Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er hingað komið aftur vegna breytingar, sem á því var gerð í hv. Nd. Sú breyting er í 2. kafla 17. gr. 1. mgr. Þar segir: „Áhafnadeild aflatryggingasjóðs skal greiða útvegsmönnum hluta af fæðiskostnaði lögskráningarskyldra sjómanna á fiskibátum,“ og síðan kemur viðbótin: „og hlutaráðinna landmanna á línubátum, sem lögskráð er á.“ Og síðan heldur áfram eins og frv. var áður: „sem hér segir“. Þessi viðbót í Nd. mun gerð með tilliti til þess, að þeir, sem að samningunum um kjör sjómanna á fiskiskipum stóðu, virðast bera það allir sem einn, að ætlunin hafi verið, að ákvæði samkomulagsins skyldu ná til hlutaráðinna landmanna á línubátum, sem lögskráð er á, eins og nú segir í frv. Hitt er jafnótvírætt, að þessi orð komust ekki inn í samningstextann, eins og hann lá fyrir þessari deild áður, og ekki var á þetta bent, fyrr en málið var komið til meðferðar í hv. Nd. Nú er náttúrlega enginn vafi á því, að í samningum eins og þessum er auðvelt að svara því til, að bókstafurinn blífur. En hitt er annað mál, hvort menn vilja sýna sanngirni, og það virðist mér hafa verið stefna hv. Nd. í þessu máli, og það er einnig álit meiri hl. sjútvn. í þessari hv. deild, sem hefur rætt málið á fundi. Þess vegna vil ég í nafni meiri hl. mælast til þess við Ed., að hún samþ. frv. með þeim breytingum, sem á því urðu í Nd.



Herra forseti. Það ber svo margt brátt að núna, að menn hafa ekki einu sinni tíma til að átta sig nákvæmlega á, hvað um er að fjalla, og til skyndifundar var boðað hjá hv. sjútvn. og lá þá ekki einu sinni fyrir á þskj. það, sem við áttum að fjalla um, svo mikið lá við að koma málinu áfram. En það voru viðbótarorðin : „og hlutaráðinna manna á línubátum“. Eins og hv. frsm. tók skýrt fram, var ekkert við það að athuga, hvernig við afgr. frv. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins hér í hv. deild á sínum tíma, því að ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa orðrétt upp það samkomulag, sem er vitnað í og er á bls. 2: „Samkomulag um greiðslu upp í fæðiskostnað skipverja á bátaflotanum. Aflatryggingasjóður greiði hluta af fæðiskostnaði lögskráningarskyldra sjómanna á fiskibátum, þannig að til báta 151 brúttólest og stærri verði greiddar 100 kr. vegna hvers áhafnarmanns á úthaldsdag, en til báta undir 151 brúttólest að stærð verði þessi greiðsla 85 kr. á úthaldsdag og áhafnarmann. Ákvörðun úthaldsdagafjölda og áhafnarstærðar fer eftir almennum reglum sjóðsins. Útgerðarmenn skulu draga framangreindar upphæðir frá fæðiskostnaði sjómanna og fá þær endurgreiddar úr aflatryggingasjóði. Til þess að standa straum af þessum kostnaði hlutast ríkisstj. til um, að lagt verði 1% almennt útflutningsgjald á fob-verðmæti fiskafurða þeirra sem nú eru útflutningsgjaldskyldar.“ Svona hljóðar þessi staðfesting, sem var undirrituð af báðum aðilum, og hún er ótvíræð, að hér er átt við sjómennina sem slíka. Og ég hafði aldrei heyrt annað en að það ætti að koma fram og hafði margsinnis verið um það talað, að hér væri eins konar staðaruppbót fyrir sjómenn á bátaflotanum, en ekki þá, sem væru í landi. Svo heyrir maður annað sagt núna, og þá vaknar sú spurning: Hvar á þetta vandræðabarn að enda? Ég var alltaf mótfallinn þessari stefnu, og mér sýnist, að skjótt rætist, að hér horfi til vandræða. Ég vil benda á, að í hádegisfréttunum í dag var sagt frá því, að bátar eru að fara á Grænlandsmið. Þá eiga þeir ágætu sjómenn, sem eiga að veiða á línu við Grænland, ekki að fá nokkurn eyri fram yfir þá, sem eru heima hjá sér, þó að þeir séu lögskráðir þar og beita eða vinna við bátinn í landi. Þetta tel ég ósanngirni. Ef útvegsmenn vilja borga mönnunum, sem eru í landi, betur, þá verða þeir að semja um það, og ég held, að þannig ákvæði sé í samningunum, að þeir menn, sem í landi eru, hafi sómasamleg kjör. Og það er mjög erfitt að fara að breikka þetta svið, því að við vitum ekki, hvar við endum, ef við förum að opna þessa leið, og svo kemur sú næsta og næsta. Einnig má á það benda, að hér er dregin markalína á skipaflota, sem er 12 tonn og stærri, og sjómannasamtökin segja réttilega, að þau séu ekki að semja um kjör á bátum, sem eru minni en 12 tonn, en engu að síður eru þeir sjómenn látnir borga í þennan sjóð, sem eru á minni bátum og draga ágætan fisk að landi. Hér er því úr nokkru vandamáli að ráða, og ég er mótfallinn því, að við víkkum þetta starfssvið svo skjótlega, án þess að það sé rækilega athugað. Ég vil minna á það, að það eru rétt um það bil 4 ár síðan hv. Alþ. samþ. það, að endurskoðun á lögum um aflatryggingasjóð ætti að fara fram, og enn þá hefur þessi hv. n., sem þá var skipuð, sennilega ágætismönnum, ekki skilað neinu frá sér. Ég ýtti við þessari n. hér á sínum tíma, fyrir áramótin, og þá voru loforð um að gera eitthvað, en ekkert hefur skeð. Ég harma svona vinnubrögð. Og það er mjög alvarlegur hlutur að víkka starfssvið sjóðsins svona að óathuguðu máli, þó að einhver hafi fallizt á þetta í Nd. að lítt athuguðu máli. Það hef ég fyrir satt, og ég kynnti mér það áðan uppi í Efnahagsstofnun hjá Jóni Sigurðssyni fulltrúa þar, að hann aðvaraði menn, áður en frv. var sett hér inn, hlutaðeigandi menn. Hann aðvaraði um það, að samkomulagið hefði verið þrengra en um hefði verið talað á sínum tíma, og það gerði enginn maður athugasemd við það. Svo vaknar einhver skyndilega núna og þarf að fá einhverja hjálp, og þá er hlaupið upp til handa og fóta á síðustu tveimur dögum þingsins að bjarga slíku við. Ég er ekki samþykkur slíku. Það er svo annað mál, hvort við fyrr eða síðar að undangenginni rækilegri athugun opnum þessa leið. Það getur vel verið, að það sé skynsamlegt, en það er ekki hægt að gera það svona allt í einu. Það mætti mikið tala um þetta mál, hvernig svona sífelld sjóðsmyndun, sem hefur ekki fastar reglur, endar, hvernig það endar að vera alltaf að búa til eitthvert kerfi, sem enginn veit nákvæmlega, hvernig á að vinna. Og svo eru einhverjir, sem koma fram með óskalista og það er beðið um, að þetta sé látið starfa í þágu þeirra. Það hefur engin athugun farið hér fram á því, hvað þetta þýðir miklar greiðslur, hvað mikla viðbót fyrir þennan sjóð. Við fengum þó yfirlýsingu hæstv. fjmrh. um það, að hann mundi sjá til þess, að sjóðurinn fengi nægilegar tekjur fyrsta árið. Hvað þýðir svona samþykkt? Þýðir hún 5 millj. eða þýðir hún bara eina millj. eða eitthvað meira? Mér finnst það merkilegt, ef allt í einu má samþykkja, þó að það sé ekki nema milljón króna kvöð fyrirvaralaust á ríkissjóð. Það er þá breytt viðhorf frá því, sem var hér fyrir nokkrum klukkustundum í dag. Herra forseti. Tíminn var það naumur, að ég varð að hripa brtt. á borði mínu rétt áðan, og ég leyfi mér að leggja hana hér fram. Það getur verið, að það sé formgalli á henni, ég skal ekki segja um það, en ég vildi, að hún yrði athuguð, og ef nauðsynlegt er, að gefa þá stutt fundarhlé, því að ég óska þess, að hún verði tekin til meðferðar, en efni brtt. minnar er á þá leið, að í 17. gr. falli niður orðin: „hlutaráðinna landmanna á línubátum.“



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. mikið. Ég vil aðeins taka það fram, að ég tók þá afstöðu í n., eins og kom fram hjá hv. frsm. sjútvn., að vera með því, að þessi breyting yrði tekin inn í frv. Og ég tel, að hér sé aðeins um réttlætismál að ræða. Það kemur fram, að innheimta á 1% útflutningsgjald af sjávarafurðum bátanna. Og þess vegna eru það alveg eins þessir menn, landmennirnir, sem leggja fé af mörkum til þess að standa undir kostnaðinum við fæðispeningana, og það væri bara verið að mismuna mönnum á bátunum með því að taka af öllum, en láta bara suma fá það. Þetta er ekkert annað en kaupuppbót, sem þarna er um að ræða, aukin hlunnindi, og ég tel það rétt, að það komi í hlut allra skipverjanna, en ekki nokkurra. Hitt er líka rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það hefði kannski átt að ganga lengra. En þá er aftur annað sjónarmið, sem kemur þar til greina, að smærri bátarnir, undir 12 lestum, hafa ekki jafnsamfellt úthald og stærri bátarnir, og þess vegna hefði verið meiri vandi á höndum að fylgjast með því. Maður veit, að það er slitróttara úthald hjá minni bátunum en er hjá stærri bátunum, sem haldið er úti yfir vertíðina, og þess vegna má segja, að það sé ekki að öllu leyti sambærilegt, og að það sé miðað við 12 smálestir, eins og í frv. felst, það tel ég að sé rétt. Mér finnst, að hér sé aðeins um réttlætismál að ræða gagnvart landmönnunum á fiskibátunum. Þetta kemur eingöngu við á línubátunum, því að það eru einu bátarnir, sem eru með tvískiptan mannskap, helminginn á sjó og helminginn í landi, og þar sem þeir eru skattlagðir allir jafnt, er ekki óeðlilegt, að þeir hafi sömu hlunnindi allir jafnt.



Herra forseti. Vegna undirtekta hv. 5. landsk. hygg ég, að óhjákvæmilegt sé að leiða nokkur vitni í málinu, og vil ég þá, með yðar leyfi, láta þau koma fram hvert af öðru. Fyrst er hér bréf frá Efnahagsstofnuninni, undirritað af Jónasi H. Haralz, sem segir m.a.: „Í janúar og febrúar s.l. tók ég fyrir hönd ríkisstj. þátt í viðræðum við fulltrúa sjómanna í kjaradeilunni um fyrirkomulag hugsanlegrar greiðslu á hluta af fæðiskostnaði bátasjómanna úr aflatryggingasjóði sjávarútvegsins. Við þessar umr. var það skilningur beggja aðila, að greiðsla hluta fæðiskostnaðar, ef til kæmi, næði til hlutaráðinna landmanna á línubátum auk lögskráningarskyldra sjómanna.“ Þarna talaði vitni hæstv. ríkisstj. Þá leiði ég sem næsta vitni Landssamband ísl. útvegsmanna og les nokkurn kafla úr bréfi þess: „Í ljós hefur komið, að ákvæði fyrrgreinds frv. er ekki að öllu leyti í samræmi við þann samning, sem sjómenn telja sig hafa gert við hæstv. ríkisstj. um greiðslu fæðiskostnaðar. Hafa þeir gert ráð fyrir, að hlutaráðnir landmenn fái einnig greitt fæði til jafns við sjómenn, þótt þeir væru ekki lögskráningarskyldir. Hefur þetta atriði verið staðfest af fulltrúa Efnahagsstofnunarinnar, sem þátt tók í umr. við sjómannasamtökin um greiðslu fæðiskostnaðar. Með tilliti til þess, að oss er nauðsynlegt að vita nú þegar, vegna hverra starfsmanna útvegsmanna eigi að reikna fæðisstyrk, förum vér þess á leit við hið háa ráðuneyti, að það beiti sér fyrir því við hið háa Alþingi, að breytt verði ákvörðunum væntanlegrar 17. gr. l. um aflatryggingasjóð á þann veg, að auk lögskráningarskyldra sjómanna verði hlutaráðnum landmönnum greiddur hluti af fæðiskostnaði á sama hátt og sjómönnum.“ Þarna var vitnisburður og áskorun L.Í.Ú. Þá er loks þriðja vitnið, Sjómannasamband Íslands, bréf undirritað af Jóni Sigurðssyni. Þar segir meðal annars: „Í ljós hefur komið, að ákvæði fyrrgreinds frv. er ekki að fullu í samræmi við þann samning, er við gerðum um greiðslu fæðiskostnaðar, þar sem ekki er gert ráð fyrir, að hlutaráðnir landmenn fái þessa greiðslu. Í 21. gr. kjarasamninganna segir svo í síðustu málsgrein: Hlutaráðnir menn, sem vinna við skipið í landi, skulu njóta allra sömu réttinda sem lögskráðir menn hafa, svo sem varðandi rétt til sjóveðs o.fl.“ Þar lýkur þeirri tilvitnun í greinina. „Tekið skal fram, að þegar áætlaður var af hálfu Efnahagsstofnunarinnar fjöldi úthaldsdaga og hlutarmanna, voru þessir menn teknir með í dæmið.“ Þá lýkur þessum tilvitnunum mínum, og ég vil taka fram, að ég legg sérstaklega mikið upp úr þessari síðustu mgr. í bréfi Sjómannasambandsins. Mér finnst því, að ekki leiki nokkur vafi á því, hver tilætlunin var hjá þeim mönnum, sem að þessari samningagerð stóðu. Þeir höfðu allir ætlað sér að hafa þessa menn með. Hitt er annað mál, að þeir undirskrifuðu samning annars efnis, og þá er það okkar að segja, hvort við viljum hengja okkur í hið undirskrifaða orðalag eða leyfa þeim aðilum, sem að samningsgerðinni stóðu, að eiga, eins og í máltækinu segir, leiðréttingu orða sinna, láta leiðrétta þá villu, sem komizt hefur inn í samkomulagið. Mér fyrir mitt leyti finnst, eins og í pottinn er búið, vera sjálfsagt að verða við þessum tilmælum og ítreka því tilmæli mín til hv. d. um að samþ. frv.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika það, eins og kom reyndar fram í bréfi Sjómannasambands Íslands, að samkv. 21. gr. kjarasamninga njóta landmenn þess að fá greiddan fæðiskostnað, ef þeir eru lögskráðir. En það kom skýrt fram, að tilefnið til að taka upp þetta kerfi var hugsunin um staðaruppbót, sjómennirnir eru að heiman, og þeir höfðu þurft að sjá sjálfum sér fyrir fæði og svo fjölskyldu sinni. En mennirnir, sem eru í landi og eru heima hjá sér, og eins og er t.d. á togbátunum núna, þá eru þeir heima alveg um helgar, þeir fá verulega kjarabót fram yfir þá, sem eru að sækja á djúpmið. Það er einmitt þessi hugsun og þessi þróun, sem ég er á móti. Ég vil sannarlega ýta undir það fólk, sem fer 6–8 hundruð mílur að Grænlandi eða í námunda við Svalbarða og er þar 3–4 mánuði í burtu. Og ég sé ekki, hvernig við fáum menn á bátana, ef við ætlum að fara að ýta undir þá, sem eru heima hjá sér, en þrengja að hinum, því að fyrr eða síðar þarf þessi sjóður mikla peninga, ég er alveg viss um það. Og því fleiri sem við tökum inn í þennan sjóð, því þrengra verður um hans kjör. En ef fjmrh. tryggir árlega þessum sjóði nægilegt fjármagn, þurfum við ekki að hafa áhyggjur af því, en það kalla ég flotta yfirlýsingu frá hæstv. ráðh. Það getur vel verið, að mönnum þyki ég hér nokkuð harður í garð útvegsmanna. Þeir undirrituðu þetta samkomulag, og það var greinilega tekið fram, það fékk ég staðfest af þeim manni, sem stóð í því, að þegar þetta var undirritað, var bent á það, að samkomulagið var þrengra en um hafði verið talað. Og um það snýst kjarni málsins. Kjarni málsins er sá, hvort við eigum að opna þennan sjóð fyrir mönnum, sem eru í landi, eða ekki. Þeir njóta kjara í landi að fá hluta af fæðiskostnaði. Hann er ekki af þeim tekinn. Það er bara borgað af öðrum aðila. En ég vil ekki skerða þennan sjóð, því að hann þarf áreiðanlega á sínu að halda og jafnvel meira en það. Og þeim mönnum, sem sækja á fjarlæg mið, má muna eftir.



Herra forseti. Ég tel, að þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í Nd., skjóti nokkuð skökku við þær hugmyndir, sem menn höfðu um þennan samning áður og töldu sig hafa skriflega fyrirliggjandi. Um það geta ekki snúizt deilur á þessu stigi málsins, því að þær eru sá mismunur, er skjalfestur var upphaflega með frv. Eins það, hvort við álítum, að sjómenn eigi að bera meira úr býtum en þeir, sem eru í landi við bátinn, kemur ekki heldur til þess að ráða úrslitum hér um þetta atriði. Það, sem úrslitum ræður að mínu viti, eru þær umsagnir eða það álit, sem hv. 4. þm. Reykn. las hér áðan, um, að allir hlutaðeigandi aðilar að þessu samkomulagi telja, að eins og frv. var úr garði gert, þó að það væri á grundvelli þessa samnings, þá sé það brot á þessu samkomulagi, og telja, þrátt fyrir það, að það hafi ekki verið réttilega skráð, að þeir séu hlunnfarnir, ef þetta nýja ákvæði, sem í Nd. var bætt inn í, verði ekki fest í frv. Með hliðsjón af þessu tel ég einsýnt, að við eigum á milli þess að velja að halda okkur við bókstafinn og þar með ganga í berhögg við alla þá aðila, sem að samningaborðinu komu, eða samþykkja það, sem þeir eru sammála um að hafi verið þeirra meining, þó að hún hafi ekki verið skráð eins og um var talað. Ég tel því, að það fari ekki á milli mála, að við komumst ekki hjá því að staðfesta það samkomulag, sem raunverulega var gert, alveg án tillits til þess, hvað af því var réttilega skráð. Ég, eins og ég sagði í upphafi, ætla ekki að fara út í þá sálma að vega hér og meta launatekjur sjómanna og landmanna. Ég hef áður ekki farið dult með það, að ég tel, að sjómenn eigi að bera þar meira úr býtum vegna sinna fjarvista og þeirra ódrýginda, sem þeir hafa að öðru leyti af þeim sökum. En það álit mitt haggar ekki þeirri staðreynd, að við munum rifta því samkomulagi, ef við höldum okkur við okkar upphaflegu afstöðu, og ég álít þvi, að við eigum að beygja okkur fyrir þeim staðreyndum, sem liggja fyrir. Þarna hafa orðið einhver mistök á við sjálfa skráningu samningsins, að staðfesta samkomulagið. Þess vegna ber okkur að samþykkja frv. eins og það er nú.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá barst þetta frv. landbn. í dag, en hún hefur lítils háttar fjallað um það og kynnt sér viðhorf stjórnar ríkisspítalanna um þetta málefni. Þetta land, sem hér er um að ræða að selja Garðahreppi, er úr landi Vífilsstaða og heyrir því undir stjórn ríkisspítalanna. Stjórn spítalanna hefur tjáð sig samþykka því, að þessi sala færi fram, og hefur því meiri hluti landbn. orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég vil taka það fram, að til eins af nm., Karls Guðjónssonar, hefur ekki náðst.