Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv., sem hér liggur fyrir, var, eins og flestum hv. þm. er kunnugt, flutt á síðasta þingi. Það fékk þá allgóðar undirtektir hjá öllum flokkum þingsins, eins og ég skal síðar víkja að. Þetta frv. byggist á því, að brýn nauðsyn er á að breyta til um verkun sjávaraflans. Það hefir oft verið bent á þessa nauðsyn, bæði utan þings og innan, svo það er í rauninni óþarfi að fara mörgum orðum um hana. En ef við rekjum ástandið í þeim löndum, sem við höfum aðallega selt saltfisksframleiðslu okkar hingað til, og athugum, hvaða kjör við eigum við að búa nú á þessum stöðum, þá er greinilegt, að það má einskis láta ófreistað til að breyta til á þessu sviði. Við áttum þess einu sinni kost að selja á Spáni yfir 36 þús. smálestir saltfiskjar, og fengum það greitt í frjálsum gjaldeyri. En nú er svo komið, að sá markaður má heita lokaður. Það var svo komið áður en borgarastyrjöldin skall á, að við áttum þess kost að selja þar 6000 smálestir, og urðum að taka spánskar vörur fyrir þennan innflutning. Við það, að borgarastyrjöldin skall á, raskaðist eðlilega verzlunarsambandið við þessa þjóð. Og þó að við höfum undanfarin ár selt smáslatta til þessarar þjóðar, þá má segja, að allt sé í óvissu um það, hvort nokkur innflutningur tekst til þessa lands á næstunni. Og þó svo fari, sem við verðum að vona, að þessum hildarleik verði brátt lokið, þá er það víst, að ástand þjóðarinnar verður þannig, að það hlýtur að verða mjög erfitt fyrir hana að flytja inn þessa matvöru, og sérstaklega er ástæða til að ætla, að hún hafi ekki ráð á að greiða hana í frjálsum gjaldeyri. Ástandið á Ítalíu er þannig, að þar sem við seldum þar áður yfir 23 þús. smál., og fengum það goldið í frjálsum gjaldeyri, þá er svo komið, að við getum ekkert selt þangað nema taka ítalskar vörur í staðinn. Það er álitamál, hversu hagkvæm þessi viðskipti eru okkur, en þau eru nauðsynleg meðan svo er ástatt, að saltfisksframleiðslan er sú sama, sem verið hefir undanfarin ár. Eina landið í Suður-Evrópu, sem goldið hefir saltfiskinn með frjálsum gjaldeyri, er Portugal. Við höfum átt þar góðan markað og vaxandi, og íslenzk framleiðsla nýtur þar hins mesta álits. En það er sá galli á gjöf Njarðar, að þar verður að selja ódýrt til þess að fá innflutt. Innflutningurinn er þar undir umsjón sérstakrar nefndar, sem er skipuð af ríkisstjórninni þar í landi. Þessi nefnd ræður innflutningsmagninu og einnig verðlaginu. Okkur er því að verulegu leyti skammtað það verð, sem við fáum í þessu eina frjálsa markaðslandi í Suður-Evrópu. Það hefir nokkuð bætt úr á síðustu árum, að við höfum fengið stöðugt vaxandi markaði í SuðurAmeríku og á Cuba. Það er svo komið, að við seljum þangað nokkur þúsund smálestir árlega. En þetta getur samt engan veginn vegið upp á móti því markaðstjóni, sem við höfum beðið í Suður-Evrópu. Allt þetta sýnir, að það er mjög vafasamt, í sæmilegu árferði og þegar um sæmilegan afla er að ræða, hvort tekst að koma saltfisksframleiðslunni í verð yfirleitt, og jafnvel þó hægt væri að selja hana, þá er það þó vitað, að með því að breyta til um framleiðsluhætti, þá getum við átt þess kost að fá meira verð fyrir afurðirnar og átt betri og meiri markaðsstaði en hingað til hefir verið. Saltfiskurinn hefir verið seldur til hins fátækari hluta íbúanna í Suður-Evrópu, en með því að selja fiskinn nýjan eða hraðfrystan náum við til hinna efnaðri neytenda, sem geta goldið fiskinn hærra verði. En þegar á að breyta til um framleiðslu, þá verður fyrst á vegi okkar að hraðfrysta fiskinn. Til þess að það sé unnt verður að byggja hraðfrystihús, og það hefir þegar verið gert talsvert að því. Þetta frv. miðar að því, að ríkið skuli leggja fram ¼ sem óafturkræfan styrk til þessara bygginga, og jafnframt ábyrgjast lán, svo unnt sé að koma þessum fyrirtækjum upp. Við teljum það réttmætt, að þessi ríkisstyrkur sé veittur og óafturkræfur. Við teljum þetta sanngjarnt með tilliti til þess, að þegar nauðsyn var á því að hraðfrysta kjöt til útflutnings, þá var samsvarandi styrkur veittur til byggingar kælihúsa í þessu skyni. Það verður að teljast sanngjarnt, að sjávarútvegurinn njóti sama stuðnings nú, þegar breyta þarf um framleiðsluhætti, eins og landbúnaðurinn hefir áður notið hjá Alþ. Það hafa þegar verið reist frystihús nokkuð viða um landið, og hafa þessi frystihús verið styrkt úr fiskveiðasjóði, en hann er undir umsjón fiskimálanefndar. Það er þegar komið frystihús í Keflavík, sem hefir fengið 10 þús. kr. Þar er líka komið annað frystihús, sem enn hefir ekki fengið styrk hjá n. Á Akranesi hefir verið byggt frystihús, sem hefir fengið 10 þús. kr. styrk, á Bíldudal, sem hefir fengið 17 þús. kr. styrk, á Ísafirði, sem fengið hefir 30 þús. kr. styrk, á Húsavík, sem fengið hefir 10 þús. kr. styrk, á Seyðisfirði, sem fengið hefir 5 þús. kr. styrk, og á Norðfirði, sem fengið hefir 25 þús. kr. styrk. Svo hefir verið lofað að veita 10 þús. kr. styrk til að koma upp húsi á Þingeyri, og einnig hefir verið lofað 10 þús. kr. styrk til að koma upp húsi á Þórshöfn. Þetta er að vísu allt veitt sem lán, en það má gera ráð fyrir, að þeim verði breytt í styrki, þegar athugað er, að allir þingflokkar virtust vera sammála um, að rétt væri, að ríkisvaldið veitti nokkurn styrk til þessara fyrirtækja. Þó að frystihús séu nokkuð víða og von sé á fleirum, þá er takmarkinu samt ekki náð, því húsin verða að vera mjög víða, svo að útgerðarmönnum, einkum hinum smærri, notist að miðunum, sem nærri eru bústöðum þeirra. Ég vil t. d. benda á einn stað, sem ekki hefir fengið neinn styrk ennþá til að koma upp hraðfrystihúsi, enda þótt mjög mikill áhugi sé hjá héraðsmönnum fyrir því. Þessi staður er Ólafsvík. Það er vitað, að út af Ólafsvík eru einhver auðugustu mið landsins af kola og flatfiski yfirleitt, en það er sá verðmætasti fiskur til hraðfrystingar. Einn lítill bátur frá Ólafsvík hefir stundað þessar veiðar í sumar og lagt aflann í Reykjavík inn hjá fiskimálanefnd. og fengið meira en 20 þús. kr. greiðslu fyrir hann. Þessi bátur hefir orðið að fara 10 ferðir til Rvíkur, og hefir það kostað hann í ísnotkun 600 kr., og olíunotkun í þessum ferðum hefir kostað um 1200 kr. Þetta hefir valdið veiðitjóni fyrir þennan litla bát, sem eftir áliti sjómannanna hefir numið jafnmiklu og báturinn hefir getað aflað, eða allt að 20 þús. kr. Allir hv. þm. sjá, hversu mikið tjón það er fyrir fátæka útvegsmenn að þurfa að sækja alla þessa leið til þess að koma aflanum í peninga. Þetta tjón verður enn ljósara, þegar það er aðgætt, að á þessum stað eru 8 bátar, sem gætu stundað þessar veiðar, ef hraðfrystihús væri á staðnum. Ef allir þessir bátar hefðu fengið sama afla og þessi eini bátur, eða fyrir 20 þús. kr. hver, þá hafa það verið um 160 þús. kr., sem þetta fátæka sjávarþorp hefir tapað við að hafa ekki frystihús á staðnum. Á Sandi, sem er næsta veiðistöð, eru 20 bátar, sem gætu stundað þessar veiðar, ef hraðfrystihús væri við hendina, en þeir hafa ekki getað það vegna þess, að þeir eru ekki nógu stórir til þess að geta siglt með aflann til Rvíkur. Ef þessir bátar á Sandi hefðu aflað samsvarandi og þessi eini bátur úr Ólafsvík, eða fyrir 20 þús. kr. hver, þá þýðir það tjón fyrir sjávarþorpið, sem nemur 400 þús. kr. Það virðist því vera nægilegur grundvöllur fyrir að koma upp frystihúsi á þessum stað. Ég tek þetta aðeins sem dæmi, en það kann að vera viðar á landinu eins ástatt, að útvegsmenn eigi þess ekki kost að hagnýta sér aflamiðin vegna þess, að frystihús vantar svo nálægt, að hægt sé að setja aflann á land. Nú er svo komið, að frystihúsum hefir verið komið það víða á fót um landið, að það fer að verða nauðsyn á því að sjá betur fyrir útflutningi fiskjarins en til þessa hefir verið gert. Má svo heita að það sé svo komið nú, að erfiðleikar séu á því að fá skipsrúm fyrir þennan útflutning, enda þótt í skipum Eimskipafél. séu kælirúm, sem taka 1250 smál. Það er því næsta sporið, sem þarf að stíga í þessum málum, að koma upp kæliskipi, sem sæi um flutning þessa fiskjar frá landinu. Hitt sporið, sem verður að stíga, er að hefja eða öllu heldur halda áfram markaðsleitinni erlendis fyrir þessa vörutegund, því það fer varla hjá því, að frysti fiskurinn verði að taka við af saltfisksframleiðslunni á næstunni að verulegu leyti. Þegar þetta mál var flutt á síðasta þingi, var því vel tekið af sjútvn. Nd., sem fjallaði um málið og skilaði sameiginlegu nál. um það. Sjálfstæðismenn vildu samþ. frv., en voru hinsvegar reiðubúnir til að taka brtt. Alþflmenn sögðust hafa flutt frv. um sama efni, þ. e. frv. um viðreisn sjávarútvegsins, og létu í ljós, að þeir myndu flytja brtt. við þetta frv., ef þeirra frv. næði ekki fram að ganga. Og Framsfl. taldi sig ekki hafa tekið ákveðna afstöðu og vildi bíða átekta með málið. Síðar á þinginu flutti svo hv. þm. Barð. till. þess efnis, að ¼ af stofukostnaði yrði greiddur úr ríkissjóði. Þessar undirtektir sýna, að það virðist vera ríkur vilji hjá öllum flokkum, eða a. m. k. hjá öllum þremur stærstu þingflokkunum, til þess að hrinda þessum málum rösklega í framkvæmd. Og vegna þessarar framkomu á síðasta þingi leyfi ég mér að vænta þess, að þetta frv. fái nú eins góðar undirtektir og nái fram að ganga. Ég vel svo mælast til, að málinu verði vísað til sjútvn.

*Héðinn Valdimarsson: Hv. þm. Snæf. hefir talað á við og dreif um þetta mál og nokkuð uppi í skýjunum, en ég mun halda mig við jörðina. Það er þá fyrst af þessum málum að segja. að það voru auðvitað núv. stjórnarfl., sem komu krafti á þau. Áður en fiskimálanefnd kom til, hafði tiltölulega litið verið gert á þessu sviði. Var þá eingöngu sænska frystihúsinu til að dreifa. En nú er þetta mál komið á góðan rekspöl og hefir víða verið komið upp frystihúsum. Það má segja, að markaðurinn sé aðallega takmarkaður við tvö útflutningsfyrirtæki, sænska frystihúsið og fiskimáianefnd. Að vísu hefir lítið eitt verið flutt út til Skotlands frá tveimur öðrum fyrirtækjum. Annað þessara fyrirtækja, sem er á Ísafirði, hefir aðallega flutt út stærsta fiskinn, en það hefir reynzt heldur óheppilegt. Nú, þegar verið er að athuga framtíð frystihúsanna, þá verðum við fyrst og fremst að aðgæta markaðinn og hvað hægt sé að selja. Það er ekki nóg, eins og hv. þm. Snæf. hugsar sér, að breyta saltfiskinum í hraðfrystan fisk, heldur verður einnig að finna kaupendur að honum. Bretland er nú aðalkaupandinn að hraðfrystum fiski, en ennþá hefir ekki fengizt fastur markaður á öðru en flatfiski. Fyrir þær fisktegundir, sem mest er af, hefir ekki fengizt markaður. Og þegar um það er að ræða að koma upp frystihúsum, verður að hafa það í huga, hvort markaðurinn geti þolað þau, og því hefir ekki verið svarað á þann hátt, sem maður gæti búizt við eftir ræðu hv. þm. Snæf. Það er að vísu vonandi, bæði að markaðurinn vaxi í Englandi og eins að hægt verði að ná markaði í öðrum löndum, en þetta þarf að hafa sinn tíma. Það er ekki hægt að gera allt í einu. En það virðist af þessu frv., að ekki sé nægilegt tillit tekið til þessa, og sama má segja um ræðu hv. þm. Fiskimálan. hefir farið þá leið, sem virðist eðlilegust, sem sé að athuga þau frystihús, sem til eru. Hún hefir fengið mann, sem á að þessu leyti að vera sérfræðingur, - þó við getum kannske ekki talað um neinn fullkominn sérfræðing í þessum efnum, - til þess að fara um landið og athuga þau frystihús, sem fyrir eru, og gera till. um það, hvernig megi bæta þau. Síðar kemur svo til álita um það, hvort reisa beri ný. Viðvíkjandi Ólafsvík vil ég taka það fram, að fiskimálanefnd bauð útgerðarmönnum þar að kaupa af þeim afla þeirra til hraðfrystingar og sækja hann þangað, en útgerðarmenn urðu ekki við þessu. Hv. þm. minntist á, að það þyrfti að fara að byggja sérstakt skip, til þess að flytja frystu fiskinn til útlanda. Ég hygg, að það sé ekki komið að því, þótt það verði síðar. Ég hygg, að það sé nægilegt í bráð, sem fiskimálanefnd lagði til við Eimskipafélagið, að Brúarfoss yrði látinn ganga í staðinn fyrir Dettifoss. Einnig má geta þess, að fiskimálanefnd styrkti Eimskipafélagið með 25 þús. kr. til að koma upp kælirúmum í Dettifossi, og má því segja, að þetta mál sé leyst í bráð. Við alþýðuflokksmenn höfum borið fram till. áður viðvíkjandi hraðfrystihúsum og munum gera það bráðlega á þessu þingi. En ég lít svo á, að verði farið að setja sérstök lög um þetta, þá ætti að setja frekari takmarkanir en hér er um að ræða. Fyrst og fremst get ég ekki séð, að neina nauðsyn beri til þess að styrkja byggingu frystihúsa undir öllum kringumstæðum; ef fyrirtækið ber sig vel, ætti að nægja lán. Og um einstakra manna fyrirtæki er það að segja, að það er engin ástæða til að geta mönnum stórfé úr ríkissjóði. Þá er bráðnauðsynlegt að setja ákvæði um það, að verði slík frystihús seld aftur, þá sé ekki hægt að selja styrkinn. Einnig þarf að setja ákvæði um það, að menn hafi aðgang að þessum frystihúsum og fyrir hvaða verð. Sé hinsvegar um félagsskap, t. d. samvinnufélagsskap að ræða, er allt öðru máli að gegna. Sem sagt, við Alþfl.menn erum mjög fúsir til að afgr. þetta mái á einhvern hátt á þessu þingi, og við væntum þess, að það geti orðið samkomulag um það.



Ég þarf raunar ekki að svara hv. 3. þm. Reykv. mörgu. Ég ætla ekki að svo stöddu að fara út í deilur um það, hvort þetta mál sé núv. stjórnarfl. að þakka eða hver orðið hefir fyrstur til þess að benda á nauðsyn þess. Það er atriði, sem oft hefir verið deilt um og óþarfi er að taka til meðferðar á þessu stigi málsins. En það má bara benda á, að sænska frystibúsið hefir starfað hér í mörg ár og gert ýmsar tilraunir með útflutning á hraðfrystum fiski. Það er rétt hjá hv. þm., að það verður að athuga markaðsmöguleikana fyrir þessa vörutegund, enda er það skýrt tekið fram í grg. frv., að það sé þýðingarmesta sporið í þessu máli. Það er náttúrlega við erfiðleika að stríða við að útvega þennan markað fyrir frysta fiskinn eins og fyrir saltfiskinn. En þegar sjá má fram á að saltfisksmarkaðurinn þrengist ár frá ári, fyrir aðgerðir þeirra stjórna, sem sitja að völdum í þeim löndum, sem við skiptum við, frá er ástæða til, að við tökum snöggt viðbragð og reynum að breyta til. Því er svo varið, sem betur fer, að það eru til fleiri markaðslönd en England, þó megnið af fiskinum hafi farið þangað undanfarið. Og það er ekki rétt hjá hv. 3. þm. Reykv., að það sé engin takmörkun sett um framgang þessa máls í frv. Í 5. gr. er svo ákveðið, að umsóknir um lán eða styrk skuli sendar atvinnumálaráðuneytinu. Það er því í raun og veru atvmrh., sem ræður því, hversu hraðar framkvæmdir verða í þessum málum. Það er heldur ekki rétt hjá hv. þm., að einstakir menn geti ráðizt í framkvæmdir á þessu sviði og heimtað styrk af ríkinu. Í gr. frv. segir svo: „Hlunninda þessara laga geta aðeins notið félög útgerðarmanna og sjómanna, sem stofnuð eru í þessu skyni og eru opin öllum útgerðarmönnum og sjómönnum í þeirri verstöð eða nálægum verstöðvum.“ Það, sem hér vakir fyrir okkur, er það, að aðeins almenningsfyrirtæki eigi rétt á þessum hlunnindum. Hv. þm. gat þess, að fiskimálanefnd léti sérfræðing athuga þau frystihús, sem fyrir eru. Sá sérfræðingur, sem er verkfræðingur. hefir náttúrlega þekkingu á vélum frystihúsa og slíku. En það þarf önnur rannsókn að fara fram á þessu sviði, viðvíkjandi því, hvar staðhættir séu heppilegastir fyrir frystihús, og þá þörf þekkja útvegsmenn bezt sjálfir. Hv. þm. minntist á Ólafsvík og gat þess, að sjómönnum þar hefði verið gefinn kostur á að selja afla sinn, en fiskimálanefnd hefði átt að sjá um útflutninginn. Þetta boð mun hafa komið svo seint fram, að flestir sjómenn hafi verið búnir að ráða sig til annarar vinnu, enda er þeim ekki nóg að geta selt aflann, heldur þurfa þeir einnig að fá vinnu við hann í plássið, sem hraðfrystihús mundi veita. Ég talaði ekki um, að það þyrfti endilega að byggja skip nú þegar til þess að flytja á hraðfrysta fiskinn, en ég veit, að þegar frystihús eru komin víða á fót, þá kemur að því, að það þarf að byggja skip til þessara flutninga. Það er rétt hjá hv. þm., að fiskimálan. hafi lagt fram styrk til þess að koma upp kælirúmum í Dettifossi, að upphæð 25 þús. kr. En þetta mun alls hafa kostað um 100 þús. kr. fyrir utan þá töf, sem skipið varð fyrir vegna þessarar breytingar. Hv. þm. tók annars málinu að efni til sæmilega vel, og ég vænti þess, að þessu þingi ljúki ekki svo, að mál þetta verði ekki ákveðið með lögum, því útvegsmenn þurfa að vita, hvers þeir mega vænta í þessu máli.

*Héðinn Valdimarsson: Það eru aðeins tvær aths., sem ég þarf að gera við ræðu hv. þm. Snæf. Hann sagði, að það þyrfti að rannsaka, hvar staðhættir væru heppilegastir fyrir frystihús. Ég veit ekki, hvort á að kalla þetta rannsókn, en þetta er hægt að gera hér á staðnum. Fyrst og fremst má ekki vera mjög langt í flatfisk, og í öðru lagi þarf að vera brúkleg lending og höfn. Og það er vitað, að menn óska á ýmsum stöðum eftir að hafa frystihús, þar sem það getur ekki komið til greina. Hitt atriðið er það, að eftir því sem málið hefir legið fyrir undanfarið, þá er þörfin fyrir styrkinn allmismunandi. Ef eingöngu er um hraðfrystitæki að ræða til húsa, sem þegar eru starfandi, mun kostnaðurinn sennilega ekki fara mikið yfir 20 þús. kr. Sé hinsvegar um það að ræða að reisa ný hús, þarf vitanlega miklu meira fjármagn, og þar af leiðir, að þörfin fyrir styrk verður brýnni.



Efni þessa litla frv. mun hafa komið til meðferðar hér í Alþingi áður, en um þetta mun þó ekkert hafa verið lögfest. Jarðhita hefir til skamms tíma verið lítill gaumur gefinn, en á síðustu árum hefir þó skýrzt fyrir mönnum, hversu mikils virði jarðhitinn er til margskonar nota. Og einmitt þegar þessi skilningur manna vex á gildi jarðhitans, virðist eðlilegt, að einhver ákvæði, helzt lagaákvæði, séu til, mönnum til styrktar og leiðbeiningar. Það er allmikil hætta á því að deilur geti risið upp einmitt í sambandi við jarðbita, sem menn sjá nú, hversu mikill fjársjóður er fyrir þær jarðir, sem hann hafa. Með þessu frv. er gert ráð fyrir ýmsum atriðum, sem líkleg væru til þess að valda erfiðleikum og deilum, og reynt að koma í veg fyrir, að þær geti orðið varanlegar. Það er t. d. ákveðið hér, að ekki megi undanskilja hverahita, ef jörð er seld, og eignin sé frá því sjónarmiði ekki rýrð. Það tíðkast mjög mikið, að eignir séu rýrðar, eftir því sem þær ganga oftar kaupum og sölum.:1 þetta ekki hvað sízt við um veiðirétt. Þá er gert ráð fyrir því, að ríkinu sé boðinn forkaupsréttur, þegar um sölu er að ræða. Þetta gæti tryggt tvennt. Í fyrsta lagi, að ríkið ætti greiðari aðgang að því að eignast slík svæði, og í öðru lagi:etti það að geta ráðið nokkru um það, að þessi hlunnindi færu ekki að ganga kaupum og sölum með óhæfilegu verði. En það er enginn efi á því, að á þessu er mikil hætta, eftir því sem skilningur manna vex á notagildi jarðhitans. Menn fara að reyna að gera sér óeðlilega mikið fé úr honum. Og einmitt með þetta fyrir augum er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. geti fylgzt með því, hvað gerist í þessum málum. Í frv. er gert ráð fyrir því, að sé slík eign tekin eignarnámi, þá væri samt sem áður tryggður réttur eigandans til nægilegrar orku til heimilisþarfa hans. Ég vildi svo að lokum óska þess, í fyrsta lagi, að þetta frv. gæti orðið að l. á þessu þingi, svo að hægt yrði að taka svolitla fjárhæð upp í fjárlög í því augnamiði, að frekari rannsóknir geti farið fram og þekking þannig aukizt á þessu sviði, sem útlit er fyrir, að geti verið mikils virði fyrir þjóðina í framtíðinni. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum að sinni, en vil mælast til, að frv. verði vísað til 2. umr., að lokinni þessari umr., og til landbn.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Herra forseti! Ég get verið stuttorður, sökum þess, að mál þetta lá líka fyrir síðasta þingi og er þess vegna hv. þm. kunnugt. Það yrði nokkuð löng saga, ef farið væri að rekja þá ágalla, sem komið hafa fram á skipun kjötsölunnar. Ætla ég því að leiða það hjá mér á þessu stigi málsins, ef ekki gefst til þess sérstakt tilefni. Ég vil þó rifja það upp, að þegar kjötsölulögin voru sett og ég fékk ekki að koma að þeim breyt., sem ég og fleiri álitu nauðsynlegar til þess að firra vandræðum og til þess að gera l. skilmerkileg, tók ég það fram, að ég myndi ekki, vegna kjarna málsins, berjast á móti l., en að ég vænti þess, að reynslan myndi syna, hvernig l. ættu að vera úr garði gerð, og myndu menn þá beygja sig fyrir dómi reynslunnar. Ég hefi í þessu efni orðið fyrir vonbrigðum, því að l. hafa staðið í 4 ár, og er þess vegna 3 ára reynsla a. m. k. að baki þeirra. Reynsla þessi hefir leitt í ljós ýms mjög eftirtektarverð atriði. Tilgangur l. var sá, að kjötframleiðendurnir gætu fengið hærra verð fyrir vöruna án þess að það kæmi niður á neytendunum. Þetta var þannig hugsað, að milliliðakostnaðurinn kynni að geta lækkað við betri skipun þessara mála; í öðru lagi, eins og fram er tekið í nafni laganna sjálfra, áttu þau að verða til þess að auka kjötneysluna innanlands. Nú var utan um þetta fléttað miklum kransi af allskonar fyrirskipunum, meiri og minna óljósum. Það var sett meira og minna í vald þeirra, sem l. áttu að framkvæma, hvernig það færi úr hendi. Um þessi tvö atriði hefir reynslan orðið sú, að kjötgreiðslan til framleiðendanna hefir komizt allra hæst upp í 80–90 aura pr. kg. En þeir, sem kaupa kjötið daglega til neyzlu, hafa orðið að greiða, a. m. k. þegar kemur fram á veturinn, 1.80–2.00 kr. pr. kg. Nákvæmar tölur er vissulega hægt að fá yfir þetta. En bilið milli hins útborgaða verðs til framleiðendanna og þess, sem neytendur verða að greiða, fer heldur stækkandi heldur en minnkandi. í m kjötneyzluna innanlands er til aðeins ein skýrsla. Það er skýrsla nefndar þeirrar, sem kölluð hefir verið Rauðka. Þessi skýrsla sýnir, að kjötneyzlan hefir hrapað um 41%. Þetta er afskaplega mikil minnkun, og þó hún að einhverju leyti stafi af skorti neytendanna, þá er þetta eflaust að verulegu leyti af óheppilegri framkvæmd l. Það er einmitt það atriði, sem ég benti á í samhandi við þessa lagasetningu, sem ég tel að hafi valdið þessari minnkun. Sem sé það. að í staðinn fyrir að greiða fyrir sölu sláturfjárafurða hafa verið settar skorður við þessari sölu með takmörkuðum sláturleyfum og banni gegn sölu, nema eftir mjög ströngum reglum. Þá hefir og algert bann verið lagt við sölu beint frá framleiðendum, nema á hangikjöti. Sem sagt, það er slitið það viðskiptakerfi, sem myndazt hafði á fjölda mörgum árum úti um allt land. Það er þetta, sem eflaust hefir minnkað svona stórkostlega kjötneyzluna. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að hægt verði að laga þetta aftur á stuttum tíma. Það mun sennilega verða erfitt að kippa þessu í lag, a. m. k. hvað snertir saltkjötsneyzluna, sem er að mestu búin að vera. Það er enginn efi á því, að ef framleiðendurnir verða látnir sjálfir um að selja sínar afurðir innan hæfilegra takmarka, verður kjötneyzlan það mesta, sem hún getur orðið, og miklu meiri heldur en ef nokkrir útvaldir eiga að hafa það á hendi. Ég hefi þess vegna sniðið þetta frv. þannig, að slátrun og sala verði sem allra frjálsust. Ég skal ekki fara út í einstakar gr. frv., en kjarni þess er sá fyrst og fremst, að lágmarksverð verði sett á kjötið, til þess að fyrirbyggja niðurboð. og svo að bændur, sem við lakari aðstöðu eiga að búa, fái uppbætur gegnum verðjöfnunargjaldið. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en óska þess að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og landbn.

* Flm. (Einar Olgeirsson): Herra forseti! Í sambandi við þær umr., sem fram fóru um þetta mál í gær, kom í síðustu ræðu hæstv. atvmrh. fram atriði, sem mér þykir vera alvarlegt. Í sambandi við þetta mál lýsti hæstv. ráðh. því yfir, að hann væri minna hlynntur því nú að ganga í Þjóðabandalagið heldur en hann hefði verið 1930, og minntist hann í því sambandi á, hvernig mínar skoðanir hefðu breytzt síðan 1930. Mér finnst þetta nánast varhugaverð yfirlýsing af hálfu hæstv. ráðh., því að árið 1930 og þar um kring var Þjóðabandalagið, eins og ég tók fram í ræðu minni í gær, einmitt bandalag, sem sýndi sig í því að kúga þær þjóðir, sem orðið höfðu undir í heimsstyrjöldinni og voru þá minni máttar. 1930 og alla tíma fram til þessa tók Þjóðabandalagið þá afstöðu gagnvart lýðræði Þýzkalands að gera því lítið sem erfiðast með því að beita það harðvítugum ráðstöfunum í gegnum Versalasamninginn. Þetta hjálpaði að lokum hinni fasistísku hreyfingu til að ná yfirhöndinni í Þýzkalandi. Það er þessi pólitík Þjóðabandalagsins, sem hæstv. ráðh. vildi heldur hallast að heldur en sú pólitík, sem það nú rekur. Það var sú pólitík, sem hóf þýzku fasistana til valda. En þegar hættan fyrir smáþjóðirnar er svo geysileg sem raun er á nú, 1937, og þegar Þjóðabandalagið sýnir einhvern lit á að vernda lýðræði og sjálfstæði þjóðanna, þá segir hæstv. atvmrh., að það sé minni ástæða fyrir Ísland að ganga. í Þjóðabandalagið heldur en áður var. Ég býst við, að hæstv. ráðh. sé eini sósíalistíski ráðh. í Evrópu, sem er á þessari skoðun. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að Þjóðabandalagið hefði veitt meira öryggi 1930 heldur en nú. Hann færði þau rök fyrir þessu, að þá hefði verið í því ríki eins og t. d. Þýzkaland. Þetta er rangt. Það, sem fyrst og fremst hefir þýðingu í þessu sambandi, er spurningin um viljann til þess að gera eitthvað. Það er viljinn, sem fyrst og fremst hefir þurft til þess, að eitthvað yrði gert. En það var viljinn, sem algerlega vantaði hjá Þjóðabandalaginu 1930. Og af þeim ástæðum, sem ég hefi þegar greint, var Þjóðabandalagið þá fyrst og fremst bandalag afturhaldsríkjanna móti undirokuðu þjóðunum. Ég get nefnt dæmi þessu til sönnunar. Það var atvik, sem gerðist árið 1931, þegar hæstv. ráðh. segist hafa verið hrifnari af Þjóðabandalaginu en hann er nú; þetta atvik var innrás Japana í Manchuriu, fyrsta og mesta árás á þjóð, sem átt hefir sér stað síðan heimsstyrjöldinni lauk. Hæstv. ráðh. talaði um, að það hefði verið lítið gert í sambandi við Abessiníuófriðinn. En hvað gerði Þjóðabandalagið 1931, þegar Japanir réðust inn í Manchuríu? Það eina, sem gert var, var það, að send var nefnd til Manchuríu, og hún gaf út skýrslu eftir nokkur ár. Þetta var öryggið 1931, sem hæstv. ráðh. telur, að hafi verið eftirsóknarverðara heldur en nú. Ég álit, að þetta hafi ekki við rök að styðjast. En ég er hræddur um, að það sé annað, sem þarna kemur til greina og valdi því, hvað hæstv. ráðh. og fleiri taka dauft í till. mína, en það er tilhneigingin til að dæma eftir valdi þeirra stórvelda, sem að Þjóðabandalaginu standa. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að Þýzkaland hefir farið úr Þjóðabandalaginu síðan, en ég tei það ekki vera neitt veikara, þó að það hafi horfið úr bandalaginu með sína pólitík. Ég skal benda á eina stofnun, þar sem Þýzkaland og Ítalía taka þátt í störfum og hefir líka það takmark að vernda friðinn. Þessi stofnun er hlutleysisnefndin. Ég get ekki hugsað mér, hvernig nokkur maður getur fundið ömurlegri árangur heldur en framkvæmdir þessarar nefndar. Það er eitt, sem hefir komið fram í ræðum þeirra hv. þm., sem talað hafa, og einnig kom fram í Morgunblaðinu í morgun, en það er, hvað menn gera lítið úr þeirri hættu, sem okkur Íslendingum stafar af fasismanum. Ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. varaðist að minnast á fasisma í sinni ræðu og að hann reyndi að fara í kringum þessa hættu. Mér þykir leitt, að þessi ótti við veruleikann skuli koma fram hjá sjálfum utanríkismálaráðh. á jafnábyrgðarmiklum stað og sjálfu Alþingi. Þetta andvaraleysi er alveg samskonar og það andvaraleysi, sem átti sér stað hjá þýzku alþýðuflokksstjórninni áður en nazistar náðu völdunum. En þetta er stórhættulegt okkar sjálfstæði. Og ég er á þeirri skoðun, að þannig megi það ekki halda áfram. Þetta spursmál er ekki neitt formsatriði. Það er spursmál um það, hvort Ísland á að taka afstöðu með fasistaríkjunum, sem hafa skorið sig út úr m:nningunni, eða með Þjóðabandalaginu og þeim lýðræðisöflum, sem þar eru að verki. En valdhafarnir hér heima hafa tekið þá afstöðu að vilja ekkert í þessu máli gera, aðeins bíða átekta. Morgunblaðið, það blað, sem oft hefir tekið afstöðu með hinu fasistiska Þýzkalandi, er ákaflega ánægt með þessa afstöðu stjórnarinnar. Ég álít þess vegna. að hér sé hætta á ferðinni, sem við eigum ekki að loka augunum fyrir, og því sé ekki rétt að vera að karpa um einhverja smámuni eða það, sem áður hefir gerzt í þessu máli. Ég bjóst satt að segja við því, þegar ég bar till. fram, að það mundi koma í ljós í þessum umr., hver afstaða Sjálfstfl. væri í raun og veru í þessu máli. En því miður hefir farið svo, að hæstv. atvmrh. hefir svo að segja gengið fram fyrir skjöldu þeirra manna, sem eru andstæðir inngöngu Íslands í Þjóðabandalagið, og tekið af þeim ómakið að ræða þetta mál. Það hefði óneitanlega verið mjög „interessant“ að heyra afstöðu þm. Sjálfstfl. í þessu máli. Hvað viðvíkur þeim ótta við að láta í ljós. hvaða afstöðu víð eigum að taka í þessu máli og hvaða hætta vofir yfir Íslandi í þessu sambandi, þá álít ég, að við þurfum að útrýma honum. Við verðum að þora að taka okkar afstöðu, hvaða þræði, sem kann að verða kippt í á bak við. Ég veit, að í óttanum við að þora að horfast í augu við hættuna, sem yfir vofir, felst hætta fyrir okkar sjálfstæði og lýðræði, og ég álit það varasamt að bíða og bíða. Það var sú aðferð, sem sú stjórn, sem hæstv. atvmrh. minntist á í gær, lýðræðisstj. í Þýzkalandi, notaði mjög mikið. Það var sagt í hvert skipti, sem fasistarnir færðu sig upp á skaftið í Þýzkalandi forðum daga, að bezt væri að bíða og bíða. Það var sagt, þegar ráðh. þýzka alþýðuflokksins var sparkað úr ráðherrastóli, að bezt væri að gera ekki neitt, en biða átekta. Ég held því, að maður ætti að vera búinn að læra svo mikið af þessari aðferð - að bíða átekta -, að maður ætti ekki að nota hana mikið lengur. Við sjáum bezt nú, hve ört þróunin gengur í veröldinni, af því, sem er að gerast í Tékkoslóvakíu, þar sem að öllum líkindum er verið að undirbúa samskonar og framið var af Frankó á Spáni gagnvart lýðræðinu þar. - Ég álít þess vegna, að það væri rétt, að Nd. léti í ljós álit sitt um þetta mál og legði orð í belg um það að reka á eftir ríkisstj. í sambandi við þær rannsóknir, sem hún hefir látið fram fara, og samþykkti þessa þáltill., því eftir yfirlýsingu hæstv. atvmrh., álít ég það heppilegra heldur en að vísa henni til stj. Ég álít, að hér sé um það mikið framtíðarmál fyrir Ísland að ræða, að það ætti ekki að flaustra því af eða drepa það á neinn hátt. Það getur orðið örlagaríkt fyrir okkur á þeim tímum, sem nú eru, ef við lokum augunum fyrir þeirri hættu, sem yfir okkur er, og biðum og bíðum þangað til allt er orðið um seinan. Ég vil a. m. k. gera það, sem ég get, til þess, að svo verði ekki, og ég skora á hv. þm. að athuga þetta mál rækilega áður en þeir grípa til þess að fresta því í það endalausa eða hundsa það.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) : Ég get ekki komizt hjá því að láta mér detta það í hug, að hv. 5. þm. Reykv. sé búinn að gleyma þeirri till., sem hann er að mæla fyrir. Hann talar nú eins og um það sé að ræða, hvort Ísland eigi að ganga í Þjóðabandalagið eða ekki. Við eigum ekki að bíða og bíða, heldur taka ákvörðun um þetta, segir hv. þm., en till. er um það, að rannsaka, hvort aukin trygging fengist fyrir sjálfstæði Íslands með því að ganga í Þjóðabandalagið, en ekki um það, að ganga í það eins og nú standa sakir. Ég hefi þegar upplýst það, að einmitt nú er verið að endurskoða þjóðabandalagssáttmálann af nefnd, sem Þjóðabandalagið sjálft hefir skipað, og Norðurlandaríkin eru að athuga, hverjar till. þau sameiginlega ætla að bera fram til breytinga. Ég skil þess vegna ekki þetta írafár, sem hefir hlaupið í hv. þm. Mér skildist á hv. þm. í gær, að honum lægi eiginlega í léttu rúmi, hvort till. væri samþ. eða henni væri vísað til stj., en nú er hann fullur af fítonsanda og vill, að við tökum ákvörðun um það, sem engin till. liggur fyrir um, hvort Ísland eigi að ganga í Þjóðabandalagið eða ekki. Mér er alveg óskiljanlegur þessi málflutningur. Hv. þm. heldur því enn fram, að Þjóðabandalagið sé allt annað nú heldur en það var í kringum 1930. Þá á það að hafa verið kúgunarvald, sem níddist á þeim, sem undir urðu í heimsstyrjöldinni, en nú sé það verndari lýðræðis og alls réttlætis í heiminum. Ég verð að draga mjög í efa, að fullyrðingar hans um þetta hvorttveggja séu réttar. Fyrir 1930 jafnaði Þjóðabandalagið mörg deilumál, að vísu ekki ákaflega stórfelld, en mér er ekki kunnugt um, að það hafi beitt neinni kúgun. En einmitt síðan 1930 hefir geta Þjóðabandalagsins stórkostlega brostið, þar sem það hefir átt að skipta sér af málum. Hv. þm. er búinn að uppgötva þann sannleika, að í raun og veru hefði það verið klaufaskap Abessiníumanna að kenna, að þeir urðu ekki ofan á í stríðinu við Ítali, því að með stuðningi Þjóðabandalagsins hefði átt að vera hægt að reka Ítali á burtu. Ég er ekki svo mikill hernaðarsérfræðingur, að ég þurfi um þetta að fullyrða, en dálítið er ég í efa um. að þetta sé sannleikur. - Hv. þm. sagði, og það alveg réttilega, að utanríkismálaráðh. norski teldi það hina mestu nauðsyn að styðja og styrkja Þjóðabandalagið. Ég er honum alveg sammála um þetta, og einmitt þær athuganir, sem nú er verið að gera á sáttmála Þjóðabandalagsins, eru í því skyni gerðar að styrkja það. En nú vil ég spyrja hv. þm. í fullri einlægni, hvort hann álíti, að Þjóðabandalagið muni svo mikið um það, hvort við Íslendingar bætumst í það eða ekki. Er það sá mælikvarði, sem við Íslendingar eigum að mæla við, þegar við tökum ákvörðun um þetta? Það, sem við Íslendingar verðum fyrst og fremst að líta á, er hvern öryggisauka við fengjum með því að ganga í Þjóðabandalagið, og það fannst hér hv. þm. líka fallast á í gær, enda bar þáltill. vott um, að það var hans sjónarmið, því að hún fer fram á, að þetta atriði sé rannsakað, en ekki hitt, hvað við styrktum Þjóðabandalagið mikið með því að ganga í það; en nú er það orðið, skilst mér, aðalatriðið. Ég er hv. þm. alveg sammála um það, að Þjóðabandalagið beri að styðja og styrkja, eftir því sem unnt er, en ég verð að draga í efa þá fullyrðingu hans, að skiptingin í heiminum sé sú, að annarsvegar sé Þjóðabandalagið, en hinsvegar einvaldsríkin. Mér er ekki kunnugt um annað en að allmörg einræðisríki séu meðlimir Þjóðabandalagsins; að vísu er Þýzkaland utan þess, en ég veit ekki betur en að því hafi a. m. k. fram undir síðustu daga staðið til boða að gerast meðlimur, og að aðeins hafi staðið á Þýzkalandi að sækja um upptöku. Og ég veit ekki betur en að fyrir liggi ákveðnar óskir um það, að Þýzkaland gerist meðlimur Þjóðabandalagsins, einmitt frá þeirri þjóð, sem einna mest hefir þar að segja, þ. e. a. s. Bretum, af því að það er álitið, að með því móti minnki ófriðarhættan í álfunni. Það er því ekki rétt hjá hv. þm., að skiptingin í heiminum sé þannig, að annarsvegar sé Þjóðabandalagið og hinsvegar einræðisríkin og að milli þeirra tveggja aðilja standi deilan. - Ég skal ekki heldur ræða um ástandið í Þýzkalandi fyrir og eftir 1930. Ég býst við, að flestir geti verið á einu máli um það, að ekki sé ástæða til að fagna yfir þeirri breytingu á stjórnarháttum, sem þar hefir orðið á síðustu árum. Og ég skal ekki heldur ræða um það hér, hvern þátt flokksmenn hv. 5. þm. Reykv. í Þýzkalandi áttu í því, að sú breyting á stjórnarháttum komst fram. Hv. þm. segir, að styrkur Þjóðabandalagsins hafi sýnt sig 1931, þegur það ekki hefti innrás Japana í Kína. Þetta er alveg rétt. En mér er spurn: Hvað hefir Þjóðabandalagið gert til þess að hefta þann hildarleik, sem nú geisar þar austur frá, og hverjar horfur eru á því, að það megni að stöðva hann? Hv. þm. fór mjög lítilsvirðandi orðum um aðra stofnun, sem mér skildist hann vilja gera að mótsetningu við Þjóðabandalagið, sem sé hlutleysisnefndina, og víst er um það, að hún hefir lítið sér til frægðar unnið. En ég veit þó ekki betur en að það ríki, sem með nærveru sinni, að dómi hv. þm., á að hafa breytt Þjóðabandalaginu svo mjög, sé einmitt mikilsvarðandi þáttur í hlutleysisnefndinni, þ. e. a. s. Rússland. Og eftir hraðagangi þessa hv. þm. að dæma í áttina til Þjóðabandalagsins á seinustu tímum, því gæti ég eins vel trúað því, að eftir nokkurn tíma berjist hann af jafnmiklum dugnaði fyrir hlutleysisnefndinni eins og hann nú berst fyrir Þjóðabandalaginu. Ég vil þá að lokum endurtaka það, sem ég hefi áður sagt, að ég tel, að Þjóðabandalagið sé sú eina stofnun, eins og sakir standa nú, sem hægt er að líta á sem vísi að meiru almennu réttaröryggi. En þar sem svo er ástatt sem er, þá tel ég bezt að bíða og sjá, hverjar niðurstöður verða af þeirri endurskoðun, sem nú fer við göngum í Þjóðabandalagið eða ekki, enda liggur ekki fyrir þessum fundi nein till. um, að ákvörðun sé um það tekin. Ég mæltist einmitt til þess, að till. þessari yrði vísað til stj., en yrði ekki felld, því mér þótti óviðeigandi, að till. slíks efnis sem þessi yrði drepin af d., og nú er einmitt komin fram till. um að vísa henni til stj., sem mér skildist á hv. þm. í gær, að hann gæti sætt sig við.



Þessi till. hljóðar um það, að athugað sé, hvort Ísland eigi að ganga í Þjóðabandalagið. Málflutningur hv. flm. er að vísu á þann hátt, að hann virðist vilja ganga í Þjóðabandalagið rannsóknarlaust. Af mikilli ákefð og hita talar hann nú fyrir þessari stofnun, sem hann 1930 átti engin nægilega sterk orð til að þess að svívirða. Það verður samt sem áður að ræða þessa till. eins og hún liggur fyrir. Það er ekkert nýtt mál, að rannsakað sé, hvort Ísland eigi að ganga í Þjóðabandalagið. Það mál hefir verið í rannsókn síðan 1930, og verður að teljast rétt, að það sé áfram rannsóknarefni. Það er rétt að vega það nákvæmlega, hvort öryggið, sem þetta kann að veita okkur er þyngra á metunum en áhættan og kostnaðurinn, sem af þessu leiðir. Enginn, sem eitthvað fylgist með í heimspólitíkinni, getur neitað því, að Þjóðabandalagið er að ýmsu leyti veikara nú í dag en það nokkru sinni hefir verið áður. Álitsspjöll þau, sem Þjóðabandalagið beið við Abessiníuófriðinn, benda greinilega til þess. Og hví skyldum við vera að rjúka til og ganga í þessa stofnun áður en hún hefir að fullu sýnt, til hvers hún dugir í heiminum? Komandi ár verða að vera prófsteinninn á dug Þjóðabandalagsins til framkvæmdar þeirri hugsjón, sem það hefir sett sér. Við þurfum ekki að flýta okkur svo mjög í þessu máli, að við getum ekki beðið eftir þeirri prófun. - Það er líka rétt að sjá, hver verður niðurstaðan af þeim tilraunum, sem nú er verið að gera til þess að breyta sáttmála Þjóðabandalagsins, hvort smáþjóðirnar fá meiri íhlutunar- og áhrifarétt en verið hefir til þessa. Allt þetta er rannsóknarefni, og er engin ástæða til að rasa hér um ráð fram. Það er ennfremur alveg augljóst, að hér innanlands eru mörg verkefni, sem eru meira aðkallandi og nauðsynlegri heldur en þetta spor, sem hv. flm. beinlínis ætlast til, að stigið sé. Það hefir oft heyrzt, að vel færi á því, að þegar Ísland tæki í sínar hendur öll sín mál, gengi það í Þjóðabandalagið, til þess að undirstrika fullkomið sjálfstæði sitt. Þetta er einnig rannsóknarefni og getur beðið síns tíma. Það kynni vel að fara á því, að þetta spor yrði stigið á sinum tíma, ef þá hefði sýnt sig, að við hljótum aukið öryggi fyrir sjálfstæði þjóðarinnar með því að ganga í Þjóðabandalagið. Annars hygg ég, eftir því sem fram hefir komið um veldi og mátt Þjóðabandalagsins á undanförnum árum, að sú eina vernd, sem við eigum fyrir okkar sjálfstæði út á við, á næstu árum a. m. k., sé réttarvitund þjóðanna og mannkynsins í heild. - En þegar rætt er um sjálfstæði þjóða, má líka minnast á það, að þetta mál á sér annan þátt og ekki veigaminni hér innan lands, og hv. flm. ætti að íhuga það, hvort ekki veltur talsvert á því, hvernig fer í innanlandsbaráttunni, og hvort við verðum nokkurn tíma færir um að hafa okkar mál með höndum. Þetta er líka íhugunarefni, a. m. k. fyrir þennan hv. þm. En ég tel, sem sagt, að þetta mál eigi að vera áfram rannsóknarefni hjá ríkisstj. og stjórnmálaflokkunum, og í sjálfu sér verður aldrei gert neitt í því nema fyrst komi til afskipta og ákvörðunar Alþingis.

* Flm. (Einar Olgeirsson): Það er aðeins tvennt í sambandi við ræðu hæstv. atvmrh., sem ég vildi minnast á. Í fyrsta lagi þetta: Það, sem ég tók fram í minni ræðu, var, að hæstv. ráðh. hefði lýst því yfir, að hann væri minna með því nú heldur en 1930 að ganga í Þjóðabandalagið. Ég skil það svo, að þetta sé skoðun hæstv. ríkisstj. um leið og þess vegna liggi þarna fyrir yfirlýsing um, að það sé fjær heldur en áður, að ríkisstj. muni mæla með því. - Og í öðru lagi: Í minni till. felst, að ríkisstj. sé falið að láta rannsaka þetta atriði og leggja niðurstöðurnar fyrir þ. 1938. En eftir því, sem mér heyrist, mundi þetta þýða, ef till. yrði vísað til stj., að málið gæti e. t. v. legið eins lengi í salti og það er búið að liggja siðan það fyrst kom fram, 1931. Hv. síðasti ræðum. taldi, að þetta væri hægt að athuga eftir að Þjóðabandalagið væri búið að sýna sig. Út frá þessu sjónarmiði og þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. ráðh. gaf, var það, að ég áleit heppilegra, eftir að vera búinn að halda mína seinni ræðu, að þessi till. yrði samþ., en ekki vísað til stj. Viðvíkjandi hv. þm. Snæf., þá skildi ég ekki eitt af því, sem hann beindi til mín sérstaklega, en meiningin var víst sú, að et verkalýðurinn yrði sterkur hér á landi, væri spursmál, hvort Ísland gæti tekið í sínar hendur öll sín mál 1943. Og hvað „réttarvitund þjóðanna og mannkynsins í heild“ snertir, sem væri okkar eina vörn, eins og hv. þm. Snæf. komst að orði, þá hélt ég, að mín ræða hefði gengið út á að sýna, hve stopult væri að treysta á það eingöngu.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Hv. 5. þm. Reykv. fór ekki allskostar rétt með ummæli mín. Ég sagði, að ég hefði verið því fylgjandi 1930 að sækja um upptöku í Þjóðabandalagið, og ég gerði grein fyrir því, að þá var talið, að styrkur Þjóðabandalagsins mundi vera nægjanlegur til þess að tryggja öryggi smáþjóða eins og Íslands. Síðan hefir það sýnt sig, að það hefir ekki verið þess megnugt. Ég sagði því, að þar sem nú stæði yfir endurskoðun á Þjóðahandalagssáttmálanum, þá áliti ég réttast að biða með það að taka ákvörðun um þetta efni, þangað til þeirri endurskoðun væri lokið, en þess getur ekki verið langt að bíða.