Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til þess að gefa skýringu á riti því, sem útbýtt hefur verið hér í þingsalnum, upplýsingariti um stríðið í Víetnam. Svo sem kunnugt er, hefur U Thant, framkvstj. Sameinuðu þjóðanna, og ýmsir fleiri, sem gerst mega til málanna þekkja, fullyrt, að engin von sé um það, að samningar geti hafizt um deilumálin þar austur frá, nema Bandaríkjamenn stöðvi loftárásir sínar á Norður-Víetnam. U Thant fullyrðir að vísu ekki, að þetta mundi áreiðanlega leiða til þess að setzt yrði að samningaborði, en hann fullyrðir, að algerlega sé vonlaust um, að samningar geti hafizt, nema þetta verði gert. Hér er því mikið í húfi, enda hefur þessi liðurinn í friðarumleitunum framkvstj. hlotið öflugan stuðning víða um heim, og ekki hvað sízt meðal ýmissa þeirra þjóða, sem teljast mega mestir vinir Bandaríkjanna og traustastir bandamenn. Nægir þar til dæmis að nefna, að nú ekki alls fyrir löngu, 28. ágúst, samþykkti hollenzka þingið áskorun á Bandaríkjastjórn um að stöðva loftárásirnar á Norður-Víetnam, og mikla athygli hafa einnig vakið áskoranir um hið sama frá ríkisstjórnum frændþjóða okkar á Norðurlöndum og ýmsum helztu ráðherrum þeirra - áskoranir á Bandaríkjastjórn um að stöðva loftárásir á Norður-Víetnam. Frá íslenzkum stjórnarvöldum hefur hins vegar ekkert, mér vitanlega, heyrzt um þetta efni, og það er okkur, að mínum dómi, til lítils sóma. Mér sýnist því, að ekki megi lengur dragast, að Alþingi Íslendinga láti að sér kveða í málinu, annaðhvort með till., sem fæli í sér áskorun á Bandaríkjastjórn um að stöðva loftárásirnar á Norður-Víetnam, eða með einhverjum öðrum hætti. Ég trúi því ekki, að jafnalvarlegt mál og þetta þurfi að verða átakamál á milli flokka hér á hæstv. Alþ., og ég vona í lengstu lög, að svo verði ekki. Þess vegna hef ég að undanförnu leitað til ýmissa hv. þm. um, að þeir yrðu flm. að slíkri till. Þeir hv. þm. Framsfl., sem ég hef leitað til, hafa tekið málaleitan minni vel. Undirtektir þeirra hv. þm. stjórnarflokkanna, sem ég hef talað við um þetta, hafa hins vegar valdið mér vonbrigðum, þeir telja einhverra hluta vegna, að þeir eigi óhægt um vik að skipa sér við hlið okkar Alþb.-manna og framsóknarmanna í málinu. Sérstaklega hafa undirtektir hv. þm. Alþfl. valdið mér vonbrigðum, því að ég veit ekki betur en að miðstjórn Alþfl. eða landsfundur hafi samþ. ályktun, sem gengur í sömu átt og sú till., sem ég hef í huga, þannig að ekki ætti a. m. k. að þurfa að efast um vilja alls þorra óbreyttra Alþfl.-manna í málinu. En ég hef ekki viljað gefa upp alla von um samstöðu, og þess vegna hef ég gengizt í að útvega þetta upplýsingarit um stríðið í Víetnam í von um, að með því mundi nást það, sem á kann að vanta, að menn geri sér fulla grein fyrir alvöru málsins, ógnum stríðsins í Víetnam og nauðsyn þess, að allir góðir menn geri það, sem í þeirra valdi stendur, til að þeim verði af létt. Þetta rit var gefið út á s. l. ári af hinu þekkta, brezka útgáfufyrirtæki „Penguin“, en síðan þá hafa, sem kunnugt er, styrjaldarógnir austur þar fremur verið að aukast. Höfundurinn Felix Greene er brezkur að uppruna en hefur lengi verið búsettur í Bandaríkjunum, í Kaliforníu. Hann mun vera kvekari að trúarskoðun, en kvekarar eru, eins og menn vita, miklir friðarsinnar og mannvinir. Við Íslendingar höfum áhuga á ættfræði, þess vegna mætti geta þess, að Felix Greene er náfrændi sir Hugh Greene, sem hingað kom í heimsókn til Vilhjálms Þ. Gíslasonar í haust að ræða við hann og fleiri ágæta útvarps- og sjónvarpsmenn um málefni útvarps og sjónvarps. Enn einn af bræðrum sir Hugh Greene er Graham Greene, hinn heimskunni rithöfundur. Felix Greene er þaulkunnugur málefnum Suðaustur-Asíu og hefur þar oft verið á ferð. Vegna þeirra hv. alþm., sem ef til vill lesa ekki ensku sér til gagns, hef ég látið taka saman nokkrar skýringar í íslenzkri þýðingu, og er þær skýringar að finna fremst í ritinu. Ég vænti þess, að eftir að hv. þm. hafa kynnt sér þetta rit, verði auðveldara að fá samstöðu allra þingflokka um till. þá, sem ég hef í huga, eða einhverja slíka, sem sanni það, að Alþingi Íslendinga láti sig varða örlög hinnar marghrjáðu þjóðar, sem byggir landið Víetnam, og vilji gera það, sem í þess valdi stendur, til þess að styrjaldarógnum verði af því létt.

Fyrirspyrjandi (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti. Við hv. 2. þm. Sunnl. höfum leyft okkur að bera fram svofellda fsp. til raforkumálarh. : „Hvað líður framkvæmd þál., samþykktrar á Alþ. 5. maí 1966, um rannsókn varðandi lausn á raforkuþörf Vestur-Skaftfellinga austan Mýrdalssands?“ Á Alþ. 5. maí 1966 var samþ. þáltill., þar sem skoðað var á hæstv. ríkisstj. að láta rannsaka til fullnustu, hvernig hagkvæmast mundi vera að leysa raforkuþörf Vestur-Skaftfellinga þeirra sem búa austan Mýrdalssands, og vinna að framgangi þess máls svo fljótt sem auðið væri. Á þingunum 1965 og 1966 urðu töluverðar umr. um raforkumál austurhluta Vestur-Skaftafellssýslu, þ.e.a.s. 5 hreppa, Álftavers-, Leiðvallar-, Skaftártungu-, Kirkjubæjar- og Hörglandshreppa. Eins og háttar til í héraðinu nú, er það svo, að rafmagnslína er komin fyrir nokkru til Víkur í Mýrdal og hún tengd Sogsvirkjunarkerfinu eða aðalveitukerfinu. Hún flytur rafmagn í tvo vestustu hreppa sýslunnar. En við það ástand hefur síðan verið búið og eigi lengra haldið með þá línu. Vitanlega hafa það orðið vonbrigði mörgum þar eystra, að eigi var haldið áfram línulögninni. Þess má þó geta, að línulögn þarna hlýtur að vera nokkuð dýr, og enn fremur er verulega langt á milli bæja í austurhlutanum, þannig að það fer yfir það mark að nokkru leyti, sem raforkumálastjórnin hefur sett sér í sambandi við línulagnir á milli bæja í dreifbýlinu. En um nauðsyn rafmagns að nútímahætti á þessum slóðum þarf auðvitað ekki að ræða, og að því viljum við öll keppa að sem flestir verði aðnjótandi þessara nauðsynlegu þæginda og fæstir afskiptir. Þess ber þá að minnast í þessu máli, að Vestur-Skaftfellingar voru brautryðjendur í byggingu vatnsaflsstöðva og voru þá bæjarlækir virkjaðir. Þannig fengu mörg býli rafmagn, sem þau búa við enn í dag. Í þessu sambandi má líka geta snillingsins Bjarna í Hólmi, sem vann æðimörg afreksverk á þessu sviði, bæði í sinni sýslu, Vestur-Skaftafellssýslu, og enn fremur í nálægum héruðum. Og enn er í sýslunni búið við þessar einkavatnsaflsrafstöðvar, sem að sjálfsögðu eru farnar að láta á sjá eftir mjög langan notkunartíma. Og einnig eru á þessu svæði nokkrar einkadísilstöðvar. Það hygg ég, að ekki verði um það deilt, að leysa beri þessa raforkuþörf Skaftfellinga af opinberri hálfu. Til þess liggja að sjálfsögðu hin fyllstu rök. Spurningin er því aðeins sú, með hverjum hætti skuli leysa þennan vanda, og auðvitað verða sérfræðingar að koma til og segja fyrir um, hvert þeirra álit sé í þessu efni. Spurningin er þessi: Á að teygja aðalveitulínuna austur yfir Mýrdalssand og láta hana halda áfram gegnum hina 5 hreppa, eða á að hyggja á smærri virkjanir eða fara enn aðrar leiðir? Eins og ég sagði, er að sjálfsögðu treyst á, að sérfræðingar kunni bezt að meta hverja leið á að fara og þess vegna mun hafa verið borin fram þáltill., sem var samþ. á árinu 1966 hér á hinu háa Alþ., og óskað rannsóknar í þessum efnum. Nú viljum við flm. fsp, spyrjast fyrir um það hjá orkumálaráðh., hvað þessari athugun líði, og sé henni lokið, hver niðurstaðan sé.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Eins og hv. alþm. er kunnugt, var samþykkt þáltill., sem þm. Ragnar Jónsson og Guðlaugur Gíslason fluttu í lok þingsins 1966, um það að skora á ríkisstj. að láta fram fara athugun á því, hvernig raforkumál Vestur-Skaftfellinga eða Skaftfellinga fyrir austan Mýrdalssand yrðu heppilegast leyst. Eftir að þessi till. var samþ., skipaði ég n. sérfróðra manna til þess að láta bessa athugun fram fara. Í n. eiga sæti Jakob Gíslason formaður, Valgarð Thoroddsen rafmagnsveitustjóri og Eiríkur Briem, sem þá var rafmagnsveitustjóri. N. hefur unnið allýtarlega að þessu máli. Nefndarmenn hafa farið austur og ferðazt um héraðið, kynnt sér aðstöðu og fjarlægðir á milli bæja og þá möguleika sem hugsanlegir væru til að leysa þetta mál. Nál. hef ég hins vegar ekki fengið enn þá, en ég hef í höndunum bréf, undirskrifað af öllum nefndarmönnum sem skýrir þetta mál nokkuð, og vil ég, með leyfi hæstv, forseta, lesa þetta bréf upp: „Með vísun til samtals yðar, hæstv. ráðh,. við orkumálastjóra nýverið varðandi nál. um rafvæðingu Vestur-Skaftafellssýslu austan Mýrdalssands, sbr. þál. Alþ. frá 5. maí 1966, viljum við hér með láta yður í té meginniðurstöður af athugun okkar á því máli, en sjálft nál. verður væntanlega tilbúið innan fárra daga. Eftirtaldir þrír valkostir voru athugaðir: 1) Háspennulína frá Háafelli á Höfðabrekkuhálsi að Kirkjubæjarklaustri með dreifilínum upp sveitirnar og dísilrafstöð til vara á Klaustri. 2) Dísilrafstöð á Kirkjubæjarklaustri og dreifilínur. 3) Virkjun í Tungufljóti með dreifilínum. Við samanburð á stofnkostnaði þessara þriggja valkosta höfum við komizt að eftirfarandi niðurstöðum, og eru þá eingöngu teknir með í áætlunina þeir bæir, sem hafa minna en 2 km vegalengd að meðaltali, en þeir eru alls 74 talsins, auk annarra notenda. Fyrstu tveir valkostirnir, þ.e. háspennulína frá Háafelli að Klaustri með dreifilínum og dísilrafstöð á Kirkjubæjarklaustri með dreifilínum, eru álíka dýrir í stofnkostnaði, eða um 20 millj. kr. í hvoru tilfelli. Þriðji kosturinn, þ.e. virkjun í Tungufljóti með dreifilínum, er svo miklu dýrari en hinir kostirnir, að hann virðist ekkí koma til greina. Ef nægilegt fjármagn væri fyrir hendi, væri í sjálfu sér æskilegt að geta ráðizt strax í línubyggingu austur yfir Mýrdalssand frá Háafelli, en sú lína ein út af fyrir sig ásamt varastöð á Klaustri er áætlað, að kosti rúmlega 11 millj. kr. Með því hins vegar að byrja á að setja niður dísilrafstöð á Klaustri, sem þá yrði að vera nokkru betur úr garði gerð en ef um hreina varastöð væri að ræða og leggja frá henni dreifilínur til þéttbýlasta nágrennisins, þ.e. auk Klausturs um Landbrot og Síðu, væri hægt að rafvæða 51 býli og 11 aðra notendur fyrir sömu upphæð og háspennulínan ein á milli Háafells og Klausturs ásamt varastöð telst eiga að kosta, eða um 11 millj. kr. Þessi byrjunaráfangi er aðeins rúmlega 1 km línulengd á býli að meðaltali. Í framhaldi af þessum áfanga rafvæðingar sveitanna austan Mýrdalssands yrði veitan síðan tengd við háspennulínuna á Háafelli, og dísilrafstöðin Klaustri yrði þá rekin sem varastöð. Við samtengingu veitunnar áætlast, að 23 býli til viðbótar fengju rafmagn frá samveitunni, það eru bæirnir neðst í Skaftártungu og í Álftaveri. Í þessu sambandi skal þess getið, að eftir að n. hóf starf sitt hefur verið lögð lína frá Háafelli að Höfðabrekkuhálsi, sem kostuð er af öðrum aðilum en Rafmagnsveitum ríkisins, og breytir það viðhorfinu til línu austur eftir Mýrdalssandi til hins betra. Þessi lína sem hefur verið lögð frá Háafelli, er um 10 km að lengd, og við það fá 4 bæir austan Víkur rafmagn. Hér er gert ráð fyrir, að 74 býli fengju fljótlega rafmagn frá dísilstöð á Klaustri, ef hún yrði byggð. Það eru bæir, sem eru með línulengd að meðaltali á milli bæja innan við 2 km, en þá eru það 43 býli, sem eru eftir. Þar eru 2.36 km á milli bæja. Eins og hér er sagt, væri í fyrsta áfanga 51 býli og 11 aðrir notendur, sem gætu fengið rafmagn út frá dísilstöðinni, sem hafa ekki nema 1 km línulengd á milli notenda að meðaltall. Og þar sem það er viðurkennt, að ekki sé vit í því að treysta á línuna eina yfir Mýrdalssand og það verði að byggja varastöð, þegar til þess kemur að rafvæða sveitirnar fyrir austan sand, sýnist vera eðlilegt að byrja á því að setja dísilstöðina upp og rafvæða þéttbýlustu sveitirnar næst Klaustri út frá dísilstöðinni.“ Þetta er nú það, sem n. hefur fram að leggja í þessu máli, og er eiginlega mest af því þegar sagt, sem þeir hafa til þessara mála að leggja að svo stöddu, þ.e. að með því að setja upp dísilstöð á Klaustri mætti tiltölulega fljótt rafvæða 51 býli og 11 hús til viðbótar, þ.e. 62 heimili, og vegalengdin að þessum heimilum væri ekki nema 1 km að meðaltali. Síðan yrði prjónað við, eftir því sem ástandið leyfði, þannig að þegar línan væri lögð austur, kæmu fljótlega 23 býli til viðbótar, en 43 býli eru með 2.36 km vegalengd að meðaltali, og það yrði vitanlega meiri dráttur á því, að þau fengju rafmagn.

Fyrirspyrjandi (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv, ráðh. svörin, þó að niðurstaða n. sé mjög andstæð því, sem ég og margir fleiri hugðum vera hina réttu leið, en það er að fara með línuna frá aðalveitukerfinu áfram þegar í stað. Verð ég þó að lýsa því yfir, að mér er ánægja að heyra það, að ganga á strax til þess verks að reisa fullkomna dísilstöð að Klaustri. Ef það mál gengur sæmilega greiðlega fyrir sig, komast þarna æðimörg býli í samband við traust rafmagn. Og þá er ekki hitt lakara, ef Skaftfellingar eiga von á því að fá höfuðlínu yfir sandinn og áfram, eftir því sem henta þykir. Að sjálfsögðu er dísilstöð að Klaustri mikið öryggi, þegar línan verður lögð frá Höfðabrekku og austur úr, vegna þess að Mýrdalssandur er að sjálfsögðu mjög viðsjárverður í sambandi við rafmagnsstaura og línulagnir. Það er vissulega mikið rétt. Með lögum um Landsvirkjun sýndist vera sú stefnubreyting m.a., að hætta skyldi við smærri virkjanir en leggja kapp á stórvirkjanir. Og það var ekki sízt vegna þessarar stefnubreytingar í lögum um Landsvirkjun, sem ég hugði, að það yrði farið í aðalveitukerfið með þessa 5 hreppa í Skaftafellssýslu. Ég á þá ósk, að hæstv. raforkumálarh. leggi kapp á framkvæmdir í þessu efni, þannig að Vestur-Skaftfellingar geti hið allra fyrsta fengið fullkomið rafmagn.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Það er eins og hv. fyrirspyrjandi hafi misskilið mig, þar sem hann taldi, að þessi athugun n. hefði leitt annað í ljós en æskilegt væri. Hann hefði óskað eftir því, að það yrði haldið áfram með línu austur yfir sand og Skaftfellingar yrðu tengdir við aðalveitukerfið og það væri í samræmi við þá stefnu, sem hefði verið mörkuð með landsvirkjunarlögunum. En það er einmitt þetta, sem n. leggur til. N. leggur til, að vegna þess að það þurfi að hafa varastöð fyrir austan - vegna þess að það er ekkert vit í því að treysta á línuna eina yfir sandinn - fái þau býli, sem bezta hafa aðstöðuna, þéttbýliskjarninn í kringum Klaustur, rafmagn út frá dísilstöð, sem hvort eð er verður að koma. Svo þakka ég hv. sýslumanninum, 4, þm. Sunnl., fyrir áskorunina, að ég skuli nú gera allt sem ég geti í þessu máli.