránni og enga aðra þyrfti til. Menn hafa farið út í ýmsar æfingar og túlkað niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar 20. október, sem sumir hafa kallað skoðanakönnun, á ævintýralegan hátt. Margir hafa gengið í þá gildru að túlka 74% stuðning þjóðarinnar við það að setja ákvæði um náttúruauðlindir í eigu þjóðar í stjórnarskrá þannig að sama hlutfall hefði samþykkt óbreytta tillögu sem kom frá stjórnlagaráði og meiri hluti samþykkti að ætti að hafa til grundvallar, sem er náttúrlega stór munur á. Ég hef útskýrt það í nokkru máli hvernig margir sem komið hafa að máli við mig, bæði þeir sem sögðu já við þeirri spurningu og einnig sem sögðu nei, túlkuðu orðalagið „til grundvallar“. Síðan hefur það gerst í þessu máli að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt einar fjórar tillögur á borð þingsins eða til umfjöllunar í nefndinni um auðlindaákvæði. Að lokum gerðist það um daginn, síðasta sunnudag, að formaður Samfylkingarinnar lagði til eitt ákvæði og morguninn eftir kom síðan önnur tillaga, sem er breytingartillaga við 79. gr. frá þingflokksformönnum Samfylkingarinnar og Vinstri grænna auk tveggja annarra þingmanna, sem var á engan hátt í samræmi við tillögu formanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Það verður að segjast eins og er að það vekur verulega furðu samskiptaleysið sem virðist vera á milli þingflokksformannsins og formannsins, án þess að ég ætli að skipta mér af innanhússmálum í Samfylkingunni. En þetta gerir að verkum, frú forseti, að trúverðugleiki þess að menn séu í raun að reyna að ná breiðri sátt milli ólíkra stjórnmálaflokka er enginn. Það virðist ekki einu sinni vera hægt að ná sátt innan einstakra stjórnarflokka um hvaða leið eigi að fara. Mér varð það á í umræðu fyrir nokkrum dögum að lýsa stefnu einstakra flokka þannig að þar væru sósíalistar. Það hvarflaði ekki að mér á þeirri stundu að þeir sem aðhylltust slíkar stjórnmálaskoðanir litu á það sem skammaryrði og ég geri það ekki. Þetta er einfaldlega lýsing á ákveðinni pólitískri skoðun. Ég var annars vegar að fjalla um þetta nýja ákvæði sem þingflokksformennirnir lögðu fram og hins vegar þær breytingar á vatnalögunum sem þá stóðu yfir í atvinnuveganefnd. Þau vinnubrögð eru nú efni í langa ræðu og ég mun bíða með það. En í stuttu máli kom málið inn undir fölsku yfirskini, það átti að vera samræmingar- og tæknilegs eðlis, var keyrt í gegn á stuttum tíma, sent út til umsagnar í fimm daga, þar af yfir helgi, þannig að engir sérfræðingar, óháðir lögfræðingar treystu sér til að skila inn umsögn á þeim tíma. En þar var alls ekki um að ræða neina samræmingu. Þar var verið að gjörbreyta núverandi réttindastöðu þeirra sem búa á landi, eiga land, og hafa aðgang að grunnvatni, hvort sem er heitu eða köldu. Það var í því ljósi sem ég minntist á þessa pólitísku stefnu Vinstri grænna, sem ég hélt að þeir skömmuðust sín nú ekki fyrir, og furðaði mig á að Samfylkingin, sem er jafnaðarmannaflokkur, sósíaldemókrataflokkur, væri komin á sömu línu og Vinstri grænir. Ég get ekki fallist á þær söguskýringar, eftirásöguskýringar hv. þm. Helga Hjörvar að 13 ára umræður og umfjöllun um auðlindaákvæðið frá því að niðurstöður auðlindanefndar, þar sem þrír þingmenn Samfylkingarinnar samþykktu það ákvæði sem þar var, hafi skilað nægilega miklu til að það ákvæði sem þingflokksformenn Vinstri grænna og Samfylkingar leggja fram núna sé nægilega rætt og því megi samþykkja þá tillögu. Ég sé ekkert samhengi í því vegna þess að í þeirri tillögu sýnist mér vera, án þess auðvitað að það hafi fengist nægilega rætt af sérfræðingum, tilvitnun í það sama fyrirkomulag sem menn eru að gera breytingu á í vatnalögunum. Menn eru að gjörbreyta réttindum landsmanna sem verið hafa við lýði í 1100 ár og eru vel að merkja þau sömu og á Norðurlöndunum og í Kanada, í löndum sem við berum okkur saman við. Mér finnst það alls ekki rökrétt niðurstaða, frú forseti, að þetta sé allt í einu orðin hin ásættanlega niðurstaða og allir þingflokkar sem sæti eiga á þingi eigi að samþykkja hana. Ég sé alls ekki neitt rökrétt í því. Ég verð að segja eins og er að ég furða mig á því að menn komi hér upp í ræðustól dag eftir dag og haldi slíku fram án þess að hafa gert minnstu tilraun til að setjast formlega niður og reyna að ná sáttum um þessi ákvæði. Ég held, frú forseti, að sá tími sé liðinn og að menn ættu að einbeita sér að því hvort hægt sé að ná sáttum um breytingu á 79. gr., sem ég hef þó ítrekað sagt að ég sé efins um að skynsamlegt sé að gera. En eins og kom fram í andsvörum við hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur mér þó orðið ljóst að leið okkar að breyta stjórnarskránni, sem hefur verið talin þung og erfið, er auðveldari en víða annars staðar og stjórnarskrá okkar er sú sem er auðveldast af öllum stjórnarskrám Norðurlandanna að breyta. Það getur því vel verið að það sé skynsamlegt að setjast yfir það ákvæði. Mér finnst áhugavert að koma því inn að þjóðin greiði atkvæði að lokum um slíka breytingu til þess að hún fái staðfestu. En ég verð að segja eins og er að þeir dagar sem hér hafa liðið frá því að þingi átti að ljúka hafa liðið án þess að menn hafi boðað til formlegra funda til að setjast yfir það og fjalla um það með skýrum hætti. Ég veit ekki hvort maður á að halda að hér sé um einhvers konar leikrit að ræða en ég vona ekki. Varðandi það auðlindaákvæði sem við framsóknarmenn lögðum fram, til umræðu vel að merkja, byggði það á niðurstöðu auðlindanefndar frá árinu 2000, auk þess sem við settum inn eina setningu þess efnis að óheimilt væri að framselja ríkisvald vegna slíkra auðlinda til alþjóðlegra stofnana. Þessi tillaga hefur ekki fengist rædd. Eina sem hér hefur gerst er að þó nokkrir þingmenn úr Vinstri grænum og einstaka þingmenn úr Samfylkingunni hafa hreinlega hálftryllst yfir því að þarna standi inni setning sem fjallar um óbein eignarréttindi. Er þá verið að fjalla um leiguréttindi og nýtingarsamninga og annað í þeim dúr, að slík heimild njóti verndar sem óbein eignarréttindi. Frá hendi okkar framsóknarmanna er það að sjálfsögðu til umræðu og algjörlega opið hvort sú setning á að fara út. Hún var hins vegar sett inn af auðlindanefndinni til að undirstrika að slík réttindi nytu aldrei verndar sem bein eignarréttindi, aldrei. Um hvað eru menn þá að fjalla? Jú, þetta er meinlegur misskilningur um óbein eignarréttindi sem hér hefur valdið titringi meðal þeirra sem aðhyllast aðrar stjórnmálaskoðanir en jafnaðarmennsku að ég hélt, eða miðjumennsku eða hvað það er nú annað sem menn aðhyllast. Í ágætri grein eftir Þorstein Magnússon, lögfræðing og frambjóðanda Framsóknarflokksins í Reykjavík, sem hann birti í síðustu viku, útskýrir hann í mjög góðu og einföldu máli um hvað þetta fjallar. Sú setning sem menn hnutu um, að slík heimild nyti verndar sem óbein eignarréttindi - sá skilningur að þar með væri verið að gefa henni eitthvert aukið vægi er einfaldlega ekki réttur. Eða eins og Þorsteinn Magnússon segir, með leyfi forseta: „Þvert á móti væri þjóðareign á auðlindum fest í sessi með umræddu ákvæði þó svo að hinn takmarkaði nýtingarréttur nyti einnig verndar.“ Hann ræðir síðan hvort þessi setning sé nauðsynleg og kemst að því að hún sé það ekki, tekið sé á þessu í núgildandi stjórnarskrá. Hann fjallar síðan um það hvernig líkja megi óbeinum eignarréttindum saman við leiguréttindi. Ég ætla aðeins að fara ofan í það á nokkrum mínútum, frú forseti: „Eignarréttindi eru tvenns konar í lagalegum skilningi, þ.e. annars vegar bein eignarréttindi og hins vegar óbein. Óbein eignarréttindi kallast það þegar einhver nýtur tiltekinna afmarkaðra réttinda yfir eign annars manns. Dæmi um slíkt eru afnotaréttindi. Sá sem leigir íbúð nýtur til dæmis samningsbundinna afnotaréttinda yfir íbúðinni. Þau réttindi teljast óbein eignarréttindi og njóta verndar sem slík. Enginn vafi er þó á því að það er leigusalinn en ekki leigjandinn sem er eigandi eignarinnar. Leigusalinn er þannig handhafi hins beina eignarréttar á íbúðinni en leigjandinn nýtur þar óbeinna eignarréttinda. Annað dæmi um afnotaréttindi er réttur þess sem samkvæmt samningi eða sérstöku leyfi frá eiganda auðlindar fær að nýta auðlindina í tiltekinn tíma gegn gjaldi. Það er einmitt slíkt fyrirkomulag sem umrædd tillaga gengur út á.“ Þetta snertir meðal annars nýtingarsamninga vegna fiskveiðistjórnar, vegna orkumála, vegna olíuvinnslu, vegna ýmissa annarra þátta þar sem ríkið fyrir hönd þjóðarinnar leyfir nýtingu á auðlind sem þjóðin á en aðrir fá nýtingarrétt tímabundið, nýtingarrétt gegn gjaldi fyrir. Þannig er þetta, frú forseti. Og það væri ágætt að þeir sem hæst blása mundu kynna sér þessa grein og aðrar sem tengjast málinu áður en þeir byrja að gagnrýna. Ég hef fulla trú á því að menn vitkist þá og átti sig á um hvað málið fjallar og verði tilbúnir að setjast niður með okkur öllum í þinginu og ræða þetta. En ég efast um að við höfum nægjanlegan tíma til þess, menn hafa eytt honum í tóm upphlaup og vitleysu. Við leggjum hins vegar ríka áherslu á setninguna sem við bættum inn í niðurstöðu auðlindanefndar frá árinu 2000, þess efnis að óheimilt sé að framselja ríkisvald vegna slíkra auðlinda til alþjóðlegra stofnana. Þessi niðurstaða auðlindanefndar frá árinu 2000 var niðurstaða sem sérfræðingar á þessu sviði höfðu legið yfir í langan tíma og orðalagið haft nákvæmt þannig að það væri algjörlega skýrt hvað stæði þarna og hvað ekki. En menn hafa síðan verið að leika sér að því í umræðunni um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar að hræra í ákvæðum eftir eigin geðþótta, liggur mér við að segja, án þess að átta sig á því að hvert og eitt orð getur haft gríðarlegt mikilvægi. Þannig er til að mynda í breytingartillögu hv. þingflokksformanna stjórnarflokkanna fjallað heilmikið um réttindi yfir vatni, jarðhita og öðrum hlutum. Maður verður að spyrja hvort með þessu eigi til að mynda að koma í veg fyrir að garðyrkjubóndi á jörð geti borað eftir heitu vatni vegna þess að hann eigi ekki vatnið, sem hann hefur þó haft þá tilfinningu fyrir í gegnum aldirnar að hann hafi. Í þessari tillögu er líka talað um tiltekna dýpt frá yfirborði jarðar. Um þetta hefur verið fjallað í áratugi. Ólafur Jóhannesson, fyrrverandi forsætisráðherra og formaður Framsóknarflokksins og einn okkar helsti sérfræðingur í lögum í gegnum tíðina, fjallaði heilmikið um þetta og reyndi að setja fram lög þar sem þetta væri skilgreint. En tækninni fleygir einfaldlega fram. Þar sem menn gátu einu sinni borað 10 eða 20 metra ofan í jörðina eftir köldu vatni eða heitu vatni gátu menn síðan nokkrum árum síðar borað 100 eða 200 metra. Nú eru orkufyrirtækin farin að stefna að djúpborunum sem ekki eru aðeins 1,5 eða 2 kílómetrar heldur 3 kílómetrar. Og það er ekkert útilokað að einstakur jarðeigandi geti borað slíka holu. Er það þá ekki eðlileg nýting? Ef viðkomandi er að leita að heitu vatni til þess að knýja fjölskyldugróðrarstöðina sína, er það ekki venjuleg nýting? Á það allt í einu að vera skilgreint af einhverjum þingmönnum hvað sé „tiltekin dýpt“? Ástæðan fyrir því að menn hurfu frá þessari leið var að þeir sáu að illmögulegt væri að skilgreina þetta nægilega vel, sem þeir höfðu þó reynt í þó nokkuð langan tíma. En hér dúkkar þetta upp í tillögum þingflokksformannanna eins og ekkert sé, án þess að því fylgi greinargerð sérfræðinga sem hafa þó fjallað um málið í mjög langan tíma, frú forseti. Svona er ekki hægt að hafa vinnubrögð við endurskoðun á stjórnarskránni. Þess vegna eigum við, ef hægt er, að einbeita okkur að því að tryggja að við getum haldið málinu áfram því að tíminn er auðvitað löngu runninn út. Ég sé, frú forseti, að tími minn í þessari ræðu er því miður að renna út og átti ég þó eftir að fara yfir umhverfi vatnalaga í Danmörku þar sem til að mynda 2/3 af vatnsveitum eru í einkaeigu, litlum og meðalstórum vatnsveitum, og vatnið sem þeir nýta er það líka, en það er hægt að setja eignarréttinum takmarkanir og hægt er að setja hinum óbeina eignarrétti mun meiri takmarkanir. Það er hægt að setja alls konar reglur sem danska ríkið hefur sett til að tryggja almannagæði og almenningsrétt. Og þá leið hljótum við að vilja 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og alveg sérstaklega það sem hann kom inn á varðandi auðlindaákvæðið; hann fór í gegnum þá sögu alla eða kannski svona snerti hana. Fyrir liggur breytingartillaga frá hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur og Álfheiði Ingadóttur, sem eru þingflokksformenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, ásamt með hv. þingmönnum Árna Þór Sigurðssyni og Skúla Helgasyni, við tillögu formanna flokkanna. Hvernig skilur hv. þingmaður þetta yfirleitt? Hvers vegna voru formennirnir ekki með á þessari breytingartillögu? Er þetta ekki rætt í þessum þingflokkum? Eru þessir þingflokkar klofnir?

Spurðu formennina.

Já, ég hef reynt að komast að því, ég vildi heyra álit hv. þingmanns. Síðan er það spurningin með þetta auðlindaákvæði 

Virðulegi forseti. Nú skal varast það að túlka hugsanir annarra og ekki ætla ég að gera það. Ég veit þess vegna ekki hvort það er rétt að þetta hafi verið sett fram til þess. Í umræðum í morgun spurði einn hv. þingmaður Samfylkingarinnar hv. varaformann Vinstri grænna um afstöðu eins þingmanns Framsóknarflokksins og er rétt að geta þess að á mánudaginn var kom fram í umræðu um stjórnarskrána, í ræðu í þessum stól, frá formanni Samfylkingarinnar og frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, að þessar tvær tillögur sem komu á sama sólarhringnum frá þessum tveimur forustumönnum Samfylkingarinnar, voru óræddar á milli þessara aðila, hvorugur vissi af hinum. Ég get sagt það hér, vegna þess að ég hlýddi á mál þeirra á mánudaginn. Það vekur furðu að hægt sé að leggja fram af tveimur forustumönnum sama flokks, sama stjórnarflokks, tvær tillögur. Önnur var þó fyrst og fremst send til umræðu, til að kanna hvort það væri umræðugrundvöllur, en hin var lögð fram sem breytingartillaga. Það er rétt hjá hv. þingmanni að í þessari tillögu - síðasta setningin hljómar til að mynda svona: „Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis.“ Í tillögu stjórnlagaráðs var talað um fullt gjald og annað í þeim dúr. Þá komu til að mynda fyrir atvinnuveganefnd ýmsir sérfræðingar, þeirra á meðal Magnús Thoroddsen. Þeir sérfræðingar sögðu að á grundvelli þeirrar greinar væri útilokað að úthluta kvóta með félagslegum hætti - byggðakvóti, strandveiðar, línuívilnun, allt mundi fara út af borðinu. Og það er spurning hvort þessi setning um jafnræði geri ekki nákvæmlega það sama, og það hlýtur að kalla á sérfræðiálit áður en menn setja eitthvað slíkt inn sem kollvarpar þeim kerfum sem við höfum verið með.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þetta er eiginlega sú sama niðurstaða og ég komst að þegar ég fór að skoða þetta ákvæði, þetta orð „jafnræðisgrundvöllur“ segir mér að ekki megi úthluta mönnum leyfi til strandveiða nema þeir borgi sama gjald og til dæmis Grandi, og línuívilnun, það má ekki veita það nema það sé fyrir sama gjald, þannig að allir þessar pottar, pönnur og ívilnanir og ég veit ekki hvað sem menn hafa byggt upp - sumt hvert til að kaupa sér atkvæði - að það yrði allt saman að leggja niður. Mér sýnist að þá yrði ríkissjóður, ef hann ætlaði sér að vera með svona kerfi áfram, að kaupa veiðiheimildirnar á markaði og þá gæti hann alveg eins sett pening í eitthvað annað eins og til dæmis ræktun skóga eð eitthvað slíkt eða ferðaþjónustu eða eitthvað slíkt. Ég hugsa því að þessi breytingartillaga ein sér kunni að kollvarpa þeim félagslega þætti úthlutunar á kvóta sem við höfum byggt upp hér á landi, og það er mjög athyglisvert. Mér finnst að menn geti ekki sett svona í stjórnarskrá án þess að vita þó alla vega hverjar afleiðingarnar eru og þess vegna finnst mér þetta vera mjög varasöm tillaga. Fyrir utan það, frú forseti, að ef breytingar á 79. gr. yrðu samþykktar mundu allar breytingar á stjórnarskránni verða að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu nema þessi. Þessi færi með ef hún yrði samþykkt, hún færi með og það mundi þá vera næsta þing sem mundi samþykkja hana en ekki þjóðin. Ég skil því ekki þá hugsun að taka kvótaúthlutunina eða auðlindaákvæðið út úr þeim ramma að þjóðin geti greitt um það atkvæði.

Virðulegi forseti. Því miður hefur umræðan um náttúruauðlindaákvæðið snúist allt of mikið um sjávarauðlindina, um kvótann, en ekki um auðlindir almennt, sem slíkt ákvæði hlýtur að taka tillit til. Ég hef sömu áhyggjur og hv. þingmaður af því að sú breytingartillaga við 79. gr., við breytingarákvæðið, þar sem fella á inn nýtt ákvæði um auðlindir í þjóðareigu frá þingflokksformönnum Vinstri grænna og Samfylkingar sé vanhugsuð, það sé ekki nægilega útpælt, að í því geti verið pyttir sem menn lenda í. Í þeim pyttum mundu menn ekki lenda ef þeir tækju upp niðurstöðu auðlindanefndar frá árinu 2000, ef ég má lesa hana, með leyfi forseta: „Náttúruauðlindir og landsréttindi, sem ekki eru háð einkaeignarrétti, eru þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt þessara auðlinda og réttinda í umboði þjóðarinnar. Náttúruauðlindir og landsréttindi í þjóðareign má ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Þó má veita þeim heimild til afnota eða hagnýtingar á þessum auðlindum og réttindum gegn gjaldi, að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar er ákveðið í lögum.“ Hér er aftur á móti möguleiki á því - eins og við framsóknarmenn viljum gjarnan gera og kemur fram í stefnu okkar, til að mynda í stjórn fiskveiða - að tryggja með einhverjum hætti að hægt sé að taka á þeim vanda sem kvótakerfið hefur skapað í byggðalegu tilliti. Við erum mjög efins um að þær aðferðir sem notaðar eru í dag séu nægilega góðar en þetta auðlindaákvæði mundi ekki banna slíkt, enda er þetta útpælt, úthugsað, legið hefur verið yfir því í langan tíma af bæði þingmönnum og þar til bærum sérfræðingum. En það er ekki hægt að segja um tillöguna sem dettur hér liggur við af himni ofan á mánudagsmorgni sem er önnur en formaður Samfylkingarinnar leggur fram á sunnudegi.

Forseti. Ég vil nú byrja á að biðjast afsökunar á því að ryðjast skyndilega og óvænt inn í málþófsumræður hv. þingmanna sem auðvitað hafa hér vernd þingskapa og þeir hafa ánægju af hvor við annan, þessir tveir, og síðan aðrir á eftir. En mér leikur forvitni á að fá að vita frá hv. þingmanni, varaformanni Framsóknarflokksins, hvað það er nákvæmlega sem greinir hann og Framsóknarflokkinn, sem meðal annars auglýsir núna að sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum verði tryggð, frá því ákvæði sem við erum að ræða um. Þegar ég les stefnu Framsóknarflokksins sé ég ekki betur en að hún speglist nokkurn veginn nákvæmlega í því ákvæði sem við erum að tala um. Ég heyri að þingmaðurinn telur að jafnræðisprinsippið í ákvæðinu sé svo hættulegt að ekki verði skilgreindir þeir brýnu almannahagsmunir sem hægt sé að nota til að úthluta byggðakvóta. Er það það sem hann er hræddur um? Er eitthvað annað sem hann er hræddur um í því? Ég get fullvissað þingmanninn um að þetta er ekki svona hugsað og þetta leiðir það ekki af sér. Þingmaðurinn talar um venjulega hagnýtingu. Hann nefndi það að vísu einhverju öðru orði en það var það sem hann átti við, hina venjulegu hagnýtingu. Þingmaðurinn veit alveg eins og ég að þessi orð eru tekin beint úr hæstaréttardómi um 1998-lögin. Við hvað er þingmaðurinn hræddur þar? Það er átt við að eignarráð manna á jörðum dugi til hinnar hefðbundnu hagnýtingar og ekki til einhverrar annarrar hagnýtingar. Í dómnum er fjallað, eins og þingmaðurinn auðvitað veit, um það hvort landeigandi hafi átt rétt á jarðvegi úr göngum sem boruð voru í landi hans. Hæstiréttur komst að því að það væri ekki venjuleg hagnýting og dæmdi honum það ekki sem hann sóttist eftir. Hvað telur þingmaðurinn svona hættulegt við þetta orðalag?

Virðulegi forseti. Ég býst við að það sé rétt hjá hv. þingmanni að hann hafi ekki náð að hlýða á alla ræðu mína og kannski eru einhverjar spurninga hans sprottnar upp úr því. Ég get hins vegar fullyrt við hv. þingmann að ef við ætlum að nota þennan stól til að ná saman um þetta mál voru þau andsvör sem við hv. þm. Pétur H. Blöndal áttum hér saman einmitt til þess fallin því að þau skiluðu talsverðum árangri. Það skiptir máli. Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eru ekki sammála um allt, ekki frekar en Vinstri grænir og Samfylkingin, að ég hélt. Ég hélt til dæmis að Samfylkingin væri jafnaðarmannaflokkur þannig að það hefur komið mér á óvart að samfylkingarmenn hafa gengið nokkuð á svig við það sem ég hélt að væri eðlileg jafnaðarmennska og gengið mun lengra í þá átt. Ég ætla að nefna ástæðuna fyrir því. Hér er komið í dularbúningi inn í þingið frumvarp um breytingar á vatnalögum, það sem hefur verið kölluð samræming  Það vakti mig til umhugsunar um hvort hér séu menn komnir á hálan ís á stuttum tíma án þess að hafa haft samráð við sérfræðinga, m.a. að taka hér inn tiltekna dýpt sem menn hafa gefist upp á, m.a. um þetta jafnræðissjónarmið sem ég heyri - á það að duga mér og þingmönnum öllum að hv. þm. Mörður Árnason segi að það sé í góðu lagi? Þurfum við ekki meiri yfirlegu áður en við setjum slíkt ákvæði 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta svar, meira að segja það að á síðari hluta ræðutíma síns komst hann út úr málþófsstellingunum. Svarið virðist vera það að honum er svo annt um að tryggja einkaeignarrétt á grunnvatni að þess vegna geti hann ekki fallist á orðalag eins og þarna er viðhaft upp úr hæstaréttardómnum, um venjulega hagnýtingu jarðar. Það er sérkennilegt og þingmaðurinn þarf þá að rökstyðja það fyrir okkur. Sumir hafa talið að 1998-lögin tryggðu þennan einkaeignarrétt. Það er ekki. Hæstiréttur komst að því - ég get ekki nefnt árið en ég skal sækja það fyrir hv. þingmann og sýna honum það - í sérstökum dómi sem ég nefndi áðan að svona væri þetta ekki, heldur næðu eignarráð landeigandans til hinnar venjulegu hagnýtingar, þar með ekki þeirrar hagnýtingar sem er óvenjuleg, t.d. djúpborunarhagnýtingar, ekki til þeirrar hagnýtingar jarðvegs sem felst í því að bora göng og taka jarðveginn út úr þeim. Þetta er túlkun Hæstaréttar og með tillögu þingflokksformannanna og fleiru er meiningin að festa þá túlkun laganna í stjórnarskrá til að firra því að menn geti í krafti venjulegs eignarréttar á landi tekið sér eignarráð sem varða hagsmuni þjóðarinnar með miklu afdrifaríkari hætti en nokkuð það annað sem hægt er að gera ef maður á jörð. Það hygg ég að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson þekki ágætlega. Nei, það er ekki svo, forseti, að ég sé garantíið fyrir því hvernig þetta lítur út. Það getur hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hins vegar sótt sér í þá umfjöllun sem þegar hefur verið um þetta ákvæði frá stjórnlaganefndinni til stjórnlagaráðsins og til hinnar miklu vinnu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. 

Virðulegi forseti. Nú má vel vera að í þeim leik að setja hér upp eitthvert málþófsleikrit hafi hv. þingmaður ruglast. Það er hv. þingmaður sem er að spyrja mig, en sá sem hér stendur ekki að spyrja hv. þingmann. Ég vona að hv. þingmaður líti ekki á þessi andsvör okkar sem málþóf,  Við hv. þingmaður erum sannarlega ósammála um margt. Það sem kemur mér á óvart, þar sem hann er í jafnaðarmannaflokki sósíaldemókrata, er að hann skuli ekki geta sætt sig við að hér á landi gildi sömu réttindi um vatn og til að mynda í hinu norræna ríki Danmörku, eins og ég nefndi í ræðu minni. Mér kemur á óvart að við getum ekki sætt okkur við að setja almennar leikreglur um hvernig á að tryggja almannarétt og almannagæði. Það kemur mér á óvart að ekki sé hægt að gera það. Um almenn hagnýt not af landi, vatni  Ég veit að hv. þingmaður getur ekki svarað mér en ég varpa þessu þá bara fram í umræðuna: Það eru til aðilar sem þurfa að bora 10 metra niður í jörðina eftir köldu vatni eða heitu. Það eru til aðilar sem þurfa að bora 100 metra ofan í jörðina eftir heitu eða köldu. Það eru til borholur á Íslandi hjá einkaaðilum sem eru 1.000 metra djúpar og þær hafa jafnvel ekki skilað neinu vatni og þeir velta fyrir sér að bora 500 metra til viðbótar. Hvað þýðir þetta ákvæði þingflokksformannanna ef þeir bora 1.500 metra? Er það þá komið yfir tiltekna dýpt til venjulegra hagnýtra nota á þessari bújörð? Hver er skilgreining hv. þingflokksformanna og hv. þingmanns á tiltekinni dýpt? Ég held að þarna séum við komin út á hálan ís.

Hver er skilgreiningin á mjólk?


            

Hæstv. forseti. Ég held að í þessum andsvörum sem fóru hér á undan hafi kristallast sá hugmyndafræðilegi vandi sem við erum í hér í þinginu, við höfum ekki farið í þá vinnu að setjast í sameiningu yfir það með hvaða hætti eigi að breyta stjórnarskránni, heldur höfum við unnið það á allt annan hátt en gert hefur verið hingað til. Síðan hefur verið reynt að keyra mál í gegnum þingið án þess að reyna að ná samstöðu um það innan þessara veggja og þess vegna er málið allt í hnút, búið að vera í hnút og verður áfram í hnút. Sú umræða sem fór fram um skilgreininguna á því hver eru almenn not eða hefðbundin not, eins og hv. þingmenn fóru yfir varðandi réttindi yfir vatni, er dæmi um hnútinn. Þetta eru engin smámál sem er hægt að tala um á léttvægan hátt eins og mér þótti hv. þm. Mörður Árnason gera áðan. Eignarrétturinn er friðhelgur og við eigum að bera virðingu fyrir honum. Frú forseti. Við ræðum frumvarp til stjórnarskipunarlaga og við erum að ræða nýja stjórnarskipunarlagafrumvarpið, þ.e. hið minna sem er flutt af hv. þm. Árna Páli Árnasyni og hæstv. ráðherra Katrínu Jakobsdóttur ásamt hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, þar sem fjallað er um að bara verði gerðar breytingar á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Það er rökstutt með þeim hætti að þetta verði ákvæði um stundarsakir og þetta frumvarp sé flutt í þeim tilgangi að ná sem víðtækastri sátt á Alþingi um framhald og lyktir þeirrar víðtæku endurskoðunar stjórnarskrárinnar sem staðið hefur undanfarin ár. Þess vegna telja tillöguflytjendur nauðsynlegt að setja nýtt bráðabirgðaákvæði inn í stjórnarskrána um að hægt sé að breyta henni á einhvern sérstakan hátt fram til 30. apríl 2017. Það er hugsunin á bak við frumvarpið eins og það kemur frá tillöguflytjendum og ég kaupi ekki alveg þann rökstuðning, frú forseti, að það þurfi eitthvert sérstakt breytingarákvæði inn í stjórnarskrána, eitthvert bráðabirgðabreytingarákvæði. Ég skil ekki alveg rökstuðninginn fyrir því vegna þess að breytingarákvæði stjórnarskrárinnar eins og það er hefur nýst okkur hingað til. Þrátt fyrir að ég hafi eingöngu fengið að halda eina ræðu í þessu þingi um stóra málið um breytingar á stjórnarskránni valdi ég mér við það tilefni að tala nær eingöngu um breytingarákvæði stjórnarskrárinnar vegna þess að ég tel að það sé eitt mikilvægasta ákvæði núverandi stjórnarskrár. Mig langar í stuttu máli að fara aðeins yfir það hvers vegna ég tel það vera. Núverandi ákvæði stjórnarskrárinnar um það hvernig á að breyta stjórnarskrá er á þann veg að tvö þing þurfa að samþykkja stjórnarskrárbreytingar. Meginhugsunin á bak við það er að það er erfitt að breyta stjórnarskránni. Ástæðan fyrir því að menn, sem byggja lýðræðisríki þar sem er í gildi stjórnarskrá, telja að það sé heppilegt að það sé erfitt að breyta stjórnarskránni, þ.e. rökin á bak við það eru þau að þær kenningar hafa verið ríkjandi í stjórnskipunarrétti að það eigi ekki að vera auðvelt að breyta stjórnarskrá. Ég er sammála því grundvallarsjónarmiði. Þau ríki sem búa við stjórnarskrárbundið lýðræði og hafa skráða stjórnarskrá eru jafnan með þannig reglur að það er mjög vandað til þess með hvaða hætti menn breyta stjórnarskrá. Ákvæðin eru stíf og það er sjaldgæft að miklar breytingar séu gerðar í einu á stjórnarskránni. Rökin að baki því að hafa ákvæðin svona stíf eru þau að reglunum er ætlað að stuðla að því að það náist samstaða og sátt meðal þjóðarinnar og löggjafans um þær breytingar sem ætlunin er að gera á stjórnarskrá. Þetta er gert vegna þess að stjórnarskrá hvers ríkis er grundvöllur undir allt annað, grundvöllurinn undir samfélaginu og grundvöllurinn undir annarri löggjöf sem sett er. Þess vegna er mikilvægt að stjórnarskrá sé stöðug þannig að fólk viti hvar það stendur, það viti að minnsta kosti hvar grunnurinn er þó að almenn löggjöf geti breyst í takt við tímana. Þetta er ástæðan fyrir því að lýðræðisríki sem hafa skráða stjórnarskrá eru jafnan með þannig reglur að það er erfitt að breyta henni. Þess vegna tel ég rétt að það eigi að vera erfitt að breyta stjórnarskránni og er mjög íhaldssöm þegar kemur að því að ræða það að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Stjórnarskrár eru einnig að mínu mati oft betri eftir því sem þær eru styttri. Stjórnarskráin sem er í gildi í landinu, og ég hef ásamt öllum öðrum þingmönnum undirritað drengskaparheit að, er ekki löng. Hún er tiltölulega stutt og skýr að flestu leyti. Ég tel að hún hafi gefist okkur ágætlega og ég tel engin efnisleg rök fyrir þeim fullyrðingum að stjórnarskráin hafi að einhverju leyti orðið til þess að hér féllu íslensku bankarnir. Ég tel ekki neitt samhengi þar á milli og hafna því þess vegna að það sé brýn nauðsyn á því að endurskoða stjórnarskrána frá grunni. Stutt og skýr stjórnarskrá hefur þann kost að hún er skiljanleg flestöllum og hefur þann ótvíræða kost að það er auðvelt að fletta upp í henni og auðvelt að hafa hana með sér hvert sem maður fer, eins og fjölmargir þingmenn gera. Maður hefur orðið vitni að því að þeir eru með litla stjórnarskrárkverið með sér. Í þessari umræðu hefur verið fullyrt, í fjölmiðlum og víðast hvar, að ekki hafi tekist í gegnum tíðina að breyta stjórnarskránni á nokkurn hátt og það sé vegna þess að þingið sé svo íhaldssamt og sjálfstæðismenn alltaf svo erfiðir þegar kemur að því að ræða um breytingar á stjórnarskránni. Ef það er rétt að sjálfstæðismenn séu þungir í spori þegar á að fara að breyta stjórnarskránni er ég bara ánægð með það vegna þess að það er þá í samræmi við þau gildi sem almennt eru ríkjandi í stjórnskipunarrétti, að það eigi ekki að vera auðvelt að breyta stjórnarskrá. Þá er ég stolt af því að vera íhaldssöm hvað þetta varðar vegna þess að stjórnarskráin er grunnur og kjölfestan í því sem við gerum í þinginu. Afleiðingarnar af því að hafa breytingarákvæðið jafnstíft og það er í okkar stjórnarskrá hafa verið þær að menn hafa þurft að setjast niður saman, finna sameiginlegar leiðir og lausn á því með hvaða hætti góð stjórnarskrá getur orðið betri. Það hefur skilað árangri, það vinnulag tel ég miklum mun betra en það vinnulag sem menn hafa tíðkað hér á þessu kjörtímabili og skilað meiri árangri vegna þess að stjórnarskrá á ekki að taka kollsteypur varðandi breytingar í einu lagi. Það að það þurfi að boða til kosninga á milli þess sem málið er tekið fyrir og síðan samþykkt í síðari umræðu hefur veitt Alþingi aðhald. Það aðhald hefur þýtt það hingað til að alþingismenn hafa ekki hlaupið til eftir því hvaða stemning er í samfélaginu þann daginn, hvernig skoðanakannanir mæla að menn hafi viðhorf til ákveðinna hluta þann daginn, heldur hafa menn tekið yfirvegaðar ákvarðanir um breytingar. Þegar ég hlusta á umræðuna hér í dag og þau andsvör sem birtust okkur rétt í þessu sé ég að umræðan er alls ekki yfirveguð. Umræða um auðlindaákvæði í stjórnarskrá er ekki yfirveguð. Menn í salnum töluðu um vatnsréttindi og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kallaði eftir því að menn skilgreindu hvað átt væri við með þeim og hvað menn sem flyttu þetta breytingarákvæði við það frumvarp sem við ræðum ættu við. Hvað þýðir það gagnvart nýtanleika vatns, hve djúpt mætti bora? Þeirri áskorun var varpað fram hér að það þyrfti að skilgreina þetta. Þá kallaði hv. þm. Mörður Árnason fram í: Hver er skilgreiningin á mjólk? Ég sé ekki, frú forseti, að þetta sé yfirveguð umræða og ég sé ekki að svona umræða skili nokkrum sköpuðum hlut. Hún skilar íslensku þjóðinni varla nokkrum árangri og þetta sýnir mér enn og aftur á hve miklum villigötum málsmeðferðin um þetta allt saman hér er. Þetta er sjálf stjórnarskráin sem við erum að tala um og þegar af þeirri ástæðu eiga menn að vanda sig sérstaklega vel. Frú forseti. Ég held að mér sé óhætt að segja að það séu tvö ár síðan ég byrjaði að kalla eftir því í forsætisnefnd að við fengjum tímasetta áætlun um það með hvaða hætti þeir sem fara með verkstjórnina, og höfðu mikið fyrir því að komast yfir hana, sæju fyrir sér framgang málsins í þinginu. Það var orðið ljóst að stjórnarskrármálið kæmi inn í þingið áður en kjörtímabilið yrði á enda vegna yfirlýsinga frá ríkisstjórnarflokkunum. Lengi framan af kjörtímabili kölluðum við eftir því og veltum fyrir okkur hvenær Alþingi fengi málið til umræðu, hvenær alþingismenn sem fara með stjórnskipunarvaldið fengju að segja sínar skoðanir á stjórnarskránni. Við þekkjum hversu seint málið kom inn í þingið og hversu lítill tími hefur verið gefinn til umræðu um þetta mál eins og ég vitnaði til áðan. Ég hef áður haldið eina ræðu um stóra málið. Ég kallaði eftir því að eitthvert slíkt plan yrði lagt fram. Það var aldrei gert. Ég kallaði eftir því í forsætisnefnd og það var kallað eftir því frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en það plan kom aldrei. Síðan gerist það eftir áramótin að málið er sent til umsagnar í Feneyjanefndinni og ef það hefði legið fyrr fyrir hefði hugsanlega verið hægt að tímasetja betur og halda betur utan um þetta verkefni. Hefðu menn vitað að þeir ætluðu til dæmis að senda þetta inn í Feneyjanefndina hefði kannski verið hægt að áætla hvenær málið yrði síðan tækt til umræðu í þinginu. Í staðinn erum við með það hér á þeim handahlaupum sem það hefur verið frá því að það kom fram. Þetta eru vinnubrögð sem ég skil einfaldlega ekki. Ég held að menn hafi ekki áttað sig á því út í hvað þeir voru að fara, það er mín tilfinning, fyrst það kom aldrei nein áætlun um það hvað menn ætluðu að gera, hvernig þeir ætluðu að gera það og í hvaða röð. Þá birtist það mér þannig að þetta hafi einfaldlega verið tilviljunum háð. Af því hef ég enn meiri áhyggjur, að menn skuli fara þannig með breytingar á stjórnarskránni, að menn skuli fara þannig með svo miklar breytingar á stjórnarskránni að það má kalla það allsherjarendurskoðun. Það að koma þannig fram í þessu stóra máli finnst mér ekki góð vinnubrögð. Frú forseti. Stóra málið er ekki undir hér í þessu frumvarpi sem flutt er en hins vegar kemur allt stóra málið inn í þó nokkuð breyttri mynd með breytingartillögu frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur sem ég ætla að ræða aðeins á eftir ef tími vinnst til. Frú forseti. Það varð talsverð umfjöllun um breytingarákvæðið og hvernig það leit allt öðruvísi út í stóra málinu sem lagt var fram. Það bárust margar athugasemdir sem gefur að líta yfirlit yfir meðal annars í nefndaráliti meiri hlutans. Þar komu fram vangaveltur frá meiri hlutanum um það hvernig breytingarákvæðið ætti hugsanlega að vera. Þar komu fram hugmyndir um að það ættu að vera tvær aðferðir við að breyta stjórnarskrám, önnur hvað varðar stjórnarskrána að undanskildum mannréttindakaflanum og hin aðferðin varðandi mannréttindakaflann sérstaklega. Það er sem betur fer ekki tillagan sem er lögð fram í þessu frumvarpi sem við ræðum en engu að síður, ef það verður samþykkt að búa til bráðabirgðaákvæði um stjórnarskrárbreytingar, erum við samt komin með tvær aðferðir til að breyta stjórnarskrá. Og mér finnst það miður. Þó að sú tillaga sem hér liggur fyrir sé skárri en það að vera með varanlega tvær aðferðir við að breyta stjórnarskrá, þar sem köflum stjórnarskrárinnar er mismunað þannig að draga megi þá ályktun að það sé a-hluti stjórnarskrár og b-hluti stjórnarskrár þar sem annar hlutinn er merkilegri en hinn, er hún þó ekki meira en það. Því ber auðvitað að fagna að sú hugsun hafi ekki ratað inn í það frumvarp sem við hér ræðum en auðvitað gæti það alveg komið inn í stærra máli sem þá væri hægt að fara með í gegn í krafti bráðabirgðaákvæðisins sem hér er lagt til að verði samþykkt. Það getur sem sagt orðið einfalt að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar varanlega með aðferðafræði bráðabirgðaákvæðisins. Það er ýmislegt sem þarf að hafa í huga við umræðuna á þessu máli en margir ágætir þingmenn hafa blandað sér í umræðuna og við sjáum að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur fram breytingartillögu á frumvarpinu á þskj. 1270. Þar er gert ráð fyrir því að í staðinn fyrir að hér verði til nýtt ákvæði um stundarsakir á þann veg sem hv. þingmenn Árni Páll Árnason, Katrín Jakobsdóttir og Guðmundur Steingrímsson leggja til komi inn ákvæði þar sem gert er ráð fyrir að 2/3 hlutar Alþingis samþykki frumvarp til stjórnarskipunarlaga og þá fari það í þjóðaratkvæðagreiðslu og hún skuli fara fram innan tiltekins tíma. Það er tekið fram að til þess að frumvarpið teljist samþykkt þurfi það að hafa hlotið meiri hluta gildra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu en ekki 2/3 eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu sem þrír forustumenn flokka leggja fram. Í breytingartillögunni er jafnframt gert ráð fyrir lágmarksþátttöku í kosningunum, að það séu 25 af hundraði allra kosningarbærra manna sem taka þátt. Lágmarkinu, að hafa bara 25 af hundraði, sem þátttökuþröskuldi er mótmælt í nefndarálitinu af einum nefndarmanni þar sem hún gerir fyrirvara við það sérstaklega. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir gerir athugasemd við það að tillögunni frá forustumönnunum þrem sé breytt á þennan hátt. Ég skil þá ekki hvernig sá þingmaður getur stutt þessa breytingartillögu af því að þetta er að því er mér sýnist megininntakið í frumvarpinu sem lagt er fram. Þar kemur fram varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna að það þurfi 3/5 hluta greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslunni til að það teljist samþykkt og síðan skal það staðfest af forseta Íslands innan tveggja vikna. Í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar er ekki gert ráð fyrir slíku, heldur því að til þess að frumvarpið teljist samþykkt þurfi það að hafa hlotið meiri hluta gildra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslunni, þó minnst atkvæði 25 af hundraði allra kosningarbærra manna. Þarna er þó verið að reyna að setja inn þröskuld, þarna er sýnd viðleitni í þá átt að það sé stíf regla um að það sé þó einhver lágmarksþátttaka í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég fagna þeirri hugsun en skil ekki hvernig einstakir nefndarmenn skrifa upp á nefndarálitið þegar þeir eru ósammála megininntaki breytinganna sem lagðar eru til og eru flutningsmenn breytingartillögunnar. Þetta er afskaplega sérkennilegt, frú forseti. Aðrir þingmenn hafa jafnframt fleygt fram hugmyndum um breytingarákvæði. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur velt því upp í umræðunni hvort það eigi að hafa þröskuldana þannig að samþykki Alþingi frumvarp til stjórnarskipunarlaga með minnst 40 atkvæðum alþingismanna verði gengið til þjóðaratkvæðagreiðslu, hún fari fram innan ákveðins tíma og það þurfi 5/10 allra kosningarbærra manna til að samþykkja slíka breytingu. Þá telst hún gild stjórnarskipunarlög þegar forseti Íslands hefur undirritað, en ef ekki skuli nýtt Alþingi að loknum næstu almennu alþingiskosningum taka breytinguna til atkvæða. Við heyrum að það er talsverður munur á kröfunum gagnvart þátttöku í kosningunum og jafnframt gagnvart stuðningi við málið á þingi. Hér erum við því að tala um umtalsvert stífari kröfur og stífara breytingarákvæði en við sjáum bæði í frumvarpinu og breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar. Það er hugmynd sem þingmenn gætu sest yfir og rætt en mér skilst að engar slíkar umræður standi yfir. Það er mjög mikilvægt að gera þær athugasemdir við tillögu nefndarinnar að ekki sé krafist ákveðinnar viðveru og ákveðins atkvæðafjölda í þinginu. Það verður að vera innbyggt í tillögu sem á að vera hægt að ræða um, ef maður er þess fylgjandi að ræða breytingartillögu við breytingarákvæði stjórnarskrár á annað borð. Svo er það hitt, að þessi breytingartillaga frá nefndinni þýðir jafnframt að það er hægt að velja á milli tveggja aðferða við það að breyta stjórnarskránni. Nú er ég alveg hætt að skilja hugmyndafræðina að baki þessum tillöguflutningi öllum vegna þess að hér erum við aftur komin í það sem ég talaði um fyrr í ræðu minni þar sem ég gagnrýndi stóra frumvarpið og breytingartillöguna sem kom fram við breytingarákvæðið um að það ættu að vera tvær deildir í stjórnarskránni eftir því hvaða kafla væri verið að breyta. Hér er sú hugsun komin inn án þess að skilgreina hvenær hvor aðferð á að vera í notkun. Það er ekki til að einfalda hlutina. Svo er enn ein tillaga um stjórnarskrárbreytingar, breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Miðað við tillögu þingmannsins ætti það þá að verða 115. gr. Hér kemur fram að þingmaðurinn telur best að hafa þetta þannig að þegar Alþingi hafi samþykkt frumvarp til laga um breytingu á stjórnarskrá með 3/5 hlutum greiddra atkvæða skuli það borið undir atkvæði allra manna í landinu til samþykktar eða synjunar, þ.e. sama hlutfall og í tillögu hv. þm. Árna Páls Árnasonar og félaga. Engin krafa er um lágmark atkvæðagreiðenda í þingsalnum. Svo er sama tímasetning á þjóðaratkvæðagreiðslunni en síðan er gert ráð fyrir því í tillögu Margrétar Tryggvadóttur að verði frumvarpið samþykkt með 3/5 hlutum greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslunni skuli það staðfest af forseta Íslands innan tveggja vikna og teljist þá gild stjórnarskipunarlög. Hér er ekki gerð nein krafa um lágmarksþátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Þegar ég flutti ræðu mína um stóra málið um stjórnarskipunarlögin, heildarbreytingarnar, og eyddi lunganum af ræðu minni í að ræða um breytingarákvæðið man ég að hv. téður þingmaður, Margrét Tryggvadóttir, sem flytur þessa tillögu kom í andsvar við mig og var að velta fyrir sér þessum hugmyndum og hugarfari sem ég hef gagnvart breytingartillögum. Mér þótti hv. þingmaður skilja mjög vel að það þyrfti að vera þröskuldur og að það ætti að vera erfitt að breyta stjórnarskránni. Þess vegna kemur mér svolítið á óvart að sjá í breytingartillögu frá þeim hv. þingmanni að breytingarákvæði skuli í hennar hugmyndafræði vera með þessum hætti. Það veldur mér ákveðnum vonbrigðum, frú forseti. Tíminn styttist og það er erfitt að velja hvað ég næ að tala um. Varðandi breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur að öðru leyti verður að segja, frú forseti, að komi hún til atkvæða í þinginu og verði hún samþykkt erum við allt í einu í þeirri stöðu að búið verður að samþykkja heildarbreytingar á stjórnarskránni. Svo munu fara fram alþingiskosningar og nýtt þing koma saman sem þarf þá að taka afstöðu til þess hvort það vilji staðfesta þær breytingar. Verði það raunin sitjum við uppi með stjórnarskrá án nokkurrar greinargerðar og án þess að nokkur útskýring sé á því hvað þessi stjórnarskrá þýðir. Ég verð að segja að þrátt fyrir að það megi hrósa hv. þingmanni fyrir hugvitssemina, að leggja þetta mál fram í heild sinni sem breytingartillögu, finnst mér það ekki fara saman við það að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur haft mikinn áhuga á því að breyta stjórnarskránni og hefur sagt í ræðustól að hún hafi mikla löngun til þess að vanda til verka o.s.frv. Mér finnst þessi breytingartillaga þingmannsins ganga algerlega í berhögg við þau orð. Við þekkjum það að í þessum heildarbreytingum eru fjölmargar tillögur og stóra málinu var skipt. Þó að það sé ekki efnislega að öllu leyti sambærilegt breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur var stóra málinu skipt upp á milli nefnda Alþingis. Nefndirnar fjölluðu um þau ákvæði er vörðuðu starfssvið nefndarinnar á að giska. Ég sit í velferðarnefnd og þar var fjallað um ýmis ákvæði, sérstaklega þau er varða félagsleg réttindi. Mannréttindi hafa verið skilgreind að tvennu leyti, annars vegar sem réttindi sem eru eldri og við þekkjum vel og hafa verið í stjórnarskrám ríkja í lengri tíma og hins vegar félagsleg réttindi sem eru ekki jafn vel skilgreind og hefur í rauninni ekki verið látið reyna á í nægjanlega miklum mæli. Þess vegna er enn mikilvægara að skilgreiningar á borgaralegu réttindunum, slíkum ákvæðum í stjórnarskrá, séu til. Af lestri mannréttindakafla breytingartillögu Margrétar Tryggvadóttur við stjórnarskipunarlögin er erfitt að átta sig á því hvernig á að túlka ýmis ákvæði sem þar koma fram. Kaflinn inniheldur ýmis réttindi, félagsleg réttindi, efnahagsleg réttindi og svokölluð þriðju kynslóðar réttindi sem hafa í raun ekki skýra merkingu vegna þess að löggjöf og dómstólar eiga eftir að gefa þá merkingu. Í kaflanum eins og hann liggur fyrir í breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur er ekki gerður nægilega skýr greinarmunur á þessum flokkum mannréttinda, þ.e. hinum hefðbundnu, borgaralegu og stjórnmálalegu réttindum annars vegar og hins vegar þessum þriðju kynslóðar réttindum. Þess vegna hefði verið, og er, algjörlega nauðsynlegt að stjórnarskrá sem á að fela í sér slík ákvæði hafi greinargerð þannig að allir landsmenn geti áttað sig á því hvað stjórnarskráin þýðir í raun. Síðan sé ég að í 37. gr. í breytingartillögu þingmannsins, í mannréttindakaflanum sýnist mér, er ákvæði um dýravernd. Mér finnst það afskaplega sérkennilegt. Mér þykir vænt um dýr, ég á rætur í samfélagi þar sem dýr voru hluti af daglegu lífi en ég hefði aldrei haft hugmyndaflug í að setja ákvæði eins og þetta í stjórnarskrána, í mannréttindakaflann. Ég átta mig ekki alveg á hvernig það á að fara saman við almenna hugsun. Það er hægt að fjalla í löngu máli um þær breytingar sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir leggur fram, en það er kannski efni í aðra ræðu vegna þess að hér er svo margt undir, svo margt sem þarf að koma fram. Ég óska eftir því, herra forseti, að vera þegar sett á mælendaskrá aftur og þegar ég hef lokið ræðu minni ætla ég að taka það sérstaklega í seinni ræðu minni í stað þess að eyða tíma mínum hér í það. Nú er ein breytingartillaga sem ég á eftir að fjalla um, breytingartillaga frá hv. þingmönnum Oddnýju G. Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Skúla Helgasyni. Hér er sett fram tillaga að auðlindaákvæði og það er rétt að það komi fram að allir flokkar hafa lýst því yfir að þeir telji rétt að setja ákvæði um þetta í stjórnarskrána. Það þýðir hins vegar ekki að menn samþykki bara þá útfærslu sem fram kemur af hálfu einhverra tilviljunarkenndra fjögurra þingmanna sem setjast saman niður, skrifa upp einhvern texta og skilja svo ekkert í því af hverju aðrir þingmenn samþykki þetta ekki, augljóslega, þar sem hér er komin fram tillaga að auðlindaákvæði. En þetta er ekki eina tillagan sem liggur fyrir. Það er önnur í breytingartillögunni frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur og svo skilst mér að framsóknarmenn hafi jafnframt á einhverjum tímapunkti fjallað um þetta málefni. Svo höfum við sjálfstæðismenn lýst því yfir í langan tíma að við séum tilbúin að setjast yfir það með fulltrúum annarra flokka að búa til slíkt ákvæði. Hins vegar hefur ekki verið valin sú leið að setjast niður og reyna að sætta þessi sjónarmið, því miður, heldur sú leið að skella einhverju fram og skilja síðan ekkert í því að menn skuli ekki gleypa tillöguna hráa. Ég tel að miðað við það í hvaða málum við erum hér og hvar málið er statt akkúrat þessa stundina hljótum við að geta dregið þann lærdóm af þessu ferli og þeirri stöðu sem þetta mál er komið í hér í þinginu að fyrri aðferðin, gamla góða aðferðin við að setjast saman í rólegheitunum á yfirvegaðan hátt yfir stjórnarskrárbreytingar og velta upp hugmyndum sé vænlegri til árangurs. Halda menn virkilega að það verði til góðs að knýja fram atkvæðagreiðslu um þessa breytingartillögu frá þessum fjórum hv. þingmönnum? Telja menn virkilega að það verði til góðs að sú breytingartillaga verði hugsanlega samþykkt með eins atkvæðis mun í þingsalnum? Telja menn virkilega að það sé gott að samþykkja þessa tillögu vitandi það að ekki sé sátt um hana? Telja menn að það sé gott í ljósi þess að menn vita að fram undan eru alþingiskosningar og að nýtt þing muni síðan taka afstöðu til þessarar breytingartillögu? Á meðan nýtt þing hefur ekki gert það ríkir stjórnskipuleg óvissa um hvort þetta ákvæði sé í gildi og verði í gildi í framtíðinni eða ekki. Telja menn virkilega að þetta sé góð aðferð? Ég tel það ekki. Ég tel að menn eigi frekar að fara gömlu góðu leiðina, leið sátta, setjast niður og reyna að finna sameiginlega útfærslu á því með hvaða hætti megi skrifa slíkt ákvæði inn í stjórnarskrá. Frú forseti. Í meginatriðum vil ég segja um þetta frumvarp og síðan breytingartillöguna við það, sem felur í raun í sér allsherjarbreytingu á málinu, að ég tel farsælla að viðhafa áfram það verklag að það sé erfitt að breyta stjórnarskrá. Ég sé engin rök sem standa til þess að breyta út frá þeirri hugmyndafræði og þeirri íhaldssemi sem gildir og hefur gilt í stjórnskipunarrétti víðast hvar í lýðræðisríkjum þar sem eru skrifaðar stjórnarskrár sem felst í því að það á að vera erfitt að breyta stjórnarskrá. Breytingarákvæði hverrar stjórnarskrár er eitt mikilvægasta ákvæðið, ef ekki það almikilvægasta. Ég tel að það fari betur á því að menn gefi sér tíma, setjist saman yfir efnislegar breytingar á efnislegum ákvæðum stjórnarskrárinnar en að menn fari á handahlaupum að samþykkja handahófskenndar tillögur sem lagðar eru fram á síðustu stundum þessa kjörtímabils. Ég tel það verklag ekki til fyrirmyndar og ég tel það sýna - vanvirðing er kannski aðeins of sterkt orð en það er eina orðið sem ég held að nái yfir það gagnvart stjórnarskránni okkar sem er í gildi og við hér höfum undirritað drengskapareið að.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er að sjálfsögðu margt sem þarf að hafa í huga og margt sem ber að varast þegar stjórnarskrá, grundvallarlögskýringargagni landsins er breytt og þarf eðlilega að gera kröfu um að vandað sé til verka. Í andsvari fyrr í dag benti hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson á ákveðna hluti í breytingartillögu hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur, Álfheiðar Ingadóttur, Árna Þórs Sigurðssonar og Skúla Helgasonar. Þar segir, með leyfi forseta: „Með lögum má kveða á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar.“ Með lögum má kveða á um. Þegar um svona ræðir þarf löggjafinn þá ekki að hafa skýrari fyrirmæli eða skýrari mynd af því hvað þeir sem semja slíka tillögu hafa í huga? Tiltekin dýpt undir yfirborði jarðar getur væntanlega verið nokkrir tugir sentimetra, metri eða hundruð metra. Hvað er nákvæmlega átt við með því? Ég spyr því þingmanninn hvort hún sé á þeirri skoðun að orðalagið dugi til dæmis til að skýra hvað og hvenær má kveða á um þjóðareign í lögum og hvort eðlilegt sé að leggja það í hendur löggjafans að ákveða hvort það eru 50 sentimetrar undir yfirborði jarðar eða 500 metrar. Það er eitt af því sem hefur verið bent á og það hefur verið bent á annað í þeirri tillögu en ég ætla að láta þetta duga í fyrra andsvari.

Hæstv. forseti. Það hefur verið litið svo á í eignarréttinum að hann takmarkist af því hvernig er hægt að nýta land. Það hefur þróast þannig í gegnum tíðina að með aukinni tækni, auknu hugviti og framtaki einstaklinganna hefur eignarrétturinn auðvitað breyst. Ég tel að tillagan sé óskýr og tek undir það sem kom fram í máli hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar í dag að hana þyrfti að skoða betur, sérstaklega í ljósi frammíkalla hv. þm. Marðar Árnasonar sem kallaði fram í, þegar hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kallaði eftir því að eignarrétturinn yrði skilgreindur og sérstaklega hvað varðar vatnið, og spurði hver skilgreiningin væri á mjólk og líkti því tvennu saman, eignarréttinum gagnvart vatnsréttindum annars vegar og hins vegar á framleiðsluvöru sem við þekkjum úr landbúnaði og er tiltölulega einfalt að skilgreina. Ég tel að í því litla en áhrifaríka frammíkalli birtist okkur sú staðreynd að hv. þingmaður ber ekki meiri virðingu fyrir eða hefur ekki skilning á því hvað eignarréttur á auðlindum er.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég missti af frammíkallinu sem hv. þingmaður nefndi. Það sem stendur nokkuð upp úr í viðbrögðum þingmanna við hugmyndum sem hafa komið fram í ræðum um eignarrétt og óbeinan eignarrétt er að einhver allverulegur misskilningur virðist vera á ferðinni um þau hugtök. Ef hv. þingmenn ætla sér að skilgreina mjólkurframleiðslu sem náttúruauðlind og þjóðareign verða þeir væntanlega að svara því hvort sá sem nyti þess réttar að framleiða mjólk nyti þá óbeins eignarréttar á þeim heimildum sem hann hefur til að framleiða mjólkina eða hvort viðkomandi nýtur, eftir kannski margra alda framleiðslu á mjólk á viðkomandi búi, ekki þó sami maður náttúrlega, einhvers konar annarra réttinda en óbeins eignarréttar. Samlíkingin er nokkuð langsótt hjá hv. þingmanni sem kallaði fram í. Við hljótum hins vegar að þurfa að velta því fyrir okkur hvort þeir einstaklingar eða aðilar í íslensku samfélagi sem taka að sér að nýta auðlindir, t.d. heita vatnið, hafi leyfi til þess frá ríkisvaldinu, hvort þeir hafi ekki einhver réttindi meðan þeir fylgja reglum eða sjá um þá framleiðslu sem þeir hafa óskað eftir og lagt kostnað í. Við hljótum líka að spyrja okkur hvaða líkur eru á miklum framförum af hálfu einstaklinga ef óbeinn eignarréttur þeirra á einhvers konar nýtingu - ekki auðlindinni, ég tel að allir séu sammála um að enginn slíkur eignarréttur myndast á auðlind heldur fyrst og fremst nýtingarréttur, að hann sé varinn óbeinum eignarrétti. 

Hæstv. forseti. Ég held að í grunninn sé það svo að breytingartillaga sem er komin fram frá hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur og fleirum vekur einfaldlega fleiri spurningar en hún svarar og þannig á ákvæði í stjórnarskrá ekki að vera. Stjórnarskrá á að vera stutt, skýr og hnitmiðuð. Sú tillaga sem liggur frammi er ekkert af því. Auk þess ber hún þann annmarka, sem breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur gerir auðvitað í heild sinni, að engin greinargerð liggur að baki þannig að ómögulegt er fyrir þá sem ætla að reyna að glöggva sig á því hvernig eignarréttur er varinn, verði tillagan samþykkt, að reyna að átta sig á því hvað ákvæðið þýðir. Það er þá ekki nema lesa allar þær ræður sem hafa verið fluttar til að átta sig á því hvað menn voru að hugsa, en miðað við umræðuna sem ég hlustaði á er enginn sammála um hvað ákvæðið þýðir. Í ljósi þess að menn líta á vatnsréttindi, jarðhitaréttindi og fleira sem svipaðan hlut og mjólk held ég að mjög erfitt verði að botna þá umræðu.

Virðulegi forseti. Ég hefði viljað biðja hæstv. forseta um að gera hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur viðvart. Ef hún getur verið hér og hlustað á ræðu mína hugðist ég beina til hennar spurningum. Ég vænti þess að hún komi í andsvör við mig ef hún hefur tök á því.

Forseti mun gera gangskör að því að láta hv. þingmann vita en vill jafnframt geta þess að klukkan í borði er biluð og forseti mun mæla tíma á forsetastóli.

Takk fyrir það. Það væri mjög æskilegt ef hv. þingmaður hefði tök á því að koma hingað í andsvör við mig og væri viðstödd vegna þess að ég vildi beina til hennar fjórum spurningum. Ég er orðinn þeirrar skoðunar eftir umræðuna að tillaga fjórmenninganna sem hv. þm. Oddný G. Harðardóttir er 1. flutningsmaður að sé í raun og veru úthugsuð til að eyðileggja málið og setja það í pólitíska upplausn. Af hverju skyldi ég segja það? Ástæðan fyrir því er mjög einföld. Frumvarpið sem við ræðum og er flutt af hv. þm. Árna Páli Árnasyni, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er mjög einfalt, það er tvær greinar. Í fyrsta lagi ein grein um að breyta 79. gr. stjórnarskrárinnar sem er breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. 2. gr. frumvarpsins er fimm orð. Lög þessi öðlast þegar gildi. Markmið frumvarpsins er alveg skýrt og klárt og þegar mælt var fyrir frumvarpinu, bæði af hæstv. menntamálaráðherra og hv. þm. Árna Páli Árnasyni, var mjög skýrt hver áætlun þeirra hv. þingmanna var. Hún var sú að gera breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar og ekkert annað. Þess vegna held ég, og er sífellt að færast nær þeirri skoðun minni, að í raun og veru eigi sér stað ákveðið uppgjör innan þingflokks Samfylkingarinnar með það að markmiði að reyna að eyðileggja tillöguna fyrir hv. þm. Árna Páli Árnasyni, formanni Samfylkingarinnar. Það er ekkert skylt tillögunni sem er flutt af þeim hv. þingmönnum við það frumvarp sem um ræðir. Markmið frumvarpsins og hugmyndin á bak við það var mjög einföld, þ.e. að reyna að koma þeirri vinnu sem hefur verið unnin í allan þennan tíma í þann farveg að hún glatist ekki og hægt sé að gera breytingar á stjórnarskránni án þess að boða til þingkosninga eins og er í núverandi stjórnarskrá. Það var hugsunin og það var markmiðið, skýrt markmið frumvarpsins. Síðan kemur tillagan frá hv. þingmönnunum fjórum, og þar á meðal formönnum þingflokka beggja stjórnarflokkanna, og ég er auðvitað mjög hugsi yfir því hvernig sambandið er eiginlega í þeim stjórnarflokkum, ég tala nú ekki um í Samfylkingunni. Eina markmiðið er í raun og veru að eyðileggja frumvarp formanns Samfylkingarinnar og ekkert annað. Það styður þá skoðun mína, sem ég er alltaf að komast betur og betur á, að áður en frumvarpið er lagt fram sendir hv. þm. Árni Páll Árnason texta til formanna stjórnarandstöðuflokkanna, sem þingmenn Framsóknarflokksins hafa greint frá hér, með hugmyndum um hvort hægt sé að nálgast það að koma auðlindaákvæðinu inn til viðbótar. Með því að leggja síðan fram tillögu þvert á þann texta degi seinna eða tveimur dögum seinna er ekki verið að gera annað en að gera málflutning hans ótrúverðugan. Ég hallast að því að verið sé að reyna að færa þau innanflokksmein sem eru í Samfylkingunni inn í þingsal og stilla þeim upp í stríði við stjórnarandstöðuna. Það er mjög dapurlegt. Ég hef nálgast umræðuna og gerði það strax þegar mælt var fyrir frumvarpinu. Ég tók mjög jákvætt í það og vildi skoða hlutina því að mér finnst margir hv. þingmenn hafa gert of mikið úr því hversu erfitt er að breyta stjórnarskránni. Það er í raun og veru ekki mjög erfitt. Það þarf aukinn meiri hluta eða meiri hluta þingmanna og síðan er boðað til kosninga og það staðfest á næsta þingi. Þröskuldurinn er ekkert hærri en það. Mér fannst mjög athyglisverð hugmynd að gera kannski ekki stjórnarskrárbreytingar í krampakasti við lok kjörtímabils heldur á miðju kjörtímabili, þá eru menn ekkert uppteknir við það, og að taka eigi ákveðna kafla til að laga málið. Síðast en ekki síst fannst mér tilraun hv. þingmanna og flutningsmanna frumvarpsins sem við ræðum mjög áhugaverð, sérstaklega í ljósi stöðunnar sem málið var í. Það fór í raun og veru ekkert á milli mála þegar var mælt fyrir því að málið var komið í algert öngstræti. Þess vegna var verið að reyna að skera á hnútinn og þess vegna finnst mér tillaga hv. þingmanna sem flytja hana mjög vafasöm og í rauninni til þess fallin að eyðileggja málið. Það ríkir mikil tortryggni í þinginu og það er auðvitað ekkert sem segir að ekki komi frekari breytingartillögur á milli 2. og 3. umr. Við höfum ekkert í hendi um það og ef átti að koma þeim málum í höfn sem forustumenn stjórnarflokkanna lögðu til hefðu menn eingöngu átt að taka umræðu um frumvarpið sem þeir lögðu fram. Reyndar tel ég þá þingsályktun sem var lögð fram samhliða um hvernig ferlið gæti verið inn í næsta kjörtímabil í raun og veru órjúfanlegan hluta af ferlinu. Það er í mínum huga nánast órjúfanlegur hluti af því. Svo fer þetta til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og ég verð að segja að mér fannst sú hugmynd sem til að mynda kemur um það sem er gert, breytingin á þingsályktunartillögunni, vera fín og til mikilla bóta. Ég hins vegar staldraði við þegar ég sá að þröskuldurinn í þjóðaratkvæðagreiðslunni hafði verið lækkaður. Það sló mig ekki vel fyrst en eftir að ég hlustaði á ræðu hv. þingmanna stjórnarliðsins verð ég að viðurkenna að ég mildaðist í þeirri afstöðu minni vegna þess að ef við förum að gera breytingar á stjórnarskránni með 2/3 atkvæða þingmanna í þingsal eru kannski ekki nein átök eða lítil átök. Það er ekki sjálfgefið að það verði átök, það er gert í sátt og ekki þar með sagt að endilega verði mikil þátttaka í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Það kom auðvitað fram í máli þeirra hv. þingmanna sem fluttu nefndarálitið og meira að segja einn hv. þm., Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, hafði fyrirvara á því vegna þess að hún taldi að nánast enginn þröskuldur ætti að vera svo fólk hefði ekki neitunarvald með því að sitja heima. Það voru ákveðin rök í málinu. Ég gat alveg fallist á að skoða það út frá því. En að leggja fram í ferlinu þessa vitlausu tillögu, eins og ég kalla hana, um auðlindaákvæðið er að mínu mati nánast dauðadómur fyrir málið. Ég er ekki að tala um efnisinnihald tillögunnar sem slíkrar, það skiptir engu máli, en að þingflokksformaður Samfylkingarinnar skuli vera 1. flutningsmaður að tillögu sem gengur í raun og veru þvert á markmiðið með frumvarpi að lögum sem hv. þm. Árni Páll Árnason og forustumenn stjórnarflokkanna fluttu er auðvitað alveg hreint með ólíkindum. Ég ætlaði mér að spyrja hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur um það en geri mér grein fyrir því að hún hefur ekki tök á því að koma hingað vegna annarra starfa sem ég geri engar athugasemdir við. Spurningin er hvort þetta sé gert í samráði við formann Samfylkingarinnar og við þingmenn Bjartrar framtíðar sem standa að málinu. Ég veit ekki hvort svo er og ég hefði viljað fá svör við því hvort það hafi verið gert. Þetta er mjög gagnrýnisvert. Hv. þm. Magnús Orri Schram lýsti því sem eins konar tundurskeyti, og ég get alveg verið þingmanninum sammála um það, þegar breytingartillagan kom frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur um að setja heila stjórnarskrá inn sem breytingartillögu við málið. Mér finnst alveg fráleit hugmynd að gera það en hv. þingmaður vill leggja tillöguna fram svona. Mín skoðun er að ef á að koma málinu í höfn þurfi í fyrsta lagi að draga tillögu fjórmenninganna til baka og ná því trausti sem þarf til að menn geti farið að ræða málið á þeim grunni hvernig sé hægt að nálgast verkefnið og frumvarpið og þingsályktunartillöguna sem forustumenn stjórnarflokkanna ásamt hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni lögðu fram. Öðruvísi mun málið stranda. Það er mín persónulega skoðun og ég ítreka að það er mín persónulega skoðun. Ég tel að verið sé að færa átökin inn í þingsal sem eru í raun og veru eru innan þingflokks Samfylkingarinnar, þá óeiningu sem er þar innan dyra í málinu, og reynt að teikna málið upp svona, reynt að stranda því til að geta sagt í kosningabaráttunni: Það voru einhverjir vondir menn sem vildu ekki breyta þessum hlutum eða hinum. Það held ég og hræðist að sé hinn blákaldi veruleiki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Fyrst vil ég segja að mér finnst svolítið undarlegt að enginn af flutningsmönnum frumvarpsins er í húsinu og hefur ekki verið við umræðuna hér í dag. Mér finnst það mjög undarlegt og tel eðlilegt að einhver af þessum þremur aðilum sitji hér og skrái hjá sér athugasemdir og taki þátt í umræðunni. Ég mun gera athugasemd við það þegar að minni ræðu kemur hér á eftir. Hv. þingmaður talar um breytingartillögu fjögurra þingmanna. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja hv. þingmann hvort hann telji yfirleitt að þessi breytingartillaga passi og hafi átt að koma hingað sem breytingartillaga við það frumvarp sem við ræðum. Frumvarpið gengur út á að bæta við nýju ákvæði er varðar breytingar á stjórnarskrá, en breytingartillagan fjallar um nýtt auðlindaákvæði. Ég velti fyrir mér, virðulegi forseti, hvaða skoðun hv. þingmaður hefur á þessu og hvort það sé ekki frekar langsótt að breytingartillaga sem er úr allt annarri átt geti átt heima við frumvarpið sem er á dagskránni. Síðan ræddi þingmaðurinn töluvert um ástæður þess að breytingartillagan er komin fram. Ég verð að taka undir það með hv. þingmanni að svolítið sérstakt var að sjá þessar breytingartillögur koma fram á mánudagsmorgni frá þingflokksformönnum stjórnarflokkanna ásamt tveimur öðrum þingmönnum þegar formaður Samfylkingar hafði um helgina sent formönnum stjórnarandstöðuflokkanna umræðugrundvöll að auðlindaákvæði sem átti að reyna að athuga hvort einhver sátt væri um 

Virðulegi forseti. Ég hef haldið því fram og hélt því fram í ræðu minni að mér finnst að hv. þingmenn og sérstaklega hv. þingmenn Samfylkingarinnar, sem flytja þessa breytingartillögu sem snýr að auðlindaákvæði, hafi komið í bakið á formanni sínum og gert hann í raun og veru ótrúverðugan. Eins og hv. þingmaður upplýsir hafði hv. þm. Árni Páll Árnason sent einhvern texta sem hugsanlegan umræðugrundvöll um hvort menn næðu saman um málið. Það dettur engum heilvita manni í hug að menn geti tekið umræðuna um auðlindaákvæði, eða hvaða annað ákvæði sem er, hér í þingsal úr ræðustól. Sú vinna verður að fara fram inni í nefndinni. Hún gerist ekki hér, það er algjörlega útilokað mál. Tortryggnin er sú að ekki er hægt að tryggja að milli 2. og 3. umr. komi ekki heilu breytingartillögurnar um að færa bara heilu bálkana inn til viðbótar. Það er ekkert sem getur tryggt að svo verði. Ég er ekki að tala um að taka tillögurétt af þingmönnum en það verður að ná þessum trúnaði ef menn ætla að klára þetta mál eins og lagt er upp með. Ég sé enga samleið með þessu frumvarpi hér og breytingartillögunni, af því að hv. þingmaður spurði mig að því. Fram hefur komið í ræðum hv. þingmanna að þeir segja: Ja, við mundum frekar vilja hafa mannréttindakaflann eða einhvern annan kafla en þennan. Það eru bara mismunandi skoðanir á því. Ég var töluvert ánægður með vinnuna hjá meiri hlutanum í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem sneri að umfjöllun um þetta mál. Ég set spurningar við til dæmis „greiddra atkvæða“, hvort það þurfi að vera lágmarksfjöldi þingmanna þannig að í raun og veru geti ekki verið mjög fáir þingmenn sem samþykki breytingar á stjórnarskránni. Það eru svona atriði sem ekkert vandamál er að leysa ef menn 

Virðulegi forseti. Ég held að flestum megi vera ljóst að þær tillögur og tilraunir sem verið er að gera hér með því að leggja fram breytingar á breytingarákvæði, eða einhver viðbótarákvæði eða hvað menn kalla þetta, séu að sjálfsögðu til þess fallnar að reyna að halda áfram þeirri vinnu sem fór af stað og er búin að eiga sér stað þetta kjörtímabil. Maður veltir þó fyrir sér ákveðnum hlutum í orðalaginu og þeim þröskuldum sem er verið að setja. Hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á það í dag í ræðu sinni að útlit væri fyrir að ekki þyrfti nema rúmlega 20 þingmenn til þess að samþykkja breytingu á stjórnarskrá í þinginu miðað við þá þröskulda sem hér eru settir inn. Þá velti ég fyrir mér hvort eðlilegt sé að vera með svo lága þröskulda eða gera svo litlar kröfur til þess að samstaða eða sátt náist um breytingar. Við hljótum að spyrja og því spyr ég hv. þingmann hvort ekki sé búið að láta á það reyna núna á þessu kjörtímabili að ekki sé gott og ekki sé unnt að breyta stjórnarskrá í svo miklu ósætti og svo miklum deilum sem verið hafa um ferlið, um málið, um einstakar greinar, um breytingartillögur og allt þetta. Hvort ekki sé farsælla að ýta vinnunni yfir á næsta kjörtímabil í von um að menn vinni þetta eins og fólk, að einhvers konar sátt sé þá í það minnsta um ferlið og síðan muni menn taka umræðu um það sem kemur út úr því. Það á að klára ákvæði núna á einhverjum ofsahraða líkt og til dæmis auðlindaákvæðið sem hér er til umfjöllunar. Það kallar einfaldlega á margra daga vinnu að mínu viti. Mér finnst það og spyr þingmanninn hvort hann sé sammála um að það sé nokkuð bratt. Í tillögunni sem hér er lögð fram er til dæmis talað um tiltekna dýpt frá yfirborði jarðar. Það er ekki reynt að rökstyðja eða útskýra hvað þingmennirnir eiga við þegar þeir orða tillögur sínar með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ef við hefðum ætlað að leysa þetta mál þá þýddi ekki að koma með breytingartillögur og hluta úr þeim tillögum sem liggja inni í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eða frá meiri hlutanum þar. Ég segi fyrir mitt leyti, ég nálgaðist það í 1. umr. um málið, að ég tók mjög jákvætt í það og mér fannst það mjög athyglisvert. Við erum búin að vera í krampakasti allt þetta kjörtímabil og við þekkjum allar deilurnar í kringum þetta ferli eins og það hefur verið. Mér fannst þetta áhugaverð hugmynd. Ég get auðvitað staldrað við og sagt: Bíddu við, við erum búin að kalla eftir þessu allt kjörtímabilið. Til dæmis hefur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins sagt: Bíddu við, tökum minni afmarkaðri kafla. Það var ekki viljinn. En ég hef sagt: Reynum að horfa þá fram á veginn. Hvernig getum við nýtt þá vinnu sem best og reynt að setja þetta í farveg? Það sem er líka merkilegt er að frumvarpið sem um ræðir sem er flutt af forustumönnum stjórnarflokkanna gengur út á að menn ætla að hafa 2/3 þingmanna, eða 3/5 er í frumvarpinu og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur til 2/3 í breytingunum og lækkar síðan þröskuldinn í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Gott og vel, ég get tekið undir það að sumu leyti og skil þau rök sem koma fram gagnvart því. Síðan ætla sumir aðrir hv. þingmenn að fara með málið í gegn kannski á einu eða tveimur atkvæðum, eða mjög litlum meiri hluta. Það gengur þvert gegn því sem lagt er upp með inn í framtíðina í frumvarpi forustumanna stjórnarflokkanna. Ég held að mikilvægt sé að við breytum vinnubrögðum í þá átt að breyta umræðunni um það hvernig við viljum breyta stjórnarskrá. Ég segi því fyrir mína parta: Ef það á að nálgast þetta verkefni eins og lagt var upp með af hálfu þeirra sem fluttu málið, það var skýrt hvert markmiðið var, þá finnst mér breytingartillagan frá þessum fjórum hv. þingmönnum algjörlega út úr korti og bara til þess að reyna að eyðileggja málið og auka enn frekar á tortryggni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson gleymir einu atriði í þeirri atburðarás sem hann hefur verið að lýsa hér því að eftir að tillaga formanna stjórnarflokkanna kom fram var henni hafnað og í þeirri stöðu kemur tillaga hv. þingmanna Oddnýjar G. Harðardóttur og fleiri inn í málið. Þar að auki er undarlegt að amast við því að þingmenn geti flutt tillögur og lagt sitt til mála í jafnstóru máli og stjórnarskrármálið er þar sem öllum má ljóst vera að mikill þungi er í stjórnarflokkunum báðum á að tryggja nýtt auðlindaákvæði í stjórnarskrána. Það er kannski helgidómurinn sem hvað mest áhersla liggur á. Hv. þingmaður talar mikið um málsmeðferð og pólitíska taktík og að þessu hafi öllu verið siglt í strand með því að nokkrir þingmenn flytja hér tillögu um auðlindaákvæði og endurspegla þar með vilja stórs hluta þingsins. Ég vil þá spyrja hv. þingmann, af því að hann talaði um að það þyrfti að sigla þessu máli í höfn: Hvaða höfn er það? Hvernig lítur hún út? Hvaða málalok vill hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sjá á þessu máli?

Virðulegi forseti. Svo ég svari síðustu spurningunni fyrst þá lá það alveg ljóst fyrir, ég hafði gert mér grein fyrir því og var þeirrar skoðunar og búinn að vera það í töluvert langan tíma, að málið var gjörsamlega strand, að taka heildarendurskoðun á stjórnarskránni á þeim dögum sem eftir eru af þinginu. Það er mín persónulega skoðun. Mér fannst virðingarvert af hv. þingmönnum, forustumönnum stjórnarflokkanna, að stíga þá þetta skref. Ég ítrekaði það hérna í ræðu minni að ég er ekki að leggja til að taka tillögurétt af þingmönnum, alls ekki. Það þarf hins vegar að skapa það traust sem þarf til að menn fari ekki að smygla heilu bálkunum inn í 3. umr. ef menn vilja klára málið á þeim grunni sem frumvarpið liggur á. Frumvarpið er tvær greinar. Í fyrsta lagi á að gera breytingu á 79. gr. Í öðru lagi segir í 2. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Það kom mjög skýrt fram í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar og hæstv. menntamálaráðherra þegar mælt var fyrir málinu hver ásetningur og tilgangur þeirra var með því að flytja frumvarpið og þingsályktunartillöguna sem ég tel að sé órjúfanlegur hluti af því. Það var mjög skýrt hvert tilefnið var. Þess vegna segi ég að þegar komið er með svona breytingartillögur inn í málið sé það bara til þess að skapa tortryggni og skemma málið. Það er mín skoðun. Ef hv. þingmenn stjórnarliðsins sjá það ekki held ég að þeir þurfi aðeins að fara betur yfir málið, nema við séum bara ósammála. Mig langar að velta þessu upp við hv. þingmann: Telur hv. þingmaður það eðlilegt að við tökum bara umræðu úr ræðustól um að setja inn auðlindaákvæði í stjórnarskrána? Við erum búin að kalla eftir því allt heila kjörtímabilið að setjast niður og skrifa auðlindaákvæði. 

Virðulegi forseti. Það er erfitt að átta sig á samhenginu í máli hv. þingmanns þegar hann talar um og kallar eftir því að menn setjist niður og skrifi auðlindaákvæði. Þau skrif hafa staðið yfir allt þetta kjörtímabil. Sú vinna er búin að standa í fjögur ár, hún er reyndar búin að standa í 13 ár frá því að fyrstu tillögur að nýju auðlindaákvæði komu frá auðlindanefndinni árið 2000. Við erum ekki að fara að taka hér heildarendurskoðun á stjórnarskránni á örfáum dögum eins og þingmaðurinn lætur að liggja. Sú vinna er búin að standa allt þetta kjörtímabil í öllum nefndum þingsins og í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Svo er náttúrlega af og frá að halda því fram að hér sé verið að smygla einhverjum atriðum inn í málið á lokaspretti. Málið liggur allt undir til umræðu, að sjálfsögðu. Við erum að ræða stjórnarskrána. Það er ekki verið að smygla neinu inn. Þegar þingmaðurinn talar um að hér sé verið að skemma málið - bíddu, í hverju er skemmdin fólgin? Hv. þingmaður vill ekki nýja stjórnarskrá, vill ekki nýtt auðlindaákvæði, það er bara kjarni málsins. Og þegar þeir þingmenn stjórnarflokkanna sem láta sér annt um nýja stjórnarskrá og mikilvægustu ákvæðin í þeim tillögum sem liggja fyrir, m.a. auðlindaákvæðið, þá amast hv. þingmaður við því og talar um að það sé eyðilegging á málinu. Það er náttúrlega ekki hægt að ná nokkrum botni í þennan málflutning. Þingmaðurinn hefur ekki svarað mér enn þá: Í hvaða höfn vildi hann sigla málinu? Vill hann nýja stjórnarskrá eða vill hann hana ekki? Vill hann nýtt auðlindaákvæði eða vill hann það ekki? Einfaldar spurningar.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð athyglisvert að hv. þingmaður skyldi segja: Stjórnarskráin er hér öll undir. Ég hlustaði á hv. þingmann í dag undir liðnum fundarstjórn forseta þar sem hún taldi því ekkert til fyrirstöðu að taka hér fyrir heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar og afgreiða og beita 71. gr. þingskapalaga. Erum við virkilega á þeim stað, hv. þingmaður?

Fyrir löngu.

Fyrir löngu, það er mjög athyglisverð yfirlýsing hjá hv. þingmanni og gengur þvert gegn því sem formaður hennar eigin flokks hefur sagt. Hann sagði að það væri algjörlega óraunhæft að gera þetta með þessum hætti. Þess vegna leggur hann fram þetta frumvarp. Og hann hefur líka sagt hér í þessum stól, og það væri hollt fyrir hv. þingmann að hlusta betur á það, að efnisleg rök væru til að ræða enn frekar marga þá þætti sem eru í stjórnarskránni og í tillögum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. En hv. þingmaður segir hér: Það er bara ekkert því til fyrirstöðu að beita 71. gr. þingskapalaganna og afgreiða eitt stykki stjórnarskrá. Hv. þingmaður mun væntanlega styðja tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur því að hún gengur út á það. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti, að það er alveg hreint með ólíkindum að við skulum vera að ræða þetta og að sumir hv. þingmenn skuli vera á þeim stað að finnast ekkert mál að afgreiða eitt stykki stjórnarskrá. Ég er algjörlega ósammála því og hef verið lengi. Hv. þingmaður segir: Hv. þingmaður sem hér stendur vill ekki nýtt auðlindaákvæði. Ég vil bara minna hv. þingmann á eitt: Forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa sagt það allt heila kjörtímabilið að taka eigi smærri efnisleg atriði úr stjórnarskránni og reyna að ganga frá þeim, atriði sem menn eru frekar sáttir um að þurfi að breyta. Það hefur aldrei verið hlustað á það, aldrei nokkurn tíma, bara heildarendurskoðun á stjórnarskránni, allan tímann og allt þar til að hv. þm. Árni Páll Árnason, sem er 1. flutningsmaður að þessu frumvarpi frá forustumönnum stjórnarflokkanna, lagði þetta mál inn. Það hefur aldrei verið flötur á að ræða neitt annað en heildarendurskipulagningu á stjórnarskránni fyrr en þetta frumvarp kom frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni.