Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég mun nú víkja að því í stuttri ræðu, sem mér er efst í huga, þegar til umr. er að lýsa yfir vantrausti á núverandi hæstv. ríkisstj. eða stefnu hennar. Skal þá fyrst minnzt þess máls, er nú verður öllum umræðuefni. landhelgismálsins og nýorðinna tíðinda í því máli. Samskipti við aðrar þjóðir eru vandasöm. En mér hefur oft þessa daga orðið hugsað til atburða í íslenzkum stjórnmálum næstu áratugina fyrir og eftir síðustu aldamót. Þá var sú barátta háð fyrir íslenzkum málstað, sem Ýmsum virtist í þann tíð vonlítil. Enn erum við lítil þjóð og vopnlaus, en þá vorum við ekki einu sinni sjálfstætt ríki. Mætir menn af okkar þjóð vildu þiggja það, sem þá var boðið, að Ísland yrði, eins og það var orðað í uppkastinu 1908, „frjálst og sjálfstætt land, sem ekki verður af hendi látið“. Þá voru miklar deilur í landi. Þá féllu oft hörð orð. Þau orð skipta ekki máli nú. Það, sem máli skiptir, er, að deilan stóð um það þá eins og nú, hvað fært væri veikri þjóð og smárri í átökunum við það, sem kalla mátti ofurefli. Það var stigmunur baráttuhugar, sóknarvilja og trúar á styrk íslenzks málstaðar, sem þá skipti íslendingum í stríðandi sveitir. Ég held, að þeir, sem neituðu uppkastinu 1908, hefðu líka verið á móti því að gera þann samning við Breta, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert og nú er orðinn skuldbindandi fyrir Ísland. Hinn 5. maí 1959 bar það til tíðinda, að allir í þessum sal stóðu saman um að birta fyrir þjóðum heims yfirlýsingu Alþ. í landhelgismálinu. Það var mikilsverð athöfn, því að þetta var í fyrsta og eina sinn, sem Alþ. tjáði einróma vilja sinn og stefnu í sambandi við 12 mílna fiskveiðilandhelgina, og sú yfirlýsing var til þess fallin að eyða misskilningi erlendis. Nú er það boðað af hæstv. ríkisstj., að Ísland, hafi með samningsgerðinni unnið stórsigur í málinu og sé það þjóðinni gleðiefni. Nú ber að gleðjast, fagna og þakka, sagði hæstv. forsrh. í gærkvöld, orðrétt held ég. En er það ekki fremur harmsefni, að það þing og sú þjóð, sem var einhuga fyrir tveimur árum, skuli nú vera sundruð og innbyrðis ósamþykk í þessu máli. af því að knúið hefur verið fram það samningsuppkast, sem a.m.k. mikill hluti þjóðarinnar vill ekki sætta sig við? Er þetta út af fyrir sig tilvinnandi til að losna við þá takmörkuðu veiðiaðstöðu í landhelgi, sem Bretar hafa getað náð til sín með valdi? Er hægt að gleðjast af því að eiga nú að skila aftur fyrst um sinn úti fyrir miklum hluta standlengjunnar 6 af þeim 8 mílum, sem friðaðar voru fyrir útlendingum 1958? Og er það ekki helzt til fljótráðið að afsala okkur nú fyrir fram möguleikum til að framkvæma nýja útfærslu skv. landgrunnslögunum á sama hátt og við gerðum 1958? Var það ekki líka fullmikil bjartsýni hjá hæstv. ríkisstj., ef hún hefur gert sér í hugarlund, að þm. þeir, sem enga aðstöðu fengju, beint eða óbeint, til að fylgjast með samningsgerðinni og meta aðstöðuna jafnóðum, gætu á hana fallizt eftir á í öllum atriðum í máli sem þessu, þegar líkur benda til, að hægt hefði verið að ná betri samningum eða komast af án samninga? Ég er hræddur um, að hæstv. ríkisstj. eigi eftir að komast í kynni við aðrar tilfinningar en gleði, a.m.k. hjá bátaútgerðinni og bátasjómönnunum norðanlands og austan, þegar líða tekur á árið, þegar brezkir og líklega fleiri þjóða togarar, sem skipt hafa hundruðum hér við land, fara að færa sig inn á smábátamiðin innan 12 mílna markanna, ekki á smáblettum í skjóli herskipa, heldur hvarvetna þar sem afla er von, og skafa þar botninn í þrjú ár á veiðitíma bátanna. Mér er það persónulega vel kunnugt, að í sambandi við smábátaútveginn á austanverðu Norðurlandi hefur gætt vaxandi bjartsýni tvö undanfarin ár, af því að afli hefur glæðzt á grunnmiðum. Margir hafa keypt og látið smíða báta eða eiga þá nú í smíðum. Þeir, sem hér eiga hlut að máli, hafa ekki búizt við, að til þess kæmi, að útlendir togarar fengju á ný aðstöðu til að spilla grunnmiðunum. Og ég sé ekki betur en smábátaútgerðin og hlutaðeigandi byggðarlög eigi fullan rétt á bótum í einhverri mynd fyrir tjón, sem verða kann af þeim ráðstöfunum, sem nú hafa verið gerðar. Hæstv. ríkisstj. hefur uppgötvað athyglisverða vörn í þessu máli. Í grg. fyrir samningnum, sem var lagður fyrir Alþ., segir svo: „Við ákvörðun veiðiheimilda til Breta hefur verið við það miðað, að sem minnst tjón verði af því fyrir fiskveiðar Íslendinga.“ Í beinu framhaldi af þessari yfirlýsingu er á það bent í grg., að á Norðurlandi, frá Djúpavík til Grenivíkur, hafa ekki borizt á land nema 8.9%a af afla bátaflotans í heild árið 1959, á Austfjörðum aðeins 6,1% og á Norðurlandi frá Grenivík til Þórshafnar aðeins 2.5%. Málfærslan, sem í þessu felst, er sú, að í raun og veru skipti ekki mjög miklu máli, þó að útlendum togurum sé hleypt inn í landhelgina á þessu svæði, að heildina muni ekki miklu. þó að fargað sé lambi hins fátæka manns. Hér er á ferðinni ofur lítill angi af þeim hugsunarhætti, að ekki sé hundrað í hættunni, þó að skertir séu afkomumöguleikar hinna fámennari landshluta, fólksins. sem starfar að því að halda landinu í byggð. Um þetta leyti fyrir tveimur árum var verið að afráða það hér á hinu háa Alþ. að breyta stjórnarskrá lýðveldisins og svipta gömlu kjördæmin, sem voru undirstaða þingræðisins, sögulegum rétti sínum til að eiga sérstaka fulltrúa á löggjafarsamkomunni og þannig því takmarkaða sjálfstæði innan ríkisheildarinnar, sem í þessu fólst. Að dómi þeirra, sem að þessu stóðu, var byggðavaldið of sterkt. Þeir sögðu, að byggðavaldið stæði fyrir pólitískri fjárfestingu úti um landið, of mikilli dreifingu fjármagnsins og ýmsu öðru, sem væri ópraktískt fyrir þjóðarheildina. Hjó þá margur, er hlífa skyldi. En stjórnarskrárbreytingin hefur nú þegar borið hinn blómlega ávöxt, sem þjóðin hefur haft fyrir augum nú um sinn, núverandi hæstv. ríkisstj. og viðreisnina, sem hún hefur staðið fyrir. Eitt hefur þessari hæstv. ríkisstj. tekizt svo, að ekki verður um deilt. Henni hefur tekizt að sanna það fyrir þeim, sem að stjórnarskrárbreytingunni stóðu, að skipt hafi verið um stefnu gagnvart uppbyggingu landsbyggðarinnar. Og þeir, sem að þessari uppbyggingu stóðu eða standa víðs vegar um landið, í sveitum og við sjávarsíðuna, finna það dável nú orðið, hvað að þeim snýr. Teikn eða fyrirboðar hinnar nýju stefnubreytingar gagnvart landsbyggðinni komu glögglega fram á himni stjórnmálanna árið sem Alþfl.-stjórnin fór með völd í skjóli sjálfstæðismanna. Strax um vorið 1959 var sá boðskapur látinn út ganga hér á Alþ., að 10 ára rafvæðingaráætluninni skyldi breytt og felldar niður áætlaðar framkvæmdir á Norðausturlandi. Suðausturlandi og víðar. Enn vofir yfir, að svo verði gert. Sama vorið lét kunnur sjálfstæðismaður í Reykjavík þá skoðun uppi opinberlega, að fækka þyrfti bændum landsins um helming, ef vel ætti að vera. Um haustið komu svo bráðabirgðalögin frægu, sem hlutaðeigandi ráðh. gaf út, eftir að fyrir lá yfirlýsing Sjálfstfl. um, að slíkt yrði ekki látið verða stjórninni að falli. Með þessu stjórnarboði var bændum gert að afhenda hluta af afurðum búa sinna endurgjaldslaust til 15. des. það ár, í þessu tilraunastríði við bændur báru samtök þeirra raunar að lokum hærra hlut að mestu, sem betur fór. Hér er ekki tími til að rekja það lið fyrir lið eða í sögulegri röð, sem síðan hefur borið til tíðinda í tíð núverandi hæstv. ríkisstj, og í sömu átt miðar. En stikla skal á stóru. Hin almenna samdráttarstefna ríkisstj. kemur að sjálfsögðu tilfinnanlegast niður í þeim landshlutum og þeim byggðarlögum, þar sem uppbyggingarinnar er mest þörf og brýnust, þar, sem stöðvun hennar getur skapað hættu á vonleysi um framtíðina, þar sem engan tíma má missa. Hin almenna vaxtahækkun kemur harðast niður þar, sem menn verða að bíða lengst með framleiðslu sína óselda, þar sem umsetning vara tekur lengstan tíma og þar sem menn verða að kaupa í skuld mikinn hluta úr árinu. Verðhækkunin mikla af völdum gengisbreytingarinnar og söluskattsins kemur að vísu víðar niður, en þó sennilega harðast á bændum, fiskimönnum og öðrum slíkum víðs vegar um land, sem eiga framtíðina í hættu, ef þeir geta ekki haldið atvinnurekstri sínum í horf, og á samtökum þeirra, en á þessum atvinnurekstri byggist afkoma allra vinnandi manna og afkoma byggðarlaganna. Hér er þó fleira á ferðinni en hinar almennu aðgerðir, sem ég nefndi. Á rúmlega einu ári er búið að hækka um þriðjung eða meira vexti hjá öllum þeim stofnunum, sem veita lán til langs tíma, og sums staðar er lánstíminn styttur. Árgreiðsla á algengustu lánum í ræktunarsjóði og fiskveiðasjóði hefur hækkað um milli 40–50%, ef um jafnhátt lán er að ræða og áður. Þetta er ekki bráðabirgðaráðstöfun, heldur stefnubreyting, þar sem um löng lán er að ræða. Ódýrt fjármagn til að byggja upp landið og efla atvinnulíf byggðarlaganna er ekki á stefnuskrá þeirra, sem nú fara með völdin. Fjármagnið á ekki að byggja upp landið, heldur virðist landið eiga að byggja upp fjármagnið, að þeirra dómi. Nú alveg nýlega er búið að samþ. á Alþ., að lántakendur skuli framvegis bera alla áhættu af gengisbreytingum og skuldum fiskveiðasjóðs. Það hefur ekki þekkzt áður. Munu hér ekki fleiri á eftir fara? Útgjöld fjárlaganna hafa hækkað um 80% síðan 1958. En framlög ríkisins til hinna opinberu framkvæmda víðs vegar um land hafa ekki hækkað um 80% á þessum tíma. Hæstv. fjmrh. sagði, að þau ættu að standa í stað. Og það er víst meginreglan enn þá. Svo virðist eiga að draga úr stuðningi. sem byggðarlögum hefur verið veittur með ríkisábyrgðum, og láta þau greiða stórar fúlgur í aukagjald fyrir ábyrgðina. En það er fleira, sem sýnir, að núverandi stjórnarstefna hefur auga á lambi hins fátæka manns. Á árinu sem leið var það eitt helzta sparnaðarsnjallræðið að draga úr strandferðum og lækka ríkisframlag til að eyða refum og minkum. Ekki varð mikið úr þessu, er á reyndi, fremur en öðrum sparnaði, - athyglisvert eigi að síður. En nú er eins og það sé ekki nóg að gera ráðstafanir til að draga úr dreifingu fjármagns um landið. Hér eftir skal hið dreifða fjármagn dregið saman. Í fyrra var sparisjóðum og innlánsdeildum úti um allt land gert að afhenda Seðlabankanum í Reykjavík hluta af innstæðureikningum sínum á árinu. Nú hafa stjórnarvöldin fært sig upp á skaftið og heimta á þessu ári sinn hluta af öllu innstæðufé þessara sjóða, hvort sem um aukningu er að ræða eða ekki. Lengi hafði bændum landsins, eftir því sem ég veit bezt, verið nokkurn veginn óhætt að reiða sig á það, að þeir gætu á síðustu mánuðum hvers árs fengið lán skv. gildandi lögum og reglum út á ný íbúðarhús á jörðum og aðrar framkvæmdir á jörðunum, ef þeir höfðu afhent Búnaðarbankanum nauðsynleg skilríki til þess fyrstu daga desembermánaðar. Í fyrra bar svo við, að þetta stóðst ekki. Byggingarsjóðslán voru ekki veitt, fyrr en komið var fram á vor árið eftir, og þá með stórhækkuðum vöxtum. Mikið af ræktunarsjóðslánunum, sem tilheyrðu árinu 1959, lenti líka í háu vöxtunum 1960 og hinum stytta lánstíma. Nú fyrir síðustu áramót var sjóðunum svo naumlega skammtað, að ekki var hægt að afgreiða fyrir áramát lán út á þau skilríki, sem bárust eftir 20. nóv. Þannig beið fjöldi lána fram á árið 1961. Allir, sem til þekkja, vita, hverju það skiptir að geta staðið við greiðsluáætlanir um áramót. Nú hefur af greindum ástæðum skapazt óvissa, sem gerir sitt til þess í viðbót við annað að draga úr nauðsynlegum framkvæmdum í sveitunum. Spyrji þm. um þessi mál á Alþ., er venjulega svarað skætingi. Núv. hæstv. landbrh. virðist hafa ofnæmi fyrir landbúnaðarmálum. Hann virðist haldinn þeirri firru, að það sé erfiðara fyrir þjóðfélagið nú en áður að halda uppi þeim lánsstofnunum á þessu sviði, sem lög hafa mælt fyrir um í 30 ár. Hann stendur líka á því fastara en fótunum, að bændum hafi, eins og hann sagði nýlega, gengið betur að kvitta reikninga sína, síðan hann tók við í stjórnarráðinu, og það sé Sjálfstfl. að þakka. Svona er þetta dásamlegt í hans augum, að kaupa allt með hækkuðu verði og fá ekki áætluð lán, það geri bændum auðveldara að kvitta reikningana. Um þetta þarf víst ekki að fjölyrða. En minna má á í þessu sambandi, að vaxtahækkunin, bæði hin almenna og hin sérstaka, eru enn alvarlegri fyrir bændur vegna þess, að þeir eiga alltaf undir högg að sækja að fá vaxtaútgjöld búanna tekin í verðlagsgrundvöllinn. Og svo hafa verið gerðar sérstakar ráðstafanir til að draga úr lánum Seðlabankans út á landbúnaðarafurðir. En hæstv. ríkisstj. fann líka á sínum tíma eitt ráð enn til að hjálpa bátaútvegsmönnum úti á landi og vinnslustöðvum þeirra til að kvitta sína reikninga. Það var afnám sérbótanna á smáfisk, sérstakar fisktegundir og sumarveiddan fisk. Því var haldið fram, að gengisbreytingin leysti allan vanda á þessu sviði. Sumir segja raunar, að hún hafi engan vanda leyst fyrir sjávarútveginn. Um það ætla ég ekki að dæma. En niðurfall sérbótanna var alvarlegt áfall fyrir mörg sjávarpláss. Jafnvel þótt verðmismunur hafi verið innleiddur, eiga mörg frystihús í vök að verjast vegna niðurfalls sérbótanna, og hefur sums staðar legið við rekstrarstöðvun. Hér er að skapast ískyggilegur vandi fyrir ýmis af þeim byggðarlögum, sem minna mega sín við sjávarsíðuna. Það hjálpar ekki að ýtast á innbyrðis, heldur sameina kraftana um að fá stefnubreytingu og þá leiðréttingu, sem dugir. Ég minntist á innlánsdeildir kaupfélaganna. En gagnvart samvinnufélögunum og félagsmönnum þeirra er ekki vegið einu sinni, heldur oftar, í sama knérunn. Samdráttarpólitíkin í lánsfjármálum og verðhækkunin kemur yfirleitt mjög hart niður á þeim, eins og ég hef áður vikið að. Svipað er að segja um söluskattinn. Sé einhvers staðar til bæjarstjórnar- eða hreppsnefndarmeirihluti, sem lítur samvinnufélagsskapinn í sínu umdæmi hornauga, er honum með nýrri útsvarslöggjöf gefið tækifæri til að sýna það í verki. Sums staðar dreymir nú forustumenn Sjálfstfl. um að láta klofningshugsjónina rætast. En þess vegna er ég nú að tala um samvinnufélögin í sambandi við byggðarlögin úti um land, að ég veit, að samvinnuskipulagið hefur reynzt mörgum eða jafnvel flestum byggðarlögum ómetanlegur styrkur í framfarasókn þessarar aldar, - þó að þar geti auðvitað misjafnlega til tekizt, - og byggðarlögin þurfa á styrk og möguleikum þessa skipulags að halda í framtíðinni ekki síður en á liðnum tíma. Stjórnarstefna, sem er kærulaus eða fjandsamleg gagnvart samvinnufélögunum, getur jafnazt á við harðindi í heilum landshlutum. En hvernig hafa svo núverandi valdhafar tekið tillögum, sem nú er hreyft á Alþingi og að því miða að styðja atvinnulíf og framfarir úti um byggðir landsins? Sem svar við þessu ætla ég að rifja upp nokkur mál. sem Framsfl. hefur flutt á þeim vettvangi undanfarið, og hverjar viðtökur þau hafa fengið. Flutt hefur verið frv. til l. um framleiðslu- og atvinnuaukningarsjóð og ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, lögfesta lágmark atvinnuaukningarfjárins og skipuleggja til frambúðar þá starfsemi, sem hér er um að ræða. Flutt hefur verið frv. um að verja erlendu lánsfé til hafnarframkvæmda með það fyrir augum, að slíkar framkvæmdir geti átt sér stað þar, sem þær þola ekki bið og framtíð byggðarlaga virðist að verulegu leyti undir þeim komin. Hér er um framleiðsluaukandi og gjaldeyrisaflandi framkvæmdir að ræða, a.m.k. óbeint, og notkun erlends fjár því eðlileg, enda til þess stofnað af annarri ríkisstj. þegar á árinu 1958. Flutt hefur verið till. um að athuga möguleika og skipuleggja föst lán til kaupa á verðmiklum veiðarfærum, sem telja má veðhæf. Flutt hefur verið frv. um, að allur benzínskattur renni í vega- og brúasjóð. Hætt er við, að slíkar framkvæmdir dragist stórlega saman, nema þær fái aðskilinn fjárhag, sem svo mætti kalla, og tekjustofn fyrir sig, og er þá benzínskatturinn sjálfsagður. Flutt hefur verið frv. um að létta skuldum af byggingarsjóði sveitabæja og ræktunarsjóði á sama hátt og gert var 1953 og 1957 og rétta þannig við fjárhag þeirra. Flutt hefur verið frv. um, að ræktunarsambönd fái hliðstæðan stuðning og áður til vélakaupa, en lagaákvæði vantar nú um það efni. Flutt hafa verið frumvörp um að skipulagðar verði lánveitingar út á bústofn og vélar og hækkuð verði óafturkræf framlög til íbúðarhúsa í sveitum með tilliti til verðhækkana. Og nú hygg ég, að ýmsir, sem mál mitt heyra, hugsi sem svo, að ekki sé hér nú fram á neina óhæfu farið og einhvers staðar og einhvern tíma hafi t.d. frambjóðendur Sjálfstfl. nefnt annað eins á kosningafundum og á eitthvað af þessu ætti ríkisstj. að geta fallizt að minnsta kosti. En ekki gerði hún það í fyrra, og ekki hefur hún gert það enn þá á þessu þingi. Sumum þessara máls hefur verið vísað frá, önnur látin sofa í nefnd. Ég hef þá reynt að draga upp nokkrar skyndimyndir af stjórnarstefnunni, annars vegar hverju hún hefur beitt sér fyrir og hins vegar hverju hún er á móti eða frestar, á meðan frestað verður. Ég held því ekki fram, að þeir, sem nú fara með völd, séu óþjóðhollir menn eða allt hafi þeim illa úr hendi farið. En ég óttast þá stefnu, sem nú er mörkuð í löggjöf og landsstjórn, og alveg sérstaklega þann hugsunarhátt gagnvart uppbyggingunni í byggðum landsins, sem ráðið hefur ríkjum um rúmlega tveggja ára skeið. Út af umr. í gær vil ég segja þetta: Við hæstv. forsrh., að hann ætti að hafa betra taumhald á afbrýðisemi sinni út af kommúnistum. Þeir dugðu honum vel við að koma Alþfl. á kné fyrir 1940 og við að ryðja stíflum úr farvegi verðbólgunnar á sínum tíma. Hann verður að sætta sig við það, þó að Alþb. hafi í seinni tíð stutt góð mál með Framsfl. Við Jón Þorsteinsson, að hann þarf að gera sér grein fyrir því, að verkalýðsfélögin á Norðurlöndum hafa sjálf komið á tveggja ára samningstíma og lengri og að í frv., sem hann nefndi um vinnulöggjöf, átti að tryggja launþegum launahækkun í samræmi við hækkun þjóðartekna á hverjum tíma. Við hæstv. menntmrh., að ég mælist vinsamlega til þess, að hann afli sér vitneskju um fyrirætlanir Framsfl. í nýbirtri stjórnmálayfirlýsingu frá aðalfundi flokksstjórnarinnar. Og að lokum þetta: Þegar litið er yfir farinn veg, er ég ekki frá því, að sagt verði um þessa hæstv. ríkisstj., að henni hafi mistekizt að verulegu leyti það, sem hefði getað orðið til nokkurs góðs, ef hún hefði kunnað sér hóf, en tekizt það a.m.k. um stundarsakir, sem síður skyldi, og að nepjan, sem af henni stendur, hafi, eins og sagt var í fyrra, a.m.k. víða komið við gróandann í þjóðlífinu eins og hret á vori. Mál er, að því hreti linni. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í þinghaldi þessa vetrar hafa hin pólitísku veður verið fremur stillt. Nota má í þeim efnum sem líkingu allalgenga veðurspá veðurstofunnar: hægviðri og léttskýjað. En fyrir hálfum mánuði breyttist þetta. Hvessti þá skyndilega, og hafa djúpar lægðir verið á ferðinni og allstormasamt. Alþ. hefur nýlega samþykkt þáltill. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Á meðan till. lá fyrir, hélt stjórnarandstaðan uppi stórfurðulegu málþófi og í ósköpunum, sem gripu stjórnarandstöðuna þegar eftir að tillagan birtist, fluttu nokkrir af forsprökkum hennar vantrauststillögu þá á hæstv. ríkisstj., sem nú er verið að ræða. Vantraustið er því flutt af tilefni landhelgismálsins, og vil ég víkja máli mínu að því. Aðalspurningin í því máli var: Áttum við að leitast við að ná samkomulagi við Breta eða áttum við ekki að gera það? Við vissum, að hverju við gengum með samkomulaginu, en við vissum ekki, hvað fram undan væri ella. Árekstrar þeir, sem orðið höfðu milli Íslendinga og Breta, meðan Bretar voru með togara sína í landhelgi í vernd herskipa, sýndu ljóslega, að hvenær sem var gat af því hlotizt manntjón. Þetta var mjög mikilvægt atriði. Við, sem álengdar stöndum hættunni, verðum að gera okkur ljósa aðstöðu þeirra manna, sem í eldlínunni standa, og ekki síður aðstandenda þeirra. Hv. 5. þm. Austf., Páll Þorsteinsson, bar það á ríkisstj. og stuðningslið hennar í umr. um landhelgismálið í s.l. viku og endurtók það enn í gærkvöld, og sama gerði hv. þm. Karl Kristjánsson, að ríkisstj. og þeir flokkar hefðu rofið samstöðu og samstarf stjórnmálaflokkanna um þetta mál. Það er hart að heyra slík brigzl úr munni framsóknarmanna, þegar þeir sjálfir dæmdu sig úr leik í þessu máli með því að vera ekki menn til trúnaðar. Þeir mátu meira að hefja kapphlaup við kommúnista og þá Alþb.-menn til að gera tortryggilegar allar tilraunir til lausnar deilunni. Ég vil segja það hér, að ég hef ekki ætlazt til ábyrgrar afstöðu í þessu máli frá hálfu Alþb., en meginrökin fyrir samningunum við Breta eru þau, að þessi deila var hættuleg samstarfi vestrænna lýðræðisþjóða. Einmitt þetta er aðalorsök hinnar hatrömmu baráttu þeirra Alþb.-manna gegn öllu samkomulagi. En ég vil jafnframt segja það, að ég hefði vænzt ábyrgrar afstöðu framsóknarmanna til þessa máls, einmitt vegna þessa kjarna. Þá er illa komið þeirra hag, þegar þeir eru orðnir áttalausir í austrænni gjörningaþoku. Skylt er þó að viðurkenna, að ekki eiga allir framsóknarmenn hér óskilið mál. Mjög margir þeirra víðs vegar um land hafa raun af þeirri afstöðu, er flokksforustan og blað þeirra, Tíminn, hefur tekið, og jafnvel í þingliðinu eru til menn, sem eru a.m.k. ofstækislausir í því máli. Í ræðu, er hv. þm. Jón Skaftason flutti hér á hv. Alþ. um þetta mál, sagði hann, að sumir teldu, að með samkomulaginu væri girt fyrir alla frekari útfærslu landhelginnar, og þetta hafið þið nú heyrt í ræðum hér í gærkvöld um þetta mál. „Undir þetta tek ég ekki,“ sagði hv. þm. Jón Skaftason. Hann tekur ekki undir það, sem verið hefur aðaluppistaðan í málflutningi framsóknarmanna móti samkomulaginu, það, sem sumir hafa leyft sér að kalla, að við værum að selja rétt okkar. „Undir þetta tek ég ekki,“ sagði hv. þm. Jón Skaftason. Og þegar sami hv. þm. var að ræða um alþjóðadómstólinn og þau rök, sem hann skyldi dæma eftir, þá vitnaði Jón Skaftason í þau orð hæstv. forsrh.: „Því að lífsrétturinn og sanngirnin verður okkar megin.“ Hvers vegna að minna á lífsréttinn og sanngirnina? Af því að þar er traust og hald smáþjóðanna, af því að í trúnni á réttinn felst framtíðaröryggið, af því að Sameinuðu þjóðirnar eru samvizka mannkynsins. sem alþjóðadómstóllinn er spegilmynd af. Hv. þm. Jón Skaftason sagði enn fremur: „Það má vera, að í þessu máli sé óþarflega mikil tortryggni.“ Ég hef leyft mér að vitna í þessa ræðu, af því að hún var nokkuð sérstök í hinum annars furðulega málflutningi framsóknarmanna við landhelgisumræðurnar, og ég vil koma þessum tilvitnunum í mál hans til flokkssystkina hans um allt land, af því að ég veit, að Tíminn gerir það ekki. Til þess var mál hans of sanngjarnt. Það er ríkt í eðli okkar Íslendinga að vilja vera stórir. En okkur missýnist oft um, hvað það er að vera stór. Margra alda örbirgð og ánauð mótaði með þjóðinni vanmáttarkennd og tortryggni. og nú finnst ýmsum, að við smækkum við það að semja við Breta, einu þjóðina, sem beitt hafi okkur valdi í landhelgismálinu. En ég vil spyrja þá, er þannig hugsa: Hvenær eiga og geta deiluaðilar sætzt og samið? Hvernig þarf sú deila að hafa þróazt? Er ekki hægt fyrir þann, er telur, að á sinn hlut hafi verið gengið, að sættast eða semja nema minnka? Hvernig væri þá komið sambúð og samskiptum í stóru og smáu meðal einstaklinga. - á meðal þjóða? Athugið það, áheyrendur, að það þarf vissa stærð til þess að semja og sættast. Þessi samningur er að mínu viti vottur þess, að við Íslendingar skiljum, hvað það er að vera stór. Það er reynt að styðja á þá strengi, að svæðin milli 6 og 12 mílna, sem Bretar fái með samkomulaginu að veiða á næstu þrjú árin, séu misjöfn eftir landshlutum að tímalengd og víðáttu. Það er bent á t.d., að út af Vestfjörðum séu 12 mílurnar með öllu friðaðar, en fyrir Norðurlandi og Austurlandi og vestur með suðurströnd séu Bretum heimilaðar veiðar á svo til öllu ytra 6 mílna beltinu lengri eða skemmri tíma. En á bak við þetta stendur heildarmyndin: sú að leysa deiluna, og það vil ég segja, að ef sú tilfinning er fyrir hendi, að lausn fiskveiðideilunnar krefjist misjafnlega mikils þegnskapar af landsbúum, sem að vísu kemur fyrst til fulls í ljós að enduðu samningstímabilinu, þá veit ég, að þjóðin sem heild metur það, metur það við þá, sem mestan þegnskap sýna. Það er annars alvarlegt mál. þegar reynt er að telja landsfólkinu trú um, að meiri hluti alþm. sé að svíkja þjóð sína. Ég vil þess vegna spyrja ykkur, áheyrendur góðir, og alveg sérstaklega ykkur, sem fylgið Framsfl. að málum: Er líklegt að öllum þeim, sem völdu þessa menn til forustu í málum þjóðarinnar til að gæta hags og heiðurs, hafi svo hrapallega missýnzt? Er ekki nokkuð langt gengið í brigzlum svika, illvilja, ógreindar? Hugleiðið þessi mál, þegar hiti tilfinninganna fer að lækka og ólga blóðsins að sjatna. Og minnizt þessara höfuðatriða málsins: að bæta sambúð vestrænna þjóða, bægja hættu frá sjómönnum okkar eftirleiðis, tryggja með siðmannlegu samkomulagi áframhaldandi útfærslu á fiskveiðilandhelgi okkar. Eftir að núverandi ríkisstjórn kom til valda, voru gerðar mjög róttækar aðgerðir í efnahagsmálum. Þjóðin var búin að lifa um efni fram um langt árabil. Með efnahagsráðstöfununum var stungið við fótum. Mörgum þótti þær koma harkalega niður, og til eru þeir, sem kenna núverandi ríkisstj, um, að þrengt hefur að um skeið. Hverjum manni má þó vera ljóst, að við urðum að taka afleiðingum fyrri gerða, því að „æ koma mein eftir munuð“. Það er viðurkennt, að við höfðum búið við sæmilegt jafnvægi hér innanlands árin 1950–55 í fjármálum. En með hinu pólitíska verkfalli 1955 var þetta jafnvægi rofið og gjaldmiðillinn, krónan okkar, tók að hríðfalla á ný. Þá flutti hæstv. núv. landbrh., Ingólfur Jónsson, till. um að auka nokkuð niðurgreiðslu á nokkrum vísitöluvörum til þess að stöðva með því verðbólguhjólið og fall krónunnar. Þá var samstjórn sjálfstæðis- og framsóknarmanna. Þessum till. höfnuðu framsóknarmenn, og síðan rauf Framsfl. stjórnarsamstarfið við Sjálfstfl. Framsóknarmenn rökstuddu það einkum með því, að ekki væri hægt með sjálfstæðismönnum að gera nauðsynlegar ráðstafanir í efnahagsmálum. Þar með hélt skriðan áfram að falla á vinstristjórnarárunum. Krónan lækkaði svo ört, að fallið var raunverulega orðið meira en um helming á 3–4 árum, þegar núv. ríkisstj. tók við. Fyrir landbúnaðinn hafði þessi þróun slæm áhrif. Verðlagsgrundvöllur landbúnaðarins er byggður þannig upp, að þetta varð til þess, að sífellt stækkaði bilið milli þeirra bænda, sem voru búnir að koma upp fyrir sig lífvænlega stórum búum og höfðu byggt íbúðir og útihús, og hinna, er þetta áttu eftir. Aukin framleiðsla í heild á landbúnaðarvörum mætti að verulegu leyti auknum framleiðslukostnaði. Afleiðingin varð því sú, að þeir bændur, sem höfðu ekki haft bolmagn og aðstöðu að stækka bú sín og byggja, fjarlægðust því meir að geta þetta. Þeir bændur, sem verið hafa að brjótast í framkvæmdum síðustu árin og reyna að stækka bú sín, eru því nú margir hverjir mjög hlaðnir lausaskuldum. Um síðustu áramót gaf ríkisstj. út bráðabirgðalög um að breyta nokkru af lausum skuldum útvegsins, sem hvíla á útgerðarfyrirtækjum og fiskvinnslustöðvum, í föst lán til margra ára með lægri vöxtum en nú gilda af lausum lánum. Fjárhagserfiðleikar þeirra bænda, sem hlaðnir eru lausaskuldum, hafa einnig verið til athugunar og umræðu hjá ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar. Það dylst ekki, að hér er um vandamál að ræða, sem greiða verður fram úr með opinberum aðgerðum. Þess vegna tel ég rétt, að það komi fram, að ríkisstjórnin hefur ákveðið að leita eftir því við banka og sparisjóði. að hluta af víxilskuldum bænda verði breytt í föst lán til langs tíma með hagkvæmum vaxtakjörum. Mál Búnaðarbankans hafa allmjög verið á dagskrá að undanförnu. Það er kunnugt, að fjárhagserfiðleikar lánasjóða landbúnaðarins eru miklir og þau mál eru ein af hinum stóru óleystu vandamálum, sem hinar „sætu syndir“ verðbólguáranna drógu á eftir sér. Núv. ríkisstj. beitti sér fyrir breytingum á lögum Búnaðarbankans í lok síðasta þings. Nú er bankaráð hans þingkjörið, eins og annarra banka ríkisins, en ekki stílað á það að tryggja Framsfl, völdin þar, eins og áður var. Þessi breyting á yfirstjórn bankans mun valda straumhvörfum til hags fyrir íslenzkan landbúnað. Ekkert er hættulegra landbúnaðinum en einhliða pólitískur blær á banka hans. Nú á hann að bera sama svip og þing þjóðarinnar. Með komu hins nýja bankastjóra, Magnúsar Jónssonar, í bankann um síðustu áramót munu verða þáttaskil í sögu hans. Í þessu felst engin ásökun, ekkert vanmat á þeim bankastjóra, Hilmari Stefánssyni, er þar hefur gegnt störfum. Kjarni málsins er sá, að það er hrein lífsnauðsyn, að í ákvörðunum og starfi slíkrar stofnunnar gæti þess afls, sem samúð hins pólitíska valds býr yfir. Þess vegna er það mín skoðun, - og takið vel eftir því, - að hin nýja skipan á stjórn Búnaðarbankans og skipun Magnúsar Jónssonar í bankastjórastöðuna, þessa samvinnuþýða, viðsýna og raunsæja manns, marki tímamót, sem reynast muni ein hin farsælustu íslenzkum landbúnaði. Menn verða að skilja, að sú stefnubreyting, sem nú hefur verið gerð til að treysta efnahagslíf landsins, og aðgerðir þær, sem til þess eru nauðsynlegar, þurfa tíma til að ná tilgangi og það krefst ætíð þolinmæði að sigrast á örðugleikum. Sýni þjóðin þessa þolinmæði, bíða okkar batnandi tímar. Vantrauststill. sú, sem hér liggur fyrir, er andvana fædd. Hún er fram borin í fljótræði. Þess vegna missir stjórnarandstaðan marks í þessu máli.



Herra forseti. Meðan ég hlýddi á ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e., Gísla Guðmundssonar, hér áðan, rifjaðist upp fyrir mér sá einstæði atburður, er hv. 4. landsk., Hannibal Valdimarsson. í málþófi stjórnarandstöðunnar gerði verkfall hér í ræðustólnum og þagði langa stund. Nú er ég fyrstur manna til að viðurkenna, að þegar þessi hv. þm. þegir, þá sýnir hann sína beztu hlið. En því datt mér þetta í hug, að hv. þm. Gísli Guðmundsson þagði allt málþófið, en lét þó bugast að lokum og sagði já og nei á viðeigandi stöðum. Nú tókst hins vegar að lemja þennan annars íhugula þm. til fylgilags við hina rauðblesóttu hjörð í framsóknarfjósinu, enda báru marghrakin rök hans þess glöggan vott. Það væri æskilegt að ræða ýtarlega þann boðskap, sem fulltrúar beggja kommúnistaflokkanna fluttu hér í gærkvöld. Ræður þeirra um verkalýðs-, atvinnu- og kjaramál gætu orðið athyglisverð undirstaða þess, að sýnt yrði fram á, hvernig fláráðir menn hugsa og tala í mynd gífuryrða og blekkinga. Þeir arkitektar alheimssælunnar, hv. þm. Eðvarð Sigurðsson og Björn Jónsson, ræddu nokkuð þessi mál. Enginn tími er til að rekja ræður þeirra, en ég vil minnast á atriði, sem kom fram í ræðu hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar, er hann sagði, að verkalýðshreyfingin á Íslandi mundi meta hverja lækkun ríkisstj. á vöruverði sem hækkuð laun. Hver trúir þessum fullyrðingum Eðvarðs eftir að hafa hlustað í rúmt ár á einhliða áróður hans og félaga hans í þá átt, að óhjákvæmilegar verðhækkanir gengisfellingarinnar hafi komið með fullum þunga á launþega, og allir þeirra kröfuútreikningar byggðir einmitt á því? Það er gengið fram hjá því, sem kom á móti: fjölskyldubótum, stórhækkuðum elli- og örorkustyrk og lækkun útsvara og skatta. Það hefur aldrei verið dregin dul á, að þrátt fyrir þetta væri um kjaraskerðingu að ræða, sem öll þjóðin yrði að taka á sig, á meðan við kæmumst yfir erfiðasta hjallann. En hvenær hafa þessir herrar slegið upp sem kjarabót niðurfellingunni á skerðingarákvæðum ellilauna gamla fólksins og barnalífeyri um síðustu áramót? Það gera þeir ekki, því að með því var framkvæmt gamalt loforð kommúnista sjálfra, sem þeir sviku eins og önnur hagsmunamál íslenzkrar alþýðu, meðan þeir sátu í ríkisstj. Hermanns Jónassonar. Samkomulagið við Breta er talið ástæða þeirrar vantrauststill., sem hér er til umr. Í sambandi við það hljóta að vakna ýmsar spurningar, þ. á m. hvort nokkur nauðsyn hafi verið á að semja við Breta. Það tel ég einmitt, að við höfum orðið að reyna til að fyrirbyggja þá hættu, sem sjómönnum okkar var búin á miðunum, meðan þessi deila stóð. Svo er fyrir að þakka, að Alþingi er skipað þeim mönnum að meiri hluta, sem hvorki hugsa né tala eins og einn af þm. kommúnista gerði í umr. um landhelgina fyrr í vetur, en þá sagði hv. þm. Finnbogi R. Valdimarsson, að íslenzkir sjómenn væru svo vanir hættunum, að þá munaði ekki um, þótt þessi hætta væri lögð á þá til viðbótar. Þetta var verðug kveðja kommúnista til íslenzkra sjómanna. Að vísu viðurkenndi sami hv. þm., að þessi hætta væri fyrir hendi þá, þótt hann vildi hins vegar ekkert gera til þess að afstýra henni. Það vildi formaður Framsfl. hins vegar. Hann hóf máls á því í utanrmn., eftir að síðari Genfarráðstefnunni lauk, að Íslendingar krefðust, að bandarískur sjóher yrði hér til staðar og berðist við Breta, ef þeir hæfu herhlaup að nýju inn fyrir 12 mílur. Í umr. um samkomulagið hefur stjórnarandstaðan með hinn nýja milliríkjameistara Framsóknar, hv. 7. þm. Reykv., Þórarin Þórarinsson, í broddi fylkingar, haldið uppi furðulegum blekkingum þess efnis, að efnisleg viðurkenning Breta á 12 mílunum hafi fengizt, er þeir kölluðu herskip sin og togara út fyrir, áður en síðari Genfarráðstefnan hófst, og að öll hætta af ásókn þeirra inn fyrir 12 mílur hafi þar með verið liðin undir lok. Sannleikurinn er hins vegar sá, að frá því að síðari ráðstefnunni lauk, fram að því er samkomulag náðist, voru það aðgerðir hæstv, ríkisstj., sem héldu þeim fyrir utan 12 mílurnar: fyrst sakaruppgjöfin, síðan viðræðurnar við fulltrúa brezku ríkisstj. Það er staðreynd, sem allir skyni bornir menn viðurkenna, að ef samkomulag hefði ekki náðst, þá hefðu brezkir togarar í tugatali ráðizt inn fyrir 12 mílurnar án minnsta tillits til veiðarfæra eða fiskibáta og haft í för með sér stórhættur fyrir líf og eignir íslenzkra sjómanna. En nú er líka gengið fram hjá þeirri staðreynd, að krafa hv. 2. þm. Vestf. um erlenda herskipaíhlutun gegn Bretum innan lögsögu okkar hefði aðeins verið sú fyrsta, sem fram hefði komið, ef svo hefði til tekizt, að skaptrylltir brezkir togaramenn hefðu orðið þeir ólánsmenn að valda fjörtjóni á íslenzkum fiski- og varðskipsmönnum. Það er með þetta í huga, sem kommúnistar hafa reynt að standa gegn öllu því, sem verða mætti til að eyða þessari hættulegu deilu. Þeir sáu fram á, að með sína stefnu að leiðarljósi í landhelgismálinu mátti halda svo á því, að við segðum okkur úr Atlantshafsbandalaginu, eyðilegðum fyrir okkur þá þýðingarmiklu markaði, sem eru að skapast í Vestur-Evrópu, yrðum bundnir vöruskiptalöndunum austan tjalds, ekki aðeins í viðskiptalegu, heldur og pólitísku tilliti. Þetta hefði einmitt tekizt, eftir að við hefðum afneitað þeim grundvelli, sem skráður er í stofnskrá Sameinuðu þjóðanna og smáþjóðir heims ásamt íslendingum hafa og verða að byggja tilveru sína á, þeim, að viðræður, samningar og alþjóðalög komi í stað hótana og ofbeldis þeirra sterku. Slíkur grundvöllur er ekki lengur fyrir hendi, þegar þjóðin tekur undir með samkór kommúnistaflokkanna og segir, að samningar séu svik. Fátt sannar betur sýndarmennskuna en fullyrðingar þessara flokka nú um, að stækkun fiskveiðilögsögunnar 1958 hafi ekki stuðzt við alþjóðalög eða reglur, en hins vegar hafi réttur Íslands samkvæmt sömu lögum og reglum verið ótvíræður til þeirra þýðingarmiklu grunnlínubreytinga, sem fást nú viðurkenndar af okkar aðalandstæðingi með samkomulaginu. Ég vil vekja athygli fiskimanna úr öllum landshlutum, sem hagsmuna eiga að gæta í Foxaflóa og á Selvogsbanka vegna vetrarveiðanna, á því, að fyrir 2½ ári taldi núv. stjórnarandstaða sig hafa ótvíræðan rétt til þessarar þýðingarmiklu útfærslu, en sveikst um að gera það. Og þeir hafa fengizt við fleiri svik. Þeir svikust um að reka herinn brott og svikust um að stöðva verðbólguna, þótt þetta tvennt væri þeirra höfuðstefnumál. Þessi og mörg önnur svik þessara manna eiga nú að vera Sjálfstfl. að kenna, - flokknum, sem þá hafði verið útilokaður frá öllum áhrifum á gang opinberra mála, eftir því sem Hermann Jónasson sagði sjálfur. Er hægt að ganga lengra í þjóðlygi en þegar þessi stjórnarandstaða er að brigzla öðrum um þjóðsvik? Ég vil sérstaklega lýsa ánægju minni yfir því atriði samkomulagsins, sem tryggir, að við framtíðaraðgerðir okkar í landhelgismálinu hefur verið komið í veg fyrir, að ofbeldi stórveldis ráði úrslitum. Í staðinn verði ágreiningnum, ef um hann er að ræða, vísað til alþjóðadómstólsins, til ómetanlegs öryggis, ekki fyrir þá, sem hafa atvinnu sína af málæði. heldur þeirra, sem vinna sín þjóðnýtu skyldustörf á fiskimiðunum umhverfis landið. Til að viðhalda þeim góðu lífskjörum, sem við höfum búið við, og til þess að bæta þau nú á næstu árum þurfum við að hafa þrjú meginatriði í huga. Við verðum að búa við heilbrigt efnahagskerfi og rétta skráningu krónunnar. Framþróun útflutningsframleiðslunnar verður að eiga sér stað, helzt aukinn afli, en skilyrðislaust betri nýting hans og full vinnsla í sem ríkustum mæli, og það, sem er ekki síður mikilsvert, að auka og bæta markaðsmöguleika útflutningsframleiðslunnar, fá hátt verð fyrir útflutninginn, en kaupa inn góða og ódýra vöru. Þetta er efalaust fljótvirkasta og öruggasta leiðin til að efla almenna velmegun hér á landi. Margir hafa gert sér fulla grein fyrir þessu, en hinir eru þó fleiri, sem líta á aflamagn sem eina atriðið, en markaðsmöguleikana sem algert aukaatriði. Nærtækasta dæmið um þetta er flokksályktun Framsfl., sem birt var s.l. sunnudag í mörgum dálkum Tímans, með það að meginstefnu, að tvöfalda þyrfti framleiðsluna á næstu tveim árum. En flokksráð framsóknarmanna afgreiðir öll markaðs- og viðskiptamál með fjórum línum, sem segja ekki neitt. Þótt við lítum fram hjá þeirri staðreynd, að fyrir togarana er hinn verðhái brezki ferskfiskmarkaður stórmikilvægur og nauðsynlegt að hann opnist, a.m.k. hluta úr hverju ári, þá ber okkur hins vegar að hafa í huga, að megineinkenni fiskneyzlunnar í Vestur-Evrópu eru aukin eftirspurn á fiskafurðum tilbúnum til matreiðslu og neyzlu. t.d. frosnum flökum og niðursuðuvörum. Neytendurnir gerast vandlátari á gæði og fullkomnun vörunnar með vaxandi efnahagslegri velmegun. Eins og er finnst þessi neyzlubreyting frekast í hinum háþróuðu iðnaðarlöndum Vestur-Evrópu og Bandaríkjunum, og í náinni framtíð má slá því föstu, að aukning eftirspurnar á frosnum fiskflökum og niðursuðuvörum verði bundin þessum ríkjum, einmitt þeim ríkjum, sem stjórnarandstaðan hefur bent sérstaklega á að byggju við þá almennu velmegun, sem æskilegt væri fyrir okkur að ná. Þessi þróun í Vestur-Evrópu verður bezt skýrð með því að benda á, að fyrir nokkrum árum var sáralítill útflutningur á frosnum flökum til Bretlands, 1959 var hann 1500 tonn, en 1960 6300 tonn, og á s.l. ári keypti engin þjóð af okkur fyrir stærri upphæð en Englendingar og þ. á m. 13% af öllum sjávarafurðum okkar. Framtíðarmöguleikar á góðum mörkuðum í Vestur-Evrópulöndunum fyrir afurðir vélbátaflotans, uppbygging kæliflutningakeðju um meginlandið, niðurfelling skatta og tolla á afurðum okkar, væntanleg þátttaka í markaðsbandalögum, allt þetta getur og hefur svo stórkostlega þýðingu fyrir fiskiðnaðinn og allan almenning í landinu, að einskis má láta ófreistað til að fylgjast með í þeirri þróun. Það ber jafnframt að hafa í huga, að þátttaka Norðmanna í sínu markaðsbandalagi hefur þegar veitt þeim lækkun tolla og hærra verð fyrir fisk sinn en við fáum. Ef sú þróun heldur áfram, munu þeir með verðjöfnun geta undirboðið okkur á öllum okkar beztu mörkuðum. Rússar minnka nú árlega fiskinnflutning sinn og stefna að því að verða sjálfum sér nægir. Viðskiptin við þá hafa að mörgu leyti verið hagkvæm, þótt þau jafnist ekki á við hina frjálsu markaði. Að minnsta kosti má telja, að sá viðskiptamáti, sem tíðkazt hefur við önnur lönd austan tjalds, sá að fá hækkun á fiskverði, en jafnframt sömu hækkun á þeirri vöru, sem við verðum að kaupa þar í vöruskiptum, sé fordæmanlegur. Það var upplýst fyrir skömmu í dagblaði einu, að almenningur hér borgaði kr. 2.50 meira fyrir kg af sykri vegna vöruskiptanna heldur en ef hann væri keyptur frá Vestur-Evrópu. Nú væri gaman að spyrja hv. þm. Eðvarð Sigurðsson og aðra þá þm. Alþb., sem hér tala á eftir, hvort þeir teldu það kjarabót fyrir íslenzkan verkalýð að borga kr. 2.50 minna fyrir kg af sykri en sá almenningur gerir nú, ef með fylgdi, að sykurinn væri keyptur frá einhverju NATO-landanna. Það efa ég að þeir geri. Eftir blaðaskrifum og öðrum yfirlýsingum beggja kommúnistaflokkanna að dæma hefur verið reynt og verður reynt í enn ríkara mæli að skapa hér fjöldaskoðun, sem yrði blanda haturs og þjóðernisstolts og mun telja sig óbundna gerðum rétt kjörins og lýðræðislegs þingmeirihluta, óbundna því að gangast undir vel hugsað og hagkvæmt samkomulag, sem er grundvöllur varanlegrar lausnar á hættulegri deilu í anda vináttu og friðar við framtíðarviðskiptaþjóð. Stjórnarandstaðan mun reyna hvað hún getur til að fá þennan rangskapaða og rangtúlkaða hópvilja til að hindra, bæði að deilum í þessu máli ljúki og enn fremur að viðreisnarstefna ríkisstj. fái að sanna gildi sitt. Ef reynt verður með ólýðræðislegum athöfnum að hindra framgang þessa eða annarra nauðsynjamála, þá er gott að hafa í huga, að við höfum nú stjórn, sem þorir að taka mannlega afstöðu til raunsærra vandamála. Við skulum einnig hafa í huga, að stjórnendur, sem gera skyldu sína, verða oft að ganga beint gegn flóðbylgju kjósendahyllinnar vegna yfirsýnar sinnar og matshæfileika, sem hafa komið þeim í þessar trúnaðarstöður. Með hinni efnahagslegu viðreisn þurfti þessa einmitt með, en þá lögðu stjórnarflokkarnir allt kjósendafylgi sitt að veði fyrir því, að verið sé á réttri leið. Fleiri og fleiri sýna þeim aðgerðum og stjórninni traust sitt. Eins verður um landhelgismálið. Það sanna viðbrögð þeirra sjómanna og útvegsmanna, sem lýstu trausti sínu, áður en niðurrifsöflin tóku til við að brjála dómgreind almennings.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ég held, að frekjan og rökleysurnar í ræðu síðasta ræðumanns hæfi betur aumum málstað ríkisstj. en fínar og sléttar ræður sumra ráðherranna. En ég efast um, að stjórnin græði á því að hafa nú loks rekið þessa þm. sína til að tala, sem þögðu allan tímann um landhelgismálið, þegar það var til umr. Þessir þm., sem nú hafa fengið málið, eiga að segja sem kerlingin forðum: „Þagað gat ég þó með sann, þegar hún Skálholtskirkja brann.“ En ég held, að fagurmæli ráðh. séu hættulegri fyrir þjóðina en ofstopi eins og í síðustu ræðu. Það skortir ekki blíðmælgina hjá hæstv. ráðh., þegar þeir tala frammi fyrir þjóðinni, en því harðvítugri eru verk þeirra gagnvart almenningi í landinu. Það á ekki sízt við um þá hæstv. ráðh., sem fyrst og fremst hafa með viðskipti og fjármál að gera. Með siðfágaðri, silkimjúkri rödd fullvissa þessir herrar íslenzka launþega um, hvílíka umhyggju þeir beri fyrir velferð þeirra, og læða um leið löngum fingrum kaupráns- og gengislækkunarlaganna í vasa hvers láglaunamanns og stela af honum 1000 kr. á mánuði hverjum. Með hátíðlegum prófessorshreimi í röddinni fullvissa þeir landslýðinn um það sem algildan sannleika, að þjóðin hafi lifað um efni fram og þeir fátæku verði því að spara, svo að þeir ríku geti grætt. Á þessum grundvallarósannindum, að þjóðin hafi lifað um efni fram, byggist allt hrófatildur efnahagsstefnu ríkisstj. Ég spyr: Hvernig getur sú þjóð lifað um efni fram, sem leggur ár hvert þriðjung allra tekna sinna til hliðar til fjárfestingar og fær aðeins einn tíunda hluta fjárfestingarinnar að láni erlendis frá? Nei, það er annað, sem að er. Hinu gífurlega fé sem þjóðin leggur til hliðar, er ekki varið rétt, af því að það er ekki heildarstjórn á fjárfestingunni í þágu þjóðarinnar, og einmitt á móti því, að svo verði, berst auðvaldið á Íslandi, stóra og litla íhaldið, með hnúum og hnefum. Öll gífuryrði þessara herra, allt sérfræðingasnakk þeirra er aðeins yfirvarp til þess að reyna að skapa innlendu og erlendu auðvaldi aðstöðu til að féfletta íslenzkan almenning. Hámarkinu nær hræsnin, þegar hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, segir í gær, að allir hagfræðingar ríkisins séu þeim sammála. Það er helzt vandi að sjá til þess! Þessir herrar ráða nú enga hagfræðinga í stöðu nema þá, sem vilja dylja þjóðina þess, sem ríkisstj. vill leyna, og segja í skýrslunum það, sem henni þóknast. Séu staðreyndirnar óþægilegar, er bara breytt skýrslunum, eins og við vísitöluútreikninginn. Og sé hagfræðingur á öðru máli en ræningjarnir í ríkisstj., þá fær hann ekki starf í ríkisbákninu. Hin fáguðu ósannindi hæstv. viðskmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar, stungu mjög í stúf við hina taumlausu frekju Jóns Þorsteinssonar, hv. 9. landsk. þm. Sá maður hafði brjóstheilindi til að segja, að Alþfl. fordæmdi pólitíska misnotkun verkalýðsfélaga. Einmitt Alþfl. hefur misnotað verkalýðsfélögin svo herfilega, að hann kom á algeru einræði flokksins í Alþýðusambandinu í 12 ár, og þegar hann varð að sleppa einræðisstjórninni 1942 og koma á lýðræði og jafnrétti, þá stálu toppkratarnir Iðnó, Alþýðubrauðgerðinni og Alþýðuhúsinu af verkalýðshreyfingunni með aðferðum, er samsvara þeim, að alþm. gerðu Landsbankann að hlutafélagi og gæfu sjálfum sér hlutabréfin. Þar með er útrætt um þann mann og heilindi hans á vettvangi stjórnmálanna. Það er ekki nóg með, að öll efnahagsstefna ríkisstj. hafi sýnt sig að vera tóm vitleysa. Við því var alltaf að búast. Hún hafði tekið illa, erlenda auðvaldsstefnu ómelta og hleypt henni inn á íslenzkt efnahagslíf, rétt eins og þegar karakúlhrútunum forðum daga var hleypt á íslenzkan fjárbústofn, enda er þessi karakúlpest ríkisstj. þegar farin að eyða íslenzku efnahagslífi. Það, sem er pólitísk dauðasök þessarar ríkisstj., er, að hún hefur gert sig seka um það, sem er fyrirlitlegast í fari hvers manns, undirlægjuhátt gagnvart þeim voldugu og ríku, kúgun gagnvart þeim fátæku og smáu. Táknræn fyrir afstöðu þessarar ríkisstjórnar er framkoma hennar annars vegar gagnvart brezka auðvaldinu, hins vegar gagnvart íslenzkum verkalýð. Brezka auðvaldið hefur alltaf arðsogið íslenzka þjóð með öllum ráðum. Það hefur beitt oss Íslendinga kúgun og ofbeldi, er náði hámarki í hervaldsbeitingu þess í tvö ár í landhelgisdeilunni. Níðingsskapur brezka stórveldisins gagnvart íslendingum vakti fyrirlitningu á brezku hervaldi og samúð með Íslandi um allan heim. En hvað segir svo íslenzka ríkisstj. nú með landhelgissamningnum við þennan brezka innbrotsþjóf, þennan ofbeldissegg? Hún segir: Bróðir minn í NATO, þú þarft ekki að beita mig ofbeldi. Ég skal opna fyrir þér landhelgina. Ég skal aldrei færa út aftur, nema spyrja þig um leyfi. Það eru bara vondir menn, sem eru á móti NATO, sem vilja færa út fiskveiðilandhelgina og svipta þig þínum sögulega rétti. - Og ríkisstj. hneigir sig í auðmýkt fyrir brezka ræningjanum, opnar fyrir honum landhelgina, forðabúr íslenzkra fiskimanna og þjóðarinnar. En hvernig er þá framkoma þessarar ríkisstj. auðvaldsins við íslenzka verkalýðinn, sem íslenzka auðmannastéttin á allan sinn auð að þakka? Þessi ríkisstjórnarsamsteypa hefur í tvö ár beitt ofbeldi við íslenzka launþega. Hún hefur með þrælalögunum 1. febr. 1959 stolið af launþegunum stórum hluta af samningsbundnu kaupi þeirra. Hún hefur með dýrtíðarflóði rýrt kaupgjaldið æ meir með hverjum mánuði sem liður, svo að nú er kaupmáttur tímakaups orðinn lægri en nokkru sinni á tveim áratugum og 15% lægri en 1945 og atvinnuleysið að halda innreið sína. Verkalýðshreyfingin hefur í tvö ár látið þetta kauprán og kjararýrnun yfir sig ganga án þess að grípa til almennra verkfalla. Verkalýðurinn hefur þolað þyngri búsifjar af þessari ríkisstj. en nokkurri annarri, en samt gefið henni fullan frið í tvö ár. Og hvað segir nú þessi ríkisstj., sem laut brezka ofbeldinu í auðmýkt, við verkalýðinn og aðra launþega? Hún lætur tungumjúka hræsnara sína hér á Alþ. hóta verkalýðnum því undir yfirskini hagfræðinnar, að hækki hann kaupið. Þá lækki hún gengið, m.ö.o. noti ríkisvaldið til nýrra gripdeilda og rána í þágu auðvalds og skuldakónga. Og hún lætur ruddaleg blaðaþý sín hrópa að verkalýðshreyfingunni, að hún sé ofbeldishreyfing, sem ekkert vilji nema verkföll og eyðileggja þjóðfélagið. Hefur nokkru sinni íslenzk ríkisstj. sýnt lítilmannlegri framkomu gagnvart erlendum auðdrottnum og ofbeldisseggjum annars vegar og gagnvart sínum eigin samlöndum, þeim vinnandi stéttum Íslands, sem allan auðinn skapa, hins vegar? Það er sem þessi ríkisstj. vilji ekkert virða nema vald, helzt ofbeldi. Hún kyssir á brezka hramminn, en slær á friðarhönd íslenzks verkalýðs. Hún einskisvirðir rétt hins vinnandi manns, en hún mun kannske beygja sig, þegar hinar vinnandi stéttir sýna henni, hvert vald þær eru, og sýna það vald í verki í voldugum samtökum. En þetta framferði gagnvart auðstétt Bretlands annars vegar og vinnandi stéttum Íslands hins vegar er ekki það eina, sem ríkisstj. hefur unnið sér til dómsáfellis. Þessi ríkisstjórn hefur lagzt með öllum þunga yfirstéttarvaldsins á þá félagslegu umbótasókn, á þá efnahagslegu nýsköpunarbaráttu, sem verið hefur undirrót allra framfara á Íslandi á þessari öld. Hún hefur stöðvað íbúðabyggingar almennings, þetta stórkostlega átak alþýðunnar við að húsa landið sitt, þetta þrotlausa starf, sem unnið var myrkranna á milli við að skapa ágæt hús á alþjóðamælikvarða í stað gömlu hreysanna, og nú er ríkisstj. að hjálpa okrurunum til að klófesta þær íbúðir, er þegar voru byggðar af þeim, sem bágust eiga kjörin. Ríkisstj. hefur stöðvað sjálfsbjargarsókn fólksins um land allt, sem var að endurskapa atvinnulífið fátækum byggðarlögum til framdráttar. Hún hefur hafið aftur eyðingu landsbyggðarinnar eins og á atvinnuleysisárunum fyrir einum áratug. Með drápsklyfjum okurvaxtanna, lánafjötrum bankanna og dýrtíðarfargi gengislækkunarinnar er hún að sliga nýsköpunarþrótt þjóðarinnar. Með ískaldri peningadýrkuninni er hún að drepa þann áhugaeld, sem lyft hafði þjóðinni upp úr örbirgð aldamótanna til bjargálna nútímans. Ríkisstj. einbeitir öllum sínum kröftum að því að koma hér á því alræði peningavaldsins, sem gerir fátæktina aftur að fylgikonu hvers alþýðuheimilis. Meðan þessi ríkisstjórnarsamsteypa lætur legáta sína básúna það út, að þjóðfélagið þoli ekki hærra kaup verkalýðsins, lætur hún bankana taka 100–200 millj. kr. í gróða af atvinnuvegunum, sem ekkert eiga að þola, þverneitar að draga úr gróða vátryggingarfélaganna, skipafélaganna, olíufélaganna og annarra og heldur áfram að berja höfðinu við steininn, þó að það sé sannað, að t.d. áburðarverksmiðjan græði 11 millj. kr. á ári, en borgi aðeins 5 millj. í verkalaun og gæti því bæði stórhækkað kaup og stórlækkað áburð, ef það væri meiningin að reka fyrirtækið með hag almennings fyrir augum. Meðan þessi ríkisstjórnarsamsteypa rænir kaupinu af launþegunum og undirbýr að svipta þá íbúðunum þeirra líka, eys hún milljónum úr ríkissjóði í gæðinga sína, lætur auðhringana, vildarvini síns, flytja úr landi hundruð millj. kr. verðmæti, lætur yfirleitt hvers konar lögbrot viðgangast, ef það bara eru réttir menn, sem fremja þau, og kæfir niður allar rannsóknir á þessu framferði á Alþingi. Hvert stefnir þessi ríkisstjórn með öllu þessu framferði sínu? Hún stefnir að því að gera alþýðuna aftur arðránshæfa, þannig að voldugir auðmenn geti safnað í gróðahít sína afrakstrinum af vinnu hennar og erfiði. Hún stefnir að því í þágu örfárra auðmanna Íslands og voldugra erlendra auðhringa að beygja íslenzka þjóð undir arðránsok erlends valds, gera Ísland að nýlendu á ný. Í 130 ár höfum við Íslendingar háð frelsisbaráttu vora fyrir því að ráða sjálfir og einir þessu landi og láta landsins börn njóta auðlinda þess og yndis. „Ísland fyrir Íslendinga“ var kjörorð allrar aldarinnar. „Ísland farsælda frón“ var draumsjón baráttunnar. Við höfum unnið mikla sigra, Íslendingar, á þessari öld. En við höfum líka beðið ósigra. Og hvernig stendur á þeim ósigrum? Orsök þeirra er, að sú afturhaldssamsteypa, er nú ræður ríkjum, setur bandalag nýlendukúgaranna, Atlantshafsbandalagið, ofar Íslandi, fórnar hagsmunum Íslendinga fyrir gróðavon og drottnunargirnd auðkónganna. Þess vegna er Ísland nú herstöð Atlantshafsbandalagsins og lífi þjóðarinnar stofnað í voða, ef stríð brýzt út. Þess vegna var landhelgin svikin og brezku ræningjunum hleypt inn á fiskimið Íslendinga og landgrunnið ofurselt alþjóðadómstóli fjandsamlegra stórvelda. Og þess vegna undirbýr ríkisstj. nú að ofurselja amerískum auðhringum orku íslenzkra fossa. Og mennirnir, sem svíkja auðlindir Íslands undir arðránsplóg erlends valds, hóta síðan íslenzkri alþýðu endalausum gengislækkunum, ef hún, sem á þessar auðlindir, gerir kröfur til mannsæmandi lífs. Gylfi Þ. Gíslason, hæstv. viðskmrh., setti þessa svívirðilegu hótun fram hér í útvarpinu í gærkvöld, með allri þeirri siðfágun í orðalagi. sem vel dresseruðum hirðmanni auðkónganna sæmir, og með öllum þeim níðingsskap gagnvert alþýðu í innihaldinu, sem nýrík yfirstétt, sem klófest hefur ríkisvaldið með svikum, hyggur sig geta boðið íslenzkri alþýðu í skjóli erlends kúgunarvalds. Þetta er takmark þessara erindreka nýlendustefnunnar, að gera Ísland að gróðrarstíu fyrir hervald og auðvald Atlantshafsbandalagsins, að innlima Ísland sem örlítinn hrepp í efnahagskerfi, kreppukerfi auðhringanna. Þetta er orðið úr hugsjóninni um sjálfstæði Íslands, um farsældanna frón hjá þessum mönnum. Það er sá mesti sorgarleikur Íslandssögunnar, sem er að gerast þessi árin. Kúgaðar þjóðir heimsins hrista nú nýlenduhlekkina og brjóta þá af sér, Ísland gat orðið öllum þessum nýfrjálsu þjóðum hin fegursta fyrirmynd. Ísland gat orðið þeim fyrirmynd um velferð almennings. En nú er kúgunin og fátæktin leidd inn í landið á ný. Ísland gat orðið fyrirmynd um frelsi af klafa erlends auðmagns. En nú er verið að leggja oss hespuna gömlu um háls. Ísland gat orðið fyrirmynd um frið fyrir drápsstöðvum hervelda, en nú á að gera Ísland að Gíbraltar sjóhernaðar. Ísland gat orðið þeim fyrirmynd um samstarf einhuga þjóðar, fagra og farsæla uppbyggingu landsins í þágu eigin barna. En nú er þjóðin klofin í tvennt af harðsvíruðu, síngjörnu afturhaldi, sem gerzt hefur handbendi erlends valds og einskis svífst til að græða. Ísland var fyrirmynd þessara nýfrjálsu landa um yfirráð yfir eigin fiskimiðum. Nú hefur Ísland verið lítillækkað og svikið, landhelgin gerð að undirlægju brezku ræningjanna. Hverjir valda þessari smán, sem Íslandi er gerð, þessari ógæfu, sem leidd er yfir þjóð vora? Þessu valda mennirnir, sem minnkuðu, mennirnir, sem létu samneytið við erlenda auðvaldið smækka sig og setja nú alla áróðursvél auðvaldsins 3 gang til þess að reyna að smækka þjóðina líka, svo að allt verði við hæfi, til að véla hana og villa henni sýn, meðan þeir eru að minnka landið, selja það undir erlendar herstöðvar, meðan þeir eru að minnka landhelgina, selja hana undir ofbeldið brezka, meðan þeir eru að farga landgrunninu, ofurselja það erlendum dómstóli, meðan þeir eru að farga orku fossanna og leggja þrældómsok erlends auðvalds á herðar íslenzkrar alþýðu. Harmleikur Íslands er, að þessir menn hafa gerzt handgengnir erlendu valdi, eru fyrst og fremst farnir að hugsa sem hluti úr alþjóðaauðvaldinu, en ekki sem Íslendingar. Auðvald, Atlantshafsbandalagsins er Íslandi í dag það, sem konungsvald Hákonar gamla var oss fyrir réttum 700 árum - 1261. Íslendingar, nú er allt í hættu, sem oss er kært, velferð alþýðunnar, sjálfstæði þjóðarinnar. Landgrunninu er fargað. Hluti landsins er þegar seldur undir herstöðvar. Orku fossanna á að farga næst. Þegar aðrar þjóðir hrista af sér hlekkina, þá á að leggja á oss Íslendinga nýlendufjötrana á ný. Ef þessi öfugþróun verður ekki stöðvuð, þá vofir glötun yfir öllu, sem íslenzkt er. Það er ekki manngildishugsjón íslenzks þjóðernis, sem vakir nú fyrir valdamönnum vorum. Nei, þeirra mannshugsjón er hinn fágaði hirðmaður auðsins, hinn feiti þjónn hervaldsins. Þess vegna er það nú mikilvægasta verkefni íslenzkra stjórnmála, að hér skapist sú þjóðfylking Íslendinga, sem nær ríkisvaldinu úr helgreipum þessara handbenda auðvaldsins, - þjóðfylking, sem hættir að láta nota ríkisvaldið sem kúgunarvald gagnvart hinum vinnandi stéttum, en gerir það í staðinn að lyftistöng lífskjaranna - sú þjóðfylking, sem nær aftur í hendur Íslendinga landinu og landhelginni, sem nú var ofurseld, gerir Ísland frjálst og farsælt. Verkamenn og bændur, launþegar allir, menntamenn og millistétt og allir þeir atvinnurekendur, sem vilja viðhalda og efla íslenzkt atvinnulíf, þurfa að taka höndum saman um slíka þjóðfylkingu og þá flokka, er hana mynda. Á því veltur nú framtíð Íslands. Hæstv, viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, spurði hér í gærkvöld, hvaða stefnuskrá sú þjóðfylking Íslendinga, sem nú er í uppsiglingu, mundi framkvæma, þegar hún tæki meiri hluta á Alþingi í næstu kosningum. Ja, Gylfi minn. Hún skyldi nú aldrei framkvæma þá stefnuskrá, sem Alþfl. setti sér fyrir 45 árum, þá stefnu að útrýma fátækt og kúgun af Íslandi og láta vinnandi stéttir landsins njóta auðlinda þess, en Ísland verða frjálst af allri ánauð, þá stefnu, sem toppkratarnir hafa svo herfilega svikið? En mér skildist á spurningunni. að stefnan væri ekki aðalatriðið í augum Gylfa. Það var fyrsta. spurningin, sem kom frá hjartanu, full af kvíða: Ætla þeir að mynda ríkisstj. einir, eða fá toppkratarnir að verða ráðherrar líka? Gylfi minn, hvernig geturðu gert þér vonir um slíkt? Þú sérð nú, að toppkratarnir eru komnir á kaf ofan í íhaldið. Og þann keisaraskurð framkvæmir enginn maður að ná aftur því, sem íhaldið hefur bæði gleypt og melt. En Alþýðuflokksfólkið, það mun verða með, því að þann vinnandi lýð getur auðvaldið aldrei gleypt. Alþýðustéttir Íslends munu sameinast. Það getur engin þjónusta toppkrata við auðvaldið hindrað. Núverandi ríkisstjórn hefur sagt fólkinu í landinu stríð á hendur og fer nú ránshendi um eigur þess. Þess vegna á stjórnin að falla, en fólkið að sameinast um hagsmuni sína og heill. Þessi ríkisstjórn er handbendi erlends valds í stríði þess við þjóðina og hefur nú svikið hluta af yfirráðasvæði Íslands í hendur þess valds. Þess vegna á stjórnin að falla, en þjóðin að sameinast um að varðveita Ísland fyrir Íslendinga og vinna aftur allt, sem glataðist. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Heimurinn, sem við lifum í, hefur verið að breytast á seinustu mannsöldrum. Þjóðir, sem öldum saman lifðu í ánauð, hafa hlotið frelsi. Við erum ein þeirra. Lög og réttur eru þegar töluverð vörn smáþjóðum gegn valdi og vopnum hinna sterkustu. Þess vegna gátum við unnið sigur í landhelgismálinu. Fyrir 100 árum hefði þetta ekki getað gerzt. Þá hefði stórveldið umsvifalaust beitt vopnum sinum og látið kné fylgja kviði, svo að smáríkið hefði misst fullveldi sitt. Í tíu þúsund ára skráðri sögu mannkynsins hefði það aldrei getað komið fyrir, nema á nokkrum síðustu áratugum, að dvergríki hefði sigur í viðureign við eitt mesta stórveldi heims. Sigurinn eigum við Íslendingar að þakka þeirri þróun, sem leitt hefur til Sameinuðu þjóðanna, til allsherjarþings og allsherjardómstóls. Þessa þróun verðum við að skilja, því að á þeim skilningi byggist farsælt áframhald landhelgissóknarinnar. Við höfum unnið sigur, þótt stjórnarandstaðan hér á hv. Alþingi hafi með 40 klst. ræðuhöldum dag og nótt reynt að telja sjálfri sér og öðrum trú um, að svo sé ekki. síðan samkomulagið um lausn landhelgismálsins var birt, hafa aðeins þrjú dagblöð í öllum heiminum, sem til hefur frétzt, kallað lausn málsins ósigur fyrir Íslendinga. Þessi þrjú dagblöð eru Þjóðviljinn, Tíminn og Izvestia í Moskvu. Þjóðviljinn og Izvestia þurfa ekki að koma okkur á óvart, en hvað er Tíminn að gera í þessum félagsskap? Sían við Íslendingar byrjuðum útfærslu fiskveiðilögsögunnar, höfum við haldið okkur vandlega innan ramma alþjóðalaga og aldrei gert neitt, sem braut gegn þeim. Þetta hefur verið okkar mikli styrkur í málinu. Þegar Bretar gerðu innrás í 12 mílurnar, var höfuðatriði í mótmælum okkar innanlands og utan, að við hefðum réttinn okkar megin, Bretar væru að ögra útfærslu, sem ekki bryti í bága við nein alþjóðlög. Í hinum löngu umræðum í s.l. viku gerðust þau furðulegu tíðindi, að Lúðvík Jósefsson lýsti afdráttarlaust yfir, að hann teldi 12 mílurnar lögleysu, sem við hefðum aldrei getað fengið staðfesta fyrir neinum alþjóðarétti. Það kemur nú í ljós. að maðurinn, sem var sjútvmrh. 1958 og gaf út reglugerðina um 12 mílna landhelgina, virðist trúa því, að hann hafi með því verið að brjóta alþjóðalög, fremja lögleysu. Hvað segja sjómenn og aðrir Íslendingar um þessa ræðu, sem Lúðvík flutti aðfaranótt þriðjudags? Viljið þið trúa því, að við höfum verið að brjóta lög allan tímann með 12 mílunum? Viljið þið trúa því, að öll baráttan, sem þjóðin stóð saman um sem einn maður, hafi verið byggð á lögleysu, en Bretar hafi þá væntanlega haft rétt fyrir sér í málinu? Ég segi nei. Ég mótmæli þessari ræðu Lúðvíks eindregið og fullyrði. að við höfum engin lög brotið og haft skýlausan þjóðarétt okkar megin. Ef Lúðvík Jósefsson trúir því raunverulega, að 12 mílurnar séu lögleysa. þá megum við þakka guði fyrir, að hann sagði ekki frá þessari skoðun sinni, fyrr en málið var leyst. Ef hann hins vegar segir þessi alvarlegu orð gegn betri vitund, í þeirri von að skaða núverandi ríkisstjórn, þá hlýtur þjóðin að fordæma svo ábyrgðarlausan málflutning. Lúðvík sagði fleira, sem kom mönnum á ávart, í þessari furðulegu næturræðu. Við munum öll eftir innrás brezka flotans í fiskveiðilandhelgi okkar. Við munum þá reiði, sem þjóðin fylltist, þegar herskip með gapandi fallbyssukjafta vernduðu brezka togara og ögruðu landhelgisgæzlu okkar. Við munum íslenzku sjómennina, sem fóru um borð í landhelgisbrjót, en voru teknir þaðan með valdi af vopnuðum brezkum sjóliðum. Aldrei hefur íslenzka þjóðin staðið svo einhuga í neinu sem mótmælum sínum gegn þessum hernaðaraðgerðum. En hvað gerðist hér í alþingissal aðfaranótt þriðjudags? Lúðvík Jósefsson hélt því skyndilega fram, að þetta hafi allt verið skrípaleikur hjá Bretum, innrásin svo sem ekki neitt. Hann kallaði þetta dægilega tíma fyrir sjómenn. Og hann sagðist sjálfur vera þeirrar skoðunar, að við ættum að semja við Breta um að halda innrásinni og herskipavernd togaranna innan 12 mílna áfram í 4 ár. Maðurinn, sem var sjútvmrh. okkar, þegar landhelgisátökin voru hörðust, segist nú vilja semja við Breta um, að þeir veiði undir herskipavernd, þar sem þeim sýnist, ekki inn að 6 mílum, heldur inn að 4 mílum. Ef einhver hlustandi á bágt með að trúa þessu, get ég fullvissað hann um, að þessi orð Lúðvíks eru margstaðfest, og hann endurtók þessar skoðanir sínar um hábjartan dag nokkru síðar hér á Alþingi. Á þessari furðulegu skoðun kommúnista, sem þeir hafa nú opinberlega lýst og gengizt við, er aðeins ein hugsanleg skýring. Hún er sú, að þeir vilji halda stríðinu við Breta áfram, að þeir láti öryggi íslenzkra sjómanna lönd og leið. Menn geta sjálfir velt því fyrir sér, af hvaða ástæðum kommúnistar heimta áframhaldandi deilu og stríð. En er þetta sá hugsunarháttur, sem íslenzka þjóðin vill að ráði gerðum sínum? Nei, yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar velur frið með sigri og sæmd, þegar þess er kostur. Höfuðvinningur okkar Íslendinga með lausn landhelgismálsins er sá, að við fáum viðurkenningu Breta á 12 mílna fiskveiðimörkunum okkar ótvíræða og óafturkræfa. Bretar hafa hingað til fullyrt í mótmælum sínum að 12 mílna línan sé alger lögleysa. Nú falla þeir frá þessu um alla framtíð. Þeir hafa haldið fram, að herskipin hafi haft löglegan rétt til þess að vernda brezka togara allt inn að 3 mílna línunni. Nú falla þeir einnig frá þessu um alla framtíð. Það er alger útúrsnúningur að telja viðurkenningu Breta á 12 mílunum ekki ótvíræða. Ef íslenzk ríkisstj. sendi Dönum orðsendingu, þar sem Ísland félli formlega frá öllum kröfum til handritanna um alla framtíð, mundi það ekki verða talin viðurkenning af Íslands hálfu á eignarrétti Dana á þessum dýrgripum? Er nokkur hlutur augljósari? Lagadeild Háskóla Íslands hefur komizt að þeirri niðurstöðu. að viðurkenning Breta á 12 mílunum sé ótvíræð. Þar vantaði að vísu undirskrift eins prófessors, Ólafs Jóhannessonar. Hann er einn af þingmönnum Framsfl. og gat látið álit sitt í ljós hér á Alþingi. En um þetta atriði, eins og flest efnisatriði málsins, hefur hann þagað, ekki sagt aukatekið orð. Stundum segir þögnin meira en langt mál. Stefna þjóðarinnar í landhelgismálinu var síðast mótuð vorið 1959. Þá gerði Alþingi ályktun, sem samin var af fulltrúum allra flokka, lögð í hana mikil vinna og hún samþykkt með atkvæðum allra flokka. Í ályktuninni er fyrst mótmælt harðlega stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan 12 mílna. Ríkisstj. hefur nú fengið Breta til að falla frá þessum aðgerðum og lofa að grípa aldrei til slíks ofbeldis framar gegn íslenzkri útfærslu. En þá segja kommúnistar, að ofbeldið hafi verið dægilegir tímar, og vilja semja við Breta að halda því áfram í 4 ár! Í öðru lagi var í ályktuninni lýst yfir, að Alþingi teldi Íslendinga eiga ótvíræðan rétt til 12 mílnanna. Þennan rétt hefur ríkisstj. fengið viðurkenndan. En nú lýsa kommúnistar yfir, að 12 mílurnar hafi verið lögleysa, sem mundi ekki standast fyrir neinum alþjóðadómstóli. Síðasta atriði ályktunarinnar er orðað eftir nákvæma yfirvegun Alþingis svo að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið. Ríkisstj. hefur ekki tryggt eða samið um minni landhelgi, heldur meiri landhelgi en var vorið 1959, því að vissulega er útfærsla nýju grunnlínanna fyrir alla eilífð okkur meira virði en veiðiréttur, sem Bretar fá í næstu þrjú ár. Stjórnarandstaðan hefur hins vegar lýst yfir því, að hún muni skera upp herör til baráttu fyrir því að minnka aftur landhelgi okkar um 5065 km2 frá því sem hún er nú orðin. Þetta er í fyrsta skipti í sögunni, sem tveir íslenzkir stjórnmálaflokkar opinberlega berjast fyrir því að minnka landhelgina. Af þessu er augljóst, að ríkisstj. hefur starfað eftir ályktun Alþingis frá 1959 og náð mjög góðum árangri, en stjórnarandstaðan vinnur á þjóðhættulegan hátt gegn þeirri ályktun, sem hún sjálf tók þátt í að gera fyrir tæplega tveimur árum. Ef við tækjum t.d. ræður Lúðvíks Jósefssonar hér á þingi undanfarna 8 daga og gerðum úr þeim ályktunartillögu, er lýsti afstöðu hans til landhelgismálsins í dag, gæti sú tillaga hljóðað eitthvað á þessa leið: „Alþingi ályktar, að það hafi verið dægilegir tímar, þegar brezk herskip og togarar héldu uppi ofbeldisaðgerðum innan íslenzkrar landhelgi. Alþingi telur 12 mílna fiskveiðilögsöguna lögleysu, sem mundi ekki standast fyrir neinum alþjóðadómstól og Alþingi felur ríkisstj. að hafna viðurkenningu Breta á 12 mílunum og minnka aftur landhelgina um 5065 km2.“ Ef einhver hlustandi heldur, að hér sé um gaman eða ýkjur að ræða, þá munu þingtíðindin sanna, að þetta eru höfuðatriðin, sem fram hafa komið í ræðum Lúðvíks Jósefssonar undanfarna daga, og hann er einn helzti forsvarsmaður stjórnarandstöðunnar í landhelgismálinu. Er það furða þótt menn segi, að það muni vera leit á jafnábyrgðarlausri stjórnarandstöðu og við höfum í okkar landi? Fjórða og síðasta atriði samkomulagsins um lausn landhelgisdeilunnar varðar framtíðina. Þar höfum við lofað, að leggja megi deilur, ef einhverjar verða um frekari útfærslur á komandi árum, fyrir alþjóðadómstólinn í Haag. Með þessu er alls engu fórnað, svo framarlega sem Íslendingar hugsa sér að fara að lögum í framtíðinni, eins og þeir hafa ávallt gert hingað til. Alþjóðadómstóllinn hefur komið við sögu landhelgismála okkar fyrr en nú. Þegar málaferli stóðu yfir milli Breta og Norðmanna 1951, sátu tveir fulltrúar íslenzkra stjórnarvalda, þeir Hans G. Andersen og Gizur Bergsteinsson, í réttarsalnum í Haag og fylgdust með öllu, sem gerðist. Árangurinn varð sá, að hin mikla útfærsla okkar árið 1952 var algerlega byggð á niðurstöðum Haagdómsins, rétt eins og hann hefði kveðið upp úrskurð um okkar grunnlínur og okkar landhelgi. Því hefur verið haldið fram, að dómstóllinn hafi ekki skapað þjóðarétt með úrskurði sínum Norðmönnum í vil, heldur aðeins staðfest gamlan rétt Noregs. En með þeirri staðfestingu gerði dómstóllinn norska réttinn að þjóðarétti í sambærilegum atvikum og skapaði þannig réttarstöðu, sem Íslendingar gátu byggt á mjög mikla útfærslu. Við treystum okkur ekki til að færa út eftir fordæmi Norðmanna einna. Þess vegna biðum við eftir niðurstöðum dómsins, og á hans úrskurði gátum við byggt aðgerðir okkar. Það var svo traustur grundvöllur, að Bretar þorðu ekki að láta mál okkar fara fyrir dóminn aftur, þegar ríkisstj. framsóknarmanna og sjálfstæðismanna bauð þá lausn. Tveim alþjóðaráðstefnum í Genf tókst ekki að gera alþjóðlegt samkomulag um víðáttu landhelginnar. Þrátt fyrir þetta eru til alþjóðlegar reglur til að dæma eftir í landhelgismálum. Samkvæmt stofnskrá alþjóðadómstólsins skal hann dæma eftir milliríkjasamningum, milliríkjavenjum, almennum grundvallarreglum laga, dómsúrlausnum og kennisetningum beztu sérfræðinga í þjóðarétti. Það var ekki búið að gera, Genfar-samninginn um grunnlínur 1951, en samt gat dómstóllinn dæmt um grunnlínur við Noreg, Norðmönnum og einnig Íslendingum til stórkostlegs hagræðis. Það þarf engum að koma á óvart, þótt kommúnistar gangi nú berserksgang til að sannfæra þjóðina um, að alþjóðadómstóllinn sé gagnslaust tæki í höndum vestrænna stórvelda. Það vill svo til, að Sovétríkin og önnur kommúnistaríki hafa ekki viljað gefa yfirlýsingar um, að þau lúti þessum dómstól í einu eða neinu, enda þótt 37 önnur ríki hafi gefið slíkar yfirlýsingar. Rússar og Pólverjar fengu að vísu kosna dómara í réttinn í Haag, en þeir viðurkenna ekki lögsögu hans að neinu leyti. Þetta er ástæðan til þess, að dómstóllinn hefur ekki orðið eins virkur í lausn á alþjóðadeilum síðustu árin og vonir stóðu til, en þetta dregur í engu úr gildi og þýðingu hans fyrir þau réttarríki, sem taka heilsteyptan þátt í uppbyggingu hans, styðja hann og treysta honum. Meðal þeirra ríkja, sem hafa fyrir fram skuldbundið sig til að hlíta úrskurði dómstólsins að flestu eða öllu leyti, eru smáþjóðir í miklum meiri hluta. Þar eru Belgía, Kanada, Kólumbía og Danmörk, Dóminíkanska lýðveldið, Egyptaland, El Salvador, Haiti, Hondúras, Ísrael, Libería, Lúxembúrg, Mexíkó, Holland, Nýja-Sjáland, Nicaragua, Noregur, Panama, Paraguay, Svíþjóð, Thailand, Úrúguay og mörg fleiri. Meira að segja smáríki, sem standa utan Sameinuðu þjóðanna, eins og Sviss, Lichtenstein og San Marino, eru þátttakendur í dómstólnum. Auk kommúnistaríkjanna vantar enn í dóminn öll nýju ríkin, sem aðeins hafa verið frjáls í nokkra mánuði og því ekki haft tíma til að ganga í dóminn, en þau munu vafalaust koma innan skamms. Því hefur verið haldið fram, að 9 af 15 dómurum, sem nú sitja í Haagdómstólnum, séu fjandsamlegir Íslandi. En það er merkilegt, að þeir kommúnistar, sem halda þessu fram, forðast að nefna eitt einasta nafn þessara dómara eða lönd þau, sem þeir eru frá, enda er þetta hrein fjarstæða. sem þeir fara með. Í dómnum er nú meiri hluti dómara, sem telja verður fyrir fram hlynnta mjög víðri landhelgi. Þessir dómarar eru frá Egyptalandi, Póllandi, Perú, Argentínu, Mexíkó, Sovétríkjunum. Panama og t.d. gríski Íslandsvinurinn Spiropoulos, sem þar er dómari, og eru þá nokkrir nefndir. Það er einnig fjarstæða, að Bretar eða önnur stórveldi ráði vali dómara. Einmitt þegar mál Norðmanna og Breta stóð sem hæst 1951, var norski dómarinn Klaestad endurkjörinn í dóminn, og þá um leið var kjörinn nýr dómari, Carneiro, sem er frá 12 mílna landinu Brasilíu. Þegar löndunardeilan við Ísland stóð sem hæst 1954, var Mexíkaninn Cordova kosinn, en Mexíkó er mikið baráttuland fyrir víðri landhelgi og berst fyrir öllu landgrunninu. Árið 1957 voru kosnir í dóminn Pólverji og Egypti, en báðar þessar þjóðir styðja 12 mílur. Árið 1959, þegar stríðið milli Íslendinga og Breta stóð sem hæst, var kosinn í alþjóðadóminn Alvaro frá Panama, en Panama er land, sem hefur 12 mílur og berst fyrir landgrunninu öllu. Síðasti dómarinn. sem hefur verið kosinn í þennan dómstól er frá Perú, landi, sem hefur 200 mílna landhelgi. Hvar eru þessi voðalegu áhrif Bretans, sem eiga að gera þennan dómstól hættulegan Íslendingum? Við þetta má bæta þeirri reglu, að komi mál Íslands einhvern tíma fyrir dóminn, eigum við rétt á að skipa einn ad hoc dómara, meðan á málinu stendur. Þessar staðreyndir gefa Íslendingum ekki ástæðu til ótta, þvert á móti, og nú hafa um 20 Afríkuríki bætzt í Sameinuðu þjóðirnar. Næstu dómarar verða vafalaust frá Afríku, og er engin hætta á að þeir verði handbendi nýlenduveiðanna gömlu. Ef við athugum þá úrskurði, sem alþjóðadómstóllinn hefur kveðið upp hin síðari ár, verður hið sama upp á teningnum. Það er áberandi, hve Bretum hefur yfirleitt gengið illa að vinna mál fyrir þessum dómstól. Þeir töpuðu öðrum hluta Korfú-málsins gegn Albönum, þeir töpuðu Anfadiklosmálinu gegn Grikkjum, þeir töpuðu olíumálinu gegn Íran, og þeir töpuðu landhelgismálinu gegn Norðmönnum. Í öllum þessum tilfellum eru það smáþjóðir, sem sigra yfir stórveldinu Bretlandi fyrir alþjóðadómstólnum. Við höfum getað þrefaldað landhelgi okkar á einum áratug, sökum þess að hugmyndir mannkynsins hafa verið að breytast okkur í hag, og vonir um framtíðina byggjast á því, að þessar breytingar haldi áfram. Stórveldablakkirnar í austri og vestri hafa nú hvorug meiri hluta á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Þegar næst kemur saman ráðstefna um landhelgismál. munu sitja þar 20–30 ríki, sem voru ekki til um þetta leyti í fyrra. Þetta eru nýfrjáls ríki, flest í Afríku, sem munu vafalaust hafa svipaðar hugmyndir og við um lífshagsmuni smáþjóða gegn ítökum gamalla stórvelda. Það má telja algerlega öruggt, að brezka stjórnin hefði ekki treyst sér til annars en senda herskip sín aftur inn fyrir 12 mílur við Ísland, ef ekki hefði tekizt samkomulag, og því er áframhaldandi stríði og árekstrum með stöðugri lífshættu sjómanna forðað með því samkomulagi, sem náðst hefur. Við höfum engu fórnað fyrir framtíðina, þvert á móti tryggt, að stórveldi, sem þegar hefur ögrað okkur með vopnavaldi, geri það ekki framar. Stjórnarandstaðan fullyrðir, að við höfum afsalað okkur rétti til einhliða útfærslu. Þetta er reginmisskilningur, sem sanna má með því, að alþjóðadómstóllinn hefur sjálfur viðurkennt rétt ríkja til einhliða útfærslu landhelgi. Í máli Breta og Norðmanna segir dómurinn, að það sé rétt, að ákvörðun landhelgismarka hljóti að vera einhliða skref, því að enginn nema strandríkið sjálft geti stigið það, en gildi útfærslunnar gagnvart öðrum ríkjum sé háð alþjóðalögum, og hefur það alltaf verið okkur íslendingum ljóst. Einmitt þess vegna höfum við ávallt barizt fyrir viðurkenningu landhelginnar á alþjóðagrundvelli. Þess vegna höfum við ekki tekið allt landgrunnið enn þá. Við hljótum öll að vera sammála um, að ríkisstjórnir Íslands, hverjar sem þær eru, eigi framar öllu öðru að vernda líf og öryggi borgaranna. Af þessu leiðir, að það hlýtur að vera skylda hverrar ríkisstj. að sjá hagsmunamálum þjóðarinnar borgið með friði, en ekki ófriði. Þetta hefur núv. ríkisstj. gert í landhelgismálinu. Hún hefur fengið Breta til að viðurkenna, að 12 mílna fiskveiðilandhelgi okkar sé lögleg. Hún hefur fengið Breta til að viðurkenna, að innrás herskipa. þeirra hafi verið ólög. Hún hefur fengið Breta til að lofa því um alla framtíð að beita ekki vopnavaldi gegn okkur, þótt við deilum um landhelgismál. Gegn takmörkuðum veiðirétti í þrjú ár hefur ríkisstj. fengið nýja útfærslu grunnlína um yfir 5000 km2 um alla framtíð, þannig að landhelgin er stærri eftir en áður. Og loks hefur ríkisstj. lofað því, sem alltaf hefur verið stefna Íslendinga og hlýtur alltaf að verða það, að fara í framtíðinni að þjóðarétti og leggja málin undir hlutlausan alþjóðadómstól ef deilt er um þau. Af öllu þessu er augljóst, að ríkisstj, hefur breytt samkvæmt skýlausum hagsmunum þjóðarinnar. Hún hefur fylgt ályktun Alþingis frá vorinu 1959 og stækkað Ísland. Fyrir þetta hlýtur stjórnin traust íslenzku þjóðarinnar, og Alþingi á að fella þá vantrauststill., sem stjórnarandstaðan í ráðleysisfálmi hefur lagt fram. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hæstv. forsrh. lýsti áhyggjum yfir því í ræðu sinni í gærkvöld, að Framsfl. væri að gerast handbendi kommúnista, eins og hann orðaði það og aðrir ræðumenn stjórnarflokkanna. tóku mjög undir þetta. Mikil er umhyggja þeirra fyrir okkur. Þeir hafa líklega aldrei komið nálægt kommúnistum sjálfir - eða hvað? Gísli Guðmundsson nefndi dæmi áðan, og ég vil bæta örlitlu þar við. Árið 1944 setti Ólafur Thors kommúnista í fyrsta skipti í ráðherrastóla hér á landi. Sjálfstæðismenn tóku líka upp samstarf við nokkra af þeim 1958 og hluta af Alþfl. til þess að eyðileggja framfara- og uppbyggingarstarf vinstri stjórnarinnar. Og loks fengu þeir aðstoð þeirra til að koma fram kjördæmabreytingunni 1959 og þar með möguleika til að koma núv. óhappastjórn á laggirnar. Og mér sýnist kommúnistaskraf þeirra nú vel geta bent til þess, að þeir séu að hugleiða möguleika til að fá Alþb.-menn í stjórnina til sín. Mikil er fávizka þessara manna, ef þeir halda, að framsóknarmenn hætti að berjast gegn lömunarstefnu og vítaverðum athöfnum núv. stjórnar. þ. á m. landhelgissamningnum við Breta, vegna þess að Alþb.-menn eru líka á móti stjórninni. Svo er það gamli söngurinn um vinstri stjórnina. Á hennar dögum voru hér stórstígar framfarir, mikil atvinna og afkoma almennings góð, og Sjálfstfl. hélt líftórunni í Alþfl.-stjórninni árið 1959 með því að láta hana éta. upp greiðsluafgang ríkissjóðs og útflutningsvörubirgðir, sem vinstri stjórnin hafði skilið eftir. Í nóvember 1958 lögðu framsóknarmenn fram till. í ríkisstj. um efnahagsmál. sem fólu í sér óbreyttan kaupmátt tímakaups, eins og hann var í október 1958 eða febrúar sama ár. Þessum till. var hafnað og samstarfið um vinstri stjórnina rofið. Ég er ekki í vafa um, að margir, sem þá lögðu lið sitt til að sundra vinstri stjórninni, hafi fyrir löngu séð, að það var mjög óviturlega ráðið. Fyrir það hafa menn orðið að taka á sig mikla kjaraskerðingu sem afleiðingar af lömunarstefnu núv. stjórnar. Tímakaup verkamanna er nú lægra og það töluvert en var í október 1958, en dýrtíðin hefur aukizt gífurlega síðan, eins og allir vita. Núv. stjórn krefst óbreyttra launa hjá verkamönnum og öðrum, sem búa við lægstar tekjur, þ. á m. hjá bændum, þrátt fyrir allar álögurnar og verðhækkanirnar. Þetta kom m.a. skýrt fram í ræðu viðskmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar, í gærkvöld. En hvernig er hægt að hugsa sér, að þessi stjórnarstefna geti staðizt? Hvernig geta menn lifað á þessum tekjum að óbreyttu verðlagi? Það var mikið um að vera, þegar hæstv. núv. ríkisstj. lagði fyrir Alþingi frv. sitt um efnahagsmál á þorranum í fyrravetur. Til skýringar á málinu gaf hún út sérstaka bók, sem send var um land allt, og í heimildarleysi tók stjórnin peninga úr ríkiskassanum til útgáfunnar. Í aths. með frv. og í bókinni var lýst aðalefni frv. og tilganginum með flutningi þess. Fyrst var þar rætt um að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll, og í því skyni átti að koma fram gagngerri stefnubreytingu í efnahagsmálum þjóðarinnar, eins og það var orðað. Stjórnin lýsti m.a. yfir, að hún hefði hafið gagngera endurskoðun á fjármálum ríkissjóðs. Hún ræddi mjög um halla á þjóðarbúskapnum gagnvart öðrum löndum og þunga greiðslubyrði af þeim sökum. Með halla á þjóðarbúskapnum taldi stjórnin allar lántökur erlendis næstu árin á undan vegna nauðsynlegra framkvæmda, svo sem rafstöðva- og rafveitubygginga, sementsverksmiðjunnar, skipa- og flugvélakaupa, fjáröflun til ræktunarsjóðs, fiskveiðasjóðs o.s.frv. Stjórnin kvaðst ætla að afnema halla í utanríkisviðskiptum og koma á jafnvægi í peningamálum þjóðarinnar með vaxtahækkun og takmörkun lána. Hvað er svo að frétta af því, sem stjórnin sagðist ætla að gera., þegar hún fékk samþ. lögin um efnahagsmál í febrúar í fyrra? Hvernig er ástatt nú, að ári liðnu? Hefur stjórnin komið atvinnulífinu á traustan og heilbrigðan grundvöll? Nei, stefnt hefur verið í öfuga átt. í janúar í vetur gaf stjórnin út brbl. um nýjar lánveitingar til sjávarútvegsins til þess að afstýra þar fullkominni stöðvun í byrjun vertíðar, og er áætlað, að þau lán þurfi að nema hundruðum milljóna. Þannig hefur hagur útvegsins stórversnað árið sem leið. Og landbúnaðurinn er þannig staddur þrátt fyrir sérstaklega gott tíðarfar, að margir bændur þurfa aðstoð hliðstæða þeirri, sem útvegsmenn fá, til þess að þeir geti haldið áfram búrekstri sínum. Fulltrúar stjórnarflokkanna. í fjhn. hafa þó mælt á móti till. okkar framsóknarmanna um, að bændur njóti í þessu efni sama réttar og útvegsmenn. Samkvæmt því, sem Jónas Pétursson, hv. 3. þm. Austf., sagði áðan, lítur út fyrir, að stjórnarflokkarnir séu að láta undan síga í andstöðu við þetta réttlætismál bænda, og er vel, ef svo reynist. En auðvitað þarf líka að veita lán til vinnslustöðva landbúnaðarins eins og sjávarútvegsins. Vitað er, að mörg iðnaðarfyrirtæki eru mjög aðþrengd vegna ráðstafana ríkisstj., og sama er að segja um verzlunina. Ásamt öðru á vaxtaokrið mikinn þátt í erfiðleikum atvinnuveganna. Og hvað er að segja um þá gagngeru endurskoðun á fjármálum ríkissjóðs, sem stjórnin sagði í fyrra að hafin væri? Sú endurskoðun birtist í hækkun fjárl. um mörg hundruð milljóna, og þó voru raunverulega lækkuð framlög til verklegra framkvæmda., og stjórnin hefur sagt, að ekki megi búast við greiðsluafgangi hjá ríkissjóði s.l. ár þrátt fyrir þessar gífurlegu hækkanir á álögum á landsmenn. En viðskiptin við útlönd? S.l. ár var verzlunarjöfnuðurinn óhagstæður um 775 millj. kr. samkvæmt skýrslum hagstofunnar, og skuldir þjóðarinnar við útlönd hafa hækkað um nokkur hundruð milljóna árið sem leið. Ekki léttist greiðslubyrðin, sem mest var talað um í fyrra, við þetta. Viðskmrh. sagði í gær, að gjaldeyrisstaða bankanna hefði farið batnandi. Það mun stafa af því, að lán hafa verið tekin erlendis og lánsfé borgað inn í bankareikninga þar. En skuldir þjóðarinnar við útlönd lækka ekkert við þetta. Ráðh. Gylfi Þ. Gíslason bætir ekkert efnahag sinn, þótt hann borgi skuld við Pál, ef hann stofnar um leið til enn hærri skuldar við Pétur. Stjórnin kvaðst ætla að auka sparifjármyndunina með vaxtahækkuninni. Hvernig hefur það tekizt? Samkvæmt opinberum skýrslum er aukning innstæðufjár í bönkum og sparisjóðum árið sem leið hlutfallslega miklu minni en árið 1958, þegar taldar eru saman inneignir í sparisjóðs- og hlaupareikningum, en Seðlabankinn gerir engan greinarmun á þessum reikningum, þegar hann heimtar til sín hluta af innlánsfénu. Hvernig ætti líka sparifé að geta aukizt meira en áður, þegar þrengt er að almenningi fjárhagslega, eins og nú er gert? Ríkisstj. beitti sér fyrir, að dregið var úr lánveitingum, og hefur það komið illa við marga. Útlán bankanna voru þrátt fyrir það 300 millj. kr. meiri samtals um síðustu áramót heldur en árið áður, og stafar það vafalaust að miklu leyti af því, að hagur margra atvinnufyrirtækja er svo erfiður að þau hafa ekki getað staðið í skilum með gjaldfallin lán, eins og brbl. stjórnarinnar um nýju kreppulánin til útvegsins bera vott um. Þannig er þá um að litast, þegar ár er liðið frá því, að stjórnin fékk efnahagslögin sín samþ. og gaf út allar gleiðgosalegu yfirlýsingarnar um allt það, sem hún ætlaði að gera í efnahagsmálunum. Í framsöguræðu um efnahagsmálafrv. 5. febr. í fyrra sagði hæstv. forsrh. m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þá, sem líta bjargráðin eða tillögur okkar öðrum augum en við gerum, sem stöndum að þessu frv., biðjum við um að fresta mótaðgerðum um nokkurt skeið og gefa með því reynslunni færi á að kveða upp sinn ólygna dóm.“ Forsrh. var bænheyrður. Allt árið 1960 leið, án þess að gripið væri til nokkurra mótaðgerða gegn stjórninni og hennar framferði. Menn tóku á sig byrðarnar. Verkamenn, aðrir launamenn og bændur urðu fyrir mikilli skerðingu á kaupmætti launa sinna og vinnutekna. En að hvaða gagni hafa þessar fórnir almennings komið? Eins og lýst hefur verið, er ástand efnahagsmálanna, miklu verra en það var fyrir ári, því miður, og ekkert bendir til þess, að það lagist, meðan núv. stjórn fer með völdin. Stefna hennar, gamla íhaldsstefnan, bætir ekki hag þjóðarinnar, heldur hið gagnstæða. Miklar sakir eru á hendur ríkisstj., þó að eingöngu sé litið á innanlandsmálin, en þar hefur framkoma stjórnarinnar og stjórnarflokkanna yfirleitt verið í fullkominni mótsögn við loforð þeirra fyrir síðustu kosningar. En ofan á þetta allt bætist svo nýgerður samningur stjórnarinnar við Breta um landhelgismálið. Engin þörf var að semja við Breta um þetta mál. Þeir voru búnir að tapa málinu, og þeir áttu það fullkomlega skilið, framkoma þeirra hefur verið þannig. Með þessum samningi er mjög mikilsverðum réttindum afsalað í hendur þess eina ríkis, sem hefur beitt okkur ofbeldi í tilefni af stækkun fiskveiðilandhelginnar. Í samningnum segir m.a., að frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar hér við land skuli íslenzka ríkisstj. tilkynna ríkisstj. Bretlands með sex mánaða fyrirvara, og rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skuli honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstólsins. Ástæða. er til að vekja athygli á orðunum „annar hvor aðili“. Í þessu felst það, að Bretar og Íslendingar eiga hér að vera jafnréttháir aðilar, báðir að hafa sama rétt til málskots til dómstólsins, þegar um stækkun íslenzkrar fiskveiðilandhelgi er að ræða. Og þetta samningsákvæði er óuppsegjanlegt, á að gilda um alla framtíð. Bretar eiga samkvæmt þessu að hafa sama rétt á miklum hluta landgrunnsins við Ísland og Íslendingar sjálfir. Íslendingar geta ekki vegna samningsins breytt grunnlínum eða fært fiskveiðilandhelgina út með öðrum hætti um einn þumlung, nema Bretar fái um það sérstaka tilkynningu og ljái því samþykki sitt eða alþjóðadómstóllinn úrskurði, að þetta sé leyfilegt. Engin önnur þjóð hefur afsalað sér réttinum til að ákveða stærð landhelgi sinnar í hendur alþjóðadómstólsins. Íslendingar eru þeir einu, sem það hafa gert, og eru þó fiskveiðarnar okkur þýðingarmeiri en flestum eða öllum öðrum þjóðum. Þetta réttindaafsal er stórt spor aftur á bak í sjálfstæðisbaráttunni og stórkostleg hætta á því, að það valdi landsmönnum efnahagslegum þrengingum á komandi tímum. Til viðbótar þessu réttindaafsali til Breta, sem margir telja langhættulegasta ákvæði samningsins, kemur svo veiðiréttur þeirra og vafalaust einnig fleiri þjóða í íslenzkri fiskveiðilandhelgi næstu þrjú árin. Miklum flota erlendra veiðiskipa er þannig boðið inn í landhelgina. þar sem þau munu sitja fyrir fiskigöngunum og eyðileggja fiskimið íslenzku bátanna, og núverandi stjórn væri vel trúandi til að framlengja landhelgisveiðileyfið eftir þessi þrjú ár, ef hún mætti ráða. Af ummælum ráðh. má ætla, að Bretastjórn hafi hótað þeim því að senda herskip á ný á Íslandsmið, ef ekki yrði farið að hennar vilja í þessu máli, og þannig hrætt Íslandsstjórn til að veita Bretum þessi mikilsverðu réttindi. Öðrum sýnist þó, að hér hafi ekki verið hætta á ferðum. Bretar voru fyrir nokkru hættir að senda togara sína inn í landhelgina í fylgd herskipa. Þeir hafa orðið sér til minnkunar - mikillar minnkunar - í augum annarra þjóða með þessum aðgerðum, og fjárhagslegt tjón varð líka af fyrirtækinu. Það er því ákaflega ósennilegt, að þeir hefðu byrjað á þessu aftur, því að þeir voru búnir að fá nógu mikla smán og tap af herferðunum gegn Íslendingum. En þeim hefur þótt hentugt að nota hótanir um nýjar herferðir til að hræða íslenzka ráðherra og fá þá til að gera óuppsegjanlegan samning, sem veitir Bretum sérstakan íhlutunarrétt í einu af stærstu sjálfstæðismálum íslenzku þjóðarinnar. En hvað fá Íslendingar í staðinn fyrir þetta hættulega réttindaafsal og veiðiréttindi Breta í íslenzkri landhelgi næstu árin? Bretastjórn „fellur frá mótmælum“ gegn 12 mílna landhelginni, eins og það er orðað. Ekki mátti orða það svo, að Bretar viðurkenndu 12 mílurnar. Áður hefur verið sýnt fram á, að þeir voru orðnir uppgefnir á herferðum sínum hingað. Og svo eru ákvæði í samningnum um útfærslu á grunnlínum á fjórum stöðum hér við land. Þar með er það gert að samningamáli við Breta að færa út grunnlínur, sem öllum ber þó saman um að Íslendingar hafi haft lagalegan rétt til án þess að spyrja nokkurn leyfis. Með þessu er íslenzka ríkisstj. raunverulega að kaupa af Bretum nokkurn hluta Húnaflóa, Bakkaflóa og tvö önnur svæði hér við land. Þeir hafa lengi verið snjallir verzlunarmenn, Bretarnir, og eru það enn. Þegar svo íslenzku ráðh. koma úr þessari nýstárlegu kaupferð, er tekið fram stærsta letrið, sem stjórnarblöðin eiga, og það notað í fyrirsagnir á greinar um mikinn sigur Íslendinga í samningum við Breta. Orðin „Stórsigur Íslands“ voru prentuð þvert yfir forsíðu Morgunblaðsins 28. febr., og svipuð hreystiyrði gat að líta í Alþýðublaðinu. Hvað halda menn, að fólk á Englandi hefði sagt um það, ef enski utanrrh. hefði brugðið sér til Íslands og keypt af Íslandsstjórn hluta af Bristolflóa eða öðru svæði við strendur Bretlandseyja? Ætli þeim karli hefði verið fagnað í Englandi sem miklum sigurvegara heim komnum úr slíkri verzlunarferð? Og halda menn að þá hefðu sézt greinar í enskum blöðum með risastórum fyrirsögnum um stórsigur Breta í viðskiptum við Íslendinga? Og ætli utanrrh. þar í landi hefði verið marga daga í stöðu sinni eftir að hafa gert slíka verzlun fyrir sína þjóð? Ég held ekki. Allt frá því, er Jón Sigurðsson hóf merki hinnar stjórnarfarslegu sjálfstæðisbaráttu um miðja síðustu öld, hefur þjóðin fylgt þeirri grundvallarreglu hans að afsala sér aldrei neinum rétti til frambúðar, og síðan á hans dögum hafa Íslendingar aldrei skilað aftur neinu af því, sem unnizt hafði fyrr en nú, þegar ríkisstj. stígur þetta örlagaríka og stóra skref aftur á bak. Um þetta vitnar öll saga frelsisbaráttunnar, síðan hún hófst á öldinni sem leið. Í umr. um landhelgismálið hér á Alþingi í vikunni sem leið voru nefnd dæmi frá stjórnmálabaráttunni 1908, þegar harðast var deilt um sambandslagafrv., sem nefnt var ,.uppkastið“. Vitnað var í ummæli þeirra Einars Hjörleifssonar, Benedik's Sveinssonar og Skúla Thoroddsens. Hjá öllum þessum mönnum kom fram það sama: Íslendingar mega ekki gefa nokkurri annarri þjóð óafturkallanlegt vald á nokkru íslenzku máli. Fyrst og fremst þarf eð varast að gera niðjunum örðugt fyrir, betra að allt sé samningslaust en að semja af þjóðinni þau réttindi, er hún hefur. Í blaðinu Ingólfi 24. maí 1908 segir svo um uppkastið: „Gamla verzlunin að selja oss nokkurn hluta þess, er vér einir áttum, fyrir þann hlutann, er vér sízt máttum án vera.“ Svo sögðu þeir Ari Jónsson og Benedikt Sveinsson 1908. En gamla verzlunin, sem þeir nefndu svo, er nú aftur í gangi. Nú eru það Bretar, sem selja okkur nokkurn hluta þess, sem við einir eigum, hluta af Húnaflóa og fleiri svæðum hér við land, og fá í staðinn það, er við sízt máttum láta, íhlutunarvald varðandi eitt af okkar stærstu málum. En 1908 átti þjóðin kost á að dæma, og hún gerði það. Andstæðingar uppkastsins unnu glæsilegan kosningasigur í september það ár. Nú felldu stjórnarflokkarnir till. um að skjóta málinu undir dóm þjóðarinnar. Sjö ráðh. og 26 fylgismenn þeirra á Alþingi smeygja fjötrunum á þjóðina óviðbúna og án þess að hún komi við nokkrum vörnum. Höfðu þó allir gefið hátíðlegt loforð um það í síðustu kosningum að standa fast á rétti Íslands og gefa engri þjóð leyfi til veiða innan 12 mílna fiskveiðilandhelginnar. Hér hefur gerzt mikil harmsaga. Íslandsstjórn hefur veitt annarri þjóð með óuppsegjanlegum samningi sérstakan rétt í einu af okkar stærstu málum. Þetta hefur gerzt síðustu dagana, í ofanálag á öll önnur óhappaverk sem ríkisstj. hefur unnið á sínum ferli. Fyrir þetta ætti hún að týna sínu pólitíska lífi. Því er þessi vantrauststill. fram borin. - Góða nótt, hlustendur.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í þessum vantraustsumræðum í gærkvöld og í kvöld kennir allmargra grasa af hálfu hv. stjórnarandstöðu. Eitt er þó óbrigðult. Það er samstaðan, samstaða stjórnarandstöðunnar. Það er ekki eins og þetta séu tveir stjórnmálaflokkar, kommúnistar og Framsókn. Um það vitna þessar umr. ótvírætt. Það eru tveir meginþættir þeirra ásakana, sem beint er gegn stjórnarliðinu, að það hafi svikið og vanefnt loforð og fyrirheit í löggjöf og stjórnarframkvæmdum og verðskuldi því vantraust, og í öðru lagi, að hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar hafi svikið þjóðina í landhelgismálinu og beri ríkisstj. því að biðjast lausnar. Ætla verður, að við eigi að taka samstjórn Framsóknar og kommúnista. En hvernig stendur á því, að það hefur ekki einn einasti stjórnarandstæðinga minnzt einu einasta orði á hina væntanlegu nýju landsstjórn, sem ætli að leiða hina hrjáðu og vonsviknu þjóð út úr eyðimörkinni og inn í fyrirheitna landið? Skyldi hafa þótt vænlegra að viðhafa ekki mörg orð um það? Ég skal nú víkja að fyrri þætti ásakananna um svikin og vanefndirnar hjá núv. stjórnarflokkum. Það er rétt hjá hv. stjórnarandstæðingum, að rekja má upphaf núverandi stjórnarsamstarfs til aldurtila eða andláts vinstri stjórnarinnar í árslok 1958. Má ég aðeins lesa á legsteininn, áður en lengra er haldið, þ.e. legstein vinstri stjórnarinnar. Þar stendur: „Anno 1958, 5. desember. Ég hef á ríkisráðsfundi í dag beðizt lausnar fyrir mig og ráðuneyti mitt. Fyrir lá, að hinn 1. des. átti að taka, gildi ný kaupgreiðsluvísitala, sem fól í sér 17 stiga hækkun. Til þess að koma í veg fyrir nýja verðbólguöldu, sem af þessu hlaut að rísa, óskaði ég þess við samráðherra mína, að ríkisstj. beitti sér fyrir setningu laga um frestun á framkvæmd hinnar nýju vísitölu til loka mánaðarins,“ - ekki var nú farið fram á meira, - „enda yrði hin fyrrnefndu 17 vísitölustig þá greidd eftir á fyrir desember, nema samkomulag yrði um annað. Leitað var umsagnar Alþýðusambandsþings um lagasetningu þessa samkvæmt skilyrði, sem sett var fram um það í ríkisstj. Alþýðusambandsþing neitaði fyrir sitt leyti beiðni minni um frestun. Ný verðbólgualda er þar með skollin yfir. Við þetta er svo því að bæta, að í ríkisstj. er ekki samstaða um nein úrræði í þessum málum, sem að mínu áliti geti stöðvað hina háskalegu verðbólguþróun, sem verður óviðráðanleg, ef ekki næst samkomulag um raunhæfar ráðstafanir.“ Og undirskriftin er: Hermann Jónasson, hér með fyrrv. forsrh. vinstri stjórnarinnar sálugu. Þetta voru endalokin, og það var víða takmarkaður söknuður. Hv. síðasti ræðumaður, Skúli Guðmundsson, sagði áðan, að það hefði verið óviturlegt ráð að sundra vinstri stjórninni, en samkvæmt áletruninni á legsteininum sundraði hún sér sjálf: Ekki samstaða um nein úrræði. - Hvernig á slík stjórn að halda áfram? Á þessu stigi málsins tók við minnihlutastjórn Alþfl., studd af Sjálfstfl. Strax í janúarmánuði 1959 lögfestu þessir tveir flokkar niðurfærslu verðlags og launa, og var það fyrsta óhjákvæmilega sporið til þess að stöðva hina geigvænlegu verðbólguþróun. Þegar þessi lög tóku gildi, var kaupgjaldsvísitalan orðin 202 stig. Sérfræðingar vinstri stjórnarinnar höfðu sýnt fram á fyrir áramótin, að án aðgerða mundi vísitalan komin minnst í 270 stig í nóvember 1959. Ólafur Björnsson prófessor sýndi fram á, og var það aldrei vefengt, að þá yrði þess skammt að bíða, að óðaverðbólgan skutlaði vísitölunni upp í 400 stig. Við þessar aðstæður ákváðu núv. stjórnarflokkar með áðurgreindum lögum um niðurfærslu verðlags og launa í janúar 1959, að frá 1. febr. 1959 skyldi miða verðlagsuppbót á laun og allar aðrar greiðslur, er fylgja kaupgreiðsluvísítölunni, við vísitölu 175 stig. Jafnframt var lögfestur nýr grundvöllur vísitölu framfærslukostnaðar og ákveðið, að 1. marz 1959, þegar sá vísitölugrundvöllur tæki gildi, skyldi vísitalan teljast 100 stig. Og hvað hefur svo vísitalan hækkað mikið síðan? Um stig. Nú er rakið fyrirheit og efndir annars af tveim meginskilyrðum Sjálfstfl. við stjórnarmyndun eftir andlát vinstri stjórnarinnar, en það var, að tafarlaust yrðu gerðar ráðstafanir til þess að stöðva verðbólguna. Hitt meginskilyrðið var eftirfarandi: Að lögfest yrði á þessu þingi, þ.e. þinginu 1959, sú breyting á kjördæmaskipuninni, að tryggt sé, að Alþingi verði skipað í slíku samræmi við þjóðarviljann, að festa í þjóðmálum geti náðst. - Finnst framsóknarmönnum, að gleymzt hafi að efna þetta fyrirheit? Nei, vissulega ekki. En broslegt er að minnast nú í ljósi þeirrar reynslu. sem fyrir liggur, sleggjudómanna um það, að landið mundi leggjast í auðn með kjördæmabreytingunni. Kosningarnar um kjördæmabreytinguna voru sagðar um það, hvort Íslendingar vildu halda áfram að byggja land sitt eða láta það fara í meiri og meiri auðn. Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, gerði í glöggu máli grein fyrir því í ræðu sinni í gærkvöld, hversu skilmerkilega núv. ríkisstj. hefði staðið við þau fyrirheit, er hún gaf, þegar hún tók við völdum 20. nóv. 1959, fyrir aðeins 16 mánuðum. Eigi gerist þörf að endurtaka þessar staðreyndir, en árétta má eftirfarandi: Núv. ríkisstj. gefst fyrst tækifæri til að leggja mál sín fyrir Alþingi eftir mjög skamman undirbúningstíma í lok janúar 1960. Á því þingi var afgreidd hin umfangsmikla efnahagslöggjöf, sem fól í sér algera kerfisbreytingu frá því, sem lengi hafði verið, samhliða víðtækum ráðstöfunum í félagsmálum, skattamálum og viðskiptamálum. Lögfest var og síðan framkvæmt: 1) Rétt gengisskráning, en afnumið bótakerfi það, sem útflutningsframleiðslan hafði búið við síðan 1951, Útflutningssjóðurinn lagður niður. 2) Almannatryggingar tvöfaldaðar, einkum hækkun á fjölskyldubótum og elli- og örorkulífeyri. 3) Tekjuskattur felldur niður á almennum launatekjum, auk annarra umbóta á skattskyldu einstaklinga. 4) Afgreidd tekjuhallalaus fjárlög og hafin gagnger endurskoðun á fjármálum ríkissjóðs. 5) Lögleidd ný skipan á innflutnings- og gjaldeyrismálum og innflutningsskrifstofan lögð niður, en gjaldeyrisbönkunum falin framkvæmd innflutnings- og gjaldeyrismála og fjárfestingarhömlum aflétt. Raunverulega frjáls innflutningur á allt að 85–90% heildarinnflutningsins. 6) Vísitölukerfið afnumið, þannig að óheimilt er að miða kaupgjald við breytingar á vísitölu, en reynslan hafði sýnt, að það vísitölukerfi, sem hér hafði verið í gildi síðan í byrjun heimsstyrjaldarinnar síðari, hafði ekki orðið launþegunum til neinna varanlegra hagsbóta, en undirrót óeðlilegrar verðþenslu og öryggisleysis í efnahagsmálum. Á yfirstandandi þingi hafa verið og eru mörg mikilvæg og merk mál til framkvæmda. Fjárlög voru afgr. greiðsluhallalaus fyrir áramót. Til meðferðar eru bráðabirgðalög ríkisstj. frá 5. jan. um að opna nýja lánaflokka í stofnlánadeild sjávarútvegsins. Er sú aðstoð, sem útveginum er þannig veitt, að koma til framkvæmda, en með þessu mikilsverða máli er bætt úr lánsfjárskorti útvegsins á liðnum árum. - Hv. síðasti ræðumaður sagði, að við fulltrúar stjórnarflokkanna í fjhn. hefðum mótmælt tillögum um það, að bændur fengju hliðstæða aðstoð. Þetta er ekki rétt, við höfum ekki mótmælt því, heldur gerðum grein fyrir því, að ríkisstj. hefði til athugunar og væri búin að fela sérfræðingum sínum að athuga aðstöðu bænda alveg á sama hátt og aðstaða útvegsins var athuguð á s.l. sumri og hausti, og það er nákvæmlega í samræmi við þetta, sem yfirlýsing Jónasar Péturssonar var gefin hér áðan. Langt er komið á þessu þingi breytingu og samræmingu á bankalöggjöfinni. Seðlabankinn verður algerlega sjálfstæður. Endurbætt hafa verið lögin um Landsbankann og Útvegsbankann og Framkvæmdabankann. Á síðasta þingi voru lagfærð lögin um Búnaðarbankann og sett ný lög um verzlunarbanka. Á mörgum öðrum sviðum hefur ríkisstj. haft forgöngu um margvíslega lagasetningu, sem ekki vinnst tími til að rekja nú. Ríkisstj. verður sannarlega ekki ásökuð um athafnaleysi og vanefndir. Þvert á móti nýtur hún vaxandi trausts fyrir atorku, áræði og dugnað. Ég kem þá að síðara þætti ásakana stjórnarandstæðinganna, að stjórnarliðið hafi svikið þjóðina í landhelgismálinu. Hermann Jónasson talaði um fordæmalaust réttindaafsal, að lausn fiskveiðideilunnar samsvaraði að selja Bretum sjálfdæmi. Finnbogi R. Valdimarsson sagði: Trúi því hver sem vill, að Bretar fari út úr 12 mílna landhelginni eftir 3 ár. - Og Hermann Jónasson sagði, að það væri hvergi tekið neitt fram um þetta. - Aðrir hafa svo kyrjað þetta sama um afsal réttinda um aldur og ævi og fráhvarf og svik við fyrri yfirlýsingar. Þetta síðara skulum við athuga: fyrst. Landsfundur Sjálfstfl. 1959 gerði ályktun um landhelgismálið, eins og Páli Þorsteinsson gerði að sérstöku umtalsefni í gærkvöld. Hann talaði um fullkomið ósamræmi á milli orða og gerða sjálfstæðismanna. Þetta var kjarninn í ræðu hans. Nú skal ég víkja einmitt að þessari sömu ályktun. Þar segir m.a., að leita beri lags um frekari friður fiskimiðanna, þangað til viðurkenndur er réttur Íslands til landgrunnsins. Þetta hefur verið gert og að þessu er stefnt, og þessi stefna er áréttuð í samkomulaginu við Breta, sem nú hefur verið gert. Enn segir í ályktun landsfundarins: „Fundurinn fagnar útfærslu fiskveiðilandhelginnar á síðasta ári sem spori í rétta átt, en harmar, að ekki skyldu samtímis leiðréttar grunnlínur.“ Nú eru leiðréttar grunnlínur í samkomulaginu við Breta, svo að stórkostlega þýðingarmikil hafsvæði á beztu fiskimiðum og uppeldisstöðvum koma nú innan fiskveiðilandhelginnar. Enn segir: .,Fundurinn telur mjög ámælisverðan ágreining þann, sem ríkti um þetta mál innan fyrrv. ríkisstj.“ En svo djúpstæður var ágreiningurinn, að kommúnistar gáfu út sérstaka bók fyrir kosningarnar 1959 til þess að fegra sinn málstað, en auglýstu vitaskuld enn betur en áður, hversu ósamstæð og úrræðalaus vinstri stjórnin hafði verið í þessu mikla vandamáli. Svo talar stjórnarandstaðan nú, kommúnistar og framsóknarmenn, um, að rofinn sé nú einhugur í þessu máli. Loks lýkur ályktun landsfundar sjálfstæðismanna 1959 með þessum orðum: „Landsfundurinn skorar á alla Íslendinga að sýna, þrátt fyrir mistök fyrrv. ríkisstj., algeran einhug í málinu, láta ekki undan síga fyrir erlendu ofbeldi né sætta sig við minni fiskveiðilandhelgi en nú hefur verið ákveðin, heldur sækja fram, þar til lífshagsmunir þjóðarinnar eru tryggðir.“ Þetta ályktaði landsfundur sjálfstæðismanna um miðjan marz 1959, og nákvæmlega það sama fólst í ályktun Alþingis 5. maí 1959, þar sem sagt er, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls og að Alþingi telji Ísland eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi. En hvað er það, sem nú hefur gerzt? Löng og alvarleg deila við Bretland hefur verið leyst. Bretar viðurkenna nú í eitt skipti fyrir öll rétt okkar til 12 mílna fiskveiðilandhelgi, falla frá mótmælum sínum skilyrðislaust. Þannig verður hin umdeilda landhelgi óvefengjanlega okkar. Því ráðum við svo Íslendingar sjálfir að heimila Bretum um leið takmörkuð veiðiréttindi í okkar íslenzku landhelgi í 3 ár. Það vinnum við til, til þess að leysa deilu, en stóraukum jafnframt landhelgina með grunnlínubreytingum. Þetta er ekki að falla frá kröfunni um 12 mílna landhelgi, heldur að fá hana viðurkennda með sáttfýsi, sem felur í sér litlar fórnir, en mikinn ávinning og málalok, sem eru Íslandi til sóma á alþjóðavettvangi. Svo tala þessir hv. stjórnarandstæðingar um, að það standi hvergi í samkomulaginu, að Bretar skuli fara af ytri 6 mílunum eftir 3 ár. Þeir hafa ekki leyfi Íslendinga til þess að vera lengur á þessu svæði, sem Bretar nú í fyrsta skipti hafa gefizt upp á að mótmæla að við Íslendingar einir eigum óskoraðan rétt til. Þjóðviljinn í morgun segir, að Finnbogi R. Valdimarsson hafi í ræðu sinni í gærkvöld „með djúpstæðri og yfirgripsmikilli þekkingu sinni á alþjóðarétti og alþjóðadómstólnum í Haag flett ofan af blekkingum“ Bjarna Benediktssonar og Gunnars Thoroddsens í þessu máli. Má vera, að Þjóðviljanum þyki þekkingin „yfirgripsmikil og djúpstæð“. En mig langar til þess að víkja nokkuð að því, sem hæstv. dómsmrh. sagði einmitt um þetta mál við 2. umr. þáltill. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta, en hann komst m.a. að orði á þessa leið: „Hvaða stofnun var það, sem varð þess valdandi, að mjög breyttust viðhorf í öllum landhelgismálunum og meira að segja kom af stað þýðingarmestu breytingunni, sem enn hefur orðið á landhelgi Íslendinga, en það var friðun flóa og fjarða við Ísland? Voru það alþjóðasamþykktir eða samningar eða fordæmi 20–30 ríkja, eins og hér er vitnað til, eða var það kannske alþjóðadómstóllinn, sem hafði í því forustu og var skapandi þess réttar, sem reynzt hefur okkur mikilsverðastur í þessu máli? Það var vitnað hér áðan af Hermanni Jónassyni í dóminn í máli Norðmanna og Breta, sem varð undirstaða aðgerða okkar 1952. Sá dómur var einmitt brautryðjandinn í þessum efnum. Hann kvað á um það, þó að enginn sett alþjóðasamþykkt væri til, að þá væri það m.a. vegna lífshagsmuna fólksins, sem Norðmenn hefðu rétt fyrir sér, en ekki Englendingar. Það var hann, þessi alþjóðadómstóll, sem nú er sagt, að ætíð sé á eftir, - það var hann, sem setti fram í skýru og stuttu máli þær helztu röksemdir, sem við höfum fram á þennan dag byggt á, ekki aðeins það, sem við gerðum 1952, heldur einnig réttarlega túlkun á því, að aðgerðirnar 1958 hafi haft við lög að styðjast. Það er þess vegna algert öfugmæli og lýsir fullkominni vanþekkingu á sögu þessa máls og alls, sem í því hefur gerzt, þegar sagt er, að alþjóðadómstóllinn sé þarna á eftir þróuninni, 20–30 árum, þegar það liggur fyrir, að í því eina máli þessarar tegundar, sem lagt hefur verið undir hann, vann hann brautryðjandastarf og okkur íslendingum alveg sérstaklega ómetanlegt brautryðjandastarf.“ Þetta voru orð hæstv. dómsmrh. En Finnbogi R. Valdimarsson vitnaði hér í gærkvöld í gamlar norskar reglugerðir frá byrjun 18. aldar og sagði að í dómi alþjóðadómstólsins hefði ekkert nýtt komið fram, aðeins staðfesting á 100 ára gömlum reglum. Hér fer bezt á því, að dómstóllinn tali sjálfur, en í íslenzkri útgáfu af dómnum, á bls. 14, segir m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Meðfram ströndinni eru grunn tiltölulega há upp í sjó, raunverulegir neðansjávarhjallar, þar sem eru sérstaklega fiskauðug mið, er norskir fiskimenn hafa þekkt og stundað frá ómunatíð. Með því að grunn þessi voru innan sjónvíddar frá landi, fundu menn og greindu beztu miðin með miðunaraðferðinni, þar sem tvær línur til tiltekinna staða á ströndinni eða eyjunum skerast. Í þessum hrjóstrugu landshlutum hafa íbúar strandhéraðanna framfæri sitt einkum af fiskveiðum. Þetta eru staðreyndir, sem verður að hafa í huga, er dómur er lagður á réttmæti þeirrar staðhæfingar Hins sameinaða konungsríkis, að þau takmörk norska fiskveiðasvæðisins, sem ákveðin voru í úrskurðinum frá 1935, fari í bága við alþjóðalög.“ Það er þarna, sem alþjóðadómstóllinn sýnir hinn réttarskapandi eiginleika sinn, setur fram nýja réttarkenningu, - ekki hundrað ára gamla réttarkenningu, eins og sagt var hér í gærkvöld, - sem var ekki áður til, og grundvallar dómsúrskurð á henni, að lífshagsmunir fólksins skapi alþjóðarétt, sem ekki var áður viðurkenndur. Það er á þessum rétti, sem Ísland hefur staðið á báðum Genfarráðstefnunum, 1958 og 1960, þegar íslenzka sendinefndin hefur flutt um það tillögur, að þar sem þjóð byggir afkomu sína á fiskveiðum meðfram ströndinni, beri strandríkinu sérstaða umfram hin almennu fiskveiðitakmörk. enda skuli ágreiningur borinn undir gerðardóm. Og nú vek ég loks athygli á því, að ef 12 mílna fiskveiðilandhelgin hefði verið samþykkt á Genfarráðstefnunni, og það var út ef fyrir sig vilji Íslendinga, þá hefðu Íslendingar skv. því verið við 12 mílurnar - bundnir um aldur og ævi, með sama hætti og nú er vitnað til. Þá hefðu Íslendingar engan einhliða rétt úr því til þess að hverfa frá því samkomulagi. Við lausn fiskveiðideilunnar við Breta nú hefur því ekkert réttindaafsal átt sér stað og ekkert boðið umfram það, sem við höfum áður verið reiðubúnir að fallast á og sjálfir lagt til á Genfarráðstefnunni. Hitt er rétt. að við afsölum okkur þeirri athöfn að færa út fiskveiðilögsöguna með þeim hætti, sem á ekki stoð í lögum og rétti, Þ.e. alþjóðarétti og íslenzkum lögum, - á sama hátt og Bretar afsala sér því að beita vopnavaldi gegn okkur, ef ágreiningur rís, en bera málið undir úrskurð alþjóðadómstólsins. Stórveldin þurfa ekki á dómstólum að halda. Þau hafa valdið. En það eru smáþjóðirnar, minnstu ríkin, sem verða að láta sér nægja réttinn og eiga að meta það, þegar þau hafa rétt, og trúa á réttinn hjá sjálfum sér. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Við leyfum okkur að treysta því, að almenningur beri traust til þeirrar ríkisstjórnar, sem hefur með áræði og festu áorkað því að reisa efnahag þjóðarinnar úr rústum og leggja grundvöll að öryggi og festu í framtíðinni, jafnframt því sem henni hefur auðnazt að leysa erfiða og viðsjárverða, milliríkjadeilu með þeim hætti, sem Íslendingum er bæði sómi og styrkur að. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Stjórnarandstöðuflokkarnir, Alþb. og Framsfl., hafa borið fram vantraust á ríkisstj. Í þessum umr, er sjálfsagt að líta yfir farinn veg stjórnarinnar. Hefur hún gengið til góðs, eða hefur hún máske stefnt í öfuga átt? Hafa höfuðatvinnuvegir þjóðarinnar, sjávarútvegur og landbúnaður, blómgazt undir góðri og viturlegri stjórn? Nei, hvor tveggja atvinnuvegurinn er lamaður eins og eftir eitursprautu eða misheppnaðan uppskurð, segja sjálfir oddvitar í röðum sjálfstæðismanna. Hefur grundvöllur atvinnulífsins almennt orðið traustari og atvinnuöryggi í landinu þannig aukizt? Öðru nær. Sölutregða í viðskiptum og vaxtaokur ríkisstjórnarinnar hefur lagt sína lamandi hönd yfir allt. Hefur hagur hinna fjölmennu launastétta þá batnað? Nei, hamingjan hjálpi okkur. Lífskjörum þeirra hefur verið hrundið niður á stig sárrar fátæktar. Hvernig hefur þá tekizt um að lækka skuldabyrði ríkisins erlendis? Hún hefur nálega tvöfaldazt á síðustu tveimur árum. Hefur gjaldeyrisstaða Íslands gagnvart öðrum löndum batnað? Nei, einnig hún hefur stórversnað. Og hvernig hefur ríkisstj. Íslands staðið sig í sjálfu landhelgismálinu? Þar segist hún sjálf hafa unnið stærsta stjórnmálasigur íslenzkrar sögu. En er það þá ekki skrýtið, að hún skyldi fella það að leggja afrek sitt undir þjóðardóm með Þjóðaratkvæðagreiðslu? Jú, víst er það nú dálítið skrýtið, mundu ýmsir mæla, að með þeirri neitun hafi hún og stjórnarliðið raunar samþykkt vantraust á sjálfa sig. Er þetta góð stjórn, sem eigi skilið traust og tiltrú alþjóðar? Nei, þetta er óhappastjórn, sem á öllu hefur níðzt, sem henni var trúað fyrir. En verst af öllu og sorglegust eru þá svik hennar í landhelgismálinu. Þegar um þau var vitað, var tafarlaust borin fram vantrauststillaga sú, sem hér er til umræðu. Verkalýðs- og kaupgjaldsmál hafa oft verið mikil ágreinings- og átakamál í íslenzkum stjórnmálum, þó sennilega aldrei fremur en nú. Árum saman var á því stagazt, að sífelldar kauphækkanir leiddu af sér verðhækkanir og svo koll af kolli. En þetta var falskenning. Verðlagið var ávallt á undan í för. Kaupið kom á eftir. Og nú sést bezt hið sanna í málinu: aldrei meiri verðhækkanir en einmitt á seinustu tveimur árum. En kaupið? Fyrst var það lækkað með lagaofbeldi, og síðan hefur það staðið óbreytt. „Hverju reiddust goðin?“ var eitt sinn spurt. Hvað veldur verðhækkunarflóði seinustu tveggja ára? Ekki er það kaupið, svo mikið er víst. Stefnan hefur verið: Kaupið niður, verðlagið upp. - Og verkalýðshreyfingin hefur látið þessa vitfirrtu stefnu ganga sér til húðar. Og nú hefur hún gert það. Launastéttir Íslands taka því einróma undir vantraust á ríkisstj. Morgunblaðið hamrar sífellt á, að laun hinna hæst launuðu verði að hækka, nefnir þar sérstaklega til ráðherra og hæstaréttardómara. En jafnframt æpa stjórnarflokkarnir báðir í kór: Almennt kaup láglaunastéttanna má ekki hækka. Hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, útmálaði það átakanlega í ræðu sinni í gærkvöld, hvílíkur voði væri á ferðum, ef kaup skyldi nú hækka, og ekki stóð heldur á hv. 9. landsk. þm., Jóni Þorsteinssyni, að útmála þá ógæfu, ef verðlagið yrði nú sprengt upp, eins og hann komst að orði, með óhóflegum kaupkröfum. Já, þvílík ógn og þjóðarógæfa, ef vikukaup verkakonunnar kynni nú að hækka úr 770 kr. og verkamannsins úr 990 kr. Er það ekki nokkurn veginn auðsætt mál, að slíka rausn þyldi okkar þjóðfélag ekki? Stjórnarflokkarnir halda því fram, að uppi séu tvær stefnur í kaupgjaldsmálum, önnur góð, hin vond. Forsvarsmenn hinnar góðu stefnu vilji kjarabætur án verkfalla. Forsprakkar hinnar vondu stefnu vilji fyrst og fremst verkföll. Hvort þau leiði til kjarabóta eða til tjóns fyrir verkafólkið, liggi þessum þrælmennum hins vegar alveg í léttu rúmi. Hvað er nú rétt í þessu? Þessi skipting í réttláta og rangláta innan verkalýðshreyfingarinnar er alger tilbúningur. Hver einasti maður vill auðvitað umfram allt ná fram kjarabótum án verkfalla og verkfallsfórna, sé þess nokkur kostur. Á sama hátt vill hver einasti verkamaður fyrst og fremst tryggja sér raunverulegar kjarabætur, aukinn kaupmátt launanna á hverjum tíma. Miklu minna er af launamönnum lagt upp úr kaupupphæðinni sjálfri í krónutölu. Það, sem máli skiptir hverju sinni er auðvitað það, hvað hægt sé að kaupa af lífsnauðsynjum fyrir vinnulaunin. Þeir, sem öðru halda fram um stefnu íslenzkra verkalýðssamtaka í launamálum, fara með bein ósannindi eða þá að þeir vita ekkert hvað þeir eru að tala um. Til þess að sanna útvarpshlustendum, að kjarabarátta án verkfalla og fyrir raunverulegum kjarabótum sé hin yfirlýsta stefna Alþýðusambandsins, vil ég nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp lokamálsgrein þeirrar samþykktar um launamál, sem gerð var á seinasta Alþýðusambandsþingi, en þar segir: „Þingið leggur höfuðáherzlu á, að nýir kjarasamningar tryggi verkafólki raunverulegar launabætur, og krefst þess, að gerðar verði slíkar breytingar á efnahagskerfi því, sem nú ríkir, að atvinnuvegir þjóðarinnar geti með vitlegum rekstri borið þær launahækkanir sem óumflýjanlegar eru, til þess að alþýða manna fái lifað menningarlífi. Jafnframt lýsir þingið yfir því, að það telur kjarabætur, sem nást kynnu fram með breytingum á efnahagsmálum, er væru þess eðlis, að kaupmáttur launa ykist, ákjósanlegustu kjarabæturnar, og lýsir samtökin reiðubúin til þess að meta allar slíkar hugsanlegar aðgerðir, sem boðnar kynnu að verða fram, til jafns við beinar kauphækkanir.“ Er hægt að tala skýrara máli eða túlka ákveðnar, hver sé stefna verkalýðssamtakanna í þessum málum? En hér er ekki heldur um innantóm orð að ræða. Snemma í haust, fyrir einum 5 mánuðum. ritaði Alþýðusambandið ríkisstj. bréf og spurðist fyrir um, hvort hún treystist til að gera einhverjar ráðstafanir til lækkaðs verðlags, svo sem með skattalækkunum, t.d. niðurfellingu á 8.8% söluskatti í tolli, vaxtalækkun, útsvarslækkun á almannatekjum, tollalækkun á nauðsynjavörum, eða einhverjum öðrum ráðstöfunum, sem lækkað gætu almennt verðlag í landinu. Í þessu bréfi lýsti Alþýðusambandið því yfir, að sérhverjar slíkar ráðstafanir gætu orðið til lækkunar þeim kröfum, sem fram hefðu verið settar til kauphækkana. Var óskað viðræðna við ríkisstj. um þessi mál. Nú skyldu menn ætla, að áhuginn fyrir kjarabótum án verkfalla hefði komið í ljós. En það er öðru nær. Eftir langan biðtíma boðaði ríkisstj. til eins viðræðufundar við nefnd Alþýðusambandsins. Ekkert gerðist á fundinum, en gert var ráð fyrir framhaldsviðræðum. Síðan hefur stjórnin enga viðræðufundi boðað. Nú hefur það hins vegar gerzt, að samninganefndir Dagsbrúnar og Hlífar og Vinnuveitendasambands Íslands hafa sameiginlega snúið sér til ríkisstj. og óskað eftir svörum um það, hvort nokkurs sé að vænta úr þeirri átt til verðlækkana, sem hægt væri að meta sem kjarabætur til jafns við beinar kauphækkanir. Undirtektir hafa vægast sagt verið daufar allt til þessa. Og svo þykjast þessir herrar vilja komast hjá verkföllum. Til þess bendir reynsla seinustu vikna sannarlega ekki. Þegar stofnað var til landssamninga s.l. haust um kjarasamninga sjómanna, var sú staðreynd kunn, að framleiðslutekjur þjóðarinnar hefðu á seinustu fimm árum, árunum 1955–59. aukizt um 6.3% að meðaltali á ári, eða um 31.5%, nálega um þriðjung, á 5 ára tímabili, - ég endurtek: um 31.5% eða nálega þriðjung á 5 ára tímabili. Hvað lá nú beinna við með þessa staðreynd í huga en að útgerðarmenn hefðu sagt sem svo: Sjómenn verða að fá kjarabætur vegna hinnar gífurlegu dýrtíðar, sem á þeim og þeirra fólki bitnar eins og öðrum. Þeir eiga líka rétt á miklum kjarabótum vegna hinnar miklu aukningar framleiðsluteknanna. Úr henni verða sjómennirnir að fá sinn hlut. Þegar þeir bera fram kröfur sínar, skulum við því verða við þeim án verkfalla. Þetta er svo sanngjarnt og sjálfsagt, og með því sleppur útgerðin líka við tjón af völdum verkfallsbaráttunnar. Sá herkostnaður er betur kominn í bættum kjörum sjómanna. - Þetta hefði verið álitleg aðferð og æskileg. En hvað gerðist nú, þegar sjómenn báru fram kjarabótakröfur sínar? Urðu undirtektirnar þær, sem að framan greinir? Nei, því miður. Fyrstu boð útgerðarmanna voru um óhagkvæmari kjör en áður til handa sjómönnum, og lengi stóðu þeir á því sem prinsipatriði, að ekki yrði samið um neinar kjarabætur miðað við s.l. ár. Það var ekki fyrr en verkfallsvopnið stóð á þeim og verkfall hafði staðið í 10 daga, að samningar tókust um 15–25% kjarabætur. Leið þó miklu lengri tími, þar til sjómenn á einstökum stöðum höfðu fengið þá samninga, sem þeir sjálfir vildu sætta sig við. Og hvað gerðist í Vestmannaeyjum? Áttu verkamenn og konur í Eyjum kost á svipuðum kjarabótum án verkfalls og þeim, sem sjómenn höfðu fengið með sinum nýju samningum? Nei, aftur stóðu atvinnurekendurnir fastir á sama prinsipinu: Enga kauphækkun frá því í fyrra. - Það var fyrst eftir mikið samningapróf og fimm vikna verkfall. sem þeir sömdu við verkafólkið um 15% kauphækkun til verkamanna og 19–32% kauphækkun til verkakvenna. Þessi dæmi og öll fyrri reynsla virðist benda til þess, að Vinnuveitendasambandið og atvinnurekendur hafi alltaf þá óskynsamlegu afstöðu að semja aldrei um neinar kjarabætur til verkafólks, fyrr en atvinnurekendur eru til neyddir með hörðum og langvinnum verkföllum. Við spyrjum því: Hvaða kjarabætur vilja atvinnurekendur semja um án verkfalla? Þær þurfa a.m.k. að bæta það upp, að kaupmáttur tímakaupsins hefur hrapað úr 1.09 í ársbyrjun 1959 í 84, eða um 25%, auk rýrnandi atvinnu. Minnumst þess líka, að framleiðslutekjur þjóðarinnar hafa, eins og ég áðan sagði vaxið um þriðjung. Skilyrði eiga því að vera fyrir hendi til verulegra kauphækkana, án þess að verðbólga skapist. En fæst slík réttlát kauphækkun án verkfalla? Engir mundu fagna því meir en verkafólkið sjálft og forráðamenn verkalýðssamtakanna, ef svo væri. Væri t.d. hægt að fá viðurkennt launajafnrétti kvenna og karla án verkfalla? Blaðamaður, sem starfað hefur við Alþýðublaðið um áratugi og mótaðist því á baráttudögum Alþfl., gat ekki orða bundizt á dögunum, þegar Alþýðublaðið gekk jafnvel lengra en Morgunblaðið fram í því að ófrægja og níða verkafólkið í Vestmannaeyjum, meðan það stóð í hinni hörðu og tvísýnu baráttu sinni fyrir bættum kjörum. Þá sagði blaðamaðurinn: „Ég hef oft gert kröfur til Alþfl. Og nú geri ég enn eina. Ég krefst þess, að hann gleymi því ekki, að verkfallið er hið eina vopn, sem eignalaus alþýða á sér til varnar og til sóknar. Menn spyrja, kannske, hvað ég eigi við,“ segir blaðamaðurinn. Og hann svarar sjálfum sér og segir: „Ég á við það, að Alþfl. virðist óttast það svo mjög, að launakröfur og verkföll sprengi lífsnauðsynlegar efnahagsráðstafanir í loft upp, að hann tekur jafnvel skilyrðislausa afstöðu gegn öllum launakröfum og öllum verkföllum. En með því að taka afstöðu á móti öllum verkföllum er Alþfl. að gefa í skyn, að hann sé á móti launabarátta hinna fátækustu.“ - Hver getur skilið þennan flokk öðruvísi? - „Láglaunaverkafólk með 8–9 klst. vinnu á dag,“ segir blaðamaðurinn enn fremur, „sem ekki getur fengið laun sín bætt án verkfalls, hlýtur að grípa til verkfallsvopnsins, þegar allt annað þrýtur. Barátta þessa fólks á skilið að njóta fyllsta stuðnings.“ Þessi blaðamaður og ég erum mótaðir í sama gamla skólanum, og við þessi orð hans hef ég í rauninni engu að bæta. Ég lýk því þessum kafla ræðu minnar með því að segja: Kauphækkanir til verkafólks, opinberra starfsmanna og launafólksins í iðnaði og verzlun eru óumflýjanlegar. Sjómenn hafa brotið bann ríkisstjórnar og atvinnurekenda við kauphækkunum. Verkafólkið í Vestmannaeyjum bar líka sigur af hólmi við ofstæki kaupníðslustefnunnar. Kauphækkanir nú eru réttlætiskrafa, sem þjóðin öll styður og á því sigurinn vísan. Semjið strax um kjarabætur án verkfalla. Það væri ykkar vitið meira. Ég vík þá aftur að sjálfri stjórnarstefnunni og vil þá fyrst vekja athygli hlustenda á því, að gengislækkunar-, okurvaxta-, samdráttar- og kaupníðslustefna sú, sem núv. ríkisstj. Ólafs Thors tók upp fyrir ári og hefur leitt bölvun fátæktarinnar inn á flest heimili landsins, er úrelt stefna, - stefna, sem hver þjóðin á fætur annarri er nú að yfirgefa. Þetta er amerísk stefna, grundvölluð á amerískum hugsunarhætti, amerískum fyrirmælum, á amerískum hagfræðikenningum. En nú eru einmitt þessar hagfræðikenningar stimplaðar í móðurlandi sínu sem villukenningar í efnahagsmálum. Það sé aukin framleiðsla og aftur enn meiri framleiðsla, sem sé hinn eini trausti grundvöllur og undirbygging skynsamlegra efnahagsmálaaðgerða, segja spekingarnir þar vestur frá nú. Kennedy Bandaríkjaforseti hefur verið ómyrkur í máli um það, að stefna Eisenhower-sérfræðinganna hafi verið röng stefna í meginatriðum, hún hafi leitt til kyrkings og samdráttar í atvinnu- og viðskiptalífi og valdið ægilegu atvinnuleysi. sem sjá má á því, að í Bandaríkjunum eru nú 5.7 milljónir manna atvinnulausir. Kennedy segir, að of háir vextir hafi ásamt ýmsu öðru átt sinn stóra þátt í því að lama framleiðsluna. Hann segir, að of lágt kaup, - takið eftir: of lágt kaup hafi lamað svo kaupgetu fjöldans, að þar sé að finna höfuðorsök þeirra þrenginga, sem bílaiðnaðurinn í Bandaríkjunum og ýmsar fleiri þýðingarmestu greinar stóriðnaðarins eigi þar nú við að stríða. Kennedy Bandaríkjaforseti segist því ætla að láta það verða eitt af sínum fyrstu verkum að lækka vextina til þess að örva atvinnulífið. Hann hefur þegar lagt fyrir Bandaríkjaþing frv. til laga um að hækka lágmarkskaup verkamanna úr einum dollar - 38 kr. - á klst., sem það er nú, og í 1.15 dollara - eða í 45 kr. - á klst. Hér er kaup karlmanns aftur hálfur dollar. Hefur hann varað þingið við að fella þetta frv. Og þingið hefur eftir seinustu fréttum fallizt á skoðun forsetans. Bandaríkjaforsetinn nýi segist jafnvel ætla að beita ríkisafskiptum og ríkisaðstoð einkaframtakinu til styrktar, en þetta einkaframtak hafi heldur brugðizt. Það var sannarlega nýstárlegt að sjá þennan boðskap Kennedys forseta feitletraðan og innrammaðan á forsíðu Morgunblaðsins: Bandaríska þjóðin hefur engin efni á því, að nokkur stétt búi við of lágt kaup. Slíkt leiðir til lamaðrar kaupgetu, tregðu og deyfðar í viðskiptalífinu, samdráttar, gjaldþrota og atvinnuleysis. Þetta gat að líta í Morgunblaðinu fyrir nokkru. Þannig var þá 7 ára reynslan af samdráttarstefnunni í sjálfri Ameríku. Og nákvæmlega hin sama er reynslan hér, það sér hver maður á eins árs framkvæmd hennar. Nú er það boðskapurinn, sem út gengur frá Ameríku, að Eisenhower-stefnan hafi verið röng. Henni verði að kasta á hauga, eins og ónýtu skrani. Framleiðslustefnan verði þegar í stað að leysa hana af hólmi. Augljóst er, að alveg það sama þarf að gerast hér. Hin ranga og úrelta stefna Eisenhower-hagfræðinganna, sem hér ríður enn þá húsum eins og mögnuð forynja, verður að víkja. Hún hefur sett allt á hausinn á einu ári og mundi þó leika þjóðina enn verr, ef hún fengi að halda áfram. Áður en ég lýk máli mínu, má ég til með að víkja nokkrum orðum að fáeinum atriðum, sem fram hafa komið í þessum umræðum. Það væri synd að segja, að það væri rismikil ræðan, sem hæstv. forsrh. hélt hér í gærkvöld. Hann minnti helzt á kampavínsflösku, hávaði og mikil froða, eins og oft áður. Hvers vegna hafnaði stjórnin þjóðaratkvgr.? Það var hugsun, sem sótti fast að hæstv. ráðh., en á því gat hann samt enga skýringu gefið, og það skilur þjóðin ekki heldur. Eða þá afrekin í húsnæðismálunum. Var það nú ekki fullmikil kampavínsfroða að guma af því, þegar allir vita, að dýrtíðarófreskjan hefur gert allan hag húsbyggjenda margfalt verri en nokkru sinni fyrr og þeim fækkar óðum, sem áræða yfirleitt að ráðast í byggingu íbúðarhúsnæðis? Það situr einn klerkur hér á Alþingi. Hann talaði fyrir Sjálfstfl. í gærkvöld. Ræða hans sannaði eitt, svo að ekki verður um villzt, nefnilega þetta, að helvítiskenningin er ekki enn þá aldauða á Íslandi. Fyrir Alþfl. talaði lögfræðingurinn Jón Þorsteinsson, hv. 9. landsk. þm. Hann færðist mikið í fang. Hann þóttist sanna, að af kommúnistum stafaði þjóðfélaginu mestur voði vegna sóknhörku þeirra í kaupgjaldsmálum. En jafnframt fullyrti hann, að þar sem þeir réðu stéttarfélögum, væru kjörin lökust og kaupið lægst. Hina rökföstu og yfirgripsmiklu ræðu Finnboga R. Valdimarssonar ofgreiddi þessi hv. þm. með því að hrópa bara: lygi, vísvitandi lygi. Og sjálfsagt hefur honum fundizt það vera fullnægjandi afgreiðsla, þar með væri þessi ræða að engu ger. Og að lokum: úr þinghelginni leyfði þessi hv. þm., Jón Þorsteinsson, sér að bera þjófnaðarbrigzl á nafngreindan utanþingsmann. Slíkur botnlaus ódrengskapur lýsir bezt ræðumanninum sjálfum, en sá, sem sökum var borinn, stendur jafnréttur eftir. Herra forseti. Tími minn er nú þrotinn. En að lokum vil ég segja þetta: Stefna hæstv. stjórnar er á öllum sviðum samdráttar- og uppdráttarstefna. Hún er stefna landssölu og afsals landsréttinda. Íslenzk landssvæði hafa þegar verið seld á leigu á Suðurnesjum, í Hvalfirði, við Hornafjörð, á Langanesi, við Aðalvík og á Snæfellsnesi. Nú hefur lögsaga vor á landgrunni Íslands verið seld í hendur Bretum og erlendum dómstóli. Hvað gerist næst? Verður það ekki það að selja á leigu íslenzkt fossaöfl og jarðhita, opna allar flóðgáttir fyrir amerísku auðmagni, selja því hræódýrt vinnuafl Íslendinga fyrir hálfan dollar eða svo á tímann, láta landbúnað og sjávarútveg lönd og leið og gera Íslendinga að vesælum verksmiðjuþrælum amerískra auðhringa? Er það ekki auðséð, að einmitt í þessa áttina er nú stefnt af hæstv. ríkisstj. Íslands? Góðir hlustendur. Nýtur slík stefna trausts íslenzkra kjósenda? Nei, ég fullyrði, að hún á fyllsta vantrausti að mæta hjá meginþorra allra Íslendinga. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Af hálfu hv. stjórnarandstæðinga er til þessara umræðna nú stofnað til þess, eins og foringjar þeirra hafa sagt, að koma fram vantrausti á hæstv, núv. ríkisstj. Hlustendur hafa nú fengið nokkurn skammt af ástæðunum, er til þessara vinnubragða liggja. Landhelgismálið er ekki eina ástæðan, heldur bókstaflega öll verk stjórnarliðsins hér á Alþingi fyrr og síðar, eins og hv. síðasti ræðumaður vék að. Eftir að hafa hlustað á allar þessar svonefndu röksemdafærslur, sem teljast eiga grundvöllur fyrir þeirri vantrauststillögu, sem hér liggur fyrir, verður sennilega fleiri en mér að spyrja: Hvað vildu þessir menn sjálfir gera? Hverjar voru till. þessara manna og flokka þeirra. Framsóknar og Alþýðubandalagsins, í þeim sömu málum, sem þeir nú deila harðast á ríkisstj. fyrir alla framkvæmd á. Að fráteknum nokkrum brtt. um lausn landhelgisdeilunnar við Breta hefur enginn fengið að sjá þessar gagntillögur í stærstu og veigamestu málum þjóðarinnar. Þær hafa ekki séð dagsins ljós í landhelgismálinu lögðu þeir hins vegar fram nokkrar brtt., og þeim tillögum fylgdu þær skýringar, að helzt vildu þeir semja við Breta um framhaldandi ofbeldi í krafti herskipa innan hinnar íslenzku fiskveiðilögsögu, þ.e. óbreytt ástand frá því, sem það hefur verst verið í þessum málum frá 1. sept. 1958. Eru þetta vinnubrögð, sem hæfa mönnum eða stjórnmálaflokkum, sem vilja a.m.k. á stundum láta taka sig alvarlega? Eitt auðveldasta verkefnið í mannlegu samfélagi er að finna allt að öllu, og til þess eins þarf hvorki hug né dug. En þessi er nú skylda stjórnarandstöðu á hverjum tíma, segja menn. Það er einnig rétt. En þessari skyldu fylgir önnur þyngri, og hún er sú að segja jafnframt aðfinnslunum, hverja aðra leið eigi að velja. Þessari skyldu hefur hæstv. núv. stjórnarandstaða algerlega brugðizt. Þegar hún hefur verið krafin annarra tillagna, þá er svarið: Það er ekki okkar skylda að vísa ríkisstj. veginn. - Sú talnalega andstaða, sem fram kemur í atkvgr. hér á Alþingi, er því í algerri andstöðu við þá traustsyfirlýsingu, sem hlýtur að felast í því að geta ekki bent á aðrar leiðir til úrlausnar mála heldur en þær, sem ríkisstj. sjálf leggur til. Vantrauststillaga sú, sem hér liggur fyrir, flutt sameiginlega af framsóknarmönnum og kommúnistum, verður með hliðsjón af þessum staðreyndum ekki tekin alvarlega. Á undanförnum árum, eða a.m.k. 10 s.l. ár, hafa risið með stuttu millibili kjaradeilur, þar sem verkalýðssamtökin hafa fullyrt, að greiða mætti hærri laun fyrir hverja unna vinnustund. Vinnuveitendur hafa aftur á móti fullyrt hið gagnstæða og talið fram hið bága ástand atvinnuveganna. Eftir misjafnlega hörð átök til lausnar þessum deilum hefur svo niðurstaðan ávallt orðið sú, að hafi verkafólkið náð einhverjum árangri, hefur það varla verið búið að fá fyrstu launagreiðsluna samkv. nýjum samningum, þegar velt hefur verið yfir það stórhækkuðu vöruverði. Þannig hefur ávinningur verkalýðssamtakanna verið tekinn aftur, um leið og hann átti að koma til framkvæmda og stundum jafnhliða. Þessi sorgarsaga hefur átt sér stað á fyrrnefndu árabili. Þó hafa allir núverandi stjórnmálaflokkar, sem fulltrúa eiga á Alþ. á þessum tíma, átt meiri og minni aðild að ríkisstjórn, og vitað er, að þjóðarframleiðslan hefur stóraukizt. Niðurstaðan af kjarabaráttu þessara ára er svo sú, að kaupmáttur almennra verkamannalauna er nú talinn minni en hann var fyrir árið 1950, og er þá öllum ljóst, að verðlag lífsnauðsynja hefur á þessum tíma stórhækkað launþegum í óhag. Hins vegar verður vart litið fram hjá þeim staðreyndum, að ýmsar greinar atvinnulífsins hafa um of átt afkomu sína undir opinberri aðstoð, styrkjum og uppbótakerfi, sem verður ekki haldið uppi nema af skattborgurunum, þ.e. almenningi í landinu, og með stórfelldu erlendu gjafafé og lántökum. Ofan á þessa óhagstæðu aðstöðu verkalýðssamtakanna bætist því, að þau lífsgæði, sem fyrir hendi hafa verið, eru fölsk, þ. e. óraunveruleg. Það er sjálfsagt ekki vinsælt að gera tillögu um, að það opinbera setji upp elna stofnunina enn. En ég bendi nú á það samt hér með. Það er þjóðarnauðsyn, sem krefst þess, að starfandi sé árið um kring sérstök stofnun, sem hefur aðgang að reikningum atvinnuveganna og fylgist með sveiflum vöruverðs og þar með kaupmætti þeirra launa, sem vinnandi fólki til sjávar og sveita eru greidd. Tilgangslaust er þó með öllu að setja á fót slíka stofnun, nema fyrir liggi fyrirheit verkalýðssamtakanna og vinnuveitenda um, að þau muni hafa starfandi fulltrúa í slíkri stofnun, fulltrúa, sem þau beri traust til og starfi í nánum tengslum við þau. Af starfi slíkrar stofnunar, þar sem öll spil væru á borðið lögð, mætti liggja fyrir, hvaða atvinnuvegir í landinu hagnist svo, að þeir standi undir kauphækkun, og þá hvað mikilli, og um leið, hvaða starfsgreinar þjóðfélagsins eru verst settar. Hér er meira í húfi en svo, að það taki því að ræða um kostnaðarhlið slíkrar stofnunar. Sá kostnaður gæti aldrei orðið nema hégómi hjá því tjóni, sem átök þessara aðila hljóta að kosta þjóðarbúið í heild. Jafnvel þó að slíkri stofnun tækist ekki að koma algerlega í veg fyrir átök, heldur aðeins að draga úr þeim, þá væri það eitt stór ávinningur. Enginn talar hærra og meira um þjóðernislegar tilfinningar og ást sína á öllu þjóðlegu en forustumenn hv. stjórnarandstöðuflokka. Í framkvæmd kemur þessi ættjarðarást þannig út, að allt verður neikvætt, þegar þeir sjálfir sitja ekki við stjórnvöl þjóðarskútunnar. Þannig hefur sjálft móðurmálið ekki farið varhluta af þessari niðurrifs- og neikvæðu baráttu hins nána bandalags Framsóknar og kommúnista. Landið átti að hafa verið ofurselt bandarísku auðvaldi við herverndarsamninginn 1946 og 1951. Aftur fór fram landsala og landráð við inngöngu í Atlantshafsbandalagið 1949. Við kjördæmabreytinguna átti grasið að hætta að spretta og landeyðingarstefna átti að halda innreið sína. Nú við lausn landhelgisdeilunnar er landið selt, að því er virðist í fjórða sinn, og almenn landráð eru sögð í algleymingi. Við Íslendingar erum svo fáir, að við stöndum stórveldunum ekki snúning í samningagerð. Þess vegna eigum við ekki að taka upp samninga við einn eða neinn. - Þannig er talað og skrifað í fullri nekt hinnar þjóðernislegu minnimáttarkenndar hv. stjórnarandstöðu. Barátta undir þessum merkjum heitir á máli framsóknarmanna og kommúnista að standa trúan vörð um hagsmuni þjóðarinnar. Er betur hægt að gersnúa staðreyndum við? Er betri tilraunir hægt að gera til að slæva dómgreind almennings fyrir því, hvað er rétt og hvað er rangt? Vísvitandi er verið að gera tilraunir til þess að mála svörtustu hliðar allra mála, til þess að draga kjark og mátt úr þjóðinni, að því er virðist til þess eins að geta setið um hríð í þeim stólum, sem nú um sinn eru setnir af öðrum. Þeir, sem ná kunna til ráðherrastóla með slíkum hætti, verða ekki öfundsverðir af verkefni sínu. Þeirra bíður fyrst og fremst það starf að bæta fyrir eigin afbrot. Er þá ekki allt í okkar landi eins og bezt verður á kosið, þegar frá er dregin hin þjóðernislega minnimáttarkennd stjórnarandstöðunnar? Nei, það væri að hrapa í formyrkvun stjórnarandstöðunnar að halda slíku fram, í einni svipan verður ekki breytt um frá margra ára fölskum lífsgæðum, til þess að standa traustum fótum á öruggri velmegun, sem byggð er upp af þjóðinni sjálfri, án lánsfjár, styrkja og gjafafjár eins og stríðsgróða, Marshallaðstaðar, flugvallargjaldeyris og stórkostlegra erlendra lána. En þótt undarlegt kunni að virðast, eru það menn úr sömu stjórnmálaflokkum og gegn þessu erlenda fjármagni börðust á sínum tíma, sem nú berjast gegn hverri þeirri tilraun, sem gerð er til þess að komast hjá slíkri utanaðkomandi erlendri aðstoð og standa á eigin fótum. Þegar því raunverulega reynir á þjóðerniskenndina, fyrirfinnst hún engin, og ástæðan er sú, að efnalegt sjálfstæði heillar þjóðar fæst ekki án fórna. Óttinn við, að fórnirnar verði óvinsælar, varnar þessum sömu mönnum að segja stuðningsmönnum sínum sannleikann, hvað þá öðrum. En þótt óneitanlega hafi þrengt að nú um sinn, þurfa Íslendingar engu að kvíða um framtíðina, ef hin þjóðernislega minnimáttarkennd varnar okkur öllum ekki þess að nýta sem fyrst og bezt þær geysilegu auðlindir, sem eru umhverfis landið og í landinu sjálfu. Um áraraðir er búið að klífa á þessum auðlindum landsins og segja okkur frá þeirri auðveldu gerbyltingu, sem átt gæti sér stað til efnalegs sjálfstæðis þjóðarinnar og skapað með stóriðnaði raunhæfan grundvöll að stórauknum kjarabótum. Þrátt fyrir allar þessar umr. halda fallvötnin áfram að renna óbeizluð til sjávar og hverahitinn að gjósa óheftur upp í loftið, og tiltölulega litlar nýjungar ná festu til betri vinnslu sjávarafurða hér heima fyrir. Hver ríkisstj. á fætur annarri tvo síðustu áratugina hefur gefið fyrirheit í þessum efnum. En áþreifanlegir hlutir sjást enn of litlir, þegar frá er tekin bygging áburðar- og sementsverksmiðju. Nágrannar okkar, Norðmenn, hafa sérstakan mann, Tryggva Lie, fyrrv. framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, í ferðum landa á milli til þess að lokka til sín erlent fjármagn til byggingar orkuvera, sem aftur eru undirstaða hvers konar stóriðju. Þeim kemur ekki til hugar að nefna slíkt starf landráð. Mjög er aðkallandi, að við Íslendingar hefjum nú þegar skipulagt starf í þessum efnum. Auk allra rannsókna, sem hljóta að verða undanfari slíkra framkvæmda, er nauðsynlegt að afla mikils fjármagns, sem augljóst er að fást verður erlendis frá, að stærstum hluta í löngum, hagstæðum lánum og áhættufjármagni. Á hverju ári bætast þjóðinni þúsundir nýrra starfskrafta, sem nauðsynlegt er að staðsetja við arðbær störf. Verða þarf við kröfum um bætt lífskjör. Grundvöllurinn að því, að svo geti orðið, er stóraukin þjóðarframleiðsla. Aukin þjóðarframleiðsla á að byggjast á skipulagðri eflingu sjávarútvegs og landbúnaðar og auknum áhrifum iðnaðarins í þessum gömlu undirstöðuatvinnugreinum okkar, sem við komum til með enn um nokkurn aldur að grundvalla á aflið til uppbyggingar nýrra greina atvinnulífsins og breyttra starfsaðferða, og að leita erlendis eftir mörkuðum á iðnaðarframleiðslu. byggðri á afli íslenzkra orkuvera, sem æskilegast væri að ríkið eða opinberar stofnanir rækju. Eðlilegast væri, að erlend lán, sem tekin yrðu í þessu skyni, yrðu greidd að mestu með orkusölunni. ásamt samningi, er tryggði kaup á sjálfri framleiðslunni. Íslenzka þjóðin er öll sammála um, að haldbeztu kjarabæturnar og bætt lífskjör verði að byggjast á aukinni þjóðarframleiðslu. Það er á grundvelli þeirra staðreynda, sem ríkisstj. hefur nú í undirbúningi með aðstoð norskra sérfræðinga starfsáætlun um skipulag á öllum framkvæmdum og fjárfestingu þjóðarinnar, m.a. með áætlunarbúskap. Trú á fólkið og landið, sem það byggir, eru hornsteinar allrar tilveru og velferðar þjóðarinnar um ókomin ár. Hver sú ríkisstj., sem hefur ekki þennan sannleika í huga, hlýtur að falla fyrir aldur fram. Sama máli gegnir um stjórnarandstöðu, sem neitar þessum staðreyndum og þess í stað reynir að þrengja því inn í hug þjóðar, að hún sé svo fámenn og magnlítil, að hún geti ekki séð sjálfri sér farborða. Það virðist svo sem þessum sameinuðu aðilum, framsóknarmönnum og kommúnistum, geti ekki skilizt, að vandann, sem þeir hlupu sjálfir frá fyrir rúmum tveimur árum, sé hægt að leysa. Þetta tilbúna skilningsleysi stjórnarandstöðunnar veldur því, að hún tekur sér sæti á bekk með úrtölumönnum. sem sjá ekki sól á neinu leiti fremur en Axlar-Björn forðum. Svartsýnis- og úrtölumenn hafa aldrei þótt líklegir til forustu á Íslandi. Þess vegna er nú svo þungt fyrir fæti hjá stjórnarandstöðunni hér á Alþ. og utan þings. Við trúum því hins vegar, að nú þegar hafi tekizt að yfirstíga verstu erfiðleikana, sem stöfuðu af getuleysi Framsóknar og kommúnista. Þess vegna horfum við bjartsýn fram á veginn, fullviss um, að okkur takist að lifa af því, sem við sjálf öflum, - að bæta kjör okkar og lífsgæði af eigin rammleik. Þess vegna höfnum við Alþýðuflokksmenn þeirri einu höfuðtillögu, sem stjórnarandstaðan, framsóknarmenn og kommúnistar, hefur flutt á þessu þingi, um vantraust á núverandi ríkisstjórn. - Góða nótt.



Herra forseti. Mér finnst rétt að svara fyrst nokkrum orðum fyrirspurnum, sem hæstv. menntmrh. beindi til okkar framsóknarmanna varðandi hugsanlega stjórnarsamvinnu eftir næstu kosningar og afstöðu Framsfl. til nokkurra mála. Um fyrra atriðið læt ég nægja að segja það, að Framsfl. hefur nýlega birt framfara- og framkvæmdaáætlun, og afstaða hans til samstarfs við aðra flokka mun fyrst og fremst miðast við það, hvaða undirtektir hún fær hjá Þeim. En í framtíðinni sem hingað til munu málefnin ein ráða afstöðu Framsfl. til stjórnarmyndunar. Varðandi stefnu flokksins til einstakra mála læt ég nægja að vísa til sömu framfara- og framkvæmdaáætlunar, að öðru leyti en því, er snertir afstöðu til varnarmálanna. Um þau mál var gerð svo hljóðandi ályktun á nýloknum aðalfundi miðstjórnar Framsfl.: „Aðalfundur miðstjórnar Framsóknarflokksins vísar til fyrri samþykkta flokksins um utanríkismál og ítrekar þá stefnuyfirlýsingu, að Íslendingar hafi samstarf um öryggismál við nágrannaþjóðirnar, m.a. með þátttöku í Atlantshafsbandalaginu, og að unnið sé að því, að herinn hverfi sem fyrst úr landi.“ Með þessu hefur hæstv, menntmrh. verið fullsvarað. Til endurgjalds vænti ég, að hann svari einnig spurningu frá mér, þótt hann svari henni ekki nú þegar, heldur þá sem fyrst hér á Alþingi. Spurning mín er þessi: Hvernig á verkamaður, sem hefur fyrir fjölskyldu að sjá, að lifa mannsæmandi lífi á 4 þús. kr. mánaðarlaunum? Hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal taldi sig aðeins geta nefnt þrjú blöð, sem hefðu talið Breta sigurvegara. í landhelgisdeilunni. Hv. þm. hefur sennilega alveg óvart gleymt fjórða blaðinu, sem hann hefur þó vel mátt vita um. Þetta blað er Fishing News, aðalmálgagn brezkra togaraeigenda. Þetta blað hefur í tveimur forustugreinum talið samkomulagið mikinn ávinning fyrir Breta, því að það sé mjög líklegt til að stöðva frekari útfærslu á fiskveiðilandhelgi Íslands. Málgagn brezkra togaraeigenda hefur þannig bersýnilega allt annað álit á alþjóðadómstólnum og afstöðu hans til útfærslu á fiskveiðilandhelginni en hv. 5. þm. Vesturl. Því miður hníga allar líkur í þá átt, að hér hafi Fishing News réttara fyrir sér en hv. 5. þm. Vesturl. Allar líkur benda til þess, að alþjóðadómstóllinn reynist mjög íhaldssamur í slíkum úrskurðum, vegna þess að engin viðurkennd alþjóðaregla er til um víðáttu landhelginnar. Undir slíkum kringumstæðum eru dómstólar jafnan mjög íhaldssamir. Allt öðru máli gegndi um deilu Norðmanna og Breta, sem hv. 5. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, minntist á hér áðan, því að þar var eftir aldagamalli, viðurkenndri venju að fara, þ.e. að firðir og flóar væru innan landhelgi viðkomandi lands. Þrátt fyrir það, þótt hér væri um viðurkennda, aldagamla venju að ræða, féllust aðeins 8 af 15 dómurum á málstað Noregs. Það sýnir, hve örðugt muni reynast að fá dóminn til að fallast á nýjar reglur og fylgjast með þróuninni. Af hálfu stjórnarsinna hefur verið lagt á það mikið kapp í þessum umr. að forðast rökræður um stjórnarstefnuna og afleiðingar hennar. Í stað þess hafa þeir reynt vanmáttugar tilraunir til gagnsóknar. Gegn framsóknarmönnum hefur einkum verið beint því vopni, að framsóknarmenn séu orðnir handbendi og þjónar kommúnista. Um þetta vopn er það að segja, að það er orðið gamalt og bitlaust. Því var á sínum tíma beint gegn Jónasi Jónssyni, Tryggva Þórhallssyni, Jóni Baldvinssyni og Héðni Valdimarssyni. Þetta er vopnið, sem allir afturhaldsmenn síðari áratuga hafa veifað gegn umbótaflokkum og framfaramönnum. Þetta var vopnið, sem MacCarthy öldungardeildarmaður beitti gegn helztu leiðtogum demókrata í Bandaríkjunum fyrir fáum árum og Bandaríkjamenn telja nú orðið einn svartasta blett allrar sögu sinnar. Þetta var vopnið, sem Syngman Rhee beitti fyrir ári gegn umbátaöflunum, sem unnu að því að steypa honum úr stóli. Þetta er það vopn, sem Salazar hinn portúgalski og Franco hinn spánski beita gegn umbótasinnum, sem vinna að því að koma á frjálsari stjórnarháttum í löndum þeirra. Meginuppistaðan í áróðri allra þessara afturhaldsmanna er að stimpla umbótamenn og frelsissinna sem kommúnista. Með slíkum áróðri vinna þeir svo ekki annað en að hjálpa kommúnistum til þess að villa á sér heimildir og fá menn til að trúa því, að einræðisstefna kommúnismans sé einhver umbótastefna. Talsmenn stjórnarflokkanna vinna vissulega illt verk og óþarft, þegar þeir reyna að koma fótum undir slíkan misskilning. Að einu leyti fer þessi áróður verr í munni manna eins og Ólafs Thors og Gylfa Þ. Gíslasonar en í munni þeirra Salazars og Francos. Þeir síðarnefndu hafa þó að því leyti verið sjálfum sér samkvæmir, að þeir hafa aldrei haft nein mök við kommúnista. Ólafur og Gylfi hafa hins vegar hvað eftir annað átt hið nánasta samstarf við kommúnista. Sjálfstfl. hjálpaði kommúnistum til valda í verkalýðshreyfingunni á sínum tíma. Sjálfstfl. fékk stuðning kommúnista við stjórn sína til að koma á kjördæmabreytingunni 1942 og vann það til að sleppa dýrtíðinni lausri, með þeim afleiðingum, að hún hefur leikið lausbeizluð síðan. Sjálfstfl. sat í stjórn með kommúnistum 1944–46, þegar Stalín var að undiroka Austur-Evrópuþjóðirnar, og undi sér þar hið bezta. Sjálfstfl. hafði hið nánasta samstarf við kommúnista í verkalýðsfélögunum sumarið 1958. Og á jólaföstunni 1958 reyndi Ólafur Thors að fá kommúnista í stjórn með sér. Upp úr því spratt samvinna þessara flokka um kjördæmabyltinguna, sem hrundið var fram fyrir hálfu öðru ári. Um Alþfl. er það að segja, að hann hefur setið með kommúnistum í tveim ríkisstj., og ekki eru nema fjórir mánuðir síðan hann hafði stjórnarsamstarf við kommúnista í Alþýðusambandi Íslands. Í dag hefur sjálfur formaður Alþfl. hið nánasta samstarf við kommúnista í bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Reynslan sýnir, að báðir þessir flokkar, Sjálfstfl. og Alþfl., eru reiðubúnir til samstarfs við kommúnista, hvenær sem þeir telja sér hag í því. Það þarf því takmarkalausa ósvífni og hræsni til þess, að þessir flokkar telji kommúnista óalandi og óferjandi og beri svo Framsfl. kommúnisma á brýn fyrir það eitt, að kommúnistar eiga samleið með honum, ásamt mörgum flokksmönnum stjórnarflokkanna, gegn þeirri kreppu- og kjaraskerðingarstefnu, sem núv. ríkisstj. fylgir. Hv. stjórnarsinnum er orðið tíðrætt um það, að ástandið í efnahagsmálunum hafi verið orðið mjög slæmt í árslok 1958, þegar vinstri stjórnin lét af völdum. Sannleikurinn er, að efnahagsafkoma ársins 1958 var mjög hagstæð. Afkoma atvinnuveganna var óvenju hagstæð á því ári. Mikill greiðsluafgangur var hjá ríkissjóði, og greiðslujöfnuður við útlönd var hagstæðari en um langt skeið. Lífskjör almennings voru þá betri hér en í flestum eða öllum löndum Evrópu. Þetta sýndi árangurinn af stefnu og starfi vinstri stjórnarinnar. Þetta ástand var hægt að tryggja til frambúðar, ef samkomulag hefði náðst um stöðvun nýrra hækkana haustið 1958, eins og framsóknarmenn lögðu þá til í vinstri stjórninni. Um það náðist ekki samkomulag og þar af leiðandi baðst stjórnin lausnar. Stjórn Alþfl. með Sjálfstfl. að bakhjarli fór svo með völd árið 1959 og fylgdi þeirri stöðvunarstefnu, sem Framsfl. hafði beitt sér fyrir í vinstri stjórninni, með þeim árangri, að atkoma atvinnuveganna var sæmileg það er og lífskjör svipuð og verið höfðu. Nú liggja orðið fyrir glöggar upplýsingar um það, að þessari stöðvunarstefnu hefði mátt fylgja nokkurn veginn óbreyttri áfram. Atvinnuvegirnir hefðu þá búið við svipaða afkomu nú og 1958 og 1959 og kjör almennings sízt þurft að vera lakari en þá. En í stað þess er afkoma atvinnuveganna nú miklum mun lakari en þá og lífskjör almennings 20–25% verri. Skýring þessarar hörmulegu afturfarar er einfaldlega sú, að tekin var upp algerlega röng efnahagsstefna með hinni svokölluðu viðreisn núv. ríkisstj. Eins og stjórnarherrarnir hafa tekið MacCarthy sér til fyrirmyndar í áróðri sínum, völdu þeir sér illu heilli hina misheppnuðu samdráttarstefnu Eisenhowers til fyrirmyndar í efnahagsmálunum. Samdráttarstefna Eisenhowers hefur leitt til þess, að fáein stór auðfélög í Bandaríkjunum hafa grætt miklu meira en nokkru sinni fyrr, en fjöldi smærri fyrirtækja orðið gjaldþrota og atvinnuleysi sívaxið, svo að atvinnuleysingjar voru taldir þar um 7 millj. um seinustu mánaðamót. Slíkt öngþveiti hefur þessi stefna skapað í ríkasta landi veraldarinnar. Það er því ekki að undra, þótt hún hafi hörmulegar afleiðingar hér. Verkin sýna líka merkin. Einstaka stórheildsalar og iðnrekendur, sem eiga veltufé og hafa greiðan aðgang að bönkum, hafa grætt meira á s.l. ári en nokkru sinni fyrr, en fjölda efnaminni fyrirtækja liggur við gjaldþroti. Sama gildir um hundruð einstaklinga, sem eiga nýbyggðar íbúðir. Framleiðslan er stöðugt að dragast saman, og framkvæmdir fara minnkandi, svo að ljóst er, að stórfelld kreppa er framundan, ef ekkert verður að gert. Það er gegn þessari samdráttar- og kreppustefnu, sem framsóknarmenn heyja baráttu sína. Við viljum afstýra kreppunni og þeirri fátækt almennings, sem henni óhjákvæmilega fylgir. Okkar merki er líkt því, er demókratar í Bandaríkjunum reistu á s.l. ári og báru fram til sigurs. Í stað samdráttar- og kreppustefnunnar berjumst við fyrir framleiðslu- og framkvæmdastefnunni. Ráðið til að sigrast á efnahagsvandræðunum er ekki að draga úr framleiðslunni, heldur að auka hana. Ráðið til að örva atvinnustarfsemi innanlands er ekki að draga úr kaupgetunni, heldur að hún sé sem mest og almennust og framast er kostur á. Andstæðingarnir hafa hér í umr. ráðizt gegn framleiðslu- og framkvæmdastefnu okkar framsóknarmanna á þeim grundvelli, að hún sé ábyrgðarlaus. Þetta sama segja líka andstæðingar hinnar nýju stjórnar í Bandaríkjunum. Þar er t.d. sagt, að barátta Kennedys forseta fyrir 25% hækkun lágmarkslauna sé algert ábyrgðarleysi. Forsetinn og hinir frjálslyndu hagfræðingar hans eru á öðru máli. Þeir telja aukna kaupgetu eitt vænlegasta ráðið til að örva framleiðsluna og aukin framleiðsla sé það, sem mestu máli skiptir. Við framsóknarmenn getum líka svarað þessum ábyrgðarleysisbrigzlum með því, að við stöndum í stjórnarandstöðunni á nákvæmlega sama grundvelli og við stóðum í stjórnaraðstöðu áður. Síðasta loforðið, sem við gáfum í vinstri stjórninni, var að tryggja til frambúðar sama kaupmátt launa og í október 1958. Það er í dag takmark okkar í kaupgjaldsmálunum, að aftur verði tryggður sami kaupmáttur launa og þá var. Atvinnuvegirnir gátu staðið undir slíkum launum þá og ættu ekki síður að geta gert það nú, ef rétt er stjórnað og þeim ekki íþyngt með okurvöxtum og fleiri slíkum álögum. Ríkisstj. hefur vissulega unnið sér til óhelgi með samdráttar- og kreppustefnu sinni. Þó eru enn ótaldar þær gerðir ríkisstj., sem verstar eru og hættulegastar fyrir þjóðina og framtíð hennar, en það er afsalið á hinum einhliða rétti Íslands til útfærslu á fiskveiðilandhelginni. Með þeim verknaði sínum hefur ríkisstj. stórskert möguleika þjóðarinnar til efnalegs sjálfstæðis í framtíðinni, því að verndun fiskimiðanna er einn traustasti hornsteinn þess sjálfstæðis. Með þessu hefur ríkisstj. brotið þá frumreglu sjálfstæðisbaráttunnar, sem Jón Sigurðsson markaði, að láta aldrei neinn rétt af hendi. Hér hefur því vissulega verið unnið eitt versta verk í sögu okkar Íslendinga. Þessi viðburður bendir og eindregið til þess, að núv. ríkisstj. er ekki treystandi til að fara með utanríkismál þjóðarinnar. Það hefur glögglega komið fram í þessum umr., að ein helzta afsökun stjórnarsinna er sú, að þetta samkomulag við Breta hafi verið nauðsynlegt vegna Atlantshafsbandalagsins. Ríkisstj. skilur bersýnilega þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu þannig, að við eigum að láta undan og fórna rétti okkar, í hvert sinn sem hagsmunir okkar og stórvelda þar rekast á. Þetta er hinn háskasamlegasti misskilningur. Við eigum að vera í Atlantshafsbandalaginu til þess að halda fram rétti okkar og treysta hann, en ekki til þess að láta hann af hendi. Slíkt undirlægjuhugarfar er ekki í samræmi við eðli Íslendinga og getur gert þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu eins hættulega og hún á að geta verið okkur gagnleg, ef við höldum rétt á okkar málum. Í utanríkismálum verður að forðast allan undirlægjuhátt, hver sem í hlut á. Annars getum við komizt í erlenda ánauðarfjötra, áður en við vitum af. Það má vel vera, að hæstv. ríkisstj. haldi velli að þessu sinni við atkvgr. hér á Alþ. Það er vafalaust alveg rétt mat, að þingmenn stjórnarflokkanna óttast nú ekki annað meira en kosningar. En kosningar verða fyrr eða síðar, og þá fær þjóðin hreint og greinilegt val. Það verður valið milli okkar, sem viljum taka þátt í vestrænu samstarfi til þess að halda fram rétti þjóðarinnar og treysta hann í sessi, og stjórnarflokkanna, sem líta á Ísland sem undirlægju stórveldanna. Það verður valið milli okkar, sem berjumst fyrir framleiðslu- og framkvæmdastefnunni. og stjórnarflokkanna, sem halda í hina úreltu samdráttar- og kreppustefnu. Við trúum því, framsóknarmenn, að nú sem oftast fyrr vilji þjóðin fylkja sér um þá, er af mestum stórhug, mestri bjartsýni og mestri trú vilja byggja þetta land og halda því óháðu hvers konar framandi valdi.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Vinstri stjórnin lét af völdum í desember 1958, gafst upp af þeirri einföldu ástæðu, að í stjórninni var ekki samstaða um nein úrræði til að ráða niðurlögum hinnar ægilegu verðbólguófreskju, sem ógnaði öllu atvinnulífi og öryggi þjóðarinnar. Það var þá öllum ljóst, sem voru ekki slegnir austrænni ofstækisblindu, að lífskjör landsmanna hlutu að versna um hríð, hvaða leið sem valin yrði. Ef verðbólgan yrði látin æða áfram yfir þjóðlífið, mundi hún skilja eftir auðn og öræfi, koma þjóðinni á vonarvöl, steypa henni í örbirgð og atvinnuleysi. En ef verðbólguna átti að stöðva með einu ráði eða öðru, hlaut þjóðin að ganga gegnum nokkrar þrengingar um skeið, meðan hún væri að rétta þann halla, sem orðinn var á þjóðarskútunni, og koma henni á réttan kjöl. Þetta var staðfest af hagfræðingi norska alþýðusambandsins, Per Dragland, sem hingað kom á vegum íslenzku launþegasamtakanna. Hann taldi í skýrslu sinni, að róttækar aðgerðir hefðu verið nauðsynlegar og að aðrar aðgerðir hefðu aldrei leitt til minni kjaraskerðingar en sú leið, sem valin var. Fyrir núv. stjórnarflokkum blasti það tvíþætta verkefni að velja þá leið til viðreisnar efnahagslífinu, er verða mætti til frambúðar, og um leið að gera þær hliðarráðstafanir, sem gerðu hina tímabundnu kjaraskerðingu sem vægasta gagnvart því fólki, sem á erfiðasta aðstöðu, en það eru barnafjölskyldur, aldrað fólk og öryrkjar. Hvort tveggja var gert. Hið fyrra m.a. með réttri skráningu íslenzku krónunnar, með viðskiptafrelsi og breyttri peninga- og fjármálapólitík. Hið síðara var gert með stórhækkuðum fjölskyldubótum. ellilaunum og örorkubótum og með lækkun tekjuskatts og útsvara. Þessar ráðstafanir hafa vegið svo mjög upp á móti verðhækkunum vegna gengisbreytingarinnar, að vísitalan, sem tekur tillit til allra þessara aðgerða, kjaravísitalan, hefur aðeins hækkað um 4 stig eða 4%. Hin stórfellda blekking hjá hv. 4. landsk. þm., Hannibal Valdimarssyni, og samherjum hans, að viðreisnin hafi rýrt kjör verkamanna um 25% eða meira, - sú stórfellda blekking skýrist af þeirri óskammfeilni hans að reikna aðeins hækkun á vöruverði, en sleppa fjölskyldubótum og skattalækkunum. Vegna efnahagsaðgerðanna er nú að skapast grundvöllur, sá grundvöllur, sem unnt er að byggja á nýjar framfarir og batnandi lífskjör. Það verða allir menn að gera sér ljóst, að heilbrigt efnahagslíf er alltaf undirstaða kjarabóta, sjúkt efnahagsástand aldrei. Kjarabætur fyrir fólkið geta verið margvíslegar. Beinar kauphækkanir eru ekki einhlítar, ef þær byggjast ekki á auknum þjóðartekjum eða bættri afkomu atvinnuveganna, og kauphækkanir geta orðið skaðlegar, ef þær leiða strax eða fljótlega af sér verðhækkanir á nauðsynjum, eins og reynslan hefur orðið síðustu 15 ár. Kjör fólksins er hægt að bæta með ákvæðisvinnu, eins og hv. 10. þm. Reykv., Eggert G. Þorsteinsson, hefur lagt til á Alþingi að rannsakað verði. Kjör fólksins er hægt að bæta með lækkuðum byggingarkostnaði, með verksmiðjubyggðum húsum og þar með lækkuðum húsnæðisútgjöldum. Kjör fólksins er hægt að bæta með betra skipulagi framleiðslutækja og þar með lækkuðu vöruverði. Kjör fólksins er hægt að bæta með auknu öryggi á vinnustöðvum, bættum aðbúnaði og hollustuháttum, og þannig mætti lengi telja, sem ekki er tími til í þessu stutta ávarpi. En mestu máli skiptir að: vinnuöryggið, að næg vinna sé fyrir alla landsmenn. Það er yfirlýst stefna ríkisstj., að allir hafi áfram stöðuga atvinnu og lífskjör þjóðarinnar geti farið batnandi. Hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, hefur sagt. að vantraustið snerti fyrst og fremst landhelgismálið og meðferð ríkisstj. á því. Þótt það mál væri rætt í útvarpinu í heilt kvöld fyrir skemmstu og auk þess nokkra daga og nætur í þingi, er rétt að víkja að því nokkru nánar í sambandi við þessa vantrauststillögu. Hv. 5. þm. Reykn., Finnbogi R. Valdimarsson, valdi í gær hæstv. dómsmrh. hin verstu illyrði vegna afstöðu hans og aðgerða í landhelgismálinu, ómaklegri ummæli hafa ekki heyrzt í þessum umr. og hafa stjórnarandstæðingar þó eigi sparað gífuryrði. Hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, hefur staðið í fylkingarbrjósti í landhelgismálinu alla stund síðan er hann varð utanrrh. 1947. Hann átti í samstarfi við hæstv. núv. forsrh. ómetanlegan þátt í landgrunnslögunum 1948 og stækkun landhelginnar bæði 1950 og 1952. Á sjóréttarráðstefnunni í Genf í fyrra og við undirbúning hinnar farsælu lausnar landhelgismálsins, sem nú er orðin að veruleika, hefur hann unnið af festu, þjóðhollustu og raunsæi ásamt hæstv. forsrh. og utanrrh. Íslendingar þekkja og meta störf hæstv. dómsmrh., svo að illyrði hv. 5. þm. Reykn. festa ekki á honum, en eru hv. þm. sjálfum til vanvirðu. Meginatriðið í áróðri stjórnarandstæðinga í landhelgismálinu er nú orðið eitt. Það er sú ákvörðun, að þegar landhelgin verði rýmkuð næst, megi bera ágreining þar um undir alþjóðadóm. Þetta kalla þeir að afsala réttindum þjóðarinnar, láta rétt þjóðarinnar af hendi. Hjá frumstæðum þjóðum er það hnefarétturinn, afl hins sterkasta, sem ræður ríkjum. Oft hefur það útheimt langa baráttu að koma á þeirri skipan innan Þjóðfélags, að deilur borgaranna skuli dæmdar af hlutlausum dómstólum, að lög og réttur skuli ráða. Þessar staðreyndir hermir oss veraldarsagan. Jafnframt þeirri nauðsyn að setja niður deilur og dæma um réttindi borgaranna innan hvers þjóðfélags hefur það löngum verið draumsýn margra framsýnni manna, að sams konar skipun kæmist á um ágreiningsmál milli þjóða. Langmerkustu skrefin í þessu efni hafa verið stigin á þessari öld, fyrst með stofnun gerðardóms í milliríkjamálum 1907, síðan með milliríkjadómi Þjóðabandalagsins og í framhaldi af honum alþjóðadómstólnum. Þessar stofnanir teljast til hinna stærstu sigra í menningar- og réttarsögu mannkynsins. En það tekur tíma að fá allar manneskjur og öll ríki veraldar til að virða lög og dóma, og hér í þessum umræðum rísa nú upp afturgengnir fulltrúar þess frumstæða og úrelta hugsunarháttar, að með því að leggja mál til dóms sé verið að afsala réttindum og sjálfsforræði. Þetta þroskaleysi, að geta ekki sætt sig við úrskurði hlutlausra dómstóla, birtist hér á landi fyrir þrem áratugum í heiftúðugum árásum á hæstarétt Íslands. Þær árásir voru til lítils sóma, en þær enduróma nú í sölum Alþingis, en beinast nú að alþjóðadómstóll Sameinuðu þjóðanna í staðinn. En í þessum heiftarlegu árásum á alþjóðadómstólinn speglast hugur kommúnista til alþjóðasamstarfs, öryggis og friðar. Sameinuðu þjóðirnar og stofnanir þeirra eru athvarf og von mannkynsins og þó fyrst og fremst minnstu þjóðanna um frið á jörðu. Kommúnistar segjast vera friðelskandi, enda hafa þeir stofnað friðar- og menningarsamtök kvenna víðs vegar um heimsbyggðina og valið dúfuna hvítu að friðarfána sínum. En afrek kommúnistaríkjanna í friðarstarfi Sameinuðu þjóðanna hafa m.a. verið þau að beita miskunnarlaust neitunarvaldi í öryggisráðinu, að flæma fyrsta framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, Norðmanninn Tryggve Lie, frá starfi, að heimta Svíann Dag Hammarskjöld rekinn frá störfum, að saka hann um dráp Patricks Lumumba og að níða alþjóðadóminn sem mest þau mega. Og hjarðsveinar kommúnista hér úti á Íslandi blása undir í hjáróma hjarðpípur sínar. Það getur verið að stórveldi, grá fyrir járnum, geti hunzað alþjóðastofnanir og neitað að hlýða úrskurði dómsins. En smáþjóðir ættu ekki að leika þann leik, því að það er einmitt þeirra hagsmunamál, að lög séu virt á alþjóðavettvangi. Eftir málflutningi stjórnarandstöðunnar mætti ætla, að það væri óþekkt fyrirbæri í íslenzkri stjórnmálasögu síðari ára að fallast á að leggja mál undir alþjóðadóm. Svo er ekki. Við höfum áður gert slíka samninga með þeim hætti og þeim atvikum, að engum íslenzkum manni hefur til hugar komið að gagnrýna. Þvert á móti hafa slíkir samningar verið stolt einhuga þings og einhuga þjóðar á einni mestu hátíðastund í lífi hennar. Þegar undirbúið var þúsund ára afmæli Alþingis, varð um það samkomulag með ríkisstj. og þingheimi öllum að afgreiða af Lögbergi 27. júní 1930 eitt mál, þingsályktun um milliríkjasamninga milli Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar annars vegar og Íslands hins vegar. Efni þessara samninga var það, að alþjóðadómstóllinn í Haag skuli skera úr öllum deilum, réttardeilum sem öðrum, er rísa kynnu milli Íslands og einhvers þessara landa. Þessir samningar hafa verið í gildi í rúm 30 ár. Þegar íslenzkir alþingismenn hittust að Lögbergi, þessum söguhelga stað, á 1000 ára hátíð Alþingis og sú ósk var efst í þeirra huga að varpa ljóma og helgi yfir þessa hátíð, þá völdu þeir til þess þingsályktun um að skuldbinda Ísland til þess að leggja undir alþjóðadómstólinn um alla framtíð öll sín ágreiningsmál við fjögur önnur fullvalda ríki. Skyldu alþingismennirnir frá 1930 hafa verið að fremja afbrot bæði gegn samtíð og öllum komandi kynslóðum á Íslandi? En það er einnig athyglisvert, að á Alþingi 1930 var því hreyft, hvort eigi væri tilhlýðilegt, að á Alþingishátíðinni væri ályktun gerð um rýmkun landhelginnar. Forsrh., Tryggvi Þórhallsson, mælti þá þessi orð: „Það vita allir, að það yrði okkur til mikilla heilla og hagsbóta, ef hægt væri að fá landhelgina rýmkaða. En þetta er mál, sem einnig varðar aðrar þjóðir, svo að við getum ekki mælzt þar einir við, og okkur er þýðingarlaust að setja löggjöf um þetta efni, nema, aðrar þjóðir vilji viðurkenna hana. Því verður að reyna samkomulagsleiðina.“ Með þessum orðum hins merka stjórnmálaleiðtoga lýk ég máli mínu og þakka þeim, sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Sú ríkisstj., sem brugðizt hefur öllum helztu loforðum sínum og veit, að hún hefur glatað trausti meiri hluta þjóðarinnar, á að víkja frá völdum. Af þessum ástæðum á núv. ríkisstj. að segja af sér eða falla fyrir vantrausti ella. Í efnahagsmálum hefur stefna ríkisstj. beðið fullkomið skipbrot. Eitt af því, sem ríkisstj. undirstrikaði sérstaklega í loforðaskrá sinni, þegar hún tók við völdum, var, að unnið skyldi að því að örva sem mest framleiðslu þjóðarinnar. Þessu hefur beinlínis verið snúið við. Árið áður en viðreisnarstefnan tók við var allmikil og jafn framleiðsluaukning í þjóðarbúskapnum. Þannig segir hagfræðideild Seðlabankans í nýju hefti af Fjármálatíðindum að þjóðarframleiðslan hafi aukizt að meðaltali um 6.3% á hverju ári árin 1955–59 eða í fimm ár. Þessi árlega aukning þjóðarframleiðslunnar er með því allra mesta, sem þekkist hér í nálægum löndum. Það er athyglisvert, að þessi fimm ár, sem framleiðsluaukningin var svona mikil, eru einmitt þau árin, sem ríkisstj. lagði til grundvallar fullyrðingum sínum um það, að þjóðin lifði um efni fram og efnahagsmálin væru í algeru öngþveiti. Sannleikurinn var hins vegar sá, að stöðug framleiðsluaukning á tímum vinstri stjórnarinnar, stóraukin fiskvinnsla í landinu sjálfu, en því sem næst stöðvun á útflutningi á óunnum fiski, stöðvunarlaus rekstur framleiðslutækjanna og markviss uppbygging á framleiðslutækjum landsmanna var að leysa okkur úr vanda tímabundinna gjaldeyrisörðugleika. Mikil uppbygging í landinu, ný raforkuver, sementsverksmiðja, kaup nýrra báta og skipa, bygging nýrra frystihúsa o.s.frv. hlaut að valda nokkrum gjaldeyriserfiðleikum í bili. En hvað hefur gerzt á fyrsta ári viðreisnarinnar? Stórfelldar framleiðslustöðvanir, útgerðarmenn hafa stöðvað rekstur sinn um langan tíma, skipstjórar hafa stöðvað, hásetar gert verkfall, verkamenn og verkakonur hafa gert verkföll, og allir hafa stöðvað af einni og sömu ástæðu - það eru afleiðingarnar af viðreisnarstefnu ríkisstj., sem sagt hafa til sín. Með viðreisnarstefnunni hefur skipt um í framleiðslumálum þjóðarinnar. Framleiðslan vex ekki um 6.3% að meðaltali á ári eins og áður. Hún hefur minnkað og fer hraðminnkandi augljóslega á þessu ári. Þannig lækka tekjur þjóðarinnar, þannig minnkar það, sem verður til skipta, og þannig hlýtur hagur atvinnuveganna að fara versnandi. Hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, sagði hér í umr. í gærkvöld, að ýmis batamerki mætti sjá í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hann sagði m.a., að gjaldeyrisstaðan hefði batnað. Nokkur handbær gjaldeyrir hjá bönkunum segir í raun og veru ekkert um stöðu landsins í gjaldeyrismálum. Sá gjaldeyrir, sem bankarnir nú hafa haft umfram það, sem áður var, byggist á gjaldeyrislánum. Það, sem máli skiptir, er það, hvort erlendar skuldir hafa hækkað eða lækkað. Og hvað hefur gerzt í þeim efnum? Jú, einn af hagfræðiráðunautum Sjálfstfl., Þorvarður J. Júlíusson framkvæmdastjóri Verzlunarráðs Íslands, sagði í grein í Morgunblaðinu þann 18. jan. s.l. um þetta efni, að nettóskuldaaukning við útlönd hefði numið 400–500 millj. kr. árið 1960. Hið rétta er líka, að erlendar skuldir hækkuðu um nálega 500 millj. kr. á því ári. Birgðir útflutningsvöru minnkuðu auk þess um 207 millj. kr. á árinu. Hefði sú minnkun ekki átt sér stað, hefði skuldaaukningin við útlönd orðið 700 millj. kr. á þessu fyrsta starfsári viðreisnarinnar. Þannig er nú hin bætta gjaldeyrisstaða þjóðarinnar eftir eins árs viðreisn. Viðreisnarstefna ríkisstj. hefur gersamlega brugðizt. Ríkisstj. verður að játa, að hún ræður ekki lengur við ástandið í efnahagsmálum. Þar er allt komið upp í kviku. Verkföll hafa verið og verkföll blasa við. Framleiðslan dregst saman. þjóðartekjurnar minnka, samdráttarstefnan er dauðadæmd hér eins og alls staðar annars staðar. En kollsigling viðreisnarinnar var stjórninni ekki nóg. Til viðbótar hefur hún svo svikið þjóðina í landhelgismálinu og hleypt brezkum togurum inn á fiskimið bátanna. Málflutningur ríkisstj. og stuðningsmanna hennar í landhelgismálinu er annars hinn furðulegasti. Í öðru orðinu er sagt, að Íslendingar hafi unnið stórsigur í málinu, en í hinu er samkomulagið afsakað með því, að geigvænlegir hlutir hefðu gerzt, ef ekki hefði verið samið, eins og hv. þm. Guðlaugur Gíslason sagði hér í umr. í gærkvöld. Hvaða geigvænlega hluti er þm. að tala um? Ekki var þó málflutningur hv. 5. þm. Vesturl., Benedikts Gröndals, um landhelgismálið hér áðan öllu betri. Ég verð að telja hann meistara í öfugmælamálflutningi ríkisstj. varðandi landhelgismálið. Þessi hv. þm. hóf mál sitt á því að ætla að sanna fyrir hlustendum, að vissulega hefðu Íslendingar fengið með samningnum við Breta fulla viðurkenningu. Hann sagði: Ef fallið er frá mótmælum um alla framtíð, er það ekki full viðurkenning? - Jú, um alla framtíð. En hvar stendur það í þeim samningi, sem ríkisstj. hefur gert við Breta? Það er einmitt það, sem vantar í samninginn, að fallið væri frá mótmælum um alla framtíð. Þar stendur aðeins „að falla frá mótmælum“, sem Bretar geta vitanlega túlkað eins og þeir vilja og tekið upp mótmælin að nýju. Þessi hv. þm. sagði, að Lúðvík Jósefsson hefði lýst því yfir á Alþingi, að 12 mílna landhelgi Íslands væri löglaus að 12 mílna landhelgin væri andstæð alþjóðalögum. Vitanlega hefur Lúðvík Jósefsson aldrei sagt þetta á Alþingi. Þetta er eitt af öfugmælum þessa hv. þm. Ég hef þvert á móti margsinnis endurtekið það, að ákvörðun Íslendinga um að færa landhelgi sína út í 12 mílur er ekki andstæð alþjóðalögum. Hins vegar hef ég bent á það, sem allir vita, að það vantar skýr fyrirmæli í alþjóðalög, sem alþjóðadómstóll gæti dæmt 12 mílna landhelgi eftir, og það er vegna þess, að þessi skýru fyrirmæli vantar í alþjóðalög, að haldnar hafa verið tvær alþjóðaráðstefnur í Genf til þess að reyna að koma sér saman um fastar lagareglur í þessum efnum. Það ætti ekki að vera neinum íslendingi, sem fylgzt hefur með í landhelgismálinu, neitt vandræðaefni að skilja þetta. Það er engin tilviljun, að Bretar fóru fram á það, strax eftir að við höfðum fært út í 12 mílur, að vísa þessu máli fyrir alþjóðadómstólinn í Haag. En hvað sagði utanrrh. Íslands, Alþýðuflokksmaðurinn Guðmundur Í. Guðmundsson, þá? Hvað sögðu allir stjórnmálaforingjar á Íslandi þá, þegar Bretar settu fram þessa kröfu á þingi Sameinuðu þjóðanna, að þessu máli yrði varpað fyrir alþjóðadómstólinn? Allir íslenzkir stjórnmálamenn neituðu þessari beiðni, af því að við vissum, að það voru engin skýr fyrirmæli í alþjóðalögum, sem alþjóðadómstóllinn gæti dæmt eftir okkar máli í hag. Þessi hv. þm., Benedikt Gröndal sagði hér einnig, að Lúðvík Jósefsson hefði lagt til hér á Alþingi að heimila Bretum veiðar innan 12 mílna landhelginnar. Hann bætti því afreki við í blaði sínu, að hann lét teikna þar kort af Íslandi og landhelginni í kring, og þar var sýnt í kringum svo að segja alla landhelgina við landið með svörtu belti allvíðáttumikið svæði og það hét „friðunarsvæði Lúðvíks fyrir Breta“. Vitanlega hef ég aldrei lagt til, að Bretar fengju að veiða í íslenzkri landhelgi. Ég hafði einmitt í ræðu minni þvert á móti bent á, að það gætu engir fiskað í íslenzkri landhelgi undir herskipavernd. Ég benti á, að hersýningar Breta hefðu verið hreinn fíflaskapur, þeir hefðu aðeins haldið skipum sinum á þröngum básum þar án nokkurs árangurs til fiskveiða. Ég benti á, að með því að Bretar héldu skipum sínum á þennan hátt bundnum á þröngum básum urðu önnur stór svæði bæði utan og innan fiskveiðilandhelginnar íslenzku gersamlega friðuð fyrir ágangi erlendra skipa. Við þurfum því ekki að kaupa þetta ástand af okkur. Þetta ástand var okkur hagstætt upp á fiskfriðunina við Ísland. En þeir menn, sem aldrei hafa komið á sjó og aldrei nærri fiskveiðum, hafa líklega haldið, að Bretar væru að veiða innan 12 mílna landhelginnar allt í kringum landið allt árið. En það er mesti misskilningur. Þau litlu svæði, sem Bretar reyndu að halda uppi sinni hersýningu á, námu aðeins 3½% af fiskveiðilandhelginni við Ísland, en þau svæði, sem þessi hv. þm., Benedikt Gröndal ætlar að hleypa erlendum togaraflota inn á nú, nemur 20% af allri fiskveiðilandhelgi Íslands, og þar eiga þeir að fá að veiða frjálsir og dreifa úr sér eftir vild. Í þessum umr., sem hér hafa farið fram, hefur það orðið enn skýrara en áður, hver er í rauninni meginástæðan til þess, að hæstv. ríkisstj. hefur gert þennan svikasamning við Breta. Forn vinátta við Breta verður endurreist, sagði forsrh. Hinn hættulegi ágreiningur innan Atlantshafsbandalagsins er liðinn hjá, segja aðrir ræðumenn stjórnarliðsins. Og hér í umr. í kvöld sagði Jónas Pétursson alþm.: Rökin fyrir lausn deilunnar voru einmitt hætturnar á árekstrum við vestrænar lýðræðisþjóðir. - Og enn sagði þessi hv. þm., að menn yrðu að minnast þess, að lausnin væri gerð til þess að bæta sambúð vestrænna þjóða. Það, sem verið er að segja Íslendingum með þessu, er, að þeir megi ekki stækka fiskveiðilandhelgi sína, þó að þeim sé það lífsnauðsyn. Vestrænar lýðræðisþjóðir eru á móti því, að Íslendingar fái nægilega stóra fiskveiðilandhelgi. Ætli menn sjái ekki, þegar svona er í pottinn búið, að þeir menn, sem nú hleypa erlendum veiðiflota inn í íslenzka fiskveiðilandhelgi undir því yfirskini, að þeir séu að vinna hér stóran sigur, ætli þeir mundu ekki einnig vera fúsir til þess eftir 3 ár að heimila framlengingu á þessu veiðitímabili í önnur 3 ár til þess að vernda vestræna samvinnu? Fiskveiðar útlendinga upp að 6 mílum næstu 3 árin geta valdið Íslendingum meira tjóni en flesta grunar. En hitt er þó enn þá alvarlegra, að afsalað skuli vera þeim eina rétti, réttinum til einhliða ráðstafana, sem allar okkar aðgerðir í landhelgismálinu til þessa dags hafa byggzt á. Allar þjóðir, sem stækkað hafa landhelgi sína úr 3 mílum, hafa beitt þessum rétti, þ.e. ákveðið stækkunina einhliða. Þessi einhliða réttur er viðurkenndur í þjóðaréttinum, jafnvel þó að alþjóðalög séu ekki svo ákveðin, að hægt sé að fella beina dóma um það, sem gert er á þann hátt. Það er því fjarri öllu lagi, að einhliða rétturinn fari í bága við alþjóðalög. Honum er fyrst og fremst beitt þar, sem alþjóðalög eru ekki fyrir hendi. Skuldbinding Íslands til þess að tilkynna Bretum allar frekari útfærslur og um málskot til alþjóðadómstólsins jafngildir því í raun og veru, eins og málin standa í dag, stöðvun um ófyrirsjáanlega framtíð á allri frekari stækkun íslenzku landhelginnar. Þetta vita Bretar vel, og af því telja t.d. forustumenn brezkra togaraeigenda, að það samkomulag, sem nú hefur verið gert við íslenzku ríkisstj., sé þeim raunverulega mjög mikilsvert. Þannig sagði forseti brezkra togaraeigenda í viðtali við fiskveiðiblaðið Fishing News þann 3. þ.m.: Stjórn hennar hátignar hefur unnið mjög gott verk með því að halda Íslendingum innan 12 mílna markanna. Við óttuðumst, að þeir ætluðu sér að taka miklu meira. Góðir Íslendingar. Við höfum tapað þessari lotu í átökunum við Breta um landhelgi Íslands. Þeir, sem áttu að gæta réttar okkar og hagsmuna, hafa brugðizt. En samningur eins og sá, sem nú hefur verið gerður, og með þeim hætti, sem að honum hefur verið staðið, getur aldrei skuldbundið þjóðina til frambúðar. Þrír flokkar í landinu, sem í síðustu kosningum hlutu 45% atkv., hafa lýst yfir því, að þeir muni við fyrsta tækifæri losa þjóðina undan oki og órétti þessa samnings. Enginn vafi er á því, að mikill meiri hluti kjósenda í landinu mundi nú styðja sjónarmið þessara flokka, og sannar hræðsla ríkisstj. við þjóðaratkvgr. það bezt. Bretar gera sér grein fyrir þessari hættu. Einmitt þessa dagana segja forustumenn brezkra togaraeigenda, að þeir óttist, að ný ríkisstj. á Íslandi mundi ekki telja sig bundna þessum samningi. Þeir vita, þessir menn, að samningurinn er gerður gegn vilja íslenzku þjóðarinnar. Við höfum ekki tapað landhelgismálinu endanlega þrátt fyrir þennan samning. Nú verður þjóðin sjálf að taka við málinu. Kosningar koma, þó að eitthvað sé hægt að draga þær. Þjóðin fær tækifæri til þess að kveða upp sinn dóm. Nú verður strax að hefjast handa um myndun þjóðfylkingar, sem bjargi málinu. Þau samtök verða að vinnast aftur, sem nú hafa tapazt í svipinn. En grundvöllur þess, að málinu verði bjargað, er, að núv. ríkisstj. hrökklist frá völdum. Það á líka að vera öllum frjálslyndum mönnum kærkomið baráttumál að vinna að því, að sú ríkisstj., sem rýrt hefur lífskjörin, dregið hefur úr framleiðslu þjóðarinnar, og gerzt hefur handbendi erlendra afla og svikið hefur þjóðina í landhelgismálinu, eins og nú er komið í ljós, viki sem fyrst frá völdum, en í staðinn komi frjálslynd framfarastjórn, sem stjórni í samræmi við hagsmuni þjóðarinnar og bjargi landhelgismálinu. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hv. 4. þm. Austf., sem hér var að ljúka máli sínu, átti bágt. Hann var að reyna að klóra sig út úr því, sem hann hafði áður sagt, þar sem hann gerði tilboð til Breta um að veiða áfram innan íslenzkrar landhelgi. Ég skal leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, orðrétt það, sem hv. þm. var að reyna að klóra sig frá. Það er svo hljóðandi: „Ég hef sagt frá áður, að mig hefði langað mjög til þess, miðað við aðstöðuna til friðunar á Íslandsmiðum, að semja beinlínis við Breta um það, að þeir héldu áfram eitt, tvö, þrjú eða fjögur ár þessari sömu vitleysu sem þeir voru að gera hér.“ Hvað er þetta annað en bjóða Bretum að halda áfram veiðum sínum hér undir fallbyssukjöftum herskipanna. Ég efast um, að allir íslenzkir sjómenn og íslenzkir varðskipsmenn mundu verða glaðir, ef þessi háttur hefði verið upp tekinn í staðinn fyrir þann samning, sem gerður var. Þessum útvarpsumr. um vantraust á ríkisstj. er nú að ljúka. Mörg orð og stór hafa fallið í garð ríkisstj., og margar sakir og þungar hafa verið á hana bornar. Þó að ekki væri nema lítið brot af því, sem sagt hefur verið, sannleikanum samkvæmt, þá væri þessi vesalings ríkisstj. vissulega ekki mikils virði. En hér hefur farið eins og svo oft áður, ádeilurnar hafa verið svo öfgafullar og svo langt frá því að baka nokkurt tillit til staðreynda og staðreyndum beinlínis snúið við, að þær hafa gersamlega misst marks, svo að hlustendur hafa greinilega séð í gegnum moldviðri. Afstaðan til mála hefur beinlínis mótazt af því að stjórnarandstaðan vill ríkisstj. feiga, en ekki af efni málsins, sem rætt er. Þetta er ekki ný saga. Framsfl. a.m.k. hefur t.d. leikið þennan leik oft áður, en frægasta dæmið um þann leik gerðist þó 1950. En þó að það sé orðið 11 ára gamalt, get ég ekki stillt mig um að minnast á það nú, því að það er bæði athyglisvert og lærdómsríkt. Eftir að þriggja flokka samstarfið í ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar var rofið, fyrst og fremst af Framsfl., var mynduð minnihlutastjórn Sjálfstfl. Þessi stjórn bar fram frv. til laga um efnahagsaðgerðir, sem hinir flokkarnir lýstu sig óánægða með, og gekk Framsfl. það lengst, að hann bar fram vantrauststillögu á ríkisstj., sem flutt var af þeim Hermanni Jónassyni, hv. 2. þm. Vestf., og Eysteini Jónssyni, hv. 1. þm. Austf. Þessi vantrauststillaga var samþykkt. En það leið ekki nema örstuttur tími, frá því að þessi vantrauststillaga var samþykkt og þangað til þessir sömu menn, sem fluttu vantraustið á Sjálfstfl., höfðu gengið til samstarfs við Sjálfstfl. um stjórnarmyndun og samþykkt með honum gengisfellingarfrv., aðeins örlítið breytt til málamynda. Þetta er að kunna vel til vígs, ganga fyrst af stjórnarflokknum dauðum í ríkisstj., vekja hann síðan upp aftur og gangast fyrir samstarfi við hann um það mál, sem harðast hafði verið deilt um. En þessi saga er að nokkru leyti að endurtaka sig nú, bara í öfugri röð. Fyrst stendur flokkurinn að því með Sjálfstfl. að bjóða Bretum árið 1952 að leggja útfærsluna þá undir dómsúrskurð alþjóðadómstólsins. Nú er það talinn höfuðglæpur við alda og óborna að gera hið sama um væntanlegar útfærslur. Árið 1958 stóð sami flokkur að því að bjóða Bretum eða brezkum togurum allt svæðið á milli 6 og 12 mílna til veiða í 3 ár, ef þeir viðurkenndu 12 mílurnar. Nú á það að vera höfuðsynd að leyfa þessar veiðar í takmarkaðan tíma og á takmörkuðum svæðum gegn sömu viðurkenningu. Í öllum þessum tilfellum er það afstaðan til ríkisstj., sem mótar stefnu flokksins, en hann forðast að taka málefnalega afstöðu. Þá gefur hann sér nú þá forsendu í þessu máli, að Bretar hafi gefizt upp við að veita togurum sínum herskipavernd, þó að vitað sé, að fram á síðustu stund hafi verið uppi kröfur og ráðagerðir um að halda þessu áfram, eins og hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, hefur beinlínis óskað eftir. Einn af ræðumönnum Framsfl. í gærkvöld sagði, að allur heimurinn hefði hlegið að þessum aðförum Breta: Ég dreg mjög í efa, að þetta sé rétt. Og svo mikið er víst, að ekki var þeim mönnum hlátur í hug, sem áttu í stöðugri og lífshættulegri baráttu við brezku herskipin og raunar brezku togarana líka, né heldur aðstandendum þeirra í landi. Ég ætla, að þeir hafi allir orðið þeirri stund fegnastir, þegar þessari hættu hafði verið bægt frá. Það er uppáhalds orðatiltæki hjá stjórnarandstöðunni, félögum okkar í Alþfl. úr vinstri stjórninni, að þurft hafi að beita Alþfl. hörðu til þess að fá hann til fylgis við útfærsluna 1958. Þetta var gert í gærkvöld af hv. 1. þm. Norðurl. e., Karli Kristjánssyni, þó að marghrakið hafi verið. Alþfl. var vissulega samþykkur útfærslunni. En hann vildi aðeins fá tíma til að kynna málið á erlendum vettvangi og vinna því fylgi. Hann fékk það góðu heilli og með þeim árangri, að allir nema Bretar virtu í verki það, sem við gerðum. Það var þess vegna Alþfl. sem þurfti að beita hörðu til þess að fá skynsamlega lausn á málinu, og það tókst. Í sambandi við þennan og þvílíkan málflutning vil ég einnig benda á það, sem hv. 4. landsk. þm., Hannibal Valdimarsson, sagði hér áðan um hv. 9. landsk., Jón Þorsteinsson, að hann hefði viðhaft óviðeigandi og móðgandi ummæli úr þinghelginni um fjarstaddan mann hér í gærkvöld. Þetta er eins og annað, sem fram hefur komið frá þessum hv. þm.. mjög fráleit fullyrðing, þar sem hv. 9. landsk. þm. hafði ekki önnur ummæli hér en fram komu í dómsúrskurði í viðkomandi máli. Um efnahagsmálin hefur verið allmikið rætt, bæði í þessum umr. og oft áður, og skal ég þar ekki miklu við bæta. En eitt vildi ég þó taka fram og vekja athygli á, að þegar óðaverðbólgan haustið 1958 var komin í algleyming, þá var ástandið orðið óraunhæft og óstöðugt í mesta máta. Þegar vísitalan hafði hækkað á einu ári um 34 stig og vissa fyrir, að dýrtíðin mundi halda áfram að vaxa með stöðugt auknum hraða, lá opið fyrir, þó að ekkert hefði verið gert nema auka uppbæturnar með vaxandi vísitölu, að afkoma alls almennings hlaut að versna og yfirvofandi hætta á miklum samdrætti vegna minnkandi sparifjármyndunar og stöðvunar á erlendum lántökum. Þegar þess vegna nú er verið að bera saman ástandið í dag við það, sem var um áramótin 1958 og 1959, eftir eitt bezta ár, sem yfir þjóðina hefur komið, þá er það í hæsta máta villandi að gera samanburðinn á þann hátt. Það, sem á að bera saman, er ástandið nú við ástandið eins og það hefði orðið, ef ekkert hefði verið að gert, og ég get fullyrt, að sá samanburður sé ekki óhagstæður fyrir núv. ríkisstj. Þeir hafa verið að skemmta sér við það, stjórnarandstæðingarnir, að kalla sína stefnu framfara- og uppbyggingarstefnu, en stefnu ríkisstj. stöðvunarstefnu. Þeim er þetta að vísu ekki of gott. En það er hið herfilegasta öfugmæli eigi að síður, þar sem fyrirsjáanlegt var, að vinstristjórnarstefnan mundi innan tiltölulega stutts tíma leiða til meiri og minni stöðvunar í atvinnurekstri landsmanna, og það var einmitt til þess að koma í veg fyrir þessa stöðvun, að ríkisstj. beitti sér fyrir sinni viðreisnarstefnu. Síðan 1927 hefur enginn einn flokkur haft meiri hluta á Alþingi. Allflestar ríkisstjórnir síðan hafa því verið samstjórnir tveggja eða fleiri flokka. Allir hinir pólitísku flokkar, sem nú eiga fulltrúa á Alþingi, hafa um eitthvert skeið unnið með öllum hinum flokkunum. Þar er enginn undanskilinn. Þetta sýnir að mínu viti það, að þegar samstarfsvilji er fyrir hendi, geta flokkarnir átt samleið um lausn ákveðinna, aðkallandi mála, þó að óbilgjörn stjórnarandstaða bæði nú og oft áður telji stjórnarflokkana jafnan óalandi og óferjandi. Og þó að flokkarnir hafi mismunandi lífsskoðanir og stefnu, hafa þeir þó allir getað um tíma komið sér saman um lausn ákveðinna mála. Á því byggist stjórnarsamstarfið í samstjórnum, að flokkarnir komi sér saman um ákveðin mál og láti ágreiningsmálin bíða. Þá er ekki óeðlilegt, að spurt sé: Hvaða mál hefur þessi ríkisstj. komið sér saman um að leysa, og hvað líður lausn þeirra? Hæstv. forsrh. las upp í gær stefnuyfirlýsingu ríkisstj., og skal ég því ekki ræða hana frekar. En ég skal aðeins nefna nokkur mál, sem annaðhvort hafa verið leyst eða eru í deiglunni, auk stóru málanna, efnahagsmála og landhelgismálsins, sem ég tel að hvor tveggja hafi tekizt mjög vel um og marki tímamót í sögu þjóðarinnar, ef ábyrgðarlausum andstæðingum tekst ekki að véla þar um. Af öðrum málum vildi ég aðeins nefna almannatryggingalöggjöfina frá því í fyrra og aftur nú frá þessu þingi. Þar hafa verið stigin þau risaskref til umbóta, að önnur slík hafa aldrei verið stigin, síðan lögin frá upphafi voru sett. Fjölskyldubætur, ellilífeyrir, örorkubætur, slysabætur og fleiri og fleiri bætur hafa verið auknar svo, að þær jafnast nú orðið á við þær bætur, sem nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndum greiða, en þær eru, eins og kunnugt er, taldar standa fremst og bezt að þessum málum. Með þessum auknu tryggingabótum hefur þeim verið rétt hjálparhönd, sem höllustum fæti standa í lífsbaráttunni, og er það vissulega vel. Þetta vildi ég sérstaklega undirstrika, þar sem því hefur verið haldið fram hér í kvöld af stjórnarandstöðunni, að það hefði verið sýnt sérstakt tillitsleysi við þetta fólk. Húsnæðismálin vildi ég aðeins nefna einnig. Þau mál eru að vísu öll í endurskoðun, þar sem stefnt er að því að gera fyrirgreiðslu hins opinbera einfaldari og betri, en auk þess hefur á liðnu ári verið útvegað meira fé til þessara mála en nokkru sinni áður, eða samtals um 72 millj. kr. Stefnt er að því að útvega sömu upphæð í ár. Fer þá að nálgast það ástand, sem að er stefnt, að unnt verði að afgreiða lánbeiðnir nokkurn veginn jöfnum höndum sem þær berast. Mörg fleiri mál mætti nefna, svo sem aðstoð við lánamál sjávarútvegsins, sem verið er að vinna að, skatta- og útsvarslækkanir, aðstoð við sveitarfélög með því að veita þeim hluta af söluskatti eða yfir 70 millj. kr., bankamál og margt, margt fleira. Allt í allt tel ég, að svo mikill árangur hafi náðst í núv. stjórnarsamstarfi á því rúma ári, sem þetta samstarf hefur staðið, til hagsbóta fyrir allan almenning í landinu, að mjög vel megi við una og í annan tíma hafi ekki jafnlangt stjórnarsamstarf borið öllu meiri árangur. A.m.k. er ég sannfærður um, að hefðu þeir, sem nú standa. að vantraustinu, haldið um stjórnvölinn, þá mundi árangurinn ekki hafa orðið betri, því að ég efast um, að þeir hefðu komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut nema hið neikvæða - að rífa niður. - Góða nótt.