Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 187, um störf bresks lögreglumanns á Íslandi, frá Össuri Skarphéðinssyni.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja fundinn, ég ætla bara að þakka hæstv. forseta kærlega fyrir að bregðast við beiðni minni í gær og tala við félags- og húsnæðismálaráðherra þannig að hún verði hér á morgun til að sinna skyldum sínum við þingið. Ég þakka forseta aftur kærlega fyrir að bregðast við í þessu máli.

Forseta þykir vænt um þessi orð en vill þó segja að hér er eingöngu um það að ræða að hæstv. ráðherra hafði, áður en þarna var komið sögu, skuldbundið sig til að flytja ávarp eins og er hluti af starfsskyldum hennar. En til að bregðast við þessari ósk hv. þingmanns gat hæstv. ráðherra komið því þannig fyrir að hún gat átt þess kost að vera hér og var örugglega því fegnust sjálf og hafði ríkan vilja að vera hér viðstödd.

Virðulegi forseti. Svo virðist vera sem ákvörðun hafi verið tekin af lögreglunni um að vopnavæðast í stórum stíl og eignast á annað hundrað hríðskotabyssur og koma þeim fyrir í bifreiðum almennra lögreglumanna. Um þetta lásum við þingmenn í DV. Þingmenn og almenningur í landinu hafa enga kynningu fengið á þessari ákvörðun fyrr en hún hefur verið tekin. Svo fréttum við af henni í fjölmiðlum og ég velti fyrir mér hvort vopnavæðing lögreglunnar væri enn þá í leyni ef ekki hefði komið til fréttar DV í gær. Í kjölfarið fáum við svo misvísandi fréttir af því hvort vopnin hafi verið keypt eða fengin að gjöf frá Norðmönnum. Fyrstu upplýsingar um það fáum við í gegnum persónulega fésbókarsíðu aðstoðarmanns hæstv. dómsmála- og forsætisráðherra þar sem hann upplýsir um uppruna vopnanna, þau hafi verið gjöf frá Norðmönnum þó að aðrir hafi talað um að vopnin hafi verið keypt. Við fáum fréttatilkynningu frá innanríkisráðuneytinu þar sem segir að ekkert af því fé sem varið hafi verið til að efla lögregluna hafi verið veitt til vopnakaupa og að engin ákvörðun um stefnubreytingu hafi verið tekin af ráðherra. Hæstv. innanríkisráðherra hefur enda sagt að þó að ljóst sé að lögreglan þurfi að móta þá stefnu sem hún vilji taka um vopnaburð þurfi sú stefna síðan að koma til lýðræðislegrar umræðu á Alþingi. Hæstv. dómsmála- og forsætisráðherra notar svo tækifærið til að grínast svolítið á sinni eigin fésbókarsíðu, sem væri bara í fínu lagi ef hann hefði líka svarað almenningi og Alþingi um þetta stóra og mikilvæga mál. Virðulegi forseti. Mér finnst mjög margt athugavert við þá stjórnarhætti sem hæstv. ríkisstjórn sýnir í þessu máli. Að sjálfsögðu á að fara fram umræða á lýðræðislegum vettvangi þegar svona ákvörðun um stefnubreytingu er tekin innan lögreglunnar. Að sjálfsögðu eiga ráðherrar að veita slíkar upplýsingar og efna til umræðu þó að ekki þurfi sérstakar lagaheimildir til vopnavæðingar og að sjálfsögðu eigum við ekki að þurfa að lesa um það í blöðunum að slíkar ákvarðanir hafi verið teknar og þurfa svo að fylgjast með fésbókarsíðum hinna og þessara  Þessi vinnubrögð eru fyrir neðan allar hellur. Svona ákvarðanir eiga heima hér til umræðu 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átti í ákveðnum vandræðum í morgun þegar ég var að ákveða umræðuefni dagsins. Átti ég að tala um bann við innflutningi á tyrkneskum samlokum samkvæmt nýrri reglugerð Evrópusambandsins eða stóra vélbyssumálið sem skekur samfélagið? Byssurnar urðu ofan á. Lögreglan á Íslandi hefur haft yfir að ráða skotvopnum í tugi ára. Það virðist hafa farið fram hjá flestum þingmönnum, jafnvel fyrrverandi ráðherrum sem lögreglumál heyrðu undir sem er auðvitað stórmerkilegt. Er þörf fyrir slík vopn? Já, það er full þörf fyrir þau. Við lifum nefnilega ekki í neinu Disneylandi þó að stjórnarandstaðan haldi svo. Hlutverk lögreglu felst ekki bara í því að mæla umferðarhraða eða hjálpa gömlu fólki yfir götu. Við lifum ekki í heimi barnaævintýra þar sem allir eru innst inni vinir þó að einstaka sinnum slettist upp á vinskapinn. Sá heimur sem blasir við okkur árið 2014 er harður. Hann er oft og tíðum grófur og miskunnarlaus og ástandið fer versnandi þó að flest okkar finni ekki fyrir því, sem betur fer. Lögreglan lendir iðulega í mjög erfiðum aðstæðum þar sem valdbeiting er nauðsynleg, aðstæðum þar sem skotvopn eru notuð. Á hún ekki að geta varið óbreytta borgara í slíkum tilvikum? Á lögregla ekki að geta varist sjálf? Það er bara tímaspursmál hvenær mun alvarlegri atvik eiga sér stað, tímaspursmál hvenær lögregluþjónar láta jafnvel lífið við skyldustörf. Þetta er fólk sem á fjölskyldur og vini. Eru prinsippin okkar um vopnlausa lögreglu, eða nánast vopnlausa, svo sterk að þau yfirgnæfi allt annað? Í Disneylandi stjórnarandstöðunnar er auðvitað ekki gert ráð fyrir neinum átökum eða vopnum. Þar gerist ekki neitt alvarlegt. Virðulegi forseti. Ég held að bullkvóti ársins hafi verið fylltur í umræðu um þessi mál á þingi í gær. Það er löngu orðið tímabært að hér verði ákveðið „reality check“ eins og sagt er á vondri íslensku.

Hæstv. forseti. Í gær fékk ég svör við skriflegri fyrirspurn frá hæstv. fjármálaráðherra. Fyrirspurnin varðaði skráningu viðskiptasögu einstaklinga hjá fjármálastofnunum. Í fyrirspurninni spurði ég hæstv. ráðherra hvort viðskiptabankar væru með sameiginlegan gagnagrunn um viðskiptasögu einstaklinga. Í svörum kemur fram að svo sé ekki. Hins vegar hafa bankar aðgang að gagnasöfnum upplýsingastofa og í því samhengi má benda á skuldastöðukerfi og vanskilaskrá Creditinfo hf. Einnig spurði ég hæstv. ráðherra hvort viðskiptasaga einstaklinga hefði verið færð frá gömlu bönkunum, þ.e. þrotabúunum, yfir í nýju bankana. Ástæða þess að ég spyr um þennan þátt er sú að viðskiptasaga einstaklinga er mjög persónulegar upplýsingar sem geta verið viðkvæmar, upplýsingar sem eiga ekki að fara neitt án samþykkis þess er þær varða. Í svörum kemur fram að öll gagnasöfn með upplýsingum um viðskiptasögu einstaklinga voru færð frá gömlu bönkunum yfir í nýju bankana. Hæstv. fjármálaráðherra leitaði til Fjármálaeftirlitsins við vinnslu fyrirspurnarinnar. Fjármálaeftirlitið ver þessa aðgerð og vísar í neyðarlögin sem sett voru til að takmarka tjón eða hættu á tjóni á fjármálamarkaði vegna sérstakra aðstæðna. Í þessu samhengi hef ég velt fyrir mér nokkrum þáttum. Hvað varð um stöðu neytandans í þessu máli? Hvað varð um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga? Gerum okkur grein fyrir að margir íslenskir neytendur á íslenskum heimilum fóru jafnframt illa út úr því sem gerðist hér haustið 2008, m.a. vegna ýmissa þátta innan fjármálakerfisins. Það veit Framsóknarflokkurinn og hann hefur ítrekað bent á þá staðreynd hve erfið staða heimilanna er. Þessa dagana berjast samt sem áður aðilar er samþykktu neyðarlögin, hv. þingmenn er samþykktu neyðarlögin, á móti því að heimilin fái eitthvað að gert í sínum málum og að komið verði til móts við skuldastöðu þeirra. Mér finnst það til skammar.

Virðulegur forseti. Hálfkæringur og óljós svör vegna vopnavæðingar lögreglunnar valda áhyggjum. Þau eru ekki til þess fallin að draga úr áhyggjum þeirra landsmanna sem leggja áherslu á það að búa í friðsamlegu og vopnlausu samfélagi. Það er ekki málefni sem embættismenn eiga að taka ákvörðun um eða ráðherra hefur sem einkamál hvort ráðist er í stórfellda öflun á hríðskotabyssum til að setja í miklum mæli í almennar lögreglubifreiðar og leyna því fyrir þjóðinni og þinginu þegar það er gert. Það er stór stefnubreyting í íslensku samfélagi sem þarf að ræða við þjóðina, sem þarf að ræða í þinginu og vega og meta meðal annars út frá öryggi lögreglumannanna sem í hlut eiga og út frá öryggismálum í samfélaginu yfirleitt. Það væri algerlega fáránlegt og Alþingi fullkomlega til háðungar og þeim stjórnarliðum sem hér voru nefndir áður ef við sætum í þessum sal og ræddum fram og til baka um kosti og galla þess hvort lögreglan mætti hafa rafbyssur en síðan þurfi hvorki að spyrja þjóðina né þingið þegar keyptar eru 150 hríðskotabyssur 

Hæstv. forseti. Talið um byssur og vopnaeign leiðir huga minn að því að nú er að renna upp rjúpnaveiðitímabil. Það stendur í 12 daga. Það má veiða í þrjá daga í senn, frá föstudegi til sunnudags, fjórar helgar í röð. Síðasti veiðidagur er 16. nóvember. Það er ekki víst að veðrið verði veiðimönnum hliðhollt alla daga og því er mikilvægt að huga vel að undirbúningi. Ég hvet alla sem ætla að ganga til veiða að huga vel að þeim undirbúningi. Menn þurfa að þekkja vopnin sín, vita hvað þeir eru með í höndunum, hvernig á að fara með það og gæta varúðar í öllu. Það er mjög mikilvægt að menn kanni landslagið, þekki til staðhátta og láti vita af sér. Áður en farið er af stað er mjög mikilvægt að vera í vatnsheldum skóm með grófum sóla því að maður veit aldrei í hverju maður lendir. Ef maður villist af leið er mjög gott að hafa áttavita, kort og fjarskiptatæki til að láta vita af sér. Þannig er það með mörg verkefni sem við förum í því að það er árviss viðburður að björgunarsveitir eru ræstar út til að bjarga rjúpnaskyttum í vanda. Veiðimönnum ber skylda til að gera sitt ýtrasta til að fyrirbyggja slíkt. Því er undirbúningurinn það sem öllu máli skiptir og ég hvet okkur til að gæta vel að honum.

Herra forseti. Mig langar að vekja athygli á því að það er engin skammtímavistun fyrir fatlað fólk á Vesturlandi þótt lög kveði á um að hún skuli standa til boða. Á þessu ári hefur ekki verið starfrækt úrræði sem kallað var skammtímavistun fyrir fatlaða einstaklinga á Vesturlandi. Í lok síðasta árs var þessari starfsemi hætt, bæði í Holti í Borgarfirði og á Gufuskálum á Snæfellsnesi, þar sem hún var starfrækt um árabil. Þegar fjárveitingar í málaflokkinn frá ríkinu til sveitarfélaga á Vesturlandi reyndust ónógar var gripið til þess ráðs að loka þessari skammtímavistun. Foreldrar og forráðamenn barna og ungmenna sem nutu þess að dvelja í Holti og á Gufuskálum mótmæltu því að skammtímavistunin væri lögð niður en án árangurs. Lokunin var hluti af umfangsmiklum niðurskurði sem starfshópur innan Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi vann að árið 2013. Í ályktun sem fulltrúafundur Þroskahjálpar samþykkti á mánudaginn segir, með leyfi forseta: „Það að heilu þjónustusvæðin leggi niður lögbundna þjónustu á þeim forsendum að ekki fáist nægilegt fé til rekstrar er forkastanlegt.“ Ég tek heils hugar undir það. Í þessum málum gagnrýnir líka Þroskahjálp velferðarráðuneytið fyrir viðbrögð í málinu. Það vekur spurningar um hvaða réttarvarna fatlað fólk og fjölskyldur þeirra geti vænst. Hæstv. félagsmálaráðherra ber ábyrgð á þessum málaflokki og hún verður að taka á þessu máli. Við vitum að það hafa verið deilur um hvort nægt fé hafi fylgt málefnum fatlaðra, en við megum ekki láta það verða til þess að 

Hæstv. forseti. Stóra málið í dag er þessi stóraukni vopnaburður lögreglu, en það er svo margt annað líka sem við þurfum að ræða. Hér eru vandkvæði í húsnæðismálum og það er verið að loka dyrum á framhaldsskólanema og fólk eldra en 25 ára. Ég var í gær á baráttufundi tónlistarskólakennara þar sem var mikill hugur í fólki. Við eigum að veita því athygli að krafa þeirra er sú að þeir séu jafnsettir í launum og aðrir kennarar. Það er ekki ósanngjörn krafa. 530 félagsmenn eru núna í verkfalli sem þýðir að stór hluti barna og ungmenna fær ekki tónlistarkennslu í dag og kannski ekki á morgun heldur. Þeir eru búnir að vera samningslausir síðan 31. mars og samningafundi var slitið í gærkvöldi og ekki von á að boðað yrði til fundar á næstunni. Hún var samt bjartsýn, formaðurinn þeirra, og lagði áherslu á að fara í þá umræðu með það að leiðarljósi að þessi mál yrðu leyst. Veltum fyrir okkur hvernig við gætum hugsað okkur daginn ef við lokuðum tölvunum okkar, það væri engin tónlist í sjónvarpinu, engin tónlist í útvarpinu, það væru engir tónleikar - það væri hvergi tónlist. Veltið því bara fyrir ykkur hvernig ykkur liði. Þetta gerir mannlífið alveg ótrúlega miklu auðugra. Ég held að ekkert okkar vildi vera án tónlistar. Ég trúi ekki öðru en að við styðjum kjarabaráttu tónlistarskólakennara. Mín skoðun er reyndar sú og það er í stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að ríkið taki við framhaldskennslu í tónlistarskólum. Ég vona að því verði komið á fyrr en síðar og auðvitað eiga tónlistarskólakennarar ekki að blæða fyrir ágreining og deilur milli ríkis og sveitarfélaga.

Herra forseti. Innan skamms verða verðtryggð húsnæðislán leiðrétt og því ber að fagna. Á sumarþingi 2013 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna. Það sem ég vil draga fram í dag er að samþykkt tillaga er í tíu liðum. Leiðréttingin sjálf er aðeins einn liður af þessum tíu. Ég verð að segja að mér finnst dálítið einkennilegt að heyra suma hv. þingmenn sem kenna sig við jöfnuð og réttlæti tala þessa aðgerð niður, gera hana jafnvel tortryggilega. Það er eiginlega bara sorglegt. Þetta gera jafnvel sömu þingmenn og vildu fara í slíkar aðgerðir á síðasta kjörtímabili en án árangurs. Hvað hefur breyst? Eru menn heiðarlegir í málflutningi sínum eða ástunda þeir lélega pólitík? Spyr sá sem ekki veit. Sannleikurinn er sá að vel hefur gengið að vinna samkvæmt aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar. Í henni kemur meðal annars fram að skipa eigi verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála. Sú vinna gekk vel og mun hæstv. húsnæðismálaráðherra leggja fram fjögur frumvörp þess efnis á þessu þingi. Árum saman hefur nýtt húsnæðiskerfi verið til umræðu og menn verið sammála um að þörf sé á að endurskipuleggja það, ekki síst með tilliti til leigjenda. Loksins er eitthvað áþreifanlegt að gerast í þeim efnum og því ber að fagna. En aftur að leiðréttingunni, ég er mjög stolt af því að tilheyra þeim hópi þingmanna sem hefur barist fyrir heimilin í landinu. Rökin fyrir leiðréttingunni eru bæði sanngirnisrök og efnahagsleg rök. Í kjölfar bankahrunsins haustið 2008 var ráðist í stórar efnahagsaðgerðir. Skuldir fyrirtækja voru færðar að því sem greiðslugeta þeirra sagði til um og gengistryggð lán voru endurreiknuð vegna dóma Hæstaréttar. Þá hafa fjármagnseigendur verið í sterkri stöðu þar sem skuldarar bera verðbólguáhættuna vegna verðtryggingar. Þeir sátu eftir sem skulduðu verðtryggð lán á meðan holskeflan reið yfir. 

Hæstv. forseti. Í gær treystu þingmenn sér til að koma hingað upp hópum saman og ræða mál á grundvelli fréttar í DV og ég velti fyrir mér hvort það væri virkilega svoleiðis að það þyrfti ekki annað en að skjóta inn eins og einu fréttaskoti í DV til að menn hópuðust hér upp eins og byssubrenndir til að tala um mál sem eru víðs fjarri því sem kemur fram í þessu ágæta blaði í gær.  Árið 1982 var sett á sérsveit á Keflavíkurflugvelli sem hafði yfir að ráða hríðskotavopnum. Af hverju? Vegna þess að hér er alþjóðaflugvöllur. Það kemur kannski úr óvæntri átt en flokkurinn sem ég tilheyri hefur verið sakaður um einangrunartilburði. En hvað mundi það þýða ef við stæðumst ekki kröfur sem alþjóðaflugvellir þurfa að búa yfir? Þá væri hér ekkert millilandaflug. Hverjir eru einangrunarsinnar hér? Annað er það að hér hafa hreiðrað um sig glæpasamtök sem hafa alþjóðlegar tengingar. Ætlum við að senda lögreglumennina okkar, þetta fólk sem fórnar fjölskyldulífi sínu og öðru,  Ég hef saknað þess mjög að menn skuli ekki setja á laggirnar fésbókarsíðu þar sem góðkunningjar lögreglunnar eru hvattir til að skila inn vopnum sínum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að segja að það er mikill ábyrgðarhlutur hvernig talað er um vopnamál lögreglunnar. Þess vegna vil ég segja við suma fjölmiðla og þingmenn að þeir eiga að skammast sín fyrir hvernig þeir fara fram. Þeir tala um mál sem þeir eru ekki með 100% upplýsingar um og segja  Lögregla hefur haft skýra stefnu og hún er enn sú að hún mætir þeim sem eru óvopnaðir óvopnuð. Hún mætir þeim sem eru vopnaðir vopnuð. Það hefur lengi legið fyrir og hver sem hefur einhverja færni í að afla sér upplýsinga getur komist að því hvað lögreglan á mikið af vopnum og hvar þau eru staðsett. Það hefur verið á vef lögreglunnar síðan 2012. Það er úti um allt og hefur legið fyrir, þar á meðal MP5-hríðskotabyssur eins og við höfum talað um hér. Það voru til tugir svoleiðis hjá lögreglunni áður en þetta kom til. Lögreglan hefur ekkert verið að fela það að hún eigi þessar byssur. Það hafa verið tveir opnir dagar hjá lögreglunni þar sem þessar byssur voru til sýnis. Hver sem er gat séð það. Hinn almenni lögreglumaður hefur vopnast hér í gæslu við NATO-fundi. Þar voru einhverjir fjölmiðlamenn. Þetta snýst allt um öryggi lögreglumannanna og borgaranna. Þetta snýst ekki um neitt annað. Þess vegna þarf lögreglan að hafa þau öruggustu tæki sem til eru. Þess vegna hefur hún haft skammbyssur á öllum lögreglustöðvum um landið. MP5-byssan er notuð alveg eins og skammbyssa. Það er hægt að stilla hana þannig að hún sé með sömu virkni. Það er auðveldara að miða með þessari og auðveldara að nota hana og öruggara og þess vegna er hún í notkun í staðinn fyrir skammbyssuna. Við verðum að hafa þetta allt á hreinu þegar við erum að fjalla um þetta. Þetta snýst um öryggi lögreglumannanna og borgaranna 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég á stundum svolítið erfitt með að túlka yfirlýsingar frá innanríkisráðuneytinu. Þegar þar er talað um „engin sambærileg gögn“ gæti það allt eins þýtt „næstum því nákvæmlega eins gögn“. Þegar menn segja „engin óeðlileg afskipti af rannsókn“ gæti það allt eins þýtt „hótun um rannsókn á rannsókn“. Þegar hv. innanríkisráðuneyti segir mér að það sé engin stefnubreyting þá veit ég hreinlega ekki hvernig ég á að túlka það. Það gleður mig að vísu að þessar vélbyssur hafi ekki verið keyptar fyrir þann hálfa milljarð sem hér var ráðstafað til að bæta þjálfun og búnað lögreglunnar. Það gleður mig mjög. En þegar menn tala um stefnubreytingu verða þeir að hafa í huga að í vopnalögum er lögreglan undanskilin og sett eingöngu hvað þetta varðar undir reglur innanríkisráðherra. Það þýðir að lögreglunni er sjálfri treyst til að taka mikið af þessum ákvörðunum. Ég velti því fyrir mér hversu hræðileg vopn hún þyrfti að taka upp til að um væri að ræða raunverulega stefnubreytingu samkvæmt þeirri túlkun. Það er stigsbreyting og hún skiptir máli. Það skiptir máli hvernig vopn lögreglan er með, hversu mikið af vopnum hún er með, hvar þau eru og til hvers þau eru notuð og hjá hvernig lögreglumönnum þau eru. Þá á ég við hvort um sé að ræða sérsveit, víkingasveit eða almenna lögreglumenn. Að því er virðist, og það kom fram á fundi í hv. allsherjar- og menntamálanefnd áðan, hafa engar ákvarðanir enn verið teknar um það ofan frá hvað gera eigi við þessar byssur. Lögreglustjórar eiga að ráða því sjálfir. - Við eigum að ræða það hér. Það hefur ekki verið þannig. Samkvæmt mínum heimildum, sem ég las frá lögreglunni, eru 60 MP5 byssur í eigu lögreglunnar, þar af 58 hjá sérsveitinni, tvær á Reykjanesi. Það kemur mér reyndar á óvart, ef út í það er farið, en það eru þó tvær en ekki 150. - 150 stykki, virðulegi forseti. Þetta skiptir máli. Þetta mál kemur upp þegar við erum þegar að díla við ýmsar spurningar um lögregluna sem við eigum löngu að vera búin að svara, svo sem um leitarheimildir. Við vitum að lögreglan má alls ekki leita á fólki nema með dómsúrskurði eða með samþykki. En ef þú neitar leit má auðvitað handtaka þig. Svona vandamál. Valdheimildir lögreglunnar eru leyndarmál. Sumir segja að þær séu ekki leyndarmál, en þær eru leyndarmál, af öryggisástæðum er sagt. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða störf þingsins undir liðnum um störf þingsins, sérstaklega það skipulagsleysi sem einkennir þingstörfin. Það er í raun engum öðrum að kenna en okkur 63 þingmönnum og er yfirleitt ekki útskýrt með öðrum hætti en að svona hafi þetta alltaf verið, eða jafnvel er sagt: Þetta var nú eiginlega verra hérna einu sinni, þakkaðu fyrir að þetta er alla vega orðið betra. Eitt af því sem væri eftirsóknarvert og er gert í þjóðþingum nágrannalanda er að reyna að meta lengd umræðu. Það er forsendan fyrir því að hægt sé að skipuleggja þingstörf fram í tímann. Það gerum við reyndar í einstaka tilfellum. En af hverju ekki oftar, af hverju ekki alltaf? Mér finnst þetta skipulagsleysi óþolandi. Það er í rauninni hætt við að þessi skortur á fyrirsjáanleika ýti undir ákveðið kæruleysi. Þið þekkið þetta, maður er kannski á skrifstofunni að reyna að nýta tímann, fylgjast með, ætlar að taka til máls undir einhverjum dagskrárlið. Maður sér að það eru tveir á mælendaskrá, kemur sér yfir, þá eru fjórir nýir komnir á mælendaskrá, kannski byrjuð einhver andsvarasúpa. Þá er spurning: Á maður að fara aftur yfir á skrifstofuna eða kemst maður yfir höfuð að þennan daginn? Ef maður ætlar ekki að vera vitlaus af pirringi þarf að temja sér visst kæruleysi. Mér finnst það ekki gott. Það er tvennt sem skýrir kannski þessa stöðu. Það er fyrst og fremst tjáningarfrelsi þingmanna og það er auðvitað mikilvægt að við höfum tíma til að gera grein fyrir máli okkar. En mér finnst þessi rök eiginlega ekki eiga við árið 2014 með sama hætti og áður. Það er í raun ekki þverfótað fyrir skoðunum þingmanna. Þeir tjá sig hér, á netinu, bloggsíðum, skrifa greinar, mæta í fjölmiðla. Ég leyfi mér næstum að fullyrða að fá lönd flytja jafn margar þingfréttir og gert er hér á landi. Ég held að það sé engin hætta á því að einhver sem hugsanlega vill vita það viti ekki hvað einhverjum þingmanni finnst. Hitt atriðið sem ég ætla að ræða betur síðar er staða minni hlutans á þingi og málsþófsvopnið sem minni hlutinn verður að hafa. Ég ætla að vera þaulsetin í þessum 

Til máls tekur hv. 2. þm. Reykv. s., Sigríður Ingibjörg Ingadóttir.

Þriðji.

Þriðji. Þetta var ekki „Freudian slip“.

Herra forseti. Vorið 2013 samþykktum við í þinginu lög um velferð dýra. Í markmiðsgrein þeirra laga segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að velferð dýra, þ.e. að þau séu laus við vanlíðan, hungur og þorsta, ótta og þjáningu, sársauka, meiðsli og sjúkdóma, í ljósi þess að dýr eru skyni gæddar verur. Enn fremur er það markmið laganna að þau geti sýnt sitt eðlilega atferli eins og frekast er unnt.“ Þessi lög skipta gríðarlega miklu máli og á grundvelli þeirra á ráðherra að setja reglugerð um aðbúnað og velferð dýra. Nú er búið að senda út drög að reglugerð um aðbúnað og velferð alifugla. Hávær mótmæli heyrast frá bæði Neytendasamtökunum og dýraverndarsamtökum vegna þess að verið er að veita heimildir fyrir lakari aðbúnaði en nú tíðkast. Í annan stað er verið að fjölga kjúklingum sem mega vera á hverjum fermetra og það er líka verið að leyfa að hluti af goggnum á varphænum verði höggvinn af. Slíkt hefur ekki verið heimilt hér á landi. Ég mun leggja fram fyrirspurn til ráðherra um það hvort þessi reglugerð yfir höfuð samræmist lögunum sem við settum hérna og harma það að fólk skuli láta sér detta í hug í dag að leggja til slíka meðferð á dýrum.

Forseti biðst velvirðingar á því að hafa brotið 91. gr. þingskapalaga þar sem kveðið er á um að þingmálið sé íslenska þegar hann tjáði sig áðan fyrir upphaf ræðu hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur og átti að sjálfsögðu við freudískan fótaskort.

Herra forseti. Í morgun ræddum við í hv. fjárlaganefnd mál sem er mjög mikilvægt að við ræðum hér. Þá fengum við Ríkisendurskoðun, sem er eftirlitsstofnun Alþingis, til að fara yfir mál sem snerta skattgreiðendur beint og það eru fjárhagsvandræði tveggja ríkisstofnana, Ríkisútvarpsins og Íbúðalánasjóðs. Ég held að það sé lykilatriði að við förum vel yfir það hvernig eftirliti með starfsemi hinna einstöku ríkisstofnana er háttað og hvað við eigum að gera þegar mál koma upp eins og þar eru á ferðinni. Í þessari stuttu ræðu get ég ekki farið nákvæmlega yfir það en mun gera það þegar fram líða stundir. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram og hvetja hv. þingmenn til að ræða öryggismál af yfirvegun og skynsemi; og í þessu tilfelli er verið að ræða um lögregluna. Mér hefur fundist umræðan undanfarna tvo daga langt frá því að vera á þeim nótum. Ég hvet menn til að hlusta á það sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason fór yfir hér áðan. Hann benti á það að þær upplýsingar sem um ræðir - menn koma hingað upp og tala um leyndarhyggju og annað slíkt - hafa verið á vef lögreglunnar frá árinu 2012. Eins og komið hefur fram hefur íslenska lögreglan - og það er ekki komið til af góðu - verið vopnuð síðan í Gúttó-slagnum. Gúttó-slagurinn var ekki í gær. Þetta eru alvarleg mál. Þetta snertir öryggi borgaranna, þetta snertir öryggi lögreglumanna. Það er sjálfsagt og eðlilegt að við ræðum þetta á þessum vettvangi en við hljótum að gera þá kröfu til okkar að við ræðum þessi mál af yfirvegun.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað enn og aftur til að tala um hina ágætu stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, þ.e. vissan hluta hennar, hluta sem er mér mjög hugleikinn. Þar stendur meðal annars, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Ég er farinn að hljóma eins og biluð plata. „Framfarir og bætt lífskjör á Íslandi hafa byggst á samvinnu og samheldni og til framtíðar munu Íslendingar halda áfram að leysa sameiginlega af hendi helstu verkefni þjóðfélagsins. Með aðgerðum sínum hyggst ríkisstjórnin einnig eyða þeirri pólitísku óvissu sem hefur verið of áberandi þáttur í íslensku þjóðlífi á undanförnum árum.“ Það vantar ekki að þetta eru uppörvandi orð og fögur fyrirheit en ég velti því fyrir mér æ oftar hvort stjórnarherrarnir hafi meint eitthvað með þessu þegar þeir skrifuðu þetta niður. Þetta segi ég í ljósi þess að allt síðasta ár hefur hver höndin verið upp á móti annarri á Íslandi, verkföll og verkfallshótanir - síðast í morgun byrjaði eitt verkfallið - frá hinum ýmsu starfsstéttum. Heilbrigðiskerfið, samgöngumál, menntamál og velferðarkerfið er í uppnámi. Sveitarstjórnarfólk - í kjölfar kjördæmaviku segi ég þetta - um allt land er í miklu uppnámi yfir samráðsleysi stjórnvalda við hvers kyns ákvörðunartöku. Nú síðast í gær fengum við þingmenn Suðurkjördæmis að heyra það á ársþingi Sambands sveitarfélaga á Suðurlandi að við værum svo miklar liðleskjur að hugsanlega þyrftu sveitarstjórnarmenn svæðisins að leita á náðir annarra þingmanna í öðrum kjördæmum til að fá hjálp, yfirvöld hefðu uppi stór orð um hvers kyns áætlanir og aðgerðir en ekkert gerðist. Það væri ekki staðið við nokkurn skapaðan hlut sem sagður hefði verið. Virðulegi forseti. Ég er samt jákvæður. Ég hvet hæstv. forustumenn ríkisstjórnarinnar til þess að einhenda sér í að standa við þau markmið stefnuyfirlýsingarinnar sem áður eru nefnd. Eins hvet ég okkur þingmenn alla til að standa betur saman við að efla traust og virðingu samfélagsins á störfum okkar. Það gerum við með því að forgangsraða upp á nýtt og ekki síst að nýta alla þá möguleika sem okkur standa til boða til að auka hagsæld þjóðarinnar. Við erum ekki að gera það. Þjóðin þarf svo sannarlega á því að halda.

Virðulegi forseti. Við göngum nú til atkvæða um breytingu á þeim lögum sem stjórnarmeirihlutinn stóð fyrir síðasta vor um niðurfellingu fasteignaveðlána og fólu í sér margháttaða mismunun. Fólk í sambærilegri stöðu þarf að lúta ósambærilegum lausnum. Með þeirri breytingartillögu sem hér kemur til atkvæða er bætt úr í einu slíku tilviki, en eftir stendur að áfram eru mörg tilvik þess að fólk sem fékk lausnir í frjálsum samningum við banka, fékk skuldastöðu sína lækkaða, mun fá óskerta niðurfellingu meðan aðrir sem fóru í gegnum auglýstar lausnir, almennar lausnir sem öllum stóðu til boða, munu þurfa að þola skerðingu á sinni niðurfellingu. Þeir sem fóru almennu leiðina, venjulega fólkið, verða skertir, en þeir sem gátu samið um sínar lausnir í samningum við bankana, 

Virðulegur forseti. Þingflokkur Bjartrar framtíðar er í öllum grundvallaratriðum algjörlega mótfallinn þessum aðgerðum. Við teljum arfavitlausa fásinnu að fara í þessar skuldaleiðréttingaraðgerðir með þessum gríðarlega tilkostnaði fyrir hið opinbera. Þessa peninga þarf í annað. Það getur ekki verið hlutverk ríkisvaldsins að greiða niður einkaskuldir og þaðan af síður á tímum þar sem margt virðist benda til að góðæri sé að hefjast. Skuldastaðan hefur batnað. Þetta er sóun á almannafé. Hér er verið að breyta einhverjum tæknilegum útfærslum á þessari arfavitlausu aðgerð. Vegna þess að við erum á móti þessu í grundvallaratriðum breytir þetta mál engu þar um og við sitjum því hjá 

Herra forseti. Við þingmenn Vinstri grænna vorum andvíg þessum ráðstöfunum í fyrra einfaldlega vegna þess að við teljum þetta óréttlætanlega meðferð mikilla opinberra fjármuna. Þeir ágallar eru enn til staðar, það er ljóst að miklir fjármunir úr ríkissjóði munu renna til fólks sem er tekjuhátt, stórefnað og ekki í neinum sambærilegum vandræðum og margir aðrir þeir sem ættu frekar kröfu á því að ríkið kæmi þeim til hjálpar, svo sem leigjendur eða aðrir slíkir. Hér er verið að reyna að lappa upp á framkvæmdina en um leið kemur í ljós að enn er margt óljóst um hana sem slíka og á þó að fara að setja reikniverkið af stað. Það er ósamið við bankana um kjörin á þessum viðskiptum og Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, sem fylgist grannt með málinu, enda gæti verið um ólögmæta ríkisaðstoð að ræða, hefur að sjálfsögðu ekki komist að niðurstöðu í því máli. Hvað ætla menn að gera ef þeir rekast til dæmis á þann vegg? Það kemur líka í ljós þegar málið er skoðað að hér er kannski fremur um að ræða, a.m.k. í fyrstu umferð, lánahreinsun en lánaleiðréttingu. Þeir sem allan forgang hafa í fyrstu umferðum úthlutunar eru fjármálafyrirtækin sem fá öll sín vanskil, greiðslujöfnunarreikninga 

Herra forseti. Það lítur út fyrir að þetta frumvarp muni stoppa upp í jafnréttisgat. Það var ekki jafnræði milli skuldara, það var eitthvert gat sem menn sáu ekki fyrir, þeir voru að drífa sig með þetta stóra mál ríkisstjórnarinnar, sér í lagi Framsóknarflokksins, síðasta haust þannig að líklega verður þetta til góðs. Það verður stoppað upp í þetta jafnréttisgat sem var ekki séð fyrir. Það er með þetta frumvarp eins og frumvarpið sem var samþykkt um skuldaleiðréttinguna. Við píratar munum alfarið vísa því á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og munum sitja hjá við atkvæðagreiðslu um það. Vonandi verður þetta samt sem áður til bóta.

Herra forseti. Ég er þeirrar náttúru að fara að lögum. Alþingi Íslendinga er búið að samþykkja lög og þó að ég sé hjartanlega ósáttur við þau og hafi greitt atkvæði gegn þeim virði ég þau. Þegar hins vegar koma fram breytingar sem laga þessi lög, laga ákveðnar veilur í þeim, styð ég það að sjálfsögðu. Ég styð þetta frumvarp og segi já.

Virðulegi forseti. Af því að þessi breytingartillaga hljómar ekki mjög skýrt á því blaði sem hér liggur fyrir vil ég útskýra að hún snýst um að greiðslujöfnunarreikningurinn verði tekinn út fyrir sviga. Okkur finnst aðgerðin yfirleitt frekar illa fram sett eins og hér hefur komið fram og margt annað sem við hefðum viljað breyta, m.a. kröfum sem hafa glatað veðrétti. Það var búið að semja við fjármálastofnanirnar um að færa aftur fyrir og geyma og hugsanlega afskrifa á einhverjum tímapunkti. Þess vegna finnst okkur til bóta þótt ekki væri nema að tekið yrði frá og fjármálastofnanirnar fengju ekki allt greitt upp í topp áður en loksins færi að sjá í höfuðstól, eins og reyndar var farið mjög ítarlega yfir hér í gær í mörgum liðum, hvenær færi að greiðast inn á höfuðstólinn sem slíkan. Þrátt fyrir að greiðslujöfnunarreikningurinn sé vissulega hluti af því var, eins og ég segi, búið að samþykkja að geyma það og hugsanlega afskrifa. Virðulegi forseti. Ég vona að þingheimur sjái sóma sinn í að samþykkja breytingartillöguna.

Virðulegi forseti. Þessi aðgerð er stórfelld björgunaraðgerð til bankakerfisins og felur í sér, eins og í þessu tilviki hér, að greiddir séu upp greiðslujöfnunarreikningar sem bankar hafa fallist á að fá ekki borgaða fyrr en eftir áratugi og jafnvel afskrifa að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Það er sem sagt verið að borga bönkum peninga sem bankar hafa fallist á að innheimta ekki. Þar fyrir utan er stefnt að mörgu öðru sem horfir til ójafnræðis og ósanngirni. Stærst er náttúrlega það að það eigi að verja opinberu fé til þess að greiða niður kröfur sem hafa glatað veði, kröfur sem standa eftir á einstaklinga eftir að búið er að selja ofan af þeim húsnæðið. Í staðinn fyrir að afskrifa slíkar kröfur eins og eðlilegt er ætlar þessi ríkisstjórn að gefa fjármálafyrirtækjunum þessa peninga. Tapaðar kröfur verða greiddar upp í topp. Síðan er hægt að rekja fjöldamörg önnur atriði fullkominnar ósanngirni í þessari ráðstöfun 

Virðulegur forseti. Ég vildi bara vekja athygli á þeim atkvæðagreiðslum sem við förum hér í gegnum, að í þessum málum erum við öll á þinginu Evrópusinnar, þ.e. allir eru sammála um að Ísland skuli heyra undir evrópska löggjöf og eru nú uppteknir við að samþykkja það í þingsalnum. Sumir vilja taka þátt í að búa þá löggjöf til, aðrir vilja bara þiggja hana ómengaða frá Evrópu.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að fá orðið hér í upphafi þessarar atkvæðagreiðslu. Við umræðu um málið voru í reynd ræddar þrjár tillögur, sú sem flutningsmaður leggur til, að málið gangi til allsherjar- og menntamálanefndar þingsins, og í öðru lagi að málið gangi til efnahags- og viðskiptanefndar þingsins sem væri eðlilegt í þeim skilningi að málið hefur heyrt undir þá nefnd fram til þessa. Þriðji kosturinn er að vísa málinu til velferðarnefndar sem er eðlilegast í ljósi þess að um lýðheilsumál er að ræða, heilbrigðismál, og það heyrir undir velferðarnefnd. Ég hef hins vegar ákveðið að draga þessa tillögu til baka í þeirri von og vissu að allsherjarnefnd muni skjóta málinu til umsagnar velferðarnefndar þannig að málið fái þá umræðu þar sem því ber.

Í ljósi þess að hér liggur eingöngu fyrir þessi eina tillaga um að vísa málinu til allsherjar- og menntamálanefndar telur forseti að það sé samþykkt ef enginn hreyfir andmælum.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um fjármögnun byggingar nýs Landspítala, sem er flutt af mér ásamt 13 öðrum þingmönnum, sem kemur fram á tilteknu skjali. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að kjósa nefnd sex þingmanna til að vinna með stjórnvöldum að því að fylgja eftir ályktun Alþingis um byggingu nýs Landspítala. Nefndin fjalli um fjármögnunarleiðir, áfangaskiptingu og önnur álitamál sem tengjast framkvæmd málsins. Þá efli nefndin umræðu um málið með það að markmiði að skapa sátt um framkvæmdina. Í nefndinni sitji fulltrúar allra flokka á Alþingi. Nefndin skili niðurstöðum sínum eigi síðar en 1. maí 2015.“ Í greinargerð með þessari tillögu segir m.a. að á síðasta löggjafarþingi hafi verið samþykkt þingsályktunartillaga, 16. maí 2014, um byggingu nýs Landspítala með 56 atkvæðum og engu mótatkvæði. Þetta var tímamótasamþykkt. Með henni fól Alþingi ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða mátti undirbúningi að endurnýjun og uppbyggingu Landspítala við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefði verið tryggð. Bygging nýs Landspítala er eitt mesta og brýnasta þjóðþrifamál sem við stöndum frammi fyrir í dag. Fyrir liggur skýr vilji Alþingis, eins og segir í ályktuninni, til að „ljúka eins fljótt og verða má undirbúningi á endurnýjun og uppbyggingu Landspítalans … og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun er tryggð.“ Að mati flutningsmanna þessarar þingsályktunartillögu er mikilvægt að Alþingi fylgi eftir ályktun sinni frá síðastliðnu vori og knýi á um að unnið verði hratt og örugglega að því að ljúka fjármögnun verkefnisins svo hægt sé að ráðast í framkvæmdir sem allra fyrst. Sú leið sem hér er lögð til felur í sér að komið verði á fót nefnd þingmanna úr öllum flokkum sem fái það hlutverk að fjalla um fjármögnunarleiðir, áfangaskiptingu og önnur álitamál tengd verkefninu samhliða því að skapa sátt um framkvæmdina í þjóðfélaginu. Fyrir liggur að verkefnið er komið á nokkurt skrið og nauðsynlegt að nýta þau verðmæti sem felast í þeirri vinnu sem þegar hefur verið unnin. Ekki er þörf á frekari sérfræðivinnu við undirbúning verkefnisins, en samstöðu vantar á vettvangi stjórnmálanna til að setja framkvæmdir í forgang. Því er eðlilegt næsta skref að Alþingi kjósi nefnd þingmanna allra flokka til að efla og þróa þá samstöðu og ýta verkefninu áfram. Virðulegi forseti. Hvers vegna þurfum við að byggja nýjan Landspítala? Fyrst er rætt hér í greinargerðinni um fjármunatap. Verði ekki af endanlegri sameiningu Landspítalans munu miklir fjármunir tapast. Rekstur Landspítalans í núverandi mynd er mjög óhagkvæmur og viðhald þeirra bygginga sem hann hýsa er orðið verulegt og aðkallandi. Reksturinn er annars vegar óhagkvæmur vegna þess hve dreifð starfsemin er, enda fer starfsemin fram í u.þ.b. 100 húsum á 17 stöðum víða um höfuðborgarsvæðið. Erlendir sérfræðingar hafa áætlað að rekstrarlegur ávinningur af endanlegri sameiningu Landspítalans geti numið u.þ.b. 2,6 milljörðum kr. á ári. Sú upphæð hefur sennilega hækkað ef hún væri reiknuð upp til vísitölu. Það samsvarar u.þ.b. 6,5% af rekstrarkostnaði spítalans árið 2012. Sparnaðurinn fæst einkum með betri nýtingu tækja og mannafla, t.d. varðandi skipulagningu á vöktum og í starfsemi stoðdeilda eins og rannsókna- og röntgendeilda. Tvöföldun á sjúkrahússtarfsemi við Hringbraut og í Fossvogi er dýr. Við núverandi aðstæður þarf t.d. tvær rannsóknardeildir, röntgendeildir, skurðstofueiningar og gjörgæsludeildir. Hagræðing af sameiningu slíkra deilda er augljós. Þá eru bráðamóttökur fimm talsins þar sem umtalsverðir fjármunir fara í leigu og viðhald gamalla bygginga. Jafnframt er mikið óhagræði af tíðum flutningum sjúklinga milli starfsstöðva spítalans, en það er talið að um 9 þúsund sjúklingar séu fluttir á milli sjúkrahúsanna í Fossvogi og Hringbrautar á hverju ári. Dreifing starfseminnar hefur einnig þau áhrif að teymisvinna er minni en æskilegt væri. Fyrirsjáanlegt er að hægt verði að spara mikið í rekstri spítalans með betri nýtingu mannafla, minni flutningskostnaði og lægri leigu á húsnæði undir starfsemina. Þá er ótalið að í nýjum spítala verða einmenningstofur með sér salernum. Vitað er að sýkingum á deildum með einbýlum fækkar um allt að 45% og við það styttist legutími og lyfjanotkun sem einnig sparar fjármuni. Loks má nefna að á Landspítalanum hefur orðið vart við raka- og mygluskemmdir. Slíkt kallar á mikinn kostnað við lagfæringar auk þess sem fjarvistir starfsmanna vegna veikinda þessu tengdu eru umtalsverðar. Að mati flutningsmanna má líta á hvert ár, sem bygging nýs Landspítala tefst, sem ávísun á fjármunatap. Aldurssamsetning þjóðarinnar er að breytast, þjóðin eldist og um leið eykst tíðni langvinnra sjúkdóma. Það þýðir að þörf fyrir þjónustu mun aukast verulega á næstu árum og áratugum. Stórir árgangar Íslendinga eru nú komnir á sjötugsaldur en sá aldursflokkur þarf hvað mest á þjónustu sjúkrahúsa að halda. Fram til ársins 2025 mun Íslendingum fjölga um 13% eða úr 319 þús. í 361 þús. samkvæmt mannfjöldaspám Hagstofu Íslands. Líklegt má telja að árið 2025 muni hlutdeild sjötugra og eldri á landinu hafa aukist um allt að 40% frá því sem nú er og árið 2030 um 60%. Að óbreyttu mun Landspítalinn ekki geta tekið við þessari fjölgun. Til að svo verði þarf nýr Landspítali að koma til. Núverandi húsnæði mun engan veginn anna aukinni þjónustuþörf vegna hækkandi meðalaldurs. Bygging 77 herbergja sjúkrahótels á lóð nýs Landspítala mun nýtast mörgum og ekki síst fólki sem þarf vegna veikinda eða sjúkra aðstandenda að dvelja fjarri heimabyggð. Reynslan sýnir að slík hótel bæta þjónustu við sjúklinga og fækka legudögum. Bættur aðbúnaður eykur öryggi sjúklinga og flýtir bata. Flutningar á veikum sjúklingum milli húsa sem nú tíðkast eru oft verulega áhættusamir. Þá er vitað að mistökum, t.d. varðandi lyfjagjafir, fækkar þegar eingöngu er um einbýli að ræða og það dregur úr spítalasýkingum. Þá geta minni háttar inngrip, skoðanir og viðtöl farið fram á sjúkrastofunni sem fækkar flutningum á sjúklingum og sparar tíma. Ljóst er að í hentugu húsnæði verður auðveldara að skipuleggja og bæta starfsemina, t.d. flæði sjúklinga og verkferla. Einnig er þá möguleiki á margs konar tækninýjungum sem auka gæði og minnka kostnað. Núverandi húsnæði hamlar því að hægt sé að taka upp nýjungar sem auka mjög gæði meðferðar. Má þar nefna svokallaða PET-skanna sem er afar mikilvægt tæki til greiningar og ákvörðunar um meðferð krabbameina, en í dag þarf að senda sjúklinga utan til slíkrar rannsóknar. Sérhæft húsnæði þarf undir slík tæki og fylgja þeim yfirleitt kröfur um mikið tæknirými, t.d. fyrir loftræstibúnað. Þá er ljóst að erfiðara verður að fá sérfræðilækna og annað sérhæft heilbrigðisstarfsfólk heim til starfa ef aðbúnaður og tækjakostur verður ekki bættur verulega. Bygging nýs sjúkrahúss er því liður í að snúa við þeim atgervisflótta sem þegar er hafinn. Áætlanir um að byggja nýjan Landspítala nálægt Háskóla Íslands veitir tækifæri til að samnýta frekar en nú er þau tæki og þá tækni sem er til staðar. Þá skapar nálægðin grundvöll til sameinaðs vettvangs fyrir heilbrigðisstarfsfólk sem stundar vísindarannsóknir og þekkingarsköpun. Líklegt er að slíkt umhverfi dragi að vel menntaða heilbrigðisstarfsmenn. Þá kemur að lið um heildarkostnað og áfangaskiptinguna, sem er stórt og mikið atriði. Heildarkostnaður við aðalbyggingar nýs Landspítala og bílastæðahúss, meðferðarkjarna, rannsóknarhúss og sjúkrahótels er á verðlagi í apríl síðastliðnum áætlaður um 50,5 milljarðar kr. Þar af er áætlaður byggingarkostnaður meðferðarkjarnans 36,9 milljarðar kr. með fullnaðarhönnun, lóðarfrágangi og áætluðum öðrum kostnaði. Framkvæmdatími er áætlaður fimm ár og talið að fullnaðarhönnun muni taka allt að tvö ár. Áætlaður heildarkostnaður við rannsóknarhús er 9,1 milljarður kr. og sjúkrahótel 1,9 milljarðar kr. Nýjar sjúkrahúsbyggingar kosta því um 48,1 milljarð kr. Bílastæðahús er áætlað að kosti 2,3 milljarða kr., en frá dregst tæpur 1 milljarður kr. vegna samkomulags ríkis og borgaryfirvalda. Endurnýjun eldra húsnæðis er talin kosta 13,4 milljarða kr., og nýr tækjabúnaður 12,5 milljarða kr. Áætlun um sölu eigna spítalans hljóðar upp á 8,8 milljarða kr. Samtals er því heildarkostnaður við framangreint áætlaður 67,6 milljarðar kr. Virðulegi forseti. Flutningsmenn þessarar tillögu eru sannfærðir um að það er bæði hentugt og vel framkvæmanlegt að áfangaskipta þessu verkefni. Farsælast væri að byrja á brýnasta verkefninu, þ.e. meðferðarkjarnanum sem áætlað er að kosti 36,9 milljarða kr.. Raunhæft er að ætla fimm ár til að byggja hann, eins og áður sagði. Þegar meðferðarkjarninn verður tekinn í notkun er talið að strax megi leggja niður þá starfsemi spítalans sem fram fer í Fossvogi. Á þetta vil ég leggja mikla áherslu, virðulegi forseti, vegna þess að þá þegar, strax við fyrsta áfanga fáum við verulegt hagræði og sparnað við þá miklu framkvæmd. Stærsta hindrunin í vegi þess að hefja nú þegar byggingu nýs Landspítala er að ekki hefur tekist að tryggja fjármögnun. Nefndar hafa verið nokkrar leiðir í þeim efnum. Lagt er til að nefndin fjalli sérstaklega um þessar leiðir og greini hvaða valkostir henta fyrirliggjandi verkefni best. Þær leiðir sem hér er vísað í voru raktar í greinargerð með þingsályktunartillögu um byggingu nýs Landspítala á síðasta þingi, þ.e. 10. máli. Þar ber fyrst að nefna hefðbundna leið opinberra framkvæmda en þá þarf að huga að því að efla tekjustofna ríkisins eða beita enn meiri niðurskurði í ríkisrekstri. Í öðru lagi mætti fjármagna framkvæmdina með lántöku, annaðhvort í gegnum nýjan Landspítala ohf. eða ríkissjóð sjálfan, sem auðvitað er sá besti til að taka lán og er með bestu kjörin. Í þriðja lagi mætti ráðast í sérstaka tekjuöflun sem yrði eyrnamerkt nýrri spítalabyggingu, annaðhvort með framtíðarsölu ríkiseigna eða sérstökum skattstofni. Ljóst er að leggja þarf til einhverjar breytingar á lögum til að verkefnið nái fram að ganga. Þannig þarf væntanlega að lögfesta nauðsynlegar heimildir til lántöku og afla gjaldaheimilda. Hins vegar er ekki þörf á að breyta 14. gr. laga nr. 88/1997, um fjárreiður ríkisins, ef farin verður sú leið að fela nýjum Landspítala ohf. að annast og kosta framkvæmdir þar sem slíkt félag mundi færa bygginguna til eignar og afskrifta á notkunartíma. Ég vil leggja mikla áherslu á, virðulegi forseti, að menn hugi að þessu atriði. Um þá leið er einmitt fjallað í nokkrum greinum frumvarps að nýjum heildarlögum um opinber fjárlög sem var lagt fram á síðasta þingi, en ekki afgreitt. Samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar fyrir yfirstandandi þing er fyrirhugað að leggja það frumvarp aftur fyrir Alþingi. Loks leggja flutningsmenn þingsályktunartillögunnar áherslu á að nefndin leiti leiða til að tryggja þá víðtæku samfélagssátt um verkefnið sem nauðsynleg er til að hægt sé að ráðast í svo stórt og aðkallandi verkefni. Virðulegi forseti. Eins og ég áður sagði þá er þingsályktunartillagan flutt af mér ásamt 13 öðrum þingmönnum sem eru hv. þingmenn Árni Páll Árnason, Katrín Jakobsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Birgitta Jónsdóttir, Össur Skarphéðinsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Björt Ólafsdóttir, Helgi Hjörvar, Katrín Júlíusdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Ólína Þorvarðardóttir, sem þá sat sem varamaður á þingi, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Virðulegi forseti. Við 1. umr. þessa máls og hér í flutningsræðu minni fer ég yfir þau atriði sem eru í greinargerð með tillögunni. Margt fleira mætti segja um þetta verkefni sem ég ætla að geyma mér til síðari ræðu og fara í gegnum, en þetta er sú greinargerð sem áðurnefndir þingmenn hafa allir skrifað upp á og setja fram og er mikilvægt inn í þessa umræðu. Ég vænti þess svo, virðulegi forseti, og legg til að málinu verði vísað til hv. velferðarnefndar eins og þeirri tillögu sem var flutt á síðasta þingi og samþykkt og ég hef gert hér að umtalsefni. Í svo brýnu þjóðþrifamáli, einu mesta hagsmunamáli landsins á þessu sviði, er mikilvægt að reyna að skapa sem mesta og víðtækasta sátt. Ég trúi ekki öðru, virðulegi forseti, en að allir flokkar á Alþingi geti sammælst um að tillaga þessi nái fram að ganga og feli þingmönnum sínum, sem í nefndina verða þá valdir, til að leiða þá vinnu til lykta og að reyna að skapa þá allsherjarsátt sem mikilvægt er að skapist um þetta mikla þjóðþrifamál.

Virðulegur forseti. Ég er einn flutningsmanna tillögunnar og þarf því kannski ekki að hafa mörg orð um það að ég er hjartanlega sammála hv. þm. Kristjáni Möller í þessu máli. Hv. þingmaður rakti ágætlega þörfina fyrir nýjan Landspítala og hversu aðkallandi það sé að fara í þá framkvæmd. Ég held að flestum sé orðið ljóst að óumflýjanlegt er að fara í þessa aðgerð. Það verður að gerast. Hins vegar er áherslan með tillögunni að finna leiðir til fjármögnunar. Mig langar aðeins til að eiga smá orðastað við 1. flutningsmann um nákvæmlega það atriði. Nokkrar leiðir hafa verið nefndar, sérstök skattlagning. Nú er verið að grípa til hennar til dæmis til að fjármagna mjög umdeilda aðgerð, þ.e. skuldaleiðréttingar. Það er sérstök skattlagning upp á 80 milljarða, þannig að fordæmin eru fyrir hendi hvað það varðar. Alltaf var rætt um lántöku sem leið í þessu. Rætt var um að lífeyrissjóðirnir gætu jafnvel lánað til verkefnisins þar sem þar er nú líka mikil þörf til að koma fjármagni í vinnu. Af hverju hefur það ekki gengið eftir? Talað er um sölu ríkiseigna. Er það eitthvað sem hv. þingmanni hugnast? Sér hann einhver dæmi um ríkiseignir sem hægt væri að selja til að fjármagna spítalann? Ég heyrði um daginn nefnt, og varpa því hér fram án þess að hafa skoðað það eitthvað ofan í kjölinn, hvort Íbúðalánasjóður gæti lánað til Landspítala? Íbúðalánasjóður lánar til hjúkrunarrýma. Þar er að safnast upp mikið fé vegna uppgreiðslu. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni, einum af flutningsmönnum tillögunnar, fyrir andsvarið og þær spurningar sem hér eru settar fram og snúa að þessu stærsta máli sem er fjármögnun. Hann nefndi nokkur atriði sem eru líka nefnd í tillögunni og vitnað er til í þeirri síðustu tillögu sem samþykkt var. Hann nefndi fyrst lántöku lífeyrissjóða. Lífeyrissjóðir hafa mikla þörf fyrir að koma sínu fé í vinnu. Það eru miklar upphæðir sem þeir hafa á hverju ári og fjárfestingarkostir eru ekki mjög margir til að fara í. Já, ég tel þá leið mjög vel færa sem eina af þeim leiðum sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi í sambandi við hina tillöguna, að fara blandaða leið. Það var fyrst nefnt þá að fara blandaða leið. Ég hef auðvitað hlustað á sjónarmið frá fulltrúum í öllum flokkum, m.a. fjármálaráðherra, sem hafa talað um sölu ríkiseigna án þess að það sé sérstaklega tilgreint hverjar. En ég hef líka hlustað á þau rök um að við tökum frá fé á fjárlögum, þó að ekki sé nú mikið til, til að leggja í verkefnin. Þess vegna er þessi tillaga sett fram vegna þess að svo mörg ólík sjónarmið eru hér á Alþingi um hvernig þetta skuli gert. Ég er algjörlega sannfærður um, virðulegur forseti, að hægt er að fara þessa blönduðu leið. Með þeim breytingum sem hafa verið gerðar á lögum hvað varðar bókhald ríkissjóðs og annað þá er þetta mjög fær leið. En aðalatriðið og það sem ég hef horft mest á er að fá lífeyrissjóðina í lið með okkur. Hvar gætu lífeyrissjóðirnir lánað til betri verkefna en þess að byggja nýjan Landspítala? Eins og komið hefur fram er í fyrsta áfanga fjárþörfin kringum 40 milljarðar kr. á sjö árum, þannig að þetta er ekki mikil upphæð sem slík. Ég hef líka leikið mér að því að setja upp greiðslulíkan fyrir svona dæmi þar sem tekið er mið af vöxtum og verðbólgu 

Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Hin blandaða leið hugnast mér líka ágætlega. Ég er í rauninni á þeim tímapunkti að mér finnst margar leiðir koma til greina eins og ég rakti í fyrri hluta andsvarsins. Mér finnst við vera komin á þann stað núna í þessu máli að það þurfi bara að taka ákvörðun. Það er auðvitað svolítið einkennilegt að koma þurfi með sérstaka tillögu um það að fara þurfi að taka ákvörðun um að framkvæma hlut sem við erum búin að samþykkja að þurfi að gera, sem er að byggja nýjan Landspítala. Hv. þingmaður hefur fjallað mjög mikið um þessi mál og verið 1. flutningsmaður að tillögum um byggingu nýs Landspítala áður, m.a. þeirri sem var samþykkt á fyrra þingi. Það vekur athygli mína hversu erfiðlega gengur að fá fjármögnunina, fá ákvörðun í málinu. Það vakti til dæmis athygli mína að lífeyrissjóðirnir voru ekki reiðubúnir að koma inn í þessa fjármögnun á sínum tíma. Lagt var upp með það strax á árunum eftir hrun og sú vinna var komin býsna langt að lífeyrissjóðirnir kæmu inn í verkefnið með fjármögnun. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti gefið mér og öðrum einhverja innsýn inn í það eða hugmynd um af hverju þetta hefur strandað. Hver er í huga hans stærsta hindrunin í því verkefni að finna þessari mikilvægu aðgerð fjármögnun? Hver er hindrunin?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður ræddi þetta af ákefð og mikilli þekkingu eins og ég veit að hann hefur haft á þessu máli. Það voru kannski þau tvö orð sem hann sagði að taka þurfi ákvörðunina, sem er aðalatriðið. Það vantar og þess vegna kemur þessi tillaga fram. Það náðist ekki síðast að búa til þverpólitíska nefnd fulltrúa allra flokka á Alþingi til að reyna að skapa sátt innan þingsins og síðast en ekki síst þjóðarsátt um þetta stóra og mikilvæga mál. Í þeirri þjóðarsátt á Alþingi erum við líka kannski að taka ákvörðun um að bíða aðeins með ýmsar aðrar framkvæmdir og hafa þetta sem aðalframkvæmdina. Þetta er náttúrlega rosaleg innspýting. Því miður hafa margir iðnaðarmenn þurft að flytja af landi brott, en verkefnið með því að áfangaskipta því svona eins og hér er eykur líkur á að íslenskir verktakar muni bjóða í verkefnið. Það sem hv. þingmaður ræddi um með lífeyrissjóðina, þ.e. að þeir hafi verið tregir til fyrst eftir hrun, þar sem síðasta ríkisstjórn lagði fram tillögu, að þar var verið að tala um svokallaða rekstrarleiguleið. Út úr þeirri skoðun kom að enginn nógu stór aðili á Íslandi var til til að taka að sér þetta mikla verkefni, þ.e. að taka þátt í töluverðri hönnun, tryggja fjármögnun og framkvæma verkið og eiga það og láta svo ríkið borga sér leigu fyrir það þar á eftir. Þess vegna þurfti að splitta verkefninu upp. Það var ákveðin niðurstaða sem kom í því. Ég held að sú leið sem hér er verið að tala um sé miklu betri, þessi blandaða leið. Í mínum huga sé ég að stærst væri þá lántaka hjá lífeyrissjóðunum sem við ætluðum svo að greiða á ákveðnu tímabili. Þess vegna gætum við haft í þeim lánaskilmálum uppgreiðsluheimild án þóknunar, þ.e. ef okkur tækist að selja og sátt yrði um að selja einhverjar ríkiseignir eða hluta í þeim til að leggja inn á höfuðstólinn og lækka þar með fjármagnskostnaðinn. 

Virðulegi forseti. Flutningsmaður hv. þm. Kristján L. Möller er meiri áhugamaður um byggingu Landspítalans en margir aðrir og skal hann hafa lof fyrir það. Ég er þó með nokkrar spurningar sem ég er að velta fyrir mér vegna þess að ég hef fyrir fram ekki mjög mikla trú á því að skipan nefndar af því tagi sem hér er lagt til muni skila nokkrum raunverulegum árangri eða að minnsta kosti ekki skila því sem hv. flutningsmenn þessarar tillögu eru að leitast eftir. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi velt því fyrir sér, þegar hann sat og samdi þessa þingsályktunartillögu, hvort eðlilegt væri að skipa nefnd af þessu tagi, þar sem verið er að fjalla um gríðarlega fjárhagslega hagsmuni, og gera það á þann veg að meiri hluti þingsins sé í minni hluta nefndarinnar, hvort það í sjálfu sér leiði ekki til þess að niðurstaða nefndarinnar, sem ég hygg að verði erfitt að ná, falli um sjálfa sig. Hefði ekki verið skynsamlegra í upphafi að leggja af stað með að nefndarskipan, ef á annað borð á að skipa svona nefnd, sem ég hef efasemdir um, mundi endurspegla þingið og þennan þingsal á þann veg að meiri hluti og minni hluti hefðu sína fulltrúa þar?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég vona að hann komi inn í umræðuna um málið hér á eftir vegna þess að ég heyri að hann ræðir það af þekkingu og þetta er honum mikið mál líka, hann hefur mikinn áhuga á þessu eins og við sem erum flutningsmenn. Nei, ég er ekki hræddur við skipun þessarar nefndar vegna þess að eins og fram kemur í tillögunni er þetta tilraun til þess að við förum upp úr hefðbundnum skotgröfum hér á Alþingi, minni hluti og meiri hluti, og reynum að vinna saman að því að finna þessu þjóðþrifamáli farsæla lausn og aðalatriðið er að tryggja fjármögnun. Þetta er mikilvægt mál. Þetta er að mínu mati prófsteinn á hvað Alþingi getur gert. Geta hinir pólitísku flokkar lagt að baki pólitískar deilur og reynt að vinna að sátt, finna hentuga lausn, finna lausn sem allir eru sammála um að fara, sem er hin blandaða leið? Það er mikilvægt að gera. Ég vil leita lausna í þessu máli. Ég vil leita lausna eins og gerðist á síðasta þingi við þingsályktunartillögu sem ég var 1. flutningsmaður að og fjöldi þingmanna flutti með mér. Það leiddi til þeirrar niðurstöðu að velferðarnefnd breytti tillögunni aðeins, hún var lögð fyrir Alþingi og þingsályktun var samþykkt, eins og ég vitnaði um í greinargerð, með 56 samhljóða atkvæðum. Okkur tókst þetta í fyrra. Ég vek athygli á því að 1. flutningsmaður var minnihlutamaður hér á Alþingi eins og ég er nú, en þessi lausn fannst. Ég vil leita lausna og þess vegna segi ég: Ef það er eina vandamálið að meiri hlutinn hefur ekki meiri hluta í nefndinni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég ætla ekki að svo stöddu að taka efnislega afstöðu til þessarar tillögu að öðru leyti en því að ég lýsi mjög miklum efasemdum um að þeim góða tilgangi sem hv. þingmaður stefnir að verði náð með þeirri tillögu sem hér er rætt um. Ég hef líka mjög miklar efasemdir um hvernig málið er sett fram í greinargerð. Til dæmis er gefið í skyn að hægt sé með einhverjum hætti að ná rekstrarlegu hagræði og vitnað til ársins 2012 þegar framlög og rekstrarkostnaður Landspítalans var í sögulegu lágmarki. Að ætla að reikna 2,6 milljarða kr. sparnað til að standa undir hluta af vaxtakostnaði, að gefa til kynna að hægt sé að ná einhverjum slíkum sparnaði til að standa undir þessu, gefur ranga mynd af dæminu. Við vitum það öll sem erum í þessum þingsal að ef eitthvað er þá vantar meiri fjármuni í rekstur Landspítalans. Það er rangt og það er hreinlega blekkjandi að taka upp árið 2012 og reikna sig niður á einhvern raunverulegan sparnað. Ef menn ætla að nálgast viðfangsefnið út frá þessu þá er málið dauðadæmt. Að öðru leyti heyri ég hvað þingmaðurinn hefur í huga varðandi fjármögnun á byggingunni. Þar erum við ósammála. Ég tel að það komi ekki til greina að skuldsetja ríkissjóð frekar en orðið er. Það eru akkúrat skuldir og gríðarlega háar vaxtagreiðslur sem koma í veg fyrir að við getum annars vegar fjárfest í innviðum og hins vegar í aukinni heilbrigðisþjónustu úti um allt land þar á meðal Landspítalanum.

Hæstv. forseti. Það er hið góða við þessa umræðu að fram koma andmæli og maður fær spurningar. Það er hægt að svara því að takmörkuðu leyti í stuttu andsvari en ég kemst vonandi betur í það á eftir. Ég skora á hv. þingmann að koma í umræðuna hér á eftir þannig að við getum jafnvel farið í andsvar og spurt hann út úr. Um reiknaðan sparnað sem verður af því að fara með allt á einn stað er norsk úttekt sem gerð var og ég hika ekki við að halda því fram að hún stenst. Gerum við okkur ekki grein fyrir því að tvöföld sjúkrastarfsemi, við Hringbraut og í Fossvogi, er dýr? Við núverandi aðstæður rekum við tvær rannsóknardeildir, tvær röntgendeildir, tvær skurðstofueiningar, gjörgæsludeildir og bráðamóttökur eru fimm talsins. Hæstv. forseti. Ef þetta fer allt á einn stað er ekki alveg augljóst að út úr því kemur rekstrarlegur ávinningur og hagnaður og hagræði, bæði í peningum og nýtingu, og síðast en ekki síst í nýtingu á tækjum og starfsmönnum? Þetta er veigamikið atriði. Ég spyr hvort hv. þingmaður, sem hefur fjallað um rekstur og annað slíkt, ég hef lesið það, sjái ekki þann ávinning sem hér kemur fram. Það er þessi ávinningur sem mundi nýtast spítalanum við það frumvarp sem ríkisstjórnin ætlar að færa fram um breytingar á færslu ríkisreiknings þannig að ekki verði um að ræða auknar skuldir ríkissjóðs, heldur tekur Landspítalinn lánið, afskrifar, nýtir afskriftir og greiðir afborganir af láninu. Það er sú leið sem hæstv. fjármálaráðherra og núverandi ríkisstjórnarflokkar eru að koma með til þings. Þetta er nýtt. Þetta er það sem gert er í mörgum þjóðlöndum hér í kringum okkur sem við berum okkur oft saman við.

Virðulegi forseti. Ég er einn flutningsmanna þessarar tillögu og styð hana því að sjálfsögðu og tel mjög mikilvægt að Alþingi Íslendinga haldi áfram að vinna þessu mikla þjóðþrifamáli fylgi og koma því á rekspöl. Í andsvörum áðan komu fram athugasemdir við samsetningu þeirrar nefndar þingmanna sem kjósa skal samkvæmt tillögunni. Auðvitað er rétt að fjalla um það í nefnd hvernig best sé að setja saman nefndina. Hér voru færð fram alveg gild sjónarmið um að eðlilegt væri að þingmenn úr stjórnarmeirihlutanum væru í meiri hluta nefndarinnar. Hinu má ekki gleyma að það sem eftir stendur í málinu er einfaldlega pólitískt úrlausnarefni. Málið hefur verið rannsakað í þaula og sumir mundu segja í drep og ekkert eftir órannsakað eða kannað í hagkvæmniforsendum eða rökstuðningi fyrir þessari framkvæmd. Þvert á móti blasir við sú staðreynd að gríðarlegt hagræði verður af því fyrir Landspítalann að komast á einn stað. Það er líka ljóst að spítalinn mun ekki að óbreyttu geta veitt þá þjónustu sem við væntum af þjóðarspítalanum og að aðstöðuleysi á spítalanum stendur honum fyrir þrifum og gæðum þeirrar heilbrigðisþjónustu sem við teljum grunnþátt í uppbyggingu velferðarsamfélags. Við eigum öll mikið undir því að hér sé gott heilbrigðiskerfi. Fyrirtæki sem hafa verið að lokka til sín erlenda starfsmenn segja gjarnan frá því að það sem starfsmennirnir spyrja um sé aðbúnaður í heilbrigðisþjónustu og hvaða kjör séu búin börnum þeirra. Öfugt við það sem flestir halda að spurt sé um skatthlutfall eða aðra slíka þætti. Það er aðbúnaðurinn og umgjörðin sem fólki er búin sem skiptir mestu máli. Heilbrigðisþjónustan og gæði hennar verður ákvörðunarþáttur fyrir fleiri og fleiri Íslendinga sem eru í námi erlendis á næstu árum um það hvort áfram skuli búið þar eða hvort flutt skuli aftur heim til Íslands að námi loknu. Við stöndum ekkert allt of vel í þeim samanburði nú og staða okkar í þeim samanburði fer versnandi dag frá degi þar sem heilbrigðisþjónustan er annars vegar. Virðulegi forseti. Þetta verkefni er pólitískt úrlausnarefni. Ég ætla að fara hér nokkrum orðum um þá aðför að almannaþjónustu sem mér finnst gæta í orðræðu þingmanna og ráðherra stjórnarmeirihlutans síðustu mánuði um þetta mál og önnur mál sem lúta að uppbyggingu almannaþjónustu í landinu. Það er sama hvar drepið er niður fæti, hvort það er í umræðu um þetta mál, umræðu um Ríkisútvarpið eða einhverja aðra almannaþjónustu, klifað er á því að rekstrarvandi stofnana, sem er afleiðing af ónógum fjárveitingum frá Alþingi til að sinna lögbundnum verkefnum, sé sök þeirra sem stofnununum stjórna. Þar með eru gefin út þau skilaboð frá ríkisstjórninni að einstaklingar verði hengdir en ekki verði útvegað fjármagn til að sinna lögbundnum skyldum. Við sjáum líka að búin hefur verið til algjörlega ný orðræða um hugmyndina um skuldsetningu til að fjármagna arðbær verkefni. Það er vissulega rétt sem heyrist af ráðherrabekknum að ekki er rökrétt að fjármagna rekstur ríkissjóðs, almennan rekstur ríkissjóðs með lántöku. Þess vegna fórum við í tíð síðustu ríkisstjórnar í erfiðar aðhaldsaðgerðir til að ná jöfnuði í ríkisfjármálum, en við höfum aldrei hafnað því af hugmyndafræðilegum ástæðum eins og núverandi ríkisstjórn gerir að það geti verið efnisrök til að taka lán fyrir þjóðhagslega mikilvægum verkefnum eða þjóðþrifaverkefnum. Þvert á móti hófum við uppbyggingarátak á sviði hjúkrunarheimila á síðasta kjörtímabili í samvinnu við mörg sveitarfélög þar sem sjálfstæðismenn fara með stjórn. Það leiddi til þess að hægt var að fjölga rýmum, hægt var að nýta einstakar aðstæður í efnahagslífinu, lágan byggingarkostnað og mikið atvinnuleysi, til þess að byggja með lágum tilkostnaði fyrir ríkið húsnæði sem við vitum að verður þörf fyrir næstu áratugi. Og það verður borgað niður á næstu 40 árum af ríkinu, enda mun húsnæðið verða til lengur en í 40 ár. Það er ekkert að því að taka lán til 40 ára fyrir því. Þessa hugsun held ég að hafi nú fyrst sett fram í hugmynd um opinber fjármál á Íslandi, Finnbogi Rútur Valdimarsson sem var bæjarstjóri í Kópavogi þegar það bæjarfélag stóð frammi fyrir gríðarlegum velferðarverkefnum. Barnabærinn mikli átti hvorki skóla né götur né nokkra aðra innviði. Það var einfaldlega stefnumörkun jafnaðarmanna í Kópavogi þá að eðlilegt væri að stofnkostnaður á sviði velferðarþjónustu væri borinn af fleiri en einni kynslóð og það væri ekkert að því að taka lán til uppbyggingar á skólum, gatnakerfi og holræsum og öllu því öðru sem skipti grundvallarmáli og borga það niður á lengri tíma en af einni kynslóð. Ég hef stórar áhyggjur af þeirri hugmyndafræðilegu meinloku sem hæstvirtir ráðherrar básúna daginn út og daginn inn og stjórnarmeirihlutinn að það sé óhugsandi í öllum tilvikum að taka lán, sama hvað í hlut á. Og lengst ganga menn í hugmyndafræðilegri nauðhyggju og í að klæða sjálfa sig í ónauðsynlegar spennitreyjur þegar þeir segja eins og hæstv. fjármálaráðherra sem segir að hann sé á móti því að taka lán til uppbyggingar hjúkrunarheimila en fer á sama tíma ránshendi um Framkvæmdasjóð aldraðra sem ætti þá að standa til að byggja upp fyrir eigið fé hjúkrunarheimili, þannig að hann bæði étur útsæðið og segist vilja bara éta það sem kemur upp úr jörðinni. Það gengur ekki. Ef menn eru búnir að éta útsæðið er ekki hægt að marka þá stefnu að þeir ætli að bíða eftir uppskerunni. Það er þessi sjálfskipaða hugmyndafræðilega spennitreyja sem ríkisstjórnin er í sem sýnir betur en nokkuð annað hvílík heljartök hugmyndafræðileg nauðhyggja hefur náð á ríkisstjórninni. Óbeit á opinberri þjónustu, hatur í garð opinberra embættismanna, fyrirlitning í garð þeirra sem sinna samfélagsverkefnum innan opinberra stofnana. Þetta er alvarlegt vandamál fyrir þjóðina. Það er stórskrýtið að þurfa að flytja ræður eftir ræður eftir ræður til að útskýra fyrir stjórnarmeirihlutanum að ekki sé hægt að ætla þjóðarspítalanum að búa í hripleku húsnæði og ekki sé hægt að lækna lífshættulega sjúkdóma í sveppagildrum og ekki sé hægt að búast við því að unninn verði bugur á bráðum lækna- og hjúkrunarliðsskorti á sama tíma og starfsaðstaðan er ljósárum á eftir því sem gerist í öðrum löndum. Þetta skilja allir sem vilja skilja. En það eru hugmyndafræðilegar ástæður, óbeit ríkisstjórnarinnar á opinberri þjónustu og yfirveguð stefna hennar um að veikja opinbera þjónustu, grafa undan henni og skaða hana sem veldur því að við komumst ekkert áfram. Þess vegna er mikilvægt að þessi þingsályktunartillaga um uppbyggingu Landspítalans sé komin fram. Þess vegna ríður á að þingmenn stjórnarmeirihlutans gangi fram fyrir skjöldu og hafi vit fyrir ráðherrum sínum í þessum málum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að flytja þessa tillögu. Ég er ein af fjölmörgum meðflutningsmönnum hennar. Eins og fram hefur komið leggjum við þingmennirnir til að skipuð verði sex manna þingnefnd sem vinni með stjórnvöldum að því að finna fjármögnunarleiðir, áfangaskiptingu og önnur álitamál sem tengjast framkvæmd málsins. Þegar verið er að takast á við verkefni sem mönnum og konum kann að þykja stór og umfangsmikil þá er heppilegt að búta þau niður í minni einingar og sjá að verkefnið er vel viðráðanlegt. Mig langaði aðeins að setja þetta mál í samhengi. Það þarf að klára hönnunina. Fullnaðarhönnun tekur um tvö ár. Síðan þarf að byggja byggingarnar og búa þær tækjum. Í heildina kostar það tæplega 68 milljarða. Það eru umtalsverðir fjármunir, en þeir dreifast á um það bil tíu ár. Það eru tæpir 7 milljarðar á ári. Það eru ekki miklir peningar. Ef við hugsum um þá sem hlutfall af ríkisútgjöldum þá er um að ræða 1% af ríkisútgjöldum árlega og 0,36% af landsframleiðslu árlega fyrir sjúkrahús af bestu gerð með eðlilega aðstöðu í nútímavelferðarsamfélagi. Ef við setjum þessa tæplega 7 milljarða á ári í samhengi við önnur útgjöld ríkisins þá er upphæðin innan við helmingur af því sem við setjum í búvörusamninga á ári. Þetta er ekki meira en það. Við setjum 12,6 milljarða í búvörusamninga og við mundum setja 6,8 í Landspítalann árlega. Þetta er nú ekki lántaka sem getur sligað ríkissjóð. Eins og bent hefur verið á verður af þessu mikið rekstrarhagræði. Hv. þm. Kristján L. Möller fór hér yfir rannsóknarstofurnar sem við rekum á tveimur stöðum og skurðdeildirnar sem eru á mismunandi stöðum, bráðadeildirnar sem eru á fimm mismunandi stöðum. Auðvitað er rekstrarhagræði í því að hafa allt á einum stað. Við getum farið yfir fleiri þætti málsins. Hvað erum við að spara meira? Við erum að spara 9 þús. ferðir með sjúklinga á milli bygginga á ári, svo við tölum nú ekki um áhrif á heilsufar sjúklinganna við að losna við þessar ferðir í sjúkrabíl. Við spörum 25 þús. ferðir með starfsfólk og sýni og fleira á milli bygginga á ári, og ekki bara milli bygginga heldur staða því að spítalinn er í yfir 100 byggingum á 17 stöðum. Við spörum einnig þúsundir ferða vegna sótthreinsunar. Sótthreinsunardeildin er á Tunguhálsi upp við Rauðavatn. Það eru 11 skipulagðar ferðir þangað á dag. Ég vil benda hv. þingmönnum úr Sjálfstæðisflokki, sem hafa efast um þetta, en þeir hafa státað sig af því að vera menn atvinnulífsins og skilja rekstur, að ef þeir horfast ekki í augu við rekstrarhagræðið af þessu þá vil ég ítarlegar útskýringar á því. Við munum líka spara þegar dregur úr spítalasýkingum þar sem 86% sjúklinga á Landspítala í dag deila salerni með öðrum. Af því er sýkingarhætta. Það er algjörlega óviðunandi. Ég hef oft tjáð mig um mikilvægi nýs sjúkrahúss. Það hafa margir þingmenn hér inni gert. Það sem við verðum að horfast í augu við er að þetta verkefni þolir enga bið. Það er ábyrgðarleysi af okkur sem hér erum að fresta því enn á ný. Ég held að það verði seint fyrirgefið ef við sláum þessu stöðugt á frest því að það grefur undan heilbrigðiskerfinu. Nú eru læknar komnir í verkfallsaðgerðir. Þeir eru auðvitað að hugsa um kjör sín í formi launa, en við munum líka eiga erfiðara og erfiðara með að manna sjúkrahús sem uppfyllir ekki nútímakröfur hvað varðar aðstöðu til að sinna starfinu og sjúklingunum og tækjabúnað. Ég held að nefndin, sem lagt er til að verði skipuð, geti skilað niðurstöðum sínum fyrr. Ég held að mikilvægt sé að skipa þessa nefnd og fara yfir málið. Þá munu fleiri gera sér grein fyrir að þetta er ekki það óyfirstíganlega verkefni sem stundum er látið líta út fyrir, eins og það sé verið að reyna að afsaka frekari einkavæðingu af því við þurfum að byggja sjúkrahús. Þetta er mikilvægt verkefni og stórt í þeim skilningi. Auðvitað eru þetta umtalsverðar framkvæmdir og fjármunir en ef við horfum á það í því samhengi sem eðlilegt er að horfa á það, sem árlegar fjárveitingar næstu sjö til tíu árin, þá eru þetta tiltölulega hóflegar fjárhæðir sem er ekkert vandamál að rúmist innan fjárlagaramma. Þetta mun skila sér í rekstrarhagræði og mun skila sér í því að okkur mun haldast hér á sérhæfðu heilbrigðisstarfsfólki og stuðla almennt að framförum í samfélaginu því að fólk mun fara ef þessu verður áfram slegið á frest. Það á að sjálfsögðu að leggja til að inn í þetta komi fjárveitingar á næsta fjárlagaári til að hægt verði að ljúka hönnuninni. Forhönnun liggur fyrir en það á eftir að klára þetta. Það fjarar hratt undan samfélagi þar sem fólk missir trúna á heilbrigðiskerfið. Við höfum ekki efni á því. Ég legg til að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt sem fyrst, nefndin skipuð og það verði samstaða hér fyrir 3. umr. fjárlaga um að leggja til það fé sem þarf til þess að hægt verði að ljúka hönnun á nýja sjúkrahúsinu okkar.

Herra forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þrýst sé á um þetta framfaramál með öllum tiltækum ráðum, þar á meðal eins og lagt er til í þessari tillögu og er ágætishugmynd að sérstök þingmannanefnd fái það verkefni að fylgja málinu eftir og vinna að því hörðum höndum. Hér er að vísu sá hængur á að inn á tillöguna vantar þingmenn úr stjórnarliðinu. Vandinn er auðvitað sá að stjórnarliðið, ráðherrar og meiri hlutinn, skilar auðu í þessu máli eins og það birtist mér, því miður. Það hefur ákaflega lítið gerst í þessu, lítið þokast og lítil svör fengist um eins og hálfs til tveggja ára skeið frá því að heimildir voru teknar inn í lög á öndverðu ári 2013 og lögum breytt til þess að halda áfram af fullum krafti eins og þá var áformað með undirbúninginn að byggingu nýs Landspítala. Menn horfðust þá í augu við þann veruleika sem var auðvitað allan tímann besti kosturinn að væntanlega yrði þetta að vera venjuleg opinber framkvæmd. Við þurfum nýbyggingu fyrir Landspítalann. Það er einfaldlega óumdeilanleg staðreynd. Ég held að hvernig sem menn rýna í skýrslur og gögn í þeim efnum þá blasir við okkur að við getum ekki rekið heilbrigðisþjónustu í fremstu röð, þar sem Landspítali – háskólasjúkrahús er móðurstöð sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu í landinu, án þess að bæta úr ástandinu þar. Það vita allir og hafa allir séð fréttirnar af ástandi húsakostsins sem þar er notast við, óhagræðið af því að reka það á mörgum stöðum og í grunninn á tveimur meginstöðum með gríðarlegum flutningum, tilkostnaði og tvöföldun í vöktum, móttöku og mörgu slíku sem allt sparast með einum nýjum móðurkjarna, meðferðarkjarna og bráðaþjónustukjarna á Landspítalalóð. Langeðlilegast er að Landspítalinn okkar sé byggður af ríkinu sjálfu og ríkið sjálft eigi hann. Hvað á eiginlega þessi þjóð að eiga saman ef hún á ekki að eiga Landspítala sinn saman? Þess vegna verð ég að segja að þrátt fyrir góðan hug á bak við allar hugmyndir um að fara með þetta í annað form hef ég alltaf átt erfitt með það, þótt ég vilji frekar sjá eitthvað gerast heldur en ekki neitt. Ég tel að nú séu þeir tímar gengnir í garð, komin sex ár frá hruni og ástand og aðstæður í þjóðarbúinu hafa lagast svo verulega, að ég er ósammála því sem enn er haldið fram að nýbygging Landspítala – háskólasjúkrahúss sé óviðráðanlegt verkefni fyrir ríkið. Ég er einfaldlega ósammála því. Ég hef sjálfur lagt fram frumvarp ásamt tveimur öðrum hv. þingmönnum, Svandísi Svavarsdóttur og Steinunni Þóru Árnadóttur, þar sem við bendum á einn valkost í þessum efnum. Þetta er 169. mál þessa þings sem vonandi kemst á dagskrá fljótlega. Það er ósköp einfaldlega að menn marki þessu verkefni sérstakan tekjustofn í nokkur ár. Stofnaður verði byggingarsjóður fyrir Landspítalann sem fái markaðar tekjur, ávaxti þær svo eftir því sem þær innheimtast hraðar en byggingunum vindur fram, hafi af þeim vaxtatekjur, verði sjálfstæður aðili í þeim skilningi, geti tekið við framlögum ef einhverjir vilja leggja rausnarlega inn í verkefnið enda séu þau afhent byggingarsjóði Landspítalans kvaðalaust til að byggja hann. Og til dæmis með því að framlengja í fimm ár breytta og mildari útgáfu af auðlegðarskatti ættum við fyrir nýjum Landspítala og værum komin með þær tekjur í hús á árinu 2020. Ef við settum slík lög núna fyrir áramótin fengjum við á nýjan leik tekjur af auðlegðarskattinum á árinu 2016, því það kemur gat í hann þar sem núverandi ríkisstjórn hirti ekki um að framlengja hann. Eða við færum aðrar leiðir, þær eru margar færar til að búa til það svigrúm sem þarf til að hægt sé að byggja nýjan Landspítala – háskólasjúkrahús. Ég tek undir með síðasta ræðumanni, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, að við eigum ekki að mikla þetta fyrir okkur. Má ég prófa að setja þetta í smá samhengi? 45–50 milljarðar, segjum 50 milljarða byggingarkostnaður, þar af um tæpir 40 milljarðar í meðferðarkjarnann sjálfan, hvað er það? Það er 1–1,2% af niðurstöðutölu fjárlaga eins og þær eru núna. Það er ekki nema 1,2 eða 1,3% af niðurstöðu fjárlaga í ár. Hvað er það af landsframleiðslu? Það er 0,3–0,4% af vergri landsframleiðslu eins og hún verður t.d. á næsta ári upp á kannski 1.900 milljarða kr. Hver er kominn til að segja okkur að það sé óviðráðanlegt fyrir okkur að búa okkur til þá stöðu að á næstu sex til átta árum getum við fundið svigrúm fyrir fjárhæð af þessu tagi? Þetta er 1,5% af fjárlaganiðurstöðutölunni, 0,3–0,4% af vergri landsframleiðslu hvers árs ef við deilum þessu á um 7 milljarða á ári á þessu árabili. Hæstv. fjármálaráðherra heldur sig við þær ræður að ekkert svigrúm sé í hinum opinbera búskap næstu árin til að byggja nýjan Landspítala. Það eru tilbúnar forsendur, það segi ég sem gamall fjármálaráðherra. Þær eru það m.a. vegna þess að sami hæstv. fjármálaráðherrann telur vera svigrúm til lækkunar skatta. En er það ekki val að draga úr því tekjutapi ríkisins sem óskilgreindar væntanlegar skattalækkanir á næstu árum mundu ella búa til og byggja nýjan Landspítala? Auðvitað getur ríkið það og auðvitað á ríkið að gera það og það er ódýrast, því þennan kostnað mun ríkið greiða að lokum með einum eða öðrum hætti, hverja einustu krónu. Þá er best að reyna að leita ódýrustu lausnanna. Þá minni ég á fyrrverandi bæjarstjóra í Kópavogi, Gunnar Birgisson, sem var sjálfstæðismaður, en hann var nógu jarðbundinn til þess að vísa frá öllum hugmyndum um fjallabaksleiðir í sambandi við uppbyggingu í Kópavogi, einfaldlega vegna þess að hann sagði að þær væru dýrari og fór ekki inn í fasteignir eða aðrar slíkar æfingar. Má ég biðja um svoleiðis raunsæismenn jafnvel þótt þeir komi af hægri kantinum. Auðvitað verður það ódýrast að ríkið byggi spítalann sjálft. Ríkið er líka með lægsta fjármögnunarkostnaðinn ef þarf að taka að einhverju leyti lán. Og já, það er ekkert að því þó að þetta leiddi til þess að einhverju marki að ríkið tæki lán eða greiddi hægar niður skuldir vegna þess að við erum ekki að tala hér um að taka lán í rekstur. Við erum að taka lán í gríðarlega mikilvægri, þjóðhagslegri og velferðarlegri framtíðarfjárfestingu fyrir Ísland. Við munum ekki reka nútímalæknisfræði nema í nútímahúsnæði. Við getum ekki keypt og sett inn í núverandi húsnæði sum af dýrustu og mikilvægustu tækjunum sem þarf fyrir nútímaþjónustu. Við getum ekki boðið sérhæfðu starfsfólki upp á vinnuaðstæður sem það sættir sig við nema í þar til gerðu húsnæði. Og rekstrarkostnaðurinn mun sparast verulega um leið og við fáum nýjan Landspítala á einum stað. Það er borðleggjandi. Að síðustu er það þannig, eigandi andvökunætur liggur mér við að segja yfir ástandinu í heilbrigðiskerfinu, sem ég held að sé að verða svo grafalvarlegt að við verðum að taka það mjög alvarlega sem þjóð - þá er ég að tala um allan pakkann, mönnunarvandamál, vinnuaðstæður, vinnuálag og götin sem eru augljóslega fram undan í sérhæfðu starfsfólki á mörgum sviðum, ekki síst í sérfræðigreinum læknisfræðinnar - ef ekki verður bregður verulega til hins betra á allra, allra næstu árum. Eða hafa menn ekki fylgst með fréttunum af ástandinu t.d. í krabbameinslækningum eða í myndgreiningu, röntgenlækningum, lyflækningum og á fjölmörgum öðrum sviðum? Þar er meðalaldurinn orðinn mjög hár, endurnýjun lítil og fullkomin óvissa um að þó það fólk sem er að sérhæfa sig í námi á þessum sviðum komi yfir höfuð heim ef ekki verður hægt að bjóða því a.m.k. betri vinnuaðstæður og helst auðvitað samkeppnishæfari laun. Við erum að tala um í mínum huga lykilinn að því að brjótast út úr þeirri herkví sem heilbrigðismálin eru að komast í hjá okkur sem þjóð. Það verður að fara að finna lausn í þeim efnum. Hvert einasta ár, mér liggur við að segja hver einasti mánuður eða dagur sem þessi mál malla áfram í óvissu, er okkur óhemjulega dýr. Ég tel mig þekkja það ágætlega af eigin raun og gegnum mín sambönd að meðan þessi undirbúningur var á fullri ferð á hvað erfiðustu árunum þá hélt það ljósinu logandi á Landspítalanum að það væru þó a.m.k. fram undan úrbætur á þessu sviði, meðan fólk tók á sig niðurskurð og lagði á sig mikla vinnu og aukið álag við erfiðar aðstæður. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími Jóhanni Sigfússyni hjartanlega fyrir þessa „inspírerandi“ ræðu. Eins og vænta mátti er hann að sjálfsögðu öflugur stuðningsmaður þessa máls. Ég held að það sé ekkert mál sem þingheimur og þjóð geta sameinast um með jafn umsvifalitlum hætti og einmitt það að byggja nýjan Landspítala. Með engu móti er hægt að segja að hægt sé að finna eitthvert annað verkefni sem býr betur í hag fyrir framtíð þessarar þjóðar en það. Ég tók líka eftir því að hv. þingmaður talar í lausnum. Hv. þingmaður, fyrrverandi fjármálaráðherra, benti á að hann hefur ásamt nokkrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagt hér fram alveg prýðilegt frumvarp þar sem lagt er til með hvaða hætti fjármagna eigi byggingu nýs Landspítala. Hann vill að menn haldi áfram töku auðlegðarskatts og vill nota það til þess. Það er alveg prýðileg leið sem ég gæti alveg fallist á. Það er ekkert ósanngjarnt að þeir sem eiga langmest í þessu samfélagi leggi af mörkum mest til þess að standa undir kostnaði. Við vitum hvernig vindar blása á hinu háa Alþingi. Það þarf ekki mjög spámannlegan vöxt til þess að gera sér grein fyrir því að það er ekki meiri hluti fyrir því af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Hitt er alveg rétt að ef auðlegðarskatturinn hefði verið áfram við lýði og ef ríkisstjórnin hefði ekki lækkað veiðigjöldin og ef hún hefði ekki farið í skattalækkanir í fyrra, sem hinir lægst launuðu nutu í engu, má segja að við hefðum svigrúm sem dygði til þess að byggja bæði meðferðarkjarnann og rannsóknarkjarnann á fimm árum og greiða þann kostnað á tveimur árum. En mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Ef svo fer að tillaga hans verði ekki samþykkt, hvaða leiðir sér hann þá til þess? Gæti hann t.d. fallist á að fara hina blönduðu leið, að eitthvað kæmi beint af fjárlögum? Sömuleiðis þá kæmi nokkuð til 

Frú forseti. Já, ég ætla engum leiðum að hafna fyrir fram sem gætu komið okkur áfram í þessu máli. Það mundi að sjálfsögðu hjálpa mikið ef við værum með einhverja beina fjárhæð inni á fjárlögum næstu fimm til sjö árin. Segjum að hér tækist nú allt í einu ævintýraleg samstaða um að leggja á auðlegðarskatt í fimm ár en hann væri bara helmingurinn af því sem hann var, ætli mönnum þætti það nú svo svakalegt? Þá værum við með fimm milljarða á ári í fimm ár, 25 milljarða, helminginn af fjárhæðinni. Þurfum við að selja mikið af Landsbankanum í viðbót, ef við menn vilja endilega fara þá leið til þess að búa bilið? Nei, ekki mjög mikið. Eða þá hreinlega að taka lán fyrir afganginum sem við mundum auðvitað ekkert eyrnamerkja Landspítalanum. Það sem gerðist væri það að afkoma ríkissjóðs yrði þá bara einhverjum nokkrum milljörðum lakari en ella hefði orðið og við fjármögnuðum það í gegnum venjulega fjármögnun ríkissjóðs í útgáfuáætlun hvers árs, við gæfum út ríkisskuldabréf og notuðum það í að byggja Landspítalann. Það er ekkert vandamál. Það vita allir sem eitthvað hafa komið að því máli. Ríkissjóður er ekki í neinum vandræðum með að útvega sér það fé. Hann þarf ekki að fara á hnjánum til lífeyrissjóða eða annarra slíkra aðila ef þeir eru tregir í taumi. Auðvitað væri gaman að velta líka fyrir sér að gera þetta með sterku þjóðarátaki eins og gert var þegar hringvegurinn var lagður, eitthvað slíkt. Eigum við að gefa aftur út ríkisskuldabréf sérstaklega eyrnamerkt því að byggja þjóðarsjúkrahúsið og hafa happdrætti í því og sjá hvort menn mundu ekki kaupa talsvert? Það þyrfti ekkert að vera á einhverjum rjúkandi vöxtum, held ég, til þess að þjóðin tæki vel í það. Það eru auðvitað margar blandaðar leiðir til. En frumvarp okkar er til að sýna að það er hægt að fara þetta hreint og beint í mark með einhverri slíkri ráðstöfun. En svo má auðvitað skoða það að ná mönnum saman utan um einhverja blöndu. Við 

Frú forseti. Af því sem hv. þingmaður sagði skiptir mestu að hann kveðst ekki útiloka neina leið til þess að ná þessu þjóðþrifamáli af stað. Það er sá hugur og sá vilji sem skiptir mestu máli. Auðvitað er það grábölvað að horfa til þess að ef ríkisstjórnin hefði sett þetta sem eitt af öndvegisverkefnum sínum og frestað því að afnema auðlegðarskattinn og frestað því að lækka veiðigjaldið, þá hefðum við núna í höndum 20 milljarða til þess og mundi þurfa tvö ár til þess að koma því verki mjög rösklega af stað. Ef við hefðum líka frestað því að lækka tekjuskattinn í fyrra með þeim hætti sem gert var hefðum við þurft í tvö ár tekjur úr þessum þremur áttum til þess að standa undir, að ég hygg, hvoru tveggja, meðferðarkjarnanum, sem er mikilvægastur, og rannsóknarkjarnanum. Það hefði verið hægt að reisa þá á fimm árum. Þá eru menn komnir í þá stöðu að sparnaðurinn af rekstrinum í nýju húsnæði er sennilega 3 milljarðar á ári. Þá fer þetta nú að reka sig sjálft það sem eftir er. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég get sagt honum að ég mun með glöðu geði styðja tillögu hans. En að henni fallinni, því að allt bendir til þess þrátt fyrir sannfæringarmátt hv. þingmanns að honum takist því miður ekki í þessu efni fremur en öðrum að snúa núverandi ríkisstjórn frá villu síns vegar, þá verðum við að skoða málið upp á nýtt. En við erum sammála um það að við verðum að leita leiða. Það þarf kannski ekki að selja svo stóran hlut í Landsbankanum. Ég minni hv. þingmann á að það eru nú ágætlega verðmætir hlutir í öðrum bönkum líka sem nú þegar liggur fyrir kauptilboð í sem ríkið hefur átt og eignast fyrir hans tilverknað.

Herra forseti. Samningarnir um Landsbankann voru nú ekki verri en það, þótt margt ljótt hafi verið um þá talað, að ríkið fékk gefins 18% í Landsbankanum núna í fyrra og færði hann inn í bækur sínar á ákaflega lágu gengi, þannig að bókhaldslega mun myndast talsverður söluhagnaður þegar eða ef selt verður eitthvað í Landsbankanum, ef einhverjir vilja eiga hann á móti ríkinu á einhverjum næstu árum. Það er vissulega ein ágæt leið. Það verður fróðlegt að sjá þegar frumvarpið um opinber fjármál verður orðið að veruleika, þá verða stofnfjárfestingar ríkisins af þessu tagi í öðrum bókhaldslegum veruleika. Þá verður fjárfestingin eignfærð og síðan afskrifuð á löngum tíma, sem er að mörgu leyti miklu eðlilegra bókhald. Það ættu menn að hafa í huga í sambandi við hræðsluna við að ríkið ráðist í slíkar framkvæmdir. Við erum ekki að tala um sokkinn kostnað, rekstrarútgjöld sem gufa upp eftir árið, við erum að tala um fjárfestingu, gríðarlega verðmæta og mikilvæga fjárfestingu fyrir þjóðina. 
             Ég ætla að minna aftur á það sem ég sagði í ræðu minni; tölum okkur aðeins niður á jörðina, verum ekki svona upptekin af því að þetta verkefni sé svo óskaplega stórt og óviðráðanlegt. Ef við deilum því á ein fimm til sjö ár þá eru þetta 1–1,2, 1,3% af veltu fjárlaga hvers árs, 0,3–0,4% af vergri landsframleiðslu. Úr því að menn gátu staurblankir byggt gamla Landspítalann, stórvirki þess tíma á fyrstu áratugum síðustu aldar og höfðu sig fram úr því, þá er það ekki alveg frambærilegt að reyna að telja þjóðinni trú um að við höfum ekki efni á því í dag að endurnýja þann húsakost. Það er auðvitað ekki þannig. Svo illa erum við sem betur fer ekki stödd sem þjóð. Við eigum að hrista af okkur slenið í þessum efnum og drífa málið í gang.

Hæstv. forseti. Ég er hingað komin í dag til að ræða stöðu barnaverndar á Íslandi. Upphaf beiðni minnar um þessa umræðu var útgáfa ársskýrslu Barnaverndarstofu fyrir árin 2012–2013. Barnaverndarstofa með Barnahúsi vinnur fyrirtaksstarf í fræðslu og kynningum á ofbeldi í hvers lags mynd, hegðunar- og geðröskunum barna, lögum er snerta börn og heilsu barna. Er það vel enda nauðsynlegt fyrir okkur að vera upplýst um þann vanda sem er í gangi og hvernig við eigum að bregðast við. Þessar upplýsingar þarf síðan stöðugt að endurnýja eftir frekari rannsóknum og tilfellum. Ef við lítum aðeins á fyrrnefnda skýrslu og skoðum tölurnar fyrir árin 2009–2013 um beiðnir um fósturheimili fyrir börn er töluverð aukning þar þótt tala barna sem fara að lokum á fósturheimili haldi sér nokkuð á milli ára. Algengast er að barnaverndarnefndir ráðstafi 15 ára börnum í tímabundið fóstur, 16 ára börnum í varanlegt fóstur og 15 ára börnum í styrkt fóstur. Þá er ánægjulegt að sjá fjölgun í umsóknum til að gerast fósturforeldrar. Í skýrslunni kemur einnig fram að umsóknum um meðferð á meðferðarheimili fyrir börn á aldrinum 12–18 ára hefur fækkað töluvert í heildina á milli áranna 2009 og 2013 þótt fjöldi barna sem eru í meðferð á þessum árum endurspegli ekki þá fækkun. Hjá þeim sem hafa lagt inn umsókn um meðferð er algengasta fjölskyldugerðin einstæð móðir og reyndar áberandi hærri en hjá öðrum fjölskyldugerðum. Hver ætli sé áhrifaþátturinn þarna? Staða einstaklinga í þjóðfélaginu, peningur á milli handa eða notkun vímuefna. Rætt hefur verið að hér á landi hafi ekki verið gerðar nægilega reglulegar rannsóknir á barnafátækt og því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi í huga að beita sér í þeim efnum. Þó er vert að taka fram í framhaldi af þessu að börnum á Stuðlum og öðrum meðferðarheimilum hefur fækkað í kjölfar aukinnar meðferðar barna í nærumhverfi þeirra. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún hafi uppi hugmyndir um frekari meðferðir í nærumhverfi barna og á hvaða hátt? Eitt frábært framtak Barnaverndarstofu er Barnahús. Það er hannað sérstaklega til að mæta þörfum barna. Mjög góð aðstaða er í húsinu, bæði fyrir börn og þá sem þeim fylgja. Í húsinu er sérútbúið viðtalsherbergi til að framkvæma rannsóknarviðtöl og skýrslutökur. Þar er einnig hægt að taka könnunarviðtöl og gera læknisskoðanir. Fjöldi barna sem kom í rannsóknarviðtöl í Barnahúsi jókst á milli áranna 2012 og 2013 um meira en 40 tilfelli. Þá hefur aukist að börn segi frá kynferðislegu ofbeldi í rannsóknarviðtölum á milli áranna úr 37,8% í 51,8%. Er þessi aukning samferða þeirri vitundarvakningu sem orðið hefur í þjóðfélaginu um þessi mál. Fjöldi tilkynninga um barnaverndarmál á árinu 2013 var 8.615 og er það fjölgun frá árinu áður um rúmlega 8%. Tilkynningar vegna drengja hafa verið fleiri öll árin en hlutfall tilkynninga vegna stúlkna hefur hækkað alveg frá árinu 2010. Enn endurtek ég áhyggjur mínar frá ræðu minni um störf þingsins 23. september síðastliðinn en mál 69 barna sem tilkynnt var um á árinu 2013 fóru í könnun eða voru opin barnaverndarmál. Þetta hlutfall hefur vaxið á síðustu árum en til dæmis var það 60% árið 2011. Ekki er vitað hvort sú aukning stafi nákvæmlega af meira svigrúmi barnaverndarnefndar til að kanna mál eða hvort málin séu nú alvarlegri en fyrr. Barnaverndarstofa segist ekki vita hvort fjölgun mála í vinnslu sé vegna fleiri alvarlegra brota gegn börnum eða hvort hún sé að vinna betra starf en áður. Hvernig getur svona stór breyta verið látin ókönnuð? Hættuleg hegðun gagnvart börnum er ekki bara eftir að þau fæðast í þennan heim milli aldursins 0 og 18 ára. 0,7% tilkynninga um barnaverndarmál voru vegna þess að heilsa eða líf ófædds barns var í hættu. Hvaða úrræði eru til handa þeim einstaklingum sem í hlut eiga? Eitt sem ég tók eftir var að tilkynningum um barnaverndarmál fjölgar í Reykjavík og á landsbyggðinni um 10% eða meira en fækkar aðeins í nágrenni við Reykjavík. Þar getur verið áhrifaþáttur það góða starf sem unnið hefur verið af lögreglunni á Suðurnesjum í heimilisofbeldi. Á hún hrós skilið fyrir það, en þótt ofbeldið sjálft beinist ekki að börnunum á heimilinu hefur það að sjálfsögðu áhrif á þau andlega sem getur komið fram í breyttri og þá oft slæmri hegðun sem leiðir til tilkynninga. Telur hæstv. ráðherra að kerfið sé nægilega skilvirkt í dag og hvað getum við gert hér á Alþingi til að bæta úr?

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir það frumkvæði að ræða um barnavernd á Íslandi. Ég held að við séum öll sammála um mikilvægi þess að gæta að velferð barnanna okkar. Það er óumdeilt að velferð barna á fyrstu æviárunum leggur grunn að allri þeirra framtíð. Þar kemur til umhyggja foreldra og almenn þjónusta, svo sem öflug mæðraskoðun og ungbarnaeftirlit, góðir leikskólar og grunnskólar sem tryggja flestum börnum farsæla æsku og uppvaxtarár, en einstaka barn þarf meiri aðstoð. Hv. þingmaður spyr hvað þyrfti að gera betur og hvort verið væri að nýta alla möguleika. Ég verð að svara því þannig að ég tel svo ekki vera. Ég tel að við þurfum að bæta okkur verulega til að tryggja að þau þjónustukerfi sem við höfum í velferðarsamfélagi okkar vinni mun betur saman. Þá er ég að tala um heilbrigðiskerfið, skólakerfið, félagsþjónustuna og barnaverndina, að ógleymdu að sjálfsögðu samstarfi við foreldrana og börnin sjálf. Við erum ekki að mínu mati með nægilega heildstætt þjónustuferli. Við höfum alveg heyrt af því að foreldrar og svo börnin og unglingarnir upplifa að þegar kemur að þessum þáttum sé ábyrgð ekki nógu skýr og farvegur samstarfs allt of óljós. Það skiptir svo miklu máli að grípa inn í nógu snemma. Það vill kannski gleymast svolítið í umræðunni hver ber ábyrgð fyrst og fremst á því að veita þá þjónustu sem barnavernd er og líka þeir sem eru með félagsþjónustuna, stuðninginn utan um þá sem þurfa virkilega á aðstoð að halda í okkar samfélagi, og það eru sveitarfélögin. Félagsþjónusta sveitarfélaganna veitir foreldrum almenna ráðgjöf, m.a. í uppeldismálum, og barnaverndarnefndir koma til skjalanna þegar vandi barns er orðinn alvarlegur og hætta talin á því að heilsu og þroska barns sé hætta búin vegna eigin hegðunar. Úrræði barnaverndarnefnda eru margþætt, þar með talin leiðsögn til foreldra, að stuðla að því í samvinnu við hlutaðeigandi stofnanir að börn njóti þjónustu samkvæmt öðrum lögum, útvega barni viðeigandi stuðning eða meðferð eða útvega barni eða fjölskyldu persónulegan ráðgjafa eða stuðningsfjölskyldu. Einnig geta barnaverndarnefndir beitt úrræðum utan heimilis, svo sem fóstri, styrktu fóstri eða vistun á meðferðarheimili. Á vegum Barnaverndarstofu eru sem sagt rekin úrræði sem barnaverndarnefndir geta nýtt sér, meðferðarheimili og einnig MST-fjölkerfameðferðin, sem felur í sér aðstoð utan stofnana fyrir börn og fjölskyldur þeirra vegna alvarlegs hegðunar- og fíkniefnavanda. Markmiðið er að efla og styðja fjölskylduna til að takast á við vandann og bregðast við bakslögum. Það er unnið þétt í umhverfi barnsins og eru samstarfsaðilar meðal annarra skólakerfið, Barna- og unglingageðdeild, Fjölsmiðjan og lögreglan. Í dag er þessi þjónusta, MST-þjónustan, aðeins í boði í 100 km radíus frá Reykjavík. Ég er núna að leita leiða til að tryggja að við getum tryggt börnum alls staðar á landinu MST eða sambærilega þjónustu. Ég vil líka nefna að það er hafin vinna við endurskoðun barnaverndar og félagsþjónustu. Ég hef þá sýn að sú vinna ali af sér nýja og öfluga stjórnsýslustofnun sem renni einmitt stoðum undir þessa heildstæðu velferðarþjónustu ríkis og sveitarfélaga, hvort sem í hlut eiga börn, fullorðnir, aldraðir eða fatlað fólk. Sveitarfélögin gegna í mínum huga lykilhlutverki í allri nærþjónustu og fá í því skyni nauðsynlegan tilstyrk ríkisins, sem aftur á móti er eðlilegt að sinni eftirliti með gæðum þjónustunnar og samhæfingu milli stjórnsýslustiga. Ég sé þannig fyrir mér að við getum eflt og aukið möguleika sveitarfélaganna til að veita samræmda þjónustu við börn og fullorðna sem glíma við fjölþættan vanda og þar skiptir snemmtæk íhlutun mjög miklu máli þannig að þeir sem annast og umgangast börnin frá degi til dags séu vakandi fyrir frávikum í hegðun og þroska barna og geti brugðist við með aðkomu sérfræðinga þegar þörf krefur. Þar hljóta skólarnir okkar að gegna lykilhlutverki þó að einnig þurfi að hafa vökul augu í heilsugæslunni og annars staðar þar sem börnum er sinnt. Þessi samvinna skiptir mjög miklu máli. Varðandi tilkynningarnar hjá okkur tel ég jákvætt að við sjáum að tilkynningum hefur fjölgað jafnt og þétt vegna þess að fólk lætur vita. Það er það sem vitundarvakningin gekk út á, að hafa í huga að félagsþjónustan og barnaverndin eru þarna til að hjálpa fólki,  Þegar ég kem síðan aftur hingað 

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að við ræðum stöðu barna og svo barnaverndar í landinu á hverjum tíma og fylgjum þeim málum sem allra best eftir. Það hefði verið gaman að heyra aðeins meira frá hæstv. ráðherra um framkvæmdina varðandi Barnahús. Ég veit að þar var settur inn peningur á sínum tíma og átti að reisa nýtt hús og efla starfsemina þar. Mig langar líka að spyrja ráðherrann hvað hafi orðið um allar þær tillögur sem samráðshópur fyrrverandi forsætisráðherra um samhæfða framkvæmd stjórnvalda lagði fram til að tryggja skilvirk úrræði fyrir þolendur kynferðisbrota, einkum barna. Ég er að vísu með skriflega fyrirspurn til ráðuneytanna um þetta en þarna eru 27 tillögur sem meira og minna voru svo þurrkaðar út í fjárlögum. Þar átti að taka á mörgum af þessum samráðsverkefnum sem hér er verið að tala um. Þarna var samráðshópur barnaverndaryfirvalda, lögreglu og ákæruvalds, samstarf lögreglu og sveitarstjórna og barnaverndarnefnda til að fylgja því eftir hvernig haldið er utan um hlutina. Settir voru peningar í að styrkja löggæsluna og dómskerfið, hvernig farið væri með þessi mál. Það átti að efla það að Barnahús færi með rannsóknir í sambandi við nauðganir og aðra slíka hluti. Hvað líður þessari vinnu þess þverfaglegs hóps sem var með gríðarlega öflugar og góðar tillögur hvað þetta varðar? Ég verð að segja svo aðeins af því að það kemur hér upp að hæstv. ráðherra hefur sett af stað vinnuhóp til að búa til stjórnsýslustofnun til að vinna með barnaverndarmál, þá bæði um einhverja miðstöð, höfuðstöðvar og aðrar starfsstöðvar, að það skemmdi fyrir þessu máli og fyrir okkur sem erum miklir landsbyggðarmenn að það kom allt í einu í fjölmiðlum frá hæstv. ráðherra að það væri búið að velja þessu stað áður en fram fór greining á verkefninu, hver þörfin væri o.s.frv. Það kemur líka á óvart hvaða stofnanir eru settar þarna saman, þ.e. Barnaverndarstofa, Fjölmenningarsetur og svo 

Hæstv forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur, fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Það er tilefni til sögulegrar upprifjunar en í ljósi hennar er oft ágætt að skoða samtímann. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna er núna orðinn 25 ára gamall, hann var samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1989. Við fullgiltum hann 1992 og lögleiddum síðan 2013. Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna byggir á réttindum barna. Það á að hlusta á börn, það er rauði þráðurinn. Fram til þessa hafði í alþjóðlegum sáttmálum fyrst og fremst verið horft til verndar barna, leiða til að vernda börn, og það má segja að íslenska Barnahúsið byggi á þessu tvennu, að vernda barnið og hlusta á barnið. Þarna voru Íslendingar frumkvöðlar. Við stofnsettum okkar Barnahús 1998, þremur árum eftir að Barnaverndarstofan var sett á laggirnar, en aðrar þjóðir komu í kjölfarið. Svíar opnuðu sitt fyrsta barnahús 2005, þau eru 30 talsins þar nú, Norðmenn 2007, þau eru tíu talsins, Danir 2013, þau eru orðin fimm, Finnar eru að opna á þessu ári og Grænlendingar og Færeyingar munu vera komnir með sitt barnahús. Síðan má nefna Lanzarote-samkomulagið sem byggir á því að verja börn gegn ofbeldi. Það er frá árinu 2010 og er á vegum Evrópuráðsins. Við undirgengumst það í ársbyrjun 2013 og höfum látið mjög að okkur kveða í þeim efnum, eigum formann í nefnd Evrópuráðsins sem sinnir því, Braga Guðbrandsson. Þá er komið að samtímanum. Ég hef áhyggjur af því að það sé verið að draga úr fjárveitingum til að vernda börn. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var sett umtalsvert fjármagn í áætlun þar að lútandi 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur, fyrir að hafa þessa umræðu hér í dag. Gæði samfélagsins má mæla í því hvernig við hlúum að börnunum okkar, gætum að heilsu þeirra og þörfum með ástúð. Við verðum líka að hlúa að ungum foreldrum og hjálpa þeim í fyrstu sporunum í mikilvægasta hlutverki lífsins, foreldrahlutverkinu. Breskir þingmenn hafa samþykkt að styðja við ungar fjölskyldur og hafa kallað verkefnið „1001 krítískan dag“, verkefni sem hlúir að fóstri frá getnaði að tveggja ára aldri. 26% barna eru í krítískum aðstæðum sem fylgja þeim fram á unglingsár og fullorðinsár. Með því að grípa strax inn með bresku leiðinni fækkum við þessum krítísku aðstæðum og börnum sem lenda í þeim. Ólafur Grétar Gunnarsson, sjálfstætt starfandi fræðimaður á sviði forvarna, hefur unnið að forvörnum unglingaþungunar. Hann hefur vakið athygli á leið bresku þingmannanna um 1001 krítískan dag og það er full ástæða fyrir okkur að gefa þessu gaum. Mér finnst líka ástæða til í stuttri ræðu að þakka því fólki hér í landi sem vinnur að þessum málaflokki. Hér er unnið frábært starf við oft erfiðar aðstæður og ég vil enda þessa ræðu eins og ég hóf hana með því að segja að gæði samfélagsins má mæla í því hvernig við hlúum að börnunum okkar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga máli. Ég veit varla hvar ég á að byrja. Ég þarf ekki að predika yfir þeim þingmönnum sem hér eru staddir að barnaverndarmál skipta okkur mestu máli, held ég, í samfélaginu. Ekki geta börnin sjálf borið hönd fyrir höfuð sér þegar þau eru beitt ofbeldi eða þeim er ekki sinnt á einhvern máta. Við eigum ýmis falleg lög, barnaverndarlög, og erum aðilar að fallegum sáttmálum eins og Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna þar sem fögur fyrirheit eru gefin og það er alveg ömurlegt til þess að hugsa að við skulum ekki standa okkur nægilega vel í að framfylgja alltaf þeim lögum og þeim sáttmálum sem við höfum gengist undir. Auðvitað eru allir af vilja gerðir og ég fagna því að hæstv. ráðherra vilji beita sér fyrir því að gera þjónustuferlið, ef maður getur sagt sem svo, heildstæðara og vil þá spyrja hana hvað hún sjái fyrir sér í þeim efnum, hvernig heilbrigðiskerfið, sveitarfélögin, skólarnir, Barnaverndarstofa og umboðsmaður barna, svo fáir séu nefndir, eiga að vinna betur saman. Kannski hún reifi aðeins hvernig það hefur misfarist og eins og ég segi hvað hún sjái fyrir sér að hægt sé að gera í þeim efnum.

Frú forseti. Ég kynntist lítillega stöðu barnaverndar í landinu fyrir svona 15 árum og fór svo að kynna mér lögin í kjölfarið. Ég var niðri í bæ og þar var 15 ára stúlka ofurölvi og algjörlega hjálparlaus þannig að ég athugaði hvort ég gæti aðstoðað hana, t.d. hringt í einhvern sem hún þekkti. Ég náði á endanum í móður vinkonu hennar. Hún vildi ekki hringja heim og tjáði mér síðan að hún væri beitt ofbeldi af föður sínum. Ég fór því að kynna mér þetta mál og sem aktívisti á þessum tíma kynnti ég mér lögin hvað þetta varðar. Þar var ákvæði um að það ætti að vera til staður þangað sem börn í þessum vanda gætu farið ef þau yrðu fyrir heimilisofbeldi. Ég talaði við þau yfirvöld sem fara með málaflokkinn, barnaverndarnefndir á svæðinu og svona, og þessir staðir voru ekki til staðar. Menn báru fyrir sig fjárþörf, það væri bara ekki nægt fjármagn. Ég hef ekki mikið kynnt mér málið síðan en ég vona að þetta sé í miklu betra horfi núna. Kannski veit ráðherra hvort betur sé farið með börn í svona vanda í dag. Svo vona ég innilega að hæstv. ráðherra hafi bolmagn til að tryggja fjármagn í þennan málaflokk til að tryggja að lögum sé fylgt og að við séum að bæta aðstöðu barnaverndar í landinu.

Frú forseti. Barnaverndarmál eru sannarlega mikilvægur málaflokkur. Það skýtur svolítið skökku við að tveir framsóknarmenn séu hér að tala saman um barnaverndarmál þegar málefni Barnaverndarstofu hafa verið sett í uppnám með tilkynningu um að það eigi að sameina þá stofnun annarri og það er óljóst nákvæmlega hvað hún á að gera og hvar hún á að vera. Síðan er verið að gera samning þvert á faglega ráðgjöf stofnunarinnar um rekstur heimilis í Skagafirði. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur líka miklar áhyggjur af þeim samningi og hefur gagnrýnt harðlega hvernig fjármunum er forgangsraðað í barnavernd. Ég ákvað að gera þetta að umræðuefni hér. Varðandi Barnaverndarstofu held ég að það sé ástæða fyrir ráðherra að gera okkur betri grein fyrir hvað hún ætlast fyrir með sameiningu stofnana. Hér var samþykkt frumvarp síðasta vor þar sem var heimilað að ráða tímabundið forstöðumann Fjölmenningarseturs. Þá stóð til að sameina Fjölmennningarsetur, Jafnréttisstofu og réttindagæslu fatlaðs fólks og er vísað í stofnun sem á að koma á laggirnar 1. janúar 2015. Ég sé að hæstv. ráðherra hristir höfuðið en ég er með útprentað frumvarpið fyrir framan mig. Nú er búið að skipta út Jafnréttisstofu fyrir Barnaverndarstofu og ég lýsi yfir áhyggjum af því að félags- og húsnæðismálaráðherra fari af svo mikilli léttúð og ábyrgðarleysi með 

Herra forseti. Opinbert barnaverndarstarf hófst á Íslandi með setningu laga árið 1932. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og lögin oftsinnis verið endurskoðuð. Barnaverndarstofa var stofnuð 1995 og með því átti að tryggja að fagleg stofnun hefði yfirsýn yfir málaflokkinn. Við höfum barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna eins og við þekkjum, sem var löggiltur á Íslandi 2013, og heildarendurskoðun var gerð á barnalögum fyrir um tveimur árum. Hlutverk Barnaverndarstofu er annars vegar að vera ráðgefandi og fræða og hins vegar að hafa með hendi eftirlitshlutverk með barnaverndarnefndum sveitarfélaga. Mikilvægt er að Barnaverndarstofa hafi bolmagn til að sinna hlutverki sínu og veita barnaverndarnefndum leiðbeiningar og ráðgjöf varðandi fjölskylduvernd og úrlausn barnaverndarmála. Með sameiningu barnaverndarnefnda á undanförnum árum hefur verið leitast eftir því að þær geti rækt hlutverk sitt enn betur og sinnt því vandasama verki sem þeim er falið. Barnaverndarnefndir geta leitað til Barnaverndarstofu og fengið aðstoð og úrlausn einstakra mála þegar þörf er á og má þar nefna fjölkerfameðferð og stuðningsúrræði ætlað fjölskyldum með unglinga með fjölþættan hegðunarvanda. Þetta úrræði, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan, nýtist þó ekki allri landsbyggðinni og er ég ánægð með að heyra að það er unnið að því að bæta þar úr. Ég tel mjög mikilvægt að halda áfram með átakið gegn kynferðisofbeldi gagnvart börnum og tryggja því varanlegt fjármagn hjá Barnaverndarstofu. Barnahús hefur mikilvægt hlutverk. Við vitum að markmiðið í barnaverndarstarfi er að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður fái nauðsynlega aðstoð, að stutt sé við fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu og að einstök börn séu vernduð 

Virðulegi forseti. Þá tek ég til máls á ný og get farið aðeins betur yfir málið. Nokkrir hv. þingmenn hafa talað um málefni Barnaverndarstofu sem ég vil líka ræða um í þessari seinni ræðu minni. Mér rennur svolítið blóðið til skyldunnar. Afi minn var fyrsti forstöðumaður Unglingaheimilis ríkisins, hann Kristján Sigurðsson, sem varð kannski vísirinn að Barnaverndarstofu. Svo hef ég líka alist upp á meðferðarheimili fyrir unglinga sem Barnaverndarstofa rak. Ég vil ræða aðeins áherslubreytingar. Eðli málsins samkvæmt er meginþungi starfsins á Reykjavíkursvæðinu, hér eru flest börn. Við þurfum hins vegar að ræða landsbyggðina líka og þá þjónustu sem þar þarf að vera. Svo má ræða það hvort í sumum tilfellum sé hollt fyrir börn að vera tekin út úr aðstæðum sem þeim eru ekki hollar eða frá foreldrum sem eru ekki í stakk búnir til að styðja við viðkomandi börn og veita þeim börnum meðferð annars staðar. Í framhaldi af fyrri spurningu minni til ráðherra í framhaldi af því sem hún sagði þegar hún talaði um landsbyggðina langar mig að heyra hvað hún sér fyrir sér í þeim efnum. Er ekki þörf á aukinni barnaverndarstarfsemi á landsbyggðinni?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og öllum þeim sem hafa tekið til máls undir þessum lið. Ég tek undir með hv. þm. Björt Ólafsdóttur, það er sárt að hugsa til þess að þrátt fyrir lög og sáttmála skuli málum vera ábótavant. Barnavernd er okkur mikilvæg og stöðu barna þarf að meta reglulega og leita frekari úrræða þar sem þeirra er þörf. Eins og hérna hefur komið fram er líkamlegt, andlegt og kynferðislegt ofbeldi, hegðunarvandamál og staða barna alltaf í endurskoðun hjá þeim stofnunum sem vinna að þessum málum og svo ætti að sjálfsögðu að vera hjá okkur líka. Þar á hafa orðið breytingar, í staðinn fyrir að einblína aðeins á vandamálið þegar það er orðið hefur líka verið horft til upphafs vandans og lausna fyrr í ferlinu eins og meðferð í nærumhverfi á frumstigi. Það hefur skilað góðum árangri. Það er svo margt sem við gætum rætt hérna frekar, t.d. það sem kom fram í skýrslu UNICEF frá 2011 um stöðu barna á Íslandi. Við þurfum að skoða samþættingu velferðar hjá börnum, allt frá heilsu barna til umhverfis þeirra. Vanræksla barna er til dæmis helsta ástæða tilkynninga til barnaverndarnefndar er varða ofbeldi. Mikil þörf er á rannsóknum á vanrækslu barna líkt og ofbeldi gagnvart börnum. Það má reikna með að 2–4 þús. börn séu þolendur heimilisofbeldis eða búi við heimilisofbeldi á ári hverju á Íslandi, en ef 2 þús. börn eru þolendur heimilisofbeldis á hverju ári, ef við miðum við lægri töluna, er aðeins tilkynnt um 14% þeirra til barnaverndarnefndar. Við þurfum alltaf að brýna þessa vitundarvakningu og aukningu á tilkynningum. Í lokin langaði mig að þakka fólkinu sem vinnur að þessum málaflokki á þessu landi og ég get ekki sagt það nægilega oft að það er líka skylda okkar þingmanna að sjá til þess að vernd barna nái inn fyrir þröskuld heimilanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Ég sé mig knúna til að leiðrétta rangfærslur sem komu fram, sérstaklega í máli formanns velferðarnefndar. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um það hvar eigi að staðsetja nýja stjórnsýslustofnun. Það hefur verið skipuð nefnd með mjög hæfu og faglega völdu fólki sem er ætlað að koma fram með tillögur  Í þessu tilviki var það fulltrúi Samfylkingarinnar í þessari umræðu, hv. þm. Guðbjartur Hannesson.

… í sambandi við úrræðin.

Ég leiðrétti það hér með, ekki hefur verið tekin ákvörðun. Þegar ég skipa nefndir er ég ekki fyrir fram búin að ákveða hver niðurstaða þeirrar nefndar á að vera. Síðan varðandi það að ég nálgist þetta af léttúð, það er alls ekki þannig. Við erum að tala um mjög mikilvægan málaflokk sem ég tel að við verðum að efla. Við erum ekki með þetta heildstæða þjónustuferli sem ég tel mjög mikilvægt að koma á. Við sinnum ekki börnunum okkar eins úti um allt land og við styðjum ekki við sveitarfélögin, þau sem bera ábyrgð á félagsþjónustu og barnavernd, með þeim hætti sem ég tel að við eigum að gera. Það er ástæðan fyrir því að ég tilkynnti fyrir þó nokkru síðan að ég hefði í hyggju að setja af stað þessa vinnu varðandi endurskoðun um samþættingu þátta sem snúa að framkvæmdaáætlun í barnavernd, samþætta þá við fjölskyldustefnuna, sem og að endurskoða stjórnsýsluna, finna hvernig ríkið getur stutt sem best við sveitarfélögin í að sinna félagsþjónustu og barnavernd. Eins og þeir sem hafa kynnt sér fjárlögin vita höfum við hjá félags- og húsnæðismálaráðherra forgangsraðað  Ég þakka þér kærlega fyrir, forseti.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemdir. Hér stóð hæstv. ráðherra í ræðustól og talaði langt umfram tíma. Það var hringt á hana með bjöllu en hefði mátt segja eitthvað við hana. Hæstv. ráðherra hafði nýtt hluta af tíma sínum til að leiðrétta mig sem var í engu ástæða til leiðréttingar því að ég sagði að ekki lægi fyrir hvar stofnunin ætti að vera, hún væri búin að setja hana í uppnám því að þau vissu ekkert um framtíð sína. Ég óska eftir því að ráðherrar séu áminntir um að halda sig innan tímamarka eins og aðrir, sérstaklega þegar þeir fara svo freklega fram yfir í tíma.

Virðulegi forseti. Ef forseti telur ástæðu til að áminna mig varðandi tímann hvet ég forseta til að gera það. Ég taldi hins vegar mjög mikilvægt að koma á framfæri ákveðinni leiðréttingu. Þetta er málaflokkur sem skiptir mig mjög miklu máli og ég legg mjög mikið á mig til þess að vanda mig vegna þess að ég tel að það skipti svo miklu máli fyrir fjölskyldurnar í landinu að við bætum þá þjónustu sem við bjóðum upp á núna. Við erum að gera margt gott en ég tel að við getum gert betur en við gerum í dag.

Virðulegi forseti. Ráðherrar verða að fara eftir fundarreglum hér eins og aðrir. Ef þeir koma ekki öllu að á þeim tíma sem þeir fá þurfa þeir einfaldlega að undirbúa sig betur. Ég heyrði ekki betur en að ráðherra væri hér í efnislegri umræðu undir fundarstjórn forseta. Þá tel ég að forseti hefði átt að áminna og hringja bjöllu til að hæstv. ráðherra héldi sig innan þeirra leikreglna sem gilda í þessum sal.

Forseti. Það er nú sem betur fer þannig að aðeins hefur þokast í málefnum Landspítalans. Nú er ekki lengur spurt hvort þurfi að byggja nýjan spítala heldur hvenær og hvernig. Deilan hefur staðið í mörg ár. Það var rifist um staðsetningu. Það tókst meira að segja að koma upp þeirri hugmynd að þetta yrði sérstaklega gert fyrir Reykjavík frekar en fyrir landið allt, en sem betur fer er það allt að baki. Nú er spurningin hvenær og hvernig. Hvað varðar fyrri spurninguna um hvenær þá held ég að málið horfi einfaldlega þannig við, virðulegi forseti, að ekki sé hægt að bíða lengur. Það þarf að byrja að byggja. Það er búið að ákveða hvar á að byggja og það þarf að byrja að byggja. Öryggi sjúklinganna er í húfi. Í síðustu viku þurfti að loka smitsjúkdómadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss vegna sýkinga. Það þurfti að loka heilli deild, einni af mikilvægustu deild spítalans þó að þær séu auðvitað allar mikilvægar. Virðulegi forseti. 8 þús. sjúklingar sýkjast á Landspítalanum á hverju ári. Það kom fram hér áðan að 86% sjúklinga deila snyrtingu með öðrum sjúklingum. Auðvitað er mikið öryggisatriði að betur sé búið að sjúklingum á þessu sviði. Í þeim teikningum sem liggja fyrir er t.d. gert ráð fyrir að öll lyf verði skömmtuð með róbótum, virðulegi forseti, sem sagt vélskömmtuð, og merkt hverjum sjúklingi. Öryggið sem fylgir því að mannshöndin komi þar ekki að heldur sé þetta allt forritað í vélum er slíkt að ég held að það sé erfitt að setja það í orð. Annað sem á t.d. að vera í þessari nýju byggingu er þvottastöð fyrir rúm. Þegar kæmu nýir sjúklingar færu öll rúm í gegnum sérstaka þvottastöð. Við getum rétt ímyndað okkur hvað þetta þýðir fyrir sýkingarhættu og annað sem getur borist, það yrði miklu öruggara, og svo allur vinnukrafturinn sem fer í það núna þegar öll rúm eru handþvegin inni á sjúkrastofum. Þetta eru tvö lítil dæmi um þær breytingar sem verða. Í síðustu viku, virðulegi forseti, var ég á fundi hjá Krabbameinsfélaginu. Þar var skýrt frá því að á nokkrum árum hefðum við færst frá því að standa okkur best í krabbameinslækningum á Norðurlöndum yfir í að vera öftust. Auðvitað höfum við gengið í gegnum hræðilegar efnahagslegar þrengingar og kannski var ekki hægt að ætlast til þess að við gætum haldið þessu efsta sæti, en á hinn bóginn gerir húsakosturinn það að verkum að við komum ekki PET-skanna, sem er mikilvægt tæki, fyrir í húsnæðinu. Fólk er sent héðan, margir á ári, til útlanda til að geta notast við þessa tækni. Það vantar sérfræðinga í krabbameinslækningum og í öðrum lækningum líka. Það má ekki líta fram hjá því að starfsaðstaðan, sem læknum býðst hér og sérfræðingum sem hafa verið í mörg ár í útlöndum til að fullnuma sig, hlýtur að skipta miklu máli. Auðvitað skipta launin líka máli, en ef það er ekki hægt að bjóða fólki almennilega starfsaðstöðu er hætta á að það komi ekki heim eftir nám. Virðulegi forseti. Ég lýsi áhyggjum mínum - ég nota orðið áhyggjur - yfir því viðhorfi sem kom fram í ræðu hæstv. heilbrigðisráðherra hér í vor, nánar tiltekið 28. apríl, þegar hann sagði, með leyfi forseta: „Ég hef lýst því yfir sjálfur að við förum ekki að hagræða í starfsemi heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi upp á 2, 3, 4 milljarða til að greiða af afborgun lána við þetta verkefni.“ Virðulegi forseti. Sá sem gefur yfirlýsingu af þessu tagi er á þvílíkum villigötum. Hagræðið af því að sameina alla starfsemina á einn stað er augljóst og hefur verið reiknað að sé 2,6–3 milljarðar á ári. Þá koma menn og segja: Já, en það vantar peninga inn í spítalann. - Það er alveg rétt, en þá vantar bara meiri peninga til að bæta þjónustuna. Ætlum við að skófla inn nokkrum milljörðum til að henda í þá óhagkvæmni sem þarna er? Það er eiginlega óskiljanlegt að menn sjái ekki að af þessu verður sparnaður, jafnvel þó að við ætlum síðan að greiða meira inn í spítalann til þess að bjóða þar betri þjónustu miðað við ástandið. Virðulegi forseti. Einhver nefndi það hér áðan að það væri ólíklegt að nefnd kæmi einhverju í gegn þar sem meiri hluti nefndarmannanna væru stjórnarandstæðingar. Ég held að það sé mjög einfalt að breyta samsetningu nefndar ef það er eitthvert trúaratriði að stjórnarmeirihlutinn hafi meiri hluta í nefndinni. Ég er eiginlega að vona það, virðulegi forseti, að þessi nefnd verði óþörf. Ég er flutningsmaður þessarar tillögu en ég vona samt að hún verði óþörf vegna þess að ríkisstjórnin komi á næstu dögum með tillögu um hvernig eigi að fjármagna spítalann. Eins og komið hefur fram hjá nokkrum ræðumönnum hér á undan þá erum við að tala um lágar upphæðir í heildarsamhengi ríkisfjármálanna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að leggja fram þessa þingsályktunartillögu. Ég er einn af meðflutningsmönnum hennar. Ég verð að byrja á því að segja að mér finnst skjóta svolítið skökku við að það þurfi í rauninni að leggja fram þingsályktunartillögu um að fylgja eftir annarri þingsályktunartillögu. Er það ekki svolítið furðulegt? Alþingi er búið að samþykkja, og við samþykktum það öll sem eitt sem vorum hér í þingsal í vor, að fela framkvæmdarvaldinu að finna leiðir til þess að endurbyggja og byggja við Landspítalann, en svo hefur lítið gerst. Við fáum litlar fréttir af stöðu mála þrátt fyrir miklar umræður sem við höfum reynt að eiga við bæði hæstv. heilbrigðisráðherra sem og hæstv. fjármálaráðherra. Þeir eru nú ekki alltaf sammála í þessum efnum. Það er þá ein leið, að bjóðast til þess að hjálpa til. Ég fagna því að við séum alla vega mörg sammála um að bjóða fram krafta okkar og bjóða það að sex manna þingnefnd hjálpi framkvæmdarvaldinu að finna leiðir til þess að byggja upp Landspítalann. Við ræðum hér fyrst og fremst fjármögnunarleiðir, er það ekki? Eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom að á undan mér þá er fólk orðið frekar sammála um að það þurfi að fara í endurbyggingu og uppbyggingu á Landspítalanum. Nú ræðum við hvernig við ætlum að fjármagna það. Það er ekki auðvelt að finna út hvað stjórnvöld ætla sér í því efni. Við þurfum kannski ekki einu sinni að ræða forsendurnar fyrir því. Þær liggja alveg skýrar fyrir og fyrsti flutningsmaður fór mjög vel í gegnum þær allar í ræðu sinni. Þær liggja fyrir í greinargerð, en við ræðum hér leiðirnar að markinu. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur talað um sölu ríkiseigna. Hæstv. fjármálaráðherra hefur slegið úr og í varðandi þá hugmynd, en mér fannst á honum að hann væri ekki á þeirri skoðun, að hann væri ekki sammála fagráðherra í málinu og talaði um að hugsanlega væri hægt að nýta væntan arð hjá ríkisfyrirtækjum í uppbygginguna. Hann sagði jafnframt að það mundi ekki mikið gerast á næstu þremur, fjórum árum. Þá varð ég mjög vonsvikin og hissa af því að ég hélt að við hefðum verið komin með niðurstöðu á síðasta þingi, ég hélt að skilaboðin hefðu verið mjög skýr. Þau voru það í augum þeirra 56 þingmanna sem greiddu atkvæði með fyrri tillögunni en þau hafa greinilega ekki borist hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef þess vegna verið að reyna að finna út hvað hæstv. ráðherra hugnist í þessum málum. Við höfum verið að ræða svolítið saman og ég hef reynt að grafast fyrir um af hverju hin svokallaða lífeyrissjóðsleið hafi ekki verið farin og á hverju hafi strandað þar. Mér skilst að það hafi bara aldrei verið útrætt. Ég hef spurt hæstv. fjármálaráðherra um þá leið, hvort hún sé nokkuð sem honum hugnist, en svo er ekki að skilja á hæstv. ráðherra, hann telur hana vera eins og hverja aðra lánaleið. Við í Bjartri framtíð og ýmsir aðrir höfum nefnt lánaleiðina. Það er eins og það sé bannorð í þessum sal að tala um það, en það er ekki gert af neinni óráðsíu, við erum alveg jarðföst í þeim pælingum, en við viljum nefnilega skoða og fá á hreint þann kostnað sem fellur til í núverandi ástandi, þ.e. hvað það kostar að reka spítalann á 17 stöðum, hvað það kostar að vera ekki með hátækniþjónustu hér á landi á við PET-skanna, heldur sækja þá þjónustu til útlanda. Hvað með smit, flutninga og allt það sem rakið hefur verið vel, hvað kostar það okkur? Við höfum auðvitað séð ýmsar tölur en ég er ansi hrædd um að við höfum ekki fengið allan heildarkostnaðinn, því miður, af því að það er erfitt að taka hann saman. Í þessu sambandi viljum við og margir aðrir ræða við stjórnvöld um hvort ekki væri skynsamlegra að eyða þeim pening í eitthvað sem stendur þó áfram í stað þess að kasta því út um gluggann, ef svo má segja, á ári hverju. Það er vissulega dýrt að vera fátækur og það verður sífellt dýrara í þessum efnum. Á meðan ekkert er gert köstum við peningum á glæ, það er nú bara þannig, og það engum smá fjárhæðum. Mér finnst mjög undarlegt að heyra í þeim sem tekið hafa upp frasa um aðhald í ríkisfjármálum. Mér finnst undarlegt að heyra að þeim finnist í lagi að halda á þessum tilteknu ríkisaurum. Ég fagna aftur þessari tillögu og við í Bjartri framtíð bjóðum fram alla krafta okkar og vonumst til að framkvæmdarvaldið geti nýtt þá eitthvað. En hitt er svo annað mál hvort þau vilja finna út úr þessu máli, ég er ekkert svo viss um það, það er að renna upp fyrir mér og það þykir mér mjög miður. Mér þætti bara miklu hreinlegra og betra ef stjórnvöld sæju sóma sinn í því að tala hreint út, t.d. tala hreint út við starfsfólk Landspítalans og láta það hreinlega vita af því að aðstæður þar séu ekkert að fara að batna næstu árin. Segið þeim það þá bara, ekki vera að draga fólk á asnaeyrunum og hafa það í vinnu og vekja einhverjar vonir hjá því sem munu væntanlega ekki standast. Þá vilja kannski þeir hjúkrunarfræðingar og læknar á Landspítalanum ekki eyða bara einni viku í mánuði í Noregi við að vinna sér upp tekjutapið við að vinna hér síðustu þrjár vikurnar í hverjum mánuði. Þetta fólk á rétt á því að fá heiðarleg svör og val um að gera þá eitthvað annað frekar en að sætta sig við þessar aðstæður. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra í bili. Ég vonast til að þessi tillaga fari til okkar í velferðarnefnd og hún gerir það væntanlega. Hún verður líklega afgreidd þar hratt og örugglega. Öll gögn málsins sem hægt er að finna liggja fyrir löngu fyrir og við vitum að við þingmenn hér á Alþingi erum sammála um að fara í uppbyggingu á Landspítalanum.

Herra forseti. Ég er bjartsýnismaður að upplagi, ég er fæddur þannig, og ég trúi á mátt rökræðunnar. Ég held ekki að verið sé að draga neinn á asnaeyrum. Ef hv. þingmaður lítur yfir gang umræðunnar síðustu tvo þingvetur kynni að renna upp fyrir henni að það er einmitt samræðan sem við höfum átt á Alþingi yfir þetta ræðupúlt sem hefur breytt afstöðu ýmissa. Þegar við komum til þings að loknum kosningum lá ekki þessi skilningur fyrir. Það var samræðan hér og vissulega líka úti í samfélaginu sem leiddi til þess að ráðamenn breyttu afstöðu sinni. Það hefur komið fram hægt og bítandi. Þess vegna er sú staða komin upp sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sagði hér fyrr í dag, það væri ekki spurning um hvort heldur hvernig yrði ráðist í þetta. Ég held því að það hafi náðst. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði að á meðan ekki er ráðist í byggingu nýs spítala er verið að kasta fjármunum á glæ. Húsakynnin eru gömul, þau grotna niður og ég tel að núna þyrfti að ráðast í bráðaviðhald sem sennilega næmi 1,5 milljörðum. Ég hygg að innan skamms þurfi að fara að eyða 4–5 milljörðum á ári í viðhald því það er ekkert sett í viðhald að heita má. Ég kom upp vegna þess að hv. þingmaður sagði réttilega og eðlilega að það væri skrýtið að við værum að reyna að fá samþykkta þingsályktunartillögu um sérstaka nefnd til að fylgja eftir því sem við samþykktum í fyrra. Þá vek ég eftirtekt hv. þingmanns á því að það sem hefur verið að breytast síðan 2008 á þingi er að þingið hefur öðlast meiri völd á kostnað framkvæmdarvaldsins. Þinginu hafa verið falin meiri verkefni. Ég tel að þetta sé rökrétt framhald á því. Þarna er um stórt verkefni að ræða og þingið náði niðurstöðu um að ráðast í það, eftir rökræðu, ég met það svo. Það er eðlilegt að þinginu sé líka falið að skera 

Virðulegi forseti. Þetta er vissulega áhugavert sjónarmið hv. þingmanns og ég get skilið það sem hann segir hér. Ég skil einfaldlega ekki að þessi boð til framkvæmdarvaldsins séu ekki nógu skýr. Ég er kannski eitthvað óþolinmóðari en hv. þingmaður út af því að þetta lá fyrir, þetta lá fyrir meira að segja vel fyrir kosningar. Fyrir kosningar voru allir flokkar sammála um þetta og við heyrðum ýmis falleg kosningaloforð um að bjarga Landspítalanum og fara að byggja nýjan Landspítala hjá öllum flokkum. Þetta var frekar skýrt. Kannski voru einhverjir innan einhverra flokka ekki búnir að tala sig saman, en það hefur held ég gerst núna. Auðvitað þurfum við að eiga umræðuna til þess að það gerist, ég tek undir með þingmanninum með það. En ég er kannski bara óþolinmóðari en hv. þingmaður og get illa beðið því mér finnst skilaboðin hafa alltaf verið mjög skýr, ekki síst fyrir lok síðasta þings. Ég skil ekki eftir hverju hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra eru að bíða.

Hæstv. forseti. Þó að flokkarnir kunni að hafa talað skýrt fyrir kosningar varð staðreyndin eigi að síður sú að þegar við komum til þings þegar þeim sleppti þá var því lýst yfir af einum þeirra þriggja ráðherra sem mestu ráða í þessu máli að örvænt væri um að það tækist að samþykkja að byrja bygginguna á þessu kjörtímabili. Því hefur umræðan breytt. Svarið við því af hverju þessa tillögu kunni að þurfa til þess að hægt sé að hefja ferðalagið fólst í ræðu hv. þingmanns áðan. Þá sagði hún réttilega undir lok ræðu sinnar að það væri ágreiningur um leiðir millum hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra. Ég hygg að svo sé. Við slíkar aðstæður er ekkert óeðlilegt að nefnd þingmanna úr öllum flokkum leggi saman höfuð til þess að reyna að finna heppilegar leiðir til þess að fjármagna verkið, áfangaskipta því líka og leysa eftir atvikum önnur álitamál. Ég hef alltaf talið það heppilegustu leiðina. Ég var árum saman á Alþingi sem laut gjörsamlega boðvaldi framkvæmdarvaldsins. Hingað komu inn ár eftir ár fyrirskipanir frá framkvæmdarvaldinu í formi frumvarpa og þingsályktunartillagna sem lá alveg ljóst fyrir að þingmenn stjórnarflokkanna höfðu ekkert svigrúm til þess að víkja frá. Það er sem betur fer að breytast. Það er einn af lærdómunum sem við höfum dregið af þeim óskaplegu atburðum sem urðu hér í þjóðlífinu 2008. Í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og umræðu um hana finnst mér a.m.k. að það megi sjá þess merki að í vaxandi mæli taki þingið til sín meira sjálfstæði. Það finnst mér gott. Ég lít svo á að þessi tillaga sé til marks um það og hún sé partur af þeirri vegferð. Þess vegna er ég ánægður með þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Til þess að taka af allan vafa þá vil ég ekki að hv. þingmenn skilji mig þannig að ég sé ekki ánægð með tillöguna. Ég er það, ég er meðflutningsmaður. En það er gott að eiga þessar samræður við hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég er honum alveg sammála um að það er mikilvægt að efla sjálfstæði þingsins. Það er raunverulega þannig að sérstaklega minni hlutinn - það hlýtur alltaf að vera þannig, hver svo sem þar er - hefur ekki mikið um málið að segja. Það er ef til vill betur hægt, þrátt fyrir allt tal um mikilvægi samráðs og sátta, þegar þingmenn hafa beinan aðgang að málinu. Það er ágreiningur um leiðir og það er mikilvægt að við ræðum um þær. Við gætum orðið ósátt við hvaða leiðir ríkisstjórnin vill fara til að byggja upp Landspítalann. Ég segi fyrir mig að ég vil að það sé alveg á hreinu að Landspítalinn verði á einhverjum tímapunkti eign þjóðarinnar, að það verði ekki einkaaðilar sem reki hann í stórum stíl. Ég verð að segja að ég varð svolítið hrædd í þeirri umræðu sem ég átti við hæstv. fjármálaráðherra, þegar ég ræddi þessar leiðir við hann, um að hann væri ef til vill ekki sama sinnis. Þá hugsaði ég: Jæja, það er kannski betra - ég veit ekki hvort ég á að segja þetta - að láta kyrrt liggja. Það er vissulega mikilvægast í þessu stóra máli að fólk 

Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri tillögu sem hér er lögð fram en harma um leið að hafa ekki getað verið meðflutningsmaður þar sem ég var ekki á þinginu en varamaður minn á þingi, Ólína Þorvarðardóttir, er meðflutningsmaður. Ég lít á þessa tillögu þannig að fyrst og fremst sé verið að reyna að ýta þessu verkefni áfram skref fyrir skref eftir að samstaða náðist um það á síðasta þingi að byggja ætti spítala. Þá var það þar með ákveðið. Komið hefur fram hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að ekki sé lengur ágreiningur um staðsetningar eða neitt slíkt og raunar heldur ekki um umfangið og þá undirbúningsvinnu sem átt hefur sér stað. Eini þröskuldurinn sem eftir er sé fjármögnunin og hvenær hægt verði að hefja framkvæmdir. Hér er gerð tillaga um að búa til hóp sem reynir að þoka málunum áfram í þeirri sátt sem náðist á síðasta þingi, vegna þess að það skiptir auðvitað miklu máli að þetta mál sé ekki pólitískt bitbein á þinginu. Í rauninni er alveg ótrúlegt að það skuli hafa orðið það. Við höfum verið að rifja það upp að fjöldi ráðherra frá nánast öllum flokkum sem þá áttu sæti á þingi, kom að málinu, stýrði vinnunni eða átti heilbrigðisráðherra og barðist fyrir þessu máli. Það gildir um Sjálfstæðisflokkinn, sem átti formennsku í undirbúningsnefndum og einnig ráðherra, það gildir um Framsóknarflokkinn og um Vinstri græna og Samfylkingu. Þetta hefði því aldrei átt að verða mikið bitbein. Þegar málið kom í þingið í þessari lotu var búið að vinna tillögur og annað. Þá var mikilvægi spítalans náttúrlega lagt fram sem rök í málinu og allt það sem fram kemur í greinargerð, en samtímis var lögð fram mjög vönduð greinargerð sem unnin var af starfsmönnum spítalans og ráðgjöfum þeirra og síðan erlendum fyrirtækjum sem höfðu reynslu af byggingum nýrra spítala og kostum þess að taka nýja spítala í notkun. Var það metið þannig að hagræðingin og sparnaðurinn eingöngu við breytingar á byggingunum, þ.e. að færa starfsemina á einn stað, koma henni - ég segi nú ekki undir eitt þak, en inn á eitt svæði, væri einhvers staðar í kringum 2,6–3 milljarða kr. Fjárlaganefnd sem fjallaði um málið á sínum tíma kallaði eftir því að áður en næsta skref yrði tekið mundi þingið fara yfir útreikningana, leggja mat á þá og skoða síðan hvort þeir væru ekki réttir. Því má ekki undir neinum kringumstæðum rugla saman við það að það vantar fjármagn inn á spítalann til rekstrar daglegrar þjónustu, það er alveg rétt. En bara það að koma starfseminni á einn stað þar sem allar leiðir styttast, öryggi eykst og hægt er að bæta við þjónustuna og minnka flutninga á milli stofnana innan bæjar, mundi skila 2,6–3 milljörðum kr. Sá ávinningur kemur ekki af neinum öðrum aðgerðum. Ég er einn af þeim sem þurftu að bera ábyrgð á verulegum niðurskurði í heilbrigðiskerfinu eftir hrun. Við gerðum okkur fyllilega grein fyrir því að of langt var gengið strax árið 2012. Þess vegna var byrjað að gefa til baka í fjárlögunum 2013. Ég hef ítrekað sagt frá því í þessum ræðustól að ég tel að heilbrigðismálin, sem taka núna í kringum 8,8% af landsframleiðslu, tóku mest um 9,5%, eigi að fara aftur upp í 9,5%. Og nú þegar landsframleiðslan eykst er sorglegt að sjá að hlutdeild Landspítalans og heilbrigðiskerfisins í landsframleiðslunni eykst ekki. Það ber ekki vott um þann forgang sem margir hæla sér af og segja að forgangsraðað hafi verið í þágu heilbrigðisþjónustu. Það hefur vissulega verið bætt við eftir að fjárlögin komu fram. Það var milljarðaniðurskurður til viðbótar í fjárlögum fyrir 2014 en þá tók þingið sig til og breytti því og bætti verulega í, það var hið besta mál. En hluti af því sem vantaði, sem varð til þess að fyrrverandi forstjóri sagði af sér, var að gefa skilaboð inn í framtíðina, þ.e.: Hvert stefnum við? Hvað ætlum við að gera? Heilbrigðisstarfsmenn og samfélagið allt hafði tekið á sig gríðarlega mikinn niðurskurð á erfiðum tímum. Þá hefði þurft að gefa fólki jákvæð fyrirheit um hvert við stefnum og um uppbyggingu. Því miður hefur slíkt ekki komið fram enn þá. Eitt af því sem hefði þurft að segja er: Við ætlum að ráðast í nýbyggingu, við ætlum að bæta aðstöðuna, við ætlum að tryggja að ný tæki komist inn. Við ætlum að búa þannig um hlutina að við getum tekið á móti áföllum vegna sjúkdóma og annars slíks, eða réttara sagt við getum hindrað að það verði sjúkdómar inni á sjúkrahúsum sem eru erfiðir viðfangs eins og spítalinn hefur lent í á undanförnum vikum. Þetta snýst í rauninni allt saman um að komast af stað með þessa tvo fyrstu áfanga, þ.e. meðferðarkjarnann og rannsóknarstofuhúsið. Það tvennt mundi leiða til þess að hægt væri að færa allt inn á Hringbrautarreitinn, alla þjónustuna sem er uppi á Borgarspítala. Það væri gríðarlega stórt skref og margt af því sem verið er að bíða eftir mundi nást með því. Ég ætla ekki að fara yfir allar þær röksemdir sem komið hafa fram í umræðu um þetta mál en ætlast til þess að þeir sem lagt hafa mat á stöðuna fari yfir feril málsins, skoði útreikninga á því hvaða hagræðing felst í því bara að byggja spítalann og koma honum í notkun, sem er auðvitað hluti af því sem mun borga þessa byggingu að töluverðu leyti eða a.m.k. að ákveðnum hluta. Nú er búið að stofna félag sem heitir Spítalinn okkar, sem berst fyrir því að ýta þessu máli áfram. Það er mikilvægt að við sameinumst um það. Það þarf líka að tryggja að rangfærslur um að Landspítalanýbyggingum eða breytingum á byggingum, endurbyggingum og byggingum sé stefnt gegn landsbyggðinni. Það er ekki þannig. Ég held að menn eigi einmitt að tala um Landspítalann sem þjóðarsjúkrahús, sem okkar sameiginlega sjúkrahús. Fram kemur í öllum tölum að verulega stór hluti af þeim sem nýta spítalann koma af landsbyggðinni. Það þýðir þó ekki að ekki þurfi að halda uppi þjónustunni úti um allt land eins og hægt er, en sérhæfðu verkefnin verða alltaf hér. Þarna verður sérfræðiþekkingin mest og ákveðnir hlutir verða aldrei unnir nema hér og sumir sjúklingar verða jafnvel að fara til útlanda, eins og menn vita. En mun færri sjúklingar þurfa að fara til útlanda ef við getum bætt aðstöðuna á þessu nýja sjúkrahúsi. Tillagan sem hér er til umræðu er fyrst og fremst um að leita leiða. Við höfum heyrt að lífeyrissjóðirnir geti fjármagnað þetta. Við höfum heyrt hugmyndir frá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, hann kemur nú vonandi hér, hann var á mælendaskrá, ég veit ekki hvort hann er þar enn þá. Hann hefur verið með vangaveltur um það ef við hefðum haldið áfram með sykurskattinn gætum við byggt nýjan spítala. Bara 0,5% lækkun á tekjuskatti þýðir 5 milljarðar á ári sem dreifist þannig að hún skilar örfáum hundraðköllum eða þúsundköllum til millitekjuhópanna. Ég er alveg handviss um að það fólk hefði allt verið tilbúið að segja: Við skulum fresta þessari lækkun á meðan við erum að borga nýjan spítala og bæta heilbrigðisþjónustuna. Við eigum að geta náð þjóðarsátt um að fjármagna þetta. Tillagan er til þess að leita að þeirri sátt og ég vona að hún fái góða afgreiðslu og verði samþykkt hér.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir þá þrautseigju sem hann hefur sýnt í málinu. Ég held að umræðan um þessa tillögu núna og sömuleiðis þá tillögu sem hann flutti í fyrra hafi orðið til þess að breyta töluvert afstöðu þingsins til málsins. Því var haldið fram hér fyrr í dag að nánast allir flokkar hefðu verið sammála um að það væri verkefni sem biði nýs þings að ákveða byggingu nýs Landspítala. Það reyndist nú ekki vera svo þegar við komum til þings. Nýir landsfeður sáu þá alls konar annmarka á þeim hugmyndum, ekki síst að það væri, eins og alltaf er uppi á góðu heimili sem horfir til framtíðar, töluverður fjárskortur. Þá blasti við sú staðreynd að mikilvægir þungavigtarráðherrar í ríkisstjórninni sögðu hreint út að vegna þess hvernig útlit væri væru engin loforð uppi um að stefnt yrði að því að byrja á byggingu nýs Landspítala eða ljúka ákvörðun á þessu kjörtímabili. Það sem þessi umræða hefur hins vegar leitt fram er að þeir sem voru efasemdarmenn og töldu að við hefðum ekki efni á þessu hafa skipt um skoðun. Það sem einkennir umræðuna í dag er að menn spyrja ekki lengur hvort heldur hvernig og þá hvenær. Eitt af því sem ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir er að hafa einmitt sýnt fram á að hægt er að áfangaskipta þessu mikla verki, sem í heild á að kosta 80 milljarða, með þeim hætti að tvær mikilvægustu byggingarnar eða einingarnar, þ.e. meðferðarkjarninn og rannsóknarkjarninn, yrðu reistar á fimm árum og það mundi kosta 45–50 milljarða. Það er vel kleifur hjalli, það er ekki hægt að segja annað. Þess vegna skiptir máli að menn komist að niðurstöðu. Hugsanlega hefur umræðunni fleytt fram með þeim hætti að við erum ekki lengur að ræða hvaða röksemdir það eru sem hníga að því að við eigum að taka þessa ákvörðun heldur hvernig best sé að fjármagna hana. Það hafa ýmsar hugmyndir komið fram í umræðunni. Menn hafa lýst ýmsum viðhorfum. Sumir vilja gera það með sölu eigna, aðrir vilja bara gera það beint af fjárlögum. Það eru ýmsar leiðir. Í fyrsta lagi væri hægt að fara þá leið að ríkið hæfi skuldabréfaútgáfu til þess að þjóðin sjálf gæti fjármagnað þetta og þá, líkt og þegar þjóðin fjármagnaði hringveginn, tæki hún upp á því að geyma ríkisskuldabréf eins og afar okkar og ömmur gerðu undir teppinu og ég man svo rækilega og vel eftir. Í öðru lagi væri hægt að eyrnamerkja tiltekna liði á fjárlögum sem ættu að renna til verksins. Það eru miklar deilur um veiðigjöld. Ég sé ekkert að því að þjóðin reyndi að sameinast um að hluti veiðigjalds færi til dæmis til þess að kosta byggingu þjóðarspítalans. Í þriðja lagi er hægt að fara þá leið að selja eignir ríkisins og nota það til þess að byggja spítalann. Í fjórða lagi væri hægt að fjármagna þetta beint af fjárlögum. Hv. þm. Björt Ólafsdóttir hugsaði hér upphátt og velti því fyrir sér hvað varð um lífeyrissjóðsleiðina. Menn ræddu það að lífeyrissjóðirnir gætu í senn hjálpað umbjóðendum sínum, þjóðinni allri, en líka fundið góða ávöxtun fyrir fé sitt með því að fjármagna byggingu nýs spítala. Það má segja að breyting á lögum um fjárreiður, sem þingið er að fjalla um og mér sýnist að allir þingflokkar séu sammála um, kynni að aðstoða við þá leið vegna þess að hún gerir það fært að eignfæra stofnfjárfestingar sem síðan væri hægt að afskrifa á löngum tíma. Það er ekki hægt í dag og þetta er einn af þeim tæknilegu annmörkum sem gerir hverri ríkisstjórn mjög erfitt fyrir að fara í framkvæmd af þessu tagi, sem þó er hægt að sýna fram á að væri arðbær. Það eru því ýmsar leiðir. Ég hef talað fyrir svokallaðri blandaðri leið. Í umræðunni í fyrra kom fram af hálfu VG að sá ágæti stjórnmálaflokkur taldi langfarsælast að fara þá leið að fjármagna þetta beint af fjárlögum. Þá kom hæstv. fjármálaráðherra og kvaðst ekki vilja það, það kæmi ekki til greina. Hann vildi fara leið eignasölunnar. En ég tel að við getum farið bil beggja og gert hvort tveggja. Það er eitt af því sem nefndin, sem er andlag þeirrar þingsályktunartillögu sem við ræðum í dag, á að finna út. Eins og ég hef sagt áður í samræðum yfir þingpúlt við hv. þm. Björt Ólafsdóttur er ég þeirrar skoðunar að það sé einmitt þingsins að komast að þessari niðurstöðu. Það bæði fríar landsfeður og -mæður frá því að þurfa að takast á um málið, og við vitum bæði tvö og þingheimur að það er ekki full sátt um hvaða leið á að fara, en hitt skiptir meira máli fyrir mig að með því fetum við okkur lengra á þeirri braut að þingið taki til sín meira sjálfstæði, verði meira afgerandi. Og sem betur fer höfum við séð það eftir síðustu kosningar, líka í tíð síðustu ríkisstjórnar, að frá 2008 hefur þingið í vaxandi mæli verið að taka sér aukið vald. Þannig á það að vera. Þegar um er að ræða það sem átti að vera þjóðarstolt, eitt það mikilvægasta sem blasir við fyrir heill þjóðarinnar, byggingu nýs spítala, er sjálfsagt að það sé þingið sem komi að því. Herra forseti. Menn hafa með ýmsum hætti velt upp þeim röksemdum sem styðja það að við tökum þessa ákvörðun sem fyrst. Ég held að flestir séu komnir á þá skoðun að ekki sé eftir neinu að bíða nema að finna úrlausn á fjármögnuninni. Það er hægt að gera það. Það var reiknað út fyrir nokkrum árum að líkast til mundi það að sameina alla starfsemina á einn stað skila arðsemi af fjárfestingunni sem í það fer sem mætti reikna upp á 2,6–3 milljarða. Ætli það sé ekki orðið snöggtum hærra á núgildandi verðlagi, ætli það megi ekki setja það á 3 milljarða á ári? Menn hafa í umræðum á þinginu dregið það í efa, m.a. hæstv. heilbrigðisráðherra, en maður þarf að skoða þær staðreyndir sem hafa komið fram, að húsakostur Landspítalans í dag er dreifður á 17 staði, yfir 100 hús, 160 þúsund fermetrar. Allir þeir snúningar sem það kallar á, það hefur komið fram í umræðunni að á hverju ári þarf níu þúsund ferðalög á milli spítalanna tveggja, Landspítalans og hluta hans í Fossvogi. Ég veit ekki hvort það hefur komið fram í umræðunni að það þarf þar að auki 25 þúsund aðrar ferðir þarna á milli með sýni o.s.frv. Á hverjum degi eru farnar ellefu ferðir með tól og tæki sem þarf að dauðhreinsa uppi á Tunguhálsi. Með auðveldum hugarreikningi er hægt að sjá að það eru fast að því fjögur þúsund ferðir á ári. Allt kostar það mikla peninga. Það hefur sömuleiðis komið fram að ekki er hægt að kaupa tiltekin tæki vegna þess að núverandi húsakynni rúma þau ekki, þau hafa ekki burðarþol. Það er ekki einu sinni hægt að koma á laggir almennilegri loftræstingu. Í þeim gögnum sem ég hef lesið kemur fram að á hverri klukkustund þarf að flytja milljón rúmmetra af lofti út úr spítalanum til þess að halda réttri loftræstingu. Það er eins og meðalrennsli Þjórsár. Það er ekki hægt vegna þess að lofthæðin er ekki nógu mikil. Það kom fram í umræðu í dag að 8% af sjúklingum Landspítalans sýkjast af sóttkveikjum sem eru landlægar þar. Ég held að í þeim gögnum sem ég hef lesið komi fram að hægt sé að minnka það niður í 2–3% á nýjum spítala. Það þýðir að kannski er hægt að koma í veg fyrir að fast að 5% af þeim sem gista Landspítalann verði veikir vegna sóttkveikja sem eru ónæmar og er mjög erfitt að ráða niðurlögum á. Þetta eru lífsgæði fyrir viðkomandi, þetta er líka sparnaður fyrir samfélagið. Það er því ákaflega margt sem hnígur að því að þetta sé hagkvæm fjárfesting, það sé hægt að kljúfa hana og sömuleiðis að það sé eftir litlu að bíða. Ég sé að fulltrúi Sjálfstæðisflokksins sem ætlar að taka þátt í þessari umræðu er mér alveg sammála. Ég bíð eftir því að hann komi hingað og lýsi því yfir. Hv. þm. Óli Björn Kárason, stóllinn er þinn.

Virðulegi forseti. Ég stenst ekki mátið, þegar maður fær tækifæri til að eiga orðastað við hv. þm. Össur Skarphéðinsson þá geri ég það nú oftar en ekki. Ég ætla ekki að ítreka þær efasemdir sem ég setti fram hér um skipan nefndar sem er allt í góðum huga gert, en ég efast um að árangurinn verði sá sem að er stefnt. Það er eitt sem ég vil spyrja hv. þm. Össur Skarphéðinsson um. Fyrir utan að ætla að nota sömu krónurnar tvisvar, eins og hann virðist ætla að gera, þ.e. að sparnaður verði í rekstri Landspítalans sem hægt væri að nota til að standa undir til dæmis vaxtakostnaði eða fjármagnskostnaði þegar við vitum að fé vantar inn í reksturinn, þá er auðvitað mjög sérkennilegt að tala síðan um sparnað til að nota. Ég segi: Sparnaðurinn sem næst með byggingu Landspítala, nýs Landspítala, á auðvitað að fara í að styrkja innviði Landspítalans, í rekstur. Það er ekki rétt að stilla þessu upp með þessum hætti. Spurning mín er fyrst og fremst sú - vegna þess að hv. þingmaður virðist vera opinn fyrir því til dæmis að selja ríkiseignir - hvort hann geti tekið undir það að hægt sé að skoða að færa eignarhlut ríkisins, 20–30% í Landsvirkjun, yfir í nýtt sjúkrahús og að á móti mundu lífeyrissjóðirnir eignast þann hlut í Landsvirkjun og við notum fjármunina, 30% af Landsvirkjun, til að færa yfir í nýtt háskólasjúkrahús, þjóðarsjúkrahús, sem við yrðum öll vel sæmd af.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hér í dag að ef búið væri að hafna þeim leiðum sem hann lagði til að farnar yrðu um fjármögnun nýs Landspítala mundi hann skoða alla hluti. Ég er á þeim línum. Ég er til í að skoða alla hluti. Ég skal viðurkenna þó fyrir hv. þm. Óla Birni Kárasyni að mér er ekkert um það gefið á þessu stigi að ræða um sölu á hluta af Landsvirkjun. Ég tel að það séu betri kostir í stöðunni. Ég veit að hv. þingmaður velur alltaf besta kostinn þó að það sé stundum erfitt að sýna honum fram á hver sá kostur er. Það vill svo til að við eigum Landsbankann og það vill svo til að einmitt vegna góðra samninga fyrrverandi fjármálaráðherra þá voru okkur færð hér á síðasta ári 18% til viðbótar af honum sem voru eignfærð á ákaflega lágu verði. Ég er þeirrar skoðunar og hef sagt það áður að við eigum að íhuga sölu á hluta eignar okkar í Landsbankanum til þess að hefja þessa framkvæmd. Ég vænti þess að hv. þingmaður geti orðið mér sammála um það. Hingað til hefur það meðal annars greint mínar skoðanir frá hans að hann hefur verið einn af óðustu einkavæðingarsinnunum. Ég hef ekki verið á þeim buxum. Ég er hins vegar til í að taka þetta ferðalag með honum. Ef hv. þingmaður er reiðubúinn til þess að koma með mér í það að selja hluta af Landsbankanum til þess að fjármagna meðferðarkjarnann og rannsóknarkjarnann í Landspítalanum þá skal ég dansa við hann í kvöld.

Virðulegi forseti. Varðandi Landsbankann þá verðum við að hafa í huga að ríkissjóður skuldar allan sinn eignarhlut í bankanum. Er ekki rétt, áður en hv. Alþingi tekur ákvörðun um að selja ríkiseign, að skoða með hvaða hætti það ætlar að borga þær skuldir sem stofnað var til til að eignast þá eign? Ég ætla að benda hv. þingmanni á að það væri kannski gott og hyggilegt að lesa blaðagrein sem birtist í Morgunblaðinu á morgun eftir þann sem hér stendur um Landsbankann og landsbankabréfið. Það sem ég er að velta fyrir mér er hvort hv. þingmaður geti ekki tekið undir að það sé a.m.k. einnar messu virði að setjast niður og athuga hvort lífeyrissjóðirnir séu ekki tilbúnir til þess að eignast hlut í Landsvirkjun, 25–30%, og við notum þá fjármuni til að fjármagna nýjan, glæsilegan, öflugan Landspítala og um leið verði samið um það að ríkið eigi einhliða kauprétt á eignarhlut lífeyrissjóðanna í Landsvirkjun og geti kallað hann aftur til sín að 25 árum liðnum. Það sem gerist er að ríkissjóður þarf þá ekki að greiða fjármagnskostnað af byggingarframkvæmdum. Það sem gerist líka er að við töppum af íslenskum fjármagnsmarkaði fé sem er nú að mynda hér bólu á fasteigna- og hlutabréfamarkaði o.s.frv. Öll skynsamleg rök sýna að nú er einmitt tækifærið til að setjast niður til einnar messu og fara yfir þetta.

Herra forseti. Ég fullvissa hv. þingmann um að allar þær greinar sem hann skrifar í Morgunblaðið og annars staðar les ég af fölskvalausri aðdáun. Ég er ekki alltaf sammála þeim, en oft koma þær mér til þess að hugsa nýjar hugsanir. Ræða hv. þingmanns hérna áðan kom mér líka til þess. Mér finnst sú leið sem hann leggur hér fram framandi, þ.e. útfærslan á henni, og einnar messu virði að skoða hana. Lengra vil ég ekki ganga. Hins vegar vil ég, með leyfi hæstv. forseta, segja hér við hv. þm. Björt Ólafsdóttur að hún hafi séð það sem ég var að tala um áðan, mátt rökræðunnar. Nú hefur það gerst að einn af þeim mönnum sem kom hingað í dag og var heldur skeptískur kemur hingað innblásinn af þrótti eftir að hafa hlustað á þessar umræður okkar og leggur fram eina leið. Það skiptir máli. Menn eru sem sagt farnir að hugsa í pragmatískum lausnum. 
             Ég hlakka til, herra forseti, að lesa grein hv. þingmanns um Landsbankann á morgun. Ég get meira að segja sagt að það er líka skynsamlega hugsað hjá honum þegar hann segir: Ef Landsbankinn verður seldur eða hlutur úr honum, á andvirðið þá ekki að renna til þess að borga skuldina? Þá ætla ég að leyfa mér að bjóða hv. þingmanni í lengra ferðalag með mér. Það eru til fleiri bankar. Ríkið á 9% hlut í einum banka og mig minnir 5% í öðrum. Hvað hefur ríkið að gera við svo lítinn hlut í einhverjum bönkum? Ætli það samanlagt slagi ekki upp í þriðjung af því sem mundi kosta að fara í þennan áfanga sem við höfum verið að ræða á Landspítalanum? Ég spyr hv. þingmann: Getum við sæst á að byrja á því?

Herra forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um fjármögnun byggingar nýs Landspítala og ég er einn flutningsmanna. Ég taldi það rétt miðað við það sem á undan er gengið og hvar við erum stödd í dag, taldi eðlilegt að á þessum tíma væri hægt að skipa nefnd þingmanna sem mundi skoða allar leiðir til fjármögnunar nýs Landspítala. En ég viðurkenni það fúslega að ég er ein af þeim sem telja að besta leiðin sé - ef ég fengi einhverju ráðið og fleiri væru á þeirri skoðun - að þetta yrði fjármagnað af fjárlögum ríkisins og að þjóðin byggði sinn eigin Landspítala; að hún fjárfesti þannig í framtíð lands og þjóðar og horfði til tekjuöflunar þar á móti. Ég vil í þessu sambandi minna á að við höfum lög í landinu sem voru samþykkt 28. mars 2013, lög um byggingu nýs Landspítala, það er um breytingu á lögum sem voru samþykkt árið 2010 um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala. Alþingi hefur því þessi lög í landinu sem hafa ekki fallið úr gildi og standa fyrir sínu. Þegar þessi lög voru samþykkt vorið 2013 greiddu eingöngu þrír þingmenn atkvæði gegn þeim. Það segir þá sögu hve breið samstaða var um byggingu nýs Landspítala en þar á meðal greiddu núverandi hæstv. ráðherrar atkvæði með því að nýr Landspítali yrði byggður. Vissulega hafði maður væntingar til þess að þegar viðkomandi hv. þingmenn væru orðnir hæstv. ráðherrar í nýrri ríkisstjórn mundu þeir fylgja þessum lögum eftir og fara í framkvæmdir. En raunin reyndist önnur og menn hafa ekki forgangsraðað í þágu nýs Landspítala, ekki með tekjuöflun, verið að afsala sér miklum tekjum í formi veiðigjalda og auðlegðarskatts svo að eitthvað sé nefnt. Við stöndum því í þeim sporum að leita allra leiða til að meta málið upp á nýtt því að þörfin er vissulega brýn. Við þekkjum hollvinasamtökin sem hafa komið í heimsókn til margra hv. þingmanna og kynnt okkur hversu brýnt það er að endurnýja húsakost Landspítalans. Fram hefur komið að þjónustuþörf eykst um 3% á ári hjá 60 ára og eldri og á næstu 40 árum svo að við megum ekki ýta þessu stóra máli endalaust fram til komandi kynslóða. Við þekkjum það að gömlu byggingarnar mæta ekki kröfum og stöðlum nútímans og það er líka margt sem snýr að starfsmönnum Landspítalans sem við þurfum að hafa í huga. Við höfum því miður verið að missa margt hæft heilbrigðisfólk úr landi og því miður stefnir í áframhald þess að heilbrigðisstarfsfólk, hvort sem er hjúkrunarfólk eða læknar, sjái ekki fyrir sér að vinna hér á Landspítalanum eða hér á Íslandi eftir sitt nám. Eitt af því sem veldur því að þetta fólk tekur þá ákvörðun er hversu léleg aðstaðan er orðin á Landspítalanum og ekki virðist líta út fyrir að gera eigi bragarbót á því á næstunni. Ég vil minna okkur öll á að Landspítalinn er ekki bara höfuðborgarsjúkrahús heldur spítali allra landsmanna. Hér er ég með yfirlit yfir innlagnir á Landspítalann árið 2012 og þá er höfuðborgarsvæðið með 6,9% af innlögnum svo að sjá má að stór hluti þeirra sem leggjast inn hefur komið annars staðar að af landinu. Ég vil líka aðeins rökstyðja það að brýn þörf sé á byggingu nýs Landspítala. Við Vinstri græn höfum fjallað um þessi mál oftar en einu sinni og þau hafa mikið verið rædd á fundum hjá okkur í gegnum tíðina. Landspítalinn er þjóðhagslega hagkvæm framkvæmd, miklir fjármunir fara nú þegar aukalega á hverju ári í að reka spítalann á 17 stöðum í Reykjavík eins og nú er. Það er ljóst að þau útgjöld munu aukast jafnt og þétt eftir því sem árin líða. Byggingarnar sem hýsa spítalann eru flestar úr sér gengnar og þarfnast mikils viðhalds og endurnýjunar ef horfið verður frá því að sameina starfsemina undir nýju þaki. Við vitum að Landspítalinn er flaggskip heilbrigðisþjónustu í landinu. Þar eru gerðar erfiðustu og flóknustu aðgerðirnar, þangað koma yfir 100 þús. sjúklingar á ári alls staðar af landinu. Landspítalinn er um 5 þús. manna vinnustaður og ein stærsta kennslu- og rannsóknarstofnun á heilbrigðissviði í landinu. Núverandi húsnæði getur ekki tekið við nauðsynlegum og nýjum tækjakosti, það er veruleikinn. Það stendur þjónustu við sjúklinga fyrir þrifum, veldur aukinni sýkingarhættu og vinnuaðstaða er erfið fyrir starfsmenn. Þess vegna hníga öll rök að því að fara af stað sem fyrst í byggingu nýs Landspítala. En aftur að þingsályktunartillögunni sem hér liggur fyrir. Mér finnst að við eigum að láta reyna á það að flokkar geti rætt sig saman að einhverri niðurstöðu. Ég held að það sé bara heilbrigðisvottorð að gera það. Ég gæti svo sannarlega séð fyrir mér að nýr Landspítali yrði fjármagnaður með auðlegðarskatti. Það er ein af þeim leiðum sem mér hugnast mjög vel. Það eru eflaust til fleiri leiðir til að fjármagna Landspítalann. Við megum ekki hrökklast frá þessu verkefni og byrja að tala um einkavæðingu og sölu ríkiseigna. Mér finnst það vera til skammar fyrir þessa þjóð ef hún ætlar ekki að halda myndarlega utan um þetta mál. Eins og komið hefur fram í umræðunni gátum við, fátæk þjóð, á sínum tíma byggt Landspítala og við hljótum að skulda komandi kynslóðum það að gera það hér og nú.

Herra forseti. Ég er komin hér til þess að lýsa stuðningi mínum við þessa þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir og reyndar allar aðrar góðar tillögur sem geta leitt til þess að losa Landspítalann úr þeirri pattstöðu sem hann er kominn í og veldur stjórnendum sjúkrahússins, starfsmönnum öllum, sjúklingum, aðstandendum og þeim nemum í heilbrigðisvísindum sem þar starfa, áhyggjum og erfiðleikum. Það er alveg rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði fyrr í umræðunni í dag að það var vonin og vissan vil ég segja um vilja stjórnvalda í kjölfar hrunsins til þess að byggja nýjan spítala sem hélt starfsfólki spítalans gangandi í kjölfar hrunsins. Þrátt fyrir gríðarlegan niðurskurð, þrátt fyrir mikla erfiðleika, hélt starfsemi spítalans áfram. Ég hef sagt það áður að bankakerfið hrundi, efnahagskerfið hrundi og að vissu leyti má segja að hið pólitíska gamla kerfi hér hafi hrunið, þó að það sé nú að rísa upp á afturlappirnar aftur, en heilbrigðiskerfið stóð af sér hrunið. Það var ekki síst vegna þess að starfsmenn í heilbrigðisþjónustu stóðu vaktina og lögðu gríðarlega mikið á sig til þess tryggja öryggi sjúklinga fyrst og fremst. Ég tel nauðsynlegt að leitað sé allra leiða til að koma spítalanum út úr þessari pattstöðu. Nefnd þingmanna úr öllum flokkum er ein slík leið, en ég legg áherslu á að slík nefnd vinni vel með þeim sem gerst þekkja til og hafa myndað sérstök samtök til þess að upplýsa um nauðsyn þessa, þ.e. samtökin Spítalinn okkar. Það er rétt að margar leiðir eru mögulegar til þess að fjármagna nýja spítalabyggingu. Hér hefur verið nefnd einkafjármögnun með aðkomu lífeyrissjóðanna eins og var ákveðið með sérstökum samningum við lífeyrissjóðina á árinu 2010. Af því varð því miður ekki, en líka hefur verið bent á að venjuleg opinber framkvæmd er eðlilegasti framgangsmátinn. Það eru til peningar í þessu samfélagi. Þetta er spurning um vilja til þess að sækja þá. Það er hægt að gera það með ýmsu móti, með sérstakri skattheimtu eins og hér hefur verið bent á, með eyrnamerkingu sérstakra skattstofna á fjárlögum, eða með útgáfu sérstaks flokks spariskírteina ríkissjóðs. Mönnum hefur á síðustu mínútum orðið tíðrætt um sölu eigna. Um það vil ég bara segja: Það er ekki hægt að selja Símann aftur. Það verður að segjast eins og er að ég treysti ekki stjórnarflokkunum, þeim sem á sínum tíma seldu Símann til að byggja nýjan Landspítala, til að selja samfélagslegar eignir okkar í þessum tilgangi eða öðrum. Við höfum alveg efni á því að byggja nýjan Landspítala. Herra forseti. Þetta er mjög arðbært verkefni eins og hér hefur verið bent á og það kostar 3 milljarða kr. á ári að gera ekki neitt. Aukinn rekstrarkostnaður spítalans á ári hverju vegna þess óhagræðis sem er af því að reka hann á 17 stöðum eins og hér hefur verið dregið fram, ég þarf ekki að endurtaka það, kostar okkur 3 milljarða kr. á ári. Það er ansi dýrt spaug. Það er rétt sem hv. þm. Björt Ólafsdóttir sagði hér í dag: Það er dýrt að vera fátækur þegar svona er. Ef ríkisstjórnarflokkarnir treysta sér ekki til þess að fjármagna bygginguna með einhverjum af þeim háttum sem ég hef hér nefnt og aðrir sé ég enga goðgá í því að tekið sé lán vegna þess að þetta er arðbær framkvæmd. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, herra forseti. Það er ástæðulaust að endurtaka það sem stendur í þessari ágætu greinargerð og í greinargerð með öðrum málum sem hér liggja fyrir eins og frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og fleirum. Það sem ég vil segja að lokum er að það hefur í rauninni myndast ákveðin samstaða. Loksins hafa augu manna almennt opnast fyrir því að það þarf að reisa nýjan spítala. Það er það sem vantar til þess að heilbrigðiskerfi okkar, heilbrigðisþjónustan, geti þróast áfram og við getum tryggt öryggi sjúklinga. Við megum ekki láta vonleysi vegna þess að menn hér draga lappirnar taka við af þeirri þrautseigju og þeim krafti sem hefur einkennt baráttuna fyrir byggingu nýs spítala. Þar fara fremstir í flokki þeir sem gerst vita sem málið brennur á eigin skinni. Það er ekkert grín að loka smitsjúkdómadeild á Landspítalanum í þriðja skipti á þessu ári vegna MÓSA-sýkingar og moka út fólki og hætta að taka inn nýja sjúklinga. Við verðum að koma í veg fyrir að það verði daglegt brauð. Það verður aðeins gert með því að leita leiða til þess að fjármagna byggingu á nýjum spítala núna þegar ég vil fullyrða að samstaða er loksins orðin um þörfina fyrir nýjan spítala.

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka þingmönnum og öðrum sem hafa tekið þátt í umræðunni fyrir mjög málefnalega og góða umræðu. Hér hefur verið skipst á skoðunum og ýmsum hugmyndum verið hreyft, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gat um áðan í andsvari við hv. þm. Óla Björn Kárason. Það er auðvitað mikils vert að ýmsar hugmyndir séu settar fram. Sumir eru ánægðir með þær en aðrir ekki, eins og gengur og gerist. Það er mikilvægt eftir þá samstöðu sem myndaðist á síðasta þingi með samþykkt umræddrar tillögu að haga þessu máli áfram á þann hátt sem hér er lagt til. Ég er sannfærður um að hinir pólitísku flokkar geta náð samstöðu um þetta mál. Ég ítreka þakkir mínar til allra þeirra þingmanna sem hafa tekið þátt í umræðunni. Mig langar að fara aðeins aftur til upphafs Landspítala og byggingar hans. Það voru nefnilega konur sem hófu söfnun í tilefni af kosningarrétti þeirra árið 1915. Á næsta ári eru 100 ár liðin frá því að konur fengu kosningarrétt. Fé var fyrst veitt til byggingar Landspítalans árið 1925 og framkvæmdir hófust. Þá og þegar konurnar hreyfðu þessu máli 1915 komst málið á rekspöl. 15. júní árið 1926 lagði Alexandra Danadrottning hornstein að húsinu. Aðeins einu ári síðar var húsið fokhelt. Jónas frá Hriflu sagði þá að þetta væri stærsta og dýrasta hús á Íslandi. Hann sagði jafnframt að með stofnun Landspítala hefði íslenska þjóðin stigið langt skref fram á við í heilbrigðis- og menntamálum. Það er allt í lagi að rifja upp það sem gerðist fyrir 100 árum síðan og sjá hvers konar afrek það hefur verið á sínum tíma að gera þetta á þennan hátt. Ég gat hér áðan um þá tillögu sem Alþingi samþykkti með 56 samhljóða atkvæðum í vor sem var á þá leið að Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða mætti undirbúningi að endurnýjun og uppbyggingu Landspítalans við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefði verið tryggð. Þetta er grunnurinn að tillögunni sem ég er 1. flutningsmaður að og hefur verið til umræðu nú síðdegis. Eins og ég sagði hafa margir þingmenn komið með ýmsar leiðir og nefnt þær hér. Þetta er gildi svona umræðu og rökræðu. Menn hafa nefnt þær hugmyndir sem þeir hafa verið með. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi um fjármögnunarleiðir, m.a. að auðlegðarskattur yrði áfram lagður á og færi beint í Landspítalann. Hér hefur verið rædd sala ríkiseigna. Landsbankinn var nefndur. Hluti í Landsvirkjun hefur verið nefndur. Áðan kom fram, sem ég var reyndar búinn að gleyma, að hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefði nefnt að sykurskatturinn yrði eyrnamerktur byggingu spítalans. Svo má lengi telja. Þetta er gildi rökræðu. Þetta er ánægjuleg umræða. Hér hefur verið talað um hugmyndir og lausnir og ég hika ekki við að halda því fram að ef við getum myndað samstöðu allra þingflokka um að kjósa þá nefnd sem tillagan fjallar um þá mun okkur takast á ekki mjög löngum tíma að landa þessu máli þannig að allir geti vel við unað og komið verkinu í gang. Við verðum þá engir eftirbátar kvennanna sem störtuðu þessu verki árið 1915. Það er óþarfi að fara í gegnum margt af því sem sagt hefur verið, m.a. þau gögn sem Spítalinn okkar, þau góðu samtök, hafa sett fram. Ég ítreka einfaldlega að við erum að tala um flaggskip heilbrigðisþjónustu á Íslandi, við erum að tala um að mynda þjóðarsátt um að byggja nýjan Landspítala og koma málinu í gang. Hvað gerist á degi hverjum á Landspítalanum? Er þetta ekki mikilvægasta stofnun sem við eigum? Í gögnum sem voru gefin út af Landspítala árið 2013, ef ég man rétt, voru tekin nokkur dæmi af einum degi á Landspítalanum. Á hverjum einasta degi komu á göngudeildir 1.285 sjúklingar. Á legudeildum lágu 590 sjúklingar. Á bráðamóttöku spítalans komu 268 sjúklingar. 55 sjúklingar fóru í skurðaðgerð á hverjum degi. Á hjartagátt komu 23 bráðveikir sjúklingar. Níu börn fæddust. Sjö sjúklingar fóru í hjartaþræðingu. Á gjörgæslu voru 11 sjúklingar. Á spítalanum vinna um 3.500 manns. Þannig má lengi telja. Virðulegi forseti. Það sem við erum að tala um þegar við nefnum nauðsyn þess að mynda þjóðarsátt um að byggja nýjan spítala er að skapa þeim sem þurfa að koma á Landspítala betri aðstöðu. Hér hefur verið rætt um sýkingarhættu, einbýli og annað. Við skulum hafa í huga að það eru til sjúkrastofur þar sem sex einstaklingar liggja. Ég held að það sé hámarkið, mér er ekki kunnugt um annað. Við þurfum síðast en ekki síst að skapa betri aðstöðu svo að við getum tekið í notkun nýjustu og bestu tæki sem læknar nota í dag og verða að nota og vilja nota. Öðruvísi fáum við ekki nýtt fólk til starfa. Virðulegur forseti. Þó að við ættum nóg af peningum til að kaupa ýmis tæki sem vantar á Landspítalann þá er ekki hægt að koma þeim inn í húsið út af lofthæð eða burði í gólfum. Við getum rétt ímyndað okkur ungt fólk sem er úti í hinum stóra heimi að mennta sig til læknis, hvort það getur komið inn í þau húsakynni sem við bjóðum upp á í dag, sem eru lek eins og við höfum séð myndir af. Þar hefur greinst myglusveppur og aðstaðan fyrir starfsfólk og sjúklinga er engan veginn í takt við það sem við viljum. Þetta er málið í hnotskurn. Eins og ég segi þá trúi ég ekki öðru en okkur takist að mynda samstöðu á Alþingi á milli minni og meiri hluta í þessu máli, ég vil ekki segja stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég trúi ekki að allir 63 þingmenn geti ekki landað þessu máli, komið því áfram eftir þá tillögu sem samþykkt var í fyrra og var skýr yfirlýsing Alþingis um hvað alþingismenn vilja gera. Eins og segir í greinargerð með þessari tillögu: Fjármögnunarvandinn er þröskuldurinn. Hér hafa verið ræddar margar tillögur eins og ég nefndi áðan. Ég hef rætt um lífeyrissjóðsleið og blandaða leið. Þess vegna segi ég hiklaust: Alþingi og við alþingismenn stöndum frammi fyrir því prófi núna að ræða saman og sýna þjóðinni að við getum þegar mikið á reynir myndað sátt um leið til að koma þessu þjóðþrifamáli áfram. Það verður verkefni okkar á næstu missirum að vinna þessari tillögu brautargengi, að vinna að samstöðu meðal allra þingflokka til að koma því þjóðþrifamáli áfram að mynda þjóðarsátt um byggingu nýs Landspítala.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um aðgerðaáætlun til þess að efla fjarheilbrigðisþjónustu. Flutningsmenn eru allir þingmenn Bjartrar framtíðar auk þingmanna úr öllum öðrum flokkum. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að setja fram aðgerðaáætlun til eflingar fjarheilbrigðisþjónustu svo bjóða megi landsmönnum, hvar sem þeir eru í sveit settir, fjölbreytta, skilvirka og örugga heilbrigðisþjónustu. Ráðherra upplýsi Alþingi fyrir 1. maí 2015 um tímasetta aðgerðaáætlun.“ Hvað er fjarheilbrigðisþjónusta? Það er ástæða til þess að fara vel yfir það. Fjarheilbrigðisþjónusta er ýmis þjónusta sem veitt er með fjarskiptum og rafrænum hætti. Slík þjónusta hefur rutt sér til rúms víða um heim undanfarna áratugi með góðum árangri. Ætla má að ávinningur af öflugri fjarheilbrigðisþjónustu hér á landi verði umtalsverður. Með henni er unnt að mæta betur þörfum fólks auk þess sem hún bætir aðgengi landsmanna að öruggri heilbrigðisþjónustu. Þá bregst fjarheilbrigðisþjónusta við manneklu, sérstaklega á stöðum þar sem starfsmannaskipti eru tíð. Þjónustuformið eykur hagkvæmni í rekstri og eflir skilvirkni í nýtingu starfsfólks. Þá dregur þetta form þjónustu úr kostnaði vegna ferða notenda sem og heilbrigðisstarfsfólks. Þjónustan styrkir nákvæma skráningu heilbrigðisupplýsinga og er mjög ákjósanlegur kostur til þess að efla heilbrigðisþjónustu hér á landi og er einnig árangursrík leið til þess að efla lýðheilsu. Dæmi um einfalda útgáfu fjarheilbrigðisþjónustu er ráðgjöf heilbrigðisstarfsmanna í gegnum síma og dæmi um mjög flókna fjarheilbrigðisþjónustu er skurðaðgerð með hjálp vélmenna sem stýrt er af sérfræðingum sem geta verið staddir hver í sínum heimshlutanum. Heilbrigðisstarfsfólk hefur undanfarna áratugi kynnt stjórnvöldum gildi fjarskiptatækni í heilbrigðis- og velferðarþjónustu. Víða um heim hafa um áratugaskeið verið þróaðar aðferðir til þess að veita örugga og skilvirka heilbrigðisþjónustu í gegnum síma sem er hentugasta form fjarskiptatækni. Stuðningur og ráðgjöf í gegnum síma er ómetanlegur, bætir gæði meðferðar, bætir aðgengi að þjónustu og dregur úr einangrun. Í seinni tíð hafa vefmyndavélar komið að góðu gagni við margs konar þjónustu, t.d. geðheilbrigðisþjónustu. Gerðar hafa verið tilraunir með nýtingu snjallsíma til að fylgjast með og veita ráðgjöf eftir skurðaðgerðir. Allar þessar leiðir lofa mjög góðu og er full ástæða til þess að ætla að hér á landi geti nýting fjarskiptatækni verið mjög ákjósanlegur kostur til þess að efla þjónustuna sem fyrir er. Ég sé að ég hef aðeins hoppað yfir, hæstv. forseti, en held áfram og ætla aðeins að tala um fjarheilbrigðisþjónustu fyrir dreifðari byggðir. Á Grænlandi eru sérstök fjarheilbrigðisþjónustutæki lykiltæki lækninga og sjúkdómsgreininga á fámennum og einangruðum svæðum. Þau eru staðsett á hverju svæði með 50 íbúa og eru auðveld í notkun. Svokallaðir fjarendar eru þannig staðsettir um allt land og öllum erindum í gegnum þá er stýrt til Nuuk og Narsarsuaq áður en beiðni er send áfram. Á stærri og fjölmennari stöðum eru læknar sem sinna fólki á staðnum sem og í gegnum fjarfundabúnað. Hefur það leitt til betri nýtingar á tíma og aukinnar afkastagetu. Kostnaður vegna ferða á milli staða minnkaði verulega eftir að fjarheilbrigðistæknin var tekin í notkun á Grænlandi. Í Bretlandi hefur fjarheilbrigðisþjónusta einnig verið nýtt með góðum árangri. Þar kom til dæmis í ljós að fjarheilbrigðisþjónusta varðandi meðferð eftir bruna skilaði aukinni skilvirkni og að biðtíminn styttist verulega. Þá að Íslandi. Fjarskiptatækni hefur fram til þessa að einhverju leyti verið nýtt í geðlækningum hér á landi en það frumkvæði hefur að mestu verið einstakra sérfræðinga, t.d. sérfræðinga á Austurlandi, og ljóst er að kerfisbundið er hægt að nýta tækni nútímans mun betur til þess að mæta þörfum fólks til sálar- og geðlækninga. Þar liggja mikilvæg tækifæri til þess að sinna þörf og auka hagræði í heilbrigðisþjónustu Á heilsugæslustöð Kirkjubæjarklausturs hefur á undanförnum missirum verið starfrækt fjarheilbrigðisþjónusta, með þar til gerðum tækjum og aðferðum, með einkar góðum árangri. Í áranna rás hefur oft ekki verið hægt að manna stöðu héraðslæknis á Kirkjubæjarklaustri að fullu og hafa skammtímaúrræði verið dýr og mun það ekki vera einsdæmi á Íslandi. Skaftárhreppur er fámennt, einangrað og víðfeðmt hérað, íbúafjöldi er um 450 manns en yfir sumarmánuði margfaldast íbúafjöldinn. Næsta þorp, Vík í Mýrdal, er í 70 km fjarlægð. Heilbrigðisstofnun Suðurlands er í 210 km fjarlægð í vesturátt og svo er Landspítalinn í tæplega 300 km fjarlægð. Á Klaustri og í Vík er fjarheilbrigðisþjónustutæki sem er kallað Agnes og er það staðsett á heilsugæslustöðinni á Kirkjubæjarklaustri og eftir því sem er best vitað er þetta eina tækið sinnar tegundar á Íslandi, en það samanstendur meðal annars af eyrna-, háls- og augnskoðunartæki, hjartalínuriti, öndunarmæli, rafrænni hlustunarpípu, lífsmarkamæli sem skráir jafnóðum púls, blóðþrýsting, hita og súrefnismettun, og svo er líka stafræn kvikmyndavél á þessu tæki sem gerir mögulegt að sinna sjúklingum á rauntíma. Læknar og hjúkrunarfræðingar á Kirkjubæjarklaustri mynda samhent teymi og nýta tæknina til hægðarauka og öryggis fyrir sjúklinga sína. Þannig er þeim kleift að senda flóknar upplýsingar um ástand sjúklings fljótt og auðveldlega til sérfræðilækna sem eru fjarstaddir, t.d. ef þeir eru á vettvangi einhvers staðar, það verður kannski slys á vegum úti og þá getur hjúkrunarfræðingur sent ýmsar upplýsingar sem þarf til læknis sem er staddur á heilsugæslustöðinni eða heima hjá sér. Þetta er alltaf verið að gera á Klaustri. Á Kirkjubæjarklaustri er læknir á heilsugæslustöðinni aðra hverja viku á 24 klst. vakt, en hjúkrunarfræðingur er til staðar alla virka daga ársins á dagvinnutíma. Þá viku sem læknir heilsugæslunnar er fjarverandi er hjúkrunarfræðingur á vakt 24 klst. og getur haft stuðning eða samráð við fastalækni stöðvarinnar eða þá næsta heilsugæslulækni sem er í Vík og nýtir þannig fjarheilbrigðistækið í þeim samskiptum eftir því sem þarfir sjúklinganna segja til um. Áður, þegar læknir var ekki staðsettur á stöðinni, fóru samskipti á milli læknis og hjúkrunarfræðings mikið til fram í gegnum síma og faxtæki eða þá að sjúklingar þurftu að leita til heilsugæslunnar í Vík í Mýrdal. Samskiptin eru mun nákvæmari og áreiðanlegri nú en áður en fjarheilbrigðisþjónustutækið kom á staðinn. Herra forseti. Fjarheilbrigðisþjónusta er ekki ný af nálinni og raunar hefur mikið verið um hana rætt í meira en 20 ár hér á landi. Þessi hugmynd er ekki ný, hún hefur komið fram í mörgum skýrslum hjá mörgum heilbrigðisráðherrum og í ýmissi stefnumótun. Það er raunar skrýtið að við séum ekki búin að hrinda henni betur í framkvæmd. Aðrar þjóðir hafa náð miklum árangri með notkun fjarheilbrigðisþjónustu og okkur er auðvitað ljóst að Íslendingar sem búa í stóru landi með dreifðar byggðir hafa margt að vinna með öflugri fjarheilbrigðisþjónustu. Þetta er ekki eitthvað sem mér dettur í hug eða einhverjum öðrum, það eru rannsóknir sem styðja þetta og hafa sýnt að með notkun á þessum aðferðum og tækni eykst öryggi sjúklinga, gæði þjónustunnar verða meiri og síðast en ekki síst er hagkvæmnin í rekstri meiri. Hvernig svo sem á málið er litið er þetta, ef ég má sletta, „win win“ fyrir alla. Með tillögu þessari er lagt til að ráðherra grípi til aðgerða til þess að styrkja fjarheilbrigðisþjónustu og að hann kynni Alþingi eigi síðar en 1. maí nk. tímasetta aðgerðaáætlun um til hvaða aðgerða verður gripið og hvenær. Ef það er vilji Alþingis að mæta fjölbreyttri þörf fólks fyrir heilbrigðisþjónustu, samtímis því að gera fólki kleift að búa og starfa um allt Ísland, er aðferðafræði fjarheilbrigðisþjónustu ákjósanlegur kostur til þess að koma til móts við þær forsendur á hagkvæman og öruggan hátt.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað undir heitinu andsvar til að þakka fyrir þessa þingsályktunartillögu og hefði sjálfur gjarnan viljað vera með á tillögunni. Ég held að hún sé góð viðbót í umræðuna. Við erum ekki að tala um að verið sé að leysa málin með einhverjum nýjum hætti í staðinn fyrir það sem er, heldur að bregðast við því að auka þarf sérhæfingu á mörgum svæðum sem við ráðum ekki við að staðsetja sérfræðinga eða búnað á um allt land og þá væri hægt að leysa það að hluta til með því. Mig langar að vekja athygli á nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi erum við komin mjög langt í myndgreiningu þar sem menn lesa úr myndum og röntgenmyndum þvers og kruss um landið, þ.e. hægt er að taka myndir og vera með myndgreiningartæki víða um landið en síðan lesa Landspítalinn eða Domus Medica úr og leiðbeina. Kannski má líka spyrja hv. þingmann hvort flokka megi rafrænu sjúkraskrána, sem er í rauninni búið að koma lagaumgjörð um en við ekki haft efni á að koma á fæturna í sambandi við fjarheilbrigðisþjónustu eða þjónustu með stafrænum hætti. Einnig má kannski benda á, sem er einn af flöskuhálsunum varðandi þessa þjónustu, að á nokkrum stöðum á landinu er netsambandið ekki með þeim hætti að hægt sé að vinna þetta eins og maður hefði viljað. Ég hef séð fyrir mér og hafði um það draum sem ráðherra á sínum tíma að til dæmis Grímsey væri í því sama sambandi og verið er að lýsa á Kirkjubæjarklaustri með fyrirmynd frá Grænlandi. Þangað kemur læknir vikulega, ef hægt er því að stundum er ófært en þá væri hægt að sinna ýmsu á hinum dögunum með þeim tækjabúnaði sem hér er verið að tala um og er þekkt, ef ég kann rétt, undir nafninu „Pipaluk“ frá Grænlandi. Fyrst og fremst er ég kominn hingað til að fagna tillögunni. Hún er gott innlegg inn í umræðuna um hvernig við getum bætt heilbrigðiskerfið. Ég held að mikilvægt sé að menn setjist niður og reyni að gera aðgerðaáætlun um hvernig við getum forgangsraðað og sett þetta líka inn samhliða annarri bættri þjónustu.

Herra forseti. Ég þakka andsvarið og stuðninginn. Varðandi rafrænu sjúkraskrána mætti auðvitað flokka hana sem fjarheilbrigðisþjónustu en kannski fyrst og fremst styður þetta hvert annað, þetta yrði þá samþætt þjónusta sem allir fagaðilar geta nýtt sér til heilla fyrir þann sem verið er að þjónusta. Þetta talar auðvitað mikið saman. Annað sem talar mikið saman og styður hvort annað er það sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. að til að nýta fjarheilbrigðisþjónustu sem best þarf auðvitað netsamband að vera í lagi alls staðar á landinu. Ég held að þetta tvennt ætti að geta stutt mjög vel hvort við annað.

Hæstv. forseti. Fram kemur í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni að í raun er ótrúlegt hvað sumir læknar eru að gera í sambandi við samskipti við sjúklinga. Þeir nota símann, veita aðgang að síma til dæmis eftir skurðaðgerðir, jafnvel allan sólarhringinn og þótt þeir séu í fríum. Það er þjónusta sem lítið er tekið eftir en er alveg ótrúlega góð. Það var líka forvitnilegt að sjá hvað til dæmis Danirnir, þegar maður fékk tækifæri til að skoða það, hafa verið að þróa með þessari nútímatækni í eftirfylgni með sjúkdómum. Líka þar sem sjúklingar þurftu að vera í eftirliti varðandi blóðþrýsting, sykursýkismælingar eða hvað það nú var, þá gat jafnvel heimilistölvan dugað og menn hittust á Skype kannski í tvær mínútur daglega eða að upplýsingar voru hreinlega sendar á milli í gegnum tölvu og læknar brugðust þá við ef eitthvað brá út af í sambandi við heilbrigði sjúklingsins, hann mældi sig sem sagt sjálfur. Þessi þróun á örugglega eftir að verða víðar og sparar að menn séu að keyra á milli staða, eins og hér hefur komið fram, sem er kannski einn veigamesti þátturinn í þessu, að menn þurfi ekki að fara af stað og keyra jafnvel landshluta á milli eða fljúga til að fara í einfalda eftirfylgni eða skoðun. Það væri þá að minnsta kosti hægt að minnka það. Ég ítreka að ég fagna tillögunni. Hún fær vonandi vandaða umfjöllun í velferðarnefnd og ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka það frumkvæði að koma með hana hér fram.

Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Ég tek undir með hv. þingmanni að fórnfýsi lækna og annarra hjúkrunarstarfsmanna varðandi eftirfylgni er og hefur verið ofboðslega mikil. En auðvitað á það ekki að vera þannig að læknar og hjúkrunarfræðingar séu að gera það á sinn eigin kostnað. Með fjarheilbrigðisþjónustu þarf að formgera það að greining, þó að hún gerist í gegnum Skype, heima hjá viðkomandi lækni eða á bakvakt eða hvernig sem það væri, að greitt sé fyrir þann tíma eða það viðtal, þá vinnu. Þetta er eitthvað sem við þurfum væntanlega að vinna með og finna lausn á. Niðurstaðan verður auðvitað samt sem áður sú að mun ódýrara verður að þurfa ekki að borga fyrir lækninn eða sjúklinginn, flutning á honum. Það er mun ódýrara að borga þá bara fyrir viðtalið á greiningunni. Ég held að við hljótum öll að sjá það og ég vona að hæstv. ráðherra hugi að því í tillögum sínum til þingsins, ef þessi þingsályktunartillaga nær fram að ganga.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir einkar áhugavert þingmál. Greinargerðin er mjög vönduð og ég sé að hv. þingmaður hefur lagt mikla rannsóknarvinnu í greinargerðina. Flutningsmenn tillögunnar koma úr öllum flokkum og það er mikill styrkleiki að mínu mati. Þar á meðal er sú sem hér stendur og er ég þakklát fyrir það. Mig langar til að draga fram nokkur atriði úr greinargerðinni, m.a. það sem hv. þingmaður benti á áðan, að reynslan af slíkri fjarheilbrigðisþjónustu er mjög góð. Nefnir hv. þingmaður dæmi bæði frá Bretlandi og Grænlandi og einnig er reynslan frá Kirkjubæjarklaustri mjög góð. Ég þekki það beggja vegna frá og veit að þar er veitt góð þjónusta, fólk er ánægt með þessa þjónustu, en eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson kom inn á áðan er netsambandið þarna ekki eins gott og það þyrfti að vera, þannig að við þurfum að sjálfsögðu að horfa á þann þátt ef stefnan verður sú að byggja upp góða fjarheilbrigðisþjónustu á Íslandi. Það er mjög mikilvægt að þetta tvennt fari saman. Að sjálfsögðu eigum við að nýta alla þá tækni sem við búum yfir í slík verkefni. Hér eru nefndir snjallsímar sem mjög margir eiga í dag, og vefmyndavélar, Skype var nefnt, flestallir eiga tölvur. Að sjálfsögðu eigum við að nýta tæknina til að tryggja öryggi og velferð allra sem í landinu búa. Veruleikinn á Íslandi er sá að við búum í tiltölulega fámennu landi. Hér er mjög dreifbýlt. Heilbrigðiskerfið er okkur mjög dýrt. Það eru til þess að gera ekki margir einstaklingar sem halda því öllu gangandi þannig að ef við getum gert eitthvað til að hagræða og jafnframt veita góða þjónustu, og það eru þekktar leiðir til þess, þá eigum við að sjálfsögðu að gera það, það segir sig sjálft. Með leyfi forseta langar mig að vitna aðeins í greinargerðina, en þar stendur: „Þjónustuformið eykur hagkvæmni í rekstri og eflir skilvirkni í nýtingu starfsfólks. Fjarheilbrigðisþjónusta dregur úr kostnaði vegna ferða notenda sem og heilbrigðisstarfsfólks. Þá styrkir hún nákvæma skráningu heilbrigðisupplýsinga. Fjarheilbrigðisþjónusta er mjög ákjósanlegur kostur til að efla heilbrigðisþjónustu hér á landi og er einnig árangursrík leið til að efla lýðheilsu.“ Þetta eru mjög mikilvægir og sterkir punktar hvernig sem á þá er litið. Hér kemur einnig eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Fjarheilbrigðisþjónusta hefur verið þróuð víða um heim undanfarna áratugi og rannsóknir sýna að ávinningurinn snýr að lífsgæðum og heilsu einstaklinganna sem njóta þjónustunnar, þekkingu og færni heilbrigðisstarfsfólks og lækkun kostnaðar við heilbrigðisþjónustu.“ Þetta eru akkúrat lykilatriðin, annars vegar að lækka kostnaðinn, eins og ég sagði áðan, og að tryggja góða þjónustu um allt land. Flutningsmenn þessarar tillögu leggja til að heilbrigðisráðherra grípi til aðgerða til að styrkja fjarheilbrigðisþjónustu og að hann kynni Alþingi eigi síðar en 1. maí næstkomandi tímasetta aðgerðaáætlun um til hvaða aðgerða verði gripið til og hvenær. Ég hrósa hv. þingmanni enn og aftur. Mér finnst þetta sérlega gott mál og á von á því að það fái góða og skjóta afgreiðslu í velferðarnefnd.

Virðulegi forseti. Þetta er prýðileg þingsályktunartillaga sem við ræðum hér. Ég er stoltur af því að vera einn af meðflutningsmönnum og þakklátur fyrir að hafa fengið færi á því. Mig langar að benda á eitt sem ég tel að verði lykilatriði í því að gera heilbrigðisþjónustu og sambærilega þjónustu raunhæfa fyrir þorra landsmanna, það er að efla nettengingar úti um allt land. Mig langar að benda sérstaklega eitt vandamál sem víða er til staðar. Á ákveðnum svæðum þar sem býr ekki endilega margt fólk en eitthvað af fólki þó, er það metið svo að einkafyrirtæki geti veitt þjónustuna. En síðan stendur einkafyrirtækið sig ekki og þá getur ríkið ekki gripið inn í og byggt innviðina upp sjálft vegna þess að þá væri það í samkeppni við einkaaðila. Þetta kemur oft upp þegar fram koma hugmyndir um nýtingu internetsins á landsbyggðinni. Þetta er eitthvað sem við þurfum að leysa sjálfstætt en ég býst fastlega við því að þetta komi upp við gerð aðgerðaáætlunarinnar sem þessi þingsályktunartillaga mælir fyrir um. Þetta er eitt af þeim mörgu málum sem koma reglulega fram sem valda því að nauðsynlegt er að vekja máls á þessum vanda. Nettengingar víða um land eru einfaldlega of lélegar, of óstöðugar, of hægvirkar o.s.frv. Það er eitthvað sem ég held við ættum að líta á sem forgangsverkefni þegar kemur að landsbyggðinni, hvort sem um er að ræða heilbrigðisþjónustu eða atvinnuuppbyggingu eða bara einföld samskipti. Nettenging er einn af burðarstólpum framfara í nútímasamfélagi og án hennar getur fólk ekki tekið þátt í þeirri þróun, sem er afskaplega sorglegt, sérstaklega vegna þess að það getur að mörgu öðru leyti verið svo gott að búa úti á landi. Mér finnst alltaf rétt að benda á þetta þegar slík málefni koma til umræðu en að öðru leyti fagna ég tillögunni og hlakka til að sjá hvernig fer í nefndinni. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, við erum farin að syndga svolítið upp á náðina. Ég fagna þessari tillögu eins og þeir sem hér hafa talað og tel að hún sé afskaplega góð viðbót við aðra þjónustu sem við höfum eða viljum reyna að koma á. Það kemur fram í greinargerðinni að þær leiðir sem hér eru taldar upp hafi víða lofað mjög góðu og við eigum auðvitað ekki að efast um að svo geti líka orðið hér á landi, bæði í heilsugæslunni og á sjúkrahúsunum. Inntakið er að gera þjónustuna skilvirkari og að draga úr kostnaði, það er eitt af því sem við erum alltaf að reyna að takast á við. Með hækkandi aldri þjóðarinnar eykst kostnaðurinn og þetta er kannski ein af þeim leiðum sem gæti dregið úr honum. Það er sérstaklega áhugavert, í ljósi þess hvernig landið okkar er í byggð, að fjarheilbrigðisþjónusta geti nýst í hinum dreifðu byggðum þar sem fólk stendur víða frammi fyrir því að þjónusta hefur verið skert og læknir er kannski ekki á staðnum heilu vikurnar. Hugsunarháttur okkar hefur breyst varðandi aukna notkun tækninnar og þessi hugtök, hvort sem það er fjarlækningar, fjarhjúkrun, fjarheilbrigðisþjónusta eða hvað það er. Maður þarf svolítið að hugsa um að þetta er ekki bara tækniþróun heldur þarf kannski hugarfarsbreyting að eiga sér stað. Það er hægt að vinna verkin með öðrum hætti en við erum vön. Mér finnst að margir þurfi að temja sér þá nýju hugsun. Hvað varðar heilbrigðisþjónustu okkar á nýrri öld þá erum við endalaust að fá upplýsingar og til eru gögn sem við þurfum að nýta okkur. Við þurfum að breyta formi heilbrigðisþjónustunnar í þá veru sem hér er verið að leggja til. Við erum talin ein af þeim þjóðum sem eru einna fremstar í notkun netsins þó að það sé kannski ekki alls staðar aðgengilegt eins og hér hefur ítrekað komið fram. Auðvitað erum við kannski fyrst og fremst að tala um einhverja kjarna þar sem þetta er framkvæmanlegt en það styttir samt og breytir aðgengi fólks að þjónustunni. Ég held að mörg tækifæri leynist í því að nota netið eða fjarfundi og allt slíkt til þess að gera heilbrigðisþjónustuna aðgengilegri fyrir alla. Við ættum, eins og Norðurlöndin og aðrir, að geta innleitt þetta og ég vona svo sannarlega, ég tek undir það, að málið fái skjóta afgreiðslu í velferðarnefnd. Mér sýnist fulltrúar allra þingflokka vera á tillögunni og það ætti að greiða fyrir málinu, það snýst fyrst og fremst um að setja fram aðgerðaáætlun. Ég tek undir tillöguna og vona að við eigum góða og málefnalega umræðu um hana.

Herra forseti. Rétt til að ljúka umræðunni vil ég þakka þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls og eins hæstv. forseta fyrir að hleypa okkur svona langt fram á kvöld. Ég þakka innilega fyrir að við gátum tekið þetta mál á dagskrá í kvöld og þakka fyrir stuðninginn. Það skipti mig máli að fólk úr öllum flokkum væri með á þessari tillögu. Ég held reyndar að erfitt sé að finna einhvern sem er mikið á móti þessu. Ef við viljum hafa það þannig að fólk búi út um allt land í þessu stóra landi okkar þá verðum við að gera því kleift að njóta aðgangs að heilbrigðisþjónustu, það er einfaldlega frumskilyrði til þess að geta lifað og starfað. Þá þurfum við að vera svolítið kreatíf í því hvernig við ætlum að veita þá þjónustu. Tæknin er til staðar og hefur gefið góða raun í öðrum löndum. Þetta er því allt hið besta mál. Það er alveg ljóst, sama hvað verður, að við þurfum að bæta fjarskiptin. Ég held að mál eins og þetta og ýmis önnur mál, ekki endilega af sama meiði heldur mál sem ganga út frá því að fjarskipti séu í lagi, styðji það að við færum okkur í þá átt. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni en ég þakka fyrir umræðuna.