Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Mjer var aðeins falið að skila því frá fjhn., að hún geti sætt sig við þær breytingar, sem hv.Ed. hefir gert á frv., og að nefndin leggur það til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það nú er. Það hefir í hv.Ed. verið bætt inn í frv. einni grein, er fer í þá átt að heimila ríkisstjórninni að ívilna innlendum fyrirtækjum, sem nú eru starfandi í landinu, næstu ár, eða til 1935. Mönnum þykir kannske varhugaverð þessi ívilnun, af því að hún geti útilokað, að ný fyrirtæki af sama tægi komist á stofn. En nefndin álítur ekki heppilegt, að þessum iðnfyrirtækjum fjölgi, því að markaðurinn er lítill og varan mundi ekki verða ódýrari, þó að fleiri væru um framleiðsluna hjer innanlands. Meiri líkur væru til, að verðið hækkaði. Það kostar nokkurt fje að koma þessum iðnrekstri á stofn, en afraksturinn lítill. Mjer er kunnugt um, að framleiðslufyrirtækin í þessari grein, sem fyrst voru stofnuð hjer, eru illa stödd og yrðu ef til vill að hætta, ef þau fengju ekki þá tilhliðrun, sem hjer er um að ræða.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg þakka hv.fjhn. undirtektir hennar og mæli með því, að deildin samþ. frv. óbreytt. Jeg get gjarnan getið um það hjer, vegna þeirrar breytingar, sem gerð var á frv. í hv.Ed., að jeg hefi borið mig saman við eigendur helstu þessara fyrirtækja, og þeir hafa tjáð mjer, að þeim þyki betra að fá þá ívilnun, sem nú er í frv., og fyrir ríkissjóð tel jeg aðgengilegra að hafa þetta svona heldur eins og áður var afgreitt hjer. Jeg held jeg megi fullyrða, að ekki verði óánægja með þetta frv., þó að það sje samþykt óbreytt, og jeg leyfi mjer að óska, að svo verði gert.

Frsm. meiri hl. (Jón Auðunn Jónsson) Jeg skal ekki tefja tímann fyrir hv.þdm.; þeim er öllum þetta mál kunnugt og þarf ekki að skýra það frekar en gert er í nál. Aðeins vildi jeg bæta því við, að hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) var ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt úr nefndinni; en hinsvegar er svo áliðið þingtímans, að við þurftum að koma nál. í prentun áður en til hans náðist. Veit jeg því ekki um afstöðu hans til málsins. Hv. 1. þm. Rang. (KIJ) hefir aftur á móti nokkra sjerstöðu í nefndinni, sem hann mun gera grein fyrir. Úr því búið er að gera þessa menn að sýslunarmönnum ríkisins með lögum, sem afgreidd voru frá hv.Ed. fyrir skömmu, þá leiðir af sjálfu sjer, að við verðum að ákveða þeim mönnum laun. Jeg get ekki trúað, að hv.þdm. vilji láta þingið aðeins tiltaka um skyldur þeirra, en rjettindi ekki.

Klemens Jónsson Jeg hefi ekki skrifað undir þetta nál. meiri hl. fjhn. Er það ekki af því, að jeg hafi neitt sjerlegt að athuga við þetta frv. eins og það liggur fyrir. Þvert á móti verð jeg að telja, að þessi laun, sem ákveðin eru skipherrum og öðrum á varðskipunum, sjeu við hæfi. Ástæðan fyrir því, að jeg hefi ekki skrifað undir nál., byggist á því, að jeg var á móti frv., sem búið er að gera að lögum áður, sem sje að gera alla skipverja, skipherra, kyndara og hverju nafni sem þeir nefnast, að sýslunarmönnum ríkisins. - Jeg greiddi atkv. á móti 1. gr. þess frv. þegar málið var til 2. umr. Og af því að jeg felli mig ekki við málið í heild, gat jeg ekki gengið inn á þetta frv. yfirleitt, en hefi þó eiginlega ekkert við það að athuga, úr því að hitt frv. er orðið að lögum.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg var ekki á nefndarfundi, þegar málið var afgreitt, en hefi að vissu leyti líka aðstöðu og hv. 1. þm. Rang. (KIJ), - þá, að jeg mun greiða atkv. á móti frv. Það byggist einkum á þeirri gömlu hugmynd og góðu, sem þyrfti að athuga betur áður en þessu máli verður ráðið til lykta, nefnilega hvort ekki muni vera hægt að gera þessi varðskip ríkisins að skólaskipum í einhverri mynd. Jeg hefi minst á þetta við sjómenn, sem hafa tekið vel undir þennan möguleika og álíta, að gagn gæti af hlotist. Af þessari ástæðu meðal annars mun jeg að þessu sinni greiða atkv. móti slíku frv. Jeg sje ekkert við það að athuga, að menn á þessum skipum sjeu nefndir sýslunarmenn, þótt ekki sjeu laun þeirra ákveðin í lögum. Eru margir sýslunarmenn í landinu, sem ekki hafa lögákveðin laun.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg vildi aðeins út af ummælum hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) geta þess, að þetta frv. er engan veginn því til fyrirstöðu, að þessi skip verði gerð að skólaskipum í einhverri mynd, ef mönnum sýnist svo. Það er vegna þess, að lögin tiltaka ekki, hve margir þessir föstu starfsmenn eiga að vera á skipunum. Og jafnvel þótt svo færi, að t. d. væru þarna engir fullgildir menn, sem lögin svo kalla, þá fer það ekki í bága við þetta frv.; ef enginn starfsmaður er til í þessum launaflokkum, eru engum greidd laun. Hinsvegar geri jeg ráð fyrir, að í öllum starfsmannaflokkum á þessum skipum mundi nauðsynlegt að hafa einhverja fullvana menn, sem tækju laun eftir þessum lögum, jafnvel þótt skipin verði gerð að skólaskipum, eins og hv.þm. hugsar sjer. Því er það alveg rjettmætt að samþ. þetta frv., hvað sem þessari hugmynd líður.

Hjeðinn Valdimarsson Hæstv. forsrh. (JÞ) sýndi ekki þá kurteisi að vera viðstaddur, þegar umr. um frv. um strandvarnarskipin fóru fram og jafnframt umr. um laun skipverjanna. Þá var þetta mál nokkuð mikið rætt, og tel jeg óþarft að fara lengra út í það. En það hefir greinilega komið í ljós síðan frá stjórnarinnar hendi, að tilgangur þessara laga er meðal annars sá, að fá á þessi skip lægra launaða menn heldur en yfirleitt á sjer stað á öðrum skipum. Sýnist helst vaka fyrir hæstv. stjórn að geta komið fjölda manna út á sjóinn með lægra kaupi, sem atvinnurekendur geti svo vitnað í. Það segir sig sjálft, að jeg er á móti slíkum lögum. Kaup háseta er samkv. þessu frv. um 100 kr. lægra á mánuði heldur en á öðrum skipum ríkissjóðs, þar sem kaupsamningur er gerður, og á Eimskipafjelagsskipunum.

Ásgeir Ásgeirsson Það er að vísu rjett hjá hæstv.forsrh., að þótt skipin væru gerð að skólaskipum, þá þyrftu að vera nokkrir vanir menn á þeim. Það á vitanlega við um yfirmenn og eins um eitthvað af hásetum, -jeg skal ekki segja, hve margir þeir eru. En þó liggur það í augum uppi, að ef allir eru gerðir að föstum starfsmönnum með ákveðnum launum samkvæmt því frv., sem hjer er um að ræða, þá tefur það mjög fyrir þeirri hugmynd, að gera skipin að skólaskipum. Þótt slíkt yrði samþ. einhverntíma, mundi framkvæmd án efa tefjast meðan mannaskifti eru að verða. Skipaða menn er ekki hægt að losna við nema þeir fremji afglöp. En sá ávinningur, sem mætti af því verða að gera skipin að skólaskipum, er meðal annars það, að fá þarna ódýran vinnukraft handa ríkinu.

Hákon Kristófersson Það var alveg rjett hjá hv. 4. þm. Reykv. (HjV), að hæstv.forsrh. (JÞ) var ekki hjer við, þegar málið var seinast til umræðu, og er síður en svo, að ástæða sje til að ásaka hann fyrir það, þar sem hann var bundinn við umr. í hv.Ed. Einnig var rjett hjá hv. sama þm., að þetta mál var tekið dálítið til umræðu í sambandi við annað mál. Jeg benti þá á það í mínum stuttu ummælum um það mál, að mjer væri það algerlega hulið, hvers vegna ekkert samræmi væri í þeim lagaákvörðunum, sem gerðar eru gagnvart þeim mönnum, sem eiga að vera á þessum svo kölluðu varðskipum, og á þeim skipum öðrum, sem ríkissjóður rekur, og heldur ekki í samræmi við laun manna á verslunarflotanum yfirleitt. Jeg hefi ekki tilhneigingu til þess að gera lítið úr þeirri viðleitni hæstv. stjórnar að fá þetta gert fyrir sem minst útgjöld. En jeg verð samt að halda því fram, að það sje alveg óframbærilegt, - svo fremi að ætlast er til, að hægt sje að fá sæmilega menn á skipin, sem er óhætt að slá föstu - alveg óframbærilegt að gera eins feykimikinn mun á laununum og hjer er ráð fyrir gert. Jeg hefi borið fram brtt. um þetta. Veit jeg ekki, hvað veldur, að þær eru ekki komnar enn úr prentun, en væntanlega geta þær komið til atkv. við 3. umr. Meiri hl. þeirrar nefndar, sem hafði málið til meðferðar, kemst svo að orði í nál. sínu, með leyfi hæstv. forseta: „Eitt af aðalskilyrðunum fyrir góðum árangri er, að sem flestir skipverjar, og þó einkum yfirmenn landhelgisgæsluskipanna, geri starfið að lífsstarfi“. Hvernig getur maður nú vænst þess, að menn, sem þarna vinna, geri starfið að lífsstarfi sínu, ef á að fara miklu ver með þá hvað laun snertir heldur en menn yfirleitt í líkum stöðum? Það hefir verið á það bent í öðru sambandi, að nógu margir menn muni fást á skipin með þessum kjörum, og ætla jeg ekki að efast um það. Jeg efast ekki um, að svo sje, en jeg geng út frá því, að reynt verði að fá sem best valda menn, og það er því harla undarlegt, ef launagreiðslan á að vera þannig, að sýnilegt er, að þeir geta ekki lifað af þeim launum. Á þessu stigi málsins mun jeg svo ekki ræða þetta frekar, en þegar brtt. mínar koma fram við 3. umr., mun jeg skýra nánar mína aðstöðu. Þó vil jeg geta þess, að fáist ekki breyting á frv., mun jeg við atkvgr. fylla flokk þeirra manna, er því vilja granda.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg vil benda hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) á það, að engir erfiðleikar verða á því að skifta um menn á skipunum, ef að því verður horfið að gera þau að skólaskipum. Í lögum um stöður þessara manna, sem afgr. voru frá þinginu, er ákvæði um, að þeir skuli ráðnir með 6 mánaða uppsagnarfresti, og auðvitað verður það ákvæði notað, ef með þarf. Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) gat þess, að jeg hefði ekki verið viðstaddur umr. í deildinni um það mál. Það er rjett; jeg var þá bundinn í Ed., en eigi að síður kom jeg hjer og lýsti afstöðu minni til þeirra brtt., er snertu minn verkahring. Háttv. þm. (HjV) þykja launin of lág. Jeg get vel skilið það, því að hann mun ekki telja sig kominn á þing til þess að ríkissjóður og þegnar landsins sleppi með svo hófleg útgjöld, sem tiltækilegt er, og koma þessi ummæli hans mjer því ekki á óvart. En launin eru í frv. ákveðin að minsta kosti eins há og þau, sem skipverjar eru nú ráðnir fyrir yfirleitt. Reynslan hefir þannig sýnt, að það fást hæfir menn til þess að gegna þessum störfum, þótt launin sjeu ekki hærri, og að stöðurnar eru meira að segja eftirsóttar. Enda fylgja þeim ekki svo lítil hlunnindi, því að mennirnir hafa þarna ókeypis bústað og fæði, auk launa. Hitt kom mjer mjög á óvart, að heyra hv.þm. Barð. (HK) koma fram sem fyrirsvarsmann fyrir sömu skoðun. Þessir hv.þm. staðhæfa, að launakjör frv. sjeu rýrari en á íslenska verslunarflotanum. Ekki hefi jeg þó heyrt nein rök frá þeim fyrir þessum staðhæfingum sínum, svo sem samanburð á þessum launakjörum, eða því um líkt. Jeg vil bæta því við, að þó svo væri, að launakjör þau, sem tiltekin eru í frv., væru lægri en á skipum Eimskipafjelags Íslands eða verslunarskipum ríkisins, þá væri það ekki mikil sönnun, - því að hvernig gengur sá atvinnurekstur? Þolir hann að greiða það kaup, sem þar er greitt? Það er mjög tvísýnt, þegar þess er gætt, að skip ríkisins sigla með miklum halla, og fyrir Eimskipafjelagi Íslands gekk svo síðastliðið ár, að ekkert var afgangs beinum rekstrarkostnaði, ekkert til fyrir fyrningu skipanna, greiðslu á vöxtum af hlutafje o. s. frv. Afkoma þessi sýnir, að tilkostnaðurinn er of hár, og kaupgreiðsla þar er ekki rjettur mælikvarði.

Hjeðinn Valdimarsson Hæstv. ráðherra kom snöggvast inn í deildina við umr. frv. og hjelt þar ræðu, sem hann hafði fyrirfram skrifað, en hafði engan mann heyrt tala hjer, og kom því eins og álfur utan úr hól. Hann gat þess nú, að engin rök hefðu verið færð fyrir því, að launin, sem frv. tiltekur, væru lægri en á verslunarskipum ríkissjóðs. Hjer voru lesnar upp tölur samkv. kaupsamningi háseta, kyndara, vjelstjóra og stýrimanna. Auk þess var bent á, að yfirmenn skipanna hafa rjett til eftirlauna án þess að greiða neitt sjerstakt og að hækkun á launum þeirra er meiri en tiltekin var í stjfrv. Það er leitt að þurfa að láta þetta koma tvisvar í Alþt., vegna þess að hæstv. ráðh. er ekki viðstaddur umr. Þá er það mjög undarlegt af hæstv.forsrh. að telja það sjerstakan kost, að skipverjar varðskipanna fái ókeypis bústað. Mjer er spurn, hvar eiga þeir að hafa bústað, ef ekki um borð í skipunum? Eða eiga þeir kannske að greiða sjerstaka leigu fyrir að fá að sigla með skipunum? Slíkt fyrirkomulag mundi vera einsdæmi í heiminum. Hæstv. ráðherra (JÞ) gat þess, að rekstur Eimskipafjelagsskipanna og verslunarskipa ríkissjóðs væri ekki svo góður, að hann væri eftirbreytnisverður. Um strandgæsluskipin er öðru máli að gegna, þau ber ekki að álíta sem atvinnurekstur, enda eru strandvarnir ekki stundaðar til þess að afla ríkissjóði tekna, heldur til þess að verja landhelgina. Er því ekki hægt að færa þá ástæðu til að láta sjómenn á strandvarnaskipunum búa við lakari kjör en aðra sjómenn. Um laun dönsku sjómannanna er það að segja, að þau eru lík launum hinna íslensku, og er samt enginn halli á rekstri Sameinaða fjelagsskipanna, svo að launahæð sjómanna á ísl. skipunum virðist ekki vera þess valdandi, að þau gefi ekki arð. Nei, hallinn hjá Eimskipafjelagi Íslands er stjórn þess fjelags að kenna, og jeg veit ekki betur en að hæstv. ráðh. (JÞ) sje í þeirri stjórn. Hæstv. ráðh. gat þess, að mjer mundi annara um annað en að gera ríkissjóði sem ódýrast að fá menn á skipin. Þetta er alveg rjett; jeg lít svo á. að ríkissjóði beri að borga sómasamlegt verð fyrir vinnuna, sem sje nægilegt handa mönnunum til þess að framfleyta sjer og sínum, en að það sje ríkinu ekki samboðið að leita lægsta markaðsverðs á vinnunni, og nota jafnvel bolmagn til að koma kaupgjaldi einnar stjettar þjóðfjelagsins neðar en atvinnurekendum tekst. En það er hæstv. ráðh. að gera; hann er að reyna að lækka kaup yfirleitt hjá sjómönnunum. Það verður síðar vitnað í þetta frv., ef það nær fram að ganga, og hjer er því verið að ganga erindi útgerðarmanna, en ekki landsmanna í heild. Það munar ekki miklu fyrir ríkissjóð, þótt kaupgjald væri hærra, en það mundi tryggja betri menn og ánægðari á skipin, og þar af leiðandi öruggari strandgæslu.

Frsm. meiri hl. (Jón Auðunn Jónsson) * Mjer finst undarlegt, að það þurfi að deila svona mikið um kaupgjaldið og að hv. 4. þm. Reykv. og hv.þm. Barð. skuli halda því fram, að stöðurnar sjeu ósæmilega lágt launaðar. Hvað liggur til grundvallar slíkri skoðun? Ef gerður er samanburður á launum þessara manna og annara starfsmanna ríkisins, finst mjer, að þeir megi vel við una. Laun símritara í landi eru 1800 kr., en laun loftskeytamanna hjer eru 2300 kr. Laun presta eru 2000 kr. árlega og hjer hafa hásetar sömuleiðis 2000 kr. Auk þess hafa þeir að sjálfsögðu frítt fæði og líf þeirra er vátrygt. Jeg held, að þegar minst er á laun starfsmanna ríkisins, þá megi ekki taka einn flokk manna út úr og halda því fram, að hann sje lakar settur en þeir, sem atvinnu hafa hjá einstökum mönnum. Það verður að gæta þess, að þeir, sem eiga að greiða launin, eru oft ver á vegi staddir en þeir, sem eiga að veita laununum viðtöku. Hvað eru þeir margir, sem hafa miklu minni laun, en engin hlunnindi? Okkur hv.þm. Barð. ætti að vera kunnugt um, hve mikill fjöldi manna í kringum land alt stundar aðalatvinnu sína við smábátaútveginn og hefir helmingi lægra kaup. Háttv. þm. Barð. ætti að minnast þess, að það eru líka þessir menn, sem eiga að greiða sitt af launum skipverja á strandvarnarskipunum. Í þessu sambandi mætti líta á, hvaða laun eru greidd við stýrimannaskólann og vjelstjóraskólann hjer í bæ. Yfirmenn varðskipanna hafa 2000 kr. hærri laun en forstöðumaður stýrimannaskólans, sem þó er einhver mesti trúnaðarmaður sjómanna og hefir mesta ábyrgð allra þeirra, sem til sjómannastjettar teljast. Laun hans eru 3200 kr. að byrjunarlaunum, en hækka upp í 4000 kr., og auk þess hefir hann húsnæði, ljós og hita. Annar kennari skólans hefir 2000 kr. að byrjunarlaunum, sem hækka upp í 3000 kr., eða nær því helmingi lægri laun en stýrimaður. Það mun erfitt að finna dæmi, þar sem laun sjómanna eru hærri en hjer segir, en þau dæmi skifta þúsundum, þar sem sjómenn verða við miklu lægri laun að búa. *Ræðuhandr. óyfirlesið.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg vil geta þess, að í mótatkvæði mínu liggur sú ósk, ef frv. þetta fellur, að þá verði fyrir næsta þing lagt frumvarp um, að skip þessi verði skólaskip. Jeg kæri mig ekki um að setja þessa ósk mína fram í dagskrá, en kem með hana hjer. Jeg er hræddur um, að við munum seint eignast skólaskip, ef við sameinum þau ekki strandvarnaskipunum.

Ólafur Thors Þótt jeg sje frv. fylgjandi, hefi jeg látið það afskiftalaust, vegna þess að mjer hefir ekki fundist skorta rök þeirra manna, sem bera það fyrir brjósti. Að jeg nú vil gera örlitla athugasemd, er aðeins fyrir margítrekaðar fullyrðingar háttv. 4. þm. Reykv. (HjV). Hann heldur því fram, að ef frv. verði samþykt, verði það til þess að lækka kaup sjómanna yfirleitt. Hann mun aðallega hafa haft þar í huga sjómenn þá, sem vinna hjá Eimskipafjelagi Íslands og togarafjelögunum, og ef svo er, vinna langflestir þeirra manna, sem um ræðir, á togurunum. Jeg hefi þann heiður að vera formaður fjelags íslenskra botnvörpuskipaeigenda og jeg leyfi mjer að lýsa yfir því í nafni fjelagsins, að það mun aldrei hagnýta sjer þetta frv., þótt að lögum verði, til þess að lækka kaup sjómanna. Okkur útgerðarmönnum er það ljóst, að hjer er alt öðru máli að gegna, og það væri í alla staði ósanngjarnt af okkur að jafna okkar mönnum við starfsmenn varðskipanna, því að starf þeirra er annað og meira en á varðskipunum. Vænti jeg þess, að hv. 4. þm. Reykv. láti þessa yfirlýsingu mína valda því, að hann geti sætt sig við frv. og greiði því atkv.

Hákon Kristófersson Hæstv. forsrh. (JÞ) furðar á afstöðu minni í þessu máli. Jeg vil taka það fram, að jeg hefi aldrei sagt, að launin væru ósæmileg, og jeg hefi virt þá viðleitni stjórnarinnar að spara. Annað mál er það, að jeg hefi vítt það, að á tveim öðrum stöðum hjá ríkisstjórninni eru laun miklu hærri en hjer. Þá er það ekki rjett hjá hæstv. ráðh., að ekki hafi komið fram rök þessu til stuðnings. Jeg benti á þennan mismun, þegar málið var hjer til umr., og jeg vil enn á ný benda á, að t. d. 1. stýrimaður hjá Eimskipafjelagi Íslands hefir 530 kr. á mánuði, 2. stýrimaður 440 kr. á mánuði o. s. frv., og er það eigi svo lítill munur. Hæstv. ráðh. benti á, að stöðurnar væru eftirsóttar, en jeg sje ekki, að meta eigi kaupgreiðslu eftir því. Það, sem jeg hefi út á kaupgreiðsluna að setja, er, að það er ekkert samræmi í þessu. Nú þegar hæstv.forsrh. segir, að stöðurnar sjeu eftirsóttar, þá vil jeg spyrja: Eru stöður skipstjóra ekki líka eftirsóttar? í 10. gr. frv. er ákveðið, að núverandi skipstjóri haldi launum sínum óbreyttum; ekki er samræmi í lækkunaráttina þar! Þá fullyrði jeg, af því mjer er það vel kunnugt, að menn þeir, sem rjeðust á skip þessi í fyrra, höfðu von um líka launagreiðslu og hjá Eimskipafjelagi Íslands. Háttv. þm.N.-Ísf. segir, að jeg haldi því fram, að launin sjeu ósæmilega lág, og mintist um leið á presta og símritara í þessu sambandi. Jeg get ekki sjeð, að laun skipverja á varðskipunum sjeu sambærileg við laun þessara manna, enda kemur þar fleira til greina. Hann benti á, að við vildum taka einn flokk manna út úr. Það er einmitt gert í frv. Þar er vissum starfsmönnum goldið miður en öðrum í sömu atvinnugrein. Jeg get ekki borið laun þessara manna saman við laun forstöðumanns stýrimannaskólans, sem hefir frítt húsnæði, ljós og hita.

Það hafa þeir líka, ef þeir eru einhleypir

. Nú, hefir þá hv.þm.N.-Ísf. ætlast til, að ekki yrðu aðrir en einhleypir menn og piparsveinar á þessum skipum? Hann virðist hafa gengið út frá því. Annars sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar; deildin mun hvort eð er á sínum tíma leggja sinn dóm á málið. En mjer finst einkennilegt, að nú á síðustu stundu finnur nefndin hvöt hjá sjer til þess að afgreiða málið, einkum þar sem á næsta þingi verða endurskoðuð laun allra embættismanna. Treysti jeg stjórninni til þess að launa mönnum þessum ekki miður á þessu ári en lagt mun verða til á því næsta. Þá er heldur ekki hægt að bregða mjer um það, þótt jeg sje andstæður launaákvæðinu, að jeg vilji íþyngja ríkissjóði með óþörfum útgjöldum. Jeg vil aðeins bera rjettlætið fyrir brjósti. Jeg geri ráð fyrir, að í þessar stöður verði ekki valdir aðrir en valinkunnir sæmdarmenn, og hæfir því ekki að fara ver með þá en aðra starfsmenn ríkisins. Læt jeg svo útrætt um þetta frá minni hálfu, þar til við 3. umr., er brtt. mínar munu fram komnar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) í fyrsta sinni í þessum umr. er nú komið með samanburð, sem hægt er að hafa hendur á. Hv. þm. Barð. (HK) nefndi tvær tölur, þ. e. mánaðarlaun 1. og 2. stýrimanns á verslunarskipum Eimskipafjelagsins. Jeg vil gjarnan taka upp þennan samanburð, en geta verð jeg þess, að þessar tölur standa á ábyrgð hv.þm. (HK), því að jeg hefi ekki haft tækifæri til að ganga úr skugga um, hvort þær eru rjett tilgreindar. En gerum ráð fyrir því. Samkvæmt orðum hv.þm. (HK) hefir 1. stýrimaður á skipum Eimskipafjelagsins 530 kr. í laun mánaðarlega. Jeg býst við, að hv.þm. miði við kauptaxta þessa árs, því að launakjörin munu hafa breyst eitthvað um síðustu áramót. En eftir frv. er 1. stýrimanni á varðeimskipum ríkisins ætlaðar 470 kr. í kaup á mánuði, er hann hefir gegnt starfi sínu í 8 ár, en það hygg jeg vera rjettari samanburð. Hjer er að vísu um 60 króna mun að ræða. En tvens ber að gæta: Í fyrsta lagi hlýtur kaup stýrimanna mjög að fara eftir stærð skipa þeirra, er þeir stýra, og það er mjög mikill stærðarmunur á skipum Eimskipafjelagsins og varðskipunum, og því er ekki nema eðlilegt, að stýrimenn á þeim síðarnefndu hafi mun minna kaup. Í öðru lagi hafa stýrimenn á skipum Eimskipafjelagsins æðimiklu erfiðari stöðu en stýrimenn á varðskipunum. Auk varðstöðu sem skipstjórnarmenn verða stýrimenn á verslunarskipum að hafa alla umsjón með móttöku og afhending farms í lest og úr á höfnum. Staða þeirra er að þessu leyti svo ósambærileg við samskonar stöðu á varðskipum, að mjer þykir þessi munur á kaupi ekki óeðlilegur. Tökum 2. stýrimann. Hv. þm. (HK) sagði laun slíks manns hjá Eimskipafjelaginu 440 kr. á mánuði. En hjer eftir frv., mælt á sama mælikvarða og áður, 420 kr., þ. e. 20 kr. lægra en á verslunarskipunum. Ef tekið er tillit til aðstæðna, er það heldur ekki óeðlilegur mismunur. Jeg hygg, að háttv.þm. Barð. muni við nánari athugun á málavöxtum sannfærast um, að hjer er ólíku saman að jafna, og fallast á, að eðlilegt sje í samræmi við það, að stýrimannakaup á varðskipunum sje lægra heldur en á verslunarskipum Eimskipafjelagsins. Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) gat þess, að lesnar hefðu verið upp tölur um þetta í sambandi við annað mál, sem heyrði undir annað ráðuneyti og jeg hafði því ekki talið mjer skylt að hlusta á. Upplýsingar, sem áttu við þetta frv., voru lesnar upp þá. Það er í meira lagi óheppilegt að blanda þannig saman tveimur óskyldum málum, og er hjer víti til varnaðar. En jeg hugsa, að jeg geti verið reiðubúinn hvenær sem er og hvar sem er til þess að standa í fyrirsvari fyrir launaákvæðunum í þessu frv., að þau sjeu ekki á neinu sviði óhæfilega lág. Háttv. þm. Barð. sagði, að til stæði endurskoðun á launalögunum á næsta þingi. Hvað hæft er í því, veit jeg ekki. Það getur vel verið, að einhverjum hafi dottið það í hug, hvort sem úr því verður eða ekki. En verði svipaður hugsunarháttur ríkjandi þá sem nú hefir komið fram í ræðum hv.þm., þá mun þjóðin frekar óska eftir, að þeirri endurskoðun sje slegið á frest fyrst um sinn.

2211Tryggvi Þórhallsson: Jeg vildi geta þess, að stjórnarskrárnefndin hefir ekkert tækifæri haft til þess að athuga þetta mál nú. Jeg get mint á það, að hv.Ed. hafði þetta mál í sínum höndum 2 fyrstu mánuði þingsins. Síðan höfðum við það til meðferðar í 4 vikur, og var frv. þá endursent til hv.Ed. Nú að 13 dögum liðnum er því fyrst útbýtt hjer aftur. Og nú á að greiða atkv. um það eins og það kemur frá hv.Ed. án þess að athuga það nokkuð. Síðan málið kom prentað, hafa verið sífeldir fundir, og jeg álít það alls ekki forsvaranlegt að ganga sem blindandi að þessari atkvgr. Sem formaður stjórnarskrárnefndar óska jeg þess, að nefndin fái tíma til þess og tækifæri að líta á málið.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg vil taka það fram, að jeg óska eftir, að þetta mál komist að nú þegar og út um það verði gert, áður en þeir hv.þm. fara heim til sín, sem nú eru á förum. Þetta mál er þess eðlis, að vel fer á því, að allir þm. eigi kost á að taka þátt í afgreiðslu þess. Jeg leyfi mjer því að fara fram á, að hv. deild leyfi, að þetta mál verði nú þegar tekið fyrir, en ekki útkljáð fyr en eftir að gefið hefir verið fundarhlje, til þess að hv. nefnd geti áttað sig á málinu; það er ekki langrar stundar verk.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á, að gefið verði fundarhlje, áður en málið kemur til umr. Er viðfeldnara, að hv. nefnd fái tóm til að líta á það áður. En jeg sje ekki annað en það gildi einu fyrir hæstv.forsrh., hvort hlje er gefið strax á undan umr. eða á undan atkvgr. Nefndinni er það hinsvegar betra.

Forseti (SigurjJ): Með því að of stutt er liðið frá útbýtingu frv., þarf að leita afbrigða um það, hvort málið megi koma til umr. og atkv.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Frv. það til laga um breyting á stjórnarskránni, er hjer liggur fyrir á þskj. 622 eftir eina umr. í hv.Ed., hefir tekið nokkrum breytingum frá því, sem það var þegar það fór hjer út úr þessari hv. deild. Þó er það svo, að 5 fyrstu greinarnar eru óbreyttar eins og þær fóru hjeðan, en á síðari greinunum eru gerðar nokkrar breytingar. Skal jeg gera stutta grein fyrir efnisbreytingunum, án þess þó að telja þær upp orð fyrir orð. Fyrstu tvær breytingarnar snerta kosningarrjett til Alþingis. Hjer í hv. deild var sett inn í frv. ákvæði, er nemur á brott núgildandi ákvæði í stjórnarskránni um það, að skilyrði fyrir því, að menn hafi kosningarrjett til Alþingis, sje, að þeir standi ekki í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk. Þessi breyting hefir verið feld í burtu úr frv., og er því eftir frv., eins og það nú kemur frá hv.Ed., ennþá eins og áður það skilyrði fyrir kosningarrjetti manna, að þeir standi ekki í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk. Fyrir breytingu hv.Ed. eru færðar þær ástæður, að fyrirsjáanleg þætti afgreiðsla frá þinginu á frv. til fátækralaga, þar sem gerð væri sú sanngjarna árjetting um þetta atriði, að því er snertir menn, sem án sjálfskaparvíta hafa orðið að leita styrks af hinu opinbera. Hin breytingin, er snertir kosningarrjettinn, er sú, að hjer í hv. deild var sett inn í frv. ákvæði um það, að allir menn 25 ára og eldri skyldu hafa kosningarrjett til landskjörs, í stað 35 ára og eldri, eins og nú er í stjórnarskránni. Til miðlunar hefir hv.Ed. gert þá breytingu, að hún hefir ákveðið lágmark kosningarrjettaraldursins 30 ár. Samsvarandi breyting var gerð á kjörgengisaldri til landskjörs hjer í hv. deild, er færði lágmarksaldurinn niður í 25 ár, í stað 35 núgildandi. Þessu hefir hv.Ed. einnig breytt, þannig að í frv. eins og það kemur frá henni er það ákveðið 30 ár. Þá er í frv. frá hv.Ed. bætt við nýrri grein, 10. gr., um það, að stjórnskipunarlögin skuli öðlast gildi þegar konungur staðfestir þau. Stendur ákvæði þetta í sambandi við 12. gr. frumvarpsins, sem bætt var aftan við frv. til þess að gera það mögulegt að setja fjárlög til tveggja ára á þingi 1928, enda þótt stjórnarskráin fái ekki konungsstaðfestingu fyr en um þingtímann það ár. Er þetta gert með því að setja inn bráðabirgðaákvæði um fjárlög til tveggja ára, þó ekki sje slíkt frv. lagt fyrir þingið í þingbyrjun, eins og áskilið er í stjórnarskránni. Þá er smábreyting við 11. gr. frv., áður 10. gr., um það, hvenær umboð landsk.þm. fellur niður. Í stað þess, að hjer í hv.Nd. var sett ákvæði í frv. um, að umboðið fjelli niður eftir næstu almennar kosningar, þá hefir háttv.Ed. gert þá breytingu, að það falli niður eftir fyrstu almennar kosningar eftir 9. júlí 1931, af því að svo er litið á, að þá sje á enda umboð þeirra, sem kosnir voru 1922. Er þetta gert til þess að tryggja það, að kjörtíminn verði ekki meira styttur en svo, að fyrri helmingur landsk.þm. haldi tíma sínum óskertum, en seinni helmingurinn, þeir, sem kosnir voru 1926, sitji hálft kjörtímabil sitt, til 1930, ef gert er ráð fyrir, að kosið verði 1931. Sama stóð upphaflega í stjfrv. Stjórnin hafði stungið upp á 6 ára kjörtímabili, en hjer í deildinni var sú breyting sett inn í frv., að kjörtímabilið skuli vera 4 ár. Hefir það orðið að samkomulagi í hv.Ed. meðal þeirra, sem annars eru frv. fylgjandi, að láta þetta haldast óbreytt í frv. til samkomulags við hv.Nd. Eins og frv. er nú úr garði gert, þá felur það í sjer höfuðatriðin í stjfrv. um það, að fjárlagaþing skuli háð 2. hvert ár og að kjördæmakjör og landskjör fari fram samtímis, og þar af leiðandi að þingrof nái til beggja. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara frekari orðum um, hvaða breytingum frv. hefir tekið í hv.Ed., en vil aðeins fyrir hönd stjórnarinnar mæla með því, að hv. deild samþykki frumvarpið óbreytt. Ef það verður gert, þá er fyrra sporið stigið til breytinga á stjórnarskránni, og þá liggur fyrir, að frv. komi fyrir næsta þing eftir þingrof og nýjar kosningar. Ef frv. verður breytt hjer, þá ber að líta svo á samkv. stjórnarskránni, að frv. sje fallið á þessu þingi.

Tryggvi Þórhallsson Jeg vil bera fram þá ósk sem formaður stjórnarskrárnefndar, að nefndin mætti fá tækifæri til þess að athuga frv. og taka afstöðu til þess. Enda þótt fundarhlje hafi verið til kl. 8, þá var ekki hægt að kalla saman nefndarfund. En ef frestur fæst, þá hefir nefndin ákveðið að hafa með sjer fund í fyrramálið. Er engin hætta á því, að málið gangi ekki fram, þó að fresturinn verði veittur. - Jeg vildi í þessu sambandi leyfa mjer að beina þeirri spurningu til hæstv.forsrh., hvaða afleiðingar það hefði um kosningarnar nú, ef frv. yrði samþ., - hvort hæstv. ráðh. vildi segja, hvenær hann hefði hugsað sjer að láta kosningar fara fram.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg er þess mjög fús að heyra óskir þingflokkanna um það, hvenær kosningar fari fram, ef þeir hafa einhverjar óskir fram að færa í því efni. Úr því að mjer gafst tilefni til, þá skal jeg geta þess, að það mun ekki verða tekin ákvörðun um það fyr en þingflokkarnir hafa látið stjórnina vita óskir sínar um það.