Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég lít svo á, að frv. þetta, sem hér er greitt atkv. um nú, sé ekki síður hagsmunamál neytendanna en framleiðendanna, og frv. geti því valdið óþörfum deilum um mál, sem virðist vera mjög viðkvæmt mál þessara aðila beggja, og segi því já við frávísunartillögunni.



Með tilvísun til greinargerðar hv. 7. landsk. segi ég já.



Herra forseti. Um þetta frv. gildir hið sama og frv. um stýrimannaskólann, sem var síðast hér til umr., og tel ég því ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál.

Frsm. minni hl. (Kjartan. J. Jóhannsson): Herra forseti. Ég hafði gert grein fyrir afstöðu minni og hv. 7. þm. Reykv. í framsögu um mál, sem áður var hér til umr., og sé því ekki ástæðu til að ræða um þetta mál frekar núna, en við leggjum til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Samkvæmt lögum um skóla og fræðsluskyldu hefur menntmrn. á hendi yfirstjórn allra þeirra skóla í landinu, sem veita almenna menntun, og margra skóla, er búa nemendur undir sérstök störf. En frá þessari aðalreglu hafa verið gerðar nokkrar undantekningar með þá skóla, sem veita sérmenntun í málum atvinnuveganna eða eru nátengdir heilsugæzlunni eða framkvæmd heilsuverndar í landinu. Þeir skólar hafa lotið yfirstjórn þeirra ráðuneyta, sem fara með mál atvinnuveganna eða þessara sérstöku greina í stjórnarkerfinu. Vil ég nefna fáein dæmi þess, þar sem beinlínis er ákveðið í lögum, að slíkar undantekningar skuli gerðar. Í lögum nr. 26 1938 er svo kveðið á, að landbrn. hafi á hendi yfirstjórn bændaskólanna. Í lögum nr. 91 frá 1936, um garðyrkjuskóla ríkisins, er enn fremur tekið fram berum orðum, að landbrn. hafi á hendi yfirstjórn skólans ásamt þriggja manna skólanefnd, er ráðherra skipar. Í lögum nr. 13 frá 1932, um ljósmæðraskólann, er kveðið svo á, að stjórn landsspítalans hafi á hendi stjórn skólans, og er hann undir yfirstjórn heilbrmrn. Í lögum nr. 76 1944, um hjúkrunarkvennaskóla Íslands, er kveðið svo á, að skólanum stjórni fimm manna skólanefnd. Þar á landlæknir sæti, yfirhjúkrunarkona landsspítalans og þrír menn, sem ráðherra skipar eftir tilnefningu vissra aðila, en þessi skóli heyrir undir heilbrmrn. Í lögum nr. 112 1940, um lyfjafræðingaskóla Íslands, er kveðið svo á, að fjögurra manna skólanefnd stjórni skólanum. Hana skipa landlæknir og þrír menn, sem ráðherra skipar eftir tilnefningu, en það hefur þótt tilhlýðilegt, að þessi skóli stæði undir yfirstjórn heilbrmrn. Þetta frv., sem hér er til umr., og annað frv., sem hér er á dagskrá í dag, fjalla eingöngu um það að breyta til um yfirstjórn tveggja tiltekinna skóla, þ.e.a.s. stýrimannaskólans og matsveina- og veitingaþjónaskólans, að færa yfirstjórn þeirra frá þeim ráðuneytum, sem hafa haft hana á hendi, og leggja hana undir menntmrn. Meiri hl. menntmn. lítur þannig á, að hér sé um „prinsip“-mál að ræða; um leið og tekin er afstaða til þessara frv., sé löggjafinn í raun og veru að gera upp við sig, hvort hann vilji hverfa frá þeirri reglu, sem skýrt hefur verið mörkuð í lögum að undanförnu, og þeir skólar, sem eru nátengdir höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar eða heilbrigðismálum í landinu, verði lagðir undir menntmrn., eða halda þeirri skipan, sem verið hefur í þessu efni, þeirri skipan, sem Alþingi sjálft hefur markað. Afstaða meiri hl. menntmn. til þessa máls og raunar til hins frv., sem líka er á dagskránni, markast af því, að meiri hl. lítur á þetta sem „prinsip-mál og telur ekki ástæðu til að hverfa frá þeirri reglu, sem Alþingi hefur fylgt og gilt hefur í þessu efni. Þar af leiðandi leggur meiri hl. n. til, að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Við hv. 7. þm. Reykv. (GTh) höfum ekki getað orðið sammála meiri hl. menntmn. um að mæla gegn samþykkt þessa frv. Við leggjum þvert á móti til, að það verði samþykkt, og það enda þótt frsm. meiri hl. hafi lesið hér upp ýmsa aðra skóla, sem líkt standi á um og þessa skóla nú, að þeir heyri ekki undir menntmrn. Hv. þm. A-Sk. var hræddur um, að þetta kynni að verða „prinsip“-mál, og ég segi það fyrir mína parta, að það má gjarnan verða „prinsip“-mál. Það má gjarnan halda áfram að stefna að því að leggja skólamálin undir menntmrn. Það er í alla staði langeðlilegast, að þau heyri undir það, skólamálin almennt í landinu, og það er vafalaust þægilegast og hentugast fyrir ríkisstj., að yfirstjórn skólamálanna sé öll sameinuð í einni skrifstofu. Og það er þá heldur enginn vafi á því, að það er langþægilegast fyrir alla þá, sem skólunum veita forstöðu og þurfa að sækja til ráðuneytanna um eina og aðra fyrirgreiðslu fyrir skólana, að geta sótt þá fyrirgreiðslu alla til einnar og sömu skrifstofu og til þeirra manna, sem vanastir eru að fjalla um skólamál og leysa úr þeirra vanda. Við hv. 7. þm. Reykv. leggjum því til, að þetta frv. verði samþ. og sömuleiðis það frv., sem hér liggur einnig fyrir um matsveina- og veitingaþjónaskóla.



Herra forseti. Það er ekki með nokkru móti hægt að segja, að þetta sé stórmál, vegna þess að þvert á móti er hér eingöngu um fyrirkomulagsmál að ræða innan stjórnarráðsins, sem að vísu kann að vera eitthvert „prinsip“-mál, en a.m.k. hefur enga stjórnmálaþýðingu og varðar ekki að neinu leyti yfirstjórn skólanna, eins og nú háttar; mundi engu breyta til um það, hvaða ráðherrar færu með þetta. Ástæðan til þess, að ég flyt frv., er eingöngu sú, að þegar ég tók við meðferð menntamálanna og lagt var undir mig sem ráðherra að fara einnig með þessa skóla, sannfærðist ég um, að allar afgreiðslur varðandi þá, sem undir mig eða ráðuneytið hafa komið mína stjórnartíð, eru þess eðlis, að sú sérþekking, sem á þarf að halda til afgreiðslunnar, er í menntmrn., en ekki í samgmrn. Þess vegna hef ég talið, að það væri tryggara fyrir undirbúning mála í hendur ráðherra, að það ráðuneyti. sem hefur hina nauðsynlegu sérþekkingu og æfingu í meðferð skólamála, hefði undirbúninginn í hendur ráðherra, en ekki þeir, sem fjalla um allsendis óskyld mál. Sérstaklega er það auðvitað auðséð varðandi matreiðslumannaskóla, að ákaflega er erfitt að heimfæra það undir sérþekkingu samgmrn., að það eigi að hafa mikið færi á því að dæma um þau efni. Ég játa að vísu, að starfsmenn í menntmrn. - ráðherra er fyrir utan þetta hafa kannske ekki öllu meira vit á matreiðslu en þeir hinir, en varðandi útvegun kennara og dóm um það, hvernig eigi að ráðstafa tímum og öðru þess háttar, sem undir ráðuneytið kemur, sem er nú ekki nema mjög lítið, þá er það þó menntmrn., sem hefur æfinguna, en ekki samgmrn. Ég skýri frá þessu eingöngu sem upplýsingu. Sjálfur legg ég ekkert upp úr því, hvort málið verður samþykkt eða ekki. Þetta er fyrirkomulagsatriði og nánast verkstjórn, en pólitískt mál getur það ekki verið, og „prinsip“-mál held ég að það geti ekki kallazt heldur, sérstaklega þegar það er haft í huga, að í fyrra voru iðnskólarnir teknir undan iðnmrn. og lagðir undir menntmrn. Ég hefði ekki borið fram þetta frv. nú eða þessi tvö frv., sem hér eru í raun og veru til umr., ef þessi breyting hefði ekki verið gerð í fyrra varðandi iðnskólana, og það var ekki gert eftir minni till., heldur, að ég hygg, nefndartill. í Ed. Mér sýnist vera beint ósamræmi í því að taka iðnskólana undan iðnmrn., en vilja ekki gera hliðstæða breytingu varðandi þá skóla, sem hér um ræðir. Ég játa aftur á móti, að ég hef enga þekkingu á því, hvort rétt er að taka skóla varðandi heilbrigðismál undan heilbrmrn. eða búnaðarskólana undan landbrn. Ég er alveg ókunnugur þeim málum, mér hefur aldrei dottið í hug að gera neina till. um það og tel það vera þessu máli með öllu óskylt. Hitt er misskilningur, að allir heilbrigðismála skólar heyri undir heilbrmrn. Mikilvægasti heilbrigðisskólinn í landinu er auðvitað læknadeild háskólans, og hann heyrir undir menntmrn. Að hefja þetta mál á það stig að gera það að einhverri „prinsip“-deilu um það, hvernig eigi að koma fyrir yfirstjórn allra skóla, svo að það hljóti að leiða til allsherjarbreytingar, ef þetta litla frv. verði samþykkt, tel ég vera misskilning, alveg eins og ég tel það ekki ná neinni átt, þó að þetta frv. yrði fellt, að það yrði tekið upp að flytja læknadeild háskólans undir heilbrmrn. eða lögfræðideildina undir dómsmrn., guðfræðideildina undir kirkjumrn., sem þó að sumu leyti gæti verið full ástæða til, - ég játa það að sumu leyti, - en miklu meiri ástæða til að gera slíka breytingu um þessar deildir háskólans, sem í raun og veru eru sérskólar, heldur en að láta skóla eins og matsveinaskólann og jafnvel stýrimannaskólann heyra undir samgmrn. Ef þm. hafa svo fastar skoðanir í þessu og telja, eins og mátti heyra á frsm. meiri hlutans, að það væri farið að brigða gerðum sjálfs Alþingis með því að breyta þessu, þá þeir um það. En ég held, að ef þeir hafa þessa skoðun, sé það eingöngu vegna þess, að þeir hafi ekki þurft í ráðuneyti að afgreiða málin á þann sama veg sem hefur lent á mér nú nokkuð á þriðja ár og hefur sannfært mig um, að þetta væri hagkvæmari vinnuaðferð. En þetta er naumast svo mikils virði, að það taki því að vera að þræta um það hér.



Herra forseti. Ég hef flutt á þskj. 69 frv. til l. um breyt. á l. nr. 40 23. maí 1949, um áburðarverksmiðju. Því var útbýtt í þessari hv. d. 25. okt., það var umr. um það 31. okt., og 1. nóv. var því vísað til hv. fjhn. Siðan eru nú liðnir rúmir þrír mánuðir. Ég vildi leyfa mér að óska eftir því, að hv. fjhn. færi nú að afgreiða þetta mál. Mér er ekki grunlaust um, að ég eigi hér ekki einn hlut að máli um mál, sem hafi farið til n. í þessari hv. d. og ekki séu komin þaðan aftur. Ég vil láta þá skoðun í ljós, að sú þróun mála, sem er að verða hér í þinginu á síðustu tveim, þrem árum, að nefndir séu beinlínis notaðar til þess að svæfa mál og skila aldrei áliti um þau, er að verða alveg óþolandi. Þetta hefur farið hríðversnandi þessi síðustu tvö, þrjú ár. Það var stundum nokkurn tíma legið á málum hér áður fyrr, en venjulega var þó svo, að nefndir skiptust þá um þetta, og meiri hl., sem var á móti þeim, lagði þá til að vísa þeim frá, en nú virðist orðin alveg föst regla hjá stjórnarmeirihlutanum að afgreiða ekki mál stjórnarandstæðinga úr nefnd. Ég vildi leyfa mér að beina því til hæstv. forseta, að hann hlutaðist til um, að hér yrði gerð breyting á og að bæði hv. fjhn. og aðrar n. deildarinnar, sem ekki hafa enn þá skilað nál. um mál, sem eru búin að vera hjá þeim mánuðum saman, taki sig til og vinni eins og ætlazt er til af nefndunum. Það er síður en svo til þess að auka veg þingsins að taka upp þennan hátt, auk þess sem hann er ákaflega óviðfelldinn og lítt karlmannlegur af meiri hlutanum, að geta þá ekki einfaldlega lagt til að vísa málum frá, vísa þeim til stjórnar eða fella þau, í staðinn fyrir að liggja á þeim og þora aldrei að segja sitt álit um þau. Ég vildi eindregið óska eftir því, að hæstv. forseti bæði í fyrsta lagi hv. fjhn. og síðan aðrar þær nefndir d., sem hafa ekki skilað neinum álitum um mál, sem til þeirra hafa farið, að taka upp önnur vinnubrögð.



Herra forseti. Ég vil mjög eindregið taka undir þessi ummæli hv. 2. þm. Reykv. um að fá mál úr nefndum. Við þm. Þjóðvfl. eigum fjölmörg mál í nefndum, ýmsum nefndum þingsins, og höfum átt allt frá fyrstu dögum þings í haust. Ég vil sérstaklega minna á frv. um olíuverzlun ríkisins, sem var flutt í þingbyrjun og vísað þá þegar til hv..fjhn. og hefur ekki komið enn þá. Enn fremur liggur mál hjá hv. landbn. um að styrkja ræktun skjólbelta o.s.frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að telja upp öll þessi mál, en ég vil mælast til þess við forseta, að hann ýti á eftír þeim n., sem hér eiga hlut að máli, eða að öðrum kosti að hann taki málin frá nefndunum og taki þau hér til 2. umr., ef nefndir eru ófáanlegar til að skila um þau áliti.

Forseti (HÁ): Hv. þdm., formenn nefnda og aðrir nefndarmenn hafa heyrt fram bornar óskir þessara tveggja ræðumanna um að hraða afgreiðslu mála úr nefndum. Forseti verður að vænta þess, að við þessu verði orðið, eftir því sem unnt er.