Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. ræddi ég þetta mál ekki efnislega, en það langar mig að gera með örfáum orðum nú við þessa 3. umr. Það kom fram í framsöguræðum fulltrúa Alþfl. og Sjálfstfl. í þeirri n., sem um málið hafði fjallað, og í þeim nál., sem fram komu frá 1. minni hl. og 2. minni hl. sjútvn., að upplýsingar, sem hæstv. sjútvrh. hefði gefið um tilkomu þessa máls við 1. umr., væru ekki alls kostar réttar. Hæstv. sjútvrh. hafði sagt í framsöguræðu sinni fyrir málinu, að málið væri flutt að beiðni forsvarsmanna sjávarútvegsins, og mun þá fyrst og fremst. hafa verið átt við Landssamband ísl. útvegsmanna, sem sérstakt samband hafði verið haft við um málið. Í bréfi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna til sjútvn. þessarar hv. d., undirrituðu af Kristjáni Ragnarssyni, kemur hins vegar fram, að hér er eitthvað málum blandað. Framkvæmdastjóri Landssambands ísl. útvegsmanna segir svo í bréfi sínu til sjútvn., með leyfi hæstv. forseta: „Fulltrúar L.Í.Ú. í verðlagsráði sjávarútvegsins áttu viðræður við sjútvrh. 22. sept., að hans beiðni, um þau vandamál. sem við blöstu við ákvörðun fiskverðs. Hann lýsti þar þeirri skoðun ríkisstj., að fiskverð þyrfti að hækka, án þess þó að tilgreina hve mikið. Hins vegar taldi hann, að fiskkaupendur gætu ekki staðið undir þeirri hækkun vegna erfiðrar rekstraraðstöðu og þyrftu jafnvel á aðstoð að halda. Þar sem ekki voru fyrirhugaðar neinar ráðstafanir af hálfu ríkisstj. fyrir n.k. áramót til lausnar á þessu máli, teldi hann, að það fjármagn, sem til þyrfti að koma til að gera fiskverðshækkun mögulega, yrði að takast úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Fulltrúar L.Í.Ú. mótmæltu þessu,“ segir framkvæmdastjórinn, „og bentu á, að ekki væri ástæða til að taka fé úr verðjöfnunarsjóðnum, því að ekki væri um neitt verðfall að ræða á fiskafurðum.“ Hér er m.ö.o. um það að ræða, að þegar ráðh. leggur frv. fyrir telur hann það flutt í samráði við og nánast mátti skilja orð hans svo, að það væri gert að beiðni, en alla vega í samráði við þau samtök, sem hér skipta mestu máli, þ.e.a.s. Landssamband ísl. útvegsmanna. Nú hefur sambandið sagt það skýrt og skorinort við n. þessarar hv. d., að svo hafi ekki verið. Það er ekki hægt að líta þannig á, að frv. sé flutt í samráði, - svo að ég noti það orðalag, - við samtök, sem mótmæla því, að frv. sé flutt, þótt þau síðar, þegar þeim er ekki gefinn kostur á annarrí fjáröflun til þarfar, sem þeir telja alveg óhjákvæmilega, þá fella þeir sig við þá ráðstöfun, sem hér er um að ræða, sætta sig við hana fremur en ekki neitt. Það liggur því algerlega ljóst fyrir, að Landssamband ísl. útvegsmanna hafði mótmælt slíkri lagasetningu, hafði mótmælt því frv., sem hér er nú til 3. umr., áður en það var flutt, en sætti sig hins vegar við það, að frv. næði fram að ganga, fyrst útvegsmönnum er ekki gefinn kostur á öðru en þessu. Þetta er hins vegar ekki í samræmi við það, sem hæstv. sjútvrh. sagði, þegar hann mælti fyrir frv. við 1. umr., og því nauðsynlegt að fá úr því skorið, hvernig á þessari misklíð eða hvernig á þessu ósamræmi stendur. Ég tel því, að ekki sé hægt að ljúka þessari 3. umr. málsins, án þess að hæstv. sjútvrh. sé viðstaddur til þess að gera hv. þdm. grein fyrir því, hvernig stendur á misræminu milli orða hans við 1. umr. málsins og ummæla Landssambands ísl. útvegsmanna um sama mál. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja frá 2. umr. málsins, að hæstv. sjútvrh. hefur leyfi frá störfum og varaþm. hans hefur tekið sæti hans á Alþ. Mér dettur auðvitað ekki í hug, að varaþm. hans geti svarað fyrir hans hönd í þessu máli, og ætlast ekki heldur til þess af neinum af samráðh. hans, að þeir geri það. Það væri ósanngjarnt að ætlast til slíks. Hér getur hæstv. sjútvrh. einn gefið nauðsynlegar skýringar á því, hvernig á því stendur, að ummæli hans við 1. umr. málsins eru ekki í samræmi við það, sem mér finnst hann hefði átt að muna, að Landssamband ísl. útvegsmanna hafði mótmælt því, að þessi leið yrði farin til lausnar þessum vanda, enda er nú staðfest bréflega til n., að það hefur átt sér stað. Það kom sér ekki aðeins illa við 2. umr. málsins, að hæstv. ráðh. skyldi þá ekki vera við. Það kemur sér enn verr nú við 3. umr. málsins, þegar eftir því er leitað, að hann sé hér viðstaddur til að gefa skýringar á jafnalvarlegu atriði og því, sem hér er um að ræða. Þegar ég við 2. umr. málsins óskaði eftir því, að hæstv. forseti í samráði við hina forsetana, starfsbræður sína, og í samráði við skrifstofu Alþingis athugaði, hvort fjarvistarleyfi hæstv. ráðh. samrýmdist ákvæðum í gildandi lögum, gildandi þingsköpum og kosningarlögum, þá var það vegna þess, að mér vitanlega væri fjarvist hans frá Alþ. ekki byggð á því, að bann gæti ekki mætt á þingfundum, heldur teldi sig ekki hafa tíma til þess, þá svaraði hæstv. forseti strax á þeim fundi, þó að ég hefði skýrt tekið fram og hefði orðað fsp. mína mjög hóflega og mjög varlega, að ég óskaði þess ekki, að hann svaraði á þeim fundi, heldur hefði samráð við aðra forseta þingsins og skrifstofu Alþingis, því að mér væri algerlegar ljóst, að hér væri um „prinsip“-mál að ræða, vandasamt „prinsip“mál, sem þyrfti að taka afstöðu til ekki sízt með hliðsjón af því, að þingforsetar og formenn þingflokka höfðu þá alveg nýlega gert með sér óformlegt samkomulag um, að þm. skyldu ekki kalla inn varamenn, nema brýn nauðsyn krefði. Hæstv. ráðh. sem varaformaður þingflokks Alþb. var einmitt einn þeirra manna, sem á þeim fundi voru, og var aðili að því samkomulagi. Þess vegna taldi ég þeim mun meiri ástæðu til þess, að málið yrði athugað rólega um nokkurn tíma. Það, sem ég raunverulega meinti, var auðvitað það, að forsetar og formenn þingflokka hittust aftur til þess að ræða það vandamál. sem hér væri um að ræða, og finna á því einhverja skynsamlega lausn. Hæstv. forseti tók hins vegar þann kostinn, því miður, að svara mér þegar á þessum fundi, ég segi enn: því miður, að mjög vanhugsuðu máli, vegna þess að hæstv. forseti sagði, að þegar hæstv. ráðh. hafi beðið um fjarvistarleyfið, hafi verið ákveðið, að hann færi til útlanda í opinberum erindagerðum. Ég vissi raunar þá þegar og hef kannað það til fullnustu síðan, að á þeim degi, sem hann bað um fjarvistarleyfi, og á þeim degi, sem honum var veitt það, hafði hann þegar afturkallað ferð sína til útlanda, enda er það ekki nefnt einu orði í bréfi hans né heldur bréfi forseta, að leyfið sé veitt vegna farar til útlanda í opinberum erindum, svo sem venja er, þegar þannig stendur á, heldur eingöngu borið við önnum. Það var því ekki rétt staðhæfing hjá hæstv. forseta, þegar hann sagði, að þegar hann hefði beðið um orlofið og verið veitt heimild til þess, að varamaður tæki sæti, hafi ferð hans til útlanda verið ráðin. Það hafði þegar verið horfið frá henni, þegar beiðnin var borin fram og leyfið var veitt. Það var einmitt þess vegna, sem ég bar fsp. mína fram. Annars hefði ég auðvitað ekki gert það. Þá sagði hæstv. forseti líka í úrskurði sínum, ef ég má nota það orð um ummæli hans, að það væri undarlegt, að ég skyldi hera fram aths. við annað eins og þetta, og hagaði orðum sínum þannig, að ómögulegt var annað en að skilja þau þannig, enda eflaust þannig til ætlazt, að ég hefði marg gefið tilefni til sams konar ráðstöfunar og þeirrar, sem hér er um að ræða. Ég kunni svarið við þeirri ásökun á þessum degi, en vildi samt ekki hafa það yfir, nema ég væri alveg viss um, að ég færi með rétt mál. Þess vegna hef ég beðið skrifstofu Alþ. að athuga, hvernig beiðnum mínum um, að varaþm. tæki sæti mitt hér á Alþ., hafi verið háttað, og svarið er þannig frá skrifstofu þingsins: Ég hafði verið þm. í 10 ár, áður en ég varð ráðh., frá 1946–1956. Ég hafði aldrei beðið um, að varamaður tæki sæti mitt á Alþ., í þessi 10 ár vegna fjarvistar. Ég var ráðh. í 15 ár, frá 1956–1971. Á þeim 15 árum bað ég einu sinni um það, árið 1964, að þm. tæki sæti mitt á Alþ. vegna fjarvistar, - í eitt skipti. Síðan er það kunnara en frá þurfi að segja, að eftir að ég lét af ráðherrastörfum, dvaldist ég um þriggja til fjögurra mánaða skeið í Kaupmannahöfn við rannsóknarstörf, og það var einmitt á s.l. hausti. há tók að sjálfsögðu varamaður sæti mitt allan þann tíma. Það var þegar frá þingbyrjun, svo að ekki var um það að ræða, að ég hefði beðið um, að þm. tæki sæti mitt vegna þess, að ég þyrfti að fara frá þingstörfum. M.ö.o.: í þau skipti, sem ég þurfti í embættiserindum að fara til annarra landa, var fjarvistin jafnan svo stutt, að hvorki var talin ástæða til þess af mér, flokki mínum né heldur ríkisstj., að varamaður tæki sæti í minn stað. Í þeim mæli reyndi ég að gegna þeirri sjálfsögðu skyldu minni að hafa fjarvistir mínar sem allra stytztar. Þessi ummæli hæstv. forseta, sem eins og önnur ummæli hans hafa eflaust verið mælt í fljótræði, hafa því við ekkert að styðjast og eru hvorki rétt né heldur smekkleg. En það skiptir auðvitað litlu máli í því sambandi, sem hér er um að ræða. Mergurinn málsins er sá, að ég tel ekki hægt að ljúka 3. umr. þessa máls, nema hæstv. ráðh. hafi tvímælalaus forföll frá því að geta komið hingað og rætt þetta mál við þm., sérstaklega gefið skýringar á því misræmi, sem var í framsöguræðu hans annars vegar og í bréfi Landssambands ísl. útvegsmanna hins vegar. Ég leyfi mér því að beina þeirri spurningu til hæstv. forseta, hvort honum sé kunnugt um, hvort hæstv. sjútvrh. sé í borginni eða ekki. Hann var í borginni í gær, hann var í borginni í morgun, og mér er forvitni á því að vita, hvort hann er í borginni nú á þessari stundi. Ef hann er í borginni á þessari stundu, tel ég alveg óforsvaranlegt að halda áfram umr. málsins, nema hann sé hér til fyrirsvars fyrir þessu máli sínu. Ég get vel skilið, ef hann væri á þessari stundu að gegna áriðand skyldustörfum á mikilvægum fundi eða í einhverjum mikilvægum viðræðum. Við því hef ég ekkert að segja. Þá er eðlilegt, að umr. málsins sé frestað. En ef hann er í borginni og ef hann er að gegna öðrum störfum, sem eru mikilvægari en þau að standa hér í umr., - og ég skal fúslega viðurkenna, að um þau störf getur verið að ræða, þá óska ég, að umr. málsins sé frestað, þangað til hæstv. ráðh. sér sér fært að koma hingað og ræða við þm. um málið að gefnu þessu alveg sérstaklega tilefni, sem ég tel langt frá því að vera lítilvægt.

Forseti (GilsG): Ég mun ekki hafa ýkjamörg orð um þá einkar smekklegu ræðu, sem hv. 7. þm. Reykv. flutti hér. Ég vil aðeins í tilefni þess, að það er nú í annað sinn, sem hann ber mér ósannindi á brýn vegna þeirra fáu orða, sem ég sagði hér um daginn, lýsa því yfir, að það var hvert orð satt og rétt, sem ég sagði þá, og ég vísa því algerlega heim til föðurhúsanna, að ég hafi farið þar með rangt mál. Hv. 7. þm. Reykv. reynir að gera mikið úr því atriðið, hvenær beiðni hæstv. sjútvrh. var dagsett. Hann reynir að gera það að aðalatriði, að hann hefði á þeirri stundu verið búinn að afturkalla þá utanför, sem var ráðin allmörgum dögum áður. Nú veit þessi hv. þm. eins og allir aðrir, að varamaður hæstv. sjútvrh. er búsettur austur á landi, og þegar ákvörðun þarf að taka um, að varamaður komi inn, verður að gera hana með einhverjum fyrirvara. Það var þetta, sem gerðist, og þetta, sem ég skýrði frá, að hæstv. sjútvrh. hafði ætlað að fara í opinberum erindagerðum sem viðskrh. á fund EFTA- landa og hafði gert í tilefni af því ráðstöfun til þess, að varamaður hans kæmi inn. Það var þetta, sem ég skýrði frá. En svo virðist sem hv. 7. þm. Reykv. hafi ekki þolað, að ég nefndi það, að e.t.v. mundi einhver eftir því, að einhvern tíma hefði það komið fyrir, að hann sem viðskrh. hafi þurft að bregða sér úr landi. Þetta virðist vera það, sem honum hefur sárnað svo mjög, að hann ber mér hér hvað eftir annað ósannindi á brýn. Ég get ekki annað en látið í ljós furðu mína á þessu, þar sem ég á slíku ekki að venjast af hálfu þessa hv. þm., að hann beri mér slíkt og þvílíkt á brýn. Að því er varðar það atriði, hvort hæstv. sjútvrh. er hér í borginni nú og hvort hann gæti þá komið á þingfund til að ræða það mál, sem hér er til umr., þá vil ég aðeins vekja athygli á því, að í fyrsta lagi er varamaður ráðh. hér á þingmannabekk, auk þess sem ég hygg, að það væri alger nýjung og þyrfti að athuga betur að mínu viti, hvort ætti að taka upp þann hátt að fara þess á leit eða yfirleitt gefa kost á því, að ráðh. komi inn til starfa jafnhliða því, sem varamaður ráðh. er starfandi þingmaður. Ég held, að þetta hafi aldrei tíðkazt.  En að síðustu vil ég spyrja hv. 7. þm. Reykv., hvort hann leggi á það mikið kapp, að málinu verði frestað. Ég skal verða við þeim tilmælum, ef hann gerir það að verulegu atriði.



Herra forseti. Það er mjög óvenjulegt, að þingforseti flytji ræður eins og þá, sem hann flutti áðan, og þá, sem hann flutti við 2. umr. málsins. Þingforsetar haga venjulega orðum sínum hlutlaust og kurteíslega, en það hefur hæstv. forseti í hvorugt skiptið gert. Varðandi það, hvort hæstv. forseti hafi farið með rangt mál eða rétt í ummælum sínum um daginn, þá er það að segja, að ég hef lesið ummæli hans, eftir að ég hlustaði á þau. Ég hef þau ekki við höndina núna, vegna þess að þau eru úti á skrifstofu minni í Þórshamri, en ég man þau alveg. Hann sagði, að þegar leyfi til ráðh. hafi verið veitt, hafi hann óskað eftir leyfi til utanferðar í embættiserindum. Það var þetta, sem ég þá vissi, að var rangt, og gekk úr skugga um á eftir, að er rangt. Nú gerir hæstv. forseti veður út af því, að ég skuli hafa miðað við dagsetninguna, en ekki við hitt, að ráðh. hefði ætlað til útlanda viku eða hálfum mánuði áður og þá talað við varamann sinn. Þetta skiptir ekki nokkru minnsta máli. Ákvörðuninni hafði verið breytt, þegar hann biður um leyfið og þegar honum er veitt það. Eins og var hægt að hringja austur á land og biðja varamanninn um að koma, mátti hringja og segja varamanninum að koma ekki. Það hefði verið í fullkomnu samræmi við það, sem um var talað á sameiginlegum fundi forseta og þingflokkaformanna, þar sem hæstv. deildarforseti og hæstv. sjútvrh. voru. Þess vegna er ég að tala um allt málið. Ég tel það lið í því óformlega samkomulagi, sem þá var gert, að það skyldi teljast óeðlilegt, að menn fengju fjarvistarleyfi, ef þeir væru við störf í borginni. Það var engin ákvörðun tekin um þetta, enda ekki hægt. Eftir ítarlegar viðræður við hæstv. forseta Sþ. um málið get ég vel skilið, að forseti geti hvorki neitað þm. né heldur ráðh. um að taka inn varamann eftir gildandi reglum, ef þeir óska þess. Það hefur aldrei hvarflað að mér að bera hæstv. forsetum þingsins á brýn, að þeir hafi gert neitt ólöglegt með því að veita hæstv. ráðh. fjarvistarleyfi og taka inn varamanninn. Mér er jafnvel kunnugt um, að það var heimilt samkv. lögum og ekki aðeins heimilt, heldur ber þeim jafnvel skylda til að gera það, ef þm. óskar eftir því og tilgreinir forföll, jafnvel þó að það séu hvorki veikindi né utanferð, heldur segist ekki hafa ástæðu til að mæta hér á hinu háa Alþ. Einmitt þess vegna ræddum við málið. Ég leit þannig á og kalla þar til vitnis starfsbræður mína í formennsku þingflokkanna, að niðurstaða fundarins væri sú, að frá þessari reglu ætti helzt að hverfa. Mér er kunnugt um, að það hefur ekki verið horfið frá henni þegar á þessu þingi gagnvart a.m.k. einum þm. En ég tel, að þar hafi verið um sérstakt tilvik að ræða, vegna þess að sá þm. hefur átt við langvarandi veikindi að stríða og allir vita, að hann stendur í öðrum stórræðum hér í bænum og hefur staðið undanfarnar vikur og varla hægt að ætlast til þess með hliðsjón af heilsufari hans undanfarin ár, að hann gegni jafnviðamiklum störfum og þeim, sem hann nú annast, og sitji jafnframt hér á hinu háa Alþ. Þess vegna hafði mér ekki dottið í hug að finna að þeirri leyfisveitingu, þó að ég telji hana líka hafa verið í ósamræmi við óformlegt samkomulag okkar þingflokksformannanna og þingforsetanna. En alveg sérstöku máli hlýtur hér að gegna um ráðh., eins og líka var rætt á þessum fundi. Jafnvel þó að þm. sé veitt leyfi, eins og hefur komið fyrir einu sinni áður á þessu þingi, vegna anna í borginni, og þó að ekki kæmu til sérstakar veikindaástæður, þá gildir þar öðru máli en þegar um ráðh. er að ræða, vegna þess að venjulega getur varaþm. tekið við störfum þm., eins og á sér stað í hinu tilfellinu, sem ég nefndi, og allir þekkja, þó að ég nefni hér engin nöfn. En varaþm. getur ekki tekið við störfum ráðh. Það þarf væntanlega engrar skýringar við. Ég var einmitt að leggja áherzlu á, að þó að varamaður hæstv. sjútvrh. sé ágætur og hæfur þm., þá getur enginn maður ætlazt til þess, að hann geti staðið hér í sporum ráðh. og svarað fyrir hans hönd, og það geta starfsbræður hans raunverulega ekki heldur, t.d. í því tilfelli, sem hér er um að ræða. Þess vegna þarf að fara sérstaklega varlega í sakirnar, þegar ráðh. biður um fjarvistarleyfi frá Alþ. og setur varamann inn fyrir sina hönd. Þetta hélt ég, að öllum sanngjörnum mönnum ætti að vera ljóst. Eftir langar viðræður við forseta Sþ. um þetta, þó að hann sé hér fjarverandi í dag, þá veit ég, að ég brýt engan trúnað við hann, þó að ég segi frá því, að hann er sammála því, sem ég hef sagt um þetta. Hann er sammála efni þess, sem ég hef sagt um málið fram að þessu, svo að hér er ég ekki að segja neitt, sem eru einkaskoðanir mínar. Raunar held ég, að þetta séu skoðanir þm. yfirleitt. Í svo mörgum hef ég heyrt um þetta mál. Ég held því fast við, að það hafi verið óeðlileg beiðni af hálfu hæstv. sjútvrh. að fara fram á, að varaþm. tæki sæti hans hér á Alþ„ og í ósamræmi við óformlegt samkomulag þingforseta og þingflokksformanna. Ég endurtek það til þess að koma í veg fyrir allan misskilning, að það virðist vera tilhneiging sums staðar á sumum hærri stöðum, svo að ég liti nú aftur fyrir mig, til þess að misskilja augljós orð manna. Ég er ekki að deila á forsetana fyrir að hafa veitt leyfið. Ég tel það skyldu þeirra, ef haldið er við bókstaf kosningalaga og þingskapa. Það, sem ég er að gagnrýna, er beiðni ráðh. um að fá að vera fjarverandi í hálfan mánuð og láta varaþm. sitja hér í staðinn fyrir sig. Það er það, sem ég tel vera óeðlilegt og í ósamræmi við gert samkomulag, sem hann sjálfur tók þátt í og þessi hæstv. deildarforseti hér fyrir aftan mig líka. Nú skal ég láta útrætt um þetta, en snúa mér að hinu, sem hæstv. deildarforseti gerði að aðalatriði í málinu, að dagsetning beiðninnar skipti ekki máli, heldur ákvörðunin um að beiðast þess, að varaþm. taki sæti. Ég tel alveg það sama gilda um hana. Ráðherrafundurinn í Vín átti að standa í tvo daga. Það er mér vel kunnugt um. Ráðh. þurfti því ekki að vera fjarverandi lengur en 4 daga til að geta gegnt embættisstörfum sínum erlendis. Það var líka um það talað á þessum margumrædda fundi, að þó að þm. og þá væntanlega ráðh. líka færu í stuttar embættisferðir til útlanda, jafnvel þó að þær tækju viku eða rúmlega viku, það var skýrt um þetta talað, þá skyldu ekki vera kallaðir varamenn inn í þingið, enda vita allir hv. þm. það núna, að 4 þm., að ég held, eru nýlega farnir í opinberum erindagerðum til funda í Bonn. Sú ferð mun taka um viku, er mér sagt. Það varð samkomulag um það og allir héldu það samkomulag að kalla ekki inn varamenn. Enginn varamaður hefur verið kallaður inn fyrir þá. Hæstv. forsrh. er nú um þessar mundir erlendis. Að sjálfsögðu kemur enginn varamaður fyrir hann, enda fjarvist hans mjög stutt. Mergurinn málsins er því þessi, að jafnvel þó að við miðum við það, sem hæstv. deildarforseti vill miða við, þann dag, sem hæstv. sjútvrh. ákvað að taka inn varamann sinn, af því að þá ætlaði hann til Vínar í ferð, sem tók 4 daga, var það einnig óeðlilegt. Einnig sú beiðni um varamannssetu var óeðlileg og í ósamræmi við það samkomulag, sem fyrir tæpum mánuði var búið að gera á milli þingforseta og þingflokksformanna. Hvert einasta efnisatriði í gagnrýni minni varðandi þetta mál er því fullkomulega rétt. Hæstv. forseti Sþ. hefur farið fram á það í viðræðum við mig um þetta vandamál, að ég gangist fyrir því, að formenn þingflokkanna hittist aftur og beri saman ráð sín. Honum er jafnljóst og mér, að hér er vandamál á ferð. Síðan skyldum við hafa samráð við þingforsetana um málið, eins og gert var fyrir rúmum mánuði. Þetta mun ég gera með mikilli ánægju, því að ég hef enga löngun til þess að efna til óþarfa úlfúðar. Það eitt, sem mér gengur til, er, að sé gert samkomulag, þá sé það haldið. Hitt er mér líka mjög umhugað um, að samkomulag um slík mál sé þannig, að Alþ. haldi virðingu sinni, en það gerist ekki öðru sinni, sem gerðist á síðasta þingi, að Alþ. hafði mikla vansæmd af því, hversu margir varamenn tóku hér þá sæti, og ekki aðeins mikla vansæmd í augum þjóðarinnar, heldur torvelduðust þingstörf stórkostlega af þeim sökum, eins og allir reyndust sammála um, þegar við hittumst í vor, flokksformennirnir og þingforsetarnir, og síðan aftur í haust. Hitt er mér ljóst, að það eykur enn á vandann, ef sú regla yrði tekin upp, að ráðh. mæti hér á þingi og taki sæti sitt samtímis því, sem varamaður hans á sæti. Að vísu hefur það oft gerzt áður, að ráðh. hafa, þegar þeir hafa verið í utanferðum, það löngum, að þm. hafa komið inn, ef þeir hafa komið heim tveim, þrem dögum áður en leyfið var útrunnið, komið inn á þing. En þá hefur, að því er mig minnir, aldrei verið um 1, 2 eða 3 daga að ræða. En mér er jafnljóst og öðrum, að það yrði ákaflega varhugaverð regla, ef það héldi áfram, að ráðh. bæðu um frí vegna anna, væru í bænum, létu varaþm, koma inn fyrir sig og kæmu síðan öðru hverju hingað niður í þing til þess að taka þátt í umr. Þetta væri háttur, sem væri mjög illa til þess fallinn að auka á starfshæfni Alþ. og álit þess meðal þjóðarinnar. Þess vegna er hér um vandamál að ræða, sem að mínu viti algerlega óeðlileg beiðni hæstv. sjútvrh. hefur valdið. Mér er alveg sama um, hvort miðað er við þann tíma, sem hann hringdi austur á land, af því að hann ætlaði til Vínar. Það var óeðlilegt þá. Það var auðvitað enn þá óeðlilegra, að varaþm. kæmi, eftir að ráðh. var búinn að ákveða að hætta við ferðina og að hann skuli skrifa bréfið, eftir að hann er búinn að ákveða að hætta við ferðina. Það eru engin rök, þó að hann hafi áður verið búinn að tala við varaþm. sinn. Hitt skal ég fúslega játa, að úr því sem komið er, þá er hér úr vöndu að ráða. Uppástunga mín er því sú, að þessari 3. umr. um málið verði frestað, þannig að forsetum þingsins, öllum þremur, og þingflokksformönnum gefist kostur á að ræða þann vanda, sem hér er kominn upp. Vandinn liggur fyrir, og einhvern veginn þarf að greiða úr honum. Það mun áreiðanlega ekki standa á mér að stuðla að því, að úr honum verði greitt á skynsamlegan og sanngjarnan hátt, þannig að þau mistök, sem hér hafa því miður orðið, þurfi ekki að endurtaka sig.

Forseti (GilsG): Ég sé nú ekki, að það hafi neinn skynsamlegan tilgang, að ég fari að munnhöggvast hér frekar við hv. 7. þm. Reykv. um þetta mál. Mér þykir sérstök ástæða til að stytta mál mitt vegna þess, að milli mín og hv. þm. er enginn ágreiningur um, að það sé rétt og skynsamlegt að sporna eftir föngum við því, að varamenn komi inn að þarflitlu. Ég hef aldrei látið annað í ljós og mun ekki gera. En ég vil ekki fara að þreyta hv. þdm. á því að endurtaka það, sem ég hef áður sagt í sambandi við það einstaka tilfelli, sem hér er um að ræða. Hv. þm. talar um, að æskilegt sé að fresta umr. um þetta tiltekna mál vegna fjarvistar hæstv. sjútvrh. Ég sé ekki ástæðu til þess vegna þess atviks, sem hér hefur aðallega verið til umr., þar sem vitanlega er hægt að ræða það og stefnuna í varamannamálinu, í framtíðinni án tillits til þess, hvort þetta mál fengi afgreiðslu nú eða ekki. Ég vil í sambandi við málið, sem á dagskrá er, benda á, að ég hygg, að það sé að verða nokkuð brýnt, að það verði að lögum í einhverri mynd, og það er enn í fyrri d. Þess vegna vil ég beina þeirri spurningu til hv. þm., hvort hann geti fallizt á það, að umr. um þetta mál ljúki hér í d., en hitt atriðið verði eftir sem áður tekið upp, sem hann hefur rætt hér aðallega um. En ef hann telur miklu máli skipta, að 3. umr. verði frestað, þá skal ég, eins og ég sagði áðan, verða við því.



Herra forseti. Ég held, að það væri skynsamlegt allra hluta vegna að fresta 3. umr. að þessu sinni, þannig að þingforsetum og þingflokksformönnum gefist kostur á að ræða þann vanda, sem hér er upp kominn. Ég skal heita hæstv. forseta því fyrir mína hönd, - og ég veit, að mér er þar óhætt að tala fyrir hönd míns flokks, - að við munum enga tilraun gera til þess að bregða fæti fyrir það, að málið komist út úr d. á eðlilegum tíma, þannig að það geti fengið algerlega eðlilega meðferð í hv. Ed., þótt svo færi, að 3. umr. málsins yrði frestað nú í dag.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., fjallar um það, að greiðsla kostnaðar við svonefnda námsflokka falli undir skólakostnaðarlög. Eins og allir vita, er skólakerfi okkar fyrst og fremst byggt á því, að þeir, sem ganga í skóla og nema, séu að búa sig undir það, sem þeir væntanlega komi til með að starfa á lífsleiðinni, og afla sér þekkingar undir þau störf. En í seinni tíð eru að vaxa mikið bæði kröfur og óskir um það, að þeir, sem eru komnir til starfs, geti á ýmsan hátt endurnýjað sig í starfi, endurnýjað þekkingu sína og aflað sér nýrrar þekkingar, m.ö.o., eftir að menn eru komnir á fullorðinsárin, geti þeir sótt sér aukna þekkingu, og þá er sú leið mjög farin nú, að myndaðir eru svokallaðir námsflokkar, oft á vegum viðkomandi sveitarfélaga, þar sem kennarar eru fengnir til að kenna ýmsar námsgreinar, tungumúl og hitt og annað, en þessi kostnaður fellur yfirleitt á viðkomandi sveitarfélög og sem skólagjöld eða námsflokkagjöld, sem þeir, sem námsins njóta, verða að greiða og eru oft alltilfinnanleg. Hér er lagt til, að til að létta þessa námstilhögun falli þessi kostnaður undir skólakostnaðarlögin, og er vísað til þeirra greina, sem vel gætu spannað yfir þetta. Það er 16. gr. í skólakostnaðarl., sem hljóðar svo með leyfi forseta: „Öll föst laun skólastjóra, fastra kennara og annarra starfsmanna, sem menntmrn. ræður, setur eða skipar, svo og laun stjórnskipaðra prófdómenda, greiðast beint úr ríkissjóði.“ Og svo aftur varðandi kostnaðinn heima fyrir, sbr. 22. gr. skólakostnaðarl., sem hljóðar svo: „Sveitarfélög greiða ein húsvörzlu, hitun, lýsingu, ræstingu og allan annan rekstrarkostnað, sem ekki er sérstaklega nefndur, og ráða starfslið til þeirra starfa, sem hér um ræðir, að fengnum till. skólastjóra.“ Frvgr. er stutt og á að ná til þessa hvor tveggja og hljóðar svo: „Starfræki sveitarfélag námsflokka, sem aðgangur er frjáls að, skal fara um kostnað við rekstur þeirra eftir ákvæðum Ill. kafla laga um skólakostnað, nr. 49 1967, enda hafi menntmrn. samþykkt í fjárhagsáætlun hvers skólaárs, námsskrá og ráðningu skólastjóra eða forstöðumanns og kennara.“ M.ö.o. menntmrn. hefur það að sjálfsögðu í valdi sínu, að ekki fari þarna neitt úrskeiðis með óeðlilegan kostnað. En verði farið inn á þessa braut, má létta mjög þessa námsbraut fullorðinna, og ég held, að það sé vissulega full þörf á því. Ég vil aðeins skjóta því hér fram, að t.d. á Akureyri starfa nú í vetur 200 manna námsflokkar. Mér er kunnugt um, að slíkt starf fer fram talsvert víðar, en þó er það fyrst og fremst á vegum stærri bæjarfélaga. En það er engu að síður þörf á, að þetta námsflokkakerfi nái til smærri sveitarfélaga, og ég hygg, að þetta gæti greitt götu þess. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og menntmn. að loknum umræðum.