Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fyrri kafla (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: F. h. fjvn. hefi ég ekki mikið að segja um þetta frv. N. hefir haldið fund um það og komið sér saman um að fallast á frv. eins og það kom frá Ed. það er þó engan veginn svo, að n. sé ánægð með afgreiðslu frv. frá Ed. Þar hefir aukizt talsvert halli sá, sem var á frv., svo að nú er hann um 600 þús. kr. En þrátt fyrir það, þótt hallinn sé þetta mikill, og útgjöldum hafi verið bætt við í Ed., sem full ástæða væri til að taka út aftur, þá hefir n. ekki gert ráð fyrir því, að breyt. á frv. mundu fást, svo róttækar sem þyrfti, og því ekki ástæða til að lengja þingtímann þeirra hluta vegna. Þá er og þess að geta, að nú eru miklar líkur til, að það frv., sem fjvn. þessarar deildar bar fram um frestun á framkvæmd nokkurra laga, verði samþ. Verði það frv. að lögum, þá sparast ríkissjóði þar útgjöld, sem áætlað hefir verið að mundu hrökkva að mestu leyti til þess að mæta þessum greiðsluhalla. Þriðja ástæðan til þess, að n. hefir ekki viljað bera fram brtt. við frv., er sú, að ef á annað borð er farið að opna fjárl. í þessari d., þá má búast við því, að það verði sótt talsvert fast af ýmsum hv.þdm. að koma inn í frv. nýjum útgjaldaaukningum, eins og hefir sýnt sig áður fyrr við meðferð þessa máls í þessari d. Það hafa stundum verið samþ. ýmsir útgjaldaliðir þrátt fyrir það, þótt fjvn. hafi eindregið mælt á móti þeim. Þetta eru ástæðurnar, sem liggja til þess, að n. vill ekki hrófla við frv., þó að hún sé alls ekki ánægð með það. Annars er það um frv. að segja, að tekjur samkv. rekstrarreikningi eru 101/2 millj. kr. og innborganir á sjóðsyfirliti um 1/2 millj. kr., svo að allar innborganir samkv. frv. eru 11 millj. kr. Greiðslur samkv. rekstrarreikningi eru 10 millj. 300 hús. og útborganir samkv. sjóðsyfirliti 1 millj. 240 þús. kr., eða allar útborganir um 11 millj. 600 þús. kr. Kemur þá fram greiðsluhalli um 600 þús., eins og ég gat um. Ég finn svo ekki ástæðu til að rekja þær einstöku breyt., sem orðið hafa á frv. í Ed. Ég geri ráð fyrir, að hv.þdm. hafi fylgzt með í því, og er því ástæðulaust að rifja það upp nú. Það liggur fyrir ein brtt. við frv. á þskj. 830. Ég þarf ekki að taka það sérstaklega fram um hana, að n. leggur til, að hún verði felld, þar sem hún leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl]: Ef ég man rétt, þá var þess getið í þeirri yfirlýsingu, sem hæstv.forsrh. sendi Alþingi fyrir nokkrum dögum, að ástæðan til þess, að hann vildi ekki rjúfa þing og stofna til nýrra kosninga, væri sú, að hann liti svo á, að það yrði að ganga frá fjárhagsmálunum og þeim stórvægilegu ráðstöfunum, sem nauðsyn væri að gera í sambandi við afleiðingar kreppunnar. Nú mun það sýnt, að samkomulag er fengið milli Framsóknar og Íhalds um það að sjá ríkissjóði fyrir heim tekjum, sem fjmrh. hefir talið, að þyrfti að fá, en ennþá bolar ekki á neinum till. til að reyna að bæta úr því atvinnuleysi, sem nú er fyrirsjáanlegt, eða neinum öðrum erfiðleikum, sem af kreppunni stafa, og er þó komið að þinglokum. Við jafnaðarmenn höfum við allar umr. fjárl. á þessu þingi, að 1. umr. undantekinni, komið fram með till. um framlög til verklegra framkvæmda og atvinnubóta, en allar þær till. hafa verið felldar. Nú leggjum við til, að veittar séu aðeins 350 þús. kr. í þessu skyni, gegn tvöföldu framlagi frá hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélögum, og ennfremur er það lagt til, að stj. sjái svo um, að hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélög eigi kost á láni, er nemi helmingi framlags þeirra. Á þennan hátt yrði sú upphæð, sem varið yrði til atvinnubóta á næsta ári, 1050 þús. kr. Ég þekki engan, sem leyfir sér að mæla því í gegn, að brýna nauðsyn beri til að gera einhverjar ráðstafanir, slíkar sem hér er farið fram a. Á síðasta vetri létu skrásetja sig 2500 atvinnuleysingjar, og þeir ásamt skylduliði þeirra voru á 6. þús. manns, og óhætt mun að fullyrða, að nú er atvinnuleysi sízt minna en það var þá, og það er fullvíst, að í sumar verður atvinna með minnsta móti, svo að nú þegar haustar að, standa menn uppi með tvær hendur tómar, og sumir með skuld á bakinu að auki. Þá er framundan vetur langur og vitanlegt er, að á þeim vetri verður nær því ekkert að gera. Þessi upphæð, sem hér er farið fram á. er svo lag, að því fer fjarri, að hún nægi til að bæta úr þeim vandræðum, sem nú eru fyrirsjáanleg, en við höfum reynt bæði í þessari d. og í Ed. að fá samþ. hærri fjárupphæðir, en eins og ég áður sagði hafa þær till. ekki náð fram að ganga, þess vegna gerum við nú þessa síðustu tilraun til að fá þó eitthvað inn í fjárl. í þessu skyni. Þar sem fullvíst má telja, að skattafrv. nái fram að ganga, þá er ekki hægt að bera því við, og ennfremur má telja fullvíst, að fjárlagafrv. nái fram að ganga, og ennfremur hefir verið útbýtt frv. um 25% skattauka af tekju-og eignarskatti, sem sjálfsagt má áætla, að gefi ekki minna en 200–300 þús. kr. Það er því ekki hægt að bera því við, að fjárlög og skattafrv. geti ekki fengizt samþ. Ég hefi áður skýrt þessari hv. d. talsvert greinilega frá þeim gögnum, sem stj. hafa verið afhent um atvinnuástandið, tölu atvinnuleysingja og meðaltekjur þeirra síðasta ár, og hirði ég ekki um að endurtaka það nú, en svo slæmi sem ástandið hefir verið síðasta vetur, þá er það þó miklu verra nú, og verður það einnig á næsta vetri, þegar hann kemur. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa brtt. mína. Um fjárl. í heild sinni vil ég segja það, að svo óbeisin sem þau voru, þegar þau voru afgr. frá þessari deild, þá eru þau þó jafnvel verri nú, þegar þau koma úr Ed. Sannast þar hið fornkveðna, að lengi getur vont versnað. Að lokum vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort ekki sé komið skeyti frá hans hátign konunginum um útnefningu nýs ráðuneytis fyrir íslenzka ríkið. Ef svo væri, þá vildi ég óska eftir, að hæstv. forseti vildi skýra frá því. Það væri æskilegt, að þeir ráðherrar, sem nú taka við, vildu segja sitt álit um þessa brtt., áður en gengið er til atkv. um hana.

Forseti (JörB): Ég vil geta þess út af fyrirspurn hv.þm. Seyðf., að mér er ekki kunnugt um, að skeytið sé komið enn. Má þó vera fyrir því, að það sé komið; ég hefi ekki spurzt fyrir um það.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Tilkynningin um breytingu á ráðuneytinu er ekki komin frá konungi enn, en mun koma á morgun. En þar sem ég verð einn af heim, sem sæti eiga í nýju stj., er skylt, að ég tali úr stjórnarsessi í þessu millibilsástandi. Ég hefi áður talað um tekjuaukaþörf ríkissjóðs og þau tekjuöflunarfrv., sem legið hafa fyrir þessu þingi og voru miðuð við ástandið eins og það var í þingbyrjun, en því miður verð ég að segja, að ástæður og útlit allt hefir versnað síðan, svo að þótt þau frv. verði samþ., sem í upphafi þóttu nægileg, þá er ekki lengur hægt að vona, að fé verði afgangs, heldur er fyrirsjáanlegur stór tekjuhalli á þessu ari og ekki óttalaust um næsta ár, og er eina vonin, að unnt verði að greiða þann tekjuhalla, sem verður á þessu ári, að nokkru á næsta ári, ef þá kynni eitthvað úr að rætast. Um atvinnubótamálin óska ég ekki að tala að þessu sinni, hratt fyrir þá till., sem hér hefir verið borin fram. Ég óska þess, að fjárlagafrv. verði eftir till.hv.fjvn.samþ. óbreytt, og ef á að samþ. einhverja heimild um verklegar framkvæmdir eða atvinnubætur, þá má eins afgr. þá heimild í þingsályktunarformi.

Héðinn Valdimarsson Ég vil aðeins árétta það, sem hv.þm. Seyðf. sagði um þessa till. okkar. Ég álít það alls ekki verjandi að afgr. fjárlögin þannig, að ekkert fé sé þar veitt til atvinnubóta. Þeir, sem kunnugir eru í kaupstöðum og sjóþorpum, vita, að hjá því verður ekki komizt, að það opinbera leggi til einhvern styrk, ef á að halda fólkinu lifandi. Það er ekki aðeins í Reykjavík, heldur einnig í kaupstöðum og kauptúnum úti um allt land, að verkamenn eru atvinnulausir, og er ekki sjáanlegt, að það fari batnandi, heldur þvert á móti. Atvinnan hefir ekki verið meiri en svo, að þeir, sem betur hefir gengið, hafa ekki gert betur en að hafa ofan af fyrir sér, þeir, sem verr hefir gengið, hafa ekki einu sinni haft nóg sér til matar. Hvernig mun það þá verða, þegar fram á sumarið kemur og opinberar framkvæmdir eru sama sem engar og mjög litla vinnu að fá hjá einstökum framleiðendum? En það verður ekki þolað, að þing og stj. láti það afskiptalaust, þótt verkalýðurinn gangi sveltandi um göturnar og fái ekkert að gera. Hæstv. fjmrh. vill ekkert tala um þetta mál, sem er þó lífsspursmál fyrir mörg þúsund fullorðinna manna og þeirra skyldulið. Hæstv. ráðh. segir, að betra sé að fá einhvernveginn öðruvísi heimild um þetta, en ég álit, að ef á að gefa heimild, sem ætlazt er til, að verði notuð, þá eigi að gefa hana í fjárl., svo að har sjáist sú raunverulega afgreiðsla fjárlaganna. Ég tel, að þeir hv.þm. taki mikla ábyrgð á sig, sem greiða atkv. á móti þessari till. Ég skal svo að síðustu taka það fram, að ég ber ekki það mikið traust til hæstv. fjmrh., að ég trúi honum til að veita fé til atvinnubóta, ef aðeins er gefin heimild til þess í þál. Það verður að vera skýlaust ákvæði fjárl., sem neyði stj. til þess, ef hún vill ekki gera það viljug.

Frsm. fyrri kafla (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: Hv. fulltrúar jafnaðarmanna tala mikið um það, hversu illar horfur séu nú með atvinnu manna. Þessir hv.þm. hafa þó ekki viljað vila það fyrir sér að taka frá þessum mönnum þá litlu atvinnu, sem Alþingi vill þó veita þeim í fjárl., því að ef þeir hefðu fengið heim vilja sínum framgangt að fella tekjuaukafrv., þá er það vitanlegt, að ekki hefði verið hægt að framkvæma það, sem fjárl. gera ráð fyrir. Þetta vita þessir hv.þm. vel og vissu, þegar þeir voru að greiða atkv. á móti þessum tekjuaukum. Það er því hastarlegt, þegar þeir þykjast vera að bera þessa menn fyrir brjósti með því að vilja setja inn í frv. upphæð, sem er þó ekki nema nokkur hluti af því, sem þeir ætluðu sér að taka af þessum mönnum. Mér finnst, að hv.þm. ættu að líta nær sér, líta á þá þörf, sem verkamenn hafa á hjálp á yfirstandandi tímum og hvernig þeim verður bezt hjálpað, áður en þeir fara að koma fram með till. eins og þessar. Þeir eiga að hugsa út í það, hverjar afleiðingar það hefði haft fyrir verkamenn, ef till. þeirra hefðu náð fram að ganga á þessu þingi.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Það er einkennileg meinloka, sem gengur um eins og grár köttur í heila hv.þm. Húnv. Ég vil í þessu sambandi leggja fyrir hann eina spurningu, til þess að fá að vita, hvað hann meinar. Heldur hann, ef svo hefði farið, sem um tíma leit út fyrir að orðið hefði, ef Íhaldsflokkurinn hefði ekki gengið á bak orða sinna, að fjárl. hefðu verið felld, heldur hann, að stj., sem setið hefir fram að þessu, hefði leyft sér að stjórna fjárlagalaust? Við jafnaðarmenn vorum á móti fjárl., af því að við töldum þau beinlínis til tjóns fyrir þjóðina, því að í þeim var dregið svo mjög úr verklegum framkvæmdum, að það lét nærri, að 3 af hverjum 4, sem áður hafa unnið hjá ríkinu, væru reknir heim úr vinnunni. Þetta veit hv.þm. mætavel, og ég efast ekki um, að hann hafi gert það sjálfur. þm. greiða þrásinnis atkv. gegn frumvörpum, sem þeir hafa flutt brtt. við. Eins og kunnugt er, þá hafa mörg mál farið í gegnum þingið, sem við jafnaðarmenn vorum mótfallnir. Hinsvegar höfum við reynt að flytja brtt. við þau, til þess að sníða af heim verstu agnúana. Við höfum gefið yfirlýsingar um það, að við mundum greiða atkv. gegn tekjuaukafrv. heim, sem fyrir þinginu hafa legið, m. a. af því, að við erum mótfallnir stefnu þeirra flestra. Um fjárlagafrv. fyrir árið 1933 höfum við sagt það, að með þeim svip, sem yfir því væri nú, mundum við greiða atkv. á móti því. Nú er það vitanlegt, að samkomulag hefir orðið á milli stóru flokkanna um að afgreiða fjárl. á þessu þingi, og þess vegna berum við enn fram þessa till. - Og ég verð að segja það, að ég sé ekkert eftir hv.þm. V.-Húnv. og öðrum þdm., sem það vilja, að gera sér það til skammar að greiða atkv. á móti þessari till. í þriðja sinn.  Ég sé ekki ástæðu til að gera aths. við þau orð, sem hæstv. fjmrh. lét falla um þessa till.; hann hefir alltaf látið falla vinsamleg ummæli viðvíkjandi till. um framlög til atvinnubóta, en það hefir ekkert komið út af því, enn sem komið er.

Frsm. fyrri kafla (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: Fyrirspurn sú, sem hv.þm. Seyðf. beindi til mín, er alveg út í hött. Hann spurði, hvort stj. hefði ætlað að stjórna fjárlagalaust, ef fjárlfrv. hefði verið fellt á þessu þingi. Vitanlega hefði hún orðið að setja bráðabirgðafjárlög til þess að fara eftir. En það kemur ekki þessu máli við, sem hv. jafnaðarmenn hafa staðið að. Þeir hafa viljað fella niður öll tekjuaukalög og tekjuöflunarmöguleika á þessu ári, sem áttu að gera það mögulegt að framkvæma fjárlögin. Þetta veit hv.þm. mætavel. Hvorki hann sjálfur eða flokksbræður hans hafa á þessu þingi gert nokkra tilraun til þess að afla ríkissjóði tekna, svo að hægt væri að framfylgja fjárl. Og þá hlaut það vitanlega að koma niður á verklegum framkvæmdum ríkisins, og þeim liðum fjárl., sem ekki eru bundnir með sérstökum lögum, og rýra atvinnu verkamanna á þessu ári.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég vildi gjarnan undirstrika þá yfirlýsingu, sem hv.þm. V.-Húnv. gaf um það, hvað fyrrv. stj. hefði haft í huga, ef fjárl. hefðu verið felld á þessu þingi. Hann sagði, að hún hefði þá orðið að stjórna samkv. bráðabirgðafjárlögum. Mér virðist svo sem ýmsir kekkir ætli nú að fara að koma upp úr súpunni, ef stj. hefir verið með áform um að setja bráðabirgðafjárlög. Ég veit þá ekki, hvaða hugmyndir hún hefir um þingræðið, ef hv.þm. segir þetta fyrir hönd síns flokks og þeirrar stj., sem hann styður. Mér þætti gott að heyra um það af vörum hæstv. fjmrh., hvort hann vill staðfesta þessar merkilegu fréttir, og vænti upplýsinga um, hvort þær eru réttar; en vera má, að hv.þm. sé hér að hlaupa með hugaróra. Hv. þm. V.-Húnv. veður reyk þegar hann segir, að við Alþýðuflokksmenn séum að gera tilraun til að svipta verkamenn atvinnu á þessu ári, með því að greiða atkv. á móti fjárl. fyrir 1933. Þetta er hrein vitleysa . Það hefir engin áhrif á fjárl. þessa árs, hvort fjárl. verða samþ. fyrir 1933. Hitt veit hv.þm. líka, að þetta er gagnstætt því, sem hann hefir áður sagt. En hann skiptir svo oft um skoðun, þessi hv.þm. Það er skemmra milli skoðanaskipta hans á hv. 2. þm. Skagf., sem hann nú væntanl. styður til ráðherradóms. En það gerist margt kynlegt á þessum tímum. Hv. þm. má vita, að fjárl. gilda til loka þessa árs, og að tekjustofnar eru óbreyttir á þessu ári, bæði verðtollurinn og gengisviðauki, þó fjárl. hefðu verið felld fyrir næsta ar. Ég geri ráð fyrir, að þó ekkert hefði verið breytt um tekjustofna, en nægilegur vilji verið fyrir hendi hjá stj., þá hefði ríkissjóður, með því sem talið er í sjóði um áramót, getað fullnægt þeim lögbundnu greiðslum til verklegra framkvæmda í fjárl. þessa árs, sem mun vera um eða innan við 1/2 millj. kr., fyrir utan það, sem ætlað er til vegaviðhalds og sjálfsagt er farið að nota nú þegar að einhverju leyti. Ég sé svo ekki ástæðu til að taka fleira fram í þessu sambandi. En mér væri mjög kært, ef hæstv. núv. fjmrh. - og væntanl. forsrh. á morgun - vill skýra frá því, hvort það hafi verið ætlun stj. að stjórna eftir bráðabirgðafjárl., ef fjárlagafrv. hefði verið fellt á þessu þingi.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) það er misskilningur hjá hv.þm. Seyðf., að sjóðeign ríkissjóðs um áramót og væntanl. tekjur á árinu nægi til þess, að staðið verði við verklegar framkvæmdir samkv. fjárl. Hv. þm. má vita, að það þurfa að vera upp undir 4 millj. kr. í sjóði um áramót til þess að mæta greiðslum ríkissjóðs fyrstu mánuði ársins, þó að um engan tekjuhalla sé að ræða. Ég skil það vel, að hv.þm. Seyðf. hafi gert sér miklar áhyggjur út af afleiðingum þeirra gerða sinna að greiða atkv. á móti fjárl., ef það hefði ráðið úrslitum. En þar sem aðrir hafa nú orðið til þess að sporna við því og hjálpað til að afgreiða fjárl. nú í þinglokin, þá hygg ég, að hann ætti nú að láta huggast af þessu og spara sjálfum sér slíkar áhyggjur og óþarfar fyrirspurnir.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Mig furðar á því, að hæstv. fjmrh. skuli ekki svara skilmerkilega þeirri fyrirspurn, er ég beindi til hans, og sem sannarlega var ekki tilefnislaus, þar sem einn af öruggustu stuðningsmönnum hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Skagf. gaf þá yfirlýsingu hér í þó., að stj. hefði verið ráðin í að stjórna landinu með bráðabirgðafjárl., ef fjárlfrv. fyrir árið 1933 yrði fellt á þessu þingi.

Ég held, að það hafi enginn annar heyrt þau orð

. Jú, allir þdm. hafa áreiðanlega heyrt það, nema ef til vill hv.þm. V.-Sk. Þetta er auðvitað beinlínis brot á stjskr., og svo þykir hæstv. fjmrh. viðeigandi að gefa engar skýringar á því, hverjar fyrirætlanir stj. hafi verið í þessu efni. En ég skal auðvitað ekkert fullyrða um nema þetta hafi verið fleipur hjá hv. hm. V.-Húnv. Það er sú minnsta krafa, sem hægt er að gera til hæstv. fjmrh., að þingið fái að vita, hverskonar ráðagerðir og bollaleggingar hafa verið á seyði hjá stj. og hennar flokki, ef fjárlfrv. yrði fellt. þingið og þjóðin þurfa að vita um þetta. Ef það hefir verið ásetningur hæstv. fjmrh. í fráfarandi stj. að stjórna landinu fjárlagalaust, þá hygg ég, að það muni renna tvær grímur á ýmsa þm. að veita honum traust til nýrrar stjórnarmyndunar á morgun.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Mér þykir leitt, að hv.þm. Seyðf. skuli enn vera jafnáhyggjufullur og áður. Og mér þykir ennfremur leitt að geta ekki sagt fyrir um orðna hluti, sem hefðu leitt af því, ef hv.þm. og flokksbræðrum hans hefði tekizt að fella fjárlagafrv. En um hitt, hvernig hugarfar mitt hafi verið í þessu efni, þykir mér ekki ástæða til að gefa neina yfirlýsingu. Þó er útlátalaust fyrir mig að segja það, að ég hefði verið því fylgjandi að leggja til, að þingið yrði rofið. En hvað þá hefði komið á eftir, ef svo hefði farið við kosningar, sem útlit er fyrir, að sama afstaða hefði verið eins og nú á milli flokkanna í þinginu, það er erfitt að segja. Liggur þá næst fyrir mig að spyrja hv.þm., hvað honum sýndist, að rétt hefði verið að gera, ef fjárl. hefðu verið felld aftur á nýkosnu þingi. Þetta gat vitanlega endurtekizt þangað til ekki hefði orðið hjá því komizt að stjórna eftir bráðabirgðafjárlögum. En þar sem þessar óhjákvæmilegu afleiðingar hefðu aðeins orðið vegna framkomu hv.þm. og flokksbræðra hans, virðist fásinna af honum að varpa fram þessari fyrirspurn, eins og ábyrgðin hvíldi á öllum öðrum. Ég sé ekki ástæðu til, að hv.þm. spyrji, hvað hefði orðið, ef þetta eða hitt hefði átt sér stað. Ég hefði fremur kosið að heyra eitthvað, sem við kemur núverandi ástandi frá hv.þm., heldur en þær óhlutrænu fyrirspurnir, sem hann hefir varpað hér fram.

Frsm. fyrri kafla (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: Hv. þ.m. Seyðf. er alltaf að tala um, hvað ég hafi sagt um fyrirætlanir fráfarandi stj., ef fjárlfrv. hefði verið fellt á þessu þingi. Það, sem ég sagði, var þetta, að stj. hefði orðið að fara eftir bráðabirgðafjárl., ef engin fjárl. hefðu fengizt samþ. En ef til vill er það afsökun fyrir hv. hm., að hann virðist ekki geta hugsað sér aðra stj. en þá fráfarandi, sem hann og flokksmenn hans studdu. En ef fjárlög hefðu verið felld, þá sé ég ekki annað ráð en þetta fyrir neina stj. Vitanlega er hér aðeins um mitt persónulega álit að ræða, en ekki neina yfirlýsingu frá hálfu míns flokks eða hæstv. stj., enda hefi ég ekkert umboð til að lýsa afstöðu hennar í þessu efni. Þetta hjal hv.þm. er því aðeins út í loftið. Ásökunum þeim, sem hann hefir varpað fram til stj. í þessu sambandi, ætti hann miklu fremur að stefna til sjálfs sín. Ég talaði ekki um hótanir hv. jafnaðarmanna um að fella fjárl., heldur um mótstöðu þeirra gegn tekjuaukalögunum. Það er auðséð, að hv.þm. vantar umtalsefni; þess vegna gerir hann mér sjálfur upp orð, sem ég hefi aldrei talað, og rifst svo út af þeim. Hv. þm. talaði hæðilega um, hvað ég væri fljótur að skipta um skoðun á hv. 2. þm. Skagf., sem ég nú veitti stuðning til stjórnarstarfa, en hefði iður verið mjög mótfallinn. Ég skal fúslega játa, að ég geri það ekki með ánægju að veita hv. 2. þm. Skagf. stuðning sem ráðherra. En ég vil heldur stuðla að því, að samvinna takist á milli framsóknar- og sjálfstæðisflokkanna heldur en að hv. jafnaðarmenn fái tækifæri til að leggja allt í flag. þessa afstöðu mína mætti fremur skilja sem mælikvarða um óendanlega fyrirlitningu manna á framkomu jafnaðarmanna.  Þá sagði hv.þm. Seyðf., að tekjuaukalögin fellu ekki úr gildi fyrr en í lok þessa árs. En hv.þm. veit, að sum af hinum nýju tekjuaukafrv., sem liggja fyrir þinginu, koma til framkvæmda nú þegar á þessu ári, svo sem bifreiðaskatturinn og 25% viðbótartekjuskatturinn. Það eru hvorttveggja nýjar viðbótartekjur, sem eiga að hjálpa til þess að bæta fjárhagsafkomu ríkissjóðs á þessu ári, og gefa betri vonir um, að hægt verði að framkvæma núgildandi fjárlög. Hv. þm. má gjarnan gera mér upp orð, er hann svo notar sem tilefni til að rifast um, en ég ætla ekki að elta ólar við þær fjarstæður, sem koma úr hans frjóva heila.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Ég verð að segja það, að ég hafði búizt við, að hv.fjvn. mundi bera fram till. til lagfæringar á fjárlfrv., eins og það kom frá hv.Ed. eftir meðferðina þar. Ég kann því illa, að sú hefð komist á, að Ed. sé látin vera einráð um afgreiðslu fjárl. og að hún geti sett sinn svip á þau. Ég hafði einnig búizt við því, að hv.fjvn. mundi áætla einhverja fjárupphæð í fjárl. til kreppuráðstafana, hvort sem það væri kallað til atvinnubóta eða einhvers annars. Hv. frsm. gerði ráð fyrir því í ræðu sinni, að nýir skattar yrðu lagðir á til viðbótar þeim, sem fyrir eru, og þá finnst mér það ekki verjandi af hv.fjvn. og hv. hd. að afgreiða fjárl. án þess að gerðar séu nokkrar raðstafanir til þess að hlaupa undir baggann og hjálpa almenningi í kreppunni. Ég hefi áður getið þess, að þetta er að vísu ekki æskileg aðferð, en það getur verið bráðnauðsynlegt þessum erfiðu tímum, og þýðir ekki að loka augunum fyrir því. Hv. þm. Seyðf. skýrði frá því, hvernig stj. hefði farið með þá heimild, sem henni er veitt í núgildandi fjárl., til þess að létta undir með kaupstaðarbúum í atvinnuleysinu. Sú skýrsla sýnir, að henni hafa verið mislagðar hendur, þar sem einstöku bæjarfélög hafa hlotið talsverðan atvinnubótastyrk, en önnur ekki neitt, þó að ástæður þeirra væru mjög líkar. Vegna þess að ég er mjög óánægður yfir því, að hv.fjvn. skuli ekki bera fram neinar till. til lagfæringar á fjárlfrv., mun ég fallast á brtt.hv.þm. Seyðf. og greiða atkv. með henni.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég verð fyrst að víkja nokkrum orðum að því, sem hæstv. fjmrh. sagði. Hann taldi, að ég hefði ekkert tilefni haft til þess að beina til sín þeirri fyrirspurn, sem ég varpaði fram um fyrirætlanir stj., ef fjárlfrv. hefði verið fellt. Þetta þykir mér ómaklega mælt af hæstv. ráðh., þar sem spurningin er beinlínis fram komin vegna þeirrar yfirlýsingar, sem einn af tryggustu fylgismönnum stj., hv.þm. V.-Húnv., gaf um þetta efni. Þó að hv.þm. vilji nú endurskoða það, sem hann áður sagði, og gefa það út í breyttri mynd, þá vita allir hv.þdm., að hann sagði beinlínis, að ef fjárlfrv. hefði verið fellt á þessu þingi, þá hefði landinu verið stjórnað með bráðabirgðafjárlögum. Fram hjá þessu er ekki hægt að komast, hvorki fyrir hv.þm. V.-Húnv. né hæstv. fjmrh. Að hv.þm. hafi aðeins verið að fleipra með þetta frá sjálfum sér, er harla ótrúlegt, eftir alla þá miklu flokksfundi, sem haldnir hafa verið í stjórnarflokknum, bæði fyrir og eftir fæðingu hinnar nýju stjórnar. Ég er hræddur um, að hv.þm. þurfi líka að endurskoða þau ummæli, er hann hafði í síðari ræðu sinni, að vegna þess að 4 jafnaðarmenn, sem sæti eiga í þinginu, væru búnir að leggja allt í flag, þá hefði Frmsfl. orðið að taka höndum saman við höfuðandstæðinga sína í stjórnmálum. Eftir þessu að dæma erum það ekki við jafnaðarmenn, sem erum höfuðandstæðingar þessa hv.þm. í stjórnmálum. hetta er sú skemmtilegasta skollavitleysa, sem ég hefi vitað nokkurn mann gera í pólitík.

Frsm. fyrri kafla (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: Ég kæri mig ekki um að fara í langan skollaleik við þennan hv.þm. og væri þó full þörf á að reyna að koma fyrir hann vitinu, þar sem hann hefir svo rækilega bundið fyrir öll sín skilningarvit við umr. í þessari deild. Að ég taldi Sjálfstæðisflokkinn höfuðandstæðing minn, byggist á því, að hann er sá andstöðuflokkur okkar framsóknarmanna, sem einhver áhrif hefir. Aftur á móti hefir Jafnaðarmannaflokkurinn svo lítil áhrif út af fyrir sig, að það er ómögulegt að reikna hann með.

Og samt setja þeir allt í flag

. Þeir vilja gera það og mundu gera það, ef þeir gætu, en sem betur fer geta þeir það ekki einir. En þeir voru á tímabili í samvinnu við hinn andstöðuflokk okkar, og þess vegna lá nærri, að þeir gætu komið þessum skemmdarverkum fram. En nú hefir þessi flokkur séð að sér og gengið til samvinnu við okkur, en á móti þessum hv. jafnaðarmönnum, sem hafa ekki fengið sjónina enn, og því til frekari tryggingar, að þeir sæju ekkert það, sem rétt er eða skynsamlegt í fjárhagsmálum þjóðarinnar, hafa þeir nú vel og vandlega bundið fyrir augun á sér, eins og kemur nú greinilega fram hjá hv.þm. Seyðf. Ég kalla jafnaðarmenn ekki höfuðandstæðinga mína; ég get ekki valið þeim svo virðulegt nafn. Ekki svo að skilja, að þeir standi skoðun minni neitt nær en sjálfstæðismenn, heldur er það, eins og ég áður sagði, af því, að mér finnst ekki hægt að telja þá með. Þeir geta engin áhrif haft, nema þá í gegnum hina flokkana. En hvar sem þeir hafa unnið með öðrum flokkum, hefir það sýnt sig, að allt þeirra starf hefir orðið til óheilla og bölvunar. Þeir voru á góðum vegi með að eyðileggja starf Framsóknarflokksins, en sem betur fór tókst það ekki. Nú voru þeir komnir með Sjálfstæðisflokkinn undir fallöxina, en hann bjargaði sér í tíma með því að ganga til samvinnu við okkur framsóknarmenn um að vinna að þeim málum, sem helzt mega verða þjóðinni til bjargar á þessum erfiðleikatímum. En jafnaðarmenn hafa ekki séð og vilja ekki sjá nauðsyn þjóðarinnar, og þess vegna standa þeir ennþá utan gátta.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Hv. hm. segir, að þar, sem við jafnaðarmenn séum með, þar snúist allt til hins illa og allt leggist í flag. Þetta er þá dómurinn um starfsemi Framsóknarflokksins á undanförnum árum, sem fór með stjórn landsins fyrir tilstilli okkar jafnaðarmanna. Svo skildist mér á honum, að sama máli hefði verið að gegna um samvinnu okkar við sjálfstæðismenn um kjördæmaskipunarmáið, allt það starf hefði farið í flag. Ég veit ekki, hvort á að skilja þessi orð hv.þm. svo, að nú sé eyðilagt það mál, sem við ætluðum að vinna að ásamt Sjálfstæðisflokknum, nefnilega kjördæmaskipunarmálið. Þætti mér æskilegt í því sambandi, að ráðh. Sjálfstæðisflokksins, hv. 2. þm. Skagf., vildi skýra frá, hvort þetta er rétt, sem hv.þm. gefur í skyn, að nú sé framgangur þessa máls stöðvaður.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Mér skilst, að hv.þm. sé að veita okkur ákúrur fyrir, að við studdum Framsóknarflokkinn, og þess vegna þurfi hann nú að hrista okkur af sér og sparka í okkur. Þetta þykir mér það skringilegasta af því öllu saman.

Frsm. meiri hl. (Einar Árnason) [óyfirl.]: Frv þetta er búið að bíða lengi hér í deildinni, og þar sem komið er að þinglausnum, skal ég ekki verða til þess að lengja umr. mikið. Það verður vitanlega að ráðast, hver örlög þess verða. Frv. er borið fram til þess að auka tekjur ríkissjóðs af bifreiðum umfram það, sem verið hefir, sökum hins sívaxandi vegaviðhalds. Hvernig viðhaldskostnaður þjóðvega í landinu hefir farið hraðvaxandi hin síðari ár, sést bezt á LR. Árið 1920 eru t. d. veittar 200 þús. kr. til viðhalds þjóðvega, en árið 1930 eru notaðar fullar 500 þús. kr. og 1931 mun hafa verið notað töluvert meir. Þessi gífurlega aukning viðhaldskostnaðarins stafar af hinni hraðvaxandi bílaumferð, og þess vegna virðist ekki nema sanngjarnt, að nokkur skattur sé lagður á bílana, til þess að létta undir með ríkissjóði um viðhald veganna. Skattur af bifreiðum hefir verið hér alllengi í gildi. En hann er að mestu fast gjald, sem miðast við hestorku bifreiðanna og nemur 8 kr. á hverja hestorku fólksbifreiða en 2 kr. á hverja hestorku vörubifreiða. Hann hefir alltaf farið síhækkandi og mun hafa orðið hæstur 1931, 140 þús. kr. Frv. það, er hér liggur fyrir, gerir það tvennt, að auka tekjur ríkissjóðs af bifreiðunum og í öðru lagi að breyta grundvelli skattsins. Í stað þess að miða skattinn við hestorku vélanna er hann nú lagður á í þrennu lagi, á benzín, gúmmi og þunga bifreiðanna. En þungaskatturinn nær aðeins til fólksflutningsbifreiða. Það hefir orðið töluverður ágreiningur um það, hvort sanngjarnt væri að leggja skatt á benzín. Um það má að sjálfsögðu deila. En ég lít svo á, að þar sem bifreiðaskatturinn er lagður á vegna umferðar bifreiðanna um vegina, þá sé sanngjarnt, að hann sé nokkuð lagður á í hlutfalli við umferð þeirra um þá. Í nágrannalöndunum er líka benzínskattttr, t. d. í Danmörku 3–10 aur. pr. lítra. Í Svíþjóð og Noregi er líka skattur á benzíni og gúmmi og þungaskattur af bifreiðum að auki. Fleiri Evrópulönd hafa einnig skatt á benzíni, og er því ekkert einsdæmi, þó að benzínskattur verði lagður á hér. Hestorkuskatturinn er að því leyti ranglatur, að hann fer eftir gerð vélanna og kemur því ekki á bifreiðina í hlutfalli við slit hennar á vegunum. Því hefir verið haldið fram sem mótbáru gegn frv. þessu, að benzínskatturinn myndi íþyngja bifreiðanotendum, bæði vörubifreiða og fólksflutningabifreiða, svo mjög, að tilfinnanlegt yrði. En ég held, að sú ástæða sé ekki þung metunum, því að kostnaðaraukinn vegna skattsins mun láta nærri að vera 1 –1,20 kr. á 100 km. akstur miðað við 7 manna bifreið. Fjhn. hefir haft mál þetta til athugunar, og eins og öllum hv. dm. er kunnugt, hefir hún ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. mælir með því, að frv. verði samþ., og þá helzt eins og það er nú, því að hann telur ríkissjóði þörf á þeim tekjuauka, sem af því myndi verða, þó ekki væri til annars en að halda vegunum við og létta undir með akstri bifreiðanna. Það hefir komið fram brtt. frá hv. 2. þm. Árn., þar sem hann leggur til, að benzínskatturinn verði lækkaður, en þungaskatturinn aftur hækkaður. Á brtt. þessa get ég ekki fallizt, því að ég tel benzínskattinn sanngjarnan, en hinn síður. Fer brtt. þessi því í öfuga átt.

Frsm. minni hl. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Ég hefi gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls á þskj. 494, en þar sem svo langt er síðan því var útbýtt, má vera, að hv.þm. hafi það ekki við hendina. Ég hefi lýst því yfir í nál., að ég sé ekki mótfallinn því, að lagður sé skattur á benzín til bifreiða, ef honum er varið til þess að koma vegunum í nýtízku horf, gera á þeim varanlegt ryklaust slitlag. Þessi leið hefir verið farin viða í öðrum löndum, og er nú þegar búið að koma vegunum allvíða í þetta horf. Þessar umbætur koma bifreiðaeigendunum sjálfum að mestum notum. Þeir eyða minna benzíni og minna gúmmi á þessum góðu, nýju vegum en hinum gömlu. þetta frv. ætlar mikinn hluta af bifreiðaskattinum til almenns viðhalds á malarvegum, sem ríkissjóður hefir líka kostað til. Sé ég ekki, hvaða leið er til þess að koma vegum landsins í gott horf, ef neyðin knýr oss til þess að verja í viðhald vega tekjustofnum, sem aðrar þjóðir nota til þess að endurskapa vegakerfið. Því er ég því mótfallinn, að benzínskatturinn sé notaður til viðhalds á þessum ófullkomnu vegum, sem nú eru hér gerðir. En ef einhver breyt. fengist á ákvæðunum um notkun þessa fjár, þá hefi ég ekkert á móti upphæð benzínskattsins. Má telja 4 aura af hverjum lítra lagt gjald, og reynslan hefir sýnt, að olíufélögin bera nokkurn hluta þessa skatts, því að þar, sem hann er þar, er benzín ekkert dýrara að tiltöu en annarsstaðar. Aftur er næsti liður í skattaákvæði 1. gr., 1 kr. innflutningsgjald af hverju kg. af hjólabörðum og gúmmislöngum, mjög ósanngjarn, svo sem nú er ástatt. Nýlega var hér stofnað félag bifreiðaeigenda, og hefi ég átt tal við stjórn þess um frv. Lítur hún svo á, að ekki verði komizt hjá skatti á benzíni til endurbóta á vegakerfum landsins, en hún lítur svo á, að skattur á hjólabörðum komi harðar niður á flutningabifreiðum en sanngjarnt er. Segja þeir hann 60 kr. fyrir 4 hjólhringa á vörubifreið. Þessar bifreiðar slíta nú 1–2 samstæðum af hjólabörðum á ári með venjulegri notkun, og þó oftast 2 þetta er 120 kr. aukagjald á hverja flutningabifreið. Nú hefir kreppan í atvinnulífinu það í för með sér, að atvinna vörubíla er rýr, og telur félagið, að mjög væri óheppilegt, ef bifreiðaeigendur yrðu nú neyddir til þess að hækka flutningagjöld. Fer ég því fram á það, að við 3. umr. verði gerð tilslökun um þetta ákvæði, ef frv. á að ganga fram. Víkur þessu allt öðruvísi við í öðrum löndum, sem búin eru að koma sér upp fullkomnu vegakerfi, því að þar er slit á hjólabörðum hverfandi lítill hluti af ársútgjöldum bifreiða. Er slitið svo sem ekkert á vegum, þar sem er fullkomið slitlag úr asfaltsteypu eða þ. h., eins og nú er orðið hvarvetna í borgum og á fjölförnum vegum erlendis. Um skiptingu fjárins á þeim grundvelli, að það komi að mestu leyti til notkunar við varanlegar umbætur og endurbætur á vegunum, hefi ég þegar tekið það fram, að ósanngjarnt er að taka þetta gjald af bifreiðum á þeim stöðum, sem hafa ekkert samband við þessi vegakerfi. Svo er t. d. um Ísafjörð og héruðin þar í kring, um Siglufjörð, Seyðisfjörð, Neskaupstað og Vestmannaeyjar. 4 öllum þessum stöðum er nokkuð af bifreiðum, sem yrðu að gjalda skatt, er færi þá út úr þeirra byggðarlögum. Þarf að breyta þessu. Annað atriði, sem er athugavert, er það, að þar sem frv. gerir ráð fyrir því, að meiri hlutanum af þessum tekjum skuli varið til umbóta á akfærum þjóðvegum, til akfærra sýsluvega og ræktunarvegarins í Vestmannaeyjum, þá er óhjákvæmilegt að láta nokkuð af skattinum renna til umbóta á vegum í þeim kaupstöðum, þar sem bifreiðarnar eiga heima. Kaupstaðir hér á landi eru ekki svo vel haldnir að tekjustofnum, að þeir séu einfærir um að koma götugerðinni í gott horf. Eru dæmi til þess, að götum í kaupstöðum er svo áfatt, að þær eru verri en núverandi malarþjóðvegir. Ein af höfuðhvötunum til umbóta á vegunum er plága sú, sem er að ryki af bifreiðaumferð. Í nágrannalöndunum var það fyrst og fremst krafan um ryklausa vegi frá almenningi, sem rak á eftir endurbótunum. Er sérstök ástæða til slíks í kaupstöðum, þar sem þéttbýli er. Eru sérstök óþægindi að þessu og hætta á heilsutjóni, þar sem þéttskipað er mannabústöðum. Er því ekki hægt að komast hjá því að sinna réttmætum kröfum kaupstaðanna um að njóta eðlilegra hlunninda af þessum gjaldstofni, til þess að þeir geti komið vegum sínum í sæmilegt horf. Í nál. mínu hefi ég lýst þessari hlið málsins og sýnt fram á, að það er ekki nægilega undirbúið til þess að frv. geti orðið að lögum. Hefi ég því lagt til, að því verði vísað til stj. Tek ég þá till. aftur við þessa umr. og bíð til 3. umr., svo að hægt sé að leita samninga um notkun fjárins, og yrði þá væntanlega aukið við því, að þessi löggjöf gilti aðeins til bráðabirgða eða til ársloka 1933. Hefi ég ekki fengið loforð fyrir því af hálfu stj. þeirrar, sem nú tekur væntanlega við, að þessi breyt. fáist, en þó vilyrði, sem gerir það að verkum, að ég er fús til þess að láta málið fara þessa leið.

Magnús Torfason Það hefir verið lýst yfir því, að von sé á brtt. við frv. við 3. umr. og að málið verði þá tekið til nýrrar yfirvegunar. Ég get þá tekið þessa brtt. mína á þskj. 521 aftur til 3. umr.; svo get ég séð, hverjar till. koma, og er þá hugsanlegt, að ég geti tekið mínar till. aftur að fullu. Þó vil ég nota tækifærið til að lýsa því, hvers vegna till. mínar eru fram komnar. Eiga þær ástæður sérstaklega við um aðaltill. um það, að benzínskatturinn verði 3 aurar af hverjum lítra, í stað 4 aura, því að hina ber að skoða sem nokkurskonar varatill., þess efnis, að ef menn vildu ekki minnka tekjurnar af benzínskattinum, mætti fá þar eitthvað í staðinn. Því legg ég aðallega til, að benzínskatturinn sé lækkaður úr 4 aurum niður í 3 aura. Hv. frsm. meiri hl. kvað benzínskattinn hinn sanngjarnasta bifreiðaskatt, sem hægt væri að leggja á. En ég verð að segja, að ég er hér á allt annari skoðun. Hygg ég, að eins og til hagar hér á landi, sé hann allt annað en sanngjarn og sé sú skoðun hv.frsm. byggð á of lítilli reynslu í þessu efni. Er því ekki að neita, að þaralykt nokkur er af þessari skoðun hans, að skatturinn sé sanngjarn, enda býr hann ekki langt frá sjó. Það, sem veldur því, að ekki má bera saman þennan skatt og samskonar skatta í öðrum löndum, eru hinir illu vegir okkar. Eru þeir jafnvel fullvondir að sumrinu, en sérstaklega þó þegar blautt er, eins og mjög er títt, a. m. k. hér á Suðurlandi, þar sem oft má heita, að akvegir séu ófærir bifreiðum. Veit ég til þess, að farið hefir 6-falt meira af benzíni í bifreiðar að hausti en í þurrkum að sumri. Þessi benzíntollur verkar þannig, að því verri sem vegurinn er, því dýrara er að fara um hann. M. ö. o., þeir landsmenn, sem ekki búa við höfuðvegi, verða að borga miklu meiri skatt en aðrir. Að ég tala hér ekki út í bláinn, get ég stutt með eftirfarandi dæmi: Kaupfélag Árnesinga tók að sér fyrir nokkru bifreiðaflutning fyrir Mjólkurfélag Flóamanna. Bar þetta sig sæmilega um Flóann, þar sem beztir eru vegirnir, en á leiðinni upp í Hrunamannahrepp bar þetta sig aftur ekki, og að sú leið upp ágoðann af flutningunum á hinum vegunum, enda þótt flutningagjöldin upp í Hrunamannahrepp væru sett mun hærri á hvern km. Yfirleitt kemur þessi benzínskattur þyngst niður á vörubifreiðunum, sem nota meira benzín en mannflutningabifreiðar, og vörubifreiðarnar komumst við ekki hjá að nota. Er það óumflýjanlegt. Aftur má segja um fólksflutningabifreiðarnar, að þær eru a. m. k. að sumu leyti lítt þarfar. Nú í kreppunni eru t. d. Árnesingar miklu minna á ferð hér um slóðir en áður. Þá færði hv.frsm. minni hl. ástæður fyrir því, að benzínskatturinn kæmi ekki hart niður, og voru ástæðurnar þær, að félögin, sem selja benzín, færðu niður verðið, ef skatturinn hækkaði, og tækju þannig þátt í þessum byrðum. Neita ég því ekki, að svo kunni að vera í útlöndum, en ég vil benda á, að hér þarf þetta ekki að eiga við, og er ólíklegt, að það eigi hér við. Þar sem samkeppnin um sölu steinolíu og benzíns er svo lítil sem hér er, eftir því sem mér er sagt, mun verðið ákveðið með samkomulagi milli félaganna, eins og oftast er, þar sem keppendur eru fáir. Er ég því ekki viss um, að þessi ástaeða eigi hér við. Ég skal fyllilega játa það með hv.frsm. minni hl., að kaupstaðirnir eiga rétt á því, að litið sé líka á þeirra hagsmuni að því er snertir þennan skatt. Líka skal ég játa, að nauðsyn er á heilbrigðisráðstöfunum, sem fólgnar eru í því að minnka ryk af bifreiðaumferð, en ég held þó, að eins og nú er ástatt, verði ekki hægt að verja miklu til þeirra hluta. Samt hefi ég ekkert á móti ákvæðum í þá átt, sízt fyrirfram. Þó verð ég að benda á eina almenna ástæðu, sem styður að því, að fremur sé hugsað um sveitirnar, sem lengst eiga að sækja um flutninga til sjávar og frá. Kaupstaðirnir hafa atvinnu af bifreiðaferðunum og taka af þeim tekjur. Skal ég svo að lokum, til þess að hv.frsm. meiri hl. gangi ekki í grafgötur um minn vilja í þessu máli, taka það fram, að ég get ekki fylgt frv. nema benzínskatturinn verði við 3. umr. færður ofan í 3 aura.

Frsm. meiri hl. (Einar Árnason) [óyfirl.]: Hv. frsm. minni hl. lét í ljós þá skoðun, að það bæri að stefna að því að nota bifreiðaskattinn til þess að búa til varanlegt slitlag á vegina og gera þá betur til frambúðar en nú er. Hefi ég ekkert á móti þessu. Held ég, að rétt sé að leggja haldbetri vegi, en lít þó svo á, að langt muni þess að bíða, að miklu verði komið fram í því efni, eða að vegir verði fyllilega á borð við erlenda vegi. Annars ber okkur ekki sérstaklega á milli um það, sem er aðalatriðið í þessu máli, að skattur verði lagður á benzín, og þess vegna sé ég ekki ástæðu til þess að ræða meira um þetta mál nú. Ég geri ráð fyrir, að hann komist ef til vill inn á eitthvert samkomulag í þessu máli við þá stj., sem við því á að taka, og er langt í frá, að ég vilji standa í vegi fyrir því, að slíkir samningar gætu tekizt um afgreiðslu málsins. Hv. 2. þm. Árn. taldi vera þaralykt af skoðun minni í þessu máli. Ég skildi þau orð hans svo, að þeir, sem við sjóinn byggju hefðu yfir höfuð ekkert vit á þessu máli. Ég skal ekkert um það segja, hvort þeir hafa betur eða verr vit á því en aðrir menn. En ef við hv. 2. þm. Árn. eigum að leggja það til grundvallar, þá verðum við að mæla vegalengdina frá bústöðum okkar og til sjávar. Hugsa ég, að þá komi það upp, að hann búi nær sjó en ég, þó að það muni kannske ekki miklu, og víst er um það, að hjá hv. 2. þm. Árn. eru meiri stórsjóir heldur en inni á botni Eyjafjarðar. Hv. þm. vill mótmæla því, að benzínskatturinn sé sanngjarn. Út af því vil ég spyrja hann um það. hverskonar bílaskatt hann álítur sanngjarnan, hvort hann telur sanngjarnan þann grundvöll, sem er fyrir þeim bílaskatti, sem nú er í gildi. Ef hann telur sanngjarnast að byggja á þeim grundvelli, þá verð ég að segja, að skoðun hv.þm. á þessum málum er nokkuð undarleg, því að núgildandi bílaskattur er þannig, að bíl, sem er kannske sjaldan eða aldrei hreyfður, borgar hærri skatt en bíll, sem er alltaf verið að nota. Ég hefi litið svo á, að bílaskatturinn væri settur á vegna þess slits, sem á vegunum verður af bílaumferð, og ríkissjóði á þann hátt séð fyrir tekjum til að standa straum af viðgerðum vegna þessa slits, sem bílarnir valda. Ég get því alls ekki fallizt á, að núv. fyrirkomulag sé sanngjarnt; ég tel það þvert á móti mjög ósanngjarnt. Hv. þm. taldi það sönnun fyrir ósanngirni benzínskattsins, að bílar eyddu 6 sinnum meira benzíni á vondum vegum heldur en á góðum vegum þetta getur verið rétt, en ég vil benda honum á það, að þegar bílar fara um slíka vegi, þá valda þeir þar 6 sinnum meiri skemmdum heldur en á góðum vegum, því að þegar þeir fara yfir blauta og vonda vegi, þá geta bílarnir eyðilagt þá á fáum dögum. Hv. þm. sagði, að þessi skattur kæmi þyngst niður á vörubifreiðunum. Yfir höfuð kemur skatturinn eftir þessu frv. þyngst niður á þeim bifreiðum, sem mest slíta vegunum. Vörubifreiðar slíta vegunum meira, og þess vegna er eðlilegt, að þær þurfi að borga meira. Það hefir verið sagt, að það sé ósanngjarnt að leggja skatt á samgöngur, leggja skatt á þá menn, sem þurfa að flytja sjálfa sig eða vörur langan veg. Þar er því til að svara, að þetta frv. markar enga nýja stefnu með það að leggja skatt á. Hér er verið að breyta þeim rangláta skatti, sem gilt hefir að undanförnu, og auka hann að nokkru. En ef það er rangt að leggja skatt á bíla, þá á ekki aðeins að hindra framgang þessa frv., heldur og að afnema þann bílaskatt, sem nú er í gildi. Annars þarf ég ekki að ræða mikið um málið að þessu sinni. Sennilega verða bornar fram brtt. við frv. við 3. umr., og má þá taka málið til frekari athugunar. En þar sem þær liggja ekki fyrir nú og hv. 2. þm. Árn. ætlar að taka sína till. aftur, þá get ég látið máli mínu lokið við þessa umr. Aðeins vil ég taka það fram út af því, sem margir hafa haldið fram, að vöruflutningar hækki að mun, að það hefir verið reiknað út, að þessi hækkun nemur 11/2% á vöruflutningum.

Magnús Torfason Ég skal ekki lengja umr. mikið nú fremur en endranær, en ég neyðist þó til að svara hv.frsm. meiri hl. nokkrum orðum. Hann benti mér á, að það væri líka þaralykt af mer. Ég játa það, en sá er þó munurinn, að ég þarf oft að ferðast upp til fjalla fulla dagleið frá dvalarstað mínum, en ég býst við, að hann þurfi ekki að ferðast upp eftir sinni sýslu nema þegar bezt og blíðast er á vorin, þegar kosningar eru fyrir höndum. Ég get því betur sett mig inn í ástæður Rangæinga og þeirra, er búa ofarlega í Árnessýslu, og hve miklu þeir verða að kosta til bílflutninga og hversu afarþungt þessi skattur mundi leggjast á þá. Þá vil ég og minna hv.frsm. á það, að það var svo árum saman, að ekki kom upp á Eyrarbakka og Stokkseyri eitt einasta kg. frá útlöndum, og það er svo, að þaðan er ekki hægt að flytja sjóleiðis eitt einasta kíló af afurðum héraðsbúa, heldur verður allt að flytjast með bílum hingað til Rvíkur. Það er því svo, að þótt þaralykt sé af mér, þá finn ég fullkomlega til þess arna. Hv. frsm. vill miða skattinn við slitið á vegunum. Það er rétt; það á að vera einn mælikvarðinn, en engan veginn sá eini. Það er fleira, sem á að taka tillit til. Það verður að taka líka tillit til þess, hvað er nauðsynlegt að flytja og hvað er ekki nauðsynlegt. Þá vildi hann segja, að bílarnir eyðilegðu meira þar, sem vegir væru vondir. Ég hélt, að það væri nú ekki bílunum að kenna, heldur vegunum og því, hve vondir þeir eru. Annars er frá því að segja í þessu sambandi, að í lögum um bifreiðaeftirlit og umferð bíla er ákvæði um það, að setja má farbann á bíla á ýmsum vegum vetur og vor, þar sem ekki er sæmilegt slitlag undir. Slíkt farbann hefir oft verið sett á nú að undanförnu, og get ég því ekki seð, að hv.þm. hafi að neinu leyti hrakið þau rök, er ég bar fram um þetta atriði. Þá beindi hann þeirri fyrirspurn til mín, hvort mér fyndist núv. skattmati á bifreiðum sanngjarn. Ég skal fullkomlega játa, að hann er það ekki. En þessi skattur er svo lágur, að hann er lítt tilfinnanlegur. Þar er gengið út frá allt öðru. Þar er stefnan sú, að leggja miklu minna á vörubifreiðar, en meira á fólksflutningabifreiðar, en hv.frsm. vill snúa því alveg við. Ég hefi því með mér þá skoðun, sem kemur fram í þeim lögum, sem gilda nú um bifreiðaskatt, og ég býst ekki við, að það hafi verið eintómir bjánar, sem um þá löggjöf fjölluðu. En það er vant að vera svo, að þegar skattur er mjög lágur, þá koma ekki nærri því eins berlega fram þeir gallar, sem á honum kunna að vera. Við vitum líka, að sá skattur hefir ekki verið hækkaður, af því að hann þótti ekki allskostar sanngjarn. Að öðru leyti er það skoðun mín, að þetta mál sé ekki svo skoðað frá öllum hliðum enn, að vert sé að hrapa að löggjöf um þetta nú. Þó má vera, að það sé rétt að hækka þennan skatt eitthvað, svo að viðhald vega geti orðið sæmilegt, því að það leggst einhvern veginn í mig, að ekki verði mikið lagt fram úr ríkissjóði til þeirra hluta eins og nú stendur á, svo að hætta geti verið á, að vegirnir grotnuðu niður sökum ónógs viðhalds.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) F. h. meiri hl. fjhn. hefi ég það eitt að segja, að hann leggur til, að frv. verði samþ. Sú breyt., sem í frv. felst, er þess eðlis, að veita stj. heimild til þess að auka nokkuð álagningu á tóbaksvörur, sérstaklega þó eina tegund, nefnilega sígarettur. Ég sé ekki ástæðu til þess f. h. meiri hl. að fara fleiri orðum um þetta. Ég geri ráð fyrir, að hv.þdm. hafi kynnt sér frv., þar sem það hefir legið svo lengi fyrir þessari hv. d.

Jón Þorláksson Þar sem mér er kunnugt um, að sú stj., sem nú tekur við, óskar eftir, að þetta frv. verði samþ., þá vil ég ekki setja mig á móti því, að það nái fram að ganga, þó að ég sé hinsvegar ekki þeirrar trúar, að með núv. tilhögun, þ. e. einkasölufyrirkomulaginu, verði þetta til að auka tekjur ríkissjóðs af þessari voru frá því, sem verið hefir síðan tóbakseinkasalan var sett á stofn.

Halldór Steinsson [óyfirl.]: Af því að ég einn greiddi atkv. gegn frv. áðan við 2. umr., vil ég gera örstutta grein fyrir atkv. mínu. Ég lít svo á, að ef hækka á verð á tóbaki frá þvi, sem nú er, þá mundi það hafa gagnstæð áhrif við það, sem ætlazt er til. Eins og vitanlegt er, hefir verð á tóbaki hækkað síðan tóbakseinkasalan tók til starfa, og mun það frá áramótum hafa numið um 20% og jafnvel meira hjá sumum smásölum. Þegar verðið er orðið eins hatt og nú, þá er meiri hætta á smyglun, og hækki það enn meira, má gera ráð fyrir talsvert meiri smyglun, enda hefi ég heyrt utan að mér, að frá áramótum hafi ekki borið svo lítið á því, að tóbaksvörum væri smyglað inn í landið. Ég álít því, að með nýrri hækkun muni draga úr þeim ágóða, sem ætlazt er til, að tóbakseinkasalan gefi, og greiði því atkv. gegn því, að frv. þetta verði að lögum.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég ætla ekki að mæla á móti rökum hv.þm. Snæf. Þau geta út af fyrir sig verið goð og gild. Mér dettur ekki heldur í hug að neita því, að alltaf muni verða einhver brögð að því, að smyglað sé tóbaki inn í landið. En ég býst við, þó að við séum ekki sammála um gagnsemi tóbakseinkasölunnar, að við getum orðið ásáttir um, að hægra sé að „kontrollera“ slíka smyglun, þegar sett er sérstakt merki á hvern vindlingapakka. En ég vildi minnast á, að frá uppeldislegum ástæðum er mikið unnið við að gera tóbakið dýrt. Sérstaklega á ég þar við vindlingana, sem mikið fer í vöxt að reykja. Með því að gera vindlingana svo dýra, að minna verði keypt af slíkri voru, þá er um leið dregið úr notkun hennar. Ég álít, að hætta stafi fyrir unglingana í landinu af þessari sívaxandi notkun vindlinga. Og þó að það sé tilgangur frv. að auka tekjur ríkisins, þá finnst mér samt meira unnið við hækkun þessa, ef hún skyldi verða til þess að draga úr tóbaksnotkun, heldur en þó að ríkissjóður fengi einhvern tekjuauka.

Halldór Steinsson [óyfirl.]: Ég er sammála hæstv.dómsmrh., að ef hækkun þessi hefði uppeldislega þýðingu, þá væri rétt að samþ. frv. En eins og ég hefi tekið fram áður, hverfa uppeldislegu áhrifin, ef smyglunin vex. Út frá minni skoðun mundi því þjóðin hafa lítið af uppeldislegum áhrifum að segja, þó að tóbaksverðið hækkaði að nokkrum mun.

Forseti (GÓ): Vegna þess að ekki er nægilega langur tími liðinn frá því er þetta frv. var hér til 2. umr. í hv. d., verður að leita afbrigða til þess að það megi koma hér til 3. umr. á þessum fundi, og sömuleiðis þær brtt., er fram eru bornar við frv. á þskj. 822, 823 og 825. Ennfremur hefir hv. 1. landsk. afhent mér skrifl. brtt., sem einnig þarf að leita afbrigða um.

Jakob Möller Af því að ég hefi ákveðið að bera fram skrifl. brtt. við frv., um það, að 2. liður 1. gr. falli niður, þá vildi ég nú þegar afhenda hæstv. forseta þessa brtt. og óska þess, að afbrigða verði leitað vegna hennar um leið og þeirra er óskað vegna frv. og hinna brtt.

Hvernig eru þessar skrifl. brtt.?

.

Forseti (GÓ): Brtt. hv. 1. landsk. hljóðar svo: (Sjá þskj. 827, II). Brtt. hv. 1. þm. Reykv. er, eins og hann tók fram, um það, að 2. liður 1. gr. frv. falli niður.

Jón Jónsson [óyfirl.]: Ég hefi því miður ekki attað mig fyllilega á þeim brtt., sem hér eru fram komnar við þetta frv. Ætla ég því að snúa mér að því að ræða um örlitla brtt., sem við hv. 2. þm.N.-M. höfum í sameiningu borið fram við frv. um það að fella niður 4. lið þess, sem er þess efnis, að niður skuli falla framlag ríkissjóðs til hýsingar á prestssetrum. Eftir því sem þessi liður er orðaður, er helzt að skilja, að ætlazt sé til, að allt tillag úr ríkissjóði til þeirra hluta falli niður, en slíkt mun ekki vera framkvæmanlegt eins og sakir standa, því í lögunum er ekki aðeins gert ráð fyrir, að veitt sé ákveðið framlag til tveggja prestsseturshúsa á ári, heldur er svo fyrir mælt, að skylt sé að veita lán upp í framhaldskostnað við hýsingu prestssetra. Þar, sem byggingar eru nú í smiðum, verður óhjákvæmilegt að fullnægja þessu ákvæði. 4. liður getur því ekki náð nema til fasta framlagsins til tveggja húsa á ári, samtals víst um 24 þús. kr. En þar sem fram hafa komið upplýsingar um það, eftir að þetta frv. var hér til umr. síðast, að húsakynnin á prestssetrinu Söndum í Dýrafirði eru svo bágborin, að það er engin leið við þau að una og verður að endurnýja þau helzt þegar á þessu ári, þykir sýnt, að ekki muni reynast hægt að fella niður þessa fjárveitingu. Við hv. 2. þm.N.-M. höfum því leyft okkur að bera fram brtt. þess efnis að fella niður úr frv. 4. lið, þó okkur hinsvegar þyki leitt að rýra tekjur ríkissjóðs vegna þessa frv.

Ætli það sé ekki bezt að fella frv. eins og það er?

. Hv. 2. landsk. er ekki tregur til þess að fella þá tekjuauka, sem ríkissjóður getur fengið, en hann er aftur á móti ekki eins fús á að gefa ríkissjóði tekjur til þess að standast öll þau útgjöld, er hann heimtar af honum. Hann hefir enga ábyrgðartilfinningu fyrir því, að það þurfi að sjá ríkissjóði fyrir nokkrum tekjum, það sé aðeins nóg að heimta og heimta. Þeir, sem aftur á móti skilja horf ríkissjóðs og það, að hér er aðeins um neyðarráðstöfun að ræða með samþykkt þessa frv., munu standa fast á málstað ríkissjóðs, þó það sé því miður ekki hægt hvað snertir 4. lið frv. - Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta mál að sinni og lata ótalað um brtt. annara hv.þm. meðan þeir hafa ekki talað fyrir þeim.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Ég varð svo seint fyrir með mínar brtt., að ég kom þeim ekki í prentunina í tæka tíð, og tel ég mér því skylt að gera grein fyrir efni þeirra þegar í byrjun þessarar umr. –Fyrri till. mín er við 3. lið frv. og er þess efnis, að tekjur tóbakseinkasölunnar af tóbaksverzluninni árin 1932 og 1933 verði að nokkru leyti látin renna til byggingar verkamannabústaða í kaupstöðum, eins og ætlazt er til, að gert sé eftir lögunum frá síðasta sumarþingi. Geri ég þá till., að hvort árið fyrir sig greiðist af ágóða einkasölunnar til verkamannabústaða 50 þús. kr., en eftir ákveðum laganna atti þetta tillag að nema hálfum gróða. Hinn helmingurinn af hagnaði einkasölunnar atti aftur á móti að renna til byggingar- og landnámssjóðs, en þar sem sá sjóður mun halda sínu árlega tillagi úr ríkissjóði, sem er 200 þús. hr., óskertu á næsta ári, má svo virðast, sem hann ætti að komast af með það fjárframlag, og þess vegna hefi ég ekki flutt brtt. um að fella niður þá till. í frv., að taka þetta tillag af byggingar- og landnámssjóði. Þá hefir komið fram brtt. við þennan lið frv. frá hv. 2. landsk. um að fella liðinn burt úr frv., en til vara, að lagt verði til verkamannabústaðanna af verzlunargróða tóbakseinkasölunnar 100 þús. kr. árið 1933, en ekkert 1932. Mér skilst, að þessi varatill. hv.þm. að að efni til hin sama og mín brtt., þar sem í báðum till. er gert ráð fyrir, að til verkamannabústaðanna verði lögð hin sama fjárhæð. Ég geri það ekki að neinu atriði, hvor þessarar till. verður samþ. Mér finnst bara eðlilegra, að tillaginu væri skipt milli áranna, og væri síður hætt við, að framkvæmdir þyrftu að hefjast, ef helmingurinn yrði greiddur fyrra árið. Þá vil ég minnast á síðari brtt. mína, sem er við 8. lið frv. og er á þá leið, að Menningarsjóður fái að halda 45 þús. kr. hvort árið af þeim tekjum, er honum ber samkv. lögum, en að ríkissjóður fái þær tekjur, sem koma vegna bannlagabrota og eru fram yfir þessa upphæð. Ég hefi séð yfirlit yfir tekjur Menningarsjóðs síðan hann tók til starfa. Tvö síðustu árin hafa þær verið 70–73 þús. kr., næsta ár áður voru þær milli 40 og 50 þús., og fyrsta árið eftir að sjóðurinn var stofnaður voru þær kringum 60 þús. kr. Starfsemi þessa sjóðs hefir nú smátt og smátt komizt í fastari skorður, eftir því sem hann hefir starfað lengur, og það er því ekki hægt að ætlast til, að hann geti haldið áfram sinni starfsemi, nema hann fái tekjur til þess. Ég hefi álitið, að það væri eðlilegt, að sjóðurinn fengi að vita eitthvað ákveðið um það, hve háa upphæð hann má eiga von á að fá. Ég hygg, að ef brtt. mín verður samþ., þá þurfi starfsemi sjóðsins ekki mikið að breytast frá því sem var á 2 síðustu árum, en nái till. ekki samþykki, þá legg ég til til vara, að 8. liður falli allur niður.

Jón Baldvinsson Ég hefi flutt tvær till. við þetta frv., aðaltill. og varatill. Aðaltill. er um það, að tillagið til verkamannabústaðanna verði ekki skert eins og gert er ráð fyrir í 3. lið frv., en til vara, að til þeirra gangi árið 1933 100 þús. kr. Síðan ég bar fram þessa varatill. hefir hv. 1. landsk. borið fram skrifl. brtt. um, að til verkamannabústaðanna verði lagðar 50 þús. kr. hvort ár. Ég hefi nú leyft mér að koma fram með skrifl. brtt. við þessa brtt. hans á þá leið, að í stað 30 þús. komi 100 þús., en jafnframt tek ég aftur mína varatill. á þskj. 823. Aðaltill. mín á þskj. 823 fer fram á, að byggingarsjóður verkamannabústaðanna fái óskertan skerf sinn af ágóða tóbakseinkasölunnar samkv. 14. gr. laga nr. 58 frá 8. sept. 1931, þar sem ákveðið er, að sá hagnaður skiptist til helminga milli verkamannabústaðanna og byggingar- og landnámssjóðs. Nú er ég því í raun og veru mótfallinn að fella niður styrkinn til byggingar- og landnámssjóðs, en af því að þeir, sem telja sig forsvarsmenn þeirrar stofnunar hér á þingi, láta sem þetta saki ekki og að fé þetta muni ekki verða notað, þó það þyrfi í sjóðinn, þá hefi ég ekki séð ástæðu til að koma með brtt. um að fella þetta niður, enda var till. á þá leið felld við 2. umr. Ég læt því nægja að koma með brtt. um það, að tillagið til verkamannabústaðanna verði látið haldast óbreytt. Á þessu ári hafa verið reistar hér í bæ stórmyndarlegar byggingar fyrir tilhjálp laganna um framlag ríkisins til verkamannabústaða, og hafa hv.þm. átt kost á því að kynna sér þessar byggingar. Geta þeir því að eigin sjón sannfærzt um, hversu prýðilegar byggingar þetta eru. þeir ættu og að geta skilið, að við vaxandi atvinnuleysi og bágindi verkafólksins minnkar ekki nauðsyn þess til þess að fá sem þægilegast húsnæði með sem hagkvæmustum kjörum. Ég sé því enga ástæðu til þess fyrir hv.þm., að þeir gangi á gefin loforð mikils meiri hl. þingsins 1931 um það, að verkamannabústaðirnir fái sinn vissa hluta af einkasöluagóðanum, þó margir ótrúlegir hlutir gerist nú á hinum síðustu tímum. það er rétt, að brtt.hv. 1. landsk. rúmar efni minnar varatill. að því er snertir árið 1933, og ég læt mér því nægja að gera brtt. við hans brtt., því ég sé, að það kemur betur við, að hún verði samþ. inn í hans brtt., og tek ég því aftur mína varabrtt. Ég tel það annars eðlilegast, að lögin eins og þau eru séu látin halda sér um framlag ríkissjóðs til verkamannabústaðanna. Ég held því eindregið fram minni aðalbrtt. En það er fullkomlega rétt og venjulegt, að þótt eitthvað sé almennt tekið fram í lögum, þá séu gerðar frá því undantekningar. Það hafa fleiri hv.þm. flutt hér till. til breyt. á þessu frv., og það leynir sér ekki, að búið er að fjölga prestum í ríkisstj., því að hv. 3. landsk., sem er öflugasti stuðningsmaður hinnar væntanlegu stj., vill ekki láta falla niður 4. liðinn, um hýsing prestssetra, eða framkvæmd þeirra 1., sem hafa nokkur útgjöld úr ríkissjóði í för með sér, eitthvað 20–30 þús. kr. á ári. Það má vel vera, að það sé rétt hjá hv.þm., að verið sé nú að reisa ýmsar byggingar, sem þurfi að fá slíkan styrk; en ég hefði vel getað sætt mig við einhverja frestun á þessum 1., og ég held m. a. s., að ég hafi í fyrra flutt till. þess efnis, og það er ekki á móti mínu skapi, þótt þessu sé ofurlítið frestað. Ég tel sjálfsagðara, að tekið sé tillit til almennra hagsmuna fremur en tiltölulega fámennra stétta. Ég skal gjarnan vera með hv. 3. landsk. í að koma öllu frv. fyrir kattarnef, ef hann vill vinna það til til þess að bjarga prestssetrunum. En mér fannst hann taka það eitthvað svo óstinnt upp fyrir mér, þegar ég skaut því fram í fyrir honum, að ég skyldi hjálpa honum til þess að drepa frv., og talaði hann um, að ég hefði litla ábyrgðartilfinningu, en heimtaði og heimtaði og léti það í léttu rúmi liggja, hvort hægt væri að sinna kröfum mínum. Ég mun eiga um mína ábyrgðartilfinningu við mína umbjóðendur, og væntanlega getur hv.þm. átt við sína eigin umbjóðendur um þá ábyrgðartilfinningu, er hann sýnir hér í þinginu. Hv. þm. segir, að ég heimti og heimti ýmisleg útgjöld. Þetta er rétt. Ég hefi komið fram með ýmsar till. til útgjalda, og ég er kominn hingað til þess að heimta fjárframlög til atvinnubóta, til þess að heimta fjárframlög til verkamannabústaða og annars slíks, sem má almenningi að gagni koma. Það má vel vera, að hv. 3. landsk. sé ekki kominn til þess og heimta fyrir almenning. Hann er kominn til þess að heimta fyrir prestastéttina og hæstaréttardómara, sem er líklega fámennasta stétt landsins, en hann heimtar þó aðallega fyrir. Hvað skattamálin snertir, þá hefir núg. skattalöggjöf í flestum atriðum verið samþ. gegn mótmælum okkar jafnaðarmanna, og við höfum bent á aðrar leiðir, sem hv.þm. vill bara ekki fallast á. Það er nú ágreiningurinn í skattamálum. Slíkt kemur ekkert ábyrgðartilfinningu við. Það er ágreiningur, sem er í öllum löndum í skattamálum. Það má segja, að hv. 3. landsk. hafi ekki mikla ábyrgðartilfinningu, er hann vill framlengja verðtoll og lata þrautpíndan almenning greiða þann skatt af mörgum nauðsynlegum hlutum, sem hann þarf, af sinni fátækt og vesaldómi. Það er sannarlega engu minni ábyrgð, sem hvílir á hv. 3. landsk., þegar hann heimtar slíkt.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég hefi flutt hér brtt. á þskj. 822 viðvíkjandi Menningarsjóði. Það liggja hér fyrir aðrar till. um sjóðinn og m. a. ein varatill. frá hv. 1. landsk., sem ég vildi raunar heldur en mína, en býst við, að hún hafi minna fylgi og að mín verði fremur samþ. en hans varatill. Eins og hv. 1. landsk. tók fram, þá hefir Menningarsjóður nú síðustu 4 árin fyllt það skarð í okkar þjóðlífi, sem ekki hafði verið hugsað um að fylla áður. Við vitum, að fram að þeim tíma var frá ríkisins hálfu nálega enginn markaður fyrir listaverk okkar listamanna. Þessi markaður er að vísu lítill ennþá, en þó það bezta, sem listamennirnir hafa, og að sama skapi auðgast þjóðfélagið að listaverkum. Nú er þetta svo lítil upphæð, að jafnvel í góðærum er ekki hægt mikið með hana að gera. Og þegar lítið er til þess, með hve mikilli elju og forn listamenn landsins berjast sinni baráttu, bæði á námsárunum og síðar, þá held ég, að deildin ætti að hugsa sig tvisvar um áður en hún lækkar verulega þennan litla sjóð, sem er hið eina, sem landið leggur til í því skyni. Nokkuð sama er að segja um þann hluta sjóðsins, sem gengur til þess að rannsaka náttúru landsins. Þegar fyrsti náttúrufræðingurinn okkar á síðasta mannsaldri - Þorvaldur Thoroddsen - hóf sínar rannsóknarferðir um landið, naut hann að vísu mjög mikils álits í landinu, en þó var stöðug barátta um það, hvort hann ætti að fá þennan litla styrk, er hann fékk til ferðanna, sem stundum var veittur, en var stundum felldur niður. Þetta sýnir, hve miklum erfiðleikum starfið var bundið. Og þeir hafa ekki minnkað. Við háskólann er ekkert embætti fyrir náttúrufræðing. En þessi sjóður er byrjaður að styðja hina ungu náttúrufræðinga á þann hatt, sem aldrei hefir verið gert áður. Þar sem menn finna það, að á þessum krepputímum þurfi að gera nokkuð fyrir bændur landsins, fyrir atvinnurekendur við sjóinn, fyrir verkamennina, þá vildi ég jafna þessum tveim stéttum, listamönnum og náttúrufræðingum, við þá, og þeir eru sannarlega ekki betur staddir, enda er þetta svo lítið, sem hér um ræðir, að það munar ekki neinu verulegu fyrir þjóðarbúskapinn. Um þriðju deild sjóðsins, sem vinnur að bókaútgáfu, er hið sama að segja, og hún er farin að bera mestan ávöxt fyrir almenning að því leyti, að sjóðurinn hefir nú þegar gefið út margar góðar bækur. Í haust kemur þar út lögbók Íslendinga, ein hin þýðingarmesta bók, sem gefin hefir verið út hér á landi um margra ára bil. Það er afarerfitt fyrir rithofunda landsins að fá bækur gefnar út hjá forleggjurum nú sem stendur. Erfiðleikarnir eru það miklir, að þessi litli sjóður stendur undir talsverðu af þeirri bókaútgáfu, sem um er að ræða í harðærinu. ég hefi því orðað þetta þannig til þess að koma til móts við þá, sem hafa eitthvað viljað lækka þetta, að leggja til, að 1/4 teknanna gangi til ríkisins fram til ársloka 1933. Ég geri þessa till. einungis af því, að ég hefi meiri von um, að þetta verði samþ., heldur en varatill. hv. 1. landsk., og seinni hl. till. minnar lýtur einnig að því, að lögin um Menningarsjóð gera ráð fyrir því, að reikningsskil sjóðsins séu 15. apríl ár hvert og að þessi reikningsskil hafa verið gerið nú, þannig að ef ekki fengist helmingur af tekjum sjóðsins fyrir yfirstandandi ár, þá yrði sjóðsstjórnin í vandræðum með verk, sem hún hefði byrjað á, og menn, sem hún hefir samið við, sérstaklega af því að hún gerði a. m. k. ráð fyrir, að sjóðurinn stæði óbreyttur þetta fram á árið. Það þarf ekki langar ræður um þetta, og ég ætla ekki að bæta neinu við það, en tel þó töluvert betra, að till. á þskj. 822 verði samþ. heldur en frv. eins og það er nú, ef menn ekki vilja samþ. varatill., sem leggur til, að gr. falli alveg niður. Þá vildi ég minnast á till.hv. 1. þm. Reykv., sem ég hefi ekki orðið var við, að hann hafi mælt fyrir. Það er svo með þennan lið, eins og svo marga aðra, að ég hefi einungis getað fengið mig til að greiða atkv. með frv. vegna hinna alveg sérstöku erfiðleika, sem landið á í, og af því, að sú stofnun, sem þessi lög eru að undirbúa - þjóðleikhúsið -, er komin yfir hinn hættulega punkt, og að héðan af verður ekki hætt við það, eins og lá við borð fyrir tveim árum, þegar andstæðingur leikhússmálsins vildu fresta framkvæmdum til þess að ná sjóðnum til annara hluta. Ég vil því taka það fram, að ég álít það að vísu fullkomlega eðlilegt, að hv. 1. þm. Reykv. komi með þessa till., og ég hefði hiklaust fylgt henni, ef ég áliti ekki, að málinu sé nú þó svo borgið, að það yrði ekki eyðilegging, þótt framlag til byggingarinnar falli niður 1–11/2 ár. Út af till. um byggingar- og landnámssjóð og verkamannabústaðina er það mála sannast, að það er alveg sérstakt neyðarúrræði að fella niður fjárframlag til þeirra. Ef batnaði í ári t. d. nú í sumar og vörusalan í haust yrði betri en viðbúið er, þá álít ég sjálfsagt að taka þessa breyt. aftur á þinginu í vetur, vegna þess, að umbætur á húsakynnum hinna starfandi manna í kaupstöðum og sveitum er eitt hið þýðingarmesta þjóðmál. En eins og ástandið er nú, þá hefir og byggingum viða á landinu verið frestað vegna kreppunnar. En ef lögin um byggingar- og landnámssjóð stæðu óbreytt, þá myndi sjóðurinn eflast og meira verða byggt aftur seinna. Það er að vísu sárt fyrir stuðningsmenn þessa máls að sjá þessa hreyt. gerða, þótt um stundarsakir sé, en þar sem þetta er að nokkru leyti gert til þess að greiða fyrir bændum landsins vegna kreppunnar, þá réttlæti ég mína atkvgr. í þessu máli með því, að sveitafólkinu liggi ennþá meira á þessu augnabliksgagni, hjálp til vaxtagreiðslu, en hinu, sem er stærra framtíðarmál, sem þó verður ekki fullnægt neitt verulega eins og stendur. Ég mun því greiða atkv. með þeim lið, sem um þetta fjallar, en vil þó hugsa mér hann möguleika, að árferði og kringumstæður geti breytzt þannig, að ég óski, að málið verði aftur tekið til meðferðar og breytt í sitt fyrra horf á næsta þingi.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er vitanlega rétt, sem hæstv.dómsmrh. sagði um þessa brtt. mína við 2. lið frv., sem fjallar um það, að tekjur þóðleikhússjóðs renni í ríkissjóð þetta tímabil, að það hefir enga endanlega þýðingu fyrir framkvæmd málsins. Byggingu þjóðleikhússins verður að sjálfsögðu ekki hætt. Þetta getur einungis valdið nokkrum drætti á því, að það verði fullgert. Hinsvegar er á það að lita, að ef haldið væri áfram að lata þetta renna í leikhússjóðinn, væri hægt að fullgera húsið, þannig að það gæti farið að afla tekna og flýta fyrir, að það verði fullgert. Væri því mjög æskilegt, að komizt yrði hjá því að stöðva bygginguna, með því að leggja þessar tekjur undir ríkissjóð. Hinsvegar legg ég ekki neitt ákaflega mikið kapp á, að þessi till. verði samþ., og mun ég ekki, hratt fyrir það, þótt hún verði felld, sjá ástæðu til þess að greiða atkv. á móti frv.

Jón Jónsson [óyfirl.]: Það yrði mikil röskun á frv., ef allar þær brtt., sem fram eru komnar, yrðu samþ. Ég hefi ekki gert mér það fyllilega ljóst, hversu mikil sú röskun yrði, en hún yrði geysimikil, líklega þriðjungur af tekjunum. Eins og ástatt er nú um tekjuhallann á fjárl., er það varla fært, nema að koma með aðrar till. í staðinn til tekjuauka, en þær hafa enn ekki komið fram. Ég get ekki seð, að það sé nokkur þörf á að halda þessu til verkamannabústaðanna eins og þeir leggja til, hv. 1. og 2. landsk. Samkv. lögum um verkamannabústaði fá þeir nú um 80–90 þús. kr., og er það allrífleg upphæð. Auk þess veit ég ekki betur en að nú sé minni húsnæðisskortur í Rvík en oft áður, og nokkuð hafa þær byggingar, sem þegar eru komnar, greitt úr. Þeim hlutum mun því vera eftir atvikum nokkurn veginn borgið. Hitt skal ég jata, að frá því sjónarmiði að efla atvinnuna í landinu geti verið ástæða til að gera eitthvað. En ég helt, að bezt væri, að þeir fáu aurar, sem ríkið hefir ráð á til þess, gengju mest til atvinnu í landinu sjálfu, en færu siður til að kaupa byggingarefni frá útlöndum. þess vegna legg ég fyrir mitt leyti á móti þeirri till., sem ræðir um þessa hluti, og sé ég ekki frekari ástæðu til þess, að byggingar- og landnámssjóður fái það, sem honum var ákveðið samkv. tóbakseinkasölulögunum. Hv. 2. landsk. var eitthvað að minnast á það, að ég væri kröfuharðari f. h. presta en almennings í þessu byggingarmáli. Það er ekki allskostar sanngjarnt að segja, að ég hafi verið kröfuharður fyrir presta, því að í sumar var framlagið úr ríkissjóði lækkað um þriðjung samkv. till. frá mér, frá því, sem var fram komið hér í d. Svo talar hv.þm. um það, að ég sé sérstaklega að heimta fyrir presta. Hitt er annað mal, þótt maður vilji fullnægja þeirri skyldu, sem lög landsins leggja manni á herðar, með því að sjá fyrir prestunum, og á sumum stöðum eru ekki til hús. Þar sem hv. 2. landsk. var að minnast á, að ég væri að heimta eitthvað fyrir hæstaréttardómarana, þá þætti mér gaman, að hann benti á eitthvað þessháttar. Ég hefi ekki farið fram á nokkurn skapaðan hlut fyrir þá, og gæti þó vitanlega verið ástæða til þess, því að laun þeirra eru ekki mjög há. En ég hefi ekkert ymprað í þá átt og ég held, að þegar fram kom till. um það hér á árunum, að þeir ættu að fá hærri laun, þá hafi ég greitt atkv. á móti henni. Þá var hv. 2. landsk. eitthvað að tala hér um, að hann væri kominn hingað fyrst og fremst til þess að heimta og heimta. Það er virðulegt starf að heimta og heimta. Það er margt, sem þarf að gera hér á landi og æskilegt, að komi í framkvæmd. En ég hugsaði þó, að það væri ein ríkasta skylda þm. að sjá ríkinu farborða og sjálfstæði þjóðarinnar, en það kalla ég ekki gert, ef stefnt er út í vitleysu með afgr. fjárl. - Sami hv.þm. vildi forsvara sig með því, að hér væri bara um mismunandi leiðir til tekjuöflunar að ræða. En áhugi hans sýndi sig við afgreiðslu frv. þess, sem kom hér fram um hækkun tekju- og eignarskatts, því að þegar var verið að leita atkv., þá fékkst hv.þm. ekki fyrr en í þriðja sinn til þess að drattast til að leyfa málinu til 2. umr. Þetta var nú allur áhuginn. Hann þarf svei mér ekki að monta af áhuga á því að sjá ríkissjóði borgið. Hann hefir gert miklu meira að því að setja fram ósanngjarnar kröfur heldur en að sjá ríkissjóði borgið. Hv. þm. var eitthvað að tala um, að ég sé trúr stuðningsmaður hinnar væntanlegu stj. mér þykir varla tilhlýðilegt að tala um stj. fyrr en maður sér framan í hana. Eftir því, sem menn hafa heyrt um stj., þá skal ég játa, að ég mun vera fylgismaður tveggja manna í henni. Úr því að sú stj., sem nú er, fann upp á því að fara að segja af sér, þá tel ég þessa tvo einhverja þá beztu menn, sem völ er á. Þriðji maðurinn í stj. er mér óviðkomandi. Mun ég þó sjálfsagt styðja hann, ef hann hefir eitthvað gott fram að færa. Annars mun ég ekki ræða um stj. fyrr en maður sér framan í hana. Þá hafa komið fram till. frá hv. 1. landsk. og hæstv.dómsmrh. um að halda meiru til Menningarsjóðs en gert er í þessu frv. Ég verð að segja, að það er ánægjulegt fyrir hæstv.dómsmrh., sem vitanlega hefir borið fram margar hugsjónir hér á þingi, en oftast í óþökk andstæðinganna, að sjá það eftir þetta mörg ár, að aðalforgöngumaður andstöðuflokksins gerist til þess að beita sér mjög fyrir því, að þessar hugsjónir fái sem bezt notið sín áfram. Það er ánægjulegt fyrir hæstv.dómsmrh. að fá þessa viðurkenningu, þegar hann er að fara úr stj. Ég viðurkenni þennan Menningarsjóð, og væri æskilegt, að hann fengi að njóta sín, en teldi samt viðunandi, þótt þetta væri eitthvað takmarkað í þetta skipti. En ég sé samt ekki annað, úr því andstöðuflokkarnir sýna svona mikinn áhuga fyrir þessu, en að ég verði að fylgja till.hæstv.dómsmrh., en lengra mun ég ekki sjái mér fært að ganga.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Af því, sem fram hefir komið til andmæla gegn till. minni um að láta verkamannabústaðina njóta nokkurs af þeim tekjum, sem heim eru ætlaðar í tóbakseinkasölulögunum, hefir einungis komið ein mótbára, frá hv. 3. landsk., sem ég vil gera að umtalsefni. Hv. þm. viðurkennir að vísu, að það myndi vera réttmætt í árferði eins og þessu að verja ef unnt væri, einhverju fé til þess að halda uppi atvinnunni í landinu, en taldi það á móti þessari aðferð, að hér á landi er mjög fátt af því, sem gripið verður til í fjölmennustu kaupstöðum landsins til þess að halda upp atvinnunni an töluverðrar notkunar á erlendu efni. Það má fremur segja, að hægt væri að gera eitthvað slíkt úti um sveitirnar, t. d. vegagerð og ræktunarfyrirtæki. En það er ekki unnt að koma slíkum fyrirtækjum til framkvæmda og bóta fyrir atvinnu manna úr kaupstoðum nema tiltölulega litinn hluta ársins. Slíkt kemur eiginlega ekki að notum nema um fjóra man. ársins, og hinn tímann verða menn aðallega að leita fyrir sér um framkvæmdir, sem geta komið kaupstaðabúum sjálfum að notum, en þær útheimta allar töluvert af erlendu efni. Nú er ekki lakar ástatt hér í Rvík t. d. en þó að það, að helmingur kostnaðarins fer að öllu leyti í innlenda vinnu og að af hinum hlutanum, sem húsbyggjandi verður að greiða fyrir erlent efni, fer dálítill hluti í raun og veru ekki til útlanda, eins og t. d. flutningsgjald með íslenzkum skipum, að því leyti sem hægt er að nota þau, og það er mikið, gjöld til ríkissjóðs og innlendur verzlunarkostnaður. Það er því ekki eins fjarri lagi og maður skyldi halda eftir ummælum hv. 3. landsk. að gera eitthvað til þess að halda uppi atvinnunni á tímum eins og nú standa yfir. Þá vil ég út af ummælum sama hv.þm. um brtt. mína um Menningarsjóð og út af þeim loflegu orðum, sem hann for um starfsemi hæstv.dómsmrh. á því sviði, taka undir það, sem einn hv.þm., sem hér er staddur í d., kallaði það, að ný væri hv. 3. landsk. að halda húskveðjuna, og þýðir það, að líklega er von á líkræðunni frá honum á morgun. Mér fannst þegar í upphafi óbragð að þeirri hugsjón að binda starfsemi Menningarsjóðs við brot gegn áfengislöggjöfinni, og ég er alveg sömu skoðunar enn. En nú liggur það alls ekki fyrir hér að gera þá breyt. á þessu að tryggja menntastarfseminni í landinu nauðsynlegt fé á annan hatt en gegnum þessa löggjöf. Það er því siður en svo, að ég geti tekið til mín það, sem hv. 3. landsk. var að gefa í skyn, að skoðanir mínar hefðu breytzt hvað þetta snertir frá því að málið var til umr. í þinginu. Að sjálfsögðu viðurkenni ég, að menningar- og menntastarfsemi sé þjóðinni nauðsynleg og að verja beri til hennar af tekjum ríkissjóðs. En ég tel ekki rétt að láta hana hvíla á lögbrotum í landinu, þó ég hinsvegar fallist á, að á meðan henni eru ætlaðar tekjur af þeim, fái hún að halda þeim.

Jón Baldvinsson Hv. 3. landsk. gerði að umtalsefni atkvgr., sem fór fram hér í deildinni fyrir nokkru, um frv. um hækkun á tekju- og eignarskatti. Það var rétt hjá hv.þm., að frv. þetta var borið fram af tveim samflokksmönnum hv.þm., og það var líka rétt hjá honum, að atkvgr. um það var mjög dræm. Að ég greiddi ekki þegar atkv. í máli þessu, var ekki sökum þess, að ég væri andstæður skattastefnu þeirri, sem það var byggt á, heldur var það af því, að ég vildi ekki afhenda stj. slíkt tekjuaukafrv., meðan kjördæmaskipunarmálið var óleyst. Þó varð það svo, að ég greiddi atkv. með frv. til n., ef ske kynni, að úr kjördæmaskipunarmálinu greiddist. Það er líka vitanlegt, að sjálfstæðismenn eru samþykkir skattamálastefnu þeirri, sem kemur fram í verðtollslögunum, en þó vildu þeir ekki hleypa frv. um framlenging þeirra gegnum deildina, og það nákvæmlega af sömu ástæðu og vakti fyrir mér, er ég vildi ekki hleypa í gegn frv. því, er hv.þm. var að tala um. Þetta veit hv.þm. ofurvel, þó að nú sé bilið að taka stífluna úr með samkomulagi því, sem orðið er á milli Framsóknarfl. og Sjálfstæðisfl. Það var ákveðið að sleppa engum tekjuaukafrv. við stj. fyrr en réttlætismálið væri leyst, þó að öðruvísi hafi nú farið.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég ætla ekki að fara að svara ýtarlega þeim orðum, sem fallið hafa um réttmæti tekjuöflunar Menningarsjóðsins, en mér finnst það hafa lítið að segja, hvort tekjur fyrir upptækt áfengi og sektir fyrir brot gegn áfengislögunum renna beint til hans eða til ríkissjóðs fyrst og svo aftur úr honum til Menningarsjóðsins. Að farin var þessi leið, þegar lögin um Menningarsjóð voru sett, var sökum þess, að ekki var hægt að fá Alþingi til að veita féð á annan hátt. Menn gengu inn á þessa leið, og þess vegna var hún góð, úr því að málefnið var gott.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Fjhn. flytur þetta frv. að tilmælum hæstv. fjmrh. Frv. felur í sér heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta með 25% viðauka tekju- og eignarskatt fyrir árið 1932. Það er bent á í hinni stuttu grg., sem frv. fylgir, að útlit sé fyrir, að ekki verði hjá því komizt að nota heimildina. En ég hefi fengið leyfi hæstv. fjmrh. til að lýsa því yfir hér, að meiningin sé að nota ekki heimildina nema brýn nauðsyn sé til, og eins og frv. ber með sér, á ekki að innheimta viðauka þennan fyrr en eftir 1. okt., eða ekki fyrr en sjá má fyrir, að ríkissjóður þurfi á þessum tekjuauka að halda. Ég vil geta þess, að þó að fjhn. flytji frv., þá hafa einstakir nm. sérstöðu um málið, sem ég býst þó ekki við, að komi fram við þessa umr., en þeir munu aftur á móti áskilja sér rétt til að bera fram brtt. við 2. umr. Ég sé ekki ástæðu til, að frv. verði vísað til n., en hinsvegar mun fjhn. taka málið til athugunar og ræða það við hæstv. fjmrh. á milli umr. Legg ég svo til, að frv. fái að ganga til 2. umr.

Jón Baldvinsson Það hefði nú kannske verið réttara, að þeir hv.nm., er sérstöðu hafa um þetta mál, hefðu talað fyrst, en af því að mér skildist á hv.frsm.fjhn., að hann gerði ekki ráð fyrir, að þeir gerðu það nú við þessa umr., þá vil ég nota tækifærið og boða brtt., sem ég mun flytja við 1. gr. Ég býst við, að málinu verði hraðað svo, að ekki líði langt milli 1. og 2. umr. En sú brtt., sem ég ætla að flytja, fer fram á, að þessi innheimta skattaukans nái ekki til skattskyldra tekna, sem nema 4000 kr. eða minna.

2735Jón Þorláksson: Ég vil aðeins skýra frá, að til þess að greiða fyrir þessu máli, leyfði ég, að fjhn. tæki það til flutnings. Þótt ég hefði ekki séð frv., aðeins verið gerð grein fyrir efni þess í aðalatriðum. Þess vegna hefði ég getað kosið lítilsháttar breyt. á búningi frv. frá því, sem nú er, en sé þó ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það við þessa umr.

Vilmundur Jónsson Ég hafði vænzt þess, að hv.frsm. segði nokkur orð fyrir hönd n. í sambandi við þetta mál, en sé nú, að hann ætlar ekki að gera það. Ég er ekki þakklátur hæstv. forseta fyrir að taka þetta mál á dagskrá nú, enda virðist mér sem það sé aðeins gert málinu til háðungar, og það er víst, að hæstv. forseti hefði getað fundið til annað ómerkara mál, ef tilgangurinn er sá einn með því að hafa málið á dagskrá, að lengja þetta ómerkilega þing. Ég vil mótmæla hinni rökstuddu dagskrá n. sem hverri annari endaleysu, þar sem fela á stj. að gera það, sem frv. var ætlað að gera, og stj. vitanlega er með öllu ókleift að inna af höndum. Til þess að lækka verð á skólabókum er ekki önnur leið fær en sú, sem farin er með frv., og það er vitaskuld út í bláinn að ætlast til þess, að stj. geti nokkuð hafzt að í þessum efnum. Það er að vísu satt, sem í nál. segir, að ríkissjóður hefir ekki úr miklu fé að spila eins og stendur, en hitt er þó enn sannara, að fátækt fólk má ekki við því í þessu árferði ofan á allt annað, að borga margfalt verð fyrir skólabækur handa börnum sínum. Mér virðist þó sem nær væri fyrir hv. d. að fella frv. hreinlega en að vera að samþ. þessa vitlausu dagskrá.

Forseti (JörB): Ég get ómögulega seð, að það sé málinu til háðungar, þó að það sé tekið á dagskrá, svo að það verði rætt.

Það væri háðung, ef frv. væri samþ

.

Vilmundur Jónsson Ég furða mig ekkert á þessu innskoti hv. 4. þm. Reykv. Hann hefir áður látið uppi skoðun sína á þessu frv. á mjög eftirtektarverðan hátt, á þinginu 1931, en þá fórust honum svo orð (Alþt. 1931, Sumarþing, C. 958. dálki, 22.–27. l. a. n.): „Það, sem mér líkar verst við þetta frv., er það, að með því á að taka ágóðann af atvinnu fárra manna til þarfa fjöldanum“. Þykir mér rétt að minna á þessi orð nú, þar sem ekki virðist vera neinn ágreiningur milli stóru flokkanna um afgreiðslu þessa máls, frekar en önnur mál hér í þinginu, þessa síðustu daga, og þarf hv. 4. þm. Reykv. því sennilega ekki að óttast það, að þingið verði sér til háðungar að þessu leyti.

Héðinn Valdimarsson Ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort hann vissi til þess, hvort sú nýja stj., sem von er á, væri nú þegar löglega mynduð, eða hvort skeytið frá konungi væri enn ekki komið.

Forseti (JörB): Mér var svo tjáð nýlega, að skeytið frá konungi væri enn ókomið. Á 12. fundi í Sþ., 4. júní, utan dagskrár, mælti