Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. þm. Skagf. og ég höfum leyft okkur að flytja frv. það, sem prentað er á þskj. 370 og er um breyt. á l. nr. 11 1. febr. 1936, um eignarnámsheimild á nokkrum löndum og á afnotarétti landsvæða í Hafnarfirði, Garðahreppi og Grindavíkurhreppi og um stækkun lögsagnarumdæmis Hafnarfjarðarkaupstaðar. Ég tel ástæðulaust að hafa langar skýringar á þessu máli, m.a. og einkum vegna þess, að þær eru gefnar í grg., þó að hún sé ekki heldur ýkjalöng. Aðalatriðið er, að skv. téðum lögum fékk ríkisstj. heimild til þess að taka eignarnámi vissar jarðir í Gullbringusýslu, og er það orðað í lögunum í þremur málsliðum, ef ég man rétt, í 1. gr. laganna, og tilgangur þessara laga er að breyta 3. tölulið 1. gr., en þar stendur, að ríkisstj. sé heimilt að taka eignarnámi afnotarétt þess landsvæðis í Garðahreppi, sem takmarkast þannig: „Að austan af veginum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, að norðan af Arnarneslæk og Arnarnesvogi, að vestan af beinni línu úr suðvesturhorni Arnarnesvogar að vesturhorni Engidals, þaðan meðfram Álftanesveginum að aðalveginum milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Undanskilið skal þó land nýbýlisins Langholts og land það milli Arnarnes- og Hraunholtslækja, sem þegar er útskipt til bænda í Garðahreppi.“ Þetta er orðrétt sá stafliður, sem við óskum eftir að megi falla niður úr 1. gr. téðra laga. Tilgangur laganna í öndverðu var sá, að þegar það eignarnám, sem þar er gert ráð fyrir, hefði farið fram, ætti að selja eða leigja löndin, sem tekin voru eignarnámi, til Hafnarfjarðarkaupstaðar. Þá var einnig ætlað, að þegar eignarnámið hefði farið fram og Hafnarfjörður fengið leigumála eða kauprétt eða öðlazt eignarrétt með kaupum á landinu, skyldi landið falla undir lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar, og átti þá að ráðstafa þessum löndum í samráði við Búnaðarfélagið. Nú hefur aldrei komið til framkvæmda þetta ákvæði laganna, sem hér er ætlað að fellt verði niður. Ákvæðið hefur hins vegar verið þyrnir í augum íbúa þessa hrepps, Garðahrepps, og nú hafa þeir mælzt til þess við okkur flm. og við orðið við tilmælum þeirra um að flytja frv. um, að þessi eignarnámsheimild vofi ekki yfir þeim, enda standa nú mál þannig, ef ég veit rétt, að það er nauðsynlegt, að þetta verði skýrt markað, hvað heimilt er og ekki heimilt. Þessi lönd, sem hér er um að ræða, eru nú að byggjast meira og meira, og ef þessi heimild er notuð, verða þessi eignarnámslönd hluti af lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðarkaupstaðar og eins og tvær eyjar inni í miðjum Garðahreppi. Ég hygg, að öll stjórn og framkvæmd þessarar landspildu, sem hér er um að ræða, yrði óeðlileg, ef þannig væri með málin farið, og það sé að öllu leyti sanngjarnt, að Garðahreppur haldi þessum sínum löndum, enda verð ég að segja eins og er, að reynslan bendir ekki til, að mikil nauðsyn hafi knúið til þessarar lagasetningar og til þessarar heimildar, sem nú í meira en tuttugu ár hefur ekki verið notuð. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta, enda efast ég um, að hv. þm., án þess að hafa fyrir sér uppdrátt af þessu landsvæði, geti gert sér fyllilega grein fyrir, hvað um er að ræða. Ég ítreka aðeins, að hér er um að ræða einróma beiðni hreppsnefndar Garðahrepps og að reyndin bendir til, að Hafnarfjörður þurfi ekki sérstaklega á þessu að halda. Ég leyfi mér að óska þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. allshn. Ég geng út frá, að hv. n. eigi um þetta viðræður, ja, ég hefði nú heldur kosið við hreppsnefnd Garðahrepps heldur en við mig og er þó að sjálfsögðu reiðubúinn með ánægju að mæta á fundi n., ef þess er óskað og þegar þess er óskað, en hinir kunnugustu menn greina þar náttúrlega ljósast frá. hverjar orsakir liggja til grundvallar fyrir beiðni þeirra. Að sama skapi tel ég sjálfsagt, að n. eigi viðræður um þetta við stjórnarvöld Hafnarfjarðar, hvort heldur er hv. þm. Hafnf. eða við bæjarstjóra, bæjarráð eða bæjarstjórn Hafnarfjarðar. Skal ég svo ekki um það hafa fleiri orð.



Herra forseti. Það hefur nú atvikazt þannig, að ég hef ekki átt kost á að sjá þetta frv. fyrr en nú, rétt um það bil sem fundurinn var að hefjast, þannig að ég hef ekki getað kynnt mér það sem skyldi fyrir þessa umr. og þá náttúrlega ekki heldur getað rætt það. hvorki við bæjarstjórann í Hafnarfirði né bæjarstjórnarmenn aðra. En mig langaði þó þegar við þessa 1. umr. að segja um það nokkur orð. Þegar ég flutti frv. til laga um eignarnámsheimild á nokkrum löndum í Hafnarfirði, Garðahreppi og Grindavíkurhreppi og um stækkun lögsagnarumdæmis Hafnarfjarðar, árið 1935, ætla ég að það hafi verið, þá var um málið samkomulag við hv. þáv. þm. G-K. og enn verandi sama hv. þm. um það, hvernig þetta frv. yrði gert úr garði, og það voru þá höfð samráð við þá aðila, að ég ætla flesta, sem málið snerti. Ég held, að mig rangminni það ekki, að einmitt hv. þm. G-K. hafi sjálfur orðað þá breytingu, sem gerð var á frv. mínu 1935, og orðað hana einmitt eins og hún var síðar samþykkt, að sú greinin, sem hann vill láta fella burt úr þessu frv., sé einmitt frá honum sjálfum komin og hans umbjóðendum til þess að fá um málið samkomulag þá. Mér kemur þess vegna nokkuð á óvart, að það skuli einmitt vera þessi grein, sem hann og hans umbjóðendur fengu setta inn í lögin þá, sem eigi að taka í burt nú. Það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að þessi lög hafa ekki komið til framkvæmda að öllu leyti, en þó hafa þau komið til framkvæmda að mjög verulegu leyti, því að mikill hluti af þessu landi, sem þarna er um að ræða, hefur verið afhentur Hafnarfjarðarbæ. Það er það land, sem ríkissjóður átti og ekki var ráðstafað áður. Það hefur Hafnarfjarðarbær fengið til umráða, þó að heimildin um innlimun í lögsagnarumdæmið hafi ekki komizt í kring enn. En það hefur orðið, eftir því sem ég veit bezt, nokkur hindrun fyrir því, að landið væri hægt að leigja eins ört og á hefur verið sótt um það. Ég held því, að það mundu verða allmiklir agnúar og annmarkar á því, ef nú ætti að nema í burt þessi ákvæði úr lögunum, sem hér er stungið upp á. Það stendur í grg. frv., fært sem meginrök fyrir málinu, að þetta landsvæði, sem hér um ræðir, verði eins og nokkurs konar eyja í miðjum Garðahreppi og þess vegna skipti það hreppnum óeðlilega, ef þetta verður haft eins og ákveðið er í núgildandi lögum. Um það er það að segja, að allur Hafnarfjarðarkaupstaður, eins og hann leggur sig, er eins og eyja inni í miðjum Garðahreppi. Garðahreppur er fyrir norðan hann, austan hann og sunnan hann og allt í kringum hann, en þessi litla landspilda, sem hér um ræðir, er tengd við landsvæði Hafnarfjarðar einmitt í Engidal, svo að hún verður ekkert frekar eyja innan í miðjum Garðahreppi en allur Hafnarfjörður er eyja í miðjum Garðahreppi. Eins og ég sagði í upphafi, er ég ekki búinn að kynna mér þetta nógu vel til þess að taka endanlega afstöðu til málsins, hvorki til þess, hvort það mundi í einhverju einu formi eða öðru vera hugsanlegt að ná um það samkomulagi, né sem sagt um afstöðu til frv. í heild. En mér finnst þó eins og málið komi mér þannig fyrir sjónir, að lítið athuguðu máli, að ég teldi það mjög andstætt þeim tilgangi, sem ætlað var að ná með frv., sem flutt var 1935, og lögunum, sem samþ. voru og afgreidd 1936. Ég vildi mjög eindregið leyfa mér að mælast til þess, að sú n., sem fær það til athugunar, hafi, eins og flm. raunar óskaði, samráð við bæjarstjórn og bæjarstjóra Hafnarfjarðar og fái þeirra umsögn um málið, og mun ég að sjálfsögðu, þegar tækifæri gefst, einnig ræða við þá um það. En ég hefði haldið, að lítið athuguðu máli, að það væri heldur ástæða til þess að auka enn meira við lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar en að draga úr þeim möguleikum, sem eru þegar fyrir hendi fyrir aukningu, því að byggðin vex þar mjög ört, og það eru ýmsir sambýlisörðugleikar, sem skapast við það, að þéttbýll er að rísa upp og myndast rétt fyrir utan kaupstaðamörkin, eins og þau eru nú.



Herra forseti. Ég man nú ekki frekar en hv. þm. Hafnf. örugglega, hvað fram fór, þegar þessi lög voru sett. Ég veit þó fyrir víst, að ég hef ekki sjálfur orðað þennan 3. tölulið 1. gr., einfaldlega af því, að ég hef ekki nægan kunnugleika, þó að undarlegt megi kannske heita, til þess að gera það. Ég neita hins vegar engan veginn, ef hv. þm. heldur því fram, að hér hafi verið um að ræða af hans hendi eða okkar hendi beggja tilraunir til þess að sætta þá aðila, sem við erum umboðsmenn fyrir hér á Alþingi, í þessu máli. En að sjálfsögðu er honum ljóst engu síður en mér, að það, sem hefur þótt gott eða viðunandi a.m.k. fyrir 21 ári, getur verið orðið algerlega óviðunandi fyrir annan aðilann og jafnvel óhagstætt báðum nú, þegar svo langur tími er liðinn, og það á jafnörlagaríkum breytingatímum og þetta 21 ár er. Ég minnist svo aðeins á, að gefnu tilefni, að í grg., sem raunar er ekki samin af mér, segir, að ef nefnd lönd verði sameinuð lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðarkaupstaðar, muni þau mynda tvær eyjar inni í miðjum byggðum Garðahrepps. Þó að það sé rétt, að Hafnarfjarðarkaupstaður er umluktur Garðahreppi á alla vegu, þá er það heldur ólánlegt að hafa þarna tvær nýjar eyjar inni í Garðahreppi í lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar. Það sker auðvitað ekki úr málinu, en heldur er það ólánlegt. Ég tek svo alveg undir óskir hv. þm. Hafnf., sem ég raunar hafði látið í ljós, að bæjaryfirvöld Hafnarfjarðar, annaðhvort beinlínis eða fyrir milligöngu hv. þm., verði nánar umspurð um þetta. En ég hef það eftir kunnugum manni, að þær raddir munu hafa heyrzt frá bæjarstjórn Hafnarfjarðar, að það væri meira en hæpið, hvort Hafnarfjörður óskaði svo sérstaklega nú eftir, að þetta land yrði innlimað, og vildi ég, að það mætti satt reynast, því að það auðveldar að sjálfsögðu mjög málið, ef Hafnarfjörður hefur ekki óskir um að halda landinu, en hinir hafa bæði ríka þörf og óskir um það. Ég vil svo aðeins leyfa mér að mælast til þess, að málið verði ekki tafið, enda Garðahreppsbúum mikil nauðsyn að vita sem fyrst, hvað verða á í þessum efnum.