Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Eins og hv. þdm. er kunnugt, var frv. þetta borið fram til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út á s. l. hausti, um breyt. á l. nr. 48 frá 23. febr. 1945, um skipakaup ríkisins. Fjhn. þessarar d. hefur athugað þetta frv. og aflað sér upplýsinga um það, hve langt komið er með þær framkvæmdir, sem frv. fjallar um, og eru upplýsingar um það birtar í nál. á þskj. 967. Það er, í fáum orðum sagt, þannig, að Nýbyggingarráð hafði aflað tilboða í smíði á 35 vélskipum innanlands, en atvmrh. síðan samið um smíði á samtals 27 vélskipum. - Ástæðan til þess, að þessi l. voru sett, var sú, að það þótti sýnt, að lög þau, sem áður er um getið, að í gildi voru um skipakaup ríkisins, mundu ekki fullnægja þörfinni á smíði skipa innanlands. Þau voru bundin við skipakaup erlendis. Þess vegna þótti líka nauðsynlegt að bæta þessum l. við, er semja átti um kaup á skipum innanlands. Það kom fram það álit í n., að lækka mætti ábyrgðarheimild þessara l. úr 30 millj. kr. í 25 millj. kr., vegna þess að ekki væri þegar samið um kaup á nema 27 skipum, en upphaflega var gert ráð fyrir smíði 35 skipa. En ég bendi á það hér, að hér er aðeins um heimild að ræða, sem ekki verður notuð til fulls, nema samið verði um smíði á fleiri skipum en þegar er samið um smíði á, og það verður ekki gert nema kaupendur fáist að þeim skipum. Þessi lánsheimild eða þetta lán verður ekki heldur notað nema til þess að auka skipastól landsmanna í samræmi við óskir þeirra, sem þar eiga hlut að máli.



Herra forseti. Ég held, að allir hljóti að vera sammála um það, að það sé dálítið varhugaverð braut, sem hæstv. ríkisstj. hefur gengið inn á í þessu máli, að veita sjálfri sér með brbl. stórfelldar lánsheimildir. Á þessu þ. voru staðfest brbl., þar sem ríkisstj. hafði veitt sér 60 millj. kr. lánsheimild. Og í þessu frv. er um sams konar lánsheimild að ræða fyrir 30 millj. kr. Þarna eru 90 millj. kr., sem hæstv. ríkisstj. hefur veitt sjálfri sér heimild til að taka að láni, fyrir utan annað smærra af svipuðu tagi, þó að það sé lítilfjörlegt í samanburði við þetta tvennt. Það, sem ríkisstj. hefur gert í þessu efni, að veita sjálfri sér slíka heimild í jafnstórum stíl og hún hefur gert, er með öllu fordæmislaust hér á þessu landi og ég hygg, þó að víðar sé leitað þar, sem þingræðisstj. er á annað borð. Og þetta verður athyglisverðara fyrir það, að það er ekki annað hægt að sjá en þetta hafi verið þarflaust með þessi brbl., sem hér er leitað staðfestingar á og gefin eru út 13. sept. s. l. En á síðasta þ. í fyrra vetur var hæstv. ríkisstj. margbent á það, að Alþingi þyrfti, vegna ýmissa aðkallandi mála, að koma fyrr saman en stjórnin lagði til. Ef hún hefði sinnt þeim bendingum, hefði hún ekki þurft að taka til slíkra ráða sem þessi brbl. eru. Og það er ekkert neyðarúrræði að kalla saman þing í byrjun september, og hefði vissulega verið eins hægt fyrir ríkisstj. að gera það eins og að taka sér þetta vald, sem hún hefur gert. Ég ætla þó ekki að fara að innleiða neinar almennar umr. um þetta. En ég get játað, að þetta lán, sem hér er um að ræða og átti að verja til þessara framkvæmda, tel ég, að heppilegt hafi verið og nauðsynlegt, og þetta, sem ég sagði, á meira við formið en efnið. Þess vegna er það, að ég með öðrum nm. í fjhn. legg til, að frv. verði samþ. En þó að ég leggi til, að frv. verði samþ., þá er það á engan hátt í neinni mótsögn við það, sem ég hef sagt um þessa starfsaðferð ríkisstj. og það, að ég vil á allan hátt vara við að ganga lengra á þessari braut en gert hefur verið. Ég sé ekki annað en ef þingið tekur þegjandi við slíku frá ríkisstj., að þá muni það smám saman missa fjárveitingarvald sitt og umráð yfir fjármálum ríkisins í hendur ríkisstj. En einmitt umráðin yfir fjármálum og fjárveitingarvaldið er hornsteinn þingstj. og þingræðis. Og það, að nauðsyn þótti til bera hjá öðrum þjóðum að löggjafarþing kæmi í staðinn fyrir einveldi, mun vera aðallega af þeirri ástæðu, að þegnarnir vildu einmitt hafa hlutdeild í því, hvernig því fé væri varið, sem á þá voru lagðir skattar til að ná inn. En það kom fram við athugun málsins í fjhn., þar sem m. a. hæstv. ráðh. var viðstaddur og gaf skýrslu um framkvæmd þessa máls, að ekki væri þörf á allri þeirri lánsheimild, sem brbl. fjalla um. Ég held, að allir nm. hafi verið sammála um það, eftir að hafa heyrt skýrslu ráðh., og að ráðh. var einnig sammála um það, að ekki mundi vera nein þörf á að hafa heimildina hærri en 25 millj. kr. í staðinn fyrir 30 millj. kr. Þess vegna er það, að ég hef borið fram brtt. á þskj. 968, um það að lækka lánsheimildina um þessar 5 millj. kr. niður í 25 millj. kr. Ég hreyfði þessu í n., og ég heyrði enga mótbáru móti þessu aðra en þá, að þá þyrfti málið að fara aftur til Nd. og gæti þess vegna tafizt. Ég fyrir mitt leyti geri ekkert úr þeirri mótbáru, því að ég held, að það hafi alls enginn ágreiningur verið um þetta mál í hv. Nd. Og ég geri ekki ráð fyrir, að það þyrfti að taka nema 1–2 mínútur að ganga frá málinu þar, þó að það færi til þeirrar d. En ég verð að segja það, að þó að þetta kunni að virðast lítilfjörlegt, hvort lánsheimildin er 5 millj. kr. hærri eða lægri, þá legg ég töluvert upp úr þessu. Mér finnst, ef frv. er samþ. óbreytt, eftir að það er vitað, að ekki er þörf á þessu, að þá sé það yfirlýsing Alþ. um það, að í það minnsta núverandi ríkisstj. sé alveg einráð um það, ef henni dettur í hug, að veita sér svo miklar lánsheimildir sem henni þóknast, því að Alþ. muni undir öllum kringumstæðum staðfesta það allt saman. Ef aftur á móti sýnd er ofurlítil viðleitni, þó að í litlu sé, til þess að spyrna þarna við fótum, þá álít ég, að ríkisstj. muni skoða það sem ofurlitla áminningu um það, að hið raunverulega vald til þess að taka skuldbindingar á herðar ríkisins sé hjá Alþ., en ekki hjá ríkisstj. Hins vegar virðist mér, að það hefði nokkra þýðingu fyrir Alþ. að ganga þannig frá málinu eins og ég legg til.

Frsm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Það var aðeins út af ræðu hv. 1. þm. Eyf., að ég stend upp. En ég ætla þó ekki að fara langt út í umr. um það, hvort Alþ. hefði átt að koma saman einum mánuði fyrr s. 1. haust en það gerði. Það er annað mál og nokkuð óskylt þessu. En kjarni ræðu hv. þm. hné að því, að núv. ríkisstj. væri vægast sagt nokkuð óprúttin í því að veita sjálfri sér lánsheimildir með brbl, og þá sérstaklega í sambandi við það frv., sem ræðir um 60 millj. kr. til togarakaupa. Hins vegar hygg ég, að fleiri séu sammála því, að einmitt þetta frv., þar sem Alþ. heimilar ríkisstj. með brbl. að taka lán til þess að stækka atvinnuveg landsmanna og koma fénu í þau fyrirtæki, sem gefa beztan arð, eigi fullan rétt á sér. Og þetta viðurkenndi hv. 1. þm. Eyf. áðan í ræðu sinni. En hvað snertir þetta frv. og það, sem bar á góma í n., þegar hún ræddi þetta, að fram hafi komið, að ekki væri þörf á allri lánsheimildinni, þá er það að vísu rétt, að það kom fram í n., að ekki þyrfti alla lánsupphæðina, ef ekki yrði af smíði á öðrum skipum en þeim, sem samið hafði verið um. En ráðh. óskaði frekar eftir því, að n. gerði ekki till. um að lækka þessa lánsheimild, að mér skildist til þess, að opin leið væri til að semja um smíði á fleiri skipum. Og ég tel miklar líkur til þess, að óskað verði eftir þeim. Þá er hér um að ræða, hvort eigi að loka fyrir, að hægt sé að byggja fleiri skip en þau, sem samið hefur verið um, og þó að það sé sýnt, að það dragi úr því að veita fleiri mönnum, sem annars vilja kaupa vélskip, eða hvort eigi að halda því opnu, að ríkisstj. geti greitt fyrir slíkum aðilum, þegar þeir kunna að koma fram. Það, sem líka kom fram síðar í ræðu hv. þm., var það, að í raun og veru vildi hann með þessari brtt. gefa ríkisstj. og hennar flokkum bendingu um það, að hér væri verið að fara inn á braut, sem ríkisstj. hefði ekki heimild til að gera. Það mun vera ákaflega fátítt, að yfirleitt sé gerð breyt. á brbl., og það mun vera vegna þess að menn álita, að slík breyt. á brbl. skoðist sem nokkurs konar vantraust á þá ríkisstj., sem gefur l. út. Ég get vel skilið, að hv. 1. þm. Eyf., sem er stjórnarandstæðingur, vilji gjarna fá slíkt vantraust samþ. Mér þykir það ekkert undarlegt. Hann hefur hreinar hendur með að bera það fram. 



Herra forseti. Það er auðheyrt á ræðu hv. frsm. n., að hann hefur ekki lengi verið á Alþ. og þekkir ekki vel, hvernig meðferð mála hefur oft verið hér á þingi. Hv. þm. sagði, að það væri fátítt, að brbl. væri breytt, það væri skoðað sem vantraust á ríkisstj., ef það væri gert. Ég get nú frætt hann um það sem eldri þm., að það er ákaflega algengt, að slíkum l. sé breytt. Þó að núv. ríkisstj. hafi verið lítið gefin fyrir það að láta breyta brbl., man ég ekki betur en svo hafi verið gert í hennar tíð. Og það hefur iðulega verið gert og ekki talizt neitt vantraust á ríkisstj., þó að svo hafi verið. Hitt er náttúrlega vantraust á ríkisstj., ef brbl. eru felld. Þá taldi hv. þm., að það væri óskylt mál, sem ég hefði minnzt hér á í upphafi, að Alþ. hefði átt að koma saman fyrr en það gerði og þá hefði það getað afgr. þessi l. og veitt ríkisstj. þessa heimild, einnig heimilað lántöku vegna togarakaupa, og að það bæri ekki að ræða það í sambandi við þetta mál. Mér finnst töluvert hæpið að segja, að þetta komi ekki þessu máli við. Sú formlega hlið málsins kemur alveg eins málinu við og efnishlið þess. Hv. frsm. sagði, að þetta fé hefði verið vel notað, en það geta nú verið skiptar skoðanir um það, hvort svo hafi verið að öllu leyti. Því að ég geri ráð fyrir því, þó að þessari hæstv. ríkisstj. eða einhverri annarri ríkisstj. væri fengið einræði í hendur og Alþ. afnumið, að þá færi ekki hjá því, að hún notaði sumt af fé ríkisins vel. Þau rök, sem hv. þm. hefur viðhaft um þetta, voru eiginlega rök fyrir því, að þeir, sem væru andvígir ríkisstj. á hverjum tíma, gætu verið ánægðir á meðan, þó að hún tæki sér þetta vald, ef hún bara notaði það vel. Þetta eru þau rök, sem alltaf hafa verið höfð um það, að einræði sé bezt og þingið hafi ekkert að gera. Og það er ekkert á móti því að segja það í lok þessa lengsta þ., sem verið hefur á Íslandi, að það hefði verið nokkurn veginn sama, þó að þetta þing hefði annaðhvort ekki komið saman eða staðið einn dag, eins og siður var í Þýzkalandi fyrir stríð, og gerð ein samþykkt til þess að staðfesta allt, sem stjórnin hafði gert eða mundi gera. Og ódýrara hefði það verið fyrir ríkissjóð. En út af því, sem hv. þm. sagði um það, sem fram kom í n. um málið og í sambandi við það, þá fannst mér hann nú ekki fara alls kostar rétt með. Það er rétt, sem hann sagði, að ráðh. hefði óskað eftir því, að málið yrði samþ. óbreytt. Sú eina ástæða, sem hann nefndi, var, að þetta mál þyrfti ekki að fara til Nd. aftur. Hitt, að það kynni að vera þörf á hærri lánsheimild vegna frekari framkvæmda, var ekki orðað og einmitt tekið fram, að þótt frekari framkvæmdir yrðu í þessu efni, væri ekki þörf á hærri lánsheimild, vegna þess að skipin væru greidd jafnóðum og þau væru keypt, og þá kæmi nýtt fé til að láta byggja ný skip. Ég varð alls ekki var við annað, sem væri því til fyrirstöðu að samþ. brtt. eins og þá, sem ég ber fram, heldur en þetta eina formsatriði, að málið færi ekki til Nd. aftur.

Frsm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég held, að ég haldi mig við það, sem ég sagði áðan, að þótt það kunni að koma aðeins fyrir, að brbl. sé breytt, muni það vera sjaldgæft og í það minnsta fremur vera talið vantraust á þá aðila, sem hlut eiga að máli. Ég held, að hv. 1. þm. Eyf. mundi telja það, ef hann stæði að þeirri ríkisstj., sem þannig væri ástatt með. Annars var fátt, sem kom fram í ræðu hans, sem ástæða er til að deila um. Hv. 1. þm. Eyf. vildi segja, að það hefði alls ekki komið til orða í n., að það þyrfti að halda þessari lánsheimild, vegna þess að ef til vill yrðu byggð fleiri skip. Ég tók það ekki fram, að það hefði komið fram í n., en að það væri ósk ráðh. En að fara að dæma um það, að þetta þ. væri svo lélegt í alla staði, að það stæði alveg á sama, hvort það hefði staðið í einn dag eða ekki, það mun flestum þykja nokkuð miklar fullyrðingar, eða það, hvort það hefði afgr. þau mál, sem séu afgr., eða ekki. Ég ætla ekki að fara að deila um það nú.



Herra forseti. Það kom alveg skýrt fram í n., að lánsheimildin væri ákveðin 30 millj. kr. vegna þess, að það hefði verið ráðgert að semja um smíði á 35 skipum. Svo var ekki samið um kaup eða smíði á nema 27 skipum. Og þar af leiðandi kom það alveg ljóst fram, að ekki var þörf á 30 millj. kr. lánsheimild. Og það var engin einasta ástæða nefnd fyrir því, að ekki mætti lækka þetta, önnur en sú, að þá færi málið til Nd. Og eins og ég sagði áðan og hv. þm. gekk fram hjá, þá hindrar það ekki á nokkurn hátt framkvæmdir, þó að frv. sé breytt. Það voru byrjunarframkvæmdirnar, sem þurfti lánsheimild til, en þegar farið er að selja skip, kemur nýtt fé til umráða. Og það er þess vegna aðeins það að hagga ekki neinu, sem ríkisstj. hefur gert, sem vakir fyrir hv. frsm. og samstarfsmönnum hans og stuðningsmönnum ríkisstj., en ekki að það sé nokkur minnsta nauðsyn á því eða málinu gagnlegt á nokkurn hátt, að þessu frv. sé ekki breytt, né heldur að brtt. mín geri nokkra hindrun á þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru. Ég ætla ekki að fara út í að deila um störf þessa þ., en það verður áreiðanlega mismunandi dómur, sem það fær. Vitað er það, að það hefur afgr. mörg mál, en öll veigamestu málin eru nú þó afgr. þannig, að ríkisstj. var fyrirfram búin að ákveða, að þau skyldu afgr., og í höfuðdráttum, hvernig þau skyldu afgr. Það er ekki þingið í raun og veru, sem hefur afgr. þau nema að forminu.



Í trausti þess, að þetta fé verði ekki notað nema kaupendur séu fyrirfram tryggðir, eins og lýst hefur verið af hv. frsm., segi ég nei. 2. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. 3. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 11 shlj. atkv.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Eins og kom fram við 2. umr. þessa máls, hafa sjútvn. borizt brtt., sem óskað var, að hún flytti við frv., en þær komu svo seint, að ekki var hægt að taka þær til athugunar áður en nál. var gefið út. Ég hef svo kallað n. saman og lagt þessar brtt. fyrir hana. En meiri hl. n. hefur ekki fallizt á að bera brtt. fram, mest af þeim ástæðum, að hann taldi, að hætta væri þá á því, að frv. næði ekki fram að ganga á þessu þingi. Hins vegar er meiri hl. n. ekki á móti 1. og 2. tölul. í brtt. minni hl., sem er eingöngu leiðrétting á frv. Ég hef fengið þær upplýsingar hjá Vigfúsi Einarssyni skrifstofustjóra í atvmrn., að ráðuneytið telji ekki fært að veita skírteini út á frv. eins og það er á þskj. 644, nema þessar breyt. komi inn í frv., vegna þess að hann gæti ekki greint á milli þess, hvenær þessir menn ættu að hafa réttindi samkv. l. og hvenær ekki, þar sem ekki er samræmi í þessu gegnum öll lögin. Viðvíkjandi 3. lið brtt. 955 er það þannig, að eins og nú er hefur ráðuneytið ekki rétt til að veita neina undanþágu, en það er vitanlegt, að þó að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, þarf enn víðtækari undanþágu, og yrði það þá að gerast án heimildar. Vigfús Einarsson upplýsti einnig, að ráðuneytið mundi ekki sjá sér fært að gera það, svo framarlega sem þessi brtt. væri felld, því að það væri viljayfirlýsing þingsins um það, að undanþágu ætti ekki að veita, og stefndi það þá flotanum í hættu, þangað til gefin væru út bráðabirgðal. eða þangað til þingið kæmi saman aftur til að breyta l. Ég legg því til, að þessar brtt. verði samþ.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) : Ég hef ekki neinar aths. að gera við ræðu hv. þm. Barð., form. sjútvn., hann skýrði alveg rétt frá afstöðu n. En ég vil taka það fram fyrir mína hönd og meiri hl. sjútvn., að þó að brtt. sú, sem kveður svo á, að ríkisstj. sé heimilt að veita undanþágu, verði felld, þá er það engan veginn svo að skilja, að við lítum ekki þannig á, að ríkisstj. standi alveg í sama rétti með undanþáguveitingar eins og hingað til. Því að forsendurnar fyrir því, að þessar brtt. voru ekki fluttar fyrr, eru þær, eins og hv. þm. Barð. tók fram, að meiri hl. n. vildi ekki setja málið í hættu vegna breyt. Eftir því sem hv. þm. Barð. segir frá, dregur Vigfús Einarsson skrifstofustjóri það mjög í efa, að l. verði framkvæmanleg eins og frv. liggur nú fyrir, en ég dreg í efa, að það álit skrifstofustjórans sé rétt. Ég skal að vísu játa, að sumar gr. frv. eru þannig, að þær geta vel orkað tvímælis. En það, sem fyrir mér er aðalatriðið - og ég tel ekki neinn vafa um, að er hægt að framkvæma eftir frv., þó að brtt. verði felldar niður, - það er réttindahækkun fyrir vélstjóra á mótorskipum úr 150 hö. í 250 hö., og það hefur verið fyrir mér alla tíð aðalatriðið í þessu máli, og upphaflega var málið flutt vegna þeirra breyt. Ég tek því undir það með hv. þm. Barð., að mér dettur ekki í hug að hafa málþóf um þetta mál, enda hefur verið hin bezta samvinna í n. um málið, þó að ágreiningur væri um niðurstöðu.



Þar sem ég tel þessa brtt. ekki bráðnauðsynlega til þess að lögin komi að haldi, þá tel ég ekki ástæðu til að tefja málið og segi því nei.



Herra forseti. Ég ræddi um það síðast, þegar mál þetta var til umr., að svo kynni að fara, að ég tæki aftur brtt., sem ég flutti við þetta frv. Og með tilvísun til þess, að hæstv. menntmrh. lýsti yfir, að það færi fram rannsókn á því, hvort tiltækilegt væri að láta Menntaskóla Reykjavíkur vera á þeim stað, þar sem hann hefur verið fram að þessu, tek ég brtt. mína aftur.



Eins og ég hef gert grein fyrir í umr. um málið, tel ég, að þessi ákvæði eigi heima í öðrum l., og segi því nei. Brtt. 940 tekin aftur. Frv., svo breytt, samþ. með 10 shlj. atkv. og endursent Nd.



Herra forseti. Hv. Nd. hefur gert nokkrar breyt. á frv. þessu frá því, sem það var afgr. hér í þessari hv. d. Flestar þeirra eru leiðréttingar á tilvísunum, sem ég hirði ekki að rekja. En þær, sem um annað fjalla, eru í fyrsta lagi breyt., sem gerð var á 11. gr., að aftan við 2. mgr. bætist: „eftir ákvörðun tryggingaráðs.“ Þá var breytt. 42. gr. (miðað við núverandi greinatölu á þskj. nr. 980). Samkv. frv., eins og það fór héðan frá hv. d., var gert ráð fyrir því, að heimilt væri að greiða sjúkrabætur til atvinnurekenda eftir sömu reglum og til launþega, ef þeir lægju veikir og væru frá störfum. Þessu var breytt í hv. Nd. þannig, að þeir smáframleiðendur, sem liggja á sjúkrahúsi, skuli, ef þeir falla undir ákvæði 2. mgr. 39. gr., eiga sama rétt eins og launþegar um sjúkratryggingar og eftir sömu reglum. Þriðja breyt. er sú, að bætt er nýju bráðabirgðaákvæði aftan við frv., sem er nr. 11 á þskj. 980. Samkv. því eiga stjórnir sjúkrasamlaga í kaupstöðum utan Rvíkur að fara með störf trygginganefnda til ársloka 1947 og annast til sama tíma skrifstofuhald og umboðsstörf fyrir Tryggingastofnunina, samkv. samningum, er tryggingaráð samþykkir. Ég hef borið mig saman við hv. meðnm. mína í heilbr.- og félmn. þessarar d., og meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það hefur komið frá hv. Nd. En einn hv. nm., hv. þm. Str., hefur ekki látið uppi afstöðu sína til málsins.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þessu máli var vísað til iðnn. 13. apríl, en hún hefur vegna anna ekki getað haldið um það nema einn fund, sem haldinn var í morgun, og eru nm. sammála um að mæla með, að frv. verði samþ. óbreytt. Meginbreyt. á l. er sú, að í staðinn fyrir 65 þús. kr., sé lagt í iðnlánasjóð 300 þús. kr. framlag af hálfu ríkissjóðs. Sumpart er þetta gert vegna hinna breyttu fjárhagsástæðna í landinu og sumpart vegna þess, að nú þarf iðnaðurinn á miklu meira fé að halda en sjóðurinn getur af hendi látið, ef ekki er greitt meira til hans af hálfu ríkisins en nú er ákveðið í l. Aðrar breyt. eru afleiðing af þessari breyt., sem er gerð á 1. gr. I. nr. 40/1941. Ég skal geta þess, að ég hef rætt við hæstv. fjmrh. um þetta, og er hann sammála því, að þessi breyt. nái fram að ganga. Ég skal að síðustu geta þess, að ég taldi, að það væri eðlilegt, að þessum l. yrði nokkuð breytt síðar, þó ekki sé tími til þess nú, á þann hátt, að iðnaðinum sé tryggt prósentugjald af framleiðslunni, líkt og fiskveiðasjóðnum, þannig að sjóðurinn geti fengið úr sínum eigin atvinnuvegi nokkuð mikið fé til þess að geta staðið undir öllum þeim óskum um lánveitingar, sem til hans koma. En það er ekki ástæða til að ræða það nánar hér. Ég taldi rétt, að það kæmi fram við þessa umr., að n. leit svo á, að það væri æskilegt, að hægt væri að breyta l. í það horf í framtíðinni, að sjóðnum yrðu tryggðar verulegar tekjur á líkan hátt og Fiskveiðasjóði Íslands. - N. leggur svo til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Forseti (StgrA): Hv. frsm. er nú fjarstaddur, en til máls tekur hv. 1. þm. Eyf.



Af því að hv. form. og frsm. fjhn. er fjarstaddur, vil ég gera grein fyrir áliti n. í þessu máli. Meiri hl. n. mælir með, að frv. verði samþ., og þrír leggja auk þess til, að lítils háttar breyt. verði gerð. Má þó segja, að efni frv. sé að vissu leyti varhugavert. Hér er nefnilega um æði miklar skattaívilnanir að ræða. Nú standa yfir óvenjulegir tímar, og má búast við, að verðlag breytist til lækkunar. Gæti þá orðið erfitt fyrir þá, sem aflað hafa sér dýrra tækja á stríðsárunum, að standa undir rekstrinum, nema með því að afskrifa þeim mun meir þegar í byrjun. Og frv. miðar að því að heimila þessar afskriftir. Þær koma þá vitanlega á rekstrarreikning fyrirtækisins og reiknast sem frádráttur á tekjur. Getur hér því orðið um allmikla skattaívilnun að ræða. Þótt n. sjái galla á frv., álítur hún, að samþ. bera frv. Í 1. frvgr. eru talin upp ýmis tæki, sem ná því að verða afskrifuð á þennan hátt, en þau eru: „Fiskiskip og önnur veiðiskip, fiskvinnslustöðvar, síldarverksmiðjur og dráttarbrautir.“ Verið getur vafamál, hvort veita eigi hlunnindi þessi fyrir öll framangreind tæki, en þó hafa ekki komið fram brtt. um að fella neitt niður af þessu. En þrír nm. vilja bæta við flutningaskipum og telja það rétt. Nú er mikið um alls konar ráðstafanir til eflingar fiskiflota þjóðarinnar. En ég held, að henni sé ekki síður lífsnauðsyn að koma sér upp í framtíðinni fríðum flutningaskipaflota. Öllum er kunnugt um, að Eimskip hefur nú skattfrelsi. Svo er háttað um flutningaskip sem veiðiskip, að hvor tveggja eru dýr, og þeir, sem ráðast í kaup á flutningaskipum, mundu hafa lítinn hagnað af þeim og varla geta látið þau bera sig, nema því aðeins að þeir fengju svipuð hlunnindi og í frv. greinir. Einmitt vegna þess, að Eimskip hefur hlunnindi, eru engar líkur til þess, að aðrir nýir aðilar muni treysta sér til að standast það að veita svipuð kjör og Eimskip við miklu verri aðstæður. Ég hirði svo eigi um að orðlengja þetta meir og vænti þess, að hv. d. samþ. fyrri brtt. á þskj. 964 frá meiri hl. n. Um síðari brtt. er ekkert að segja. Hún er aðeins leiðrétting á orðalagi.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Aðeins örfá orð. - Hv. frsm. n. sagði, að ákvæði frv. kynnu að þykja varhugaverð vegna skattafvilnana. Hefur það vissulega við góð rök að styðjast, a. m. k. hvað fiskiskipin varðar. Ef allt fer með felldu, þá má vera ljóst, að ríkissjóður tapar tekjum, ef afskriftir verða hækkaðar, eins og frv. gerir ráð fyrir. Á hitt er svo um leið að líta, að frá því að byrjað var að tala um, að ríkið beitti sér fyrir því, að togarar fengjust til landsins, hefur verið út frá því gengið, að leyfa yrði hærri afskriftir af þeim en venja hefur verið. Og ég held, að það hefði verið erfitt að koma togurum út til einstakra manna og félaga, ef ekki hefðu verið leyfðar hækkaðar afskriftir af þeim. - En um önnur skip en fiskiskip er það að segja, að ég ætla, að ekki sé um verulegan tekjumissi að ræða fyrir ríkissjóð í þessu efni. Ég hef látið gera athuganir á þessu, að því er fiskiskipin snertir, og það hefur sýnt sig, að beinar tekjur ríkissjóðs af, fiskiskipunum hafa verið litlar á undanförnum árum. Það má segja, að fríðindin verði ekki mikil fyrir þessi skip, en þó ætla ég, að það muni frekar verða til þess að örva menn til að koma sér þessum tækjum upp. Og um flest hin tækin, sem ráðgert er, að komið verði upp á næstu árum, er það að segja, að það yrði naumast í þau ráðizt nema því aðeins að hækka afskriftirnar af þeim. Það má segja, að það sé ekkert frá ríkissjóði tekið, því að ef tækjunum verður ekki komið upp, verður ekki heldur um tekjur að ræða af þeim. Viðvíkjandi brtt. vil ég segja það, að frá því fyrsta að byrjað var að tala um málið, hef ég verið því meðmæltur, að fleiri tæki væru tekin upp í frv. en þar er ráð fyrir gert, m. a. flutningaskip. Og ég hygg, að það sé alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að menn muni verða mjög tregir til þess að leggja fram fé til þess að kaupa flutningaskip nú, ef þeir fá ekki fyrirheit um eitthvað hærri afskriftir en verið hefur. Menn verða að gera það upp við sig, hvort æskilegt sé að örva menn til að leggja fram fé til þess að afla þessara tækja eða ekki, Ég er þeirrar skoðunar, að við Íslendingar eigum að keppa að því að verða siglingaþjóð, og við hljótum að keppa að því hvað vöruflutninga frá og til landsins snertir. En til þess þurfum við að bæta við flutningaflotann. Það eina, sem mælt gæti á móti þessu nú, er, að rekstur skipa hjá okkur er dýrari en hjá nágrannaþjóðunum, og þess vegna er hæpið, að þær ívilnanir, sem ráðgerðar eru, geti komið að gagni, þ. e. a. s., að þær afli svo mikilla tekna, að þær gætu staðið undir þeim afskriftum, sem hér eru ráðgerðar. En ég vil aðeins benda á í því sambandi, að það er engum efa undirorpið, að ef þetta frv. verður afgr. eins og það nú er, þá muni koma kröfur um, að afskriftareglugerðinni verði breytt og leyfðar verði hærri afskriftir af tækjunum. Og það mun verða notað sem röksemd við fjmrn., að menn muni því aðeins ráðast í að afla vissra tækja, að hærri afskriftir verði leyfðar af þeim. Og það mun sannast, að það mun verða erfitt að standa móti þeim kröfum. Ég vil benda á þetta til þess, að því sé nú þegar slegið föstu, að þingið verður að vera undir það búið, þó að það vilji ekki fallast á það að fjölga þeim tækjum, sem leyfðar eru afskriftir af, að ríkisstj. verður á eftir knúð til þess að taka meira og minna upp tæki undir hærri afskriftir en gert hefur verið áður. Ég mun fylgja því, að þessi brtt. nái fram að ganga. Það hefur að vísu ekki náðst samkomulag innan ríkisstj. um það að taka fleiri tæki en gert er ráð fyrir í frv., en ég tel mig samt hafa óbundnar hendur um atkvgr.



Herra forseti. Þetta mun skerða mjög tekjur ríkissjóðs. En það hefur verið gert ráð fyrir því frá fyrstu byrjun að auka mjög afskriftir af þessum nýju skipum. Hins vegar eru í frv. engin ákvæði um það, að skattfrjálst fé í nýbyggingarsjóðum, sem notað yrði til skipakaupanna, skyldi dragast frá, áður en til afskriftanna kæmi, sem ég hefði þó talið eðlilegt. Einnig taldi ég varhugavert að framlengja þann tíma, sem þessi sérstöku fyrningarafskriftaákvæði gilda fyrir, lengur en þrjú ár, vegna ófyrirsjáanlegrar tekjurýrnunar ríkissjóðs af þeim sökum. Ber ég þó ekki fram brtt. um það efni, og vísa ég til ræðu hæstv. fjmrh. um það atriði. - Hins vegar er ég andvígur brtt. meiri hl., um að láta ákvæði þessi ná til flutningaskipa, bæði vegna þeirra almennu ástæðna, að þar með væri gengið enn meir á tekjustofna ríkisins, og líka með tilliti til þess, sem hv. 1. þm. Eyf. benti á, að skattfrelsi Eimskipafélags Íslands væri tímabundið og félli niður eftir eitt ár, en það hefði í skjóli skattfrelsisins safnað stórfé á stríðsárunum, sem það hefði varið til skipakaupa og hrykki til þess að greiða kaupverð skipanna að miklu leyti. Og ætti þá ekki að vera þörf á sérstökum afskriftum af slíkum skipum, þar sem þessa skattfrjálsu sjóðsöfnun ætti að sjálfsögðu að afskrifa strax um leið og skipin verða keypt. Annars skal ég ekki taka það efni til umr. nú, skattfrelsi Eimskipafélags Íslands, né spá neinu um það, hvað verður, þegar skattfrelsi þess er á enda samkv. því, sem samþ. hefur verið.

Á deildafundum 19. marz var útbýtt frá Sþ.: Till. til þál. um byggingarstyrk til flóabáts fyrir sunnanverðan Breiðafjörð, Hvammsfjörð og Gilsfjörð (A. 576).



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að geta þess, að formaður n. þeirrar, sem um þetta mál fjallar, hefur ekki kvatt n. saman til fundar.

Menntmrh. (Brynjólfur Bjarnason) : Herra forseti. Það er leitt, að n. hefur ekki getað skilað áliti í þessu máli, en form. er veikur, og ég veit ekki, hvort það eru nokkrir möguleikar fyrir n. til þess að skila áliti með því að taka málið fyrir, en mér finnst, að þar sem nú er mjög áliðið þings, þá væri gott að geta lokið þessu máli við 2. umr., og nefndin gæti síðan borið fram brtt. við 3. umr.



Herra forseti. Ég vil taka það fram með tilliti til form. menntmn., þar sem hann er lasinn, þá er naumast kostur á því að taka málið fyrir í skyndi í n., og þar sem ég er skrifari hér í þingdeildinni, þá á ég ómögulegt með að taka málið fyrir á nefndarfundi, án tillits til þess, hvort langt eða skammt er liðið á þingtímann. Það er nauðsynlegt, að form. n. sé við.



Herra forseti. Það eru nokkrir dagar síðan þessu máli var vísað til menntmn., en hv. 1. þm. Reykv. er lasinn í dag, og er auk þess verið að jarða tengdason hans, og ef ganga á nú fram hjá honum, þá er það fáheyrt í þingsköpum.



Herra forseti. Það er fáheyrt, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, og er fjarri sanni, að sé verið að sýna form. menntmn. óvirðingu, en það er aðeins eftir einn dagur af þingi, og því taldi ég ógerlegt, að málið fengi afgreiðslu, nema möguleiki væri á, að málið gengi til 3. umr. og n. kæmi saman á milli umr. En það virðist vera ákveðin andstaða gegn þessu, og fundaskrifari n. getur ekki kallað n. saman í skyndi, og því fellst ég á að fresta þessu máli, í þeirri von, að það verði tekið fyrir á morgun.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hver aukakostnaður muni verða af þessari lagabreytingu á næsta ári. Þetta kynni að vera í frv., en ég sé þetta ekki í nál. Nd., en þar er lagt til, að frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem þar voru gerðar. Það kann að vera, að ég geti fundið þetta út í frv., en mér þætti vænt um, ef hæstv. ráðh. gæfi mér hér upplýsingar.



Herra forseti. Ég hef látið reikna þennan kostnað út, og er hér ekki um að ræða annað en hækkun á launum sérfræðinga atvinnudeildarinnar. Þeir verða dósentar og prófessorar, og verður hækkun þeirra allra 12 þús. kr. í grunnlaun á ári.

Forseti (StgrA) : Ég mun að svo komnu fresta þessari umr.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þetta frv. til athugunar, og hafa nm. orðið á einu máli um að leggja til, að breyt. verði gerð á frv. Hins vegar hafa nm. ekki getað orðið sammála um, hverjar þær breyt. ættu að vera, sem gerðar yrðu, nema að því er tekur til Jóhanns Stefáns Thorarensens, en nm. eru allir sammála um að leggja til, að hann verði tekinn í frv. Meiri hl. allshn., hv. þm. Seyðf., hv. 6. þm. Reykv. og ég, vill að þessu sinni eingöngu láta veita þeim mönnum íslenzkan ríkisborgararétt, sem eru af íslenzkum ættum eða hafa dvalið hér á landi frá barnæsku, en öðrum verði að þessu sinni neitað um ríkisborgararétt. Minni hl. n., hv. 1. þm. Eyf. og hv. 4. landsk. þm., vilja hins vegar samþ. frv. eins og það liggur fyrir, þó með Jóhanni Stefáni Thorarensen að viðbættum einum erlendum manni, sem þeir leggja til, að verði tekinn upp í frv. Í l. um ríkisborgararétt frá 1935 er þeirri reglu slegið fastri, að hægt sé að veita mönnum íslenzkan ríkisborgararétt, ef þeir hafa verið búnir að vera hér á landi heimilisfastir í 10 ár og fullnægt öðrum skilyrðum. Það hefur verið venja hingað til að veita erlendum mönnum þennan ríkisborgararétt, ef þeir hafa fullnægt þeim almennu skilyrðum, sem sett eru í þessum 1. frá 1935. Síðan þessi 1. voru sett, hafa mjög margir erlendir menn leitað hingað til lands og fengið hér búsetu og atvinnuréttindi, og hafa sennilega á þessum rúmum 10 árum, sem þessi 1. hafa gilt, leitað hingað og fengið hér atvinnuréttindi fleiri erlendir menn en nokkru sinni áður. Veldur því ýmislegt, en ekki hvað sízt, að í einu fjölmennasta landi álfunnar hafa innanlandsástæður valdið því, að margir menn hafa orðið að flýja það land og taka sér aðsetur annars staðar, þar á meðal hér á landi. Þannig að fyrir stríð höfðu ákaflega margir erlendir menn leitað hér eftir búsetu og atvinnuréttindum og fengið það. Í sjálfu stríðinu hafa einnig margir erlendir menn leitað hingað og fengið að dvelja hér og notið hér aðeins réttinda, sem hægt er að veita útlendingum, sem ekki hafa hér ríkisborgararétt, og meira að segja eftir að sjálfu stríðinu lauk, hafa leitað hingað fjöldamargir útlendingar eftir dvöl og atvinnu, og má segja, að með hverju skipi, sem kemur frá útlöndum, komi erlendir menn, og það svo hundruðum skiptir, hingað til lands til að setjast hér að og reyna að skapa sér hér atvinnuskilyrði. Fjöldamargir leita svo eftir að fá að koma hingað, en er neitað um landsvist. Nú þegar styrjöldinni, sem staðið hefur í nokkur ár, er lokið, og ýmis aðstaða verður öðruvísi en meðan á henni stóð og árin þar á undan, virðist okkur, meiri hl. allshn., að það sé fullkomin ástæða til að taka til athugunar og endurskoðunar, hvort ekki sé rétt að taka upp nýja stefnu í starfsaðferðum um að veita íslenzkan ríkisborgararétt. Um verulegan hluta af þeim erlendu mönnum, sem hér eru staddir og leita og munu leita eftir íslenzkum ríkisborgararétti, má segja, að sé beinlínis óhjákvæmilegt að veita hann. Á ég þar fyrst og fremst við danska ríkisborgara eftir að sambandinu milli Íslands og Danmerkur var slitið og fyrir er séð um það, að hinn sameiginlegi ríkisborgararéttur milli þessara landa hlýtur að falla niður eða verða gerbreytt, og þá er óhjákvæmilegt að koma einhverri nýrri ákveðinni skipun á þau mál. Eins og nú standa sakir milli þessara tveggja landa og hv. alþm. er kunnugt, fara fram samningaumleitanir um það, hvernig þeim málum skuli skipað, sem við sérstaklega þurfum að semja við Dani um. Eitt af þeim málum er einmitt ríkisborgararétturinn og hvernig skuli farið með þá Dani, sem hér dvelja, og þá Íslendinga, sem í Danmörku dvelja. Þetta er atriði, sem samninganefndir þær, sem nú eru starfandi milli ríkjanna, hljóta að ræða og gera sínar till. um. Meiri hl. allshn. finnst réttara, meðan þessir samningar standa yfir, að staldra við og bíða eftir niðurstöðu af þeim samningum en að taka ákvarðanir um að veita frekari ríkisborgararétt til danskra þegna. Nokkuð svipuðu máli má segja, að gegni um þá aðra erlenda ríkisborgara, sem fyrir eru og leita eftir íslenzkum ríkisborgararétti. Langmestur hluti þeirra, þegar Dönum er sleppt, eru þýzkir ríkisborgarar. Það eru yfirleitt menn, sem hafa orðið að flýja land sitt, flestir af innanlandsástæðum, sumpart vegna stjórnmálaskoðana sinna og sumpart af kynflokkaástæðum. Nú þegar styrjöldinni er lokið, þá eru að sjálfsögðu ekki lengur fyrir hendi þær ástæður, sem fyrir hendi voru, þegar þessir menn komu hér og tóku sér hér búsetu og fengu vinnuréttindi. Ástandið er nú þannig, eða má vænta þess að það verði, að það sé opin leið fyrir þessa menn að leita aftur heim til föðurlands síns, ef þeir kjósa að setjast þar að á ný, án þess að verða fyrir ofsóknum vegna stjórnmálaskoðana sinna eða vegna þess, af hvaða kynflokki þeir eru. Það er því mjög eðlilegt, einnig í sambandi við þessi mál, þegar aðstæður eru þannig breyttar, að það sé líka staldrað við og séð til með það, hvort þeir óska ekki nú, þegar aðstæður eru breyttar og kyrrð verður komin á, að leita aftur heim til föðurlands síns að nýju, og hvort íslenzk stjórnarvöld sjá ástæðu til að hafa landið eins opið fyrir þessum flóttamönnum og hefur verið hingað til. Ég skal taka það fram, að ég er ekki sérstaklega að benda á það eða halda því fram, að við eigum að neita þessum mönnum um ríkisborgararétt, þegar til kemur. Mér virðist ástæða til, eins og sakir standa, að við hinkrum við og sjáum til, hvernig málin skipast, þegar kyrrð er komin á og búið að taka til endurskoðunar þau ákvæði og þær starfsaðferðir, sem hingað til hafa gilt um veitingu íslenzks ríkisborgararéttar. Þetta ætti ekki að þurfa að taka ýkja langan tíma. Þessum málum ætti að geta verið lokið það snemma, að hægt verði að gera það upp við sjálfan sig og koma því á hreint nú í sumar, hvernig þessum málum verður skipað. Og Alþ. í haust ætti að geta tekið ákveðna afstöðu til þess, hvernig þessu máli skuli hagað í framtíðinni. Það er að sjálfsögðu engin hætta eða óþægindi að þessum fresti fyrir þá útlendinga, sem hér eiga hlut að máli og ætlazt er til, að verði að bíða, meðan athugun fer fram, vegna þess að þeir hafa hér atvinnu og landsvistarrétt og engum hefur komið til hugar, að þeim verði vísað úr landi, meðan þessi mál eru í athugun. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fylgja þessum till. okkar meiri hl. úr garði með fleiri orðum. En ég legg áherzlu á það, að við höfum eingöngu lagt til, að ríkisborgararéttur verði að þessu sinni aðeins veittur þeim mönnum, sem eru af íslenzkum ættum eða hafa dvalið hér á landi frá barnæsku.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. allshn. hefur þegar skýrt frá, hefur það orðið ofan á í n. að leggja til, að að þessu sinni væri ekki veittur íslenzkur ríkisborgararéttur neinum af þeim mönnum, sem hafa sent umsóknir um ríkisborgararétt, öðrum en þeim, sem eru Íslendingar eða af íslenzku bergi brotnir. Hins vegar liggja hér fyrir umsóknir frá allmörgum exlendum mönnum, og það hefur ekki annað komið fram en að þeir uppfylli þau skilyrði, sem lögum samkv. eru sett fyrir veitingu ríkisborgararéttar. Eins og hv. frsm. meiri hl. n. tók fram, mun það hafa verið nokkurn veginn algild venja undanfarið að veita ríkisborgararétt þeim, sem um hann hafa sótt og uppfyllt hafa þessi skilyrði. Þrátt fyrir það, þó að meiri hl. n. hafi nú viljað víkja frá þessari venju og færi fyrir því þau rök, sem hv. frsm. gerði hér áðan, þá hef ég og hv. 1. þm. Eyf. þó talið ástæðu til að halda venjunni einnig nú, og höfum við leyft okkur að flytja till. um það að veita ríkisborgararétt, auk Íslendinga. einnig þeim erlendu mönnum öllum, sem um hann hafa sótt og uppfylla þau skilyrði, sem lögum samkv. eru sett fyrir veitingu ríkisborgararéttar til erlendra manna. Hv frsm. gat þess, að flestir þeirra útlendinga, sem hér eiga hlut að máli, hefðu á sínum tíma orðið að hrökklast frá föðurlandi sínu ýmist af pólitískum ástæðum vegna ofsókna gegn þeim eða af ofsóknum gegn þeim af öðrum ástæðum, t. d. vegna þess, að þeir væru af kynflokki, sem ekki átti griðland í viðkomandi landi á þeim tíma. Þó að ég þekki þetta fólk ekki persónulega, flest af því, þá geri ég ráð fyrir því, að þetta sé rétt, - að ástæðurnar til þess að þetta fólk er hingað komið séu þær, að það hafi orðið af þessum ástæðum að hrökklast frá föðurlandi sínu og síðan orðið að dveljast hér í 10 ár og innt af höndum nytsöm störf í þágu þessa þjóðfélags. Þegar þetta fólk nú óskar eftir því að fá að öðlast hér ríkisborgararétt, að því er gert er ráð fyrir með það fyrir augum að halda áfram búsetu hér á landi og halda áfram þeim nytsömu störfum, sem það hefur starfað að undanfarið, þá finnst mér í rauninni alveg sjálfsagt, að orðið sé við slíkri beiðni, að þeim verði veittur ríkisborgararéttur. Gæti hver litið í sinn eigin barm og séð, að menn þessir hafa átt við ýmis óþægindi að stríða vegna þess, af hvaða ástæðum þeir eru hingað komnir. Og „faktískt“ talað eiga sumir þessara manna engan ríkisborgararétt, að því er telja má sökum núverandi ástands. Hér ber að athuga, að ýmsir þeirra eru frá Þýzkalandi, en þar er nú ekki ríki. Því fylgja vitanlega óþægindi, ef menn þessir ætla að ferðast milli landa án allra skilríkja. Þess vegna held ég, að það sé ekki rétt hjá hv. frsm. n., hv. 9. landsk., að það mundi ekki valda þeim neinum óþægindum, þótt dragist til næsta þings að veita þeim ríkisborgararéttinn og þeir fengju hann ekki í sumar. Ég er á alveg gagnstæðri skoðun. Má telja, að óþægilegt sé fyrir hvern sem er að fá hvergi ríkisborgararétt. Ég álít, að einmitt þær ástæður, sem til þess urðu, að menn þeir, er hér um ræðir, leituðu hingað og beiddust landsvistarleyfis, geri það enn frekar sjálfsagt, að íslenzka ríkið bregði nú skjótt við og veiti ríkisborgararéttinn, enda hafa mennirnir sótt um hann. Réttur þessi er þeim nauðsynlegur, og þess utan hafa þeir unnið hér ýmis mikilvæg störf. Ég vil mælast til þess fyrir mína hönd og hv. 1. þm. Eyf., að hv. þdm. taki til athugunar, hvort ekki sé ástæða til að sýna mönnum þessum þegar þá gestrisni að veita þeim ríkisborgararétt, en sú veiting verði þó háð skilyrðum íslenzkra laga.



Ég get ekki stillt mig um að segja nokkur orð vegna ummæla hæstv. forseta. Þetta mál er talsvert erfitt, og ætti helzt ekki að tala um einstaka menn. En ég tel rétt vegna ummæla hæstv. forseta, þess efnis, að ekkert væri við menn þessa að athuga, að skýra frá því, að í fyrra kom til mín einn af þessum umsækjendum og lagði fast að mér að stuðla að því eftir megni, að rétturinn yrði veittur. Hann kvaðst mundu hverfa af landi brott þegar er hann hefði öðlazt réttinn, því að þá gæti hann fengið landsvistarleyfi annars staðar. Við vitum, að þetta hefur komið fyrir áður. Menn hafa komið hingað, haft skamma viðdvöl, horfið síðan af landi og fengið leyfi til landsvistar í öðru landi, en það hafa þeir fengið einvörðungu vegna þess, að áður höfðu þeir öðlazt ríkisborgararétt hér á landi. Nú liggur fyrir vitneskja um það, að einn aðili a. m. k. af umsækjendunum ætli að nota þennan rétt á greindan hátt, og er þá af þeim sökum full ástæða til þess fyrir okkur að fara varlega. Hins vegar, þegar ró er komin á í heiminum, þá horfir málið öðruvísi við, ef fólk þetta vill dveljast hér framvegis og haga sér vel, og er ekkert nema gott um það að segja að veita því þá réttinn. En hér ber þess og að gæta, að margir af téðum mönnum hafa dvalizt hér nauðugir síðastliðin 5–6 ár, og er nauðsynlegt að draga þau ár raunverulega frá að því er varðar veitingu réttarins, því að þau sýna ekki vilja fólksins til dvalar hér. Að minni hyggju er óverjandi að veita öllu þessu fólki ríkisborgararétt að órannsökuðu máli. Stjskr. okkar ætlast til, að þetta mál sé grandgæfilega athugað. Ef við viljum á annað borð veita réttinn, þá verðum við að veita öllum þeim, er um hafa sótt og uppfyllt skilyrði til að öðlast hann. En ég tel skaðlaust að láta málið bíða og vil líka, að það verði látið koma í ljós, hvort fólkið vill í rauninni dveljast hér, því að undanfarin 6 ár bera ekki á nokkurn hátt vitni þess, hvort menn vilja verða Íslendingar. Hér má og taka til athugunar, hvort einhverjum þessara manna leiki hugur á að öðlast íslenzkan ríkisborgararétt aðeins til þess að geta síðan fengið landsvist í öðru landi. Vitanlega hef ég alls ekkert á móti því, að margt fólk öðlist þennan rétt, en ég held því fram, að láta eigi núverandi ástand sjatna og róast, áður en gengið sé til víðtækra breytinga á hlutaðeigandi löggjöf.



Þetta verða örfá orð. Út af ummælum hv. 6. þm. Reykv., þess efnis, að ég hefði sagt, að ekkert það hefði komið fram, sem gæfi ástæðu til að fara varlega í því að veita þessu fólki ríkisborgararétt, vildi ég taka það fram, að þetta er ekki alveg rétt, því að ég sagði, að mennirnir hefðu uppfyllt lagaleg skilyrði. Ég minnist þess, að hv. 6. þm. Reykv. gat um, að einn umsækjandinn ætlaði að nota réttinn eins og áður var frá greint. Ég skil að vísu ekki, á hvern hátt íslenzkur ríkisborgararéttur sé tekinn fram yfir rétt í öðrum löndum og veiti landsvist annars staðar. En beinast finnst mér, að lægi fyrir, ef svo er háttað, að neita þeim mönnum einum um réttinn, sem hv. 6. þm. Reykv. o. fl. er kunnugt um, að nota ætli rétt sinn sem fyrr var sagt, svo að það bitni ekki á hinum aðilunum, sem saklausir eru af þessu. Mér finnst, ef yfirlýsingar liggja fyrir í málinu, að þá eigi að meta þær og vega. Þótt ég sé ekki kunnugur öllu fólkinu, þá þekki ég sumt og held, að það fólk sæki yfirleitt um ríkisborgararéttinn til þess að hagnýta sér hann á eðlilegan hátt til dvalar hér á landi.



Hann er ekki sterkur málstaðurinn hjá hæstv. forseta. Varð vart hjá honum bæði rökskekkja og mótsagna. Málið liggur svo fyrir, að sumt fólkið á eigi annarra kosta völ en annaðhvort að hverfa aftur til heimalands síns ellegar vera hér áfram um kyrrt. Hins vegar sagði hæstv. forseti, að hendi væri næst, ef yfirlýsingar lægju fyrir um, að einhverjir ætluðu ekki að nota ríkisborgararétt sinn á eðlilegan hátt, heldur til þess að komast utan, að neita þeim hinum sömu þá um hann. En einn umsækjanda kom einmitt til mín í fyrra, af því að ég var þá form. allshn., og lýsti þessu beinlínis yfir við mig, enda kom ekki í öðrum erindagerðum. Hæstv. forseti hlustaði á þetta samtal, og þykir mér fjandi hart aðgöngu, ef hann vænir mig um að fara með rangt mál. Hann tók einmitt téðan aðila upp í brtt. sínar, og kom ekki fram hjá honum, að hann teldi það nokkru máli skipta, hvernig háttað væri afstöðu aðilanna til veitingarinnar almennt séð. - Hæstv. forseti lítur á málið frá allt öðru sjónarmiði en ég.