Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Hermann Guðmundsson) : Mörg verkalýðsfélög í landinu hafa mótmælt frv., og að þeim mótmælum hafa staðið menn úr öllum flokkum, og sýnir það greinilega, hver vilji verkalýðsins er, að hann er andstæður þessari kúgun, sem hér er ætlunin að beita. Það breytir engu, þótt frsm. minni hlutans haldi því fram, að ég hafi barizt fyrir þessu sama áður. Ég var með hlutfallskosningu, en ekki með valdbeitingu og valdboði frá Alþingi. Samþykkt þessa óheillafrv. væri árás á frelsi verkalýðsfélaganna, og ég vil biðja þá menn, sem eru forsvarsmenn annarra félaga í landinu, að athuga það, að þetta er aðeins byrjunin, önnur félög mundu koma á eftir. Samþykkt þessa óheillafrv. væri ósamboðin Alþ. og frekleg árás á lýðræðið í landinu. Ég vona svo, að Alþ. felli þetta frv.



Herra forseti. - Ég mun gera nokkra grein fyrir afstöðu minni hl. allshn., en n. klofnaði í afstöðunni til frv. Þegar frv. var lagt fyrir n., stóð fyrir dyrum alþýðusambandsþing, og þótti rétt að senda því frv. til umsagnar, og í þeirri góðu trú, að það tæki því á þann hátt, sem því sæmdi, og þó ekki sízt vegna fyrri afstöðu forseta Alþýðusambandsins, sem ég hef látið koma fram á öðrum vettvangi, en hann spurði, hvort ég væri því samþykkur að taka aftur þessa till., ef hann beitti sér fyrir málinu innan verkalýðsfélaganna. Nú er orðið langt síðan alþýðusambandsþingið afgreiddi þetta mál með ályktun, sem ég skal fara um nokkrum orðum, þar eð eðlilegt væri að óreyndu, að þm. tækju nokkurt tillit til ályktunar slíks þings. En hún sneiðir því miður algerlega fram hjá efnishlið málsins. Auk þess er ályktunin þrungin af sleggjudómum um tilgang þessa frv. Afgreiðsla alþýðusambandsþingsins á þessu máli er öll á þann veg, að fullkomlega er því ósamboðin. Frv. er um það, hvort taka skuli upp hlutfallskosningar um val í stjórn og trúnaðarstöður innan verklýðsfélaganna. Ályktunin víkur lítið að þessu, en talað er um, að þetta mundi verða til þess að löghelga pólitískar kosningar innan verkalýðsfélaganna. Þessi samkunda hefur sagt, að samþykkt þessa frv. væri að gera lýðræðið að skrípamynd, þótt það sé vitað, að hlutfallskosningar eru svo miklu lýðræðislegri heldur en sú kosningaaðferð, sem nú er viðhöfð. Svona er áframhaldið í ályktuninni á svipaðan hátt, og get ég fyrir mitt leyti ekki fest sjónir á því, hvernig hlutfallskosningar mundu koma af stað meiri stjórnmáladeilum innan alþýðusambandsins en nú eru. Þarf ekki annað en líta á seinasta alþýðusambandsþing, en þar deildu Sósfl. og Alþfl. hatramlega. Þetta er vitað, og er því þetta tal ekki annað en skinhelgi, sem er langt fyrir neðan virðingu þessarar stofnunar. Þá er í ályktuninni fullyrt, að frv. sé lævísleg tilraun til að dreifa athygli verkalýðsins frá hagsmunabaráttunni og verið sé að gera tilraun til að sundra þeim með pólitískum hlutfallskosningum. Þetta er svo fjarri sanni sem vera má. Að þessu er vikið í nál, minni hl. og sýnt fram á, að þetta er algerlega fráleitt, heldur er það þvert á móti til þess fallið að skapa heilbrigð verkalýðssamtök. Að þessu máli hafa áður staðið sjálfstæðisverkamenn með hv. 11. landsk., og báðu þeir þm. Hafnf., sem þá var Bjarni Snæbjörnsson, að bera svipað frv. fram á Alþ. Það er vitað, að hv. 11. landsk. var þá með málinu, og er furða að heyra hann tala nú þveröfugt við fyrri afstöðu og standa að annarri eins ályktun og alþýðusambandsþingsins. Það má minna á það, að landsfundur Sjálfstfl. samþykkti ályktun varðandi þetta mál, og vitað er, að margir verkamenn innan Dagsbrúnar gerðu með sér samtök til þess að beita sér fyrir þessu máli. Það kom að vísu fram hjá hv. 8. þm. Reykv., að lítill byr hefði verið fyrir þessu máli innan félagsins og alþýðusambandsþingið hefði samþykkt ályktun sína mótatkvæðalaust. Sýnir þetta aðeins vel, undir hvílíkri ofurstjórn verkalýðssamtökin eru, og enn dæmi um það, hvernig er komið stjórnarfari, þar sem kommúnistar ráða, að menn skirrast við að láta í ljós afstöðu sína. Í ályktun alþýðusambandsþingsins segir enn fremur, að þetta mundi verða til þess, að allt starfið innan verkalýðsfélaganna færi í pólitískt þras og að verkamenn gættu minna að sínum fagmálum. Það er vert að athuga, hvernig þessu er farið nú, hvort verkalýðsfélögin skipta sér nú aðeins af sínum fagmálum. Eru þau ekki einmitt notuð nú sem leiksoppur til pólitísks framgangs ákveðins flokks? Á síðasta alþýðusambandsþingi var t. d. samþykkt ályktun um afstöðu þeirra til stefnu ríkisstj. í ýmsum málum, svo sem nýsköpunarmálunum o. fl. Eru þetta fagmálefni? Taka menn ekki afstöðu til þessa máls eftir stjórnmálaskoðunum? Þá eru samþ. ályktanir um opinbera stjórn byggingamála, um landsverzlun og fleira slíkt. Eru þetta aðeins fagmálefni? Menn taka afstöðu til slíkra mála eftir stjórnmálaskoðunum, og þeir, sem ætlast til, að verkalýðsfélög taki afstöðu til slíkra mála, eru einmitt að gera þau pólitísk. Er það því eintóm skinhelgi slíkra manna, sem kemur fram í ályktun þingsins um það, að ekki megi gera verkalýðsfélögin pólitísk með hlutfallskosningarfyrirkomulagi! Afstaðan er sú, að kommúnistar vilja hafa þar pólitíska aðstöðu, en pólitískt lýðræði má ekki koma til greina, þar sem þessir menn koma fótum fyrir sig. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um afgreiðslu málsins á alþýðusambandsþinginu. Ég skal taka það fram, að þar sem þetta málefni snerti allsherjarsamband verkalýðsins, fylgdi ég því að sjálfsögðu í allshn., að málið væri lagt fyrir þing þess, ekki sízt þar sem forseti þess er maður, sem mér var kunnugt um, að hafði áður gert vel í þessu máli. Því miður brugðust vonir mínar um þá afgreiðslu, sem málið kynni að fá á þessari samkomu. Þá skal ég víkja nokkrum orðum að flokkunum. Fulltrúi Framsfl. í n. lagði á móti málinu og var þar með meiri hl. Það kom einnig hljóð úr horni annars staðar frá. Í aðalmálgagni Framsfl., Tímanum, þann 20. des., segir svo í leiðara, með leyfi hæstv. forseta: „Framsóknarmönnum er það ljóst, hverjir gallar og annmarkar fylgja hlutfallskosningum. Þeim finnst það vera frekja og ástæðulaus yfirgangur að skylda öll stéttarfélög til að hafa jafnan hlutfallskosningar. Þess vegna voru þeir á móti frv. allir sem einn.“ Nú er það að vísu svo, að flestir flokksmenn Framsfl. greiddu frv. atkv. til 2. umr. Veit ég því ekki, hvort þeim finnst það svo mikil „frekja og ástæðulaus yfirgangur“ að skylda félögin til þess að taka upp slíkar hlutfallskosningar. Mig langar til að minnast á það að 1. þm. Árn. var flm. að breyt. á jarðræktarl. 1936, þar sem kom fram brrt. á búnaðarl. og kosningum til búnaðarþings. Ein af breyt. var sú í ?. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Rétt til að bera fram kjörlista hafa minnst félagsmenn með samtals 40 atkvæði, og skulu vera jafnmargir á hverjum lista og kjósa á og jafnmargir til vara. Komi fram fleiri en einn listi. skal hlutfallskosning viðhöfð.“ Síðan hefur jafnan verið viðhöfð hlutfallskosning innan búnaðarsambandanna, en þar er þetta kosningafyrirkomulag fyrst innleitt innan stéttarsamtaka, svo að það er ekki nema von, að okkur komi undarlega fyrir sjónir, að Framsfl. skuli vera á móti því kosningafyrirkomulagi annars staðar, sem hann hefur viljað lögleiða í samtökum bænda. Varðandi þessa lögskipun segir í grg. fyrir frv., ef ég má lesa, með leyfi forseta: „Með þessu kosningafyrirkomulagi er bændunum gefinn kostur á að hafa áhrif á skipun búnaðarþingsins, eftir því sem þeir hafa vilja og aðstöðu til. Einmitt með þessari skipun búnaðarþings ætti það að vera tryggt. að það væri nokkurn veginn rétt mynd af því viðhorfi, er bændurnir hafa til helztu áhugamála sinnar stéttar, og reyndar þjóðmála yfirleitt. Líklegt er, að öllum þyki vænt um þessi lagafyrirmæli. Þau svipta engan bónda réttindum, heldur þvert á móti. Þau veita bændunum mikils verð réttindi, sem þeim að sjálfsögðu ber og hefðu átt að vera búnir að fá fyrir löngu, en hefur þó dregizt til þessa. Nú mun þeim af öllum frjálshuga mönnum fagnað.“ Þetta segir í hinni almennu grg., en í grg. fyrir 7. gr. er vísað til almenna hlutans. Ég verð því, með tilvísun til þessa, að biðja menn að virða mér til vorkunnar, þó að ég hafi vonazt eftir öðru úr þessari átt. Ég verð líka að minnast á, að það var fyrir forgöngu þessa flokks, að teknar voru upp hlutfallskosningar í hreppsnefndar- og sýslunefndarkosningum. Varðandi afstöðu Alþfl. vil ég segja það, að það er kunnugt, að verkamenn úr þeim flokki innan Dagsbrúnar voru því hlynntir, eins og hér hefur verið tekið fram, að slíkt fyrirkomulag yrði tekið upp. Flokkurinn eða formaður hans tók afstöðu gegn þessu máli við 1. umr. þess, og hef ég verið að reyna að gera mér grein fyrir því, hvað því geti valdið. Það hafa birzt um það nokkrar greinar í blaði flokksins, og að viðbættum samtölum við nokkra menn hef ég ekki getað skilið annað en að þetta væri bara „taktik“. Ég hef heyrt það frá þessum mönnum, að þeir telja rétt og lýðræðislegt að taka upp þetta form. En þeir segja, að það séu ekki nema 25% kommúnistar í verklýðsfélögunum og andstæðingar þeirra þurfi bara að sækja betur fundi til þess að fella þá og útiloka þannig áhrif þeirra í eitt skipti fyrir öll. Á þessa skoðun hef ég ekki getað fallizt, að rétt sé að vera á móti málinu, af því að hægt sé að þurrka út áhrif kommúnista, ef öðruvísi væri á málunum haldið. Ég hef viljað líta svo á, að ekki hafi komið fram þau rök, sem réttlæti það, að Alþ. sé á móti málinu. Forseti alþýðusambandsins, 11. landsk., sagði, að sín fyrri afstaða í þessu máli skipti engu. En ég held, að fyrri afstaða manna og flokka hljóti alltaf að skipta miklu. Það hefur að vísu komið fram, bæði hjá einstökum persónum og jafnvel heilum flokkum, að þeir taka afstöðu til mála eftir því, hverjir pólitískir hagsmunir eru í húfi á hverjum tíma. En það er ekki á þeim grundvelli, sem Alþ. á að afgreiða mál, heldur eftir því, sem það álítur, að geti orðið til mestrar blessunar. Ég hafði þau orð við 1. umr. þessa máls, að þó að það yrði nú stöðvað, mundi ekki verða um nema töf að ræða á því að fá fullnægt kröfunum um meira lýðræði og réttlæti innan verkalýðssamtakanna, því að það er það, sem koma skal, þó að því hafi verið veitt fyrirstaða. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að þótt málinu hafi verið veitt fyrirstaða, hafi það gott fylgi innan þings og þess verði skammt að bíða, að það nái fram að ganga.

Frsm. meiri hl. (Hermann Guðmundsson) : Í ræðu þeirri, sem frsm. minni hl. flutti, var ein yfirlýsing, sem hafði talsvert gildi. Hann lýsti því yfir, að hann hefði verið því samþykkur, að þetta frv. var sent alþýðusambandsþinginu til umsagnar, og finnst mér ekki fyrir það þakkandi. Við vitum, að hér er um að ræða frv., sem snertir verkalýðinn í landinu. Hvað var eðlilegra en að senda það þangað? Ég geri ráð fyrir, að hann hafi vitað, að ekki væri stætt á öðru, þótt hann hefði viljað. Hann vill reyna að gera sem minnst úr ályktun alþýðusambandsþingsins og ber brigður á, að það sé rétt, sem ég hef sagt. Hann vill einnig telja, að sú kosningaaðferð, sem verkalýðsfélögin hafa, sé ekki rétt, en telur þá aðferð, sem hann vill beita, rétta og sjálfsagða. Í sambandi við alþýðusambandsþingið gegnir furðu, að maður með hans kunnugleika skuli leyfa sér að segja, að hér komi ekki fram réttur vilji verkalýðsins. Samþykkt sú, sem hér liggur fyrir, var samþ. einróma, ekki einn var á móti. Nú skyldi maður ætla, að þetta væri fyrir það, að réttar upplýsingar hefðu ekki verið fyrir hendi. En hann sá við þeim leka og útskýrði fyrir fulltrúum, sem fylgjandi eru flokki hans, nauðsyn þess, að slík lagasetning væri gerð. Þrátt fyrir þetta sáu þessir fulltrúar sér ekki fært á alþýðusambandsþinginu að greiða atkv. með frv. Jóhanns Hafsteins, en greiddu atkv. með þeirri samþykkt, sem er í andstöðu við frv., ekki vegna þess, að þeim væri skipað það, eins og hann hefur viljað gefa til kynna, heldur vegna þess, að þeir voru sannfærðir um nauðsyn þess að vera á móti málinu. Frsm. var að ræða um það, að þetta alþýðusambandsþing hafi verið pólitískt. Því er þá að svara, að hér er ekki um ópólitíska menn að ræða. Ég vil benda honum á það, að honum væri sæmra að kynna sér eðli samtakanna betur, áður en hann fer að ræða um þetta. Verkalýðssamtökin eiga að vera óbundin öllum stjórnmálaflokkum, en það hljóta að taka afstöðu til þjóðfélagsmálanna. Starfsmenn verkalýðssamtakanna líta svo á, að þeim beri ekki aðeins að berjast fyrir hækkuðu kaupi, og þess vegna mótmæla þeir dýrtíðarráðstöfunum og öðrum málum, sem eru í andstöðu við samtökin - og er það fullkomlega réttlætanlegt. Ég get því ekki séð annað en að það sé eðlilegt, að þing verkalýðsins taki fyrir mál, sem eru pólitísk. Verkalýðurinn er orðið það mikið afl, að ekki er mögulegt annað en að taka tillit til skoðana hans í þessu máli. Og ég vil benda hv. þd. á það, að í þessu máli er það staðreynd, að verkalýðssamtökin hafa lýst andúð sinni á því; svo að ekki verður um villzt. Þetta finnur flm., og í gremju sinni grípur hann í eina hálmstráið, sem hann hefur, en það er persónan Hermann Guðmundsson - og minnir á mína fyrri afstöðu. Hann segist hafa átt tal við mig um þetta og ég hafi óskað eftir, að hann tæki frv. aftur, og mundi ég þá beita mér fyrir hlutfallskosningum í verkalýðsfélögunum. Ég veit ekki, hvað að honum kemur að segja slíkt, þar sem ég hef ekki fram að þessu reynt hann að ósannsögli. Það, sem ég sagði, var, að ég skyldi beita mér fyrir, að umræður yrðu teknar upp um hlutfallskosningar, en það er allt annað en að beita sér fyrir, að hlutfallskosningar verði lögfestar. Hann segir, að ég hafi verið með hlutfallskosningum 1939, þegar Bjarni Snæbjörnsson lagði fram sitt frv. 1939 voru ýmsir erfiðleikar innan verkalýðsfélaganna, og mótaðist mín afstaða nokkuð af þeim, en það er rangt, að ég hafi þá verið með því, að Alþ. lögfesti hlutfallskosningar, og að ég hafi beitt mér fyrir þeirri lögfestingu. Því síður mundi ég vera með slíku nú, þegar verkalýðsfélögin eru sterkari en nokkru sinni áður. Nú vil ég taka það fram, ef flm. (JóhH) er það ekki kunnugt, að þótt ég sé forseti Alþýðusambandsins, ræð ég þar ekki öllu einn, heldur ríkir þar fullkomið lýðræðisskipulag, og mun væntanlega verða svo í framtíðinni. Hann segir, að ekkert hafi komið fram, sem bendi til þess, að þingið ætti ekki að samþykkja frv. Ég vil leyfa mér að segja það, að í ræðu hans hefur ekki komið fram neitt, sem sýni, að það eigi að samþykkja það. Ég leyfi mér að halda því fram, að ekki hafi neitt komið fram, sem réttlæti það, að gera þetta frv. að l. Og ég leyfi mér að halda því fram, að það sé ranglátt að ætla að skylda 4/5 af meðlimum félaganna til þess að viðhafa kosningafyrirkomulag, sem þeir vilja ekki. Ég tel ekki ástæðu til að viðhafa fleiri orð um þetta. Ég býst við því, að hv. d. veiti þessu frv. þá afgreiðslu, sem því hæfir bezt, en hún er sú að fella það.



Ég ætla að leiða hjá mér að miklu leyti átökin milli frsm. meiri og minni hl., því að það snertir ekki svo mjög það, sem ég vildi segja um þetta mál. Eins og fram kemur á þskj. 215, hef ég lagt á móti því, að þetta frv. verði samþykkt hér á þingi. Eins og þar greinir, tel ég það vera skerðingu á athafnafrelsi félaganna, ef Alþ. lögbýður hlutfallskosningar hjá þeim, og því fremur tel ég ekki rétt að gera þetta, þar sem fyrir liggur af hálfu þeirrar allsherjarsamkundu, sem sá félagsskapur hefur, eindregin yfirlýsing um að frábiðja slíka íhlutun. Að svo vöxnu máli tel ég ekki hyggilegt að lögbjóða hlutfallskosningu. Ég get viðurkennt það, að ef á að lögbjóða hlutfallskosningu, tel ég ákvæðum frv. í hóf stillt, þar sem gert er ráð fyrir að 1/5 félagsmanna verði að koma með áskorun um það, en það er svo mikill hluti í hinum fjölmennari félögum, að það réttlætir, að slík kosning sé viðhöfð, en í minni félögum horfir málið öðruvísi við, þó að hlutfallið sé það sama. Nú vil ég ekki bera minn kunnugleika á þessum málum saman við þann kunnugleika, sem flm. kann að hafa, en frsm. meiri hl. hefur ekki síður kunnugleika á þeim, þar sem hann hefur í mörg ár verið í þeim félagsskap, og hann fullyrðir, að enginn vilji sé fyrir því, að Alþ. lögfesti slíkt fyrirkomulag, og sú ályktun, sem fyrir liggur, staðfestir það, sem frsm. meiri hl. segir, að á þeirri samkundu hafi ekki verið vilji fyrir þessu, heldur þvert á móti. Það er viðurkennt, að þetta væri skerðing á félagafrelsinu, ef það yrði að l., þar sem því yrðu með þessu takmörk sett. Að vísu hafa nokkrir menn látið í ljós, að þeir vilji, að slíkt kosningafyrirkomulag sé viðhaft, en að svo stöddu máli álít ég ekki rétt að fyrirskipa slíka kosningaaðferð, og þá álít ég, að Alþ. eigi að láta það vera. Bæði hv. 11. landsk. (HermG) og hv. 5. landsk. (StJSt) hafa talað á móti þessu máli, og mig furðar það. En ég get ekki neitað því, að eftir því sem fram hefur komið af hálfu þeirra, sem telja sig vera hér fulltrúa verkalýðsfélaganna í landi, sjómanna o. fl., þá finnst mér lítill skilningur hafa komið fram í garð annarra, sem hafa átt í sams konar málum, eftir því sem mér er kunnugt um, að þeir hafa greitt atkv. Það má segja um þá eins og sagt er um valinn, að þegar hann komi að hjarta rjúpunnar, þá reki hann upp skræk, því að þá sé honum ljóst, að það er systir hans, sem hann er að borða. Þetta er þjóðsögn, en vera má, að það sé eitthvað meira. Þeir haga sér eftir því, hvort þeir búast við, að fólkið muni kjósa sig. En það hefur ekki minnstu á hrif á mig, þó að atkv. þeirra hafi fallið svona áður, ég ætla ekki að gjalda líkum líkt í þessum efnum, því að ég veit, að þetta er gert í fullkominni óþökk umbjóðenda þessara manna, þó að segja megi, að þeir hafi helzt til lítið látið verða vart við vilja sinn, því að þeir hafa líka, þegar þeir eru komnir á kosningaaldur, skyldur að rækja gagnvart sínu þjóðfélagi, en til þess er ætlazt með þeirri stjórnskipun, sem við höfum á okkar málum, að þegar fulltrúarnir sýna rangsleitni, þá geti kjósendur svipt þá umboði eða kennt þeim að lifa. En þótt þetta mál liggi nú þannig fyrir, mun ég ekki láta það hafa áhrif á mig gagnvart aðstöðunni til þessa máls, og þannig er einnig ástatt um minn flokk. Við teljum, að það sé hvorki hyggilegt né réttlátt að innleiða þetta að svo vöxnu máli. En þrátt fyrir það skal ég ekki segja um það, ef þannig verður forystan um málefni verkalýðsins, að sá minni hl., sem þar kann að vera einhvern tíma, ef hann verður beittur þeim tökum, sem eru óviðurkvæmileg og hann leitar svo til Alþ. með leiðrétting sinna mála, þá þykir mér ekki nema eðlilegt, að ég eða hver, sem með umboð færi á Alþ., tæki þetta til íhugunar, hvort hægt væri að slá á frest að liðsinna þeim mönnum, sem ofríki væru beittir. En það er þess tíma, þegar það sýnir sig, og þeirra manna að ákveða um það, sem um það eiga að fjalla, og ég sé ekki ástæðu til þess nú, að það þurfi að hafa áhrif á afgreiðslu þessa máls. Hv. frsm. minni hl., 7. þm. Reykv., furðaði sig á því, að Framsfl. skyldi taka þessa afstöðu til málsins, og vitnaði til blaðsins og ummæla þess. Ég hef nú víst ekki séð það blað, ég hef ekki haft tækifæri til þess að lesa öll blöð, frá því ég fór í jólafrí og þangað til ég kom aftur, það skiptir heldur ekki máli. En hvað það áhrærir, þá þarf hv. frsm. minni hl. ekki að undra svo mjög á því, þó að flokkurinn vilji ekki á þetta fallast, því að yfirleitt hefur Framsfl. tamið sér það að skerða sem minnst félagafrelsi og að menn hafi frjálsræði til athafna, bæði þar og annars staðar. Það, sem hv. frsm. vitnar svo til, að Framsfl. hafi sumpart beitt sér fyrir eða verið með í að innleiða hlutfallskosningar, þá er það ekki sambærilegt við þetta mál, þau dæmi, sem hann nefndi. Framsfl. hefur á engan hátt beitt sér fyrir því að innleiða hlutfallskosningar í sveitarfélögum, en hann var með í því. En það er allt annar félagsskapur en sá, sem hér um ræðir, og á ekkert skylt við það, hann er einn þáttur af okkar stjórnskipan. Ef minni hl. óskar, getur hann komið því við í sveitarstjórnarmálum, sem takmarkast þá við það, og eins er um bæjarstjórnarkosningar. Við sýslunefndarkosningar er ekki nema einn maður kosinn í hverri sveit, svo að það kemur þess vegna ekki til greina með hlutfallskosningar þar. En svo vitnaði hv. frsm. einnig til jarðræktarlaganna. Í fljótu bragði mætti kannske finna nokkurn skyldleika á milli þessa frv. og þess, sem þar ræðir um - ég segi í fljótu bragði, en ég hygg, að hv. frsm. hafi ekki kynnt sér það eða honum hafi yfirsézt um það, hvernig fyrirkomulaginu var áður háttað um kosningar til búnaðarþings. Það var á þá lund, að innan hvers sveitarfélags voru kjörnir fulltrúar til búnaðarsambandsfundanna, þeir fulltrúar kusu svo til búnaðarþings, en bændur höfðu ekki bein áhrif á það, hvernig búnaðarþing var skipað. Búnaðarþing gat þess vegna í ýmsum efnum verið í mjög mikilli andstöðu við bændastéttina. Þegar svo breytt er til svona gersamlega eins og gert er með jarðræktarl. 1936, að bændur sjálfir eiga að velja búnaðarþing að öllu leyti, þá þótti það viðurhlutamikið að hafa það útilokað, að hlutfallskosningar væru viðhafðar, ef menn óskuðu þess. Ef við, framsóknarmenn, sem stóðum að þessari breyt., hefðum haft sérstaklega í huga að ná meiri hl. á búnaðarþingi og ná sem mestu af búnaðarþingi í okkar hendur, hefðum við ekki þurft að hafa ákvæðið svona, því að kosningar undanfarið hafa sýnt það, að Framsfl. er þarna víðast á landinu alls ráðandi. Þetta datt okkur ekki í hug. Okkur fannst réttlátt, eins og á stóð með þennan félagsskap, að það var verið að byggja upp þennan félagsskap fyrir bændur, að hafa það opið, ef bændur kysu það, að innan hvers búnaðarsambands væru viðhafðar hlutfallskosningar, svo að minni hl. gæti í þeim efnum notið sín. Annars lá nokkuð nærri að túlka þetta svo, að þetta væri pólitískt herbragð af okkar hálfu, þegar breyt. var gerð á skipan búnaðarþings, en slíkt vakti ekki fyrir okkur, heldur vildum við fá sterka stofnun fyrir bændastéttina til að vinna að málefnum hennar, það var aðalatriðið, og þess vegna höfðum við löggjöfina að þessu leyti þannig úr garði gerða sem hún er. Nú má vel vera, að síðar meir komi það fram af hálfu bændastéttarinnar, að hún sjái ekki ástæðu til þess að viðhafa áfram hlutfallskosningar og þær verði afnumdar í þeim félagsskap, en það álít ég, að eigi að bíða, þangað til raddir heyrast um bað. Komi fram áberandi óskir um það, álít ég, að það eigi að fallast á slíkar óskir. Þetta er þess vegna að þessu leyti til á engan hátt sambærilegt við þetta frv. Ég sé svo ekki ástæðu til að blanda mér frekar í þetta mál, en ég vil vona að lokum, að af hálfu þeirra manna, sem með mér eru í því að greiða atkv. á móti þessu frv., sé það vottur þess, að þeir muni í þessum efnum verða betur á verði en verið hefur fyrir því, að menn fái að njóta síns félagafrelsis, hvar í stétt sem þeir eru, og að það endurtaki sig ekki, sem átt hefur sér stað hér á Alþ., að menn séu sviptir mannréttindum með lagaákvæðum og það að óþörfu. Það eitt vil ég segja út af ræðu hv. frsm. meiri hl., að þó að, eins og hann segir, verkamenn hafi það sterkan félagsskap, að það muni verða tekið fullt tillit til þeirra óska, sem þeir láta í ljós, þá er það í sjálfu sér ekki nema eðlilegt, en ég vil segja hv. frsm. meiri hl. það, að það getur engu að síður verið rétt að taka fullt tillit til þess, þó að félagsskapurinn sé ekki sterkur. Það er ekki réttlætanlegt, þó að félagsskapurinn sé veikur, ef hann er vaxandi og starfar vel, að ekki sé tekið tillit til hans eins og þess, sem er sterkur. Til beggja aðilanna á að taka tillit eftir því, sem réttlátt er og mögulegt, - það á ekki að fara eftir kraftahlutföllum, sem félagsskapurinn getur haft í þjóðlífinu til að knýja sín mál fram - það er engin réttlætiskennd, og eftir því lögmáli eigum við ekki að lifa, heldur hinu, hvað rétt er og sanngjarnt í hverju máli. Vil ég vona, að hv. frsm. meiri hl. reyni að fullnægja slíku af sinni hálfu um afskipti hér og annars staðar af málefnum þjóðarinnar.



Herra forseti. Það er ekki langt mál, sem ég þarf að tala. Ég verð að segja það um síðustu ræðu hv. 1. þm. Árn., að hún var að ýmsu leyti sanngjörn, og komu fram ýmis sjónarmið í henni, svo sem það að hann mundi liðsinna minni hl., þótt síðar væri. En það er eitt atriði, sem ég þarf að leiðrétta. Hann gerir ráð fyrir því. að í frv. mínu sé miðað við 1/3, sem geti krafizt hlutfallskosninga. en í frv. er það 1/5 en það er atriði, sem ég hefði verið tilleiðanlegur til að breyta. ef út í þá sálma hefði verið farið. Annars er aðalatriðið í ræðu hv. þm. staðfesting á því sem fram kom í minni ræðu, að því er snertir afstöðu Framsfl. Mér fannst full ástæða til þess vegna fyrri afstöðu og vegna svipaðra ákvæða í jarðræktarl. um búnaðarsamböndin, að þetta mál hefði mætt betri skilningi hér en nú hefur orðið. Hv. hm. virðist byggja afstöðu sína á því, að það sé ekki vilji fyrir því hjá verkalýðsfélögunum nú að breyta þessu og vilji þeirra hefði komið fram í ályktunum alþýðusambandsþingsins. Í minni ræðu syndi ég fram á, að með þeirri ályktun, sem afgr. var á alþýðusambandsþinginu, var ekki málefnalega tekið á málinu og ekki á þann hátt, að ég telji það sannfærandi fyrir þm., það eru allt of greinileg fingraför kommúnismans á þeirri ályktun. En varðandi ákvæðið í jarðræktarl. þá segir hv. þm., að þegar þau voru samin á sínum tíma, þá hafi þeim, sem að þeim stóðu, þótt rétt að hafa í þeim opna leið til hlutfallskosninga - tilgangurinn hafi verið að skapa sterkari stofnun -, að þeir hafi talið viðurhlutamikið að útiloka hlutfallskosningar. Menn, sem þannig tala, hefði ég viljað sjá í flokki mínum, af því að ég get ekki betur séð en hann viðurkenndi, að þetta væri sambærilegt málefni, því að það segir í 7. gr. 1., að það skuli viðhafa hlutfallskosningar, ef fram koma fleiri en einn listi, og það er tilskilið, að það verði að vera 40 félagar, sem standa að honum. Það er rétt að þetta er ekki að öllu leyti sambærilegt sveitarstjórnarkosningum, en þetta er þó ekki óskylt, og ég gat þess að þeir menn, sem lögðu kann á að koma á hlutfallskosningum þar, gætu ekki fellt það í þessu máli nú að koma á hlutfallskosningum innan stéttasamtakanna. Ég hef svo ekki fleiri orð um ræðu þessa hv. þm. Ég taldi fortíð hv. frsm. meiri hl. í sambandi við þetta mál þess eðlis, að full ástæða hefði verið til að ætla, að hann hefði betur á málinu tekið en nú hefur komið í ljós. Það er eitt atriði í ræðu hv. 11. landsk., sem ég vil sérstaklega staldra við. Hann vildi bera brigður á það, að ég hefði farið rétt með samtal, sem hann vitnaði til, að hefði farið fram á milli okkar, hann kvaðst ekki hafa reynt mig að óorðheldni, en vildi bera brigður á, að ég hefði farið rétt með. Samtal þetta fór fram milli okkar eftir 1. umr. og var á þá leið, að hv. 11. landsk. spurði mig, hvort ég mundi þá taka mitt frv. til baka, ef hann beitti sér fyrir því, að ákvæðið um hlutfallskosningar yrði tekið upp á frjálsum grundvelli innan verkalýðssamtakanna. Með tilvísun til þessa samtals hefði verið hægt að búast við annarri afgreiðslu en þeirri, sem fékkst á alþýðusambandsþinginu. Í sambandi við ummælin um það, hvort hann hafi verið með lögskipun á hlutfallskosningum eða ekki, þá langar mig að vitna til ummæla hans sjálfs í blaðinu „Lýðfrelsið“. sem hann gaf út og þar sem hann var formaður útgáfustjórnar. Í fyrstu grein blaðsins, sem er eftir Hermann Guðmundsson, 11. landsk. er vitnað til málsins, þegar það var fyrir þinginu 1928. Þar segir svo: „Á Alþ. berjast þm. Sjálfstfl. fyrir því, að stéttarfélögin verði gerð að hreinum fagfélögum. sbr. frv. Bjarna Snæbjörnssonar á haustþinginu 1939. Það er því ekki neitt undrunarefni heldur eðlileg afleiðing jákvæðrar stefnu. að Sjálfstfl. á svo miklu fylgi að fagna meðal verkamanna sem raun ber vitni.“ Ég verð að biðja menn að taka eftir því, að hér er enginn fyrirvari gerður um neitt atriði í frv. Bjarna Snæbjörnssonar, en þar var eitt ákvæði um að lögskipa hlutfallskosningar með sömu skilmálum og gert er í mínu frv. Það var svo annað atriði hjá þessum hv. þm., að hann gerði mikið úr einróma samþykki alþýðusambandsþingsins, þessari ályktun, sem ég hef gert að umtalsefni og átti að sýna, að enginn væri með þessu máli. Ég tók það fram í minni ræðu, að þetta er ekki vitnisburður um það, að enginn hefði viljað líta við þessu máli, heldur vitnisburður um ofurvald Sósfl. á þessu þingi. Ég talaði við fulltrúa á þessu þingi, sem fylgja Sjálfstfl., og allir þeir fulltrúar, sem töluðu við mig, voru sammála um það, að rétt væri að taka upp hlutfallskosningar, en tveir vildu ekki fara lögskipunarleiðina. Það er aftur skiljanlegt, að það er dálítið erfitt fyrir fáa menn og umkomulitla að rísa upp á samkomu eins og þessari, þar sem menn vita að ofurkaup og yfirgangur kommúnista er í algleymingi. Ég tek þetta fram vegna ummæla hv. 11. landsk., og ég tel það á engan hátt nein ámæli í garð þessara manna, þó að þeir hafi ekki verið mjög skeleggir í að halda á lofti sinni sannfæringu, þar sem þeir vissu hve fáliðaðir þeir voru og lítils megandi á þessu þingi. Að lokum sagði hv. þm., að ég hefði átt að kynna mér betur eðli samtakanna, áður en ég flutti þetta frv: Í sambandi við það, að hann talar um eðli samtakanna, vil ég segja það, að ég hef aldrei talið óeðlilegt, þó að pólitík væri tekin til meðferðar innan verkalýðssamtakanna, en ég talaði um skinhelgi þeirra manna, sem vildu gera verkalýðssamtökin að pólitískum leiksoppi. Ég talaði um það, að á sama tíma og þessir menn væru að segja, að þessi málefni ættu að vera ópólitísk, þá væru þeir að berjast fyrir því að innleiða pólitík innan verkalýðssamtakanna.