Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Efni þessa frv. er í aðalatriðum skýrt í grg., en það fjallar um að heimila ríkinu að selja jarðir sínar, bæði jarðeignir jarðakaupasjóðs og þjóð- og kirkjujarðir, að undanskildum þeim jörðum, sem um er getið í 2. gr. frv. Það hefur komið í ljós, eins og raunar vænta mátti, að meðan kreppan stóð yfir neyddust ýmsir bændur til þess að selja ríkinu fasteignir sínar. Það var ekki nema um tvennt að ræða fyrir þá, annaðhvort að selja jarðirnar einstaklingum og verða ef til vill að flytja burt af þeim um leið, eða að selja þær jarðakaupasjóði og sitja áfram með þeim kostum, sem í boði voru af hans hálfu. En nú hefur fjárhagur margra bænda batnað mjög, og hafa því komið fram margar óskir um það, að þeir gætu fengið jarðirnar keyptar að nýju með sömu kjörum og þær voru seldar. Við flm. þessa frv. sjáum ekki ástæðu til annars en að þetta sé heimilað, einkum þar sem við teljum tvímælalaust heppilegra, að jarðir séu í eigu ábúanda en að þær séu setnar af leiguliðum. Reynslan hefur líka sýnt það og sannað, að sjálfseignarjarðir hafa almennt verið miklu betur setnar en hinar. - Annars sé ég ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta að sinni, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. - Mér finnst ástæða til þess að ræða ofurlitið þetta frv., sem hér er komið fram. Mér finnst, að þarna hafi verið tekin upp einkennileg stefna og í grg. komi fram fyrirhyggjuleysi flm. Mér þykir horft of skammt fram í tímann af þeim með þessu frv. Þeir hafa hugsað, að það væri eðlilegt og gott, að ríkið bjargaði bændum á krepputímum með því að kaupa af þeim jarðirnar og lofa þeim að búa á þeim áfram. Nú í augnablikinu hafa kjörin hins vegar batnað, og þá vilja þeir þegar selja bændum jarðirnar aftur. Nú vil ég spyrja hv. flm., hvað þeir hugsa sér að taki við eftir þetta stríð. Ég býst við því, að allir þeir hv. þm., sem bera hag landbúnaðar okkar fyrir brjósti, séu ærið hugsandi út af því, hvernig fara muni fyrir honum eftir stríðið, þegar ríkið hefur á þessum tímum þurft að hlaupa undir bagga með landbúnaðinum með því að veita tugir milljóna kr. til þess að bæta upp afurðasöluna. Það má að vísu búast við, að allt gangi sæmilega fyrir honum fyrstu tvö árin eftir stríðið, á meðan verið er að bæta úr mesta hungrinu, en að þeim tíma liðnum býst ég við, að ekki líði á löngu, áður en ný landbúnaðarkreppa skellur yfir, og væri því heppilegra að athuga, hvernig helzt væri að mæta þeirri kreppu. Annars hefur fjöldi jarða verið sprengdur upp í verði af ýmsum bröskurum og þá helzt af auðmönnum héðan úr höfuðstaðnum. sem hafa sótzt eftir því að koma fé sínu í alls konar fasteignir. Hvernig á þetta svo að bera sig, ef það yrði gert að kjörorði, sem allir stöguðust á hér á árunum, að allt yrði að bera sig? Ég er ærið hræddur um, að það mundi koma fljótt að því, að grípa þurfi aftur til sömu ráðstafana og gerðar voru í síðustu kreppu. Ég held því, að það sé skammsýni að selja nú jarðir ríkisins, og að það geti orðið bagalegt, ekki sérstaklega fyrir ríkið sjálft, heldur einkum fyrir ábúendur jarðanna. Ég held, að það sé áreiðanlega hægt að skapa þeim öruggari kjör sem leiguliðum ríkisins en eigendum jarðanna, því að ef þeir væru jarðeigendur, gætu þeir braskað með jarðirnar eða lagt mikið í kostnað við byggingar á jörðinni og flosnað svo upp á næsta krepputímabili. Ég á því bágt með að skilja, hvernig stendur á því, að fram skuli koma frv. til l. um sölu á jarðeignum ríkisins til bænda, því að það yrði hvorki bændum né ríkinu til góðs. En hvernig stendur á því, að ekki kemur heldur fram frv. til að tryggja þeim bændum, sem búa á jörðum annarra eigenda en ríkisins, rétt til þess að eignast ábýlisjarðir sínar? Það hafa verið allmikil brögð að því á síðustu tveimur árum, að einstakir auðmenn hafa keypt jarðir og látið bændur sitja þær áfram sem leiguliða. Þarna er hætta á ferðum. Þarna er verið að glata eignarrétti bænda á jörðunum í hendur einstakra braskara, sem þurfa að koma sínum of miklu peningum fyrir á sem tryggastan hátt. Hvers vegna er ekki borið fram frv. til að tryggja bændum eignarhald á þessum jörðum? Það hefði mér fundizt standa næst þeim, sem vilja gera bændur sjálfstæða, og sérstaklega væri ástæða til þess að losa leiguliða úr þeim ábúðarsamningum, sem þeir hafa gert núna í stríðinu. Ég hefði heldur viljað sjá koma fram frv. í þessa átt heldur en að auka þessar slæmu afleiðingar stríðsins með því að samþ. þetta frv. Ég veit ekki, hve margir íslenzkir bændur eru nú leiguliðar á jörðum einstaklinga, en ég gæti trúað, að það væri um það bil 1/3 hluti allra íslenzkra bænda. Hvers vegna ekki að hjálpa þessum mönnum til að kaupa ábýlisjarðir sínar, ef það vakir fyrir hv. flm. að fjölga sjálfseignarbændum? Hvernig stendur á því, að ríkið, sem mun tvímælalaust vera skásti jarðeigandinn gagnvart leiguliðum, skuli eiga að selja sínar jarðir, um leið og það er viðurkennt af hálfu flm., að það hafi verið nauðsynleg ráðstöfun, að ríkið keypti þær, þegar kreppan stóð sem hæst? Halda hv. flm. ef til vill, að það komi aldrei framar kreppa?



Herra forseti. - Þótt ég búist við, að þetta frv. fari til þeirrar n., sem ég á sæti í, þykir mér rétt að fara um það nokkrum orðum nú þegar, sérstaklega vegna ummæla í grg. frv. Ég verð nú þegar að láta þá skoðun í ljós, að ég hygg, að þetta frv. verði síður en svo til hagsbóta fyrir íslenzka bændur, ef það verður að lögum, en það virðist hv. flm. álíta, eftir því, sem fram kemur í grg. og framsögu. Nú dettur mér ekki í hug að neita því, að sjálfseignarábúð hefur marga kosti fram yfir leiguábúð eins og hún hefur lengstum tíðkazt. Leiguábúðin gamla hefur einkum verið illræmd fyrir það, hve lítið öryggi hún veitti leigjendum um ábúðartíma og alla afkomu. Ábúðarrétturinn var aðeins frá ári til árs, og engin trygging var fyrir því, að þær umbætur, sem leiguliði gerði á jörðinni, fengjust nokkru sinni greiddar. Þetta varð til þess að jarðirnar voru almennt illa setnar. Ábúendur hugsuðu fyrst og fremst um það að hafa sem mestar nytjar af jörðunum þann tíma, sem þeir nutu þeirra, og ráku þar því oft fullkomna rányrkju, í stað þess að verja fjármunum sínum og kröftum til þess að læta ábýlisjarðirnar, vegna þess að þeir áttu alls ekki tryggt að fá að njóta umbótanna eða fá greitt erfiði sitt og útlagðan kostnað. Af þessum ástæðum var leiguábúðin gamla sérstaklega illa þokkuð, og það er þetta leigufyrirkomulag, sem jafnan er stagazt á, þegar rætt er um kosti og galla á sjálfseignarábúð og leiguábúð. Það, sem hv. flm. hafa hugsað sér að gera, mun vera hliðstætt því, sem gert var með lögum um sölu þjóð- og kirkjujarða. Sú breyt., sem þau höfðu í för með sér, var á margan hátt ánægjuleg. Sjálfseignarbændum fjölgaði mjög, og miklar umbætur hófust á jörðum og húseignum, og varð ekki annað sagt en að það væri tímabil mikilla framfara, og þessi breyt. á ábúðarfyrirkomulaginu átti sinn mikla þátt í því, og það mun að mestu henni að þakka. En eftir að kreppan fór að gera vart við sig, hefur komið fram atriði, sem hefur reynzt þungt á metunum, þegar rætt er um kosti og galla sjálfseignarábúðar og leiguábúðar. Það er, að jörðinni hættir við að binda í sér allar þær umbætur og framfarir, sem gerðar eru á jörðinni eða í sambandi við hana bæði af hálfu einstaklinga og ríkisins. Þannig verðfestist allt, sem ríkið og einstaklingar gera, í jörðinni, og hún hækkar alltaf í verði eftir því, sem tímar líða. Útkoman verður sú, að hversu mikið sem lagt er í það að bæta kjör ábúenda, þá gleypir þetta fyrirkomulag það allt, og þeir, sem mest græða á þessu, eru þeir, sem selja jörðina út og flytja jörð af jörð. Allt þetta getur gengið, þegar verðlag hækkar ár frá ári vegna framkvæmda, sem gerðar eru. En þegar aftur versnar í ári, koma erfiðleikarnir með margföldum þunga vegna þess, að menn hafa keypt jörðina allt of háu verði. Eins og straumurinn hefur verið hér á landi undanfarin ár, þá eru það mennirnir, sem hafa yfirgefið sveitirnar og flutt burt til kaupstaða landsins, einmitt þessir menn hafa grætt á verðhækkun jarðanna og farið með gróðann, en skilið bændurna eftir, þá sem keyptu, sem eins konar vaxtaþræla, sem gjalda þar skatt og skyldur áratugum saman. Þetta er áreiðanlega ein meginástæðan til flóttans úr sveitunum. Þeir, sem úr sveitunum hafa flutt, hafa farið með mikla fjármuni með sér hver fram af öðrum, en skilið bændur eftir sem skattskylda vaxtaþræla þar. Það er alveg vafalaust, að þessi ferill í íslenzkum landbúnaði hefur verið eitt erfiðasta viðfangsefni íslenzkra bænda undanfarin ár. Þetta kom skýrt fram á kreppuárunum eftir 1930, þegar verðfallið skall á. Þá urðu bændur að standa undir þeirri verðhækkun, sem orðið hafði á jörðunum, og komu þessir erfiðleikar því með margföldum þunga á þeirra herðar, og því fór víða sem fór. Þetta vekur athygli á því, að mesta undirstöðuatriði þess, að landbúnaður geti þrifizt hér á landi, er það, að jarðirnar, sem bændur búa, geti verið sem ódýrastar, svo að sem mestur hluti afrakstursins geti orðið bein daglaun bændanna. Þetta er ekki aðeins undirstöðuatriði fyrir búskapinn, heldur hefur það undirstöðuþýðingu fyrir þjóðfélagið í heild. Þó að Ísland sé á margan hátt gæðum gætt, þá er það harðbýlt og hrjóstrugt samanborið við þau lönd, sem við Íslendingar verðum að keppa við á heimsmarkaðnum um sölu á vörum okkar. Það er því ekki við því að búast, að íslenzkir bændur hafi aðstöðu til þess að keppa við bændur í öðrum löndum um framleiðsluna nema því aðeins, að þeim sé gert léttara fyrir um að afla þessara gæða. Eitt aðalatriðið til þess að hjálpa bændunum við framleiðsluna er að tryggja það, að landið, sem þeir framleiða þessar vörur á, sé þeim sem ódýrast, svo að það, sem þeir fá fyrir sína vöru, geti að sem mestu leyti orðið bein daglaun fyrir þá, og þeir geti þar með lifað sambærilegu lífi við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Jafnvel þó að ekki yrði keppt að því að gera íslenzkan landbúnað færan um að keppa á heimsmarkaðnum, en aðeins yrði framleitt fyrir innlendan markað, þá vitum við það, að bæði sjávarútvegurinn og iðnaðurinn þurfa að keppa við sams konar framleiðslu. í öðrum löndum, og þar af leiðandi er nauðsynlegt, að innlendar landbúnaðarvörur séu sem ódýrastar. Það er því undirstöðuatriði undir því, að útflutningur okkar geti þrifizt í framtíðinni, að hér séu á boðstólum ódýrar landbúnaðarvörur til neyzlu fyrir það fólk, sem að framleiðslu útflutningsvaranna vinnur. En til þess að hægt sé að framleiða ódýrar landbúnaðarvörur þurfa jarðirnar að vera ódýrar. En jarðasalan, svo að ég segi ekki jarðabraskið, hún hefur það í för með sér, að jarðirnar hækka alltaf smátt og smátt í verði við hverja sölu, og það gerir bændum aftur örðugt að framleiða ódýra vöru. Á þessa agnúa komu menn auga, einkanlega eftir verðsveiflur þær, sem áttu sér stað eftir styrjöldina 1914–1918. Menn fóru að brjóta heilann um það, á hvern hátt væri hægt að umbæta ábúðarfyrirkomulagið og eignarfyrirkomulagið á íslenzkum jarðeignum til þess að koma í veg fyrir óheilbrigt jarðaverð. Þá komu fram hugmyndir um það að breyta eldri leiguliðaábúðinni og ná með henni sem flestum kostum sjálfseignarábúðarinnar, þó þannig, að komið væri í veg fyrir verðhækkunarkapphlaup. Á þinginu 1930 komu fram í frv.- formi tvær hugmyndir varðandi þetta mál. Önnur um það, að bæta leiguliðaábúðina, og var hún borin fram af mér og hv. 2. þm. N.- N. Hin hugmyndin, um óðalsréttarfyrirkomulagið, var borin fram af hv. 2. þm. Skagf. og nokkrum þm. með honum. Þessi frv. náðu ekki fram að ganga á því þingi, en var vísað til Búnaðarfélags Íslands til athugunar á milli þinga. En það bjó í hendur þingsins 1936 löggjöf um bæði þessi efni, og var hún samþ. En þetta voru l. um erfðaábúð og óðalsrétt. Í l. um erfðaábúð er bændum tryggt, að þeir hafi lífstíðarábúð á jörðunum, og afkomendur þeirra hafa rétt til að taka jarðirnar eftir þeirra dag. Ef hins vegar ábúandinn eða afkomandi hans óskar að flytjast burt, er honum tryggt hæfilegt gjald fyrir þær umbætur, sem hann hefur framkvæmt á jörðinni. Leiguliðanum er þarna eins vel tryggt eins og væri hann á sinni eigin jörð, að hann geti notið alls þess, sem hann hefur í hana lagt. Hann hefur þarna jafntrygga ábúð eins og ætti hann jörðina. Hins vegar er óeðlileg verðhækkun fyrirbyggð. Ákvæði óðalsréttarlaganna eru þannig, að bóndinn getur ákveðið, að börn hans eða náinn ættingi taki við jörðinni eftir sinn dag, en hann má ekki selja hana. ákvæði þessara I. tryggja það, að verðskrúfan geti ekki náð tangarhaldi á þessum jörðum. Ég tel, að með þessum l. hafi Alþ. fundið þann meðalveg, sem hér er einn fær. Ég tel, að með þessum l. hafi tekizt að gera leiguábúðina gömlu þannig, að hún hafi alla kosti sjálfseignar, auk þess sem hún hefur kosti leiguábúðarinnar. Ég tel, að hvor tveggja þessara l. hafi til sins ágætis nokkuð, þau koma í veg fyrir síhækkandi jarðaverð, og það er þeirra aðalkostur. Það hefur af ýmsum verið fundið leiguábúðinni til foráttu meðal annars, að með því fyrirkomulagi vari verið að flytja sósíalismal inn í landið, þetta væri sósíalistiska fyrirkomulag. Mér er að vísu alveg sama, hvort menn kalla þetta sósíalisma, en hitt er alveg víst, að sósíalismi á ekkert skylt við þetta mál, því að það mætti miklu frekar segja, að kapitalistískur atvinnurekstur hafi verið rekinn á þessum ríkisjörðum frá 1906–1930. Halldór á Hvanneyri rak gróðavænlegan búskap á þeim árum, svo að ég hygg, að hvergi á landinu hafi verið rekinn búskapur með stórkapitalistiskara sniði heldur en einmitt þar. En ég efast um, að nokkrum sjálfseignarbónda hafi þótt vænna um jörðina sína heldur en Halldóri þótti um Hvanneyri. Þetta sýnir, að það þarf ekki að vera neinn sósíalismi, þó, að ríkið eigi jarðirnar. En jarðirnar verða að vera búhæfar fyrir íslenzka bændur vegna verðsins. Í gr. þessa frv. er minnzt á l. um jarðakaupasjóð ríkisins. Frv. að þeim l. var borið fram af mér og hv. 2. þm. N.-M. 1936. Ástæðan til þess, að við bárum þetta frv. fram, var sú, að það kom í ljós, eftir landbúnaðarkreppuna 1932, þegar bændur áttu að fá hjálp í gegnum kreppulöggjöfina, að bændur stóðu í sömu sporum eftir sem áður. Margir fengu að vísu uppgjöf á sínum Skuldum, en töldu það samt skyldu sína að greiða þær eftir því sem getan leyfði. af þessum ástæðum var það sýnt, að margir bændur mundu flosna upp af jörðum sínum, ef ekki yrði að gert. Var því sú löggjöf, sem ég áður gat, um jarðakaupasjóð ríkisins samþ., og tóku þá margir bændur að selja ríkinu jarðir sínar. Nú hefur það sýnt sig, að þessi löggjöf hefur orðið ein hin vinsælasta, sem komið hefur verið á fyrir íslenzka bændastétt hin síðari ár. Það hefur verið keppzt um það af bændum að koma jörðunum til jarðakaupasjóðs með þeim kjörum, sem hann veitir, það hefur verið keppzt um það eins og þegar sótt er um góð embætti. Og margir þeirra manna, sem áður börðust gegn málinu., þeir hafa nú gengið fram fyrir skjöldu um það, að jarðakaupasjóður keypti jarðirnar af ýmsum þeirra skjólstæðingum, og hafa hjálpað þeim til þess að verða þeirra hlunninda aðnjótandi, sem jarðakaupasjóður veitir. Þessi löggjöf um jarðakaupasjóð hefur þannig bjargað mörgum bóndanum frá því að flosna upp af jörðinni og um leið fært þeim og börnum þeirra, sem þannig var ástatt um, trygga ábúð á jörðinni í framtíðinni sem væri það eignarjörð. Þannig hafa bændur skilið það, að með jarðakaupasjóði og ábúðarlögunum er fundið ábúðarfyrirkomulag, sem mun vera eitt hið hagstæðasta, sem hægt er að búa til fyrir íslenzka bændur og íslenzka bændastétt. Ég tel því, að það sé mjög misráðið að gera nokkrar þær breyt. á þessum l., sem gætu haft það í för með sér, að þessar jarðir fengju á sig þá verðskrúfu, sem átt hefur sér stað um þar jarðir, sem gengið hafa kaupum og sölum manna á milli. Ýmsir þeir menn, sem selt hafa jarðir sínar jarðakaupasjóði, mundu nú kannske óska eftir að hafa jarðir sínar lausar til þess að geta grætt á því að selja þær öðrum bændum, - það get ég skilið, - en hins vegar álít ég, að Alþingi Íslendinga eigi að hafa vit fyrir þessum mönnum. Ég tel, að séu einhverjir ágallar á l. um erfðaábúð og óðalsrétt, eigi að reyna að breyta úr því og gera l. sem gallaminnst. Ég tel, að það eigi ekki að hrapa að því að auka tölu þeirra jarða, sem liggja undir verðskrúfunni. Mér dettur hins vegar ekki í hug, að gerðar séu sérstakar ráðstafanir framar því, sem ýmsir einstaklingar óska, til þess að ríkið sölsi undir sig jarðir einstakra manna. Það er tekið fram í þessu frv., að ef bóndi eða ættmenn hans hætta ábúð á jörðinni næstu 10 ár, eftir að sala fer fram, skuli jörðin falla til ríkisins með sama verði og hún var keypt fyrir. Ég gæti að vissu leyti hugsað mér, að jarðeignir ríkisins væru seldar, ef það væri tryggt, að jarðirnar yrðu aldrei seldar yfir fastergnamatsverði. En það er ákaflega hætt við, að í kringum það yrði farið, nema því aðeins, að ríkið tæki sölu- og ráðstöfunarréttinn af viðkomandi aðilum og annaðist söluna með tilstyrk sveitarfélagsins fyrir fasteignamatsverð. Öðrum ákvæðum l. tel ég, að mætti e.t.v. ganga frá á þennan hátt, þannig að ekki hlytist tjón af, en alls ekki á. annan hátt. Mér þótti rétt að láta þessi orð falli um málið nú við 1. umr.



Herra forseti. - Hv. þm, Mýr. hefur nú í öllum aðalatriðum skýrt sjónarmið mitt, og hef ég ekki miklu við það að bæta. En af því að ég var búinn að biðja um orðið, vil ég segja nokkur orð. Ég hef í sjálfu sér ánægju af því, að þetta mál er fram komið. Ég hef gaman af að sjá, þegar málið kemur til atkvgr., hvaða menn það eru, seni sitja á Alþingi íslendinga það herrans ár 1943 og eru það langt aftur í fortíðinni, að þeir meta meira bráðabirgðahag einstaklingsins heldur en framtíðarhag þjóðfélagsins, og þá sérstaklega bændastéttar landsins. Ég hef gaman af að sjá við atkvgr. þessa skilgreiningu, því að eins og hv. þm. Mýr. tók fram, þá er máli þessu nú komið svo hér á landi, að með því að samþ. svona l. um óðalsrétt og erfðaábúð, þá er enginn munur á því, hvort maður á jörðina eða ekki annar en sá einn, að nú geta menn ekki lengur selt jarðirnar, þegar þeim sýnist, til þess að græða sem allra mest á þeim og láta niðjan, borga hærri vexti og hafa minna fjárhagslegt olbogarúm en ella. Það er ekkert undarlegt, þó að úr hópi þeirra, manna, sem fyrst og fremst fylgja þeim, sem lifa á kaupum og sölu, komi raddir um það, að bændur skuli fara eins að. Þessir menn vilja, að þeir, sem eru bændur í dag, geti selt jarðirnar, svo að þeir geti grætt, þó að sá, sem við tekur, verði að bera byrðarnar og berjast hart til þess að geta það. Það er þetta sjónarmið, sem veldur því, að þetta frv. er komið hér fram í ofboð lítið breyttri mynd frá því, sem það hefur áður verið hér í þinginu. Ofboð lítil framför hefur orðið jafnvel hjá þeim mönnum, sem þessu frv. fylgja. Það er ekki langt síðan menn, sem eru sama sinnis og þeir, voru að selja lóðirnar hér í Hafnarstrætinu og við uppfyllinguna, sem nú eru komnar í margfalt verð, og stuðla með því að því að viðhalda dýrtíð á öllum hlutum, en nú eru þeir farnir að vitkast svo, að þeir vilja kaupa jarðirnar af bændum í nágrenninu. Þetta eru þeir búnir að víkka sinn þrönga sjóndeildarhring, en þegar kemur út fyrir þann sjóndeildarhring, þá snertir málið þá ekki meira. Þá má græða á sölunni í dag og leggja vaxtabyrðina á komandi kynslóðir. Þeir menn, sem þetta frv. flytja, eru búnir að fá þá nasasjón, að í 10 ár vilja þeir fyrirbyggja þessa hækkun. Þeir sjá, að í 10 ár sé skaði að þurfa að standa undir hækkuðum vöxtum. Þetta er ofboð lítil framför. Þeir eru farnir að sjá ofboð lítið fram í framtíðina. Ég sem sagt hlakka til að sjá atkvæðagreiðsluna í þessu máli. Ég tel mig ekki þurfa að rökstyðja það, hvers vegna ég tel, að þetta frv. eigi ekki að ná samþykki þingsins, því að það er búið af hv. þm. Mýr. Það sem hér um ræðir er ekkert nema þetta: Á að selja jarðirnar til þess að geta grætt sjálfur með því að láta þær hækka og hækka í verði og láta vaxtabyrðina falla á þá, sem á jörðunum sitja í framtíðinni? Ég skal svo ekki orðlengja þetta, en bíð með ánægju eftir að sjá atkvgr. um málið.



Í rauninni er þetta mál ekki nýtt hér í þinginu, og það er því síður nýtt sem deilumál. Það hefur staðið hér þrotlaus deila út af jarðamálum bænda, og sú deila mun standa lengi enn. Það eru tvær gerólíkar stefnur, sem þarna togast á. Annars vegar það, sem gjarnan mætti kalla íhald, sem vill efla þá tryggð, sem bindur sveitafólkið við jarðirnar. Hins vegar er sú stefna, sem vill gera allt landsfólkið að rótlausum lýð, sem allt þiggi af ríkisvaldinu. Þetta eru skoðanir, sem eiga eftir að togast á hér í þinginu, og fer því fjarri, að komið sé að hámarki þeirrar deilu. Það má öllum vera ljóst, að gifta þjóðarinnar er undir því komin, hvaða tryggð hún ber til þeirra verðmæta, sem fyrri kynslóðir hafa skilið henni eftir, bæði í hugsunarhætti og menningu allri. Eitt af þessu er tryggð manna til ættar, átthaga og fósturjarðar, og það er enginn vafi á því, að það, sem hefur oft haldið mönnum uppi við erfið kjör, við fátækt, nekt og sult, er sú tilfinning, að þeir standi í sporum feðra sinna, á jörð, sem þeir unna, og að þeir ætli ekki að láta falla blett á þau spor, sem feður þeirra settu þá í. Móti þessu eru óskir sósíalista. Óskin um að sölsa undir sig eignarrétt á jörðunum, gera menn að ríkisleiguliðum og uppræta þessa tilfinningu, sem er hjá fjölda manna, tryggð þeirra til átthaganna og jarðarinnar og þrautseigju þá og metnaðartilfinningu, sem því fylgir að standa á sinni eigin jörð og vita, að það getur enginn herra komið sem umboðsmaður hins opinbera og sagt: „Farðu burt af þessari jörð, þú átt hana ekki.“ Það er til gömul saga um höfðingja norður í Eyjafirði. Hann vildi standa yfir höfuðsvörðum bónda eins í næstu sveit. Hann valdi sér til aðstoðar mann einn, sem honum virtist líklegur og var þeim mönnum líkur, sem styðja óheillaverk. Hann sendi þennan mann sem flugumann til Öxarár, og hann átti að hafa það hlutverk að skjóta lokum frá dyrum. Þessi sendimaður, Rindill var hann kallaður, skaut lokum frá hjá bónda, og hann féll þar fyrir ofurefli liðs. Sósíalistar hafa fengið flugumenn til þess að skjóta lokum frá hjá bændum landsins. Ég held, að það hafi verið árið 1934, sem sósíalistar, sem þá voru ekki eins hreinlega skiptir í tvær deildir og nú er, og framsóknarmenn gerðu sín á milli samning um það að ná jarðeignunum undan bændum, og það tókst. Síðan voru árið 1936 numin úr gildi lögin um, að bændur gætu keypt ríkisjarðir, og þá var smeygt inn 17. gr., sem átti smám saman að toga jarðirnar úr eigu bænda, og þessu er fylgt fram þannig, að allar jarðir á Íslandi verða smám saman ríkiseign og allir bændur ríkisleiguliðar Ég stóð ekki upp hérna vegna þess, að ég haldi, að ég hafi áhrif á þá menn, sem atkvæði greiða hér. Það má vera, að hv. 2. þm. N.-M. hafi aldrei haft ástæðu til að hlakka til hlutanna, en ef hann finnur til sérstakrar tilhlökkunar, þegar á að greiða atkvæði um þetta, er það bara mark um það, að maðurinn er „lítilla sanda og lítilla sæva“, því að ég geri ráð fyrir, að hann viti, að kommúnistar eru nú orðnir svo sterkir hér, að mál bænda verði fyrir borð borin. Við, sem fylgjum frv., gerum hvorki að kvíða né hlakka til. Við vitum, að það tekur langan tíma að brjóta slíkt á bak aftur, en gert mun það verða. Ég vil taka það fram, að það er ekkert undarlegt við það, að þetta frv. kemur fram núna, þegar jarðeignir eru í nokkuð háu verði. Þegar bændur komust í skuldir vegna erfiðra tíma, var sætt lagi að ná jarðeignunum af mörgum þeirra. Ríkið kom þá til og bauðst til þess að taka jarðeignirnar, ekki til þess að færa mönnum fé í hendur, - það er alveg rangmæli, að bændum hafi verið fengið fé í hendur, sem þeir gætu varið til umbóta á jörðunum, - heldur urðu þeir að láta jarðirnar bara fyrir áhvílandi skuldum. Það var sætt færi, þegar bændur voru svo illa staddir, að þeir gátu ekki borgað, að koma þeim á kné. Margir, sem komust i skuldir, voru óvanir að verða svikarar að gefnum loforðum eins og með vexti og afborganir, og til þess að losna við þá niðurlægingu og skapraun, urðu margir til þess að afhenda ríkinu jarðirnar upp í skuldir. Þetta var ástand, sem ekkert er miðandi við. Ég hef á síðustu 2–3 árum unnið að frv. um afhendingu jarðeigna til bænda í verðlaunaskyni til þeirra, sem reka myndar búrekstur, sem ég hef verið að vona, að gæti orðið til þess, að bændur gætu eignart ríkisjarðirnar smátt og smátt. Ég hef ekki viljað bera þetta fram enn þá, vegna þess að ég hef viljað leita ráða hjá ýmsum góðum mönnum. Þetta frv. flyt ég vegna þess, að vitað er, að efnahagur bænda er betri en hann hefur verið og mun því ekki verða ofraun mörgum að greiða jarðirnar. Það er ekki nema eðlilegt, þegar flestar jarðirnar voru teknar af bændum, þegar þeir voru verst staddir, að þeim sé gefinn kostur á að eignast þær, þegar rýmkast til. Ég ætla ekki að hafa lengri ræðu um þetta efni. Það er þegar vitað um örlög þessa frv. Það eru hin kommúnistisku trúarbrögð sumra flokka hér í þinginu, sem munu verða í meiri hl. En hins vegar er trú okkar, sem trúum á átthagatryggð og orku til þess að standast óblíða veðráttu meðal þeirra manna, sem lifa á sinni eigin jörð, jörð feðra sinna.



Mér kom það ekki að neinu leyti á óvart, þó að gegn þessu frv. risu upp þeir menn hér í þinginu, sem hafa á stefnuskrá sinni, að ríkið eigi að eiga allar jarðir, til sjávar og sveita. Þær ræður, sem haldnar hafa verið, eru ekki nema eðlilegt áframhald af því, sem á undan er gengið af hálfu þeirra manna, sem tekið hafa til máls úr þeim flokkum, sem fylgja þeirri stefnu. Hv. þm. Mýr. hélt hér alllangan fyrirlestur um jarðeignamál og landbúnaðarmál, sem að ýmsu leyti kom þessu máli við og að ýmsu leyti ekki, og margt var þannig, að enginn ágreiningur á sér stað um það, m.a., að það teljist ógæfa fyrir landbúnaðinn, þegar verðhækkun verður á fasteignum. Þetta er almennt viðurkennt og þarf ekki neinar rökræður þar um. Þetta frv., sem hér er til umr., tekur þetta fullkomlega til greina, því að þar er ekki talað um sölu á jörðunum til annarra en ábúenda - til þeirra, sem búa á jörðunum - og við fasteignamatsverði. Þá er hér, eins og hv. þm. hafa tekið eftir, tekið fram, að þær fasteignir, sem seldar eru, skuli komast undir óðalsréttarákvæðið, en þeir menn, sem ekki vilja sætta sig við það ákvæði, eiga þess kost að fá að kaupa býli sín eigi að síður. Þá má ekki selja hærra verði og ekki til annarra en sinna nánustu næstu 10 ár. 10 ár er það takmark, sem miðað er við vegna verðbreytinga, en ef menn telja betra að hafa tímatakmarkið hærra, getur það komið til athugunar í n. Ég vil segja hv. þm. Mýr. það, að ég er á allt annarri skoðun en hann um mismuninn á því að komast undir ákvæðin um erfðafestu og óðalsrétt og að vera leiguliðar ríkisins. Reynslan hefur sýnt það, að það hefur gengið mjög erfiðlega fyrir alla, sem á ríkisjörðum búa, að fá að byggja á jörðunum. Þeir hafa staðið í stimabraki með að fá styrki til húsabóta, og staðið verr að vígi heldur en þeir, sem á sjálfseignarjörðum búa, og enn þá er uppi sú ósk hjá þeim, sem á ríkisjörðum búa, að þeir hafi frjálsar hendur til þess að gera þær bætur á jörðunum, sem þeir telja nauðsynlegar. Ég ætla ekki að fara út í að ræða um jarðakaupasjóð. Ég var andvígur honum frá upphafi og álít, að aðrar leiðir hefði átt að fara til þess að bjarga bændum en að lokka af þeim jarðirnar. Þó var það svo, að margir óskuðu eftir að komast undir þessi ákvæði jarðakaupasjóðs, vegna þess að það var betra fyrir þá til þess að komast út úr þeim kröggum, sem þeir voru komnir í fyrir aðgerðir ríkisvaldsins. Að öðru leyti fáum við hv. þm. Mýr. tilefni til þess að ræða þetta í landbn. og þau ágreiningsatriði, sem kunna að vera okkar á milli, og skal ég ekki fara nánar inn á það; en vildi svara hv. 2. þm. Reykv. (EOl) og hv. 2. þm. N.-M. (PZ). Hv. 2. þm. Reykv. talaði um það, að við flm. þessa frv. gerðum ekki ráð fyrir neinni landbúnaðarkreppu hér eftir. Þetta er misskilningur hjá hv. þm. og kemur auk þess ekki þessu máli við. Ef hægt er fyrir hlutaðeigandi ábúendur að ná eignarhaldi á jörðunum á meðan stríðið stendur, standa þeir heldur betur að vígi eftir stríðið, og það er vissulega ekki ætlun okkar flm., að nokkurn tíma yrði aftur farið að herða á þeim ákvæðum, sem leiði til þess, að ríkið kaupi meira af jörðum en það hefur þegar gert, því að það á að okkar áliti að gera aðrar ráðstafanir til þess, að landbúnaðurinn geti borið sig heldur en að ríkið sé að sælast eftir að eignast allar jarðir hlutaðeigandi bænda, enda sannar reynslan það fram að þessu, að ríkið varast að sinna þeirri umbótaþörf, sem er á þeim jörðum, sem það á sjálft, og þess vegna er það svo, að umbætur, bæði í húsbyggingum og öðru eru minni á þessum jörðum en almennt gerist. Það er annað atriði sérstaklega, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv., sem ástæða er til að víkja að, það að gerðar verði ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi ábúendur geti fengið keyptar þær jarðir, sem eru einstaklingseign. Við því eru engin bönn. Það er frjáls sala og frjáls kaup á þeim jörðum, sem eru einstaklings eign. Það gæti orðið samkomulag um það, að ábúendur gætu fengið jarðeignir keyptar með betri kjörum en á frjálsum markaði, og er það mál út af fyrir sig til athugunar, því að það er ekki síður ástæða til þess, að þeir, sem búa sem leiguliðar, geti fengið eignirnar keyptar en þeir, sem búa á opinberri eign. Aðalatriðið er það, að með því að bændur sjálfir eigi jarðirnar eru meir i líkur til, að þeir verði kyrrir á sinni eigin eign en annars. Önnur atriði í ræðu þessa hv. þm. sé ég ekki ástæðu til að hirða um. Ég kem þá að hv. 2. þm. N.-M., en veit þó ekki nema hann sé farinn burt. Það var ekki óeðlilegt, þó að hann risi upp, þegar farið var að tala um að selja ríkiseignirnar, því að það er kunnugt um þennan hv. þm., að hann hefur verið forustumaður fyrir því, frá því fyrsta, að hann fór að hafa áhrif að reyna að koma jarðeignunum undir ríkið og reyna að rýra rétt bænda til eigna sinna. Það er kunnugt, að hann var forustumaður í því, að 17. gr. var á sínum tíma sett inn í jarðræktarlögin og hefur yfirleitt í ræðu og riti verið forustumaður í því að koma málum sjálfseignarbænda fyrir kattarnef. En nú er það svo undarlegt, að þessi hv. þm. hefur fremur kosið að eiga sitt eigið hús en að verða leiguliði hjá bændum eða öðrum. Eins og venjulega hjá öfgamönnum er algert ósamræmi hjá honum á milli þess, sem hann vinnur fyrir hið opinbera, og þess, sem hann gerir í einkalífi sínu. Það, sem þessi hv. þm. talaði um, að við vildum meta meira stundarhag fárra manna en framtíðarhag þjóðfélagsins, var sagt út í hött. Það er ekki aðeins stundarhagur núverandi ábúenda, sem styrkjast mundi við það, að þeir eignuðust jarðir sínar, heldur einmitt þjóðarhagurinn í framtíðinni. Það var líka út í hött, sem hann sagði um ástæður okkar til að miða þá. skuldbinding við 10 ár, að ekki megi selja þessar jarðir frjálsri sölu. Við gerum ráð fyrir, að eftir þann tíma verði allt komið í sæmilegt jafnvægi og ró eftir þetta stríð og sú verðhækkun, sem það hefur valdið á jörðum, og öðru í okkar þjóðfélagi, um garð gengin. Ef 10 ára tímabil þykir of stutt, er til athugunar að lengja það, og þm., hefur enga ástæðu til að saka okkur um þröng sjónarlnið í því efni. Bæði hv. þm. Mýr. og hv. 2. þm. N.-M. hafa undanfarið unnið að jarðamati landsins alls. Þeirra niðurstaða er að vísu sú, að þeir hafa lækkað jarðirnar, svo að þetta er lægsta jarðamat, sem verið hefur, en hækkað hús í kaupstöðum, og þótt mér þyki það að sumu leyti ósamræmi, þá ættu þeir á eftir sízt að kalla það uppsprenging á jarðaverði, þótt jarðir séu seldar ábúendum við því fasteignamatsverði, sem þeir hafa metið sjálfir. Málið liggur ljóst fyrir. Þegar það kemur til athugunar í landbn., getur brátt komið í ljós, hvort þar eru einstök atriði eða ágallar, sem breyta þyrfti til batnaðar með samkomulagi. En hitt er ekki undarlegt, þó að mismunandi stefnur komi nokkuð í ljós í sambandi við þetta frv.



Herra forseti. – Það er langt síðan deildin hefur heyrt annan eins fjálgleik og áðan var í ræðu hv. 7. þm. Reykv.  (SK;, ég held ekki síðan hann talaði sællar minningar um friðun hrafna eða svartbaka, og núna var það um að friða þá vesalings bændur, sem hann tiltók, fyrir ógurlegustu ófreskjunni, sem sæti um að hremma þá, íslenzka ríkinu. Ég er nú bara ekki óhræddur um, að aðrir fuglar, sem þm. vill friða, sitji um þessa væntanlegu vesalings „sjálfseignarbændur“, ef ríkið yrði við óskum hans. Og hvernig hefur þessi forynja, ríkið, reynzt bændum? Hvernig er með alla þá styrki, sem það hefur greitt þeim til að gera þeim fært að haldast við á jörðum sínum. Hvernig er með uppbæturnar, sem það greiðir þeim í sama skyni á ull, gærur og kjöt og tryggir þeim allt að því þrefalt verð við það, sem hægt er að fá á erlendum markaði? Er þetta þáttur í þeirri grimmilegu ásókn ríkisins á bændur, sem þessi hv. þm. vill forða þeim frá? (SK: Já)  . Þurfa „vesalings“ bændurnir að hafa sig alla við til að verjast þessum ósköpum? En hverjir eru það í rauninni, sem hrekja bændur af jörðunum? Er það ríkinu að kenna, að bændum hefur fækkað á síðustu árum? Ef svo er, ætti þm. að skýra það miklu nánar. En hann veit væntanlega ekki, hvað íslenzkir stórbændur eru búnir að bola mörgum búandi mönnum burt úr sveit síðustu áratugina. Það væri gaman að fá skýrslur um það eða hvað margt af ungu fólki hefur læði við sitt hæfi, bændur með of stórar jarðir vilja ekki miðla, og ótal vandkvæði eru á fyrir flest það fólk, sem nauðugt yfirgefur sveit sína með tvær hendur tómar, að stofna nýbýli. hað eru einhverjir aðrir en ríkið, sem stunda það að sölsa undir sig stórar jarðeignir, taka þær af bændum nú þegar eða síðar meir. Hvar sem maður fer nú austan fjalls eða um önnur héruð, er bent á nýleg dæmi um þetta og taldir upp stórlaxar úr Reykjavík, sem eigi nú þessa og þessa jörðina. Hvað vilja flm. frv. gera til að vernda bændur við þessu? Ekkert, því að þarna sé „frjáls verzlun“. Svo talar þm. af öllum sínum fjálgleik um tryggð bænda við sveit sína, ást þeirra til jarðarinnar sinnar og að það séu bara ótætis kommúnistarnir, sem vilja taka jörðina af þeim, meina þeim að eiga og elska jörð sína. En það, sem þeir vilja með þessu frv., er að selja þessar jarðir fyrir fasteignamatsverð, svo að brátt verði hægt að selja þær aftur svo uppsprengdu verði, að sá, sem kaupir þær til að búa á þeim, geti ekki staðizt það og flosni upp strax, þegar á bjátar, m.ö.o. vilja þeir koma jörðunum í brask í þágu hræfugla auðvaldsskipulagsins. Því fer fjarri, að það sé til að tryggja á nokkurn hátt jörðina handa þeim, sem vinna þar að framleiðslu, heldur til að tryggja braskarana. Hv. 7. þm. Reykv. sagði, að það gæti enginn sagt við bónda á jörð: „Far þú burt,“ En bankinn, sem hefur lánað þeim, eða stóreignamaðurinn eða braskarinn getur sagt og hefur sagt við fjölda bænda: „Far þú burt,“ - og þeir hafa farið burt. Hvernig var komið 1931? Jarðeignir voru metnar á 68 millj. kr. og skuldir, sem á þeim hvíldu, voru 33 millj. Sjálfseignarréttur bænda var með aðeins fáum undantekningum orðinn mjög lítils virði, lánardrottnar gátu klófest hvað sem þeir girntust við litlu verði. Það er ekki til neins að vera með neina óðalsrómantík þar, sem staðreyndir tala svo skýru máli. Hv. þm. A.-Húnv. minntist sérstaklega á 10 ára takmarkið og fullvissaði um, að eftir þann tíma yrði ró og viðskiptajafnvægi, en truflun stríðsins um garð gengin. Veit hann, hver afleiðingin yrði, ef kreppa kæmi eftir 10 ár eða liðlega það? Þm. muna, að litlu eftir stríðið 1914–18 kom landbúnaðarkreppa, en mig langar til að benda á, að önnur kreppa, 13 árum eftir stríðið, varð miklu skæðari. Er nokkur sérstök ástæða til að ætla, að eftir 10 ár verði stöðugt rólegt jafnvægi`? Eftir reynslunni getur þá komið miklu verri kreppa og sveiflur en eftir stríðslokin, og ef hv. þm. meinar nokkuð með því að tala um að binda þetta, meðan stríðsbraskið standi, ætti hann að vilja binda það, meðan brask er til, eða eins lengi og auðvaldsskipulagið stendur. Hann taldi, að ríkið sæi illa fyrir hag landseta sinna. Hví kemur hann þá ekki með frv. til að bæta úr því? Það mundi fá fylgi. Flm. þessa frv. barma sér yfir því, að það muni verða fellt á þinginu, en hitt .frv. hygg ég mundi fara mjög greiðlega gegnum þingið. Ég spurði, hvað hann vildi gera til þess, að leiguliðar á jörðum í einkaeign gætu keypt jarðir sínar, og hann svaraði því einu, að með þær jarðir væri frjáls verzlun. En hvernig stendur á., að mennirnir, sem á þessum jörðum búa og vinna þar, eins og satt er, myrkranna milli, skuli yfirleitt aldrei hafa efni á að eignast jarðir sínar? Ríður þeim minna á að eignast þær en landsetum ríkisins eða hvað? Hvers vegna koma hv. flm. ekki með frv. til að tryggja þeim jarðirnar, þegar sýnt er, að þeim er ofvaxið að eignast þær á grundvelli frjálsrar verzlunar og halda síðan áfram lífvænum búrekstri á þeim? Er ekki meginhluti bænda þannig settur, að engin leið er að láta búskapinn bera sig með því verðlagi, sem fæst á frjálsum erlendum markaði, engin leið án stórfelldra uppbóta t.d. á ull og gærur? Hvers vegna vill þm. ekki, að það sé frjáls verzlun með ull og gærur, sem ræður afkomu bænda? Ein aðaluppistaða ræðu hv. þm. (SK) var, að það væri einhver ógurleg sókn kommúnismans á Íslandi, sem meinaði bændum að eiga jarðir sínar og væri að gera út af við allt frelsi í landinu. Ég er einna kunnugastur þessu hérna kringum Reykjavík. Hér erum við að berjast fyrir því, að bærinn eigi sem allra mest af því landi, sem hann er reistur á. Þeir menn, sem standa þar með okkur, kommúnistunum, og ganga stundum allvel fram, eru aðalforsprakkar Sjálfstfl. í bænum. Þeir eru okkur sammála um, að það hafi verið ófyrirgefanlegt glapræði að láta einstaklinga eignast lóðirnar í Rvík, m.a. lóðirnar kringum höfnina, fyrir nokkrar þúsundir fyrir svo sem 50 árum, en nú eru þær 50–100 milljóna virði eða jafnvel meira. Það mun mega segja, að Sjálfstfl. í Rvík sé unninn fyrir sameignarstefnuna í þessu efni, og nú ganga sjálfstæðismenn svo skarpt í lið með kommúnistunum, að þeir ætla að leggja undir bæinn allmargar jarðir hér í nánd, eins og 37. mál þessa þings gerir ráð fyrir. Þar er í 3. gr. heimilað að taka eignarnámi Grafarholt og ýmsar fleiri jarðir. Hvað segir hv. 7. þm. Reykv., sem sjálfur er meðflm., um þessa sókn kommúnismans? Hvað segir hann um þessa vesalings bændur, sem þarna verða að hafa sig alla við að verjast ásókn kommúnismans í forsprakkaliði Sjálfstfl.? En til þess að hrella hv. 7. þm. Reykv. ekki allt of mikið, skal ég fræða hann um, að þetta er alls ekki sósíalisminn, og flokkur þm. getur ríhræddur fylgt þessu máli með góðri samvizku. Ég ætti ekki að þurfa að kenna honum og flokksbræðrum hans barnalærdóm þeirra eigin flokks. Eitt af því, sem franska byltingin gerði, var að afnema eignarrétt stóreignamanna á landi, uppræta landeignaaðalinn, skipta jörðunum milli þeirra, sem yrktu þær og nytjuðu. Leifar jarðeignavaldsins hafa þó haldizt í ýmsum myndum, og þótt auðvaldsskipulag borgarastéttar geti stundum verið því vinveitt, síðan stéttin varð íhaldssöm, hlýtur hún samkvæmt uppruna og grundvallarstefnu að rekast á það öðru hverju og heimta landið laust. Sú aðferð, sem kölluð er eignarhald hins opinbera, samrýmist fyllilega meginreglum auðvaldsins, og þetta ætti hv. þm. að vita. Menn, sem eru að koma sér upp húsum í borg, verksmiðjum og öðrum framleiðslutækjum, skipum o.s.frv., verða að greiða þunga skatta til eigenda hinna rándýru lóða, sem raka saman fé án minnstu verðskuldunar annarrar en þeirrar að vera skráðir eigendur lóðar, sem þjóðfélagsþróunin hækkar í verði eða brask hefur hækkað óeðlilega í verði. Þessir skattar gera framleiðsluna dýra og leggjast þannig á herðar þjóðinni allri. Svipuð tilfelli gerast., þótt oftast sé í smærri stíl, þar sem jarðir í sveitum fá að ganga kaupum og sölum, og skal. ég ekki fara lengra með hv. 7. þm. Reykv. í. teoríu, flokkur hans viðurkennir áhættuna, sem i. þessu felst. En það er ekkert nýtt, þótt sósíalistar taki að sér að berjast fyrir og hrindi fram málum, sem borgaraflokkarnir hafa heykzt á, eftir að þeir komust til valda. Þetta vildi ég segja um ásókn „kommúnismans“. Mér þykir mjög vænt um, að Framsfl. skyldi taka eins ákveðna afstöðu og hann gerði í jarðeignamálum hins opinbera, og að Sjálfstfl. í Rvík skuli hafa áttað sig eins rækilega á því hann hefur gert, hvað honum ber að gera í landeignamálum bæjarins.



Það sagði við mig sósíalisti fyrir nokkrum árum, að langörðugast væri að vinna bug á mótspyrnunni í sveitunum, og fór ekki dult með, að sjálfseignarbændurnir væru þar stífastir, þeir þykjast eiga þetta, sem þeir hafa, sleppa því aldrei fyrir nokkurn mun. Það er skiljanlegt, að hv. þm. Reykv. (EOl) sé illa við fjölgun sjálfseignarbænda. Hann var að spyrja mig, hvort styrkirnir, sem ríkið greiðir bændum, og uppbæturnar t.d. á ull og gærur væru liður í ásókn kommúnismans á bændastéttina. Vitanlega er það mikill þáttur þeirrar ásóknar, það er stéttarpólitík, sem á að gera bændur sem lítilmótlegasta menn í eigin augum, svipta þá andlegu sjálfstæði. Hann er nógu lærður í því hvernig á að gera fólkið lítilmótlegt og laust á velli fyrir hverjum pólitískum goluþyt, sem gengur yfir. Hann og fleiri þm. voru að tala um jarðabrask og síðan um stórbændur, sem flæmdu burt leiguliða með óvægilegum leigukjörum og hvers kyns yfirgangi. Það er hægt að segja hvaða vitleysu sem er, þegar það er ábyrgðarlaust. Það má t.d. segja, að maður, sem ætlar að ávaxta fé sitt, geti það betur með því að kaupa jörð en með öðru móti. Ég hugsa, að menn, sem leigja jarðir, muni yfirleitt hafa sömu sögu að segja, að þeir fái lítið fyrir. Á Íslandi hefur jafnan verið erfitt að búa, og þar hefur aldrei verið hægt að fá háa leigu af jörðum. Fé, sem lagt er í jarðir, gefur því lítinn ávöxt. Ég held, að ummæli hv. þm. stafi af því, að hann þekkir lítt til þessara hluta. Hann spurði, hví ekki væru gerðar ráðstafanir til að hjálpa mönnum, sem búa á jarðeignum annarra manna, - ekki ríkisins. Það er hægt að spyrja um allt, en ef ætlunin er að koma á sjálfseignarbúskap á Íslandi, er þá ekki eðlilegast að miða slíka spurningu við jarðeignir ríkisins? Væri ekki eðlilegast að byrja á þeim? Með því að ég virði á margan hátt þennan hv. 2. þm. Reykv., skal ég lána honum frv., sem ég hef samið, en ekki borið fram enn þá, því að ég vildi kanna jarðveginn fyrst. Ég vildi þá biðja hann að líta á 3. gr. þessa frv., þar sem ræðir um það að hjálpa mönnum til að eignast ábúðarjarðir sínar, sem eru í eigu annarra manna. Ég tel sjálfsagt, að mönnum sé hjálpað til þess. og slíkt verður að gera, ef menn álíta, að sjálfseignarbúskapur sé heilbrigðastur, en sá búskapur er aðalbúskaparformið á Íslandi, sem betur fer, þótt margar jarðir séu raunar í eigu annarra en ábúenda. Hv. þm. talaði um ósamkvæmni sjálfstæðismanna, sem vildu láta Rvík eignast jarðir, en taka þær samtímis af ríkinu. Þetta er barnaleg hugsunarvilla. Reykjavík er mikil fjölskylldna, sem þarf að eiga nóg land fyrir sig og sína fjölskyldulimi. Þess vegna er fullkomið samræmi í kröfunni um sjálfsábúð til handa Rvíkurbæ og sveitabóndanum.

Er þá ekki íslenzka þjóðin öll ein stór fjölskylda?

Þar er öðru máli að gegna. Íslendingar hafa ekki enn ruglað saman reytum sínum á sama hátt og Reykvíkingar.

Reykvíkingar eru þó þriðji hluti af Íslendingum

. Reykvíkingar hafa auðvitað margt sameiginlegt, sem er ekki sameiginlegt öllum Íslendingum. Það er t.d. augljóst, að Reykvíkingar þurfa á sameiginlegu landi að halda til margra hluta, ræktunar og annars. En sé það hins vegar ætlunin, að allir Íslendingar rugli saman reytum sínum og reki sameiginlegan búskap með ríkisþrælahaldi undir einum herra, þá er auðvitað sjálfsagt, að jarðirnar séu ríkiseign. Ég er að vísu ekki vel að mér í landbúnaðarpólitík annarra þjóða, og sízt er ég fróður um þróun þessara mála í Frakklandi. En þegar hv. 2. þm. Reykv. vitnar í það, sem gert var eftir stjórnarbyltinguna þar í landi, og ætlar að nota það sem rök gegn frv., þá missir hann marks. Hann sagði, að jarðeignirnar hefðu verið teknar af stórjarðeigendum og þeim skipt upp á milli bænda. Þessir stórlaxar voru einmitt hver um sig nokkurs konar ríki í ríkinu. Þegar jarðeignirnar voru teknar af þeim, var það hið sama og það, sem á að gera hér: taka jarðirnar af ríkinu og fá þær í hendur bændum sjálfum.



Í ræðu hv. þm. A.-Húnv. voru tvö atriði, sem ég vildi svara fáum orðum. Hann sagði, að ég hefði alla tíð barizt fyrir því, að ríkið eignaðist jarðir. Þetta er rétt. Ég man eftir fundi, sem haldinn var í Borgarfirði árið 1912, þar sem þeir töluðu Jón Þorláksson og Guðmundur Finnbogason. Þar hélt ég fast á þeirri stefnu, sem nú er viðurkennd orðin með l. um erfðaábúð og óðalsrétt, og deildi fast við þá. Á þeim fundi hafði ég aðeins einn mann með mér, Pál í Einarsnesi. En síðan hef ég oft mælt fyrir þessari stefnu á fundum og haft meiri hl. með mér. Og ég skal geta þess til dæmis um það, hve hugsunarhátturinn hefur breytzt í þessu efni, að einn af helztu stuðningsmönnum Sjálfstfl. í Mýrasýslu, sem var á fundinum 1912, notaði síðar meir tækifærið, sem lögin um erfðaábúð gáfu, til að selja jörð sína og tryggja syni sínum hana með erfðafestu. Þá er hitt atriðið. Hv. þm. sagði, að ég byggi í húsi, sem ég ætti sjálfur. En hvernig er það í ábúðarlöggjöfinni? Er ekki ætlazt til,, að bændur eigi sjálfir húsin, sem þeir búa í? Ég var leiguliði á jörð árin 1914–20, en á sama tíma bjó þessi hv. þm. sem sjálfseignarbóndi og býr einn. Ég tók við jörðinni, og hún bar eina kú og 40 kindur, en skilaði henni með 300 hesta túni og á annað hundrað fjár. Að öðru leyti þarf ég raunar ekki að svara persónulegum árásum hv. þm. á mig. Þó get ég ekki látið undir höfuð leggjast að gera athugasemd við það, er hann sagði, að við hv. þm. Mýr., sem erum í fasteignamatsn., hefðum samþ. lægsta fasteignamat, sem þekkist. Ég skal í þessu sambandi lesa upp tölur um fasteignamat þriggja jarða nú og áður. Fasteignamat á jörð hans sjálfs, Akri, nam 1820 kr. 186I, 6200 kr. 1921, 9200 kr. 1931 og 11200 kr. nú. Fasteignamat á Torfalæk nam 2900 kr. 1861, 8500 kr. 1921, 10800 kr. 1931 og 11600 kr. nú. Fasteignamat á Húnsstöðum nam 1000 kr. 1861, 5000 kr. 1921, 12500 kr. 1931 og 13400 kr. nú. Langlægsta mat, sem þekkzt hefur, er framkvæmt nú, segir hv. þm.! Eftir þessu eru aðrar röksemdir hans. Þó sagði hv. þm. eitt, sem gefur von um, að hann geti vitkazt. Hann sagði, að voði væri fyrir dyrum, ef fasteignamat væri of hátt. Þó vildi hann láta hækka það, og jarðirnar hækka við sölur. Hv. 7. þm. Reykv. sagði hér tvennt, sem ég sé ástæðu til að svara. Annað var það, að því hefði verið haldið fram hér, þegar l. um erfðaábúð og óðalsrétt voru til meðferðar, að erfðaábúðin skapaði bændunum með sölunni fé, sem þeir gætu varið til umbóta á jörðunum. Þetta er alrangt. Í þingtíðindum er ekki eina línu að finna til staðfestingar þessu. Hins vegar var því haldið fram, að erfðaábúðin skapaði bændum betri leigukjör og betri möguleika til að bæta jarðir sínar. Þá komst hv. þm. í deilu við hv. 2. þm. Reykv. og veitti þar vitneskju, sem mér finnst merkileg og þykir lýsa hans flokki vel. Hann sagði, að styrkir þeir, sem bændur hefðu fengið, hefðu verið veittir í því skyni að gera þá sem lítilmótlegasta og sem háðasta ríkinu. Nú hefur Sjálfstfl. eitt sinn flutt till. um styrk til bænda til síldarmjölskaupa á síðastl. sumri. Hv. þm. hefur þá skýrt, hvaða hvatir lágu á bal: við þetta hjá flokknum, sem sé þær að gera bændur sem lítilmótlegasta og sem háðasta styrkveitanda. Mér kom ekki til hugar þá, að þetta væru hvatirnar, en þetta er ný vitneskja, sem sýnir mér Sjálfstfl. í nýju ljósi. Nú skil ég líka styrki þá, er flokkurinn vill veita til bátabygginga. Það á að vera til að ánetja þá flokknum. Ég hef hins vegar staðið að ýmsum till. til styrktar landbúnaðinum af skilningi á nauðsyn þess að halda þessum atvinnuvegi á floti. Þó er gleðilegt, að Sjálfstfl. hefur vitkazt svo, að hann er farinn að sjá, hvað heppilegast er í þessu efni fyrir bæ hans, Rvík. Nú eru 11 ár síðan ég átti í harðri deilu við Jón Þorláksson um það, hvort selja ætti lóðirnar við höfnina. Hann sagði, að það væri sjálfsagt. Nú mun enginn af ráðamönnum Sjálfstfl. halda slíku fram. Nú ætlar bærinn meira að segja að fara að reka Björn í Grafarholti burt, og hv. 7. þm. Reykv. lýsir yfir því, að ástæðan sé nú, að bæjarmenn í heild þurfi á landinu að halda. Bærinn ætlar sem sé að nota landið sem sameign. Þeir sjálfstæðismenn eru farnir að sjá sannleikann innan síns þrönga hrings, en þeir eru blindir, þegar út fyrir hann kemur. En ég veit, að eftir svo sem 11 ár getum við fallizt í faðma um nauðsyn þess, að landið eigi sem mest af jörðum til að fyrirbyggja óeðlilega verðhækkun og sívaxandi skattabyrði ábúenda.



Herra forseti. - Það er að vísu óþarfi að taka hér enn til máls, því að svo mikið er búið að tala um málið, enda er hér engin nýjung á ferð. Hv. 2. þm. N.-M. hefði því ekki þurft að taka svo mjög á kröftunum sem manni heyrðist hér seinast í ræðu hans. Annars var málfar hans og málflutningur þannig, að erfitt er við að eiga. Hann sagði ýmsar frægðarsögur af sér í viðureign við ýmsa menn lífs og liðna, þar sem hann er raunar einn til frásagnar. En aðalatriði málsins er þó ekki svo flókið, að mjög þurfi að leggja sig í framkróka til að svara þessu. Aðalatriði málsins er einfaldlega þetta, að til skamms tíma var það heimilað í l. að selja ábúendum opinberra jarða býlin. Þetta var allt tekið. Það þarf ekki að kenna mér um það. Það þarf ekki heldur að kenna mér það, ég veit það eins vel og hv. þm. Að vísu eru til l., sem gera þetta hægt undir vissum kringumstæðum, og með kvöð og skilyrðum, en sú almenna og vinsæla heimild, sem áður var í l., er þar ekki lengur. Þetta frv. miðar að því að lögleiða hana aftur, og er hér í rauninni ekki um að ræða annað en leiðrétta það, sem Alþ. hefur orðið á með afnámi þeirrar heimildar, og gera þannig landsetum hins opinbera eins hátt undir höfði og landsetum á jörðum einstaklinga, því að þeir hafa lögheimild til að kaupa jarðirnar á sama hátt og eigendunum er heimilt að selja þær. Hér er með öðrum orðum um það að ræða að heimila kaup og sölu eins og hjá frjálsum mönnum í frjálsu landi. Hér ætti því ekki að þurfa að gera mikinn úlfaþyt, ef ekki lægi á bak við sú mikla stefnubreyting, sem orðið hefur hjá þeim mönnum, er hafa viljað gerast sjálfkjörnir forsvarsmenn bænda: Það virðist sem Framsóknarmenn hafi hert sig upp í þeim ásetningi að halda í 17. gr. jarðræktarl. Það hefur valdið okkur sjálfstæðismönnum vonbrigðum, að þm., sem eru fulltrúar bænda, skuli ekki vilja sansast á að leyfa þessa heimild, svo að aftur verði komið á frelsi og jafnrétti bændum til handa. Þá þykir mér furðu gegna, að hv. 2. þm. N.-M. skuli tala um þetta mál svo sem hann talaði hér áðan. Það virðist engu líkara en hann sé að hafa þetta mál að fíflskaparmáli. Hann var að tala um, að hann hlakkaði alveg sérstaklega eftir og biði eftir með ánægju atkvgr. þeirri, er á sínum tíma á fram að fara um þetta mál. Eftir hans orðum er þetta mál algerlega úrelt, að leyfa bændum að eiga jarðir sínar. Annars er maður mörgu vanur frá þessum hv. þm. og ætti því ekki að vera að kippa sér upp við það, sem hann segir í þessu máli sem öðrum, en mig undrar satt að segja stórlega, hve þessi hv. þm. talar ógætilega um þetta mál. Það er misskilningur hjá hv. þm. Mýr., þegar hann er að halda því fram, að þetta frv., ef að l. verður, leiði beint út í jarðabrask og geri ábúendum ókleift að búa á jörðunum. Ég skil ekki þá takmarkalausu ótrú, sem kemur fram hjá þessum hv. þm. á bændum, að þeir séu ekki færir um að fara með fjárráð á sínum eignum. En vitanlega verður ekki hægt að girða fyrir það að fullu og öllu, að jarðabrask geti átt sér stað. Eins og þessum málum er nú háttað, má hið opinbera nú ekki selja jarðir, en ég ætla, að hann viti það ósköp vel, að þrátt fyrir það ber á jarðabraski hjá okkur í landinu. Hér er um áframhald af l. um sölu þjóðjarða og kirkjujarða að ræða, og þá bar ekki svo mikið á þessu og er því ekki ástæða til að fullyrða neitt um, að jarðabrask sigli í hjólfar þessa frv., ef að l. verður. - Það, sem umfram allt verður að hafa í huga, er að líta á staðreyndirnar og vera ekki að koma með fullyrðingar, sem enga stoð eiga í veruleikanum. Þá var hv. þm. Mýr. að halda fram þeirri firru, að umhyggja og átthagatryggð leiguliðans við jörðina væri engu minni en sjálfseignarbóndans. Dæmið, sem hann tók, sannaði líka á engan hátt það, sem hann vildi rökstyðja. Við vitum reyndar báðir um hina góðu kosti Halldórs á Hvanneyri, en eigi að síður verður þetta ekki algengt dæmi, vegna þess, sem við báðir vitum, en ég kæri mig eigi um að skýra frá hér. Þá ætlaði ég og að svara hv. 2. þm. Reykv., sem gerði sig sekan í eigi minni firru en hv. þm. Mýr. En með því að hann er ekki nú staddur í þessari hv. d. og þegar er áliðið fundartímans, þá vil ég að svo mæltu gefa hæstv. forseta tóm til að ljúka umr. og slíta fundi.