Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Kristinn Daníelsson Jeg vil að eins vekja athygli á því, að þetta frv. er nú mjög breytt frá því, sem það var, þegar það fór frá þessari hv. deild. Launin eru færð niður í 10 þús. kr. En á sama tíma hefir hámark annara launa verið hækkað upp í 10500 kr., svo ekki er rjett samræmi í launastiganum. Sömuleiðis hefir fyrirsögn frv. verið breytt, að mínu áliti óheppilega, því það er undarlegt, ef fyrirsagnir frv. bera það á engan hátt með sjer, hvað í þeim felst. Af þessu virðist mjer ástæða til að athuga, hvort ekki væri rjett að taka málið út af dagskrá og athuga það betur, en fresta umræðunni.

Forseti: Nú er svo áliðið þingtímans, að ekki er unt að taka mál út af dagskrá, nema brýn nauðsyn beri til.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg þarf ekki að hafa langan formála fyrir þessu frv., enda hefir líkt mál verið hjer áður til meðferðar. Frv. er komið fram til að vinna upp þann halla, sem orðið hefir á kolaversluninni, en jeg hefi ekki skýrslur hjá mjer nú um tapið, en einn af forstjórum landsverslunarinnar er hjer viðstaddur í deildinni og mun veita allar nauðsynlegar upplýsingar í þessu efni. Svo hefir talist til, að hallinn nemi um 1 milj. kr., þegar frá hefir verið dreginn væntanlegur ágóði af þeim kolum, sem nú hafa verið keypt með ódýrara verðinu. Fyrst þegar frv. kom fram, var ætlast til, að tollurinn yrði 20 kr., en eins og frv. er komið hingað frá háttv.Nd., er hann 10 kr., og jeg sje, að einn háttv.þm. ber fram brtt. um, að tollurinn verði 5 kr., en jeg fyrir mitt leyti tel rjettast, að hann verði látinn halda sjer eins og hann er frá Nd., og mæli því móti brtt.

Halldór Steinsson Fjárhagsnefnd hefir haft mál þetta til meðferðar og fallist á frv. með breytingu hv.þm. Vestm (K. E.). Nefndinni virðast nokkuð há gjöldin, sem lögð hafa verið á sjávarútveginn á þessu þingi, og telur því ekki ráðlegt að íþyngja honum með meira en 5 kr. tolli.

Guðmundur Ólafsson Það fór svolítið milli mála hjá háttv.þm. Snæf. (H. St.) um afstöðu nefndarinnar. Jeg tók það fram, að jeg vildi ekki binda atkv. mitt í málinu, og hefi því alveg óbundnar hendur.

Magnús Kristjánsson Mjer er það ekkert kappsmál, hvort tollurinn er 10 kr. eða 5 kr., því jeg tel heppilegast að halda núverandi fyrirkomulagi, þangað til hallinn, sem óhjákvæmilega hefir orðið á kolasölunni, er unninn upp. En með því eru kolin samt ekki seld hærra verði til almennings en annars og arðurinn síst meiri en venjulegur verslunararður. En verði fyrirkomulaginu breytt, mundu kolin hækka í verði að sama skapi sem tollurinn hækkaði, en hins vegar leiðir það af sjálfu sjer, að því lægri sem tollurinn er, því fleiri ár þarf til þess að vinna upp hallann. Nú má svo heita, að kol sjeu ófáanleg í Englandi, eða þá verðið afskaplegt þegar þau fást. Innkaupsverðið er nú 90–110 kr. tonnið eftir gæðum, og flutningsgjaldið 75 kr. Þar við bætist svo allur kostnaður við vinnu í landi. Menn ættu því að sjá, að með öllum þessum geipikostnaði er útsöluverðið nú fremur lágt, enda tel jeg víst, að stjórnin muni í lengstu lög reyna að halda verðinu niðri. En ef núverandi fyrirkomulagi væri slept, má búast við því, að verðið hækkaði. Annars ætla jeg ekki að reyna að hafa áhrif á þetta mál.

Magnús Torfason Þar sem svo hefir farið að einn háttv. nefndarmaður hefir ekki getað orðið nefndinni í heild samferða - en það vissum við ekki áður, - verð jeg að gera grein fyrir mínu atkv. Jeg get sem sagt ekki verið með frv., ef tollurinn verður 10 kr., því þær álögur koma þyngst niður á mestu smælingjunum. Jeg kýs því heldur, að málið verði látið afskiftalaust á þessu þingi, allra helst þar sem þing kemur saman fyr eða síðar á næsta ári, og þá er nógur tími til að ákveða, hvort halda eigi eða hafna landsversluninni.

Karl Einarsson Jeg á brtt. á þgskj. 952, sem fer fram á, að tollurinn verði að eins 5 kr. Jeg lít svo á, að ef verslunin yrði gefin frjáls og tollurinn settur 10 kr., mundu kolin hækka í verði um tollinn, að viðbættum 50% að minsta kosti, eða um 15 kr. Því það er vitanleg venja allra kaupmanna, að gera fyrst ráð fyrir öllum kostnaði og leggja síðan á vöruna vist hundraðsgjald. Af þessu leiðir það, að hækkaður tollur verður sama sem aukinn gróði kaupmanna. Jeg verð annars, eins og háttv.þm. Ísaf. (M. T.), að vera með því, að núverandi fyrirkomulag haldist, meðan verið er að vinna upp hallann, í trausti þess, að einkasalan verði rekin þannig, að ekki verði óþarflega óhægt að ná í kolin, af því að þeim verði hrúgað upp í Reykjavík. Það er líka öllum hagur að losast við kostnaðinn af umskipunini. Hallinn af kolaversluninni mun hafa verið áætlaður 1200 þús. kr., en gróðinn af sölunni eftir að stríðið hætti um 200 þús. kr. Jeg álít það skaðlaust, þó að frv. sálaðist, en hærri en 5 kr. má tollurinn ekki vera.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vil að eins leggja áherslu á það, að frv. má ekki falla. Því þá er tæpt á því, að halda megi einkasölunni.

Magnús Kristjánsson Að eins örfá orð. Jeg get ekki sjeð, að gengið sje sjerlega hart að sjávarútveginum, jafnvel þó að tollurinn yrði 10 kr. Reynslan hefir sem sje sýnt það, að innlendir botnvörpungar kaupa lítið af kolunum. Það gera miklu fremur útlendingarnir. Út af orðum hv.þm. Vestm. (K. E.) skal jeg geta þess, að alt kapp hefir nú verið lagt á það, að koma kolunum á sem flestar hafnir, og eru nú að eins eftir nokkrar hafnir á Vesturlandi, af því að skiprúm hefir vantað, en það mun lagast innan skamms. Aðalspurningin er hjer annars um það eitt, hvort dreifa eigi hallanum á fleiri ár eða færri. Um það verður atkvgr. einkum að snúast.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vil mælast til þess, að forseti fresti umr. um þetta mál.

Halldór Steinsson Jeg vil taka það fram, að nefndin leggur til, að dálítil brtt. sje gerð á frv., og er það í samræmi við það, sem deildin hefir áður fallist á og líka við það, sem hv.Nd. hefir áður samþykt, svo jeg fæ ekki skilið, hvernig þetta hefir komist inn í frv. Jeg vænti því, að brtt. verði samþykt.

Sigurjón Friðjónsson Jeg gat þess í gær, að þó jeg hefði ekki verið því andvígur, að þetta mál var flutt inn í þingið, mundi jeg tæplega greiða því atkv., eins og þingsál. er orðuð. Jeg bjóst þá við því, að koma með brtt., en við atkvæðagreiðsluna sá jeg, að málið stóð svo tæpt í deildinni, að breytingartillaga frá einstökum manni gat orðið því að falli. Jeg taldi því rjettara að bera mig saman við meðnefndarmenn mína, og hefi nú talað við suma þeirra, en fundur þó eigi verið haldinn í nefndinni nje neitt í þessu gert. Jeg vil því, sem minni hluta maður í fossanefndinni, fara þess á leit, að málið verði tekið út af dagskrá, svo nefndin geti enn athugað það, ef henni sýnist svo. En verði það ekki gert, vona jeg, að hæstv. forseti taki til greina skriflega brtt. frá mjer.