Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 17 hef ég ásamt 8 öðrum þm. Framsfl. leyft mér að flytja till. til þál. um markaðsrannsóknir og sölustarfsemi í þágu útflutningsatvinnuveganna, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að kjósa 5 manna mþn. til þess að athuga í samráði við fulltrúa atvinnuveganna, á hvern hátt megi efla markaðsrannsóknir og sölustarfsemi í þágu útflutningsatvinnuvega þjóðarinnar, svo og bæta gæðaeftirlit, þannig að sem beztum árangri verði náð með minnstum tilkostnaði, og leggja niðurstöður fyrir næsta reglulegt Alþ.“ Ekki eru liðnir nema rúmir 2 áratugir frá því, er Íslendingar tóku stjórn eigin mála að fullu í sínar hendur. Margt framfarasporið hefur síðan verið stigið í sögu landsins, en játa verður þó, að margt eigum við enn þá eftir að læra af öðrum, sem framar okkur standa á vissum sviðum. En í heimi nútímans er það fyrst og fremst þekkingin, sem sköpum skiptir um afkomu þjóðanna. Íslendingar eiga mikil verzlunarviðskipti við aðrar þjóðir og hlutfallslega meiri miðað við þjóðarframleiðslu og mannfjölda en flestar menningarþjóðir. Útflutningur landsmanna er nær eingöngu sjávarafurðir, enda eru Íslendingar stórtækustu fiskimenn í heimi og flytja meginmagnið út, því að við erum ekki að sama skapi duglegir fiskneytendur. Á hinn bóginn er Ísland kaupandi að margs kyns varningi erlendis frá í óvenjuríkum mæli miðað við fólksfjölda, því að enn þá er innlendur iðnaður vanmáttugur og stenzt í fáum tilfellum óhefta samkeppni frá stóriðjufyrirtækjum iðnaðarlandanna, er byggja framleiðsluna á þörfum stórs markaðar og nota mikla tækni og dýran vélakost í rekstri sínum. Af báðum þessum ástæðum er ljóst, að utanríkisverzlun landsmanna ræður miklu um afkomu þeirra á hverjum tíma, þannig að það á ekkert síður að kappkosta að efla skipulagningu hennar og bæta á allan máta heldur en að auka sjálfar fiskveiðarnar. Sjávarafurðir hafa undanfarandi ár numið um 90-95% af heildarútflutningi landsmanna. Sölumeðferð þeirra befur að mestu leyti verið á höndum samtaka framleiðenda eða hálfopinberra aðila með þátttöku fulltrúa framleiðenda, eins og er t.d. um síldarútvegsnefnd. Yfirleitt hefur sölustarfsemi þessi gengið sæmilega, þótt ekki sé þar með sagt, að hún hefði ekki getað gengið betur í ýmsum tilfellum. Og áberandi er að minnsta kosti, hversu miklu betur samtökin hafa staðið í ístaðinu fyrir umbjóðendur sína heldur en t.d. þeir 20 eða 30 aðilar, sem annast, eða hafa að minnsta kosti annazt sölu á skreiðarframleiðslu landsmanna með umboðsþóknunina eina að leiðarljósi. En Íslendingar hljóta að keppa að meiri fjölhreytni í útflutningi, og nýjum útflutningsgreinum þarf að afla markaða og bæta markaðsaðstöðu þeirra eldri. Það er því knýjandi að móta stefnu í markaðsmálum, er byggist á viðtæku samstarfi hins opinbera og þeirra einstaklinga og samtaka, sem markaðsmálefnin varða sérstaklega, svo að kraftarnir og fjármagnið, sem varið er til þessara mála, nýtist sem bezt. Hef ég þá fyrst og fremst í huga stórfellda eflingu hvers kyns markaðsrannsókna, markaðsupplýsingaþjónustu og kynningarstarfsemi á innlendri framleiðslu erlendis. Með markaðsrannsóknum á að reyna að finna út, hvort hefja skuli framleiðslu ákveðinnar vöru og hvernig hún skuli gerð. Það er ekki einasta nauðsynlegt, að gæði vörunnar falli ákveðnum hópi manna í geð, heldur þarf sá hópur að vera svo stór og geta borgað svo vei, að tryggt sé, að framleiðslan gangi fjárhagslega. Við stofnun nýrra útflutningsfyrirtækja verður að hafa þetta sjónarmið enn betur í huga en gert hefur verið. Það er ótækt að ráðast í stórfellda fjárfestingu og dýra framleiðslu til útflutnings, sem svo ekki selst, þegar á reynir, eins og mörg dæmi eru um í atvinnusögu okkar. En til þess að þetta geti orðið, þurfum við menntað fólk, fjármagn og vinnuskipulag, sem ekki er á færi einstakra framleiðenda, hvers út af fyrir sig, að standa fjárhagslegan straum af. En með samvinnu ríkisvaldsins og samtaka atvinnuveganna væri unnt að leysa þennan vanda. Eðlilegt er við uppbyggingu útflutningsiðngreina að líta til þeirra í fyrstu röð, sem vinna úr innlendu hráefni. Þetta hefur verið gert með miklum árangri í fiskiðnaðinum og ullar- og gæruiðnaði landsmanna. og má vafalítið auka þennan iðnað mjög verulega. Ég veit, að öllum hv. þm. er ljóst mikilvægi þess, að ýtarleg rannsókn verði látin fara fram ú þessum málum öllum, enda ber samhljóða samþykkt hv. allshn. frá því í fyrra á þessari þáltill. því vitni. Tími þingsins entist ekki þá til, að málið fengi fullnaðarafgreiðslu, en ég vona, að það takist nú. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Samhljóða þáltill. þeirri, sem ég mun nú mæla fyrir nokkrum orðum, var flutt á síðasta þingi, en fékk þá ekki endanlega afgreiðslu. Er hún því flutt hér á ný á þskj. 21 og er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram í samráði við Félag ísl. iðnrekenda og fulltrúa iðnverkafólks athugun á samdrætti, sem orðið hefur í ýmsum iðngreinum að undanförnu. Athugun þessi skal beinast að því, að finna þær orsakir, sem samdrættinum valda, og hvaða ráðstafanir megi gera til þess að koma í veg fyrir hann.“ Vegna þess að mál þetta var nokkuð rætt hér á síðasta þingi, tel ég ekki þörf langrar framsögu nú. Ég mun þó leyfa mér að fara um málið örfáum orðum. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að í ýmsum greinum iðnaðar hefur orðið verulegur samdráttur á síðustu mánuðum, og hafa nokkur fyrirtæki orðið að leggja rekstur sinn alveg niður, en önnur að draga hann mikið saman og fækka starfsfólki. Vitað er, að ýmsar ástæður liggja til þeirra erfiðleika, sem hér um ræðir, og má þar t.d. nefna minnkaða tollvernd, erlend undirboð, lánsfjárskort, óhagstæð skattakjör o.fl., sem kemur einnig til greina. Í sumum tilfellum hníga fleiri en ein orsök til þessara erfiðleika og vega þá mismunandi þungt. Enn eru að berast fréttir af örðugleikum iðnfyrirtækja og jafnvel gjaldþrotum sumra þeirra, sem fram að þessu hafa verið talin hvað stærst og öflugust í þessari framleiðslugrein. Hér er því um óheillaþróun að ræða, sem áríðandi er að sporna gegn eftir föngum. Til þess að hægt sé að gera nauðsynlegar ráðstafanir til úrbóta, er óhjákvæmilegt að þekkja til fulls þær orsakir, sem samdrættinum valda, og því er það skoðun okkar flm., að umrædd athugun þurfi að fara fram. Nú er svo komið, að fleira fólk hefur framfæri sitt af hvers konar iðnaðarstarfsemi en nokkurri einni atvinnugrein hér á landi. Þýðing iðnaðarins fyrir íslenzkan þjóðarbúskap er óumdeilanleg og mun án efa fara enn vaxandi, enda hljótum við Íslendingar eins og aðrar þjóðir að stefna að því að efla þennan þátt atvinnumálanna og búa honum skilyrði eftir föngum til jafns við aðrar atvinnugreinar þjóðarinnar. Það mun víðast hvar vera reynsla þjóða, að þá fyrst hafi þeim skilað verulega áleiðis til bættra lífskjara, þegar iðnaði þeirra fleygði fram. Og undirstaða margra fremstu menningarog framfaraþjóða eða þjóðfélaga heims er einmitt iðnaður í einni eða annarri mynd. Það er líklegt, að svo verði einnig um okkur. Alveg sérstaklega bíða mörg verkefni óleyst ívinnslu innlendra framleiðsluvara, og er það vafalaust eitt brýnasta framtíðarverkefni okkar að búa í haginn á þeim vettvangi sem frekast er kostur. Einhverjir kunna að álita, að saklaust sé, þótt nokkur fólksfækkun verði í iðnaði, meðan atvinna er næg í landinu af völdum hagstæðs sjávarafla. Því miður getur enginn sagt um það með nokkurri vissu, hversu lengi sú hagsæld kann að haldast. Ef illa tekst til um aflabrögð, getur atvinnuástandið breytzt á stuttum tíma, og hin öra fólksfjölgun getur þá leitt til þess, að hér skapist atvinnuleysi, ef iðnaðurinn heldur áfram að dragast saman, eins og nú virðast horfur á. Þessu til viðbótar má benda á það, sem m.a. kemur fram í umsögn Iðju, félags verksmiðjufólks á Akureyri, um þessa þáltill., en þar segir, með leyfi forseta: „Um það atriði, hvort iðnaðurinn sé nauðsynlegur til að veita fólki atvinnu, hvort það geti ekkí flutt sig íaðrar atvinnugreinar, ef samdráttur ætti sér stað í bili eða yrði varanlegur, er því til að svara, að ílangflestum tilfellum mundi vera um atvinnuleysi að ræða. Eldri konur og húsmæður, sem notið hafa vinnunnar ýmist hálfan eða heilan vinnudag, verða hvað verst útundan, en hafa þó mikla þörf á atvinnu vegna dýrtíðar og annarra erfiðleika, en mundu ekki fá vinnu við sitt hæfi hér í bæ (það er Iðja á Akureyri, sem þetta sendir frá sér), eins og á stendur og ekki geta farið til annarra staða í atvinnuleit.“ Hér er hreyft athyglisverðum þætti í sambandi við þetta mál. Ljóst er, að stóraukin dýrtíð samfara lánsfjárskorti hefur skapað iðnaðinum margvíslega rekstrarörðugleika. Afleiðingin er sú, að iðnaðurinn stendur mjög höllum fæti í samkeppninni við erlend iðnaðarfyrirtæki, sem búa við miklu betri kjör, bæði að því er snertir vesti og útvegun rekstrarfjár. Oft hefur verið á það bent, að iðnaðurinn hér á landi eigi að geta staðizt samkeppni erlendis frá án verndartolla, eða óeðlilega hárra aðflutningsgjalda. Þessu marki verður að mínum dómi því aðeins náð, að iðngreinunum sé ekki íþyngt svo með ónógu og dýru lánsfé, að samkeppnisaðstaða þeirra sé þegar af þeirri ástæðu gersamlega vonlaus, þegar erlend framleiðsla flæðir inn í landið. Á síðasta þingi, þegar sams konar þáltill. var borin fram, en fékk ekki endanlega afgreiðslu, var till. send ýmsum aðilum til umsagnar, og til að undirstrika það með örfáum orðum, sem ég hef nú drepið á, vil ég, með leyfi forseta, vitna í nokkur atriði af þeim, sem í þessum umsögnum koma fram. Í umsögn Iðju, félags verksmiðjufólks í Reykjavík, sem mælir með samþykkt till., er m.a. vakin athygli á, að á undanförnum árum hafa verið gerðar þær ráðstafanir í tolla- og innflutningsmálum, sem leitt hafa til þess, að íslenzkur iðnaður eigi nú í vök að verjast vegna harðnandi samkeppni við erlenda framleiðslu, og hefur, eins og þar segir orðrétt, jafnvel orðið að heyja samkeppni við innfluttar iðnaðarvörur, sem seldar eru undir eðlilegu kostnaðarverði. Á sama tíma hefur verið látið undir höfuð leggjast að veita iðnaðinum þá fyrirgreiðslu, sem nauðsynleg verður að teljast til þess að gera iðnaðinum kleift að mæta hinni auknu samkeppni. Er nú svo komið, að vissar greinar iðnaðarins fara halloka vegna hinnar harðnandi samkeppni, og er atvinnuöryggi þeirra, sem í þeim greinum starfa, stefnt í hættu. - Þetta segir Iðja, félag verksmiðjufólks í Reykjavík, með bréfi, dags. 29/3 til hv. allshn., undirskrifuðu af formanni félagsins, Guðjóni Sigurðssyni. Iðja, félag verksmiðjufólks á Akureyri, tekur mjög í sama strenginn. Af svari hennar kemur m.a. fram, að hinn 1. apríl s.l. höfðu uppsagnir félagsmanna þar numið 10% af heildartölu félagsmanna allra og að þar hafi aðallega verið um að ræða konur, sem eiga erfitt, ef ekki ómögulegt með að komast í aðra vinnu, eins og ég drap á áðan í þeim stutta kafla, sem ég las úr þessu bréfi. Ég hef hér í örstuttu máli drepið á nokkra þætti og gert mér far um það að hafa ræðuna stutta, en drepið á viðhorf iðnverkafólksins, sem þetta mál varðar. En iðnrekendurnir hafa líka látið til sín heyra. Í umsögn Félags ísl. iðnrekenda segir, með leyfi forseta: „Það er rétt, sem um getur í till., að um samdrátt í vissum iðngreinum hefur verið að ræða að undanförnu. Álítum við rétt, að rannsókn fari fram á því, hvað samdrætti þessum veldur, og mælum með því, að till. verði samþykkt.“ Mjög í sama streng tekur Samband ísl. samvinnufélaga, sem rekur 12 verksmiðjur og veitir um það bil 600 manns atvinnu í þessari grein. Samband ísl. samvinnufélaga mælir einnig með samþykkt till. Þannig eru þessir 4 aðilar, 2 frá iðnverkafólki og 2 frá samtökum iðnrekenda, því meðmæltir, að sú athugun, sem till. gerir ráð fyrir, nái fram að ganga eða megi fram fara. En það er einn aðili, sem ekki sér ástæðu til að samþykkja umrædda till. Það er Efnahagsstofnunin, efnahagsstofnun hæstv. ríkisstjórnar. Þar kveður allmjög við annan tón en í þeim umsögnum, sem ég nú hef nefnt. Þar er þetta vandamál ekki miklað fyrir sér. Að vísu er játað, að samdráttar hafi gætt í nokkrum iðngreinum, en þó talið, að verðmætasköpun iðnaðarins í heild hafi ekki minnkað, þótt mannafla hafi fækkað. Í umsögn Efnahagsstofnunarinnar er talað um, að í skjóli hafta hafi margs háttar framleiðsla byggzt upp og að neytendur hafi orðið að sætta sig við fábreytt vöruúrval og oft orðið að borga fyrir það hærra verð en kaupa mátti fyrir erlendis frá. Síðan segir, að mörg séu dæmi þess, að ýmsar greinar íslenzks iðnaðar muni alls ekki geta framleitt það vöruúrval á heimsmarkaðsverði, sem neytendur óska eftir. Þó er að vísu í umsögninni ekki fullyrt, að iðnaður í þessum greinum eigi að leggjast niður í landinu, en talið líklegt, eins og þar segir, að einhver sérhæfð framleiðsla hans geti dafnað hér á landi, bæði fyrir innlendan og erlendan markað. Það er skiljanlegt, að þeir, sem svona líta á iðnaðinn, telji ekki þörf á frekari athugun á því viðfangsefni, sem þáltill. fjallar um. Ég er ekkert hissa á því. Ef því er slegið föstu, að íslenzkur iðnaður geti ekki framleitt það vöruúrval á heimsmarkaðsverði, sem neytendur óska eftir, eins og þarna er komizt að orði, þá finnst efalaust mörgum það vera rétt að hætta þessu bardúsi og snúa sér að öðru, einhverju, sem við getum. En af því, sem ég hef hér áður sagt, finnst mér þó koma fram, að jafnvel þótt hér væri rétt frá skýrt, jafnvel þótt íslenzkur iðnaður gæti aldrei um aldur og ævi staðizt samkeppni við erlenda aðila, en því held ég þó fram, að það sé alls ekki fullreynt, þá er það mín skoðun, að íslenzkur iðnaður geti samt átt rétt á sér, og vísa ég þar í það, sem ég hef áður sagt um gildi hans fyrir þjóðina og um þá atvinnu, sem hann veitir í mörgum tilfellum fólki, sem getur ekki fengið vinnu við annað, og mundi þá vinnukraftur þess fara algerlega forgörðum. Hitt er svo vitanlega sjálfsagt, að vissar kröfur um vörugæði og vissar kröfur um verð verður iðnaðurinn að sjálfsögðu að uppfylla. Annars á hann ekki neinn rétt á sér. En ég held því fram, að hagur þjóðarinnar af framleiðslu eigin iðnaðarvarnings komi fram í fleiru en þessu og vísa til þess, sem ég hef áður sagt. Í fyrra, þegar þessi þáltill. var athuguð í hv. allshn., komst það svo langt, að hv. n. skilaði áliti, klofnaði um málið að vísu. Meiri hl. vildi vísa málinu til ríkisstj., minni hl. vildi láta samþ. umrædda þáltill. Nál. meiri hl. var prentað á þskj. 497 í fyrra, og það er vissulega rétt, sem þar kemur fram, að nokkrar ráðstafanir hafa ýmist verið gerðar eða undirbúnar til lausnar á þeim vanda, sem hér er fjallað um. Og ég hef ekkert á móti því að viðurkenna það, að hæstv. iðnmrh. hefur sýnt skilning á því, hvernig ýmsar efnahagsaðgerðir að undanförnu hafa komið illa við iðnaðinn ílandinu. Það hefur hann gert, og það er skylt að viðurkenna. En þrátt fyrir það er það þó skoðun okkar flm. þáltill. á þskj. 21, að sú athugun, sem till. gerir ráð fyrir, eigi að fara fram og þurfi að fara fram. Á athugun samkv. till. og þeim athugunum eða rannsóknum, sem lýst er í nál. meiri hl., er í fyrsta lagi sá meginmunur, að samkv. þáltill. er ætlazt til, að fulltrúar iðnverkafólks og iðnrekenda eigi aðild að þeirri athugun, sem gerð verður, en það tel ég alveg nauðsynlegt. Þar að auki meina ég, að sú athugun, sem þáltill. gerir ráð fyrir, eigi að vera ýtarlegri, það sé heildarskoðun á öllum þessum málum, en mér virðist af því, sem talið er upp í nál. meiri hl., að þar sé meira fjallað um einstaka þætti, án þess að málið sé kannske allt skoðað í heild, þó að ég sé ekkert að gera lítið úr því, sem gert hefur verið. Í þriðja lagi, og það er kannske ekki það sízta, þá sýnir sú þróun, sem orðið hefur í málefnum iðnaðarins, síðan þetta nál. er gefið út, 14. apríl í vor, að þær ráðstafanir, sem hv. nm. bundu svo miklar vonir víð að mundu snúa þróuninni alveg við, hafa ekki reynzt þess megnugar að koma í veg fyrir samdráttinn, sem orðinn var. Samdrátturinn hefur haldið áfram síðan í vor, og hann mun eflaust halda áfram, ef ekki verður að gert. Með hliðsjón af þessu teljum við flm. þáltill. fulla ástæðu til þess, að Alþ. geri samþykkt eitthvað í þá átt, sem till. gerir ráð fyrir, auk þess sem þáltill. frá því ífyrra fékk aldrei að koma til atkv. á Alþ., og ég tel það lágmarkskröfu um þau mál, sem þm. flytja, að þau fái þinglega afgreiðslu. Ég sé ekki annað en það ætti að vera vel hægt og sé raunar óskiljanlegt, að það skuli ekki vera algild regla. Ég vil því, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að þessari umr. verði frestað og málinu verði vísað til hv. allshn. til endurnýjaðrar athugunar, m.a. með hlíðsjón af þeim breyttu viðhorfum, sem í þessum málum kunna að vera, frá því að sú n. fjallaði síðast um málið fyrir 6 mánuðum.



Herra forseti. Þessi lítilfjörlega till., sem hér er til umr., er afturganga frá síðasta þingi. Það er látið að því liggja, að mikill samdráttur sé í iðnaðinum, og ekki nóg með það, heldur séu mestar horfur í því, að hann haldi áfram til eilífðarnóns. Svona var þessi barlómur á síðasta þingi líka. Það voru lítil rök færð að þessu þá, og mig furðar enn þá meira á því nú, þegar flm. hafa haft sannarlega nægan tíma til þess að reyna að gera sér sjálfir einhverja svolitla grein fyrir því máli, sem þeir flytja hér, að það skuli ekki koma fram meiri rökstuðningur en hér hefur enn komið fram fyrir því, að nauðsyn sé á einhverri sérstakri rannsókn í sambandi við samdrátt í iðnaðinum, og látið að því liggja eins og ekkert sé gert eða hafi verið gert af hálfu þeirra, sem að þessum málum vinna, ekki aðeins ríkisstj., sem ekki er kannske fyrst og fremst aðili þarna, en þeim öðrum mönnum, sem eru í fyrirsvari fyrir iðnaðinn. En það er sannarlega langt í frá, að það hafi ekki margvíslegar aðgerðir átt sér stað á sviði iðnaðarins á undanförnum árum, sem einmitt hafa sérstaklega verið miðaðar við það að mæta þeim erfiðleikum, sem óhjákvæmilega hafa mætt íslenzkum iðnaði á síðustu árum og eru ákaflega skiljanlegar. Ég sé þess vegna ástæðu til þess að fara nokkrum orðum um þessi mál almennt, áður en till. fer til n., og gæti þá orðið til nokkurrar víshendingar í sambandi við þá athugun, sem færi fram í nefndinni. Með auknu innflutningsfrelsi, eins og bent hefur verið á, hefur komið inn á markaðinn mikið af vörum og meira vöruval orðið til heldur en hér var áður, sem að ýmsu leyti getur gert iðnaðinum nokkra erfiðleika á einstökum sviðum, þannig að þeir eru verulegir. En aðalástæðan fyrir öllu þessu var sú, að iðnaðurinn var ekki nægilega undirbúinn til þess að taka á móti þeim breytingum, sem fólust í frjálsari innflutningi og frjálsari viðskiptum. Honum höfðu verið með fjárfestingarhömlum og innflutningshömlum um langt árabil meinað að koma upp hentugu húsnæði t.d. til framleiðslunnar, og enn er fjargviðrazt yfir því, þegar verið er að byggja nýtt iðnaðarhúsnæði hér í bænum nú á síðustu árum, og honum var einnig meinað með sömu aðferðum að afla nauðsynlegra tækja til framleiðslunnar. Þörfin fyrir nýjungar, „móderniseringar“, í framleiðslunni var því ákaflega mikil, þegar samkeppnisaðstæður breyttust eftir 1960, og á árunum eftir 1960 hefur ýmislegt verið gert til þess að bæta úr því, sem látið var að verulegu leyti undir höfuð leggjast á árunum fyrir 1960. Iðnlánasjóður hefur verið stórlega efldur. Fjárfestingarhömlum hefur verið aflétt. Frelsi hefur ríkt í véla- og tækjakaupum að mestu leyti. Verið er að breyta lausaskuldum iðnfyrirtækjanna í föst lán. Og teknar eru til starfa á þessu sumri endurskipulagðar rannsóknastofnanir í þágu iðnaðarins og margt fleira, sem ég skal víkja að. Þegar menn eru að tala um að rannsaka samdráttinn, ætti fyrst og fremst að leiða rök að því, hvað samdrátturinn er mikill, hvað hefur ekki verið gert nema ákaflega lauslega, og í öðru lagi, þegar verið er að tala um að reyna að finna orsakir að samdrættinum og hvaða ráðstafanir megi gera, ættu menn að huga að þeim ráðstöfunum, sem verið er að gera og gerðar hafa verið og ég skal víkja að. Það er erfitt að átta sig á, hve samdrátturinn í iðnaðinum er mikill, vegna þess að það er erfitt að fá skýrslur um það. En það er þó hægt að gera sér óljósa grein fyrir starfsmannahaldi í helztu iðngreinum samkv. úrtaksrannsóknum Hagstofu Íslands. Þær eru að vísu ákaflega ófullkomnar og byggðar á hlutfallaskiptingu í iðnaðinum frá 1959, sem að verulegu leyti er raskað í dag. Það kemur fram, að í einstökum iðngreinum hefur orðið fækkun á þessum tíma og þá aðallega í skó- og fatagerð. Þó er fækkun starfsfólksins ekki meiri en svo, að 1963 t.d. í janúarmánuði er talið, að um 1080 manns hafi unnið í þessum iðngreinum og aftur á móti 1965 1113. En það er rett, að í vissum greinum fataiðnaðarins, fatagerðarinnar, hefur mannafækkun átt sér stað. En þetta er þó alls ekki neitt verulegt, og þarna er, eins og ég nefndi þessar tölur, ekki um neina sérstaka fækkun að ræða. En hún hefur þó komið fram síðar. Í heild virðist vera eftir þessum skýrslum heldur minni mannafli í iðngreinum nú en hann var t.d. fyrir 3 árum eða 1963. Þar fyrir þarf þetta ekki að þýða, að það sé samdráttur í iðnaði, þó að einhver lítils háttar mannfækkun sé í iðngreinunum, og það er vegna þess, að með aukinni tækni getur stórkostlega vaxið framleiðslugetan, framleiðnin, þrátt fyrir það að færra fólk starfi að iðngreinunum. Og hin nýja tækni er beinlínis þannig vaxin, að vélakosturinn gerir það að verkum, að það er nauðsynlegt á mörgum sviðum að fækka fólki, og það getur beinlínis leitt, ekki af samdrætti, heldur af vexti íiðnaði á vissum sviðum, það getur leitt af honum óhjákvæmilega fækkun á fólki. Þess vegna verður starfsfólkstalan alls ekki eðlileg viðmiðunartala um samdrátt í iðnaðinum. Ég skipaði n. eftir þáltill. til þess að rannsaka möguleikana á að koma upp iðnaði, sérstaklega á þeim stöðum í landinu, þar sem lítil atvinna var, og fengu þm. á sínum tíma, að ég hygg, þetta nái, og þar var fjallað um ýmsa þætti þessa máls og möguleikana til þess að koma upp nýjum iðnaði. Það má segja, að niðurstaðan hafi í stórum dráttum verið sú, að það hafi alls staðar borið meira eða minna að sama brunni, að þar sem ekki voru skilyrði til þess að vinna úr sjávaraflanum, voru ákaflega erfiðar aðstæður til þess að koma upp nýjum iðnaði. Það er alveg augljóst, að á einu sviði, sem ég hef lagt mikla áherzlu á að láta athuga og kanna, þ.e. í veiðarfæraiðnaðinum, stöndum við mjög höllum fæti. Þar hafa iðnfyrirtækin átt í mikilli vök að verjast við erlenda samkeppni, og þar hefur verulega fækkað vinnuafli. Ég skipaði í septembermánuði á s.l. ári nefnd manna til að rannsaka veiðarfæraiðnaðinn í landinu og ætlaðist til, að sú rannsókn væri ýtarleg, því að að minni hyggju er hér um mjög alvarlegt mál að ræða, ef við getum ekki byggt upp heilbrigðan veiðarfæraiðnað miðað við þann mikla markað, sem við höfum einmitt fyrir veiðarfæri hér hjá okkur, og eins og aðstaða að öðru leyti er, þar sem það hefur beinlínis verið lífsspursmál fyrir okkur Íslendinga á vissum tímum, og er það ljósast úr síðustu heimsstyrjöld, að hafa okkar eigin veiðarfæraiðnað. En aðstaðan hefur verið þannig, að hvert veiðarfærafyrirtækið á fætur öðru, sem sett hefur verið á laggirnar eftir 1930, hefur lognazt út af og gefizt upp. Þessi n. var skipuð með þeim verkefnum að framkvæma sérfræðilega athugun á því, hvort ekki sé tímabært, að íslenzkum veiðarfæraiðnaði verði búin sömu kjör og öðrum íslenzkum iðnaði og hliðstæðum erlendum iðnaði, t.d. miðað við meðaltollverð Efnahagsbandalags Evrópu og EFTA-landanna, og einnig, hvort stefna beri að stórfelldri aukningu umrædds iðnaðar með þátttöku erlends fjármagns eða aukningu íáföngum með innlendu fjármagni. Nú fyrir nokkru hefur þessi n. skilað ýtarlegu áliti, sem felur í sér mjög gaumgæfilega heildarathugun og rannsókn á þessu máli. Mér hefur ekki enn gefizt kostur að kryfja til mergjar niðurstöður n. og rannsóknir, en þær munu koma til athugunar í ríkisstj. og þá væntanlega í framhaldi af því þær hugsanlegu aðgerðir, sem hér væri hægt að stefna að til þess að vernda íslenzkan veiðarfæraiðnað til að búa honum þau kjör, að hann hafi sambærileg skilyrði, sem hann ekki hefur haft, við aðrar atvinnugreinar, hvorki í iðnaði, verzlun, landbúnaði né sjávarútvegi, og geti haldið áfram að þróast og standa föstum fótum í okkar þjóðfélagi. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta nú vegna þess, hversu lítill tími hefur gefizt til að athuga þetta gaumgæfilega nál., en ég vildi mega vona, að upp úr því gætu vaxið raunhæfar og alvarlegar ráðstafanir til að tryggja þennan iðnað hér á landi. Ég hef einnig beitt mér fyrir því, að sú eina veiðarfæragerð, sem nokkuð kveður að hér nú, Hampiðjan, verði studd með lánveitingum og ábyrgðum á erlendum lánum til þess að aðhæfa sig hinni nýju tækni í veiðarfæraiðnaðinum, og eru ráðagerðar uppi í því fyrirtæki nú að taka upp samkeppni við erlendan gerviefnaiðnað á sviði veiðarfæranna með kaupum nýrra véla. Framkvæmdabankinn hefur heitið fyrirtækinu lánum, og fyrirtækið hefur fengið heimild til þess að taka erlend lán og verður á annan hátt stutt af því opinbera, eftir því sem í þess valdi stendur, til þess að byggja sig upp á nýjum grundvelli í samræmi við þar kröfur tímans, sem nú eru uppi. Það er ein grein iðnaðar, sem mikið hefur verið talað um að undanförnu og sannast að segja margir aðilar hafa verið að leggja í. Það er sútun á íslenzkum skinnum. Hér voru nokkrar sútunarverksmiðjur í landinu, en ýmsar fleiri hafa risið upp, er verið að byggja og áætlanir eru um að byggja. Ég hef að beiðni bæjarstjórnar Sauðárkróks falið Iðnaðarmálastofnun Íslands og Rannsóknastofnun iðnaðarins að gera stofnkostnaðar- og rekstraráætlun fyrir slíkt fyrirtæki á Sauðárkróki, og er verið að vinna að henni á þann hátt að veita þessum aðilum aðstoð. En hitt hef ég einnig gert, að fela Iðnaðarmálastofnunni og Rannsóknastofnun iðnaðarins að framkvæma fyrir iðnmrn. almenna rannsókn á þessari grein iðnaðarins í landinu, sútunarverksmiðjunum, hráefnamöguleikunum, markaðsmöguleikunum, eftir því sem hægt er, og hvaða aðstöðu þurfi að skapa þessum fyrirtækjum fjárhagslega varðandi stofnkostnað og rekstrarkostnað. En mig uggir, að hér sé að fara eins og á sumum sviðum öðrum hjá okkur, að mönnum dettur í hug einhver ein iðngrein og ryðjast í hana hér og hvar með allt of miklum hraða, og ég er dálítið efins um, hvort svo mörg fyrirtæki sem nú eru í uppsiglingu á þessu sviði gera sér fulla grein fyrir þeim áhrifum, þegar þau öll koma á skömmum tíma inn í rekstur á þessu sviði, og þurfi e.t.v. að athuga málið nánar. Mín rannsókn byggist ekki á því að bregða fæti fyrir neinn, heldur aðeins að liðsinna þessum aðilum og veita þeim þá aðvörun, ef á þarf að halda, og einnig til þess að byggja á aðstoð frá því opinbera, fjáröflunarsjóðum hins opinbera, þegar á að taka ákvarðanir um það, hve mikið er eðlilegt að veita í stofnlán og rekstrarlán til þessara fyrirtækja. Þarna hef ég nú nefnt þrjár rannsóknargreinar íiðnaðinum, sem unnið hefur verið að að undanförnu, og ég get bætt einni við. Það er ullariðnaðurinn. Þar eru á ferðinni mjög merkilegar rannsóknir, sem studdar eru af hálfu hins opinbera, og veitt hefur verið fé í fjárl. að undanförnu til að rannsaka í samvinnu við Norðmenn, hvernig hægt er að gera íslenzku ullina og tilsvarandi norska ull verðmeiri en hún hefur verið fram að þessu við iðnvinnslu og þá fyrst og fremst með því að skilja sundur togið og þelið í ullinni og fá verðmætari framleiðslu. Það var 19. júní 1964, að ég skipaði þá Pétur Sigurjónsson verkfræðing og Stefán Aðalsteinsson búfjárfræðing í nefnd til þess að hafa samráð við fulltrúa frá Norðmönnum um samvinnu milli landanna á þessu sviði. Það liggja ekki fyrir endanlegar niðurstöður þessarar rannsóknar enn þá, en það hefur verið unnið ötullega að þessu af hálfu Norðmanna og Íslendinga, og ég held, að mér sé óhætt að segja, að við Íslendingar höfum lagt til verulega sérþekkingu og jafnvel vísindalega þekkingu á þessu sviði, sem hafi gert okkar hlut í þessum rannsóknum engu minni en Norðmanna. Það, sem þegar liggur fyrir í dag, er allt jákvætt og bendir til þess, að á þessu sviði sé að vænta með aukinni tækni og meiri rannsóknum möguleika fyrir töluvert verðmeiri framleiðslu en við höfum notið fram til þessa, og er það auðvitað bæði iðnaðinum mikið gleðiefni og ætti að vera landbúnaðinum það einnig. Ný iðnfyrirtæki hafa risið upp líka, þegar önnur hafa dregizt eitthvað saman. Við þurfum ekki aunað en að minnast þess, að ekki alls fyrir löngu var opnað eitt merkilegasta iðnfyrirtæki hér á sviði fiskiðnaðar sem hráefnis í Hafnarfirði, þar sem er Norðurstjarnan, og byggist einnig á samvinnu Norðmanna og Íslendinga, og þarf ég ekki að lýsa því fyrir hv. þm. En þarna er eitt tæknilega fullkomnasta iðnfyrirtæki, sem við höfum séð, og veitir mörgu fólki atvinnu og boðar ekki neinn samdrátt, heldur mikla aukningu og nýjar leiðir Íslendinga til útflutnings á miklu verðmætari iðnaðarvarningi en þeir hafa áður getað boðið upp á. Um samdráttinn í iðnaðinum er svo almennt það að segja, að það gengur nokkuð til og frá frá ári til árs. Þjóðarframleiðsla okkar Íslendinga hefur aukizt, sem betur fer, á undanförnum árum, og þar hefur iðnaðurinn stundum á undauförnum árum staðið sig vel. Stundum hefur framleiðslan verið minni. En alls ekki boðar þetta nokkurn allsherjar samdrátt eða samdrátt, sem við þurfum að vera hræddir um að sé að færast í vöxt og muni standa til eilífðar eða fram í tímann. Bæði landbúnaður og iðnaður hafa á einstökum tímum frá því 1960, ef við tökum 4 s.l. ár, 1961, 1962, 1963 og 2964, sem við vítum um, komið nokkuð öðruvísi út en gert var ráð fyrir íáætlunum. Framleiðsluaukningin í landbúnaðinum hefur verið 1961 5.1%. Það var heldur meira en gert hafði verið ráð fyrir. Það heldur minnkaði, það var minna en engin aukning 1962, 2.6% aukning 1963 og 3.7% aukning 1964. Sjávarútvegurinn hefur verið sú atvinnugrein, sem við vitum allir að hefur aukið langmest framleiðslu sína á undanförnum árum og hefur verið máttarstólpinn íaukningu þjóðarframleiðslunnar. Aukningin hefur verið frá ári til árs allt að 10-12%, sem er gífurlega miklu meira en áætlað var, að aukningin gæti orðið, um 5% frá ári til árs, og það byggist á miklum og ágætum sjávarafla og þorskafla og hinni miklu síldveiði, sem til er komin vegna hins nýja og mikla fiskiflota okkar og hinnar nýju og margháttuðu og merkilegu tækni við veiðarnar, sem fiskimenn okkar hafa tileinkað sér. Um iðnaðarframleiðsluna innanlands er það að segja fyrir utan fiskiðnaðinn, að hún minnkaði 1961 um 7%. 1962 jókst hún um 8%. Þá jókst sjávarútvegur ekki nema um 6.5%, það eina ár, hin árin um 10-12%. Sjávarútvegurinn jókst um 11% 1962 á móti iðnaðinum 8%. En sjávarútvegurinn jókst 6.5°% 1963, en iðnaðurinn þá 6%. Sem sagt, þessi tvö ár, 1962-1963, er framleiðsluaukningin í iðnaðinum 8 og 6%. Svo er gert ráð fyrir því, þótt ég hafi ekki endanlegar tölur, að það sé engin framleiðsluaukning á s.l. ári, 1964, og þess vegna er framleiðsluaukningin á þessum 4 árum ekki nema tæp 2% í iðnaðinum, 9.9% að meðaltali í sjávarútveginum, 2.6% í landbúnaði og 5.7% í þjóðarframleiðslunni í heild. Þetta eru svo sem ekki neinar hryllilegar tölur, sem ættu að gefa tilefni til þess barlóms, sem mér virðist gæta í sambandi við framtíð iðnaðarins, og ég held, að iðnaðinum sé næsta mikil óþökk í því, bæði hér og annars staðar, að það sé verið að halda því að fólkinu, að hér sé þessi stanzlausi samdráttur og samdráttur þess eðlis, að það sé ekki að búast við öðru en hann haldi áfram og iðnaðurinn sé að moltna niður ílandinu. Þetta er til stórkostlegs baga fyrir þessa atvinnugrein, og það er miklu nær að reyna að vekja trú og traust almennings á þessari atvinnugrein, svo mikilvæg sem hún er í sambandi við atvinnuöflun í þjóðfélaginu. Þá er því baldið fram, að verðbólgan sé að drepa iðnaðinn alveg eins og aðra atvinnuvegi, eins og við heyrum hér og höfum heyrt, frá því að þing kom saman. Það er alltaf stöðugt þetta sagt: Ja, verðbólgan er að eyðileggja allt, og ríkisstj., sem setti sér það markmið að stöðva verðbólguna, og það var hennar höfuðmarkmið, ræður ekki við neitt og ætti þess vegna að segja af sér. - Nú er það alls ekki rétt með farið, að það hafi verið eitt höfuðstefnumið ríkisstj., að stöðva verðbólguna og þess vegna hafi hún brugðizt loforðum sínum, því að um það sagði í yfirlýsingunni, þegar viðreisnarstjórnin settist á laggirnar 20. nóv. 1959 og þáv. hæstv. forsrh., Ólafur Thors, gerði grein fyrir hér á þinginu, að ríkisstj. leggur áherzlu á, að kapphlaup hefjist ekki á nýjan leik milli verðlags og kaupgjalds, og hún leggur áherzlu á, að þannig sé haldið á efnahagsmálum þjóðarinnar, að ekki leiði til verðbólgu. Ríkisstj. hefur lagt áherzlu á það, og hún hefur gert hverja aðgerðina á fætur annarri til þess að stuðla að því, að kapphlaupið milli kaupgjalds og verðlags leiði ekki til verðbólgu. Hún hefur þess vegna verið á þessu sviði algerlega trú þeirri yfirlýsingu, sem hún gaf, og þeirri stefnu, sem hún markaði sér 1959. Ég þarf ekki annað í þessu sambandi en að vitna til þess og minna menn á það í fáum orðum, að árið 1963 var mjög geigvænlegt á sviði verðbólguþróunar hér á landi. Um mitt árið var felldur kjaradómur, þar sem meðalhækkun embættismannalauna var um 45%. Þetta eru tölur, sem erlendum aðilum finnst allundarlegar, að álit í einu geti kaup hækkað um 45% í einu stökki. Það var sagt, áður en dómurinn féll, að kaup embættismanna þyrfti að lagfærast í samræmi við það, sem orðið hefði hjá öðrum atvinnustéttum. Engu að síður var þetta notað til þess að gera kröfur um nýjar kauphækkanir hjá öðrum atvinnustéttum eftir á, og almennt hækkaði svo kaup æ ofan í æ á árinu og almennt yfir heilu línuna sennilega meira en 30%. Það sáu allir, að þetta gat ekki leitt til góðs og hér vorum við komnir á yztu nöf. Það yrði of langt mál að fara að rifja það upp, en ríkisstj. varaði við þessari þróun og gerði grein fyrir því, þegar hún reyndi að leita sátta í lok ársins 1963, að hún mundi gera gagnráðstafanir og mundi verða neydd til þess að gera gagnráðstafanir, strax og þing kæmi saman eftir áramótin 1963-1964, til þess að hér færi ekki allt um koll, og það gerði ríkisstj., með nýjum álögum auðvitað, sköttum, söluskatti og aðgerðum í sambandi við sjávarútveginn, sem gat ekki risið undir þessum álögum. En þá var ástandið þannig, að það héldu allir, að ekkert væri fram undan nema gengisfelling og það væri búið að eyðileggja viðreisnina. Og þá glottu sumir hér í þingsölunum. En þeir glotta ekki núna, þessir menn, og tala ekki um gengislækkun. Og það var m.a. vegna þess, að ríkisstj. átti góðan hlut að því, eins og sagði í stefnuyfirlýsingunni ásamt með öðru, að gera ráðstafanir til þess, að kaupgjald og verðlag leiddi ekki til sívaxandi verðbólgu, sem kippti grundvellinum undan efnahagslífi okkar. Og það staðfestist í júnísamkomulaginu, sem gert var milli ríkisstj. annars vegar og fulltrúa launþegasamtakanna og vinnuveitendanna hins vegar. Og þá var spyrnt við fótum og gert samkomulag til árs, sem í aðalatriðum grundvallaðist á því, að grunnkaupshækkanir yrðu mjög óverulegar, eins og þær einnig urðu. Svipað samkomulag hefur orðið á þessu ári, þó ekki í eins ríkum mæli, en samt sem áður nægjanlega traust til þess, að þeim, sem mest óskuðu eftir, að hér færi allt um koll, hefur þó ekki orðið að ósk sinni. Vísitala framfærslukostnaðar hækkaði aðeins um 3% fyrstu 9 mánuðina eftir júnísamkomulagið 1964, en á jafnlöngum tíma á undan júnísamkomulaginu og fyrir áhrif þess, sem gerðist í efnahagsmálum í kaupskrúfum og kapphlaupi verðlags og kaupgjalds 1963, hækkaði hún um 18% á 9 mánuðum áður, en 3% á næstu 9 mánuðum eftir júnísamkomulagið 1964. Ríkisstj. átti verulegan þátt í því, og dreg ég þó alls ekki úr þætti fulltrúa neytenda og fulltrúa verkalýðs og vinnuveitenda að draga úr verðbólgunni. 1963 og fram í júnímánuð hækkaði vísitala framfærslukostnaðar hér um 5 stig, en til desember 1963 og frá júlí sama ár hækkaði hún um 15 stig. Þá fóru alvarlega að segja til sín þau miklu umbrot og verðþensla, sem var á þessu ári, og þannig hækkaði vísitalan á árinu 1963 um 20 stig. Árið 1964 til júní hækkaði vísitalan um 17 stig, og þar eru enn áhrif frá verðlagsþróuninni á árinu 1963, en eftir júnísamkomulagið og til áramóta hækkaði vísitala framfærslukostnaðar aðeins um 2 stig. Og 1965, til júní núna á þessu ári, hefur vísitala framfærslukostnaðar aðeins hækkað um 6 stig og um 3 stig síðan. Ég veit, að verðbólgan er iðnaðinum ekki siður erfið heldur en öðrum atvinnugreinum. En ríkisstj. hefur sannarlega gert og viljað gera sínar ráðstafanir til þess að draga úr óheillaáhrifum þessarar verðbólgu. Og við skulum gera okkur grein fyrir einu, að ef árferði hefði ekki verið jafnhagstætt og það hefur verið til sjávarins, er ekkert líklegra en að sjávarútvegurinn hefði ekki risið undir þeim aukna tilkostnaði, sem orðið hefur í landinu, og því hefði þá væntanlega ekki verið hægt að mæta með öðru en leiðréttingu á hlutfalli verðlags hérlendis og erlendis, þ.e. gengisbreytingu, og hún hefði auðvitað reynzt iðnaðinum hagstæð. Það má þess vegna segja, að hið mikla góðæri til sjávarins hafi að vissu leyti verið iðnaðinum erfitt í samkeppninni, eins og eðlilegt er á hverjum tíma. Á þetta er allt saman að líta, og þegar allir þessir hlutir eru skoðaðir með sanngirni, verður alls ekki sagt, að í raun og veru hafi hallað á iðnaðinn. Ég viðurkenni, að hann á við vissa erfiðleika að etja í sambandi við vissa samkeppni. En honum hefur verið veittur aðlögunartími á ýmsum sviðum, sem hægt er að gera nánari grein fyrir, ef þess er óskað, og margvislegar ráðstafanir, sem hafa aliar miðað að því að gera honum kleift að mæta þessum nýju viðhorfum. Það er látið að því liggja í till. hérna, að iðnaðinum sé íþyngt með ónógu lánsfé. Ég er búinn að tala um hitt atriðið, sem var talað um, þessa stórauknu dýrtíð, en það sé einhver sérstakur lánsfjárskortur á sviði iðnaðarins fram yfir aðrar atvinnugreinar. Þetta fær alls ekki staðizt. Ég hef áður gert grein fyrir þessu á aðalfundi Félags ísl. iðnrekenda fyrr á þessu ári. En útlánatölurnar sýna, að þegar hlutföllin eru miðuð við hlutföllin á milli atvinnugreinanna, heldur iðnaðurinn fullkomlega sínu hlutfalli. Ef útlánum viðskiptabankanna er skipt á landbúnað, sjávarútveg, verzlun og iðnað og annað, hefur iðnaðurinn árið 1960 12.2%, 1961 13.4%, 1962 13.7%, 1963 14.3% og 1964 14.4%. Iðnaðinum hefur alls ekki verið íþyngt með neinum lánsfjárskorti umfram aðra. Ég veit, að margir kvarta undan lánsfjárskorti á sviði iðnaðarframleiðslu, alveg eins og alls staðar annars staðar í okkar fámenna og fjármagnsrýra þjóðfélagi. Þvert á móti hafa verið gerðar alveg sérstakar ráðstafanir til þess að veita iðnaðinum aðstoð í sambandi við stofnlán og rekstrarlán. Það er árið 1963, sem hin nýju lög um iðnlánasjóð eru sett, og hún hefur síðan tekið alveg stakkaskiptum, þessi stofnlánadeild iðnaðarins. Fyrir þann tíma var ráðstöfunarfé sjóðsins örfáar millj. kr. Það var komið hæst upp í 4.4 millj. kr. árið 1960. Á tveimur síðustu árum og árinu í ár hefur ríkisstj. útvegað iðnlánasjóði lánsfé samtals 68.5 millj. kr., - iðnlánasjóði, sem hafði hæst til ráðstöfunar 1960, var kominn upp í 4.4 millj. kr. Á þessum 3 árum hefur iðnlánasjóður fengið fyrir tilverknað ríkisstj. til ráðstöfunar 68.5 millj. kr. til útlána. Ráðstöfunarfé sjóðsins í ár mun verða 55 millj. kr., og það var undanfarin tvö ár, 1962 -1963, milli 40 og 50 millj. kr. Á sama tíma og þetta gerðist jók Framkvæmdabankinn stórkostlega útlán sín til iðnaðar, þannig að það mun láta nærri, að á árunum 1964 og 1963 hafi verið milli 40 og 50 millj. kr. hvort árið um sig af lánsfé bankans varið til iðnaðarfyrirtækja, og er langt umfram það, sem áður hafði verið, og var veitt einmitt með hliðsjón af hinni sérstöku aðstöðu iðnaðarins. Það voru sett á þingi 1964, eins og menn muna, lög um að breyta lausaskuldum iðnaðarins í föst lán. Þetta voru rammalög og þurftu mikinn undirbúning, og það má kannske ásaka mig fyrir, að það hafi dregizt of lengi að setja reglugerð til framkvæmda á þessum lögum. Það var vegna þess eðlis laganna, að það þurfti að setja mjög ýtarlega reglugerð um framkvæmdina, því að lögin voru, eins og ég sagði, aðeins rammalög. Ég taldi, að það mundi enginn ávinningur verða af l., nema bankarnir, allir viðskiptabankarnir og í samvinnu við Seðlabankann, fengjust til þess að gangast í að eiga hlut að því að semja ásamt iðnmrn. reglugerð og starfsreglur, sem farið yrði eftir. Og þetta tókst með þeim hætti, að Seðlabankinn tók að sér forustuna fyrir beiðni mína og í nánustu samvinnu við stjórn iðnlánasjóðs, og á s.l. vori var sett mjög ýtarleg og gagnger reglugerð um framkvæmd þessarar löggjafar, og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að hún á eftir að verða iðnaðinum til mikilla bóta. Það hefur verið talað ýmislegt um að styrkja lánsfjáraðstöðu iðnaðarins í sambandi við endurkaup á lánum hjá Seðlabankanum. Ég skal ekki eyða tímanum núna í að víkja að því, því að önnur till., sem liggur fyrir þinginu, fjallar um það mál, og má þá ræða það undir þeim lið. Iðnaðinum var veitt mikið hagræði á síðasta þingi í sambandi við afgreiðslu tollalaga, af því að það voru verulega lækkaðir tollar á vélum til iðnaðarins, innfluttum vélum og tækjum til iðnaðarframleiðslunnar, og svo verulega, að iðnaðinn hlýtur að hafa munað mikið um. Það hefur verið lögð áherzla á að auka menntun í landinu til styrktar iðnaði. Fyrir þessu þingi liggur frv. til nýrra iðnfræðslulaga. Í ár er annað forið, sem tækniskóli starfar, sem er menntun, sem verður fyrst og fremst og ekki sízt mikilvæg á sviði iðnaðarframleiðslunnar. Og samtökum iðnaðarmanna hefur verið veitt ýmiss konar sérfræðileg aðstoð, fengnir erlendir sérfræðingar til þess að athuga og kanna ýmsa þætti þessara mála, sem samtökin hafa óskað eftir, og vonandi getur orðið meira af því, og einn þátturinn af þessu er sú rannsókn á sviði ullariðnaðarins, sem ég gerði grein fyrir áðan. Það hefur verið lagt fé af hálfu þess opinbera, Alþingis, eins og hv. alþm. er kunnugt um, á undanförnum árum til hagræðingar á sviði atvinnumála, og er það ekki sízt á sviði iðnaðarins, sem það kemur til góða. Og það er þess að vænta, að af þessu leiði aukna hagkvæmni og framför í atvinnurekstrinum. Þegar við erum að tala um samdrátt, hefur ríkisstj. beinlínis haft áhuga á því og viljað stuðla að því, að í vissum iðngreinum gæti hafizt veruleg aukning og þensla, og þar á ég ekki sízt við íslenzkar skipabyggingar, stálskipasmiðar innanlands. Fyrir atbeina ríkisstj. hafa aðilar verið studdir til þess að hefja byggingar eða búa sér út aðstöðu til stálskipasmiði og til þess að byggja upp gömlu slippana hér, sem nú eru orðnir allt of litlir, 20-30 ára gamlir slippar, sem ekki lengur anna þeim stóru fiskiskipum, sem við nú búum við. Og það er áfram að því stefnt að stuðla að því, að nægilegt lánsfé fáist til þess að stórefla þessa atvinnugrein, og við Íslendingar ættum sannarlega að keppa að því í framtíðinni að vera okkur sjálfum nógir í byggingu íslenzkra fiskiskipa og allri þjónustu, sem að þeim lýtur. Hérna er þegar um stórkostlega þenslu á sviði iðnaðar að ræða, og vonandi verður um miklu meiri þenslu að ræða á komandi árum. Við höfum keypt nýjan skipastól af erlendum aðilum fyrir - á kannske 2-3 árum um 1000 millj. kr., og við sjáum, hve mikil verkefni eru hér. Íslendingar lærðu sjálfir að byggja sín eikarskip og eikarbáta og gerðu það ágætlega, þó að þeir hefðu ekki getað annað sínum þörfum þá. Nú er að hefjast handa um það að búa þessari nýju atvinnugrein, stálskipasmíðinni, þá aðstöðu, að við getum í æ ríkara mæli á komandi árum gerzt á þessu sviði sjálfum okkur nógir. Ég skal ekki, herra forseti, hafa þessi orð fleiri. Ég sagði í upphafi máls míns, að við værum hér að ræða um ekkí mikilvæga till., og það get ég vel endurtekið, og það sé næsta lítil þörf á því, að Alþ. sé núna að stofna til einhverra rannsókna á því, af hverju samdráttur sé og hvað sé hægt að gera til úrbóta á þessu sviði. Það er á öllum sviðum verið að vinna að þessum málum, það á ekki bara við af hálfu ríkisstj. og iðnmrn., heldur þeirra aðila, sem hafa fyrirsvar þarna. Það eru dugmiklir atvinnurekendur í fjölmörgum greinum, og enda þótt rétt sé, að samdráttur sé sums staðar, er mikil þensla á öðrum sviðum, og það er verið að gera ráðstafanir til þess að sporna við þeim samdrætti, sem á einstökum sviðum hefur komið fram. Ég lýk svo máli mínu með því að leggja áherzlu á, að það væri miklu þarfara verk að vekja athygli þjóðarinnar á mikilvægi þessarar atvinnugreinar hjá okkur Íslendingum, en vera ekki að þessum sífellda barlómi, að þessi atvinnugrein sé að ganga sér til húðar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh., svo hljóðandi: „Hefur ríkisstj. ákveðið að fresta fyrst um sinn að hefja byggingu menntaskóla á Ísafirði?“ Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa Vestfirðingar lagt á það mikla áherzlu á undanförnum árum að fá menntaskóla á Ísafirði. Í samræmi við þessar óskir þeirra hafa þm. Vestf. flutt frv. þing eftir þing um menntaskóla á Vestfjörðum og einnig á síðasta þingi. Öll hafa þessi frv. verið svæfð í nefnd. Skömmu eftir síðustu áramót voru Vestfjarðaþm. boðaðir til fundar á Ísafirði. Voru það áhugamenn um menntaskólamál þar heima fyrir, sem efndu til fundarins. Þeir afhentu þm. áskorun til Alþ. og ríkisstj. um að samþykkja menntaskólafrv., og þeir fylgdu þessari áskorun úr hlaði með allskorinorðum ræðum á þessum fundi. Undir þessa áskorun höfðu skrifað um 2000 Vestfirðingar úr öllum stjórnmálaflokkum og víðs vegar að á Vestfjörðum. Árangurinn af þessari órofa samstöðu Vestfirðinga var sá, að undir lok síðasta þings flutti hæstv. ríkisstj. sjálf frv. um þrjá nýja menntaskóla í landinu og skyldi einn þeirra vera á Ísafirði. En orðalag í þessu frv. var m.a. á þá leið, að menntaskólana á Vestfjörðum og Austurlandi skyldi stofna, þegar fé yrði veitt til þess í fjárl. Þetta orðalag vakti nokkurn ugg um það, að því kynni að verða frestað að veita fé til þessara skóla og þeir þar af leiðandi ekki stofnaðir. En þá lýsti hæstv. menntmrh. því yfir, að það væri með öllu ástæðulaust að óttast slíkt og ríkisstj. mundi leggja til, að fjárveitingar kæmu til þessara skóla á næstu ári. Engu að síður var þetta orðalag numið úr frv. í hv. Nd., en með fullu samþykki hæstv. menntmrh. Síðan var þetta frv. samþykkt einróma í báðum d. þingsins. Það virtist því vera útilokað með breytingunni á frv. og yfirlýsingu hæstv. menntmrh., að nokkur smuga væri til þess að fresta byrjunarframkvæmdum við þessa skóla lengur en til næsta árs. Nú liggur fjárlagafrv. fyrir Alþ., og eru þar m.a. till. um fjárveitingar um menntaskóla á Ísafirði og Austurlandi í samræmi við yfirlýsingu hæstv. menntmrh. Hæstv. fjmrh. gerði þessar fjárveitingar að umtalsefni í fjárlagaræðu sinni, eins og mönnum er kunnugt, og í þeirri ræðu segir hæstv. fjmrh. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta : „Á síðasta þingi var samþ., að reistir skyldu menntaskólar á Austurlandi og Vestfjörðum. Að sjálfsögðu kemur ekkí til mála að hefja byggingu þeirra skóla, fyrr en viðunandi ástand er fengið í sambandi við starfsemi hinna menntaskólanna. Engu að síður hefur þótt rétt að taka upp nú í fjárlög næsta árs byrjunarfjárveitingar til þessara væntanlegu skóla auk nokkurrar hækkunar á fjárveitingu til framkvæmda við hina menntaskólana, og er þá gengið út frá, að fyrst um sinn verði þessum fjárveitingum varið til að hraða þeim framkvæmdum, sem eru í gangi, en síðan endurgreiddar, þegar hafizt verður handa um byggingu nýrra menntaskóla.“ Hér virðist mér, að ekki sé talað neinni tæpitungu, heldur sagt fullum fetum, að það komi ekki til mála að hefja fyrst um sinn byggingu þessara skóla. Það virðist því í fljótu bragði vera óþarfi að spyrja, hvort þetta sé ákvörðun ríkisstj. En þess her þó að gæta, að hæstv. menntmrh., sem mál þetta heyrir undir, hefur ekki mér vitanlega látið heyra eitt einasta orð frá sér um það, að honum hafi snúizt hugur í þessu máli, að hann ætli að ganga gegn lögunum frá í vor og þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf þá. Hann hefur ekkert gefið í skyn mér vitanlega um það, að það komi ekki til mála að hefja byggingu þessara skóla. Til þess nú að taka af öll tvímæli í þessu máli hef ég leyft mér að bera fram þessa fsp. Þótt fsp. og væntanleg svör við henni gildi að sjálfsögðu jöfnum höndum fyrir menntaskóla á Austurlandi og menntaskóla á Ísafirði, hef ég látið mér nægja að spyrja um væntanlegan menntaskóla á Ísafirði með þessari fsp.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur enga ákvörðun tekið um að fresta fyrst um sinn að hefja byggingu menntaskóla á Ísafirði. Hins vegar gefur auga leið, að framkvæmdir við undirbúning og byggingu menntaskóla samkv. gildandi l. um menntaskóla fara eftir þeim fjárveitingum, sem veittar eru til þessara byggingaframkvæmda hverju sinni á fjárl. Byggingarmál menntaskólanna í heild munu koma til umr., athugunar og afgreiðslu í sambandi við afgreiðslu þessa hv. þings á fjári, fyrir árið 1967. Í þessu sambandi þykir mér rétt að skýra hv. þm. frá nokkrum atriðum í samlandi við aðstöðu til menntaskólanáms og menntaskólabyggingar á undanförnum árum og þeim framkvæmdum, sem á döfinni eru eða fyrirhugaðar eru í þessum efnum. Ég hygg, að það geti orðið öllum hv. þm. til glöggvunar og aðstoðar við það að mynda sér skynsamlega skoðun á því heildarmáli, sem hér er um að ræða. Í vetur eru nemendur í menntaskólunum í Reykjavík, á Akureyri og Laugarvatni samtals 1658, auk þess eru nemendur í lærdómsdeild Verzlunarskóla Íslands 60, þannig að við hreint menntaskólanám eru 1718 nemendur í vetur. Ég kem síðar að kennaraskólanum og náminu þar. Í vetur eru 1718 nemendur, sem beinlínis búa sig undir stúdentspróf í þeim fjórum skólum, að kennaraskólanum frátöldum, sem hreinan rétt hafa til þess að brautskrá stúdenta. Fyrir 10 árum var tala nemenda í menntaskólunum í Reykjavík, á Akureyri og Laugarvatni 726. Þá voru 43 nemendur í lærdómsdeild verzlunarskólans, svo að heildartala nemenda við menntaskólanám var fyrir 10 árum 769, en hefur nú aukizt upp í 1718, þ.e. mun meira en tvöfaldazt. Í þessu sambandi er þó rétt að leggja sérstaka áherzlu á, að þrátt fyrir þessa gífurlegu fjölgun nemenda við menntaskólanám, hafa allir nemendur, sem staðizt hafa inntökupróf í menntaskóla, átt kost á skólavist í menntaskóla og þar með kost á því að ljúka stúdentsprófi. Ástæðan til þess, að hægt hefur verið að taka við þessum gífurlega aukna nemendafjölda á menntaskólastiginu, er sú fyrst og fremst, að miklar byggingarframkvæmdir hafa staðið yfir og verið lokið á menntaskólastiginu. Við menntaskólann í Reykjavík er nú nýlokið að byggja kennsluhúsnæði, sem að rúmmetratali er mun stærra en hið gamla hús skólans, og hefur þessi bygging þegar verið tekin í notkun. Menntaskólinn í Reykjavík hefur því nýlega verið meira en tvöfaldaður að stærð og þó miklu meira en tvöfaldaður að gæðum skólahúsnæðisins. Í hinni nýju byggingu menntaskólans í Reykjavík eru á efri hæð 4 kennslustofur auk fyrirlestrasalar, sem rúmar a.m.k. 50 nemendur, enn fremur kennaraherbergi, bókaherbergi og geymslur. Á neðri hæðinni eru 3 stórar kennslustofur, kennarastofa og vinnu- og geymsluherbergi, en í kjallaranum er aðstaða til matarneyzlu og til félagsstarfsemi. En þessar stofur í hinni nýju og stóru menntaskólabyggingu eru fyrst og fremst sérkennslustofur, sem búnar eru fullkomnustu tækjum til þeirrar sérkennslu, sem um er að ræða, sem völ hefur verið á. Stærð nýbyggingarinnar er um 5000 rúmmetrar, en gamla húsið er 4450 rúmmetrar. Gert er ráð fyrir, að þetta nýja skólahús kosti 27 milljónir króna. Þá hefur verið hafin bygging nýs menntaskóla í Reykjavík, Hamrahlíðarskóla svokallaðs, og á fyrsti áfangi þess skóla að vera nothæfur haustið 1966 eða næsta haust. Er þar um að ræða 6 kennslustofur auk kennarastofu og skrifstofu. Heildarkostnaður við þennan fyrsta áfanga, bæði byggingarkostnaður, húsgögn og kennslutæki, er áætlaður rúmar 12 millj. kr. Annar áfangi Hamrahlíðarskólans, sem gert er ráð fyrir að hefja byggingu á árið 1966, er áætlað að kosti 25 millj. kr., bæði byggingarkostnaður, kostnaður við húsgögn og kennslutæki. Unnið verður að því, að 2. áfanga verði lokið haustið 1967. Í 2. áfanga eru 10 kennslustofur, og eru það einkum sérkennslustofur, sem verða mun dýrari í byggingu en 1. áfangi. Er þannig ætlunin að halda áfram byggingu Hamrahlíðarskóla, unz honum er að fullu lokið, en stefnt er að því að byggja skólann í áföngum, þannig að húsnæðið yrði tekið í notkun, jafnóðum og byggingunni þokar áfram. Að því er varðar menntaskólann að Laugarvatni er þetta að segja: Þegar hefur verið ákveðið að stækka menntaskólann að Laugarvatni um helming, þannig að hann verði skóli fyrir 200 nemendur. Í því skyni er ráðgert að byggja þar á næstu 5 árum nemendaíbúðir, sem geta gert þessa stækkun skólans mögulega. Verður menntaskólinn að Laugarvatni því heimavistarskóli fyrir 200 nemendur. Upphaflega hafði hús menntaskólans að Laugarvatni verið reist handa héraðsskólanum, en menntaskólinn fékk það til sinna nota, þegar skil voru gerð milli þessara skóla og menntaskólinn að Laugarvatni formlega stofnaður. Að því er varðar menntaskólann á Akureyri hefur á undanförnum árum verið reist þar heimavistarhús. En sjálft kennsluhúsnæðið er orðið gamalt og of lítið og þarf bráðnauðsynlega að endurnýja það alveg á næstunni og byggja sérkennsluhúsnæði í þágu menntaskólans á Akureyri, eins og gert hefur verið við menntaskólann hér í Reykjavík. Er í ráði að byggja sams konar sérkennsluhúsnæði við menntaskólann á Akureyri og er í nýbyggingunni hér í Reykjavík og jafnvel að nota sömu teikningu og þar hefur verið byggt eftir. Þá er rétt að geta þess, að tiltölulega nýlokið er byggingu nýs húss fyrir kennaraskólann. Eru í því húsi 13 almennar kennslustofur og 6 sérkennslustofur, og er þá talið með það kennsluhúsnæði, sem heyrir til Æfinga- og tilraunaskólanum. Þessi bygging er 9940 rúmmetrar, og kostnaður við hana er nú orðinn samtals um 44 millj. kr. Á þessum vetri eru í kennaraskólanum 397 kennaranemar, en auk þess eru í byggingunni að staðaldri 26 nemendur úr öðrum sérskólum, húsmæðrakennaraskólanum og kennaradeild tónlistarskólans og að auki 24 siglingafræðingar. Í Æfinga- og tilraunaskólanum er nú 181 barn við nám. Skólinn flutti í þetta nýja húsnæði haustið 1962, en veturinn áður höfðu verið í kennaraskólanum 144 kennaranemendur og 40 börn við nám á vegum skólans. Á þessum þrem vetrum hefur því kennaranemum í kennaraskólanum fjölgað úr 144 í 397, eða fjölgað um 253, og börnum í Æfinga og tilraunaskólanum hefur fjölgað úr 40 í 181, eða um 141 barn. Í þessu sambandi er þess að geta, að í hinum nýju l. um kennaraskólann er hann jafnframt gerður að menntaskóla, þ.e. hefur rétt til að brautskrá stúdenta með fullum stúdentsréttindum, þ.e. ótakmörkuðum, venjulegum aðgangi í háskóla, að loknu eins vetrar námi til viðbótar almennu kennaranámi. Þá er og að geta um tækniskólann, sem að verulegu leyti er á menntaskólastigi, þ.e. veitir hliðstæða kennslu og veitt er í menntaskólum, þótt auðvitað á sérsviði sé, þ.e. tæknimenntunarsviðinu. Nemendur í hinum nýja tækniskóla eru nú 83, þar af 36 í fyrri hluta, 47 í undirbúningsdeild, og auk þess eru 9 nemendur í undirbúningsdeild á Akureyri. Tækniskólinn hefur til umráða 6 kennslustofur, að mestu leyti í nýbyggingu, sem byggð hefur verið fyrir hann í tengslum við vélskólann, og hefur 3.8 millj. kr. verið varið til stofnkostnaðar tækniskólans, en auk þess greiðir skólinn nokkra húsaleigu, bæði í Reykjavik og á Akureyri. Þessar miklu framkvæmdir, sem á döfinni hafa verið undanfarin ár, fyrst og fremst í þágu menntaskólans í Reykjavík, kennaraskólans og tækniskólans, hafa gert kleift að veita viðtöku þeirri gífurlegu fjölgun nemenda á menntaskólaaldri. sem ég gat um áðan og á s.l. 10 árum hefur numið úr 769 upp í 1718, að stúdentsefnum í kennaraskólanum og tækniskólanemendum þó frátöldum. En þótt hægt hafi verið að sjá öllum nemendum, sem staðizt hafa inntökupróf í menntaskóla, fyrir skólavist og svo verði að sjálfsögðu að vera áfram og ávallt, ber þó brýna nauðsyn til þess að auka heimavistarhúsnæði við menntaskóla. Einmitt þess vegna var ákveðið að stækka menntaskólann að Laugarvatni um helming og halda honum að sjálfsögðu sem heimavistarskóla, og jafnframt var ákveðið, að hinir nýju menntaskólar á Vestfjörðum og Austfjörðum skyldu vera heimavistarskólar. Hversu fljótt verður hafin bygging þeirra skóla og hversu hratt þeir skólar verða byggðir, fer, eins og ég sagði í upphafi, að sjálfsögðu eftir fjárveitingum til þessara þarfa, en áherzla mun verða á það lögð, að þær framkvæmdir geti hafizt sem fyrst og gengið sem bezt.



Herra forseti. Ég álit, að hæstv. ríkisstj. hafi sýnt mikinn stórhug og skilning á mikilvægum þætti íslenzkra fræðslu- og menningarmála, er hún beitti sér fyrir setningu l. á síðasta þingi um stofnun þriggja nýrra menntaskóla í landinu. Með þeim var ákveðið, eins og kunnugt er, að menntaskóli skyldi stofnaður á Ísafirði, á Austfjörðum og nýr menntaskóli í Reykjavík. Þessi mikla aukning menntaskólanna er fyrst og fremst nauðsynleg vegna þess, að þjóðina skortir háskólamenntaða menn. Tilfinnanlegur skortur er hér t.d. á læknum, verkfræðingum og tæknimenntuðum mönnum á fleiri sviðum. Það er hins vegar almennt viðurkennt, að þróun og uppbygging hins íslenzka þjóðfélags hljóti í framtíðinni að vera mjög tengd menntun fólksins og þá ekki hvað sízt þekkingu þjóðarinnar á sviði vísinda og tækni. Vitanlega verður að leggja áherzlu á það, að hinir eldri menntaskólar okkar séu öflugar og vel búnar stofnanir. Endurbætur á þeim eru því þýðingarmiklar, ekki sízt þeim þeirra, sem vanræktir hafa verið. En hitt er jafnframt mjög nauðsynlegt, að sem fyrst verði hafizt handa um byggingu hinna nýju menntaskóla og þannig stuðlað að fjölgun stúdenta. Það er skoðun mín, að fyrsta framkvæmdin á þessu sviði eigi að vera bygging hins fyrirhugaða menntaskóla á Ísafirði. Hér í Reykjavík eru nú fyrir 4 skólar, sem rétt hafa til þess að brautskrá stúdenta. Eru það gamli menntaskólinn, nýi menntaskólinn, sem er í byggingu og gert er ráð fyrir að taki til starfa á næsta hausti eins og hæstv, menntmrh. lýsti hér áðan, enn fremur verzlunarskólinn og kennaraskólinn. Ég get ekki fallizt á, að eðlilegt væri, að bygging menntaskóla á Ísafirði drægist vegna byggingarframkvæmda við fjórða menntaskólann í Reykjavik, enda er þeirri framkvæmd það langt komið að það ætti að vera óþarfi. Menntaskóli á Ísafirði verður ekki byggður fyrir Vestfirðinga eina, heldur alla þjóðina, á sama hátt og menntaskólinn á Akureyri var byggður í þágu alþjóðar á sínum tíma, ekki Akureyringa einna eða Norðlendinga. Það er tvímælalaust skynsamlegt að byggja slíkar menntastofnanir í hinum ýmsu landshlutum, eins og hæstv. núv. ríkisstj. hefur lagt til og markað með því nýja, stórhuga og raunhæfa stefnu í þessum þýðingarmiklu málum. Ég er þakklátur hæstv. menntmrh. og fjmrh. fyrir, að þeir hafa stuðlað að því, að nokkur fjárveiting hefur verið tekin upp í fjárlög næsta árs til byggingar menntaskóla á Ísafirði. Er það einnig í samræmi við yfirlýsingu hæstv. menntmrh. á síðasta þingi, þegar þessi mál voru til umr. hér. Sú fjárveiting þyrfti að vísu að vera allmiklu hærri, en mestu máli skiptir, að unnið verði skipulega og án tafa að undirbúningi byggingarframkvæmda menntaskólans á Ísafirði, þannig að hann geti risið á skömmum tíma og átt þátt í að bæta úr þeirri brýnu þörf, sem fyrir hendi er í þessum efnum. Ég vil svo að lokum fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. menntmrh. í ræðu hans hér áðan, að ríkisstj. hafi enga ákvörðun tekið um frestun byggingar menntaskólans á Ísafirði. Ég treysti henni líka fyllilega til þess að vinna að undirbúningi skólabyggingarinnar með nauðsynlegum hraða.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir glögg og góð svör, sem voru á þá leið, að ríkisstj., hefði enga ákvörðun tekið um að fresta fyrst um sinn byrjunarframkvæmdum við menntaskóla á Ísafirði. En það fer ekki fram hjá neinum, að hæstv. fjmrh. lítur öðruvísi á þetta mál, og af því tilefni þætti mér vænt um að heyra frá hæstv. menntmrh., hvort einhver ágreiningur innan ríkisstj. muni vera upp kominn um þetta mál. Svo skýlaus voru ummæli hæstv. fjmrh. í fjárlagaræðunni, að það fer ekkert á milli mála að hér hlýtur eitthvað að bera á milli. En þó að svo sé, að engin ákvörðun hafi verið tekin um þetta, er hægt að taka hana enn. Hæstv. ríkisstj. getur sjálfsagt tekið þessa ákvörðun hér eftir, áður en kemur til að framkvæma neitt. Og með hliðsjón af því vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Er hann ekki ákveðinn í því að láta hefja byggingarframkvæmdir á næsta ári fyrir þá fjárveitingu, sem væntanlega verður til þess samþ. á Alþ.? Hæstv. ráðh. rakti hér þau miklu viðfangsefni, sem fram undan eru við hina eldri menntaskóla, og það er ekkert smáræði, sem þar er eftir að gera. Ef farið verður eftir ummælum hæstv. fjmrh., sem voru á þá leið í fyrrnefndri ræðu, að ekki komi til mála að byrja á þessum menntaskólum á Austurlandi og Ísafirði, fyrr en viðunandi ástand er fengið í sambandi við starfsemi hinna menntaskólanna, og þessu öllu á að ljúka, áður en byrjað verður á hinum nýju, þá held ég, að drátturinn verði nokkuð langur. Þess vegna er það, sem ég endurtek fsp. mína til hæstv. ráðh.: Er hann ekki alveg ákveðinn í því að hefja byrjunarframkvæmdir við þessa menntaskóla á næsta ári fyrir þær fjárveitingar, sem til þess verða samþykktar á Alþingi?



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. sagði hér áðan, að allir nemendur, sem hefðu tilskilin próf, hefðu fengið framhaldsmenntun í menntaskólunum og að þetta hefði veríð hægt að gera vegna mikilla byggingarframkvæmda á s.l. ári og s.l. árum í menntaskólamálunum. Það mun vera staðreynd, sem ég held að ekki sé neins staðar á móti mælt, að nýja viðbyggingin við menntaskólann, sem hæstv. menntmrh. lýsti hér áðan, sé fyrst og fremst notuð til sérkennslu í ýmiss konar greinum, sem mjög vantaði og var ekki til áður, og að almennum kennslustofum hafi ekki fjölgað verulega við tilkomu þessarar miklu byggingar. Í menntaskólanum í Reykjavík munu nú vera um 1060 nemendur, eftir því sem kom fram við setningu menntaskólans á s.l. hausti, og ég held, að það sé ekki ofmælt, að það verði að tvísetja í flestar, ef ekki allar kennslustofur í menntaskólanum í Reykjavík. Tvísetning er áreiðanlega til mjög mikils óhagræðis fyrir nemendur, ekki sízt fyrir nemendur í menntaskólum, sem þurfa að vera í um 6 kennslustundum daglega, og það er, held ég, samhljóða álit allra skólamanna, að eftirmiðdagstíminn sé lakari til skólasetu heldur en morguninn, og það er áreiðanlega mjög óheppilegt ástand að þurfa að tvísetja í stofurnar með þeim afleiðingum, sem það hefur fyrir nemendurna og dreifingu skólasóknarinnar yfir svo að segja allan daginn. Nú er byrjað á byggingu nýs menntaskóla, og ég vil mjög fagna því og vonast til þess, að það verði haldið áfram við þá byggingu af fullum krafti. Þó að hæstv. ríkisstj. hafi ekki viljað fallast á að láta samþykkja þau frv., sem ég hef flutt hér á Alþ. um byggingu menntaskóla, skiptir það engu máli. Það er formsatriði. Aðalatriðið er hitt, að fallizt hefur verið á að byggja menntaskólann nýja í Hamrahlíð. Sagt er, að allir nemendur með tilskildu prófi hafi fengið framhaldsmenntun, og það er rétt vissulega. En fram hjá því verður þó ekki gengið, að það er skoðun margra, að prófin séu höfð afar þung og óeðlilega þung og það séu fjölmargir hreinsunareldar á menntabraut unga fólksins, sem geri jafnvel óhæfilegar kröfur til þess. Ég hef ekki skilyrði til að meta þetta sjálfur, ég er ekki skólamaður. En ég veit, að það er mikið um það, að nemendur falla á milli bekkja í menntaskólanum í Reykjavík. Það er mikið um það, og það er miklu algengara hér í Reykjavík heldur en t.d. í menntaskólanum á Akureyri og að Laugarvatni. Og ég veit líka, að þessi þróun hefur farið vaxandi á síðari árum. Það er meira um það, jafnvel hlutfallslega, að nemendur falli milli bekkja hér í menntaskólanum í Reykjavík heldur en áður var. Hvert samband kann að vera á milli þessa, prófþungans og húsnæðisvandamálanna, skal ég ekki fullyrða neitt um. Það má vel vera, að það séu nemendurnir, sem eru ekki eins góðir og þeir voru áður, eða nemendurnir í menntaskólanum í Reykjavík séu lakari en allra annarra menntaskóla. Þetta vil ég ekkert fullyrða um. En ég vil leggja áherzlu á það, að með hliðsjón af þeirri þörf, sem okkur Íslendingum er á því, að fólk fái aðgang að framhaldsmenntun og að sérhæft fólk fáist til starfa í framleiðslugreinunum, þörf, sem allir hafa keppzt um að lýsa hér, er áreiðanlega brýn þörf á því, að haldið sé áfram við byggingu þess nýja menntaskóla í Hamrahlið, sem nú er byrjað á samkv. lögum frá s.l. þingi, og með þeirri fjárveitingu, sem ráðgerð er í fjárlagafrv. fyrir árið 1966. Þetta vil ég undirstrika mjög rækilega, um leið og ég vil lýsa fullum stuðningi við óskir Vestfirðinga og Austfirðinga um nýjan menntaskóla og vonast til þess, að hægt verði að hefja byggingu þeirra samkv. sömu lögum og sett voru um byggingu menntaskólans í Reykjavík og a.m.k. með þeim fjárveitingum, sem til þeirra eru ætlaðar á fjárlagafrv. fyrir árið 1966, enda er það algerlega í samræmi við þann tillöguflutning, sem ég hef leyft mér að gera hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við þessa fsp., vegna þess að umr. hafa fallið þannig, lýsa ánægju minni yfir því, að það hefur verið tekinn póstur á fjárlög til þess að byggja menntaskóla á Austurlandi, og er það í samræmi við yfirlýsingu hæstv. menntmrh. þar að lútandi á síðasta Alþ. Ég veit, að aðrir þm. af Austurlandi geta tekið undir þetta og miklu fleiri. Ég vil ekki trúa því, að það verði tekið aftur með annarri hendinni, sem þannig er rétt með hinni, á þá lund, að þessir peningar, sem veittir eru í menntaskólabyggingu á Austurlandi, verði ekki notaðir í slíka byggingu. Ég vil treysta því, að að því leyti sem skilja mátti, að slíkt kæmi til greina, sé það á einhverri fljótfærni byggt eða misskilningi, enda heyrist mér sem yfirlýsingar hæstv. menntmrh. bendi í aðra átt, þar sem hann lýsti því yfir, að engin ákvörðun hefði verið tekin um að fresta framkvæmdum menntaskólanna á Ísafirði eða Austurlandi. Ég vil lýsa ánægju minni með þessa yfirlýsingu hæstv. ráðh. Ég vil einnig treysta því, að það verði byrjað á þessum byggingum, jafnskjótt og eðlileg fjárhæð er komin, til þess að hægt sé að byrja sæmilega myndarlega og halda síðan áfram í áföngum. Ég tel, að það hljóti að vera hægt að sameina það að bæta úr menntaskólaskorti í Reykjavík og á Suðurlandi og byggja jafnframt í áföngum þá menntaskóla, sem Alþ. hefur ákveðið að skuli risa á Austurlandi og á Ísafirði. Og mér mun óhætt að lýsa því yfir fyrir hönd okkar allra Austfjarðaþm., að við getum alls ekki samþykkt það, að menntaskólabygging á Austurlandi verði sett aftur fyrir allar aðrar framkvæmdir, sem ráðgerðar eru í menntaskólamálum um næstu fyrirsjáanlega framtíð. Þess í stað treystum við því, að á málinu verði haldið á eðlilegan hátt og veitt eln fjárveitingin af annarri og haldið áfram með eðlilegum hraða.



Herra forseti. Með lögum frá síðasta Alþ. var stigið merkt framfaraspor með því að ákveða, að það skyldi koma menntaskóli á Ísafirði, og mér finnst sérstök ástæða til þess að fagna því. Það er líka sérstök ástæða til þess að fagna þeirri uppbyggingu, sem hefur verið á undanförnum árum á Vestfjörðum í skólamálum, og á ég þá sérstaklega við uppbyggingu Núpsskóla og Reykjanesskóla. Vil ég færa hæstv. menntmrh. og ríkisstj. sérstakar þakkir fyrir þann mikla skilning og mikla áhuga, sem sýndur hefur verið í þessum málum. Það er hér rætt um, hver hraði verði á því að byggja menntaskóla á Ísafirði. Það er augljóst mál, að það er mikil ástæða til þess að hraða því máli, svo sem kostur er, út frá því almenna sjónarmiði, að það er þörf á því að fjölga menntaskólunum í landinu. En menntaskóli á Ísafirði er líka þýðingarmikill frá öðru sjónarmiði. Nú er verið að vinna að sérstakri framkvæmdaáætlun fyrir Vestfirði. Það er verið að gera það samkv. ákvörðun Alþ., vegna þess að það er litið svo á, að það þurfi að gripa til sérstakra og gagngerðra ráðstafana til þess að koma í veg fyrir brottflutning fólks frá Vestfjörðum. Einum hluta þessarar áætlunar er þegar lokið. Það er framkvæmdaáætlun í samgöngumálum Vestfjarða, og það er þegar farið að vinna að framkvæmd þeirrar áætlunar. Það er gert bæði með fjárframlögum af hálfu ríkisins og með sérstöku lánsfé, sem til þeirra framkvæmda er fengið. Það er fengið sérstakt lánsfé til þessara framkvæmda, vegna þess að hér er um svo mikil og sérstök verkefni að ræða, sem þarf að leysa á svo skömmum tíma, að það þykir nauðsynlegt og eðlilegt að afla sérstaks lánsfjármagns til þess. En þetta er aðeins einn hluti Vestfjarðaáætlunarinnar. Aðrir hlutar eru eftir. Það er eftir að ljúka áætluninni að því er varðar atvinnumál, félagsmál og menningar- og skólamál. En það er eins með þessi mál og samgöngumálin, að á þessu sviði er þörf mikilla aðgerða á skömmum tíma á Vestfjörðum. Af því leiðir, virðist mér, að það komi fyllilega til álita, ef það er ekki nauðsynlegt, að taka sérstakt lán til þessara framkvæmda, með hvaða hætti sem það kann að vera gert, hvort það verður gert hjá Viðreisnarsjóði Evrópuráðsins, sem ég tel að geti komið til greina, eða með öðrum hætti. En ég tel, og því er ég að minnast á þetta mál í þessum umr., að það eigi að lita ú menntaskólamálið á Ísafirði sem einn þátt í Vestfjarðaáætluninni. Mér er ekki kunnugt um annað en að þar sem hafa verið gerðar áætlanir með svipuðum hætti og í svipuðum tilgangi og Vestfjarðaáætlunin, séu sérstaklega tekin til meðferðar og skipi veigamikinn sess í slíkum áætlunum einmitt skólamálin. Og að mínu viti verður að gera það einnig á Vestfjörðum. Það verður að efla aðstöðuna á sviði skólamálanna á Vestfjörðum með sérstökum aðgerðum og með skjótum hætti. Það kemur ýmislegt þar til greina. Ég læt mér til hugar koma t.d., að það þurfi að athuga mjög gaumgæfilega, hvort þar ætti að koma á fót - 



Herra forseti. Nú þykir mér nóg komið af þakkarávörpum og ætla því ekkí að bæta því fimmta við og vona nú, að hæstv. ríkisstj. sé ánægð með þau fjögur, sem hún hefur fengið á þessum fáu mínútum. Gott var það, að Alþ. samþykkti frv. um menntaskólabyggingu á Ísafirði, eftir að frumvörp um það höfðu verið borin fram á Alþ. allt frá 1947. Eftir hart nær tveggja áratuga baráttu fyrir málinu gat Alþ. fallizt á það. En næst þegar fjárlög koma fram, eru 800 þús. kr. ætlaðar til byggingar menntaskóla á Vestfjörðum, en tugir millj. settir í menntaskóla annars staðar, svo að jafnvægið milli þess, sem gert er fyrir landsbyggðina í menntaskólamálum, og þess, sem gert er í Reykjavík með þrjá menntaskóla fyrir, er ekki á marga fiska og ekki margra þakkarávarpa vert, það verð ég að segja. Allra sízt finnst mér þessi fundur vera til þess fallinn að flytja þakkarávörp um framkvæmdir í menntaskólamálum Vestfirðinga, þegar uppistaðan og undirstaðan að þessum umr. eru orð sjálfs fjmrh. um það, að ekki komi til mála að sinna byggingu menntaskóla á Vestfjörðum og Austfjörðum, fyrr en búið sé að koma öðrum menntaskólamálum landsins í sómasamlegt horf, og þá fáum við lesna skýrslu um, að það eigi að sinna málum menntaskólans í Reykjavík betur, hins nýja skóla í Hamrahlíðinni, það eigi að verja í hann tugum millj., það eigi að tvöfalda menntaskólann að Laugarvatni og það eigi yfirleitt allt að gera í menntaskólamálum, áður en komi að þessu. Þá flytja menn þakkarávörp, standast ekki mátið, spretta upp hver á fætur öðrum, þegar einmitt allar líkur benda til þess, að frv., sem samþ. var í fyrra um menntaskóla á Vestfjörðum, eigi að vera dúsa fyrir Vestfirðinga. Ég vona, að það verði ekki reynt til þess að hafa það sem dúsu. Ég vil vona í lengstu lög, að það megi marka þau orð hæstv. menntmrh., að það sé ætlunin að ganga að þessu verki með skörungsskap, hefja framkvæmdir sem fyrst og láta þær ganga sem bezt, eins og hann endaði sína loforðaræðu áðan.

Þetta er nú orðið þakkarávarp líka.

Ja, það er dálítið í öðrum tón en hin þakkarávörpin í gylltu sniðunum, sem voru flutt hér áðan. Ég sagði ekki heldur, að ég ætlaði eingöngu að lýsa mínu vanþakklæti. Það er gott, ef menn finna eitthvað til að gleðjast yfir í mínum orðum. Það var ekki mín ætlun að fara að hárreyta neinn eða skaprauna meira en efni stæðu til. En ég ætlaði eiginlega ekkert að tala um þetta mál, ég er búinn að tala svo oft um menntaskólamál Vestfirðinga, en það setti að mér ugg við að heyra þessi orð fjmrh. í hans framsöguræðu, það verð ég að segja. Og ég hygg, að það hafi farið um fleiri, meira að segja einhverja af þeim, sem þakkarávörp hafa flutt hér í dag eða heyrðu. En það, sem kom mér til þess að standa hér upp, var sá þáttur, sem fléttaðist inn í þessar umr, hér áðan í lofgerðartón um Vestfjarðaáætlun. Ég spyr sem einn af þm. Vestfjarða: Hvað er Vestfjarðaáætlunin? Hvar er hún? Ég hef aldrei séð hana. Ég veit ekki til, að hún sé til. Og það er verið í mörgum ræðum víðs vegar um land að jafna til þess, sem eigi að gera fyrir aðra landsfjórðunga, eins og nú sé verið að gera samkv. Vestfjarðaáætlun. Hvaða Vestfjarðaþm. hefur séð hana? Er hún til? Get ég fengið hana eflir þennan þingfund? Nei, það er einhver tilbúningur. Og þó hefur þetta plagg verið notað til þess að svipta Vestfjarðaþm. aðstöðu til þess að taka þátt í eðlilegri skiptingu fjárlagafjárveitinga. Þannig var okkur sagt frá henni á síðasta þingi, þegar fjárlög voru í undirbúningi, að samkv. till. manna, sem væru að semja Vestfjarðaáætlun, yrðu fjárveitingar vegna láns, sem líklega yrði tekið, til ákveðinna framkvæmda, þess vegna yrðu vegafjárveitingarnar og hafnarmálafjárveitingarnar að fara til sömu mannvirkja. Þar með voru stjórnarandstöðuþm. á Vestfjörðum sviptir aðstöðu til að fá nokkra fjárveitingu til nokkurs annars en þeir vísu menn, sem starfa að þessari Vestfjarðaáætlun undir forustu Benjamíns Eiríkssonar, ætluðu og una því, að allar þeirra till. um aðra tilhögun fjárveitinga væru felldar, því að það væri alveg eins og skrifað af drottni. Það yrði að fara til sömu verka og ákveðið væri að veita lánsfénu til framkvæmda á Vestfjörðum. Ég álit, að þetta sé óþinglegt með öllu, og vil nú óska eftir því - 



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi, 3. þm. Vestf., beindi til mín þeirri fsp., hvort um væri að ræða í ríkisstj. einhvern ágreining um byggingarmál menntaskólanna fyrirhuguðu á Vestfjörðum og Austfjörðum. Mér er ánægja að upplýsa, að um engan slíkan ágreining hefur verið né er að ræða. Þótt hæstv. fjmrh. hafi sagt í fjárlagaræðu sinni eitthvað á þá leið, að hann teldi skynsamlegast, að fyrst yrði byggingarmálum þeirra menntaskóla, sem nú störfuðu í landinu, komið í viðunandi horf, áður en ráðizt yrði í það að byggja alveg nýja menntaskóla, þarf í því engan veginn að felast, að það sé skoðun hæstv. fjmrh., að fresta eigi um einhvern ófyrirsjáanlegan tíma undirbúningi eða byggingarframkvæmdum við menntaskóla á Vestfjörðum eða Austfjörðum. Til að gera þetta ljósara með örfáum orðum er rétt að ítreka það eða undirstrika, sem ég sagði áðan, að þegar hafa verið teknar ákvarðanir um byggingarframkvæmdir í menntaskólamálum Reykjavíkur, þ.e. með ákvörðuninni um byggingu Hamrahlíðarskólans, sem þegar er hafin. Um þetta þarf því ekki að taka neina viðbótarákvörðun. Sú ákvörðun hefur verið tekin. Enn fremur hefur þegar verið tekin ákvörðun um tvöföldun á menntaskólanum að Laugarvatni og búið að veita fé til þess tvisvar sinnum á fjárl. Í samræmi við þessa ákvörðun voru á þessu hausti teknir inn nemendur í tvo 3. bekki við menntaskólann að Laugarvatni, en hingað til hefur hann starfað þannig, að aðeins hefur verið starfandi þar ein 3. bekkjardeild, sem síðan í 4., 5. og 6. bekk hefur skipzt í máladeild og stærðfræðideild eftir venjulegum menntaskólahætti. 4., 5. og 6. bekkur á Laugarvatni hafa því ekki verið nema hálfsetnir, sem svarar til um það bil helmings af einni 3. bekkjardeild við skólann. Það var þetta, sem ríkisstj. tók ákvörðun um að breyta fyrir rúmu ári. Þess vegna hafa tveir 3. bekkir tekið til starfa við menntaskólann að Laugarvatni nú í vetur, og þess vegna munu verða tveir 4. bekkir í menntaskólanum næsta vetur og byggður nemendabústaður yfir eina bekkjardeild í vor og næsta sumar, og þannig mun framkvæmdum verða haldið áfram. Hinn veturinn munu verða tveir 5. bekkir, þriðja veturinn síðan tveir 6. bekkir, þannig að menntaskólinn hefur stækkað upp í 8 bekkjardeilda skóla, þ.e. um 200 manna skóla, á þessu tímabili, ef þessar framkvæmdir koma með algerlega eðlilegum hætti, skólinn tvöfaldast á eðlilegum tíma, þannig að hver bekkurinn tekur við af öðrum. Þessi ákvörðun hefur þegar verið tekin. Eina stórframkvæmdin í menntaskólamálum, sem enn er á athugunarstigi, er, hvernig eigi að bæta aðstöðu menntaskólans á Akureyri, og það tók ég fram í svari mínu strax áðan, að það, sem þar er helzt umrætt, og það, sem ég persónulega tel brýnasta nauðsyn á, er að auka sérkennsluaðstöðu menntaskólans á Akureyri með líkum hætti og þegar hefur verið gert við menntaskólann í Reykjavík. Ég vona, að þessi ákvörðun verði tekin hið allra fyrsta, og er hún eiginlega eina ákvörðunin, sem á döfinni er, sem segja má, að tilheyri því, að málum hinna menntaskólanna sé komið í viðunandi horf, ef má nota það orðalag, áður en eða samtímis sem ákvarðanir eru teknar um fjárveitingar og byggingarframkvæmdir menntaskólanna á Vestfjörðum og Austurlandi. Það verður eflaust skoðun ýmissa manna, að mjög æskilegt sé að hraða sem allra mest þessum framkvæmdum við menntaskólann á Akureyri og hefja myndarlegar fjárveitingar til þeirra, og það verður eflaust skoðun margra manna, að það sé enn nauðsynlegra en hefja byggingu menntaskóla á Vestfjörðum og Austfjörðum. En það mál kemur auðvitað til yfirvegunar og athugunar, því að það er væntanlega öllum Ijóst, að ekki verða allir hlutir gerðir í einu, eins og hv. formaður Framsfl, hefur undirstrikað rækilega í glöggri ræðu ekki alls fyrir löngu. Í sambandi við þetta skal ég svo að síðustu geta þess, að að því er unnið að semja framkvæmdaáætlun um skólabyggingar í landinu yfirleitt, þar með byggingu menntaskólanna, áframhald á framkvæmdum, sem þegar hafa verið afráðnar eða á döfinni eru, og framkvæmdir við menntaskólann á Vestfjörðum og menntaskólann á Austfjörðum. Þegar framkvæmdaáætlanir til nokkurra ára eru samdar, þarf auðvitað að vega og meta, hvaða framkvæmdir eigi að hefjast á þessu árinu eða hinu, og mér er óhætt að fullyrða, að framkvæmdir við menntaskóla á Austfjörðum og Vestfjörðum koma til algerlega sambærilegrar athugunar og niðurröðunar við aðrar framkvæmdir í menntaskólamálum þjóðarinnar, þegar endanlega hefur verið gengið frá þessari framkvæmdaáætlun um skólabyggingarnar. Svo vildi ég aðeins segja örfá orð út af því, sem hv. þm. Einar Ágústsson, 11. þm. Reykv., sagði varðandi það atriði, að veitt hefði verið viðtöku til menntaskólanáms öllum þeim, sem staðizt hefðu til þess tilskilin próf. Hann viðurkenndi auðvitað, að þessi staðhæfing mín væri rétt, enda er hún það, en bætti því við, að hann teldi prófið, inngönguprófið í menntaskólana, þ.e. landsprófið, vera óeðlilega þungt. Ég held, að það sé ekki réttur vettvangur hér að ræða, hvort ákveðin próf séu of þung eða of létt, enda hvorki ég né alþm. almennt hafa aðstöðu til að dæma um það, sem er algert sérfræðilegt og kennslufræðilegt atriði. En á það vildi ég aðeins benda í fyrsta lagi, að eftir núgildandi reglum, þar sem landspróf með einkunninni 6 er skilyrði inn í menntaskóla, eru þetta vægari kröfur, léttari kröfur en gerðar voru, áður en núgildandi landsprófsskipan var tekin upp. Á mínum menntaskólaárum t.d. giltu mun þyngri prófkröfur, hærri einkunnarkröfur inn í lærdómsdeild hinna almennu menntaskóla en nú á sér stað. Að þróunin hefur verið þessi, kemur m.a. fram í því, að hlutfallslega miklu fleiri nemendur stunda nú menntaskólanám í hverjum árgangi en var fyrir 20-30, að ég ekki tali um 40 árum. Og þó að margir falli á landsprófi og nokkrir falli við millibekkjarpróf í menntaskólunum, er það engin sönnun fyrir því, að nemendur séu ekki eins góðir og áður var, heldur fyrst og fremst vitnisburður um það, að miklu fleiri reyna hlutfallslega við þessi próf heldur en tíðkaðist fyrir 10-20, að ég ekki tali um 30 eða 40 árum.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. spurði hér áðan: Hvar er Vestfjarðaáætlunin? Mér virtist þessi hv. þm. koma eins og álfur út úr hól. Ég hélt, að allir, sem eitthvað láta sig skipta Vestfjarðaáætlunina, vissu, hvernig það mál stendur. Þeim mun fremur hefði hv. þm. átt að vita það, þar sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að það væri verið að vinna að heildarframkvæmdaáætluninni. Þetta vita allir, sem sýna minnsta snefil af áhuga á þessu máli. Hann segir: Ég hef ekki séð þetta. - Ég segi: Ég hef ekki heldur séð þetta. - Hver hefur séð það, sem ekki er til? Áætlunin er ekki til enn þá í heild. En það er sumt til. Það er til áætlun um vegaframkvæmdir. En hv. þm. sagði, að það væri tilbúningur. Og hann sagði meira. Hann sagðist ekkert hafa heyrt um slíkt. Hann veit ekki, að það er búið að gera framkvæmdaáætlun í samgöngumálum Vestfjarða, sem þýðir það, að það verði unnið að tilteknum verkefnum á næstu 4 árum fyrir rúmar 170 millj. í vegagerð, í flugvallagerð, í hafnagerð. Og hann veit ekki, að í sumar hefur verið unnið að þessum framkvæmdum fyrir 1/4 af þessari upphæð. Nei, hv. þm. veit þetta ekki. Hann sagði, að honum væri ókunnugt um, að nokkur áætlun hafi verið gerð í samgöngumálum, - ókunnugt um það. Hv. þm. sagði þetta, ég skrifaði það eftir honum, og það er rétt með farið. En hv. þm. virðist vera búinn að gleyma því, að á síðasta Alþ. var gefin yfirlýsing um þessa áætlun og þessari áætlun lýst í umr. hér á Sþ. af fyrrv. fjmrh. Það mætti ætla, að það mætti gera þær kröfur til þessa hv. þm., að hann gegndi þeirri þingskyldu sinni að vita, hvað fram fer á þingi. En hitt er sjálfsagt of mikið, að gera þær kröfur til hans, að hann gegni skyldu sinni við umbjóðendur sína í Vestfjarðakjördæmi, að hann beri skyn á þýðingu þeirra framkvæmda, sem nú er verið að vinna skv. áætluninni um samgöngumál.



Herra forseti. Mér þykir leitt, að hæstv. menntmrh. skyldi ekki, þegar hann talaði nú síðast, gefa svar við þeirri fsp. hv. 3. þm. Vestf., hvort hann teldi, að byrjað mundi verða á byggingu menntaskóla á Ísafirði á næsta ári, þegar 2 ára fjárveitingar lægju fyrir. En hann kom sér hjá að svara því, og ég harma það. Ég vil ítreka þá ósk, að svar við því fáist. Ég fékk það svar, sem ég vonaðist eftir að fá og vissi, að ég hlyti að fá, ef satt yrði sagt: Hver getur séð það, sem ekki er til? Ég spurði: Hvar er Vestfjarðaáætlunin? Er hún til? Ég hef ekki séð hana. Hv. þm. sagðist ekki heldur hafa séð hana og spurði síðan: Hver getur séð það, sem ekki er til? - Hún er ekki til. En það er mikið búið að guma af henni. Það er búið að gleðja aðra landshluta með því, að þeir fái öll lifandis ósköp, eins og nú sé verið að gera skv. Vestfjarðaáætlun, sem ekki er til. Er það ekki dálítið skrýtið? Hitt skulum við alveg láta liggja milli hluta, hvor okkar hv. þm. fylgist betur með því, sem verið er að gera á Vestfjörðum, og gegni betur þingmannsskyldum fyrir Vestfjarðakjördæmi. Það er hvorugur okkar í dómarasæti um það. Þar skulu aðrir dæma, þegar þar að kemur. En svo mikið er víst, að Vestfirðingar féllu ekkert í stafi yfir því, þó að þeim væri sagt frá því, þegar búið var að taka lántökur hundruðum milljóna saman í vegagerðir annars staðar, að þá kæmi að því, að það yrði líka, loksins seint og síðar meir, tekið lán til vegagerða í þeim landshluta, sem óumdeilanlega er langverst staddur í vegamálum, sem eru Vestfirðir. En það var ekki til ein einasta íslenzk króna til að sinna því hlutverki. Það varð að sníkja það frá flóttamönnum Evrópu, úr sjóði þeirra. Og það er óneitanlegt, að Vestfirðingum finnst yfirleitt heldur óbragð af því, að svona skyldi vera leyst úr þeirra málum, þegar allir aðrir voru búnir að fá margfalt meira til umbóta í sínum vegamálum með lánsfé, - enginn íslenzkur eyrir til í það, varð að fara ofan í sjóði flóttamanna Evrópu til að gera einhverja úrlausn þar. Þar að auki tel ég, að það séu alveg óviðunandi slík vinnubrögð sem þarna eru viðhöfð. Vestfjarðaþingmenn fá ekki að sjá þá áætlun, sem unnið er að árum saman. Og til þeirra er ekkert leitað um það, hvaða verkefni skuli taka inn á þessa blessuðu áætlun, - bara notað til að guma af þessu plaggi, áður en það er til. Ég heyrði, að hæstv. menntmrh. sagði, að það yrði gerð áætlun um aðgerðir í menntamálum. Þorvaldur Garðar Kristjánsson, hv. alþm., sagði það einnig um Vestfjarðaáætlunina. Ætli það þurfi tvær áætlanir um þetta? Ég kann líka illa við slíkt skrum, að verið sé að flytja sérstök þakkarávörp fyrir það, þó að endurbætur fari fram á tveimur héraðsskólum á Vestfjörðum. Það hafa farið fram endurbætur á Núpsskóla, það hafa farið fram endurbætur á húsakosti Reykjanesskólans, og það er nú allt og sumt. En af þessu tilefni vil ég minna á það, að Reykjanesskólinn varð fyrir því áfalli, að húsakostur hans brann að nokkru leyti fyrir skömmu. Ég hafði nýlega afskipti af því máli og leitaði til menntmrh. Það þurfti þar skjótra aðgerða við, því að nemendur geta ekki beðið langt fram eftir vetri til að vita, hvort skólinn starfar eða ekki. Nú vil ég spyrja hæstv. menntmrh.: Er búið að tryggja það, að viðgerð geti hafizt á húsakosti Reykjanesskólans vegna brunans, svo að nemendur viti, að það verði skólahald í vetur og skólinn geti starfað? Ég veit, að þetta er ekki neitt, sem við kemur fjármálaákvörðunum. Þetta er hlutur, sem allt veltur á, að sérstakra úrræða sé leitað til þess að bjarga með skjótum hætti.



Herra forseti. Ég skal með ánægju svara þessari fsp. örfáum orðum. Það er búið að gera ráðstafanir til þess, að héraðsskólinn á Reykjanesi verði að fullu byggður upp eftir hinn hörmulega bruna, sem varð þar nú fyrir skömmu. Fjármagn til þeirra framkvæmda hefur þegar verið tryggt, sumpart af vátryggingarfé, en sumpart með bráðabirgðaláni til framkvæmdanna úr ríkissjóði, þannig að fé þarf ekki að skorta til þess, að uppbyggingin geti gengið með þeim hraða, sem byggingartækni og vinnuhraði frekast leyfir, þannig að óhætt mun vera að fullyrða, að skólinn geti innan skamms tekið til starfa í Reykjanesi og starfað þar með eðlilegum hætti í vetur.