Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. þessarar hv. þd. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess frv., sem hér er til umr. Hv. 5. þm. Austf. hefur skilað sérnál., en hv. 5. þm. Reykn. var fjarverandi, þegar afstaða var tekin til málsins í n. Meiri hl. n. leggur hins vegar til, að málinu verði vísað til ríkisstj. Samkv. núgildandi lögum um félagsheimili er hámark styrks úr félagsheimilasjóði til byggingar félagsheimila 40% af byggingarkostnaði. Með frv. er lagt til, að styrkur geti farið upp í 50% af byggingarkostnaði, ef um er að ræða sameiginlegt félagsheimili margra félaga og sveitarfélaga ákveðins héraðs, og eru þessi félagsheimili í frv. nefnd héraðsheimili. Í grg. með frv. víkja hv. flm. að því, að með byggingu slíkra héraðsheimila vinnist það á, að félagsheimilin í einstökum sveitum verði höfð smærri í sniðum, sniðin eftir heimaþörf að mestu og þannig muni sparast í stofnkostnaði fé fyrir hlutaðeigandi sveitir og þar með fyrir félagsheimilasjóð og um leið verði rekstur þessara heimila hagkvæmari og kostnaðarminni fyrir þá aðila, sem að rekstrinum standa. Hvort það, sem þannig kann að sparast, vegur á móti framlagi hlutaðeigandi sveitarfélags eða sveitar til byggingar og rekstrar héraðsheimilisins, skal látið ósagt, en af grg virðist mega ráða, að flm. telji, að svo muni ekki verða, enda mætti þá ef til vill segja, að grundvöllur væri hæpinn fyrir hærri byggingarstyrk til héraðsheimila, ef hlutaðeigandi sveitir sæju sér beinlínis fjárhagslegan ávinning að byggingu héraðsheimila vegna lækkaðs byggingar- og rekstrarkostnaðar heima fyrir. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. og hv. þm. er reyndar öllum kunnugt, skortir nú í dag milljónatugi á, að félagsheimilasjóður geti staðið undir sínum skuldbindingum. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér um þetta nýverið í menntmrn., munu skuldir félagsheimilasjóðs vegna framkvæmda, sem þegar hafa farið fram, nema um 23 millj. kr., og fyrirsjáanlegt, að við þetta bætast 24 millj. vegna framkvæmda, sem í gangi eru, þ.e.a.s. með því, sem enn er óunnið við þær framkvæmdir. Þetta gerir samtals milli 47 og 48 millj., sem vantar á, að endarnir nái saman. Að vísu mun það fé, sem félagsheimilasjóður hefur til umráða á næstu árum, ganga til greiðslu á þeim upphæðum, en einnig má búast við, að ráðizt verði í nýjar framkvæmdir, sem félagsheimilasjóður þarf þá jafnframt að standa undir að sinum hluta. Meðan svo horfir, telur meiri hl. menntmn. óeðlilegt að hækka hlutfallslega framlög til einstakra framkvæmda. Síðan málið var afgr. í n., hefur það gerzt, að lagt hefur verið fram í hv. Nd. Alþingis stjórnarfrv. um breyting á skemmtanaskattslögunum. Í því frv. er lagt til að undanþiggja ýmiss konar samkomuhald skemmtanaskatti, en jafnframt að leggja sérstakan nýjan skemmtanaskatt á gesti vínveitingahúsa. Í grg. með því frv. segir, að erfitt sé að áætla með vissu annars vegar, hve mikið hinar nýju undanþágur muni lækka tekjur af skemmtanaskattinum, og hins vegar, hve mikill tekjuauki verði af hinum nýja skatti á gesti vínveitingahúsanna, en um hið síðarnefnda er gerð lausleg áætlun, sem allur fyrirvari er þó hafður á um að staðizt geti að nákvæmni. Það er þó talið, að frv., ef að lögum verður, sem full ástæða er til að ætla, að það hljóti fullnaðarafgreiðslu nú á þessu þingi, - það er þó talið, að það muni auka heildartekjur af skemmtanaskatti, en hann rennur, svo sem kunnugt er, að helmingi í félagsheimilasjóð. Með tilliti til hinnar erfiðu afkomu félagsheimilasjóðs og þess, að ekki er vitað með neinni vissu, að hve miklu leyti fram komið stjórnarfrv. um breytingar á skemmtanaskattslögunum mundi auka tekjur félagsheimilasjóðsins, telur meiri hl. menntmn. ekki hægt að mæla með samþykkt þess frv., sem hér er til umr., og leggur því til, að því verði vísað til ríkisstj.



Þetta frv., sem hér er til umr., er 49. mál þingsins. Það var flutt í hv. Nd. s.l. haust og hefur því verið mjög lengi til athugunar í þinginu. Það felur í sér það nýmæli, að styrk megi veita til félagsheimilis, sem ætlað er að vera samhýsi eða héraðsheimili félaga og sveitarfélaga ákveðins héraðs, þannig að styrkurinn nemi þá 50% af byggingarkostnaði. En til þess að þessu skilyrði sé fullnægt, að húsið teljist héraðsheimili, þurfa 80% sveitarfélaga héraðsins og eigi færri en 3 að hafa gert með sér samning um að reisa og reka félagsheimili. Það er augljóst, að ef frv. þetta yrði samþ., mundi það leiða til verulegra hagsbóta á vissum stöðum, þar sem verið er að reisa hús, sem fullnægja þeim skilyrðum, sem ákveðin eru í frvgr. að þurfi að vera fyrir hendi, til þess að styrkur geti numið 50%. Hins vegar er jafnaugljóst, að hús, sem fullnægja þessum skilyrðum, eru ekki mjög mörg. Staðhættir hér á landi eru þannig, að það getur aldrei mikill fjöldi félagsheimila fallið undir þau ákvæði, sem í frvgr. segir. Vegna þess er ekki ástæða til að ætla, að af samþykkt frv. mundi leiða stórfelldan útgjaldaauka fyrir félagsheimilasjóð. Það fór og svo, að menntmn. Nd., sem hafði þetta mál til athugunar alllengi á fyrri hl. þessa þings, mælti einróma með samþykkt frv. og gaf út um það nál. 5. des. 1962. En svo virðist á afstöðu hv. meiri hl. menntmn. sem einhver skoðanaskipti hafi orðið síðan fyrir síðustu áramót, því að meiri hl. hv. menntmn. þessarar hv. d. getur ekki fallizt á að mæla með samþykkt frv., en leggur til, að því verði vísað til ríkisstj. Nú er það rétt, sem hv. frsm. meiri hl. menntmn. tók fram, að fjárhagur félagsheimilasjóðs er ekki traustur, og svo hefur verið um skeið, að félagsheimilasjóð hefur tilfinnanlega vantað fé til að standa straum af þeim gjöldum, sem honum ber að inna af hendi samkv. félagsheimilasjóðslögunum. En þetta er ekki nýtilkomið. Ég sé ekki, að félagsheimilasjóður standi að þessu leyti verr að vígi, svo að teljandi sé, heldur en fyrirsjáanlegt var 5. des. 1962, þegar hv. menntmn. Nd. afgreiddi þetta frv., og svo nokkrum vikum síðar, þegar hv. Nd. samþykkti frv. Það hefur verið gefið í skyn nú á síðari hluta þessa þings, að von væri á frv. frá hæstv. ríkisstj., sem miðaði að því að efla hag félagsheimilasjóðs, og nú síðustu dagana hefur komið fram frv. um breyt. á l. um skemmtanaskatt og þjóðleikhús, og munu í því felast þær till., sem hæstv. ríkisstj. hyggst leggja fyrir þetta þing og reyna að koma fram í þessu efni. Ég fæ því ekki séð, að það sé í sjálfu sér eftir neinu að bíða með að lögfesta þau ákvæði, sem í þessu frv. felast, enda er nú komið að lokum þessa þings. En till. meiri hl. um að vísa málinu til ríkisstj. jafngildir að sjálfsögðu því, að þetta frv. sé fellt, vegna þess að ríkisstj. hefur ekki að óbreyttum lögum heimild til að greiða meira en 40% stofnkostnaðar úr félagsheimilasjóði; þótt hún kynni að hafa hug á því eða álita það réttmætt í vissum tilfellum. Ég legg því til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt, eins og það liggur fyrir á þskj. 49.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 447, mælir meiri hl. sjútvn. með samþykkt þessa frv. Áður en n. tók endanlega afstöðu til málsins, hafði hún sent frv. til umsagnar og fengið svör frá stjórn Fiskifélags Íslands og atvinnudeild háskólans, fiskideildinni. Stjórn Fiskifélagsins var klofin um málið. Meiri hl. taldi ekki tímabært að banna dragnótaveiðar, en minni hl. stjórnarinnar, þ.e. Pétur Ottesen fyrrv. alþm., mælir eindregið með samþykkt frv. Í umsögn fiskideildar háskólans eru ýmsar athyglisverðar upplýsingar. Segir þar m.a. í sambandi við tilteknar rannsóknir, sem áttu sér stað í Faxaflóa, að við tilraunaveiði á ýsu í Garðsjó 1959 var aflinn 800 fiskar á togtíma, en um sama leyti ársins 1962 reyndist aflinn hins vegar aðeins 146 fiskar á togtíma á þessu sama veiðisvæði. Síðan segja fiskifræðingarnir: „Ekki er vafamál, að dragnótin á hér einhvern þátt i, hve mikinn, vitum við ekki enn þá, né hvort það á nokkurn hátt sé hættulegt stofninum.“ Þá kemur fram í umsögn fiskifræðinganna um málið, að þeir hafa farið árlega aðeins 4 veiðiferðir í Faxaflóa til þess að fylgjast með og gera sér grein fyrir þeim áhrifum, sem dragnótaveiðarnar hafa á fiskstofnana og uppfæðinginn í flóanum. Þegar dragnótaveiðin var leyfð með l. frá 1960, var það skýrt tekið fram af þeim alþm., sem málinu voru þá fylgjandi, að hér mundi ekki verða um neina hættu að ræða, vegna þess að veiðarnar yrðu aðeins leyfðar undir ströngu vísindalegu eftirliti og þá í tæka tíð, ef í ljós kæmi, að hér væri hætta á ferðum, hægt að stöðva veiðarnar, áður en varanlegt tjón hlytist af. Án þess að gera á nokkurn hátt litið úr þeirri fræðilegu niðurstöðu, sem fiskifræðingarnir hafa komizt að, er mér óhætt að fullyrða, að flestir hafi búizt við, að eftirlitið yrði að miklum mun víðtækara en raun ber vitni og fram kemur í umsögn þeirra um málið, þar sem aðeins eru farnar fjórar veiðiferðir í Faxaflóa árlega í tilraunaskyni. En hvað margar veiðiferðir á sama hátt eru farnar á önnur veiðisvæði, þar sem dragnótaveiðar eru stundaðar, liggur enn ekkert fyrir um. Með tilliti til hinna fáu ferða, sem fiskifræðingarnir hafa átt út í flóa, kann það að vera rétt, að með hliðsjón af þeim geti þeir ekki sagt um, að fyrir liggi upplýsingar eða niðurstöður fiskifræðilegs eðlis, er bendi til þess, að um ofveiði sé að ræða vegna dragnótaveiðanna. En úr því að það liggur fyrir, að eftirlitið hefur ekki náð lengra eða verið viðtækara en upplýst er og sú reynsluveiði, sem um getur um dragnótaveiði í Garðsjó 1959 og 1962, nægir ekki til þess, að af því verði dregnar endanlegar ályktanir, þá finnst mér, að einnig mætti líta á reynslu fiskimannanna sjálfra, sem um áraraðir hafa stundað hér sjósókn og fiskveiðar og þekkja því af eigin raun þá þróun, sem hér hefur átt sér stað. Frá stjórn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands barst n. ályktun, sem þeir aðilar höfðu gert varðandi dragnótaveiðar í Faxaflóa. Bréf þeirra er dagsett 15. marz s.l., en þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands hefur verið andvíg þessum veiðum og skorar á Alþingi að samþykkja ofangreint frv. og stöðva þar með hina hættulegu rányrkju, sem rekin er í Faxaflóa með dragnótaveiðum.“ Í grg. fyrir þessari ályktun sinni segir stjórn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands: „Aðalrökin fyrir því, að dragnótaveiði skyldi leyfð í Faxaflóa, voru þau, að vegna friðunar flóans væri orðið þar svo mikið af flatfiski, lúðu og kola, að óverjandi væri að hagnýta sér ekki betur þau sjávarföng en gert var með smátækum veiðarfærum þeirra smábáta, sem stunduðu þessi mið til mikils gagns fyrir fjölda manna, þar til dragnótin var leyfð. Dragnótin var leyfð og skyldi rekin undir ströngu eftirliti hinnar vísindalegu smásjár, sem óþarft er að fjölyrða um. Það kom brátt í ljós, að skakkar reyndust áætlanir og fullyrðingarnar um flatfiskmagnið, því að hann reyndist minnstur hluti aflans og hvergi nærri sá, sem búizt var við og leyfisveitingin mun hafa verið byggð á. Engu að síður og þrátt fyrir þessa staðreynd hefur veiðunum verið haldið áfram og þær byggðar á öðrum fisktegundum, bolfiskinum, sem ekki þarf dragnót til að veiða. Almennt ber mönnum saman um, að dragnót sé eitt hið róttækasta veiðarfæri. Dýrkeypt reynsla landsmanna hnígur öll í þá átt, að svo sé. Þeir, sem við sjávarsíðuna búa og hafa haft afrakstur af nærliggjandi grunnmiðum, eru sammála um, að ekki þýði að stunda veiðar með öðrum veiðarfærum, þar sem dragnótin kemur nærri, hún sópi svo rækilega, að brátt fáist þar ekki bein úr sjó. Þessi saga hefur nú gerzt í Faxaflóa. Við því þýðir ekki að skella skollaeyrum. Það er viðurkennt, að Faxaflói sé mikil og góð uppeldisstöð fyrir ungfisk, og með það sem aðalorsök fengum við hann friðaðan fyrir ágengni annarra þjóða. Með það í huga ber oss ekki hvað sízt að vernda hann fyrir hvers konar rányrkju. Og þegar nú er sýnt, hvert stefnir með dragnótina í þessum efnum, vill Farmanna- og fiskimannasamband Íslands stuðla að því, að veiðar með dragnót séu bannaðar í Faxaflóa, svo að ungviðið fái þar næði til uppvaxtar, eins og friðun flóans var í upphafi byggð á.“ Þetta var grg., sem reyndir menn í þessum efnum, þó að ekki séu fiskifræðingar, gerðu sem rökstuðning fyrir ályktun sinni. Það er sammála álit meiri hl. sjútvn., að það beri að samþykkja það frv., sem hér er um að ræða, og koma þar með í veg fyrir, að áfram verði haldið með þá skefjalausu rányrkju, sem kemur í kjölfar dragnótaveiðanna.



Herra forseti. Sjútvn. náði ekki samstöðu um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. leggur til, eins og hv. þm. hafa heyrt, að frv. verði samþykkt, en við, sem skipum minni hl. n., hv. 3. þm. Vestf. og ég, leggjum til, að málið verði afgreitt með rökst. dagskrá. Eins og hv. þm. er kunnugt, er efni þessa frv. það að taka út úr gildandi lögum heimild ríkisstj. til að leyfa dragnótaveiðar í Faxaflóa. Í grg. er þetta rökstutt með því, sem segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er svo komið í Faxaflóa, að þar er að verða fisklaust á flestum tímum árs í stað þeirrar miklu fiskisældar, sem áður átti sér stað, meðan algert bann var lagt á hina skefjalausu rányrkju. Hættan af dragnótaveiðum í jafnþýðingarmikilli uppeldisstöð og Faxaflói er felst ekki fyrst og fremst í veiði nytjafiska, heldur hinu gegndarlausa ungviðisdrápi, sem þessum veiðum fylgir.“ Eins og fram hefur komið, hefur þetta mál verið sent bæði Fiskifélagi Íslands og atvinnudeild háskólans, fiskideildinni, til umsagnar. Og þessar stofnanir eru ekki alveg sammála meiri hl. n. í þessu máli. Álitsgerðin frá Jóni Jónssyni fiskifræðingi er mjög ýtarleg, og bendir hann á ýmislegt, sem sýnir það, að ekkert hafi enn þá komið fram um það, að hætta sé á ferðum hvað snertir fiskveiðar í Faxaflóa þrátt fyrir dragnótina. Það er að vísu sagt frá því, sem hv. meiri hl. n. bendir á, að 800 fiskar hafi veiðzt í togferð 1959, en 146 á sömu slóðum þremur árum seinna, 1962, og þetta er alveg rétt hjá hv. frsm. meiri hl. n. En það eru líka í þessari skýrslu aðrar tölur um þessa hluti. Þær eru t.d. á þá leið, að 1954 veiddust 1350 fiskar á sömu slóðum og veiddust 350 1958, og ekki var nein dragnót komin til hvorugt þetta ár. Þetta sýnir, að það má ekki skella allri sökinni á dragnótaveiðarnar, þó að misjafnlega veiðist í þessum rannsóknarferðum, enda bendir fiskifræðingurinn á, að það kemur margt annað til og þá fyrst og fremst fiskigengdirnar, sem eru geysilega misjafnar eftir því, hversu sterkir árgangar koma á miðin, eins og þessar tölur sýna frá 1954 og 1958, því að engri dragnót verður kennt um niðurstöðurnar seinna árið. Hv. frsm. meiri hl. nefndi það, sem segir í grg. Jóns Jónssonar fiskifræðings, að vafalaust séu minnkandi aflabrögð að einhverju leyti vegna dragnótaveiða. En hann segir, að það bendi ekkert til þess og engin vitneskja sé fyrir um það, að þetta skapi neina hættu. Annars er það í stuttu máli sagt um þessar dragnótaveiðar, að ágreiningurinn er ákaflega mikill á báða bóga. Menn skiptast í tvær fylkingar um þetta mál, og menn eru ákaflega sannfærðir í báðum þessum hópum um réttmæti sinna skoðana. Hvernig eigum við þá, leikmenn í þessum efnum, að fara að? Ég sé ekki, að það sé hægt að finna að því, þó að við viljum byggja á álitsgerðum fiskifræðinganna. Lögin, sem sett voru um þessi efni 1960, byggjast á því, að þessar veiðar séu því aðeins leyfðar, að fiskifræðingarnir mæli með því, að leyfin séu veitt. Í 5. gr. I. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskideild atvinnudeildar háskólans skal fylgjast stöðugt með veiðum þeim, er um ræðir í lögum þessum, og gera rn. þegar viðvart, ef d. telur hættu á, að veiðarnar gangi of nærri stofni nytjafiska eða spilli á einhvern hátt framtíð íslenzkra fiskveiða. Að fengnum samhljóða till. fiskideildar atvinnudeildar háskólans og Fiskifélags Íslands er rn. skylt að takmarka veiðiskipafjölda á ákveðnum, tilteknum veiðisvæðum. Einnig skal rn. samkv. till. sömu aðila banna dragnótaveiðar á tilteknum svæðum eða í allri fiskveiðilandhelginni hluta af hinu leyfða veiðitímabili eða alveg fyrir eitt ár í senn, ef líklegt þykir, að fiskistofnar séu í hættu fyrir ofveiði“ Ríkisstj. hefur ekkert vald til þess að veita leyfin, nema þessir sérfræðingar mæli með því. Lögin eru því algerlega byggð á vísindalegu eftirliti hvað þetta snertir. Í umsögnum beggja þessara stofnana, Fiskifélags Íslands og atvinnudeildar háskólans, kemur það fram, að þessar stofnanir telja ekki ástæðu til að banna dragnótaveiðar í Faxaflóa að svo komnu máli. Öll stjórn Fiskifélags Íslands er þessarar skoðunar, að undanteknum einum manni, Pétri Ottesen. En frá atvinnudeild háskólans, fiskideildinni, kemur það álit, sem ég gat hér um, en er alllangt. Af því, sem að framan getur, er ljóst, að enn þá liggja ekki fyrir neinar niðurstöður fiskifræðilegs eðlis, er bendi til þess, að um ofveiði sé að ræða á þorski, ýsu og skarkola af völdum dragnótaveiða í Faxaflóa. Þannig eru meiri hl. stjórnar Fiskifélagsins og fiskifræðingur atvinnudeildar háskólans sammála um það, að enn þá hafi ekkert komið fram, sem gefi ástæðu til þess að banna þessar veiðar. Nú ætla ég ekki að fullyrða neitt um það, hvor aðilinn hefur réttara fyrir sér í þessu máli. Það liggur fyrir, að hugboð manna skiptast í tvö horn um áhrif af dragnótaveiðum. Og við, sem skipum minni hl. n., erum þeirrar skoðunar, að þar sem svona greinir mikið á milli, þá beri Alþingi fyrst og fremst að taka til greina álit fiskifræðinganna. Við beygjum okkur fyrir þessari staðreynd, enda eru lögin um heimild til að veita veiðileyfin á þessu byggð, að fiskifræðingarnir segi álit sitt. Við viljum fara eftir áliti þeirra, en ekki eftir hugboðum manna, hver sem þau eru. Nú er ekki því að neita, að það er alveg rétt hjá hv. frsm. meiri hl., að margir sjómenn eru þessarar skoðunar, sem hann heldur fram, að dragnótaveiðarnar séu hættulegar. En það er bara fjöldi annarra fiskimanna, sem er á gagnstæðri skoðun. Hvernig á þá að skera úr? Við sjáum ekki aðra leið en að fara eftir þeirri vísindalegu þekkingu, sem er á að skipa í þessum málum. Þá vil ég benda hv. frsm. meiri hl. n. á það, að vilji sjómenn og útgerðarmenn yfirleitt fá friðaðan Faxaflóa, þá þarf enga lagabreytingu til þess, alls enga. Í 1. gr. l. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ef sveitarstjórnir, samtök útvegsmanna, sjómanna eða verkamanna leiða rök að því, að hagkvæmara sé að stunda aðrar veiðar en dragnótaveiðar á tilteknum hlutum veiðisvæðis, og bera fram óskir um, að þeir hlutar svæðanna verði friðaðir sérstaklega fyrir dragnótaveiði, þá skal ráðh. í samráði við Fiskifélag Íslands verða við þeirri ósk.“ Það þarf ekkert til Alþingis að koma til að lesa þetta mál. Ef þessir aðilar eru sömu skoðunar og hv. meiri hl. sjútvn., þá geta þeir fengið friðaðan Faxaflóa, hvað sem verður um þetta frv. En sannleikurinn er sá, að slík álitsgerð fæst ekki, af því að menn greinir svo mjög á um þetta, líka innan sjómannastéttarinnar, meðal útgerðarmanna og alls staðar. Hv. frsm. nefndi hér áðan álitsgerð, sem borizt hefði frá Farmanna- og fiskimannasambandinu, og hún er alveg ótvíræð skoðun þeirra manna, sem að þeirri álitsgerð standa. En af hverju kemur hann ekki með neina álitsgerð frá Landssambandi ísl. útvegsmanna? Maður skyldi nú halda, að þau stéttarsamtök ættu þó fyrst og fremst að segja álit sitt um þetta. En það liggur ekki stafur fyrir frá þeirri stofnun. Af hverju ekki? Af því að þeir eru á öndverðum meiði hver við annan um það, hvað eigi að gera í þessu máli. Þá hefur hv. 2. þm. Vestf. flutt brtt. við þetta frv. eftir ósk manna vestur á Patreksfirði. Mér er kunnugt um afstöðu þeirra til málsins. Þar skiptast menn eins og annars staðar í tvo hópa, aðrir með dragnótinni, hinir eru á móti. Og hann flytur sína till. í samræmi við óskir þessara manna, sem eru á móti dragnótinni þar. Það er til annar hópur á Patreksfirði, sem er á þveröfugri skoðun. Ég býst við, að það geti orðið mörgum þm. erfitt að skera úr svona ágreiningi. Við tökum því þá leiðina, sem skipum minni hl. n., að fara hér eftir álitsgerð fiskifræðinganna, og í samræmi við þeirra álit er það, sem við flytjum hina rökst. dagskrá á þskj. 458, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með því að ekki liggja fyrir neinar niðurstöður fiskifræðilegs eðlis, er bendi til ofveiði í Faxaflóa, þykir deildinni ekki ástæða til að svo komnu máli að samþykkja frv. þetta og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Við segjum: „að svo komnu máli“. Það þýðir það, að hvenær sem liggja fyrir álitsgerðir um, að hætta kunni að stafa af þessum veiðum, þá mundum við samþykkja slíka ráðstöfun sem farið er fram á í þessu frv. Og með þessari dagskrá, sem við flytjum, teljum við okkur vera í fyllsta samræmi við gildandi lög og álit þessara tveggja stofnana, sem hér hafa komið fram, Fiskifélags Íslands og fiskideildar atvinnudeildar háskólans.



Herra forseti. Aðalrökin fyrir því, að dragnótaveiðarnar voru leyfðar á sínum tíma, voru þær staðhæfingar dragnótarmanna, að geysilegt kola- og flatfisksmagn væri hér um að ræða í Faxaflóa og á öðrum grunnmiðum við strendur landsins, og það væri á engan hátt afsakanlegt, að þetta mikla flatfisksmagn væri ekki nýtt betur en væri unnt að gera með þeim veiðarfærum, sem notuð væru. Það var líka fullyrt, eins og ég kom reyndar að áðan, að það mundi verða af hálfu sérfræðinganna, fiskifræðinganna, fylgzt með þessum málum. Það átti að vera stöðugt eftirlit. En samkv. þeim upplýsingum, sem liggja fyrir í dag í þeim efnum, er þetta stöðuga eftirlit þannig, að það eru farnar fjórar veiðiferðir á ári út í flóann, sem hér er næstur rannsóknarstöðvum fiskifræðinganna, til þess að fylgjast með þessu þýðingarmikla máli. Það segir sig alveg sjálft, að slíkar rannsóknir geta ekki gefið raunhæfan árangur. Þær geta ekki gert það, því að það er, eins og fram kemur í skýrslu fiskifræðinganna sjálfra, um ýmsar sveiflur og fiskigöngur að ræða, og með því að fara einungis fjórum sinnum út á ári geta ýmsar fiskigöngur farið fram hjá þeim, og þess vegna þyrfti að auka eftirlitið verulega, til þess að það gæti eitthvað raunhæft komið út úr málinu. En ég held, að það séu allir sammála um, að ef ætti að fylgjast ýtarlega með þessum málum, þá þyrfti það að gerast á annan hátt en að fara einungis fjórar reynsluferðir á ári til þess að taka prufur og komast að þeirri niðurstöðu, sem þróunin bendir til hverju sinni. En það er fleira, sem fram kemur í þessum skýrslum fiskifræðinganna, sem bendir nokkuð til, að hér sé öðruvísi en upphaflega var gert ráð fyrir varðandi það, um hve geysilega mikið flatfisksmagn væri hér að ræða. Það liggja fyrir aflaskýrslur dragnótabátanna fyrir árið 1961. Þar kemur fram, að heildarafli bátanna hefur reynzt 7717 tonn samtals. Þetta er að vísu nokkuð mikið aflamagn, en uppistaðan í því aflamagni er hins vegar engan veginn það, sem búizt var við, koli og flatfiskur. Þessi 7717 tonn skiptast þannig, að það eru 3800 tonn þorskur og það eru 2200 tonn ýsa, 1067 tonn ýmsar aðrar fisktegundir, svo sem steinbítur, langa og annað þess háttar, en aðeins 650 tonn eru skarkoli og flatfiskur, - aðeins 650 tonn, samkv. þeim upplýsingum, sem fyrir liggja. Þetta finnst mér tala allt öðru máli en haldið var fram af þeim, sem fylgdu fast eftir dragnótarlögunum, að dragnótaveiðar skyldu leyfðar í landhelgi einmitt á þeim forsendum, að hér væri um svo óvenjumikið aflamagn að ræða á skarkola og flatfiski. En svo kemur bara í ljós, þegar veiðarnar eru hafnar, að það er aðeins lítið brot af heildarveiðinni, sem byggist á þessum fiskstofni. Það þarf ekki dragnót til þess að veiða þorsk eða ýsu, það vitum við. En við vitum, að dragnótin er slíkt skemmdarverkfæri í sambandi við uppeldisstöðvarnar, að það er hæpið, að það sé afsakanlegt að fórna því á slíkum uppeldisstöðvum eins og Faxaflóinn er til þess að ná aðeins í 650 tonn af flatfiski og skarkola. Ég mun ekki orðlengja þetta frekar. Það er ekkert nýtt, sem fram hefur komið í þessu máli, frá því að það var hér til 1. umr. Ég get þó nefnt t.d., sem ég hef ekki gert áður, að hingað til Alþingis barst einróma álit Útvegsmannafélags Akraness og áskorun um að samþykkja þetta frv., og mér er kunnugt um, að það eru ýmsir fleiri, sem líta sömu augum á þessi mál. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið og vænti þess, að þm. verði sammála um að fella hina rökstuddu dagskrá og samþykkja frv. Frsm. minni hl. (Sigurvin Einarsson): Herra forseti. Ég get verið stuttorður að þessu sinni. Hv. frsm. meiri hl. n. gerði það sérstaklega að umtalsefni sínu núna, að rannsóknarferðirnar, sem farnar hefðu verið, hefðu ekki verið nema fjórar og væru algerlega ófullnægjandi og þess vegna ekkert á þessu vísindalega eftirliti að byggja. Um það skal ég ekkert dæma, hvað er rétt í þessu. En mér finnst, að þetta séu ásakanir í garð hæstv. sjútvmrh., og get ég af skiljanlegum ástæðum ekki svarað fyrir það. En hafi svo verið, hafi þetta álit manna verið svo undanfarin ár, síðan lögin voru sett, að sjálft eftirlitið, þetta vísindalega eftirlit, sem lögin byggjast á, sé í raun og veru alveg gagnslaust og ekkert að marka það, af hverju hefjast þá þessir menn ekki handa um að fá friðaðan Faxaflóa með þeirri leið, sem lögin sjálf segja fyrir um, án þess að það þurfi nokkra lagabreytingu til þess? Þessi leið er opin fyrir þá hvenær sem er, og geta þá útvegsmenn og sjómenn sagt hæstv. ríkisstj. fyrir verkum, að hætta að veita leyfi til dragnótaveiða í Faxaflóa. Það er ekkert annað, sem þarf til þess. En það vita allir, af hverju þetta hefur ekki verið gert. Ágreiningurinn er svona mikill hjá þessum aðilum, að það er ekki hægt að ná neinu samkomulagi um slíkar óskir til rn., og það er einmitt það, sem ég lagði áherzlu á í minni ræðu, að við, sem skipuðum minni hl. n., viljum í þessu efni fara eftir þeirri vísindalegu þekkingu, sem við höfum á að skipa, fyrst ekki er hægt að ná samkomulagi hlutaðeigandi aðila um það að friða Faxaflóa með þeim hætti, sem l. sjálf gera ráð fyrir. Hv. þm. ræddi um það, að mikið væri veitt af þorski og ýsu í staðinn fyrir kola og annan flatfisk í dragnót. Þetta er alveg rétt hjá honum. Það er svona. En það er ekki merkilegt út af fyrir sig, vegna þess að ég held, að það sé útilokað að veiða í dragnót án þess að fá eitthvað af þeim fiski með. Það getur enginn „sorterað“ það niðri á hafsbotni, að ekki komi þorskur og ýsa eitthvað með, og það vissu allir aðilar, áður en lögin voru sett 1960. Ég skal ekki dæma um þessa fullyrðingu hv. þm., að vísindalega eftirlitið sé of lítils virði eða kannske einskis virði. Sé svo, finnst mér, að hann og aðrir áhugamenn í þessu máli ættu að beita sér fyrir því, að rannsóknarferðirnar verði fleiri og eftirlitið raunhæfara. En ég get ekki lagt neinn dóm á það, hvort þessi fullyrðing hans er rétt eða ekki, að það sé lítið að marka þetta eftirlit.