Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út í Reykjavík 21. júlí s.l. ár. Þau brbl. fjölluðu um framlengingu á svokölluðum verðstöðvunarlögum. sem áttu að falla úr gildi, eins og menn vita, 1. sept. s.l., en með brbl. voru ákvæði verðstöðvunarlaganna framlengd til áramóta, þó með þeirri breytingu, sem öllum er kunnug að því er varðar vísitölustig þau, sem fjallað var um í lögunum, og felld voru niður með verðstöðvunarlögunum, en voru með þessum brbl. tekin upp, þannig að það var ákveðið, að vísitölustig, sem ekki höfðu verið reiknuð í kaupgreiðsluvísitölu fyrr en 1. sept., skyldu þegar tekin inn í hana, og enn fremur gerð önnur breyting á. Þannig er reiknað inn í það, sem niður hefur verið fellt. Þetta frv. hefur nú gengið í gegnum Ed. og verið samþ. þar óhreytt. Ég vona, að það hljóti einnig skjóta meðferð hér og góða, þar sem út af fyrir sig hafa ekki verið neinar deilur um það, að rétt hafi verið, eins og á stóð, að framlengja gildi verðstöðvunarlaganna, að því leyti sem gert var, til áramóta. Auk þess er þetta auðvitað, úr því sem komið er, ekki nema formsatriði og veit aðeins að liðinni tíð, því að lögin féllu úr gildi um áramót, en þetta er aðeins til þess að fullnægja ákvæðum stjórnarskrár um brbl., að þau eru látin hér afram ganga. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Í sambandi við meðferð þessa máls, sem í sjálfu sér er enginn ágreiningur um, eins og hæstv. forsrh. sagði, langar mig til þess að beina til hans fáeinum fsp. Þetta frv. er í dagskrá kallað stöðugt verðlag. Það er hins vegar kunnara en frá þurfi að segja, að á Íslandi ríkir nú í dag ekki stöðugt verðlag. Það hafa orðið mjög verulegar verðhækkanir á undanförnum vikum. Umtalsverðastar eru þær verðhækkanir, sem urðu á öllum búvörum öðrum en mjólk og kartöflum um s.l. áramót, auk þess sem t.d. má nefna, að bifreiðatryggingar hafa hækkað, þannig að bifreiðaeigendur verða nú að bera tjón, sem nemur 7500 kr., án þess að tryggingaiðgjöld lækki eða vísitala hækki af þeim sökum. Fleiri dæmi væri auðvitað hægt að nefna um verðhækkanir, sem orðið hafa, en umtalsverðastar eru þó verðhækkanirnar á landhúnaðarafurðunum. Og þær eru umtalsverðar, vegna þess að þær hafa orðið, eftir að gerðir voru allsherjar kjarasamningar á milli launþegasamtaka og vinnuveitendasamtaka 4. des. s.l. Ef ég, með leyfi hæstv. forseta, má nefna helztu dæmi um þá gífurlegu verðhækkun, sem orðið hefur á landbúnaðarvörum síðan samið var við launþega, þá ber að geta þess, að súpukjöt, I. flokkur, kostaði kílóið 4. des., þegar launasamningar voru undirritaðir, 124.50 kr. Í dag kostar þetta sama súpukjöt 144 kr. Skyr kostaði 4. des. 24.50 kr., nú kostar það 38 kr. Ostur 45% kostaði þá 142.50 kr., en nú kostar hann 167 kr., hækkar úr 142.50 kr. upp í 167 kr. Og aðrar landbúnaðarvörur hafa hækkað með svipuðum hætti, aðrar en mjólk og kartöflur, eins og ég gat um áðan. Ég nefni þetta til þess að undirstrika, að í landinu ríkir ekki stöðugt verðlag. En spurning mín til hæstv. forsrh. er sú, hvort það sé enn stefna hæstv. ríkisstj., að launþegar eigi að bera þessa hækkun á búvörum ásamt öðrum hækkunum, sem orðið hafa, svo sem hækkanir á bifreiðatryggingum, án þess að fá það bætt í hækkaðri kaupgreiðsluvísitölu. Með þessu á ég auðvitað við þá stefnuyfirlýsingu, sem kom fram af hálfu hæstv. ríkisstj. í fjárlagaumr., að sú breyting á skattkerfinu, sem í því felst að fella niður svonefnda nefskatta, almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald, yfir í það að innheimta sömu tekjur, sömu krónutölu, með tekjusköttum eða öðrum sköttum, að þessi breyting á skattheimtu ríkisins eigi að lækka vísitölu framfærslukostnaðar um sem nemur 3.7 stigum, og að þess vegna þýði sú hækkun á búvörum, sem ég nefndi áðan, í raun og veru ekki aukinn framfærslukostnað launþega. Mér er ekki grunlaust um, að hæstv. ríkisstj. hafi á sínum tíma haldið, að þetta væri hennar mál. Hún réði þessu. Hún gæti ráðið því, hvort þessi umrædda breyting skattkerfisins hefði áhrif á vísitölugrundvöllinn eða ekki. Ég veit, að henni er nú ljóst, að þetta var rangt, enda benti ég þegar á það hér í umr. um þetta mál, að þetta væri rangt. Þetta var ríkisstj. allsendis óviðkomandi. Það er opinber nefnd, kauplagsnefnd, þar sem oddamaður er skipaður af Hæstarétti, sem kveður á um það, hvernig reikna skuli grundvöll vísitölu framfærslukostnaðar. Ég veit, að á það hefur ekki reynt enn þá, hver skoðun kauplagsnefndar í þessu efni er, ég efast ekki um, að úrskurður hennar á sínum tíma muni verða rökstuddur og réttlátur. En það, sem mér leikur forvitni á að vita, er: Hver er skoðun og stefna ríkisstj. í þessu máli? Er hún enn sú sama sem lýst var af hæstv. fjmrh. í fjárlagaumr., að þessi kerfisbreyting á skattheimtunni eigi að lækka vísitölu framfærslukostnaðar, eins og þar var getið um, þannig að launþegum sé virkilega ætlað að bera þá hækkun, sem orðið hefur á búvörum eða varð á búvörum um s.l. áramót bótalaust og þar með þola þá kjaraskerðingu, sem af því hlauzt? Ég hlýt að minna á það, að stjórn Alþýðusambands Íslands hefur gert ályktun um þetta mál. Í þeirri ályktun felst alger andstaða við þá skoðun, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. í fjárlagaumr. í des. s.l. Ég leyfi mér að vænta þess, að hæstv. ríkisstj. taki það tillit til skoðana miðstjórnar stærstu launþegasamtaka landsins, að hún breyti eða hafi breytt þeirri skoðun, sem hæstv. fjmrh. lýsti í fjárlagaumr. í des. En mér leikur forvitni á að fræðast um þetta og veit, að ekki aðeins mér leikur forvitni á því, heldur mörgum fleiri, öllum launþegum í landinu leikur forvitni á því.



Herra forseti. Það er nú mikil hæverska hjá hv. 7. þm. Reykv. að fara að spyrja mig um þessi atriði, því að ég efast ekki um, að hann er mér miklu fróðari um alla vísitöluútreikninga og allar reglur, sem um það efni gilda, enda virtist mér hann svara sér nokkuð sjálfur í sinni ræðu. Ég skal aðeins víkja að þessum atriðum, sem hann minnist á, lítillega. Í fyrsta lagi að því er snertir nafnið á þessu frv. eða lögum, þá er nú það tekið í arf frá fyrrv. ríkisstj. Þessi lög hétu nú þessu einkennilega nafni, lög um stöðugt verðlag og atvinnuöryggi. Ég hef aldrei haldið, að það hafi verið alveg nákvæmt réttnefni. En í brbl. þótti ekki ástæða til þess að vera að breyta þessu heiti. Hv. þm. vék í leiðinni að ábyrgðartryggingum bifreiða og þeirri breytingu, sem gerð hefur verið í því efni, þar sem gert er ráð fyrir því, að hver bifreiðareigandi, sem tjóni veldur, beri sjálfsábyrgð, sem getur orðið allt að 7500 kr. fyrir hvert tjón. Það er alveg rangt að nefna þetta mál í sambandi við allar vísitölur. Þetta er umferðarmál. Markmiðið með þessu, að lögleiða sjálfsábyrgð að þessu leyti, er að reyna að gera tilraun til að hamla á móti eða draga úr umferðarslysum. Og ég býst við því, að það verði enginn ágreiningur um það hér á hv. Alþ., að það sé þörf á að gera þvílíkar tilraunir í þá átt. Það er að sjálfsögðu rétt, að þetta leggst á þá bifreiðaeigendur, sem tjóni valda. En hins vegar er það fullyrðing hjá hv. þm., að það verði ekkert tillit tekið til þess í vísitölu. Ég hygg, að hann viti það betur en ég, að einmitt sú nefnd, sem hann nefndi, kauplagsnefnd heitir hún víst, hefur heimild til þess, það er alveg á hennar valdi að meta það, hvort hún tekur tillit til þessa við útreikning á vísitölu eða ekki. Ég get ekkert sagt um það eða fullyrt um það, hvort hún gerir það eða ekki. Ríkisstj. getur engin áhrif haft á það. Það er algerlega undir hennar mati komið. Viðvíkjandi því, sem hv. fyrirspyrjandi sagði um verð á landbúnaðarvörum og hækkanir, sem hann færði þar fram, þá vil ég fyrst segja það, að ég held, að þar hafi í einu og öllu verið farið eftir þeim reglum, sem í gildi hafa verið. Þar út af fyrir sig um verðlagningu þeirra hefur ekki orðið nein breyting á. Að vísu hafa verið gerðar breytingar á niðurgreiðslum. En ég held, að það sé enginn vafi á því, að þær verðbreytingar, sem verða á þeim vörum, af hverju sem þær stafa, koma inn í vísitölu eða ég hef a.m.k. gert ráð fyrir því, að kauplagsnefnd tæki tillit til þess, eins og ég hygg, að hafi verið gert. Hitt er svo annað mál, sem hann kom að líka varðandi vísitöluna, að það virðist nú mega segja um þessa vísitölu, að hún virðist að áliti sumra manna vera geysihagleg geit. Ég hef nú alltaf litið á vísitöluna þannig, að hún ætti að mæla vissa kostnaðarliði. Ef það verður hækkun á víssum kostnaðarliðum, þá hækkar vísitalan. En ef það verður lækkun hins vegar á sömu eða tilsvarandi liðum, þá lækkar vísitalan. Og ég hef nú haldið svona almennt talað, að þá ættu menn að standa nokkurn veginn jafnréttir eftir. Ég veit vel, að þessi vísitöluútreikningur er allur flókinn og ég vil ekki segja, að hann sé endilega svona neitt sígildur eða þyrfti að verða eilífur. Ég hygg, að það mætti haga honum á ýmsan annan veg og það megi haga honum á ýmsa vegu. En það hefur ekki verið gerð nein breyting á því, hvernig þessir útreikningar fara fram, þannig að kauplagsnefnd hefur alveg sama mælikvarða eftir að fara eins og áður. Og þess vegna er þetta á hennar valdi. Og ég get ekki annað séð en alveg eins og menn fá það uppi borið, ef liðirnir, sem eru inni í vísitölunni, hækka með hækkaðri vísitölu og hækkaðri kaupgreiðslu, þá verði menn að sætta sig við það, ef liðirnir, kostnaðarliðirnir, sem eru inni í vísitölu, lækka og kaupgreiðslurnar eða vísitölugreiðslurnar lækka, þá get ég ekki séð annað en menn verði að sætta sig við það. Hvort það sé stefna ríkisstj., eins og hv. fyrirspyrjandi orðaði það, eitthvað á þá lund, að launþegar eigi að bera þá hækkun á landbúnaðarvörum, sem á þessu ári hafa orðið. Ég held nú, að ég sé búinn að svara því, að það er allt uppi borið. Það, sem hv. fyrirspyrjandi er með í huganum, er það, hvort niðurfelling nefskatta, sem reyndar er ekki enn orðin að lögum og menn hafa enn þá tækifæri til þess að hverfa frá, ef þeim sýnist þar farið inn á rangar brautir, hvort hún eigi að koma til lækkunar á vísitölu. Ég verð bara að svara þessu einfaldlega eins og hv. fyrirspyrjandi svaraði sjálfum sér, að það er algerlega á valdi kauplagsnefndar, hvernig hún metur þetta. Ríkisstj. hefur ekki nokkurn skapaðan hlut um það að segja, hvernig kauplagsnefnd lítur á þetta atriði. Ég skal ekkert fullyrða um það. Það er hugsanlegt, að hún líti þannig á, að það eigi ekki að koma alveg til lækkunar. Ég skal ekkert fullyrða um það. Ég veit ekki betur en það sé algerlega á valdi kauplagsnefndar, og ég veit ekki til þess, að ríkisstj. hafi þar nokkuð um að segja. Hún hefur ekki minnsta skipunarvald gagnvart þessari kauplagsnefnd. Hún er algerlega sjálfstæður aðili. Og ef það hefur átt að felast í fsp., hvort ríkisstj. mundi reyna að hafa einhver áhrif á kauplagsnefnd í þessu efni, þá get ég svarað því til, að ég held, að mér sé óhætt að fullyrða það, að ríkisstj. muni láta það alveg afskiptalaust. Hún mun að sjálfsögðu fylgja þeim háttum í þessu efni, sem farið hefur verið eftir áður af fyrrv. ríkisstj.



Herra forseti. Ég skal láta liggja á milli hluta umr. um staðfestingu þessara brbl., sem þegar hafa haft sitt gildi, eins og þeim var ætlað, og þess vegna er verið að framfylgja formsatriðum með því að leggja þau fyrir þingið, eins og lög gera ráð fyrir. En mér þykir skörin vera farin að færast upp í bekkinn, þegar hæstv. forsrh. kemur hér og gefur það í skyn, að eiginlega hafi hann nú ekki fullkomna þekkingu á því, hvaða reglur gildi um vísitölu og vísitöluútreikning.

Ekki eins mikla og hv. 7. þm. Reykv.

Ekki eins mikla og ..., nú. Nei, þetta er alvörumál og ekkert til að hlæja að, því að vísitalan er atriði, sem mælt er eftir kaup almennings í landinu, og ég vil minna hæstv. forsrh. á það, að frá því í júlímánuði í sumar, sem yfirmaður Efnahagsstofnunarinnar, og enn, þar sem stofnunin, þessi nýja, Framkvæmdastofnunin heyrir undir ríkisstj., ber honum skylda til að kunna fullkomlega skil á útreikningi vísitölu og öllu, sem í sambandi við hana er. Og það er mikil léttúð að koma hér fram fyrir þingheim og gera því skóna, að hann hafi ekki sömu vitneskju um það eins og aðrir, það þýðir m.ö.o., að hann skorti einhverja vitneskju í þessu sambandi. Ég álít hins vegar einnig, að það sé ekki rétt hjá hæstv. forsrh., að sjálfstryggingin á bifreiðunum sé bara umferðarmál. Það getur blandazt umferðarsjónarmið inn í þetta mál, en það er enginn efi á því, að það, sem réð úrslitum í þessu, voru áhrifin, sem ríkisstj. sjálf taldi, að þetta mundi hafa á vísitöluna, ef iðgjöldin hækkuðu. Og það er að mínu áliti alveg nauðsynlegt að grandskoða þessa löggjöf, þessa bráðabirgðalöggjöf, þessi ákvæði, sem sett hafa verið, og hvort það getur haft sína þýðingu sem umferðarmái. enda þótt sjálfstrygging sé einhver. En það er engan veginn mín sannfæring, að það hafi verið ratað rétta meðalhófið hér að hafa sjálfstrygginguna 7500 kr., og ég tel, að það hafi verið gengið of langt til móts við tryggingafélögin í þessu sambandi. Og ég álit einnig, að það geti haft sín skaðlegu áhrif fyrir umferðina í landinu, að sjálfstryggingin er svona há, það örvi menn til þess að reyna að hlaupast frá því tjóni og sköðum, sem þeir gera í umferðinni og koma sér undan þeirri ábyrgð, sem á þeim hvílir, og þetta atriði verður einnig að athugast. Ég álít, að þarna sé enn eitt dæmi um fljótfærnislega afgreiðslu hæstv. ríkisstj. á þýðingarmiklum málum, bæði almennum málum í stjórnsýslunni og þeim, sem hér hafa komið fyrir Alþ. Hæstv. forsrh. segir, að lækkun á kostnaðarliðum, sem ganga inn í kostnað manna við heimilishald sitt, ja, þeir valdi lækkun vísitölunnar, eigi að valda lækkun vísitölunnar, eins og hækkunin valdi hækkun vísitölunnar. En hér er enn einu sinni haldið áfram að stagast á sömu blekkingunum, að það hafi verið felld niður almannatryggingagjöldin og sjúkrasamlagsgjöldin. Þau voru ekki felld niður. Almenningur í þessu landi á að borga þessi gjöld og hann á að borga hærri upphæð en áður, vegna þess að iðgjöldin hefðu þurft að hækka, vegna þess að tryggingarnar eru hækkaðar. Þetta leiðir af eðli málsins. En það eru aðrir aðilar, sem borga, heldur en áður borguðu, þegar það var nefskattur. Hins vegar hefur verið sýnt fram á það af prófessor í viðskiptadeild Háskólans, að einmitt tryggingagjöldin, niðurfelling þeirra eða réttara sagt tilfærsla úr nefskatti yfir í tekjuskatt valdi því, að heimilisfeður með tvö börn verði í langflestum tilfellum, hafi þeir þær tekjur, þessir aðilar, sem eru 86% af skattgreiðendunum í landinu, verði að borga meira en áður var, kjör þeirra versni við þær breytingar, sem hér hafa verið gerðar á almannatryggingalögunum, að færa nefskattana yfir í tekjuskattana, þegar dæmið er reiknað eins og hann reiknaði út. Og ég hef ekki séð enn, að þessu hafi verið hnekkt, þó að það hafi verið sett fram á opinberum vettvangi. Þegar þetta er haft í huga, þá er auðvitað ekki verið að fella niður eða lækka gjöldin, sem byggja upp vísitöluna, heldur er verið að færa þau til, en hins vegar er löggjöfin þannig, að tekjuskattarnir gengu ekki inn í vísitöluna. Það er ekki hægt að koma hér og segja í heilagri einfeldni: Ríkisstj. hefur ekkert með þetta að gera. Kauplagsnefndin ákveður vísitöluna. Ef svona tilfærslur eiga sér stað, sem sýnilega leiða af sér ranglæti gagnvart öðrum mönnum í landinu, þá veit ríkisstj. væntanlega enn, að hún hefur löggjafarvaldið með meiri hl. á Alþ. Og það má þá breyta ákvæðunum um kauplagsnefndina, þannig að hún eigi að taka tillit til slíkra hluta, færa tekjuskattana inn í framfærsluvísitöluna, sem voru einu sinni inni í framfærsluvísitölunni, en hafa verið teknir út, og svo eru almannatryggingagjöldin tilfærð úr nefskatti og inn í tekjuskattana vitandi það, þegar það er gert, eins og hæstv. fjmrh. sagði hér í heilagri einfeldni, að það verði til þess að lækka vísitöluna og við getum lækkað niðurgreiðslurnar. Þetta er einn aumasti blekkingarvefur gagnvart almenningi, sem fram hefur komið í viðkvæmustu málum almennings, og alveg sérstaklega hjá mönnum, sem fjargviðruðust yfir því ekki alls fyrir löngu, að þáv. ríkisstj. frestaði greiðslum í 6 mánuði á tveimur vísitölustigum. Þetta er alvarlega hliðin á þessu máli, en ekki sú formshlið, þó að þetta frv., sem sennilega fer í n. og sofnar þar, af því að það er búið að ganga sér til húðar, valdi hér meiri eða minni umr.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Hæstv. forsrh. vék sér undan því af hógværð og kurteisi að svara því, sem hann hlaut þó að átta sig á, að væri efni minnar fsp. Að sjálfsögðu er okkur báðum það jafnljóst, að lækki verð vöru eða þjónustu, sem gengur inn í grundvöll vísitölu, þá lækkar hún, og hækki verð vöru eða þjónustu, sem tekið er þar tillit til, þá hækkar hún. Það er því alveg augljóst mál, að auðvitað hækkar vísitalan í kjölfar þeirrar hækkunar á búvörum, sem varð 1. jan. s.l. Það er hafið yfir allan efa og það hefur enginn dregið það í efa, að slíkt mundi gerast. Það er hitt, sem ég var að spyrja um, hvort það væri enn jafnbjargföst skoðun hæstv. ríkisstj. og það var bjargföst skoðun hæstv. fjmrh. í des., að breyting á skattkerfinu mundi leiða til svo mikillar lækkunar á vísitölunni, að væntanleg hækkun búvöruverðs mundi ekki hækka hana nettó. Ég var ekki að spyrja hann um það að neinu leyti, hvað kauplagsnefnd mundi gera. Mér hefur alltaf verið það ljóst, að þar hefur ríkisstj. ekkert húsbóndavald, þó að mér finnist mörg ummæli í des. hafa bent til þess, að ríkisstj. hafi haldið, að hún mundi hafa það eða talið sig vita fyrir fram, hvað kauplagsnefnd mundi gera. Nei, hitt var mergurinn málsins og ég harma það, að ekki skuli hafa fengizt skýrari svör hjá hæstv. forsrh. en raun bar vitni um, hvort stefna hæstv. ríkisstj. sé enn sú, að það væri rétt, að skattkerfisbreytingin leiddi til 3.7% lækkunar á vísitölunni, þannig að launþegar verða að bera búvöruhækkunina, sem orðin er, og aðra hækkun, sem orðin er, bótalaust. Þessu svaraði hæstv. forsrh. ekki. Ég skal ekki deila á hann fyrir það, því að meðan hann svarar ekki skýrar en hann hefur gert, þá vil ég vona, að það beri vott um, að ríkisstj. hafi áttað sig á því, að hæstv. fjmrh. fór með rangt mál í fjárlagaumr. í des., a.m.k. ósanngjarnt mál í garð launþega.



Herra forseti. Markúsarsel, Tunguhlíð og Veturhús í Geithellnahreppi hafa árum saman verið í eyði. Þetta eru dalajarðir, sem liggja við afréttirnar ofan byggðarinnar, eins og hún er nú. Hreppsnefnd Geithellnahrepps telur eðlilegt að hreppurinn eignist jarðirnar, svo að haga megi nytjum þeirra með því móti, sem bezt samrýmist þörfum hreppsbúa. Hefur hreppsnefndin farið þess á leit að fá jarðirnar keyptar, en flm. þessa frv. fallast á sjónarmið hreppsnefndarinnar og leggja til. að hv. Alþ. heimili að selja hreppnum jarðirnar. Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Flm. (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Í grg. þessa frv., sem hér er nú til umr. og ég hef leyft mér að flytja ásamt sex öðrum þm. Sjálfstfl., má að okkar mati finna ærnar ástæður fyrir flutningi þess og að mati okkar flm. einnig fyrir samþykkt frv. Það er kannske undirstrikun á þessu mati okkar eða kaldhæðni örlaganna, að þegar unnið var að gerð frv., þá var enn lík þeirra, sem fórust í hörmulegu slysi á s. l. vertíð frá verstöð á Suðausturlandi, að reka á land. Um það leyti, sem frv. var lagt fram, drukknuðu tveir bræður við Austurland, þegar bátur þeirra fórst í róðri. Síðasta dag ársins fórst ungur maður af einum togara okkar. Og þegar málið var tekið á dagskrá í fyrsta skipti hér á hv. Alþ., þá voru fréttir að berast um hörmulegt dauðaslys á Suðurnesjum, þegar ungur sjómaður vann þá að björgunarstörfum. Ég held, að enginn dragi það í efa, að fiskveiðar við strendur Íslands séu einn hættulegasti atvinnuvegur, sem stundaður er hér á landi, og að á Fiskiskipum okkar sé erfiðið og vosbúðin mest og vinnutíminn lengstur. En jafnhliða því að halda þessu fram er rétt að taka það fram og minnast á, að allur aðbúnaður á fiskiskipum okkar hefur batnað stórlega á síðustu árum. Skipin eru yfirleitt stærri og betur búin, betur búin, nýtízku tækjum til aukins öryggis fyrir sjófarendur. Þá hafa líka verið ýmsar ráðstafanir gerðar á landi til þess að auka öryggi sjófarenda. Má t. d. benda á aukna þjónustu í ljós- og radíóvitakerfi okkar landsmanna, radarendurskinsmerki, sem sett hafa verið upp nýlega, staðsetningarkerfi fiskiskipa og annarra skipa, og á ég þar að sjálfsögðu við lórankerfið og þá stöð, sem staðsett er á Snæfellsnesi, sem að vísu hefur orðið fyrir nokkrum árásum ákveðinna aðila, en verið tvímælalaust til mikils öryggis bæði fyrir sjófarendur og þá, sem í lofti ferðast, og svo betri aðbúnaður hafnanna sjálfra, að ógleymdri tilkynningarskyldunni. En þótt margt hafi verið gert vel til lands og sjávar á sviði öryggismála sjófarenda, þá er enginn efi á, að á öllum þessum sviðum má bæta um og á að bæta um, ekki sízt er við horfum á staðreyndir hinna óhugnanlega tíðu sjóslysa hér við land. Eins og fram kemur í grg. þessa frv., hafa á síðustu 11 árum 254 íslenzkir sjómenn drukknað eða látið lífið af öðrum orsökum í starfi sínu, og er þá miðað við tímabilið frá sjómannadegi 1960 til sama dags 1971. Í þessum tölum eru ekki meðtaldir þeir, sem látizt hafa af afleiðingum slysa, eftir að í land var komið. Okkur flm. hefur ekki tekizt að fá upplýsingar um fjölda þeirra sjómanna, sem hlotið hafa varanleg örkuml vegna slysa í starfi sínu á þessu sama tímabili. Hins vegar má öllum vera ljóst, sem til þekkja, að þau eru því miður bæði of mörg og í flestum tilfellum orsök mikilla líkamsmeiðinga. Ég hef hins vegar nú í dag fengið upplýsingar um slysatíðni síðustu ára á fiskiskipum okkar, og þegar talað er um slysatíðni, þá á ég við þau slys, sem tilkynnt eru til Tryggingastofnunar ríkisins, en þegar þannig stendur á, þá þurfa hinir slösuðu að hafa átt í veikindum sínum í a. m. k. 10 daga, og þá er átt við bótaskyld slys, sem hafa orðið á flota okkar, og þau eru á þann veg, að árið 1968 var um 322 slík slys að ræða, 1969 284 og 1970 276. Það er eftirtektarvert og auðvitað má ræða langt mál um það, af hverju slíkt sé, en sú staðreynd liggur fyrir, að þessi slys eru algengust á togurum okkar, en þannig virðist vera, að þaðan komi tilkynningar um nær tíunda hvern áhafnarmeðlim, sem þannig slasast. Eins og ég sagði, þá mætti tala langt mál um, af hverju slík slys eiga sér stað. Ég mun koma að því síðar. Þó vil ég aðeins geta um eitt atriði, sem hefur komið fram hjá forustumönnum sjómannasamtaka, er þeir benda á, að það sé of mikið og ótrúlega mikið af réttindalausum yfirmönnum á fiskiskipum okkar, en eins og allir vita, eru varnir gegn slysum og til öryggis áhafnar einmitt kenndar í skólum sjómanna, stýrimannaskólum og vélskóla. Þá má líka geta um það, að það er engin reglugerð til hjá okkur um veiðibúnað skipanna, um styrkleika hans eða breytingar, ef breytingar eru gerðar á honum, né um nauðsynlegan öryggisbúnað á honum. Nóg um það. En tilgangur þessa frv. er að lögbjóða jafnháa líf- og örorkutryggingu og samtök sjómanna hafa nú samið um við útgerðarmenn, en þar er um að ræða 750 þú. kr. tryggingu við dauða og 1 millj. kr. tryggingu við 100% örorku, þannig að ef um dauðaslys er að ræða og þetta frv. verður samþ., þá verða þessar tryggingar sameiginlega, hinar samningsbundnu og lögboðnu, 1.5 millj. kr. við dauða, en 2 millj. kr. við 100% örorku. Þetta kemur nánar fram í 2. gr. frv., en áður en ég fer nokkrum orðum frekar um hana, vil ég aðeins minnast á 1. gr., en þar segja flm., að allir þeir, sem starfi á íslenzkum fiskiskipum, sem lögskráð er á, skuli tryggðir eins og segir í lögum þessum. Eins og fram kemur í grg. með frv., er tilætlan flm. að leggja fram sérstakt frv. þess efnis, að lögskráningarlögunum verði breytt þannig, að ekki verði lengur miðað við 12 rúmlesta töluna, sem skylt er að lögskrá á, heldur verði farið enn neðar og miðað við þá stærð báta og skipa, sem skylt er að skoða samkv. lögum um eftirlit með skipum. Ég held, að ekki aðeins vegna þessa máls, heldur vegna margra annarra, og það meira að segja vegna gildandi lagafyrirmæla, þá sé orðið tímabært að fara þessa leið og kannske ekki sízt vegna þess áberandi þáttar í okkar útgerð allt í kringum Ísland nú á seinni árum, smábátaútgerðarinnar, en hún hefur farið mjög í vöxt, og sá sannleikur verður að segjast, að einmitt þeir, sem þar eiga hlut að máli, jafnvel aðilar, sem eru eigin húsbændur, sem ekki eiga aðild að viðkomandi verkalýðsfélögum, sem hafa einmitt gert samninga um tryggingar, þessir menn eru oft og tíðum algerlega ótryggðir. Ég held, að með því að færa niður lögskráningarmarkið komist þeir um leið undir þau mörk, sem viðkomandi stéttarfélög hafi samið um, og ef þetta frv., sem nú er til umr., verður samþ., þá verði þessir menn komnir á sama flöt og hinir, sem hafa verið á skipum, sem lögskráð er á. Varðandi 2. gr., sem ég hef þegar nokkuð drepið á, skal á það bent, að þar eru undantekningarákvæði í 1. mgr. greinarinnar. Þar er sama undantekningarákvæðið og er í hinum almennu skilmálum tryggingarfélaga eða aðildarfélaga sambands slysatryggjenda, eins og segir í gr., og eru þessar undantekningar helztar þær, að undantekin eru: Í fyrsta lagi slys af völdum hernaðaraðgerða, kjarnabreytinga og þess háttar. Eins og allir vita, hefur þetta atriði í mörg ár verið í viðkomandi löggjöf eða samningum sjómanna, og bendi ég m. a. á svokallaðar stríðstryggingar. Í öðru lagi slys, sem verða í handalögmálum undir áhrifum eitur- og deyfilyfja eða í ölæði, nema sannað sé, að ekkert samband sé á milli ástands þessa og slyssins. Og svo í þriðja lagi slys, er verða vegna stórkostlegs gáleysis hins tryggða og vegna ásetnings. Þetta eru hinar almennu undantekningar, sem tryggingafélögin hafa. En eins og kemur fram í frv., 7. gr. frv., þá er reiknað með, að þessar tryggingar verði boðnar út fyrir sjómenn í heild sem hóptrygging, og sú framkvæmdanefnd, sem lögin gera ráð fyrir, skal sjá um það útboð. Hún skal einnig sjá um að velja úr, hvaða tilboði skuli tekið, og hún skal líka koma fram sem aðili fyrir hina tryggðu, ef talið er, að á þá sé hallað. Það, sem kannske mun valda mestri gagnrýni á þetta frv., er tekjuöflunarleiðin. Við flm. leggjum til, að iðgjaldakostnaður skiptist að jöfnu og verði helmingur tekinn af útflutningsgjaldi, en hinn úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Þegar haft er í huga, að vátryggingariðgjöld fiskiskipanna sjálfra eru greidd með hluta af útflutningsgjalds, og við horfum líka fram á það, og kannske er það enn meira áberandi, nú síðustu daga, þegar bent er á, að þessi gjöld eru allt of 1ág, og það liggur jafnvel fyrir, að þau þurfi að hækka stórkostlega, þá sýnist okkur flm. ekki úr vegi, að nokkur upphæð af þeirri gífurlegu upphæð, sem fer til þessara trygginga, skuli fara til þess að tryggja áhafnir hinna sömu skipa. Á árinu 1970 var þetta útflutningsgjald samtals 401 millj. 779 þús. kr. og svo nokkrar kr. og aurar, sem ekki ber að nefna í sambandi við svo háar upphæðir. En til trygginga fiskiskipanna fór 80% af þessari upphæð eða 321 millj. 423 þús. kr. rúmar. Sá kostnaður, sem hefur verið ætlaður af framkvæmd þessa frv., sem sé helmingur kostnaðar af útflutningsgjaldi, mun aldrei geta numið meiru en 25–30 millj., og jafnvel þó að það færi upp í 35 millj., þá mundi það ekki vera nema tæp 10% af því, sem fer til tryggingar skipanna sjálfra. Eins og ég sagði, er það ljóst, að það mun vanta tugi millj. til þess að anna þessum greiðslum á tryggingu skipanna nú í ár, og ef sama skipulag verður áfram, þá teljum við flm. ekki óeðlilegt, að þetta gjald muni þá hækka í prósentum sem því nemur til þess að slík trygging geti komizt á. Við leggjum jafnframt til, eins og ég sagði, að helmingur iðgjaldsins komi úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Að vísu skal og fyrst og fremst viðurkenna það, að margir óvelkomnir baggar hafa verið lagðir á þann sjóð á undanförmum árum. Þangað hefur líka safnazt mikið fé. Í hann greiða útgerðarmenn eins og aðrir atvinnurekendur, ásamt flestum sveitarfélögum. Ef við höfum það í huga, að flest öll byggðarlög hér á landi og sveitarfélög eiga allt sitt undir því, að það sé stunduð útgerð þaðan og fiskveiðar, þá finnst okkur flm., að við séum ekki með neina ófyrirsynju, þegar við 1eggjum þetta til, hafandi það í huga, að afli fiskimannanna er grundvöllur þess, að atvinnulíf geti blómgazt á viðkomandi stöðum. Nú getur sitt sýnzt hverjum um þessa tekjuöflun og skoðanir verið skiptar um það, hvort fara eigi þessa leið eða aðra. Og ég tel sjálfsagt að skoða þetta nánar í n., eins og aðrar greinar frv. Fyrir hv. Alþ. liggur nú annað frv., sem ég hef orðið var við, að er ruglað saman við það, sem hér er til umr. nú. Ég á þar við frv. til l. um breyt. á siglingalögunum á þskj. 25, sem ég er meðflm. að með hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni, 4. þm. Vesturl. Það frv. gerir ráð fyrir, að lögfest verði svonefnd hlutlæg ábyrgð útgerðanna. Þá öðlast hinn slasaði bótarétt án tillits til þess, með hverjum hætti tjónið hefur að höndum borið, nema hann sé meðvaldur þess eða meðábyrgur. Til nánari skýringar vil ég, með leyfi forseta, vitna með nokkrum orðum í grg. þessa frv., en þar segir m. a.: „Í siglingalögum, nr. 66/1962, eru ákvæði um fébótaábyrgð útgerðar á kröfum út af lífs- eða líkamstjóni skipverja eða annarra, sem í þágu skips vinna. Samkv. 8. gr. laganna ber útgerðarmaður ábyrgð á tjóni, sem skipstjóri, skipshöfn, hafnsögumaður eða aðrir, sem vinna í þágu skips, hafa valdið í starfi sínu með yfirsjónum eða vanrækslu, m. ö. o. sök þarf að vera fyrir hendi (ásetningur eða gáleysi). Samkv. ákvæðum þessum er því ekki um bótarétt að ræða, ef slys orsakast af óhappatilviljun, náttúruhamförum“ - og þ. á m. ef um brotsjó er að ræða - „eða öðrum viðlíka ástæðum, t. d. ef slys stafar af hálku á þilfari. En þarna getur oft verið mjótt á mununum, erfið sönnunaratriði og óviss úrslit. Réttarrannsókn verður oft viðamikil og málaferli langdregin og kostnaðarsöm. Stærri málum af slíku tagi lýkur varla fyrr en með dómi Hæstaréttar. Allan þann tíma verður hinn slasaði að bíða í óvissu með málalok. Dómsniðurstaða getur orðið með ýmsum hætti, eins og dæmin sanna.“ Lýk ég þá tilvitnun í grg. þessa frv. Í grg. þessa frv., sem hér er til umr., er farið nokkrum orðum um, af hverju samningsbundnar tryggingar sjómanna séu jafnlágar og raun ber vitni um. Það er einnig bent á, að auk góðra launa og góðs aðbúnaðar séu það tryggingarnar, sem geti haft úrslitaáhrif á, hvort sótzt sé eftir störfum á fiskiskipaflotanum eða ekki. Það er enn fremur bent á sífellt vaxandi þunga sjómannasamtakanna í kröfum sínum um bættar og auknar tryggingar og líkindi þess, að betur gangi að ná samningum saman, ef Alþ. viðurkenni enn frekar sérstöðu sjómannastéttarinnar með samþykkt þessa frv. Nú tókust samningar um bátakjörin um s. l. áramót, og mér er tjáð af samningsaðilum, að meðal þess, sem gerði þá farsælu lausn mögulega, hafi verið fyrirheit hæstv. sjútvrh. um úrbætur í tryggingamál sjómanna. Hvort það frv., sem hér er til umr., eða það, sem ég drap á, um breytingu á siglingalögunum, eða bæði verða lögð til grundvallar í lofaðri athugun slíkra umbóta, veit ég ekki, en tel rétt að benda á, að í sjálfu sér er um óskyld mál að ræða, þótt um bæði megi segja, að þau séu bil úrbóta á tryggingamálum sjómanna. Herra forseti. Enginn skal frekar viðurkenna heldur en ég, að það mun erfitt reynast að koma í veg fyrir sjóslys við Íslandsstrendur, þótt fyllsta aðgæzla sé viðhöfð. Kemur þar m. a. til, lega lands okkar, umhleypingasöm veðrátta, auk hinnar hörðu sóknar fiskimanna okkar. En við, sem þetta frv. flytjum, teljum sjálfsagt og skylt, að svo sé um búið, að sá, sem fyrir slysi verður, fái tjón sitt bætt, eða erfingjar hans, ef um dauðaslys er að ræða, og þær bætur séu í nokkru samræmi við þá áhættu, sem starfi fiskimanna okkar fylgir. Við teljum einnig, að auknar tryggingar sjómanna verði til frekari átaka í öryggismálum allra sjófarenda til lands og sjávar, svo að greiðslu slíkra trygginga þurfi sem sjaldnast að krefjast. Ég legg til, herra forseti, að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. að lokinni þessari umr.

Flm. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. 26. febr. 1969 var samþ. á Alþ. svo hljóðandi till.: „Alþingi ályktar að fela þingforsetum ásamt einum fulltrúa frá hverjum þingflokki að íhuga og endurskoða starfshætti Alþingis. Álit og till. um þetta skal síðan leggja fyrir Alþingi.“ Þessi n. var síðan sett á laggirnar og hefur starfað síðan nokkuð, og fyrir áhrif frá henni, sumpart bein og sumpart óbein, hafa verið gerðar ýmsar ráðstafanir til bóta varðandi aðstöðu þingmanna og þingflokka og raunar starfshætti Alþingis. Ég ætla ekki nú að gefa yfirlit yfir það, sem gerzt hefur í þessu, hv. þm. er það mjög vel kunnugt, og læt ég því nægja að minnast á það, að þessi n. var sett á fót og henni var í raun og veru ætlað að vera starfandi áfram um nokkuð langan tíma og vera eins konar sambandsnefnd á milli forseta Alþingis og fulltrúa þingflokkanna, og þannig hefur hún unnið. Eitt af því, sem þessi n. hefur íhugað, eru þingsköp Alþingis, og þá kom það fljótlega í ljós, að fyrir lágu till. um breytingar á þingsköp um Alþ., sem samdar voru af sérstakri n., sem sett hafði verið á laggirnar í maímánuði 1966 og hafði unnið að því að endurskoða þingsköpin og gert um það efni frv. N. um starfshætti Alþingis skoðaði þetta frv., og hefur raunar farið yfir það oftar en einu sinni á þeim tíma, sem hún hefur starfað, og hefur fallit á, að þetta frv. væri til bóta frá því fyrirkomulagi, sem nú er í ýmsum greinum varðandi þingsköp Alþingis. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er því samið af 7 manna undirbúningsnefndinni, en hefur í nesti meðmæli frá þeirri n., sem unnið hefur að því að endurskoða starfshætti Alþingis. Við flm. flytjum þetta frv. í raun og veru að ósk þessarar n. Við flytjum það með þeim fyrirvara, að við höfum óbundnar hendur um brtt., sem fram kunna að koma, eða gera sjálfir brtt., ef okkur sýnist betur mega fara um einstök atriði, en við töldum skynsamlegt. að frv. kæmi fram núna strax, það yrði ekki dregið lengur, að það kæmi fram til 1. umr. og því vísað til n. og þá í þeirri von, að frv. gæti orðið að lögum á þessu þingi. Okkur sýnist raunar mál til þess komið, því að þetta er í fjórða sinn, sem þetta frv. er flutt óbreytt. Ég mun nú að höfðum þessum formála með örfáum orðum greina frá því, hverjar aðalbreytingarnar eru í þessu frv. frá því fyrirkomulagi, sem nú er. Það er lagt til í fyrsta lagi, að kjörbréfanefnd Alþingis verði kosin fyrir allt kjörtímabilið í senn, en ekki hvert Alþ. eins og nú er. Þá er lagt til, að ef sæti Ed. þm. losnar og varamaður tekur sæti hans á þingi, þá skuli sá þingflokkur, er skipa á sætið, tilnefna mann úr sínum flokki til Ed. Í þriðja lagi er lagt til, að nm. í utanrmn. verði bundnir þagnarskyldu um þá vitneskju, sem þeir fá í n., ef formaður n. eða ráðh. kveður svo á, að þannig skuli það vera. Í fjórða lagi eru sett ný og fyllri ákvæði um skýrslur, sem ráðh. óska að gefa Alþ., og um rétt þm. til þess að óska þess, að ráðh. gefi slíkar skýrslur. Í fimmta lagi eru ákvæðin um fsp. í Sþ. gerð fyllri en nú er og stefnt að því að gera umr. um þær styttri og hnitmiðaðri en enn hefur átt sér stað. Er lagt til, að munnlegar fsp., sem við köllum, þ. e. a. s. þær, sem á að svara munnlega og kallaðar eru munnlegar fsp. í frv., verði teknar fyrir á sérstökum fundi í Sþ., þannig að þær dragi ekki um of tíma frá öðrum þingmálum. Þá er laga til, að það nýmæli verði tekið upp, að þm. geti borið fram skrifl. fsp., er ráðh. svara síðan skriflega. Gert er ráð fyrir því, að ræðutími verði takmarkaður meira en verið hefur fram að þessu, þannig að ráðh. megi ekki tala lengur en 10 mín. Það hefur spillt fyrirspurnatímanum á Alþ., að mjög hefur viljað við brenna, að ráðh. svari með löngum ræðum þeim fsp., sem upp eru bornar. En til þess er auðvitað ekki ætlazt. Það er í lófa lagið fyrir þann ráðh., sem ekki telur sig koma öllu því á framfæri, sem hann vill, á þeim 10 mín., sem hugsaðar eru eftir frv., að láta þá koma frá sér til viðbótar skriflega grg., sem útbýtt er til þm. Í sjötta lagi er þess að geta, að í sambandi við útvarps- og sjónvarpsumr. er lagt til, að það nýmæli verði nú upp tekið, að útvarpa skuli innan tveggja vikna frá þingsetningu stefnuræðu forsrh. og umr. um hana. Er þá gert ráð fyrir, að slíkar umr. komi í staðinn fyrir útvarp fjárlagaræðu og umr. um hana. Þá er enn fremur stungið upp á, að á síðari hluta hvers þings skuli útvarpa almennum stjórnmálaumr., sem standi í eitt kvöld, en ekki tvö, eins og verið hefur, og skuli þessar umr. vera eldhúsumr. þær, sem fram að þessu hafa farið fram, þ. e. a. s. það er lagt til að stytta eldhúsumr. úr tveimur kvöldum í eitt. Í sjöunda lagi er lagt til, að það nýmæli verði tekið upp, að ef Ríkisútvarpið, og þá er að sjálfsögðu átt við bæði hljóðvarp og sjónvarp, óskar að útvarpa eða sjónvarpa umr. frá Alþ. eða hluta af umr., þá verði það heimilað, að höfðu samráði við formenn þingflokka, þ. e. a. s. þetta verði á valdi forseta í samráði við formenn þingflokka. Þetta eru aðalatriðin í þeim breytingum. sem upp á er stungið. Svo eru önnur smærri atriði, sem ekki er ástæða til þess að tefja tíma manna við að hlýða á að þessu sinni, þar sem ég geri ráð fyrir, að hver einasti þm. hljóti að setja sig inn í þetta frv. Ég skal taka það fram, að persónulega tel ég, að fleira gæti komið til greina í þessu sambandi, sem ég mun koma á framfæri fyrir mitt leyti við þá n., sem þetta mál fær til íhugunar, en ég vil aðeins minnast hér á eitt atriði. Mér finnst fsp.-umræður á Alþingi ekki hafa tekizt nógu vel. Þær hafa orðið allt of langdregnar, og einkum finnst mér það ljóður, að sumar hafa orðið að almennum stjórnmálaumr., sem er alveg óviðeigandi og alls ekki til þess ætlazt, að svo verði. En þannig hefur þetta farið. Þingsköp Alþingis ég held, að okkur hafi ekki tekizt eins vel með fsp.-umr. hér eins og tekizt hefur í mörgum öðrum þingum, þar sem umr. hafa fengið það snið, að ræður hafa verið örstuttar og varla sagt nokkurt óþarfa orð, aðeins miðað við að fá vitneskju, en ekki að rökræða fram og aftur. Þannig eiga þessar umr. auðvitað að vera. Mér finnst, að það ætti annaðhvort að leyfa einungis fyrirspyrjanda og ráðh. að talast við eða þá og kannske öllu heldur að takmarka enn þá meira ræðutíma þeirra, sem ekki eru fyrirspyrjendur, til að mynda leyfa þeim einungis tveggja mín. ræðu. Tveggja mín. ræða á að vera kappnóg til þess að stinga fram fsp. um viðbótarvitneskju, sem menn vilja fá. Það er algerlega ástæðulaust að ætla sér lengri tíma til þess. Þetta vil ég biðja n., sem fær þetta mál til meðferðar, að íhuga, og ég hugsa, að það væri réttara að taka síðari leiðina að takmarka meira ræðutímann, en banna ekki þátttöku annarra en þeirra, sem spyrja, því að oft gæti verið ávinningur að því, að menn styngju fram fsp. í framhaldi af upplýsingum, sem koma fram frá ráðh. eða fyrirspyrjanda. Þetta getur verið ávinningur, ef það er gert á þann hátt, sem til er ætlazt, að umr. fari fram í fsp. tíma. Þetta eigi ekki að vera pólitískar kappræður eða vera með þingmálafundasniði eða framboðsfundasniði. Það gæti einnig komið til greina að stytta þessa tíma úr 10 mín. og 5 mín., því að sannast að segja er óþarfi fyrir fyrirspyrjanda að tala í 5 mín. Fsp. liggur fyrir prentuð. Þm. reynir að setja hana þannig fram, að hún sé vel skiljanleg, og ef nákvæmlega væri rannsakað það, sem menn segja í sambandi við fsp., þá mundi það koma í ljós, að flest af því mætti algerlega missa sig og það væri í raun og veru alveg nóg að lesa fsp. upp. Venjulega eru þær samdar þannig. Menn geta gert sér nokkuð í hugarlund, hvernig þetta er framkvæmt annars staðar, á því, að t. d. í brezka þinginu er ætluð ein klst., eftir því sem ég bezt veit, á viku eða eitthvað nálægt því fyrir fsp. og svör, og á þessari einu klst. munu vera bornir upp fleiri tugir fsp. og þeim svarað. Menn geta svo á næstu vikum gert sér það að leik að bera þetta saman við þær umr., sem fara fram um fsp. hér hjá okkur. Sannast að segja er mjög nauðsynlegt að ýta heldur undir fsp. en hitt. Þær eru alveg prýðilegur liður í störfum Alþ. og ákaflega gagnlegur þáttur. Þess vegna ættum við að ýta undir fsp., ekki gera neitt til þess að hindra þær. En leiðin til þess að ýta undir þær er að koma þeim fyrir á styttri tíma. Nú gengur þetta þannig, eins og við vitum, að það gengur mjög, lítið með mál í Sþ., aðallega vegna þess, hve fsp. taka langan tíma, þó að þær séu í raun og veru mjög fáar. Það eru í raun og veru mjög fáar fsp., sem hér eru bornar fram, samanborið við það, sem gerist í öðrum þingum. En þetta tekur hér miklu, miklu lengri tíma en annars staðar tíðkast og heldur en á og þarf að vera. Þetta er nú til skoðunar í sambandi við þetta mál. Fleiri einstök atriði gætu að sjálfsögðu komið til greina. Ég vil loks benda á, að ég hygg nauðsynlegt að stytta nokkuð þann ræðutíma, sem hverjum flokki er ætlaður í útvarpsumr. í frv. Flokkarnir eru nú orðni 5, og ég tel, að það væri alveg nægilegt að ætla hverjum flokki í kappræðum frá Alþ. 30 mín., til að mynda skipt þannig: 15 mín. í 1. umferð, 10 mín. í 2. og 5 mín. í þeirri síðustu, í stað þess að það er ætlað aðeins meira í frv. Ég tel vel koma til greina og raunar eðlilegast að stytta umr. þannig. Við eigum auðvitað að reyna að keppa að því að hafa sem mest af pólitískum umr., en losa okkur við langlokuræðurnar, og reyna að setja okkar mál fram í skýrara og styttra máli en okkur hefur tekizt fram að þessu. Ég hygg, að það sé mjög vel hægt, en þá þurfum við sjálfsagt að klemma okkur nokkuð með tímatakmörkunum til þess að ná lagi á þeirri íþrótt. Það eru raunar tvö önnur atriði, sem ég tel, að ástæða hefði getað verið til að minnast á, en ég mun ekki hafa þessa framsögu lengri, en legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn. að lokinni þessari 1. umr.



Herra forseti. Þingsköp Alþingis eru að meginstofni til frá 1936, en hefur verið breytt nokkrum sinnum síðan, seinast, að ég ætla, árið 1964. Eins og hv. 1. flm. þessa frv. gat um, var hafin endurskoðun á þingsköpum fyrir nokkrum árum, og var samið frv. það, sem hér liggur fyrir og nú er flutt í fimmta sinn. Þetta er ákaflega furðuleg saga, þegar þess er gætt, að frá upphafi hafa fulltrúar allra flokka verið sammála um þetta frv. og verið flm. að því. Fjórum sinnum hefur þetta sameiginlega frv. allra flokka verið flutt og fjórum sinnum hefur það dagað uppi í n. og ekki hlotið afgreiðslu. Nú er það flutt í fimmta sinn, og skulum við vænta þess, að eitthvað hafi skipazt, þannig að nú geti orðið samstaða um að gera þær endurbætur, sem nauðsynlegar eru á þingsköpum. Ég tel, að margt og raunar flest í þessu frv. sé til bóta. Hv. 1. flm. rakti efni frv. og bætti við aths. til viðbótar og ræddi þar einkum um fsp. Ég vildi aðeins við þessa 1. umr. minnast á fáein atriði til athugunar fyrir hv. allshn., sem fær málið til meðferðar. Ég vil taka mjög undir það með hv. 1. þm. Austf., að ákvæðin um fsp., reglurnar um fsp. hafa að sumu leyti misst marks. Það var ætlunin, þegar þau voru lögtekin, að hér yrði um að ræða fsp., sem tækju stutta stund í upphafi hvers fundar í Sþ., í áttina við það, sem væri í öðrum þjóðþingum og alveg sérstaklega í brezka þinginu. Niðurstaðan hefur orðið sú, að fsp. taka oft mjög langan tíma og stundum er það þannig á fundum í Sþ., að þar sem byrja skal fund með fsp. samkv. þingsköpum, þá fer meginhluti fundartímans, a. m. k. fram undir kl. 4, í fsp., þannig að önnur mál komast ekki að. Einhverjar breytingar þarf hér á að gera, og tel ég mjög athyglisvert það, sem lagt er til í frv. Varðandi það atriði, hvort eigi að takmarka ræðutíma manna eða heimild til að taka til máls frekar en gert er í frv., er sjálfsagt að athuga það. Þó ætla ég, að í hugmynd hv. 1. flm. um að takmarka ræðutíma manna, annarra en fyrirspyrjenda, við 2 mín. sé helzt til naumt skammtað, og býst ég við, að mörgum þm. muni þá þykja þröngt fyrir dyrum, ef þeir mega ekki tala lengur en 2 mín., og sumum fyndist þá kannske varla taka því að fara upp í ræðustólinn með slík takmörk. Mér finnst hin hugmyndin líka koma mjög til athugunar, að fyrirspyrjandi tali fyrst, síðan svari ráðh., fyrirspyrjandi megi síðan gera aths. og síðan sé umr. lokið, þannig að aðrir komi þar ekki inn í umr. heldur en fyrirspyrjandi og ráðh. Það finnst mér einnig mjög til athugunar, og ef sá háttur yrði hafður á, þá held ég, að fsp. mundu ná tilgangi sínum og verða innan þess ramma, sem upphaflega var til ætlazt. En í sambandi við fsp. eins og nú er, þá er athugandi, að fundir í Sþ. eru og hafa undanfarin ár verið með þeim hætti, að ákaflega örðuglega gengur að þoka málum þar áleiðis. Þess eru dæmi, m. a. á þessu þingi, að till., sem fram eru bornar í Sþ., þurfa að bíða vikur, jafnvel mánuði eftir því að komast til umr. eða komast til n. Þetta stafar af miklu annríki, einkum af þáltill. og fsp. í Sþ. Þetta hefur m. a. leitt til þess, að nokkuð er farið að bera á því, að till. til þál. eru nú fluttar í deildum í stað Sþ., fyrst og fremst og ég ætla jafnvel eingöngu vegna þess, að þá eru líkur til, að þær komist fyrr á dagskrá. Hér er málefni, sem þarf athugunar við, á hvern veg er hægt að breyta starfsháttum að þessu leyti, þannig að málefnum þoki betur áfram í Sþ. Eitt atriði er enn í þessu sambandi, sem mér finnst þurfa að athuga í sambandi við þingsköp, og það eru fsp. utan dagskrár og umr. utan dagskrár. Nú hefur það jafnan tíðkazt í Alþ., að öðru hverju væru gerðar aths. eða fsp. til ráðh. utan dagskrár, og er ekkert við það að athuga. En hitt kemur einnig fyrir, að þær umr. taka meginhluta fundartímans. Er þess skemmst að minnast nú fyrir tveimur dögum, þegar fsp. var gerð út af mikilvægu máli hér í hv. Nd., að þær umr. stóðu fram undir kl. 4, þannig að þá fyrst var unnt að ganga til dagskrár, þegar fundartími var að lokum kominn. Ég ætla, að alveg eins og þörf er á að setja almennar reglur um fsp. og endurskoða þær reglur, sem nú eru, þá væri það athugandi fyrir allshn., hvort ekki ætti einnig að setja einhverjar reglur um fsp. og umr. utan dagskrár, þannig að slíkar umr. gangi ekki um of út á meðferð almennra þingmála. Það er einnig í sambandi við þingnefndir, sem ég vildi beina því til hv. allshn., að hún taki eitt atriði til athugunar. Í þingsköpunum er nú svo ákveðið um eina n. í þingi, að hún skuli einnig starfa milli þinga. Í 16. gr. þingskapanna segir: „Utanríkismálanefnd starfar einnig milli þinga, og skal rn. ávallt bera undir hana utanríkismál, sem fyrir koma milli þinga: Slík ákvæði eru ekki um aðrar þingnefndir. Ég ætla hins vegar, að það væri til gagns fyrir meðferð mála, ef heimilt væri að kveðja þingnefnd til starfa einnig milli þinga. Nú hefur þetta verið gert að vissu leyti, án beinnar heimildar í þingsköpum, á þann veg, að nm. eru kallaðir stundum til, áður en þing kemur saman, til að athuga einstök mál, og einkum á það sér stað varðandi fjvn. eða fulltrúa frá fjvn. Fyrir nokkrum árum var sá háttur tekinn upp að kveðja form. fjvn. til starfa strax að hausti í sambandi við undirbúning fjárl., þannig að hann gæti fylgzt með og tekið þátt í þeim störfum ásamt starfsmönnum fjmrn. strax frá byrjun eða a. m. k. frá, að ég ætla, seinni hluta sumars. Þetta ætla ég, að hafi orðið til gagns fyrir störf fjvn., þegar þar að kom. Síðan hefur þessi starfsemi varið aukin að því leyti, að fleiri fulltrúar úr fjvn. hafa verið kvaddir til starfa við undirbúning fjárl., en mér finnst það væri athugandi, ekki aðeins varðandi fjvn., heldur ýmsar aðrar n., að í þingsköpunum væri bein heimild til þess að þingnefndir störfuðu milli þinga, eftir því sem tilefni gæfust til, þannig að ýmist ríkisstj. eða einstakir ráðh. óskuðu eftir því og þá að sjálfsögðu í samráði við formenn þingnefnda. Loks er eitt atriði, sem ég vildi einnig beina til hv. n., og það er um að endurskoða ákvæði þingskapanna um atkvgr. og kosningar í þingi. Því er ekki að neita, að sum ákvæði þeirra eru ekki nógu ljós og hafa jafnvel verið umdeild. Á ég þar sérstaklega við það atriði, hvernig skuli meta atkv. þeirra, sem lýsa því yfir, að þeir greiða ekki atkv., og um gildi auðra seðla. Þetta kom m. a. til athugunar í byrjun þessa þings varðandi túlkun á 3. gr. þingskapanna. En í 3. gr. þingskapa segir: „Rétt kjörinn forseti er sá, er hefur meira en helming greiddra atkv., þeirra er á fundi eru.“ Hér hefur verið uppi tvenns konar skilningur: Annars vegar, að meiri hl. þm. þurfi beinlínis að kjósa einn tiltekinn mann og það sé ógild kosning, ef forseti eða varaforsetar fá minna en helming atkv., þ. e. a. s. ef meiri hl. þm. skilar auðum seðlum. Aðrir hafa aftur á móti túlkað þetta svo, að það væri gild kosning, jafnvel þó að meiri hluti þm. skilaði auðum seðlum. Ég skal hér engan dóm á þetta leggja, en bendi á, að bæði um túlkun á þessu ákvæði í 3. gr. þingskapa og raunar á fleiri ákvæðum þingskapa um atkvgr. er nokkur vafi, hvernig eigi að skilja. Og það væri mjög æskilegt, ef hv. allshn. vildi taka það til athugunar, hvort hún treysti sér til þess að gera þau ákvæði skýrari um kosningar og atkvgr. innan þingsins, sem nú hefur verið og lengi hefur verið ágreiningur um, hvernig skyldi túlka.

Flm. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það er aðeins til þess að benda hv. þm. á, að frv. hefur verið útbýtt á nýjan leik prentuðu upp, og það er vegna þess að það féll niður að prenta fskj., sem átti að vera með, en fskj. fjallar um útvarp frá þjóðþingum. N., sem starfaði að þessu máli, safnaði upplýsingum um útvarp og sjónvarp frá þjóðþingum margra landa og setti það í skýrslu, sem prentuð var með. Hún hafði fallið niður núna, en úr því hefur verið bætt, og ég vildi benda hv. þm. á að kynna sér þau efni. Í þessu frv. er sjónvarp frá Alþ. raunar lagt á vald forsetanna í samráði við formenn þingflokkanna. Við höfum ákaflega litla reynslu í þessu efni, eins og að líkum lætur, þar sem sjónvarp hefur ekki lengi verið hér í landi, en auðvitað væri ákaflega æskilegt að geta komið því þannig fyrir, að sjónvarpið héldi innreið sína á Alþ. Það væri að mínu viti mjög æskilegt og þýðingarmikið, og afar vandasamt, hvernig hægt er að ganga frá því, svo að vel fari, og þess vegna mun n,. ekki hafa treyst sér til að setja neinar reglur um þetta í frv., til að mynda líkar þeim, sem hliðstæðar eru um útvarp í þingsköpum, en látið þetta algerlega á vald þingforsetanna og flokkaformannanna. Ef menn hefðu hugmyndir um það, hvernig skynsamlegt og æskilegt væri að koma fyrir sjónvarpi frá Alþ., þá væri það áreiðanlega mjög vel þegið af forsetum þingsins, sem eru að íhuga þessi efni, að fá að heyra frá hv. þm. um það, og ég efast ekki um, að hv. allshn. mundi líka taka fegins hendi öllum bendingum, sem hv. þm. vildu koma á framfæri til hennar. En þetta er efni, sem er í skoðun, og væri mjög æskilegt að heyra hugmyndir manna um þau atriði einmitt nú.



Herra forseti. Þegar frv. þetta var upphaflega samið, var sjónvarp á Íslandi ekki nema tæplega tveggja ára og hafði því nýlega haldið innreið sína í landið. Í 20. gr. frv. segir svo, að inn í þingsköp skuli koma ný grein á þá lund, að í kaflanum, sem er um útvarps- og sjónvarpsumr., V. kaflanum, er orðið útvarp notað um hljóðvarp og enn fremur um sjónvarp, eftir því sem við á. Hugmynd n. var sú, að sá ræðutími, sem tiltekinn er í hljóðvarpsumr., sé í raun og veru hámark og það sé á valdi þingforseta og þingflokkanna að gera samkomulag um styttri ræðutíma, sem verður sjálfsagður, þegar mögulega verður að sjónvarpa úr þinginu. En meginatriði þessa máls er, að þegar frv. var samið og enn í dag er í raun og veru ekki hægt að sjónvarpa beint frá Alþ. Til þess að sjónvarpa frá stöðum utan sjónvarpsstöðvarinnar sjálfrar við Suðurlandsbraut þarf töluvert mikil og dýr tæki, sem byggjast á því, að til þarf að vera lítil sjónvarpssendistöð, sem hægt er að setja upp á staðnum. Það yrði að vera hægt að láta þá litlu stöð sjónvarpa til aðalsendistöðvarinnar. Það yrði m. ö. o. að vera annaðhvort hér í alþingishúsinu eða í bílum í nágrenninu lítil sjónvarpsstöð, sem sendi myndina áleiðis. Vegna þess, hvernig landslag er í Reykjavík, yrði sennilega að vera endurvarpsstöð í turni Hallgrímskirkju, það er líklegasti staðurinn, sem síðan varpaði myndinni aftur niður til sjónvarpsstöðvarinnar við Suðurlandsbraut. Allt, sem þessu fylgir, er mjög dýrt, og Ríkisútvarpið hefur enn ekki treyst sér til að kaupa þessi tæki. Á hinn bóginn hefur slíkt sjónvarp, að ég hygg, tvisvar sinnum verið reynt með bráðabirgðatækjum. Það var gert, þegar handritin komu. Þá var sjónvarpað beint neðan frá höfninni með bráðabirgðatækjum, og það tókst. En það eru ekki tæki, sem hægt er að nota til frambúðar. Þegar þessi vandi leysist, en það kostar sjálfsagt á milli 10 og l5 millj. fyrir Ríkisútvarpið, þá rís upp annar vandi, sem er tengdur við þennan litla og þrönga sal. Það er varla hæga að hugsa sér erfiðari aðstöðu til þess að sjónvarpa heldur en er í þessum þingsal. Hvað eftir annað hafa komið hingað kvikmyndatökumenn, bæði frá okkar eigin sjónvarpi og einnig aðrir, og við höfum séð það, að myndirnar, sem þeir sýna héðan, eru alltaf nákvæmlega eins. Það tekur varla nokkur maður eftir því, þó að þeir blekki okkur stundum á saklausan hátt með því að sýna myndir af umr., sem fóru fram hálfum mánuði eða mánuði áður, þegar engin tíðindi gerast hér. Enda sjáum við það oft, sem erum húsum kunnug, að stundum eru sýndar gamlar myndir með frásögn af umr., sem fóru fram sama dag. Þar sjáum við í salnum varamenn, sem hafa ekki verið hér í marga mánuði, eða það sitja hér aðalmenn, sem við vitum, að eru fjarverandi. Þetta stafar af því, hve möguleikarnir í þessum sal eru litlir. Aðstaða er engin, og ég hygg, að forsetar þyrftu að ræða bæði um kvikmyndatöku og ljósmyndatöku í salnum, með hvaða hætti hún á að vera. Myndatökumenn vaða í raun og veru inn í salinn, eftir því sem þeim sýnist. Ég vil taka það fram, að skýrslan, sem hv. 1. flm. benti á, um útvarp frá þjóðþingum, er 5 ára gömul. Ég skal játa höfundarrétt að henni og ábyrgð á henni, en hún er 5 ára gömul, og það, sem gerzt hefur síðan erlendis, er ekki í henni. Mér er þó ekki kunnugt um, að það hafi orðið neinar stórbreytingar, að öðru leyti en því, að brezka þingið, sem mjög er tekið til fyrirmyndar í sambandi við starfshætti og þingsköp, gerði kostnaðarsama tilraun með lokað sjónvarp úr lávarðadeildinni. Ég held, að þeir hafi ekki gert það í fulltrúadeildinni. Þetta var ekki sent út, heldur var sjónvarpað úr salnum og síðan hægt að horfa á það og fylgjast með því á vissum stöðum annars staðar í byggingunni. Og niðurstaðan varð neikvæð. Þeir leyfðu ekki sjónvarp úr þingsölum, og það er raunar ekki heldur leyfilegt að taka ljósmyndir á þingfundum í London enn í dag. Á hinn bóginn hafa verið tekin í notkun ný þinghús eins og t. d. bráðabirgðaþinghúsið í Stokkhólmi, þar sem aðstaða til sjónvarps er mjög góð, og sennilega mætti benda á þingsal Sameinuðu þjóðanna í New York sem mjög gott dæmi um góða lausn á þessum málum, því að þar er ætlazt til þess, að ljósmyndarar, kvikmyndatökumenn og sjónvarpsmenn séu allir í þar til gerðum stúkum á 2. hæð, þar sem mjög góð yfirsýn er yfir salinn. Þeir geta tekið þar nærmyndir með tækjum sínum, en þeir eru aldrei í salnum og trufla aldrei störf þingsins, hvað þá að þeir fái að fara inn í salinn meðan á fundum stendur. Þeir fá auðvitað að fara þangað, þegar fundir standa ekki yfir. Ég vona, að Ríkisútvarpið fái fljótlega tæki til þess að geta sjónvarpað beint utanhúss, án þess að taka kvikmyndir, sem síðan verður að framkalla og kópíera. Ef til þess kemur, meðan við erum enn í þessu húsi, þá mun þurfa að athuga mjög, hvar og hvernig er hægt að veita sjónvarpi aðstöðu til þess að verkið sé vinnanlegt hér innanhúss. Það er alls ekki létt verk, og sjónvarp hefur yfirleitt truflað störf þingsins, meðan á slíku hefur staðið. Það eru opnaðar hurðir, sem alltaf eru lokaðar, og ljós eru sérstakt vandamál í þessu sambandi, því að það þarf að setja upp sérstaka lampa til að auka lýsingu. Í sölum, sem byggðir eru nú á dögum, er aðallýsing þannig, að nægi til allrar myndatöku og þurfi aldrei að nota svokölluð flassljós eða föst ljós við kvikmyndatöku og sjónvarp. Ég get tekið undir það, sem aðrir ræðumenn hafa sagt, að frv., sem er orðið yfir 5 ára gamalt, er þess virði að athuga það nánar, og það eru ýmis ákvæði í því, sem sjálfsagt er að breyta í meðförum. Það er t. d. grein um skrifstofustjóra Alþingis, þar með ýmis ákvæði, sem eru orðin algerlega úrelt. Þar er t. d. vísað í launalög, sem ekki eru lengur til. Ég hygg, að hugsunarháttur manna hafi tekið nokkrum breytingum. Umdeildasta greinin í þessu frv. er grein um útvarps- og sjónvarpsumr., en þar hafa komið fram mjög mismunandi skoðanir, og vildu sumir, þegar frv. kom fyrst fram, að það væru engar beinar útvarpsumr., en að fréttamiðlunum væri heimilt að útvarpa héðan, sjónvarpa eða taka upp og prenta alveg eins og miðlarnir sjálfir vilja og þegar þeir vilja. Þess munu ekki vera mörg dæmi, ef þau eru nokkur til, að það sé sérstök grein í landslögum um það, hvernig á að útvarpa frá löggjafarsamkomunni. Hins vegar höfum við haft slíka grein og þetta er orðin hefð hjá okkur, og þau ákvæði, sem eru í frv. t. d. um lengd umr., eru málamiðlun. Í n., sem samdi þetta frv., voru menn, sem vildu ganga lengra í að skera niður ræður, hafa þær styttri, og aðrir, sem vildu varla ganga svona langt. Þetta er málamiðlum, 5 ára gömul, og þess vegna er eðlilegt, að n., sem fjallar um frv., ræði þetta frá grunni og athugi það, að hvaða leyti hún vill gera breytingar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. nú. Ég kvaddi mér aðeins hljóðs til þess að undirstrika það, að þar sem þetta frv. er frv. um þingsköpin, ný þingsköp, og er búið að vera fyrir fjórum þingum og er nú lagt fram að nýju í samráði við flokkana, þá finnst mér, að flokkarnir eigi að taka höndum saman á þessu þingi og ljúka því verki að endurskoða þingsköpin. Það er enginn efi á því, að það er ekki mikið verk að endurbæta þingsköpin frá því, sem nú er, og við höfum fengið af því góða reynslu á liðnum árum, og ýmsar augljósar ábendingar hafa komið fram. Mér finnst, að við eigum ekki að setja of mikið fyrir okkur, að við séum að semja þingsköp fyrir alla framtíð. Þetta er eins og önnur lög, sem hægt er að breyta eftir hendinni við og við með einstökum breytingum. En ég tel það mikils virði, að þingflokkarnir sameinist um það að ljúka nú endurskoðun þingskapanna í einu formi eða öðru, sníða af þeim verstu vankantana a. m. k. Hér hefur sérstaklega verið rætt um sjónvarp og útvarp frá Alþ. Það er annað mál, sem blandast inn í þetta, sem ég vildi aðeins nefna, en það snertir fleira en þingsköpin. Og það er sú spurning, að breyta þyrfti stjórnarskránni, þannig að Alþ. starfaði í einni málstofu. Ég ræddi um það í fyrra við þingflokkana, hvort samkomulag gæti orðið um það í sambandi við kosningarnar, sem þá fóru í hönd, og það varð nú ekki, en ég minnist á þetta nú vegna þess, að nú fyrir nokkrum dögum hefur byrjað að starfa að nýju húsbyggingarnefnd Alþ., sem skipuð er einum manni frá hverjum þingflokki, og það skiptir mjög miklu máli, að ég hygg, ef menn vilja fá einhverjar endanlegar niðurstöður þar, sem ég tel mjög æskilegt, en hjakka ekki alltaf í sama farinu, hvort við eigum að gera ráð fyrir því, að Alþ. starfi í einni málstofu eða tveimur. Það er miklum vanköntum háð að breyta þessu húsi, þrengslin eru svo mikil hér í þessum þingsal, ef báðar deildirnar, eins og Sþ. er nú, eiga að inna öll sín störf af höndum hér. En eftir því sem við margir hverjir álítum, þá yrði þessi vandi miklu auðleystari en með öðrum hætti, ef mætti gera ráð fyrir því, að Ed.-salurinn gæti orðið til stækkunar á þessum sal hér, vegna þess að það væri bara ein málstofa. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar, að það muni taka verulega langan tíma - og það saki kannske ekki, þangað til menn séu orðnir sammála um staðsetningu og fyrirkomulag nýs þinghúss. En það hefur miðað töluvert í þá átt að bæta starfsaðstöðuna hér í þinghúsinu og við höfum mikla möguleika í kringum þinghúsið til þess að byggja ýmiss konar viðbyggingar, sem þó eru ekki þinghús í þeim skilningi, öðruvísi en vera skrifstofur og vistarverur þm., salarkynni, kaffistofur og annað slíkt. En þetta atriði í sambandi við sjálfan þingsalinn og afnot hans kemur þarna inn í málið. Ég bendi á þetta, vegna þess að það er mjög æskilegt, að þm. hugsi um þetta, og við munum auðvitað halda áfram að athuga þetta mál nánar í húsbyggingarnefnd þinghúss, sem ég vék að áðan og hefur, nú á ný hafið starfsemi sína. Hún er nokkuð gömul, þessi n., hefur starfað mjög skrykkjótt, en hér er þýðingarmikið atriði á ferðinni. Það er einnig betra að hafa þetta atriði í huga áður en kosningar standa rétt fyrir dyrum, þannig að menn hafi tóm til að átta sig á því, en geti þó tengt breytingar og kannske þá einhverjar aðrar breytingar á stjórnarskránni við slíkar breytingar, þegar að þingkosningum kemur, án þess að beita þeim sérstöku aðferðum, sem gilda um þingrof og kosningar af þessu tilefni. Það var að vísu sagt svo við mig í fyrra, að ríkisstj. þáv. væri hrædd um að tapa einu þingsæti og vildi skapa sér möguleika til að starfa áfram með meiri hluta þings, þó að það væri ekki nema eins atkv. meiri hl., sem mundi vera og er lýðræðislega rétt, þegar þingið er í einni málstofu, en annað á við, þegar tvær eru deildirnar. Þetta var nú ekki, því að ég held, að þáv. ríkisstj. hafi verið búin að boða þessa breytingu sem skoðun sína eða a. m. k. hún yrði athuguð og reynt að ná samkomulagi um hana a. m. k. 4 árum fyrr, í yfirliti eða grg., sem þáv. forsrh., Bjarni Benediktsson, gaf þingheimi og tók upp að vissu leyti nýja þingsiði í því sambandi. Bæði breyting á þingsköpum og einnig það, sem ég nú er að tala um, bygging þinghúss og þar af leiðandi kannske breytingar á stjórnarskrá og annað, er þess eðlis, að hægara og eðlilegra er að ná um það samstöðu, sem mjög nauðsynlegt er og allir gera sér grein fyrir og vilja, þegar menn eru ekki í kosningaham og vita, að kosningar eru fram undan. Þetta, sem ég nú hef nefnt, vildi ég gjarnan, að kæmi til athugunar, bæði í n. og svo að sjálfsögðu innan þingflokkanna, þannig að þeir gæfu sér tóm til að ræða þessi mál, og það er eðlilegt, eftir því sem fram vindur störfum í þinghúsnefndinni, að við, sem erum þingfulltrúar flokkanna þar, látum okkar þingflokka fylgjast með á hverjum tíma og störfum þá að því í þeirri veru, að við viljum reyna að ná einhverjum árangri í þessu máli, sem lengi hefur verið á döfinni hjá okkur, og líkt hefur staðið á um endurskoðun þingskapanna.