Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið er til dagskrár vil ég benda á það, að eins og hv. alþm. er kunnugt hefur að undanförnu verið vitnað í orð mín við atkvgr. um undanþágu fyrir Benedikt Gröndal fyrrv. forsrh. að flytja stefnuræðu í upphafi þings eins og þingsköp kveða á um. Af þeim sökum vil ég benda á að í þingsköpunum er kveðið á um útvarpsumr. a.m.k. tvisvar á hverju þingi, þ.e. um stefnuræðu í upphafi þings og almennar stjórnmálaumr. á síðari hluta þingsins. Þegar Benedikt Gröndal var veitt undanþágan 18. des. var þess vænst að ný ríkisstj. mundi taka við völdum á næstu vikum, og taldi ég því ekki rétt að útiloka þann möguleika að útvarpsumr. um stefnuræðu gætu farið fram á fyrrihluta þingsins. En eins og öllum hv. alþm. er kunnugt dróst myndun nýrrar ríkisstj. fram á mitt þing, og taka þá við ákvæði þingskapa um almennar útvarpsumr. sem fram munu fara síðar á þessu þingi, en ákvæði þingskapa um stefnuræðu eiga ekki lengur við. Hins vegar er ljóst að vegna hinna sérstöku aðstæðna eiga ákvæði þingskapa um útvarpsumr. ekki að öllu leyti við nú, og vænti ég þess, að um það geti náðst samkomulag sem allir geti sætt sig við.



Herra forseti. Ég tafðist og var ekki kominn til þessa fundar þegar forseti las upp yfirlýsingu sína, en hann hafði áður sýnt mér þessa yfirlýsingu. Ég geri ráð fyrir að hún sé samhljóða, sú er hann las upp nú. Að gefnu tilefni vildi ég láta það koma fram, að í þingsköpum er áskilið að stefnuræða forsrh. skuli flutt í byrjun hvers þings, og í byrjun þessa þings, sem kom saman, að því er mig minnir, 12. des. s.l., voru fljótlega veitt afbrigði frá þingsköpum á þá leið, að fresta skyldi flutningi stefnuræðu forsrh. Mér sýnist því einsætt, að ef hæstv. forsrh, hyggst ekki flytja stefnuræðu nú hljóti þingið sjálft að verða að kveða á um að stefnuræðu skuli algerlega sleppt á þessu þingi. Ég skal ekki bregða fæti fyrir það. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að hæstv. forsrh. hafi heimild til þess af þingsins hálfu að sleppa því að flytja slíka stefnuræðu ef hann ákveður svo. En málið kemur mér þannig fyrir sjónir að það hljóti að vera þingsins að fallast á þá fyrirætlan. Þingið er búið að veita afbrigði á þá lund, að stefnuræðu skuli frestað, og því er eðlilegt að þingið sjálft kveði á um að henni skuli algerlega sleppt.



Herra forseti. Ég hef áður að gefnu tilefni gert ákvæði þingskapa um stefnuræðu forsrh. að umtalsefni hér. Það liggur eins ljóst fyrir og verið getur, að þau ákvæði eiga við um stefnuræðu í upphafi þings, en eiga ekki lengur við. Þessum skilningi var andmælt af hv. 1. þm. Reykn. Nú hefur hæstv. forseti skorið úr um það efni, hvernig skilja beri þingsköp og það sem borið var upp á sínum tíma í byrjun þessa þings. Er skilningur hans, eins og hv. þm. hafa heyrt og vafalaust allir skilið nema hv. síðasti ræðumaður, og ummæli hæstv. forseta alger staðfesting á þeim skilningi sem ég hafði áður skýrt frá.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 1. þm. Reykv., Geir Hallgrímssyni, að það hlýtur að vera eðlilegur skilningur að stefnuræða ríkisstj. sé flutt hér á þingi þegar ríkisstj. hefur verið mynduð. Ég vil líka taka undir það með hv. þm. Geir Hallgrímssyni, að það kann að teljast eðlilegt að verða við þeim tilmælum að slík ræða sé ekki flutt. En þurfi til þess að koma er það vitaskuld Alþ. og meiri hl. þess sem slíkt veitir. Þetta er alveg ótvírætt í þingsköpum.



Herra forseti. Samkv. 53. gr. þingskapa er kveðið svo á, að þegar útvarpað er umr. um þingmál skuli þingflokkar hafa rétt til jafnlangs ræðutíma og forsetar gefa þm. færi á að taka til máls þannig að flokkar skiptist á. Við útvarpsumr. gilda ekki ákvæði um málfrelsi ráðh. Vegna lokaorða í tilkynningu hæstv. forseta áðan um þá útvarpsumr. sem fram á að fara samkv. venju í lok þings, þar sem forseti orðaði eitthvað á þá leið að hann óskaði eftir samkomulagi um breytta skipan, vil ég óska nánari skýringar á lokaorðum tilkynningarinnar með sérstöku tilliti til 53. gr.



Vegna fsp. frá hv. síðasta ræðumanni vil ég taka það fram, að ákvæði um stefnuræðu kveða á um að forsrh. skuli tala fyrst og síðan fulltrúar annarra flokka og í síðari umferð aftur vera jafn ræðutími fyrir fulltrúa allra flokka. En með því móti er augljóst að ekki mundi verða samkomulag um þetta eins og nú er háttað í þinginu og mun það áreiðanlega koma til umr. síðar.



Herra forseti. Hér er rætt um skilning á 52. gr. þingskapa. Ég verð að lýsa undrun minni á því sem kemur fram í yfirlýsingu hæstv. forsrh. um skilning á þeirri grein. Það er ljóst, að þar sem sérstaklega stóð á eftir síðustu kosningar og síðustu þingsetningu var þessu máli frestað, enda eðlilegt að stefnuræða kæmi fram þegar ný ríkisstj. hefði verið mynduð að loknum kosningum. Það er greinilega andi þingskapalaganna, að ný ríkisstj. geri þinginu grein fyrir sjálfri sér og stefnu sinni. Það er ljóst, að það er þingið sem sjálft hefur ákveðið með úrskurði sínum að þessu máli sé frestað þegar afbrigða var leitað. Það er þess vegna, að ég held, hverjum einasta manni ljóst, að ef þeirri ákvörðun á að breyta ber hæstv. forseta að bera slíkt undir þingið aftur. Ég lýsi því þess vegna yfir, að ég tel að full ástæða sé til þess, nema hæstv. forsrh. og þar með sú ríkisstj., sem nú hefur tekið við völdum á Íslandi, vilji láta á sig sannast að hún hafi ekki þá stefnu í fórum sínum sem réttlæti slíkar umr.



Herra forseti. Það er næsta furðulegt að hv. þm., bæði hv. þm. Vilmundur Gylfason og Friðrik Sophusson, skuli tala eins og þeir hafi alls ekki lesið þingsköpin. Þeir tala báðir á þá lund, að þingsköpin geri ráð fyrir að forsrh. nýrrar ríkisstj. skuli jafnan flytja stefnuræðu. Þetta er alger misskilningur. Það stendur ekki í þingsköpum og er alls ekki til þess ætlast. Ákvæði í þingsköpum er um það, að í byrjun hvers þings skuli forsrh. - ekki nýrrar ríkisstj., heldur hverrar ríkisstj. sem er, þó hún hafi setið í nokkur ár - flytja stefnuræðu og það skuli gerast innan tveggja vikna frá því að þing var sett. Þegar þetta ákvæði var sett inn í þingsköpin fyrir nokkrum árum kom það í staðinn fyrir að útvarpa skyldi fjárlagaræðu hæstv. fjmrh. Þetta vita allir hv. þm. sem eitthvað hafa fylgst með. Hins vegar koma svo eldhúsumr. á síðari hluta þings, eins og hæstv. forseti gat um, þar sem almennt er rætt um stjórnmálaviðhorfið. Það er alger misskilningur á þingsköpum að þau geri ráð fyrir að hvenær sem stjórnarskipti verða skuli forsrh. nýrrar stjórnar flytja stefnuræðu sem útvarpað sé samkv. 52. gr. Þetta liggur alveg 1 jóst fyrir og er furðulegt að þm. skuli vaða svona í villu og reyk um augljós ákvæði þingskapa og hvernig þau eru til orðin. Hitt vil ég svo segja að lokum, að það er næsta furðulegt líka að hlusta á að ríkisstj. treysti sér ekki til að lýsa stefnu sinni eða ræða hana í þinginu. Þessir þm. vita ósköp vel, að á fyrsta fundi í Sþ. eftir að núv. ríkisstj. var mynduð, 11. febr. s.l., flutti ég ræðu þar sem ég skýrði og las upp frá orði til orðs stefnu ríkisstj., stjórnarsáttmálann, og að því loknu urðu stjórnmálaumr. í þinginu um málið.



Herra forseti. Ég er alveg sammála þeim skilningi sem kom fram hjá hæstv. forsrh. og hæstv. forseta Sþ. varðandi útvarpsumr. um stefnuræðu forsrh. Það hlýtur að eiga við upphaf þings hverju sinni, en ekki tilkomu nýrrar ríkisstj. En fsp. mín vék hins vegar að 53. gr. þingskapanna, þar sem kveðið er svo á, að við aðrar útvarpsumr. - og þá væntanlega þær sem samkv. venju fara fram í lok þings - skuli allir þingflokkar hafa jafnan rétt, sérstök ákvæði um málfrelsi ráðh. gildi ekki við þær umr. Með allri virðingu fyrir hæstv. forseta fannst mér hann ekki svara fyrirspurninni áðan um hvernig bæri að skilja niðurlag tilkynningar hans. Ég skildi það á þann veg, að hann væri að mælast til þess við þingið að gert væri samkomulag um að vikið yrði frá 53. gr. við þær umr. sem væntanlega fara í hönd við lok þingsins og eru að öllu jöfnu annars eðlis en þær sem aðallega hafa verið gerðar að umræðuefni hér. Það eru sérstaklega skýringar á því sem ég óskaði eftir og hvort slíkt óformlegt samkomulag milli þingflokka getur vikið til hliðar ákvæði 53. gr. þingskapa.



Herra forseti. Hinn 18. des. s.l. var þetta málefni, skýrsla forsrh., tekið til afgreiðslu í Sþ. Þar er haft eftir hæstv. forseta, með leyfi hæstv. forseta: „Í 2. mgr. 52. gr. þingskapa segir: „Þá skal og útvarpa innan tveggja vikna frá þingsetningu stefnuræðu forsrh. og umr. um hana, en eftirrit af ræðunni skal afhent þm. sem trúnaðarmál eigi síðar en viku áður en hún er flutt.“ Forsrh. telur að eins og nú er ástatt sé þetta ákvæði ekki framkvæmanlegt og sé því nauðsynlegt að veita afbrigði um frestun stefnuræðunnar þar til síðar á þessu þingi er ný stjórn hefur verið mynduð.“ Síðan fer fram atkvgr. Afbrigði um frestun stefnuræðu forsrh. eru samþ. með 42 shlj. atkv. Hæstv. forsrh. er tíðrætt um að menn séu haldnir algerum misskilningi. Ég ætla að í þeirri ræðu, sem hann flutti áðan, hafi hann sagt ekki sjaldnar en þrisvar sinnum, - má vera að hann hafi sagt það þrisvar sinnum þrisvar sinnum, - að við almennir þm., sem sitjum á hinum óæðri bekkjum, værum haldnir algerum misskilningi. En hitt held ég og hygg að það fari ekki milli mála, og um það ætla ég ekki að eiga orðaskipti við hæstv. forsrh. sem er svo gjarn á að misskilja hluti, en beini þeirri fsp. til hæstv. forseta, hvort hann sé ekki reiðubúinn til að taka það til athugunar, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að afgreiða þetta mál með sama hætti og gert var hinn 18. des. s.l., að ef veita eigi afbrigði frá þingsköpum sé það óheimilt nema með samþykki þin síns sjálfs. Ég held satt að segja að það sé kominn tími til þess, að framkvæmdavaldið, ríkisstj., hætti að ráðskast með Alþ. eins og hún sé hér á einhverjum sérstökum vildarkjörum fram yfir okkur hina. Það mundi lítið gagna fyrir almennan þm. að lýsa því yfir að eitt eða annað ákvæði þingskapa næði ekki til hans. Hér stendur svart á hvítu, að Alþ. hafi samþ. með 42 shlj. atkv. að stefnuræðu forsrh. skyldi frestað. Það er alger misskilningur að atkvgr. hafi verið að ástæðulausu, að hún hafi enga þýðingu, að hún sé málinu óviðkomandi. Í úrskurði sínum ber hæstv. forseta að hlíta því sem meiri hl. Alþ. hefur ákveðið, og hæstv. forsrh. ber sömuleiðis að fara eftir því sem Alþ. ákveður í þessum efnum, ef vilji hans stendur til þess að eiga gott samstarf við þingið. Hitt getur aftur verið annað mál, hvort hæstv. ríkisstj. óskar eftir því. Ég býst við því, að þjóðin a.m.k. sé allforvitin, eins og komið er, og vilji fá að vita nánar um stefnu hæstv. ríkisstj. Ég get t.d. rifjað það upp, að í gær fóru hér fram allítarlegar umr. um ástand útflutningsatvinnuveganna. Þær umr. upplýstu á engan hátt þann djúpstæða ágreining sem upp er kominn í ríkisstj. í sambandi við hvernig eigi að halda á lausn þess máls, þar sem annars vegar ráðh. Framsfl. hafa hvað eftir annað, eins og hæstv. sjútvrh., lýsti því yfir að a.m.k. verulegt gengissig sé óhjákvæmilegt, en ætla má eða hefur spurst að ráðh. Alþb. séu þar á öðru máli. Þetta er atriði sem ekki hefur fengist upplýst og ýmislegt annað sem væri fróðlegt að fá nánari skýringar á.



Ég tel að í því, sem ég sagði í upphafi, hafi skilningur minn komið fram, þ.e. að ákvæði þingskapa um útvarpsumr. um stefnuræðu forsrh. geti ekki átt við þegar komið er fram á mitt þing. Ég hef ekki fleira við það að bæta.



Herra forseti. Mér finnst orð hafa fallið hér á þann veg, að ég vil ekki láta hjá líða að lýsa skoðun minni á þessu máli. Hæstv. forsrh. bregður þeim, sem ekki eru sammála honum, um að skilja ekki það sem stendur í þingsköpum. Ég mótmæli skilningi hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. hefur áður vikið að þessu máli og ég hef þá líka mótmælt hinum vafasömu lögskýringum sem hann bregður fyrir sig í þessu máli. Ákvæði, sem hefur verið vitnað til og er í 52. gr. þingskapalaga varðandi stefnuræðu forsrh., þýða að mínu viti fyrst og fremst, að svo er ákveðið að á hverju þingi skuli flutt stefnuræða forsrh., en í ákvæðinu segir að það skuli gert í byrjun þings. Að sjálfsögðu er eðlilegt að gera það í byrjun þings. En ekki segir um það, að ef ekki eru eðlilegar aðstæður eigi ræðan að falla niður, sú sem þingsköp gera ráð fyrir að sé ftutt á hverju þingi. Það eru ekki eðlilegar ástæður og ekki eðlilegt að flutt sé stefnuræða forsrh., þó í byrjun þings sé, ef það standa yfir stjórnarmyndunartilraunir, eins og var í des. s.l. Það var ekki eðlilegt að ræðan væri flutt þá. En það breytir ekki því, sem er kjarni þessa ákvæðis þingskapa, að ræðuna skuli flytja á hverju þingi. Ég lít svo á að þessi skilningur hafi verið viðurkenndur af þinginu sjálfu þegar ástæða þykir til að veita afbrigði frá því að flytja ræðuna í upphafi þings. Þá þótti nauðsynlegt að fá samþykki Alþ. til að fresta ræðunni - einungis að fresta. En ef það hefur þurft leyfi Alþ. til að fresta ræðunni getum við þá ekki öll verið sammála um að þeim mun nauðsynlegra sé og óhjákvæmilegt að fá samþykki Alþ. til að fella ræðuna algerlega niður? Með tilliti til þessa tel ég að það verði ekki skilist við þetta mál með réttum hætti og í samræmi við þingsköp nema það sé borið undir þingið hvort veita á afbrigði og fella ræðuna niður. Ég mótmæli algerlega þeim ummælum hæstv. forsrh., að þeir, sem eru ekki sammála honum í þessu efni, hafi ekki lesið þingsköp eða ekki skilið þau ef þeir hafi lesið þau.



Herra forseti. Mér var unnt í raun að falla frá orðinu eftir ræðu hv. síðasta þm., Þorv. Garðars Kristjánssonar. Aðalatriði málsins er auðvitað að þingið sjálft hefur samþykkt með atkvgr. að fresta stefnuræðu forsrh. og þess vegna verður hún ekki felld niður með úrskurði hæstv. forseta Sþ., heldur eingöngu með ákvörðun þingsins í heild. Ég veit að hæstv. forseta Sþ. er annt um heiður og veg Alþingis, og ég treysti honum vel í hans ábyrgðarmiklu stöðu og lýsi því enn fremur yfir, að ég er reiðubúinn til að fallast á þá ósk hæstv. forsrh. og hæstv. forseta Sþ. að fella niður stefnuræðu forsrh. En ég tel einsýnt að það skuli gert með atkvgr. hér á þingi, annað væri að skapa hættulegt fordæmi. Því vil ég eingöngu beina því til hæstv. forseta að hann taki sér umhugsunarfrest, hann má gjarnan sofa á þessu máli svo sem eina nótt, en t.d. á morgun eða hinn daginn léti hann fara fram atkvgr. og fengi fram vilja þingsins að þessu leyti. Ég tel ekki rétt að blanda inn í þetta mál fyrirkomulagi á umræðum um stefnuræðu forsrh. og því síður að blanda inn í þetta mál framkvæmd á ákvæðum þingskapa um venjulegar eldhúsdagsumræður. Það er mál út af fyrir sig sem verður að leysa sjálfstætt. Efast ég ekki um að það sé unnt með sómasamlegum hætti. Ég ítreka áskorun mína til hæstv. forseta í trausti þess að hann beri fyrir brjósti virðingu, heiður og sæmd þingsins.



Vegna orða hv. síðasta ræðumanns skal ég lýsa því yfir, að ég er reiðubúinn að láta fara fram atkvæðagreiðslu um það hér á þinginu hvort skilningur minn á þessu máli sé ekki réttur eða þingið fallist ekki á hann.

Er meiningin að atkvgr. fari fram nú?

Ég er reiðubúinn til þess, já. - 



Herra forseti. Ég vil leiðrétta hér það ranghermi sem kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv., að ég hafi óskað eftir að felld yrði niður stefnuræða forsrh. Þetta hef ég ekki farið fram á og mun ekki fara fram á. Ég færist á engan hátt undan umræðum á Alþ., almennum umræðum eða útvarpsumræðum, um stefnu og störf ríkisstj. Það, sem málið snýst um, er eingöngu þetta, að ákvæði þingskapa um stefnuræðu forsrh. í byrjun þings eiga ekki við hér. Það, sem líka er um að ræða, er að sjálfsögðu það sem fram hefur komið hjá hæstv. forseta Sþ. Í upphafi þessa fundar lýsti hann skilningi sínum á þessu ákvæði þingskapa og á þeirri samþykkt sem gerð var í desembermánuði varðandi beiðni Benedikts Gröndals þáv. forsrh. um að fá undanþágu frá því ákvæði. Þessi skilningur hæstv. forseta Sþ. liggur fyrir og það er hann sem flestir ræðumenn hér eru að vefengja. Mér finnst það mjög eðlilegt, sem hæstv. forseti hefur nú stungið upp á, að ef þess er óskað verði það borið undir þingheim hvort skilningur hans sé réttur eða ekki.



Herra forseti. Nokkuð virðist mér hér deilt um keisarans skegg. Það liggur hins vegar fyrir, að í Sþ. höfum við samþykkt í atkvgr. að fresta stefnuræðu forsrh., en hins vegar höfum við ekki enn þá samþykkt að hún verði ekki flutt að þessu sinni. Mér finnst að þau orð, sem hafa komið fram í ræðum, fleiri en einni ræðu hæstv. forsrh., geti ekki átt hér við, þegar hann leggur að líku stefnuræðu og að hann hafi lesið mjög ítarlega, sem hann og gerði þegar ríkisstj. hans hæstv. tók við, stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens, þetta hið bláa kver sem við lesum kvölds og morgna. Þar er um að ræða stefnu- eða stjórnarsáttmála ríkisstj. fyrir yfirstandandi kjörtímabil. Í þessum sáttmála eru ákvæði um verkefni sem hæstv. ríkisstj. ætlar að vinna að á öllu kjörtímabilinu. Hins vegar kveða þingsköp svo á, að forsrh. eigi að flytja stefnuræðu sína í upphafi hvers þings, væntanlega til að skýra hv. Alþ. frá því, hverju ríkisstj. á hverjum tíma ætli að beita sér fyrir og reyna að ná fram og framkvæma á yfirstandandi þingi. Þetta vantar okkur enn að vita á hv. Alþ. Við höfum ekki fengið enn að heyra frá hæstv. forsrh. hvernig hann ætlar að skipta í sundur einstökum þáttum þeirra stóru verkefna sem ríkisstj. hefur í stjórnarsáttmála sínum sett sér að framkvæma á öllu kjörtímabilinu. Ég skal fúslega verða við því, þegar kemur til afgreiðslu, að samþykkja að stefnuræða verði ekki flutt. En ég tel nauðsynlegt formsins vegna, því við erum formfastir í sambandi við þingsköp okkar, að það verði borin upp till. um það sem nái samþykki þingsins. Þótt þetta sé ekki mikið mál tel ég það samt sem áður hina réttu leið.



Herra forseti. Það er mikill misskilningur, svo að notað sé lítillátt orðfæri hæstv. forsrh., ef menn halda því fram að það mál, sem hér er til umræðu, fjalli um skilning hæstv. forseta Sþ. á einu eða öðru. Hann skiptir auðvitað engu máli. Það, sem skiptir máli í þessum efnum, er að Alþ. sem slíkt hefur tiltekið vald til að ákvarða í þessu tilfelli hvort tiltekin ræða og umræða um hana skuli koma á dagskrá eða ekki. Það eru fordæmi fyrir því, t.a.m. frá því í des. s.l., sem hér hefur verið lýst, að þessi ræða í fyrsta lagi skuli flutt, en ef frá því sé gerð undanþága sé það Alþ. sem slíka undanþágu veitt. Það er ekki hæstv. forseti, það er ekki hæstv. forsrh., það er Alþ. sem slíkt á að ákveða. Það er þess vegna gersamlega út í hött að láta fara fram atkvgr. um skilning hæstv. forseta á einu eða öðru. Það einfaldlega kemur málinu ekki við. Og úr því að þetta er svona einfalt, hvers vegna í ósköpunum láta mennirnir ekki atkvgr. fara fram? Þar með er þetta mál úr sögunni, þar með þarf ekki að vefengja vald Alþ. - það vald Alþ. sem bæði er og á að vera til. Hæstv. forsrh. tók hina 59 þingmenninga í kennslustund í lögum er hann lýsti því, að ákvæði um þessa tilteknu ræðu hefði komið inn í þingsköpin í stað fjárlagaræðu. Ef gamla ákvæðið hefði staðið og hér hefði verið fjallað um fjárlagaræðu hefði slík ræða og stefna hæstv. ríkisstj. á formi slíkrar ræðu verið flutt í síðustu viku, vegna þess að þingstörf eru að því leyti með óvenjulegum hætti í vetur að ríkisstj. er mynduð á miðjum vetri og umr. um fjárlög eru þess vegna nú í deiglunni, eins og hv. þm. auðvitað vita. Af þessu og m.a.s. af lögskýringum hæstv. forsrh. sjálfs að ráða er fullkomlega ljóst hver hefur verið vilji höfunda þingskapa að því er þessi atriði varðar. Þetta vald er hjá Alþ. og á að vera hjá Alþ. Lögskýringar hæstv. forsrh. skipta nákvæmlega engu máli þar um. Æskilegast væri auðvitað að hæstv. forsrh. flytti stefnuræðu og að um hana færi fram umr. Slíkt væri bæði hollt fyrir þingið og áreiðanlega ekki síður fyrir þjóðina.



Herra forseti. Það kom mér mjög á óvart, sem hæstv. forsrh. sagði áðan, að engin ósk hefði borist frá honum um að stefnuræða forsrh. félli niður að þessu sinni. Ég verð að segja það sem mína skoðun, að mér finnst það ekki háttvísi, ef það er rétt, af hæstv. forseta að gefa úrskurð á þennan hátt í Sþ. fram hjá vilja forsrh. Hann tók einmitt skýrt fram áðan að hann væri sérstaklega fús til að ræða stefnu ríkisstj. hvar og hvenær sem er og vildi gjarnan að skýrsla um störf og stefnu ríkisstj. yrði gefin á þessu þingi: Ég verð því að leita eftir því við hæstv. forseta, til þess að upplýsa málið, hvort hann hafi einhver orðaskipti átt um þessi mál við hæstv. forsrh. áður en hann gaf úrskurð sinn. Mér skilst að þó svo hafi verið hafi engin ósk komið fram í þeim orðaskiptum um að stefnuræðan félli ekki niður. Mér þykir þetta í hæsta máta undarlegt. Það hljóta að vera efnisákvæði þeirrar þingskapagreinar, sem hér er fjallað um, að ríkisstj. á hverjum tíma gefist tækifæri til að láta ítarlegar umræður verða um stefnu sína til að gefa stjórnarandstöðunni tækifæri til að gera athugasemdir og til að gefa þjóðinni kost á að fylgjast með slíkum umræðum. Þetta gerir hvort tveggja í senn: Þingstörfin verða að því leyti auðveldari, að menn gera sér betur grein fyrir því að hverju stefnir, og upplýsir þjóðina um, hvers sé að vænta í landsmálum. Þess vegna kemur mér það á óvart ef hæstv. forseti hefur gefið þennan úrskurð á bak við hæstv. forsrh.



Vegna þessara síðustu orða er rétt að það komi fram, að ég hef ekki óskað eftir því við hæstv. forsrh. að hann flytti stefnuræðu, vegna þess að ég, eins og ég hef margtekið fram, tel að ákvæði þingskapa um stefnuræðu geti ekki átt við svo síðla þings. En þar sem sú skoðun mín hefur verið vefengd er ég, eins og ég sagði áðan, reiðubúinn til að láta greiða atkvæði um það hér á þinginu hvort menn telja þann skilning réttan. Þess vegna mun fara fram atkvgr. um það.



Herra forseti. Það liggur fyrir að í upphafi þessa þings var ákveðið með atkvgr. á Sþ. að flutningi á stefnuræðu forsrh. skyldi frestað. Þessi ákvörðun var þingsins í heild, en ekki samkv. úrskurði forseta. Af því leiðir að þessari ákvörðun verður ekki breytt með öðrum hætti en með atkvgr. í Sþ. Úrskurður forseta raskar ekki atkvgr. og ákvörðun Sþ. Þess vegna mótmæli ég að það sé samkvæmt þingsköpum að láta fara fram atkvgr. undir þessum kringumstæðum um hvort skilningur forseta sé réttur eða rangur. Ég ítreka, að ég get fellt mig við að stefnuræða forsrh. sé niður felld, hvort sem það er samkvæmt óskum hæstv. forsrh., forseta Sþ. eða af öðrum dularfullum ástæðum, og mundi greiða slíkri till. atkvæði. Hins vegar mótmæli ég skilningi hæstv. forseta og hlýt þess vegna að greiða atkvæði á móti þeim skilningi ef sú aðferð verður viðhöfð, sem ég tel ekki í samræmi við þingsköp, að láta atkvgr. fara fram með þeim hætti.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér finnst þessar umræður ærið sérkennilegar, allt þetta brambolt í stjórnarandstöðunni út af þessu máli sem er ekki stórt í sniðum. Hér eru menn að hengja sig í formsatriði og eyða tíma okkar þm. út af málum sem bersýnilega eru þess eðlis, að þau eiga ekki að þurfa að skipta mönnum í neinar fylkingar. Við vitum allir að þetta þinghald hefur verið með mjög óvenjulegum hætti, þessi vetur mjög óvenjulegur á allan máta. Það þarf því ekkert að koma okkur á óvart, að eftir að mál hafa svo skipast sem þau hafa gert þurfi umræður hér í þinginu að vera með nokkuð afbrigðilegum hætti. Við vitum að ef stefnuskrárræða yrði nú flutt og umræður um hana færu fram mundi það gerast, sem væri harla óvenjulegt í þingsögunni, að stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn, raunar stærsti flokkurinn í þinginu, fengi ekki nema 10 mínútna ræðutíma. Það blasir við. Hann fengi aðeins að tala í síðari umferðinni og fengi þar 10 mínútur. 



Vegna þeirra áskorana, sem komið hafa fram um að fresta þeirri atkvgr. sem ég talaði um áðan, skal orðið við því.



Herra forseti. Hinn 5. maí 1978 var samþykkt þál. um íslenskukennslu í Ríkisútvarpinu, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að sjá svo um að kennsla og fræðsla í Ríkisútvarpinu í öllum greinum móðurmálsins verði efld.“ Forsaga þessa máls var sú, að hv. 4. þm. Austurl., Sverrir Hermannsson, hafði ásamt fleiri þm. flutt þáltill. um íslenskukennslu í fjölmiðlum. Þegar hún var borin fram á 99. löggjafarþinginu fylgdi henni svofelld grg., með leyfi hæstv. forseta: „Engum dylst, að íslensk tunga á nú í vök að verjast. Á þetta sérstaklega við um talað mál, framburð og framsögn. Einnig fer orðaforði þorra fólks þverrandi og erlend áhrif hvers konar vaxandi. Engum orðum þarf að fara um lífsnauðsyn þess að stemma stigu við slíkri óheillaþróun og snúa við inn á þá braut íslenskrar málhefðar, sem ein verður farin, ef íslensk menning á að lifa og dafna. Ríkisútvarpið hefur lagt nokkuð af mörkum til fræðslu og kennslu í íslenskum fræðum, tungu og bókmenntum. Er það góðra gjalda vert, en það er skoðun flutningsmanna, að betur megi ef duga skal, og á það einnig við um meðferð tungunnar yfirleitt í munni þeirra sem í útvarp tala. Áhrifaríkasti fjölmiðillinn, sjónvarpið, hefur hins vegar í engu sinnt fræðslu í meðferð íslenskrar tungu. Virðist jafnvel ekki lögð sérstök rækt við orðfæri eða framburð þeirra sem þar starfa. Á þessu þarf að verða gjörbreyting. Langsterkasta áróðurstækið, sem flust hefur inn á gafl á hverju heimili landsins, þarf að taka tröllataki til eflingar íslenskri menningu, sérstaklega til viðreisnar íslenskri tungu, e.n það er brýnasta verkefnið nú.“ Síðan segir í þessari grg.: „Lagt er til að kosið verði hlutfallskosningu á Alþingi þrettán manna ráð, sem hafi með höndum stjórn þessara mála í fjölmiðlum. Verkefnið er viðamikið, og þykir flm. því ástæða til, að allmargir eigi hlut að máli, enda hefur þjóðin til þess arna á að skipa mörgum hæfum mönnum.“ Svo mörg voru þau orð. Alþingi varð á sínum tíma ekki við því að þrettán manna ráð yrði kosið til að hafa með höndum stjórn þessara mála, og má segja með nokkrum rökum að þvílíkt ráð hefði e.t.v. orðið fullþungt í vöfum. En á hinu held ég að varla sé vafi, að þær ríkisstjórnir, sem setið hafa síðan þál. var samþykkt, hafa verið sofandi á verðinum að þessu leyti. Í Ríkisútvarpinu háttar svo til, að þar er tvisvar í viku 5 mínútna þáttur sem heitir „Daglegt mál,“ á mánudagskvöldum og fimmtudagskvöldum, og við könnumst við að á laugardögum er 20 mínútna þáttur sem orðabókarmenn sjá um og er endurfluttur í vikunni á eftir, vinsæll þáttur og hefur vakið margan manninn til umhugsunar um þá þýðingu sem það hefur fyrir okkur að efla íslenska tungu og geyma ýmsar málhefðir, ýmis sérstök orðtök sem eru svæðisbundin, eru bundin við ákveðnar kynslóðir og er þess vegna hætt við að gleymist. Þegar rætt er um íslenskt mál og hvar við séum veikust fyrir held ég að menn geti verið sammála um, að á síðustu misserum og árum hefur þess orðið æ meira vart að menn hafa ekki vandað framburð sinn sem skyldi. Áherslur eru ekki jafnréttar og áður og á skýran framburð skortir nokkuð. Ég vil enn fremur vekja athygli á því, að menn fara gjarnan rangt með orðtök og ýmsar beygingar sömuleiðis, og skal ég ekki halda langa hugleiðingu um það efni nú, enda ekki til þess ætlast. Í sjónvarpi hefur verið tekinn upp þáttur sem heitir „Myndhverf orðtök“ eða eitthvað þvílíkt, ég kann ekki nafnið á honum, en hann fjallar um myndhverf orðtök, og Helgi J. Halldórsson hefur séð um hann. Hér er um vandasamt brautryðjandastarf að ræða, og ég skal ekki gagnrýna hvernig hefur tekist. Ég veit, að þarna hefur verið haldið sparlega á, og geri ráð fyrir, að hugur hans hafi staðið til þess, að meira yrði kostað til þess að þetta mætti takast sem best. En ég held að menn verði að gera sér grein fyrir því, að átak eins og þarf að gera í þessum efnum í ríkisfjölmiðlunum getur ekki gerst af sjálfu sér. Það þarf að kosta fjármunum til ef eitthvert gagn að slíku fræðslustarfi á að verða. Í a.m.k. sumum ritstjórnarskrifstofum dagblaðanna eru sérstakir menn sem eiga að gæta þess, að málfar sé sem best í dagblöðunum, og vill nú velta á ýmsu hvernig til tekst. Auðvitað er mannlegt að skjátlast, og eðli fjölmiðla er nú einu sinni að vera ekki óbrigðulir í þessum efnum. En ég held sem sagt að óhjákvæmilegt sé að vera meira vakandi framvegis en hingað til, og af þeim sökum hef ég leyft mér að flytja þá fsp. til hæstv. menntmrh., hvað líði framkvæmd þál. um íslenskukennslu í Ríkisútvarpinu frá 5. maí 1978.



Herra forseti. Sú þál., sem hér ræðir um og um er spurt, var, eins og kom fram í máli fyrirspyrjanda, samþykkt í þinginu 5. maí 1978, þ.e. fyrir u.þ.b. tveimur árum. Segir svo í þessari þál., eins og hún var ákveðin: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að sjá svo um að kennsla og fræðsla í öllum greinum móðurmálsins verði efld.“ Þetta var þál. eins og hún var samþykkt fyrir u.þ.b. tveimur árum. Ég hef aflað mér upplýsinga hjá þremur fyrrv. menntmrh., Vilhjálmi Hjálmarssyni, Ragnari Arnalds og Vilmundi Gylfasyni, um aðgerðir þeirra í þessu máli. Einnig hef ég fengið upplýsingar um íslenskufræðslu eða kennslu í útvarpi og sjónvarpi eins og hún er um þessar mundir. Vilhjálmur Hjálmarsson var menntmrh. í maí 1978, þegar þál. var samþ., og sat til ágústloka 1978. Hann segir mér að hann hafi ritað útvarpsstjóra og útvarpsráði bréf 22. júní 1978, þar sem hann greinir forráðamönnum útvarpsins frá samþykkt þál. og lætur í ljós vonir um að Ríkisútvarpið geri ráðstafanir í samræmi við ályktunina og sendi rn. skýrslu um gang málsins. Það verður ekki séð af heimildum, sem mér eru tiltækar, að útvarpsráð hafi aðhafst mikið í málinu til þessa, né heldur sýnist hafa verið um að ræða skjalfestan eftirrekstur málsins af hálfu menntmrn., svo að mér sé kunnugt. Hins vegar hefur útvarpsstjóri sent mér bréf sem er m.a. svar við þeirri spurningu sem ég óskaði að hann svaraði, hvaða kennsla og fræðsla fari fram í íslensku máli í útvarpi og sjónvarpi um þessar mundir. Bréf útvarpsstjóra er þannig, og ég les aðeins meginmál þess: „Íslenskir kennslu- og fræðsluþættir í útvarpi og sjónvarpi í þrengri merkingu eru fljóttaldir. Í útvarpi hefur verið fluttur um áratugaskeið þátturinn „Íslenskt mál,“ sem starfsmenn Orðabókar háskólans hafa séð um. Í þeim þáttum hefur mjög verið leitað upplýsinga til almennings um orð og orðtök, könnuð útbreiðsla og notkun og veittar margvíslegar skýringar. Þáttur þessi er fluttur vikulega meiri hluta ársins og jafnan endurtekinn. Þátturinn „Daglegt mál“ hefur einnig lengi verið á dagskrá útvarpsins í umsjá kunnáttumanna. Í honum er fjallað um íslenska tungu samtímans, mælt mál og ritmál. Þáttur þessi er stuttur, hér um bil 5 mín., tvisvar í viku árið um kring. Í sjónvarpi hefur í vetur verið á dagskrá þáttur um íslenskt mál. Er þar einkum um að ræða skýringar á myndhverfum orðtökum, en sjónvarp er hentugt tæki til slíkra skýringa. Umsjónarmaður þessa þáttar er Helgi J. Halldórsson cand. mag. Önnur hlið íslenskufræðslu, sem snýr ekki beint að hlustendum, er fræðsla sem veitt er því starfsfólki sem jafnaðarlega talar í útvarp og sjónvarp, fréttamenn og þulir. Hafa háskólakennararnir Baldur Jónsson og Óskar Halldórsson haldið slík námskeið með fréttamönnum og prófað nýja þuli. Segja má að sérhver manneskja sem talar í útvarp eða sjónvarp, leggi sinn skerf til málþróunar, góðrar eða illrar, en sérfróðir menn og vel að sér í íslensku máli stjórna dagskrárdeildum og hafa ætíð sýnt meðferð tungunnar áhuga, þó að sitthvað misjafnt fljóti með í þeim mikla orðaflaumi sem berst gegnum þessi tæki. Ótaldir eru loks erindaflokkar, einstök erindi og umræður sem beinlínis flytja fræðslu um íslenskt mál og bókmenntir.“ Þannig er bréfútvarpsstjóra, Andrésar Björnssonar, og hann ritar undir þetta sjálfur. Af þessu bréfi má sjá að Ríkisútvarpið miðlar nokkurri fræðslu um móðurmálið og hefur lengi gert. Nýjasti þátturinn um þetta efni er sjónvarpsþáttur Helga J. Halldórssonar, sem útvarpsstjóri nefnir í bréfi sínu og hv. fyrirspyrjandi nefndi. Sá útvarpsþáttur er tilkominn eftir að þál. var samþ. Ég vil geta þess í framhaldi af þessu, að í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. segir að opinberum fjölmiðlum skuli ætlað fræðsluhlutverk bæði í þágu skóla og fræðslu fullorðinna. Áður en til framkvæmda svo viðamikils máls kæmi þarf mikinn undirbúning, sem m.a. mundi felast í því að koma á virku samstarfi útvarpsráðs og fræðsluyfirvalda sem nyti stuðnings og velvilja fjárveitingavaldsins. Hér er um að ræða mjög mikilvægt stefnuatriði sem þó verður hvorki hrundið í framkvæmd undirbúningslaust né án sérstakra fjárveitinga, rétt eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda. Ég mun því leggja höfuðáherslu á vandaðan undirbúning málsins, bæði faglega og fjárhagslega, að svo miklu leyti sem það kann að koma í minn hlut að framkvæma þetta stefnuskráratriði og áður en til kemur framkvæmd á þessu stefnuskráratriði í verki. Að mínum dómi fellur aukin fræðsla um íslenskt mál í ríkisfjölmiðlum undir þá eflingu almennrar fræðslu sem stjórnarsáttmálinn gerir ráð fyrir á þessum vettvangi. Hins vegar er ég þess sinnis, að fræðsla um íslenskt mál mætti ganga fyrir öðru fræðslu- og kennsluefni, og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að hraða aðgerðum á því sviði öðrum fremur og þó þannig að vel sé vandað til slíkra framkvæmda. En ég hlýt enn að leggja á það áherslu, að aukin útvarpsfræðsla, hvort heldur er á sviði íslenskra fræða eða á öðrum sviðum, er ekki eingöngu háð hæfu starfsfólki, kunnáttumönnum í sérgreinum, heldur einnig samstarfsvilja dagskrárstjórnenda, fyrst og fremst útvarpsráðs, og nauðsynlegum fjárveitingunni. Ég endurtek því, að hvers kyns fræðsla í útvarpi og sjónvarpi er æskileg og það er mikið menningarmál, en útvarpi og sjónvarpi verður ekki breytt í fræðslustofnun án rétts undirbúnings bæði faglega og fjárhagslega, eins og ég hef áður sagt. Því miður get ég ekki að sinni svarað fsp. öllu ítarlegar en þetta.



Herra forseti. Svo mætti skilja orð hæstv. menntmrh. áðan að í útvarpsráði væri ekki ýkjamikið fjallað um íslenskt mál og málfræðslu. Þennan misskilning vil ég leiðrétta. Það liður varla sá útvarpsráðsfundur - mér er það kunnugt þar sem ég á sæti þar - að ekki sé fjallað um mál og málnotkun í útvarpi. Hitt er rétt, að ekki hafa orðið miklar breytingar á þáttum um íslenskt mál í útvarpi, en það hefur komið til breyting í sjónvarpi sem þegar hefur verið getið hér og er góðra gjalda verð að mínu mati. Hins vegar ættu menn að hafa það í huga, að útvarp og sjónvarp og aðrir ljósvakamiðlar verða aldrei annað en málspegill. Það mál, sem talað er í þessum fjölmiðlum, er í raun hvorki betra né verra en það mál sem þjóðin talar almennt. Það koma tugir manna fram í útvarpi daglega og yfirgnæfandi meiri hluti þeirra, sem þar koma fram, leyfi ég mér að segja, talar gott mál og rétt. Auðvitað er það ævinlega svo, að þar heyrast ambögur, svo sem prentvillur sjást í blöðum, en undan því er áreiðanlega erfitt að víkjast. Hér var á það minnst, að nota ætti útvarp og sjónvarp sem kennslutæki fyrir íslenskt mál í skólum. Ég vil í því sambandi benda á að erlendis hefur þróunin verið sú, að þar er ekki lengur sjónvarp í þeim venjulega skilningi notað sem kennslutæki, - sjónvarp getur aldrei verið kennari, það skyldu menn hafa í huga, heldur kennslutæki. Nú hafa myndsnældur og hljóðsnældur með kennsluefni rutt sér æ meira til rúms, þannig að eiginlegt skólasjónvarp, sem menn hafa verið að tala um í mörg ár, og skólaútvarp er ekki lengur talið heppilegasti möguleikinn til að koma þessu áleiðis. En það skyldu menn líka muna, að afar auðvelt er að gera kröfur til stofnunar eins og Ríkisútvarpsins um að auka efni af þessu eða hinu tagi. Víst væri áhugavert að auka nokkuð fræðslu um íslenskt mál, íslenska tungu og bókmenntir, bæði í útvarpi og sjónvarpi. En meðan þessari stofnun er haldið í fjárhagslegri spennitreyju lágra afnotagjalda þýðir ekki samtímis að gera sífelldar kröfur um aukið dagskrárefni og betra. Það verður að fara saman, að stofnunin hafi nokkurt fjárhagslegt svigrúm ef hún á að geta framleitt og skilað almennilegri dagskrá til notenda sinna sem henni er ætlað að þjóna. Ég held þó fyrst og fremst, ef við ætlum okkur að bæta, varðveita og viðhalda íslenskri tungu og góðu máli rétt töluðu verðum við að einbeita okkur að skólakerfinu og það verður að byrja snemma. Ég hygg að þar sé víða pottur brotinn og ástandið kannske öllu athugaverðara þar en í fjölmiðlum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Eins og fram kom í ræðu hans hefur hann í hyggju að taka þessi mál fastari tökum en gert hefur verið. M.a. skildi ég hann svo, að hann mundi greiða fyrir því, að málefnum tungunnar yrði meiri gaumur gefinn þegar í stað en maður hefði getað haldið, og má þá búast við því m.a. við þá fjárlágagerð, sem nú fer í hönd, að þar verði gert ráð fyrir að á síðari hluta þessa árs verði möguleikar á að fastráða mann eða menn til Ríkisútvarpsins í því skyni sem hér er um talað. Og einkum með skírskotun hans til málefnasamningsins held ég að það ætti ekki að vera neitt þar til fyrirstöðu, því að það er kjarni málsins að engum árangri verður náð í þessum efnum nema einhverju verði til kostað og einhver vinni þar að, og við vitum að hugsjónamennska og sjálfboðaliðastarf er löngu liðin tíð í sambandi við Ríkisútvarpið. Ég get undir það tekið hjá hv. 5. þm. Vesturl. að ríkisfjölmiðlar séu málspegill þjóðarinnar. En ég vil ekki undir það taka, að þeir séu ekki annað og meira en málspegill þjóðarinnar, vegna þess að ég tel að ríkisfjölmiðlar verði að hafa metnað í þessum efnum og verði að reyna að leggja töluvert á sig til að standa þarna framar, vera fyrir ofan meðallagið. Því miður hefur það verið svo um einstaka dagskrárgerðarmenn, þó að það sé algjör undantekning til allrar hamingju, að eftir því sem ég man best og veit best hefur íslenskri tungu þar verið misboðið. En ég lýsi ánægju minni yfir því, að hæstv. menntmrh. hefur metnað til að taka þetta mál föstum tökum. Ég vænti þess, að hann mæti þeim skilningi í ríkisstj. að hann hafi tök á að efla starfsemi Ríkisúrvarpsins að þessu leyti, eins og samþykkt Alþ. segir til um, og að á það verði fallist, að nokkurt fé verði veitt í þessu skyni á þeim fjárlögum sem nú bíða afgreiðslu.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta þann misskilning, sem kom fram í ræðu hv. 5. þm. Vesturl., sem er víst horfinn af fundi, að finna hefði mátt í ræðu minni ásakanir á hendur útvarpsráði í sambandi við íslenskt mál og að útvarpsráð hefði ekki áhuga á að íslensku máli væri sem best sinnt í útvarpi og að ekki væri töluð sem vönduðust íslenska í ríkisfjölmiðlunum. Að sjálfsögðu veit ég, og það kom einnig fram mjög rækilega í bréfi útvarpsstjóra sem ég kynnti áðan, að útvarpsráð og yfirstjórn útvarpsins yfirleitt leggja sig fram um, að svo miklu leyti sem í þeirra valdi stendur, að vanda flutning íslensks máls og gera miklar kröfur til þeirra fastráðnu manna sem flytja talað mál í Ríkisútvarpinu. Þetta er mér allt saman ljóst, og ég vona að það verði ekki misskilið, að ég hafi haldið öðru fram um yfirstjórn útvarpsins, útvarpsráð eða dagskrárstjórn. Það er auðvitað rétt, sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði, að talmálið í útvarpinu er að verulegu leyti spegill af málfari þjóðarinnar. Svo hlýtur auðvitað að verða, eins margir og koma þar fram og eins og dagskrárgerð fer fram, ekki síst fréttaþættir ýmsir. Hins vegar held ég að sé alveg nauðsynlegt að útvarpið hafi mikinn metnað á þessu sviði, sem ég hygg að það hafi, og geri allt sem það getur til að vera ekki aðeins spegilmynd af málfari þjóðarinnar, heldur líka fyrirmynd að góðu málfari. Ég get ekki heldur fallist á það, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl., að skólaútvarp sé ekki heppilegt. Ég tel þvert á móti að við þær aðstæður, sem við búum við í okkar strjálbýla landi, komi einmitt mjög til greina að nota útvarp og sjónvarp í því skyni að kenna og fræða, ekki aðeins um íslenskt mál, heldur margar aðrar greinar. Því er ekki að leyna, að fyrr á árum, á fyrstu árum útvarpsins, hygg ég að útvarpið hafi sinnt þessu meira. Ég man eftir því frá bernskuárum mínum, að það voru mjög myndarlegir þættir í útvarpinu, kennsluþættir í ýmsum tungumálum og kannske í fleiri greinum. Mér eru kunn nokkur dæmi um mjög merkilegan árangur af þessu skólaútvarpi, þó ég ætli ekki að rekja þau hér. Mér er kunnugt um t.d. einn skólabróður minn sem lærði ýmis mál sveitadrengur á Norðurlandi. Hann lærði ekki aðeins undirstöðu málanna í útvarpinu, heldur var hann, fær, þegar hann kom í menntaskóla, orðinn svo fær í sumum tungumálum að hann bar þar verulega af. Fræðslu sína hafði hann fyrst og fremst fengið í útvarpinu. Þannig þekki ég það af eigin reynslu og af reynslu samferðamanna minna, að skólaútvarp getur komið að gagni. Það kom að gangi í þessu tilfelli fyrir nær 40 árum, og ég er sannfærður um að það geti komið að sama gagni enn, því að aðstæður í landinu hafa þrátt fyrir allt ekki breyst þau ósköp að þetta eigi ekki við enn í dag. Varðandi aftur hitt, sem hv. fyrirspyrjandi var að hugleiða um ræðu mína og þar sem hann m.a. virtist gera þá kröfu til mín, að ég færi fram á að það yrði samþ. sérstök fjárveiting til þessara hluta í sambandi við fjárlög, þá held ég að ég verði að segja honum það í fullri einlægni og hreinskilnislega, að til þess eru engin tök af minni hálfu. Ég held að hv. fyrirspyrjandi skilji að það getur ekki' farið saman, að ég vilji undirbúa þetta mál vel fjárhagslega og faglega og rjúka svo til með einhverjar sýndartillögur um fjárveitingar í þessu máli. Ég held að það hljóti hver maður að sjá, sem er þá ekki þeim mun æfðari í alls konar stríðslyndi og karpi, að þetta getur ekki farið saman. En það get ég fullvissað hv. fyrirspyrjanda um, að ég hef áhuga á þessu máli og mun, eftir því sem mér endist ráðherraævi til, reyna að koma því skynsamlega í höfn. En ég vil fá að undirbúa þetta vel og skynsamlega, bæði faglega og fjárhagslega, eins og ég hef sagt, en ekki með neinum ærslum núna u.þ.b. sem afgreiðslu fjárlaganna er að ljúka.



Herra forseti. Ég hygg að mér verði virt það til vorkunnar, að þá sjaldan svo við ber að ég er sammála hv. þm. Halldóri Blöndal þegi ég ekki um það hér á Alþ. Fsp. hans var vel rökstudd, fyrri ræða hans ágæt. Að vísu játa ég að það hvarflaði aðeins að mér undir síðari ræðu hans að hætta við að taka til máls og hrósa honum. En þegar ég hafði vegið og metið ræðurnar tvær varð niðurstaðan eigi að síður sú, að þetta ætti hann skilið af mér. Ég er alveg viss um það, að enda þótt íslenskukennsla og íslenskuþættir í útvarpinu frá fornu fari og alveg fram á þennan dag hafi gert okkur geysimikið gagn til verndunar, fegrunar og göfgunar mæltu máli á Íslandi, þá var hitt miklu meira um vert, að menn voru valdir af hálfu Ríkisútvarpsins til að koma fram í útvarpinu, fastir starfsmenn og einnig íhlaupamenn, með tilliti til þess arna, að Ríkisútvarpið væri úrtakslaust skóli í góðu, tilgerðarlausu og hljómfögru íslensku máli. Hér kemur fleira til en málfræðin ein. Ýmsir fræðimenn hafa haldið því fram, svo sem ég hygg að hv. þm. Halldóri Blöndal sé fullkunnugt, að raunar höfum við aldrei fengið íslenska málfræði, heldur latneska málfræði þýdda á íslensku, sem að nokkru varð til þess að íslensk tunga var kúguð undir latneska málfræði. Hér kemur miklu fleira til en málfræðin ein: réttur og eðlilegur framburður íslenskrar tungu sem ávallt á að hljóma eðlilega. Og reynslan hefur sýnt að kennslan í skólunum, ekki bara í barnaskólunum og gagnfræðaskólunum, heldur líka í framhaldsskólunum, hefur viljað leiða til þess að myndast hefur einhvers konar gigtarhnútur milli tunguróta og meðvitundar, þannig að tjáning hefur ekki viljað verða nógu eðlileg að lokinni slíkri skólun. Hitt leyfi ég mér að staðhæfa, að á hinum síðari árum hefur viljað bregða nokkuð frá því að Ríkisútvarpið velji sér fasta starfsmenn til þess að annast þessa þjónustu, og gáið að því, hv. þm., að íslenska útvarpið og sjónvarpið er til þess að þar sé töluð íslenska, en nú hefur viljað bregða nokkuð frá því að starfsmenn séu valdir fyrst og fremst í þessu skyni. Eðli þessara fjölmiðla hefur breyst af skiljanlegum ástæðum. Það er ekki hægt að ætlast til þess að allar ungar stúlkur, sem uppfylla þau skilyrði sem sjónvarpið gerir um fagurt litaraft og yndisþokka, séu afburðavel mæltar á íslenska tungu einnig. Það væri meiri frekjan. Ég hygg að það væri létt verk, hefði ég tíma til þess, herra forseti, að rökstyðja það við hæstv. menntmrh., að því fari víðs fjarri að þessi meginsjónarmið hafi verið látin ráða yfirleitt við ráðningu starfsmanna hjá Ríkisútvarpinu, hvort heldur til hljóðvarps eða sjónvarps. Á þessu hefur verið slakað. Ég hygg að þáttur eins og sjónvarpsþátturinn, sem hér var um getið, sé góðra gjalda verður til íslenskukennslu, en fremur afkastalítill. Hitt væri miklu meira um vert, að starfsmenn þessara tveggja deilda Ríkisútvarpsins töluðu málið okkar lýtalaust og á eðlilegan hátt og væru með hverju orði sínu kennarar í notkun þessa okkar ástkæra, ylhýra máls, heldur en að fara að leggja peninga í sérstaka kennsluþætti umfram það sem verið hefur. Það hygg ég að sé aðalatriðið. Hitt má vera íhugunarefni, hvernig á því stendur að þeir virðast vera sjaldgæfari sem tala íslensku á eðlilegan og réttan hátt sem komnir eru yfir fimmtugt en hinir sem eru langt undir þeim aldri, og einnig það, að maður skuli heyra mál okkar hljóma yfirleitt fegurst og best og kjarnmest af vörum þeirra manna sem hafa tiltölulega skamma skólagöngu að baki.



Herra forseti. Hér er til umr. íslenskukennsla í Ríkisútvarpi. Ég vil fyrst lýsa þeirri skoðun minni, að ég er mjög fylgjandi því að íslenskukennsla eigi sér stað í Ríkisútvarpi, bæði í hljóðvarpi og sjónvarpi. Hitt skulum við líta á, að það er afskaplega erfitt að framkvæma tjáskipti í gegnum þessa umræddu fjölmiðla. - Ég bið 4. þm. Norðurl. e. afsökunar ef ég hef nefnt leiðinlegt orð, en við verðum stundum að taka inn ný orð í tunguna samhliða tækninni. Ég ætlaði að segja, að það, sem helst skortir e.t.v. út frá þeim sjónarhóli að auka orðaforðann hjá afkomendum okkar sem og okkur sjálfum, þ.e. að æfa meðferð málsins, er að því miður er það dálítið erfitt gegnum sjálfa fjölmiðlana. 5. þm. Vesturl. minntist á skólana í því sambandi að styrkja eða efla íslenskukennsluna. Ég er honum sammála í því að skólakennsluna þurfum við að athuga mjög vel með tilliti til íslenskunnar. Ég hef þá skoðun, að nemendur nú á tíð séu miklu síður látnir tjá sig standandi í báða fætur inni í skólastofu en áður var. Ég hef iðulega veitt því athygli að menn, sem eru sjötugir til sjötíu og fimm ára - margir þeirra manna sem tóku þátt í mótun ungmennafélagsstarfsins upphaflega -flytja snjallari og málríkari ræður en annars heyrast á landi hér. En úr því að spjallað er um Ríkisútvarp hér og kennslu, íslenskukennslu sérstaklega, hljótum við að leiða hugann að því, að andríki í málfari kemur auðvitað inn á atvinnusögu okkar. Unglingar fara hér um götur. Umhverfið, sem þessir unglingar lifa í, er tiltölulega fábreytt og gefur ekki tilefni til mikils orðavals, þrátt fyrir allan sinn fjölbreytileika, að því er sumir vilja halda fram, og allan hraða. Vegna ummæla áðan um fréttamennsku, útvarpsmenn, þá sem starfa við fjölmiðla, þá held ég að þeir vandi yfirleitt málfar sitt. Hins vegar ber þar ýmislegt til. Það eru miklar kröfur gerðar til þessara manna um starfshraða. Þeir verða að útbúa ýmsa þætti, ýmiss konar dagskrár með mjög skömmum fyrirvara, en eigi að síður eiga þeir auðvitað að ganga á undan með góðu eftirdæmi. Í flestum tilfellum hygg ég að þeir geri það. Ég held að ég hafi þessi orð ekki fleiri. En ég vil enda með því að segja, að ég hygg að það megi nota Ríkisútvarpið, þessa stóru og áhrifamiklu fjölmiðla okkar, frekar en gert er, ekki aðeins í íslenskukennslu, heldur og ekki síður í annarri kennslu.



Herra forseti. Á þskj. 204 hef ég leyft mér að flytja fsp. til hæstv. landbrh. Pálma Jónssonar um greiðslur úr ríkissjóði vegna Búnaðarþings. Fsp. er svo hljóðandi: „1. Hversu mikið var greitt úr ríkissjóði vegna nýafstaðins Búnaðarþings? 2. Hver voru: a) laun þingfulltrúa, b) annar kostnaður?“



Herra forseti. Fsp. hv. þm. er í tvennu lagi, eins og hann skýrði hér. Í fyrsta lagi: Hversu mikið var greitt úr ríkissjóði vegna nýafstaðins Búnaðarþings? Samkv. upplýsingum úr bókhaldi Búnaðarfélags Íslands námu greiðslur vegna Búnaðarþings 1980 alls 18 millj. 135 þús. kr. Búnaðarfélag Íslands er, eins og kunnugt er, ríkisstofnun og falla því þessar greiðslur á ríkissjóð. Í öðru lagi er spurt: a) Hver voru laun þingfulltrúa? b) Hver var annar kostnaður? Laun þingfulltrúa voru samtals 7 millj. 596 þús kr. Annar kostnaður, sem greina má í þrjá undirþætti, var samtals 10 millj. 539 þús. kr., þ.e. uppihaldskostnaður 7 millj. 410 þús., ferðakostnaður 1 millj. 929 þús, og annar kostnaður áætlaður 1 millj. 200 þús. kr. Samtals nema þessar greiðslur því, eins og ég sagði áður, 18 millj. 135 þús. kr. Með þessum orðum hygg ég að fsp. hv. þm. sé svarað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. mjög greinargóð svör, þar sem nákvæmlega var sundurliðað svar við því sem um var spurt, og er síst yfir því að kvarta. Hins vegar hygg ég að þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gefur, séu til þess fallnar að fleiri spurninga sé spurt. Fyrsta spurningin: Af hverju nýtur Búnaðarþing eitt þinga, að ég hygg, af þessu tagi þeirra einstöku forréttinda að þingfulltrúar þar eru launaðir af almannafé og ekki aðeins launaðir, heldur njóta þeir allra sömu fríðinda og hlunninda sem hv. alþm. njóta? Það má út af fyrir sig deila um hvernig slíkum hlutum skal fyrir komið og það hefur verið gert hér, en slíkt er auðvitað ekki til umr. hér. En það hygg ég að sé aðalatriði þessa máls, hvernig slíkt er til komið og hvers vegna nýtur Búnaðarþing eitt slíkra þinga forréttinda af þessu tagi. Ég spyr: Á fjögurra ára fresti er haldið þing fjölmennustu samtaka þessa lands, sem er þing Alþýðusambands Íslands, af hverju hafa ekki fulltrúar á Alþýðusambandsþingi sambærileg kjör? Af hverju er þeim ekki haldið uppi á almannafé og ekki aðeins að því er varðar laun, heldur ferðakostnað og hlunnindi önnur? Félag ísl. iðnrekenda hefur nýhaldið ársþing sitt. Iðnrekendur eru framleiðendur alveg eins og bændur. Af hverju njóta þeir ekki sömu fríðinda og forréttinda? Við getum haldið áfram: Neytendasamtök, skákhreyfing, slík samtök halda sín þing árlega, á tveggja ára fresti eða þriggja ára fresti. Það er auðvitað annar samjöfnuður, en hvers vegna hefur markalínan endilega verið dregin þarna og utan um þennan hring? Ég hef upplýsingar um það úr ríkisreikningi frá árinu 1978, A-hluta, að samtals námu greiðslur þá til Búnaðarfélags Íslands samkv. fjárlögum 181 millj. kr. og hálfri betur. Hins vegar var útgreitt 218 millj. eða nær 40 mill j. betur. Þetta er mikil hækkun. Það virðist vera að þarna sé frjálslega í almannasjóði gengið. Það virðist vera að þarna sé um að ræða óvenjulega, svo að ekki sé meira sagt: óvenjulega forréttindastétt. Auðvitað gætum við haft langt mál um greiðslur til landbúnaðar yfir höfuð að tala, greiðslur til þessara sérstöku samtaka. Við skulum láta það liggja á milli hluta að sinni. Ég held þó að lykillinn að skýringu á þessu sé fyrst og fremst einn: Einfaldlega röng kjördæmaskipan, einfaldlega sú staðreynd að misvægið er orðið svo mikið dreifbýlinu í hag að þeir, sem þaðan koma, eru farnir að koma sér fyrir í skjóli almannasjóða með hinum ótrúlegasta hætti. Verkalýðssamtökin sækja á hinn bóginn sitt fólk, sinn stuðning, sína félagslegu uppbyggingu í þéttbýlið þar sem vægi atkv. er allt að fimm sinnum minna, og enn þá hafa þau ekki komið sér svona fyrir hjá almannasjóðum. Ég er sannfærður um að lykillinn að þessu misræmi, skulum við segja, áður en við segjum misrétti, liggur þarna. Hann liggur í því, að misvægi atkvæða er orðið svo mikið og menn eru farnir að leyfa sér svo margt í skjóli þess misvægis og væntanlega í trausti þess að ekki verði breytt. Herra forseti. Ég vil segja að lokum, að ég er þeirrar skoðunar að ósæmilegt sé að ein tiltekin stétt, fulltrúar tiltekinnar atvinnugreinar komi saman á tilteknum fresti og haldi sitt þing á kostnað almannasjóða þegar það er ekki almenn regla í landinu. Nú má enginn skilja orð mín svo, að verið sé að amast við því að bændur eða yfirleitt nokkrir aðrir haldi þing, slíkt er alveg sjálfsagt mál, og þeir ráði ráðum sínum, meti sín mál og hyggi að fortíð og til framtíðar. Þetta gerum við öll í einhverju formi. En það er óeðlilegt og það er ósæmilegt að þessi hópur einn njóti sérstakra forréttinda, og ég fullyrði að þau forréttindi eru ekki smá. Mig langar að því leyti að segja eitt flokkspólitískt orð, að þetta er framsóknarmennska –- með litlum staf því að framsóknarmennirnir eru í fleiri flokkum en flokknum með stóra stafnum. Þetta er nákvæmlega það sem hér er farið að brydda á, ekki aðeins efnahagslegt misvægi, heldur óþolandi ranglæti, því að þetta blasir við nánast í hverju horni samfélagsins. Ég er sannfærður um að fulltrúar á Alþýðusambandsþingi, allur þorrinn, ég hygg að það sé á fimmta hundrað manns, hafa ekki vitað hvernig í pottinn er búið. Hvernig á þetta fólk að þola það að koma á sitt þing einu sinni á fjögurra ára fresti og greiða sjálft fyrir þegar önnur samtök með svipaðan tilgang, þ.e. þann að byggja upp góð lífskjör fyrir sitt fólk, koma og njóta hárra styrkja úr almannasjóðum? Hvernig eiga iðnrekendur að þola að þeir njóti engra slíkra styrkja þegar tiltekinn hópur nýtur styrkja? Ég er sannfærður um að fjöldi alþm. hefur ekki áttað sig á því til skamms tíma að svona væri í pottinn búið og t.d. gilti það um mig sjálfan, ég get þess vegna sagt þetta með góðri samvisku, þangað til maður mjög kunnugur þessu benti mér á það. Ég er að flytja þau skilaboð til hv. alþm. Hér er um óþolandi misræmi að ræða, óþolandi misrétti. Þetta skulum við afnema, þessu skulum við breyta og gera annað af tvennu: láta eitt ganga yfir öll hagsmunasamtök af því tagi sem við erum að tala um, eða sleppa öllum styrkjum. Ég mæli með síðari kostinum.



Herra forseti. Hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur bætt nokkuð við sínar fsp. og hefði vel mátt gera það í þeirri fsp. sem hann flutti þinglega. Hann telur að Búnaðarþing njóti þeirra réttinda eitt þinga eða eitt samkoma sem haldnar eru á vegum einstakra stétta að fá greiðslur af almannafé. Ég get játað að ég hef ekki kannað þá hlið málsins. Ég get þó sagt hv. þm. að Búnaðarþing er búið að starfa yfir 60 ár og ég hygg að þessi regla hafi ævinlega gilt. Ég get einnig sagt honum að Búnaðarþing er ekki sambærilegt við þau þing stéttasamtaka sem fjalla um kjaramál. Búnaðarþing fjallar ekki um kjaramál landbúnaðarins. Búnaðarþing er faglegs eðlis - samkoma sem fjallar um málefni sem varða t.a.m. landbúnaðarlöggjöfina og ýmsar breytingar á henni. Fundur á vegum landbúnaðarins, sem fjallar um kjaramál, er aðalfundur Stéttarsambands bænda. Samkomur á vegum bændasamtakanna njóta ekki framlags úr almannasjóðum. Hér er því um skilsmun að ræða sem hv. þm. hefur vafalaust ekki haft kunnugleika til að vita um. Hvort hér sé rétt að farið skal ég ekki fara frekar út í, en ég tel að Búnaðarþing hafi á undanförnum árum og áratugum veitt mjög mikilsverðar leiðbeiningar í starfi sínu og gert mjög mikilsverðar tillögur sem varða landbúnaðarlöggjöfina og ýmis fagleg málefni landbúnaðarins. Þessum þætti tel ég ekki að vert sé að kasta fyrir róða og við skulum ekki vanmeta þann þátt. Hv. þm. kallar þetta framsóknarmennsku. Þessi framsóknarmennska hefur þá viðgengist t.a.m. í þeirri ríkisstj. Sjálfstfl. og Alþfl. sem stóð í 12 ár og var nefnd viðreisnarstjórn. Ég get vel trúað því að hv. þm. vilji kenna þá ríkisstj. við framsóknarmennsku. Hv. þm. gat þess, að á fjárlögum tiltekið ár, sem ég því miður punktaði ekki hjá mér -  Ég skal ekki fara út í að rekja samanburð við aðrar stofnanir ríkisins, en það væri hægt að gera, og ég hvet hv. þm. til að gera slíkar athuganir sjálfur. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég tel að það sé sumpart af vanþekkingu, að öðru leyti af óaðgæslu og e.t.v. sumpart af fleiri orsökum runnið að hv. þm. telur þessa hluti ósæmilega og óþolandi.

Hvaða fleiri forsendur?

Ég ætla ekkert að útskýra það frekar. Ég get vel búist við því að útskýringar hv. þm. sjálfs séu næg skýring fyrir aðra hv. þm. Hitt er svo næsta hlægileg og langsótt skýring, að undirrótin að þessum hlutum sé það sem hv. þm. kallar röng kjördæmaskipun. Ég ætla að það sé hæfilega fjarstæðukennt til þess að láta þeim aths. hv. þm. ósvarað við þessa umr.



Herra forseti. Í svörum við þessari fsp. hefur komið í ljós hvílíkur hofmóður fylgir oft þeim mönnum sem ræða um landbúnaðarmál og þykjast vilja verja þá stefnu sem rekin hefur verið í þjóðfélaginu á undanförnum árum í þeim efnum. Ég vil taka undir það, sem fyrirspyrjandi kom inn á áðan, að það er í hæsta máta óeðlilegt að ein stétt njóti þess að hafa þing á fullum launum hjá ríkinu. (Gripið inn í; Ein stétt?) Búnaðarþing, er það ekki? Já, það eru aðeins bændur sem þangað kjósa. Þetta skiptir tugum millj. Ég hygg að kalla mætti það óþrif að fara svona með fjármuni. Það skiptir engu máli hvort það hafi verið gert í áratugi eða ekki, það á að afnema svona lagað á meðan aðrir njóta þess ekki líka. Hvað með Sjómannasamband Íslands eða Landssamband ísl. útvegsmanna? Mér er kunnugt um að á þeirra þingum er fjallað um fiskveiðistefnu og löggjöf einnig - þá löggjöf sem snertir félagsleg málefni sjómanna og einnig löggjöf er snertir útvegsmenn. Það vill nú svo vel til, að ég hef lesið allar ályktanir og samþykktir og erindi Búnaðarfélagsins og mér sýnist ekki að þar hafi neitt merkilegra skeð en skeður á almennum þingum öðrum, eins og t.d. Sjómannasambandsþingi og þingi Landssambands ísl. útvegsmanna. Ég vil að fram komi hér að mér finnst þetta óeðlilegt og úr því að verkalýðssamtökin eða þing annarra greina njóta ekki þessara forréttinda á að fella þau niður.



Herra forseti. Ég hef nú reyndar ekki ætlast til mikils af hv. Alþfl.-mönnum um þekkingu á landbúnaðarmálum. Hitt hefði ég getað látið mér detta í hug, og það hygg ég sé sammerkt með hv. alþm., að þeir vissu helstu félagsmálalínurnar í kringum atvinnustéttirnar í þessu landi. En þetta virðast þó þessir virðulegu menn ekki einu sinni vita. Og þegar þessi vitneskja er ekki fyrir hendi sætir það að sjálfsögðu ekki neinni furðu þó að málflutningur þeirra sé brenglaður og það m.a.s. meira en lítið brenglaður. En svo að ég taki þá ofurlítið í skóla, svo þeir þurfi ekki alltaf að vera að rugla saman sömu hlutunum og éta þá hvorir upp eftir öðrum, eru þeir alls ekki að bera saman hliðstæð félagasamtök. Ef þessir hv. ræðumenn vilja gera það eru hliðstæð félagasamtök Stéttarsamband bænda og Alþýðusamband Íslands. Það er sammerkt með báðum þessum félagasamtökum að þau greiða fyrir fundi sína og þann kostnað sem af þeim leiðir, og fyrir þann kostnað eru félagsmenn þessara samtaka skattlagðir. Þetta vita börn í barnaskólum, a.m.k. sem hafa gengið i þá á annað borð, þannig að það ætti ekki að þurfa að vera mikið að kenna þessum hv. þm. - En ef svo er tekin önnur hliðstæða, þá er t.d. um að ræða Búnaðarfélag Íslands og Fiskifélag Íslands. Greiðslur til þessara tveggja félagsstofnana atvinnuveganna eru með alveg nákvæmlega sama hætti, á þeim er enginn munur. Ég ætla ekkert að bera það saman hvor upphæðin er hærri eða lægri, það skiptir ekki neinu máli. Þetta eru samstofna félagaeiningar. En hv. fyrirspyrjandi var að tala um að alþm. hefðu nákvæmlega sömu kjör og búnaðarþingsfulltrúar. Ég kannast ekki við það. Ég er trúlega eini atvm. sem sit líka Búnaðarþing og gerði það á þessum vetri. Ég kannast ekki við að það séu sambærileg kjör og held að enginn hafi heldur ætlast til þess. Það má með ýmsum hætti meta það, hverjar eru launagreiðslur til Búnaðarþings og hversu eðlilegar eða óeðlilegar þær eru. En það má kannske minna hv. fyrir spyrjanda á það, eins og það var þá mikill búhnykkur, sem minnihlutastjórn Alþfl. gerði rétt fyrir kosningarnar þegar hún afsalaði sér verðbótum á laun, sem þeir heiðursmenn hirtu reyndar svo þegar kosningunum var lokið og nýr mánuður byrjaður. Þær verðbætur, sem þarna var um að ræða, voru um það bil hálf laun eins búnaðarþingsfulltrúa. Svo geta menn borið þetta saman við kjör sín á Alþingi. En hv. fyrirspyrjandi talaði alveg sérstaklega um hve frjálslega væri gengið í sjóði af hendi Búnaðarfélags Íslands. Það er gert með þeim hætti, eins og við vitum, að gengið er frá fjárlögum og þær aukagreiðslur, sem þar koma umfram, eru með alveg nákvæmlega sama hætti og gildir með alla aðra starfsmenn ríkisins, að þær eru greiddar eftir þeim verðlagshækkunum sem verða á árinu. Það eru engar aðrar aukagreiðslur inntar af hendi til Búnaðarfélags Íslands. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, herra forseti, en ég vænti þess, að þessir hv. ræðumenn kynni sér betur alla málavöxtu áður en þeir fara næst að spyrja um málefni í íslenskum landbúnaði.



Herra forseti. Það virðist vera einkenni á þeim einstaklingum, t.d. hv. þm. sem taka að sér að verja þessa tilteknu atvinnugrein, að leika sér að því að brigsla öðrum um vanþekkingu. Það er ævinlega af „vanþekkingu“ spurt, af „vanþekkingu“ talað og af „vanþekkingu“ um mál fjallað. Hæstv. landbrh. lýsti því áðan, hvað gerist á Búnaðarþingi. Á þessum vetri voru fluttar af því fréttir í fjölmiðlum um nokkurra vikna skeið og fóru sennilega ekki fram hjá neinum landsmanni. En hvað haldið þið, herrar mínir og hv. þm., að gerist á t.d. þingi eins og þingi Alþýðusambands Íslands? Halda menn að þar sé einvörðungu verið að fjalla um kjaramál, eins og mátti skilja á máli hæstv. landbrh.? Ég vil ekki taka mér orð í munn eins og að um vanþekkingu sé að ræða, en ég get upplýst hann um að þingið er nákvæmlega eins upp byggt og það er verið að fjalla um nákvæmlega sömu hlutina. Það hef ég lesið í blöðum. Það er aðeins um hagsmuni tveggja stétta að ræða, en eðlismunur og efnismunur er enginn. Þetta veit ég að hæstv. ráðh. veit. Og þá er næsta spurning um þetta:  Það vita allir sem vilja vita það, og sérhver hv. alþm. veit það og ég held líka sá ræðumaður sem var næstur á undan mér, að bændur njóta að þessu leyti sérstæðra og mjög óvenjulegra forréttinda sem aðrar atvinnustéttir njóta ekki. En lykillinn er auðvitað sá og hefur verið, að bændur hafa leikið þann sérstaka leik að þeir eru framleiðendur, flokkast með atvinnurekendum þegar á því þarf að halda, en þeir eru launþegar, eins og sést á þeirri viðmiðun sem laun þeirra eru reiknuð eftir. Og hér leika þeir sama leikinn: Þeir eru bæði með Búnaðarþing framleiðendamegin og með stéttarþing launþegamegin. Þannig er leikurinn. Ég verð, herra forseti, að fá að gera aths. við aðeins eitt atriði enn. Ég sagði að það hefði verið 40 millj. meira greitt út samkv. ríkisreikningi en fjárlög gerðu ráð fyrir. Í fjárlögum var auðvitað gert ráð fyrir tiltekinni verðlagsþróun, en þetta bætist síðan við. Það er alveg rétt hjá hæstv. landbrh. að svona eyðsla er langt frá því að vera einsdæmi, því miður. Við vitum engu að síður að hluta af því verður ekki við ráðið, en annar hluti stafar af hreinni óstjórn. Við ættum þess vegna að spyrja um það þarna eins og alls staðar annars staðar hvað á seyði sé. 



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega hvort rétt er eða rangt að greitt sé til Búnaðarþings úr almannasjóðum, eins og hér er um talað. Ég hef mína skoðun á því eigi að síður. En mig langar til að gera örstuttar aths. út af tvennu sem kom fram. Mér finnst ekki æskilegt að þeir fulltrúar bændastéttarinnar, sem hér telja sig vera á þingi, séu að setja ofan í við hv. þm. sem vilja leita sér upplýsinga um tiltekin mál eða málaflokka. Fróðleikur allur er af hinu betra og menn eiga ekki að vanmeta fsp. eða vera með skítkast í garð þm. þó að þeir vilji leita sér upplýsinga um hin tilteknu mál. Ég tel það vera af hinu góða og sýni þveröfugt við það sem hv. þm. Egill Jónsson var að tala um - að menn vilja kynna sér málin og vita hvernig þau standa. Ég get bætt því við, að ég vissi fyrir löngu hvernig þessu máli var háttað, en auðvitað er það svo í öllum flokkum að menn vita mismunandi mikið. - Mér finnst það sem sagt ekki vera neitt málefnum bænda eða fulltrúa þeirra til framdráttar að vera með ádrepur í garð þeirra þm. sem vilja leita sér upplýsinga um tiltekin málefni innan landbúnaðarins eða þeirrar greinar. Hin aths. var við þau ummæli sem hv. þm. Vilmundur Gylfason kom með áðan og ég get ekki stillt mig um að mótmæla harðlega þó við séum flokksbræður. Það er sú fullyrðing hans að þetta, sem hann telur vera af hinu illa, sé til komið vegna þess að það sé röng kjördæmaskipun í landinu og misvægi atkvæða, eins og hann orðaði það, sé lykillinn að því hvernig hér hefur til tekist, óréttlætið sé orðið svo mikið að það sé ekki þolandi og þetta sé einn anginn af því. Ég mótmæli því harðlega. Ég vil ekki syndga upp á náð hæstv. forseta, eins og hv. þm. Vilmundur Gylfason gerði, en það væri ærið tilefni til að ræða það mál eitt og sér og taka langan tíma í það sem menn kalla misvægi atkv. og ranga kjördæmaskipun. Ég fyrir mitt leyti held því stíft fram, að það sé ekki til það misvægi varðandi atkv. sem hv. þm. Vilmundur Gylfason heldur fram og fleiri, - hann er ekki einn um það, það væri í tagi ef hann væri einn um það, en þeir eru því miður fleiri sem halda því fram að dreifbýlisfólk hafi allt of mikil áhrif á löggjafarsamkomuna. Þetta er alrangt. Þessu er þveröfugt farið. Þéttbýlissvæðin á Reykjavíkurhringnum, sem telja sig afskipt, hafa of mikil áhrif á löggjafarsamkomuna. Það má svo spyrja hvort slík séu áhrif þm., þessara kjördæma, það geta menn gert upp við sig. En eigi að síður hefur það svæði á Suðurnesjunum, sem ég nefndi áðan, of mikil áhrif á löggjafarsamkomuna og það sýna einmitt merkin. Ég vildi ekki láta hjá líða að mótmæla þessu harðlega, og ég mun gera það í hvert einasta skipti og hvaðan sem slík rödd kemur, frá hvaða flokksmanni sem það kemur.



Herra forseti. Þetta verður áframhald af ræðu Karvels hjá mér. Það var þetta með misræmið, eins og hv. þm. Vilmundur Gylfason orðaði það, og síðan var hann kominn út í misrétti. Við erum alltaf að tala um misrétti hérna. Ég tók t.d. með mér nokkur þingmál af borðinu mínu. Hér er þáltill. frá hv. þm. Karvel Pálmasyni o.fl. um athugun á úrbótum í flugsamgöngum við Vestfirði. Sjaldan þurfa hv. þm. búsettir í Reykjavík að fljúga vestur á Vestfirði, sem betur fer. Hér er 77. mál. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson o.fl. flytja það mál, frv. til l. um niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa. Hvar er það aðallega sem slík upphitun húsa fer fram? Er það ekki úti á landi þar sem eru svo margir þm., þar sem eru svo fáir kjósendur á bak við hvern þm. að þeir hljóta að ráða öllu í þessu þjóðfélagi? Hér flytur hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir frv. til l. um breyt. á lögum um söluskatt. Það er verið að tala þar um að lagður sé söluskattur á flutningskostnað út á land. Er þetta ekki misrétti? Þetta er kannske misræmi og kannske misrétti líka. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason o.fl. flytja till. til þál. um málefni farandverkafólks. Hvaðan kemur farandverkafólkið fyrst og fremst? - Það mætti tala um fsp. sem Salome Þorkelsdóttir hefur flutt til samgrh. um símamál í Kjalarnes- og Kjósarhreppum. Ég er með eitt mál hérna. Það eru Egill Jónsson og Halldór Blöndal sem flytja þál. um jöfnun húshitunarkostnaðar. Það er alveg það sama. Meiri hlutinn af þingmálum, sem hér eru flutt, er um misrétti, ekki að landsbyggðin hafi of mikið, heldur að hún hafi of lítið. Það sjá allir, bæði kratar og aðrir. Við ræðum sjálfsagt síðar, við hv. þm. Vilmundur og Karvel, um misvægi atkv. En ég ætla bara að benda fyrirspyrjanda á að víða er misréttið.



Herra forseti. Það er engin furða þótt hv. alþm. Alþfl. kveinki sér undan því, að ég segi frá því hér hver voru viðbrögð þeirra 1. jan. varðandi þeirra eigin laun. Þetta er það sem þeir kalla nauðvörn í sambandi við þessi mál, þó að það sé rifjað upp hvernig þeir haga sér sjálfir þar sem þeir ráða. Oft er það svo, að margur heldur aðra í sínum eigin sporum. Ég hygg að það sé skýringin á því, vegna hvers þessir menn álíta að Búnaðarfélag Íslands fari jafnfrjálslega með peninga og þeir hafa lýst hér. Það verður að sjálfsögðu ekki löng kennslustund núna fyrir hv. fyrirspyrjanda, en enn þá heldur hann samt áfram að rugla. Hann er að tala um að Búnaðarfélag Íslands sé framleiðendafélag og Stéttarsamband bænda sé aftur hagsmunafélag. Búnaðarfélag Íslands er fagfélag og málefni þess eru fyrst og fremst þess eðlis. Búnaðarfélag Íslands og Búnaðarþing fjalla um allt önnur mál en kjaramál og allt önnur mál en framleiðslumál. Þetta er sú vegna Búnaðarþings. 1380 samkunda sem fjallar fyrst og fremst um löggjöfina sem snertir landbúnaðinn og svo, eins og menn vita, stjórn á Búnaðarfélagi Íslands. Það hljóta að vera einhver takmörk fyrir því sett, hvernig menn geta komið hér upp hvað eftir annað og ruglað jafnmikið í kringum þessa félagauppbyggingu og hv. Alþfl.-menn hafa gert. Úr því að þeir eru svo ákaflega vel settir að hafa hv. þm. Karvel Pálmason í sínum flokki, sem segist hafa vitað þetta allt saman fyrir lifandi löngu, held ég að hann ætti að miðla öðrum hv. þm. Alþfl. einhverju af vitneskju sinni þannig að þeir þyrftu ekki endilega að nota Alþingi Íslendinga til skólagöngu i einföldustu þáttum í íslenskri félagsmálapólitík.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar merkilegu umr. Ég vil aðeins taka undir það, sem ég tel alveg réttmætt hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni, að það er síst að lasta að menn leiti sér upplýsinga og spyrjist fyrir um þau efni sem þeir eru ekki nægilega vel heima í. Ég vil svo að öðru leyti minnast á aths. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, þar sem hann er enn með aðdróttanir í garð tiltekinnar stofnunar, Búnaðarfélags Íslands, og rekur til þess að munur er á fjárlögum 1978 og ríkisreikningi þess árs sem nemur 37 millj. kr., eftir því sem hann segir. Segir hann að hluti af þessu sé vegna eðlilegra orsaka, en hluti vegna óstjórnar.

Ég er að tala almennt um mun á ríkisreikningi og niðurstöðum fjárlaga.

Ég held að ég hafi skilið hv. þm. rétt áðan. Hann hefur kastað þessari aðdróttun í garð Búnaðarfélags Íslands. Ég kom upp í þennan ræðustól til að óska eftir því, að hv. þm. geri grein fyrir því, ekki á þessari stundu, heldur síðar, vegna þess að nú á ég að heita yfirmaður þessarar stofnunar, að hve miklu leyti Búnaðarfélag Íslands hefur eytt fjármunum vegna óstjórnar á undanförnum árum.



Herra forseti. Það er dálítið merkilegt þegar einhver hv. þm. fer að ræða um landbúnaðarmál, m.a.s. þegar þeir eru að spyrjast fyrir um landbúnaðarmál, óska eftir einföldustu upplýsingum sem eiga að liggja fyrir og sjálfsagt er að gefa, að upp rísa einstaka þm. ævinlega þegar þessi mál ber á góma og hreyta ónotum í allar áttir og skömmum. Það er eins og þessi málaflokkur sé þannig og þess eðlis að ekki megi um hann tala eða finna að neinu í þeim efnum, jafnvel þó um augljósa galla sé að ræða í framkvæmd þessarar atvinnugreinar og stórkostlegan kostnað. Andsvörin eru hatursfull og viðhaft er mikið offors og viðbrögðin þannig af hálfu sumra manna, sem telja sig vera málsvara bænda, að bændum er áreiðanlega síst greiði gerður með málflutningi af því tagi. Það hefur margt verið furðulegt sagt í þessu máli. Það hefur mest borið á skömmum í garð hv. þm. Vilmundar Gylfasonar fyrir að leyfa sér að koma hér upp og óska eftir upplýsingum. Má ekki einu sinni leita upplýsinga varðandi hlut eins og kostnað við Búnaðarþing, sem er mikill? Ég heyrði ekki niðurstöðutöluna, kannske 20 millj. Mér finnst það lágmarkið að menn megi koma hér og spyrja. Ég undrast þegar svörin eru m.a. af því tagi að menn ættu að leita sér sem fyllstra upplýsinga áður en þeir spyrja. Til hvers eru menn að spyrja? Til þess að fá að vita það sem þeir vissu ekki fyrir. Það er síst ástæða til að álasa mönnum fyrir að spyrja í þeim tilgangi, því að spyr sá sem ekki veit. Sá sem veit þetta allt saman þarf auðvitað ekki að koma hér upp og spyrja. Þess vegna á fyrirspyrjandi ekki að fá skammir og ónot í sinn garð, heldur upplýsingar og útskýringar hjá þeim mönnum sem þykjast vita alla skapaða hluti. Ég hef ekki heyrt neinar skýringar af hálfu þm. um þetta efni, heldur þveröfugt: útúrsnúninga og illsku og hatursfullan málflutning sem alls ekki á hér heima.

Var ræðumaður við þegar landbrh. svaraði fsp.?

Ég var hér inni þegar hæstv. landbrh. var að svara. Ég missti af fyrsta hlutanum, en hann hefur líka talað í dálítið öðrum tón en hv. þm. sem er að grípa hér fram í, og honum er velkomið að gera það.

Væri þá ekki eðlilegt að þm. kynnti sér svar ráðh.?

Vill ekki hæstv. forseti gefa hv. þm. orðið næst á eftir mér? Mér leiðist hálfpartinn þetta kvak í mönnum sem allt þykjast vita best án þess að það hafi nokkurs staðar komið í ljós. En hvers vegna þarf hv. Alþ. að styðjast við lagavinnu Búnaðarþings? Hv. Alþ. setur lög um alla mögulega og ómögulega hluti í þjóðfélaginu. Til hvers þarf það þá að styðjast við þing eins og Búnaðarþing, sem fjallar um landbúnaðarmálin? Getur ekki hv. Alþ. fjallað um þau mál líka án aðstoðar og leitað sér upplýsinga, eftir því sem þörf krefur, hjá þeim sem vitið hafa eða þykjast hafa? Spurningin er þessi: Er Búnaðarþing opinber stofnun og á ríkið að greiða fyrir aðrar stofnanir en þær sem eru á þess snærum? Það er spurningin. Og mér finnst ekkert óeðlilegt, þó að spurt sé, og heldur ekkert óeðlilegt, reyndar nauðsynlegt að taka þessi mál öll til endurskoðunar, jafnvel þótt Búnaðarþing hafi starfað í 60 ár með þeim árangri í landbúnaðarmálum sem við blasir. Það er rétt, að bændur í þessu landi hafa allmikla sérstöðu. Mér dettur ekki í hug að veitast að þeim í einu eða neinu. En þeir eru atvinnurekendur stundum, það er rétt. 



Herra forseti. Ég skal ekki gera þessa umr. öllu lengri. Þó vildi ég segja örfá orð til að fullkomna framsóknarkórinn, eins og minnst var á áðan. Ég vil segja það fyrst, að sem nýliði á Alþ. verð ég að viðurkenna að þegar málefni landbúnaðar ber á góma gerast menn dálítið æstir. Ég nefni engin nöfn. Þetta á við fjölmarga, bæði þá, sem eru dyggir talsmenn landbúnaðar, en ekki síður um hina sem stundum láta falla orð í garð landbúnaðar á þann veg að ýmsum landbúnaðarmanninum líka þau ekki. Ég ætlaði að segja að þegar málefni landbúnaðarins hefur borið á góma í þinginu gerast menn dálítið æstir. Ég vil taka undir orð hv. síðasta ræðumanns, sem hljóðuðu eitthvað á þá leið, að ekki væri til framdráttar málefnum landbúnaðar að viðhafa æsingaumræður. En það er ekki sama hvernig umr. ber að, það skal viðurkennt. Ég veit ekki betur en Alþfl.-menn viðurkenni að landbúnaðurinn eigi við afskaplega mikil vandamál að stríða. Alþfl.-menn hafa sagt iðulega að sá vandi væri ekki bændum að kenna. En þá komum við að málefnum Búnaðarþings. Búnaðarþing starfar á þann hátt að þar koma saman fjölmargir aðilar, og þá fyrst og fremst bændur sjálfir, og ræða sín mál, mál fortíðar, nútíðar og framtíðar, eins og hv. þm. Vilmundur Gylfason orðaði það áðan. Hv. síðasti ræðumaður taldi ekki eðlilegt að Alþingi Íslendinga tæki ráðum Búnaðarþings. Ég er ósammála.  En um vandamál landbúnaðar í heild er kannske ekki tilefni til umr. hér. Ég vil einungis að lokum segja það, að ég skora á alla þá, sem taka þátt í umr. um landbúnaðarmál eftirleiðis, að leita sannleikans, reyna í sátt og samlyndi að komast til botns í því, hvernig við á allra bestan hátt getum rekið blómlegan landbúnað í þessu landi í sátt við alla þjóðina.



Herra forseti. Aðeins örstutt. - Það er eitt af einkennum þeirrar framsóknarmennsku, sem við klínum m.a.s. á sauðmeinlausustu íhaldsmenn á staðnum, að rangfæra það sem sagt er, snúa út úr því og kasta því svo fram eins og það hafi verið sagt. Ég hef aldrei orðað það svo, að á hv. Alþ. ættum við ekki að taka góðum ráðum og tillögum frá öllum þeim sem gerst mega vita, og alls ekki sagt að við ættum að hundsa það sem Búnaðarþing lætur frá sér fara í þeim efnum, þótt að sjálfsögðu beri að taka það með gagnrýnu hugarfari. Ég er sammála hv. þm. um að við eigum að teita sannleikans eins og við getum. En eins verðum við þó að gæta, þess að finna hann ekki. Það er eitt það hættulegasta sem maður finnur, sannleikurinn. Það sjáum við á ofsatrúarmönnum og pólitíska kreddudótinu. Þeir hafa fundið sannleikann, ganga með hann í vasanum og fletta síðan upp á honum þegar á honum þarf að halda. Þannig haga framsóknarmennirnir sér líka. Þeir hafa fundið hinn endanlega sannleika í landbúnaðarmálum og þess vegna má ekkert á hann minnast, því að allt það hlýtur að vera rangt sem er breyting á því sem fyrirvar. Við eigum að leita að því sem við teljum að sé réttast, en við megum ekki finna hina endanlegu lausn sem síðan og þaðan af verði óbreytanlegar staðreyndir.