Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að settur verður nýr fundur að loknum þessum.

Forseti. Óhindraður aðgangur almennings að landslögum er eitthvert helsta skilyrði lýðræðislegs réttarríkis enda kveða lög okkar á um hvort tveggja, að hinu opinbera sé skylt að birta lögin og að menn geti ekki skotist undan ábyrgð á lögbroti vegna vanþekkingar um lagabókstafinn. Það leiðir af sjálfu að lögin séu á hverjum tíma birt með þeim hætti sem tækniþróun gefur tilefni til. Eitt sinn hrópaði kallari tilskipanir á götuhornum, nú treysta menn í síauknum mæli á nettækni tölvunnar. Á fyrra fundi þingsins í dag upplýsti hæstv. utanrrh. að í hans ráðuneyti sé í gangi könnun um að birta EES-gerðir á alnetinu. Á heimasíðu Alþingis gefst almenningi kostur á að fylgjast með störfum þingsins. Þar er hægt að skoða öll þingmál, fylgjast með umræðum og kynna sér þau lög sem Alþingi setur á hverjum tíma. Aðgangur á netinu að sjálfu lagasafninu, helsta höfundarverki Alþingis, er hins vegar bannaður almenningi. Í fyrra var forseta sent innanþingsbréf um þetta mál en svar hefur ekki borist, svo mér sé kunnugt. Mér skilst hins vegar á mínum heimildum að hér strandi helst á einhvers konar einkarétti sem dómsmrh. hefur tekið sér og framselt til einkaaðila. Þetta ástand er óviðunandi fyrir nútímalegt þjóðþing. Ég fer fram á að forseti kynni sér málið og kippi því í liðinn hið snarasta. Þurfi til lagabreytingar, t.d. á lögum nr. 64/1943, er örugglega enginn hörgull á þingmönnum innan og utan forsn. til að leggja slíkt frv. fyrir þingið.

Í tilefni af athugasemd hv. 13. þm. Reykv., sem hann gerði reyndar forseta viðvart um fyrr í dag, telur forseti rétt að höfðu samráði við skrifstofustjóra Alþingis að eftirfarandi komi fram: Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. að á heimasíðu Alþingis gefst almenningi kostur á að fylgjast með störfum þingsins. Má í því samandi geta þess að skrifstofa Alþingis var meðal fyrstu stofnana ríkisins til að opna almenningi frjálsan aðgang að tölvuformi gagna um flestallt er lýtur að starfsemi þingsins. Nú má finna á heimasíðu Alþingis m.a. tölvutexta þingskjala, þingræðna, laga frá Alþingi, þ.e. samþykktra frv., yfirlit yfir feril þingmála og ýmis gögn sem tengjast þeim, svo sem niðurstöðutölur atkvæðagreiðslna, upplýsingar um þingmenn og margt fleira. Öðru máli gegnir um lagasafnið sjálft, helsta höfundarverk Alþingis, eins og hv. þm. komst réttilega að orði. Skv. 19. tölul. 3. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands, nr. 96/1969, er útgáfa lagasafns í höndum dóms- og kirkjumrn. Hefur reglugerðin verið túlkuð svo að hún veiti dómsmrn. höfundarrétt á lagasafninu, þ.e. á hönnun þess, uppsetningu, uppfærslu lagatextans, niðurröðun efnis, atriðisorðaskráa o.s.frv. Í þessu felst að dómsmrn. hefur talið sig hafa einkarétt á dreifingu lagatextans hvort sem er í prentuðu eða tölvutæku formi. Sökum þessa einkaréttar og sölu dómsmrn. til gagnamiðlunarfyrirtækja á dreifingu tölvutextans hefur hvorki skrifstofa Alþingis né aðrir aðilar getað dreift texta lagasafnsins á internetinu þannig að almenningur hafi frjálsan aðgang að því. Rétt er að það komi fram hér að um nokkurra ára skeið hefur skrifstofa Alþingis séð um vistun lagasafnsins á tölvuformi, uppfærslu þess og umbrot samkvæmt samkomulagi þar um við dómsmrn. og hefur ráðuneytinu verið afhent uppfært lagasafn tvisvar á ári. Texti lagasafnsins er varðveittur í notendavinsamlegu vefkerfi í tölvukerfi Alþingis og væri ekkert tæknilega því til fyrirstöðu að opna það til frjálsra afnota fyrir almenning. En af fyrrnefndum ástæðum hefur þvert á móti orðið að grípa til sérstakra ráðstafana til að loka þessu kerfi þannig að það vinnur aðeins innan staðarneta Alþingis. Lagasafnið hefur því orðið að undanskilja og einskorða við innanhússnot en að öllum öðrum gögnum, sem lúta að starfsemi þingsins, hefur almenningur frjálsan aðgang. Því er ekki að leyna að hér á Alþingi hafa verið uppi aðrar hugmyndir, um það hvernig staðið skuli að miðlun lagatexta til almennra nota á internetinu og að þörf sé nýrrar stefnumótunar í þessum efnum, m.a. hvað varðar sívinnslu lagasafnsins og ritstjórn þess. Ef veittur yrði frjáls aðgangur að lagasafninu í tölvukerfi Alþingi mundu opnast möguleikar til beinnar tengingar annarra vefkerfa við lagasafnið. Þarf ekki að orðlengja hvílíkt hagræði það hefði í för með sér að geta ávallt gengið að gildandi lögum vísum á einum og sama stað.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að hreyfa þessu máli hér og hæstv. forseta fyrir að gera þinginu grein fyrir stöðu málsins. Hér er alveg ótrúlegt mál á ferðinni í raun sem við sem störfum að jafnaði á Alþingi gerum okkur ekki ljóst að hafi verið statt í þessu öngstræti að því er varðar aðgengi almennings að sjálfu lagasafninu. Það er þá frekar að þeir sem eru að fylgjast með pólitíkinni utan að reki sig á þessa hindrun. Það er mjög eðlilegt. Mér finnst þetta mál þess eðlis að um leið og ég tek eindregið undir það sem kom fram hjá hæstv. forseta, að það kalli að sjálfsögðu á skilagrein af hálfu hæstv. dómsmrh. til þingsins um það hvernig í ósköpunum stendur á þeirri meinbægni sem hefur verið uppi í samskiptum við þingið af hálfu ráðuneytisins, að mér skilst um árabil, sem þessi tilbúna hindrun er sett upp af dómsmrn. Við þetta má ekki una og auðvitað á aðgengi að lagasafninu á vefsíðu alnetsins hvergi að vera annars staðar vistað heldur en undir Alþingi. Hverjum dettur í hug að fara að leita á síðum dómsmrn. að upplýsingum um lög á Íslandi? Og líta svo á að í tilvitnuðum lögum felist einhver einkaréttur þessa hæstv. ráðuneytis á miðlun að því er varðar lagatexta er hreint með ólíkindum. Ég vona því að þetta mál verði ekki mjög lengi að vefjast fyrir og ef það vantar að höggva á það með breyttri lagasetningu þá skora ég á hæstv. forsn. að leggja hér fram frv. við fyrstu hentugleika til að skera úr um það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir greinargóð svör sem staðfesta í stuttu máli grun minn um þetta mál og mínar heimildir. Við kynnum að fá upp þá stöðu ef hæstv. utanrrh. og hans menn eru duglegir að geta okkur að kostnaðarlausu, þá á ég við menn utan þingsins, kallað fram EES-gerðir en standa frammi fyrir því að þurfa að borga fyrir landslög. Þá væri nú orðið --- hvernig er nú vísan um íslenska bitið sem er betra en það erlenda. Ég tel að ég hafi náð því markmiði mínu að vekja athygli á þessum undarlega hlut og væri ekki vanþörf á að menn færu eftir tilmælum síðasta hv. ræðumanns, Hjörleifs Guttormssonar þingmanns, um að forsn. athugaði þetta betur og flytti um það sérstakt frv. Ef í nauðirnar rekur gæti kannski Alþingi ráðið sér lögfræðing og farið í höfundarréttarmál við dómsmrn. um þessa texta að lokum.

Herra forseti. Utanrmn. þingsins hefur að beiðni ríkisstjórnarinnar lagt fram til meðferðar í þinginu till. til þál. á þskj. 661 um staðfestingu samnings milli Grænlands/Danmerkur annars vegar og Íslands hins vegar um fiskveiðar innan grænlenskrar og íslenskrar lögsögu. Mál þetta ber að með nokkuð skjótum hætti og því er farin sú óvenjulega leið að utanrmn. ber fram málið í stað þess að ríkisstjórnin geri það. Það er til þess að flýta málsmeðferð og um það er góð sátt bæði innan utanrmn. og á vettvangi formanna þingflokka sem einnig hafa fjallað um þetta mál. Ástæðan fyrir þessu er sú að hér er um að ræða samkomulag sem undirritað var til bráðabirgða hinn 20. febr. sl. sem ætlunin er að ljúka formlega með undirritun ráðherra og formanns landstjórnar Grænlands þegar hann verður hér í opinberri heimsókn síðar í vikunni. Og til þess að fullnægja öllum formsatriðum og ljúka hinni formlegu umfjöllun Alþingis þótti rétt og nauðsynlegt að hraða málsmeðferð í þinginu með þeim hætti sem ég hef gert grein fyrir. Samkvæmt samningnum sem hér er gerð tillaga um að heimila ríkisstjórninni að undirrita fyrir Íslands hönd er grænlenskum nótaskipum heimilt að veiða í efnahagslögsögu Íslands allt að 8.000 lestir af loðnu af loðnukvóta Íslands á loðnuvertíð þeirri sem lýkur nú í vor, þ.e. 30. apríl nk. Heimild þessi er óháð þeim svæðatakmörkunum sem um getur í 8. gr. samnings milli Grænlands/Danmerkur, Íslands og Noregs um loðnustofninn á hafsvæðinu milli Grænlands, Íslands og Jan Mayen sem undirritaður var 29. júní 1994. Er grænlenskum nótaskipum því einnig heimilt að veiða umrætt magn sunnan 64°30'N í íslensku efnahagslögsögunni. Heimilt er að landa þessum afla til vinnslu á Íslandi. Óheimilt er að vinna eða frysta aflann um borð og utan Íslands er einungis heimilt að landa aflanum til bræðslu. Á móti verður íslenskum skipum heimilt að veiða allt að 8.000 lestir af loðnu úr þeim kvóta, sem kemur í hlut Grænlands, á loðnuvertíð þeirri sem hefst 1. júlí í sumar. Þá verður íslenskum skipum heimilt að veiða allt að 8.000 lestir af heildarkvóta Íslands í tilraunaskyni í fiskveiðilögsögu Grænlands sunnan 64°30'N, en samkvæmt núverandi loðnusamningi hafa loðnuveiðar verið íslenskum skipum óheimilar á því svæði. Um veiðar samkvæmt samningnum og stjórn þeirra gilda að öðru leyti ákvæði loðnusamningsins og reglur sem settar eru samkvæmt honum. Samningurinn tók gildi til bráðabirgða við undirskrift hans eins og áður var getið og mun öðlast gildi formlega þegar endanlega hefur verið tilkynnt um að stjórnskipulegum skilyrðum hvors lands um sig hafi verið fullnægt. Það er það sem verið er að óska eftir með þessari afgreiðslu sem ég greindi frá, að Alþingi staðfesti þennan samning og veiti heimild til þess að ríkisstjórnin gangi frá staðfestingunni. Ég fagna þeirri samstöðu sem er um þetta mál. Málið tengist ýmsum öðrum hagsmunamálum og viðræðum sem í gangi hafa verið milli Íslands og Grænlands og tengjast margvíslegum hagsmunum sem við Íslendingar eigum þar. Ég tel að þó efalaust megi færa rök fyrir því að Íslendingar séu að láta verðmætari afla af hendi og öruggari en við fáum í staðinn sé eðlilegt og skynsamlegt að gera þetta samkomulag við Grænlendinga nú og sýna í verki bræðrahug okkar til þessarar góðu nágrannaþjóðar. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta mál en vænti þess að takast megi að ljúka afgreiðslu þess í tveimur umræðum hér á þessum degi.

Herra forseti. Ég vil segja það fyrir hönd þingflokks jafnaðarmanna að við munum gera það sem við getum til þess að flýta afgreiðslu þessa máls, ekki síst í virðingarskyni við formann landstjórnar Grænlendinga sem kemur í heimsókn í þingið á morgun. Við teljum að það sé nauðsynlegt að gera það sem hægt er til þess að greiða fyrir betri samskiptum við Grænlendinga. Íslendingar hafa alltaf haft tengsl við Grænland. Þau hafa verið missterk en á fyrstu öldum Íslandsbyggðar voru þau e.t.v. enn sterkari en í dag þegar nokkur þúsund Íslendingar tóku sér búfestu og áttu heima á Grænlandi. Þessi samskipti dvínuðu þegar leið gegnum aldirnar. Það má segja að á allra síðustu áratugum og árum hafi samskipti okkar við Grænlendinga ekki verið nægilega góð. Við þurfum að reyna að efla samskipti okkar við þá og ekki síst á sjávarútvegssviðinu. Það erum við að gera með þessum samningi. Hv. þm. Geir Haarde sagði að líkast til værum við að færa örlitla fórn vegna þess að það væru meiri líkur á því að þeim tækist að nýta sér þessi 8.000 tonn sem grænlensk nótaskip mega veiða hér innan efnahagslögsögunnar, litlar líkur e.t.v. á því að okkur takist í tilraunaskyni að verða okkur úti um sama magn innan efnahagslögsögu þeirra. En staðan er eigi að síður þannig, herra forseti, að á síðasta mánudegi áttu Íslendingar eftir að veiða 470.000 tonn af sínum kvóta þannig að mér er til efs að í þessu sé fólgin mikil fórn af okkar hálfu. Ég held þess vegna að þetta sé auðveldur gerningur. Við þurfum líka að átta okkur á því, herra forseti, að Íslendingar og Grænlendingar eiga eðlilega miklu meiri samstöðu varðandi loðnuveiðarnar heldur en til að mynda við annars vegar og Norðmenn hins vegar. Við þurfum að gera það sem hægt er til þess að ná góðri samferð með Grænlendingum í þessu máli. Við megum ekki horfa fram hjá því að það eru einungis missiri þangað til þríhliða loðnusamningurinn milli okkar, Grænlands og Norðmanna rennur út, hinn 1. október. Ef þeim samningi verður ekki sagt upp formlega þá framlengist hann. Ég er þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt að segja þeim samningi upp vegna þess að það eflir stöðu okkar gagnvart Norðmönnum. Við þurfum þá að fá sem mestan styrk frá vinum okkar og frændum á Grænlandi og ég held að með þessum gerningi sé lagt upp í vegferð sem geti ekki annað en orðið okkur til heilla. Ég er þeirrar skoðunar, eins og margir hv. þm. sem hér hafa tekið til máls á undanförnum þingum um samskipti okkar og þeirra, að það sé nauðsynlegt að við leggjum meira af mörkum til þess að ná greiðari samvinnu við þá. Það er sérstaklega með tilliti til þess samnings sem við munum þurfa að fara í og eigum að fara í þegar núverandi þríhliða samningur um loðnuveiðarnar rennur út, sem það er nauðsynlegt að styrkja samskipti okkar við Grænlendinga. Og það er ekki síst út af þessu sem jafnaðarmenn munu gera það sem í þeirra valdi stendur til þess að greiða fyrir samþykkt þessa samnings í dag.

Herra forseti. Ég kem hér til að fagna þessu samkomulagi og lýsa stuðningi við það sem tekist hefur milli Grænlands og Íslands um samstarf á sviði loðnuveiða. Ég vil upplýsa að sjútvn. Alþingis hefur fylgst með þessu máli og reyndar beitt sér í því undanfarin ár. Bæði á þessu kjörtímabili og hinu síðasta hefur sjútvn. tekið jákvætt í erindi frá grænlensku landstjórninni, fyrir hönd grænlenskrar útgerðar, um að fá rýmri möguleika til að nýta þann hlut sem Grænlendingar fá úthlutaðan af loðnustofninum. Ég leyfi mér að fullyrða að þetta mál nýtur þar af leiðandi stuðnings nefndarinnar sem einróma hefur mælt með því á undanförnum árum að reynt yrði að leita leiða til að koma til móts við óskir Grænlendinga að þessu leyti. Ég held að það sé rétt að undirstrika að nefndin hefur einnig rætt um nauðsyn þess að bæta samskipti Íslands og Grænlands á sviði sjávarútvegsmála almennt. Af því hafa menn haft nokkrar áhyggjur að undanförnu að þau væru ekki að öllu leyti í sem bestu horfi og löngu kunn er sú staðreynd að enn er ósamið um nokkra sameiginlega fiskstofna milli Íslands og Grænlands og Íslands, Grænlands og Færeyja. Við bindum þar af leiðandi vonir við að jákvæð niðurstaða í þessu máli geti orðið til þess að koma raunverulegum samningaviðræðum um þá hluti á hreyfingu á nýjan leik. Og væri það þá mikils virði og vel til vinnandi að gera þetta samkomulag þó að til sanns vegar megi færa að í því felist nokkur örlætisgerningur af okkar hálfu, því ljóst er að við látum veiðirétt á þeim hluta vertíðarinnar þegar veiðin er öruggust gegn veiðum sem ekki eru eins tryggar eða verðmætar. Ég vil þó alls ekki gera lítið úr því að þessi samningur kunni að leiða til stærri skrefa og aukins samstarfs og samvinnu milli Íslands og Grænlands almennt á þessu sviði. Það er rétt að hafa í huga í þessu máli að sá hluti grænlenska loðnukvótans, þeirra 11% sem til Grænlands hafa farið á undanförnum árum og nýttur er af grænlenskum útgerðum, er nýttur frá Íslandi. Sú útgerð er rekin frá Íslandi og aflanum landað hér, þannig að við eigum í þeim skilningi líka hagsmuna að gæta í að þær veiðar geti gengið vel fyrir sig og Grænlendingar sjálfir aukið sína útgerð þannig að þeir nýti sem stærstan hluta kvótans í stað þess að selja hann öðrum, t.d. Norðmönnum eða Færeyingum, sem hafa gjarnan siglt með aflann í burtu. Ég vona, herra forseti, að þetta sé upphafið að því að mál þokist nú í rétta átt í samskiptum þessara þjóða og þetta verði einnig innlegg í betri og jákvæðari þríhliða samskipti Íslands, Grænlands og Færeyja sem nauðsynlegt er að vinna að. Það er vel til fundið að hraða afgreiðslu þessa máls og staðfesta það formlega með undirskrift í tengslum við heimsókn formanns landstjórnar Grænlands hingað til Íslands.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. utanrmn. fyrir skjóta afgreiðslu þessa máls. Ég tek undir það með hv. þm. að það er mikilvægt að ljúka því. Þótt það sé ekki endilega nauðsynlegt þá sýnir það mjög góðan vilja Alþingis til þessa máls og til grænlensku þjóðarinnar. Ég tel það vera mjög mikilvægt á þessum tímamótum að svo sé gert. Íslendingar hafa með margvíslegum hætti undanfarna daga sýnt mjög góðan hug og samstarfsvilja við Grænlendinga. Ég get staðfest það að sl. fimmtudag átti ég viðræður við formann landstjórnarinnar, Lars Emil Johansen, og það er full ástæða til þess að vera bjartsýnn um það að viðræður verði teknar upp á milli þjóðanna um þau ágreiningsmál sem út af standa. Þar á ég einkum við deilu sem er milli þjóðanna um lögsögumörk milli Íslands og Grænlands sem er mjög viðkvæmt mál, ekki síður hér á Íslandi. Einnig um sameiginlegan grálúðustofn og karfastofn sem viðræður hafa legið niðri um á undanförnum árum. En á sama tíma og við höfum verið að draga úr okkar veiðum úr þessum stofnum hafa Grænlendingar verið að auka sína veiði. Það er nauðsynlegt að sjá þessi mál öll í heild. Grænlendingar hafa fyrir sitt leyti lýst yfir vilja sínum til að halda áfram viðræðum um þessi mál og ég veit að það verður staðfest af formanni grænlensku landstjórnarinnar í heimsókn hans hingað. En hún er afar mikilvæg og ég er þess fullviss að heimsókn hans mun verða mjög mikilvæg í þessu sambandi og leiða til bættra samskipta milli þjóðanna sem er ekki aðeins mikilvægt fyrir okkur Íslendinga heldur líka fyrir Grænlendinga og samstarf þjóða hér á Norður-Atlantshafi um mikilvæg fiskveiðihagsmunamál.

Herra forseti. Þegar frv. til laga um atvinnuleysistryggingar kom til umræðu á Alþingi mætti það harðri gagnrýni minni hlutans, enda bar frv. í sér mjög neikvæða afstöðu til atvinnulausra og reyndist innihalda fjölmörg skerðingarákvæði um réttindi atvinnulausra. Nú hefur meiri hlutinn fallist á ýmsar ábendingar fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar um gagngerar breytingar til bóta á einstökum þáttum. Þær breytingartillögur munum við styðja, enda mikil framför frá þeim neikvæðu viðhorfum og skerðingarákvæðum sem eru í upphaflegu frv. hæstv. ráðherra. En sá bastarður sem þessi löggjöf stefnir í að verða er hins vegar fullkomlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og meiri hluta hennar hér á Alþingi og mun þingflokkur jafnaðarmanna því sitja hjá við flestar efnisgreinar frv. og við málið í heild. Ég sit hjá við þessa grein, herra forseti.

Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er vond lagasetning ef af samþykkt frv. verður. Hæstv. ríkisstjórn réðst með offorsi til atlögu við atvinnuleysistryggingalögin í því skyni að spara og draga úr meintri misnotkun. Eins og stjórnarandstaðan benti á þegar frv. kom fram voru ýmis atriði í því gjörsamlega óviðunandi og beinlínis aðför að hinum atvinnulausu. Sem betur fer hefur hæstv. ríkisstjórn séð að sér með stærstu atriðin í frv. og dregið þau til baka, ekki síst fyrir þrýsting frá verkalýðshreyfingunni vegna yfirvofandi ófriðar á vinnumarkaði. Þótt verstu atriðin hafi verið tekin út úr frv. þá stendur það eftir að verið er að róta í lögum um réttindi og skyldur atvinnulausra án þess að til bóta sé og tónninn í frv. gagnvart hinum atvinnulausu er gamaldags og óásættanlegur. Alþb. getur því ekki stutt efni þessa frv. en mun þó greiða sjálfsögðum brtt. sem til bóta eru atkvæði sitt. Ég sit hjá við þetta ákvæði, herra forseti.

Hæstv. forseti. Þegar upphaflegt frv. ríkisstjórnarinnar kom fram var því ætlað að ná 128 millj. kr. sparnaði. Frv. mætti mikilli andstöðu og stendur nú til að breyta fjölmörgum greinum til fyrra horfs þannig að þegar að lokinni þessari atkvæðagreiðslu verða lögin væntanlega í stórum dráttum eins og þau voru þegar sú nefnd sem hæstv. félmrh. skipaði hóf sitt starf. Flestar brtt. eru til bóta en eftir standa lög sem eru meingölluð og þarf að endurskoða. Við kvennalistakonur munum greiða atkvæði með þeim brtt. sem við teljum vera til bóta, á móti öðrum og ýmist sitja hjá eða greiða atkvæði gegn einstökum greinum.

Hæstv. forseti. Á undanförnum árum höfum við Íslendingar á ný kynnst böli atvinnuleysisins. Við höfum kynnst því jafnvel hjá okkar nánustu hvílíkt niðurbrot á sjálfsvirðingu atvinnuleysi er og við höfum líka kynnst því hve gildandi löggjöf í landinu var ófullnægjandi og gerði langt í frá að styðja nægilega við fólk sem lenti í þessari ógæfu. Því miður bætti þetta frv. ekki úr skák. Það var ekki lagt fram til að bæta stöðu hinna atvinnulausu. Það var lagt fram til að spara. Gerðar hafa verið á því nokkrar breytingar og flestar til bóta og mun ég styðja þær, en að öðru leyti mun ég sitja hjá við afgreiðslu þessa frv. Ég sit hjá við þessa grein.

Hæstv. forseti. Hér er komið dæmi um það sem ríkisstjórnin er að draga til baka. Það stóð til að svipta ungt fólk á aldrinum 16--18 ára réttinum til atvinnuleysisbóta þó að það fólk hafi unnið sér þann rétt og greitt hafi verið tryggingagjald vegna þeirrar vinnu. Sem betur fer hefur meiri hlutinn séð að sér og við styðjum að sjálfsögðu þessa brtt. Rökin voru þau að það ætti að halda ungu fólki í skólum en meðan skólarnir bjóða ekki upp á nægilega fjölbreytni, þá er ekki forsvaranlegt að leggja það til að svipta þennan hóp réttinum til atvinnuleysisbóta.

Hæstv. forseti. Með þessari brtt. er verið að koma aftur til fyrra horfs þeirri refsireglu sem er að finna í núgildandi lögum, en þar sem ég tel að þetta sé of langur tími þá sit ég hjá við þessa breytingu þó að hún sé til bóta frá því sem ætlað var að gera.

Herra forseti. Hér er ríkisstjórnin enn við sama heygarðshornið. Í lagagreininni á enn að lögfesta það að upphæð atvinnuleysisbóta fylgi ekki launaþróun í landinu heldur ákvarðist á fjárlögum ár hvert. Stjórnarandstaðan hefur mótmælt því að þessi háttur væri hafður á, bæði í umræðum um ráðstafanir í ríkisfjármálum við fjárlagagerð þessa og síðasta árs. Atvinnuleysisbætur eiga að fylgja launaþróun. Það er réttlætismál og því greiðum við atkvæði gegn þessu ákvæði. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Hér er verið að vísa til sveitar þeim sem lenda í langtímaatvinnuleysi og afneita því til frambúðar að slík staða geti komið upp við eðlilegar aðstæður. Hér er enn ein aðförin að sjálfsvirðingu atvinnulauss fólks. Ég segi nei.

Herra forseti. Þessi breyting á frv., sem ættuð er frá ASÍ, leiðir til þess að hægt er að viðhalda núverandi kerfi á útgreiðslum atvinnuleysisbóta í gegnum skrifstofu verkalýðsfélaganna í stað þess að greiða það beint inn á reikning fólksins. Þessu er ég mótfallinn vegna mikils kostnaðar og fyrirhafnar hins atvinnulausa. Vegna andstöðu við þessi ákvæði skrifa ég undir nefndarálit hv. meiri hluta félmn. með fyrirvara og segi nei.

Herra forseti. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir jólin gerðust þau tíðindi að hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar samþykkti að öll fjárframlög til starfsmenntunar og starfsnáms skyldu vera sérstakt viðfangsefni Atvinnuleysistryggingasjóðs og hér á að festa inn í lög um Atvinnuleysistryggingasjóð að þetta sé sérstakt verkefni sjóðsins. Þetta er fráleit tilhögun og alveg einstaklega metnaðarlaust að ætla að velta á þennan hátt ábyrgðinni af þessum þætti menntunar í landinu yfir á Atvinnuleysistryggingasjóð í staðinn fyrir að hafa það fjárlagalið eins og vera ber og efla hann á komandi árum eins og mikið er talað um. Það má vera hæstv. ríkisstjórn og meiri hluta hennar hér til háðungar og skammar ef hún vill reisa sér þetta minnismerki og ég veit ekki hvors sök er verri í því, hæstv. félmrh. eða hæstv. menntmrh. En heldur er lágt á þeim báðum risið, það verð ég að segja, þessum görpum, að ætla að láta þetta verkefni, sem mikið hefur verið talað um að nauðsyn beri til að sinna betur en gert hefur verið, þ.e. öllu sem lýtur að starfsmenntun og endurmenntun og öðru slíku, vera verkefni Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þessi tenging er óviðurkvæmileg. Þetta fyrirkomulag er óeðlilegt og við greiðum því atkvæði gegn þessu, herra forseti.

Hæstv. forseti. Með þessari nýju grein er verið að festa í lögin um atvinnuleysistryggingar það sem reyndar var samþykkt hér fyrir jól um að flytja starfsmenntun í atvinnulífinu og sérstakan stuðning við atvinnumál kvenna yfir til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Þetta eru ekki atvinnuleysismál og eiga ekki heima í þessum sjóði. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn þessu.

Herra forseti. Með þessari tillögu er á ákaflega klunnalegan hátt ruglað saman aðstoð við atvinnulausa annars vegar og hins vegar almennum aðgerðum til starfsmenntunar og sérstökum aðgerðum til nýsköpunar í atvinnulífi kvenna, úr Jóhönnusjóðnum svonefnda. Með þeirri nýskipan sem tillagan gerir ráð fyrir eru þessi sérstöku verkefni orðin hornrekur í stóru bákni. Ég óttast að markmið þeirra séu þar með sett í uppnám og segi því nei.

Hæstv. forseti. Um árabil hafa kjararannsóknir og kjararannsóknarnefnd fengið fjárveitingar úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Það stóð til að breyta því en reyndar er óljóst hver ætlunin er eða hvað menn ætla að gera í því en svo mikið er víst að kjararannsóknir eiga ekki heima í Atvinnuleysistryggingasjóði. Á þessu verður ríkisstjórnin að bera ábyrgð og því greiði ég ekki atkvæði með þessari brtt.

Herra forseti. Það hafa komið fram álitamál varðandi þessa grein, hvort hér sé um afturvirkni að ræða sem sé óeðlileg. Hér mun ekki vera um stjórnarskrárbundinn eignarrétt að ræða. Þetta er í nákvæmri athugun. Það náðist ekki til allra þeirra prófessora í lagadeild sem við ætluðum að spyrja um málið í dag, en ég vænti þess að niðurstaða liggi fyrir um þessa grein frá okkar hendi áður en málið kemur til 3. umr. þannig að hugsanlegt er að ég leggi til að þetta ákvæði verði dregið til baka. 

Herra forseti. Á meðan um það ríkir nokkur óvissa hvort ákvæði þetta eigi að vera afturvirkt eða ekki, þá tel ég það algjörlega fráleitt. Samkvæmt ákvæðinu eins og það stendur er verið að leggja til að skerða rétt til atvinnuleysisbóta þannig að hann geti að hámarki orðið fimm ár. Upphafspunktur skerðingarinnar er ekki einu sinni bara frá því að lögin eiga að taka gildi heldur frá og með 1. júlí 1994 og mér finnst þetta algjörlega fráleitt. Þannig er ráðist alveg sérstaklega að rétti þeirra sem hafa orðið fórnarlömb langtímaatvinnuleysis og ég segi nei við þessu ákvæði, herra forseti.

Hæstv. forseti. Með þessu frv. sem hér kemur til atkvæða er verið að færa vinnumarkaðsmál frá sveitarfélögunum til ríkisins án þess að haldbær rök séu fyrir þeirri breytingu. Við kvennalistakonur erum andvígar þessari nýju stefnu ríkisstjórnarinnar. Með þessu frv. á að koma upp miklu ríkisbákni og færa ráðgjöf og úrræði frá fólkinu inn í miðstýrt kerfi sem alls er óljóst hvort muni virka. Við munum greiða atkvæði gegn ákveðnum greinum frv. en sitja hjá við aðrar. Ríkisstjórnin verður að bera ábyrgð á þessari vitleysu.

Herra forseti. 1. gr. frv. hefur vissulega háleitt markmið. Það er hvorki meira né minna en það að stuðla að jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar eftir vinnuafli í landinu. En þótt markmiðið sé gott og gilt í sjálfu sér þá er ég mótfallin aðferðinni sem ríkisstjórnin ætlar að nota til þess að koma þessu markmiði sínu á. Það á að koma hér á fót ríkisstofnun utan um málaflokk sem miklu fremur á heima hjá sveitarfélögunum en hjá ríkinu og báknið kostar mannafla sem mér sýnist að sé á annað hundrað manns þegar allt er talið. Það á að færa verkefni frá sveitarfélögum til ríkis, sem vissulega er ný stefna, og þjónustuna frá fólkinu inn í ríkisbáknið. Ég er ekki sammála þeirri pólitík sem birtist í þessu frv. og mun því greiða atkvæði gegn sumum greinum þess en sitja hjá við aðrar eftir atvikum og svo er um þessa 1. gr., herra forseti.

Virðulegi forseti. Við undirbúning að þessari lagasetningu skapaðist góð sátt jafnt hjá vinnuveitendum sem launþegum. Markmiðið er að draga úr atvinnuleysi og tryggja markviss og samhæfð vinnubrögð. Það er mat þeirra er gleggst þekkja til, t.d. fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar, að það fyrirkomulag sem hér er lagt til nái best því markmiði að stuðla að minna atvinnuleysi. Því segi ég já.

Herra forseti. Það er afar sérkennilegt að ætla að flytja vinnumiðlun frá sveitarfélögum og stofna utan um það verkefni mikla ríkisstofnun með miðstýringarmöguleikum. Það er grundvallarafstaða þingflokks jafnaðarmanna að efla eigi sveitarfélögin og styðja til að taka að sér fleiri verkefni, ekki síst þau sem kalla á sérþekkingu, staðarþekkingu, en þetta er einmitt eitt slíkra. Við munum því greiða atkvæði gegn 3. gr. þar sem ríkisstofnunin mikla er staðfest en sitja hjá við aðrar greinar frv. Ég segi nei við 3. gr.

Hæstv. forseti. Með þessari grein er verið að setja á fót nýja ríkisstofnun og samkvæmt mínum útreikningum munu nálægt 120 manns koma bara að stjórnunarstörfum þessarar stofnunar og undirstofnana hennar. Ég spyr, hæstv. forseti: Hvað er orðið um þá sem einu sinni hrópuðu: Báknið burt? Hvar eru þeir nú? Við kvennalistakonur erum á móti þessu bákni og teljum málaflokkinn betur kominn hjá sveitarfélögunum.

Herra forseti. Ef einhver fótur væri fyrir þessum skringilegum tilgátum þá væri hér náttúrlega kjörið tækifæri til atvinnusköpunar í landinu. En það vill nú svo til að þessi störf eru unnin þegar í dag að flestu leyti og þar af leiðandi er þetta mjög mikill misskilningur og mistúlkun hjá hv. þm.

Herra forseti. Það sem hér er fjallað um er að skilgreina allt landið í skilningi þessara laga sem eitt vinnusvæði. Hin hliðin á því máli er sú að menn geta þá átt á hættu að missa atvinnuleysisbótarétt ef þeir hafna vinnu, jafnvel þó á fjarlægi landshorni sé. Núgildandi ákvæði eru í þessu sambandi nógu erfið viðureignar og bjóða upp á túlkun sem getur orðið býsna vandasöm, svo sem þegar meta þarf hvort að heimilisaðstæður viðkomandi séu þess eðlis að þær komi í veg fyrir að hann geti með auðveldlega sótt vinnu um langan veg þó ekki bætist nú við að það þurfi að fara að meta hvort í slíkum tilvikum eigi að svipta menn bótum þó þeir jafnvel vilji ekki flytjast landshornanna á milli. Nú þegar hefur komið til árekstra vegna þess að t.d. mæður með börn í skólum hafa misst atvinnuleysisbótarétt þegar þær hafa neitað að sækja vinnu í fjarlæg byggðarlög af þeim ástæðum. Ég held að væri nær að taka á þeim vandamálum sem uppi eru í lagaframkvæmdinni heldur en að breyta þeim í þessa átt og búa sér til enn þá erfiðari vandamál og meiri hættur í sambandi við það að fólk verði af eðlilegum bótarétti vegna lagaframkvæmdarinnar. Þetta ákvæði er stórgallað og því þarf að breyta.

Hæstv. forseti. Í þessari grein er kveðið á um skipan svæðisráða sem enginn veit hversu mörg verða. Ef gengið er út frá kjördæmum landsins þá verða þau minnst átta sem þýðir að það verða 72 sem koma að þeirri ráðgjöf sem þar á að veita. Mér þykir skipan í þessi ráð vera allt of þröng og hef efasemdir um það að fulltrúar framhaldsskólanna eigi heima í þessum ráðum og því greiði ég atkvæði gegn þessari grein.