Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú skal getið þeirra hitaveituframkvæmda, sem unnið er að, og þeirra, sem í undirbúningi eru: Hitaveita Reykjavíkur vinnur að lagningu hitaveitu í Kópavog, Garðahrepp og Hafnarfjörð og miðar þeim framkvæmdum vel. Samkvæmt lögum, er samþykkt voru á þessu þingi um hitaveitu Suðurnesja, er nýstofnað félag með aðild sveitarfélaga þar og ríkisins um lagningu hitaveitu til allra þéttbýliskjarna á Suðurnesjum og síðar til Keflavíkurflugvallar. Að undirbúningi þessara framkvæmda er nú unnið af fullum krafti. Boranir hafa verið gerðar í Svartsengi, en einnig er ráðgert að rannsaka annað svæði á Suðurnesjum, svonefnd Eldvörp. Á Akranesi er ráðgerð hitaveita með jarðvarma frá Leirá í Leirársveit. Þar er nú verið að framkvæma djúpborun og standa vonir til að þar fáist nægilegur jarðvarmi til húshitunar á Akranesi. Hitaveita frá Deildartunguhver til Borgarness og nágrannasveita má heita fullhönnuð nú og er þess að vænta að hafnar verði framkvæmdir innan skamms. Á Blönduósi hafa verið rannsakaðir möguleikar til húshitunar með jarðvarma. Hafa verið boraðar þar tvær holur, en því miður án árangurs. Ráðgert er á næstu vikum að hafin verði borun þriðju holunnar, og gefi hún árangur má gera ráð fyrir því, að hitaveita verði lögð á Blönduósi innan skamms tíma. Í Varmahlíð í Skagafirði er nýtekin til starfa hitaveita fyrir þá byggð, sem þar er, og gert ráð fyrir að áframhaldandi jarðhitaleit verði framkvæmd á því hitasvæði í sumar. Á Sauðárkróki hefur verið starfrækt hitaveita um allmörg ár. Eru uppi ráðagerðir um að auka við hitaveituna og verður væntanlega boruð ein 1000 metra hola á þessu ári. Á Siglufirði hefur verið borað eftir heitu vatni í Skútudal. Árangur þeirra borana var sá, að þar má fá 60–70°C heitt vatn, sem nægir til um 75% varmaþarfar kaupstaðarins. Viðbótarvarmaþörf má fullnægja með olíuhitun eða hitun hitaveituvatnsins með rafskautskötlum. Talið er, að þetta sé hagkvæm lausn á húshitunarmálum Siglufjarðar. Gert er ráð fyrir að leggja aðfærsluæð og hluta dreifikerfis í bænum á þessu ári. Í Ólafsfirði og á Dalvík hafa verið starfræktar hitaveitur um nokkurt skeið. Á báðum stöðum er áhugi á því að auka hitaveiturnar með viðbótarjarðborunum. Má gera ráð fyrir því, að þær verði framkvæmdar á þessu ári. Talið hefur verið til skamms tíma að á Akureyri yrði að byggja húshitun á raforku. Á hinum síðustu mánuðum hafa verið leiddar líkur að möguleikum til þess að hita upp hús á Akureyri með jarðvarma. Í því sambandi fara nú fram ýmsar rannsóknir í Eyjafirði og nágrenni Akureyrar og beri þær ekki árangur er hugsanlegt að fá jarðvarma leiddan austan úr Þingeyjarsýslu til húshitunar á Akureyri. Í Þingeyjarsýslu hafa farið fram boranir, sem eru mjög athyglisverðar. Er þar fyrst að telja Hveravelli í Reykjahverfi, en þaðan fær Hitaveita Húsavíkur varmaorku sína. Þar var borað með góðum árangri og er hugsanlegt að þann jarðvarma væri hægt að nota til hitunar fleiri staða en Húsavíkur. Þá hefur farið fram borun á Laugum í Reykjadal sem bar einnig mjög góðan árangur. Undanfarið hefur verið borað í Aðaldal. Á Austurlandi telja sérfræðingar ekki miklar vonir um verulegan nýtanlegan jarðvarma. Ráðgert er að bora tilraunaholu við Urriðavatn á Fljótsdalshéraði. Á Suðurlandi hafa verið ráðgerðar hitaveitur á Eyrarbakka og Stokkseyri í samvinnu við hitaveitu á Selfossi. Þó er hugsanlegur möguleiki á að unnt sé að fá jarðvarma nær þessum stöðum niðri við ströndina. Í Þorlákshöfn er að hefjast djúpborun með stórvirkum bor. Eru menn bjartsýnir um að þar fáist nægilegur jarðvarmi fyrir hinn vaxandi bæ Þorlákshöfn. Í sambandi við öflun og nýtingu jarðhita á Íslandi skulu nefndar þessar nýjungar og umbætur: Í fyrsta lagi hefur nú verið keyptur til landsins stórvirkur gufubor, sem getur borað niður á 3600 m dýpi. Hann er nú að byrja að bora í Þorlákshöfn. Þetta er stærsti bor í eigu landsmanna og kostaði um 280 millj. kr. Annar bor kemur til landsins í næsta mánuði, hentugur bor fyrir lághitasvæðin. Í öðru lagi hefur nú verið veitt mun meira fjármagn til jarðborana og jarðhitaleitar en á undanförnum árum, skv. fjárlögum. Þá verður hluta tekna af 1% sölugjaldi samkvæmt lögum um ráðstafanir til að draga úr áhrifum olíuverðhækkana á hitunarkostnað íbúða varið til jarðborana og jarðhitaleitar. Þessi tekjustofn getur orðið mikil lyftistöng fyrir undirbúning að nýtingu jarðhita. Í þriðja lagi hefur reglum um jarðhitalán verið breytt þannig, að hlutur Orkusjóðs verður 60%, en hlutur sveitarfélaga og annarra umsækjenda 40%. Þegar á allt þetta er litið verða að teljast miklir möguleikar á því að unnt verði á næstu árum að nýta mun meiri jarðvarma til húshitunar heldur en áætlað hefur verið hingað til. II. Hverjar eru áætlanir ríkisstjórnarinnar um rafhitun húsa um land allt, þar sem jarðvarmi er ekki tiltækur? Hverjir verða árlegir áfangar? Hver verður árlegur kostnaður og hvernig verður hann fjármagnaður? Með tilliti til þess, sem að framan greinir um stóraukna jarðhitaleit, má búast við að jarðvarmi fáist til húshitunar í auknum mæli og nái til fleiri íbúa en áður var áætlað. Engu að síður er það ljóst, að sums staðar á landinu verður húshitun með jarðvarma ekki við komið og verður stefnt að rafhitun húsa á þeim svæðum. Forsendur þess, að vel takist til með rafhitun húsa, eru þessar: Í fyrsta lagi, að nægileg orkuframleiðsla sé fyrir hendi í landinu. Í öðru lagi, að öflugar stofnlínur um byggðir landsins verði lagðar til þess að unnt sé að flytja orkuna milli byggðarlaga. Í þriðja lagi, að sjálft dreifikerfið um sveitir landsins verði styrkt svo, að það geti annað orkuflutningi til húshitunar hinna einstöku býla. Varðandi fyrsta liðinn skal tekið fram, að unnið er að byggingu raforkuvera á Suðurlandi við Sigölduvirkjun, á Vestfjörðum Mjólkárvirkjun, á Norðurlandi Kröfluvirkjun og á Austurlandi Lagarfossvirkjun, sem nýlega var tekin í notkun. Enn fremur eru ráðagerðir uppi um ný orkuver og má þar nefna á Suðurlandi Hrauneyjarfoss, sem verður á næstunni tilbúinn til ákvörðunar um útboð og framkvæmdir. Á Vesturlandi eru áform um virkjun Kljáfoss, á Vestfjörðum um virkjun Dynjandisár og Suðurfossár á Rauðasandi, og enn fremur standa yfir athuganir á virkjunum við Ísafjarðardjúp. Þá er unnið að áætlun um virkjun Blöndu og áframhaldandi rannsóknum við Jökulsá eystri í Skagafirði, við Skjálfandafljót, Jökulsá á Fjöllum, Bessastaðaárvirkjun í Fljótsdal svo og Fljótsdalsvirkjun. Gera má ráð fyrir, að flestar þessara virkjana komi til framkvæmda á næstu árum, en á þessu stigi málsins er ekki unnt að segja til um tímaröð. Varðandi annan liðinn er að því stefnt, að lögð verði 132 kv. lína frá Hvalfirði um Borgarfjörð, Holtavörðuheiði, Húnavatnssýslur, um Varmahlíð til Akureyrar, þaðan verði síðan byggð háspennulína frá Akureyri að Kröflu og síðan áfram frá Kröflu til Egilsstaða og þaðan um sunnanverða Austfirði til Hornafjarðar. Enn fremur hefur verið lögð lína frá Andakílsárvirkjun til Snæfellsness. Um þriðja liðinn er það að segja, að út frá þessum stofnlínum og virkjunum þarf að ljúka við og styrkja dreifikerfi sveitanna. Það er hins vegar eins og nú er háttað málum of veikt í ýmsum héruðum landsins til að geta flutt raforku til húshitunar. Þess vegna verður nú á þessu ári byrjað að styrkja dreifikerfin. Þessar aðgerðir, sem nú hefur verið lýst, ættu að stuðla að framkvæmd þeirrar stefnu ríkisstjórnarinnar að gera allt sem unnt er til þess að nýta innlenda orkugjafa í stað olíu til húshitunar. Loks skal það tekið fram, að unnið er að endurskipulagningu orkuöflunar og raforkudreifingar með það fyrir augum að draga úr miðstýringu, en auka áhrif sveitarfélaga og héraðssambanda, gera verkaskiptingu og ábyrgð skýrari en nú er og skapa festu í stjórn og meðferð orkumála.

Ólafar G. Einarsson Hæstv. forseti. Í fjarveru frsm., hv. þm. Tómasar Árnasonar, lýsi ég hér áliti fjh.- og viðskn. í þessu máli. Nál. er á þskj. 799. Þetta frv. er um verðjöfnun á flugvélaeldsneyti, þ. e. að flugvélaeldsneyti verði selt á sama verði hvar sem er á landinu. En munur er nú nokkur eða allt að 25% sem slíkt eldsneyti er dýrara úti á landi en í Reykjavík. Þessi verðmunur kemur sér illa fyrir hin minni flugfélög sem aðsetur hafa úti á landi. Salan þar er hins vegar af eðlilegum ástæðum til mikilla muna minni en í Reykjavík þannig að verðjöfnunargjaldið verður ekki stór upphæð. Fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþ. eins og það er komið frá hv. Ed.

Menntmrh. (Vilhjálmur Hjálmarsson) Hæstv. forseti. Ísland hefur eignast tvo stórmeistara í skák á meðan margfalt fjölmennari þjóðir margar hverjar eiga engan. Það var því enginn hverdagsatburður þegar Guðmundur Sigurjónsson kom heim með stórmeistaratitilinn nú í vetur og gleði okkar minnkaði auðvitað ekki við frábæra frammistöðu Friðriks Ólafssonar stórmeistara litlu síðar. Ég er sammála flm. þessa frv. um nauðsyn þess að greiða fyrir því að stórmeistarar okkar geti í ríkum mæli helgað sig skákíþróttinni. Það er nú áreiðanlega orðið þröngt um afgreiðslu þessa máls hér á þessu þingi og óvíst hversu um hana fer. Ég hef rætt þetta ofurlítið við hæstv. fjmrh. og við erum málinu velviljaðir efnislega. Teljum við rétt að það komi fram, m. a. vegna þeirrar tvísýnu sem augljóslega er á um afgreiðslu málsins á þessum síðustu stundum þingsins.

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. velviljuð ummæli hans um efni þess máls, sem hér er um að ræða. Ég vildi ekki tefja tíma hv. d. í gærkvöld með því að kveðja mér hljóðs til þess að þakka hv. menntmn. fyrir einróma afgreiðslu hennar á málinu. Mér er tjáð að hv. menntmn. Ed. mundi mæla með samþykkt frv. og þess vegna því sem næst víst að það hefur fylgi í hv. Ed. Hins vegar er mér ljóst það sem hæstv. menntmrh. benti á í orðum sínum, að það væri afbrigðilegt að mál færi í gegnum þrjár umr. í d. á einum degi þótt svo ekki sé um það ágreiningur. Ég hef í morgun rætt þetta mál við hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. Þeir eru báðir stuðningsmenn málsins og ég hef skilið þá svo að það muni ekki koma að sök þótt afgreiðsla málsins bíði til haustsins. Þessar undirtektir þeirra vil ég þakka þeim alveg sérstaklega. Ég mun þess vegna ekki ætlast til þess að hv. Ed. fái þetta mál til meðferðar í dag, heldur endurflytja það í upphafi næsta þings. Ég treysti því, að þá verði frv. að lögum, og í trausti þess að það komi ekki að sök, að það dragist um nokkra mánuði að frv. verði að lögum í þeim búningi sem það nú hefur, þá lýsi ég því yfir að ég er ánægður með þessa meðferð málsins og þakklátur hæstv. ráðh. fyrir undirtektir þeirra.



Virðulegi forseti. Ég ræddi þetta mál nokkuð í gær á fundi og fann að ýmsu efnislega í því og einnig málsmeðferðinni, og má telja gott þótt menn séu hraðlæsir, að hv. nm. skyldu komast í gegnum það á þeim 15 mínútum sem upplýst var að málið hefði legið fyrir. Ég hef haft samband við formann Félags. ísl. iðnrekenda, Davíð Scheving Thorsteinsson, og hann leyfir mér að hafa þetta eftir sér: „Málið er mjög gallað og skoðun mín er eindregin sú, að því beri að fresta. Ég hef“, segir hann, „tjáð hæstv. iðnrh. þessa skoðun mína þannig að ekkert fer á milli mála um þetta“. Ef þetta verður dregið í efa, þá hygg ég að viðkomandi geti náð tali af honum því að til skamms tíma sat hann hér niðri í Kringlu. Því legg ég enn á ný áherslu á það að þessu máli verði frestað, enda ekki mikill skaði skeður, þar til við getum tekið þetta mál til þeirrar rækilegu yfirvegunar sem það krefst, sér í lagi vegna þess fordæmis sem ég óttast að það kunni að gefa. Það er engin sönnun fyrir réttmæti þessa máls að búnaðarsamtökin, hin harðskipulögðu og vel skipulögðu, ein elstu samtök í landinu, hafi troðið þessu fram á sínum tíma. Hins vegar er ekki nema von, þegar mörg mjög áríðandi mál iðnaðarins liggja óbætt hjá garði, að hæstv. iðnrh. reyni að borga á sig hjá iðnaðinum með því að betra sé þó að veifa röngu tré en öngu.

Frsm. meiri hl. (Ingólfur Jónsson) : Hæstv. forseti. Hér var vitnað í formann Félags ísl. iðnrekenda, að hann hefði verið hér í dag. Ég varð var við það, því að ég heilsaði honum og kvaddi hann með handabandi. Ég sagði honum, hvernig málin stæðu, og spurði að því hvort hann væri ekki sama sinnis og hann var þegar hann kom á fund iðnn. í gærdag. Hann sagði það vera. Hann sagði að málinu hefði verið spillt í Ed., en hann væri eigi að síður þeirrar skoðunar að það væri rétt að fylgja því sem forveri hans hefði lagt til. Það var að samþykkja umrætt gjald. Það var vitnað í bréfið í gær sem forveri Davíðs Schevings Thorsteinssonar skrifaði undir, forstöðumaður iðnaðardeildar SÍS skrifaði undir og formaður Landssambands iðnaðarmanna skrifaði undir. Allir óskuðu þeir eftir því að ríkisstj. flytti frv. í því formi, sem nú er, að öðru leyti en því að lagmetisiðnaðurinn kom við málið í Ed. Hér var talað um að þetta mál hefði verið afgreitt á 15 mínútum í n., það hefði ekki verið lesið þar. En skyldu hv. þm. ekki hafa þá venju að lesa frv. í sætum sínum hér í hv. d., frv. sem liggja á borðunum fyrir framan þá? Það hefur verið minnst á að þetta frv. væri ekki torskilið. Það er einfalt í sniðum og hv. þm. Magnús Kjartansson snerist gegn málinu, að hann sagði hér í gær, vegna þess að það væri raunverulega svo einfalt, það væri ekkert annað en gjaldheimtan. Hann snerist gegn því af því að hann þóttist skilja málið. En hann snerist gegn því á skökkum forsendum eigi að síður. Hv. 3. þm. Austf. er það vel að sér, að ég er sannfærður um að hann hefur, a. m. k. eftir þær umr. sem nú hafa farið fram, skilið hvað í frv. stendur. Ég vil einnig trúa því að hann sé það velviljaður iðnaðinum að hann geti unnt þeim atvinnuvegi að fá ósk sína uppfyllta, sem kostar ríkissjóð ekki neitt, en gerir iðnaðinum eigi að síður mikið til þæginda og hagnaðar. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég vænti þess að hv. d. samþykki þetta frv. nú við 3. umr. og að það megi verða að lögum, eins og iðnaðurinn óskar eftir.



Virðulegi forseti. Það er sérkennileg árátta á hv. 1. þm. Sunnl. að svara ævinlega í dúr þegar hann er ávarpaður í moll. Hann segist vænta þess, að ég sé svo velviljaður iðnaðinum og ég vilji þess vegna samþykkja þetta frv. Ég hef verið og er velviljaður iðnaðinum og þess vegna tek ég mark á formanni Félags ísl. iðnrekenda. Svona sáraeinfalt er málið. Hann nefndi sér til fulltingis handabönd sem hann hefði átt í að mér skildist í trúlofunarstíl, við formann Félags ísl. iðnrekenda. Ég hygg nú að handabandið hefði orðið traustara og trúverðugra ef svo óheppilega hefði ekki viljað til að hæstv. núv. iðnrh. tókst að fella hann frá þeim ráðherradómi með tveimur atkv.

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Þau tíðkast nú hin breiðu spjótin, og ekki skal ég skipta mér af þeim innanflokksátökum. Ég vil aðeins votta það hér hvernig þetta mál bar að á sínum tíma. Það gerðist meðan ég gegndi starfi iðnrh. þá kom þangað það bréf, sem hér hefur verið vitnað til, undirritað af forustumönnum þriggja atvinnurekendasamtaka í iðnaði, þ. e. a. s. Félags ísl. iðnrekenda, Landssambands iðnaðarmanna og iðnaðardeildar Sambands ísl. samvinnufélaga. Ég tók þessu vel og sagðist skyldu kanna málið á vinsamlegan hátt. Þegar ég fór að kanna málið kom í ljós að Félag ísl. iðnrekenda taldi enga ástæðu til þess að flytja slíkt frv., og það ítrekaði Davíð Scheving Thorsteinsson á nefndarfundinum í gær. Hann sagði að þeir í Félagi ísl. iðnrekenda væru ekkert of góðir til þess að innheimta sín félagsgjöld sjálfir og teldu sig eiga mjög auðvelt með það. Slíkt hið sama tjáði mér forstöðumaður iðnaðardeildar Sambands ísl. samvinnufélaga, að hann hefði engan áhuga á því að þetta mál yrði flutt, og þess vegna hvarf ég frá því að flytja það. Auk þess er þetta mál annarlegs eðlis. Það skapar fordæmi sem menn verða a. m. k. að velta fyrir sér, og þar við bætist að samtök, Sölustofnun lagmetisiðnaðarins, sem er að sjálfsögðu allt öðruvísi samtök en þessi þrjú atvinnurekendasamtök sem ég hef greint frá, þau villtust inn í frv. í Ed. vegna þess að dm. virðast ekki hafa gert sér grein fyrir því efni sem í því frv. felst. Mér finnst því einsætt og tel það ekki annað en lágmarkssanngirni af hæstv. iðnrh. að fallast á það að líta á málið dálítið betur til hausts. Það skiptir varla afskaplega miklu máli hvort þetta mál kann að verða lögfest nokkrum mánuðum fyrr eða síðar.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni mál sem áreiðanlega er ekki einangrað við þau samtök atvinnurekenda sem ríkið á nú að fara að gerast innheimtuaðili fyrir, þ. e. a. s. á félagsgjöldum, í raun og veru. Ég held að ef þetta nær fram að ganga, þá hljóti aðrir einnig að fara að hugsa sitt ráð. Og ég verð að segja að mér þætti vænt um að áður en þetta mál verður afgreitt hér, þá kæmu um það yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstj., hvers aðrir mættu vænta sem hugsuðu sér að fara út á þá braut sem nú yrði rudd ef þetta frv. verður samþykkt. Ég sé ekki betur en það gætu orðið býsna margir sem gjarnan vildu fara þessa leið. Hún er ódýr, ekki ætlar ríkið að taka neitt fyrir þetta, og ákaflega handhæg til fjáröflunar. Hvers vegna skyldu ekki önnur atvinnurekendasamtök í landinu gera slíkt hið sama? Hvers vegna skyldu þá ekki einnig verkalýðsfélögin gera slíkt hið sama? Og raunar mætti sjálfsagt lengi telja. Hæstv. iðnrh. sagði í gærkvöld að það væri hægt að takmarka þetta við atvinnuvegina. En það eru býsna margir aðilar í hverri atvinnugrein sem með sama rétti gætu óskað eftir fyrirgreiðslu á þá lund sem hér er ætlunin að veita. Það var tekið fram af einum hv. nm. einnig í gærkvöldi að þetta kostaði ríkið bókstaflega ekki neitt. Nú eru það skattstjórar sem eiga að leggja gjaldið á og ekki aðeins leggja það á, heldur eiga þeir einnig að sjá um innheimtu á gjöldum. Ég vil aðeins geta þess að nokkur verkalýðsfélög hafa samið með aðstoð Magnúsar Jónssonar, sem þá var fjmrh., um að fá skattstofurnar til þess að leggja á gjöld sem þau höfðu samið við atvinnurekendur að greiða, gjöld til styrktarsjóða. Og það ætlaði að verða ákaflega erfitt að fá þetta. Það var ekki óvild ráðh., heldur var það andstaða skattyfirvaldanna frekar, skattstofanna. Þetta hefur verið gert, og það stendur eins á um þessi gjöld, að þau eru hundraðshluti af öðru stofngjaldi, og er þess vegna fjallað um sama málið nákvæmlega á sama hátt, algerlega sambærilegt við það sem yrði um þessi gjöld. Verkalýðsfélögin hafa ævinlega greitt fyrir þessa þjónustu, sem sjálfsagt er. Ég veit að mitt félag greiðir tugi þúsunda á hverju ári fyrir það starf, sem þarna er unnið, og er ekkert sjálfsagðara. En hér á sem sagt ekki einu sinni að taka eyri fyrir þau störf sem þarna á að vinna. Það er sagt í frv. að þessi gjöld megi ekki koma til álagningar á neinn hátt. Ég verð að segja það, að þá þekkja menn illa til ýmissa aðila í þeim greinum, sem taldar eru upp í þessu frv., ef menn trúa því að þetta gjald komi ekki út í verðlagið. Svo vel þekki ég til um ýmis gjöld sem ekki eiga að fara út í verðlagið, en alveg örugglega gera það. Ég held að það væri ráð að skoða þetta mál betur, allra helst, eins og hér hefur fram komið, ef ekki er neinn sérstakur áhugi fyrir því í þeim samtökum eða hjá forsvarsmönnum þeirra samtaka sem hér á að vera að aðstoða, þá skil ég ekki þann áhuga sem er fyrir því að vera að keyra þetta í gegn nú á allra síðustu tímum þingsins. Það var sagt áðan að menn hefðu haft möguleika til þess að lesa málið. Hvað eru margir dagar síðan þetta frv. kom á borðið og hvað annað hafa þm. þurft að lesa á þessum sama tíma og raunar setja sig inn í - ekki aðeins lesa, heldur hvað hafa þeir þurft að gera? Ég legg þess vegna eindregið til að málið verði nú látið bíða og a. m. k. skoðað betur og menn athugi hvaða brautir þarna er verið að fara inn á og þá alveg sérstaklega hafandi það ríkt í huga að þetta mál getur ekki orðið einangrað til lengdar. Ef það á að veita einum, þá verð ég að segja að það yrði erfitt að neita öðrum.

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) : Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli hv. þm. á einu atriði sem mér láðist að minnast á áðan, og það er það atriði að þarna er verið að leggja á gjald sem leggst á alla framleiðendur í iðnrekstri á Íslandi. Nú hefur það verið svo að æðimargir aðilar, sem samkv. skipulagi gætu átt aðild að Landssambandi iðnaðarmanna, hafa ekki kært sig um það. Þeir hafa talið að sínum hagsmunum væri nægilega vel borgið þótt þeir væru ekki þátttakendur í þessum landssamtökum. Ég lít svo á að þetta hljóti eðli sínu samkvæmt að eiga að vera einkamál bæði einstaklinga og félaga sem þarna er um að ræða. Þetta er allstór hópur. Og ég tel það vera algerlega fráleitt að Alþ. leggi á þessa aðila skatt í þágu atvinnurekendasamtaka sem aðilarnir kæra sig ekkert um að vera aðilar að. Ég vil hreinlega spyrja: Telur Sjálfstfl. það samrýmast stefnu sinni um frjálsan atvinnurekstur á Íslandi að ríkisvaldið sé þannig notað til þess að knýja einstaklinga og einstök fyrirtæki til þess að greiða skatt til samtaka sem þau kæra sig ekki um að vera í ? Þetta felst í þessu frv., og þessu verða menn líka að muna eftir þegar þeir afgreiða þetta mál. Þetta stangast á allan hátt við heilbrigða skynsemi. Þetta er ekki mál iðnaðarins, því fer fjarri. Hinn raunverulegi iðnaður á Íslandi kærir sig ekkert um þetta og hefur hreinlega beðist undan því að þurfa að lúta slíku, segist vera fullfær um að innheimta sín gjöld sjálfur. Með þessu er verið að leggja skatt á aðila, einstaklinga og félög, vegna þess að þeir hafa ekki kært sig um að gerast aðilar að heildarsamtökum atvinnurekenda á þessu sviði.



Herra forseti. Af því, sem fram hefur komið í ræðum hv. 3. þm. Austf. og hv. 3. þm. Reykv., er ekkert sem ástæða er til að svara. En þar sem hv. 7. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, telur ástæðu til þess að gera aths. við frv., þá tel ég rétt og skylt að rekja aftur þau atriði sem hann nefndi gegn frv. Ég held að það kenni nokkurs misskilnings hjá hv. þm. þegar hann telur að sú tilhögun, sem farið er fram á í þessu frv., hljóti að draga mikinn dilk á eftir sér og verða til þess að fjöldi samtaka muni koma í kjölfarið. Hv. þm. gleymist það, sem margsinnis hefur verið tekið fram í umr., bæði hér og í Ed., og greinilega kemur fram í grg. frv., að fyrir þessu, sem hér er lagt til að gert verði, eru fordæmi sem staðið hafa í lögum í marga áratugi. Það mun hafa verið strax árið 1945 eða fyrir 30 árum sem lögfest var búnaðarmálasjóðsgjald sem bændur sjálfir greiða og leggst ekki á vöruna. Þetta gjald, sem bændur sjálfir greiða, skyldi skiptast milli Stéttarsambands bænda og búnaðarsambandanna. Ég minnist þess ekki að hv. þm. hafi fyrr hreyft aths. um þetta fyrirkomulag sem staðið hefur í þrjá áratugi. Annað dæmi er það að samkv. lögum frá 1966 er svo ákveðið að hluti af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, sem framleiðendur sjávarafurða greiða, skuli renna til samtaka útvegsmanna og sjómanna. Þarna er annað atriði sem er algerlega hliðstætt. Þessi tvenn lagaákvæði, sem hafa staðið áratugum saman, hafa ekki dregið þann dilk á eftir sér sem hv. þm. Eðvarð Sigurðsson er nú að spá, og ég tel engin rök liggja til þess að ætla, þó að hér komi þriðja atvinnugreinin til, iðnaðurinn, sem óskar eftir sams konar skipan, þó að það yrði lögfest, að það mundi draga nokkurn dilk á eftir sér. Þetta tvennt er gersamlega hliðstætt. Þá er það í annan stað nokkur misskilningur að hér sé verið að fá atbeina ríkisvaldsins til þess að innheimta félagsgjöld til þessara félaga. Það er sérstaklega tekið fram, bæði í frv. og í grg., að þessu fé á að verja til eflingar iðnaði, til tækniaðstoðar og leiðbeiningar fyrir iðnaðinn í landinu. Það var minnst á það hér að þetta ætti ríkissjóður að taka að sér án endurgjalds. Nú verður álagning þessa gjalds tiltölulega einföld þar sem fyrir er iðnlánasjóðsgjald sem verið hefur í lögum í mörg ár og er, að ég ætla, nú 0.5%. Það leggst á nákvæmlega sama stofn og það gjald sem hér er gert ráð fyrir og beinlínis ákveðið í frv., í 2. mgr. 1. gr., að þetta iðnaðarmálagjald skuli lagt á með iðnlánasjóðsgjaldi. Það er því ákaflega einfalt í framkvæmd. Þegar því er haldið fram að verið sé að gera iðnaðinum einhvern óeðlilegan greiða með því að þetta skuli vera honum að kostnaðarlausu, þá má minna á að bæði iðnfyrirtæki og raunar atvinnureksturinn í mörgum greinum annast innheimtu á margvíslegum gjöldum fyrir opinbera aðila, gjöldum sem skipta milljörðum kr., og þessir innheimtuaðilar fá enga þóknun eða greiðslu fyrir. Það er rétt að hafa það í huga um leið og menn telja það eftir að sá háttur verði á hafður sem hér er lagt til að gert verði. Varðandi það atriði, að Félag ísl. iðnrekenda óski ekki eftir framgangi þessa frv., þá er það misskilningur. Það liggur fyrir í bréfum, bæði eldri og nýrri bréfum frá þessum þrennum samtökum, að þau óskuðu sameiginlega eftir því að frv. yrði flutt, Félag ísl. iðnrekenda, Landssamband iðnaðarmanna og Samband ísl. samvinnufélaga. Þó að það muni hafa komið fram á fundi iðnn. Nd. að núv, formaður Félags ísl. iðnrekenda hafi haft sitt hvað við þetta að athuga, þá hefur mér ekki borist, hvorki munnleg né skrifleg, sú álitsgerð stjórnar Félags ísl. iðnrekenda að sú stjórn hafi breytt um viðhorf til þessa frv. Það stendur því óhaggað að þessi þrenn samtök standa að þessu frv. Ég býst við því, eins og fram hefur komið hjá frsm. meiri hl. n., að aths. formanns Félags ísl. iðnrekenda hafi e. t. v. mest beinst að þeirri breytingu sem gerð var í Ed. En hún var sú, að ákveðið var að iðnaðarmálagjald það, sem greitt yrði af lagmeti, skyldi renna til Sölustofnunar lagmetisiðnaðar. Það kom nefnilega fram, þegar spurst var fyrir um þær verksmiðjur sem framleiða lagmeti, að aðeins ein þeirra er í Félagi ísl. iðnrekenda, en allar hinar utan við. Þess vegna var það málefnalega ekki óeðlileg brtt. frá iðnn. Ed. að gjaldið af lagmetisframleiðslu skyldi renna til þeirrar sölustofnunar. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. En þó er ekki hægt að skilja svo við þetta mál, að ekki sé minnst á þátt þess manns sem hér hefur nú beitt sér mest á móti þessu máli, hv. 3. þm. Reykv., Magnúsar Kjartanssonar. Svo er nefnilega mál með vexti, að meðan hann var iðnrh. fóru þessi samtök fram á að þetta frv. yrði flutt. Frv. var samið, iðnrh. þáv. féllst á að flytja það og lagði það fyrir fyrrv. ríkisstj. Það var samþykkt í vinstri stjórninni að málið skyldi flutt. Þegar til kom reyndust vera vissir formgallar á frv. sem þyrfti að skoða nánar. En áður en búið væri að lagfæra það hafði Alþ. verið leyst upp á s. l. vori og þess vegna var málið ekki lagt fram. En það er ástæða til þess að minnast á þetta vegna þess að þetta er ekki í fyrsta sinn sem slík óhöpp henda þennan hv. þm. Þetta er í þriðja sinn hér á Alþ., sem hann snýst á móti málum sem hann hefur sjálfur sem iðnrh. beitt sér fyrir og tekið ákveðna afstöðu með. Þetta hófst skömmu eftir stjórnarskiptin. Hann hafði lagt fram í sinni ráðherratíð frv. um verðjöfnunargjald á raforku. Þegar það var endurflutt af núv. stjórn eftir stjórnarskiptin snerist þessi hv. þm., höfundur og flytjandi frv. áður, algerlega á móti því, talaði á móti því og greiddi atkv. á móti því. Að ekki sé talað um hið fræga mál, járnblendiverksmiðjuna, sem hann hafði beitt sér fyrir í full þrjú ár og skrifað bréf til Union Carbide. Vitna ég þar ekki í óundirskrifuð eða óafgreidd drög að bréfum, heldur vitna í það bréf sem er undirskrifað af þessum hv. þm. sem iðnrh. og sent Union Carbide þar sem hann lýsir því yfir að „ríkisstj. og ég“ eins og hann orðar það oftar en einn sinni í bréfinu, - Lúðvík XIV. sagði: „Ríkið, það er ég,“ en þessi hæstv. ráðh. hafði annað orðalag: „ Ríkisstj. og ég“ teljum það mjög mikilvægt að þetta mál komist í framkvæmd og lýsir eindregnum stuðningi sínum við það. Þegar svo málið er lagt fyrir Alþ. berst hann á hæl og hnakka gegn því. Nú höfum við þriðja tilvikið, og það er þetta mál, sem hann hefur sjálfur undirbúið og ætlað sér að flytja í fyrrv. ríkisstj. þótt honum ynnist ekki tími til þess. Nú telur hann því allt til foráttu og telur málið alveg fráleitt frá öllum hliðum. Stundum er sagt, að allt sé þegar þrennt er, en það má vel vera að við eigum eftir að lifa fleiri atvik af sama tagi.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Það er vegna þeirra orða sem féllu hér hjá hæstv. iðnrh. Ég vil taka það fram að ég þekki ósköp vel hvað snertir Búnaðarmálasjóðinn og tel að það gegni öðru máli um bændastéttina í þessu efni. Ég ætla ekki að fara sérstaklega að rekja það mál, En hins vegar varðandi útflutningssjóð atvinnuveganna og þann sérstaka hluta, sem þar af er látinn ganga til samtaka útvegsmanna, er allt öðru máli að gegna. En ég verð nú að segja það að ég hef aldrei verið sérstaklega hrifinn af því, hreinlega ekki, og ekki heldur þeim hluta sem hefur verið látinn renna til samtaka sjómanna eða verkalýðssamtakanna. Það er hreint ekkert skemmtilegt og hef ég sannarlega ekki verið neinn sérstakur talsmaður þess. En það, sem mér finnst hér skipta máli, er að menn geri sér ljóst inn á hvaða braut er nú verið að fara. Ég er ekkert endilega að andmæla því að þessar aðferðir séu notaðar þegar mál hafa verið vel skoðuð. Ég verð t. d. að játa það og dreg ekkert úr með því að ég greiddi strax atkv. með því að búnaðarmálasjóðsgjaldið væri hækkað sérstaklega vegna tilkomu Bændahallarinnar. Mér fannst það eðlilegt. Bændur voru að vísu ekki allir sammála um það, en engu að síður fannst mér það eðlilegt því að það var mikill meiri hluti þeirra sem var tvímælalaust á því. Nokkurt pólitískt átakamál var það þó. En ég greiddi þessu alltaf atkv. þegar ég hafði aðstöðu til þess þannig að ég er í grundvallaratriðum ekki andvígur því að einhverjar slíkar aðferðir geti verið notaðar. En það, sem ég var að reyna að segja hér áðan, var að þegar búið er að stíga það skref sem ætlað er að gera með þessu frv., þá verður eftirleikurinn ekkert sérstaklega auðveldur, ef menn ætla þá að fara að vinsa úr þeim sem kynnu að hafa áhuga á að fara í sama farið. Hæstv. ráðh. sagði að þetta gjald væri ákaflega auðvelt í álagningu og innheimtu vegna þess að það væri alveg hliðstætt iðnlánasjóðsgjaldinu. Það, sem ég var að nefna áðan um innheimtu eða álagningu gjaldanna til styrktarsjóðanna, er nákvæmlega á sama hátt og þetta er hliðstæða iðnlánasjóðsgjaldanna eða lagt á sama stofn, þá eru þau gjöld lögð á sama stofn og atvinnuleysistryggingarnar og nákvæmlega á sömu aðila. En eins og ég sagði, við borgum árlega tugi þúsunda fyrir þessa þjónustu og er það þó bara álagningin, alls ekkert varðandi innheimtu gjaldanna, hana annast félögin sjálf. En sem sagt, ef aðrir eiga að fá þetta ókeypis og miklu meira en það, þá er sjálfsagt að athuga þau mál nánar. Ég vil sérstaklega undirstrika það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér áðan varðandi þau samtök sem hér er um að ræða og einkanlega Landssamband iðnaðarmanna. Það er ekkert sérstaklega fjölmennt, en það er ekki nokkur efi á því að ef þetta frv. verður að lögum óbreytt, þá verða mjög margir aðilar skyldaðir til þess að greiða til Landssambandsins, sem þeir fram að þessu hafa ekki viljað nein viðskipti eiga við. Ég enda þetta enn með því að vara við því fordæmi sem þetta er, ef menn þá eru ekki reiðubúnir til þess að koma til móts við hvaða aðila sem væri sem líkt væri ástatt um.

Frsm. minni hl. (Magnús Kjartansson) : Hæstv. forseti. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt ástundar hæstv. iðnrh. ævinlega ákaflega sérstæða tegund af kurteisi. Hann byrjaði ræðu sína á því hér áðan, að það væri ekki ástæða til að svara þm. eins og hv. þm. Sverri Hermannssyni og mér, hins vegar hefði hann vissulega ástæðu til þess að svara því sem hv. þm. Eðvarð Sigurðsson hefði til mála að leggja. Hæstv. ráðh. er hér að gera: mannamun sem ég er að sjálfsögðu ekkert viðkvæmur fyrir. En þetta sýnir dálítið inn í hugskot þessa hæstv. ráðh., sem við margir þm. erum búnir að fá æðilöng kynni af. Hann á dálítið erfitt með að umgangast okkur aðra þá sem sitjum hér á þingi eins og jafningja. Honum finnst hann vera hafinn æðimikið upp yfir okkur. Og það er ákaflega grunnt á hrokanum í þessum hæstv. ráðh. Samt fór það nú svo að áður en ráðh. lauk ræðu sinni, þá var hann kominn út í það að svara mér með alls konar glósum og skætingi, hann gat ekki setið á sér þegar á hólminn kom, þótt hann lýsti því yfir að hann ætlaði ekki að ansa málflutningi mínum einu einasta orði. Hæstv. ráðh. sagði að ég hefði fengið þetta frv. samþ. í ríkisstj., en svo hefði það ekki verið lagt fram vegna einhverra formgalla. Þetta mál lá hjá mér í nærri þrjú ár, eins og ég greindi frá áðan, og hafi verið formgallar í því þá, þá eru þeir vissulega í frv. enn þá. Í frv. eru raunar svo miklir formgallar, að þeir einir ættu að gera það að verkum að þetta frv. yrði ekki samþ. Alþ. er ekki sæmandi að samþykkja frv. sem er formlega jafn illa á sig komið og þetta frv. Ég skal benda á dæmi um þetta. Fyrsta setningin hljóðar svo: „Leggja skal 1% iðnaðarmálagjald á allan iðnrekstur í landinu sem af er greitt iðnlánasjóðsgjald samkv. ákvæðum 5. gr. l. nr. 68 10. okt. 1967.“ Hæstv. iðnrh. virðist ekki hafa nokkra minnstu hugmynd um það að þessum stofni var breytt með l. nr. 50 frá 25. apríl 1973. Samkv. því, sem stendur í þessu, á að leggja þetta á stofn sem er ákveðinn með lögum 1967, en má ekki leggja það á þann stofn sem markaður var með lögum 1973. Ef hér væri formlega rétt að farið, þá hefði þurft að standa þarna: sbr. 1. gr. laga nr. 50 frá 25. apríl 1973, eða: með síðari breytingum. En þetta er ekki gert, og ef þetta frv. verður samþ. með þessu móti, þá verður það ákaflega erfitt reikningsdæmi, er ég hræddur um, að leggja þetta gjald á því að samkv. fyrri lögunum er þetta miðað við gjaldstofn sem alls ekki er notaður lengur. Það er notaður allt annar gjaldstofn. Þetta er formgalli sem einn saman á að nægja til þess að alþm. geti ekki samþ. þetta frv. Svo kemur þriðja setningin. Hún er svo hljóðandi: „Undanþegin gjaldinu eru fyrirtæki í einkaeign opinberra aðila“ - svolítið einkennilegt orðaorðalag, - „einkaeign opinberra aðila, svo og fyrirtæki sem stofnuð eru samkv. sérstökum lögum til að vera eign opinberra aðila að verulegu leyti, nema annars sé getið í lögum þeim.“ Fyrirtækin eru undanþegin gjaldinu nema annars sé getið í þeim lögum, nema lög um fyrirtækin kveði á um það að þau eigi að borga þetta gjald sem nú er verið að leggja á. Hvers konar endileysa er þetta? Hvernig dettur mönnum í hug að ganga frá lögum á þennan hátt? Ef átt hefði að nást einhver meining í þetta, þá hefði þurft að standa: „undanþeginn gjaldinu eru fyrirtæki í einkaeign opinberra aðila,“ ef menn vilja hafa það orðalag, „svo og fyrirtæki sem stofnuð eru samkv. sérstökum lögum til að vera eign opinberra aðila að verulegu leyti, enda sé þess getið í þeim lögum.“ Þetta liggur í hlutarins eðli. Menn þurfa ekki annað en lesa þessa mgr. til þess að sjá að hér er um að ræða neina afglapasmíð. Ef Alþ. ætlar að samþykkja lög með svona formgöllum, þá erum við að setja blett á okkar heiður. Þótt ekki sé annað en þessir formgallar, þá leiða þeir augljóslega til þess að Alþ. getur ekki samþ. frv. sem er svona illa undirbúið og hæstv. ráðh. hefur greinilega akki látið neinn lögfróðan mann fara yfir til þess að séð væri fyrir því að ekki væri á því missmíð af þessu tagi. Ég held að ég þurfi ekki eð fara fleiri orðum um þetta, ég held að þetta sjái hver einasti maður. Og þó að hæstv. ráðh. undirbúi mál sín svo illa, þau séu lögð hér inn á þing svona á sig komin, þá eigum við alþm., sem berum ábyrgð á lagasetningu á Íslandi, ekki að taka það í mál að gera að lögum vanskapnað af þessu tagi. Ég held að ekki nokkur maður geti vefengt það að þarna er um að ræða alveg fráleita missmíði. En hæstv. iðnrh. vék í lok ræðu sinnar að mörgum öðrum málum, og fyrst hann átti upptök að því, þá er ástæða til þess að gera það líka. Hæstv. ráðh. sagði að þetta væri þriðja málið af málum sem ég hefði unnið að sem iðnrh. sem ég hefði síðan snúist á móti. Ég hef áður gert grein fyrir því hvers vegna ég flutti þetta frv. ekki. Það er staðreynd, að það var ekki flutt, og og hef gert grein fyrir ástæðunum fyrir því. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði snúist gegn frv. um verðjöfnun á raforku sem ég flutti sjálfur hér í þinginu. Ég skal minna á hvernig það mál bar að. Ég bar þetta frv. fram og það fjallaði um almenna álagningu á raforku til þess að rétta hag Rafmagnsveitna ríkisins, en fjárhagur þeirra var kominn í algert óefni. Eftir að núv. ríkisstj. tók við fór hún hins vegar inn á þá leið að hún flutti frv. um tveggja stiga hækkun á söluskatti. Þetta söluskattsfrv. var rökstutt með því m. a. að því væri ætlað að bæta úr fjárhagsörðugleikum Rafmagnsveitna ríkisins. Það er önnur aðalröksemdin fyrir þessu söluskattsfrv. Urðu miklar deilur um þetta söluskattsfrv. og sýndist sitt hverjum. En það fór svo að þetta frv. var samþ. og þar með hafði Alþ. fallist á þá till. hinnar nýju ríkisstj. að bæta úr fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins með innheimtu á söluskatti. Þetta er staðfest í þskj. Eftir að hæstv. núv. ríkisstj. var búin að ákveða þessa leið að bæta úr vanda Rafmagnsveitnanna með því að leggja á hækkaðan söluskatt og leysa vanda þeirra þannig, þá voru auðvitað engin rök fyrir því að samþykkja frv. um verðjöfnunargjaldið einnig því að þá var verið að bæta úr sama vandanum að tveimur mismunandi leiðum og það var verið að leggja á fólkið í landinu tvöfalt gjald til þess að leysa einn og sama vandann. Ég gerði ákaflega skýra grein fyrir þessu hér á þingi þegar við ræddum þetta mál. Og ég fæ ekki skilið hvernig nokkur maður getur vefengt að sú afstaða er fullkomlega rökrétt, að það er ekki hægt að leggja á þjóðina tvöfaldan skatt til þess að leysa eitt og sama vandamálið. Fyrst hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. fóru þá leið að leysa vanda Rafmagnsveitna ríkisins með þeim hætti að hækka söluskatt, þá eru engin rök fyrir því að fara þá leið sem ég hafði lagt til. Þegar hæstv. ríkisstj. gerði hins vegar hvort tveggja, þá var hún að hefja þann feril sinn, sem allir þekkja, að stórauka skattheimtuna í landinu, auka byrðar þær sem almenningur verður að bera, skerða lífskjör almennings og stuðla þannig að því alvarlega atvinnuástandi, því alvarlega efnahagsástandi, því alvarlega kjaraástandi sem nú mótar íslenskt efnahagslíf og íslenskt atvinnulíf. Það var þetta sem þarna gerðist. Ég snerist ekki gegn frv. sem ég hafði flutt. Ég snerist hins vegar gegn því að hæstv. ríkisstj. og hæstv. iðnrh. notuðu vanda Rafmagnsveitna ríkisins til tvöfaldrar skattheimtu. Hæstv. ráðh. vék síðan að því, að ég hefði skipt um skoðun að því er varðar kísiljárnverksmiðju í Hvalfirði, og þar kemur hæstv. ráðh. inn á mál sem er þess eðlis að ástæða er til að tala um það alllengi. Ég hef séð það í Morgunblaðinu að undanförnu að þar hefur verið vitnað í bréf og margendurtekið að þetta hafi verið bréf sem ég hafi sent Union Carbide og að þetta sýni hverja afstöðu ég hafi haft til Kísiljárnverksmiðjunnar þá og hvernig ég hafi hringsnúist, verið kúgaður og beygður og ég veit ekki hvað og hvað. Þetta eru að vísu allt saman vísvitandi ósannindi. Hæstv. iðnrh. veit það og það vita allir aðstandendur að þetta bréf var aldrei sent og var ekki samið af mér. Mál stóðu þannig á s. l. vori að Union Carbide óskaði eftir því að lagt yrði frv. um kísiljárnverksmiðju fyrir þingið. Ég hafnaði því að leggja slíkt frv. fram. Union Carbide fór þá fram á að ég kannaði það hver væri afstaða þingflokkanna til málsins svo að þeir gætu metið það á raunsæjan hátt, hvaða horfur kynnu að vera á viðhorfum manna til þessa máls þegar kosningum væri lokið. Viðræðunefnd um orkufrekan iðnað tók að sér að framkvæma þessa könnun og hún gerði þetta uppkast að bréfi sem Morgunblaðið hefur birt, og ég kannaði síðan í kjölfar þess hver var afstaða þingflokkanna. Við þá könnun kom það í ljós að meiri hl. Alþ. var ekki reiðubúinn til að taka neina afstöðu til málsins. Það átti við um þingflokk Alþb. og það átti við um þingflokk Sjálfstfl. Ég skrifaði því annað bréf og tilkynnti að ríkisstj. og ég værum sammála meginatriðum í þeim samningsdrögum sem þá lágu fyrir, en ég gæti ekkert sagt um afstöðu Alþ. og ekki gefið nein fyrirheit um það, hvernig Alþ. mundi að málinu standa, af þessum ástæðum. Þetta var það bréf sem ég sendi, og það er í samræmi við staðreyndirnar eins og þær koma upp. En í tilefni af því, að því er haldið fram að ég hafi skipt um skoðun á þessu máli, þá er það algerlega rangt. Það hef ég ekki gert. Ég leit á það sem eitt af veigamestu verkefnum mínum, meðan ég gegndi störfum iðnrh., að hnekkja þeirri þjóðhættulegu stefnu sem viðreisnarstjórnin tók upp á miðjum 7. áratug þessarar aldar þegar hleypt var inn í landið erlendu fyrirtæki til þess að stofna erlenda verksmiðju sem var undanþegin íslenskum lögum.

Hún er það ekki.

Hún er undanþegin íslenskum lögum. Ef það kemur upp ágreiningur milli íslenska ríkisins og þessarar verksmiðju, þá er það útkljáð af erlendum dómstól, en ekki af íslenskum dómstól.

Íslenskum lögum er hún ekki undanþegin.

Hún er undanþegin íslenskri lögsögu, hún er undanþegin íslensku dómsvaldi. Ef það kemur upp ágreiningur milli íslenska ríkisins, íslenska ríkisins sjálfs og þessa einkafyrirtækis, þá á það að gerast að við megum ekki leggja það undir okkar eigin dómstóla, heldur verðum við að lúta yfirstjórn erlends valds hvað þetta snertir. Þetta var sú stefna sem viðreisnarstjórnin tók upp í þessu máli. Þarna var erlendur aðili sem fékk að koma upp fyrirtæki á Íslandi, og hvernig var svo gengið frá samningunum? Það var gengið þannig frá þessum samningum að það var samið um fast raforkuverð fram til ársins 1997, fast óbreytt verð fyrir raforku fram til ársins 1997. Það var samið um annað. Það var samið um að þessi verksmiðja skyldi undanþegin íslenskum sköttum, íslenskum skattalögum það skyldi taka af henni framleiðslugjald sem var föst dollaraupphæð á tonn. Hvað er það sem þessi verksmiðja notar til sinnar framleiðslu? Hún notar orku, hún notar súrál, hún notar rafskaut, anóður. Við leggjum til orkuna, hún er á föstu verði. Við leggjum, á þetta skatt, það er fast í dollaratölu. En hvað með súrálið og hvað með rafskautin? Það eru engin ákvæði um það í samningnum að það eigi að vera fast verð á súráli eða fast verð á rafskautum, enda hefur það gerst síðan þessir samningar voru gerðir 1967 að verðið á súráli hefur næstum því þrefaldast og verðið á anóðum hefur meira en tvöfaldast. Og hver halda menn að afleiðingin sé af samningum af þessu tagi þar sem okkar framlag er fast, en Alusuisse má hækka verðið á því, sem það leggur til, allan tímann? Þetta hefur leitt til þess að orkuþátturinn, sem áður var yfir 10% af framleiðslukostnaði á tonn, hefur dottið niður í 6%. Og Alusuisse hefur aðstöðu til þess að halda þannig á málum að þetta fyrirtæki skili aldrei hagnaði því að ákvæðið um framleiðslugjaldið, sem á að jafngilda skatti, er svo vídómslega tiltekið að það má ekki hækka nema sem svarar hálfum gróða fyrirtækisins. Það verður að vera bókhaldslegur gróði hjá fyrirtækinu ef þetta framleiðslugjald á að hækka. Með því að halda þannig á málum að ekki sé gróði á þessu fyrirtæki, þá er hægt að tryggja að framleiðslugjaldið haldist óbreytt í þessari dollaratölu hverjar svo sem breytingar verða á heimsmarkaðnum. Og það er þetta sem Alusuisse hefur verið að gera á undanförnum árum. Hverjir selja álbræðslunni súrál? Það er Alusuisse. Hverjir selja álbræðslunni anóður? Það er Alusuisse. Og með því að hækka verðið á þessum hráefnum mun meira en hækkun hefur orðið á almennum markaði, þá er séð til þess að álbræðslan í Straumsvík er gerð upp með tapi ár eftir ár. Móðurfélagið græðir alltaf, hringurinn skilar alltaf ágóða á þeim árum sem okkur var sagt að það væri óhemjulegt tap á þessari framleiðslu. Það var alltaf gróði hjá hringnum. Svona voru þessir samningar. Ég hef áður rakið það, að ákvæðin um raforkuverð eru bundin til ársins 1997. Þegar kannað var seinast, fyrir einu ári eða svo, hvernig það verð stæðist í samanburði við það verð, sem um er rætt í sambandi við kísiljárnverksmiðjuna, kom í ljós að skakkinn miðað við forgangsorku jafngilti hvorki meira né minna en 1000 millj. kr. á ári, einum milljarði á ári. Þessi munur er orðinn miklu meiri núna vegna gengislækkananna. En við þetta bætist svo þetta atriði, sem ég er að rekja hér, að gætt er vandlega að því að þetta fyrirtæki skili aldrei bókhaldslegum arði. Súrálið má hækka, anóðurnar mega hækka í verði, en raforkan má ekki hækka og framleiðslugjaldið á að vera fast. Þetta eru mestu hneykslissamningar sem nokkurn tíma hafa verið gerðir á Íslandi, mesta fjármálahneyksli sem nokkur ríkisstj. hefur gert sig seka um fyrr og síðar. En þetta átti að vera vaxtarbroddur nýrrar iðnþróunarstefnu á Íslandi. Því var lýst yfir alveg sérstaklega að þarna væri verið að brjóta ísinn, nú væri greið leið, nú mættu erlend fyrirtæki þyrpast inn í landið í þetta glæsilega kjölfar. Hér áttu að rísa 20 álbræðslur á fáum árum, sagði Eyjólfur Konráð Jónsson, 20 álbræðslur. Og við heyrum þennan tón núna aftur. Það er farið að tala um súrálsverksmiðjur, álbræðslur fyrir norðan, austan og vestan, erlendar verksmiðjur út um allt. Og á landsfundi Sjálfstfl. biðst hæstv. iðnrh. afsökunar í ræðu sinni, kemur hálfgrátandi fyrir landsfundarmenn og biðst afsökunar á því að hann hafi nú orðið að sætta sig við það að íslendingar ættu meiri hl. í fyrirhugaðri kísiljárnverksmiðju, hana hafi ekki viljað það, þessi hæstv. ráðh., þetta sé andstætt stefnu Sjálfstfl„ en hann hafi orðið að sætta sig við þetta því að sá illi skúrkur, Magnús Kjartansson, hafi verið búinn að tryggja að það væri ekki pólitískur möguleiki til að koma öðru í gegn. Hæstv. iðnrh. var að biðjast afsökunar á þessu, hann var að biðjast afsökunar.

Er þetta orðrétt úr ræðu minni?

Nei, þetta er efnið, vegna þess að hæstv. ráðh. varð fyrir ákaflega þungu ámæli hér á hinu háa Alþ., í báðum d., vegna þess að hann væri að brjóta grundvallarreglu Sjálfstfl. með víðtækari þjóðnýtingu en dæmi væru um á Íslandi og með þessu væri hann að grafa undan hinu frjálsa framtakskerfi í landinu: Það voru þessar sakir sem voru bornar á hæstv. ráðh. og þess vegna þurfti hann að biðjast afsökunar á landsfundi Sjálfstfl. Hann þurfti að biðjast afsökunar, þessi hæstv. ráðh., og það er von að hann komi hér upp í stólinn og beri ósannindi á aðra til þess að svala sér. Við heyrðum það á ummælum hv. þm. Sverris Hermannssonar áðan að það eru ekki afskaplega kærleiksrík samskipti innan Sjálfstfl. þessa dagana. Þessir samningar, sem gerðir voru 1967, hafa í mínum huga síðan verið eins og martröð. Ég var þeirrar skoðunar og er það enn að ef áfram yrði haldið á slíkri braut, þá værum við að afsala okkur efnahagslegu sjálfstæði á Íslandi, þá værum við að afhenda erlendum auðhringum í vaxandi mæli forræði yfir efnahagsmálum okkar sjálfra. Ég leit svo á að slík þróun, eins og þá var efnt til af viðreisnarstjórninni, gæti orðið íslendingum miklu hættulegri en nokkurt hernám. Og ég leit svo á þá og lít svo á enn að það sé ein mesta nauðsyn okkar sem þjóðar að reisa varnarmúr gegn áformum af þessu tagi, að tryggja að fleiri erlend fyrirtæki ryðjist ekki inn í landið, með þeim kjörum líka eins og ég hef verið að rekja hér fyrr í mínu máli, heldur verði tekin upp sú stefna að þegar okkur hentaði að ráðast í orkufrekan iðnað, nýta orkulindir okkar, vatnsorku okkar og hveraorku, til iðnaðarframleiðslu, þá yrði þar að vera um að ræða fyrirtæki sem við íslendingar ættum að miklum meiri hl., þ. e. a. s. íslenska ríkið, ekki neinir leppar, - sem íslenska ríkið ætti að miklum meiri hl. og lyti að sjálfsögðu íslenskum lögum í einu og öllu og væri ekki háð því að við yrðum að leita undir erlenda dómstóla til þess að fá skorið úr um ágreining íslenska ríkisins og slíks fyrirtækis, sem er einhver mesta niðurlæging sem leidd hefur verið yfir íslendinga nokkru sinni. Það var einnig afstaða mín að fyrirtæki af þessu tagi yrði að vera búið ítrustu mengunarvörnum, einvörðungu í samræmi við íslenska staðla sem væru unnir af íslenskum vísindamönnum á sjálfstæðan hátt í samræmi við forsendur okkar sjálfra. Auk þess á að sjálfsögðu að tryggja raforkuverð sem auðveldaði okkur að auka rafvæðingu okkar á Íslandi, en ekki raforkuverð sem er þess eðlis, eins og um var samið 1967, að þjóðin verður að borga með því. Það er almenningur á Íslandi, það eru atvinnufyrirtækin á Íslandi sem borga árlega með raforkunni sem seld er til álbræðslunnar á þessu smánarverði. Ég vil biðja norðlendinga sem tala um orkuvandamálin hjá sér, ég vil biðja austfirðingana, sem tala um orkuvandamálin hjá sér, og ég vil biðja vestfirðingana, sem tala einnig um slík mál, að íhuga hvernig staðan væri hjá þeim ef þeir ættu kast á þeirri raforku sem nú er seld álbræðslunni langt undir kostnaðarverði. Ég hugsa að það væri jafnvel reikningsdæmi hvort það hentaði ekki íslendingum að nýta þessa raforku nú þegar til sinna eigin þarfa og rifta þessum samningi, t. d. með þjóðnýtingargerð. Vegna þess að ég var þessarar skoðunar, þá taldi ég að á það þyrfti að reyna hvort þessi stefna mín væri framkvæmanleg eða ekki. Það er ósköp auðvelt fyrir okkur að setja upp einhverjar kenningar, halda um þær langar ræður, en við þurfum að reyna það í verki hvort slíkar kenningar standast. Vinstri stjórnin ákvað 1971 að ráðast í virkjun við Sigöldu. Ríkisstj. ákvað einnig þá að tengja saman orkuveitusvæði og freista þess að nýta þessa raforku á sem allra stærstum innlendum markaði til þess að sem flestir landsmenn fengju notið hennar, og þá höfðum við að sjálfsögðu húshitun alveg sérstaklega í huga. Kannanir, sem gerðar voru leiddu í ljós og það var naumast hægt að vefengja það að rafhitunarmarkaðurinn mundi ekki opnast að neinu marki meðan olíuverðið var jafnlágt og það var þá. Það borgaði sig hreinlega ekki fyrir fólk, sem hafði komið upp olíukyndingu í húsum sínum, að breyta yfir í rafhitun vegna þess að því fylgdi svo mikill stofnkostnaðarauki, þannig að einu nýju aðilarnir, sem talið var að kæmu þarna til greina, voru menn sem voru að koma sér upp nýjum húsum og gátu hannað rafhitun inn í sjálfan byggingarkostnað húsanna. Þess vegna var það mat sérfræðinga að enda þótt markaðurinn væri gerður að því marki, sem við gátum, víðtækari en hann var, þá mundi samt verða eftir æðimikið orkumagn senn ekki yrði neinn eðlilegur markaður fyrir um æðilangt árabil. Þess vegna beitti ég mér fyrir því að kannað væri hvort tök væru á því að koma upp orkufrekum iðnaði til þess að nýta þessa orku sem ella væri ekki markaður fyrir því að að sjálfsögðu var það ákaflega stórfellt efnahagslegt áhugamál fyrir íslendinga. Ég setti viðræðunefnd um orkufrekan iðnað ákaflega ströng pólitísk skilyrði. Ég setti henni þau skilyrði að slík fyrirtæki yrðu að miklum meiri hl. til að vera í eigu íslenska ríkisins, að það yrði í einu og öllu að lúta íslenskum lögum og íslenskum mengunarreglum, að það mætti ekki vera svo stórt, að okkur væri ofviða fjárhagslega að ráðast í það, það mætti ekki vera það vinnuaflsfrekt, að það raskaði stöðu annarra atvinnuvega, áhrif þess mættu ekki vera það mikil, að af því hlytust félagsleg vandræði. Þegar ég gerði n. um orkufrekan iðnað grein fyrir þessum grundvallarhugmyndum mínum, þá verð ég að viðurkenna það að ýmsir hristu höfuðið og sögðu: Ja, þetta er nú það sama og að segja: Það þýðir ekkert að fara í viðræður af þessu tagi við erlenda aðila. Það fellst enginn á svona skilyrði: - Þeir sögðu við mig: Með þessu ertu bara að sýnast. Þú þykist vilja leysa þennan vanda, en þú ert að koma þér undan því að takast á við hann í raun og veru. - Og þetta virtist raunar standa þannig um allangt skeið, Það voru hafnar viðræður við Union Carbide. Þeir töldu það ófrávíkjanlegt skilyrði af sinni hálfu að þeir ættu algeran meiri hl. í þessu fyrirtæki. Ég lagði þá niðurstöðu fyrir ríkisstjórnarfund á sínum tíma og greindi frá þessu. Áætlanirnar voru í sjálfu sér hagkvæmar þá, en þessi ljóður var á, að Union Carbide krafðist þess að fá meiri hl. í fyrirtækinu. Það kom í ljós á þessum fundi að samráðh. mínum úr Framsfl. og SF var þetta ekki þá grundvallaratriði á sama hátt og það var í mínum huga. En ég hafði aðstöðu til þess að taka af skarið, og ég gerði það og ég sagði: Á þessum forsendum verður ekki samið.

Er nú ekki hv. þm. farinn að kríta heldur liðugt?

Nei, nú er ég ekki farinn að kríta liðugt, þessi fundur, hæstv. viðskrh., var haldinn í ráðherrabústaðnum við Tjarnargötu og á honum mætti, fyrir utan ríkisstj., viðræðunefnd um orkufrekan iðnað og hún bar upp þessar spurningar og það voru engin mótmæli frá ráðh. Framsfl. gegn því að teknar yrðu upp viðræður á þessum forsendum, ekki á þeim fundi. Hinu fagna ég mjög, að Framsfl. hefur mótað þessa stefnu síðan, og ég tel vera ákaflega mikið traust í því, að Framsfl. skuli hafa mótað þessa stefnu, og ég treysti því sannarlega, að hann muni halda fast við þá afstöðu, því að ég tel það ákaflega mikils virði. Hæstv. forsrh. hefur staðfest hér á þinginu að þetta sé stefna Framsfl., og ég vona að okkur takist að halda þannig á málum að það verði stefna hans áfram, því að þarna er um að ræða varnarmúr sem ég tel skipta ákaflega miklu máli. Svo kom það í ljós á árinu 1973 að Union Carbide hafði snúist hugur. Ástæðan fyrir því var sú að félagið var í margvíslegum vanda. Það sat uppi með gamlar, andstyggilegar úreltar verksmiðjur í Bandaríkjunum sem menguðu umhverfi sitt þannig að heilbrigðisyfirvöld töldu að þau yrðu að loka þeim, og auk þess vildi Union Carbide selja kísiljárn á markað í Englandi þar sem meginkaupandinn er breskt ríkisfyrirtæki, en þurfti þá að koma upp verksmiðju í landi sem hefði viðskiptasamning við Efnahagsbandalag Evrópu. Af þessum ástæðum féllust þeir á það í fyrsta skipti í sögu þessa auðhrings að taka upp samvinnu við ríkisstj. á þeim forsendum að ríkisstj. ætti meiri hl. af hlutafénu. Þetta höfðu þeir ekki gert áður. Þetta er atburður sem markar æðimikil tímamót, og ég hygg að eftir honum verði tekið víðar en hér þegar stundir líða fram. Það eru sem betur fer æðimörg nýfrjáls ríki sem eru það vönd að virðingu sinni að þau áskilja sér rétt til að eiga meirihl. í atvinnufyrirtækjum sem starfrækt eru í þessum löndum. Þegar árangur næst í baráttu þessara ríkja, sem einmitt er háð fyrst og fremst við auðfyrirtæki, sem tryggir þeim þjóðlegt forræði á þessu sviði, þá er það ákaflega mikilvægur árangur. Það var unnið að þessari samningsgerð og það lágu fyrir drög að samningi haustið 1973. Eins og mál stóðu þá var ég þeirrar skoðunar að meginatriðin í þeim lögum væru hagkvæm akkur íslendingum. Og ég hef ekki skipt vitundarögn um skoðun hvað þetta atriði snertir - ekki vitundarögn. Þó að hæstv. iðnrh. komi hér upp í stól og segi að ég hafi snúist, þá eru það hrein ósannindi, alger ósannindi, sem þessi ráðh. er sérfræðingur í að beita öllum öðrum mönnum fremur sem eru hér á þingi. Ég taldi að þessi drög væru hagkvæm íslendingum, og ég er þeirrar skoðunar enn. Sú afstaða hefur ekki vitundarögn breyst. En það var annað sem breyttist haustið 1973.  En það var annað sem breyttist haustið 1973. Það kom upp orkukreppa í heiminum sem menn höfðu ekki séð fyrir og leiddi til þess að olíuverð fimm- og sexfaldaðist á tiltölulega skömmum tíma. Og hvaða áhrif hafði það á þennan húshitunarmarkað sem ég var að tala um áðan? Það hafði þau áhrif að þessi markaður galopnaðist á svipstundu. Það varð ekki aðeins þjóðhagslega hagkvæmt að nýta orkuna til húshitunar, það varð líka fjárhagsatriði fyrir fólk sem bjó í húsum sem voru hituð upp með olíu. Og þessi markaður var það stór að hann tók við allri orku frá Sigölduvirkjun. Þetta er markaður sem nemur 800 gwst., en öll framleiðsla Sigölduvirkjunar er 700 gwst., miðað við almenna notkun á húshitun. Þá ákvað ég að sjálfsögðu að hefjast þegar í stað handa um könnun á því hvort hagkvæmt væri fyrir íslendinga og hvernig íslendingar ættu að flýta sem mest því að nýta innlenda orkugjafa í stað innfluttrar olíu. Eftir að ég hafði rætt við Orkustofnun og hún taldi sig ekki hafa aðstöðu til þess að vinna þetta verk á eins stuttum tíma og ég óskaði eftir, þá fól ég þetta verkefni stærstu ráðgjafaskrifstofu verkfræðinga á Íslandi, Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens, og fól henni að hraða könnun sinni svo sem verða mætti. Ég sneri mér þá einnig til Seðlabankans og bað hann að ganga frá fjármögnunaráætlun í samræmi og sambandi við þessa könnun. Ég lagði skýrslu um þessi mál, bráðabirgðaskýrslu, áfangaskýrslu, fyrir Alþ. fyrir rúmlega einu ári. Sú skýrsla sannaði ótvírætt að það var ákaflega hagkvæmt fyrir okkur íslendinga að nýta þessa raforku til húshitunar, en að sjálfsögðu að nýta heitt vatn alls staðar þar sem það var tiltækt, það liggur í hlutarins eðli. En það var ljóst að um þriðji hluti markaðarins yrði að nýta raforku til húshitunar vegna þess að þar er ekki kostur á heitu vatni, og þær niðurstöður hata að sjálfsögðu ekki breyst að neinu umtalsverðu leyti síðan. Ég hafði hugsað mér að þessari áfangakönnun, sem ég gerði Alþ. grein fyrir fyrir rúmu ári, yrði haldið áfram af fullum krafti. En þannig fór, þegar Gunnar Thoroddsen gerðist hæstv. iðnrh. að eitt fyrsta verk hans var að stöðva þessa rannsókn. Ég hef oft talað um þetta hér á þingi í vetur, mjög oft, og ég hef flutt margar till. um það hvernig ætti að standa að þessu máli, um nauðsynlegar framkvæmdir, fjárveitingar sem ég teldi nauðsynlegar. Og þegar ekkert hreif sem ég gerði till. um, þá lagði ég hér fram 28. febr. fsp. til hæstv. iðnrh, um það, hverjar væru áætlanir ríkisstj., núv. hæstv. ríkisstj., um það, hvernig ætti að nýta innlenda orkugjafa í stað innfluttrar olíu. Ég fór fram á að annars vegar yrði gefin skýrsla um hitaveitur, um árlega áfanga, um árlega fjármögnun, hins vegar um raforkuframkvæmdir á þessu sviði, um virkjanir, stofnlínur og dreifilínur, einnig um árlega áfanga og um árlega fjármögnun. Þetta var 28. febr. Ég er búinn að auglýsa oft eftir svari við þessari fsp. Svo gerist það allt í einu í dag að það er dreift hér ákaflega virðulegu plaggi með litprentaðri kápu og miklu skrauti í sambandi við iðnrn. og það á að vera svar þessa hæstv. ráðh. Ég veit ekki hvort hv. alþm. eru búnir að lesa þetta merkilega plagg, en ég er búinn að því og ég var afskaplega fljótur að því, því að ég hef aldrei á ævi minni séð ómerkilegra svar. Í þessu er ekki nokkur skapaður hlutur sem t. d. duglegur blaðamaður, eins og sitja þarna uppi hjá okkur, gæti ekki samið á hálfum degi. Það er ekki vitundarögn fram yfir það sem maður, sem eitthvað hefur fylgst með, gæti samið á hálfum degi. Þetta er eftirtekjan af þeirri fsp. sem ég bar fram við hæstv. ráðh. Og þetta sýnir ákaflega glöggt að hæstv. ráðh. hefur enga stefnu í þessu máli, hann hefur ekki nokkra stefnu í þessu máli, hann hefur ekkert látið gera, hann hefur engan áhuga á málinu. Enda hefur hæstv. ráðh. vakið almenna undrun margsinnis með ummælum sínum um orkumál, eins og þegar hann lýsti því yfir í sjónvarpi, í einu og sama sjónvarpsviðtalinu, fyrst að næsta virkjun, sem kæmi í gagnið, yrði Blönduvirkjun, í miðju viðtalinu var hann allt í einu hlaupinn suður yfir fjöll, var farinn að tala um Hrauneyjarfossvirkjun sem næstu virkjun, og svo bara stóð hann klofvega yfir landið þvert og talaði um að virkja á báðum stöðum í einu, Blöndu og Hrauneyjarfoss, og láta virkjanirnar taka til starfa báðar í senn. Þetta má nú heita áætlunargerð í sambandi við framkvæmdir í raforkumálum! Sú áfangaskýrsla, sem ég lagði hér fram í fyrra, sannaði hins vegar ákaflega ljóslega að það er mjög hagkvæmt fyrir okkur íslendinga að nýta raforkuna frá Sigölduvirkjun til húshitunar. Með því erum við að bæta úr mjög alvarlegu vandamáli sem brennur á þeim hlutum þjóðarinnar sem búa á Austfjörðum, Norðurlandi og Vestfjörðum. Það þarf í sjálfu sér enga frekari athugun til þess að komast að grundvallarniðurstöðu um það álitamál hvort eigi að nýta raforkuna í þessu skyni eða hvort eigi að halda fast við fyrri hugmyndir um að nýta orkuna til iðnaðarframleiðslu sem uppi voru meðan þessi markaður virtist ekki vera opinn. Það liggur alveg ljóst fyrir að ef við tökum mið af hagsmunum íslendinga eins og þeir eru núna, þá hljótum við að láta innlenda markaðinn ganga fyrir, en láta hugmyndir okkar um það að nýta raforku til iðnaðarframleiðslu bíða þangað til við erum búnir að fullnægja þessum þörfum. Frammi fyrir þessu vali höfum við alþm. staðið. Frammi fyrir þessu vali átti hæstv. iðnrh. að standa. En það var greinilegt að hæstv. ráðh. hafði ekki dug í sér til þess að setja sig inn í þessi vandamál. Hann beit sig aðeins í það að hér ætti að koma upp orkufrekum iðnaði þó að aðstæðurnar væru gerbreyttar, þau rök, sem voru fyrir þessari könnun í upphafi, væru horfin að þessu leyti. Og hann beit sig í það að þessi verksmiðjan skyldi rísa. En hæstv. ráðh. gerði miklu meira en það. Hann breytti í grundvallaratriðum þeim samningsdrögum sem ég hafði talið fullnægjandi 1974 og lýsti stuðningi við. Hann breytti þessum samningsdrögum í grundvallaratriðum. Fyrsta grundvallaratriðið, sem þessi hæstv. ráðh. breytti, var að hann minnkaði eign íslenska ríkisins úr 65% í 55%, og það er greinilegt á þeirri afsökunarræðu, sem hann varð að flytja klökkur á landsfundi Sjálfstfl., að hann hefði gjarnan viljað fara miklu lengra.

Veit hv. þm. hvaða mál er til umr. hér?

Ég veit hvaða mál er til umr. Ég er að svara ummælum sem hæstv. iðnrh. beindi til mín, og ég hef leyfi til þess eins og hver annar þm. að svara ámæli sem á mig er borið.

Þm. er búinn að tala í klukkutíma um allt annað mál.

Ég á eftir að tala í marga klukkutíma enn, hæstv. iðnrh. - Hæstv. iðnrh. lauk máli sínu með persónulegum svívirðingum um mig og ég hef rétt til þess að bera af mér sakir og tek til þess þeim tíma sem mér hentar. Það var hæstv. iðnrh. sem tók þetta mál á dagskrá, en ekki ég. - Hann breytti þessu, hæstv. iðnrh. og hefði viljað fara með eignarhlut íslenska ríkisins niður í ekki neitt, eins og harði kjarninn innan Sjálfstfl. sem vill hleypa inn í landið erlendum auðfyrirtækjum vegna þess að hann vantreystir hinu margrómaða einkaframtaki sínu til þess að halda uppi atvinnurekstri á Íslandi. Hann veit, að einkareksturinn megnar ekki að gera þetta. Og ofstækið er svo mikið í stjórnmálum, að til þess að halda við pólitískar kreddur sínar, þá vill flokkurinn heldur hleypa inn erlendum fyrirtækjum en sætta sig við það að við verðum að leysa vandamál atvinnuvega og efnahagsmála á Íslandi á félagslegum grundvelli. Þessu atriði breytti hæstv. ráðh. Hann breytti fleiru. Það hafði verið samið um sölulaun við Union Carbide, 3% af framleiðslunni. Þegar um þetta var samið, þá kostaði kísiljárnið miklu minna en það kostar nú. 3% af þeirri upphæð, sem um var samið, um var talað 1973, er í dollurum reiknað miklu hærri upphæð af því verði sem kísiljárnið er núna. Það er miklu meiri hagnaður af því að selja sama magn af kísiljárni á því verði, sem er á því núna, í samanburði við það verð, sem var á því 1973. Þrátt fyrir þetta semur hæstv. ráðh. um að Union Carbide skuli fá að hækka greiðsluna til sín fyrir að selja þessa vöru upp í 3.9%, nærri því um þriðjung. Þetta jafngildir því að greiðsla til auðhringsins í dollurum á fyrsta ári hækkar fyrir þetta um hvorki meira né minna en 160%. Hæstv. ráðh. breytti miklu fleiru. Hann breytti því m. a. að um það hafði verið samið eða gerð drög að samningi að auðhringurinn legði til tækniþekkingu og sérleyfi og aðra hliðstæða þætti fyrir fast gjald sem var metið 2.3 millj. dollara. Hæstv. ráðh. semur um það án nokkurs rökstuðnings að fyrir þessi sömu verðmæti gersamlega óbreytt skuli borgaðar 3.2 millj. dollarar. Hann hækkar þetta verð um 900 þús. dollara og færir þetta á silfurbakka og hefur ekki nokkur minnstu rök fyrir þessu. Stofnkostnaður verksmiðjunnar hækkaði frá þeim drögum, sem ég hafði fjallað um, og yfir í drög hæstv. núv. ráðh. um rúmlega 100% og byggingarkostnaðurinn um 150%. Allir þessir meginþættir, sem ég hafði lýst stuðningi við samkv. þeim drögum sem gerð höfðu verið 1973, voru orðnir gerbreyttir eftir að hæstv. núv. iðnrh. var búinn að fjalla um þá. En það er ekkert breytt í því, að ég er á nákvæmlega sömu skoðun og ég var um að miðað við aðstæðurnar eins og þær voru fyrir olíuverðshækkunina voru þetta hagkvæm drög fyrir okkur íslendinga. Ég hef ekki breytt neitt um skoðun hvað þetta varðar og skil varla að ég eigi eftir að gera það, svo ítarlega sem ég hef kannað þetta mál og svo vandlega sem ég hef hugleitt það. Það er ljóst að Sjálfstfl. sárnar mjög mikið að það skuli hafa tekist að hlaða þó þann varnarmúr gegn ásælni erlendra auðfélaga að það er ekki pólitískur vilji - eins og hæstv. iðnrh. komst að orði í afsökunarræðu sinni sem hann mælti klökkur á landsfundi Sjálfstfl. - það er ekki pólitískur vilji fyrir því að hleypa inn erlendum stórfyrirtækjum. Hafi ég átt þátt í nokkru þann tíma sem ég hef starfað að stjórnmálum þá tel ég að þessi breyting á afstöðu sé það veigamesta sem ég hef unnið að. Og ég er þeirrar skoðunar að framtíð okkar sem þjóðar sé undir því komin að sá pólitíski vilji, sem nú er hér á þinginu gegn því að erlendir aðilar komi upp fyrirtækjum á Íslandi, sá vilji ekki aðeins haldist, heldur aukist. Það er sótt ákaflega fast á af ákaflega mörgum aðilum, eins og menn vita. Það rignir hugmyndunum yfir frá þessum erlendu aðilum. En það er sem betur fer aðeins hluti af Sjálfstfl. sem vill leggja þjóðfélag okkar undir slíka stefnu. Hæstv. iðnrh. sagði í viðtali við mig í sjónvarpi fyrir alllöngu að hann væri orðinn þeirrar skoðunar að íslendingar ættu að eiga meiri hl. í iðnfyrirtækjum senn komið væri upp í orkufrekum iðnaði á Íslandi. Hann sagðist vera orðinn þessarar skoðunar. Samt er nú svo komið fyrir þessum sama hæstv. iðnrh. að hann varð að biðjast afsökunar á landsfundi Sjálfstfl. fyrir að framkvæma þessa stefnu sem hann þóttist þó í sjónvarpinu telja sína stefnu. Það er ekki mikil reisn yfir þessum málflutningi. Það er ekki reisn yfir afstöðu þessa hæstv. ráðh. En hann á auðveldara með að koma hér upp í ræðustól með dylgjur og hálfyrði og ósannindi um mig, eins og hann hefur ástundað hér í allan vetur Það lætur hæstv. ráðh. mjög vel. En hitt lætur honum greinilega miður, að þora að marka stefnu og þora að standa við hana. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál sem hæstv. iðnrh. átti upptökin að, að tekið var hér til umr., með ummælum sínum hér í þessum ræðustól fyrir svo sem klukkutíma, - þetta mál sé eitthvert örlagaríkasta mál sem við okkur blasir. Ég er þeirrar skoðunar að öll stjórnmálaframtíð okkar sé komin undir því að við höldum forræði okkar sjálfra á sviði efnahagsmála og atvinnumála. Við erum lítið þjóðfélag, við íslendingar. Við eigum við ýmis vandamál að etja. Okkur greinir á um það hvernig við viljum haga skipan þessa þjóðfélags, og það er ekki nema eðlilegt að við deilum um þessi mál, að við tökumst á um þau, að við látum reyna á hvað stenst og hvað ekki kann að standast í kenningum okkar. En um eitt ættum við að vera sammála: að við eigum sjálf að eiga í þessum skoðanaskiptum, þessum átökum, að við eigum sjálf að ráða þeim úrslitum sem þar verða ráðin. Við eigum ekki að afhenda neinn þátt úr þessu mikilvæga máli í hendur aðila sem eiga heima utan Íslands, úti í hinni stóru veröld, sem varðar ekkert um og hafa engan áhuga á hvernig þessari litlu þjóð vegnar eða þessu litla þjóðfélagi sem við lifum og störfum í. Því aðeins að við gerum þetta, þá getum við háð heilbrigða stjórnmálabaráttu á Íslandi. Því aðeins að við gerum þetta, þá getum við sjálfir ráðið því í hvers konar þjóðskipulagi við viljum búa. Ef erlend fyrirtæki verða orðin burðarásinn í atvinnulífi okkar, þá ráðum við ekki lengur yfir því í hvaða þjóðfélagi við búum. Þá erum við orðnir ánauðugir menn erlendra valdhafa. Þetta er að minni hyggju örlagaríkasta vandamálið sem við stöndum frammí fyrir. Það eru skiptar skoðanir um þetta mál, en ég held að við eigum öll að reyna að eiga raunsæi og manndám til þess að snúa bökum saman, þótt okkur greini á um eitt og annað í þjóðfélagsmálum, til þess að hrinda þessum voða. Ég veit að það er fólk í öllum stjórnmálaflokkum á Íslandi sem er reiðubúið til slíkrar samstöðu, og ég vil skírskota til þess fólks að láta ekki blekkja sig, að missa aldrei sjónar á þessu meginatriði: að íslendingar verða sjálfir að hafa forræði á sviði atvinnumála. Sérstaklega ættu menn að forðast að treysta mönnum sem aldrei geta talað í hreinskilni um nokkurt mál, - mönnum sem alltaf hafa vaðið fyrir neðan sig, - mönnum sem alltaf eru að sýnast, mönnum sem skortir kjark til þess að móta stefnu og standa við hana, en eru meira fyrir hitt gefnir, að gera andstæðingum upp alls konar skoðanir og beita hvers konar brellum til þess að reyna að ómerkja þá og ata þá auri. Þetta er mál af því tagi, að það þarf að vera hafið yfir svo smáskítlega afstöðu eins og kemur fram í vinnubrögðum af því tagi.



Herra forseti. Mér er fullljóst, hvaða mál hér er á dagskrá. Það er mál um iðnaðarmálagjald sem á dagskrá er, og samkv. þingsköpum eiga menn að ræða á hverjum tíma þau mál sem á dagskrá eru. Ég vildi leyfa mér að biðja hæstv. forseta að finna ekki að því, þótt ég aðeins lesi hér upp, það eru 6 eða 6 línur, úr álsamningnum sem er íslensk lög og fékk lagagildi hér á Íslandi árið 1966. Í álsamningnum er D-kafli, sem heitir: „Lög sem fara skal eftir, deilur og gerð. 45. gr. Lög þau sem fara skal eftir.“ Það er af gefnu tilefni sem ég leyfi mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa þessa 21. gr.: „Samning þennan ber að skýra, túlka og framkvæma samkv. ákvæðum hans,“ - en hann er orðinn íslensk lög, - „aðalsamningsins og hinna fskj., eftir því sem unnt er, og að öðru leyti fer um skýringu, túlkun og framkvæmd, gildi og áhrif samnings þessa að íslenskum lögum“. Það var það, sem ég lagði áherslu á, þegar ég greip hér fram í áðan. Rétt er svo það að það er í samningnum ákvæði um alþjóðlega gerð. En hún er þannig skipuð, að gerðardómstóll er skipaður einum manni af hálfu íslendinga og einum af hálfu svisslendinga og formaðurinn er úr hópi manna sem tilnefndir eru af Alþjóðabankanum, svokallaðri SID-gerðardómssamþykkt. Öll ríki Alþjóðabankans eru aðilar að þeim gerðardómi, og engu af þeim ríkjum hefur nokkurn tíma dottið í hug að þau með því afsöluðu sér sinni lögsögu. En mér er ekki kunnugt um að jafn ákveðin ákvæði og eru einmitt í lögum okkar íslendinga hér séu um það, að það skuli fara um ágreining, sem kemur upp á milli ríkjanna, eins og beinlínis segir: að íslenskum lögum. Meira þarf ég ekki að segja til staðfestingar því að rétt var það sem ég greip fram í hjá síðasta hv. ræðumanni.



Herra forseti. Í fjarveru hv. 4. þm. Vestf. mæli ég hér fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á l. um ættleiðingu. Allshn. hefur athugað þetta frv. og leggur einróma til að það verði samþ.



Virðulegi forseti. Sjútvn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um fisksölusamstarf við Belgíumenn. Þetta hefur verið nefnt „við Belga“, en þeir, sem eru orðnir ruglaðir af of tíðum auglýsingum frá menntmrn., nefna þá nú tíðum „belgi“. Hér er þó ekki till. um að breyta fyrirsögn þáltill. N. mælir með því, að till. verði samþ. Jón Skaftason var fjarstaddur afgreiðslu málsins.