Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur tekið frv. þetta til rækilegrar meðferðar. M. a. leitaði iðnn. eftir umsögnum ýmissa aðila um frv. og bárust henni nokkrar umsagnir. Er þar fyrst að telja umsögn frá stjórn Sementsverksmiðju ríkisins, en þar eru menn ekki sammála um frv. þetta. Fjórir stjórnarmenn mæla gegn samþykki frv. en einn stjórnarmaður, formaður fyrirtækisins, mælir með samþykkt þess. Þá barst umsögn frá Starfsmannafélagi Sementsverksmiðju ríkisins. Þar kemur fram að þetta félag fagnar því að Alþingi skuli ætla að setja löggjöf um Sementsverksmiðju ríkisins. En þar er ekki talið að nægileg rök styðji það að breyta fyrirtækinu í hlutafélag. Frá bæjarstjóranum á Akranesi barst nefndinni bréf og umsögn. Bæjarstjórinn taldi rétt að takmarka umsögn sína við þau ákvæði frv. sem beinlínis snerta bæjarsjóð Akraness og vísaði í því sambandi sérstaklega til 5. gr. frv. þar sem kveðið er á um að fyrirtækið skuli greiða landsútsvar er nemi 1% af aðstöðugjaldsstofni. Telur bæjarstjórinn að í þessu efni sé ekki nægilega gætt hagsmuna bæjarfélagsins. Þá barst nefndinni og umsögn Sambands byggingarmanna. Niðurstaðan af því sem stendur í bréfi Sambands byggingarmanna er sú að aðrar leiðir séu æskilegri en sala hlutafjár í félagi um sementsverksmiðju án þess að með nokkru móti sé ljóst hvort notendur sements eða varnings sem inniheldur sement hafi áhuga á að gerast hluthafar. Það getur því ekki talist að um meðmæli með samþykki frv. sé að ræða hjá Sambandi byggingarmanna. Ég sagði í upphafi að n. hefði rækilega athugað frv. En n. komst ekki að samkomulagi um frv. Meiri hl. n. leggur fram nál. á þskj. 972 þar sem lagt er til að frv. verði samþykkt. Í meiri hl. n. og að þessu nál. standa Þorv. Garðar Kristjánsson, Egill Jónsson, Björn Dagbjartsson og Stefán Benediktsson. Ég skal ekki hér fara að ræða ítarlega efni frv., það var rækilega gert við 1. umr. af hæstv. iðnrh. Með frv. þessu er lagt til að stofnað verði hlutafélag um rekstur Sementsverksmiðjunnar. Það er talið rökrétt og eðlilegt að velja hlutafélagsformið um atvinnurekstur á vegum ríkisins. Hlutafélagsformið er bæði viðurkennt og vel þekki félagaform, sem löggjafinn hefur sett ítarlegar reglur um eins og kunnugt er. Í þeirri löggjöf eru nákvæmar reglur um starfssvið stjórnar, framkvæmdastjórnar og aðalfundar. Þess má og geta að í hlutafélagalögum eru ákvæði er vernda rétt minni hluta eigenda. Þar sem ríkið býður öðrum samstarf er því alveg sérstaklega viðeigandi að nota hlutafélagsformið. Það er þetta sjónarmið hæstv. ríkisstj. sem meiri hl. hv. iðnn. hefur fallist á, en hér er um stjfrv. að ræða. Meiri hl. hefur gert eina brtt. sem er að finna á þskj. 973. Sú brtt. er við 3. gr. frv. og fjallar um það að á eftir fyrra málslið komi nýr málsliður er orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skulu ákvæði 14. gr. laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, ekki ná til starfsmanna fyrirtækisins.“ Hér er um að ræða brtt. sem gerð er skv. ábendingu iðnrn. og nánast má líta svo á að það hafi láðst við samningu frv. að hafa þetta ákvæði með í frv. eins og það var lagt fram. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum nú í framsögu fyrir nál. meiri hl. iðnn. um þetta mál.

Iðnrh. (Sverrir Hermannsson) Hæstv. forseti. Ég hef kynnt mér álitsgerð minni hl. iðnn. í máli þessu. Ég minni á það að gefnu tilefni að frumvarpsflutningur þessi er í samræmi við stjórnarsáttmála núv. ríkisstj og þótt hann kunni nú að vera óheilagt plagg í ýmissa augum skyldi maður þó halda að einstaka maður leiddi hugann að margsamþykktum stefnuskrám Sjálfstfl. þegar þetta mál ber á góma. En ég legg megináherslu á að sú breyting sem hér er lögð til er fyrst og fremst að færa ábyrgð til stjórnenda. Þessi breyting er ekki eðlisbreyting á fyrirtækinu að því leyti að hún verður áfram í yfirgnæfandi eigu ríkisins. Menn eru sammála um það að einokunarfyrirtæki eða fyrirtæki með slíka einokunaraðstöðu verði áfram í eigu ríkisins. Það væri ekki hollt að hún kæmist í hendur óprúttinna viðskiptajöfra, ef svo má að orði komast. Með þessari breytingu er verið að gera tvennt: Að koma á, ef þess er kostur, atvinnulýðræði sem ég vissi ekki betur til en stjórnmálaflokkar nútímans hefðu lagt mjög mikla áherslu á þar sem fyrirtækin eru opnuð og starfsmönnunum gefinn kostur á því að eignast hlut í fyrirtækinu og öðrum sem kunna að vilja leggja því lið. En fyrst og seinast er verið að færa ábyrgð á hendur stjórnenda fyrirtækisins, færa ábyrgðina nær þeim sem hana eiga að bera og sem gerst eiga að vita um hag og hagsmuni og velferð fyrirtækisins. En hvernig hefur þetta verið? Þegar þetta mál væntanlega færi til Nd., gefst kostur á að hlýða þar líka á umsagnir þeirra sem hafa eigin reynslu að mæla. Hv. 4. þm. Vesturl. var hér fyrir skemmstu að mæla fyrir minnihlutaáliti sem lagði til að þetta yrði fellt. Hann kann líka úr flokki að tala því að hann hefur setið í stjórn þessa fyrirtækis. Það kemur manni á óvart að þeir menn, sem eru tilbúnir til þess að þiggja svo ábyrgðarmikla stöðu sem þessa úr hendi Alþingis sem bitling, skuli færast undan því að taka ábyrgð sem einhverju nemur á rekstri fyrirtækisins, vexti þess og viðgangi vegna þess að undir núverandi skilyrðum er ábyrgðin eingöngu að nafninu til. Og það hefur enda reyndar aldrei verið eftir henni gengið. Mig undrar sannarlega á því að flokkar, sem hafa gert það að stefnuskrármarkmiði sínu að auka atvinnulýðræði í landinu, skuli ekki sjá að hér er verið að opna leið til þess. Ég endurtek: Það er tvennt sem þetta felur í sér. Annað er það að gefa verkafólki kost á því að auka atvinnulýðræði með því að eignast hlut í fyrirtækinu og ábyrgð stjórnendanna. Maður skyldi halda að þeir, sem slá um sig með því að mínar tillögugerðir séu tímaskekkja, hefðu kynnt sér að það eru liðnir áratugir síðan hinir harðmúruðu ríkisrekstrarmenn í Svíþjóð tóku upp á að breyta rekstrarformi ríkisfyrirtækja í hlutafélög. Hvers vegna? Vegna þess að þau eru miklu auðveldari viðfangs og eiga betur við til samræmis við annan rekstur í þjóðfélaginu. Þau eru ekki eins þung í vöfum, það tekur ekki nálægt því eins langan tíma að koma fram endurbótunum, að koma fram hagsmunamálunum, og það gerist í ríkiskerfinu. Hvaða reynslu ætli Sementsverksmiðja ríkisins hafi af ríkisrekstri hins opinbera? Það mætti áreiðanlega flytja langt mál um það hvernig menn hafa gengið frá Heródesi til Pílatusar, hvernig hið staðnaða embættismannakerfi hefur löngum og löngum dregið lappirnar og orðið hindrun í vegi eðlilegrar starfsemi þessa fyrirtækis. Ég vík kannske að því síðar. Það vill svo til að ég er nákunnugur rekstri þessarar verksmiðju og alveg sér í lagi á því tímabili þegar menn tóku til höndum við að reisa það við úr þeim rústum sem fyrirtækið var í á árunum. Það voru ungir framkvæmdastjórar sem þar tóku til höndum. En ég, sem stjórnaði peningamálum til að greiða fram úr þeirri flækju, varð lítt eða ekki var við þá sem ella skyldu hafa axlað byrðarnar, sjálfa stjórn verksmiðjunnar. Svíar hafa fyrir margt löngu tekið upp á þessari breytingu. Fyrir utan það að auka atvinnulýðræði með því að gefa fólkinu sjálfu, starfsfólkinu, kost á að kynnast starfsemi félagsins og fyrirtækisins, þá var ein aðalmeining þeirra að verkalýðsfélögin og samtökin gætu átt kost á að kaupa hlutafé í félögunum, ekki til þess að fara að ráða þeim aðra stjórn og aðra vísu, heldur til þess að kynnast innviðum fyrirtækjanna. Þetta var m. a. gert með orkufyrirtækin sjálf í Svíþjóð. Þegar ég fyrst kynntist þessu árið 1960 rak ég upp skjáina. Ég undraðist þessa aðferð, þar sem verkalýðssamtök, eins og Samband verslunar- og skrifstofufólks í Svíþjóð, áttu stóra hluti í vatnsaflsstöð. En skýringarnar voru einfaldar. Þetta var til þess gert að þeir ættu kost á því að kynnast innviðunum sjálfum vegna þess að þá fyrst ættu forkólfar verkalýðssamtaka að vera í færum um að móta heilbrigða. skynsamlega stefnu fyrir fyrirtækin og launþegana hvoru tveggja ef þeim gefst kostur á að taka þátt í slíkum rekstri. Þetta eru þær undirstöður sem því valda að hér er þetta frv. borið fram. Menn eru á eitt sáttir um að hlutafélagalöggjöfin sé hið fullkomnasta form á félagarekstri og fyrirtækjarekstri. Ég held að menn deili ekki um það. Alþingi, hygg ég, fékkst við þessa lagasmíð í nærfelli áratug, endurskoðun hlutafjárlaganna, og það var ekki kastað höndunum til þess. Hver var breytingin m. a. að því er lýtur að skilagreinum fyrir fyrirtækið? Með hvaða hætti er því háttað hjá ríkisreknum fyrirtækjum, alríkisreknum fyrirtækjum? Það er auðvitað enginn aðalfundur haldinn. Það eru gefnir út reikningar sem eru einskorðaðir með einum hætti við það sem tíðkast hjá ríkisbókhaldinu, ekki nýtísku bókhaldi sem á að gefa fyrirtækinu frá degi til dags að kalla nauðsynlegar upplýsingar um rekstur fyrirtækisins. Það eru engar nýjar hugmyndir sem koma fram á aðalfundum, engar ábendingar, engin gagnrýni. Stjórnendur eru aldrei kallaðir til. Þeir eru kosnir daufdumbri kosningu á fjögurra ára fresti á hinu háa Alþingi og sitja meðvitundarlitlir í næstu fjögur ár. Að menn skuli ekki vera hærra á hrygginn reistir en svo að þeir frábiðja sér að taka meiri ábyrgð á fyrirtæki sem menn skyldu halda að þeir hefðu áhuga á að gengi vel og væri skynsamlega rekið, það finnst mér ekki mannboruleg frammistaða. Þeir hefðu átt að fagna því að fá tækifæri til þess að færa ábyrgðina nær sér, að geta sem raunverulegir ráðamenn tekið beinan þátt í rekstri og starfsemi fyrirtækisins. En því er ekki að heilsa vegna þess að þeir tveir hv. þm. sem sæti eiga í stjórn verksmiðjunnar virðast hafa báðir tveir tekið afstöðu gegn þessu og færast undan ábyrgðinni. Ég ætla ekki að lengja mál mitt með því að fara nákvæmlega í þær athugasemdir sem hér eru birtar og eru álitsgerð fjögurra stjórnarmanna úr Sementsverksmiðjunni. Að vísu hafði hv. þm. Friðjón Þórðarson skrifað undir þetta með fyrirvara. Hér segir frá í fyrstu athugasemd frá þessum hinum fjórum stjórnarmönnum, með leyfi virðulegs forseta: „Við teljum að sú breyting á eignarformi verksmiðjunnar, sem frv. gerir ráð fyrir, þurfi annaðhvort að byggjast á einhverjum vandkvæðum, sem komið hafa upp í rekstrinum á liðnum árum, eða að skilmerkileg rök séu fyrir því að breyting verksmiðjunnar í hlutafélag gefi betri rekstrargrundvöll. Hvoru tveggja hef ég minnst á hér, drepið á og rakið og fært rök fram fyrir. Það voru stórfelld vandkvæði í rekstri þessarar verksmiðju um langt árabil. Hvernig brá þáv. stjórn verksmiðjunnar við þegar stjórnvöld höguðu sér með þeim hætti að fyrirtækið var á hliðinni og lá við gjaldþroti? Hvar heyrðust þeirra athugasemdir? Hvar var þeirra ábyrgð þá? Ætli það kynni ekki að bera til að þeir tímar gætu runnið aftur að stjórnvöld tækju til slíkra vandræðaráða að falsa vísitölu, að leyfa ekki fyrirtækjunum að selja vöru sína eins og þan þurfa til þess að geta borið sig. Hvernig er komið fyrir Áburðarverksmiðju ríkisins sem einu sinni var hlutafélag en svo upp á því tekið, sem aldrei skyldi verið hafa, að breyta því í alríkisrekið fyrirtæki? Hvernig er komið högum Áburðarverksmiðju ríkisins og bænda sem við hana þurfa að búa? Menn ættu að kynna sér það. Rekin með bullandi halla frá upphafi að kalla má og amerísk dollaralán slegin á ári hverju til þess að jafna hallann. Fyrirtæki, sem starfað hefur í 27 eða 28 ár. er á barmi gjaldþrots og væri gjaldþrota ef ríkið stæði ekki á bak við skuldbindingar þess með öllum sínum eigum og þarf að selja áburð sinn við því verði að bændur landsins eru í engu færir um að kaupa hann. Ætli það hefði ekki hagað öðruvísi til ef stjórn, sem bar raunverulega ábyrgð á rekstrinum, hefði verið þarna og haldið um stjórnvölinn? Ætli það kynni ekki að vera að það hefði öðruvísi hagað til? Menn ekki eingöngu frestuðu því til morguns sem þurfti að gera í dag í öllum fyrirtækjum, heldur frestuðu því árum og áratugum saman. Ég hlýt að spyrja að því - hæstv. landbrh. er því miður fjarri: Ætla menn að horfa á áframhaldandi rekstur hjá Áburðarverksmiðju ríkisins með þeim hætti sem dæmin sanna að kalla frá upphafi? Þetta er einn þátturinn í gjaldþrotastefnunni sem fylgt hefur verið og gjaldþrotaástæðum okkar eins og menn þekkja erlenda skuldastöðu okkar. Það eru engin andmæli eða andrök gegn þessari breytingu þótt nú séu betri tímar hjá Sementsverksmiðju ríkisins en lengst af. Hvernig og af hvaða orsökum er það? Það hefur ekki verið haldið áfram gjaldþrotastefnunni í eins harkalegum mæli og meðan vísitölufölsunin á sér stað, það er rétt. En hv. 4. þm. Vesturl. mætti gjarnan upplýsa okkur um frumástæður þess og orsök að undir þetta fyrirtæki var skotið stoðum á næstliðnum árum. Mér er kunnugt um málið vegna þess að ég átti að heita forstjóri fyrir Framkvæmdasjóð ríkisins um árabil. Það var sá sjóður sem tók þessa verksmiðju greiðsluþrota og á hliðinni upp á arma sína og leysti vandamál hennar. En enginn hafði verið kallaður til ábyrgðar fyrir hversu málum skilaði þar fram og það fann enginn til sín við það nema framkvæmdastjórar þeir nýju sem að henni voru ráðnir. Hafði þó Svavar heitinn Pálsson mjög barist um á hæl og hnakka að rétta hlutina við frá því sem áður var en fékk ekki nægjanlegu framgengt og fékk lítinn sem engan stuðning af þeirri stjórn sem átti að heita í fyrirtækinu. Þessar breytingar, sem hér hafa átt sér stað varðandi kolakyndingu, ryðhreinsitæki og kísilryk, eru góðar upplýsingar en þær hnekkja ekki þessum rökum sem ég hef hér fært fram um breytingu á yfirstjórn verksmiðjunnar. Skuldastaðan var hörmuleg. Fyrirtækið var greiðsluþrota. Það hefur raknað mjög úr og er vonandi að það haldist. Þetta fyrirtæki hefur alla burði og aðstöðu til þess að verða fyrirmyndarfyrirtæki sem getur borgað skatta sína til þjóðfélagsins. En það er líka rétt að við breytinguna yfir í hlutafélag mundi skattskylda þess aukast töluvert vegna aukaskatta. Og ætli þeim veiti af sem við ættu að taka. Það er ekkert annað eðlilegt en að þessi fyrirtæki í ríkiseign borgi alveg til jafns við aðra skatta af rekstri sínum. Hér segir í fyrsta lagi, með leyfi virðulegs forseta: „Vita allir sem vilja vita að Sementsverksmiðja ríkisins þarf ekki á neinu björgunarliði að halda til að tryggja góðan rekstur." Hvað ætli hefði verið sagt ef svona setning hefði verið sett saman af stjórnarmanni fyrir eins og tíu árum síðan? Menn hefðu haldið lengi um magann af hlátri eða ofboðið slík fullyrðing því að Sementsverksmiðja ríkisins þurfti á mjög sterku björgunarliði að halda. Það björgunarlið birtist í Framkvæmdasjóði ríkisins. Það eru ýmsir hér inni sem áreiðanlega minnast stórkostlegrar fjármagnsfyrirgreiðslu við þetta fyrirtæki árum saman og stærstu fyrirgreiðslu sem Framkvæmdasjóður veitti af því að menn höfðu trú á hinum nýju framkvæmdastjórum sem að málum komu og vildu greiða þeirra veg, aldrei neitt málskot til neins eða neinna frá þeirri stjórn sem raunverulega hefði átt að hafa forystuna og axla ábyrgðina. Hér segir svo í framhaldi: „Henni“ - sementsverksmiðjunni - „nægja heilbrigðir og eðlilegir viðskiptahættir.“ En til þess að hún haldi heilbrigðum og eðlilegum viðskiptaháttum þarf hin raunverulega stjórn verksmiðjunnar að axla meiri ábyrgð, standa fastar í ístöðunum og láta ekki yfir sig ganga eins og hún gerði árum saman, hafandi það fyrir framan sig að engu máli skipti, ríkið yrði að borga brúsann hvort sem var, gerandi aldrei skil á neinu gagnvart neinum og aldrei beðnir um það. Hér segir svo, með leyfi virðulegs forseta, en svo að ég stytti nú tilvitnanir mínar í þennan lestur: „Frv. þetta raskar stöðu starfsmanna sem ekki er hægt að ætlast til að þeir séu ánægðir með. Fram hjá þessu atriði verður ekki gengið," segir í ályktun fjögurra stjórnarmanna. Þeir láta svo sem þeir hafi ekki séð frv. og þá breytingu sem gerð var við til leiðréttingar og hefur verið flutt af meiri hl. iðnn. Ég veit ekki hvaða tilgangi slíkur málflutningur þjónar en það hljóta að vera mögur rök sem hrekja menn til þess að grípa til slíkra óyndisúrræða vegna þess að 3. gr. frv. felur í sér að það verði lögbundin full réttindi þessara starfsmanna og það verði ekki við þeim réttindum hruggað í einu né neinu og tekin af tvímæli með þeirri viðaukatill. sem flutt hefur verið að beiðni iðnrn. við þessa grein til þess að taka af tvímæli. Ef mönnum hefði verið alvara í hug, þá hefði ég ekkert haft á móti því og mig minnir fastlega og ég fullyrði að ég hafi getið þess ef menn væru sérstaklega andstæðir ákvæðunum um skipan stjórnarinnar. þá hefðu menn átt að bregða á það ráð að koma með till. til breytinga í því efni. Það ætlar enginn að fara að beita neinum ólýðræðislegum vinnubrögðum. Það sem beðið er um er að menn axli ábyrgð og standi skil á þeim verkum sem mönnum eru falin, engum smáábyrgðarverkefnum eins og að stjórna Sementsverksmiðju ríkisins, sem er eitt stærsta fyrirtæki þessa lands. Ég veit ekki hvað ætti að taka til viðmiðunar í stærri þjóðlöndum. Ég efast um að General Motors séu eins stórt fyrirtæki að tiltölu í Bandaríkjunum og Sementsverksmiðjan á Íslandi ef við jöfnum saman fjármálakerfum þessara þjóðlanda. Það er rétt, ég hef vegna þeirrar framvindu mála á betri veg hjá Sementsverksmiðju ríkisins ekkert sparað lof um þá sem fyrir þeim breytingum hafa staðið. Þetta hef ég tekið fram. Gagnrýni mín er meira almenn, eðlis. Þó að ég taki nú - af því að hún er í umræðu - Sementsverksmiðjuna sem dæmi er ég að beina spjótum mínum gegn þessu fyrirkomulagi og stjórnarháttum sem viðgangast í ríkisreknu fyrirtækjunum. Af þeim ástæðum, sem við blasa og mér voru kunnugar frá fyrstu hendi, hef ég gefið þessari þróun mála gott orð og þarf ekkert að taka af því. En þetta breytir ekki neinu í afstöðu minni til þeirra breytinga sem hér eru lagðar til því að þar er verið að skjóta stjórnarstoðum sérstaklega og ábyrgðarstoðum undir þetta fyrirtæki upp á framtíð alveg öfugt við það sem hér segir, að verið sé að ,,stofna fyrirtæki í tvísýnu sem þjóðinni hefur reynst vel í tæp 30 ár.“ Mikið þjóðþrifafyrirtæki en hryggilega rekið lengst af. Hér er, eins og ég segi, alveg öfugt að málafylgjunni og röksemdafærslunni staðið. Það er ekki tímaskekkja að auka atvinnulýðræði í fyrirtækjum. Það er þvert á móti ný stefna, ung stefna, sem þjóðmálaflokkar hafa tekið upp og verkalýðshreyfingin leggur mikla áherslu á sem von er til. Það er ekki tímaskekkja að menn takist á herðar þá ábyrgð sem þeim ella er lögð á herðar þótt hún sé ekki svo í framkvæmdinni. Og að færa valdið nær þeim sem best og gerst þekkja til hlutanna er áreiðanlega ekki tímaskekkja, heldur rétt stefna. Virðulegur forseti. Ég hef farið kannske fullmörgum orðum um þetta mál. En mér er það afar hugleikið því að nú reynir á hvort menn yfirleitt vilja víkjast undir þessa aðferð sem ég hef sannfærst um, af þeim ástæðum sem ég hef hér fram talið, að er rétt stefna. Þess vegna er mér auðvitað mikið í mun að hún nái fram að ganga því að fleiri fara á eftir. Ég féllst á, vegna beiðni samstarfsflokksins, Framsfl., að hinkra með framlagningu frv. um breytingu á ríkisprentsmiðjunni Gutenberg. Ég gerði það aðallega með tilliti til þess að þetta fyrirtæki starfar einvörðungu fyrir stjórnarráðið og Alþingi og í raun og veru ætti Alþingi að manna sig upp og kaupa þessa prentsmiðju því að svo mikið á Alþingi undir að hún starfi vel. En ég hef látið taka saman fyrir mig álitsgerð af óvilhöllum aðila um þetta fyrirtæki og öll rök, sem þar eru tínd fram, hníga að því að þetta sé rétt stefna. Það var lengst af svo að þar var engin stjórn. Þegar menn tala nú um, hv. 4. þm. Vesturl.. að menn skuli vara sig á að beita ólýðræðislegum vinnubrögðum eins og þeim að iðnrh. ætlar sér skv. frv. þessu að skipa meiri hl. stjórnarinnar skulu menn hafa í huga að fyrirrennari minn mótaði þá stefnu að skipa einhendis menn t. a. m. í stjórn Orkustofnunar. Ég tók þetta eftir honum varðandi ríkisprentsmiðjuna Gutenberg og setti henni þriggja manna stjórn. Ég get ekki alveg svarað því hvort þetta stenst alveg stjórnskipulega, en þetta framkvæmdi ég og mundi þá bregða á það ráð að kalla á þá nefnd til að starfa að málefnum ríkisprentsmiðjunnar Gutenberg ef á þyrfti að halda, en menn hafa ekki fett fingur út í þessa aðgerð. En það er ýmislegt fróðlegt sem kemur fram. þ. e. um skilagrein alla og um stjórnun á fyrirtækjunum sem er undirstöðuatriðið. En það er líka rétt, þessi fyrirtæki yrðu að borga meiri skatta. Ég get nefnt sem dæmi og til fróðleiks að árið 1984 voru aðstöðugjald. kirkjugarðsgjald og iðnlánasjóðsgjald hjá Gutenberg samtals 466 685 kr. En hefði hér verið um hlutafélag í eigu ríkisins að tefla hefði þetta breyst þannig að gjöld hennar vegna eignarskatta hefðu hækkað um 331 751 kr. Ég segi: Hvers vegna eiga fyrirtæki. sem sitja nú svo vel að verkefnum eins og ríkisprentsmiðjan Gutenberg sem hefur sem mest að vinna og í fullum höndum að vinna fyrir Stjórnarráð Íslands og Alþingi, ekki að standa skil á sköttum og skyldum eins og önnur fyrirtæki í þjóðfélaginu? Ég hélt að vegna samanburðar og alls annars hlyti það að vera eðlilegt að velja fyrirtækjum í þjóðfélaginu sem líkast form, annað tveggja eins og við höfum gert á hinum frjálsa markaði einstaklinga og félagshyggju, samvinnufélagsfyrirkomulagið, sameignarfélagsfyrirkomulagið, hlutafélagafyrirkomulagið, en ekki að hafa þessa sérstöðu sem hefur því miður ekki reynst vel eins og ríkisfyrirtæki hafa fram að þessu verið upp byggð. Ég ítreka, virðulegi forseti, mikinn áhuga minn á að mál þetta nái farsællega í höfn. Ég er sannfærður um að þegar menn líta á þetta af rósemi hugans og þær skýringar eru gefnar, bæði gagnvart starfsmönnum og öðrum sem láta sig þessi mál varða, þá muni menn komast að raun um að hér er mál í framfaraátt.



Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þessar umr. Ég heyri það mjög vel hvað það er hæstv. iðnrh. mikið kappsmál að koma þessu máli í gegn. Þegar frv. var lagt fram hér við 1. umr. óskaði ég mjög eindregið eftir því að leitað yrði álits starfsmanna fyrirtækisins og bæjarstjórnar Akraness um það hvernig þeir litu á þessi mál því að það er nú einu sinni svo að um stórt fyrirtæki eins og Sementsverksmiðju ríkisins, sem er okkar elsta stóriðjufyrirtæki og það fyrsta hér á landi og menn eru búnir að alast upp með í þennan tíma, vilja menn fá að segja hvernig fyrirhuguðum breytingum á rekstri skuli háttað. Ég hef sagt það við hæstv. iðnrh. og get sagt það hér enn að ég er tilbúinn að líta á ýmsar breytingar í þessu sambandi. En ég tel varhugavert mjög að keyra þetta mál það hart í gegn að ekki sé tími til þess að kynna það réttum aðilum - ég á þar við starfsmenn verksmiðjunnar og bæjaryfirvöld á Akranesi. Það er ekki jarðvegur fyrir þessari breytingu í dag. Ég hef verið mikið uppi á Akranesi og kynnt mér málin algerlega öfgalaust hjá þessum aðilum og þeir eru ekki tilbúnir til þess að fara inn á þessa braut. Þeir segja nokkuð réttilega og það stendur í manni að skýra það: Það á að selja 20% af þessu ríkisfyrirtæki. enn þá vitum við ekki á hvaða verði. Það liggur ekkert mat fyrir á því hvað við fáum út úr þessu dæmi, þ. e. hvaða breyting verður á fyrirtækinu. Ríkið ætlar sjálft að eiga áfram 80% og tryggja sig þannig sem aðalrekstraraðili að fyrirtækinu og er allt gott um það. En hverju breyta þessi 20% í rekstri fyrirtækisins? Þá kem ég að því aðalefni sem ég taldi mig neyddan til að fara hér um nokkrum orðum. Ég harma að hæstv. iðnrh. skyldi hafa þau orð hér áðan um núv. og fráfarandi stjórnir þessa merka fyrirtækis að stjórnarmenn séu kosnir daufdumbri kosningu og sitji þar meðvitundarlitlir í fjögur ár. Þetta eru stór orð, hæstv. iðnrh., bæði við þá menn sem nú sitja í stjórn og eins þá sem setið hafa þarna í stjórn en eru nú látnir og hafa látið sig þetta fyrirtæki miklu varða. Þess vegna hlýt ég sem Akurnesingur að mæla á móti þeim orðum sem þarna voru látin falla. Ég ætla ekki að nefna hér nöfn en ég man eftir fyrrv. þm. Jóni heitnum Árnasyni og öðrum slíkum sem lögðu mikið á sig í sambandi við þetta fyrirtæki. Ég er ekki að vanþakka það sem Framkvæmdastofnun hefur gert fyrir fyrirtækið. Það er allt gott um það og það skal þakkað en það má ekki jafnframt kasta rýrð á þá sem eru gengnir í þessum efnum. Samskipti mín við þetta fyrirtæki sem bæjarfulltrúi á Akranesi og forseti bæjarstjórnar um langan tíma hafa oft verið góð. Auðvitað hefur komið til átaka í þessum málum við stjórnir fyrirtækisins. En ég fullyrði að stjórnirnar hafa reynt að hrinda þar málum áfram eins og mögulegt er. Þeir menn, sem núna sitja í stjórn verksmiðjunnar eða eru framkvæmdastjórar, hafa ekki verið dragbítar á rekstri þessa fyrirtækis. Þess vegna ítreka ég þær óskir mínar að þetta frv. fái örlitla hvíld og betri skoðun áður en það er lagt hér fram til endanlegrar afgreiðslu. Hvort það er líf eða dauði skal ég ekki segja um, en ég legg til að það verði betur skoðað heima í héraði og af stjórnvöldum. Sem sjálfstæðismaður er ég fylgjandi því að við gerum sem mest að því að hafa frjálsan rekstur. En við verðum alltaf að nema staðar og skoða hvernig staðan er á hverjum tíma. Ég tek það ekki til mín þó að það sé sagt hér að margyfirlýst stefna Sjálfstfl. sé sú að selja öll fyrirtæki í ríkiseign. Það hlýtur að verða að skoðast á hverjum tíma og ég ligg ekki á skoðun minni í því að þessu frv. í þessu formi er ég á móti. Ég sé enga breytingu við það enn þá, að bæjarsjóður Akraness sé leiðréttur með þá tölu sem er í frv. með 1% aðstöðugjaldsstofn sem þar á að greiða. Hann hefur haft 2% fram að þessu. Það á að rýra það. Þetta fyrirtæki á ekki að bera sömu skatta og önnur hlutafélög t. d. til Akranesbæjar þó að það verði hlutafélag.



Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. endurtók nú mikinn hluta af þeirri ræðu sem hann flutti hér við 1. umr. þessa máls og undirstrikaði þá þætti sem hann teldi mikilsverða til hagsbóta fyrir Sementsverksmiðju ríkisins með samþykkt þess frv. sem hér er til umr. En í upphafi síns máls undirstrikaði hann það að hér væri um að ræða eitt af stefnumálum ríkisstj. og tekið væri fram í stefnuskrá ríkisstj. að að því skyldi vinna að ríkisfyrirtæki skyldu seld og lagði á þennan þátt þunga áherslu. Í öðru lagi lagði ráðh. áherslu á það að með þessu frv. væri verið að færa ábyrgð til stjórnenda. Hann lagði mikla áherslu á það hvað þeir, sem stjórnað hefðu Sementsverksmiðju ríkisins til þessa dags, hefðu verið lélegir. Hann lýsti því að framkvæmdastjórar fyrirtækisins hefðu í ýmsum tilvikum þurft að koma til lánastofnana og biðja þar um aðstoð við rekstur þessa fyrirtækis og þar hefði lítið til komið stuðningur stjórnar. Með ýmsum orðum lýsti hann því hvernig fyrrv. forustumenn og fyrrv. og núv. stjórnarmenn Sementsverksmiðju ríkisins hefðu staðið sig illa. Hann átti þar ekki aðeins við Skúla Alexandersson sem stendur hér heldur líka, eins og hér var nefnt áðan, Jón Árnason, Pétur Ottesen og fleiri mæta menn sem setið hafa í stjórn Sementsverksmiðju ríkisins. Ég mótmæli þeim áburði sem hér var hafður í frammi við þessa mætu menn. Hæstv. iðnrh. leggur til með þessu frv. að stjórnarmenn verði kjörnir með þeirri aðgerð að þeir verði skipaðir af ráðh. Það er að mínu mati daufdumb kosning og allt annars eðlis en að vera kjörnir af löggjafarsamkomu þjóðarinnar, Alþingi Íslendinga. Hæstv. iðnrh. fór þannig orðum um þá aðgerð, eins og reyndar 3. þm. Vesturl. minnti á, að það hefði verið með daufdumbri aðferð að kjósa menn til stjórnarstarfa á Alþingi Íslendinga. Slík er virðing hæstv. ráðh. fyrir þessari stofnun. Hæstv. ráðh. gerði mikið úr því að hann sem forstjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins hefði bjargað Sementsverksmiðju ríkisins allt að því frá því að fara á hausinn, þetta hefði verið næstum því greiðsluþrota eða gjaldþrota fyrirtæki. Ég mótmæli þessum fullyrðingum líka. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að hæstv. ráðh. hafi við þær aðstæður komið fram sem réttlátur bankastjóri. En hann gerði akkúrat ekkert meira. Hann lánaði þessu fyrirtæki, þessu reksturslega trygga fyrirtæki fjármagn, fjármagn sem til þess var útvegað, ekki bara af ráðh. heldur af þjóðinni. Sverrir Hermannsson sem forstjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins hefur aldrei bjargað Sementsverksmiðju ríkisins á þann máta sem hann var að reyna að lýsa hér. Það er mjög langt frá því. Þó að ýmis ár hafi verið þannig í rekstri Sementsverksmiðju ríkisins að þar hafi verið erfitt um vik hefur aldrei legið við neinum greiðsluþrotum eða gjaldþrotum. Það er mjög langt frá því þó að á ýmsum tímum og einmitt fyrir svona 8–10 árum hafi setið frekar lélegar ríkisstjórnir og verið með falsaða vísitölu og gert ýmsa hluti til þess að auka erfiðleika í rekstri fyrirtækisins. Þrátt fyrir það hafa stjórnarmenn og framkvæmdastjórar fyrirtækisins séð til þess og stjórnað fyrirtækinu á þann máta að þetta fyrirtæki hefur alltaf staðið vel í hlutverki sínu. Hæstv. ráðh. benti einnig á það að með því að fyrirtækið væri gert að hlutafélagi yrði haldinn aðalfundur, fundur til þess að spjalla um stöðu og málefni fyrirtækisins. Mikið rétt, það er af hinu góða. En það eru engir erfiðleikar, ekkert vandamál að skapa nákvæmlega svipaða stöðu með því að breyta lögum eða gera ný lög um Sementsverksmiðju ríkisins og ákvarða henni aðalfund. Einmitt sá þáttur er í því frv. sem ég ásamt fleiri þm. hef flutt hér í hv. deild. Þar er lagt til að verði aðalfundur skipaður hagsmunaaðilum, starfsmönnum, viðskiptaaðilum, iðnaðarnefndum þingsins, eigendunum. En aðalfundur sem hugsaður er út frá hlutafélaginu er skipaður fulltrúum hugsanlegra eigenda, hugsanlegra hluthafa og svo mönnum sem skipaðir eru af hæstv. iðnrh. hver sem hann verður á hverjum tíma. Mín tilfinning er sú að þessi aðalfundur hlutafélagsins væri ekki æskilegri vettvangur til umr. um starfsemi Sementsverksmiðju ríkisins en sá aðalfundur sem hægt væri að byggja upp með nýjum lögum um Sementsverksmiðju ríkisins. Þannig fer um röksemd þá. Ég held að þessar tvær röksemdir um ábyrgð stjórnenda og um aðalfund falli algerlega um sjálfar sig. Stjórn sem skipuð er af iðnrh. er að mínu mati mun lengra frá því að vera ábyrg stjórn en stjórn sem kosin er af Alþingi Íslendinga og aðalfundur, sem er skipaður á þann máta sem hæstv. iðnrh. leggur til í frv. sínu, er miklu fjær því að geta fjallað af ábyrgð um verkefni og starfsemi Sementsverksmiðju ríkisins en fundur í slíkri mynd sem við leggjum til í frv. okkar. Ég sé ekki ástæðu til að elta ólar frekar við það sem hæstv. ráðh. var að fetta fingur út í í áliti meiri hluta stjórnar Sementsverksmiðju ríkisins. Ég vil þó minnast á 5. liðinn, - en ráðh. gerði mjög lítið úr því að við höfum leyft okkur að setja þar í svohljóðandi klásúlu: „Frv. þetta raskar stöðu starfsmanna sem ekki er hægt að ætlast til að þeir séu ánægðir með. Fram hjá þessu atriði verður ekki gengið.“ Í fyrsta lagi vorum við að fjalla um frv. óbreytt og ekki með þeirri till. sem síðar kom fram. Í öðru lagi, þrátt fyrir þá breytingu raskar samþykkt þessa frv. stöðu starfsmanna að því leyti að þeir eru ekki lengur starfsmenn hjá hreinu ríkisfyrirtæki heldur starfsmenn hjá hlutafélagi. Ráðh. getur gert lítið úr þessari röskun en hún er samt fyrir hendi. Ég vil svo undirstrika það að ég heyrði ekki enn neitt í ræðu ráðh. sem færði aukin rök að samþykkt þessa frv. Það er að meginhluta til endurtekning á því sem hæstv. ráðh. sagði hér við 1. umr. Jafnvel gefur málflutningur hans og ummæli um fyrrv. og núv. stjórnarmenn enn þá frekar tilefni til þess að þetta frv. verði fellt.



Virðulegi forseti. Þessari frumvarpsnefnu hæstv. iðnrh. má gefa ýmis nöfn. Það mætti t. d. kalla það rökleysufrv. Það hafa engin rök komið fram í umr. á Alþingi né, að því er mér best er kunnugt, í umfjöllun iðnn. um málið sem mæla með þeirri breytingu sem hæstv. iðnrh. leggur til. Í öðru lagi mætti kannske kalla þetta frv. líka landsfundarfrv. Það kom hér fram rétt fyrir landsfund Sjálfstfl. til þess að hæstv. iðnrh. gæti þar veifað enn einu plagginu um að nú væri hann ýmist að selja. gefa eða láta frá sér með öðrum hætti allar þær eigur ríkisins sem honum var trúað fyrir þegar hann settist í ráðherrastól. En það er sitthvað fleira um þetta frv. að segja. Hæstv. iðnrh. flutti hér stóryrta ræðu er frsm. nefnda höfðu gert grein fyrir máli sínu. Þótti mér kasta tólfunum þegar ég hlýddi á mál hans. Ég átti satt að segja ekki von á því að hæstv. ráðh. byrjaði á því að snupra stuðningsmenn ríkisstj. sem hafa vogað sér og leyft sér að hafa aðra skoðun á málinu en hæstv. iðnrh., það gerði hann. En hann gekk lengra. Með fullri virðingu fyrir hæstv. iðnrh. þá gekk hann lengra í sínum málflutningi en nokkrum manni er sæmandi hér í ræðustól á Alþingi og það er búið að víkja að því hér nokkrum orðum áður. Ég ber virðingu fyrir hæstv. iðnrh. og met kosti hans á margan hátt en þarna gerðist hann of stórorður og allt of stórorður, í fyrsta lagi þegar sagt er um hv. þm. að þeir kjósi hér daufdumbri kosningu og í öðru lagi um þá einstaklinga, sem kosnir eru til trúnaðarstarfa af hálfu Alþingis til að stjórna ríkisfyrirtækjum, að þeir sitji þar meðvitundarlitlir. Þessu hafa þegar verið gerð skil og það hefur verið minnst á ýmsa ágæta menn sem sæti hafa átt í stjórn þessa fyrirtækis og ég efast ekki um að hafa starfað þar af góðum hug og með hagsmuni fyrirtækisins fyrir augum. Ég minni á það að einn þeirra manna, sem alllengi áttu sæti í stjórn þessa fyrirtækis, er maður sem nú er búið að kjósa til æðstu trúnaðarstarfa í Háskóla Íslands og gegnir þar rektorsstarfi. Þegar það er sagt hér um hann og ýmsa þá fleiri ágætu menn sem hér hafa verið taldir að þeir hafi setið þarna í stjórn meðvitundarlitlir þá eru það, leyfi ég mér að vona, orð sem hæstv. iðnrh. hafa hrotið hér af tungu án umhugsunar. Ég trúi ekki öðru en að hann komi hér í þennan ræðustól og taki þau orð aftur og biðjist velvirðingar á þessum ummælum sem voru vanhugsuð og sem þeir, sem ummælin voru um höfð, áttu engan veginn skilið. Hæstv. iðnrh. væri sannarlega maður að meiri ef hann gerði það og það vona ég og trúi að hann geri þangað til að annað kemur í ljós. Það er undarlegt þetta kapp sem lagt er á þetta mál. Fjórir af fimm stjórnarmönnum fyrirtækisins hafa lagst gegn því. Innan bæjarstjórnar Akraness eru uppi raddir um að óska eftir að málinu verði frestað þannig að það geti fengið betri athugun. Ég trúi því ekki að hæstv. iðnrh. ætli að beita valdi sínu með þeim hætti að knýja þetta mál hér fram þrátt fyrir þessa stöðu. Þá gerðist hann sekur um að beita valdi á þann hátt sem í ágætri ævisögu séra Árna Þórarinssonar er kallað ónotavald. Og það er ekki af hinu góða. Hann hafði um það hér ýmis orð að með frv. væri verið að auka atvinnulýðræði. Þetta er út í hött. Ef menn vilja auka atvinnulýðræði í þessu ríkisfyrirtæki eins og öðrum þá eru til þess óteljandi leiðir aðrar og á þær hefur verið bent hér á Alþingi, þær hafa bara ekki hlotið náð fyrir augum þess meiri hl. sem nú stjórnar landinu. Hvaða tilgangi þjónar það í þessu rökleysufrv. að selja 20% hluta ríkisins í þessu fyrirtæki, þ. e. að ríkið eigi 80% en einhverjir aðrir aðilar eigi 20% ? Ég hef haldið því fram að þarna væri með ákveðnum hætti verið að koma hagsmunaaðilum eins og steypustöðvunum inn í rekstur þessa fyrirtækis. Ég sé enga ástæðu til þess. Ég tel að þetta fyrirtæki sé betur komið í eigu ríkisins alfarið og að þær umbætur, sem menn vilja gera á rekstrinum og á stjórnarfyrirkomulagi, sé hægt að gera með ýmsum öðrum hætti en að selja, gefa eða skenkja burt 20% af eignarhluta ríkisins í fyrirtækinu. Það eru margar leiðir til þess. Hæstv. ráðh. ræddi hér nokkuð um prentsmiðju ríkisins Gutenberg, gamalt fyrirtæki á gömlum merg. Það var á honum að skilja að Alþingi ætti að kaupa það fyrirtæki, eiga það og reka. Mér sýnist eitt rekast á annars horn í þessum málflutningi. Ef samræmi á að vera í hlutunum, af hverju er þá ekki þetta fyrirtæki selt eða gefið? Það væri eftir öðru. Það er ekkert á móti því að ríkið eigi svona fyrirtæki, það á ekki að vera nein meginregla og auðvitað eiga ríkisfyrirtæki að sitja við sama borð og önnur fyrirtæki, það finnst mér vera meginatriði og það má ræða ýmsar leiðir og ýmsa möguleika í sambandi við stjórn þessara fyrirtækja. Hæstv. ráðh. sagðist hafa skipað þessu ríkisfyrirtæki, prentsmiðjunni Gutenberg, þriggja manna stjórnarnefnd. Hann sagðist efast um að það stæðist kannske stjórnskipulega, þá mundi hann kalla þetta bara nefnd til að hafa umsjón með þessu fyrirtæki. Mér finnast þetta heldur háskalegar yfirlýsingar og hæpnar hjá hæstv. ráðh. Hann kemur hér og lýsir sínum stjórnarathöfnum þannig að þær kunni að stangast á við reglur um stjórnskipunarrétt. Þetta er ekki goti. Það hafa komið fram eindregin tilmæli um það að þetta mál fái nánari athugun. Það er ýmislegt hér sem skoða þarf betur. Í staðinn fyrir að snupra þá stuðningsmenn ríkisstj., sem af góðum hug og með gildum rökum leyfa sér að hafa aðrar skoðanir á málinu en ráðh., væri nú sæmst að leyfa þessu máli að doka við. skoða það betur og taka tillit til þeirra eðlilegu andmæla sem fram hafa komið. Akranesbær á mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við þetta fyrirtæki. Þetta er stærsta fyrirtækið þar í bæ sem hefur verið rekið lengi og það er full ástæða til þess að hlusta á það sem Akurnesingar hafa að segja í þessu máli. Það á ekki að beita ráðherravaldi þannig að þeirra athugasemdir, rök og skoðanir séu fyrir borð borin í þessu máli. Slík vinnubrögð eru ósvinna og ég treysti því og trúi að hæstv. iðnrh. láti það ekki á sig sannast að hann vinni þannig að þessu máli. Hann heldur fullum sóma þó að þetta mál fái enn nánari skoðun. Ég legg það eindregið til og skora á hæstv. ráðh. að falla nú frá að þrýsta þessu máli hér fram með því ónotavaldi sem mér sýnist að hann ætli að beita í því. Ég veit að hann hlustar á rök og hlýðir rökum, þau rök hafa komið fram í þessu máli sem hníga að því að það sé nú látið bíða. Ég held að það sé miklu betra fyrir framgang þessa máls. Ég legg til að hæstv. iðnrh. spari sér nú stóru orðin, menn horfi á þetta mál með skynsemi og rólegri yfirvegun og sá naumi tími sem nú er verði notaður til annars en að þrátta um þetta. Þetta mál má alltaf taka upp á nýju þingi á nýju hausti. Ég legg eindregið til að það verði gert.



Virðulegi forseti. Eins og fram kom við 2. umr. þessa frv. um þörungavinnslu við Breiðafjörð varð iðnn. sammála um að mæla með samþykki frv. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara. Nú er mikið talað um nýsköpun, um nýjar atvinnugreinar á ýmsum sviðum og útflutning á þekkingu í sambandi við jarðhita og sjávarútveg. Jafnvel íslenskir verktakar ræða í fullri alvöru um að taka að sér verkefni erlendis eins og kom fram á fundum n. í sambandi við það mál sem við vorum að afgreiða hér við 3. umr. rétt áðan. Í mörg ár, áður en Þörungavinnslan á Reykhólum tók til starfa var einmitt iðulega bent á að um nýja atvinnugrein og áhugaverða gæti verið að ræða með vinnslu þörunga. Þörungaverksmiðjan hefur svo verið starfrækt í rúman áratug, á ýmsu hefur gengið hjá fyrirtækinu. Með starfsemi verksmiðjunnar hefur fengist staðfest að grundvöllur er fyrir vinnslu á þangi og þara til ýmissa nytja, til framleiðslu á margháttaðri markaðsvöru. Eftir nokkra byrjunarörðugleika við öflun hráefnis eru þeir erfiðleikar nú að baki og búið að ná fullum tökum á öflun þess. Þá eru að nást tök á hráefnisöflun, þ. e. þara yfir vetrarmánuðina, og vinnslutími verksmiðjunnar þar með aukinn mjög mikið. Unnið hefur verið að þróun nýrra vörutegunda sem aukið geta verðmæti framleiðslunnar. Nauðsynlegt er að tryggja það að fyrirtækið geti á næstu árum haldið áfram því þróunarstarfi sem verið hefur í gangi og einnig að séð verði fyrir því að áfram verði unnið kröftuglega á vegum fyrirtækisins í markaðsleit og markaðsstarfsemi. Iðnn. deildarinnar fékk til skoðunar skýrslu stjórnar Þörungavinnslunnar fyrir starfsárið 1984. Þar er ítarlega fjallað um stöðu fyrirtækisins. Skýrsla þessi mun vera samin og flutt af Vilhjálmi Lúðvíkssyni stjórnarformanni. Í skýrslunni er bent á nokkur atriði sem hafa ber í huga við þær skipulagsbreytingar sem þetta frv. fjallar um. Þar segir á bls. 5 í skýrslunni, með leyfi virðulegs forseta: „Enda þótt ýmis batamerki megi sjá á markaðsstöðu og rekstri fyrirtækisins er tímabili rekstrarerfiðleika og áhættu ekki lokið. Ég held að búast þurfi við óvissu og e. t. v. einhverjum taprekstri næstu tvö árin. Nýtt fyrirtæki þarf að þola það. Þörungavinnslan hf. er fyrirtæki í hörkusamkeppni á alþjóðamarkaði og flytur yfir 99% af framleiðslu sinni út, m. a. til fjarlægra landa á hnettinum. Meðal nýrra eigenda eða meðal nýrra forustumanna í stjórn fyrirtækisins þurfa að verða einhverjir sem bera skynbragð á alþjóðlega markaðsstarfsemi auk sölustjóra og framkvæmdastjóra. Slíka aðila þarf því að fá inn í hið nýja fyrirtæki. Sá árangur, sem heimamenn líklega helst geta náð til skemmri tíma litið, er lækkun á kostnaðarliðum og aukin afköst. Með hliðsjón af mikilvægi þess að ekki verði áfram beinn hallarekstur legg ég til að megináhersla verði nú lögð á að koma verksmiðjubúnaði í svo gott lag sem auðið er og gera nauðsynlegar endurbætur á tækjabúnaði áður en heimamenn taka við rekstrinum. Ekki er óeðlilegt að heimamenn setji fram kröfu um að það verði gert áður en til afhendingar kemur því að þá eru meiri líkur á að reksturinn gangi eftir að þeir hafa tekið við honum. Í þetta þarf nokkurt fé á þessu ári. Ég tel ráðlegt að formleg yfirtaka nýs fyrirtækis í höndum heimamanna í rekstri Þörungavinnslunnar fari ekki fram fyrr en um næstu áramót. Rekstur í ár, úr því sem komið er, hlýtur að mótast af stefnu sem ákveðin var fyrr á þessu ári og þeim drætti sem orðið hefur á ákvörðun um framtíð fyrirtækisins. Þann tíma sem eftir er ársins ætti nýtt fyrirtæki heimamanna að nýta sem best til að undirbúa yfirtökuna og móta stefnuna fyrir næsta ár. Næsta stjórn Þörungavinnslunnar mun án efa veita alla þá aðstoð sem hún má í því efni.“ Hér eru nefnd veigamikil atriði sem rétt hefði verið að skoða frekar. Ég taldi rétt að þau kæmu hér fram. Með þessu frv. er lagt til að ríkisstj. sé heimilt að semja við heimamenn um kaup eða leigu á eignum félagsins. Í gær var stofnað hlutafélag á Reykhólum til að standa að þessu verkefni. Því verður varla annað gert nú en að óska þess að hinu nýja hlutafélagi auðnist að ná þeim tökum á rekstri Þörungavinnslunnar að vonir manna rætist um traust atvinnu- og framleiðslufyrirtæki sem styrki byggð við innanverðan Breiðafjörð og framleiði góðar, eftirsóttar og verðmiklar vörur og þar með verði rekstur og framtíð Þörungavinnslunnar tryggð. Ég hef trú á því að þetta rúmlega áratugs gamla nýsköpunarverkefni sanni ágæti sitt ef vel verður að því staðið nú við þá skipulagsbreytingu sem í hönd fer.