Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál mun hafa verið til meðferðar í gær hér á fundi og var frestað og þess óskað, að n., sem hafði það til meðferðar hér áður í d., tæki til athugunar þá breytingu, sem hafði verið gerð á frv. í hv. Ed., þ.e.4. gr. frv. eins og það nú liggur fyrir. Efni hennar er, að ríkisstj. er heimilt að ganga í ábyrgð fyrir það sveitar- eða bæjarfélag, sem vill koma á hitaveitu hjá sér. Ábyrgðarheimildin má ekki nema hærri upphæð en 85% af kostnaðarverði. Þessi grein kom inn í frv. í Ed. Þegar það var afgr. héðan frá hv. Nd., voru engin ákvæði í þessa átt. Þetta atriði bar á góma hjá okkur í allshn. Nd. á sínum tíma, en n. sá ekki ástæðu til þess þá að flytja brtt. um þetta, bjóst við, að í hvert sinn, ef þeir, sem að slíku mannvirki standa, þættust þurfa á því að halda, mundi verða leitað eftir ábyrgðinni, svo að hægt væri að koma verkinu áfram, ef menn hefðu ekki fjármuni til þess af eigin rammleik. En nú er þetta ákvæði komið inn í frv., og gegnir þá vitaskuld nokkuð öðru máli, heldur en á meðan það ekki var. Viðvíkjandi þessum framkvæmdum ætla ég; að ríkið hafa ábyrgzt lántökur fyrir hlutaðeigandi bæjarfélög, sem hafa komið þessum hitaveitum á hjá sér, og ábyrgðarupphæðin hefur numið 80% af kostnaðarverði mannvirkisins. Hér er nú gert ráð fyrir í 4. gr. frv., að hún megi nema allt að 85%. Það var fundur í allshn. í morgun, en menn voru forfallaðir frá því sumir hverjir að mæta, svo að þá tókst ekki að ganga frá þessu, en ég hef borið mig saman við meiri hluta manna í nefndinni, sem ég hef náð til, og erum við sammála um að leggja til, að breytt verði upphæðinni, sem heimilt er að ábyrgjast, þannig að það megi ábyrgjast allt að 80% af kostnaðarverði. Er það í samræmi við það, sem gert hefur verið t.d. fyrir Ólafsfjörð og Sauðárkrók. Það teljum við, að sé nægilegt. Þess verður að vænta, að hæstv. ríkisstj., sem á að úrskurða um slíkar beiðnir, ef þær kunna að berast henni, hafi gát á því, eftir því sem hægt er, áður en ábyrgð er tekin á láni, sem verja á til þessara framkvæmda, að það fyrirtæki megi teljast fjárhagslega öruggt, að það geti staðið við sínar fjárhagslegu skuldbindingar, þegar mannvirkið er framkvæmt. Okkur sýndist ekki rétt, fyrst þetta er nú þarna komið, að fara að nema þetta burt úr frv., en það er gert af okkar hálfu í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. á hverjum tíma gæti fyllstu varfærni um þetta efni, áður en gengið er í ábyrgð fyrir slíkum lánum. Nefndin leggur þess vegna til, að þessu verði breytt, að í stað „85%“ komi: 80% . Þá er sjálfsagt að leiðrétta 12. gr. frv. Það stendur nú í frv., að lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1953. Það tímatakmark er nú liðið, og á ekki við, að það standi í frv. N. ber einnig fram brtt. um það. Þessum brtt., sem n. ber hér fram, mun ekki hafa verið útbýtt. Þær eru komnar fyrir nokkru í prentun, en ég hef ekki orðið þess var, að þeim hafi verið útbýtt. Þess vegna verð ég nú að leggja þessar brtt. fram skriflega af hálfu nefndarinnar. Tillögurnar eru frá allshn. og hljóða þannig: „1. Við 4. gr. Fyrir „85%“ komi: 80%. 2. Við 12. gr. Greinin orðist þannig: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Ég mun afhenda hæstv. forseta þessar skriflegu brtt. og óska eftir, að hann leiti afbrigða fyrir þeim, svo að þær megi koma hér til meðferðar.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komnar brtt. frá hv. allshn. Þær eru skriflegar og of seint fram komnar og þurfa þess vegna tvöfaldra afbrigða við, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Þetta frv. er nú búið að vera alllengi hér til meðferðar fyrir Alþingi og er nú komið á hrakning á milli deildanna út af tiltölulegum smámunum, eins og nú er komið. Ég vil geta þess fyrst, að þegar þetta frv. var lagt fram í fyrstu og undirbúið af félmrn., þá var það allmikið tekið til meðferðar, hvort ætti að setja inn í frv. ábyrgðarheimild eða ekki. Og ég hygg, að ég hafi lýst því hér við 1. umr. málsins, að minnsta kosti .í annarri hvorri d., - man ekki, hvort ég hef gert það í báðum deildum, - af hverju það var, að ráðuneytið þá féll frá því að setja þetta inn í frv. Það var af því, að það virtist svo, að það væri ekki komin reynsla á það enn, hvað háa ábyrgð mundi þurfa á hverjum stað eða hvað væri hæfileg ábyrgð af hálfu ríkissjóðs, þegar um svona framkvæmdir væri að ræða. Virtist því ráðuneytinu að ýmsu leyti heppilegra, að Alþingi, - að minnsta kosti fyrst um sinn, af því að hér væri ekki um framkvæmdir að ræða, sem líkindi væru til að væru gerðar mjög víða, - tæki í hvert sinn ákvörðun um það, hvort ábyrgð skyldi veitt og hve mikil hún skyldi verða. Hins vegar tók ég það þá fram, að ég fyrir mitt leyti hefði ekkert á móti því, ef Alþingi sýndist svo að yfirveguðu ráði, að setja slíka ábyrgðarheimild inn í frv. Nú hefur hv. Ed. hnigið að þessu ráði, og hún miðar við, að ábyrgðarheimildin mætti nema allt að 85% af heildarkostnaði hitaveitunnar á hverjum stað. Það má nú segja, að síðan í haust, er þetta frv. var fyrst lagt fram, hafi fengizt nokkur aukin reynsla um fyrirtæki, sem er verið með hér á landi, þ.e. Sauðárkrókshitaveituna. Nú má segja, að henni sé lokið, og er vitað, hvernig það hefur gengið að koma þeirri framkvæmd á. Það hefur fengizt 80% ábyrgð á lánum til þeirra framkvæmda. Og mér er vel kunnugt um það, og okkur þm. Skagfirðinga báðum, að það hefur gengið erfiðlega að útvega þau 20%, sem umfram ábyrgðarheimild ríkisins var að ræða, til þess að ljúka verkinu. Það hefur gengið erfiðlega, og eitthvað mun vera af lausaskuldum, sem erfitt er að kljást við eins og er og hvíla nú á þessu fyrirtæki, sem vonandi er að taki til starfa nú næstu daga eða svo til, kannske að einhverju leyti þegar komið í framkvæmd. Ég reikna því með því, að í raun og veru sé það ekki um of, ef á að setja slíka heimild inn í lögin eins og hér er, þótt sú ábyrgðarheimild megi nema allt að 85% hæst, þegar um þetta er að ræða. - Ég fyrir mitt leyti ætla ekki að gera það að neinu kappsmáli, hvað samþ. verður í þessu efni. Ég setti mig ekki á móti því, að þetta var sett inn í frv. í Ed., sagði, að ég léti þingið ráða því, ef því sýndist svo, og mun ekki heldur fara að hafa mikil afskipti af því, hvernig þessi deild afgr. málið. En það er annað, sem mér er mjög mikið áhugamál, og það er það, að málið dagi ekki uppi hér á þinginu og að þessi hrakningur þess milli deilda verði ekki til þess. Það þarf einmitt samkv. ákvæðunum í þessum lögum að fara að setja reglugerðir vegna starfrækslu hitaveitna. Og ég tel ástæðulaust, að málið dagi uppi af þessum ástæðum. Ég vildi því leyfa mér að beina því til hv. frsm. allshn., hvort hann vildi nú ekki eða n. hafa samband við n. í hv. Ed. um það, að samkomulag næðist milli n. um afgreiðslu málsins, áður en það yrði afgr. hér í þessari hv. d., því að ef frv. hrekst á milli deilda og fer svo að lokum í sameinað þing, þá er ekki gott að vita, nema það dagi alveg uppi hér á Alþingi, og það þætti mér mjög miður og tel líka alveg ástæðulaust, þegar það er svo litið, sem nú ber á milli. - Ég vildi aðeins skjóta þessu fram hérna og vildi leyfa mér að spyrja hv. frsm. allshn. um það, hvort hann vildi ekki athuga þetta, og þá mundi ég um leið víkja því til hæstv. forseta að fresta umr. um sinn, meðan þetta væri athugað.



Herra forseti. Ég fyrir mitt leyti get ósköp auðveldlega orðið við tilmælum hæstv. forsrh. um það að leita eftir því við hv. allshn. Ed., hvernig hún kann að líta á þessa breyt., sem við leggjum til að gerð verði á frv. Og ég efast ekkert um, að hv. meðnm. mínir mundu fúslega líka vilja verða við þessum tilmælum hæstv. forsrh. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að það geti orðið að ágreiningsefni, og get tekið undir það, sem hæstv. forsrh. segir, að þarna er ekki um svo mikla fjármuni að ræða, að það sé vert að gera slíkt að ágreiningsatriði, sízt af öllu ef það gæti orðið til þess að tefja framgang málsins. Ég fyrir mitt leyti get lýst því yfir af minni hálfu, og ég hygg, að þar megi ég tala fyrir munn hv. meðnm. minna, að við viljum einmitt gjarnan, að þetta mál nái fram að ganga. En þó að samkomulag náist alveg um þetta atriði, þá þarf málið samt sem áður að fara á milli d. Það gerir ákvæði 12. gr. frv. Því þarf að breyta. En vitaskuld getur slíkt ekki orðið til neinnar verulegrar tafar, þótt því verði breytt. Ég get því lýst því yfir við hæstv. forseta, að honum er óhætt að fresta umræðunni vegna n. í þessari deild.



Herra forseti. Ég er einn þeirra manna, er vilja hafa frjálsa verzlun og telja óhefta samkeppni í verzlun hagstæðustu viðskiptaaðferð, en ég er í miklum minni hl. um þetta mál innan þings og hef lagt á mig ár eftir ár og þing eftir þing að hlusta - að mestu þegjandi - á margt af því, sem hér hefur verið flutt og hvinið í eyrum manna um verzlunarmál, um höft og bönn og þvinganir, langs og þvers, auk alls hins, um toll ofan á toll og skatt ofan á skatt. Allt hefur þetta leitt til hærra vöruverðs fyrir almenning, en nokkur dæmi eru áður til og nokkur þörf er á, en jafnframt skapað mörgum sinnum fjölmennari verzlunarstétt, en þyrfti að vera og um leið gert þann atvinnuveg arðvænlegri, en flest eða allt annað í landi voru. Um tolla og skatta á vörum er það að segja, að hjá þeim verður eigi komizt, því að aðaltekjur ríkisins eru teknar á þann hátt og eiga að vera það, en helzt ætti þetta að vera tekið í einu lagi með verðtolli eða a.m.k. á mörgum sinnum einfaldari hátt, en gert er. En höftin, bönnin, nefndirnar, leyfin og allt það fargan hefði aldrei átt að vera til. Og ef ég mætti ráða, skyldi því öllu hafa verið sópað burt fyrir löngu. Það hefur yfirleitt allt orðið til þess að gera verzlunina óhagstæðari og vöruverðið hærra fyrir almenning í landinu, en það hefur líka skapað atvinnu fyrir marga menn, og suma vafasama menn. Ég þykist viss um, að hæstv. ríkisstj. og mikill meiri hluti þings ætlar og vill, að þetta haldi áfram, - og sumum þykir aldrei nóg af slíku. Þessu get ég auðsjáanlega ekki varnað. Það verður sem fyrr að hafa sinn gang almenningi til óþæginda og tjóns, þar á meðal verðlagseftirlit, sem nú heitir hinu fáránlega nafni „verðgæzla“. Við vitum nú samt margir, að mismunur á útsöluverði margra vörutegunda milli hinna einstöku verzlana víðs vegar um land er svo mikill oft og einatt, að fullum undrum sætir. En blessuð verðgæzlan og allir hennar menn sitja með sveittan skallann eftir fyrirskipun við að safna skýrslum og skrifa skýrslur um álagningu á vörur í heildsölu og smásölu, eins og það er orðað. Það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 268 um breytingu á verðgæzlulögunum, miðar yfirleitt að því að herða nú betur á og auka eftirlitið, auka verðgæzluna. Fyrst það er ákveðið, að þessi stofnun haldi áfram að starfa, þá þykir mér rétt, að gerð sé tilraun til þess, að hún geri þjóðinni nokkurt gagn. Þess vegna hef ég flutt brtt. við frv., og eru þær á þskj. 569. Þessar till. ganga út á það að koma verðgæzlunni í það horf að verða hjálpartæki til að stuðla að samkeppni milli verzlananna í landinu um vöruverð. Það getur hún því aðeins orðið, að starfsemi hennar miðist öll við það að rannsaka og opinbera útsöluverð á vörum, í stað þess að hanga sí og æ í prósentureikningi um álagningu án tillits til innkaupsverðs. Almenn álagning er aldrei og verður aldrei nema önnur hliðin á því, hvert útsöluverð vörunnar er. Innkaupsverðíð er sannarlega eigi minna atriði. En starfsemi hafta og verðlagseftirlits hefur frá upphafi vega sinna stutt að því að hvetja alla þá, er verzlun stunda, til að kaupa inn á sem hæstu verði til þess að fá sem mestan hagnað í prósentureikningi álagningarinnar. Verzlunarþekking hefur verið lítils virt á refilstigum haftanna. Hvaða snákur sem er hefur getað grætt á stundum með því að fá leyfi og kaupa inn án tillits til þess, hvar verðið er hagfelldast. Að bera saman útsöluverð er því það aðalatriði, sem ætti að vera verkefni þess auga, sem heitir „verðgæzla“ og sumir halda að sé alltsjáandi. Í frv. er ákvæði í 3. gr. um mánaðarlegar skýrslur um hæsta verð og lægsta verð, að því er virðist eingöngu hér í Reykjavík. Ég hygg þetta nokkuð langt gengið og raunar óþarft, að heimta verðlagsskýrslur um hver mánaðamót, og legg því til, að þeirra sé aflað og þær birtar á þriggja mánaða fresti fyrir Rvík og Hafnarfjörð, en tvisvar á ári frá öllum helztu verzlunarstöðum annars staðar í landinu. Ég hygg nægilegt að gera þetta svo oft, sé það rétt og samvizkusamlega gert. Þá mundi það gera talsvert gagn til að sýna almenningi, hvernig ástandið er, og vera honum til leiðbeiningar um það, hvar er hagstæðast að verzla á hverjum tíma. Ég get hugsað mér, að þeir verði andvígir mínum till., sem vilja láta þá hagnast sem mest, er stunda verzlun, og hafa auk þess annarleg sjónarmið um það að nota verðgæzluna sem refsivönd án tillits til þess, hvort það kemur réttilega niður eða ekki. Aðrir hv. þm. ættu, að mér virðist, að geta verið með því að færa þetta frv. í það horf, sem ég legg til. Annars vildi ég beina því til hæstv. forseta að haga því svo til, að atkvgr. um þetta mál verði látin fara fram þegar sem allra flestir þm. eru viðstaddir.

Forseti (SB): Ég vildi spyrja hv. þm. A-Húnv., hvort hann gæti ekki tekið þessa brtt. aftur til 3. umr., vegna þess að frsm. hv. n. er ekki viðstaddur og n. hefur ekki gefizt tækifæri til þess að ræða hana.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð, fyrst og fremst til þess að finna að því, að hv. frsm. allshn. skuli ekki vera viðstaddur hér í hv. d. til þess að leggja mál þetta fyrir og gera grein fyrir afstöðu nefndarinnar. Ég hefði raunar talið eðlilegt, að umr. yrði frestað, þangað til hv. frsm. væri viðstaddur og gæti gert grein fyrir nefndarstörfunum. Í öðru lagi finnst mér það miður, að hæstv. viðskmrh. skuli ekki vera hér viðstaddur, þegar mál þetta er rætt við 2. umr. Ég hefði gjarnan viljað koma á framfæri við hann fáeinum spurningum varðandi málið. Við 1. umr. málsins bar ég fram þá fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvað liði þeim fyrirmælum, sem hann samkv. 2. gr. gildandi laga á að setja varðandi birtingu á nöfnum þeirra, sem verða uppvísir að óhóflegri álagningu á vörur eða þjónustu, en í gildandi lögum er svo kveðið á, að verðgæzlustjóra sé heimilt að birta nöfn manna, sem verða uppvísir að óhóflegri álagningu. Jafnframt er lögð sú skylda á ráðh. að setja reglur um þessa nafnabirtingu. Ég spurði um það við 1. umr. málsins, sem fór fram fyrir um hálfum öðrum mánuði, ef ég man rétt, hvað liði setningu þessara reglna og hvenær mætti vænta þess, að verðgæzlustjóri notaði heimild sína til slíkrar nafnabirtingar. Þá fengust engin svör við þessari spurningu. Hæstv. ráðh. sagði, að málið væri í athugun og mjög bráðlega mundi almenningur allur frétta um aðgerðir í málinu. Síðan er liðinn, að því er ég held, hálfur annar mánuður, án þess að ráðh. hafi nokkuð hafzt að, nokkra skýringu gefið almenningi, og að því er mér bezt er kunnugt, ekki heldur þeim þingdeildum, sem um málið hafa fjallað. Mér leikur mikil löngun á að geta beint um það fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvað þessu máli eiginlega líði, og finnst jafnvel óeðlilegt, að deildin afgreiði málið við 2. umr., án þess að gefizt hafi tækifæri til þess að ræða það við frsm. nefndarinnar og hæstv. viðskmrh.

Forseti (SB): Ég vænti, að hv. þingmenn sjái það, að forseli á engin tök á því að leiða frsm. eða hæstv. ráðh. fram fyrir þá. Hins vegar er það að sjálfsögðu hinn mesti óvandi, þegar frsm. mæta ekki til þess að standa fyrir máli þeirra n., sem hafa falið þeim framsögu. Hins vegar vænti ég, að hv. 3. landsk. gefist tækifæri við 3. umr. málsins til þess að bera á ný fram fyrirspurnir sínar. En ég sé ekki ástæðu til þess að verða við þeirri ósk að fresta umræðum af þessum ástæðum.

Forseti (SB) : Það mun nú vera hæpið, að hægt sé að koma fram atkvgr. um 1. dagskrármálið, þar sem þeir hv. þdm., sem eiga sæti í fjvn., eru ekki viðstaddir. Atkvgr. um málið verður þess vegna frestað og það tekið af dagskrá. Forseti tók málið af dagskrá.