Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur um að vísa málum til nefnda eru fyrirhugaðar kl. 13.30 í dag.

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar. Hver þingflokkur hefur 20 mínútur til ráðstöfunar fyrir þingmenn sína en þingflokkur ráðherra þó 30 mínútur. Ráðherra hefur að auki 3 mínútur ef hann kýs svo við lok umræðunnar og verða þá leyfð andsvör.

Virðulegi forseti. Skattsvik eru því miður ljótur blettur á samfélagi okkar. Þannig er það reyndar einnig í öðrum löndum en í okkar litla samfélagi þar sem stutt er á milli manna birtist óréttlætið sem fylgir skattsvikum með skýrari hætti en víða annars staðar. Skattsvik geta komið óorði á heilar starfsstéttir og atvinnugreinar og gera öllum þeim sem stunda heiðarlegan atvinnurekstur erfitt fyrir í samkeppni og misbjóða heiðvirðum skattborgurum sem veigra sér ekki við að taka eðlilegan þátt í rekstri samfélagsins. Þrátt fyrir þann árangur sem þó hefur náðst í baráttu gegn svartri atvinnustarfsemi er ljóst að enn þarf að herða róðurinn. Í því ljósi samþykkti Alþingi að undirlagi hv. þingmanns Jóhönnu Sigurðardóttur, í maí 2002, að fela fjármálaráðherra að láta gera úttekt á umfangi skattsvika, skattsniðgöngu og dulinni efnahagsstarfsemi. Í þessu skyni skyldi skipa starfshóp, m.a. með aðild ríkisskattstjóra og skattrannsóknarstjóra. Í kjölfar ályktunarinnar skipaði ég þriggja manna starfshóp til að gera umrædda úttekt. Í hópinn völdust Snorri Olsen, tollstjóri í Reykjavík, formaður, Indriði H. Þorláksson ríkisskattstjóri og Skúli Eggert Þórðarson skattrannsóknarstjóri ríkisins. Í erindisbréfi starfshópsins kom fram að m.a. skyldi athuga hvernig skattsvik, skattsniðganga og dulin efnahagsstarfsemi hefðu, frá því að nefndin sem kannaði umfang skattsvika og skilaði skýrslu á árinu 1993 þróast, eftir skatttegundum, atvinnugreinum, landsvæðum og í samanburði við aðrar þjóðir og hvert tekjutap ríkis og sveitarfélaga hefur verið af þeim sökum. Þá skyldu enn fremur kannaðar helstu ástæður skattundandráttar og að hve miklu leyti mætti rekja hann til skattalaga annars vegar og skattframkvæmdar hins vegar. Starfshópnum var ætlað að leggja fram tillögur til úrbóta og meta hvort og á hvaða sviðum efla þurfi skatteftirlit og skattrannsóknir og hvaða ávinningi það geti skilað í auknum skatttekjum. Eins og erindisbréfið ber með sér var verkefnið bæði yfirgripsmikið og flókið. Upphaflega átti hópurinn að skila skýrslu fyrir 1. júlí 2003. Það tókst hins vegar ekki af ýmsum ástæðum og var skýrslan lögð fram á Alþingi hinn 10. desember sl. Ekki er unnt að rekja efni hennar í smáatriðum við þessa umræðu, heldur mun ég stikla á helstu atriðum og greina frá viðbrögðum við ýmsar tillögur sem í skýrslunni er að finna. Ein meginniðurstaða skýrslunnar er sú að hefðbundin skattsvik í formi svartrar atvinnustarfsemi og vanframtalinna tekna hér á landi hafi farið minnkandi, en að verulegar líkur séu á að aukin skipuleg bókhaldssvik og notkun sniðgönguleiða gegnum erlend eignarhaldsfélög og samstarfsaðila hafi aukið heildarundanskot frá skattgreiðslum. Með hinum nýju aðferðum hafi í reynd verið teknar upp nýjar skattsvikaleiðir. Í skýrslunni er skattsvikum skipt í þrjá flokka. Í fyrsta lagi er vikið að vanframtöldum tekjum og svartri atvinnustarfsemi. Talið er að skattsvik af þessum toga kunni að hafa minnkað frá síðustu úttekt. Rök fyrir þeirri ályktun er m.a. þróun atvinnugreina, betri skattframkvæmd og upplýsingaöflun frá þriðja aðila, sem og auknar skattrannsóknir og harðari refsingar. Í skýrslunni kemur fram að áætla megi að tekjutap ríkis og sveitarfélaga vegna skattsvika í þessum flokki sé 6–8% af heildarskatttekjum þeirra. Á verðlagi ársins 2003 er sú fjárhæð 18–24 milljarðar kr. Í öðru lagi er vikið að bókhalds- og framtalssvikum. Í þessum flokki eru skattsvik sem gerð eru með rangfærslum í bókhaldi og framtölum. Er það ályktun starfshópsins að slík skattsvik nemi um þriðjungi þess sem mælist sem vanframtaldar tekjur en fram kemur í skýrslunni að þess séu nokkur merki að skattsvik af þessum toga hafi aukist. Fram kemur að erfitt sé að áætla þennan þátt en talið er að undanskot vegna þessa gætu svarað til 1,5–2% af skatttekjum opinberra aðila sem eru 4,5–6 milljarðar kr. á verðlagi ársins 2003. Í þriðja lagi er vikið að skattsvikum í gegnum erlend samskipti. Er það mat starfshópsins að skattalegt fjármálamisferli í gegnum erlenda aðila hafi aukist mikið á síðustu árum og að það valdi nú verulegu tekjutapi opinberra aðila. Telur starfshópurinn að hugsanlega geti verið unnt að áætla að skattalegt fjármálamisferli og önnur skattsvik sem tengjast fjármálaviðskiptum milli landa geti numið 1–1,5% af heildarskatttekjum opinberra aðila. Svarar sú fjárhæð til 3–4,5 milljarða kr. á verðlagi ársins 2003. Í skýrslunni eru settir skýrir fyrirvarar um áreiðanlega útreikninga á heildartekjutapi ríkis og sveitarfélaga. Niðurstöður starfshópsins eru byggðar á ályktunum hans um líklegar breytingar á skattsvikum hér á landi með hliðsjón af erlendum úttektum og reynslu síðustu ára í skatteftirliti og skattrannsóknum. Að gefnum þessum fyrirvörum er það niðurstaða starfshópsins að tekjutap ríkis og sveitarfélaga vegna skattsvika geti verið 8,5–11,5% af heildarskatttekjum. Sé miðað við verðlag og tekjur ríkis og sveitarfélaga á árinu 2003 gætu tapaðar skatttekjur þannig hafa numið 25,5–34,5 milljörðum kr. Þó að deila megi um þær aðferðir sem að baki umræddum útreikningum liggja er ljóst að um verulegar háar fjárhæðir er að ræða og það er samfélagsleg skylda okkar allra að sporna hér við fæti. Barátta við skattsvik er síður en svo einangruð við Ísland. Þetta er þvert á móti alþjóðlegt vandamál sem þjóðir heims eru að glíma við og leita leiða við að uppræta. Því ber að fagna ef rétt reynist að almenn skattsvik fari minnkandi. Hins vegar er ljóst af skýrslunni að langmestu hagsmunirnir liggja enn í hinni hefðbundnu svörtu atvinnustarfsemi, eða 18–24 milljarðar króna. Enn er þetta óþolandi vandamál sem taka verður á og reyna að uppræta í okkar litla þjóðfélagi. Mér þykir rétt að undirstrika þetta þar sem umfjöllun um skýrsluna og niðurstöður hennar hefur einkum snúið að öðrum þáttum, þ.e. hinum svokölluðu nýju skattsvikaleiðum í gegnum erlend samskipti. Þótt ætíð sé erfitt að hafa áhrif á viðhorf almennings til skattsvika má án efa stuðla að jákvæðara viðhorfi til skatta með fræðslu og auknum upplýsingum um ríkisfjármál. Ábyrg stefna í ríkisfjármálum, lægri skatthlutföll, sanngjörn skattheimta og skilvirk og réttlát skattframkvæmd skipta hér einnig miklu máli. Að þessu leyti hafa bæði stjórnvöld og framkvæmdaraðilar í skattkerfinu staðið sig vel að mínum dómi. Skattframkvæmd er í grundvallaratriðum góð hér á landi. Skattkerfið stendur framarlega í notkun netsins. Miklar breytingar hafa átt sér stað á síðustu árum og búast má við enn frekari umbótum í náinni framtíð. Þá hefur jafnt og þétt verið unnið að endurbótum á skattalöggjöfinni enda í raun um að ræða verkefni sem aldrei tekur enda. Ég vil einnig nefna nýlegar skattalækkanir ríkisstjórnarinnar á tekjuskatti einstaklinga, afnám eignarskatts og skattalækkanir á lögaðila árið 2002. Fjármagnstekjuskattur er einnig lægri hér á landi en víða annars staðar. Allt er þetta til einföldunar og ætti að stuðla að jákvæðara viðhorfi til skatta og þar af leiðandi draga úr tilhneigingu til skattsvika. Breyttir atvinnuhættir og sterkari fyrirtæki virðast stuðla að betri skattskilum samkvæmt skýrslunni. Hér á landi hefur atvinnulíf verið að breytast og styrkjast á undanförnum áratug. Atvinnulífinu er nauðsynlegt að hafa svigrúm til að þróast og eflast. Að sama skapi verður skattkerfið að bregðast við breyttum aðstæðum og mikilvægt að stjórnvöld tryggi viðunandi starfsumhverfi skattyfirvalda. Margt af því sem í skýrslunni er nefnt sem auka kann líkur á skattsvikum verður seint á valdi stjórnvalda að sporna við. Flókin eignatengsl, alþjóðavæðing og frjálsir fjármagnsflutningar eru að flestra mati af hinu góða þó að slíkt kunni í og með að vaxa skattyfirvöldum í augum og gera þeim erfiðara fyrir. Við lifum í breyttum heimi og við breyttum aðstæðum verður að bregðast og þar getur löggjafinn og framkvæmdarvaldið að sjálfsögðu lagt sitt af mörkum. Í skýrslunni er bent á ýmsar aðgerðir til að sporna við skattsvikum. Eins og ég sagði í upphafi mun ég ekki fjalla ítarlega um einstakar tillögur í skýrslunni heldur víkja almennt að nokkrum þeirra og skoða í samhengi við það starf sem unnið hefur verið í fjármálaráðuneytinu á undanförnum missirum. Alls eru nefndar 24 tillögur um atriði sem talið er að betur megi fara í löggjöf og skattframkvæmd. Flestar tillögurnar snúa að erlenda þættinum, þ.e. fjármálalegum samskiptum við útlönd en aðrar tillögur lúta að bættri skattframkvæmd, eftirlits- og áhættugreiningu í skattsvikamálum, breytingum á bótakerfi auk tillagna er lúta að aðgangi að upplýsingum banka um fjármálaviðskipti. Það er eðlilegt að margar tillögur snúi að erlenda þættinum þar sem þarna er um nýjar skattsvikaleiðir er að ræða. Þó virðist í skýrslunni gæta ákveðins ósamræmis þar sem langveigamestu hagsmunirnir lúta enn sem fyrr að hefðbundinni svartri atvinnustarfsemi, eins og ég gat um áður. Hugsanlega er því fullmikil áhersla lögð á erlenda þáttinn í skýrslunni og of lítil á þátt svartrar atvinnustarfsemi sem allir landsmenn kannast við. Skattsvik í gegnum erlend samskipti eru ekki frekar en önnur skattsvik einangrað íslenskt fyrirbæri. Þjóðir heims hafa reynt að bregðast við þessu með ýmsum hætti. Mikil gerjun á sér stað á sviði alþjóðlegs skattaréttar. Mikil samvinna er innan OECD um skaðlegar skattareglur sem íslensk stjórnvöld hafa tekið fullan þátt í auk alþjóðlegs samstarfs um gerð tvísköttunarsamninga, skattlagningu alþjóðafyrirtækja o.s.frv. Það er nauðsynlegt að fara rækilega yfir athugasemdir starfshópsins er varða flóknari reglur, misræmi og fleiri leiðir til undanskota. Ljóst er að markmið lagabreytinga á undanförnum árum hefur ekki verið að skapa leiðir til undanskota, þvert á móti hefur verið unnið að því að einfalda reglur, lækka skatthlutföll, auðvelda aðilum að skipta um rekstrarform o.s.frv. Í skýrslu starfshópsins kemur fram að með umbótum í löggjöf og skattframkvæmd sé líklegt að draga megi verulega úr skattsvikum. Breytingar á lögum og markvissar aðgerðir á sviði skattframkvæmdar geti skilað miklum fjárhagslegum ávinningi, bætt starfsskilyrði og samkeppnisstöðu heiðarlegs atvinnureksturs og aukið jafnræði meðal borgaranna Í skýrslunni kemur fram að ástæða sé til að efla skattframkvæmd á ýmsan hátt. Grundvallarbreyting hafi orðið á eðli og formi skattsvika á undanförnum árum. Fram kemur í skýrslunni að skattyfirvöld hafi þegar brugðist við með breyttum áherslum í störfum sínum en sérstaklega mikilvægt sé að stjórnvöld tryggi skattyfirvöldum góð starfsskilyrði og nægilegt fjármagn til að stemma stigu við þeim undanskotum sem nú tíðkast. Þá er vikið að mikilvægi eftirlits- og áhættugreininga á sviði skattsvika og bent á að gera þurfi skattyfirvöldum kleift að byggja upp gagnasöfn og þróa aðferðir til áhættugreiningar og leggja þær til grundvallar aðgerðum. Lagt er til að starfrækt verði sérstök eining innan skattkerfisins er sinni eftirliti með skattskilum stórfyrirtækja. Vinna við eftirlit með skattskilum stórfyrirtækja krefjist meiri sérhæfingar en svo að hún verði byggð upp á mörgum stöðum í skattkerfinu. Í skýrslunni kemur fram að hraða þurfi setningu svokallaðra CFC-ákvæða (Controlled Foreign Companies) í íslenska skattalöggjöf. Þá er jafnframt bent á að nokkuð algengt sé að í skattalögum annarra ríkja séu ákvæði sem takmarki heimild til að draga vaxtagjöld frá tekjum þegar skattstofn sé ákveðinn eða litið svo á að um sé að ræða arðgreiðslu ef lánveitandinn er jafnframt hluthafi í rekstrinum, þ.e. ákvæði um lága eiginfjármögnun. Lagt er til af starfshópnum að tímarammi vegna heimilda skattyfirvalda til endurákvörðunar á sköttum verði víkkaður. Í ýmsum skattsvikamálum sé því oft þannig farið að langur tími geti liðið þar til grunsemdir vakna og athugun hefst. Í skýrslunni er og vikið að þátttöku í alþjóðlegu samstarfi og þá einkum að samstarfi um upplýsingaskipti. Þetta samstarf þurfi að efla og gera þátttöku Íslands virkari á þeim sviðum sem snúa að því að fyrirbyggja skattsvik. Meðal þess sem leggja þurfi áherslu á í þeim efnum séu virkari upplýsingaskipti á grundvelli tvísköttunarsamninga og annarra samninga um sama efni. Öll þessi atriði sem hér eru nefnd eru í ákveðnum farvegi innan ráðuneytisins. Skattalöggjöfin er í stöðugri endurskoðun í ráðuneytinu og sjálfsagt hefur fáum lagabálkum verið breytt jafnoft á Alþingi á undanförnum árum og tekjuskattslögunum. Sífellt verið að bregðast við nýjum aðstæðum og bæta skattkerfið og skattframkvæmdina eins og kostur er. Í þeirri vinnu er haft náið samstarf við stofnanir skattkerfisins og aðra sem að skattframkvæmdinni koma. Ráðuneytið tekur einnig öflugan þátt í alþjóðlegu samstarfi á sviði skattamála. Má þar m.a. nefna þátttöku í ýmsum vinnuhópum á vettvangi OECD, m.a. í vinnuhópum gegn svokölluðum skattaparadísum, samstarf fjármálaráðuneyta á Norðurlöndum á sviði skattamála og aðild að Norræna skattrannsóknaráðinu. Vinnu við gerð tvísköttunarsamninga miðar jafnt og þétt áfram en Ísland hefur þegar undirritað tvísköttunarsamninga við 28 ríki, þar af eru samningar við 23 ríki komnir til framkvæmda. Síðastliðið vor gerði fjármálaráðuneytið árangursstjórnunarsamninga við allar stofnanir skattkerfisins. Í öllum samningunum kom fram að sérstaka áherslu skyldi leggja á skatteftirlit og vægi þess aukið í skattkerfinu. Í samningi við ríkisskattstjóra kom fram að sérstakt átak skyldi gera til uppbyggingar, samræmingar og eflingar á skatteftirliti og stuðla að auknu vægi þess í skattkerfinu. Þá hefur verið skipuð nefnd til að skoða eftirlit með skattskilum stórfyrirtækja, þ.e. hvernig slíku eftirliti verði best fyrir komið og hvar. Eitt af áhersluverkefnum ráðuneytisins á yfirstandandi ári er að kortleggja skattlagningu erlendra fjármálaviðskipta með það fyrir augum að meta hvort breytinga sé þörf í því efni. Það kann að vera nauðsynlegt að skoða framkvæmd álagningar, skattendurskoðunar og skatteftirlits í samhengi frá grunni og kanna hvort nýta megi það fjármagn sem þegar er varið til skattamála betur en gert er. Í því sambandi verður að minna á þær umfangsmiklu breytingar sem orðið hafa á síðustu árum í skattframkvæmdinni með notkun netsins og upplýsinga á tölvutæku formi. Á sama tíma verður að hafa hugfast að skattkerfi okkar er að grunni til býsna gott og ríkir um það góð sátt. Allar breytingar verða að taka mið af því að halda megi áfram því góða starfi sem unnið hefur verið á þessum vettvangi. Í ráðuneytinu hefur um skeið verið starfandi hópur sérfræðinga til að undirbúa hugsanlega setningu CFC-löggjafar hér á landi og fara yfir þau lagalegu álitaefni sem slíkri löggjöf tengjast. Undirbúningur slíkrar löggjafar stendur yfir og lýkur von bráðar. Sami hópur hefur til skoðunar ákvæði um lága eigin fjármögnun sem ég nefndi áður. Í tillögum starfshópsins er lagt til að ákvæðum um fyrningu skattsvika verði breytt. Við þessu hefur þegar verið brugðist en tekjuskattslögunum var breytt að þessu leyti á síðasta haustþingi. Í lögunum er nú við það miðað að fyrningarfrestur miðist við upphaf rannsóknar. Nýjar skattsvikaleiðir og stærri öflugri fyrirtæki eru partur af breyttum veruleika sem blasir við skattkerfinu. Við breyttum aðstæðum verður að bregðast. Það er hluti af frumkvæðisskyldu og sjálfstæði stofnana skattkerfisins að þróa og móta aðferðir og forgangsraða í samræmi við breyttar aðstæður. Í því efni skipta bæði fjárframlög en ekki síður áherslur hjá embættunum miklu máli. Í ráðuneytinu fer fram öflugt starf á sviði skattamála og vel er fylgst með þróun á alþjóðavettvangi. Skattalöggjöf og framkvæmd hennar er hins vegar í stöðugri þróun. Brugðist er við breytingum með opnum huga og með tilkomu þeirrar skýrslu sem hér er til umræðu gefst einmitt tækifæri til að skoða þessi mál betur, líta yfir farinn veg og marka stefnu til framtíðar. Í skýrslu starfshópsins er einnig að finna ýmsar aðrar tillögur sem ekki hafa verið teknar til sérstakrar skoðunar enn en ég tel vert að athuga betur. Starfshópurinn telur að ástæða sé til að huga að breytingum á reglum um bætur í skattkerfinu og ef til vill verði leitað annarra leiða, t.d. til að rétta hlut einstæðra foreldra en í gegnum skattkerfið með hærri barnabótum og vaxtabótum en til sambúðarfólks. Þetta er viðkvæmt og erfitt viðfangsefni enda segir starfshópurinn að erfitt og viðkvæmt sé að upplýsa um brot af þessu tagi og slíkar rannsóknir geti gengið nærri friðhelgi einkalífs. Sjálfsagt er að taka undir þetta og skoða vel. Ljóst er að það getur verið erfitt að eiga við þessi mál innan skattkerfisins. Það er nauðsynlegt að kalla ýmsa opinbera aðila að málinu og móta heildstæða stefnu til að glíma við þetta vandamál. Nefna má að þegar er hafin vinna við endurskoðun vaxtabótakerfisins í samvinnu við félagsmálaráðuneytið. Þá kemur fram í skýrslunni að 57. gr. tekjuskattslaga, sem beint er gagnvart skattsniðgöngu, sé mjög almennt orðuð. Reglan megi vera skýrari og taka verði af öll tvímæli um að í skattalegu tilliti beri að taka efni gjörninga umfram form þeirra. Taka má undir þetta og sjálfsagt er að skoða þá tillögu. Um er að ræða tiltölulega gamalt lagaákvæði sem sjálfsagt er að endurskoða með tilliti til túlkunar. Þá er í skýrslunni einnig að finna nokkrar aðrar tillögur sem hugað verður betur að áður en farið verður út í breytingar. Ég hef nú, virðulegi forseti, rakið helstu atriðin í skýrslu þessa starfshóps, sem falið var að meta umfang skattsvika á Íslandi. Þetta er mikilvæg greinargerð sem án efa mun nýtast í áframhaldandi vinnu í málaflokknum. Niðurstaða skýrslunnar ber þess glöggt merki að miklar breytingar eiga sér stað í íslensku samfélagi. Í raun má segja að umbylting í atvinnuháttum hafi átt sér stað síðasta áratug. Í skýrslunni er fjallað um nýjar skattsvikaaðferðir og bent á úrbætur í skattalöggjöf og skattframkvæmd svo sporna megi við fótum. Í skýrslunni kemur fram, eins og ég hef undirstrikað, að hin gömlu klassísku skattsvik, ef svo mætti segja, eru enn langveigamesti hluti þessa vandamáls. Á undanförnum árum hefur skipulega verið unnið að því að einfalda skattkerfið og gera það réttlátara um leið og skattar hafa verið lækkaðir. Mikil áhersla hefur verið lögð á að atvinnulífið búi við skattaumhverfi sem tryggi samkeppnisstöðu þess gagnvart útlöndum og komi í veg fyrir óeðlilegt flæði fjármagns og vinnuafls úr landi. Miklu fremur hefur verið leitað leiða til að gera vinnuumhverfið aðlaðandi fyrir nýja aðila sem koma hingað til starfa og vilja staðsetja rekstur sinn hér. Um leið og reynt er að gera skattkerfið sjálft réttlátara og reglurnar einfaldari og gegnsærri verður að gera þá kröfu að allir sitji við sama borð. Það er eðlilegt að einstaklingar og fyrirtæki nýti sér þær leiðir sem skattalögin bjóða upp á til að lágmarka skattgreiðslur sínar en skattsvik má ekki umbera. Þau misbjóða réttlætiskennd fólks og þau verður að uppræta. Í skýrslunni eru margar góðar tillögur sem nýtast munu við þróun og úrbætur á skattkerfinu. Án efa munu þær nýtast við þá fjölbreytilegu vinnu sem fram fer á sviði skattamála í ráðuneytinu og einnig í þinginu, við tillögugerð varðandi lagasetningu, þróun skattframkvæmdar og alþjóðastarfs á sviði skattamála. Að lokum er nauðsynlegt að ítreka að í baráttunni gegn skattsvikum reynir á krafta margra aðila í samfélaginu: stjórnmálamanna, stofnana, einstaklinga og fyrirtækja. Hugsanlega þarf að koma til viðhorfsbreyting hjá einhverjum þeirra til að vinna bug á þessu meini. Nauðsynlegt er að ná samstöðu sem flestra svo draga megi úr því samfélagsmeini, sem efalaust verður aldrei hægt að uppræta að fullu, þótt við þurfum öll að taka höndum saman um að gera hvað við getum til að minnka bölið sem þessu fylgir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að flytja Alþingi skýrslu um umfang skattsvika og hve vel hefur verið að henni staðið. Aðdragandi hennar var tillaga til þingsályktunar sem flutt var af nokkrum þingmönnum Samfylkingarinnar og Alþingi samþykkti í maí 2002. Í greinargerð með þingsályktuninni sem Alþingi samþykkti er því lýst að á umliðnum árum hefði ýmislegt breyst í atvinnulífi og skattumhverfi fyrirtækja sem gæfi ástæðu til að kanna umfang skattsvika. Ekki var síst lögð áhersla á að með auknu fjármagnsflæði milli landa og sívaxandi alþjóðavæðingu hefðu skapast möguleikar á að skrá fyrirtæki erlendis og reikningsfæra umsvif fyrirtækja á erlendum vettvangi, m.a. til skattahagræðis og undanskota frá skatti. Þessi skýrsla staðfestir það. Hún varpar glöggu ljósi á hvernig skipuleg skattsvik hafa aukist og nýjar skattsvikaleiðir bæst við. Hún sýnir líka að skattalöggjöfin er að sumu leyti gloppótt og býður bókstaflega upp á að fyrirtæki geti komist undan eðlilegum skattgreiðslum til samfélagsins. Það er grafalvarlegt mál sem taka verður á af fullri hörku ef fyrirtæki misnota frelsið og þá bættu samkeppnisstöðu sem þeim hefur verið búin í alþjóðlegu samkeppnisumhverfi. Í skýrslunni er því t.d. blákalt haldið fram að íslenskir skattaðilar nýti sér skattaparadísir og ýmiss konar lágskattasvæði til að koma undan tekjum sem sæta eiga skattlagningu hér á landi. Ekki verður annað liðið en að á þessu verði tekið af fullri hörku. Það eru fyrst og fremst einstaklingar sem bera meginþungann af skattgreiðslum til ríkisins eða um 90%. Hlutur fyrirtækja er ekki mikill fyrir þó ekki bætist við að þeir hafi óeðlilegar undankomuleiðir til að færa hagnað sinn úr landi til að komast hjá skattgreiðslum. Þessi skýrsla staðfestir líka að mikil lækkun á skatthlutfalli og skattgreiðslum fyrirtækja hafa ekki minnkað undanskot eins og stjórnarliðar halda gjarnan fram. Þvert á móti hafa verið fundnar nýjar skattsvikaleiðir til undanskota. Það er óþolandi að skattalögin bjóði stórfyrirtækjum og fjármagnseigendum upp á skattasmugur þannig að íslenskt samfélag verði af tugum milljarða kr. Skýrslan sýnir líka vel hve mikill ávinningur er af öflugu skatteftirliti þegar áætlað er að allt að 35 milljarðar tapist af skattfé landsmanna vegna skattsvika en það er samsvarandi fjárhæð og fer til að reka allt skólakerfið í landinu, framhaldsskóla, grunnskóla og háskóla. Því er eftir miklu að slægjast og að stjórnvöld og Alþingi taki af festu á skattsvikum og lagi reglur og lagaumhverfi að þeim tillögum sem fram koma í skýrslunni. Ekki þarf síður að búa vel að skatteftirlitinu en þingflokkur Samfylkingarinnar hefur á hverju ári flutt tillögur um aukið fjármagn til skatteftirlits, enda hefur verið sýnt fram á að það skilar sér margfalt aftur í ríkiskassann. Þessi úttekt sem nú liggur fyrir gefur færi á að endurmeta aðferðir, skattrannsóknir og eftirlit, nú þegar varpað hefur verið ljósi á helstu ástæður undandráttar frá skatti og að hve miklu leyti má rekja hann til skattalaga annars vegar og skattframkvæmdar hins vegar. Tillögurnar eru róttækar og sumar umdeildar en við verðum að geta náð samstöðu um það á Alþingi að loka öllum skattsvikaleiðum og skattasmugum sem nú er að finna í gloppóttri löggjöf. Í skýrslunni kemur fram að verði gripið til þeirra aðgerða í skattframkvæmd og skattalöggjöf sem þar koma fram þá megi draga verulega úr skattsvikum. Það er af mörgu að taka í þeim skattsvikaleiðum sem nefndar eru í skýrslunni og vil ég kalla fram frekari afstöðu hæstv. fjármálaráðherra til þeirra tillagna sem ég tel hvað mikilvægast að hrundið verði í framkvæmd. Fram kemur í skýrslunni að heimildir eru nýttar til frestunar á skattlagningu söluhagnaðar af hlutabréfum til skattsniðgöngu. Ókostirnir við heimild á skattlagningu söluhagnaðar snýr einmitt að útlöndum. Með því að fjárfesta í erlendum félögum, oftar en ekki skattaparadísum eða skattavildarsvæðum, skapast möguleiki á að viðkomandi komist að fullu undan skattlagningu á söluhagnaði, t.d. með milligöngu eignarhaldsfélaga. Það er ekki hægt að líða, virðulegi forseti. Algengt er að einstaklingar eða fyrirtæki selji eða leggi hlutabréf sem þeir eiga inn í eignarhaldsfélög sem þeir hafa stofnað erlendis. Einnig getur félag með mikið yfirfæranlegt rekstrartap innleyst mikinn söluhagnað og endurfjárfest í erlendum bréfum og fært stofnverð þeirra niður eða talið fram á bókfærðu verði. Komist það upp með það er skattlagning söluhagnaðarins glötuð og tapið gengur á móti síðari tekjum. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé reiðubúinn til að afnema heimildir til að fresta skattlagningu á söluhagnaði, a.m.k. ef um er að ræða að fresturinn fáist með kaupum á hlutabréfum í erlendum fyrirtækjum, einkum fjármálafyrirtækjum. Ég undirstrika að margar þjóðir skattleggja uppsafnaðan hagnað af eignum sem fluttar eru úr landi. Ég kalla eftir viðbrögðum hæstv. fjármálaráðherra við því. Sem upplagt tilefni skattsvika er líka nefnt í skýrslunni að Ísland sé eitt örfárra landa sem ekki leggi skatt á vexti sem greiddir eru úr landi. Þessi gloppa í skattkerfinu nýtist ekki síst þeim sem setja sig niður í skattaparadísum, þar sem innlend fyrirtæki stofnsetja dótturfyrirtæki og leggja í það fé sem dótturfyrirtækin lána síðan íslenska móðurfyrirtækinu. Vextirnir dragast frá skattstofni íslenska fyrirtækisins og lækka skattgreiðslu þeirra. Íslenskir aðilar sem setja niður eignarhaldsfélög í skattavinjum kaupa líka íslensk verðbréf og fá árlega vexti sem eru skattfrjálsir og gera enga grein fyrir þessum tekjum eða greiða skatta af þeim. Ég spyr, virðulegi forseti, hæstv. fjármálaráðherra einnig að því hvort hann sé reiðubúinn að taka upp skatta á vexti sem greiddir eru úr landi eins og vexti innan lands eða þá að skilyrða skattfrelsið við lönd sem við höfum tvísköttunarsamninga við og gefa fullar upplýsingar til íslenskra skattyfirvalda um tekjur og eignir Íslendinga, m.a. félög í eigu íslenskra aðila. Ég tel afar mikilvægt, virðulegi forseti, að fá fram afstöðu hæstv. fjármálaráðherra til þessa við þessa umræðu. Væntanlega fer þessi skýrsla til meðferðar í efnahags- og viðskiptanefnd. Þá greiðir auðvitað fyrir störfum nefndarinnar ef við fáum afstöðu hæstv. ráðherra til mikilvægra atriða og tillagna í skýrslunni. Í skýrslunni kemur fram að fjórðungur allra einkahlutafélaga skilar ekki skattframtölum og segir ríkisskattstjóri að stór hluti einkahlutafélaga sé ekki í alvörustarfsemi heldur fyrst og fremst ætlað að auðvelda mönnum að svíkja undan skatti. Fram kemur að stofnun einkahlutafélaga séu líka nýtt til að notfæra heimildir til frestunar á söluhagnaði sem skapi möguleika til frádráttar vegna vaxtagjalda. Sömuleiðis kemur fram að einkahlutafélög geti fært skattalegar skyldur sínar yfir á fyrirtæki sem þau bera takmarkaða ábyrgð á og litlar kröfur eru gerðar um hlutafé. Spyrja má því hvernig hæstv. fjármálaráðherra ætlar að bregðast við þessari gagnrýni. Ástæða er til að nefna að það er ekki síst mismunandi skattprósenta eftir uppruna tekna sem býður heim alls konar undandrætti frá skatti, t.d. tengdum einkahlutafélögum. Það er líka óþolandi sem fram kemur í skýrslunni að enn skuli tíðkast að eigendur fyrirtækja færi einkaneyslu sína sem kostnað á fyrirtækin og ekki síður að hluti launa, t.d. bónus eða kaupréttur, sé ekki gefinn upp til skatts og hluthöfum veitt vaxtalaus lán sem ekki eru gerð upp. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki ástæðu til að grípa til sérstakra aðgerða gegn þessu. Ég hélt, virðulegi forseti, að við værum komin lengra í allri framkvæmd og eftirliti með sköttum þannig að ekki væri hægt að komast upp með slíkar skattsvikaleiðir sem ég nefndi, þ.e. að eigendur fyrirtækja færi einkaneyslu sína sem kostnað á fyrirtæki og að hluti launa, t.d. bónus eða kaupréttur, sé ekki gefið upp til skatts. Ég undirstrika, virðulegi forseti, að það er alvarleg brotalöm í skattframkvæmd að svona gróf mismunun sé milli hins almenna launamanns og svo stjórnenda þeirra fyrirtækja sem nýta sér skattasmugur til að greiða hlutfallslega minna til samfélagsins en fólki sem starfar hjá fyrirtækjunum. Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að leggja verulega áherslu á við endurbætur á skattkerfinu það sem fram kemur í skýrslunni um að auka ábyrgð endurskoðenda. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort eitthvað sé í undirbúningi í ráðuneyti hans að því er þann þáttinn varðar. Sömuleiðis að færa saksókn ákæruvalds í skattsvikamálum til embættis skattrannsóknarstjóra og málsforsvar í dómsmálum um ágreining í skattamálum til embættis ríkisskattstjóra en það eru sennilega um tíu ár síðan ég setti fram nauðsyn slíkrar breytingar á skipulagi meðferðar í skattsvikamálum. Í lokin vil ég nefna tvær róttækar tillögur sem ég tel hvað mikilvægast að komi til framkvæmda auk þeirra aðgerða að skattleggja vexti sem greiddir eru úr landi og koma í veg fyrir flutninga á óskattlögðum söluhagnaði í erlend hlutabréf. Í fyrsta lagi að komið verði á sérstökum sérhæfðum eftirlitsdeildum sem hafi skatteftirlit með stórfyrirtækjum, ekki síst fjármálafyrirtækjum með mikil erlend umsvif. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi þessa tillögu í framsögu sinni áðan og vildi ég gjarnan fá fram frekari afstöðu hans til tillögunnar sem ég tel afar mikilvæga og eftirtektarverða í þeim tillögum sem starfshópurinn hefur sett fram. Í öðru lagi legg ég áherslu á að lögfest verði afdráttarlaus ákvæði um skyldu banka og fjármálastofnana til að láta skattyfirvöldum í té allar upplýsingar um eignir og tekjur viðskiptamanna og þeirra sem annast fjársýslu fyrir fyrirtæki. Þar snýr vandamálið ekki að vaxtatekjum af bankainnstæðum því vegna staðgreiðslunnar veldur það varla miklu tekjutapi hjá ríkissjóði. Annað mál gildir um verðbréf og einhver hlutabréf en þar er örugglega um verulegar fjárhæðir að ræða sem ekki eru taldar fram. Ríkisskattstjóri hefur upplýst m.a. í efnahags- og viðskiptanefnd að íslenskir bankar og fjármálafyrirtæki séu að verða helsti þröskuldur í þróun skattframkvæmdar til betri þjónustu og réttari álagningar skatta vegna skorts á upplýsingagjöf til skattyfirvalda. Í skattsvikaskýrslunni kemur fram að Ísland ásamt Sviss og Lúxemborg er í hópi tíu ríkja af rúmlega 30 sem ekki krefjast sjálfkrafa skýrslugjafar banka til skattyfirvalda. Fyrir liggur t.d. að þegar Svíar tóku upp slíka upplýsingaskyldu fyrir 15–20 árum bötnuðu skattskil vegna fjármagnstekna um hvorki meira né minna en 20–30%. Ég býst við að það geti orðið umdeilt á hv. Alþingi að taka upp þessa tillögu og lögfesta afdráttarlaus ákvæði um skyldu banka og fjármálastofnana til að láta skattyfirvöldum í té allar upplýsingar um eignir og tekjur viðskiptamanna en ég tel að þetta sé afar brýn leið til þess að auka á skattskil og að eðlilegar fjármagnstekjur skili sér með eðlilegum hætti í ríkissjóð, enda er það svo að önnur lönd eins og ég nefndi hafa tekið upp slíka upplýsingaskyldu fyrir einum eða tveimur áratugum með þeim afleiðingum að skattskil bötnuðu verulega vegna fjármagnstekna. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra um afstöðu hans til þessarar upplýsingaskyldu banka við skattyfirvöld og að komið verði á sérstökum sérhæfðum eftirlitsdeildum sem hafi skatteftirlit með stórfyrirtækjum, einkum þeim sem eru með erlend umsvif. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að hæstv. fjármálaráðherra svari þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til hans þegar hann tekur til máls síðar í umræðunni. Það þarf þegar að hefjast handa við að hrinda tillögum skattsvikanefndar í framkvæmd og bæta alla skattframkvæmd og setja í lög þau ákvæði sem spornað gætu við skattsvikum. Í húfi er, virðulegi forseti, tugir milljarða króna sem skattgreiðendur hljóta að gera kröfu til að skili sér til að bæta lífskjör og velferð í landinu. Ég vil í lokin um leið og ég ítreka þakklæti mitt til hæstv. fjármálaráðherra fyrir framlagningu þessarar skýrslu leggja áherslu á að skýrslunni verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar, og þessari umræðu þá frestað, og efnahags- og viðskiptanefnd fjalli ítarlega um skýrsluna og þær tillögur sem fram koma þar til úrbóta, bæði að því er varðar löggjöf og alla skattframkvæmd og skili að lokum niðurstöðum sínum og tillögum sem fyrst til umræðna aftur inn í þingið. Við þá yfirferð í efnahags- og viðskiptanefnd verður vonandi góð sátt um að reyna að ná samstöðu um þær mörgu tillögur sem hér koma fram, virðulegi forseti, þannig að hægt sé að bæta skilin og skattar skili sé með eðlilegum hætti til að bæta okkar góða samfélag.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessa skýrslu um umfang skattsvika á Íslandi. Ég verð að segja að það er þó ljós í myrkrinu að heyra að skattsvik í formi vanframtalinna tekna kunni að hafa minnkað og skil í virðisaukaskatti batnað. Þetta er jákvæð þróun og ljóst að tæknin hefur hjálpað mikið upp á þetta eins og kemur fram í skýrslunni. Hins vegar eru vandamálin stór sem blasa við, þ.e. að skipuleg skattsvik eiga að hafa aukist og nýjar skattsvikaleiðir hafa bæst við og þó einkum vegna alþjóðavæðingarinnar en við erum hluti af miklu stærri markaði nú en áður. Tölurnar tala sínu máli og áætlað tekjutap ríkis og sveitarfélaga vegna skattsvika geta verið 8,5–11,5% af heildartekjum. Þetta eru gríðarlega stórar upphæðir en í heild gerir þetta allt að 35 milljarða kr. á árinu 2003 og það er ýmislegt sem hægt væri að gera fyrir þá upphæð. Ég ætla í ræðu minni að fjalla stuttlega um einn þátt skýrslunnar en hann varðar þann mikla mun sem er á skattlagningu einstæðra foreldra og sambúðarfólks eða hjóna. Kerfið okkar gerir mun á einstaklingum með börn eftir því hver hjúskaparstaða þeirra er. Í gegnum tíðina hefur það tíðkast í nokkrum mæli að sambúðarfólk virðir ekki lögheimilislög og skráir sig annars staðar til heimilis en það hefur fasta búsetu. Með því öðlast það rétt til hærri vaxta og barnabóta og auðvitað fylgir margt annað með í pakkanum eins og lægri leikskólagjöld og fleira. Við erum því að horfa upp á það að reglur sem höfðu það að markmiði að bæta hag einstæðra foreldra eru misnotaðar af öðrum. Ég hef heyrt af því að í sumum löndum er eftirlit afar öflugt. Eftirlitsmenn fylgjast með ferðum fólks á leikskóla og athuga hvort báðir foreldra fylgi börnum eða ekki og fari inn á heimili og telji þar til dæmis tannbursta til að afla sannana fyrir búsetu fólks. Ég er ekki að mæla með því að við förum nákvæmlega í þennan gír en það er alveg ljóst að mörgum er nóg boðið og hafa kallað eftir því að ríkisvaldið bregðist við þessari hegðun. Skatturinn hér hefur ekki gengið svo langt í eftirliti en staða hans er erfið þar sem eingöngu er byggt á skráningum. Reyndar er dæmi um að yfirskattanefnd úrskurðaði um mál fyrir nokkrum árum þar sem húsfélag benti á einstakling sem væri að svindla undan skatti með þessum hætti og var viðkomandi tekinn í skýrslutöku og málið leiðrétt. Við höfum því svo sannarlega dæmi þess að nágrannavarslan gangi nokkuð langt hér á landi. Við sem heyrum mikið í fólki vitum að mál af þessu tagi fara illa í fólk. Það er ekki óeðlilegt þar sem við horfum upp á það að samneyslan eykst ár frá ári og sífellt færri standa undir skatttekjunum því fleiri og fleiri eru ekki á atvinnumarkaði vegna bóta og annarra ástæðna. Við könnumst við þá umræðu að fjölskyldan eigi að vera hornsteinn í hverju samfélagi. Deilir enginn um þetta atriði og hafa stjórnvöld farið út í ýmsar aðgerðir á undanförnum árum til að styrkja stöðu barnafólks. Má þar nefna lækkun skatta, hækkun barnabóta, 90% húsnæðislán og lækkun endurgreiðslubyrði námslána. Þetta eru allt jákvæðar aðgerðir og þá sérstaklega fyrir millitekjufólk. Hins vegar er það mjög mikið áhyggjuefni að ungt fólk skuli í dag þegar það stofnar til sambands hugleiða þann möguleika að vera frekar skráð á sínum staðnum hvort með búsetu. Menn tala um að áður fyrr hefðu margir haft innbyggða afsökun vegna þessa en ástæðan var sú að hart var í búi og fólk þurfti að gera þetta til að eiga fyrir því allra nauðsynlegasta. En nú heyrir maður hins vegar að æ fleiri stundi þetta til að græða. Fólk er jafnvel ekki að fjármagna grunnneyslu með þessu og í engu tilfelli er þetta ásættanlegt. Ég heyrði um daginn í útvarpinu viðtal við fjármálaráðgjafa. Ég náði því miður ekki nafni hans en hann sagði þar blákalt að skilnaður væri oft eina leiðin til að rétta við hag heimilisins. Þetta tel ég vera afar slæm skilaboð og viðkomandi var þarna að hvetja til lögbrots. Einnig hefur heyrst í prestum sem benda á það að einhverjir grípi til hjónaskilnaða í þessum sama tilgangi. Þetta er raunveruleikinn og við verðum að bregðast við. Virðulegi forseti. Í skýrslunni sem við ræðum leggur nefndin til nokkur atriði til að sporna við skattsvikum. Eitt þessara atriða varðar einmitt umræðuefni mitt hér í dag og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin telur að ástæða sé til að huga að breytingum á reglum um bætur í skattkerfinu og að e.t.v. verði leitað annarra leiða til að rétta hlut einstæðra foreldra en í gegnum skattkerfið með hærri barnabótum og vaxtabótum en til sambúðarfólks. Ákaflega viðkvæmt og erfitt er að upplýsa brot af þessu tagi og gengið nokkuð nærri friðhelgi einkalífs með rannsókn á þeim. Sé staða sambúðarfólks og einstæðra foreldra gerð jöfn í skattalegu tilliti mætti veita einstæðum foreldrum þá viðbótaraðstoð sem talin er nauðsynleg með öðrum hætti, t.d. í gegnum almannatryggingakerfið eða sveitarfélög sem kunna að vera betur í stakk búin til að leggja mat á þörf og forsendur slíkrar aðstoðar en skattkerfið. Einnig mætti athuga hvort rétt væri að gera viðbótarbætur háðar sérstakri umsókn og yfirlýsingu viðkomandi aðila.“ Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög athyglisverðar tillögur og vert að skoða þær áfram. Ég held að við séum í þeirri stöðu að geta ekki annað en íhugað þær vel. Það að taka upp öðruvísi félagslega aðstoð sem yrði á vegum sveitarfélaganna er að mínu mati hugmynd sem þarf að þróa áfram. Sérstaklega mundi þetta ganga vel í smærri sveitarfélögum en þó að vitað sé að minna sé um undanskot í litlum samfélögum vegna nálægðarinnar tíðkast þau svo sannarlega. Ég vil í þessu tilliti fagna því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að endurbætur á vaxtabótakerfinu sé hafin í félagsmálaráðuneytinu. Ég held að það sé gott að nefna eitt örstutt dæmi sem birtist í grein Ástu Kristjánsdóttur í Tíund á síðasta ári, en hún fjallar þar um hvað liggi því til grundvallar að sambúðarfólk ákveði að fylgja ekki lögheimilislögum og skrái sig ekki á sameiginlegt heimilisfang þrátt fyrir að hafa komið sér upp heimili og fjölskyldu saman. Dæmið fjallar um þau Jón og Rósu sem eiga tveggja ára þríbura og Jón er enn skráður í foreldrahúsum en Rósa í nýju íbúðinni þeirra. Rósa er skráð fyrir eignum og skuldum. Jón hefur árstekjur upp á 6 milljónir en Rósa upp á 1,3. Mismunur barnabóta hjá þessu fólki nemur hvorki meira né minna en 574.442 kr. og þar að auki eru vaxtabætur 190.522 kr. hærri. Jón og Rósa græða því ef svo má segja eða hvernig sem maður vill orða það tæplega 770 þús. kr. á því að óska ekki eftir samsköttun. Rétt er að taka fram að dæmið er einfalt en það endurspeglar einmitt þá freistingu sem sambúðarfólk stendur frammi fyrir vegna skráningar í þjóðskrá. Fyrir utan þetta getum við nefnt að það koma til niðurgreiðslur leikskólagjalda og ýmsar tekjutengdar bætur almannatrygginga þannig að þetta getur undið upp á sig. Virðulegi forseti. Ég óttast að með því að hækka barnabætur sem svo sannarlega er brýnt og við höfum boðað og það er brýnt fyrir fólk, en ég óttast að þá muni þetta vandamál vaxa enda er tilhneigingin sú að eftir því sem bætur hækka er eftir meiru að slægjast og fleiri sem nýta sér þá leið. Þess vegna er það hlutverk okkar að reyna með öllum tiltækum ráðum að tryggja að sem fæstir misnoti kerfið enda óþolandi þegar kerfið okkar sem gerir ráð fyrir að hjálpa þeim sem þurfa á aðstoð að halda er misnotað og hugsanlega eyðilagt. Við skulum muna að vitaskuld eru peningar ekki aðalatriðið þegar kemur að mikilvægi fjölskyldunnar en þeim mun mikilvægara er að skilaboð samfélagsins séu skýr og þau mega ekki vera í andstöðu við hagsmuni fjölskyldunnar. Skýrslan sem hæstv. fjármálaráðherra kynnti hér kynnir leiðir sem ég legg áherslu á að við skoðum með opnum huga. Ég vil í lokin þakka nefnd fjármálaráðherra fyrir afar vel unna og fróðlega skýrslu og ég veit að fjármálaráðuneytið mun áfram vinna að því að sporna gegn skattsvikum eins og það hefur gert hingað til og er þessi skýrsla mikilvægt veganesti í þeirri vinnu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þá skýrslu sem hér hefur verið fram reidd um umfang skattsvika. Ég held að það sé alveg á sínum stað að reglubundið sé farið yfir það hvernig þau mál standa hjá okkur og reynt að lesa í það hvernig þessi mál eru að þróast með tilliti til breyttra aðstæðna, þar á meðal og ekki síst breyttra ákvæða um skatta, breyttra skatthlutfalla og annarra slíkra hluta. Mér sýnast meginniðurstöður þessarar skýrslu vera þær að skattsvik almennings eru síst að aukast hér á landi. Ef eitthvað er eru þeir hlutir heldur á góðu róli. Það er sömuleiðis ánægjulegt að sjá að ekki virðist vera um að ræða aukið undanskot í virðisaukaskatti. Skipulögð skattsvik og tilraunir til að sniðganga skattalög þegar í hlut eiga fyrirtæki og þeir aðilar sem meira hafa umleikis eru hins vegar ekki á undanhaldi, því miður. Þar eru að koma til sögunnar jafnvel nýjar leiðir eins og hér er bent á í helstu niðurstöðum nefndarinnar. Þetta er afar athyglisvert og alveg sérstaklega í ljósi þess endalausa söngs sem hér er gjarnan uppi hafður um nauðsyn þess að lækka allar skattprósentur til þess að draga úr skattsvikum. Því er mjög gjarnan haldið fram, og sérstaklega af talsmönnum hægri sjónarmiða í skattamálum, að tekjur aukist jafnt og þétt eftir því sem skattprósentur lækki vegna þess að þá fari menn að gefa þær upp til skatts sem ella sé skotið undan. Hvernig ætti það þá að vera, frú forseti, ef þetta væri hin almenna regla og hún héldi, þetta væri svona í reynd? Jú, þá ættu auðvitað skattsvikin að vera þeim mun alvarlegri og umfangsmeiri sem prósenturnar eru hærri. Þá ætti þessi viðleitni sem sagt að vera mun meiri hjá almenningi en fara hraðminnkandi hjá fyrirtækjum og stórefnamönnum því að það er á þeim sem skattarnir hafa verið lækkaðir mest að undanförnu. Þetta er hins vegar öfugt. Og hvar eru mennirnir? Hvar eru talsmenn hægri sjónarmiðanna í skattamálum með rökin sín þegar þeir standa frammi fyrir niðurstöðum þessarar skýrslu? Það er sem sagt ekki skattprósentan sem er alfa og omega þess hvort menn standa skil á sköttum sínum eða ekki. Auðvitað hefur það áhrif, það vitum við, en það er allt of mikil einföldun að halda því fram eins og hér hefur oft verið gert að þetta vandamál hverfi sjálfkrafa með því að lækka bara prósenturnar. Það er athyglisvert að rýna hér líka í tillögur skýrsluhöfundanna hvað þetta varðar. Þeir minnast ekkert á þessar prósentur sem eitthvert úrslitaatriði í tillögum sínum. Megintillögur þeirra eru þær að það þurfi sérstaklega að vinna að því að koma í veg fyrir að skattalög verði sniðgengin með því að íslenskir skattaðilar nýti sér skattaparadísir og ýmiss konar lágskattasvæði til að koma undan tekjum sem sæta eiga skattlagningu hér á landi. Þetta líkar mér vel að heyra en það undrar mig þeim mun meira að ekkert af þessu virðist hafa komist til skila til þeirra sem helst þyrftu að taka mark á því. Ég er hérna með í höndunum boð um að sækja viðskiptaþing á þriðjudaginn í næstu viku. Hvert skyldi vera meginþema þess þings? Það er „15% landið Ísland“. Já, 18% er ekki nóg. Nei, 15%, segja þeir. Og helst vilja þeir fara neðar og nefna Írland í þeim efnum. Eins og venjulega koma sjálfsagt rökin um að þetta muni draga svo mikið úr skattsvikum og tekjurnar jafnvel aukast með því að færa þetta niður um 3%. Það gengur þvert á meginboðskapinn, meginniðurstöðurnar út úr þessum skýrslum. Hafa þessir menn ekkert lært? Hvar er nú hv. þm. Pétur H. Blöndal, sérstakur leiðtogi ríkisstjórnarinnar í skattamálum, þar á meðal hugmyndafræðingur Framsóknarflokksins, samanber það að Framsóknarflokkurinn skrifaði upp á skattstefnu hans hér fyrir áramótin með atkvæðum sínum þegar skattalækkunarprógrammið var hér lögfest? Nei, frú forseti, ég held að það sé alveg sérstaklega þarft að fara í gegnum umræður um þetta og ræða málið í ljósi þessara aðstæðna, niðurstaðna skýrslunnar og þróunar í íslensku viðskiptalífi að undanförnu. Ég vona að einhvers staðar komist rök í gegnum hinar þykku skeljar og að menn fari að draga eitthvað úr jarminu um lágskattaparadísina, skattasmuguna sem hér eigi að búa til Ég ætla að eyða nokkrum mínútum í að rifja upp söguna af alþjóðlegu viðskiptafélögunum. Megi það verða mönnum einhver lærdómur í þessum efnum. Það er ákaflega gagnlegt fyrir menn að fara yfir það mál og þótt ég noti kannski obbann af ræðutíma mínum í það hér held ég að honum sé vel varið. Það var þannig að á löggjafarþinginu 1998–1999 kom fram frumvarp til laga um alþjóðleg viðskiptafélög. Það var ekkert smáræði á bak við það frumvarp, að því stóð sérstakur starfshópur sem þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, hafði sett af stað. Meginhugmyndafræðingur hans í þeim efnum eins og fleirum, Hannes Hólmsteinn Gissurarson prófessor, lagði til fílósófíuna. Gott ef hann skrifaði ekki heila bók um það hvernig Ísland yrði ríkasta land í heimi með því að gera út á það að laða til sín starfsemi með nógu lágum sköttum. Það var ekki léttvigtarlið sem sett var í starfshóp til að semja frumvarpið um alþjóðleg viðskiptafélög, frumvarp sem byggði á þessari hugmyndafræði. Muna menn hverjir voru í verkefnisstjórninni? Það voru Valur Valsson bankastjóri, tilnefndur af forsætisráðuneyti, Tryggvi Jónsson endurskoðandi, frá fjármálaráðuneyti, Jóhannes Geir Sigurgeirsson - man einhver eftir honum? - tilnefndur af utanríkisráðuneyti þar sem þá var Halldór Ásgrímsson - sami maður er nú stjórnarformaður Landsvirkjunar - Halldór J. Kristjánsson, tilnefndur af viðskiptaráðuneyti - hann hefur eitthvað komið við sögu í bankamálum - Brynjólfur Bjarnason forstjóri, tilnefndur af sjávarútvegsráðuneyti - er hann ekki einhvers staðar í símamálunum núna? - og Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Verslunarráðsins. Þetta voru silkihúfurnar sem lögðu drög að frumvarpinu um alþjóðleg viðskiptafélög. Frumvarpið var síðan flutt í þinginu og kom til umræðu þann 3. október 1999. Þá sagði ég m.a. þetta um efni frumvarpsins, með leyfi forseta: „Satt best að segja held ég að málaflutningur hæstv. ríkisstjórnar hafi fengið allt of litla athygli því að hér er í raun og veru á ferðinni nokkuð stórt mál að mínu mati, þ.e. spurningin um það hvort við Íslendingar eigum að fara inn á þá braut núna rétt fyrir aldahvörfin að fara að bjóða erlendum alþjóðlegum viðskiptafélögum sérstök vildarkjör, reyna að lokka til okkar slíkan atvinnurekstur á grundvelli þess að bjóða þeim til muna hagstæðari skattskilyrði og önnur starfsskilyrði en innlendu atvinnulífi eða atvinnulífi almennt og blanda okkur þar með í hóp þeirra ríkja, ekki síst frá Karíbahafinu og víðar, sem hafa einkum verið að gera út á þess háttar starfsemi.“ Ég sagði enn fremur, frú forseti: „Það er kannski ástæða til þess að fara yfir það með hv. þingmönnum hvað hér á að bjóða. Hafa menn farið yfir það hvaða kjör þessi sérstöku gælufyrirtæki ríkisstjórnarinnar, alþjóðleg viðskiptafélög, eiga að fá? Þau eiga að borga heil 5% í tekjuskatt […]“ Líður svo tíminn. Reyndar sagði ég svo í lokin þarna - kannski er ástæða til að rifja það upp - að ég hefði enga sannfæringu fyrir því að skynsamlegt væri að knýja á um þessa lagasetningu, hún væri of illa undirbúin til þess. Auk þess hafði ég grundvallarefasemdir um að Ísland ætti að leggja út á þessa braut og menn mættu ekki vera svo fastir í frösunum sem þeir lærðu á uppeldis- og uppvaxtarárum sínum í stuttbuxnadeild Sjálfstæðisflokksins að dragnast með slíkar forneskjur inn í nýja öld. Líður svo tíminn. Á þinginu 2003–2004 kom fram lítið frumvarp. 2. gr. þess var svohljóðandi: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2004. Lög nr. 31/1999, um alþjóðleg viðskiptafélög, falla úr gildi 1. janúar 2008.“ Efni þessa frumvarps var það að hætta útgáfu starfsleyfa til alþjóðlegra viðskiptafélaga og fella allt móverkið niður frá og með árinu 2008. Hver var ástæðan? Jú, hún var hin glæstu áform um hin miklu umsvif sem áttu að verða upp á 25–100 milljarða króna veltu á ári, beinar skatttekjur upp á 12–100 millj. á ári og óbeinar á bilinu 150–1.500 millj. á ári. Hvað kom út úr því, hver var raunveruleikinn fjórum árum síðar? Hann var sá að beinar skatttekjur samtals allt tímabilið voru 10,7 millj. kr. og að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, kærði íslensk stjórnvöld fyrir óleyfilegan ríkisstyrk í formi þessara vildarkjara sem þarna átti að bjóða hinum alþjóðlegu viðskiptafélögum, aflandsstarfseminni sem þarna átti að fara að lokka til Íslands. Ég gat auðvitað ekki á mér setið að fara aðeins yfir hin glæstu áform frá fyrri tíð og hvaða gjaldþrot þessi hugmyndafræði beið þarna, þetta sérstaka gæluverkefni fyrrverandi forsætisráðherra Davíðs Oddssonar, hugmyndafræðings hans, Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar, Verslunarráðsins og allra þessara silkihúfna, fyrst og fremst úr Sjálfstæðisflokknum, auðvitað með nauðsynlegri hjálp frá Framsókn eins og venjulega, sem átti að verða rétt fyrir aldahvörfin 2000. Málið er ekki búið enn því að í sjónvarpsfréttum fyrir nokkrum dögum kom fram að nú eiga íslensk stjórnvöld yfir höfði sér dóm. ESA er búið að senda málið áfram til EFTA-dómstólsins vegna þessara ólöglegu ríkisstyrkja sem þarna átti að bjóða upp á. Þetta var hugmyndafræðin í skattamálum og svona kom þetta út. Er ekki gaman fyrir hæstv. fjármálaráðherra að eiga þessa arfleifð í farteskinu? Er hann ekki stoltur af henni? Svo fáum við hér ágæta skýrslu þar sem aðalhætturnar eru nákvæmlega þessar, þar sem verið er að benda á hætturnar sem eru í því fólgnar fyrir íslenskt samfélag að smugur af þessu tagi verði til þess að menn fari með alls konar brögðum og brellum í gegnum alþjóðleg fjármálaviðskipti að lokka til sín fyrirtæki og menn komi þannig sköttunum undan, t.d. með málamyndabúsetu erlendis, málamyndaskráningu fyrirtækja erlendis eða færslu hagnaðar til erlendra dótturfyrirtækja. Þetta er svo sem ekkert nýtt í sjálfu sér, menn halda alltaf að þeir séu að finna upp hjólið. Það var tekist á um hækkun í hafi fyrir einum 25 árum og hvað var þar á ferðinni? Nákvæmlega sömu tilburðir erlends auðhrings um að hafa skatta af íslensku samfélagi með því að falsa faktúrur og láta vörurnar hækka í hafi þannig að reksturinn hér uppi á Íslandi skilaði engum hagnaði og engar skatttekjur kæmu íslensku samfélagi til góða. Ég verð að segja að mér finnst hlálegt að Verslunarráð Íslands skuli ekki hafa annað þarfara fram að færa á viðskiptaþingi en að fara enn upp með sama sönginn um nauðsyn þess að færa enn frekar niður skattprósentur á Íslandi. Það virðist vera sem menn berji alltaf höfðinu við steininn. Það er alveg sama hvaða gögn þeir hafa í höndunum, þeir eru svo fastir í gömlu hugmyndafræðinni sem þeir tileinkuðu sér á stuttbuxnaárum sínum að þeir komast ekki út úr henni. Ég held að hæstv. fjármálaráðherra ætti líka að vera farinn að átta sig á því að hann fær að finna til tevatnsins í málum sem eru mjög hliðstæðs eðlis þar sem eru skattamálin við Kárahnjúka. Hæstv. fjármálaráðherra hefur hér í tvígang svarað fyrirspurnum frá ræðumanni og hv. þm. Jóni Bjarnasyni þar sem hann reynir að halda því fram að allt sé í fína lagi þótt allir viti að svo er ekki. Þar er angi af sama vandamáli sem er starfsmannaleigur sem eru að reyna að komast upp með það að skrá ekki starfskraft sinn með eðlilegum hætti í því landi þar sem starfsemin fer fram og borga af þeim skatta og skyldur. Það blasir alveg við og það vita allir, nema þá fjármálaráðuneytið, að þarna hafa verið stórkostleg frávik frá því að allt sé með felldu. Það er komið ágætlega inn á vandamálin sem tengjast aflandsþjónustu, eins og hún er kölluð í skýrslunni, og þau vandamál sem þar er við að glíma, svokölluð „off shore companies“. Hvað hét þetta í frumvarpinu fína, silkihúfnafrumvarpinu frá 1999? Hvað hét það í greinargerðinni þegar verið var að selja mönnum hversu snjallt þetta væri? Jú, það hét einmitt „off shore“ starfsemi, því var skotið inn í sviga í greinargerð með frumvarpinu svo menn vissu hvað um væri að ræða. Svo vil ég segja um þessa hluti að ég held því fram að við höfum rétt séð toppinn á ísjakanum, líka hvað hin skattalegu mál varðar, ef þjónustutilskipun Evrópusambandsins gengur í gildi og við verðum þvinguð til að taka hana upp með þeim hætti sem allt stefnir nú í. Þá fyrst fáum við til tevatnsins, þá fyrst þarf fjármálaráðherra á guðs hjálp og góðra manna að halda sem hann lýsti hér eftir. Ég er út af fyrir sig sammála því, ég held að menn ættu að líta á það sem stórt sameiginlegt viðfangsefni að tryggja að menn skili sköttum og skyldum í samræmi við lög og reglur á hverjum tíma. Þá fá menn algjörlega frjálsar hendur með að sinna starfsemi í einu landi frá heimalandinu og nota bæði launakjör og ýmsa aðra hluti, réttindi og annað því um líkt, sem þar gilda. Þá verður handleggur að eiga við skattskilin, þá verður hætt við að einhverjir fleiri en Norðurhérað fái lítið útsvar ef svo heldur sem horfir. Það væri fróðlegt að heyra hvernig hæstv. fjármálaráðherra metur horfurnar í þessum efnum, kannski við annað tækifæri af því að við höfum ekki mikinn tíma til þess hér, og hvað ríkisstjórnin er að gera í sambandi við vinnuna að þjónustutilskipuninni. Er eitthvað verið að skoða það af íslenskum sjónarhóli hvernig menn geti þá komið vörnum við og reynt að berjast gegn því að þessi ósköp gangi yfir okkur? Það er komið inn á það í skýrslunni, og það er alveg hárrétt, að auðvitað hefur verið viðleitni í gangi, t.d. hjá Efnahags- og framfarastofnuninni OECD og út af fyrir sig Evrópusambandinu og víðar, að sporna gegn þessu. Það er búið að vera lengi. Við bentum á það, andstæðingar þess að fara út í þetta vitleysisævintýri með alþjóðlegu viðskiptafélögin á sínum tíma, að það gengi algerlega þvert á hina alþjóðlegu viðleitni til að loka þessum smugum. Svo lengi sem einhverjir komast upp með það að grafa undan eðlilegri fjáröflun samfélaganna til að standa straum af sameiginlegum útgjöldum verður þetta vandamál við lýði. Það er alveg ljóst. Meðan einhverjir eru á ferli og undirbjóða verða alltaf einhverjir skammsýnir, þröngsýnir stjórnmálamenn af tagi hægri mannanna hér sem vilja elta í þessa átt, ekki bara af því að þeir átti sig ekki á því að þetta er tóm ófæra heldur vegna þess að þetta er aðferð til þess að grafa undan samneyslunni og veikja stoðir hins samábyrga velferðarsamfélags með öfluga almanna- og velferðarþjónustu. Umræða um skattamál er mjög mikilvæg. Það þarf að halda uppi áróðri gegn skattsvikum. Það er stórt sameiginlegt verkefni. Það þarf að kveða niður róginn um hinn opinbera rekstur, róg hægri manna um allt sem opinbert og félagslegt er. Það er eitt það ósmekklegasta í þessari umræðu síðustu 25 árin, frá því að nýfrjálshyggjan, thatcher-reaganisminn, hóf að tröllríða hér umræðu um efnahagsmál og skattamál á Vesturlöndum. Hinn samfelldi skipulagði rógur hægri aflanna um allan opinberan rekstur er angi af þessu vandamáli. Í hverju felst hann að þessu leyti, sérstaklega hvað varðar skattana? Jú, það er talað um hina miklu skattáþján. Stóreignafólki og gróðafyrirtækjum er vorkennt fyrir að borga skattana. Það sem verra er, haldið er uppi rógi um það sem við fáum fyrir skattana í staðinn fyrir að þetta á að vera öfugt, það á að innprenta mönnum að þeir eigi að vera stoltir af því að borga skattana sína. Það á að halda uppi upplýstri umræðu um hve mikið við fáum í staðinn, hvað það er gott að búa í samfélagi sem er með góða skóla og góða heilbrigðisþjónustu. Þarna eru hægri mennirnir verstu óvinirnir með málflutningi sínum. Það er þannig. Auðvitað á að fordæma skattsvik. Þar erum við þó loksins sammála um eitt atriði. Að sjálfsögðu á að taka hart á þeim en það liggur næstum því í orðunum þegar menn eru að vorkenna mönnum fyrir að borga sanngjarna, eðlilega skatta, þeim sem hafa háar tekjur eða mikinn hagnað eða miklar fjármagnstekjur, að þeim sé vorkunn þótt þeir reyni að komast undan því. Sú er hættan við þennan málflutning. Svo höfum við líka séð hluti gerast eins og þá sem eru fólgnir í því að hafa skattprósenturnar allt of misjafnar á launatekjum og fyrirtækjum. Það er komið inn á það í skýrslunni og þau orð ætla ég að gera að lokaorðum mínum, þessi sem snúa að einkahlutafélagavæðingunni. Það er auðvitað mjög stórt mál vegna þess að hún hefur skatttekjur af ríkinu í stórum stíl. Það er ljóst og það bitnar sérstaklega þungt á sveitarfélögunum. Þar hefur ríkisstjórnin varðað veginn með áherslum sínum í skattamálum og útkoman er sú, eins og hér er komið inn á í skýrslunni, að það er stórfelld hætta á því að menn reyni að færa launatekjur sínar, hagnað sinn í gegnum einkahlutafélög og aðferðir til að fresta skattlagningu með öllum tiltækum ráðum. Dæmi um það er bátur í verstöð hér á landi sem hefur enga áhöfn. Ég veit ekki hvort hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur heyrt það dæmi. Það er bátur fyrir vestan okkur sem hefur enga áhöfn. Um borð eru hins vegar fimm einkahlutafélög, enginn maður, bara fimm kennitölur, fimm einkahlutafélög. Þannig er ástandið sums staðar að verða. Aðalatriði málsins eru þau, frú forseti, að við eigum að tryggja að hér sé réttlátt skattkerfi, þeir borgi sem hafi getuna til þess. Við eigum að halda uppi upplýstri umræðu um hversu mikið við fáum til baka fyrir skattana okkar.

Frú forseti. Ég vil hefja ræðu mína á því að þakka bæði hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. fjármálaráðherra Geir Haarde fyrir þátt þeirra í því að þessi umræða er hér uppi í dag. Eftir lestur skýrslunnar er tvennt að mínu mati sem stendur ákaflega mikið upp úr. Í fyrsta lagi er það athyglisvert að mínu mati og í raun ámælisvert fyrir ríkisstjórnina að ekki skuli liggja fyrir reikningslegar úttektir sömu tegundar og gerðar voru á Íslandi annars vegar árið 1986 og hins vegar 1993. Þeir einstaklingar sem stóðu að gerð skýrslunnar hafa engu að síður greinilega unnið verk sitt vel og lagt metnað í það. Það liggur í augum uppi að upplýsingar sem í raun eru grundvallaratriði fyrir trúverðugu heildarmati á umfangi skattsvika á Íslandi lágu ekki fyrir, skýrsluhöfundum til handa að sjálfsögðu. Það er í raun með ólíkindum að skýrsluhöfundar þurfi að þessu leyti að styðjast við erlendar rannsóknir og svo skýrslur um sama mál frá árunum 1986 og 1993 sem gerðar voru hér á landi en allir eiga að vita að viðskiptaumhverfið á Íslandi hefur tekið stakkaskiptum á umliðnum áratug. Í fyrri skýrslum voru upplýsingar um annars vegar ráðstöfunaruppgjör og hins vegar framleiðsluuppgjör landsframleiðslu. Þessi tvö uppgjör voru borin saman. Var mismunur þeirra þá talinn líklegur undandráttur eða í raun umfang skattsvika á hverjum tíma fyrir sig. Skýrsluhöfundar leituðu til stofnana en fjármálaráðuneytið óskaði eftir því við skýrsluhöfunda að leitað yrði ráða hjá Hagstofu Íslands í stað Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands eins og skýrsluhöfundar vildu. Kom reyndar á daginn að Hagstofa Íslands gat ekki komið þessum upplýsingum til skýrsluhöfunda. Má því fullyrða að skýrslan sem hér er til umræðu sé fyrst og fremst skýrsla sem greini frá fjölmörgum tegundum skattsvika á Íslandi og góðum ráðum til að sporna við skattsvikum af ólíku tagi en hér er alls ekki um að ræða skýrslu sem varpar ljósi á umfang skattsvika á Íslandi. Til þessa vantar áðurnefndar upplýsingar til mats á umfangi skattsvika. Að því leyti má segja að skýrslan sé spádómur þegar kemur að sjálfu umfangi skattsvika á Íslandi. Í annan stað stendur upp úr að ákveðin grundvallarbreyting hefur orðið á eðli skattsvika á Íslandi á undanförnum árum. Svört atvinnustarfsemi af litlum toga er talin hafa dregist töluvert saman á meðan vel skipulögð og vel ráðlögð bókhalds- og framtalssvik ásamt undanskotum í gegnum aðila skráða erlendis hafa vaxið til muna. Þegar vikið er að skattsvikaliðum með erlendu ívafi kennir ýmissa grasa. Víst er að leiðir til undanskots eru fjölmargar og má í því ljósi benda sérstaklega á nýjan iðnað sem er ráðgjöf, sérstaklega í skattamálum, til stærri fyrirtækja landsins. Í Bandaríkjunum var spornað við þessari þróun með upplýsingaskyldu ráðgjafarfyrirtækja af þessu tagi. Í dag er þeim skylt að upplýsa skattyfirvöld um nöfn viðskiptavina sinna. Þessi breyting hefur aðstoðað þarlend skattyfirvöld stórum og í raun einfaldað starf skattyfirvalda í Bandaríkjunum til muna. Upplýsingagjöf frá bönkum og fjármálafyrirtækjum til skattyfirvalda verður að tryggja með óyggjandi hætti. Ísland er í hópi einungis 10 ríkja innan OECD þar sem gætir alvarlegrar tregðu í upplýsingagjöf milli fjármálastofnana og skattyfirvalda. Hin ríkin 20 búa svo um hnútana að sjálfkrafa berast upplýsingar frá þessum fjármálastofnunum til skattyfirvalda um einstök viðskipti viðskiptamanna sinna. Efla verður ríkisskattstjóra með sérstaka áherslu gagnvart þeirri þróun sem um getur í skýrslunni. Eins og áður var vikið að hefur sú grundvallarbreyting átt sér stað að svört atvinnustarfsemi af litlum toga hefur dregist saman á meðan vel skipulögð og vel ráðlögð bókhalds- og framtalssvik með erlendu ívafi hafa vaxið. Það er afar mikilvægt að um þverpólitíska samstöðu verði að ræða innan þings og utan svo að tryggt verði að sett verði lög sem komi í veg fyrir þá þróun sem einkennir skattsvikin í dag. Framkvæmdarvaldið og löggjafinn verða að grípa til viðeigandi aðgerða svo að skýrsluvinnu starfshópsins verði fylgt alla leið. Það dugar ekki eingöngu að ræða vandann, heldur er mikilvægt að láta verkin tala með vönduðum starfsháttum í lagagerð. Í þessu ljósi má nefna mikilvægar breytingar og þarfar sem vert er að ráðast í á næstu missirum. Má þar fyrst nefna mikilvægi þess að hlutverk Fjármálaeftirlitsins verði skoðað með það að markmiði að stofnunin heyri undir Alþingi en ekki ráðherra eins og er í dag. Jafnframt er afar mikilvægt að störfum hringanefndar verði fylgt eftir með öflugum hætti en ljóst má vera að ekki mun duga að veita nokkrar aukamilljónir til Samkeppnisstofnunar í því stóra máli. Það verður að fara aðrar leiðir, t.d. með vandaðri lagasetningu sem útilokar hringamyndun í ólíkum iðnaði. Eftir miklar breytingar á umliðnum árum í íslensku efnahagslífi er þarft að löggjafinn og síðast en ekki síst framkvæmdarvaldið fylgi þeim breytingum eftir með skjótum og ábyrgum hætti svo að tryggt verði að umgjörð og staða íslensks efnahagslífs einkennist af heiðarleika og umfram allt trúverðugleika. Það mun ekki vanta upp á metnað Frjálslynda flokksins í þeim efnum. Við í Frjálslynda flokknum höfum áhyggjur af því nána sambandi sem ríkir á milli stjórnarliða og atvinnulífsins í landinu. Í þessu skyni er vert að minnast á þá grundvallarkröfu okkar í Frjálslynda flokknum að stjórnmálaflokkum verði skylt að opinbera bókhald sitt.

Hæstv. forseti. Sú skýrsla sem er hér til umræðu er auðvitað afar mikilvægt innlegg í þá umræðu um framkvæmd skattalaga hér á landi sem stöðugt þarf að eiga sér stað. Þetta er samantekt af hálfu þeirra embættismanna sem gegna lykilhlutverki í því að framfylgja lögunum og bregðast við þegar eitthvað fer úrskeiðis. Það skiptir miklu að fá fram sjónarmið þeirra og taka þau til umræðu á vettvangi Alþingis. Það er líka mikilvægt að hafa í huga að niðurstöður nefndarinnar og niðurstöður skýrslunnar eru í töluvert meira jafnvægi en stundum mátti ráða af þeirri fjölmiðlaumfjöllun sem átti sér stað í kjölfar útgáfu hennar í desember. Þetta er mikilvægt að hafa í huga, sérstaklega í ljósi þess að það er mikilvægt að umræða um skattamál, skattsvik og skylda þætti séu í jafnvægi hér í þinginu, menn leitist við að greina vandamálin og leysa þau en gæti sín á því að fara ekki út í stóryrðakapphlaup eins og stundum vill verða. Allir gera sér ljóst að skattsvik eru stórfellt vandamál, bæði í hagkerfi okkar og annarra landa. Vandamálið kemur auðvitað fram í því að ríkið verður af mikilvægum skatttekjum til að standa straum af sameiginlegum útgjöldum. Skattborgararnir sitja ekki við sama borð, sumir borga minna en þeim ber meðan aðrir borga meira. Loks varðandi atvinnustarfsemi sérstaklega leiða skattsvik svörtu sauðanna til þess að samkeppnisstaða fyrirtækja sem eru í eðlilegum rekstri og hafa allt sitt uppi á borðinu verður erfiðari en ella. Skattsvik hafa þess vegna neikvæð áhrif á atvinnulífið í landinu. Þetta er nauðsynlegt að undirstrika. Menn eru sammála um þetta, hvort sem menn eru á því að skattar eigi almennt að vera háir eða lágir. Við sem berjumst fyrir lágum sköttum gerum jafnframt kröfu um að allir sitji við sama borð gagnvart skattalögunum og skattframkvæmd og einstakir menn taki það ekki upp hjá sjálfum sér að skammta sér lægri skatta en þeim ber að greiða lögum samkvæmt. Sameiginleg viðleitni Alþingis og stjórnvalda hlýtur því að beinast að því að vinna gegn skattsvikum. Þeir sem þekkja sögu mála vita líka að lagasetning á Alþingi hefur beinst í þann farveg á undanförnum árum. Menn hafa leitað leiða til þess að loka fyrir glufur í skattkerfinu, leitað leiða til þess að bregðast við skattsvikum og miðað við niðurstöður skýrslunnar hefur það tekist ágætlega á ýmsum sviðum. Það er rétt að halda því til haga að í ýmsum tegundum hefðbundinna skattsvika eins og kallað er virðist hafa dregið úr brotastarfseminni, það er mikilvægt að hafa í huga. Það er líka full ástæða til að gefa því gaum sem fram kemur í skýrslunni að breytt viðskiptaumhverfi, alþjóðavæðing og aukið frjálsræði hefur í för með sér ákveðna hættu á nýjum tegundum brota. Í þeirri umræðu þurfum við auðvitað að gæta okkar á því að líta ekki á þá þróun sem slíka sem vandamál, líta ekki á alþjóðavæðinguna sem vandamál, líta ekki á aukið frjálsræði sem vandamál og líta ekki á útrás íslenskra fyrirtækja sem vandamál. Þær breytingar sem hafa átt sér stað á íslensku viðskiptalífi sérstaklega á undanförnum áratug eru auðvitað jákvæðar fyrir Íslendinga, fyrir íslenskt hagkerfi og samfélagið allt. Þetta er jákvæð þróun. Hins vegar gera hinar breyttu aðstæður það líka að verkum að í skattframkvæmd kunnum við að standa frammi fyrir nýjum vandamálum og það ber að sjálfsögðu að gefa þeim atriðum gaum sem að er vikið í skýrslunni að þessu leyti. Það hafa án efa komið fram ýmsir agnúar sem við þurfum að sníða af en viðbrögðin mega hins vegar ekki vera með þeim hætti að við missum af þeim ávinningi sem frjálsræðið getur fært okkur. Við verðum að finna jafnvægið milli þess að bregðast við brotastarfsemi hinna fáu og tryggja um leið hagfellt umhverfi fyrir allan þorra manna sem fer eftir reglunum og hefur engan ásetning um að brjóta þær. Það eru nokkur atriði til viðbótar sem mér finnst ástæða til að leggja áherslu á. Það er auðvitað nauðsynlegt að greina á milli skattsvika annars vegar og löglegrar viðleitni til að draga úr skattgreiðslum hins vegar. Þetta á ekki síst við um atvinnulífið þar sem skattaleg skipulagning er eðlilegur hluti af stjórnun og rekstri fyrirtækja. Við megum ekki gleyma því að bæði hérlend og erlend skattalög gefa mönnum í mörgum tilvikum svigrúm til að velja mismunandi leiðir sem hafa í för með sér mismunandi skattlagningu. Það er mjög varasamt og villandi að tala um slíka skipulagningu fyrirtækjareksturs í sömu andrá og menn ræða um skattsvik, skattalagabrot. Það er mikilvægt að greina þarna á milli. Hið sama á við vegna orða sérstaklega síðasta hv. ræðumanns um ráðgjöf í skattamálum. Það er mikilvægt að rugla ekki saman eðlilegum störfum sérfræðinga á þessu sviði, endurskoðenda, lögmanna og fjármálaráðgjafa við að ráðleggja fyrirtækjum um skattskil, að rugla því ekki saman við aðstoð einhverra aðila úr þeim hópi við að svíkja undan skatti. Menn verða að greina á milli eðlilegrar starfsemi, sem ég fullyrði að á sér stað í langflestum tilvikum, og hugsanlegrar brotastarfsemi einstakra aðila. Menn verða að gæta sín í umræðunni að tala ekki um atvinnulífið, atvinnugreinar eða atvinnustarfsemi í heild eins og um skipulagða glæpastarfsemi sé að ræða. Menn verða bara að passa sig á því að með því móti eru þeir að taka svörtu sauðina og yfirfæra brot þeirra á allan þorrann sem hefur engan ásetning til annars en að fylgja reglunum. Þá vil ég nefna í sambandi við alþjóðavæðinguna að skattaleg samkeppni milli ríkja er staðreynd og að mörgu leyti afar jákvæð. Í skattalegri samkeppni felast t.d. tækifæri fyrir okkur Íslendinga. Við verðum að horfa á að skattalegir þættir eru meðal þeirra atriða sem ráða því hvar fyrirtæki kjósa að hafa starfsemi og fyrir lítið og sveigjanlegt hagkerfi eins og okkar Íslendinga þá liggja í þessu tækifæri. Við stöndum höllum fæti í samanburði við aðrar og stærri þjóðir með stærri markaði eða þær sem liggja nær stórum mörkuðum að ýmsu leyti. Atriði eins og stærð hagkerfisins og fjarlægð frá mörkuðum og annað gerir það að verkum að við stöndum verr en sumir aðrir. Þegar við eigum í samkeppni við aðrar þjóðir um það hvar fyrirtæki staðsetji sig eru skattamálin meðal þeirra þátta þar sem við getum náð forskoti. Ég er alveg sannfærður um að sú stefnubreyting sem átti sér stað með því að færa almennan skatt á fyrirtæki niður í 18% hafði afar jákvæð áhrif á samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Ég mótmæli þeim fullyrðingum sem fram komu að það hafi ekki verið um jákvæða þróun að ræða. Ég bendi líka á, ef menn glugga í tölur um skattskil, að 18% skattþrepið hefur skilað ríkissjóði miklu meiri tekjum en gömlu skattþrepin sem voru allt upp í 50%. Ég mótmæli því þeim fullyrðingum sem fram hafa komið í dag að 18% skattþrepið, stórfelld lækkun á tekjuskatti fyrirtækja hafi ekki skilað okkur ávinningi. Ég mótmæli líka því sem kom sérstaklega fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að engin ástæða væri til þess að ætla að lægri skattþrep drægju úr skattsvikum. Ég veit ekki hvar hann finnur þeim orðum sínum stað í skýrslunni, en á þeim eina stað í skýrslunni þar sem sérstaklega er vikið að þeim þætti segir einmitt, með leyfi forseta: „Á síðustu árum hafa skattar verið lækkaðir nokkuð hérlendis. Almennt viðhorf er að því lægri sem skattprósenta er og ásamt því að skattstofn sé breiður, þeim mun líklegra er að skattundanskot séu minni. Hérlendis hafa nokkur skref verið stigin í þessa átt, m.a. með lækkun skatthlutfalls af lögaðilum. Er talið að sú lækkun hafi eitthvað dregið úr skattsvikum.“ Fullyrðingar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um hið gagnstæða eiga því enga stoð í skýrslunni.  Eins og ég hef fjallað um í máli mínu er önnur meginniðurstaða skýrslunnar að í breyttu viðskiptaumhverfi felist ákveðnar nýjar hættur sem þurfi að bregðast við og alveg ljóst að við á hinu háa Alþingi og í hv. efnahags- og viðskiptanefnd munum ræða þá þætti. Auðvitað munum við ræða þá þætti og þær tillögur sem fram hafa komið af hálfu nefndar fjármálaráðherra um þetta efni. Við þurfum að fara yfir þær tillögur sem þar eru lagðar fram og við þurfum að vega og meta hverjar horfa til framfara og hverjar kunna að hafa einhverjar aðrar afleiðingar en þeim er ætlað. En aðalatriðið er þetta: Við þurfum að sjálfsögðu að bregðast við því þegar skattalög eru brotin. Við þurfum að hafa öflugt eftirlitskerfi sem er fært um að fylgjast með því að skattalögum sé fylgt og við þurfum að hafa refsivörslukerfi sem bregst við þegar skattalög eru brotin. Við verðum jafnframt að gæta þess að þegar við bregðumst við brotum hinna fáu séum við ekki að þrengja svo að hagsmunum og starfsskilyrðum hinna mörgu að þjóðarhag sé stefnt í voða vegna þess að atvinnustarfsemi flytjist úr landi eða atvinnustarfsemi nái ekki að blómgast með þeim hætti sem hún ella ætti möguleika á.

Frú forseti. Ég vil byrja á því eins og aðrir hafa gert að þakka fyrir þá skýrslu sem hér er lögð fram. Það er alveg auðséð að í hana hefur bæði verið lögð mikil vinna og einnig verið talsvert mikill metnaður til að skila góðu verki. Þó vekur athygli mína að nefndin sem vann þessa góðu skýrslu fékk ekki alla þá útreikninga sem hún bað um og hlýtur að vera full ástæða til að spyrja hvernig standi á því. Á nokkrum stöðum í skýrslunni kemur fram að nefndin ætlaði sér að bera saman við upplýsingar sem fram komu um skattsvik í sambærilegum athugunum á árunum 1986 og 1993. Nefndin varð að hverfa frá því markmiði og í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Í upphafi starfs nefndarinnar var ákveðið að bera saman niðurstöður úr fyrri skýrslum á grundvelli samanburðar úr þjóðhagsreikningum. Í fyrri skýrslum voru borin saman svokölluð ráðstöfunaruppgjör og framleiðsluuppgjör landsframleiðslu og var mismunurinn túlkaður sem líklegur undandráttur. … Upphafleg áform nefndarinnar um að bera áfram saman áðurgreindar stærðir til þess að meta umfang vanframtalinna tekna gengu ekki eftir. Lagði hún til að Hagfræðistofnun Háskóla Íslands yrði fengin til að gera slíka úttekt en fjármálaráðuneytið taldi rétt að reynt yrði til þrautar að vinna verkið ásamt Hagstofu Íslands, m.a. með tilliti til samanburðar við fyrri kannanir. Hagstofa Íslands hafði tekið við ýmsum verkefnum sem Þjóðhagsstofnun hafði áður með höndum, m.a. að gera þjóðhagsreikninga. Hjá Hagstofu Íslands kom fram að vandkvæðum væri háð að útvega umbeðin gögn. Engin gögn bárust því frá Hagstofu Íslands og ber nefndarstarfið þess merki. Í ljósi þess að ekki yrði unnt að fá gerða hagfræðilega úttekt á umfangi skattsvika var horfið að því ráði að byggja ályktanir um umfang skattsvika á fyrri úttektum.“ Við verðum því að hafa þá staðreynd í huga þegar við berum saman það sem fram kemur í skýrslunni og eldri skýrslum um sama mál. Rétt er þó að spyrja: Finnst hæstv. fjármálaráðherra þetta allt í lagi, þarf ekki að gera þarna bragarbót á? Hvað veldur því að Hagstofan getur ekki sinnt þessu verkefni? Nefndin telur á grundvelli þeirra gagna sem hún hafði að dregið hafi eitthvað úr umfangi hefðbundinna skattsvika, gamaldags skattsvika eða klassískra, eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði, og stunduð hafa verið lengi, þ.e. að vantelja fram tekjur, oftelja fram gjöld eða stunda svarta atvinnustarfsemi en aukning hefði aftur á móti orðið á skipulögðum, vandlega undirbúnum skattsvikum og skattasniðgöngu. Við höfum þó ekki töluleg gögn fyrir þeirri niðurstöðu nefndarinnar. Eins og sagði áðan byggir sú niðurstaða ekki á hefðbundnum útreikningum þar sem reiknað er út hvernig skattsvik gætu litið út. Við lestur skýrslunnar sést að skattsvik hafa breyst í eðli sínu. Í stað tilviljanakenndra svika einstaklinga sem koma upp vegna þess að tækifæri virðist vera til þess að nýta sér einhverjar smugur eða stunda skattundandrátt virðist þetta frekar vera orðin regluleg og skipuleg brotastarfsemi og við hljótum að þurfa að velta því fyrir okkur hvernig sú breyting hefur orðið. Eðli skattsvikanna hefur því breyst og nauðsynlegt að skattyfirvöld og eftirlitsaðilar séu í stakk búnir til að takast á við breytta tíma. Þrátt fyrir breytingarnar eru hin svokölluðu hefðbundnu skattsvik langviðamest og nema 18–24 milljörðum kr. af hinum áætluðu 25–34 milljarða kr. skattsvikum, þ.e. nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að 18–24 milljarðar af hinum 25–34 milljörðum liggi í svartri atvinnustarfsemi og öðrum vanframtöldum tekjum. Samtals skattsvik upp á 25–35 milljarða kr. eru ekki litlir fjármunir og höfum í huga að þetta er áætluð upphæð skatttekna sem þeir sem ættu að borga skatta samkvæmt gildandi skattalögum koma sér undan að greiða á ári hverju. Berum þetta aðeins saman við nokkrar lykiltölur úr rekstri ríkisins. Skattar og tekjur af hagnaði einstaklinga samkvæmt síðustu fjárlögum námu 73 milljörðum kr. Hærri talan í niðurstöðum nefndarinnar er upp undir helmingur af öllum sköttum og tekjum og hagnaði einstaklinga samkvæmt síðustu fjárlögum. Þetta er ekki langt frá því sem menn telja sig fá fyrir Símann ef þeir selja hann, við erum að tala um eina símasölu á ári eða upp undir það. Þeir aðilar sem svíkja undan skatti eru ekkert annað en laumufarþegar í samfélagi okkar og aðrir bera þá þyngri byrðar en ástæða er til vegna hegðunar hinna. Að endingu vil ég taka undir spurningu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem hún lagði fram og nauðsynlegt er að fá svör við og einnig að skýrslan verði send hv. efnahags- og viðskiptanefnd til umfjöllunar og við tökum hana síðan til 2. umr. en látum þetta ekki verða lokaumræðu um skýrsluna.

Virðulegur forseti. Í Íslandssögunni sem við lærðum í skóla kom fram að ein af ástæðum þess að Ísland byggðist fyrir meira en 1100 árum hafi verið sú að landnámsmenn voru tregir til þess að borga Noregskonungi háa skatta. Skýrsla starfshópsins sem hér er til umræðu bendir til þess að kannski sé þetta viðhorf enn ríkt í þjóðarsálinni. Samkvæmt henni er umfang skattsvika hér á landi gríðarlega mikið og stór hluti landsmanna tekur þátt í nótulausum viðskiptum eða skýtur hluta tekna sinna undan skatti. Höfundar skýrslunnar áætla að tap ríkisins og sveitarfélaga vegna skattsvika geti verið 8,5–11,5% af heildartekjum ríkisins og sveitarfélaga. Þetta eru gríðarlega háar upphæðir, 30–40 milljarðar kr. á árinu 2003, fjárhæð af svipaðri stærðargráðu og væntanlegt söluverð Landssímans eins og hér kom fram í síðustu ræðu. Slíkar fjárhæðir mætti að sjálfsögðu nýta til þess að lækka skattbyrði landsmanna eða þá ráðast í brýn verkefni í heilbrigðismálum, menntamálum, samgöngumálum, til að greiða niður skuldir ríkisins eða hvaðeina. Hér er því um mikið alvörumál að ræða. Starfshópur um umfang skattsvika fór yfir alla skattaframkvæmd hérlendis og er rétt að halda því til haga að ein meginniðurstaða nefndarinnar er sú að skattsvik vegna vantalinna tekna kunni að hafa minnkað og skil á virðisaukaskatti batnað. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni og bendir til þess að þótt niðurstöður nefndarinnar um umfang skattsvika hér á landi séu vissulega sláandi hafi nokkur árangur náðst á undanförnum árum. Með því að halda þessu til haga hér er á engan hátt verið að gera lítið úr þeim vanda sem við er að etja því að hann er vissulega mjög mikill. Með gerð þessarar skýrslu hefur verið unnið mikilvægt starf til þess að greina vandann og bent er á þau verkefni sem takast þarf á við í stefnumótun og lagasetningu svo að vinna megi gegn skattsvikum. Starfshópurinn setur fram ýmsar athyglisverðar tillögur og vekur athygli á vandamálum sem ekki hafa verið áður til mikillar umræðu hér á landi, t.d. því að skipulögð skattsvik hafa aukist og nýjar leiðir til skattsvika hafa opnast, einkum vegna erlendra samskipta. Þess vegna þurfi að gera breytingar á lögunum sem beinast að því að koma í veg fyrir að íslenskir skattaðilar nýti sér skattaparadísir og lágskattasvæði til að koma undan tekjum sem skattleggja á hér á landi. Styrkja þurfi upplýsingaöflun skattyfirvalda einnig til þess að hægt verði að eiga betur við þennan vanda. Skattalöggjöfin þurfi að duga betur til varnar gegn skattsvikum. Styrkja þurfi skattaframkvæmd og laga betur að nýjum og breyttum aðstæðum, efla skatteftirlit og skattrannsóknir og bæta starfsskilyrði skattyfirvalda. Sérstaklega eru athyglisverðar ábendingar nefndarinnar um að breyttar aðstæður í atvinnu- og viðskiptalífi hafi skapað ný tækifæri til skattsvika og að ráðgjöf um hvernig koma megi tekjum undan skatti hafi aukist. Gera þarf ábyrgð ráðgjafa sem veita vafasama og óábyrga skattaráðgjöf skýrari en nú, sem og persónulega ábyrgð eigenda og forsvarsmanna fyrirtækja. Nefndin telur að með því að grípa til fjölmargra ráðstafana sem fjallað er um í skýrslunni megi draga verulega úr skattsvikum og skila ríkissjóði miklum fjárhagslegum árangri. Þannig megi einnig bæta starfsskilyrði og samkeppnisstöðu heiðarlegs atvinnureksturs og auka jafnræði meðal fólksins í landinu. Þessar tillögur nefndarinnar hljóta að verða teknar til vandlegrar umfjöllunar á vettvangi stjórnsýslunnar og síðan hér á Alþingi því að það er verkefni okkar að tryggja það að skattkerfið sem Íslendingar búa við sé í senn réttlátt og skilvirkt og sjái til þess að allir greiði þann skerf til samneyslunnar sem lög kveða á um. Skattsvik af því umfangi eða í þeim mæli sem hér er um að ræða særa réttlætiskennd fólks. Virðulegur forseti. Ég tel samt að við getum ekki vænst þess að sá vandi sem 30–40 milljarða skattsvik á ári eru verði leystur eingöngu af stjórnvöldum og Alþingi með hertum lögum, bættu eftirliti og hertum refsingum. Þær upplýsingar sem eru einna athyglisverðastar í skýrslunni eru niðurstöður skoðanakönnunar sem starfshópurinn lét gera. Þrátt fyrir að sú könnun virðist staðfesta það mat að skattskil fari batnandi og vilji til skattsvika fari minnkandi eru niðurstöður sláandi. Hvorki meira né minna en 16% landsmanna könnuðust við það að hafa á árinu 2003 greitt fyrir vöru eða þjónustu sem líklega var ekki gefin upp til skatts. 28,5% landsmanna þekkja einhvern það ár sem boðin var vara eða þjónusta sem ekki átti að gefa upp til skatts. 55,9% landsmanna segjast mundu þiggja tekjur sem ekki þyrfti að gefa upp til skatts. 9% játa í könnuninni að hafa haldið tekjum undan skatti á árinu 2003. Þessar niðurstöður sýna að skattsvik eru ótrúlega útbreidd hér á landi. Það eru sennilega engar ýkjur að tala um þau sem víðtækt þjóðfélagsvandamál. Til að sigrast á því vandamáli skiptir vissulega miklu að bæta löggjöf og herða eftirlit. Þegar allt kemur til alls þarf þó meira til því að vandinn liggur ekki aðeins í lögunum og eftirlitinu, heldur ekki síst í viðhorfum sem koma fram hjá þjóðinni í þessari könnun. Einn mikilvægasti lærdómurinn af þessari skýrslu er kannski sá að sú arfleifð landnámsmannanna að hafa efasemdir um skattlagningu lifir enn góðu lífi hér á landi. Við þurfum að leita leiða í gegnum opinbera umræðu og fræðslu til að breyta megi þessum viðhorfum og ýta undir borgaralega vitund gagnvart því að standa samfélaginu skil á sköttum og skyldum. Virðulegi forseti. Ég vil að endingu þakka nefnd hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessa skýrslu. Hún er mjög fróðleg og mjög þarft innlegg í umræðuna, bæði hér á Alþingi og í samfélaginu öllu um meðferð skattamála og hún er mjög leiðbeinandi um það hvernig við getum tekið á skattsvikum til framtíðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmönnum fyrir málefnalega umræðu hér á þessum morgni um þetta mikilvæga málefni. Það eru nokkur atriði sem ég vil nefna sem fram hafa komið í máli þingmanna. Tveir hv. þingmenn hafa nefnt að staðið hafi á upplýsingum eða útreikningum af hálfu Hagstofu eða Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands eins og með vissum hætti má lesa út úr skýrslunni. Þar er hins vegar um misskilning að ræða. Ég hef hér í höndum minnisblað frá Hagstofu Íslands um þetta efni sem sjálfsagt er að veita efnahags- og viðskiptanefnd aðgang að. Þar kemur fram að Hagstofan hefur ekki látið í té mismun milli framleiðsluuppgjörs sem svo er kallað og ráðstöfunaruppgjörs þjóðhagsreikninga, enda hafi kerfisbundið verið unnið að því að bæta þessi reikningsuppgjör og eyða mun sem á milli þeirra hafi verið. Það er skoðun Hagstofunnar eins og áður Þjóðhagsstofnunar að fyrri skattsvikanefndir hafi dregið allt of víðtækar ályktanir af mismun uppgjörsaðferða við mat á skattsvikum. Ég vil bara að þetta komi hér fram. Menn voru kannski ekki að gera mjög mikið úr þessu máli hér en ég vil undirstrika þetta. Ýmsar spurningar hafa komið fram um einstök atriði sem nefnd eru í þessari skýrslu. Auðvitað verður vel farið yfir allar tillögur. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi tvennt sérstaklega, spursmálið um frestun söluhagnaðar og skattlagningu á vaxtagreiðslur úr landi. Fyrir hvoru tveggju eru má segja sögulegar skýringar. Það þarf auðvitað að gæta þess að ef farið verður út í breytingar á þessu, sem ég vil ekkert útiloka, þarf að gæta þess að það hafi ekki óeðlilegar aukaverkanir. Við munum að undanþága á skattlagningu vaxta úr landi var ekki síst hugsuð til þess að koma í veg fyrir að lánstraust Íslands eða ríkisins rýrnaði með því að skattur væri lagður á greiðslur af lánum sem ríkið greiddi til útlanda. Það er fleira þess háttar sem þarf að fara vel yfir. Auðvitað er líka rétt að til skjalanna hefur komið misnotkun í þessum efnum sem liggur fyrir skjalfest og það þarf að finna þarna hið rétta jafnvægi til að geta komið í veg fyrir misnotkun en jafnframt óeðlilegar hliðarverkanir af slíkum breytingum. Ég vil segja það að lokum, herra forseti, að auðvitað er pólitískur ágreiningur um það á Íslandi og í þjóðfélaginu hve mikil skattheimta á að vera, hvort skattar eigi að vera háir eða lágir. Það hefur komið fram ítrekað, við þurfum ekki að deila um það hér í þessari umræðu, en það er ekki pólitískur ágreiningur um það að menn eigi að borga þá skatta sem Alþingi ákveður að leggja á. Annað á ekki að viðgangast og mönnum er engin vorkunn, hvorki fyrirtækjum né einstaklingum, að greiða þá skatta eins og nú er búið að koma skattheimtunni fyrir hér. Eins og skatthlutföll eru orðin lág, bæði á fyrirtæki og einstaklinga, er mönnum engin vorkunn að standa skil á sköttum sínum. Það á að taka hart á öllum svikum.

Virðulegi forseti. Það veldur mér vonbrigðum hve óljós og loðin svör hæstv. ráðherra eru um það hvaða tillögum hann hyggist fylgja eftir af þeim 24 tillögum sem skattsvikanefndin setur fram. Mér finnst að hæstv. fjármálaráðherra tali um það hér að það sé t.d. erfitt að fylgja eftir þessum tillögum um frestun skattlagningar á söluhagnaði þegar um er að ræða að frestun fæst með kaupum á hlutabréfum í erlendum fyrirtækjum. Hér er um skattsvikaleið að ræða sem þarf að loka. Þarna er um misnotkun að ræða en margar þjóðir hafa skattlagt uppsafnaðan hagnað í eignum sem fluttar eru úr landi. Ég spyr: Af hverju getum við ekki farið þá leið? Mér finnst hæstv. ráðherrann líka óljós varðandi skattlagningu á vöxtum sem greiddir eru úr landi. Þetta hafa aðrar þjóðir gert og ég skil ekki af hverju við getum ekki gert þetta og/eða að skilyrða skattfrelsi við lönd sem við höfum tvísköttunarsamning við og gefa fullar upplýsingar til íslenskra skattyfirvalda. Ég saknaði þess líka að heyra ekki skoðun hæstv. ráðherra á því að lög verði sett um upplýsingaskyldu banka við skattyfirvöld og að komið verði á sérstökum sérhæfðum eftirlitsdeildum sem hafi skatteftirlit með stórfyrirtækjum. Þetta er gífurlega stór tillaga og róttæk um upplýsingaskyldu banka en það hefur komið fram að af 30 löndum veita 20 skattyfirvöldum sjálfkrafa slíkar upplýsingar. Það hefur líka komið fram að skattskil Svía varðandi fjármagnstekjuskattinn voru bætt um 20–30% þegar þessari upplýsingaskyldu var komið á. Þess vegna ítreka ég nú óskir mínar til hæstv. ráðherra um að hann tali skýrar í þessum efnum varðandi þessa þrjá mikilvægu þætti. Ég gæti vissulega nefnt fleiri en þetta eru grundvallaratriði í skýrslunum sem mér finnst eiginlega ómögulegt að við skiljum við í þessari umræðu án þess að fá skýrari svör frá ráðherranum.

Virðulegi forseti. Svör mín eru hvorki loðin né óljós. Hér erum við ekki með nákvæmar tillögur til að taka afstöðu til. Það verður að hafa í huga að t.d. er verið að tala um að breyta reglum um frestun söluhagnaðar en það er ekki verið að tala um að afnema þann möguleika. Það er verið að tala um að breyta möguleikanum en hversu mikið liggur ekki nein tillaga fyrir um. Ég segi það bara, við erum opin hér fyrir öllum þessum tillögum. Ég tók afstöðu til nokkurra af þessum 24 tillögum í framsöguræðu minni, annað er til athugunar og þarf að fara betur yfir. Sumt er kannski verr ígrundað en annað. Sumar tillögur þarna eru um skipulagsbreytingar varðandi réttarfarsleg málefni eins og saksóknarvald eða málflutningsumboð til stofnana skattkerfisins sem er mál þess eðlis að fleiri þurfa að koma að slíku en bara fjármálaráðuneytið, þetta er réttarfarslegt málefni. Ég vísa því algerlega á bug að hér sé tekið illa eða með óljósum hætti á hlutum af minni hálfu. Það þarf hins vegar að fara vel yfir þessi atriði. Varðandi t.d. skattgreiðslur á vexti úr landi liggur alveg fyrir að þar eru sögulegar ástæður fyrir þessum reglum. Hér voru vextir neikvæðir á sínum tíma. Hér var skömmtun á fjármagni og þurfti leyfi til að taka lán í útlöndum. Þetta er að hluta til arfur frá þeim tíma. Auðvitað hafa aðstæður breyst og auðvitað á ekki að líða mönnum það að nota slík ákvæði til að koma sér undan eðlilegum skattgreiðslum. Það er alveg rétt. Það á ekki að líða mönnum það. Það verður líka að gæta þess að afleiðingarnar af slíkri breytingu verði ekki verri en sá vandi sem á að vinna bug á. Um það snýst þetta mál hvað varðar mat á tilteknum breytingum í þessu kerfi. Hér liggur fyrir góður grunnur til umfjöllunar sem við munum auðvitað fara betur yfir.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, við erum alveg sammála um að það á ekki að líða mönnum að komast undan eðlilegum skattgreiðslum. En ef menn meina eitthvað með því þá hljóta þeir að fylgja fast eftir þeim tillögum sem fram koma í skýrslu skattsvikanefndar. Ég fagna því sannarlega sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að hann lokar ekki á neinar þær hugmyndir. Hann er opinn fyrir öllum þessum hugmyndum. Ég tel afar mikilvægt að efnahags- og viðskiptanefnd fái nú skýrsluna til umfjöllunar og móti sínar tillögur um það hvernig hún vill taka á þessu máli og komi með sínar tillögur aftur inn í þingið. Það er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra fái leiðsögn frá þinginu um hvað þingið vill gera í þessu efni. Það hefði verið fróðlegt að fá fram hjá hæstv. ráðherra hvort hann telji málin komin það langt á hans vegum eða hvort hann muni setja í gang þá skoðun á þessu máli að við munum eiga von á því að fá fram lagabreytingar á þessu þingi vegna þess að margar af þessum tillögum kalla á lagabreytingu. Ég vil líka nefna eitt atriði sem við höfum ekki rætt í þessari umræðu. Það er ástæða til þess að hafa áhyggjur af frjálslegum reglum um yfirfæranlegt rekstrartap sem hefur vaxið úr hvorki meira né minna en 80 milljörðum í nærri 170 milljarða á árunum 2000–2003. Það má benda á að fyrirtæki hafa í verulegum mæli nýtt sér þetta sem er út af fyrir sig ekkert hægt að gagnrýna. En þær eru of frjálslegar þessar reglur. Til dæmis voru á árunum 1998–2001 2.200 fyrirtæki skattlaus þrátt fyrir 70 milljarða rekstrarhagnað vegna nýtingar á rekstrartapi. Þetta er eitt af því sem ég hefði mjög gjarnan viljað skoða. En ég treysti því, af því að hæstv. ráðherra vill auðvitað og eðlilega sporna gegn skattsvikum, að hann fari þá leiðir hinna reyndu manna í skatteftirlitinu sem hafa besta og gleggsta yfirsýn yfir hvar gloppurnar eru í skatteftirliti og skattframkvæmd, að hann fylgi þessum tillögum eftir og það af fullri hörku til þess að við náum einhverjum árangri því útilokað 

Frú forseti. Ég er sammála því að ég held að stærsta verkefnið eða a.m.k. stærsta nýja verkefnið sem við stöndum frammi fyrir í þessum efnum sé að takast á við þetta breytta umhverfi og ýmsar smugur sem menn að finna sér í gegnum tilfærslur á fjármagni og hagnaði og starfsemi milli landa. Hér hafa verið nefndir hlutir eins og undanþága á skattlagningu vaxtagreiðslna úr landi og frestun söluhagnaðar eða aðferð til að fresta skattlagningu hagnaðar með ýmsum aðferðum sem tengjast slíkum flutningum milli landa. Ég hef reyndar lengi verið þeirrar skoðunar að okkur hafi vantað allt of lengi á Íslandi skýrar og skilvirkar reglur um samstæðuskattlagningu móðurfélaga og dótturfélaga í ólíkum löndum. Það hefði verið nær á sínum tíma að fara út í slíka vinnu í stað þess að stofna hér til alþjóðlegu viðskiptafélaganna sem varð auðvitað upphafsmönnum þess máls til mikillar háðungar eins og kunnugt er. Ég tel mjög mikilvægt að efnahags- og viðskiptanefnd fari rækilega yfir tillögur þessarar skýrslu og vinni það í samstarfi við fjármálaráðuneytið og sérfræðingana sem hér hafa lagt hönd á plóginn. Ég vil sérstaklega inna hæstv. ráðherra eftir afstöðu til tveggja hluta, þ.e. annars vegar áherslna Verslunarráðsins og yfirskriftar viðskiptaþings um 15%-landið Ísland sem ég fullyrði að er algjörlega á skjön við niðurstöður þessarar skýrslu. Ekkert í þessari skýrslu færir fram rök fyrir því að það sé sérstakt kappsmál, a.m.k. ekki í skattalegu tilliti, að halda áfram á þeirri vegferð með tekjuskatta stóru aðilanna niður í ekki neitt. Í seinna tilvikinu vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra um þjónustutilskipun Evrópusambandsins sem í vændum er. Er fjármálaráðuneytið að fylgjast með framvindu þess máls og/eða að reyna að beita eitthvað áhrifum sínum í þeim efnum? Hefur hæstv. ráðherra, í ljósi meginniðurstaðna skýrslunnar um að þarna séu hinar nýju og hættulegu smugur, engar áhyggjur af því sem þar er að gerast?

Virðulegi forseti. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að ég hef ekki enn haft tíma til að kynna mér tillögur Verslunarráðsins um 15%-landið Ísland enda hafa þær ekki verið birtar opinberlega svo mér sé kunnugt um. En það má vera að hv. þingmaður hafi þar betri sambönd en ég. Ég geri ráð fyrir því að hugmyndin þar sé sú að samræma fleiri skatta en einn í 15%-hlutfallinu. Má vera að þar sé fjármagnstekjuskattur sem er þó að færa sig í humáttina að tillögum hv. þingmanns um 18% fjármagnstekjuskatt. Það er kannski ekki þá frá sjónarmiði þingmannsins allt alvont í þessu. En ég geri ráð fyrir því að þar sé talað um að tekjuskattur fyrirtækja lækki í 15% og jafnvel tekjuskattur ríkisins á einstaklinga. Þó þekki ég það ekki til hlítar. En ég verð nú að segja að ég hef séð vitlausari tillögur en þetta ef þetta er það sem í þeim stendur og hafa þær vitlausari tillögur ýmsar komið frá vinstri grænum. Varðandi þjónustutilskipun Evrópusambandsins þá verð ég að viðurkenna að ég er ekki nægilega vel kunnugur því máli. Ég mun kynna mér það í framhaldi af því sem hv. þingmaður beindi hér til mín. Hann er þeirrar skoðunar að þar séu ýmis víti til að varast og við munum sannarlega reyna að gera það ef það mál er þannig vaxið. En ég, eins og ég segi, hef því miður ekki nákvæmar upplýsingar um það til að deila með þingmanninum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hann er ákaflega samstarfsfús og hvetur hér til þverpólitískrar samstöðu, m.a. gegn skattsvikum, á þessum ágæta morgni. Ég fagna því. Hæstv. ráðherra kemur vel undan skammdeginu. Varðandi þjónustutilskipunina þá vil ég meina að vissulega séu í henni miklu alvarlegri hættur hvað varðar stöðu vinnumarkaðarins, réttindi launafólks og annað í þeim dúr. En ég hef ástæðu til að ætla, og það er ekki bara ég sem hugsa á þeim nótum heldur veit ég að þetta er útbreidd skoðun meðal þeirra sem hafa verið að fylgjast með þeim málum, að líka sé ástæða til að fylgjast með því máli vegna mögulegra tekjuáhrifa skatttekna opinberra aðila og þeirrar hættu að þjónustutilskipunin verði til þess að grafa undan samneyslunni í þeim löndum sem hafa burðast við að halda uppi sæmilega myndugu velferðarkerfi. Það væri nú gaman ef það væri fólgið í 15%-tillögum Verslunarráðsins að hækka fjármagnstekjuskattinn upp í 15% og væru það þá tíðindi ef það gerðist að Verslunarráðið legði til skattahækkun. Ég bíð nú með að sjá það eða heyra hvað þarna er nákvæmlega á ferðinni. Ætti það síðan að þýða að eiginlega allar aðrar prósentur færu niður á móti þá er ég nú ekki viss um að ég mundi gera þau kaup á eyrinni. Auðvitað er rétt að ástæða er til að fá þær tillögur fram í dagsljósið og sjá hvað nákvæmlega er í þeim fólgið. En mér einhvern veginn býður í grun að þar sé áfram á ferðinni hugmyndafræðin um bara því lægra því betra, því lægri prósentur, því minni skattsvik, sem auðvitað fær falleinkunn í þessari skýrslu því meginniðurstaða hennar er sú að almenningur sem borgar miklu hærri prósentur er ekki aðalvandamálið í þessu heldur stóru umsvifamiklu aðilarnir sem hafa fengið mestar skattalækkanir. Þeir eru áfram aðaláhyggjuefnið í sambandi við skattsvik. Frjálshyggjukenningin um skattprósentur býður því skipbrot í þessari skýrslu.  
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 144/1994, um ársreikninga Við samningu þessa frumvarps var þrennt haft í huga: 1. Að reglugerð Evrópuráðsins og þingsins nr. 1606/2002, frá 19. júlí 2002, um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla, verði veitt lagagildi hér á landi. 2. Að taka upp ákvæði tilskipunar nr. 51/2003/ESB, en markmið hennar er að nútímavæða reikningsskil annarra félaga en þeirra sem taka upp alþjóðlega reikningsskilastaðla. 3. Að færa ársreikningalögin til nútímalegs horfs, á sama hátt og Danir gerðu við endurútgáfu ársreikningalaga sinna, samanber dönsk lög nr. 448/2001. Þegar frumvarp til laga um ársreikninga var samið á árunum 1993–1994 var framsetning þágildandi dönsku ársreikningalaganna höfð til hliðsjónar og þykir því efni til að beita þeirri fyrirmynd enn og aftur. Vík ég þá í fyrsta lagi að reglugerð nr. 1606/2002. 
             Í frumvarpi þessu er verið að innleiða ákvæði reglugerðarinnar og jafnframt nánari ákvæði um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla. Við innleiðingu reglugerðarinnar hér á landi öðlast texti hennar lagagildi í heild sinni. Samkvæmt 4. gr. reglugerðar EB nr. 1606/2002, eins og hún hefur verið aðlöguð, ber félögum sem hafa verðbréf sín skráð á skipulegum verðbréfamörkuðum innan EES að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum, sem skammstafað er IAS/IFRS, við gerð samstæðureikninga sinna fyrir hvert reikningsár sem hefst 1. janúar 2005 eða síðar. Með alþjóðlegum reikningsskilastöðlum er í þessu sambandi átt við þá reikningsskilastaðla sem IASC - á ensku: International Accounting Standards Committee - hefur þróað og gefið út og þá reikningsskilastaðla sem síðar verða gefnir út af IASB - á ensku: International Accounting Standards Board - og framkvæmdastjórn ESB hefur samþykkt með formlegum hætti og birt samkvæmt ákvæðum reglugerðar EB nr. 1606/2002. Að auki inniheldur reglugerð EB nr. 1606/2002 ákvæði sem hverju aðildarríki er heimilt að útfæra með ákveðnum hætti í löggjöf sinni. Samkvæmt a-lið 5. gr. reglugerðarinnar er hverju aðildarríki heimilt að leyfa eða krefjast þess að skylda skráðra félaga til að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum nái einnig til ársreikningsgerðar félaganna, en grunnskyldan samkvæmt reglugerðinni nær aðeins til samstæðureikninga. Jafnframt er aðildarríkjum heimilt samkvæmt b-lið 5. gr. reglugerðarinnar að leyfa eða krefjast þess að önnur félög, þ.e. félög sem ekki eru með verðbréf skráð á skipulegum verðbréfamarkaði innan EES, beiti stöðlunum við gerð samstæðureikninga og/eða ársreikninga. Í 9. gr. reglugerðar EB nr. 1606/2002 er síðan heimild fyrir aðildarríkin til að fresta gildistöku skyldu samkvæmt 4. gr. reglugerðarinnar, um að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við gerð samstæðureikninga, gagnvart tilteknum félögum, fram til reikningsárs sem hefst í janúar 2007 eða síðar. Annars vegar er þar um að ræða félög sem eingöngu hafa skuldabréf skráð á skipulegum verðbréfamörkuðum innan EES og hins vegar félög sem eru með verðbréf skráð á verðbréfamörkuðum utan EES, og þau hafa í þeim tilgangi notað aðra alþjóðlega viðurkennda staðla sem grunn fyrir samstæðureikninga sína allt frá reikningsári sem hófst fyrir gildistöku reglugerðar EB nr. 1606/2002. Heimildarákvæði 9. gr. umræddrar reglugerðar EB er í frumvarpi þessu sett fram með þeim hætti að þeim félögum sem ber að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við gerð samstæðureikninga sinna samkvæmt 4. gr. umræddrar reglugerðar og eingöngu hafa skráð skuldabréf á skipulegum verðbréfamarkaði verður ekki gert skylt að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við gerð samstæðureikninga sinna fyrr en fyrir hvert reikningsár sem hefst 1. janúar 2007 eða síðar. Heimildarákvæði a-liðar 5. gr. reglugerðar EB nr. 1606/2002 er í frumvarpi þessu sett fram með þeim hætti að félögum sem hafa hlutabréf sín skráð á skipulegum verðbréfamarkaði innan EES verður gert skylt að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við gerð ársreikninga sinna, hvort sem félögin gera samstæðureikninga eða ekki, en skylda til að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við gerð ársreikninga hefst þó ekki fyrr en fyrir hvert reikningsár sem hefst 1. janúar 2007 eða síðar. Félögum sem eingöngu hafa önnur verðbréf en hlutabréf skráð verður ekki gert skylt að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við gerð ársreikninga sinna fyrr en eftir hvert reikningsár sem hefst 1. janúar 2007 eða síðar. Meginröksemdin að baki því að heimila félögum að bíða til 2007 með að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við gerð ársreikninga sinna er sú að tillit er tekið til þeirra félaga sem ekki gera samstæðureikninga. Fyrir slík félög kann skylda til að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum strax fyrir hvert reikningsár sem hefst 1. janúar 2005 eða síðar að vera íþyngjandi og hafa í för með sér aukinn kostnað. Með tilliti til þess að skammur tími er til stefnu og að um er að ræða lítinn hluta þeirra viðskipta sem eiga sér stað á verðbréfamarkaði hérlendis þykir rétt að veita félögum þessum aukið svigrúm til að aðlaga sig breyttu umhverfi reikningsskila sem beiting alþjóðlegra reikningsskilastaðla hefur í för með sér. Með því að gera kröfu um að félög með skráð hlutabréf, sem eingöngu gera eigin ársreikning, beiti alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við reikningsskil sín er þeim félögum gert að standa jafnfætis félögum sem gera samstæðureikninga, að því er varðar möguleika fjárfesta til að meta fjárhagslega afkomu félagsins, og gæti slíkt átt þátt í að gera viðkomandi félag að eftirsóknarverðari fjárfestingarkosti. Lögð er áhersla á það sjónarmið fjárfesta að þeir megi treysta því að félög, sem lúta íslenskum lögum og hafa hlutabréf skráð á skipulegum verðbréfamarkaði innan EES, geri reikningsskil sín eftir sömu reglum. Óæskilegt teljist að fjárfestirinn þurfi að afla sérstakra upplýsinga um uppgjörsaðferðir eða hvort viðkomandi félag geri samstæðureikning eða ekki. Með því að gera kröfu um að sömu reikningsskilaaðferðum skuli beitt við gerð ársreiknings og samstæðureiknings er tryggt ákveðið samræmi í fjárhagslegum upplýsingum og aðstaða fjárfesta er bætt. Ljóst er að ákvæði frumvarps þessa um skyldu til að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum ganga lengra en ákvæði reglugerðar (EB) nr. 1606/2002. Í því sambandi er rétt að fram komi að tvö ólík sjónarmið voru aðallega uppi hvað þetta varðar. Annars vegar var það sjónarmið að hagsmunir fjárfesta væru í fyrirrúmi, að þeir ættu kröfu á að öll reikningsskil skráðra félaga væru gerð samkvæmt sömu reglum. Hins vegar kom það sjónarmið fram að ekki væri ástæða til að gera ríkari kröfur í lögum en umrædd reglugerð EB nr. 1606/2002 sjálf gerði. Slíkt gæti leitt til kostnaðarauka fyrir þau félög sem um ræðir, auk þess sem skipulegur verðbréfamarkaður gæti sett sínar eigin reglur varðandi þá aðila sem fá verðbréf sín skráð. Niðurstaðan varð sú að sjónarmið um samræmi í reikningsskilum skráðra félaga og um vernd hagsmuna fjárfesta þótti vega þyngra. Varðandi skyldu félaga til að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum við gerð ársreikninga sinna er þó ein mikilvæg undantekning. Félögum sem ekki gera samstæðureikning og hafa eingöngu önnur verðbréf en hlutabréf skráð verður ekki gert skylt að beita stöðlunum við gerð ársreikninga sinna. Megináhersla er lögð á þau félög sem hafa skráð hlutabréf enda viðskipti með hlutabréf almennust hér á landi. Ekki þykir rétt að gera sömu kröfur til félaga sem eingöngu hafa aðrar tegundir verðbréfa skráð hvað varðar skyldu til að beita alþjóðlegum reikningsskilagjörðum við gerð ársreikninga. Þeim félögum sem ekki hafa verðbréfin sín skráð á skipulegum verðbréfamarkaði innan EES verður ekki gert skylt að beita alþjóðlegum reikningsskilastöðlum fyrir reikningsskil sín, hvorki við gerð samstæðureiknings né ársreiknings, heldur verður þeim heimilt að beita stöðlunum samkvæmt eigin ákvörðun að uppfylltum tilgreindum stærðarmörkum sem fram koma í frumvarpinu. Í frumvarpinu er kveðið á um að annars vegar hafi Fjármálaeftirlitið og hins vegar ársreikningaskrá eftirlit með að félög beiti alþjóðlegum reikningsskilastöðum. Með þessu fyrirkomulagi er komið í veg fyrir skörun á milli Fjármálaeftirlits og ársreikningaskrár. Fjármálaeftirlitið skal hafa eftirlit með þeim félögum sem það hefur eftirlit með samkvæmt lögum nr. 87/1998 en ársreikningaskrá með öðrum skráðum sem óskráðum félögum. Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. núgildandi laga nr. 144/1994, um ársreikninga, sbr. og 9. gr. reglugerðar nr. 319/2003, um ársreikningaskrá, skil og birtingu ársreikninga, skal ársreikningaskrá gera úrtakskannanir og athuganir á ársreikningum, samstæðureikningum og skýrslum stjórna í því skyni að sannreyna að þessi gögn séu í samræmi við ákvæði laga um ársreikninga. Samkvæmt frumvarpi þessu mun eftirlitshlutverk ársreikningaskrár breytast frá því sem verið hefur. Með þessu er lögð áhersla á að heildareftirlit með ársreikningum og samstæðureikningum sé í höndum tveggja aðila sem skulu hafa samstarf um verklag við eftirlitið gagnvart öllum félögum hér á landi sem falla undir gildissvið þessa kafla um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla auk þess sem ársreikningaskrá hefur eftirlit með almennum ákvæðum laga um ársreikninga. Gert er ráð fyrir að endurmat fari fram á framkvæmd eftirlits með ársreikningum og samstæðureikningum félaga. Skipta má eftirlitsþættinum í flokka eftir áherslum. Í því sambandi þarf að huga sérstaklega að þeim félögum sem eru skráð á skipulegum verðbréfamarkaði, þar þarf að gera ráð fyrir mun ítarlegri eftirlitsframkvæmd en gagnvart óskráðum félögum. Leggja þarf áherslu á að endanlegt fyrirkomulag eftirlitsþáttarins sé hagkvæmt í alla staði. Á þessu stigi er ekki gerð tillaga um viðurlagaheimildir í tengslum við eftirlitið en skv. 1. tölulið 1. mgr. 84. gr. laga um ársreikninga telst það til refsiverðra brota sem sætir fésektum ef gerð ársreiknings eða samstæðureiknings er andstæð lögunum þannig að reikningsskilin gefi ekki glögga mynd í samræmi við góða reikningsskilavenju. Einnig er lagt til að eftirlitsskyldir aðilar skuli standa straum af kostnaði við eftirlitið. Vík ég nú hv. þingmönnum til glöggvunar að tilskipun nr. 51/2003/EB. Með þessari tilskipun er Evrópusambandið að setja lokahnykkinn á varðandi endurskoðunarreglur um ársreikninga. Þar er verið að leggja til breytingar á 4. og 7. tilskipun ESB og uppfærðar reglur um ársreikninga að reglum alþjóðlegu reikningsskilastaðlanna fyrir félög sem munu ekki fara eftir alþjóðlegum reikningsskilastöðlum. Markmið tilskipunarinnar um nútímavæðingu er þríþætt: 1. Að afnema þau ákvæði tilskipana sem stangast á við innleidda alþjóðlega reikningsskilastaðla, 2. að tryggja að allir valkostir reikningsskila sem tiltækir eru samkvæmt settum alþjóðlegum reikningsskilastöðlum séu til staðar fyrir félög sem ber að halda áfram að fara eftir lögum um ársreikninga í hverju aðildarríki og 3. að færa undirstöðuatriði formgerðar ársreikningslaga til nútímahorfs þannig að rammi reikningsskila veiti hvort tveggja samræmi við nútímaframkvæmd reikningsskila og nægjanlegan sveigjanleika til að leyfa frekari þróun þeirra. Til að ná þessum tilgangi er aðildarríkjunum ætlað að breyta ákvæðum landslaga um ársreikninga sem eiga að gilda fyrir þau félög sem fara eftir þeim í stað alþjóðlegu reikningsskilastaðlanna. Þessu er náð með því að taka upp kröfur alþjóðlegra reikningsskilastaðla án þess að fella niður gildandi valkosti sem eru fyrir í tilskipunum og landslögum. Hafa ber í huga að það er ekki verið að setja þessa tilskipun til að félög taki upp reikningsskil alþjóðlega reikningsskilaráðsins, það gerir reglugerðin, heldur er tilgangurinn að heimila öðrum félögum að nota einstaka innleidda reikningsskilastaðla. Er því sá munur á þessari tilskipun og reglugerð 1606/2002 að á meðan reglugerðin felur í sér að tiltekin félög eru beinlínis skylduð til að haga reikningsskilum sínum í samræmi við alþjóðlega reikningsskilastaðla er tilskipuninni ætlað að tryggja að öðrum félögum sé heimilt að semja reikningsskil sín í samræmi við slíka staðla, kjósi þau það á annað borð, ásamt þeim reikningsskilareglum sem kveðið er á um í lögum um ársreikninga. Þannig geta þau notið þeirra gæða sem alþjóðlegu reikningsskilastaðlarnir veita án þess að taka á sig þá kvöð sem skyldan hefur í för með sér, að beita þeim á alla þætti reikningsskila. Sem dæmi um aðlögun tilskipana að reikningsskilastöðlum má nefna breytingu á 31. gr. 4. tilskipunar sem er í samræmi við reikningsskilastaðal nr. 37, um áætlaðar skuldir, óvissar skuldbindingar og óvissar eignir. Samkvæmt staðlinum skal taka til greina allar skuldir sem myndast kunna á reikningsárinu eða í tengslum við fyrri reikningsár en þar að auki verður áfram í gildi fyrir þessi félög heimild til að taka einnig tillit til fyrirsjáanlegra skulda og allt tap sem myndast kann á reikningsárinu eða í tengslum við fyrri reikningsár, sbr. 20. gr. gildandi ársreikningalaga. Enn fremur verður leyfilegt að endurmeta alla fastafjármuni, þar með talið óefnislega fastafjármuni, í samræmi við reikningsskilastaðal nr. 38, um óáþreifanlegar eignir. Þá verður heimilt að meta fjárfestingareignir til gangvirðis í samræmi við reikningsskilastaðal nr. 40, um fjárfestingareignir, og nr. 41, um landbúnað. Einnig verður heimilt að breyta framsetningu rekstrarreiknings og efnahagsreiknings í samræmi við alþjóðlega þróun sem fram kemur í reikningsskilastöðlum alþjóðareikningsskilaráðsins. Nauðsynlegar breytingar á framsetningu rekstrarreiknings og efnahagsreiknings verða gerðar með reglugerð samkvæmt heimild í lögunum. Tilskipun nr. 51/2003/ESB mælir fyrir um strangari kröfur til þess að skýrsla stjórnar félags eða samstæðu sé í samræmi við bestu viðteknu starfsvenjur. Til að skýrslan gefi glöggt yfirlit yfir þróun í rekstri og stöðu félags eða samstæðu í samræmi við umfang reksturs er gert ráð fyrir að upplýsingar takmarkist ekki aðeins við fjárhagslega þætti heldur nái þær einnig til greiningar á umhverfis- og félagslegum þáttum sem nauðsynlegir eru til að skilja þróun, árangur og stöðu félags. Þá er aukið samræmi í gerð og framsetningu á endurskoðunarskýrslum með breytingum á kröfum sem gerðar eru til forms og efnis þeirra. Er það gert til að gera þessa mikilvægu þætti í reikningsskilum aðgengilegri og auðvelda jafnframt samanburð við önnur félög. Lagt er til í frumvarpinu að hinar auknu kröfur nái aðeins til þeirra félaga sem eru skráð á skipulegum verðbréfamarkaði og stærri félaga. Tilgangur nútímavæðingar tilskipunarinnar er þess vegna að auðvelda öðrum félögum sem falla undir lög um ársreikninga notkun á settum alþjóðlegum reikningsskilastöðlum því lög um ársreikninga verða áfram grundvöllur reikningsskila þessara félaga, svo og grundvöllur reikningsskila á þeim þáttum sem settar alþjóðlegar reikningsskilareglur fást ekki við, svo sem um skýrslu stjórnar og endurskoðun og birtingu ársreikninga. Auk framangreindra breytinga í samræmi við tilskipunina eru lagðar til töluverðar breytingar á uppsetningu laganna og jafnframt eru mörg ákvæði þeirra gerð ítarlegri. Hyggst ég ekki rekja þau atriði nánar í þessari framsöguræðu. Virðulegi forseti. Vil ég að endingu leggja til að að lokinni þessari umræðu, sem áreiðanlega verður löng og ítarleg, verði frumvarpinu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um bókhald. Þau eru nr. 145/1994. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða lagafrumvarpi til breytinga á lögum um ársreikninga sem ég gerði grein fyrir fyrr á fundinum. Lög um bókhald hafa að geyma ákvæði um bókhaldsskyldu, bókfærslu og bókhaldsskjöl og geymslu þessara gagna, auk almennra ákvæða um ársreikninga annarra félaga en þeirra sem falla undir lög um ársreikninga, þ.e. hlutafélög, einkahlutafélög og samvinnufélög, auk tiltekinna sameignarfélaga og samlaga. Félög, sjóðir og stofnanir, flest sameignarfélög og samlög, svo og bókhaldsskyldir einstaklingar, falla ekki undir ákvæði laga um ársreikninga eða ákvæði annarra laga um reikningsskil. Þessir aðilar skulu semja ársreikninga sína í samræmi við ákvæði III. kafla laga um bókhald en þeim er þó heimilt að fara eftir ákvæðum laga um ársreikninga sem eru öllu ítarlegri og kröfuharðari um framsetningu og mat eigna og skulda og fleiri atriða en III. kafli í lögum um bókhald. Breytingar þær sem hér eru lagðar til eru í samræmi við breytingar í frumvarpi til laga um breytingar á lögum um ársreikninga og jafnframt eru lagðar til nokkrar orðalagsbreytingar. Þá er lagt til að aðilar sem semja ársreikninga sína samkvæmt III. kafla laganna um bókhald hafi almenna heimild til að beita einstökum settum alþjóðlegum reikningsskilastöðlum eða reikningsskilastöðlum reikningsskilaráðs við samningu sinna reikningsskila í stað reglna samkvæmt lögunum. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Með frumvarpi þessu eru lagðar til tvær efnisbreytingar á lögunum um þennan lífeyrissjóð. Í fyrsta lagi er lagt til að stjórn lífeyrissjóðsins verði eftirleiðis gert að ákveða þau viðmiðunarlaun, sem iðgjöld sjóðfélaga eru greidd af, ef sjóðfélagar taka ekki laun samkvæmt samningum eða launaákvörðunum sem miðast við kjarasamninga opinberra starfsmanna, Kjaradóm, kjaranefnd eða kjarasamninga sem sveitarfélög gera á grundvelli laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Viðmiðunarlaunin skulu ákveðin með hliðsjón af launaákvörðunum sem gilda um ríkisstarfsmenn. Í einhverjum tilvikum hafa launagreiðendur, sem fengið hafa heimild til að greiða iðgjald til sjóðsins fyrir starfsmenn sína, greitt þeim laun sem ekki eru í samræmi við laun í kjarasamningum opinberra starfsmanna. Með þessu hefur skapast ákveðið misræmi milli starfsmanna hjá þessum launagreiðendum og almennra sjóðfélaga. Jafnframt getur með þessu skapast mikið misræmi milli innborgaðra iðgjalda hjá tilteknum sjóðfélaga og þess lífeyrisréttar sem hann ávinnur sér þar sem lífeyrisgreiðslur eru eingöngu miðaðar við síðasta starf viðkomandi. Framangreindri breytingu er ætlað að taka á þessu misræmi. Í öðru lagi er í frumvarpi þessu lagt til að ákvæðum um skilyrði til aðildar að Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga verði breytt. Þær breytingar eru að hluta til samhljóða breytingum í frumvarpi frá síðasta þingi en þær tillögur náðu náðu hins vegar ekki fram að ganga. Í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis af því tilefni kom þó fram að heildstæða skoðun þyrfti að gera á aðildarskilyrðum sjóðsins áður en gerðar yrðu breytingar á þeim. Slík skoðun hefur nú farið fram af hálfu fjármálaráðuneytisins í samvinnu við hagsmunaaðila. Samkvæmt gildandi lögum skulu allir hjúkrunarfræðingar sem áttu aðild að sjóðnum við árslok 1996 og vinna hjúkrunarstörf í þjónustu ríkis, bæjar- og sveitarfélaga eða annarra opinberra stofnana eða við heilbrigðisstofnanir sem eru viðurkenndar af heilbrigðisstjórninni, eiga rétt til aðildar að sjóðnum. Þá hafa enn fremur aðrir hjúkrunarfræðingar, sem áttu aðild að sjóðnum við árslok 1996, heimild til aðildar á meðan þeir starfa að hjúkrun, svo og þeir hjúkrunarfræðingar er starfa að félagsmálum á vegum Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Framangreind ákvæði um aðild að sjóðnum hafa hins vegar ekki þótt nægilega skýr. Þannig hefur komið upp ágreiningur um hvort aðrir en þeir sem starfa á vegum ríkis og sveitarfélaga eigi rétt á aðild að sjóðnum. Til að taka af öll tvímæli um skilyrði til aðildar að sjóðnum er með frumvarpinu lögð til breyting á 17. gr. laganna. Samkvæmt frumvarpinu skulu hjúkrunarfræðingar, sem starfa við hjúkrun og áttu aðild að sjóðnum við árslok 2004, eiga rétt til aðildar að Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga á meðan þeir gegna störfum hjá ríki eða sveitarfélögum, eða stofnun sem alfarið er í þeirra eigu, enda séu þeir ráðnir með föst mánaðarlaun. Sama gildir um hjúkrunarfræðinga sem starfa við hjúkrun á heilbrigðisstofnun sem viðurkennd er af heilbrigðisyfirvöldum og rekin er sem sjálfseignarstofnun eða alfarið á vegum styrktar- eða líknarfélaga. Hér er ekki um efnisbreytingu að ræða. Í 2. mgr. greinarinnar er lagt til að aðrir launagreiðendur en um er getið í 1. mgr. og sem fengið höfðu heimild til að greiða fyrir starfsmenn sína í árslok 2004, hafi heimild til að greiða áfram fyrir þá starfsmenn sína sem þeir greiddu fyrir í árslok 2004 og einnig nýja hjúkrunarfræðinga sem greiddu í sjóðinn í árslok 2004 að uppfylltum ákveðnum skilyrðum um aldur og ávinnslutíma. Nýir hjúkrunarfræðingar þurfa því að vera fæddir á árinu 1950 eða fyrr og hafa greitt a.m.k. samtals 21 ár. Þá er í 3. mgr. greinarinnar lagt til að stjórn sjóðsins geti samþykkt aðild að sjóðnum fyrir þá hjúkrunarfræðinga, sem aðild áttu að sjóðnum í árslok 2004 og fæddir eru á árinu 1950 eða fyrr og höfðu greitt a.m.k. samtals 21 ár í sjóðinn miðað við árslok 2004, enda starfi þeir hjá heilbrigðisstofnun sem viðurkennd er af heilbrigðisstjórninni. Með vísan til framangreinds er með frumvarpi þessu lagt til að eftirleiðis verði sjóðurinn aðeins opinn hjúkrunarfræðingum sem starfa á vegum opinberra stofnana, þ.e. hjá stofnunum sem eru alfarið í eigu ríkis eða sveitarfélaga, með örfáum undantekningum. Áfram gilda þau skilyrði að viðkomandi sjóðfélagi starfi við hjúkrun, hafi greitt iðgjald til sjóðsins við árslok 2004 og sé ráðinn með föst mánaðarlaun. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um skattskyldu orkufyrirtækja. Frumvarp þetta er lagt fram í kjölfar nýrra raforkulaga, nr. 65/2003, sem fela í sér heildarendurskoðun á löggjöf um vinnslu, flutning, dreifingu og sölu raforku. Frumvarpið er samið af starfshópi sem skipaður var í lok ársins 2000. Honum var falið að fjalla um skattalegt umhverfi raforkufyrirtækja með það fyrir augum að tryggja jafnræði í skattalöggjöf á þessu sviði í takt við almenn samkeppnissjónarmið. Það var niðurstaða starfshópsins að rökréttast væri að skoða starfsemi orkufyrirtækja heildstætt en ekki einungis raforkustarfsemina, enda ýmsum vandkvæðum bundið í skattalegu tilliti, vegna þess hversu blandaður rekstur orkufyrirtækjanna er, að skilja á milli kostnaðar vegna sölu á raforku annars vegar og heitu vatni hins vegar. Jafnframt taldi starfshópurinn nauðsynlegt að orkugeirinn sem heild byggi við sambærileg skattaleg skilyrði, ekki síst út frá almennum samkeppnissjónarmiðum. Rétt er að vekja athygli á því að frá framlagningu þessa frumvarps hefur eignarskattur verið aflagður og munu orkufyrirtæki því verða eignarskattsfrjáls hér eftir sem hingað til. Með frumvarpi eru undanþágur orkufyrirtækja frá tekjuskatti og eignarskatti felldar niður. Enda þótt fyrir því kunni að hafa verið ákveðin rök á sínum tíma að undanþiggja orkufyrirtæki tekjuskatti og eignarskatti eru skilin milli þessara fyrirtækja og annarra fyrirtækja, sem eru að fullu skattskyld, ekki skýr. Orkufyrirtæki greiða t.d. tryggingagjald og virðisaukaskatt og ýmis önnur opinber gjöld. Auk þess þarf að hafa í huga að auk opinberra orkufyrirtækja standa einstaklingar að félögum um byggingu og rekstur orkuveitna sem eru skattskyld með venjulegum hætti. Í frumvarpi þessu er gerð tillaga um að skattskyldan taki fyrst til rekstrarársins 2006 með álagningu árið 2007. Þannig gefst fyrirtækjunum svigrúm til að aðlaga fjárhæðir að skattalegum reglum við uppgjör tekjuskattsstofns og eignarskattsstofns. Þar sem frumvarp þetta felur í sér skattlagningu á fyrirtæki sem ekki hafa áður sætt álagningu tekju- og eignarskatts er nauðsynlegt að setja ákvæði um endurmat, fyrningarstofn og stofn til söluhagnaðar vegna þeirra fjárfestinga sem þessir aðilar hafa lagt í fyrir gildistöku laga þessara til að gera skattlagningu þeirra jafnsetta skattlagningu annarra skattaðila. Vegna þessara sérstöku aðstæðna þykir rétt að leggja fram sérstakt frumvarp um skattlagningu orkufyrirtækja. Gert er ráð fyrir að hin sérstöku lög verði afnumin er fram líða stundir og ákvæði tekjuskattslaganna gildi þá ein um skattlagningu orkufyrirtækja. Fjárhagslegt mat á áhrifum þessara tillagna á arðsemi orkugeirans er miklum vandkvæðum bundið. Við upphaf skattskyldu þarf að fara fram ákveðið endurmat og erfitt er að sjá fyrir afleiðingar þess varðandi skattskilin. Skuldsett orkufyrirtæki sem standa í miklum fjárfestingum á næstu árum með tilheyrandi tilkostnaði samhliða hægfara tekjumyndun greiða væntanlega ekki tekjuskatt á næstu árum heldur mynda yfirfæranlegt tap, en orkufyrirtæki sem safnað hafa upp hagnaði án mikilla fjárfestinga að undanförnu munu væntanlega greiða bæði tekjuskatt og eignarskatt. Erfitt er að meta áhrif þessara breytinga á orkuverð og arðsemi orkufyrirtækja. Þannig liggja ekki fyrir samræmd gögn um reikningsskil fyrirtækjanna og þaðan af síður skattalegt uppgjör. Sem fyrr segir er í frumvarpinu gert ráð fyrir að fram fari skattalegt endurmat á fyrnanlegum og ófyrnanlegum eignum sem mun án efa hafa veruleg áhrif á skattalega niðurstöðu fyrirtækjanna. Áhrifin verða hins vegar ekki ljós fyrr en við fyrstu álagningu. Miklar sveiflur hafa verið í afkomu orkufyrirtækjanna á síðustu árum. Þannig voru fimm af sex stærstu orkufyrirtækjunum rekin með tapi á rekstrarárinu 2001 og á árinu 2000 voru þrjú af fyrirtækjunum sex rekin með tapi. Hins vegar voru öll fyrirtækin nema eitt rekin með hagnaði á árinu 1999. Miðað við tölur ársins 2001 virðist eiginfjárstaða stærstu orkufyrirtækjanna mjög traust, eða sem nemur nálægt 100 milljörðum kr. samkvæmt uppgjöri í ársreikningum. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég ætla örstutt að kveðja mér hljóðs. Annars vegar gleðst ég yfir því að loksins skuli ríkisvaldið skattleggja orkufyrirtækin. Þetta er í anda þeirrar stefnu að víkka út og breikka skattstofna og fækka undanþágum og þar með möguleikum til skattsvika, sem við ræddum um fyrr í dag. Þetta er mjög til bóta og mjög ánægjulegt. Nú þurfa menn bara að skoða fleiri fyrirtæki sem njóta slíks skattfrelsis. Þar ber náttúrlega hæst opinber fyrirtæki sem eru sum hver enn þá í samkeppnisrekstri. Hér er lagt af stað við að skattleggja orkufyrirtæki. Það má svo ræða það hvort gefa þurfi þeim svo langan tíma til að breyta bókhaldinu hjá sér. Menn ættu að geta unnið dálítið hraðar á þeim bæjum.

Hæstv. forseti. Það er eðlilegur hluti af því að koma á samkeppnisumhverfi í orkugeiranum að þar komist á svipað skattumhverfi og hjá öðrum fyrirtækjum í landinu og ekki hægt að víkjast undan því. Orkufyrirtækin eru hins vegar langflest í eigu opinberra aðila og helstu eignir þeirra liggja í orkumannvirkjum og öðrum mannvirkjum í því umhverfi sem hér um ræðir. Menn þurfa þess vegna að búa til einhvers konar upphaf í þessum efnum og hér er unnið að því. Þó hlýtur að vera umhugsunarefni í þessu samhengi hvernig gefið hefur verið í þessu spili. Þar vil ég nefna til Landsvirkjun. Ríkið á það fyrirtæki með tveimur af stærstu bæjarfélögum í landinu. Þar hafa orðið til umtalsverðar eignir, tuga milljarða virði á þeim tíma sem Landsvirkjun hefur verið rekin í umhverfi þar sem ekki hafa verið borgaðir skattar af starfseminni og nýttar hafa verið auðlindir sem þjóðin á sameiginlega. Enginn má taka orð mín svo að ég haldi því fram að það eigi að taka þessar eignir af Reykvíkingum og Akureyringum en þetta eru auðvitað mistök hér á Alþingi að svona skuli hafa verið í pottinn búið. Núna, við uppstokkun í raforkuiðnaðinum öllum saman, gefst tækifærið til að rétta þetta af að einhverju leyti, með öðrum eignum sem hafa orðið til á sama tíma. Þar nefni ég t.d. Rarik, sem vel mætti hugsa sér að yrði sérstakt fyrirtæki og rekið í samkeppni í framtíðinni og að önnur sveitarfélög en þau sem notið hafa góðs af því að nýta auðlindirnar á vegum Landsvirkjunar fengju þá reiknaðan eignarhlut í því fyrirtæki, því að auðvitað þarf að koma því í hendur annarra en ríkisins. Það verður enginn alvöru samkeppnismarkaður til ef ríkið ætlar að eiga 90% af öllu saman og steypa því saman í eitt fyrirtæki eins og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra talaði fyrir í vetur. Þarna væri hægt að finna ýmsar leiðir en ég hef oft bent á að það þurfi að fara í gegnum þessi málefni, eignarhald á Landsvirkjun, í tengslum við þær breytingar sem hér eru á ferðinni. Ég hvet menn eindregið til að setjast yfir þetta og skoða málið. Hins vegar tel ég að lagafrumvarpið sem hér liggur fyrir eigi fullkomlega rétt á sér. Ég hef reyndar ekki lesið það gaumgæfilega yfir og skil ekki sumt af því sem ég hef lesið í því. Ég vildi því biðja hæstv. fjármálaráðherra að útskýra fyrir mér 7. gr. þar sem er talað um söluhagnað. En í lok hennar stendur: „Þegar eignir sem ekki hafa verið endurmetnar samkvæmt II. kafla eru seldar er heimilt að framreikna stofnverð þeirra frá kaupári til ársins 2001 með verðbreytingarstuðli kaupárs og telst söluhagnaður þá mismunur á söluverði og 10% af þannig framreiknuðu stofnverði,“ - sem mér finnst þá vera 90% af framreiknuðu stofnverði. Er það rétt skilið að söluhagnaður reiknaður með þessum hætti sé 90% af framreiknuðu stofnverði í þeim tilfellum sem svona er að málum staðið? Ég velti því fyrir mér hvort þetta geti verið að svona í pottinn búið. Á hverju byggist það mat að þetta sé sanngjörn niðurstaða um skattálagninguna? Ég vildi grípa tækifærið, úr því að þetta mál er til umræðu, til að minna enn einu sinni á það að menn hafa ekki sagt neitt um það í sölum Alþingis - þótt ég hafi oft gert tilraun til að fá upplýsingar um það - hvernig þeir ætli að meta stöðuna í framhaldi af því að ríkið leysi kannski Akureyri og Reykjavík út úr Landsvirkjun. Mér hefur fundist að það yrði rétt skref. Kannski getur hæstv. fjármálaráðherra við þessa umræðu upplýst alþingismenn um það hvort það sem hæstv. iðnaðarráðherra lýsti skýrt yfir fyrir skömmu að hún vildi stefna að, þ.e. að því að leysa Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ úr Landsvirkjun og sameina síðan fyrirtæki á orkusviði í eigu ríkisins í eitt gríðarlega stórt fyrirtæki. Getur hæstv. fjármálaráðherra sagt okkur alþingismönnum eitthvað um hvernig það gengur og hvort hann sé sammála þeim áformum hæstv. iðnaðarráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir undirtektir hans við þetta mál. Ég tel að efnislega séum við sammála um að það eigi að vera sama umhverfi fyrir þessi fyrirtæki eins og önnur varðandi almenna skattlagningu. Spurningu hans um tiltekið atriði í 6. gr. frumvarpsins vil ég leyfa mér að vísa til umfjöllunar í nefndinni. Ég er ekki með svarið við því á hreinu. Ég get vel trúað því að ágiskun hans um það sé rétt. Hvað varðar hin atriðin þá tel ég ekki efni til að hefja umræðu um þau. Hér erum við að tala um almenna skattalöggjöf og getum geymt okkur þau atriði til umræðna þegar slíkt mál kemur til þingsins.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra talaði um að geyma sér umræðuna til síðari og betri tíma. Þetta svar hef ég fengið í sölum Alþingis í gegnum árin. Ég hef reynt að fá menn til að ræða um málefni Landsvirkjunar, um eignarhlut Reykjavíkurborgar og Akureyrar í henni og hvernig með skuli fara. Á þetta hef ég oft minnst í sölum Alþingis og aldrei fengið nein svör um afstöðu ráðamanna til þess hvernig með eigi að fara. Ég reyndi þetta líka í vetur í umræðu þar sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra var fyrir svörum. Svörin voru af sama tagi og hjá hæstv. fjármálaráðherra þ.e.: Við tölum bara um þetta seinna. Mér finnast þetta svo mikilvæg mál að það sé ekki vansalaust að stjórnvöld, ríkisstjórnin, sem þó bauka við þessi mál á bak við tjöldin og upp úr kafinu koma menn eins og Alfreð Þorsteinsson eða einhverjir aðrir og segja frá því, skuli ekki hafa uppi einhverja stefnu sem hægt er að tala um og að menn geti fengið eitthvað að vita. Auðvitað þarf á þessari umræðu að halda. Hér eru gríðarlega mikilvæg mál á ferðinni og menn vita ekki hvað ríkisstjórnin sem nú situr ætlar sér með þessa hluti. Ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með þetta. Mér finnst þetta ekki geta gengið, að svona sé að málum staðið á Alþingi, að ekki fáist umræða um mál af þessu tagi.

Virðulegur forseti. Það frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja sem hér er tekið til umfjöllunar kemur eiginlega fram í eðlilegu framhaldi af þeirri breytingu sem orðið hefur í orkugeiranum eftir að samkeppnissjónarmið voru þar innleidd og sem hefur það í för með sér að orkufyrirtækin í landinu njóta nú ekki lengur þeirra skattfríðinda og þeirrar verndar sem þau áður nutu í krafti þess að um var að ræða opinber fyrirtæki fyrir utan samkeppnismarkað. Það má því segja að þetta sé í eðlilegu framhaldi af því sem þegar hefur verið ákveðið á hinu háa Alþingi. Hins vegar er ástæða til að gera sér það alveg ljóst þegar það kemur hér til umfjöllunar og afgreiðslu í þinginu að þetta getur komið til með að hafa áhrif annars vegar á orkuverðið - ef fyrirtækin lenda í verulegri skattlagningu má búast við að það komi fram í verðinu til neytenda - eða þá hitt sem gæti líka orðið raunin að arðgreiðslur til eigendanna, sem að stærstum hluta til eru sveitarfélög - ef við horfum bæði á Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur eru það sveitarfélög sem eiga þessi fyrirtæki - að það komi fram í arðgreiðslu til sveitarfélaganna og þá til lækkunar á arðgreiðslunni. Í því samhengi finnst mér ástæða til að vekja athygli á því að enn hefur ekki verið gengið frá málum sem lúta að skattgreiðslu ríkisins til sveitarfélaga. Þar er ég sérstaklega að tala um fasteignaskatta af eignum ríkisins í sveitarfélögunum en eins og menn þekkja hefur verið um það rætt í talsverðan tíma að á þessu yrði breyting og að ríkið yrði ekki undanskilið fasteignaskatti eins og verið hefur hingað til. Mér finnst mjög mikilvægt að þau mál verði til lykta leidd hið fyrsta þannig að hér sé ekki bara um það að ræða að sveitarfélögin í landinu sem eiga í orkufyrirtækjum verði af arðgreiðslum sínum og ríkið fái skatt af fyrirtækjunum, heldur verði það heildstætt skoðað líka með hvaða hætti ríkið ætlar að standa sveitarfélögunum skil á þeim sköttum sem eðlilegt er að það greiði til þeirra. Ég vil vekja athygli á þessu hér vegna þess að enn er í gangi vinna um tekjustofna sveitarfélaga þar sem þetta hefur verið sérstaklega til skoðunar og vinna varðandi tilfærslu á tekjum frá ríki til sveitarfélaga. Það er mjög nauðsynlegt að hið fyrsta fáist einhver niðurstaða í það mál. Hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi líka áðan í ræðustól mikilvægi þess að leiða til lykta hið fyrsta og óskaði eftir upplýsingum frá fjármálaráðherra um það hvað liði samningum við Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ um eignarhlut þeirra í Landsvirkjun. Allmörg ár eru liðin síðan ég vakti máls á því að það væri mikilvægt fyrir þessi tvö sveitarfélög sem hafa verið helmingseigendur að Landsvirkjun að þau gætu losað um eignarhlut sinn í þessu fyrirtæki. Hvað varðar Reykjavíkurborg er hún auðvitað í þeirri sérkennilegu stöðu að vera 45% eigandi að Landsvirkjun, stærsta orkufyrirtæki landsins, vera mjög stór viðskiptavinur Landsvirkjunar og vera í samkeppni við Landsvirkjun. Það má segja að hún sé ekki bara beggja vegna borðsins heldur allan hringinn í kringum það. Miðað við að verið er að innleiða samkeppnissjónarmið í raforkugeirann getur þetta ekki gengið svona áfram og ég tel að öllum sé það ljóst. Nauðsynlegt er því að leiða þetta mál til lykta hið fyrsta. Þess vegna tek ég undir þau tilmæli frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að fjármálaráðherra upplýsi þingið um það hver staða málsins er og hver sjónarmið ráðherrans eru í því sambandi. Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Það er í sjálfu sér einfalt en það hefur ákveðnar hliðarverkanir sem ég hef hér nefnt og mikilvægt er að á því verði tekið í tengslum við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur að þetta frumvarp er að vissu leyti rökrétt afleiðing af ákvörðunum sem teknar hafa verið um framtíð raforkugeirans. Sem kunnugt er hafa verið samþykkt lög sem færa raforkugeirann inn á samkeppnissvið og þetta frumvarp miðar að því að búa raforkufyrirtækjum svipaðar skattareglur og gilda um önnur fyrirtæki á samkeppnismarkaði. Ég hygg að þrátt fyrir að þetta sé rétt megum við gæta okkar á því að verða ekki undir nauðhyggjuhjólinu, að ákvörðun sem hafi verið tekin sé ekki hægt að breyta eða breyta stefnunni inn í annan farveg. Enn eru mikil átök um hvernig eigi að fara með þessa grunnþjónustu, rafmagn, vatn, bæði heitt og kalt, og skólpið, en öll þessi starfsemi tengist orkugeiranum á einn eða annan hátt. Við tókumst á um það á Alþingi hvernig skyldi fara með drykkjarvatnið. Þar var Vinstri hreyfingin – grænt framboð einn flokka sem stóð einhuga að því að drykkjarvatnið yrði ekki markaðsvætt. Það var tekist á um leiðir hvernig ætti að tryggja að svo yrði. Skoðun okkar var sú að það ætti að tryggja með lögum að eignarhaldið væri hjá opinberum aðilum, ríki eða sveitarfélögum. Önnur leið sem við bentum á var sú að hafa hámark á þeim arðgreiðslum sem leyfilegt væri að taka út úr slíkri starfsemi. Við vildum fara fyrri leiðina og tryggja með lögum eignarhald ríkis eða sveitarfélaga, opinberra aðila, á vatninu. Þetta er leið sem Hollendingar hafa núna staðfest með lögum. Það var hægri stjórn, ef ég man rétt, í Hollandi sem ákvað að festa það - gott ef það var ekki fest í stjórnarskrá landsins - að drykkjarvatn skyldi vera almannaeign enda er það í samræmi við yfirlýsingar og stefnumörkun á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. En það er nú eitt að menn klappa fyrir ýmsum samþykktum þar en þegar þeir koma heim í sitt hérað er allt annað upp á teningnum enda láta menn undan þrýstingi frá gráðugum aðilum á markaði sem vilja komast yfir allt sem arðvænlegt er og öll þjóðin og allt samfélagið þarf á að halda. Niðurstaðan varðandi vatnið varð sú að í þeim lögum sem samþykkt voru skal tryggt að meirihlutaeign yfir vatnsbólum skuli vera á hendi opinberra aðila. Þó er ekki búið svo um hnútana að meirihlutavald sé á þeirra hendi vegna þess að eignarhluti opinberra aðila getur skipst á fjölmarga aðila, fjölmörg sveitarfélög og ríkið. Það er því ekki tryggt að hinir opinberu aðilar fari sameinaðir með ákvörðunarvaldið yfir fyrirtækjunum. Hins vegar var fallist á það sjónarmið, sem við tefldum mjög ákaft fram þegar fyrirsjáanlegt var að menn vildu ekki ganga alla leið varðandi eignarhaldið, að takmarka þann arð sem leyfilegt væri að taka út úr vatnsfyrirtækjunum. Ég nefni þetta vegna þess að vatnið, heitt og kalt, er eins og ég gat um áðan tengt orkufyrirtækjunum. Það kemur reyndar fram í greinargerð með frumvarpinu að mjög erfitt sé að aðgreina á milli raforkuþáttarins og annarra þátta og er sérstaklega bent á heita vatnið. Hver er þá lausnin? Lausnin er sú að taka alla spyrðuna og færa hana undir hinar almennu skattareglur, færa alla spyrðuna inn á samkeppnissviðið. Við viljum gjalda varhuga við þessu. Við höfum mikla fyrirvara í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði varðandi frumvarpið. Við teljum mjög mikilvægt að það verði skoðað rækilega, vegna þess að áherslur okkar eru þær að þegar um er að tefla grunnþjónustu í samfélaginu eigi að tryggja að hún lúti almannavaldi, að hún heyri undir ríki og sveitarfélag og sú hugmynd um að færa þjónustuna inn á markaðssviðið er mjög varasöm. Hæstv. iðnaðarráðherra lýsti sér sem afskaplega hamingjusömum ráðherra þegar hún vísaði í raforkufrumvarpið sem hún taldi sæta ólíkindum að hefði verið samþykkt, það voru raforkulögin, þó hún væri sjálf geysilega hamingjusöm með niðurstöðuna þá taldi hún sæta ólíkindum að það skyldi hafa verið samþykkt. Þessu lýsti hæstv. ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, yfir á Alþingi en kvaðst sjálf vera afskaplega ánægð með frumvarpið. Hún sagði að sér fyndist vel koma til greina að reyna að fá lífeyrissjóðina í landinu til að eignast grunnþjónustuna, mjög æskilegt væri að fá lífeyrissjóðina í landinu til að eignast raforkufyrirtækin og grunnþjónustufyrirtækin í landinu. Hvað finnst mönnum um það? Finnst mönnum það vera æskilegt?

Er eitthvað að því?

Finnst mönnum það vera æskilegt að óbreyttum lögum? Já, það er nefnilega mikið að því. Ég skal útskýra það fyrir hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Það hefur oft þurft að skýra þessi mál nokkuð vel fyrir Samfylkingunni því hún hefur því miður lagst á sveif með einkavæðingarsinnum þegar uppi hafa verið hugmyndir um að einkavæða grunnþjónustuna. Ég vísaði þar í vatnið og get vísað áfram í hafnirnar og fleiri slík dæmi. Ég skal nú skýra hvers vegna þetta er varasamt. Lífeyrissjóðirnir starfa samkvæmt lagaákvæðum sem þvinga þá til að leita eftir hámarksarðsemi hverju sinni. Hvað þýðir það? Það þýðir að lífeyrissjóðirnir eru í reynd mest gefnir fyrir braskið þegar allt kemur til alls. Þegar bankatilfærslurnar voru á sínum tíma, fyrir rúmu ári, högnuðust lífeyrissjóðirnir í landinu mest á þeim tilfærslum. Hvers vegna? Vegna þess að þeir voru ekki að horfa til valdanna, þeir voru ekki að sælast eftir völdum í fyrirtækinu. Þeir horfðu bara á eitt: Hvar fæ ég mestan arð, hvar fæ ég mesta peninga? Þetta var það eina sem þeir horfðu til, enda er þeim gert að starfa þannig samkvæmt lögum. Þetta er ástæðan fyrir því að mjög varasamt er að fara með grunnþjónustuna í hlutabréfaformið, vegna þess að eigandinn þar er jafnan að leita eftir hámarksarði og þegar á móti blæs, þegar erfiðleikar steðja að eru þessir eigendur roknir og lífeyrissjóðunum ber að leita á önnur mið ef þessi staða er uppi. Þetta er staðreyndin. Það er svo undarlegt að heyra fólk sem hefur samþykkt þessi lög og þessar reglur í samfélaginu spyrja síðan forviða þegar kemur að því að framfylgja þeim: Vorum við virkilega að samþykkja þetta? Já, það er þetta sem við höfum samþykkt. Nú erum við að fara með þessa grunnþjónustu, þessa grunnstarfsemi í þetta fyrirkomulag. Það er alveg afspyrnu heimskulegt og slæmt. Þetta er ástæðan fyrir því að ég tel að að óbreyttum lögum alla vega sé ógerlegt, óheppilegt og óráðlegt að láta grunnstarfsemina í hendur lífeyrissjóðum. Reynslan er einnig þannig erlendis frá að lífeyrissjóðirnir haga sér á nákvæmlega sama hátt og aðrir fjárfestar vegna þess að búið er að innræta þeim, eins og öllu samfélaginu með frjálshyggjutali síðustu ára, að fyrsta, annað og þriðja boðorð skuli vera hámarksarðsemi að fjármagni. Þetta er staðreynd málsins. Þess vegna segjum við: Við skulum fara varlega þegar við tökum á grunnþjónustunni, hvort sem það er vatn, skólp, rafmagn, varðandi eignarhald, varðandi heimildir til arðtöku, þ.e. þegar starfsemin er komin í einkahendur, og einnig skattheimtu. Við skulum fara varlega í þeim efnum. Ég vil taka það fram eins og ég hef margoft gert að á meðan t.d. orkufyrirtæki er í almannaeign, eins og Orkuveitan í höndum sveitarfélaganna, finnst mér fullkomlega eðlilegt að þaðan sé tekinn arður og færður til annarra samfélagslegra verkefna. Það er allt önnur formúla. Það er allt annað fyrirkomulag. Þegar eignin er á hendi almennings, sveitarfélags eða ríkis er ekki hægt að tala um þetta á sama hátt og þegar eignarhaldið er komið á hendi fjárfesta sem eru að maka krókinn á þessari þjónustu. Það væri sama og að segja að olíu sem fyndist í olíuríki mætti ekki nýta til uppbyggingar samfélagsins. Að sjálfsögðu væri það fáránlegt. Að sjálfsögðu er fáránlegt að setja reglur sem banna tilfærslu á verðmætum, það er fáránlegur hlutur. Hins vegar þegar verðmætin, auðlindirnar eru komnar í hendur á fjárfestum, á kapítalistum eru einfaldlega uppi allt önnur sjónarmið, allt önnur viðhorf. Þess vegna, hæstv. forseti, vil ég setja mjög alvarlega fyrirvara við frumvarpið. Við viljum skoða mjög rækilega hvað hér er á ferðinni, vegna þess að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði teljum að þegar kemur að grunnþjónustunni í þjóðfélaginu eigum við að fara varlega varðandi eignarhald, skattheimtu og arðtöku úr þeim fyrirtækjum.

Hæstv. forseti. Ég tek ekki þau orð mín aftur að ég tel að heppilegt væri að lífeyrissjóðirnir tækju þátt í fjárfestingum í orkugeiranum. Ég er ekki að tala um allan orkugeirann, vegna þess að það er mjög mikilvægt að greint verði á milli eignarhalds í orkugeiranum og það vantar hreinlega að það gerist. Við sjáum það ekki fyrir okkur, a.m.k. geri ég það ekki, að menn gangi þau skref til baka sem búið er að taka. Það er búið að taka ákvörðun um að koma á þessu fyrirkomulagi og þá þurfa menn að gera það besta sem hægt er úr því. Það verður gert með því að greina á milli þeirra aðila sem eru að framleiða og selja orku og sjá til þess að þannig aðilar verði á markaðnum að þeir geti keppt sín á milli. Þegar lífeyrissjóðirnir velja sér fjárfestingartækifæri horfa þeir ekki endilega alltaf á daginn í dag. Það eru ekki alltaf til sölu einhver hlutabréf sem hækka á morgun. Menn hljóta að horfa langt fram í tímann í þeim hugmyndum sem þeir hafa um hvernig best sé að fjárfesta fyrir hönd lífeyrisþeganna. Ég efast ekki um að það getur verið góð fjárfesting t.d. í flutningskerfi raforku fyrir lífeyrissjóðina, þó þar sé gjörsamlega afmarkað að hverju menn stefna hvað varðar arðsemi. Ég tel reyndar að það gæti vel komið til greina að lífeyrissjóðirnir fjárfesti í þeim hluta orkugeirans.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi tel ég að við eigum að horfa til langrar framtíðar og við eigum að horfa til reynslunnar sem menn standa nú frammi fyrir. Evrópusambandið er nýbúið að birta skýrslu þar sem lýst er yfir miklum vonbrigðum með markaðsvæðingu orkugeirans. Hv. þingmaður talar um að mikilvægt sé að fyrirtækin keppi sín í milli. Hið gagnstæða hefur verið að gerast í Evrópu. Fákeppnin er að festa sig í sessi. Það er minni samkeppni en menn höfðu ætlað. Það eru minni fjárfestingar í þessum geira en menn töldu að mundi verða. Þetta stendur þeim geira, að því er menn óttast, fyrir þrifum. Við eigum að læra af þeirri reynslu og fara varlega, vegna þess að þó eitthvað hafi verið samþykkt með lögum er sem betur fer ekki bannað að breyta lögum aftur. Við eigum að sjálfsögðu að horfa á þessi mál til langrar framtíðar. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. Jóhann Ársælsson hafi íhugað þá leið sem var farin í vatninu og sem t.d. bandarísk verkalýðssamtök og neytendasamtök hafa lagt áherslu á í þessari grunnþjónustu, að jafnvel þótt sá geiri sé markaðsvæddur sé sett þak á hámark leyfilegrar arðtöku út úr rekstrinum. Þetta er það sem þeir aðilar hafa lagt áherslu á. Þá segi ég, vegna þess að verið er að hvetja lífeyrissjóðina til fjárfestinga á þessu sviði: Ef við förum þessa leið með þakið verðum við þá ekki að breyta lögunum varðandi lífeyrissjóðina og heimila þeim að hugsa á samfélagslega vísu gagnstætt því sem þeim er gert að gera í þeim lögum sem þeir búa við? Ég er bara að vekja athygli á því umhverfi sem menn hafa skapað á undanförnum árum og að menn eigi ekki að hrapa að neinu. Við eigum að fara varlega. Við erum að tala um grunnþjónustu í samfélaginu og við eigum að sýna svolítil hyggindi og reyna að læra af reynslu manna, en ana ekki bara áfram með hamingjuyfirlýsingar eins og hæstv. fulltrúi Framsóknarflokksins í ríkisstjórninni hefur gert.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talaði um að setja þak á arðsemina. Það var gert hvað varðar Landsnetið, þar var sett þak á arðsemina. Ég tek undir með hv. þingmanni að menn eiga auðvitað að vanda sig og fara mjög varlega. Ég sé ekki fyrir mér hvernig samkeppni verður á þessum markaði og hef margsagt það í ræðustól. Þess vegna þurfa menn auðvitað að vanda sig við þetta allt saman. En ég tel að þau skref sem menn þurfa að taka séu nokkuð augljós. Það verður að greina á milli eignaraðilanna. Það verður að sjá til þess að sömu aðilarnir séu ekki allt í kring og undir og yfir borðinu. Þetta gerist ekki nema með því að hið opinbera hafi stefnu hvað þetta varðar. Sú stefna hefur ekki litið dagsins ljóst og ég hef kallað eftir henni hvað eftir annað hér í umræðum í ræðusal Alþingis. Það hefur aldrei fengist fram hvað menn ætla sér hvað þetta varðar. Mér finnst þetta vera það mikilvægt mál að það sé niðurlægjandi fyrir þingmenn og Alþingi að hér skuli ekki hafa farið fram um það alvöruumræða frá hendi þeirra sem með stjórnina fara í landinu.

Hæstv. forseti. Ég hef trú á því að nú séum við að nálgast hvor annan, ég og hv. þm. Jóhann Ársælsson.

Frú forseti. Það er auðvitað deginum ljósara að hér er á ferðinni skilgetið afkvæmi þeirrar markaðsvæðingar raforkugeirans sem Alþingi hefur verið með í höndunum, og er reyndar enn, undanfarin missirin. Eins og hér hefur þegar komið fram hefur þar verið um að ræða alveg sérstakt gæluverkefni Framsóknarflokksins. Hæstv. iðnaðarráðherra Valgerður Sverrisdóttir hefur verið með óvenjulegum gleðibrag þegar hún hefur verið að mæla fyrir þessari markaðsvæðingu. Skemmst er að minnast umræðna um þá hluti í þinginu fyrir jól og fullyrðinga hæstv. ráðherra um að allt yrði þetta svo yndislegt og gott og ekki nokkur ástæða til þess að raforkuverð í landinu hækkaði nema þá ef vera skyldi fyrir kvikindisskap og græðgi orkufyrirtækjanna. Annað hefur komið á daginn og er satt best að segja kostulegt hvernig menn láta, mér leyfist að segja vonandi, frú forseti, hafa sig að fíflum eins og gert var í tengslum við afgreiðslu þessa raforkulagafrumvarps hér ítrekað með breytingum á Alþingi undanfarin missiri, því það var borðleggjandi að útkoman úr því gat ekki orðið önnur að lokum en raunhækkun raforkuverðs að meðaltali í landinu. Þetta er auðvitað afleiðing af því, og þetta frumvarp um að taka orkufyrirtækin inn í skattalög eins og hvern annan atvinnurekstur í landinu, í hnotskurn að menn hafa endurskilgreint þessa starfsemi. Það sem áður var almannaþjónusta, það sem áður var hugsað, byggt upp og starfrækt sem almannaþjónusta er núna bisness. Þess vegna er dálítið gaman að orðalaginu hérna í greinargerð frumvarpsins og það er spurning hvaða snillingar hafa samið þetta, hvort það er ráðherrann sjálfur eða einhverjir aðrir. Hér segir t.d., með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er ætlunin að fella niður undanþágur orkufyrirtækja frá tekjuskatti og eignarskatti.“ - Svo kemur gullkornið: „Enda þótt fyrir því kunni að hafa verið ákveðin rök á sínum tíma að undanþiggja orkufyrirtæki tekjuskatti og eignarskatti eru skilin milli þessara fyrirtækja og annarra fyrirtækja, sem eru að fullu skattskyld, ekki skýr.“ Þetta er það sem ráðuneytið hefur um þetta að segja: Enda þótt fyrir því kunni að hafa verið ákveðin rök o.s.frv. Hver skyldu þessi rök hafa verið? Jú, þau eru sprottin upp úr því beint að menn litu á þessa starfsemi sem almannaþjónustu. Þetta var ekki atvinnurekstur sem hafði það að markmiði fyrst og fremst að skapa eigandanum peninga, gróða. Menn litu svo á að arðurinn væri hinn afleiddi, þ.e. sem væri fólginn í því að skapa almenningi og atvinnulífi þessa þjónustu, veita hana á góðum kjörum og menn mundu njóta arðsins í gegnum betri lífskjör í landinu, í gegnum bjartari heimili á kvöldin og í gegnum þróttmikið atvinnulíf sem gæti sprottið upp úr því að hafa aðgang að ódýrri orku. Nú er þessu öllu saman ýtt út af borðinu. Þetta skal vera bisness eins og allt annað og eigandinn skal veskú hafa arð af sínu fé og síðan skulu þessir aðilar fara að greiða skatta. Það má segja að þarna sé þá að bætast við kannski fjórði sýnilegi þátturinn sem mun á komandi árum ýta undir hærra orkuverð í landinu til viðbótar þeim þremur sem augljóslega fylgdu t.d. raforkulagabreytingunni og ég skal fara hérna aðeins betur yfir á eftir - sérstaklega fyrir Framsóknarflokkinn því að hann hefur alls ekki náð þessu enn þá, aumingja Framsóknarflokkurinn, að þetta hljóti að hækka rafmagnsverðið í landinu. Þetta kemur auðvitað til af því, þetta brölt hér, að það var enginn vilji til staðar til að láta á það reyna hvort Ísland gæti fengið undanþágu frá orkutilskipun Evrópusambandsins. Ég segi það og ég segi það enn héðan úr þessum ræðustóli: Það var enginn vilji til staðar. Það var ekki látið á það reyna af neinum myndugleik. Það hefur í raun margverið viðurkennt opinberlega, t.d. með því að vísa í úttekt Orkustofnunar, þar hafi komið fram að það væru engin vandkvæði því samfara að markaðsvæða raforkugeirann á Íslandi, þar með væri engin ástæða til þess. Stundum þegar sótt hefur verið að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur að vísu verið látið í veðri vaka að þetta hafi eitthvað verið kannað úti í Brussel en það hefur reynst erfitt að henda reiður á því í hverju slík könnun var fólgin. Mergurinn málsins er auðvitað sá, enda sannast það í gleði og hamingju hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og ríkisstjórnarinnar með þetta framtak, að það var enginn vilji til staðar í þeim efnum. Menn vildu markaðs- og einkavæða orkugeirann í landinu, auðvitað, það er í samræmi við hugmyndafræðina, nýfrjálshyggjuna sem hér ræður ríkjum. Nú er það að vísu svo kostulegt að þessi geiri, sem menn hafa verið að markaðsvæða og á nú að fara að leggja á skatta, er í opinberri eigu. Eigandinn er reyndar hið sama ríki að verulegu leyti sem ætlar að fara að skattleggja sjálft sig þar með. Einhverjir kynnu þar af leiðandi að hlæja og segja: Nú já, þetta er bara úr einum vasanum í annan. Það er svona eins og þegar fara átti að selja almenningi bankana, þegar uppi var sú tískan að það ætti að selja bankana og það væri um að gera að hafa þá í dreifðri eignaraðild, almenningur ætti að kaupa bankana. Þá teiknaði teiknarinn Sigmund karl og kerlingu sem hlógu að þessari vitleysu og sögðu: Á nú að fara að selja okkur okkar eigin banka? Það var von að karl og kerling spyrðu? Hér á þetta svo sem að vissu leyti við að ríkið og stærsta sveitarfélag landsins eru í raun og veru undir og yfir og allt um kring, og það er skaði að fyrrverandi borgarstjóri, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, er farin úr salnum því að ég ætlaði aðeins að koma inn á málflutning hennar á eftir.  Vandinn er bara því miður sá að þetta er ekki úr einum vasanum í annan. Það verður ekki eigandinn sem borgar sjálfum sér. Það verða notendurnir. Það verða notendur þessarar þjónustu og því miður ekki allir, bara sumir. Af hverju er það? Jú, það er vegna þess að sumir notendurnir njóta forréttinda. Þeir eru algerlega tryggðir fyrir þessum breytingum. Af hverju er það? Það er af því að þeir eru með langtímasamninga um kaup á orkunni á föstum útsöluverðum til áratuga. Þess vegna eru stórkostlegar gildrur fólgnar í þessum málum sem menn eru rétt að byrja að sjá framan í núna. Það er bara einn hópur sem getur tekið á sig þessar hækkanir, staðið undir arðgreiðslunum og sköttunum, það eru almennu notendurnir. Það eru þeir sem hægt er að breyta á kjörunum strax á morgun. En stóriðjan, sem kaupir í dag um 70% af rafmagninu og mun innan skamms verða orðinn kaupandi að 85–90%, ef svo heldur fram sem horfir, er með allt sitt á þurru. Það er ekki hægt að hrófla við kjörum hennar. Hún er þannig tryggð að hún borgar fyrir rafmagnið útsöluprísana sem stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar hefur skaffað henni á dollara per tonn miðað við heimsmarkaðsverð á áli. Við vitum nú hversu hamingjusamur dollarinn er í dag og hvernig það gengur. Og það væri gaman að horfa framan í afkomu Landsvirkjunar í dag eða hitt þó heldur ef ekki hefðu komið til óvæntar hækkanir á álverði. Það væri hamingjan á þeim bænum með dollarann í 61 krónu, talsverðan tilkostnað í innlendri mynt og lánin að miklu leyti í evrum og öðrum myntum, ef það væri ekki að bjarga mönnum fyrir horn núna að álverðið hefur stórhækkað. Hver er þá til staðar til að borga arðinn, til að borga markaðsvæðingarkostnaðinn, til að borga eftirlitskostnaðinn og til að borga skattana? Almennu notendurnir í kerfinu. Það er aldeilis ótrúlegt hversu sofandi menn hafa verið í þessum efnum. Hvar voru Neytendasamtökin, verkalýðshreyfingin og aðrir slíkir aðilar, að vísu með heiðarlegum undanteknum, þegar þessi mál bar á góma? Og hvar voru hugsandi menn? Hvar var Samfylkingin? Hún er úti að aka í þessum málum, búin að vera fullkomlega úti að aka í þessum málum, að reyna ekki að reisa því einhverjar skorður að menn setji upp svikamyllu af þessu tagi, stórhættulega. Það er eins og menn hafi bara enga þekkingu á því hvernig þessi orkugeiri okkar er samsettur og hver býr þar við hvaða hlut. Og að flokkar sem þykjast ætla í eitthvert erindi út á land í næstu kosningum og fá þar atkvæði skuli standa svona að málum er með miklum endemum. Það má kallast mikill aumingjaskapur af okkur í stjórnarandstöðunni ef við náum ekki að rassskella og hýða Framsókn og íhaldið þannig að þeir fái ekki eitt einasta atkvæði ofan við Elliðaár. Í raun og veru eiga þeir það ekki skilið því að þetta bitnar alveg sérstaklega harkalega og þungt á almennu notendunum og þeim t.d. sem kynda húsnæði sitt með rafmagni. Auðvitað er þetta stórkostlegt áhyggjuefni fyrir alla aðila. Reykjavíkurborg hefur haft áhuga á því að losa eignarhlut sinn út úr Landsvirkjun og leyfist mér, enda íbúi í öðru sveitarfélagi, að hafa á því örlitlar skoðanir. Það er dæmi út af fyrir sig til að fara yfir hvernig það allt saman er, svona sögulega séð, og hver á hvað og hver hefur fengið hvað fyrir hvað, Marshall gamli og allt það. En Reykjavíkurborg hefði þá átt að hugsa sinn gang áður en hún t.d. að hluta til a.m.k. studdi stóriðjufjárfestingarnar sem nú er verið að ráðast út í. Halda menn að það auðveldi Reykjavíkurborg að losa eignarhlut sinn út úr Landsvirkjun að hún er núna gengin inn í þetta kerfi allt saman hreint og með 100 milljarðana á bakinu vegna Kárahnjúka? Nei, ætli það nú. Talandi um að lífeyrissjóðirnir eigi að fara inn í orkufyrirtækin, það þarf ekkert að ræða um það á næstu árum. Orkufyrirtækin, þ.e. sérstaklega Landsvirkjun, eru ekki söluhæf vara næstu 10, 15, 20 árin. Það er verið að fara með eigið fé Landsvirkjunar niður undir ekki neitt vegna þessara glórulausu stóriðjufjárfestinga og það verður alltaf erfiðara og erfiðara að rétta á klyfjunum með því að færa pinkla yfir á almenna notendur. Það var hægt að bjarga Landsvirkjun hérna vegna Ísals á sjöunda og áttunda áratugnum með því að hækka rafmagnið á almenningi. Það var af því að þá var salan til stóriðjunnar tiltölulega lítill hluti og það sem almenningur keypti og borgaði fyrir yfirgnæfandi. Nú hafa þessi hlutföll algerlega snúist við og þá er náttúrlega enginn annar á bak við þetta allt saman en skattgreiðendurnir í landinu þegar til kastanna kemur. Og það verða þeir, það verða almennu notendurnir og/eða skattgreiðendurnir sem borga kostnaðinn af markaðsvæðingunni, það sem Friðrik Sophusson, forstjóri Landsvirkjunar, hefur kallað öfug samlegðaráhrif, að taka fyrirtæki í einum samþættum rekstri, eins og t.d. Orkubú Vestfjarða, og skipta því í þrennt, í framleiðslu, flutning og smásölu. Það heita öfug samlegðaráhrif að fara í þá átt. Það verða þessir sömu aðilar sem borga eftirlitskostnaðinn því markaðsvæðingunni fylgja alls staðar miklir tilburðir til að reyna að hafa eftirlit með því að aðilar í náttúrulegri einokunaraðstöðu misfari ekki með þá stöðu og skammti sér óhóflegan gróða. Þá fara menn að reyna að setja tekjuramma, þak og gólf og guð má vita hvað, og ég spái því að áður en við verður litið verði eftirlitsdeildin á Orkustofnun orðin ein af þeim bústnari norðan Alpafjalla. Það verður að sjálfsögðu þessi sami hópur sem borgar arðinn sem eigendum verður ekki bara rétt heldur skylt að taka sér af eigin fé bundnu í þessum fyrirtækjum. Svo koma skattarnir í fjórða lagi þegar og ef þar að kemur. Ég er að vísu algerlega sammála höfundum þessarar greinargerðar með frumvarpinu þegar að því kemur að það er sýnd veiði en ekki gefin á næstu árum, eins og menn hafa staðið hér að málum, að orkufyrirtækin verði í þannig afkomu að þau komi til með að borga mikla skatta. Ætli það sé nú ekki líklegra að fyrstu 10, 20 árin eftir að þetta kerfi heldur innreið sína safni Landsvirkjun t.d. upp myndarlegu tapi sem hún eigi svo til frádráttar skattgreiðslum ef einhvern tíma kæmi til þeirra svona á þriðja áratug aldarinnar eða eitthvað svoleiðis? Enda segir hér reyndar að það sé ákaflega erfitt, ja, reyndar segir „miklum vandkvæðum bundið“ að meta fjárhagsleg áhrif þessara tillagna og það leiðir bæði af því endurmati á eignum og öðru slíku sem þarf að fara fram við upphaf skattskyldunnar, og svo segir: „Skuldsett orkufyrirtæki sem standa í miklum fjárfestingum á næstu árum með tilheyrandi tilkostnaði samhliða hægfara tekjumyndun“ - samhliða hægfara tekjumyndun, þetta eru snillingar sem þarna hafa orðað á auðvitað miklu kurteisari hátt það sem ég var að segja áðan - „greiða væntanlega ekki tekjuskatt á næstu árum heldur mynda yfirfæranlegt tap, [...]“ Jahá, þannig er það, frú forseti. Auðvitað er það kapítuli út af fyrir sig að fá stjórnarfrumvarp af þessu tagi þar sem það er einfaldlega viðurkennt að menn viti ekki hvað þeir eru að leggja til, það sé algerlega skot út í bláinn hvaða fjárhagslegu afleiðingar þetta hafi í sjálfu sér, bæði fyrir fyrirtækin sem í hlut eiga og fyrir ríkissjóð sem þiggjanda teknanna. Það er bara af því bara að það verður að gera þetta samræmisins vegna og það liggur við að þetta sé kynnt sem næstum því að segja fagurfræðilegt atriði og svo verði bara að sjá til hver áhrifin verða af þessu. Nei, auðvitað væri ástæða til að taka þessi orkumál, öllsömul eins og þau leggja sig, og allt þetta umhverfi virkilega til rækilegrar skoðunar. Í raun og veru hefur ekki verið nein sérstaklega meðvituð eða upplýst umræða eða stefna sem hefur legið því til grundvallar hvað hér hefur gerst. Menn hafa að vísu augljóslega tekið tilefninu eða tækifærinu fagnandi, að markaðsvæða og halda í áttina til einkavæðingar, að færa þetta svið úr almannaþjónustuskilgreiningu yfir í bisness, en að öðru leyti veit í raun og veru enginn neitt hvað verður. Það er stórfróðlegt að hlýða á mál forsvarsmanna orkufyrirtækjanna sem eiga nú að fara að standa í þessari samkeppni þegar þeir lýsa því yfir að þeir hafi enga trú á því, menn á besta aldri, að þeir muni upplifa að það komist á eiginleg samkeppni í orkumálum á Íslandi. Það er bara algerlega út í hafsauga. Af hverju er það? Það er af því að þetta eru þrjú fyrirtæki sem hafa einhverja umtalsverða stærð og burði í þessum efnum. Það er af því að þetta er allt í opinberri eigu. Ætla þrjú fyrirtæki í eigu opinberra aðila, ríkis og nokkurra sveitarfélaga, að fara að keppa við sjálf sig? Greiða arð til sjálfra sín, borga sjálfum sér skatta? Þetta er allt ein hringavitleysa. Þegar menn hafa það nú fyrir sér hvernig þessar æfingar allar saman hafa gengið, bæði austan hafs og vestan, á margfalt stærri mörkuðum milli landa með hundruðum keppenda er auðvitað þvílíkur roknabrandari að mönnum skuli detta í hug uppi á Íslandi að þetta hafi eitthvað upp á sig að það hálfa væri nóg. Þetta er sýndarmennska. Þetta verður málamyndasamkeppni. Þetta verður fákeppnisharðsamansoðið fákeppnisumhverfi þar sem þrír menn þurfa að hittast í Öskjuhlíðinni eða taka upp tólið til þess að ganga algerlega frá því hvernig þessir hlutir verði, þ.e. ef þeir ná saman sem sagan sýnir okkur að eru verulegar líkur á. Það er alveg sama hvar maður kemur að málinu - því miður, það er það alvarlega - líklegasta fórnarlambið og þolandi þessara breytinga allra saman er hinn almenni notandi. Að því marki sem einhver samkeppni kemst á sem verður raunveruleg verður hún um sölu til stærri almennu notendanna. Stóriðjan er tekin frá, hún er með sitt á þurru eins og ég fór yfir. Það getur vel verið að á einhverjum tímum myndist, kannski í byrjun, það andrúmsloft að það verði einhver samkeppni um sölu til þeirra sem við getum kallað innlenda stórnotendur, til stærri iðnfyrirtækjanna í landinu og þeirra sem virkilega svarar kostnaði að ná viðskiptum við. En það kemur aldrei, við okkar aðstæður, til með að eiga við um hinn almenna notanda, hvort sem hann í sjálfu sér býr úti á landi eða í Reykjavík eða á Suðurnesjum. Þolendurnir verða þeir og það er þegar farið að gerast, eins og við sjáum í því að beinar afleiðingar af markaðsvæðingaraðgerðunum núna um áramótin var hækkun á verði til hinna almennu notenda, yfirfærsla ef eitthvað er frá stærri innlendum notendum yfir á almenning og smáfyrirtæki. Er það þá virkilega sú átt sem menn vilja halda í í þessum efnum? Það er von að spurt sé. Ég verð að segja, herra forseti, að það er ærin ástæða til að taka þessi mál öll til rækilegrar skoðunar. Það má segja að menn séu komnir með þau í hendurnar eina ferðina enn, t.d. í iðnaðarnefnd. Nú er ætlunin að fara þar yfir þessi ósköp sem urðu um áramótin. Iðnaðarnefnd ætlar sér að fara yfir þau og fá svör frá iðnaðarráðuneytinu og Orkustofnun um það. Hvernig í ósköpunum stóð á því að við vorum höfð svona að fíflum fyrir áramót? Það var fullyrt við okkur að þetta mundi engar slíkar afleiðingar hafa í för með sér sem svo skella á mönnum hér með allt upp í 30–40% hækkun á raforku til húshitunar á köldum svæðum. Við förum yfir það. Það er kannski ástæða til að aðrar nefndir fari í sameiningu líka yfir málið í því samhengi hvað varðar það að fara að gera orkufyrirtækin, bæði rafmagn og heitt vatn, skattskyld. Menn munu sjálfsagt færa fram þau rök að samhengisins og samræmisins vegna sé það óumflýjanlegt, ekki verði aftur snúið og allt þetta. Það er hins vegar ekkert sjálfgefið í þeim efnum og það getur skipt máli hvernig þeir hlutir verða útfærðir í öllu falli og frá þeim gengið þannig að hér er ekki ástæða til að hrapa að neinu.

Virðulegi forseti. Í umræðu um það frumvarp sem hér hefur verið flutt, frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja, get ég sagt, a.m.k. fyrir mitt leyti, að þegar maður les hér greinargerðir og annað slíkt með þessu fer maður ósjálfrátt að skjálfa. Það segi ég sérstaklega vegna þess sem m.a. hv. síðasti ræðumaður, Steingrímur J. Sigfússon, ræddi hér um. Þá vitna ég auðvitað og fer aftur til þess þegar við fórum hér fyrir áramót í gegnum raforkulögin og þau frumvörp tvö sem fylgdu þar með, samanber hið göfuga frumvarp með því fallega heiti „frumvarp til laga um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku“. Ég átti þá sæti í hv. iðnaðarnefnd. Ég verð að segja alveg eins og er að margt af því sem þar kom fram, áform sem sett voru fram, hugmyndir manna um hugsanlega einhverja hækkun á raforku, 1–2% að hámarki, var ekki alveg út úr kortinu. Svo varð seinna allt vitlaust í fjölmiðlum þegar fulltrúar stóru orkufyrirtækjanna á höfuðborgarsvæðinu ruddust fram og töldu að samþykkt þessara frumvarpa mundi hafa í för með sér 20 og upp í 30% hækkun á höfuðborgarsvæðinu. Hið göfuga markmið þessara frumvarpa, a.m.k. það sem ég keypti af því ef svo má að orði komast, var jöfnunarþátturinn. Andhverfa við þetta göfuga markmið hefur hins vegar komið algjörlega fram. Þá á ég sérstaklega við þær hækkanir sem komu fram rétt í kringum áramótin þegar lögin voru að taka gildi og jafnvel 10–20 dögum þar á eftir eins og gjaldskráin frá Orkubúi Vestfjarða og gjaldskráin frá Orkuveitu Reykjavíkur sem hafði það í för með sér að Rarik varð að hækka gjaldskrá sína um 20 aura á kílóvattstund. Þið sjáið náttúrlega í hvers konar vitleysisgangi þetta mál er. Málsmeðferð á því máli - það er ljótt að þurfa að segja það úr hinum virðulega ræðustól Alþingis - er Alþingi til vansa. Því segi ég þetta? Jú, virðulegi forseti, ég margreyndi í iðnaðarnefnd að fá inn til hennar hugmyndir manna um það á hvaða verðgildi flutningslínurnar yrðu lagðar inn í Landsnet. Það var ómögulegt fyrir okkur í iðnaðarnefnd að fá þær tölur fram. Ég er alveg viss um það, virðulegi forseti, að frá hendi iðnaðarráðuneytisins og þeirra sem voru að sýsla með þessi frumvörp voru þessar tölur þá þegar til en komu ekki til okkar í iðnaðarnefnd. Ég gerði annað. Við reyndum mikið sem þá sátum í iðnaðarnefnd að fá aðila til fundar við nefndina sem ekki hefðu komið á einhverjum undirbúningsstigum málsins að samningu frumvarpsins. Viti menn, virðulegi forseti, það virtist alveg vonlaust. Við vorum meira að segja komnir í það að reyna að fá óvilhalla að því er manni fannst endurskoðunarskrifstofur. Þá kom í ljós að þær höfðu líka verið með puttana í samningu frumvarpsins. Svo enduðum við í því að fá menn frá að mig minnir Hagfræðistofnun Háskóla Íslands eða einhverjum deildum innan háskólans. Þá kom enn fremur í ljós, virðulegi forseti, að þeir höfðu líka komið að undirbúningi málsins. Þessi vinnubrögð eru ófyrirgefanleg, að við skulum samþykkja þetta um miðjan desember sem tók gildi 1. janúar sl. og þá voru menn ekki farnir að gera sér neina grein fyrir því hvernig gjaldskrá þessara orkufyrirtækja yrði. Það er alveg með ólíkindum að við fáum svo nokkrum dögum seinna gjaldskrá upp á 45% hækkun, að vísu Súðarvíkurmegin við það fjall sem ég man nú ekki hvað heitir, hinum megin við fjallið. Á Ísafirði var það allt annað ef við tökum dæmi frá Orkubúi Vestfjarða. Þetta segi ég aðeins, virðulegi forseti, vegna þess að þótt segja megi að það sé ekkert óeðlilegt að sama skattkerfi sé fyrir alla óttast ég að það sem sett er hérna fram muni koma í hausinn á okkur á svipaðan hátt og ég hef verið að gera að umtalsefni með raforkufrumvarpið og þau tvö frumvörp sem þar fylgdu með. Hér stendur, virðulegi forseti, á bls. 4 í athugasemdum við frumvarpið þar sem verið er að tala um hugsanlegar skattgreiðslur þessara fyrirtækja, með leyfi forseta: „Miklar sveiflur hafa verið í afkomu orkufyrirtækjanna á síðustu árum. Þannig voru fimm af sex stærstu orkufyrirtækjunum rekin með tapi á rekstrarárinu 2001 og á árinu 2000 voru þrjú af fyrirtækjunum sex rekin með tapi. Hins vegar voru öll fyrirtækin nema eitt rekin með hagnaði á árinu 1999. Miðað við tölur ársins 2001 virðist eiginfjárstaða stærstu orkufyrirtækjanna mjög traust, eða sem nemur nálægt 100 milljörðum kr. samkvæmt uppgjöri í ársreikningum.“ Það er fyrri hlutinn, virðulegi forseti, sem maður stoppar auðvitað við. Ég geri mér ekki grein fyrir hvað var svona hagstætt í rekstrarumhverfinu 1999, hvort þetta eru einhverjar reikningstilfærslur út af gengi krónunnar eða stöðu þar, að öll fyrirtækin nema eitt voru rekin með hagnaði árið 1999. Þau hefðu þá væntanlega ef svona ár kemur síðar þurft að greiða skatt árið eftir. Þá er spurningin þessi: Verður það til þess að hækka taxtana árið þar á eftir ef aftur kemur svona ár? Ef einhver hætta er á því, virðulegi forseti, held ég við eigum að bíða og sleppa þessu. Ég hef samúð með orkunotendum og þá tala ég sérstaklega vegna þeirra aðila sem eiga að fá á sig 10% skellinn, áramótagjöf ríkisstjórnarinnar, þeirra íbúa landsbyggðarinnar sem búa við rafhitun og eiga að taka á sig þessa miklu hækkun. Ætli það sé ekki dálítið farið af 1% tekjuskattslækkuninni sem hæstv. fjármálaráðherra hefur verið að hreykja sér af og sjálfstæðismenn með hringferð um landið mót hækkandi sól? Ætli það sé ekki töluvert af 1% tekjuskattslækkuninni nú þegar farið hjá íbúum landsbyggðarinnar sem eiga að taka á sig þessa miklu hækkun? Hún er algjörlega út af korti og það var aldrei talað um hana í meðförum iðnaðarnefndar eða í þinginu þegar við vorum að ræða þau lög sem ég hef hér gert að umtalsefni. Þetta er algerlega óviðunandi og engan veginn hægt að sætta sig við svona vinnubrögð eins og ég er hér að tala um. Ef einhver minnsta hætta er á því að við þetta frumvarp sem hér er um að ræða, um skattskyldu orkufyrirtækja, gæti hnífurinn komið svo í bakið á notendum eftir x mörg ár er það ekki forsvaranlegt að mínu mati. Nóg er komið af slíku í þessum efnum. Ég sagði það reyndar þegar hæstv. iðnaðarráðherra flutti hér munnlega skýrslu um hin 15 daga gömlu raforkulög sem þá voru að þetta væri sem rýtingsstunga í bakið á landsbyggðarfólki. Það var að sjálfsögðu rýtingsstunga líka í bakið á okkur alþingismönnum sem samþykktum lögin með göfugu markmiði eins og jöfnun kostnaðar við dreifingu á raforku, eins og eitt frumvarpið hét. Svo kom þetta svo í hausinn á okkur sem búmerang. Það er ekki plús fyrir iðnaðarráðuneytið að þetta skuli vera svona  Ráðherra iðnaðarmála, sem keyrði þetta frumvarp í gegn, sá um þau gögn sem komu til iðnaðarnefndar til rökstuðnings með fulltrúum iðnaðarráðuneytis sem oft sátu inni, vildu sitja oftar inni, en kannski fyrir dugnað þáverandi formanns iðnaðarnefndar, hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, fengu ekki alltaf að sitja inni. Þetta vildi ég segja hér, virðulegi forseti, í þessum efnum. Ég óttast að svona geti farið með það frumvarp sem við erum hér að ræða. Að vísu er í þessu frumvarpi oft verið að ræða um eignarskattana. Ég efast ekki um að þeir yrðu háir á orkufyrirtækjum ef þeir væru. Þeir eru, kannski sem betur fer, farnir þó að ég hafi haft aðra skoðun, þ.e. að þeir ættu kannski ekki allir að fara, heldur að hækka eignamarkið eins og stjórnarandstaðan lagði til á sínum tíma. Eignarskattar á orkufyrirtæki munu ekki koma til vegna þess að þeir eru farnir niður þó að um þá sé rætt hér. Virðulegi forseti. Ég ætla síðan rétt í lokin að segja frá því að þingflokkur Samfylkingarinnar var í heimsókn hjá Orkuveitu Reykjavíkur ekki alls fyrir löngu og eigum kannski eftir að fara þangað aftur.  Virðulegi forseti. Orkustofnun hefur tvo mánuði til að fara yfir þau gögn sem lögð eru fram þessu til rökstuðnings og ég vænti þess að Orkustofnun fari vel í gegnum það. En það hafði í för með sér, virðulegi forseti, að þessi hái dreifingarkostnaður Orkuveitu Reykjavíkur gerði það að verkum að Rarik, Rafmagnsveitur ríkisins, ég vil segja neyddust til að hækka gjaldskrá sína um 20 aura til þess að eiga möguleika á að ná í niðurgreiðslusjóðinn sem er á fjárlögum. Það er með ólíkindum að þetta skuli vera notað til að hækka gjaldskrána og þar með ef til vill hækka gjaldið á íbúum landsbyggðarinnar, nóg er komið. Ég vil segja, virðulegi forseti, að það verður aldrei hægt að sætta sig við neitt annað en það að allar þessar hækkanir sem eiga að dynja á íbúum landsbyggðarinnar vegna rafhitunar verði felldar út. Er mér alveg sama hvaða aðferð verður notuð við það, hvort ríkissjóður leggi meira en þær 135 milljónir sem hann ætlar að bæta í þennan sjóð og óttast ég þá og tala eiginlega gegn því að menn fari í einhverjar æfingaferðir um niðurgreiðslusjóðinn, eða menn fari úr 50 þúsund kwst. hámarki í 35 eða hvað það er, sem auðvitað mun bitna fyrst og fremst á fullorðnu fólki, eldra fólki, sem býr á landsbyggðinni í stóru húsnæði, að ég tali nú ekki um bændur og búalið sem munu þá fá þetta meira í hausinn en 10 prósentin þegar fram líða stundir.

Herra forseti. Frumvarp það sem hér er til umræðu virðist fljótt á litið snúast um jafnræði, að orkufyrirtæki eigi að standa jafnfætis öðrum fyrirtækjum hvað varðar skattlagningu. Auðvitað getur maður tekið undir það svona fljótt á litið. Þetta virðist vera saklaust frumvarp. Það eru ýmis önnur frumvörp sem hafa farið hér inn sem snúa einmitt að raforkumálum sem hafa litið nokkuð sakleysislega út, en þegar betur er að gáð og þegar á að fara að framkvæma umrædd lög undir stjórn Framsóknarflokksins, þá hefur nú annað komið í ljós, því miður, fyrir íbúa landsbyggðarinnar sérstaklega. Fram kom hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að upplýsingagjöf iðnaðarnefndar hefði verið ábótavant þegar þau lög voru sett og í vinnslu þeirra laga. Ég get staðfest það og það eru fleiri sem geta staðfest það, m.a. formaður iðnaðarnefndar sem sagði í þessum ræðustól að upplýsingagjöf hvað varðar það frumvarp hefði verið villandi. Í sömu umræðu, svo undarlegt sem það nú er, kom einmitt sjálfur hæstv. iðnaðarráðherra og sagði að hækkunin hefði alltaf verið fyrirsjáanleg. Það virðist því vera svo að sjálfur hæstv. iðnaðarráðherra hafi staðið í blekkingarleik gagnvart sínum eigin flokksmönnum og meira að segja blekkt þingmann sinn, hv. þm. Birki Jón Jónsson, í sínu eigin kjördæmi og veitt honum villandi upplýsingar. Ég tel einmitt að þetta sé tilefni til þess að fram fari rannsókn á þessu máli og jafnvel opinber rannsókn á þessum raforkumálum, því það er ákaflega skrýtið þegar hv. þm. Birkir Jón Jónsson kemur hér í ræðustól og talar um að upplýsingagjöf hafi verið villandi. Ég tel það. Ég get staðfest það og fleiri í iðnaðarnefnd, t.d. Kristján Möller, og ég get tekið undir orð hans hvað varðar upplýsingagjöf. Ég er nú farinn að efast um rétta upplýsingagjöf og vinnubrögð hæstv. iðnaðarráðherra og ráðherra byggðamála vel að merkja. Ég tel í rauninni að Samfylkingin hafi verið of trúgjörn í þessu máli, hún hafi gleypt það hrátt sem hæstv. iðnaðarráðherra hafi komið með inn á borð nefndarinnar. Ég var búinn að læra af öðru máli sem kom hér inn og var kynnt með mjög villandi málflutningi. Það var lítið mál en varðaði landsbyggðina en í því kom fram mjög villandi upplýsingagjöf um að hækkunin á sementsverði yrði óveruleg. Samt staðfesti sjálfur hæstv. ráðherra sem færði þær upplýsingar inn á borð skömmu síðar að hækkunin hafi verið í tugum prósentna, 75% hækkun. Það kom fram í svari hér á Alþingi. Þess vegna ákváðum við í Frjálslynda flokknum að vara okkur á þeirri upplýsingagjöf sem borin var fram og taka nú ekki allt trúanlegt sem fram kæmi og ákváðum þá að sitja hjá, ef ég man rétt, við afgreiðslu málsins. Maður veltir fyrir sér einmitt þessari samkeppni á raforkumarkaði. Þetta er náttúrlega sýndarsamkeppni. Raforkan verður seld í föstum samningum, 90% af henni eftir nokkur ár í stóriðju og eftir stendur 10% sem fer í samkeppni. Hverjir eru í samkeppni? Það eru opinber fyrirtæki sem er stjórnað meira og minna af fulltrúum þeirra flokka sem fara með landsstjórnina. Svo koma framsóknarmenn - þegar þeir láta sjá sig hér í þingsölum - og láta líta út fyrir að það séu einhver fyrirtæki sem boði hækkunina. En hverjir sitja í stjórn fyrirtækjanna? Það væri ágætt að hv. þm. Dagný Jónsdóttir upplýsti okkur um það. Eru það ekki einmitt fulltrúar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins sem sitja í þeim stjórnum og eru að ráðgera hækkunina? Fyrst koma ráðherrar flokksins og búa til reglurnar, síðan koma þá stjórnarmenn flokksins. Ég skora á fólk um land allt sem nú fær hækkaða raforkureikninga - ekki um nokkra hundraðkalla eins og gefið var í skyn í andsvörum hæstv. iðnaðarráðherra við ágætan hv. þm. Álfheiði Ingadóttur í umræðum á þingi, nei, ekki um þúsundkalla, heldur um tugþúsundir króna - að fylgjast með þeim, hvað hækkunin verður mikil og hvaða sendingu það fær inn um bréfalúguna frá Framsóknarflokknum. Vorið 2003 fékk fólk fallega bæklinga og lofað var ýmsum byggðaaðgerðum. Maður veltir því fyrir sér hvort þetta séu byggðaaðgerðirnar. Er þetta nútímavæðing Framsóknarflokksins að vera með hverja aðgerðina á fætur annarri til að höggva skörð í byggðir landsins? Ég veit í raun ekki hvað flokknum gengur til með þessu, því að á landsbyggðinni hingað til hafa verið margir stuðningsmenn flokksins, að vera einmitt að veitast að fólkinu sem hefur sýnt flokknum stuðning. Ég vona nú að það fari að renna upp fyrir fólki ljós að þessi nútímavæðing flokksins er landsbyggðinni og byggð í landinu ekki góð. Fólk sér það náttúrlega þegar það fer að fá reikninginn inn um póstlúguna, tugþúsunda króna hækkun, frá Framsóknarflokknum og fólki á Stöðvarfirði er meinað að sækja sjóinn. Það er með ólíkindum að hv. þingmenn Framsóknarflokksins skuli ekki koma hér fram á völlinn og ræða til hvaða aðgerða á að grípa til að fólkið komist til vinnu á ný. Ég skora á hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur að segja okkur að hún hlýtur að hafa hugsað fyrir því til hvaða aðgerða eigi að grípa fyrir fólkið á Stöðvarfirði, annarra en þeirra að senda því hækkaðan reikning. Það er með ólíkindum að ofan á allt annað lítur nú út fyrir að fólk verði svipt vinnunni 1. júlí og síðan fær það rafmagnsreikning í hausinn í ofanálag frá flokknum. Ég minni á að þetta sama fólk hefur eflaust fengið fallega kosningabæklinga frá Framsóknarflokknum og því lofað byggð og bjartari atvinnu á Austurlandi. Fulltrúar flokksins, fjórir í Norðausturkjördæminu, ættu að sýna fólkinu þá virðingu að fara að ræða atvinnumál og kjör þessa fólks á Austurlandi sem er náttúrlega afleiðing þeirrar stefnu í atvinnumálum að svipta fólk í sjávarbyggðum atvinnuréttinum. Það er með ólíkindum. Eins er það þessi svokallaða samkeppni opinberra fyrirtækja vel að merkja, þar sem opinberir forstjórar, sem eru náttúrlega undir stjórn flokksmanna m.a. hæstv. iðnaðarráðherra, sjá náttúrlega ekkert nema hækkun. Sumar þessara hækkana koma verulega illa við atvinnurekstur á landsbyggðinni, t.d. sumarhúsabyggðir. Við mig ræddi sveitarstjóri á Vestfjörðum um 250% hækkun á raforkuverði. Auðvitað er það með ólíkindum að flokkurinn skuli senda fólki þvílíka reikninga. Ég ætla að láta máli mínu lokið að sinni en minni á að umræðu um raforkumál á hinu háa Alþingi er alls ekki lokið heldur verður henni haldið áfram. Sérstaklega munum við í Frjálslynda flokknum fylgjast vel með því að fyrirheit Framsóknarflokksins, að flokksmenn hans reyni nú að halda þau og að hækkunin á fólki úti á landi fari ekki úr böndum.

Virðulegi forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að standa hér upp, en þvílík endemis vitleysa var í máli hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar áðan.

Hvaða?

Ég mun rekja það. Í fyrsta lagi ætla ég að taka eitt fram varðandi störf í hv. iðnaðarnefnd. Ég á því miður ekki sæti í þeirri nefnd en fram kom í umræðu um daginn um skýrslu iðnaðarráðherra að formaður nefndarinnar, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, boðaði það að allir aðilar verði fengnir til fundar í nefndinni og farið yfir þetta mál, líkt og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á áðan, og það er full ástæða til. Ég held því að ekki sé maklegt að kenna stjórnarliðinu um að taka á þessum málum með léttúð, enda hefur hæstv. iðnaðarráðherra einnig boðað það hér að hún sé að beita sér fyrir því að stjórnvöld komi til móts við fólk á landsbyggðinni út af þessum hækkunum og bindi miklar vonir við þá vinnu. Mig langar aðeins að tala um að hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni virðist Framsóknarflokkurinn vera afar hugleikinn svo ekki sé meira sagt og talar um að Framsóknarflokkurinn sinni ekki Austfjörðum o.s.frv. Ég vil upplýsa hv. þingmann um að 1. þingmaður kjördæmisins, sem er hæstv. iðnaðarráðherra, er í góðu sambandi við fólk á Stöðvarfirði og það mun verða fundað um það einhvern tímann á næstunni, hann þarf því ekki að hafa neinar áhyggjur af því þótt hann hafi ekki aðkomu að því máli. Þó að Frjálslyndi flokkurinn eigi ekki þingmann í Norðausturkjördæmi, þá eru aðrir að vinna í því máli.

Herra forseti. Hv. þingmaður staðfesti það að hún ætti ekki sæti í iðnaðarnefnd og getur þess vegna kannski ekki fjallað af miklum kunnugleika um það sem fram fer í þeirri nefnd. Ég get upplýst hv. þingmann um að ég á sæti í nefndinni ásamt Birki Jóni Jónssyni og sá hv. þingmaður talaði einmitt um að það hefði verið villandi upplýsingagjöf, einnig hv. þm Kristján L. Möller. Við erum allir sammála um það. Við erum líka sammála um það tel ég, það má þá fletta því upp, að hæstv. iðnaðarráðherra sagði að hækkunin hefði verið fyrirsjáanleg, þannig að það bendir allt til þess að hæstv. iðnaðarráðherra hafi einfaldlega blekkt iðnaðarnefnd og gefið henni a.m.k. rangar upplýsingar, því það var alltaf talað um nokkurra prósentna hækkun, en ekki tugi prósentna hækkun. En hvað varðar Stöðvarfjörð, ég tel það mjög gott að Framsóknarflokkurinn fari að hugsa til fólksins þar því að Framsóknarflokkurinn skuldar því fólki svar við því hvað eigi að gera þar. Ég tel að svarið sé einmitt að gefa Framsóknarflokknum ekki atkvæði sitt.

Herra forseti. Það er gott að allir séu á einu máli í hv. iðnaðarnefnd að kalla þessa aðila fyrir og vinna frekar að málinu. Ég verð að viðurkenna líkt og margir hafa gert að hinar miklu hækkanir á raforku komu mér verulega á óvart og koma landsbyggðinni illa. Ég ítreka að verið er að vinna í málinu og það er fullur vilji hjá hæstv. iðnaðarráðherra að bregðast við því og hefur hún þegar boðað ákveðnar aðgerðir. Varðandi Stöðvarfjörð, sem af einhverjum óskiljanlegum ástæðum hefur fléttast inn í umræðuna, þá hef ég engar áhyggjur af því hvernig fólk mun kjósa þar hér eftir sem hingað til. Það er einfaldlega þannig eins og þróunin er á landsbyggðinni, að sem betur fer bíða aðrir atvinnumöguleikar fólksins þar. Þar er erfitt ástand og Stöðvarfjörður er eitt af jaðarsvæðum á Miðausturlandi en það er stjórnarflokkunum að þakka að fólk á Austurlandi hefur þó alla vega einhver atvinnutækifæri í framtíðinni fyrir utan sjávarútveginn.

Hv. þm. Dagný Jónsdóttir segir að allir í hv. iðnaðarnefnd séu sammála um að gefnar hafi verið villandi upplýsingar. En sú einkennilega staða stendur eftir að hæstv. iðnaðarráðherra segir að hækkunin hafi verið fyrirsjáanleg, sem gefur til kynna og ég tel vert að rannsaka hvort hv. iðnaðarnefnd hafi fengið villandi upplýsingar frá ráðuneytinu. Þó svo að Frjálslyndi flokkurinn eigi ekki sem stendur fulltrúa í Norðausturkjördæmi get ég upplýst hv. þingmann um það að fulltrúar flokksins eru einmitt á leiðinni austur og ætla að ræða við fólkið þar um það ástand sem Framsóknarflokkurinn hefur komið á, að meina fólki að njóta þess að nýta fiskimið sín. Það er eitt af því sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir ætti að hafa áhyggjur af, að flokkurinn skuli ganga svona fram og jafnvel koma í veg fyrir að ýmsar samþykktir flokksins er varða útræðisrétt strandjarða nái fram að ganga og vera að stefna bændum landsins og landeigendum í dómssal til þess að ná fram rétti sínum. Það er með ólíkindum og ég tel að framsóknarmenn eigi að skammast sín.

Herra forseti. Það er um margt hægt að vera sammála síðasta ræðumanni og ég mun víkja aðeins frekar orðum að því. Hér er til umræðu frumvarp til laga um skattskyldu orkufyrirtækja. Í greinargerð er rakið að þær lagabreytingar sem boðaðar eru um að gera orkufyrirtækin skattskyld er liður í markaðsvæðingarferli raforkugeirans. Við höfum á undanförnum vikum einmitt rætt um afleiðingar og framkvæmd nýsettra orkulaga, um þann gjörning meiri hluta þingheims og ríkisstjórnarinnar að markaðsvæða raforkukerfið, skilja á milli orkuvinnslu, orkuflutnings og orkudreifingu, skipta þessu upp í fyrirtæki sem öll eiga að fara að reikna sér arð af fjármagni og eignum sem bundnar eru í þjónustunni. Verið er að snúa á haus þeirri skilgreiningu sem þjóðin hefur talið að ætti að gilda um rafmagnið, að rafmagnið væri ein af grunnstoðum grunnalmannaþjónustu landsins, að rafmagnið væri forsenda fyrir búsetu og atvinnulífi í landinu og ætti þess vegna ekki að vera á grunni fyrirtækjareksturs, sem hugsaði fyrst og fremst um að skapa sér arð, heldur að vera þjónusta við atvinnulíf, búsetu og almenningsþarfir. Þarna er verið að breyta. Grunnþjónustan á bara að vera markaðsvædd viðskiptaþjónusta og lúta þeim lögmálum. Ofan í kaupið er því borið við að verið sé að fylgja eftir einhverjum Evróputilskipunum með einkavæðingarráðherrann, hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, í broddi fylkingar sem brosir blítt við sjálfri sér í hvert skipti sem hún flytur nýtt frumvarp um einkavæðingu almannaþjónustunnar, fulltrúi Framsóknarflokksins í ríkisstjórn. Við bentum rækilega á það við umræðurnar um að breyta raforkukerfinu í fyrirtækjarekstur sem skilar arði að menn væru á fullkomnum villigötum. Sú breyting gæti ekki leitt til annars en hækkaðs verð og ótryggari afhendingu á þeirri grunnalmannaþjónustu sem rafmagn er. Það kemur á daginn. Nú eftir áramótin birtast nýjar gjaldskrár veitufyrirtækjanna, og hvað? Auðvitað snarhækka þær. Þá koma hv. fulltrúar einkavæðingarinnar og markaðsvæðingarinnar og segja: Þetta kom mér alveg fullkomlega á óvart, þetta kemur algjörlega í bakið á mér. Mér datt ekki í hug að þetta leiddi til neinnar hækkunar. Trúir þjóðin svona barnalegum málflutningi? Nei, hún trúir honum ekki og hún treystir nú ekki ráðamönnum. Við fáum ályktanir frá hverju sveitarfélaginu á fætur öðru þar sem stefnu ríkisstjórnarinnar í raforkumálum er mótmælt. Markaðsvæðingu raforkukerfisins er mótmælt, því er mótmælt að almenningur og fyrirtæki vítt og breitt um landið, sérstaklega í dreifbýlinu og sérstaklega til sveita, eigi að borga herkostnað markaðsvæðingar og einkavæðingar raforkugeirans. Nú síðast komu mótmæli frá Skaftárhreppi til okkar þingmanna þar sem þessu var harðlega mótmælt, en önnur sveitarfélög á Norðurlandi og Vestfjörðum hafa mómælt stefnu ríkisstjórnarinnar í markaðsvæðingu raforkugeirans. En áfram er hausnum stungið ofan í sandinn og keyrt og enn er ekki séð fyrir hvernig framkvæma á hin nýsettu raforkulög, það er ekki enn séð hverjar afleiðingarnar af þeim verða, það er ekki enn séð fyrir hvernig við þeim verði brugðist. Það var umræða í síðustu viku um hvaða aðgerða væri hægt að grípa til til þess að koma í veg fyrir þá gríðarlegu mismunun sem er að verða á milli íbúa landsins eftir búsetu hvað varðar rafmagn og verð á rafmagni. Þá sagði hæstv. iðnaðarráðherra: Komið verður til móts við þá notendur sem lenda hvað harðast úti. Rausnarskapurinn og höfðingsskapurinn var nú ekki meiri. Það var ekki sagt: Við skulum sjá til þess að verð á rafmagni til íbúa hinna dreifðu byggða verði ekki óhagstæðara en íbúa þéttbýlisins. Nei, það var sagt: Við skulum koma til móts við þetta. Það þýðir: Við komum til hálfs til móts við þetta til að byrja með, setjum smá plástur á. Sama sagði hv. þm. Dagný Jónsdóttir: Stefnt verður að því að koma til móts við. Hvað þýðir það? Jú, það var stundum kallað að hrækja í sárið til að draga úr sviðanum meðan hann var mestur - og líkja má líkja yfirlýsingum hæstv. ráðherra Framsóknarflokksins við það. Áður en við erum komin til botns í því sem þegar hefur illu heilli verið samþykkt á Alþingi, markaðsvæðing raforkugeirans, áður en við erum komin til botns í því hvernig við eigum að framkvæma það er dengt inn öðru frumvarpi um hvernig við förum að því að skattleggja þessi orkufyrirtæki, þessi almannaþjónustufyrirtæki sem þjóðin á og samfélagið á. Hver á að borga skattana þegar þeir verða lagðir á? Auðvitað engir aðrir en neytendurnir. Og hver mun borga hæstan hlut í þeim sköttum? Auðvitað þeir neytendur sem nú eru látnir greiða hlutfallslega hæst verð fyrir raforkuna, íbúar hinna dreifðu byggða. Þeir munu líka greiða hæstan hlut í þeirri skattheimtu sem krafist er að orkufyrirtækin taki upp. Sá níðingsskapur sem nú á sér stað í markaðsvæðingu raforkugeirans og hvernig hann kemur sérstaklega hart niður á íbúum hinna dreifðu byggða virðist engin takmörk eiga. Ég tel t.d. að fara ætti mjög vandlega ofan í það hvernig sá höfuðstóll er myndaður sem á að fara að láta greiða skatta af, á að fara að fyrna. Hvernig er höfuðstóll orkufyrirtækjanna myndaður? Hvernig er höfuðstóllinn Rarik myndaður, virkjanir, flutningskerfi, veitur og mannvirki, hvernig hefur þessi eign orðið til? Hver greiddi fyrir hana? Það vorum við, almennir neytendur í landinu sem greiddum fjárfestinguna, við erum búin að borga þá fjárfestingu. Við greiddum hana í gegnum not okkar. Þjóðin á þetta og á nú þjóðin aftur að fara að greiða skatt af þeim eignum sem hún hefur þegar greitt upp og telur sig eiga, á hún að fara að borga skatta af slíkum eignum, eignum sem stefnt er að því að selja? Hæstv. iðnaðarráðherra lýsti því yfir í ræðu í síðustu viku að markmiðið væri að koma því svo fyrir að hægt væri að selja orkufyrirtækin til einkaaðila til að geta stundað arðbæran atvinnurekstur á orkufyrirtækjunum. Ég tel, herra forseti, að draga eigi frumvarpið um skattskyldu orkufyrirtækja til baka, það eigi að stinga því undir stól, það eigi að ljúka því máli um hvernig við framkvæmum, leiðréttum og reynum að bæta þau vitlausu raforkulög sem voru samþykkt á hv. Alþingi og við stöndum frammi fyrir að vita ekki hvernig við ætlum að framkvæma. Við skulum ljúka þeim leik, við skulum bæta fyrir misgjörðir okkar þar en fara ekki að keyra ofan í sama farið með því að skattleggja þá vitleysu sem enn er óunnin og óafgreidd á Alþingi er lýtur að framkvæmd raforkulaganna. Frestum því að ræða um að leggja skatta á orkufyrirtækin sem getur ekki leitt til annars en hækkaðs raforkuverðs. Það er ágætt að hæstv. iðnaðarráðherra er kominn í salinn. Hæstv. iðnaðarráðherra gæti sagt til um hvað meint er með því að koma til móts við þá sem nú lenda hvað harðast í hækkun á verði rafmagns. Þykir hæstv. iðnaðarráðherra tilhlýðilegt að koma með skattafrumvarp nú, um hvernig eigi að skattleggja orkufyrirtækin, sem hún segist enn vera í vandræðum með? Hún segir að orkufyrirtækin noti tækifærið í ljósi nýrra laga til að skaffa sér auknar tekjur með gjaldskrám, séu að fiska í gruggugu vatni eða noti sér þokukennt andrúmsloft í rafmagnsmálum - þetta eru reyndar mín orð - og hækki orkuverðið. Er ekki rétt að ganga frá þeim málum áður en farið er að leggja skatta á þessi fyrirtæki, sem almenningur verður líka að borga? Mér finnst hæstv. iðnaðarráðherra skulda okkur allmargar skýringar. Ég vildi gjarnan heyra sjónarmið iðnaðarráðherra. Telur hún þetta frumvarp um skattskyldu orkufyrirtækja tímabært eða eigum við að dengja hverri vitleysunni ofan á aðra? Það virðist háttalag hæstv. ráðherra. Ég vona að hæstv. iðnaðarráðherra svari fyrir það sem er að gerast í orkumálum. Hvað er að gerast í því að bæta hag þeirra sem nú lenda hvað harðast í markaðsvæðingu raforkunnar. Það er of klént að segja bara að komið verði til móts við þá. Það á að eyða muninum sem virðist ætla að verða milli íbúa hinna dreifðu byggða og þéttbýlisins vegna nýrra raforkulaga. Ég vil fá að heyra slíka yfirlýsingu frá hæstv. iðnaðarráðherra en ekki eitthvert kattarklór um að að einhverju leyti verði komið til móts við hækkunina, svona til að hrækja í sárið eins og ég sagði áðan. Herra forseti. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt. Það eru svo mörg óljós atriði í þessu frumvarpi um skattskyldu orkufyrirtækja að það er fullkomlega ótímabært að taka málið á dagskrá. Ég hef minnst á fyrninguna. Hvaða eignir á að fyrna? Hvernig hafa þessar almenningseignir verið metnar hingað til, sem allt í einu á að reikna til verðs, fyrna og láta almenning aftur greiða fyrir skatt af? Ég legg til að við reynum að ljúka þeim leik sem hafinn var með setningu nýrra raforkulaga og reynum að sjá til að jöfnuður ríki í landinu hvað varðar aðgengi að slíkri almannaþjónustu. Við skulum fresta því að ræða um skattlagningu á þessi fyrirtæki. Hægjum aðeins á í einkavæðingarfasanum. Verum minnug þess að meginhluti Evrópuríkjanna, sem áttu að hafa innleitt sömu tilskipun og við höfum verið að fjalla um í raforkumálum, hefur alls ekkert gert það enn. Þau búa þó við aðrar aðstæður og hentugri að því leyti. Við, eylandið, af hverju eigum við hér að ganga á undan öllum öðrum í vitleysunni með því að ímynda okkur að raforkumarkaður á Íslandi geti orðið arðsamur samkeppnisrekstur, sú grunnalmannaþjónusta. Það hefur ekki einu sinni tekist í Evrópu? Herra forseti. Þetta frumvarp um að leggja skatta á orkufyrirtækin er ótímabært. Ég legg til að verði því vísað til nefndar þá verði það svæft þar.

Hæstv. forseti. Ég verð að taka undir orð síðasta hv. ræðumanns. Ég held að þetta frumvarp sé ótímabært. Frumvarpið er lagt fram meðan óvissuástand ríkir varðandi verðlagningu á orku og ástandið í raforkumálunum, ég vil leyfa mér að segja að þau mál séu í uppnámi. Menn hafa m.a. lýst því, t.d. hæstv. ráðherra iðnaðarmála, að grípa þurfi til ákveðinna aðgerða til að laga umhverfið sem komist hefur á með nýsettum lögum frá því í desember. Hæstv. forseti. Ég neyðist til að spyrja hæstv. forseta hvort hann álíti að þetta mál sé þingtækt. Þetta mál byggir á og tekur til laga og lagabálka sem þegar hafa fallið úr gildi. Ég veit ekki til að eftir breytingarnar á skattalögunum í desember sé nokkurt dæmi, inni í lögunum um tekjuskatt og eignarskatt, um orðið eignarskatt. Það var algjörlega fellt út síðasta desember. Þetta frumvarp gengur út á að breyta lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Hér eru ýmsar greinargerðir um eignarmat og annað slíkt og þess vegna beini ég eftirfarandi spurningu til hæstv. forseta: Telur hann þetta samrýmast því sem það á að breyta og því lagaumhverfi dagsins í dag? Við breyttum lögum um tekjuskatt og eignarskatt 10. desember og þau heita núna lög um tekjuskatt, hæstv. forseti.

Ég er að láta athuga hvenær frumvarpið var lagt fram. Mig minnir að það hafi verið lagt fram fyrir jól. Þetta frumvarp er borið fram með þinglegum hætti og forseti lýðveldisins hefur skrifað nafn sitt á frumvarpið. Áður hefur komið fyrir að prentvilla hafi verið í frumvörpum og stundum meira að segja rökleysa. En að gefnu tilefni er ég að athuga hvenær frumvarpið var lagt fram.

Hæstv. forseti. Á meðan ætla ég að ræða efni frumvarpsins. Ég held að það sem hér um ræðir sé að búa til skattumhverfi þar sem við munum ætlast til þess að orkufyrirtæki greiði tekjuskatta og reyndar eignarskatta, eins og frumvarpið er í pottinn búið, sem hafa þegar verið felldir niður. Þessi umræða bætist við ástand sem nú er uppi, tiltölulega viðkvæmt ástand sem m.a. hæstv. iðnaðarráðherra hefur lýst yfir að þyrfti nauðsynlega að leysa, taka á og lagfæra.

Ég bið hv. þingmann að afsaka. Þetta frumvarp var lagt fram 23. nóvember.

En allt að einu, hæstv. forseti, þá er efni frumvarpsins þannig að gjörbreyta þarf því í nefnd. Það þarf að fella út allt sem snýr að eignarsköttum, endurmati á eignum, fyrningum o.s.frv., vegna þess að sá skattstofn er ekki lengur til. Ég hélt að okkur hefði öllum verið það ljóst sem tókum þann slag fyrir áramót. Þetta vildi ég benda á. Í þessu máli erum við að leggja til skattlagningu á orkufyrirtækin einhvern tíma í framtíðinni. Þau eru sérstaklega skilgreind, þ.e. vinnslufyrirtæki, dreifingarfyrirtæki, flutningsfyrirtæki, sölufyrirtæki og afhendingarfyrirtæki á raforku og heitu vatni. Þetta eru þau fyrirtæki sem í framtíðinni eiga að borga tekjuskatt. Tekjuskatturinn verður sennilega ekki til fyrr en kominn er tekjuafgangur í fyrirtækjunum. Samkvæmt nýjum raforkulögum eigum við að uppfylla þau ákvæði að fyrirtæki nái á nokkrum árum að greiða eigendum sínum arð. Ef ég man rétt er í raforkulögunum stefnt að því að hugsanlegur arður orkufyrirtækjanna geti orðið allt að 7–8%. Mig minnir að sú tala standi þar. Það kann hins vegar að taka nokkur ár að ná þeirri arðsemi en að því er stefnt. Það hefur náttúrlega komið í ljós, við breytingu á raforkulögum, að þar er gjaldtakan að hækka. Hún hækkar mismikið og fólki er með því mismunað eftir búsetu og hvers konar orku það notar, í hvers konar húsnæði það býr, hvort það býr á hlýrri stöðum landsins eða köldustu svæðunum, nyrstu svæðunum o.s.frv. Ég tel að sú útfærsla verði afar óhagstæð fyrir landsbyggðina og geti í mörgum tilfellum ýtt undir það að íbúar landsbyggðarinnar flytji af köldum svæðum, þar sem nota þarf raforku til húshitunar, og inn á svæði með lægra orkugjald og húshitunargjald, hitaveitusvæði, m.a. suðvestanlands. Vissulega er hægt að færa rök fyrir því að eldra fólk fái betri aðgang að sjúkrahúsþjónustu. Hér er stærsta markaðssvæðið og sennilega hagkvæmasta vöruverð á landinu. Fyrir það fólk sem komið er á ellilífeyri hefur búsetan því mikið að segja varðandi afkomu þess í framtíðinni. Það er geysilega mikilvægt, sem m.a. hæstv. iðnaðarráðherra hefur lýst yfir að þyrfti að taka á, að koma í veg fyrir að orkuverð hækki eins og gerst hefur og virtist koma öllum á óvart miðað við fyrri yfirlýsingar. En látum það liggja milli hluta við þessa umræðu. Segjum að fyrirtækin færu að skila góðum hagnaði og greiða arð til eigenda sinna á líka að skattleggja þau. Þau eiga einnig að borga skatt til ríkisins. Ég hygg að það sé rétt sem fram kom í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar fyrr í dag, að langmestar líkur eru til að hinir venjulegu neytendur í landinu finni helst fyrir hækkandi orkuverði. Hægt er að halda því fram að eftir því sem gjaldtökur á orkufyrirtækin verða meiri, hvort sem er í formi skatta eða kröfu um að orkufyrirtækin skuli skila eigendum sínum arði, þá séum við að leggja álögur á fólkið. Það er svolítið öfugsnúið, hæstv. forseti, að við höfum nýlega gengið í gegnum skattalagabreytingar sem áttu að lækka skatta fólks. Það tókst að vísu svo óhönduglega til að þá lækkaði mest skattur á hátekjufólki en ekki þeim sem þurftu mest á því að halda. Hér er hins vegar lagt til að auka álögur á sama fólkið með því að landsmenn standi annars vegar undir arðgreiðslu samkvæmt raforkulögunum og hins vegar bætist við skattlagning. Mér er spurn, hæstv. forseti: Eru þetta ekki ótímabær skref að taka núna? Er ekki rétt að láta líða nokkurn tíma og reyna að ná að komast út úr þeim vandræðagangi sem fylgir raforkulögunum? Þurfum við að bæta þessu við líka? Ég hefði haldið það, virðulegi forseti. Ég hef hins vegar orðið var við að það er sama hvaða skynsamlega frestunartillaga kemur fram, um að menn fái örlítið meiri tíma til að átta sig á afleiðingum verka sinna. Þær eru alltaf felldar vegna þess að stjórnarforustan gengur fram í misskildum metnaði verka sinna, sem eru sum hver ekki nógu vel úr garði gerð. Hún fæst ekki til að víkja af rangri leið sé henni bent á að æskilegt sé að fresta einhverjum ákvörðunum, að átta sig á hvaða afleiðingar lögin geta haft. Nei, þeir æða út í ána og bíða eftir því að í henni vaxi. Það er að gerast í raforkumálunum. Menn standa þar upp í klof og ætli hæstv. iðnaðarráðherra þurfi ekki bráðum í flotgalla. Við viljum að hún haldi lífi, ekki vil ég henni neitt annað. En svona eru þessi verk, hæstv. forseti. Það er fullt tilefni til að leyfa þessu máli að liggja, fyrir utan það að það er sett fram í samhengi við lög sem þegar er búið að fella úr gildi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á ýmsum lögum á orkusviði, sem er 396. mál þingsins. Frumvarp þetta fylgir í kjölfar frumvarps hæstv. fjármálaráðherra sem var til 1. umr. á hinu háa Alþingi fyrr í dag. Í frumvarpinu um skattskyldu orkufyrirtækja er gert ráð fyrir að orkufyrirtæki, þ.e. fyrirtæki sem stunda vinnslu, dreifingu, flutning, sölu og afhendingu á raforku og heitu vatni, verði skattskyld frá og með 1. janúar 2006. Tilgangur þess frumvarps sem ég mæli hér fyrir er að afnema öll sérákvæði af skattalegum toga á sviði raforkumála. Þær skattalegu ívilnanir sem nú gilda á orkusviði munu því heyra sögunni til. Slíkt er nauðsynlegt og eðlilegt þar sem nú hefur með setningu raforkulaga verið komið á samkeppni í raforkusölu og -vinnslu. Í frumvarpinu eru því felld brott sérákvæði um skattundanþágur sem finna má í orkulögum nr. 58/1967, lögum um stofnun hlutafélags um Hitaveitu Suðurnesja, nr. 10/2001, lögum um stofnun hlutafélags um Norðurorku, nr. 159/2002, lögum um stofnun hlutafélags um Orkubú Vestfjarða, nr. 40/2001, lögum um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur, nr. 139/2001, lögum um Landsvirkjun, nr. 42/1983, og lögum um raforkuver, nr. 60/1981. Í frumvarpinu felst að undanþága framangreindra fyrirtækja frá greiðslu opinberra gjalda til ríkis og sveitarfélaga fellur niður, þar með talin greiðsla stimpilgjalds. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja nánar efni frumvarpsins og vænti þess að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við það mál sem hér er á dagskrá, frumvarp til laga um breyting á einkamálalögum og þjóðlendulögum, sem fjallar um gjafsókn. Við 1. og reyndar 2. umr. var tekist talsvert á um þær hugmyndir hæstv. dómsmálaráðherra að fella niður í gildandi lögum þá möguleika sem fólgnir eru í b-lið 126. gr. núgildandi laga og um það hefur staðið nokkur deila milli okkar stjórnarandstæðinga og hæstv. ráðherra. Í ræðu minni við 2. umr. hvatti ég til þess að hv. þingmenn stjórnarflokkanna læsu málið yfir og reyndu að gera sér grein fyrir hvað hér er verið að gera, því með því að fella niður b-liðinn er verið að þrengja verulega rétt fólks til að eiga möguleika á gjafsókn. Því það sem þingmenn fögnuðu á sínum tíma þegar þetta ákvæði var leitt í lög og þingmenn voru sammála um að væri veruleg réttarbót, á núna þegjandi og hljóðalaust að fella út úr lögunum. Ég hef beðið lögfræðinga nefndasviðs að fara yfir þetta mál fyrir mig til þess að við fengjum vitneskju um hvernig þessu er háttað annars staðar á Norðurlöndum og það virðist vera eftir nokkra skoðun lögfræðinga nefndasviðsins að með því að þrengja 126. gr. niður í a-liðinn eingöngu séum við að gera löggjöf okkar talsvert þrengri en hún er annars staðar á Norðurlöndum, en með því að hafa b-liðinn inni sé hún að hluta til orðin jafnvel víðari en hún er þar. Engu að síður er afar erfitt að bera þetta saman svo vel sé á skömmum tíma en þó er ljóst að ef b-liðurinn verður felldur niður erum við að ganga talsvert lengra en löggjöf nágrannalanda okkar gengur. Við höfum líka fregnað það í umfjöllun allsherjarnefndar um málið að í Danmörku sé sá háttur hafður á að einstaklingar geti fengið gjafsókn ef þeir vilja fara með mál fyrir Mannréttindadómstólinn og þá þurfi það ekki að vera af fjárhagsástæðum. Breytingartillagan er flutt af mér og hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar í allsherjarnefndinni. Þar eru hv. þingmenn Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson, Sigurjón Þórðarson og Guðrún Ögmundsdóttir. Við erum öll sammála um að það sé veruleg skerðing í gangi og við höfum lýst því svo að hér sé um skerðingu á mannréttindum að ræða og höfum þess vegna mótmælt breytingunni mjög harkalega. Við leggjum til með breytingartillögunni að b-liðurinn verði færður aftur inn í frumvarpið. Við ætlum að reyna að freista þess að hv. þingmenn stjórnarflokkanna átti sig á því að hér sé um að ræða mál af þeim toga að það eigi eftir að koma í bakið á okkur áður en langt um líður ef við förum út í þá gerræðislegu breytingu sem hér er lögð til. Við gefum því hv. þingmönnum stjórnarliðsins tækifæri til að greiða atkvæði um þessa tillögu. Ég treysti því að menn kynni sér málið vel og ofan í kjölinn því að ég trúi ekki öðru en að réttsýnir einstaklingar og réttsýnir þingmenn sjái hvað verið er að reyna að gera og leggi sig fram um að afstýra því slysi.

Herra forseti. Í umfjöllun um málið hafa stór orð verið látin falla um að með þeirri breytingu sem lögð er til sé verið að ganga á mannréttindi tiltekinna einstaklinga í þjóðfélaginu. Ég lít þannig á að svo sé ekki, því við skulum skoða hvaða meginsjónarmið búa að baki hugmyndum um að veita gjafsóknir í málarekstri. Þær snúa að því að tryggja að fólk sem hefur lítið fé á milli handanna eigi rétt og kost á því að sækja rétt sinn fyrir dómstólum telji það að á honum sé brotið, burt séð frá efnahag. Það frumvarp sem nú er til umræðu breytir engu um þá meginreglu. Það tryggir eftir sem áður að hinir efnaminni geti leitað réttar síns telji þeir að á honum sé brotið og geti treyst því að ríkisvaldið, við skattgreiðendur berum þann kostnað sem til fellur vegna þeirra mála sem höfðuð eru að uppfylltum þeim skilyrðum að þeir tilteknu einstaklingar hafi tekjur undir ákveðnu lágmarki. Ég hefði haldið að stjórnarandstöðuþingmenn sem gagnrýna þetta mál hefðu frekar beint sjónum sínum að þeim fjárhæðum sem miðað er við að séu skilyrði gjafsóknar, en ekki það atriði sem hér hefur fyrst og fremst verið til umfjöllunar, þ.e. að í lögunum séu heimildir fyrir einstaklinga sem hugsanlega eru fjárhagslega vel sterkir til að höfða mál á kostnað ríkisins til þess að ná fram þeim réttindum sem þeir telja að á sér sé brotið. Það er algjört lykilatriði í umræðunni og verður að vera útgangspunkturinn að eftir breytinguna standa hinir efnaminni jafnsterkum stoðum gagnvart rétti sínum og þeim möguleika á að leita réttar síns fyrir dómstólum og áður. Það er ekki verið að skerða rétt hinna efnaminni til þess að höfða skaðabótamál, hvort sem það er gegn ríkinu eða öðrum aðilum, hafi þeir orðið fyrir tjóni. Það er ekki verið að skerða rétt þeirra sem telja að á rétti sínum sé brotið vegna þess að stjórnvöld hagi málum sínum, t.d. í umhverfismálum - sem ég veit að eru hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur mjög hugleikin - fyrir dómstólum. Við gerum það að skilyrði að gjafsókn sé einungis veitt þeim sem hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til að reka mál sín sjálfir og þetta er algert lykilatriði. Ég tel að umræðan hafi verið á töluverðum villigötum, bæði í þingsal og sömuleiðis í allsherjarnefnd þar sem gefið hefur verið í skyn að verið sé að brjóta mannréttindi á þessum hópum. Svo er ekki. Við vitum að fulltrúar bæði dómsmálaráðuneytisins og nefndarmenn gjafsóknanefndar sem veita gjafsóknir, að undangengnum beiðnum þar um, hafa upplýst okkur um að langflestar gjafsóknir sem veittar eru séu veittar til þeirra efnaminni. Ef ég man rétt er í kringum 85% af þeim gjafsóknum sem veittar eru veittar vegna þess að umsækjendur eru og teljast ekki vera fjárhagslega í stakk búnir til þess að leita réttar síns fyrir dómstólum. Ég ítreka enn og aftur að á rétti þessa fólks er ekki brotið og er hann er ekki skertur með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Ég vildi, herra forseti, í þessari ræðu ítreka þetta meginsjónarmið í tengslum við málið og ég vil að sama skapi benda á og ítreka það sem ég sagði í upphafi, að þegar menn fjalla um gjafsókn verða þeir að huga að þeim grundvallarsjónarmiðum sem liggja þar að baki, þ.e. að tryggja að hinir efnaminni geti leitað réttar síns þrátt fyrir að vera ekki í stakk búnir undir það fjárhagslega þannig að ríkisvaldið og skattgreiðendur beri kostnaðinn sem af slíkri málssókn hlýst. Herra forseti. Réttur hinna efnaminni til að leita réttar síns er ekki fyrir borð borinn með frumvarpinu. Hann er eftir sem áður jafnsterkur, en ég ítreka að við þurfum að hafa í huga og fylgjast náttúrlega með því hvort rétt sé í framtíðinni með hliðsjón af þeim breytingum sem eiga sér stað í efnahagslífinu, kaupmætti og öðru að hafa þær fjárhæðir sem lagðar eru til grundvallar við veitingu gjafsóknar til sífelldrar endurskoðunar. Ég veit að stjórnvöld eru tilbúin til þess að fylgjast með þeirri þróun í framtíðinni.

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður heldur fram að það er ekki verið að skerða í neinu rétt þeirra efnaminni að þessu leyti enda stendur deilan ekki um það. Hún stendur um hin málin sem eru örfá á hverju ári þar sem - og ég vil undirstrika það - að málin þurfa alltaf að vera þess eðlis að þau gefi tilefni til málshöfðunar eða málsvarnar. Þess er alltaf gætt og um það hefur ekki verið deila. Gjafsóknanefnd hefur farið varlega með þessa heimild sína enda hafa, eins og ég segi, komið til fá mál að þessu leytinu. En hvers konar mál eru það? Það eru t.d. mál þar sem ríkið þarf að stefna einstaklingum, segjum að skattyfirvöld þurfi að stefna einum einstaklingi, taka hann út úr stórum hópi til þess að fá fordæmisgefandi dóm. Þessi mál mundu falla niður ef viðkomandi gæti ekki sótt um gjafsókn á grundvelli fjárhagserfiðleika. Þá gæti hann ekki fengið gjafsóknina. Sömuleiðis eru þetta t.d. skaðabótamál þar sem verið er að reyna að heimta bætur fyrir varanlega örorku þegar örorka er mikil, mál þar sem aflahæfi fólks er skert og þá þarf að fara í skaðabótamál við ríkið, þar sem tekist er á um sök. Þetta gera verið lóðamál. Þetta geta verið sveitarstjórnarmál ýmiss konar og svo mál sem lúta að úrskurðum ráðherra. Þegar svo virðist vera að hæstv. dómsmálaráðherra sé að skjóta sér og sínum samráðherrum í skjól undan þeirri ábyrgð sem eðlilegt er að þeir sæti þá finnst manni eðlilegt að varnaðarbjöllur hringi. Í allsherjarnefndinni hafa verið tekin sem dæmi mál sem höfðuð hafa verið vegna rangra úrskurða eða ósanngjarnra úrskurða ráðherra. Mér finnst eðlilegt að í lögum sé möguleiki hjá fólki að sækja um gjafsókn ef það ætlar að lögsækja eða fá úrskurð fyrir dómstólum hvort ráðherrar hafa kveðið upp lögmæta úrskurði eða ekki.

Herra forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að því í sínu andsvari að tiltekin mál, verði þetta frumvarp að lögum, geti einstaklingar ekki sótt á grundvelli þeirra ákvæða sem gjafsóknarákvæði einkamálalaganna fjalla um verði þau að lögum. Hún nefndi sem dæmi skattamál þar sem fengin er fordæmisgefandi niðurstaða varðandi tiltekinn hóp manna, skaðabótamál við ríkið vegna varanlegrar örorku, lóðamál og úrskurði ráðherra. Ég held að hér gæti ákveðins misskilnings. Frumvarpið sem við erum að fjalla hér um skerðir ekki rétt manna til þess að leita sér gjafsóknar eða gjafvarnar hvort sem það er í skattamálum eða skaðabótamálum við ríkið. Það er bara einfaldlega þannig að menn geta gert það svo lengi sem þeir eru undir ákveðnum tekjumörkum. Það er alveg ljóst. Maður hlýtur að spyrja sig. Er eðlilegt að ríkisvaldið greiði málskostnað manna sem ástæða þykir til að sé stefnt fyrir dómstól, að ríkið standi undir kostnaði við það burt séð frá þeirra tekjum? Er eðlilegt að menn sem hafa haft tiltölulega mikið fé á milli handanna eða verið í hálaunastöðu hjá ríkinu - ég get nefnt sem dæmi frægt dómsmál sem höfðað hefur verið vegna virkjanaframkvæmda fyrir austan - er eðlilegt að ríkið standi undir kostnaði vegna málsóknar fyrrverandi ráðherra á hendur stjórnvöldum? Ég tel svo ekki vera. Telji menn að á rétti sínum sé brotið þá eiga þeir að bera þann kostnað sem hlýst af slíkri málsókn en ekki velta því yfir á ríkisvaldið nema þeir séu svo illa fjárhagslega settir að þeir geti það ekki.

Herra forseti. Ég tók hérna sem dæmi mál sem falla niður eða eiga ekki lengur möguleika á gjafsókn ef við breytum lögunum eins og hæstv. dómsmálaráðherra leggur til. Það sem ég hef fyrir mér í því er grein sem Atli Gíslason hæstaréttarlögmaður skrifaði í tímaritsgrein, í Úlfljót árið 1994, eftir að hafa starfað í gjafsóknarnefnd þá um nokkurt skeið. Málin sem tekin eru sem dæmi í málflutningi mínum í þessari umræðu eru tekin beint upp úr þeirri tímaritsgrein og Lögmannafélagið vitnar í þá tímaritsgrein í umsögn sinni til allsherjarnefndar. Ég tel því mig hafa fullgild rök fyrir því að hér sé verið að fella niður heimild gjafsóknar í málum sem hafi verulega almenna þýðingu, þ.e. málum sem ekki varða einstaklinginn heldur þeim sem hafa verulega almenna þýðingu.

Herra forseti. Í fyrra andsvari sínu hélt hv. þingmaður því fram að með þeirri breytingu sem hér er verið að leggja til sé verið að koma í veg fyrir að menn geti leitað réttar síns fyrir dómi í tilteknum málum og hv. þingmaður tiltók þau mál, t.d. skaðabótamál gegn ríkinu. Ekkert í þessu frumvarpi kemur í veg fyrir að menn geti leitað réttar síns vegna t.d. læknamistaka og þeirrar varanlegu örorku sem hlýst af slíkum mistökum verði þau sönnuð, þar sem tekist er á um sök. Þetta snýst bara um það hvort ríkið eigi að bera þann kostnað eða ekki og við sem stöndum að stjórnarmeirihlutanum erum þeirrar skoðunar að rétt sé að rétta þeim hjálparhönd sem þurfa á hjálpinni að halda vegna fjárskorts en ekki öðrum, ekki þeim sem hafa nægilegt fé á milli handanna til þess að standa straum af málsókn. Það er einfaldlega ekki sanngjarnt og eðlilegt gagnvart skattgreiðendum að hálaunamenn t.d., milljarðamennirnir sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tala hér margoft um í öðru samhengi, séu á ríkisspenanum varðandi málskostnað í dómsmálum.

Herra forseti. Ég held að ákveðins misskilnings gæti hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni þegar hann talar um að hugmyndafræðin bak við gjafsókn sé eingöngu fjárhagslegs eðlis. Hann talar um að það sé einungis réttlætanlegt að veita gjafsókn í þeim tilvikum þegar um er að ræða efnaminni einstaklinga eins og hann sagði. Ef hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er þeirrar skoðunar þá hlýtur hann að fella 4. gr. þessa frumvarps sem lýtur einmitt að því að veita gjafsókn í þjóðlendumálunum burt séð frá efnahag. Þá hlýtur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson einnig að beita sér fyrir breytingu á sifjalögum og öðrum lagabálkum þar sem lögbundna gjafsókn er að finna burt séð frá efnahag, þ.e. ef þetta er hans skoðun. Það væri ágætt að fá í hans svari skýringar á því og fyrirætlanir um þær lagabreytingar miðað við það sem hann sagði áðan. Síðan langaði mig að koma inn á annað atriði. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson talar um að réttur hinna efnaminni sé ekki skertur með þessu frumvarpi. Hann er skertur með þessu frumvarpi því núna verður í einkamálalögunum eingöngu hægt að miða við fjárhagslega stöðu. Hver er sú fjárhagslega staða? Hún er um 79 þús. kr. á mánuði. Það má alveg með góðum rökum segja að fólk sem er yfir því marki, t.d. með 80 þús. kr. á mánuði, hafi ekki þann rétt lengur ef þetta frumvarp nær fram að ganga því það er þá orðið efnasterkt fólk. Ég held því að það að afnema þennan svokallaða b-lið, sem hefur almenna þýðingu og náði til allra burt séð frá efnahag, muni einnig koma niður á því fólki sem hefur lágar tekjur en er hins vegar yfir þessum mörkum, 79 þús. kr. Allir vita að 79 þús. kr. á mánuði eru ekki háar tekjur. Fólk með tekjur á bilinu 80–120 þús. kr. er lágtekjufólk en það mun ekki hafa þá sama aðgang að gjafsókn og þar af leiðandi ekki sama aðgang að dómskerfinu. Það væri ágætt að fá skýrari svör um þessi tvö atriði hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni á eftir.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir að vekja athygli á því að í löggjöfinni eru ýmis ákvæði sem kveða á um að málsaðilum í tilteknum málum skuli veitt gjafsókn. Svo er t.d. á sviði sifjaréttarins í faðernisviðurkenningarmálum og öðrum slíkum málum, forsjármálum, ef ég man rétt. Ég hef ekki í hyggju að ganga á rétt þeirra sem hafa þann rétt í lögum að njóta gjafsóknar vegna slíkra mála. Ég hef engin áform uppi um slíkt. Ég vil benda á að frumvarpið sem hér er til umfjöllunar breytir engu um réttarstöðu þessa fólks. Lögbundin gjafsókn þessara þjóðfélagshópa stendur eftir sem áður og mun gera það. Ég hef heldur engin áform um að beita mér fyrir því að 4. gr. þessara laga verði felld. Ég er sammála rökstuðningnum sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu. Jafnræðisrök liggja þar að baki varðandi þau mál sem sú frumvarpsgrein byggir á. Ég get því ekki upplýst hv. þm. um neinar frekari breytingar sem ég hyggst beita mér fyrir. Ég bendi hins vegar á og ítreka, af því að hv. þingmaður vék að því, að grundvallarhugmyndin að baki því að veitt sé gjafsókn til einstaklinga í þjóðfélaginu sem höfða mál vegna þess að þeir telja að á sér sé brotinn réttur er sú, hvað sem hv. þingmaður segir, að tryggja að þeir sem eru ekki fjárhagslega í stakk búnir til þess að höfða mál geti gert það og á kostnað ríkisins. Eins og ég sagði áðan þá er kannski rétt að hafa þessa fjárhæð til stöðugrar endurskoðunar.

Herra forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson talar um að hann hafi ekki í hyggju að hrófla við gjafsóknarheimildum í öðrum lögum. Ég tel að hann sé ekki samkvæmur sjálfum sér hvað þetta varðar. Hann telur að eina réttlætingin fyrir gjafsókn sé það bág fjárhagsleg staða að hún eigi eingöngu við í þeim tilvikum þegar um er að ræða einstakling með lægri tekjur en 79 þús. kr. á mánuði. Hv. þingmaður sagði að hann vilji ekki hrófla við þessum heimildum. En hann er að gera það hressilega með því að styðja frumvarpið sem hér er um að ræða því hann er að afnema þessa almennu heimild sem varðar mál sem hafa verulega almenna þýðingu eða varði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjanda. Þetta er alveg meiri háttar skerðing í gríðarlega mikilvægum málaflokkum, einmitt í þeim málum sem iðulega eru höfðuð á hendur ríkisvaldinu sjálfu. Síðan er þetta réttlætt með sparnaði sem er sáralítill í ljósi heildarkostnaðar. Það væri gaman að fá í seinna svari hv. þingmanns frekari svör um það af hverju hann ætlar ekki að hrófla 

Herra forseti. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hlustaði á ræðu mína. Ég fór yfir það í þeirri ræðu að meginþorri, langflest málin þar sem veitt er gjafsókn eru tilkomin vegna þess að þeir sem um slíka gjafsókn sækja eru illa fjárhagslega staddir. Í miklum minni hluta mála er veitt gjafsókn vegna þess almenna ákvæðis sem hv. þingmaður vék að. Það er fáránlegt að segja að hér sé á ferðinni meiri háttar skerðing þegar gjafsókn er veitt af fjárhagsástæðum í meginþorra mála. Svo virðist hv. þingmaður heldur ekki hafa hlustað á mig þegar ég sagði að við ættum að hafa þessar fjárhæðir, þennan 79 þús. kall á mánuði, til endurskoðunar. Ég lýsti mig reiðubúinn til þess að endurskoða þá fjárhæð. Ég er ekkert bundinn við þá fjárhæð, alls ekki. Hér er því verið að snúa út úr með furðulegum hætti.

Herra forseti. Ég tel að málflutningur hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar hafi verið villandi, þ.e. þegar hann talar um að áfram verði heimild fyrir efnaminni einstaklinga til að fá gjafsókn. Ég get verið alveg sammála hv. þingmanni um að ekki eigi að veita efnamönnum gjafsókn. Þetta mál snýst ekki um það. En hvar eru mörkin dregin? Hann á væntanlega við að þeir sem ekki fái gjafsókn séu efnameiri. Nú eru mörkin um efnaminni einstaklinga dregin við 10% framteljenda. Þá er hv. þingmaður að segja að 90% framteljenda séu svokallað efnameira fólk. Ég get ekki fallist á það. Ég trúi því heldur ekki að hv. þingmaður sé tilbúinn að skilgreina 90% einstaklinga, framteljenda á Íslandi, sem efnameiri. Við eigum að reyna að temja okkur að tala skýrt. Í rauninni verður einungis gjafsókn í boði áfram fyrir þá bláfátæku. Hvað varðar þann sparnað sem talað er um þá er verið að skerða almenn réttindi borgaranna í landinu til að sækja rétt sinn gagnvart stjórnvöldum. Og hvað er verið að spara háa upphæð? Það er verið að spara lægri upphæð en sem svarar til einnar þeirrar sendiherrastöðu sem ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins býr til á færibandi.

Herra forseti. Ekki get ég tekið undir það að málflutningur minn í þessu máli sé villandi, hann er alveg skýr. Það er alveg á tæru hvað ég á við í málflutningi mínum og alveg ljóst hvaða forsendur liggja að baki þessu frumvarpi. Við sjálfstæðismenn höfum verið þeirrar skoðunar að rétt sé að hjálpa þeim sem eru hjálparþurfi, hvort sem það er í félagslega kerfinu, heilbrigðiskerfinu eða á þessu sviði og við það stöndum við. Þetta frumvarp breytir því ekki. Verið er að tryggja að efnaminna fólk geti leitað réttar síns fyrir dómstólum á kostnað ríkisins telji það fólk að á sér sé brotinn réttur. Það er alveg ljóst. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að það er skilgreiningaratriði hvaða þjóðfélagshópar teljist til þess hóps að vera efnaminni. Ef hv. þingmaður hefur hlustað á mig þá sagði ég í ræðu minni áðan að það mat ætti að lúta reglulegri endurskoðun. Ég er ekkert viss um að 79 þús. kr. tekjumarkið á mánuði sé alfa og omega þess mælikvarða, alls ekki. Ég tel að við eigum að hafa þau viðmið til endurskoðunar og endurskoða þau reglulega. Ég vil síðan mótmæla því sem hv. þingmaður sagði að með frumvarpinu sé verið að skerða rétt manna til að leita réttar síns fyrir dómstólum. Það er ekki verið að gera það. Hvort sem þetta frumvarp verður að lögum eða ekki hafa menn til að mynda stjórnarskrárbundinn rétt til að leita réttar síns fyrir dómstólum hvort sem það er gert gagnvart ríkinu, einstaklingum, fyrirtækjum eða hverjum öðrum aðila sem er. Við erum bara að leggja það til að ríkið greiði málskostnað þeirra efnaminni en ekki annarra.

Herra forseti. Ég vona þá að við getum orðið sammála um þann skilning á frumvarpinu að eins og reglurnar eru er verið að skerða réttindi 90% Íslendinga til að sækja rétt á kostnað ríkisvaldsins sem varðar almennar reglur. Ég vona að ég sé ekki að snúa út úr og þetta sé einmitt kjarni málsins.

Hæstv. forseti. Ég lét þess getið þegar við greiddum atkvæði um þetta mál við 2. umr. að ég liti svo á að verið væri að fella niður úr lögunum rétt sem ég teldi að þar hefði átt að vera, þ.e. b-liðinn í 126. gr. laganna, en jafnframt væri efnislega verið að lögfesta þann lið í þjóðlendulögunum, þ.e. að sá liður sem felldur væri niður í lögunum væri efnislega, þótt hann sé ekki alveg nákvæmlega eins orðaður, færður inn í þjóðlendulögin og þar með er búið að láta þá sem þau lög snúa að, þ.e. þá sem eiga eignarheimild á landi, ekki bara bændur heldur þá sem eiga land, hafa þann rétt sem var verið að fella út úr annarri lagagrein. Ég get ekki séð, virðulegi forseti, þó að þetta sé ekki nákvæmlega eins orðað - og þarf ég nú að bregða mér úr ræðustól, hæstv. forseti, og ná í breytingartillöguna. Hér er komin fram breytingartillaga sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði grein fyrir áðan og þingmenn stjórnarandstöðunnar í allsherjarnefnd flytja um að lögfesta aftur b-liðinn sem þetta frumvarp gengur út á að fella niður, en hann er svo, með leyfi forseta: „að úrlausn máls hafi verulega almenna þýðingu eða varði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjanda.“ Í þeirri lagabreytingu sem er ætlað að fara inn í þjóðlendulögin og breyta 19. gr. hennar, er þetta orðað svo: „a. verulega almenna þýðingu eða“ - þá minni ég á að í b-liðnum stóð „hafi verulega almenna þýðingu“ - og hins vegar í b-lið þjóðlendulagabreytingarinnar „varðar verulega miklu um hagsmuni umsækjanda og kostnaður af gæslu hagsmuna hans í málinu hefur fyrirsjáanlega mjög veruleg áhrif á efnahag hans.“ Þá kemur síðari málsliðurinn og hann er svo í breytingartillögunni: „varði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjanda.“ Þetta er að vísu aðeins öðruvísi orðað, hæstv. forseti, en mér sýnist þegar þessir textar eru skoðaðir þá sé efnislega verið að setja í þjóðlendulögin sama ákvæðið og við erum að fella niður í 126. gr., ég fæ ekki annað séð. Mér finnst það dálítið skondið, hæstv. forseti, ef hægt er að orða það svo - kannski ætti að orða það svo að það sé frekar snúið að við séum að fella niður réttindi almennings í ákveðinni lagagrein sem varðar réttindi almennings til að gæta réttar síns og hafa skoðun á því hvaða réttarvernd og réttaröryggi þeir vilji nýta sér í lögunum með því að geta sótt um gjafsókn í málum, verið sé að fella það niður, en á hinn bóginn sé verið að lögfesta það fyrir annan hóp manna, í þessu tilfelli landeigendur í heilu lagi, skiptir ekki máli hvort þar er um bændur eða aðra aðila að ræða. Getur verið að þetta samræmist alveg jafnræðisreglu, að við séum að gera alla þegna landsins jafna með þessum hætti? Því hefur verið haldið fram um breytinguna á þjóðlendulögunum að eðlilegt væri að tryggja að í öllu ferli sem þar færi fram og mundi fylgja málaferlum og ágreiningi út af þjóðlendulögunum, að þar sætu allir við sama borð frá upphafi til enda. Ég held að betur hefði farið á því að þessi breyting sem gerð er á 126. gr. hefði ekki verið gerð. Þess vegna styð ég breytingartillögu stjórnarandstöðunnar sem hér hefur verið kynnt og held að hún eigi fullan rétt á sér því að ég tel að í raun og veru sé verið að taka upp misræmi með þeirri lagabreytingu sem við erum hér að ræða og stjórnarmeirihlutinn hyggst festa í lög. Í greinargerð segir um 2. gr., með leyfi forseta: „Má sem dæmi nefna ef málstilefnið er hæpið og engar eða mjög litlar líkur eru á að kröfur umsækjanda verði dæmdar honum í hag, málshöfðun er ónauðsynleg eða ótímabær, óverulegir hagsmunir eru í húfi, mál varðar viðskipti er tengjast verulega atvinnustarfsemi einstaklings …“ Nú er það svo, virðulegur forseti, að einstaklingi getur fundist verulega á sér réttur brotinn, verið sé að mismuna honum allverulega og brjóta á honum rétt, þó svo að mönnum úti í bæ, þó að í nefndarstarfi, finnist það ekki. Leyfist mér að nefna dæmi, hæstv. forseti. Trillukarl í Hafnarfirði var sviptur veiðileyfi í þrjár vikur fyrir að veiða 12 kíló af karfa. Ég held að ekki fari á milli mála að trillukarlinum hérna um árið hafi þótt þetta afar ósanngjörn niðurstaða og ekki síst þegar litið er til nútímaframkvæmdar á lögum um stjórn fiskveiða sem viðgengist hefur í nokkur ár, þar sem skipi sem stundar flottrollsveiðar á kolmunna og síld er leyfilegt að landa tugum tonna af fisktegundum utan kvóta án þess að vera svipt veiðileyfi, en sú staða hefur komið upp á síðustu árum. Trillukarlinn í Hafnarfirði hafði kannski þokkaleg laun auk þess sem þetta sem upp á bar tengdist atvinnu hans. Samkvæmt breytingu á lögunum, ef hann vildi leita réttar síns þá gætu það vissulega orðið talsverð málaferli að fara í mál við framkvæmd Fiskistofu á lögunum um stjórn fiskveiða, að ganga í gegnum það eins og menn þekkja, þau mál hafa iðulega þurft að ganga til Hæstaréttar og jafnvel verið vísað til Mannréttindadómstólsins eins og menn vita. En eins og greinin er orðuð núna og miðað við þær skýringar sem fylgja get ég ekki séð að trillukarlinum hefði verið tryggt það að hann hefði getað leitað réttar síns nema að greiða það allt úr eigin vasa, þó svo að hann hefði getað nefnt dæmi um aðra framkvæmd á öðrum mönnum á öðrum skipum en undir sömu lögum. Ég tek þetta hérna sem dæmi til að skýra það að réttlæti og réttlætistilfinning einstaklings þarf ekki að vera sú sama og nefndar úti í bæ sem leggur allt annað mat á málið, jafnvel þó að viðkomandi einstaklingur hafi tekjur yfir 100 þús. kr. á mánuði að meðaltali og teljist þar af leiðandi samkvæmt almennri skilgreiningu hafa framfæri. Ég vildi draga þetta fram, virðulegi forseti, og tel eðlilegt að menn skoði þetta mál upp á nýtt áður en það væri tekið hér til endanlegrar afgreiðslu með það að markmiði að taka upp efnislega það sem lagt er til í breytingartillögu stjórnarandstöðunnar.

Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem hefur orðið um þessa breytingartillögu stjórnarandstöðunnar í allsherjarnefnd og vil einungis bæta við einu atriði. Í umræðunni var getið um þessi tekjumörk sem um ræðir í þeim tilfellum sem einstaklingum er veitt gjafsókn á grundvelli efnahags. Fram hefur komið í umræðunni, eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson gat um, að tekjuviðmiðið væri 79 þús. kr. á mánuði. Það er auðvitað rétt þegar horft er til skattleysismarka og þeirra þátta sem formlega liggja á borðinu. Það kom hins vegar fram í máli gjafsóknarnefndarmanna að gjafsóknarnefndin liti þetta svo rýmilega að sett hefði verið niður viðmiðið 1.100 þús. kr. í tekjumark gjafsóknar. Ég óskaði eftir því að kannað yrði með hvaða hætti þetta væri annars staðar á Norðurlöndunum og nú hafa mér borist upplýsingar um það frá lögfræðingum nefndasviðs Alþingis. Löggjöfin er ekki sambærileg í sjálfu sér að neinu leyti þannig að það er erfitt að bera a-liðinn og b-liðinn saman við löggjöf Norðurlandanna. Þó kemur í ljós við skoðun að tekjuviðmiðin sem frændur okkar á Norðurlöndum vinna eftir eru talsvert önnur en hér. Þannig er tekjuviðmiðið í Danmörku 236 þús. danskar kr. á ári sem er u.þ.b. 2,5 millj. íslenskar kr. Það er talsvert hærra mark en við þurfum að vinna með hér á Íslandi. Norðmenn hafa tekjuviðmið sem er svipað og hjá Dönunum, þ.e. 230 þús. norskar kr. sem nemur 2,3 millj. íslenskra kr. í árstekjur. Norðmenn eru reyndar með eignamörk líka þannig að þeir einstaklingar sem eiga eignir sem nema 100 þús. norskum krónum, sem er u.þ.b. 1 millj. íslenskra kr., eru taldir í þessu tilliti eignalitlir. Svíþjóð virðist hafa svipuð tekjuviðmið og Danmörk þannig að hvað varðar a-liðinn erum við að horfa til miklu rýmri heimilda sem gjafsóknarnefndir nágrannalandanna okkar hafa en gjafsóknarnefndin okkar hér. Þetta vildi ég að kæmi inn í þessa umræðu úr því að ég fékk þessar upplýsingar þótt seint væri þannig að fólk gæti þá haft það svona í framtíðartilvitnunum í þessa umræðu að það hafi komið fram hversu illa við stöndum að þessum málum hvað varðar hina efnaminni.