arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (HG): Mér hafa borizt tilmæli um það frá Framsfl., að kosningu fjvn. verði frestað, þar sem vantar einn þm. flokksins, en kemur væntanlega á morgun. Samkv. þingsköpum á að kjósa fastanefndir á 2. fundi, og mun ég því fresta fundinum nú.



Ég vil beina athygli hæstv. forseta að því, að þessi frestun tefur störf þingsins um einn dag. Mér virðist því ekki annað fært en að kosningum n. í deildum verði einnig frestað, þar til séð er, hvernig kosningin í Sþ. fer. Verði kosning látin fram fara á mánudag, ræður hlutkesti um, hvor fer í fjvn., 4. maður Sjálfstfl. eða 3. maður Framsfl., en eftir því, hvernig það fer, mun Sjálfstfl. raða mönnum sínum í aðrar n. Ég vil, að þetta komi skýrt fram, og þessi frestur er þá á ábyrgð Framsfl.



Út af þessari aths. vil ég segja, að við, sem höfum átt sæti á Alþ. eins lengi og bæði ég og hæstv. forsrh., höfum séð annað eins og að kosningu einnar n. væri frestað um einn dag. Mér þykja þetta því ómakleg orð, sem hæstv. ráðh. mælir til okkar framsóknarmanna.



Ég verð að segja, að Framsfl. hefur sýnt undanfarna daga, að hann gerir sér leik að því að tefja þingið. Ég er ekki að mæla á móti, að þessi frestur verði veittur, en vildi aðeins skýra hæstv. forseta frá, hvaða afleiðingar það hefði.



Ég álít, að það skipti ekki miklu máli, hvort þessi n. er kosin deginum fyrr eða seinna, en það er kurteisi í garð manna, sem ekki hafa enn komizt til þings og hafa að undanförnu átt sæti í fjvn., að fresta kosningu n., þangað til þeir eru komnir. Hins vegar er alveg óþarfi að fresta kosningum í d. fyrir það, og vísa ég slíku heim til föðurhúsanna.

Forseti (HG): Ég tel eðlilegt að verða við þessari ósk Framsfl., en deildirnar taka ákvarðanir um, hvort kosningum þar verður frestað.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (StgrA): Það mun hafa verið venja, að 3 menn sætu í hverri fastanefnd Ed., en þingsköp leyfa að fjölga þeim í 5 menn.



Eins og forseti tók fram, hefur verið venja deildarinnar, að fastanefndir væru skipaðar 3 mönnum. En þar sem Ed. er nú skipuð 17 mönnum, þykir ekki ástæða til þess, og vænti ég, að hv. d. fallist á, að þær 3 n., sem mest mæðir á, fjhn., landbn. og allshn., skuli skipaðar 5 mönnum hver, og geri það að till. minni.

Forseti (StgrA): Ég skil till. svo, að með samþykkt hennar yrði ákveðið um leið, að aðrar n. verði skipaðar 3 mönnum eftir venju.

Forseti (StgrA): Samkv. dagskrá þessa fundar átti að kjósa í fastanefndir d., en þar sem nú hefur verið frestað fundi í Sþ., en í þingsköpum er áskilið, að kosning nefnda skuli fara fram í Sþ., áður en kosið er í nefndir í deildum, mun ég fresta fundi nú og boða framhald fundarins með dagskrá.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. það, sem hér liggur fyrir, var flutt á sumarþinginu, en náði ekki fram að ganga þá, vegna þess hvað tími var naumur. Nú höfum við flutt þetta frv. á ný, vegna þess að málið er þannig vaxið, að það þolir ekki bið. Svo sem tekið var fram í framsögu á sumarþinginu og einnig í grg., er það ljóst, að fyrirhleðsla Þverár og Markarfljóts má ekki dragast öllu lengur, og þarf að vinna að því máli með fyllsta dugnaði og hraða því eins og unnt er. Okkur Rangæingum, sem erum þarna næstir, er þetta vitanlega ljósara en öðrum, en þeim, sem um veginn fara, ætti að vera ljóst. að mikill farartálmi væri að, ef þau vötn, sem á þeim vegi eru, væru ekki brúuð, en það er kunnugt, að brýrnar á Þverá, Affalli og Álum eru bráðabirgðabrýr, vegna þess að ákveðið var að hlaða fyrir Þverá og veita henni allri í Markarfljót, en eftir að það hefur verið gert, er ekki þörf á veglegum brúm á þessi vötn, og þess vegna voru aðeins byggðar bráðabirgðabrýr. Ef svo færi, að enn drægist mjög eða jafnvel stöðvaðist fyrirhleðsla Þverár, gæti svo farið, að ríkið yrði að byggja brýr á ný á áðurtalin vötn, og ef til þess kæmi, væri ef til vill mörgum hv. þm. ljóst, að betra hefði verið að hraða fyrirhleðslunni og ljúka verkinu til þess að þurfa ekki að byggja nýjar brýr með miklum kostnaði. Það, sem farið er fram á í þessu frv., er, að ríkissjóður taki að sér að greiða allan kostnað við þessa fyrirhleðslu, en samkv. l. er gert ráð fyrir, að sýslusjóður greiði 1/8 kostnaðar. Í fjárlfrv. fyrir árið 1943 er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram 125 þús. kr. til þessarar framkvæmdar. Þessi áttundi hluti, sem við leggjum til, að ríkissjóður taki á sig af sýslufélaginu, er því eigi mjög stór upphæð, en munar fámennt sýslufélag talsvert miklu. Slík upphæð reiknast smámunir fyrir ríkissjóð, og ef ríkissjóður getur staðið undir 1/8 hlutum, má einnig telja, að hann geti bætt á sig þessum 1/8 hluta. Vegamálastjóri er kunnugur þessu máli austur þar. Er honum ljóst, að verkinu þarf að hraða svo sem verða má. Þeir, sem eru að mestu leyti ókunnir þessum málum, munu taka tillit til hans tillagna og taka afstöðu til málsins í samræmi við þær. Við flm. gerum okkur þess vegna beztu vonir um, að mál þetta nái fram að ganga þegar á þessu þingi. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið við þessa umr., en óska, að hv. d. vísi því til 2. umr. og fjhn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (HG): Ég vil í sambandi við 1. dagskrármálið, sem er frv. til fjárl. fyrir árið 1943, benda hv. þm. á, að samkv. 51. gr. þingskapa skal útvarpa framsöguræðu fjmrh. um frv. til fjárl. og ef óskað er, hálflar stundar ræðum af hálfu annarra þingflokka, enda hefur fjmrh. Þá og rétt til stundarfjórðungs svarræðu. Nú stendur þannig á, að á reglulega þinginu h síðasta vetri var lagt fram frv. til fjárl., og flutti þá fjmrh. framsöguræðu, sem var útvarpað, svo sem venja er til samkv, þingsköpum. Nú hefur hæstv. fjmrh. tjáð mér, að hann teldi ekki ástæðu til að flytja um frv. útvarpsræðu, þar sem það hafi verið gert fyrr á árum. Ég hef tjáð hæstv. ráðh., að ef einhver stjórnmálafl. fer fram á, að útvarpsumr. verði hafðar um frv. nú, þá sé skylt að verða við þeim tilmælum. Vil ég því spyrjast fyrir hjá hv. þm., hvort óskir eru um það, að útvarpsumr. verði um fjárlagafrv. nú, eins og þingsköp gera ráð fyrir. Óska flokkarnir að fá fundarhlé til þess að hera sig saman um þetta? Ekkert svar). Ef svo er ekki, skoðast það svo sem flokkarnir hafi ekkert á móti því, að niður falli útvarpsumr. um fjárlagafrv. nú að þessu sinni. Mun ég bera undir atkv. hv. þm., hvort þeir leyfa afbrigði frá þingsköpum um, að útvarpsumr. fari ekki fram um málið. Verði það samþ., mun ég taka frv. fyrir til umr. á fundinum.



Það kom mér dálítið á óvart, að mál þetta var tekið á dagskrá nú. Ég þarf kannske ekki að gera grein fyrir því. En mér var alls ekki kunnugt um það, að fundur yrði nú í sameinuðu Alþ., hvað þá, að fjárl. yrðu tekin á dagskrá, fyrr en ég var kominn á fund. Hafði ég því ekki með mér plögg þau, er ég annars hefði haft, svo sem yfirlit yfir tekjur og gjöld það sem af er þessu ári. Vil ég því heldur, að málið verði tekið af dagskrá að þessu sinni og ákveðin verði umr. um það síðar, sem má gjarnan mín vegna vera á morgun.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Eins og getið er um í grg. fyrir þessu frv., hefur Flateyjarhreppur óskað eftir að fá keypta eyjuna Stagley á Breiðafirði. Þessi eyja fylgdi með í Reykhólatorfunni, þegar ríkið keypti hana á sínum tíma, en hún liggur svo langt frá Reykhólum, að hún hefur aldrei síðan verið nytjuð þaðan, heldur hefur hún verið leigð til Flateyjarhrepps, sem notar hana fyrir ábúendur Bjarneyja. En þeir eru svo að segja slægnalausir og hafa ekki ástæður til að afla heyja nema frá þessari og öðrum nærliggjandi eyjum. Það er því nauðsynlegt fyrir Flateyjarhrepp að fá þessa jarðeign keypta til þess að gera bændum á Bjarneyjum hægra fyrir um heyöflun fyrir fénað sinn. Vænti ég þess, að hv. þd. mæli með því, að þetta nái fram að ganga. Um b-lið frvgr. vil ég segja það, að þessi jörð, sem er lítið kot inni í Arnarfirði, hefur verið í eyði síðan 1937. Öll hús hafa verið seld af jörðinni til ábúanda næstu jarðar, Magnúsar Kristjánssonar að Langabotni. Tún er svo að segja ekkert á jörðinni, en góð beit. Það má telja, að engin líkindi séu til þess, að þessi jörð verði byggð aftur. Aftur á móti er í Langabotni mikið skóglendi, sem líklegt er, að tekið verði til friðunar á næstu árum, m.a. vegna þess, að þar í hlíð nokkurri nálægt bænum er merkur sögustaður, Einhamar, þar sem Gísli Súrsson var veginn. Það er líklegt að skógræktarstjóri geri bráðlega um það till., að þetta land verði tekið til friðunar, en þá yrði gengið of nálægt beitilandi Langabotns. Það mætti aftur á móti bæta upp með því að gefa búandanum þar kost á að fá jörðina Sperðlahlíð keypta. Ég tel þetta nægilegar upplýsingar og vænti þess, að málið verði sent til hv. fjhn. og fái þar góðar viðtökur.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (StgrA): Þegar þessi fundur var boðaður í gær, var búizt við, að hægt yrði að taka fyrir þetta frv. um orlof og afgreiða með afbrigðum. En nú hefur svo til tekizt, að ekki hefur verið hægt að útbýta frv., og verður því málið tekið af dagskrá.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil aðeins í tilefni af þeim málum, sem hefur verið minnzt á utan dagskrár, skýra frá því, að þegar fyrirspurn þessi kom út af Gylfaginningu, þá svaraði ég því til, að mér væri ekki kunnugt um, að neitt leyfi væri gefið fyrir slíkri útgáfu. Mér hefur verið tjáð síðan, að um þetta mál hafi verið nokkuð rætt. Bæði útgefandi og höfundur bókarinnar voru í nokkrum vafa um það, hvort leyfi þyrfti til útgáfunnar. Hér er um að ræða bók um ákveðinn höfund og sýnishorn af ritmennsku hans og að vísu tekinn alllangur kafli úr einu af ritverkum hans. Mundi því vera vafi á, hvort hér væri um útgáfu fornrits að ræða. Það var því talað við skrifstofustjóra kennslumálaráðuneytisins um þetta, og nokkur vafi, sem á lék um það, hvort leyfið þyrfti eða ekki, mun hafa orðið til þess, að ekki var sótt um leyfið. Nú hefur mér ekki tekizt að ræða við skrifstofustjóra um þetta, og get ég því ekki sagt um, hvað þeim hefur farið á milli, útgefanda bókarinnar og skrifstofustjóranum. En ritið er gefið út þannig, að viðkomendur vildu fylgja lögum og reglum í þessu efni. Þeir höfðu fulla ástæðu til að halda, að þeir hefðu munnlegt leyfi frá skrifstofustjóranum. Og ég get bætt því við, að ég mundi hiklaust hafa gefið leyfið, ef til minna kasta hefði komið. Mun ég ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni. Málið hefur verið á döfinni í kennslumálarn., og mun fljótt vera hægt að upplýsa það algerlega.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti - Það hefur raunar verið sýnt síðan þetta þing kom saman, að ekki mundi unnt verða að afgreiða fjárl. fyrir áramót. Þarf ég ekki að fjölyrða um það mál, því að öllum hv. þdm. er það kunnugt. Ég mun því láta nægja að vísa til grg. þeirrar, sem fylgir þessu frv., og óska þess, þar sem það er samþ. af fjvn. að beita sér fyrir þessu frv. - að vísu ekki á fundi í n., af því að það var ekki hægt að koma því við -, að frv. verði látið ganga til 2. umr. án athugunar í n.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (HG): Forseta Sþ. hefur borizt eftirfarandi bréf frá ríkisstjórn Íslands: „Reykjavík, 16. des. 1942. Ég leyfi mér hér með að tilkynna yður, herra forseti, að ég hef talið mér skylt að skipa stjórn utan þings, eftir að hafa kannað að árangurslausu allar hugsanlegar leiðir til myndunar stjórnar þingmanna, sem hefðu fyrir fram tryggt fylgi meiri hluta Alþingis. Var stjórnin skipuð í ríkisráði í dag, og eiga sæti í henni þessir menn: Forsætisráðherra: Björn Þórðarson dr. juris., lögmaður. fjármálaráðherra: Björn Ólafsson stórkaupmaður. Dómsmálaráðherra: Einar Arnórsson dr. juris., hæstaréttardómari. Utanríkis- og atvinnumálaráðherra: Vilhjálmur Þór landsbankastjóri. Sveinn Björnsson. Björn Þórðarson. Forseti sameinaðs Alþingis, Haraldur Guðmundsson.“



Herra forseti. Háttvirtu alþingismenn. - Eins og yður er kunnugt, hefur hið háa Alþingi reynt, að því er virðist til þrautar sem stendur, að mynda stjórn, er fyrir fram hefði stuðning Alþingis. Með því að þetta hefur ekki tekizt, þá hefur herra ríkisstjórinn farið þá leið að skipa menn í ráðuneyti án atbeina Alþingis. Nú hef ég og samstarfsmenn mínir í hinu nýja ráðuneyti tekizt þennan vanda á hendur. Kemur þá væntanlega í ljós, er ráðuneytið ber fram tillögur til úrlausnar brýnustu vandamálunum, hvort hið háa Alþingi vill vinna með því eða ekki. Ráðuneytið telur það höfuðverkefni sitt að vinna bug á dýrtíðinni, með því fyrst og fremst að setja skorður við frekari verðlagsbólgu, meðan leitazt er við að lækna meinsemdina og vinna hug á erfiðleikunum. Ráðuneytið ætlar sér að vinna að því, að atvinnuvegum landsmanna, sem nú eru margir komnir að stöðvun, verði komið á heilbrigðan grundvöll, svo að útflutningsvörur verði framleiddar innan þeirra takmarka, sem sett eru með sölusamningum vorum m.a. við Bandaríki Norður-Ameríku. Þá verður einnig þegar í stað að gera þær ráðstafanir um innflutningsverzlun landsins, að henni verði komið í það horf, sem skipakostur landsmanna og ófriðarástandið gerir nauðsynlegt. Enn fremur ber nauðsyn til, að verðlagseftirlitið verði látið taka til allra vara og gæða, sem seldar eru almenningi, og að tryggja í þeim málum svo örugga og einbeitta framkvæmd sem verða má. Jafnframt verða að sjálfsögðu athuguð ráð til að standast þau útgjöld, sem dýrtíðarráðstafanirnar hljóta að hafa í för með sér. Ráðuneytið mun kosta kapps um að efla og treysta vináttu við viðskiptaþjóðir vorar. Eins og stendur verður lögð sérstök áherzla á vinsamlega sambúð við Bandaríki Norður-Ameríku og Stóra-Bretland. Ráðuneytið vill eftir föngum vinna að alþjóðarheill. Auðvitað mun það geta sætt mismunandi dómum, hvort því tekst að finna réttar leiðir. Ef hinu háa Alþingi og ráðuneytinu tekst að sameina krafta sína til lausnar framangreindum vandamálum, þá vonar ráðuneytið, að samvinnan verði þjóðinni til hagsmuna. Að lokum skal þess getið, að fyrirhugað er, að ráðuneytið verði skipað fimm mönnum. En ekki hefur enn unnizt tími til þess að skipa fimmta manninn, sem væntanlega fer með félagsmálin. Á 12. fundi í Sþ., 4. jan., utan dagskrár, mælti
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég bjóst við, þar sem ekki voru umr. um málið við l. umr., að hæstv. forseti mundi gera till. um, að þessu máli yrði vísað til n. Þó að segja megi, að þetta sé ekki stórmál, þá sé ég ekki ástæðu til, að það fái ekki venjulega þinglega meðferð í þinginu. Ég sé ekki heldur, að því liggi það mikið á, að svo þurfi að vera. Ég stóð því upp til þess að leggja til, að þessu máli yrði við þessa umr. vísað til hv. landbn. og það tekið af dagskrá.



Þetta frv. hefur verið til 1. umr. hér í hv. d., og þá tók enginn hér til máls, og þeir menn, sem nú vilja vísa því til n., höfðu engan áhuga til þess að ræða málið eða atbuga um það, og með tilliti til þessa segi ég nei.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hefði gjarnan viljað fá frest til íhugunar á þessu frv. um breyt. á launalögum, sem nú er 2. mál á dagskrá, því að ég býst við, að ég beri fram við það brtt., ef nokkur tök verða á, og sama veit ég, að fleiri hv. þdm. hafa í huga. Með því að mér þykir leitt að neita um afbrigði, vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti afgreiðslu málsins til morguns.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra for seti. - Fyrir hönd ríkisstjórnarinnar leyfi ég mér að þakka deildinni fyrir vinsamlega og hraða afgreiðslu þessa fyrsta máls, sem stjórnin hefur borið fram.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hef nú skýrt afstöðu mína til þessa máls og fylgt því til 2. umr. Þrátt fyrir marga galla, sem ég hef fundið á því og aðrir einnig, mun ég eins og flokksmenn mínir fylgja frv. út úr deildinni í fullu trausti þess, að ríkisstj. noti þennan tíma, sem lögin standa, til þess að koma síðan á meira samræmi milli stétta en frv. þetta ber með sér. Og sérstaklega vil ég lýsa yfir því við hæstv. fjmrh., að þar sem ég hef áhrif utan þings, mun ég ætið verða í samræmi við mína atkvgr. hér, en það breytir í engu minni afstöðu til málsins, þótt ég hafi að ýmsu fundið í mínum ræðum.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JJós): Ég vil geta þess í sambandi við þetta mál, að brtt. er á leiðinni, og er hún í prentun. Mér hefur verið afhent vélritað uppkast að henni, og þar sem hún er flutt af hv. landbn. og virðist mjög einföld, sé ég ekki ástæðu til að láta það tefja fyrir málinu, að henni hefur ekki verið útbýtt meðal hv. dm. Brtt. hljóðar svo: Við 1. gr. Fyrir orðin „enda liggi fyrir fjárveitinganefnd“ komi: enda liggi fyrir Alþingi. Brtt. verður þá borin fram skrifl., og leita ég leyfis til afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. - Till. sú, sem hér liggur fyrir, er flutt að tilhlutun skógræktarstjóra og Skógræktarfélags Íslands. Það er gerð allýtarleg grein fyrir till. í grg., svo að ég þarf ekki að fjölyrða um hana. Ég skal aðeins geta þess, að þetta er mjög merkilegt mál og því full ástæða til að hlynna að því með því að kenna mönnum að sá, planta og ala upp plöntur, svo að í lagi sé. Land vort er skóglausara en flest önnur lönd, og vitað er, að skógur hefur mikið þorrið hér allt fram til þessa, til mikils tjóns fyrir land og þjóð. En þetta er spor í þá átt að bæta úr þessu og kenna mönnum undirstöðuatriði skógræktar og vekja um leið áhuga þeirra á málinu. Vænti ég þess svo að lokum, að hv. þm. sýni málinu velvilja sinn með því að samþykkja þessa till. einróma.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Á þessu frv. hefur verið gerð ein breyting í hv. Ed., og er hún um skilyrði fyrir skipun manna í Viðskiptaráð. Ég hef náð til nokkurra fjhn.manna, að minnsta kosti meiri hl. n., og leggja þeir til, að frv. verði samþ. óbreytt, að öðru leyti en þessu.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það hefur orðið samkomulag um að flytja frv. um sama efni og brtt. mín er og jafnframt þá brtt. hv. 2. þm. Árn., svo að ég fellst á að taka hana aftur, enda virðist mér hæpið, að hún verði samþ., og ég vil ekki, að málið strandi á formsatriðum eingöngu.



Ég mun einnig taka mína brtt. aftur.



Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hvort ekki væri hægt að taka bráðlega á dagskrá, helzt á morgun, frv. til l. um stækkun lögsagnarumdæmis Rvíkur. Því var vísað til allshn. löngu fyrir jól og var afgr., að því er ég hygg, frá meiri hl. n. um 10. þ.m., þ.e.a.s. fyrir 10–11 dögum, en hefur ekki enn þá verið tekið á dagskrá, af því að nál. hefur ekki borizt frá minni hl. n. Ekki er við því hlítandi, að málið sé stöðvað af þeim sökum, og þar sem óðum líður að því, að störfum ljúki að þessu sinni, vil ég mælast til þess, að hæstv. forseti hlutaðist til um, að málið yrði tekið á dagskrá og ef nauðsyn bæri til, að minni hl. yrði settur frestur til að skila nál. Hitt er ekki hægt að sætta sig við, að málið sé dregið á langinn úr þessu.



Út af þessum ummælum hv. 6. þm. Reykv. þykir mér rétt að vekja athygli á því, að minni hl. hefur þegar skilað nál. Mun það nú vera í prentun og koma í dag eða á morgun, svo að málið þarf ekki að dragast lengi af þeim ástæðum.

Forseti (ÞÞ): Dagskrá morgundagsins hefur þegar verið samin, en ég skal taka til athugunar, hvort ekki er hægt að setja málið á næstu dagskrá, sem samin verður.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GSv): Áður en umr. hefst, skal ég leyfa mér að taka fram, að það er gömul venja, að almennar umr., svo nefndar eldhúsdagsumr., fari fram, þegar fjárlagafrv. kemur á dagskrá til framhalds 1. umr., enda er nú svo ráð fyrir gert í þingsköpum, 53. gr., er hefur að geyma ákvæði um útvarp þingræðna við þá umr. Þá hefur svo við borið oftar en einu sinni, að slíkar umr. hafa verið geymdar þar til á síðara stigi fjárlagameðferðar, enda hefur þá samþykki þingflokka komið til. Nú hafa flokkarnir orðið ásáttir um, að eldhúsdagsumr. verði frestað að þessu sinni, en áskilja sér rétt til þess, að þær umr. fari fram síðar, á því stigi málsins, er um semst milli flokkanna, væntanlega að lokinni eða í lok 2. umr., og munu þá einnig koma til greina samningar um að breyta til um ræðutíma og umferðir frá því, sem ákveðið er í 53. gr. þingskapa. Fordæmi er fyrir því, að yfirlýsing um samþykki þingflokka hefur verið látin nægja til slíkrar frávikningar frá fyrirmælum þingskapa, án þess að leita þyrfti formlegra afbrigða, og tel ég þetta samþ. án atkvgr., ef enginn mælir því í gegn. (Enginn þm. hreyfði andmælum gegn þessum frávikningum frá þingsköpum). Þessar frávikningar teljast þannig samþykktar, eins og lýst hefur verið.



Herra forseti. - Ég vil leggja til, að fjárlagafrv. verði vísað til 2. umr.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. -. Í forföllum vegna sjúkleika fjmrh. fylgi ég þessu máli hér inn í hv. þd. Frv. þetta, eins og það liggur hér fyrir á þskj. 285, er samhljóða I. frá 29. des 1942 um bráðabirgðafjárgreiðslur, að undanteknu því, að tímatakmarkið er nú fært fram. Eins og hv. þd. er kunnugt, þá er þess ekki að vænta, að fjárl. verði afgreidd frá þinginu fyrir lok þessa mánaðar. Það var því nauðsyn á að bera fram frv. um framlengingu þeirrar sömu heimildar, sem fólst í l. frá 29. des. 1942. og er það gert með því frv., sem hér liggur fyrir. Tímatakmarkið er sett til 15. febrúar, því að fyrir þann dag verður þessu Alþ. lokið, og fjárlagafrv. verður þá búið að samþ. frá þinginu og staðfesta það. Með því að í dag er 28. janúar, fimmtudagur, þá þarf þetta frv. að komast fyrir helgina gegnum þingið, og því mælist ég til þess, að hv. þ.d. vilji afgreiða málið frá sér til fullnaðar nú, svo að það gæti komið fyrir hv. Ed. á morgun.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Í forföllum hæstv. fjmrh. vil ég fylgja þessu frv. með nokkrum orðum inn í d. Eins og hv. d. er kunnugt, falla l. frá 29. des. f.á. um bráðabirgðafjárgreiðslur í janúar niður um næstu mánaðamót, og með því að nauðsyn ber til að framlengja innihald þeirra l. fram til miðs febr., er þetta frv. fram borið, þar sem sýnt er, að fjárlög verða eigi afgr. fyrr en í þeim mánuði, og er þörf á, að frv. gæti fengið fullnaðarafgreiðslu frá d. nú í dag, og er ósk mín, að það verði gert.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það hefur verið haft orð á því í d., að þetta frv. væri dálítið losaralegt, og skal ég játa, að vel má segja það, því að þótt það tvennt, sem í frv. felst, annars vegar að ríkissjóður leggi fram nokkra fjárhæð til að greiða fyrir því, að það fólk í sveitum, sem kemur ekki til með að heyra undir l. um orlof, geti létt sér upp, og hins vegar, að ríkisstj. skuli í samráði við Búnaðarfélagið setja ákvæði um þetta með reglugerð, sé gott, það sem það nær, þá er það rétt, að d. hefur gengið mjög lauslega frá þessu og að það kemst ekki í fast form, fyrr en reglugerð hefur verið sett um það. Í sambandi við brtt. frá hv. 2. þm. Árn., á þskj. 294, er gerð tilraun til að víkja þessu máli að vissu leyti inn á ákveðna braut, sem sé þá, að sveitar- og bæjarstjórnir skuli hafa að vissu leyti hönd í bagga með þessu fé. Ég er á engan hátt mótfallinn tilgangi þessa hv. þm., en ég held, að þessi breyt. geti tæpast fallið vel í þann farveg, sem ég hef hugsað mér, að þetta mál renni í. Ég hafði hugsað mér, að Búnaðarfélag Íslands sæi um að veita þessu fé yfir til búnaðarsambandanna, en þau veittu það svo aftur til búnaðarfélaganna, og ég held, að það sé eðlilegast. Þess vegna geri ég ráð fyrir, að ég geti ekki fallizt á þessa till., ekki fyrir það, að tilgangurinn geti ekki verið góður, heldur hitt, að ég vil ekki stuðla að því, að ákveðið sé í l., að hreppsnefndir skuli fara með þetta fé. Tveir hv. þm. Sósfl. hafa borið fram till. um, að veitt verði viss upphæð og greidd á hana vísitöluuppbót. Þetta er sómasamleg upphæð og sjálfsagt talsvert há nú, en hún er að mínu viti samt lægri en frv. gerir ráð fyrir. Þar er gert ráð fyrir 10 kr. lágmarksupphæð til hvers býlis. Í landinu munu nú vera um 6 þús. býli, svo að heildarupphæðin mundi verða 60 þús. kr. eða rúmlega það. Vera má, að upphæðin yrði hærri samkv. brtt., meðan Má vísitala gildir; það fer eftir jarðræktarframkvæmdum, því að greidd er vísitöluuppbót á jarðræktarstyrkinn, og ef jarðræktarframkvæmdir yrðu nálægt því, sem þær voru fyrir stríð, þá yrði upphæðin lík framvegis því, sem hv. þm. Sósfl. stinga upp á. Ég mun því ekki geta aðhyllzt þessa brtt. Sumir hafa talað um, að þessi upphæð væri lítil. Það er að vissu leyti rétt. Hún er ekki há, þegar litið er á fólksfjöldann, en má þó telja sómasamlega hjálp frá ríkinu þessu fólki til handa, enda má gera ráð fyrir, að þetta fólk sé vant lágum upphæðum. Félagsskapurinn heima fyrir mundi líka hjálpa til. Hefur víða verið unnið að því undanfarið.