Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með lögum, sem sett voru í apríl 1962, um aðstoð við fatlaða, var ákveðið, að 3 kr. gjald af hverju kg af sælgæti framleiddu í landinu rynni í sérstakan sjóð, er nefnist Styrktarsjóður fatlaðra og skal vera í vörzlu félmn. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur það í sér, að þetta gjald hækki úr 3 kr. í 3.50 kr., og frv. er komið til þessarar hv. d. frá Ed. óbreytt, eins og það var lagt fram. Frv. hefur verið um nokkurt skeið til athugunar hjá heilbr.- og félmn. þessarar d., og hún hefur m.a. fengið um það umsagnir frá Sjálfsbjörg, Landssambandi fatlaðra, frá Blindrafélaginu og frá Blindravinafélaginu. Með tilliti til upplýsinga, sem fram hafa komið í þessum umsögnum, hefur orðið um það fullt samkomulag í heilbr.- og félagsmálan. að leggja til, að í stað þess, að umrætt gjald hækki úr 3 kr. í 3.50, hækki það í 4 kr. Af því leiðir, að n. leggur einnig til breyt. á 2. gr. frv., þannig að 4. gr. l. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „1/4 hluta af fé því, sem aflað er samkv. 1. þessum, skal varið til aðstoðar við blinda, en 3/4 hlutum skal varið til byggingar og rekstrar vinnustofnana fyrir fatlað fólk.“ Ég hef aflað mér upplýsinga um það í félmrn., hverju þær upphæðir nemi, sem runnið hafi til viðkomandi félagasamtaka, eftir að l. um aðstoð við fatlaða voru sett árið 1962. Þær upplýsingar eru á þessa leið: Til Sjálfsbjargar, félags fatlaðra og lamaðra á Akureyri, hefur verið veittur 490 þús. kr. styrkur, til Sjálfsbjargar á Sauðárkróki 255 þús. kr. styrkur, til Sjálfsbjargar á Ísafirði 175 þús. kr., til Sjálfsbjargar á Siglufirði 100 þús. kr. og til Sjálfsbjargar í Reykjavík 877 670 kr. Samtals eru þetta 1897 670 kr. En samkv. þeirri brtt., sem heilbr.- og félmn. flytur nú, mun láta nærri, að þetta gjald verði fljótlega, miðað við eitt ár, um það bil 2 millj. kr., og mundi þá koma í hlut blindra samkv. frv. um 1/4 hlutur, eða nálægt 500 þús. kr. Þá má einnig geta þess, að samkv. þessum sömu l. um aðstoð við fatlaða var ríkisstj. heimilað að leyfa Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins að setja merki Styrktarsjóðs lamaðra og fatlaðra á eldspýtnastokka og greiða félaginu allt að 20 aurum af hverjum stokki, er verzlunin seldi með merki félagsins. Til fróðleiks hef ég einnig spurt að því í félmrn., hversu hárri upphæð þetta næmi á ári, og mér hefur verið tjáð, að s.l. ár hafi sú upphæð, sem Styrktarsjóður lamaðra og fatlaðra fékk á þennan hátt, numið 1 519 220 kr. Ætlunin hafði verið, að frv., eins og það kom frá hv. Ed., yrði að l. um síðustu áramót, en þar sem dráttur hefur orðið á afgreiðslu þess, er óhjákvæmilegt að breyta gildistökugreininni, og leggur heilbr.- og félmn. til, að l. verði látin öðlast gildi 1. apríl n. k. Ég mæli svo með því, herra forseti, f. h. heilbr.- og félmn., að þetta frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem n. leggur til, og að greitt verði fyrir afgreiðslu þess, þannig að það geti orðið að lögum 1. apríl n. k.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 261, gat fjhn. ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. n. leggur til, að það verði fellt, en fulltrúar Framsfl. leggja til á þskj. 73, að það verði samþ. Í kjölfar l. nr. 4 20. febr. 1960, um efnahagsmál, fylgdu ýmsar ráðstafanir á sviði peninga- og viðskiptamála. M.a. voru bæði innláns og útlánsvextir mjög mikið hækkaðir frá því, sem verið hafði um alllangt skeið. Einnig var vaxtakjörum breytt til hækkunar hjá ýmsum stofnsjóðum. Eins og kunnugt er, var ráðstöfunum þessum ætlað að hamla á móti verðbólguþróuninni í landinu og breyta þeim hugsunarhætti almennings, að óskynsamlegt væri að eiga sparifé. Það var líka staðreynd, að allir, sem komizt höfðu yfir fasteignir, högnuðust, þótt þeir hefðu þurft að stofna til mikilla skulda. Ráðstafanir þessar báru þann árangur, að tiltrú fólks á gjaldmiðlinum fór vaxandi. Einnig urðu þær til þess að draga úr óeðlilegri fjárfestingu. Þróunin í efnahagsmálum leiddi til þess, að vextir voru aftur verulega lækkaðir í árslok 1960 og nú um síðustu áramót voru útlánsvextir enn á ný lækkaðir og innlánsvextir þá að sjálfsögðu um leið. Segja má, að útlánsvextir hafi almennt verið lækkaðir um 1%, en vextir af afurða- og rekstrarlánum lækkuðu meira, eða úr 71/4% í 53/4% og 61/2 %. Eins og fram er tekið í áliti meiri hl. fjhn., telur hann ekki rétt að ganga lengra í lækkun vaxta, en þegar hefur verið gert. Mundi það hafa í för með sér enn meiri eftirspurn eftir lánsfé og draga úr hvöt manna til að eignast sparifé. Í 4. gr. frv. er lagt til, að fjárhæðir þær, sem bundnar eru á reikningum banka og annarra innlánsstofnana hjá Seðlabankanum, hækki ekki fram yfir það, sem þær eru nú. Innlánsfénu í Seðlabankanum er fyrst og fremst ætlað að standa undir endurkaupum bankans á framleiðsluvíxlum. Þar sem búast má við því, að endurkaupin komi til með að aukast, telur meiri hl. n. ekki fært að binda innlánsfé við ákveðna upphæð, enda í ósamræmi við þá stefnu, sem fylgt hefur verið í peningamálunum að undanförnu. Meiri hl. n. leggur því til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Vegna veikindaforfalla hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúla Guðmundssonar, mun ég leyfa mér að hafa hér nokkra framsögu fyrir nál. minni hl. fjhn. þessarar hv. þd. um það frv., sem hér liggur fyrir til umr., en það er um vaxtalækkun o.fl. Eins og fram kom af máli hv. síðasta ræðumanns, hv. 2. þm. Norðurl. e., varð ekki samstaða um afstöðu til málsins í n., þar sem meiri hl. leggur til, að frv. sé fellt, en minni hl., þ.e.a.s. hv. 1. þm. Norðurl. v., hv. 5. þm. Austf. og ég, mælir með því, að frv. verði samþ. Efni frv. er í örstuttu máli það í fyrsta lagi, að útlánsvextir verði lækkaðir, svo að þeir verði ekki hærri en þeir voru um áramótin 1959–60, og í öðru lagi, að bundnar innstæður innlánsstofnana hjá Seðlabankanum verði ekki auknar frá því, sem þær verða við gildistöku l. Þetta er ekki í fyrsta skipti, sem slíku máli er hreyft hér á hv. Alþingi. Það mun vera í fjórða sinn, sem slíkt frv. um vaxtalækkun er borið fram af þm. Framsfl. Á síðasta þingi var málið ekki útrætt, og meiri hl. fjhn. skilaði þá ekki áliti fyrr en á síðustu dögum þingsins. En nú virðist málið ætla að fá þinglega meðferð og þótt nokkur dráttur hafi orðið á nál. meiri hl., ber samt að fagna því, að það skuli koma fram í tæka tíð að þessu sinni, þannig að málið geti fengið eðlilega meðferð. Í vaxtalækkunarfrv. á síðasta þingi voru m.a. ákvæði um lækkun vaxta af lánum til íbúðabygginga og fulltrúar stjórnarflokkanna lögðu til, að þetta ákvæði yrði að sjálfsögðu fellt eins og önnur ákvæði. Samt sem áður gerðist það aðeins einum mánuði síðar, þ.e. 5. júní 1964, að ríkisstj. samdi um það við verkalýðsfélögin og samtök atvinnurekenda að lækka vexti af lánum frá byggingarsjóði húsnæðismálastofnunar úr 8% í 4%. Þá var það einum mánuði síðar hægt, sem alveg var talið útilokað hér síðustu daga þingsins og óframkvæmanlegt. Ástæðan fyrir þessari breytingu hlýtur að vera sú, að þegar þarna var komið sögu, hafa valdhafarnir verið búnir að sjá það, sem við stjórnarandstæðingar vissum fyrir löngu og höfðum margsinnis bent á hér, að húsnæðiskostnaðurinn er orðinn óviðráðanlegur fyrir mikinn fjölda manna vegna gífurlegrar hækkunar á byggingarkostnaði og óhóflega hárra vaxta. En hinn hái húsnæðiskostnaður er jafnframt stórkostlegur verðbólguvaldur, því að húsnæði er fólki jafnmikil nauðsyn og föt og fæði. Þess vegna hlítur kaupgjald ávallt að miðast við, hvað það kostar að afla þessara óhjákvæmilegu lífsnauðsynja, því að enginn getur sætt sig við minni laun, en dugi til að framfæra sig og sína. Sambandið milli verðlags og vaxtakjara er því sérstaklega augljóst, þegar um íbúðamálin er að ræða. En slíkt samband er vitanlega á því nær öllum sviðum þjóðlífsins, vextirnir vefast þar alls staðar inn í með miklum þunga. Því ber að sjálfsögðu mjög að fagna, að hæstv. ríkisstj. hefur látið undan á þessu sviði, enda þótt annað hafi þarna komið í staðinn, þar sem er vísitölubinding vaxtanna, sem getur orðið lántökum háskalegur baggi, ef ekki tekst betur til í baráttunni við verðbólguna, en raun hefur á orðið að undanförnu. Vel má vera, að þeir, sem sömdu við hæstv. ríkisstj. í júní í fyrra, hafi flýtt fyrir því, að þau sinnaskipti urðu, sem ég ræddi áðan um í sambandi við vaxtakjör íbúðalánanna. En breytingin fékkst. Þá fékkst líka fyrirheit um hækkun íbúðalánanna úr 150 þús. í 280 þús. á íbúð og var það ekki sýður nauðsynleg ráðstöfun, þar sem byggingarkostnaðurinn á meðalíbúð hefur síðan 1958 vaxið meira, en allri þessari síðar töldu lánsfjárhæð nemur. Þess vegna spyr nú margur að því, hvernig standi á, að svona lengi skuli dragast að framkvæma þennan hluta júnísamkomulagsins, að ekkert einasta lán hefur enn verið veitt samkv. nýju reglunum og eru þó 8 mánuðir, síðan samkomulagið var gert. Ég hygg, að flestir hafi átt von á því, að frv. um íbúðamálin yrðu með allra fyrstu málum þessa þings og vitað er, að sum atriði, sem lúta að tekjuöfluninni, hafa verið lögfest, svo sem aukning skyldusparnaðarins og ráðstöfun á lánsfé tryggingafélaganna og önnur langt til afgreidd hér á hv. Alþingi, eins og frv. um launaskatt, sem nú mun vera til síðustu umr. í hv. Ed. Sjá þó allir, hve brýna nauðsyn ber til að framkvæma þetta samkomulagsatriði engu síður en önnur, en allur dráttur gerir hækkun lánanna óraunhæfari og húsnæðismálin enn verri viðfangs. Til lausnar þeim vanda þarf skjótar aðgerðir, því að byggingarkostnaðurinn hækkar stöðugt, svo að húsnæðislánin ásamt viðbót duga ekki einu sinni til að hamla á móti þeirri hækkun, sem þegar er orðin, hvað þá því, sem svo að segja daglega bætist við. En með því að þessi mál hljóta að koma hér á dagskrá, áður en þingi lýkur, skal ég ekki segja meira um þau að sinni, en aðeins undirstrika á ný, að með vísitöluákvæðum á húsnæðislán eykst enn þörfin á því að kveða verðbólgudrauginn niður, en til þess er lækkun vaxta ein leiðin. Breyting vaxtakjara á íbúðalánum er þó aðeins skref í áttina. Síðan þetta frv., sem hér um ræðir, var borið fram í þingbyrjun, hefur annað skref í átt til vætalækkunar verið stigið, eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. gerði grein fyrir, því að 29. des. s.l. tilkynnti Seðlabankinn vaxtabreytingu, sem tók gildi i. jan. 1965 og útlánsvextir lækkuðu þar yfirleitt um 1%, svolitið misjafnt eftir tegundum og flokkun lána, sem tekin var upp í fyrsta skipti að verulegu leyti hér, en yfirleitt var lækkunin 1%, eins og hv. síðasti ræðumaður benti á, að undanskildum vöxtum á afurðalánum, sem lækkuðu meira, þ.e.a.s. úr 71/4% í 53/4–61/2%. Þetta er í annað skipti, síðan stökkbreytingin 1960 var gerð, að slakað er þannig á takinu, enda hlýtur reynslan að hafa sýnt, að hinir háu vextir gerðu stórkostlegt ógagn, eins og ég mun síðar víkja lítillega að. Ég tel, að sérstakt skilningsleysi hafi verið sýnt framleiðsluatvinnuvegunum með hinni stórfelldu vaxtalækkun á afurðalánunum 1960, þar sem vextirnir voru hækkaðir þá í einu stökki úr 51/4% í 91/4%. Það kom líka fljótlega á daginn, að hér var gengið of langt og þess vegna voru strax í des. 1960 eða á sama ári og breytingin var gerð, þessir vextir lækkaðir í 71/4%, eins og þeir hafa verið þar til nú um s.l. áramót, að þeir lækkuðu í 53/4 % til 61/2, eins og ég áðan sagði. Enn eru þó vextir af flestum tegundum stofnlána og rekstrarlána óhæfilega háir og skal því til skýringar gerður samanburður á núgildandi vöxtum og þeim, sem í gildi voru fyrir daga núv. hæstv. ríkisstj., með því líka að samanburðaryfirlitið í nál. okkar minni hl. á þskj. 73 er ekki lengur alveg rétt eftir vaxtabreytinguna um áramótin. Eftir hana er samanburðurinn á þessa leið: Af lánum til íbúðarbygginga í sveitum nú 6%, áður 31/2%. Af lánum til ræktunar og útihúsabygginga í sveitum nú 61/2 %, áður 4%. Af fasteignaveðslánum frá fiskveiðasjóði nú 8%, áður 51/2%. Af skipakaupalánum frá fiskveiðasjóði 61/2% nú, áður 4%. Og af afurðalánum 53/4–61/2 % nú, en 5-51/2 % áður. Hér er því mikið óunnið og með flutningi frv. er stefnt að því, að vextir af framangreindum lánum og útlánsvextir yfirleitt verði færðir í hið fyrra horf. Ég hygg, að öllum megi vera ljóst og ekki þurfi um það að deila, að sú mikla hækkun útlánsvaxta, sem gerð var með efnahagsmálaráðstöfunum hæstv. ríkisstj. í ársbyrjun 1960, hafi átt mikinn þátt í því, með hvílíkum risaskrefum dýrtíðin hefur vaxíð hér á landi á sama tímabili. Dýrtíðin hefur valdið fjölda einstaklinga og atvinnufyrirtækja miklum erfiðleikum. Hún hefur gert það að verkum, að allur tilkostnaður við framleiðslu og hagnýtingu afurðanna í höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar, sjávarútvegi og landbúnaði, hefur hækkað og að rekstrarfjárskortur hefur sorfið fast að í þessum atvinnugreinum. Þá hefur dýrtíðin komið ákaflega illa við iðnaðinn, eins og kunnugt er, og hafa að undanförnu birzt opinberlega margs konar lýsingar á því, hvernig komið er fyrir ýmsum iðngreinum nú upp á siðkastið og sumar af þessum lýsingum eru frá mönnum, sem síður, en svo vilja draga skóinn niður af hæstv. ríkisstj. og hafa, eftir því sem ég veit bezt, a.m.k. verið til skamms tíma alveg eindregnir stuðningsmenn hennar. Afleiðing dýrtíðaraukningarinnar er sú, að íslenzkur iðnaður stendur mjög höllum fæti í samkeppninni við útlend iðnfyrirtæki, sem búa við annars konar kjör að því er rekstrarfé og vexti snertir. Á það hefur oft verið bent, að iðnaðurinn hér á landi ætti að geta staðizt samkeppnina erlendis frá án verndartolla eða óeðlilega hárra aðflutningsgjalda og er það vissulega athugandi sjónarmið, þátt tæplega sé það einhlítt. En því aðeins getum við gert okkur vonir um að ná þessu takmarki, að iðngreinunum sé ekki, jafnframt því sem erlend framleiðsla flæðir inn í landið, íþyngt svo með ónógu og dýru lánsfé, að samkeppnisaðstaða hans verði þegar af þeirri ástæðu gersamlega vonlaus. Hér er því um vandamál að ræða, sem þarf ýtarlegrar athugunar við og gefast væntanlega tækífæri til að ræða nánar síðar hér á hv. Alþingi í sambandi við þáltill., sem nokkrir þm. Framsfl. hafa flutt um sérstaka athugun á erfiðleikum iðnaðarins og skal ég því ekki fjölyrða um það hér nú. Þá sýnist mér augljósara en svo, að um það þurfi að ræða, hverjum örðugleikum háu vextirnir hafa valdið og valda ungu fólki, sem er að stofna eigin heimili og undirbúa sig undir lífsstarfið, sumt með því að hefja eigin atvinnurekstur. Til slíks þarf ævinlega mikið fjármagn, ekki sízt nú á dögum. En venjulega er lítið um slíkt hjá flestum í upphafi. Því er fangaráðið að leita eftir lánsfé og flestir þykjast heppnir, ef þeim tekst að fá lán. En háir vextir valda þá oft erfiðleikum, sem gleymast í ákafa augnabliksins, en koma þeim mun rækilegar til skila síðar. Eins og muna má, var því haldið fram í upphafi þessa svonefnda viðreisnartímabils, að hækkun innláns- og útlánsvaxta væri gerð til að koma á jafnvægi í peningamálum innanlands. Í öfugmælapésanum, sem hæstv. ríkisstj. gaf út, þegar hún kom til valda, er þetta orðað þannig, að ráðstafanirnar eigi að tryggja, að áframhaldandi peningaþensla eigi sér ekki stað og eftirspurn eftir lánsfé aukist ekki umfram það, sem aukin þjóðarframleiðsla geri þjóðarbúinu kleift að standa undir. Eða - eins og einhver talsmaður hæstv. ríkisstj. sagði 1960 hér á þessum stað, að ráðstafanirnar ættu að verða til þess, að hægt væri að fullnægja eðlilegri eftirspurn eftir lánsfé án skömmtunar. Enn fremur höfðu höfundar viðreisnarbókarinnar góða von um, að vaxtahækkunin mundi draga úr spákaupmennsku og hamla gegn verðhækkun fasteigna, eins og þar stendur. En hefur nú þetta jafnvægi náðst? Er nú hægt að fullnægja eftirspurn eftir lánsfé án skömmtunar? Þekkist ekki spákaupmennska lengur? Og hafa fasteignir ekki hækkað í verði? Í raun og veru er alveg óþarfi fyrir mig að svara þessum spurningum, það getur hver og einn gert fyrir sig, út frá þeim atriðum, sem hann þekkir bezt. Ég get fyrir mitt leyti t.d. sagt, að ég held, að eftirspurn eftir lánsfé sé alls ekki fullnægt í dag. Þvert á móti vil ég leyfa mér að halda því fram, að þessi eftirspurn hafi aldrei verið meiri en einmitt í dag, a.m.k. ekki þau ár, sem ég hef starfað í peningastofnun. Og sömu sögu hygg ég að starfsbræður mínir í öðrum bönkum og sparisjóðum geti líka sagt, bæði þeir, sem hér eru nú staddir og aðrir eða a.m.k. heyrist mér það á sumum, sem til mín koma, að þeir hafi einnig gengið bónleiðir til búðar annars staðar, enda er það staðreynd, að viðskiptabankarnir og sparisjóðirnir hafa yfir allt of litlu fjármagni að ráða til þess að rækja það hlutverk, sem þeim er falið. Það þarf ekki bankastjóra til að segja fólki þetta. Flestir munu hafa sína eigin reynslu fyrir sér og ég hygg, að þeir séu næsta fáir nú, sem hafa ekki sjálfir orðið fyrir því að fá ekki það lán, sem þá hefur vanhagað um, sérstaklega þó þeir, sem einhvers konar atvinnurekstur hafa með höndum. Ófullnægð eftirspurn eftir lánsfé er því að mínum dómi, meiri nú en nokkru sinni fyrr. M.a. stafar þetta ástand af því, að dýrtíðin hefur vaxið svo ofboðslega sem raun ber vitni og þess vegna þarf svo miklu fleiri krónur til að halda í horfinu, en áður var. En eins og menn muna, var háu vöxtunum ekki aðeins ætlað að stuðla að fyrrnefndu jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar á lánsfé, heldur skyldu þeir líka draga úr verðbólgunni. Raunin hefur hins vegar ekki orðið sú og ég vil því sérstaklega gera aths. við þau ummæli hv. meiri hl. fjhn. í nál., að vaxtahækkunin hafi átt sinn þátt í því að draga úr verðbólgunni. Ég held, að hún hafi þvert á móti aukið verðbólguna og eigi einn stærsta þáttinn í því ásamt tveimur gengisfellingum, að dýrífðin hefur margfaldazt í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Viðreisnarráðstöfununum og hinum háu vöxtum var líka ætlað að lækka skuldir landsins út á við. Og hv. meiri hl. telur það hafa tekizt ákjósanlega. En þó að erfitt sé að fá sambærilegar tölur frá ári til árs, held ég þó, að þessu sé ekki þannig varið. Ég held, að skuldirnar hafi, þegar á allt er litið, ekki lækkað. En þó að þær hefðu lækkað, held ég, að engum geti fundizt sérstaklega til um það afrek, þegar það er haft í huga, að gjaldeyrisöflun hefur aldrei, hvorki fyrr né síðar í þjóðarsögunni, verið neitt nálægt því eins mikil og á síðustu árum. Nýlega hefur verið sagt frá því t.d. af opinberum aðilum, að fiskaflinn árið 1964 hafi verið 18% meiri en hann var 1963, en einnig þá var metaflaár, og ekkert árið síðan viðreisnarstjórnin kom til valda hefur aflinn brugðizt, ekki eitt einasta ár. Engar stórframkvæmdir hafa verið gerðar á vegum ríkisins á borð við t.d. sementsverksmiðjuna og áburðarverksmiðjuna á þessu tímabili. Og á sama tíma er það staðreynd, að verðlag á íslenzkum framleiðsluvörum fer hækkandi og berast - ekki kannske daglega, en mjög oft, fregnir af því, að íslenzk framleiðsla hækki í verði og íslenzk skip selji afurðir sínar við því hæsta verði, sem fengizt hefur. Þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir það, að engar stórframkvæmdir hafi verið gerðar, er því nú haldið fram, að landið sé svo fátækt, að það sé ekki hægt að bæta úr eðlilegri rafmagnsþörf án þess að fá til þess erlend lán í stórum stíl og jafnframt, að þau lán sé með engu móti hægt að fá nema tengja þau öðrum málum, stóriðjuframkvæmdum erlendra aðila. Slíkt var þá jafnan hægt áður, og sýnir þetta, að efnahagsstefnan hefur síður en svo leitt til batnandi aðstöðu, að þessu leyti, ef málum er svona komið. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að vaxtalækkun sé allra meina bót, en ég held því fram, að hún sé liður í því að breyta um efnahagsmálastefnu og það er nauðsynlegt. Því hefur verið haldið fram og er haldið fram, að háir innlánsvextir séu nauðsynlegir til þess að tryggja hag sparifjáreigenda og örva sparnað í landinu og það er vissulega rétt, að þeirra hlutur hefur verið slæmur og það er þarft verk og fallegt að rétta hann. Í stöðugu verðlagi eru vextirnir ráðandi afl, algerlega ráðandi afl um sparifjármyndun, og þeir draga úr áhuga manna á fjárfestingu og eyðslu. En við höfum bara því miður ekki búið við stöðugt verðlag á Íslandi að undanförnu. Sú gífurlega dýrtíðaraukning. sem orðið hefur í tíð hæstv. ríkisstj., hefur komið ákaflega illa við sparifjáreigendur. Á þeim 5 árum, sem liðin eru, síðan vaxtahækkunin kom til framkvæmda, hefur ekki aðeins vaxtahækkunin, sem sparifjáreigendur fengu, heldur allir vextirnir af sparifénu og talsverður hluti af höfuðstólnum að auki brunnið í verðbólgueldinum. Reynslan hefur sannað, að hagsmunum sparifjáreigenda verður ekki borgið með háum vöxtum, þegar verðgildisrýrnun peninganna er svo stórkostleg sem hún hefur orðið síðustu árin. Um þann spádóm, að úr verðhækkun fasteigna mundi draga, er þarflaust að fjölyrða. Samkv. vísitölu byggingarkostnaðar hefur 375 rúmmetra íbúð hækkað um 332 þús. kr. frá 1. júní 1958 til 1. júní 1964, eða um 77%, og fullvíst er, að söluverð í Reykjavík hefur hækkað mun meira. Um það þekki ég mörg dæmi, sem ég hirði ekki um að rekja hér. Og það er alveg víst, að spákaupmennska hefur fyllilega haldið hlut sínum í þjóðfélaginu þrátt fyrir þreytta efnahagsmálastefnu. Ég tel raunar þarflaust að fjölyrða um þetta, en ég fullyrði, að hvar sem drepið er niður og málin könnuð, muni það sýna sig, að hinir háu vextir hafi hvergi borið þann árangur, sem talað var um í öndverðu og jafnframt, að þeir hafi valdið stórkostlegum erfiðleikum á athafna- og viðskiptasviðinu. Því er það skoðun okkar í minni hl. fjhn., að tafarlaust beri að hverfa frá þeim og færa vextina í það horf, sem þeir voru fyrir viðreisn, eins og ráðgert er í því frv., sem hér liggur fyrir. Um hitt aðalatriði frv., innstæðubindinguna, vil ég einnig leyfa mér að segja örfá orð. Eins og kunnugt er, hefur innlánsstofnunum, bönkum, sparisjóðum og innlánsdeildum kaupfélaga, verið fyrirskipað að leggja á bundinn reikning í Seðlabankanum allt frá árinu 1960 tiltekinn hluta af sparifjáraukningunni, svolitið mismunandi háan hluta, en lengst af um 30%. Á þennan hátt hafa um 1.200 millj. kr. verið teknar undan ráðstöfunarvaldi peningastofnananna og fengnar ríkisstj. Er vissulega mál að linni slíkum fjárkröfum á hendur innlánsstofnunum um allt land, þar sem skortur á lánsfé stendur í vegi fyrir nauðsynlegum framkvæmdum og atvinnurekstri og mjög víða skortir lánsfé til að koma við nýjungum í rekstri atvinnufyrirtækja og auka framleiðslu þeirra. Vinnutíminn hér á landi er allt of langur. Flestir verða að leggja á sig mikla aukavinnu til að sjá sér og sínum farborða. Slíkt ástand getur ekki og má ekki vara til lengdar og vinnutímanum verður að koma í eðlilegt horf og það verður að gerast án þess, að því fylgi tilfinnanlegur tekjumissir. En forsenda fyrir því. að það megi takast, er að unnt sé að auka framleiðsluna með aukinni tækni, bættu skipulagi og meiri hagræðingu. Þar þarf margt til að koma, svo sem bætt tæknimenntun í landinu, aukin leiðbeiningastarfsemi á sviði iðnaðar og mikið fjármagn til aukningar og endurbóta á tæknibúnaði þjóðarinnar. Þessar endurbætur hljóta að taka töluverðan tíma og er því brýn nauðsyn að hefjast strax handa. Jafnframt er sjáanlegt, að það hljóti að kosta mikið fé og að í þessu skyni muni þjóðin þurfa á öllu sínu sparifé að halda a.m.k. Því sýnist sjálfsagt að hætta að draga hluta af því inn í Seðlabankann, en gera skipulegar áætlanir um ráðstöfun þess í framangreinda átt. Með innlánsbindingunni, þessum 1.200 millj. kr., sem ég minntist á hér áðan, er þó engan veginn talið allt það fjármagn, sem tekið er af bönkum og sparisjóðum. Fleiri aðgerðir hafa veríð framkvæmdar, sem hafa sömu áhrif. Árið 1963 voru teknir upp samningar við bankana og nokkra af stærstu sparisjóðunum um, að þeir verðu 10% af sparifjáraukningu sinni til þess að kaupa ríkisskuldabréf eða ríkistryggð skuldabréf, eftir nánari ákvörðun hæstv. ríkisstj., til þess að framkvæma hluta af framkvæmdaáætlun, sem gerð var 1964. Og árið 1964 voru þessir samningar við bankana enn framlengdir, þannig að á því ári var einnig 10% af sparifjáraukningunni flutt til með þessum hætti. Ég hef ekki við höndina upplýsingar um það, hversu háar fjárhæðir var hér um að ræða, en ég held, að það muni láta nærri, að sparifjáraukningin hjá þessum stofnunum, sem í hlut eiga, hafi numið um 700 millj. hvort ár og þá væru 10% á þessum tveimur árum um 140 millj. kr., sem teknar hefðu verið þannig undan ráðstöfunarrétti bankanna. Þá er þess enn fremur að geta, að í des. s.l. voru samþ. hér lög á hv. Alþ., sem heimiluðu ríkissjóði að selja ríkisskuldabréf fyrir 75 millj. kr. Þessi bréf voru með ákveðinni vísitöluviðmiðun og því þannig úr garði gerð, að þau hljóta að hækka óðfluga í verði með þeirri dýrtíðaraukningu, sem fyrirsjáanleg er, enda seldust þau upp á nokkrum dögum. Þessar 75 millj. kr. koma vitanlega fyrst og fremst nálega eingöngu úr innlánsstofnunum og er því engin goðgá að telja þau með í því fjármagni, sem með stjórnvaldaráðstöfunum hefur verið tekið undan ráðstöfunarrétti lánastofnananna. Í fjórða lagi ber að hafa í huga, að í maí í fyrra voru hér á hv. Alþ. samþ. lög, sem veittu Seðlabankanum heimild til að gefa út gengistryggð skuldabréf í ótakmörkuðum mæli og þótt sú heimild hafi enn ekki verið notuð, er hún þó fyrir hendi og því ekki lengur á valdi Alþ. að ákveða neitt um það framvegis, að óbreyttum lögum, hvenær einn banki í landinu hefur samkeppni um fjármagnið við aðrar innlánsstofnanir með svo stórkostlegum forréttindum. Þegar þetta er nú lagt saman, verður niðurstaðan sú, að með einum og öðrum hætti hafa verið fluttar frá bönkum og sparisjóðum og innlánsdeildum yfir 1.400 millj. kr. á 5 árum, auk þess sem skapaðir hafa verið möguleikar fyrir tilflutningi, sem enginn getur sagt til um, hversu mikill verður í reynd. Þótt ég telji þannig haga til hér hjá okkur, að þjóðin þurfi á öllu sínu sparifé að halda til þeirrar uppbyggingar, sem til þarf að koma og ég áðan drap á, get ég vel viðurkennt, að nokkur binding sparifjáraukningar geti átt við rök að styðjast. En fyrir því tel ég eina algera forsendu og það er, að um raunverulega sparifjáraukningu sé að ræða í landinu. En sparifjáraukning, sem verður vegna gengisfellingar og dýrtíðaraukningar, er óraunveruleg, og þau fyrirbæri kalla á stóraukið rekstrarfé og krefjast þess að sjálfsögðu, að miklu fleiri krónur séu í umferð til þess að halda sama viðskiptamagni og áður, meðan verðlag var lægra. Þeir, sem bönkunum stjórna, verða að fara með um það bil heiminginn af allri sparifjáraukningu í þessa stofnun, í Seðlabankann og hafa engan ráðstöfunarrétt á því fjármagni. En samtímis koma svo þeirra viðskiptamenn í bankana með rekstrarreikninga sína, sem bera það með sér, að allur tilkostnaður hefur tvöfaldazt á skömmum tíma. Afleiðingin er sú, að dæmið gengur ekki upp, sá hluti sparifjáraukningarinnar, sem eftir verður hjá viðskiptabönkunum, nægir ekki til þeirrar auknu fyrirgreiðslu, sem fyrirtækin og einstaklingarnir geta tölulega sannað að þeir þurfi að fá til að halda í horfinu, miðað við óbreytt viðskipti frá því, sem áður var. Ég held, að það sé því alveg ljóst, að sú feikna blóðtaka, sem sparifjárbindingin með hliðarráðstöfunum er fyrir bankakerfið, sé því alveg um megn og hún skapar stórkostlega eftirspurn eftir lánsfé umfram það, sem hægt er að sinna og lamar getu bankanna til þess að gegna hlutverki sínu. Allir íslenzkir bankar starfa samkv. sérstökum lögum og eru falin sérstök verkefni, sem þeir eiga að rækja. Sparisjóðirnir hafa að vísu ekki lögákveðin verkefni, en hafa þó allir verið geysilega þýðingarmiklir fyrir byggðarlög sín, og sparisjóðirnir hér í Reykjavík og nágrenni, a.m.k. þar sem ég þekki bezt til, hafa allir hjálpað verulega til þess, að fólkið á viðkomandi svæðum hafi getað leyst húsnæðismál sín og er engin vanþörf á. Ég tel, að ekki megi skerða möguleika þessara þýðingarmiklu stofnana til fyrirgreiðslu og hjálpar meira en orðið er og ég tel það meira að segja beinlínis hlutverk Alþ. að sjá til þess, að þeim sé gert kleift að valda því verkefni, sem Alþ. með sérstökum l. hefur falið þeim að rækja. Þess vegna ber nú að mínum dómi að fella áframhaldandi bindingu niður, eins og hér er lagt til. Hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar hafa mjög lagzt gegn því hér á hv. Alþ., að frv. um lækkun vaxta nái fram að ganga, og talið þá stefnu óframkvæmanlega, sem þar er boðuð. Engu að síður hafa þeir þó verið að breyta vöxtum til lækkunar að undanförnu, eins og hér hefur verið bent á. Hæstv. ríkisstj. er því á undanhaldi í þessu vaxtamáli og ég held, að það sé af því, að hún hefur rekið sig á það, að það er hennar stefna, sem er óframkvæmanleg, þegar til lengdar lætur og það er vel, að þeir sjái það, því að batnandi mönnum er bezt að lifa. Við, sem stöndum að því frv., sem hér er til umr., munum því ekki láta það á okkur fá sérstaklega, þótt það verði nú fellt í fjórða sinn, heldur halda áfram að berjast fyrir því, unz fullnaðarsigur er unninn, í þeirri öruggu vissu, að sú stund geti ekki verið langt undan. Vaxtakjörin, eins og þau hafa verið, sliga atvinnureksturinn og auka verðbólguna og verka þannig mjög óheillavænlega á íslenzkt efnahagslíf og sparifjárbindingin dregur úr möguleikum lánastofnananna til eðlilegrar fyrirgreiðslu á fjármálasviðinu og hindrar þannig nauðsynlega uppbyggingu atvinnulífsins. Þessu þarf að breyta og því leggur minni hl. fjhn. til, að frv. á þskj. 12 verði samþykkt.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða það mál mjög ýtarlega, sem þetta frv. fjallar um og hv. síðasti ræðumaður gerði að umtalsefni í langri ræðu, sökum þess að þetta mál er þrautrætt, bæði hér á hinu háa Alþ. og í blöðum. Þó tel ég óhjákvæmilegt að víkja mjög stuttlega að tveimur atriðum, sem hann gerði að umtalsefni í ræðu sinni, af því að þar tel ég mjög rangt með farið. Hið fyrra lýtur að þýðingu vaxtanna fyrir útflutningsatvinnuvegina og þá sérstaklega fyrir sjávarútveginn, en hið síðara snertir gjaldeyrisstöðu landsins út á við. Hv. frsm. minni hl. vék að því hvað eftir annað í ræðu sinni, að þeir vextir, sem útflutningsatvinnuvegirnir nú greiddu, væru þeim sem drápsklyfjar og hefðu úrslitaþýðingu fyrir afkomu útflutningsatvinnuveganna og þá væntanlega fyrst og fremst sjávarútvegsins. Ég athugaði því í skyndingu, hver er nú sú lánsfjárupphæð, sem bundin er í íslenzkum sjávarútvegi og hversu miklum vaxtagjöldum yrði létt af sjávarútveginum, ef þetta frv. yrði að lögum, og niðurstaðan er í örfáum orðum þessi: Um s.l. áramót hafði íslenzkur sjávarútvegur að láni hjá íslenzkum bönkum og sparisjóðum um 1.340 millj. kr. Eftir því sem ég kemst næst, mundu vaxtagjöld af þessum lánum lækka um 16 millj. kr., ef þetta frv. yrði að l. Auk þess ber að geta um fiskveiðasjóðinn og stofnlánadeild sjávarútvegsins, en heildarvaxtatekjur fiskveiðasjóðs og stofnlánadeildar eru milli 35 og 40 millj. kr., og vaxtagjöld sjávarútvegs til fiskveiðasjóðs og stofnlánadeildar mundu væntanlega lækka um sem næst 10 millj. kr., þannig að samþykkt þessa frv. mundi létta 25–30 millj. kr. útgjöldum af íslenzkum sjávarútvegi. Þetta vildi ég undirstrika og biðja hv. þm. að veita þessu sérstaka athygli. Það, sem íslenzkur sjávarútvegur mundi hagnast á samþykkt frv., er einhvers staðar á milli 25 og 30 millj. kr. Getur þá hver hv. þm. dæmt um það með sjálfum sér, hvort rétt sé að kalla slíka byrði drápsklyfjar á íslenzkum sjávarútvegi, hvort rétt sé að viðhafa svo stór orð hér um, eins og hv. þm. hafði í ræðu sinni og raunar hefur verið allt of algengt að sjá í opinberum málflutningi undanfarin ár, vikur og mánuði. Þegar haft er í huga, að útflutningsverðmæti sjávarútvegsins er sem næst 5 þús. millj. kr., má geta nærri, hvort sá sparnaður, sem hv. framsóknarmenn leggja hér til að látinn sé í té í íslenzkum sjávarútvegi, að upphæð 25–30 millj. kr., mundi ráða úrslitum um gengi eða gengisleysi íslenzks sjávarútvegs. Hitt atriðið í ræðu hv. frsm. minni hl., sem ég tel óhjákvæmilegt að víkja að örfáum orðum, eru staðhæfingar hans um, að gjaldeyrisstaða landsins hefði á undanförnum árum raunverulega versnað og þetta hefði gerzt þrátt fyrir það, að hér hefði orðið uppgripaafli, gjaldeyristekjur aldrei orðið meiri, en gjaldeyrinum hefði sem sagt öllum verið ráðstafað og þó hefði, eins og hann margundirstrikaði í ræðu sinni, ekki verið ráðizt hér í neinar stórframkvæmdir á undanförnum árum, eins og gert hefði verið á valdaskeiði ríkisstj. Hermanns Jónassonar. Hér er mjög hallað réttu máli og er hér í raun og veru um að ræða staðhæfingar, sem marghraktar hafa verið opinberlega undanfarin ár og undanfarna mánuði. En það er eins og ekkert bitni á málsvörum hv. Framsfl. Kinnroðalaust endurtaka þeir ósannar og alrangar staðhæfingar æ ofan í æ, hversu oft sem á það er bent opinberlega, ég vildi segja sannað opinberlega, að staðhæfingarnar séu rangar. Það, sem hv. þm. á við, þegar hann talar um, að gjaldeyrisstaða landsins hafi raunverulega versnað undanfarin ár, er það og það eitt, að heildarupphæð fastra lána Íslendinga erlendis til langs tíma var um s.l. áramót hærri, en hún var um áramótin 1959–1960. Kemur það engum að sjálfsögðu á óvart. Engum viti bornum manni getur komið það á óvart, þó að heildarupphæð fastra lána til langs tíma hækki samhliða því, sem gjaldeyristekjur og þjóðarframleiðsla vex jafnmjög og verið hefur hér undanfarin ár. Sannleikurinn er sá, að um áramótin 1959–1960 var heildarupphæð fastra lána erlendis til langs tíma orðin óeðlilega lág, hún var orðin hættulega lág, beinlínis vegna þess, að Íslendingar höfðu verið að glata lánstrausti sínu mörg undanfarin ár. Þeir áttu ekki kost á því að fá þau föst erlend lán til langs tíma, sem þeir hefðu þó með hægu móti getað notað til arðbærra framkvæmda á Íslandi og hefðu áreiðanlega notað, ef þeir hefðu getað fengið föstu lánin erlendis. Allir vita, hvílík umskipti hafa orðið í þessum efnum einmitt á undanförnum 4–5 árum. Íslendingum hefur tekizt með skynsamlegri og gætilegri stjórn sinni á gjaldeyris- og peningamálum að endurreisa lánstraust sitt erlendis. Hvað er þá eðlilegra en þeir hagnýti þetta lánstraust erlendis og taki hagkvæm erlend lán til langs tíma ? Þetta hafa þeir gert á undanförnum árum. Það, sem var höfuðannmarkinn í íslenzkum gjaldeyrismálum og íslenzkum lánamálum erlendis um áramótin 1959–1960, var, hversu mikill hluti af erlendum skuldbindingum þjóðarinnar var til skamms tíma, ekki í sjálfu sér, að þær væru óeðlilega miklar, þannig að Íslendingar gætu ekki staðið undir slíkri lánabyrði erlendis í sjálfu sér, heldur var annmarkinn í því fólginn, að lánin, sem tekin höfðu verið, höfðu verið tekin til allt of skamms tíma, af því að þau höfðu ekki fengizt til lengri tíma, og svo langt var gengið, að fyrirsjáanlegt var, að á árinu 1961 mundi svonefnd greiðslubyrði þjóðarinnar af erlendum lánum, þ.e. sú upphæð, sem árlega þarf að greiða í afborganir og vexti af erlendum lánum, nema hvorki meira né minna en 11% af öllum gjaldeyristekjum þjóðarinnar. Það var þetta ástand, sem var orðið alveg sérstaklega varhugavert. Það var í þessum efnum, sem beinlínis mikil hætta var á ferðum. Þetta var raunar ein höfuðástæðan fyrir því, að núv. stjórnarflokkar töldu sér nauðsynlegt að gerbreyta um stefnu í efnahagsmálum frá því, sem verið hafði á undanförnum áratugum. Tilgangurinn var ekki sá að draga úr erlendum lánum í sjálfu sér, heldur að tryggja, að erlendu lánin gætu verið til lengri tíma og með hagstæðari kjörum, en stuttu erlendu lánin hljóta að vera og það er þetta, sem hefur tekizt. Það hefur tekizt að stytta meðallánstíma lánanna mjög verulega. Í kjölfar batnandi lánstrausts erlendis sigldi svo auðvitað það, að meiri lán voru tekin til arðbærra framkvæmda í landinu. Það er því fullkomið öfugmæli, þegar því er haldið fram af mönnum, sem maður skyldi halda að vissu betur, að það sé árásarefni á ríkisstj., að föst erlend lán til langs tíma skuli hafa aukizt á hennar valdatíma. Það er þvert á móti ein af mörgum sönnunum þess, að stefnan í efnahags- og gjaldeyrismálum hefur verið rétt, að það skuli hafa tekizt að auka lán þjóðarinnar erlendis til langs tíma, lán sem fengizt hafa með mjög hagstæðum kjörum, í samanburði við það, sem áður átti sér stað, þegar þjóðin var neydd til þess að taka lán til stutts tíma, sem höfðu í för með sér mjög háa greiðslubyrði og voru raunverulega miklu ódýrari en þau lán, sem tekin hafa verið á undanförnum árum. Jafnvel þótt erlend lán til langa tíma og með hagstæðari kjörum, en áður þekktust hafi vaxið miðað við áramótin 1959–1960, er það samt sem áður ekki svo, að niðurstaðan af gjaldeyrisviðskiptum þjóðarinnar í heild hafi ekki verið hagstæð á undanförnum árum. Það liggja að vísu ekki fyrir endanlegar tölur enn fyrir árið 1964, en ég hef tölur og gat mjög fljótlega náð til þeirra, meðan hv. ræðumaður var að tala áðan, um heildargjaldeyrisafkomu þjóðarinnar á árunum 1960–1963, á 4 ára tímabilinu 1960–1963, að báðum árum meðtöldum. Á þessu 4 ára skeiði, batnaði gjaldeyrisstaða bankanna, en það er sú tala, sem með öllum þjóðum er talin vera sú, sem gleggsta hugmynd gefi um heildargjaldeyrisstöðu þjóðar út á við, vegna þess að hún táknar gjaldeyrisvarasjóð þjóðarinnar, þann gjaldeyrisvarasjóð, sem þjóðin getur hvenær sem er gripið til, til þess að jafna eðlilegar eða óeðlilegar sveiflur í gjaldeyrisviðskiptum sínum, - gjaldeyrisstaða bankanna batnaði á árunum 1960–1963 um 1.456 millj. kr. Á þessum 4 árum námu lántökur til lengri tíma, en eins árs 675 millj. kr., en stutt vörukaupalán voru á þessum árum tekin að upphæð 441 millj. kr. Ef lántökurnar til lengri tíma og stuttu vörukaupalánin eru lögð saman, kemur í ljós, að niðurstaðan þar er 1.116 millj. kr., en gjaldeyrisstaða bankanna batnaði um 1.455 millj. kr. eða m.ö.o. batnaði hún um 339 millj. kr. meira, en lántökur bæði til langs og stutts tíma námu á sama tímabili. Þetta tekur vitanlega af öll tvímæli um það, hvaða dóm skynsamir menn eiga að fella um gjaldeyrisafkomu þjóðarbúsins síðan í ársbyrjun 1960 eða þeir menn, sem kæra sig um að hafa það, sem satt er og rétt í þessum efnum. Ef við tökum annað 4 ára tímabil til samanburðar, tímabilið 1955–1958, sem svo oft er vitnað til af hálfu málsvara hv. Framsfl., þá er það að segja, að á þessum 4 árum, 1955–1958, versnaði gjaldeyrisstaða bankanna um 407 millj. kr. og lántökur til lengri tíma en eins árs námu á þessum árum 1.177 millj. kr., en meginparturinn af þessu voru þó stutt lán, eins og þau eru venjulega kölluð. Heildargjaldeyrisstaða þjóðarbúsins versnaði því á árunum 1955–1958 um hvorki meira né minna en 1.684 millj. kr. Það þarf því í engar grafgötur að fara um það, hvílík geysibreyting hefur orðið á gjaldeyrisafkomu þjóðarbúsins í heild á þessum áratug, miðað við það, sem er einkenni gjaldeyrisafkomunnar á áratugnum á undan. Þá er að síðustu að geta þeirrar margendurteknu staðhæfingar af hálfu hv. Framsfl., að á undanförnum árum, síðan núv. ríkisstj. kom til valda, hafi ekki verið ráðizt í neitt, sem þeir kalla stórframkvæmdir og nefna þá alltaf áburðarverksmiðju og sementsverksmiðju. Ég hef oftar en einu sinni bent á það opinberlega, hversu rangt sé hér með farið, mig minnir, að ég hafi líka gert það hér á hinu háa Alþingi og samt sem áður verður maður að hlusta á það einu sinni enn hér af hálfu mæts fulltrúa hv. Framsfl. í þessari hv. d., að þessar staðhæfingar séu endurteknar, en þær eru í hróplegri andstöðu við opinberar skýrslur, sem þó eru öllum mönnum og ekki hvað sízt þm. mjög auðveldlega aðgengilegar. Á árunum 1955–1958, svo að ég nefni tölur, sem standa í öllum hagskýrslum og allir menn geta flett upp, sem nenna að leggja á sig að rýna í tölur í hagskýrslum, - á árunum 1955-1958 nam innflutningur skipa og flugvéla 778 millj. kr. En hagskýrslur áranna 1960–1963 segja, að á þessum árum hafi innflutningur skipa og flugvéla numið 1.446 millj. kr. eða m.ö.o. næstum helmingi hærri upphæð.

Hvað minnkaði verðgildi krónunnar á þessum tíma?

Það er rétt. Nú skal ég einmitt víkja að því til þess að sýna fram á, að ég hef líka hugsað fyrir því, sem hv. þm. af sinni glöggskyggni tók fram, að auðvitað þarf líka að hugsa fyrir þeirri breytingu, sem orðið hefur á verðgildi krónunnar. Nú hef ég ekki lagt í og enginn raunar heldur talið rétt að gera það að breyta innflutningstölunni um skip og flugvélar í sambærilega krónuupphæð. En annað hefur verið gert, sem er miklu áreiðanlegra og miklu víðtækara en það, þó að menn gerðu tilraun til þess að breyta innflutningstölum um skip og flugvélar í sambærilega tölu fyrir árin 1955– 1958 annars vegar og hins vegar 1960–1963. Það hefur verið gerð áætlun eða skýrsla um heildarfjárfestingu áranna 1955–1959 annars vegar og 1960–1963 hins vegar. Þessar áætlanir hafa verið gerðar í skýrslum Efnahagsstofnunarinnar, áður Framkvæmdabankans, um þjóðarframleiðsluna og skiptingu hennar á atvinnuvegi og skiptingu hennar í fjárfestingu og ráðstöfunarfé til neyzlu. Þessar skýrslur liggja líka fyrir. Ég veit ekki betur, en þær hafi komið á borð hvers einasta þm. og meira að segja ekki fyrir löngu. Allir þm. eiga að þekkja þessar skýrslur. Ef þeir trúa þeim ekki, eiga þeir að segja, að þeir trúi þeim ekki, að þeir telji þær rangar. Og ef þeir telja þær rangar, eiga þeir að leiða einhver skynsamleg rök að því, að þær séu rangar. En meðan menn hafa skýrslur opinberrar hagstofnunar fyrir framan sig á borðinu, skýrslur, sem segja eitt, eiga menn ekki að leyfa sér í ræðum að segja allt annað, en það hendir nú því miður hv. málsvara Framsfl. hvað eftir annað. En hvað segja skýrslur Framkvæmdabankans og Efnahagsstofnunarinnar um heildarfjárfestingu áranna 1955–1958 annars vegar og heildarfjárfestingu áranna 1960–1963 hins vegar? Nú er auðvitað tekið tillit til þess, sem sá glöggi þm., hv. 5. þm. Norðurl. v., benti á að þyrfti að gera og ætti að gera, þ.e. að miða tölurnar við sama verðlag og við verðlag ársins 1960 er miðað í þessum skýrslum. Hvað skyldi þá koma í ljós? Heildarfjárfesting áranna 1955–1958 nam á verðlagi ársins 1960 8.327 millj. kr. En heildarfjárfesting áranna 1960–1963 á sama verðlagi nam 9.654 millj. kr. M.ö.o.: heildarfjárfesting áranna 1960–1963 var á sambærilegu verðlagi hvorki meira né minna, en um 1.300 millj. kr. meiri en hún var á árunum 1955–1958, reiknað í verðmæti 1960, sem mundi náttúrlega gefa miklu hærri tölur, ef reiknað væri með verðlagi dagsins í dag. Þetta tekur því líka af öll tvímæli um það, að allt, sem hér var áðan sagt um þessi efni, er fullkomlega úr lausu lofti gripið. Hvað þá um Sogsvirkjunina og sementsverksmiðjuna, þessar stórframkvæmdir, sem alltaf er verið að vitna til að ríkisstj. Hermanns Jónassonar hafi hrundið í framkvæmd og var ágætt að hún hratt í framkvæmd, mjög lofsvert, - verið að vitna til, að slík stórvirki hafi þessi afturhaldsstjórn ekki haft manndóm í sér til þess að framkvæma? Þetta er sónninn, sem er rauði þráðurinn í ræðum hv. framsóknarmanna um þessi efni. Hvað halda nú hv. þm., að Sogsvirkjunin og sementsverksmiðjan hafi kostað? Nú skal ég ekki nota gamlar tölur og úreltar, heldur miða við verðlag dagsins í dag. Kostnaðarverð þeirra, miðað við núgildandi gengi og framleiðslukostnað, er talið af fróðum mönnum vera einhvers staðar á milli 450 og 500 millj. kr. Þetta eru þá þau óskaplegu stórvirki, sem ríkisstj. Hermanns Jónassonar hratt í framkvæmd og núv. ríkisstj. hefur engan manndóm haft í sér til þess að gera neitt í áttina, neitt þessu líkt. En þá bara kemur í ljós, að miðað við verðlag ársins 1960 er aukning fjárfestingarinnar á 4 árum, á tíma núv. ríkisstj., næstum þrisvar sinnum meiri, en heildarstofnkostnaður Sogsvirkjunar og sementsverksmiðju, miðað við kostnað dagsins í dag. Ég held, að ekki þurfi fleiri orðum um það að fara, að allur kjarninn, bókstaflega allur kjarninn í málflutningi hv. framsóknarmanna í þetta skipti, eins og öll önnur skipti um þessi mál, er gersamlega úr lausu lofti gripinn.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta frv. til athugunar og hefur sent það til umsagnar þjóðminjavarðar og skjalavarðar Minja- og skjalasafns Reykjavíkurborgar. Báðir þessir sérfræðingar hafa sent umsagnir til n. og eru þær prentaðar sem fskj. nr. 1 og 2 með nál. á þskj. 276. Báðir þessir aðilar fara fram á, að það yrði ýmislegt fleira, sem athugað yrði í sambandi við endurskoðun á l. um verndun fornminja. Þau eru orðin gömul, allt frá 1907 og þess vegna mjög mikil þörf á endurskoðun á þeim með tilliti til fleira, en felst í frv. á þskj. 56. Það hefur þess vegna orðið að samkomulagi í menntmn. að leggja til að vísa þessu frv. til ríkisstj. nú í trausti þess, að hún skipi nefnd til þess að endurskoða gömlu l. um verndun fornminja frá 1907, endurskoða þau þá mjög alhliða, þannig að tillit væri tekið til allra þeirra hugmynda, sem fram hafa komið og fram kunna að koma á næstunni um þessi mál og þá náttúrlega einnig þeirra, sem fram koma í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Við viljum ætla þessari n. að vísu rúman tíma til þess að vinna að þessu, því að þetta er vafalaust allmikið og nauðsynlegt verk, sem þarna þarf að vinna, en þó æskilegt, að hún gæti sem fyrst skilað áliti, en í síðasta lagi, að hún skili því til ríkisstj. þannig, að hægt væri fyrir þingbyrjun 1967 að leggja frv. endurskoðað fyrir Alþingi. Það er þess vegna sameiginleg till. menntmn., að þessu frv. sé nú vísað til ríkisstj. í trausti þess, að hún skipi n. til þess að endurskoða þessi lög.

Flm. (Jónas G. Rafnar) : Herra forseti. Ég flyt frv. á þskj. 265 ásamt hv. 3. þm. Austf. og hv. 8. þm. Reykv. Með frv. er lagt til, að sett verði ný lög um loðdýrarækt, en þau lög, sem nú eru í gildi, eru frá 8. marz 1951. Helzta nýmæli frv. er það, að minkaeldi verði að nýju leyft hér á landi með ákveðnum takmörkunum, sem greindar eru í frv. Þá er ráð fyrir því gert í frv., að ákveðin verði með reglugerð nokkur þau atríði, sem l. sjálf fjalla nú um. Fyrir allmörgum árum var loðdýrarækt töluvert stunduð hér á landi, en með mjög misjöfnum árangri. Má yfirleitt segja, að búið hafi verið af vanefnum að þessari nýju atvinnugrein, þar sem hvort tveggja skorti fjármagn og næga þekkingu, til þess að hún gæti skilað tilætluðum arði. Eins og kunnugt er, tókst svo illa til, að minkar sluppu hér úr búrum og girðingum og urðu brátt hinir mestu skaðvaldar víða um land. Með ærnum tilkostnaði hefur þó tekizt að halda minkaplágunni í skefjum, en vonlítið mun vera talið, að unnt verði að útrýma villiminki hér með öllu. Vegna þessara mistaka voru bornar fram kröfur um algert bann við minkaeldi og var þeim sinnt með þeim hætti, að lögleitt var á árinu 1951, að óheimilt skyldi að reisa hér á landi ný minkabú og hætt skyldi innan 5 ára minkaeldi, sem þá hafði verið byrjað á. Rétt er svo að taka fram, að samkv. 11. gr. l. nr. 56 frá 1949, um eyðingu refa og minka, höfðu sýslunefndir og bæjarstjórnir heimild til þess að banna minka- og refaeldi í umdæmum sínum. Á undanförnum árum hefur mikið verið rætt um og ritað, að rétt væri að leyfa hér að nýju minkaeldi og í því sambandi hefur m.a. verið bent á eftirfarandi atriði: 1) Í mörgum löndum og þá ekki hvað sízt á Norðurlöndunum hefur minkaeldi reynzt ábatasamur atvinnuvegur. Eftirspurn eftir minkaskinnum hefur farið vaxandi, og allt virðist benda til þess, að minkurinn haldi velli í tízkuheiminum. 2) Hér á landi er í stórum stíl framleitt það fóður, sem mest er notað til minkaeldis, þ.e.a.s. hvers kyns fiskúrgangur. Útflutningur þessarar vöru hefur stöðugt farið vaxandi. Ýmiss konar úrgangur fellur og til frá sláturhúsum, sem nota mætti til minkaeldis. 3) Villiminkur er nú til í landinu og litlar horfur á því, að honum verði útrýmt með öllu. 4) Með því að vanda sérstaklega til loðdýragarðanna ætti ekki að vera mikil hætta á því, að dýrin slyppu út. Bygging garðanna yrði því að fara fram undir eftirliti og síðan þyrfti að fylgjast með rekstri þeirra og viðhaldi. 5) Minkaeldi ætti með tímanum að geta fært þjóðinni verulegar gjaldeyristekjur og atvinnu fyrir fólk og þá sérstaklega í sjávarplássunum. Flm. frv. taka undir þessi rök og leggja því til, að bannið gegn minkaeldi verði numið úr lögum. Ég vil nú aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir efni frv. Ákvæði 1. og 2. gr. þess eru efnislega að mestu samhljóða 1. og 2. gr. gildandi l. um loðdýrarækt frá 1951, þ.e.a.s. að mestu leyti orðaskýringar. 3. og 4. gr. frv. fjalla um loðdýragarða o.fl., en ætlazt er til, að um gerð garðanna og rekstur þeirra og eftirlit verði sett ýtarleg ákvæði með reglugerð, sbr. 7. gr. frv. Þá er kveðið á um það í 5. gr., að embætti veiðistjóra annist eftirlit með því, að ákvæðum l. verði fylgt. Samkv. l. starfar veiðistjóri undir stjórn Búnaðarfélags Íslands. Gert er ráð fyrir því, að hann hafi haldgóða þekkingu á lifnaðarháttum refa og minka. Flm. telja ekki ástæðu til þess að svo stöddu að stofna sjálfstætt embætti, sem annist verkefni, er frv. gerir ráð fyrir að leysa þurfi af hendi. Veiðistjóri annist þau með aðstoð og fyrirgreiðslu Búnaðarfélagsins. Frv. gerir og ráð fyrir því, að landbrh. veiti leyfi til stofnsetningar loðdýragarða að fengnu áliti veiðistjóra. Ber þessum aðilum að kynna sér rækilega öll gögn umsækjenda og eftirlit með því, að skilyrðum öllum verði fylgt, eftir að leyfi hefur verið veitt. Í frv. er ákvæði til bráðabirgða, þess efnis, að leyfi til minkaeldis samkv. l. skuli næstu 2 árin eigi veitt fleiri, en 5 aðilum. Með þessu á að sporna gegn því, að of geyst verði farið í sakirnar fyrst í stað. Þar sem vanda verður til loðdýragarðanna, verður ekki komizt hjá allverulegri fjárfestingu, enda æskilegt, að reynslan kenni mönnum og leiðbeini í þessari atvinnugrein sem öðrum. Með því að hafa loðdýragarðana tiltölulega fáa fyrst í stað, verður auðveldara að koma við öruggu eftirliti, sem er ein af forsendunum fyrir því, að vel takist til. Síðan minkaeldi var bannað hér með l., hafa margir hvatt eindregið til, að það yrði tekið upp að nýju. Aðrir hafa verið því andvígir og einnig látið til sín heyra. Fyrir nokkrum vikum birti blaðið Vísir viðtöl við nokkra kunnáttumenn á sviði minkaræktar. Einar Farestveit stórkaupmaður telur, að aðstæður til minkaeldis séu eins góðar og frekast verði kosið hér á landi og við getum framleitt jafngóð skinn og bezt gerist með öðrum þjóðum. Hann bendir á, að einn veigamesti kostnaður við minkaeldi sé fóður, ca. 60–70%, en af því höfum við 98% innanlands. Fiskúrgangur sé hvergi ódýrari, en hér á landi. Sveinn Einarsson veiðistjóri tjáir sig ekki andvígan minkaeldi. Hann segir, að við höfum ekkert nema tjónið og kostnaðinn af minknum, en sleppum þeim hagnaði, sem af honum megi hafa. Hann telur og að útbúnaður á minkabúum muni víða vera orðinn það vandaður, að ekki ætti að vera hætta á, að dýrin sleppi úr haldi. Carlsen minkabani, sem allir kannast við, er ekki heldur andvígur minkaeldi hér á landi, en leggur á það áherzlu, að ströng viðurlög þyrfti að setja við trassaskap á frágangi búanna. Ásberg Sigurðsson sýslumaður reit fyrir nokkrum dögum mjög athyglisverða grein um minkaeldi í Morgunblaðið og leyfi ég mér að benda þeim á, sem vilja kynna sér málið, að lesa greinina. Hann segir m.a., að Norðmenn hafi, síðan við bönnuðum minkaeldi á árinu 1951, tífaldað gjaldeyristekjur sínar af útflutningi minkaskinna og flytji nú út skinn fyrir u. þ. b. 500 millj. danskra kr. Hann segir, að loðdýrarækt sé ung atvinnugrein í Danmörku, en Danir hafi þó á s.l. ári flutt út minkaskinn fyrir 1.000 millj. ísl. kr. Ásberg bendir á, að minkaeldi yrði hin mesta lyftistöng fyrir fiskiðnaðinn, þar sem minkaframleiðendur hafi keypt fiskúrgang fyrir rúmar 3 kr. kg, sem er miklu hærra verð, en fæst fyrir mjölvinnslu. Ég vildi svo að lokum leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa stutta grein, sem kom í blaði Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna núna rétt fyrir áramótin um minkaskinnaframleiðslu: „Oft er á það minnzt, að auka þurfi fjölbreytni atvinnuveganna. Í því sambandi eru settar fram vissar hugmyndir. Eru þær sumar hverjar gagnlegar, en aðrar afar óraunhæfar. Ein hugmynd, sem sett hefur verið fram, hefur nálgazt það að verða bannfærð af ýmsum, en það er hugmyndin um að koma á stórfelldu minkaeldi hér á landi. Bannfæringin stafar m.a. af hinni slæmu reynslu Íslendinga, er minkaeldi var leyft hér fyrir rúmum 20 árum. Minkaeldið var eftirlitslaust og mátti víða sjá á þeim tíma ófullkomin búr innan lélegra girðinga og upp um holt og hæðir. Raunin varð sú, að fjöldi dýra slapp út og gerði mikil spjöll í fuglalífi og veiðiám landsins. Auk þess var víða lítt vandað til fóðursins og skinnið þar af leiðandi lélegt. Frá því að þetta var, hefur mikið vatn runnið til sjávar og mikil breyting orðið á í heiminum. Lífskjör á vesturhveli jarðar hafa haft í för með sér gífurlega eftirspurn eftir alls kyns loðskinnum og þó sérstaklega eftir minkaskinnum. Á þessu banntímabili á minkaeldi á Íslandi hafa nágrannaþjóðir okkar, Danir, Svíar, Norðmenn, Finnar og Færeyingar, hafið stórfellda minkaskinnaframleiðslu á vísindalegum grundvelli. Er þessi framleiðsla orðin að mikilvægri atvinnugrein, eins og m.a. má sjá af því, að sala danskra minkaskinna mun á þessu ári nema um 1.200 millj. kr. Til samanburðar má nefna, að heildarútflutningur Íslendinga á hraðfrystum sjávarafurðum var 1.300 millj. kr. árið 1963. En hvers vegna skyldu Íslendingar sérstaklega hugleiða þessi mál nú? Það er vegna þess, að hérlendis eru hin ákjósanlegustu skilyrði til minkaskinnaframleiðslu. Aðalfæða minksins er fiskúrgangur. Íslendingar hafa flutt út allt upp í tíu þús. tonn af frystu minkafóðri til eldisstöðva á Norðurlöndum. Vandlátustu skinnaframleiðendur telja það frumskilyrði, að íslenzkur fiskúrgangur sé í fæðunni, ef góð skinn eigi að fást. Úrgangur við sauðfjárslátrun, blóð, mör o.þ.h., er einnig hluti af fæðu minksins.“ Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska eftir því, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.