Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. hálfþrjú í dag fer fram umræða utan dagskrár um veggjöld og samgönguframkvæmdir. Málshefjandi er hv. þm. Jón Gunnarsson. Innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti vekur athygli á því að að loknum liðnum um störf þingsins munu fara hér fram atkvæðagreiðslur.

Forseti. Mig langaði að ræða aðeins um þjóðaratkvæðagreiðslur í víðu samhengi og hvað við getum lært af því ferli sem við erum kannski inni í miðju. Ég held að við þurfum að koma meiri formfestu á þessi mál og ákveða hvernig við ætlum að haga þjóðaratkvæðagreiðslum í framtíðinni. Ég held að mörg okkar séu sammála um að við viljum sjá þetta form notað meira, en við þurfum að komast að ákvörðun um við hvaða kringumstæður við höldum þjóðaratkvæðagreiðslur, hverjir geti krafist þeirra, hvort það sé þjóðin sjálf, hvort það sé bara forsetinn, hvort það sé bara meiri hluti þings eða jafnvel minni hluti þings. Við þurfum líka að koma skikki á undirskriftasafnanir sem eru vaxandi í þjóðfélaginu. Við erum alltaf að sjá fleiri og fleiri slíkar. Þar eru ýmis atriði sem þarf að koma á hreint, t.d. hvað er undirskrift. Er undirskrift á netinu undirskrift eða þarf hún að vera á pappír? Getum við hugsanlega gert þetta í gegnum heimabanka? Hvað þurfum við margar undirskriftir kosningarbærra manna til að taka þær sem gilda áskorun um þjóðaratkvæðagreiðslu? Getum við jafnvel komið upp rafrænu lýðræði einhvern veginn, beinu lýðræði, sett þjóðaratkvæðagreiðslur inn í heimabankana þannig að fólk geti kosið þar? Ég brýni allsherjarnefnd í að skoða vel það frumvarp sem Hreyfingin hefur nú lagt fram í þrígang um þjóðaratkvæðagreiðslur þar sem tekið er á öllum þessum málum og hvet nefndarmenn áfram til góðra verka í nefndinni.

Virðulegi forseti. Mín skoðun er sú að ef íslenska þjóðin hafnar Icesave-samningunum í þjóðaratkvæðagreiðslu endurheimtum við stöðu okkar á meðal þjóða sem sjálfstætt og fullvalda ríki. Nú hefur Moody's gefið út tilkynningu um lánshæfismat íslenska ríkisins ef þjóðin hafnar samningunum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru svartar spár að venju því að sumir aðilar taka þátt í hótunum með ríkisstjórninni, erlendir sem innlendir, en það skrýtna við þessa skoðun Moody's er að svo ótal margir aðrir þættir hafa áhrif á matið. Sem dæmi má nefna að í fyrsta lagi segja þeir að forsendur um gengisþróun og endurheimtur úr þrotabúi Landsbankans kunni að reynast bjartsýnar eða svartsýnar. Í öðru lagi er það nefnt að niðurstöður í ýmsum dómsmálum sem nú standa yfir kunni að hafa neikvæð áhrif á stöðu íslenska ríkisins og einkageirans. Í þriðja lagi er bent á að afnám gjaldeyrishafta kunni að flækjast vegna áhrifa á gengisþróun og fjármögnun ríkisins og einkageirans. Þarna er dregin fram þessi þjóðaratkvæðagreiðsla, að nei frá íslensku þjóðinni skapi þá hættu að landið lendi í ruslflokki. Ég bendi á þær gleðilegu fréttir sem ég fór yfir í ræðu í gær að verslunarkeðjan Iceland er meginuppistaðan í þrotabúi Landsbankans sem á að greiða upp Icesave. Það kemur fram í fréttum í dag að það eigi að greiða út tæpa 63 milljarða og fara tveir þriðju hlutar upphæðarinnar inn í þrotabú Landsbankans og þá til lækkunar á Icesave. Úr því að verslunarsamstæðan gengur svona vel er rétt að slitastjórnin kaupi sér greiðslufallstryggingu til 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Við höfum á liðnum dögum rætt talsvert um pólitík í víðu samhengi. Menn hafa rifjað upp orð hver annars síðustu 10 og 20 árin og það gerist þá oft þannig að þegar menn hafa skipt um stjórnarstóla eða eru hættir í stjórnarandstöðu og komnir í stjórnarstóla skipta þeir gjarnan um skoðun líka. Við höfum m.a. tekið heila skýrslu í að fjalla um umræðuhefð, hvað við eigum að læra af fortíðinni og höfum dregið saman ýmislegt úr fortíðinni og reynt að segja að við eigum að draga af því einhvern lærdóm. Ég held því fram fullum fetum að á árum áður hafi verið algengara að stjórnarandstaðan hafi verið full af upphrópunum og hávaðamerkjum yfir hinu og þessu, mun meira en til að mynda stjórnarandstaðan í dag. Ég held að málefnaleg umræða sé jafnvel meiri en maður sá oft á árum áður. Kannski er það svolítið af stráksskap sem mig langar að benda þingheimi á að fyrir nokkrum dögum voru fréttir af íslensku flugfélagi sem flaug með hergögn milli landa, m.a. til Afganistans, til stríðsátakanna þar. Þetta gerðist með leyfi núverandi innanríkisráðherra. Þetta kom fyrir fyrir nokkrum árum og þá var þvílíkur hávaði í þinginu og fjölmiðlum sem maður gat lesið um, átakanlegur hávaði  
            

Virðulegur forseti. Í rannsóknarskýrslu Alþingis var felldur áfellisdómur yfir stjórnsýslunni. Þingmannanefndin sem vann úr rannsóknarskýrslu Alþingis felldi líka dóm yfir stjórnsýslunni. Tillaga var lögð fram í þinginu um að m.a. þyrfti að bæta stjórnsýslu stofnana og ráðuneyta. Þingmenn greiddu tillögunni atkvæði 63:0. Nú vill svo til að í þinginu hefur verið til umræðu sameining landlæknisembættis og Lýðheilsustöðvar. Ég ætla ekki að fella dóm um það hvort slík sameining er góð eða slæm. Hitt er ljóst að fjárhagslegur ávinningur slíkrar sameiningar hefur ekki komið fram og hefur ekki verið reiknaður út. Það er miður. Hins vegar er þetta frumvarp um sameiningu landlæknisembættis og Lýðheilsustöðvar ekki orðið að lögum. Það er enn til umræðu í heilbrigðisnefnd en þangað berast þær fréttir, frú forseti, að stjórnsýslan sé þegar farin að vinna að ráðningu starfsmanna samkvæmt frumvarpi sem ekki er orðið að lögum. Frú forseti. Ég hélt að við hefðum eitthvað lært um slælega stjórnsýslu og hvernig við ætluðum að vanda vinnubrögð, en ef forstjórar stofnana sem ekki eru orðnar að stofnunum og fyrrverandi forstjórar stofnana sem eru að renna saman í eitt eru þegar farnir að vinna að ráðningum fólks vegna frumvarps sem ekki er orðið að lögum í þinginu er stjórnsýslunni enn jafnábótavant og henni var þegar rannsóknarskýrsla Alþingis kvað upp sinn dóm, og þingmannanefndin  Frú forseti. Við slíka stjórnsýslu 

Hæstv. forseti. Ég tek undir margt í hugleiðingum hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur áðan um að þörf væri á því að setja skýrari ramma utan um þjóðaratkvæðagreiðslur en er fyrir hendi í dag. Öllum er ljóst að þau lög sem sett voru á síðasta ári um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna svara ýmsum spurningum í því sambandi en alls ekki öllum. Ólíkt því sem hv. þingmaður nefndi og ég hygg að búi að baki frumvarpi þingflokks Hreyfingarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslur tel ég að meginspurningunum í sambandi við þjóðaratkvæðagreiðslur verði að svara í stjórnarskrá. Þar held ég að mestu skipti að viðunandi lausn fáist og ég held að í stjórnarskrárbreytingum sem lúta að þjóðaratkvæðagreiðslum verði að taka af skarið um þá þætti sem mestu máli skipta, m.a. um það hvenær eigi að efna til þjóðaratkvæðagreiðslna, um hvaða mál og hver á að geta kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru atriði sem ég tel að þurfi að vera í stjórnarskrá. Í þeirri vinnu sem átt hefur sér stað á undanförnum árum á vettvangi hinna ýmsu stjórnarskrárnefnda hafa þjóðaratkvæðagreiðslur verið meðal þeirra þátta sem hvað mest hafa verið ræddir. Ég þori að fullyrða að það er ekki himinn og haf milli sjónarmiða í þeim efnum, alls ekki, og ágreiningur um þau mál hefur ekki verið það sem strandað hefur á þegar komið hefur að því að ná niðurstöðu í sambandi við stjórnarskrárbreytingar. Ég tek þetta fram og tek undir að það þarf að vera skýrari rammi í þessum efnum. Ég tel að það eigi að gera í stjórnarskrá, en það 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég kem hingað til að ræða þau mál er lúta að þjóðaratkvæðagreiðslum. Mér þykir eins og hv. þm. Margréti Tryggvadóttur og Birgi Ármannssyni og fleiri þingmönnum einsýnt að það þurfi að fara í þessi verkefni fljótt og vel. Hvort heldur er á sviði hv. allsherjarnefndar eða stjórnlagaþings er mjög mikilvægt að eyða þeirri óvissu sem er í þessu máli og leita ráða hjá þeim sem gerst þekkja til þessara mála, jafnvel til sérfræðinga í útlöndum sem þekkja til þjóðaratkvæðagreiðslna og þeirra reglna sem lúta að þeim. Við getum horft til ríkja eins og Sviss sem er alvant því að beita þjóðaratkvæði í ýmsum málum. Hér þarf að taka af skarið hvað varðar undirskriftalista og eyða þeirri óvissu og grunsemdum sem ríkja gagnvart þeim undirskriftalistum sem lúta ekki neinum sérstökum reglum í þjóðfélagi okkar nú um stundir. Þetta þarf að mínu viti að gera fljótt og vel og ég hvet viðeigandi nefnd þingsins til að taka af skarið og taka upp hjá sjálfri sér að hefja vinnu í þessa veru. Það er mjög mikilvægt að þeirri lýðræðisvakningu sem hefur orðið í samfélaginu á síðustu mánuðum og árum verði svarað með þessum hætti af hálfu þingsins. Ég vil jafnframt geta þess vegna þeirrar umræðu sem fór fram um 26. gr. stjórnarskrárinnar í gær á þingi að ég tel líka einsýnt að þær túlkunarheimildir sem forseti Íslands hefur í þeim efnum þurfi að skýra. Það þarf að taka af skarið í þeim efnum, það getur ekki dugað að nota ein rök í dag 

Hæstv. forseti. Ég vil taka til máls í framhaldi af ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur þar sem hún nefndi réttilega að við ættum sem þing að læra af niðurstöðum rannsóknarskýrslunnar og þingmannanefndarinnar sem vann úr gögnum rannsóknarnefndar Alþingis. Ég tek undir það. Það sem hún gerði að umtalsefni var sameining tveggja stofnana sem er núna í vinnslu á Alþingi, en frumvarp þess efnis er í heilbrigðisnefnd, og þá ber þess að geta að sameining umræddra stofnana er vegna ákveðins frumkvæðis frá báðum þeim stofnunum. Það er unnið að lagasetningu hér um að þessar tvær stofnanir, landlæknisembættið og Lýðheilsustöð, verði að einni. Hvað varðar ráðningar starfsmanna er frumvarpið ekki orðið að lögum og að sjálfsögðu verður ekki gengið frá því frumvarpi til þingsins eftir 2. umr. öðruvísi en svo að gefinn verði nægur tími til að ráða starfsfólk og ganga frá ráðningarsamningum með eðlilegum hætti. Það hefur aldrei staðið annað til. Því miður hefur þetta mál dregist í heilbrigðisnefnd. Vonir stóðu til þess að afgreiða það fyrir jól en af ýmsum ástæðum varð það ekki, það komst ekki hér á dagskrá. Vonandi er það núna á lokasprettinum í nefndinni. Ég bið hv. þingmenn um að fylgjast með því með okkur hvort ekki verði rétt að öllu farið að hvað varðar ráðningar inn í þessa nýju stofnun sem ég vona að 

Virðulegi forseti. Nú ætla ég aðeins að blanda mér í umræðuna um þjóðaratkvæðagreiðslur. Svo skemmtilega vildi til að þegar meiri hluti þingsins var búinn að samþykkja lög um Icesave fór forseti með það fram að hann synjaði þeim staðfestingar og sendi málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Með þeim gjörningi varð sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem fram undan er bindandi fyrir stjórnvöld. Hefði Alþingi hins vegar samþykkt hér aðra af þeim tveimur breytingartillögum sem lágu fyrir þinginu undir umræðunum sjálfum og í 3. umr. hefði sú þjóðaratkvæðagreiðsla ekki verið bindandi fyrir stjórnvöld. Í því liggur munurinn. Einungis þær þjóðaratkvæðagreiðslur sem kveðið er á um í stjórnarskrá eru bindandi að lögum og minni ég enn og aftur á það að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem á að fara fram um ESB-samninginn er ekki bindandi fyrir stjórnvöld vegna þess að það vantar ákvæði í stjórnarskrána. Það sýnir okkur að hér þarf að flýta vinnu við gerð endurskoðunar á stjórnarskránni og hef ég beint því til innanríkisráðherra hvort ekki sé rétt að sú sjö manna nefnd sem var kosin til að undirbúa þjóðfund og stjórnlagaþing skili tafarlaust til Alþingis þeim drögum sem nú þegar liggja fyrir og þeirri úrlausn sem kom úr þúsund manna þjóðfundi auk annarra gagna sem nefndin átti að afla fyrir stjórnlagaþing þannig að alþingismenn sjálfir geti farið að leggja drög að nýrri stjórnarskrá. Eins og við vitum er stjórnmálaástand hér á landi mjög óstöðugt og það er aldrei að vita hvenær boðað verður til kosninga. Ef boðað verður til kosninga skulu þær fara fram sex vikum eftir að þingrof er boðað. Tíminn er naumur, frú forseti, og ég hvet ríkisstjórnina til að skoða þennan möguleika því að auðvitað er þetta langfarsælasta lausnin. Við megum ekki 

Virðulegi forseti. Mig langaði til að segja frá því að í morgun sat ég fund í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd af því að þeir flokksfélagar mínir úr Samfylkingunni sem þar eiga sæti eru allir í útlöndum. Þar fengum við einkar skemmtilega heimsókn frá loðdýrabændum. Þar eru ekki menn sem berja sér eða barma, þar er allt á uppleið og gengur vel. Framlegð í greininni var um 37,5% á síðasta ári, útflutningsverðmætin yfir milljarð og þeir sjá fram á að þetta haldi áfram að vera mjög góð og gefandi atvinnugrein hér á landi og sakna þess að ekki sé fleira fólk tilbúið til að fjárfesta í henni. Mér fannst þetta sérstaklega skemmtilegt, líka vegna þess að þeir njóta engra styrkja og voru ekki að biðja um þá, voru ekki að biðja um lög og voru ekki að biðja um neitt. Þeir standa á eigin fótum og vilja gera það áfram. Mér finnst bara einkar áhugavert að svona fólk sé til í þessu landi og vil þakka gestunum fyrir komuna. 
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fyrir að hefja umræðu um þjóðaratkvæðagreiðslur almennt. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum framkvæmd þeirra. Þegar við afgreiddum nýlega lög um þjóðaratkvæðagreiðslur voru það mér vonbrigði hve grunn umræðan í þingsal var. Ég sat að vísu ekki í nefndinni sem fór með málið en ég taldi að við hefðum þurft að ræða þessa löggjöf mun betur. Það skiptir nefnilega mjög miklu máli þegar við erum að byggja upp það kerfi sem við ætlum að nota í framkvæmd á beinu lýðræði að við vöndum okkur virkilega vel við þann ramma. Hvort sem við erum að tala um almenna löggjöf eða stjórnarskrána sjálfa, hvort sem við erum að tala um ráðgefandi eða bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur, er mjög erfitt fyrir okkur sem stjórnmálamenn að bakka út úr einhverju um leið og við erum búin að taka skrefið og leggja eitthvað fram. Hvaða stjórnmálamaður ætlar að tala gegn lýðræði? Í ræðu sem ég flutti benti ég á ýmsar ábendingar Gunnars Helga Kristinssonar, eins af okkar helstu sérfræðingum í notkun á beinu lýðræði, þar sem hann benti á mikilvægi þess að við veltum fyrir okkur hvernig við byggðum þetta upp, t.d. um þröskuldana sem voru nefndir hérna, hvort við ættum að hafa að 15, 20 eða 25% ættu að geta farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu. Á það að vera minni hluti Alþingis eða ekki, á frumkvæðið að verða hér innan dyra eða utan? Í framhaldi kom upp sem hluti af þessu máli, Icesave-málinu,  Ég biðst afsökunar á því að hafa farið fram úr tímanum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Tryggvadóttur fyrir að vekja máls á því að hér eru engar reglur um þjóðaratkvæðagreiðslur svo við paufumst áfram í myrkrinu. Síðan það kom upp úr dúrnum að forseti Íslands, sá sem nú situr, telur það embættisskyldu sína að pipra og salta löggjöf þingsins með þjóðaratkvæðagreiðslum, með mismunandi rökum hverju sinni, og skapa þannig pólitíska óvissu í landinu - sem að vísu býr við stöðugt stjórnarfar svo ég mótmæli aðeins hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem kvartar hér undan óstöðugu stjórnarfari. Það er undantekning á Íslandi ef stjórnir sitja ekki út kjörtímabil svo  Það sem mig langaði til að nefna er að flestir hér eru sammála um að það þurfi að uppfæra og endurskoða þetta grundvallarrit okkar Íslendinga, stjórnarskrána. Ekki eru allir á eitt sáttir um nákvæmlega hvernig beri að gera það enda er það ágætt, það á að taka dálítinn tíma að endurskoða grundvallarlöggjöf. 

Virðulegi forseti. Ég bendi þeim þingmönnum sem ekki hafa lesið 11. gr. stjórnarskrárinnar á að með þessari ábendingu gerði hv. þm. Þráinn Bertelsson því skóna að þingið ætti að samþykkja það að víkja núverandi forseta lýðveldisins frá.  Nú um helgina synjaði forseti Íslands Icesave-lögunum staðfestingar. Þá var ríkisstjórnin gerð afturreka með sama mál í þriðja skipti.

Þú meinar þingið.

Í öllum siðuðum ríkjum hins vestræna heims hefði ríkisstjórn sem hefði lent í slíku í þriðja skipti  
            

Rétt.

Þar við bætist auðvitað að í vikunni á undan voru hæstv. umhverfisráðherra og ríkisstjórnin öll dæmd í Hæstarétti 

Rétt.

Þar fyrir utan styður sjávarútvegsráðherra í hæstv. ríkisstjórn ekki stefnu ríkisstjórnarinnar í Evrópumálum. Það er fullkomið uppnám i sjávarútvegsmálum landsins. 

Tíminn er liðinn.

með öðrum orðum 

Enn verður forseti að hvetja þingmenn til að virða tímamörk. Ræðutíminn er tvær mínútur. Sömuleiðis hvetur forseti þingmenn til að gefa ræðumönnum hljóð.

Hæstv. forseti. Mig langar til að fylgja eftir einu atriði sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir nefndi í síðari ræðu sinni, eða hugsanlega þeirri fyrri, ég man það ekki, en hv. þingmaður nefndi það að minnsta kosti og full ástæða er til að taka undir að sú skýrsla sem okkur skilst að stjórnlaganefnd hafi lokið við, þrjú hundruð og eitthvað blaðsíður, eftir því sem sagt er, verði gerð opinber þannig að almenningur í landinu geti kynnt sér þau plögg og tekið afstöðu eftir atvikum til þeirra tillagna sem þar kunna að koma fram. Að minnsta kosti held ég að við hljótum öll að vera sammála um að stjórnarskráin sé málefni sem allur almenningur í landinu eigi að geta kynnt sér, fjallað um og rætt mismunandi hugmyndir um. Ég held að það sé engum vafa undirorpið að skýrsla stjórnlaganefndar sem unnið hefur í nokkra mánuði að þessu verki hljóti að vera innlegg í þá umræðu. Menn kunna að hafa mismunandi skoðanir á einstökum atriðum sem þar koma fram en það getur ekki verið nema umræðunni og málefninu til framdráttar að þessi skýrsla verði gerð opinber, ef rétt er sem fram hefur komið að hún sé tilbúin eða svo gott sem. Ég held að það sé rétt að hæstv. forseti þingsins beiti sér fyrir því að þetta verði gert, að minnsta kosti fer ég þess á leit við forseta þingsins að hæstv. forseti upplýsi okkur í þinginu um það hvort og þá hvaða samskipti hafa átt sér stað milli forseta, forsætisnefndar og eftir atvikum stjórnlaganefndar í þessum málum.

Frú forseti. Það er lenska stjórnmálamanna að segjast ætla að læra af mistökum. Það hefur gilt í þessum sal frá kosningunum 2009 að margt hefur yfir okkur gengið í hruninu. Við eigum að læra af því. Ef okkur stjórnmálamönnum er virkilega alvara með að við ætlum að læra af hruninu, m.a. af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, og vinna okkur út úr þeirri stjórnmálahefð og -menningu sem hér hefur ríkt, vinna okkur út úr því að fá yfir okkur dæmda skýrslu sem segir að stjórnsýslunni í landinu sé ábótavant, skulum við líka fara eftir því og gera það. Þá skulum við breyta og bæta stjórnmálamenninguna og þá skulum við fara yfir stjórnsýsluna og hafa hana í lagi. Þá á ekki að skipta máli, frú forseti, ef við ætlum að ástunda góða stjórnsýslu innan ráðuneyta og innan stofnana á vegum ríkisins og annarra stofnana, hvort samruni stofnana sé af hvötum þeirra sem þar vinna eða ekki vinna. Stjórnsýslan á ekki að orka tvímælis. Ef hún orkar tvímælis eru hlutirnir ekki í lagi hjá okkur, þá höfum við ekki lært af því sem við sögðumst ætla að gera og það er kannski líka kominn tími til að stjórnmálamenn almennt meini stundum það sem þeir segja.

Virðulegi forseti. Allar þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpi þessu á samkeppnislögunum eru íþyngjandi fyrir fyrirtækin í landinu. Lengst gengur sú tillaga að heimila Samkeppniseftirlitinu að brjóta upp fyrirtæki í landinu án þess að þau hafi gerst brotleg við samkeppnislög, önnur lög eða yfir höfuð gert nokkurn skapaðan hlut af sér. Færustu sérfræðingar landsins á sviði samkeppnisréttar hafa við meðferð málsins gefið þessu frumvarpi þá einkunn að það séu verulegar líkur á því að ákvæði þess brjóti gegn ákvæðum stjórnarskrár, þar sé um að ræða óheimilt framsal valds til Samkeppniseftirlitsins, uppbrotsheimildin sé matskennd, óljós og óskýr og frumvarpið ekki til bóta. Þegar 

Virðulegi forseti. Með frumvarpi þessu er fest í lög heimild til handa Samkeppniseftirlitinu til að brjóta upp markaðsráðandi fyrirtæki ef ástæða þykir til. Það liggur ljóst fyrir að þeirri heimild verður beitt af hófsemi enda um að ræða íþyngjandi ákvörðun og algjörlega ljóst að Samkeppniseftirlitið mun þurfa að rökstyðja slíkar ákvarðanir. Löggjöfin á sér fyrirmynd í löggjöf nágrannalanda okkar og í landi eins og Íslandi þar sem fákeppni er almennt ráðandi á flestum mörkuðum á hún meira erindi en í flestum öðrum löndum 

Frú forseti. Það hefur komið mjög vel fram í nefndaráliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins vegna þessa máls hvað það er sem við í Sjálfstæðisflokknum erum einkum ósátt við. Það er hið frjálsa mat Samkeppniseftirlitsins með samkeppnishindrunum og þær víðtæku heimildir sem eftirlitið hefur til þess m.a. að brjóta upp fyrirtæki án þess að héðan frá þinginu fylgi nein skýr fyrirmæli eða sérstök viðmið um það í hvaða tilvikum slíkt ætti að koma til greina. Þetta setur rekstur fyrirtækja í mikla óvissu. Ég er á engan hátt ósammála hæstv. viðskiptaráðherra um að við eigum að reyna að efla samkeppni í landinu en við eigum líka að reyna að efla vissu og treysta almennt rekstraröryggi fyrirtækjanna og fyrirsjáanleika  
            

Virðulegi forseti. Með þessu frumvarpi er verið að gefa Samkeppniseftirlitinu heimild til að skipta upp fyrirtækjum ef staða þeirra felur í sér alvarlega röskun á samkeppni. Hagsmunir neytenda liggja þar ætíð til grundvallar, fyrirtækjunum verður ekki skipt upp ef það er til hagsbóta fyrir neytendur að fyrirtækin séu stór og geti þannig notið stærðarhagkvæmni, t.d. í innkaupum eða rekstri. Það er hins vegar einkennilegt, það stöðumat sem birtist í nefndaráliti sjálfstæðismanna sem segja stóran hluta íslenskra fyrirtækja þurfa að óttast þessa löggjöf.

Þetta er rangt.

Það eru ótrúleg skilaboð frá íhaldsflokknum vegna þess að um leið er verið að segja að stór hluti íslenskra fyrirtækja njóti í dag einokunarhagnaðar, að þau innbyrði hagnað á kostnað neytenda, á kostnað virkrar samkeppni.

Túlka þú bara þínar eigin skoðanir, ekki annarra.

Ef þetta er rétt mat hjá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins vil ég segja þetta: Röksemdir þeirra gegn frumvarpinu eru bestu hugsanlegu rök fyrir frumvarpinu.  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fjalla um skoðanir hv. þm. Magnúsar Orra Schrams í þessari stuttu atkvæðaskýringu. Ég verð þó bara að segja að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum í þessari umræðu reynt að nálgast málið málefnalega, fara í efnisatriði þess og sneiða hjá þeim innantómu frösum sem hafa einkennt málflutning sumra annarra flokka í þessari umræðu þar sem menn hafa sneitt hjá því að ræða hin eiginlegu efnisatriði og skreytt sig stöðugt með yfirlýsingum um að þeir vilji hagsmuni neytenda án þess að geta útskýrt hvernig þessar lagareglur eiga að virka í því skyni. Það sem málið snýst um er að hér eru lagðar til afar víðtækar heimildir samkeppnisyfirvalda til inngripa, ekki í tilvikum þar sem fyrirtækin hafa brotið lög, ekki í þeim tilvikum þar sem þau hafa misbeitt markaðsráðandi stöðu sinni eða annað sem bannað er samkvæmt samkeppnislögum. Nei, fyrirtækin eiga von á íþyngjandi aðgerðum af hálfu samkeppnisyfirvalda, verði þetta frumvarp að lögum, þrátt fyrir að þau hafi ekkert brotið af sér. 
            

Virðulegi forseti. Þetta eru vissulega víðtækar heimildir sem Samkeppniseftirlitinu verða veittar. Það mun farið með þær af þeirri hófsemi sem sagt er í nefndaráliti að eigi að gilda um það. Ég hef álit á þeim sem reka fyrirtæki hér á landi og ég tel að þeim verði enginn vandi að starfa innan þess ramma sem þarna er settur. 
             Þar fyrir utan er samkeppni besti vinur neytendanna þannig að í þessu tilfelli er enginn vafi í mínum huga um að segja já.

Virðulegi forseti. Að mínu mati takmarkast eignarrétturinn við það þegar hann er farinn að valda öðrum tjóni. Það er nákvæmlega það sem þetta ákvæði gengur út á og er það sem hefur verið mest umdeilt innan nefndarinnar, þ.e. ef fyrirtæki verða uppvís að því að stunda þannig starfshætti að þau valdi almenningi tjóni. Þess vegna verð ég að segja í atkvæðaskýringu minni að ég stoppa við það þegar fulltrúar ákveðinna stjórnmálaafla fóru í ræðustól fyrr í dag og töluðu fjálglega um lærdóminn sem við eigum að draga af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslu þingmannanefndarinnar - og greiða síðan atkvæði gegn þessu máli. Í skýrslunni var einmitt lögð  
            

Forseti vill geta þess að það er ekki umræða í gangi heldur atkvæðaskýringar.

Frú forseti. Ég mótmæli þeirri fundarstjórn forseta að ekki sé lamið í bjöllu þegar hv. þm. Eygló Harðardóttir leyfir sér að vitna til þess að hér fari þingmenn í pontu og ræði um stjórnsýsluna, rannsóknarskýrslu Alþingis og rannsóknarnefnd Alþingis og segir jafnframt að sá þingmaður sem það gerir, sú sem hér stendur, vogi sér síðan að segja nei við því að vera sátt við það sem stendur í þessu frumvarpi um samkeppnislög. Frú forseti. Slíkar aðdróttanir þingmanns í atkvæðaskýringu fyrir sjálfa sig eru með öllu óásættanlegar.

Hæstv. forseti. Í gær kvaddi ég mér hljóðs um þetta mál við atkvæðagreiðslu  Staðreyndin er sú að þessi lög eru mikilvæg og snerta kjör fjölda manns, lögreglunema sem sækja Lögregluskóla ríkisins. Með frumvarpinu er í reynd verið að rýra kjör þeirra, færa kostnaðinn sem áður hvíldi á Lögregluskólanum yfir á herðar einstaklinganna sem nú þurfa að fjármagna sig með lánum frá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Þetta skiptir að sjálfsögðu máli og kallar á umræðu. Hitt er annað mál að Lögregluskólinn og lögreglan eru því fylgjandi 

Forseti. Ég styð þetta frumvarp eftir ágæta rannsókn í allsherjarnefnd, einkum á þeim forsendum að Landssamband lögreglumanna mælir með því að frumvarpið verði að lögum og að við höldum svo áfram að bæta Lögregluskólann. Því ber svo að fagna - eins og venjulega ber að spyrja að leikslokum en ekki vopnaviðskiptum, og að leikslokum erum við öll sammála, nema hláturbrandaraliðið hérna frammi í sal, um að við séum að gera lögreglunni í landinu 

Virðulegi forseti. Þegar hrunið skall á okkur var öllum þeim framkvæmdum sem fyrirhugaðar voru, þeim verkum sem voru komin í útboðsferli og þeim verkum sem búið var að bjóða út í samgöngumannvirkjum, slegið á frest. Í sumum tilfellum var jafnvel svo langt gengið að Vegagerðin þurfti að greiða einhverjum verktökum bætur vegna samningsbrests. Þetta skapaði mjög alvarlegt atvinnuástand í þessum geira. Þúsundir manna töpuðu vinnunni og afleiðingarnar urðu þær að bæði fyrirtæki og starfsmenn fluttu unnvörpum úr landi. Af því hefur m.a. Vegagerðin miklar áhyggjur, áhyggjur af því að mikil reynsla og þekking tapist úr þessum geira og að of fá fyrirtæki verði eftir þegar við þurfum að fara af stað af fullum krafti í vinnu við samgöngumannvirki okkar. Vegaframkvæmdir eru yfirleitt með arðbærustu verkefnunum sem hægt er að ráðast í og mjög oft er um mannaflsfrek verkefni að ræða. Þann 10. desember sl. kynnti ríkisstjórnin áform um mikið átak. 40 milljarðar skyldu settir í þetta verkefni á næstu árum, eins og það var orðað, og það var ótilgreint um hversu mörg ár væri að ræða. Að mörgu leyti minnir það á stöðugleikasáttmálann og maður óttast að það fari fyrir þessu eins og honum, að ekki verði staðið við hlutina. Hv. þm. Kristján L. Möller sagði við þetta tækifæri að útboð færu fram í janúar og febrúar á stórum framkvæmdum, 6 milljarðar yrðu þá boðnir út. Nú er febrúar að verða liðinn. Hann sagði einnig að hann vonaðist til að framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng yrðu hafin fyrir 17. júní. Ég spyr hæstv. innanríkisráðherra hvað því máli líði. Á heimasíðu sinni fögnuðu Samtök iðnaðarins þessari niðurstöðu og sögðu að með þessum útboðum mundu skapast allt að 500 störf í landinu. Á sama tíma kom hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson fram og sagði: Hér verða engar framkvæmdir nema með sérstakri skattlagningu, vegtollum. Hann viðurkenndi í viðtali að þar væri um tvísköttun að ræða, við skyldum ekki fara út í neitt nema leggja aukaálögur á heimilin í landinu, á bifreiðanotkun landsmanna. Þann 13. janúar afhenti Félag íslenskra bifreiðaeigenda hæstv. ráðherra undirskriftir 41 þúsund einstaklinga sem höfðu á átta dögum skrifað undir áskorun til stjórnvalda um að falla frá hugmyndum um vegtolla og hafna þeirri skattlagningu. Hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson sagði í janúar eftir þessa umræðu, var farinn að bakka og verða óáreiðanlegur: Engar ákvarðanir hafa verið teknar um veggjöld. Það er langt þangað til þau verða innheimt ef til framkvæmda þeirra kemur yfirleitt. Hann sagðist við sama tækifæri ætla að skipa þverpólitíska nefnd, enn eina nefndina, sem á að setja mikilvæga málaflokka og mikilvægar framkvæmdir í, og ég spyr hvort ekki sé frekar kominn tími framkvæmda og efnda, hvort sá tími sé ekki runninn upp. Ég vil jafnframt inna hæstv. ráðherra eftir því hvort nefndin sú hafi verið skipuð. Þegar vefur Vegagerðarinnar er skoðaður í dag kemur í ljós að þar eru engin alvöruútboð á ferðinni þrátt fyrir þau fyrirheit sem hafa verið gefin um 6 milljarða framkvæmdir. Það eru smáverkefni eins og girðingar á suðursvæði og yfirlagnir og einhver vinna við undirgöng, efnisvinnslu og slíkt. Samkvæmt yfirliti frá Vegagerðinni sem ég hef undir höndum er hægt að setja í útboð verkefni fyrir 42 milljarða í vegaframkvæmdum sem eru tilbúin á næstu vikum og mánuðum. Þar af eru tvenn jarðgöng, annars vegar Norðfjarðargöng og hins vegar Vaðlaheiðargöng. Þetta eru stór og smá verk um allt land sem gætu ef þeim væri raðað skynsamlega niður skapað hundruð ef ekki á annað þúsund störf og hjálpað þeim iðnaði sem hvað verst hefur farið út úr því hruni sem við stöndum frammi fyrir. Þetta mundi skila miklum tekjum, skatti og gjöldum til ríkissjóðs. Þetta mætti fjármagna með skuldabréfaútboði eins og fyrirhugað er að gera með þær framkvæmdir sem hefur verið rætt um og innheimta með einhverjum öðrum hætti seinna. Hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson sagði að ríkissjóður væri tómur, það væri ekki hægt að fara í verkin. En ég minni hann á að þessi sama ríkisstjórn var tilbúin til þess fyrir ári að skrifa upp á allt að 500 milljarða skuldbindingu sem átti að koma 

Hæstv. forseti. Hér er talað um 20, 30, jafnvel 40 milljarða á nokkuð léttvægan hátt, hægt að setja verkefni í útboð á næstu vikum, þetta yrði gríðarlega arðsamt og mundi skila miklum ávinningi til ríkisins. Vandinn er bara sá að það eru ekki til peningar fyrir þessum framkvæmdum. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, það er vissulega alltaf stund þess að efna gefin fyrirheit en það er líka stund til að vera sjálfum sér samkvæmur. Menn verða þá að setja þessi mál öll inn í rétt sögulegt samhengi. Og hvert er það sögulega samhengi? Jafnvel fyrir efnahagshrunið var sagt í þessum sal og í áætlunum sem voru samþykktar hér að markaðir tekjustofnar stæðu ekki lengur undir brýnum framkvæmdum. Vinna var sett á laggirnar til að setja í flýtimeðferð viss verkefni í samgöngumálum. Á þeim tíma var talað um einkaframkvæmd. Þetta er að finna í gögnum sem hv. þingmaður og samflokksmenn hans og margir hér í þingsalnum hafa samþykkt. Síðan var samþykkt á þingi í júní 2010, með leyfi forseta: „Leitað verði leiða til að fjármagna umfangsmiklar framkvæmdir sem ekki rúmast innan almennra fjárveitinga til áætlunarinnar, m.a. með gjaldtöku af notendum verði það niðurstaða Alþingis.“ Þetta er hugsunin að baki því að á næstu fimm árum verði ráðist í verkefni sem kæmu til með að kosta upp undir 40 milljarða kr. Það er á þessum forsendum sem við í þessum sal samþykktum málið, nákvæmlega svona, utan þess sem er rými fyrir á fjárlögum. Hvað erum við að verja miklu til nýframkvæmda í samgöngum á fjárlögum? Það eru um 6 milljarðar á þessu ári, plús 1,5 milljarðar frá síðasta ári, 7,5 milljarðar. Við höfðum ráðgert 7,5 milljarða en skárum niður í 6 milljarða. Á næsta ári erum við að tala um 7 milljarða og nú eru menn að tala um það eins og bara að drekka vatn að það eigi að bæta í á hálfum áratug 40 milljörðum fyrir utan fjárlög. Ég vísa þá í samþykktir hv. þm. Jóns Gunnarssonar, hann sagði hér með atkvæði sínu að það ætti að gera það einvörðungu að vissum skilyrðum uppfylltum, að það yrði greitt sérstaklega fyrir það. Hvað gerist svo? Hv. þingmaður reiddi fram rökin hér áðan, hann sagði að á Suðurlandi hefðu safnast yfir 40 þús. undirskriftir gegn þessari tegund fjármögnunar. Fólk sem sagt leggst gegn því að farin verði sú leið sem Alþingi markaði. Þetta er veruleikinn. Norðan heiða er annað viðhorf uppi. Ég átti fund með sveitarstjórnarmönnum og þingmönnum á Akureyri í lok janúarmánaðar þar sem var almennur vilji til þess að ráðast í Vaðlaheiðargöng á þessum forsendum, að það yrði fjármagnað með beinni gjaldtöku fyrir notkun. Þar varð niðurstaðan sú. Við ákváðum á þeim fundi að gefa grænt ljós á að ráðist yrði í forútboð. Sú vinna er þegar hafin. Og undir forustu hv. þm. Kristjáns Möllers, forvera míns í embætti, er verið að undirbúa stofnun nýs félags sem mun taka til starfa í næstu viku, á fimmtudag eða föstudag er áætlunin. Og ég geri ráð fyrir að hv. þm. Kristján Möller geri nánar grein fyrir þessu í ræðu hér á eftir. Þannig stendur þetta mál. Við höfum ekki blásið út af borðinu áform sunnan lands eða vestan en það er alveg skýrt að þær framkvæmdir yrðu að vera á þessum forsendum sem ég greindi frá og Alþingi samþykkti á sínum tíma. Við samþykktum það öll að ráðast eingöngu í þessar framkvæmdir ef það yrði gert með þeim skilyrðum að við réðumst ekki í lántökur á vegum ríkissjóðs 

Frú forseti. Ég var einn þeirra mörgu þingmanna sem studdu það að fara í framkvæmdir á þeim forsendum sem hæstv. innanríkisráðherra rakti, að sérstök gjaldtaka yrði til að fjármagna þessar framkvæmdir. Ég held að stór ástæða þess að ekki hefur orðið úr framkvæmdum enn þá sé að dæmið var óskýrt og er enn þá óskýrt. Ég tek undir gagnrýni málshefjanda á það eitt og sér. Það er erfitt að fá fram hversu háir vegtollarnir eiga að vera og það kom t.d. ekki fram í máli hæstv. innanríkisráðherra áðan. Þegar ég greiddi atkvæði með því að fara í þessar framkvæmdir á umræddum forsendum var ég með tiltölulega lága vegtolla í huga, ég held kannski í kringum 70 kallinn eða 100 kallinn á hverja ferð frá Árborg til Reykjavíkur, ef ég man rétt. Síðan finnst mér eins og upphæðirnar hafi hækkað ískyggilega í umræðunni. Það er einföld og augljós ástæða þess að íbúar eru orðnir fráhverfir hugmyndinni um vegtolla. Það verður að setja dæmið þannig upp að það sé aðlaðandi fyrir íbúana. Þá verður að hafa í huga að íbúarnir borga nú þegar mjög há gjöld fyrir afnot sín af vegunum. Ef maður býr á Selfossi og keyrir til Reykjavíkur og til baka á bíl sem eyðir 10 lítrum á hundraðið rennur þúsund kall til ríkisins. Gagnvart notendum veganna þarf auðvitað að setja það dæmi upp á sannfærandi og aðlaðandi hátt, að þeir eigi hugsanlega að borga smáupphæð tímabundið til að stuðla að mikilvægum vegaframkvæmdum. Ekki hefur tekist að gera það þannig að það birtist íbúunum sem aðlaðandi kostur.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að málið sé tekið til umfjöllunar. Að mínu mati var ekkert óskýrt í því. Hins vegar fór Félag íslenskra bifreiðaeigenda fram með rangar upplýsingar. Ég hefði sjálfur alveg getað skrifað undir undirskriftalistann þeirra eins og hann var settur fram, en nóg um það. Það eru tveir kostir í stöðunni eins og hæstv. innanríkisráðherra hefur bent á. Við höfum ákveðna peninga í ríkisframkvæmdir sem eru 6 milljarðar í ár. Annar kosturinn er annars vegar að fjármagna verkið með lánum frá lífeyrissjóðunum eins og viðræður stóðu um allt síðasta ár. Þá er hægt að byggja upp vegi á fjórum árum á suðvesturhorninu fyrir 30 milljarða kr. Hins vegar væri hægt að vinna verkið í hefðbundinni ríkisframkvæmd en 6 milljarðar á ári fyrir fjögur vegagerðarsvæði gera um 2 milljarða á hvert svæði. Það er ýmislegt fleira sem þarf að gera en þessa vegi. Segjum sem svo að einum milljarði verði þá varið í þessa tilteknu vegi á ári, miðað við hlutfall sem ég geri hér að umtalsefni, þá er það 30 ára framkvæmd. Þetta eru þessir tveir kostir; flýtiframkvæmd þar sem við mundum aka á nýjum, fullkomlega öruggum vegum í 25 ár með hóflegu veggjaldi eins og alltaf var talað um, eða að keyra núverandi vegi í 25 ár og mjatla inn í það ríkispeningum, olíugjaldi og bensíngjaldi sem fara hríðhækkandi. Það eru kostirnir sem við stöndum frammi fyrir. Ríkisstjórnin samþykkti flýtiframkvæmdaleiðina 10. desember síðastliðinn. Alþingi samþykkti með miklum atkvæðamun frumvarpið sem ég lagði fram á þingi, þar á meðal voru menn úr öllum flokkum, 13 þingmenn Sjálfstæðisflokks, 17 frá Samfylkingu, 10 frá Vinstri grænum, 3 frá Framsóknarflokki, sem studdu allir þá útfærslu. 
             Virðulegi forseti. Það sem vantar hins vegar á er að útfæra málið betur og að menn ræði það í ró og spekt án þess að gefa rangar upplýsingar um það eins og FÍB er því miður 

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þingmanninum Jóni Gunnarssyni fyrir að hefja máls á þessu efni. Ég er honum þó ekki sammála um að samgöngumál eigi að vera atvinnumál. Fyrir mér snúast samgöngur um að koma fólki og varningi á milli staða en ekki um atvinnusköpun.  Það sem ég er hræddust við í þessu er að þetta verði viðbót af því að við eyðum nú þegar gríðarlegu fjármagni í vegakerfið með ýmsum gjöldum sem koma í gegnum skattkerfið og með öðrum hætti. Það væri eins og að setja á nefskatt við innheimtu á afnotagjöldum af RÚV en setja afnotagjöldin svo aftur á og halda nefskattinum. Mér finnst það hljóma þannig. Verkefni okkar er líka að reyna að létta álagi af þjóðvegunum. Það getum við t.d. gert með strandsiglingum. Fjárveiting til viðhalds vega árið 2011 eru ríflega 4,5 milljarðar, það kemur fram í svari innanríkisráðherra til mín sem dreift var í þinginu í gær. Helming þess viðhalds má rekja til vöruflutningabíla og 2/3 til þungaumferðar almennt. Þá eru ótalin umferðarslysin og banaslysin sem þessir flutningar hafa valdið. 
            

Virðulegi forseti. Hvers vegna settum við sérlög um einkaframkvæmdir eða fjármögnun lífeyrissjóðanna á dagskrá? Það var vegna þess að það stóð alltaf til að vegaframkvæmdirnar yrðu greiddar með sérstökum vegtollum. Það lá alveg fyrir í upphafi. Það var aukaskattheimta og vegtollur á þá íbúa sem mundu þurfa að keyra þessa vegi. Menn töluðu um 160–180 kr. í þessu sambandi, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson benti á. Síðan slitnaði upp úr viðræðunum á milli lífeyrissjóðanna og ríkisins. Þetta er í fyrsta sinn sem fram fer umræða um málið eftir að það gerðist. Hvers vegna slitnaði upp úr viðræðunum? Það er mjög mikilvægt að við fáum skýringar á því. Var ávöxtunarkrafan of há? Hvernig verður brugðist við þessu? Í framhaldinu fór umræðan hins vegar á villigötur. Nú eru menn farnir að tala um að veggjaldið þurfi hugsanlega að vera 700 kr. eða jafnvel hærra, það setur málið í uppnám. Við þurfum að fá markvissari umræðu um málið. Ég er hugsi yfir því að ákveðið hafi verið að setja peninga í gegnum ríkisvaldið og fara í skuldabréfaútboð til að fjármagna framkvæmdirnar. Þá spyr maður sig að því: Ef það yrði gert, hverjir mundu þá kaupa skuldabréfin? Væru það ekki lífeyrissjóðirnir? Ég er dálítið hugsi yfir því hvernig málið hefur þróast. Síðast en ekki síst er mjög mikilvægt að menn ræði um hlutina eins og þeir eru því að upphaflega var hugsunin sú að greitt yrði fyrir framkvæmdirnar sérstaklega með aukinni skattheimtu eða vegtollum eða hvað menn vilja kalla það. Það er hins vegar mjög mikilvægt að við náum að ræða um málið og fáum betri upplýsingar inn í þingsal um hvernig menn ætla að greiða úr þessu, það er mjög mikilvægt til að rétta af umræðuna. Ég vil líka þakka hæstv. innanríkisráðherra í lokaorðum mínum fyrir þann fund sem haldinn var í samgönguráðuneytinu 

Forseti. Í kjölfar efnahagshrunsins fór fram mikil vinna á vegum stjórnvalda og í samráði við aðila vinnumarkaðarins um hvernig hægt væri að koma framkvæmdum í gang aftur þar sem þær stöðvuðust rétt eins og allt annað hér á þeim tíma. Niðurstaða þeirrar vinnu var m.a. sú að fara þá leið sem rætt hefur verið um, þ.e. að fara í svokallaðar einkaframkvæmdir í vegamálum. Það er hárrétt sem fram kom hjá síðasta ræðumanni, hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, að það hefur aldrei staðið annað til en að fyrir þær framkvæmdir yrði greitt með sérgjöldum. Á fundum samgöngunefndar um málið, sem voru allnokkrir og fjöldi manns var kallaður fyrir nefndina, kom ítrekað fram sú afstaða nánast allra sem til okkar komu að nauðsyn væri á þessum framkvæmdum og að í þær skyldi farið. Það var einn aðili sem lagðist gegn þeim, það var FÍB ef ég man rétt. Þau samtök tóku í grófum dráttum afstöðu gegn slíkum framkvæmdum sem taka ætti sérstakt gjald fyrir. Það er sjónarmið sem stendur eitt og sér og ekkert við það að athuga. Íbúar og fulltrúar sveitarfélaganna á svæðinu ræddu sömuleiðis hvaða áhrif gjaldtaka á vegi nálægt heimilum fólks kynni að hafa á lífsgæðin og lífsskilyrðin en ekki var lagst gegn framkvæmdunum sem slíkum. Nefndin setti eitt skilyrði fyrir afgreiðslu sinni á málinu, það ríkti einhugur í nefndinni við afgreiðslu málsins. Skilyrðið var að ábyrgð ríkisins væri eingöngu á þeim fjármunum sem færu í að stofna viðkomandi hlutafélög, sem væru tvö, og ekki öðru, 

Virðulegi forseti. Í langan tíma hefur ríkisstjórnin gefið fyrirheit um útboð, framkvæmdir og atvinnu án þess að nokkuð hafi gerst. Nú er boðað eitthvert hókus pókus, að í næstu viku verði stofnað nýtt félag og þá muni eitthvað gerast. Staðreyndin er sú að í sumar samþykktum við ekki öll í þinginu að fara þá leið að leggja aukaveggjöld á örfáar leiðir. Ýmsir bentu á að ef veggjöld yrðu tekin upp yrði að gera það um allt land, þá yrði að vega og meta í hvaða framkvæmdir ætti að fara og var talað um mjög hóflegt gjald, eins og komið hefur fram. Bæði hv. þm. Kristján Möller, fyrrverandi samgönguráðherra, og hæstv. innanríkisráðherra hafa talað um flýtiframkvæmdir og flýtimeðferð. Staðreyndin er sú að samkvæmt þeim hugmyndum sem voru uppi á borðinu og eru vissulega óljósar var fyrst og fremst um flýtigreiðslur að ræða, að þeir aðilar sem keyrðu Suðurlandsveg, Vesturlandsveg og Reykjanesbraut ættu að greiða upp framkvæmdir á sjö, átta árum sem eiga að standa í 40–50 ár. Það var hreinlega allt of langt gengið. Arðsemi framkvæmdanna er það mikil að það væri alveg hægt að fara í þær eins og hv. þm. Jón Gunnarsson lagði til, að menn færu í verkið með ríkisfé og skuldabréfaútboði. Ég vil líka minna á að menn ræddu að hægt væri að auka skatttekjur ríkisins m.a. með skattlagningu séreignarsparnaðar og af sumum samgönguframkvæmdunum sem verið hafa til umræðu er mjög mikil arðsemi. Ekki einungis mundi það skapa atvinnu heldur mundi það skapa mikið öryggi og minnka það mikla tjón sem verður í umferðinni vegna banaslysa og annarra alvarlegra slysa. Það mundi borga það margfalt til baka fyrir utan þá atvinnusköpun og velmegun og hagvöxt 

Forseti. Hér kemur fram það sama og síðast þegar rætt var um málið, að það séu bara tvær leiðir, annars vegar að leggja enga nýja vegi eða fara tollaleiðina. Í upphafi fylgdi það málinu, eins og síðasti hv. ræðumaður minntist á, að það gæti farið saman við miklar breytingar í skattheimtu og gjaldheimtu í umferðinni, þ.e. að komin væri ný tækni þar sem hægt væri að innheimta notendagjöld og lækka aðra skatta og gjöld í staðinn. Komið hefur fram að það er ekki rétt, þau eru miklu lengra undan. Þetta mál er óháð því. Það er gott að það sé a.m.k. á hreinu. Það sem eftir stendur er sú ætlan að láta notendur borga fyrir framkvæmdirnar á Suður- og Vesturlandi, um 30 milljarða, að láta einfaldlega þá sem aka vegina borga. Það verða engar hjáleiðir og það verður enginn teljandi sparnaður við minni orkukaup eða bílslit, eins og annars staðar háttar til. Það er mönnum gert að gera á Suðurlandi og Vesturlandi, nálægt höfuðborgarsvæðinu, og auðvitað höfuðborgarbúum sjálfum en ekki annars staðar. Nú er komin nokkur samstaða um að það gangi ekki á þessu svæði og í nágrannasveitarfélögunum, það verði að gæta jafnræðis. Annaðhvort verði fjármögnunin að vera öðruvísi en með tollafyrirkomulaginu eða að sett verði á gjald sem gildi fyrir öll vegamót á landinu. Það er eðlilegt að innanríkisráðherra og ríkisstjórnin hugleiði það og þeir sem standa í þessum verkefnum. Svo verður að segja að auðvitað þarf að endurskoða það sem menn ímynduðu sér á fornum tímum, t.d. að 2+1 vegir væru ómögulegir, sem ég held að hafi alltaf verið misskilningur. Það verður líka að skoða nýjar leiðir í fjármögnuninni. Það er misskilningur að endalaust sé hægt að taka lán og borga af því seinna. En það er líka misskilningur að moka úr ríkissjóði 

Frú forseti. Við ræðum hér mjög mikilvægt mál. Að mínu viti er búið að innheimta veggjöld á þeim vegum sem til eru. Þrátt fyrir þessa kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins verður að finna aðrar leiðir til fjármögnunar vegaframkvæmda og það án veggjalda, a.m.k. á þessum stóru leiðum. Framkvæmd eins og Vaðlaheiðargöng er sjálfsögð, svo fremi sem framkvæmdin er greidd með veggjöldum og svo fremi sem núverandi leið um Víkurskarð sem búið er að setja hundruð milljóna í í gegnum árin verði viðhaldið og haldið opinni fyrir almenning til að fara ef hann vill. Breikkun þjóðvega út frá höfuðborgarsvæðinu, frú forseti, til Borgarness í vestri, austur fyrir Selfoss á Suðurlandi og það sem út af stendur á Reykjanesbrautinni, er brýnust með tilliti til umferðarþunga og slysatíðni. Þær framkvæmdir verða einfaldlega að hafa forgang. Því miður verður við núverandi efnahagsástand að forgangsraða. Þrátt fyrir að göng eins og Vaðlaheiðargöng, Norðfjarðargöng og mörg fleiri séu mjög brýn að mínu mati þurfa þau samt að fara aftar á listann þegar kemur að forgangsröðun og opinberu fé. Annað atriði sem er mjög mikilvægt að nái fram að ganga er að flutningar á þungavöru og öðrum varningi sem ekki bráðliggur á ættu að sjálfsögðu að verða á strandferðaskipum eins og var hér um árið, enda er búið að fjárfesta hundruðum milljóna í höfnum úti um allt land, á mjög mörgum stöðum, einmitt í þeim tilgangi að notast við strandferðaskip. Það er enginn kostnaður af því að taka þetta upp á ný og ef tekst að skilja að flutningastarfsemi landflutningafyrirtækja annars vegar og skipaflutningafyrirtækja hins vegar ætti að vera hægt að koma hér á strandflutningum. Einokunarfyrirkomulagið á þeim flutningum 

Virðulegi forseti. Fyrst hér að ummælum hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur þar sem hún segir að samgöngumál séu ekki atvinnumál. Það er auðvitað mjög sérstakt að heyra, ekki síst frá landsbyggðarþingmanni, og sýnir mikið skilningsleysi. Það er auðvitað gríðarlega mikil atvinna sem skapast í kringum bættar samgöngur, þetta er grundvöllur atvinnusköpunar á landsbyggðinni og margir hafa vinnu við viðhald og vegagerð í landinu. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra, við samþykktum hér viðbótargjaldtöku á sínum tíma, í smáum upphæðum. Það var talað um mjög lágar upphæðir og sjálfur sagði ég í þeirri umræðu að þetta mætti alls ekki verða landsbyggðarskattur, skattur á þá sem búa hér fyrir utan höfuðborgarsvæðið sérstaklega. Það var á þeim forsendum sem ég samþykkti það frumvarp sem var hér til umræðu á þeim tíma, en forsendurnar hafa breyst, virðulegur forseti. Þær eru ekkert þær sömu í dag, það er búið að hækka skatta og álögur á heimili landsins svo um munar, m.a. með hækkun bensíngjalds. Það verður ekkert gengið lengra í þeim efnum. Það er aftur á móti alveg ljóst að við verðum að fara í þessar framkvæmdir og eftir að það slitnaði upp úr viðræðum við lífeyrissjóði um fjármögnun hefur ríkisstjórnin gefið það út að þessar framkvæmdir muni fara af stað og verða fjármagnaðar með útgáfu ríkisskuldabréfa. Ég held að það sé í sjálfu sér bara eðlilegt mál og við skulum skilja þar á milli, við skulum koma þessum mikilvægu framkvæmdum af stað, koma þeim í gang og fara síðan í umræðuna um það hvernig við ætlum að skattleggja heimilin í landinu til að standa undir þessu í framtíðinni. Lengra verður ekki gengið í þeim efnum, virðulegi forseti. Og það er ekki afsökun þegar hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson segir að peningar séu ekki til vegna þess að þessi sami ráðherra var tilbúinn að skuldsetja ríkissjóð um 500 milljarða í Icesave-samningunum. Þessi ríkisstjórn vildi 

Hæstv. forseti. Ég vil í fullri hógværð minna á að ég sagði af mér ráðherraembætti út af Icesave-samningunum á sínum tíma. og núna eru þeir komnir inn í annan farveg eins og við þekkjum. Það verður ekkert gengið lengra í skattlagningu, segir hv. þingmaður. Það er það sem ýmsir aðrir þingmenn hafa sagt líka. En hvað á þá að gera? Á hvorki að fjármagna þetta með vegatollum né hækka skatta? Þá er staðreyndin sú að peningarnir eru ekki til.  
             Það ræðst af fjármagnskostnaði. Það er farið í forútboð á Norðurlandi vegna Vaðlaheiðarganga, m.a. til að ganga úr skugga um hver vaxtakostnaðurinn verður. Það ræður framkvæmdakostnaðinum að verulegu leyti. Fyrst þarf að fá allar staðreyndir fram í dagsljósið áður en við getum sagt hvað þetta kemur til með að kosta. Þetta eru atvinnumál og mín skoðun er sú að það sé skynsamlegast að dreifa framkvæmdum sem víðast um landið og 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og framhaldsnefndaráliti iðnaðarnefndar vegna breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003. Áður en ég hef mál mitt um framhaldsnefndarálitið vil ég geta þess að það er á þskj. 887 en nefndarálitið, sem tilbúið var áður en þing fór í jólaleyfi, dagsett 15. desember 2010, er á þskj. 540. Ég vísa til þess þingskjals, virðulegi forseti, og þeirra breytingartillagna sem þar eru nema hvað varðar 3. lið í breytingum, þ.e. við 6. gr., c-liður þeirrar breytingartillögu er kallaður til baka. Ég tel ekki þörf á að fara yfir bæði nefndarálitin. Framhaldsnefndarálitið er það sem ég ætla að fara hér um nokkrum orðum. Það var dálítið sérstakt að það var skrifað, það var vegna þess að við tókum málið aftur til okkar vegna þess að það var ekki útrætt í desember. Nefndin sendi frá sér álit um frumvarp til breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, 15. desember sl. eins og áður er sagt. Málið komst ekki á dagskrá þingsins fyrir þinghlé og varð frumvarpið því ekki að lögum. Þar sem frekari upplýsingar hafa fengist og umræður hafa skapast um efni frumvarpsins hefur nefndin tekið það aftur til skoðunar og skilar framhaldsnefndaráliti. Nefndin hefur fengið á fund sinn Kristján Skarphéðinsson og Ingva Má Pálsson frá iðnaðarráðuneytinu, Guðlaugu Sigurðardóttur og Þórð Guðmundsson frá Landsneti ásamt Ívari Þorsteinssyni frá Orkustofnun. Þá fékk nefndin skriflegar umsagnir frá Orkustofnun, Landsneti, Samkeppniseftirlitinu og Póst- og fjarskiptastofnun. Nefndin tók til frekari skoðunar atriði sem varða tekjumörk og gjaldskrármál flutningsfyrirtækisins, sbr. 6. gr. frumvarpsins, m.a. að því er varðar meðferð og skilgreiningu á uppsöfnuðum gengishagnaði hjá flutningsfyrirtækinu og áhrif hans á setningu komandi tekjumarkatímabila. Meðal þess sem nefndin kynnti sér var hvort gengishagnaður sem myndaðist í kjölfar þess að gjaldskrá stóriðju var færð í bandaríkjadali árið 2007 en tekjumörkin voru áfram í íslenskum krónum væri tekjur í skilningi raforkulaga. Það var niðurstaða sérfræðinga sem nefndin ráðfærði sig við að ekki væri hægt að líta öðruvísi á en að gengishagnaður væri tekjur í skilningi bæði raforkulaga og bókhaldslaga. Í því samhengi vekur nefndin athygli á heimild í 3. mgr. 12. gr. raforkulaga til þess að færa of- eða vanteknar tekjur milli ára við árlegt uppgjör tekjumarka. Nefndin leggur til tvenns konar viðbótarbreytingar á 6. gr. frumvarpsins sem lúta að tekjumörkum flutningsfyrirtækisins. Annars vegar er lagt til að í stað þess að kveða á um að við mat á vegnum fjármagnskostnaði skuli taka tillit til „áhættuálags fyrir stórnotendur“, eins og lagt var til í fyrri breytingartillögu, skuli setningin orðuð á þann hátt að við mat á vegnum fjármagnskostnaði skuli „m.a. taka tillit til rekstraráhættu flutningsfyrirtækisins“. Í öllum útreikningum á vegnum fjármagnskostnaði (WACC) er reiknuð ávöxtunarkrafa fjármagns sem endurspeglar eðli og áhættu þess rekstrar sem um ræðir. Á það jafnt við um útreikninga á fjármagnskostnaði fyrir stórnotendur sem dreifiveitur. Er því lögð til þessi breyting á orðalagi til að undirstrika að slíkt áhættumat er einn af mörgum þáttum sem koma til skoðunar við útreikninga á vegnum fjármagnskostnaði og að ekki er um það að ræða að með frumvarpinu sé lagt sérstakt áhættuálag á stórnotendur. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu er gert ráð fyrir að arðsemisviðmiðunin byggist á vegnum fjármagnskostnaði í samræmi við það sem tíðkast í svipuðum rekstri í öðrum Evrópulöndum. Hins vegar er lagt til að kveðið verði á um að hinir sérfróðu aðilar, sem samkvæmt 6. gr. frumvarpsins er falið að leggja mat á hver sé eðlileg arðsemi flutningsfyrirtækisins, skuli hafa samráð við helstu hagsmunaaðila þegar það mat er unnið. Þessir hagsmunaaðilar eru framleiðendur raforku, neytendur, stórnotendur, dreifiveitur og Landsnet. Hinir sérfróðu aðilar eru, eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu, óháðir aðilar með sérfræðiþekkingu á þessu sviði. Til að tryggja vandaðan undirbúning er nauðsynlegt að fulltrúar notenda flutningskerfisins hafi tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum og skoðunum á framfæri við hina óháðu aðila. Er það jafnframt til þess fallið að öllum staðreyndum sé haldið til haga við mat á eðlilegri arðsemi flutningsfyrirtækisins. Er því með breytingartillögunni lagt til skyldubundið samráð við framangreinda aðila. Eins og frumvarpið var lagt fram á haustþingi var gert ráð fyrir að lögin mundu þegar öðlast gildi og ákvæði þess um tekjumörk kæmu til framkvæmda 1. janúar 2011. Þar sem frumvarpið varð ekki að lögum fyrir áramót leggur nefndin til að sérstaklega verði tiltekið að frumvarpið nái til setningar tekjumarka frá og með árinu 2011. Með því verður árið 2011 inni í hinum nýju tekjumarkaviðmiðum. Að sama skapi leggur nefndin til að í bráðabirgðaákvæði II í frumvarpinu komi ártalið 2010 í stað 2009, þar sem talað er um uppsafnaðar ofteknar tekjur í „árslok 2009“. Jafnframt leggur hún til að þegar sú tala liggur fyrir, þ.e. uppsafnaðar umframtekjur síðustu ára sem koma til endurgreiðslu á næstu 10 árum, verði hún bundin við bandaríkjadali miðað við gengi þess tíma þegar talan liggur fyrir. Þar sem markmiðið með ákvæðum frumvarpsins er að gera umhverfi stórnotenda stöðugra með því að minnka gengisáhættu og áhrif gengisbreytinga telur nefndin mikilvægt að hafa fjárhæð hinna uppsöfnuðu tekna í sömu mynt. Í d-lið 3. gr. frumvarpsins er tiltekið að flutningsfyrirtækið megi ekki stunda aðra starfsemi en þá sem því er nauðsynleg til að það geti rækt skyldur sínar samkvæmt lögum. Hins vegar er flutningsfyrirtækinu heimilað að eiga og reka fjarskiptakerfi sem því er nauðsynlegt vegna rekstursins og því er heimilt að bjóða út umframflutningsgetu ef það hefur yfir slíkri flutningsgetu að ráða, svo fremi sem samkeppni sé ekki raskað. Fyrir nefndinni var hreyft þeim sjónarmiðum að ákjósanlegt væri að flutningsfyrirtækjum væri heimilað að stofna sameiginlega sérstakt félag um fjarskiptakerfi. Tilgangur slíks félags væri eingöngu sá að sinna þörfum raforkukerfisins og yrði félagið nokkurs konar öryggisfjarskiptafélag sem ekki mundi starfa á almennum markaði. Hjá Landsneti kemur fram að slíkt félag mundi ekki sinna öðrum verkefnum en þeim sem starfsemi orkufyrirtækjanna krefst og að umframflutningsgeta yrði boðin án þjónustu. Gerir Landsnet ráð fyrir að tekjur vegna leigu á umframgetu yrðu óverulegar og þannig væri horft til þess þjóðhagslega hagræðis sem felst í samnýtingu og að hægt yrði að opna fjarskiptaþjónustu inn á afskekkta staði og auðvelda þannig samkeppnisaðilum að selja þjónustu sína. Leitast yrði við að byggja upp fjarskiptakerfið á hagkvæman hátt samhliða stækkun og endurnýjun raforkukerfisins. Gert er ráð fyrir að slíkt félag yrði í jafnri eigu Landsnets og Landsvirkjunar og að greiðslur fyrir veitta þjónustu mundu skiptast svo til jafnt á milli þeirra. Þá er á síðari stigum gert ráð fyrir að önnur orkufélög geti gerst eigendur að félaginu á jafnræðisgrunni. Í umsögn Orkustofnunar kemur fram að á grundvelli 5. töluliðar 4. mgr. 9. gr. raforkulaganna hvíli sú skylda á Landsneti að annast og tryggja öryggi í raforkukerfinu og má leiða af því að einn hluti þess sé að tryggja örugg fjarskipti vegna starfsemi þess kerfis. Telur stofnunin því eðlilegt að fyrirtækinu sé tryggður með einum eða öðrum hætti réttur til að reka öryggisfjarskiptakerfi raforkukerfisins. Slík starfsemi þurfi eftir sem áður að samræmast almennum kröfum raforkulaga og sérlögum á sviði fjarskiptamála. Nefndin leitaði eftir mati Póst- og fjarskiptastofnunar á tillögu þessari. Í umsögn Póst- og fjarskiptastofnunar kemur fram að skoða þurfi stofnun fyrirtækis um umframflutningsgetu í ljósi 36. gr. fjarskiptalaga, nr. 81/2003, og túlkunar á ákvæðinu. Þá tiltekur stofnunin að mikilvægt sé að fjarskiptastarfsemi Landsnets verði innan þess ramma sem fjarskiptalöggjöfin markar og að sú starfsemi sem lýtur að sölu umframgetu falli undir fjarskiptalögin. Í ljósi upplýsinga sem nefndin fékk er það mat hennar að heimild þessi sé til hagsbóta enda muni hún auka öryggi í rekstri fjarskiptakerfa raforkukerfisins ásamt því að leiða til hagræðingar vegna samlegðaráhrifa. Leggur hún því til viðbót við 3. gr. frumvarpsins á þann hátt að flutningsfyrirtæki sé heimilað að eiga hlut í fjarskiptafélagi sem hafi það hlutverk að reka öryggisfjarskiptakerfi raforkukerfisins. Nefndin fékk einnig umsögn frá Samkeppniseftirlitinu um frumvarpið. Í umsögninni kemur fram að þessar breytingar feli í sér að mögulegir keppinautar sameinist um rekstur fjarskiptafélags og geti slíkt samstarf farið gegn 10. gr. samkeppnislaga. Samkeppniseftirlitið getur skv. 15. gr. samkeppnislaga veitt undanþágu frá slíku samstarfi og telur Samkeppniseftirlitið eðlilegt að skýrt verði kveðið á um að slík undanþága sé forsenda stofnunar félagsins. Með þeim hætti er tryggt að stofnun félags um öryggisfjarskiptakerfi raforkukerfisins leiði ekki til röskunar á samkeppni, notendum raforku til tjóns. Nefndin tekur heils hugar undir þessi sjónarmið og leggur til breytingar þar að lútandi. Með þeim breytingum er tekinn af allur vafi um að samkeppni verði ekki raskað þrátt fyrir að flutningsfyrirtækinu verði heimilað, að uppfylltum þessum skilyrðum, að eiga hlut í fjarskiptafélaginu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum sem koma fram á þessu framhaldsnefndaráliti: 1. Við 3. gr. a. Við d-lið bætist nýr stafliður, svohljóðandi: að fengnu leyfi Samkeppniseftirlitsins, skv. 15. gr. samkeppnislaga, nr. 44/2005, að eiga hlut í, ásamt öðrum, fjarskiptafélag sem hefur það hlutverk að reka öryggisfjarskiptakerfi raforkukerfisins. Félaginu skal vera heimilt að bjóða út umframflutningsgetu, ef það hefur yfir slíkri flutningsgetu að ráða, svo fremi sem samkeppni sé ekki raskað. b. Við bætist nýr stafliður, svohljóðandi: Í stað orðanna „skv. 3. mgr.“ í 7. mgr. kemur: um stofnun flutningsfyrirtækisins. 2. Á eftir a-lið 4. gr. komi nýr stafliður, svohljóðandi: Í stað tilvísunarinnar „12. gr.“ í 1. tölulið 3. mgr. komi: 12. gr. a. 3. Við 6. gr. a. Á eftir 2. málsl. 2. töluliðar 3. mgr. komi tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Við mat á vegnum fjármagnskostnaði skal m.a. taka tillit til rekstraráhættu flutningsfyrirtækisins. Kveða skal nánar á um mat á vegnum fjármagnskostnaði í reglugerð. b. Við 2. tölulið 3. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Við mat hinna sérfróðu aðila ber þeim að hafa samráð við framleiðendur raforku, neytendur, stórnotendur, dreifiveitur og Landsnet. 4. Í stað orðanna „sbr. ákvæði 3. mgr. 12. gr.“ í 4. efnismgr. 10. gr. komi: sbr. ákvæði 3. mgr. 12. gr. a. 5. Í stað orðanna „koma til framkvæmda 1. janúar 2011“ í 17. gr. komi: ná til setningar tekjumarka frá og með árinu 2011. 6. Við ákvæði til bráðabirgða II bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Uppsafnaðar ofteknar tekjur í árslok 2010 skulu færðar í bandaríkjadali miðað við gengi þess dags þegar samtala oftekinna tekna liggur fyrir. Undir nefndarálitið skrifa auk mín Gunnar Bragi Sveinsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Margrét Tryggvadóttir, með fyrirvara, Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Lilja Mósesdóttir, Magnús Orri Schram og Tryggvi Þór Herbertsson. Virðulegi forseti. Ég hef hér gert grein fyrir framhaldsnefndaráliti í þessu máli, þ.e. breytingu á raforkulögum nr. 65/2003, sem er 60. mál og það þingskjal sem ég hef hér lesið upp er nr. 887. Ég geri það líka hér að lokum, eins og ég gerði í upphafi ræðu minnar, að vitna í nefndarálit um sama mál sem er á þskj. 540 sem var gert, eins og áður hefur komið fram, um miðjan desember 2010. Þar er að finna fleiri breytingartillögur sem ég ætla ekki að fara í gegnum núna, annað en að geta þess aftur að 3. liður þar, í breytingartillögunum við 6. gr., c-liður - vegna þess að breyting verður á þeirri tillögu í framhaldsnefndarálitinu er sú tillaga dregin til baka.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til nýrra umferðarlaga. Frumvarp þetta var lagt fram á vorþingi af þáverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra Kristjáni Möller en varð ekki útrætt. Efni þess er í stórum dráttum það sama og þess sem lagt var fram á vorþinginu en í umfjöllun minni hér á eftir mun ég sérstaklega geta þeirra breytinga sem frumvarp þetta hefur tekið. Frumvarpi þessu, ef að lögum verður, er ætlað að leysa af hólmi núgildandi umferðarlög, nr. 50/1987, sem löngu tímabært var orðið að endurskoða. Nefnd var skipuð undir forsæti Róberts R. Spanós lagaprófessors þann 1. nóvember 2007 í þessu skyni en samkvæmt skipunarbréfi var nefndinni m.a. falið að taka eftirfarandi atriði sérstaklega til skoðunar: 1. Færa gildandi ákvæði umferðarlaga til nútímalegra horfs með því að taka mið af reynslu síðustu tveggja áratuga og þróun í umferðarmálum. 2. Lagfæra þau ákvæði í gildandi ákvæðum sem eru óskýr eða haldin annmörkum, einkum að teknu tilliti til breytinga á mannvirkjagerð í umferðinni og umferðarmenningu. 3. Stuðla að frekari samræmingu umferðarlöggjafar að alþjóðlegum samningum og skuldbindingum um umferðarmál, m.a. með hliðsjón af þeirri þróun sem hefur átt sér stað á alþjóðavettvangi frá samningu gildandi laga. 4. Taka til athugunar hvort og þá að hvaða marki gera skuli breytingar á þeirri almennu framsetningu gildandi laga að ráðherra sé veitt víðtækt vald til að setja nánari ákvæði um einstök atriði í stjórnvaldsfyrirmæli og þá að leitast við að lögfesta í ríkari mæli í umferðarlögin sjálf grundvallarefnisreglur á einstökum sviðum. Jafnframt að leitast við að útfæra reglugerðarheimildir ráðherra sem eftir standa með heildstæðari og skýrari hætti. 5. Taka til skoðunar og gera tillögur um tilteknar efnisbreytingar á ákvæðum gildandi laga, einkum um viðurlög við brotum á umferðarlögum, með það í huga að gera þær hátternisreglur sem gilda í umferðinni skilvirkari og að auka varnaðaráhrif þeirra. Nefndin skilaði af sér drögum að frumvarpi til nýrra umferðarlaga þann 5. júní 2009 og í kjölfarið voru þau sett á vef ráðuneytisins til umsagnar. Mikill fjöldi athugasemda barst og var unnið úr athugasemdunum á vegum ráðuneytisins og frumvarpsdrögin síðan sett að nýju til umsagnar á vef ráðuneytisins. Jafnframt voru ráðuneytum og stofnunum sem komu að umferðarmálum send drögin til umsagnar. Enn komu fram fjölmargar athugasemdir og var sérstaklega áberandi í þeim hversu mikil áhersla var lögð á mikilvægi þess að tekið væri tillit til umhverfissjónarmiða við ákvarðanir um tilhögun umferðar hér á landi. Við gerð frumvarpsins hefur verið tekið mið af niðurstöðum nefndarinnar, svo og þeim athugasemdum sem borist hafa ráðuneytinu, og breytingar gerðar á upphaflegum frumvarpsdrögum til samræmis við fram komnar athugasemdir. Enn fremur hefur orða- og hugtakanotkun verðið samræmd í frumvarpinu. Ég geri nú nánari grein fyrir einstökum nýmælum og breytingum sem felast í þessu viðamikla frumvarpi. Fyrst ber að nefna að sett er inn markmiðsgrein í 1. gr. frumvarpsins, en slíkt hefur ekki verið í fyrri umferðarlögum. Markmið frumvarpsins er umfangsmikið en það er að vernda líf og heilsu vegfarenda með auknu umferðaröryggi þar sem jafnræðis sé gætt milli vegfarenda, óháð samgöngumáta, og tillit tekið til umhverfissjónarmiða við skipulagningu umferðar. Á þeim rúmlega 100 árum sem liðin eru frá því að farið var að nota bifreiðar sem samgöngutæki hér á landi hefur fórnarkostnaðurinn í umferðinni því miður verið allt of hár. Ekki hefur liðið svo ár að fleiri eða færri hafi ekki farist og slasast í umferðarslysum. Marktækur árangur hefur þó náðst á undanförnum árum í fækkun umferðarslysa, en betur má ef duga skal. Þessi þróun gefur okkur þó vonir um að ná sambærilegum árangri í fækkun banaslysa í umferð á landi eins og á sjó og í lofti þar sem banaslysum hefur svo til verið útrýmt. Þessu frumvarpi, ef að lögum verður, er ætlað að stuðla að markvissara regluverki í umferðinni sem mun leiða til aukins umferðaröryggis og fækkunar umferðarslysa eins og markmiðsgreinin vísar til. Ef allir taka höndum saman og reglur eru skýrar má ætla að við getum náð því takmarki að ástand umferðaröryggismála verði með því besta hér á landi miðað við sem gerist í þeim löndum sem við helst berum okkur saman við. Ein af mikilvægum breytingum í frumvarpinu frá fyrri lögum er að nýjar skilgreiningar eru settar fram og aðrar endurskoðaðar. Er hér tekið mið af þeirri þróun sem orðið hefur í umferðarmálum á undanförnum árum, m.a. í gerð umferðarmannvirkja. Of langt mál er að telja upp öll ný og breytt hugtök í frumvarpinu og nefni ég því eingöngu nokkur atriði. Í núgildandi lögum telst götuslóði til vegar en í frumvarpinu er lagt til að þetta hugtak verði þrengt nokkuð þannig að akstur utan vega verði takmarkaður við vegslóða. Er þetta í samræmi við frumvarp til náttúruverndarlaga sem nú er unnið að á vegum umhverfisráðuneytisins. Með skírskotun til vegar í skilgreiningunni er höfðað til þess að um manngerða slóð verði að vera að ræða til að aka megi þar um. Í frumvarpi því sem lagt var fram á vorþingi var skilgreiningin miðuð við merkta vegslóð en horfið er frá þeirri skilgreiningu í frumvarpi þessu til samræmis við frumvarp umhverfisráðuneytisins. Engu að síður er stefnt að því í framtíðinni að einungis megi aka hér á landi á fyrir fram merktum leiðum, hvort sem slíkar merkingar taka mið af GPS-staðsetningartækni eða umferðarmerkjum. Hvenær sú skipan kemur til framkvæmda liggur ekki fyrir. Sem dæmi um aðrar skilgreiningar sem ekki eru í núgildandi lögum má nefna göngugötu, almenningsvagn, sérrein, hópbifreið, að- og frárein. Í frumvarpinu eru gerðar talsverðar breytingar á almennum umferðarreglum í samræmi við þá þróun sem orðið hefur á þessu sviði á undanförnum árum. Meðal annarra nýmæla sem frumvarpið felur í sér er að áhersla er lögð á að umhverfissjónarmiða sé í auknum mæli gætt við skipulagningu umferðar á landi, en eins og áður sagði lutu margar athugasemdir sem bárust vegna frumvarpsins að því að efla beri umhverfisþátt þess. Falla þessi sjónarmið reyndar vel að samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um mikilvægi aukinnar umhverfisvitundar í þjóðfélaginu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að við ákvörðun um skipulagningu sérreina og enn fremur við ákvörðun á hámarkshraða skuli meðal annarra atriða tillit tekið til umhverfissjónarmiða. Þannig mætti t.d. veita vistvænum ökutækjum rétt til aksturs á sérreinum, auk almenningsvagna. Einnig er lagt til í 82. gr. að veghaldari geti takmarkað eða bannað umferð um stundarsakir á vegi þegar mengun er yfir hlutfallsmörkum eða hætta talin á að svo verði. Í sömu grein er lagt til að sveitarfélög geti ákveðið gjald vegna notkunar nagladekkja á sínu svæði, en þó eingöngu að höfðu samráði við Vegagerðina. Slíkt fyrirkomulag þekkist víða erlendis, m.a. í Noregi, og hefur gefist vel. Ég endurtek að þetta skuli gert í samráði við Vegagerðina og einnig er ráðgert að þetta þurfi að hvíla á reglugerð þannig að um það gildi skýrar reglur. Þetta hefur verið umhverfissinnum mikið kappsmál, ekki síst á þéttbýlissvæðinu suðvestanlands, en síðan hafa menn einnig horft til öryggissjónarmiða. Fólk sem kemur annars staðar að af landinu þarf hugsanlega að aka yfir fjallvegi og þá hefur verið spurt: Hvernig samræmum við þetta tvennt, öryggissjónarmiðin annars vegar og viðleitni okkar hins vegar til að halda mengun í skefjum? Svarið er að við ætlum að gera það í samráði við Vegagerðina og láta það hvíla á reglugerð. Í frumvarpinu er lagt til það mikilvæga nýmæli að lágmarksaldur til að öðlast ökuleyfi verði hækkaður úr 17 árum í 18 ár. Í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að aðlögunartími verði fjögur ár þannig að lágmarksaldur hækki um þrjá mánuði á hverju ári. Það er í fyrsta sinn árið 2012 og til ársins 2016, en þá verði lágmarksaldurinn kominn í 18 ár. Er þá bæði horft til hagsmuna og væntinga þeirra ungmenna sem hafa miðað við að öðlast ökuréttindi 17 ára, en jafnframt er tekið tillit til starfsöryggis ökukennara. Ef heill árgangur ungra ökunema yrði að bíða til 17 ára aldurs með að hefja ökunám í stað 16 ára aldurs væri grundvelli kippt undan starfi ökukennara á því ári. Hvers vegna að hækka bílprófsaldurinn? Að mati rannsóknarnefndar umferðarslysa er talið unnt að áætla í ljósi fyrirliggjandi rannsókna að hlutfallsleg fækkun umferðarslysa meðal nýliða yrði á bilinu 5–9% ef tillögur frumvarpsins yrðu að veruleika. Umferðarslys eru algengasta dánarorsök fólks á aldrinum 15–24 ára innan OECD-ríkja en rúmlega 35% þeirra sem láta lífið á þessu aldursbili farast í umferðarslysum. Einnig er vert að benda á að einstaklingar öðlast lögræði við 18 ára aldur, þ.e. sjálfræði og fjárforræði. Núgildandi fyrirkomulag veldur því vandkvæðum að ýmsu leyti þegar ökumaður undir 18 ára aldri lendir í slysi sem veldur honum eða öðrum teljanlegu fjárhagstjóni, en hann getur ekki borið fjárhagslega ábyrgð á ökutæki sínu án aðkomu foreldra eða forráðamanna. Í þessu sambandi er vert að minna á að góðar almenningssamgöngur gera það að verkum að ungmenni hafa, eins og aðrir, síður þörf fyrir einkabíl til að komast leiðar sinnar. Mun ég beita mér fyrir því að frumvarp til laga um almenningssamgöngur verði lagt fram við fyrstu hentugleika á Alþingi. Allar þær breytingar sem verið er að gera í samgöngumálum þarf að sjálfsögðu að skoða heildrænt og þá með tilliti til þess hvernig okkur tekst að þróa almenningssamgöngur. Þá er lagt til í frumvarpinu að þungamiðja ökunáms flytjist til ökuskóla. Hér er um grundvallaratriði að ræða sem mun án efa verða lyftistöng í ökunámi og gera það markvissara. Hér legg ég áherslu á þær óskir sem fram hafa komið um að vægi ökunáms verði aukið, ekki bara til að gera það traustara og vandaðra í sjálfu sér, heldur líka eftirsóknarverðara og færa það inn í menntunarkerfið almennt, gera það einingahæft sem kallað er. Ef við ætlum að gera það þurfum við að færa það inn í markvissari farveg en verið hefur. Þar koma ökuskólarnir til sögunnar. Það þýðir ekki að ökukennarar haldi ekki sínu, þeir geta annaðhvort starfað hjá ökuskólunum eða sinnt starfi sínu og hlutverki sem verktakar, enda gert ráð fyrir því í frumvarpinu. Þetta eru hlutir sem við höfum skoðað og átt ágætar viðræður um við samtök ökukennara. Ökukennarar hafa lagt áherslu á að halda sjálfstæði sínu og við teljum að með lögunum sé búið svo um hnútana að því markmiði sé borgið. Ökuréttindaflokkar eru nú tilgreindir í heild sinni í frumvarpinu í stað þess að hafa nákvæma upptalningu á reglugerðarheimildum vegna mismunandi ökuréttindaflokka eins og er í núgildandi lögum. Ákvæðið um ökuréttindaflokkana er byggt á samræmdum reglum um ökuskírteini á Evrópska efnahagssvæðinu sem koma til framkvæmda 1. janúar 2013 í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í frumvarpinu. Í frumvarpinu er það mikilvæga nýmæli að lagt er til að 70 ára reglan um gildistíma almenns ökuskírteinis verði afnumin en í þess stað verði meginreglan sú að gildistími almenns ökuskírteinis verði 15 ár frá og með 1. janúar 2013 í samræmi við samræmdar reglur á EES-svæðinu. Á þetta við hvort sem um er að ræða ný eða endurútgefin ökuskírteini, t.d. ef ökuskírteini hefur glatast. Eldri ökuskírteini halda þó gildi sínu. Þá er það mikilvæga nýmæli í frumvarpinu að lagt er til að mælt verði fyrir um þá skyldu læknis að gera trúnaðarlækni Umferðarstofu viðvart ef hann telur vafa leika á að handhafi ökuréttinda fullnægi heilsufarslegum skilyrðum til aksturs ökutækis. Með þessu fyrirkomulagi má ætla að auðveldara verði að fá hlutlægt mat um það hvort á skorti að ökumaður sé líkamlega og/eða andlega hæfur til að stjórna ökutæki. Þetta mat er nú í höndum heimilislæknis viðkomanda. Þarna fær sem sagt trúnaðarlæknir Umferðarstofu þetta hlutverk. Ég tel þetta mjög til góðs því að þetta verkefni getur í sumum tilvikum verið erfitt ef um persónuleg tengsl er að ræða. Það er auðveldara fyrir aðila sem kemur sérstaklega að þessu verkefni að leggja á það hlutlægt mat, þá fyrir hönd Umferðarstofu sem trúnaðarlæknir, til að gæta hagsmuna viðkomandi einstaklings og annarra í umferðinni. Miklu skiptir að reglur um ökuhraða séu þannig úr garði gerðar að þær tryggi öryggi í umferðinni en jafnframt að ökumenn komist greiðlega milli staða. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að reglur um hámarkshraða utan þéttbýlis verði rýmkaðar þannig að ökuhraði á akbraut með bundnu slitlagi og fleiri en einni akrein verði samræmdur í 90 km/klst. Þetta felur í sér að hámarkshraði bifreiða sem eru meira en 3,5 tonn að þyngd og bifreiða með eftirvagn verður hækkaður úr 80 km/klst. í 90 km/klst. Hér takast á tvenns konar sjónarmið, annars vegar að takmarka eins og kostur er hraða stærri og þyngri bifreiða og bifreiða með eftirvagna vegna hættu sem stafar af hraðanum og hins vegar að leitast við að samræma hraða bifreiða á þjóðvegum landsins, m.a. með það að markmiði að draga úr framúrakstri. Ljóst er að ef tilteknum tegundum bifreiða er gert óheimilt að aka jafnhratt og gildandi hámarkshraði á þjóðvegum leyfir eykst tilhneiging ökumanna annarra bifreiða sem heimilt er að aka hraðar til að aka fram úr hægfara bifreiðum. Það er því öryggisatriði í umferðinni að samræma þannig hámarkshraðann. Að öllu virtu er hér lagt til grundvallar að rök standi til þess að samræma hámarksaksturshraða stærri og minni bifreiða og bifreiða með eftirvagna fremur en að viðhalda þeirri aðgreiningu á milli þessara bifreiða sem er að finna í núgildandi lögum. Í þessu sambandi ber einnig að líta til þess að lagt er til í frumvarpinu að allir eftirvagnar, svo og hjólhýsi og tjaldvagnar, verði skráningarskyldir og ætti það að leiða til þess að vanbúnir eftirvagnar hverfi úr umferðinni og að einungis öryggiseftirvagnar verði á vegum úti. Þá er það nýmæli í lögum að kveðið er upp úr um að þar sem ekki eru sérstakar leiðbeiningar og merkingar um annað megi ökuhraði í þéttbýli ekki vera meiri en 50 km/klst. Í gildandi lögum segir einfaldlega að ökuhraði í þéttbýli megi ekki vera meiri en 50 km/klst. Annað mikilvægt nýmæli er að finna í frumvarpinu þar sem segir að ökuhraði megi aldrei vera meiri en tilgreindur hámarkshraði. Þar með er tekinn af allur vafi um að ökumaður geti fært rök fyrir því að þannig aðstæður hafi verið til staðar við akstur á vegi að réttlætt hafi akstur yfir hámarkshraða. Í núgildandi lögum yrði svigrúm til mats á ökuhraða miðað við aðstæður en með þessu ákvæði er skorið úr um að hvernig svo sem aðstæður séu til aksturs megi í engum tilfellum aka yfir hámarkshraða. Er þá vitanlega undanskilinn akstur í neyðartilvikum. Lagt er til að heimild verði í lögum til að hækka hámarkshraða í 110 km/klst. en hámarkshraði er 100 km/klst. í gildandi lögum. Ljóst má vera að slíkur hraði verði eingöngu leyfður á svokölluðum 2+1 eða 2+2 vegum utan þéttbýlis þar sem eru tvær akbrautir í eina átt og ein akbraut í gagnstæða átt eða tvær akbrautir í gagnstæðar áttir með vegriði milli akstursleiða. Gert er ráð fyrir í því sambandi að ráðherra geti ákveðið á grundvelli reglugerðarheimildar að hámarkshraða á slíkum vegum verði stjórnað með rafrænum skiltum sem útbúin verða með sjálfvirkum skynjurum með tilliti til veðurskilyrða og annarra aðstæðna. Þá er lagt til að hámarkshraði á aðgreindum bifreiðastæðum verði ekki meiri en 15 km/klst. en tölfræðin sýnir að ótrúlega mörg umferðarslys verða á bifreiðastæðum. Í því sambandi má nefna að samkvæmt upplýsingum tryggingafélaganna verða flest umferðarslys í Reykjavík á bílastæði Kringlunnar í Reykjavík. Það er umhugsunarvert. Í frumvarpi þessu hefur verið leitast við að gera valdmörk á milli stjórnvalda, einkum ráðherra, lögreglustjóra og sveitarstjórna, skýrari og einfaldari. Þetta felst m.a. í því að draga úr stjórnsýsluhlutverki lögreglunnar og færa verkefni sem lögregla hefur haft á hendi samkvæmt umferðarlögum í auknum mæli til sveitarstjórna, Umferðarstofu og Vegagerðarinnar eftir því sem við á. Ljóst er að verkefni lögreglunnar eru ærin fyrir og því rökrétt að stofnunum sem sinna umferðarmálum séu falin verkefni á sínu sviði jafnframt því sem sveitarstjórnum eru falin aukin hlutverk í útfærslu á ýmsum ákvæðum frumvarpsins. Ég man eftir því að ég stóð á sínum tíma í þessum stól og andmælti þessari þróun, taldi það til ills að færa slík verkefni frá lögreglu til Vegagerðarinnar svo dæmi sé tekið, en ég hef algerlega breytt um skoðun hvað þetta snertir. Hjólreiðar hafa aukist til muna á undanförnum árum og reiðhjólið er notað í auknum mæli sem samgöngutæki. Nokkrar breytingar hafa verið gerðar á ákvæðum gildandi laga um hjólreiðar og þau færð til nútímalegra horfs í samræmi við breytta notkun reiðhjóla og hönnun þeirra. Heimilt verður að flytja farþega á reiðhjóli sé hjólið til þess gert, en í núgildandi lögum má einungis reiða börn að sjö ára aldri í sérstöku sæti. Þá er lagt til að efnisákvæði reglna nr. 631/1999, um skyldubundna notkun hlífðarhjálms við hjólreiðar barna yngri en 15 ára, verði lögfest í 76. gr. frumvarpsins í samræmi við eitt af meginstefnumörkum frumvarpsins um að helstu hátternisreglur sem nú er aðeins að finna í stjórnvaldsfyrirmælum verði lögbundnar. Mikil aukning hefur orðið á bifhjólaeign landsmanna á undanförnum árum og ber frumvarpið það með sér með ítarlegri ákvæðum um öryggi í bifhjólaakstri en er í gildandi lögum. Lagt er til að lögfest verði það nýmæli að heimilt verði að aka bifhjóli samhliða öðru bifhjóli á sömu akrein í þéttbýli, enda sé hámarkshraði eigi meiri en 60 km/klst. Ekki er talin ástæða til að setja hömlur við því að slíkur akstur eigi sér stað þegar aðstæður leyfa með tilliti til umferðar. Kveðið er á um að flytja megi farþega á léttu bifhjóli, enda sé ökumaðurinn 20 ára eða eldri og bifhjólið til þess gert. Þar með er vikið frá þeirri reglu sem bannaði alfarið flutning farþega á léttu bifhjóli, en sé bifhjól gert til að flytja farþega er ástæðulaust að mínu mati að banna slíkt sé ökumaður orðinn fullra 20 ára. Þau nýmæli er að finna í frumvarpinu að takmarkanir eru settar á að flytja megi barn á bifhjóli, en slíkar reglur hafa ekki verið í lögum áður. Rétt þykir að miða við að barnið hafi náð tiltekinni hæð og þannig líkamlegri færni og öryggi til að sitja slíkt hjól. Þetta er nokkuð sem við höfum skoðað og fengið ábendingar um. Það er hægt að fara aðrar leiðir að þessu marki, t.d. að vísa til aldurs barnanna í stað þess að binda ákvæðið við að einstaklingurinn hafi náð tiltekinni hæð sem var þó hugsað til þess að tryggja líkamlegt öryggi. Ég vísa því til samgöngunefndar að skoða þetta ákvæði sérstaklega í umfjöllun sinni um frumvarpið. Ég hallast fremur að því eftir ábendingar sem við höfum fengið eftir að frumvarpið kom fram að skoða þá skilgreiningu frekar, miða frekar við ákveðinn aldur barns. Vissulega má segja að hér sé verið að takmarka möguleika á að flytja ung börn á bifhjóli, en líta verður til þess að eingöngu er hér horft til öryggissjónarmiða og hagsmunir barnanna hafðir að leiðarljósi. Rétt þykir í frumvarpinu að gera greinarmun á fortakslausri skyldu til að nota hlífðarhjálm annars vegar og hins vegar notkun á hlífðarfatnaði og búnaði til aksturs bifhjóls miðað við aðstæður. Með þessu er áréttað samkvæmt frumvarpinu að ökumaður og farþegi bifhjóls skuli klæðast þeim búnaði sem hæfir viðkomandi akstri og fellur slíkur fatnaður og búnaður þannig í flokk með öryggisbúnaði og verndarbúnaði. Rétt er að taka fram að bifhjólamenn hafa tekist mjög á um hvort fortakslaus lagaskylda eigi að liggja til grundvallar notkun á hlífðarfatnaði við akstur bifhjóls en slík skylda kom inn í umferðarlög árið 2007 á grundvelli röksemda frá samtökum bifhjólamanna. Hafa þeir síðan fallið frá þessu sjónarmiði en engu að síður er í frumvarpinu gert ráð fyrir að ökumaður bifhjóls klæðist hlífðarfatnaði í samræmi við aðstæður. Ég legg áherslu á síðustu orðin. Í samræmi við aðstæður er viðmiðið í frumvarpinu. Síðan er gert ráð fyrir að ráðherra setji í reglugerð nánari ákvæði um slíkan hlífðarfatnað og notkun hans þannig að þarna er ákveðið svigrúm. Þá er að finna mikilvæg nýmæli um skráningarskyldu ökutækja. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að allar vinnuvélar í umferð verði skráningarskyldar, svo og allir eftirvagnar og kerrur en í núgildandi lögum eru kerrur undir 750 kg að þyngd undanþegnar skráningu. Hefur lögreglan mjög hvatt til þess að allar kerrur verði skráningarskyldar en borið hefur á því að vanbúnar kerrur í umferð valdi slysum, m.a. með því að losna af festingum og fjúka til. Í IX. kafla frumvarpsins er fjallað um reglur um aksturs- og hvíldartíma ökumanna, en þær byggjast annars vegar á sjónarmiðum sem varða umferðaröryggi og hins vegar vinnuverndarsjónarmiðum. Eins og kunnugt er hefur talsverður styr staðið um inntak og eftirfylgni með reglum um aksturs- og hvíldartíma ökumanna í farþega- og farmflutningsakstri. Ljóst er að við slíkan akstur á vegum reynir mikið á ökumann og því mikilvægt að reglur um slíkan akstur og lögboðna hvíld ökumanns séu þannig úr garði gerðar að ökumanni sé gert að hvílast með hæfilegu millibili. Hefur sú leið verið farin í frumvarpinu að setja fram ítarlegri reglur en nú eru í gildandi lögum, en ekki þykja efni til að taka inn allar hátternisreglur sem er að finna í reglum um aksturs- og hvíldartíma atvinnubílstjóra sem voru fyrst innleiddar í íslenskan rétt í framhaldi af gildistöku EES-samningsins 1993. Mikilvægt nýmæli er að finna í frumvarpinu þess efnis að heimilt verði að láta eiganda eða umráðamann ökutækis sæta refsiábyrgð á hlutlægum grundvelli, þ.e. án þess að sýnt sé fram á sök hlutaðeiganda. Á þetta við þegar hraðakstursbrot er numið á löggæslumyndavél. Heimild er þó háð því skilyrði að fyrir liggi að hraðakstursbrot sem myndað er með löggæsluvél varði ökumann ökutækis ekki punktum í ökuferilsskrá. Þetta er eitt af nýmælum sem er verið að innleiða í anda nýrrar tækni. Í frumvarpinu er síðan tíundað með hvaða hætti þessir hlutir skuli gerast. Ég ítreka enn að verið er að auka vægi og hlutverk Vegagerðarinnar í eftirliti á vegum úti og taka þannig byrðar frá lögreglunni sem hefur ærinn starfa. Ég legg áherslu á að ekki er verið að draga úr löggæsluhlutverki lögreglunnar á vegum úti eða í umferðinni almennt. Síður en svo, það er verið að færa verkefni til Vegagerðarinnar sem ný tækni hefur gert kleift að færa þangað. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að gjald sé lagt á vegna fleiri stöðvunarbrota en er í núgildandi lögum. Í 28. gr. frumvarpsins eru talin upp þau svæði þar sem ekki má leggja ökutækjum sem varða gjaldi ef brotið er gegn banninu. Jafnframt er lagt til í frumvarpinu að gjöld sem innheimtast á grundvelli stöðvunarbrota renni til samgöngumála í viðkomandi sveitarfélagi. Þetta er atriði sem er ástæða til að vekja athygli á. Það er þrengri skilgreining í núgildandi lögum, þetta gjald á samkvæmt þeim að fara í bílastæðasjóði og annað slíkt, en nú er það á valdi sveitarfélagsins hvernig það fer með þetta. Þá getur gjaldið allt runnið til samgöngumála, þar á meðal til að efla almenningssamgöngur. Í frumvarpinu er gengið út frá því að refsireglum á sviði umferðarmála verði breytt í því skyni að auka varnaðaráhrif refsinga vegna umferðarlagabrota með hærri fjársektum og lengri sviptingartíma ökuréttar. Hámark sektar vegna umferðarlagabrota verður 500 þús. kr. í stað 300 þús. kr. að gildandi lögum. Mikilvægt nýmæli frumvarpsins snýr að almennri refsireglu gildandi laga en lagt er til að hún verði afnumin og í þess stað verði skýrt kveðið á um hvaða reglur frumvarpsins varði refsingu með sérstöku tilvísanakerfi. Eitt helsta nýmæli frumvarpsins er að lagt er til að lækkuð verði mörk leyfilegs vínandamagns í blóði ökumanns, úr 0,5 í 0,2‰. Hér er horfið aftur til þess tíma sem var við lýði á Íslandi og birtist í því almenna viðhorfi að menn snertu ekki bíl eftir að hafa smakkað áfengi. Það er hin almenna regla og við erum að taka hana upp. Við erum að færa okkur frá vínmenningu meginlands Evrópu og til Íslands aftur. Nú keyra menn ekki bíl eftir að þeir hafa smakkað áfengi, það eru bara alveg hreinar reglur. Síðan er það atriði sem ég vil leggja mjög ríka áherslu á, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu. Það vakti þó athygli mína þegar hann sagði í lokin að hann væri runninn út á tíma en ekki að ræðutími hans væri á enda. Ég veit ekki hvort það boðar eitthvað á næstu klukkutímum eða dögum en það mun skýrast. Hann veit svo sem mína skoðun, að fegnastur yrði ég ef þessi ríkisstjórn færi frá, en hvað um það. Mig langar aðeins að staldra við það sem hæstv. ráðherra kom inn á í lok ræðu sinnar varðandi tekjutengingu sekta. Það er dálítið umhugsunarvert. Sumir sjá hugsanlega einhverja kosti við það þó að ég sjái þá ekki sjálfur, ég sé þegar ýmsa ókosti við það. Hæstv. ráðherra sagði að það kæmi lítið við þá sem hefðu háar tekjur og meira við þá sem hefðu lágar, það gefur augaleið. Yrði tekið tillit til tekna maka ef þessu ákvæði yrði beitt? Yrði tekið tillit til þess ef lágtekjumaður lenti í umferðarlagabroti og maki hans hefði háar tekjur? Síðan kemur fram í frumvarpinu að tekið yrði tillit til skattframtals ársins á undan. Hvað ef viðkomandi hefur lækkað í launum í millitíðinni og jafnvel misst vinnuna? Hvernig yrði það meðhöndlað? Mér finnst vera töluvert af flækjustigum í málinu eins og það er sett upp. Það kemur reyndar skýrt fram í frumvarpinu sjálfu og einnig hjá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og fleirum. Ég verð að viðurkenna að ég er dálítið hugsi yfir þessu. Ég hefði viljað fá viðbrögð ráðherra við tekjutengingu við maka og hugsanlega ef viðkomandi aðili hefur lækkað í launum eða jafnvel verið orðinn atvinnulaus þegar hann fékk umferðarlagasekt.

Hæstv. forseti. Fyrst að móðurmálinu. Runninn út á tíma, tíminn er runninn út, það er hárrétt ábending hjá hv. þingmanni. Hins vegar hef ég runnið talsvert við flutninginn á hinni miklu ræðu um frumvarpið. Hv. þingmaður vekur athygli á mjög veigamiklum þætti í frumvarpinu. Það er ekki svo að ég hafi fundið það upp vegna þess að ýmsar grannþjóðir okkar hafa þann hátt á. Ég vísa til Finnlands, ég vísa til Danmerkur, ég vísa til Svíþjóðar og ég vísa til Þýskalands þar sem svona fyrirkomulag þekkist. Hugmyndin er sú að heimilt verði að veita sakborningi sem hefur tekjur undir hálfum öðrum lágmarkslaunum allt að 25% afslátt af upphaflegri sektarfjárhæð. Með því teljum við að komið sé að einhverju leyti til móts við tekjulága hópa í þjóðfélaginu. Sektir eru settar á til að fæla fólk frá brotum. Það er staðreynd að fælingarmátturinn er í réttu hlutfalli við stærð pyngju þess sem sektaður er. Hátekjumaðurinn fælist lítið þótt hann þurfi að greiða einhverja tugi þúsunda í sektir. Lágtekjumaðurinn rís hins vegar ekki undir slíku. Það er það réttlæti sem við erum að innleiða jafnframt því þó að við hækkum almennt sektirnar. Til þess að við teljum forsvaranlegt að hækka sektirnar að því marki sem lagt er til viljum við innleiða tekjutengingarhugsunina. Við höfum farið rækilega í gegnum hvaða fyrirkomulag er best en eftir að hafa borið saman bækur við þá sem eiga 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra notaði andsvarið til að bæta við fyrri ræðu sína vegna þess að tími hans var á þrotum. Ég sá hins vegar strax fyrir mér tvenns konar flækjustig sem ég óskaði eftir skýringum á frá hæstv. ráðherra. Ég vona að hann skýri það þá í seinna andsvari sínu. Það varðar annars vegar tekjutengingu maka og hins vegar, af því að miðað er við skattframtal síðasta árs, hvernig tekið yrði á því ef maður sem fær sekt fyrir umferðarlagabrot hefur annaðhvort lækkað í launum eða misst atvinnuna. Annað sem ég tók eftir í ræðu hæstv. ráðherra var breytingin varðandi ökuskólana. Hæstv. ráðherra sagði að þeir væru lyftistöng í ökunámi og mundu gera það markvissara. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Er eitthvað að í ökunáminu sem kallar á þær breytingar? Úti á landsbyggðinni er ekki jafnmikill markaður og á höfuðborgarsvæðinu, þar er starfandi einn ökukennari kannski á tvö, þrjú þúsund íbúa. Þeir ökukennarar eru einyrkjar og ég hef ekki orðið var við að nemendur hjá þeim hafi verið neitt síðri en annarra kennara. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort eitthvað kalli sérstaklega á þessar breytingar. Ég sé fyrir mér hvað mundi gerast: Ökukennarar á þessum stöðum mundu koma sér saman um að stofna sameiginlegan skóla sem mundi síðan ekki breyta neinu í umhverfinu, um kennsluna. Þeir stofnuðu bara eitt stykki hlutafélag, ættu allir aðild að því og héldu svo áfram starfinu nákvæmlega eins og það er í dag. Það gæti orðið íþyngjandi fyrir íbúa landsbyggðarinnar og þá sem sinna ökukennslu þar ef fyrirkomulagið væri með þeim hætti. Þess vegna spyr ég ráðherra: Er eitthvað sem kallar á breytingar? Er eitthvað að í dag 

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi tekjutenginguna. Það eru ekki hugmyndir um að tengja þetta tekjum maka. Litið er á hvern einstakling sem sjálfstæða rekstrareiningu, getum við sagt, og viðmiðunin eru tekjur og skattframtal undangengins árs. Varðandi ökuskólann eru það hugleiðingar sem eiga fullkomlega rétt á sér. En við skulum ekki gleyma því að það er sameiginlegur ásetningur frumvarpssmiðanna og þeirra sem sinna ökukennslu í landinu að finna leiðir til að bæta námið og færa það inn í almennt menntakerfi með því að gera það einingahæft. Þá var hugmyndin sú að að tengja ökukennsluna ökuskólum í ríkara mæli en verið hefur. Jafnframt hafa ökukennarar viðrað þær áhyggjur sem hv. þingmaður nefnir og snúa að sjálfstæði þeirra. Menn hafa þá vísað í aðstæður eins og hv. þingmaður gerir og ég geri ekkert lítið úr því. Ég hef hins vegar trú á því að í sameiningu muni menn finna ásættanlegan farveg hvað þetta snertir vegna þess að markmiðin eru alveg skýr: Menn vilja efla þetta nám, menn vilja bæta það, menn vilja gera það vandaðra. Menn vilja færa það inn í almennt menntakerfi en jafnframt vilja þeir huga að sjálfstæði ökukennarans. Það er jafnvægiskúnst sem ég hef engar áhyggjur af að menn ráði ekki fram úr.

Frú forseti. Ég fagna endurkomu þessa frumvarps. Okkur gafst ekki tími til þess í hinni háu samgöngunefnd að fjalla um málið til enda á síðasta þingi og nú er það komið fram aftur. Þetta er afskaplega mikilvægt frumvarp og ég fagna því í grundvallaratriðum að reynt er að gera margt skýrara í allri þessari umgjörð. Ég er með nokkrar spurningar sem ég hefði viljað fá svör við, ekki síst fyrir forvitnissakir. Ég nefni sem dæmi þessa tekjutengingu. Mér finnst það skína í gegn í athugasemdum með frumvarpinu að hæstv. ráðherra eða ráðuneytið hefur áhuga á að stíga lengri skref í þessum efnum, mér finnst ég lesa það út úr athugasemdunum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort sá skilningur minn sé réttur. Mér virðist nefnilega stigið ansi stutt skref í þessu núna. Eins og þetta birtist mér er ákveðnum hópi ökumanna einungis veittur afsláttur, þeim sem hafa lágar tekjur er veittur afsláttur. Þýðir það þá að sá almenni afsláttur sem menn fá ef þeir greiða sektir snemma falli niður? Þetta er bara svona tæknileg spurning. Mér virðist stutt skref vera stigið í sambandi við tekjutenginguna og það fangar ekki alveg hugsunina með henni að veita einungis ákveðnum hópi afslátt. Er ekki hugsunin sú að reyna að ná til þeirra sem hafa mikinn pening með því að snerta þeirra buddu? Í raun og veru ætti tekjutengingarhugsunin frekar að ganga út á að gefa í í hina áttina og hækka sektir gagnvart þeim sem hafa mjög háar tekjur eða þannig skil ég alla vega finnsku leiðina. Er hæstv. ráðherra að hugsa um að fara þá leið á einhvern hátt? Ég ætla að láta þetta nægja sem fyrri hluta spurninganna.

Hæstv. forseti. Svarið er játandi. Þetta er eiginlega spurning um á hvorum endanum maður byrjar. Er þetta afsláttur sem hinum snauða, hinum tekjulitla, er veittur eða er verið að refsa hinum tekjuháa? Í reynd er verið að gera hvort tveggja, það fer eftir því hvernig við skilgreinum hlutina. Eins og ég gat um áðan erum við að hækka sektir. Við erum að færa sektir upp og þar með taka meira af þeim sem hafa eitthvað handa á milli en við hlífum þeim sem minnst hafa handa á milli og veitum þeim afslátt. Þetta er eiginlega spurning um hvernig við skilgreinum hlutina. Ég er mjög áhugasamur um þessa nálgun, einfaldlega vegna þess að sektir eru hugsaðar til fælingar, að fólk aki ekki of hratt eða brjóti ekki af sér í umferðinni og sé minnugt þess að ef slíkt gerist eigi það á hættu að fá refsingu, fá á sig sekt. Auðvitað ættum við öll að hugsa öðruvísi og reyna að fara eftir reglunum til að gæta eigin öryggis og annarra. Þannig á hugsunin náttúrlega að vera. En engu að síður eru sektir lagðar á þá sem brjóta af sér í umferðinni og ég gæti fyrir mitt leyti hugsað mér að ganga lengra í þessum efnum og þá hugsanlega á öðrum sviðum. En þetta er ákveðin prinsippafstaða, þetta er grundvallarbreyting sem þarna er að verða á og ég tel hana mjög mikilvæga.

Frú forseti. Mér finnst þetta áhugavert og kallar væntanlega á mikla umræðu í samgöngunefnd, t.d. um þá spurningu hvað telst há og fælandi upphæð fyrir fólk í mismunandi tekjuhópum. Ég get alla vega sagt fyrir mitt leyti að í það eina skipti sem ég hef fengið hraðasekt á síðari árum kom það verulega við budduna ef maður leggur þá reynslusögu inn í púkkið. Svo er annað atriði líka sem mig langaði að fá svör ráðherrans við. Það er hækkun lágmarksaldurs bílprófs upp í 18 ár. Rannsóknir sýna að þeir sem öðlast ökuréttindi 18 ára valda 7% færri slysum en þeir sem öðlast ökuréttindi 17 ára. Enn fremur mundu 20 ára nýliðar valda 17% færri slysum borið saman við þá sem taka bílpróf 17 ára. Kalt mat: Ef maður skoðar þessar tölur vill þá ekki ráðherrann færa lágmarksaldurinn upp í 20 ár og fækka þá bílslysum um 17%? Í þessari spurningu felast ekki mín viðhorf, ég hef ekki gert upp hug minn í þessu. En ég hefði gaman af því, og eflaust nokkurt gagn, sem nýliði í pólitík að heyra viðhorf reynsluboltans, hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar til þessa álitamáls.

Hæstv. forseti. Ég held að margir mér miklu færari einstaklingar geti sagt eitthvað af viti um þetta mál. Ég hef hins vegar látið sannfærast um að rétt sé að færa aldurinn upp af tveimur ástæðum. Sú fyrri er sú sem hv. þingmaður nefndi, að rannsóknir sýna að slysum fækkar, að við hlífum hinum unga ökumanni, verjum hann og verndum gagnvart sjálfum sér og þar með aðra í umferðinni. En síðan er það hitt að ákveðin samræming á sér þarna stað. Við 18 ára aldur verður einstaklingurinn lögráða og sjálfstæður sem slíkur. Hann er ekki háður fjárhag foreldra sinna eða aðstandenda í lögformlegum skilningi, það er annar þátturinn. Það eru ekki bara öryggissjónarmiðin sem þessu valda heldur eru menn einnig að færa þessa hluti til ákveðinnar samræmingar.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til umferðarlaga og mig langar að byrja að ræða það sem ég kom inn á í andsvörum við hæstv. innanríkisráðherra, þ.e. þessa tekjutengingu sekta. Ég sá þegar tvö flækjustig sem hugsanlega kæmu upp, þ.e. annars vegar hvort tekið yrði tillit til tekna maka hjá viðkomandi aðila. Hæstv. ráðherra svaraði því til að það yrði ekki gert. Þá getur maður velt fyrir sér ýmsum hlutum, þ.e. ef annar makinn er heimavinnandi og hefur lágar tekjur og hinn aðilinn er útivinnandi með háar tekjur þá er spurningin um réttlætið í þessari aðgerð og markmið hæstv. ráðherra, að þeir sem hafa lág laun, þ.e. ein og hálf lágmarkslaun eins og þau eru tilgreind í frumvarpinu, geti fengið allt að 25% afslátt af sektinni. Það dregur úr gildi þessa ákvæðis og þessarar hugsunar hjá hæstv. ráðherra ef ekki er tekið tillit til tekna maka. Sá sem lendir í umferðarlagabroti þarf líka að skila skattskýrslu síðasta árs. Ef hann hefur í millitíðinni lækkað í launum eða misst vinnuna er komið ákveðið flækjustig í þessa hugsun og þetta markmið frumvarpsins. Mér finnst vera ákveðið flækjustig í þessu og það er svo sem í anda stjórnvalda í dag að reyna að flækja hlutina sem mest og alls staðar þar sem hægt er. Hæstv. ráðherra kom inn á það í andsvari sínu að tekið væri tillit til þess sem hefði gerst erlendis, og allt gott um það að segja. Hann vitnaði sérstaklega til Finnlands í því efni. Í frumvarpinu kemur fram að eftir að tekjutengingin var tekin upp í Finnlandi virðist það ekki hafa haft nein teljandi áhrif á almennt umferðaröryggi enda er tíðni umferðarlagabrota þar áþekk því sem gerist hjá öðrum Norðurlandaþjóðum. Það að miða sektir við tekjur virðist því ekki hafa skilað sér út frá sjónarmiðum um öryggi í umferð. Maður er því dálítið hugsi yfir þessu, hvernig þetta er í raun og veru í framkvæmd. Ég set töluverða fyrirvara við þetta ákvæði í frumvarpinu. Ég vil í þessu sambandi nefna ökuskólana, sem ég kom líka inn á í andsvari mínu við hæstv. ráðherra áðan, þ.e. að nú skuli allt nám fara fram í ökuskólum. Út frá reynslu minni og þekkingu af því - ég er ekki sérfræðingur í því - hef ég ekki séð neitt athugavert við að ökukennarar starfi úti á landsbyggðinni sem einyrkjar, að þeir geti ekki síður búið fólk undir að fá ökuréttindi en stórir ökuskólar í Reykjavík. Manni finnst að því fólki vegið sem við það starfar. Hugsanlega er þarna hjáleið fyrir þá einstaklinga sem sinna þessu í dag en að lágmarki þurfa það að vera fimm aðilar sem taka sig saman um að reka ökuskóla. Hugsanlega gætu fimm ökukennarar sem búa á sama svæði stofnað um slíkt hlutafélag. Með því væru þeir búnir að stofna eitt stykki ökuskóla og uppfylla þannig kröfur laganna, séu þá hugsanlega verktakar þar eða hvernig sem menn útfæra það. Það breytir þó engu um það að ökukennslan verður með sama hætti og hún er í dag. Ég er því dálítið hugsi yfir þessu og sé ekki rökin fyrir því að gera einyrkjanum erfiðara fyrir en er í dag. Eins og allir vita þá er ekki markaður fyrir marga ökukennara í litlum plássum. Gæti þetta hugsanlega leitt til þess í framtíðinni að fólk utan af landi sem vill ná sér í ökuréttindi þurfi að koma til Reykjavíkur til að fara í ökuskóla? Það kostar náttúrlega fullt af peningum þannig að ég set spurningarmerki við þetta. Ekki síst vegna þess að ég tel, og það er reynsla mín, að þeir sem læra hjá einyrkjum úti á landi eru ekkert síður færir um að fá ökuréttindi. Benda tölur um slysatíðni til annars? Ég spyr. Hæstv. ráðherra segir líka að þetta sé svona jafnvægiskúnst sem fundin verði lausn á sem menn muni útfæra, það er ágætissjónarmið út af fyrir sig. En ég bendi hins vegar á að ef frumvarpið verður samþykkt með þessu ákvæði þá stendur það bara skýrt í lögum hvernig þetta skuli gert. Ef þetta ákvæði helst óbreytt er ekki hægt að fara í grafgötur um hlutina, ekki þegar frumvarpið er orðið að lögum. Mér finnst jafnvægiskúnstin felast í því að reyna frekar að laga frumvarpið að þeim breyttu forsendum sem menn vilja sjá í framtíðinni. Mig langar líka aðeins að koma inn á bílprófsaldurinn en nú er verið að hækka hann úr 17 í 18 ár. Það kemur fram í frumvarpinu að hæsta slysatíðnin er á fyrsta ári og vitnað er í ítarlegar erlendar rannsóknir - það skiptir kannski ekki öllu mál hvort þú ert 17 ára, 18 ára eða 19 ára ef verið er að ræða fyrsta árið. Það kemur hins vegar fram að slysum gæti hugsanlega fækkað um 6% með því að færa aldurinn úr 17 í 18, það eru rökin fyrir þessu. Það er góðra gjalda vert að menn skuli hækka aldurinn til að reyna að fækka slysum, við höfum það öll að markmiði að reyna að fækka slysum í umferðinni. Það vildi þannig til, virðulegi forseti, að eftir að frumvarpið var lagt fram, og ég á sæti í hv. samgöngunefnd, fékk ég bréf frá 13 ára gömlum dreng sem heitir Daníel Þór Gunnarsson og býr á Hvammstanga. Ég geri þær athugasemdir við þetta að þetta gæti hugsanlega - þetta gerist að vísu í ákveðnum þrepum, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, hækkar um þrjá mánuði á hverju ári, tekur að fullu gildi árið 2016 - haft áhrif á skólagöngu 17 ára krakka sem búa í dreifbýli. Í dreifbýlinu eru ekki almenningssamgöngur eins og eru á höfuðborgarsvæðinu þar sem fólk getur farið upp í strætisvagn og farið í skólann eða hvernig sem það er. En fólk sem býr í dreifbýlinu eins og þessi ágæti ungi maður, sem er einungis 13 ára gamall og hefur greinilega kynnt sér þetta - hann sér fram á það að þegar hann er kominn á bílprófsaldurinn hefur þetta að fullu tekið gildi. Ég held að við þurfum að ræða bæði kosti og galla þessa í hv. samgöngunefnd. Ég er ekkert að gera lítið úr, svo að það komi skýrt fram, þeim markmiðum hæstv. ráðherra að vilja tryggja umferðaröryggi þessara unglinga, það er mjög mikilvægt. Mig langar að lokum að koma inn á hlífðarfatnað sem er skilgreindur með bifhjólum. Þegar þetta mál var á fyrri stigum settu bifhjólasamtökin og margir bifhjólaeigendur ákveðinn fyrirvara við þær kröfur sem hugsanlega yrðu reistar hvað varðar öryggisbúnað og hvernig hann yrði flokkaður. Í dag er fólk í hefðbundnum leðurgöllum sem margir telja fullnægjandi búnað og menn höfðu áhyggjur af því að þetta gæti orðið mjög íþyngjandi fyrir bifhjólamenn. Hins vegar er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að ráðherrann eigi í framhaldinu að setja nánari reglur um hvernig það yrði gert. Ég vænti þess þá að hæstv. ráðherra hafi samráð við það fólk sem þekkir þetta mál, fólki er að sjálfsögðu umhugað um sitt eigið öryggi. Ég geng út frá því sem vísu að þeim einstaklingum sem aka bifhjólum sé ekkert síður annt um öryggi sitt en öðrum ökumönnum og treysti því að þegar hæstv. ráðherra fer að vinna þessar reglur taki hann tillit til þess sem þetta fólk hefur fram að færa. Ég vil að lokum víkja aðeins að því sem fram kemur í 1. gr. frumvarpsins. Þar stendur, með leyfi forseta: „Markmið laganna er að vernda líf og heilsu vegfarenda með auknu umferðaröryggi þar sem jafnræðis er gætt milli vegfarenda …“ Við vorum í utandagskrárumræðu áðan um samgöngumál, um mál alls óskylt þessu máli. En ég heyrði þar í ræðu hæstv. ráðherra að hann er sammála mér og mörgum öðrum um að brýnasta verkefnið í vegamálum séu sunnanverðir Vestfirðir. Ég tel að íbúarnir þar búi við skert umferðaröryggi miðað við aðra íbúa þessa lands og það háir því samfélagi mjög. Þegar menn fara að ræða samgönguáætlun hljóta þessi verkefni að njóta forgangs til að ná markmiðum þessara laga þó svo þau séu óskyld samgöngumálum. Ekki eru nema nokkrar vikur síðan sá ágæti fréttamaður Kristján Már Unnarsson var með frétt um það hvernig aðstæðurnar eru á þessu svæði, og það ber að þakka. Í þeirri frétt var sýnt myndband tekið úr flutningabíl sem var að fara upp Ódrjúgsháls, við alveg ótrúlegar aðstæður. Ég hef stundum hugsað með sjálfum mér að Vegagerðin ætti að greiða honum fyrir að vera upplýsingafulltrúi. Hann hefur staðið sig einstaklega vel að flytja fréttir, þessi ágæti fréttamaður, Kristján Már Unnarsson, af ástandi vega og þeim framkvæmdum sem fyrirhugaðar eru og í umfjöllun um samgöngumál almennt. Virðulegi forseti. Hv. samgöngunefnd mun taka þetta mál til umfjöllunar og ég mun leggja mitt af mörkum, eins og ég hef vit og getu til, þar án nokkurra fordóma. Markmiðið er skýrt, að reyna að auka umferðaröryggi og bæta þessa löggjöf eins og hægt er.

Virðulegi forseti. Í upphafi fagna ég því að þetta frumvarp sé aftur komið til þingsins og vona að þinginu takist núna að klára afgreiðslu málsins. Það eru nokkur atriði sem mig langar að drepa á í sambandi við frumvarpið og byrja á atriðum er snúa að VII. kaflanum, þ.e. kaflanum um reiðhjól og bifhjól. Það er vel, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, að það sé talað nokkuð um reiðhjól og það með nútímalegri hætti en áður. Það eru samt nokkur atriði sem mér finnst vanta umræðu um. Við höfum áfram reglur um hjálmanotkun fyrir 15 ára og yngri, en ég velti því alvarlega fyrir mér hvort ekki sé tímabært í sambandi við setningu þessara laga, og þá ákvæði 76. gr. frumvarpsins, að taka einnig upp reglur um hjálmanotkun fyrir eldri einstaklinga en 15 ára. Ástæða þess að ég velti þessu upp er ekki bara sú að ég vilji setja reglur um allt, heldur er þetta fyrst og fremst öryggismál. Við vitum nú að það er hægur vandi að hjóla á reiðhjóli á allt upp í 40–50 km hraða ef menn eru á sæmilegri græju, eins og stundum er sagt, og hættan sem hjólreiðamönnum er búin við það getur verið ærin. Mér finnst að þá þurfum við að velta fyrir okkur hvort við ætlum annaðhvort að halda okkur við það að hafa ekki hjálmalög fyrir eldri hjólreiðamenn eða þá hreinlega að setja upp hraðatakmarkanir á hjólreiðastígum. Þær eru yfirleitt bundnar í lögreglusamþykktum og eru misjafnlega strangar en jafnvel með reiðhjólahraða eins og t.d. í lögreglusamþykkt Reykjavíkur, upp á 25 km/klst. ef ég man rétt, er hægt að valda sjálfum sér og öðrum ómældum skaða. Og þá er öryggisbúnaður mikilvægur. Því velti ég þessu upp. Ég sé ekki talað um það í frumvarpinu en hef hins vegar séð fólk á hjólreiðastígunum á reiðhjólum með svokölluðum litlum rafmagnsmótor eða hjálparmótor sem auðveldar fólki stig upp í móti og velti fyrir mér hvort þau séu bifhjól eða reiðhjól. Menn geta komist mjög hratt á þessum hjólum ef þeir stíga þau af krafti, og heldur hraðar jafnvel en hinum. Menn þurfa aðeins að hugsa um þetta og ég beini því til hv. samgöngunefndar að skoða þetta. Þessi atriði skipta töluverðu máli. Í frumvarpinu er talað um tengivagna í 69. gr., m.a. tengivagna fyrir bifhjól og reiðhjól. Það er tekið fram að tengivagnar fyrir reiðhjól megi aðeins vera hliðarvagnar hægra megin. Nú er það svo að einu tengivagnarnir fyrir reiðhjól sem eru á markaðnum og fást, a.m.k. eftir því sem mér er kunnugt um, eru tengivagnar sem eru hengdir aftan í hjólið. Þarna er bæði verið að tala um farangurstengivagna og tengivagna sem eru notaðir til að flytja farþega, oft börn, og mér finnst mikilvægt að tekið sé tillit til þessa í frumvarpinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Annað öryggisatriði sem ég vil líka fá að ræða lítillega, frú forseti, er þetta með hraðatakmarkanirnar. Ég velti fyrir mér hvort það sé virkilega þörf á því á Íslandi að setja heimildarákvæði um 110 km hámarkshraða, jafnvel á tvíbreiðum hraðbrautum. Ég sé út frá umhverfi og öryggi ekki margt sem mælir með því, og tæplega er það í efnahagslegu tilliti. Þær hraðbrautir á Íslandi sem eru til í dag eru lengstar, ef ég man rétt, í beinum legg 25–30 km og hagræðið sem hlýst af því að auka hámarkshraðann á þeim hraðbrautum úr 100 upp í 110 getur tæplega réttlætt þessa breytingu. Því beini ég því til ráðherra og nefndarinnar hvort ekki megi endurskoða þetta. Ég fagna reglum um að breyta þeim mörkum sem eru á leyfilegu áfengismagni í blóði. Ég held að það sé afar jákvætt skref og mikilvægt. Í þeirri grein er aftur eingöngu talað um vélknúin ökutæki og spurning hvort þarna eigi ekki líka þá að vera ákvæði um hjólreiðamenn, einkum í ljósi aukinnar umferðar reiðhjóla og þess að það er orðið hægt að hjóla býsna hratt á reiðhjólum og menn eru líklegri til að fara óvarlega hafi þeir neytt áfengis jafnt á reiðhjólum sem öðrum farartækjum. Þá vil ég einnig koma aðeins inn á, það eru meiri smáatriði, 47. gr. þar sem talað er um að ekki megi selja eða afhenda ökumanni vélknúins ökutækis eldsneyti eða annað sem þarf til aksturs ef hann er augljóslega undir áhrifum áfengis eða annarra efna. Í ljósi þess að nú er mjög stór hluti sölustaða og afhendingarstaða með eldsneyti ómannaður velti ég fyrir mér með hvaða hætti hægt sé að framfylgja þessu. Þurfa þá hreinlega að vera sérstök ákvæði um myndavélabúnað til að fylgjast með slíku á slíkum afgreiðslustöðum? Ég veit að það er myndavélabúnaður á mörgum þessara staða en alls ekki alls staðar og því velti ég þessu upp. Að síðustu ætla ég að nefna 55. gr. Í henni er talað um að neita megi þeim um ökuskírteini sem háður er notkun ávana- og fíkniefna eða annarra sljóvgandi efna og bera megi þessa ákvörðun undir dómstóla. Þetta er gott og blessað og ég er svo sem alveg dús við að það megi gera þetta, en mér finnst algerlega vanta hvernig eigi að meta þetta. Hver á að meta í hverju tilviki hvort einhver er háður einhverjum lyfjum? Hvað með til að mynda einstakling sem er háður sterkum verkjalyfjum og hefur tekið þau árum saman? Á að neita honum um að fá aðgang að ökutæki sem er kannski lykilatriði til að viðkomandi geti áfram stundað vinnu sína eða komist á milli staða? Ég held að það verði að vera a.m.k. einhver skýring, hvort sem það er beinlínis í lagatextanum, nefndarálitinu eða annars staðar, um það með hvaða hætti við ætlum að sjá um að þessu atriði laganna sé framfylgt. Frú forseti. Ég fagna framkomu þessa frumvarps. Ég vona að það verði samþykkt en þar sem ég á ekki sæti í hv. samgöngunefnd taldi ég rétt að koma þessum athugasemdum á framfæri úr ræðustól.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs til að þakka fyrir þessa ágætu umræðu. Eins og fram kom í máli hv. þm. Ólafs Þ. Gunnarssonar er mikilvægt að koma sjónarmiðum á framfæri í umræðuna. Hér hefur einkum verið vikið að tekjutengingunni, ég hef svarað spurningum sem þar hafa komið fram, aldursmörkum til að fá leyfi til að aka bifreið og ýmsir aðrir þættir hafa verið til umfjöllunar sem nefndin mun síðan taka til skoðunar. Ég vek athygli á því að þó að kveðið sé á um í frumvarpinu að ökukennarar þurfi að vera fimm til að mynda einingu er ekki þar með sagt að þeir þurfi allir að vera á einu og sama svæðinu. Þetta eru allt hlutir sem þarf að skoða. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagðist vonast til að tekið yrði tillit til sjónarmiða utan þingsins við reglugerðarsmíð. Það fullyrði ég og fullvissa hann um að verður gert enda hefur verið unnið þannig að frumvarpinu. Ég hygg að ekkert frumvarp hafi fengið eins rækilega skoðun allar götur frá því að farið var að smíða það árið 2007. Síðan hefur þetta verið á vefnum og fjöldinn allur af ábendingum komið fram. Það verður reynt að verða við þeim eins og kostur er og því sem talið hefur verið hyggilegt, þar með talið hugmyndum sem fram hafa komið hjá bifhjólamönnum. Hv. þingmaður vakti sérstaklega athygli á þeim. Ég get nefnt það við hv. þm. Ólaf Þ. Gunnarsson að gefnu tilefni, af því að hann talaði um hjálmana og lagaskyldu í þeim efnum, og af því að við erum svo fá í þingsal ætla ég að treysta honum fyrir því að ég var með hugmyndir um að slaka á ýmsu í reglugerða- og lagaumhverfinu en beygði mig fyrir rökum í gagnstæða átt frá Umferðarstofu, frá læknum og frá þingflokki mínum um að það væri ekki til góðs að slaka á þessum reglum. Ég ætlaði að nema úr gildi lagakvöðina og hafa svona almennt viðmið, enda taldi ég óheppilegt að færa þetta allt undir laga- og reglugerðarstraujárn. En það voru aðrir sem höfðu vit fyrir mér í því efni og ég varð við þeim ábendingum og það hef ég reynt að gera í þessu frumvarpi og við reglugerðarsmíðina verður hafður sá háttur á, því lofa ég. Ég þakka fyrir umræðuna og legg til að frumvarpið fari til samgöngunefndar til umfjöllunar. Ég gleymdi að geta þess í framsöguræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um prest á Þingvöllum. Nú er það svo, virðulegi forseti, að prestur sinnir Þingvöllum að hluta en þessi tillaga ályktar að lengra sé gengið. Hún ályktar að fela dóms- og mannréttindaráðherra, hæstv. innanríkisráðherra, að semja við þjóðkirkjuna um fasta þjónustu prests tengda Þingvöllum og Þingvallakirkju þannig að guðsþjónustur megi vera þar allar helgar ársins. Þetta er hugsað í virðingarskyni við Þingvelli, virðulegi forseti, virðingarskyni við kirkjuna og sögu okkar þar sem kristni var lögtekin á Alþingi árið 1000. Til skamms tíma var fast prestsembætti á Þingvöllum en með aflagningu þess setti þjóðkirkjan og eins íslenska þjóðin ofan. Þær hugmyndir sem liggja að baki þessari tillögu eru að gera Þingvallakirkju að föstum lið, föstum möguleika fólks í landinu til að heimsækja á helgum dögum og auðvitað hlyti slíkt að vera opið fyrir aðra kristna söfnuði. Á Þingvöllum slær Íslandsklukkan í sál Íslendinga og gamla kirkjan sem þar stendur er tákn um auðmýkt, lítillæti og þakklæti íslensku þjóðarinnar fyrir kristnina, þann sið sem tekinn var upp á Alþingi á Þingvöllum árið 1000 og gerði Íslendinga að einni þjóð. Oft var þörf en nú er nauðsyn að þétta raðirnar hjá íslenskri þjóð. Þetta getur verið liður í því, virðulegi forseti, að hnykkja á og festa í sessi það starf sem mögulegt er að starfrækja í þessari litlu, íslensku, gamaldags kirkju. Á rótum trúar, hefðar og siðar hefur íslenska þjóðin komist í gegnum þykkt og þunnt með ótrúlegu æðruleysi þótt á móti hafi blásið oft og tíðum. Það er engin spurning um það að samkomur þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga í Þingvallakirkju yrðu uppbót og styrkur fyrir íslensku þjóðina og það er ekkert sem bendir til annars en að margir mundu kunna að meta þá þjónustu að messað væri í Þingvallakirkju um hverja helgi ársins. Til að mynda gæti það verið auðveld lausn á þessari ósk að fela prestum landsins að skiptast á að messa í Þingvallakirkju. Þá yrðu prestarnir kannski annað hvert ár í þessari litlu kirkju og það yrði fastur atburður tengdur mannlífi, þjóðlífi og trú að bjóða upp á slíka þjónustu í Þingvallakirkju. Slíkt ætti að vera auðvelt fyrir okkar skeleggu prestastétt og segja má að þarna sé komið svolítið inn á það starfssvið sem kirkjan sjálf skipuleggur og hrindir fram. Við flutningsmenn teljum það svo mikilvægt að styrkja stöðu Þingvalla og þeirra þátta sem ég gat um í upphafi tengda kirkjunni, að menn eigi að leggjast á eitt um að ganga fram eins metnaðarfullt og mögulegt er. Við teljum að skipulegar samkomur í Þingvallakirkju sem fastur liður mundu stækka helgi Íslands og ekki síst helgi Þingvalla. Fyrir litla þjóð veiðimannasamfélags, sem því miður margir Íslendingar gera sér ekki grein fyrir að er grundvöllur alls okkar starfs á Íslandi, er mjög mikilvægt að ankerin séu á sínum stað hverju svo sem fram vindur að öðru leyti. Þess vegna er tillaga sett fram, virðulegi forseti, um að styrkja stöðu Þingvalla og þess starfs sem þar getur verið tengt þjóðinni um aldir alda og ætti að geta gert þjóðinni gott með litlum tilkostnaði. Virðulegi forseti. Ég óska eftir að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til allsherjarnefndar.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs í tilefni af tillögu til þingsályktunar um prest á Þingvöllum á þskj. 325. Þingsályktunartillagan leggur áherslu á góða þjónustu við Þingvallakirkju. Það er mikilvægt og þakkarvert og sem formaður Þingvallanefndar vil ég endilega nýta þessa tillögu til að tryggja enn betur þau gildi sem fram koma í tillögunni en um leið láta koma fram að það bendir í reynd fátt til þess að illa sé staðið að málum við Þingvallakirkju. Tillagan sýnir góðan hug og stuðning við söfnuðinn, þessa fámennu byggð, sumarhúsaeigendur og aðra dvalargesti í þjóðgarðinum, ferðamenn bæði innlenda og erlenda og tekur mið af óskum þeirra sem koma til Þingvalla vegna trúar sinnar og þeirra tilfinninga sem menn bera til staðarins og leggur áherslu á að veita góða þjónustu því fólki sem þangað kemur til að gifta sig, til skírnar o.s.frv. fyrir utan almennar guðsþjónustur. Það er mjög mikilvægt að góð þjónusta sé við Þingvallakirkju. Það er mikilvægur þáttur í starfsemi þjóðgarðsins, bæði með hliðsjón af sögu staðarins og því fjölþætta hlutverki sem hann sinnir nú. Ég get ekki látið þess ógetið að kirkjan sjálf er þjóðargersemi. Hún er friðuð og hluti af tilvist hennar er að þar sé lifandi trúarstarf. Kirkjan er hluti af bæjarmynd Þingvalla þar sem Þingvallabærinn stendur og kirkjan og bærinn eru staðareinkenni Þingvalla frá fornu fari. Tillagan og greinargerðin gefa til kynna að ekki sé föst þjónusta við kirkjuna á Þingvöllum. Því er nú sem betur fer ekki þannig farið og Þingvallaprestur, séra Kristján Valur Ingólfsson, hefur greint frá fjölda messudaga og sérstakri þjónustu vegna annarra athafna. Ég verð að segja að mér sýnist sú þjónusta vera mikil. Söfnuðurinn hefur lagt mikla áherslu á að halda sókn sinni til Þingvallakirkju og hefur þannig látið til sín taka. Á fundi nær allra sóknarbarna var á sínum tíma samþykkt að sóknin, þ.e. Þingvallasókn, yrði ekki felld undir Mosfellsprestakall og ekki er vitað annað en ánægja sé með fjölda messudaga og þjónustuna við Þingvallakirkju að öðru leyti. Til upplýsingar er rétt að geta þess að messað er í Þingvallakirkju hvern helgan dag frá því seint í maí til septemberbyrjunar, sem er háannatíminn. Messað er á öðrum tímum árs til jafnaðar einu sinni í mánuði og svo á stórhátíðum þar fyrir utan. Kvöldbænir eru í Þingvallakirkju öll fimmtudagskvöld í júní og júlí í framhaldi af fræðslugöngu þjóðgarðsins, tónleikar fjögur þriðjudagskvöld í júní og júlí í samvinnu við Minningarsjóð Guðbjargar Einarsdóttur frá Kárastöðum. Frú forseti. Að mínu mati er heppilegast að leita til safnaðarins og kanna vilja hans hvað messudaga varðar og eins að Þingvallanefnd meti fyrir sitt leyti hvort þjónustan uppfylli þær þarfir sem eðlilegt er að telja sem hluta af starfsemi þjóðgarðsins. Ef þjónustan er ekki næg þarf að leita leiða til að auka hana en ég tel í reynd ekki tilefni mikilla breytinga á fyrirkomulagi þjónustunnar. Núverandi sóknarprestur, séra Kristján Valur Ingólfsson, hefur að aðalstarfi verkefnisstjórn á sviði helgisiða og kirkjutónlistar á Biskupsstofu og er umsjónarmaður þjálfunar prestsefna og var reyndar einnig kennari við guðfræðideild Háskóla Íslands í hlutastarfi þegar hann hóf starf við Þingvallakirkju. Eins og ég gat um áðan er messað hvern helgan dag á sumrin og að jafnaði einu sinni í mánuði yfir vetrartímann sem þýðir að á árinu 2009 voru messur og guðsþjónustur á Þingvöllum 24 og þar af fjórar í umsjón gestapresta en það er liður í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Þar er fermt, þar eru skírnir, hjónavígslur og bænastundir við kistulagningu. Það var fermt í júní árið 2009 og eins og ég sagði áðan voru gestaprestar fjórir og á árinu 2009 var einnig útimessa í Skógarkoti. Hvað hagkvæmni varðar er núverandi fyrirkomulag væntanlega hvað best, þ.e. að prestur sinni öðrum störfum og komi til kirkjunnar þegar á að þjónusta, því að samgöngur eru nú orðnar þannig að ekki er lengra til Þingvalla en almennt gerist víða um land. Ef horft er til þjónustunnar eins og hún er nú og til núverandi prests á Þingvöllum verð ég að segja að hann hefur lagt gríðarlega mikið til starfsins. Ég hef orðið vör við mikla ánægju með þjónustu hans og honum hefur fylgt stór hópur söngvara og annarra tónlistarmanna í fremstu röð. Ég hvet til þess að hv. allsherjarnefnd kanni viðhorf sóknarbarna og Þingvallanefndar til þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir sem og auðvitað kirkjuyfirvalda og prestsins. En eins og ég sagði í upphafi sýnir tillagan góðan hug og stuðning við söfnuðinn en ég tel að það sé kannski ekki nægilegt tillit til þess tekið hversu góð sú fasta þjónusta er sem nú er við kirkjuna á Þingvöllum.

Virðulegi forseti. Það er allt gott og rétt sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði um þetta mál, en það er stigsmunur á áhersluatriðum. Það er engin spurning að Þingvallaprestur, séra Kristján Valur Ingólfsson, hefur unnið mjög gott verk en þessi hugmynd byggir á því að gera hlut Þingvallakirkju mun stærri en hann hefur verið. Það er verið að tala um að fjölga samkomudögum í Þingvallakirkju um 70% árið um kring vegna þess að víst væri spennandi að heimsækja Þingvelli að vetrarlagi ef það væri vís aðgangur að guðsþjónustu í þessari rómuðu litlu íslensku kirkju, það væri hvatning frekar en hitt. Það er hugmyndin á bak við það að auka þennan þátt. Ég er ekkert í efa um að söfnuðurinn fagnar því að kirkjan verði notuð sem mest og það er ágætt að leita álits hjá Þingvallanefnd þó að það eigi ekki að ráða neinum úrslitum um það hvernig Þingvallakirkja er notuð. Þingvallakirkja hefur sérstakan sess í hjarta þjóðarinnar og þessi hugmynd um aukninguna, þessa styrkingu á stöðu kirkjunnar á Þingvöllum, þessarar litlu kirkju, nær miklu lengra. Það er ekki hægt að ætlast til þess að Þingvallaprestur messi 52 sinnum á ári, t.d. miðað við starfssvið hans í dag. Það eru auðvitað hlutir í þessu sem þarf að skoða líka, það hefur verið reynt að reka þá starfsemi sem hefur verið í kirkjunni á mjög hagkvæman hátt með hjálp fólks, listamanna, söngvara og tónlistarmanna, því að ef það ætti að greiða fyrir hverja athöfn væri þar um að ræða tugi þúsunda í hvert skipti. Tökum dæmi um að söfnuðurinn í Hrísey eða á Húsavík tæki að sér eina messu á ári í Þingvallakirkju og það yrði efnt til áhugamannaferðar til þess að, eins og maður segir, styrkja gott málefni og upplifa vissa hluti á Þingvöllum. Það eru margir möguleikar til að útfæra svona án þess að um kostnað verði að ræða. Það er heldur enginn efi um að vel verður staðið að umhverfi og aðstöðu í þessari litlu kirkju - en þó má alltaf bæta. Það er til að mynda ljóst miðað við síðustu missiri að það þarf að setja einhverjar öryggismyndavélar, jafnvel á Þingvallakirkju sjálfa eða við hana. Það hefur sýnt sig að það er ástæða til þess. Það er að mörgu að hyggja, en þetta eru þó allt smáatriði miðað við það að nýta þann helgidóm sem ég hygg að mestur þorri landsmanna líti sérstaklega á í búskap kirkna í landinu beinlínis vegna sögunnar, vegna staðarins og allrar ímyndarinnar sem tengist Þingvallakirkju. Þetta er fyrst og fremst gert til að stækka hlut kirkjunnar, gera aðgengið auðveldara og meira spennandi allan ársins hring þó að vissulega komi dagar að vetrarlagi þar sem væntanlega yrði messufall, a.m.k. utan sóknar, vegna færðar. Það er þá eins og gengur í okkar landi en markmiðið væri eins háleitt og hægt er, að gera meira úr Þingvallakirkju en gert hefur verið undanfarin missiri þó að það hafi verið gert mjög vel sem gert hefur verið. Það er að vísu mín skoðun, virðulegi forseti, að það eigi að vera fastur prestur í Þingvallasókn með fullt stöðugildi, en það er heldur ekki hægt að ætlast til þess að það yrði gert nema í sérstöku samstarfi ríkissjóðs og kirkjunnar. Þetta er ekki útfært á neinn hátt í þessari tillögu, heldur lagt til að unnið verði að því að stækka þennan hlut, útfæra hann og reyna að tengja landsbyggðina meira við Þingvelli en gengur og gerist því að landsbyggðarfólk er ekki á hverjum degi á Þingvöllum, a.m.k. ekki í eins miklum mæli og þeir sem búa á suðvesturhorni landsins.

Frú forseti. Ég vil tryggja eins vel og ég mögulega get að það misskiljist ekki sem ég sagði áðan. Ég lagðist að sjálfsögðu ekki gegn því að sú þjónusta sem nú er á Þingvöllum yrði aukin því að alltaf má bæta hana. Og það má alltaf fjölga messudögum. Svo sannarlega held ég að flestir mundu þiggja að það yrði mokað þarna í hverri viku yfir vetrartímann. Þar fyrir utan þarf væntanlega bara að semja við prestinn og tryggja organistanum laun til að hægt sé að halda þarna úti bættri þjónustu. Ég tel að þessi þingsályktunartillaga geti orðið til þess. Mitt erindi í ræðustól var aðeins að vekja athygli á þeirri góðu og föstu þjónustu sem fyrir er á staðnum. Hvað varðar Þingvallakirkju er eðlilegt að geta þess að í tilefni af 150 ára afmæli kirkjunnar 2009 ákvað kirkjuráð að leggja kirkjunni til 9 millj. kr. til að hægt væri að lagfæra aðkomuna að kirkjunni. Kirkjugarðasjóður veitti einnig fjármagn til að hlaða upp kirkjugarðsveggi og fjárframlag frá þjóðgarðinum fyrir tilstyrk Þingvallanefndar varð svo til þess að hægt var að ljúka útivinnunni og setja upp nýja lýsingu. Það er enn mikið verk óunnið við kirkjuna sjálfa til að ljúka viðgerðinni. Til að hún megi vera jafnfögur og kostur er þarf vissulega sérstakt átak. Þjóðgarðsvörður, Þingvallaprestur og forstöðumaður húsafriðunarnefndar hafa átt fundi til þess að fylgja eftir fyrri samþykktum um skipulag og endurbætur á kirkjunni og undirbúa umsókn þar um til húsafriðunarsjóðs. Vegna þess sem hv. þingmaður sagði um gæslu kirkjunnar vil ég að það komi fram að Þingvallaprestur hefur komið á fót 13 manna hópi sjálfboðaliða sem skiptir með sér störfum þannig að það eru aldrei færri en tveir slíkir meðhjálparar að störfum hverju sinni og að lágmarki á sunnudögum frá kl. 11 til 16 alla þrjá sumarmánuðina, júní, júlí og ágúst. Þetta er gert til að létta undir með landvörðum sem hafa mikið á sinni könnu. Ég tel að það verði vandalítið að fjölga messum í Þingvallakirkju telji menn þess þörf og legg aftur áherslu á að það má alltaf gera betur en þó er gert.

Virðulegi forseti. Já, ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir orð hennar í þessu máli. Þetta er auðvitað spurning um að auka þessa starfsemi, það snýst um það. Ef það ætti til að mynda að brúa bilið sem hinn ágæti Þingvallaprestur vor, séra Kristján Valur Ingólfsson, sinnir gæti verið mjög skemmtilegt að reyna að virkja sóknir á landsbyggðinni. Þorri höfuðborgarbúa er fólk sem kemur af landsbyggðinni. Ég er ekki í nokkrum vafa um að ef prestar frá sóknum, hvort sem eru vestan, norðan, sunnan eða austan lands, koma í Þingvallakirkju einhvern ákveðinn dag mundu mæta kirkjugestir af höfuðborgarsvæðinu sem tengjast þessum byggðum. Það er bara partur af því að nýta aðstöðuna og stemninguna, nýta það sem getur gefið okkur gott og gert fólki gott. Þetta eru ekki afskipti af stjórn kirkjunnar varðandi Þingvallakirkju heldur einfaldlega vinsamleg ábending og ósk um að leggja meira í en hægt hefur verið.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um úttekt á áhrifum Schengen-samstarfsins. Tillagan ályktar að fela innanríkisráðherra að láta gera ítarlega úttekt á áhrifum Schengen-samstarfsins á íslenskt þjóðfélag. Í úttektinni fælist m.a. að kanna skyldur Íslendinga og réttindi, kostnað við samstarfið, mannafla og tekjur af því, sem sagt plúsana og mínusana. Þátttaka Íslands í Schengen-samstarfinu hefur haft margvísleg áhrif á íslenskt samfélag,  Þess vegna er þetta mál lagt fram, til að reyna að skýra betur kostina, gallana og ábyrgðina sem því fylgja að vera í þessu samstarfi. Að lokinni umræðu óska ég þess að málinu sé vísað til allsherjarnefndar.

Hæstv. forseti. Ég lýsi stuðningi við þessa þingsályktunartillögu. Ég tel hana til góðs og eins og hv. þingmaður og frummælandi nefndi hafa menn horft bæði á kosti þess og galla að vera innan Schengen-samskomulagsins og vissulega hefur löggæslan lagt áherslu á mikilvægi samstarfsins sem samkomulagið býður upp á við lögregluyfirvöld í öðrum löndum. Á móti hefur verið bent á að Bretland og Írland t.d. standa utan Schengen-samstarfsins og það er rétt sem sagt hefur verið að með inngöngu okkar í Schengen er dregið úr landamæraeftirliti. Þá er greiðari aðgangur að landinu en að sama skapi er samstarf lögregluyfirvalda aukið. Því fylgir mikill tilkostnaður og það hefur áhrif á ýmsan hátt. Ég ætla ekkert að orðlengja þessa umræðu en lýsi mig mjög fylgjandi þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir góð orð um tillöguna og fagna því að hann taki undir með mér í málinu. Það er margt í þessu sem er svolítið sérstakt. Íslendingar eru lítil þjóð og við verðum að gæta þess að ákveðnir þættir í alþjóðasamskiptum verði ekki of íþyngjandi í litlu samfélagi eins og okkar, til að mynda að margs konar samskipti lögreglu og annarra eftirlitsaðila í heiminum, í Evrópu, verði sífellt ríkari þáttur í daglega lífinu á Íslandi því að það truflar íslenskt samfélag. Við þurfum að huga vel að því og átta okkur á að fjöldinn skiptir miklu máli. Við erum fámenn og deilum kjörum í þessum efnum með stórum og miklum þjóðum. Það minnir mig á til að mynda að einn vinur minn sem aldrei hafði farið til útlanda fór til London. Hann gisti á Regent hóteli í miðri London. Var fámennt þegar hann kom að hótelinu um kvöldið og lítil umferð um götuna. Næsta dag fór hann út á svalir eftir morgunmatinn, um tíuleytið, og sá að gatan var troðfull af fólki. Hann sagði þá við ferðafélaga sína: Það hafa margar flugvélar komið í morgun. Það er nefnilega nákvæmlega það sem er, virðulegi forseti, að við verðum að gæta þess að sníða okkur stakk eftir vexti. Eitt af því neikvæða í Schengen-samstarfinu er að alls konar alþjóðavandamál hafa blandast inn í íslenskt samfélag. Þess vegna finnst mér hyggilegt að gera þessa úttekt eins og lagt er til.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um Skipasafn Íslands í Reykjanesbæ, að Alþingi sé falið að óska þess við mennta- og menningarmálaráðherra að það ráðuneyti gangi til samninga við Reykjanesbæ um Skipasafn Íslands þar sem grunnur safnsins yrðu skipslíkön Gríms Karlssonar, skipstjóra og módelsmiðs. Við Íslendingar státum okkur oft af Snorra Sturlusyni og þætti hans í íslenskum fornbókmenntum og vekjum gjarnan athygli á því að hann hafi verið sagnamaður á heimsmælikvarða og það er satt. Í sögu fiskiskipa Íslendinga eigum við Íslendingar okkar „Snorra Sturluson“ sem er Grímur Karlsson skipstjóri og módelsmiður í Njarðvíkum í Reykjanesbæ. Fiskiskip eru stundum talin hafa anda, karma, að þau séu háð örlögum og tilfinningu sem sjómenn bátsins leysa úr læðingi og leggja bátnum til. Skipslíkön Gríms bera í sér persónugerving reynslunnar og söguna um hvernig Íslendingar komust til vits og ára, frá fátækt til velferðar, frá moldarkofum til best byggðu íbúðarhúsa jarðarinnar vegna sjósóknar við Ísland sem við metum aldrei nógsamlega. Öll uppbygging Íslands á 20. öld er meira og minna í skjóli sjávarútvegsins sem gefur okkur 60% af þjóðartekjunum. Hver bátur á sína sögu, hver sjómaður. Hver bátur á Íslandsmiðum hefur verið hluti af gulli Íslendinga, gullmoli út af fyrir sig. Okkur ber heilög skylda til að rækta þá sögu, fræða börn og unglinga, gesti og gangandi um hana og mikilvægi hennar, ekki síst í ljósi þess að Íslendingar eru eina sjálfstæða fiskveiðiþjóðin í allri Evrópu, eina þjóðin sem byggir sitt fyrst og fremst á sjávarútvegi. Í Bátasafni Gríms Karlssonar í Duus-húsum í Reykjanesbæ eru nú á annað hundrað skipslíkön Gríms af íslenskum fiskibátum, en alls hefur Grímur smíðað á þriðja hundrað skipslíkön sem spanna öll tímabil fiskveiða og fiskveiðisögu Íslands. Með útfærslu bátasafnsins og stækkun væri til að mynda hægt að sýna heilu bátshlutana; lúkar, vélarrými, brú, lest, borðsal, káetur, klefa, þilfar og fleira þannig að sýningargestir gætu upplifað stemninguna og aðstöðuna frá tíma til tíma. Ljósmyndir frá tímum fyrstu fiskiskipanna til dagsins í dag þyrftu að vera ríkur þáttur í slíku safni. Bátasafn Gríms Karlssonar í Reykjanesbæ er einstakt í heiminum því að ekki er vitað um neinn módelsmið á jörðinni sem smíðað hefur eins mörg skipslíkön, hvað þá fiskiskipaflota sem spannar útgerðarsögu heillar þjóðar. Tíminn líður hratt, virðulegi forseti, og sagan má ekki fölna áður en búið er að koma henni í búning sem eftir stendur. Það er engin spurning að það yrði stórkostlegt fyrir sýningargesti að geta tekið sér sæti í lúkar fiskibáts með kaffibolla og kleinur, andað að sér lykt vélarrýmisins eða heyrt sögur af sjómönnum í brúnni, skoðað tæki og tól sem lifandi hendur hafa unnið með við harðskeyttustu aðstæður á jörðinni. Hvar sem söfn eru byggð upp í heiminum með metnaði og tilfinningu, anda þess sem áhersla er lögð á, eru þau atvinnuskapandi og um leið fróðleg og skemmtileg og skilja eitthvað eftir sem skiptir máli. Þau stækka umhverfi sitt og gera það verðmætara. Þau sýna virðingu þeirri atvinnugrein sem um er að ræða og í tilfelli okkar Íslendinga er það grundvallargullæðin. Þess vegna eigum við að rækta þennan þátt sögu okkar með vinarþeli og virðingu og gera það á glæsilegan hátt. Það er alveg augljóst að ef samið væri við Reykjanesbæ um Skipasafn Íslands á þeim nótum sem hér er getið, með því að koma upp almennu skipasafni í Reykjanesbæ þar sem mörg hús koma til greina - nýta mætti gömul hús sem standa auð - væri það gott innlegg inn í framtíðina. Það er sorgarsaga að baki í Skipasafni Íslands þegar tugir báta allt frá næstsíðustu öld brunnu inni í geymsluhúsnæði í Kópavogi fyrir nokkrum árum, í geymsluhúsnæði sem sérstaklega var smíðað fyrir bátasafnið. Það er búið, það er farið, en við eigum að nýta það sem er til staðar, við eigum að nýta þá stórkostlegu stöðu sem við höfum vegna einstaks handverks, dugnaðar, áræðis og metnaðar eins manns, okkar Snorra Sturlusonar í sögu fiskiskipa Íslands, Gríms Karlssonar, Siglfirðings sem búsettur er í Njarðvíkum í Reykjanesbæ. Að lokinni umræðu, virðulegi forseti, óska ég þess að málið gangi til samgöngunefndar.