Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir nokkru lagði hæstv. fjmrh. fram í þessari deild frv. um breytingu á tollalögum þess efnis að fella niður úr lögunum heimild til að veita ráðherrum afslátt á innflutningsgjöldum bifreiða sem þeir keyptu. Nú er í sjálfu sér ekki nauðsynlegt til að hætta að nota þessa heimild að flytja um það sérstakt frv., og þegar þetta frv. kom hér til umr. í hv. d. beindi ég ýmsum spurningum til hæstv. fjmrh. um það, hvernig skipan bílamála ráðherra í þessari ríkisstjórn væri nú háttað. Ég rökstuddi þá ósk mína með tilvísun til þess, að í aðdraganda síðustu kosninga voru settar fram skýrar og eindregnar kröfur um bætt siðferði á opinberum vettvangi og opnun þeirra mála og breytingar sem fælu í sér að opinber störf, skyldu- og trúnaðarstörf í þágu þjóðarinnar, leiddu ekki sérstaklega til auðgunar þeirra, sem þeim störfum gegna, á óeðlilegan hátt umfram aðra þegna í þessu þjóðfélagi. Ég minnti á það, að sá sigur sem Alþb. og Alþfl. unnu í síðustu kosningum, var að okkar dómi margra m. a. unninn vegna þess, að við gerðum skýrari og afdráttarlausari kröfur til meðferðar opinberra fjármála, einkum og sér í lagi þeirra þátta þeirra sem snerta störf ráðherranna sjálfra og fjármuni þeirra, bílakost og annað í því sambandi, og það væri því skilyrðislaus krafa okkar margra, sem að þessari ríkisstj. stæðu, að þeir, sem við hefðum valið til að hafa forustu fyrir þessari ríkisstj., gengju á undan og sýndu það með sínu fordæmi, að innleiða ætti nýja hætti á þessu sviði. Það væri einkum og sér í lagi nauðsynlegt vegna þess, að á þessum sömu mánuðum hefur verið komið til okkar, meiri hlutans hér á Alþ., og komið til þjóðarinnar, launafólksins í landinu, og óskað eftir því, að það legði á sig margvíslegar fórnir með því að taka á sig byrðar í kjaramálum, með því að skera niður félagslegar framkvæmdir og fjármagn til menningarmála og allt annað sem má nefna í því sambandi, - á sama tíma væri það í hæsta máta óeðlilegt, að hér væru sýndar fyrir utan þinghúsið með hverri vikunni sem liði nýrri tegundir af bifreiðum, sem ráðherrar hefðu aflað sér, sem eins konar tákn um þá óhófseyðslu sem þeir teldu að mætti innleiða á því sviði. Í framhaldi af þessu fór ég fram á það við hæstv. fjmrh., að hann gerði deildum þingsins skýra grein fyrir því, hvaða reglur giltu á þessu sviði, með hvaða hætti einstakir ráðherrar hefðu keypt bifreiðar sínar og hvert hefði verið framlag hins opinbera eða fyrirgreiðsla á því sviði. Því miður lýsti hæstv. fjmrh. því yfir þá, að hann sæi enga ástæðu til þess að gefa hv. d. þessar upplýsingar, þrátt fyrir það að bæði ég og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson ítrekuðum sérstaklega að það væri höfuðkrafa, að upplýsingar um allt þetta mál kæmu upp á yfirborðið. Þrátt fyrir þessa neitun hæstv. fjmrh. var fjh.- og viðskn. Ed. staðráðin og einhuga í því að leita sér allra upplýsinga um þessi efni. Kallaði nefndin á sinn fund ráðuneytisstjóra fjmrn., Höskuld Jónsson, og upplýsti hann að fimm ráðherrar í ríkisstj. hefðu fengið bíla til afnota með þeim hætti, að ríkið hefði sjálft keypt þá bíla og ætti þá, einn ráðh. hefði keypt bíl með þeim hætti að notfæra sér þá heimild, sem að vísu er enn í gildi þó ætlunin sé að fella hana niður, að fá afslátt á aðflutningsgjöldum, og einn ráðh. hefði tekið lán hjá ríkissjóði, 3 millj. kr. lán, til að standa straum af þessum bílakaupum. Annar ráðh. hefði tekið lán, en síðan endurgreitt það skömmu síðar. Á þessum fundi lagði ráðuneytisstjóri fjmrn. jafnframt fram afrit af tillögum fjmrh. sem gerðar voru í ríkisstj. um reglur í þessum efnum, og var okkur tjáð að ætlunin væri að það hefði reglugerðargildi þó að slíkt sé ekki orðið enn. Þessar reglur eru svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „1) Ríkið eigi bifreiðar til afnota fyrir ráðherra, enda séu bifreiðarnar merktar sem ríkisbifreiðar og eingöngu nýttar í erindum ráðherra. Bifreiðarnar væru alfarið reknar af ríkinu og við kaup þeirra væri leitast við að hafa sem flestar þeirra sömu tegundar með hliðsjón af sparnaði á viðhalds- og rekstrarkostnaði. Bifreiðarnar mætti merkja með öðrum hætti en nú tíðkast um ríkisbíla, t. d. með skjaldarmerki Íslands. 2) Ríkið semji við ráðherra um afnot af einkabifreiðum þeirra. Ríkið greiði allan rekstrarkostnað bifreiðanna skv. reikningum, en auk þess greiði það „fyrningarfé“, 10% á ári, sem reiknast af endurkaupsverði viðkomandi bifreiða. Ráðherra, sem kaupir bifreið, á kost á láni úr ríkissjóði allt að 3 millj. kr. með eðlilegum viðskiptakjörum.“ Aðspurður gaf ráðuneytisstjórinn þær upplýsingar, að þótt fyrri reglan væri eingöngu bundin við bifreiðar sem væru nýttar í erindum ráðherra, þá væri síðari reglunni beitt á þann hátt, að allur rekstrarkostnaður bifreiðanna væri greiddur, hvort sem fyrir lægi að þær hefðu verið notaðar í opinberum erindum eða ekki. Jafnframt kom það fram hjá ráðuneytisstjóranum, að fjmrh. hefði sjálfur ákveðið að þetta 3 millj. kr. lán, sem skv. reglunum á að vera á eðlilegum viðskiptakjörum, yrði til 10 ára með 19% vöxtum. Við gerðum ýmsir í nefndinni athugasemdir við það, að hugtakið „eðlileg viðskiptakjör“ væri skilgreint á þann hátt að svo lágir vextir væru tengdir láni til svo langs tíma, þar sem ljóst væri að í bankakerfinu væru nú miklu hærri vextir eða verðtrygging á slíkum lánum og það væri ljóst, að í verðbólguþjóðfélagi væri hægt að hafa umtalsverðan hagnað af því að taka lán á þessum kjörum. Við spurðum ráðuneytisstjóra fjmrn. síðan að því, hverjir þessir ráðherrar væru, einkum og sér í lagi hvaða ráðh. það væri sem hefði tekið lán hjá ríkinu, þar sem ljóst væri að aðeins einn ráðh. hefði gert það og þannig hagnýtt sér þau kjör sem fjmrh. hefði ákveðið upp á eigin spýtur. Ráðuneytisstjórinn í fjmrn. neitaði að gefa þær upplýsingar og vísaði á forsrn. til að veita þær, þar sem hann taldi að bílamál ráðherra heyrðu undir það rn. Nokkrum dögum síðar kom á fund nefndarinnár Gísli Árnason fulltrúi í forsrn. og veitti hann greiðlega upplýsingar um þær bifreiðar sem ríkið hefur keypt til afnota fyrir einstaka ráðherra, sem sagt algerlega greidda af ríkinu og eru eign þess. Það er í fyrsta lagi bifreið til handa utanrrh., tekin í notkun 22. mars, kaupverð 7.8 millj. kr., í öðru lagi bifreið handa sjútvrh., tekin í notkun 11. apríl, kaupverð 6.3 millj. kr., í þriðja lagi bifreið handa félmrh. tekin í notkun 11. apríl, kaupverð 6.7 millj. kr., í fjórða lagi bifreið í pöntun handa viðskrh., kaupverð 5–5.5 millj. kr., og í fimmta lagi bifreið í pöntun til handa dóms- og landbrh., kaupverð 8.5 millj. kr. Það er því ljóst, að þessar bifreiðar eru á nokkuð mismunandi verðlagi, og það vekur sérstaka athygli, að innkaupsverð bifreiðar dóms- og landbrh., þegar hún kemur í notkun, mun væntanlega verða í kringum 9 millj. kr. Hæstv. dómsrh. hefur rökstutt svo hátt kaupverð opinberlega og á öðrum vettvangi með því, að vegir landsins séu svo slæmir að það þurfi bifreiðar í þessum verðflokki til að keyra eftir þeim, og má nú segja að bágt á þá aumingja almenningur þessa lands, sem verður að láta sér nægja ódýrari bifreiðar, ef hæstv. landbrh. landsins kemst ekki yfir vegi þess á öðrum bifreiðum en í þessum verðflokki. En þetta mun vera jafngildi um fimm Skodabifreiða, svo að dæmi sé tekið til að sýna samanburð. Þá upplýsti fulltrúi forsrn. það, að forsrh. hefði keypt bifreið með því að hagnýta sér þá heimild sem ríkisstj. er nú að beita sér fyrir að fella niður, þ. e. að fella niður aðflutningsgjöld. Formlega séð er ekkert gagnrýnisvert við slíkt, en út frá siðferðissjónarmiði tel ég persónulega óeðlilegt að hæstv. forsrh. sé að hagnýta sér heimild, sem ríkisstj. hefur lýst yfir að hún ætli að fella niður með frv. sem hún leggur fyrir Alþ., nokkrum vikum eða mánuðum áður en heimildin gæti fallið úr gildi. Slíkan gjörning, að hagnýta sér heimildina sem ríkisstj. undir hans forsæti er að beita sér fyrir að fella niður, sjálfsagt vegna þess að talið er að heimildin sé óeðlileg, tel ég ekki samrýmast þeim siðferðiskröfum, sem gera verður til þessarar ríkisstj., þó að formlega sé hæstv. forsrh. vissulega í sínum fulla rétti. Þegar kom að því að spyrja fulltrúa forsrn. hvaða ráðh. hefði keypt bifreið með því að fá lán hjá ríkissjóði, þá kom sú spurning fulltrúa forsrn. mjög á óvart og hann lýsti því yfir, að forsrn. hefði ekkert með þau mál að gera og hefði aldrei haft. Hann vissi ekki um neina slíka lánveitingu, hún hefði aldrei farið um hans hendur og hann gæti þess vegna á engan hátt greitt úr þessari spurningu, en vísaði á fjmrn. sem með þessi mál hefði að gera. Þegar svo var komið, að fulltrúi forsrn.- að mínum dómi réttilega, og ég hef enga ástæðu til að vefengja það taldi þetta mál aldrei hafa komið og ætti ekki að koma til meðferðar forsrn. og hefði aldrei um hans hendur farið, enda væri það einkamál viðkomandi ráðh. og þeirra sem sæju um fjármál ríkissjóðs, þá kölluðum við á ný til fundar við okkur s. l. laugardag ráðuneytisstjórann í fjmrn., Höskuld Jónsson. Við greindum honum frá því, að forsrn. eða fulltrúi þess kannaðist ekkert við þessa lántöku. Ráðuneytisstjóri fjmrn. hafði með sér á fundinn ljósrit af samningum sem fjmrn., í öðru tilfellinu hann sjálfur, hafði gert við viðkomandi ráðh. Þrátt fyrir það, að hann væri með samninginn fyrir framan sig, þrátt fyrir það, að hann hefði sjálfur gengið frá þessari lántöku, neitaði hann að gefa nefndinni upplýsingar um það, hvaða ráðh. ætti hér í hlut. Hann bar fyrir sig óljósar embættisskyldur og vísaði enn á forsrn. til að gefa þessar upplýsingar, þrátt fyrir það, að hann væri með afrit af samningnum fyrir framan sig og hefði sjálfur gert hann. Þegar svo var komið, að við í nefndinni vorum búin að fá í annað sinn neitun frá ráðuneytisstjóra fjmrn. um að upplýsa hver hefði tekið þetta lán, og þegar maður lagði síðan saman þær upplýsingar, sem lágu fyrir um aðra þætti þessa máls innan nefndarinnar, Og opinbera yfirlýsingu frá hæstv. iðnrh., sem einnig hefur keypt sér nýja bifreið, um að hann hafi keypt hana algerlega fyrir eigin reikning og án nokkurrar lántöku nema e. t. v. úr sparisjóði, væntanlega í Neskaupstað, þá fóru því miður böndin að berast að því, að sá ráðh., sem hér ætti hlut að máli, væri hæstv. fjmrh. sjálfur. Þegar dagblaðið Vísir spurði ráðherra um bílakaup þeirra hér fyrir utan alþingshúsið 11. maí s. l. svaraði hæstv. fjmrh. samkv. frásögn Vísis orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Ég á þennan bíl sjálfur og hef borgað hann úr eigin vasa að öllu leyti, aðflutningsgjöld og annað.“ Orðasambandið „úr eigin vasa“ skil ég og hafa margir skilið þannig, að viðkomandi hafi algerlega lagt fram fjármuni til kaupanna. Blaðamaðurinn bætir síðan við, með leyfi hæstv. forseta: „Tómas sagðist enga sérstaka fyrirgreiðslu hafa fengið vegna kaupanna.“ Ég endurtek: „Tómas sagðist enga sérstaka fyrirgreiðslu hafa fengið vegna kaupanna.“ Nú skal ég ekki fullyrða það, að blað geti ekki farið rangt með, það gera þau oft og ég hef sjálfur reynt það, þannig að ég er ekki reiðubúinn að leggja ummæli dagblaðsins Vísis - með allri virðingu fyrir því blaði - ein sér til grundvallar. En nokkrum dögum síðar, 16. maí, leitar þetta blað aftur til hæstv. fjmrh. og innir hann eftir nánari skýringum, og skv. frásögn blaðsins sagðist ráðh. engu hafa við þetta að bæta. S. l. föstudag hefur Morgunblaðið svo samband við hæstv. ráðh., og er það í þriðja sinn sem blað spyr hann um þetta mál á síðustu dögum. Í frásögn Morgunblaðsins segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Fjmrh. sagðist ekki sjá ástæðu til að veita þessar upplýsingar.“ Skv. þeim gögnum og upplýsingum, sem hv. fjh.- og viðskn. Ed. hefur fengið, og þeim yfirlýsingum, sem komið hafa fram frá þeim eina ráðh. sem hefur til viðbótar keypt bíl, hæstv. iðnrh., um að hann hafi keypt fyrir eigin reikning, og enginn hefur vefengt þær fullyrðingar, þá verður því miður að játa það, að eins og dæmið lítur út, þrátt fyrir þær yfirlýsingar sem hafðar eru eftir hæstv. fjmrh. í blöðum, virðist hann vera sá ráðh. sem tekið hafi umrætt lán, - eini ráðh. í þessari ríkisstj. sem tekið hefur 3 millj. kr. lán á vaxtakjörum sem hann sjálfur hefur ákveðið að séu 19% vextir til 10 ára. Þess skal þó getið, að í síðara sinnið sem ráðuneytisstjóri fjmrn. mætti á fundi fjh.- og viðskn. gat hann þess, að skv. orðalagi samningsins, sem hann var með fyrir framan sig, en vildi ekki sýna hv. n., væri kveðið á annarra vegar um jafnháa vexti og í almennri sparisjóðsbók og hins vegar ársvexti jafnháa og greiðast af almennum innlánum, og taldi hann að embættismenn í rn. túlkuðu samninginn svo, að þetta þýddi 22% vexti, en ekki 19% eins og hann hefði sagt áður. Má vera að svo sé, en ljóst er þó að það er ekki á hreinu. Og allavega er það ljóst, að þetta eru miklu lægri vextir en eru almennt á verðtryggðum lánum eða þeir hæstu lánsfjárvextir sem eðlilegt er talið að séu í þessu þjóðfélagi á lánum til 10 ára. Við, sem stöndum að þessari ríkisstj., höfum talið nauðsynlegt að þeir, sem væru í forustu fyrir henni, sérstaklega fjármálum hennar, hefðu ekki aðeins stefnulega forustu fyrir þjóðinni, þeir hefðu líka siðferðilega forustu fyrir þjóðinni. Og þetta mál hefur því miður þróast á þann veg frá neitun hæstv. fjmrh. hér í d. fyrir nokkru í gegnum þá fundi, sem haldnir hafa verið í hv. fjh.- og viðskn. Ed., að það er nauðsynlegt, það er höfuðnauðsyn fyrir allt þetta mál, fyrir ráðh. sjálfan og jafnvel stöðu ríkisstj., að það komi skýrt og greinilega fram, hver það var sem tók þetta lán. Það hefur verið haft til afsökunar fyrir því að upplýsa þetta ekki, að það séu einhverjar reglur um að ekki séu veittar upplýsingar um lántökur af þessu tagi. Ég tel að slíkt sé fyrirsláttur einn. Ef ráðh. fær lán hjá ríkissjóði, þá er hann ekki bara venjulegur embættismaður eða venjulegur lántakandi, hann er pólitískur forustumaður og trúnaðarmaður þjóðarinnar og Alþingis og lánsviðskipti hans sem einstaklings og sem ráðh. við ríkissjóð eiga að vera á hreinu, þau eiga að vera opin bók. Það á ekki að þurfa að taka marga fundi, marga daga af störfum hv. n. þessarar deildar að komast til botns í slíku máli. Þess vegna hef ég kvatt mér hér hljóðs utan dagskrár til að spyrja hæstv. fjmrh. að því beint hér í deildinni, hvort það var hann, hæstv. fjmrh. Tómas Arnason, sem tók 3 millj. kr. lán hjá ríkissjóði til að standa straum af kaupum á bifreið. Hæstv. ráðh. ætti að geta svarað fyrir sig. Við höfum fengið, n. og þm., upplýsingar annars staðar frá um alla aðra ráðherra, en til þess að málið sé á hreinu, til að hægt sé að halda áfram með vinnslu málsins, er nauðsynlegt að þetta mál sé hreinsað, þessi þáttur þess, og ég hef þess vegna, eins og ég sagði, kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann, Tómas Árnason, hafi tekið 3 millj. kr. lán hjá ríkissjóði á almennum sparisjóðsvöxtum, 19 eða 22%, til 10 ára til þess að standa straum af bílakaupum sínum. Í meðferð nefndarinnar á þessu máli hefur því miður annar þáttur þess smátt og smátt verið að koma fram, og hann er fólginn í að mínum dómi óeðlilega háum rekstrarkostnaði ríkisins af bílum ráðherra. Við höfum óskað eftir því í hv. fjh.- og viðskn. við fulltrúa forsrn., að hann veiti nefndinni ítarlegar upplýsingar um allan rekstrarkostnað ráðherrabifreiða á s. l. ári og fyrstu fjórum mánuðum þessa árs. Fulltrúi forsrn. tók þessari málaleitan vel. Samvinna nefndarinnar við hann hefur í alla staði verið góð og ég vil taka það skýrt fram, að hann hefur leitast við að svara öllum þeim spurningum sem var á hans valdi að svara. Hins vegar er það ljóst, að það er greinilega fyrirhafnarmikið að afla þessara upplýsinga, þær eru ekki enn komnar til nefndarinnar, og eftir athugun sem ég framkvæmdi í gær, er ljóst að það kann að vera nokkuð mikið verk að fá upplýsingarnar í því formi sem ég tel nauðsynlegt að fá. Þá á ég við ekki aðeins heildartölur um meginkostnaðarliði, heldur allt dæmið í heild sinni. Fulltrúi forsrn. sagði, eftir minni, að á árinu 1978 hefðu fastalaun bifreiðastjóra ráðherranna verið 23 millj., yfirvinna 17 millj. og rekstrarkostnaður annar um 20 millj. kr. En það var eftir minni og þetta eru ekki endanlegar tölur. Á síðustu dögum hefur það hins vegar gerst, að borist hafa til mín upplýsingar um að í rekstrarútgjöldum þeim, sem færð hafa verið á kostnað ráðherrabifreiða á seinni hluta síðasta árs og fyrstu mánuðum þessa árs, sé endurnýjunar- og viðhaldskostnaður við einkabifreiðar sem nokkrir hæstv. ráðherrar áttu og voru búnir að eiga í nokkur ár sem einstaklingar í þessu þjóðfélagi áður en þeir gerðust ráðherrar, en hafa síðan látið gera við allrækilega og endurnýjað á fyrstu mánuðum síns ráðherradóms og síðan selt bifreiðarnar nokkrum vikum eða mánuðum seinna, að sjálfsögðu sem einstaklingar, og tekið allan söluhagnaðinn til sín. Mér hafa borist upplýsingar um satt að segja ótrúlega háar upphæðir í þessu sambandi, upphæðir sem nema mörgum hundruðum þús. kr. í viðgerðar- og endurnýjunarkostnað þessara bifreiða. Þetta eru bifreiðar sem ég tek fram að ekki eru lengur notaðar á vegum ríkisins, heldur einkabifreiðar viðkomandi einstaklinga sem þeir höfðu notað sem venjulegir borgarar í þessu landi mánuðum og árum saman áður en þeir urðu ráðherrar og voru aðeins notaðar í stuttan tíma eftir það, voru gerðar upp og síðan seldar á miklu hærra verði en áður hefði fengist fyrir þær, vegna þeirrar endurnýjunar sem farið hafði fram á kostnað ríkisins. Það er skoðun mín, að þetta mál sé ekki síður alvarlegt og kannske jafnvel enn alvarlegra en sú lántaka hæstv. fjmrh. sem ég hef gert hér að umræðuefni og geri fsp. til hans um einkum og sér í lagi vegna þess að það kann að vera að hér eigi hlut að máli m. a. hæstv. fjmrh., sjálfur sem, eins og þm. er kunnugt, hafði áður en hann varð ráðh. sérstök bifreiðakjör á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem kunnugir segja mér að nemi um það bil 2/3 af þeim bifreiðakjörum sem ráðh. hafa haft, og sú bifreið, sem hann átti þannig áður en hann varð ráðh. og hefur e. t. v. verið gerð upp að einhverju leyti á kostnað ríkisins, er síðan seld sem einkabifreið ráðh., væntanlega á sama tíma og hann er að taka lán hjá ríkissjóði til þess að kaupa nýja bifreið. Eftir að hafa ráðgast við einstaka embættismenn og eftir að hafa haft reynslu af því, í hve erfiðri. stöðu þeir embættismenn eru sem við höfum kvatt á fund hv. fjh.- og viðskn. til þess að veita upplýsingar, hef ég kosið í þessu máli að fara aðra leið. Ég vil þó, áður en ég geri grein fyrir því, beina þeirri fsp. einnig til hæstv. fjmrh., á hvaða kjörum hann eignaðist þá bifreið sem hann átti áður en hann varð ráðh., hver var þáttur Framkvæmdastofnunar ríkisins í því og hvort hann hafi kannske - eftir minni - einhverja hugmynd um hver sé upphæð þess viðgerðar-, viðhalds- og endurnýjunarkostnaðar sem greiddur var á vegum ríkisins af bifreiðinni þar til hún var væntanlega seld. En ég skal taka það skýrt fram, að ég hef ekki fengið staðfestingu á því, hvort hæstv. ráðh. hefur selt bifreiðina. Hann gæti kannske upplýst það hér á eftir, alla vega hefur hann keypt nýja bifreið sem hann notar nú sem opinbera bifreið. Eins og ég sagði áðan, vegna þess að mér er ljóst hve embættismenn ríkisins eru í erfiðri stöðu í þessu máli, þá hefði ég kosið að fara þá leið sem alþm. stendur opin í þessum efnum. Við kjósum hér á hv. Alþ. sérstaka yfirskoðunarmenn ríkisreikninga sem eru sérstakir trúnaðarmenn Alþingis gagnvart fjármálum ríkisins. Ég hef í dag skrifað yfirskoðunarmönnum ríkisreikninga eftirfarandi bréf, með leyfi hæstv. forseta: „Yfirskoðunarmenn ríkisreikninga, Baldur Óskarsson, Bjarni P. Magnússon, Halldór Blöndal. Ég undirritaður, Ólafur Ragnar Grímsson alþm, óska eftir því, að yfirskoðunarmenn ríkisreikninga sem sérstakir trúnaðarmenn Alþingis kanni ítarlega allan rekstrarkostnað ríkisins vegna bifreiða ráðherra á árinu 1978 og fyrstu fjórum mánuðum þessa árs, ásamt öllum fylgiskjölum. Sérstaklega verði athugaður viðgerðar- og endurnýjunarkostnaður þeirra bifreiða, sem nokkrir ráðherrar í núv. ríkisstj. áttu áður en þeir urðu ráðherrar, létu endurnýja á ýmsan hátt á kostnað ríkisins og seldu síðan þannig uppgerðar nokkrum vikum síðar. Söluverð hinna gömlu einkabifreiða var þá vegna endurnýjunarinnar orðið mun hærra og kom allur söluhagnaður í hlut þessara ráðherra, sem svo létu flestir ríkið kaupa handa sér nýjar bifreiðar. Það er nauðsynlegt, að athugun á endurnýjunarkostnaði hinna gömlu einkabifreiða taki til allra fylgiskjala, þ. m. t. viðgerðarreikninga frá bifreiðaverkstæðum. Um leið og ég óska eftir því, að yfirskoðunarmenn ríkisreikninga framkvæmi nú þegar slíka athugun á öllum gögnum, fer ég þess formlega á leit, að þeir sendi síðan öllum alþm. niðurstöðurnar svo að unnt sé að meta hvort og þá í hve ríkum mæli hér sé á ferðinni umframkostnaður hins opinbera sem hafi við sölu einkabifreiðanna fært viðkomandi ráðherrum umtalsverðan hagnað. Virðingarfyllst, Ólafur Ragnar Grímsson.“ Ég tel að það sé á allan hátt æskilegra og réttara, að hinir sérstöku trúnaðarmenn Alþingis, yfirskoðunarmenn ríkisreikninga fari ofan í þetta mál algerlega. Það eru það miklar sögur sem um þessi mál ganga. Slíkar upplýsingar hafa borist hv. þm. og nefndum þingsins, að það er höfuðnauðsyn, ef við, sem stöndum að þessari ríkisstj., eigum að geta gert það í góðri trú á siðferðilegt þrek hennar og á siðferðilega forustu hennar, að allir þættir þessa máls komi upp á yfirborðið. Ég vil taka það skýrt fram, að sá málflutningur, sem ég hef sett hér fram utan dagskrár, er gerður með allnokkrum trega, vegna þess að ég var í þeirri trú, eins og margir aðrir af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., að þessari ríkisstj. væri ekki aðeins ætlað að hafa forustu fyrir efnahagslegri endurreisn þjóðarinnar, henni væri einnig ætlað að hafa forustu fyrir siðferðilegri endurreisn þjóðarinnar sem svo mjög hefur látið á sjá í þeim efnum í því mikla verðbólgubáli sem hér hefur geisað og vegna þess fordæmis sem ýmsir ráðamenn þjóðarinnar hafa sýnt á undanförnum árum: Ef ég og ég veit margir aðrir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. eigum að geta stutt hana til mikilla verka, sem hennar bíða á næstu vikum og mánuðum í baráttu fyrir bættum kjörum, í baráttu fyrir því að bjarga í raun efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar, þá þurfum við að hafa fulla vissu, algjöra vissu um það, að þar sé ekki aðeins á ferðinni efnahagsleg forusta, heldur sé þar einnig á ferðinni siðferðileg forusta með algerlega hreinan skjöld. Þess vegna geri ég kröfu um það hér í hv. Ed. Alþingis, að allt þetta mál verði upplýst.



Herra forseti. Ég held að það sé eðlilegt í tilefni af þessari umræðu, að ég rifji nokkuð upp hvaða reglur hafa gilt um bifreiðamál ráðherraembætta á undanförnum árum og áratugum og einnig um bifreiðamál forstöðumanna ríkisstofnana og embættismanna. Það varð veruleg umræða um þessi mál fyrir seinustu alþingiskosningar og það leiddi til þess, að ríkisstj. lýsti því yfir eða ég fyrir hennar hönd, skömmu eftir að hún var mynduð, að ég mundi beita mér fyrir því að fella niður heimildir sem eru í lögum um það, að ráðherrar fengju eftirgefin aðflutningsgjöld og söluskatt af bifreiðum sem þeir keyptu handa sjálfum sér og legðu síðan fram sem embættisbifreið ráðherraembættis síns á meðan þeir væru ráðherrar. Það var fjallað um þessi mál nokkrum sinnum í ríkisstj. í vetur og ég tók það skýrt fram þá, að ég eða minn flokkur vildi ekki hafa neina sérstöðu í þessu máli. Við vildum setja um þetta reglur sem samkomulag væri um í ríkisstj. og enginn beitti sér fyrir öðrum fremur. Hinn 9. mars s. l. voru síðan settar, nýjar reglur um bifreiðamál ráðherra. Þær voru samþykktar í ríkisstj. samhljóða af öllum ráðherrum og þar hafði enginn neina sérstöðu. Ég vil nú í fáum orðum rekja hvernig þessum málum hefur verið fyrir komið á undanförnum árum og áratugum. Svo lengi sem elstu embættismenn ríkisins muna hafa fríðindi vérið tengd ráðherraembættum varðandi bílamál, einnig embættum forstjóra ríkisstofnana og fleiri embættismanna. Fram til ársins 1970 var sú skipan á, að ríkið lagði ráðherrum til bifreiðar. Þegar ráðh. lét af embætti átti hann kost á að kaupa nýja bifreið án greiðslu aðflutningsgjalda eða söluskatts. Ég veit ekki betur en ráðherrar hafi yfirleitt hagnýtt sér þennan rétt. Árið 1970 var sett ný reglugerð um bifreiðamál ríkisins. Þessi reglugerð er birt í Stjórnartíðindum 8. jan. 1970. Þá var tekin upp sú skipan, að ráðherrar mættu velja um tvo kosti í sambandi við sín bifreiðamál, að ríkið legði þeim til bifreið eða þeir legðu bifreið með sér til embættis síns á meðan þeir gegndu ráðherrastörfum. Ráðherrar gátu skv. þessum reglum flutt inn bifreiðar án greiðslu aðflutningsgjalda eða söluskatts. Og heimildarákvæði voru sett í tollskrárlögin þar að lútandi. Ég held að ég fari rétt með það, að síðan þetta var ákveðið hafi allir ráðherrar hagnýtt sér þennan rétt, skv. þeim reglum sem reglugerðin kveður á um. Til þess að festa kaup á bifreið var skv. reglugerðinni veitt lán að upphæð allt að 350 þús. kr. til 10 ára með 5% ársvöxtum. Þessi lán voru veitt ráðherrum, forstjórum og forstöðumönnum ríkisstofnana. Þessi 350 þús. kr. lán svöruðu til innkaupsverðs á bifreið í svipuðum gæðaflokki og þeir ráðherrabílar eru sem nú er rætt um, svona á milli 6 og 7 millj. kr., og þegar þessi lánsupphæð var ákveðin svaraði hún til innkaupsverðsins. Þetta þýddi það, að í þann tíð fengu ráðherrar í fyrsta lagi eftirgefin aðflutningsgjöld og söluskatt af bifreiðum og þeir fengu lán í sambandi við bílakaupin sem svaraði nokkurn veginn til innkaupsverðsins. Þannig voru þessi mál þá. Þeir, sem fengið hafa þessi svokölluðu bílalán skv. reglugerðinni, eru, eins og ég sagði áður, ráðherrar, forstöðumenn og forstjórar ríkisstofnana og ýmsir embættismenn. Lánin, sem veitt hafa verið, eru um 150 talsins sem ekki er búið að greiða að fullu skv. þessum reglum, eins og málin standa nú í dag. Það hefur verið föst venja í fjmrn. að veita ekki upplýsingar um málefni einstakra manna. Gildir það jafnt um ráðherra og aðra. Hins vegar hefur rn. alltaf veitt upplýsingar um þær reglur sem gilda í þessum efnum, og ríkisendurskoðunin hefur síðan athugað hvort þeim sé ekki framfylgt. Hér er í raun og veru um þá stefnu að ræða að veita upplýsingar um málefni en ekki um menn. Þessari venju mun ég fylgja nema Alþ. ákveði að skýrsla verði gefin út um þessi mál í heild. Ríkisstj. hefur samþ. reglur þær sem lýst hefur verið, og ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. Fimm af núv. ráðherrum í ríkisstj. hafa skv. þessum reglum fengið ríkisbifreiðar til afnota og fjórir ráðherrar leggja til eigin bifreiðar. Ég mun gera eina undantekningu varðandi upplýsingar um einstaklinga, en hún er aðeins ein og hún er varðandi mig sjálfan. Ég tel mig hafa fullan rétt á því, þó að það sé stefna rn. að veita ekki upplýsingar um einstaka menn heldur aðeins um þær reglur sem gilda. Og þessar upplýsingar eru svo hljóðandi: Að sjálfsögðu hef ég farið eftir þeim reglum, sem ríkisstj. setti samhljóða á fundi 9. mars s. l. Varðandi kjörin á lánunum, allt að 3 millj. kr. lánum til 10 ára, óskaði ég eftir því, að rn. gerði till. til mín um hvaða kjör ættu að vera á þessum lánum. Ég tók ákvörðun um það og vextirnir eru 22%. Það kann vel að vera að hægt sé að deila um það, en ég er ekkert að skorast undan því, að ég tók ákvörðun um þetta, og þeir ráðherrar, sem nú eru í ríkisstj., hafa heimild til þess skv. reglum að taka þessi lán, og væntanlega ráðherrar sem verða í ríkisstjórnum á meðan þessar reglur, sem núv. ríkisstj. hefur samþ., eru í gildi. Varðandi mig sjálfan, þá keypti ég nýja bifreið sem kostaði milli 6.6 og 6.7 millj. kr., og ég hef fengið lán úr ríkissjóði skv. reglunum að upphæð 3 millj. kr. með 22% ársvöxtum. Ég vil taka fram að ég var ekki fyrstur ráðh. til að taka svona lán. Í sambandi við frásögn fjölmiðla, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur hér greint frá, hef ég í raun og veru engu við það að bæta varðandi sjálfan mig, að ég hafi keypt þessa bifreið sjálfur og greitt hana algerlega, þó að ég hafi tekið til þess lán skv. reglum sem samþykktar hafa verið. Ég hef áður látið í ljós þá skoðun, að hagkvæmara væri fyrir ríkið að ráðherrar eigi bíla sína sjálfir, vegna þess að það er að mínu mati ódýrara. Ef allir ráðherrar í ríkisstj. fengju bifreiðar frá ríkinu, sem ríkið keypti og legði þeim til, af þeirri gerð sem hér hefur verið talað um, milli 6 og 7 millj. kr., þá mundi það kosta ríkissjóð líklega rúmlega 20 millj. kr. í útlögðu fé. Ef ráðherrar hins vegar kaupa bifreiðarnar sjálfir og leggja ráðherraembættunum þær til á meðan þeir eru ráðherrar, þá greiða þeir af þeim gjöld skv. þessum nýju reglum sem mundu nema um 40 millj. kr. og renna beint í ríkissjóð. Um reksturinn að öðru leyti held ég að það hallist ekki á að öðru leyti en því, að mér sýnist að hann sé óhagkvæmur fyrir þá sem eiga sínar bifreiðar sjálfir, vegna þess að þeir þurfa að sjálfsögðu að greiða fjármagnskostnað af verði bifreiðanna eins og gefur að skilja. Varðandi viðhaldsmál, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur gert hér að umræðuefni get ég ekki upplýst mikið um það hjá öðrum ráðherrum því að ég hef ekki fylgst með því. Ég get sagt frá mér sjálfum og það er best að ég haldi mig við mig sjálfan í þessum efnum. Ég átti bifreið þegar ég tók við ráðherraembætti, en fjmrn. átti hins vegar ekki bifreið. Ég lagði hana til og hún var notuð sem ráðherrabifreið þangað til nú fyrir skömmu að ég keypti nýja bifreið. Þessi bifreið mín var nýleg bifreið í mjög góðu ástandi og mér er ekki kunnugt um að það hafi átt sér stað neitt óeðlilegt viðhald á henni, heldur hafi henni verið haldið við með eðlilegum hætti eins og gengur og gerist og það sé ekkert óeðlilegt í sambandi við þau mál. Þessi bifreið er ekki seld, þannig að hún hefur ekki verið seld með neinum hagnaði eða neinu tapi, og ég veit því ekki hvert söluverð hennar kann að verða. Ég get tekið undir það með hv. þm., að það þurfi að sjálfsögðu að gilda ákveðnar reglur um launakjör ráðherra og um þau fríðindi sem fylgja ráðherraembættum. Um það kunna að vera skiptar skoðanir. Ég er þeirrar skoðunar - og á það ekkert skylt við það þó að ég sé ráðh. nú í svipinn - að ráðherraembætti séu ein ábyrgðarmestu embætti sem um er að ræða í landinu og þess vegna sé eðlilegt að ráðherraembætti séu í hæstu launaflokkum, ég tel engan vafa um það. Nú er það ekki svo að ráðherraembætti séu í hæstu launaflokkum þegar lítið er yfir landið í heild, það er langur vegur frá því. En ég tel það sjálfsagt mál, að ráðherraembætti séu launuð í samræmi við þá ábyrgð, þá miklu ábyrgð - og ég vil segja í raun og veru útslit - sem fylgir ráðherraembætti á Íslandi. Þó að ég sé ekki búinn að vera lengur ráðh. en í átta mánuði, þá get ég vel sagt frá því, að það fylgir a. m. k. fjmrh.-embættinu geysilega mikil vinna og vinnuálag og mikil ábyrgð. Og svo er áreiðanlega um önnur ráðherraembætti. Ég vil að lokum aðeins minna á það, að ráðherraembættin eru ekki einu embættin hér í landinu sem ýmiss konar fríðindi fylgja. Það eru fjölmörg embætti sem ýmiss konar fríðindi fylgja. Það er t. d. embættið sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson situr í. Því fylgja fríðindi. Og svo er um fjöldamörg embætti í landinu eins og kunnugt er. Ég vonast til þess, að hv. þm. telji að þær upplýsingar, sem ég hef nú gefið, séu fullnægjandi, og ég endurtek það sem ég hef áður sagt, að ég mun halda þeirri reglu varðandi upplýsingar um einstaka menn, að ég mun ekki veita þær upplýsingar nema Alþ. samþykki það sérstaklega og óski eftir skýrslugjöf um þau mál. En ég tel mig ekki brjóta þá reglu þó að ég segi frá sjálfum mér.



Herra forseti. Vegna þeirra ásakana, sem ég tel að hafi komið fram í ræðu hv. þm. um að ráðherrar hafi látið gera upp bíla sína fyrir sölu, - og það er meira að segja að finna í blöðum í dag þar sem ég er m. a. nafngreindur, - þá tel ég rétt að upplýsa það, að áður en til viðhalds á bifreið minni kom eða rekstrar á vegum ríkisins gætti ég þess sérstaklega, að hún færi í skoðun og að viðgerð væri framkvæmd á henni fyrir minn reikning, þannig að það lægi alveg ljóst fyrir að hún væri í viðunandi ástandi þann tíma sem ríkið hefði með rekstur hennar að gera. Bifreið sú, sem ég átti, hefur alls ekki verið gerð upp fyrir söluna og var meira að segja seld með ryðgati og beyglum, þó að ég voni kaupandans vegna að hún hafi verið að öðru leyti í sæmilegu ástandi. Hér var um átta ára gamlan bíl að ræða, að vísu af bestu gerð, Volvo-bifreið, sem endist mjög vel, eins og hv. þm. er væntanlega kunnugt. Ég vildi einungis láta það koma skýrt fram, að ekkert af þessu tagi hefði verið gert varðandi þá bifreið, sem var í minni eigu, og að ég telji sjálfsagt að endurskoðunarmenn ríkisreikninganna fari ofan í þessi mál. Ég hef ekkert við það að athuga.



Herra forseti. Ég tel sjálfsagt að veita þær upplýsingar sem ég get eftir ósk hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar hvað sjálfan mig varðar. Þegar ég tók við starfi utanrrh. notaði ég fyrstu sjö mánuðina eða þar um bil þá bifreið sem ég átti fyrir, sem var níu ára gömul amerísk bifreið, orðin allslitin. Á þessu tímabili var allmikið viðhald á bifreiðinni, en ég hreinlega veit ekki kostnaðartöluna. Ég hefði auðvitað aflað mér hennar ef ég hefði vitað það með klukkutíma fyrirvara að þessi umræða yrði. Síðan var ákveðið að rn. keypti bifreið sem hentaði til þess nota. Sú bifreið er merkt ríkinu í bak og fyrir og er notuð eingöngu í embættisþágu. Hina bifreiðina á ég enn þá og nota til einkanota á eigin kostnað. Og það er alrangt, sem stendur að ég hygg í báðum síðdegisblöðunum í dag, að ég hafi selt þá bifreið, hvað þá grætt á henni. Ég veit ekki hvort það mundu þykja óeðlileg viðskipti, ef maður lánaði einhverjum öðrum manni bifreið í sjö mánuði að hann fengi einhverja smágreiðslu fyrir lánið, og ef slíkt þætti eðlilegt, - það heitir fyrningarfé, held ég, eða eitthvað slíkt í reglunum, - þá mundi það ganga á móti hugsanlegum viðhaldskostnaði. Þeir reikningar hafa ekki verið gerðir upp, enda er málið ekki í mínu rn. og forsrn. hefur ekki gert aths. við þetta. Ég vænti þess, að á þessu máli hafi verið haldið á eðlilegan hátt, og ekkert hefur verið fjær mér en að reyna að gera þetta að neins konar féþúfu.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. þm. lýsti atburðarásinni í fjh.- og viðskn. Ed., sem hefur haft þetta mál til meðferðar, réttilega hvað varðar það lán sem hér hefur verið til umr. Það, sem er alvarlegast í þessu máli, er neitun ráðh. hér fyrst í deildinni og síðan synjun embættismanna um að gefa þingnefnd upplýsingar um mál sem varðar fjárreiður ríkisins. Mig langar til að rifja upp 7. mál Ed., ef menn muna eftir því. Það er það mál um gengismunarsjóð, sem hefur verið hvað lengst hér í þinginu. Það var til umfjöllunar í fjh.- og viðskn. Ed. og nm. gekk illa að fá nauðsynlegar upplýsingar varðandi málið frá embættismönnum. Ég minnist þess, að hv. 3. landsk. þm. kvartaði yfir því og nefndi þessa erfiðleika nefndarinnar við 2. umr. málsins. Hæstv. forsrh. kvaddi sér þá hljóðs - ég man nú ekki orðrétt hvað hann sagði og hef ekki þingtíðindi hér, en skv. mínu minni harmaði hann það, að n. hefði ekki fengið umbeðnar upplýsingar, og kvaðst hæstv. forsrh. beita sér fyrir því, að n. fengi þær upplýsingar. Ég er einungis að nefnda þetta til þess að leggja áherslu á það, að það er almennur skilningur hér í þinginu, að þingnefndir skuli fá umbeðnar upplýsingar, og það sama gildir í þessu máli. Að þurfa að toga út þessar upplýsingar með töngum er óhæfa hvað varðar þingstörf. Mín persónulega skoðun á þessu 3 millj. kr. láni með 10 ára lánstítna og 19% vöxtum er sú, að ég er algerlega á móti þessum reglum. En það er ekki það sem skiptir hér máli. Það að neita þm. um upplýsingar um hverjir fá lán úr ríkissjóði er að mínu mati óafsakanlegt, og það er full ástæða til að taka hæstv. fjmrh. á orðinu, að Alþ. álykti eitthvað um þessi samskipti þm. og þingnefnda við embættismenn ríkisins. Enginn, sem hefur tekið þátt í umr., efast um að þessi lán eða lánskjör séu samkv. þeim reglum eða lögum sem gilda, þó að menn geti verið, eins og t. d. ég, á móti þessari ráðherrareglu, en þetta var samþykkt í ríkisstjórn. Ég get upplýst í framhaldi af því, sem kom fyrir í nefndinni, að ráðuneytisstjóri fjmrn. var með skrá yfir öll lán einkaaðila úr ríkissjóði. Þetta eru nokkuð margir aðilar. Það gilda sérstök lög hvað varðar leigubílstjóra og annað slíkt, það eru ekki peningalán. Einstök peningalán er þó um að ræða. Það var upplýst um tvö slík lán, en sömuleiðis neitað að gefa upp nöfn. Ráðuneytisstjóri kvaðst persónulega telja að þingnefndir ættu að fá svona upplýsingar, en hann vildi kanna hvernig þessi mál hefðu verið hjá forvera sínum. Hann gerir auðvitað eins og hans er skylda, hagar sér eins og góður embættismaður. Hæstv. fjmrh. hefur lýst þessu „prinsippi“, að fjmrn. gefi ekki upplýsingar um menn, einungis um málefni, og þess vegna gefur hann sjálfur persónulega þessar upplýsingar, sem er vitanlega rétt að þakka fyrir að þær fengust þó loksins um þetta fræga mál. Hvað varðar síðara atriðið sem hv. 3. landsk. þm. nefndi, endurnýjun einkabíla ráðherra sem síðan voru seldir - tveir ráðherrar komu upp á eftir hæstv. fjmrh. og gáfu skýrslu um sín mál, - þá álít ég rétt að það komi fram, að þau mál eru í rannsókn í fjh.- og viðskn. Ed. eins og reyndar hv. 3. landsk. þm. nefndi. Samkv. þeim upplýsingum, sem liggja fyrir nefndinni, er ekkert sem bendir til þess, að atburðarásin hafi orðið sú sem 3. landsk. þm. nefndi, en það útilokar engan veginn að svo geti verið og má vera að það liggi fyrir aðrar upplýsingar, sem n. hafi ekki enn þá fengið, og þessi mál muni skýrast. Það er, held ég, almennur vilji í fjh.- og viðskn., að þetta mál verði ekki afgreitt frá nefndinni fyrr en hún er búin að fá allar þær upplýsingar sem hún hefur beðið um. Hv. 3. landsk. þm. hefur farið eðlilega leið til að knýja á um þessar upplýsingar með bréfi til yfirskoðunarmanna ríkisreikninga. Hins vegar hef ég séð í síðdegisblöðunum í dag nokkur blaðaskrif um þessi viðhaldsmál, og ég get einungis lýst því yfir, að upplýsingar, sem liggja fyrir í n., réttlæta ekki þær nafnbirtingar, og ég harma þær á þessu stigi málsins. En það breytir ekki því, að þetta mál mun verða upplýst. Ég vil að lokum einungis hvetja, kannske ekki til frekari umræðna um þetta, heldur til að menn hugsi um þessi samskipti þm. og embættismanna og hvort það sé ekki kominn tími til að þessum samskiptareglum verði breytt í þá veru, að þm., sem eru kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, fái allar þær upplýsingar sem þeir biðja um.



Herra forseti. Ég vil aðeins víkja að þessu sem kallað er neitun á upplýsingum og minna á það, að þegar þessi mál komu fyrst til umr. í þessari hv. deild var málið fyrst og fremst fólgið í því, að ég var að leggja til með frv. að felldar yrðu niður heimildir úr lögum til að veita ráðherrum undanþágur frá aðflutningsgjöldum og söluskatti. Þá komu inn í umr. hér í deildinni þær reglur sem gilda um þetta samkv. ákvörðun ríkisstj. Ég hafði ekki þá á takteinum þær upplýsingar sem síðar hafa komið fram um þessi mál, vegna þess að ég vissi ekki hvernig mál einstakra ráðh. stóðu í þessu efni. Bifreiðamál ráðh. heyra undir forsrn. og ég hafði ekki upplýsingar á takteinum. Það, sem ég sagði þá, - var þetta: að það hefði verið venja fjmrn. í gegnum tíðina að gefa upplýsingar um reglur sem hafa verið settar, hvernig þær eru efnislega, en ekki upplýsingar um einstaklinga. Og það var þess vegna m. a., að ég hafði ekki þær upplýsingar á takteinum þá varðandi hvern og einn, að ég gat ekki gefið þær. Hins vegar hef ég núna tekið af öll tvímæli um það, hver er stefna fjmrn. á meðan ég er fjmrh. Hún er þessi: að gefa upplýsingar um allar reglur, öll málefni, en ekki einstaklinga, nema ég hef gert þá undantekningu að gefa upplýsingar um sjálfan mig, tel mig ráða því. Í öðru lagi komu embættismenn bæði fjmrn. og forsrn. fyrir fjh.- viðskn. Ed. og gáfu þar upplýsingar um þessi mál, greindu frá þeim reglum sem gilda, sögðu frá því, hvernig ráðherrar hefðu teyst þessi mál samkv. reglunum, það hefðu verið fimm, sem hefðu fengið ríkisbifreiðar til umráða sem hefðu verið keyptar handa embættunum, og fjórir sem legðu til bifreiðar sjálfir samkv. þeim reglum sem settar voru. Ég neita því eindregið, að það hafi verið um að ræða neitun um eðlilegar upplýsingar í þessu máli, - neita því eindregið. Að lokum vil ég segja það, að auðvitað getur Alþingi sett lög um málefni eins og bifreiðamál ráðh., og það fer kannske best á því. Það hafa hins vegar ekki komið fram á Alþingi frv. um þessi efni. Að sjálfsögðu getur Alþingi gert það og ráðið þannig þessum málum alfarið, það er í þess valdi. Og ég vil aðeins skjóta því hér fram, að það væri kannske hreinlegast fyrir alla aðila í þessum efnum, að það yrði gert, til að koma í veg fyrir að menn væru að deila um þessi mál á óeðlilegan hátt, á þann hátt að það væri allt að því verið að drótta því að einstökum mönnum, að þeir hefðu ekki farið að réttum reglum í þessum efnum, þótt umreglurnar megi deila. Það er annað mál, um þær má sjálfsagt deila. - Ég vil láta það verða mín síðustu orð, að það væri kannske best að Alþingi setti hreinlega lög um þessi mál.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vék að því í upphafi ræðu sinnar, að saga þessara fríðinda, eins og hann orðaði það, væri löng. Það er alveg rétt. En það er kjarninn í þeirri kröfu, sem sigurvegarar kosninganna settu fram, síðustu alþingiskosninga, að þessi fríðindatími væri liðinn, að þjóðfélag fríðindanna yrði afnumið á Íslandi, þar væru allir jafnir, ráðherraembætti væri ekki einhver æðri tign sem þyrfti sérstök fjármunafríðindi sér til handa. Ég lýsti því yfir við 1. umr. þess frv. sem hér hefur verið gert að umræðuefni, að þetta væri kjarni málsins. Það er hins vegar misskilningur hjá hæstv. fjmrh., að það hafi þurft einhver sérstök lög til að fella niður heimildina til að veita afslátt á aðflutningsgjöldum og tollum fyrir ráðherrabifreiðar. Hæstv. fjmrh. hefði sjálfur á sínum fyrsta degi í rn. getað ákveðið að hætta að nota þessa heimild, til þess hafði hann allan stjórnskipulegan rétt. Það þurfti ekki löggjöf hér á Alþingi til að taka þá ákvörðun. Hitt gat svo komið í kjölfarið til að koma í veg fyrir að eftirmenn hans beittu þessari heimild, það að breyta lögunum. En það var á engan hátt háð því hvað gert væri varðandi lagasetninguna, hvort þessari heimild væri beitt eða ekki. Þess vegna er lagasetningin sjálf eða tilraun til hennar yfirvarp í þessum efnum. Hæstv. fjmrh. hefur nú játað hér í hv. d., Ed. Alþingis, að hann sé sá ráðh. sem tekið hafi 3 millj. kr. lán á, að því er hann telur, 22% vöxtum. Vörn hæstv. fjmrh. í þessu máli er byggð á því, að hann hafi farið eftir settum reglum. Það er aðeins hluti sögunnar, vegna þess að sá aðili, sem setti regluna um hina lágu vexti á þessu láni, var hæstv. fjmrh. sjálfur, eins og hann hefur nú játað hér í hv. d. og ráðuneytisstjóri fjmrn. tjáði fjh.-og viðskn. Ed. Það er því hæstv. ráðh., sem hefur upp á eigin spýtur, sitt eindæmi algerlega, ákveðið að lánskjör þess láns, sem hann einn hefur tekið, séu með þessu hagstæða hætti eða 11% lægri vöxtum en almenningur í þessu landi þarf að borga af þeim lánum sem hann á almennt aðgang að í bankakerfinu um þessar mundir. Þess vegna er líka deilt á það, hæstv. fjmrh., að þær hagnaðar- og fríðindareglur, sem þarna eru settar af ráðh. sjálfum, en ekki ríkisstj., fela í sér þessa lágvaxtastefnu í lánakjörum, bílalánakjörum hæstv. ráðh. Hins vegar finnst mér það þakkarvert, að loks skuli hafa tekist eftir mikið erfiði og langa sögu, sem ég rakti hér í upphafi, að fá það fram, hver var sá hæstv. ráðh. sem þetta lán tók, þ. e. fjmrh. sjálfur. Hæstv. ráðh. vitnaði hér í ýmis önnur lán frá árunum 1970 og 1971, en það munu vera lán sem veitt voru vegna kerfisbreytinga í þessum málum og hæstv. fjmrh. þáverandi, Magnús Jónsson, beitti sér fyrir. En samkv. þeim upplýsingum, sem ráðuneytisstjóri fjmrn. gaf hv. fjh.- og viðskn. Ed. hafa á síðustu árum aðeins tvö önnur lán til einstaklinga verið veitt úr ríkissjóði Íslands, annað til bifreiðakaupa og hitt til húsakaupa, bæði þessi lán til tveggja embættismanna ríkisins sem hæstv. ráðuneytisstjóri neitaði að nafngreina. Það er því mikill misskilningur hjá hæstv. fjmrh. að vera að gefa það hér til kynna, að það sé einhver aragrúi af þessum lánum. Það eru aðeins tvö önnur lán samkv. upplýsingum ráðuneytisstjóra fjmrn. Þau voru bæði veitt á síðasta kjörtímabili og annað þeirra fékk embættismaður ríkisins til bílakaupa og hitt fékk annar embættismaður ríkisins til húsakaupa, hvort tveggja fyrir sjálfan sig. Þeir eiga báðir húsið og bílinn og fengu eingöngu þessa sérstöku lánafyrirgreiðslu, lán upp á nokkrar milljónir króna sem ég gæti rakið hér. En að sjálfsögðu nafngreindi ráðuneytisstjórinn ekki þessa menn, þó að ég telji fyllilega nauðsynlegt að hæstv: fjmrh. upplýsi einnig hverjir þessir tveir aðrir einstaklingar eru sem hafa á síðari árum fengið lán úr ríkissjóði.  Alla vega er það ljóst, að þau lánskjör, sem þessu láni eru samfara, þær reglur, sem hæstv. ráðh. setti sjálfur nú í reynd fyrir sjálfan sig eingöngu, eru 11% lægri vextir en almenningi í þessu landi bjóðast. Ég vil þakka þeim ráðherrunum tveim, Kjartani Jóhannssyni og Benedikt Gröndal, fyrir það sem þeir sögðu hér. Það orðalag, sem var í fréttum blaða í dag, er ekki alveg nákvæmt í þá veru sem ég sagði við viðkomandi blaðamenn. Ég fullyrði ekkert um þau efni, og því ber vissulega að fagna að hæstv. tveir ráðh. hafa gefið þær upplýsingar hér, að þeir hafi engu að leyna í þessum efnum og séu samþykkir því, að þetta mál sé tekið til rækilegrar skoðunar á þann hátt sem ég hef hér lagt til. Og ég skal fyllilega segja það hér, að ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að þær upplýsingar, sem þeir gáfu, séu réttar, en ég tel hins vegar nauðsynlegt að reikningarnir komi á borðið. Ég vil hins vegar geta þess, að ég saknaði þess að hæstv. dóms- og landbrh., sem þó var hér í salnum þegar þessar yfirlýsingar voru gefnar og þegar þessar umr. fóru fram, skyldi ekki einnig koma hingað upp og gefa sams konar yfirlýsingu. Hæstv. menntmrh. hefur ekki keypt sér bifreið eftir að hann tók sæti í þessari ríkisstjórn. En eins og ég sagði áðan tel ég höfuðatriði þessa máls að það komi allt á borðið. Við höfum nú eftir langa mæðu fengið lántöku fjmrh. sjálfs á borðið, og ég hef með bréfi mínu í dag til yfirskoðunarmanna ríkisreikninga lagt drög að því að beita hinni réttu aðferð til að gerð sé heildarúttekt á fylgiskjölum og öðru varðandi þann rekstrar- og viðhaldskostnað sem þarna hefur átt sér stað, svo að hv. þm. sjálfir, eins og segir í þessu bréfi mínu, geti metið hvort um umframkostnað hins opinbera hafi verið að ræða. Það er hins vegar rétt, sem hv. þm. Ágúst Einarsson sagði hér áðan, að enn sem komið er hafa ekki í nefndum þingsins komið formlega fram upplýsingar sem leggja þetta mál á borðið. Ég hef hins vegar, eftir þær athuganir, sem ég hef gert, og viðræður sem ég hef átt við einstaka menn, talið rétt að hlífa embættismönnum stjórnarráðsins við það að þurfa að eltast við þessar upplýsingar, vega þær og meta og leggja þær á borðið. Það hefur gengið erfiðlega að fá þá til þeirra verka og þeir eiga sér sína húsbændur, sem eru ráðherrarnir, og ég hef þess vegna talið eðlilegt að víkja embættismönnunum undan þeirri skyldu og víkja beint til þeirra trúnaðarmanna sem Alþingi hefur sjálft kosið, yfirskoðunarmanna ríkisreikninga, í samræmi við það bréf sem ég hef nú þegar kynnt í hv. deild. Um það, sem hér hefur verið sagt um upplýsingagjöf og upplýsingaskyldu, mætti margt segja. Ég hef þegar fengið nokkurn tíma á síðustu dögum þessa þings hjá hæstv. forseta til að ræða þetta mál og mun geyma mér umr. um þann þátt til síðari tíma. Ég vil hins vegar segja hæstv. fjmrh. það, að ég tel að sú stefna, sem hann kynnti hér sem sína stefnu, að veita ekki upplýsingar um þá einstaklinga eða aðila sem hafa fengið lán úr opinberum sjóðum, sem ríkissjóður er, sé röng stefna. Og ég vil minna á það, að þegar hæstv. fjmrh. var einn af forstjórum - held ég að það heiti formlega - Framkvæmdastofnunar ríkisins og sú stofnun var sett á laggirnar fyrir nokkrum árum, þá var einmitt tekin upp sú stefna þar að gefa út opinberlega í skýrslu Framkvæmdastofnunar skrá yfir alla þá aðila sem höfðu fengið þar lán. Og ég get ekki séð að það eigi neinar aðrar reglur að gilda um þá opinberu sjóði, sem eru í vörslu Framkvæmdastofnunar, og forstjóra hennar, heldur en um ríkissjóð. Þetta eru hvort tveggja fjármunir almennings í landinu. Ég mun halda áfram að berjast fyrir því, að allar upplýsingar þessa máls komi á borðið. Ég tel að það sé nauðsynlegt, einkum og sér í lagi þegar horft er til næstu vikna og mánaða, þegar þessi hæstv. ríkisstj. þarf að halda áfram í þeim mikla ólgusjó þjóðmálanna sem nú er í okkar landi. Hún þarf á öllu sínu siðferðisþreki, hún þarf á öllum sínum innri styrk að halda til að ráða við þau vandamál. Það er svo hins vegar þjóðarinnar að dæma hvaða ályktun hún vill draga af þeim upplýsingum sem hér hafa komið fram. En ég vil láta þá skoðun mína í ljós, að ég tel að þau lánskjör, sem hæstv. fjmrh. hefur veitt sjálfum sér, séu í hæsta lagi óeðlileg. Að lokum vil ég svo þakka samnefndarmönnum mínum í hv. fjh.- og viðskn. Ed. fyrir drengilegan og ötulan stuðning þeirra við að upplýsa þetta mál.



Herra forseti. Ég átti ekki kost á að hlusta á ræðu hv. þm., hún hefur eflaust verið hin merkilegasta. Ég heyrði hins vegar áðan, að hann taldi að ég hefði átt að svara til einhverra saka hér. Ég kannast ekki við neina sök. Bifreið mín var rekin á vegum ríkisins alllengi og mér var þá tjáð að allur rekstrarkostnaður hennar yrði greiddur af ríkinu. Ef þar er eitthvað sem brýtur í bága við það, þá treysti ég því, að ríkisendurskoðendur athugi slíkt. Það verður þá tvímælalaust leiðrétt. Hér er ekkert að fela, ekki nokkur skapaður hlutur.



Herra forseti. Ég skal hafa þetta örfá orð að lokum. - Ég vil í fyrsta lagi mótmæla því, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson segir að ég hafi sett reglur handa sjálfum mér  Í öðru lagi vil ég leiðrétta það enn, sem raunar kom fram hjá mér áður, að það eru ekki örfá lán, sem tekin hafa verið í sambandi við bifreiðamál embættismanna og ráðherra, heldur 150 lán sem mér er kunnugt um. Í þriðja lagi vil ég svo leiðrétta það, sem kom fram hjá hv. þm., að ég hefði getað tekið af öll tvímæli í þessum málum strax þegar ég tók við embætti og tilkynnt öðrum ráðherrum að þeir hefðu ekki heimild til þess að flytja inn bifreiðar með því móti að fá aflétt aðflutningsgjöldum og söluskatti. Þetta er rangt. Í 10. gr. reglugerðarinnar um bifreiðamál ríkisins frá 1970 segir svo: „Ráðherra sem ekki óskar að fá til umráða ríkisbifreið, á þess kost að fá keypta bifreið, er hann tekur við embætti, með sömu kjörum og gilt hafa um bifreiðakaup ráðherra er lætur af embætti. Heimilt er að veita ráðherra í eitt skipti lán til slíkra kaupa með sömu kjörum og gilda um ríkisforstjóra sem haft hafa ríkisbifreið til afnota.“ Ég álít að þetta sé reglugerð sem ráðherrar eiga að fara eftir og þeir hafi allan rétt til þess. Þess vegna er það frv. flutt, sem hefur valdið öllum þessum umr., þ. e. frv. sem ég flutti um að fella niður heimild ráðherra til að fá eftirgefin aðflutningsgjöld og söluskatt. Og það hlálega í þessu máli er það að á sama tíma sem ég er að leggja til við Alþingi að reglum verði breytt á þann hátt, t. d. varðandi sjálfan mig, að í staðinn fyrir að fá eftirgefnar, eins og tíðkast hefur, líklega um 4.5 millj. kr., þá er ráðist á mig fullum fetum fyrir málið og reynt að gera það tortryggilegt. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan, að það er álitamál hvernig þessum fríðindum eigi að vera háttað, alveg eins og það er álitamál hvernig öðrum fríðindum eigi að vera háttað. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði að allir ættu að vera jafnir í þessum efnum - allir þjóðfélagsþegnar. En hvernig er um prófessora í Háskólanum? Þeir hafa fríðindi. Ég ætla ekkert að segja um það, hvort hv. þm. hefur þegið einhver fríðindi þar, en þeir hafa fríðindi þar. Stöðum þeirra fylgja veruleg fríðindi. Um þau má eflaust deila eins og þessi mál öll, það efast ég ekki um, og það þarf kannske að taka þessi fríðindamál öll í þjóðfélaginu til endurskoðunar og breyta þeirri skipan launamála í þá átt, að fríðindi verði yfirleitt afnumin, það verði afnumið t. d. að ráðherrar hafi fríðindi, þeir hafi bara laun sem ákveðið er hvað eigi að vera há. Það er auðvitað álitamál. Sama er að segja um ýmis embætti í þjóðfélaginu, sama er að segja um forstjóra fyrir ýmsum einkafyrirtækjum sem hafa bifeiðar frá fyrirtækjunum, svo tekið sé dæmi, o. s. frv., o. s. frv. Og það er kannske skynsamleg stefna að breyta um í þessum málum þannig að menn hafi ákveðin laun en öll fríðindi verði afnumin. Það kann að vera að það sé skynsamleg stefna. En það er mikil mál í okkar þjóðfélagi sem er löðrandi í fríðindum, eins og allir vita, svo að segja upp úr og niður úr. En sennilega mundi það vera líklegra til árangurs í heiðarlegri ákvörðun launa í þjóðfélaginu, að þessi mál yrðu öll lögð á borðið hjá öllum, að lagðar væru saman launatekjur manna og fríðindi og það lagt til grundvallar í sambandi við skiptingu launa í þjóðfélaginu. Ég hygg að það mundi kannske hreinsa loftið í þessum málum og auðvelda mörkun skynsamlegrar launastefnu.



Herra forseti. É þakka fyrir að fá að gera hér örstutta athugasemd. Ég lofaði hæstv. forseta að hún skyldi aðeins vera ein mínúta. Hæstv. fjmrh. upplýsti sjálfur í fyrri ræðu sinni í dag, að hann hefði ákveðið sjálfur þessar lánskjarareglur og vextina og bæri einn ábyrgð á þeim, eins og hann sagði orðrétt, og frá því verður ekki vikist. Það eru þær reglur um lánskjörin sem hæstv, ráðh. ákvað sjálfur. Ég ætla ekki að gera að umtalsefni hér hugleiðingar hans um fríðindi annarra stétta, svo sem prófessora. Það er að vísu rétt, að prófessorar hafa nokkuð góð laun, en mér fannst ummæli hæstv. ráðh. um fríðindi þeirra sýna mikla vankunnáttu í þeim efnum og mælist til þess að hann kynni sér það, þó að það sé alveg rétt að launakjör prófessora sem og annarra hálaunastétta í þessu landi eru ekki í samræmi við þá jafnlaunastefnu sem við vildum gjarnan fylgja. Hins vegar vil ég fagna því, að hæstv. ráðh. er reiðubúinn að fara að berjast gegn þessum fríðindum. En það er ekki vænlegt að upphafið á þeirri baráttu sé ítrekaðar neitanir hæstv. ráðh. um að veita upplýsingar um þau efni.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. - Mig langar til að lýsa því yfir, að þessar umr. hafa verið athyglisverðar og kannske athyglisverðastar fyrir það, að þær snerta einmitt okkar þjófélagsástand mjög víða á mörgum sviðum. Mér fellur í hug eftir þessar umr., að það væri e. t. v. eðlilegt að fjh.- og viðskn. Ed. beitti sér fyrir því, að áður en næsta Alþingi kemur saman verði búið að skoða þessi mál rækilega niður í kjölinn. Það er nefnilega þannig að ekki þarf að fara langt út í landsbyggðina til að sjá ýmsar ríkisstofnanir sem eru með ríkismerkta bíla. Við sjáum gjarnan bíla merkta RARIK, póst- og símamálastjórn og fleiri opinberum stofnunum sem eru víðs vegar um landið, sjálfsagt í alls konar erindagjörðum, og það kemur náttúrlega upp í hugann þegar maður sér bifreið merkta ríkinu: Hvað er þessi ríkismerkta bifreiða að gera á þessum stað o. s. frv.? Ég held að það sé búið að ofkeyra þennan þátt í okkar þjóðfélagi, þennan sérstaka fríðindaþátt, bæði hvað varðar opinbera embættismenn af hæstu gráðu og eins út í kerfið allt, og þess vegna tel ég að það væri mikilvægt í framhaldi af þessum umr., að menn kæmu sér saman um að endurskoða þessar reglur, skoða þær alveg til botns. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt, og mér finnst það mál, sem var hér til umræðu í upphafi og leiddi af sér þessar umr., sýni þó ákveðna viðleitni hjá núv. ríkisstj. til að reyna að einfalda þetta mál sem á sér eins langa sögu og jafnvel ráðherrar hafa verið til hér á Íslandi og aðrir embættismenn. En saga málsins er miklu víðtækari en þetta. Við erum búin að strá þessu út um allt okkar þjóðfélagskerfi og það er alls staðar til misnotkun á þessum svokölluðu fríðindum sem þarf vissulega að stokka upp. Ég gæti rakið margar sögur, sem eru jafnvel miklu, miklu verri en hér hafa komið fram, einmitt sem ég og aðrir hafa orðið áhorfendur að, sem gefa til kynna að það þarf vissulega að taka þessi mál til verulegrar og raunhæfrar endurskoðunar. Ég skora á hv. n. að beita sér fyrir þessu. Það er rétt afleiðing af þessum umræðum.