Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er á dagskrá frv. til l. um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium um álbræðslu við Straumsvík. Hér er um mikið mál að ræða og er verið að hnýta endahnútinn í því máli með lagasetningu þess frv. sem hér er á dagskrá. Um er að ræða síðasta þátt málsins, þ.e. 4. viðaukasamning við aðalsamning milli Íslands og Swiss Aluminium, sem fjallar um framleiðslugjald og skattamál. Það er rétt að rifja upp að þegar núv. ríkisstj. tók við sumarið 1983 skipaði hún samninganefnd um stóriðju, síðari hluta júnímánaðar það ár, og var verkefni hennar að fjalla um samninga við Alusuisse, fyrst og fremst vegna deilna sem staðið höfðu um framleiðslugjaldið, skattlagningu fyrirtækisins ÍSALs, og önnur tengd atriði. Mikil deila hafði staðið árin áður sem hafði valdið því að málinu hafði verið skotið til alþjóðlegs dómstóls. Sviguryrði gengu milli aðila og málið var raunar komið í hina verstu og mestu sjálfheldu. Niðurstaðan af starfi hinnar nýju samninganefndar um stóriðju, sem skipuð var í upphafi starfstímabils núv. ríkisstj., var að í september sama ár, þann 23. dag septembermánaðar 1983, var gerður bráðabirgðasamningur um leiðir til lausnar eins og það hét, "á yfirstandandi deilu milli ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium Ltd. um ráðstafanir (að hluta tímabundnar) varðandi starfsgrundvöll og framtíðarþróun álbræðslunnar í Straumsvík". Í þessu bráðabirgðasamkomulagi var orkuverðið, sem ÍSAL greiddi til Landsvirkjunar og íslenska ríkisins, hækkað verulega. Í öðru lagi var samið um á hvern hátt skyldi staðið að frekari samningaumleitunum um þau atriði sem á milli bar. Hér er nú á dagskrá í dag í deildinni síðasta ágreiningsefnið, þ.e. skattlagning og skattamál. Í bráðabirgðasamkomulaginu frá því í september 1983 var um það samið að fjalla skyldi síðar um ákvæði aðalsamningsins. - Ég les orðrétt: "ákvæði aðalsamningsins varðandi ákvörðun á framleiðslugjaldi ÍSALs í því skyni að gera þau skýrari og betur aðlögunarhæf að verðbólgukenndu efnahagsástandi í heiminum og til að stuðla að því að komast megi hjá deilum í framtíðinni er spillt geti góðri sambúð milli aðilanna." Það er niðurstaða samningaviðræðnanna um þetta atriði sem hér liggur fyrir. Í hinum almennu endurskoðunarviðræðum við Alusuisse og fulltrúa ÍSALs voru það tvö atriði sem hæst bar. Í fyrsta lagi að ná fram verulegri hækkun orkuverðsins og í öðru lagi að setja niður deilur liðins tíma milli málsaðila. Þegar viðræður hófust sumarið 1983 við fulltrúa Alusuisse var orkuverðið til álversins tæplega 6,5 mill. Með bráðabirgðasamkomulaginu sem náðist þann 23. september, eftir aðeins þriggja mánaða viðræður, fékkst þetta verð hækkað um tæplega 50% eða í 9,5 mill, en sú verðhækkun jafngilti um 140 millj. kr. tekjuauka fyrir Landsvirkjun á einu ári. Af hálfu íslenskra stjórnvalda var þessi orkuverðshækkn þó ekki talin fullnægjandi þrátt fyrir að hér hefði náðst fram svipað orkuverð og álver greiða í Noregi sem er eitt elsta samkeppnisland okkar á þessu sviði. Því var haldið áfram viðræðum og samningum. Eins og menn vita, og hér var til umræðu í þessari deild fyrir um það bil ári, náðist á öðru stigi þessara samningaviðræðna samkomulag um nýtt og miklum mun hærra orkuverð, þ.e. verð sem er á bilinu 12,5 mill til 18,5 mill, meðalverð 15 mill. Hér er bæði um lágmarksverð og hámarksverð að ræða sem er að meiri hluta til tengt álverði í heiminum. Þegar verðið á áli er lágt, eins og nú standa sakir, er orkuverðið nálægt neðri mörkunum, en fer síðan hækkandi með hækkuðu álverði. Það verð sem álverið í Straumsvík hefur greitt samkvæmt þessum nýja samningi er lágmarksverðið, um 12,5 mill, en engu að síður, og á það er rétt að leggja áherslu, er þar um að ræða nær 100% hækkun frá því verði sem í gildi var áður. Ef litið er á allt árið 1984 hefði nýi samningurinn gefið orkuverð að upphæð 13,8 mill. Af þessu sést að það lágmarksverð, sem samið var um af hálfu ríkisstj. í fyrra, felur í sér a.m.k. tvöföldun orkuverðsins frá því sem verið hafði. Jafnframt getur orkuverðið allt að því þrefaldast, ef álverð fer hækkandi í heiminum eins og spár standa reyndar til, en eins og menn vita hefur álverðið verið í lágmarki. Raunar er ekki gerlegt að spá hvenær, í hvaða mánuði eða á hvaða misseri, á því verður breyting, enda skal ekki gerð tilraun til þess hér. Hér var vitanlega um allmikil tíðindi að ræða og þessi 3. viðauki við samninginn, sem um orkuverðshækkunina fjallaði, var lögfestur hér á Alþingi á síðasta ári eins og ég vék að og alkunna er. Það fer vitanlega ekki milli mála að það var meginatriðið í endurskoðun álsamningsins að ná fram verulegri hækkun á orkuverðinu, helmings hækkun að lágmarki til, sem getur orðið með hækkandi álverði allt að þreföldun. Að því hafði verið unnið af fyrrv. ríkisstj. og fyrrv. iðnrh., hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifi Guttormssyni, ötullega og ósleitilega í allt að fimm ár að reyna að ná fram slíkri hækkun á orkuverðinu. Það er ekki að efa að menn lögðu sig í líma við þá vinnu, en því miður tókst það ekki á öllum þeim tíma. Það var enn sama verðið þegar af þeim tilraunum var látið 1983 og í upphafi þegar þær tilraunir hófust. En nú brá til betri vegar eins og ég hef þegar lýst. Þar sem hér er um annað meginatriðið að ræða, þ.e. hækkun orkuverðsins, (hitt var að setja niður deilur) virðist kannske ekki úr vegi á þessum stað og þessari stundu að rifja upp í örstuttu máli hver hagurinn var af hinum nýja samningi fyrir íslenskan þjóðarbúskap, fyrir Landsvirkjun, íslenska ríkið og raunar landsmenn alla. Þessi nýi samningur felur í sér að reiknað er með að viðbótartekjur Landsvirkjunar vegna nýja samningsins verði á næstu fimm árum, til 1989 frá 1984, þegar samningurinn var gerður, 2 milljarðar 750 millj. kr. Þetta kom fram í frv. því til staðfestingar á þessum viðaukasamningi sem lagt var fyrir Alþingi á síðasta ári. Það eru um það bil 550 millj. kr. á ári. Hér er m.ö.o. um þann aukalega hagnað að ræða sem hinn nýi samningur getur fært íslensku þjóðinni á þessum árum fram að 1989 og líklegt er að hann geri. Ef þetta nýja samkomulag, sem staðfest var í lok síðasta árs, hefði verið í gildi 1979-1984 hefði orkuverðið verið á bilinu 12,5 mill til 16,5 mill. Það er einfalt að reikna. Viðbótartekjur Landsvirkjunar frá ÍSAL á þessum sex árum hefðu numið 55 millj. dollara eða um 3 milljörðum 200 millj. kr. með vöxtum eða u.þ.b. 530 millj. kr. á ári. Þetta er raunverulega sú fjárhæð sem ekki rann til íslenska þjóðarbúsins en hefði getað komið í þess hlut ef sambærilegur samningur hefði náðst árið 1979 og náðist fyrir forustu og atbeina núv. ríkisstj. 1984. Þetta er mikið fé sem hefði verið unnt að nota til að lækka raforkuverðið í landinu til hins almenna neytanda eða greiða niður hinar miklu fjárfestingarskuldir Landsvirkjunar sem stefnir að sama markmiði. Þegar bent er á hvaða tekjur samningurinn hefði sannanlega gefið aukalega frá 1979 er þó ekki verið að kasta neinni rýrð á þá sem með samningamálin við Alusuisse fóru á þessu árabili. Eins og ég sagði áðan lögðu þeir sig tvímælalaust alla fram en höfðu ekki árangur sem erfiði. Í sjálfu sér sýnir það ekki annað en það hve erfitt er að ná hagstæðum samningum við erlent fjölþjóðafyrirtæki. Þar er kálið ekki sopið þó í ausuna sé komið. En eins og ég hef rakið tókst núv. ríkisstj. það og þessi áfangi var staðfestur hér á síðasta ári. Nú liggur hins vegar fyrir Alþingi lokaþáttur þessa máls. Hinn meginþátturinn hefur verið farsællega til lykta leiddur með hinni svokölluðu dómssátt sem gerð var á síðasta ári og ég vík örlítið frekar að á eftir. En það eru skattamálin sem hér eru nú á dagskrá og um þau fjallar það frv. sem hér liggur fyrir. Eins og fram kom í orðalagi bráðabirgðasamkomulagsins og eins og alkunna er hafa staðið illvígar deilur vegna framleiðslugjaldsins og reyndar ekki að ósekju. Það er alveg ljóst að Alusuisse fór þar ekki að réttum ákvæðum og varð brotlegt á einn og annan hátt. Um það er ekki að efast eins og ítarlega hefur fram komið bæði innan og utan þings. Þess vegna var brýn nauðsyn á því að settar yrðu skýrar reglur sem tækju af allan vafa í þessum efnum og kæmu í veg fyrir að slíkar deilur gætu haldið áfram á komandi árum. Það er meginmarkmið þessa frv., þessa nýja viðaukasamnings sem hér liggur nú fyrir. Þegar litið er á efni þeirra samningsákvæða sem hér eru í frumvarpsformi er í meginatriðum þar um þrjú atriði að ræða. Það fyrsta er það að í stað þess að deilur stóðu sífellt milli aðila um heimsmarkaðsverð á áli sem grundvöll skattlagningar á fyrirtækið ÍSAL er nú í hinum nýja viðaukasamningi tekin upp ný skilgreining á heimsmarkaðsverði á áli þannig að um það þurfi ekki að standa deila milli aðila í framtíðinni. Hér er þetta nýja heimsmarkaðsverð byggt á sams konar formúlu, ef svo má kalla, og nú gildir varðandi orkuverðið skv. hinum breytta rafmagnssamningi frá liðnu ári. Þar verður málum svo háttað að allt ál, sem ÍSAL selur til Alusuisse, skal vera verðlagt til skatts skv. þessari nýju formúlu. Það veitir tvímælalaust mikið öryggi þar sem þessi forskrift styðst við markaðsverð á áli, sannreynanlegt markaðsverð bæði austanhafs og vestan, í frjálsri sölu og einnig við kaup frá framleiðendum. Þessi forskrift samanstendur af fjórum mismunandi álverðum, helstu markaðsálverðum í heiminum. Með því að taka upp slíka fasta viðmiðun er því gerð tilraun til að útiloka deilur um heimsmarkaðsverð á áli sem skattlagningargrunn. Í öðru lagi fjallar þetta samkomulag um súrálið, en þar er um að ræða eitt megindeiluatriðið. Þar komum víð að "hækkun í hafi" og þarf ekki að fara frekari orðum um það. Þær deilur, sem um það efni stóðu, eru alkunna, þ.e. vantreyst var upplýsingum Alusuisse um það verð sem Alusuisse seldi ÍSAL súrálið á erlendis frá. Þar stóðu fullyrðingar gegn fullyrðingu og það var eitt meginefni dómsmálsins sem ég gat um hér áðan. Til að koma í veg fyrir slíkar deilur og til að tryggja að ekki geti eða þurfi til ágreinings um það að koma í framtíðinni og jafnframt til að tryggja réttar upplýsingar frá söluaðila verður nú kostnaðarverð ÍSALs á súráli metið til skatts eftir ákveðnu vöruskiptahlutfalli milli súráls og áls. Álið verður þá reiknað á því heimsmarkaðsverði, sem ég vék að, eins og það er á hverjum tíma og er fastsett, og, súrálsverðið einfaldlega ákveðið tiltekið hlutfall af heimsmarkaðsverði á áli. Það hlutfall er ákveðið í samningnum, sem hér liggur fyrir, sem 8:1. Verð hverrar einingar á súráli verður 12.5% af sömu einingu af áli á heimsmarkaðsverði. Þessi fasta ákvörðun verðs súráls á þar af leiðandi að geta útilokað deilur og undanbrögð í þessu efni á komandi árum. Í þriðja lagi verður kostnaðarverð ÍSALs á rafskautum ákveðið til skatts skv. samningsbundnu verði milli Alusuisse og ÍSALs á viðkomandi ári með þeim fyrirvara að það verð sé ekki hærra en meðalverð í sölum Alusuisse af rafskautum til þriðja aðila á sama ári. Fram til þessa hefur hvað rafskautin varðar verið miðað við framleiðslukostnaðarverð. Hér er tekin upp ný viðmiðun, þ.e. verðið sem gildir í viðskiptum milli óháðra aðila, en það er meginregla í öllum samningnum að hér er miðað við viðskipti milli óháðra aðila. Nú verður miðað við viðskipti milli óháðra aðila, þ.e. það verð sem Alusuisse selur á til þriðja aðila. Þetta eru meginreglurnar sem er ætlað að tryggja það - eftir er að sjá hvernig framkvæmdin reynist - að ekki þurfi til slíkra deilna að koma sem við höfum fyrir okkur í fortíðinni. Þá má nefna að samið er um nýjar reglur varðandi fyrningar á fastafjármunum ÍSALs og loks er ákvæði um lágmarksskatt til ÍSALs en jafnframt um nýtt skattakerfi, þ.e. horfið er frá tonnaskattinum en tekinn upp skattur á hagnað. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja hér mjög um efnisatriði þessa frv. Það liggur hér fyrir. En ég vil víkja lítillega að nokkrum þeim atriðum sem komu fram í máli hv. 5. þm. Austurl. hér í deildinni í gær. Þar var málið eftir mætti afflutt og út úr því snúið á ýmsan veg. Þó svo að sá hafi e.t.v. ekki verið ásetningur hv. þm. er engu að síður óhjákvæmilegt að fara nokkrum orðum um málflutning hans og gera við hann athugasemdir eins og þar var í stakk búið. Það er kannske rétt að byrja á því að nefna rafskautin sem ég vék hér lauslega að. Þar var því haldið fram að réttur til eftirlits með aðföngum væri brott felldur og ákvæði um bestu kjör á aðföngum felld niður. Hér er það að segja að upp er tekin ný aðferð við að meta þessi aðföng til skatts, sem eru fyrir utan súrálið meginaðföng álbræðslunnar, þ.e. rafskautin. Það er alveg rétt að verðlagning rafskauta er vandasamt mál. Viðskipti með rafskaut til álframleiðslu voru til skamms tíma mjög takmörkuð. Það er einnig vandasamt að meta framleiðslukostnað á rafskautum en sú aðferð hefur verið notuð hingað til. Ef við lítum á alþjóðlegar réttarreglur um mat á verðlagningu aðfanga eða afurða á milli skyldra aðila þá eru þær í stuttu máli þannig að ef finna má verð í frjálsum sölum milli óskyldra aðila í svipaðri aðstöðu ber að leggja slíkt verð til grundvallar. Ekki er gerð athugasemd við verð sem er innan algengra efri og neðri marka í slíkum viðskiptum. Í öðru lagi, ef sambærilegar óháðar tölur eru ekki tiltækar, og aðeins í því tilviki, er gripið til þeirrar nálgunar að reikna út framleiðslukostnað og bæta við eðlilegum hagnaði. Það er síðari leiðin sem hér hefur gilt. Viðskipti með rafskaut voru á árunum 1975-1980 lítil eða engin og var verðlagning rafskauta í skattarannsókn Coopers & Lybrand á því tímabili grundvölluð á athugun á framleiðslukostnaði rafskauta í rafskautaverksmiðju Alusuisse í Hollandi. Á þessu hefur orðið breyting. Frá árinu 1980 hafa viðskipti með rafskaut aukist svo að nú er svo komið að allmargir aðilar, meðal þeirra álfyrirtækin norsku og stærri bandarísku álfyrirtækin, kaupa rafskaut af Alusuisse vegna álbræðslna sinna í Evrópu. Coopers & Lybrand hafa vegna endurskoðunar á ársreikningum ÍSALs 1981, 1982, 1983 og 1984 í auknum mæli stuðst við verðlagningu í þessum sölum vegna viðmiðunar til skatts. Eftir athugun Coopers & Lybrand á gildandi viðskiptasamningum um sölu á rafskautum Alusuisse á næstu fimm árum lögðu endurskoðendurnir til að þessi viðmiðun yrði tekin upp. Studdust þeir í því efni við leiðbeiningarreglur OECD um "transfer pricing" svokallað, þar sem sú regla er orðuð að aðeins beri að miða við framleiðslukostnað ef upplýsingar um sambærilegar óháðar sölur eru ekki tiltækar, en slíkar upplýsingar fyrirfinnast nú. Hér hefur því verið farið inn á þá braut sem á að gefa betri raun að ráði endurskoðunarfirmans Coopers 8c Lybrand þar sem nú tíðkast viðskipti við þriðja aðila. Þeir samningar eru ekkert leyndarmál, þeir eru í vörslu Coopers & Lybrand sem gerðir hafa verið og hafa verið grandskoðaðir. Það þýðir ekki að bera því við, eins og gert var hér í deildinni í gær, að Alusuisse loki sínum bókum í þessu efni. Það er ekki rétt vegna þess að hér er samið við þriðja aðila. Þeir samningar og þau verð liggja fyrir og eru á lausu. Þar að auki er rétt að undirstrika það að ríkisstj. getur vitanlega endurskoðað verðlagninguna á rafskautum, það söluverð sem ákveðið er, skv. þeim almennu endurskoðunarákvæðum sem er að finna í þessum samningi í lið 29.05 en þar er fjallað um árlega endurskoðun þar sem ríkisstjórn Íslands skipar "alþjóðafyrirtæki óháðra löggiltra endurskoðenda til að yfirfara og sannprófa framleiðslugjaldsskýrsluna og slíka reikninga og ársreikninga ÍSALs fyrir hvert ár." Þessari endurskoðunarheimild er því jafnan og ætíð hægt að beita komi upp einhver vafi að verðið á rafskautunum frá Alusuisse til ÍSALs sé óeðlilega hátt. Allar vangaveltur um að hér sé ekki nægilega vel um hnútana búið eru því á sandi byggðar, en þær heyrðust hér í gær. Það má einnig nefna að hér var gagnrýnt að í þessu samkomulagi væri um breytt ákvæði um varasjóð að ræða. Það er rangt. Í þessu samkomulagi er engin breyting gerð á varasjóðsákvæðum fyrri samnings nema sú ein að nú er varasjóðurinn verðtryggður. Og á það má benda að vitanlega greiðist af honum skattur ef og þegar hann er leystur upp. Því var einnig haldið hér fram af hv. 5. þm. Austurl. í umræðunum í gær - og reyndar er það ekki í fyrsta skipti sem það heyrist - að Alusuisse hefði verið bjargað á flóttanum af íslensku ríkisstj. Því hefði verið forðað frá dómi, og þá var náttúrlega ekki vafi á því að mati ræðumanns að Alusuisse hefði verið sakfellt í þeim dómi.  Það er undarlegt að sjá þessa afturgöngu enn hér á ferðinni í þingsölum. Svo oft hefur verið á það bent og fram tekið að sú dómsátt, sem gerð var á síðasta ári, m.a. gegn greiðslu 3 millj. dollara af hálfu Alusuisse, var til komin fyrst og fremst skv. tillögu og að ráði Charles Liptons, hins bandaríska lögfræðings sem fyrrv. iðnrh. réði sem sérstakan ráðunaut í álmálinu, málsókninni gegn Alusuisse, og var aðallögfræðingur í gerðardómsmálinu sem þá var alllöngu áður hafið. Þessi meginráðunautur fyrrv. iðnrh. í álmálinu gerði það að eindreginni tillögu sinni í bréfi til fyrrv. iðnrh. Sverris Hermannssonar að gerð yrði dómsátt eins og málið hafði fram gengið. Þar að auki bárust einnig tillögur í bréfi frá endurskoðunarfirmanu Coopers & Lybrand þar sem þeir lögðu einnig eindregið til að dómsátt yrði gerð í málinu. Bæði þessi bréf -  Því var einnig haldið fram að ákvæðin um bestu kjör á aðföngum væru felld niður. Það var ákvæði sem var að finna um bestukjarameðferð í aðstoðarsamningnum og það var einmitt það ákvæði sem umdeildast var í gerðardómsmálinu. Það er nú ekki lengur í texta samningsins en hins vegar breytir það því ekki að meginregluna er þar að finna, þ.e. um viðskipti milli óháðra aðila. Á því hefur engin breyting orðið og það er meginatriði og kjarni málsins. Bestukjaraákvæðið var eitt megintilefni gerðardómsmálsins. Það hefur einnig orðið tilefni dómsmáls í Ástralíu, vegna þess að mjög umdeilt er hvernig því ákvæði skuli beita. Segja má að kjarni þess felist í ákvæðunum um viðskipti óháðra aðila sem áfram er grundvallarreglan í öllum viðskiptum okkar við Alusuisse. Hér er um það að ræða að frá öndverðu hefur verið byggt á almennri viðmiðun skv. meginreglunni um þessi viðskipti, eða svokölluðum "arm's length dealings", og hún er áfram meginreglan. Það þýðir að öll aðföng og önnur viðskipti verða að eiga sér stað eins og um viðskipti óskyldra eða óháðra aðila sé að ræða. Það út af fyrir sig er hér nægileg trygging eftir að unnt hefur verið að sannreyna á hvaða grundvelli ber að beita þeirri reglu, en það er einmitt gert með þeim föstu viðmiðunum sem upp eru teknar í samkomulaginu, bæði varðandi heimsmarkaðsverð á áli og einnig að því er varðar súrálsverðið. Hér er því engu tapað þótt þm., sem ég nefndi, hafi viljað láta svo líta út. Reglan um viðskipti óháðra aðila er sú regla sem hér skiptir máli en ekki hin umdeilda bestukjararegla sem reyndar aldrei hafði á reynt í þessu efni. Jafnframt því sem hv. þm. gagnrýndi að hinar föstu viðmiðanir skyldu hafa verið teknar upp á heimsmarkaðsverði á áli og á súrálinu gagnrýndi hann að að því er önnur atriði snerti væri ekki um fasta viðmiðun að ræða og var þar í rauninni kominn í algera mótsögn við sjálfan sig. M.a. fannst honum það aðfinnsluvert að lánsfé væri utan við viðmiðunarverð. Þetta er rangt vegna þess að ákveðnar reglur er að finna í samkomulaginu um lánsfé. Þær er að finna í gr. 27.01. Í c-lið þeirrar greinar segir: "Vaxtakjör gefi til kynna fyrsta flokks lánstraust og fjármögnunarkostnaður og skuldagreiðsluáætlanir af hálfu ÍSALs séu með eðlilegum hætti." Hér er beinlínis gerð krafa um að vaxtakjör gefi til kynna fyrsta flokks lánstraust. Ég veit því ekki hvaða viðmiðun menn vilja fremur hafa en þetta skýra orðalag um lánsféð sem er hér að finna í samningnum. Einnig var því haldið fram að enga viðmiðun væri að finna um raforkuverðið. Það er ekkert fjallað um raforkuverðið í þessum viðaukasamningi. Hins vegar er vitanlega föst viðmiðun um raforkuverðið í þeim samningi sem þessi deild samþykkti hér í nóvember í fyrra, þ.e. sú forskrift byggð á fjórum heimsmarkaðsverðum áls sem ég vék að hér áðan. Það er því út í hött að halda öðru fram. Þá var því haldið fram að ekki væri um nein viðurlög að ræða varðandi ÍSAL og Alusuisse vegna skattsvika af hálfu ÍSALs. Ég vil aðeins rifja það upp hér enn einu sinni - og reyndar las ég þá grein áðan - að ríkisstj. hefur rétt til þess að láta endurskoða reikninga ÍSALs árlega. Það er nú nýmæli að "það skal gert árlega". Áður var ekki ákvæði um slíka árlega endurskoðun enda fórst það því miður fyrir hjá hv. fyrrv. iðnrh., 5. þm. Austurl., að láta endurskoða reikninga ÍSALs 1978 og 1979 með þeim afleiðingum sem menn þekkja hér í deildinni. Það endurskoðunarákvæði, sem ég nefndi, er hér í fullu gildi. Ef í ljós kemur að um refsiverðan undandrátt er að ræða af hálfu ÍSALs að því er varðar skattamál er bein og greið leið skv. íslenskum lögum til að höfða refsimál gegn ÍSAL og fá forustumenn þess fyrirtækis dæmda fyrir skattsvik. Ef ekki er um refsivert athæfi að ræða er unnt að leggja málið fyrir gerðardóm ef mönnum sýnist svo, endurskoðunarákvæðið býður upp á það. Það er ástæðulaust að teygja hér allt of lengi lopann. En því var einnig haldið fram af hv. þm. að í þessum viðaukasamningi fælist afsal á fullveldisrétti Íslendinga. Ég veit ekki hvert menn þurfa að teygja sig til að finna slíka lögskýringu bak við ákvæði þessa samnings. Ég hefði einmitt haldið að hann sýndi hið gagnstæða, að hér er sjálfstætt ríki beinlínis að beita fullveldisrétti sínum með því að semja við erlendan aðila. Fullvalda ríki hefur fullan rétt til þess, það er kjarni fullveldisréttarins að semja, hvort heldur er við erlend ríki eða erlendar lögpersónur, um mál á þann veg sem því ríki sýnist að best gagnist hag sínum. Það er einmitt það sem hér hefur gerst. Það er ekki hægt að benda á eitt einasta atriði í þessum samningi þar sem um er að ræða eitthvað sem nálgast mundi það að vera kallað afsal fullveldis eða sjálfræðis. Hér má síðan undir lokin, herra forseti, víkja nokkrum orðum að hinum nýja skattstiga. Hér hefur verið samið um breytingu á skattakerfinu. Það má segja að vonbrigðum olli í þessum samningaviðræðum að ekki tókst að fá fram hækkun á hinu svonefnda grunngjaldi. Það skal fúslega játað. Grunngjaldið er eftir sem áður 20 dollarar á tonnið sem tekið er af óskiptu og rennur til ríkisins. Það er alveg rétt, sem fram kom í máli hv. 5. þm. Austurl. hér í gær, að þessir 20 dollarar hafa rýrnað í tímans rás og þess vegna hefði verið mjög æskilegt að hækka það gjald. Það náðist hins vegar ekki fram. Í því sambandi er þó ástæða til að benda á að 20 dollarar á tonn eru í sjálfu sér ekki óveruleg upphæð heldur verulegar tekjur. Þessi skattur, sem raunverulega er veltiskattur þar sem hann er lagður á hvert framleitt tonn, jafngildir u.þ.b. 1,5% veltuskatts í meðalári og u.þ.b. 1,8% veltuskatts í slæmum árum álbræðslunnar. Þessu til samanburðar má nefna að veltuskattur á Járnblendifélagið er innan við 1%, þ.e. landsútsvarið 0,5% og fasteignaskattur ca. 0,45% af veltu. Hér er því um verulega mikið hærri veltuskatt á álbræðsluna að ræða en Járnblendifélagið. Algengur veltuskattur í grannríkjum okkar er um og innan við 1%, svo að menn hafi þær tölur til samanburðar. Þar að auki er hér aðeins um fyrsta gjald að ræða, grunngjald. Þessu til viðbótar greiðist nú skattur af hagnaði álversins. Fallið er frá fyrri. skattstiga. Hér er um breyttan skattstiga að ræða, skattstiga sem á að gefa að öllu jöfnu heldur meiri skattatekjur íslenska ríkinu í aðra hönd en hið fyrra skattakerfi þó svo að meginatriði þessarar endurskoðunar hafi fyrst og fremst verið að fá fram skýrari og ljósari reglur til að forðast deilur um þessi mál í framtíðinni. Hér er m.ö.o. horfið frá breytilegum tonnataxta miðað við álverð, þó með ákvæðum 35% lágmarksskatts og 55% hámarks af hagnaði og í staðinn tekin upp hrein hagnaðarviðmiðun til viðbótar við framleiðslugjaldið. Aðalgalli gamla tonnataxtans var sá að hann hækkaði ekki í beinu hlutfalli við hækkun álverðs heldur fór það hlutfall, þ.e. skatturinn, lækkandi niður í 60% af hækkun álverðs þegar það var orðið 70 sent á pund og þar fyrir ofan. Verðið er að vísu ekki nálægt þeirri upphæð í dag. Hann var því óhagstæður og því hefur nú verið samið um nýjan skattstiga. Lágmarksgjaldið er óbreytt. Skattstiginn byrjar nú í 35% af hagnaði en getur farið allt upp í 55% ef afkoma fyrirtækisins verður mjög góð á einhverju tilteknu ári. Í þessu sambandi er rétt að minna á að fyrirtækið hefur nú ekki heimild til að færa tap milli ára eins og önnur fyrirtæki hér á landi. Ég sagði að sennilegt væri að hinn nýi skattstigi mundi í vissum tilvikum gefa heldur meiri skattatekjur en sá gamli. Það er rétt að geta þess að á síðustu síðu frv., síðu 36, er birt tafla. En inn í þá töflu hafa slæðst villur í þeim útreikningum og á það var réttilega bent af hv. 5. þm. Austurl. í gær. Sú tafla er í nokkrum atriðum röng. Þess vegna lét hæstv. iðnrh. dreifa leiðréttingu hér í deildinni í gær, þ.e. nýrri töflu um samanburð skattgreiðslna Íslenska álfélagsins hf. við mismunandi hagnað. Hún liggur hér á borðum deildarmanna. Ef litið er á þá töflu - en þar er um að ræða samanburð á skattgreiðslunum miðað við 20% framlag í varasjóð við mismunandi mikinn hagnað - kemur í ljós að skattlagningin er hin sama, frá 2,5 til 7,5 millj. bandaríkjadala, eftir hinum eldri skala og hinum nýja. Þegar komið er hins vegar að 10 millj. dollara hagnaði álversins og síðan gefur hið nýja samkomulag heldur hærri skattgreiðslur. Ég ætla ekki að fjölyrða um það. Hér er sem sagt um leiðrétta töflu að ræða sem ég hygg að verði ekki vefengd, en væri kannske ekki úr vegi að fá ríkisendurskoðanda til að líta á og staðfesta að rétt sé reiknað. Ég hef hér gert nokkur atriði þessa nýja samkomulags að umræðuefni og jafnframt vikið að nokkrum þeim atriðum sem hér bar á góma í gær. Það má kannske bæta því við að lokum að nú er ekki aðeins um að ræða heimild eða öllu heldur skyldu til árlegrar endurskoðunar á reikningum ÍSALs og öllum viðskiptum ÍSALs við Alusuisse heldur var sú breyting gerð á aðalsamningnum 4. nóv. 1984 að unnt er að endurskoða öll þessi ákvæði á fimm ára fresti. Þá er sem sagt unnt að óska endurskoðunar á öllum ákvæðum aðalsamnings og viðaukasamninga. Í því felst auðvitað verulegt öryggi ef reynslan leiðir í ljós að það er til hags fyrir Ísland og íslenska aðila sem hér eiga hlut að máli, Landsvirkjun og aðra, að breytingar verði gerðar á þessum samningsákvæðum. Þetta er þess vegna mikilvægt ákvæði en ekki síður það ákvæði, sem kom inn á síðasta ári, um hina árlegu óháðu endurskoðun á ársreikningum ÍSALs af hálfu ríkisstj. En hún var valkvæð fyrir þann tíma eins og ég vék hér að. Það mætti ugglaust tala miklu lengra mál um þessi efni en ég skal hér láta staðar numið. Ég er ekki í nokkrum vafa um að hér er um framför að ræða frá því sem verið hefur. Hér er um æskilegar breytingar að ræða. Ef til vill er þó kjarni málsins sá að þær breytingar, sem hér hafa verið gerðar, horfa allar í átt til þess að útiloka deilur svipaðar þeim sem staðið hafa í fortíðinni og satt að segja hafa hvorugum aðila verið til mikillar ánægju eða mikils gagns.



Herra forseti. Í fyrstu umræðu vil ég hafa örfá orð um þetta mál. Hér liggur nú fyrir Alþingi frv. til laga um lagagildi fjórða viðauka við aðalsamning milli ríkisstjórnar Íslands og Sviss Aluminium Ltd. Í síðustu lotu langrar glímu okkar Íslendinga við Golíatinn Alusuisse fór allt á sama veg og áður. Álrisinn náði þeim undirtökum sem hann hefur ævinlega áður náð, að sveigja samningagerðina í þá átt að tryggja hagsmuni sína langt umfram hagsmuni Íslendinga. Auk ýmissa ívilnana tókst Alusuisse að ná afdrifaríkri stöðu í samningsmálinu. Hún var sú að kljúfa tvö nátengd atriði þessa máls í aðskilda þætti sem samið sé um hvorn í sínu lagi, og er hér átt við megintekjustofna Íslendinga í viðskiptum við Alusuisse, þ.e. raforkuverð annars vegar og skattlagningu hins vegar. Þó eru þessir þættir í órjúfanlegum tengslum hvor við annan og virðist ótækt að semja um annan án tillits til hins. Þessu fylgdi svo uppgjöf saka og hreint siðgæðisvottorð vegna meintra skattsvika fyrirtækisins. En þau mál voru á viðkvæmu stigi fyrir gerðardómi og stutt í dómsúrskurð. En staða okkar þótti sigurstrangleg að mati ýmissa þeirra er komu á fund iðnn. þegar þetta mál var til umfjöllunar á s.l. ári. Því stöndum við mun verr að vígi hvað skattamálin snertir nú, að við höfum misst þá viðspyrnu sem hefði getað knúið Alusuisse til að virða hagsmuni Íslendinga. Öll fyrri reynsla Íslendinga af viðskiptum við þetta fjölþjóðafyrirtæki hefur verið með þeim hætti, samningagerð á samningagerð ofan allt frá 1966, að fjölþjóðafyrirtækið hefur haft tögl og hagldir og knúið fram vilja sinn af ófyrirleitni. Í síðustu viku var dreift meðal þm. ljósritum af blaðagreinum frá Ástralíu þar sem uppi eru deilur milli ástralskra skattayfirvalda og dótturfyrirtækis Alusuisse í Ástralíu vegna meintra skattsvika. Er hér fyrst og fremst um útflutning á súráli að ræða sem verður fyrir mikilli hækkun í hafi, t.d. á leið sinni til Íslands. En skattsvik Alusuisse gagnvart Íslendingum, sem lágu fyrir gerðardómi, voru einmitt vegna hækkunar í hafi á súráli og tilheyrandi bókhaldsbrellna. Fjölþjóðafyrirtækið Alusuisse virðist því leika sinn undanbragðaleik bæði við Ástrali og Íslendinga og svíkur báða. Með leyfi forseta langar mig að vitna hér í álit meiri hluta álbræðslunefndar, sem var dags. 28. apríl 1966, þar sem sagði m.a.: "Hinar frjálsu þjóðir heims gera sér ljóst hver þörf er á alþjóðlegri samvinnu um efnahagslegar framfarir og hvern þátt alþjóðleg einkafjárfesting getur átt í bættum lífskjörum þjóða. Alþjóðleg samvinna, sem hér um ræðir, er fyrst og fremst fólgin í því að lönd" - og ég endurtek, herra forseti, hér stendur "lönd" - "sem hafa fjármagn aflögu láta það öðrum löndum í té til uppbyggingar á arðvænlegum atvinnuvegum viðkomandi lands, m.a. í formi fjárfestingar í viðkomandi landi." Herra forseti. Fjölþjóðafyrirtæki eru einmitt ekki lönd og þar liggur stór og ljótur hundur grafinn. Fjölþjóðafyrirtæki byggjast að vísu á fjármagni sem er falt til fjárfestingar, en þau eru í eðli sínu landlaus og gegna ekki sömu samskiptareglum og lönd gera jafnan sín á milli. Þess vegna geta þau verið hættuleg viðskiptis og ekki síst fyrir fámennar þjóðir. Það er því ekki einungis með mikilli varfærni að ég geng að því að skoða þennan nýja samning, heldur af þó nokkurri tortryggni sem byggð er á reynslu fyrri ára. Og síðast en ekki síst, þá ber ég kvíðboga fyrir velferð og hagsmunum Íslendinga í þessu máli. Stefna Kvennalistans í stóriðju- og stórvirkjanamálum hefur frá upphafi haft nokkra sérstöðu hér á Alþingi en samt hefur hún vafist fyrir mönnum og því vil ég ítreka hana nú. Í stefnuskrá Kvennalistans stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: "Við viljum ekki frekari stóriðju, hvorki innlenda né erlenda. Stóriðja hefur kostað okkur hundruð milljóna í rekstrarstyrkjum, erlendum lánum og fríðindum ýmiss konar og hefur ekki skilað okkur arði. Stóriðju fylgir byggðaleg og félagsleg röskun og mengun af ýmsu tagi. Hvort tveggja hefur ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir land og þjóð. Stóriðja er ekki atvinnuskapandi miðað við þann fjármagnskostnað sem henni fylgir. Fram til aldamóta er búist við því að a.m.k. kosti 25 þúsund manns komi út á vinnumarkaðinn. Stóriðjuuppbygging í samræmi við stóriðjuáætlanir til sama tíma mundu aðeins veita tæplega 6% af því fólki atvinnu. Við viljum því ekki frekari stórvirkjanir heldur virkjanastefnu sem miðar við okkar eigin þarfir. Við viljum ekki frekari erlendar lántökur til rekstrar óarðbærra fyrirtækja." Þessi stefna hefur ekkert breyst nema þá að hún hafi styrkst með aukinni reynslu. Og því vil ég áfram vitna, með leyfi forseta, í nýgerða ályktun, sem samþykkt var á landsfundi Kvennalista um atvinnumál, þar sem segir m.a.: "Menntun, hugvit og þekking er grundvöllurinn að uppbyggingu og nýsköpun í atvinnulífinu. Því ber að leggja megináherslu á menntun og rannsóknarstarfsemi, ekki síst með tilliti til vöruvöndunar og markaðsöflunar. Auðlindir landsins eru ekki aðeins fiskimið, jarðvarmi og fallvötn, heldur einnig og ekki síður hreint loft, tært vatn og ómengað land. Það eru nú orðin ómetanleg auðæfi í iðnvæddum heimi. Íslendingar eru fyrst og fremst matvælaframleiðendur og eiga ýmsa ónýtta möguleika á því sviði þar sem taka ber mið af vaxandi kröfum um ómengaða framleiðslu. Stóriðjustefnan hefur gengið sér til húðar. Smáfyrirtæki eru og verða kjölfestan á sviði iðnaðar. Þar geta konur sótt fram með áherslu á umhverfisvernd og mannleg sjónarmið. Í orkukerfi landsins er mikil umframorka sem nýta ber til eflingar smáiðnaði, t.d. með því að bjóða framleiðslufyrirtækjum lágt orkuverð utan álagstíma." Að síðustu, herra forseti, vil ég taka það fram að ég mun ekki fara út í efnislega umræðu í þessu máli nú heldur mun ég geyma mér það þar til málið hefur verið nánar upplýst og unnið í hv. iðnn. þar sem ég á sæti. Því áskil ég mér allan fyrirvara um afstöðu til þessa samnings þar til það starf hefur farið fram.



Herra forseti. Hver var megintilgangur með þeirri endurskoðun á samningum ríkisstjórnar Íslands og Swiss Aluminium að því er varðar skattamál ÍSA L. Um það segir í grg.: "Hefur endurskoðun þessi beinst að framleiðslugjaldi ÍSALs og haft þann megintilgang að gera reglur um framleiðslugjaldið skýrari og öruggari í framkvæmd, þannig að síður verði hætta á deilum í því efni, og tryggja eðlilegar skatttekjur af starfsemi félagsins." Þetta var megintilgangurinn. Því næst er kveðið nánar á um með hvaða hætti það er gert og aðalbreytingarnar eru þessar: Í fyrsta lagi er samið um nýja tilhögun á framkvæmd þeirra reglna er fjalla um mat á hráefniskostnaði álbræðslu og verðlagningu afurða hennar með tilliti til skatts. Og þetta er gert með eftirfarandi aðferðum: a. Tekin er upp ný skilgreining á heimsmarkaðsverði á áli. b. Kostnaðarverð ÍSALs á súráli verður metið til skatts eftir ákveðnu vöruskiptahlutfalli milli súráls og áls þannig að verð hverrar einingar af súráli verður 12,50% af sömu einingu af áli á heimsmarkaðsverði. Í þriðja lagi eru ákvæði sem varða kostnaðarverð ÍSALs á rafskautum, en það verður ákveðið til skatts skv. samningsbundnu verði milli Alusuisse og ÍSALs á viðkomandi ári með þeim fyrirvara að það verð sé ekki hærra en meðalverð í sölu Alusuisse á rafskautum til þriðja aðila. Loks er þarna um að ræða endurskoðunarákvæði. Annað meginatriðið varðar síðan reglur um fyrningar á fastafjármunum. Þar er einkum athyglisvert að við fyrninguna verður tekið tillit til endurmats, en fyrning gengistaps af lánum fellur niður. Skv. þessum nýju reglum hins vegar verða afskriftir frá ÍSAL lægri en ella næstu árin en hærri þegar frá líður og þegar afskriftastofn hækkar. Til þess að vega upp á móti þessu er kveðið á um með samkomulagi aðila að Alusuisse leggi fram nýtt eigið fé til ÍSALs á yfirstandandi ári sem nemur um 1700 millj. kr. Það verður til þess að lækka núverandi skuldir og þar með til lækkunar á vaxtagjöldum. Hér er því haldið fram að vaxtasparnaður muni nema hærri fjárhæð en hækkun fyrninga. Þriðja meginákvæðið varðar síðan það sem var meginmarkmið endurskoðunarinnar, þ.e. ákvæðin um lágmarksskatt ÍSALs. Eins og fram hefur komið í máli flm. veldur það miklum vonbrigðum að þau verða óbreytt. Framleiðslugjaldið er enn ákveðið 20 dollarar á tonn af framleiddu áli. Síðan er gerð breyting á því framleiðslugjaldi sem er umfram lágmarksgjald þannig að árleg fjárhæð þess fari eftir nettóhagnaði á skalanum 35- 55%. Að því er þessi ákvæði varðar sýnist mér mikilvægust ákvæðin um skuldajöfnun framleiðslugjalds við skattinneign ÍSALs frá fyrri árum. Það verður ekki notað til skuldajafnaðar nema að helmingi til af því framleiðslugjaldi sem er umfram 20 bandaríkjadali á tonn. En áður bar að nota alla viðbótarfjárhæðina í þessu skyni, sem þýðir þá að helmingur viðbótargjaldsins, ef eitthvert verður, kemur þá til útborgunar. Að því er varðar þessi ákvæði er þó það að athuga að þótt lágmarksgjaldið breytist ekki og skattstiginn verði áfram á þessum skala, 3-55% hagnaðar, er það svo að fyrirtækið hefur ekki heimild til þess að færa tap á milli ára, eins og önnur fyrirtæki hér á landi, sem gæti orðið verulega til bóta. Því er haldið fram að niðurstaðan af þessari breytingu á skattstiga sé sú að tekjur af framleiðslugjaldi geti ekki lækkað. En ef afkoma fyrirtækisins batnar með ábata í áliðnaði, þá verði tekjur af framleiðslugjaldinu hærri en verið hefði. Þetta skilst mér vera meginatriðin til þess að meta árangur samningsins. Með fyrirvara um nánari skoðun málsins í nefnd sýnist mér niðurstöðurnar vera þessar: Það er megingalli á þessum samningi að fastagjaldið skuli ekki hafa fengist hækkað, þessir 20 dalir á tonn, einfaldlega vegna þess að þetta ákvæði er berskjaldað fyrir öllum sviptivindum alþjóðlegrar verðbólgu og gengissveiflum. Það hefði þess vegna verið meginatriði að fá það annars vegar hækkað eða varið fyrir slíkri verðmætisrýrnun með verðtryggingarákvæðum. Þetta þarf að kanna sérstaklega áður en menn taka endanlega afstöðu til samningsins, hversu veigamikil þau rök eru að ekki hafi fengist hækkun að því er þetta varðar. Þar kemur auðvitað til álita samanburður á þeim almennu reglum sem gilda í skattlagningu slíkra fyrirtækja á alþjóðlegum markaði og samanburður á því hversu hár þessi veltuskattur raunverulega er í samanburði við það sem tíðkast í öðrum löndum. Þetta tel ég vera megingalla samningsins og hefði eindregið og auðvitað óskað eftir því að sjá hér betri árangur. Hitt sýnist mér hins vegar ljóst að margt í þessum samningi að öðru leyti horfir til bóta, bæði viðmiðunarreglur og endurskoðunarákvæði. Ég tel mikilvægt að ÍSAL getur ekki flutt tap milli ára við skattlagningu, þannig að í góðum árum komi hagnaður betur til skattlagningar. Ég tel að fyrningarreglubreytingar séu til bóta og eins aðlögun að almennum skattareglum hér á landi. Þá er það mitt mat að endurmatsreikningur útiloki að hægt sé að gjaldfæra gengistap af lánum. En þar á móti fær fyrirtækið að endurmeta fastafjármuni. Ákvæðin í heild eru þannig til hagsbóta fyrir ríkið. Eiginfjáraukning fyrirtækisins þýðir minni vaxtafrádrátt á næstunni. Í heild sýnist mér að þessi ákvæði endurskoðunarinnar hafi verið til bóta. En ég áskil mér rétt til þess að bíða með endanlega afstöðu til þess sem meginmáli skiptir, þ.e. hvort ekki hefði verið unnt undir eðlilegum kringumstæðum að ná meiri árangri, að því er varðar fastagjaldið, þangað til málið hefur fengið rækilega umfjöllun í iðnn.



Herra forseti. Ég byrja á að þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir hans ágætu ræðu. Hv. 3. þm. Reykv. kemur varla í ræðustól án þess að tala best sjálfur máli andstæðinga sinna og ekki brást hann sjálfum sér í þetta sinn frekar en áður. En það er margt, sem kom fram í hans ræðu, sem ég vil þó taka undir. Ég tek undir að það eru t.d. afskaplega óheppileg mistök að tafla sú sem hann gat um, á bls. 36, skyldi ekki hafa verið að öllu leyti rétt út reiknuð. Hann óskaði eftir að einhver ábyrgur aðili kæmi upp og bæði afsökunar á þessum mistökum. Það geri ég hér með sem iðnrh. því það er enginn annar ábyrgur fyrir því skjali sem hér hefur verið lagt fram, eins og hæstv. fyrrv. iðnrh. veit sem er ákaflega nákvæmur maður í öllum sínum vinnubrögðum, flokksfélagi hv. 3: þm. Reykv. Ég vil aftur á móti mótmæla því að hér sé um blekkingarstarfsemi að ræða. Það veit hv. 3. þm. Reykv. að er ekki og er óþarfi fyrir hann að nota slík orð til að leggja áherslu á sitt mál. Hann er nægilega vel máli farinn til að nota aðrar leikreglur. Ég vil ekki taka undir það að reka samninganefndina aftur til Sviss. Ég vil aftur á móti segja að ég er mjög ánægður með að samninganefndin hefur unnið ágætisstarf og ég hef ekki séð neina ástæðu til annars en að þakka henni vel unnin störf fyrir bæði þing og þjóð. En það er eitt í viðbót sem ég vil leyfa mér að biðja hv. 3. þm. Reykv. afsökunar á og kannske þá Alþýðubandalagsmenn alla. Þeirri samninganefnd sem ég er nú ábyrgur fyrir hefur tekist að eyðileggja gott stríð sem þeir Alþýðubandalagsmenn höfðu gert sér vonir um að geta viðhaldið í lengri tíma en raun ber vitni. Ég skil vel að þeim sé illa við frið. Friður er bölvað vandamál fyrir þá. Nú er kominn friður og það er ekki nema eðlilegt að þá komi enn stærri vandamál. En ég bið Alþb. afsökunar á því fyrir mína hönd og fyrir hönd samninganefndarinnar að þetta þeirra persónulega stríð við Alusuisse hafi nú tekið enda. Ég skal líka viðurkenna að þetta stríð er ekki bara til að skemmta sjálfum sér í Alþb. Ég veit að forveri minn í embætti, hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson, gerði allt sem hann gat til að ljúka þessu stríði, en hans kröfur og hans stolt fyrir hönd Íslands í þessu máli voru meiri en hægt var að ná samkomulagi um. Ég skal viðurkenna að þrátt fyrir að ég sé ánægður með það samkomulag sem hefur náðst og að vandamál sem uppi var er nú leyst hefði ég, og það er alveg sama hver útkoman hefði verið, gjarnan viljað fá meira út úr því. En það þarf að ná góðu meðaltali út úr öllu því sem á að heita samkomulag, annars er það skömmtunarseðill frá öðrum aðilanum. Við því tókum við ekki, langt frá því. Hvorugur aðilinn vann sigur og hvorugur aðilinn tapaði. Það náðist einfaldlega samkomulag og það náðist friður. Það held ég að sé stórt atriði. Ég vil leyfa mér að svara hv. 3. þm. Reykv. að lokum, síðustu spurningu hans er varðar inngöngu ÍSALs í VSÍ. Ég hef ekki hugsað mér að leggja til að álverið fari úr VSÍ, einfaldlega vegna þess að ég hef ekkert hugsað það mál. Þessi spurning eða önnur tengd álverinu annars vegar og VST hins vegar hefur ekki komið á mitt borð þannig að ég hef ekki haft nema ástæðu til að leggja vinnu í að kanna það mál og hef ekki hugsað mér að gera það. Þó útiloka ég ekki að slík staða gæti komið upp. Ég vil þá fara nokkuð í efnispunkta í ræðu hv. 5. þm. Austurl. sem hann hélt hér síðast þegar þetta mál var á dagskrá, að ég held í gær, en hæstv. viðskrh. Matthías Bjarnason gerði í framsöguræðu með frv. þessu, sem flutt var í forföllum mínum vegna setu minnar á fundi iðnaðarráðherra Norðurlanda á Álandseyjum í síðustu viku, ítarlega grein fyrir frv., aðdraganda þess og helstu nýmælum í 4. viðaukasamningnum. Ég skal því víkja stuttlega að nokkrum atriðum sem fram hafa komið í ræðum um málið og nokkrum efnisatriðum sem rétt þykir að fjalla um af því tilefni. Vil ég þá byrja á meginreglu um "arm's length". Meginreglan um stöðu ÍSALs í skattalegu tilliti hefur ávallt verið sú að meta eigi öll viðskipti félagsins eftir þeim mælikvarða er gildir um viðskipti óháðra aðila, þ.e. "arm's length", milli aðila í seilingarfjarlægð. M.ö.o. á að líta á ÍSAL eins og það sé sjálfstætt fyrirtæki en ekki einungis sem deild í Alusuisse og meta frammistöðu þess út frá hagsmunum rekstursins hér á landi en ekki einungis út frá heildarhagsmunum Alusuisse. Í samræmi við þetta hefur það verið annað aðalatriði samningsins, sem nú liggur fyrir, að tryggja eðlilega framkvæmd þessarar meginreglu með því að gjaldaliðir allir og tekjuliðir séu sem næst eðlilegu heimsmarkaðsverði á hverjum tíma. Verður vikið nánar að einstökum liðum hér á eftir í þessu sambandi. Hitt aðalatriðið er að tryggja eðlilega skattbyrði á fyrirtækinu miðað við þá afkomu sem þannig er meint. Í samningnum hefur þetta verið gert með því að halda núverandi veltuskatti óbreyttum, þ.e. lágmarksgjaldi á tonn, en hafa skattlagninguna að öðru leyti samkvæmt tilteknum skattstiga á nettótekjur, auk þess sem settar eru nýjar reglur um fyrningu og endurmat eigna. Með þessu eru skattlagningarreglur varðandi ÍSAL færðar nær því sem venjulegast er að beita við sköttun fyrirtækja og nær því sem almennt gildir samkvæmt íslenskum skattalögum. Um þetta síðarnefnda meginatriði er það að segja að á sama hátt og einstakir kostnaðarliðir til skatts eru færðir á grundvelli eðlilegs "armslengdarverðs", þ.e. heimsmarkaðsverðs, verður skattbyrðin sjálf að vera sambærileg og gerist í þeim löndum sem við helst miðum okkur við, auk þess sem tekið er mið af íslenskum aðstæðum. Ég vil þá ræða lítillega um veltuskattinn. 1. Eins og tekið var fram f framsöguræðu með frv. er veltuskattur í grannlöndum okkar nokkru lægri en gildandi veltuskattur hjá ÍSA L. Veltuskattur að fjárhæð 20 bandaríkjadollarar á tonn jafngildir nú um 1,4% veltuskatti í meðalári, þ.e. ef álverð er um 1400 dollarar á tonn, en getur verið um eða yfir 1,7% í slæmu árferði, þ.e. ef álverð er um 1200 dollarar á tonn eða lægra. Í góðæri, þ.e. ef verð á áli er um 1700 dollarar og yfir, jafngildir þetta um 1,2% veltuskatti. 2. Veltuskattur, þ.e. skattur annar en launatengd gjöld, er fyrirtæki greiða hér á landi, er aðstöðugjald sem er um 1% af aðstöðugjaldsstofni og auk þess fasteignaskattur. Um Íslenska járnblendifélagið hf. hefur sú sérregla verið sett að félagið greiðir 0,5% af aðstöðugjaldsstofni í landsútsvar, auk fasteignaskatta sem hafa numið u.þ.b. 0,45% af veltu á liðnum árum. Samanburður á skattbyrði milli ríkja er vandasamur og margs að gæta í því sambandi, en varðandi veltuskatta hafa Coopers & Lybrand sett fram það mat að veltuskattar í Evrópu séu um helmingur af núverandi grunngjaldi, þ.e. umræddum 20 bandaríkjadollurum á tonn. Með þessa staðreynd á borðinu var ekki unnt að ná fram kröfum um hækkun grunngjaldsins þrátt fyrir ítarlegar viðræður um það atriði. Þá vil ég koma að tekjuskattsþættinum. Tekjuskattsstigi sá sem samið er um er á bilinu 35-55% eftir hagnaði á hverju ári. Hér hefði komið til greina að nota eina tekjuskattsprósentu, eins og nú er um íslensk fyrirtæki, þar sem hún er nú um 51%. Hins vegar kemur tvennt til um ÍSAL er skýrir þetta frávik frá umræddri prósentu. En það er: 1. Í gildandi aðalsamningi eru tekjuskattsmörkin frá 35-55% af hagnaði og því núverandi samningsréttur ÍSALs sem hafa varð til hliðsjónar. 2. ÍSAL hefur ekki yfirfæranlegt tap og því er ljóst að í góðæri verður skattstiginn nýttur til fulls. Hefði ÍSAL yfirfæranlegt tap jafnaðist hagnaðurinn á móti tapi og þá hefðu efri þrep skattstigans ekkert gildi. Yfirfæranlegt tap hefur mjög mikið gildi fyrir álfyrirtækin þar eð sveiflur í áliðnaði hafa reynst mjög miklar. Í Bandaríkjunum er ekki aðeins um yfirfæranlegt tap að ræða. Þar má enn fremur nota tap seinni ára og fá endurgreiddan skatt frá fyrri árum. Um það má eflaust deila hvort tekjuskattsþrepin innan markanna 35-55% hefðu átt að vera hærri eða lægri, en í samningnum voru þau ákveðin með tilliti til þess að skattbyrði ÍSALs yrði ekki lægri en hún hefði verið samkvæmt eldri reglum við venjulegar aðstæður, heldur yrði hún hærri við þær aðstæður sem líklegastar mætti telja. Algengur tekjuskattur á fyrirtæki í Evrópu er samkvæmt upplýsingum Coopers & Lybrand á bilinu 40-50%. Þó eru í flestum Evrópuríkjum sérstakir skattahvatar fyrir atvinnurekstur eða nýfjárfestingu sem þýðir í raun lægri skattamörk. Í gögnum sem hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson dreifði á Alþingi miðvikudaginn 20. þ.m. var gerð athugasemd við töflu sem birtist á bls. 36 í grg. með frv. Við endurreikning hefur komið í ljós reikniskekkja sem veldur því að skattgreiðslur samkvæmt nýju samkomulagi eru ofreiknaðar lítillega. Munurinn er stigvaxandi í töflunni og er 0,1 milljón bandaríkjadollarar miðað við 7,5 milljón dollara hagnað, en verður mestur 0,6 milljónir dollara miðað við 30 milljón dollara hagnað. Leiðrétt tafla verður send iðnn. deildarinnar til athugunar. Þessi leiðrétting breytir í engu þeirri niðurstöðu sem áður hafði verið komist að, þ.e. að sá skattstigi sem um var samið mundi að jafnaði gefa sömu eða hærri skatttekjur en fyrri samningur við þær efnahagslegu aðstæður sem líklegar mættu teljast. M.a. benti athugun til þess að framleiðslugjaldstekjur samkvæmt hinum breytilega tonnataxta mundu að verulegu leyti ráðast af ákvæðinu um 35% af hagnaði sem lágmark viðbótarskatts. Það væri aðallega á tilteknu þröngu hagnaðarbili og þá miðað við tiltekið álverð sem ólíklegt þótti að farið gæti saman á sama tíma að hinn breytilegi tonnataxti mundi hafa veruleg áhrif til hækkunar á skatti. Í viðræðum um skattstigann kom í ljós að ekki væri grundvöllur til að ákvarða hann þannig að hann gæfi í öllum tilvikum hærri skatttekjur en fræðilega væri hægt að ná með hinu breytilega tonnagjaldi. Hins vegar væri það ekki nema í fáum ólíklegum tilfellum sem hið gagnstæða mundi verða. Á það er líka rétt að benda að þessi samanburður á milli hins gamla og nýja samnings er ekki alveg raunhæfur vegna þeirra breytinga sem náðst hefur samkomulag um varðandi útreikning á afkomu fyrirtækisins, en nánast er útilokað að vinna út raunhæfan samanburð sem tæki mið af afkomuforsendum miðað við hinn gamla og nýja samning. Þær töflur sem hv. 5. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson dreifði á Alþingi draga einmitt fram þessi fræðilegu tilvik þar sem tonnagjaldið gæti hugsanlega orðið hærra en viðbótarskattur samkvæmt hinum nýja samningi. Um töflu 2 í gögnum hv. 5. þm. Austurl. gegnir allt öðru máli, en þar er í forsendum, sem Ríkisendurskoðun hefur ekki tekið neina afstöðu til, enda einungis athugað útreikning, gefið í skyn að samkvæmt hinum eldri reglum hafi ekki mátt leggja í varasjóð heldur einungis samkvæmt hinum nýju reglum. Þessi staðhæfing er röng og gerð til þess að fá út hagstæðan samanburð því að að sjálfsögðu gilti 20% ákvæðið um varasjóð einnig áður. Ef gera ætti samanburð þar sem gert væri ráð fyrir að fyrirtækið kysi að leggja ekkert í varasjóð hlýtur þá að eiga að reikna skattana út frá slíkri forsendu einnig að því er varðar tekjur samkvæmt hinu nýja samkomulagi. Ef það er gert breytist hin mjög svo misvísandi tafla verulega. Við athugun á helstu verðmiðunum á áli varð fljótlega ljóst að verðformúla orkusölusamningsins frá 5. nóv. 1984 þótti gefa góða mynd af stöðu áliðnaðarins á hverjum tíma. Þá var í formúlu þessari hæfileg blanda af álviðskiptum, bæði hvað varðar verðlagningu framleiðenda á áli og verðlagningu í frjálsum sölum. Jafnframt var kosturinn sá að sama viðmiðun um verð á áli er notuð bæði vegna þróunar orkuverðs og vegna tekna til skatts. Kosturinn við verðformúlu þessa er enn fremur sá að verðviðmiðanir eru ekki háðar breytingum vegna aðgerða á valdi aðilanna sjálfra. Aflað var upplýsinga um stöðu súrálsmarkaðar og kom fram að verðlagning súráls umreiknuð sem hlutfall milli óskyldra aðila í sölusamningum til lengri tíma var á bilinu 1:7,5 til 1:8,5. Samningar tókust um að miða skattlagningu ÍSALs við verðhlutfallið 1:8, þ.e. 12,5% af álverði. Markaður fyrir súrál er mjög viðkvæmur og á síðustu 2-3 árum hefur hann breyst mjög. Vandasamt er að halda birgðir af súráli sem vill taka í sig raka. Auk þess er kostnaðurinn við birgðahald mikill. Því er oft hægt að fá einstaka farma af súráli fyrir mjög lágt verð eða sem svarar hluttallinu 1:10, en það getur jafngilt rúmlega 100 dollurum fyrir tonnið. Framleiðslukostnaður súráls er um 150 dollarar á tonnið í eldri verksmiðjum en yfir 200 dollarar á tonn í nýjum verksmiðjum, svo sem í súrálsverksmiðjunni sem nýlega var reist á Írlandi. Súrálssamningar til lengri tíma eru því á bilinu 1:7,5 - 1:8,5 þótt lægri hlutföll, t.d. 1:6,5, séu einnig þekkt. Súrálshlutfallið í samningnum er miðað við súrál frá Gove í Ástralíu sem er hágæða súrál og því verðlagt lítið eitt hærra en það sem lægst er í langtímasamningum. Á árunum 1975-1984 gat eðlilegt heimsmarkaðsverð súráls að mati Coopers & Lybrand verið allt frá 10% af raunvirði áls upp í rúm 18% þannig að hér er gerður samningur um að binda verðið við lægri mörk þess sem verið hefur á liðnum árum. Þetta verðhlutfall er sambærilegt því sem kröfur ríkisstjórnarinnar voru um í gerðardómsmáli því sem rekið var um hráefnaverð í New York á árinu 1984. Verðlagning rafskauta er vandasamt mál. Eins og kunnugt er eru alþjóðlegar réttarreglur um mat á verðlagningu aðfanga eða afurða á milli skyldra aðila þannig: a. Ef finna á verð í frjálsum sölum milli óskyldra aðila í svipaðri aðstöðu ber að leggja slíkt verð til grundvallar. Ekki er gerð athugasemd við verð sem er innan algengra efri og neðri marka í slíkum viðskiptum. b. Ef sambærilegar óháðar tölur eru ekki tiltækar og aðeins í því tilfelli er gripið til þeirrar nálgunar að reikna út framleiðslukostnaðinn og bæta við eðlilegum hagnaði. Þar eð óháð viðskipti með rafskaut voru óveruleg á árunum 1975-1980 var verðlagning rafskauta í skattarannsókn Coopers & Lybrand á því tímabili grundvölluð á athugun á framleiðslukostnaði þeirra í rafskautaverksmiðju Alusuisse í Hollandi. Frá árinu 1980 hafa viðskipti með rafskaut aukist og nú er svo komið að allmargir aðilar, og meðal þeirra álfyrirtækin norsku og stærri bandarísku álfyrirtækin, kaupa rafskaut af Alusuisse vegna álbræðslna sinna í Evrópu. Coopers & Lybrand hafa vegna endurskoðunar á ársreikningum ÍSALs 1981, 1982, 1983 og 1984 í auknum mæli stuðst við verðlagningu í þessum sölum vegna viðmiðunar til skatts. Verð á rafskautum til ÍSALs hefur farið lækkandi á liðnum árum og hafa Coopers & Lybrand ekki gert athugasemd við verðlag allra síðustu ára. Hafa ber í huga að árleg endurskoðun ársreikninga ÍSALs hefur að sjálfsögðu leitt til þess að skoðanir aðila á framkvæmd skattakaflans hafa skýrst og sjónarmið verið samræmd. Ekki verður heldur dregið í efa að virkt skattaeftirlit þýðir betri skattaskil. Eftir athugun Coopers & Lybrand á gildandi viðskiptasamningum um sölu á rafskautum Alusuisse á næstu fimm árum lögðu endurskoðendurnir til að þessi viðmiðun yrði tekin upp. Studdust þeir í því efni við leiðbeiningarreglur OECD um "transfer pricing", en sú regla er svo orðuð að aðeins beri að miða við framleiðslukostnað ef upplýsingar um sambærilegar óháðar sölur eru ekki tiltækar. Reynt hefur verið að tryggja reikningsskil sem gefa raunsanna mynd af afkomu fyrirtækisins og er það nauðsynlegt, ekki aðeins vegna skatta heldur og til að meta afkomumöguleika fyrirtækisins. Fyrningar hafa verið færðar sem næst raunverulegum fjárhæðum. Varast ber að ræða það sem eftirgjöf eða því um líkt. Gera verður þá kröfu að mæling afkomu sé sem réttust. Gengisákvæðin í viðaukanum eru í aðalatriðum þessi: Allar stærðir í rekstrarreikningi eru færðar til tekna eða gjalda mánaðarlega eða á meðalgengi. Er það í samræmi við það sem raunverulega gerist. Fjárhæðir í efnahagsreikningi eru færðar á árslokagengi, enda á efnahagsreikningur að gefa rétta mynd af stöðu fyrirtækisins í árslok. Þetta eru eðlilegar reglur sem rétt þótti að taka inn í samning milli aðila þannig að ekki yrðu um þetta deilur. Með samningsbreytingu þeirri sem gerð var á aðalsamningi 5. nóv. 1984 var lögfest árleg óháð endurskoðun á ársreikningum ÍSALs af hálfu ríkisstjórnarinnar. Slík endurskoðun var valkvæð fyrir þann tíma. Er ákvæði þetta óbreytt í þessum viðauka. Leggja verður ríka áherslu á þýðingu þessa ákvæðis. Er ljóst að heppilegra er að skattþegi viti af reglulegu eftirliti, auk þess sem auðveldara er að leysa vandamálin árlega frekar en láta hugsanleg deiluefni magnast í mörg ár. Gagnstætt því sem haldið hefur verið fram breyta ákvæðin um upplýsingar frá Alusuisse vegna verðlagningar rafskauta í engu almennum rétti ríkisstjórnar til skattaeftirlits samkvæmt reglum aðalsamningsins. Í umræðunni hefur verið vikið að þeirri breytingu sem gerð var í fyrra á orðalagi greinar 2.03, staflið c í aðstoðarsamningi, varðandi útvegun hráefna, og því haldið fram að breytingin skerði rétt okkar í skattalegu tilliti. Hér er hins vegar um misskilning að ræða. Þetta ákvæði í aðstoðarsamningnum var aðeins þáttur í þeirri stefnumörkun samninganna að meta ætti viðskipti ÍSALs eins og hjá sjálfstæðu fyrirtæki með sjálfstæða hagsmuni en ekki einungis út frá heildarlegum hagsmunum Alusuisse. Meginreglan um þetta var sett fram í grein 27.03, nú 27.01, í aðalsamningnum og ákvæðið í aðstoðarsamningnum átti að falla undir þá reglu en ekki að hafa sjálfstætt gildi í skattalegu tilliti. Rétta aðferðin samkvæmt samningnum var að reyna að meta á hverjum tíma hvaða viðskipti óháðra aðila væru sambærilegust við viðskipti ÍSALs og Alusuisse og líkust þeim aðstæðum sem þar væri um að ræða. Ákvæðið í aðstoðarsamningnum gat verið til leiðbeiningar við þann samanburð sem gera þurfti í þessu sambandi en átti ekki að hafa neina úrslitaþýðingu. Raunverulegar kröfur á hendur Alusuisse voru fyrst og fremst byggðar á þessu sjónarmiði. Grundvöllurinn til raunhæfrar kröfu á hendur Alusuisse var því hinn sami og áður hafði verið og samningarnir nú í sumar um ný viðmiðunarverð á hráefni og áli hafa verið gerðir með þann grundvöll í huga. Í umræðunni hefur það borið á góma að Alusuisse muni nú eiga í deilum við stjórnvöld í Ástralíu vegna skatta þar í landi og að stjórnvöldin séu að leggja viðbótarskatta á dótturfélagið Austrasuisse á þeirri forsendu að verðið á súráli út úr Ástralíu hafi verið of lágt. Að svo stöddu sýnir deilan að umræðan um svokallaða hækkun í hafi gaf ekki rétta mynd af skattskyldu Alusuisse á Íslandi þar sem það getur ekki farið saman að öllu leyti að súrálsverð sé of lágt í Ástralíu og of hátt á Íslandi. Væntanlega var eðlilegt heimsmarkaðsverð einhvers staðar þarna á milli, eins og menn hér á landi gerðu sér ljóst. Þessar upplýsingar frá Ástralíu gefa ekki tilefni til neins endurmats á þeirri sáttargerð sem gerð var við Alusuisse 5. nóv. 1984. Það mál var ítarlega rætt á Alþingi í fyrravetur og óþarft að fjalla aftur um það núna. Einungis er rétt að undirstrika að fyrir þeirri sátt voru gildar forsendur og að niðurstaða málsins var Íslendingum hagfelld. Eflaust voru forsendur í Ástralíu að ýmsu leyti ólíkar og óvíst hvort möguleikar á annarri lausn málsins en fyrir dómi séu þar raunhæfir, en það er þeirra mál. Fullyrt hefur verið að rangt hafi verið að skipta samningunum upp og skilja skatta eftir. Endurskoðun skatta sem og orkuverðs eru sjálfstæðir þættir sem standa á eigin fótum, byggja hvor í sínu lagi á traustum forsendum. Gerðardómsmöguleiki er alltaf fyrir hendi, einnig vegna rafskautaverðs. Greinar um skattaeftirlit eru óbreyttar. Á grundvelli þeirra náðist mjög góður árangur um framlagningu skjala frá Alusuisse vegna deilumálsins. Endurskoðun byggð á staðreyndum í áliðnaði er mjög eðlileg. Endurskoðun varðar álverð og hráefni til álframleiðslu. Því er nauðsynlegt að endurskoðun taki mið af áliðnaði. Ég vona að ég hafi náð niður á blað öllum þeim spurningum sem hv. 5. þm. Austurl. beindi til mín við umræðurnar sem áttu sér stað um sama mál í gær og ef ég fer ekki rétt með bið ég hv. þm. velvirðingar á því. Fyrsta spurningin sem hann lagði fyrir mig og ég mun reyna að svara er svohljóðandi: Hafa þingmenn stjórnarflokkanna skuldbundið sig til að styðja samningana og hver var afstaða ráðherra til samningsdraganna í júlí og nú í nóvember? Svarið er: Þingflokkar stjórnarflokkanna hafa samþykkt að flutt verði stjfrv. um þetta mál. Ráðherrar og ríkisstjórn voru efnislega sammála samningnum við meðferð í ríkisstjórn bæði í júlí og nóvember. 2. Hvað veldur því að settar eru fram rangar upplýsingar? Svarið er: Rætt hefur verið um villu í útreikningi á töflu sem byggðist á skekkju í útreikningi og er það leitt. Fullyrðing um að nýr skattstigi muni leiða til hækkunar á skatti er byggð á athugun á þeim tilvikum sem líklegust eru. Í grg. er um þetta fjallað. Um þessa villu hef ég ekki meira að segja en ég hef þegar að ósk hv. 3. þm. Reykv. beðist afsökunar á þessari villu. Hún hefur þegar verið leiðrétt hér til bráðabirgða, en mun verða leiðrétt á annan hátt fyrir Alþingi innan nokkurra daga. 3. spurningin: Spurt er hvort ráðherrar geti gert sér grein fyrir að nýju ákvæðin feli í sér afsal á fyrra rétti til endurskoðunar t.d. vegna rafskauta. Svarið er: Með samningnum er reynt að skilgreina betur en áður "armslengdarverð" á aðföngum og áli. Er því um að ræða að auka áhrif ríkisstjórnarinnar á mat á "armslengdarverðum". Vísað er á bug staðhæfingu sem í spurningunni felst um að hér sé um eftirgjöf að ræða. Hvað upplýsingar vegna rafskauta varðar er aðeins um að ræða aðferð við að láta tilteknar upplýsingar í té. Ákvæðin um árlega almenna endurskoðun eru óbreytt. 4. spurning: Hvert er rafskautaverð sem kemur út úr samningnum? Svarið: Verð á hráefnum til ÍSALs er viðskiptaleyndarmál og því ekki hægt að tilgreina verð hér. Þó má upplýsa að verð á rafskautum hefur farið lækkandi á árunum 1981-1984. Einnig hefur komið fram opinberlega áður að Coopers & Lybrand hafa ekki gert athugasemdir við það verð á allra síðustu árum. 5. spurningin er svohljóðandi: Því er sölu- og tæknigjald óbreytt? Svarið er: Skyldur Alusuisse um að ná góðu söluverði á áli frá ÍSAL hafa ekki breyst frá því sem nú er og álverð samkvæmt formúlum leiðir frekar til hækkunar. Tækniaðstoðargjald er óbreytt, 2,2%. Sú prósentutala jafngildir hlutfalli af veltu Alusuisse til rannsóknar- og þróunarstarfa. Miklu skiptir fyrir hagsmuni ríkisstjórnarinnar að Alusuisse sé tæknilega sterkt fyrirtæki. 6. spurning: Hvers vegna er skattalögsaga ekki í íslenskum höndum og voru tilraunir gerðar til að breyta því? Svarið: Tekið skal undir það sjónarmið að farsælt væri að fella fyrirtækið alfarið undir íslensk skattalög og lögsögu. Sú breyting náðist ekki fram að þessu sinni. Hins vegar er mjög virkt skattaeftirlit samkvæmt ákvæðum aðalsamnings þannig að þetta er ekki mjög knýjandi breyting. Um þetta atriði var ítrekað rætt í viðræðunum milli aðilanna. 7. spurning: Eru menn að lækka skattana? Eru þetta verðlaun til Alusuisse fyrir frammistöðuna í skattamálum? Svarið er: Fullyrðingin sem í spurningunni felst er röng. Aðeins í tilteknum fræðilega mögulegum tilfellum geta nýju ákvæðin leitt til lækkunar á skatti. Þau tilvik sem raunhæft er að reikna með leiða til hærri skatta. Réttur til endurskoðunar á ársreikningum ÍSALs er óbreyttur. 8. spurning: Hvaða aðgerðir verða gerðar vegna túlkunar forstjóra Austrasuisse á sáttargjörð frá 5. nóv. 1984? Svar mitt er: Ég mun ræða þetta mál við forráðamenn Alusuisse og fá skýringar þeirra á þessu áður en eitthvað verður aðhafst í þessu máli. Ég vil taka það fram að í þessu sambandi voru það ekki fyrstu upplýsingar sem ég fékk frá hv. 5. þm. Austurl. Þann sama morgun og hann dreifði sínum gögnum hér bárust mér frá Íslendingi erlendis, hann heitir Elías Davíðsson og virðist búa í Basel í Sviss, upplýsingar um sama efni. En ég mun ræða þetta mál við forráðamenn Alusuisse og fá skýringar þeirra á þessu áður en ég aðhefst eitthvað í málinu. 9. spurning: Verður breyting á ársreikningi ÍSALs þannig að hægt verði að meta tilkostnað Alusuisse á hráefnum er það lætur ÍSAL í té? Svar mitt er: Ekki verða aðrar breytingar á ársreikningum ÍSALs en þær er leiða af hinum nýgerðu samningum. Slík breyting felst ekki í samningnum að skylt verði að hafa þessar upplýsingar í ársreikningi. 10. spurning: Hvers vegna er skatturinn óverðtryggður og hvert er raunverð 20 dollara veltuskattsins, sem samið var um árið 1975, í dag? Og svarið er: Ekki náðist fram breyting á veltuskattinum, t.d. með að tengja hann álverði eða verðtryggja hann, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir af Íslands hálfu. Næsta heildarendurskoðun á skattakaflanum, þar með talin fjárhæð veltuskattsins, fer fram miðað við 1. okt. 1994. 20 bandaríkjadollarar árið 1975 jafngilda 11,45 bandaríkjadollurum reiknað samkvæmt heildsöluvísitölu í Bandaríkjunum. Taka ber tillit til þess að álverð hefur ekki hækkað í takt við heildsöluvísitölu í Bandaríkjunum. Herra forseti. Ég hef nú farið yfir helstu atriði í frv. því sem hér er mælt fyrir. Ég vil leggja áherslu á að með samningsgerð þessari er lokið alllöngu tímabili deilna milli ríkisstjórnar Íslands og Alusuisse. Tekist hefur að semja um óháða utanaðkomandi mælikvarða um innanfélagsviðskipti Alusuisse við ÍSAL þannig að komast má hjá kostnaðarsömum deilum um það mál. Ég vil leggja sérstaka áherslu á áhrif þeirrar aukningar á eigin fé sem fram fer í tengslum við hinn nýja samning. Langtímaskuldir ÍSALs 31. des. 1984 námu um 100 millj. bandaríkjadollara. Breyting skulda í eigið fé að jafngildi 40 millj. bandaríkjadollara bætir því verulega eiginfjárstöðu fyrirtækisins og hefur í för með sér mikinn vaxtasparnað í rekstri. Skyldur Alusuisse um að halda ákveðnu hlutfalli eigin fjár og skulda hefðu ekki leitt til þessarar innborgunar eins og haldið hefur verið fram. Loks er rétt að árétta viðskiptalega viðkvæmni þeirra upplýsinga sem sumar ákvarðanir um verð og viðmiðanir byggjast á. Hugsanlega verður hægt að fjalla nánar um það í meðförum málsins hjá hæstv. iðnn. Ég held að ég hafi þá farið yfir þetta mál að svo miklu leyti sem ég taldi nauðsyn á miðað við þær umræður sem fram hafa farið frá því að hæstv. viðsk.- og samgrh. flutti framsögu fyrir mína hönd við framlagningu frv. og sé ekki í þeim punktum sem ég hef skrifað niður ástæðu til þess að hafa mál mitt mikið lengra. En ég harma að menn skuli, þrátt fyrir pólitískan ágreining okkar á milli, ekki sjá hag í því að þeirri deilu, sem hefur verið í gangi í nokkur ár við þennan stóra viðskiptaaðila ríkisstjórnarinnar í raforkukaupum, er nú lokið eða á lokastigi. Ég held að það sé pólitískum deilumálum ofar og þó að ég skilji vel að það þarf að halda uppi pólitískum ágreiningi milli flokka, ég tala nú ekki um stjórnar og stjórnarandstæðinga, finnst mér oft ekki nógu mikið tillit tekið til hagsmuna þjóðarinnar út á við. Allir viljum við vel og á þessu síðustu tímum og nokkur síðari ár höfum við reynt að laða hingað aðila sem geta samið við okkur um kaup raforku, en ég er ansi hræddur um að það verði erfiðara og erfiðara eftir því sem fleiri og lengri og flóknari deilumál eru í gangi við þá sem hingað hafa þegar komið með starfsemi sína. Ég vil þó að lokum segja að ég mun sem iðnrh. að sjálfsögðu fagna komu stóriðjuvera eða stórra orkukaupenda, en ég mun jafnframt leggja á það megináherslu, eins og kom fram hjá hv. 3. landsk. þm., að fullvinnslufyrirtæki fylgi með. Ég held að það sé mikið atriði að fá hingað eins mikið af smáiðnaði, hvort heldur það er á vegum útlendinga eða innlendra aðila, og mögulegt er. Ég held að sá iðnaður sé undirstaðan að meiru en stóriðja getur nokkru sinni verið.



Herra forseti. Ég skil vel að forseti hafi áhuga á að geta lokið þessum þingfundi og ekki ætla ég að bregða fæti fyrir það, enda hafa engin tímamörk verið sett um þessa umræðu. Hér hafa hæstv. ráðherrar talað í þessu máli nú við 1. umr. langt mál, sem ég ekki lasta, og hér hefur hv. 2. þm. Reykn. flutt ítarlegt mál við umræðuna sem ég tel heldur ekki óeðlilegt vegna ábyrgðar hans í þessu máli sem samninganefndarmanns. Ég hef vissulega ástæðu til að bæta allmiklu við það sem fram kom hjá mér fyrr við þessa umræðu, en með tilliti til þess að ég á sæti í iðnn. þessarar hv. deildar mun ég leitast við að þjappa saman þeim atriðum helstum sem ég vildi koma að á þessu stigi málsins þannig að mál þetta komist til nefndar. Ég hef enga ástæðu til að standa í vegi fyrir því, en taldi nauðsynlegt fyrr við umræðuna að bera fram ýmsar fyrirspurnir og athugasemdir við málsmeðferð og framlagningu málsins og túlkun málsins eins og fram hefur komið. Ég treysti því að hv. iðnn. taki á þessu máli sem vera ber með vönduðum vinnubrögðum því að það eru sannarlega mörg atriði sem óljós eru á þessu stigi máls. eins og fram hefur komið bæði vegna þeirra fyrirspurna sem ég hef þegar lagt hér fram og eins þrátt fyrir þau svör sem fram hafa komið frá hæstv. ráðh. þar að lútandi. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir þau svör sem hann veitti við spurningum mínum þó að ég telji þau í ýmsum tilvikum engan veginn fullnægjandi eða skera úr um ágreiningsefni eða vafaatriði sem geta varðað matið á þessum samningi og einstök samningsákvæði. Ég vil draga það fram hér í upphafi að þegar hefur komið fram að í þingskjali á bls. 36 kemur fram talnaleg villa, sem varðar mat á þessum samningi miðað við 35% ákvæðið um nettóskatt, og hæstv. iðnrh. hefur þegar beðist velvirðingar á því, beðist afsökunar á því að þetta mál skuli þannig fyrir lagt. Ég nefndi í ræðu minni að þetta væri byggt á þeim tölum sem stjórnarandstaðan fékk sem trúnaðarmál í júlímánuði frá hæstv. fyrrv. iðnrh. og eru þær óbreyttar í þessari töflu, þannig að menn virðast ekki hafa haft fyrir því að reikna þetta dæmi út síðan, þó að auðvelt sé á grundvelli þeirra ákvæða og forsendna sem liggja til skattlagningar skv. þessu nýja samkomulagi. Í öðru lagi hefur það komið fram að þær töflur, sem ég kom hér á framfæri við hv. þingdeild á miðvikudaginn var, að ég hygg, og yfirfarnar höfðu verið af Ríkisendurskoðun, hafa ekki verið vefengdar hér hvað útreikninga snertir. Hæstv. ráðh. talar um það með varfærnislegu orðafari, sem eðlilegt er, að um fræðileg tilvik sé að ræða í þessum útreikningum. Það gera menn eðlilega til að bera af sér blak, sem standa fyrir þeim ótvíræðu staðhæfingum í þskj., að skattar skv. þessu nýja kerfi, sem hér er hugmyndin að lögleiða, geti ekki lækkað frá því kerfi sem enn heldur gildi sínu og ekki hefur verið breytt. Það er reynt að draga fjöður yfir þessa staðhæfingu - og ég skil það ofurvel - og halda því fram að í þeim töflum, sem ég lagði hér fyrir, væri aðeins um fræðileg tilvik að ræða sem ólíkleg teljist miðað við rekstrarhorfur hjá fyrirtækinu og verð á áli, sem ég hygg að sé aðallega verið að tala um í þessu tilviki, og þar með hagnaðarvon ÍSALs í því tilliti. Þetta er ekki fræðilegra en svo, eins og hver maður getur séð sem fer ofan í þessar töflur, að þarna er miðað við tilvik, bæði um hagnað og verðlag á áli, sem gengur inn í gildandi kerfi og þá kemur í ljós að í mörgum tilvikum - og þá er ég að tala um töflu 1 sem dreift var til hv. þm. - eru skattarnir skv. gildandi kerfi hærri. Þá eru hærri skattgreiðslur miðað við tiltekinn hagnað og tiltekið verð á áli. Þetta varðar ekki aðeins eitt hagnaðarbil, eina hagnaðartölu. Þetta er á öllu bilinu sem ég hef látið reikna miðað við hagnað frá 5 millj. bandaríkjadala og upp í 17,5 millj. bandaríkjadala hagnað. Þá reynast skattgreiðslur skv. gildandi kerfi hærri en það sem á að innleiða. Þetta gildir um verðbil á áli miðað við 5 millj. dollara hagnað, sem hefði nú þótt dálítið hjá ÍSAL miðað við afkomu síðustu ára, þá gildir þetta um álverðið frá 50 sentum á pund og upp í 200 sent, allan skalann. Eru þetta einhver fræðileg tilvik, hæstv. ráðh.? Eru þetta einhver fræðileg tilvik? Mér þætti fróðlegt að fá betri rökstuðning við slíkum staðhæfingum. Eru það einhver fræðileg tilvik að hagnaður geti verið 7,5 millj. bandaríkjadalir hjá fyrirtækinu og álverðið nálægt 70 sent á pund, sem gefur 2,7 millj. bandaríkjadala í skatt í staðinn fyrir 2,1 millj. skv. gildandi kerfi? Ég man ekki betur hér í fyrra þegar við vorum að ræða um raforkuverðið og þá viðmiðun við álverð sem þar var innleidd en að álverðið á bilinu 70-80 sent á pund væri ekki ólíklegt tilvik í álverði. Það var svona verð sem menn voru að vænta að héldist a.m.k. og síðan færi það hækkandi upp í 100 sent á pund. Og þau tilvik, 100 sent á pund miðað við 10 millj. dollara hagnað, sýna einnig verulega hærri skatt skv. gildandi kerfi en skv. því sem á hér að lögleiða. 3,5 millj. bandaríkjadala í staðinn fyrir 2,9 millj. Eru þetta einhver fræðileg tilvik? Hvers konar málflutningur er þetta? Þurfa menn að vera að rökstyðja þennan samning, sem hér á að lögleiða, með því sem ekki er hægt að kalla öðru nafni en falsanir eins og málið var hér fyrir lagt? Með þeim orðum, sem í grg. standa og útreikningum sem þar eru fram bornir, er ekki hægt að kalla þetta öðru nafni. Síðan koma ábyrgðarmennirnir sem að baki standa. Auðvitað er það ekki hæstv. ráðh., þann skamma tíma sem hann hefur verið í embætti, sem hefur setið með þetta reiknandi á hnjánum. Hann hefur sko haft alveg nóga hjálparmenn, þar með talinn hv. 2. þm. Reykn., sem hefur verið í þessu starfi, sem metið hefur verið til launa á við þingmannsstarf, undanfarin ár. Hann hefur verið að fást við þessi efni og væntanlega verið að reikna - með ekki betri árangri en hér kemur fram. Þetta eru svo alvarlegir hlutir að það þýðir ekki að reyna að fela þessi efnisatriði hér með því að vísa til fræðilegra tilvika. Ég vil biðja hv. 2. þm. Reykn. að koma hér í ræðustól á eftir og greina frá því hvar þessi rammi sé sem hann er að tala um að sé líklegur. Hvar eru þessi ólíklegu tilvik í verði á áli? Eru þau á bilinu 70-80 sent á pund? Er hann að gera ráð fyrir því að álverðið fari upp í 100-200 sent á pund á næstunni? Ég get vel skilið það á grundvelli þess raforkusamnings, sem hv. þm. stóð að í fyrra, að hann hafi slíka óskhyggju uppi. Ég vil ekki fullyrða að það geti ekki gerst tímabundið að álverð skjótist upp í 100 sent á pund. En ég hef ekki mikla trú á að það verði meðalverð næstu ára, hvað þá þaðan af meira. Ég hef ekki mikla trú á því, því miður, getum við sagt, miðað við þá hagsmuni sem hér er um að ræða og þá afleitu samninga sem gerðir hafa verið í voninni um að álverð margfaldaðist frá því sem nú gildir. En þetta eru alvarlegir hlutir sem hér koma fram og þeir standa óhaggaðir, þó að reynt sé að draga fjöður yfir. Varðandi töflu 2, sem dregur fram tilvik sem ég tók fram í ræðu minni um daginn að ekki eru eins líkleg til samanburðar en þó möguleg - og þar get ég notað orðið fræðilega möguleg - að ÍSAL hagnýti sér ekki ákvæði um varasjóð skv. gildandi samningi, til þess hefur ÍSAL ekki séð ástæðu fram að þessu - það er nú ekki fræðilegra tilvik en svo - en hins vegar að þeir geri það skv. nýju samkomulagi, og þá kemur fram að mjög miklu munar á skatttekjum allt frá 5 millj. dollara hagnaðarbili og svo langt sem ég lét reikna, upp í 15 millj, bandaríkjadala, og vil ég ekki fullyrða um það hver þróunin er þar fyrir ofan, en hún er trúlega í sömu átt. Þetta læt ég nægja í bili um þessi efni því að sjálfsagt er að þau verði athuguð í iðnn. og reynt að leggja þar mat á, þannig að menn fái það kvitt og klárt hvað er rétt í þessu efni, og ég er ekkert hræddur um þá niðurstöðu miðað við þær forsendur og útreikninga, sem ég lagði fram hér fyrr við þessa umræðu, og sem staðfestir hafa verið réttir af Ríkisendurskoðun. Þá vil ég nefna hér sem þriðja atriði mat á þessum samningum og endurskoðunarákvæði þeirra. Bæði hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Reykn. telja að engu hafi verið breytt sem máli skipti í sambandi við endurskoðunarákvæði þessara samninga, og eru þá að tala um bæði samninginn sem gerður var í fyrra og þann samning sem hér liggur fyrir, því að endurskoðunarákvæði hefur í engu verið breytt þar á milli í sambandi við samninginn í fyrra. En hins vegar eru tekin inn ný ákvæði sem varða verðlagningu í tengslum við skatta á þeim þáttum sem tengjast þessum samningi, aðföngum til ÍSALs og seldum afurðum. Ég vil spyrja þessa hv. þingbræður, hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Reykn.: Er það engin þrenging á endurskoðunarákvæðum að nú afsala íslensk stjórnvöld sér með öllu að endurskoða ársreikninga ÍSALs aftur í tímann hafi engar athugasemdir komið fram til 1. september árið eftir?  Á hvaða bili liggur endurskoðunarréttur Íslands? Hvaða möguleika hafa menn þar? Jú, það eru fjórir mánuðir, frá 1. júní að telja líklega til 1. október varðandi þau atriði sem hér um ræðir í þessum samningi. Fjórir mánuðir og ekki meira. Ja, það má halda á spöðunum til þess að draga fram þætti sem snerta rekstur þessa fjölþjóðafyrirtækis, til þess að vera viss um að mönnum hafi tekist að fara þar ofan í saumana, á fjögurra mánaða bili frá því að ÍSAL skilar sínum skýrslum um framleiðslugjald og ársreikningar liggja fyrir, aðeins fjórir mánuðir. Síðan geta þeir verið rólegir því að hafi ekki komið fram athugasemdir eftir þann tíma, þá hefur Ísland engan rétt. Hér er uppi mismunandi mat á ákvæðum þessa samnings frá 11. nóvember varðandi rafskaut og endurskoðunarákvæði um rafskaut. Ég hef vakið athygli á grein 27.04, þar sem fram kemur að verð á rafskautum skuli ákvarðað af Alusuisse og yfirfarið af endurskoðendum sem Alusuisse velur, yfirfarið og staðfest fyrir ríkisstjórnina. Ég mun í iðnn. fara ofan í það með lögfræðingum hvernig endurskoðunarákvæði skv. 29.04 í þessum samningi tengist þessu og aðrir þættir, sem snúa að endurskoðunarrétti, því að ég fékk ekki betur séð við yfirlestur á þessum samningi en að staða Íslands væri meira en tvísýn í sambandi við endurskoðun á rafskautaverði. En við skulum geyma okkur frekari umræðu um þau efni þar til iðnn. hefur farið vandlega ofan í saumana á þessu mikilsverða ákvæði sem aðstandendur samningsins túlka hér svo að ótvíræð séu, þá þannig að Ísland og gæsluaðilar af Íslands hálfu geti farið ofan í rafskautaverðið eins og hvern annan þátt, tekið það til endurskoðunar þrátt fyrir ákvæði 27.04 c- lið. Ég vek athygli á því í tengslum við þessi efni jafnframt, að komið hafa fram nokkuð mismunandi framsetningar, svo að ekki sé meira sagt, mismunandi staðhæfingar, annars vegar hjá hæstv. iðnrh. og hins vegar hjá hv. 2. þm. Reykn. í sambandi við samninga um rafskaut, sem lagðir séu til grundvallar. Ég býst við að þeir mörgu hv. þdm. sem hlýða á mál okkar hafi tekið eftir að hæstv. ráðh. sagði að rafskautasamningarnir væru viðskiptaleyndarmál - hann sagði það hér f stólnum áðan - og því gæti hann ekkert sagt um hvaða verð það raunverulega er sem menn eru að tala um nema hann sagði almennt: Jú, það mun hafa lækkað verðið á rafskautum frá árinu 1981 að telja; það mun hafa farið lækkandi. En hvað sagði hv. þm. Gunnar G. Schram? Hann sagði að þetta væru opinber gögn, þessir samningar væru ekkert leyndarmál, þeir væru opinber plögg og lægju á lausu. Hefur hv. þm. Gunnar G. Schram vanrækt að upplýsa hæstv. iðnrh. um það og afhenda honum þessa samninga? Ég er aldeilis hissa á að hæstv. ráðherra skuli ekki betur fóðraður af því liði öllu sem hann hefur á jötu í sambandi við þetta mál. Við í iðnn. munum að sjálfsögðu taka fegins hendi við þeim samningum, sem hv. þm. Gunnar G. Schram lýsti sem galopnum opinberum plöggum sem liggi á lausu, og líta á þá. En þeir varða auðvitað liðinn tíma kannske meira en framtíðina en geta þó haft gildi fram í tímann ef um langtímasamning er að ræða. Og ég fagna því að hv. þm. mun leggja fram væntanlega í þingdeildinni líka þessi opinberu plögg, þessa samninga um rafskaut sem þannig liggja á lausu, því að ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra hafi í rauninni ekki fengið upplýsingarnar frá þessum samningamanni sínum og því verið að lýsa þessa samninga viðskiptaleyndarmál. Ég ætla ekki að ræða frekar um rafskaut. Ég ætla aðeins að koma að súrálinu og því sem fram kom um verðhlutfallið þar og upplýsingar sem hér voru uppi hafðar í sambandi við þetta hlutfall og verðlagningu á súráli. Ég tók svo eftir að hæstv. ráðherra teldi að súrálsverð á bilinu 140 dollarar á tonn og upp í svona 200 væri ekki fjarri lagi.  Þá vildi ég ræða svolítið um bestukjaraákvæðin sem báðir hv. talsmenn þessa samnings, hæstv. iðnrh. og hv. 2. þm. Reykn., vilja gera lítið úr að Ísland hefur samið af sér þó að fyrir liggi yfirlýsing hæstv. fyrrv. iðnrh. - sem toguð var upp úr honum í iðnn. Nd. í fyrra, fyrir réttu ári - um að brottfall þessa ákvæðis, sem hann var knúinn til á elleftu stundu að fella út úr aðstoðarsamningi um rekstur, hafi verið "veruleg veiking" á ákvæðum varðandi skattamálin. Því er þarna um að ræða stórkostlega alvarlega forgjöf í þessu máli um það leyti sem pakkanum var skipt og framhald málsins sett í allt aðra stöðu af þeim sökum. - Mér þætti vænt um, virðulegi forseti, ef hv. þm. hefðu fyrir því, ef þeir ekki sitja í þingsal, hæstv. ráðherra og hv. 2. þm. Reykn., að þeir a.m.k. hlýði á mál mitt og trufli ekki ræðuhöld með orðræðum.

Ég vil biðja hv. þm. sem sitja þarna í hliðarherbergi að hafa lágt svo að heyrist.

- Og ég vil draga það fram í þessu samhengi að það er einmitt bestukjaraákvæðið í aðstoðarsamningi um rekstur sem gerði stöðu Íslands sterka fyrir dómstóli, fyrir gerðardómsnefndinni í New York, gerði hana verulega sterka og gerði kleift þetta samningsákvæði að knýja Alusuisse til að leggja þar fram skjöl að lokum sem sýndu raunverulegt kostnaðarverð á aðföngunum til ÍSALs og staðfestu yfirverðið á aðföngum sem haldið var fram af íslenskum málafærslumönnum fyrir þessum gerðardómi. Svo leyfa menn sér að koma upp í þennan ræðustól og sá maður sem hældi sér af því eftir þennan gerðardóm í blaðaviðtölum að hafa verið helsti tengiliður iðnrn. við gerðardómshópinn íslenska, sem vann að þessu máli, kemur og segir sem svo: Þessi ákvæði skipta ekki nokkru máli í sambandi við skattlagningu. Það gerir sko ekki nokkurn skapaðan hlut til að þau voru niður felld. Ég verð að segja að ég tel það mjög sérkennilegan málflutning af hálfu hv. 2. þm. Reykn. sem hann hefur hér uppi, að gera lítið úr stöðu Íslands fyrir þessum gerðardómi, gera lítið úr þeim útlistunum sem fram hafa komið frá forstjóra Austrasuisse í Ástralíu, túlkun sem hann auðvitað hefur uppi að höfðu samráði við móðurfyrirtækið um það að ekki hafi verið hægt að rökstyðja kröfur Íslands. Þess vegna hafi Ísland fallist á dómsátt. Hæstv. ráðherra hafði þó skynsemi til þess að viðhafa ekki ummæli í þá átt sem hv. 2. þm. Reykn. gerði í þessu efni. Hann hafði fyrirvara og sagðist mundu taka þetta efni upp við Alusuisse, við ISAL og Alusuisse. Og ég verð að segja það að mér þótti gott að heyra þó það frá hæstv. ráðherra að hann hygðist ekki hlaupa fram hjá þessu máli eins og hann hefði ekki eftir því tekið, jafnaugljóst brot og hér er um að ræða á sáttargerðarsamningi aðila frá í fyrra. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, hvort sem hann svarar því við þessa umræðu eða 2. umræðu: Er hann reiðubúinn til þess, í ljósi þeirra ummæla sem starfsmenn Alusuisse hafa haft uppi eða túlkanir á sáttargerðarsamningnum, að leysa gerðardómsmenn Íslands undan þagnarheiti í sambandi við tiltekin atriði fyrir gerðardómi í New York? Er hann að öðrum kosti reiðubúinn sjálfur að upplýsa þau efnislegu atriði sem þar komu fram og snertu stöðu Íslands á þessu þýðingarmikla viðkvæma augnabliki fyrir gerðardómsnefndinni þar? Ég hefði ástæðu til, herra forseti, að fara út í mörg atriði úr máli hæstv. iðnrh. og ekki síður hv. 2. þm. Reykn. umfram það sem ég hef gert. Ég ætla ekki, með tilliti til aðstæðna í deildinni og vegna þess að ég hef ekki á móti því að mál þetta komist til nefndar, að taka nema eitt atriði til viðbótar sem ég vil leggja áherslu á og gera um leið sterka athugasemd við á þessu stigi máls. Talsmenn þessa samkomulags lýsa því sem sérstökum kosti þess að með því sé verið að girða fyrir deilur, að það dragi mjög úr líkum á deilum í framtíðinni um skattamál. Og hæstv. iðnrh. lauk máli sínu á því að tala um að gott væri að deila væri á lokastigi. Það má kannske segja að endurskoðun á aðalsamningi sé deila. En þegar rætt er um deilur í tengslum við þennan samning hef ég skilið það svo að menn ættu við deilur um uppgjör skatta, skattskil fyrirtækisins. Um það var gert hvað fortíðina snertir samkomulag í fyrra, sáttargerðarsamningur, því miður á því stigi máls, því að það var ekki réttur tími til að létta af Alusuisse þrýstingnum og gera fyrirtækinu kleift að semja um framhald málsins sem hér liggur fyrir án þess að þeir hefðu hitann í haldinu í sambandi við skattadeilu að því er fortíðina snertir. Þar var illa haldið á íslenskum hagsmunum. Þar var rangt staðið að máli. En ég er síður en svo að mæla með því að deiluefni sé eitthvert atriði sem aðilar sem ganga til samstarfs eigi að hafa uppi eða viðhalda, síður en svo. En spurningin er: Hver brýtur á hverjum og hvernig er gengið frá samningsákvæðum? Það þarf ekki út frá íslenskum hagsmunum að vera eitthvað sjálfgefið að þannig sé gengið frá samningum að ekki geti orðið um þá deilur. Ef gagnaðilinn er það ósvífinn og óprúttinn í samskiptum að hann kýs að ganga á rétt gagnaðilans - það er það sem Alusuisse hefur gert hér líkast til allan þann tíma sem fyrirtækið hefur hér starfað, a.m.k. verulegan hluta þess tíma - hvernig bregðast menn þá við? Þá hlaupa íslenskir samningamenn upp til handa og fóta til þess að breyta samningsákvæðum, hvort sem það er varðandi aðföng og skilyrði um bestu kjör og annað þess háttar eða hvort það eru ákvæði um endurskoðun samninga, þeir hlaupa til og breyta þessum ákvæðum út frá óskum Alusuisse eða út frá forsendum sem Alusuisse hlýtur fyrst og fremst að horfa á að líkur minnki á því að deilur verði uppi. Það er réttur Íslands sem er verið að semja af sér með samkomulaginu í fyrra og með þessu samkomulagi. Þannig geta menn vissulega komið upp í ræðustól á Alþingi og haldið því fram að þeir séu að ná mikilvægu markmiði, að draga úr líkum á deilum. Ég vek athygli á þessum mjög sérkennilega málflutningi sem gengur eins og rauður þráður í gegnum ræður talsmanna þessa samkomulags. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara yfir fjölmörg atriði önnur sem ég hef ekki nefnt hér en sem mikil ástæða er til að taka fyrir síðar við umræðu um þetta mál og líta á í nefnd. Það geri ég fyrst og fremst með tilliti til aðstæðna í hv. þingdeild og þess að æskilegt er að mönnum gefist tími til að skoða þetta mál vel í hv. iðnn. Ég ætla þannig ekki að fara að etja kappi við hv. 2. þm. Reykn. um það samkomulag sem við ræddum um í fyrra varðandi raforkuverð og hann kaus að gera að meginefni í fyrri hluta ræðu sinnar. Hann kastaði þar fram framreiknuðum tölum um hinn gífurlega hagnað af samkomulagi um raforkuverð og hvernig að því öllu saman var staðið og dró þar til vitnis Coopers & Lybrand og bréf sem skrifuð höfðu verið til að sannfæra íslenska samningamenn um að þeir mættu semja á þessum nótum. Ég nefni hér eitt atriði, sem ekki er stórvægilegt, en af því að ég kallaði fram í fyrir hv. þm. Hann nefndi yfirlýsingar frá Coopers & Lybrand. Þær yfirlýsingar komu fram 28. júlí 1983 í bréfi frá Don Chilvers, starfsmanni Coopers & Lybrand, til Jóhannesar Nordals sem viðbrögð við símtali frá seðlabankastjóranum í sömu viku. Þetta bréf, eins og hálfs árs gamalt þegar samningurinn var gerður í nóvember 1984, var lagt fram sem eitthvert mikilvægt málsgagn í því samhengi. Það er langt seilst í sambandi við þetta mál í fyrra og við eigum eftir að sjá hvort reynt verður að renna álíka stoðum undir málflutning manna hér í framhaldsviðræðum um þetta efni. Um raforkumálið og þróun þess mun okkur gefast tækifæri til að ræða því að við Alþýðubandalagsmenn í þessari þingdeild höfum óskað eftir skýrslu frá hæstv. iðnrh. um þróun þess. Mun hún væntanlega liggja fyrir áður en langt um líður þannig að þá getum við rætt um þau alvarlegu efni. En að endingu nefni ég aðeins eitt sem fram kom hér í máli hæstv. ráðherra, þ.e. þróunin á verðgildi þess lágmarksskatts sem var lendingin í þessum samningaviðræðum sem staðið hafa um skattamálin ein í heilt ár. Hver hefur þróunin orðið á raungildi þess verðs skv. upplýsingum hæstv. iðnrh.? Það hefur breyst að raungildi. 20 bandaríkjadalir nú eru að raungildi 11,45 bandaríkjadalir miðað við það þegar þetta lágmarksgjald var upp tekið 1975. Þessi niðurstaða um lágmarksgjaldið segir talsvert um það efni sem hér liggur fyrir í þessum samningi sem reynt er að gylla með þeim hætti sem við höfum gert hér að umtalsefni og fram hefur komið þar sem upplýsingar í frumgögnum reynast rangar og staðhæfingar reynast í mörgum tilvikum vera rangar. Um þau efni gefst okkur væntanlega færi á að ræða síðar við síðari umræðu málsins.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austurl. beindi til mín einni spurningu. Ef ég náði henni rétt þá hljóðaði hún svo: "Er iðnrh. tilbúinn til að leysa samninganefnd frá þagnarskyldu?" Svar mitt verður að vera það að þegar tveir aðilar eða fleiri bindast þagnarskyldu tel ég mig ekki geta með einhliða ákvörðun leyst viðkomandi aðila undan þeirri þagnarskyldu sem í gildi er og á þeim hvílir. Svar mitt er því: Nei.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða þetta frv. efnislega hér við þessa umræðu. Ég kem hér í ræðustól til að upplýsa háttvirta þingmenn, sérstaklega hv. 3. þm. Reykv. Svavar Gestsson og hv. 5. þm. Austurl. Hjörleif Guttormsson, um að við munum að sjálfsögðu athuga þetta mál mjög ítarlega í iðnn. deildarinnar, eins og við reyndar athugum öll mál þar, og upplýsa það að fullu þannig að hv. þingdeild þurfi ekki að ganga að því gruflandi til hvers hún er að taka afstöðu þegar málið kemur hér til annarrar umræðu. Umr. (atkvgr.) frestað.