Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tekið er fyrir eina dagskrármálið, stefnuræða forsætisráðherra og umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í þeirri þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Röð flokkanna er í öllum umferðum þessi: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkur og Hreyfingin. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra, Katrín Júlíusdóttir iðnaðarráðherra í annarri og Magnús Orri Schram, 7. þm. Suðvest., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Bjarni Benediktsson, 2. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Ólöf Nordal, 2. þm. Reykv. s., í annarri umferð og Birgir Ármannsson, 11. þm. Reykv. s., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra í fyrstu umferð, í annarri Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra og í þriðju umferð Þráinn Bertelsson, 9. þm. Reykv. n. Fyrir Framsóknarflokk tala Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 8. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, í annarri Vigdís Hauksdóttir, 8. þm. Reykv. s., og í þriðju umferð Ásmundur Einar Daðason, 9. þm. Norðvest. Fyrir Hreyfinguna tala í fyrstu umferð Birgitta Jónsdóttir, 9. þm. Reykv. s., í annarri Þór Saari, 9. þm. Suðvest., og í þriðju umferð Margrét Tryggvadóttir, 10. þm. Suðurk. Síðust í fyrstu umferð tala þingmenn utan flokka: Lilja Mósesdóttir, 6. þm. Reykv. s., og Guðmundur Steingrímsson, 8. þm. Norðvest.

Góðir landsmenn. Það hvílir mikil ábyrgð á okkur stjórnmálamönnum, þeim sem taka þátt í opinberri umræðu og öðrum sem falið hefur verið að þjóna þjóðinni og fara með vald. Við eigum að hugleiða áður en við stígum fram hvaða áhrif orð okkar og athafnir kunna að hafa. Byggjum við upp traust á stjórnmálunum og okkur sjálfum með framgöngu okkar? Vinnum við í þágu heildarinnar þegar til lengdar er litið? Erum við góðar fyrirmyndir því unga fólki sem veltir fyrir sér virkri þátttöku í stjórnmálastarfi? Því verður hver að svara fyrir sig. Fjölmargir eru þeirrar skoðunar að samskiptin hér á Alþingi hafi aldrei verið verri en undanfarin missiri. Umbjóðendur okkar, fólkið í landinu, vilja ekki að Alþingi starfi með þessum hætti enda blasir það við í hverri skoðanakönnuninni á fætur annarri að traust á okkur stjórnmálamönnum minnkar í réttu hlutfalli við hávaðann og stóryrðin sem viðgangast í samskiptum okkar á þessum vettvangi. Traust til Alþingis, bæði okkar stjórnarliða sem og stjórnarandstæðinga, hefur aldrei verið minna. Það verður ekki skýrt einvörðungu með vísan til hrunsins eða nauðsynjar á endurnýjun á Alþingi. Staðreyndin er sú að endurnýjun á Alþingi hefur sjaldan eða aldrei verið meiri en á undanförnum árum. Um helmingur núverandi þingmanna settist á þing eftir hrun, 30 af 63 þingmönnum. Við skulum ekki falla í þá gryfju að leita einstakra sökudólga. Að verulegu leyti er hér um að ræða átakahefð sem á sér langa sögu, málum ríkisstjórnarinnar er iðulega haldið í gíslingu í þinginu og ekki virtur þingræðislegur meiri hluti til að koma fram mikilvægum málum. Þetta er nær óþekkt annars staðar á Norðurlöndum og þessu verðum við að breyta - þjóðarinnar vegna. Hæstv. forseti. Það eru sannarlega tímamót að efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Íslands er nú lokið og markmiðum hennar náð. Og vissulega hafa orðið hér vatnaskil. Við erum nú að sjá hagvöxt á nýjan leik, vaxandi kaupmátt og minnkandi atvinnuleysi. Hinn virti bandaríski hagfræðiprófessor Robert Aliber vakti reiði sumra þegar hann varaði árið 2007 ítrekað við harðri lendingu hagkerfisins hér á landi. Aliber segir nú að endurreisnin frá hruni hafi gengið vel og bendir á að Ísland hafi náð að rétta úr kútnum hraðar en aðrar þjóðir sem lentu í fjármálakreppu á sama tíma og Ísland, og nefnir sérstaklega Írland, Bandaríkin, Bretland og Spán. En þótt erlendir sérfræðingar horfi til Íslands og telji að við séum að vinna okkur hraðar út úr vandanum en aðrar þjóðir er ekki þar með sagt að sú sem hér stendur sé að öllu leyti sátt við stöðuna. Ég vissi að viðfangsefnið og tiltektin sem við tókum að okkur eftir hrun yrði mjög erfið og ég bjó mig undir það versta. Flest hefur hins vegar gengið betur en ég þorði að vona, en sumt er ég enn ósátt við eins og fjölmargir aðrir. Ég skil að ýmsu leyti vel þá reiði sem beinist að bönkunum. Ég skil líka mjög vel reiði þeirra sem hafa misst atvinnuna þegar þeir horfa upp á að aðstæður virðast lítið hafa breyst hjá mörgum athafnamönnum sem voru áberandi í aðdraganda hrunsins. Og ég skil vel þá gagnrýni sem beinist að réttarkerfinu um að of hægt gangi að fá niðurstöðu í þau sakamál sem til rannsóknar eru. Góðir Íslendingar. Endurreisnarstarfið hefur ekki verið sársaukalaust. Öll heimili landsins hafa fundið fyrir afleiðingum hrunsins og öll höfum við fundið fyrir niðurskurði. Hversu sárt sem það er að skera niður útgjöld eða afla ríkissjóði aukinna tekna er það nauðsynlegt og það hefur borið árangur sem varanleg velferð þjóðarinnar allrar verður reist á í framtíðinni. Margar ákvarðanir sem eru óvinsælar í dag eru því teknar með langtímamarkmið og langtímahagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi. Horfum til þess að halli á ríkissjóði var um 215 milljarðar kr. árið 2008 en stefnir í 18 milljarða kr. á næsta ári. Lækkun hallans svarar til allra útgjalda til mennta-, menningar-, félags- og tryggingamála á þessu ári. Það skiptir öllu að lækka opinberar skuldir og spara þannig vaxtaútgjöld. Í ríkisfjármálaáætluninni er sett það markmið að skuldir ríkisins lækki um 15% af landsframleiðslu fyrir árið 2015 sem mundi spara árlega vaxtakostnað sem nemur rekstri allrar löggæslu hér á landi. Ég gerði ítarlega grein fyrir stöðu efnahags- og atvinnumála í skýrslu á Alþingi fyrir réttum mánuði. Þar benti ég meðal annars á þá staðreynd að 12–13 þús. störf hefðu tapast í hruninu. Í ljós kom að sú stefna sem fylgt hafði verið og sú mikla og hraða uppbygging sem hér átti sér stað reyndist á sandi byggð. Atvinnustefna Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks byggði áratugum saman nánast einvörðungu á uppbyggingu stóriðju og hugmyndum um að Ísland yrði alþjóðleg fjármálamiðstöð. Við þurfum breytta stefnu. Við eigum að líta til framtíðarinnar og þess hvernig Íslandi muni reiða af í samkeppni um fólk og fyrirtæki í framtíðinni. Við eigum að horfa til þess hvernig við getum tryggt að ungir Íslendingar standi sterkir að vígi í því alþjóðaumhverfi sem við lifum í. Við eigum að byggja hér upp þekkingarþjóðfélag og viðurkenna að menntun er mikilvægasta auðlind þjóðarinnar. Í kjölfar hrunsins höfum við boðið þúsundum atvinnulausra að sækja nám og svo verður áfram næstu tvö árin. Háskóli Íslands brást meðal annars afar vel við áskorun stjórnvalda og á niðurskurðartímum hefur nemendum í fullu námi við skólann fjölgað um 1.500, um 19%. Stjórnarflokkarnir vilja byggja hér upp fjölbreytt, varanleg og verðmæt störf. Við viljum leggja aukna áherslu á græna hagkerfið, skapandi greinar, upplýsingatækni, nýsköpun, hugverkaiðnað og tækniþróun, ekki síst í tengslum við orkunýtingu, sjávarútveg og ferðaþjónustu. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir síendurtekna ómálefnalega gagnrýni forsvarsmanna Samtaka atvinnulífsins hefur ótal margt verið gert til að skapa hér störf og byggja upp atvinnu. Bjartsýni almennings um horfur í efnahags- og atvinnumálum er líka að aukast. Væntingavísitalan hækkaði um 40% frá ágúst til september og einkaneysla almennings vex enn enda er störfum tekið að fjölga á ný og jafnt og þétt dregur úr atvinnuleysi. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins er markið sett á að atvinnuleysi verði ekki meira en 4–5% í lok samningstímans árið 2013 og samkvæmt spá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er líklegt að það náist. Fram undan eru á næstu árum verkefni, opinber og hálfopinber, upp á 80–90 milljarða kr. sem skapa munu um 7 þús. störf. Til viðbótar koma framkvæmdir í orkugeiranum og tengdum fjárfestingum en þar er líklega um sambærilegan fjölda nýrra starfa að ræða. Lykillinn að hagvexti er þó ekki opinberar framkvæmdir eða verkefni þó að þau gegni mikilvægu hlutverki við núverandi aðstæður. Lykilatriði er að setja kraft í innlendar jafnt sem erlendar fjárfestingar, einkum í útflutningsgreinum, og skapa skilyrði til þess að svo geti orðið. Hagvöxtur hér á landi er áætlaður um 3% í ár og margt bendir til að horfur um hagvöxt á næsta ári séu vænlegri en ýmsar spár sýna. Ef við berum hagvöxt hér á landi á fyrri hluta þessa árs saman við hagvöxt í öðrum OECD-ríkjum kemur í ljós að við erum þar í 13. sæti af 26 ríkjum. Við þurfum að setja fram heildstæða stefnu um erlenda fjárfestingu en stefnumörkun á þessu sviði er í undirbúningi og verður kynnt Alþingi sem þingsályktunartillaga á þessu þingi. Fjármögnun er einnig mikilvægt skilyrði fjárfestinga. Ýmislegt hefur áunnist á því sviði. Endurreisn fjármálakerfisins er langt komin, aðgengi hefur fengist að erlendum lánamörkuðum, vextir hafa lækkað, skuldatryggingarálag hefur lækkað, skuldaaðlögun heimila og fyrirtækja er vel á veg komin og stöðugleiki ríkir í hagkerfinu. Það vekur því athygli að þrátt fyrir mjög rúma lausafjárstöðu bankanna er þar lítil sem engin útlánaaukning til fjárfestinga. Á sama tíma birtast ótrúlegar tölur um þann ofurhagnað sem bankarnir hafa skilað á undanförnum missirum, m.a. vegna hárra útlánsvaxta. Blasir ekki við að bankarnir þurfi að lækka vexti sína enn frekar til að koma fjárfestingum af stað? Háir vextir bankanna eru uppskrift að lítilli fjárfestingu og efnahagslegri stöðnun. Það er ekkert launungarmál að ríkisstjórnin telur að bankarnir þurfi að leggja meira af mörkum til samfélagsins og uppgjör þeirra sýna að þeir eru svo sannarlega aflögufærir. Á sama tíma og heimilin, fyrirtækin og velferðarþjónustan búa við samdrátt í kjölfar hruns fjármálakerfisins er það samfélagsleg skylda bankanna að skila þessum mikla hagnaði aftur til samfélagsins með einhverjum hætti. Það segir sig sjálft að það verður ekki þolað að þessi mikli hagnaður verði nýttur til þess eins að greiða hluthöfunum arð eða hækka laun æðstu stjórnenda úr takt við launaþróun annarra, eins og áður gerðist. Bankarnir sem árin og jafnvel áratugina fyrir hrun sögðu sig úr siðferðilegu sambandi við þjóðina hljóta nú að hugsa sinn gang í þessum efnum. Góðir Íslendingar. Aðdragandi hrunsins var, eins og alkunna er, eignabóla sem grundvallaðist á mikilli skuldsetningu einstaklinga og fyrirtækja. Þegar bólan sprakk snarlækkaði eignaverð og margar eignir urðu verðlausar á sama tíma og skuldir snarhækkuðu. Í lok september 2008 voru tæplega 80% innlendra útlána banka og sparisjóða til fyrirtækja og eignarhaldsfélaga og ríflega 20% til heimila. Hlutfallslega meiri afskriftir til fyrirtækja en einstaklinga verður að skoða í því ljósi. Til þess að vinda ofan af þessum skelfilegu afleiðingum bóluhagkerfisins er nú unnið af kappi við að endurskipuleggja skuldir fólks og fyrirtækja. Sérstakt samkomulag var gert um endurskipulagningu skulda lítilla og meðalstórra fyrirtækja, sem reiknað er með að verði lokið fyrir áramót. Af tiltækum gögnum má ráða að skuldir lítilla og meðalstórra fyrirtækja verði færðar niður um í kringum 200 milljarða kr. Lánastofnanir stefna að því að ljúka afgreiðslu umsókna vegna skuldavanda heimilanna fyrir áramót. Þessar aðgerðir ásamt endurútreikningi gengislána hafa skilað miklu og gangi áætlanir bankanna eftir má reikna með að í lok árs hafi skuldir heimilanna verið færðar niður um hartnær 200 milljarða kr. frá hruni. Ríkisstjórnin hefur einnig stuðlað að almennri og víðtækri lækkun á greiðslubyrði húsnæðislána, m.a. með hartnær tvöföldun á niðurgreiðslu vaxtakostnaðar húsnæðislána. Vaxtabætur og sérstök vaxtaniðurgreiðsla nema um 18 milljörðum kr. í ár, um þriðjungi alls vaxtakostnaðar heimila af fasteignalánum. Þá hefur um helmingur heimila valið greiðslujöfnun á lánum sínum sem tryggir að greiðslubyrði þeirra sé litlu meiri en hún var fyrir hrun. Öllum þessum aðgerðum er ætlað að milda þann samdrátt í lífskjörum fjölskyldna sem hrunið olli og styðja við starfsemi fyrirtækja og þar með atvinnu og mikilvæg störf. Góðir landsmenn. Mikill skulda- og ríkisfjármálavandi herjar nú á mörg Evrópuríki, Bandaríkin og Japan. Ýmsir telja jafnvel að alþjóðahagkerfið stefni í kreppu á borð við þá sem varð árið 2008 sem gæti leitt til gjaldþrots þjóðríkja og fjármálafyrirtækja. Það er mikilvægt að greina svo sem kostur er áhrif þess á efnahag okkar en ljóst er að aðgerðir stjórnvalda frá hruni hafa dregið úr áhættu þjóðarbúskaparins vegna sveiflna í alþjóðafjármálakerfinu. Með markvissum aðgerðum hefur Ísland þegar tekist á við skulda- og ríkisfjármálavanda sinn. Þótt opinberar skuldir séu enn allt of háar hér á landi má benda á að 17 ríki OECD eru með þyngri byrði hreinna skulda af landsframleiðslu en við. Að þessu leyti stöndum við vel að vígi gegn þeirri vá sem alþjóðaefnahagskreppa gæti orðið og betur en margar aðrar þjóðir. Alþjóðleg efnahagskreppa mundi hins vegar hafa áhrif á útflutning okkar og getur leitt til lækkunar á verði útflutningsvara og haft áhrif á ferðaþjónustuna. Ekki er síður alvarlegt að djúp alþjóðaefnahagskreppa gæti tafið erlendar fjárfestingar hér á landi, bæði vegna lækkunar afurðaverðs og erfiðari fjármögnunar. Góðir landsmenn. Á þessu þingi munum við leggja fram heildstæða stefnu í efnahags- og atvinnumálum með skýrari hætti en áður hefur tíðkast í íslenskum stjórnmálum. Í fyrsta lagi má nefna að fjárlagafrumvarp fyrir árið 2012 felur í sér síðasta stóra áfangann í aðlögun ríkisfjármála eftir hrun. Í kjölfarið verður kynnt ríkisfjármálaáætlun sem marka mun stefnu til lengri tíma. Í öðru lagi verður kynnt efnahagsáætlun til næsta árs þar sem fram koma markmið og leiðir í efnahagsmálum. Í þriðja lagi verður peningamálastefnunni sköpuð ný umgjörð samþykki Alþingi breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands með heimild til beitingar þjóðhagsvarúðartækja til að greiða fyrir framkvæmd gengis- og peningamálastefnunnar. Í fjórða lagi er boðuð víðtæk úttekt á umgjörð fjármálamarkaðarins sem meðal annars tekur til skipulags eftirlitsstofnana á því sviði. Í fimmta lagi verður mörkuð heildstæð stefna um erlendar fjárfestingar sem ekki hefur verið gert áður hér á landi. Í sjötta lagi er að því stefnt að lögfesta breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu þannig að þjóðin njóti í ríkari mæli arðs af þessari auðlind sinni og að sem mest sátt skapist um hagstæð rekstrarskilyrði þessarar mikilvægu atvinnugreinar. Í sjöunda lagi verður lokið við mörkun heildstæðrar stefnu um auðlindir í þjóðareign, m.a. um fyrirkomulag gjaldtöku og stofnun auðlindasjóðs. Stefnt er að því að rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða verði afgreidd. Í áttunda lagi verður heildstæð orkustefna mótuð með áherslu á endurnýjanlega orkugjafa. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar munum við ljúka heildarendurskoðun almannatryggingakerfisins, en gert er ráð fyrir að kerfið verði einfaldað með fækkun bótaflokka og einfaldari reglum um útreikning bóta og meiri jöfnuði meðal þeirra sem þurfa að nýta sér kerfið til framfærslu. Á vegum velferðarráðuneytisins hefur verið í mótun ný húsnæðisstefna í víðtæku samráði fjölmargra aðila og með þverpólitískri samstöðu. Markmiðið er að auka fjölbreytni á húsnæðismarkaði, m.a. að stórefla leigumarkaðinn sem raunverulegan og öruggan valkost við séreignarstefnuna og þegar er unnið að stofnun opinberra leigufélaga. Ein megintillagan er að teknar verði upp húsnæðisbætur í stað vaxta- og húsaleigubóta til að jafna húsnæðisstuðning hins opinbera milli ólíkra búsetuforma og stuðla að því að heimili eigi val á milli leigu-, búseturéttar- og eignaríbúða. Góðir landsmenn. Í samræmi við skýran vilja meiri hluta þjóðarinnar munum við halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið með markvissum og faglegum hætti. Alþingi hefur samþykkt að fara þessa leið, ríkisstjórnarflokkarnir eru sammála um að ljúka ferlinu á sem skemmstum tíma og um tveir þriðju landsmanna vilja að umsóknarferlinu verði lokið með samningum sem þjóðin fái síðan að greiða atkvæði um. Við eigum því að sameinast um að ljúka samningum með sem hagfelldustum hætti fyrir íslenska þjóð og leggja afrakstur þeirrar vinnu í dóm þjóðarinnar. Það gerum við með því að móta faglega sterka kröfugerð fyrir Íslands hönd. Það er beinlínis lýðræðisleg skylda okkar að vinna nú með þessum hætti, í ljósi forsögunnar og afstöðu þjóðarinnar til málsins. Síðast en ekki síst vil ég nefna það stóra og mikilvæga verkefni að vinna úr þeim tillögum að nýrri stjórnarskrá sem stjórnlagaráð samþykkti einróma og hefur nú afhent Alþingi. Nú er mikilvægt að alþingismenn sameinist um að vinna með þessar tillögur af heilindum og fagmennsku eins og fulltrúum stjórnlagaráðs auðnaðist að gera. Það er mín skoðun að endanlegan úrskurð um afdrif þessa mikla verkefnis eigi þjóðin að kveða upp í þjóðaratkvæðagreiðslu. Góðir Íslendingar. Í stjórnarskránni eru ákvarðanir um stjórnarathafnir sem forseta Íslands er í orði kveðnu falið að sinna lagðar í hendur ráðherra sem jafnframt bera ábyrgð á þeim. Það er óumdeilt að forsetinn hefur frelsi til að tjá sig opinberlega. Mikilvægt er þó að forseti lýðveldisins virði í orði og verki þá stefnu og stjórnarframkvæmd sem réttkjörin stjórnvöld móta á hverjum tíma í samræmi við stjórnarskrá og lög frá Alþingi. Það verður ekki ráðið af stjórnskipan landsins að gert sé ráð fyrir því að forseti lýðveldisins tali fyrir öðrum áherslum í pólitískum álitamálum en þeim sem stjórnvöld hafa mótað. Forseti Íslands er kjörinn af allri þjóðinni og sem slíkur er hann sameiningartákn hennar. Forseti Íslands þarf að vera hafinn yfir dægurþras stjórnmálanna. Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Það er von mín og trú að 140. löggjafarþings verði minnst í sögunni sem afkastamikils umbótaþings. - Lifið heil.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Annað árið í röð fer þingsetning fram í skugga einhverra fjölmennustu mótmæla sem sést hafa um langt skeið. Það fólk sem stóð fyrir framan Alþingishúsið á laugardaginn og stendur hér fyrir utan í kvöld er ekki að lýsa yfir stuðningi við ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Það er að mótmæla því ástandi sem ríkir á Íslandi í dag. Það vill vinnu. Það vill bætt lífskjör. Það vill geta greitt af lánum sínum. Það mótmælir verðbólgunni og áhrifum hennar á verðtrygginguna. Það mótmælir einnig öllum þeim hækkunum og álögum sem á það hafa verið lagðar á síðustu missirum í miðri efnahagslægðinni. Það krefst þess að aðgerðir fyrir heimilin skili tilætluðum árangri. Ítrekað er fólki sagt að öllu svigrúmi sem bankarnir hafa til skuldaleiðréttinga hafi verið ráðstafað og jafnvel rúmlega það en næsta dag berast svo fréttir af miklum hagnaði, gríðarlegum hagnaði bankanna, og maður hlýtur að spyrja sig: Er nema von að slíkt valdi ólgu og vonbrigðum? Atvinnulífið er búið að fá nóg. Þetta kom fram á fundi Samtaka atvinnulífsins í vikunni með skýrum hætti. Sama hversu sár og svekkt hæstv. forsætisráðherra er vegna þess sem þar kom fram er þetta staðreynd. Nú er svo komið að atvinnulífið tekur ekki lengur mark á orðum ríkisstjórnarinnar, hvorki skriflegum né munnlegum yfirlýsingum hennar. Heimilin í landinu eru líka búin að fá nóg eins og mótmælin við Alþingishúsið sýna, meira að segja lögreglan er búin að fá nóg. Góðir landsmenn. Nú um stundir er mönnum tíðrætt um virðingu þingsins og það hefur að sjálfsögðu ekki farið fram hjá neinum sem hér starfar að mjög hefur dregið úr trausti til Alþingis. Við því verður að bregðast og sjálfsagt er að fyrirkomulag umræðunnar í þinginu verði einn þeirra þátta sem skoðaðir verða. Hins vegar er það einlæg sannfæring mín að traust til Alþingis muni hér eftir sem hingað til fyrst og fremst fara eftir þeim árangri sem næst héðan af Alþingi. Svo einfalt er það. Til að skila árangri þurfa aðgerðir og áherslur stjórnvalda að fara saman við væntingar fólks og þarfir þess. Á því hefur orðið alvarlegur misbrestur. Góðir landsmenn. Vegna umræðunnar um þras hér í þinghúsinu er rétt að benda á að ríkisstjórnin fer með dagskrárvaldið. Það eru fjölmörg mál sem hægt væri að ná mjög góðri samstöðu um en ríkisstjórnin setur á dagskrá hvert átakamálið á fætur öðru. Það er nánast regla að ekki er einu sinni samstaða í stjórnarflokkunum um hvernig slík mál eigi að leiða til lykta. Augljósasta dæmið er ákvörðunin um að sækja um aðild að Evrópusambandinu, áformin frá árinu 2009 um breytingar á stjórnarskránni eru dæmi um mál þar sem ekki einu sinni var haft fyrir því að ræða við stjórnarandstöðuna um sjálfa stjórnarskrána. Það er einsdæmi í þingsögunni. Frumvarp ríkisstjórnarinnar um breytingar á fiskveiðistjórninni er enn eitt dæmið. Er nema von að við í stjórnarandstöðunni höfum hreyft andmælum við því máli? Ekki einn einasti aðili sem fékk það mál til umsagnar mælti með því að málið yrði samþykkt. Ég hef ekki enn minnst á Icesave-klúður ríkisstjórnarinnar, málið sem kallaði á lengstu umræðurnar. Ég fullyrði í tilefni af þessari umræðu að þetta er ekki ákall um að umræða um mikilvæg mál verði stytt í þinginu, ekkert sérstakt ákall um það, ákallið er um að það sem hér fer fram skili árangri. Þeir sem standa hér fyrir utan vita að það er hægt að ná árangri, ella kæmu menn ekki til að mótmæla, ella beittu menn þingið engum þrýstingi. Allir vita að hægt er að gera svo miklu, miklu betur. Það hjálpar síðan ekki virðingu fyrir stjórnvöldum þegar forseti Íslands og ríkisstjórnin eru komin í hár saman og senda hnútur sín á milli. Sama gildir þegar meiri hluti þingsins hefur niðurstöðu Hæstaréttar að engu eins og gerðist í stjórnlagaþingsmálinu. Pólitísk réttarhöld bæta heldur ekki ástandið. Nú hefur landsdómur vísað tveimur veigamestu liðum ákærunnar frá dómi og þótt hluti málsins fái nú efnislega meðferð breytir það engu um eðli málsins, hið pólitíska eðli þess. Réttast væri auðvitað að fella þessa saksókn niður. Frú forseti. Ég spyr mig að því: Hvaða tilgangi á það að þjóna þegar einstaka þingmenn mæta ekki við þingsetningu í mótmælaskyni við forsetann? Telja þeir slíka framkomu til þess fallna að auka veg og virðingu Alþingis? Hvers vegna er hópur þingmanna á móti þeirri venju og góðu hefð að mæta til kirkju við þingsetninguna? Fyrir ári síðan hafði forsætisráðherrann það á orði, án þess að gefa á því neinar skýringar, að hún íhugaði að segja sig úr þjóðkirkjunni. Hvers vegna er það sem héðan úr þinginu er verið að tala niður helstu stofnanir þjóðfélagsins, hornsteina þess, einmitt þegar við þurfum mest á þessum styrku stoðum samfélagsins að halda? Á öldum ljósvakans heyrist að í landinu sé einhvers konar stjórnmálakreppa. Fyrir mér er þetta einfaldlega stjórnarkreppa. Algert stefnuleysi þeirra sem fara með völdin. Góðir Íslendingar. Við sjálfstæðismenn höfum allt frá síðustu kosningum hafnað þeirri efnahagsstefnu sem hér hefur verið fylgt. Við höfum sagt að ef til stæði að byggja efnahagsendurreisnina á skattlagningu og niðurskurði væri hættan sú að við lentum í vítahring. Vítahringur skattahækkana og niðurskurðar er því miður staðreynd, sú dapra staðreynd birtist í fjárlagafrumvarpinu. Þegar ég fer á fundi hvar sem er á landinu er mjög gjarnan spurt: Hvað er hægt að gera til að breyta þessu ástandi? Svarið er að það er bara ein leið út úr þeirri efnahagslægð sem við höfum ratað í og hún er sú að hefja nýtt skeið öflugs hagvaxtar. Við upphaf þessa þings mun Sjálfstæðisflokkurinn enn á ný leggja fram efnahagsáætlun sem varðar leiðina fram á við. Ég fullyrði að stjórnarandstöðuflokkur hefur aldrei teflt fram metnaðarfyllri áætlun um úrbætur í efnahagsmálum en þeirri sem við munum nú tefla fram. Meginmarkmiðið er að skapa störf. Við viljum hjálpa þeim sem geta unnið að komast af bótum og til verðmætaskapandi starfa. Það er sameiginleg skylda allra stjórnmálamanna í þessu landi að segja atvinnuleysinu stríð á hendur. Til að hagvöxtur geti hafist þarf frið um mikilvægustu atvinnugrein okkar, sjávarútveginn. En vegna óvissunnar hefur arðbær fjárfesting í þeirri atvinnugrein hrapað úr um 19 milljörðum, eins og hún var síðastliðinn áratug, niður í um 4,5 milljarða síðustu þrjú ár. Við viljum efla sjávarútveginn, ekki grafa undan þessari mikilvægu atvinnugrein okkar með viðvarandi óvissu. Engri þjóð hefur tekist að reka sinn sjávarútveg með jafnarðbærum hætti og við Íslendingar. Það er verkefni okkar stjórnmálamannanna að búa þannig um hnútana að greinin skili enn meiri arði en hún gerir í dag. Vegna þeirrar kröfu sem er til staðar og verður að taka tillit til, um að auðvelda endurnýjun í þessari grein, fullyrði ég að það er vel hægt að finna leiðir í þeim efnum án þess að kollvarpa sjálfum undirstöðum greinarinnar. Góðir landsmenn. Við eigum líka að nýta orkuna í landinu. Við getum gert það til að skapa störf og auka verðmæti. Við eigum svo mörg tækifæri á þessu sviði, tækifæri á sviði endurnýjanlegrar orku til uppbyggingar í orkufrekum iðnaði, að það væri fráleitt við núverandi aðstæður að nýta þau ekki til uppbyggingar samfélagsins. En það er þyngra en tárum taki að ríkisstjórnin skuli bregða fæti fyrir hvert tækifærið á þessu sviði á fætur öðru. Við leggjum til að skattar og álögur á fólk og fyrirtæki verði lækkaðir að nýju til að auka ráðstöfunartekjur þess. Einn mikilvægasti þáttur okkar tillagna er áætlun um hvernig örva megi fjárfestingu í landinu. Fjárfesting er skjótvirkasta leiðin til þess að ná hér efnahagsbata. Komist fjárfestingastigið í lag á Íslandi munu allir finna fyrir því, iðnaðarmenn og verktakar, fiskverkafólk, þjónustufyrirtæki við sjávarútveg og aðrar mikilvægar greinar. Hvar sem er á landinu mun fólk finna fyrir því að við erum aftur farin að vaxa. Við munum leggja fram tillögur sem miða að því að skapa fyrirtækjunum í landinu, stórum sem smáum, heilbrigð rekstrarskilyrði. Það þarf að koma fyrirtækjum sem tekin hafa verið yfir af bönkum og lífeyrissjóðum í eðlilegt eignarhald að nýju og leggja áherslu á heilbrigða samkeppni. Auðvitað er óþolandi fyrir þá sem hafa þurft að leggja allt undir til að halda fyrirtækjum sínum gangandi að keppa við fyrirtæki sem hafa verið tekin yfir og er haldið gangandi í fullri samkeppni í skjóli ósýnilegs fjármagns. Sjálfstæðisflokkurinn mun loks leggja fram framkvæmdaáætlun sem miðar að því að halda áfram uppbyggingu innviða landsins til að styrkja samkeppnisstöðu okkar til framtíðar. Á þessi atriði og mörg fleiri munum við sjálfstæðismenn leggja áherslu á Alþingi á komandi vikum og mánuðum. Verði þessari stefnu hrint í framkvæmd mun Ísland endurheimta stöðu sína sem eitt af þeim ríkjum veraldar þar sem hagsæld ríkir, sem land þar sem fólk vill búa en keppist ekki við að yfirgefa eins og nú er. Við höfum alla möguleika til að sækja fram. Í dag eru framkvæmdir hins vegar við frostmark og fjárfestingar eru meðal þess allra minnsta sem þekkist á Evrópska efnahagssvæðinu. Nýlega var greint frá því að pólitísk áhætta af því að fjárfesta hér á landi sé svipuð og í Líbíu, Sambíu, Sádi-Arabíu og slíkum ríkjum. Með fullri virðingu fyrir því sem þar er að gerast eigum við ekkert heima í þeim flokki. Það er undarlegt að við þessar aðstæður skuli forsætisráðherra Íslands telja sig vera í aðstöðu til þess að lýsa því ítrekað yfir að erlendir aðilar eigi ekki orð yfir því hversu vel ríkisstjórninni hafi tekist til í endurreisnarstarfinu. Frú forseti. Góðir Íslendingar. Við stöndum sem þjóð á tímamótum. Við þurfum að gera það upp við okkur nú hvort við ætlum að rísa upp, sækja fram og grípa til þeirra aðgerða sem duga til að koma okkur aftur í fremstu röð meðal þjóða heims eða hvort við ætlum að sætta okkur við þá stöðnun sem hér hefur ríkt frá síðustu þingkosningum. Allir sjá að ríkisstjórnin er komin að fótum fram. Aðgerðaleysiskostnaðurinn er orðinn svo mikill og dýrkeyptur þjóðinni að við það verður ekki búið lengur Krafa okkar sjálfstæðismanna er skýr: Við þurfum nýja ríkisstjórn og nýja stjórnarstefnu. Við þurfum nýtt upphaf. Okkar krafa er sú að hér verði gengið til kosninga og spilin stokkuð upp að nýju.

Frú forseti. Góðir landsmenn nær og fjær. Það er trúlega rétt hjá formanni Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssyni, og það gáfulegasta, held ég, sem hann hafi sagt í ræðu sinni áðan að fólkið hérna úti sé ekki komið hingað til að lýsa sérstaklega yfir stuðningi við ríkisstjórnina, ég hygg að það sé rétt. Ég er ekki viss um að það sé komið til að lýsa sérstaklega yfir stuðningi við Sjálfstæðisflokkinn heldur, ég er ekki viss um að sá tími sé kominn. Ætli það sé ekki nær og skiljanlegt að fólkið sé að senda okkur öllum skilaboð? Það er mér nær að halda og þau eigum við að taka alvarlega. Ef við landsmenn hugsum nú tvö og hálft ár eða þrjú ár til baka og veltum aðeins fyrir okkur þeim aðstæðum sem þá blöstu við á Íslandi, rifjum upp umræðuna eins og hún var. Minnumst þess hvernig var fjallað um okkur í erlendum fjölmiðlum á þeim tíma og berum það saman við stöðuna í dag. Þá getum við a.m.k. sagt, fullyrt og stutt það með gildum rökum og glaðst yfir því að við Íslendingar erum að sigrast á einhverjum mestu efnahagsáföllum sem nokkur þróuð þjóð hefur lent í um langt árabil og áratugaskeið. Fordæmalausar aðstæður, hið fullkomna efnahagslega óveður, sögðu erlendir sérfræðingar sem settu sig inn í stöðu mála hér haustið 2008 og framan af ári 2009. Auðvitað hefur það verið erfitt og ekki án fórna að sigrast á þeim erfiðleikum. Það hefur reynt á þrek allra landsmanna. Margir eiga erfitt og um sárt að binda, en við erum þó komin þangað sem raun ber vitni og loksins sér fram á betri tíð og auðveldari tíma hér á landi, a.m.k. í efnahagslegu tilliti. Hagvöxtur er genginn í garð. Skerðing lífskjara hefur verið stöðvuð og kaupmáttur er farinn að aukast. Eftirspurn fer vaxandi eftir húsnæði. Einkaneysla vex. Vinnumagn mælist nú meira mánuð frá mánuði og atvinnuleysi lætur undan síga, jafnvel þótt það sé enn mikil meinsemd. Sterk staða útflutnings- og samkeppnisgreina og sú staðreynd að atvinnuvegafjárfesting fer vaxandi, allt eru þetta mjög skýr skilaboð um þann viðsnúning sem er orðinn í hagkerfinu. Það þýðir ekki að berja höfðinu við steininn og neita þegar allir helstu mælikvarðar sýna það sama, sem betur fer, að orðinn er viðsnúningur, bati er genginn í garð og hann á að geta haldið áfram. Enda er svo komið að það er ekkert sérstakt hér innan lands, nema þá við sjálf,  Í þeirri endurskoðuðu ríkisfjármálaáætlun sem fylgir fjárlagafrumvarpinu, og er í þessu snotra hefti með traustu fjalli á forsíðunni, er boðað að nú getum við á grundvelli þess árangurs sem náðst hefur aðlagað það sem eftir er af aðgerðum okkar í ríkisfjármálunum og mildað aðgerðirnar. Við getum það vegna þess að árangurinn í ríkisfjármálum og minni skuldir gera okkur kleift að ná settum markmiðum um jöfnuð og síðan afgang með minni aðgerðum en áður er talið að þyrfti til. Við getum það og ætlum að gera það vegna þess að þung þjóðhagsleg rök mæla með því að nú sé skynsamlegt að styðja betur við efnahagsbatann með mildari aðlögunaraðgerðum það sem eftir er. Þessi endurskoðun er mikilvæg vegna þess að hún gerir ríkinu og þjóðarbúinu kleift að ráða við útgjaldaáhrif nýgerðra kjarasamninga án þess að fara út af sporinu þannig að við getum nú hækkað laun og hækkað bætur og verðtryggt persónufrádrátt og gert marga slíka hluti án þess að markmið okkar um sjálfbirg opinber fjármál fari fyrir borð. Í einhverju landi, frú forseti, hefðu aðilar vinnumarkaðarins, sanngjarnir fjölmiðlar og fræðimenn, jafnvel stjórnarandstaðan, fagnað slíkum tímamótum um leið en auðvitað er rétt og skylt að halda mönnum við efnið og gagnrýna það sem of hægt hefur gengið og bent á það sem betur þarf að taka á og er óunnið. Þar er af nógu að taka. Auðvitað vitum við öll að við eigum enn langt í land að ná fullum bata, en ég leyfi mér að halda því fram að málflutningur stjórnarandstöðu og margra fleiri aðila í samfélaginu væri trúverðugri ef menn viðurkenndu þann árangur sem hefur náðst og beindu þá spjótum sínum að og gagnrýndu hitt þar sem of hægt hefur gengið. En þessi ömurlegi svartagallssöngur þar sem hvergi sést til sólar - ekki bara sumt er ómögulegt heldur er allt ómögulegt, það er ekki bara of lítið gert, nei, heldur er ekkert gert - fer held ég æ meira að missa marks eftir því sem batamerkin, sem betur fer, koma í ljós. Í lok árs 2008 og framan af ári 2009 var umræðan um Ísland og staða Íslands svipuð því sem á við um Grikkland í dag. Það var einfaldlega þannig að hvar sem farið var utan eða innan landsteina og í samskiptum við erlenda fjölmiðla var yfirleitt alltaf fyrsta spurningin: Fer Ísland á hausinn, eða hvenær fer Ísland á hausinn? Þetta var svona og það var ástæða fyrir því. Það er ekki sjálfgefið að við séum komin þangað sem við erum komin og nú er þessi umræða þögnuð. Enginn reynir að halda því fram í dag að Ísland muni ekki hafa sig út úr þessum erfiðleikum. Er það ekki árangur og var það sjálfgefið? Nei, það var ekki sjálfgefið. Við þurfum ekki að fara langt til að sjá að ef menn takast ekki á við svona vanda af einurð getur farið mjög illa. Mörg stór og mikilvæg mál hafa eðlilega verið til umræðu í íslensku samfélagi. Það mun því taka tíma að vinna úr því sem hér gerðist, félagslega, pólitískt, menningarlega og andlega. Svo stórir voru þeir atburðir, svo djúp eru sárin að þau þurfa tíma til að gróa. Eigum við þá ekki að reyna að hjálpast að við það að taka þannig á málum og vinna okkur út úr þeim? Ég sakna þess nokkuð að ekki sé rætt meira um samfélagsgerðina, um jöfnuð og hvernig við viljum hafa þetta. Þar hefur mikið áunnist borið saman við þann ójöfnuð sem fór vaxandi ár frá ári á tímum ofurlaunanna og skattalækkana á þá ríku. Því hefur þessi ríkisstjórn öllu snúið við. Það er meiri jöfnuður og sanngjarnari og réttlátari dreifing byrðanna á Íslandi í dag en var fyrir nokkrum árum. Við eigum erfitt. Já, við eigum erfitt. Það stóð aldrei annað til en að þetta yrði erfitt þegar svona stórt og mikið áfall gengur yfir. Nú verða og eiga þeir sem hafa burði til þess að leggja sitt af mörkum. Það er ánægjulegt að heyra menn tala um bankana og gróða þeirra. Það mun væntanlega ekki standa á Sjálfstæðisflokknum að hjálpa okkur við að koma fjársýsluskattinum í gegn þannig að hluti af gróða fjármálakerfisins gangi til þess að létta okkur róðurinn. Þessi ríkisstjórn hefur fyrir utan það að ná miklum árangri í glímu við nánast fordæmalausa erfiðleika í ríkisfjármálum og efnahagsmálum og fyrir utan það að auka jöfnuð í samfélaginu, náð fram mörgum mikilvægum umbótamálum á fjölmörgum sviðum sem oft vill gleymast, þ.e. á sviði mennta, velferðar, mannréttinda og umhverfismála svo nokkur dæmi séu tekin. Það er langur listi umbótamála sem komist hefur í gegn núna á þessu kjörtímabili og Alþingi hefur líka unnið mikið starf, svo eitthvað sé sagt gott um það. Við höfum innleitt ein hjúskaparlög. Við höfum gert kaup á kynlífsþjónustu ólögleg. Við höfum eflt aðgerðir gegn mansali. Við höfum fullgilt Árósasamninginn, friðlýst svæði, unnið að rammaáætlun, sett lög um íslenska tungu og stöðu táknmálsins og þannig gæti ég lengi talið. Þessi ríkisstjórn hefur með farsælum hætti leitt til lykta stórmál í samskiptum ríkis og sveitarfélaga, fært málefni fatlaðra yfir með velheppnuðum hætti og gengið frá samkomulagi um tónlistarfræðslu á framhaldsskólastigi, mál sem voru afvelta árum saman hjá fyrri ríkisstjórnum sem flutu sofandi að feigðarósi. Utanríkisráðherra hefur nú með fullum stuðningi ríkisstjórnarinnar lagt fram þingsályktunartillögu um viðurkenningu á sjálfstæði Palestínu. Þeirri tillögu fagna ég sérstaklega og þakka utanríkisráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, sem á hrós skilið fyrir vasklega framgöngu í því máli. Í okkar raunum og búsorgum hér uppi á Íslandi er okkur stundum hollt að hugsa til þess sem fólk annars staðar á hnettinum þarf að búa við. Það er löngu, löngu kominn tími til þess að alþjóðasamfélagið þvoi þann smánarblett af samvisku sinni hvernig farið var með Palestínumenn og þeir fái nú í krafti sjálfsákvörðunarréttar síns að stofna sjálfstætt ríki í sínu eigin föðurlandi og þó fyrr hefði verið. Þó að hér sé kominn viðsnúningur í efnahagslífinu og bati sé hafinn hvað sem hver segir, eigum við mikið verk að vinna að endurheimta trúnað og traust í samfélaginu. Það er okkur öllum ljóst, slíkt kemur auðvitað ekki af sjálfu sér. En reynum þá að hjálpast að við það sem þjóð. Við getum gert betur í stjórnmálunum og hér í þingsalnum, svo sannarlega. Hagsmunaaðilar geta gert betur. Fjölmiðlarnir geta gert betur. Og forseti lýðveldisins getur gert betur. Við skulum leggja áherslu á það sem sameinar okkur og sameinast um það mikilvæga verkefni að klára það og fara með Ísland út úr kreppunni. Þetta er í okkar höndum. Við höfum allt sem við þurfum til þess. Það erum við ein sem getum gert þetta og við ein sem getum klúðrað því. Það ætlum við ekki að gera. Við þá menn sem bera dag hvern fóður í sundurlyndisfjandann segi ég þetta: Látið það vera. Hafið ykkur í burtu ef þið hafi ekkert þarfara fram að færa. Þessi þjóð þarf á öllu öðru en því að halda að sundra henni þegar mest á ríður við að hafa okkur endanlega út úr þessum erfiðleikum. Það munum við gera, góðir Íslendingar. Góðar stundir og gleðilegan vetur. Hann verður miklu betri en ætla mætti af þingupphafinu.

Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Fyrir ári síðan stóð eins og nú fjöldi fólks á Austurvelli og mótmælti á meðan forsætisráðherra flutti stefnuræðu sína. Þá hafði ríkisstjórnin lýst því yfir að hún væri búin að gera allt sem til stæði að gera til að bregðast við vanda heimilanna. En eftir mótmælin ákvað forsætisráðherra að skipa nefnd. Nefndin fundaði vikum saman í Þjóðmenningarhúsinu. Niðurstaðan varð sú að gera nánast ekkert umfram það sem fjármálafyrirtækin höfðu þegar lagt drög að sjálf. Þau gengu í raun lengra að eigin frumkvæði en stjórnvöld höfðu ætlast til. Við þingsetningu fyrr í dag afhentu fulltrúar Hagsmunasamtaka heimilanna forsætisráðherra undirskriftir 34 þúsund Íslendinga sem krefjast leiðréttingar á lánum heimilanna. Forsætisráðherra sagðist þá ætla að skoða málið og vilja komast að hinu rétta varðandi svigrúm bankanna. Komast að hinu rétta? Veit forsætisráðherra ekki hvert svigrúm bankanna er eftir þrjú ár, eftir alla fundina í Þjóðmenningarhúsinu? Var það ekki þessi ríkisstjórn sem ákvað hvernig lánin yrðu yfirfærð? Hverjir ættu að vita betur hvert svigrúm bankanna er en ráðherrar ríkisstjórnarinnar sem stofnaði þá? Þegar framsóknarmenn bentu á þá möguleika sem voru til að ráðast í almenna skuldaleiðréttingu í febrúar 2009 taldi forsætisráðherra ekkert svigrúm til þess og reiknaði hverja krónu sem kostnað fyrir ríkið. Samt var þá ekki búið að ákveða afskriftarhlutfall lánanna. Skýrsla fjármálaráðuneytisins um endurreisn bankanna sýnir að tekin var meðvituð ákvörðun um að afskrifa minna en tilefni var til og það voru ekki heimilin heldur erlendir kröfuhafar sem nutu ávaxtanna. Það svigrúm sem hefði átt að nýta til að færa niður skuldir heimilanna er þess í stað nú fært sem milljarðahagnaður í bönkunum og fer að lokum úr þeim sem arður til erlendra vogunarsjóða. Í stað almennrar skuldaleiðréttingar kaus ríkisstjórnin að búa til flókin sértæk úrræði sem hafa einfaldlega ekki virkað. Aðeins lítill hluti þeirra sem sótt hafa um aðstoð til umboðsmanns skuldara hefur fengið lausn sinna mála. 110% leiðin er strax orðin að a.m.k. 130% leið vegna verðbólgu og vaxtahækkana, og fjármálafyrirtæki forðast að beita sértækri skuldaaðlögun því að hún er of flókin í framkvæmd. Fólkið sem stendur hér fyrir utan Alþingishúsið þarf almenna skuldaleiðréttingu, ekki sértækar bankaflækjur og tilsjónarmenn. Það verður að gefa fólki tækifæri til að vinna sig út úr skuldavandanum. Sé það ekki gert tapa allir. Það verður líka að snúa við þeirri neikvæðu keðjuverkun sem heldur atvinnulífi á Íslandi í frosti. Forsætisráðherra segist nú enn einu sinni ætla að búa til sjö þúsund störf. Í kosningaauglýsingum vorið 2009 sagðist Samfylkingin þegar vera búin að leggja grunn að sex þúsund nýjum störfum á næstu mánuðum. Hvenær koma næstu mánuðir eftir apríl 2009? Enn hefur ekkert til þessara starfa spurst annað en endurteknar yfirlýsingar forsætisráðherra. Stundum eru störfin tvö þúsund, stundum fjögur þúsund en oftast sjö þúsund. Og nú er bætt um betur því að lofað er öðru eins til viðbótar, fjórtán þúsund störfum, væntanlega á næstu mánuðum, hvenær sem þeir koma. Í stað þess að störfum fjölgi heldur fólk áfram að yfirgefa landið í leit að vinnu. Og það eru ekki aðeins áformin um atvinnusköpun sem ekki hafa gengið eftir. Spár um hagvöxt standast ekki, en þá er brugðist við með því að gera ráð fyrir enn meiri hagvexti í framtíðinni. Í sumar spáði forsætisráðherra 4–5% hagvexti á næsta ári. Nú stefnir í að hann verði um 1,5%. Jöfnuði í ríkisfjármálum er frestað hvað eftir annað og svo leyfir forsætisráðherra sér að bera afkomu ríkissjóðs nú saman við árið 2008, árið sem kostnaðurinn af hruni fjármálakerfisins féll á ríkið. Slíkur samanburður er ekkert annað en fölsun. En þetta þyrfti ekki að vera svona. Eftir snarpa niðursveiflu fylgir yfirleitt tímabil fjárfestingar og hagvaxtar. Undanfarin ár hefur Ísland á margan hátt verið kjörlendi fyrir nýja fjárfestingu. Hér er mikið af hæfu vinnuafli, gjaldmiðillinn er lágt skráður, innviðir eru sterkir, auðlindir miklar og staðsetning landsins er að verða kostur frekar en galli, enda hafa menn undirbúið tugi atvinnuskapandi verkefna með bæði innlendri og erlendri fjárfestingu. En ekkert verður úr, því að stjórnvöld standa í vegi fyrir allri fjárfestingu, ýmist beint eða með stefnu í skattamálum sem hefur nú komið Íslandi á lista yfir lönd þar sem veruleg pólitísk áhætta fylgir fjárfestingum. Ísland er sett í flokk með Rússlandi, Egyptalandi og löndum Suður-Ameríku í mati á pólitískri áhættu. Það er ekki að undra að fjárfesting sé í sögulegu lágmarki. Eins og forsætisráðherra sjálfur hefur bent á hafa erlendir hagfræðingar, jafnvel nóbelsverðlaunahagfræðingar, haldið því fram að Ísland hafi komist betur frá efnahagshruninu en önnur lönd. Þeir vísa þó fyrst og fremst í tvennt. Annars vegar að Íslendingar skuli ekki hafa dælt fjármagni í gjaldþrota bankakerfi og hins vegar að sjálfstæður gjaldmiðill hafi gert Íslendingum mun betur kleift að bregðast við áfallinu en til að mynda Grikkjum, Portúgölum og Írum. Hvað gera stjórnvöld með þetta tvennt? Alefli hefur verið beitt við að færa tap einkabanka yfir á almenning eftir að þeir voru komnir í þrot. Og í stað þess að nýta kostina við krónuna - sem vissulega hefur sína galla - er komið í veg fyrir að sú fjárfesting sem kostir hennar hefðu átt að skapa nái fram að ganga. Við það bætist að seðlabankastjóri ríkisstjórnarinnar og efnahagsráðherrar lýsa því yfir að gjaldmiðill landsins sé ónýtur og hér verði höft um fyrirsjáanlega framtíð. Fjármálaráðherra flækir skattkerfið, breytir sköttum og hækkar þá hundrað sinnum og segist vera rétt að byrja. Forsætisráðherra flytur þjóðnýtingarræður sem Vladimir Lenín hefði talið sig fullsæmdan af. Fyrir vikið höfum við ekki nýtt þau tækifæri sem spruttu upp eftir hrun. Áhuginn er til staðar en alls staðar rekast menn á pólitíska veggi. Virðulegur forseti. Hverra er kreppan sem við erum að fást við í dag? Er það kreppa ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks þar sem núverandi forsætisráðherra var í sérstökum aðalráðherrahópi um efnahagsmál, ríkisstjórnar sem jók ríkisútgjöld meira en dæmi eru um í Íslandssögunni í hápunkti þenslunnar og brást ekki við hættuástandinu sem blasti við, eins og frægt er orðið í níu bindum? Er það kreppa ríkisstjórnanna þar á undan, eins og sumir vilja halda fram, vegna þess að þær komu ekki í veg fyrir að bankar nýttu sér gallaðar reglur Evrópska efnahagssvæðisins til að byggja spilaborgir? Eða er þetta löngu orðin kreppa ríkisstjórnarinnar sem hefur staðið í vegi fyrir þeim tækifærum sem blasað hafa við en þess í stað lagt kapp á að tryggja vald sitt og innleiða pólitíska öfgastefnu sem hvergi hefur virkað? Þegar síðustu þrjú ár eru skoðuð blasir svarið við. Hvað sem líður mistökum fyrri ára og áratuga og ýmsum réttmætum ábendingum um hvað betur hefði mátt fara og eigi að fara betur í framtíðinni er sú staða sem samfélagið er í akkúrat núna afrakstur þessarar ríkisstjórnar. Hrunið var afleiðing af misnotkun gallaðrar frjálshyggju, en núna erum við stödd í sósíalistakreppu. Núverandi ástand er skapað af núverandi valdhöfum og er á ábyrgð þeirra. Það er afleiðing af skaðlegri efnahagsstefnu og aðgerðaleysi. Ríkisstjórnin er hins vegar ekki reiðubúin að taka ábyrgð á eigin gjörðum. Þess í stað reynir hún að láta umræðuna snúast um ábyrgð og stöðu Alþingis enda þótt minni hlutinn á þingi hafi ekkert að gera með þá stefnu sem hér er rekin. Ég frábið mér að ríkisstjórnin reyni að gera þingmenn alla ábyrga fyrir misheppnaðri stefnu sinni og draga Alþingi niður með sér. Eða minnist þess einhver að þegar Jóhanna Sigurðardóttir var í stjórnarandstöðu og gagnrýndi aðgerðir stjórnvalda hafi hún talað um að ábyrgðin væri þingsins alls en ekki ríkisstjórnarinnar? Það að ætla að gera alla ábyrga fyrir þeirri stefnu sem ríkisstjórnin knýr fram með góðu eða illu er óboðlegur og ólýðræðislegur málflutningur. Framsókn hefur frá upphafi boðað allt aðra stefnu, sem hefur með tíð og tíma sannað gildi sitt. Við höfum síðastliðin tvö ár lagt fram fjölmargar tillögur til lausnar. En þær hafa verið slegnar út af borðinu eða svæfðar í nefnd. Nú ber svo við að forsætisráðherra, sem haldið hefur lengstu ræðu í 1.081 árs sögu Alþingis og fjármálaráðherra, sem hefur líklega slegið öll met í samanlögðum ræðutíma, kveinka sér undan því að þingmenn stjórnarandstöðu tali of mikið í nokkrum málum. Hvað er átt við? Áttum við að tala minna um Icesave svo að hægt væri að þvinga í gegn samning sem hefði stóraukið skuldir ríkisins og kostað 40 milljarða á ári bara í vexti í erlendum gjaldeyri sem ekki er til? Áttum við að tala minna um sjávarútvegsfrumvörpin sem ríkisstjórnin ætlaði að þvinga í gegn án þess að hafa lagt mat á efnahagsleg áhrif þeirra, frumvörp sem fengu ekki eina einustu jákvæða umsögn? Áttum við að tala minna um gjaldeyrishöftin svo að ríkisstjórnin gæti innleitt austur-þýska fimm ára áætlun í gjaldeyrismálum? Áttum við að tala minna um tilraunir forsætisráðherra til að færa sér aukin völd, frumvarp sem formaður þingmannanefndarinnar um rannsóknarskýrsluna sagði ganga þvert gegn þeim stjórnkerfisumbótum sem þar var stefnt að og ráðherra í ríkisstjórninni sagði fela í sér harða valdbeitingu? Hvað er átt við? Staðreyndin er sú að nánast öll mál ríkisstjórnarinnar fara í gegnum þingið mótatkvæðalaust. Á sama tíma fást frumvörp og tillögur stjórnarandstöðuflokkanna varla rædd, sama hversu skynsamlegt innihald þeirra er. Jóhanna Sigurðardóttir kvartaði sáran yfir því á árum áður að Davíð Oddsson notaði Alþingi sem afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Það er kaldhæðnislegt að Jóhanna hefur nú sjálf fullkomnað afgreiðslukerfið. Virðulegur forseti. Nú þegar ríkisstjórnin stendur frammi fyrir afleiðingum þess sem hún hefur gert og ekki gert heyrist æ oftar spurningin: Telja menn að staðan væri eitthvað betri ef aðrir væru við völd? Svarið við þeirri spurningu er einfalt og stutt. Svarið er já. Já, staðan væri miklu betri. Ef tillögum framsóknar hefði verið fylgt undanfarin þrjú ár væri staðan allt önnur og miklu betri, og við getum sýnt fram á það. Þá hefði samfélagið ekki tapað hundruðum milljarða að óþörfu við stofnun nýju bankanna. Skuldamál heimila og fyrirtækja væri komin í betra horf, almenningur og atvinnurekendur vissu hvar þeir stæðu, gætu gert áætlanir og væru byrjaðir að vinna sig út úr þeim vanda sem eftir stæði. Tugir fjárfestingarverkefna hefðu ekki glatast vegna aðgerða og aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar. Fyrirtæki gætu fjárfest og ráðið fólk til starfa, fólk þyrfti ekki að flytja til útlanda frá vinum og ættingjum til að fá vinnu við hæfi. Í tvö og hálft ár væri búið að vinna að losun gjaldeyrishafta með aðferðum sem framsóknarmenn lögðu til í byrjun árs 2009 en eru fyrst nú að komast til framkvæmda og þá aðeins að litlu leyti. Plan ríkisstjórnarinnar er búið að fá reynslutíma sinn. Fyrir löngu er orðið ljóst að það plan virkar ekki. Það er ekki seinna vænna að fara að ræða plan B. Tækifærin eru óþrjótandi en því lengur sem við bíðum þeim mun erfiðara verður að nýta þau. Góðir Íslendingar. Við okkur blasa bæði ógnir og ómæld tækifæri. En ógnin er smávægileg samanborið við þau gífurlegu tækifæri sem standa Íslandi til boða nú og í framtíðinni. Það eina sem við þurfum að gera er að nýta tækifærin, byggja upp í stað þess að brjóta niður. Til þess þurfum við stjórnvöld sem gæta hagsmuna landsins. Við þurfum stjórnvöld sem efla með íslensku þjóðinni kjark og von, stjórnvöld sem veita stöðugleika og hafa skýra sýn á framtíðina, stjórnvöld sem taka á skuldavandanum og hafa að leiðarljósi að byggja upp atvinnulíf og velferðarsamfélag á Íslandi á ný. Okkur tókst það á undraskömmum tíma á 20. öldinni og okkur mun takast það aftur. Það er engin ástæða til að Íslendingar geti ekki nú eins og áður fyllst bjartsýni og von. Viljinn er allt sem þarf. Í raun eigum við að hafa meira en von, við eigum að hafa trú, óbilandi trú á bjarta framtíð Íslands.

Forseti. Kæru landsmenn. Skoðanakannanir sýna að djúp gjá hefur myndast á milli þjóðar og þings. Örfáir landsmenn treysta þingmönnum og ríkisstjórninni. Ekkert gefur til kynna að traust á þeim sem á Alþingi starfa sé eitthvað að aukast eftir frammistöðu okkar hér á septemberþingi. Vantraustið beinist að stjórn og stjórnarandstöðu og því verðum við öll sem hér vinnum að skoða hvernig við getum bætt störf okkar og samvinnu. Hvernig er hægt að laga þetta og endurheimta traust? Ég held að ný þingsköp séu til bóta en það er ekki nóg að fá nýjar starfsreglur á Alþingi. Bankarnir höfðu t.d. mjög fínar siðareglur en það fór bara enginn eftir þeim því að menningin þar inni var að skauta á gráa svæðinu, græða, græða, græða og svindla eins og fagmenn. Já, hvernig er hægt að endurheimta þetta traust? Úti um allan heim mótmælir fólk. Það mótmælir vegna þess að það treystir ekki kerfinu. Það hefur upplifað að kerfið er orðið svo stórt að það þjónar aðeins sjálfu sér og ef það verða kerfismistök mun kerfið gera allt sem það getur til að verja sjálft sig en ekki þá sem brotið hefur verið á. Úti um allan heim mótmælir fólk því að fjármagnseigendurnir, bankamafían, stjórnar samfélögunum en ekki valdhafarnir sem eru lýðræðislega kjörnir. Já, kæru landsmenn, hverjir semja lögin? Ekki er það löggjafarvaldið sem semur þau. Lögin eru samin í ráðuneytunum og þeir sem koma að því að semja þau, eins og t.d. lög um fjármálafyrirtæki, koma einmitt frá fjármálafyrirtækjunum. Hvernig fer það saman að fulltrúalýðræði á löggjafarsamkundunni sé að kljást við lagatæknimál þeirra sem eru jafnframt á launum eða hafa þegið laun frá þeim fyrirtækjum sem á að koma böndum á með lagasetningu? Það hlýtur að vera skýlaus krafa okkar á þinginu að við fáum að fylgjast með lagasetningu á frumstigum og að vita nákvæmlega hver skrifar hvaða lagabálk sem fer í gegnum Alþingi. Það hlýtur að vera skýlaus krafa að þeir landsmenn sem það vilja fái aðgengi að lagaskrifum á frumstigi til að geta veitt aðhald áður en þau fara hingað inn. Með þannig opnun á kerfinu er hægt að byggja nauðsynlegt traust og alvöru gagnsætt samfélag sem við verðum að koma hér á til að byggja upp samfélag heilinda og heiðarleika. En það þarf auðvitað meira til, og minni ég á skrif hæstv. forsætisráðherra sem hún birti í dagblaði um árið og talar fyrir því að afnema beri verðtrygginguna. Til að skapa traust getur hæstv. forsætisráðherra t.d. sýnt í verki að hún ætli að láta sinn gamla draum verða að veruleika og jafnframt verða við kröfu 34.000 landsmanna sem settu nafn sitt við kröfu Hagsmunasamtaka heimilanna um að afnema verðtrygginguna. Krafan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í nafni almannahagsmuna krefjumst við undirrituð almennra og réttlátra leiðréttinga á stökkbreyttum lánum heimilanna og afnáms verðtryggingar. Hafi stjórnvöld ekki orðið við þessari kröfu fyrir 1. janúar 2012 jafngildir undirskrift mín kröfu um þjóðaratkvæðagreiðslu um kröfugerðina.“ Forsætisráðherra tók við undirskriftalistanum stuttu eftir að þing var sett á laugardaginn með þeim orðum að þetta yrði sett á forgangslista ríkisstjórnar á fundi á morgun. Hvergi get ég séð á málefnalista ríkisstjórnarinnar að bregðast eigi við þessum kröfum. Þá á jafnframt að setja saman enn eina nefndina til að bregðast við þeim forsendubresti sem hér varð við hrunið og ekki hefur tekist að leiðrétta. Kæru landsmenn. Þeir einstaklingar sem sýndu hvað mesta ráðdeild og pössuðu upp á fjármál sín hafa ekki fengið neina leiðréttingu. Það að horfa upp á ævisparnað sinn sem settur hefur verið í húsnæðiskaup fuðra upp og heyra á sama tíma í fréttunum að 50 fyrirtæki hafi fengið afskrifað milljarð hvert fær auðvitað jafnvel rólyndasta fólk til að finna til gremju og reiði gagnvart þeim sem sitja við völd. Sú gremja braust út að einhverju leyti við þingsetningu en miklu fleiri voru þó samankomnir við þetta hús sem ég stend í með fjölskyldum sínum og hlýddu á ræður og frábæra tónlist. Þetta fólk fór síðan heim og tók ekki eftir neinu af því sem síðar varð aðalfrétt fjölmiðla. Ekki einu orði var eytt á friðsamleg mótmæli sem fóru fram á sama tíma og sömu stundu og írafárið við þinghúsið átti sér stað í fjölmiðlum landsins. Stöð 2 gekk meira að segja svo langt að skrifa það inn í frétt sína að 4.000 manns hefðu kastað eggjum á þingið sem er auðvitað skemmtilega dramatískt en er ekkert annað en ósannindi. Það voru um það bil 20 manns sem köstuðu eggjum en ekki 4.000. Þá værum við enn þá að þrífa þetta hús. Óvönduð vinnubrögð og hálflygar fjölmiðla í tengslum við mótmæli er svo sem ekki neitt nýmæli og þurfa þeir sem mæta á mótmæli oft að sitja undir lygum og rógburði. Fólkið sem kom á Austurvöll við þingsetningu mætti auðvitað á sínum forsendum sem voru æðifjölbreyttar. Ég heyrði frá mörgum þarna úti að þeir væru komnir til að sýna okkur sem hér störfum að þeim ofbýður forgangsröðunin og vinnubrögðin hér inni. Ég heyrði jafnframt í mörgum sem komu til taka undir kröfur Hagsmunasamtaka heimilanna og komu með friði og fóru í friði. Eitt af því sem verður að taka á er sú ógæfulega staða að nánast enginn hefur þurft að sæta ábyrgð á því tjóni sem þetta samfélag hefur orðið fyrir og því verður að linna, að þeir sem allir vita að eru orsakavaldar hrunsins fái enn að fjárfesta hérlendis, reka fjölmiðlasamsteypur og séu á sama tíma enn að maka krókinn á kostnað skattborgara. Meira þarf til, kæru landsmenn. Ljóst er að þeir sem eru við völd eru allir af vilja gerðir til að láta þarfir ykkar verða að forgangsmáli. Til að sýna þeim stuðning þarf fólk að sýna þennan stuðning í verki með því t.d. að þrýsta á að undirskriftalistinn frá hagsmunasamtökunum endi ekki ofan í skúffu og að úrvinnsla hans verði ekki enn ein barbabrellan. Kannski á ríkisstjórnin við ramman reip að draga því að ljóst er að núverandi kerfi þjónar ekki lengur hagsmunum almennings. Þess vegna þurfa allir inni á Alþingi að hafa hugrekki til að fara nýjar leiðir og kalla eftir stuðningi almennings til þeirra verka, hugrekki til að breyta og stokka upp í efnahagskerfinu og stjórnsýslunni. Hugrekki til að afnema bankaleyndina. Hugrekki til að vinna með öðrum en vinum og vandamönnum og flokkssystkinum. Hugrekki til að tryggja að þeir sem bera ábyrgð á hruninu axli ábyrgð. Ef það er ekki hægt verðum við að hafa hugrekki til að viðurkenna að samfélagsgerðin er ónýt því að þeir sem hafa völd og peninga þurfa ekki að lúta sama réttarfari og samfélagslegri ábyrgð og almennir borgarar. Hugrekki til að viðurkenna blóðskömm íslenskrar stjórnsýslu. Hugrekki til að setja almenning á oddinn í stað fjármálastofnana. Hugrekki til að vinna saman að því að finna lausnir. Hugrekki til að láta dóm þjóðarinnar ráða varðandi nýju stjórnarskrána. Hugrekki til að horfast í augu við reiðina og biturð svo margra í samfélaginu í garð okkar sem vorum kjörin á þing. Kæru landsmenn. Við í Hreyfingunni höfum stundað annars konar vinnubrögð á þinginu en almennt tíðkast og vonumst til þess að þau vinnubrögð verði eitthvað sem aðrir temja sér. Við höfum alltaf málefnin að leiðarljósi og vinnum jafnt með minni hluta og meiri hluta út frá málefnum þeim sem tengjast þeirri stefnu sem við vorum kjörin á þing til að koma í verk. Hjá okkur er ekkert flokksræði og hverjum og einum þingmanni er frjálst að fylgja sannfæringu sinni þó að hún stangist á við skoðanir hinna. Við höfum einfalda stefnu þar sem lýðræðisumbætur eru áberandi en jafnframt má finna þar kröfur um almennt réttlæti fyrir þá landsmenn sem fengu óréttlátar skuldabyrðar í fangið í eftirmálum hrunsins. Í vetur munum við m.a. vinna að eftirfarandi málum: Flytja þingsályktunartillögu um meðferð á frumvarpi til nýrrar stjórnarskrár, frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur og kvótafrumvarpið sem við lögðum fram á síðasta þingi. Þá munum við flytja þingsályktunartillögu um rannsókn á starfsháttum forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, viðskiptaráðuneytis og Seðlabanka í aðdraganda hrunsins og eftirmálum þess. Við munum leggja mikið kapp á að tillögur að nýrri stjórnarskrá rati í þjóðaratkvæðagreiðslu til að Alþingi fái skýra leiðsögn um hver eindreginn vilji þjóðarinnar er varðandi nýjan samfélagssáttmála. Ef þingið ber gæfu til að vinna úr tillögum stjórnlagaráðs á þann hátt að almenn sátt sé með þá vinnu og niðurstöðu held ég að grunnurinn að hinu nýja Íslandi sé loks orðinn traustur. Kæra þjóð. Til þess að okkur hér á þinginu auðnist að fylgja betur því sem þið viljið frá okkur þurfum við aðhald og áreiti. Takk fyrir hávaðann úti núna, takk fyrir öll bréfin, mótmælastöðurnar, greinarnar og nöfnin ykkar á undirskriftalistunum. Það er staðreynd að til þess að lifa í því samfélagi sem mann dreymir um að búa í þarf maður að taka þátt í að búa til þann draum. Það kostar ekki mikla vinnu að taka þátt en það er staðreynd að þeir sem breytt hafa heiminum hafa verið einstaklingar með ríka réttlætiskennd. Hættum að berjast gegn hvert öðru og finnum leiðir til að vinna saman innan þings sem utan. Munum að 21. öldin verður öld almennings, öldin ykkar.

Góðir landsmenn. Virðulegi forseti. Bankahrunið bjó til sögulegt tækifæri til að koma á samfélagi þar sem ríkir heiðarleiki, réttlæti og jafnrétti. Almenningur safnaðist saman á Austurvelli til að krefjast breytinga á kerfi sem alið hafði af sér spillingu og bóluhagkerfi. Stjórnarskipti urðu og við tók hin svokallaða norræna velferðarstjórn sem kosin var á grundvelli kosningaloforða um að skjaldborg yrði slegin um heimilin, byrðum fjármálakreppunnar dreift á sanngjarnan hátt og velferðarkerfið varið. Nú þremur árum eftir bankahrunið hreykir norræna velferðarstjórnin sér af dugnaði við hreingerningarnar. Þvert á spár gagnrýnenda hafi tekist með auknum álögum á skattgreiðendur niðurskurði velferðarþjónustunnar og gagnslausum skuldaaðgerðum að afstýra greiðsluþroti ríkissjóðs. Slíkar fullyrðingar sýna að lítið hefur breyst eftir hrun. Gagnrýni á stefnu stjórnvalda er svarað með upphrópunum og útúrsnúningum. Kosningaloforðin voru svikin um leið og sest var í ráðherrastólana. Byrðum fjármálakreppunnar hefur verið komið á herðar þeirra sem veikastir voru fyrir. Þúsundir hafa misst vinnuna og er gert að lifa á bótum sem ekki duga til framfærslu. Aðrar þúsundir hafa markvisst verið gerðar eignalausar í gegnum verðtrygginguna og skuldalausnir sem magna upp skuldavandann og mismuna einstaklingum. Endurreisn gamla kerfisins og gömlu klíkanna er verið að ljúka og erlendir aðilar dásama árangur norrænu velferðarstjórnarinnar og AGS. Á sama tíma mótmæla þúsundir manna kosningaloforðasvikunum fyrir utan Alþingishúsið og krefjast leiðréttingar lána og afnáms verðtryggingar. Norræna velferðarstjórnin fórnaði tækifærinu sem gafst til að ná fram sanngjarnri leiðréttingu lána með því að endurreisa bankakerfið á forsendum kröfuhafa en ekki fólksins í landinu. Skuldakreppa var búin til þegar kröfuhöfum var tryggð hlutdeild í hagnaði bankanna af skuldaaðgerðum sem auka skuldsetningu fólks og í betri endurheimtur hjá eignalausu fólki. Efnahagsáætlun norrænu velferðarstjórnarinnar og AGS er ein sú dýrasta sem sögur fara af. Kostnaðurinn birtist í minni hagvexti á síðasta ári og þessu ári og mun meiri niðurskurði velferðarkerfisins en þörf var á. Eftir hrun var slegið Evrópumet í vaxtastigi og verðtryggingunni viðhaldið. Fjármagna þurfti hallarekstur ríkissjóðs á allt of háum vöxtum og nú þarf að vega að grunnstoðum velferðarkerfisins til að eiga fyrir vaxtaútgjöldum. Í stað þess að læra af reynslu annarra þjóða sem farið hafa í gegnum fjármálakreppu hefur norræna velferðarstjórnin gripið til gamalkunnra aðgerða sem tryggja fyrst og fremst hagsmuni fjármagnseigenda og draga úr umsvifum velferðarkerfisins. Aðgerðir sem nú þegar hafa aukið misskiptinguna í samfélaginu og dregið úr efnahagslegri velferð. Nauðsynlegt er að grípa til aðgerða sem ekki aðeins ganga út á að ná jöfnuði í ríkisfjármálum heldur tryggja okkur norrænt velferðarkerfi. Slík aðgerð er t.d. skattur á tekjuauka útflutningsfyrirtækja sem ein njóta góðs af því að gengi krónunnar er allt of lágt. Þannig má afla tekna til að komast hjá því að leggja niður sjúkrastofnanir og segja upp fólki. Góðir landsmenn. Í stað þess að verja hagsmuni almennings leggur ríkisstjórnin metnað sinn í að fá hrós frá AGS og alþjóðaauðvaldinu fyrir að hafa varið hagsmuni fjármagnseigenda. Ríkisstjórnin er rúin trausti almennings sem situr fastur í skuldasúpunni og á launum/bótum sem duga ekki til framfærslu. Ekkert á að gera til að breyta því. Það er kominn tími á uppstokkun.

Frú forseti. Kæru landsmenn. Mér finnst margir ræðumenn í kvöld vera ansi brattir í því að túlka mótmælin, túlka trommusláttinn sem við heyrum fyrir utan, tunnusláttinn. Ég er ekki viss um að ég viti alveg nákvæmlega hverju fólk er að mótmæla. Við höfum þó séð undirskriftalista frá Hagsmunasamtökum heimilanna og ég tek hann vissulega alvarlega. En mig langar í raun að velta því fyrir mér, vegna þess að ég tel að við þurfum að gera það öll: Út af hverju mundum við mótmæla? Út af hverju mundi ég sjálfur standa á Austurvelli og berja tunnu? Ég get alveg rakið hvað það er sem ég tel að ég þyrfti að berja tunnu út af og ég held að það sé mikilvægt að rekja það. Ég gæti vissulega staðið á Austurvelli núna og barið tunnu út af fjármálakerfinu. Mér fannst ég upplifa það í eftirleik hrunsins að við ætluðum öll að vera sammála um að byggja hér upp öðruvísi fjármálakerfi en það sem hrundi. Ég upplifi á mínu eigin skinni vissar áhyggjur af því að það fjármálakerfi sem er að rísa sé ekkert öðruvísi, þannig að ég hugsa að ég gæti barið í tunnu út af því og kannski extrafast út af bágborinni skuldastöðu míns sjálfs. Ég mundi líka berja í tunnu út af því að ég upplifi möguleika á því að ákveðin fyrirheit um nýja stjórnskipan, nýja stjórnarskrá í þessu landi, séu hugsanlega að renna út í sandinn. Það var lagt upp í ákveðna ferð, að skrifa nýja stjórnarskrá í samvinnu við fólkið í landinu. Haldinn var þjóðfundur og á hann mættu þúsund manns. Skipuð var stjórnlaganefnd sem fór yfir þjóðfundinn og vann tillögur. Lýðræðislega kjörið stjórnlagaráð er búið að skila tillögum til okkar og ég hugsa að ég mundi berja í tunnu sem hvatningu til okkar um að fara ekki með þetta fallega og vonmikla ferli aftur á byrjunarreit. Ég mundi berja í tunnu út af ESB. Ég upplifi það sem gríðarlega mikilvæga ákvörðun sem við tókum hér og verðum að standa við að sækja um aðild að ESB og reyna að landa góðum samningi sem þjóðin mundi síðan taka afstöðu til. Ég mundi berja í tunnu út af ákveðinni reiði sem ég upplifi gagnvart þeirri forræðishyggju sem birtist mér í máli margra alþingismanna sem vilja einfaldlega hætta við þetta ferli, taka þennan rétt af fólkinu. Ég mundi berja í tunnu út af því. Ég hugsa að ég mundi líka berja í tunnu út af mikilvægi grænnar atvinnuuppbyggingar. Mér finnst við hafa markað þá stefnu í þessum sal að við ætluðum að byggja upp grænt fjölbreytt atvinnulíf sem mundi skapa fullt af störfum á grundvelli hreinnar orku og annarra möguleika sem við höfum. Samt tala menn ítrekað hér um álver. Við vitum að ef við förum í tvö álver verður ekkert af þessari grænu atvinnuuppbyggingu og ég mundi berja í tunnu út af því. Ég mundi berja í tunnu út af erlendum fjárfestingum. Mér finnst eins og að hér ætti að ríkja samhljómur um að vilja auka erlenda fjárfestingu en samt fer þingheimur alltaf á einhvern ótilgreindan hátt á límingunum þegar einhver útlendingur brosir til okkar. Ég mundi berja í tunnu út af því. Ég mundi líka berja í tunnu út af því að við virðumst ekki geta ákveðið okkur, þingheimur, hvað við ætlum að gera við gjaldmiðilinn okkar. Ég upplifi hann sem eitt stærsta vandamál íslensks samtíma. Við getum ekki haldið áfram með frjálsa krónu þannig að við verðum að hafa gjaldeyrishöft eða taka upp annan gjaldmiðil. Getuleysi Alþingis til að taka afstöðu til þessa máls er eitthvað sem ég mundi berja í tunnu út af. Ég mundi líka berja í tunnu út af því að ég upplifi stjórnmálin einhvern veginn svo ótrúlega fjarlæg lífinu í samfélaginu. Ég upplifi það eins og að þessi 100 ára gamla hagsmunapólitík sem við stundum hér sé í engum tengslum við lífið eins og það er á Íslandi í dag á 21. öldinni. Ég upplifi þunga nauðsyn þess að breyta þessum stjórnmálakúltúr. Ég held að við þurfum mannlegri pólitík. Kannski ættum við að hefja hvert einasta þing hér eftir á því að berja öll í tunnur saman og segja upphátt hvað það er sem gerir okkur reið og reyna síðan að leysa það vegna þess að hér höfum við vissulega aðstöðuna til þess. Þetta ættum við kannski að gera. Ég fór að sjá Galdrakarlinn í Oz um helgina. Það leikrit er einn samfelldur boðskapur til krakka og fullorðinna um gildi hins mannlega, þess sem við þurfum að endurreisa í þessum sal. Það er nefnilega þannig að galdrakarlinn í Oz er loddari, hann hefur engar lausnir. Þetta sem gildir er að nota heilann, fylgja hjartanu og vera hugrakkur.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Núna eru liðin rétt þrjú ár frá því að efnahagsleg tilvera okkar Íslendinga fór öll á hvolf. Þrjú ár eru hvort tveggja í senn langur tími og skammur. Þau eru langur tími fyrir einstaklinga sem hafa þurft að búa við óvissu um afkomu, atvinnumissi og viðvarandi atvinnuleysi. Þrjú ár eru hins vegar skammur tími til að endurreisa heilt samfélag úr efnahagslegum rústum. Verk ríkisstjórnarinnar eru ekki yfir gagnrýni hafin og vissulega hefur sumt ekki gengið eftir eins og við höfðum vonast til. En það er engum til gagns að gleyma því að skulda- og bankakreppa hefur gengið yfir allan okkar heimshluta og það er víðar en hér sem skortir á fjárfestingavilja og fjárfestingagetu. Smám saman eru þó skilyrði að batna til þess að við getum vænst umskipta. Ríkisstjórnin hefur undir forsæti Jóhönnu Sigurðardóttur unnið af einurð að því að skapa aðstæður til árangurs og framþróunar í atvinnumálum. Þegar núverandi ríkisstjórn kom að málum var skuldatryggingarálag ríkissjóðs um 1.300 punktar en er í dag 300. Stýrivextir voru hér 18% en eru nú 4,5%. Verðbólgan var 18,6% en er nú 5,7%. Við misstum um 12 þús. störf í hruninu 2008. Sem betur fer höfum við náð að vinna þó nokkuð af þeim til baka og samkvæmt mælingum Hagstofunnar eru a.m.k. tæplega 4 þús. þegar komin til baka á miðju þessu ári. Atvinnuleysi hefur farið niður úr 9,3% þegar það stóð sem hæst í 6,7% sem það stendur í nú. Af öllum Norðurlöndunum er það einungis Noregur sem býr við lægra atvinnuleysi en við Íslendingar. Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Enn er verkefnið ærið. Við ætlum og við skulum ná atvinnulífinu aftur á strik þannig að hér verði gott að búa. Það sem ég taldi upp áðan er árangur. Allt sem ég nefndi áðan skapar grunn að því sem koma skal, skapar grunninn að þeirri uppbyggingu sem nú fer fram. Við sjáum tvö stór verkefni núna sem eru að fara af stað á Suðurnesjum, sem hvað harðast hefur orðið fyrir barðinu á atvinnuleysinu. Framkvæmdir eru að hefjast við gagnaver suður með sjó en þar munu skapast um 100 störf á uppbyggingartíma og 100 störf til frambúðar. Stefnt er að því að framkvæmdir við kísilver í Helguvík hefjist á þessu ári. Þar munu 300 ársverk skapast á framkvæmdatíma og um 90 störf til framtíðar. Ég nefni þessi tvö dæmi vegna þess að þetta eru góðar fréttir, ekki bara fyrir Suðurnesjamenn heldur fyrir þjóðarbúið allt. Hér erum við í fyrsta skipti í langan tíma að sjá aukna fjölbreytni í erlendum fjárfestingum en Ísland hefur í áratugi verið á meðal þeirra þjóða sem hafa hvað mestar takmarkanir á erlendum fjárfestingum samkvæmt mælingum OECD. Það eru engar nýjar fréttir að við stöndum höllum fæti þegar kemur að slíkum samanburði. Það eru áratugagamlar fréttir. En, virðulegi forseti, núverandi ríkisstjórn ætlar að breyta þessu. Ýmsar stórframkvæmdir standa yfir í orkugeiranum og má nefna sem dæmi að síðastliðinn laugardag gangsetti Orkuveita Reykjavíkur 5. áfanga Hellisheiðarvirkjunar og munu 90 megavött bætast við raforkuframleiðslu landsins þar. Landsvirkjun hefur hafið framkvæmdir á Norðausturlandi en þar mun raforkuframleiðslan verða um 180 megavött. Framkvæmdir eru á fullu við Búðarhálsvirkjun sem mun framleiða 80 megavött. Samanlögð framleiðslugeta þeirra virkjana sem ég hef talið hér upp er á við hálfa framleiðslugetu Kárahnjúkavirkjunar eða 350 megavött. Virðulegi forseti. Tækifærin í orkugeiranum eru nýtt og það eru kannski fréttir fyrir hv. formann Sjálfstæðisflokksins, en líklega hafa honum ekki borist fréttirnar af þessu ofan í skotgrafirnar. Enn á ég eftir að nefna að í ár verður sett nýtt met í komum erlendra ferðamanna. Það stefnir í að fjölgun verði úr 500 þús. í 600 þús. á þessu ári með tilheyrandi aukningu gjaldeyristekna. Við munum á næstu vikum kynna markaðsátak, ásamt fyrirtækjum í ferðaþjónustu og sveitarfélögum, sem er beint inn á vetrarferðaþjónustu. Ef vel tekst til getum við skapað fleiri hundruð störf um allt land og nýtt þær fjárfestingar sem fyrir eru mun betur. Sá efnahagslegi viðsnúningur sem við höfum unnið að hörðum höndum kann að vera nær okkur í tíma en ætla mætti af fréttum neðan úr skotgröfunum. En það sem áunnist hefur hefur ekki komið af sjálfu sér. Ríkisstjórnin hefur þurft að taka erfiðar og óvinsælar ákvarðanir, það hefur t.d. ekki verið auðvelt fyrir mig, jafnaðarmanneskju, að samþykkja niðurskurð til velferðarmála eða leggja nýjar álögur á fyrirtæki til að forða ríkinu frá gjaldþroti. Þessi ríkisstjórn hefur einsett sér að ná Íslandi upp úr hremmingum efnahagshrunsins og það eins hratt og kostur er en það hefur kostað fórnir. En nú erum við loksins komin með landsýn og getum vonandi hægt og örugglega farið að snúa vörn í sókn. Núna, þegar við höfum loksins komið böndum á ríkisfjármálin og forsendur eru að skapast fyrir styrkingu atvinnulífsins, erum við komin með möguleika til að bæta lífskjörin og efla velferðina. Ég er ekki að lofa því að allt verði komið í lag á morgun eða hinn. Það er nefnilega engin töfralausn til og allra síst megum við falla í þá freistni að keyra upp lífskjörin á lánsfé, við þekkjum öll herkostnaðinn of vel af slíkri vegferð. Það hvílir mikil ábyrgð á okkur öllum sem sitjum á Alþingi, jafnt ríkisstjórn sem stjórnarandstöðu. Við stöndum á ákveðnum tímamótum. Við stöndum frammi fyrir krefjandi uppbyggingarverkefnum, töfralausnir eru ekki til en það er skylda okkar allra að takast á við þessi verkefni. Ég skora á okkur öll að ganga til þeirra verka samhent nú í vetur.

Góðir Íslendingar. Þrjú ár eru liðin og við erum alltaf að tala um það sama. Enn er verið að takast á um sömu málin, enn vex vandi heimilanna, enn eykst brottflutningur fólks og enn er tekist á um og þvælst fyrir nauðsynlegri atvinnuuppbyggingu í landinu. Okkur miðar því miður ekki nóg áfram. Það verður ekki haldið lengra á þeirri ófærubraut sem stjórn landsins er á. Margoft hafa aðilar vinnumarkaðarins og önnur hagsmunasamtök reynt að koma tauti við ríkisstjórnina en hafa nánast jafnoft verið svikin þegar á hólminn er komið. Um það ber stöðugleikasáttmálinn, heitinn, vitni. Um það bera niðurstöður kjarasamninga og loforð ríkisstjórnarinnar í tengslum við þá vitni. Um það bera orð forseta ASÍ í tengslum við fjárlagafrumvarpið núna vitni og til viðbótar hafa samtök atvinnulífsins gefist endanlega upp á samstarfi við þessa ríkisstjórn. Viðbrögð forsætisráðherra við þeirri niðurstöðu voru forustumanni ríkisstjórnar ekki til sóma og lýsir því í hvers konar ógöngum stjórn efnahagsmála er. Ekki einasta hefur íslenska þjóðin lent í djúpri efnahagslegri kreppu sem ekki sér fyrir endann á, heldur blasir við að hér er djúp og alvarleg pólitísk kreppa. Ríkisstjórnin hangir á einum manni og er í reynd minnihlutastjórn sem þarf að semja við sjálfa sig í gegnum hvert einasta mál. Stuðningur við ríkisstjórn virðist skilyrtur af hálfu einstakra þingmanna um hvað megi gera og hvað megi ekki gera. Eitt brýnasta verkefnið í atvinnuuppbyggingu eru virkjunarframkvæmdir í neðri hluta Þjórsár og það blasir við að ríkisstjórnin hefur ekki fullan stuðning innan sinna raða við það þjóðþrifamál. Allt er þetta til að auka á pólitískan óstöðugleika og dýpka vandann verulega. Við sjáum teikn á lofti um alvarlega efnahagsþróun í heiminum og við megum engan tíma missa við að koma okkur upp úr þessum vanda. Góðir landsmenn. Hæstv. forsætisráðherra sagði þegar hún var spurð um mótmælin síðastliðinn laugardag að fólk þyrfti að sýna því skilning að ríkisstjórnin væri að fást við erfið en mikilvæg verkefni. Hæstv. fjármálaráðherra talaði í svipuðum tón og sagði að hér mætti ekki tala allt niður og í raun væri verið að gera marga góða hluti. Það væri ráð fyrir ríkisstjórnina að fara yfir þennan verkefnalista. Hvar eru þessi brýnu mál? Það er ekki forgangsatriði að umbylta stjórnarskránni þó svo að um tíma hafi nær allur tími ríkisstjórnarinnar farið í það verkefni. Það er ekki nauðsynlegt að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja alla stjórnsýsluna undir í það verkefni. Það er engin þörf á því að umbylta fiskveiðistjórnarkerfinu og ráðast þar með á þá grein sem hvað best stendur í því að endurreisa hagkerfið. Þetta eru bara nokkur dæmi um verkefni sem ríkisstjórnin telur mikilvæg en snerta lítið hag heimilanna. Ríkisstjórnin er ráðalaus þegar kemur að skuldavanda þeirra. Á meðan venjulegir launþegar berjast fyrir því að láta enda ná saman, m.a. vegna mikilla skattahækkana, heldur ríkisstjórnin sér við gæluverkefni og boðar frekari skattahækkanir. Á meðan þingmenn meiri hlutans fá að leika lausum hala í sífelldum árásum á fiskveiðistjórnarkerfið halda allar útgerðir að sér höndum, fjárfesta ekki í nýjum tækjum og allt virðist staðnað í íslenskum sjávarútvegi. Fjölmargir óhæfir sérfræðingar og raunar allir þeir sem skiluðu inn áliti um frumvarp ríkisstjórnarinnar um sjávarútvegsmál hafa gagnrýnt það og sagt það stórskaða þessa mikilvægu atvinnugrein. Ríkisstjórnin skellir skollaeyrum við viðvörunum sérfræðinga ef álit sérfræðinganna hentar ekki málstað hennar. Góðir Íslendingar. Margir furða sig á lítilli samstöðu á Alþingi. Það er rétt að hluta til og stundum gengur illa að ná samstöðu í þinginu. Á því eru þó skýringar. Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki í nafni sátta og samlyndis tekið þátt í skattahækkunum og auknum álögum á fjölskyldur og fyrirtæki. Að sama skapi getur Sjálfstæðisflokkurinn heldur ekki stutt aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem draga og hamla vöxt í atvinnulífinu. Við getum ekki og viljum ekki taka þátt í því að stórskaða eina arðsömustu atvinnugrein Íslendinga. Við getum ekki tekið þátt í því að hindra atvinnuuppbyggingu víða um land til þess eins að ná samstöðu við öfgafull sjónarmið Vinstri grænna og andúð þeirra á atvinnulífinu. En við skulum í nafni sátta og samlyndis vinna að því hvernig bæta má hag heimilanna, hvernig auka má kaupmátt, hvernig launþegar geta látið enda ná saman, hvernig atvinnulífið getur byggt sig upp á ný, hvernig minnka megi atvinnuleysi og byggja hér upp öflugt hagkerfi. Það er skylda allra hér inni að leggja fram góðar og málefnalegar tillögur að úrbótum. Það höfum við sjálfstæðismenn gert allt frá kosningum 2009. Við munum leggja fram slíkar tillögur áfram. En það er einnig skylda þeirra sem stýra landinu að hlusta eftir tillögum sem eru til þess fallnar að bæta ástandið. Fram til þessa hefur ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur lítið viljað með slíkar tillögur gera, því miður. Sé til þess vilji hjá ríkisstjórninni er Sjálfstæðisflokkurinn tilbúinn til að vinna með meiri hlutanum að tillögum sem vinna að því að bæta hag heimila og fyrirtækja, en ef ríkisstjórnin ætlar sér að halda áfram linnulausum árásum á atvinnulífið, leggja stein í götu uppbyggingar og hafa að engu þarfir heimilanna fyrir aukinn kaupmátt og aukna velmegun, mun Sjálfstæðisflokkurinn hér eftir sem hingað til taka til varna fyrir heimili og fyrirtæki. - Góðar stundir.

Forseti. Góðir landsmenn. Stjórnmál snúast um stefnu og framtíðarsýn en líka um raunveruleg verkfæri, tæki til að vinna að verðugum markmiðum. Það er krefjandi verk og mikil áskorun að færa samfélagið nær hugmyndum og framtíðarsýn sem byggir á kröfu um sjálfbærni og grænt hagkerfi. Gríðarmikilvæg skýrsla sem kom út nýverið um eflingu græns hagkerfis sýnir það. Í skýrslunni eru gerðar tillögur um 48 aðgerðir. Þetta eru góð fyrstu skref í rétta átt en bara fyrstu skrefin. Endanlegt markmið er að við allar ákvarðanir sé litið til hagsmuna náttúru, umhverfis og komandi kynslóða, að efnahagslegur ávinningur og hagvöxtur sé ekki mælikvarði alls eins og tíðkast hefur til þessa. Þetta er ekki bara draumsýn náttúruverndarsinna heldur einfaldlega forsenda þess að mannkynið þrífist til framtíðar. Það er sama hvað okkur kann að greina á um stök málefni líðandi stundar í þessum sal, við hljótum að vera sammála um að æðsta markmið stjórnmálanna sé að skila afkomendum okkar samfélagi sem getur tryggt þeim sómasamlegt líf, að tryggja jafnrétti kynslóðanna. Forseti. Í þessum ræðustól gilda sérstakar reglur. Sá sem talar á yfirleitt von á því að einhverjir aðrir tali í sama máli, veiti andsvör eða komi sjónarmiðum á framfæri á annan hátt. Frá þessu er ein undantekning, forseti Íslands. Honum er ætlað að flytja boðskap samstöðu og sameiningar með þjóðinni. Síðastliðinn laugardag var það ekki svo. Forsetinn tók til máls sem stjórnmálamaður en ekki sem forseti. Þingheimur átti þess ekki kost að svara honum á sama vettvangi, heldur sátum við eins og þægur skólabekkur undir lestrinum. Stjórnlagaráðstillögur að nýrri stjórnarskrá liggja hér fyrir til meðferðar og verða ræddar í vetur. Við þurfum að ná samstöðu um niðurstöðuna með því að bera virðingu fyrir sjónarmiðum hvers annars. Til þess er vilji á Alþingi með þingmönnum úr öllum flokkum að vanda meðferð málsins á alla lund. Það verður gert í byrjun best með því að skapa frið um málið í þessari stofnun. Þess vegna hafa þingmenn ekki dregið umræðuna um stjórnlagaráðstillögurnar inn í venjulegt stjórnmálakarp eða sjálfum sér til framdráttar. Við skulum ekki láta ræðu forseta Íslands spilla fyrir þeim góða vilja til samstöðu og sanngirni sem hér er í stjórnarskrármálinu og var í stjórnlagaráði. Forseti. Menningin er ástæða þess að við búum á Íslandi. Í orðinu menning er allt sem gerir manninn að manni, líka sambúðin við náttúru landsins. Ég hef í nokkra mánuði fengið að gegna starfi mennta- og menningarmálaráðherra með starfi umhverfisráðherra. Maðurinn og menningin þrífst ekki án náttúrunnar, samspilið er stöðugt og tengslin margvísleg. Bókmenntahátíðin í Frankfurt staðfestir enn einu sinni að bókmenntirnar eru hrygglengjan í íslenskri menningu. Þaðan liggja lífþræðir í allar áttir, líka til kvikmyndanna sem hafa styrkt og eflt íslenska menningu innan lands og utan um árabil. Sá ánægjulegi atburður gerðist einmitt í dag að samkomulag náðist um fyrirkomulag kvikmyndanáms jafnframt því sem tekin hefur verið ákvörðun um að vinna að faglegri stefnumótun fyrir kvikmyndanám til framtíðar. Þar með er stigið mikilvægt skref fyrir einn af grunnþáttum íslenskrar nútímamenningar. Menntunin er líka mikilvægur strengur í sjálfbærni til framtíðar. Félagslegur jöfnuður, sá sem endurspeglast í íslenska skólakerfinu þar sem öll börn geta vænst góðrar menntunar óháð efnahag, er að sumu leyti kjarninn í íslenska velferðarsamfélaginu. Það verður að standa vörð um grunnskólann sem jafnréttisstofnun og skólaskylduna því að skyldur okkar við börnin og komandi kynslóðir eru meðal okkar mikilvægustu verkefna. Þessi ríkisstjórn hefur lagt áherslu á að lyfta vægi náttúruverndar í löggjöf og ákvarðanatöku. Þessa sér stað víða með átaki í friðlýsingum, með því að setja Torfajökulssvæðið á yfirlitsskrá yfir möguleg svæði á heimsminjaskrá UNESCO og með því að leggja upp í heildarendurskoðun í lagaumhverfi náttúruverndarmála. Ég er stolt af nýrri hvítbók um náttúruvernd sem kortleggur og fjallar um allar hliðar lagaumhverfisins og stjórnsýslu náttúruverndar og leggur til úrbætur. Hvítbókin mun nýtast umræðunni um náttúruvernd til frambúðar fyrir stjórnvöld, skóla og náttúruverndarsamtök. Forseti. Við höfum náð árangri á ótal sviðum. Við höfum leitast við að byggja upp og leitast við að bæta. En árangur næst ekki í reynd nema hann byggi á trausti og virðingu fyrir lýðræðinu. Lýðræðið sem er fallegt en brothætt eins og egg, eins og fjöregg. Nú sem fyrr reyna spillingar- og peningaöflin í samfélaginu með öllum ráðum að yfirskyggja árangur okkar, mála skrattann á vegginn, hóta hörmungum og kynda jafnvel undir ofbeldi eins og jafnan þegar þrengt er að frekum úlfi. Upplausn og tortryggni er vatn á myllu þeirra sem vilja ná aftur undirtökunum sem á sínum tíma leiddu okkur í ógöngur. Við þurfum ekki að leita lengi að þeim, við þekkjum þá öll. Við megum ekki láta blekkjast eða afvegaleiða okkur í þeirri viðleitni að breyta samfélaginu og endurmóta það. Til að bæta samfélagið er mikilvægt að hlusta og hlusta vel, ekki bara á þá sem æpa hæst, hafa uppi mestu frekjuna eða ráða yfir fjölmiðlum í krafti auðs og peningahagsmuna. Kannski er það okkar mikilvægasta verkefni að hlusta, að hlusta líka eftir röddum sem eiga ekki málsvara og ekki æpa og láta ekki rigna fúkyrðum. Og ekki síður að hlusta hvert á annað, byggja stjórnmálin á góðum gildum, heilindum, sanngirni og réttsýni. Ef ráð til hjálpar heimilum gefast ekki nógu vel þarf að finna fleiri og betri. Ef kvótafrumvarp gengur ekki nógu langt og tryggir ekki jafnræði og sanngjarnan hlut byggðanna þarf að bæta úr því. Ef lög um fjármálastarfsemi eða orkufyrirtæki tryggja ekki félagslegt réttlæti, raunveruleg yfirráð þjóðarinnar yfir auðlindum sínum og sjálfbærni þarf að vinna að því. Ef ekki dregur nógu hratt úr atvinnuleysi þurfum við að hjálpast að við að finna lausnir, góðar og heilbrigðar, ekki lausnir sem eru byggðar á sandi eða stórfelldum skaða til lengri tíma. Að þessu vinnum við, að þessu verður unnið áfram. Aðgerðir þessarar ríkisstjórnar byggja á hugsjóninni um jöfnuð og félagslegt réttlæti. Þannig vinnum við. Við erum öll kosin hingað til að láta gott af okkur leiða og til að hlusta.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Eftir þá miklu erfiðleika sem við gengum í gegnum á haustdögum 2008 var ljós í myrkri. Innviðir samfélagsins voru sterkir og allar líkur bentu til þess að uppbyggingin gæti verið hröð og þjóðinni til hagsældar. Þá þurfti að skapa nýja stefnu og festu til langtíma litið, forgangsraða í ríkisrekstri og skera niður gæluverkefni en fyrst og síðast að standa vörð um grunnþætti ríkisins. Sú ríkisstjórn sem ekki forgangsraðar verkefnum til að grunnstoðir samfélagsins virki og standi af sér áföll á að segja tafarlaust af sér. Ríkisstjórn hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, sem nú gengur úr sal, og hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar, sem situr ekki hér í salnum, hafa tekið ákvörðun um að stjórna landinu með stjórnleysi sem á rætur að rekja til anarkisma. Stjórnleysisstefna einkennist fyrst og síðast af andstöðu við ríkjandi samfélag, lög og hefðir, og leiðir síðar til upplausnar og ringulreiðar. Ríkisstjórnin hefur hunsað tvær bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur, hunsað úrskurð Hæstaréttar í stjórnlagaþingsmálinu. Hæstv. umhverfisráðherra hefur hlotið dóm, hæstv. forsætisráðherra hefur brotið jafnréttislög, hæstv. fjármálaráðherra hefur dælt ríkisfé inn í vonlausar bankastofnanir og tryggingafélög og eru mörg verka hans til skoðunar hjá ESA. Þau ríkisstjórnarfrumvörp sem komið hafa fyrir þingið eru öll því marki brennd að veikja löggjafann og færa völd til framkvæmdarvaldsins þrátt fyrir skýlaus skilaboð í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um að styrkja ætti löggjafann. Hæstv. forsætisráðherra ætlar sér að færa stjórnarskrárvald löggjafans úr þingsölum þrátt fyrir að stjórnarskrárákvæði geri það ómögulegt. Ríkisstjórnin ætlaði jafnframt að færa löggjafarvaldið frá Alþingi til forsætisráðuneytisins í stjórnarráðsmálinu og jafnframt ætlaði ríkisstjórnin að umbylta fiskveiðistjórnarkerfinu og skapa gríðarlega óvissu í þeirri atvinnugrein. Ríkisstjórnin heldur til streitu vitavonlausu aðildarferli að ESB með gríðarlegum kostnaði í mikilli andstöðu við landsmenn og sér ekki að Evrópa brennur ásamt evrunni. Þrátt fyrir það situr hæstv. forsætisráðherra hér í kvöld og telur að mikill meiri hluti landsmanna sé á bak við þessa umsókn. Er hægt að sjá málið í verra ljósi? Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu sinni áðan að samskipti á Alþingi hefðu aldrei verið verri en nú. Þetta segir sá þingmaður sem hefur rúmlega 30 ára þingreynslu. Frú forseti. Það mega sumir kasta grjóti úr steinhúsi. Þetta var kallað réttur stjórnarandstöðunnar til að tjá sig þegar hæstv. ráðherra var þingmaður en heitir málþóf nú. Nú síðast í dag fór sjálfur hæstv. forseti Alþingis fram með þá skoðun að breyta ekki áratugahefð við setningu Alþingis. Hvert sem litið er ríkir stjórnleysisstefna hjá ríkisstjórnarflokkunum. Í stað þess að viðurkenna vanmátt sinn og gefast formlega upp gagnvart verkefninu skal gamalgrónum reglum, siðum og lögum breytt til að ríkisstjórnin geti lifað örfáar vikur enn. Ég minni á að Samfylkingin hefur setið í ríkisstjórn síðan á vordögum 2007 eða í rúmlega fjögur ár. Það þýðir ekkert fyrir þingmenn Samfylkingarinnar að koma hér fram og bera ekki ábyrgð á stjórnarathöfnum liðinna fjögurra ára. Ég minni á að enn sitja tveir hrunráðherrar í ríkisstjórn Íslands, hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Össur Skarphéðinsson. Kæru landsmenn. Er nema von að illa gangi að endurreisa þjóðina og landið allt? Hæstv. fjármálaráðherra er mikið fyrir það að hrósa sjálfum sér og oft og tíðum er það barnalegt hrós. Nú síðast í fréttum í Ríkisútvarpinu í morgun hældi hann sér fyrir góðan árangur í ríkisfjármálum. Ég minni á að þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafi sagt í ræðu áðan að Framsóknarflokkurinn hefði staðið fyrir því að byggja upp áliðnað og gott fiskveiðistjórnarkerfi þá kemur 80% af ríkistekjum inn í ríkiskassann nú af þessum starfsgreinum. Það er einkennilegt að þær atvinnugreinar sem þó halda lífi í þjóðinni ásamt ferðamannaiðnaðinum séu talaðar niður. Nú virðist sem spá hæstv. forsætisráðherra um harðan frostavetur sé í uppsiglingu. Atvinnuleysi, landflótti, hópuppsagnir, skattlagning, niðurskurður, ruðningsáhrif hækkunar þeirra vöruflokka sem reiknaðir eru inn í vísitölu neysluverðs sem leggjast beint á verðtryggð húsnæðislán. Við Íslendingar eigum gnótt tækifæra. Hér þarf nýja, framsýna og kjarkaða ríkisstjórn. Við þurfum að forgangsraða, við þurfum að standa vörð um heimilin, atvinnuuppbyggingu, menntakerfið, heilbrigðisgeirann, lögregluna, dómstólana og Landhelgisgæsluna. Við þurfum að standa vörð um auðlindir okkar, skilgreina hverjar þær eru og hvernig eigi að nýta þær. Þær þurfum við einnig að tryggja með sérstakri lagasetningu. Ágætu landsmenn. Ég óska ykkur allra heilla með ósk um að blessuð nýárssól færi okkur heill og hamingju og nýja ríkisstjórn. Það verður að rjúfa kyrrstöðuna. Gerum það saman.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Alþingi Íslendinga var sett á laugardaginn við þær nú venjubundnu aðstæður að þúsundir manna mótmæltu við þingsetninguna. Þó þingmenn og ráðherrar þykist nú ekki frekar en endranær vita hverju nákvæmlega var verið að mótmæla þá get ég frætt þingið um það hér og nú að það var verið að mótmæla Alþingi og setningu þess. Við búum í landi þar sem 90% þjóðarinnar bera ekki traust til þjóðþingsins, 13% bera traust til stjórnarflokkanna og 7% bera traust til stjórnarandstöðuflokkanna og stór hluti þjóðarinnar telur að þingmenn hafi ekki lengur umboð til að sitja á þingi. Hluti þessa fólks var fyrir utan á laugardaginn og vildi tjá þingmönnum það. Þegar svo er komið að setning þjóðþingsins getur ekki farið fram með eðlilegum hætti vegna reiði almennings er kominn tími til að þingmenn velti alvarlega fyrir sér þeirri spurningu hvort hér sé um Alþingi Íslendinga að ræða eða Alþingi einhverrar pólitískrar yfirstéttar sem er algerlega úr tengslum við landsmenn. Frú forseti. Við höfum hlýtt á fjórðu stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur sem setið hefur á Alþingi síðan 1978 eða í 33 ár. Þetta var stefnuræða ríkisstjórnar og stjórnmálamanns sem er algerlega uppiskroppa með raunhæfar lausnir á efnahagsvandanum auk langrar sögu lausna sem virka ekki. Stefnuræða ríkisstjórnar og stjórnmálamanns sem nutu trausts og völdust til ábyrgðar vegna fordæmalausra aðstæðna sem þau hafa ekki haft getu né kjark til að leiða þjóðina út úr. Þess vegna og ekki vegna neins annars erum við enn í sömu sporum og í janúar 2009 þar sem þúsundir manna mótmæla við þinghúsið, mótmæla hruninu, fjármálakerfinu, vanhæfninni og siðlausum stjórnmálum. Því miður hefur ríkisstjórnin og þeir þingmenn sem hana styðja hafnað því að gera upp hrunið, það hrun sem valdið hefur meira samfélagstjóni en nokkuð annað á Íslandi frá lýðveldisstofnun. Einungis einn ráðherra hrunstjórnarinnar er fyrir landsdómi. Fjármálakerfið hefur verið endurreist á sömu forsendum og fyrir hrun, skuldamál heimilanna eru í sama ólestri, fjöldi hrunþingmanna situr enn á þingi og ótti almennings við framtíðina eykst. Þrátt fyrir kröfu almennings um aukið lýðræði og gríðarleg mótmæli hafa frumvörp um þjóðaratkvæðagreiðslur ekki fengið framgang. Fjármál stjórnmálaflokkanna eru áfram styrkt með framlögum frá lögaðilum og nafnlausum framlögum. Úrræðin í skuldamálum heimilanna eru enn á við handrit eftir Franz Kafka. Bankakerfið afskrifar tugi milljarða til pólitískt tengdra sægreifa og tekur ekki einu sinni kvótann upp í til endursölu. Þingmenn á spena fjármálafyrirtækja sitja enn á þingi og skuldir eins þingmanns Sjálfstæðisflokksins frá því fyrir hrun sem ekki verða greiddar duga fyrir árslaunum verkamanns í rúmlega 500 ár. Blindan á eigið vanhæfi er sláandi. Frú forseti. Stefnuræðan og þingmálaskráin með þau 192 þingmál sem ríkisstjórnin vill ná fram er því miður að mestu leyti innihaldslaust plagg sé tekið mið af þeim alvarlega vanda sem blasir við. Þar er ekkert - ég endurtek, ekkert um afnám verðtryggingar og ekkert sem máli skiptir fyrir efnahagslífið nema óljóst orðalag um bætt umhverfi fyrir erlenda fjárfesta sem er ekki það brýnasta sem við þurfum á að halda við þessar viðkvæmu aðstæður. Bankar og lánastofnanir eru nefnilega yfirfullar af peningum sem komast ekki til þarfra verka vegna of hás vaxtastigs sem haldið er uppi af ávöxtunarkröfu lífeyrissjóða annars vegar og Seðlabanka með kolranga stefnu hins vegar. Sanngirni ber þó að gæta því forsætisráðuneytið er með ný upplýsingalög efst á málaskránni sem er mjög brýnt og þarft mál og hæstv. innanríkisráðherra er með frumvörp um persónukjör á dagskrá, að vísu annað árið í röð og ekki fyrr en á vorþingi, en ég skora hér með á hæstv. ráðherra að flýta þessum brýnu lýðræðisumbótum og setja þau strax á dagskrá. Þjóðin treystir ekki Alþingi og Alþingi gerir ekkert í málinu og svo á bara að halda áfram á sömu braut með nýtt löggjafarþing eins og ekkert sé. Frú forseti. Ég get því miður ekki með góðu móti lýst virðingu minni eða ánægju með Alþingi Íslendinga eða nokkurt það fólk sem hegðar sér eins og ég hef tæpt á. Þetta er hins vegar starfsvettvangur minn og í samræmi við eiðstaf minn að stjórnarskránni mun ég leitast við að sinna starfi mínu. Hluti af því er að halda á lofti þeim stefnumálum sem við þingmenn Hreyfingarinnar vorum kosin út á og eru birtingarmynd þeirrar háværu kröfu um breytingar sem flestallir landsmenn nema þingmenn sjálfir virðast vilja. Frú forseti. Serimóníurnar í þinginu í dag og síðastliðinn laugardag eru vel skipulagðar og vel varðar af lögum, hefðum og lögreglunni. Því miður er þannig komið fyrir Alþingi að það snýst meira og minna um form en ekki innihald. Pólitísk samtrygging, óheiðarleiki, yfirgangur, óheilindi og vanhæfni er mín upplifun á Alþingi. Ekki alltaf sem betur fer, en allt of oft. Leikreglur dagsins, form, serimóníur og sýndarmennska breyta engu þar um. Keisarinn er nefnilega ekki í neinum fötum, ekki nú frekar en í ævintýrinu forðum. Á Íslandi heitir þetta því fína nafni að vera í stjórnmálum. Þannig stjórnmál eru að mínu mati hins vegar óboðleg og þannig stjórnmálum hafnar Hreyfingin og mun alltaf gera. Sú gjá sem hefur myndast milli þings og þjóðar hefur breikkað ört undanfarin þrjú ár en í stað þess að brúa þá gjá virðist Alþingi á góðri leið með að steypa sjálfu sér ofan í hana. Það í sjálfu sér yrði ágætt fyrir þjóðina. Hún þarf þá bara að drífa í því að taka frumkvæðið og byrja upp á nýtt og ég sé ekki betur en hún sé tilbúin til þess en það er hins vegar ekki enn æskilegasta leiðin. Vonandi náum við að vinna okkur út úr þessu með betri hætti en svo. Frú forseti. Í kosningunum vorið 2009 komu 27 nýir þingmenn inn á þing. 23 þeirra fóru beinustu leið í hjólför fjórflokksins og ekkert breyttist. Sú ríkisstjórn sem nú er við völd og sem margir þessara nýju þingmanna styðja hefur svikið öll þau kosningaloforð sem hún gaf. Meðvirknin og firringin heldur samt áfram og alþingismenn hafa því miður misfarið með umboð sitt eina ferðina enn. Það er fullreynt að fjórflokkasamfélagið og skyldleikaræktunin hér á Alþingi getur ekki uppfyllt þær kröfur og skyldur og þá ábyrgð sem löggjafarþing hefur. Það er gengið sér til húðar. Eina leiðin sem fær er er að gefa almenningi kost á að segja álit sitt á þeim stjórnmálum, því stjórnkerfi og stjórnarfari sem ríkt hefur allt of lengi. Eftirlegukindum hrunsins þarf að koma út með kosningum sem fyrst. Þær kosningar ættu þó ekki að verða fyrr en Alþingi hefur komið sér saman um ferli fyrir framgang frumvarps til stjórnskipunarlaga né fyrr en ríkisstjórnin hefur fengið tækifæri enn einu sinni til að leysa úr brýnasta vandamáli efnahagslífsins, skuldum heimilanna. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Helstu bráðaaðgerðum hrunsins fer senn að ljúka. Skattahækkunum á venjuleg heimili og fyrirtæki er að mestu lokið og nú sér fyrir endann á helsta niðurskurðinum. Samkvæmt spám verður hagvöxtur að meðaltali um 3% á ári hér á landi á næstu árum sem er vel yfir meðallagi nágrannaþjóða og atvinnuleysi er lægra en í Svíþjóð, Danmörku og Finnlandi. Við niðurskurð og skattahækkanir hefur þess verið gætt að dreifa byrðum hrunsins á almenning í hlutfalli við tekjur. Í dag greiðir helmingur landsmanna lægra hlutfall af tekjum sínum í skatt en hann gerði fyrir hrun og lægstu bætur hafa verið hækkaðar verulega. Þetta hefur verið gert samhliða um 140 milljarða viðsnúningi á rekstri ríkisins og ef ekki væri fyrir vaxtakostnað væri ríkissjóður rekinn með 40 milljarða kr. hagnaði á næsta ári. Nú þarf að marka leiðina fram á við. Hvernig hyggjumst við standast alþjóðlega samkeppni um unga fólkið og hvernig ætlum við að gera fyrirtækjunum kleift að skapa áhugaverð störf og vel launuð? Sumir stjórnmálaflokkar hafa verið næsta fáorðir um langtímastefnu sína í þessum efnum en hafa daðrað við þjóðernishyggju og einangrunarstefnu. Þannig hafa jaðrarnir lengst til vinstri og lengst til hægri fundið flöt til samstarfs í hrifningu sinni á einangrun lands og þjóðar. Jafnaðarmenn hafna þessari leið. Jafnaðarmenn óttast ekki opið samfélag. Jafnaðarmenn vilja samkeppni á sem flestum sviðum enda skilar slíkt hagræðingu í rekstri og lægra verði til neytenda. Jafnaðarmenn sjá samstarf við önnur ríki sem tækifæri, ekki ógnun. EES-samningurinn færði Íslandi mikil verðmæti og aðild að ESB opnar möguleika á upptöku evru sem lækkar kostnað heimila og fyrirtækja og styrkir atvinnulífið í erlendri samkeppni. Virðulegi forseti. Nú liggur fyrir rammaáætlun um verndun og nýtingu orkuauðlinda sem getur markað sátt á milli andstæðra sjónarmiða um hvort eigi að virkja eða vernda tiltekin svæði. Landsvirkjun hefur kynnt áætlanir um framkvæmdir í anda rammaáætlunar og verði þær að veruleika er fyrirtækið í stakk búið til að greiða milljarðatugi í arðgreiðslur og tekjuskatt til ríkisins. Það eru umtalsverðar fjárhæðir sem geta nýst til fjölbreyttari uppbyggingar og þar á meðal til umhverfismála. Nýlega hefur nefnd undir forsæti hv. þm. Skúla Helgasonar skilað skýrslu um sókn í grænu hagkerfi og með fjármagni og skynsamlegri orkunýtingu á forsendum sjálfbærrar þróunar er hægt að sækja markvisst fram með grænar áherslur. Það er nefnilega svo, kæru landsmenn, að skynsamlegri nýting orkuauðlinda getur fært okkur mikinn ávinning á sviði umhverfisverndar og þess vegna eigum við ekki að líta á þessi tvö sjónarmið sem andstæð. Græn sókn og sjálfbær nýting orkuauðlinda fer saman. Fram undan er einnig endurskoðun fiskveiðikerfisins. Við þá vinnu er ekki hægt að horfa fram hjá því að núverandi kvótahafar hafa að miklu leyti keypt kvóta á markaði og þar með lagt út fyrir væntum ávinningi af nýtingu auðlindar. Á hinn bóginn verða útvegsmenn að skilja þá kröfu almennings að fá til sín verulega stóran hluta af þeim umframhagnaði sem auðlindin skilar. Leiðin að sátt er í gegnum tekjurnar af auðlindinni. Fyrirtæki í sjávarútvegi skila hagnaði og af honum greiða þau eðlilegan tekjuskatt. En sá hagnaður sem verður til og er umfram eðlilega ávöxtun fjármagns, þ.e. hagnaður af nýtingu auðlindar, þann hagnað verður þjóðin að fá, stærstan partinn, til sín. Um leið er mikilvægt að breytingarnar dragi ekki úr þeirri verðmætasköpun sem á sér stað í sjávarútvegi. Pólitísk kantstýring og takmarkanir vinna gegn markmiðum um hámörkun arðsemi. Betra er að hámarka hagnaðinn sem greinin gefur af sér og gefa síðan almenningi verulega hlutdeild í þeirri arðsemi, fá þannig fjármagn til að standa undir nýsköpun og samkeppnishæfu atvinnulífi í hinum dreifðu byggðum landsins. Virðulegi forseti. Fyrir ungan þingmann hafa verið þó nokkur vonbrigði að upplifa ýmislegt í störfum Alþingis undanfarin tvö ár sem hefur dregið úr virðingu þess og ásýnd. Nú hefur nýtt þing verið sett og um leið gefst þingmönnum tækifæri til að nálgast viðfangsefni sín á nýjum og bættum forsendum. Vonandi tekst það. Frú forseti og kæru landsmenn. Undanfarin ár hafa reynst okkur erfið og við munum glíma við eftirköst hrunsins í mörg ár til viðbótar en við erum búin með það versta og fram undan er tími uppbyggingar og endurreisnar. Látum ekki neikvæðni og bölsýni verða ráðandi heldur freistum þess að takast á við verkefnin með jákvæðni að vopni. Þannig náum við betri árangri, hér á Alþingi sem annars staðar.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Við Íslendingar búum við kreppuástand, við búum við efnahagskreppu og við búum við stjórnmálakreppu. Vandamálin á efnahagssviðinu og stjórnmálasviðinu tengjast og tvinnast saman með ýmsum hætti en í stuttu máli náum við ekki tökum á þeim fyrri nema okkur takist að leysa þau síðari. Við munum ekki ná tökum á efnahagsmálunum nema við komumst út úr þeirri pólitísku krísu sem einkennt hefur undanfarin ár. Pólitísk krísa, segi ég, stjórnmálakreppa, stjórnarkreppa. Á lausn þessa vanda berum við öll ábyrgð, hvert með sínum hætti og í samræmi við þá stöðu og þau verkefni sem hvert okkar hefur tekið að sér. Fjárlagafrumvarpinu sem nú liggur fyrir þingi hefur verið lýst sem kreppufjárlögum. Það eru orð að sönnu. Frumvarpið gerir ráð fyrir enn frekari niðurskurði hjá ríkinu og um leið auknum skattahækkunum, bæði beinum og óbeinum, dulbúnum og augljósum. Þessar skatta- og gjaldahækkanir hafa svo aftur víðtæk áhrif. Þær valda m.a. vísitöluhækkunum sem auka skuldir og þyngja greiðslubyrði heimilanna svo eitthvað sé nefnt. Ef þessar gjaldahækkanir verða t.d. til að vísitalan hækki um 1%, sem vel getur gerst, þá má áætla að skuldir heimilanna sem mjög eru í sviðsljósinu í dag hækki við það eitt um 13–14 milljarða kr. Þetta er eitt sem snertir fjárlagafrumvarpið. Raunar eru forsendur frumvarpsins augljóslega þær að við verðum enn um sinn að kljást við mikla efnahagslega erfiðleika. Við erum enn í miðri efnahagskreppu, því miður. Þetta finna heimilin í landinu á hverjum degi, við hver mánaðamót. Þetta finna fyrirtækin og atvinnulífið. Og fjárlagafrumvarpið gefur því miður ekki góð fyrirheit um framhaldið. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lengur en flestir menn talið sig sjá til lands og talar í dag um viðsnúning eins og áður. Vonandi og ég segi vonandi er þetta ekki úr lausu lofti gripið hjá hæstv. fjármálaráðherra. En þau merki sem hann talar um og má lesa út úr fjárlagafrumvarpinu gefa okkur til kynna að gangi þessar spár eftir, sem verða að teljast bjartsýnar, þá komumst við út úr kreppuástandinu hugsanlega á næstu tíu árum. Það er ekki hraðar því miður, hæstv. forseti. Nú saka áreiðanlega margir mig um bölmóð og svartsýnisraus eins og hv. síðasti ræðumaður gerði en við því er það eitt að segja, við hv. þm. Magnús Orra Schram og aðra, að við getum ekki annað en horfst í augu við staðreyndir. Við getum ekki talað okkur út úr vandanum. Það er alveg sama hvað menn senda út margar fréttatilkynningar, halda marga blaðamannafundi, útbúa margar stefnuáætlanir með fínum og flottum fyrirsögnum og gefa yfirlýsingar um að nú sé þetta allt að koma, ef efndirnar láta á sér standa, ef árangurinn kemur ekki í ljós. Staðan þarf hins vegar ekki að vera svona döpur. Við þurfum ekki að sætta okkur við þetta ástand til frambúðar. Raunsætt mat á hinum efnahagslegu aðstæðum segir okkur einfaldlega að við höfum verk að vinna. Við höfum svo sannarlega verk að vinna og það eru vissulega til leiðir út úr vandanum, auðvitað ekki töfralausnir, engar lausnir sem eru dregnar upp úr hatti og virka þegar í stað, en lausnir engu að síður sem jafnt og þétt geta stuðlað að auknum hagvexti, stórauknum hagvexti sem við þurfum á að halda, fjölgun atvinnutækifæra og betri aðkomu alls almennings. Tækifærin eru víða ef menn vilja og ef menn fái tækifæri til að nýta sér þau. Mér finnst, hæstv. forseti, blasa við að ef við viljum ná einhverjum árangri í þessum efnum þá þurfum við svo sannarlega að breyta um stjórnarstefnu. Við þurfum að gerbreyta stefnunni. Það má öllum vera ljóst að undir núverandi ríkisstjórn náum við ekki árangri. Reynslan gefur okkur vísbendingar í þá átt. Valdatími þessarar ríkisstjórnar hefur því miður verið tími ótal glataðra tækifæra. Óbreytt ástand er ekki valkostur. Ef núverandi ríkisstjórn og núverandi samsetning á Alþingi býður okkur ekki upp á annað en óbreytt ástand þá er bara eitt að gera. Þá þarf að rjúfa þing og efna til nýrra kosninga. Kosningar eru ekki lausn á öllum vanda en þær gætu þó hugsanlega losað okkur út úr þeirri pólitísku pattstöðu sem við nú erum í.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Það fer ekki milli mála að sumir halda að lífið snúist um peninga. Því er fróðlegt að skyggnast aftur í tímann og skoða hver staða þjóðarinnar var áður fyrr. Við höfum nefnilega séð það töluvert svartara í þessu landi. Við skulum, með leyfi forseta, líta á ástandið eins og það var á Íslandi fyrir 90 árum. Í bókinni Afbrigði og útúrdúrar eftir Kjartan Sveinsson skjalavörð segir: „Sumarið 1921 var stundum ekki meir en dagsforði í ríkissjóði. Allur togaraflotinn, 46 skip, lá bundinn í höfn, ekki eitt einasta hús var í byggingu í Reykjavík og þeir menn sem útskrifuðust úr skólum áttu hvergi athvarf og voru þeim allar dyr lokaðar.“ Já, við höfum séð það svartara en árið 2011, góðir Íslendingar. Í upphafi 19. aldar mátti kynslóðin sem hóf sjálfstæðisbaráttuna búast við meðallífslíkum upp á 32 ár konur en karlar 28 ár. Þetta var kynslóð Jónasar Hallgrímssonar og Skáld-Rósu. Þetta var kynslóðin sem lagði grunn að því frelsi og sjálfstæði sem við búum við í dag, frelsi sem við teljum að séu sjálfsögð mannréttindi. Fátækt, basl og styrjaldir mótuðu umhverfi og líf þeirra kynslóða sem næst á undan okkur komu. Við sem nú byggjum þetta land höfum fengið að lifa uppgangstíma með friði í okkar heimshluta í meira en 60 ár. Við erum ekki lengur fátækasta þjóð í Evrópu, við erum ein af þeim ríkari. Hungursneyð þekkjum við aðeins úr sjónvarpinu. Offita er helsta heilbrigðisvandamál þessarar þjóðar. Svo að ef lífið snýst um peninga ættum við að ljóma af lífshamingju yfir arðsemi sem þjóðarbúinu okkar hefur fylgt í meira en hálfa öld. En þrátt fyrir alla þessa auðsæld vantar mikið upp á að hér sé bros á hverju andliti. Þrátt fyrir allt eigum við meira en dagsforða í ríkissjóði. Við eigum auðlindir og dugandi mannskap, við höfum svo sannarlega séð það svartara. Hvernig stendur eiginlega á því að ekki skuli ríkja meiri hamingja og samkennd í þessu litla en sterkefnaða landi? Það er vegna þess að fólk óttast að það þjóðfélag sem nú rís úr rústum sé allt of líkt því þjóðfélagi sem hrundi. Verkinu er ekki lokið. Það þjóðfélag var ekki réttlátt þjóðfélag heldur þjóðfélag misskiptingar auðsins. Það var gerviheimur, þar réðu allt-í-plati-peningar. Við þurfum að reisa nýtt og betra þjóðfélag, sanngjarnt þjóðfélag þar sem jöfnuður ríkir, þar sem sár fátækt þekkist ekki og takmarkalaust ríkidæmi ekki heldur. Ég og fleiri þingmenn höfum talað fyrir því að stökkbreytt húsnæðislán heimilanna væru gerð að forgangsmáli við endurreisnina. Það hefur ekki náð fram að ganga enn þá, kannski vegna þess að vald Alþingis, vald ríkisstjórna, nær ekki yfir voldugar fjármálastofnanir. Sé það ástæðan þarf Alþingi að taka á honum stóra sínum og sýna þeim sem með auðinn fara í þjóðfélaginu að auðlegð án þjóðfélagslegrar samábyrgðar verður ekki liðin framvegis í þessu landi. Við höfum oft sé það svartara en núna krefjumst við sanngirni, fyrst og fremst sanngirni. Samfélag verður best mælt af því hvernig það kemur fram gagnvart börnum og gömlu fólki, hin eina sanna úrvalsvísitala er hagsæld fjölskyldunnar. Allir eiga að leggja sitt af mörkum. Öll eigum við að líta á það sem skyldu okkar við framtíðina að gera okkar besta og koma Íslandi á réttan kjöl.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Mótmælin nú og mótmælin á laugardaginn eru til merkis um að ríkisstjórnin er á villibraut og forgangsröðun er röng. Ráðherrar virðast í auknum mæli vera í mjög litlum tengslum við fólkið í landinu. Talað er um að ástandið í íslensku samfélagi sé gott, atvinnuleysið hafi minnkað mjög mikið, fjöldi starfa sé væntanlegur og búið sé að gera svo mikið fyrir skuldsett heimili að nú verði ekki meira gert. Það undirstrikar einnig blindni ríkisstjórnarinnar þegar ítrekað er talað um að ESB-umsókn með milljarðafjáraustri sé lausn allra mála. Þegar betur er að gáð sést að margar þessar yfirlýsingar standast ekki skoðun. Á sama tíma og ríkisstjórnin talar um að atvinnuleysi hafi minnkað berast okkur fréttir af því ítrekað að Íslendingar ákveði að flytja til útlanda í stórauknum mæli í leit að atvinnu og betri lífskjörum. Um sjö þúsund manns hafa flutt af landi brott síðustu tvö ár og við erum að upplifa mestu brottflutninga sem orðið hafa frá því að Íslendingar fluttu til Vesturheims í lok 19. aldar. Ekkert bendir til viðsnúnings í því efni og ef fram fer sem horfir er ekki ólíklegt að ríkisstjórninni takist því miður að slá þetta 120 ára gamla Íslandsmet. Af samtölum við atvinnurekendur í fjölmörgum atvinnugreinum, stóra sem smáa, er ljóst að mörg fyrirtæki munu þurfa að grípa til uppsagna á næstunni vegna aukins samdráttar. Margir hafa reynt að koma þessu á framfæri. Enginn hefur hins vegar talað fyrir því að atvinnurekendur, hvort sem þeir eru stórir eða smáir, eigi að eiga sæti við ríkisstjórnarborðið. Það er þó hugsanlegt að hæstv. forsætisráðherra væri ögn betur upplýst um þann mikla vanda sem blasir við mörgum fyrirtækjum ef hún væri tilbúin að hlusta og horfast í augu við staðreyndir sem verið er að benda á. Staðreyndin er sú að ríkisstjórninni hefur gengið mjög illa að auka samkeppnishæfni landsins. Nýlegar fréttir þess efnis að fjárfestar líti svo á að Ísland sé mjög áhættusamt ríki til fjárfestinga vegna pólitísks óstöðugleika gæti hugsanlega verið einhver skýring á vandanum. Góðir landsmenn. Á sama tíma og ríkisstjórnin talar um að búið sé að gera mikið fyrir skuldsett heimili landsins berast okkur fréttir af því að einungis sé búið að nýta lítið brot af því sem mögulegt var til afskrifta fyrir almenning. Fyrir um ári myndaðist þrýstingur, ekki svo ólíkur þeim sem hefur verið undanfarna daga, um að ráðast í almennar leiðréttingar á lánum heimilanna. Forsætisráðherra boðaði fund eftir fund í Þjóðmenningarhúsinu þar sem átti að taka á skuldavandanum. Með málþófi, töfum og fleiri fundum tókst ríkisstjórninni að svæfa málið og niðurstaðan voru miklar og glæstar umbúðir utan um svo sem ekki neitt. Góðir landsmenn. Nú þarf almennar aðgerðir í þágu skuldsettra heimila. Nú er ekki nóg að segjast vilja afnema verðtrygginguna líkt og forsætisráðherra gerði nýverið í Kastljóssviðtali. Orðum verða að fylgja efndir. Það verður að setja þak á verðtrygginguna og leggja fram tímasetta áætlun um afnám hennar. Tillögur um þak á verðtrygginguna hafa verið lagðar fram á Alþingi en því miður hafa þær ekki fengið brautargengi. Nú hafa 34 þúsund manns skorað á ríkisstjórnina að grípa til þessara og fleiri aðgerða fyrir skuldsett heimili. Ég fullyrði varðandi fjárlagafrumvarpið, sem nú hefur verið dreift, að gríðarlega mikilvægt er að það nái fram að ganga, þak verði komið á verðtrygginguna áður en það frumvarp nær fram að ganga. Góðir landsmenn. Það er bláköld staðreynd að ríkisstjórninni hefur að mörgu leyti mistekist að taka á skuldavanda heimilanna og koma atvinnulífinu af stað. Því lengur sem þetta ástand varir, þeim mun tíðari verða fréttir af gjaldþrotum einstaklinga, niðurskurði í velferðarkerfinu, heimilum sem eiga ekki fyrir matarinnkaupum og af Íslendingum sem flytjast til útlanda. Eftir hrun áttum við Íslendingar mikil tækifæri að vinna okkur hratt upp úr efnahagslægðinni og koma í veg fyrir þessa þróun. Nú má ekki meiri tími tapast. Það þarf aðgerðir til lausnar á skuldavanda heimilanna, það þarf að afnema verðtrygginguna, efla innlenda framleiðslu, auka hagvöxt og draga úr atvinnuleysi. Ég er þess fullviss að hægt er að ná sátt bæði á Alþingi og meðal þjóðarinnar um að skapa umgjörð fyrir þær áherslur.

Forseti. Góðir landsmenn. Mér fannst stefnuræða forsætisráðherra að mörgu leyti ágæt, eins langt og hún nær. Ég er til að mynda alveg sammála Jóhönnu Sigurðardóttur um mikilvægi þess að þjóðin fái nýja stjórnarskrá og að þjóðin sjálf fái að segja sína skoðun á henni í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér þótti vænt um að heyra hana tala um að okkur beri að viðurkenna að menntun sé mikilvægasta auðlind þjóðarinnar. Það er nefnilega sorglegra en tárum taki að lesa um enn meiri niðurskurð í heilbrigðiskerfinu á næsta ári. Það góða fólk sem við höfum menntað til þeirra starfa fer úr landi þar sem það getur gengið í sambærileg störf fyrir mun betri laun annars staðar. Ég óttast að það sjái engan tilgang í því að snúa aftur heim. Það er líka gott að tryggja skuli að auðlindirnar verði í þjóðareign og lögfesta breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Megi þær verða sem róttækastar. Og einnig að klára skuli rammaáætlun, hún hefði átt að liggja fyrir fyrir löngu. Svo er fyrirtak að móta skuli heildstæða orkustefnu með áherslu á endurnýjanlega orkugjafa. Hver gæti svo sem verið á móti því? Hæstv. forsætisráðherra vitnaði einnig í Robert Aliber, bandarískan hagfræðiprófessor, sem varaði okkur við fyrir hrun en segir nú að endurreisnin hafi gengið vel og betur en í flestum löndum. Robert Aliber er greinilega ekki með verðtryggt íslenskt húsnæðislán. Forseti. Það er einmitt þegar kemur að skuldavanda heimila og smærri fyrirtækja að við Jóhanna Sigurðardóttir hættum að vera sammála um leiðir og hvenær sé nóg að gert. Ég sakna þess að forsætisráðherra, ríkisstjórnin og meiri hlutinn á þinginu beiti raunverulega kröftum sínum og afli. Það er ekki nóg að fárast yfir ofurgróða bankanna og vonast til þess að þeir skili fénu aftur út í samfélagið. Bankar eru engar góðgerðarstofnanir. Þeir munu ekki skila gróðanum komist þeir upp með annað. Bankar hafa ekki samvisku. Það er gagnslaust að reyna að höfða til hennar. Bankar hafa ekki siðferðisvitund og ekki heldur samkennd. Bankar munu ekki hugsa sinn gang eins og forsætisráðherra vonar. Bönkum og eigendum þeirra er alveg sama um okkur. Þeir vilja bara peningana okkar, arðinn sinn og einhver gæti spurt: Er eitthvað að því? Já, því að arðurinn er illa fenginn. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sýnir okkur að bankarnir voru rændir innan frá og við súpum seyðið af öllu, við öll, nema auðvitað nýju bankarnir sem hafa hagnast yfir 160 milljarða frá hruni. Hvaðan er sá arður kominn? Á hverju er hann byggður? Það er erfitt að lesa úr ársskýrslum þeirra hver sé raunveruleg ástæða hans. Þótt vaxtamunur sé mikill er útilokað að hagnaðurinn sé kominn til vegna hans, sérstaklega ef við horfum einnig á þá milljarða sem fjármálafyrirtækin hafa þó verið að afskrifa. Það sem við vitum er að lánasöfnin voru færð úr gömlu bönkunum í þá nýju með gríðarlegum afslætti. Við vitum líka að aðeins hluti hefur raunverulega verið notaður til leiðréttinga á skuldum heimila og fyrirtækja. Það svigrúm sem enn er til staðar virðist vera á bilinu 150–200 milljarðar kr. Heimilin eiga rétt á almennri leiðréttingu á lánum sínum og það er hlutverk stjórnvalda að sjá til þess að fjármálafyrirtækin hirði ekki þetta fé. Ef ekki nást samningar um almenna leiðréttingu verða stjórnvöld að láta hart mæta hörðu. Ein leið til þess er sú sem Hreyfingin leggur fram í enn einu þingmáli sínu um skuldamál heimilanna en vonandi því síðasta, að skattleggja þann afslátt sem nýju bankarnir fengu af lánasöfnunum og hefur ekki verið notaður til leiðréttinga. Skattlagning upp á 95% af afslættinum ætti að tryggja að hann rataði til þeirra sem hafa horft á sparnað sinn í fasteignum gufa upp á meðan ríkið tryggði allar innstæður að fullu. Þá væri einnig hægt að tryggja að viðskiptavinir Íbúðalánasjóðs sætu við sama borð og aðrir. Forseti. Mér finnst einnig skjóta skökku við að forsætisráðherra kvarti yfir háum vöxtum á sama tíma og hún hælir sér af því að ríkissjóður hafi greitt 18 milljarða á þessu ári í vaxtabætur og sérstaka vaxtaniðurgreiðslu eða sem nemur þriðjungi alls vaxtakostnaðar af húsnæðislánum heimilanna. Má ekki líta á þá aðgerð sem sérstakan ríkisstyrk til fjármálafyrirtækja sem geta þá haldið áfram vaxtaokri sínu en sent hluta reikningsins á ríkissjóð? Fyrir ári var skipuð sérfræðinganefnd til að fara yfir stöðuna og leita lausna. Meiri hluti hópsins reiknaði sig frá réttlætinu og niðurstaðan sem dróst vikum og mánuðum saman var hvorki fugl né fiskur. Nú hef ég heyrt að hópurinn hafi verið kallaður saman aftur en í þetta sinn verður að ganga hreint til verks og koma með alvörutillögur. Fólk mun ekki bíða þolinmótt öllu lengur. Forseti. Það getur engin réttsýn manneskja horft upp á ofurhagnað bankanna, afskriftir útrásardólga og kvótakónga á meðan heimilunum blæðir. Það er okkar að stöðva þetta. Nú er nóg komið.