Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BSv): Því hefir verið beint til forseta úr ýmsum áttum, að þau atriði sjeu í frv. þessu, er mættu valda, að því yrði vísað frá, og er þá einkum átt við 42. gr. og 64. gr. Krafa um úrskurð þegar í stað um það, hvort frv. verði frá vísað eða eigi, hefir komið frá hv. form. fjhn. (KIJ), sem málið mundi eiga að fara til. Það er nú að vísu rjett athugað, að nauðsyn er fyrir nefndina að vita um það nú þegar, ef málinu yrði með öllu frá vísað. En þar sem þetta er heill lagabálkur og þær tvær greinir, sem frávísun gætu valdið, eru eigi í órjúfandi sambandi við frv. í heild, hygg jeg, að mönnum mundi þykja hart aðgöngu, að því væri öllu vísað frá þegar í stað. Auk þess er það fyllilega á valdi hv. deildar að ráða þá bót á frv. við 2. umr., að ekki geti komið til frávísunar. Af þessum ástæðum vil jeg ekki koma í veg fyrir, að málið fái athugun í nefnd, einkum er jeg hygg, að hún geti gert þær ráðstafanir, er taka af allan vafa um þessi atriði. Verði frv. eigi breytt við 2. umr., mun nánari ákvörðun tekin síðar.

Klemens Jónsson Mjer virðist þetta enginn úrskurður um það atriði, er jeg óskaði eftir, heldur er því beint til nefndarinnar, að hún breyti þeim atriðum, sem um er deilt. En vilji nefndin ekki breyta þessu, þá eiga menn á hættu, að hæstv. forseti vísi málinu frá við 2. umr. Því vil jeg fara þess á leit á ný, að hæstv. forseti leggi hreinan úrskurð á málið áður en fjhn. leggur út í erfiði við rannsókn þess og athugun.

Forseti (BSv): Jeg þykist hafa fært full rök að frestun á fullnaðarúrskurði um þetta mál. Og telji hv.fjhn. ekki rjett að bera fram brtt. um þessi atriði, veit jeg fyrir víst, að aðrir verða til þess og mun sjá um, að svo verði.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Má jeg segja nokkur orð utan dagskrár? - Jeg hefi átt tal um það við hv. form. fjhn. (KIJ), og vil, að það komi einnig fram í deildinni, að æskilegt væri, að hv. nefnd legði sjerstaka áherslu á afgreiðslu þessa máls. Þetta mál mun einna skemst komið af þeim stórmálum, er nú liggja fyrir hinu háa Alþingi, og gæti vel farið svo, að hver dagur, sem afgreiðsla þess tefst, þýddi tilsvarandi lengingu þingtímans. - Út af þessu vil jeg beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann reyni að haga deildarfundum þannig, að hv.fjhn. gefist tími til starfa.

Forseti (BSv): Ekki skal standa á mjer að stuðla að því, að hv. nefnd geti starfað á þeim tíma, sem form. hennar óskar. Á 74. fundi í Nd., föstudaginn 13. maí, var frv. tekið til 2. umr. (A. 453, n. 561, 562, 568).

Flm. (Magnús Torfason) Jeg hefi ásamt hv.þm. Str. (TrÞ) borið fram þessa till. til þál. um sameining póststöðva og símstöðva, þar sem deildin skorar á hæstv. landsstjórn að rannsaka, að hve miklu leyti megi sameina rekstur síma og pósts. Tilefnið er fyrst og fremst það, að hjá flestum stórþjóðum eru þessar starfsgreinir reknar saman. Er það ákaflega eðlilegt, svo skyldar sem þær eru hvor annari; síminn í raun rjettri ekki annað en fljótari og að ýmsu fullkomnari tegund póstsendinga. Ennfremur er það vitanlegt, að fyrir þingi Dana liggur nú frv. þess efnis, að koma síma og pósti undir eina stjórn og sameina starfrækslu þeirra eins og unt er. Þar er þetta fyrst og fremst gert til sparnaðar, en vitanlega er það jafnframt til hagræðis fyrir landsfólkið. Hjer á landi kemur það sjer oft illa, einkum til sveita, að þurfa á tvo staði með símskeyti og brjef. Einkum á þetta við um símaávísanir, sem nú eru orðnar algengar hjer á landi og verða að fara gegnum bæði pósthús og símstöð. - En það, sem sjerstaklega fekk okkur flm. til að bera þessa till. fram nú, var það, að vænta má, að hægt verði innan fárra ára að koma þessari breytingu á, ef nú þegar er byrjað á undirbúningi þess. En annars mætti vænta, að það tæki miklu lengri tíma. Þannig stendur sem sagt á, að nú er símstjóraembættið laust, en póstmeistari, góðrar minningar, er aldurhniginn og verður því sennilega ekki mjög mörg ár enn í stöðunni. Ef símstjórastaðan yrði ekki veitt, ætti því innan skamms tíma að mega sameina stöðurnar, án sjerstaks tilkostnaðar. Jeg skal taka það fram, að mjer kemur ekki til hugar, að annar en fagfræðingur megi standa fyrir símanum, og sama máli gegnir um póstinn. En jeg ætlast til, að þeir verði einskonar deildarstjórar, hvor fyrir sinni stofnun, en yfir þá sje settur maður, sem vinni að nánari samvinnu milli síma og pósts. Sá maður þarf fyrst og fremst að vera góður búmaður, víðsýnn og hagsýnn. Svo þykist jeg ekki þurfa að fara um þetta fleiri orðum. Í raun og veru er nú alt sagt, sem með þarf að svo stöddu. Jeg býst við, að hæstv. stjórn sje fús til að athuga málið, eigi síður fyrir þá sök, að hvað mannahald snertir er verkefni síma og pósts hvors um sig misjafnt á ýmsum tímum. Símamenn hafa oft mikinn tíma aflögu, og eins er um póstmenn. Þess vegna er það, að þetta myndi nýtast betur, hvað mannaflann snertir, með því að þetta yrði haft sameiginlegt. Þá vil jeg taka það fram um leið, að landið vill spara öll útgjöld, sem hægt er, en þessar stjettir, sem þykjast hafa orðið illa úti og vera lágt launaðar, þær ættu að geta bætt fyrir sjer með þessu að ýmsu leyti. Jeg álít sem sje, að þessi till. sje mjög meinlítil, og vænti jeg, að henni verði vel tekið af hv. deild og hæstv. atvrh. (MG), því að það er vitanlegt, að það verður ekki komist hjá því að taka þetta mál til athugunar. Það eina, sem þessi till. myndi beinlínis hafa í för með sjer, er það, að landssímastjóraembættið mundi ekki verða veitt á meðan á þessari rannsókn stæði, nje heldur fyr en þingið hefði fengið að heyra tillögur hæstv. stjórnar um það.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Þetta mál er ekki nýtt hjer á þingi. Jeg held, að það hafi komið fram á þinginu 1922. Þá var, að mig minnir, skorað á stjórnina að láta eitthvað svipaða rannsókn fara fram eins og hjer er gert ráð fyrir, og það gerði stjórnin á sínum tíma. Það var hv. 1. þm. Rang. (KlJ), sem gerði það sem atvinnumálaráðherra, og síðan hefir ætíð þeirri reglu verið fylgt, þegar losnað hefir annaðhvort símastjórastarf eða símavarðar úti um land eða póstafgreiðslumannsstarf, þá hefir verið athugað, hvort ekki væri hægt að slengja þessum störfum saman, og landssímastjóri og póstmeistari hafa altaf ráðgast um þetta, samkvæmt fyrirmælum í brjefi, dags. 4. maí 1922, og það hefir verið með þeim árangri, að tekist hefir að sameina þessi embætti á 6 stöðum. Þessir staðir eru: Fáskrúðsfjörður, Borðeyri, Egilsstaðir, Eskifjörður, Siglufjörður og Stykkishólmur. En stundum hefir staðið svo á, að sá maður, sem eftir hefir verið í hinni stöðunni, hefir ekki treyst sjer til þess að taka við þeirri stöðunni, sem losnað hefir. En þessi athugun hefir farið fram altaf jafnóðum og stöðurnar hafa losnað, og jeg geri ráð fyrir, að því verði haldið áfram á sama hátt og verið hefir. Eftir því sem hv. aðalflm. (MT) mælti fyrir till. sinni, þá virðist mjer hún ganga lengra en þál. 1922 að því leyti, að rannsakað verði, hvort ekki sje hægt að sameina yfirstjórn síma- og póstmála. Jeg skal fyrir mitt leyti ekkert hafa á móti því að láta slíka rannsókn fara fram, en hún þýðir auðvitað það, að það verður að hafa settan mann í landssímastjórastöðunni þar til á næsta þingi. Þetta er sjálfsagt ekki nein frágangssök, en jeg er hræddur um, að rannsóknin leiði aðeins í ljós, að það verði tiltölulega lítill sparnaður að sameiningunni og kannske enginn, því að þeir landssímastjóri og póstmeistari halda því báðir fram, að þeir menn, sem gegna þessum embættum, hafi sjálfir svo mikla persónulega vinnu, að slík sameining á störfum geti ekki átt sjer stað nema þá með því að taka mann í þeirra stað, til að losa þá við þessi störf, en hinsvegar halda þeir því fram, að það sje erfitt fyrir einn mann að vera framkvæmdarstjóri fyrir hvorttveggja, nema þá að hann sje mjög vel kunnugur öllum þessum störfum, svo að hann þurfi ekki að sjá alt með annara augum. Alt þetta er rannsóknaratriði eftir till., og skal jeg því ekki ræða það frekar, en aðeins lýsa yfir því, að svo framarlega sem hv. deild óskar, að þessi rannsókn fari fram, þá er frá minni hálfu ekkert í vegi fyrir því, að hún verði framkvæmd. Jeg get hugsað mjer, að þeim manni, sem nú er settur til þess að gegna embætti landssímastjóra, þyki verra að vera settur svo lengi, ef hann gerir sjer von um að verða skipaður í stöðuna, en jeg álít það ekki atriði, sem hafi svo mikla þýðingu, að það sje ástæða til að setja það sjerstaklega fyrir sig. Jeg sje ekki, að þetta þurfi frekar að ræða, og skal aðeins endurtaka það, að jeg er fús til að láta þessa rannsókn fara fram, ef þingið óskar, að það verði gert.

Hákon Kristófersson Hæstv. atvrh. (MG) benti til þess, að það væri þegar horfið að því ráði að sameina ýmsar af þeim stöðum, sem hjer er um að ræða. Þetta gefur mjer tilefni til að spyrjast fyrir um það, hvernig ástatt sje með póstafgreiðslumannsstarfið í Flatey á Breiðafirði, sem jeg veit ekki til, að veitt sje enn þá, en ef svo er, þá hefði jeg talið, að fullkomlega hefði verið hægt að sameina þá stöðu við forstöðumannsstarfið við loftskeytastöðina, því að jeg býst við, að það gæti orðið nokkur sparnaður að því, þó ekki væri nema 2–300 krónur á ári. Sýnist rjett að stefna að því, þar sem slíkar sameiningar eru vel mögulegar, en á slíkum smástöðum sýnist það vera vel í hóf stilt, að farið sje eftir þessari till., sem hjer liggur fyrir. Jeg vildi aðeins minnast á þetta til athugunar og ábendingar, ef hæstv. stjórn sæi sjer fært að hlutast til um, að það yrði gert, ef ekki þykir ástæða til að láta þessar stöður halda áfram að vera sjálfstæðar. Viðvíkjandi því, sem fram kom um að sameina forstöðuna fyrir póst- og símamálum, vil jeg segja það, að þau störf eru alt annars eðlis, og býst jeg við, að það sje svo fráleitt, að sami maður geti gegnt báðum, að ekki þýði að hugsa til þess, því að þeir menn, sem slíkan starfa taka að sjer, verða að mínu áliti að hafa alist upp við þau störf, eða ef það mætti orða það svo, lifað sig inn í starfið, og það segir sig sjálft, að það er annar maðurinn hæfari til þess að veita forstöðu póstmálum og þvílíku, en annar máske hæfari fyrir hina stöðuna, og frá mínum bæjardyrum sjeð er það nauðsynlegt, að hjer sje um menn að ræða, sem hafi komið ungir að þeim störfum og einlægt farið stig af stigi, eða eins og jeg orðaði það áður, lifað sig inn í starfið. Sameining á svona ólíkum störfum get jeg ekki hugsað mjer að verði til mikilla hagsmuna fyrir þjóðfjelagið, ef þeim er slengt saman, og jeg skil þess vegna ekki, hve vel hæstv. atvrh. (MG) tekur í að láta rannsókn fara fram í þessu efni, og úr því að jeg skil það ekki, þá þætti mjer vænt um að fá að vita, hvernig þessi rannsókn ætti að fara fram. Jeg kem í svipinn ekki auga á það, hvernig á að framkvæma rannsókn hvað þetta atriði snertir. En sem sagt, jeg álít, að sameining ýmissa smásýslana sje í rauninni það, sem eigi helst að stefna að, en það segir sig þá sjálft, að það verður að vanda vel menn í þessar stöður, ef þessi tvö trúnaðarstörf eiga að sameinast. Það verða að vera mjög trúverðugir og efnalega sjálfstæðir menn, því að þeir koma til að ráða yfir stórum fúlgum af opinbera fje, sem viðkomandi á að standa skil á, svo að ábyrgðin verður þeim mun meiri, sem hún er margþættari. En jeg býst við því, og jeg slæ því alveg föstu, að hver stjórn myndi vanda til þessa starfs sem mest mætti verða, og að minsta kosti treysti jeg svo vel núverandi stjórn, og maður reynir að vona, að sama máli gegni um stjórnir í framtíðinni, að það verði aldrei settir í þessar stöður nema valinkunnir menn, sem treystandi sje til alls drengskapar í hvívetna.

Flm. (Magnús Torfason) Jeg get verið þakklátur hæstv. atvrh. (MG) fyrir undirtektir hans við till., og þarf jeg ekki að taka annað fram en það, sem mörgum af þeim mönnum hefir fundist, sem athugað hafa póstmálaforstöðuna hjer á landi, að þeir þykjast ekki koma auga á mann, sem fylli sæti okkar gamla, góða póstmeistara, þegar til þess kemur. Það eru vitaskuld margir valinkunnir menn, sem starfa hjer á pósthúsinu, en það eru margt af þeim aldraðir menn, sem myndu ekki vera færir um að taka að sjer stöðuna, þótt þeir hafi verið góðir og gegnir menn á sinni tíð. Að öðru leyti er það sýnilegt, að síminn er að bólgna og stækka ár frá ári, og veitir svo stórum mun meiri tekjur en póstmálin gera, svo að það er alllíklegt, að með tíð og tíma verði póstmálin ekki nema smábrot af hinu. Af því vildi jeg líka taka það fram í þessu sambandi, að eitt er það, sem ætti að geta orðið til mikils sparnaðar í þessu máli. Húsaleiga ætti að geta orðið mun minni, en það er, eins og við vitum, ekki óverulegur hluti af kostnaðinum, að minsta kosti sjer maður það á reikningum frá póstafgreiðslumönnum, að húsaleigan er allverulegur útgjaldaliður hjá þeim, og þá verður manni sjerstaklega að renna huganum til lóðarinnar hjerna við hafnarbakkann fyrir austan símahúsið, sem menn hafa í hyggju að kaupa fyrir of fjár. Mjer dettur í hug út af því, þegar byggja skal á þessu plássi, hvort þá er ekki rjett að athuga um leið, hvort byggingar á sínum tíma fara fram með það fyrir augum, að þetta hvorttveggja sje sameinað. Hv. þm. Barð. (HK) ljet í ljós, að sjer fyndist það firra næst að hugsa sjer, að yfirmaður þessara stofnana væri ekki sjerstaklega kunnáttumaður. Jeg hefi ekki sagt það, að hann eigi ekki að hafa einhverja þekkingu á hlutverki sínu, og býst við, að sá maður yrði að hafa undirbúið sig á einhvern hátt. En að minsta kosti er þetta ekki fráleitara en það, að danska stjórnin og sú nefnd, sem hefir haft málið þar til meðferðar, hafa hnigið að því að sameina þessar greinir. En sá maður, sem á að hafa þetta mál með höndum, verður að vera maður víðsýnn og góður búmaður, en sjerkunnáttu þarf ekki meiri en svo, að sæmilega skynsömum mönnum, sem fengju slíka trúnaðarstöðu, myndi veita það ljett að setja sig inn í hana. Þá spurði hv.þm. (HK), hvað ætti að rannsaka í sambandi við þetta, og hvort það ætti að sameina þessar æðstu stöður þarna. Rannsóknin fer vitanlega fram þannig, að það er athugað, hvort þetta getur samrýmst neðan frá og upp úr gegn, þessar tvær greinir samgöngumálanna; en hvað það atriði snertir að láta einn og sama mann hafa æðstu ráð með höndum í þessum málum, þá getur maður kannske sagt, að ekki þurfi að rannsaka það beinlínis, en það þarf að minsta kosti að athuga það rækilega, en annars er það venja að nota þetta orð, rannsókn, í slíkum tillögum, meðfram af því, að það er ætlast til þess, að ráðherra fái umsagnir frá mönnum, sem hafa sjerþekkingu í þeim greinum, sem um er að ræða; það er ætlast til, að þeir athugi það og rannsaki.