Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og alkunnugt er, er meginefni þessa frv., sem flutt er til staðfestingar á brbl. frá 28. ágúst s. l., það, að fjóra síðustu mánuði þessa árs, þ. e. a. s. frá 1. sept. til 31. des., skuli almennar verðhækkanir á öllum vörum og þjónustu frá því, sem var 15. ágúst s. l., bannaðar. Í annan stað, að verðlagsuppbót á kaupgjald og laun skuli á sama tímabili bundin við kaupgjaldsvísitöluna 168, að viðbættum tíu stigum, og verð á landbúnaðarafurðum ákveðið í samræmi við það. Enn er svo ákveðið, að ríkissjóður greiði hækkun þá á verði landbúnaðarafurða, sem leiðir af nýjum verðlagsgrundvelli haustið 1956, þannig að smásöluverð þeirra haldist óbreytt frá því, sem var 1. ágúst 1956, á sama hátt og verð annarra vara og þjónustu helzt óbreytt frá 15. þess mánaðar. Í lögunum er þó svo ákveðið, að innflutningsskrifstofan geti veitt undanþágu frá verðhækkunarbanni, ef hún telur verðhækkun algerlega óhjákvæmilega, enda sé slík undanþága samþ. af ríkisstjórninni. Megintilgangur þessa frv. er vitanlega sá að freista þess um takmarkaðan tíma að stöðva vöxt dýrtíðarinnar með tiltölulega einfaldri lagasetningu, þar sem aðeins er tekið tillit til fárra þátta efnahagskerfisins, í þeim tilgangi, að tóm gefist til víðtækari lagasetningar um svipuð efni. Þegar brbl. þau, sem samhljóða eru því frv., sem hér liggur fyrir, voru sett, stóðu málin þannig, að fyrir dyrum voru miklar hækkanir á landbúnaðarvörum, rafmagnsverði, olíu og mörgum fleiri vörutegundum, sem mjög snerta afkomu almennings og rekstur höfuðatvinnuveganna. Einnig lá fyrir, að kaup mundi almennt hækka að nokkru vegna verðbreytinga, sem þegar höfðu átt sér stað, og að nokkru vegna fyrirsjáanlegra verðhækkana. Af þessum ástæðum taldi ríkisstj. og verkalýðssamtökin og bændasamtökin í landinu þessa bráðabirgðalausn, festingu verðlagsins og vísitölunnar í nokkra mánuði, nauðsynlega. Þeir, sem helzt hafa haldið uppi gagnrýni á brbl., segja að vísu, að ekki verði dæmt um nauðsyn þessara aðgerða, fyrr en sjái fyrir endann á þeim úrræðum, sem núverandi hæstv. ríkisstj. væntanlega leggur fyrir nú að nokkrum dögum liðnum eða nú fyrir áramótin. En það er mín skoðun, að hvort sem þær ráðstafanir kunna að svara björtustu vonum manna eða ekki, sem ég skal engu um spá, þá geti þessi brbl. aldrei falið í sér neina meinsemd fyrir efnahagslífið, heldur hljóti þau undir öllum kringumstæðum að verða fremur til hagsbóta en hitt, hvað sem framtíðin ber í skauti. Nokkurri gagnrýni að öðru leyti hefur verið haldið uppi á brbl., og koma allir helztu þættir þeirrar gagnrýni fram í nál., sem liggur hér fyrir á þskj. 127, þ. e. a. s. þar, sem minni hl. fjhn. gerir grein fyrir afstöðu sinni. Á þessu þskj. kemur fram, að minni hlutinn telur, að málsmeðferð af hálfu ríkisstj. hafi verið mjög gölluð, í öðru lagi, að gengið hafi verið á frjálsan samningsrétt launþegasamtakanna, í þriðja lagi, að megintilgangurinn með lögunum sé, að launþegar fái lægra kaup en þeim ber, og í fjórða lagi, að ákvörðunin um verðbindinguna sé óþörf. Ég tel eftir atvikum rétt að taka til ofur lítillar athugunar þessa fjóra meginþætti gagnrýninnar, sem kemur fram á frv., jafnvel þó að hún endist minni hlutanum ekki til andstöðu við málið í heild. Og það er þá fyrst um málsmeðferðina. Í höfuðatriðum var hún á þá lund, að ríkisstj. lagði fyrir verðgæzlustjóra að safna verðskýrslum um land allt seinni hlutann í ágústmánuði. Þegar það hafði verið gert, var síðan ákveðið, að verðfestingin skyldi miðuð við 15. ágúst. Með þessum hætti var komið í veg fyrir, að nokkur vitneskja gæti á þeim tíma, sem lögin voru miðuð við, verið komin út á meðal manna, og kaupsýslumenn og aðrir, sem hefðu getað notað slíka vitneskju til misnotkunar með því að hækka vöruverð eða annað hliðstætt, gátu ekki haft neina möguleika til þess vegna þessarar meðferðar málsins. Þegar þessum nauðsynlega undirbúningi var lokið, var leitað samráðs við verkalýðsfélögin á þann hátt, að formenn flestra eða allra stærstu félaganna, sem unnt var að ná sambandi við, formenn fjórðungssambanda Alþýðusambands Íslands, fulltrúaráð verkalýðsfélaganna í Reykjavík, stjórnir ýmissa verkalýðsfélaga, bæði hér í höfuðborginni og annars staðar, og miðstjórn Alþýðusambands Íslands allir þessir aðilar voru til kvaddir og spurðir álits um það, hvort þeir vildu fallast á þessa tilraun til stöðvunar á dýrtíðinni með þeim hætti, sem hér hefur verið gert. Á svipaðan hátt var leitað til forustumanna bændasamtakanna. Og svörin hjá öllum þessum aðilum voru mjög á einn veg. Allir eða að minnsta kosti langflestir töldu þessa leið bæði sjálfsagða og vel færa, eins og á stóð. Þá kem ég að þeirri skoðun hv. minni hl., að með þessari lagasetningu sé um að ræða, eins og það er orðað, með leyfi hæstv. forseta, „gagngera og örlagaríka breytingu frá núverandi skipan þessara mála, sem grundvallast á frjálsum samningsrétti launþegasamtakanna um kaup og kjör meðlima sinna,“ eins og segir í nál. Þetta verður tæplega skilið á annan veg en þann, að frv. gangi á frelsi alþýðusamtakanna til þess að semja sjálf um kaup og kjör meðlima sinna. En þetta er vitanlega fjarri sanni. Brbl. eru í eðli sínu samningur um einn þátt launanna yfir ákveðinn tíma. Eins og ég hef áður sagt, var leitað samþykkis forustumanna allra verkalýðsfélaga, sem eru það stór og öflug, að þau geti raunverulega haft áhrif á launakjör í landinu, og raunar miklu fleiri, eða eins margra og aðstæður frekast leyfðu og eðli málsins. Þessir forustumenn voru allir það öruggir um skoðanir skjólstæðinga sinna í verkalýðsfélögunum, að þeir töldu sér fært að fullyrða um hinn almenna vilja til þess, að slík bráðabirgðalöggjöf yrði sett. Sé því við einhverja að sakast um, að ekki hafi verið haft nægjanlegt samráð við verkalýðssamtökin, hittir það ekki ríkisstjórnina fyrir, heldur þá tugi af forustumönnum í verkalýðsfélögunum, sem tóku um þetta ákvörðun, voru það öruggir um vilja fólksins í verkalýðsfélögunum, að þeir tóku á sig þá ábyrgð og hikuðu ekki við að taka hana, sem því fylgdi að svara þeim fsp., sem fyrir þá voru lagðar. Nú dettur mér ekki í hug að halda því fram, að það sé yfirleitt æskileg aðferð eða regla, að kjörnir forustumenn í verkalýðssamtökunum taki einir ákvarðanir í stórmálum, sem varða hagsmuni heilla stétta. Síður en svo. Þar ber að sjálfsögðu öllum sami réttur að ákveða, hvað gera skuli. En í þessu máli kom tvennt til, sem gerði slíka aðferð sjálfsagða. Í fyrsta lagi, að það lá fyrir, að um fjölda ára hefur það verið einróma álit verkalýðshreyfingarinnar, að happasælasta leiðin í hagsmunabaráttunni væri sú að stemma stigu við dýrtíðinni, og þessi löggjöf féll algerlega saman við þá skoðun, og um hana þurfti ekki að fara í neinar grafgötur. Í öðru lagi lá það einnig fyrir, að þessi löggjöf yrði annaðhvort óframkvæmanleg eða verri en engin, ef ekki yrðu teknar svo skjótar ákvarðanir sem gert var. Hér gilti því hið fornkveðna: að hika var sama og tapa. Og forustumenn verkalýðsfélaganna hikuðu ekki, sem betur fór. Nú held ég, að það verði ekki lengur um deilt, að fyrir liggja óyggjandi sannanir fyrir því, að hér var farið að í fullu samræmi við vilja fjöldans í verkalýðsfélögunum. Mikill meiri hluti verkalýðsfélaganna í landinu hefur á liðnu hausti og liðnum vetri gert ályktanir um þessi mál, ályktanir, sem tákna ótvíræðan stuðning við stefnu ríkisstjórnarinnar og þessa löggjöf. Undantekningar eru þar svo fáar, að þær eru ekki fleiri en svo, að þær staðfesta aðeins regluna. Hvergi hefur þetta þó komið gr einilegar fram en á 25. þingi Alþýðusambands Íslands, sem haldið var hér í Reykjavík seint í s. l. mánuði. Þar var gerð ályktun um þessi mál, og segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Lýsir þingið fullum stuðningi sínum við þá ákvörðun sambandsstjórnar, sem strax hlaut ákveðinn stuðning margra stærstu verkalýðsfélaganna, að ríkisstjórnin festi til bráðabirgða vísitölu og verðlag, svo sem gert var um mánaðamótin ágúst og september s. l. Telur þingið, að með þeirri ráðstöfun hafi ekki verið rýrður kaupmáttur vinnulauna.“ Þessi samþykkt var gerð einróma á þinginu. Enginn mælti henni í gegn og enginn greiddi atkv. gegn henni, ekki heldur þeir stjórnarandstæðingar, sjálfstæðismenn, sem þingið sátu. Ég held, að þetta ætti að taka af allan vafa um það, að verkalýðssamtökin líta ekki svo á, að hinn lagalegi réttur til frjálsra samninga hafi á nokkurn hátt verið rofinn fremur en óhjákvæmilega og ævinlega er gert, þegar tímabundnir samningar um kaup eða kjör eru gerðir. Og hér var raunverulega gerður samningur við löggjafann um takmarkaðar kaupuppbætur í skamman tíma, eða fjóra mánuði, gegn fríðindum, sem samtökin mátu jafnmikils og það, sem þau gáfu eftir, og þar er mergurinn málsins. Alþýðusamtökin eru ekki sammála hv. stjórnarandstöðu um það, að nokkur kjaraskerðing hafi átt sér stað, og ég held, að engir ætta að vita betur um verkanir þessarar löggjafar, sem hér um ræðir, en einmitt sá hlutí þjóðarinnar, sem af minnstum efnum verðnr að sjá sér farborða. Það er rétt, að við í verkalýðsfélögunum afsöluðum okkur 6 stiga kauphækkun, sem við áttum rétt á 1. september, í fjóra mánuði. Yfir þennan tíma mundi hún sennilega nema tæpum 500 kr., miðað við fulla vinnu með verkamannskaupi. Við afsöluðum okkur einnig væntanlegri kauphækkun 1. des., sem ég get ekki sagt með fullri vissu hvað mikil er, en varla hefur hún verið meiri en sú, sem átti að koma til greina 1. sept. Þá mundi heildarupphæðin, sem gefin er eftir, nema rúmlega 600 krónum, og það er vitanlega nokkur upphæð. En þá ber einnig að taka til athugunar; hvað í móti hefur komið. Ef við hefðum tekið þessa hækkun, þá hefðu landbúnaðarafurðirnar hækkað um 11.8%, og nú er neyzlan bara á einni tegund landbúnaðarvaranna, mjólkinni, það mikil, að hækkunin á henni einni hefði trúlega tekið um fjórða hluta þessarar upphæðar fyrir hverja meðalfjölskyldu. Og hækkun á kjötvörunum einmitt á þeim árstíma, sem almenn kaup á þeirri vörutegund eru mest, og einnig á öðrum tegundum landbúnaðarvara hefðu vafalaust tekið það, sem eftir var af upphæðinni, og trúlega meira. Við þessar hækkanir hefðu svo bætzt aðrar og sumar mjög miklar, t. d. um 12% hækkun á rafmagni, allmikil hækkun á olíum og eflaust ýmsum öðrum vörutegundum, sem komið hefðu til greina. Þá er engin ástæða til að ganga fram hjá því atriði, að hópur vinnandi manna tekur kaup af aflaverðmæti, en ekki kaupi, og þeirra kjör hafa í engu lækkað við þá löggjöf, sem hér hefur verið framkvæmd, og á ég þar við hlutarsjómennina. Þessi hluti verkalýðsstéttarinnar hefur því með löggjöfinni hlotið umtalsverða launahækkun, og ég tel, að hann hafi verið vel að henni kominn. Það er held ég á allra vitorði, að grundvöllur framfærsluvísitölunnar er þannig úr garði gerður, að hann samræmist ekki því lífsstigi og þeim kröfum til mats og gæða á neyzluvarningi, sem gerðar eru nú á tímum, enda er sá grundvöllur fyrst gerður, þegar aðstæður voru allar aðrar og óhagstæðari fyrir vinnandi fólk en nú er. Ein afleiðing af þessu, af því, að kaupið fylgi eftir verðlaginu gegnum vísitölukerfið, verður því það, að almenn hækkun, verðhækkun á neyzluvörum flestum, gefur ekki næga hækkun á kaupgjaldi, miðað við þær sjálfsögðu kröfur, sem almenningur gerir. Hækkandi verðlag á slíkum vörum hlýtur því óhjákvæmilega að þýða í flestum eða öllum tilfellum raunverulega launalækkun, ef engar bætur eða kauphækkanir fást á móti í einhverri mynd. Þetta hafa fyrrverandi ríkisstj. í landinu vitað mjög vel, ríkisstjórnirnar, sem framkvæmdu gengisfellinguna, komu á bátagjaldeyrinum og lögðu á framleiðslusjóðsgjaldið. Þær hafa vitað þetta jafnvel og verkalýðssamtökin, og þær hafa leitazt við að lækka raunveruleg laun með því að pressa upp verðlagið. Núv. ríkisstj. hefur farið inn á aðra braut með þessari löggjöf. Hún hefur látið það verða eitt af sínum fyrstu verkum að stöðva verðhækkanirnar, og um leið hefur verkalýðsstéttin séð sér hug í því að rétta hönd sína fram til stuðnings. Ég geri að vísu ekki, og þeir munu fleiri, sem gera ekki nein ráð fyrir því, að ríkisstj. sé almáttug í því að halda öllu verðlagi niðri. Þar koma að sjálfsögðu til ýmsir þættir, sem enn eru óviðráðanlegir. En hún hefur gefið um ráð skýlaus loforð, að ekkert verði gert í efnahagsmálunum án fulls samráðs við verkalýðshreyfinguna, og í því felst mikilsverð trygging. Í þessu felast einmitt stærstu breytingarnar á stjórnarstefnu frá því, sem áður var. Verkalýðssamtökin voru ekki spurð ráða 1947, ekki 1950 og ekki í ársbyrjun 1956, og af því sýpur nú öll þjóðin seyðið. Það skiptir vitanlega engu í þessu sambandi, þótt reynt sé að hafa hausavíxl á hlutunum og segja orsökina afleiðingu og afleiðinguna orsök. Því verður ekki haggað, að kjarabarátta verkalýðssamtakanna á undanförnum árum hefur verið afleiðing af vexti dýrtíðarinnar, en ekki orsök, og ætti að vera nægilegt, í bili a. m. k., að benda á það, að síðan 1947 hefur verkalýðshreyfingin aldrei borið fram neinar kröfur um annað en að sér yrði bættur nokkur hluti af þeirri kjararýrnun, sem hún hefur orðið fyrir í gegnum verðhækkanir. Þá kem ég aðeins að síðasta atriðinu í gagnrýni minni hlutans, og hún er um það, að verðbindingin sé óþörf, þar sem heimild hafi verið fyrir hana áður í lögum, og er þar vísað til laga nr. 30 1950, um verðlagseftirlit, verðlagsdóm o. fl. Að sjálfsögðu kemur þetta ekki til greina viðvíkjandi landbúnaðarafurðunum, þar sem um verðlagningu þeirra er fyrir hendi sérstök löggjöf, og ég vil ekki heldur fullyrða, að við það sé átt í áliti minni hlutans. En í þeim lögum, sem minni hlutinn vísar til, eru fyrirmæli um það, að allar verðlagsákvarðanir skuli miða við þörf fyrirtækja þeirra, er hafa vel skipulagðan og hagkvæman rekstur. Með verðhækkunarbanni þessara bráðabirgðalaga er þetta ákvæði raunverulega numið úr gildi um takmarkaðan tíma, og slíkt varð að sjálfsögðu ekki gert nema með nýrri löggjöf. Að sjálfsögðu gera þessi lög ráð fyrir því, að það geti komið fyrir, að kaupsýslumenn og verzlunarmenn verði um takmarkaðan tíma að selja einhverjar vörur jafnvel sér í óhag, en löggjöf um slíkt er að sjálfsögðu nauðsynleg, og hefði verið algerlega óheimilt að grípa til slíkra ráða eftir eldri lögum. Ég tel því, að þessi athugasemd standist ekki gagnrýni fremur en hinar, sem ég hef lítillega gert að umtalsefni. Eins og áður er sagt og nál. á þskj. 127 ber með sér, er fjhn. ósammála um ýmis atriði, sem snerta frv., en er hins vegar sammála um að leggja til, að það verði samþ. án breytinga.



Herra forseti. Hv. þm. Vestm. (JJós), sem tók af hálfu Sjálfstfl. þátt í afgreiðslu þessa máls í hv. fjhn., er fjarstaddur erlendis í erindum Alþingis og ríkisstjórnar og á þess vegna þess ekki kost að mæla fyrir afstöðu sinni í hv. nefnd. Ég taldi þess vegna rétt að fara nokkrum orðum um það mál, sem hér liggur fyrir, og afstöðu Sjálfstfl. til þess. Það er alkunna, að á undanförnum árum, allt frá því í síðustu styrjöld, hefur íslenzkt efnahagslíf mjög átt í vök að verjast fyrir sakir vaxandi dýrtíðar og verðbólgu. Hér hefur átt sér stað stöðug víxlhækkun á verðlagi og kaupgjaldi, og afleiðingarnar af því kapphlaupi hafa orðið þær, að atvinnulífið og þá fyrst og fremst útflutningsframleiðslan hefur komizt í stórfelld vandræði. Löggjafarvaldið hefur hvað eftir annað orðið að gera víðtækar ráðstafanir til þess, að framleiðslan gæti borið sig, og orðið að fara þar ýmsar leiðir, sumar óþekktar hér heima, en aðrar troðnar af öðrum þjóðum. Af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið á síðasta áratug í baráttunni gegn dýrtíð og verðbólgu, má nefna dýrtíðarlöggjöf þá, sem ríkisstj. Stefáns Jóh. Stefánssonar setti í árslok 1947, en sú löggjöf var m. a. í því fólgin, að kaupgjaldsvísitala var fest og tilraun gerð til þess að stöðva víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags. Þegar þessi löggjöf var sett, áttu þrír flokkar aðild að ríkisstj.: Alþfl., sem hafði stjórnarforustuna, Sjálfstfl. og Framsfl. Þessir flokkar voru þá allir sammála um nauðsyn þessara ráðstafana. Það voru ýmsar fleiri ráðstafanir gerðar, lagðir á nýir skattar og ýmsar beinar ráðstafanir gerðar til stuðnings framleiðslunni, sem þá var komin á heljarþröm hallarekstrar. En í stjórnarandstöðu var þá flokkur þess hv. þm., sem nú mælti fyrir því frv., sem hér liggur fyrir til umræðu. Sá flokkur snerist þá mjög hatramlega gegn þessari viðleitni þáv. ríkisstj. til þess að halda verðbólgu og dýrtíð í skefjum. Hann kallaði vísitölubindinguna þrælalöggjöf, hnefahögg í garð verkalýðsins og vísvitandi tilraun til þess að arðræna alþýðu manna. Allt þetta eru ummæli, sem eru hv. þd. í svo fersku minni, að ég sé ekki ástæðu til að rekja þau á þessu stigi málsins nánar. En auðsætt er, að flokkur þessa hv. þm. hefur þó eitthvað lært á þeim tíma, sem síðan er liðinn, þar sem hann nú hefur lagt nafn sitt við bráðabirgðalöggjöf, sem sett var á s. l. sumri, þar sem meginatriðið er skerðing kaupgjalds með festingu vísitölu, því að hvað sem um þetta frv. er sagt og um þann tilgang þess að halda niðri verðhækkunum, þá getur engum dulizt, að kjarni þess er að banna kauphækkanir í samræmi við hækkandi vísitölu, þ. e. að festa vísitöluna á nákvæmlega sama hátt og gert var í árslok 1947 og hv. samflokksmenn þessa hv. frsm. fjhn. nú kölluðu hnefahögg í garð alþýðunnar, arðrán og öðrum álíka hugnæmum nöfnum. Önnur tilraun, sem gerð hefur verið til þess að koma íslenzku efnahagslífi á réttan kjöl og hindra víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags, er lögin um gengisbreytingu og ýmsar víðtækar ráðstafanir í efnahagsmálunum, sem sett voru snemma árs 1950 og Sjálfstfl. hafði forustu um að undirbúa, en Framsfl. og Sjálfstfl. síðar stóðu sameinaðir að í nýrri ríkisstj., sem mynduð var á grundvelli þess frv., sem minnihlutastjórn Sjálfstfl. hafði lagt fram um þessi mál. Þar var gengi íslenzkrar krónu skráð í samræmi við raunverulegt gengi hennar til þess að styðja útflutningsframleiðsluna, og enn fremur var reynt að setja nokkrar skorður við víxlhækkunum kaupgjalds og verðlags með ákvæðum þar um. Um þessar tilraunir, bæði 1947 og 1950, er það í stuttu máli að segja, að enda þótt þær hafi borið verulegan árangur fyrst í stað, þá fór þannig að lokum, að þær runnu út í sandinn. Ef við lítum t. d. á árangur gengisbreytingarlaganna, þá kemur í ljós, að á fyrstu fjórum árunum á eftir tókst að skapa mjög aukið jafnvægi í íslenzkum þjóðarbúskap. Greiðsluhallabúskap ríkisins var útrýmt og fjárhag þess komið á traustan og öruggan grundvöll, og tókst að halda verðlagi nokkurn veginn í skefjum, þegar undan er skilið það áfall, sem yfir reið með Kóreustyrjöldinni og almennt hækkandi verðlagi í heiminum af hennar völdum. Það var reiknað út, að ég hygg á árinu 1955, af hagfræðingum, sem Alþýðusamband Íslands og ríkisstj., sitt í hvoru lagi, fengu til þess að athuga kaupmátt launa, að s. l. tvö ár, þ. e. frá 1953 eða nánar tiltekið frá desember samkomulaginu 1952, frá því að samkomulag var þá gert við verkalýðssamtökin, hefði kaupmáttur launa ekki rýrnað, svo að teljandi væri. Á þessu sést ef til vill greinilegast, að áhrif gengisbreytingarlaganna höfðu orðið í rétta átt. Það hafði tekizt að skapa nokkurn veginn jafnvægi og hindra um skeið kapphlaupið milli kaupgjalds og verðlags. En í þessum efnum var síðan brotið blað í ársbyrjun 1955. Þá settu verkalýðsfélögin fram stórfelldar kröfur um hækkað kaupgjald, kröfur, sem námu þá allt að 74%, og það er rétt, að hv. þm. hafi þá staðreynd í huga, þegar þeir minnast ummæla hv. 8. landsk. hér áðan um það, að verkalýðshreyfingin hefði á undanförnum árum aldrei sett fram kröfur, sem miðuðust við annað en að vega upp á móti þeim verðhækkunum, sem orðið höfðu, og skerðingu á launum. Í ársbyrjun 1955 voru þessar kröfur settar fram og háð stórfelld verkföll, þau lengstu og harðsvíruðustu verkföll, sem hér hafa verið háð á síðari árum. Niðurstaðan varð sú, að á árinu 1955 hækkaði kaupgjald að meðaltali á Íslandi um 22%. Þegar þessi verkföll hófust, var það vitað mál, að meginhluti útflutningsframleiðslunnar var rekinn með stórfelldu tapi. Það var þess vegna ljóst, að það var allt annað en hagsmunir launþega og verkalýðsins í landinu yfirleitt, sem hafðir voru bak við eyrað, þegar kröfurnar um hinar stórfelldu kauphækkanir voru settar fram í ársbyrjun 1955, enda var það líka játað af þeim, sem þeirri kröfugerð stýrðu, að verkföllin væru fyrst og fremst pólitísks eðlis. Þau voru hafin með bréfaskriftum forseta Alþýðusambandsins til stjórnmálaflokkanna, vinstri flokkanna svokölluðu í landinu, þar sem skorað var á þá að nota nú tækifærið til myndunar ríkisstj., svokallaðrar vinstri stjórnar. Það, sem var að gerast þess vegna í ársbyrjun 1955 með verkföllunum, var ekki það, að verkalýðurinn væri að rísa upp til baráttu fyrir hagsmunum sínum. Mikill meiri hluti fólks í landinu vissi, að kauphækkun, eins og þá stóð á, eins og hallarekstri atvinnulífsins var háttað, þýddi alls ekki kjarabætur fyrir verkalýðsstéttirnar og launþega almennt. En niðurstaðan varð, eins og ég sagði áðan, sú, að kaupgjald hækkaði á árinu 1955 að meðaltali um 22%, þegar öll áhrif voru komin fram. Eftir að það hafði gerzt, eftir þessar stórfelldu launahækkanir, eftir að þetta stórfellda kapphlaup var hafið milli kaupgjalds og verðlags og eftir að búið var að brjóta niður alla varnargarða frá gengisfellingarlöggjöfinni 1955, mátti segja, að tekið hefði verið úr öllum flóðgáttum dýrtíðarinnar. Fyrri hluta þessa árs hélt verðlag og kaupgjald áfram að hækka. Á s. l. vori, í marz eða aprílmánuði, fluttu sjálfstæðismenn, sem þá voru enn í stjórnarforustu, till. um það innan þáv. hæstv. ríkisstj., að reynt yrði að sporna nokkuð við fæti til bráðabirgða. Þeir lögðu til, að auknar yrðu mjög niðurgreiðslur á verðlagi ýmissa nauðsynjavara. Þeir lögðu þetta fyrst og fremst til sem bráðabirgðaráðstöfun, meðan unnið væri að frambúðarráðstöfunum í þessum efnum og meðan kosningar færu fram og aukið pólitískt jafnvægi skapaðist í landinu. Samstarfsmenn okkar í ríkisstj., hv. framsóknarmenn, snerust þá gegn þessum till. Niðurstaðan hefur svo orðið sú, að á s. l. sumri hefur kaupgjald og verðlag haldið áfram að hækka á víxl. Vísitalan hefur hækkað allverulega á árinu, og engar ráðstafanir voru gerðar til þess að hindra vöxt dýrtíðar, fyrr en núv. hæstv, ríkisstj. setti brbl. þau, sem hér liggja nú fyrir til umræðu og staðfestingar á hv. Alþingi. Ég vil segja það, sem bent hefur verið á af okkur sjálfstæðismönnum, að það hefði orðið miklum mun hægara að ýmsu leyti að ráða við þessi mál nú, ef fylgt hefði verið till. okkar á s. l. vori, ef verðlaginu hefði verið haldið niðri og þar með kaupgjaldsvísitölunni. Sú byrði, sem launþegarnir nú hafa orðið að taka á sig með þessum bráðabirgðaráðstöfunum, hefði orðið allmiklu léttari, ef okkar till. hefði verið fylgt á s. l. vori. Um þetta tjóar nú ekki að fjölyrða, þetta tilheyrir liðnum tíma, en engu að síður er rétt, að þetta komi fram í umr. um þetta mál nú. Eins og bent er á í grg. hv. þm. Vestm. (JJós) í nál. um frv. það, sem hér liggur fyrir, er meginefni þessa frv. tvíþætt: annars vegar almennt bann við verðhækkunum, hins vegar ákvæði um, að ekki skuli greidd hærri dýrtíðaruppbót á kaup en nemur 78% grunnlauna, og verð landbúnaðarafurða í samræmi við það. Hv. þm. Vestm. bendir réttilega á það, að í lögum voru ákvæði, sem gerðu kleift að banna hækkun verðlags. Þetta frv. er þess vegna fyrst og fremst um skerðingu á kaupgreiðslum og skerðingu á samningsrétti verkalýðsfélaga, en ekki um bann við verðhækkunum, eins og hv. 8. landsk. vildi láta liggja að hér áðan. Hæstv. ríkisstj. hafði heimild í gildandi lögum til þess að stöðva hækkun verðlags, en hún hefur sennilega talið líta betur út gagnvart launþegum, að hún hefði í ákvæðum, þar sem kaupgjaldsgreiðslur væru skertar, einnig ákvæði um bann gegn verðhækkunum. Það þarf ekki að endurtaka það, sem lýst hefur verið yfir af hálfu sjálfstæðismanna, bæði í grg. hv. þm. Vestm. í þessu nál. og eins í hv. Nd., að sjálfstæðismenn eru alltaf reiðubúnir til stuðnings við hvers konar skynsamlegar ráðstafanir í baráttunni gegn dýrtíð og verðbólgu. Ég gæti rakið þá sögu lengra, sem ég aðeins hef drepið á hér á undan, að á undanförnum árum hafa sjálfstæðismenn alltaf verið í fararbroddi í baráttunni gegn verðbólgunni, gegn rýrnandi verðgildi peninganna og gegn versnandi aðstöðu framleiðslunnar. Við höfum sífellt varað þjóðina við þeirri geigvænlegu hættu, sem í því felst, að atvinnuvegir hennar séu stöðugt reknir með vaxandi halla og að aðstaða þjóðarinnar til samkeppni á erlendum mörkuðum verði stöðugt verri og verri. Þess vegna hljótum víð sjálfstæðismenn að styðja þá viðleitni, sem telst til baráttu gegn vaxandi verðbólgu og dýrtíð í þessu frv., og að sjálfsögðu er okkur ljúft að viðurkenna það, að í þessu frv. felst ákveðin viðleitni til þess að halda niðri verðlagi og til þess að stöðva víxlhækkun kaupgjalds og verðlags. Hitt er svo annað mál, að við höfum talið sjálfsagt og þjóðina eiga rétt á því af okkar hálfu, að bent væri á ýmiss konar yfirborðshátt í sambandi við þessa lagasetningu, og kem ég þá með nokkrum orðum að ræðu hv. frsm., hv. 8. landsk., hér áðan. Hann byrjaði á því að tala um málsmeðferðina, og hann lagði áherzlu á það, að í raun og veru væri þessi löggjöf samningur á milli verkalýðs og bænda annars vegar og ríkisstj. hins vegar um það, að kaupgjaldi og verðlagi skyldi haldið niðri um skeið, og hv. þm. skýrði frá því, að það hefði verið haft samráð við verkalýðsfélögin og við bændasamtökin, áður en þessi löggjöf hefði verið sett. Það er nú ef til vill að bera í bakkafullan lækinn að fara að svara þessu, svo oft er búið að gera það. En staðreyndirnar í þessu máli eru þær, að það voru engin samráð höfð við verkalýðsfélögin í heild. Það var, daginn áður en löggjöfin var sett eða í þann mund. sem var verið að prenta bráðabirgðalögin, hóað saman fundi formanna nokkurra þeirra verkalýðsfélaga hér í Rvík, sem náðist til, og þeir látnir standa frammí fyrir gerðum hlut. Til verkalýðsfélaganna úti um land var alls ekki leitað. Það, sem gerzt hefur í þessu máli um samráð við verkalýðsfélögin um setningu þessarar löggjafar, er þess vegna ekkert annað en það, að hæstv. félmrh., sem forgöngu hafði um setningu þessara brbl., sem hér liggja fyrir til staðfestingar, hefur haft samráð við örfáa menn innan verkalýðshreyfingarinnar, en ekki við verkalýðshreyfinguna í heild. Það er óþarfi að láta það standa ómótmælt hér í hv. þd., þessar stöðugu falsyfirlýsingar um það, að verkalýðssamtökin í heild hafi staðið að setningu þessarar löggjafar og það sé um einhvern samning að ræða milli þeirra og hæstv. ríkisstj. um þetta mál. Því fer víðs fjarri. Það veit hver einasti maður, sem er meðlimur í verkalýðsfélagi úti um allt land, að þetta er falsyfirlýsing og blekking. Það eru örfáir menn hér í Rvík, sem hæstv. félmrh. talaði við um þessi mál, og aðrir ekki, og slíkt verður aldrei kallað samráð við verkalýðssamtökin í landinu. Það hefði a. m. k. ekki verið kallað samráð, ef það hefðu verið sjálfstæðismenn, sem stóðu að setningu brbl. Þá er hætt við því, að það hefði verið efnt til mótmælafunda og stráð mótmælaályktunum yfir Alþingi gegn þessum brbl., ef það hefðu verið sjálfstæðismenn, sem slík samráð hefðu haft við verkalýðsfélögin um setningu jafnþýðingarmikillar löggjafar, sem snertir jafnmjög hagsmuni fólksins og raun ber vitni. Sama máli gegnir um bændasamtökin, og þar er falsið enn augljósara, vegna þess að það var enn hægara um vik að hafa raunverulega samráð við samtök bænda. Samtök bænda eru ekki byggð upp af hundruðum lítilla félaga úti um allt land, heldur eru það heildarsamtök eins og Búnaðarfélag Íslands, Stéttarsamband bænda og framleiðsluráð landbúnaðarins. Það var ákaflega auðvelt að ná stjórnum þessara samtaka saman eða jafnvel að ná saman fundi í Stéttarsambandi bænda. Ekkert slíkt var gert. Það var talað sumpart í síma og sumpart munnlega við formann Stéttarsambandsins, en við stjórn Stéttarsambandsins sem heild var ekki rætt einu orði. Við stjórn Búnaðarfélagsins sem heild var ekki rætt eitt orð heldur. Við stjórn framleiðsluráðs sem heild ekki heldur. Hvers konar samráð voru þá höfð við stéttarsamtök bænda? Og hvers konar samningur er hægt að tala um að hafi verið gerður milli bændastéttarinnar og ríkisstjórnarinnar á grundvelli slíks samráðs? Það hefur líka komið fram frá bændum úr öllum landshlutum, að hér var ekki um neitt samráð að ræða. Og á aðalfundi Stéttarsambands bænda, sem ég hafði þá ánægju að sitja norður á Blönduósi, datt engum manni í hug að halda því fram, að það hefði verið haft samráð við Stéttarsambandið eða við önnur samtök bænda. Þvert á móti kom fram snörp gagnrýni á ríkisstjórnina fyrir vinnubrögð hennar í þessum málum, og henni var ekki einu sinni mótmælt. Ég álít þess vegna, að hv. 8. landsk. þurfi að læra betur, hann þurfi að flytja fram gleggri rök fyrir því, sem hann var að segja hér áðan um samráð ríkisstjórnarinnar við stéttarsamtökin, ef hann ætlar að fá hv. þingdeild til þess að trúa orðum sínum. Ég vil í þessu sambandi einnig minna á samþykkt Sjómannafélags Reykjavíkur, eins stærsta verkalýðsfélagsins hér í Reykjavík, sem kom saman til fundar nokkru eftir að þessi löggjöf hafði verið sett. Þar var samþykkt, með að ég held samhljóða atkv., till., þar sem vinnubrögð ríkisstjórnarinnar voru vítt og því lýst yfir, að ekkert samráð hefði verið haft við Sjómannafélagið, sem þó er eitt stærsta verkalýðsfélag í landinu. Nei, það liggur fyrir sannað, þannig að ekki verður vefengt, að við stéttasamtökin, hvorki bænda né verkalýðsins almennt, hafi ekki verið höfð nokkur samráð um setningu þessarar löggjafar. Einstakir ráðherrar hafa rætt við nokkra flokksmenn sína í samtökunum, en samtökin sem heild hvergi komið nærri né verið kvödd til ráða. Hv. 8. landsk. sagði hér áðan, að það hefði verið skoðun verkalýðssamtakanna á undanförnum árum, að happasælasta leiðin til þess að stemma stigu við dýrtíðinni væri að tryggja kaupmátt launanna, ef ég tók rétt eftir. Ég skal ekki draga í efa, að þetta hafi verið skoðun mikils meiri hluta verkalýðsins í landinu, almennings, fólksins í verkalýðsfélögunum, að áhrifamesta leiðin, að happasælasta leiðin til þess að stemma stigu við dýrtíðinni væri að tryggja kaupmátt launanna. En ég fæ ekki séð, að framkvæmdin hafi verið sú, sem hv. þm. vildi vera láta í þessu máli. Ef við lítum til baka til 1955, sem ég ræddi nokkuð um hér áðan, þá verður það ljóst, að öllum forustumönnum verkalýðssamtakanna var, eins og almenningi í landinu, þá ljóst, að það var ekki hægt að bæta kjör almennings í landinu með því að hækka kaupgjaldið þá. Útflutningsframleiðslan var rekin með stórfelldum halla, og hækkun kaupgjalds hlaut að hafa í för með sér aukinn halla framleiðslunnar og auknar álögur á almenning til þess að fá framleiðslunni nokkurn hluta af því fjármagni aftur, sem hún hafði ranglega verið krafin um. Staðreyndin er því miður sú, að verkalýðssamtökunum hefur á undanförnum árum verið beitt samvizkulaust af kommúnistum fyrir vagn dýrtíðarinnar, fyrir kapphlaup milli kaupgjalds og verðlags. Hagsmunir almennings, launþega og verkalýðs, hafa þar ekki verið hafðir í huga, heldur pólitísk nauðsyn þess flokks, sem mest áhrif hefur haft í stærstu verkalýðsfélögum landsins. Þetta er sú ömurlega staðreynd, sem ekki verður sniðgengin. Í henni á ógæfan rætur sínar, sú ógæfa, að hallarekstur framleiðslunnar hefur orðið meiri og meiri, íslenzk króna hefur orðið verðminni og verðminni og þjóðfélagið allt hefur efnahagslega séð að vissu leyti gengið úr skorðum. Ég minnist þess líka, að hæstv. núverandi fjmrh. undirstrikaði einmitt þessa staðreynd í umræðum á Alþ., sem fram fóru á fyrri hluta þessa árs, í eldhúsumræðum. Hann tók þáverandi stjórnarandstöðu og þá fyrst og fremst kommúnista til bæna og spurði: Hvað eruð þið að deila á ríkisstj. fyrir það, að hún þarf nú að afla sér aukinna tekna til þess að standa undir bagganum af verðbólgunni, - þið, sem lögðuð grundvöllinn að því kapphlaupi milli kaupgjalds og verðlags, sem gert hefur þetta nauðsynlegt? Ég er fyllilega sammála hæstv. fjmrh. um þetta. Ég efast hins vegar um það, að hann mundi vilja standa við þessi ummæli sín í dag, þegar hann er kominn í stjórnarsamvinnu með sjálfum bölvaldinum, með kommúnistum, sem hafa leynt og ljóst unnið að því að svíkja íslenzkt efnahagslíf, grafa undan afkomugrundvelli framleiðslunnar og rýra afkomuöryggi fólksins. Ég segi: Það er mjög ánægjulegt, þegar talsmaður kommúnistaflokksins mælir þau orð, sem hv. 8. landsk. viðhafði hér áðan. Við skulum vona, að þessir háu herrar standi við þessi orð, ekki bara út þetta þing, heldur áfram, ekki bara meðan þeir eru í ríkisstj. sjálfir, því að meðan þeir voru ekki í ríkisstj. höfðu þeir allt aðra afstöðu. Annars get ég ekki látið undan fallast að benda á það, að einmitt í dag, á sama tíma sem þetta frv. kemur til 2. umr. hér í þessari hv. þingdeild, skýtur þeirri hugsun upp og er ekkert leynt í málgagni stærsta stjórnarflokksins, þ. e. a. s. kommúnistaflokksins, að svo kunni að fara, að núverandi stjórnarflokkar svíki í þessu máli eins og þeir hafi svikið í utanríkismálunum og varnarmálunum. Þjóðviljinn segir það hreinlega í morgun í lok leiðara síns: Stjórnarflokkarnir, Framsfl. og Alþfl., hafa svikið í varnarmálunum, og hver veit, nema þeir ætli sér nú að svíkja líka í dýrtíðar- og verðlagsmálunum? Það er ekkert að furða, þó að það setji að manni nokkurn efa um, að full heilindi liggi á bak við þau fögru orð, sem frsm. kommúnista, sem mælir nú fyrir hönd meiri hl. hv. fjhn., lét sér hér um munn fara áðan. Þrátt fyrir allt, sem gerzt hefur milli Sjálfstfl. og hinna annarra lýðræðisflokka, hef ég þó meiri trú á því, að þeir mæli af fullum heilindum, þegar þeir tala um nauðsyn þess að skapa jafnvægi í íslenzku efnahagslífi og bæta úr því öngþveiti, sem af moldvörpustarfsemi kommúnista hefur á undanförnum árum leitt yfir íslenzka framleiðslu og efnahagslíf. En af þessu tilefni, sem gefið er af málgagni stærsta stjórnarflokksins í dag, um það, að svo kunni að fara, að hinir stjórnarflokkarnir svíki í efnahagsmálunum, vildi ég nú leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh., sem er eini hæstv. ráðh., sem er viðstaddur, - því að hæstv. félmrh., sem leggur þetta frv. fram, hefur aldrei sýnt hv. þingdeild þá virðingu að vera viðstaddur, þegar málíð er rætt, - ég vildi leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hverjar þær ráðstafanir séu, sem væntanleg eru frv. um á næstu dögum. Ég vil enn fremur beina þeirri fsp. til hans, við hvaða rök þessar dylgjur málgagns stærsta stjórnarflokksins í dag styðjast. Ég álít, að hv. þd. eigi nokkurn rétt á því að fá upplýsingar um þetta frá hæstv. ríkisstj. nú. Það er vissulega alvarlegt mál, að nú þegar nokkrir dagar eru eftir af gildistíma þeirra ráðstafana, sem hér liggja fyrir til umr., skuli aðalmálgagn stærsta stjórnarflokksins láta liggja að því, að allt samkomulag kunni að vera að splundrast um lausn í þessum þýðingarmiklu málum vegna ósamkomulags og jafnvel beinna svika af hálfu ákveðinna hluta ríkisstjórnarinnar. Ég álít, að Alþ. og jafnframt þjóðin í heild eigi rétt á því að fá upplýsingar um þetta frá hæstv. ríkisstjórn, því að vitanlega verður að taka það alvarlega, þegar málgagn stærsta stjórnarflokksins setur fram slíkar staðhæfingar, að það séu yfirvofandi svik í þessum málum líka, eftir að búið sé að svíkja í öðrum stærsta málaflokki stjórnarinnar, þ. e. í varnarmálunum og utanríkismálunum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál á þessu stigi þess. En ég vil að lokum endurtaka það, að Sjálfstfl. er reiðubúinn til þess að styðja hverjar þær ráðstafanir, sem skynsamlegar eru, til sköpunar jafnvægis í efnahagsmálum Íslendinga og til stuðnings við framleiðslu þeirra og til sköpunar aukins afkomuöryggis fyrir almenning. Í þessu frv. er einungis um bráðabirgðaráðstafanir að ræða, bráðabirgðaráðstafanir, sem að vísu í eðli sínu stefna í rétta átt. Það, sem á eftir kemur, og það, sem ég nú var að spyrja hæstv, forsrh. um, skiptir öllu máli.



Herra forseti. Hv. þm. N-Ísf. endaði ræðu sína á þá leið, að Sjálfstfl. væri tilbúinn að styðja þetta frv., vegna þess að hann teldi það vera spor í þá átt að stöðva verðbólguna í landinu og að manni skildist spor í þá átt að sjá atvinnuvegunum farborða. Jafnframt eða rétt áður hafði þó þessi sami þm. þau orð um frv., að það væri eiginlega um ekkert annað en kauplækkun, og fer þá út frá því að verða skiljanlegri afstaða Sjálfstfl. Sem sagt, flokkur hans er fyrst og fremst tilbúinn að styðja þetta frv. af því, að hann telur það vera kauplækkun og eiginlega ekkert annað. Málið horfir öðruvísi við frá mínum bæjardyrum séð. Ég tel, að verkalýðshreyfingin hafi einmitt verið með þessum lögum vegna þess, að hún skoðaði þau ekki sem kauplækkun, heldur þveröfugt sem kjarabót. Ég held, að ég hafi komið það nákvæmlega inn á það í ræðu minni, áð ég sé ekki neina, ástæðu til þess að færa að því frekari rök en ég gerði þá. En þessi stefna Sjálfstfl., sem kemur fram í sjálfri röksemdinni fyrir því, að flokkurinn sé nú með frv., lýsir mætavel eðli Sjálfstfl. Hann hefur aldrei - ég held; að það sé óhætt að segja - frá því að verkalýðssamtökin urðu til í þessu landi fyrir um hálfri öld eða rúmlega það, verið með því, að kaupgjald yrði hækkað. Hann hefur aldrei á þessu tímabili notað aðstöðu sína, hvorki sem stjórnarflokkur né með málflutningi sínum á öðrum vettvangi, til þess að berjast fyrir bættum kjörum. Á þessu tímabili hafa lífskjörin, hefur kaupmáttur launanna margfaldazt, sennilega ekki minna en ferfaldazt, og þjóðin hefur getað staðið undir þessu. Og það, sem hefur gert það fært, er fyrst og fremst það, að verkalýðssamtökin hafa knúið afturhaldið, íhaldið, þá, sem hafa haft auðmagnið í landinu, til þess að bæta framleiðslutækin. Afleiðingar af kröfum verkalýðsfélaganna hafa oft og tíðum verið þær, að það hefur verið reynt að gæta meiri hagsýni, „modernisera“ framleiðslutækin og gera þau þannig hæfari til þess að standa undir þeim kröfum, sem fólkið óhjákvæmilega hefur gert. Á móti þessu hefur Sjálfstfl. alltaf staðið, og mér þætti reyndar bara trúlegt, að ef hann hefði alltaf ráðið, þá hefðum við ekki einu sinni þilskip til að róa á nú, hvað þá togara eða önnur fullkomin framleiðslutæki. Hv. þm. N-Ísf. vildi vefengja, að það hefði verið stefna verkalýðshreyfingarinnar á undanförnum úrum að halda kaupmættinum á þann hátt að sporna við dýrtíðinni, og benti sérstaklega á verkfallið 1955 í því sambandi. Ég held, að þessi hv. þm., sem er greindur maður, hljóti að skilja það, að því aðeins er möguleiki fyrir verkalýðshreyfinguna að hafa bein áhrif á þennan hátt, að hún hafi áhrif á stjórnarstefnuna í landinu. Hún ætti að geta það núna, vegna þess að hún getur haft sín áhrif þar. En hún gat það ekki 1955, vegna þess að Sjálfstfl. var þá of mikils ráðandi um stjórnarstefnuna í landinu. Ég vil líka benda þessum hv. þm. á það, sem honum raunar hlýtur að vera kunnugt, að samkv. gildandi vinnulöggjöf er lagt blátt bann við því, að verkalýðsfélögin noti samtakamátt sinn, eina vopnið, sem þau hafa til þess að koma fram málum á þeim vettvangi, sem sagt verkfallsvopnið, í öðrum tilgangi en að knýja fram bætur á kaupi sínu og kjörum. Verkföll, sem háð eru í öðrum tilgangi, eru ólögleg samkv. vinnulöggjöfinni og koma því ekki til greina. Þess vegna er verkalýðssamtökunum nauðugur sá kostur, ef þau vilja fá kjör sín bætt, á hvern hátt sem er, að setja það í fyrstunni fram sem kaupkröfur. Hitt er svo aftur annað mál, að þeim er náttúrlega í sjálfsvald sett að falla frá þeim kröfum að meira eða minna leyti, ef einhver boð eru um það frá stjórnarvöldunum eða öðrum, sem ráð hafa í því efni, að koma til móts við hagsmuni þeirra á annan hátt, og til þess hafa verkalýðssamtökin alltaf verið reiðubúin, þrátt fyrir það þó að þau hafi sett fram kaupkröfur. Þessu til sönnunar er vel hægt að benda á t. d. verkfallið 1952, sem var að mestu leyti leyst einmitt með löggjafaratriðum, sem komu til móts við kröfurnar og bættu þær upp, þannig að verkalýðsfélögin gátu fallizt á að hverfa frá kauphækkunarkröfunum, sem þau voru vegna lagabókstafsins neydd til að bera fram. Þá voru þau reiðubúin til þess að falla frá þeim gegn öðrum ívilnunum. Og þannig hefur þetta oftast nær verið, þótt hv. þm. N-Ísf. vilji hafa um það aðra skoðun. Hann minntist á það, að 1955 hefðu verkalýðsfélögin gert kröfu um 74% kauphækkun. Ég verð nú að segja það, að þó að ég ætti nokkurn hlut að þeim kröfum, sem þá voru settar fram, rekur mig ekki minni til þess, að þetta hafi við rök að styðjast. Þvert á móti held ég, að kröfurnar hafi a. m. k. að jafnaði verið í kringum 30%, og það vita allir um kröfur, sem settar eru fram í byrjun vinnudeilna, að það dettur engum í hug, að þær nái fyllilega fram að ganga. En sá grundvöllur, sem miðað var við, sem verkalýðsfélögin höfðu til hliðsjónar, þegar þessar kröfur voru ákveðnar, var sá útreikningur, sem þau höfðu látið fara fram á breytingu kaupmáttarins frá 1947 til 1955. Og fyrir því liggja alveg óyggjandi rök hagfræðinga, að þessi kjararýrnun, sem orðin var á þessu tímabili, væri í kringum 20%, þegar ekki var tekið tillit til húsaleigunnar, sem hafði þó hækkað miklu meira á þessu tímabili en nokkur vara eða nokkuð annað, sem menn þurfa sér til framfæris. Og Sjálfstfl. er m. a. mest þakkandi fyrir þá gífurlegu hækkun. Það er því óhætt að fullyrða, að á þessu tímabili, sem þarna er rætt um, hafi launakjörin raunverulega verið búin að lækka um nokkuð mikið yfir 20%. Nú vitnaði hv. þm. í það, að á árunum, mig minnir að hann segði 1952-53, hefðu ekki orðið miklar breytingar hvað viðkom kaupmættinum. Þetta kann nú að vera rétt, að á þessu tímabili hafi ekki verið um stórkostlega kjararýrnun að ræða, eins og kom fram í áliti Ólafs Björnssonar og Klemenzar Tryggvasonar, sem þeir gerðu um þetta, nokkrar kjararýrnanir, var ekki þá heldur tekið tillit til húsaleigunnar, sem tók einmitt gífurleg stökk upp á við á þessum árum. Ég get skilið það, að það geti verið frambærilegt sjónarmið, séð frá bæjardyrum þessa hv. þm., að verkalýðshreyfingin hefði átt að sætta sig við það, að kjör hennar versnuðu stórkostlega einmitt á þessum tíma, og er ósköp skiljanlegt út frá því sjónarmið hans og hans flokks. Sá flokkur hefur alltaf talið, að verkalýðurinn hefði of mikið kaup og öll bölvun stafaði af því, að honum væri borgað of mikið. Það hefur verið fyrsta og síðasta, sem sá flokkur hefur talið til bjargar, að lækka kaupið, - fyrsta og síðasta úrræðið. En frá sjónarmiði verkalýðshreyfingarinnar er vitanlega allt annað. Það hafa aldrei verið minni ástæður til þess að sætta sig við kjararýrnanir en einmitt á árunum frá 1947, aldrei í sögu þjóðarinnar. Einmitt á þessu tímabili óx framleiðslan meira en dæmi voru til áður. Við eignuðumst stórkostlegri og afkastameiri tæki, bæði til þess að veiða fisk, til þess að verka fisk og yfirleitt í öllum greinum þjóðarbúskaparins. Og ég hef alltaf haldið, að það væri einmitt framleiðslan, sem gæti staðið undir kauphækkunum, að aukin framleiðsla þjóðar ætti að geta bætt lífsstigið, en ekki öfugt. Og hafi það nú verið svo, að eitthvert vit hafi verið í kaupinu, eins og það var 1947, og kaupmætti launanna þá, er það algerlega óafsakanlegt út frá öllum sjónarmiðum séð að lækka kaupið, um leið og framleiðslutækin og gjaldeyrisframleiðslan jókst meira en nokkru sinni áður. Hv. þm. gerði tilraun til þess að bera saman vísitölubindingu 1947 og þessa löggjöf, sem nú hefur verið sett. Ég benti á það í framsöguræðu minni, hvernig verkalýðssamtökunum hefði verið boðið, hvernig hefði verið komið til móts við þau frá hendi bæði bændasamtakanna og ríkisstjórnarinnar og hvernig verkalýðssamtökin hefðu metið það sem hagsbót fyrir sig að ganga að þessu. Það var ekkert slíkt gert, þegar vísitölubindingin var gerð í tíð stjórnar Stefáns Jóhanns - ekki neitt, og vegna þess er það ekki sambærilegt á nokkurn hátt. Og ég verð að segja það, að mér finnst þurfa mikil brjóstheilindi til, þegar fulltrúi Sjálfstfl. stendur hér upp og óskapast yfir því, að það hafi ekki verið haft samráð við verkalýðsfélögin um þetta mál. Ég veit ekki til þess, að þegar hann hefur verið í stjórnaraðstöðu, hafi hann nokkurn tíma gert minnstu tilraun til þess að hafa samráð við verkalýðssamtökin. Hann hefur aldrei spurt þau um neitt. Hann hefur vissulega talið sér fært að taka allar sínar ákvarðanir án þess að kveðja verkalýðssamtökin eða forustumenn þeirra til og spyrja þá ráða. Í framhaldi af þessu fullyrðir þm., að hér sé farið með falsyfirlýsingar og staðlausa stafi, þegar því er haldið fram, að það hafi verið haft samráð við verkalýðsfélögin, það hafi bókstaflega ekkert samráð verið haft, það hafi engir menn utan Reykjavíkur verið að spurðir, aðeins örfáir flokksmenn hafi verið til kvaddir hér, kallaðir saman klíkufundir flokksmanna. Ég vil bara sýna fram á það með litlu dæmi, hvernig þessi hv. þm. veður reyk í þessu. Ég veit það t. d. í mínu stéttarfélagi, Verkamannafélagi Akureyrarkaupstaðar, og verkalýðsfélögunum á Akureyri, að þau héldu sameiginlegan fund vegna þessa máls, allar stjórnir félaganna og fulltrúaráðið, - með stærri fundum, sem þar eru haldnir, um 60–70 manns, - og þar var samþykkt einum rómi að lýsa yfir stuðningi við þessar aðgerðir. Ég held, að það hafi verið tvö atkv. á móti samkomulaginu á þessum fundi. Í því héraði, þar sem hv. þm. ætti að vera kunnugastur, á Vestfjörðum, var mér sagt af kunnugum mönnum núna á Alþýðusambandsþinginu, að fyrst hefði verið rætt um þetta við forseta sambandsins, Björgvin Sighvatsson, hann hefði síðan eftir tiltækilegum leiðum talað við formenn allra verkalýðsfélaganna í fjórðungnum. Ég hef fulla ástæðu til þess að ætla, að þetta sé algerlega rétt, og það kemur a. m. k. heim við það, sem annars staðar hefur gerzt, þar sem ég veit vel um, að ekki er um neitt fals að ræða varðandi þetta. Aðrir eru kunnugri því, hvernig Stéttarsamband bænda og bændastéttin hefur verið spurð ráða um þetta. En mig minnir, og það er mikið misminni hjá mér, ef í sambandi við umr. í Nd. kom ekki fram yfirlýsing frá formanni Stéttarsambandsins, þar sem því var lýst, að meiri hluti stjórnar Stéttarsambandsins a. m. k. - og ég held framleiðsluráðsins líka - hafi verið að spurður og hafi sagt sitt álit. Ég verð að sjálfsögðu að biðja hv. þm. N-Ísf. að afsaka það, að ég er ekki enn farinn að lesa leiðara Þjóðviljans frá því í dag, svo að ég get ekki gert að umtalsefni þau svikabrigzl, sem hann telur að þar séu í garð samstarfsflokka Alþýðubandalagsins í ríkisstj. En ég þykist vita, að þm. sé ekki svo gleyminn, að hann sé svo langminnugur, að hann minnist kannske eitthvað sambúðarinnar á stjórnarheimilinu, þegar hans flokkur var í ríkisstj. Mig a. m. k. rekur glögglega minni til þess, að þá hafi Sjálfstfl. verið með dagleg, að ég held, a. m. k. vikuleg svikabrigzl á hendur samstarfsflokki sínum, svo að ég held, að vegna þessa leiðara þurfi hann a. m. k. að svo komnu máli ekki að hafa neinar áhyggjur.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að tala hér langt mál, og tilefnið er ekki svo stórvægilegt, að ég tek til máls, að ég þurfi að eyða mörgum orðum að því að svara. Það er í fyrsta lagi, að ekki hafi verið leitað til stéttanna. Það er svo margrætt, að ég held, að þess gerist ekki þörf að ræða það atriði nánar og hrekja oftar en gert hefur verið þá staðhæfingu, að ekki hafi verið leitað til stéttanna. Það var gert rækilega af forseta Alþýðusambands Íslands m. a. og færðar fram sannanir fyrir því, að leitað var til verkamannasamtakanna á þann fullkomnasta hátt, sem hægt var að koma víð á stuttum tíma. Ef hefði átt að halda fund í hverju félagi á landinu, hefði það sennilega tekið lengri tíma en svo, að þessi brbl. hefðu nokkurn tíma verið sett. Annars þarf ég engu að bæta við um þetta atriði. Hv. 8. landsk, hefur gert því skil. Að því er snertir, að ekki hafi verið leitað til bændasamtakanna, gegnir þar sama máli. Það hefur oft verið rætt, og fyrir liggja alveg greinilegar yfirlýsingar frá formanni Stéttarsambands bænda um, að það var gert. Vitanlega leitar stjórnin til trúnaðarmanna samtakanna, og þeir ráða síðan í meginatriðum, hvenær þeir telja sig hafa fengið nægilegar upplýsingar um vilja stéttarinnar, og gera það á þann hátt, sem þeir telja fullnægjandi. Það er upplýst mál, að það var leitað til allra í stjórn Stéttarsambands bænda nema eins manns, sem ekki náðist til, vegna þess að hann var á ferðalagi, og það er jafnframt upplýst af form. stéttarsamtakanna, að það var leitað til meiri hluta framleiðsluráðs. En það er náttúrlega fyrst og fremst stjórn stéttarsamtakanna, sem er aðili í þessu máli. Að það hafi komið fram vítur á ríkisstj. á fundi Stéttarsambandsins núna s. l. haust, á fundi,. sem var haldinn á Blönduósi, er rangt, eins og er tekið greinilega fram í yfirlýsingunni, sem ég fékk frá formanni Stéttarsambands bænda, vegna þess að þessum brigzlum var stöðugt haldið á lofti í Nd. Segir í yfirlýsingunni, að það hafi komið fram ein rödd eins manns á fundinum um óánægju út af þessari löggjöf og hennar gætti svo lítið, að það tók enginn undir það. Þetta stendur í yfirlýsingunni frá form. Stéttarsambands bænda. Svo eru það áhyggjur hv. þm. N-Ísf. út af því, að stjórnin sé nú alveg að klofna. Ég skil náttúrlega mætavel, að hann hafi áhyggjur af því og sérstaklega skrifum þeirra blaða, sem að ríkisstj, standa. En einnig þar þarf litlu við að bæta það, sem hv. 8. landsk. sagði hér. Það má minna jafnfróðan mann og hv. þm. N-Ísf. á það, að í sambræðslustjórnum er ekki alltaf samkomulag og það af þeirri einföldu ástæðu, að að samsteypustjórnum standa flokkar með mismunandi skoðanir. Það er áreiðanlega svo greinilega í minni allra, að ekki þarf að fara um það mörgum orðum, að í landinu eru uppi þrjár skoðanir í varnarmálunum. Sumir vilja, að því er virðist, alltaf hafa her eða a. m. k. þótt hættan sé sáralítil. Aðrir vilja hér engan her, hvað mikil sem hættan er. Þetta er hvort tveggja staðreynd. Og þriðja skoðunin er sú, að það eigi að nota hvert tækifæri til þess að losna við herinn, ef birtir til, en hér eigi samt eftir þeim samningum, sem við höfum gert, og samkv. eðli málsins að vera her, þegar er yfirvofandi mikil hætta. Í samræmi við þessa stefnu var gefin út yfirlýsing frá utanrrn. um stefnuna í varnarmálunum, og hún var send öllum blöðum innanlands og mörgum blöðum erlendis, og hún var einmitt mörkuð svona, eins og ég gat um áðan, og í samræmi við það, sem við höfðum lýst yfir fyrir kosningar. Það liggja víst fyrir í þessum leiðara, sem ég hef ekki lesið náið, því að ég hafði öðrum hnöppum að hneppa í dag, en hv. þm. segir, að þarna séu brigzl um svik. Þegar hv. þm. N-Ísf. lítur yfir þessar þrjár stefnur, sem hinir mismunandi flokkar hafa, hlýtur hann að geta dæmt um það sjálfur, hvort um svik er að ræða, því að dæmið er svo einfalt. Og þó að það væri margbrotnara, mundi hann áreiðanlega geta greitt fram úr því. En þessi orð gefa ekki tilefni til lengri ræðu af minni hendi, að öðru leyti en því, að ég vil minna á það, að þegar var samsteypustjórn, sem Sjálfstfl, og Framsfl. stóðu að, þá gerðust þau tíðindi, sem ekki eru óeðlileg, vegna þess að flokkarnir höfðu mismunandi skoðanir, að orð féllu í blöðum, ekki einu sinni, heldur tugum sinnum, um svik á stefnum og framkvæmd. Að hve miklu leyti þetta er eðlilegt, skal ég ekkert dæma um, en nærtækasta dæmið er það, sem ég hef minnt á áður, að í framkvæmd varnarmálanna taldi flokksþing Framsfl. utanrrh., sem var sjálfstæðismaður, eins og þingdeildin man, hafa brugðizt þannig, að það var lýst yfir vantrausti á ráðherrann, og okkur var brigzlað um það í þrjú eða fjögur næstu ár, svo að segja daglega, í blöðum Sjálfstfl., að við sætum þrátt fyrir þetta í ríkisstj., og var talið okkur til mikils vansa. Þannig gekk það í þeirri samsteypustjórn, ekki einu sinni, heldur oft, svo að ég hélt nú satt að segja, að hv. þm., sem er blaðamaður jafnframt, þyrfti ekki að kippa sér upp við þetta eftir þeirri venju, sem verið hefur á vinnubrögðum, þó að ég sé ekki að mæla með þeim. Hann spurði enn fremur: Hverjar ráðstafanir verða gerðar núna á næstunni? Ég vænti þess, að hv. þm. geri sér það ljóst, að til þess að gera grein fyrir þeim ráðstöfunum, sem væntanlega verða gerðar núna á næstunni, eins og hæstv. fjmrh. lýsti yfir hér í þessari hv. þd., þyrfti hvorki meira né minna en að hafa framsögu um frv., sem ekki liggur enn þá fyrir. Ég vænti þess, að hann geri sér ljóst við nánari athugun, að inn á þær brautir get ég ekki farið í vinnubrögðum hér á Alþingi. Það kemur svo í ljós, þegar það frv. liggur fyrir, hvort það er í samræmi við þær yfirlýsingar, sem flokkarnir hafa gefið fyrir kosningar, og verður að bíða síns tíma að dæma um það.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mikið í þessar umr., en ég var eins og hv. þm. N-Ísf. staddur á Blönduósi á stéttarsambandsfundi bænda. Og ég heyrði það mikið rétt - að Ólafur bóndi í Brautarholti talaði nokkuð ákveðið á móti þessum lögum, en var sá eini, fékk engar undirtektir hjá neinum öðrum. Það er því alrangt að segja, að lögin hafi fengið þar linlegar undirtektir o. s. frv., eins og hann sagði, hv. þm. N-Ísf. Það komu fram hjá Ólafi einum óánægjuraddir yfir lögunum og engum öðrum. Enginn tók undir með honum.



Herra forseti. Ég vil til að byrja með leyfa mér að svara hæstv. forsrh. Hann taldi mjög rangt með farið nú sem fyrr hjá okkur sjálfstæðismönnum, er við lýstum því yfir, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki leitað álits heildarsamtaka bænda og raunar verkalýðsins um bráðabirgðalögin á s. l. sumri. Ég skal ekki fara að karpa við hæstv. forsrh. um þetta, en svo vel vill til, að í hv. Nd. á sæti einn maður úr stjórn Stéttarsambands bænda, sem gaf yfirlýsingu um þetta undir umræðunum u.m þetta mál þar. Enda þótt ég hafi fylgzt með þessum málum allsæmilega, þá er ég þess þó fullviss, að sá hv. þm., sem er Jón Sigurðsson á Reynistað, viti enn betur um þetta en ég. Ég vil þess vegna leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp hér í hv. þd. ummæli hv. 2. þm. Skagf., Jóns Sigurðssonar á Reynistað, um þá yfirlýsingu hæstv. forsrh., að leitað hefði verið til stéttarsamtaka bænda um álit á þessum bráðabirgðalögum, sem hér liggja fyrir. Hv. 2, þm. Skagf. komst að orði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „ Hæstv. forsrh. lýsti því yfir hvað eftir annað, að framleiðsluráð landbúnaðarins hefði samþykkt setningu brbl. um verðlag og kaupgjald, sem hér eru til umr. Þessi staðhæfing hæstv. forsrh. kom mér mjög á óvart, jafnvel þó að ráðh. virtist allæstur, er hann flutti ræðu sína, og yfirvega lítt orð sín. Í framleiðsluráði eiga sæti 9 menn. Sem einn af þeim staðhæfi ég, að framleiðsluráð hefur alls ekki fjallað um þetta frv., hygg jafnvel, að ríkisstj. hafi aldrei snúið sér til framleiðsluráðs með þetta mál.“ „Hafi aldrei snúið sér til framleiðsluráðs með þetta mál,“ segir hv. 2. þm. Skagf. Og hann heldur áfram : „Aftur á móti er mér kunnugt um, að ríkisstj. leitaði fyrir sér um undirtektir hjá stjórn Stéttarsambands bænda undir þetta mál. Í stjórn Stéttarsambands bænda eiga sæti 5 menn, sem jafnframt eiga sæti í áðurgreindri 9 manna stjórn framleiðsluráðs. Þegar fsp. kom frá ríkisstj. um afstöðu stjórnar Stéttarsambandsins til þeirra ráðstafana, er frv. fjallar um, var fundur alveg nýafstaðinn og meiri hl. fundarmanna farinn heimleiðis. Þrátt fyrir það þá náðist í fjóra af fimm stjórnarnefndarmönnum í síma eða til einkaviðtals. Þessir fjórir, sem til náðist, munu allir hafa tjáð, að þeir væru a. m. k. ekki mótfallnir þessum ráðstöfunum, en tveir þeirra lýstu því jafnframt yfir, að hér væri um stjórnarráðstöfun að ræða, sem stjórnin yrði sjálf vitanlega að bera ábyrgð á. Þannig er saga þessa máls rétt sögð. Allar fullyrðingar hæstv. forsrh. um, að framleiðsluráð hafi samþykkt setningu brbl., eru því rangar, því að þau hafa aldrei verið undir það borin, og sömuleiðis sú staðhæfing ráðh., að þessi brbl. hafi verið sett fyrir atbeina framleiðsluráðs og Stéttarsambands bænda, eins og hann lét orð liggja að í útvarpsræðu sinni í sumar, er hann fylgdi brbl. úr hlaði.“ Þetta voru ummæli hv. 2. þm. Skagf., er hann lét falla í Nd. fyrir nokkrum vikum að gefnu tilefni frá hæstv. forsrh. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta, en ég vænti, að hæstv. forsrh. virði mér það til vorkunnar, þó að ég taki það ekki sem einhver óvefengjanleg sannindi, þegar hv. 8. landsk. þm. heldur því fram hér í hv. þd. við framsögu um þetta mál, að gerður hafi verið raunverulegur samningur milli stéttarsamtaka bænda og verkalýðssamtakanna, að þær ráðstafanir skyldu gerðar, sem í þessum brbl. felast. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Staðreyndirnar tala sínu máli. Þarna hefur talað, í þessum umr., sem ég hef lesið hér upp, maður úr framleiðsluráði og maður úr stjórn Stéttarsambands bænda. Hann segir: Málið var aldrei borið undir framleiðsluráð. Það var leitað álits manna úr stjórn Stéttarsambands bænda í einkasamtölum og í síma, og það var nýafstaðinn fundur. Áhuginn var nú ekki meiri hjá hæstv. ríkisstj. fyrir því að bera þetta undir Stéttarsamband bænda, að það var ekki gáð að því, að það væru möguleikar á því að koma saman fundi, til þess að stéttarsambandsstjórnin gæti gefið álit sitt á málinu, heldur var leitað til mannanna eftir á í síma og í einkasamtölum. Ég hef þess vegna ekki farið með neitt rangt í þessu máli og hafði heldur enga hneigð til þess. Ég álít, að þessi hæstv. ríkisstj. eins og aðrar hæstv. ríkisstj. eigi rétt á því, að rétt sé hermt um þeirra aðgerðir og þeirra stjórnarráðstafanir. Ég skil það nú raunar vel, að hæstv. forsrh. treysti sér ekki til þess að fara að segja frá því í einstökum atriðum, hverjar ráðstafanir stjórnarinnar munu verða í efnahagsmálunum. En ég vil segja honum það, að því aðeins nefndi ég þetta, beindi þessari fsp. til hans í sambandi við þetta mál nú, að ég fæ ekki betur séð en að ástæða sé til nokkurs uggs eftir þeim skrifum, sem ég gat um í fyrri ræðu minni, að unnið sé að þessu máli.  „Það stoðar lítið að semja fagrar stefnuyfirlýsingar og birta loforðaskrá, ef allt annað birtist þjóðinni í verki, þegar á reynir. Það er góð regla að láta verkin tala, og framburður þeirra hefur ekki verið ánægjulegur síðustu vikurnar. Þetta er dagvaxandi áhyggjuefni vinstri manna um land allt, en þeir gera sér þá jafnframt vonir um, að öðruvísi verði tekið til hendi á næstunni, þegar úrræðin í efnahagsmálunum verða birt. Alþýðuflokkur og Framsóknarflokkur halda væntanlega betur tryggð við loforð sín í innanlandsmálum en fyrirheit sín um brottför hersins. Að öðrum kosti er ljóst, að forustumenn þessara flokka hafa einvörðungu litið á vinstri stjórn sem vörumerki til að fela hægristefnu.“ - Það er þá orðið hlutskipti hæstv. forsrh, að vera orðinn vörumerki til að „fela hægristefnu.“ Ég verð nú að segja það, að ég öfunda hæstv. forsrh. ekkert af þessum ummælum úr aðalstuðningsblaði stjórnarinnar. En það, sem þó er alvarlegast í þessu, og ég endurtek það, er, að fullt útlit er fyrir samkv. þessum ummælum, að aðalmálgagn stærsta flokks stjórnarinnar reikni ekki hálft í hvoru, heldur mjög sterklega með því, að Framsfl. og Alþfl. bregðist í dýrtíðarmálunum eða a. m. k. eigi ekki samleið með Alþýðubandalaginu blessuðu, sem þó átti þann ráðh., sem beitti sér fyrir þeirri löggjöf, sem hér liggur fyrir til umræðu. Ég skal ekki fjölyrða um þetta, en ég taldi rétt, að þetta kæmi fram. Því miður getur hæstv. forsrh. ekki upplýst mig nánar um efni þeirra till., sem eru í deiglunni, en ég vona þrátt fyrir þetta, sem hér stendur, að þessar till. frá hæstv. ríkisstj. líti nú dagsins ljós og að staðið verði við það loforð, sem hún hefur gefið, að rekstur bátaflotans verði tryggður á næstu vertíð og að atvinnulífið og efnahagslífið í heild mæti þeim skilningi og þeim stuðningi, sem vissulega er nauðsynlegur nú af hálfu hæstv. ríkisstj. Ég skal ekki fara að rökræða lengi við vin minn, hv. 8. landsk. þm. Hann mælti hér vel og snjallt, eins og hans var von og vísa, en ekki að sama skapi af sanngirni sem af áhuga fyrir því að túlka málstað síns flokks. Hann sagði, að Sjálfstfl. hefði aldrei barizt fyrir bættum kjörum almennings og hann hefði barizt gegn bættum framleiðslutækjum. Ja, hvernig stendur á því, að tímakaupið á Íslandi og lífskjör almennings eru nú margfalt betri og allur aðbúnaður á tímum togaraaldarinnar og mótorbátaaldarinnar og á öld iðnaðar og fjölbreyttra atvinnuhátta heldur en meðan við stunduðum einungis landbúnað og höfðum smá-árabáta eða litlar seglduggur til þess að róa á fram fyrir landsteinana? Hver er ástæðan fyrir þeirri gífurlegu breytingu lífskjaranna til hins betra, sem orðið hefur á þessu tímabili? Ætli ástæðan sé eingöngu sú, að það hafi verið til félög manna til þess að berjast fyrir hækkuðu kaupgjaldi? Ég held ekki. Ég held, að barátta fyrir hækkuðu kaupgjaldi sé einungis ein hlið á kjarabaráttu almennings, launþeganna, að vísu mjög þýðingarmikil hlið. En veigamesta atriðið í þessu máli er auðvitað það, að framleiðslutækin hafa breytzt, orðið stórvirkari og fullkomnari. Grundvöllurinn að bættum lífskjörum Íslendinga hefur fyrst og fremst verið lagður með þeim gífurlegu og hröðu framförum í atvinnumálum, sem orðið hafa, stækkun skipanna, aukinni tækni til lands og sjávar. Og ég spyr: Eiga ekki þeir menn, sem einna ríkastan þátt hafa átt í því, að Íslendingar hafa tekið tæknina í sína þjónustu, bætt framleiðslutæki sín til lands og sjávar, - eiga ekki þeir menn, sem hafa haft forustu um þetta, einna mestan þátt í því, að hægt er að borga hátt kaupgjald og njóta góðra lífskjara á Íslandi í dag? Hvernig getur svo hv. 8. landsk. þm., greindur og glöggur maður, haldið annarri eins vitleysu fram og þeirri, að Sjálfstfl. hafi aldrei barizt fyrir bættum kjörum almenningi til handa? Þetta er hlutur, sem er svo margræddur, að það er óþarfi að vera að þreyta hv. þd. á umr. um það.

Getur þm. bent á eitt dæmi þess, að hann hafi staðið með verkalýðsfélagi, þegar það hefur átt í kaupdeilu?

Að sjálfsögðu skal ég benda hv. 8. landsk. þm. á það, að Sjálfstfl. hefur ekki staðið með einu verkalýðsfélagi, heldur öllum verkalýðsfélögum landsins og öllum verkalýð landsins í baráttu hans fyrir bættum lífskjörum, og þá fyrst og fremst með því að fá fólkinu úti í sjávarþorpunum, í hinum stærri kaupstöðum, hér í Rvík og úti um allt land, bætt tæki til þess að bjarga sér með, auka afraksturinn af starfi sínu og fá hærra kaup, því að það þýðir ekki neitt að berja í borðið og krefjast hækkaðs kaupgjalds, ef við höfum engin tæki til þess að skapa arð með. Það er barnaskapur og fávizka ein að halda, að hægt sé að halda uppi góðum lífskjörum og bæta lífskjör sín með því einu að berja í borðið og krefjast hækkaðs kaupgjalds, ef þjóðin stendur í verklegum efnum í stað eða jafnvel fer aftur. Þetta er svo almenn staðreynd, að það ætti ekki að þurfa að ræða það á hv. Alþingi. Ég segi þess vegna: Sjálfstfl. hefur átt allra flokka mestan þátt í því að stuðla að því, að fólk á Íslandi nýtur nú betri lífskjara og jafnari en í flestum nálægum löndum og ef til vill betri og jafnari en í nokkru öðru landi. Og ég segi: Þetta er gleðileg staðreynd. Ég vanmet alls ekki þýðingu kaupgjaldsbaráttunnar. En kaupgjaldsbaráttan einangruð, án þess að taka tillit til þess, hvaða tæki þjóðin hefur til þess að bjarga sér með, og án þess að taka tillit til þess, hvernig þau tæki verði rekin, er út í bláinn. Það er sú höfuðsynd, sem kommúnistarnir hafa gert sig seka um, að þeir hafa aldrei viljað hlusta á aðvörunarraddir manna, sem vel hafa viljað, gegn því að hleypa framleiðslutækjunum út í fen hallarekstrar og skapa þar með hættu á atvinnuleysi. Þetta hafa kommúnistarnir aldrei viljað og meira að segja margir hverjir vitandi vits, vegna þess að þeir hafa ekki viljað láta það kapítalistíska þjóðfélag halda áfram að þroskast og þróast. Þeir hafa viljað láta það sökkva í eymd og volæði til þess að geta svo sjálfir reist sitt nýja einræðisskipulag á rústum þess. Þetta er kjarni málsins. Ég vil líka benda hv. þm. á það, þó að það komi ekki beinlínis þessu máli við, og ég verð að biðja hæstv. forseta hreinlega afsökunar á því, hversu langt er gengið hér frá efni málsins, að hann sagði, að kaupmáttur launa hefði lækkað um 20% á árunum 1947–55 og að á þessum tíma hefði Sjálfstfl. einn öllu ráðið. Ég vil nú benda hv. þm. á það, að á þessu tímabili er Alþfl. í stjórnarforustu á árunum 1947–49, Framsfl. í stjórnarforustu á árunum 1950–53, Sjálfstfl. aðeins í stjórnarforustu 1953–55, miðað við þann útreikning, sem víð vorum að ræða um. En við skulum svo athuga útreikninginn nánar. Við skulum segja, að þetta sé rétt hjá honum um 20% rýrnun kaupmáttarins á þessum átta árum frá 1947–55. En hvað gerist á tveim síðustu árunum, frá því í desemberverkföllunum 1952 til 1955, þegar sjálfstæðismenn eru í stjórnarforustu? Hvað gerist þá? Þá gerist það samkv, áliti hagfræðinga Alþýðusambandsins, sem reiknuðu þetta út árið 1955, á s. l. ári, og hagfræðinga ríkisstjórnarinnar einnig, að kaupmáttur launanna breytist svo að segja ekki neitt, - nákvæmlega á því tímabili, sem sjálfstæðismenn voru í stjórnarforustu. Hefur hv. 8. landsk. þm. athugað þetta, að nákvæmlega á því tímabili, sem sjálfstæðismenn voru í stjórnarforustu, minnkar kaupmáttur launanna ekki, en hann hraðminnkar á hinu tímabilinu, þegar Alþýðuflokksmenn og framsóknarmenn eru í stjórnarforustu? Nú er ég ekki að segja þetta til þess að ásaka þá hv. flokka eða þeirra leiðtoga. Það er lengra mál en að það taki því að fara að rifja það upp hér, hverjar ástæður þess eru. En ég bara bendi hv. 8. landsk. þm. á það, hvaða vitleysu og fleipur hann er að fara með, þegar hann er að segja, að Sjálfstfl. beri fyrst og fremst ábyrgð á þessu. Nú situr hann sjálfur í ríkisstj. og hans flokkur með þessum hv. flokkum, sem létu þessa kaupmáttarrýrnun launanna eiga sér stað á árunum 1947–52. Hv. 8. landsk. þm, sagði, að ég hefði farið með rangt mál, þegar ég talaði um, að gerðar hefðu verið kröfur um 74% launahækkun í verkföllunum eða aðdraganda þeirra í janúar 1955. Í þessu sambandi vil ég segja það, að ég átti auðvitað ekki við, að meðaltalskröfurnar hefðu verið þessar. Ég átti við, að það hefðu verið gerðar kröfur allt að þessu, að 74%, og ég hygg, að réttara hafi þó verið 79% hjá einstökum félögum hér í Reykjavík. En það fer auðvitað víðs fjarri, að meðaltalskröfurnar hafi verið svo háar. Ég vil aðeins taka þetta fram, þannig að það fari ekkert á milli mála, víð hvað ég átti í þessu sambandi. Að lokum vil ég segja það út af því, sem hv. 1. þm. N-M. sagði, að enda þótt stjórn Stéttarsambands bænda eða hæstv. ríkisstj. hafi ekki verið átalin af mörgum fyrir ráðstafanir þær, sem felast í þessu frv., og sérstaklega málsmeðferðina gagnvart bændasamtökunum, þá stendur það óhaggað, að á Stéttarsambandsfundinum á Blönduósi komu fram eindregnar ávítur á stjórn Stéttarsambandsins og á ríkisstj. fyrir málsmeðferðina. Hins vegar kom ekki fram frá neinum öðrum þakklæti til stjórnar Stéttarsambandsins eða hæstv. ríkisstjórnar fyrir þessa málsmeðferð. Það stóðu óhögguð andmæli fulltrúans úr Kjósarsýslu, Ólafs Bjarnasonar í Brautarholti. Það veit ég að hv. 1. þm. N-M. viðurkennir.

Hverjir tóku undir það á fundinum nema hann?

Ég hef ekki haldið því fram, að aðrir hafi tekið undir það. En ég hef haldið því fram, að það hafi engir orðið til þess að andmæla hv. fulltrúa úr Kjósarsýslu. Hann átaldi stjórn Stéttarsambandsins fyrir þessi vinnubrögð og ríkisstjórnina einnig, og því var ómótmælt á Stéttarsambandsfundinum. Og mér er kunnugt um það, að meðal bænda úr öllum flokkum ríkti engin ánægja með ákvarðanir hæstv. ríkisstj. í þessum efnum. Bændur eru hins vegar allra manna reiðubúnastir til þess að sýna alltaf þegnhollustu og skilning, þegar um er að ræða baráttu við dýrtíð og verðbólgu í landinu, þannig að það var ekki gerð heldur nein hríð að hæstv. ríkisstj. á fundinum. Það gegnir alveg nákvæmlega sama máli meðal verkalýðsfélaganna, að það hefur ekki verið gerð nein hörð hríð að hæstv. ríkisstj., enda þótt það sé sannað mál, að hún hafi aðeins leitað álits nokkurra forustumanna og þá fyrst og fremst hér í Reykjavík, svo að segja eingöngu hér í Reykjavík, ef til vill á Akureyri haft samráð við félag hv. 8. landsk. þm., sem talaði hér áðan. Það ríkti óánægja út af þessu, sem bezt kom í ljós í þeirri samþykkt og mótmælum, sem samþykkt var samhljóða á fjölmennum fundi í Sjómannafélagi Reykjavíkur.



Herra forseti. Þetta langa skraf hv. þm. N-Ísf. gefur sannarlega ekki tilefni til þess að eyða á það miklu púðri. Það liggur fyrir yfirlýsing frá formanni Stéttarsambands bænda, sem ég las upp í hv. Nd., um það, hvernig var leitað til stéttarsamtakanna. Og ég sagði hér samkv. þeirri yfirlýsingu formannsins, að það var leitað til fjögurra af fimm, allra nema eins í stjórn Stéttarsambandsins, og er beinlínis tekið fram af hv. 2. þm. Skagf., að þeir hafi allir samþykkt það, enda var fyrst til hans sjálfs leitað samkv. þeirri yfirlýsingu, sem formaðurinn gaf. Í annan stað gekk hann fram hjá því, sem er vitanlega blekking, að í framleiðsluráði eru að vísu fjórir fulltrúar auk stjórnar Stéttarsambandsins, en eru fulltrúar meira fyrir einstök sölufélög. Hann leitaði til eins af þessum mönnum, en með því að fimm menn úr Stéttarsambandsstjórninni eru í framleiðsluráði, geri ég ráð fyrir, að hann geti lagt það saman og sjái, að 4 + 1 eru fimm - meiri hluti af níu. Það tekur því bókstaflega ekki að vera að eyða orðum að þessu, þar sem liggur fyrir yfirlýsing frá formanninum um þetta mál, lesin upp í hv. Nd. og var birt í blöðum, og enginn mótmælti því, að hún væri rétt.

En hvað sagði Jón á Reynistað?

Ja, Jón á Reynistað mótmælti ekki yfirlýsingu formannsins með einu orði, þegar hún kom í blöðunum, svo að það er hún, sem stendur óhögguð, enda geri ég ráð fyrir því, að það sé ofvaxið fyrir þennan hv. þm. að rengja sannsögli Sverris Gíslasonar bónda í Hvammi. Ég geri ráð fyrir, að það sé honum ofvaxið. Það hefur enginn leyft sér að rengja þessa yfirlýsingu. Hv. þm. hefur mikinn áhuga á því, að ekki komi fram ágreiningur milli stjórnarflokkanna, og hefur geysilegar áhyggjur af þessu. Einn af hans flokksmönnum sagði í Nd., að það yrði áreiðanlega að finna önnur ráð til að koma hæstv. ríkisstj. frá völdum en þau ein, að hún fái hvergi lán. Það skyldi þó ekki hafa verið þessi undiralda frekar en áhyggjur út af ástandinu og áhyggjur út af því, að stjórnin stæði valt, sem kom fram í þeim ummælum, sem féllu hérna hjá hv. þm.? Ég held ég láti þá, sem hlusta á mál hans og mál mitt, gera það upp við sjálfa sig, hvort frekar er. En um vörumerkið vil ég segja það, að ef okkur auðnast að koma fram þeim tillögum, sem við erum að undirbúa, og þegar öll kurl eru komin til grafar, skulum við tala um, hvort það sé íhaldsvörumerki á þeim tillögum.



Herra forseti. N. hefur orðið sammála um að leggja til, að þetta frv. um framlengingu eignaskattsviðauka verði samþ. óbreytt. Einn nm., Gunnar Thoroddsen, var ekki viðstaddur og tók því ekki þátt í atkvgr. um málið. Hér er um að ræða framlengingu á gildandi lagaákvæðum um viðauka á eignarskatt, þar sem þessi ákvæði eiga að falla úr gildi um næstu áramót. Í frv. er lagt til, að ákvæðin um eignarskattsviðaukann verði einnig látin gilda á árinu 1957 og reglur þær, sem fylgt hefur verið í þessu efni, verði óbreyttar. Álagið hefur verið 50% ofan á skattinn, og er lagt til í frv., að það verði hið sama einnig á næsta ári.



Herra forseti. Ég hef mjög fátt að segja fram yfir það, sem ég sagði hér við fyrri hluta þessarar umr, Ég vil þó geta þess, að samkv. loforði tók fjhn. þetta mál til nýrrar athugunar í því hléi, sem verið hefur á umr. nú um nokkra daga, og niðurstaðan er sú, að meiri hl. n. sér ekki ástæðu til að mæla með brtt. á þskj. 112 né 118. Ég gerði nokkra grein fyrir því við fyrri hluta umr., að ég fyrir mitt leyti áliti þessar brtt. ákaflega þýðingarlitlar, en þær höfðu ekki legið fyrir, þegar n. afgreiddi málið, og þar af leiðandi hafði ég ekki borið mig saman við aðra nm. um þetta álit þá. En nú liggur það fyrir, að álit meiri hl. n. er það sama og ég lét í ljós við fyrri hluta umr. Brtt. á þskj. 112 eru um það að afnema þann litla mun, sem eftir er í frv, á því, hvort um er að ræða Vestur-, Norður- og Austurland eða Suðurland. Þar sem frv., eins og það er nú, útilokar á engan hátt Suðurland frá því að geta fengið eitthvað af þessum togurum, ef sérstakar ástæður mæla með því, þá telur meiri hl. n. enga þörf á þeirra hluta vegna að samþykkja þessa brtt. og ekki rétt, þar sem hér er talað um í fyrirsögn frv., að tilgangurinn sé að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, og það, sem á skortir um jafnvægi í byggð landsins, er það, eins og allir vita, að fólk hefur flykkzt frá þessum þremur landsfjórðungum til Suðurlands. Það var verið að tala um það við fyrri hluta umr., að þetta gæti allt saman breytzt, það gæti komið upp atvinnuleysi á Suðurlandi og e. t. v. orðið næg atvinna í öðrum landsfjórðungum. En ég álít, að löggjöfina verði að miða við það ástand, sem ríkir á hverjum tíma og a. m. k. fullar líkur eru til að muni ríkja áfram fyrst um sinn, því að vitanlega hefur Alþ. nóg ráð til þess að gera aðrar ráðstafanir, ef til þess arna kæmi. En ég held, að það sé nú enn minni ástæða til þess að vænta atvinnuleysis á Suðurlandi núna fyrst um sinn, þar sem, eins og allir vita, hefur verið frestað þeirri ákvörðun, að varnarherinn frá Bandaríkjunum verði látinn fara úr landi. Það virðist því engin hætta vera á neinu atvinnuleysi á Suðurlandi. Brtt. á þskj. 118 frá hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. Vestm. eru um annað efni, sem sé að fjölga þeim togurum, sem ákveðið er að reyna að festa kaup á, úr 15 upp í 20. Ég gerði grein fyrir því líka, að í sjálfu sér væri þetta óþarft, því að það mun ekki verða á morgun eða daginn eftir að þetta frv, verður samþ., að það komi 15 togarar til landsins. Það hefur verið svo, þegar togarar hafa verið keyptir, að það hefur haft nokkurn aðdraganda. Og ef það breytist á þann veg, að það þykir hentugt að fá fleiri togara, þegar þessir 15 togarar eru komnir, þá er vitanlega enginn vandi fyrir Alþ. að bæta þar við, svipað og gert var, því að hin svokallaða nýsköpunarstjórn (sem ég vék nú að síðast, að væri kannske ekki réttnefni sérstaklega) gerði ráðstafanir til þess að fá hingað æði marga togara, þá gerði næsta stjórn á eftir henni einnig ráðstafanir til þess að fá viðbót. Og ég efast um, að allir hinir svokölluðu nýsköpunartogarar hafi verið komnir til landsins, þegar þær ráðstafanir voru gerðar, a. m. k. var liðinn örstuttur tími þá frá því. Og einn kost hefur það að vera ekki að gera samning um smíði mjög margra togara í einu, og hann er sá, að smíði þeirra tekur framförum ár frá ári eins og svo margra annarra tækja. Þannig munu þessir tíu togarar, sem stjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar gerði ráðstafanir til að kaupa, þykja fullkomnari en þeir, sem keyptir voru áður, og þess vegna er e. t. v. ekki hyggilegt að semja um smíði mjög margra togara í einu, því að vitanlega verður þá samið um gerð þeirra og alla byggingu um leið. Svo er auðvitað annað í þessu, að ég býst við, þó að ég vilji engar hrakspár hafa í frammi um það, að það muni ganga fullerfiðlega að fá 150 millj. kr. lán til smíði þessara togara, sem ráðgerðir eru í frv., þó að ekki sé bætt við 50 milljónum. Ég fyrir mitt leyti held því, að það sé hyggilegast að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir, og það mun vera álit meiri hl. fjhn.



Herra forseti. Mér þykir miður, að meiri hl. hv. fjhn. hefur ekki talið sér fært að leggja með því, að brtt. okkar hv. þm. Vestm. á þskj. 118 yrðu samþykktar við þessa umr. í hv. þingdeild. Ég fæ ekki séð, að hv. frsm. nefndarinnar, hv. 1. þm. Eyf., hafi fært nokkur minnstu rök fyrir því, að samþykkt þessara till. væri ákaflega þýðingarlítil, eins og hann komst hér að orði nú. Hann segir, að það sé vitað, að þó að samið verði um kaup 15 togara í dag, þá muni þeir ekki koma hingað til lands á morgun. Ég segi: Einmitt vegna þessa, og það hafði ég bent á í fyrri ræðum mínum um þetta mál, - einmitt vegna þess, hve afhendingartíminn er langur á togurum, þegar samið er um kaup þeirra og smíði, er nauðsynlegt að semja um smíði og kaup fleiri skipa en gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég hef leitt rök að því hér í umræðunum um þetta mál í hv. þingdeild, að það er ekki einungis þörf margra landshluta, þar sem skortur er á atvinnutækjum; sem hér kallar á aukningu togaraflotans, heldur beinlínis endurnýjunarþörfin á togaraflotanum í heild. Við vitum, að það hafa á undanförnum árum farizt eitt og tvö skip á ári, og togarafloti landsmanna, sá sem nú er til, bæði úti á landi og hér við Faxaflóa og í Reykjavík, gengur stöðugt úr sér. Við vitum líka, að þetta eru stórvirkustu framleiðslutæki þjóðarinnar, sem standa undir útflutningsframleiðslu hennar að verulegu leyti. Þess vegna er það skammsýni og ekkert nema skammsýni að bíða þess, að þessi tæki gangi öll úr sér og verði á einu bretti ónothæf. Hv. meiri hl. fjhn., þ. e. a. s. stjórnarflokkarnir, því að fulltrúar Sjálfstfl. í n. voru fylgjandi þessum brtt., hefur þess vegna komið fram hér af hinni mestu þröngsýni og skammsýni. Og það er rétt, að þjóðin viti, hverjir það eru, sem standa í vegi fyrir því, að á þessum málum verði tekið af skynsemi og raunsæi. Ég er búinn að ræða þetta mál það mikið, að ég sé ekki ástæðu til þess að gera það við þessa umr. frekar. En ef ske kynni, að hv. stjórnarflokkar sæju að sér og sæju, að þeir eru á rangri leið í þessu máli, þá mun ég freista þess að taka þessa brtt. aftur til 3. umr.



Herra forseti. Sjútvn. d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. nr. 68 5. júní 1947, um eftirlit með skipum, á þskj. nr. 16, og hefur orðið sammála um, þ.e.a.s. þeir nm. sem þátt tóku í afgreiðslu málsins, að leggja til, að efni frv. verði samþ., en í breyttu formi og með nokkrum viðauka, eins og greinir á þskj. 123. Breytingin er í því fólgin, eins og hv. þdm. sjá, í fyrsta lagi, að í stað orðanna „auk venjulegra björgunartækja“ komi: auk annarra björgunartækja, sem ákveðin eru í lögum og reglugerðum. - Orðalagsbreyting þessi miðar að því, að ljósara verði, við hvað er átt, og ekki geti orðið ágreiningur þar um. Meiningin er að sjálfsögðu sú, að gúmbátarnir eigi ekki að koma í stað annarra björgunartækja, heldur eigi þeir að vera viðbót við þau björgunartæki, sem nú eru i skipunum eða síðar kunna að verða ákveðin. Í öðru íagi er lagt til, að skipaskoðunarstjóra verði heimilað að veita hæfilegan frest til öflunar gúmbátanna í þau skip, sem slíkir bátar hafa ekki nú þegar verið settir í. Frestsheimild þessi er vafalaust óhjákvæmileg, og gæti valdið stöðvun skipa, ef þessi tímabundna heimild væri ekki fyrir hendi. Að lokum er lagt til, að síðasti málsl. í 4. tölulið 34. gr. l. verði niður felldur úr l., en sá málsliður fjallar um það, að björgunarflekar eða svipuð fleytitæki megi, ef öruggt þykir, koma að nokkru leyti í stað báta. Þar sem ekki er lögákveðið, úr hvaða efni bátar almennt skuli vera, mætti halda því fram, að í þessum málslið væri átt við gúmbáta jafnt sem báta úr öðru efni, en slíkt væri ósamrýmanlegt ákvæðum frv. og andstætt megintilgangi þess. Þess vegna er lagt til, að þessi málsgrein verði felld niður úr lögunum. Sjútvn. hefur átt viðtal við skipaskoðunarstjóra og framkvæmdarstjóra Slysavarnarfélags Íslands um þetta mál, og formaður Sjómannafélags Reykjavíkur hefur átt um það viðtal við formann og ritara nefndarinnar. Allir þessir aðilar hafa sent n. skriflega umsögn um málið, og allir eru sammála um kosti gúmbátanna og telja þá til mikils öryggisauka, enda mun slíkt almennt viðurkennt hérlendis sem erlendis, þar sem bátar þessir hafa verið reyndir. Reynslan þykir hafa sannað, að gúmbátar geta haft úrslitaþýðingu um öryggi mannslífa á hafinu. Hitt verður þó að sjálfsögðu að hafa í huga, að venjulegir björgunarbátar geta í sumum tilfellum verið vænlegri til björgunar, sökum þess að gúmbátum verður ekki róið og þá rekur fyrir sjó og vindi. Þess vegna mega gúmbátarnir ekki koma í stað annarra báta, enda er til þess ætlazt, að þeir verði notaðir, þegar aðrir bátar nýtast ekki eða þegar gúmbátarnir þykja vænlegri til björgunar af öðrum ástæðum. Eins og getið er í grg. frv., er það flutt í samráði við og að beiðni forráðamanna Sjómannafélags Reykjavíkur. Formaður þess félags mælir mjög með því í umsögn sinni, sem hann hefur sent sjútvn., að frv. verði samþykkt. Sama máli gegnir um framkvæmdastjóra Slysavarnarfélags Íslands. Skipaskoðunarstjóri dregur hins vegar í efa, að nauðsynlegt sé að ákveða með lögum, að gúmbátar skuli vera í skipum; og telur, að hægt muni að ákveða það í reglugerð. Nm. hafa hins vegar litið svo á, að lagaheimild bresti til að setja í reglugerð ákvæði jafngild þeim, sem frv. fjallar um, og því sé nauðsynlegt að lögfesta þessi ákvæði. Auk þess er hér um svo þýðingarmikið mál að ræða, að eðlilegt er, að löggjafarvaldið láti það til sín taka. Þá er rétt að vekja athygli á því, að í skrifstofu Alþ. liggja nú frammi í lestrarsal erindi frá mörgum togaraskipshöfnum, sjö eða átta a.m.k., sem skora á Alþ. að lögfesta ákvæði um gúmbáta í togurum. Þessar áskoranir ganga sumar hverjar að vísu lengra en frv., þannig að togarasjómennirnir vilja hafa þrjá gúmbáta í togara, og sé þá miðað við það, að tveir þeirra beri alla skipshöfnina. Sjútvn. hefur að svo komnu ekki treyst sér til að ganga lengra en frv. gerir ráð fyrir, en vera kann að þarna sé bent á næsta skrefið, sem farið verður í þessum efnum. Að síðustu skal þess getið, að Alþýðusamband Íslands hefur á nýafstöðnu þingi samþykkt ályktun um málið og áskorun í svipuðum anda. Nái þetta frv. samþykki Alþ. og verði að lögum, mun því vafalaust almennt verða fagnað og þá ekki sízt meðal sjómanna, sem eiga líf sitt undir því, þegar háska ber að höndum, að skip þeirra séu búin fullkomnustu björgunartækjum.