Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Torfason Eins og háttv.þm. sjá er komin fram breyting frá háttv. allsherjarnefnd efri deildar um að fá lækkað hámark sekta úr 1000 kr. niður í 500 kr. Ástæðan til þessa er sú, að það er enn ekki orðin nein breyting á tilskipun um afplánun fjesekta í öðrum málum en sakamálum. Samkvæmt þeirri tilsk. verður að afplána 1000 kr. sekt með 30 daga fangelsi við vatn og brauð, en 120 daga fangelsi með venjulegu viðurværi. Þar sem hjer er um tiltölulega litlar yfirsjónir að ræða, þá virðist það ekki rjett að láta smælingja þjóðfjelagsins eiga að afplána þær með þungri refsingu eins og fyrir einhverja stórglæpi, samkvæmt hegningarlögunum. Með þetta fyrir augum fanst háttv.Ed., að hjer væri verið að leggjast á smælingjama. - Þess er og að geta, að það var svo langt frá, að háttv.Ed. vildi ganga svo langt, að það var með herkjum að 500 kr. hámarkið fekst samþykt. Það kom fram tillaga um að hafa það 200 kr., og nærri helmingur deildarinnar var með því. Af þessu er það augljóst, að það voru ekki nokkur tök á því að fá frv. samþ. með 1000 kr. ákvæðinu. Ef því hefði verið haldið til streitu, þá var frv. fallið og alt sat við sama og áður. Þegar frv. svo kom fram til einnar umr., þá varð það sama uppi á teningnum, að það var ekki hægt að láta það lifa með hærra hámarki en 500 kr. Jeg lít svo á, að hjer sje um sæmilega hækkun að ræða. Auk þess hefir hæstv. stjórn lýst því yfir, að hún geti sætt sig við það. Jeg veit nú ekki, hvernig hv. þingmenn Nd. líta á málið. En þó vil jeg geta þess, að það er ekki víst, að frv. nái fram að ganga í sameinuðu þingi, ef brtt. verður ekki samþ.

Einar Arnórsson Jeg get byrjað ræðu mína á því, sem hv.þm. Ísaf. (M. T.) endaði á, þar sem hann viðhafði hótun um dráp, ef háttv.Ed. hefði ekki sitt mál fram. Mjer stendur á sama, hversu miklir vígamenn hv. efri deildar þingmenn eru; það hefir engin áhrif á mig eða mína skoðun, síst meðan það er ekki annað en hótunin ein. Svo að þeir mega vega að þessu frv. mín vegna. Það, sem háttv.þm. Ísaf. (M. T.) sagði um afplánun sekta í öðrum málum, þá er það rjett. En það snertir ekki þetta frv. neitt sjerstaklega. Það snertir öll refsimál, þar sem refsing er dæmd eftir öðrum lögum en almennum hegningarlögum. Háar sektir hafa víðar verið settar, en reglunum um afplánun þeirra hefir ekki verið breytt. Það þarf að breyta tilsk. 25. júní 1869. Þó ekki sjerstaklega vegna þessa frv., hvað sem hámarkið verður, heldur vegna allrar okkar nýju löggjafar. Hæstv. stjórn ætti að leggja fyrir næsta þing breytingar á tilskipuninni frá 25. júní 1869. Viðvíkjandi því, sem háttv.þm. (M. T.) sagði um smælingjana, þá sje jeg ekki, að það komi sjerstaklega niður á þeim að afplána þessar sektir. Jeg get ekki skilið, að það sjeu eingöngu smælingjarnir, sem brjóta lögreglusamþyktir kaupstaðanna. Reynslan sýnir, að það eru engu síður ríku mennirnir. Og þeir eru sannarlega ekki of góðir til að borga fyrir afbrot sín. Háttv. þm. (M. T. ) sagði, að 500 kr. væri mikil hækkun. En það er það ekki í rauninni. Það er mikið fremur lítil hækkun. Háttv. þm. voru sammála um það hjer í Nd. fyrir skömmu, að fimmföldun á 10 kr. hundaskatti væri mjög lík upphæð nú og 10 kr. voru fyrir 5 árum. 500 kr. væri þá líkt og 100 kr. áður, og 1000 kr. yrði þá tvöföldun. Svo að í rauninni, ef tekið er tillit til þeirrar breytingar, sem orðin er á kaupmagni peninga, þá er 1000 kr. hámark að eins tvöföld hækkun. Jeg vil því mæla með því, að frv. verði samþ. eins og það var borið fram af hæstv. stjórn og samþykt í neðri deild. Enn fremur vil jeg endurtaka það, að jeg tel æskilegt, að stjórnin endurskoði tilskipunina frá 25. júní 1869.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er rjett, sem háttv.þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að jeg lýsti því yfir í háttv.Ed., að jeg legði ekki mikla áherslu á, hvort sektahámarkið væri 1000 kr. eða 500 kr. Annars ljet jeg það álit mitt í ljós, líkt og háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), að það væri ekki ástæða til að setja þessa breyting á sektarhámarkinu í samband við ákvæðin um afplánun fjesekta. Það er rjett athugað hjá háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), að þessu hefir ekki verið skeytt hjer meðan ófriðurinn hefir staðið. Það mun ekki vera hægt að segja, að þetta sje til að verja smælingjana, þó hámarkið sje hækkað, því enginn dómari mundi dæma mjög háa sekt, ef fátæklingur ætti í hlut, nema þá um mikið afbrot væri að ræða, sakir endurtekninga eða annars. En þetta er í rauninni lítið mál til þess að vekja deilur milli deilda. Og jeg sje ekki, að neinn voði væri á ferð, þó að frv. fjelli. Það mundi þá verða lagt fyrir mesta þing aftur. Má ske stjórnin, ef hún situr verði þá búin að endurskoða löggjöfina, sem snertir þetta.

Magnús Torfason Það hefir í þessu sambandi verið minst hjer á mjög háar sektir. En jeg vil endurtaka það, sem jeg sagði áðan, að það kemur ekki þessu máli við. Slíkar sektir eru að eins fyrir fjárglæfraglæpi, en ekki fyrir að blístra á götum úti, eða gera annan smáóskunda, sem brýtur í bág við lögreglusamþyktir. Þar er að eins um lítilvægar yfirsjónir að ræða. Og sá, sem oft yrði sektaður alt að 500 kr., sem er álitleg upphæð fyrir fjölmarga, hann mundi sjálfsagt láta sjer það að kenningu verða. Vitanlega kæmi ekki til þess, að hámarkið, 500 kr., væri notað fyr en brotin hafa verið drýgð hvað eftir annað. En það, sem vakir fyrir okkur, er við viljum hafa hámarkið sett lægra, er það, að við viljum ekki láta þetta ganga út yfir smælingjana, að ástæðulausu. Við þekkjum það sjálfir, og vitum þess dæmi, að auðnuleysingjar verða sekir við lögin hvað eftir annað. Er þá ekki öðru til að dreifa, ef fara á með þá samkvæmt lögum, en að dæma þá í talsverð peningaútlát, ef ákvæðin verða látin óbreytt, eins og þau eru frá hv.Nd.

Einar Arnórsson Að eins örstutt athugasemd. Vitanlega kemur þessi samanburður, er jeg nefndi, við þær háu sektir, sem beitt hefir verið á stríðstímunum, alt að 100 þús. kr. að hámarki, þessu máli við. Ef maður borgar ekki slíka sekt, verður hann að afplána hana samkvæmt tilskipun frá 25. júní 1869. Að þetta geti komið illa niður á smælingjum og auðnuleysingjum, eins og hv.þm. Ísaf. (M. T.) nefndi, getur verið. En dómarinn hefir það alt í sinni hendi, því að jeg þarf víst ekki að minna hv.frsm.Ed. (M. T.) á það, að útkljá má almenn lögreglumál með því, að hinn seki gangi inn á að greiða sekt. Og sú sekt má vera lægri en lágmark það, sem er í lögum. Minnir mig, að það venjulega lágmark sje 2 kr. Með öðrum orðum, að sektarupphæðin getur verið frá 2 kr. upp í 1000 kr. Er því mjög vítt rúmið milli hámarks og lágmarks. Í því rúmi hefir dómarinn sektina eftir því, sem yfirsjónin er vaxin. Jeg býst við, að endurskoðun tilskipunarinnar sje tiltölulega mjög auðvelt verk. Spurningin er þessi: Er nokkur knýjandi ástæða til að láta aðrar reglur gilda um afplánun sekta fyrir brot, er hegningarlögin taka ekki til, en um þau brot, sem hegningarlögin taka til? Nú ber að athuga það, að öllum hæfir ekki hið sama. Há sekt er tiltölulega meiri refsing fyrir fátækan mann en sama sektin fyrir ríkan. En aftur getur vel verið, að sama fangelsisvistin sje miklu meiri refsing fyrir þann ríka en þann fátæka, því að honum getur brugðið meira við. Jeg get vel hugsað mjer, að sumir „auðnuleysingjar“ hv.þm. Ísaf. (M. T.) kæri sig kollótta, þótt þeir sitji í „steininum“ nokkra daga. En þetta alt athugar dómarinn er hann framkvæmir sektina. Þetta var nú að eins um endurskoðun tilsk. frá 25. júní 1896. En annars skal jeg játa, að annað eins og þetta getur ekki verið neitt kappsmál.