Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Bjarnason) Menntmn. hefur haft þetta mál til athugunar og rætt um það við menntmrh., rektor menntaskólans og fræðslumálastjóra. Þetta mál er þannig til orðið, að í l. frá síðasta þingi var svo ákveðið, að fastakennarar við menntaskólana skyldu kenna 27 st. á viku, en áður voru ekki nema 24 st. Sú breyting varð því, að skyldustundum fjölgaði um 3 á viku. Nú var það svo, að þegar skólar hófust í haust, þóttust kennarar þeir, er hér um ræðir, sviptir kjarabótum þeim, er þeir höfðu hlotið með launalögunum, þar sem vinnustundum þeirra væri fjölgað. Neituðu þeir að taka að sér nokkra kennslu fram yfir lögákveðinn stundafjölda. Vegna þess, að brýn þörf var á, að kennarar kenndu meira en lögákveðinn tíma, hófu skólastjórar viðræður við menntmrh. og ríkisstj. í heild. Niðurstaðan af þessum umr. varð sú, að ríkisstj. lofaði að beita sér fyrir leiðréttingu á þessu. það er þessi leiðrétting, sem lögð er fyrir Alþ. í þessu frv. Aðalatriðið er, að menntaskólarnir hefðu komizt í þrot, ef ekki hefði fengizt það loforð frá ríkisstj., sem liggur að baki þessu frv. það hefur verið skortur á menntaskólakennurum í landinu. og er þess vegna nauðsynlegt, að þeir menn, sem við skólana starfa, taki að sér verulega aukakennslu. Og þetta frv. er borið fram til þess að leysa verulegan vanda, sem skólarnir voru komnir í í þessu sambandi. og hefur fengizt samkomulag um lausn málsins. það er tekið fram í þessu frv., að kennurum við menntaskólana skuli vera skylt að kenna 24–27 kennslustundir á viku, en fækka megi kennslustundum kennara við menntaskóla niður í 22 stundir á viku, er hann verður 55 ára, og í 17, er hann verður 80 ára. - Þetta var í frv. bundið við 27 skyldukennslustundir. en það er ætlazt til, að þetta verði í framkvæmdinni þannig, að kennslustundum á viku fækki um eina stund á fimm ára fresti. þannig að kennarar verði eftir 15 ára kennslustarf komnir niður í 24 skyldukennslustundir á viku. Þetta er dálítið þýðingarmikið atriði. - Ætla mætti, eins og þetta er orðað hér í frv., að það lægi á valdi skólastjóra eða ráðh. að kveða á um það, hversu margar kennslustundir hverjum kennara væri skylt að kenna á viku. En það er samt ekki meiningin með þessu orðalagi, heldur hitt, að gert er ráð fyrir, að skyldukennslustundafjöldi hvers kennara lækki um eina stund á fimm ára fresti, eins og ég gat um. Þó er gert ráð fyrir því, að kennsluskylda núverandi kennara haldist óbreytt frá því, sem nú er ákveðið. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um málið. Menntmn. hefur litið sömu augum á þetta mál eins og hæstv. ríkisstj., en hæstv. ríkisstj. var öll sammála um, að það yrði að leysa þetta mál. Við í menntmn. höfum ekki séð okkur annað fært en mæla með frv. í viðurkenningu þess, að það eru ekki nægir kennslukraftar við menntaskólana, ef kennarar þar vilja ekki kenna nema lögákveðinn tíma eftir þeim l., sem samþ. voru í fyrra. Þess vegna er það knýjandi nauðsyn að fá þessu breytt og fá samkomulag við kennarana um þetta atriði. - Menntmn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Það má gera ráð fyrir, að það muni ekki bera árangur, þótt maður láti í ljós aðra skoðun á þessu máli heldur en hv. menntmn., þar sem n. hefur orðið öll sammála um afgreiðslu málsins. En mér finnst þó ekki, að þetta mál geti farið svo áfram hér á hæstv. Alþ., án þess ég lýsi minni skoðun . því, - einkum vegna þess, að mér finnast rökin fyrir þessari breyt. á l. vera sérkennileg og einkennandi fyrir þann hugsunarhátt, sem er að verða nokkuð ríkjandi í landinu. Það er farið hér fram á að fækka skyldukennslustundum menntaskólakennaranna vegna þess, að ef það er ekki gert, mundu þeir ekki fást til þess að kenna fyrir sérstaka borgun við sömu skóla. M.ö.o., það á að losa þessa kennara við skyldustörf, til þess að þeir í staðinn fyrir að rækja þau skyldustörf, sem þeim er nú samkv. l. ætlað að inna af hendi, geti selt sömu stofnun. sem þeir vinna fyrir, vinnu sína sérstaklega fyrir sérstaka greiðslu. Það er vitaskuld rétt, að út af fyrir sig hefði verið rétt að líta á, hvort þessum mönnum er ætlað of mikið starf og hvort fækka bæri kennslustundafjölda þeirra vegna þess, að sá kennslustundafjöldi, sem þessum mönnum er ætlaður samkv. l., sé svo mikill, að með honum sé lögð of þung vinna á kennarana. Nú er það svo, að það eru 41/2 sinnum 45 mínútur, sem þessum mönnum er samkv. l. ætlað að vinna í skólanum á dag. Að sjálfsögðu mundi engum þykja það mikil áreynsla, sem aðra vinnu stunda. En þá verður því að sjálfsögðu til svarað, að þessi vinna í skólanum kosti mikinn undirbúning eða aðra vinnu jafnhliða kennslunni í skólanum, einkum við að fara yfir skriflegar úrlausnir nemenda og taka saman athugasemdir og leiðbeiningar í sambandi við kennslustundirnar. En ég veit ekki betur, en það sé borgað sérstaklega og reiknað sem tímavinna. Það telur mér enginn trú um það, að þeim manni, sem hefur menntun til þess að taka að sér kennslustarf á annað borð, sé það ofætlun að vinna 41/2 sinnum 45 mínútur á dag. Slíkt er fjarstæða. En að því alveg slepptu undrast ég það, að nokkur maður skuli leyfa sér að bera fram þann rökstuðning, að sami maður, sem ekki geti annað þessu fyrir einhverja stofnun sem skyldustarfi, geti unnið þetta fyrir sérstaka peninga frá þeirri sömu stofnun. Ég geri ráð fyrir, að um þetta sé samkomulag, en þetta er jafnmikil fjarstæða fyrir því. Og vel gæti farið svo, að einhverjir mannvinir og verndarar gegn því. að menn þyrftu að ofreyna sig á vinnu, kæmu og vildu losa þessa kennara alveg við skylduvinnu við kennslu, svo að þeir gætu selt skólunum nóga aukavinnu. Það er vandi að segja það fyrir, hvar numið verður staðar á þessari braut. Ég mun greiða atkv. á móti þessu frv., vegna þess að ég álit það óþarfa breyt. á l. - og alveg sérstaklega illa og rangt rökstutt.



Herra forseti. - Ég vildi aðeins minnast á eitt atriði í málinu. Hv. 5. þm. Reykv. talaði um, að með þessari breyt. á l. væri farið fram á að fækka skyldukennslustundum menntaskólakennaranna. Það er rétt og ekki rétt. Það er rétt að því leyti til, að farið er fram á lækkun skyldukennslustundafjöldans miðað við það, sem hin nýja löggjöf frá síðasta vori gerir ráð fyrir. En hér er ekki farið fram á annað en að vinnutími menntaskólakennaranna verði styttur þannig, að hann verði eins og hann var, áður en sú löggjöf var sett. Það er n áttúrlega nokkuð til í því, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði um aukakennsluna. Þó vil ég benda á það, að aukakennsla við skólana verður að skoðast sem nokkurs konar yfirvinna. Kennurum er gert, bæði við menntaskóla og aðra skóla, að kenna ákveðinn kennslustundafjölda fyrir sín föstu laun, og það er þeirra vinnudagur. og ef þeir telja sér fært og hafa tíma til þess og vinnuþrek að gegna meiri kennslu, þá eru þeir að sjálfsögðu sjálfráðir um, hvort þeir gera það eða ekki. Ef þeir gera það, verða þau störf að sjálfsögðu að skoðast sem nokkurs konar yfirvinna. Þetta held ég, að sé kjarni málsins í sambandi við þetta mál. Það er ákveðin vinnuskylda á kennara í l. Það, sem þeir kenna fram yfir þann lögákveðna tíma, verða þeir að fá greitt sérstaklega sem aukavinnu eða yfirvinnu. Hitt er annað mál, sem ég skal ekki ræða í sambandi við þetta mál, hvort þær launabætur, sem menntaskólakennarar og aðrir kennarar fengu með hinum nýju launal., hafi ekki verið það riflegar, að krefjast mætti vegna þeirra nokkru meira starfs af þeim, eftir að þeir fengu þær. En það mál liggur að verulegu leyti fyrir utan þetta mál, sem hér liggur nú fyrir. En ég legg áherzlu á það, sem ég minntist á í frumræðu minni. að í hæstv. ríkisstj. var algert samkomulag um það milli allra hæstv. ráðh., að þessa leið, sem í frv. greinir, yrði að fara til þess að leysa þau vandkvæði. sem skólastjórar menntaskólanna beggja stóðu frammi fyrir í haust, þegar kennsla skyldi hefjast. Ég vænti þess, að hv. þd. og hæstv. Alþ. standi við þetta samkomulag, sem varð innan ríkisstj. til þess að leysa þetta mál, ef til vill þannig, að allir fái ekki vel við unað og einhverjum finnist, að það hefði mátt leysa á annan hátt. En ég hygg, að frá þessu máli verði ekki gengið á miklu heppilegri hátt heldur en hæstv. ríkisstj. hefur orðið sammála um og menntmn. þessarar hv. d. hefur fallizt á.



Herra forseti. - Hv. þm. N-Ísf. sagði í upphafi máls síns nú siðast, að það væri rétt og ekki rétt, að með þessu frv. væri farið fram á að stytta vinnutíma kennara menntaskólanna, og það rökstuddi hann með því að, að sönnu væri þetta stytting á vinnutíma þeim, sem kennurunum er ætlaður eftir l. frá 7. maí 1946, en hins vegar væri í frv. gert ráð fyrir sama vinnutíma þessara kennara eins og hann hefði verið samkv. eldri l. áður. - Nú hef ég ekki þessi l. fyrir mér. En í grg. þessa frv. segir, að vinnutíminn hafi þá verið 24 stundir á viku. En í þessu frv. er gert ráð fyrir, að hann lækki niður í 22 stundir á viku, og svo niður í 17 stundir á viku. Þetta er vissulega lækkun frá 24 stundum. Um þetta er náttúrlega ekki deila, því að þetta er skýrt. Enda reyndi hv. frsm. ekki að mótmæla því, því að aðalrökstuðningur hans fyrir þessari breyt. á l. er alls ekki sá. að ákveðinn hafi verið of langur vinnutími fyrir þessa starfsstétt, heldur hitt, að það verði að fækka skyldukennslustundum þessara manna, til þess að þeir geti unnið við sömu stofnun fyrir sérstaka borgun. Og þetta var það, sem ég leyfi mér að segja, að séu óframbærileg rök. Ég vil nú auk þess taka það fram viðkomandi þeirri mótbáru, að það sé of litið til af kennurum, að fyrir því er ekki nokkur sönnun færð hér. Og ég held, að það sé geysimikið af mönnum til, sem færir væru til þess að taka að sér stundakennslu í þeim námsgreinum yfirleitt, sem kenndar eru í menntaskólum, svo að ekki yrðu vandræði úr. En það er ekki mergur málsins, heldur hitt, að þegar samþ. voru ný launal. og bætt launakjör kennaranna, þá var eðlilegt, að það væri metið, hve mikla vinnu kennarar skyldu af hendi leysa fyrir þau laun, sem þeim væru ákveðin. Og það, að vinnutíminn var eitthvað lítils háttar lengdur frá því, sem áður hafði gilt, réttlættist af því, að launakjörin voru mikið bætt. Hitt verður aftur að metast, hvort með lengingu vinnutímans sé ofboðið starfsþreki manna. Hitt er rétt hjá hv. þm. N-Ísf., að allir þeir, sem um þetta mál hafa rætt við hv. menntmn., hafa orðið sammála. En það voru allt men,. sem þetta snertir hagsmunalega. Það er því ekki undarlegt um þá menn. En mig undrar, að hv. menntmn. skyldi ágreiningslaust geta kingt þessu.



Mér skildist það á hv. þm. N-Ísf., að hann teldi það til meðmæla með þessu frv., að ríkisstj. hæstv. hefði öll verið sammála um að leggja til, að það yrði samþ. Það er nú síður en svo, að þetta séu nokkur meðmæli í mínum augum, því að það er deginum ljósara. að þessir hæstv. ráðh., sem enn sitja hér. hafa komið sér saman um ýmislegt, sem helzt hefði ekki átt að gera. Það mun vera svo við þessar menntastofnanir, menntaskólana nú, að þeir, sem þar eru fastráðnir til starfa, hafa mjög miklar fjárhæðir frá skólunum fyrir yfirvinnu. Ég man það a.m.k., að fyrr - þá átti ég sæti í fjvn. - þá fékk fjvn. upplýsingar um greiðslur til þessara kennara, og það voru mjög háar upphæðir, sem þeir höfðu fengið fyrir yfirvinnu. En því miður eru menntaskólarnir ekki þær einu stofnanir. sem þannig er ástatt um. Mér er tjáð, að það sé nú víðast þannig við ríkisstofnanir, að starfsfólk fái miklar greiðslur fyrir yfirvinnu, sem svo er nefnd. Ég vil víkja að því í þessu sambandi, að þegar nýju launal. voru sett fyrir tæpum tveimur árum. þá var til þess ætlazt af Alþ., að greiðslur fyrir aukavinnu hjá ríkisstofnunum féllu niður. Það hafði verið nokkuð um þetta áður, og mun það hafa verið fyrir það, að launin, sem þessu starfsfólki voru ákveðin samkv. eldri l., voru ásíðari tímum þannig, að tæplega var hægt fyrir menn að lifa af þeim. Minnist ég þess, að þegar launalagafrv. kom fyrir þingið, var í einu ákvæði frv. gert ráð fyrir að greiða laun fyrir yfirvinnu. Þetta var tekið út úr frv., af því að sú n., sem um málið fjallaði, vildi ekki, að það ætti sér stað, að ríkið greiddi laun fyrir yfirvinnu til fastlaunaðra manna, sem ætluð væru sómasamleg laun eftir frv., og hæstv. Alþ. féllst á þessa skoðun n. Ég tel ekki. að of sterkt sé að orði kveðið, þótt sagt sé, að ríkisstj. hafi vafasamar heimildir til þess að greiða laun fyrir yfirvinnu, svo sem hefur verið, síðan launal. gengu í gildi. Það er fyrirkomulag, sem alls ekki ætti að eiga sér stað. Og ég á nú bágt með að trúa því, hvað við kemur þessum menntaskólakennurum, að þeir mundu hafa neitað algerlega að vinna eitthvað við skólana í yfirvinnu, heldur hygg, að þeir mundu gera það, þó að þetta frv., sem hér liggur fyrir, dagaði uppi eða væri fellt. Þeir hafa fengið það miklar tekjur fyrir yfirvinnu að undanförnu, að ég held. að þeir mundu hugsa sig um tvisvar, áður en þeir slepptu af því, jafnvel þó að vinnutími þeirra væri eins og hann er ákveðinn nú í l. og því ekki breytt. Hitt er annað mál, að þeim þykir náttúrlega betra, eins og skiljanlegt er, að fá skyldukennslustundum fækkað til þess að geta fengið meiri borgun fyrir aukavinnu. Mér finnst sem sagt, að sá háttur, sem hér er í þessum efnum, bæði við þessar stofnanir, sem um er að ræða í frv., og fleiri, að greiða föstum launamönnum svo og svo mikið aukafé sem laun fyrir yfirvinnu, sé mjög óviðfelldinn og að það eigi að skera fyrir það. Og einkum þess vegna er ég á móti þessu frv.



Herra forseti. -Ég vil aðeins að gefnu tilefni upplýsa það, að í reglugerð fyrir Menntaskólann í Reykjavik, sem hann hefur starfað eftir hingað til. er kennslustundafjöldi kennara ákveðinn 24 stundir á viku, nema 22 stundir á viku fyrir yfirkennara. En yfirkennari er sá kennari, sem gegnt hefur kennslu við skólann í sextán ár. Þarna er þannig um tvö mörk að ræða í reglugerðinni fyrir þennan skóla, sem gilt hefur þangað til í haust. Enn fremur vil ég upplýsa það, að venjulega hefur það verið svo við menntaskólann. að þegar kennari hefur verið kominn á gamals aldur, orðinn sextugur eða svo, þá hefur verið fækkað skyldukennslustundum hans, jafnvel niður fyrir 20 kennslustundir á viku. Þegar þessi hv. þd. fjallaði um frv. til l. um menntaskóla á síðasta vetri, afgr. hún það frá sér þannig, að í frv. var gert ráð fyrir, að kennslustundafjöldi kennara yrði ákveðinn í reglugerð, og það þá þannig hugsað, að það mundi verða sami tími og í gömlu reglugerðinni. Sú breyt. varð hins vegar á nefndu frv. í hv. Ed. við 3. umr., að sett var markið 2 í stundir fyrir kennara að kenna á viku, miðað við 45 mínútna kennslutíma. Þeirri hv. d. var ljóst, að hún var að hækka kennslustundafjöldann á viku, sumpart úr 24 stundum og sumpart úr 22 stundum, upp í 27 stundir á viku. En það var annað, sem þeirri hv. Ed. var ekki ljóst þá. Hv. þm. stóðu þá þar í nokkrum misskilningi. það kom þar fram við umr., að hv. d. hélt, að þegar ákveðið væri í l., að kennslustundin skyldi vera 45 mínútur, þá væri verið að stytta kennslustundina frá því, sem verið hefur. Því var þá haldið fram þar í hv. d., að kennslustundin hefði verið 50 mínútur og nú væri hún færð niður í 45 mínútur, og það yrði því stytting vinnudagsins, ef ákveðið væri, að kennslustundin skyldi vera 45 mínútur, ef skyldukennslan á viku væri ekki nema 24 stundir, eins og áður hefði verið. Þetta var byggt á misskilningi, því að lengi hafði kennslustundin við menntaskólana ekki verið nema 45 mínútur. Ég efast um, að hv. Ed. hefði gengið frá þessu atriði í frv. á þann hátt. sem gert var, ef henni hefði verið þetta ljóst. Af þeim ástæðum, sem ég hef greint, tel ég ekki ástæðu til. að hæstv. Alþ. setji sig á móti því, að þetta sé fært til þess horfs, sem það hefur verið í hjá menntaskólunum Og þannig ætlaðist þessi hv. þd. til, að þetta yrði. þegar hún skilaði frv. frá sér í fyrra, þó að hv. d. samþ. frv. hins vegar eins og það kom frá hv. Ed., eftir að því hafði verið breytt þar í þessu atriði. Mér skildist á hv. 5. þm. Reykv., að hann teldi, að kennarar fengju sérstaklega borgað fyrir að leiðrétta stíla og aðra óhjákvæmilega heimavinnu vegna kennslunnar í skólanum. Þetta er misskilningur. Að sjálfsögðu fá kennarar enga aukaborgun fyrir þessa heimavinnu. En ég hygg. að þessi misskilningur sé kominn inn í huga þessa hv. þm. fyrir það, að í samningum við tímakennara hefur verið tekið tillit til þessa. En fastir kennarar verða að gegna öllum þeim skyldum, sem fylgja þeirra kennslustundafjölda, fyrir sín föstu laun. Ég er í höfuðdráttum samþykkur hv. þm. V-Húnv. um yfirvinnu við opinberar stofnanir. Ég tel, að yfirvinna ætti helzt ekki að eiga sér stað hjá opinberum stofnunum og þá ekki hjá kennarastéttinni heldur. Það ætti að ákveða hverjum manni, sem vinnur fyrir það opinbera, þá vinnu, sem hæfilegt telst að leggja á hann, fyrir þau laun, sem honum eru ákveðin með l. Hitt er rétt að taka fram um kennarana, að það er sérstaklega auðvelt að mæla þeirra vinnu í stundum og mínútum, og það er öllum ljóst, að það megi leyfa kennurum aukavinnu. En ég tel ákaflega óæskilegt. að kennarar við opinbera skóla kenni meira, en þeim er ætlað samkv. l. En það hefur verið mjög erfitt t.d. að fá kennara að Menntaskólanum á Akureyri. sem hefur aftur leitt til þess, að það hefur orðið að gera mikið að því að láta hina fáu kennara taka aukavinnu.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Fjhn. hefur tekið við þessu frv. frá fjmrh., en áskilur sér rétt til að hafa óbundnar hendur við afgreiðslu þess. Það hefur orðið ágreiningur um það í n., hvað lögin ættu að gilda lengi, og er sú deila ekki útkljáð enn þá. Nefndin óskar því, að málinu verði á þessu stigi vísað til 2. umr., en hún mun ræða málið áfram og skila þá áliti við 2. umr.

Frsm. (Barði Guðmundsson) : Herra forseti. Menntmn. þessarar hv. þd. hefur athugað frv., sem er prentað á þskj. 46. N. hefur orðið sammála um að mæla með frv., þó með ofurlitlum breyt. á 1. og 3. gr. frv. Breyt. á 1. gr. er því fólgin, að orðin „í kaupstöðum utan Reykjavíkur“ falli niður. N. lítur svo á, að Reykjavík skuli ekki hafa neina sérstöðu hér um. Við 3. gr. frv. er breyt. í því fólgin, að með undirskattanefnd komi yfirskattanefnd. Hv. flm. hefur tjáð, að hann samþykki þessar breyt. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um einstakar gr. frv., þar sem mjög ýtarleg grg. fylgir því.



Herra forseti. - Það er löngu viðurkennt, hver nauðsyn er að gera sem fyllstar ráðstafanir til að fyrirbyggja slys við hvers konar vinnu, og hafa nú þegar verið settar ýmsar reglur og l. í þessu skyni, t.d. til að auka sem mest öryggi sjófarenda og sjómanna. Sú stétt í þjóðfélaginu, sem tvímælalaust er fjölmennust, verkamannastéttin, býr hins vegar ekki við neina slíka löggjöf í sambandi við störf sín. Er það því einkennilegra sem verið hafa lengi uppi raddir meðal þeirra um nauðsyn fyrir að fá slíka löggjöf setta. Verkalýðsfélögin hafa gert ákveðnar kröfur í þessu efni, og hefur lengi unnið að þessu ákveðinn hópur manna fyrir utan stéttina sjálfa, t.d. þeir, sem verkalýðsfélögin hafa mest viðskipti við og gera samninga víð. Í fjöldamörgum samningum milli verkamanna og atvinnurekenda er svo ákveðið, að báðir samningsaðilar séu sammála um að beita sér fyrir, að það opinbera setji fyllri l. um öryggi verkamanna við vinnu þeirra. Hér á þingi hefur þetta mál nokkrum sinnum borið á góma. Eftir því sem ég bezt veit, var það fyrst 1935, sem umr. voru háværar um, að ekki væri viðunandi ákvæði um öryggi verkamanna við vinnu. Þá var samþ. heimild fyrir atvmrh. að setja reglugerð um öryggi og eftirlit með fermingu og affermingu skipa, útbúnað vinnupalla o.fl. Þessi heimild var þó ekki notuð fyrr en 1938, er þáv. atvmrh. lét semja reglugerð um þessi mál. Enn þá er engin löggjöf til um eftirlit með öryggi þeirra verkamanna, sem vinna undir berum himni. En nú fyrir skömmu síðan, á allsherjarþingi verkalýðsins í landinu, því 19., þá bar þessi mál á góma. Þá voru samþ. tilmæli um að setja löggjöf um öryggi verkamanna og útbúnað vinnutækja. Það frv., sem hér liggur fyrir, er frá mínu sjónarmiði mjög brýn nauðsyn að samþykkja. Við samningu frv. er einkum stuðzt við samþykktir verkalýðsfélaganna í landinu. T.d. á einum stað, í Hafnarfirði, er gildandi samningur milli atvinnurekenda og verkalýðsfélagsins, þar sem segir svo, að eigi megi hefja fermingu eða affermingu skips, fyrr en búið er að skoða löndunartæki af trúnaðarmanni þeirra, sem verkið eiga að vinna. Þetta ákvæði hefur orðið til ómetanlegs gagns. Það hefur sýnt sig, hversu mikla þýðingu það hefur, að verkamenn hafi sérstök lagaákvæði gildandi um þetta atriði. Ég leyfi mér að fullyrða, þótt á þessum stað hafi orðið slys, þá hefur einmitt þetta atriði orðið til þess að afstýra slysum. Ég vil svo minnast lítillega á einstakar gr. þessa frv. Um fyrsta kaflann, fermingu og affermingu skipa, er það að segja, að við þá vinnu hafa orðið mörg slys og þessum slysum fer fjölgandi, og ég staðhæfi, að mörg þessi slys má beinlínis rekja til þess, að skort hefur eftirlit með þeim vinnutækjum, sem notuð hafa verið. Það hafa brotnað bómur skipa, slitnað vírar, vegna þess að tækin, sem notuð voru, voru orðin gömul og slitin. Afleiðingin af því hefur orðið sú, að menn hafa dáið og limlestst. Frá mínu sjónarmiði er því rík þörf á, að ríkið sjálft setji l. um þetta og að ekkert skip fái afgreiðslu, nema búið sé að skoða tæki þess og ganga úr skugga um, að það sé í viðunandi ástandi. Um niðurlag þessarar gr., 3. gr., vil ég segja það, að eins og það er þýðingarmikið, að út- og uppskipunartæki þau, sem notuð eru, séu í viðunandi ástandi, eins þýðingarmikið er það, að þeir menn, sem valdir eru til þess að fara með vandamestu störfin, séu störf um sínum vaxnir. Það er því eðlilegt og vel viðeigandi, að verkalýðsfélögin sjálf fái að ákveða val þessara manna, því að verkamennirnir eiga mest undir því sjálfir, að það val takist vel. Þess vegna er sett hér ákvæði um, að þeir, sem stjórna vindum og krönum og stjórna vinnu við lúgur, séu valdir af verkalýðsfélögunum. Um 4.–11. gr. vil ég segja, að þær eru þannig, að eðlilegt gæti verið og farið eins vel á því, að um slíkt væri ákveðið í reglugerð, en reglugerðir hafa oft ekki verið settar, og þá er eðlilegt að taka þetta fram í l., þar sem það er þýðingarmikið varðandi öryggi við fermingu skipa. Um 12. gr. vil ég segja, að við uppskipun úr togurum er svo fyrir komið, að einn vír heldur 4–5 plönkum. Þeir vírar hafa oft slitnað og orðið af stórslys, og með hliðsjón af þessu er gr. sett. Þá er annar kafli, um vinnu við sprengingar og sandnám. Um vinnu við sprengingar er það að segja, að þar er fyllsta þörf á meiri varúð en áður hefur verið. Gamla aðferðin, sem víða er notuð enn, hefur oft valdið slysum, í sumum tilfellum stórum slysum. Það hefur verið kveikt í með púðurþræði. Stundum hefur ekki sprungið, og þeir, sem við sprenginguna hafa unnið, hafa gengið að skotstaðnum til að ganga úr skugga um, hvort þar væri lifandi eða dautt. Þá hefur sprengingin orðið. Þar af leiðandi er frá mínu sjónarmiði úrelt að nota þessa aðferð og þess vegna eigi að banna með l. að kveikja í öðruvísi en með rafmagni, sem er það eina örugga. Um þessar sprengingar og framkvæmd þeirra er ekki til nein lagagr., og er þar bezt að segja hverja sögu eins og hún gengur, að um þetta hafa orðið stórar misfellur, því að fjöldi manna hefur séð um þær, þó að þeir hafi til þess haft enga löggildingu, og of margir, sem hafa ekki verið starfinu vaxnir. Það gildir sama um þetta og vinnu við skip, að verkalýðsfélögin sjálf eiga að hafa hönd í bagga um val þessara manna. Þá er 14. gr. Á síðari árum, sérstaklega nú á síðustu árum, hafa orðið slys í sandgryfjum, og ástæðan hefur einkum verið fólgin í, að sandnámið er nú stærra en áður. Gryfjuveggirnir eru nú hærri en áður og meira unnið undir þeim. Hér í Reykjavík hafa orðið stórslys við þessa vinnu, menn hafa kafnað og limlestst. Hér þarf því fyllstu varúðar við og að gæta þess, að gryfjuveggirnir séu ekki látnir slúta, því að af því stafar mest hætta. Það hefur viljað brenna við, að verkstjórar og í mörgum tilfellum verkamenn hafa ekki gætt þeirrar varúðar sem skyldi. Þess vegna er sjálfsagt, að þessir staðir séu undir stöðugu eftirliti skoðunarmanna. Þá er 3. kaflinn, um vinnu við húsasmíði o.fl. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um 15. gr., hún skýrir sig sjálf. Sama er að segja um 16. og 17. gr. Um 18: gr. vil ég segja það, að þar er talað um, að vélar, t.d. steypublöndunarvélar eða lyftivélar og annað þeim tilheyrandi, svo sem vírar, blokkir og gálgar eða rennibrautir, skuli lúta sömu ákvæðum og talin eru í 2. gr., þ.e.a.s., að þessi tæki skuli skoðuð af þeim, sem verkalýðsfélögin óska eftir. Þau slys, sem orðið hafa á síðari árum við byggingar, eru fyrst og fremst í sambandi við lélegar blokkir og önnur tæki, sem notuð eru við húsbyggingar. Er því rík þörf á stöðugu eftirliti, og þess vegna er þessi gr. sett hér. Þá er 4. kafli, um flutning verkamanna. Um hann vil ég segja það, að til er reglugerð frá 1937, sem gengur að nokkru leyti í sömu átt, en er ekki eins ýtarleg að öllu leyti og að sumu leyti úrelt vegna breyttra ástæðna. Um fyrri gr. er það að segja, að það liggur í hlutarins eðli, að frá öryggislegu sjónarmiði er óforsvaranlegt að flytja verkamenn á bifreiðum, nema þeir geti haldið sér í höldur á húsi bifreiðarinnar. 20. gr. gengur út á það, að ef verkamenn eru fluttir í bílum að og frá vinnustað lengri leið en 2 km, skuli þeir fluttir í yfirbyggðum farþegabifreiðum eða vörubifreiðum með traustum og vönduðum skýlum, sem séu tryggilega fest við pall bifreiðarinnar. Í sambandi við flutning verkamanna hafa orðið mörg leiðinleg mistök, vegna þess að verkamenn hafa verið fluttir í opnum skýlum á bekkjum. Mér er kunnugt um, að margir verkamenn hafa orðið veikir, vegna þess að þeim hefur orðið of kalt á ferðalagi til og frá vinnustað, því að þrátt fyrir mikið tal, sem maður rekur sig á, um léleg vinnuafköst, þá er það þó svo víðast, þar sem verkamenn eru að vinnu, að þeir koma sveittir frá starfi og eru þá fluttir sveittir aftan á bílum, kannske 5–10 km, og hlýtur hver heilvita maður að skilja, hversu heilsusamlegt það er. Þess vegna er þessi gr. sett. Þá er 5. kafli frv. Um 21. gr. sé ég ekki ástæðu að fjölyrða. Það liggur í hlutarins eðli, að það er nauðsynlegt á öllum vinnustöðum, að höfð séu svo sterk ljós, að þeir, sem vinna, sjái vel til. Það virðist kannske óþarft að taka svo sjálfsagðan hlut fram, en staðreyndin er samt þessi, að mjög víða er stórkostlega ábótavant um þetta atriði, og beinlínis má rekja slys til, að ljós hafi ekki verið nægilega gott. Þá er 22. gr. Það er sjálfsagður hlutur, að alls staðar þar, sem unnið er að afgreiðslu skipa, þá séu nauðsynleg tæki, ef slys kynni að bera að höndum. Þá er 23. gr., að verkamenn skuli varaðir við, þar sem unnið er víð skurðgröft, þar sem rafmagnsstrengir eða gasrör liggja. Þetta þarf engra skýringa við. Það er frá mínu sjónarmiði sjálfsagður hlutur, að þetta verði bundið í l., vegna þess að ég veit um það, að verkamenn hér - því að þetta á einkum við í Reykjavík, því að hvergi er gas nema hér - hafa orðið fyrir slysum vegna þess, að þeir hafa ekki vitað um gas, þar sem þeir hafa verið að vinnu. 24. gr. er um öryggi á skipasmíðastöðvum. Um þessa gr. vil ég segja það, að það er sjálfsagt og nauðsynlegt að hafa nákvæmt eftirlit með öllum tækjum á skipasmíðastöðvum, og reynslan hefur sýnt, að hér er þörfin á eftirliti ríkust. Það hafa orðið stórkostleg slys vegna þess, og fyrir nokkrum árum drukknuðu tveir skipasmíðasveinar við að taka upp skip. Það er ekki hægt að segja með vissu, hver orsök var til, að þeir drukknuðu, en miklar líkur eru til, að það hafi verið af því, að bátur, sem þeir voru á, hafi verið lélegur eða ónýtur. Ég geri ráð fyrir, að flestum sé í fersku minni, þegar Esja fór úr slippnum og rann til sjávar. Það er enn þá talað um, hversu einkennileg tilviljun það hafi verið, að þá skyldi ekki verða stórkostlegt slys, vegna þess að nokkrum mínútum áður höfðu tugir manna verið að vinna við skipið, og ef menn hefðu verið að vinna við það, þegar þetta kom fyrir, eru allar líkur til, að margir hefðu drukknað, en af því að þetta gerðist í matartíma, heppilegasta tímanum, þá varð ekkert slys. Það er því rík ástæða til, að tryggari ákvæði séu um skoðun á skipasmíðastöðvum en mörgum öðrum stöðum. 25. gr. þarf ekki að skýra. Um 26. gr. vil ég segja það, að í sambandi við samninga allflestra verkalýðsfélaga eru ákvæði samhljóða þessum, því að það er vissulega mjög þýðingarmikið, að á hverjum vinnustað séu lyfjakassar með nauðsynlegum lyfjum. Um ákvarðanir á, hvaða lyf skuli vera í slíkum kössum, þá virðist eðlilegast, að landlæknir semji skrá yfir það. Um 27. gr. má segja það sama og um 26. gr. Þetta ákvæði er til í framkvæmdinni vegna samninga verkalýðsfélaganna við atvinnurekendur. Í 28. gr. er sagt, að í hverju kauptúni og kaupstað skuli a.m.k. einu sinni á ári vera haldið námskeið í hjálp í viðlögum fyrir trúnaðarmenn verkalýðsfélags og verkstjóra. Um þessa gr. vil ég segja, að viðurkennt er, að það hefur mikla þýðingu, ef slys ber að höndum, að fá strax aðstoð, sem er veitt af þekkingu. En til þess að svo megi verða, verða að vera viðstaddir menn, sem einhverja þekkingu hafa. Og ef námskeið er haldið a.m.k. einu sinni á ári, þá líður ekki langur tími, þar til á öllum vinnustöðvum verða menn, sem kunna hjálp í viðlögum. 29. og 30. gr. þurfa ekki skýringar við. Um 31. gr. vil ég segja, að það skuli vera gert að skyldu, að allir, sem stjórna meiri háttar vinnuvélum, skuli ekki vera lögviðurkenndir, nema þeir hafi viðurkenningu viðkomandi verkalýðsfélags, en þetta er sett að gefnu tilefni, því að engin l. eru til um stjórn stórvirkra vinnuvéla, með öðrum orðum, stjórnendur stórvirkra vinnuvéla hafa engin sérstök próf tekið og hafa engan sérstakan lögviðurkenndan rétt og því engin trygging fyrir, að þeir stjórni þessum tækjum þannig, að ekki valdi slysum. Þess vegna er eðlilegt, að verkalýðsfélögin komi þarna inn í, þar sem ekki er neitt um það í l., hverjir hafi rétt til þessara starfa. 32.–34. gr. sé ég ekki ástæðu til að skýra, þær skýra sig sjálfar. Þá er að lokum 6. kaflinn, um eftirlit. Um hann vil ég segja það, að það er sjálfsagt og eðlilegt, að í sambandi við eftirlit hafi verkalýðsfélögin á hverjum stað og atvinnurekendur eitthvað um þessi mál að segja. Einnig virðist eðlilegt, að þriðji aðilinn, Slysavarnarfélag Íslands, komi hér til. Þess vegna er lagt hér til, að þessir þrír menn hafi skoðunarstarfið með höndum. Um verkefni skoðunarmanna þarf ekki að fjölyrða. Um starf trúnaðarmanna og erindisbréf er það að segja, að það virðist eðlilegast, að Alþýðusamband Íslands setji þeim erindisbréf, þ.e.a.s. allsherjarsamtök verkalýðsfélaganna. Um 36. gr., þ.e.a.s. undanþágu frá því, að þrír menn skuli annast skoðunarstarfið, er það að segja, að vel getur verið, að á ýmsum smærri stöðum sé erfitt að fá þrjá skoðunarmenn, og þá er sjálfsagt að gera ráð fyrir þeim möguleika, að gera þurfi undantekningu og leyfa, að einn maður sjái um skoðunina, enda hljóti hann viðurkenningu áður nefndra þriggja aðila. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meir um þetta frv. Ég vil þó að endingu segja það, að frv. er framborið vegna þess, að brýn nauðsyn er á, að löggjöf verði sett um öryggi verkamanna við vinnu og útbúnað vinnutækja. Reynslan hefur sýnt vegna þeirra slysa, sem orðið hafa, að ástandið er óviðunandi. Með hliðsjón af þessu er frv. flutt af mér. Það hafa komið óskir víðs vegar að, að sett yrði löggjöf um þetta efni, ekki aðeins frá verkalýðsfélögunum, heldur líka frá atvinnurekendum, sem óska eftir því, eins og Vinnuveitendafél. Íslands í sambandi við þá samninga, sem það hefur gert við verkalýðsfélögin. Vil ég svo vænta þess, að hv. d. taki þetta mál til vinsamlegrar athugunar og afgreiði það á þann hátt, að verkamenn og samtök þeirra geti við unað, og vil óska, að málinu verði að umr. lokinni vísað til allshn.