Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur fjallað um þetta frv. á nokkrum fundum og niðurstaðan orðið sú, að meiri hl. hennar, fulltrúar stjórnarflokkanna og fulltrúi Alþfl., mæla með því, að það verði samþ. með breyt., sem þeir flytja á sérstöku þskj., en hins vegar leggja fulltrúar Sjálfstfl. til, að frv. verði fellt. Ég verð að segja það, að mér kemur þessi afstaða Sjálfstfl. mjög undarlega fyrir sjónir og þó sérstaklega þær röksemdir, sem flokkurinn færir fyrir þessari afstöðu sinni. Röksemdin er sú, að Sjálfstfl. sé á móti höftum. Í fyrsta lagi finnst mér þetta einkennileg röksemd, vegna þess að með þessu frv. er alls ekki verið að stefna að höftum, eins og hér hefur verið rakið af hæstv. forsrh. og öðrum þeim, sem með frv. hafa mælt. Það má miklu frekar segja, að með þessu frv. sé stefnt að því að koma í veg fyrir höft, vegna þess að ef það ástand skapast, að það ríki algert handahóf og glundroði í fjárfestingunni og öðrum efnahagssviðum, þá verður og hefur oft orðið að grípa til hinna stórfelldustu hafta. Með þessu frv. er í raun og veru stefnt að því að reyna að koma í veg fyrirslíkt ástand með því að skapa jafnvægi í fjárfestingarmálum og efnahagsmálum. Í öðru lagi kemur mér þessi afstaða Sjálfstfl. á óvart, vegna þess að það hefur aldrei staðið á Sjálfstfl., þegar hann hefur verið í stjórn, að vera með höftum. Sjálfstfl. hefur á undanförnum árum eða síðan hann tók til starfa stutt öll þau mestu höft, sem hafa verið framkvæmd hér á landi. Og það má aðeins rifja þetta upp í stuttu máli. Á árunum 1932–1934 átti Sjálfstfl. fulltrúa í ríkisstj. Þá var hafizt handa um að framkvæma þau höft, sem beitt var vegna afleiðinga heimskreppunnar. Sjálfstfl. var fullkomlega sammála þeim höftum, sem þá voru framkvæmd, og líka þeim höftum, sem voru framkvæmd, eftir að vinstri stjórnin kom til valda 1934. Það var enginn ágreiningur um það við hann, að það ættu að vera viðskiptahöft og innflutningshöft, en hins vegar var nokkur ágreiningur um framkvæmd haftanna, en ekki það, að höft væru viðhöfð. Eftir styrjöldina og þegar búið var að eyða stríðsgróðanum, hafði Sjálfstfl. forustu um það ásamt öðrum flokkum, að hér voru tekin upp hin víðtækustu höft, sem nokkru sinni hafa verið hér á landi á friðartímum. Þá voru ekki aðeins tekin upp víðtæk innflutningshöft, heldur líka skömmtun. Og Sjálfstfl. hafði forustu um það, hvernig þessi höft voru framkvæmd. Hann átti formann í fjárhagsráði, hann átti formann í viðskiptanefnd, og skömmtunarstjórinn var úr hans hópi. Þetta eru þau langvíðtækustu höft þessarar tegundar, sem hafa verið framkvæmd hér á landi, og um þau hafði Sjálfstfl. forustu og aðalforustu um framkvæmd þeirra. Svo má vitna til þess, sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Þá var nauðsynlegt að grípa til hafta vegna þess, hve ógætilega hafði verið stjórnað, og halli varð á viðskiptunum við útlönd. Undir forustu Sjálfstfl. var þá grípið til hinna stórfelldustu hafta, sem nokkru sinni hafa verið hér viðhöfð á friðartímum. Þessi höft voru framkvæmd með þeim hætti að gera fátæktina að skömmtunarstjóra. Þau voru framkvæmd með þeim hætti, að það voru gerðar tvær stórfelldar gengisfellingar, sem höfðu það í för með sér, að kjör láglaunastéttanna rýrnuðu um 30–40%. Með þessum hætti var fátæktin gerð að skömmtunarstjóra. Og í sannleika sagt er þetta langversta tegund þeirra hafta, sem beitt er í þessu skyni. Og þessi höft höfðu líka ömurlegar afleiðingar. Launastéttirnar þoldu ekki þá kjaraskerðingu, sem þær voru hér beittar. Þær kröfðust þess af atvinnurekendum að fá kauphækkun, en fengu hana ekki. Þær kröfðust þess, að ríkisstj. gengi í málið og bætti aðstöðu þeirra. Þær fengu hart nei. Þetta leiddi til hinna stórfelldustu verkfallsátaka, sem verið hafa hér á landi. Samkv. skýrslu kjararannsóknarnefndar töpuðust 700 þús. vinnudagar vegna verkfalla á síðasta kjörtímabili. Samkv. skýrslum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar setti Íslandsmet í verkföllum á þessum tíma, heimsmet í verkföllum á þessum tíma. En þetta var ekki eina afleiðing þessara hafta. Sú kjaraskerðing, sem hér var framkvæmd, leiddi til stórfellds samdráttar á kaupgetu og samdráttar hjá atvinnuvegunum þar af leiðandi, þannig að hér skapaðist stórfellt atvinnuleysi. Samkv. skýrslum kjararannsóknarnefndar töpuðust 1300 þús. vinnudagar á siðasta kjörtímabili vegna atvinnuleysis. Samanlagt töpuðust vegna verkfalla og atvinnuleysis á síðasta kjörtímabili 2 millj. vinnudaga. Slíkar voru afleiðingar þeirra hafta, sem Sjálfstfl. beitti á síðasta kjörtímabili. Það er þess vegna furðulegt, þegar þessi flokkur kemur hér fram og lætur eins og hann sé á móti höftum. Það hefur enginn íslenzkur stjórnmálaflokkur beitt höftum meir en hann. Þess vegna er ekki hægt að hugsa sér öllu meiri hræsni en þegar þessi flokkur fer að leika þann leik, að hann sé á móti höftum. Hann hefur staðið fyrir og beitt sér fyrir þeim stórfelldustu höftum, sem hér hafa verið. Hitt atriðið er svo það, sem við endurtökum, að í þessu frv. felast ekki nein haftaákvæði, heldur er miklu frekar stefnt að því að koma í veg fyrir höft, að það þurfi að grípa til hafta, með því að hafa jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Það má segja, að hér sé stefnt að því, sem hv. 5. þm. Reykv. ráðlagði Sjálfstfl. fyrir ári siðan, þegar hann hélt ræðu í Varðarfélaginu. Hann lagði það til, að grundvallaratriðið í stefnu Sjálfstfl. ætti að vera frelsi, en frelsi með skipulagi. Hér er raunverulega stefnt að því að tryggja frelsi með skipulagi. Það er mjög ömurlegt til þess að vita, að eftir að hv. 5. þm. Reykv. er búinn að halda jafn snjalla ræðu um þetta mál í Sjálfstfl., þá skuli Sjálfstfl. ekki fara eftir leiðsögn hans og vera með þessu frv., heldur snúast á móti því. Ég sé, að hv. 1. þm. Reykv. er ekki staddur hér á fundinum, en ég ætlaði að beina örlitlu til hans í tilefni af því, sem hann sagði við 1. umr. málsins, en ég læt það þá liggja á milli hluta að sinni. Ég ætla þá að víkja nokkuð að þeirri gagnrýni, sem haldið hefur verið fram af hálfu stjórnarandstæðinga gegn þessu frv., annarri gagnrýni en þeirri, að hér sé um höft að ræða. Því hefur verið haldið fram, að með þessu frv. væri gengið óeðlilega á rétt stjórnarandstöðunnar og hún hefði slæma aðstöðu til þess að fylgjast með því, sem gert væri af þeirri stofnun, sem frv. fjallar um. Ég held, að þetta sé fullkominn misskilningur og sennilega líka sagt gegn betri vitund, því að samkv. 4. gr. frv. er stjórnarandstöðunni tryggð mjög viðtæk aðstaða til að fylgjast með þeim málum og framkvæmdum og vinnubrögðum, sem Framkvæmdastofnunin mun hafa með höndum. Samkv. 3. gr. frv. á stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, þar sem á að vera sjö manna stjórn og fulltrúar stjórnarandstöðunnar koma til með að hafa þrjá menn af fjórum, að hafa mjög víðtækt vald. Hún á að gera tillögur til ríkisstj. um ráðningu forstöðumanna deilda. Hún á að ákveða rekstraráætlun til eins árs, hún á að ákveða starfsáætlun fyrir stofnunina til eins árs, móta þannig alveg störf hennar, hún á að fjalla um og samþykkja allar áætlanir, sem stofnunin gerir, áður en þær eru sendar ríkisstj. og þessu til viðbótar á hún að fara með stjórn Framkvæmdasjóðs og Byggðasjóðs. Stjórnarandstaðan hefur þannig mjög sterka aðstöðu til þess að fylgjast vel með störfum þessarar stofnunar. Var kannske slíkt fyrirkomulag ríkjandi í tíð fyrrv. stjórnar! Fengu stjórnarandstæðingar þá að fylgjast með þeirri áætlanagerð og með því, hvernig stefnan í fjárfestingarmálum var mótuð? Nei, þeir fengu enga aðstöðu til þess. Þetta var þá í höndum ríkisstj. og Efnahagsstofnunarinnar, og stjórnarandstaðan hafði engan aðgang að þessum aðilum. Hún fékk ekkert um það að vita, sem verið var að gera í þessum efnum. Það var að vísu sérstök stjórn á Efnahagsstofnuninni, en þannig var frá henni gengið, að stjórnarandstaðan hafði þar enga aðild að. Það er þess vegna ólíku saman að jafna, hversu hlutur stjórnarandstöðunnar er miklu betri samkv. þessu frv. en hann var áður í tíð fyrrv. stjórnar. Þess vegna er það meira en furðulegt, þegar stjórnarandstæðingar koma hér fram og kvarta undan því, hvernig að þeim er búið í þessum efnum. Og þeir halda því fram, að það sé miklu verr búið að þeim í þessum efnum heldur en t.d. eigi sér stað með stjórnarandstöðu í öðrum löndum. Þetta er mikill misskilningur líka. Í flestum nágrannalöndum okkar er yfirstjórn þessara mála í höndum sérstakra efnahagsráðuneyta, sem einn af ráðh. víðkomandi ríkisstj. veitir forstöðu. Stjórnarandstaðan þar hefur engan aðgang að því, hvernig þessi efnahagsráðuneyti vinna. Það er eingöngu í höndum viðkomandi ríkisstj. Þess vegna verður stjórnarandstöðunni hér búin miklu betri aðstaða til þess að fylgjast með þessum málum en þekkist í flestum eða öllum nálægum löndum. Það er þess vegna engin ástæða til þess fyrir stjórnarandstöðuna að kvarta undan því, hvernig að henni er búið í þessum efnum, vegna þess að það er búið að henni miklu betur en áður var og miklu betur en þekkist langvíðast. Stjórnarandstaðan ætti að meta það, hve vel er að henni búið í þessum efnum og ekki að vera með neinar umkvartanir í þessum efnum, því að þess er vissulega ekki þörf, þegar borið er saman við það, sem var hér áður, og það, sem annars staðar þekkist. Þá kem ég að því, sem hefur verið eitt helzta ádeiluatriðið, og það er skipun framkvæmdastjóranna eða framkvæmdaráðs, þeirra manna þriggja, sem eiga að fara með daglegan rekstur stofnunarinnar. Eins og fram kemur í frv., má segja, að verksvið þessarar stofnunar sé tvíþætt. Annars vegar fer stofnunin með áætlanagerð og rannsóknir í sambandi við þær. Hins vegar hefur hún með höndum mótun stefnunnar í fjárfestingar- og efnahagsmálum á vegum ríkisstj. Þetta er nokkuð glögg verkaskipting. Það er eðlilegt, að fyrra verkefnið, sem á að vera hlutlaus og óháð rannsókn og áætlanagerð, sé í höndum embættismanna. En það er eðlilegt, að hinn þáttur stofnunarinnar eða verkefnis hennar, sem er það að móta fjárfestingarstefnuna og fylgjast með framkvæmd hennar, sé í höndum fulltrúa, sem ríkisstj. skipar. Það er viðurkennt af öllum, ég held líka stjórnarandstæðingum, að það eigi fyrst og fremst að vera ríkisstj., sem mótar stefnuna í fjárfestingarmálum, og þess vegna er eðlilegt, að það séu þeir menn, sem hún velur til þess, sem fari sérstaklega með það. Hún ber ábyrgðina á því, hvernig til tekst, og það er eðlilegt, að hún hafi það fyrst og fremst í höndum manna, sem hún treystir fullkomlega. Og þess vegna er eðlilegt, að hér sé um menn að ræða, sem ekki eru fastir starfsmenn stofnunarinnar, heldur koma og fara með viðkomandi ríkisstj. Þessi háttur er hafður á mjög víða í öðrum löndum, að ráðherrar eða ríkisstj. hafi sérstaka fulltrúa í hinum ýmsu rn. Hinir svo kölluðu aðstoðar- og aðstoðaraðstoðatráðherrar í Bretlandi hafa þetta verkefni með höndum. Í Bandaríkjunum er þetta framkvæmt þannig, að hver ný ríkisstj. skiptir alveg um alla æðstu embættismenn, sem fara með efnahagsmál. Segja má, að upphafið að þessari stefnu hafi verið markað af Bjarna heitnum Benediktssyni, þegar hann beitti sér fyrir lögum um Stjórnarráð Íslands. Þá var sú skipan tekin upp, að ráðh. mættu velja sér sérstakan aðstoðarmann, sem starfaði í viðkomandi rn. aðeins þann tíma, sem hann væri ráðh., og röksemdir hans fyrir þessu, sem hægt er að finna í þingtíðindunum, eru býsna glöggar. Hann segir, að það sé iðulega þannig, að þegar ráðh. taki við, sé rn. eingöngu skipað mönnum, sem andstæðingar hans hafi skipað. Vafalaust eru það ágætir menn. En ráðh. getur bara ekki borið sama traust til þeirra og sinna helztu trúnaðatmanna, og þess vegna beitti Bjarni Benediktsson sér fyrir þeirri skipan, að ráðh. mættu velja sér sérstaka aðstoðarráðh., sem störfuðu þann tíma, sem þeir gegndu ráðherrastörfum. Þetta verða að sjálfsögðu pólitískir menn, sem starfa með ráðh, aðeins þann tíma, sem viðkomandi ráðh. er þar. Þetta fyrirkomulag hefur verið tekið upp í Noregi og hefur þótt gefa þar góða raun. Það má segja, að fordæmið að því fyrirkomulagi, sem felst í 4. gr. frv., um framkvæmdaráð, sé sótt til þeirrar fyrirmyndar sem er að finna um þetta í lögum um Stjórnarráð Íslands. Og þeir, sem töldu það eðlilegt og rétt að samþykkja það fyrirkomulag, ættu heldur ekki að vera á móti þessu. Það væri mikil nauðsyn á því, að menn geri sér fulla grein fyrir þessu tvíþætta verkefni stofnunarinnar, annars vegar að annast hlutlausar rannsóknir og áætlanagerð og hins vegar að sjá um framkvæmd á pólitískri stefnu, sem ríkisstj. markar. Þarna verður að greina hreint á milli í sambandi við starfsmannavalið. Það er ekki heppilegt, að embættismenn, sem eiga að vera óháðir og starfa að slíkri rannsóknargerð og áætlanagerð sem hér fjallar um, eigi jafnhliða að annast pólitíska framkvæmd á ákveðinni stjórnarstefnu. Það er eðlilegt, að aðrir menn séu valdir til þess að hafa það með höndum. Þá kem ég að því, sem felst hér í brtt. frá báðum minni hl., að í staðinn fyrir þrjá framkvæmdastjóra komi aðeins einn. Halda menn, að það verkefni að stjórna þessari stofnun sé svo umfangslítið eða sé ekki meira en svo, að það sé hægt að fela þetta einum manni? Ég ætla ekki að svara þessari spurningu sjálfur. Ég ætla að leiða einn af flm. þessara tillagna til vitnishurðar um þetta efni, hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslason. Hann gerði það að sérstöku umtalsefni við 1. umr. þessa máls, hve víðtækt starfssvið framkvæmdaráðsins eða framkvæmdastjóranna yrði. Og ég ætla að lesa þetta upp, með leyfi hæstv. forseta. Hv. 7. þm. Reykv. fórust svo orð um þetta atriði á þessa leið: „Frv. gerir ráð fyrir því, að stjórn allra þessara ólíku þátta sé í höndum þriggja manna, sem ríkisstj. skipar. Samkv. 4. gr. á ríkisstj. að skipa þriggja manna framkvæmdaráð, sem annast daglega stjórn allrar stofnunarinnar, allrar stofnunarinnar“, endurtekur ræðumaður. „Þessir þrír menn eiga m.ö.o. að vera daglegir yfirmenn ráðgjafarstarfsemi, hagrannsókna, áætlanagerðar, heildarstjórnar fjárfestingarmála og lánastarfsemi, sem nemur milljörðum kr. á ári. Ég býst ekki við, að nokkrum þremur mönnum hafi nokkru sinni áður á Íslandi verið ætlað annað eins verkefni. Verkefni ríkisstj. er auðvitað meira en þetta, en ráðh. eru þó sjö. Auðvitað eru til ofurmenni, og þeir gera ótrúlega hluti, en ég hef ekki frétt afslíkum þremur ofurmennum á Íslandi, að þeim sé ætlað það verkefni, sem hinu þriggja manna framkvæmdaráði stofnunarinnar er ætluð.“ Þetta var nú álit hv. 7. þm. Reykv. við 1. umr. þessa máls. Hann taldi það svo mikið verkefni, sem framkvæmdastjórunum væri ætlað, að það væri eiginlega alveg útilokað að finna þrjú ofurmenni á Íslandi, sem gætu sinnt þessu. En nú er komið annað hljóð í strokkinn. Nú er verkefnið ekki orðið meira en það, að hann treystir einum manni til að annast þetta.  Ég held, að það, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði við 1. umr. þessa máls, sé miklu nær sanni en það, sem kemur fram í þeirri till., sem hann flytur. Það verður mikið verk og vandasamt að annast daglega stjórn þessarar stofnunar, ef hún verður það, sem henni er ætlað að verða. Það verður áreiðanlega alveg ofvaxið einum manni að sjá um það verkefni. Þess vegna verða þarna að vera fleiri menn og ekki færri en þrír. Það er ekki hægt að ætla einum manni að anna öllu því, sem hér kemur til greina. Og það er heldur ekki rétt að ætlast til þess, að þeir menn, sem eiga að vera yfirmenn hlutlausra óháðra deilda taki þátt í stjórn stofnunar, sem öðrum þræði á að annast framkvæmd á pólitískri stefnu. Það er heldur ekki hægt að ætlast til þess, að þessir embættismenn, sem eiga að vinna fullt verk, séu að taka að sér aukastörf til viðbótar því. Það er einhver sá mesti ósiður, sem þekkist hér á landi eða hefur viðgengizt hér í stjórnarskipuninni, að fela ráðuneytisstjórunum alls konar aukaverkefni. Við sáum það í þeirri bláu bók, sem hér var útbýtt fyrir nokkru, þar sem taldar eru upp nefndir á Íslandi, í hve ótal margar nefndir ráðuneytisstjórarnir eru settir. Þetta verður að sjálfsögðu til þess, að þeir geta ekki sinnt sínu aðalverkefni eins vel og skyldi. Og við eigum að forðast að fylgja því fordæmi, t.d. í sambandi við þá forstöðumenn þeirra deilda, sem hér um ræðir og eiga að vinna mikið og óháð starf. Þess vegna held ég, að a.m.k. hv. 7. þm. Reykv., þegar hann athugar þetta mál betur og sérstaklega, þegar hann íhugar það, sem hann sagði hér við 1. umr., sjái það, að sú till., sem hann flytur hér um framkvæmdastjóra og þrjá aðstoðarmenn honum til handa, fær ekki staðizt, og af því að ég þekki hv. 7. þm. Reykv. að því, að hann getur skipt um skoðun, þegar honum sýnist eitthvað betur fara og sannara reynist, þá gæti ég nú vel treyst honum til þess við nánari athugun þessa máls að taka þessa till. til baka. Ég skal þá minnast nokkrum orðum á þær brtt., sem meiri hl. n. flytur ásamt hv. 7. þm. Reykv. Það má segja, að fyrsta brtt., sem er við 6. gr., sé efnismesta brtt. En hún fjallar um það, að hagrannsóknadeildin, sem samkv. frv. á að heyra undir stjórn og framkvæmdaráð Framkvæmdastofnunarinnar, skuli heyra beint undir ríkisstj., en eigi að síður skuli hún samt vinna öll þau verkefni fyrir Framkvæmdastofnunina, sem frv. gerir ráð fyrir. Það má segja um kjararannsóknadeildina eða - stofnunina eða hvað menn vilja kalla hana, að eins og hún er nú, þá svífi hún á vissan hátt í lausu lofti eða sé ætlað tvíþætt verkefni, sem vafasamt sé, hve vel fari saman. Annars vegar á hún að fást við það að undirbúa áætlanagerð og rannsóknir í sambandi við það. En hins vegar hefur henni verið falið að annast margs konar rannsóknir í sambandi við kaupgjaldsmál eða rannsóknir fyrir aðila vinnumarkaðarins, og þá má segja, að þetta tvennt fari ekki saman. Og ég held, að sú skipan, sem tekin er upp hér, og alveg eins sú, sem er í sjálfu frv., séu hvorugar til verulegrar frambúðar og þetta mál þurfi að íhuga betur. Það er áreiðanlega mikil nauðsyn á því, að það komi hér upp kjararannsóknastofnun, sem vinni beint fyrir atvinnuvegina í sambandi við kaupgjaldsmálin og sé eiginlega óháð annarri rannsóknastarfsemi. Það er vel hægt að hugsa sér, að þessi stofnun sé í sambandi við Hagstofu Íslands, og það væri kannske eðlileg lausn, því að enn er það þannig, að þó að þessi kjararannsóknadeild, hagrannsóknadeild, hafi unnið að ýmsum rannsóknum fyrir atvinnuvegina og launþega í sambandi við kaupgjaldsmálin, þá vinnur Hagstofan enn þá að mörgum slíkum verkefnum. Hagstofan annast t.d. alveg útreikning kaupgjaldsvísitölunnar, sem skiptir mjög miklu máli fyrir alla launþega, hvernig unnið er að. En meðan þessari skipan er ekki komið á fullkomlega traustan grundvöll, sem þarf að gera í samráði við aðila vinnumarkaðarins, þá er kannske ekki óeðlilegt, að deildin heyri beint undir ríkisstj., þó að hún annist þau störf fyrir Framkvæmdastofnunina, sem frv. gerir ráð fyrir. Við 10. gr. hefur verið tekin til greina ábending, sem kom frá hv. 3. þm. Norðurl. v., en 1. mgr. hennar fjallar um það, að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar ákveður, í hvaða röð skuli unnið að áætlunarverkefnum og hver vera skuli markmið og forsendur hverrar áætlunar. Hér er því skotið inn í, að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar ákveði í samráði við ríkisstj., hvernig unnið skuli að þessum verkefnum. Þessi till. er vafalaust til bóta og sker úr um það, að það er fyrst og fremst ríkisstj., sem á að hafa forustu í þessum málum. Þá hefur einnig verið gerð sú breyt. á 2. mgr. 10. gr., að í stað þess að sagt er, að „einnig skal haft samráð við Búnaðarfélag Íslands, Fiskifélag Íslands og Iðnþróunarstofnun Íslands“, þá komi, að haft skuli samráð „við samtök og stofnanir atvinnuveganna“. Þessi breyt. er gerð eftir ábendingu frá Félagi ísl. iðnrekenda, sem taldi eðlilegt, að einnig væri haft samráð við það í þessu sambandi eins og Iðnþróunarstofnunina, og varð þess vegna niðurstaðan sú að hafa þetta jafn víðtækt og lagt er til í brtt., þannig að haft skuli samráð bæði við samtök og stofnanir atvinnuveganna. 3. brtt. er við 12. mgr. og er nokkur umorðun á síðustu mgr. Í síðustu mgr., eins og hún hljóðar nú í frv., er gert ráð fyrir, að lánastofnanir og opinberir sjóðir veiti Framkvæmdastofnuninni yfirlit um lánveitingar til fjárfestingar og framkvæmda, en hér er lagt til, að um almennt yfirlit verði að ræða. Það má segja, að þetta breyti kannske ekki verulegu, en það skýrir það þó betur, að ekki er ætlazt til þess, að stofnunin fái sundurliðun, eins og sumir hafa óttazt, á lánveitingum til einstakra aðila, heldur sé hér um að ræða heildaryfirlit um það, hvernig lánveitingar skiptast milli einstakra atvinnugreina og aðrar upplýsingar í sambandi við það. Þá er breyt. seinna í þessari sömu gr., þar sem segir nú í frv., að stjórn stofnunarinnar geti að fengnu samþykki ríkisstj. sett almennar reglur um, hvers konar framkvæmdir skulu hafa forgang umfram aðrar, þá skuli þetta hljóða á þessa leið, að „stjórn stofnunarinnar getur að fengnu samþykki ríkisstj. og í samráði við banka og stærstu fjárfestingarsjóði sett almennar reglur um“ o.s.frv. Að vísu telja margir, að efni, sem sé skylt þessu, felist raunar í 15. gr. frv., en það þótti þó hyggilegra að skýra það enn betur í sambandi við þetta atriði, sem er eitt af helztu deiluefnunum í sambandi við frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að víkja sérstaklega að þeim till., sem minni hluti n. flytur, nema þá einni, og það er 10. brtt., þar sem tekið er upp orðalag úr frv., sem framsóknarmenn hafa flutt á undanförnum þingum, eða mjög svipað því, um stóraukið framlag til Byggðasjóðs. Það væri mjög ánægjulegt að sjá þessa till. hér, ef hægt væri að treysta því, að hugur fylgdi máli. En ég held, að ekki verði nú treyst á það, að hér fylgi hugur máli, vegna þess að frv. um þetta efni hefur dagað uppi á 8 þingum, vegna þess að Sjálfstfl. hefur ekki fengizt til þess að veita því stuðning. Í staðinn fyrir það að veita því stuðning, hefur Sjálfstfl. skorið framlög til dreifbýlisins mjög við nögl. Við framsóknarmenn hefðum að sjálfsögðu kosið, að þetta framlag gæti orðið verulega hærra, en á það verður að benda, að þó að okkar till. nái ekki fullkomlega fram að ganga, er um stóraukna fjárveitingu til þessara mála að ræða í frv. frá því, sem áður var. Og sú aukning hefur fengizt fram vegna þess, að Sjálfstfl. situr ekki lengur í ríkisstj. og hefur ekki aðstöðu til þess að skera þessar fjárveitingar við nögl, eins og áður var. Það er ekki aðeins, að fengizt hafi hækkun á þessu framlagi með samvinnu núv. stjórnarflokka, heldur hefur fengizt fram hækkun á fjölmörgum framlögum öðrum til framkvæmda í dreifbýlinu. Þess vegna getum við framsóknarmenn tekið þessu gamanmáli sjálfstæðismanna ákaflega rólega, vegna þess að við erum búnir að vinna stórkostlega á hér í samanburði við það, sem áður var. Það hefur komið í ljós með hinni stórauknu fjárveitingu til Byggðasjóðs og með stórauknum framlögum til ýmissa framkvæmda í dreifbýlinu, að það hefur verið mikið lán fyrir dreifbýlið, að Sjálfstfl. skyldi fara úr stjórn og hafa ekki lengur aðstöðu til þess að skera framlög til þessara framkvæmda við nögl. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta að sinni, en endurtek að lokum, að það er till. fulltrúa stjórnarflokkanna í fjhn. og fulltrúa Alþfl., að þetta frv. verði samþ. með þeim breyt., sem er að finna á þskj. 210.



Herra forseti. Ef dagurinn í dag væri ekki næstsíðasti starfsdagur Alþ. fyrir jólaleyfi, teldi ég ástæðu til þess að flytja allítarlega framsögu fyrir nál. mínu og ekki sízt vegna ýmissa atriða í ræðu hv. frsm. meiri hl. n., en ég sé ekki ástæðu til þess. Ég flutti ræðu við 1. umr. málsins, þar sem gerð var grein fyrir afstöðu Alþfl. til þessa máls í heild og til meginefnis þessa frv., sem hér er um að ræða, og sé ég að sjálfsögðu enga ástæðu til þess að endurtaka neitt af því hér við 2. umr. En vegna þess, hve miklar annir bíða þm. á þeim tveimur starfsdögum, sem eftir eru af þingi fyrir jólaleyfi, sé ég ekki ástæðu til þess að efna til almennra stjórnmálaumr. um efni þessa máls, sem hér er um að ræða. Mun ég því láta mér nægja að fara nokkrum orðum um meginatriði málsins og gera grein fyrir þeim brtt., sem ég ýmist flyt einn sem nefndarminnihluti eða ásamt öðrum nm. Ég ítreka það, sem ég sagði við 1. umr. málsins, að Alþfl. er fylgjandi þeirri meginstefnu þessa frv. að halda áfram þeirri áætlanagerð, sem tekin hefur verið upp í vaxandi mæli á undanförnum áratug og verið hefur í höndum opinberra stofnana, og þá fyrst og fremst Efnahagsstofnunar, Framkvæmdasjóðs, Atvinnujöfnunarsjóðs og einstakra rn. og þá alveg sérstaklega fjmrn., menntmrn., samgrn. og iðnrn. Upphaf þeirrar áætlanagerðar, sem nú er stunduð á Íslandi og er stunduð í mjög ríkum mæli hér á Íslandi, er það, að fyrrv. ríkisstj. gerði um það samkomulag við ríkisstj. Noregs, ríkisstj. Einars Gerhardsen í Noregi, að hingað voru léðir til starfa þrír af helztu sérfræðingum Norðmanna í áætlanagerð, og lögðu þeir í samvinnu við íslenzka sérfræðinga bókstaflega grundvöllinn að því áætlunarstarfi, sem síðan hefur verið unnið hér og er unnið með nýtízku aðferðum og með nýtízku sjónarmið fyrir augum. Við Íslendingar eigum norsku ríkisstj. á sínum tíma og þessum sérfræðingum mikla þakkarskuld að gjalda vegna þess, að þeir reyndust reiðubúnir til þess að láta Íslendingum í té mikla starfsreynslu sína og þekkingu á þessu sviði. Án sérfræðilegrar aðstoðar þeirra efast ég um, að við Íslendingar værum komnir jafnlangt í áætlanagerð og raun ber vitni um. En það hika ég ekki við að fullyrða, að áætlanagerð á Íslandi nú er fyllilega sambærileg við það, sem á sér stað á hinum Norðurlöndunum. En alls staðar á Norðurlöndum og raunar víðar er slík áætlanagerð í vexti. Það er í vaxandi mæli byggt á niðurstöðum hennar við almenna hagstjórn. Það er einnig stefna þessa frv., að það skuli gert á Íslandi í framtíðinni, og það er meginástæða þess, að Alþfl. lýsir sig fylgjandi þeim grundvallaratriðum frv., sem lúta að því, að áætlanagerð skuli halda áfram á Íslandi, og ekki aðeins halda henni áfram, heldur halda áfram að auka hana, og á það legg ég alveg sérstaka áherzlu. Ég vil og taka fram, að ég tel það vera til bóta, þar sem í frv. er gert ráð fyrir að sameina stjórn Framkvæmdasjóðs og Atvinnujöfnunarsjóðs undir einn hatt, auk þess sem í frv. er lögð aukin áherzla, ekki aðeins á mikilvægi áætlunagerðar, heldur á áframhaldandi samhæfingu hennar, sem tvímælalaust er til bóta. Hins vegar telur Alþfl. það stjórnarfyrirkomulag stofnunarinnar, sem gert er ráð fyrir, vera mjög varhugavert. Og ég hika ekki við að staðhæfa, að það er einsdæmi í íslenzku stjórnkerfí og raunar ekki bara í íslenzku stjórnkerfi, heldur og annars staðar, að stofnun sé fengin tvöföld pólitísk yfirstjórn. En það á sér stað samkv. frv. Yfirstjórn stofnunarinnar á að vera í höndum þingkjörinnar stjórnar, og það er tvímælalaust eðlilegt fyrirkomulag. Það er það fyrirkomulag, sem í öðrum efnum gildir um íslenzkar ríkisstofnanir hliðstæðar þessari. En auk þessa gerir frv. ráð fyrir algeru nýmæli í stjórn opinberrar stofnunar. Það gerir ráð fyrir því nýmæli, að auk hinnar þingkjörnu stjórnar, sem allir flokkar Alþ. eiga væntanlega að fá sæti i, sé pólitísk stjórn yfir stofnuninni. Dagleg yfirstjórn stofnunarinnar á að vera í höndum annarrar pólitískrar stjórnar, annars pólitísks ráðs. Það ráð á eingöngu að vera tilnefnt af ríkisstj. Þetta leyfi ég mér að staðhæfa, að sé algjört einsdæmi í íslenzku stjórnkerfi, og ég þekki ekkert dæmi þessu líkt nokkurs staðar annars staðar frá. Það kom fram í 1. umr. af hálfu hæstv. forsrh., að þetta væri hliðstætt því stjórnkerfi, sem væri hjá ríkisbönkunum. Þar væri bankaráð, og þar væri framkvæmdastjórn. En hér er auðvitað engan veginn hinu sama til að jafna. Bankaráðin eru að vísu kosin af Alþ. eins og yfirstjórnin hér, en allir vita, að bankastjórarnir eru ekki skipaðir af ríkisstj. Mér vitanlega hefur aldrei komið fram till. um það, að ráðh. eða ríkisstj. skipaði bankastjóra í ríkisbankana, aldrei, einmitt af þeim sökum, að það væri talin fullkomin óhæfa, að ráðh. skipaði bankastjóra ríkisbankanna. Það hefur aldrei mér vitanlega komið fram till. um það hér á hinu háa Alþ., einmitt af því, að það væri algerlega óeðlilegt að hafa tvöfalda pólitíska yfirstjórn yfir bönkunum, en eins og allir hv. þm. vita, eru bankastjórarnir kjörnir af bankaráðinu, þar sem allir flokkar eiga sæti. Auk þess er um það þegjandi samkomulag og hefur allar götur verið og verður vonandi alltaf, að því valdi, sem bankastjórum ríkisbankanna er falið, sé skipt með lýðræðislegum hætti milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þjóðfélaginu. Um einn banka er það svo, að ráðh. skipar bankastjóra, þ.e.a.s. Seðlabankann, en hann hefur algera sérstöðu í bankakerfinu sem einn þáttur sjálfs ríkisvaldsins. Seðlabankinn var stofnaður, meðan ég gegndi starfi viðskrh., og það hefur fallið í minn hlut að skipa bankastjóra Seðlabankans. Ég lýsti því þá þegar yfir og hef endurtekið þá yfirlýsingu, þegar tilefni hefur gefizt til, að ég teldi það sjálfsagða skyldu mína sem viðskrh. að tryggja það, að í bankastjó,rn Seðlabankans sætu menn, sem nytu trausts bæði meiri hl. á Alþ. og minni hl. á Alþ. Það væri nauðsynlegt, að bankastjórn Seðlabankans hefði traust Alþ. sem heildar. Þótt ég telji þá engan veginn vera pólitíska fulltrúa, og ég veit, að enginn þeirra lítur á sig sem slíkan, starfa heldur ekki sem slíkir, var um það samkomulag milli þáv. þingmeirihluta og þáverandi þingminnihluta, að þeir menn, sem gegna störfum seðlabankastjóra, hefðu traust bæði meiri hl. þings og minni hl. þings. Það sama er örugglega hægt að segja um þingmeirihlutann og þingminnihlutann nú, að bankastjórar Seðlabankans njóta fyllsta trausts beggja. Þannig á auðvitað að halda á málum. Því miður er ekki þannig haldið á málum varðandi tillögugerð um stjórn þessarar stofnunar. Auk þess, eins og eðlilegt er, að Alþ. er ætlað að kjósa yfirstjórnina, er dagleg stjórn falin pólitískt skipuðum mönnum af hálfu ríkisstj., þ.e. af hálfu þingmeirihlutans. Þessu framkvæmdaráði er falið algerlega óeðlilegt vald innan þessarar stofnunar. Þeir eiga að gera allar áætlanir stofnunarinnar. Þeir eiga að gera till. um allar rekstraráætlanir og starfsáætlanir. Þeir eiga að gera till. um allar lánveitingar og m.a.s. að ráða starfsfólk hinna einstöku þriggja deilda stofnunarinnar. Sérfræðilegir yfirmenn hinna þriggja deilda eiga að vera hreinir undirmenn, - ég vil ekki segja skósveinar, - en algerir undirmenn þessara pólitísku fulltrúa hæstv. ríkisstj. í þessari mikilvægu stofnun. Hinir sérfræðilegu yfirmenn deilda eiga ekki einu sinni að fá að ráða starfsfólki sínu, sem maður skyldi þó halda, að þeir einir hefðu vit og þekkingu á að ráða. Nei, einnig þetta á að vera verksvíð hinna pólitísku fulltrúa ríkisstj. í stofnuninni. En þetta skipulag teljum við Alþfl.-menn vera algerlega óviðunandi, algerlega óeðlilegt, enda einsdæmi, og þess vegna leggjum við til, að þessu verði breytt og stofnuninni verði fenginn einn framkvæmdastjóri og hann ásamt yfirmönnum deilda myndi framkvæmdaráð stofnunarinnar. Þá yrði þessi daglega stjórn í höndum fjögurra manna, eins framkvæmdastjóra, sem þá væntanlega yrði valinn með sérstöku tilliti til hæfni, en ekki vegna þess, að hann sé fylgismaður eins af hinum þremur stjórnarflokkum, og þriggja embættismanna, sem ég treysti samkv. orðum hæstv. forsrh. við 1. umr., að verði þeir menn, sem nú gegna þeim störfum, sem hér er um að ræða, og allir eru valinkunnir embættismenn og njóta fyllsta trausts allra, sem til þekkja, og allra, sem til þeirra hafa þurft að leita. Ég tel, að framkvæmdaráðið mundi verða þá mjög vel skipað, og ég treysti þeim fjórum mönnum vel til þess að fara með það mikla vald, sem framkvæmdaráðinu er falið, ef þeir yrðu í fyrsta lagi framkvæmdastjóri, sem valinn væri samkv. sérstökum hæfileikum, og í öðru lagi þeir þrír valinkunnu embættismenn, sem allir hafa borið fyllsta traust til og hljóta að bera fyllsta traust til. Hv. frsm. meiri hl. n. dró engan veginn úr því, sem ég hafði sagt, að vald þessara þremenninga, sem ætlað er að sitja í framkvæmdaráðinu, væri mjög mikið. Ég vil m.a.s. segja, að hann hafi hnykkt á því, sem ég sagði um það efni, því að hann jafnaði þeim við aðstoðarráðherra. Hann sagði, að rökin fyrir því að skipa þessa menn væru hliðstæð þeim, sem Bjarni Benediktsson hefði flutt á sínum tíma og talað fyrir hér á Alþ., þegar hann lagði til, að ráðherrum væri heimilað að skipa sér aðstoðarráðherra. Hann jafnaði m.ö.o. starfi þessara manna við starf aðstoðarráðherra. Ég veit ekki, hvort hægt sé með öllu greinilegri hætti að taka undir það, sem ég sagði um úrslitavald þessara manna í stjórnkerfinu, en að líkja starfi þeirra við starf aðstoðarráðherra. - Ég get tekið undir það með hv. þm., að hér er um að ræða svo mikilvæg störf, að þeim má jafna við störf aðstoðarráðherra. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að hann vonaði, að við nánari athugun skipti ég um skoðun á þessu máli, frá þeim sjónarmiðum, sem ég hafði lýst við 1. umr., og sagðist hafa vitað dæmi til þess, að ég hefði skipt um skoðun fyrr. Það er alveg rétt. Ég hef tamið mér það á þeim árum, sem ég hef þegar lifað, að skipta um skoðun, ef ný þekking og ný reynsla færa mér heim sanninn um það, að fyrri skoðanir mínar hafa verið rangar. Ég tel það nú raunar vera rétt að hafa slíkt hugarfar, en alls ekki rangt. En ég get því miður ekki sagt það sama um hv. frsm. meiri hl., því að mér finnst hann yfirleitt alls ekki hafa skipt um skoðun síðan á unglingsárum sínum. Hann heldur enn fast við mjög gamlar skoðanir sínar, sem hann tók þegar, mér liggur við að segja, í barnæsku, og það er auðvitað skýringin á því, að hann er orðinn með allra íhaldssömustu þm., sem hér eiga sæti. Ég flyt á þskj. 221 tvær brtt. Hin fyrri er í samræmi við það, sem ég nú hef lýst, að ríkisstj. skuli skipa stofnuninni framkvæmdastjóra til þess að annast daglega stjórn hennar, og framkvæmdastjórinn og forstöðumenn deilda skuli siðan mynda framkvæmdaráð stofnunarinnar. Ég hef þegar lýst rökunum fyrir þessu. Hin brtt. er við 16. gr., en í henni er stofnuninni heimilað að taka að sér vörzlu og bókhald sjóðanna, sem stofnuninni er falið að sjá um, Framkvæmdasjóðs og Atvinnujöfnunarsjóðs, og heimilað að annast afgreiðslu og innheimtu fyrir sjóðina. Ég gerði fsp. um það í n., hvort ætlunin væri að nota þessa heimild, eða m.ö.o., hvort ætlunin væri, að Framkvæmdastofnunin yrði nýr banki. Af hálfu formanns n. var því lýst yfir, að þetta væri ekki ætlunin, hér væri eingöngu um heimild að ræða, og það væri ekki ætlunin að gera breytingu á þeirri skipan, sem nú er í þessum efnum, en hún er sú, að Seðlabankinn annast framkvæmd samkv. framkvæmdasjóðslögunum, og Landsbanki Íslands annast framkvæmdir afgreiðslu samkv. atvinnujöfnunarsjóðslögunum. Engu að síður þótti mér rétt að fá tekin af um þetta öll tvímæli, og ég flyt því brtt. um, að lánadeildin skuli fela starfandi ríkisbanka eða ríkisbönkum vörzlu og bókhald þeirra sjóða, sem í umsjá Framkvæmdastofnunarinnar eru. Mig langar til þess að beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hvort það sé réttur skilningur, að Framkvæmdastofnunin eigi ekki að taka upp nýja bankastarfsemi. Sannleikurinn er sá, að það er nóg af bönkum á Íslandi. ríkið rekur þrjá viðskiptabanka, og það ætti að vera algerlega ástæðulaust, að ný stofnun eins og Framkvæmdastofnunin fari að reka bankaafgreiðslustarfsemi. Ef hæstv. forsrh. lýsir yfir því fyrir hönd ríkisstj., að það sé ekki ætlunin, að Framkvæmdastofnunin taki upp bankastarfsemi, heldur muni núgildandi skipulagi verða haldið, mun ég taka þessa till. aftur. Ásamt fjórum öðrum nm. í fjhn. flyt ég þrjár brtt. á þskj. 210. Um aðeins eina þeirra sé ég ástæðu til þess að fara nokkrum orðum, en hún er mikilvæg. Það er 1. brtt., þar sem sagt er, að hagrannsóknadeild eigi að vera ríkisstj. til ráðuneytis í efnahagsmálum og heyra beint undir ríkisstj. Það er öllum, sem til þekkja, kunnugt, að hagrannsóknadeildin hefur unnið geysimikilvægt starf á undanförnum árum og að starf hennar hefur vaxið og orðið æ mikilvægara með hverju ári undanfarin sex ár. Hún annast ekki aðeins gerð þjóðhagsáætlana og þjóðhagsreikninga, heldur hefur hún í reynd verið ríkisstj. til ráðuneytis í efnahagsmálum og annast mjög mikilvæga skýrslu- og gagnagerð, sem báðir aðilar vinnumarkaðarins telja stórkostlega mikilvæga, og þetta hefur í raun og veru orðið að ómetanlegu gagni við gerð kjarasamninga á undanförnum árum. Þá hefur þessi deild einnig komið á fót stórmerkri skýrslugerð varðandi sjávarútveginn, sem mun reynast mikilvægur grundvöllur undir áætlanagerð á sviði málefna sjávarútvegsins. Þessi skýrslugerð og sú þekking, sem starfsmenn hagrannsóknadeildar Efnahagsstofnunarinnar hafa aflað sér, hefur reynzt ómetanleg í sambandi við ákvörðun fiskverðs og raunar ýmsar aðrar opinberar verðákvarðanir. En samning þjóðhagsáætlana og þjóðhagsreikninga sem og upplýsingasöfnun, sem á að koma að notum í vinnudeilum og við opinberar verðákvarðanir eins og fiskverðsákvörðun, verða að vera algerlega ópólitískar og mega ekki liggja undir neinum pólitískum áhrifum. Þess vegna lagði ég megináherzlu á það í n., að þessi starfsemi lyti ekki hinum pólitísku stjórnum Framkvæmdastofnunarinnar, þ.e. hinni þingkjörnu stjórn og framkvæmdaráðinu, heldur heyrði beint undir ríkisstj., líkt og Hagstofa Íslands gerir. Opinber stofnun hlýtur auðvitað að heyra undir eitthvert rn., einhvern ráðh. eða ríkisstj., það gefur auga leið. Hagstofan heyrði áður undir fjmrh. en heyrir nú undir hæstv. menntmrh. Það er eðli málsins samkv. íslenzkri stjórnskipan, að allar stofnanir hljóta að heyra undir einhvern ráðh., en þar af leiðir ekki, að þær hljóti að vera pólitískar í eðli sínu. Enginn hefur nokkurn tíma kallað Hagstofu Íslands pólitíska stofnun, þótt hún hafi heyrt undir hæstv. fjmrh. og heyri nú undir hæstv. menntmrh., enda er hún það auðvitað ekki. Hagrannsóknadeildin verður auðvitað ekki pólitísk stofnun, þótt hún heyri undir ríkisstj. Persónulega hefði ég kosið, að hún heyrði undir hæstv. forsrh. og hafði mælt fyrir því í n., en ég tel einu gilda, þó að svo sé tekið til orða, að hún heyri undir hæstv. ríkisstj. í heild. Með þessu móti er hagrannsóknadeildinni gefin ópólitísk staða í stjórnkerfinu eins og Hagstofunni, og það tel ég vera til stórkostlegra bóta, því að þetta auðveldar starf hagrannsóknadeildarinnar í framtíðinni og styður að því, að hún njóti þess trausts aðila vinnumarkaðarins, atvinnuvega og fyrirtækja, sem hún á að starfa fyrir og þarf að geta notið óskoraðs trausts hjá. Þess vegna tel ég þessa breyt. á frv. vera mjög til bóta. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um málið og endurtek, að ég tel enga ástæðu til þess að efna til neinna stjórnmáladeilna um þetta mál og raunar nokkur önnur, þegar jafn stuttur tími er eftir af starfstíma þingsins og raun er á.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft til athugunar þetta frv. til l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, og hefur n. haldið nokkra fundi og átt, eins og fram kemur í nál. okkar sjálfstæðismanna í n., viðræður við fulltrúa stjórnar Efnahagsstofnunarinnar, Seðlabanka Íslands, allra ríkisbankanna, Atvinnujöfnunarsjóðs, Framkvæmdasjóðs, Hagstofu Íslands og fjmrn. En í þeim viðtölum kom það fram, að við samningu þessa frv. hefur ekki verið haft samráð eða samstarf við þessa aðila sem slíka, og fulltrúar allra viðskiptabankanna lýstu yfir því, að til þeirra hefði á engan hátt verið leitað eftir upplýsingum eða eftir samstarfi um gerð þessa frv. Hvað felst svo í þessu frv., sem hér liggur fyrir? Það felst það í því í stórum dráttum að sameina þrjár stofnanir undir eina stjórn, Framkvæmdasjóð Íslands, Atvinnujöfnunarsjóð og Efnahagsstofnun. Jafnframt gerir þetta frv. ráð fyrir að leggja niður eina stofnun, hagráð, sem sett var á stofn með lögum um Framkvæmdasjóð Íslands, Efnahagsstofnun og hagráð. Hlutverk hagráðs er, að fulltrúar stjórnvalda, atvinnuveganna og stéttasamtakanna komi saman til að hafa samráð um meginstefnu í efnahagsmálum og skiptast á skoðunum. Það er rétt að ræða almennt um verkefni þessara stofnana, eins og þau hafa verið og eru, og þær breytingar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Á það er lögð mikil áherzla í aths. við frv., að með þeirri nýju skipan, sem þar er gert ráð fyrir, sé stefnt að betri samræmingu og samstarfi aðila og stofnana en áður hefur verið. Sannleikurinn er þó sá, að stefnt er í gagnstæða átt að mörgu leyti. Í stjórn Efnahagsstofnunarinnar sitja nú fulltrúar frá Hagstofu Íslands, fjmrn., Seðlabanka Íslands og Framkvæmdasjóði. Þessi skipan á stjórn Efnahagsstofnunarinnar hefur tryggt náið samstarf þessara aðila í áætlana- og skýrslugerð, sem bæði Efnahagsstofnunin og þessir aðilar hafa unnið að. Í gegnum hagráð hefur Efnahagsstofnunin haft beint samband og samráð við fulltrúa atvinnuveganna. Þá hefur Efnahagsstofnunin átt fulltrúa í Rannsóknaráði ríkisins, skipað formann stjórnar Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og oddamann í yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins. Þegar frv. þetta, sem hér liggur fyrir, var lagt fram hér á Alþ., er ekkert gert ráð fyrir því, hvernig farið verði með þennan þátt mála. En á því hefur verið ráðin bót með því, að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar mun annast úrlausn þeirra verkefna, sem í öðrum lögum eru falin Efnahagsstofnuninni. En forstöðumaður hagrannsóknadeildar eða fulltrúi hans hefur með höndum starf oddamanns í yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins. Framkvæmdastofnunin er samkv. frv. þrjár deildir. Tvær þeirra eru nú innan sömu stofnunar, Efnahagsstofnunarinnar. Hin þriðja felur í sér sameiningu tveggja sjóða, Framkvæmdasjóðs og Atvinnujöfnunarsjóðs, sem staðið hafa í nánu sambandi við Efnahagsstofnunina og Seðlabankann með því móti, að Framkvæmdasjóður hefur átt fulltrúa í stjórn Efnahagsstofnunarinnar. Um aukið samband eða samvinnu verður því ekki að ræða með tilkomu þessarar nýju stofnunar. Á hinn bóginn er skorið á tengsl, sem nú eru bæði við Seðlabankann, Hagstofu, fjmrn., Rannsóknaráð og samtök atvinnugreina, hvað hagráð snertir. Ákvæði, sem frv. hefur að geyma, um samvinnu lánastofnana fela ekki annað í sér en það, sem þegar eru starfsvenjur þessara stofnana. Ákvæði 35. gr., sem miða að því að komast hjá tvíverknaði í upplýsingasöfnun, eru út í hött, þar sem hlutaðeigandi stofnanir gæta þess vandlega, að um tvíverknað sé ekki að ræða, og engin dæmi er að finna um slíkt. Þá má loks benda á, að skipulag Framkvæmdastofnunarinnar hlýtur beinlínis að torvelda allt samstarf hennar við aðra aðila. Framkvæmdastofnunin er undir pólitískri stjórn þríggja manna, en ekki undir beinni stjórn ríkisstj. Hvernig eiga rn., sem lúta pólitískri stjórn ráðh., að vinna náið með stofnun, sem lýtur annarri pólitískri forustu? Með svipuðum hætti hafa samtök einstakra atvinnugreina haft náið samband við það rn., sem atvinnugreinin heyrir undir. Lög um Stjórnarráð Íslands gera beinlínis ráð fyrir því að auka verkefni atvinnumálaráðuneytanna með stofnun sérstakra rn. fyrir alla höfuðatvinnuvegi landsmanna, sjútvrn., landbrn. og iðnrn. Þar eru vaxandi verkefni unnin í nánu samstarfi við Efnahagsstofnunina og fjárlaga- og hagsýslustofnunina, hvað snertir gerð og undirbúning fjárlaga. Hvernig eiga þau samtök einnig að hafa náið samstarf í stofnun, sem lýtur annarri pólitískri forustu en rn:? Sannleikurinn er sá, að þess munu engin dæmi í nálægum löndum, að stofnanir, sem eiga að gegna jafn mikilvægu hlutverki og Framkvæmdastofnunin, lúti pólitískri forustu utan ríkisstj. Slíkar stofnanir eru alls staðar mannaðar embættismönnum og sérfræðingum og lúta pólitískri forustu ráðh. innan ríkisstj., sem er ábyrgur gagnvart þingi. Fyrirmynd þessa frv., hvað stjórn og eðli snertir, er helzt að leita til hinna sáluðu stofnana, fjárhagsráðs, viðskiptaráðs og viðskiptanefnda. Allar þær stofnanir, sem fengust við hvers konar skömmtun á gjaldeyri, innflutningi og vörum á kreppu- og styrjaldartímum og allt fram til ársins 1960, lutu pólitískri forustu utan ríkisstj., enda olli starfsemi þeirra sífelldum árekstrum við ríkisstj. Átti þetta ekki sízt við um fjárhagsráð, er leiddi beinlínis til þess, að þáv. ríkisstj. skerti mjög valdsvið þess ráðs, einkum að því er snerti afskipti af opinherum framkvæmdum. Rétt er að leggja á það sérstaka áherzlu, hversu óeðlilegt það er frá lýðræðislegu og þingræðislegu sjónarmiði, að pólitískir forustumenn eins og þeir, er þriggja manna framkvæmdaráðið eiga að skipa, skuli ekki vera ábyrgir gagnvart Alþ. og geta svarað fsp. á Alþ., eins og ráðh. geta gert, hvort sem þeir eru alþm. eða ekki. Þingræðislegt stjórnarfar gerir ráð fyrir embættismönnum, sem starfa undir forustu og á ábyrgð pólitískra ráðh., sem aftur á móti eru stjórnarfarslega og pólitískt ábyrgir gagnvart þingi. Það gerir hins vegar ekki ráð fyrir pólitískum kommissörum, sem eru ábyrgir gagnvart stjórnmálaflokkum. Þetta hefði maður haldið, að prófessor í stjórnlagafræði ætti að vera ljóst. Í flestum löndum er ekki blandað saman eða sett undir eina og sömu stofnun vinna að áætlanagerð og það að hafa jafnframt ákvörðunarvald til framkvæmda. Taka ákvarðana og framkvæmd þeirra er í höndum rn., margvíslegra opinberra stofnana og lánastofnana. Áætlanir um þróun atvinnugreina eða um opinberar framkvæmdir fela í sér yfirlit og leiðbeiningar, sem taka einstakra ákvarðana er siðan byggð á eða miðuð við. Hvergi í nálægum löndum eru áætlanastofnanir eins konar yfirráðuneyti eða yfirstofnanir, sem hafa víðtækt vald til ákvarðana og framkvæmda. Hér er því lagt inn á allt aðra braut með þessu frv. en tíðkazt hefur hér á landi og í öðrum nálægum löndum. Frv. og aths. þess benda þó til þess, að höfundar þess hafi ekki verið á einu máli um þetta, þar sem ýmist er talað um stofnunina sem venjulega áætlunarstofnun eða sem stofnun með miklu viðtækara valdi. Þetta vald er þó ekki vandlega skilgreint og ekki unnt að átta sig á, hvað felst í hugtaki eins og heildarstjórn fjárfestingarmála eða ákvæðum 3. mgr. 12. gr. frv. Er ætlunin, að stofnunin geti sagt sjóðum og bönkum fyrir um einstakar lánveitingar án tillits til ákvæða þeirra laga, sem um þessa sjóði og banka gilda? Það getur hver og einn gert sér í hugarlund, hvers konar glundroði mundi hljótast af beitingu slíks valds í alvöru, auk þess sem um gerræðislegt stjórnarfar væri að ræða, framkvæmt af pólitískri stjórn, sem þyrfti ekki að gera Alþ. reikningsskil fyrir sínum gerðum. Eins og frv. var lagt fram fyrir Ed. Alþ., þá segir í 12. gr., 3. málsgr.: „Framkvæmdastofnunin getur sett almennar reglur um, hvers konar framkvæmdir skuli hafa forgang umfram aðrar. Skulu þá opinherir sjóðir og lánastofnanir haga lánveitingum í samræmi við það.“ Svo kemur til viðbótar: „Engri stofnun er þó skylt að veita lán, sem hún ekki telur eðlilega tryggð.“ Það þarf að marka það í lagasetningu að opinberum stofnunum sé ekki skylt að veita lán, sem þær ekki telji eðlilega tryggð. Ed. gerði á þessari málsgr. nokkra breyt. á þann veg, að þessi 3. málsgr. hljóðar svo, eins og hún kom frá Ed.: „Lánastofnanir og opinberir sjóðir veita Framkvæmdastofnuninni almennt yfirlit um lánveitingar til fjárfestingar og framkvæmda eftir nánari reglum, sem stjórn Framkvæmdastofnunarinnar setur. Stjórn stofnunarinnar getur að fengnu samþykki ríkisstj. sett almennar reglur um, hvers konar framkvæmdir skuli hafa forgang umfram aðrar. Skulu þá lánastofnanir og opinberir sjóðir haga lánveitingum í samræmi við það. Engri stofnun er þó skylt að veita lán, sem hún telur ekki eðlilega tryggð.“ Í brtt. meiri hl. fjhn. þessarar hv. d. við þessa grein frv. er enn hætt úr þessu með því að bæta inn í, þannig að á eftir orðunum „að fengnu samþykki ríkisstj.“, komi: og í samráði við banka og stærstu fjárfestingarsjóði. Þetta er mjög mikilvægt spor í rétta átt, þó að við sjálfstæðismenn villjum ganga lengra til að bæta um í þessari gr. Við viljum fella niður, að lánastofnanir og opinberir sjóðir skuli fá bein lagafyrirmæli um að haga lánveitingu í samræmi við það. Við teljum aftur sjálfsagt, að það sé haft samstarf og samráð á milli lánastofnana í landinu. Á fundi í fjhn., þar sem mættir voru fulltrúar ríkisbankanna allra, spurði fulltrúi Landsbanka Íslands, hvað fælist í ákvæðum 12. gr. Hann sagði: „Ber að skilja þau ákvæði svo, að Framkvæmdastofnunin geti gefið bönkum og sjóðum fyrirmæli um tilteknar lánveitingar með þeim eina fyrirvara, að nægilegar tryggingar yrðu að vera fyrir hendi? Væri þessi skilningur lagður í 12. gr., bryti hún í bága við gildandi lög um Landsbankann og aðra banka og sjóði, og hlyti Landsbankinn að mótmælaslíkri lagasetningu.“ Þessi yfirlýsing var flutt í nafni bankastjórnarinnar allrar. Enginn undanskilinn af hankastjórninni, sagði þessi bankastjóri Landsbankans. Finnst hæstv. forsrh., sem leggur þetta frv. fram, það ekki vera alvarlegt mál, þegar öll bankastjórn eins aðalbanka þjóðarinnar mótmælir ákvæðum þessarar gr. frv. á þeirri forsendu, að frv. brjóti í bága við gildandi lög um Landsbankann og aðra banka og sjóði? Frv. þetta fjallar að miklu leyti um áætlanagerð. Í aths. við frv. er talað um eflingu atvinnuveganna með skipulegum áætlunarvinnubrögðum og sagt, að stefnt sé að því, að íslenzkur þjóðarbúskapur þróist í framtíðinni með skipulegum hætti. í ræðu fulltrúa ríkisstj. og í greinum stuðningsblaða hennar hefur einnig mikið verið talað um áætlanir og áætlanagerð, sem eins konar allra meina bót. Í frv. sjálfu og aths. við það er þó hvergi að finna neina skilgreiningu á því, hvað áætlanagerð sé eða hvernig eigi að beita henni. Þó er hér síður en svo um einfalt mál að ræða, heldur óvenju flókið. Ekki virðist óeðlilegt að ætlast til þess, að þeir, sem allan vanda telja sig geta leyst á grundvelli áætlana og áætlanagerðar, geri skilmerkilega grein fyrir því, hvað í þessu felst. Áætlanagerð var mjög rædd hér á landi á árunum 1930–1940 og eftir heimsstyrjöldina, eða á árunum 1945–1950. Þá beitti ríkisvaldið miklum afskiptum af starfsemi hagkerfisins til þess að laga það að nýjum og erfiðum aðstæðum eftir styrjöldina. Á hvorugu þessara tímabila var þó gerð alvarleg tilraun til áætlanageróar, enda má telja, að skortur á hagrænum upplýsingum og reyndum sérfræðingum hafi útilokað þetta með öllu. Á árunum 1950–1960 beindist athyglin hér á landi sífellt að aðkallandi efnahagsvandamálum, og voru ekki gerðar tilraunir til að vinna að áætlanagerð. Ríkisstj. Hermanns Jónassonar hafði að vísu ákveðið að hefja undirbúning áætlanagerðar og sett nefnd manna til að starfa að því verkefni árið 1958, en vegna vaxandi sundurþykkis innan ríkisstj. tók sú nefnd aldrei til starfa. Allt, sem unnið hefur verið að áætlanagerð hér á landi, hefur því verið unnið á síðasta áratug á valdatíma fyrrv. ríkisstj. Þetta starf var fólgið í gerð þjóðhags- og framkvæmdaáætlunar fyrir árin 1963–1966, en hún fór fram á árunum 1961–1962, gerð árlegra framkvæmda- og fjáröflunaráætlana fyrir opinberar framkvæmdir og fjárfestingarlánasjóði frá og með árinu 1963, gerð langtímaáætlunar um samgöngumál og menntamál á vegum Efnahagsstofnunarinnar og hlutaðeigandi rn., gerð byggðaáætlana fyrir Vestfirði, Norðurland og Austfirði og gerð athugana og áætlana um þróun einstakra atvinnugreina á vegum Efnahagsstofnunarinnar og hlutaðeigandi rn., einkum um þróun iðnaðarins í sambandi við inngöngu Íslands í EFTA. Jafnframt var reynt að gera sér sem gleggsta grein fyrir eðli áætlanagerðar, og hvernig unnt væri og skynsamlegt að beita áætlanagerð við íslenzkar aðstæður. Þetta kemur glöggt fram í I. kafla þjóðhags- og framkvæmdaáætlunar fyrir árin 1963–1966, og í skýrslu um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun fyrir árið 1967 er gerð grein fyrir þróuninni á áætlunartímabilinu 1963–1966. Á þeim rúmlega þremur árum, sem liðin eru, síðan þessar athuganir voru gerðar, hefur sífellt verið unnið að áætlanagerð í samræmi við þá stefnu, sem mörkuð var. Hinir miklu efnahagsörðugleikar áranna 1968 og 1969 drógu þó nokkuð úr þessu starfi, þar sem einbeita þurfti sér að bráðum aðgerðum til að sigrast á þeim erfiðleikum. Á þessu tímabili hefur verið lokið við gerð almennrar og yfirgripsmikillar samgönguáætlunar, er m.a. var undanfari hraðbrautagerðar. Haldið hefur verið áfram áætlanagerð á sviði menntamála, sem nú fer að mestu fram í menntmrn. sjálfu. Lokið hefur verið áætlun um þróun Háskóla Íslands. Lokið hefur verið áætlun um þróun iðnaðarins á næstu 10 árum á vegum iðnrn. og í samvinnu við Efnahagsstofnunina. Lokið hefur verið víðtækri upplýsingasöfnun og athugun, er miðaði að endurskoðun stefnunnar í landbúnaðarmálum. Gengið hefur verið frá Norðurlandsáætlun og samgönguáætlun fyrir Austfirði og starf hafið að nýju við Vestfjarðaáætlun. Þá hafa miklar framfarir átt sér stað í undirbúningi opinberra framkvæmda, eftir að lög um þetta efni höfðu verið sett. Síðast en ekki sízt hafa lánastofnanir, bæði sjóðir og bankar, tekið upp ný vinnubrögð við meðferð og undirbúning lánsumsókna, er fela í sér miklu víðtækari og nákvæmari áætlanagerð um rekstur fyrirtækja og undirbúning framkvæmda en áður tíðkaðist. Allt eru þetta einmitt þau atriði, sem mest áherzla hefur verið lögð á. Á því leikur ekki vafi, að undanfarin 10 ár og ekki sízt s.l. 3 ár hafa orðið miklar framfarir í áætlanagerð hér á landi. Þær framfarir eru byggðar á traustum grunni, þar sem þær felast í því, að margir aðilar, bæði opinberir aðilar, lánastofnanir og fyrirtæki, hafa tekið að beita áætlanagerð. Jafnframt hafa rn. og Efnahagsstofnunin mótað áætlanir sem almennt yfirlit um stefnu og þróun, sem orðið hefur hlutaðeigandi stjórnvöldum, stofnunum, atvinnugreinum og fyrirtækjum leiðarvísir, án þess að þurft hafi til þess að beita gerræðisfullu valdboði. Í 6. gr. þessa frv. um Framkvæmdastofnunina er kveðið á um verkefni hagrannsóknadeildar. Segir þar, að deildin annist gerð þjóðhagsreikninga og almennra þjóðhagsáætlana. Er þetta hið sama og er í 13. gr. núgildandi laga um Framkvæmdasjóð Íslands, Efnahagsstofnun og hagráð. Þá segir, að deildin annist hagfræðilegar athuganir fyrir ríkisstj., Seðlabankann og aðra opinbera aðila, eftir því sem um semst. Þetta er hliðstætt og segir í 13. gr., lið 7 í núgildandi lögum. Mismunurinn samanborið við núgildandi lög er hins vegar fólginn í tvennu: Í fyrsta lagi, að d-liður í 13. gr. núgildandi laga falli niður, þ.e. „að vera ríkisstj. til ráðuneytis í efnahagsmálum.“ Í öðru lagi er nú sagt, að deildin annist þær hagfræðilegu athuganir fyrir ríkisstj. er hún, ríkisstj., kann að óska eftir. Hér virðist vera um veigamiklar breytingar að ræða. Stofnunin er með þessu fjarlægð ríkisstj. Hún virðist ekki hafa skyldu til að vera til ráðuneytis í efnahagsmálum og á ekki að hafa frumkvæði að athugunum fyrir ríkisstj., heldur framkvæma þær aðeins, eftir því sem um er beðið. Ástæða virðist því vera til að spyrja, hvort ætlunin sé, að enginn aðili hafi með höndum reglulega þjónustu fyrir ríkisstj. á sviði efnahagsmála, þ.e. fylgist stöðugt með þróun þeirra og geri ábendingar og tillögur til ríkisstj. í þeim efnum. Slík þjónusta er alls staðar framkvæmd í nálægum löndum, yfirleitt af deildum í fjmrn. eða af sérstökum stofnunum. Hér á landi var ljós þörf slíkrar þjónustu. Í fyrstu var reynt að leysa vandann með því að kalla til sérstaka sérfræðinga eða nefndir sérfræðinga, er störfuðu takmarkaðan tíma að athugunum og að tillögugerð. Þannig kvöddu báðar ríkisstj. Hermanns Jónassonar, bæði ríkisstj. 1934–1939 og sömuleiðis fyrri vinstri stjórnin á árunum 1956–1958, til erlenda sérfræðinga. Nefndir innlendra sérfræðinga eða einstakir sérfræðingar störfuðu fyrir allar ríkisstj. frá stríðslokum fram til ársins 1959. Ljóst var hins vegar, að æskilegra var að koma þessari starfsemi fyrir í föstu formi hjá ákveðinni stofnun, og var þetta gert, fyrst með tilkomu efnahagsmálarn., sem stofnað var 1959, og siðan Efnahagsstofnunarinnar á árinu 1962. Nú virðist hins vegar eiga að stíga skref til baka og fella niður reglulega þjónustu af þessu tagi. Að sjálfsögðu mætti halda því fram, að hagrannsóknadeildin gæti eftir sem áður innt af hendi þessa þjónustu eftir ósk ríkisstj., enda þótt ekki væru um þetta bein lagafyrirmæli. Til þess að gera þetta er hagrannsóknadeildin hins vegar illa staðsett og miklu verr en Efnahagsstofnunin er nú. Hún á að vera hluti stofnunar, sem lýtur annarri stjórn en ríkisstj., þ.e. þrír pólitískir framkvæmdastjórar og þingkjörin stjórn. Um það nána og stöðuga samband við ríkisstj., sem er forsenda góðs ráðuneytis í efnahagsmálum,,getur því ekki verið að ræða. Á þessu er nú gerð töluverð bragarbót, því nú er lagt til í till. meiri hl. fjhn. að breyta 6. gr. á þann veg, að hagrannsóknadeild heyri undir ríkisstj. Hins vegar flytjum við fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn. þá till., að hagrannsóknarstjóri heyri undir forsrh. Við teljum, að slík stofnun eigi að heyra undir forsrh. Forsrh. í stjórnkerfi okkar fer nánast sagt ekki með annað en forustu í ríkisstj., og við teljum, aðslík stofnun eins og hagrannsóknadeild sé betur komin, ef hún heyrir beint undir forsrh. heldur en undir ríkisstj. í heild, alveg eins og fjölda margar aðrar stofnanir heyra undir viðkomandi rn. Á þennan hátt viljum við gera forsrn. í raun og veru sterkara, láta þessa stofnun heyra undir það, og það er auðvitað hrein hugsanaskekkja hjá þeim, sem þetta frv. sömdu, og einnig hjá þeim, sem þetta frv. lögðu fram, að ætla að gera hagrannsóknadeildina háða eða undir stjórn, í fyrsta lagi þingkjörinnar stjórnar og í öðru lagi undir daglegri stjórn þriggja pólitískra kommissara. En það fór aldrei svo, að hv. stjórnarsinnar tækju ekki á einhvern hátt sönsum í meðferð þessa máls, og ég verð að segja stjórnarsinnum í fjhn. það til hróss, að þeir voru mjög fúsir til að gera þessar breytingar og mér hefði ekki fundizt ólíklegt, að þeir hefðu viljað gera á þessu frv. enn meiri breytingar, að undanskildum einum manni, hv. frsm. meiri hl., sem talaði hér fyrstur við þessa umr., en hann virtist lengi vel vera skotheldur fyrir öllum rökum. En þó hefur hann látið tilleiðast að flytja þessa brtt., eftir að hafa flutt hér svona venjulega pólitíska skammarræðu um Sjálfstfl., en ég ætla ekki að fara ítarlega út í það. Ég vil þó koma inn á það, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er sennilega flutt og eingöngu flutt, vegna þess að þessir þrír flokkar, sem nú standa að hæstv. ríkisstj., mynduðu þessa stjórn og gerðu sinn margumrædda málefnasamning. En um þetta atriði segir í hinu svo kallaða „Ólafskveri“, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. einsetur sér að efla undirstöðuatvinnuvegina á grundvelli áætlanagerðar undir forustu ríkisvaldsins. Koma skal á fót Framkvæmdastofnun ríkisins, sem hafi á hendi heildarstjórn fjárfestingarmála og frumkvæði í atvinnumálum. Stofnunin skal gera áætlanir til langs tíma um þróun þjóðarbúsins og framkvæmdaáætlanir til skemmri tíma, þar sem greindar eru þær fjárfestingarframkvæmdir, sem forgang skulu hafa. Stofnunin fari með stjórn Framkvæmdasjóðs ríkisins og annarra þeirra fjárfestingarsjóða, sem eðlilegt verður talið, að falli undir hana. Stofnunin skal hafa náið samstarf við aðila atvinnulífsins um það, hvað unnt sé að gera til að búa í haginn fyrir hverja atvinnugrein í því skyni að lækka rekstrarkostnað og gera m.a. mögulegt að bæta kjör starfsmanna, án þess að hækkun verðlags fylgi. Þær stofnanir og nefndir, sem fyrir eru og gegna skyldum verkefnum og þessi nýja stofnun, verði sameinaðar henni, eftir því sem ástæða þykir til. Í tengslum við Framkvæmdastofnun ríkisins skal starfa sjóður undir sérstakri stjórn, sem veiti fjárstuðning til þess að treysta sem bezt eðlilega þróun í byggð landsins. Eignir og tekjur Atvinnujöfnunarsjóðs gangi til þessa sjóðs og aðrar tekjur, eftir því sem ákveðið verður síðar.“ Á því leikur sjálfsagt ekki nokkur vafi, að þegar þessi málefnasamningur var saminn, var ætlun þeirra, sem þá voru að taka við völdum, að sameina alla fjárfestingarsjóði undir eina og sömu stjórn. Ég fagna því, að þau öfl hafa þó ráðið innan ríkisstj., að dregið var úr þessum hugmyndum, og enn þá eru ákveðnir fjárfestingarsjóðir sjálfstæðar stofnanir, sem gegna sínu mikilvæga hlutverki. Sá sjóðurinn, sem ég tel vera langstærstan og veigamestan og hefði sízt af öllu átt erindi inn í þetta bákn, er Fiskveiðasjóður Íslands, og ég fagna því, að frá því hefur verið horfið. En hvaða breyting halda menn, að verði á áætlanagerð, þó að þetta frv. verði að lögum? Hvaða hagsýni felst í því að koma undir eina og sömu stofnun áætlanagerð og ákvörðunarvaldi í framkvæmdum? Ég sé það ekki. Ég hef áður í ræðu minni gert að umræðuefni stjórn Efnahagsstofnunarinnar, sem er skipuð fulltrúum frá þeim stofnunum, sem með henni vinna, og er trygging fyrir samræmdum vinnubrögðum, sem skapað hafa sterk tengsl á milli þessara stofnana allra. Ég vil einnig minna á, hvernig stjórn Framkvæmdasjóðs Íslands er skipuð, en samkv. 6. gr. laga um Framkvæmdasjóð segir, að stjórn Framkvæmdasjóðs sé í höndum sjö manna, kosinna með hlutfallskosningu á Alþ. til fjögurra ára í senn, og jafn margra til vara. Í störfum sínum skal stjórnin hafa samráð við Efnahagsstofnun, Seðlabanka Íslands og viðskiptabankana. Framkvæmdasjóðurinn heyrir undir fjmrh., sem ákveður þóknun stjórnar o.s.frv. Hlutverk Framkvæmdasjóðs samkv. lögum er að efla atvinnulíf og velmegun íslenzku þjóðarinnar. Framkvæmdasjóðurinn veitir annars vegar fé til þeirra fjárfestingarlánasjóða, er veita einstök lán til framkvæmda, og hins vegar til meiri háttar opinberra framkvæmda. Ég held, að fyrir þessum málum hafi með stofnun og tilveru Framkvæmdasjóðs Íslands verið séð á mjög sómasamlegan hátt og það hafi ekki verið nein knýjandi nauðsyn að leggja þennan sjóð niður eða sameina hann öðrum sjóðum. Þá kem ég að seinni lánasjóðnum, sem á að leggja niður, sem er Atvinnujöfnunarsjóður, en í lögum um hlutverk hans segir: „Hlutverk Atvinnujöfnunarsjóðs er að veita lán til framkvæmda í þeim landshlutum, þar sem brýn þörf er fjölbreyttara atvinnulífs og skilyrði fyrir hendi til arðbærra framkvæmda, er séu til þess fallnar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og koma í veg fyrir, að einstök byggðarlög fari í auðn.“ Það er rétt um leið að athuga einnig, hvernig háttað er kjöri stjórnar þessa sjóðs, Atvinnujöfnunarsjóðs. Stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs skipa sjö menn, sem Alþ. kýs með hlutfallskosningu til fjögurra ára í senn. Þá komum við að þeim stóra og veigamikla pósti: Hafa þessir sjóðir verið misbrúkaðir í pólitíska þágu? Menn sjá og heyra, að þar hefur stjórnarandstaðan átt aðild að í sambandi við stjórn þessara sjóða. Menn sjá líka og heyra, að það hefur verið náin samvinna og samstarf um áætlanagerð, svo langt sem það getur náð, og samræming á milli lánastofnana, en hvernig hefur svo framkvæmdin verið í reynd við stjórnun þessara tveggja sjóða? Ég veit ekki til, að það hafi verið neinn stórágreiningur í stjórn Framkvæmdasjóðs Íslands, en mér er enn betur kunnugt um, hvernig stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs hefur hagað störfum sínum. Þar hefur ekki verið hafður neinn pólitískur erindreki til þess að búa lán þau, sem sótt er um til Atvinnujöfnunarsjóðs, fyrir stjórn hans. Það hafa verið hlutlausir starfsmenn, sem hafa unnið þau störf, lagt þau fyrir sameiginlega stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs, og ég held, að það megi treysta því, að ég fari hér með rétt mái. en það hefur aldrei orðið ágreiningur um eina einustu lánsumsókn eða afgreiðslu á einni einustu lánsumsókn úr Atvinnujöfnunarsjóði, því að stjórnin hefur alltaf náð samstarfi um allar afgreiðslur. Það mesta, sem þar hefur gerzt, er, að einn og einn stjórnarmaður hefur látið þetta afskiptalaust, setíð hjá, en það hefur aldrei orðið ágreiningur um eitt einasta mál, sem hefur komið til afgreiðslu í Atvinnujöfnunarsjóði. Það er líka mjög eftirtektarvert, að í lögunum um Atvinnujöfnunarsjóð segir, að stjórn Atvinnujöfnunarsjóðs taki ákvarðanir um lán og styrki úr sjóðnum. Og styrki má eigi veita, nema allir stjórnarmenn séu á einu máli um styrkveitinguna. Samþykki allra stjórnarmanna þarf einnig til eftirgjafar eldri lána eða breytinga á lánsskilmálum. Ætli hefði ekki mátt gjarnan taka tillit til þessara vinnubragða, þegar þetta frv., sem hér liggur fyrir, var samið, að koma á slíku öryggi, að um pólitíska misbrúkun væri ekki að ræða? Nei, það var ekki gert og mátti ekki á það líta, enda mátti ekki hafa samráð eða samstarf við einn einasta mann eða stofnun, sem þekkingu hefur. Það varð að vinna þetta mál með pólitískum gleraugum. Þá kem ég að því, hvort mikill fjárhagslegur sparnaður verði af þessari breytingu. Á það hefur ekki verið minnzt hér, að von sé á því, og þess vegna finnst mér rétt að rifja upp og gefa nokkurt yfirlit yfir, hvað hefur kostað að reka þessar stofnanir, sem hafa annazt þessi verkefni, og þá kem ég fyrst að Efnahagsstofnuninni. Heildarkostnaður hennar var á árinu 1967 6 millj. 840 þús., Framkvæmdasjóðs á sama tíma, sama ár 3 millj. 660 þús., og Atvinnujöfnunarsjóðs 1 millj. 369 þús., eða samtals kostnaður við allar þessar stofnanir 11 millj. 869 þús. Á árinu 1968 var heildarkostnaðurinn við rekstur þessara stofnana 13 millj. 246 þús., á árinu 1969 var þessi kostnaður 14 millj. 117 þús., á árinu 1970 16 millj. 358 þús., og á árinu 1971, sem er áætluð tala, 18 millj. 814 þús. Allur rekstrarkostnaður er hér meðtalinn, þar með laun stjórnarmanna. Hins vegar skal ég geta þess, að rekstrarkostnaður Efnahagsstofnunarinnar er greiddur að 1/3 af ríkissjóði, 1/3 af Seðlabanka og 1/3 af Framkvæmdasjóði. Það er mjög eftirtektarvert, þegar við lítum á þessar tölur í sambandi við þennan kostnað, að það getur ekki verið nokkur ástæða til að gera þessa breytingu, vegna þess að hér hefur verið sýnd mikil gætni í að gera rekstur þessara stofnana ekki allt of dýran, og það er mjög athyglisvert í sambandi við rekstrarkostnað Atvinnujöfnunarsjóðs, sem Landsbankinn annast störf fyrir, að heildarkostnaður við Atvinnujöfnunarsjóðinn, að meðtöldum kostnaði við atvinnumálanefnd ríkisins og Norðurlandsáætlun, er aðeins 2 millj. 324 þús. kr., svo að það getur ekki verið þetta, sem gerir það að verkum, að nauðsynlegt sé að gera þessa breytingu. Hitt finnst mér skipta höfuðmáli, hvernig stjórn og fyrirkomulag og fullkominn lýðræðislegur réttur hefur verið tryggður í þessum framkvæmdasjóðum, og berum það svo saman við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Í sjálfu sér er ekki ágreiningur hjá okkur sjálfstæðismönnum um það, ef þetta frv. verður að lögum, að Alþ. kjósi stjórn þessarar stofnunar. Við teljum það eðlilegt og í fullu samræmi við þingræðislegar venjur, en hitt teljum við óeðlilegt, að það sé skipuð þar einhver yfirstjórn, pólitísk yfirstjórn, skipuð eftir tilnefningu þeirra flokka, sem að ríkisstj. standa, og það er furðulegt, að áður en frv. sá dagsins ljós, þá var farið að kvisast, hverjir ættu að vera hinir pólitísku kommissarar samkv. þessu frv., og þar finnst mér farið aftan að siðunum. Ef hæstv. forsrh. hefur ekki heyrt getið um neinn þeirra, þá skal ég ekki neita honum um það að koma hér aftur upp í pontuna og segja honum, hvaða nöfn ég hef heyrt nefnd frá því á s.l. sumri. Ég sleppi því núna í þessari umferð. Sömuleiðis held ég, að við getum ekki lokað augunum fyrir því, að við erum allir um það sammála, að áætlanagerð er nauðsynleg, og það sýndi fyrrv. stjórn, að hún var reiðubúin að auka og efla áætlanagerð. En þegar við höfum tekið upp áætlanagerð og stofnanir eins og hagrannsóknastofnun, þá verðum við líka að viðurkenna, að það má ekki troða á þeim mönnum, sem mennta sig til starfa við slíkar stofnanir, þó breytingar verði á ríkisstj. í landinu. Ég álít, að hvaða ríkisstj. sem er verði að líta svo á starfsemi sérfræðinga, að þeir vinni hlutlaust að úrlausn þeirra verkefna, sem þeir eiga að vinna lögum samkv. og ríkisstj. á hverjum tíma felur þeim að vinna. En það hlýtur að vera lítillækkun í starfi, gert minna úr þeim störfum, þegar á að setja yfir þessa sérfræðinga þrjá pólitíska kommissara, sem eiga að stjórna störfum þeirra daglega. Það held ég, að fari ekki á milli mála, að það er langt gengið í þessu frv. Eins og ég sagði áðan, þá tel ég eðlilegt, að þingkjörin stjórn fari með stjórn þessarar stofnunar, yfirstjórn hennar, en ég tel jafnframt eðlilegt, að deildarstjórarnir verði í raun og veru framkvæmdastjórar, hver fyrir sína deild, og hitt er svo aftur eðlilegt, að ríkisstj. sem ráðandi afl í þjóðfélaginu skipi forstjóra fyrir þessa stofnun, en honum til ráðuneytis verði deildarstjórarnir, sem undirbúi mál, sem eiga að leggjast fyrir yfirstjórnina. Á þessu er ekki nokkur vafi, og á því er heldur enginn vafi, að ef þm. almennt vildu fara eftir skoðunum sínum hér í sambandi við þetta mál, þá er þessi skoðun algerlega ofan á hér í sölum Alþ., og maður hefur heyrt það á ýmsum þm. úr stjórnarliðinu, að þeir telja óeðlilegt að lögfesta þessa þrjá kommissara, eins og um getur í 4. gr., en það eru einhver æðri öfl, sem hafa beygt þá til hlýðni við þessa gr., því að það hefur ekki alltaf dugað, þegar menn úr stjórnarliðinu hafa í fullri vinsemd viljað taka þetta til athugunar. En við erum andstæðir því að minnka valdsvið þeirra manna, sem eiga að stjórna eða eiga að vera framkvæmdastjórar eða forstöðumenn þessara deilda, á þann veg, að þeir ráði ekki daglegum störfum deilda sinna og hvaða starfsfólk þeir vilja fá til starfa. Hv. 4. þm. Reykv. hóf mál sitt á því að tilkynna það, að mesti haftaflokkur á liðnum árum hafi verið Sjálfstfl. og Sjálfstfl. hefði gengið lengra en nokkur annar flokkur í höftum og að gera þá fátækari fátækari, og máli sínu til stuðnings nefndi hann tvær gengisfellingar á siðasta kjörtímabili. Ég sagði áðan, að þessi hv. þm. væri skotheldur fyrir öllum rökum. Ég held, að það sé alveg hárrétt. Hann veit og hver einasti maður, að gengisbreytingar eru ekki gerðar að gamni sínu. Hann veit líka, að fyrri gengisbreytingin var fyrst og fremst gerð vegna falls sterlingspundsins, og hann veit líka, að það varð stórfellt verðfall á svo að segja allri útflutningsframleiðslu okkar Íslendinga á þessum árum, og við blasti stöðvun allra framleiðslutækja í landinu, ef ekki yrðu gerðar ráðstafanir í efnahagsmálum til þess að tryggja hærra verð fyrir þær afurðir, vegna mikils framleiðslukostnaðar hér heima. En hv. 4. þm. Reykv. lærir ekkert og gleymir engu. Hann heldur því blákalt fram, að þetta hafi allt verið gert af eintómri illmennsku hjá fyrrv. stjórn, að lækka krónuna, bara í þeim tilgangi að gera þá fátæku fátækari. Þannig er nú hans andlega ástand enn þá, eða það hefur lítið breytzt frá því, að þessi hv. þm. var í stjórnarandstöðu. Hann sagði: „Við viljum ekki hafa áhrif á hagrannsóknastofnunina“, en hann var allra manna verstur við að gera þessa skynsamlegu breytingu, að gera hagrannsóknastofnunina sjálfstæðari en var samkv. þessari frumvarpsómynd, eins og hún var fyrst lögð fyrir í Ed. Alþ. Hinir nm. úr stjórnarflokkunum sáu, að þetta gat engan veginn gengið. Þeir gengu til þessa samstarfs, og þá drattaðist hann til þess að vera með að lokum. Sami ræðumaður sagði, að það væri skoðun sín, að ráðuneytisstjórar ættu ekki að vera í nefndum, þeir ættu að sinna því starfi að vera forstöðumenn ráðuneyta, og þetta hefði gengið allt of langt á liðnum árum, og þess vegna væri það ekki rétt, að forstöðumenn hinna ýmsu deilda væru í framkvæmdaráðinu, heldur einhverjir, sem fengju blessun þessara stjórnarflokka til þess að vera í því. Ég spyr: Hvernig stendur á því, að þessi mikli áhrifamaður í stjórnarherhúðunum nú, formaður þingflokks Framsfl., lætur þá halda þessu áfram, að skipa ráðuneytisstjóra í flestar veigamiklar og mjög vinnumiklar nefndir? Liggja nú ekki hér fyrir hv. Alþ. tvö frv., annað er frv. um tekjustofna sveitarfélaga, hitt frv. um tekjuskatt? Hverjir voru formenn í þeim nefndum, sem undirbjuggu þessi frv.? Í öðru tilfelli ráðuneytisstjórinn í félmrn. og í hinu tilfellinu ráðuneytisstjórinn í fjmrn. Það er ekki að sjá, að hann hafi hugmynd um, að hér hefur engin breyting á orðið, eða her að taka þetta svo, að þetta sé alveg marklaust hjal. sem frá honum kemur? Sami þm. sagði, að það þyrfti að íhuga betur stöðu og fyrirkomulag hagrannsóknadeildarinnar. Það sér nú hver, hvort það þurfi að íhuga betur. Við fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn. fórum fram á það allra vinsamlegast, bæði við hann og aðra nm. stjórnarflokkanna í n., að þeir ræddu það við ríkisstj. að fresta afgreiðslu þessa máls og freista þess að laga þetta frv. þannig, að þetta gæti orðið eftir allt saman hin sæmilegasta lagasmíð. Þeir lofuðu að taka það til athugunar, og ég skal segja það t.d. hv. 4. þm. Reykn., hæstv. forseta Nd., til lofs, að hann var mjög vinsamlegur í því að vilja fresta afgreiðslu málsins, þannig að málið fengi betri meðferð í Alþ. og það yrði ekki reynt að knýja það hér í gegn rétt fyrir jólin. En það kom til baka, að það væri ekki nokkur leið að bíða, þetta yrði að fara í gegn. Hv. 4. þm. Reykv. telur, að það þurfi að íhuga betur stöðu og fyrirkomulag hagrannsóknadeildarinnar, og það er gert með þeim hætti, að frv. verði afgr., eins og það liggur nú hér fyrir, og hann vill enga frekari breytingu á því gera.  Mér þótti mjög ánægjulegt að heyra hjá hv. 4. þm. Reykv. tilvitnun í skoðanir og störf fyrrv. forsrh., Bjarna heitins Benediktssonar, í sambandi við lög um Stjórnarráð Íslands. Höfuðtilgangur laganna um Stjórnarráð Íslands var auðvitað sá, að ráðuneytum yrði fjölgað, sérstaklega yrðu stofnuð atvinnuráðuneyti fyrir allar höfuðatvinnugreinar þjóðarinnar, og jafnframt að gera starf ráðuneytanna meira og sterkara en áður var, þannig að undirbúningsvinna og séráætlanagerð gæti einmitt farið fram í þessum ráðuneytum. Það gladdi mig að heyra, að hv. 4. þm. Reykv. metur þau störf og þær skoðanir, sem Bjarni heitinn Benediktsson barðist fyrir, og ég vona, að hann geri það oftar með aldrinum og í fleiri málum og fari eftir þeim skoðunum. Hvernig væri ástandið í bankakerfinu, ef við tækjum það upp, að þegar ríkisstjórnaskipti verða, þá yrðu í bankastjórnunum þrír nýir kommissarar, sem stjórnarflokkar á hverjum tíma veldu? Við höfum nú ýmislegt, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, sett út á bankakerfið og forustu í því, en þá fyrst held ég, að kastaði tólfunum, ef við færum út í slíka breytingu. Við skulum nú, af því að hv. 4. þm. Reykv. nefndi, hvað stjórnarandstöðu væri tryggður mikill réttur með þessu frv., benda aftur á þann ógurlega órétt, sem fyrrv. stjórnarandstöðu hefur verið sýndur í 12 ár af fyrrv. stjórnarflokkum. Við skulum í þessu sambandi benda sérstaklega á einn ríkisbanka, sem er með þrjá bankastjóra, Útvegsbankann. Þar hafa verið tveir bankastjórar öll þessi ár, sem báðir hafa verið andstæðingar fyrrv. ríkisstj. fyrrv. ríkisstj. var nú ekki verri en það, að hún vildi þar engu um breyta, vegna þess að skoðun hennar var, og það er skoðun okkar sjálfstæðismanna almennt, að við eigum ekki að gera bankakerfið og lánakerfið pólitískara en það er, og ég tel það mjög virðingarvert. Eitt af því bezta, sem hefur verið gert í sambandi við stöðuveitingar, var það, þegar Bjarni heitinn Benediktsson beitti sér fyrir því, að jafnágætur og hæfur maður eins og Jónas Haralz var gerður að bankastjóra Landsbankans. Eftir þeirri venju, sem veri8 hefur, þá hefði Sjálfstfl. átt að fá að ráða því starfi, en Bjarni Benediktsson taldi, að það ætti að minnka hin pólitísku áhrif í lánastofnunum, og þess vegna taldi hann hyggilegt að fá góðan og vel hæfan mann til þess starfs, eins og Jónas Haralz er. Þessi maður er brautryðjandi í áætlanagerð. Hann var fyrsti forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar, hann var fyrsti trúnaðarmaður vinstri stjórnarinnar um mótun stefnunnar í efnahagsmálum. Ég hygg, að það hafi verið fyrir forgöngu hennar, að hann var beðinn um að koma heim til Íslands til starfa. Eigum við ekki í sambandi við alla áætlanagerð að vera svo þroskaðir í okkur, hvar sem við erum í stjórnmálum, að geta litið á slíkar stofnanir sem hlutlausar stofnanir, sem vinna að þeim verkefnum, sem þær eiga að vinna að lögum samkv. og fyrir þá ríkisstj., sem situr hverju sinni. Þessar stofnanir hafa ekkert að gera í sambandi við lánamálin. Þess vegna er óþarfi að sameina undir eina og sömu stjórn áætlanastofnanir og lánasjóði.  Herra forseti. Ég ætla þá að víkja að þeim brtt., sem við fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn. flytjum við frv. Eins og fram kemur í nál. okkar, erum við andvígir þessu frv. og teljum réttast að fella það. Það er ekki af því, að við séum andvígir þeim verkefnum, sem þetta frv. fjallar um, heldur hinu, að við teljum, að það sé ekki til bóta að breyta löggjöfinni um Efnahagsstofnunina. Við teljum heldur ekki til bóta að breyta löggjöf um Framkvæmdasjóð Íslands eða um Atvinnujöfnunarsjóð. Hins vegar viljum við freista þess að gera á þessu frv. breytingar til hins betra með því að flytja hér nokkrar brtt., en nái engin okkar till. fram að ganga, þá víi ég lýsa því yfir fyrir hönd okkar fulltrúa Sjálfstfl. í fjhn., að við teljum þær till., sem meiri hl. fjhn. flytur, og sömuleiðis till. þær, sem hv. 7. þm. Reykv. flytur sérstaklega á sérstöku þskj., allar til bóta frá því sem frv. er nú. Við leggjum til, að 4. gr. orðist svo: „Að fengnum tillögum stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar skipar ríkisstj. forstjóra stofnunarinnar, er hefur yfirumsjón með daglegum rekstri áætlunardeildar og lánadeildar hennar. Forstjórinn og forstöðumenn áætlunardeildar og lánadeildar mynda framkvæmdaráð. Stjórn Framkvæmdastofnunarinnar tekur ákvörðun fyrir hönd stofnunarinnar um launakjör forstjóra, forstöðumanna deilda og annarra starfsmanna.“ Í raun og veru hef ég skýrt þetta sjónarmið í ræðu minni, svo að ég þarf ekki að fara um það fleiri orðum. Í sambandi við 6. gr. flytjum við brtt., sem gengur að okkar dómi lengra en brtt. meiri hl. fjhn. að því leyti, að við teljum, að forstöðumaður hagrannsóknadeildar skuli heyra beint undir forsrh., en ekki undir ríkisstj. eins og meiri hl. fjhn. leggur til í sinni brtt. Í raun og veru höfum við orðið sammála um 6. gr. eða um hagrannsóknadeildina, og ég tel þá breytingu langveigamestu breytinguna á frv. hér í Nd. og vera mjög til bóta frá því, sem upprunalega var, því að eins og ég sagði hér áðan, þá á hagrannsóknadeildin að vera sjálfstæð deild, forstöðumaður þeirrar deildar á ekki að heyra undir neina pólitíska stjórn eða pólitíska aðila, en auðvitað á deildin tvímælalaust að heyra undir forsrh. eða forsrn. Þá komum við að brtt. við 10. gr. Við leggjum til, að 2. málsgr. hennar orðist svo: „Við gerð atvinnumálaáætlana skal stofnunin leita umsagnar aðila vinnumarkaðarins og þeirra ráðuneyta, sem fara með málefni atvinnuveganna. Einnig skal hafa samráð við samtök og stofnanir atvinnuveganna, og er heimilt að fela þessum aðilum einstaka þætti áætlunargerðarinnar.“ Þessi till. okkar við 10. gr. er nokkru fyllri og ákveðnari en till. meiri hl. fjhn. að því leyti til, að það má fela einstökum aðilum einstaka þætti áætlunargerðarinnar. Það er ákveðnara orðalag en í till. meiri hl. fjhn. Fjórða brtt. okkar er nánari skilgreining á 11. gr., það verður ný gr., - á verksviði forstöðumanns áætlunardeildar. Gr. orðist svo: „Forstöðumaður áætlunardeildar annast daglega stjórn deildarinnar undir yfirumsjón forstjóra. Hann undirbýr fjárhagsáætlun deildarinnar og fylgist með framkvæmd hennar. Hann gerir tillögur til framkvæmdaráðs um ráðningu starfsfólks. Hann sér um, að þær áætlanir séu undirbúnar, sem ákveðið hefur verið að gera samkv. 3. og 5. gr. og III. kafla, og sér um, að fylgzt sé með framkvæmd þeirra áætlana, sem samþykktar hafa verið.“ Ég tel mjög nauðsynlegt og í raun og veru mjög brýnt að setja slíkt valdsvið og verksvið inn í frv., eins og við leggjum til, að gert verði, og síðar aftur hér það sama um framkvæmdastjóra hinnar deildarinnar, lánadeildarinnar. Og þessar tillögur fjalla í raun og veru um sama efni. Sjötta till. okkar er við 13. gr. Á eftir orðunum „nýrrar fjármögnunar“ komi: „Skulu þær athuganir lagðar fyrir stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins.“ Við teljum rétt að hafa það í lagagr., að skylt sé að leggja þær athuganir fyrir stjórn Framkvæmdastofnunarinnar. Þá leggjum við til að 1. mgr. 16. gr. falli niður. Við 26. gr. í frv. leggjum við til, að í stað orðsins „Byggðasjóður“ í gr. og hvarvetna annars staðar í frv. komi: „Byggðajafnvægissjóður.“ Hlutverk þessa Byggðasjóðs, eins og segir í frv., er mjög áþekkt hlutverki Atvinnujöfnunarsjóðs, enda á hann að taka við stofnfé Atvinnujöfnunarsjóðs og því hlutverki „að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum“, eins og segir í 29. gr., og við teljum því réttara, að nafn þessa sjóðs verði Byggðajafnvægissjóður, en ekki Byggðasjóður. Þá flytjum við till., sem hv. 4. þm. Reykv. mælti einnig að nokkru leyti fyrir í ræðu sinni, við 28. gr. 2. tölul. hennar orðist þannig: „Framlag úr ríkissjóði skal vera 2% af árlegum tekjum ríkissjóðs samkv. ríkisreikningi, í fyrsta sinn af tekjum ársins 1972, sem greiðist sjóðnum í byrjun hvers mánaðar, af innheimtum tekjum næsta mánaðar á undan, í fyrsta sinn í byrjun febrúarmánaðar 1972.“ Það er rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., að orðalag þessarar till. er úr frv., sem nokkrir hv. framsóknarmenn hafa flutt á undanförnum þingum og hefur 1. flm. þessa máls verið hv. 1. þm. Norðurl. e., Gísli Guðmundsson, en meðal annarra flm. þessa máls, sem enn eiga sæti á Alþ., eru hv. 5. þm. Austf., Vilhjálmur Hjálmarsson, hv. 2. þm. Sunnl., Ágúst Þorvaldsson, og hv. 3. þm. Vesturl., hæstv. fjmrh. Halldór Sigurðsson. Hvað sem hv. 4. þm. Reykv. segir eða kann að segja um áhuga og gerðir okkar sjálfstæðismanna í sambandi við málefni strjálbýlisins, þá verður því ekki á móti mælt, að margir af þm. Sjálfstfl. eru komnir úr hinu svo kallaða strjálbýli, eiga þar rætur, eru búsettir þar, og það getur hver og einn spurt sjálfan sig að því, hvort þeir menn hafi ekki áhuga fyrir málefnum strjálbýlisins, fyrir uppbyggingu þeirra byggðarlaga, sem þeir eiga djúpar rætur í og búa og hafa starfað í. Flestir hverjir af þessum mönnum hafa starfað þar allt sitt líf. Ég ætla ekki að fara í meting við þennan hv. þm. um það, hvort mikið eða lítið hefur verið gert á undanförnum árum fyrir strjálbýlið. Hitt skal ég fúslega viðurkenna, að margt er ógert í málefnum strjálbýlisins, en ég ætla líka að segja það, að margt hefur verið þar vel gert, og á síðustu árum hafa verið unnin stórátök við uppbyggingu í menningar- og félagsmálum, samgöngumálum og atvinnumálum strjálbýlisins, og þar hefur ýmis góð aðstoð komið frá því opinbera. Hitt vitum við einnig, að þótt þessi ríkisstj., sem nú situr að völdum, verði jafnvel lengi við völd, þá verður einnig að þeim tíma loknum hægt að telja upp fjölmörg atriði, sem þarf að gera í strjálbýlinu, alveg eins og það má einnig nefna fjölmörg atriði, sem eru ógerð í þéttbýli, meira að segja hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel, að með lögum um Atvinnujöfnunarsjóð hafi framlag til strjálbýlisins hækkað mjög verulega með þeirri hlutdeild, sem Atvinnujöfnunarsjóðurinn fékk í skattgjaldi álbræðslunnar í Straumsvík og við yfirtöku gamla Atvinnubótasjóðsins og þeirra lána, sem hann hafði lánað, og vaxtatekjur af þeim lánum runnu til Atvinnujöfnunarsjóðs. Jafnhliða því var ákveðið með lögum um Atvinnujöfnunarsjóð framlag úr ríkissjóði á tilteknu árabili, að upphæð 150 millj. kr. Frá því að þessi lög voru sett, hefur orðið, eins og allir hv. þm. vita, allmikil breyting á verðgildi peninga, svo að það var kominn tími til að fara að endurskoða þessar fjárhæðir til Atvinnujöfnunarsjóðs. Nú hefur hæstv. ríkisstj. gert það með því að hækka framlag í væntanlegan Byggðasjóð á fjárlögum, sem koma til endanlegrar afgreiðslu hér á mánudaginn, þannig að framlag ríkisins hefur hækkað um 85 millj. kr. En þegar haft er í huga, að heldur megi búast við, a.m.k. nú um hríð, lækkun á tekjum af álbræðslunni vegna samdráttar nú og sölutregðu á framleiðslu hennar, þá var auðvitað þörf á því að auka þetta framlag til Byggðasjóðsins, svo að það kom engum á óvart, að þessi tillaga kemur fram. En þá verður mér hugsað til baráttumáls hv. þm. Framsfl., að stórauka þessi framlög, sem þeir hafa sýnt lofsverðan áhuga fyrir með því að flytja þetta frv., og þeir hafa ekki gefizt upp við að flytja það einu sinni, ég held, að hv. 4. þm. Reykv. segði, að þeir væru búnir að flytja þetta sjö sinnum, svo að segja má, að það sé heldur úthald í körlum. En nú er sú stóra stund runnin upp, að nú hafa þeir áhrif. Nú eru þeir komnir í stjórn eftir að vera búnir að berjast sjö þing í röð fyrir þessu hugsjónamáli sínu, sem er um leið æskuhugsjón allra þessara manna. Mér finnst hart, að formaður þingflokksins, hv. 4. þm. Reykv., skuli jafnvel boða það, þótt hann geri það ekki beint, heldur óbeint, að þessir skeleggu og ágætu baráttumenn strjálbýlisins væru að heykjast á því að fylgja æskuhugsjóninni eftir, þegar þeir sjá, að úr er að rætast. Ég hélt, að við sjálfstæðismenn og það sér í lagi strjálbýlismenn í Sjálfstfl. fengjum ekki svo kaldar kveðjur frá formanni þingflokks Framsfl., að hann vilji ekki hundsnýta atkvæði okkar til að koma baráttumáli framsóknarmanna og strjálbýlismanna öruggu í höfn. Ég skal segja hv. 4. þm. Reykv., formanni þingflokks Framsfl., frá því, að ég er alveg staðráðinn í því, þegar þessi till. kemur til atkv., að biðja um nafnakall, því að það er bezt að hafa það svart á hvítu, hvernig menn bregðast við æskuhugsjónum, þegar þær eru að verða að veruleika. Ég skal svo ekki orðlengja mikið meira um þetta frv. og þetta mái. sem hér liggur fyrir. Ég hygg, að sumum þyki ég hafa verið nokkuð langorður. En ég víl þó, áður en ég lýk máli mínu, koma inn á það, að með þessu nýja stjórnarfyrirkomulagi, með því að efla pólitískt vald yfir lánastofnunum og láta lánaumsóknir fara í gegnum pólitískar hendur þriggja manna, þá er verið að stiga skref aftur á bak. Þá er verið að hverfa til 40 ára gamallar, úreltrar pólitíkur, sem Framsfl. hefur verið sérstaklega hugleikin, en þó ekki öllum framsóknarmönnum, heldur aðeins þeim, sem hafa ekkert lært á þessum tíma, sem liðinn er. Hinir, sem hafa fylgzt með tímanum og hafa skilið rás tímans, - tímans með litlum staf, - skilja, að hér er ekki farið inn á rétta braut með þessu frv. Þess vegna hefði verið hyggilegra fyrir hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar, fyrst þeir höfðu áhuga á að leggja fram frv. um þetta mál, að setja þá þessa löggjöf með sæmilegum friði hér á Alþ., af því að hér er um málefni að ræða, sem allir eru sammála um í raun og veru. Hins vegar liggur ágreiningurinn í því, að við teljum ekki rétt að breyta frá gildandi löggjöf. Hitt kemur líka inn í þetta mál, sem við setjum út á, að það á að leggja niður hagráð. Það er sagt, að hagráð hafi ekki verið mikil stofnun og hafi ekki haft miklu hlutverki að gegna. Við skulum segja, að svo sé, en því verður ekki á móti mælt, að aðilar atvinnuveganna, stjórnmálaflokkarnir á Alþ. og ríkisstj. og efnahagssérfræðingar hennar mynda þetta hagráð. Þar var skiptzt á skoðunum um heildarstefnu í fjármálum þjóðarinnar. Þar fengu menn tækifæri til þess að gera aths. Og Efnahagsstofnunin hefur gefið út mjög athyglisverðar og fróðlegar skýrslur til hagráðs, sem við höfum allir átt kost á að eignast og lesa og haft gagn af. Og ég tel, að flokkar, sem segja, að þeir vilji auka tengsl við launþegana í landinu, auka tengsl við atvinnuvegina, eigi þá ekki við fyrsta tækifæri að skera á þau einu tengsl, sem þessar stofnanir eiga við fulltrúa vinnumarkaðarins og atvinnuveganna, með því að leggja þessa stofnun niður, sem þó hefur ekki kostað meira en raun ber vitni. Fyrir síðustu kosningar héldu fulltrúar nýrra stjórnmálasamtaka í landinu, sem þá buðu fram í fyrsta skipti, því mjög að mönnum, að gömlu flokkarnir væru orðnir mjög leiðinlegir og það gerðist eiginlega ekkert nýtt. Þeir héldu allir í það gamla og úrelta, og nú þyrfti fólkið í landinu að velja spánnýja menn, sem væru tilbúnir til stórra breytinga í þjóðfélaginu, hverfa frá þessu úrelta flokkakerfi og flokksvaldi. Hér á ég við flokk frjálslyndra og vinstri manna. Fulltrúar hans héldu þessu mjög ákaft fram fyrir síðustu kosningar. Ég er persónulega sannfærður um það, að þeir eiga í og með og kannske einna helzt þessum áróðri sínum það að þakka, að þeir náðu jafngóðum árangri í síðustu kosningum. En nú eru þeir komnir í ríkisstj., og nú geta þeir ráðið alveg um það, hvort það á að viðhalda þessu gamla og úrelta kerfi, og m.a.s. hvort þeir vilja fara 35–40 ár aftur í tímann, að koma á flokksræði við úthlutun og undirbúning að úthlutun lána eða ekki. Nú reynir á þá, sem voru frjálslyndir fyrir kosningar, hvort þeir verða einnig frjálslyndir við afgreiðslu þessa máls hér á hv. Alþ. Nú ríður á að vita, hvort þessi flokkur ætlar að láta gömlu Framsókn teygja sig 40 ár aftur í tímann til úreltra stjórnarhátta, sem þjóðin er fyrir löngu búin að fá leiða á. Alþb. hefur mjög höfðað til stuðnings æskufólksins í landinu, sagt, að æskan fylgi því. Æskan vill alls ekki ganga inn á úrelt stjórnskipulag og álræði flokkskerfisins. Nú reynir einnig á fulltrúa Alþb., hvort þeir ætla að láta maddömuna teyma sig einnig 40 ár aftur í tímann eða ekki. Við þurfum á að halda sérfræðingum á sviði efnahagsmála, áætlanagerða og hagrannsókna. Um það deilum við ekki. Það er kominn þegar mjög álitlegur hópur manna, sem að þessum mikilvægu störfum vinna. Það er stórt og mikið spor í rétta átt, að slíkir starfskraftar séu hér heima í landinu og við þurfum ekki að sækja erlenda sérfræðinga í allt, sem þarf að vinna fyrir þjóðfélagið. En við megum ekki heldur segja við þessa menn, að þeir séu ekki nothæfir nema með því að setja yfir þá pólitíska fulltrúa, sem eiga að stjórna daglegum störfum þeirra. Ég hygg að fyrir flestum mönnum mundi fara á þann veg, að þeir teldu það fullmikla afskiptasemi af pólitísku valdi að setja slíkt yfir þá. Það væri fróðlegt að heyra skoðun hæstv. forsrh. á því, ef flutt væri frv. um það að setja þrjá pólitíska fulltrúa yfir Háskólann, sem deildir hans þyrftu að spyrja daglega, hvað skyldi gera í dag og hvernig ætti að haga sér. Ég er hræddur um, að þeir, sem „akademísku“ frelsi unna, mundu segja eitthvað og syngja allhátt í þeim. Ætli það sé ekki svipað með þá, sem þurfa að sækja um lán til atvinnuvega og atvinnuframkvæmda, að þeir vilja heldur snúa sér að hlutlausum embættismanni en að koma skríðandi fyrir pólitíska kommissara og biðja um náð og miskunn til að geta haldið fyrirtæki sínu eða atvinnu gangandi. Um hitt deilum við ekki, eins og ég sagði hér áðan, að í þingræðislandi teljum við eðlilegt, að yfirstjórn sé kjörin af Alþ. En yfirstjórn, sem kjörin er af Alþ., tryggir það, að stjórn og stjórnarandstaða fylgjast það vel hvor með annarri, að það verður ekki neitt ranglæti, eins og oft þekktist hér á árum áður, þegar fólk bjó við fátækt og umkomuleysi. Við eigum ekki, í þjóðfélagi, sem stefnir fram á við, sem stefnir til frjálslyndara og betra lífs fyrir alla þegna sína, að stíga jafnsorglegt skref aftur á bak og á að stíga með þessu frv., hvað þetta snertir.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. sagði hér fyrr í þessari umr., að hann vildi ekki efna til stjórnmálaumr. um þetta mál, og hafði þá hliðsjón af tímaskorti þingsins. Ég er nú hins vegar þeirrar skoðunar, að þetta mál sé þess eðlis að það eigi að fara fram um það stjórnmálaumr., ef það kynni þá að hafa einhver áhrif hér á hinu háa Alþ. Ég hef hins vegar stundum spurt sjálfan mig þeirrar spurningar, eftir að ég tók sæti hér á Alþ., hverjum tilgangi það þjóni, að menn séu hér ákaft að deila um mál, sem eru lögð fram og fyrir fram er ákveðið, að keyrð skuli í gegn án tillits til aths. eða andstöðu, umræðna eða skoðanaskipta. Er þetta ekki einvörðungu gagnslaus málfundur, okkur öllum til ama og jafnvel til athlægis? ríkisstj., framkvæmdavaldið, notar Alþ. sem afgreiðslustofnun, og gagnrýni, fortölur eða hvers konar málflutningur virðist breyta þar litlu um. Skipta skoðanir einstakra þm. einhverju máli? Móta menn afstöðu sína til mála út frá því eina sjónarmiði, hvort þeir sitji í stjórn eða stjórnarandstöðu? Ég hef jafnvel orðið vitni að því, að menn fella sínar eigin till., eins og fram kom við 2. umr. fjárlagaafgreiðslunnar hér fyrr í vikunni. Ný ríkisstj. hefur tekið við völdum á Íslandi, og hún hyggst af eðlilegum ástæðum beita sér fyrir framgangi þeirra mála, sem hún hefur sett á stefnuskrá sina. Í þessu tilviki er um að ræða stofnun á sviði efnahags- og atvinnumála, sem sett skal á fót til að þjóna þeirri vinstri stefnu, sem ríkisstj. kveðst fylgja. Við þeim vinnubrögðum er að sjálfsögðu lítið að segja, og ef hv. stjórnarsinnar eru á annað borð sannfærðir um ágæti þessarar vinstri stefnu, þá er ekki við því að búast, að þeim snúist hugur að svo komnu máli. Umr., eins og þær hafa farið fram, þjóna því naumast öðrum tilgangi en þeim, að stjórnarandstæðingar hér á þingi tíundi rök málstað sínum og stjórnmálaskoðunum til styrktar og opinberi afstöðu sína til þessa máls og bendi á kosti og ókosti þessa frv., kjósendum sínum til upplýsinga og uppörvunar. Þegar ég nú kveð mér hljóðs, vil ég gjarnan skoða þetta mál í nokkuð öðru ljósi. Mál mitt mun ekki beinlínis felast í því að lýsa yfir andstöðu á frv., það tel ég óþarft, heldur hinu, hvort frv., þegar á allt er litið, sé í raun og veru til stuðnings þeirri stefnu, sem ríkisstj. hefur boðað, eða hvort það sé í samræmi við þau hugmyndalegu straumhvörf, sem við höfum orðið vör við í nútíma samfélagi. Felur frv. í sér þá samræmingu og heildaryfirstjórn, sem boðuð er? Þjónar frv. raunverulega baráttunni fyrir aukinni félagslegri þjónustu? Er það til styrktar fyrir atvinnulífið, örvar það hagvöxt og efnahagslegar framfarir? Tekur það undir víðhorf hinnar ungu kynslóðar? Er það í takt við tímann? Þetta frv. snýst að meginefni til um það grundvallarágreiningsefni, sem skiptir fólki í stjórnmálaflokka, hversu langt skuli ganga í átt til opinberra afskipta af efnahags- og atvinnulífi. Ég hef verið þeirrar skoðunar, að hér á landi hafi menn almennt hafnað þeim afdráttarlausu kenningum, sem gengu lengst í hvora átt, kommúnismanum og kapítalismanum. Í Sovétríkjunum hefur hið kommúnistíska hagkerfi beðið algert skipbrot að allra skynsamra manna dómi, og hreinræktaður kapítalismi hefur, a.m.k. í Evrópu, aldrei verið „praktíseraður“. Ofan á hefur orðið hið blandaða hagkerfi, þar sem saman fer frjálst hagkerfi með nýtingu einkaframtaks og einkafjármagns, en með ráðgefandi yfirsýn til beitingar opinberra hagstjórnartækja. Sjálfsstjórn atvinnufyrirtækja hefur verið viðurkennd með mismunandi miklum afskiptum ríkisvaldsins, og hefur ágreiningurinn meðal hinna borgaralegu lýðræðisflokka verið fólginn í því, hversu mikil þessi afskipti skuli vera. Í þessu sambandi má nefna sem táknrænt dæmi, að hér á landi hefur Sjálfstfl., hinn dæmigerði borgaraflokkur, „ímynd hægri stefnunnar“, eins og andstæðingar hans kalla hann, gengið mjög verulega í þessa átt, raunar haft visst frumkvæði í eflingu opinberra hagstjórnartækja undanfarinn áratug. Við skulum láta liggja milli hluta, hvernig sú framkvæmd hefur tekizt. En um hitt getum við orðið sammála, að einmitt í tíð síðustu ríkisstj., undir forustu Sjálfstfl., hefur verulega kveðið að áætlanagerð, og óþarft er að minna á, að bæði Efnahagsstofnun og Seðlabanki eru stofnanir í þessum tilgangi og settar á fót á þessu tímabili. Gagnrýni sjálfstæðismanna nú beinist því ekki að áætlanagerð sem slíkri, heldur að framkvæmd hennar og tilgangi hennar, eins og hann er hugsaður af hálfu núv. stjórnar. Það verður hins vegar að segjast, að tilgangurinn, framkvæmdin eða útfærslan, vald þessarar stofnunar hefur ekki verið skilgreint til hlítar. Enginn hefur neitað því, að frv. þetta gerir ráð fyrir meiri afskiptum opinberra aðila af efnahags- og atvinnumálum, en nú tíðkast, en hins vegar er á því verulegur skoðanamunur, hvernig þessum opinberu afskiptum skuli háttað. Talsmenn Framsfl. telja, að í litlu eða engu skuli skertur hlutur einkaframtaks í landinu, frv. eigi jafnvel að verða honum til stuðnings. Hér sé eingöngu um að ræða nánari útfærslu á þeirri stefnu, sem nú er rekin, með aukinni yfirsýn, samræmingu á skipulagi og hagkvæmari áætlanagerð. Fulltrúar Alþb. hafa aftur á móti ekki farið dult með þá skoðun sína, að hér sé stefnt að auknum sósialisma, aukinni beinni íhlutun ríkisvaldsins, félagslegum atvinnurekstri á kostnað einkaframtaks. Hér sé stigið fyrsta skrefið til sósíalismans, og þessi stofnun, Framkvæmdastofnunin, skuli vissulega vera notuð í þágu þess markmiðs. Ég biðst afsökunar á því að geta ekki vitnað til álits þriðja flokksins, Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, en því miður hef ég ekki orðið var við, að þeir hafi að einu eða neinu leyti tjáð sig um þetta frv. Hvor skilningurinn verður nú ofan á, verður reynslan ein að skera úr um, en ekki er því að neita, að margt, nánast allt, bendir til þess, að skilningur Alþb. nái þar fram að ganga, eins og reyndar víðar í þessu stjórnarsamstarfi. Frv. sjálft veitir slíkri framkvæmd svigrúm, og ef frv. á að hafa einhvern tilgang í þá átt að breyta frá því, sem nú er, þá kemur það einmitt fram í þeirri framkvæmd, sem Alþb. boðar. Fyrir þeim Alþb.-mönnum vakir sjálfsagt það eitt að auka velmegun og velsæld þjóðarinnar, það markmið eigum við allir sameiginlega. Okkur greinir hins vegar á um leiðirnar að því marki og metum mismunandi, hvaða forsendur séu mikilvægastar í þessu skyni. Meðan hinir vestrænu borgaraflokkar, jafnvel sósíaldemókratar, hafa hneigzt æ meir til hins frjálsa hagkerfis, sem svo vel hefur reynzt í aðalatriðum á Vesturlöndum, hafa róttækir sósíalistar, þ. á m. vinir okkar hér á Íslandi, stöðugt einblínt á þær ráðstafanir og þær efnahagsaðgerðir, sem menn höfðu talið, að fullreyndar hefðu verið í tíð fyrri vinstri stjórnar. Ég hirði ekki um að endurtaka þá sögu, en í þessu sambandi vildi ég leyfa mér að vitna til ræðu, sem Jónas Haralz flutti í marz 1970, þar sem hann dró saman á mjög skilmerkilegan hátt þróun þessara mála. Með leyfi forseta hljóðar þessi tilvitnun á eftirfarandi leið: „Rifjað hefur verið upp, að næg atvinna og félagslegt öryggi hefur um skeið virzt mönnum svo mikilvægt markmið, að önnur markmið eins og sú aukna velmegun, sem fylgir í kjölfar hagvaxtar og öflugra alþjóðaviðskipta, skiptu litlu máli. Margir hefðu jafnvel verið fúsir til að fórna atvinnu og lýðræði, ef það hefði greitt götuna að þessu markmiði. Reyndin varð einnig sú, að jafnvel í lýðræðislöndum var komið á víðtækum hömlum á viðskipti og atvinnu, og opinber afskipti um einstök atriði þeirra urðu meiri en verið hafði um langan aldur. Ekki leið þó á löngu, áður en menn gerðu sér grein fyrir því, að full atvinna og félagslegt öryggi væri samrýmanlegt örum hagvexti og vaxandi alþjóðaviðskiptum. Til þess að svo gæti orðið, þurfti hins vegar að beita réttum aðferðum á stjórn efnahagsmála innanlands og jafnframt að koma á fót víðtækri alþjóðlegri samvinnu. Skipulegar aðgerðir til endurreisnar efnahagslífsins í þeim löndum, sem harðast höfðu orðið úti í styrjöldinni, leiddu til örari hagvaxtar í þessum löndum en dæmi voru til áður. Reynslan af beinum hömlum á atvinnufrelsi, framkvæmdum, verðlagi og neyzluvali varð einnig hvarvetna sú, að þessar aðferðir væru ekki virk stjórnunartæki, þegar til lengdar léti. Jafnframt yrðu þau til að draga úr framförum, stuðla að óhagkvæmri notkun framleiðsluþátta og beina neyzlunni í aðra farvegi en hugur fólks stæði til. Menn komust að raun um, að almenn stjórn fjármála og peningamála væri það, sem máli skipti til að ná fullri atvinnu og félagslegu öryggi, en það markmið væri jafnframt vel samrýmanlegt örum hagvexti. Hagvöxtur var því að nýju hafinn til vegs og virðingar sem þjóðfélagslegt markmið. Um leið var á árunum fram til 1960 lögð á það megináherzla, að hvorugu þessara meginmarkmiða væri til lengdar unnt að ná, nema efnahagslegt jafnvægi héldist út á við sem inn á við.“ Og áfram vitna ég til ræðu Jónasar Haralz: „Þessi skilningur á efnahagsmálum ásamt eflingu alþjóðlegs samstarfs leiddi til þess, að á árunum um og upp úr 1950 voru skömmtun, níðurgreiðslur og eftirlit með fjárfestingu og verðlagi afnumin hvarvetna á Vesturlöndum að mestu eða öllu leyti. Jafnframt voru innflutningshöft felld niður og frjálsar greiðslur í erlendum gjaldeyri leyfðar í vaxandi mæli. Afleiðing þessara breytinga varð ekki sú, að atvinnuleysi ykist og félagslegt öryggi minnkaði. Þær leiddu hins vegar til aukins hagvaxtar, meiri velmegunar og enn meiri atvinnu, er síðan varð undirstaða félagslegra umbóta.“ Hér lýkur þessari tilvitnun. Til hennar er vitnað, því að ég hef staðið í þeirri meiningu, að hér væri um að ræða staðreyndir, sem skyni gæddir stjórnmálamenn ganga út frá og viðurkenna. Ef sú stefna nær fram að ganga, sem nú er boðuð með frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins og fram kemur í málflutningi Alþb., þá er stigið spor 20 ár og jafnvel 40 ár aftur í tímann. Þá er gripið til efnahagsaðgerða, sem þjónuðu sínu hlutverki meðan þjóðfélögin börðust frá fátækt til velmegunar, en þær eiga engan tilverurétt í tiltölulega þróuðu velmegunarþjóðfélagi. Með þeirri framkvæmd er dregið úr möguleikum okkar til frekari og nauðsynlegra þjóðfélagslegra umbóta. Sósíalisminn er eflaust fögur hugsjón, en misskilin íhaldssemi á opinber afskipti, áætlunarbúskap, forgangsstefnu og skipulagshyggju á svíði efnahagsmála þjónar áreiðanlega ekki þeim markmiðum sósíalismans né reyndar þjóðfélagsins í heild, sem nútíminn gerir kröfur til. Að þessu leyti vinnur þetta frv. gegn þeirri stefnu, sem ríkisstj. hefur boðað. Ég skal játa það, hvaða skoðun, sem ég kann að hafa á hæstv. ríkisstj., að þá átti ég ekki von á því, að hún gripi til slíkra efnahagsaðgerða, heldur viðurkenndi dóm reynslunnar og dóm sögunnar. Ég áleit, að henni væri ljóst, að efnahagslegar framfarir og árangur þeirra hefðu í för með sér önnur og erfið viðfangsefni, að þjóðfélag velferðar og velmegunar eins og okkar leiddi í ljós, að þarfir og kröfur beindust inn á önnur svið mannlegra samskipta. Félagsleg viðfangsefni verða ekki leyst, nema ríkissjóður hafi til þess fjárhagslegt bolmagn, og forsenda þess er áframhaldandi ör hagvöxtur, efling atvinnulífs, efnahagslegar framfarir og vaxandi tekjur almennings og ríkissjóðs um leið. Ef það er stefna Alþb., að eyða skuli félagslegu misrétti, þá er það röng stefna að byrja á því að beina spjótum sínum gegn þeirri efnahagsstefnu, sem leyst hefur dug og framtak úr læðingi og gert ríkisvaldinu kleift að verja auknu framlagi til félagslegrar þjónustu. Ef það er stefna Framsfl. að efla einkaframtakið, eins og þeir hafa látið liggja að, þá verður það ekki gert með því að taka upp stefnu, sem ræðst af allt öðru en þeim lögmálum, sem ráðandi eru í hinu frjálsa hagkerfi. Hér að framan var vikið að þeim vandamálum, sem blasa við nútíma velferðarþjóðfélagi. Með því er ekki verið að halda því fram, að okkur hafi tekizt að ná því marki, sem endanlegt er, á sviði efnahags og atvinnu. Neyzluþjóðfélagið kemst seint að leiðarlokum í þeim efnum, en hitt er ljóst, að nýjar spurningar, önnur viðfangsefni og margþætt vandamál blasa við þjóðfélaginu og eiga sér samnefnara í tilhneigingum manna til að viðhalda og efla lýðræði. Þetta eru verkefnin, sem við þurfum að takast á við og reyna að leysa miklu fremur en karpa um kosti eða ókosti margreyndra leiða í efnahagsmálum, sem ekki geta lengur talizt raunhæf spursmál í lýðræðislegu vestrænu lýðræðisríki. Vinstri stjórnin hefur valið þá leið, þegar hún leggur fram sitt fyrsta stefnumótandi mál hér á þingi, að bjóða okkur upp á troðnar slóðir, höfða til gamalla og úreltra kenninga, og það, sem verst er, storka þeirri víðleitni, sem uppi hefur verið í þjóðfélaginu í átt til aukins og virks lýðræðis. Frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins miðar ekki að auknu lýðræði, ekki að virkari þátttöku almennings í ákvarðanatöku í þjóðfélaginu. Frv. gerir ekki ráð fyrir eðlilegu frelsi manna til að velja og hafna, taka ákvörðun eða vera sjálfs sín ráðandi. Þar er þvert á móti aukið vald fært í hendur kerfisins, lögbundið, að misjafnlega vel gefnir stjórnmálaspekúlantar veiti einum forgang umfram annan. Þar er gert ráð fyrir, að lánastofnanir hlíti fyrirmælum ofan frá. Þar er sjálfsákvörðunarréttur einstaklinganna og félaganna fyrir borð borinn. Að þessu leyti er enn hægt að fullyrða, að þetta frv. vinni gegn boðaðri stefnu um raunhæft lýðræði, vald almennings o.s.frv. o.s.frv. Ég mun ekki halda því fram, að núv. stjórnarflokkum gangi ekki gott eitt til í stjórnarstörfum sínum og þeir af einlægni telji vínstri stefnu sina vera þjóðinni fyrir beztu. Auðvitað er orðið vinstri notað í rangri og villandi merkingu, sem ég hirði ekki um að útskýra nánar hér. En stundum er því haldið fram, að hugtakið vínstri boði róttækni, frjálslyndi, aukin áhrif almúgans. En hvenær hefur afturhald, en ekki róttækni betur opinberazt en í þessu afturhvarfi til úreltra hugmynda, og hvenær héfur þröngsýni, en ekki frjálslyndi komið betur í ljós en í þessari blindu trú á almætti skipulags og áætlana? Og hvenær hafa áhrif almúgans verið jafn freklega lítils virt en með þessari stofnun skrifstofubákns og valdbeitingar? Þeir hinir svo kölluðu vinstri menn, - og leiðréttið mig, ef ég ber of mikið lof á þá, - telja sig berjast fyrir afnámi misréttis, styrjalda, fátæktar og kúgunar, en ef vínstri merkir sósialismi, þá er það vissulega kaldhæðni, að þar sem sósialismi ríkir með hvað mestum blóma, skuli einmitt misrétti, fátækt og kúgun vera í mestum mæli. En látum það vera. Vinstri menn telja sig berjast fyrir hugsjónum nýrrar kynslóðar, segjast hafa komið til valda í takt við strauminn, séu boðberar þeirra kenninga, sem afneita lífsþægindunum, peningavaldinu, firringunni, ofurvaldi kerfisins. Svo veglegt er þeirra hlutverk. Það er rétt, að ólgu og umbrota hefur gætt meðal ungs fólks á seinni árum, þ.e.a.s. ungs fólks á Vesturlöndum, þar sem á annað borð eru leyfðar þjóðfélagslegar umræður og lýðræðisleg gagnrýni á þjóðfélagsskipan hverju sinni. Ungt fólk og reyndar þeir eldri líka hafa vaxandi áhyggjur af firringunni, mætti vélmenningarinnar og tölvunnar, þverrandi ítökum einstaklinganna, manneskjunnar sjálfrar. Hinn mannlegi þáttur tilverunnar á sífellt erfiðara uppdráttar andspænis fjöldaframleiðslu, skrifstofubákni, valdahyggju, tæknivæðingu, afskræmingu náttúru og mannlegra eiginleika. Af þessum áhyggjum eru sprottnar umræður um mengun, jafnrétti kynja, uppreisn æskunnar, sjálfstæðisbarátta smáþjóða, jafnvel sjálf hippamenningin. Fólk leitar að sjálfu sér, vísar lífsþægindagræðginni og hinum veraldlegu keppikeflum á bug, því stendur stuggur af þeirri þróun, sem gerir einstaklinginn að tölu á gataspjaldi eða númeri í einhverri áætlun. Þetta eru hinar áleitnu spurningar nútíma þjóðfélagsins. Hvernig getum við gert tilveruna manneskjulegri? Hvernig á einstaklingurinn að forðast það að vera ofurseldur kerfinu? Þessum spurningum svarar nú vinstri stjórnin á Íslandi með því að boða nýja stefnu og leggja síðan fram frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins og tilkynna siðan, að þar sé á ferðinni fyrsta stefnumótandi mál hennar. Og hvað felur þetta frv. í sér? Enn eitt skrifstofubáknið, áætlunarbúskap pólitískra handbenda, sem eiga að segja fólkinu, einstaklingunum, hvað sé þeim fyrir beztu í þessu lífi, veita einum forgang umfram annan, meta borgarana út frá þjóðhagslegri þýðingu þeirra, dæma verðmætin í ljósi framleiðslu og framleiðni, hversu almáttugt sem það mat reynist svo í framkvæmdinni. Það verður fróðlegt að fylgjast með viðbrögðum hinna útvöldu fulltrúa baráttunnar gegn firringunni og misréttinu við þessu frv. firringarinnar og misréttisins. Ekkert er augljósara en sú staðreynd, að það verði hlutskipti vinstri stjórnarinnar að leiða þjóðina og hina nýju kynslóð lengra inn á braut alhæfingarinnar og tillitsleysisins, herða ferðina í þeim darraðardansi, sem allir hugsandi og frjálslyndir menn gera nú tillögur um, að forðast beri. Nú á ekki lengur. að gefa upplýsingar, heldur að gefa fyrirmæli. Nú á ekki að veita ráð heldur áætla og ákveða, nú á að auka valdið ofan frá, treysta á forsjá stóra bróður. Nú verður mælistikan gildismat hagfræðiformúlunnar. Á sama tíma sem þörf er á að nýta hugvit og frumkvæði, hæfileika og framtak hvers einasta Íslendings í harðnandi samkeppni smárrar þjóðar á öllum sviðum, þá á nú að setja traustið á alvizku áætlana og útreikninga. Á sama tíma, sem kvartað er undan flóknu og seinvirku embættismannakerfi, þá á að stofnsetja enn eitt ríkisbáknið samkv. gamalkunnri formúlu Parkinsonslögmálsins. Á sama tíma og talað er með fjálgleik um dreifingu valdsins og aukin áhrif einstakra byggðarlaga, þá er valdinu safnað enn þéttar saman undir allsráðandi miðstjórnarvaldi, sem landshlutar verða að sækja allt sitt undir. Á sama tíma og ungt fólk berst einarðri baráttu gegn flokksræði og flokkslegri fjarstýringu, þá er atvinnulífinu talið bezt borgíð í höndum útvalinna kommissara stjórnmálaflokkanna. Það er augljóst, að öll megineinkenni þessa frv. eru í fullri andstöðu við þau viðhorf, sem uppi eru meðal ungs fólks, í algerri mótsögn við frjálslynda stefnu og viðfangsefni nútíma stjórnmála. Það er svo mál út af fyrir sig, hvort tilgangurinn sé raunverulega sá að aðlaga þjóðfélag okkar hinni vestrænu þjóðfélagsþróun, ellegar stefnt vísvitandi til ómengaðs marxisma, og læt ég fulltrúa ríkisstj. um að túlka og skilgreina þann tilgang. Herra forseti. Ég mun nú senn ljúka máli mínu. En með þessari ræðu minni hef ég leitazt við að draga fram grundvallaratriði þessa máls, ekki frv. sem slíks, heldur hugsunarháttarins, sem að baki því liggur, og hef ég þá haft sérstaka hliðsjón af stefnu ríkisstj. sjálfrar og þeirri þróun, sem stjórnmál hvarvetna beinast nú að. Áður í þessum umr. hefur verið bent á þann sósíalisma, sem frv. boðar, veilurnar, sem það felur í sér, og hættuna, sem hinu frjálsa hagkerfi stafar af þessari væntanlegu stofnun. Á það hefur verið bent, að stofnunin er um leið engan veginn fær um að valda því verkefni, sem henni er ætlað, að samþykkt þess leiði til árekstra, en ekki samræmingar, að frv. bæti engan veginn úr þeirri áætlanagerð, sem nú þegar er starfrækt. Þessu til viðbótar þykist ég hafa dregið fram, að frv. veiti svigrúm til hagstjórnaraðferða, sem alls staðar hefur verið hafnað nema í örgustu kommúnistaríkjum, að frv. geti komið í veg fyrir auknar aðgerðir á hinum félagslega vettvangi, að frv. sporni gegn þeirri lýðræðislegu viðleitni, sem nú er uppi meðal frjálslyndra manna á Vesturlöndum, að frv. sé í fullri andstöðu við hugsjónir og umræður ungs fólks í heimi vélmenningar og fjarstýringar, og að lokum, að frv. vinni raunverulega gegn yfirlýstri stefnu ríkisstj. um umbætur í þessu þjóðfélagi.



Herra forseti. Það er nú ljóst, hver er afstaða okkar sjálfstæðismanna til þessa frv. Því var lýst við 1. umr. og aftur nú við 2. umr. Það er þess vegna ekki meiningin hjá mér að þessu sinni að flytja ræðu í sambandi við þetta frv., heldur vil ég leyfa mér að leggja fyrir hæstv. forsrh. fsp. um skilning á einni gr. frv. Það er 31. gr., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Byggðasjóðs er heimilt að greiða landshlutasamtökum sveitarfélaga af fé sjóðsins sem svarar 3/4 hlutum af árslaunum sérmenntaðs manns í undirbúningi og gerð landshlutaáætlana, að því tilskildu, að viðkomandi landshlutasamtök hafi slíkan mann í þjónustu sinni.“ Við þm. Sunnl. vorum í morgun á fundi með stjórn Sveitarstjórnasambands Suðurlandskjördæmis, og okkur kom saman um, að það bæri að skilja þessa gr. þannig, að þessir 1/4 hlutar af launum sérmenntaðs manns væru greiddir auk alls kostnaðar við áætlanagerðina. Og það er það, sem ég vil spyrja hæstv. forsrh. um: Er ekki þessi skilningur okkar réttur, að landshlutaáætlanir verði gerðar á kostnað Framkvæmdastofnunarinnar, og auk þess verði 1/4 hlutar af launum sérmenntaðs manns greiddir til landshlutasamtakanna?



Herra forseti. Skilningur hv. 1. þm. Sunnl. á þessu ákvæði er réttur. Ég vil að vísu benda honum á, að þetta hefur tekið ofurlitlum breytingum í Ed. En hann er réttur. Þegar um er að ræða áætlanir, sem ákveðnar eru af Framkvæmdastofnuninni, þá eru þær að sjálfsögðu að öllu leyti kostaðar af henni. En ef starfsmaður hjá einstökum landshlutasamtökum vinnur að gerð þeirrar áætlunar, þá er heimild til þess að greiða 3/5. Hv. 7. þm. Reykv. beindi fsp. til mín varðandi 16. gr., en þar er gert ráð fyrir því sem aðalreglu, að afgreiðslustörf og bókfærslustörf í sambandi við þá sjóði, sem hér er um að tefla, séu falin banka. En heimild er þó til þess, ef hagkvæmt þykir, að stofnunin taki þetta í eigin hendur. Ég get nú ekki svarað þessu öðruvísi en svo, að hjá ríkisstj. eru áreiðanlega engar fyrirætlanir um það, að stofnunin taki þetta í sínar hendur, þannig að hún setji upp sérstaka afgreiðslustofnun. Hins vegar er það stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, sem fer bæði með stjórn Framkvæmdasjóðs og Byggðasjóðs. Það verður hennar hlutverk að meta þetta og ákveða, og ég get náttúrlega ekki hér gefið yfirlýsingu, sem bindur hendur þeirra í þessu efni. Ég veit ekki, hvort þetta nægir hv. þm. til þess að hann geti tekið sina till. aftur, en ég get endurtekið það, að það eru sem sagt engar ráðagerðir af ríkisstj. hálfu um að breyta til í þessu efni. Og þá er það loks í þriðja lagi fsp. frá hv. 2. þm. Vestf., sem ég vildi víkja að, en það var varðandi skilning á 12. gr. Þá grein ber auðvitað ekki að skilja svo, að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar geti gefið bönkum fyrirmæli um einstakar lánveitingar, þannig að landsbankamennirnir geta verið rólegir að því leyti til, ef þeir hafa ekki vitað það áður. 



Herra forseti. Ég ætlaði að koma að einni fsp. til hæstv. forsrh., áður en hann fór í ræðustól, en fsp. mín beinist að því, hvernig sé aðstaða þeirra atvinnugreina, sem sækja stofnlán sín til annarra sjóða en tilgreindir eru í frv. Ég á þar t.d. við fiskiðnaðinn, sem fær sín stofnlán hjá Fiskveiðasjóði, en ekki er ætlað, að mér skilst, að hann heyri undir Framkvæmdastofnun ríkisins. Ég hef ástæðu til að spyrjast fyrir um þetta, því að það hefur verið mjög innt eftir þessu við mig, og ég vil því leita upplýsinga um það, hvernig aðstaða þessara aðila yrði. Ef t.d. einstaklingar eða fyrirtæki úti á landsbyggðinni hafa í hyggju eða eru búin að ákveða að byggja fiskvinnslustöð og hafa sótt um lán til þeirra stofnlánasjóða, sem þar koma til greina, sem aðallega er Fiskveiðasjóður, hafa eigið fjármagn til þess að standa undir þeim mismun, sem verður á stofnkostnaði og því láni, sem þeir fá samkv. reglum sinna stofnlánasjóða, geta þeir þá vænzt þess að vera alveg utan við það kerfi, sem af frv. til l. um Framkvæmdastofnun má búast við. Ég tel, að það sé nokkuð mikilvægt, að það fáist um þetta alveg hreinar línur, hvort þessir aðilar þurfa ekki að óttast það neitt, að sú stofnun, sem þarna er gert ráð fyrir, að verði sett á laggirnar, skipti sér neitt af framkvæmdum þessara aðila. Maður getur rennt grun í það, ef maður les 7. og 10. gr. frv.; að það muni kannske gegnum stofnlánasjóðina, sem ég hef hér minnzt á, verða reynt að hafa áhrif á lánaveitingar. En svo hefur ekki verið fram að þessu. Fiskveiðasjóður hefur nokkuð farið eftir aldri umsókna og haft um það ákveðnar reglur að lána vissa upphæð af áætluðum stofnkostnaði, en ekki verið að meta, hvort þessi og þessi framkvæmd væri nauðsynlegri en önnur. Ef þessari reglu verður haldið áfram, að umsóknir fáist afgreiddar hjá Fiskveiðasjóði í þeirri röð, sem þær eru lagðar inn, og eftir því sem fjármagn er fyrir hendi, án tillits til þess, hvort sé verið að meta, hvort þessi stofnun eigi að hafa forgang, þá verður engin breyting hjá þessum aðilum. Ef framkvæmdir þessara aðila eiga hins vegar að heyra að einhverju leyti undir Framkvæmdastofnun ríkisins, þá verður náttúrlega farið að meta það, hvort fyrirtæki á þessum stað á landinu sé nauðsynlegra en annað fyrirtæki annars staðar og í hvaða röð þessi fyrirtæki skuli fá fyrirgreiðslu. Hæstv. forsrh. tók það mjög greinilega fram, þegar hann gerði grein fyrir frv., að það þyrfti enginn að sækja um leyfi til framkvæmda, hvorki smærri né stærri. Ég vona, að þeir aðilar, sem ég hér hef aðallega rætt um, sem sækja ekki sitt stofnfé til þeirra sjóða, sem lögin gera ráð fyrir, þurfi ekkert frekar að gera en áður og séu ekki í neinni hættu með það, að utanaðkomandi aðilar aðrir en stjórnendur víðkomandi stofnana fari neitt að skipta sér af þeim umsóknum, sem þeir leggja inn, t.d. til Fiskveiðasjóðs. Þetta tel ég, að þurfi að koma alveg greinilega fram, áður en þessum umr. lýkur. Þá er það annað atriði, sem ég vildi aðeins lauslega koma hér að, og þá beina kannske þeirri fsp. til hæstv. forsrh. einnig, hvernig hann túlkar það, en þetta er ekki í sjálfu frv. Þetta kemur fram í grg. frv., en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Í annan stað væri æskilegt, að samstarf kæmist á milli stofnunarinnar og viðskiptadeildar Háskóla Íslands (og jafnvel fleiri deilda), þannig að stofnunin fengi nemendum á síðari námsárum í víðskiptadeild raunhæf rannsóknarefni til úrlausnar.“ Ber að skilja þetta þannig, að Framkvæmdastofnunin eigi að fara að skipta sér af námsefni, sem doktorar og prófessorar í Háskólanum vilja leggja fyrir nemendur sína? Það getur vel verið, að þetta sé misskilið hjá mér, en í grg. segir, að það sé talið æskilegt, að þannig sé staðíð að, að stofnunin fái nemendum á síðari námsárum í viðskiptadeild raunhæf rannsóknarefni til úrlausnar. Ef ber að skilja þetta eins og ég hef skilið það, og það kemur fram í aths. með frv., þá er komið hér alveg inn á nýtt svíð, því að ég ímynda mér, að þetta hafi ekki tíðkazt áður, að nokkur óvíðkomandi aðili hafi farið að skipta sér af því, hvaða námsefni væri um að ræða í hinum ýmsu deildum Háskólans. Þá segir í næstu mgr.: „Í þriðja lagi má á það benda, að æskilegt væri, að ákveðið samkomulag tækist í verki á milli ríkisstj., Alþ. og Framkvæmdastofnunarinnar um, að hún tæki að öðru jöfnu að sér athuganir og rannsóknir á málum, sem til þessa hefur verið venja að skipa nefndir til að fjalla um.“ Nú hefur það verið svo, að þegar ríkisstjórnir skipa nefndir í hin ýmsu mál, sem fyrir Alþ. eiga að leggjast, þá hygg ég, að allar eða flestar ríkisstj. hafi fylgt þeirri reglu, ef um þm. hefur verið að ræða til að skipa í slíkar nefndir, að taka þá þm., sem hafa reynslu eða sérþekkingu á þeim málaflokkum, sem þar er um að ræða. T.d., ef það er nefnd varðandi landbúnað, þá eru teknir menn, sem hafa reynslu og þekkingu á landbúnaðarmálum. Sama er um sjávarútvegsmál eða félagsmál, eða ef það eru sveitarstjórnarmál, sem um er að ræða. Í aths., sem ég hef hér vitnað til í grg., er því haldið fram, að það væri æskilegt, að ákveðið samkomulag næðist um það, að þessu yrði breytt á þann veg, að nú tæki hin nýja stofnun að sér þetta verk. Í þeirri bláu bók, sem lögð hefur verið á borð þm. hér, sýnist mér fljótt á litið, - ég skal nú ekki segja, að ég hafi kannske séð það alveg rétt, - að þar væri um 330 nefndir að ræða, sem starfandi væru, þegar bók þessi var gefin út. Ég hygg nú, að það yrði allstrembinn biti að gleypa fyrir Framkvæmdastofnunina, ef hún ætti að taka að sér störf hjá flestum þessum nefndum. Um þetta eru að sjálfsögðu, eins og ég tók fram, ekki nein ákvæði í frv. sjálfu, en þetta er tekið fram í grg., að það væri æskilegt, að að þessu hvoru tveggja yrði stefnt, í fyrsta lagi í sambandi við úrlausnarefni nemenda í Háskólanum og í öðru lagi um skipan mála, að því er varðar skipun nefnda, sem bæði, að mér skilst, ríkisstj. og Alþ. kynnu að skipa. Það er einnig þarna farið inn á þá nýju braut að ætla að taka jafnvel fram fyrir hendur Alþ. um nefndaskipun og talið æskilegt, að Framkvæmdastofnun beinlínis taki að sér þau hlutverk, sem Alþ. fram að þessu hefur haft, en það hefur verið talið eðlilegt að skipa nefndir til sérstakrar athugunar á hinum einstöku málaflokkum. Ég vildi nú spyrja hæstv. forsrh. um það, hvort ég hef skilið þetta rétt og hvort þetta sé raunverulega stefna, sem við megum reikna með, að fylgt verði eða verði stefnumótandi hjá hæstv. núv. ríkisstj., því að eins og ég hef bent á, er talið í grg., að æskilegt væri, að að þessu væri stefnt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans við fsp. minni um 16. gr., um það, hvort til stæði, að Framkvæmdastofnunin hæfi bankastarfsemi í stað þess, að nú fara tveir ríkishankar með framkvæmdastörf þeirra sjóða, sem um er að ræða, Framkvæmdasjóðs og Atvinnujöfnunarsjóðs og væntanlegs Byggðasjóðs. Mér þykir og mjög vænt um, að hann skyldi lýsa yfir því, - og ég vek athygli á því og undirstrika það, - að ríkisstj. hafi engar fyrirætlanir á prjónunum um það, að Framkvæmdastofnunin taki upp bankastarfsemi. Hins vegar sagði hæstv. ráðh., og ég get vel skilið það sjónarmið hans, að hann gæti ekki gefið bindandi yfirlýsingu fyrir hönd stjórnar stofnunar, sem ekki er enn búið að kjósa. Ég hef ekkert við þetta sjónarmið ráðh. að athuga, en þetta gerir það að verkum, að ég tel æskilegt, að það sé beinlínis bundið í lögum, að ríkisbankar skuli annast framkvæmdastjórn þessara sjóða, en ekki verði komið upp nýrri bankastarfsemi í tengslum við Framkvæmdastofnunina, enda algerlega óþarft og mál flestra manna, að nóg sé af bönkum í landinu fyrir.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 3. þm. Sunnl. vil ég segja það, að það er ekki ætlunin, að nein breyting verði á starfsemi Fiskveiðasjóðs. Auðvitað verður Fiskveiðasjóður að lúta sömu reglum og aðrir, ef til kæmi setning reglna eftir 12. gr. En þær reglur, eins og ég hef áður sagt, geta alls ekki lotið að einstökum framkvæmdum, heldur verða þær almennar reglur. Í öðru lagi vék hann að því, sem getið er um í grg. með frv., að æskilegt gæti verið samstarf á milli viðskiptadeildar Háskólans og Framkvæmdastofnunarinnar. Um það er nú það að segja, að þetta eru aðeins hugleiðingar, en hugsunin, sem þar býr að baki, er sú, að það geti verið æskilegt fyrir nemendur viðskiptadeildar að fá sem þátt í námi sínu raunhæf verkefni. Auðvitað getur Framkvæmdastofnunin ekki gefið viðskiptadeildinni nein fyrirmæli, og það felst auðvitað ekki í þessu snefill af ráðagerð um það, að Framkvæmdastofnunin fari að hafa nein afskipti af víðskiptadeildinni þannig. Sama er í raun og veru að segja um þriðja atriðið, sem hann minntist á, þar sem talað er um, að það geti verið æskilegt, að þessi Framkvæmdastofnun geti tekið að sér ýmis þau störf, sem nú eru falin nefndum, t.d. að rannsaka ákveðið mál, gefa skýrslu um það o.s.frv. Til slíks getur auðvitað ekki komið, eins og kemur fram í grg., nema um það verði samkomulag milli þeirra aðila, sem þar eru nefndir. Þess vegna kemur ekki til greina t.d., að Framkvæmdastofnunin fari að vinna slík störf fyrir Alþ. eða nefndir, sem Alþ. hefur kosið, nema Alþ. óski eftir því. Það verður að koma ósk frá Alþ. eða ríkisstj. um það, áð stofnunin inni slík störf af hendi. En þetta eru hvort tveggja hugleiðingar um það, hvað gæti verið æskilegt. Og ef reynslan sýndi það, að Framkvæmdastofnunin væri líkleg til þess að geta innt slík störf af hendi, þá væri hægt síðar að setja um það einhver ákvæði. En í þessu frv. eru engin þvílík ákvæði.



Herra forseti. Félmrh. er ekki viðstaddur, ég ætlaði að spyrja hann einnar spurningar. Það mál, sem hér er til umr., er búið að ræða mikið, og ég ætla ekki að lengja þær umr. mjög, en ég kvaddi mér hljóðs hér til þess að beina aðallega tveim spurningum til hæstv. ráðh., annars vegar til forsrh. og hins vegar til hæstv. félmrh. Í fyrsta lagi vildi ég spyrja að því, hvernig beri að skilja ákvæði 5. gr., þar sem fjallað er um verkefni framkvæmdaráðs, þess ráðs, sem mönnum er nú mestur þyrnir í augum hér af eðlilegum ástæðum og skiljanlegum, þar sem það er einstakt í sinni röð hér á landi. Hér stendur í frv. um verkefni þessa ráðs, að það geri tillögur um árlega heildaráætlun fyrir Framkvæmdasjóð og Byggðasjóð, svo og um einstakar lánveitingar úr þessum sjóðum. Ég vil spyrja í þessu sambandi: Verða engir aðrir aðilar, sem gefa umsagnir til stjórnar stofnunarinnar en umræddir þrír kommissarar stjórnarflokkanna? Veita deildarstjórar deilda stofnunarinnar umsagnir um einstök lán? Í 13. gr. stendur, að lánadeild skuli annast rannsóknir á arðsemi og þjóðhagslegu gildi nýrra atvinnugreina og fyrirtækja, en það stendur ekkert um, að þessar athuganir skuli lagðar fyrir stjórn stofnunarinnar, heldur bara að lánadeildin geri þetta. Verða þessar athuganir lagðar fyrir stjórn stofnunarinnar, þannig að stjórnin geti tekið afstöðu til lána einstakra fyrirtækja á grundvelli þessara athugana? Það, sem ég vildi víkja að í sambandi við þetta mál og ætlaði að spyrja hæstv. félmrh. um, ef hann vildi vera svo góður að hlýða á mál mitt, er það, að mig minnir, að sá ungi flokkur, sem hann er í, hafi talað um það í kosningabaráttunni og þegar hann var að vaxa úr grasi, að hann legðist eindregið gegn pólitískri spillingu og flokksræði, í hvaða mynd sem væri. Og mig langaði einfaldlega til þess að spyrja hæstv. félmrh., hvort hann telji, að þetta frv. sé vel til þess fallið að framkvæma þessi stefnumið.



Herra forseti. Það er alveg augljóst eftir þessu frv., að það er stjórnin, sem fer með valdið í þessum málum. Og hún getur auðvitað óskað eftir hverjum þeim upplýsingum, sem hún kýs, áður en ákvörðun er tekin um einstakar lánveitingar.



Herra forseti. Ég er hlynntur þeirri tilhögun framkvæmdaráðs Framkvæmdastofnunarinnar, sem þessi till. gerir ráð fyrir, en þar sem ríkisstj. og stjórnarflokkar hafa orðið ásáttir um aðra skipan en till. gerir táð fyrir, vel ég þann kostinn að sitja hjá. Ég greiði ekki atkv. Og ég vil leyfa mér í þessu sambandi, þó að það sé ekki samkv. þingvenju, að bæta við svofelldum orðum: Ég hef skömm á þeim málflutningi einstakra þm., sem leyfa sér að verja pólitíska veitingu bankastjóraembætta sem merki um þroskaða lýðræðisvitund.



Herra forseti. Ég teldi betur fara, að málum væri þannig skipað, sem þessi till. mælir fyrir um, og þess vegna vakti ég máls á því við 1. umr. málsins, að þessi háttur væri á hafður, en ég kom ekki með till., því að ég taldi, að það væri ekki gerlegt, nema samkomulag næðist um það í n., að svipað fyrirkomulag væri og þessi till. gerir ráð fyrir. Hins vegar er það ljóst, að með því að samþykkja þessa till. verður málið tafið og gengur e.t.v. ekki fram á þessu þingi, og ég tel meira virði að koma málinu í höfn heldur en þó að einhverju þurfi síðar að breyta. Þegar búið er að samþykkja frv., þá er alltaf opin leið að breyta einstökum ákvæðum, ef hagkvæmara þykir, síðar. Þess vegna segi ég nei við till.



Herra forseti. Frv. það, sem nú er á dagskrá, og einnig það, sem er nr. 3 á dagskránni, var lagt fram í hv. Ed. af hv. þm. Auði Auðuns og fjallar um það, að meðlagsskylda með börnum skuli ná til 17 ára aldurs í stað 16 ára aldurs áður. Þetta er mál sem er alveg í eðlilegu samhengi við tryggingalögin, sem afgreidd voru á s. l. vori, og fullkomið réttlætismál, sem alger einhugur er um, en til þess að framkvæmd þessara laga og þessarar hugsunar geti orðið algerlega virk, er nauðsynlegt að breyta tvennum lögum um afstöðu foreldra til barna. Þessi mál voru afgreidd ágreiningslaust í Ed., og ég leyfi mér að vona, að svo verði einnig í þessari hv. d., en ég vildi aðeins leggja áherzlu á nauðsyn þess, að frv. næðu fram að ganga nú strax næstu daga og gætu tekið gildi fyrir áramót.