Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um eða þar til dagskrármálunum er lokið.

Frú forseti. Ég ætlaði að eiga orðastað við hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur en ég sé að það eru aðrir stjórnarþingmenn í salnum sem ég trúi ekki öðru en að hafi bæði vit á jafnréttismálum og ekki síður metnað til að halda á þeim í þeirri baráttu og umræðu sem þörf er á. Það er sannarlega þörf á því, við fáum hverja könnunina á fætur annarri um að launabil milli kynjanna sé að aukast. Við vitum um þá skelfilegu könnun sem sýnir fram á að konur innan opinbera geirans séu að verða með verulega lægri laun en karlmennirnir hjá hinu opinbera. Í gær var kynnt könnun á vegum Félags viðskiptafræðinga og hagfræðinga þar sem þetta kemur mjög skýrlega fram, eins og segir hér, með leyfi forseta: „Athygli vekur að í fyrsta sinn lækka laun kvenna. Lækkunin nemur 1,9% […] Þegar ekki er tekið tillit til annarra þátta mælast því karlar með 19% hærri laun en konur.“ Ég held að við hljótum að tala um það hér hvað er búið að gera í ákveðnum þáttum sem tengjast jafnréttismálum og jafnréttisbaráttunni til lengri tíma. Ég er að sjálfsögðu með fæðingarorlofið í huga. Það er búið að skerða það, ekki bara einu sinni og ekki bara tvisvar heldur þrisvar sinnum, og við horfum upp á það að karlar eru hættir að taka fæðingarorlof, og það er ekki rétt sem kom fram hjá hæstv. velferðarráðherra í gær að karlar séu það ekki. Það er þannig, karlar eru hættir að taka fæðingarorlof, þeir eru úti á vinnumarkaðnum en ekki konur sem hafa sömu tækifæri. Þetta þýðir að samkeppnisstaða kvenna í launabaráttu versnar, bæði á hinum opinbera markaði sem og hinum almenna. Það hlýtur að vera stjórnarþingmönnum áhyggjuefni að menn taki ekki fastar á þessu, og hæstv. forsætisráðherra getur ekki talað eins og hún talaði í gær, eins og hún væri bara álitsgjafi úti í bæ, eins og hún væri bara einhver manneskja úti í bæ sem hefði engin áhrif á þróun mála. Þetta er alvarlegt og á þessu verða ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir að taka miklu fastar með okkur í stjórnarandstöðunni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að halda þessu máli vakandi. Þetta var nefnt í gær þegar þessi könnun kom fram og það er mikilvægt að henni verði fylgt eftir, orsökin fyrir þessu skoðuð og hvernig megi þá bregðast við. Ég tel sjálf að stóran hluta þessa megi rekja til skerðingar fæðingarorlofsins, að feður taki síður orlof og að konurnar séu meira heima. Það er miður. En það kemur ekki til af góðu, það varð að fara í þá aðgerð að skerða fæðingarorlofið hreinlega vegna þeirrar erfiðu stöðu sem við erum búin að vera í frá 2008, í hruninu. Einhvers staðar varð að bera niður. Þessi niðurskurður er að vísu mjög sársaukafullur eins og margar aðgerðir sem var farið í en varð því miður að fara í. Ég tel mjög mikilvægt að ástæður þessa launabils, aukins munar milli launa karla og kvenna og þess að konur skuli lækka í launum og það þetta mikið, þurfi að greina vel og bregðast við. Ég heyrði ekki betur en að hæstv. forsætisráðherra væri sama sinnis í gær og ég treysti því að hún muni standa þá vakt sem þarf og að við fáum hið allra fyrsta niðurstöðu í greiningu þessa.

Virðulegi forseti. Við fjárlagaafgreiðsluna í gær fannst stjórnarliðum harla gott að geta greint frá því að búið væri að draga til baka 1 milljarð af þeim niðurskurði sem hafði verið boðaður í heilbrigðismálum við framlagningu fjárlagafrumvarpsins. Þessi tíðindi segja okkur hins vegar fyrst og fremst sögu af því hversu illa var staðið að undirbúningi fjárlaganna þegar kom að heilbrigðismálunum, hversu óhugsuð þessi mál voru, hversu ófagleg vinnubrögð þarna eru á ferðinni. Þetta er nákvæmlega sama sagan og í fyrra þegar skellt var fram niðurskurðarhugmyndum um stórkostlegan samdrátt í heilbrigðismálum á landsbyggðinni sem ríkisstjórnin var síðan gerð afturreka með vegna þess að stjórnarliðarnir treystu sér ekki til að standa á bak við hann þegar til stykkisins kom. Þetta eru dæmi um hrakleg vinnubrögð en þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi verið gerð afturreka með þessi niðurskurðaráform sín um sem svarar 1 milljarði kr. stendur eftir alvarleg staða eins og við sjálfstæðismenn vöruðum við og lögðum fram breytingartillögur við við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins. Við þessa fjárlagaafgreiðslu mun þurfa að fækka starfsfólki Heilbrigðisstofnunar Vesturlands um 25–28, starfsemi í Stykkishólmi þarf að endurskipuleggja og draga saman þannig að náð verði 30 millj. kr. sparnaði en einna undarlegast finnst mér þetta samt sem áður varðandi Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki þar sem staðan er sú að þar var lagt af stað með niðurskurðaráform sem þýddu yfir 60 millj. kr. Þegar farið var að skoða málið varð ljóst að 2/3 af þessum niðurskurði voru ýmist taldir hæpnir eða ófærir af velferðarráðuneytinu sjálfu. Nú spyr ég hv. varaformann velferðarnefndar: Hvernig verður reynt að bregðast við þessu? Jafnvel þótt búið sé að draga úr þessum niðurskurðaráformum er staðan einfaldlega sú sem ég lýsti. Heilbrigðisstofnunin í Skagafirði þarf að grípa til hæpinna eða jafnvel ófærra niðurskurðaraðgerða og síðan er veifað framan í mann einhverjum potti 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fá tækifæri til að ræða um heilbrigðismál. Hv. þingmaður ræðir hér sérstaklega að illa hafi verið staðið að fjárlagagerðinni tvö ár í röð og að vissu leyti get ég alveg tekið undir það. Það er ekki gott að við þurfum að standa í því að draga til baka, bæta í og annað slíkt en það sýnir bara, eins og ég hef sagt í umræðunni um fjárlagagerðina, að við byggjum á gömlum grunni. Það þarf að endurskoða vinnubrögðin við fjárlagagerðina þar sem við tökum svona stefnumótandi ákvarðanir. Það er alveg hárrétt að það er víða alvarleg staða í heilbrigðismálum á landsbyggðinni. Við verðum samt líka að horfast í augu við það að með bættum samgöngum og breyttum kröfum breytist að sjálfsögðu starfsemi heilbrigðisstofnana vítt og breitt um landið, hvort heldur er á höfuðborgarsvæðinu eða úti um landið. Ég verð að viðurkenna að ég þekki ekki mjög vel til þeirra heilbrigðisstofnana sem hv. þingmaður talaði um. Ég þekki betur til stofnana sem eru svolítið austar, þeirra sem eru í mínu nærumhverfi. Að sjálfsögðu þurfa allar stofnanir að vera starfhæfar og ég tel að unnin hafi verið mjög góð vinna af hálfu velferðarráðuneytisins þar sem farið var í allar stofnanir og unnið með forstöðumönnum að því að finna leiðir. Forstöðumenn stofnananna eiga líka hrós skilið því að þeir voru mjög tilbúnir að vinna með stjórnvöldum að því að finna leiðir. Í sambandi við þetta með pottinn verð ég að viðurkenna að ég veit ekkert um hann en mér finnst frekar hæpið að stjórnarþingmenn séu byrjaðir að hringja. Þetta var bara samþykkt í gær. Ég get alveg verið sammála því að þetta er ekki góður háttur að öllu leyti, en að sjálfsögðu er nauðsynlegt að hafa eitthvað upp á að hlaupa. Þar að auki hefur ráðuneytið boðið þeim heilbrigðisstofnunum sem á ráðgjöf þurfa að halda til að finna leiðir til að mæta þeim samdrætti sem orðið hefur þannig að ýmislegt hefur verið gert á vettvangi ráðuneytisins til að vinna að þessum málaflokki.

Hæstv. forseti. Fyrst út af því síðasta sem hér var rætt, það er áberandi við fjárlagagerðina í ár, eins og í fyrra raunar líka, að í stað þess að mörkuð hafi verið einhver heildarstefna á sviði heilbrigðismála, þ.e. hvaða þjónustu eigi að veita hvar, eru teknar tilviljanakenndar ákvarðanir við undirbúning fjárlaga ár eftir ár sem hafa veruleg áhrif á það hvernig þessi mál þróast. Í stað þess að vinna stefnumörkun á þessu sviði á vegum velferðarráðuneytis og eftir atvikum þingsins eru teknar ákvarðanir krampakennt á síðustu dögum fjárlagaafgreiðslunnar sem hafa veruleg áhrif í þessum efnum. Það eru ekki góð vinnubrögð og ber að átelja. Varðandi fjárlagagerð að öðru leyti vek ég athygli á því að það er rétt sem fram hefur komið að verið er að afgreiða fjárlög fyrr en oft áður. Þau voru afgreidd frá þinginu í gær og það er í sjálfu sér ágætt svo langt sem það nær. Ég vek hins vegar athygli á því að miðað við dagskrá dagsins í dag og næstu daga í þinginu er veigamikill þáttur sem varðar fjárlögin enn óafgreiddur, veigamiklir þættir sem varða tekjuöflun. Það er búið að ákveða fjárlögin, það er búið að festa útgjöldin niður og samtölur varðandi tekjur, en núna eru að koma inn í þingið hin og þessi tekjuöflunarfrumvörp sem okkur verður sjálfsagt sagt að sé nauðsynlegt að samþykkja af því að búið sé að ákveða útgjöldin. Þetta heitir að gera hlutina í öfugri röð. Það eru meira en 20 stjórnarfrumvörp á dagskrá þingsins í dag, 1. umr. mál, og helmingurinn af þeim snýst um einhvers konar gjaldtöku 

Virðulegur forseti. Ég hef verið að velta fyrir mér tveim atkvæðagreiðslum um fjárlagafrumvörp, annars vegar fjárlagafrumvarp ársins í ár, atkvæðagreiðslu sem fór fram haustið 2010 á svipuðum tíma og við erum nú á hér, og hins vegar þeirri atkvæðagreiðslu sem fór fram í gær. Í atkvæðagreiðslu um eitt tiltekið mál í desember 2010 fyrir fjárlög ársins 2011 voru greidd atkvæði um sameiginlega tillögu fjárlaganefndar um bólusetningu á ungum stúlkum gegn leghálskrabbameini, ákaflega þarft og gott mál að mati okkar í fjárlaganefnd á þeim tíma. Það hafði verið rætt í þingnefndum og nokkur einhugur var um að þar væri á ferðinni mál sem allir ættu að geta stutt og ætti að hafa góðan stuðning á þingi. Það fór samt þannig að fjórir þingmenn treystu sér ekki til að styðja þá tillögu, hugsanlega af ýmsum sökum, hugsanlega af þeim prinsippástæðum að fólk vill hvorki láta bólusetja sig né að aðrir séu bólusettir, en aðrir vegna þess að þeir voru að lýsa andúð sinni á ríkisstjórninni og létu hana koma fram með þeim hætti að þeir treystu sér ekki til að styðja mál af þessu tagi. Í gær var mál af svipuðum toga til afgreiðslu, breytingartillaga frá meiri hluta fjárlaganefndar um að setja fé í samevrópskt verkefni undir nafninu Vitundarvakning, þ.e. stjórnvöld í öllum löndum Evrópu eru að ráðast í verkefni til að sporna við kynferðislegu ofbeldi gegn litlum börnum og einelti gegn börnum. Þá kom í ljós að stór hluti þingsins treysti sér ekki til að styðja það mál heldur. Þar held ég að hafi verið um að ræða pólitíska afstöðu, þ.e. fólk treysti sér ekki til að styðja tillöguna vegna andstöðu sinnar við ríkisstjórnina eða fjárlagafrumvarpið. Ég ætla það engum, svo ég taki það skýrt fram, að vera í hjarta sínu á móti slíkum málum en mér finnst umhugsunarvert 

Herra forseti. Á árum áður voru tveir þingmenn mjög áberandi í umræðu um jafnrétti og spillingu. Það voru núverandi formenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra. Nú vill svo til að í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur spilling aukist, Ísland er komið niður í 13. sæti í spillingu þjóða, er mest spillt af öllum Norðurlöndum, og jafnrétti hrakar samkvæmt nýjustu könnunum. Maður spyr sig: Hvernig stendur á þessu? Mikið er talað og það skyldi nú ekki vera að með því að tala mikið gerist minna. Talað er um jafnréttisáætlanir, Jafnréttisráð, jafnréttisiðnað og ég veit ekki hvað, en ekkert gerist, okkur hrakar. Það er mjög mikilvægt að jafnréttis sé gætt. Af hverju? Þegar jafnréttis er ekki er gætt, og þá er ég ekki bara að tala um jafnrétti á milli kynja, er ekki hver staða mönnuð því fólki sem hæfast er. Það er einhver óhæfari ráðinn fram yfir þann hæfari. Þjóðfélagið tapar á því, fyrir utan allt óréttlætið og hvað það getur verið ósiðlegt þegar óhæfur maður er ráðinn í stöðu bara af því að hann er karl eða bara af því að hann er í þessum flokki eða eitthvað slíkt. Það verðum við að forðast og ég skora á hv. Alþingi að taka sér tak í því að reyna að laga það, ekki bara með orðum, ekki bara með jafnréttisáætlunum heldur líka með því að minnka spillingu og auka jafnrétti kynja og jafnrétti milli fólks almennt.

Frú forseti. Ég vil gera að umræðuefni þær tölur sem bárust frá Hagstofunni varðandi landsframleiðslu. Það eru mjög áhugaverðar tölur og ýmislegt sem kemur í ljós þegar menn rýna ofan í þann boðskap sem þar birtist. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli á einum þætti þessa máls sem ég tel nauðsynlegt að við þingmenn höfum hugfastan, það er hver þróun fjárfestinga í atvinnulífinu er. Ég fékk sendar tölur frá Hagstofunni um það í morgun. Þegar litið er til hlutfalls atvinnuvegafjárfestinga af landsframleiðslu má sjá að á árunum 2009 og 2010 voru þær í sögulegu lágmarki. Þau ár var atvinnuvegafjárfestingin um 8 prósentustig. Þegar litið er til fyrstu níu mánaða ársins sem nú er að líða er atvinnuvegafjárfestingin, samkvæmt þeim tölum sem Hagstofan gefur upp, 8,4%. Fyrstu níu mánuðina í fyrra var hún 7,7%. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason velti fyrir sér ástæðum þess að við, allmargir þingmenn, kusum að sitja hjá við tiltekna atkvæðagreiðslu í gær sem hv. þingmaður nefndi. Ég vil í því sambandi bara segja þetta: Það var engin pólitísk meinbægni á bak við þá afstöðu okkar. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir gerði málefnalega grein fyrir afstöðu okkar og vísa ég í það sem hv. þingmaður sagði í þeim efnum. Það var fullkomlega málefnalegt og hafði ekkert með efnisatriði þessa máls að gera að öðru leyti en því sem hún gerði grein fyrir. Út af því sem við ræddum áðan varðandi heilbrigðismálin vekur það athygli að meiri hluti hv. fjárlaganefndar kaus að ljúka því máli með því að skilja eftir 77 millj. kr. pott sem ætlunin er að dreifa úr til verðugra heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Maður hlýtur að kalla eftir því hvernig unnið verði að því að dreifa þeim fjármunum. Ég útiloka ekki að stundum þurfi að hafa slíka potta en ástæðan fyrir því að það er gert svona er sú sem hæstv. velferðarráðherra lýsti í gær. Hann sagði: Við höfum engar faglegar forsendur fyrir þessu, sem segir okkur að þær faglegu forsendur sem hefðu átt að liggja að baki hugmyndum um niðurskurð - ekki hagræðingu heldur niðurskurð - á þessum heilbrigðisstofnunum eru ekki til staðar. Það eru ekki einu sinni til faglegar forsendur fyrir því að ákveða úthlutun upp á 77 millj. kr. Þá veltir maður fyrir sér: Hvernig er þessi töfratala, 77 millj. kr., fundin? Af hverju ekki 76? Af hverju ekki 78? Það virðist vera einhver ágiskun út í loftið. Það eru ekki málefnaleg vinnubrögð. Ég vil hins vegar fagna undirtektum hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur í ræðu hennar áðan. Hún tók undir ýmislegt af því sem ég benti á og mér fundust það vera heiðarleg og málefnaleg viðbrögð að öllu leyti af hennar hálfu. Kjarni málsins er þessi: 

Virðulegi forseti. Hér hefur ýmislegt verið rætt. Meðal annars var komið inn á að það væri engin stefna í gangi í heilbrigðismálum á Íslandi en margoft hefur verið bent á það úr þessum ræðustól að hér voru sett ný heilbrigðislög 2007 og okkur er sagt að á bak við þau hafi legið mjög mikil og stefnumótandi vinna. Eftir þeim lögum erum við að vinna þar sem lögð er höfuðáhersla á að tryggja öryggi og ákveðna uppbyggingu á heilbrigðisstarfsemi vítt og breitt um landið. Lagður er grunnur að því í þessum lögum og eftir því erum við að vinna, bara svo það sé alveg á hreinu. Síðan langar mig til að minnast á það af því að við eru að tala um stefnumótun að unnið er að mjög skemmtilegri stefnumótun í ráðuneytinu sem byggð er á skýrslu sem unnin var þar fyrir skömmu. Því miður tókst ekki að koma því í fjárlagafrumvarpið. Unnið er að því að koma á þjónustustýringu þannig að dýrustu leiðirnar séu ekki alltaf valdar. Við vitum að við notum sérfræðilækna meira en góðu hófi gegnir og þurfum að nota heilsugæsluna mun betur. Það er einlægur vilji meiri hluta velferðarnefndar að vinna samkvæmt þessari stefnumótun. Í tengslum við heilbrigðisstofnanirnar hefur verið sagt að niðurskurðurinn sé algerlega handahófskenndur og annað slíkt, en við verðum að gera okkur grein fyrir því að þar liggur að baki mjög fagleg vinna þar sem farið var yfir öryggisatriði. Öryggið á nú að vera í góðu lagi. Mér finnst mjög eðlilegt að við hugsum þennan pott þannig að okkur tókst að slökkva öll rauðu ljósin og við hljótum þá að fara af stað og reyna að slökkva sem flest gul ljós, eins og það er sett upp í skýrslunni. Það sem við þurfum líka að vinna að og höfum tækifæri til að ræða um síðar er að hægt er að hagræða í heilmikið heilbrigðiskerfinu vítt og breitt um landið 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir góð orð en um leið undirstrika ég að hvað sem líður öllum góðum orðum þá sýna allar mælistikur að veruleg eftirgjöf er á sviði jafnréttismála og það gerist á vakt vinstri stjórnarinnar. Það verður að segja hlutina eins og þeir eru og mig undrar það nokkuð að þetta skuli ekki vekja meiri athygli þeirra sem hafa haft hátt í gegnum tíðina þegar kemur að jafnréttismálum og hugsa ég til m.a. Femínistafélagsins og þeirra sem haldið hafa uppi öflugri gagnrýni innan háskólans. Hvar er Jafnréttisstofa o.s.frv.? Ég hvet þau líka til að sýna stjórnvöldum aðhald í þessum mikilvæga málaflokki. Aðeins örstutt vegna orða hv. þm. Björns Vals Gíslasonar áðan, bara þannig að það sé dregið fram, þá vita allir að við erum í grundvallaratriðum ósammála um marga hugmyndafræðilega þætti, ég vil einfaldara skattkerfi, lægri skatta o.s.frv., en mér fannst samt vert að hlusta á það sem hv. þingmaður sagði um fjárlagagerðina. Það hefur vakið mig til umhugsunar, líka þegar ég var í hv. fjárlaganefnd, um að ég tel að fólk úti í bæ sem fylgist með atkvæðagreiðslum og skýringum af hálfu stjórnarþingmanna og stjórnarandstæðinga skilji ekki alltaf hvað er um að vera, ég er ekki alveg viss um að almenningur skilji hvað er í gangi hérna. Ég held að það séu fleiri mál en færri sem sameina þingið. Það er skoðun mín. Ég held að við getum sameinast um að bæta verklagið enn frekar varðandi fjárlagagerðina. Mjór er mikils vísir og ég tel að við höfum sýnt það þvert á flokka þegar við fórum í mjög erfiða aðgerð varðandi safnliðina. Okkur hefur að hluta til tekist ætlunarverkið, ekki algerlega en að hluta til, og ég held að við eigum að einbeita okkur að því að reyna að útskýra fyrir almenningi að við getum sameinast um ákveðin málefni, hvort sem það eru bólusetningar á mikilvægum sviðum, eineltisáætlanir eða hvað það nú er sem við viljum sameinast um. Ég held að lykillinn að því sé bætt verklag innan 

Hæstv. forseti. Ég vil taka upp mál sem minnst er á á forsíðu Fréttablaðsins í dag og hefur verið nokkuð í umræðunni undanfarið, það er mislingafaraldurinn sem geisað hefur í Evrópu undanfarin þrjú ár og hefur verið að sækja í sig veðrið. Þetta er barnasjúkdómur sem hefur mjög alvarlegar aukaverkanir og hefur nú þegar leitt fjölda barna til dauða í Evrópu. Ég get tekið undir orð sóttvarnalæknis um að það sé lýðheilsulegt hneyksli að það skuli koma upp á þessum tímum. Þar sem við vorum að afgreiða í gær fjárlögin fyrir næsta ár vil ég líka minna á hversu mikilvægt það er að við tryggjum fjárframlög til innkaupa á bóluefni, sama hvort það eru þau bóluefni sem gefin eru í ungbarnaeftirliti eða önnur þau bóluefni sem mælt er með og eru viðurkenndar ónæmisaðgerðir, hvort sem um heimsfaraldur er að ræða eða, eins og tekið var upp á þessu ári, bóluefni gegn leghálskrabbameini sem nú er farið að gefa 12 ára stúlkum. Það tel ég mikilvægt og eins að foreldrar geri sér fulla grein fyrir því hvað það er mikilvægt að fylgja ráðleggingum og láta bólusetja börn sín með viðurkenndum ónæmisaðgerðum. Það eru engar bólusetningar stundaðar hér nema ónæmisaðgerðir sem eru vísindalega sannaðar og viðurkenndar því að það þarf ákveðinn íbúafjölda hverrar þjóðar, þ.e. yfir 90%, til að 

Virðulegi forseti. Þetta er að verða ákaflega notaleg morgunstund í þinginu, fáir mættir. Þetta er að verða dagskrárliður sem mætti vera oftar, þar sem þingmenn geta átt skoðanaskipti á þessum nótum  Rætt hefur verið um ýmis málefni, m.a. um spillingu. Hv. þm. Pétur H. Blöndal ræddi um spillingu og að Ísland skuli nú vera fallið úr 1. sæti í 13. sæti hvað þetta varðar. Ef ég man rétt var Ísland eitt minnst spillta land í heimi lengst af. Annað kom svo í ljós þegar farið var að skoða mælinguna betur, þá kom í ljós að menn voru að mæla einhverja vitleysu í þeim efnum. Síðan hefur verið lögð ný mælistika á reynsluna sem við búum að í þeim efnum, rannsóknarskýrsluna og fleira, og kemur nú í ljós að Ísland er á öðrum stað statt en við héldum og vonuðumst til. Víst héldu mörg okkar að hér á landi væri spilling varla til, hún væri landlæg í öðrum löndum. Önnur lönd ættu við mikinn vanda að etja varðandi spillingu í stjórnmálum og viðskiptum, tengsl viðskipta og stjórnmála og síðan spillingu innan viðskiptalífsins, en að það ætti svo sannarlega ekki við um Ísland. Annað kom í ljós og ég hugsa að ef náðst hefði að mæla það sem þá var að gerast hér á landi fyrir fimm, sex, átta eða tíu árum, held ég að menn hefðu verið ánægðir með 13. sætið, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Björns Vals Gíslasonar hvet ég hann til að hugsa þau aðeins betur. Ísland getur aldrei verið ánægt með að vera í 13. sæti á lista yfir spilltustu þjóðirnar,  Það er búið að vera fróðlegt að hlusta á umræðuna í dag og það hefur algerlega verið staðfest að það er engin stefna í heilbrigðismálum hér á landi.  Við, hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, báðum um fund í velferðarnefnd í haust þegar sýnt var að þessi fjárlög yrðu með einhverjum þeim hætti og raun varð á, en því var hafnað, því miður, virðulegi forseti. Það hefði ekki leyst allan vanda  Síðan hvet ég hv. þm. Þuríði Backman og tek undir með henni þegar hún talar um mislingamálið. Ég treysti því að hv. velferðarnefnd fari vel yfir það mál sem allra fyrst.

Frú forseti. Ég vakti athygli í fyrri ræðu minni á hinu lága fjárfestingarhlutfalli, hversu lítið atvinnuvegir þjóðarinnar fjárfesta, og benti á að í sögulegu samhengi værum við ekki búin að ná okkur upp af þeim botni sem við lentum á. Þær prósentubreytingar sem gerðar voru að umtalsefni m.a. af hálfu hæstv. fjármálaráðherra í gær um vöxt fjárfestinga atvinnulífsins, segja því miður ekki aðra sögu en þá að fjárfestingar hafa ekki aukist. Af hverju er svo mikilvægt, frú forseti, að fjárfestingarnar aukist? Enn og aftur: Hagvöxtur sem drifinn er áfram af einkaneyslu sem á sér ekki stoðir í aukinni verðmætasköpun, í aukinni fjárfestingu, hlýtur að vekja áhyggjur. Fyrir nokkrum árum mældist ágætur hagvöxtur og meira að segja mikill en þegar menn fóru að skoða nánar og sundurgreina hvernig hann var saman settur blasti við mynd sem sýndi að það var ekki sjálfbær hagvöxtur. Þegar við skoðum þá mynd sem blasir nú við sjáum við það sama. Það er ástæða til að hafa alveg gríðarlega miklar áhyggjur af þessum þætti málsins vegna þess að ef fjárfestingarnar halda áfram að verða svona litlar eins og þær virðast ætla að vera í ár, eins og þær voru í fyrra, munum við ekki ná að lyfta upp lífskjörum í landinu. Þá munum við ekki ná að styrkja kaupmáttinn og þá munum við ekki ná að auka tekjur ríkissjóðs til að standa undir þeirri velferð sem við viljum gjarnan gera. Það er alveg lykilatriði. Það er fjárfestingin og reyndar líka framleiðniaukningin. Ef það gengur ekki er alveg sama þó að við plötum okkur í einhvern smátíma 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt. Í frumvarpi þessu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um virðisaukaskatt og má segja að þær séu í meginatriðum þríþættar. Í fyrsta lagi er lagt til að þeim tegundum listaverka sem falla undir undanþágu 2. töluliðar 4. gr. laganna verði fjölgað, í öðru lagi eru lagðar til orðalags- og efnisbreytingar á 25. gr. laganna sem fjallar meðal annars um eftirlit ríkisskattstjóra með virðisaukaskattsskilum, og loks er í þriðja lagi lagt til að framlengdur verði gildistími á þremur bráðabirgðaákvæðum. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að þeim tegundum listaverka sem falla undir undanþáguákvæði 2. töluliðar 4. gr. laganna verði fjölgað nokkuð frá því sem nú er. Samkvæmt gildandi lögum eru listamenn undanþegnir virðisaukaskattsskyldu að því er varðar sölu þeirra á eigin listaverkum sem falla undir ákveðin tilgreind tollskrárnúmer. Uppboðshaldarar eru einnig undanþegnir virðisaukaskatti vegna sölu á sömu verkum. Listaverkin sem nú falla undir ákvæðið eru meðal annars málverk, teikningar og pastelmyndir, frumverk af stungum, þrykki og steinprenti og frumverk af höggmyndum og myndastyttum úr hvers konar efni. Við samningu þessa frumvarps var horft til þess að Bandalag íslenskra listamanna hefur um nokkurt skeið viljað rýmka undanþágu ákvæðisins og bent á að fleiri listaverk falli undir undanþágu dönsku virðisaukaskattslaganna. Með hliðsjón af þessu voru ákvæði dönsku laganna borin saman við íslenska ákvæðið. Dönsku lögin eru byggð á virðisaukaskattstilskipun Evrópusambandsins og því var einnig farið yfir ákvæði hennar við vinnslu frumvarpsins. Eftir þá skoðun var talið rétt að leggja til að þeim tegundum listaverka sem falla undir ákvæði íslensku virðisaukaskattslaganna verði fjölgað svo ákvæðið nái til sömu listaverka og falla undir undanþágu dönsku laganna. Ekki var talið rétt að ganga lengra en gert er í dönsku virðisaukaskattslögunum, m.a. með hliðsjón af því að undanþágur sem þessar geta verið flóknar í framkvæmd. Í frumvarpinu er því lagt til að ferns konar listaverk til viðbótar verði felld undir undanþáguna að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Um er að ræða handgerð veggteppi og veggvefnaðarvöru, einstök verk úr leir, handgerð verk úr glerjuðum kopar og ljósmyndir. Lagt er til að óbreytt verði að undanþágan taki eingöngu til sölu listamanna og uppboðshaldara á þessum verkum. Grundvallarregla ákvæðisins um að þau listaverk sem falla undir undanþáguna skuli eingöngu hafa listrænt gildi en ekki nytjagildi helst einnig óbreytt. Hvers kyns nytjahlutir, þótt handunnir séu, munu þannig eftir sem áður ekki falla undir undanþáguna. Í dæmaskyni má nefna að fatnaður, handtöskur, skartgripir, hárskraut, leikföng, skálar, kertastjakar, blómavasar, rúmteppi og gólfteppi geta ekki fallið undir ákvæðið eins og það er orðað í frumvarpinu. Rétt er að taka fram að nokkur efnisatriði dönsku laganna um sölu listamanna á eigin verkum verða áfram frábrugðin þeim íslensku verði frumvarpið að lögum. Til dæmis er ákveðið fjárhæðarþak á undanþeginni sölu listamanna í Danmörku, en á Íslandi er öll sala samkvæmt ákvæðinu undanþegin virðisaukaskatti. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að nýju ákvæði verði bætt við lög um virðisaukaskatt. Ákvæðið verði þess efnis að þegar vafi leikur á tollflokkun listaverks geti þeir sem hagsmuna eiga að gæta óskað eftir ákvörðun tollstjóra um tollflokkun. Þeirri ákvörðun megi svo skjóta til ríkistollanefndar. Þá er lagt til að ákvörðun tollyfivalda verði bindandi fyrir bæði þann sem óskaði eftir henni og ríkisskattstjóra. Í 3. gr. frumvarpsins eru þær breytingar lagðar til á 25. gr. laga um virðisaukaskatt að felld verði brott skylda ríkisskattstjóra til að skoða sérstaklega allar inneignarskýrslur. Þess í stað verði það lagt í hendur ríkisskattstjóra að meta hvaða inneignarskýrslur þarfnist sérstaklega skoðunar út frá hlutlægum mælikvörðum. Með þessari breytingartillögu er ekki verið að leggja til að dregið verði úr eftirliti ríkisskattstjóra á inneignarskýrslum í virðisaukaskatti, heldur að eftirlitið verði gert markvissara og áhættumiðaðra. Þá er lagt til að orðalag 25. gr. laganna verði fært í það horf sem samræmist verkaskiptingu milli skattrannsóknarstjóra og ríkisskattstjóra, Þannig verði hugtakið að ,,rannsaka“ ekki notað í 2. mgr. ákvæðisins sem fjallar um eftirlit ríkisskattstjóra. Loks er lagt til að gildistími þriggja bráðabirgðaákvæða í lögum um virðisaukaskatt verði framlengdur um eitt ár. Í fyrsta lagi er um að ræða heimild til að endurgreiða 2/3 hluta þess virðisaukaskatts sem fellur til vegna kaupa eða leigu á hópferðabifreiðum og almenningsvögnum. Heimildin nær til þeirra sem hafa leyfi til fólksflutninga í atvinnuskyni og gildir um hópferðabifreiðar sem aðallega eru ætlaðar til fólksflutninga og eru skráðar fyrir 18 manns eða fleiri. Áfram er lagt til að endurgreiðslan sé háð því skilyrði að bifreiðarnar séu búnar aflvél með EURO5-mengunarstaðli enda er tilgangur ákvæðisins sá að stuðla að yngri og umhverfisvænni bílaflota í greininni. Í öðru lagi eru um að ræða heimild til endurgreiðslu eða niðurfellingar virðisaukaskatts af vetnisbílum sem fluttir eru inn í rannsóknarskyni og hafa í för með sér hverfandi mengun. Heimildin nær einnig til sérhæfðra varahluta í sömu bifreiðar. Í þriðja lagi er um að ræða 100% endurgreiðslu þess virðisaukaskatts sem byggjendur íbúðarhúsnæðis og frístundahúsnæðis hafa greitt vegna vinnu manna á byggingarstað og vegna vinnu manna við endurbætur eða viðhald húsnæðisins. Sama heimild nær til byggjenda íbúðarhúsnæðis og frístundahúsnæðis vegna þess virðisaukaskatts sem þeir hafa greitt af þjónustu vegna hönnunar eða eftirlits með byggingu þess háttar húsnæðis og vegna þess virðisaukaskatts sem þeir hafa greitt af þjónustu vegna hönnunar eða eftirlits við endurbætur eða viðhald þess háttar húsnæðis. Heimildin nær einnig til húsnæðis sem er alfarið í eigu sveitarfélaga eða stofnana og félaga sem alfarið eru í eigu sveitarfélaga. Sú ákvörðun að hækka endurgreiðslu virðisaukaskatts við þessar aðstæður úr 60% af vinnu á byggingarstað í 100% er talin hafa ýtt undir framkvæmdir við endurbætur á húsnæði og dregið þannig úr atvinnuleysi iðnaðarmanna. Til fróðleiks má geta þess að hækkunin tók gildi frá og með 1. mars 2009 og hefur hún því verið í gildi í tæp þrjú ár nú þegar. Ef rýnt er í tölur um þessar endurgreiðslur má sjá að endurgreiddur virðisaukaskattur á árinu 2010 er tvöfalt hærri en hann var á árinu 2008. Endurgreiðslurnar á síðasta ári námu rúmlega 2 milljörðum kr. en þær voru ríflega 1 milljarður árið 2008. Að lokum vil ég nefna að til stóð að í frumvarpinu yrði einnig lögð til breyting varðandi virðisaukaskatt og aðgangseyri að íslenskum kvikmyndum. Í samkomulagi stjórnvalda við samtök kvikmyndagerðarfólks sem undirritað verður nú á næstunni, jafnvel í dag, er kveðið á um að undanþága frá greiðslu virðisaukaskatts af sölu aðgöngumiða á sýningar á íslenskum kvikmyndum verði afnumin. Mun sú breyting leiða af sér einfaldari framkvæmd virðisaukaskattslaganna fyrir alla hlutaðeigendur, kvikmyndahús og skattyfirvöld. Samkomulagið gerir ráð fyrir að stuðningur við kvikmyndaframleiðslu verði aukinn á öðrum sviðum í stað undanþágunnar. Ég vil því leyfa mér að beina þeim tilmælum til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að hún taki til skoðunar að leggja til þá breytingu á lögum um virðisaukaskatt að aðgangseyrir að íslenskum kvikmyndum verði framvegis ekki undanþeginn virðisaukaskatti eins og nú er. Um einfalda breytingu á 4. tölulið 3. mgr. 2. gr. laganna er að ræða, að sjálfsögðu í trausti þess að samkomulagið sem hér var vitnað til verði staðfest og undirritað. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Frú forseti. Ég ætla að ræða við hæstv. fjármálaráðherra um þessa undanþágu frá virðisaukaskatti af vinnu á byggingarstað eða vinnustað. Þetta hefur borið ágætan árangur þar sem það virðist aukast jafnt og þétt, um 20–50% á ári, og er það jákvætt. Það veltir hins vegar upp þeirri spurningu hvort það sé sniðugt að skattleggja fyrst allt undir drep og gefa svo afslátt til að fá menn til að vinna því að fjárfesting er mjög lítil. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hugi að því að aflétta öðrum sköttum svona stíft til að örva fjárfestingu sem er allt of lítil. Svo var ég dálítið undrandi þegar ég heyrði hæstv. ráðherra segja að tilkynntar hefðu verið enn einar breytingarnar á virðisaukaskattinum. Þær eru nú orðnar ansi margar og búa til heilmikið óöryggi í atvinnulífinu. Nú á sem sagt að fella niður - er ég ekki í andsvari?

Jú, andsvari.

Ég á 13 mínútur eftir samkvæmt klukkunni. Þá vil ég spyrja hvort tilkynningin um að innlendar kvikmyndir séu undanþegnar virðisaukaskatti standist EES-samninginn og jafnræði milli innlendra og erlendra kvikmynda þegar sú leið er farin. Er ekki undarlegt að ráðherrann gefi hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem ég á ekki sæti í, skipun um að breyta frumvarpinu?

Frú forseti. Varðandi fyrri spurninguna erum við náttúrlega að ræða um starfsemi sem er virðisaukaskattsskyld fyrir útselda þjónustu af þessu tagi. Endurgreiðsla hvað varðar íbúðarhúsnæði sérstaklega hefur alllengi verið við lýði. Hún var reyndar miklu þrengra skilgreind áður og eingöngu 60% endurgreidd vegna vinnu manna á byggingarstað þegar um var að ræða viðhald og endurbætur á íbúðarhúsnæði. Þá var gripið til þess ráðs, eins og ég fór yfir í framsögu minni, á útmánuðum 2009 að hækka þetta hlutfall í 100% og jafnframt víkka aðeins út undanþáguna til að hún tæki til sumarhúsa eða frístundahúsa og fasteigna sem alfarið væru í eigu sveitarfélaga. Það var mjög meðvituð ákvörðun til að virkja fleiri á þessu sviði og reyna að auka umsvif á þessum erfiða tíma í byggingariðnaðinum sem við vorum þá og erum svo sem að sumu leyti enn að ganga í gegnum. Síðan hefur þessu verið fylgt eftir með kynningarherferð á átakinu Allir vinna sem ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður þekki. Um tíma var til viðbótar þessu hvatt til þessa enn frekar með ákveðinni ívilnun í gegnum tekjuskattskerfið. Hún er núna að hverfa út en við viðhöldum áfram 100% endurgreiðslu og ég held að það sé skynsamleg ráðstöfun, a.m.k. þangað til betur er farið að ára í byggingariðnaðinum. Auðvitað má velta fyrir sér hvort ná mætti hliðstæðum árangri með slíkum hvetjandi endurgreiðsluaðferðum víðar. Það hefur svo sem verið skoðað. Má nefna svona vissa hluti bílgreinarinnar o.s.frv. Menn eru kannski farnir að hugsa meira um aðra þætti en bara að auka umsvif, eins og að berjast með slíkum aðferðum gegn svartri atvinnustarfsemi. Varðandi kvikmyndagerðarundanþáguna held ég að það sé gott að ná samkomulagi og styðja frekar innlenda kvikmyndagerð með beinum hætti í gegnum sjóði eða önnur slík tæki, en ekki að vera með þessa sértæku undanþágu hvað varðar virðisaukaskatt af aðgangseyrinum.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni um hvort þessi mismunun milli innlendrar og erlendrar kvikmyndagerðar fengi staðist, að aðgangseyrir að innlendum kvikmyndum sé virðisaukaskattsfrír en ekki að erlendum. Við gætum auðvitað farið út í undanþágur alveg villt og galið. Við gætum veitt skipasmíðaiðnaðinum undanþágur frá sköttum, við gætum veitt virkjunum undanþágur frá sköttum o.s.frv. til að örva þátttökuna, en það sem undanþágur gera er nefnilega mjög neikvætt þótt þær hafi jákvæð áhrif í að örva þessa starfsemi. Það sem gerist er að menn flytja verkefnin frá verkstæðunum þar sem er yfirleitt hagkvæmara að vinna þau og yfir á byggingarstaðinn. Til dæmis gluggasmíði, það getur verið mjög skynsamlegt að smíða glugga á einum stað en með þessari ráðstöfun skekkist sú hagkvæmni þannig að það borgar sig að smíða gluggana handvirkt á vinnustað af því að virðisaukaskatturinn er þá felldur brott. Menn þurfa að fara mjög varlega í svona undanþágur vegna þess að þær skekkja allt kerfið. Reyndar er allt kerfið komið í frostmark í dag og er þar af leiðandi orðið mjög skekkt. Ég held að þær ráðstafanir sem hér er verið að framlengja búi til óhagkvæmni í kerfinu sem menn þurfa að vera mjög á tánum yfir að verði ekki meiri. Ég legg til við hæstv. ráðherra að hann lækki skatta eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa lagt til og hætti þessari vitleysu, sem ég vil kalla, að halda að menn geti skattlagt sig út úr kreppunni. Það sem við sjáum er eingöngu brottflutningur fólks til útlanda og að fólk hrannast í háskólana til að 

Frú forseti. Varðandi undanþáguna aftur, hvað varðar sem sagt virðisaukaskatt á aðgangseyri að innlendum kvikmyndum, ætla ég kannski ekki að hafa mörg orð um hana önnur en þau að segja að það er ekki að ástæðulausu að fjármálaráðuneytið er mjög áhugasamt um að ná þeirri undanþágu út. Það eru ástæður fyrir því en ég ætla auðvitað ekki að halda því fram að það fyrirkomulag sem verið hefur við lýði alllengi fái ekki staðist. Það má vissulega varpa fram þeirri spurningu eins og hv. þingmaður gerir því að það stingur að sjálfsögðu dálítið í stúf og auðvitað geta menn litið svo á og reynt að verja þá víglínu að hér sé um beinan stuðning við innlenda kvikmyndagerð að ræða, en þá er þetta gallað form til að koma þeim stuðningi til skila. Það er miklu betra að gera það með beinum hætti, eins og stjórnvöld hafa að sjálfsögðu heimildir til, og stuðla að og hlúa að menningarstarfsemi af því tagi með beinum styrkjum í gegnum kvikmyndasjóði eða annað slíkt. Varðandi undanþáguna hvað varðar virðisaukaskatt á byggingarstað eða vinnu á byggingarstað er það alveg rétt að það er að sjálfsögðu ekkert gallalaus aðferð frekar en nein önnur í þessum efnum. Ég held þó að í það heila tekið hafi reynslan af þessu verið góð og mjög jákvæð og það er almennt viðurkennt, tölur úr skattinum sýna það, bæði fjöldi umsókna sem hefur aukist mjög mikið undanfarin tvö ár eða tæp þrjú ár sem þetta hefur verið við lýði og einfaldlega umfang endurgreiðslunnar sem hefur nálægt því tvöfaldast frá 2008. Ég held að flestum sem til þekkja beri saman um að umsvifin hafi aukist umtalsvert. Síðan er þetta almennt talið mjög hjálplegt við að koma vinnu af þessu tagi upp á yfirborðið og berjast þannig gegn svartri atvinnustarfsemi. Enn um sinn að minnsta kosti held ég að það standi góð og gild rök fyrir því að framlengja þessa undanþágu.

Virðulegur forseti. Við fengum kynningu á þessu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og gott ef það var ekki sent til umsagnar líka, sem mér fannst sjálfsagt til að vinna hlutina eins vel og skipulega og mögulegt er. Ég man þó eftir því þegar þetta var einu sinni gert. Þá vissi ég ekki hvert þáverandi hv. stjórnarandstaða ætlaði undir forustu núverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar. Þetta þótti fullkomin hneisa. Ég man ekki hin stóru orð sem voru nefnd í því sambandi en hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fór mikinn í því máli. Það er ágætt þegar menn skipta um skoðun og að við séum tilbúin að vinna málin skynsamlega. Það kom hins vegar strax upp álitaefni í stuttri umfjöllun nefndarinnar, þegar menn töluðu um listaverkin, um hvað ætti að vera þar og hvað ekki. Menn veltu fyrir sér hvort hljóðlistaverk og annað slíkt ætti heima þarna, gjörningar ýmsir og allra handa listaverk sem nefndarmenn veltu upp. Menn fengu í sjálfu sér engin svör og það er kannski vandinn við undanþáguákvæði að endalaust er hægt að prjóna við þau og erfitt að sjá fyrir alla hluti. Ég hef verið að velta fyrir mér, því að manni finnst alltaf verið að vinna að málum á síðustu stundu og bjarga hlutum fyrir horn, en það sjónarmið kom fram frá fulltrúum ráðuneytisins, hvort það væri ekki í mörgum tilfellum mun hagstæðara fyrir listamenn að vera virðisaukaskattsskyldir vegna þess að mörg listaverka þeirra útheimta mikil efniskaup sem listamenn þurfa að greiða virðisaukaskatt af en fá ekki innskattinn af. Ég þekki ekki í hörgul hvernig það er, en það sem ég velti fyrir mér og er kannski ágætt að fá svör hæstv. ráðherra við er hvort farið hafi verið í einhverja vinnu við að skoða þessa hluti í heild sinni. Ég held að það geti ekki verið markmiðið að vera með margar undanþágur og flækja mikið skattkerfið, sama hvort það er virðisaukaskattskerfið eða annað. Ég hef að vísu orðið var við að hæstv. ríkisstjórn finnst það í besta falli í lagi og kannski markmið að hafa flókið skattkerfi. Við höfum séð hvernig breytingarnar á skattkerfinu hafa verið frá því að núverandi ríkisstjórn tók við. Ég held að skattalagabreytingarnar séu 140 talsins. Þá er ég ekki að tala um að þetta snúist bara um að hækka skatta heldur að breyta líka skattkerfinu. Ég mundi ætla að það væri mjög gott, virðulegur forseti, ef við gætum komist að þeirri niðurstöðu að við værum sammála um að vera ósammála um það hversu háir skattar eiga að vera en sammála um að hafa einfalt skattkerfi. Í efnahags- og viðskiptanefnd fann ég loksins þá aðila sem hafa fengið meira að gera, ef þannig má að orði komast. Í starfsemi viðkomandi starfsgreinar hefur komist enn meiri kraftur. Ég fann eina starfsgrein sem þannig er fyrirkomið. Í henni starfa endurskoðendur sem sjá um bókhald og annað slíkt. Skattalögunum hefur verið breytt ótt og títt og núna til dæmis eru nokkrir dagar til þinghlés og við höfum ekki hugmynd um hvaða skattar verða lagðir hér á um áramótin og hvernig þeir verða framkvæmdir. Ég fullyrði það vegna þess að ég sit í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og þar erum við að fara yfir öll þau vandamál sem hafa komið fram þegar rýnt er í skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar sem komu seint inn og augljóslega ekki vel ígrunduð. Ég mælist til þess sama hvar menn eru í stjórnmálum og hvet hv. stjórnarliða einnig til að velta því að minnsta kosti fyrir sér hvort það sé ekki markmið í sjálfu sér að hafa skattkerfið einfalt. Það getur ekki verið markmiðið, sama hve góðir einstaklingar eru í endurskoðunarstétt og það sem þeir vinna,  Við þekkjum það líka að ein af ástæðum undanskota frá skatti er flókið skattkerfi. Ég efast ekkert um að oft hefur fólk hreinlega gert mistök, það hefur ekki ætlað að vera með undanskot frá skatti en út af flóknum reglum hefur niðurstaðan orðið sú. Þegar upp er staðið græðir nefnilega enginn á flóknu skattkerfi, nema kannski þeir sem vilja ekki fá þessi störf því að það kom alveg skýrt fram hjá endurskoðendum og öðrum að þeir hefðu ekki áhuga á að fá verkefni sem þessi þar sem menn hafa áhyggjur af því að þeir fylgi ekki réttum reglum út af flækjustiginu og skilja illa nýja skatta sem lagðir eru á. Ég held að þetta sé bara eitt afsprengi af því. Þetta frumvarp er að minnsta kosti ekki til einföldunar. Ég held að vísu að 7. gr. frumvarpsins hafi virkað vel, að endurgreiða virðisaukaskatt af endurbótavinnu við húsnæði. Það eitt og sér hefur frekar hjálpað til, en í það heila væri óskandi að við værum sammála um að vera ósammála um hversu háir skattar eiga að vera á Íslandi en gætum orðið sammála um að hafa einfalt skattkerfi. Það væri til mikilla hagsbóta fyrir þjóðina og efnahagslífið.

Frú forseti. Ég geri ráð fyrir því að eftir þessa 1. umr. verði málinu vísað til nefndar. Nú vill svo til að aðeins einn nefndarmaður hefur birst hérna í salnum, er reyndar farinn núna, hann er stjórnarandstæðingur. Engir aðrir nefndarmenn hafa setið hér. Ég veit ekki til hvers þessi umræða er. Ég er ekki í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þannig að ég get ekki borið nefndinni þá umræðu sem hér fer fram. Ég óska eftir því, frú forseti, að til dæmis formaður nefndarinnar sé viðstaddur umræðuna, og varaformaður, þannig að umræðan berist einhvern veginn til þeirra. Það er móðgun við hv. Alþingi að nefndin skuli ekki vera viðstödd umræðu um mál sem verður væntanlega vísað til hennar. Þetta var um formið. Síðan ætla ég að tala pínulítið um listamennina. Það er og verður alltaf vandræðamál að aðgreina hvar listin hefst og hvar hún endar og hvort hlutir séu nytsamlegir eða ekki. Arkitektar hanna til dæmis listaverk, svo er spurning hvort húsin séu nytsamleg eða ekki. Sum þeirra eru alls ekki nytsamleg, sérstaklega sum opinber hús, þannig að þar getur maður velt fyrir sér hvort um er að ræða listaverk o.s.frv. Ef húsin eru úr leir gætu þau hugsanlega fallið undir það. Það er mjög erfitt að greina þarna á milli. Vandinn í þessu kerfi öllu saman er að virðisaukaskatturinn er orðinn of hár. Það er vandinn og þess vegna eru menn að reyna að komast undan honum en það hefur líka þær afleiðingar að menn geta ekki dregið frá innskatt sem getur í sumum tilfellum verið neikvætt. Allt þetta kerfi með undanþágum, afbrigðum, tilbrigðum o.s.frv. gerir ekkert annað en að flækja kerfið. Það er rétt sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði rétt áðan, 5. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, að flækjustigið er mjög skaðlegt. Þótt það kunni að búa til atvinnu, það gerir það vissulega, það býr til atvinnu fyrir fyrirtækin í landinu sem þurfa að sinna þessu flækjustigi, hjá endurskoðendum og öðrum einstaklingum sem þurfa að sinna flækjustiginu. Ég fór í gegnum hvernig það er að fara eftir 7. gr. frumvarpsins, um að fá endurgreiddan virðisaukaskatt af vinnu á vinnustað, ég gerði það, og það er flækjustig. Ég þurfti að vinna helling til að fá endurgreitt og ég hugsa að ég hafi ekki verið með neitt voðalega hátt tímakaup. Þar fyrir utan þurfti iðnaðarmaðurinn að búa til skýrslu sem kostaði hann líka vinnu. Svo er þetta ekki þannig að það sé einhvern veginn þjóðhagslega arðbært, það er verið að endurgreiða það sem búið er að greiða eða lækka það sem á að greiða. Þetta er vinna sem er búin til og skapar ekki nokkurn einasta auð í þjóðfélaginu og þess vegna skora ég á hæstv. ráðherra enn einu sinni að fara nú af þessari braut flækjustigs og skattahækkana og reyna að búa til bæði einfaldara kerfi og minni skattáþján. Út af fjárlagaumræðunni reiknaði ég í gær út hvað hefði orðið af þessum 50 þús. kalli sem menn fengu í sumar, almennir launþegar. Þeir sáu minnst af honum sjálfir, hann fór mest megnis til ríkisins. Atvinnurekendur þurftu að borga tæpar 60 þús. kr. og launþeginn sá nánast ekkert eða tæplega 40%, ef ég man rétt, eftir því í hvaða skattþrepi hann var. Nú eru komin þrjú skattþrep þannig að það er alls staðar verið að flækja skattkerfið. Það sem ég ætlaði að koma inn á sérstaklega er 7. gr. frumvarpsins sem menn hafa dásamað, framtakið Allir vinna. Framtakið býr til mikla vinnu fyrir alla þannig að það skapar vissulega atvinnu og hefur örvað menn til að fara út í framkvæmdir sem þeir hefðu ella ekki farið í. Það er jákvætt að því leyti að það skapar vinnu hjá viðkomandi iðnaðarmönnum fyrir utan að skapa vinnu hjá endurskoðendum og bókhaldsvinnu fyrir iðnaðarmennina, sem ekki kemur fram í því að þeir skapi neitt, og bókhaldsvinnu fyrir þá sem sjá um að greiða til baka. Þetta er að því leyti jákvætt ef menn líta á það sem meginmarkmið að skapa atvinnu með svona aðferðum. Þá getur maður bara tekið að sér að flytja Esjuna suður fyrir Reykjavík, það mundi líka skapa heilmikla atvinnu en yrði ekki endilega þjóðhagslega skynsamlegt. Ég bendi á að allt þetta bókhald og allt það sem menn eru að gera  Hér er verið að breyta enn einu sinni. Mér skilst að ríkisstjórnin sé búin að breyta 100 atriðum í skattalögum og sennilega 120 nú, 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, með síðari breytingum. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Frumvarpið var samið í fjármálaráðuneytinu að höfðu samráði við Landssamtök lífeyrissjóða, Fjármálaeftirlitið og velferðarráðuneytið. Í 1. gr. frumvarpsins er lögð til breyting er lýtur að því að lífeyrissjóðir móti eftirlitskerfi sem geri sjóðunum kleift að meta með sem skilvirkustum hætti þá áhættu sem fólgin er í starfsemi sjóðanna. Í ljósi hlutverks lífeyrissjóða og lögbundinna krafna þykir eðlilegt að fela stjórnum lífeyrissjóða það hlutverk að móta eftirlitskerfi sem geri sjóðnum kleift að meta með sem skilvirkustum hætti þá áhættu sem fólgin er í starfsemi hans, hvernig fylgst sé með áhættu og hvernig henni er stýrt eftir því sem við verður komið, en í 3. mgr. 29. gr. er að öðru leyti kveðið á um þau verkefni sem stjórnir lífeyrissjóða hafa með höndum. Þá liggur fyrir að Fjármálaeftirlitið hefur unnið að leiðbeinandi tilmælum um áhættustýringu hjá lífeyrissjóðum og meðal annars leitað eftir sjónarmiðum Landssamtaka lífeyrissjóða við þá vinnu. Tilmælin hafa verið samþykkt af stjórn Fjármálaeftirlitsins og nefnast leiðbeinandi tilmæli um áhættustýringu samtryggingardeilda lífeyrissjóða, nr. 4/2011. Í 2. gr. eru lagðar til breytingar er varða vikmörk milli eignarliða og framtíðarskuldbindinga lífeyrissjóða og er þar um framlengingu að ræða á ákvæði til bráðabirgða VI í lögunum. Með því er lagt til að vikmörk milli eignarliða og framtíðarskuldbindinga lífeyrissjóða verði 15% áfram í stað 10%, eða út árið 2011, en í ákvæðinu kemur fram að mörkin geti numið allt að 15% sem er frávik frá almennu reglunni í 1. málslið 2. mgr. 39. gr. laganna. Þá er lagt til að rýmkuð vikmörk verði lækkuð í þrepum á næstu þremur árum uns 10% mörkunum verði náð árið 2014. Vísast hér meðal annars til röksemda sem fram komu í áliti efnahags- og skattanefndar þegar umrætt bráðabirgðaákvæði var sett, sbr. lög nr. 171/2008, 219. mál, þskj. 459 á 136. löggjafarþingi árið 2008. Þar sagði meðal annars að fram hefði komið að talsverðrar óvissu gætti um eignir lífeyrissjóðanna og að neikvæð staða margra væri um eða yfir 10%. Nefndin ræddi það atriði þá ítarlega og einkum það sjónarmið að hér væri verið að fresta því að taka á vanda sjóðanna á kostnað yngri sjóðfélaga. Betra væri að taka strax á vandanum og hafa þessi mörk óbreytt. Á móti kæmi að hér væri um að ræða heimildarákvæði og að stjórn sjóðs gæti tekið sjálfstæða ákvörðun um skerðingu ef staða sjóðsins væri nálægt þessum mörkum. Þá var bent á að staða á eignamörkuðum væri svo óljós að ekki lægi enn fyrir hvert áfallið yrði. Það kynni að skýrast á árinu 2009. Á þessi sjónarmið féllst nefndin. Með hliðsjón af þeim rökum nefndarinnar að varast bæri að fresta því að taka á vanda sjóðanna er í frumvarpinu einmitt lagt til að rýmkuð vikmörk verði lækkuð í þrepum á næstu þremur árum uns 10% mörkunum verði náð árið 2014. Hér er um að ræða heimildarákvæði sem stjórnir lífeyrissjóða geta nýtt sér, en líkt og síðustu ár er útlit fyrir að einhverjir sjóðir séu með neikvæða stöðu yfir 10%. Í ákvæði a-liðar 3. gr. er lagt til í bráðabirgðaákvæði, sem öðlast gildi hinn 1. janúar 2012 og gildir til 1. júlí 2012, að kveðið verði á um greiðsluskyldu til VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs á því tímabili. Ákvæðið er framlenging á ákvæði til bráðabirgða X í lögunum sem fellur úr gildi samkvæmt efni sínu 31. desember 2011. Hér er litið til þess að í ákvæði til bráðabirgða X, sem samþykkt var vorið 2011, var lagt fyrir ráðherra velferðarmála og ráðherra lífeyrismála að skipa samráðsnefnd aðila vinnumarkaðarins, stjórnvalda og Landssamtaka lífeyrissjóða til að koma fram með nánari tillögur um skipulag og samhæfingu starfsendurhæfingarmála fyrir 1. nóvember 2011. Samráðsnefndin var skipuð í júní 2011 og hefur fundað reglulega. Hún náði þó ekki að ljúka störfum fyrir 1. nóvember 2011 og því er lagt til að skipunartími hennar verði framlengdur til 1. febrúar 2012. Í ljósi þess að ekki náðist að ganga frá tillögum nefndarinnar innan þess tímaramma sem starfi nefndarinnar var settur er lagt til að skylda launagreiðanda til að standa skil á iðgjaldi til VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs með sama hætti og gildir um lífeyrisiðgjald, sbr. 2. mgr. 7. gr., til viðkomandi lífeyrissjóðs verði framlengd til 1. júlí 2012. Þá er gert ráð fyrir að greiðsluskylda lífeyrissjóðanna verði virk þegar lagarammi hefur verið settur um starfsendurhæfingarsjóði, greiðslur til þeirra og rétt til starfsendurhæfingar, eigi síðar en hinn 1. júlí 2012. Í ákvæði b-liðar 3. gr. eru lagðar til breytingar er varða hæfi stjórnarmanna í lífeyrissjóðum til setu í stjórn annars lífeyrissjóðs og við það miðað að stjórnarmönnum verði veittur ákveðinn aðlögunartími fram til 1. júlí 2012 til þess að segja sig úr stjórn sjóðs ef þeir hafa átt sæti í fleiri en einni. Með lögum nr. 122/2011 var samþykkt að stjórnarmenn í lífeyrissjóðum mættu hvorki eiga sæti í stjórn annars eftirlitsskylds aðila eða aðila í nánum tengslum við hann né vera starfsmenn eða endurskoðendur annars eftirlitsskylds aðila eða aðila í nánum tengslum við hann. Í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 122/2011 var gert ráð fyrir því að undanþága gilti frá meginreglu 2. mgr. 31. gr., sem kveður á um framangreint, þess efnis að þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. væri stjórnarmanni í lífeyrissjóði heimilt að sitja í stjórn annars lífeyrissjóðs að fengnu samþykki Fjármálaeftirlitsins. Var þetta lagt til þar sem hagur gæti orðið að slíku, t.d. þegar um sambærileg og flókin réttindakerfi væri að ræða hjá lífeyrissjóðum. Slíkt gæti átt við um sjóði sem lytu sameiginlegum rekstri, eins og á við um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, LSR, og Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga, LH, eða með hliðsjón af sérstöðu annars eða beggja sjóðanna. Gert var ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið gæti sett leiðbeiningarreglur eða viðmið um slíka undanþágu. Í meðförum efnahags- og skattanefndar vorið 2011 var undanþágan felld brott en frumvarpið varð þó ekki að lögum fyrr en á haustþingi í september 2011. Þá láðist að taka afstöðu til aðlögunartíma og stöðu þeirra sjóða þar sem jafnvel meiri hluti stjórnar- og varamanna yrði vanhæfur í kjölfar breytinganna. Þar sem langt er í næstu aðalfundi, en þeir eru flestir haldnir samkvæmt lögum eða samþykktum í apríl- og maímánuði, eða fyrir 30. júní ár hvert, þykir rétt að leggja til að unnt sé að uppfylla skilyrði nýrra laga í síðasta lagi á næstu aðalfundum vorið 2012. Í ákvæði c-liðar 3. gr. er lagt til að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða þar sem útfærð er fjármögnun lífeyrissjóða í sérstakri vaxtaniðurgreiðslu á árunum 2011 og 2012. Forsaga málsins er sú að í lok árs 2010 var samþykkt bráðabirgðaákvæði, þ.e. ákvæði til bráðabirgða XLII í lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, um sérstaka vaxtaniðurgreiðslu sem var hluti stjórnvalda í víðtækum aðgerðum vegna skulda- og greiðsluvanda heimilanna. Þessar greiðslur eru ígildi viðbótarvaxtabóta sem greiddar skyldu tvisvar á ári, 1. maí og 1. ágúst, á þessu ári og á árinu 2012. Greiðslur fyrir árið 2011 hafa að mestu þegar verið inntar af hendi og munu væntanlega verða nálægt 6,4 milljörðum kr. á þessu ári, en reiknað hafði verið með að þessar sérstöku vaxtaniðurgreiðslur yrðu kringum 6 milljarðar. Í því samkomulagi sem ríkisstjórnin gerði við hagsmunaaðila í tengslum við þessar aðgerðir segir að aðilar muni í samstarfi leita leiða til að þeir síðarnefndu, þ.e. fjármálafyrirtæki, eða viðskiptabankarnir, og lífeyrissjóðir, fjármagni þessi útgjöld. Vorið 2011 lágu fyrir tillögur þess efnis að heildargreiðslur þessara aðila í formi tímabundinnar skattlagningar yrðu 3,5 milljarðar á þessu ári sem skiptist jafnt á milli þeirra, þ.e. 1.750 millj. kr. á viðskiptabanka og 1.750 millj. kr. á lífeyrissjóði. Við meðferð málsins hjá efnahags- og skattanefnd á vorþingi 2011 kom fram rík andstaða hjá lífeyrissjóðunum, bæði varðandi skiptinguna og formið, um leið og óskað var nánara samráðs við stjórnvöld um hvernig greiðslum lífeyrissjóðanna skyldi háttað. Niðurstaðan varð því sú að 2.100 millj. kr. skyldu fjármagnaðar af viðskiptabönkunum og var það samþykkt í formi viðbótarbankaskatts, samanber lög nr. 155/2010, og er sú skattlagning þegar komin fram. Tillagan um fjármögnun lífeyrissjóða, sem samkvæmt samkomulagi skyldu fjármagna 1.400 millj. kr., var hins vegar felld brott vorið 2011 af hálfu efnahags- og skattanefndar, en tillagan var sú að ákvæði um tímabundinn skatt á lífeyrissjóði yrði að finna í bráðabirgðaákvæði í lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt. Í áliti nefndarinnar með breytingunni var stjórnvöldum og Landssamtökum lífeyrissjóða hins vegar falið að eiga nánara samstarf á sumarmánuðum um útfærslu og greiðslur lífeyrissjóðanna á umræddri fjárhæð. Í sumar og þó einkum nú á haustmánuðum hafa fulltrúar lífeyrissjóðanna og fjármálaráðuneytisins fundað og farið yfir það hvort hægt væri að finna einhverjar þær lausnir sem ekki krefðust lagabreytingar og beinnar skattheimtu af lífeyrissjóðunum. Þrátt fyrir góðan vilja samningsaðila reyndist þeim ekki kleift að ná samkomulagi um slíkar lausnir. Fyrir nokkru lá hins vegar fyrir að ekki yrði unnt að fara þá leið að fjármagna hluta lífeyrissjóðanna með öðrum hætti og því er hér lagt til að sú leið verði farin sem byggt er á í þessu frumvarpi til að fjármagna áðurnefndar 1.400 millj. kr. af vaxtaniðurgreiðslunni á árinu 2011 og samsvarandi fjárhæð á árinu 2012. Í ákvæði c-liðar 3. gr. frumvarpsins er því að finna tillögu að gjaldstofni, gjaldhlutfalli og greiðslufyrirkomulagi á fjármögnun lífeyrissjóða á hlut þeirra í sérstakri vaxtaniðurgreiðslu. Lagt er til að gjaldstofn verði hrein eign þeirra til samtryggingar í lok árs 2011 og 2012 og gjaldhlutfallið 0,0814%. Jafnhliða er lagt til að álagning gjaldsins fari fram með álagningu opinberra gjalda á lögaðila fyrir þessi ár en að sjóðirnir greiði hins vegar fyrir fram upp í þá álagningu á árunum 2011 og 2012 á grundvelli hreinnar eignar í árslok 2010 og 2011. Í lok árs 2010 nam hrein eign samtryggingardeilda lífeyrissjóða samtals 1.718.855 millj. kr. samkvæmt skýrslu Fjármálaeftirlitsins um ársreikninga lífeyrissjóða fyrir árið 2010. Gjaldhlutfallið, 0,0814%, byggist á þeirri fjárhæð og fyrirhugaðri fjármögnun upp á 1.400 millj. kr. á þessu ári. Rétt er að taka fram að hér er um afar mikilvægar aðgerðir að ræða sem nú eru langt komnar af hálfu banka, lífeyrissjóða, Íbúðalánasjóðs og stjórnvalda, þetta er víðtækt samkomulag um umfangsmiklar aðgerðir til að létta á skuldavanda tugþúsunda heimila í landinu og er afar mikilvægt að allir leggi sitt af mörkum til þeirra aðgerða. Allir njóta góðs af bættri stöðu lántakenda að þessu leyti, jafnt lífeyrissjóðir sem aðrir sem lánað hafa þessum aðilum fé. Því er í reynd mjög auðvelt að réttlæta þátttöku lífeyrissjóðanna í þessu að því leytinu til að greiðslugeta og burðir þeirra sem þarna fá úrlausn sinna skuldamála verða betri og eignasöfn viðkomandi aðila þar með betri. Þannig gagnast það að sjálfsögðu lífeyrissjóðum að bankar og/eða Íbúðalánasjóður sem eiga kannski hluta af skuldum viðkomandi aðila fyrir sitt leyti endurskipuleggi þær og öfugt, að þátttaka hvers um sig styður aðgerðir hinna og því er afar mikilvægt að það takist að viðhalda þessu samkomulagi og leiða það til lykta með farsælum hætti. Augljóst er að erfitt væri að ætlast til þess að aðrir aðilar legðu sitt af mörkum ef ekki yrði um þátttöku lífeyrissjóðanna að þeirra hluta að ræða. Rétt er að taka fram að til að greiða götu þess að samkomulag næðist um þetta varð niðurstaðan á vormánuðum að ríkið tæki sjálft á sig stóran hluta greiðslunnar, þ.e. 2,5 milljarða kr., en bankar og lífeyrissjóðir skiptu hinu á milli sín. Niðurstaðan varð jafnframt sú að leggja þar þyngri hlutann á herðar bönkunum og minna á lífeyrissjóðina. Ég legg áherslu á að hér er um viðamiklar aðgerðir að ræða sem mikilvægt er að samkomulag takist um og að það verði leitt til lykta. Þannig er það hugsað. Rétt er að taka skýrt fram og taka af allan vafa í þeim efnum að ekki stendur til að innleiða með neinum hætti framtíðarskattlagningu lífeyrissjóða. Hér er eingöngu verið að finna lögformlegan grundvöll fyrir því að lífeyrissjóðirnir leggi á þessum tveimur árum sitt af mörkum í þessar aðgerðir í þágu þess að bæta stöðu lántakenda, af því að aðrar leiðir hafa ekki reynst færar, en vaxtaniðurgreiðslan er hinn stóri almenni þáttur þessara aðgerða sem gagnast að uppistöðu til öllum þeim sem á hvílir skuldabyrði vegna íbúðarhúsnæðis. Aðrir þættir aðgerðanna eru meira sértækir og beinast að þeim sem eru í mestum vanda, eins og 110%-leiðin svonefnda, sértæk skuldaaðlögun og annað því um líkt. En vaxtaniðurgreiðslan er stór almenn aðgerð til að takast á við þetta ástand, upp á 6 milljarða kr. hvort ár eða liðlega það, eins og útkoman varð á þessu ári, og hefur að sjálfsögðu mjög mikil áhrif á greiðslubyrði þessa hóps. Með þeim miklu fjármunum sem þar með er varið til vaxtabóta og vaxtaniðurgreiðslna upp á 17–18 milljarða kr. hvort ár lætur nærri að upp undir þriðjungur af heildarvaxtakostnaði heimilanna í landinu vegna íbúðarhúsnæðis sé niðurgreiddur í gegnum vaxtabóta- og vaxtaniðurgreiðslukerfið. Í 4. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að lögin öðlist þegar gildi að undanskildum a-lið 3. gr. um greiðslur til VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs, en þar er gert ráð fyrir framlengingu á bráðabirgðaákvæði þar til sérlög verða sett um starfsendurhæfingarsjóði. Því er lagt til að ákvæðið öðlist gildi 1. janúar 2012 er ákvæði til bráðabirgða X fellur úr gildi og að það gildi til 1. júlí 2012 með vísan til þess sem áður er rakið. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu. Samkomulag er milli fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar um að málið, þótt það varði vissulega lífeyrissjóði sem séu á verksviði fjárlaganefndar, gangi engu að síður til efnahags- og viðskiptanefndar þar sem í því eru nefndir tekjuöflunar- og skattaþættir sem ég hef farið yfir í framsögu minni.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að allir ættu að leggja sitt af mörkum til að leysa úr vandræðum heimilanna í landinu. Það væri gott ef það væri rétt en það er bara ekki rétt vegna þess að í lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, um A-deild lífeyrissjóðsins í 4. mgr. 13. gr., ber stjórninni að hækka iðgjald ríkisins og opinberra aðila til A-deildarinnar úr 8% í það sem dugar til að jafnvægi sé náð. Núna vantar 45 milljarða í þennan sjóð. Ég skil ekkert í því af hverju stjórnin hefur ekki farið samkvæmt þessari grein. Kannski er það vegna þess að það hefði þýtt 4 milljarða hjá ríkissjóði í aukin iðgjöld sem varð að fela. Hver er afleiðingin af þessum álögum, sem ásamt stórhækkuðu framlagi til FME, stórhækkuðu framlagi til umboðsmanns skuldara og tveimur öðrum greinum hér, auka álögur á lífeyrissjóðina almennt? Þetta kemur niður á almennu sjóðunum. LSR og aðrir opinberir sjóðir, sjóðir sveitarfélaganna og annarra hækka iðgjaldið samkvæmt lögum og réttindin standa. En hinir sjóðirnir hafa engan bakhjarl og þeir eru í mjög slæmri stöðu, þeir ná núna ekki því 3,5% vaxtaviðmiði sem um er rætt. Það er komið niður í 2,2% og það verður því að skerða lífeyri mjög alvarlega á þeim bæjum eða hækka iðgjaldið eða hækka ellilífeyrisaldurinn. Það leggja því ekki allir jafnt af mörkum. Opinberir starfsmenn leggja ekkert af mörkum. Allir hinir almennu sjóðirnir, sjóðir verkamanna og iðnaðarmanna þessa lands, verða látnir blæða fyrir þetta. Ég hef varað við því aftur og aftur að leggja ekki álögur á lífeyrissjóðina nema réttindi opinberra starfsmanna séu jafnframt skert. Ég bíð eftir því og spyr hæstv. ráðherra: Stendur til að lækka réttindi opinberra starfsmanna í A- og B-deild til að mæta þessum álögum?

Frú forseti. Ég og hv. þingmaður höfum oft átt orðaskipti um þetta áður og við þekkjum þessa stöðu mætavel. Því miður er það svo að heildarskuldbindingar A-deildar LSR hafa verið umfram eignir á hverju einasta ári síðan árið 2000, mismikið þó. Ástandi snarversnaði auðvitað á árinu 2008 eftir að staðan hafði verið nokkuð góð á árunum 2004, 2005 og sérstaklega á árinu 2006. Síðan 2008 hefur þarna verið á allnokkur halli eins og reyndar hjá fjölmörgum öðrum lífeyrissjóðum. Því var gripið til þess sem ég fór yfir í framsögu minni, að heimila tímabundið frávik frá 10% reglunni. Það eru enn gildar ástæður fyrir að gera það meðal annars vegna óvissu núna um eignasafn lífeyrissjóðanna erlendis sem getur tekið breytingum, bæði vegna breytinga á gengi og/eða á mörkuðum þar. Ýmiss konar óvissa er uppi í þeim efnum tímabundið en við hljótum að vona að sú staða lagist á nýjan leik. Þetta breytir í grundvallaratriðum ekki þeirri stöðu sem við þekkjum að ríkisábyrgðin er á bak við opinbera lífeyrissjóðakerfið og ábyrgð sveitarfélaga á lífeyrissjóðum sveitarfélaga. Viðræður eru í gangi á mismunandi stöðum, annars vegar um heildarfyrirkomulag lífeyrismálanna og stóru framtíðarmyndina í þeim efnum hvað varðar það að stefna að einu samræmdu lífeyrissjóðskerfi í landinu með jafnri og sjálfbærri réttindaávinnslu, og sömuleiðis eru í gangi viðræður um framtíð opinberu sjóðanna sérstaklega og hvernig reynt verður að ná tökum á hallanum á A-deildinni og rétta hann af annars vegar og hins vegar að setja upp greiðsluáætlun fyrir framtíðarskuldbindingar innan B-deildar. Vonandi kemur niðurstaða af þessu starfi á næstu mánuðum. Það er gríðarlega mikilvægt 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni um hvort ekki væri örugglega rétt hjá mér að sjóðfélagar almennu sjóðanna mundu bera allar þessar byrðar, í fyrsta lagi í formi þess að lífeyrisréttindi þeirra verða skert, af því að allar þessar fjórar aðgerðir sem verið er að leggja á þá, vegna umboðsmanns skuldara, Fjármálaeftirlitsins, sérstaks iðgjalds VIRK og svo eignarskatturinn, minnka og skerða eignir allra lífeyrissjóðanna. Í öðru lagi eru eignir opinberu sjóðanna bornar upp af atvinnurekendum, þ.e. ríkinu og sveitarfélögum, og það þýðir þá skatta á hina líka. Því var ekki svarað hvort menn hefðu gert sér grein fyrir þessu og hvort ekki væri miklu betra að leggja þetta hreinlega sem skatt á alla Íslendinga en ekki bara á þá í almennu sjóðunum, iðnaðarmenn, verkamenn og bændur og aðra slíka. Hæstv. ráðherra sagði að þetta væri að sjálfsögðu ekki ætlað til framtíðar. Hversu oft höfum við ekki heyrt svoleiðis söng? Ég minni á að í fjárlagafrumvarpinu sem við samþykktum í gær er gert ráð fyrir auðlegðarskatti, jafnvel þó að hann eigi að renna út um áramótin. Af hverju skyldi það vera gert? Það voru heitstrengingar um að hann ætti bara að gilda í þrjú ár en hvað gerist? Hann er framlengdur um þrjú ár í viðbót. Hvað á maður að halda um lífeyrissjóðina? Verður þetta bara ekki framlengt áfram eins og margir aðrir skattar? Þegar menn eru komnir í eignir lífeyrissjóðanna, þegar ríkisvaldið fer að ráðast á eignir lífeyrissjóðanna, er bitinn sætur. Ég skil ekki af hverju stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins hefur ekki hækkað iðgjaldið nú þegar samkvæmt 4. mgr. 13. gr. laga um lífeyrissjóðinn.

Frú forseti. Það sem við erum að ræða er í grunninn það fyrirkomulag sem komst á með lögum um lífeyrissjóði 1997. Hv. þingmaður hefur verið á þingi og tilheyrt stjórnarmeirihluta lengstan hluta þess tíma sem síðan er liðinn.

Ég ber ekki ábyrgð á því. Ég var ekki í ríkisstjórn.

Það hafa ekki verið og eru ekki auðveldustu aðstæður nú til að takast á við þessa hluti. Þær voru hins vegar betri á veltiárunum fyrir hrunið og þá hefði gjarnan mátt greiða myndarlega inn á þessar framtíðarskuldbindingar og rétta til dæmis af hallann á A-deild LSR.  Ég vil minna hv. þm. Pétur Blöndal á, þegar hann talar eins og hann gerir hér, að opinberir starfsmenn greiða líka skatta. Það er hárrétt að það er þaðan sem við þurfum að taka fjármuni eftir því sem niðurstaðan verður að rétta þetta af með greiðslum úr ríkissjóði. Varðandi A-deildina á hún hins vegar að vera sjálfbær og verið er að ræða við viðkomandi aðila með hvaða ráðstöfunum þar sem menn skoða að sjálfsögðu réttindin, iðgjaldagreiðslur og aðra tengda þætti. Við náum fram samkomulagi um að rétta hana af þannig að hún spjari sig sjálf. Það er meira en nóg að hugsa til þess til frambúðar að ríkisins bíður að takast á við uppsafnaðar framtíðarskuldbindingar í B-deild. En hv. þingmaður mætti hafa í huga þegar hann ræðir þessi mál við þann sem hér stendur að það var ekki ég sem bjó til með lögum það fyrirkomulag sem við erum enn að glíma við. Þá sátu aðrir við völd.

Virðulegi forseti. Þegar maður hlustar á ræðu hæstv. ráðherra mætti ætla að hann væri nýr á þingi og hefði ekki komið að neinu. Mér finnst að hann ætti að vera maður að meiri og segja eins og er, að þær ríkisstjórnir sem hann hefur hvað mest gagnrýnt gengu í það að greiða niður skuldir hins opinbera og greiddu meðal annars mjög myndarlega inn á þessar lífeyrisskuldbindingar. Það er algerlega ný frétt ef núverandi hæstv. fjármálaráðherra hafi verið sérstakur stuðningsmaður þess almennt að gæta aðhalds í ríkisfjármálum og greiða niður skuldir.

Margur heldur mig sig.

Svo mikið er víst að sá söngur heyrðist ekki þegar hæstv. ráðherra var í stjórnarandstöðu og hann þekkir það ágætlega. Og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, úr því að hann gapir hér á ræðustólinn, ætti að þekkja það betur en flestir en hann ber kannski einna mesta ábyrgð á því ásamt mörgum öðrum að fara í stórfellda skuldasöfnun hjá sveitarfélögunum. 
             Virðulegi forseti. Ef við snúum okkur að þessu máli er verið að ræða nokkra hluti. Ég hef áhyggjur af vikmörkunum og ég vildi bera það undir hæstv. ráðherra að þetta snúist fyrst og fremst um að fresta vandanum. Við getum karpað hér um fortíðina og ég er alveg til í það en ég held að við verðum að tala eitthvað um framtíðina og öll berum við þar ábyrgð, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu. Ég held að við komumst ekki hjá því að nálgast þessa mismunun varðandi opinberu lífeyrissjóðina og almenna markaðinn. Ég tek undir með hv. þm. Pétri Blöndal að við þurfum að ræða það af fullri alvöru og það er ekki verri tími núna en hver annar en að gera það í þessari umræðu. Varðandi sérstöku vaxtaniðurgreiðsluna vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki væri skynsamlegra að fara í leiðréttingar á fasteignalánasöfnunum í stað þess að 

Frú forseti. Ég get komið með upplýsingar handa hv. þingmanni og öðrum ef þess er óskað um inngreiðslurnar eins og þær voru. Ég skoðaði þetta fyrir ekki löngu síðan. Þær fóru sæmilega af stað í kjölfar lagasetningarinnar 1997 og á árunum um aldamótin má segja að inngreiðslur hafi verið með svona sæmilega myndarlegum hætti en það sorglega er að þær drógust síðan saman á árunum eftir það, einmitt þegar kjöraðstæður hefðu verið til að halda áfram að greiða myndarlega inn á þessar skuldbindingar. Ef við tökum bara B-deildina sem dæmi hefði hjálpað alveg óskaplega til þó að ekki hefðu verið greiddir inn nema fáeinir tugir milljarðar á árunum 2004, 2005, 2006, 2007. Það hefði lengt þann tíma sem við höfum til að takast á við þennan vanda. Varðandi vikmörkin er lagt til að þau verði þrepuð niður. Með því erum við auðvitað að sýna í verki að ekki stendur til að framlengja þetta ástand til langs tíma. Við bindum vonir við að það víðtæka samstarf og samráð sem núna er á sviði lífeyrismála leiði til niðurstöðu á næstu mánuðum þannig að framtíðarmyndin teiknist upp í þessum efnum. Það er rétt sem hv. þingmenn hafa nefnt hér að það er mjög mikilvægt að ná utan um þessi mál, þar með talið að sjálfsögðu framtíðarskuldbindingar í opinberu sjóðunum og hjá ríki og sveitarfélögum en líka sambúð kerfanna vegna þess að sú ólíka staða sem uppi er með ábyrgð hins opinbera á þeim sjóðum annars vegar og hins vegar með almennu sjóðina sem verða að skerða réttindi félaga sinna þegar ávöxtun er léleg, er viðvarandi núningsflötur í þeim samskiptum. Stefna þarf að einu samræmdu sjálfbæru lífeyrissjóðskerfi sem er sem allra hliðstæðast fyrir allan vinnumarkaðinn.

Virðulegi forseti. Ég held að það væri mjög gott að taka saman hvað hefur verið greitt niður af skuldum og greitt inn á skuldbindingar lífeyrissjóða, sérstaklega opinberu lífeyrissjóðanna, síðustu áratugi. Sem betur fer lánaðist okkur að greiða niður skuldir ríkisins og ég held að það væri mjög gott að hæstv. ráðherra upplýsti okkur um það og ég hvet hann til að ganga í það. Það hefur ekki verið upplýst nógu vel. Ég held að ágætt væri að skoða ekki bara ríkið heldur líka sveitarfélögin. Það væri mjög skynsamlegt og gott fyrir umræðuna, sérstaklega til að koma í veg fyrir að við gerum sömu mistök aftur því að þó svo við höfum greitt niður skuldir ríkisins gerðist það svo sannarlega ekki hjá sveitarfélögunum. Þegar menn skoða núna stöðu lífeyrissjóðanna er staða opinberu lífeyrissjóðanna áberandi verst. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spurði hæstv. ráðherra af hverju ekki var farið eftir 13. gr. um A-deild lífeyrissjóðsins en í 4. mgr. segir svo, með leyfi forseta: „Leiði tryggingafræðileg athugun í ljós að iðgjald sjóðfélaga til sjóðsins ásamt mótframlagi atvinnurekenda dugi ekki til greiðslu á skuldbindingum sjóðsins skal stjórn sjóðsins hækka framlag launagreiðenda í samræmi við niðurstöðu athugunarinnar.“ Þetta er mjög skýr lagagrein og ef ég skildi hv. þingmann rétt var hann bara að spyrja: Af hverju er ekki farið eftir henni? Það væri mjög fróðlegt að heyra svar hæstv. ráðherra. Síðan spurði ég hæstv. ráðherra um vaxtaniðurgreiðslur og bið hann að koma inn á það, þetta snertir í raun húsnæðismálin almennt og þó að það tengist þessu óbeint höfum við alltaf farið þar í vaxtaniðurgreiðslur. Nú virðist sem að lánasafnið sem lífeyrissjóðirnir eru búnir að lána sjálfir og þó sérstaklega að fjármagna í gegnum Íbúðalánasjóð, standi ekki, við erum enn þá með bólu þar. Væri ekki skynsamlegra að leiðrétta það almennt í stað þess að leggja alla áherslu á vaxtaniðurgreiðslu?

Frú forseti. Ástæðan fyrir því að ekki hefur verið farið í að hækka iðgjöldin í LSR og LH er einfaldlega sú að í lögin var sett þetta bráðabirgðaákvæði um að lyfta tímabundið 10% af þakinu upp í 15%. Skilningur okkar í fjármálaráðuneytinu og stjórn hefur verið sá að það tæki að sjálfsögðu einnig til opinberu sjóðanna. Það hefur FME hins vegar dregið í efa og er ágreiningur um lagatúlkun. Til að taka af allan vafa um að sú heimild sé til staðar hefur þegar verið flutt frumvarp þar um og það er til umfjöllunar í hv. fjárlaganefnd. Eins og hér er lagt til að framlengja undanþáguna fyrir almennu lífeyrissjóðina verður þannig sömuleiðis framlengd með ótvíræðum hætti undanþága fyrir opinberu sjóðina í sjálfstæðu frumvarpi þar um. Varðandi skuldamálin og vaxtaniðurgreiðslur held ég, óháð því í sjálfu sér hvaða úrræðum menn beita eða aðgerðum hliðstæðum við 110%-leiðina eða slíkt gagnvart þeim lakast settu, hafi það mikið gildi að vera með öflugt vaxtabótakerfi, tekjutengt að hluta eins og það er í dag, og styðja þannig til viðbótar sérstaklega við bakið á tekjulægri hópunum sem eru með þunga greiðslubyrði vegna íbúðarhúsnæðis. Það er hinn almenni þáttur stuðningsaðgerðanna sem kemur öllum fjöldanum til góða. Það er sjálfstæð umræða að sjálfsögðu, sem við höfum kannski ekki tíma til að taka hér en við þekkjum hana, hvað menn hafa gert í sambandi við skuldamálin, hvort nóg sé að gert, hvort fara hefði átt í flatar niðurfærslur o.s.frv. Ég held að algerlega óháð því sé bráðnauðsynlegt og skilvirkt að hafa vel útfært og öflugt vaxtabótakerfi, tekjutengt 

Frú forseti. Ég hlýt enn þá að kvarta undan því að nú er enginn úr hv. efnahags- og viðskiptanefnd við umræðuna. Tveir úr nefndinni hafa öðru hverju verið í þingsal en hvorki formaður nefndarinnar, hv. þm. Helgi Hjörvar, né 1. og 2. varaformaður, hv. þm. Þráinn Bertelsson og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir. Reyndar kom einn varamaður hingað inn, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, en hann situr venjulega ekki fundi nefndarinnar þannig að þegar málið verður rætt, væntanlega fyrir jól því að þetta á að afgreiðast snarlega, veit nefndin ekkert af umræðunni. Ég hlýt að gagnrýna þetta, frú forseti. Ég vona að forseti komi þeim skilaboðum áfram til að ég sé ekki að tala út í loftið. Meira að segja flutningsmaður málsins er farinn úr þingsal, frú forseti, hæstv. fjármálaráðherra.

Ég er í hliðarherbergi.

Flott, ég heyri í honum. Núverandi ríkisstjórn hefur verið eins iðin við að flækja skattkerfið og ráðast á fjármagn og hún mögulega getur. Það er búið að hækka skatta á sparnað úr 10% í 20%, meira að segja farið að virka afturvirkt sem reyndar er í kæruferli. Fjöldamargir hafa lent í því sem lánuðu ríkissjóði einu sinni fé að ríkissjóður sjálfur er farinn að skattleggja með 20% alveg aftur til 1997, sem sagt 14 ár aftur í tímann. Það er óhæfa. Lífeyrissjóðurinn er þvingaður sparnaður heimilanna í landinu og að mínu mati er sparnaðurinn eign heimilanna. Þetta eru 17 milljónir á hvert heimili og þess vegna varðar mjög miklu hvernig með þetta fé verður farið. Hluti af lífeyrissjóðunum, þ.e. þeir opinberu, LSR og Lífeyrissjóður starfsmanna sveitarfélaga, er með beina eða óbeina ríkisábyrgð, beint á B-deildina og svo er ríkisábyrgð á A-deildina sem segir í lögunum. Ég skil ekki af hverju því er ekki framfylgt. Í 4. mgr. 13. gr. laganna um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 1/1997, stendur, með leyfi frú forseta: „Leiði tryggingafræðileg athugun í ljós að iðgjald sjóðfélaga til sjóðsins ásamt mótframlagi atvinnurekenda dugi ekki til greiðslu á skuldbindingum sjóðsins skal stjórn sjóðsins hækka framlag launagreiðenda í samræmi við niðurstöðu athugunarinnar.“ Þetta á sem sagt allt að vera á núlli samkvæmt þessari grein. Ég er ekki búinn að kanna nákvæmlega hvort það er einhvers staðar bráðabirgðaákvæði um að hægt sé að víkja frá þessu, en það á sem sagt að hækka iðgjald launagreiðanda - og hver skyldi hann vera, frú forseti? Það er hæstv. fjármálaráðherra. Inn í fjárlögin sem voru samþykkt í gær vantar hækkun á iðgjöldum nokkur ár aftur í tímann af því að stjórn sjóðsins hefur ekki staðið við þetta ákvæði laganna. Ég spyr bara hæstv. ráðherra eins og ég gerði áðan: Af hverju hefur stjórnin ekki hækkað iðgjaldið? Getur verið að hún megi það ekki af því að það eykur skuldbindingu á fjárlögum? Það vantar um 4 prósentustig, iðgjaldið þarf að vera 19,5% í staðinn fyrir 15,5%, og búið að liggja fyrir lengi að það þarf að hækka það vegna hrunsins og breyttra aðstæðna, hærri lífaldurs o.s.frv. Maður hlýtur að spyrja: Hvernig stendur á því að stjórn sjóðsins framkvæmir ekki lög? Getur hún jafnvel orðið skaðabótaskyld, frú forseti, með því að fara ekki að lögum? Það væri gaman að vita hvað þetta er stór upphæð því að síðast þegar ég kíkti vantaði 45 milljarða inn í sjóðinn til að framreiknuð iðgjöld stæðu á móti framreiknuðum skuldbindingum. Það er það sem á að standast á samkvæmt 4. mgr. 13. gr. laganna um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Hér varð nokkur umræða áðan um aukaframlög ríkisins inn í B-deildina. Í B-deildina vantar núna minnir mig um 400 milljarða, það er bara heilt stykki Icesave. Reyndar fór hæstv. fjármálaráðherra létt með að samþykkja Icesave á sínum tíma, skrifaði undir í hvelli 5. júní 2009, en sem betur fer hafði þjóðin vit fyrir honum. Það vantar í B-deild sjóðsins 300–400 milljarða og það hefur ekki verið bætt, en fyrri ríkisstjórnir bættu það nokkuð myndarlega með framlögum sem byrjuðu í 12 milljörðum og lækkuðu síðan á hverju ári, því miður - því miður lækkuðu framlögin og hafa nánast engin verið síðustu þrjú árin. Það er kannski eðlilegt eftir hrun að menn séu ekki með aukagreiðslur inn í B-deildina. Þessi aukaframlög inn í B-deildina eru núna tæplega 150 milljarða virði þannig að umtalsverð upphæð hefur verið borguð þarna inn og er orðin með vöxtum 150 milljarðar. Það las ég út úr súluriti og hafði ekki tíma til að lesa meira. Í þessu frumvarpi eru tvær skuldbindingar lagðar á lífeyrissjóðina. Í 3. gr. segir að greiða eigi iðgjald sem er 0,13% af samanlögðum iðgjaldsstofni til allra sjóðfélaga til VIRK. Ég veit ekki nákvæmlega hvort átt er við 4% eða öll 15,5% eins og eru í dag. Þetta er a-liðurinn, en í c-liðnum er lagður eignarskattur á lífeyrissjóðinn sem er alveg stórhættulegt fyrirbæri, 0,0814% af hreinni eign til greiðslu lífeyris. Það á að lækka lífeyrinn sem stendur á móti þessu, minnka réttindin. Þetta væri svo sem í lagi ef þetta væri á alla lífeyrissjóðina því að það má færa rök fyrir því að VIRK sem er endurhæfing öryrkja sem ég hef alla tíð verið mjög hlynntur - það væri í lagi ef allir lífeyrissjóðirnir borguðu það, þeir hagnast allir á þessu, þeir hagnast á því þegar menn hætta að vera öryrkjar, þá líka Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins þó að örorka sé reyndar ekki mjög algeng þar. Síðan má líka segja að hitt ákvæðið, um vaxtaniðurgreiðsluna, komi lífeyrissjóðnum til góða en það sem gerist er að bara almennu sjóðirnir munu greiða þetta í reynd vegna ákvæðis um að hægt sé að hækka iðgjald á ríkið sem ríkið nær þá væntanlega inn með sköttum hjá þessu sama fólki og þarf að skerða réttindin hjá. Lífeyrissjóðirnir eru í þeirri stöðu í dag að þeir munu nánast allir þurfa að skerða réttindi, alveg sérstaklega þegar ekki næst í ávöxtun á féð vegna þess hve dapurlegir fjárfestingarmöguleikarnir á Íslandi eru orðnir í kjölfar skattstefnu ríkisstjórnarinnar sem ætlar sér að leysa hrunið með auknum sköttum og niðurskurði, hvort tveggja mjög hættulegt og að mínu mati alrangt. Ég veit ekki hvort ég hef öllu fleiri orð um þetta en mér þætti vænt um að heyra af hverju stjórn LSR hefur ekki farið að lögum hingað til. Hún er skipuð af fjármálaráðherra, held ég að öllu leyti, þannig að hann ber þannig ábyrgð á þessu, þetta gerist á hans vakt. Það væri gaman að heyra hjá hæstv. fjármálaráðherra hvernig á því stendur að þarna hefur orðið til skuldbinding sem var 40 milljarðar síðast þegar ég vissi en er sennilega orðin töluvert meiri. Það sem gert er ráð fyrir í þessum greinum, bæði með VIRK og eins með vaxtaniðurgreiðsluna, er í sjálfu sér jákvætt. Það væri jákvætt ef það kæmi ekki svona út vegna þess hvernig lífeyrissjóðakerfið er uppbyggt. Það vill svo til, frú forseti, að ég benti á það þegar árið 1997 héðan úr þessu ræðustól að við værum að búa til tímasprengju með þrenns konar réttindum sjóðfélaga. Almennu sjóðirnir þurfa að standa undir þessu sjálfir. A-deildin er með tryggð réttindi en breytilegt iðgjald ríkisins, sem náttúrlega bara hækkar, og B-deildin er með ógreiddri skuldbindingu sem aldrei hefur verið bókfærð. Þar eru margfalt betri lífeyrisréttindi en í báðum hinum. A-deildin er reyndar með betri lífeyrisréttindi en almennu sjóðirnir sem hafa þurft að skerða lífeyri og munu þurfa að skerða lífeyri. Þessi tímasprengja er núna að springa og þá á að fara að gera eitthvað, 13 árum seinna eða hvað það nú er. Ég varaði þáverandi ríkisstjórn mjög alvarlega við aðlögunarsamningum. Ég vona að hæstv. ráðherra muni það. Ég kom aftur og aftur í ræðustól og varaði við þessari tímasprengju. Menn geta líka flett upp í ræðunum mínum frá þeim tíma. Núna stöndum við hér og það þarf að fara að jafna þessi lífeyrisréttindi og þá kemur eignarrétturinn til skjalanna, frú forseti. Reyndar hefur hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, sagt að eignarrétturinn sé svona og svona, hann ber ekki mikla virðingu fyrir honum eða þannig. Hann hefur sagt að það þurfi að skoða eignarréttinn og ég vona að hann skoði þá líka eignarréttinn í B-deildinni þar sem opinberir starfsmenn, sem hann var nú einu sinni í forsvari fyrir, eiga sinn rétt. Ég geri ráð fyrir að þá muni eignarrétturinn halda til hins ýtrasta þegar á að fara að gæta að réttindum opinberra starfsmanna í B-deildinni. Ég er alls ekki að leggja til, frú forseti, að eignarrétturinn verði skertur þar en ég bendi bara á þetta af því að hæstv. innanríkisráðherra hefur talað um að eignarrétturinn sé ekki svo mikils virði. Hér er sem sagt verið að leggja tvöfaldar álögur á almennu sjóðina. Ég hef varað við því, bæði í umræðum um fjárlagafrumvarpið og eins núna, og svo finnst mér slæmt að stjórn LSR hafi ekki farið að lögum. Það geta vel verið skýringar á því sem hæstv. fjármálaráðherra kemur með þannig að við getum andað léttar og sagt að iðgjaldið í A-deildina dugi.

Frú forseti. Stjórn LSR hefur að sjálfsögðu farið að lögum og það hefur verið sameiginlegur skilningur bæði stjórnar LSR og fjármálaráðuneytisins sem fer með lífeyrismál að sú bráðabirgðaundanþága frá 10% reglunni sem veitt var með lögum 2008 gilti líka um opinberu sjóðina. En til að taka af allan vafa í þeim efnum, eftir að það sjónarmið kom fram að það væri ekki ótvírætt, liggur núna fyrir frumvarp í fjárlaganefnd til að taka á því og skapa öruggt tímabundið skjól fyrir stjórnina og aðstandendur sjóðsins til að þurfa ekki að hækka iðgjöld. Ég legg svo áherslu á það sem ég hef áður sagt um mikilvægi þess að ná utan um þessi mál. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir málefnalegan og góðan málflutning. Ég er honum sammála um að það eru góð og gild rök fyrir þátttöku lífeyrissjóðanna, m.a. í starfsendurhæfingarsjóðnum. Það er mikilvægt hagsmunamál að vinna þannig gegn örorku og reyna að endurhæfa fólk. Ég tel að það kerfi virki þegar með ágætum og hið sama gildir um þátttöku lífeyrissjóðanna í skuldaleiðréttingaaðgerðum og vaxtaniðurgreiðslum. Það er líka hárrétt sem hv. þingmaður segir um að hann hafi haldið uppi málflutningi um að taka þyrfti á þeim vanda sem þarna gæti annars myndast til framtíðar litið allt frá því að lög um lífeyrissjóði voru sett 1997. Við hv. þingmaður höfum reyndar oft á umliðnum árum átt um þetta orðastað og höfum ekki verið ósammála um þann þátt málsins að á þessu þurfi að taka. Það er eitt af stóru viðfangsefnunum í heildarframtíðarfyrirkomulagi lífeyrissjóðakerfisins í landinu.

Frú forseti. Seinna í dag munum við ræða um aga í ríkisfjármálum. Þar á meðal er að fara að lögum. Hæstv. ráðherra sagði að ráðuneytið og stjórn LSR hefði litið þannig á að almenna reglan um að víkka megi bilið á milli skuldbindinga og eigna upp í 15% gilti fyrir LSR. Um LSR gilda hins vegar sérlög. Ég er ekki lögfræðingur en mér er tjáð, og hefur verið tjáð aftur og aftur í umræðunni, að sérlög gangi framar almennum lögum þannig að sérlögin um LSR hljóta að gilda. Þetta eru umtalsverðar upphæðir, frú forseti, sem hefðu þá komið inn í fjárlagafrumvarpið sem við samþykktum í gær. Ég veit ekki hversu mikið. Við mjög lauslega skoðun sýnist mér vanta um 4 milljarða fyrir næsta ár en líka aftur í tímann, fyrir tvö eða þrjú ár, vantar um 4 milljarða fyrir hvort eða hvert ár. Það væri þá framlag ríkisins og sveitarfélaganna til þessa sjóðs. Við erum að tala um umtalsverðar fjárhæðir sem vantar þá inn í fjárlagafrumvarpið. Ég hefði viljað sjá allar þessar álögur á lífeyrissjóðina koma beint úr ríkissjóði vegna þess að þá eru þó allir landsmenn skattaðir en ekki bara sjóðfélagar almennu sjóðanna sem búa við það að lífeyrisréttindi þeirra eru ekki tryggð.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 106/1999, um Byggðastofnun, með síðari breytingum. Það er 32. mál þessa þings á þskj. 351 en með frumvarpinu er lagt til að ákvarðanir Byggðastofnunar sem lúta að veitingu lána eða ábyrgða og umsýslu tengdri þeim, sbr. 1. mgr., verði endanlegar á stjórnsýslustigi, þ.e. þær ákvarðanir verði ekki kæranlegar til ráðuneytisins líkt og nú er. Eitt af meginhlutverkum Byggðastofnunar er veiting lána og ábyrgða samkvæmt nánar tilgreindum skilyrðum. Litið hefur verið svo á að ákvarðanir sem stofnunin tekur á grundvelli þessarar lagaheimildar um veitingu eða synjun lána eða ábyrgða séu stjórnvaldsákvarðanir í skilningi stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og þar með kæranlegar til ráðherra samkvæmt almennri kæruheimild 26. gr. stjórnsýslulaga. Aðrar ákvarðanir Byggðastofnunar sem standa í tengslum við lán eða ábyrgðir sem veitt eru á grundvelli heimildar í 1. mgr. 11. gr., þ.e. ákvarðanir tengdar umsýslu þegar veittra lána og ábyrgða, hafa hins vegar almennt ekki verið taldar til stjórnvaldsákvarðana í þessum skilningi. Þær eru því almennt ekki kæranlegar til ráðherra að gildandi lögum, þótt umrædd umsýsla lúti almennu eftirliti ráðherra. Ráðuneytið hefur haft til skoðunar hvort æskilegt sé að gera breytingar á lögum um Byggðastofnun sem miða að því að fella niður möguleika aðila til að kæra til ráðuneytisins ákvarðanir stofnunarinnar sem lúta að veitingu lána og ábyrgða og umsýslu tengdri þeim. Í því skyni hefur verið horft til annarra stjórnvalda, svo sem Tækniþróunarsjóðs sem er undir yfirumsjón iðnaðarráðherra en ákvarðanir sem teknar eru þar, um að veita styrki úr Tækniþróunarsjóði, eru endanlegar á stjórnsýslustigi. Þessu er háttað með mismunandi hætti í stjórnsýslunni en með flest það sem hefur með lánveitingar og styrki að gera hefur verið litið svo á að um endanlega ákvörðun sé að ræða og því eru slíkar ákvarðanir yfirleitt ekki kæranlegar til ráðherra. Hjá Byggðastofnun hefur byggst upp yfirgripsmikil þekking á veitingu og umsýslu með lán og ábyrgðir og ríkar kröfur eru gerðar til stofnunarinnar um faglega málsmeðferð og úrlausn slíkra mála. Þá þurfa stjórnarmenn stofnunarinnar einnig að uppfylla hæfisskilyrði Fjármálaeftirlitsins til stjórnarsetu í fjármálafyrirtækjum. Ákvarðanir Byggðastofnunar, sem lúta að veitingu lána eða ábyrgða og umsýslu tengdri þeim, skipta hundruðum á ársgrundvelli og telja má óheppilegt að allir þeir sem eru óánægðir með ákvarðanir stofnunarinnar um veitingu lána eða ábyrgða eða umsýslu tengda þeim, t.d. skilmálabreytingar, geti kært þær ákvarðanir til ráðherra. Hvað varðar eftirlit með starfsemi Byggðastofnunar þá sinnir ráðuneytið almennu eftirliti sem lýtur að því hvort kerfisleg vandamál séu fyrir hendi, t.d. með könnun á verkferlum. Jafnframt bendi ég á að Byggðastofnun er lánafyrirtæki samkvæmt lögum sem lýtur eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Þannig hefur Fjármálaeftirlitið eftirlit með því að Byggðastofnun starfi í samræmi við lög og reglur eins og þær eru á hverjum tíma. Með frumvarpi þessu er því lagt til að ákvarðanir Byggðastofnunar, sem lúta að veitingu lána eða ábyrgða og umsýslu tengdri þeim, verði endanlegar á stjórnsýslustigi. Enn fremur er, til að taka af allan vafa, lagt til að kveðið verði á um að hið sama eigi við um umsýslu viðkomandi lána og ábyrgða. Nái frumvarpið óbreytt fram að ganga verða umræddar ákvarðanir Byggðastofnunar ekki kæranlegar til iðnaðarráðuneytisins líkt og nú er. Hins vegar gilda ákvæði stjórnsýslulaga um kærur til æðra stjórnvalds eftir sem áður um allar aðrar stjórnvaldsákvarðanir Byggðastofnunar, frú forseti, allar aðrar en þær sem snúa beint að lánveitingum og lánaumsýslu. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér er um að ræða lýtur að því að leggja það til að ákvarðanir sem Byggðastofnun tekur, sem lúta að veitingu lána eða ábyrgða og síðan umsýslu tengdum þeim, sé á endanlegu stjórnsýslustigi hjá stofnuninni, það sé með öðrum orðum ekki hægt að kæra þessar ákvarðanir til æðra stjórnsýslustigs sem í þessu tilviki er iðnaðarráðuneytið. Nú hef ég ekki endanlega mótað mér skoðun á þessu. Ég skil alveg þau rök sem hér eru að baki, vísað er til þess í greinargerð að kannski sé ekki við því að búast að fagráðuneyti geti með eðlilegum hætti sett sig ofan í hvert einasta mál sem kynni að rata á hennar fjörur og taka sjálfstæða ákvörðun það hvort rétt hafi verið að málum staðið af hálfu stofnunarinnar. Nú geri ég ráð fyrir því að það sé dálítið erfitt í sjálfu sér fyrir fagráðuneyti að taka afstöðu til svona mála. Við skulum segja að maður sæki um lán að einhverri tiltekinni upphæð og verði síðan óánægður með afgreiðslu Byggðastofnunar og kæri það til iðnaðarráðuneytis. Þá hlýtur sú spurning að vakna hvað það sé í lánveitingunni sem gæti kallað á endurskoðun ráðuneytis. Er það til dæmis það að ekki hafi verið með lögformlegum eða réttum hætti staðið að málum? Er það þannig að viðkomandi lánsbeiðanda hafi ekki verið gerð grein fyrir annmörkum sem á málinu væru til að hann gæti átt möguleika á því að rétta sinn hlut eða gæti það einfaldlega snúist um mat ráðuneytisins á málinu efnislega að öðru leyti? Ég skil vel að þetta getur auðvitað verið ákveðið flækjustig en í mínum huga kom upp sú spurning, og ég vildi kannski beina því til hæstv. ráðherra, ef hún hefði svör við því, hvort málum sem Byggðastofnun hefur afgreitt frá sér hefði í miklum mæli verið vísað til úrlausnar í iðnaðarráðuneytinu, þá er ég að vísa til lánveitinga, veitingar ábyrgða og annarra slíkra skyldra hluta. Það væri út af fyrir sig fróðlegt að vitað það hvort þetta hafi verið mikil nauð í ráðuneytinu að sinna slíkum erindum. Ég þykist muna á mínum ferli að hafa heyrt um einhver slík mál sem hafi ratað inn á borð ráðuneytisins og ráðherrans þar sem einhverjir sem áttu samskipti og viðskipti við Byggðastofnun voru ekki ánægðir með þau samskipti og viðskipti en einhvern veginn býður mér í grun að þetta sé ekki í miklum mæli. Mér finnst það út af fyrir sig vera sannfærandi rök að segja sem svo að mál af þessu tagi eigi að koma til endanlegrar úrlausnar hjá stofnuninni eins og er með flestar aðrar fjármálastofnanir. Við erum með Landsbanka Íslands sem er sjálfstætt fyrirtæki en nánast eingöngu í eigu ríkisins og svo er Íbúðalánasjóður o.s.frv. Mér er ekki kunnugt um að lánsbeiðni hjá Íbúðalánasjóði endi á borði hæstv. velferðarráðherra þannig að ég skil alveg það sem hér er um að ræða. Það er líka bent á að um stofnunina gildi sérstök lög. Stofnunin er líka lánafyrirtæki sem lýtur eftirliti Fjármálaeftirlitsins eins og við vitum þannig að út af fyrir sig má segja að þar með sé búið að skapa þann ramma sem ætti að duga fyrir þessa starfsemi stofnunarinnar. Það finnst mér vera alveg sannfærandi rök. En það var annað sem kom upp í huga minn þegar ég velti þessu fyrir mér. Nú er það þannig að um Byggðastofnun segir í 1. gr. laga að hún sé það sem kallað er sérstök stofnun. Þá er ekki verið að vísa til þess að hún sé eitthvað alveg spes heldur er þetta lagalegt hugtak sem við þekkjum. Sérstakar stofnanir eru stofnanir sem starfa býsna sjálfstætt en heyra þó undir tiltekinn ráðherra. Við höfum síðan annað hugtak í þessu sambandi sem er sjálfstæð ríkisstofnun. Hún vísar til annarrar hugsunar og annars skilnings á stöðu þessarar stofnunar. Mig rekur minni til þess þegar verið var að breyta þessu fyrirkomulagi stofnunarinnar að hún var á sínum tíma sjálfstæð ríkisstofnun. Ákvörðun var hins vegar tekin um það, með lögum frá Alþingi 1999, að breyta stofnuninni þannig að hún yrði ekki lengur sjálfstæð stofnun heldur sérstök stofnun og heyrði þá undir iðnaðarráðherra, hafði raunar áður heyrt undir forsætisráðherra og hefur frá árinu 1999 heyrt undir iðnaðarráðherra og verið sérstök stofnun. Af því að hún hefur verið sérstök stofnun þá hefur einmitt þetta kæruferli myndast varðandi mögulegar lánveitingar, ábyrgðir, umsýslu og þess háttar og svo auðvitað ýmsar aðrar ákvarðanir sem stofnunin tekur. Í þessu frumvarpi er ekki verið að gera tillögu um breytingu á þeim þætti málsins heldur eingöngu því sem lýtur að þessari fjármálalegu umsýslu. Ég rifjaði þetta upp með því að lesa mig í gegnum umræðurnar sem áttu sér stað á árinu 1999. Þær voru að mörgu leyti dálítið skrautlegar og ýmislegt stórt var látið falla í sambandi við þessar breytingar, ekki síst frá núverandi hæstv. fjármálaráðherra. Hann hefði örugglega haft gaman af því ef ég færi í það að rifja þessar umræður upp. Hæstv. ráðherra gerði sér töluverðan mat úr því að nú væri verið að breyta Byggðastofnun úr sjálfstæðri stofnun í eigu íslenska ríkisins, sem heyrði undir forsætisráðherra, í sérstaka stofnun. Hæstv. ráðherra segir, með leyfi virðulegs forseta: „Og það má til sanns vegar færa, þetta verður afar sérstök stofnun ef þessar breytingar verða gerðar. Byggðastofnun er sérstök stofnun í eigu íslenska ríkisins …“ Hann fer síðan að fabúlera mjög með þetta, hvernig í pottinn hafi verið búið og alltaf hafi þetta verið ráð sem runnin séu undan rifjum framsóknarmanna. Hann segir svo í lok þessa parts úr ræðu sinni, með leyfi virðulegs forseta: „Nei, heyrir undir yfirstjórn iðnaðarráðherra þurfti það að vera, og það hefur þeim framsóknarmönnunum dottið í hug að læða inn, og síðan á þetta að vera sérstök stofnun í staðinn fyrir sjálfstæð stofnun.“ Í framsöguræðu hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar, um þetta segir hann hluti sem mér finnst eiga dálítið erindi í þessa umræðu núna, með leyfi virðulegs forseta: „Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að Byggðastofnun heyri undir iðnaðarráðherra og að komið verði á beinu stjórnsýslusambandi milli stofnunarinnar og iðnaðarráðuneytisins. Er tillaga um það meðal annars gerð í samræmi við niðurstöðu stjórnsýsluendurskoðunar á Byggðastofnun sem birtist í skýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 1996. Þar kom meðal annars fram að eðlilegt væri að stjórnsýsluleg staða Byggðastofnunar yrði tekin til athugunar og komið yrði á stjórnsýslusambandi milli ráðherra og stofnunarinnar. Samkvæmt frumvarpinu er því lögð til sú breyting á stjórnskipulegri stöðu stofnunarinnar að iðnaðarráðherra fari með yfirstjórn Byggðastofnunar og að stofnunin og stjórn hennar beri ábyrgð á störfum sínum gagnvart ráðherra. Með þessu móti verður ráðherra jafnframt ábyrgur á málefnum stofnunarinnar, bæði á grundvelli laga um ráðherraábyrgð og gagnvart Alþingi, en fram til þessa hefur lagastaðan verið sú að enginn hefur borið slíka ábyrgð gagnvart þinginu …“ - vegna þess að stofnunin var sem sagt sjálfstæð, svo að ég skjóti því hér inn. Ég held nú áfram lestrinum: „Það hefur því ekki heldur sjálft getað haldið uppi því eftirliti sem stjórnskipunin gerir almennt ráð fyrir að þingið hafi með stjórnvöldum. Jafnframt gefst þá kostur á að skjóta ágreiningi um ákvarðanir stofnunarinnar til ráðherra sem æðra stjórnvalds en slík kæruleið hefur ekki verið fyrir hendi. Í samræmi við þetta er lagt til að stjórn stofnunarinnar þiggi umboð sitt frá ráðherra í stað Alþingis, enda er það sú skipan sem íslensk stjórnskipan gerir almennt ráð fyrir og nauðsynlegt að haga því svo eigi ráðherra að geta borið ábyrgð á starfsemi stofnunarinnar gagnvart þinginu.“ Þetta er dálítið mikilvægt. Hér var sem sagt verið að gera þá breytingu að Alþingi skipaði eða kysi ekki lengur stjórn til þessarar sjálfstæðu stofnunar, sem heyrði áður beint undir Alþingi. Þó að hún væri stjórnskipulega, t.d. í fjárlögum, sett undir eitthvert ráðuneyti þá var það engu að síður þannig að um væri að ræða sjálfstæða stofnun og Alþingi kysi í stjórn hennar. Hún heyrði með þeim hætti beint undir Alþingi. Þarna var gerð þessi breyting að þetta er fært undir iðnaðarráðuneytið og um leið er stofnunin gerð sérstök. Þegar verið er að leggja þessar breytingar til, og ég ítreka að ég er ekki að taka mjög stífa efnislega afstöðu til þeirra, mér finnst þær að sumu leyti alla vega vera rökréttar, vaknar þessi spurning: Hver verður staða stofnunarinnar? Ef hún er orðin þannig að veigamiklir þættir hennar, eins og lánveitingarnar, ábyrgðirnar og fjármálaleg umsýsla, eru ekki lengur kæranlegir til ráðherrans er þá stofnunin orðin frekar sjálfstæð í þeim skilningi laganna en sérstök? Þetta finnst kannski einhverjum að skipti ekki miklu máli en það gerir það óneitanlega. Ég held að það væri fróðlegt fyrir þá þingnefnd sem fær þetta mál til meðhöndlunar að velta því aðeins fyrir sér hver staða stofnunarinnar verður eftir þetta. Hún verður óneitanlega sjálfstæðari þegar kemur að fjármálalegri umsýslu, það kunna að vera efnisleg rök fyrir því. En það vekur hins vegar upp spurningar um stöðu hennar. Þetta voru mínar almennu vangaveltur um þetta mál sem mér fannst eiga erindi inn í þessa umræðu núna. Ég vil hins vegar segja það almennt að ég fagna því að hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að stofnunin eigi að starfa áfram sem sérstök stofnun. Hæstv. ráðherra hefur líka greint frá því að verið sé að vinna að samþættingu verkefna og ég hef litið þannig á að með þeirri yfirlýsingu sé verið að segja að ekki sé ætlunin að sameina stofnunina sem heyrir undir iðnaðarráðuneytið eins og heyrst hefur fleygt og því fagna ég út af fyrir sig. Ég er líka sammála þeirri áherslu sem hæstv. ráðherra hefur lagt um það að stofnunin eigi að vera áfram lánastofnun, ég held hún hafi hlutverki að gegna í þeim efnum, ekki síst á þeim svæðum sem hafa staðið lakast varðandi t.d. hagvöxt og við þekkjum og þar sem lánastofnanir hafa skirrst við að koma að með lánveitingar með eðlilegum hætti nema þá í ákveðnum undantekningum hjá sterkari fyrirtækjum, þess vegna held ég að stofnunin eigi fullkomið hlutverk fyrir höndum. Ég vil þá í bláendann ítreka spurningu mína, kannski dálítið fyrir forvitni sakir, en mér finnst það samt eiga alveg erindi inn í umræðuna um það þegar verið er að falla frá því að hægt sé að kæra þessar lánveitingar og aðra skylda hluti til hæstv. ráðherra, hvort mikil áþján hafi verið af þessu, hvort það hafi verið gert í miklum mæli og hvort af því gefna tilefni sé verið að flytja þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hugleiðingarnar og líka fyrir að fara aðeins yfir söguna. Saga þessarar stofnunar er ákaflega áhugaverð. Ég þekki ekki til fortíðarinnar allt aftur til 1999 hvað varðar svona kærur. Hins vegar liggur núna ein fyrir í iðnaðarráðuneytinu sem snýr að endurskipulagningu fyrirtækis og það eru vísbendingar um aukningu fram undan. Ég lít svo á að þó að þessi breyting færi í gegn tækjum við ekki við kærum sem snúa beint að ákvörðunum sem eru teknar á grundvelli vinnureglna stofnunarinnar um einstaka lánveitingar, skuldbreytingar eða umsýslu þessara lána. Engu að síður er áfram opin kæruleið ef menn telja með einhverjum hætti á sér brotið í málsmeðferðinni. Ég lít svo á að geri menn athugasemdir við málsmeðferðina sé það okkar að fara vandlega yfir hana, þ.e. skoða hvort einhvers staðar séu kerfislægar villur eins og ég sagði áðan eða kerfislægur vandi og síðan að fara vandlega í gegnum það hvort menn fara þá ekki örugglega að settum reglum. Hins vegar tel ég einstakar ákvarðanir um lánveitingar eða umsýslu tengda þeim lánveitingum ekki eiga að vera á hendi iðnaðarráðuneytisins. Hjá Íbúðalánasjóði og Lánasjóði íslenskra námsmanna eru ákvarðanirnar endanlegar og þeim verður ekki skotið til ráðherra. Þær stofnanir eru reyndar með líka úrskurðarnefndir og málskotsnefndir innan sinna vébanda og það væri áhugavert að fara vandlega yfir það ferli. Í vetur verður farið vandlega yfir það hvort við ættum að gera slíkt hið sama fyrir Byggðastofnun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið. Það upplýsti mig dálítið í því sem ég var að velta fyrir mér, þetta með hvaða hætti hægt væri að stofna til þessara kæra. Nú hefur hæstv. ráðherra svarað því skýrt, ef ég skildi rétt, að áfram verði hægt að kæra til dæmis málsmeðferð, þó þannig að ráðuneytið þyrfti í sjálfu sér ekki að taka afstöðu efnislega til einhverra tiltekinna lánagjörninga. Mér finnst út af fyrir sig jákvætt og ágætt að menn geti þá leitað réttar síns. Annað atriði sem vakti líka athygli mína var það sem hæstv. ráðherra sagði, að það væri að vísu bara ein kæra núna fyrir ráðuneytinu. Það kom svo sem ekki fram hvort það væri vegna þess að þeir sem kærðu teldu að á sér hefði verið brotið vegna málsmeðferðarinnar eða hvort þeir hefðu talið á sér brotið með einhverjum öðrum hætti. Það er mál milli stofnunarinnar og ráðuneytisins. Það sem vakti hins vegar athygli mína var það sem hæstv. ráðherra bætti við um að það væru vísbendingar um aukningu á slíkum kærum. Það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra gæti eitthvað upplýst okkur um það frekar. Þá vil ég spyrja: Kann ekki að vera að við þurfum að íhuga af hverju það er ef það eru vísbendingar um aukningu, hvort þá sé einhver þörf á því að slíkt kæruferli sé til staðar? Hæstv. ráðherra sagði að vísu að kæruferlið sem lyti að málsmeðferðinni væri áfram til staðar en mér finnst að ef það eru einhverjar vísbendingar um aukningu sem eru þá kannski vísbendingar um einhverja breytingu þurfi þingnefndin sem fær þetta mál til meðferðar að velta fyrir sér hvort þar sé eitthvað sem þurfi sérstaklega að hyggja að.

Virðulegi forseti. Það er býsna erfitt að fara stuttlega yfir svona mál í ræðustóli þannig að ég geri ráð fyrir því að við munum fjalla ítarlega um þetta í nefndinni og gera grein fyrir þessari stöðu þar. Þá geta menn fengið allar upplýsingar um hvernig við metum þetta og hvers vegna við ákveðum að leggja þetta frumvarp fyrir núna. Ég tel engu að síður mikilvægt að menn séu algerlega með það á hreinu að ráðherra sem er í eðli sínu pólitískur er ekki með svona mál í eigin höndum, þ.e. málefni einstaklinga sem sækja um lánveitingar sem eru oft viðkvæm mál, og fari ekki með slík mál til einhvers úrskurðar. Ég tel mjög mikilvægt að það sé hafið yfir allan vafa að teknar eru faglegar ákvarðanir í stjórnsýslunni og með því að gera þessa breytingu tryggjum við það. Svo er ég líka alveg tilbúin að ræða það hvort hugsanlega megi styrkja málskotsferli innan stofnunarinnar, hvort við getum styrkt það með einhverjum hætti samhliða þessari breytingu. Ég vona að nefndin taki það líka til skoðunar.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu um Byggðastofnun, ég hef margoft lagt til að hún verði lögð niður vegna þess að ef hún þarf ekki að veita lán sem er ætlast til að tapa á gætu aðrir sinnt því verkefni. Ég ætla hins vegar að tala um umræðuna, frú forseti. Ég kvartaði undan því áðan að fáir nefndarmenn væru mættir og nú er enginn nefndarmaður mættur. Reyndar er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson vissulega í atvinnuveganefnd og hann var hér með ræðu en enginn annar úr þeirri hv. nefnd er viðstaddur, frú forseti. Er þetta að verða reglan? Til hvers er umræðan á Alþingi ef ekki til að upplýsa nefndina um vissa hluti þar sem aðrir þingmenn geta komið sínum athugasemdum að? Ég sakna þess að hv. þingmenn Kristján L. Möller, sem er hv. formaður nefndarinnar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, sem er 1. varaformaður, og Magnús Orri Schram, 2. varaformaður, séu við umræðuna. Þetta er nefndin sem á að taka við málinu og ræða það og ef þau eru ekki viðstödd umræðuna vita þau væntanlega ekkert um hvað er verið að tala. Og þá spyr maður: Til hvers er umræðan yfirleitt?

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga á þskj. 354 um heimild fyrir ríkisstjórnina til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og til að staðfesta fyrir Íslands hönd breytingar á stofnskrá sjóðsins. Í 1. gr. frumvarpsins er leitað heimildar fyrir ríkisstjórnina til að samþykkja hækkun á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum úr 21,4 milljörðum kr. í 58,6 milljarða kr. eða úr 117,7 millj. SDR í 321,8 millj. SDR. Með hækkuninni mun hlutdeild Íslands í kvótum jafnframt hækka úr 0,055% í 0,067%. Kvótahækkunin kemur í framhaldi af breytingum á stofnskrá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem samþykktar voru af yfirstjórn hans 28. apríl og 5. maí 2008 og á Alþingi með lögum nr. 5/2011. Hækkanirnar eru nauðsynlegar til að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geti rækt það hlutverk sem honum er ætlað af alþjóðasamfélaginu en mikilvægasti þátturinn í fjármögnun hans eru stofnframlög aðildarríkja. Ísland hefur tvíþættan hag af því að taka þátt í þessari almennu kvótahækkun. Í fyrsta lagi geta aðildarríki tekið hagstæð lán úr ýmsum lánaflokkum sjóðsins og miðast lánsfjárhæðir sem ríki eiga rétt á við tiltekið margfeldi af kvóta viðkomandi ríkis sem er breytilegt frá einum lánaflokki til annars. Ísland hefur nokkrum sinnum tekið lán hjá sjóðnum, síðast árið 2008 í tengslum við þá efnahagsáætlun sem við hófum með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í árslok 2008 og lauk í ágúst sl. Í heild nam sú fjárhæð 1.400 millj. SDR. Í öðru lagi ræðst atkvæðavægi einstakra ríkja í stjórn sjóðsins af kvóta þeirra. Gert er ráð fyrir því að aðildarlöndin hafi tíma til 31. desember 2011 til að samþykkja úthlutaðan nýjan kvóta, þótt framkvæmdastjórn sjóðsins geti framlengt þann frest. Með hækkuninni þarf að leggja sjóðnum til fjárhæð sem nemur um 37,2 milljörðum kr. Í samræmi við ákvæði í stofnskrá sjóðsins greiðast þrír fjórðu hlutar í íslenskum krónum og fjórðungur í SDR. Fjárhæðin hefur ekki bein áhrif á útgjöld eða skuldbindingar ríkissjóðs. Sá hluti kvótahækkunarinnar sem greiddur er í SDR og nemur rúmlega 9,3 milljörðum kr. er greiddur af Seðlabanka Íslands sem fer með fjárhagsleg tengsl við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn fyrir hönd ríkisins. Það framlag myndar gjaldeyrisinnstæðu hjá sjóðnum og telst áfram til gjaldeyrisforða Seðlabankans og því er um breytingu á samsetningu forðans að ræða. Hins vegar er sá hluti framlagsins sem er í íslenskum krónum og nemur tæplega 28 milljörðum kr. ekki greiddur úr ríkissjóði heldur eignast Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kröfu á innstæðu í Seðlabankanum sem nemur þeirri fjárhæð. Í 2. gr. frumvarpsins er leitað heimildar fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta fyrir Íslands hönd breytingar á stofnskrá sjóðsins sem samþykkt var af sjóðsráði 15. desember 2010. Miða þær breytingar í helstu atriðum að því að allir fastafulltrúar í stjórn sjóðsins verði kosnir í stað þess að fimm af 20 fastafulltrúum séu skipaðir og að kjördæmi með sjö eða fleiri löndum fái heimild til að bæta við einum varafastafulltrúa og stefnt verði að því að fækka fastafulltrúum á vegum þróaðra Evrópuríkja um tvo með sameiningu kjördæma eða með skipulagsbreytingu innan kjördæma. Þetta er til marks um þá auknu áherslu sem er í starfi sjóðsins á að hann endurspegli breytta umgjörð heimsviðskiptanna og ríkari og vaxandi hlut nýmarkaðsríkja í heimsviðskiptaumhverfinu. Virðulegi forseti. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Hún gaf mér reyndar ekki mjög miklar upplýsingar, en mér er kunnugt um að allir fjármálagjörningar hafa í för með sér ákveðna áhættu sama hvaða nafni þeir nefnast og mér skilst að núna streymi allir forráðamenn Evrópusambandsins saman á einn fund til að taka ákvörðun einmitt um áhættur. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra í hverju áhættan af þessari aðgerð felist. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er að vasast í mörgu víða um heim. Skuldavandinn virðist vera orðinn mjög mikill og erfiður og í sumum löndum er jafnvel talað um að hann sé óleysanlegur eins og í Grikklandi og það er jafnvel talað um Ítalíu í því samhengi, sem ég vona nú ekki, en spurningin er sú: Hvaða áhættu er Ísland að taka með þessu? Þetta eru umtalsverðar upphæðir. Ég sá reyndar ekki alveg út úr greinargerðinni hvort þessir 58,3 milljarðar, sem þetta er, sé aukningin eða endanlega niðurstaðan en ráðherra getur væntanlega upplýst mig um það. En þó að þetta verði endanleg niðurstaða er um að ræða 30 milljarða hækkun sem eru miklir peningar svo ég bendi á það. Hallinn á ríkissjóði var 20 milljarðar í fjárlögunum sem við afgreiddum í gær og ef þetta bættist við af einhverjum ástæðum vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn réði ekki við skuldbindingarnar um allan heim þyrfti að borga þetta út. Ég spyr bara nákvæmlega eins og þýskur þingmaður spurði þegar menn voru að tala um ábyrgð Þýskalands: Ef ekki stendur til að borga þetta út í neyðartilfelli af hverju er þá verið að þessu?

Virðulegi forseti. Það er rétt að spurt sé hver áhættan í þessu efni sé raunverulega. Því er til að svara að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur strangar varúðarreglur við lánveitingar sínar og fer mjög varlega í lánveitingum, hann hefur mikið og öflugt eftirlit með skilum á þeim lánum sem hann hefur veitt og hefur mjög góða sögu að því leyti. Hann á líka mjög öflugan varasjóð, m.a. mjög mikinn gullforða sem mun auðvitað reyna á áður en reynir á framlög einstakra aðildarríkja. Vanskil þjóðríkja eru sögulega mjög lítil og þau hafa ekkert aukist í yfirstandandi fjármálakreppu. Að síðustu ber auðvitað að hafa í huga að sterkustu hagkerfi heims standa að baki sjóðnum. Ef hins vegar svo illa færi að það reyndi á að vanskil yrðu umtalsverð meðal þjóðríkja og hinn öflugi varasjóður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eyddist upp þá tæki Ísland auðvitað á sig hlutfallslegt tjón af því eins og öll önnur lönd. En þá væri væntanlega þannig komið að heimshagkerfið stæði frammi fyrir miklum áföllum og það væri þá óumflýjanleg þátttaka Íslands í heimshagkerfinu að axla sitt í því samhengi.

Herra forseti. Ég hef ansi bitra reynslu af ströngum varúðarreglum. Þær áttu að vera í gildi hérna, það voru sett test á bankana. Það er verið að setja test á banka í Evrópu o.s.frv. og svo bregst það samt. Ársreikningar eru ekki rétt færðir og sýna gífurlegt eigið fé, matsfyrirtækin meta út og suður, að manni sýnist. Allt á þetta að vera mjög öruggt og tryggt og svo kemur að því að hlutirnir fara að gefa sig. Umræðan til dæmis um stöðu Grikklands og Ítalíu, aðallega Grikklands, er sú að þar er jafnvel talað um að ríkisbókhaldið hafi verið fegrað, ég vil ekki segja orðið falsað, og lífeyrisskuldbindingar ekki færðar o.s.frv. Allt þetta tengist þessum ströngu varúðarreglum af því að menn treysta á að kerfin gangi. Fyrir mér er þetta alltaf spurning um það að við erum að taka á okkur skuldbindingu. Ég er ekki að mæla gegn þessu frumvarpi en ég vildi gjarnan að menn áttuðu sig á því að við erum að tala um skuldbindingu og hún er ekki lítil, þetta eru mjög stórar upphæðir og salurinn er tómur eins og við sjáum, herra forseti. Það er því ekki mikill áhugi á þessum skuldbindingum sem við erum að taka á okkur og það má vel vera að gullforðinn og strangar varúðarreglur og allt þetta geri það að verkum að þetta sé nánast áhættulaust, en þá spyr ég eins og þýski þingmaðurinn: Af hverju eru þær gerðar? Það er nefnilega þannig að á bak við þetta allt saman er ábyrgð. Við borgum þá ábyrgð ef illa fer.

Virðulegi forseti. Ég tek alveg undir með hv. þingmanni að því leyti að hér er auðvitað um fjárhagslega ábyrgð að ræða en líkurnar á að reyni á hana eru ekki miklar. Eins og ég rakti hins vegar í máli mínu er það ekki útilokað ef traustar varúðarreglur - sem reyndar eru betri og hafa sýnt betri árangur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en þær sýndu kannski við mat á útlánagæðum íslenskra banka fyrir hrun - duga ekki til og ef varasjóðir duga ekki til og gullforðinn reynir auðvitað í réttu hlutfalli á ábyrgðir eigenda. Við erum eigendur að 0,066%, minnir mig að það sé, ég er ekki með pappírinn fyrir framan mig, af sjóðnum og berum ábyrgð í samræmi við það. Það er mjög ólíklegt að allt þetta framlag tapist, af því að ef það tapast allt er heimshagkerfið komið á vonarvöl og þá er ólíklegt að við höfum mikið við peninga að gera hvort heldur er eða þeir hafi mikla þýðingu. Framlag okkar er auðvitað ábyrgðaryfirlýsing sem stendur að baki sjóðnum og er eðlilegur hluti af þátttöku okkar í hinu alþjóðlega viðskiptaumhverfi og leiðir af því að við erum þátttakendur í frjálsu og opnu viðskiptaumhverfi og viljum vera það til frambúðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breyting á lögum nr. 108/2007, um verðbréfaviðskipti, með síðari breytingum. Markmið frumvarpsins er að standa vörð um íslenskan hlutabréfamarkað og stuðla að bættri virkni hans og tryggja að lagaumgjörð verðbréfaviðskipta sé skýr og auki traust þátttakenda á hlutabréfamarkaði. Fjármálaeftirlitið og Kauphöllin hafa vakið athygli ráðuneytisins á því að gildandi reglur um yfirtökur séu ekki nægilega skýrar og geti boðið upp á túlkun sem fari gegn markmiðum yfirtökureglna sem miði að dreifðu eignarhaldi og minnihlutavernd. Af hálfu ráðuneytisins hefur verið lögð mikil áhersla á að yfirtökureglur séu skýrar og ótvíræðar, sérstaklega í ljósi biturrar reynslu af sniðgöngu þeirra í Kauphöllinni fyrir hrun. Samkvæmt núgildandi lögum geta aðilar verið undanþegnir tilboðsskyldu undir tvennum kringumstæðum, annars vegar vegna þess að þeir fóru með yfir 30% atkvæðisréttar þegar tilboðsskyldumörk voru lækkuð úr 40% niður í 30% 1. apríl 2009, og hins vegar vegna þess að þeir voru yfir tilboðsskyldum mörkum þegar verðbréf hlutaðeigandi félags voru í fyrsta sinn tekin til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði. Það er hins vegar ekki nægjanlega skýrt hvort og hvenær tilboðsskyldan verður virk fyrir aðila sem falla undir undanþáguna. Þannig mætti túlka lögin með þeim hætti að aðilar geti alltaf keypt sig upp í þau mörk sem þeir voru í þann 1. apríl 2009 og jafnframt að þeir sem hafi yfirráð í félagi þegar það er skráð á skipulegan tilboðsmarkað lúti engum takmörkunum, svo framarlega sem þeir fara ekki niður fyrir 30% atkvæðisréttar, þ.e. ef menn eru með yfir 30% þegar félag er fyrst skráð á markað geta þeir í sjálfu sér bætt við sig ótakmarkað upp í 100% svo fremi sem þeir fara aldrei niður fyrir 30% því ef þeir gera það eru þeir aftur háðir 30% þakinu. Það er álit ráðuneytisins að slíkt fari augljóslega gegn markmiðum yfirtökureglna sem miða að dreifðu eignarhaldi og minnihlutavernd og nauðsynlegt sé að skýra þær reglur sem gilda um skráningar og stöðu þeirra sem undanþegnir eru tilboðsskyldu. Því er lagt til í frumvarpi þessu að í lögunum komi skýrt fram að aðilar sem eru undanþegnir tilboðsskyldu sem myndast við 30% atkvæðisrétt verði læstir við þau mörk eða við lægri mörk ef þeir selja frá sér hluti eða hlutur þeirra þynnist út af öðrum orsökum. Það er mjög mikilvægt að þessar reglur séu mönnum ljósar nú þegar verðbréfamarkaðurinn tekur aftur við sér. Fyrir dyrum er fyrsta skráning á hlutabréfamarkaði frá hruni en ekki þarf að fjölyrða um áhrif þeirra hremminga sem dundu yfir haustið 2008 á virkni hlutabréfamarkaðar á Íslandi. Það er alveg ljóst að búast má við að skráningum á markaði fjölgi á næstu mánuðum og missirum. Það er sérstakt markmið okkar að svo verði. Það er mjög mikilvægt að stuðla að djúpum og virkum mörkuðum og uppbyggingu hlutabréfamarkaðar á ný á Íslandi en forsenda þess eru skýrar reglur, aukið traust almennings og annarra fjárfesta á verðbréfamarkaði og að félög sjái sér hag í því að skrá sig á markað. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti tekið undir flest ef ekki öll þau markmið sem hæstv. ráðherra lagði upp með við breytingu á þessum lögum. Það er hins vegar þannig að við höfum breytt þessum lögum ótt og títt á undanförnum missirum og almenna reglan er alltaf sú að frumvarpið kemur seint og illa inn í þingið og á að klárast mjög hratt. Niðurstaðan er alltaf sú að gera þarf aftur einhverjar leiðréttingar, eins og mér skilst að meiningin sé að gera núna. Við vorum að fá þetta frumvarp til þingsins, hæstv. ráðherra er að mæla fyrir þessu núna og þó að það sé ekki almenn regla fengum við kynningu á málinu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd áður en hæstv. ráðherra talaði fyrir því. Ég bað um að það yrði sent til umsagnar. Ég vil heyra hjá hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki mikilvægt að við vöndum okkur mjög vel og förum yfir þetta. Þó að þetta hljómi sem lítil breyting vitum við að við höfum þurft að hlaupa til hvað eftir annað til að breyta einhverju vegna þess að við vinnum málin of hratt. Hæstv. ráðherra er að mæla fyrir frumvarpinu núna á fimmtudegi og þinglokin eiga að vera næsta föstudag. Fjalla á um málið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd en hún er stútfull af verkefnum og á meðal annars að fjalla um hvernig við eigum að fjármagna ríkissjóð á næsta ári en bara er búið að ákveða útgjöldin en ekki skattana. Spurning mín er einfaldlega þessi: Er ekki ætlunin að þetta mál fái vandaða umfjöllun í þinginu?

Virðulegi forseti. Jú, það er að sjálfsögðu vilji minn að málið fái vandaða umfjöllun í þinginu. Hversu löng hún þarf að vera er á forræði nefndarinnar að meta. Málið liggur mjög ljóst fyrir og ég held að ef nefndin sér ekki á því augljósa meinbugi væri mikilvægt að það gengi hratt fram og helst að við gætum samþykkt það fyrir jólahlé þó að ekki sé mikið eftir af þingtímanum. Ástæðan er einfaldlega sú að ég held að það væru mjög góð skilaboð til hlutabréfamarkaðarins og almennings, einmitt nú þegar við vitum að fyrsta skráningin er að fara af stað, að það séu engir óvissuþættir um reglur um yfirtökuskyldu og að stórir eigendur fyrirtækja sem verið er að skrá á markað eigi ekki einhvers konar hjáleiðir sem almenningi eru ekki að fullur ljósar, til að viðhalda ráðandi hlut sínum eða stækka hann. Við erum auðvitað að vonast til að almenningur vilji taka þátt í hlutabréfamarkaðnum og byggja hann upp með okkur. Ég held að það væru góð skilaboð frá Alþingi að gera þessa einföldu breytingu því hún liggur mjög ljós fyrir. Hún er augljóslega í þágu almennings og þeirra aðila sem hafa minni sérþekkingu og vilja taka þátt í hlutabréfamarkaðnum. Ég held að það væru góð skilaboð. En auðvitað er það háð því að nefndin sjái enga annmarka á málinu. Það er nefndarinnar að meta hvað hún treystir sér til að gera.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að hér sé engin óvissa og aðilar hafi ekki möguleika á að taka yfir fyrirtæki með einhverri hjáleið, ég er hjartanlega sammála því. En ástæðan fyrir því að ég velti þessu upp og spyr um viðhorf hæstv. ráðherra, er einfaldlega sú að málin hafa svo oft, og sérstaklega núna á þessu kjörtímabili, verið lögð upp með þessum hætti. Þetta er einfalt og fljótklárað og það verður að klára þetta. Að vísu talaði hæstv. ráðherra ekki þannig núna, ég er alls ekki að segja það, þvert á móti. Ég er ánægður með upplegg hæstv. ráðherra. En síðan kemur á daginn að vegna þess að menn vinna þetta svo hratt koma einhverjir annmarkar í ljós sem menn sáu ekki fyrir. Það veldur jafnvel skaða og er í það minnsta ekki þau skilaboð sem við viljum gefa. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að byggja upp hlutabréfamarkaðinn aftur, gríðarlega mikilvægt að almenningur geti tekið þátt í honum, sjái ástæðu til þess og sjái sér hag í að taka þátt í honum. Ég held hins vegar að við eigum eftir að fara þar yfir ansi mörg mál. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur meðal annars talað um skort á því sem hann kallar gagnsæ hlutafélög og er ég meðflutningsmaður á frumvarpi hans þess efnis. Það er einn þátturinn en þeir eru margir aðrir og ég held að mikilvægt væri að hv. efnahags- og viðskiptanefnd tæki þetta mál upp í heild sinni. Ef þessi breyting er til bóta og einfalt að gera hana þá á auðvitað bara að klára málið, ég er ekki að segja annað, virðulegi forseti. En vítin eru til að varast þau. Ég ætla ekki að nefna þau fjölmörgu dæmi þar sem maður hefur upplifað að við höfum flýtt okkur 

Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Ég fagna þessum orðum hv. þingmanns og tel rétt að nefndin meti það hvort hún treystir sér til að gera þessa breytingu. Við höfum auðvitað oft komið inn með frumvörp á undanförnum missirum þar sem við höfum verið að bregðast við aðstæðum. Kannski, í einhverjum tilvikum, hafa menn flýtt sér um of. Oftar er það þó vegna þess að við erum að fást við ófyrirséð atvik. Þá er ekki óeðlilegt að við breytum löggjöfinni. Núna er það til dæmis þannig að með hertum yfirtökureglum vilja menn líka vera alveg vissir um að eftir þeim verði farið því við höfum bitra reynslu af því hvernig horft var fram hjá augljósri sniðgöngu á yfirtökureglum fyrir hrun. Í þeirri grandskoðun hefur þetta mál komið upp og þess vegna auðveldara í sjálfu sér að ráðast í það sérstaklega án frekari breytinga á lögunum að öðru leyti.

Herra forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem hér kom fram hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um vinnuhraðann. Það er varla hægt að vinna málið á þeim stutta tíma sem eftir er af þingi, rúmri viku, ef það á að klárast fyrir jól. Áðan var ekki hægt að hafa atkvæðagreiðslu vegna þess að þingmenn voru bara ekki við. Þetta er ekki nógu sniðugt. En mig langar að spyrja um eitt. Þetta er mjög gott frumvarp þannig séð og tekur á ákveðnum vanda en hér er endalaust verið að bæta flíkina. Þetta minnir mig á sokkabuxur þar sem verið er að bæta flíkina upp við bolinn en búið er að klippa neðan af sokkabuxunum.  Það er nefnilega þannig að menn líta ekki á alla keðjuna. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis birtist mjög skrautleg mynd sem sýnir okkur hvað menn er óskaplega uppfinningasamir. Það er tær snilld út um allt þar sem menn búa til hlutafélög á hlutafélög ofan og mynda keðjur og net af hlutafélögum. Það er enginn vandi að fara fram hjá þessu. Það er búið að klippa neðan af sokkabuxunum, minn kæri.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég tjái mig um efri hluta sokkabuxnanna eða neðri í þessu andsvari. Hv. þingmaður tæpir á máli sem var verulegt vandamál fyrir hrun, sem er sniðganga yfirtökureglnanna. Mér er til dæmis ofarlega í minni eitt tilvik þar sem aðili komst yfir meira en 40% hlut í skráðu félagi. Yfirtökumörkin voru miðuð við 40% samkvæmt lögunum eins og þau stóðu þá og lá því beint við að viðkomandi yrði yfirtökuskyldur. En svo, hókus, pókus, var skyndilega haldinn hluthafafundur í félaginu. Þá var hann kominn niður í 39,9% en Landsbankinn í Lúxemborg orðinn eigandi að mismuninum. Samt fór aðilinn með 39,9% hlutinn með atkvæðisrétt fyrir Landsbankann í Lúxemborg einhverra undarlegra hluta vegna. Allir máttu sjá að hér var um skipulega sniðgöngu að ræða. Það er mjög mikilvægt að við forðumst svona dæmi í framhaldinu. Þess vegna komum við inn með þessa breytingu. Við viljum að löggjöfin og utanumhaldið sé þannig að ekki verði hægt að líta svo á að Kauphöllin verði bara musteri ræningja heldur þvert á móti raunverulegt markaðstorg þar sem almenningur getur verið öruggur um að ekki sé gengið á hagsmuni almennings og að gætt sé meginreglna og allra reglna til að verja rétt almennra hluthafa í félögum.

Herra forseti. Þetta er nefnilega málið. Hér er ekki verið að laga nema fyrstu kynslóð eigenda, ekki þegar komnar eru margar kynslóðir. Ég benti á lausn á þessu sem felst í gegnsæjum hlutafélögum þar sem upplýst væri um alla eigendakeðjuna þannig að ekki geti myndast hringstraumur af peningum og ekki sé hægt að sniðganga lög um yfirtökuskyldu. Sá sem á yfir 39% beint og eignast svo 10% til viðbótar óbeint, er náttúrlega ekki svo vitlaus að mæta á aðalfund með alls 49% umboð frá þessu fyrirtæki í Lúxemborg, nei, einhver lögfræðingur mætir og situr við hliðina á honum og gerir nákvæmlega það sama og hann. Þannig yrði það að sjálfsögðu gert. Vandamálið er að hér voru langar keðjur myndaðar sem gerðu að verkum að peningar gátu farið í hring og gerðu það. Ég fullyrði meira að segja að það var hluti af ástæðunni fyrir hruninu hversu mikið fé myndaðist sem ekki var til. Ég hef enda nefnt það áður í þessum ræðustól hvernig eigið fé íslenskra fyrirtækja hrundi, það bara hvarf við hrunið, það var ekki til. Ég held að hæstv. viðskiptaráðherra þurfi að taka sér tak og hugleiða þessi mál miklu nánar. Í dag lýkur sölu á Högum til almennings. Hver er ábyrgur ef svona keðja kemur aftur upp? Það er enginn sem bannar einhverju fyrirtæki í Lúxemborg að kaupa í Högum og láta peningana fara í hring, enginn og ekkert bannar það. Þannig að menn geta farið að leika þann leik aftur að láta peningana fara í hring með nákvæmlega sama hætti og fyrir hrun. Þá myndast aftur heilmikil keðja af peningum sem ekki eru til.

Virðulegi forseti. Ég þakka athugasemdir hv. þingmanns og veit að hann ber góðan hug til vel virkra markaða og sérstaklega til kauphallarviðskipta og hlakka til samstarfs við hann um það áfram. Það er hárrétt sem hann segir að mikilvægt er að endurmeta stöðugt allt regluverk til að koma í veg fyrir að svona hringrás geti myndast aftur og við munum auðvitað gera það mjög vel. Við teljum að gerðar hafi verið umtalsverðar úrbætur á löggjöfinni. Yfirtökuskyldumörkin hafa verið lækkuð og við verðum auðvitað að tryggja það að virk yfirráð verði ekki til í gegnum bakdyraleiðir eins og hv. þingmaður varar við, í gegnum einhvers konar óskilgreint eignarhald einhvers staðar annars staðar. Það er mjög mikilvægt.

Herra forseti. Hér er verið að staga í eitt gatið á flíkinni af illri nauðsyn. En eins og ég benti á er mjög auðvelt að fara fram hjá þessu og ekki nokkur leið að sjá það. Það er meira að segja spurning hvort það varði við lög þegar komnar eru langar keðjur, svo maður tali ekki um þegar í keðjunni eru allt óháðir aðilar. Mér sýnist að ekkert í þessu frumvarpi eða hlutafélagalögunum yfirleitt banni það. Ég held að það sé einmitt vandi sérstaks saksóknara, þessi veila í hlutabréfaforminu sjálfu. Nú eru komin þrjú ár síðan ég flutti fyrst frumvarp mitt um gegnsæ hlutafélög þar sem ég benti á veiluna og benti á lausnir og lagði meira að segja seinna fram frumvarp um gegnsæ hlutafélög þar sem ég leysti þetta mál að mínu mati. Það hefur enginn sýnt mér fram á að til sé önnur lausn og menn hafa heldur ekki sýnt mér fram á að þessi lausn muni ekki duga. Samt sem áður hefur ekkert verið gert. Nú eru menn byrjaðir að selja til almennings aftur hlutafélög eins og þau þar sem töpuðust gífurlegir fjármunir, herra forseti. 50–60 þúsund heimili á landinu - ég segi heimili frekar en einstaklingar vegna þess að yfirleitt á aðeins einn aðili á heimilinu hlutabréf, það er sjaldgæft að tveir aðilar eigi hlutabréf - venjuleg heimili, ég er ekki að tala um stóru hluthafana, töpuðu að meðaltali 1,5 millj. kr. Samtals 80 milljarðar fóru með hvelli. Ég hefði viljað sjá menn laga það sem þarna gerðist áður en þeir færu að bjóða út nýtt hlutafé. Nú vona ég að útboð Haga gangi vel og menn nái markmiðum sínum en menn verða að fara að laga þetta þannig að hinn almenni hluthafi sem leggur fram sparifé sitt sé tryggður. Um daginn sendi maður mér tölvupóst og sagðist vera með 10 millj. kr. í bankahólfi. Ég ætla ekkert að segja hvar hann býr eða fara nánar í það en hann er með 10 millj. í bankahólfi af því að hann treystir ekki bönkunum. Af hverju treystir hann þeim ekki? Af því að hann er búinn að tapa öllu sínu. Hann átti nefnilega töluvert miklar eignir, bæði í hlutabréfum, skuldabréfum o.s.frv. Það er allt farið nema þær 10 millj. kr. sem hann tók út og setti í bankahólf. Hann þorir ekki að ráðstafa þessu fé og vildi spyrja mig ráða um hvað hann ætti að gera við þetta. Ég var bara í standandi vandræðum, herra forseti. Við erum með ríkisstjórn sem er virkilega andsnúin sparifé, ræðst á það aftur og aftur, hefur hækkað skattinn á fjármagnstekjum, sem hétu einu sinni vextir, upp í 20% í neikvæðri ávöxtun og svo eru bætur Tryggingastofnunar skertar o.s.frv. Ég gat ekki ráðlagt þessum manni neitt. Ég sagði við hann: Kauptu spariskírteini, það er betra. Þá færðu að minnsta kosti sömu ríkisábyrgð og á seðlunum þínum og færð að minnsta kosti vexti eða einhverjar verðbætur. En þá sagði hann: Nei, þá þarf ég að binda peningana en ég verð að nota þá til að lifa á. Auk þess er upphæðin kannski ekki nægilega stór til að binda hana alla í einu eða tveimur skuldabréfum. Þetta er nú staðan sem hinn svokallaði fjármagnseigandi, hinn ljóti þjóðflokkur, er kominn í. Það vill svo til að það er einmitt fjármagnseigandinn sem stendur undir öllum lánveitingum í þjóðfélaginu. Ég þekki þá stöðu og hef sagt það hér áður, þegar engin lán var að hafa neins staðar. Kannski erum við að sigla hratt í þá stöðu. En ég skora á hæstv. ráðherra að taka sér tak og gera við allar sokkabuxurnar, líka það sem búið er að klippa neðan af.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 99/1999, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er að venju lögð til breyting á 5. gr. laganna sem fjallar um gjaldskylda aðila, álagningarstofna og árlegt fastagjald. Í 1. gr. laganna er kveðið á um að eftirlitsskyldir aðilar og aðrir gjaldskyldir aðilar samkvæmt 5. gr. laganna skuli standa straum af kostnaði við rekstur Fjármálaeftirlitsins eins og nánar er kveðið á um í lögunum. Um ákvörðun álagningar eftirlitsgjaldsins er fjallað í 2. gr. laganna en þar segir: Fyrir 1. júlí ár hvert skal Fjármálaeftirlitið gefa ráðherra skýrslu um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs. Í skýrslunni skal jafnframt lagt mat á þróun starfseminnar undangengin þrjú ár með tilliti til þess tíma sem ætla má að farið hafi í eftirlit með hverjum flokki eftirlitsskyldra aðila samkvæmt 5. gr. Skýrslu Fjármálaeftirlitsins skal fylgja álit samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila á áætluðu rekstrarumfangi næsta árs ásamt afgreiðslu stjórnar stofnunarinnar á því áliti. Til að samráðsnefndin geti gefið álit sitt skal Fjármálaeftirlitið eigi síðar en 1. júní ár hvert senda henni upplýsingar um áætlað rekstrarumfang ásamt skýringum á helstu rekstrarliðum. Ef niðurstaða skýrslunnar gefur tilefni til að breyta hundraðshluta eftirlitsgjalds skal ráðherra leggja frumvarp þar að lútandi fyrir Alþingi. Í skýrslu Fjármálaeftirlitsins um áætlaðan rekstrarkostnað vegna ársins 2011, sem lögð var til grundvallar breytingu á lögunum með lögum nr. 150/2010, var eftirlitsgjald ársins 2011 áætlað 1.619 millj. kr. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun Fjármálaeftirlitsins fyrir yfirstandandi ár er gert ráð fyrir að innheimt eftirlitsgjald verði 1.582 millj. kr. Frávik frá upphaflegri áætlun skýrist m.a. af 50 millj. kr. óinnheimtanlegu eftirlitsgjaldi vegna fjármálafyrirtækja sem farið hafa í þrot. Í þessu frumvarpi er eftirlitsgjald ársins 2012 áætlað 2.002 millj. kr. í samræmi við skýrslu Fjármálaeftirlitsins og nemur hækkun milli ára frá upphaflegri áætlun yfirstandandi árs 383 millj. kr. eða um 24%. Frá því að Fjármálaeftirlitið tók til starfa hefur verið leitast við að tryggja starfsemi þess í samræmi við kjarnareglur alþjóðlegu bankaeftirlitsnefndarinnar um virkt fjármálaeftirlit. Til að svo megi verða er óhjákvæmilegt að stofnuninni sé tryggt nægilegt rekstrarfé, fullnægjandi lagaheimildir til eftirlits, virk ákvæði til framfylgni ákvarðana og sjálfstæði gagnvart öðrum hagsmunum en þeim sem felast í sjálfu eftirlitinu. Markmið frumvarpsins er að fjárhagsleg staða Fjármálaeftirlitsins verði áfram tryggð þannig að hún samræmist þessum kjarnareglum. Þessa stefnu má enn fremur sjá í viljayfirlýsingu íslenskra stjórnvalda til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá 16. ágúst sl. þar sem því er heitið að Fjármálaeftirlitið fái fullnægjandi tekjur til að tryggja að stofnunin geti innt skyldur sínar af hendi með árangursríkum hætti. Verulegs misræmis gætir í fjárheimildum stofnunarinnar samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2011 annars vegar og því sem lög um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi kveða á um hins vegar, samanber lög nr. 150/2010, um breyting á lögunum, þ.e. fjárlögin sem gilda um greiðslu kostnaðar við rekstur Fjármálaeftirlitsins sýna aðra niðurstöðutölu en fjárlög fyrir yfirstandandi ár. Af því tilefni og jafnframt til að fá skorið úr um samspil þeirra sérlaga sem gilda um fjármögnun rekstrar Fjármálaeftirlitsins og ákvæða fjárlaga leitaði ráðuneytið eftir áliti embættis ríkislögmanns og lögmæti þess að halda eftir á viðskiptareikningi hluta þeirra tekna sem löggjafinn hafði sérgreint stofnuninni. Í áliti ríkislögmanns, sem fylgir sem fylgiskjal með frumvarpinu, kemur m.a. fram sú meginniðurstaða að um fjármögnun rekstrarkostnaðar Fjármálaeftirlitsins fari samkvæmt þeim sérlögum sem um fjármögnun stofnunarinnar gilda, þ.e. lögum nr. 99/1999. Eigi að breyta fjárheimildum stofnunarinnar skuli slíkt gert með breytingum á þeim lögum en ekki fjárlögum. Í 3. umr. um fjárlagafrumvarpið var nokkuð fjallað um fjárveitingar til Fjármálaeftirlitsins. Meðal annars var ýjað að því að aukin framlög til eftirlitsins væru á kostnað framlaga til brýnna velferðarmála á borð við heilbrigðismál. Það er mjög mikilvægt að taka af öll tvímæli um að svo er ekki því að eftirlitsgjald sem lagt er á eftirlitsskylda aðila og standa á undir rekstrarkostnaði er allt annars eðlis en þau framlög úr ríkissjóði sem sjúkrahús og aðrir sambærilegir aðilar njóta. Framlög til heilbrigðisþjónustu eru fjármögnuð með skatttekjum ríkissjóðs sem renna beint til samneyslunnar. Öðru máli gegnir um þann sérstaka skatt sem aðeins er lagður á eftirlitsskylda aðila og stendur undir rekstrarkostnaði Fjármálaeftirlitsins. Það er ekki almennur skattur sem standa á undir samneyslunni heldur stendur hann aðeins undir kostnaði við eftirlit með þeim sem skattinn greiða. Þeir eftirlitsskyldu aðilar eru að sjálfsögðu eins og allir lögaðilar skattskyldir og greiða skatta í sameiginlega sjóði af rekstrartekjum sínum með sama hætti og önnur fyrirtæki. Það er því ekki hægt að gefa sér það að unnt væri að nota hluta af álögðu eftirlitsgjaldi til að standa undir einhverju öðru en rekstri Fjármálaeftirlitsins, slík framsetning er mjög villandi. Ég rakti við 3. umr. fjárlagafrumvarpsins ástæðu þess að það frumvarp sem um ræðir kemur svo seint fram og þá sérstaklega þann mikla tíma sem það tók að afgreiða kostnaðarmat fjármálaráðuneytisins og ætla ég ekki að endurtaka það hér. Það er óhjákvæmilegt að beina sjónum þingmanna að því sérstaka kerfi sem er um rekstrarkostnað Fjármálaeftirlitsins og sérstöðu laga nr. 99/1999, um tekjuöflun FME, gagnvart öðrum sérlögum sem kveða á um sértekjur einstakra ríkisstofnana. Samkvæmt þessum lögum er gjaldtöku eftirlitsskylda aðila ætlað að standa undir rekstri FME að öllu leyti og samkvæmt lögunum ber efnahags- og viðskiptaráðherra að leggja fyrir Alþingi frumvarp um að breyta hundraðshluta eftirlitsgjalds ef skýrsla Fjármálaeftirlitsins gefur tilefni til. Svigrúm ráðherra til endurmats á þeim tillögum er því nokkuð takmarkað. Ríkissjóður verður ekki krafinn um neikvæðan mismun tekna og gjalda og hann nýtur ekki heldur afgangs í rekstri stofnunarinnar. Ef rekstrarafgangur er fyrirséður ber að taka tillit til hans við ákvörðun eftirlitsgjalds næsta árs en við ákvörðun eftirlitsgjalds er markmiðið að mismunur á tekjum og gjöldum verði hvað minnstur á hverju ári og eftirlitsskyldir aðilar standi beint undir þeim mismun eða njóti hans. Þetta á að gera með því að við álagningu fyrir komandi ár hverju sinni verði tekið tillit til útkomu yfirstandandi árs. Stofnuninni er heimilt að mynda varasjóð sem samsvarar rekstrarafgangi umfram áætlun. Neikvæður mismunur yrði að sama skapi lagður á eftirlitsskylda aðila sem viðbótarskattlagning eða lagt á fyrir honum við álagningu næsta árs. Undanfarin ár hefur kostnaður við FME vaxið og árlega verið gerðar breytingar á lögum nr. 99/1999. Öflugt fjármálaeftirlit er mikil nauðsyn, ekki síst á þeim tímum sem við lifum nú. Fyrirséð er að draga mun verulega úr kostnaði á næstu árum þegar uppbyggingarstarfi Fjármálaeftirlitsins að loknu efnahagshruni verður lokið og sérstakar rannsóknir sem ráðist hefur verið í í kjölfar bankahrunsins verða á enda komnar. Vík ég nú, virðulegi forseti, að sjálfu frumvarpinu. Meginefni þess fjallar um hækkun á hundraðshlutum eftirlitsgjalds og fastagjaldi sem lagt er á eftirlitsskylda aðila. Í skýrslu um áætlaðan rekstrarkostnað Fjármálaeftirlitsins sem birt er sem fylgiskjal I með frumvarpinu er að finna sundurliðun einstakra kostnaðarliða. Helstu kostnaðarliðir í rekstri Fjármálaeftirlitsins samkvæmt áætlun fyrir árið 2012 eru laun og launatengd gjöld, um 1.419 millj. kr. samanber 1.240 millj. kr. samkvæmt upphaflegri áætlun fyrir yfirstandandi ár. Hækkunin skýrist fyrst og fremst af fjölgun starfsmanna til að sinna nýjum lögboðnum verkefnum svo sem eftirliti með slitastjórnum og skilanefndum og uppbyggingu á umbótaverkefnum. Samkvæmt áætlun eftirlitsins er gert ráð fyrir að heildarfjöldi starfsmanna í árslok 2012 verði 143, þar af tæplega 20 í rannsóknum vegna hrunsins og 26 stöðugildi alls vegna tímabundinna verkefni. Þessi verkefni eru annars vegar í tengslum við rannsóknir og aðdraganda á orsökum hrunsins og hins vegar vegna uppbyggingar verkefna sem munu auka skilvirkni stofnunarinnar þegar til lengri tíma er litið. Þá er gert ráð fyrir tímabundnu viðbótarhúsnæði en leigusamningur gefur Fjármálaeftirlitinu rétt til að skila húsnæði til baka að tveimur árum liðnum. Vegna umræðu í ríkisstjórn og ráðherranefnd um ríkisfjármál við vinnu fjárlagatillagna til 2. umr. óskaði ég eftir því að Fjármálaeftirlitið endurskoðaði áætlun sína fyrir árið 2012. Eftirlitið hefur brugðist vel við þeirri ósk og endurskoðað áætlunina og verður hún kynnt fyrir efnahags- og viðskiptanefnd þegar frumvarpið verður þar til umfjöllunar. Dró Fjármálaeftirlitið allnokkuð úr áætlunum sínum og náði með því að lækka fyrirhugaða áætlun á næsta ári um 115 millj. kr. og er niðurstöðutala fjárlaga, sem samþykkt voru í gær, í samræmi við þá endurskoðuðu rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins. Í 2. gr. laganna er kveðið á um lögbundið samráð við samráðsnefnd eftirlitsskyldra aðila á áætluðu rekstrarumfangi næsta árs. Álit samráðsnefndarinnar fylgir frumvarpinu og athyglisvert og rétt að benda á að eftirlitsskyldir aðilar taka í áliti sínu undir það að áætlanir eftirlitsins séu metnaðarfullar og byggi á raunverulegum forsendum. Meðal fylgiskjala með frumvarpinu er jafnframt úttekt erlends sérfræðings á getu Fjármálaeftirlitsins og úrbótaþörf á eftirlitsgetu þess en hún hefur verið lög til grundvallar við mat á uppbyggingarþörf í Fjármálaeftirlitinu. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu er lagt til að frumvarpið gangi til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég fer í ræðu minni á eftir betur yfir frumvarpið í heild sinni en ætla að spyrja hæstv. ráðherra um nokkur atriði. Ég held að allir séu sammála um mikilvægi þess að hafa hér sjálfstætt eftirlit. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af sjálfstæði stofnunarinnar þar sem hún virðist hafa látið það viðgangast að hér væru fjármálafyrirtæki í umsjón og vörslu hæstv. fjármálaráðherra sem brutu 84. gr. laga um fjármálafyrirtæki í annars vegar 23 mánuði og hins vegar 29 mánuði - ég er hér að ræða um SpKef og Byr - og það að þau fyrirtæki komist upp með þetta með þessum hætti, hvort ekki sé hætta á því að það gefi fordæmi fyrir aðra aðila að fara ekki að lögum um fjármálafyrirtæki og að öðrum lögum sem um starfsemina gildir. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra að öðru. Það eru ýmsir kostnaðarliðir sem vekja athygli manns þegar maður fer að skoða þessa hluti. Einn liðurinn er laun til stjórnarmanna sem eru ekki í föstu starfi heldur sinna mjög mikilvægu hlutverki sem stjórnarformenn og stjórnarmenn. Þar hefur komið fram að fyrrverandi ráðherra hækkaði greiðslu til stjórnarformanns um 175%, úr 220 þús. á mánuði í 600 þús. á mánuði. Núna eru stjórnarlaunin fyrir stjórnarformann 600 þús. á mánuði, 200 þús. fyrir aðalmann og 200 þús. fyrir varamann. Því vil ég spyrja tveggja spurninga, annars vegar hvort hæstv. ráðherra viti af hverju fyrrverandi ráðherra hækkaði launin svona mikið og hvort það séu einhverjar sambærilegar greiðslur hjá opinberum fyrirtækjum þar sem stjórnir eru.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi eftirlit Fjármálaeftirlitsins með fjármálafyrirtækjum í ríkiseigu þá tel ég það mjög mikilvægt að Fjármálaeftirlitið meti og hafi eftirlit með öllum fjármálafyrirtækjum á sömu forsendum óháð eignarhaldi. Það er mjög mikilvægt til að greina áhættu rétt og til að skapa heilbrigða rekstrarumgjörð á fjármálamarkaði. Meðal annars þess vegna hafa stjórnvöld í yfirlýsingu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins lýst þeirri fyrirætlan að fella Íbúðalánasjóð undir eftirlit FME þannig að Fjármálaeftirlitið hafi sambærilegt eftirlit með áhættuþáttum í rekstri allra fjármálastofnana óháð eignarhaldi. Að því er varðar stjórnarlaun Fjármálaeftirlitsins er það rétt sem hv. þingmaður nefnir að breytingar voru gerðar á því af forvera mínum áður en ég tók til starfa. Forsendur þeirrar breytingar voru að mönnun stjórnarinnar hafði reynst erfið, tíðar mannabreytingar höfðu verið í stjórninni. Hún er auðvitað ekki eins og stjórn venjulegrar ríkisstofnunar að því leyti að hún er ekki einungis með almennt eftirlit með fjármálastofnunum eða rekstrarumgjörð heldur er hún í reynd úrskurðarnefnd. Hún tekur í reynd ákvarðanir um efnislega úrlausn mála og situr oft mjög langa stjórnarfundi og undirbúningur mála er tímafrekur, ábyrgð mikil og seta í stjórn Fjármálaeftirlitsins takmarkar mjög tekjuöflunarmöguleika stjórnarmanna annars staðar. Í ljósi þessara forsendna tóku forráðamenn ákvörðunina og ég tel að hún hafi verið ágætlega rökstudd að þessu leyti.

Virðulegi forseti. Út af stjórnarlaununum, ég er þeirrar skoðunar að það sé sjálfsagt og eðlilegt að greiða mönnum fyrir að sinna hlutverkum sem þessum. Ég held hins vegar að það skipti máli að samræmi sé og er að leita eftir því hjá hæstv. ráðherra hvort samræmi sé þarna á milli og hjá öðrum sambærilegum stofnunum. Hæstv. ráðherra segir að hér sé í rauninni ekki aðeins um stjórn að ræða heldur úrskurðarnefnd. Ég held að ekki væri úr vegi að skoða og líta á vel þetta því að miðað við það sem maður mundi ætla að væri í gangi hjá öðrum opinberum stofnunum sem eru með stjórnir, þá er þetta ekki í samræmi við það sem við sjáum annars staðar, 600 þús. fyrir stjórnarformann á mánuði, 200 þús. fyrir aðalmann og 200 þús. fyrir varamann. Ég spurði hæstv. ráðherra af því að nú liggur það alveg fyrir að fjármálafyrirtæki í umsjón og vörslu hæstv. fjármálaráðherra brutu 84. gr. laga um fjármálafyrirtæki, sem er afskaplega mikilvæg grein. Hún gengur út á það að viðkomandi aðilar eða fyrirtæki þurfa að uppfylla lögbundnar eiginfjárkröfur hvorki meira né minna. Þetta er grundvallarregla. Þetta er gert auðvitað til að vernda almenning og að hægt sé að treysta því að viðkomandi stofnanir séu fjárhagslega sterkar. Á sama tíma og þau voru að brjóta þessa lögbundnu eiginfjárkröfu voru fyrirtækin, eða alla vega annað þeirra, að opna útibú, var með mikil umsvif og var að keppast um innlán í samkeppni við aðra. Það er ljóst að FME aðhafðist ekkert í því. Nú þýðir ekkert að halda því fram að fjárskortur hafi verið eða að það hafi ekki vitað af þessu vegna þess að þau fyrirtæki voru í gjörgæslu. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessum málum, hvort þetta geti ekki skapað skelfileg fordæmi.

Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu ekki miklu við fyrri svör að bæta. Ég tel eins og ég rakti áðan að ákvörðun um stjórnarlaun hafi byggst á tilteknum efnislegum forsendum og satt að segja ekki auðvelt að finna sambærilegar stofnanir. Og þótt seta í úrskurðarnefndum sé í mörgum tilvikum tímafrek og flókin hefur hún ekki samsvarandi áhrif á aflahæfi nefndarmanna eins og seta í stjórn Fjármálaeftirlitsins, því að seta í stjórn Fjármálaeftirlitsins hefur til dæmis í för með sér svo víðtækt vanhæfi að ef lögmaður situr í stjórn Fjármálaeftirlitsins getur hann ekki verið á stofu með öðrum lögmönnum. Hann getur sjálfur ekki unnið fyrir nokkurt annað fjármálafyrirtæki og ef hann er á stofu með öðrum lögmönnum, sameiginlegri eign með öðrum lögmönnum, eru þeir allir vanhæfir til starfa. Það veldur því auðvitað að ekki er hægt, eða mjög erfitt er að fá lögmenn til að sitja í stjórn FME og ekki er hægt að fá löggilta endurskoðendur á sömu forsendum til að sitja í stjórn FME sem eru starfandi. Ég verð því að segja eins og er að það er leitun að sambærilegum takmörkunum á aflahæfi fólks eins og leiða af setu í stjórn FME.

Herra forseti. Þetta er mjög vandumrætt mál vegna þess að ef maður leyfir sér að gagnrýna þessi auknu fjárútlán til Fjármálaeftirlitsins þá er maður bara kominn í hóp þeirra sem vilja ekkert eftirlit og allt að því orðnir sekir menn.  Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé virkilega þannig að þetta sé nánast sjálftaka, að Fjármálaeftirlitið geti sett fram einhverja tölu, einhverja skýrslu um að þetta þurfi og hitt þurfi, og svo bara gerist það. Mér sýnist að þannig hafi verið komið fram í efnahags- og viðskiptanefnd, sem ég sit reyndar ekki í, en mér skildist það á umræðunni að menn hefðu bara tilkynnt að þannig ætti þetta að vera. Svo langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra um lífeyrissjóðina. Ég hef alltaf dálitlar áhyggjur af lífeyrissjóðunum vegna þess hvernig þeir eru uppbyggðir. Til dæmis er einn lífeyrissjóður sem heitir B-deild LSR. Þar á eftir að borga 400 milljarða inn. Hvernig er tekið á því þegar lagt er 0,01174% af hreinni eign til greiðslu lífeyris? Er það af 400 milljörðunum eða er það af eignum sem eru til staðar? Hvað gerist með þessar álögur á lífeyrissjóðina þegar A-deildin á að hækka iðgjaldið samkvæmt lögum, stjórnin á að gera það, og þar með auka útgjöld ríkissjóðs, sem ekki var reyndar gert í fjárlagafrumvarpinu sem við samþykktum í gær. Það vantaði 4 milljarða þar inn. Í rauninni borga lífeyrissjóðirnir þetta ekki neitt, það er ríkissjóður sem borgar það, það eru skattgreiðendur, það eru hinir lífeyrissjóðirnir, það eru sjóðfélagar hinna lífeyrissjóðanna sem borga þetta. Hvernig lítur hæstv. ráðherra á það?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði um fyrirkomulag álagningargjalda Fjármálaeftirlitsins og hvort þar væri um sjálftöku að ræða. Í gildandi lögum - sem ég held að hv. þingmaður hafi komið að að setja, ekki var ég meðal þingmanna hér 1999 - segir í 2. gr.: „Fyrir 1. júlí ár hvert skal Fjármálaeftirlitið gefa ráðherra skýrslu um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs. […] Skýrslu Fjármálaeftirlitsins skal fylgja álit samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila […] Ef niðurstaða skýrslunnar gefur tilefni til að breyta hundraðshluta eftirlitsgjalds skal ráðherra leggja frumvarp þar að lútandi fyrir Alþingi.“ Svigrúm ráðherra til endurmats samkvæmt þessum orðum er satt að segja ekki neitt. Ég vil upplýsa hv. þingmann um eitt fyrst við erum komnir í þessa umræðu. Ég var einu sinni starfandi lögmaður og sat þá í ráðgjafarnefnd sem þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, skipaði um opinbert eftirlit. Við gerðum athugasemdir við þetta fyrirkomulag en þá var það afstaða viðskiptaráðuneytisins á þeim tíma að í þessum lögum fælist að það væri ekkert svigrúm sem ráðherra hefði til að endurmeta tillögur FME. Það hefur verið viðtekin lagatúlkun að því er ég best veit síðan. Ráðherra hefur aldrei endurmetið tillögur FME. Það sem ég hef núna gert er að óska eftir því að FME endurmeti áætlanir sínar í ljósi mikillar útgjaldaaukningar og gagnrýni sem fram á hana hefur komið. FME hefur svarað því með tillögum um lækkun upp á 115 millj. kr. en jafnframt tekið fram að eftirlitið telji sig ekki skuldbundið til að koma fram með slíkar tillögur og fjárlagaramminn sem samþykktur var í gær felur í sér að farið verði að tillögum FME með þessari 115 millj. kr. lækkun.

Herra forseti. Ég ætla að ítreka spurningu mína um lífeyrissjóðina, sérstaklega almennu lífeyrissjóðina. Fyrst lögin eru svona ósveigjanleg og fyrst hæstv. ráðherra er kominn í þessa stöðu þá spyr maður sig: Af hverju er hann ekki búinn að breyta þessu eða leggja fram frumvarp um að breyta lögunum og sannfæra Alþingi um að þessu þurfi að breyta? Ég man þá tíð þegar Fjármálaeftirlitið var nýbyrjað með 30–40 starfsmenn þá lagði ég til úr þessum ræðustól aftur og aftur að meiri peningar yrðu settir í það vegna þess að fjármálamarkaðurinn óx mjög hratt en Fjármálaeftirlitið var alltaf á eftir og hefði þurft að vaxa miklu hraðar. Það voru virkilega raddir hérna um að auka þyrfti eftirlitið fyrir hrun, hefði kannski betur verið gert. En þá var þessi regla of stíf þar sem Fjármálaeftirlitið lagði fram tillögur og síðan varð ráðuneytið að samþykkja það og leggja fyrir Alþingi. Ég legg því til að þessu verði breytt vegna þess að við erum núna að auka eftirlitið í stórum stíl, í miklum mæli, með minnkandi fjármálamarkað. Hann minnkar mjög hratt. Ég man ekki hvað starfsmönnum hefur fækkað mikið í bönkum, sparisjóðum og fjármálastofnunum en mér skilst að það séu um 2 þús. manns, herra forseti, sem hafa horfið úr starfi við starfsemi sem Fjármálaeftirlitinu er ætlað að hafa eftirlit með, fyrir utan það að öll utanlandsviðskipti voru mjög dýr í eftirliti, ég nefni Icesave í því sambandi og sitthvað fleira sem gerðist þar, ég ætla ekki að fara nánar út í það. Ég spyr hæstv. ráðherra um lífeyrissjóðina og hvort þurfi ekki að breyta þessum lögum þannig að ráðuneytið og Alþingi geti komið sterkar að þessu og hvort ekki sé eðlilegt að minnka umsvifin þegar það sem verið er að hafa eftirlit með minnkar. Væntanlega er búið að taka á verstu málunum og vísa þeim til sérstaks saksóknara.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að ástæða er til athuga þetta kerfi. Ég er ekki sannfærður um að það eigi að kollvarpa því. Ég held að það skipti miklu að það sé ákveðinn hemill að eftirlitið sé algerlega undir fjárstjórnarvaldinu frá ári til árs. Ég held að það skipti miklu máli að einhver svona umgjörð, hvort það er nákvæmlega þessi eða einhver önnur skal ég ekki segja um, tryggi sjálfstæði eftirlitsins og þar af leiðandi að fjármagn til þess geti ráðist á efnislegum forsendum en það sé ekki algerlega undirselt fjárstjórnarvaldinu í þröngum skilningi, og sýnd fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins frá einu ári til annars. Ég hef ákveðið að fá álit sérfræðinga á þeim þætti og fá tillögur frá þeim um hvort breyta skuli þessu. Kaarlo Jännäri kemur hingað til lands til að veita okkur ráðgjöf um ýmsa þætti varðandi stofnanauppbyggingu á fjármálamarkaðnum á nýju ári. Það verður meðal þeirra verkefna sem menn óska eftir að hann láti uppi álit á. Við höfum verið að fá úttektir á Fjármálaeftirlitinu. Sú forsenda er því ekki rétt sem fjármálaráðuneytið gefur sér í kostnaðarmati - það hefði alveg getað spurt efnahags- og viðskiptaráðuneytið satt að segja - en fjármálaráðuneytið gefur sér í kostnaðarmati að engin óháð efnisleg úttekt hafi farið fram á þörf fyrir aukið eftirlit. Það er margbúið að gera, fyrst með skýrslu Kaarlos Jännäris í upphafi árs 2009, síðan með úttekt Pierre-Yves Thoraval, sem ég nefndi áðan, og var gerð á útmánuðum á þessu ári. Mats Josefsson, 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Pétri Blöndal þegar hann segir að það sé í besta falli ósmekklegt að verið sé að væna menn sem sinna hlutverki sínu sem hv. þingmenn um að þeir vilji ekki rannsaka hvað gerðist í aðdraganda hrunsins. Menn velta eðlilega fyrir sér útgjöldum til þessarar stofnunar. Ég vona að enginn hv. þingmaður muni falla í þá gryfju þó að mér sýnist að sumir hafi gert það, líka utan þings. Ef hv. þingmenn spyrja sig ekki spurninga varðandi stofnun sem þrefaldað hefur veltuna frá árinu 2007 er eitthvað mikið að, þá eru hv. þingmenn fullkomlega vanhæfir til að sinna starfi sínu. Til að við setjum það í eitthvert samhengi og berum okkur saman við önnur lönd, er íslenska bankakerfið 3% af danska bankakerfinu. Íslenska fjármálaeftirlitið er hins vegar 43% af danska fjármálaeftirlitinu. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hefur margoft bent á að ef við miðuðum við Bandaríkin í þessu efni, en þar eru væntanlega mestu fjármálaumsvifin og stærstu fjármálafyrirtækin, væri það eins og 117 þúsund starfsmenn störfuðu nú í bandaríska fjármálaeftirlitinu og að farið væri fram á að þeir yrðu 150 þúsund. Þeir eru annars eitthvað í kringum fimm þúsund talsins. Það er fullkomlega óhjákvæmilegt að fara yfir þessi mál, sérstaklega vegna þess að ég held að við séum öll sammála um að við viljum hafa sjálfstætt, öflugt fjármálaeftirlit. Ég spurði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra spurninga sem ég fékk ekki svör við um mál sem ég hef mjög miklar áhyggjur af, þ.e. sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins. Þær spurningar og fleiri tengdar þeim málum eru komnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að beiðni minni. Ég hef ekki fengið svar við spurningu minni um hvernig það megi vera að fjármálafyrirtæki sem voru í umsjón og vörslu hæstv. fjármálaráðherra brutu 84. gr. laga um fjármálafyrirtæki og komust upp með það. SpKef gerði það í 23 mánuði, Byr og Byr hf. gerðu það í 29 mánuði, en í lögum um fjármálafyrirtæki er heimilt að veita undanþágu við mjög sérstakar ástæður í allt að 12 mánuði. Nú kynni einhver að spyrja: Skiptir það máli? Er það ekki fullkomið aukaatriði? En hér er fyrst og fremst um að ræða lög um fjármálafyrirtæki. Hér er eiginfjárhlutfall og það er grunnurinn að því að viðskiptavinir geti treyst því að fyrirtækin séu burðug, geti staðið við skuldbindingar sínar. En á sama tíma og uppfylltu þessi fyrirtæki ekki lagaskilyrði og FME gerði ekkert í því að opnað var útibú og innlánum safnað í samkeppni við önnur fyrirtæki sem svo sannarlega þurftu að uppfylla þessi skilyrði Ég hlýt að spyrja: Hefur enginn áhyggjur af því að Fjármálaeftirlitið og hæstv. fjármálaráðherra hafi staðið svona að málum, að það muni hafa fordæmi í öðrum málum ef hæstv. fjármálaráðherra getur komist upp með að fara ekki að lögum um fjármálafyrirtæki, hvorki meira né minna? Því skyldi það ekki eiga við eitthvað af þessum aðilum sem verða hugsanlega sóttir til saka út af brotum á lögum um fjármálafyrirtæki ef hæstv. fjármálaráðherra getur komist upp með það að brjóta lögin? Af hverju má þetta fólk þá ekki líka komast upp með það? Ég gæti best trúað að þeim spurningum yrði velt upp í réttarsal. Hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. Ég hef spurt hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann hafi ekki haft áhyggjur af því að Fjármálaeftirlitið, sem var með þessi fyrirtæki í gjörgæslu, fylgdist með öllu sem þar gerðist, skyldi ekki sjá til þess að lögum væri framfylgt. Ég hef líka miklar áhyggjur af því, fyrst ég tala um sjálfstæði FME, að einn af þeim þáttum sem Fjármálaeftirlitið á að hafa með höndum er neytendavernd. Ég hef fengið það staðfest að Fjármálaeftirlitið hefur ekki gert neinar athugasemdir við endurreikning á erlendum lánum og hefur að mínu áliti sýnt þeim þáttum öllum lítinn áhuga, þessum gríðarlega stóru og miklu málum. Aðrir hafa borið kyndilinn í réttindabaráttu í neytendavernd lánþega, til dæmis hagsmunasamtök og aðilar úr háskólaumhverfinu, sérstaklega í Háskólanum á Bifröst. Það furðar mig að þessi öfluga stofnun sem svo sannarlega getur ekki borið fyrir sig fjárskorti hafi ekki gengið öðruvísi fram. Ef við skoðum frumvarpið og umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er augljóst að þar er enn ein staðfestingin á því að samskipti hæstv. ráðherra innan þessarar ríkisstjórnar er ekki með eðlilegum hætti, því fer víðs fjarri. Ráðherrar taka umræðu inn í þingsalnum, í fjölmiðlum og annars staðar, sem menn í öðrum ríkisstjórnum afgreiða annars staðar og það er augljóst að fjárlagaskrifstofan er ekki sátt við hvernig gengið er fram. Í rauninni er hér um að ræða nokkur prinsippmál. Eitt prinsippið er stjórnarskráin. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Samkvæmt þeirri túlkun sem hér er í gangi og hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og jafnvel ríkislögmanni höfum við voðalítið um það að segja hver útgjöldin eru til Fjármálaeftirlits og í rauninni ekkert vegna þess að ef túlkun hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er rétt sem hér kemur fram hefur hann ekkert svigrúm til að endurmeta tillögur FME. FME er þá orðið algerlega sjálfstætt í störfum sínum og þarf þá væntanlega ekki að hlíta stjórnarskránni. Ég er að vísu alveg hjartanlega ósammála hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þegar hann segir að þetta tengist ekki fjárveitingu til annarra málaflokka eins og t.d. velferðarmála. En fjármálafyrirtækin eru ekki endalaus auðlind til skattlagningar og gjaldtöku. Til dæmis er sótt í sjóði fjármálafyrirtækjanna til að greiða embætti umboðsmanns skuldara. Þeir greiða sérstakar vaxtaniðurgreiðslur og sérstaka skatta. Nú er ný hugmynd um fjársýsluskatt upp á 4,5 milljarða sem nota á m.a. í velferðarþjónustuna og það segir sig sjálft að þessi fyrirtæki verða minna aflögufær eftir því sem gjöldin hækka. Ef allar þessar hugmyndir ná fram að ganga munu litlu fjármálafyrirtækin væntanlega ekki lifa það af frekar en litlu sparisjóðirnir, en það er kannski efni í aðra umræðu. En það segir sig sjálft að ekki er hægt að setja endalaus gjöld á fjármálafyrirtæki. Við höfum svo sem alltaf sett gjöld á fjármálafyrirtæki til að fjármagna samneysluna þannig að það ætti þá að vera meira svigrúm ef gjöldin til Fjármálaeftirlitsins eru lægri. Þegar maður les frumvarpið, greinargerðina með því og gögnin, er ekki annað hægt að segja en að þar sé nokkuð um „fyrir-bankahrun-útgjöld“. Ég vek athygli að á bls. 6, þar sem talað er um húsaleigu og rekstur á húsnæði, kemur fram að Fjármálaeftirlitið undirritaði 20. maí 2011 samning til 15 ára um leigu á skrifstofuhúsnæði í turnbyggingunni á Höfðatorgi í Reykjavík. Um er að ræða 2.600 fermetra til 15 ára. Þó að Fjármálaeftirlitið geti skilað 400 fermetrum innan tveggja ára er þarna ansi vel í lagt. Húsnæðiskostnaðurinn er á ári um 88 millj. kr., eignakaup og tölvukaup eru 54 millj. kr., það eru um 400 þús. á hvern einasta starfsmann að því gefnu að fjölgun verði á starfsmönnum, og sérfræðikostnaður hækkar verulega. Hann er kominn í 155 millj. kr. Ég er tilbúinn til að leggja mjög mikið á mig til að sjá til þess að hér sé öflugt sjálfstætt fjármálaeftirlit sem sinnir skyldum sínum. Við hljótum hins vegar að líta á kostnaðarþættina og ég vek athygli á því að eins og okkur finnst Fjármálaeftirlitið vera mikilvægt eru margar aðrar stofnanir þjóðfélagsins sem eru líka gríðarlega mikilvægar, kannski flestar. Ég nefni þar heilbrigðismálin. Velkist einhver í vafa um mikilvægi heilbrigðisþjónustunnar? Tökum til dæmis Landspítalann. Þar er mönnum gert að spara í stóru sem smáu og það á við um alla heilbrigðisþjónustuna, en við lestur umsagnarinnar fær maður það ekki á tilfinninguna að sparnaður svífi yfir vötnum almennt. Ég spurðist sérstaklega fyrir um stjórnina í Fjármálaeftirlitinu. Ég hef svo sem ekki fengið tölur eða ábendingar um aðrar sambærilegar stofnanir sem eru með svipuð launakjör og fólk í Fjármálaeftirlitinu. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra segir að sú stjórn hafi sérstöðu, hún sé í raun úrskurðarnefnd, og fór hann yfir það áðan. Það eru örugglega málefnaleg rök í þessari umræðu en ég fylgist líka með og hef tekið málið, störf stjórnarinnar, upp á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar ásamt fleirum. Ég ætla ekki að fara í það nánar núna. Það verður rætt á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar. En ég hef af því áhyggjur að þessi óháða eftirlitsstofnun setji í besta falli kíki fyrir blinda augað á meðan hæstv. fjármálaráðherra fer ekki að lögum um fjármálafyrirtæki sem eru í umsjón hans og vörslu. Mér finnst þessi stofnun ekki sinna neytendavernd sem skyldi. Ýmislegt fleira mætti nefna en ég tek Fjármálaeftirlitið sérstaklega sem dæmi núna því að það er gríðarlega stórt mál og ég hef áhyggjur af fordæminu í þessum málum. Allt það sem gert er, sérstaklega á þessum vettvangi, skapar fordæmi og við þurfum að líta til þess. Við hljótum síðan að fara mjög gaumgæfilega yfir kostnaðinn hjá þessari stofnun af þeim ástæðum sem ég fór yfir þegar ég ræddi þau mál. 

Herra forseti. Miðað við þá umræðu sem var um fjárveitingar til umræddrar stofnunar í fjárlögum, í 1., 2. og 3. umr., þá átti ég von á að menn kæmu hingað upp og ræddu þetta dálítið ítarlega, því að hér er frumvarpið sem veldur þeim upphæðum. Fjármálaeftirlitinu var falið ansi mikið hlutverk í neyðarlögunum, t.d. að manna skilanefndir og að taka yfir fyrirtæki o.s.frv. Kannski var það best til þess fallið af þeim stofnunum sem eru hér innan lands. Eins og kom fram áðan hefur Fjármálaeftirlitið vaxið og óx töluvert fyrir hrun meðan verðbréfamarkaður, hlutabréfamarkaðurinn og allir fjármálamarkaðir uxu miklu hraðar rétt fyrir hrun, það hafði kannski ekki við. En eftir hrun hefði maður átt von á að eitthvað gerðist. Á árinu 2009 fóru menn að rannsaka mál og kanna með öllum þeim heimildum sem Fjármálaeftirlitinu er veitt, ásamt með þeim sérstöku heimildum sem sérstök rannsóknarnefnd Alþingis fékk. Þá voru menn í færum um að rannsaka mjög víða í kerfinu það sem gerðist í hruninu. Það var ótalmargt sem gerðist. Síðan kemur árið 2010 og þá hélt maður að eitthvað væri verið að vinna úr þessu. Sérstakur saksóknari var settur á laggirnar og hann fær tilkynningar frá Fjármálaeftirlitinu um það sem miður hefur hugsanlega farið. Svo kemur árið 2011, sem nú er að líða, það er þriðja heila árið frá hruni. Því hefði maður átt von á að nú væru menn búnir að kanna þetta því að málin fara að fyrnast og allt það. Maður hefði haldið að skýrari mynd færi að komast á hvað gerðist í hruninu. Svo á árinu 2012, á fjórða heila árinu, yrði komin ró yfir allt heila dæmið. Fjármálamarkaðurinn hefur minnkað mjög mikið eins og ég gat um áðan. Um 2 þús. starfsmenn hafa hætt, erlend viðskipti hafa dregist saman og eru orðin sáralítil, og ekki eru innlánsreikningarnir í Bretlandi og Hollandi virkir lengur. Það er sem sagt miklu minna sem Fjármálaeftirlitið þarf að hafa eftirlit með. Í slíkri stöðu gera menn samt ráð fyrir mjög mikilli aukningu og miklu meiri en maður sér annars staðar. Það er réttlætt með því að það eru eftirlitsskyld fyrirtæki sem greiði þetta, þ.e. viðskiptabankarnir sem eru ekki neitt sérstaklega vinsælir og enginn hefur mikla samúð með þeim í sjálfu sér og kannski þarf þess ekki, eru reyndar aðrir bankar en voru fyrir hrun. Sparisjóðir sem eru nánast horfnir, vátryggingafélög og alls konar fjármálafyrirtæki og verðbréfafyrirtæki. En svo eru líka lífeyrissjóðir. Maður hefði talið að nú þegar komið er að fjórða ári eftir hrun færi um að hægjast, þá færi að dragast saman. Ónei, þá á allt að vaxa enn frekar, stækka húsnæði og fara fyrst í gang þegar allir frestir eru að líða hjá. Ég held að menn þurfi að horfa mjög gagnrýnum augum á þetta. Eins og ég gat um í andsvari vil ég helst ekki heyra að það að ég skuli horfa gagnrýnið á þetta þýði að ég sé á móti eftirliti og vilji helst að enginn sé ákærður eða neitt slíkt. Það er svo fjarri því. Ég reikna bara með að það sé liðið, menn séu komnir yfir þann hjalla og séu núna komnir á lygnan sjó eða ættu að vera það ef starfsemin hefur gengið hingað til, enda er ljóst að menn geta ekki haldið áfram með ný mál eftir að fyrningarfrestur er liðinn, sem er yfirleitt fjögur ár. Við lok ársins 2012 eru menn orðnir of seinir til að grípa í málin. Athygli vekur hvað sérstakur saksóknari hefur skilað litlu af sér af ákærum. Hann segir með réttu að það sé vegna þess hve málin eru gífurlega umfangsmikil en ég held að það sé líka vegna þess að hann fær ekki upplýsingar frá útlöndum, sérstaklega Lúxemborg, nema með herkjum og miklum töfum og eftirgangsmunum. Það er kannski ákveðin skýring. En svo held ég líka að skýringin sé sú að veila er í hlutabréfaforminu eins og ég nefndi fyrr í dag og hef margoft nefnt. Sú veila gerir það að verkum að menn geta gert alls konar aðgerðir sem eru í rauninni ekki andstæðar lögum og meira að segja ársreikningar virðast ekki vera réttir. Ég hef enga trú á því að ársreikningar hafi verið réttir þrem mánuðum fyrir hrun sem sýndu mjög góða stöðu allra fjármálafyrirtækjanna. Það var ekkert þar sem benti til þess að eitthvað væri yfirvofandi og að allar eignir væru að hverfa. Ég held því að hæstv. ráðherra sem flytur þetta frumvarp þurfi að fá nefndina til að breyta því ákvæði sem hann sagði að hann væri svo vanmáttugur gegn. Ég held að hv. nefnd þurfi að skoða það. Það er eitt sem ég ætlaði að ræða, herra forseti. Er það að verða tíska á hinu háa Alþingi að nefndarmenn sitji ekki 1. umr. um mál, ekki einu sinni formaður nefndarinnar? Ég sá honum rétt bregða fyrir áðan og svo hvarf hann. Er það að verða þannig að umræða hafi í raun og veru ekkert gildi? Vegna þess að ef nefndarmenn sitja ekki og hlusta á umræðuna, þá situr hún ekki eftir, hún fer ekki inn í nefndina. Nú sit ég ekki í umræddri nefnd þannig að ég get ekki komið skilaboðum mínum áfram um það. En ég kvartaði undan slíku við atvinnumálanefnd. Í umræðu um Byggðastofnun var enginn úr nefndinni mættur utan einn sem tók til máls. Hann varð þá að segja nefndinni frá því sjálfur hvað hann sagði. Það var umræðan um það mál. Ég lagði reyndar til að Byggðastofnun yrði lögð niður en ég veit ekki hvort nefndin fær upplýsingar um það nema af þeirri sérstöku ástæðu að hæstv. forseti er formaður nefndarinnar. Kannski fær hann að vita það eða getur komið því til nefndarinnar að ég hafi lagt til að Byggðastofnun yrði lögð niður. Ég held ég hafi ekki fleiri orð um það mál sem við ræðum núna, um Fjármálaeftirlitið. Mér þykir það skjóta skökku við að kostnaðurinn skuli aukast svona á sama tíma og markaðurinn dregst mjög hratt saman og sérstaklega sá hluti sem var kannski erfiðast að hafa eftirlit með, þ.e. erlend viðskipti. Það er nánast horfið. Nú er kominn svo langur tími að menn ættu að vera búnir að vinna úr þeim málum sem þurfti að skoða. Ég vil að hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar - reyndar er enginn í salnum, herra forseti, til að bera það nefndinni. Kannski getur forseti komið því einhvern veginn til leiðar að nefndin fái að vita að ég óski eftir að hún vinni þetta mjög nákvæmlega og sérstaklega hvort ekki verði hægt að lækka kostnaðinn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um svæðisbundna flutningsjöfnun á þskj. 447. Markmið frumvarpsins er að styðja við framleiðsluiðnað og atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni með því að jafna flutningskostnað framleiðenda sem staðsettir eru fjarri innanlandsmarkaði eða útflutningshöfn og búa við skerta samkeppnisstöðu vegna hærri flutningskostnaðar en framleiðendur staðsettir nær markaði. Vinna við frumvarp þetta hefur staðið yfir í nokkurn tíma í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Á ríkisstjórnarfundi sem haldinn var á Ísafirði 5. apríl 2011 samþykkti ríkisstjórnin að ráðist yrði í 16 verkefni í samvinnu við heimamenn um eflingu byggðar og atvinnusköpunar í landshlutanum. Fólst eitt verkefnið í því að efnahags- og viðskiptaráðuneytið tók að sér að kanna möguleikana og koma á kerfi jöfnunar flutningskostnaðar. Í því frumvarpi sem hér er mælt fyrir má sjá afrakstur þeirrar vinnu. Við gerð frumvarpsins var höfð til hliðsjónar þingsályktun um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013 sem Alþingi samþykkti 15. apríl 2011. Með þingsályktuninni fól Alþingi ríkisstjórninni að vinna að framkvæmd stefnumótandi byggðaáætlunar fyrir árin 2010–2013. Meginmarkmið áætlunarinnar er að bæta skilyrði til búsetu, nýsköpunar og sjálfbærrar þróunar í öllum landshlutum og efla meðal annars samkeppnishæfni byggða og bæja landsins með margvíslegum aðgerðum. Í ályktuninni segir meðal annars að til að stuðla að bættum búsetuskilyrðum verði lögð áhersla á jöfnun húshitunarkostnaðar og flutningsjöfnun á vörum bæði fyrir almenning og fyrirtæki á landsbyggðinni. Í skýrslu nefndar um möguleg viðbrögð stjórnvalda vegna hækkandi olíuverðs, sem skipuð var af fjármálaráðherra, var lagt til að komið yrði á flutningsjöfnun til að jafna tiltekinn hluta flutningskostnaðar á svæðum fjarri höfuðborgarsvæðinu. Þá kom Fjórðungssamband Vestfirðinga í samvinnu við Atvinnuþróunarfélag Vestfjarða á framfæri ítarlegu minnisblaði, dags. 7. júlí 2011, til efnahags- og viðskiptaráðuneytisins um mikilvægi þess að stjórnvöld taki upp jöfnun flutningskostnaðar þar sem flutningskostnaður skekki sérstaklega samkeppnisstöðu svæða á borð við Vestfirði. Umræða um jöfnun flutningskostnaðar á Íslandi er langt í frá ný af nálinni og hefur staðið áratugum saman án nokkurrar sýnilegrar niðurstöðu. Á seinni hluta árs 2002 var skipaður vinnuhópur af þáverandi samgönguráðherra til að gera yfirlit um flutningskostnað fyrirtækja og hvernig hann hefði þróast undanfarin ár og skilaði sá vinnuhópur ráðherra skýrslu um flutningskostnað í janúar 2003. Í þeirri skýrslu var fitjað upp á flutningsjöfnunarstyrkjum en ekki varð af því að gripið yrði til aðgerða. Þá hefur Byggðastofnun í tvígang gefið út skýrslur um greiningu og könnun á flutningskostnaði sem gefnar voru út á árunum 2004 og 2005. Í báðum skýrslunum var sú tillaga lögð fram að stjórnvöld tækju upp kerfi flutningsaðstoðar á borð við það sem er við lýði í Svíþjóð þar sem það var niðurstaða Byggðastofnunar að flutningskostnaður framleiðslufyrirtækja væri verulegur útgjaldaliður í rekstri þeirra og miklu hærri en hjá sambærilegum fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu enda færi nær allur almennur inn- og útflutningur um hafnir á höfuðborgarsvæðinu. Í júlí 2008 kom enn út skýrsla starfshóps um fyrirkomulag flutningsjöfnunar sem hafði að geyma tillögur starfshóps sem viðskiptaráðherra skipaði í desember 2007 til að meta þau áhrif sem kynnu að verða þegar flutningsjöfnuður olíuvara yrði lagður niður, með hvaða hætti bæri að mæta slíku og jafna flutningskostnað almennt. Sem fyrr segir hefur efnahags- og viðskiptaráðuneytið undanfarna mánuði unnið að tillögum um jöfnun flutningskostnaðar og byggt þær í sjálfu sér á mörgum þeim skýrslum og greiningum sem fram hafa farið áður. Stuðst hefur verið við ályktanir sem af þeim skýrslum hafa verið dregnar en að auki hefur verið aflað upplýsinga um kerfi af þessum toga í Noregi sem hafa verið samþykkt af Eftirlitsstofnun EFTA og í Svíþjóð sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur samþykkt. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að veita styrki til framleiðenda sem staðsettir eru fjarri innanlandsmarkaði eða útflutningshöfn og búa við skerta samkeppnisstöðu vegna hærri flutningskostnaðar en framleiðendur staðsettir nær markaði. Styrkirnir greiðast úr ríkissjóði og flokkast sem ríkisstyrkir samkvæmt reglum EES-samningsins. Þá er í frumvarpinu fjallað um hvaða vörur teljist styrkhæfar. Til styrksvæða teljast þau svæði þar sem heimilt er að veita byggðaaðstoð samkvæmt byggðakorti en samkvæmt núgildandi byggðakorti sem gildir á Íslandi mega stjórnvöld veita byggðastyrki til verkefna í landsbyggðarkjördæmunum þremur, Norðvesturkjördæmi, Norðausturkjördæmi og Suðurkjördæmi. Framleiðendur geta verið hvort sem er einstaklingar með lögheimili á styrksvæði eða lögaðilar með heimilisfesti á styrksvæði. Ekki er sett neitt lágmark á styrkfjárhæð og er það gert til að tryggja að einyrkjar í framleiðsluiðnaði eigi jafnan möguleika á styrkveitingum eins og stór framleiðslufyrirtæki. Veittir eru styrkir vegna flutnings frá styrksvæði ef framleiðslan er annaðhvort fullunnin vara eða hálfunnin vara og til styrksvæðis ef um er að ræða hrávöru eða hálfunna vöru sem er nauðsynleg til þess að endanleg framleiðsla geti átt sér stað á svæðinu. Þá er skilyrði að ávallt sé valin hagkvæmasta flutningsleið, hvort sem er á sjó, landi eða lofti. Í því sambandi skal meta saman lengd ferðar og kostnað enda getur í einhverjum tilfellum verið ódýrara að flytja lengri en styttri leið. Er þetta í samræmi við ríkisstyrkjareglur EES-samningsins. Við mat á því hvenær framleiðandi fer að greiða hærri flutningskostnað var stuðst við greiningu sem Elías Jónatansson iðnverkfræðingur vann fyrir samgönguráðuneytið í maí 2007, svo og greiningu sem hann lagði fyrir fund ríkisstjórnarinnar í apríl sl., svo og sérstakar greiningar sem ráðuneytið gerði í ágúst til september á þessu ári. Í ljósi ofangreindra útreikninga er í frumvarpinu gert ráð fyrir að styrkir vegna vöruflutninga til allra skilgreindra styrksvæða verði 10%, ef lengd ferðar er 245 kílómetrar, en ef flutt er til eða frá tilteknum svæðum í Norðvesturkjördæmi verður styrkurinn 20% ef flutningslengd fer yfir 390 kílómetra. Frumvarpið gerir ráð fyrir að sett sé þak á styrki og nemur það 200 þús. evrum á þriggja ára tímabili eða um það bil 33 millj. kr. á skráðu gengi frá 31. ágúst 2011. Inn í þá fjárhæð skal einnig reikna aðra styrki sem framleiðandi hefur fengið frá opinberum aðilum. Með því að setja þetta hámark á styrki fellur umrædd ríkisaðstoð undir reglur um minniháttaraðstoð (de minimis) ESA og er þar af leiðandi ekki tilkynningarskyld til Eftirlitsstofnunarinnar. Fyrir liggur að ef fjárhæð hámarksaðstoðar væri hærri yrði að leita formlega eftir samþykki ESA áður en styrkjakerfinu yrði hrint í framkvæmd og það mundi þá tefja að hægt væri að koma þessu kerfi á. Gert er ráð fyrir að frumvarpið taki gildi 1. janúar 2012 og gildi til ársloka 2013 og falli þannig gildistími kerfisins saman við gildistíma núgildandi byggðakorts Eftirlitsstofnunar EFTA. Fyrir árslok 2013 er þá lagt til að fram fari endurskoðun á lögunum með tilliti til nýs byggðakorts og nýrra útreikninga á flutningskostnaði. Samkvæmt kostnaðarmati við frumvarpið er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs gætu aukist um nálægt 230 millj. kr. á næsta ári vegna styrkveitinganna. Geta má þess að í fjárlögum sem samþykkt voru í gær er gert ráð fyrir 200 millj. kr. til þessa verkefnis. Erfitt er að fara nær raunverulegum kostnaði enda er það ákveðinni óvissu undirorpið hversu margir sækja um styrki eða hvernig umgjörðin nákvæmlega verður. Ég vil að lokum leggja áherslu á að ég tel mjög skynsamlegt að við förum af stað með þessum hætti og horfum fyrst og fremst á framleiðsluþáttinn og þjónustuþátturinn kemur auðvitað til álita í framhaldinu. Það kemur líka til álita hvort styrkfjárhæðirnar eigi að vera hærri, en ég held að þegar farið er af stað í svona verkefni sé eðlilegt að vekja ekki óraunhæfar væntingar og ekki heldur kannski að teygja kerfið of langt heldur þróa það síðan áfram stig af stigi. Aðalatriðið er að hér er loksins lagt af stað í þá vegferð að jafna samkeppnisaðstæður að þessu leyti og ég bind miklar vonir við að frumvarpið geti átt hraða leið í gegnum þingið. Það er að vísu seint fram komið og hefur tafist meðal annars vegna anna í fjármálaráðuneytinu og afgreiðslu kostnaðarmata, en ég held samt að það væri mikilsvert ef það gæti farið eins hratt í gegnum þingið og þingið treystir sér til. Ef næðist að gera frumvarpið að lögum fyrir jólahlé er ljóst að fjármunir eru á fjárlögum næsta árs til að unnt sé að byrja starfrækslu kerfisins strax í upphafi nýs árs en það er auðvitað í höndum þingsins hversu hratt það treystir sér til að afgreiða málið. Ég mælist til þess, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að virða beiðni mína um andsvar. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, sem veit ýmislegt um Evrópusambandið, hvort þessir byggðastyrkir geti líka verið á formi þjónustu. - Nú veit ég ekki hvort hæstv. ráðherra hlýðir á mál mitt. Ég var að spyrja að því hvort þessir styrkir ættu eingöngu við um vöruflutninga en ekki um farþegaflutninga þegar um er að ræða svæði sem vilja byggja upp ferðaþjónustu, t.d. á Vestfjörðum, þangað sem mjög langt er að keyra og kostnaður við að koma farþegum frá Keflavíkurflugvelli, sem við öll hér inni vitum nokkurn veginn hvar er staðsettur, er dálítið langt frá Vestfjörðum, hvort þetta gæti líka átt við ferðaþjónustu og flutning á þjónustu yfirleitt.

Virðulegi forseti. Það er rétt ályktað hjá hv. þingmanni að þetta tekur ekki til fólksflutninga eða slíkra þátta. Þetta tekur ekki heldur til þjónustuviðskipta þannig að smásöluaðilar á landsbyggðinni til dæmis munu ekki geta fengið styrk til að tryggja niðurgreiðslu á fraktkostnaði. Í þessari umferð og eins og frumvarpið er nú úr garði gert er það einungis miðað við framleiðslufyrirtæki á landsbyggðinni og jafnt vegna frakt- og flutningskostnaðar vegna fullunninnar framleiðsluvöru sem og flutningskostnað á hráefni. Það er síðan sjálfstæð ákvörðun löggjafans hvort hann vilji víkka þetta út og taka fleiri þætti undir. Kostnaðarmatið er miðað við þennan eina þátt. Ég tel, eins og ég rakti í framsöguræðu, eðlilegt að marka þessu frekar hóflega umgerð í byrjun og sjá hvernig gengur en það kunna að vera ýmis réttlætisrök fyrir því að víkka þetta út frekar á síðari stigum.

Frú forseti. Ég var eiginlega að spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta væri innifalið í reglum Evrópusambandsins, að veita mætti flutningsstyrki vegna þjónustu. Ég er að hugsa um til dæmis sportveiðimennsku sem er orðin mjög vinsæl þjónusta og er veitt á Vestfjörðum. En það kostar örugglega mjög mikið að koma ferðamönnunum frá Keflavík til Vestfjarða og getur skaðað samkeppni Vestfirðinga gagnvart sambærilegri þjónustustarfsemi til dæmis í Grindavík sem liggur miklu nær Keflavíkurflugvelli eins og kunnugt er. Ég er eiginlega að spyrja að þessu. Ég spyr líka vegna þess að Alþingi ákvað fyrir einu eða tveimur árum að veita gífurlega styrki til ferðaþjónustu með því að niðurgreiða bifreiðar til bílaleigna, þ.e. bílaleigur borga miklu lægri vörugjöld af bifreiðum en almenningur á Íslandi og geta svo meira að segja selt þær eftir tiltölulega stuttan tíma til almennings og keppa þar af leiðandi við beinan innflutning. Ég ætlaði bara að spyrja af þessu tilefni.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér fjölmörg rök fyrir því að styðja við atvinnustarfsemi á landsbyggðinni með fjölþættum hætti vegna flutningskostnaðar og það er í sjálfu sér alveg sama hvaða flutningskostnaður það er. Við horfum hér og nú á hráefniskostnað og kostnað af fullunninni vöru. Það er hægt að bæta við eins og hv. þingmaður rakti ýmsum samgöngukostnaði. Hægt er að bæta við, sem mér finnst nú kannski augljósast, kostnaði við þjónustu, kostnaði smásöluaðila af flutningi vöru o.s.frv. Ég tel eðlilegt að nefndin fari yfir málið, kanni og horfi á það. Við leggjum það upp þannig að þarna sé einungis undir framleiðslukostnaðurinn einn, aðföngin og fraktkostnaður vegna fullunninnar vöru, en það er þingsins að meta hvort það vill bæta þar í.

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta fagna ég mjög því frumvarpi sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra leggur fram um svæðisbundna flutningsjöfnun. Ég og fleiri þingmenn höfum rætt þetta mál mjög lengi og kallað eftir því til að jafna aðstöðu framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart því sem gerist á höfuðborgarsvæðinu. Allir ættu að sitja við sama borð og geta haldið úti starfsemi óháð því hvar stærsti markaðurinn er, búið við svipuð rekstrarskilyrði og nýtt sér staðsetninguna úti á landi, ef svo má að orði komast, til að vera þar hugsanlega í ódýrara húsnæði. Aðrir þættir geta líka verið dýrari en það sem skekkt hefur þessa samkeppni hvað mest er einmitt hár flutningskostnaður. Um það hefur mikið verið rætt á hinu háa Alþingi og skrifað inn í margar byggðaáætlanir eins og vitnað er í hér en loksins er þetta að komast í höfn. Því ber að fagna og ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir frumvarpið sem hér er komið fram og vona jafnframt að hv. efnahags- og viðskiptanefndar vinni málið fljótt og vel ef það fer til hennar. Hér er talað um tveggja ára tilraun, sem er ágætt og gott, og að menn læri af þeirri reynslu. Það sem kannski er mest um vert er að í fjárlögum fyrir næsta ár, árið 2012, er gert ráð fyrir 200 millj. kr. í þessa flutningsjöfnun sem er ágætisbyrjunarfé. Virðulegi forseti. Þá rifjast það upp fyrir mér sem gerðist fljótlega eftir myndun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar árið 2007. Þá voru uppi álíka áform. Þáverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, og sá sem hér stendur, sem þá gegndi embætti samgönguráðherra, ræddu þetta mál og ég hygg að fleiri hafi tekið þátt í þeirri umræðu, eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Síðan misstum við þá upphæð út þegar þurfti að skera niður við fjárlagagerð eftir banka- og efnahagshrunið. Mig minnir að talan hafi verið svipuð. Flutningsjöfnun er ákaflega mikilvæg og við vorum með hana á sementi fyrir ansi mörgum árum. Ef til vill illu heilli var sú flutningsjöfnun lögð niður en enn höfum við flutningsjöfnun á olíu. Þess vegna spyr ég hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, og bið hann að svara því hér á eftir, hvort flutningsjöfnunarsjóður olíu eigi að vera óbreyttur eða á hann með tíð og tíma að falla inn í það flutningsjöfnunarkerfi sem hér er verið að setja upp. Kannski verður bara eitt kerfi utan um þetta. Við skulum hafa í huga, virðulegi forseti, að ofan á flutningskostnað leggst virðisaukaskattur að lokum og það segir sig sjálft að kosti 10 þús. kr. að flytja hlut frá Reykjavík til Siglufjarðar eru um 2 þús. kr. af þeirri upphæð greiddar sem virðisaukaskattur til ríkissjóðs. Auðvitað fá lögaðilar það sem útskatt á móti innskatti en hvað varðar almenning í landinu er þetta geysilega há skattlagning og aukaskattur. Í þessari flutningsjöfnun er verið að tala um framleiðsluiðnað og vitnað í Noreg og Svíþjóð enda hygg ég að ágætt sé að taka þau lönd sem dæmi. Þeim hefur lengi verið stjórnað af jafnaðarmönnum og eðlilegt að þau séu þá búin að koma upp jafnaðarmannaflutningskerfi eins og hér er fyrirmynd að. Eins og ég sagði áðan hefur oft verið fjallað um þetta á Alþingi, mikið talað en aldrei hefur þetta komist til framkvæmda fyrr en þá núna. Meðal annars er vitnað í byggðaáætlun sem samþykkt var í fyrra, var unnin í þeirri iðnaðarnefnd sem ég stýrði á síðasta ári og samþykkt hér með öllum greiddum atkvæðum. Ég hygg að hluti af því að ná allsherjarsátt um málið sé að í nefndinni var meðal annars skrifuð inn með mjög skýrum orðum nauðsyn á jöfnun lífskjara og tekið dæmi af flutningsjöfnun og svo aftur húshitunarkostnaði og rafmagnsverði. Ég fagna því að þetta skuli vera sett inn á þennan hátt. Virðulegi forseti. Ég verð að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, og bið hann að svara því á eftir í sinni síðustu ræðu: Af hverju eru styrksvæðin sett upp í 4. gr. eins og þar er gert? Ég geri mér alveg grein fyrir því að sveitarfélögin á Vestfjarðakjálkanum eru öll talin upp í 4. gr. og þau tilheyra svæði 2 sem fær þá allt að 20% flutningsjöfnun. Þar er byggð sem á í erfiðleikum en við teljum hluta byggðarinnar, norðanverða Vestfirði, kominn með mjög gott vegasamband með varanlegu slitlagi alla leið, um 400 kílómetra ef ég man rétt. Austur á land, t.d. Reykjavík – Egilsstaðir, eru tæpir 700 kílómetrar. Það er miklu lengra að keyra til Neskaupstaðar, Vopnafjarðar, Raufarhafnar og á þær slóðir allar og því er spurning mín til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra: Af hverju eru sveitarfélögin talin upp svona? Af hverju eru sveitarfélögin sem eru lengst í burtu, eins og ég var að nefna, á norðausturhorninu, ekki líka talin á svæði 2? Alveg eins getum við sagt að það sé eðlilegt að á svæði 1 séu Stykkishólmur, Hvammstangi, Sauðárkrókur, Selfoss og Hvolsvöllur ef maður telur í kílómetrum út frá Reykjavík. Ég vonast til að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fræði okkur um þetta á eftir og segi okkur hvers vegna þetta er. Á þeim fáu mínútum sem ég á eftir ætla ég að taka annað dæmi sem ég gat um áðan og var skrifað inn í byggðaáætlun um jöfnun lífskjara. Það var annað aðalatriðið sem við settum þar inn og hið háa Alþingi hefur samþykkt. Hér reynir á flutningsjöfnun. Húshitun og raforkukostnaður í dreifbýli úti á landi þar sem húshitunarkostnaður er hár er mjög mikið niðurgreitt. Ég gæti trúað að í kringum 1 milljarður væri notaður í niðurgreiðslur. Það eru háar upphæðir en samt sem áður getum við fundið nokkur svæði þar sem það kostar líklega um 80% meira að hita húsnæði en það kostar á höfuðborgarsvæðinu. Ég nefni þetta vegna þess að ég held að eitt aðalbyggðamálið sé þetta, húshitunin, og að finna betri leið til að jafna kostnaðinn. Ég get tekið dæmi af garðyrkjubændum sem hefur komið fram á fundum með atvinnuveganefnd. Í tilteknum byggðakjarna búa 160–170 manns. Ef fólksfjöldinn í þeim byggðakjarna færi upp fyrir 200 manns mundi raforkukostnaður þar lækka við það eitt. Þetta segi ég, virðulegi forseti, vegna þess að ég held að við þurfum að skilgreina upp á nýtt hvað telst dreifbýli og hvar við eigum að jafna. Þess vegna hefur það verið rætt í atvinnuveganefnd, sem ég er formaður fyrir, að fá sem fyrst tillögur frá starfshópi um svokölluð köld svæði sem vinnur að tillögum um hvernig betur megi ganga fram í jöfnun húshitunarkostnaðar hér á landi. Eftir áramót verður gengið eftir tillögunum og vonandi tekst á þessu þingi að stíga betri skref í þessum málum. Virðulegi forseti. Ég fagna fyrst og fremst þeirri tillögu sem hér er komin fram og þó að stutt sé eftir af starfstíma þessa þings fram að jólum hvet ég efnahags- og viðskiptanefnd til að vinna þetta hratt þannig að takast megi að klára málið fyrir jól. Eins og ég hef getið um eru 200 millj. kr. settar inn í þessa flutningsjöfnun og í gildistökugrein er talað um 1. janúar 2012 og að lögin falli úr gildi 31. desember 2013, nema við framlengjum lögin eða endurbætum þau eftir reynsluna. Ég hvet til þess, virðulegi forseti, að nefndin taki þetta fljótt og vel til umræðu og vinnu þannig að strax á nýju ári getum við hafið þessa flutningsjöfnun þó að kannski eigi eftir að vinna eitthvað meira úr tillögunum. Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að nefna um þessa flutningsjöfnun sem varðar helst flutning á vegum þá skoðun mína að við eigum að taka upp strandsiglingar við Ísland. Þá yrði samkeppni milli landflutninga og sjóflutninga. Ég geri mér grein fyrir því að sum nauðsynjavara verður aldrei flutt með skipum en margar vörur sem eru fluttar núna á þjóðvegum landsins er hægt að fara með í strandsiglingar. Nefnd sem ég skipaði sem samgönguráðherra skilaði ákaflega góðum tillögum og ég hvet til þess að áfram verði unnið af fullum krafti að því að koma á strandsiglingum en það gæti þurft að styrkja þær eitthvað, svipað og við erum að gera hér. Þeir peningar kæmu af sparnaði við minna slit á þjóðvegum landsins. Ég hef lagt fram tvær spurningar til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem ég vonast til að hann svari á eftir en fyrst og fremst fagna ég því að þetta frumvarp er komið fram.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Þetta er gagnmerkt mál og réttlætismál gagnvart því fólki sem býr um hinar dreifðu byggðir landsins. Ég vil líka taka undir með þingmanninum að eins og gengur og gerist kemur útfærslan á þessu manni stundum spánskt fyrir sjónir. Því langar mig til að spyrja þingmanninn hvernig honum lítist á þá hugmynd að endurgreiðslurnar fari stighækkandi eftir kílómetrafjölda frá t.d. Reykjavík. Við vitum að hér er miðjan og héðan og hingað fara mestu flutningarnir. Þá er hugmyndin sú að því lengra sem maður býr frá Reykjavík því hærri séu niðurgreiðslurnar að prósentutölu. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir 10% niðurgreiðslum fyrir allt landið nema Vestfirði. Þegar maður er kominn yfir 350 km frá Reykjavík breytist niðurgreiðslan í 20%. Þá spyr maður sig óneitanlega hvernig stöðum eins og Þórshöfn, Bakkafirði, Vopnafirði, Raufarhöfn og fleiri stöðum sem eru langlengst frá Reykjavík reiði af í þessi tilviki. Mig langar til að spyrja hv. þingmann út í þá hugmynd að hafa þetta eftir kílómetrafjölda í staðinn fyrir svona gjaldskyld svæði eins og fyrirmynd er að 

Virðulegi forseti. Við þeim spurningum sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hefur lagt fram tók ég það fram í ræðu minni að það eru rúmir 700 kílómetrar frá Reykjavík og austur á Neskaupstað, ef ég man rétt. Ég bíð eftir svari hæstv. ráðherra við því af hverju þau sveitarfélög eru eingöngu talin upp sem teljast til svæðis 2 og geta notið 20% flutningsjöfnunar eftir að komið er upp fyrir 391 km en ekki önnur svæði, eins og á norðausturhorninu, þangað sem mjög langt er að keyra. Af hverju að þau eru ekki þarna inni? Varðandi það sem hv. þingmaður talaði um, hvernig mér litist á að endurgreiðslurnar væru stighækkandi, litist mér auðvitað vel á það ef kerfið væri bara gegnsætt og dugði eins fyrir alla, alveg sama hvort það eru 440 km til Bolungarvíkur eða 440 km á Djúpavog ættu þessir flutningsstyrkir vegna framleiðsluvara að vera veittir í sama formi. Ég vil trúa því að efnahags- og viðskiptanefnd fari vel yfir þetta mál. Ég geri mér grein fyrir að hv. þingmaður situr í þeirri nefnd og þá fylgi ég eftir hvatningu minni til hans og annarra nefndarmanna að bretta upp ermar og klára þetta fyrir jól vegna þess að ég held að við eigum að gera það. Hér er reglugerðarákvæði handa ráðherra til að setja um þetta, sem að sjálfsögðu er rétt að hafa, ég tala nú ekki um þegar við erum að stíga svona fyrstu skref, og ég geri mér grein fyrir því að í þeim reglugerðum gæti þurft að breyta til þegar reynsla verður komin á. Aðalatriðið er að byrja og síðan finnum við út hvernig best er að gera þetta að hætti jafnaðarmanna með jafnaðarmennsku að leiðarljósi eins og við eigum alltaf að hafa á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekkert að fara að ræða við hv. þm. Kristján Möller um hvort þetta sé sósíaldemókratískt mál eða hvort það megi eigna það einhverri sérstakri stjórnmálastefnu. Það er annað sem kom fram í ræðu hv. þingmanns og það eru hugmyndir um sjóflutninga. Ég skil það á þann veg að sjóflutningar hafi lagst af hérna af því að einkaaðilar hafi ekki séð sér lengur fært að vera með sjóflutninga vegna þess að það hafi einfaldlega ekki borgað sig. Við vitum að mestu flutningarnir eru með fisk fram og aftur um vegakerfið og með sjóflutningum væri náttúrlega ekki hægt að halda hráefninu fersku. Í tengslum við landbúnað er það einkum búfé sem keyrt er fram og til baka líka og hæpið að setja það um borð í skip. Ég sé ekki alveg fyrir mér hvernig hægt væri að koma hérna á sjóflutningum. Ætti t.d. að stofna aftur Skipaútgerð ríkisins? Það væri óneitanlega sósíaldemókratísk aðgerð. Eða sér hann fyrir sér að einkaaðilar sjái um þetta fyrir einhvers konar ríkisstyrk?

Virðulegi forseti. Það sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni úr ræðu minni er það sem ég kom inn á í lokin og varðar sjóflutninga. Ég hef þá trú og skoðun og hef styrkst í henni að sjóflutningar séu mjög nauðsynlegir til að halda uppi samkeppni í flutningum á Íslandi. En þegar við segjum samkeppni verðum við að hafa það í huga að sömu fyrirtækin og voru með sjóflutninga, þ.e. Eimskip og Samskip á sínum tíma, reka líka flutningakerfi á landi, þ.e. Flytjanda og Landflutninga, ef ég man rétt hvað þau heita. Ef til vill þess vegna lögðust sjóflutningar af. Menn voru með marga bíla og notuðu í raun og veru tóma legginn, sem stundum var kallaður svo, því að þegar búið var að flytja vöru út á land óku menn bílana suður og vildu þá taka annað inn. Ég spyr bara, virðulegi forseti: Er eðlilegt að það þurfi að flytja 40 feta gám af frosnum fiski landleiðina til höfuðborgarsvæðisins í útflutningshöfn? Nei, það er ekki þörf á því að mínu mati. Það er heldur ekki þörf á því að flytja 100, 200 eða 300 gáma af kóka kóla í gleri - eins og við vitum er kóka kóla í gleri búið til á Akureyri en Íslendingar drekka það vítt og breitt um landið - endilega landflutning í flutningabílum. Margt af þessari vöru eða bara besta dæmið, sem maður tók stundum, er að flytja átti stál, sem kom frá útlöndum til að byggja höfn á Akureyri, landleiðina norður. Ég er ekki að tala fyrir Skipaútgerð ríkisins, alls ekki, en ég hika ekki við að halda því fram og það var meginniðurstaða þeirrar nefndar sem ég skipaði og skilaði af sér góðri skýrslu að með útboði væri þetta hægt og það sem hefur styrkt mig í að það sé hægt er að leiguverð skipa hefur lækkað mjög mikið 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi og tel mjög mikilvægt að þetta mál sé komið á dagskrá með þeim hætti að flutt hefur verið frumvarp af hálfu ríkisstjórnarinnar sem hefur það að markmiði að reyna að draga úr flutningskostnaði út á landsbyggðina. Ég vil þó vara við því að kálið er ekki sopið þó í ausuna sé komið. Við þekkjum það af fyrri reynslu að svona mál geta líka dagað hér uppi á Alþingi, ekki vegna þess að ekki hafi verið áhugi á því að ljúka þeim með einhverjum hætti heldur vegna þess að skapast hafa um þau deilur. Málið sem hv. þm. Kristján L. Möller nefndi hér áðan var einmitt dæmi um þetta. Þá hafði verið búið að tryggja í fjárlögum fyrir það ár, 2007, 150 millj. kr. en það var ekki bara vegna efnahagshrunsins sem illa fór með þá upphæð heldur líka vegna þess að málið lenti í ákveðinni togstreitu, menn voru ekki sammála um útfærslurnar og þá varð niðurstaðan, eins og stundum gerist, að ekkert varð úr neinu. Þó að við höfum kannski einhver mismunandi sjónarmið í þessum efnum, um útfærslur og annað þess háttar, megum við ekki fyrir nokkurn mun láta það henda okkur að málið dagi hér uppi, lendi í einhverri útideyfu og ekki verði neitt úr neinu. Við erum að tala hér um mjög alvarlegt mál, grafalvarlegt mál. Og hvert er þá vandamálið? Það vandamál sem við erum að takast á við í þessu frumvarpi felst í því að framleiðslufyrirtæki víða úti um landið búa við skakka og erfiða samkeppnisstöðu vegna hins háa flutningskostnaðar sem hefur valdið því að þau verða ekki lengur samkeppnisfær, sem hefur þær afleiðingar að þau annaðhvort leggja algjörlega upp laupana eða flytja starfsemi sína annað, jafnvel úr landi. Við erum að takast á við þetta vandamál, þetta þjóðfélagslega vandamál, þetta byggðalega vandamál, og við megum ekki skorast undan því. Núna þegar málið er komið á dagskrá með þessum hætti verðum við að takast á við það. Hvað hefur verið að gerast hér á undanförnum árum? Jú, gríðarleg hagræðing hefur orðið, getum við sagt, í flutningastarfsemi til landsins í heild. Við getum sagt að þjóðin í heild hafi hagnast á því. Í stað þess að skipin fari í hverja höfnina á fætur annarri, bæði með varning og til þess að sækja fisk og útflutningsvörur, kjósa skipafélögin nú í hagræðingarskyni að sigla til einnar hafnar með innflutningsvörurnar - auðvitað eru fleiri útflutningshafnir, t.d. Vestmannaeyjar, Akureyri og Reyðarfjörður, en í meginatriðum er þetta svona. Þau hafa verið að fækka viðkomustöðum og síðan safnað vörunum til útflutnings og séð til þess að þær eru síðan fluttar, þegar þær hafa verið fluttar hingað inn, út um landið. Þannig hefur kostnaðarmismunurinn, sem áður lenti á skipafélögunum í formi þess að þau voru að sigla í kringum landið, oltið yfir á herðar fyrirtækjanna og fólksins úti á landi. Það er í raun og veru þessi herkostnaður sem hefur verið borinn af íbúum landsbyggðarinnar af þeirri hagræðingu sem við getum sagt að þjóðin sem heild hafi verið að njóta og ekki síst það fólk sem býr á höfuðborgarsvæðinu. Með frumvarpinu er verið að segja: Við skulum nota hluta af þeirri hagræðingu sem við höfum verið að ná í heild sinni, sem hefur skapað svigrúm fyrir ríkissjóð, til þess að greiða niður flutningskostnað úti á landi með þeirri aðferðafræði sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Þetta held ég að sé afar mikilvægt að menn hafi í huga. Það er svo auðvelt að stilla málinu þannig upp að nú sé blessað fólkið á höfuðborgarsvæðinu enn einu sinni að taka á sig byrðarnar fyrir pakkið á landsbyggðinni sem sé sífellt vælandi og kveinandi. Það er ekki þannig, sannleikurinn er sá sem ég var að lýsa hér áðan, það er raunverulega það umhverfi sem við erum að tala út frá. Gamla kerfið, t.d. frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og þessum stóru útflutningsfyrirtækjum, var þannig að flutningskostnaðurinn var jafn fyrir alla útflytjendur hvar á landinu sem þeir voru, menn jöfnuðu þessu í gegnum þessi stóru útflutningssamtök, síðan var því hætt og nú er flutningskostnaðurinn eins og allir vita. Hann hefur farið stighækkandi og við þekkjum mjög erfið dæmi. Ég tek dæmi af Rækjuverksmiðjunni Kampi á Ísafirði, mjög góður vinnustaður, mjög mikilvægur í sínu samfélagi. Þar er staðan sú að flutningskostnaðurinn af bæði aðföngum og framleiðsluvöru er yfir 100 millj. kr. á ári. Það fyrirtæki og forsvarsmenn þess höfðu íhugað það mjög alvarlega að flytja starfsemi fyrirtækisins frá Ísafirði með afleiðingum sem hefðu verið gríðarlega kostnaðarsamar, ekki bara fyrir samfélagið fyrir vestan heldur fyrir íslenskt samfélag í heild sinni. Auðvitað höfum við sagt sem svo í gegnum tíðina að við viljum leysa þessi mál að sem mestu leyti með bættum vegasamgöngum og það hefur auðvitað tekist. Þegar stóru áfangarnir náðust, með vegtengingunum um Ísafjarðardjúp yfir Arnkötludal og þverun Mjóafjarðar o.s.frv., leiddi það til, að mig minnir, 10% lækkunar á flutningskostnaði. Þetta skilaði með öðrum orðum árangri. En þá kom blessuð ríkisstjórnin til með alla sína skatta sem varð þess valdandi að flutningskostnaðurinn hækkaði aftur, samfara því að olíuverð hafði hækkað erlendis. En blessuð ríkisstjórnin sá til þess að ávinningurinn sem menn höfðu fengið var horfinn inn í hít ríkissjóðs áður en haninn hafði galað þrisvar. 
             Það er rétt, svona mál hafa komið fram áður. Ég vil í því sambandi vekja athygli á tillögu nefndar Elíasar Jónatanssonar, núverandi bæjarstjóra í Bolungarvík, sem lagði fram ákveðnar hugmyndir í þessum efnum og hv. þm. Kristján L. Möller gerði að umtalsefni. Því miður var ekki hægt að hrinda því máli í framkvæmd af ástæðum sem ég rakti áðan. Í raun og veru getum við sagt að uppi séu tvær leiðir sem gætu komið til greina þegar við erum að útfæra þetta eins og við erum að reyna að hugsa þetta. Annars vegar sú leið sem farin er í þessu frumvarpi, þ.e. að teikna upp einhvers konar byggðakort, skilgreina svæði með rökstuðningi eins og gert er í þessu frumvarpi og skipta þá landinu niður í svæði 1 og svæði 2 eins og gert er hér með tilteknum rökstuðningi. Það er alveg gild leið. Hins vegar er líka til önnur leið sem hefur verið rædd og mér er kunnugt um að Atvinnuþróunarfélag Vestfjarða ræddi á sínum tíma og var til umfjöllunar þegar ríkisstjórnin heimsótti Vestfirði fyrr á þessu ári. Það er kerfi sem byggist á svokallaðri nálgun í samræmi við raunvegalengdir, þ.e. í svipuðum dúr og hv. þingmenn Tryggvi Þór Herbertsson og Kristján L. Möller ræddu hér áðan, þ.e. að hafa eitthvert tiltekið gólf þar sem engin niðurgreiðsla færi fram og fyrir ofan það væri þessi niðurgreiðsla í samræmi við raunvegalengdir. Þetta eru bara tvær leiðir sem menn geta svo sem borið saman. Þær hafa hins vegar sameiginlegan tilgang sem er sá að lækka flutningskostnað þar sem hann er hæstur. Ég vil ítreka það og vara mjög við því að menn fari að minnsta kosti að búa sér til óþarfaágreining og óþarfadeilur og óþarfaflækjustig í því að deila um þessar útfærslur. Aðalatriðið er að reyna að komast að niðurstöðu þannig að við missum þetta ekki enn og aftur út úr höndunum á okkur vegna innbyrðis togstreitu. Kjarni málsins er sá að við verðum í þessu sambandi að nýta peningana sem best. Peningarnir eru ekkert ótakmörkuð auðlind eins og við vitum. Þegar við höfum til ráðstöfunar 200 millj. kr., sem er sú upphæð sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum, sem við vorum að samþykkja í gær, er það ramminn og þá þurfum við að gæta þess að þeir peningar séu nýttir á þeim svæðum þar sem flutningskostnaður er sárastur. Það er enginn vandi að halda því fram að einhverjar byggðir nálægt höfuðborgarsvæðinu verðskuldi að fá peninga til að lækka flutningskostnað, það er enginn vandi að halda miklar ræður um það. Það er enginn vandi að halda hér miklar ræður um ósanngirnina í því að vera að styðja við þær byggðir sem fjærst eru. En það eru óvart þær byggðir samt sem áður sem búa við sárasta flutningskostnaðinn og mestu byrðarnar af þessu og það er það sem við erum að reyna að nálgast. Ég ætla bara að taka dæmi úr skýrslu eða minnisblaði sem Shiran Þórisson, verkefnastjóri hjá Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða, útbjó, og ég hygg að ríkisstjórnin hafi fengið í hendur, þar sem þetta kemur ákaflega vel fram. Lögaðilar á Vestfjörðum greiða núna milli 6 til 7 hundruð millj. kr. í flutningskostnað. Það er varlega áætluð tala vegna þess að ekki er að öllu leyti verið að taka tillit til flutningskostnaðar eins og bent er á í skýrslunni. Það sem kemur fram í skýrslunni er enn fremur það að það sé mat flutningsaðilanna sem kaupa þessa þjónustu að til þess að vega upp óhagræðið þyrfti flutningskostnaðurinn að lækka um 30–40%. Það þýðir að bara á Vestfjörðum þyrfti flutningskostnaðurinn af þessum ástæðum að lækka um 160–220 millj. kr. Ég legg þessar tölur inn í þessa umræðu til að undirstrika alvöru málsins, undirstrika hversu þýðingarmikið það er að við tökumst á við þetta vandamál. Í þessari skýrslu, sem Shiran Þórisson vann, er vitnað í úttekt sem Elías Jónatansson vann og er að mínu mati mjög lýsandi fyrir þetta mál. Þar segir að það þurfi auðvitað að taka hlutina sérstökum tökum þar sem ástandið er afbrigðilegt, og það vill bara þannig til að það er á Vestfjörðum. Í þessum útreikningnum er birt tafla þar sem sýnt er fram á að flutningskostnaður fer línulega vaxandi með hverjum kílómetranum sem líður frá höfuðborgarsvæðinu. Það byrjar kannski í rúmum 10 þús. kr. á tonn þegar menn eru komnir í 50–70 km akstursfjarlægð frá Reykjavík og síðan hækkar þetta með hverjum kílómetranum sem líður. En svo gerist það skrýtna: Flutningskostnaður til Patreksfjarðar og flutningskostnaður til Ísafjarðar fylgir ekki þeirri línulegu þróun sem ég var að nefna varðandi flutningskostnað til annarra hluta landsins, hann er miklu meiri, hann hoppar upp. Það verður ekki skýrt með vegalengdinni, það hljóta menn að þurfa að skýra með einhverjum öðrum ástæðum. Kannski samkeppnislegum ástæðum, mér er það ekki ljóst, en alla vega er þetta bara raunveruleikinn að fyrirtækin þarna borga miklu meira. Dæmi er tekið í skýrslunni, verð fyrir flutning á 40 feta gámaeiningu er til Ísafjarðar 240 þús. kr., 180 þús. kr. til Akureyrar og 120 þús. kr. á Sauðárkrók. Ég geri ráð fyrir því að þeim sem þurfa að borga á Akureyri og Sauðárkróki þyki alveg nóg um. Við sjáum hins vegar að þetta er mun verra á Vestfjörðum og þá hljóta menn, ef þeir ætla að takast á við það að lækka flutningskostnaðinn þar sem hann er sárastur og erfiðastur, einfaldlega að horfast í augu við þessa staðreynd. Ég hygg að það byggðakort og sú nálgun sem ríkisstjórnin beitir í þessum efnum sé meðal annars sprottin af þeirri staðreynd sem ég rakti, þ.e. að sú staðreynd er uppi að flutningskostnaðurinn á þetta tiltekna svæði, Vestfirði, er hærri en inn á önnur svæði. Þá þurfa menn einhvern veginn að takast á við það og það er ein leiðin sem ríkisstjórnin leggur hér til. Til viðbótar við þetta hlýt ég að vekja athygli á sérstöðu eins landsvæðis og það eru sunnanverðir Vestfirðir sem búa við hraksmánarlegustu vegasamgöngur sem þekkjast á Íslandi, hvorki meira né minna - og nú er ég ekki að taka of mikið upp í mig, það ætla ég að fullyrða. Þess vegna er þetta enn þá sárast á þessu svæði og þó að verið sé að beita þessari jöfnun með þessum hætti, innan eins tiltekins svæðis með 20% endurgreiðslu, er öruggt að það mætir engan veginn að fullu því samkeppnislega óhagræði sem byggðirnar á sunnanverðum Vestfjörðum búa við. Það er líka ýmislegt undarlegt sem hefur verið að gerast í þróuninni á síðustu árum og kannski síðustu missirum í flutningskostnaði til og frá höfuðborgarsvæðinu og út á landsbyggðina. Á fundi sem við þingmenn Norðvesturkjördæmis sátum með sveitarstjórnarmönnum og Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða komu fram þær upplýsingar frá Atvinnuþróunarfélaginu að flutningskostnaður hefði þróast á mismunandi veg eftir vöruflokkum. Það er til dæmis þannig að flutningskostnaður á ferskum óunnum fiski hefur hækkað miklum mun minna en annar flutningskostnaður, t.d. á unnum afurðum og á þjónustu og þjónustuvarningi fyrir almenning. Hvað veldur því? Ég veit það ekki fyrir víst. Kannski er það vegna þess að gríðarleg samkeppni er ríkjandi í flutningi á óunnum fiski, við vitum að margir eru að slást um þetta hráefni. En það breytir ekki því að þetta er staðreyndin, og hverjar eru þá afleiðingarnar? Afleiðingarnar virðast vera þær að þessi þróun á flutningskostnaði stýrir hráefninu frá fiskvinnslustöðvum á þeim svæðum sem við þetta búa og hingað suður, á Suðurnesin og víðar, og stuðlar fremur að því að lækka vinnslustigið í fiskvinnslunni úti á landsbyggðinni. Það er mjög alvarlegt mál líka vegna þess að rannsóknir sýna okkur að meiri fylgni er milli umfangs fiskvinnslu og íbúaþróunar en kvótaþróunar og íbúaþróunar. Þennan hlut hafa menn einhvern veginn ekki nægilega mikið rætt hér á Alþingi en þetta er staðreynd málsins. Það eru ýmsir svona hlutir sem gera það að verkum að við hljótum að takast á við þetta þjóðfélagslega mein sem ég vil kalla, flutningskostnaðinn úti á landsbyggðinni, 

Virðulegi forseti. Því miður eru eftirfarandi atriði einkennandi fyrir íslenska fjárlagagerð til langs tíma: Agaleysi, óljós hlutverk, lítil yfirsýn og eftirlitsleysi. Allt eru það atriði sem standa upp úr í því efni, því miður. Það á ekki bara við daginn í dag heldur hefur það átt við í langan tíma. Upplýsingar hafa borist seint og illa, samanber nýleg dæmi við fjárlagagerð nú í haust. Misbrestur hefur orðið á því að lokafjárlög hafi verið lögð fram með ríkisreikningi. Ríkisreikningur hefur verið lagður fram allt of seint og skiptir þar oft mánuðum, jafnvel árum, en Bandaríkjamenn klára ríkisreikning sinn þremur til fjórum mánuðum eftir að fjárlagaárinu lýkur. Þá hafa upplýsingar um stöðu stofnana fyrstu níu mánuði ársins og áætluð staða í árslok hefur ekki legið fyrir við ákvarðanatöku við afgreiðslu fjárlaga mörg undanfarin ár. Í rauninni eru rammafjárlög hér á landi ekki rammafjárlög og það er breyting sem við þurfum nauðsynlega að koma á. Nýlegt dæmi er frávik frá afkomu frá fjárlögum ársins 2010 til ríkisreiknings fyrir sama ár hefur verið um 24,8% sem er algjörlega óásættanlegt. Ríkisendurskoðun hefur á undanförnum tveimur áratugum ítrekað bent á misbresti á framkvæmd fjárlaga en því miður hafa athugasemdir stofnunarinnar litlu skilað. Þá hafa OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gert athugasemdir við fjárlagavinnuna hér. Benti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sérstaklega á fimm gloppur í lögunum sem útskýrðu það agaleysi sem hér er til umræðu. Var nefnt sem dæmi að allt of mikið svigrúm væri til að flytja ónotaðar fjárheimildir á milli ára og einnig að stofnanir mættu fara 4% fram úr fjárheimildum. Samkvæmt athugasemdum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru það of rúmar heimildir, sveigjanleikinn ætti að vera mun minni. Það þarf svo sem ekki að fara sérstaklega yfir mikilvægi aga í fjármálum. Angela Merkel, kanslari Þýskalands, ræddi það í nýlegri ræðu þegar hún fór yfir vanda Evrópusambandsins. Ef við ætlum okkur að hafa hér krónu sem gjaldmiðil, sem ég tel að sé framtíðargjaldmiðillinn okkar, þurfum við að koma á aga í ríkisfjármálum. Því miður höfum við horft upp á leikrit í þessum efnum. Forstöðumenn stofnana kunna leikinn, þeir sem fara fram úr fjárheimildum en fá engin gul eða rauð spjöld vegna þess að það eru í raun lítil tæki til þess að taka á því. Ráðherrar sem taka ákvörðun um rammafjárlögin koma eins og frelsandi englar með hærri fjárframlög og Ríkisendurskoðun hefur gagnrýnt framsetningu á því að talað sé um frumjöfnuð í staðinn fyrir heildarjöfnuð í áætlun um ríkisfjármál. Ríkisendurskoðun segir í skýrslu sem hún lagði fram fyrir fjárlagagerðina á þessu ári að um væri að ræða millistærð sem gæfi því miður ekki rétta mynd af stöðunni. Því miður, þrátt fyrir góðan vilja meiri hluta Alþingis, hefur sá vilji verið meira í orði en á borði. Ég ætla samt að taka það fram að ég fagna því að fara eigi í þessa vinnu strax eftir áramót. Lögð hefur verið fram þingsályktunartillaga þar sem stendur til að breyta þessu. Öll fjárlaganefndin sameinaðist um eitt lítið skref. Spurningar mínar til fjármálaráðherra lúta fyrst og fremst að því hvernig 

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja þessa umræðu og í raun er full þörf á því að við ræðum þessi mál við gott tækifæri á ítarlegra formi en gefst tilefni til eða tækifæri til í stuttri sérstakri umræðu. Það væri rétt, skylt og þarft að við skiptumst á skoðunum um þetta mikilsverða mál, þ.e. heildarmyndina sem snýr að fjárlagagerð, fjárstjórn og eftirliti, reikningshaldi og undirbúningi undir fjárlög hverju sinni o.s.frv. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að ein af mörgum ástæðum fyrir því að við þurfum að hafa sterk tök á ríkisfjármálunum er að sjálfsögðu sú sem hann nefndi varðandi gjaldmiðilinn og styrk hans. Það er augljóst mál að lítill, sjálfstæður gjaldmiðill í opnu hagkerfi kallar á mikinn aga og er krefjandi viðfangsefni hvað varðar styrk tök á ríkisfjármálum og almennt stjórn efnahagsmála. Sömuleiðis varðandi ábyrga stefnu sem snýr að viðskiptum við útlönd og afgang á þeim viðskiptum o.s.frv. Án slíkra hluta mun það aldrei ganga að hafa hér stöðugan og traustan gjaldmiðil í raun óháð því hver hann er. Ekki eru þó síður mikilvægir hagsmunir ríkisins sjálfs í þessu vegna þess mikilvæga hlutverks sem ríkissjóður leikur í samfélagi okkar sem burðarás velferðarþjónustunnar í landinu og innviða samfélagsins. Það er líka mikilvægt að þessi mál séu í föstum og ábyrgum skorðum vegna þess að þá verður betri sátt um þá fjármuni sem við tökum í sameiginlega sjóði því að sjálfsögðu ætlast fólk til þess að vel sé farið með skattfé sem það reiðir af höndum til hins opinbera. Hv. þingmaður hafði sambandi við mig um fyrir umræðuna varðandi nokkur atriði og vil ég nefna í sambandi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að sú skýrsla sem fjármálaráðuneytið óskaði eftir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ynni um málið, þ.e. um umbætur á lagaumgerð fjárreiðna ríkisins, er ekki enn opinber. Hún hefur verið sýnt fjárlaganefnd í drögum og við höfum óskað eftir því með bréfi að fá að gera hana opinbera, en að við erum ekki í aðstöðu til opinbera efni hennar eða ræða hana í einstökum atriðum fyrr en svar hefur borist við þeirri beiðni okkar. Ég vil þó leggja áherslu á að sú skýrsla mun ekki sérstaklega fela í sér athugasemdir á núverandi skipan mála og framkvæmd fjárlaga ef litið er í baksýnisspegilinn. Tilgangur skýrslunnar er ekki síður sá að greina hvaða alþjóðlegu viðmið teljist vera til fyrirmyndar í þessum efnum hvað varðar fjárlagagerð, framkvæmd fjárlaga og tilsvarandi eftirlit, og mun AGS væntanlega koma með ábendingar um hvernig löggjöf um fjárreiður ríkisins geti tekið mið af slíkum viðurkenndum viðmiðum. Að sjálfsögðu höfum við líka til hliðsjónar og athugunar fjölmargar ábendingar Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga sem gagnast munu við þá skoðun. Tilgangur alls þessa er að fá stuðning við að styrkja tímabæra endurskoðun fjárreiðulaganna sem fjármálaráðuneytið stefnir nú að að verði lokið helst í mars á næsta ári. Reyndar er slík vinna víða í gangi um þessar mundir og hafa ýmsir veikleikar núgildandi löggjafar og framkvæmdar auðvitað komið í ljós á undanförnum árum. Skortur hefur verið á aga við undirbúning og framkvæmd fjárlaga og eru umbætur á þessu sviði því brýnar. Þar þarf að byggja á bestu þekktum aðferðum og ábendingum stofnana eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Efnahags- og framfarastofnunarinnar og fleiri. Nefnd um endurskoðun fjárreiðulaga hefur þegar verið skipuð. Hún samanstendur af fulltrúum helstu innlendu sérfræðinga og aðila sem málið varðar. Hagstofa Íslands, Ríkisendurskoðun, Fjársýsla ríkisins, forsætisráðuneytið, Samband íslenskra sveitarfélaga, fjármálaráðuneytið og fulltrúi frá fjárlaganefnd Alþingis taka þátt í vinnunni. Það tryggir vonandi að öll sjónarmið komist að við þá vinnu og við munum sérstaklega gæta þess að eiga gott samstarf við fjárlaganefnd Alþingis og haga því eins og nefndin sjálf telur heppilegast. Það er rétt að minna á þær lagabreytingar sem þegar hafa orðið með breyttum þingskapalögum hvað varðar tillögu til þingsályktunar um meginskiptingu útgjalda sem nú ber að leggja fyrir Alþingi eigi síðar 1. apríl ár hvert og einnig að nú verður samkomudagur Alþingis annar þriðjudagur í september, sem leiðir til þess að allt fjárlagavinnuferlið færist framar. Það er mikilvægt í því sambandi að styrkja eftirlitshlutverk Alþingis. Ég legg áherslu á að ýmislegt hefur áunnist í þessum efnum. Frávik í fjáraukalögum frá fjárlögum hafa nú farið minnkandi undanfarin ár, þau hafa verið ívið minni en áður var algengt og mun færri liðir liggja utan 4% viðmiðunarinnar.  Það er því margt búið að gerast og þrátt fyrir annríkið og glímuna við stóra dæmið í ríkisfjármálum hefur einnig verið reynt að 

Frú forseti. Við ræðum aga í ríkisfjármálum og er þar af mörgu að taka. Agaleysi leiðir til kostnaðar og spillingar eins og við sjáum. Kostnaðurinn felst í því að fjárlög standast ekki, það þarf að leysa þau með fjáraukalögum og síðan ríkisreikningi og alltaf bætist við. Samkvæmt 49. gr. fjárreiðulaga bera forstöðumenn og stjórnir ríkisaðila ábyrgð á fjárhagsráðstöfunum og að staðið sé við fjárlög. Því er ekki framfylgt og ég bíð eftir því að rætt sé í ríkisstjórn hvort viðkomandi forstöðumaður eigi ekki að leita sér að nýrri vinnu sem hann ræður við fyrst hann getur ekki farið að fjárlögum. Við höfum rætt ítarlega og endurtekið um Sparisjóð Keflavíkur, Byr, Icesave, en allt eru það hlutir sem eru óljósir, óklárir og benda hreinlega til agaleysis, að þeir séu ekki færðir sem raunverulegar skuldbindingar ríkissjóðs. Opinberar framkvæmdir eru alveg sér á báti, þær fara iðulega langt umfram það sem áætlanir gera ráð fyrir. Ég bað um skýrslu frá Ríkisendurskoðun um allar þær skuldbindingar sem enn er ekki búið að færa. Ég nefni t.d. skuldbindingu vegna B-deildar LSR. Þar vantar 300 eða 400 milljarða sem ekki er búið að færa. Ég skora því á hæstv. ráðherra að taka sér tak í því að koma á aga í ríkisfjármálunum, að lögð sé áhersla á að farið sé að lögum í allri stjórnsýslunni - fjárlög eru lög - og að menn auki sannarlega aga 

Virðulegur forseti. Agi í fjármálastjórn er ein af frumforsendum stöðugs efnahagslífs. Því miður er hugtakið okkur ekki mjög tamt hér á landi og reyndar á það sama við í fleiri löndum, en eins og við vitum stafar það voveiflega ástand sem ríkir í efnahagsmálum í Evrópu og reyndar líka í Bandaríkjunum einmitt af því að þar hefur ekki verið haldið uppi aga í fjármálastjórn. Það þarf ekki bara aga í fjármálastjórn þar sem er lítill gjaldmiðill heldur líka þar sem er stór gjaldmiðill. Agaleysi af þeirri sort átti að mínu mati einnig mikinn þátt í efnahagshruninu sem varð hér á landi og ég vil taka það skýrt fram að ég undanskil þá ekki hlut þeirrar ríkisstjórnar sem minn flokkur átti aðild að á vordögum 2007 í þeim efnum. Agi í fjármálastjórn á ekki bara að vera á einum stað sem hægt er að benda á hvað betur mætti fara heldur þarf hann að vera í allri meðferð opinberra fjármála. Kannski er rétt að skjóta því inn að ekki má undanskilja fjármál sveitarstjórna í þessu efni þó að ég muni halda mig við fjármál ríkisins í þessari tölu. Aginn þarf að vera á öllum stigum og öllum sviðum, hann þarf að vera í þinginu. Nú störfum við samkvæmt nýjum þingskapalögum þar sem kveðið er á um að fyrir 1. apríl ár hvert skuli fjármálaráðherra leggja fram meginskiptingu útgjalda fyrir Alþingi. Í mínum huga var það tímamótaákvörðun en við verðum að hafa í huga að það gerir ekki einungis kröfu til framkvæmdarvaldsins eða fjármálaráðherra heldur einnig til þingsins. Ef þingmenn samþykkja þennan ramma verða þeir að vera tilbúnir að vinna innan hans þegar fjárlagafrumvarpið kemur fram á haustþingi. Ég vil líka nefna að þeir sem gerst þekkja til segja að nú haldi stofnanir ríkisins sig betur innan fjárlaga en þær hafi áður gert og má í því efni segja að fátt sé svo illt að ekki boði nokkuð gott, 

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að ræða fjárlagagerðina og fjársýslu ríkissjóðs alla saman því að vitanlega er verið að höndla með gríðarlega fjármuni og mikilvægt að hafa yfirsýn og vera með sem besta vissu um hvernig fjármunum er varið og hvernig þeirra er aflað. Það er rétt sem fram hefur komið að það er mjög sérkennilegt og hefur verið það um árabil að vera með fjárlög sem þarf svo að lappa upp á með fjáraukalögum þegar hafist er handa við gerð nýrra fjárlaga. Það er nokkuð sem við þurfum að breyta, það er hefð, ef ég má orða það þannig, sem við þurfum öll að sameinast um, allir þingmenn, að breyta. Þingflokkur framsóknarmanna lagði fram tillögu til þingsályktunar í haust um stöðugleika í efnahagsmálum og þar er töluvert mikið gert úr mikilvægi þess að skoða ríkisfjármálin. Þar leggjum við mikla áherslu á að áætlanir séu unnar til lengri tíma, að við séum með fimm ára áætlanir og svo tíu ára áætlanir þar sem horft er á bæði útgjöld og tekjur. Við tölum um að þegar fjárlagafrumvarpið er lagt fram þurfi að fylgja frumvarp um tekjuöflunina. Nú er verið að fjalla um svokallaðan bandorm í efnahags- og viðskiptanefnd sem er í raun tekjuöflunarþátturinn. Við erum búin að samþykkja fjárlögin en eðlilegra væri að þessi tvö mál væru lögð fram samhliða, um útgjaldaliðinn, þ.e. fjárlögin, og tekjuöflunina. Við lögðum áherslu á það í málflutningi okkar í haust að setja 

Virðulegi forseti. Agi í ríkisfjármálum er nauðsynlegur ef menn ætla nokkurn tíma að ná árangri í rekstri ríkisins. Agaleysi er meginástæðan fyrir því hvernig fór á Íslandi. Við rákum ríki með bullandi umframkeyrslu miðað við fjárlög ár eftir ár eftir ár, 6–8% umfram fjárlög á hverju einasta ári fram að hruni, farið var 75 milljarða síðustu þrjú árin fyrir hrun umfram fjárlög. Fullkomið agaleysi. Það er hárrétt sem hv. þm. Pétur Blöndal nefnir í ræðu sinni, forstöðumenn stofnana bera ábyrgð, en þeir voru ekki látnir bera ábyrgð. Yfirmenn þeirra bera líka ábyrgð, ráðherrarnir, ríkisstjórnir. Það hefur reynt á það á þingi hvort draga eigi þá til ábyrgðar, það eru ekki allir sammála um það, jafnvel þó að afleiðingarnar hafi verið eins og raun ber vitni. Í ár lögðum við fram fjáraukalög með 2,5% umfram samþykkt fjárlög fyrir þetta ár, og hefur sú prósentutala nánast aldrei verið lægri á undanförnum árum og áratugum nema í fyrra, þá var mínustala og það hefur ekki gerst áður. Það gerðist í miðri kreppunni að lögð voru fram fjáraukalög sem lækkuðu útgjaldaliði fjárlaganna fyrir árið 2010. Gripið hefur verið til ýmissa ráðstafana, það er breytt viðhorf á þinginu, það er breytt viðhorf í fjárlaganefnd, það eru breytt viðhorf hjá ríkisstjórn og öllum sem að þessu koma sem hjálpar til þess að í stað þess að 100 stofnanir fari fram úr veittri fjárheimild, eins og tíðkaðist árum saman fram að hruni, eru það nú á bilinu 20–30 stofnanir sem það gera. Það kalla ég aga í ríkisfjármálum þó að við eigum enn langt í land með það að ná fullkomnum aga. 

Frú forseti. Það er gott að hafa það í huga úr því að hér er verið að ræða um liðna tíð í ríkisfjármálunum að það er hárrétt sem komið hefur fram, m.a. hjá hv. þingmanni sem síðast talaði, að útgjöld ríkissjóðs uxu mjög, einkum og sér í lagi fjárlög 2008, sem voru að mínu mati fullkomlega út úr kortinu varðandi útgjaldaaukningu. Á móti kom reyndar að tekjurnar jukust gríðarlega mikið og var þó sýnd sú forsjálni að greiða jafnt og þétt niður skuldir ríkissjóðs þannig að þegar kom að hinu mikla efnahagshruni var ríkissjóður allt að því skuldlaus. Ég verð líka að segja varðandi yfirlýsingar um aga í ríkisfjármálum þessa dagana að það er rétt að hafa í huga það sem m.a. Pétur Blöndal benti á, það eru ýmsar færslur varðandi Sparisjóð Keflavíkur, Byr og fleira sem menn hafa neitað að færa inn í fjárlögin, m.a. það sem hefði átt að koma inn í fjáraukalög síðast. Það gerir það að verkum að myndin verður svolítið öðruvísi þegar menn eru búnir að taka þær tölur með inn í reikninginn. Það vildi ég segja hvað varðar aga í ríkisfjármálum. Það er rétt sem sagt hefur verið, m.a. sá er síðast talaði, að það eru breytt viðhorf og ég held að þau séu betri hvað fjármál ríkisins varðar. Krafan um aga er líka forsenda þess að við getum verið með okkar eigin mynt, hún er forsenda þess að hægt sé að hafa hér innlenda peningamálastjórn, að það sé agi og samhengi á milli þess sem við erum að gera í fjármálum hins opinbera, þ.e. ríkis og sveitarfélaga, og varðandi peningamálastefnuna. Það er grundvallaratriði. Eitt af því sem brást að mínu mati á síðustu árum var að á sama tíma og Seðlabankinn reyndi að hækka vexti til að draga úr þenslu jukust ríkisútgjöld allt of hratt. Það er hin stóra lexía sem draga þarf af þessu öllu saman.  
            

Virðulegi forseti. Þetta er mikilvægt málefni sem við ræðum hér og nú enda sjáum við ef við lítum yfir stöðu heimsmálanna að heimskreppuvandinn tengist ekki evrunni sem slíkri heldur miklu fremur stjórnmálamönnum sem gátu ekki beitt sig eða ríkisfjármálin neinum aga. Við sjáum það ef við lítum til Bandaríkjanna, Grikklands, Ítalíu og fleiri landa. Hér koma menn og ræða mikilvægi þess að beita aga í ríkisfjármálum en hins vegar hafa stjórnarliðar horft upp á hugmyndir stjórnarandstæðinga að undanförnu um stefnu í efnahagsmálum sem bera ekki vott um mikinn aga. Þar hafa menn lagt fram ýmsar hugmyndir um útgjöld í vinsælum málaflokkum en telja svo að tekjurnar komi af aukinni veltu vegna þess að með því að lækka skatta muni veltan aukast svo mikið að tekjurnar verði nægar. Menn eru að mínu viti tilbúnir til þess að fara aftur í sömu vitleysuna og var hér á árunum fyrir hrun að treysta alfarið á veltuskattana í tekjunum, þeir eru tilbúnir að eyða fé og þenja út ríkisbáknið en forsendur teknanna eru á völtum grunni. Það er slæm reynsla af því og þess vegna er mikilvægt að við látum ekki glepjast af slíkum loforðum. Menn hafa örlítið rætt um mikilvægi þess að hafa aga í fjármálum til að geta haldið í krónuna, en þeir mega ekki gleyma því að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svör hans og eins þeim sem tóku þátt í umræðunni. Hún var mjög málefnaleg þó að þingmenn hafi mismunandi skoðun á því hvernig til hefur tekist. Ég held að meginniðurstaðan sé samt sú að allir flokkar séu reiðubúnir til að taka þátt í starfi við að breyta þeim fjárreiðulögum sem við búum við. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. fjármálaráðherra segir að sú vinna sé nú þegar hafin með skipun nefndar í ráðuneytinu. En ég vil þá líka leggja mikla áherslu á að fjárlaganefndarþingmenn fái að fylgjast með þeirri vinnu frá upphafi til enda. Ég tel það mikilvægt vegna þess að við höfum horft á það svo oft áður að þingmenn sem taka ákvörðunina á endanum komi of seint að málum og hafi of skamman tíma til að móta þá vinnu sem þarf að fara fram á Alþingi. Svolítið hefur verið rætt um krónuna og fagna ég því að menn virðast vera sammála um að hér þurfi að koma á aga hvort sem við búum við krónuna áfram, sem ég tel vera langskynsamlegast, eða menn taki upp annan gjaldmiðil, sem ég held að sé mjög fjarlægur draumur. Gengið á krónunni hefur farið saman við þau útgjöld sem komið hafa úr ríkissjóði þannig að ef menn vilja stöðugan gjaldmiðil verða menn fyrst og fremst að sýna mikinn aga við fjárlagagerð 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. málshefjanda, Höskuldi Þórhallssyni, þetta hefur verið málefnaleg og góð umræða. Ég held að okkur sé að miða áfram í þessum efnum, og það er ríkur vilji og góð pólitísk samstaða um það að koma þessum málum í eins góðan farveg og búning og mögulegt er. Það held ég að sé alveg staðfest enda væri annað skrýtið í ljósi nýlegrar reynslu okkar. Ég minni líka á í þessum efnum nýjar fjármálareglur sveitarfélaganna sem voru tvímælalaust mikið framfaraskref á því sviði. Þar fer nú fram aukinn hluti hins opinbera rekstrar, ef svo má að orði komast. Með flutningi verkefna frá ríki til sveitarfélaga vex mikilvægi þess að fjármál sveitarfélaganna séu í traustum skorðum og séu hluti af hinni samræmdu hagstjórn í landinu. Varðandi endurskoðun fjárreiðulaganna vil ég fullvissa hv. þingmann og aðra þingmenn um að að sjálfsögðu stendur ekkert annað til en að eiga gott og náið samráð við sérstaklega fjárlaganefnd um það mál og fulltrúar fjármálaráðuneytisins hafa þegar rætt málið við fjárlaganefnd til að tryggja að sjónarmið nefndarinnar, og þá Alþingis, komist örugglega til skila við þessa vinnu. Ég veit ekki annað en að samkomulag sé um hvernig því samráði verði háttað. Ég vil svo gera að umtalsefni það sem hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á og snýr að því að upplýsa um og/eða bókfæra væntar skuldbindingar ríkisins. Ég er sammála hinu fyrra, það er auðvitað mjög mikilvægt að fyrir þeim sé alltaf gerð grein, að allar upplýsingar liggi fyrir um þær og það erum við að reyna að gera. Ég bendi til dæmis á umfjöllun um áhættu og veikleika sem er að finna í ríkisfjármálaáætluninni og að nokkru leyti í greinargerð með fjárlögunum sem afgreidd voru í gær. Hitt er allt annað mál hvaða reglur eiga að gilda um bókfærslu slíkra framtíðarskuldbindinga eins og lífeyrisskuldbindingar. Mér er ekki kunnugt um að það sé almennt gert hjá ríkissjóðum landa 

Frú forseti. Ég ætla ekki að vera margorður um þetta mál. Þannig er mál með vexti að það kostar ákveðið að flytja hluti. Ef menn reyna að gleyma því með einhverjum hætti búa þeir til atvinnugreinar sem ekki standast. Þetta var gert í Sovétríkjunum með mjög slæmum afleiðingum. Það er ekki þar með sagt að það sem við erum að ræða sé alrangt. Skattlagning ríkisins skekkir nefnilega líka. Ef ég ætla t.d. að skúra hjá nágranna mínum og hann hjá mér og við tökum 10 þús. kall hvor fyrir þá kemur ríkið inn í með virðisaukaskatt og alls konar gjöld, tryggingagjald og launaskatta og ég veit ekki hvað. Þess vegna skúrum við ekki hvor hjá öðrum. Ríkið skekkir þjónustu, sem væri hugsanlega fyrir hendi, með sköttum sínum. Það er mjög athyglisvert að þegar ég flyt vörur til Akureyrar græðir ríkið á því með virðisaukaskatti. Þess vegna má segja að þegar við erum að tala um að þétta landið og minnka kostnaðinn við flutninga erum við í rauninni að taka eingöngu til baka hluta af því sem ríkið hefur aukið við kostnaðinn. Þetta leiðir hugann að því hvort skattlagningin sé ekki komin of langt og hvort ekki þurfi að skoða að hafa fleiri þætti virðisaukaskattsfrjálsa en bara rútuferðir, en mér skilst að langferðabílar séu undanþegnir virðisaukaskatti og er verið að þjappa byggðinni saman með því að láta ekki borga virðisaukaskatt af rútuferð. Hv. nefnd getur ekki gefið sér góðan tíma, frú forseti, því miður. Hún getur ekki leitað umsagna og hún getur ekki einu sinni fjallað um málið því að enginn hér í salnum er í nefndinni. Eins og ég hef margoft nefnt í umræðunni í dag virðist vera að verða lenska að formenn og varaformenn nefnda telji sig ekki þurfa að sitja við 1. umr. og taka þátt í umræðunni. Það er orðinn mjög skrýtinn andi á Alþingi ef svo er. Hver á þá að flytja boðin til viðkomandi nefnda, í þessu tilfelli atvinnumálanefndar, þegar enginn úr þeirri nefnd situr í þingsal og heyrir það sem ég er að segja t.d. um að skattlagningin dreifi byggðunum frá miðju þegar niðurgreiðslan tekur það aftur á móti til baka? Það getur verið hættulegt að minnka kostnaðinn sem er raunverulega til staðar, en það gæti verið skynsamlegt að taka til baka þá skattlagningu sem býr til fjarlægðirnar. Skattlagning eykur fjarlægð á milli Reykjavíkur og t.d. Ísafjarðar. Nú veit ég ekki hvort frú forseti getur komið þeim skilaboðum til nefndarinnar að þetta hafi ég rætt hérna - ja, ég veit ekki hvernig á að fara að þessu.

Virðulegi forseti. Ég eins og aðrir fagna því að loksins er komið fram frumvarp sem hefur það í för með sér að flutningskostnaður verði jafnaður á milli landshluta. Við búum einfaldlega þannig við Íslendingar að miðja hagkerfisins er í Reykjavík  Á miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins nú fyrir skömmu var ákveðið að leggja af stað í gerð skýrslu um byggðalýðræði sem felst í því að við ætlum að jafna samkeppnisstöðu þannig að ekki eigi að skipta máli fyrir fyrirtæki hvar þau eru staðsett á landinu. Það lýtur ekki bara að flutningsjöfnuði heldur að ótal öðrum þáttum eins og samgöngubótum, internet- og farsímakerfi. Það hefur ekki verið gerð svona skýrsla lengi og ég var fenginn til þess að stýra nefndinni sem mun skila af sér tillögum á næsta flokksþingi Framsóknarflokksins. Ég hef líka lagt fram tillögu um að ríkisstjórnin láti gera sambærilega skýrslu fyrir allt landið til að minnka þá gjá sem hefur myndast á milli höfuðborgar og landsbyggðarinnar. Vonandi verður þá hægt að ræða þau málefni sem að landsbyggðinni snúa á málefnalegri hátt en hefur verið. Þegar landsbyggðarþingmaður opnar munninn er það sem hann segir oft afgreitt eins og um kjördæmapot sé að ræða og nú eru menn farnir að tala um höfuðborgarpot. Vandamálið við svona umræðu er að hún skilar okkur ekki neinu, við komumst ekkert áfram. Þess vegna fagna ég því sérstaklega að þetta frumvarp er komið fram. Ég hef sjálfur í hyggju að leggja fram frumvarp og það hefur staðið til frá því í haust. Það er í vinnslu á Alþingi. Mér skilst að þeirri vinnu sé lokið, þ.e. tæknilegri úrvinnslu. Ég hef lagt það fram ítrekað frá því að ég tók sæti á Alþingi á árinu 2007. Þessi málaflokkur hefur verið mér mjög hugleikinn. Mínar tillögur felast í því að flutningsaðilar fái greiddan helming af því olíu- og bensíngjaldi sem þeir þurfa að greiða og ekki verði búin til nein sérstök svæði. Ég tel reyndar að það sé sanngjarnasta leiðin. Ég hef heyrt menn tala um það varðandi frumvarpið sem hér um ræðir að það sé ósanngirni í þessum svokölluðu svæðum sem lögð eru til eða því að menn fái greiddan styrk ef þeir búa utan 245 km og séu þá á 1. svæði og fái 10% endurgreiðslu miðað við að lengd ferðar sé 245–390 km en 20% ef ferðin er lengri en 390 km. Nú eru akkúrat 388 km á milli Reykjavíkur og Akureyrar, vegalengdin er mæld frá pósthúsi til pósthúss. Það getur skipt gríðarlega miklu máli fyrir einstök framleiðslufyrirtæki hvort þau fá 10% eða 20% endurgreiðslu. Ég hef líka fyrir því heimildir að Blönduós muni akkúrat detta út. Ég held að menn ættu frekar að líta á það frumvarp sem ég hyggst leggja fram á næstu dögum. Ég held að það sé sanngjarnara. Ég held að betri sátt muni nást um það. Það er í samræmi við tillögur Framsóknarflokksins til margra ára. Ég ætla svo sem ekki að hafa mörg fleiri orð um þetta frumvarp. Ég vona að frumvarpið sem ég legg fram verði rætt í nefnd um leið og það frumvarp sem hér er til umræðu. Ég held að það sé hægt að bæta frumvarpið sem kemur frá ríkisstjórninni mikið ef menn eru reiðubúnir að skoða tillögur frá öðrum flokkum. Hv. þm. Kristján Möller ræddi hér um sjóflutninga. Hópur manna virðist líta sjóflutninga rómantískum augum. Ég held hins vegar að ef þannig flutningar mundu borga sig hefði einhver flutningsaðili tekið þá upp nú þegar. Ég sé ekki fyrir mér að ríkisstjórnin ætli að fara sérstaklega í slíka flutninga. Hv. þingmaður sagði að niðurgreiða mætti þá flutninga en ég held að menn ættu frekar að gera betur en lagt er til í þessu frumvarpi. Ég ítreka samt að ég fagna því að loksins er komið frumvarp um svæðisbundna flutningsjöfnun. Þetta getur skipt landsbyggðina gríðarlega miklu máli. Ríkisstjórnin hefur ekki staðið sig neitt sérstaklega vel þegar kemur að hinum dreifðari byggðum landsins  Í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, eru mörg mál sem bíða afgreiðslu, mörg tækifæri. Við horfum fram á að væntanlega verði komið á fót umskipunarhöfn þegar siglingar hefjast á norðurslóðum. Það mun væntanlega gerast fyrr en vonir hafa staðið til sem er mikið fagnaðarefni. Mér finnst hins vegar ríkisstjórnin hafa dregið lappirnar í því málefni. Aðrir hugsa sér líka gott til glóðarinnar og við lendum væntanlega í samkeppni við lönd eins og Noreg og Holland um að fá þessa umskipunarhöfn til okkar. Þá eru miklar vonir bundnar við að það finnist olía á Drekasvæðinu og hægt verði að fara að vinna hana. Það mun skapa mikil umsvif á norðausturhorninu og væntanlega gera það að verkum að atvinnuástandið þar batni, ekki veitir af, við höfum þurft að horfa upp á mikla fólksfækkun. Staðan er þannig að ef menn missa vinnuna þá flytja þeir einfaldlega í burtu og það er ástæðan fyrir því að norðaustursvæðið hefur verið kallað kalt í atvinnulegu tilliti. Þetta er skref í rétta átt, virðulegi forseti, en ég vona að þessum svæðum verði breytt og að 10% og 20% endurgreiðslan verði hækkuð eða færð til samræmis við það sem ég legg til í því frumvarpi sem lagt verður fram hér á næstu dögum.

Frú forseti. Ástæða er til að fagna því frumvarpi sem hér hefur verið lagt fram af hálfu efnahags- og viðskiptaráðherra, frumvarpi til laga um svæðisbundna flutningsjöfnun. Það hefur verið áralangt baráttumál okkar framsóknarmanna að stuðla að því að jafna aðstöðumun fólks í landinu, að veita fólki jöfn tækifæri og veita atvinnulífinu og fyrirtækjum í landinu jöfn tækifæri. Markmið þessara laga er samkvæmt 1. gr. að styðja við framleiðsluiðnað og atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni með því að jafna flutningskostnað framleiðenda sem staðsettir eru fjarri innanlandsmarkaði eða útflutningshöfn og búa við skerta samkeppnisstöðu vegna hærri flutningskostnaðar en framleiðendur staðsettir nær markaði. Allt er þetta gott og gilt. Hér er kveðið á um að flutningsjöfnunarstyrkir geti verið 10% eftir fjarlægðarmörkum eða jafnvel 20% þar sem sérstök svæði eru skilgreind sem er Vestfjarðakjálkinn, þ.e. sveitarfélög eða byggðarkjarnar þar sem lengd ferðar fer yfir 391 km. Ég átta mig á því og skil aðstæður sem íbúar og atvinnulíf á Vestfjörðum býr við þegar kemur að háum flutningskostnaði en við upphaf þessarar umræðu hljótum við að velta því fyrir okkur hvort þetta geti ekki átt við önnur svæði á landinu, að þau búi við hliðstæð vandamál og byggðarlög sem flokkuð eru á svæði 2. Þar vil ég nefna sérstaklega norðausturhorn landsins. Við þingmenn höfum fundið það þegar við höfum ferðast um sveitarfélög á því svæði, t.d. byggðarkjarna eins og Raufarhöfn, Þórshöfn, Vopnafjörð, hversu gríðarlega íþyngjandi flutningskostnaður er fyrir atvinnulíf þar og fólk sem býr í þessum byggðarlögum. Ég vil meina það, frú forseti, að þar sem þessir byggðarkjarnar eru lengst allra byggðarkjarna í landinu frá höfuðborgarsvæðinu, sé eðlilegt að við veltum upp þeirri spurningu: Hvers vegna í ósköpunum eru þessir byggðarkjarnar ekki flokkaðir undir svæði 2 í ljósi þess að við erum að tala um réttlætismál. Því fylgir gríðarlegur kostnaður að vera búsettur svo langt frá höfuðborgarsvæðinu eins og í þessum tilvikum og þegar svo lofsvert framtak kemur fram frá stjórnvöldum um að nú eigi að hefja greiðslur samkvæmt svæðisbundinni flutningsjöfnun þá lendir þetta svæði, norðausturhorn landsins, ekki í þeim flokki þar sem tekið er tillit til þess að kostnaðurinn er svo hár sem raun ber vitni. Þetta mál hefur lauslega verið reifað í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins og mun eftir þessa umræðu fara til meðhöndlunar í nefndinni og mér sýnist að þar megi margt bæta og margt þurfi að skoða. Ég vil beita mér fyrir því meðal annars að við fjölgum byggðarkjörnum sem falla undir svæði 2 sem eiga rétt á 20% flutningsjöfnunarstyrk, sérstaklega í ljósi landfræðilegrar legu og fjarlægðar frá höfuðborgarsvæðinu eða útflutningshöfn eins og á við um norðausturhorn landsins. Við höfum líka fengið ágætar ábendingar, m.a. frá Gunnlaugi Sighvatssyni, framkvæmdastjóra Hólmadrangs ehf. Hann kemur með mjög athyglisverð sjónarmið inn í þessa umræðu sem veitir ákveðna vísbendingu um að við samningu frumvarpsins hafi menn haft heildaráhrif þessara framkvæmda og að taka tillit til allra sjónarmiða að leiðarljósi. Ég veit að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, þingflokksformaður Framsóknarflokksins og þingmaður þess ágæta kjördæmis þar sem þetta mikilvæga fyrirtæki er starfrækt, mun vafalaust fara yfir þau sjónarmið. En til að árétta það sem er í raun og veru inntak ræðu minnar, við eigum svo eftir að fara ítarlega ofan í þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd, finnst mér rétt að við ræðum opinskátt við 1. umr. um það óréttlæti sem mér sýnist endurspeglast í þessu frumvarpi ef við tölum um erfiða stöðu á Vestfjörðum - ég endurtek að það er mjög brýnt að styðja við Vestfirðinga, bæði heimili og atvinnulíf þar - og horfum síðan fram hjá því að byggðarlög í nákvæmlega sambærilegri stöðu, byggðarlög á norðausturhorni landsins, Vopnafjörður, Þórshöfn, Raufarhöfn, jafnvel Kópasker og við getum haldið áfram, sem eru hvað fjærst höfuðborgarsvæðinu, fari ekki í svæðisflokk 2. Slíkt get ég einfaldlega ekki réttlætt. Ég get ekki stuðlað að samningu slíks frumvarps frá Alþingi, að við sendum það sem lög héðan að þessi byggðarlög skuli ekki njóta sambærilegra réttinda og Vestfirðir. Það er margt mjög líkt með atvinnulífi á norðausturhorni landsins og á Vestfjörðum og hvað varðar fólksfjöldaþróun. Það hefur því miður orðið gríðarleg fækkun í störfum og íbúafjölda á norðausturhorni landsins rétt eins og á Vestfjörðum. Með þessu frumvarpi hélt ég við ætluðum að snúa úr vörn í sókn og því er einfaldlega réttlætismál að við breytum frumvarpinu. Vonandi náum við samstöðu um það í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis að fjölga byggðarkjörnum sem heyra undir svæði 2 áður en við afgreiðum málið úr nefnd og til afgreiðslu á Alþingi. Ég vil lýsa yfir mikilli ánægju með þá viðleitni sem hér kemur fram í að jafna aðstöðumun íbúa og atvinnulífs á landsbyggðinni við höfuðborgarsvæðið. Við þekkjum það að verð á matvöru og öðrum aðföngum sem heimili og fyrirtæki eftir atvikum þurfa að afla sér í gegnum útflutningshafnir eða frá suðvesturhorninu er mun hærra en á suðvesturhorni landsins. Við þekkjum það líka að vegna vegalengda í hinum dreifðu byggðum landsins þarf fólk þar að eyða mun hærri fjármunum í mjög dýrt eldsneyti, dísilolíu og bensín. Loks eru þessi svæði oftar en ekki svokölluð „köld svæði“ þar sem íbúar greiða í sumum tilvikum margfalt hærri reikninga fyrir að hita upp húsnæði sitt. Því er ljóst að fólk á þessum svæðum borgar í raun og veru mun hærri skatta og/eða eftir atvikum gjöld til að framfleyta sér. Þetta frumvarp miðar að því að jafna lífskjörin í landinu og það styð ég en ég hefði hins vegar viljað ganga lengra en frumvarpið kveður á um. En um leið og ég fagna frumvarpinu sé ég hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem flytur þetta mál, standa hér í hliðarsal og því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna þau byggðarlög sem eru fjærst höfuðborgarsvæðinu voru ekki sett í svæðisflokk 2. Þá er ég að tala um byggðarlög eins og Þórshöfn, Raufarhöfn, Vopnafjörð, Bakkafjörð. Það er alveg ljóst að þetta svæði, norðausturhorn landsins, glímir við nákvæmlega sömu þróun og hefur átt sér stað á Vestfjörðum á undangengnum árum og áratugum, þ.e. að fólki hefur fækkað, störfum hefur fækkað. Hvers vegna í ósköpunum leggjum við þá til í þessu frumvarpi að einu svæði sé hyglað umfram annað þó að þau séu í nákvæmlega sambærilegri stöðu? Er hæstv. ráðherra ekki sammála mér um að það sé tilefni til að skoða hvort við eigum ekki að fjölga byggðarlögum í svæðisflokki 2 til að jafna aðstöðumuninn á milli þessara svæða? Að þessu sögðu vil ég enn og aftur lýsa yfir ánægju minni með frumvarpið sem hér er komið fram. Þetta er spor í rétt átt, þetta er réttlætismál. Ég trúi því að við getum, sama hvar í flokki við stöndum, staðið að því að afgreiða þetta mál sem lög frá Alþingi og þannig vonandi lækkað flutningskostnað á landsbyggðinni sem hefur verið atvinnulífinu og fólki sem þar býr mjög íþyngjandi á undangengnum árum. En ég vil líka sjá breytingar á þessu frumvarpi í réttlætisátt og vonandi munum við ná samstöðu um það vegna þess að við hljótum að vera sammála um að við þurfum að jafna lífskjörin í landinu eftir landshlutum. Þess vegna bið ég hæstv. ráðherra um að svara þeirri spurningu sem ég lagði fyrir hann áðan, þ.e. hvers vegna norðausturhorn landsins, sem er það svæði sem er lengst frá höfuðborgarsvæðinu og eftir atvikum útflutningshöfnum, falli ekki undir svæðisflokk 2. Það er mjög mikilvægt að fá það fram í þessari umræðu og áður en við í efnahags- og viðskiptanefnd förum að vinna að þessu máli sem verður eftir því sem ég best veit strax á morgun. Ég fagna frumvarpinu og við framsóknarmenn styðjum alla viðleitni í þeim efnum að jafna lífskjörin í landinu og bæta aðstöðu fólks og fyrirtækja í hinum dreifðu byggðum.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir sem hér hafa talað, a.m.k. þeir sem ég hef heyrt í, fagna þessu frumvarpi og þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir að koma með þetta mál hér inn. Þetta er mál sem búið er að ræða mikið og oft hefur komið inn í þingið áður en því miður hefur þingheimi ekki lánast, ef má orða það svo, að afgreiða flutningsjöfnun út úr þinginu með þeim hætti að hægt væri að beita slíkum aðferðum. Því er sjálfsagt að þakka fyrir þetta frumvarp. Hér hefur verið farið ágætlega yfir frumvarpið og eðlilega eru ýmsar skoðanir uppi um innihald þess. Það sem vekur strax athygli er að 200 milljónir virðist mjög há upphæð í þessu samhengi en er það í raun og veru ekki. Hér hefur verið bent á og kemur fram í gögnum frá Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða, í skýrslu sem Shiran Þórisson vann, og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson fór ágætlega yfir áðan að í raun gætu Vestfirðir einir nýtt þessa fjármuni og þyrftu svo sannarlega á því að halda. Þá eru eftir allir aðrir sem þurfa vissulega á jöfnun að halda. Ég tek undir það sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson sagði í ræðu sinni, að við megum ekki láta átök um innihald málsins koma í veg fyrir að það verði að lögum. Það er eðlilegt og sjálfsagt að fara yfir athugasemdir sem hafa komið fram. Menn verða vitanlega að gera sér grein fyrir því að þegar hópurinn stækkar sem getur sótt í þessa fjármuni verður minna til skiptanna fyrir alla. Það undirstrikar það sem ég sagði áðan að í raun eru þessir fjármunir of litlir um leið og við þökkum að sjálfsögðu fyrir að þeir eru þó settir í þetta. Hér hefur verið minnst á Hólmavík sérstaklega, hv. þm. Birkir Jón Jónsson sem kom inn á það. Við þingmenn Norðvesturkjördæmis höfum fengið tölvupóst frá framkvæmdastjóra Hólmadrangs, rækjuverksmiðjunnar, sem fór ágætlega yfir stöðu þess fyrirtækis. Þar var meðal annars bent á að næsta útskipunarhöfn eða næsta tollhöfn við Hólmavík er Ísafjörður og við það yrði miðað. Þar af leiðandi fengi þessi verksmiðja ekki styrki, sé þetta rétt túlkun, vegna þess að það eru 225 km til Ísafjarðar en ekki 245 sem talað er um í frumvarpinu. Sama má segja um annan stað, Reykhóla, sem er í rauninni sama svæði. Síðan hefur okkur verið bent á svæði eins og til dæmis Blönduós. Þangað eru, að ég held, 244 km, þetta er mjög veikt svæði efnahagslega, neikvæður hagvöxtur verið lengi, allt þetta þekkjum við, og Blönduóss fellur ekki undir þetta heldur. En við horfumst hins vegar alltaf í augu við það að samgöngur og vegalengdir vestur á firði - þetta eru vitanlega samgöngur sem við erum að ræða um - eru með þeim hætti að það er varla hægt að tala um jöfnun fyrr en búið er að laga vegina líka. Mér var bent á það áðan, eftir að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson fékk símtal hér, að flutningskostnaður á Patreksfjörð er 22 kr. á kíló á meðan algengt er að miða við upphæðina 6 kr. Við sjáum því hvers konar ójafnræði er meðal fyrirtækja sem vinna við framleiðslu á þessum stöðum. Hér hefur verið minnst á hvaða aðferð eigi að nota við þetta og rætt hvort miða eigi við vegalengd, þ.e. bara kílómetra, eða það byggðakort sem miðað er við í frumvarpinu. Auðvitað ganga báðar leiðir mjög vel upp en ef miðað væri við vegalengdina væri að sjálfsögðu mjög fróðlegt að sjá hvernig sú leið kæmi út. Ég held hins vegar að við komum í rauninni alltaf að hinu sama, að við höfum takmarkaða fjármuni til að setja í þetta og þess vegna þarf að búa til einhverja reglu þar sem þeir nýtast best. Í þeirri skýrslu sem ég nefndi áðan, sem Shiran Þórisson vann, koma í raun fram ótrúlegar upplýsingar, að flutningskostnaður lögaðila á Vestfjörðum sé 600–700 millj. kr., athyglisverð tala, mjög há. Síðan kemur vitanlega skýring á þessu að einhverju leyti þegar við skoðum hvað gámaeiningin kostar, hún kostar 240 þús. kr. á Ísafjörð, minnir mig það hafi verið, eða vestur á firði á meðan hún kostar 120 þús. kr. á Sauðárkrók. Þarna munar helming. Þetta getur ekki talist eðlilegt þegar munar kannski 100 km eða eitthvað svoleiðis á vegalengd, ég man það ekki alveg. En þetta er mjög sérkennilegt og það er sérkennilegt að sjá í töflu sem fylgir með að leiðin Patreksfjörður/Ísafjörður sker sig sérstaklega úr ef sýnd er línuleg fylgni milli fjarlægðar og kostnaðar. Maður veltir því þá fyrir sér: Hver er skýringin á því? Eru flutningafyrirtækin hreinlega að okra á þessum stöðum? Er það vegna þess að þau reikna inn í sinn rekstur og inn í gjöldin þarna vestur háan kostnað á farartækin eða flutningatækin af því að þau slitna svo úti á vegum, út af lélegu vegasambandi og einhverju þess háttar? Er það skýringin? Ef það er skýringin er kannski hægt að skýra það varðandi sunnanverða Vestfirði þar sem er náttúrlega hrein hneisa hvernig vegasambandið er, en það er hins vegar búið að malbika alla leið vestur á Ísafjörð og eftir því sem ég best veit lækkaði ekki flutningskostnaðurinn vestur eftir að það var gert. Það þarf að leita skýringa á þessu. Frú forseti. Það er mikilvægt að fara í það að jafna stöðu landsmanna. Þetta er liður í því og því fögnum við að sjálfsögðu að þetta frumvarp er komið fram. Það kemur fram á síðustu blaðsíðu í skýrslunni sem ég nefndi hvaða áhrif jöfnun flutningskostnaðar gæti haft ef þau fyrirtæki sem þarna um ræðir hefðu betri afkomu upp á 160–220 millj. kr. Það er vitanlega það sem við þekkjum öll hvað gæti gerst, Ég ætla að leyfa mér, frú forseti, að lesa eina setningu úr þessu: „Hugsanlega gætu þau fjárfest í markaðssetningu, vöruþróun, rannsóknum og nýsköpun, sem hefði margfeldisáhrif til lengri tíma með því að skapa störf og verðmæti á svæðinu og mögulega koma til móts við slíka byggðaaðgerð.“ Þetta er nákvæmlega svona, að fyrirtæki úti á landi sem búa við háan flutningskostnað, háan rekstrarkostnað út af rafmagni og ýmsu þess háttar, geta nýtt fjármuni sína sem fara í þennan aukakostnað í einmitt verkefni sem þessi. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta miklu lengra núna. Ég vil þó ítreka það sem ég sagði áðan, að það er verðugt verkefni fyrir efnahags- og viðskiptanefnd að kanna hvort hægt sé að gera jöfnuð milli landsvæða og byggðarlaga enn meiri en gert er í frumvarpinu og ég hvet nefndina að sjálfsögðu til þess. Ég vil hins vegar segja að það er ekki gott að láta málið lenda í einhverjum hnút þannig að ekki verði gengið frá því á þinginu. Ég veit að hæstv. ráðherra, sem ég þakka enn og aftur fyrir að leggja fram þetta mál, mun leggja sitt af mörkum til að gera það. Góðum ráðherrum er aldrei of hælt en þeir verða líka stundum  Ég ítreka það að við þurfum að klára málið í þinginu og koma því þannig fyrir að hægt sé að greiða þessa styrki. Ég hugsa að hægt sé að skora á alla þingmenn að leggja sitt af mörkum í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa góðu umræðu um þetta mál og þann mikla samhljóm sem um það er í þinginu. Nokkrar spurningar hafa komið fram í umræðunni en fyrst mun ég ræða um rökin fyrir flutningsjöfnunarkerfi af þessum toga. Menn velta upp því álitamáli hvort hér sé verið að skekkja samkeppnisaðstæður, hvort fyrirkomulag sem þetta sé réttlætanlegt. Ég bendi á fordæmi frá nágrannalöndum okkar, þá sérstaklega frá Svíþjóð og Noregi, þar sem kerfi af þessum toga hafa verið til, en þau byggja þá alltaf á efnislegum viðmiðum. Það eru alltaf efnislegar forsendur sem ráða framlögunum og það er mjög nauðsynlegt að við temjum okkur að skilja að atvinnustefnu og byggðastefnu, sem okkur hefur sjaldnast auðnast að gera á Íslandi en er mjög brýnt. Þetta er mjög gott dæmi um byggðastefnu að því leyti að hér er verið að styðja við sjálfbæra atvinnustarfsemi í byggðum landsins án þess að verið sé að taka eina atvinnugrein umfram aðra eða að veita fyrirgreiðslu með ómálefnalegum hætti. Stærsta álitamálið sem ég hef orðið var við í þessari umræðu er af hverju gert er ráð fyrir að tiltekin svæði á Vestfjörðum fái aðra meðhöndlun en svæði sem jafnvel eru fjær höfuðborginni. Menn spyrja: Hvað með sveitarfélög á norðausturhorninu sem fjær höfuðborginni en þessi svæði á Vestfjörðum? Þá er því til að svara að eins og fram kemur í greinargerðinni með frumvarpinu er það niðurstaða greiningar sem við höfum gert á raunverulegum flutningskostnaði að það verði sérstakt fall í tilviki Vestfjarða á þann veg að flutningskostnaður á Vestfjörðum er ekki sambærilegur við flutningskostnað að jafnlengd á öðrum stöðum. Af þeirri ástæðu er ekki skynsamlegt að beita bara línulegri viðmiðun. Hverju þar er um að kenna er erfitt að segja. Auðvitað dettur manni ýmislegt í hug, hér hefur verið nefnt slit á flutningatækjum vegna bágs ástands vega. Það er mjög líklegt að það sé líka minni samkeppni á leiðunum, það séu færri fraktaðilar sem taki að sér flutningana og þar af leiðandi sé verðið hærra. Það má velta ýmsu upp. Við höfum kosið að taka enga efnislega afstöðu til þess af hverju þetta er svona heldur horfa bara á staðreyndirnar, að þetta er svona, og bregðast við þeim. Því er gert ráð fyrir að það sé möguleiki fyrir þessi sveitarfélög að fá meira út úr þessu kerfi. Það byggir líka á norskum og sænskum fyrirmyndum þar sem menn horfa á raunflutningskostnaðinn. Það er hins vegar mikilvægt að passa að menn festi þá ekki í sessi samkeppnisannmarka og þess vegna er mjög áríðandi að endurmeta kerfið og þróunina þannig að hægt sé að taka á því. Verður þetta áfram svona eftir ár, eftir tvö ár? Hvernig þróast raunflutningskostnaðurinn? Auðvitað er hætta á að kerfi sem þetta leiði til samsvarandi hækkunar á flutningskostnaði, þ.e. að flutningafyrirtækin taki þetta til sín. Þar þurfum við að fylgjast með og fara mjög vandlega yfir stöðuna. Hér hefur líka verið spurt um fyrirkomulag olíuverðjöfnunarsjóðs og hvernig við hugsum það í þessu samhengi. Því er til að svara að það fyrirkomulag er til endurskoðunar. Ég held að það hafi lifað sinn tíma, það er í sjálfu sér orðið næstum því jafndýrt að viðhalda fyrirkomulaginu og að breyta kerfinu og er eðlilegt að við leggjum það kerfi af í framhaldinu. Varðandi forsendurnar að öðru leyti sem hér eru lagðar til grundvallar vil ég segja að ég skil alveg að menn hafi áhyggjur af einstökum svæðum, en við höfum lagt til grundvallar tölur um raunkostnað á ákveðnum svæðum. Ef einhver heldur að þar liggi eitthvað annað að baki en raunveruleg greining þurfa menn ekki að óttast það. Ég hef enga sérstaka ástæðu til að hygla Vestfjörðum, ég er 1. þm. Suðvesturkjördæmis og ég er ekki einu sinni ættaður af Vestfjörðum. Ef Snæfellsnes hefði komið þarna vel út hefðu menn svo sem getað lagt saman tvo og tvo og fengið út fjóra en það er engin ástæða til að gera það í tilviki Vestfjarða. Ég legg áherslu á að niðurstaðan byggir á efnislegri greiningu á raunkostnaði við flutninga. Að síðustu hlakka ég til að sjá nefndina taka á málinu. Ég tek eftir að það er mikil samstaða um að málið verði afgreitt eins hratt og mögulegt er. Ég fagna því. Við erum að stíga fyrsta skrefið í nýju umhverfi flutningsjöfnunar en það er líka mjög mikilvægt að við pössum að kerfið verði ekki til þess að skekkja samkeppnisaðstæður eða til þess að veikja til lengri tíma samkeppni um flutninga á landsbyggðinni. Það er mikilvægt að það verði ekki til þess að ríkið fari í reynd að niðurgreiða flutningsstarfsemina þannig að flutningafyrirtækin taki þetta til sín en fólkið og fyrirtækin sem borga fraktina sitji uppi með sömu reikningana og áður.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um happdrætti fyrir Samband íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga. Með lögum nr. 13 frá 16. mars 1949 var Sambandi íslenskra berklasjúklinga heimilað að stofnsetja og reka vöruhappdrætti og gilti heimildin í tíu ár. Hefur sú heimild síðan verið framlengd um tíu ár í senn, nú síðast með lögum nr. 146 19. desember 2007 til ársloka 2018. Með frumvarpi þessu er lagt til að happdrættinu verði veitt heimild til að auka hlutatölu happdrættisins, fjölda miða, úr 75 þús. hlutum í 80 þús. hluti. Er það til samræmis við heimild sem happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna sem einnig rekur flokkahappdrætti hefur haft í langan tíma. Happdrættið hefur óskað eftir þessari breytingu og mun hún ekki hafa áhrif á hlutfall vinninga enda er það bundið í lögum um happdrættið. Hins vegar mun heildarfjárhæð vinninga hækka í samræmi við aukinn miðafjölda. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um meðferð sakamála. Í frumvarpinu er lagt til að frestað verði fram til 1. janúar 2014 að setja á fót embætti héraðssaksóknara. Þann 1. janúar 2009 tóku gildi ný lög um meðferð sakamála, nr. 88/2008, er leystu af hólmi lög um meðferð opinberra mála frá 1991. Í hinum nýju lögum er meðal annars mælt fyrir um að sett skuli á fót embætti héraðssaksóknara er vera skal nýtt stjórnsýslustig innan ákæruvaldsins. Vegna sparnaðaraðgerða á útgjöldum ríkisins fyrir árið 2009 var því frestað fram til 1. janúar 2010 að setja embættið á fót. Vegna áframhaldandi sparnaðaraðgerða var því svo frestað að setja embættið á fót fram til 1. janúar 2012. Á fjárlögum næsta árs er ekki gert ráð fyrir fé til embættis héraðssaksóknara. Er því í frumvarpi þessu lagt til að enn á ný verði gildistöku þessara ákvæða er varða stofnun þessa embættis frestað og nú fram til 1. janúar 2014. Ljóst er að taka þarf til skoðunar hvort rétt sé að hætta við að setja á fót embætti héraðssaksóknara. Verði niðurstaðan sú að ekki skuli setja embættið á fót þarf jafnframt að huga að öðrum breytingum sem slíkt hefði í för með sér á fyrirkomulagi ákæruvaldsins. Er gert ráð fyrir því að á þeim tíma sem frestun ákvæðanna tekur til verði þessi atriði tekin til skoðunar. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vitamál, nr. 132/1999. Með frumvarpi þessu legg ég til að þær breytingar verði gerðar á lögum vitagjald að gjaldið hækki um 5% í rúmar 136 kr. af hverju brúttótonni skips og að lágmarksgjald verði jafnframt hækkað um 5% í 5.145 kr. Fjárhæð vitagjalds og lágmarksgjalds var síðast breytt í desember 2010. Við meðferð málsins í þinginu á þeim tíma kom fram að mikilvægt væri að hækka gjaldið örar og þá um lægri fjárhæð í hvert sinn frekar en sjaldnar og þá sem næmi hærri fjárhæð. Er efni þessa frumvarps í samræmi við þá umræðu. Á árinu 2011 var álagt vitagjald á íslensk skip 32.092.518 kr. Verði gjaldið hækkað um 5% má áætla að álagt vitagjald á íslensk skip verði á árinu 2012 33.697.144 kr. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2012 er vitagjald áætlað 257,7 millj. kr. Verði vitagjaldið hækkað um 5% má ætla að á árinu 2012 innheimtist um 270,6 millj. kr. í vitagjald miðað við óbreytta skipaumferð og stærð flota. Ég vek athygli á því sem ég lagði hér áherslu á að vitagjöldin munu fara í um 270 millj. kr. en hvað varðar íslensk skip er um að ræða rúmar 33 millj. kr. Með öðrum orðum leggst gjaldið fyrst og fremst á erlend skip og er þá horft til stærðar skipsins. Þau skip sem einkum er hér um að ræða eru skemmtiferðaskip sem eru sem betur fer farin að heimsækja Ísland nokkuð títt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 47/2003, um eftirlit með skipum. Með frumvarpi þessu legg ég til að skipagjöld hækki. Tilefnið er hækkun verðlags undanfarin ár en skipagjöld hafa ekki fylgt þeirri þróun. Gagnstætt því sem ég gat um áðan varðandi vitagjöldin er um verulega hækkun að ræða, um 75% hækkun. Skýringin er sú að þessi gjöld hafa ekki verið hækkuð frá því nánast í upphafi aldarinnar. Eins og ég nefndi er um að ræða 75% hækkun og er það í samræmi við hækkanir á vísitölu neysluverðs frá nóvember 2002 þegar frumvarp til laga um eftirlit með skipum, nr. 47/2003, var lagt fram, til október 2011, auk hækkana í samræmi við verðlagsforsendur fjárlaga fyrir árið 2012. Á árinu 2011 voru álögð skipagjöld 33.747.150 kr. Verði gjöldin hækkuð um 75% má áætla að álögð skipagjöld verði á árinu 2012 59.057.513. Gjöld samkvæmt frumvarpinu leggjast jafnt á alla skipaeigendur sem eiga skráð skip á Íslandi. Það er talsverð hækkun en hún er til komin vegna þess að menn hafa ekki látið hækkunina fylgja verðlagi á undanförnum árum. Þess vegna er um umtalsverða hækkun að ræða sem ég tel engu að síður mjög mikilvægt að nái fram að ganga. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 6/2001, um skráningu og mat fasteigna, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að tvær breytingar verði gerðar á 24. gr. laganna. Lagt er til að c-liður 2. mgr. verði felldur brott en í því ákvæði segir nú að í gjaldskrá skuli kveðið á um gjald fyrir vélrænar fyrirspurnir úr þinglýsingabók. Er lagt til að í stað þessa bætist ný málsgrein við ákvæðið, svohljóðandi: „Gjald fyrir vélrænar fyrirspurnir úr þinglýsingabók er 850 kr. og rennur það óskipt til Þjóðskrár Íslands.“ Er þannig lagt til að ákvæði um gjald fyrir rafrænt veðbandayfirlit verði fært úr gjaldskrá nr. 1174/2008, um þjónustu vegna Fasteignaskrár Íslands, í lög nr. 6/2001, um skráningu og mat fasteigna. Samkvæmt nefndri gjaldskrá er gjald fyrir vélrænar fyrirspurnir úr þinglýsingabók 630 kr. og hefur gjaldið verið óbreytt frá 1. janúar 2009. Lagt er til að gjaldið hækki í 850 kr. og renni óskipt til Þjóðskrár Íslands eins og verið hefur. Jafnframt er tiltekið í athugasemdum með frumvarpinu að verði frumvarpið að lögum verði tekjuaukinn sem áætlaður er, 29 millj. kr. ári, notaður til að gera nauðsynlegar endurbætur á tölvukerfum sýslumannsembættanna, sem flest eru komin til ára sinna, en Þjóðskrá Íslands annast rekstur starfs- og upplýsingakerfa sýslumannsembætta. Í athugasemdum við frumvarpið er að finna áætlun til næstu þriggja ára um þróun nauðungarsölukerfis, aðfararkerfis, sifjakerfis og málaskrárkerfis. Telja innanríkisráðuneytið, Sýslumannafélag Íslands og Þjóðskrá Íslands vera þörf á framangreindu fjármagni til þróunar og umbóta á þessu sviði. Í áliti umboðsmanns Alþingis frá 29. apríl 2011 í máli 5796/2009 komst umboðsmaður að þeirri niðurstöðu að skort hafi á að setning gjaldskrár nr. 1174/2004 hefði verið reist á traustum og vönduðum útreikningi á þeim kostnaðarliðum sem stæðu í nánum og efnislegum tengslum við að veita hið sérgreinda endurgjald, þjónustugjald samkvæmt c-lið 2. mgr. 24. gr. laga um skráningu og mat fasteigna, nr. 6/2001. Umboðsmaður beindi því þeim tilmælum til ráðuneytisins að tekið yrði til athugunar hvort ástæða væri til að endurskoða fjárhæðir einstakra gjalda í gjaldskránni með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem rakin eru í álitinu. Lagt er til að gjald að þessu leyti verði fært inn í lögin. Hér er verið að verða við þessum tilmælum. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003, með síðari breytingum, og lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, nr. 69/2003, með síðari breytingum. Markmið með frumvarpi þessu er margþætt. Í fyrsta lagi að stuðla að aukinni vernd í fjarskiptum. Eitt helsta nýmæli frumvarpsins kveður á um stofnun nýs netöryggis- og viðbragðsteymis er nefnist CERT-ÍS, sem er ætlað að starfa undir Póst- og fjarskiptastofnun. Jafnframt eru lagðar til breytingar sem ætlað er að auka öryggi vegna símhlerana sem fjarskiptatæki sem leggja lögreglu liðsinni við og framkvæmdar eru á grundvelli dómsúrskurðar. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á fjarskiptalögum sem ætlað er að greiða fyrir aukinni fjárfestingu í fjarskiptainnviðum til þess að stuðla að uppbyggingu á sviði fjarskipta. Er með þessum breytingum stuðlað að því að markmið nýrrar fjarskiptaáætlunar sem áætlað er að gildi fyrir árin 2011–2022 nái fram að ganga. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á viðurlagaákvæði fjarskiptalaga og lagt til að eftirlitsstofnun á sviði fjarskipta, Póst- og fjarskiptastofnun, öðlist nýjar viðurlagaheimildir og gæti lagt stjórnvaldssektir á fyrirtæki sem brjóta gegn fjarskiptalögum. Í fjórða lagi er í frumvarpinu kveðið á um gjaldtöku fyrir tíðniheimildir í nýju bráðabirgðaákvæði. Auk ofangreinds eru í frumvarpinu að finna ákvæði sem ætlað er að gera bragarbót á ýmsum ákvæðum fjarskiptalaga. Loks eru lagðar til breytingar á ákvæði um rekstrargjald í lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, annars vegar rekstrargjald sem lagt er á fjarskiptafyrirtæki og ætlað er að standa undir kostnaði vegna nýs CERT-netöryggisteymis og hins vegar rekstrargjaldi sem lagt er á póstfyrirtæki og á að mæta auknu umfangi umsýslu og eftirliti með póstmarkaði. Ég ætla núna að gera nánar grein fyrir þeim efnisatriðum sem hér hafa verið nefnd. Hvað varðar aukið öryggi í fjarskiptamálum er markmið frumvarpsins að stuðla að aukinni vernd í fjarskiptum. Eitt helsta nýmæli frumvarpsins kveður á um stofnun nýs netöryggis- og viðbragðsteymis sem nefnist CERT-ÍS. CERT-ÍS er ætlað að starfa undir Póst- og fjarskiptastofnun. Var stofnuninni falið að undirbúa stofnun netöryggis- og viðbragðsteymis fyrir ári síðan í framhaldi af samþykki ríkisstjórnarinnar þess efnis. Sambærilega viðbragðshópa er að finna í öllum nágrannaríkjum okkar og þótt víðar væri leitað. Með því að notast við heitið CERT, sem stendur fyrir Computer Emergency Responce Team, er viðbragðstreyminu tryggður samstarfsvettvangur á alþjóðavísu um vernd gegn öryggisatvikum í upplýsingainnviðum. Viðbúnaðurinn felst aðallega í því að verjast öryggisatvikum, svo sem árásum og atlögum sem gerðar eru af ásetningi með því að nýta tölvu- og nettækni í þeim tilgangi að valda skemmdum og tjóni eða til öflunar ólögmæts fjárhagslegs ávinnings. Hér er til dæmis um að ræða þegar ráðist er á upplýsingainnviði fyrirtækis eða stofnunar og þeir lamaðir eða skemmdir þannig að hætta sé á að gögn og vinna fari til spillis. Enn fremur árásir þar sem markmiðið er ólögmæt auðgun af einhverju tagi, til dæmis innbrot í þeim tilgangi að ná í viðkvæm eða verðmæt gögn o.s.frv. Dæmi um víðtækari og alvarlegri tilvik er þegar árás er beint að einstökum eða fleiri ómissandi upplýsingainnviðum landsins, svo sem ríkisins eða orkuöflunar. Enn fremur getur slík árás beinst að samtengipunktum internetsins, til dæmis með það að markmiði að rjúfa fjarskiptasamband við útlönd. Í síðastnefndu tilvikunum er í reynd um að ræða tiltekna birtingarmynd árása á innviði samfélagsins. Verkefni hópsins er fyrst og fremst að leiðbeina notendahópnum, vera honum til ráðgjafar og stuðnings um viðbrögð við aðsteðjandi hætti. Ráðgjöf og stuðningur hvað þetta varðar tekur jafnframt til þeirra aðstæðna þegar öryggisógn hefur orðið að veruleika og stuðla þarf að skjótum viðbrögðum eða draga úr tjóni eftir því sem kostur er og endurreisa óvirk kerfi og koma þjónustu af stað á ný. Ef um er að ræða umfangsmikið öryggisatvik sem beinist að einu eða fleiri netum, tekur CERT-ÍS að sér að samræma og samhæfa viðbrögð mismunandi aðila til að fyrirbyggja eða lágmarka tjón. Lagt er til að CERT-ÍS verði heimilt að rannsaka flæði umferðar á netinu. Slíkt eftirlit getur til dæmis verið árangursríkt við að greina netárásir eða spilliumferð sem getur ógnað öryggi og heildstæði almennra fjarskiptaneta og upplýsingainnviða sem við þau styðjast. Á þennan hátt fær CERT-ÍS jafnan yfirlitsmynd af umferðarflæði. Ef skyndileg breyting verður á utan hvað telja má eðlilegt mun CERT-ÍS frekar geta greint hvað veldur og hægt að uppræta fyrr en ella sé umferðin spilliættuð eða send í glæpsamlegum tilgangi. Um er að ræða vélræna skimun á upplýsingum um fjarskiptaumferð, en það er í aðalatriðum upplýsingar um gerð og magn umferðar og tengiupplýsingar (uppruni og áfangastaður). Jafnframt geta hér fallið undir ýmsar tæknilegar upplýsingar svo sem töluleg gildi, kóðar, skrár og stillingar. Ákvæði þetta heimilar ekki að efni fjarskiptasendinga sé skoðað, svo sem texti tölvupósts eða innihald viðhengja sem send eru með þeim hætti. Sé upplýsingum um fjarskiptaumferð safnað og þær varðveittar í tiltekinn tíma gefst aukið svigrúm til rannsókna á öryggisógnun og tilteknum öryggisatvikum sem hafa átt sér stað, til dæmis með því að greina uppruna árása, tæknina eða aðferðina sem notast var við, auk þess sem búast má við því að vitneskja aukist um tíðni öryggisatvika og að hvaða netum árásir helst beinast. Með slíkri rannsóknarvinnu er betur hægt að aðlaga varnir og viðbúnað gegn mögulegum öryggisógnum bæði til skemmri tíma og til framtíðar litið. Lagt er til afdráttarlaust bann við því að persónugreina slíkar upplýsingar. Í grein frumvarpsins sem fjallar um CERT-ÍS er fjallað nánar um viðbrögð við öryggisatvikum, samstarf við ríkislögreglustjóra vegna meiri háttar netárása, auk þess sem kveðið er á um reglugerðarheimild um nánari útfærslu starfseminnar. Öðrum breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu varðandi öryggi fjarskipta er ætlað að stuðla að ríkara réttaröryggi vegna símhlerana á grundvelli dómsúrskurða sem fjarskiptafyrirtæki leggja lögreglu liðsinni við. Hleranir fela í sér inngrip í mikilvæg mannréttindi, þ.e. friðhelgi einkalífsins. Því er mikilvægt að standa vörð um réttaröryggi og tryggja að rétt sé staðið að slíkri framkvæmd. Til þess að greiða fyrir eftirliti með framkvæmd hlerana er kveðið á um að fjarskiptafyrirtæki skuli setja sér verklagsreglur um framkvæmd hlerana. Þá er lagt til nýmæli sem kveður á um að starfsmenn fjarskiptafyrirtækja sem sinna beiðnum lögreglu um hleranir skuli hljóta öryggisvottun lögreglu sem felur í sér bakgrunnsskoðun. Er einnig lagt til að ráðherra verði veitt heimild til að setja reglugerð varðandi skyldur fjarskiptafyrirtækja í tengslum við varðveislu upplýsinga og aðgang lögreglu að fjarskiptasendingum og upplýsingum þar sem einnig megi kveða á um fyrirkomulag verklags milli fjarskiptafyrirtækja og lögreglu þar að lútandi. Ég vek athygli á því að umræða um þessi efni, reyndar um allt það sem ég hef vikið að hér, hefur verið talsverð í þjóðfélaginu að undanförnu. Þetta frumvarp sprettur upp úr þeirri umræðu. Eitt af því sem komið hefur fram varðar einmitt eftirlit með símhlerunum af hálfu lögreglu. Þar hafa menn fundið brotalöm í kerfinu hjá símfyrirtækjunum. Lögreglan framkvæmir ekki símhleranir nema á grundvelli laga, þá með dómsúrskurði. Allir þeir sem koma að málinu sæta ákveðnu öryggiseftirliti og eru í ákveðnu ferli hvað það snertir. Brotalömin hefur þótt vera símfyrirtækin, því þar þurfa að koma til starfsmenn svo tengja megi búnaðinn. Þarna er verið að reyna að laga þá brotalöm sem er í regluverkinu Hvað varðar fjárfestingar í fjarskiptainnviðum eru lagðar til breytingar á fjarskiptalögum sem ætlað er að greiða fyrir aukinni fjárfestingu í fjarskiptainnviðum til að stuðla að uppbyggingu á sviði fjarskipta. Er með þessum breytingum stuðlað að því að markmið nýrrar fjarskiptaáætlunar sem áætlað er að gildi fyrir árin 2011–2022 nái fram að ganga. Forsendur fjarskiptaáætlunar eru allt aðrar nú en árið 2005 þegar fjarskiptasjóður hafði yfir að ráða miklum upphæðum til uppbyggingar fjarskiptainnviða. Þrátt fyrir það er hægt að stuðla að áframhaldandi uppbyggingu svo Ísland dragist ekki aftur úr í þróun á sviði fjarskipta og upplýsingatækni. Meðal annars er hægt að stuðla að uppbyggingu með því að hvetja til fjárfestinga. Lagðar eru til breytingar til samræmis við breytingar sem lagðar eru til á lögum um fjarskiptasjóð þar sem áréttað er að byggja megi upp sértæka fjarskiptaþjónustu með aðkomu fjarskiptasjóðs. Þá er lagt til nýmæli sem ætlað er að skapa forsendur fyrir því að fjárfesting í innviðum fjarskipta á strjálbýlum svæðum geti notið góðs af samlegðaráhrifum þess að hún fari fram samtímis eða samhliða framkvæmdum í veitustarfsemi, þ.e. að nýtt séu tækifæri til lagningar háhraðanetlagna þegar veitufyrirtæki grafa skurði eða útbúa annars konar aðstöðu fyrir lagnir, en um 80% kostnaðar við lagningu ljósleiðara felst í jarðvegsframkvæmdum. Því verður ekki neitað að það er þjóðhagslega hagkvæmt að þær jarðvegsframkvæmdir sem nauðsynlegt er að ráðast í á næstu árum til uppbyggingar og endurnýjunar á veitukerfum verði jafnframt nýttar til uppbyggingar á fjarskiptainnviðum. Er þá um að ræða uppbyggingu á fjarskiptainnviðum sem ekki stæðu undir sér og aldrei yrðu byggðir ef gengið væri út frá fullri kostnaðarþátttöku fjarskiptahlutans, eða ef kostnaðinum væri skipt til jafns við veitufyrirtæki. Þriðja atriðið sem ég kem inn á varðar viðurlög við brotum á fjarskiptalögunum. Þar eru lagðar til breytingar á viðurlagaákvæði fjarskiptalaga. Sömuleiðis er lagt til að eftirlitsstofnun á sviði fjarskipta, Póst- og fjarskiptastofnun, öðlist nýjar heimildir til að beita viðurlögum og geti lagt stjórnvaldssektir á fyrirtæki sem brjóta gegn fjarskiptalögum. Í samræmi við framkvæmd annarra eftirlitsstjórnvalda og flestra systurstofnana Póst- og fjarskiptastofnunar í Evrópu er lagt til að stofnunin fái heimild til þess að leggja stjórnvaldssektir á fyrirtæki sem brjóta gegn fjarskiptalögum. Þá er skerpt á viðurlagaákvæði fjarskiptalaga og jafnframt skýrð valdmörk milli lögreglu og ákæruvalds og eftirlitsstofnunar. Í fjórða lagi fjalla ég um gjaldtöku fyrir tíðniheimildir. Þar er um að ræða ný bráðabirgðaákvæði. Í frumvarpinu er kveðið á um gjaldtöku fyrir tíðniheimildir í nýju bráðabirgðaákvæði. Fjárhæð gjaldtökunnar er sambærileg við það sem áður hefur tíðkast. Verði umræddum tíðnum úthlutað með uppboðsaðferð er lagt til að gjaldið sem lagt er til verði lágmarksboð. Um önnur ákvæði er það að segja auk ofangreinds er í frumvarpinu að finna ákvæði sem ætlað er að gera bragarbót á ýmsum ákvæðum fjarskiptalaga. Með frumvarpinu er lokið við innleiðingu á tilskipun 98/84/EB um lögvernd þjónustu sem byggist á eða hefur í sér fólginn skilyrtan aðgang. Tilskipunin er innleidd að hluta til í fjölmiðlalögum en þar er ekki fjallað um búnað sem veitir heimildarlausan aðgang að almennri rafrænni þjónustu, annarri en hljóð- og myndmiðlun, og er því lagt til að á því verði tekið í XII. kafla laga um fjarskipti þar sem fjallað er um búnað. Þá eru lagðar til breytingar á gildandi ákvæði um fjarskiptaráð. Eftir sem áður er grundvallaratriði að haft sé traust samráð og samvinna við stofnanir, hagsmunaaðila og neytendur um fjarskiptamál. Er því lagt til að ráðherra hafi heimild til að skipa fagráð á sviði fjarskipta eftir því sem þörf krefur og hafi í því sambandi rúmar heimildir til að haga samráði eftir því sem best þykir henta. Mögulegt sé að skipa fagráð eftir því sem þörf krefur hverju sinni eða skipuleggja samráð um ýmis sérmál og tæknileg úrlausnarefni. Með þessum breytingum er fyrirkomulag um samráð fært í sambærilegt horf og gert er ráð fyrir í lögum um Farsýsluna. Lagt er til að tekinn verði af allur vafi um að Póst- og fjarskiptastofnun hafi eftirlit með öllum hliðum er lúta að skipulagi og úthlutun númera, þar á meðal skráningu og úthlutun númera sem fer fram á vegum Hins íslenska númerafélags ehf., HÍN, en gagnagrunnur þess er nauðsynlegur við tæknilega stjórnun símanúmera, sér í lagi vegna flutnings númera milli fjarskiptafyrirtækja. Í sjötta lagi eru lagðar til breytingar á ákvæði um rekstrargjald í lögum um Póst- og fjarskiptastofnun, en stofnunin er að miklu leyti fjármögnuð með rekstrargjaldi sem lagt er á fyrirtæki sem lúta eftirliti stofnunarinnar. Annars vegar er lögð til hækkun á rekstrargjaldi á fjarskiptafyrirtæki sem ætlað er að standa undir kostnaði vegna nýs CERT-netöryggisteymis. Hins vegar er lögð til hækkun á rekstrargjaldi sem lagt er á póstfyrirtæki og á að mæta auknu umfangi umsýslu og eftirliti með póstmarkaði. Ég hef lokið við að fara yfir efnisþætti frumvarpsins. Það sem ég vek sérstaklega athygli á og eru nýmæli er með hvaða hætti gert er ráð fyrir að auka netöryggi og koma á samsvarandi viðbragðsteymi og þekkjast í öðrum löndum. Ef við förum ekki þessa leið, er hætt við því að við verðum háð utanaðkomandi aðilum varðandi ráðgjöf um þessi efni. Það leikur enginn vafi á því að Íslendingar þurfa að standa vel að málum sem varða netöryggi. Ef við ekki komum upp sjálfstæðu teymi á eigin forsendum er sú hætta fyrir hendi að við verðum háð utanaðkomandi aðilum, hugsanlega erlendum ríkjum. Það má ekki gerast. Annað sem við erum að reyna að laga með þessu frumvarpi er eftirlit með hlerunum. Þar erum við komin nærri mannréttindum hvers og eins sem hlut á að máli. Þar er brotalöm hjá símfyrirtækjunum vegna eftirlits með þeim starfsmönnum sem að þeim málum koma og við lögum þá brotalöm. Varðandi gjaldtökuna er það svo í lögum núna, eins og kom fram í þeim tveimur frumvörpum sem ég hef þegar talað fyrir um vitagjöld og önnur gjöld á skipafélög, skip og báta, að núna þarf að færa gjöldin upp með lögum. Það er ekki nóg að kveða á um það í lögum að gjöldin skuli uppfærð samkvæmt vísitölu. Við þurfum að gera það samkvæmt lögum. Það á við um þessi gjöld líka. Síðan er hitt sem er náttúrlega stórt mál og kannski stærsta málið. Við erum komin inn í nýtt umhverfi með fjarskiptin í landinu sem voru fyrr á tíð undir regnhlíf Póst- og símamálastofnunar. Nú erum við komin inn í nýtt umhverfi. Þáverandi ríkisstjórn ákvað að einkavæða þennan geira allan saman. Við bjuggum þá til nýtt kerfi til að ná samsvarandi markmiðum. Markmiðin eru að efla fjarskiptaþjónustuna um landið allt. Í stað þess að Póstur og sími, sem skilaði okkur á sínum tíma ódýrasta innanlandsíma í heiminum og þar að auki 2, 3 milljörðum í arð á hverju einasta ári, sinni þessu förum við nú aðrar leiðir. Við bjóðum núna út fjarskiptatíðnir og þessar þjónustu, tökum peningana sem þannig fást og byggjum upp fjarskiptakerfin á strjálbýlum svæðum. Þetta virðist stórt og mikið og flókið frumvarp en ég vek athygli á því að allir þessir þættir hafa verið í þjóðfélagsumræðunni á undanförnum mánuðum og missirum. Efnt hefur verið til funda og ráðstefnuhalds þar sem þessi mál hafa verið tekin til skoðunar. Þetta frumvarp hefur verið á vef innanríkisráðuneytisins um nokkurt skeið þar sem öllum áhugasömum hefur gefist kostur á að koma með ábendingar. Við höfum orðið vör við þá gagnrýni frá fjarskiptafyrirtækjum að þau vilja, eðli máls samkvæmt kannski, greiða sem minnst gjöld í sameiginlega sjóði. Gagnrýnin hefur helst verið í þá veru. En þá standa menn einfaldlega frammi fyrir þeirri spurningu hvort við viljum hafa þennan háttinn á eða borga brúsann úr vasa skattborgarans. Ég tel þetta miklu heppilegra fyrirkomulag, því hitt kemur vart til greina að forsóma uppbyggingu á fjarskiptakerfum í dreifðum byggðum landsins.

Frú forseti. Miðað við áhuga þingmanna virðist þetta ekki vera mjög mikilvægt mál en það er geysilega mikilvægt. Hér er verið að verjast því að gerðar verði árásir á íslenskt tölvukerfi en það gæti haft hörmulegar afleiðingar í för með sér, en um leið er aflað heimilda til að búa til kerfi sem geta tappað óskaplega miklum upplýsingum af netinu á örstuttum tíma, allri umferðinni, og þar á meðal skeytum sem ég sendi hæstv. ráðherra til dæmis, símtölum og öllu slíku. Þetta er hættan sem þessu fylgir og hæstv. ráðherra kom inn á það. Spurning mín er sú: Er staðinn nægilegur vörður um persónuhagsmuni? Hvað gerist ef óprúttnir menn komast til valda sem ráðherrar sem kannski óttast að verða settir af, gætu þeir hugsanlega notað þessa heimild til að gagnast sjálfum sér? Ég er alls ekki að gefa í skyn að það gerist hér á landi en erlendis hafa menn séð að gripið er til ýmissa ráða. Mér sýnist þetta gefi mjög miklar heimildir til inngripa. Svo er annað. Ég hef áður nefnt að tíðnisvið er sennilega mesta auðlind Íslands, eins og annarra landa, vegna þess að tíðnin er takmörkuð auðlind, rafsegulbylgjur á útvarpssviði eru mjög takmarkaðar. Spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Hvernig ætlar hann að koma þessari auðlind til þjóðarinnar? Vill hann hafa útboð á þessu til framtíðar eftir 10, 20 ár þegar allt verður orðið fullt á tíðnisviðinu? 

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi vil ég taka undir ábendingar hv. þm. Péturs H. Blöndals varðandi friðhelgi einstaklingsins og persónuverndina og mannréttindin sem hann skírskotar til. Þar er ég honum algerlega sammála. Það er einmitt lögð áhersla á þetta í frumvarpinu. Hættan sem við stöndum frammi fyrir er að mínum dómi ekki fyrst og fremst sú að hið miðstýrða vald fari að misnota kerfin, heldur að óprúttnir aðilar eiga þess kost að brjótast inn í þessi kerfi og rjúfa friðhelgi einkalífsins. Það sem við erum að tala um hér er að slá upp varnarmúr fyrir einstaklinga, fyrirtæki, fyrir íslenskar stofnanir og íslenska ríkið, fyrir samfélag okkar. Um það snýst þetta viðbragðsteymi sem aðrar þjóðir eru einnig að koma á fót. Ég tek undir með hv. þingmanni að við þurfum að sjálfsögðu að vera á varðbergi gagnvart þessu. Hitt atriðið sem hann nefnir verðskuldar að sjálfsögðu mikla umræðu. Hvernig ætlum við að haga þessum málum til frambúðar? Við höfum rætt það mikið í innanríkisráðuneytinu og við þá aðila sem tengjast þessu á einn eða annan hátt, hvaða fyrirkomulag við eigum að hafa. Eigum við að ráðstafa þessum tíðnum með skilyrðum, eða eigum við að fara í uppboð og reyna að ná sem mestum fjármunum í sameiginlegan sjóð? Það held ég að sé hyggilegri leið, að láta einfaldlega þá sem njóta þjónustunnar greiða eins mikið og við fáum með slíku fyrirkomulagi til að geta hraðað uppbyggingu í dreifðum byggðum landsins þar sem þjónustan er ekki fyrir hendi.

Frú forseti. Varðandi það síðasta er ég mjög ánægður að heyra hjá hæstv. ráðherra, sem hefur nú ekki verið sérstaklega markaðssinnaður, að hann ætli að leysa vandamálið með takmarkað framboð og mikla eftirspurn sem verður örugglega í framtíðinni, með útboði, því notkun á tíðnum vex mjög hratt, miklu meira en línulega. Það fer því að þrengja um á tíðnisviðinu og einstaka tíðnir fara að vera mjög verðmætar. Þannig að ég er ánægður með þann þátt. Svo er það öryggi borgaranna. Það er miklu auðveldara að hið miðstýrða vald ríkisins hafi eftirlit með einkaaðilum en ríkisaðilum. Ef fyrirtækið héti Póstur og sími ríkisins væri ríkið að hafa eftirlit með ríkisstarfsmönnum. Þá er miklu meiri hætta á því að menn verði ekki jafnmikið á tánum gagnvart því að passa þessi inngrip í málefni einstaklinga. Ég er því í sjálfu sér mjög ánægður með hvort tveggja, að hæstv. ráðherra ætli að nota markaðslögmálin til að ná í auðlegðina sem verður miklu meiri en kostar að tíðnivæða dreifbýlið, og að hann ætli að nota sér það að þetta eru einkaaðilar. Eins og áður í dag, frú forseti, verð ég að gera athugasemd við að enginn úr viðkomandi nefnd sem fær þetta mál til umsagnar, þ.e. allsherjarnefnd, er hér í salnum. Ég hef bent á þetta aftur og aftur. Þetta er tíska, frú forseti, sem ég skora á forsætisnefnd að ræða. Einu sinni var slímseta nefndarformanna við svona umræðu. 
            

Hæstv. forseti. Þetta þingmál fer til hæstv. samgöngunefndar  Ég vil geta þess að í 6. eða 7. gr. frumvarpsins er kveðið á um það að tíðnirnar eru auðlindir, það er litið á þær sem auðlindir í eigu þjóðarinnar. Hvað varðar úthlutun þeirra er hún tímabundin í 10–15 ár. Nú kannast ég svolítið við minn gamla félaga úr umræðu undangenginna ára, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hann telur mig vera kominn á markaðsbuxur. Það er mikill misskilningur, en ég er ekki á neinum kreddubuxum. Það var hv. þingmaður og flokkur hans sem markaðsvæddu kerfi sem hafði skilað gríðarlegum ávinningi í ríkiskassann, auk þess að sjá okkur fyrir ódýrasta símkerfi í heiminum - ódýrasta í heiminum. Það eyðilagði þáverandi ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokkinn í fararbroddi. Hvað gerum við þá? Þá reynum við að ná markmiðum okkar, sem er samfélagsþjónusta yfir allt landið, með öðrum hætti. Þá búum við til annað kerfi ef við getum ekki undið ofan af þessari öfugþróun og reynum við að ná sömu markmiðum með öðrum hætti. Það er það sem við erum að gera með því að setja á laggirnar fjarskiptasjóð; veita fjármuni fyrir útboð á tíðnum í þann sjóð til að byggja upp kerfið. Með öðrum orðum, ná þessum markmiðum með öðrum tækjum og tólum. Þau eru ekki eins góð en við verðum að notast við þau eftir að ríkisstjórn 

Frú forseti. Eftir að hæstv. ráðherra varð pólitískur verð ég að koma inn á pólitíkina. Síminn var seldur hæstbjóðanda fyrir 60 milljarða kr. Ég skildi aldrei hvernig kaupendurnir ætluðu að borga það enda kom í ljós að þeir borguðu það aldrei og það fór allt á hausinn. 60 milljarðar í ríkissjóð. Erlendar skuldir ríkissjóðs lækkuðu um 30 milljarða. Þetta var notað til að greiða niður erlendar skuldir, þetta var erlendur gjaldeyrir sem kom inn í landið og var notaður til að greiða niður erlendar skuldir. Það er eins gott að skulda ekki þá 30 milljarða í dag með þeim vöxtum sem nú gerast úti í heimi. Annar kostur. Nú erum við með samkeppni á þessum markaði. Ég gef lítið fyrir það ef Landssíminn hefði verið hérna einn að vinna allan tímann. Ég gef lítið fyrir það hvað við værum komin langt í þróuninni. Það gæti vel verið að við værum þá með ódýrasta sovétkerfið í Evrópu, en það væri sovétkerfi.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu umræðu og að hverfa með okkur aftur í tímann til fyrri ára. Ég ítreka að málið fari núna til hæstv. umhverfis- og samgöngunefndar og fái sem skjótasta afgreiðslu þaðan, 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 54/1962, um þjóðskrá og almannaskráningu, með síðari breytingum. Efni frumvarpsins lýtur annars vegar að því að styrkja stoðir fyrir gjaldtöku á sölu upplýsinga úr þjóðskrá til að skapa annars vegar fjárhagslegan grundvöll til að undirbúa og framkvæma endurgerð tölvukerfa Þjóðskrár og hins vegar að lagatæknilegu atriði. Tölvukerfi þjóðskrárinnar er að stofni til frá árdögum tölvualdar hér á landi. Skráin er rekin í þremur mismunandi kerfum sem nauðsynlegt er að fella saman í eitt kerfi. Þá eru bagalegir ágallar á kerfunum þannig að hvorki er mögulegt að skrá fullt nafn einstaklings í skrána fari nafnið umfram tiltekinn fjölda bókstafa vegna þess hve nafnasvæði hennar er stutt né skrá forsjármenn barna. Rétt er að vekja athygli á því að fyrir liggja tvö álit umboðsmanns Alþingis um að kerfi Þjóðskrár fullnægi ekki skráningarþörfum með viðunandi hætti. Með því að tilgreina tekjustofna Þjóðskrár Íslands á þann máta sem lagt er til í frumvarpinu er vonast til þess að unnt verði að skapa fjárhagslegt svigrúm til að hægt verði að undirbúa og framkvæma endurgerð tölvukerfa Þjóðskrár. Frumvarpið felur í sér tillögu um að styrkja stoðir fyrir gjaldtöku upplýsinga úr þjóðskrá og að skýrt komi fram í lögum að þeir aðilar sem þurfa upplýsingar úr þjóðskrá vegna embættisrekstrar eða starfsemi sinnar greiði gjald fyrir þær upplýsingar. Jafnframt er lagt til að fjárhæðir gjalds fyrir helstu upplýsingar úr þjóðskrá verði tilteknar í lögum, þ.e. gjald fyrir almennar upplýsingar úr þjóðskrá og gjald fyrir útgáfu vottorða. Gjöld þessi hafa um árabil runnið til skráarhaldara, nú Þjóðskrár Íslands, og er gert ráð fyrir að það haldist óbreytt. Í frumvarpinu er lagt til að frá og með 1. janúar 2012 greiði viðskiptavinur 2.500 kr. gjald fyrir vottorð, en gjald fyrir vottorð nú er ýmist 900 kr. eða 1.800 kr. Er áætlað að þetta leiði til 23 millj. kr. tekjuauka fyrir Þjóðskrá Íslands. Fyrir almennar upplýsingar um einstaklinga þar sem fyrirspurn er beint í gagnagrunn þjóðskrár er gert ráð fyrir að gjaldið verði 20 kr. í stað 6 kr. nú og hægt verði að fá ítarlegri upplýsingar með 20 kr. viðbótargjaldi. Áætlað er að sú þjónusta geti leitt til 30 millj. kr. tekjuauka. Ég vil vekja athygli á að í greinargerð frumvarpsins er fyrir misritun tilgreindar rangar tölur um þann tekjuauka sem af breytingum þeim leiða sem frumvarpið fjallar um. Hið rétta er að heildartekjuaukinn vegna umræddra breytinga gæti leitt til 53 millj. kr. tekjuauka fyrir Þjóðskrá Íslands. Umsögn fjármálaráðuneytisins byggir á þeim tekjuauka. Í frumvarpinu er auk þess lagt til að 17. gr. laganna falli brott, en það ákvæði fjallar nú um að iðgjöld til almannatrygginga og sóknargjöld skuli lögð á menn á sömu stöðum og tekjuskattur er lagður á eftir íbúaskrá 1. desember hvert ár samkvæmt lögum um tekjuskatt. Ákvæðið á ekki lengur við. Árið 2009 var landið gert að einu skattumdæmi. Um sóknargjöld fer nú að lögum um sóknargjöld, nr. 91/1987, og um iðgjöld almannatrygginga fer nú samkvæmt 59. gr. laga um almannatryggingar, nr. 100/2007. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Frú forseti. Það verður einhver hv. þingmaður að gæta hagsmuna smælingjanna í þessu máli. Hér er verið að stórhækka álögur fyrir upplýsingar úr þjóðskrá með þeim rökum að þau hafi ekki verið hækkuð lengi, sem hefur svo sem verið í lagi. Þetta á að gefa 53 milljónir. Hver skyldi borga þetta? Fólk sem er að flytja, leigjendur sem eru að skipta um íbúð af því að er búið að segja þeim upp íbúðinni o.s.frv. Ég vildi bara benda á þetta þannig að hæstv. velferðarstjórn sé meðvituð um hvað hún er að gera.

Hæstv. forseti. Þetta eru ágætar ábendingar hjá hv. þingmanni. Hér er um umtalsverðar hækkanir að ræða, en þær eru ekki einvörðungu vegna verðlagsþróunar heldur er verið að tala um auknar tekjur til Þjóðskrár vegna þess sem ég nefndi í framsöguræðu minni. Það er talað um að uppfæra kerfin. Ég vil gjarnan geta þess að ég sótti nýlega ráðstefnu á vegum Evrópusambandsins með aðkomu ríkja á hinu Evrópska efnahagssvæði þar sem fram kom að Evrópusambandið ver árlega 5–6 milljörðum evra núna, sem eru umtalsverðar upphæðir, til að uppfæra tölvukerfi sín til að búa til rafrænt þjóðfélag. Ég minnist þess að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur jafnan staðið í fararbroddi þegar um er að ræða breytingar innan stjórnsýslunnar í þá veru að gera hlutina ódýrari og hagkvæmari með því að nýta möguleika hinna rafrænu kerfa. Þetta er nokkuð sem við verðum að ráðast í. Þá er spurningin þessi: Hvernig viljum við fjármagna þetta? Viljum við gera það með skattfé? Viljum við gera með því að auka og hækka skatta? Eða viljum við gera það með notendagjöldum? Ég hef yfirleitt ekki verið ákafur talsmaður notendagjalda en geri þó greinarmun á notendagjöldum, annars vegar sjúklinga sem verið er að rukka vegna meina sinna og hins vegar fólks sem þarf að leita þjónustu af þessu tagi. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að í hlut geta átt einstaklingar sem búa við mjög bágan fjárhag, það er alveg rétt, en við erum ekki að tala um nein gríðarleg og viðvarandi útgjöld hjá slíkum aðilum. Fyrir þjóðskrá er þetta grundvallaratriði til að okkur takist að færast með tímanum. Þjóðir heims eru allar að fara inn á þá braut að verja miklum fjármunum til að uppfæra tölvukerfi sín og fylgjast með tímanum. Út úr því kemur síðan hagkvæmara og markvissara kerfi. Við erum að afla peninga fyrir Þjóðskrá til að geta haldið til framtíðar á þennan hátt.

Frú forseti. Fasteignamat ríkisins var byggt upp á þennan hátt og skattlagningin ætlar aldrei að hætta eftir að búið er að byggja upp eitt flottasta kerfi sem til er. Það ætlar aldrei að takast að fella gjaldið niður á húseigendur í landinu sem voru látnir borga það kerfi allt saman og ég náði aldrei af hverju. Hér er engin áætlun um að lækka þetta gjald aftur, sem ætti að gera. Þegar flott kerfi hefur verið búið til - sérstaklega þegar þessi furðulega nafnatakmörkun er farin sem ég hef aldrei skilið af því að fyrir svona 10, 20 árum var komið upp kerfi sem leyfði breytilegar stærðir á nafnasviðum og síðan þá hefur þetta verið óþarfi, þetta eru ekki nema 300 þúsund færslur eða 350 þúsund - eða búið verður að breyta þessu kerfi og gera það fínt ætti að vera hægt að hafa kostnaðinn nánast engan, en það stendur hvergi í þessu frumvarpi. Stofnunin mun því halda áfram að dæla inn peningum og blómstra og vaxa eins og allar stofnanir sem hafa markaða tekjustofna.

Hæstv. forseti. Aftur hárrétt ábending hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Það er gert ráð fyrir því að þessi gjöld verði tekin til endurskoðunar, að þau verði ekki út í hið óendanlega. Ég er nú að leita í blaðabunkanum að frumvarpinu. Ég man ekki betur en þar sé sett inn að eftir fimm ár verði þessi gjaldtaka tekin til endurskoðunar. Ég er alveg sammála honum um að svo þarf að vera. Þetta er tímabundið uppbyggingarátak sem verið er að ráðast í og er eðlilegt að slíkt ákvæði sé að finna í lögunum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjarskiptasjóð, nr. 132/2005, með síðari breytingum. Frumvarpi þessu, ef að lögum verður, er ætlað að framlengja gildistíma fjarskiptasjóðs um fimm ár en samkvæmt núgildandi lögum munu lögin renna úr gildi um áramót. Fjarskiptasjóður hefur verið starfræktur frá árinu 2005. Fjarskiptasjóður var stofnaður í kjölfarið á sölu á eignarhlut ríkissjóðs í Landssíma Íslands en hluti af söluandvirðinu var látinn renna í sjóðinn til uppbyggingar á sviði fjarskiptamála. Meginhlutverk sjóðsins er að stuðla að uppbyggingu á sviði fjarskiptamála á grundvelli fjarskiptaáætlunar hverju sinni með því að úthluta fjármagni til verkefna sem miða að uppbyggingu stofnkerfa fjarskipta, verkefna sem stuðla að öryggi og samkeppnishæfni þjóðfélagsins á sviði fjarskipta og annarra verkefna sem kveðið er á um í fjarskiptaáætlun og ætla má að ekki verði ráðist í á markaðsforsendum. Það á fyrst og fremst við um uppbyggingu á strjálbýlli svæðum landsins en að jafnaði er til staðar virk samkeppni á fjarskiptamarkaði á þéttbýlli svæðum. Í fjarskiptaáætlun 2005–2010 var lagður grunnur að mikilvægum verkefnum varðandi uppbyggingu fjarskipta sem komið hefur landinu í fremstu röð ríkja á sviði fjarskipta og upplýsingatækni. Hafði áætlunin að geyma mörg og metnaðarfull markmið og verkefnaáætlun sem hafa sett mikinn svip á þróun og þjónustu á sviði fjarskipta í öllum landshlutum. Sérstök áhersla var lögð á það í fjarskiptaáætlun að bæta fjarskipti þar sem úrbóta var mest þörf, þar á meðal var kveðið á um að öryggi vegfarenda yrði bætt með aukinni farsímaþjónustu á þjóðvegum landsins og helstu ferðamannastöðum og tryggja að öllum landsmönnum stæði til boða að tengjast háhraðaneti og njóta hagkvæmrar og öruggrar fjarskiptaþjónustu óháð búsetu. Til stendur að leggja fyrir Alþingi þingsályktunartillögu um nýja fjarskiptaáætlun sem ætlað er að gilda til næstu 12 ára. Sú áætlun hefur þegar verið afgreidd úr ríkisstjórn og er væntanleg fyrir þingið á næstu dögum. Ljóst er að ekki verður ráðist í jafnumfangsmikla uppbyggingu og gert var í tíð fjarskiptaáætlunar 2005–2011. Þá vorum við að tala um upphæðir á milli 2 og 3 milljarða. Þrátt fyrir það er mikilvægt að tryggja áframhaldandi framþróun á sviði fjarskipta og styðja við uppbyggingu þar sem slíkt er ekki mögulegt á markaðslegum forsendum. Í nýrri fjarskiptaáætlun er kveðið á um markmið stjórnvalda sem stefna ber að til að leggja grunn að framþróun íslensks samfélags og skulu þau markmið stuðla að aðgengilegum og greiðum, hagkvæmum og skilvirkum, öruggum og umhverfisvænum fjarskiptum. Þá er lögð áhersla á það í nýrri fjarskiptaáætlun að ná samræmdri forgangsröðun og stefnumótun, og skal forgangsröðunin byggjast á mati á þörf fyrir úrbætur og uppbyggingu á landinu í heild, sem og í einstökum landshlutum. Meðal meginmarkmiða nýrrar fjarskiptaáætlunar eru áform um að stuðla að háhraðanetsuppbyggingu og öryggi fjarskipta með því að stuðla að áframhaldandi uppbyggingu á stofnneti, sem ekki verður gert á markaðslegum forsendum, svo að það geti þjónað íbúum á landsbyggðinni á jafnréttisgrundvelli við þéttbýlli svæði. Uppbygging á sviði fjarskipta er lykilþáttur í að skapa forsendur fyrir framþróun og er ný fjarskiptaáætlun og framlengdur líftími fjarskiptasjóðs lykilforsenda fyrir áframhaldandi uppbyggingu. Ég geri nú nánari grein fyrir nýmælum og breytingum sem felast í frumvarpinu: 1. Líkt og fram hefur komið er lagt til í frumvarpinu að lög um fjarskiptasjóð verði framlengd til næstu fimm ára. Markmið þeirrar breytingar eru bæði að tryggja að fjarskiptasjóður nái að fylgja eftir þeim verkefnum sem eru á lokastigum vegna fyrri fjarskiptaáætlunar, þ.e. háhraðanetsverkefni fjarskiptasjóðs. Auk þess er lagt til að fjarskiptasjóður starfi áfram til þess að fylgja eftir nýrri fjarskiptaáætlun 2011–2022 og stuðla þannig að áframhaldandi uppbyggingu. 2. Til þess að standa straum af kostnaði sjóðsins og uppbyggingu fjarskipta er lagt til það nýmæli að hann verði fjármagnaður af tekjum sem til eru komnar vegna úthlutana á tíðnum vegna fjarskipta sem kveðið er á um í fjarskiptalögum, nr. 81/2003. Fjarskiptatíðnir eru auðlindir undir stjórn íslenska ríkisins en tíðnir eru takmörkuð auðlind og eru umtalsverð verðmæti falin í réttindum til notkunar þeirra. Miklu máli skiptir að við úthlutun þessara gæða sé farið eftir hlutlægum og gagnsæjum sjónarmiðum á grundvelli fyrir fram ákveðinna reglna þannig að sem best verði tryggt að markmiðum um sanngirni og jafnræði sé náð. Að sama skapi þarf úthlutun tíðna að þjóna almannahagsmunum með tilliti til útbreiðslu og aðgengis að fjarskiptaþjónustu um landið allt. Með því að kveða á um að gjöld, sem fjarskiptafyrirtæki greiða fyrir afnot af tíðnum, renni til fjarskiptasjóðs er stoðum skotið undir enn frekari uppbyggingu á sviði fjarskipta þar sem það reynist ekki mögulegt á markaðslegum forsendum notendum, fjarskiptafyrirtækjum og þjóðinni allri til hagsbóta. Óvíst er hversu há tíðnigjöld verða greidd á næstu árum en ljóst að einungis verði um að ræða brot af þeirri upphæð sem var til ráðstöfunar fyrir framkvæmd síðustu áætlunar. Gróflega áætlað má gera ráð fyrir 300 milljónum á næstu árum á móti 2,5 milljörðum eins og ég gat um áðan og vísaði í upphæð á milli 2 og 3 milljarða. Auk ofangreinds eru lagðar til minni háttar breytingar á lögum um fjarskiptasjóð. Lagt er til að stjórnarmönnum fjarskiptasjóðs verði fækkað úr fimm í þrjá í samræmi við minnkað umfang starfseminnar. Þá er kveðið á um að Ríkisendurskoðun skuli annast árlega endurskoðun reikninga sjóðsins. Hér er með öðrum orðum fyrst og fremst verið að framlengja líf fjarskiptasjóðs sem tækis sem við ætlum að nota til að millifæra fjármuni frá þeim sem njóta góðra fjarskipta til hinna sem ekki njóta góðra fjarskipta. Fjarskiptasjóður hefur unnið ágætt starf og við erum að gera tillögu um að líf hans verði framlengt um að minnsta kosti fimm ár. Ég legg svo til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Þann 7. apríl sl. mælti ég sameiginlega fyrir fjórum frumvörpum til nýrra laga á sviði málefna menningararfs landsmanna. Það voru frumvarp til laga um menningarminjar, frumvarp til safnalaga, frumvarp til laga um Þjóðminjasafn Íslands og loks frumvarp til laga um skil menningarverðmæta til annarra landa. Hið síðastnefnda var samþykkt sem lög frá Alþingi þann 20. maí sl. Eins og kemur fram í athugasemdum við frumvarp til breytinga á þessum nýju lögum var ákveðin samverkan milli allra þeirra frumvarpa sem hér um ræðir og var m.a. gert ráð fyrir því að þau tækju öll gildi á sama tíma. Samkvæmt upphaflegri áætlun var gert ráð fyrir því að það mundi gerast þann 1. janúar 2012 eins og sagði í viðeigandi ákvæðum frumvarpanna. Lög nr. 57/2011 voru samþykkt með slíku ákvæði í 16. gr. Við frekari umfjöllun þáverandi hv. menntamálanefndar Alþingis um hin þrjú frumvörpin varð hins vegar ljóst að ekki yrði mögulegt að ljúka afgreiðslu þeirra allra í því þinghaldi sem fór fram í september sl. og var því ákveðið að leggja til samþykki tveggja þeirra með tillögu um breytingu á ákvæðum um gildistöku þeirra. Frumvörp til laga um Þjóðminjasafn Íslands og til nýrra safnalaga voru samþykkt sem lög frá Alþingi þann 17. september sl. með ákvæðum um að þau tækju gildi þann 1. janúar 2013. Frumvarp til laga um menningarminjar var hins vegar lagt til hliðar. Það frumvarp hefur nú verið lagt fram að nýju að lokinni endurskoðun, m.a. í ljósi þeirra athugasemda sem hv. menntamálanefnd bárust um efni þess, og í því er nú lagt til að þau lög taki gildi þann 1. janúar 2013. Fyrirliggjandi frumvarp um breytingu á lögum nr. 57/2011, um skil menningarverðmæta til annarra landa, er því tæknilegs eðlis og einfalt að inntaki. Einfaldlega er verið að leggja til að gildistöku laganna verði frestað um eitt ár, til 1. janúar 2013, til að þau taki gildi á sama tíma og önnur lög á sviði menningararfs landsmanna sem lögin tengjast og gæta þarf samræmis við. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að fyrirliggjandi frumvarpi verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og vona að það hljóti skjóta afgreiðslu nefndarinnar og þingsins til að það geti orðið að lögum nú fyrir jól.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla frá árinu 2008, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að skrásetningargjald í Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri verði hækkað úr 45 þús. kr. í 60 þús. kr. Gjaldið hefur verið 45 þús. kr. frá árinu 2005 en þá var svipað frumvarp lagt fram af þáverandi hæstv. ráðherra, þar áður var gjaldið 32 þús. kr. Verði frumvarpið að lögum snertir hækkunin einungis skrásetningargjöld í Háskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri. Um skrásetningargjald í Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskólanum á Hólum er mælt fyrir í 15. gr. laga um búnaðarfræðslu, en samkvæmt þeim lögum munu yfirstjórnir Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskólans á Hólum taka sjálfstæða ákvörðun um skrásetningargjöld í þá háskóla. Gera má ráð fyrir að yfirstjórnir þeirra háskóla muni í kjölfar samþykktar þessa frumvarps hækka skrásetningargjöld þeirra til samræmis. Ósk um hækkun skrásetningargjalda kemur frá hinum opinberu háskólum að undangenginni samþykkt háskólaráðs Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri, en þegar hefur verið gert ráð fyrir hækkuninni í forsendum frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2012. Miðað er við að fjárhæð gjaldanna renni óskipt til háskólanna og því er ekki gert ráð fyrir því í forsendum frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2012 að innheimta gjaldanna komi til frádráttar fjárveitingum til opinberu háskólanna á fjárlögum. Þessu til áréttingar má benda á að í a-lið 2. mgr. 24. gr. laganna nr. 85/2008 kemur fram að álögð skrásetningargjöld megi ekki, með leyfi forseta, „skila háskóla hærri tekjum en sem nemur samanlögðum útgjöldum háskólans vegna nemendaskráningar og þjónustu við nemendur sem ekki telst til kostnaðar við kennslu og rannsóknastarfsemi“. Skráningargjaldið er því í eðli sínu þjónustugjald og það hefur verið staðfest í áliti umboðsmanns Alþingis í máli nr. 836/1993, og háskólarnir hafa lagt fram ítarlega greinargerð um þann kostnaðarauka sem orðið hefur á þessum málum innan háskólanna og telja miðað við forsendur frá árinu 2009 að þessi kostnaður nemi um 62 þús. kr. Má gera ráð fyrir að hann hafi jafnvel hækkað síðan. Um hinar tölulegu forsendur hækkunarinnar má benda á að þetta er að sjálfsögðu talsverð hækkun, 33% hækkun skrásetningargjalda, en til samanburðar má nefna að vísitala neysluverðs hækkaði um tæp 47% frá september 2005 til september 2010 og almenn launavísitala um tæp 42% frá ágúst 2005 til ágúst 2010. Frumvarpið felur í sér 15 þús. kr. árlega hækkun á kostnaði hvers háskólanema við nám sitt sem þýðir að kostnaður mánaðarlega á hvern nemanda ef miðað er við níu mánaða skólaár eykst um tæpar 1.700 kr. Ég minni á í þessu samhengi að á undanförnum tveimur árum hefur mánaðarleg grunnframfærsla þeirra sem njóta framfærslulána hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna hækkað um 32 þús. kr., þ.e. þriðjung, sem er þá sambærileg hækkun. Sú hækkun hefur gengið í gegn á undanförnum tveimur árum. Ég vil líka nefna að í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir að háskólarnir fái heimild til að skipta gjaldinu hlutfallslega yfir skólaárið. Þetta ákvæði er til komið að ósk fulltrúa námsmannahreyfinganna og miðar að því að gefa háskólunum kost á því að jafna kostnað nemenda yfir skólaárið. Er það ósk mín að háskólarnir útfæri framkvæmd þessa ákvæðis í samstarfi við fulltrúa námsmannahreyfinganna. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Frú forseti. Ég ætla að taka örstutt til máls til að taka undir þetta frumvarp. Það hefur verið stefna Sjálfstæðisflokksins að hækka skráningargjöldin en ég man eftir því, frú forseti, að þegar þau voru lögð á á sínum tíma heyrðist hér í mjög mörgum, sérstaklega vinstri mönnum sem voru mikið á móti þessu. Þess vegna finnst mér þetta undarlegt frá þessari ríkisstjórn. Ég hefði skilið frá annarri ríkisstjórn að láta menn borga kostnað skólanna með skráningargjöldum. Þetta er gífurlega mikil hækkun en eins og hæstv. ráðherra sagði hefur verðbólgan hækkað mikið sem og gengi evrunnar. Menn geta tekið hvaða viðmiðun sem er og sjá er þetta lágt í þeim skilningi. Fyrir námsmenn og sérstaklega fólk sem hefur orðið atvinnulaust geta þó þessar 15 þús. kr. sem er verið að bæta við fyrir námsmenn á hverju ári munað ansi miklu. Margt atvinnulaust fólk hefur leitað í nám til þess bæði að bæta stöðu sína á vinnumarkaði og eins fylla upp í tímann eftir að ríkisstjórnin skapaði svona mikið atvinnuleysi sem er þá dulið með þessari gífurlegu fjölgun nemenda í háskólum. Mér þykir undarlegt ef námsmenn láta sér þetta vel líka.

Frú forseti. Ólíkt því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal gerir fagna ég ekki þessu frumvarpi hér til laga um hækkun á skrásetningargjöldum þegar kemur að aðgangi að námi á háskólastigi hér á landi. Eins og hér er rætt um er verið að hækka þessa upphæð úr 45 þús. kr. í 60 þús. kr. og nú eru færð fyrir því þau rök að gjaldið hafi ekki tekið mið af breytingum á verðlagi á undangengnum árum. Ég tel samt að við þurfum að skoða þetta mál út frá stöðu stúdenta eins og hún er í dag en ekki hvernig hún var. Ég man hvernig það var þegar gjaldið var hækkað í tíð þáverandi ríkisstjórnar úr 32 þúsundum upp í 45 þúsund, mig minnir að það hafi verið 2005, og þá ætlaði hér allt um koll að keyra.  Akkúrat þeir flokkar sem börðust hvað mest gegn hækkun á skrásetningargjöldunum á sínum tíma  Í ljósi erfiðrar stöðu ungmenna eða stúdenta eða fólks sem vill fara í háskólanám eða er í háskólanámi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort tekið verði tillit til þessarar miklu hækkunar í framfærslugrunni Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Verður eitthvert mið tekið af því að hér er verið að auka álögur á stúdenta í landinu á sama tíma og ríkisstjórnin hvetur fólk til að fara í háskólanám? Mér finnst vera margar þversagnir þegar kemur að málum eins og þessu sem við ræðum hér. Ótrúleg stefnubreyting hefur orðið á ekki lengri tíma í málefnum háskólastúdenta hjá þingflokkum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar. Hér er um dapurlega niðurstöðu að ræða í forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Ég tel að við eigum að hvetja til háskólanáms hér á landi, ekki hvað síst á erfiðum tímum, en ekki letja. Þess vegna hef ég talað fyrir því að við endurskoðum enn frekar framfærslugrunn Lánasjóðs íslenskra námsmanna og hækkum hann til muna. Staðreyndin er sú að í dag er það „betra“ fyrir fólk, hagstæðara, að vera á atvinnuleysisbótum en í námi. Slíkt er hvati sem á ekki að vera til staðar og sérstaklega ekki þegar stjórnvöld tala í orði kveðnu fyrir því að fólk fari í nám. Hér erum við að ræða um frumvarp til laga sem endurspeglar þá forgangsröðun ríkisstjórnarinnar að auka álögur á háskólastúdenta í landinu, hækka skrásetningargjöld um þriðjung í einu vetfangi. Ég tel að þessi breyting verðskuldi að minnsta kosti þá umræðu hér að á það sé bent að þetta er forgangsröðunin. Hún er röng, að mínu viti og okkar framsóknarmanna. Ég hvet hæstv. ráðherra og menntamálanefnd þingsins til að fara sérstaklega yfir stöðu námsmanna í dag og hvort við getum gripið til einhverra frekari úrræða til að styðja við námsmenn í háskólum og jafnvel framhaldsskólum landsins, til að hvetja til náms en ekki letja, og skoða heildrænt hvort við stuðlum virkilega að því að fólk kjósi frekar að vera utan vinnumarkaðar og á bótum en að fara í merkilegt nám og stuðla þannig að hæfni og færni sinni á vinnumarkaði til lengri tíma litið. Það er dapurlegt að þurfa að taka til máls um þetta mál hér. Ég veit að þetta er ekkert sérstakt gleðiefni fyrir hæstv. menntamálaráðherra heldur. Hæstv. ráðherra þarf að forgangsraða innan síns ráðuneytis þegar kemur að útgjaldarammanum og ég veit að það er ansi erfitt verkefni. En ef við setjum þetta í samhengi við önnur erfið mál sem ríkisstjórnin hefur reynt að ná hér í gegnum þingið, ég get nefnt sem dæmi 40 milljarða kr. á ári í vexti vegna Icesave-samkomulagsins svonefnda, verður það hjákátlegt en það skiptir samt miklu máli þegar kemur að málefnum einstaklinganna, þeirra sem þurfa að greiða þessi gjöld, þeirra sem þurfa að búa við framfærslu Lánasjóðs íslenskra námsmanna og sjá að það er einfaldlega ekki úr nægilega miklum fjármunum þar að spila. Fólk á erfitt með að ná endum saman. Það er ekki gott ef staðan á Íslandi er slík að fólk þurfi að hverfa úr námi vegna þess að það hefur ekki efni á að stunda það. Þess vegna tel ég að við þurfum að skoða málefni námsmanna til hlítar á næstu vikum og mánuðum á Alþingi Íslendinga. Hér er um að ræða mjög mikilvægan hóp, fólk sem er í námi og/eða er að klára það, og hann er mjög mikilvægur fyrir okkur Íslendinga og íslenskt samfélag í heild til framtíðar litið. Þess vegna skiptir miklu máli að við stöndum vörð um kjör og réttindi námsmanna og höfum heildaryfirsýn að leiðarljósi í því samhengi.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hér hafa tekið til máls en finn mig þó knúna til að ræða aðeins við hv. þingmenn. Sérstaklega út frá orðum hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar hefði mér þótt sanngjarnt að hann hefði nefnt þá staðreynd að grunnframfærsla námsmanna hefur hækkað um þriðjung frá því að sú sem hér stendur tók við embætti, þ.e. úr 100.600 kr. mánaðarlega í 132 þúsund. Við skulum halda því til haga að á árinu 2009 var framfærslan enn lægri. Ég get þó tekið undir það hjá hv. þingmanni að vitaskuld þarf að skoða þau mál áfram. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður situr í hv. allsherjar- og menntamálanefnd en það væri mjög gott ef hann gerði það því að þar munu málefni lánasjóðsins koma til umræðu vonandi á næstu önn. Það er starfandi endurskoðunarnefnd um lög um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum þau því að ég er sammála hv. þingmanni, eins og við höfum rætt áður hér í þessum sal, um að það skiptir miklu máli að kerfið hvetji námsmenn til dáða, hvetji fólk í nám. Við verðum samt líka að muna það sem hefur verið gert fyrir menntakerfið. Ég nefni sem dæmi átakið Nám er vinnandi vegur sem felur í sér 7 milljarða á þremur árum inn í menntakerfið. Við getum líka nefnt framlög til háskólanna. Hins vegar viðurkenni ég, og það vita allir í þessum sal, að það hefur verið skorið niður til háskólanna á sama tíma og kostnaður hefur aukist sem er ástæðan fyrir því að hér er lögð til þessi þriðjungshækkun. Eins og ég sagði áðan var gjaldið síðast hækkað árið 2005 og hækkaði þá um þriðjung líka, úr 32 þús. kr. í 45 þús. kr. Það segir okkur að því er oft frestað að taka ákvörðun um að láta gjöld sem eru með þessum hætti bundin í lög fylgja verðlagi. Eins og ég kom að í ræðu minni áðan hefur það verið staðfest að þetta gjald teljist þjónustugjald, og hinir opinberu háskólar hafa lagt fram ágætisrök fyrir því máli sínu að kostnaður þeirra hafi aukist, m.a.s. líklega upp í einar 62 þús. kr. á hvern nemanda. Ég get tekið undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að það er mjög mikilvægt að við horfum á stöðu námsmanna og gerum það besta fyrir þá, en ég lít líka svo á að á sama tíma og grunnframfærslan hefur hækkað um þriðjung kemur þessi hækkun og hún er þriðjungur líka. Það er spurning hvernig við lítum á það. Við getum síðan tekið prinsippumræðuna um það hvort yfir höfuð eigi að vera skráningargjöld. Þau eru ekki alls staðar. Þetta er það kerfi sem við höfum komið okkur upp en umræðu um það ættum við að eiga við betra tækifæri þegar við ræðum almennt um hinar stóru línur í háskólamálunum.

Frú forseti. Ég kem hér upp til að þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir uppbyggjandi svör um að hún telji að við þurfum að hafa augun opin þegar kemur að kjörum stúdenta hér á landi. Það er allt rétt sem kom fram í máli hæstv. ráðherra um framfærslugrunninn og hækkunina á honum. Það breytir samt ekki þeirri staðreynd að atvinnuleysisbætur eru mun hærri en grunnframfærslan. Það sem ég benti á í minni stuttu ræðu áðan er að við eigum ekki að búa til kerfi sem letur fólk til náms, síst á tímum sem þessum, og ég benti líka á muninn á annars vegar atvinnuleysisbótum og hins vegar framfærslugrunninum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir uppbyggjandi svör þess efnis að við eigum að skoða þessi mál betur og að allsherjar- og menntamálanefnd muni fara yfir þau á komandi vikum og mánuðum. Ég geri mér jafnframt grein fyrir því að hæstv. ráðherra er í erfiðri stöðu við að forgangsraða innan ráðuneytisins. Engu að síður er það staðreynd að verið er að hækka innritunargjöldin svokölluðu um þriðjung. Mér finnst að ég þurfi að geta þess í þessu erfiða máli og vegna svara hæstv. ráðherra að mér finnst að fleiri hæstv. ráðherrar mættu temja sér þá framkomu eða það viðhorf sem mér finnst einkenna störf hæstv. menntamálaráðherra í þessu máli. Mér finnst hún oft vera lausnamiðuð og kannski ekki hafa það að markmiði að vera í miklum átökum þegar kemur að málefnalegri umræðu í þinginu. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör þó að við séum ekki sammála að öllu leyti en tel nauðsynlegt að við skoðum þessi mál 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni, það er aldrei ómálefnalegt að skiptast á skoðunum við hv. þm. Birki Jón Jónsson svo ég segi það hér. En ég tek fram að ég held að við þurfum að fara yfir framfærslumálin heildstætt. Eitt af því sem nú er unnið að er að skoða framfærslu þeirra sem ekki falla undir lögin um Lánasjóð íslenskra námsmanna, til að mynda fullorðins fólks sem snýr aftur í framhaldsskólanám og á þá í miklum erfiðleikum með að finna sér framfærslu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að samhliða því að væntanlega verður lagt fram frumvarp með hugmyndum að endurskoðun á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna sem verður til umræðu á þinginu skoðum við líka framfærslu annarra í kerfinu. Þar vinnum við hæstv. velferðarráðherra saman að því að skoða hvernig hægt sé að hvetja  Ég þakka hv. þingmanni ábendingarnar og ég er sammála honum í því að þetta eru allt stór mál. Þarna ríkir viðkvæmt jafnvægi og má ekki raska því um of en ég held að það sé líka mikilvægt að við skoðum þetta í þessu heildarsamhengi.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna samkomulags milli ríkis og sveitarfélaga um eflingu tónlistarnáms. Í frumvarpinu er m.a. lagt til að eftirfarandi verkefni verði færð frá ríki til sveitarfélaga á gildistíma samkomulags sem undirritað var 5. október 2011 um tímabundna breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Í fyrsta lagi vil ég þar nefna fjármögnun endurmenntunarsjóðs grunnskóla, samanber ákvæði til bráðabirgða II við lög um grunnskóla, nr. 91/2008. Í öðru lagi fjármögnun og rekstur námsgagnasjóðs, samanber 6. gr. laga um námsgögn, nr. 71/2007. Í þriðja lagi fjármögnun varasjóðs húsnæðismála, samanber samkomulag frá 23. nóvember 2010. Í fyrrgreindu samkomulagi frá 5. október síðastliðnum segir að framlag ríkisins vegna tónlistarfræðslu fyrir haustönn 2011 sé ekki háð því að fyrirhugaðar lagabreytingar hafi tekið gildi. Í 2.–4. gr. frumvarpsins er kveðið á um tímabundna fjármögnun ofangreindra verkefna með þeim hætti að framlög sveitarfélaga verði innheimt af úthlutun framlaga Jöfnunarsjóðs til sveitarfélaga í hlutfalli við íbúafjölda 1. desember á síðastliðnu ári. Önnur verkefni sem sveitarfélögin taka tímabundið yfir fjármögnun á kalla ekki á breytingar á sérlögum en í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að við lög um tekjustofna sveitarfélaga verði bætt bráðabirgðaákvæði til að kveða á um fjármögnun þeirra verkefna í samræmi við ákvæði samkomulagsins. Um er ræða eftirfarandi verkefni: 1. Sumardvalarheimili í Reykjadal, samanber fjárlagalið 08-809 1.35. 2. Tölvumiðstöð fatlaðra, samanber fjárlagalið 08-809 1.15. 3. Vistheimilið Bjarg, samanber fjárlagalið 08-809 1.36. 4. Uppgjör á uppsöfnuðum og óafgreiddum endurgreiðslubeiðnum sveitarfélaga á virðisaukaskatti vegna kaupa á slökkvibúnaði, samanber fjárlagalið nr. 09-999 1.20. Þrjú þeirra verkefna sem hér um ræðir tengjast samkomulagi sem tók gildi 1. janúar 2011, um yfirfærslu á þjónustu við fatlað fólk frá ríki til sveitarfélaga, en af ýmsum ástæðum voru þessi verkefni þá undanskilin við gerð heildarsamkomulags um þá verkefnatilfærslu. Gengið er út frá því að fjárhæðir til ofangreindra verkefna verði í samræmi við fylgiskjal með umræddu samkomulagi frá 5. október 2011 og að jöfnunarsjóður innheimti kostnað vegna þeirra af úthlutun framlaga sjóðsins til sveitarfélaga í hlutfalli við íbúafjölda 1. desember á síðastliðnu ári. Tilurð frumvarps þessa má rekja til samkomulags ríkisins við Samband íslenskra sveitarfélaga sem undirritað var hinn 13. maí síðastliðinn, um eflingu tónlistarnáms og jöfnun á aðstöðumun nemenda til tónlistarnáms Í samkomulaginu er lagður grundvöllur að eflingu tónlistarnáms með fjárstuðningi ríkissjóðs við kennslukostnað í tónlistarskólum sem ætlað er að gera nemendum kleift að stunda hljóðfæranám á framhaldsstigi og söngnám á mið- og framhaldsstigi, óháð búsetu. Jafnframt er í samkomulaginu og reglum sem settar hafa verið á grundvelli þess leitast við að jafna aðstöðumun annarra nemenda á öðrum stigum til tónlistarnáms óháð búsetu með því að jöfnunarsjóður greiði hluta kennslukostnaðar á móti því sveitarfélagi þar sem nemandi á lögheimili. Á gildistíma þessa samkomulags veitir ríkissjóður framlag að fjárhæð 480 millj. kr. á ársgrunni vegna kennslukostnaðar í tónlistarskólum. Í 2. mgr. 4. gr. samkomulagsins er mælt fyrir um að kveða skuli á um stuðning Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í reglugerð sem ráðherra sveitarstjórnarmála, hæstv. innanríkisráðherra, gefur út. Jafnframt er kveðið á um að viðræður um framlengingu og endurskoðun samkomulagsins skuli hefjast eigi síðar en 1. júní 2012. Framlag ríkissjóðs skal greiðast til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í jöfnum mánaðarlegum greiðslum og nemur það á samningstímanum samtals 1.040 millj. kr. Á móti skuldbinda sveitarfélög sig til að taka tímabundið yfir ný verkefni frá ríki sem nema 230 millj. kr. á ársgrunni. Heildargreiðslur þeirra verkefna sem sveitarfélögin taka yfir nema 498 millj. kr. yfir samningstímann. Vegna þessara verkefna var ákveðið að gert yrði sérstakt samkomulag um verkefnatilfærslu milli ríkis og sveitarfélaga og á því samkomulagi byggja þau lög sem mælt er fyrir um í frumvarpi þessu. Rétt er að fram komi að í forsendum samkomulagsins frá 13. maí síðastliðnum var gengið út frá tveimur meginforsendum: Í fyrsta lagi að tónlistarnemendur sem nytu stuðnings samkvæmt samkomulaginu væru um það bil 711 og var í því efni byggt á þeirri bestu fáanlegu tölfræði sem ríki og sveitarfélög höfðu aðgang að. Í öðru lagi að komandi kjarasamningar sveitarfélaga við Félag tónlistarskólakennara og Félag íslenskra hljómlistarmanna mundu leiða af sér 2–3% hækkun launa. Þær forsendur hafa hins vegar breyst því að fjöldi nemenda sem sótt hefur verið um stuðning fyrir er núna 822. Kjarasamningurinn fól í sér mismunandi hækkanir en allt að 20% kostnaðarauka fyrir suma tónlistarskóla. Rétt er að minna á að þrátt fyrir þetta samkomulag bera sveitarfélög enn sömu skyldur gagnvart nemendum og kveðið er á um í lögum um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla, nr. 75/1985, og lítum við svo á að samkomulagið snúist fyrst og fremst um fjárstuðning ríkisins við þetta nám. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Þegar eftir stofnun embættis umboðsmanns skuldara í ágúst 2010 vöknuðu spurningar um hvernig standa bæri að framkvæmd 5. gr. laga um umboðsmann skuldara þar sem mælt er fyrir um greiðslu gjalds vegna reksturs umboðsmanns skuldara. Hv. félags- og tryggingamálanefnd lagði til breytingar á gjaldtökunni þar sem ætlað var að gera ákvæðið skýrara og auðvelda innheimtu gjaldsins. Þrátt fyrir framangreinda breytingu hefur áfram ríkt nokkur óvissa um hvernig standa skuli að álagningu gjaldsins auk þess sem upplýsingaöflun hefur reynst flóknari en gert var ráð fyrir. Samkvæmt gildandi lögum skulu lánastofnanir, lífeyrissjóðir og Íbúðalánasjóður greiða gjaldið í hlutföllum við umfang útlánastarfsemi sinnar í lok næstliðins árs. Þannig miðast gjaldtaka vegna ársins 2011 við upplýsingar um umfang útlána í lok árs 2010. Í ljósi þessa þurfti að afla upplýsinga um hvaða aðilar teldust lánastofnanir á hverjum tíma sem og skilgreina hvað átt væri við með umfangi útlánastarfsemi. Var leitað aðstoðar Fjármálaeftirlitsins til að fá umræddar upplýsingar og samstarf við stofnunina hefur gengið vel en það hefur reynst mun tímafrekara en áætlað var að afla upplýsinganna. Því hefur álagning gjaldsins dregist nokkuð og hefur ekki verið unnt að fylgja 5. gr. laga um umboðsmann skuldara um tímasetningar og framkvæmd álagningar og innheimtu nákvæmlega. Enn fremur hefur sú gagnrýni komið fram að lánastofnanir sem ekki mega veita einstaklingum lán þurfi að greiða gjald til greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara en dæmi um slíkar stofnanir eru Lánasjóður sveitarfélaga og Byggðastofnun. Hæstv. forseti. Í ljósi þeirra vandamála sem upp hafa komið við framkvæmd lagaákvæða um gjaldtöku vegna reksturs umboðsmanns skuldara legg ég fram þetta frumvarp. Er því ætlað að gera gjaldtökuna skýrari og skilvirkari ásamt því að styrkja rekstrargrundvöll stofnunarinnar. Öruggur rekstrargrundvöllur er eitt þeirra meginatriða sem liggja þurfa að baki skilvirkri starfsemi stofnunar af þessu tagi. Þá tel ég að með þeim breytingum sem lagðar eru til verði tryggt að gjaldtakan uppfylli á hverjum tíma skilyrði stjórnarskrárinnar um skattlagningarheimildir, meðal annars að því leyti að kveðið sé á um álagningarhlutföll og álagningarstofn í lögum. Álagningu gjalds samkvæmt frumvarpinu er ætlað að standa undir rekstri umboðsmanns skuldara á árinu 2012. Samkvæmt áætlun sem umboðsmaður skuldara hefur unnið er gert ráð fyrir að kostnaður við stofnunina nemi tæpum 1.050 millj. kr. á árinu 2012. Frá stofnun embættisins hafa umboðsmanni skuldara borist 3.790 umsóknir um greiðsluaðlögun einstaklinga. Fjöldi nýrra umsókna dróst verulega saman eftir að tímabundin frestun greiðslna við móttöku umsóknar féll úr gildi 1. júlí 2011. Frá júlímánuði hefur meðaltal umsókna farið úr 250 málum á mánuði í 30 mál á mánuði. Alls voru 3.200 mál í vinnslu í nóvember 2011. Af þeim voru 1.595 mál í vinnslu innan embættis umboðsmanns skuldara þar sem tekin er afstaða til þess hvort samþykkja eigi umsókn eða synja. Enn fremur höfðu 1.605 mál verið samþykkt og voru því í vinnslu hjá umsjónarmönnum þar sem leitast er við að ná samningum við kröfuhafa fyrir hönd skuldara. 590 málum hefur þegar verið lokið. Gera má ráð fyrir að biðtími eftir afgreiðslu umsókna um greiðsluaðlögun einstaklinga verði tveir til þrír mánuðir á haustdögum 2012, sem er mun styttri biðtími en nú er. Ljóst er að umfang stofnunarinnar er mun meira en gert var ráð fyrir við stofnun hennar í ágúst 2010. Málin eru flókin í vinnslu enda einkenni greiðsluaðlögunarmála að kröfuhafar eru margir. Áætlað er að starfsemi embættisins muni breytast á árinu 2012 þar sem þungamiðja hennar mun færast frá afgreiðslu umsókna um greiðsluaðlögun einstaklinga til gerðar samninga um greiðsluaðlögun ásamt gæðastýringu, eftirliti og þjónustu við umsjónarmenn. Gert er ráð fyrir að fjórir umsjónarmenn verði ráðnir, sem hver um sig hafi allt að fjóra fulltrúa og skrifstofumann, og verður leitast við að færa starfsmenn frá öðrum einingum til þessara starfa eftir því sem þeir uppfylla hæfisskilyrði. Þó er ljóst að óhjákvæmilega mun koma til tímabundinna nýráðninga í tengslum við umsjónarmannakerfið innan embættisins fyrstu mánuði ársins 2012. Á árinu 2012 er gert ráð fyrir að umsjónarmenn innan embættisins ljúki 1 þús. málum en umsjónarmenn utan embættisins ljúki 1.250 málum. Þá hafa um 7 þús. einstaklingar leitað eftir ráðgjöf hjá umboðsmanni skuldara frá stofnun embættisins í ágúst 2010. Hæstv. forseti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að aðilar sem hafa leyfi til að veita útlán sem fjármögnuð eru með endurgreiðanlegum fjármunum frá almenningi, aðilar sem stunda eignaleigu, sem er leigustarfsemi með lausafé eða fasteignir þar sem leigusali selur leigutaka hið leigða gegn umsömdu leigugjaldi í tiltekinn lágmarksleigutíma, Íbúðalánasjóður, lífeyrissjóðir og vátryggingafélög standi straum af kostnaði við rekstur umboðsmanns skuldara. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir að Lánasjóður sveitarfélaga og Byggðastofnun taki þátt í kostnaði við rekstur stofnunarinnar í ljósi eðlis starfsemi stofnananna en hvorugri þeirra er heimilt að veita einstaklingum lán. Öðrum aðilum sem gert er ráð fyrir að greiði gjald samkvæmt frumvarpinu er heimilt að veita einstaklingum lán. Er þessi takmörkun eðlileg í ljósi þess hlutverks og verkefna umboðsmanns skuldara, sem langflest snúast um ráðgjöf til einstaklinga um það hvernig best sé að haga greiðslu skulda og hvaða leiðir einstaklingum séu færar út úr skuldavanda. Í frumvarpinu er áfram miðað við að álagningarstofn gjaldsins verði heildarútlán gjaldskyldra aðila. Hugtakið útlán er skilgreint sérstaklega og er átt við bókfært virði útlána og annarra krafna, þar með talið eignarleigusamninga, sem tilgreindar eru undir eignaliðnum útlán í efnahagsreikningi lánastofnana og Íbúðalánasjóðs og undir eignaliðunum veðlán og önnur útlán í efnahagsreikningi lífeyrissjóða og vátryggingafélaga. Í upphafi var gert ráð fyrir að álagningarstofn gjaldsins tæki mið af útlánum gjaldskyldra aðila til einstaklinga sem ef til vill mætti telja eðlilegra í ljósi hlutverks umboðsmanns skuldara, en eftir nánari athugun þar til bærra opinberra stofnana þótti það ekki fær leið að óbreyttri upplýsingaskyldu fjármálastofnana til umræddra aðila. Mikilvægt þótti að nýta þær upplýsingar sem þegar eru veittar til opinberra aðila. Í frumvarpinu er lagt til að allir gjaldskyldir aðilar greiði sama hlutfall af álagningarstofni. Er með því leitast við að tryggja sanngjarna skiptingu rekstrarkostnaðar með hliðsjón af umfangi útlána hvers og eins aðila. Þannig mun gjaldskyldur aðili sem hefur hæst hlutfall útlána af heildarútlánum allra gjaldskyldra aðila bera mestan kostnað við rekstur umboðsmanns skuldara. Sá gjaldskyldi aðili sem hefur lægst hlutfall útlána mun hins vegar bera minnstan kostnað. Er þá miðað við fjárhæðir útlána en ekki fjölda þeirra. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að við ákvörðun gjaldsins verði það haft að markmiði að mismunur á tekjum og gjöldum umboðsmanns skuldara verði sem minnstur á hverju ári og gjaldskyldir aðilar standi beint undir þeim mismun eða njóti hans. Er því ekki gert ráð fyrir framlagi úr ríkissjóði. Þó kann að koma til þess að ríkissjóður þurfi tímabundið að standa undir rekstrarkostnaði að einhverju leyti ef innheimta gengur ekki eins og áætlað var. Sama gildir verði halli á rekstri starfseminnar vegna ófyrirséðra útgjalda. Verður ríkissjóði endurgreitt um leið og rekstrarniðurstaða liggur fyrir og tekið hefur verið tillit til hennar við álagningu gjaldsins. Það er sem sagt ástæða til að undirstrika það að umboðsmaður skuldara er alfarið fjármagnaður af lánastofnun. Töluverðar líkur eru á því að breyta þurfi hlutföllum álagningar í lögum á hverju haustþingi. Er það gert að því er varðar hlutföll álagningar á eftirlitsskylda aðila samkvæmt lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og hefur reynslan af því fyrirkomulagi verið góð. Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið hefur þetta frumvarp meðal annars að geyma mikilvægar breytingar á gildandi fyrirkomulagi gjaldtöku vegna greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara sem gerir gjaldtökuna skýrari og fullnægir stjórnskipulegum reglum um skattlagningu. Í mínum huga er afar mikilvægt að Alþingi afgreiði frumvarpið fyrir lok þingsins þannig að gjaldtaka fyrir árið 2012 geti farið fram samkvæmt frumvarpinu. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara sem gert er ráð fyrir að verði 1.050 milljónir á næsta ári, var 800 milljónir á þessu ári og 230 milljónir árið áður, Samtals er búið að setja um 2 þús. milljónir í þennan rekstur og áætlað er að svo verði einnig á næsta ári. Tæplega 4 þús. umsóknir hafa borist svo kostnaðurinn er hálf milljón á hverja umsókn. Það sem skuldararnir eru að fá, það væri gaman að setja það í hlutfall við hvað kostnaðurinn er stór hluti af niðurfellingu skulda hjá skuldurunum. Að mínu mati er eitthvað að. Kvartað er undan því að ferlið sé flókið. Ég lagði til þegar frumvarpið um umboðsmann skuldara var samþykkt 24. júní 2009, að umsóknin yrði gerð eins einföld og hægt væri því að allar þessar upplýsingar eru til á rafrænu formi. Ekki var fallist á það, sú breytingartillaga mín var felld. Það hefði eflaust sparað nokkra tugi milljóna eða meira, þessi endalausu hlaup, því að inn í þá kostnaðartölu sem við tölum um vantar kostnað skuldaranna sem þurfa að hlaupa hingað og þangað og fá vottorð hér og þar, vinnutími, bílakostnaður eða strætókostnaður, ef þeir eru í slíkri stöðu, og síðan kosta vottorðin úti um allt. Eins og hæstv. ríkisstjórn setti þetta fram og meiri hlutinn í nefndinni bjuggu menn til mikinn kostnað fyrir það fólk sem er í þessum vandræðum. Svo er núna að koma í ljós að kostnaðurinn við vinnsluna er þvílíkur, og eins og ég gat um er hann kominn upp í hálfa milljón á mann, og ekki er séð fyrir endann á honum, það er ekki búið að klára öll þessi 4 þús. mál sem sótt hefur verið um þarna. Ég geri því töluvert miklar athugasemdir við það hvað þetta er orðið óskaplega dýrt. Síðan kem ég að því hverjir eigi að borga þetta og það er í sjálfu sér mjög réttlátt. Það eru þeir sem hafa hag af því að skuldirnar séu gerðar upp, þ.e. lífeyrissjóðir, ýmsar lánastofnanir o.s.frv. En það er einn hængur á, frú forseti. Lífeyrissjóðirnir eru ekki allir eins. Sumir lífeyrissjóðir hafa ríkisábyrgð, og hvað gerist hjá þeim? Aðrir lífeyrissjóðir og flestir eru í þeirri stöðu að þurfa hugsanlega að fara að skerða lífeyri, þannig að þá kemur þetta gjald beint sem skerðing á þá lífeyrissjóði og allt í lagi með það, það eru hagsmunir þeirra að ganga frá þessum skuldum. En þeir lífeyrissjóðir, opinberu sjóðirnir, munu ekki greiða þetta gjald, þ.e. ekki sjóðfélagar þeirra, þeir munu ekki missa neitt. Eins og ég gat um fyrr í dag er það þannig með Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, í A-deild, að stjórnin á að leggja til að iðgjald í sjóðinn verði hækkað. Hver skyldi borga iðgjald í sjóðinn, LSR, sem launagreiðandi? Það eru ríki og sveitarfélög. Og hver skyldi á endanum borga það gjald? Það eru akkúrat sjóðfélagar hinna sjóðanna, þar eru skattgreiðendurnir allir. Það eru því sjóðfélagar almennu sjóðanna sem borga þetta gjald. Það er núna búið að leggja, að ég tel, fjögur mismunandi gjöld á lífeyrissjóðina. Það er þetta gjald til umboðsmanns skuldara, mikil hækkun, það er mikil hækkun á gjaldi til Fjármálaeftirlitsins sem lífeyrissjóðirnir borga líka, það er sérstakur fjársýsluskattur sem lífeyrissjóðirnir borga, þ.e. almennu sjóðirnir, ekki hinir, ég vil taka það fram. Svo er það fyrir vaxtabótunum sem lífeyrissjóðirnir borga, þ.e. almennu sjóðirnir, ekki hinir. Mér finnst þetta varla hægt. Þetta er svo ófélagslegt og ósanngjarnt að hluti lífeyrissjóða borgi skattinn. Það eru reyndar, ætli það séu ekki 70% Íslendinga sem eru sjóðfélagar í almennu sjóðunum og það er ekkert sem stendur á bak við það nema eignir sjóðanna, ekkert. Ef eignir sjóðanna lækka og sjóðirnir ná ekki þeirri ávöxtun sem þeir þurfa, viðmiðunarvextirnir eru 3,5%, ég vara menn við að kalla það ávöxtunarkröfu - lífeyrissjóðirnir eru núna að taka lán og kaupa skuldabréf með 2,2% vöxtum, raunvöxtum, þannig að þeir eru að tapa núna miðað við þessa viðmiðunarvexti. Ég varaði eindregið við þessu. Það væri miklu sanngjarnara að setja þetta á alla skattgreiðendur, þessi gjöld lífeyrissjóðanna, en ekki vera að mismuna fólki, að verkamenn, iðnaðarmenn og verslunarmenn sem eru í almennu sjóðunum séu látnir borga en opinberir starfsmenn ekki. Ég talaði líka um það í morgun að réttindin yrðu þá skert, það yrði bara reiknað út hvað þetta kostaði og réttindi opinberu sjóðanna skert. En það rekst á eignarréttarákvæðin er ég hræddur um, frú forseti. Ég ætlaði bara að koma upp til að segja frá þessu, ég vara við því að lífeyrissjóðirnir séu látnir borga af þessu. Eins og kerfið er uppbyggt með lífeyrissjóðina er ekki hægt að lesta þá neitt. En þessi hæstv. ríkisstjórn sem kallar sig velferðarstjórn er að lesta þá á fjóra mismunandi vegu, að minnsta kosti, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um málefni aldraðra. Í frumvarpinu eru í fyrsta lagi lagðar til breytingar á lögum um almannatryggingar þannig að bótaflokkar almannatrygginga hækki um 3,5% frá 1. janúar 2012. Í öðru lagi er lagt til að í lögum um málefni aldraðra verði bráðabirgðaákvæði VI framlengt en ákvæðið snýr að því að tryggja að kostnaðarþátttaka íbúa á dvalar- og hjúkrunarheimilum aukist ekki umfram það sem er í dag. Í þriðja lagi er talað um að lengja að nýju greiðslur til atvinnuleitenda sem fara yfir þrjú ár. Það var lengt til bráðabirgða í fjögur ár en nú er tillaga um að lengja enn um níu mánuði á næsta ári. Jafnframt eru lagðar til breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar sem rýmka heimild stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs til greiðslu styrkja en það er liður í átakinu Nám er vinnandi vegur. Í fjórða lagi er breyting á lögum um atvinnuleysistryggingar vegna athugasemda Eftirlitsstofnunar EFTA. Ef við snúum okkur að fyrsta liðnum er lagt til í frumvarpinu að bætur almannatrygginga, meðlagsgreiðslur og bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð hækki um 3,5% frá 1. janúar 2012. Sú hækkun kemur til viðbótar 8,1% hækkun sem bótaþegar fengu frá 1. júní á þessu ári. Mun þessi hækkun gera það að verkum að einhleypum lífeyrisþegum verða tryggðar að lágmarki rúmar 200 þús. kr. á mánuði og þeim sem ekki búa einir um 175 þús. kr. Fyrir hækkunina 1. júní voru þessar tölur rúmar 184 þús. hjá einhleypum og 157 þús. kr. hjá þeim lífeyrisþegum sem búa með öðrum. Framfærslutryggingin mun því á rúmlega hálfu ári hafa hækkað um næstum 20 þús. kr. á mánuði hjá lífeyrisþegum verði frumvarpið að lögum. Það er meira en 10% hækkun. Í frumvarpinu er ekki einungis lagt til að lífeyrisþegar fái 3,5% hækkun heldur er jafnframt gert ráð fyrir að allir bótaflokkar, samkvæmt lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð, verði hækkaðir um sömu prósentu. Má nefna greiðslu til foreldra langveikra eða alvarlegra fatlaðra barna, mæðra- og feðralaun, maka- og umönnunarbætur, allar bætur slysatrygginga, barnalífeyri og meðlagsgreiðslur. Allar þessar greiðslur voru hækkaðar um 8,1% 1. júní sl., á sama tíma, og hafa hækkað vel umfram neysluvísitölu eins og bæturnar í heild. Í því skyni að ná fram markmiðum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2012 er í frumvarpinu ekki gert ráð fyrir að frítekjumörk vegna tekna lífeyrisþega hækki á árinu 2012. Þannig er gert ráð fyrir að frítekjumörk vegna atvinnutekna öryrkja, sem nú eru 109.600 kr. á mánuði, verði framlengd óbreytt um eitt ár og þannig lögð áhersla á að öryrkjar geti áfram haft atvinnutekjur upp að því marki án þess að það hafi áhrif til lækkunar á tekjutryggingu eða heimilisuppbót. Þá er gert ráð fyrir að tekjumörk sem greiðslur sérstakra uppbóta vegna framfærslu miðast við hækki einnig um 3,5%. Er það lagt til í því skyni að verja sérstaklega hag tekjulægstu lífeyrisþeganna. Verði frumvarpið að lögum mun þetta leiða til þess að framfærslutrygging lífeyrisþeganna mun hækka frá 1. janúar nk. í takt við almennar launahækkanir og verða þá um 203 þús. kr. hjá einhleypum og 175 þús. kr. hjá þeim sem búa með öðrum. Ef litið er á kjör lífeyrisþega á árunum eftir hrun hafa þeir sætt þeirri sömu kaupmáttarrýrnun og allir launþegar og íbúar þessa lands. Einmitt þess vegna hefur verið reynt að tryggja að framfærslutryggingin hækki til að mæta verst setta hópnum. Þrátt fyrir tekjuhrun íslenska ríkisins hefur tekist að verja hlut lífeyrisgreiðslna þannig að heildarbætur frá Tryggingastofnun ríkisins hafa hækkað frá 2006 til 2012 um 19% að raungildi. Auðvitað er aukning á fjölda í þessum tölum en engu að síður hefur tekist að verja þennan hóp þótt betur megi ef duga á í framfærslu margra lífeyrisþega. Vegna flókinna tekjutenginga og skerðingar í kerfinu er nú í gangi vinna við endurskipulagningu almannatryggingakerfisins og áttu fyrstu tillögur að koma nú í desember. Það mun dragast eitthvað, nú er unnið að einföldun bótaflokkanna en um leið eru tekjumörk samræmd óháð tekjuflokkum. Rétt er að geta þess að Alþingi samþykkti tillögu um að afnema víxlverkun á bótagreiðslum þannig að hækkanir lífeyrissjóðanna á greiðslum leiða ekki til lækkunar á bótum Tryggingastofnunar og öfugt. Um leið var lofað að taka upp frítekjumark á lífeyrisgreiðslur sem taka mun gildi árið 2013. Í nýsamþykktu víxlverkunarfrumvarpi, fjárlagafrumvarpinu, er gert ráð fyrir að þetta skili rúmum 400 millj. kr. til lífeyrisþega á næsta ári. Launþegahreyfingin hefur ítrekað áhyggjur sínar af því að jafnvel lágar greiðslur úr lífeyrissjóðum skerði lífeyrisgreiðslur frá Tryggingastofnun svo mikið að sýnilegur eða raunverulegur ávinningur á réttindum fólks í lífeyrissjóðum sé um of takmarkaður. Það er því mikilvægt að endurskoða kerfið þannig að lífeyrissjóðirnir nýtist vel, þ.e. að menn finni að það gagnist að hafa borgað í lífeyrissjóði. Þess vegna þarf að setja frítekjumark á lífeyristekjur umfram það sem nú er, ekki síst hjá ellilífeyrisþegum. Þá umræðu þarf að taka í tengslum við endurskipulagningu á lögum um almannatryggingar eins og áður sagði. Stór skref hafa verið stigin á undanförnum missirum til að jafna kjör í landinu eins og að var stefnt með lífeyrisgreiðslum frá Tryggingastofnun, með launastefnu aðila vinnumarkaðarins og breytingum á skattkerfinu, þ.e. þrepasköttunum. Áfram þarf að vinna markvisst að bættum kjörum, aukningu kaupmáttar og vanda vinnu til að útrýma fátækt í landinu. Í öðru lagi er í frumvarpinu, eins og sagt var áðan, lagt til að heimild til að bera saman útreikning vistunarframlags fyrir og eftir gildistöku laga nr. 166/2006, um breytingar á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra, verði framlengd um eitt ár. Heimild þessi hefur verið framlengd árlega frá því að dregið var úr tengingu útreiknings kostnaðarþátttöku íbúa á dvalar- og hjúkrunarheimilum við tekjur maka og hún loks afnumin með öllu á árinu 2008. Er þetta lagt til þar sem greiðsluþátttaka íbúanna mundi að öðrum kosti aukast þegar svo háttar til að vistmaður hefur hærri tekjur en maki sem er heima. Hæstv. forseti. Í þriðja lagi er fjallað um breytingar á atvinnuleysistryggingalögunum. Skráð atvinnuleysi hefur verið allt of mikið frá október 2008, eftir hrun, og hefur því á þessu tímabili reynt meira á atvinnuleysistryggingakerfið en oft áður. Af þeim sökum hef ég ásamt forvera mínum í starfi og aðilum vinnumarkaðarins fylgst náið með framkvæmd laga um atvinnuleysistryggingar. Hefur það meðal annars leitt til þess að lögð hafa verið fram á Alþingi nokkur frumvörp til breytinga á lögunum þar sem áherslan hefur verið á að bæta úr þeim annmörkum sem upp hafa komið í tengslum við framkvæmd laganna og ekki síður til að leita nýrra leiða í því skyni að bregðast við breyttum aðstæðum. Þannig var tímabundið lengt upp í fjögur ár það tímabil sem atvinnuleitendur fengu greiddar fullar atvinnuleysisbætur. Þau lög falla úr gildi um áramót enda var gildistíminn bara til þess tíma. Hér er gerð tillaga um að greiddir verði níu mánuðir af fjórða árinu á næsta ári. Ljóst er að fjölgað hefur í hópi atvinnuleitenda sem hafa verið án atvinnu til lengri tíma. Vinnumálastofnun áætlar að rúmlega 2 þús. atvinnuleitendur muni hafa fengið greiddar atvinnuleysisbætur samtals í 42 mánuði, þ.e. í þrjú ár og sex mánuði, eða lengur á árinu 2012. Sá hópur stækkar þegar líður á árið, þ.e. obbinn af þessum fjölda er á síðari hluta ársins. Að mínu mati blasir því við að leggja þarf aukna áherslu á virkni þessa hóps og stuðla að enn frekari þátttöku þessara einstaklinga í starfs- og námstengdum vinnumarkaðsúrræðum. Í því sambandi er vert að geta þess að reynsla Vinnumálastofnunar er sú að meiri líkur séu á að þátttaka í starfstengdum vinnumarkaðsúrræðum leiði til þess að atvinnuleitandi verði ekki á atvinnuleysisskrá þremur mánuðum eftir að úrræðinu lýkur samanborið við önnur virkniúrræði. Er því í frumvarpi þessu lagt til að heimilt verði að veita sérstaka styrki til þeirra sem teljast tryggðir samkvæmt lögunum eða töldust tryggðir þegar þeir hófu þátttöku í vinnumarkaðsúrræðum eða eftir atvikum til vinnuveitenda sem ráða atvinnuleitendur til að gegna störfum sem teljast til starfs- eða námstengdra vinnumarkaðsúrræða. Samhliða aukinni áherslu á virkni þykir mikilvægt að tryggja framfærslu þessa hóps innan atvinnuleysistryggingakerfisins í lengri tíma en þá 36 mánuði sem ákvæði laganna kveða á um eins og áður sagði. Er því jafnframt lagt til að tímabilið sem heimilt verður að greiða atvinnuleysistryggingar verði lengt frá árinu 2012 í allt að 48 mánuði fyrir þá atvinnuleitendur sem urðu fyrst atvinnulausir 1. mars 2008 eða síðar en þó þannig að atvinnuleitendur eigi ekki rétt á atvinnuleysisbótum í þrjá mánuði eftir að hafa samtals fengið greiddar atvinnuleysisbætur í 42 mánuði. Þarna er sem sagt gerð tillaga um hlé á milli þar sem reiknað er með virkni- og vinnumarkaðsúrræðum. Hér liggur að baki sú hugsun að mikilvægt sé að ræða við alla þá sem hafa verið í atvinnuleit samfellt í meira en þrjú ár, veita þeim ráðgjöf, reyna að koma viðkomandi í atvinnu eða starfsendurhæfingu. Frumvarpið miðar við að Vinnumálastofnun, aðilar vinnumarkaðarins og sveitarfélögin, sem og ráðuneytin, leggist á eitt við að koma fólki í vinnu eða úrræði við hæfi. Nokkur umræða hefur orðið um þetta þriggja mánaða tímabil og telja sumir að betra væri að vinna að þessari virkni eftir 42 mánaða atvinnuleysi án þess að gera hlé á atvinnuleysisbótum en miða þá við að ef ekki finnast störf við hæfi ljúki bótagreiðslum eftir 45 mánuði, þ.e. þrjú ár og níu mánuði. Ég tel að í sjálfu sér mæli ekkert gegn því að fara þá leið fremur en þá sem lögð er til í frumvarpinu. Ég bið hv. velferðarnefnd að skoða þessa kosti og leita bestu leiða til að tryggja afkomu atvinnuleitenda sem best, til að ná sem víðtækastri sátt og hafa gott samráð við aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélögin og Vinnumálastofnun. Í fjórða lagi er í þessu frumvarpi, líkt og ég gat um í upphafi, gert ráð fyrir tilteknum breytingum á lögum um atvinnuleysistryggingar í því skyni að koma til móts við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA við 47. gr. laganna þar sem kveðið er á um samlagningu starfstímabila umsækjenda um atvinnuleysisbætur er flytjast milli aðildarríkja að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Samkvæmt gildandi lögum er gert ráð fyrir að umsækjandi um atvinnuleysisbætur þurfi að hafa verið virkur á innlendum vinnumarkaði að minnsta kosti síðasta mánuðinn á ávinnslutímabili svo til álita komi að leggja saman starfstímabil viðkomandi á ávinnslutímabilinu í öðru aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum enda hafi störf viðkomandi umsækjanda um atvinnuleysisbætur veitt honum rétt samkvæmt lögum þess ríkis um atvinnuleysistryggingar. Með þessu hefur verið reynt að tryggja eins og kostur er að viðkomandi hafi sannanlega verið á innlendum vinnumarkaði en í því sambandi hefur jafnframt verið litið til þess að Atvinnuleysistryggingasjóður er fjármagnaður með tryggingagjaldi en ekki beint úr ríkissjóði. Enn fremur hefur þessi tími þótt nauðsynlegur til að koma í veg fyrir misnotkun á atvinnuleysistryggingakerfinu enda ljóst að sveigjanleiki ríkir á innlendum vinnumarkaði sem meðal annars hefur leitt til þess að tiltölulega auðvelt hefur verið að ráða sig til starfa í mjög tímabundin störf á þeim tímum þegar framboð starfa hefur verið nægjanlegt. Eftirlitsstofnun EFTA telur skilyrði um þátttöku á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti síðasta mánuðinn á ávinnslutímabili hins vegar of langan tíma í þessu sambandi og telur mikilvægt að hafi umsækjandi um atvinnuleysistryggingar hafið störf á innlendum vinnumarkaði beri að meta hvert tilvik fyrir sig hvað varðar möguleikann á samlagningu starfstímabila í öðrum ríkjum. Til að bregðast við þessum athugasemdum Eftirlitsstofnunarinnar er því í frumvarpinu gert ráð fyrir að meginreglan verði sú að hafi umsækjandi um atvinnuleysisbætur verið á innlendum vinnumarkaði að minnsta kosti síðasta mánuðinn af ávinnslutímabili skuli Vinnumálastofnun, að því marki sem nauðsynlegt er, taka tillit til starfstímabila hans á ávinnslutímabilinu í öðru aðildarríki að þeim samningum sem tilgreindir eru í ákvæðinu, enda hafi störf hans veitt honum rétt til atvinnuleysistrygginga samkvæmt lögum þess ríkis um atvinnuleysistryggingar. Þetta er sem sagt spurningin um það hversu langan tíma tekur að komast inn í íslenska atvinnuleysistryggingakerfið. Þar eru okkur settar þær skorður að við getum ekki sett þar hindranir heldur þurfum að taka tillit til þeirra réttinda sem fólk kemur með með sér. Það er takmarkaður tími sem við getum krafist þess að menn séu á íslenskum vinnumarkaði áður en þeir fá bætur ef út í það er farið. Hins vegar er lagt til að hafi umsækjandi um atvinnuleysisbætur verið skemmri tíma á innlendum vinnumarkaði en síðasta mánuðinn á ávinnslutímabili skuli Vinnumálastofnun meta í hverju tilviki fyrir sig hvort hann teljist hafa starfað á innlendum vinnumarkaði í skilningi laganna þannig að taka skuli, að því marki sem nauðsynlegt er, tillit til starfstímabila hans í öðru ríki enda hafi störf hans veitt honum rétt til atvinnuleysistrygginga samkvæmt lögum þess ríkis um atvinnuleysistryggingar. Er þessari breytingu ætlað að tryggja að umsækjandi um atvinnuleysisbætur, sem hefur hafið störf hér á landi en hefur á ávinnslutímabili starfað í öðru aðildarríki að þeim samningum sem tilgreindir eru í ákvæðinu, geti átt rétt á atvinnuleysisbótum á grundvelli þess að tekið sé tillit til starfstímabila hans í öðru ríki. Þetta er þrátt fyrir að hann hafi starfað í skemmri tíma á innlendum markaði en síðasta mánuðinn og gert sé ráð fyrir að mál hans verði skoðað sérstaklega hjá Vinnumálastofnun. Þá þykir framangreind breyting jafnframt vera í samræmi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið hvað varðar frjálsa för launafólks. Þarna á að fara afmarkandi leið þannig að menn geti ekki komið að utan og farið beint á atvinnuleysisbætur. Þess er krafist að menn hafi verið hér í allt að mánuð en þó er veitt heimild til að meta það í hverju tilfelli. Þannig er reynt að koma til móts við þær athugasemdir sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert við þetta ákvæði í íslenskum lögum. Hæstv. forseti. Ég hef nú rakið helstu breytingarnar í frumvarpinu á lögum um almannatryggingar, atvinnuleysistryggingar og málefni aldraðra, en líkt og ég gat um í upphafi er tilgangurinn með þeim einkum sá að laga ákvæði þessara laga að forsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2012. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæta yfirferð yfir málið. Ég ætla ekki að falla í þá gryfju lýðskrums að gagnrýna 3,5% hækkunina á lífeyri, ég tel að staða ríkissjóðs sé þannig að ekki sé hægt að gera neitt betur. Ég geri hins vegar athugasemdir við þessi úrræði fyrir atvinnulausa. 2.400 einstaklingar hafa verið atvinnulausir síðan fyrir hrun og hafa ekki verið virkjaðir. Þetta er á ábyrgð okkar allra, þetta eru mannleg örlög sem eru mjög hörð. Þetta fólk hafði ekki gert neitt af sér, þetta er eini forsendubresturinn sem ég sé af hruninu, þegar menn misstu vinnuna og gátu ekki borgað af lánunum sínum, gátu ekki borgað framfærslu sína, algjörlega óverðskuldað. Þetta var mjög stór hópur og hér sitja enn eftir 2.400 einstaklingar með mjög hörð örlög vegna þess að þeir geta sennilega ekki nálgast vinnumarkaðinn aftur. Og það er vegna þess að við höfum ekki virkjað þá nægilega mikið. Ég spyr hæstv. ráðherra: Þarf ekki að gera miklu meira og miklu fyrr til að virkja fólk og virkja það svo mikið að það sé að störfum frá 9 til 17, eins og ég hef lagt til? Þá minnkum við alla misnotkun, hún hverfur, og við látum þetta fólk ekki koðna niður heima hjá sér í aðgerðaleysi og tilgangsleysi - og hlutverkaleysi sem er sennilega það versta.

Hæstv. forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að það er óþolandi ástand fyrir það fólk sem lendir í þeirri stöðu - það er rétt að orða það þannig - að verða atvinnulaust, fá ekki vinnu, vera tilbúið að vera á vinnumarkaði en fá ekki tækifæri, sækja jafnvel ítrekað um en fá sífellt neitun ef því er yfir höfuð svarað. Þó að þessir einstaklingar séu ekki 2.400 heldur rúmlega 2 þús. er það gríðarlegur fjöldi sem hefur verið atvinnulaus frá 1. mars 2008. Það er hins vegar ekki rétt að þessir einstaklingar hafi ekki verið virkjaðir. Það eru mjög strangar reglur hjá Vinnumálastofnun eftir því á hvaða aldri menn koma inn í atvinnuleysi. Menn eru kallaðir skipulega inn í virkniúrræði af ólíkum toga, þeir fá tækifæri til að velja. Það sem hefur þó kannski ekki verið nægilega mikið í boði, og það kom ágætlega fram í kynningunni á frumvarpinu, eru þessi svokölluðu starfstengdu úrræði þar sem fólk er kallað í raunverulega vinnu. Þar hefur árangurinn verið hvað bestur. Það er gríðarlega mikilvægt að atvinnurekendur og sveitarfélög, og ríkið sem hefur gert þetta á sumrin með allt að 900 manna námsmannaátaki, virki fólk, kalli það til starfa og láti það vinna ákveðinn tíma. Það hefur skilað bestum árangri. Auðvitað getum við gert betur en starfið hjá Vinnumálastofnun er umfangsmikið og gríðarlega gott fyrirkomulag um það hvernig haldið er utan um fólk og því boðin aðstoð við virkni og gerð tilboð um þjónustu.

Frú forseti. Ég hef talað við atvinnurekendur sem ekki fá fólk til starfa. Sláturtíðin var rekin með fólki frá Nýja-Sjálandi og alls staðar að úr heiminum, fargjaldið borgað, húsnæði á staðnum. Íslendingar fengust ekki. Ég þekki líka manneskju sem varð atvinnulaus í vor og fór niður á Vinnumálastofnun til að fá vinnu. Nei, það var ekki hægt en hún gat fengið bætur sem hún vildi ekki. Hún vildi fá vinnu. Hún var atvinnuleitandi en ekki atvinnubótaleitandi. Það er ýmislegt sem mætti laga, t.d. gæti miðlunin verið miklu skilvirkari og fólki ráðlagt í kringum atvinnuleitina þannig að það gæti fengið vinnu sem það vill helst. Ég held líka að þau úrræði sem hæstv. ráðherra nefnir séu fyrir fólk undir þrítugu. Mér skilst það en ég þekki það ekki nákvæmlega. Kannski er mesta þörfin að virkja það fólk en ekki þarf síður að virkja þá sem verða atvinnulausir fertugir, algjörlega að ófyrirsynju, þá sem gerðu ekki neitt af sér í vinnu. Fyrirtækið varð bara gjaldþrota, það er forsendubrestur. Ég tel að við, þá undanskil ég ekki sjálfan mig, hefðum átt að gera miklu meira í að virkja þennan hóp þannig að hann fjarlægðist ekki vinnumarkaðinn eins og hann hefur gert. Kannanir sýna, reyndar erlendar, að 80% þeirra sem eru meira en sex mánuði af vinnumarkaði vinna aldrei framar. Það eru mjög hörð örlög. Nú held ég að við þurfum að taka á honum stóra okkar, virkja sérstaklega þessa 2.400 sem hafa verið atvinnulausir síðan í hruninu og reyna með öllum ráðum að virkja þetta fólk. Ég skora á hæstv. ráðherra að gera það.

Hæstv. forseti. Við deilum þeirri skoðun að þetta er verkefni sem við eigum að einbeita okkur að. Vissulega er verið að vinna í því. Maður heyrir alltaf þessar sögur um að fyrirtæki fái ekki fólk til starfa. Það er líka að vissu leyti rétt, og við höfum rætt það við Vinnumálastofnun og aðila vinnumarkaðarins, að menn nota ekki Vinnumálastofnun til að fá vinnu í gegnum hana. Þess vegna eru uppi ýmsar hugmyndir um hvernig hægt sé að gera þetta öðruvísi. Meðal annars er verið að ræða um að fara í tilraunaverkefni með launþegahreyfingunni þar sem menn eru með ágengari vinnumiðlun. Unnið er að því þessa dagana. Jafnframt er unnið að átaki í því að búa til störf, þ.e. að hvetja fyrirtæki til að taka fólk inn í störf, greiða þá með því í ákveðinn tíma, hugsanlega mislangan tíma eftir því hvort menn hafa verið styttri eða lengri tíma á atvinnuleysisskrá og tryggja þannig eftir föngum að fyrirtæki fái tækifæri til að ráða inn nýtt fólk, fái þá atvinnuleysisbæturnar með og 8% ofan á það á meðan. Annað átak til að hindra afleiðingarnar af atvinnuleysinu, Atvinnutorg, er samstarf sveitarfélaga og ríkisins til að vera með virka vinnumiðlun og mikla virkni fyrir þennan hóp. Ég bind miklar vonir við það átak. Ég nefndi áðan atvinnuátak námsmanna þar sem um 900 námsmenn fengu vinnu yfir sumartímann hjá ólíkum stofnunum, félögum og fyrirtækjum um allt land. Því til viðbótar má segja að með því að opna framhaldsskólana fyrir næstum 1 þús. nemendum og háskólana fyrir öðrum 1 þús. nemendum hafi menn gert verulegt átak til að hindra að menn lentu í atvinnuleysi til langs tíma. Það er verk að vinna og það er klárt að eitt stærsta velferðarmálið í þessu landi er að skapa atvinnu og koma fólki í vinnu. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins. Það er meiri hluti velferðarnefndar sem flytur þetta mál. Ástæðan fyrir því er sú að velferðarnefnd hafði mikinn áhuga á að fylgja því máli eftir sem hin forna félags- og tryggingamálanefnd hafði átt frumkvæði að, að koma á eftirlitsnefnd um sértæka skuldaaðlögun, svo að ákveðið var að nefndin mundi flytja þetta mál. Málið er ekki flókið, það eru einungis tvær greinar en getur eftir sem áður skipt mjög miklu máli fyrir skuldara og fyrir það hvernig unnið er úr þeim málum Lögin nr. 107/2009 voru sett fyrir rúmum tveimur árum og á þeim tíma hefur starfað eftirlitsnefnd með framkvæmd laganna eins og áskilið var í 4. gr. þeirra. Aðgerðirnar sem lögin kveða á um hafa tekið lengri tíma en áætlað var, það hefur ekki reynst unnt að ljúka fjárhagslegri endurskipulagningu heimila og fyrirtækja fyrir árslok 2011 eins og áætlað var. Það eru margar samverkandi ástæður að baki, m.a. sá réttarágreiningur sem hefur verið til meðferðar fyrir dómstólum um lögmæti hinna ýmsu lánasamninga sem eru tengdir eða í erlendum gjaldmiðlum, og einnig hefur úrlausn skuldamála lítilla og meðalstórra fyrirtækja dregist og ekki gefist tími til að fara í það eins og eftirlitsnefndin gjarnan vildi. Verklagsreglurnar um skuldaaðlögun einstaklinga sem voru endurskoðaðar í árslok 2010 gilda til ársloka 2012 þannig að skuldarar munu eiga þess kost að sækja um það úrræði allt árið 2012. Og þar sem áfram verður unnið í skuldamálum einstaklinga og fyrirtækja, að minnsta kosti til ársloka 2012, er nauðsynlegt að laga gildistíma I. og II. kafla laganna að gildistíma úrræðanna sem þau eiga við um. Því er lagt til að gildistími þessara kafla verði til 31. desember 2012 og þar með framlengist að auki starfstími eftirlitsnefndarinnar til loka næsta árs. Sértæk skuldaaðlögun er í raun eina sértæka úrræðið sem skuldurum stendur nú til boða án aðkomu embættis umboðsmanns skuldara sem hefur umsjón með greiðsluaðlögun. Sértæk skuldaaðlögun hefur dálítið fallið í skuggann af öðrum úrræðum sem skuldurum hafa staðið til boða, enda hefur úrræðið lítið sem ekkert verið kynnt, en reynslan sýnir að kynna þarf skuldurum þau úrræði sem standa til boða og með talsvert öflugum kynningarátökum. Það kom til dæmis í ljós varðandi 110%-leiðina að það var ekki fyrr en búið var að fara fram mjög öflugt kynningarátak að umsóknir fóru að berast um það úrræði í verulegum mæli. Eftirlitsnefndin sem starfar samkvæmt þeim lögum sem hér um ræðir hefur skilað þremur skýrslum til efnahags- og viðskiptaráðherra, nú síðast í september 2011. Eftirlitsnefndin gagnrýnir talsvert að fjármálafyrirtækin haldi ekki saman með skipulegum hætti upplýsingum um mál einstaklinga og heimila sem leita til þeirra vegna fjárhagsvandræða og fá aðra lausn en sértæka skuldaaðlögun eða 110% úrræði. Þetta geri það að verkum að eftirlitsnefndin hafi ekki aðgang að gögnum um slík mál og geti ekki gengið úr skugga um að þeir sem fjármálafyrirtækin meta að dugi vægari úrræði hafi fengið varanleg úrræði sem duga til framtíðar. Eftirlitsnefndin bendir því á að mjög mikilvægt sé að fjármálafyrirtæki taki upp skipulega skráningu mála þar sem niðurstaðan er að vægari úrræði en sértæk skuldaaðlögun séu nægileg og flokka þau eftir úrræðum. Slík skráning sé nauðsynleg til að eftirlitsnefndin geti rækt eftirlitshlutverk sitt en það var einmitt það hlutverk sem félags- og tryggingamálanefnd gerði ráð fyrir að nefndinni væri ætlað. Eftirlitsnefndin telur mjög mikilvægt að fjármálafyrirtækin geri lántökum skriflega grein fyrir því hvaða úrræði henti viðkomandi að undangengnu stöðumati eða greiðsluerfiðleikamati. Í samræmi við þessar ábendingar eftirlitsnefndarinnar eru í 1. gr. þessa frumvarps lagðar til breytingar á 2. gr. laganna. Það er lagt er til að umsókn um skuldaaðlögun eigi að vera aðgengileg á vefsíðum þeirra fjármálafyrirtækja sem geta tekið að sér að vera umsjónaraðili með skuldaaðlögun í samræmi við samkomulagið. Að auki skulu þar vera upplýsingar um þau gögn sem þurfa að fylgja umsókninni svo og umboð sem skuldari getur skilað undirrituðu til umsjónaraðila til að hann megi afla þeirra gagna sem þurfa að fylgja umsókn. Svo að tilgangi laganna verði náð er nauðsynlegt að skýrt sé kveðið á um rétt skuldara til sækja um úrræðið, en á það hefur skort. Þá er lagt til að skuldari eigi rétt á að fá skriflega og rökstudda niðurstöðu um það hvort hann uppfylli þau skilyrði sem sett eru ásamt og á grundvelli ítarlegs greiðslumats innan þriggja vikna frá því að hann skilar inn öllum þeim gögnum sem þarf. Verði það niðurstaða umsjónaraðila að skuldari uppfylli ekki skilyrði skuldaaðlögunar heldur dugi vægari úrræði er lagt til að það skuli koma fram í hinni skriflegu og rökstuddu niðurstöðu hvaða úrræði það eru sem boðið er upp á og hvernig þau teljast fullnægjandi til framtíðar til að leysa greiðsluvanda skuldara. Verði það niðurstaðan að skuldara dugi hvorki vægari úrræði né sértæk skuldaaðlögun er lagt til að skuldara verði leiðbeint um að leita til umboðsmanns skuldara. Við vinnslu frumvarpsins fékk meiri hluti velferðarnefndar aðstoð eftirlitsnefndar um framkvæmd sértækrar skuldaaðlögunar. Drög að frumvarpinu voru jafnframt send Samtökum fjármálafyrirtækja til umsagnar. Samtökin ásamt fulltrúum fjármálafyrirtækja komu á fund nefndarinnar og komu á framfæri athugasemdum sínum við frumvarpið og lögðu til breytingar og hefur meiri hlutinn gert nokkrar breytingar á 1. gr. frumvarpsins til samræmis við þær tillögur. Nefndinni hefur jafnframt verið tjáð að samtökin vinni nú að því að gera viðbótarsamkomulag með þeim fjármálafyrirtækjum sem geta tekið að sér að vera umsjónaraðilar með skuldaaðlögunarferlinu. Þessu samkomulagi er í raun efnislega ætlað að vera í samræmi við ákvæði 1. gr. frumvarpsins. Af athugasemdum með frumvarpinu sem varð að lögum nr. 107/2009 og nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um það frumvarp er ljóst að I. kafla laganna var ætlað að mynda lagaramma um sértækar aðgerðir fyrir einstaklinga og fyrirtæki en fjármálafyrirtækjum var síðan ætlað að ná samkomulagi um þær verklagsreglur sem á þyrfti að halda. Ákjósanlegt væri að slíkt samkomulag næðist um þau atriði sem eftirlitsnefnd með framkvæmd sértækrar skuldaaðlögunar hefur talið ábótavant við framkvæmdina og þó að sú vinna sé hafin liggur ekki fyrir með fullnægjandi hætti að samkomulag náist. Meiri hluti nefndarinnar telur því mikilvægt að með frumvarpinu séu lagðar til breytingar á 2. gr. laganna sem um ræðir. En velferðarnefnd vill gjarnan fá frumvarpið til umfjöllunar eftir 1. umr. þess og getur þá kynnt sér nánar hvernig þessari vinnu við samkomulagið er háttað og lagt til nauðsynlegar breytingar á frumvarpinu ef með þarf, þannig að ekki sé verið að setja inn í lög hluti sem geta verið í samkomulagi ef þess er ekki þörf. Við fáum að vita það á morgun hvernig staðan er í þessum samkomulagsmálum og þá getum við tekið endanlega afstöðu. Kostnaður af störfum eftirlitsnefndarinnar fyrstu 10 mánuði ársins 2011 var tæpar 26 millj. kr. þannig að áætlaður kostnaður fyrir árið 2012 er tæpar 50 millj. kr. Ef frumvarpið verður samþykkt framlengist ekki einungis starfstími eftirlitsnefndarinnar heldur jafnframt úrskurðarnefndar um skuldaaðlögun. Kostnaður af störfum hennar á yfirstandandi ári var áætlaður 20 millj. kr. og má ætla sömu fjárhæð vegna starfa hennar á næsta ári. Heildarkostnaður vegna samþykktar frumvarpsins er því áætlaður um 70 millj. kr. Það er þó ekki gert ráð fyrir að frumvarpið hafi í för með sér aukinn kostnað fyrir ríkissjóð enda kveðið á um það í 7. gr. laganna að lánastofnanir endurgreiði þann kostnað sem til fellur við rekstur nefndanna. Ég hef hér farið yfir þetta mál og eins og ég hef nú þegar sagt legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað aftur til hv. velferðarnefndar sem mun skoða þau atriði sem ég hef hér nefnt um samkomulag fjármálafyrirtækja og athuga hvort fella megi 1. gr. út þar sem tekið verði á þeim málum sem þar eru nefnd í viðauka við samkomulag sem í gildi er. Ef af því verður, sem við vonum því að auðvitað er það best ef hægt er að ná samkomulagi um málið, verður frumvarpið í raun bara þess eðlis að við framlengjum tíma eftirlitsnefndarinnar til ársloka 2012. Þá hef ég hér lokið máli mínu og legg til að málinu verði vísað til velferðarnefndar og 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 49/1997, um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu er lögð til breyting á lögum þessum þannig að heimilt verði að greiða fé úr ofanflóðasjóði vegna hættumats á eldgosum. Tilgangur breytingarinnar er að treysta fjárhagslegan grundvöll þess að ráðist verði í þess konar hættumat. Nýlega hefur Alþjóðaflugmálastofnunin veitt fjármagn til Veðurstofu Íslands til að gera úttekt á íslenskum eldstöðvum vegna alþjóðaflugsins og er fyrirhugað að bæta við þá úttekt öðrum áhrifaþáttum eldgosa sem varða fyrst og fremst innviði íslensks samfélags. Mundi stuðningur ofanflóðasjóðs nýtast í þeim tilgangi. Ríkir almannahagsmunir felast í framkvæmd hættumats vegna eldgosa hér á landi en eldgosin í Grímsvötnum og Eyjafjallajökli hafa undirstrikað nauðsyn þess, þ.e. að vinna hættumat fyrir eldgos á Íslandi, og mögulegar afleiðingar þeirra, en margt bendir til að tímabil aukinnar eldvirkni sé hafið hér á landi. Á virku tímabili má meðal annars búast við eldgosi í Grímsvötnum annað til sjöunda hvert ár auk þess sem þekkt er að goshrinur verða samhliða í eldstöðvakerfi Bárðarbungu. Eldgos í Heklu og Kötlu eru jafnframt þekkt. Næmi samfélagsins og innviða þess gagnvart þessari vá hefur aukist mikið samhliða kröfu um aukið upplýsingastreymi. Hugtakið hættumat fyrir eldgos tekur ekki aðeins til náttúruviðburðanna sjálfra heldur felur það einnig í sér mat á afleiðingum þeirra til skemmri og lengri tíma. Markmið slíks hættumats er að halda samfélagslegu tjóni í lágmarki og vera grundvöllur mótvægisaðgerða. Svo unnt sé að hefja vinnu við gerð hættumats vegna eldgosa á Íslandi þarf nauðsynlegt fjármagn til verksins að vera tryggt. Í lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum er að finna ákvæði um sérstakan sjóð, ofanflóðasjóð. Fé þess sjóðs er notað til að greiða kostnað við rekstur hans og ofanflóðanefndar svo og kostnað við varnir gegn ofanflóðum samkvæmt 13. gr. laganna. Mælt er fyrir um tekjur ofanflóðasjóðs í 12. gr. sömu laga en helsti tekjustofn sjóðsins er árlegt gjald sem lagt er á allar brunatryggðar húseignir og nemur 0,3‰ af vátryggingarverðmæti þeirra. Ljóst er að vinna við hættumat vegna ofanflóða sem greidd hefur verið úr ofanflóðasjóði er nú á lokastigi þannig að verði ákveðið að heimila þann kostnað úr ofanflóðasjóði næstu þrjú árin munu útgjöld sjóðsins vegna hættumats ekki aukast sem nemur stuðningi við verkefnið. Af þeim sökum er lagt til að heimilað verði að veita fé úr sjóðnum til að greiða fyrir hættumat vegna eldgosa eins og lagt er til með þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu á lögum nr. 49/1997. Eldgos eiga það sameiginlegt með snjóflóðum og skriðuföllum að þau eru náttúruvá. Atburðir síðustu ára hafa sýnt okkur að gildi fyrirliggjandi hættumats er mikið fyrir viðbrögð og því er mikilvægt að vinna hættumat vegna eldgosa eins og gagnvart ofanflóðum. Má færa fyrir því sterk rök að kostnaður af þessu verkefni sé þess vegna að hluta til greiddur úr þessum sama sjóði. Verði frumvarp þetta að lögum eru almannahagsmunir tryggðir með því að nægu fé verður varið til að vinna hættumat vegna eldgosa. Virðulegur forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Forseti. Hér er rætt um ofanflóð í tengslum við lög um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum en frumvarpið fjallar raunar ekki um ofanflóð heldur miklu frekar um neðanflóð ef um flóð er að ræða. Að minnsta kosti er uppruni þeirrar vár neðan jarðar, í jörðinni sjálfri en ekki í lofthjúpnum eins og til dæmis ef um snjóflóð er að ræða. Það er svo sem ekki stórmál en bendir þó á það að hugsanlega þyrfti þetta mál, ef góður bragur væri á, eins og stundum er sagt í þinginu, að koma fyrir okkur í tengslum við einhvers konar endurskoðun laganna frá 1997, um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Hugmyndin er að inn í lögin séu settar heimildir til ráðstafana, ég segi ekki um varnir gegn eldgosum, en um viðbúnað í slíku tilviki. Þá er næsta spurning sú: Eiga lögin að fjalla almennt um náttúruhamfarir af ýmsu tagi og á sá sjóður sem um er rætt í 12. gr. laganna kannski að bregðast við alls kyns hamförum? Ljóst er að þótt eldgos séu mikil vá á Íslandi og hafi lengi verið er ein vá þó öllu meiri um allan heim og það er sú vá sem stafar af loftslagsbreytingunum, að yfirborð sjávar hækkar, sem við eigum væntanlega eftir að verða mjög vör við í framtíðinni. Illa gekk í Kaupmannahöfn, illa gekk í Mexíkó og illa gengur í Durban þannig að ekki er annað að sjá en að börn okkar og barnabörn eigi eftir að heyja hér hetjulega baráttu sem við höfum því miður ekki kjark til að takast á við. Þá á ég ekki við okkur sem erum í salnum heldur mannkyn allt eða a.m.k. leiðtoga þess. Ég vil segja um þetta frumvarp að ég hef sem stendur ekki mótað fyllilega afstöðu til þess. Ég gerði fyrirvara við það þegar það var borið undir þingflokk minn, eins og menn vita að siður er á Alþingi og í samskiptum ráðherra og þingmanna eða stjórnarmeirihluta. Sá fyrirvari stafar af því að skoða þarf að málið mjög vel. Sá sjóður sem um er að ræða er átaksverkefni. Framlag til hans var hækkað í framhaldi af miklum og hörmulegum snjóflóðum á síðasta áratug aldarinnar sem leið. Framlagið er annars vegar í fjárlögum en hins vegar 0,3‰ af vátryggingarverðmæti árlega. Þó að 0,3‰ hljómi ekki svakalega mikið þá leggst það á allar fasteignir í landinu og er skattur sem húseigendur allir, sem í okkar landi eru mestan part venjulegt fólk, þarf að greiða. Þegar skattur er endurnýjaður með þessu hætti verður að skoða málin, og þá tek ég fram að það er Mörður Árnason sem hér stendur en ekki hv. þm. Pétur Blöndal, en ábyrgð okkar er sú að við erum hér fyrir hönd kjósenda okkar og landsmanna allra og við verðum að skoða mjög vel hvað er að gerast. Það sem eðlilegt væri að gera miðað við að verkefninu er að ljúka, hættumati gagnvart snjóflóðum og byggingu mikilla snjóvarnargarða um allt land - ég verð að segja í framhjáhlaupi að ég held þar hafi að sumu leyti ríkt meira kapp en forsjá vegna þess að það blandast auðvitað atvinnumálum í héraði og það verða kannski ekki eins hreinar varnir og ekki eins mikið tillit tekið til umhverfis staðanna þar sem þær eru og vera ætti, en látum það vera. Í framhaldinu væri kannski eðlilegt að lækka aftur framlög húseigenda til ofanflóðasjóðs og fara aftur úr 0,3‰ í 0,2‰ þannig að síðasta breytingin sé tekin í burtu. En mönnum þykir kominn upp annar vandi og þá er þarna ákveðin hola sem hægt er að setja hann í. Ég skil það svo að fjármögnun sú sem nú rennur til hættumats gagnvart snjóflóðum muni nú renna til hættumats vegna eldgosa. Almennt er ég ekki viss um að það sé heppilegt, ég veit það ekki. Það þarf alla vega að skoða það vel. Efnahags- og viðskiptanefnd ætti í það minnsta að gefa um umsögn um málið. Skattkerfið er mjög þanið núna en til lengri tíma litið verðum við að gera okkur grein fyrir því hvaða almenna stefna ríkir um skattana. Fasteignaskattur á að renna til ákveðinna hluta, tekjuskattur hefur ákveðið séreðli og virðisaukaskattur líka. Það eru einkum þessir sérstöku skattar, hinir mörkuðu skattar þar sem skattur er tekinn af tilteknum stofni og látinn renna í tiltekin verkefni, sem þarf að skoða vel. Ég er sem sé ekki sannfærður um það af lestri þessarar greinargerðar og áherslu framsöguræðunnar, eins ágæt og hún var, að það sé rétt að gera þetta svona. Ég ætla ekki að tefja þetta meira. Ég er í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar og ber fram þær spurningar sem ég hef um málið þar og vænti svara og góðrar samvinnu um það. Ég tel að það taki tíma. Ég vona að ráðherrann flytji ekki málið á þessu fimmtudagskvöldi í þeirri von að það verði afgreitt fyrir jól samkvæmt starfsáætlun þingsins því að það tel ég ákaflega hæpið, enda er þetta mál sem er í eðli sínu er jákvætt, að við hefjum hættumat það sem lýst er í greinargerðinni. En það getur verið varhugavert ef það hreyfir við sköttum eða er í raun endurálögn skatts sem nú ætti að vera af farin. Það vil ég segja og held fyrirvara mínum við málið. Ég geri ráð fyrir að stuðningur verði feikilega mikill á öðrum stöðum í þingheimi og meiri en hjá mér þannig að ég steypi að minnsta kosti ekki ríkisstjórninni eða tek stólinn undan ráðherranum með þessum fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir ræðu hv. þingmanns. Það er mikilvægt að halda fyrirvörum til haga í þessu efni eins og öðrum en ég tel að fyrirvarinn sé e.t.v. á misskilningi byggður að hluta til þar sem það orðalag sem þingmaðurinn notar í ræðu sinni og lýtur að endurnýjum skatts á ekki við því að ekki er um það að ræða. Það gjald sem innheimt er til að standa straum af ofanflóðavörnum, þau 0,3‰ sem verið hafa í umræðunni og eru í lögunum, byggir sjóðinn upp sem nemur 1.200–1.400 millj. kr. á ári. Enn á eftir að ljúka gríðarlegum framkvæmdum í því mikla átaksverkefni sem þingmaðurinn ræddi um, en farið var í það verkefni eftir snjóflóðin fyrir vestan á sínum tíma. Til að mynda á eftir að fara í mjög dýrar framkvæmdir á Patreksfirði, Ísafirði, Siglufirði og í Neskaupstað og í minni framkvæmdir á Bíldudal, Seyðisfirði og víðar þannig að sá hluti sem lýtur að hættumatinu sjálfu, þ.e. ofanflóðamatinu, lýkur á allra næstu missirum. Það er verkefni sem útheimtir brotabrot af þeim kostnaði sem sjóðurinn stendur undir ár hvert. Það er því í raun og veru mjög lítill hluti sem þar er undir. Varðandi breytingu þá sem lögð er til á lögum um ofanflóð - og mætti sannarlega huga sérstaklega að því hvort yfirskrift laganna nær utan um þá breytingu á hlutverki, í anda góðrar meðvitundar um íslenskt mál, en það er önnur umræða - er þar um að ræða afar varfærnislega og litla breytingu á hlutverki sjóðsins. Í fyrsta lagi er hún takmörkuð við þrjú ár. Það er algerlega rammað inn að þar er ekki verið að opna fyrir grundvallarbreytingu til langrar framtíðar heldur er talað um þrjú ár og nefndar eru skýrar upphæðir, 35 millj. kr. á ári þessi þrjú ár. Það er til þess að ofanflóðasjóður leggi sitt af mörkum til að standa straum af gríðarlega dýru og stóru verkefni sem er mat og úttekt á hugsanlegum og mögulegum áhrifum náttúruvár vegna eldgosa. Í þeirri umræðu sem verið hefur í kjölfar þeirra miklu eldgosa sem orðið hafa á þessu tiltölulega viðburðaríka kjörtímabili hafa fulltrúar frá Almannavörnum og öðrum þeim sem hafa með náttúruvár að gera, viðbrögð við þeim og vöktun, eins og Veðurstofu Íslands, lagt á það áherslu að við séum að mörgu leyti vanbúin hvað varðar þennan þátt, þ.e. að sjá fyrir möguleg áhrif náttúruvár, kortleggja þau að því er varðar áhrif á gróður, mannvirki og mannlíf en ekki síður að kortleggja þá innviði samfélagsins sem einkum reynir á við slík áföll. Sú kortlagning sem hér er lagt upp í og fyrstu skrefin stigin að og ofanflóðasjóður, verði þetta frumvarp að lögum, tekur þennan þátt í, er í raun og veru viðfangsefni sem tekur að minnsta kosti einn ef ekki tvo áratugi. Um er að ræða ítarlega kortlagningu á mögulegum áhrifum eldgosa í hverju eldfjallinu á fætur öðru, ef svo má að orði komast, meðal annars hraungosi í byggð og því líkum hamförum sem við þyrftum, miðað við stöðuna eins og hún er núna, að bregðast við þegar og ef að því kæmi. Við sjáum dæmi þess að góð kortlagning og áætlunargerð og gott og skýrt hættumat geta skipt miklu máli. Slíkt mat hefur verið gert varðandi hugsanlegt Kötlugos og það mat er til. Í það var lagt fé á sínum tíma og það hjálpar bæði yfirvöldum og almannavarnayfirvöldum á Suðurlandi sérstaklega þegar til hlaupa kemur. Það er í anda þess sem fer mjög vaxandi, má segja, bæði að því er varðar náttúruvá og hamfarir af manna völdum, að kortleggja verstu mögulegu uppákomur. Það er skref í áttina að því þannig að við getum verið betur undir slíkt búin á þessari lifandi eyju, á þessum heita reit, eftir að hafa fengið um það leiðsögn Almannavarna og annarra þeirra sem best til þekkja á þessu sviði og hvað er að gerast í löndunum nálægt okkur og í almannavarnageiranum, ef svo má að orði komast. Þetta er gert samkvæmt ráðleggingum þeirra. Það er í sjálfu sér ekkert sem mælir á móti því að skoða lögin í heild og ég held að það gæti verið mjög gagnlegt að gera það, ekki síst með hliðsjón af þeim þáttum sem fram komu í máli hv. þingmanns að því er varðar áhrif á náttúruna af völdum hlýnunar jarðar. Það er veruleiki sem við sjáum að mætir okkur miklum mun hraðar en gert var ráð fyrir fyrir örfáum árum. Rannsóknir á slíku og undirbúningur fyrir samfélagið, hvort sem er fyrir innviði samfélagsins eða rannsóknarsamfélagið, skiptir gríðarlega miklu máli. Það er verkefni sem við þurfum að huga að og þó að þarna sé um að ræða skilgreint og skýrt átaksverkefni sem hófst 1997 með þessum lögum, tæmir það engan veginn þörf okkar fyrir að kortleggja náttúruvá og gera okkur betur í stakk búin til að bregðast við henni þegar aflið brestur á. Ég þakka annars fyrir góða umræðu og vænti þess að frumvarpið fái góða og gagnlega yfirferð í nefndinni. Ég óska nefndinni velfarnaðar í yfirferð sinni í þessum efnum eins og öllum öðrum þeim verkefnum sem hún hefur með höndum og ég vonast eftir góðu samstarfi hvað þetta varðar.

Forseti. Ég tek undir þau orð sem hæstv. ráðherra lét falla um þörfina á góðu hættumati og líst vel á það sem til stendur í þeim efnum og kemur fram í greinargerðinni. Aðalmálið í ræðu minni var þetta, og ég les upp úr greinargerðinni, með leyfi forseta: „Svo unnt sé að hefja vinnu við gerð hættumats vegna eldgosa á Íslandi og nauðsynlegt fjármagn til verksins sé tryggt eru tveir kostir í stöðunni. Annars vegar að veitt verði fé af fjárlögum næstu þrjú árin, um 35 millj. kr. á ári, eða hins vegar að breyta lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum þannig að ofanflóðasjóði verði heimilað að taka þátt í kostnaði við gerð hættumats vegna eldgosa á Íslandi og var sú leið valin við gerð frumvarps þessa. Vinna við hættumat vegna ofanflóða sem greidd hefur verið úr ofanflóðasjóði er nú á lokastigi, þannig að verði ákveðið að fjármagna þennan kostnað úr ofanflóðasjóði næstu þrjú árin yrði ekki um hreinan viðbótarkostnað að ræða.“ Það er rétt, það er sem sé eitt verkefni á leiðinni burt og skatturinn af þeim stofni sem notaður var til að fjármagna það á núna að taka til að fjármagna annað verkefni. Þetta kemur líka fram síðar í greinargerðinni. Þar er rætt er um 0,3 prómillin frægu. En vekja verður athygli á því og það þurfum við í nefndinni að fara yfir, að þetta með þrjú árin er ekki í því frumvarpi sem lagt er til að verði að lögum. Það er ekki neitt um þrjú ár í 3. gr. Það er bara að í framtíðinni verði þessi sjóður notaður til að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa. Það sem ég er einfaldlega að segja er það að ég áskil mér fullan rétt til að fara í gegnum þetta mál í nefndinni. Ég hef við það fyrirvara eins og það lítur út núna og sá fyrirvari er af þessum prinsippástæðum. Ég tel að málið mundi strax skána við það að taka þessi þrjú ár og setja þau í 3. gr. Þá er ljóst að um bráðabirgðaaðgerð er að ræða meðan staða ríkisfjármála er eins og raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum að mætast að vanda, ég og hv. þingmaður. Hér er um að ræða þennan matshluta sem er mjög óverulegur hluti af þeim stofni sem um ræðir og stendur straum af mjög óverulegum kostnaðarhluta varðandi ofanflóð. Fyrst og fremst er um að ræða fjármögnun framkvæmdanna eins og ég fór rækilega yfir áðan. Mig langar að geta þess áður en umræðunni lýkur að það eru gríðarlega margir aðilar, innlendir og erlendir, sem standa straum af þeim kostnaði og þeirri fyrirhuguðu kortlagningu. Það eru bæði opinberir aðilar og aðrir, innlendir og erlendir, sem hafa hag af því að þetta sé gert og frumkvæðið kemur ekki síst frá þeim sem hafa hag af því að við byggjum ákvarðanir að því er varðar breytingar á flugi, millilandaflugi á bestu mögulegu þekkingu á hverjum tíma. En ég tel málinu til framdráttar á öllum stigum að hv. þingmenn séu jafn vel vakandi á sinni vakt og hv. þingmaður.

Forseti. Lítill dropi er líka vatn, sagði Jón Vídalín. Lítil trú og hikandi trú er líka trú, sagði sá hinn sami. 35 millj. kr. í þrjú ár eru líka peningar fyrir skattborgara á Íslandi, segir Mörður Árnason.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði mér nú bara að koma í örstutt andsvar við hæstv. ráðherra. Ég hef hlustað á þessar umræður af mikilli athygli og segi eins og hæstv. ráðherra, það væri vel ef allir hv. þingmenn væru jafn vel vakandi og hv. þm. Mörður Árnason. Ég verð þó að segja að ég deili ekki eins miklum áhyggjum með honum þó að við þurfum vissulega að ræða þetta vel í nefndinni og vek athygli á að í athugasemdum við frumvarpið er talað um þriggja ára verkefni. Við getum þá skoðað að hnykkja sérstaklega á því. Mér datt reyndar líka í hug þegar ég hlustaði á hv. þingmann að kannski getum við greitt úr þessu vandamáli öllu með því að kalla þetta bæði ofan- og neðanflóðasjóð. Þá er málið leyst með einni lítilli nafnbreytingu á sjóðnum. En að öllu gamni slepptu langar mig aðallega að spyrja hæstv. ráðherra - ég tek undir áhyggjur hennar og deili að sjálfsögðu sem við hljótum öll að gera. Það virðist blasa við að tímabil aukinnar eldvirkni sé hafið og við séum á margan hátt vanbúin. Við þurfum að taka þetta mjög alvarlega. Mér finnst þau reyndar líka góð, sjónarmiðin sem fram komu í máli hv. þm. Marðar Árnasonar varðandi heildarendurskoðun og hugsanlegan hamfarasjóð o.s.frv. þótt það sé auðvitað eitthvað sem taki mun lengri tíma. En þetta verkefni byggir á því verkefni sem að miklum hluta er þegar hafið, þ.e. að Veðurstofa Íslands fékk fjármagn til að gera úttekt á íslenskum eldstöðvum vegna alþjóðaflugs og sú vinna mun nýtast mjög vel í þeirri vinnu sem fyrirhuguð er og mun nýtast íslensku samfélagi öllu. Þess vegna langar mig einfaldlega að spyrja hæstv. ráðherra hversu miklu máli tímaramminn skipti. Skiptir ekki máli einmitt að verkefnið fái áfram traustan grunn sem fyrst þannig að allir geti séð með vissu að það nái að halda áfram svo ekki myndist nein brotalöm í því? Þetta var mín spurning.

Virðulegi forseti. Svona eru vegir fundarskapanna órannsakanlegir að mörgu leyti. Þegar andsvarið verður ræða þá verður svarið andsvar. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að verkefnið er þegar hafið og ég vil sérstaklega nota þetta tækifæri til að nefna gríðarlega mikilvægan þátt Veðurstofu Íslands í þessu máli. Veðurstofa Íslands er alger kjölfesta í því að verkefnið verði unnið. Þar fer fram mjög öflug vöktun í raun og veru á íslenskri náttúru hvað varðar náttúruvá sem er sinnt af okkar mikilvægustu og mögnuðustu vísindamönnum að mörgu leyti eða þeim sem skipa meðal annarra þann mikilvæga hóp í lifandi landi eins og ég sagði áðan. Hversu miklu máli skiptir tímaramminn? Það sem skiptir mestu máli fyrir þetta verkefni að mínu mati er að ekki komi rof í verkefnið, þ.e. að tryggt sé að því sé skapaður skýr fjárhagslegur grundvöllur og það er mikilvægast. Auðvitað er það svo að þegar náttúran er annars vegar getum við aldrei verið fyllilega reiðubúin fyrir hvað sem er og gagnvart náttúrunni er hver dagur eins og þúsund ár stundum, og í jarðsögunni geta aldir verið örstuttur tími. Það er líka mjög afstætt. En mikilvægast af öllu er að við gefum þessu verkefni þann verðskuldaða byr sem því ber.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, og það er meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem flytur það. Með frumvarpinu er lagt til að gildistöku ákvæðis um hljóðritanir ríkisstjórnarfunda verði frestað og komi ekki til framkvæmda fyrr en 1. nóvember 2012 í stað 1. janúar 2012. Ákvæði frumvarpsins er tekið úr nýframlögðu frumvarpi til upplýsingalaga en ekki hefur gefist tími til að mæla fyrir því og næst væntanlega ekki fyrir jól þannig að þetta ákvæði er sérstaklega tekið út þar sem nauðsynlegt er talið að fresta gildistöku þess af ástæðum sem ég mun greina frá á eftir. Það er mat meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að nauðsynlegt sé að fresta því að umrætt ákvæði komi til framkvæmda. Því til grundvallar liggur sú meginástæða að ákvæði skorti um það í lögum hvernig aðgangi að hljóðupptökum af fundum ríkisstjórnar og endurritum af þeim skuli háttað. Nefndin styðst í þessu mati við álitsgerðir frá Róbert R. Spanó, prófessor í lögum við Háskóla Íslands, og Gunnari Helga Kristinssyni, prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands. Álitsgerðir þeirra eru birtar sem fylgiskjal með frumvarpinu. Niðurstöður þeirra eru að nauðsynlegt sé að greina nánar, rannsaka og taka afstöðu til þeirra atriða sem þeir nefna áður en ákvæði um hljóðupptökur á ríkisstjórnarfundum komi til framkvæmda. Það þarf að ákveða hverjir skuli eiga rétt til aðgangs að hljóðupptökum og endurritum af þeim. Taka þarf afstöðu til aðgangsréttar almennings og fjölmiðla, sérstakra eftirlitsaðila og stjórnvalda sjálfra. Ef ég vík fyrst að aðgangsrétti almennings og fjölmiðla þá segir mjög skýrt í upplýsingalögum að fundargerðir ríkisstjórnar og minnisgreinar sem teknar eru saman fyrir ráðherrafundi séu undanþegnar upplýsingarétti almennings. Nauðsynlegt er, til að taka af allan vafa í þeim efnum, að kveða jafnframt skýrt á um það að sama gildi um hljóðupptökur og endurrit þeirra. Þessu þyrfti að koma í lag í upplýsingalögum. Ef ég vík að aðgangsrétti sérstakra eftirlitsaðila þá þarf að taka afstöðu til þess hvaða reglur skuli gilda um aðgangsrétt þeirra að hljóðupptökum og endurritum af þeim. Ljóst verður að telja að saksóknari, Alþingi og landsdómur muni eiga rétt til aðgangs að þessum gögnum ef á reynir. Sama gildir um rannsóknarnefndir sem Alþingi skipar og það getur einnig gilt um þingnefndir. Þeir nefna sérstaklega hina nýju stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins og einnig telja þeir að umboðsmaður Alþingis gæti átt rétt á aðgangi að þessu. Síðast en ekki síst fellur undir þetta spurningin um aðgang stjórnvalda sjálfra. Í því sambandi er sérstaklega brýnt að taka afstöðu til þess hvort og þá í hvaða tilvikum forsætisráðherra og aðrir ráðherrar í ríkisstjórn eigi að hafa rétt til aðgangs að hljóðupptökum af fundum fyrri ríkisstjórna. Allt er þetta út af því að það að upplýsingar séu ekki birtar í 30 ár, eins og kveðið er á um í stjórnarráðslögunum um þessar hljóðritanir, þá er það eitt að gera upplýsingar opinberar og annað að einhverjir aðilar í þjóðfélaginu geti undir ákveðnum kringumstæðum krafist aðgangs að gögnunum. Þetta er sem sagt tvennt ólíkt og þar þarf að skilja á milli. Loks segja prófessorarnir að leggja þurfi mat á hvaða þýðingu upptökur á ríkisstjórnarfundum geti haft á mat á ábyrgð ráðherra, bæði lagalegri ábyrgð á grundvelli laga um ráðherraábyrgð og pólitískri ábyrgð. Í því sambandi nefna þeir til dæmis að meta þurfi sérstaklega hvaða þýðingu almenn ummæli og fyrirvarar sem ráðherrar setja fram á ríkisstjórnarfundi um einstök mál án þess að ganga svo langt að bóka sérafstöðu geti haft við sakamat samkvæmt ráðherraábyrgðarlögum. Þess vegna er lagt til í þessu frumvarpi sem ég tala nú fyrir að ákvæði 4. mgr. 7. gr. laganna, þar sem mælt er fyrir um að hljóðritunum ríkisstjórnarfunda verði frestað til 1. nóvember 2012, og lagt er til að sá tími sem þá gefst verði nýttur til að kanna betur þau lagalegu álitaefni sem uppi eru í tengslum við hljóðritun ríkisstjórnarfunda. Í athugasemdum með greinargerð með nýframlögðu frumvarpi til upplýsingalaga kemur fram að gert sé ráð fyrir að forsætisráðherra muni eigi síðar en við upphaf þings í september 2012 gera þinginu grein fyrir niðurstöðu þessarar athugunar. Ég vil sem sagt ítreka það, virðulegi forseti, að þetta er flutt vegna þess að upplýsingalögin komast ekki á dagskrá fyrir jól. Virðulegi forseti. Ég tel líka rétt að geta þess að afstaða flutningsmanna til hljóðritananna sjálfra er ólík. Það kom í ljós í atkvæðagreiðslum í haust. Ég vil líka taka fram að það er ljóst að í hugum einhverra flutningsmanna er þessi frestur lagður til til þess eins að ganga úr skugga um samhengi ákvörðunar í lagalegu tilliti en ekki hvort ákvörðunin sjálf hafi verið réttmæt. Mér þótti sem sagt rétt að taka fram að það er af þessum ástæðum sem málið er flutt vegna þess að upplýsingalögin komast ekki á dagskrá fyrir jól.

Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er undrandi á þessu þingmáli, kannski vegna þess að ég sat ásamt hv. 1. flutningsmanni í allsherjarnefnd þeirri sem eitt sinn var til og samþykkti það lagaákvæði sem hér um ræðir í september á þessu ári. Við vorum sem sé bæði samþykk því. Þess vegna er undarlegt að fá núna, þegar rétt vika er eftir af þinginu, frumvarp án frekari fyrirvara um að þessu þurfi að breyta. Það kemur sem sé þessa leið, það kemur úr nefndinni, það eru sex nefndarmenn sem flytja þetta en ekki ráðherra. Ef það hefði verið ráðherra þá hefði það farið aðra leið, fengið aðra þinglega meðferð og kannski hefðu menn þá frétt af því fyrr, t.d. í þingmálaskrá eða að minnsta kosti hvað okkur stjórnarþingmenn varðar í meðferð þingflokka. Látum vera. Það kann vel að vera að það séu vandamál sem tengjast þessu og við komum ekki auga á eða gættum ekki nægilega að í allsherjarnefnd á sínum tíma. Það var hins vegar þannig, forseti, að sú allsherjarnefnd gaf heila þrjá mánuði, októbermánuð, nóvembermánuð og desembermánuð, til að leysa slíkan vanda og ætlaðist til að hann yrði leystur - og septembermánuð, fyrirgefið, það eru fjórir mánuðir því þetta var samþykkt, held ég, í lok ágúst. Um þetta mál stóð gríðarlegur styr í september eins og menn muna en þá var reyndar enginn vafi látinn í ljós um þetta atriði. Lausn þeirra hv. flutningsmanna sex er sú að gefa alllangan tíma til að íhuga hvað gera skuli í þessu erfiða vandamáli. Þar hefur boðið sig fram sérfræðingurinn Róbert R. Spanó sem fjallar um þessi álitaefni í mörgum liðum, það er 31 liður sem hann hefur samið í tilefni af þessu, ef hann væri ekki orðinn magister eða doktor þá gæti hann orðið það út á þetta, sýnist mér, því að hér er þetta mál teygt, þvælt og togað eins og nokkur möguleiki er á. Í huga mínum og annarra, sem ég ræddi við í dag á göngum þingsins og í síma, sem sátu í þeirri nefnd sem þetta samþykkti var alveg ljóst að þessi 30 ár ætti enginn aðgangur að vera að þessum gögnum, enginn. Það var meiningin. Nú kann að vera að við í allsherjarnefnd, þar með hv. 1. flutningsmaður, höfum ekki getað orðað þetta nægilega vel í lögunum. En þá spyr ég: Er ekki einfaldara, frekar en gefa þessa 11 mánuði í viðbót við mánuðina þrjá, eða 10 og hálfan af því að þetta á að taka gildi 1. nóvember, samtals 13 og hálfan mánuð, að setja það í lögin að breyta þessu lagafrumvarpi þannig að í lögin komi að þessi gögn séu engum aðgengileg fyrr en eftir 30 ár og verði ekki á þau hlustað? Ef þarf má segja að það sé hvorki saksóknari né landsdómur né umboðsmaður Alþingis né rannsóknarnefndir þingsins né þingnefndirnar eða þeir aðrir sem hér voru nefndir áðan og menn höfðu áhyggjur af sem hafa ekki aðgang að þessum gögnum. Allsherjarnefnd átti klárlega við að þetta væru sagnfræðileg gögn af svipuðu tagi og við vitum af í öðrum löndum. Ég skal ekki segja að þar séu ríkisstjórnarfundir teknir upp en það er ljóst að okkur eru sífellt að berast nýjar og nýjar upplýsingar, gögn sem hefur verið alger trúnaður á í þetta og þetta mörg ár. Ef menn komast að því, t.d. í samráði við Róbert R. Spanó prófessor, að einhvers konar undantekningar þurfi að vera, þó ekki meiri en þær undantekningar sem eru á öðrum leyndargögnum í löggjöf okkar - ég fann engar slíkar undantekningar við hraða leit í lögum um Þjóðskjalasafnið, í upplýsingalögunum og í persónuverndarlögunum en ég veit að þær eru fyrir hendi því frumvarpi sem við fjölluðum um í allsherjarnefnd á sínum tíma, þá er kannski eitt ráð, í staðinn fyrir að gefa 11 mánaða vinnufrest fyrir Róbert R. Spanó og aðra sérfræðinga að setja þær undantekningar inn í lögin, að nefna þær undantekningar í lögunum, ef bent er á að þær þurfi. Ég get svo sem ímyndað mér, ég veit ekkert um það, ég er ekki sérfræðingur í þessu, að ef um landráð væri að ræða eða einhvern hræðilegan glæp væri hugsanlegt að veita undantekningu og mæla þá fyrir um hvernig með það skuli fara. En ég get almennt ekki hugsað mér neitt annað í þessu. Ég ætla ekki að fara að hafa orð eftir einstökum nefndarmönnum, en nefndarmaður sem var ekki hlynntur þessu máli spurði: Ja, 30 ár, kemur ekki bara næsta þing og samþykkir að fella þetta út og þar með fara menn að skoða hvað sagt er, hvernig gögnin líta út fyrir þá ríkisstjórn sem áður sat eða þær ríkisstjórnir? Það er auðvitað alveg rétt að við setjum öll lög á þinginu þannig að næsta þing getur komið og breytt þeim. Ég held hins vegar, og það varð niðurstaða okkar í nefndinni eða að minnsta kosti okkar sem studdum þetta mál, að þetta mundi ekki gerast, það væri afar ósennilegt að gögn sem þessi trúnaður hvíldi á yrðu rifin upp og sett fyrir hund og kött nema verulegar breytingar yrðu í samfélaginu frá því sem nú er. Menn mundu sem sé virða þennan trúnað jafnvel þó að þeir teldu rétt að breyta lögunum gagnvart þeim ríkisstjórnarfundum, gagnvart þeim gögnum sem til verða á hverjum tíma. Ég spyr um þetta, forseti, vegna þess að mér þykir óþægilegt að hafa staðið að samþykkt og vinnslu frumvarps sem varð mjög umdeilt og finnast síðan að tregða sé við að standa við þau ákvæði sem Alþingi samþykkti, eftir miklar umræður, að hafa í frumvarpinu. Við skulum segja að það gæti litið þannig út, svo að ég viðhafi ýtrustu kurteisi í málinu, að þingmenn og ráðherrar kinoki sér við að ganga til framkvæmdar á því ákvæði sem vilji Alþingis stóð til að tæki gildi nú um áramótin. Þar sem ég veit að sú kinokun er missýning hvet ég flutningsmanninn, sem jafnframt er formaður hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, til að íhuga mjög vandlega hvort hægt er að fara þá leið sem ég legg til í mínu nafni og nokkurra annarra fyrrv. allsherjarnefndarmanna frá því í september, þar á meðal hv. þm. Þráins Bertelssonar, sem ég ræddi við í síma í dag um þetta, hvort hægt er að fara þessa leið í staðinn fyrir að fresta málinu um 11 mánuði og hafa þá samtals næstum því 14 og kosta til mikilli rannsókn og fleiri skýrslum frá Róbert Spanó og öðrum prófessorum og doktorum og spekingum í lagadeildum háskólanna.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að við hv. þm. Mörður Árnason sátum saman í allsherjarnefnd sem gekk frá þessu frumvarpi um Stjórnarráð Íslands síðla sumars. Það er hins vegar ekki alveg rétt hjá honum, án þess að ég telji það skipta meginmáli í þessu, hver afstaða mín til þessara hljóðritana var. Við hv. þingmaður höfðum ekki sömu afstöðu til þeirra í nefndinni, en eins og ég gat um í ræðu minni áðan skiptir það ekki máli í þessu sambandi. Í annan stað vil ég gera athugasemd við það, virðulegi forseti, að mér finnst eins og hv. þingmaður sé að gefa í skyn að hér sé verið að fara einhverja leynipúkaleið. Svo er alls ekki. Þetta ákvæði er tekið beint úr frumvarpi til upplýsingalaga, ég held að það sé búið að leggja það fram og það er til prentað en ekki gafst tími til að mæla fyrir því fyrir jól. Það frumvarp var lagt fyrir þingflokkana. Það má vel vera að hv. þingmaður hafi verið fjarverandi en ég gerði sérstaklega grein fyrir því þegar við afgreiddum málið út úr þingflokki Samfylkingarinnar að þarna inni væri ákvæði um þessa 11 mánuði þannig að það er ekki verið að fara neina leynipúkaleið. Það er það eina sem ég er að vekja athygli á. Það verður væntanlega talað fyrir frumvarpi til upplýsingalaga á fyrstu dögunum í janúar og það kemur þá inn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til meðferðar. Þá eru náttúrlega allar leiðir færar. Þótt gefinn sé 11 mánaða frestur þýðir það ekki endilega að menn þurfi að nota hann allan - eða eru það ekki 10 mánuðir ef miðað er við 1. nóvember? Hins vegar er það mín staðfasta skoðun, og okkur hv. þingmann getur greint á um það, að það sé betra að gefa langan frest þannig að hægt sé að fara gaumgæfilega ofan í þetta allt saman og fólk hafi þá ekki þá afsökun síðar að segja: Nú þurfum við að fresta þessu enn og aftur. Það er nær að gefa nógu langan tíma strax til að það sé örugglega hægt að ganga úr skugga um þessi vafaatriði. Svo vil ég segja það líka, virðulegi forseti, að þegar hv. þingmaður segir að það hafi verið meining okkar allra í nefndinni þegar við fórum yfir þetta að 30 ár þýddu 30 ár að það er ekki nóg að hafa einhverja skoðun þegar grannt verður skoðað, þegar við setjum lög þurfum við að skrifa þau mjög nákvæmlega niður. Þannig liggur í þessu máli og því flyt ég málið. Mér finnst ég ekki vera að laumupokast vegna þess að allt hefur þetta legið fyrir í að minnsta kosti tvær vikur eða þrjár, þ.e. að þetta ákvæði væri í þessu frumvarpi til upplýsingalaga.

Forseti. Ég biðst afsökunar á þessu. Ég hef af ýmsum ástæðum mætt slaklega á þingflokksfundi og örugglega misst af þeim sem hér um ræðir. Ég hef enga ástæðu til að halda því fram að hér sé verið að lauma einhverju inn eða læðupokast eða leyndarmálast með nokkurn skapaðan hlut í þessu. Ég hef einfaldlega misst af þessari fínu umræðu í þingflokki mínum og hefði betur skoðað frumvarpið. Hins vegar má auðvitað segja að það hefur ekki verið mælt fyrir frumvarpi til upplýsingalaga þó að það liggi hugsanlega frammi - eða hvað, forseti? Ég kannast ekki við að mælt hafi verið fyrir því þannig að þetta er auðvitað nýtt og sérstakt mál. Ég vil líka segja að það er rétt, úr því að það kemur til umræðu í ræðustólnum, að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir var ekki í sjálfu sér meðmælt þessu ákvæði en það sem ég átti við, hvernig sem það hefur komið út úr mér, var að við stóðum bæði saman að nefndaráliti meiri hlutans og þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn flutti við málið á þinginu í þessum löngu og herskáu umræðum sem urðu um málið á septemberþinginu. Já, það er vissulega gott að taka langan tíma í að skoða málin en spurning mín er samt þessi: Hvað þarf að skoða? Er það ekki þannig að í hinum 36 greinum - sem betur fer eru þær ekki jafnmargar og Lúter festi upp á kirkjudyrnar - komi fram álitamálin sem úr þarf að leysa? Að mínu viti er hægt að taka ákvæðin úr upplýsingalögunum og sníða þau að lögunum um Stjórnarráð Íslands eins og menn vilja. Einfaldast væri að segja í þessum lögum, a.m.k. til bráðabirgða, að á þessum gögnum sé full leynd, hvíli sá trúnaður sem áskilinn er gagnvart öllum aðilum máls, gagnvart öllum þeim sem ég taldi upp áðan og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir gerði í framsöguræðu sinni. Það finnst mér einfaldast. Þá stæðum við fullkomlega við samþykkt Alþingis frá því í haust. Þá hæfist þetta núna og ekki síðar sem var meining Alþingis með málinu, hversu gáfuleg sem hún var. Það getur vel verið að við eigum að taka hana upp en þá er rétt að flytja frumvarp um það, að menn geri það þá hreinlega. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé meiningin hér, a.m.k. ekki allra. Ég tel að það sé til einfaldari leið til að gera hvort tveggja, láta vilja Alþingis frá því í september ganga fram og leysa úr þeim álitaefnum sem hér eru fyrir hendi. Ég hélt í bernsku minni að þau kæmu ekki upp vegna þess að hvað sem líður öðrum nefndarmönnum var ég þeirrar meiningar að þar sem ekki væri um nein undantekningarákvæði að ræða í lagatextanum væri hér átt við fullkominn trúnað, fullkomna leynd, þessi 30 ár hvað sem í skærist. Nú kemur upp þessi mikla greinargerð gegn því að svo sé og þá er einfaldast, af því að við erum á löggjafarsamkomunni, að girða fyrir það að nokkur álitaefni komi upp í þessu. Það var meiningin með ræðu minni. Ég þakka hv. flutningsmanni fyrir sókn og vörn í málinu. Þetta er 1. umr., svo koma tvær í viðbót og við sjáum hvað nefndin, væntanlega stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hugsar í þessu. Hún tekur væntanlega tillit til þeirra sjónarmiða sem hér koma fram og ræðir kannski við þá sem voru í allsherjarnefnd á sínum tíma og ekki eru nú í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um það hvernig þetta var hugsað. Það þarf að gerast mjög fljótt því að það er vika til stefnu, ákaflega stuttur tími, hvenær sem þetta ákvæði kom fram í fyrsta sinn á hinu háa Alþingi.

Forseti. Það er liðið nokkuð á kvöld og þá fer einbeitingin stundum svolítið úr lagi. Tók ég rétt eftir að forseti segði að málið sem við ræddum síðast gengi til 2. umr. en tók ekki til þá nefnd sem skoðar hana milli 1. og 2. umr.? Hafi ég tekið rétt eftir hljóta það að vera mistök því að hér er um þingmannafrumvarp að ræða. Sex þingmenn flytja málið og eðlilegt að það fari til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Málið fór til 2. umr., það hafði ekki verið óskað eftir að það gengi til nefndar.

Forseti. Ég er ungur þingmaður, hef ekki verið lengi á þingi og það verður að fyrirgefa mér þó að mér verði á í þessum málum. Úr því að þess hefur ekki enn verið óskað óska ég eftir því að málið gangi til hinnar háu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar milli 1. og 2. umr.

Forseti á erfitt með þetta vegna þess að hann var búinn að lýsa því yfir að málið gengi bara til 2. umr. Því miður hafði ekki komið fram ósk um annað, ekki heldur frá flutningsmanni, þannig að ekki er hægt að verða við því að vísa málinu til nefndar.