Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil leyfa mér að bera hér fram fyrirspurn til. ríkisstj., þar sem ég sé, að hæstv. utanríkisráðh. er viðstaddur. Við höfum fengið dálitla sendingu frá herveldinu Þýzkalandi, þar sem það lýsir Ísland í hafnbann. Nú mun ég ekki spyrja hæstv. ríkisstj. að því, hvaða ráðstafanir hún muni gera til þess að þetta hafnbann valdi sem minnstu tjóni, en ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til stj., hvort hún álíti ekki rétt að mótmæla a. m. k. þeim háðulegu ummælum, sem Þýzkaland hefur leyft sér að viðhafa um Ísland, þar sem það telur Ísland „danska eyju“. Það fer ekki hjá því, að Þjóðverjum, sem hertekið hafa sambandsríki vort Danmörku, er fullkunnugt, að Ísland er frjálst og fullvalda ríki og Danmörku algerlega óháð. Þessi óvirðulegu ummæli koma því úr hörðustu átt.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Vegna fyrirspurnar hv. þm. Barð. vil ég upplýsa, að ríkisstj. hefur tekið þetta mál til rækilegrar íhugunar, en tel, að eins og málið liggur fyrir, sé ekki rétt að birta ákvarðanir ríkisstj. fyrr en þau boð, sem hún kynni að vilja koma á framfæri, væru komin rétta boðleið í hendur þeim aðila, er hlut á að máli.



Ég vildi með fyrirspurn minni einungis hafa í ljós þá skoðun mína, að ég álít rétt og sjálfsagt, að stjórnin mótmæli frammi fyrir öllum heiminum yfirlýsingu Þýzkalands og noti til þess allar þær diplomatísku leiðir, sem frekast er unnt.



Ég vil taka undir ummæli hv. þm. Barð. En þessi boðskapur Þjóðverja þarfnast margvíslegrar íhugunar og gefur tilefni til skjótra aðgerða. Ég sé í blöðunum í dag, að ríkisstj. hefur til athugunar ýmsar ráðstafanir t: d. að því er snertir að dreifa betur en verið hefur kornvöru- og nauðsynjaforða landsmanna, sem talið er, að geymdur hafi verið fram að þessi í einu stóru húsi hér við höfnina og jafnvel á sjálfum hafnarbakkanum. Er þess full nauðsyn að koma þessum vörubirgðum, sem bæði eru ætlaðar Reykjavík og öðrum landshlutum, á öruggari staði. - En það er ástæða til þess að gera fleiri ráðstafanir en þær, sem nú hafa verið nefndar, og álít ég, að ríkisstj. ætti nú þegar að ræða það mál bæði í flokkunum og á fundi í sameinuðu þingi. Að því er snertir heiti það, er Íslandi hefur verið valið í hinni þýzku tilkynninga, þá er það von mín, að sú aðvörun, sem í því felst, muni verða til þess að sameina meira en verið hefur hugi manna um sjálfstæðismálið og að Alþ. sýni án tafar, hvert okkar hugur stefnir, og taki þær ályktanir,er marka vilja þjóðarinnar, og sýni, hvernig við lítum nú á réttarstöðu landsins. Vænti ég, að þetta verði það lóð í skálina, að eigi dragist nú lengur að gera skarpar og skeleggar ályktanir þar að lútandi.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Síðastl. ár, eða síðan ég tók að mér störf viðskiptamálaráðherra, hef ég lagt á það fyllsta kapp að draga til landsins nauðsynjavörur, sem frekast hefur verið kostur, enda hafa öll skip komið með fullfermi. Við höfum átt við margvíslega örðugleika að stríða við að dreifa þessum vörum út um land, m. a. vegna þess, hve skipakostur hefur verið takmarkaður, og höfðu um tíma safnazt svo miklar vörubirgðir hér í Reykjavík, að Ameríkuskip varð eitt sinn að bíða í þrjá daga eftir afgreiðslu vegna þrengsla í vöruskemmum. Nú hefur þessum vörubirgðum verið dreift út um land eftir því, sem unnt hefur verið, og með þeim árangri, að kornvörubirgðir eru nú mjög vel dreifðar, eftir því, sem þeir hafa tjáð viðskiptamálaráðuneytinu, sem þessum málum eru kunnugastir. Einn af örðugleikunum við dreifingu varanna er og sá, að kaupmenn og kaupfélög úti um land liggja enn með ull og gærur í geymsluhúsum sínum og eru því í vandræðum með að taka við kornvörunum. En eins og ég tók fram áðan, hefur þetta tekizt svo vel, að t. d. Samband ísl. samvinnufélaga, sem hér er einn stærsti aðilinn, telur sig ekki eiga meiri vörur geymdar hér í Reykjavík, en nauðsynlegt þykir á hverjum tíma. Þá hefur það enn fremur verið athugað í samhandi við loftárásahættu á höfnina að láta Ameríkuskipin losa farm sinn að einhverju leyti á Ísafirði og Akureyri, en þetta er einnig örðugleikum bundið vegna þess, hve geymslurúm er þar takmarkað. Loks vil ég geta þess, að viðskiptamálaráðuneytið hefur undanfarna 2–3 mánuði látið sérstakan mann fylgjast með því, hvaða vörur lægju í vöruskemmum til kaupmanna og kaupfélaga í Reykjavík og hve ört þær vörur hafa verið teknar af hafnarbakkanum. Þetta hefur borið mikinn árangur. Ég álít því, að allt það hafi verið gert, sem unnt hefur verið, til þess að koma í veg fyrir, að vörur söfnuðust á einn stað við höfnina, en þó geta verið ýmsar ástæður til þess, að eigendur varanna geti ekki nálgazt þær og þær af þeim orsökum legið lengur í birgðaskemmum en æskilegt væri, og er t. d. sú ein ástæðan, að nauðsynleg skjöl hafi ekki borizt eigendunum í hendur. Ég vildi aðeins gefa þessar upplýsingar nú, svo að ekki liti þannig út sem þessu máli hafi ekki verið gaumur gefinn fyrr en nú eftir hafnbannstilkynningu Þjóðverja.



Fyrir nokkuð löngu síðan var lagt fyrir þessa hv. deild frv. til l. um verðlagsuppbót á laun embættismanna og starfsmanna ríkis og ríkisstofnana. Áður hafði mál þetta verið rætt innan flokkanna, og var víst litið svo á, að það yrði afgr, með samkomulagi milli þeirra. Fór frv. þetta að því er ég bezt veit umræðulaust til n, og hefur nú legið þar lengi. Nú vil ég leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv forseta, hvort honum sé kunnugt um, hvers vegna mál þetta fær ekki afgreiðslu hjá nefndinni. Í öðru lagi vil ég spyrjast fyrir um, hvort hv. þm., sem fengið hafa þingfararkaup sitt greitt með fullri verðlagsuppbót, þyki þessi dráttur á afgreiðslu málsins viðkunnanlegur. Það kann að vera, að einstakir þm. hafi ekki hafið verðlagsuppbótina, en ef flestir þeirra hafa þegar hlotið fulla verðlagsuppbót, svo sem frv. gerir ráð fyrir, samir ekki að draga aðra starfsmenn ríkisins, sem verr eru settir og mega ekki við slíkum töfum, á afgreiðslu þessa máls.



Um leið og ég vil taka undir ummæli hv. 2. þm. Árn., vil ég leyfa mér að minna á það, að nokkru áður en stjórnarfrv. um verðlagsuppbót á laun embættismanna ríkisins kom fram, fluttum við þm. Sósíalistafl. í þessari deild frv. með álíka fyrirsögn og sama efnis. Nú hefur frv. stj. gengið í gegnum Ed. og er komið til n. í þessari hv. deild, en frv. okkar hefur ekki einu sinni verið tekið til umræðu. - Ég vil leyfa mér að minna á þetta, til þess að sýna, að ekki hefur staðið á okkur, að mál þetta hlyti sem skjótasta afgreiðslu.

Forseti (JörB) : Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Árn. vil ég geta þess, að ég hef átt tal við form. fjhn, og óskað eftir, að mál þetta fengi skjóta afgreiðslu, einkum með tilliti til þeirra útreikninga, sem gera þarf í því sambandi og þurfa að vera tilbúnir um næstu mánaðamót. Form. fjhn. tjáði mér; að frá sinni hálfu væri ekkert því til fyrirstöðu, að málið fengi afgr., en þó mun um einhverja hindrun vera að ræða innan n. Þegar álit fjhn. liggur fyrir, má vænta þess, að málið fái skjóta afgreiðslu, því að eins og hv. 2. þm. Árn. tók fram áðan, var fullt samkomulag um það innan flokkanna. Vegna ummæla hv. 4. þm. Reykv. vil ég . geta þess, að þegar ég sá, að hæstv. ríkisstj. hafði borið fram. sams konar frv. í Ed. og þm. Sósíalistafl. höfðu flutt hér, og þar sem vænta mátti, að afgreiðslu stjfrv. yrði hraðað sem mest, tók ég ekki frv. þeirra á dagskrá hér, og vænti ég, að hv. þm. skilji, að sú er ein ástæðan. Um hug hv. þm. til málsins hefur enginn þurft að efast.



Vegna fyrirspurnar hv. 2. þm. Árn. vil ég upplýsa, að mál það, sem hér er um að ræða, hefur verið til umræðu á allmörgum nefndarfundum, þar sem ýmislegt hefur þurft að athuga. Nál. mun væntanlegt alveg á næstunni, að öllum líkindum á morgun.

* Frsm. (Stefán Stefánsson) : Með l. nr. 59/1939 er m. a. gerð sú breyt. á 1. 63/1937, að ákveða megi með reglugerð, að skylda megi öll skip og flugför á leið frá útlöndum eða til útlanda að koma við á tilteknum höfnum eða flugvöllum hér á landi til að fá fyrstu eða síðustu afgreiðslu. Enn fremur er svo kveðið að orði í 2. mgr. 3. gr. sömu laga, að verði slík reglugerð gefin út, þá skuli hún ekki öðlast gildi fyrr en 3 mánuðum eftir að hún er gefin út. Fjmrh. hefur athugað þetta frv., eins og nál. þessu síðastl. sumar, en taldi hins vegar nauðsynlegt, eins og á stóð, að hún gæti öðlazt gildi þegar í stað. Hún gaf því út bráðabirgðal. um þetta atriði. Og er efni þeirra ekki um annað en gildistöku reglugerðarinnar, að hún geti öðlazt gildi strax við útgáfuna. Hv. fjhn. hefur athugað þetta frv., eins og nál. á þskj. 88 ber með sér, og leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt.

* Frsm. (Jón Pálmason) : Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 4, felur. í sér að nema úr gildi þau lagaákvæði, sem gerðu mönnum skylt að nota greiðslumerki á reikninga og kvittanir, þetta 10 aura gjald, sem allir kannast við. Eins og grg. fyrir frv. ber með sér, hefur reynslan af þessu gjaldi orðið sú, að tekjurnar af því hafa ekki orðið svo miklar, að þær geti réttlætt þann mikla kostnað og fyrirhöfn, sem framkvæmd þessari var samfara. Fjhn. hefur því samþ. að mæla einróma með því, að þetta frv. verði samþ. óbreytt. Þetta gjald hefur jafnan verið óvinsælt, og það er því gott að geta numið það úr gildi.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta mál, því landbn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Þó vil ég með fáum orðum skýra, hvers vegna bráðabirgðal., shlj. þessu frv., voru sett 3. okt. síðastl. að tilmælum Búnaðarfél. Íslands. Með l. frá 1931 er heimilað að flytja inn brezkt holdakyn til sláturfjárbóta, þó með því skilyrði, að leyfð væri aðeins einblendingsrækt af hinu brezka Border-Leicesterfé og íslenzku fé, þannig að öllum lömbum væri lógað að haustinu. Þetta skilyrði var sett til þess að verja ísl. fjárstofninn fyrir skipulagslausri blöndun, og hefur þessu ákvæði verið framfylgt til hins ýtrasta. Þó hafa hrútlömb verið gelt og látin lifa, og hefur það virzt koma í ljós, að þau þyldu betur mæðiveiki en okkar fjárkyn óblandað. Því hefur Búnaðarfélag Íslands lagt til, að tilraun yrði gerð með að láta einblendingana lifa og æxlast saman, svo að úr því fáist skorið, hvort það kyn mundi þolnara fyrir mæðiveikinni, en sauðfjárræktarráðunautur B. f., Halldór Pálsson, hefur von um, að svo kunni að verða. Voru bráðabirgðal. því sett í haust og tilraun hafin skv. framansögðu á Hvanneyri. Landbn. fellst á réttmæti þess að setja þessi bráðabirgðal., en leggur hins vegar ríka áherzlu á, að þess verði gætt, að hér er aðeins um ,tilraunir að ræða og að skipulagslaus æxlun má á engan hátt eiga sér stað, enda séu tilraunir þessar undir fullu eftirliti ráðunauts Búnaðarfélagsins. - Hér er því ekki ætlunin, að farið verði að flytja inn fé til kynbóta. Ég get svo látið þessar skýringar nægja, en landbn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.