Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Árið 1942 kaus Alþ. n. til þess að endurskoða stjskr., og var það að vísu gert til þess að breyta þeim ákvæðum í hinni gömlu stjskr. ríkisins, sem nauðsynlegt var að breyta vegna hinnar væntanlegu stofnunar lýðveldis á Íslandi, en svo átti að endurskoða stjskr. að öðru leyti líka. N. lauk fyrri þættinum, en síðari þætti verkefnisins hefur ekki verið lokið enn. Árið 1945 var svo önnur n. skipuð til aðstoðar hinni fyrri, og munu svo n. hafa unnið hvor í sínu lagi og báðar saman síðan síðari n. var skipuð, en nú mun vera um ár síðan fundur hefur verið haldinn. Ástand það, sem nú hefur verið í 3 mánuði, að ekki hefur verið lögleg stjórn í landinu, hefur ýtt við mönnum um það, að nauðsynlegt sé að koma í veg fyrir tíðar og langvarandi stjórnarkreppur. Till. þessi er samin á meðan á þessu stóð, en þó að nú hafi tekizt að mynda þingræðisstjórn, er nauðsyn á því, að þetta komi ekki aftur fyrir, og þegar þess er gætt, að á s.l. 4 árum hefur áður komið til langvarandi stjórnarkreppu, má ljóst vera, að þótt nú tækist að mynda þingræðisstjórn, má hvorki áhugi þm. né stjórnarinnar fyrir því, að unnið sé að stjskr., falla niður, og það verður að vinna sem rækilegast. Í samningi núverandi stjórnarflokka er því heitið, að endurskoðun stjskr, skuli hraðað, en þótt þetta sé í samningnum, er æskilegt og réttlátt, að till. verði samþ. og að frá n. fáist till. fyrir 1. október n.k., sem gætu orðið grundvöllur fyrst og fremst úti í þjóðlífinu og síðan hér innan Alþ., en efni þessarar till. er það, að þessar tvær n. skuli ljúka störfum þegar á þessu ári. Ég býst við, að allir séu sammála um það, að ekki skuli hrapað að endanlegum frágangi á stjskr. og að hún eigi að verða rædd, ekki einasta hér á þingi, heldur meðal þjóðarinnar. Í þessum n. eiga sæti menn frá stjórnmálaflokkunum og fulltrúar frá ýmsum samtökum í landinu, og má búast við, að bæði komi þar fram sjónarmið stjórnmálaflokkauna og jafnframt fleiri sjónarmið. Ég vildi leyfa mér að vænta þess, að þingið sjái sér fært að samþykkja þessa till., því að ég tel, að til þess að hraða þessu máli sé nauðsynlegt, að sem allra fyrst komist skriður á það.



Eins og hv: fyrri flm. þessarar till. hefur tekið fram, er það þannig, að í samkomulagi því, sem gert var, áður en núv. ríkisstj. tók við völdum, var ákvæði um að hraða endurskoðun stjskr. Stjórninni hefur ekki enn þá unnizt tími til að taka til athugunar, á hvern - hátt endurskoðuninni verði bezt hagað í framtíðinni. Eins og tekið var fram af frsm., hefur það verið þannig, að að endurskoðun stjskr. hafa starfað tvær n., önnur kosin af Alþ., en hin skipuð af stjórninni eftir tilnefningu stjórnmálaflokkanna. Það fór svo, að sérstaklega sú n., sem skipuð var af stjórninni eftir tilnefningu, gat ekki unnið eins og gert hafði verið ráð fyrir í öndverðu, m.a. vegna þess, að form. hennar dó fyrir nokkru síðan, og hefur ekki verið skipaður form. í hans stað. Það er gert ráð fyrir, að stjórnin taki til athugunar, á hvern hátt bezt verði framkvæmd sú endurskoðun á stjskr., sem gert er ráð fyrir og samþ. hefur verið af Alþ. Á þessu stigi málsins get ég ekki sagt um, á hvern hátt endurskoðun stjskr. verði hraðað sem mest, en stjórnin mun brátt ræða við þá menn, sem frá öndverðu hafa fylgzt með málinu, og þá sérstaklega hv. þm. V-Sk. (GSv), en eins og er, er ekki hægt að gefa ákveðna yfirlýsingu um það, hvernig endurskoðunin muni fara fram. Ég vildi leyfa mér að leggja til, að umr. um þáltill. verði frestað og henni vísað til allshn. Sþ. Allshn. gæti svo átt samræður við stjórnina, og gæti svo komið fram annaðhvort með ályktun eða yfirlýsingu um það, á hvern hátt þessi endurskoðun ætti að fara fram, svo fljótt sem tími og tækifæri leyfir. Ég vænti þess, að hv. flm. hafi ekkert við það að athuga, að till. verði frestað og vísað til allshn. Sþ. á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Þáltill. þessi fjallar um það, að Alþ. álykti að fela stjórninni að leggja fyrir Alþ. frv, um að lögfesta opinber embætti, sem stofnuð hafa verið án heimildar í l. og ekki hafa verið lögfest síðan. Þeir, sem kunnugir eru þingsögu Íslendinga - og kunnugri en ég, munu minnast þess, að áður fyrr þótti sjálfsagt, þegar stofnað var til nýrra embætta og opinberra starfa, að framkvæmdavaldið léti staðfesta það á Alþ. Þessar ráðstafanir hafa í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóðinn, og er stjórninni óheimilt að stofna til embætta eða opinberra starfa, sem hafa í för með sér launagreiðslur úr ríkissjóði, nema eftir l. Eftir að störf ríkisins færðust í vöxt, hefur verið vikið meir og meir frá þessari meginreglu og látið undir höfuð leggjast að leita til þingsins um stofnun starfa og embætta. Þegar starfsemi ríkisins tók að vaxa að mun, fór virðing framkvæmdarvaldsins fyrir þessari meginreglu þverrandi. Það getur verið skiljanlegt, þegar rekstur ríkisins er umsvifamikill, að þá geti verið erfitt að leita til Alþ. um stofnun hvers opinbers starfs og ekki hægt að heimfæra það undir almenn heildarlög, og í sjálfu sér er ekkert við því að segja, ef ekki er farið út yfir óheppileg takmörk. En á síðari árum hefur verið meira stofnað af embættum að Alþ. forspurðu en hæfilegt er og kveðið meira að því en Alþ. megi við una. Í raun og veru væri æskilegt, að um þetta væru ákvæði í l., helzt í l. um embættaveitingar, og hef ég lagt fram frv. um embættaveitingar, þar sem gert er ráð fyrir að leitað sé til Alþ., þegar stofnað er til embætta. En jafnvel þó að slíkt frv. næði ekki fram að ganga fljótlega, og við því er ekki að búast, þá virðist eðlilegt og sjálfsagt, að nú verði þau embætti og störf lögfest, sem stofnað hefur verið til án slíkrar heimildar, og það er lagt til í þessari till. Dæmi um þetta hirði ég ekki a.ð nefna mörg, þó mætti geta þess, að stjórnarráðið hefur stofnað til embætta, án þess að l. séu fyrir um þau. Í l. munu vera ákvæði um það, hve mörg ráðuneyti skuli vera, en tvö ráðuneyti, viðskmrn. og félmrn., eru ekki til í l. Með þessu er ekki að því fundið, að þessi ráðuneyti hafa verið stofnuð, bæði eru þau sjálfsögð og hafa mikið hlutverk að vinna, heldur er ég að finna að því ósamræmi, sem felst í því, að utanrrn. t.d. er stofnað með 1., en félmrn. og viðskmrn. ekki. Það væri eðlilegt, að þau væru einnig lögfest. Um þessa þáltill. mun vera ákveðin ein umr., og tel ég rétt að vísa henni til allshn. til athugunar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að mæla nema fá orð um þessa till. Hún er flutt í samráði við þá menn, sem ekki geta unnið, vegna þess að bifreiðar þeirra eru ekki akfærar sökum skorts á varahlutum, sem til þeirra þarf. Það er vitað, að mikil kaup herbifreiða og jeppa-innflutningur auk annarra bifreiða gerir það að verkum, að sinna verður meira þessu máli en verið hefur og ætla meira fé til þessa en áður. Enginn kaupir meira af þessari vöru en hægt er að selja, og verður þá ekki nein óþarfa gjaldeyriseyðsla. Það er hins vegar mikill óhagur, að bifreið, er kostar tugi þús. kr., stendur óhreyfð vegna skorts á varahlutum, og eru margir í stökustu vandræðum vegna þessa. Hvort sem till. verður vísað til fjvn. eða allshn., ætti að verða samkomulag um að sinna þessu nauðsynjamáli. Ég geri ekki neina sérstaka till. um það, til hvaða n. skuli vísa þessu máli, en beini því til hæstv. forseta að gera það.



Þetta mál hefur nú verið nokkuð til umr. á undanförnum þingum, en ekki borið árangur, og hefur myndazt hér á landi sú sérstaka aðstaða, að við höfum mikið óhentugri húsaleigulöggjöf en nokkur þjóð í nágrannalöndunum. Meðan á stríðinu stóð, var hér sett löggjöf til tryggingar leigjendum, og var þá gert ráð fyrir því, að leigjendur gætu tæplega farið úr sínu húsnæði nema vegna vanskila, og þetta hefur svo haldið áfram að valda óþægindum fyrir lífið í kaupstöðunum, þar sem fólk situr í nauðarsamningum. Þessi aðferð er ekki viðhöfð neins staðar í öðrum löndum, heldur er þeirri tryggingu, sem menn vilja við koma, þannig háttað, að húseigandi má segja upp leigu, en húsaleigun. tryggir, að húsnæði sé notað. Þar er ekki leyfilegt að hafa ónotað húsnæði, en menn eru ekki þvingaðir til að hafa þar menn, sem þeim eru ógeðfelldir. Nú hefur þetta í Reykjavík orðið ákaflega umbrotasamt. Bærinn hefur vaxið mikið, og það hafa verið byggðar nýjar íbúðir, og húsaleigan í þessum húsum er mjög há og hærri en í gömlu húsunum. Þar sem vísitalan er miðuð við gömlu húsin, þá leiðir það af sjálfu sér, ef það er nauðsynlegt að byggja vísitöluna á húsaleigu, að það er óhentugt, að mikill hluti bæjarbúa hafi miklu hærri húsaleigu en viðurkennt er í vísitölunni. Við þetta skapast ósamræmi í bænum, þannig að fjöldi manna, sem hefur við sömu lífskjör að búa, býr við misjafna aðstöðu að þessu leyti, sumir hafa dýra húsaleigu, aðrir lága, án þess að hægt hafi verið að gefa á því eðlilega skýringu. Eins og liggur í augum uppi, þar sem hér er um fastbundna ákvörðun að ræða, þá kemur þetta illa niður. Oft eru efnaðir menn í ódýrri leigu hjá fátæku fólki, og þetta ójafnræði og réttleysi hefur haft mikil áhrif á viðbúð manna í þessum húsum, og er það einkennilegt, hvers vegna við Íslendingar þurfum að ganga nær persónurétti manna í þessum efnum en gert er í öðrum löndum. Þess vegna er það, að ég álít rétt að leita eftir því, hvort hæstv. Alþ. vill ekki taka þetta mál föstum tökum og fela ríkisstj. að reyna að leysa þennan vanda Reykjavíkur og annarra kaupstaða á þeim grundvelli, sem annars staðar ríkir, grundvelli, sem er samboðinn hugsunarhætti, sem ríkir í þeim bjarta heimi, þar sem við eigum heima. Það er enginn efi á, að slík breyt. mundi auka húsrýmið. Það er vitað, að hér í Reykjavík eru 400 íbúðir, sem menn þora ekki að leigja. Slíkt mundi ekki eiga sér stað, ef það frelsi ríkti í þessum málum, sem hér er gert ráð fyrir. Það er ánægjulegt, að hæstv. félmrh. skuli vera viðstaddur. Vil ég fyrir fram gera ráð fyrir því, að hann sjái sér fært að hrinda þessu máli áleiðis eftir þessari leið eða annarri betri. Vil ég vænta þess, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn. til skjótrar fyrirgreiðslu.



Ég sé ekki ástæðu til að ræða neitt um húsaleigulöggjöfina og framtíð þeirrar löggjafar, en vil aðeins að gefnu tilefni út af framkomu þessarar þáltill. geta þess, að á seinasta Alþ. var borið fram frv. um breyt. á húsaleigulöggjöfinni. Það mál var afgr. af Alþ. á þá leið, að ákveðið var að vísa málinu til félmrn., sem léti fara fram endurskoðun þeirrar löggjafar. Félmrn. skipaði s.l. vor þriggja manna n. til þess að framkvæma þessa endurskoðun, og í þeirri n. var fulltrúi frá húseigendum, leigjendum og einn frá húsaleigun. Eftir því, sem ég veit bezt, er að vænta till. þessarar n. mjög fljótlega, en mér er ókunnugt, hverjar till. n. verða. Strax þegar þær eru komnar til félmrn., mun það taka til athugunar, hvað rétt er að gera í þessum efnum, og má þá eiga þess von, að eitthvað yrði lagt fyrir Alþ. varðandi þetta mál. Ég er því samþykkur, að umr. um þetta mál verði frestað og till. vísað til n., en síðar gefst vonandi tækifæri til þess að leggja fram eða skýra eitthvað í sambandi við þetta mál hér á hæstv. Alþ.



Mér var, eins og fleiri hv. þm., kunnugt um þá nefndarskipun, sem hæstv. félmrh. minntist á. En sú n. virðist vera ein af þessum eilífðarnefndum og virðist sett til þess, að ekkert gerðist í þessu máli. Þetta mál er ekki svo flókið, að n. hefði ekki getað verið búin að skila áliti fyrir löngu, ef hún hefði viljað vinna að málinu. Þau vandkvæði og það úrræðaleysi, sem ríkir í þessum málum, er þess eðlis, að það er rétt, að fleiri en félmrn. fái eitthvað að vita um óskir manna í þessum efnum.



Það mun nú vera 21/2 mánuður síðan einn hv. ráðh. gaf í Ed. sömu upplýsingarnar um væntanlegt frv. frá þessari n., eins og nú eru gefnar hér af hæstv. félmrh., þess væri von bráðlega og yrði lagt fyrir Alþ. alveg næstu daga. Hæstv. núv. forsrh. var ekki eins ákveðinn og þessi ráðh. í Ed., og vegna þess, hvernig sú ráðherraumsögn hefur rætzt, vil ég biðja hæstv. forsrh. að ýta á eftir þessu, svo að þetta verði ekki aftur að deiluorði. Í þessu sambandi langar mig til að heyra annað. Það voru samþ. hér í fyrra l. um opinbera aðstoð við húsabyggingar. Í þeim l. var heimild fyrir ríkisstj. til að skammta byggingarefni. Mig langar til að vita, hvernig ríkisstj. hefur notað þessa heimild. Það liggur fyrir, að það hefur vantað byggingarefni til að koma upp íbúðarhúsum fyrir fólk, sem hefur ekkert annað við að vera en lélega bragga og skúra. Á sama tíma og ekki hefur fengizt byggingarefni til slíkra bygginga hefur fengizt nóg byggingarefni til að byggja sumarbústaði, sem menn eru í 1–3 mánuði á ári, en standa auðir hinn tíma ársins. Svoleiðis bústaðir munu hafa verið byggðir í tuga- eða hundraðatali s.l. sumar á sama tíma og ekki hefur fengizt byggingarefni til lífsnauðsynlegra bygginga. Mig langar nú til að heyra, hvernig hagað hefur verið þessari skömmtun og hvernig núverandi hæstv. ráðh. hugsar sér að haga því, hvort hann ætlast til, að byggingarefni verði skammtað til óþarfabygginga.



Út af því, sem komið hefur fram í umr. um það, að störf mþn., sem tók að sér endurskoðun húsaleigulöggjafarinnar, hefðu gengið seint, þá skal ég ekki um það dæma, því að ég er nýlega að þessum málum kominn. Hitt er mér kunnugt, að ég talaði fyrir helgina við form. þeirrar n., sem hefur þessa endurskoðun með höndum, og hann tilkynnti mér, að eftir eina viku mætti vænta þess, að till. frá mþn. lægju fyrir. Annað hef ég ekki við að styðjast, en ég hef enga ástæðu til að rengja það, sem form. n. skýrði mér frá í þessu efni, og því held ég, að það sé ekki ástæða til þess fyrir hv. þm. að örvænta um það, að árangur komi af starfi þessarar mþn., eftir því, sem mér er frá skýrt. Hv. 1. þm. N-M. spurði að því, hvernig hefði verið notuð sú heimild, sem er í löggjöfinni um stuðning þess opinbera við byggingar í bæjum og þorpum, og hvort skömmtun sú, sem ráðgerð er í þeim l. á byggingarefni, hefði verið framkvæmd. Ég þekki þetta að sjálfsögðu ekki af eigin reynd frá ráðun., en ég þekki þetta nokkuð af annarri reynd, frá því að hafa starfað í byggingarsjóðsstjórn verkamannabústaða, og mér er ekki kunnugt um, að það hafi í byggingarframkvæmdum - hvorki við verkamannabústaði né samvinnubyggingar - skort á útvegun byggingarefnis. Hitt er mér kunnugt um, að það hafa verið nokkur vandkvæði á því að útvega nægileg lán til þeirra byggingarfélaga, sem hafa þetta með höndum, en þrátt fyrir það, að ekki hafi verið hægt að svara allri þeirri miklu eftirspurn, sem hefur verið eftir lánum til bygginga verkamannabústaða og byggingarsamvinnuhúsa, þá er mér kunnugt um það, að meira hefur verið byggt af verkamannabústöðum og samvinnubyggingum á s.l. ári en nokkru sinni áður. Það má segja, að þetta hefði mátt meira vera vegna þess, hvað húsnæðisskorturinn er mikill hér í Reykjavík og annars staðar. En allt á sín eðlilegu takmörk, það eru takmarkaðir möguleikar fyrir byggingarframkvæmdum hér á landi. Til þess þarf mikið fé og mikið vinnuafl, og þannig hefur verið högum háttað í okkar þjóðfélagi, að miklu meiri skortur hefur verið á vinnuafli í landinu en nokkurn tíma byggingarefni. Mér er kunnugt um það, að byggingar verkamannabústaða og samvinnubyggingar hafa gengið miklu hægar fyrir þá sök, hvað það er örðugt að útvega vinnuafl, ófaglærða og faglærða verkamenn. Ég held þess vegna, hvað snertir útvegun byggingarefnis, að þá hafi það ekki háð framkvæmdum í byggingarmálum. Hitt er sönnu nær, að útvegun lánsfjár og útvegun vinnuafls hafi verið þar þröskuldur í vegi. Ég vildi vænta þess, að þegar ráðstafanir væru gerðar hér á Alþ. til þess að skipuleggja þessi málefni betur en verið hefur undanfarin ár, að úr þessu yrði þá hægt að bæta, og ríkisstj. vill fyrir sitt leyti að því vinna, svo sem orðið getur. Þetta sé ég ástæðu til að taka fram út af þeim ræðum, sem haldnar hafa verið hér í sameinuðu þingi út af þeirri till., sem hér liggur fyrir til umræðu.



Mér skildist á ræðu hæstv. forsrh. áðan, að hann telji, að meiri vöntun hafi verið á vinnuafli til þess að koma upp byggingum og fjármagni til þeirra hluta en á byggingarefni. Ég veit ekki, hvernig þetta kann að vera eða hafa verið á síðustu tímum hér í Reykjavík, en ég vil út af þessu taka fram, að það hefur verið tilfinnanlegur skortur s.l. ár og er enn á byggingarefni víða annars staðar á landinu, sérstaklega þó á timbri og járni. Mér er kunnugt um, að þar hefur víða skort efni til íbúðarhúsabygginga og annarra bygginga, sem menn hafa viljað reisa, og af þeim ástæðum hefur orðið minna um byggingarframkvæmdir en ella, því að menn hafa ekki getað fengið efni til bygginganna, þótt þeir hafi fjármagn og vinnuafl til þess. Ég tel því, að það sé þörf á því að taka þetta atriði til nánari athugunar en gert hefur verið nú að undanförnu. Um þessa till., sem hér liggur fyrir, vil ég segja það, að ég er sammála hv. flm. um það, að ástandið í húsnæðismálunum sé óviðunandi, eins og það hefur verið um skeið. Ég skal nú ekki dæma sérstaklega um þau þrjú höfuðatriði, sem flm. telur, að þurfi að breyta í þessari löggjöf, en vil segja það, að ég tel, að það séu ekki þau heppilegustu vinnubrögð að bera fram slíka till. sem þá, sem hér um ræðir. Í till. er lagt til að skora á ríkisstj. að leggja frv. um þetta efni fyrir Alþ. Mér hefði fundizt heppilegra fyrir flm., fyrst hann var búinn að gera sér grein fyrir því, hverjar breyt. þyrfti að gera, að hann hefði sjálfur komið með frv. um að breyta húsaleigul. á þennan hátt. Það hefði verið betra og heppilegra að koma þannig beint að efninu strax en að flytja till. um það að skora á annan aðila að undirbúa frv. um þetta og leggja fyrir Alþ. Mér skilst, að það tæki minni tíma fyrir þingið að afgreiða slíkt mál, ef það kæmi fram ákveðið frv. um það, en þó að slík þáltill., sem hér er lögð fram, sé flutt í þinginu. Það má gera ráð fyrir því, að þessari þáltill. verði vísað til n. - hver veit, hvað lengi hún verður þar til athugunar - og er þá að óþörfu spillt ef til vill löngum tíma, sem hefði mátt nota til þess að athuga og þoka áfram frv. um málið, ef það hefði verið lagt fyrir.



Út af orðum hv. þm. V-Húnv. varðandi byggingarefni skal ég taka það fram, svo að það valdi ekki misskilningi, að það, sem ég átti við með því að segja, að vöntun á byggingarefni mundi ekki hafa háð byggingarframkvæmdum, heldur skortur á lánsfé og jafnvel vinnuafli, voru fyrst og fremst verkamannabústaðirnir. Í ræðu minni ræddi ég eingöngu um þessar byggingar. Ég skal ekki draga í efa, enda er mér um það kunnugt, að sumar byggingar aðrar bæði í Reykjavík og utan Reykjavíkur hafi haft við nokkra örðugleika að stríða, af því að það hefur skort byggingarefni. En sérstaklega þessar félagsbyggingar, sem ég ræddi um, þeim mun ekki hafa háð skortur á byggingarefni, og vona ég, að svo verði áfram, að slíkar félagsbyggingar sem verkamannabústaðir og samvinnubyggingar skorti ekki byggingarefni. Hitt hygg ég, að verði örðugra við að glíma, þ. e. að útvega nægilegt fjármagn til bygginganna og jafnvel það að fá jafnmikið vinnuafl og þarf til þeirra miklu framkvæmda, sem þörf er á í þessum efnum. Ég sagði í fyrstu orðunum, sem ég lét falla um þessa till., að ég sæi ekki ástæðu til þess að fara út í að ræða húsaleigulöggjöfina á þessu stigi málsins. Mun ég því spara mér það, þar sem tækifæri mun verða til þess síðar að ræða nánar um þau efni, ef það kynnu að koma fram till. til breyt. um þessi málefni. Þó vil ég segja það út af þeim þrem liðum, sem í till. felast, að 2. liðurinn er í núgildandi löggjöf um húsaleigu. Spurningin er aðeins sú, hvort þetta er nógu skelegglega framkvæmt. Fyrsti liður þáltill., að gerbreyta þeim ákvæðum, sem gilda í löggjöf um þetta efni - um hann verður sennilega tækifæri til að ræða, ef till. kæmi fram í frv.formi. Þá kann líka að verða tækifæri til að ræða við hv. þm. S-Þ. um þá löggjöf, sem gildir í nágrannalöndunum um þetta efni, og verð ég að segja, að hún er vissulega ólík íslenzkri löggjöf, nema ef segja mætti, að sum ákvæði í löggjöf nágrannalandanna væru mun strangari en þau eru í íslenzku löggjöfinni, t.d. get ég getið þess, að tekið hefur verið húsnæði af einstaklingum í Noregi vegna húsnæðisskorts. Þegar húsaleigufrv. lá fyrir, minnir mig, að hv. þm. S-Þ. berðist hraustlega gegn því að þrengja kosti einstaklinga, en þau ákvæði eru til í húsaleigulöggjöf Norðmanna og þá strangari en hér. Við komum ef til vill nánar að þessu síðar hér á Alþ.



Herra forseti. 1 sambandi við þessa till. vildi ég segja, að það er vitað, að brýn nauðsyn er á, að húsaleigul. sé breytt og að þau séu ekki framkvæmd á sama hátt og hingað til. Hæstv. forsrh. hefur talað um þetta mál, og vona ég, að álit þessarar n. komi sem fyrst, því að ekki má þetta þing líða án aðgerðar í þessum málum. Inn í þessa umr. hafa komið ummæli um byggingarefni, og vildi ég leyfa mér að segja þar um nokkur orð. Það er vitað, að á árinu, sem leið, var flutt inn meira byggingarefni en áður og í sumum tilfellum tvöfalt meira magn. Ég vil taka undir það með hæstv. forsrh., að áherzla skyldi lögð á byggingar samvinnufélaga eða samtaka, og ég held, að í flestum tilfellum hafi greiðzt úr efnisútvegun í þær byggingar, svo framarlega sem tilmæli hafa komið tímanlega til byggingarefnasala. Það er vitað, að eftir þau ósköp, sem yfir hafa gengið, hafa verið erfiðleikar á að fá byggingarefni og þá sérstaklega steypustyrktarjárn og járn yfirleitt. Það er ekki hægt fyrir menn, sem koma með litlum fyrirvara, að tryggja sér það, t.d. þarf að panta þakjárn með 4–6 mánaða eða enn lengri fyrirvara. Það er reynsla, að þeir, sem eru svo forsjálir að panta t.d. að vetri, ef þeir ætla að byggja að sumri, hafa í flestum tilfellum getað tryggt sér efnið. Ég á hér aðallega við það efni, sem ég þekki bezt, þ.e. sement og steypustyrktarjárn. Um leið og kvartað er um skort á byggingarefni, þá hefur verið flutt inn tvöfalt magn af því s.l. ár, miðað við árið áður, og í þau 35 ár, sem ég hef verzlað með þessa vöru, þá hefur aldrei verið flutt eins mikið inn. Þetta hlýtur að takast til athugunar og er okkur hagfellt, meðan skortur er á byggingarefni um heim allan, því að sambönd okkar erlendis miða „kvótann“ til Íslands víð árið áður. Ég mæli ekki á móti hv. þm. V-Húnv., er hann sagði, að efnisskortur hefði verið úti á landi, en eins og ég áður sagði, tel ég, að þeir, sem pöntuðu nógu snemma, hafi fengið nóg magn. En oft er, að þeir, sem þurfa að byggja, búast við, að þeir geti fengið vöruna eftir hendinni. Hins vegar er eftirspurn á byggingarefni stórkostleg, ekki sízt til opinberra bygginga, sem taka svo afar mikið magn. Ég vildi aðeins skjóta þessu fram, af því að minnzt hefur verið á skort og öflun byggingarefnis.



Herra forseti. Til viðbótar við það, sem hæstv. forsrh. gat um viðvíkjandi endurskoðun húsaleigul., þá var n. ekki markaður bás af hálfu ríkisstj., hvernig hún hagaði endurskoðuninni, að öðru leyti en því, að hún yrði sem óhlutdrægust og leiddi í ljós, hvar helzt þyrfti úr að bæta. Nú er gert ráð fyrir, að endurskoðuninni verði lokið næstu daga. Áður en ég fór úr ríkisstj., átti ég tal við form. n., og bjóst hann við, að stutt yrði að bíða eftir áliti n. Ég held því, að bezt sé að fresta umr. um þessa till., þar til árangur sést af nefndarstarfinu. Vegna ummæla um framkvæmd l. um opinbera aðstoð við byggingar, þá vildi ég taka það fram, að þó að l. kæmu ekki að því gagni, sem flm. ætlaðist til, þá hafa þau orðið gagnlegri en búizt var við. Í sept. s.l. upplýstist, að verið var að byggja nokkuð á 6. hundrað íbúðir, og er það meiri árangur en menn vonuðust eftir. Hitt er aftur annað mál, að Alþ. breytti þessu frv. á þann veg, að út úr yrðu tekin ákvæði, sem ætluðust til, að sérstök stofnun sæi um, hvaða byggingar sætu fyrir. Samkeppni hefur orðið milli hins opinbera og einstaklinga og milli þeirra, sem byggja verzlunarhús, og þeirra, sem byggja íbúðir. Þetta hefur áorkað, að minna hefur komið í hlut íbúðarhúsa en vera þyrfti. Þó ber því ekki að neita, að við höfum byggt meira af íbúðarhúsum tiltölulega en flestar aðrar þjóðir. En þrátt fyrir það að við erum langsamlega á undan þeim, sem mest eru á eftir, þá tel ég, að enn megi gera betur í þessu efni og að á þessu ári þurfi að draga skarpar markalínur, hvaða byggingar eigi að leggja í til að tryggja, að íbúðarhúsabyggingar sitji fyrir. Ég held, að við þurfum ekki að gera okkur vonir um, að við fáum byggt allt, sem við þurfum, fyrst og fremst vegna skorts á byggingarefni, en eins og vitað er, er mikill skortur á byggingarvörum og jafnvel í Bandaríkjum Norður-Ameríku, sem ættu að hafa nóg af slíku, og enn þá er þetta tilfinnanlegra í löndum, sem hafa orðið fyrir loftárásum. Má því vera meiri ástæða að leita okkur að byggingarefni í tíma, því að eftirspurn er mikil á því í heiminum, og þurfum við því ekki að undrast, þótt við fáum ekki alla þörf okkar. Hvað viðvíkur ummælum hv. þm. V-Húnv. um, að skortur hefði verið á byggingarefni á síðasta ári, þá kemur mér það á óvart, því að þá var óvenjulega mikill innflutningur til landsins, t.d. komu 15 þús. „standardar“ frá Rússlandi. En hvað sem þessu líður, held ég, að Alþ. gerði rétt að korna á fót stofnun, er skipti efninu milli íbúðarhúsa og annarra bygginga, svo að íbúðarbyggingar sætu fyrir um efni og vinnuafl. Ég á þó ekki við, að. draga beri úr nauðsynlegum framleiðslubyggingum.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagðist vita, að meiri hörku væri beitt gegn húseigendum í Noregi en hér. Mér finnst það ekki að furða. Þar er ástand ólíkt því, sem hér er. Þar voru þýzkir hermenn, er ráku fólk úr íbúðum sínum og eyðilögðu heil hverfi. En jafnvel í Englandi hafa menn aldrei séð sér fært það nauðungarsambýli, sem komizt hefur inn í l. hér á landi. Hér standa nú um 400 íbúðir ónotaðar vegna þess, hve löggjöfin er óhentug. Það er óhætt að fullyrða, að það er kominn tími til að fara með þetta mál eins og önnur vandamál. L. hefur verið illa framfylgt, og allar tegundir af sleifarlagi hafa haldið innreið sína í þetta mál. Út af því, hvort heppilegt sé að setja eina fjölskyldu með nauðung til annarrar, þá var eitt skáld bæjarins, er kom fram með röksemdir, sem eyðilögðu þetta, og gerði hann þessu góð skil í leikritinu „Leynimelur 13“, og er í því gengið að kjarna málsins. Það, sem gerðist í leikritinu, var, að íbúð fannst, sem ekki þótti fullsetin, t.d. var þar rúmgóð forstofa. Þar setti sig niður ný fjölskylda, er hagnýtti forstofuna og hengdi upp þvott þar, og í húsinu fannst málverk eftir Kjarval, og var það tekið af hinum nýkomnu og notað sem bakki. Það er kannske ekki hrós fyrir okkur þm., að þegar við erum að reyna að rökstyðja mál, þá er oft eins og eyru manna séu lokuð, en skáldum tekst oft miklu betur. Þessi skáldskapur drap hugsunarhátt nauðungarframkvæmdanna, og mér dettur í hug, að hann mundi geta hindrað, að um 400 íbúðir standi hér ónotaðar. Ég vænti því, að þessu máli verði sinnt sæmilega.



Herra forseti. Bæði fyrrv. og núv. félmrh. hafa reynt að svara spurningu minni um skömmtun byggingarefnis, en hvorugur hefur svarað. Fyrrv. félmrh. lagði áherzlu á, að Alþ. þyrfti að tryggja, að byggingarefni færi í það nauðsynlegasta. En hvað hefur þessi hv. fyrrv. ráðh. gert? Hvað segir 38. gr. l. í fyrra um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa? Með leyfi hæstv. forseta: Meðan skortur er á íbúðarhúsnæði í landinu og erfiðleikar eru á innflutningi nægilegs byggingarefnis að dómi ríkisstj., skal viðskiptaráð, á meðan það starfar, ella sú stofnun, sem ríkisstj. ákveður, kveða á um, til hverra nota fari það byggingarefni, sem flutt er til landsins.“ Þetta er þarna. Þetta var samþ. hér á Alþ. 23. apríl í fyrra. En hvernig hefur svo skömmtunin verið framkvæmd? Hafa ekki verið byggðir sumarbústaðir? - og svo standa hálfgerð hús ónothæf vegna efnisskorts. Alþ. getur samþ. falleg l., og verður núv. félmrh. að sjá um, að byggingarefni verði skammtað, því að ekkert þýðir að semja falleg l., ef þau eru ekki framkvæmd á eftir.



Herra forseti. Á síðasta sumri átti Menntaskólinn í Reykjavík aldarafmæli á sama stað og hann hefur staðið frá upphafi. Áður höfðu orðið nokkrar umr. um, að rétt væri að gera kost skólans betri en verið hefur að undanförnu og hvernig það skyldi gert. Af hálfu ráðamanna hans og fleiri var talað um að breyta honum í nýtt hús og flytja hann í eitthvert úthverfi bæjarins, og var fleiri en einn staður nefndur. Í sambandi við afmælið í sumar urðu enn miklar umr. um málið, og voru skoðanir manna mjög skiptar. Fyrirætlanir um flutning skólans hrundu af stað hreyfingu meðal eldri og yngri nemenda hans og velunnara í þá átt, að varðveita bæri skólann á sama stað og tryggja honum þar meira landrými undir nauðsynlegar byggingar vegna stækkunar hans á síðustu áratugum og jafnframt að endurbæta hið aldna skólahús, svo að það yrði svo fullkomið, að enn væri hægt að halda þar skóla um skeið. Í þessari till. hér er lagt til, að ríkisstj. beiti sér fyrir því, að skólinn verði ekki fluttur, og að veitt verði nægilegt fé á fjárl. til þess að endurbæta hið gamla skólahús, og jafnframt verði byggt nýtt leikfimishús og rektorsbústaður við skólann. Jafnframt er skorað á ríkisstj. að tryggja skólanum nægilegan lóðakost undir æskilegar nýbyggingar, því að það er hafið yfir allar deilur, að skólahúsið er orðið of lítið, þótt það væri endurbætt, og kæmi þá t.d. til greina að byggja nýtt hús fyrir stærðfræðideild skólans, og kæmi það til athugunar síðar. Hvort reist yrði nýtt skólahús þarna á stækkaðri skólalóð eða einnig annar menntaskóli á öðrum stað í bænum, svo að þeir yrðu tveir, er alveg látið liggja á milli hluta í till. Aðalatriðið er, að menntaskólinn verði ekki fluttur af þeim stað, sem hann stendur nú á og hefur verið í heila öld. Hann er orðinn hugfólginn flestum bæjarbúum og raunverulega þjóðinni allri, og það væri illa farið, ef skólahúsinu aldna væri tortímt eða skólinn væri fluttur burt. En það eru ekki aðeins minningarnar um skólasetrið, sem hér koma til greina. Alþ. hafði aðsetur í þessu skólahúsi um langt skeið og það meira að segja um það skeið, er háður var einn örlagaríkasti þátturinn í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Ég hygg, að allsherjarhreyfing flestra fyrrverandi menntamanna og fleiri standi að baki meginhugsunar þessarar till., að skólinn verði áfram á sama stað og búið verði að skólahúsinu sem bezt má verða og kostur skólans verði á allan hátt sem beztur.



Herra forseti. Ég ætlaði nú að fara fram á það við hæstv. forseta, að málinu væri frestað, en varð of seinn að bera þá ósk fram í upphafi. En ég vil nú leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, af því að ég hef ekki haft tíma til að athuga þetta mál, að þessari umr. ljúki a.m.k. ekki nú, svo að mér gefist tími til að athuga málið í ráðuneytinu.



Herra forseti. Ég hef nú ekki miklu við ræðu meðflm. míns að bæta um aðalefni þessarar till., en ég vildi minnast hér á þáltill. um eignarnám á lóðum vegna Menntaskólans í Reykjavík, sem ég flutti hér snemma á þinginu í vetur, áður en bruninn varð í nágrenni menntaskólans. Þessari till. var vísað til fjvn., en hún hefur ekki verið afgreidd frá n. Þetta er að því leyti bagalegt, að búið er að kosta fé til að laga rústirnar og húsin, þar sem brann, og það er óþörf vinna og kostnaður, ef ríkið keypti nú þessar lóðir. Ég óska eftir upplýsingum í þessu máli frá form. fjvn., sem er hér viðstaddur, og eins vildi ég spyrja þá n., hvort það sé satt, sem ég hef heyrt um þá hálfu millj., sem veitt var á síðustu fjárl. til menntaskólans, að fyrrv. menntmrh. hafi fest þrjú hundruð þús. kr. af því fé inni í Laugarnesi, og ég vildi þá heyra frá form. n., hvort n. sæi þá enga leið til að bjarga þessu fé og nota það til að hressa upp á gamla skólann eða nota það til að grundvalla nýjan skóla að betur yfirlögðu ráði. Þá vil ég skjóta því til hv. 6. þm. Reykv., sem er einn í þeirri n., sem skipuð var til að gera till. um framtíð skólans, hvernig sú n. hafi hugsað sér að starfa. Þessi n. var sett án þingheimildar og í henni eiga sæti þessi þingm., rektor menntaskólans og fleiri, og virðast þeir hafa ákveðið að færa skólann inn í Laugarnes, án þess leitað væri álits Alþ., og er það meiri háttar bíræfni að ætla sér að reisa 600 nemenda skóla fyrir 12 millj. kr. að Alþ. forspurðu. En Reykjavíkurbær tók landið í Laugarnesi undir útvegshús, og kom þá í ljós, að ríkið hafði verið látið leggja fram verðmæti fyrir 300 þús. kr. í þetta fyrirtæki. Þá tók n. sig til og ætlaði skólanum stað á Golfskálahæðinni, en það kom golfmönnum spánskt fyrir, sem eiga það land, og vildu þeir ekki gangast inn á það. Þetta mál virðist því vera komið á það stig, að tími sé kominn til þess, að Alþ. skipti sér af því og taki ákvarðanir í byggingamálum Menntaskólans í Reykjavík, eftir því sem fé er veitt til þeirra framkvæmda. Það væri mjög æskilegt að fá skýringar hjá form. fjvn., svo að unnt væri að átta sig á málinu.



Herra forseti. Ég tel það sízt að ófyrirsynju, að Alþ. geri ályktun um þetta mál, og að því leyti fagna ég þeirri till., sem hér er til umr. Aðalsjónarmiðið, sem ég tel, að hljóti að ráða í þessu máli, er það, hvar skólinn er talinn bezt settur í bænum, og ef málið er skoðað frá því sjónarmiði, blandast engum hugur um það, að menntaskólinn verður ekki settur á heppilegri stað en hann er nú á. Ég efast um, að margar stofnanir séu í bænum fyrir utan barnaskólana, þar sem fleiri koma saman daglega. Hugsum okkur, að hér væri um að ræða ráðhús eða stjórnarráðsbyggingu eða aðrar stórbyggingar. Ekki mundi okkur detta í hug að setja þær í eitthvert úthverfi bæjarins, heldur miðsvæðis, ef svo mætti segja, og það væri áreiðanlega heppilegast, svo að viðskiptamennirnir þyrftu ekki að fara langar leiðir til að ljúka erindum sínum. Þó kæmi hverfandi lítill fjöldi fólks í slíkar opinberar byggingar daglega, miðað við skóla eins og menntaskólann með 400–500 nemendum, sem flestir eru unglingar og þurfa að koma einu sinni eða oftar í skólann á hverjum degi, og ég held, að þetta verði að ráða mestu um staðinn. Það efast ég ekki um, að heppilegri staður verður ekki fundinn fyrir skólann en sá, sem hann er nú á. Hann er þannig settur, að um ófyrirsjáanlega framtíð kemst meginþorri gangandi manna á þennan stað án of mikils erfiðis. Ef skólinn væri hins vegar ekki miðsvæðis, að ég tali nú ekki um Laugarnes eða jafnvel Golfskólahæðina, væri hann svo langt frá stórum bæjarhlutum, að fátækir nemendur eða aðstandendur þeirra yrðu daglega að eyða miklu fé í aksturskostnað eða ríkið eða bærinn yrði algerlega að kosta þær ferðir, og sá kostnaður verður svo mikill, að hann samsvarar vöxtum af hárri upphæð, sem ég tel betur varið til kaupa á lóðum bak við menntaskólann og bygginga þar, þótt þær framkvæmdir kosti að vísu mikil útgjöld. Því er að vísu haldið fram, að æskilegt væri, að skólinn væri nær leikvöllum. Ég get raunar ekki skilið það. Skólahald er að vetrinum til, þegar erfitt er um útiíþróttir nema skauta- og skíðaferðir, skólinn getur ekki legið betur við skautaferðum en hann gerir nú, og um skíðaferðir hefur staður hans í bænum ekki mikið að segja og raunar ekkert. Um skautaferðir hafa heimili nemenda líka meira að segja en skólastaðurinn. Þegar aftur á móti kemur fram á vor, er mikill annatími í skólanum, upplestrarleyfi og próf, og því er tómt mál að tala um það, að aðstaða til útileikja eða íþrótta hafi svo mikla þýðingu á þeim tíma árs. Enda þótt skólinn yrði á Golfskálahæðinni, yrðu golfiðkendur þar áfram með sína íþrótt, og í rauninni yrði ekki rýmra um skólann þar en í bænum, hann yrði umkringdur af landi Golffélagsins. Í Fossvoginum er að vísu hið fegursta byggingarland, og um Golfskálahæðina vil ég þá segja, að ég játa, að skóli er ólíkt betur settur þar er inni í Laugarnesi, sem er verst valdi staðurinn, sem hægt er að finna, og ég fagna því, að horfið skuli vera frá því ráði. Aðrar ástæður, sem færðar eru fram gegn núverandi stað skólans, eru t.d. þær, að hann sé of nærri umferðinni. Það er að vísu ráðgert, að umferðargata mikil komi þar, sem nú er Amtmannsstígur, en fróðir menn segja, að engin vandræði þurfi að stafa af því, þar eð haga megi byggingum þannig, að umferðin verði ekki til truflunar. Í því sambandi má benda á Miðbæjarbarnaskólann til samanburðar, og eru þar þó börn, en ég held engum dytti í hug að flytja barnaskólann út í enda bæjarins. Menntastofnanir eru víða við umferðargötur, án þess að það trufli nokkuð kennsluna. Ég held því, að þessi ástæða sé tylliástæða. Mér virðast sumir miða þessa skólabyggingu hér allt of mikið við það, sem tíðkast hjá stórum og ríkum þjóðum, þar sem nemendur búa algerlega í heimavistum skólans, eins og t.d. í Eton. Þegar svo hagar til, er sjálfsagt að hafa skólann afsíðis. En heimavistir eru hér alltaf aukaatriði, þar sem nemendur skólans dvelja flestir heima, og væri þá nær að byggja sérstakan skóla með heimavistum, ef þess gerðist þörf, og raunar mætti byggja heimavistarhús á gömlu lóðinni hér við skólann. Samanborið við önnur lönd fær það ekki staðizt að flytja skólann, þar sem vitað er, að skólar eru víða inni í borgum, og dettur engum í hug að flytja þá, ef þeir eru daglega sóttir af borgarbúum. Þá er enn eitt atriði, að mönnum blöskrar kostnaðurinn við að kaupa lóðirnar í kringum skólann. En sömu menn bölsótast mest yfir gömlu hverfunum í bænum og vilja, að þau hverfi. Ég játa, að þessu fylgir töluverður kostnaður. En ég vil halda því fram, að sá kostnaður fáist endurgreiddur að miklu leyti í því, að skólinn verður áfram miðsvæðis í bænum. Að vísu þyrfti að snara út öllum höfuðstólnum nú eða bráðlega fyrir þessar lóðir, en aukinn kostnaður við að hafa skóla í úthverfi bæjarins greiddist smám saman, en þó er þess að gæta, að miklu þyrfti að kosta til að undirbúa lóðir á Golfskálahæðinni, ef skólinn væri settur þar. En hitt játa ég, að lóðirnar kringum menntaskólann eru dýrar, en það er skoðun mín, að kostirnir við að hafa skólann áfram á sínum gamla stað séu þó yfirgnæfandi. Þótt eingöngu sé litið praktískt á þetta mál, en sleppt minningahliðinni, þá eru kostir við að hafa skólann áfram á þessum stað svo miklir, að ekki má horfa í þann kostnað, sem af lóðakaupunum leiðir. Ég sé ekki, að nauðsynlegt væri að taka endilega allt landið í einu, borga þetta allt í einu. Ef hús K.F.U.M. væri t.d. keypt, mætti nota það um sinn í þágu skólans. Ég skil vel, að rektor kysi fremur að flytja inn í nýtt hús, sem mundi kosta margar milljónir, en þetta er affarasælla til frambúðar. Og ég vil aftur benda á þetta, sem að vísu ræður ekki úrslitum í þessu máli, að hér á landi eru fáir slíkir staðir frá seinni öldum sem Menntaskólinn í Reykjavík, er geymi í jafnríkum mæli sýnilegar söguminningar, er hlýi mönnum um hjartaræturnar, bæði menntamönnum og þjóðinni allri. Til greina kæmi sú hugmynd byggingameistarans, að húsið yrði flutt til og látið standa við Bókhlöðustíg á lóð þeirri, sem Hið íslenzka olíufélag hefur haft umráð yfir og notað fyrir starfsemi sína, og yrðu þá húsin við Bókhlöðustíg rifin og skólanum komið fyrir á sama stað og hann var í fyrri tíð, og væri þá hægt að halda hinum gamla sal, hátíðarsalnum, og nemendur gætu verið í honum áfram. Ég játa, að þetta mundi verða mun kostnaðarsamara í byrjun en þótt ráðizt væri í að byggja nýtt skólahús, en held samt, að svo margir kostir fylgi því að geta geymt hið gamla hús, að ríkið ætti ekki að hika við að varðveita hið gamla hús, þótt nokkurt fé þurfi til að byrja með, og ég bendi hv. n. á það, er málið kemur til hennar til athugunar, að ég vænti þess, að hún sjái sér fært að taka málið til gaumgæfilegrar athugunar.



Herra forseti. - Varðandi fyrirspurn hv. þm. S-Þ. um það, hvernig liði afgreiðslu þáltill. á þskj. 90, um eignarnám á lóðum handa Menntaskólanum í Reykjavík, þá vil ég segja þetta. Þessi þáltill. kom til fjvn. 15. nóv. s.l. og var athuguð af n., en var síðan send þáverandi fjmrh. og þáverandi menntmrh. til umsagnar, og barst síðar svar frá menntmrh. með kostnaðaráætlun, sem var, að kostnaðurinn við að kaupa upp lóðirnar mundi nema um 4,5 milljón kr. Frá hæstv. fyrrv. fjmrh. hefur n. ekki borizt svar. Hins vegar hefur afgreiðsla till. tafizt vegna þess, að er leitað var álits í fjvn. um, hvort skyldi afgreiða fjárlög fyrir nýár, þá var það fellt vegna þeirrar stjórnarkreppu, sem þá átti sér stað, og samþykkti n. að stöðva fundi, þar til vitað væri, hvaða ríkisstj. tæki við völdum, og síðan hefur verið haldinn einn fundur í n., en ekki verið teknar ákvarðanir, sem mundu kosta ríkissjóð milljónir, fyrr en í samstarfi við ríkisstj. Ég er ekki sammála hv. þm. S-Þ., að átt hefði að kaupa lóðirnar, áður en brunarústirnar voru hreinsaðar, og tel ég það sjálfsagt verk að hreinsa brunarústir frá heilbrigðislegu sjónarmiði, sem annars hefðu ef til vill verið hættulegar fyrir börn. Fyrirspurn hv. þm. um fjárveitingu til menntaskólans 1946 skal ég svara að nokkru. Ég held, að 500 þús. kr. hafi verið veittar á fjárlögum til byggingar menntaskóla í Reykjavík, en ekki til kaupa á réttindum, en þó er mér kunnugt um, að einhverjir samningar hafa farið fram um langan tíma milli fyrrv. menntmrh. og Reykjavíkurbæjar um kaup á erfðafestulandi inni í Laugarnesi, og mér hefur verið sagt, að fyrrv. menntmrh. hafi keypt nokkurt land þar og húsgarma, en útgerðarmönnum var svo boðið að ganga inn í kaupin, en þaðan er mér þetta kunnugt. Mér dettur ekki í hug, að fyrrv. menntmrh, hafi eytt 500 þús. kr. í þetta, en ég veit ekki, hvernig ráðh. hefur leyst þetta mál. Ef til vill væri rétt, að umr. færu hér fram um verð á lóðum, og einkennilegt má það teljast, ef þessar lóðir milli Amtmannsstígs og Bókhlöðustígs fengjust ekki fyrir minna en 4,5 milljón kr., og ef til vill þyrfti að setja hér sérstök lagafyrirmæli um, en litla samúð hafa slíkir menn fyrir framtíð menntaskólans.



Herra forseti. - Af því að hv. 6. þm. Reykv. var ekki viðstaddur, er ég bar fram fyrirspurn mína, en hann er formaður þeirrar n., sem falaðist eftir verzlun í Laugarnesi, og nú heldur hv. þm. Barð., að hinar 300–400 þús. kr. séu ekki af þeim 504 þús. kr., sem veittar voru á fjárlögum til menntaskólans, þá vil ég spyrja hv. 6. þm. Reykv., hvernig stendur á þessu, hvar er lagaheimildin og hvað hefur n. ákveðið. Þá vil ég minnast á mat ráðh. á lóðunum bak við menntaskólann, en ekkert mat hefur farið fram á þeim lóðum, enda var þessi ráðh. að freista að kaupa lóðir annars staðar. Mig langar að heyra, hvernig hagur þessara mála stendur.



Herra forseti. - Það er velkomið, að ég leiðrétti misskilning hv. þm. S-Þ. og hans hugmyndir. Það er rangt hjá hv. þm., að ég sé formaður í n., sem eigi að ákveða menntaskóla Reykjavíkur stað, en aftur á móti sat ég í slíkri n. undir forsæti rektors menntaskólans, Pálma Hannessonar. Ég held það vera rétt, að lönd hafa verið keypt inn í Laugarnesi, en aftur á móti kom það svo til hluta n. að athuga þessi lönd. Fyrrv. fjmrh. og fyrrv. menntmrh. lögðu til, að lönd yrðu keypt í Laugarnesi. Mín afskipti í þessu máli voru þau, að ég lagði til, að lönd yrðu keypt undir skólann þar og að skólinn yrði byggður í Laugarnesi, en það er misskilningur hjá hv. þm. Barð., að þær till. kæmu frá n., að bjóða útvegsmönnum þetta land, og það hefur aldrei verið um það rætt í fjvn., hver hefði boðið þessi réttindi. Ég hef ástæðu til þess að ræða um þetta mál að nokkru frá almennu sjónarmiði. Ýtarleg rannsókn hefur farið fram um það, hvort ætla skyldi skólanum að standa á núverandi stað til frambúðar, og hafa þeir menn, sem um þetta hafa fjallað, en það eru skipulagsstjóri, Hörður Bjarnason, og meðstarfsmaður hans, húsameistari Reykjavíkur, athugað, hvort gamli staðurinn væri heppilegur til frambúðar, og staðarvalsnefndin hefur líka athugað þetta mál. Pálmi Hannesson rektor, Hörður Bjarnason og ég tókum einkum þrjú atriði í þessu sambandi til athugunar til að vega og meta í þessu sambandi, en það er kostnaðarhliðin, staðarval frá skipulagslegu sjónarmiði og skólastjórn. Um kostnaðarhliðina hefur hv. þm. Barð. gefið upplýsingar, sem yrði um 4,5 milljón til að kaupa lóðirnar frá Þingholtsstræti að Lækjargötu og frá Amtmannsstíg að Bókhlöðustíg. Skipulagsnefnd fasteigna hefur og athugað fasteignamat á þessum lóðum, en síðan margfaldað þá útkomu með tölunni sex, og mun þá láta nærri, að sú tala komi út, sem hv. þm. Barð. nefndi, en ég vil þó engan veginn fullyrða um það. Húsameistari Reykjavíkur, sem fjallar um skipulagsmál fyrir hönd bæjarstjórnarinnar, er einn með því, að skólinn verði byggður á sama stað og verið hefur, og athuganir hans hafa verið byggðar með hliðsjón af vilja hans í þessu efni, að skólinn verði kyrr, þar sem hann nú er. Hann vill byggja þar 6 hæða hús og gerir um leið ráð fyrir, að hið 100 ára gamla hús verði eigi lengur látið standa. Niðurstaða hans er, að þótt menntaskóli Reykjavíkur verði látinn standa áfram á sama stað, þá verði gamla húsið að víkja, og þá verður mesti glansinn farinn af þessum gamla skólastað, en þá hefur hæstv. utanrrh. lagt það til, að gamla húsið verði flutt á baklóð skólans, en 6 hæða hús byggt á lóð menntaskólans. Skólamenn leggjast eindregið á móti að byggja hærri skólabyggingar en 3 hæðir og segja, að það komi ekki til mála að byggja 6 hæða hús sem skólahús, og hér eru því mótbárur gegn því að byggja skólann á þessum stað. Þá eru mótbárurnar frá kennslusjónarmiði. Nú er gert ráð fyrir því að tengja saman Grettisgötu og Túngötu og Kirkjustræti og Lækjargata verði breikkuð allverulega og verði í framtíðinni aðalumferðargötur bæjarins. Lækjargata yrði þá höfuðbraut í suður og Amtmannstígur höfuðbraut í austur og vestur, og stæði þá skólinn á fjölmennu götuhorni, og þótt hæstv. utanrrh. mæli með þessu, þá vil ég segja sem reyndur kennari, að svo mikils hávaða mundi gæta af umferðinni. að trufla mundi kennslu, og tel ég það ljóð á skólastað. Þá benti hæstv. utanrrh. á það, að þessi staður væri miðsvæðis. Já, svo er nú það, en nú sækja skólann nemendur frá Seltjarnarnesi að Elliðaám og frá Hafnarfirði, og þegar þetta er athugað, er það ljóst, að Lækjargata er ekki lengur í miðbænum, og er líklegast sanngjarnasti staður frá þessu sjónarmiði neðanvert í Öskjuhlíð, og sá staður er ekki fjarri því að vera miðsvæðis, eins og nú háttar. Hæstv. ráðh. talaði um kostnað þann, sem strætisvagnagjöld mundu baka nemendum, en ég vil benda honum á, að Reykjavík er nú orðin það stór, að fjöldi nemenda kemst vart hjá því að nota strætisvagna meira eða minna, en læt ósagt, hvort fleiri þyrftu að nota þá upp í Öskjuhlíð eða niður í Lækjargötu. Ég fjölyrði nú ekki frekar um þetta. Ég tel skynsamlegt, að hv. fjvn. verði veitt öll þau gögn, sem unnt er, og treysti henni til þess að halda sem bezt á þessu máli. Ég held, að hv. flm. þessarar þáltill. hafi samið till. helzt til flausturslega. Hún hefst svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að Menntaskólinn í Reykjavík hafi áfram aðsetur þar, sem hann er nú“. Við hvern er átt með þessu?

Við óvini skólans.

Vald ríkisstj. er þá orðið harla skrítið, ef hún þarf að beita sér fyrir einhverju þingvaldi. Það er betra fyrir framhaldið, að þm. gæti sjálfs sín. Mér fyndist, að við gætum beitt okkur fyrir þessu sjálfir, sem sitjum hér á Alþ., - okkar er valdið - og að við þyrftum ekki að biðja ríkisstj. að beita sér fyrir þessu máli. Ég held, að hv. þm. S-Þ. og meðflm. hans að þessari till. eigi að vita, að sjálfir þm. hafa valdið og þurfa ekki að samþykkja svona áskorun til ríkisstj. um að beita sér fyrir því, að gamli menntaskólinn verði áfram þar, sem hann er nú, og að veitt verði nægilegt fé á fjárl. til að endurbæta hið gamla skólahús, þannig að það fullnægi nútímakröfum til skólahúsa. Hvernig í ósköpunum ætla þessir menn að endurbæta gamla húsið, sem skólinn er í, til þess að það fullnægi nútímakröfum? Ég þekki ekki nema eina leið til þess, þá að reka helming nemenda úr skólanum, hafa þar ekki nema 200 nemendur í staðinn fyrir um 400 nemendur, sem eru þar nú. Þetta er því alveg út í loftið fram sett, að þannig skuli endurbæta gamla skólahúsið, - eins og fleira í þessari þáltill., svo sem það, að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir fjárframlögum til að byggja nýtt leikfimishús, rétt eins og það væri eitthvert aðalatriði í þessu máli. Það er nú alveg nýbúið að endurbæta gamla leikfimishúsið, sem kostaði mikið fé, og ég hefði því haldið, að skólann skorti nú sízt leikfimishús. Svo á Alþ. að skora á ríkisstj. að tryggja skólanum nægilegt landrými milli skólalóðar og Þingholtsstrætis. Hvernig á ríkisstj. að tryggja þetta? Hún getur það ekki, nema með því að fá heimild til þess frá Alþ. Og hvers vegna á þá sjálft Alþ. að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir þessu? Þetta er á valdi Alþ. sjálfs að tryggja, ef það vill. Hvort sem það kann að eiga við á þessu stigi málsins eða ekki, vil ég benda á, að hv. flm. till. hafa samið hana fljótfærnislega. Meiningin er þessi - og hefði mátt segja það í fáum orðum: Menntaskólinn skal vera á gamla staðnum. Þetta hefði mátt segja á einfaldari og ótvíræðari hátt en tekið er fram í till. Ég treysti hv. fjvn. til að taka með fullkominni skynsemd á þessu máli.



Það er aðeins örstutt aths. út af þeirri skoðun hv. 6. þm. Reykv., að þessi þáltill. hafi ekki verið nægilega undirbúin. Það hefur komið fram í umr. frá ýmsum hv. þm., að sannarlega á núverandi hæstv. ríkisstj. við ýmislegt að stríða í þessu efni, sem er sá leiðinlegi arfur frá sínum fyrirrennara, og við þann arf þarf nú að berjast. Nefnd, sem sú fyrrverandi ríkisstj. skipaði, hefur í sambandi við málið ráðstafað hálfri millj. kr., þvert ofan í það, sem þingið vildi, á þann hátt, að ekki er víst, að þeir peningar fáist nokkurn tíma aftur. Ef farið væri eftir till., sem fram hafa komið fyrir atbeina fyrrv. ríkisstj., þá hefði skólabyggingin kostað 12 millj. kr. Þess vegna, þegar fyrrv. ríkisstj. hefur án heimildar sett í þetta n., sem virðist hafa tekið sér fullveldi í málinu, þá er eðlilegt, að skorað sé af hæstv. Alþ. á núverandi hæstv. ríkisstj. að bæta úr göllum, sem eru arfur frá þeirri fyrrv. ríkisstj., til þess að málið á þann hátt komist á eðlilegan grundvöll fyrir atbeina hæstv. ríkisstj.