Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þar sem þetta er fyrsti fundur þessarar hv. deildar á nýbyrjuðu ári vil ég leyfa mér að óska hv. þdm. gleðilegs árs og allrar farsældar í störfum á þessu ári.



Herra forseti. Frv. það um breyt. á lögum um meðferð einkamála í héraði, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., hefur fjórum sinnum áður legið fyrir Alþingi, en ekki hlotið afgreiðslu. Frv. er samið af réttarfarsnefnd og hefur verið lagt fyrir Alþingi samhliða frv. til lögréttulaga. Segja má að frv. hafi við meðferð á Alþingi goldið meira en skyldi samfylgdarinnar við frv. til lögréttulaga sem Alþingi reyndist ekki að fullu tilbúið að taka afstöðu til. Hafði þó réttarfarsnefnd gert breytingar á frv. sem nægja til þess að það væri óháð lögréttufrv. þannig að ná mætti fram þeim umbótum, sem í því felast, þótt frv. til lögréttulaga hlyti ekki afgreiðslu. Það frv. er nú til frekari athugunar áður en til þess kemur að það verði lagt fram að nýju. En ég vil leggja áherslu á að frv., sem hér liggur fyrir, hljóti sjálfstæða athugun, enda felast í því mikilvægar breytingar sem von er til að geti stuðlað að verulega fljótari og markvissari meðferð mála í héraðsdómi. Þau atriði, sem mikilvægust eru í þessu efni, eru fyrst og fremst að tekin eru upp ákvæði um svonefndan aðalflutning mála, sem ætlað er til að gera meðferð þeirra markvissari og setja henni fastari ramma. Þessi breyting er verulega mikilvæg og ef vel tekst til mun hún geta valdið nokkrum straumhvörfum. Þá eru mikilvægar reglur um að úrskurðir séu að jafnaði án forsendna og dómar skuli styttir. Ýmis önnur atriði stuðla að einföldun í málsmeðferð, sem til flýtisauka má verða, en skutu ekki rakin nánar að þessu sinni. Ég tek fram að þó að hér hafi verið lögð áhersla á sjálfstæða afstöðu í meðferð þessa máls vil ég síður en svo draga úr mikilvægi frv. til lögréttulaga, sem nú er í nánari athugun, eins og ég gat um áðan. Þar er, svo sem kunnugt er, um veigamikla breytingu að ræða á dómaskipuninni sjálfri. Herra forseti. Ég óska þess, að frv. það, sem hér liggur fyrir, fari að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Eins og segir í athugasemdum við lagafrv. þetta er það samið til samræmis við ákvæði í frv. til l. um breyt. á lögum nr. 85 frá 1936, um meðferð einkamála í héraði, sem mælt var fyrir áðan. Í frv. er lagt til að sjó- og verslunardómur verði lagður niður, og vísast um rök fyrir þeirri breytingu til grg. með frv. Réttarfarsnefnd komst að þeirri niðurstöðu, að hentugast væri að dómarar á bæjarþingi eða aukadómþingi færu með dóminn eins og verið hefur. Eins og segir enn fremur í athugasemdum með frv. þessu skiptir þetta álitaefni aðallega máli í Reykjavík, en þar hafa dómarar í einkamálum lengi annast þessi próf. Dómara er að sjálfsögðu ætlað að kalla til sérfróða menn eftir almennum reglum þar að lútandi. Að öðru leyti er hér um einfaldar breytingar að ræða og ég vísa að öðru leyti til athugasemdanna, en leyfi mér að lokum, herra forseti, að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Eins og kunnugt er voru samþ. ný skattalög á s.l. vetri sem munu hafa í för með sér verulegar breytingar á fyrirkomulagi skattaálagningar frá því sem áður var. Eftir að álagning hefur farið fram í fyrsta sinn eftir þessum nýju lögum er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt að ýmsar lagfæringar verði gerðar á lögunum í ljósi fenginnar reynslu. Hins vegar er því miður ekki komið að því að unnt sé að taka afstöðu til ýmissa atriða sem varða álagningu tekjuskatts enn þá þar sem enn liggja ekki fyrir upplýsingar á grundvelli tölvuútskrifta um ýmis atriði sem athugunar þurfa við. Ríkisstj. er því ekki reiðubúin að leggja fram tillögur sínar um hvaða breytingar verði gerðar á tekjuskattslögum. Eins og kunnugt er hafa nefndir unnið að þessum málum. Ein nefnd hefur sérstaklega fjallað um skattamál bænda, önnur nefnd hafði sérstaklega til athugunar skattamál einstæðra foreldra, og auk þess var skipuð sérstök nefnd með einum fulltrúa frá hverjum þingflokkanna til að þingflokkarnir allir ættu aðgang að upplýsingum og gætu rætt um reynslu af álagningu seinasta árs. En því miður verður að segja það sama um allar þessar þrjár nefndir, að þær hafa ekki starfað sem skyldi og ákaflega sjaldan komið saman vegna þess að fram að þessu hefur vantað þær grundvallarupplýsingar sem beðið hefur verið eftir og hafa verið til vinnslu hjá Skýrsluvélum ríkisins. Er það raunar með ólíkindum hversu lengi hefur dregist að þessar upplýsingar yrðu tiltækar, því að æðimargir mánuðir eru liðnir síðan um þær var beðið. En mér er sagt að biðlistinn hjá Skýrsluvélum ríkisins sé ákaflega langur og að það hafi hreinlega ekki unnist tími til þess að vinna þetta verk. Hins vegar eru þessar upplýsingar að berast þessa dagana, og ég á von á að góður skriður komist á athugun þessara mála á næstu dögum. Tvö atriði í sambandi við hugsanlegar eða áformaðar breytingar á tekjuskattslögum þola aftur á móti enga frekari bið vegna þess að þau atriði tengjast beinlínis framtölum einstaklinga, en eins og kunnugt er lýkur framtalsfresti einstaklinga til tekjuskatts 10. febr. n.k. Þessi atriði verður að taka út úr og afgreiða sérstaklega. Frv. þessa efnis var því lagt fram daginn áður en þm. fóru í jólaleyfi, en það er frv. til l. um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt, sem er 189. mál þingsins, á þskj. 358. Þessi ákvæði varða annars vegar svokallaða verkfærapeninga iðnaðarmanna og hins vegar frádrátt einstaklinga frá tekjuskatti, áður en hann er á lagður, vegna vaxtaútgjalda. Með lögum nr. 40/1978 voru gerðar róttækar breytingar á frádráttarheimildum. M.a. fólu þær í sér að launþegum var veitt heimild til frádráttar á 10% af launatekjum, en jafnframt voru felldir niður möguleikar til frádráttar vegna ýmissa kostnaðarliða launþega, og verkfærakostnaður iðnaðarmanna var þar á meðal. Í tengslum við kjarasamninga í okt. s.l. gaf ríkisstj. út yfirlýsingu um ýmiss konar ráðstafanir sem áttu að auðvelda lausn deilunnar. Í þessari yfirlýsingu var því m.a. heitið, að fjmrh. beitti sér fyrir breytingum á tekjuskattslögum á þá lund að kostnaður launþega í löggiltum iðngreinum vegna kaupa á handverkfærum yrði frádráttarbær frá tekjum. 1. gr. frv. er í fullu samræmi við þessa yfirlýsingu. Þar er gert ráð fyrir að ríkisskattstjóri setji nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis og geti hann ákveðið hámark árlegs frádráttar mismunandi eftir iðngreinum. Jafnframt, og í fullu samræmi við það samkomulag sem gert var á s.l. hausti um þetta atriði, er gert ráð fyrir að hljóðfæraleikarar megi draga frá ákveðna upphæð upp að vissu marki í sama tilgangi. Í E-lið 30. gr. tekjuskattslaga, 1. tölul., eru ákvæði um vaxtaútgjöld. Þar segir, með leyfi forseta: „Vaxtagjöld, afföll og gengistöp samkv. 2. málsgr. 51. gr., enda séu gjöld þessi vegna fasteignaveðskulda til þriggja ára eða lengri tíma sem sannanlega eru notaðar til öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota.“ Þessi málsliður verður nú varta skilinn öðruvísi en að upphaf greinarinnar sé lesið, en þar stendur: Frá tekjum manna samkv. II. kafla laga þessara, sem ekki eru tengdar atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi, má sem sagt draga gjöldin sem ég nú nefndi. Það eru vaxtagjöld, afföll og gengistöp. - „Sama gildir um vaxtagjöld vegna annarra skulda sem sannanlega er stofnað til vegna kaupa eða nýbyggingar íbúðarhúsnæðis til eigin nota, en slík vaxtagjöld er þó aðeins heimilt að draga frá tekjum á næstu tveimur skattárum, talið frá og með kaupári eða á næstu fjórum árum talið frá og með því skattári sem bygging er hafin á. Frádráttur samkv. þessum tölulið má aldrei vera hærri en nemur þeirri fjárhæð sem þau vaxtagjöld, er um ræðir í 1. málsgr. þessa tölul., eru umfram vaxtatekjur samkv. 3.–5. tölulið 1. málsgr. 8. gr., og aldrei má frádráttur þessi nema hærri fjárhæð en 1 millj. og 500 þús. kr. Hjá hjónum skal þetta hámark vera helmingi hærra.“ Síðan segir í viðbótargrein að þetta ákvæði komi ekki til framkvæmda fyrr en við álagningu skatta á árinu 1981 vegna tekna ársins 1980. Rétt er að vekja á því athygli, að þessi frádráttarheimild er tengd skattvísitölu og hækkar því þessi tala sem nemur hækkun skattvísitölu hverju sinni. Nú hefur skattvísitala verið ákveðin í fjárlagafrv. 145, miðað við 100 á seinasta ári, hækkar sem sagt um 45%, og lágmarksfjárhæðin 1.5 milljónir hækkar því að sama skapi. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að-lágmarkið, sem hér er miðað við, 1.5 milljónir, verði hækkað í 2.5 milljónir. Miðað við skattvísitölu 145 verður þá hámark vaxtafrádráttar einhleypings 3 millj. 625 þús. gkr., en hámark vaxtafrádráttar hjóna verður 7 millj. 250 þús. kr. við álagningu á næsta ári. Áætlanir gefa til kynna að þessi breyting kosti ríkissjóð um nærfellt 250 millj. kr. við álagningu skatts á þessu ári. Rétt er að taka það fram, að hugmyndir hafa verið uppi um fleiri breytingar á þessu ákvæði en hér er gerð tillaga um. Í fyrsta lagi þykja ákvæðin, sem binda frádrátt vaxtagjalda við tvö og fjögur ár, samkvæmt þeim texta sem ég las áðan, nokkuð þröng og hugmyndir hafa komið fram um að þar verði gerð einhver tilhliðrun, t.d. bætt einu ári við. Í öðru lagi hafa heyrst þær raddir, að óeðlilega mikið áfall verði fyrir þá, sem miklar skuldir hafa, að fá þær ekki dregnar frá, eins og verið hefur um langt skeið, nema þær tengist öflun íbúðarhúsnæðis til eigin nota. Menn hafa verið að nefna þann möguleika að draga mætti frá einhvern hluta vaxtagreiðslna vegna annarra skulda. Bæði þessi atriði, sem ég nú hef nefnt, hafa verið rædd í viðræðum ríkisstj. við fulltrúa Alþýðusambands Íslands, en engar ákvarðanir hafa verið teknar af hálfu ríkisstj. - um breytingar eða tillögur til breytinga í þessa átt. Ég get því ekkert um það sagt á þessu stigi, hvort tillögur verða gerðar sem ganga lengra en hér er gert ráð fyrir, og tel eðlilegast að það verði nánar rætt bæði í viðræðum ríkisstj. og Alþýðusambands Íslands og í þeim þingnefndum efri og neðri deildar sem fá málið til meðferðar. Ég vek athygli á að hafa verður nokkuð hröð tök við afgreiðslu þessa máls. Það má ekki dragast öllu lengur en fram í miðja næstu viku að endanlega sé frá gengið hvernig þessum atriðum verður háttað þannig að hægt sé að afgreiða lögin frá Alþingi ekki síðar en á fimmtudag í næstu viku og birta þau á föstudegi því að þá verða aðeins fimm dagar eftir af framtalsfresti. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv., sem er mjög aðkallandi og verður að fá nokkuð hraða afgreiðslu hér í þinginu, en ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðh. er hér um að ræða nánast leiðréttingu á skattalögunum að því er varðar tvö atriði. Hið síðara er um vaxtafrádráttinn og er sjálfsagt ekki vanþörf á því að hann sé rýmkaður nokkuð frá gildandi lögum, en eins og kom fram í máli hans verður hann samt sem áður verulega þrengdur á þessu ári hjá hinum almenna borgara sem skuldar lausaskuldir sem ekki eru tryggðar með veði í fasteign. Um þessa grein er ekki nema gott eitt að segja. Ég held að þetta sé sanngirnismál. Það var alltaf gert ráð fyrir því, þegar þessi lög voru sett, að athuga þyrfti þau nánar. Sjálfsagt þarf að skoða betur ýmis atriði að því er lagasetninguna í heild varðar, eins og kom fram í máli hæstv. ráðh. En um 1. gr. er það að segja, að þarna er verið að fjölga frádráttarliðum. Út af fyrir sig er þarna verið að fara inn á öfuga braut við þá sem stefnt var að með lagasetningunni á sínum tíma og menn voru sammála um hér á hinu háa Alþingi, þ.e. að draga úr frádráttarliðum, reyna að draga eins mikið úr fjölda frádráttarliða og mögulegt væri. Hæstv. ráðh. talaði hér um skattvísitöluna. Það ætlaði ég að gera að umtalsefni og eins það sem hann ræddi hér almennt um skattamál að því er varðar tekju- og eignarskatta. Skattvísitalan var ákveðin í fjárlögum 145 stig, en upplýst er af hálfu Þjóðhagsstofnunar, - það eru bestu upplýsingar sem fyrir liggja um tekjubreytingar manna milli ára 1979 og 1980, - að laun launþega hafi hækkað a.m.k. 51% á þessu tímabili. Nú er það svo, að skattvísitala sem aðeins hækkar um 45% á sama tíma sem tekjur launþega hækka a.m.k. 51%, íþyngir stórkostlega skattgreiðendum almennt, greiðendum tekju- og eignarskatts og sjúkratryggingagjalds. Er talið að 1% í vísitölu íþyngi mönnum um 1200 millj. gamalla króna. Ef við setjum sem svo, að rétt hafi verið reiknaðar út tekjubreytingar milli ára og skattvísitalan yrði að vera eitthvað í kringum 152 eða 153 til þess að menn hefðu sömu skattbyrði af tekjum sínum á þessu ári og í fyrra, þá er hér hvorki meira né minna um að ræða en 10 milljarða gamalla króna. Að óbreyttum lögum, þrátt fyrir að þetta frv. verði samþykkt, er stefnt að því að íþyngja mönnum frá því í fyrra sem því nemur að raungildi í tekju- og eignarsköttum. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðh. eru nokkrir starfshópar eða nefndir að starfa að því að athuga skattalögin að ýmsu leyti. Hann nefndi hér fulltrúa þingflokka. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. ráðh. hvað þessi nefnd hafi starfað mikið, hvað hún hafi komið oft saman og hvað hún hafi í rauninni athugað þessi mál mikið. En það, sem mér leikur mest forvitni á að vita, það, sem skattgreiðendum í voru landi liggur mest á að vita, er hvað hæstv. ríkisstj. ætlar sér að gera í þessum málum. Hæstv. ríkisstj. lætur að því liggja í svonefndri efnahagsáætlun sinni, að til greina komi alla vega að lækka skatta þannig að láglaunafólk fái kaupmáttaraukningu sem nemi 1.5%. Á sama tíma eru gildandi lög í landinu, sem sannarlega má túlka þannig og er í rauninni staðreynd, að stefna að þeirri skattahækkun, sem ég nefndi áðan, á sviði tekju- og eignarskatta, fyrir svo utan hækkanir á óbeinum sköttum sem stefnt er að og ég hef gert ítarlega grein fyrir í umr. á Alþingi. Heildarskattahækkunin á þessu ári nemur í óbeinum og beinum sköttum og með þessum 10 milljörðum, sem ég nefndi áðan, sem óbreytt skattvísitala og óbreytt lög mundu íþyngja mönnum um, 23–24 milljörðum.  Þetta horfast menn í augu við eins og sakir standa að þurfa að greiða að raungildi í ríkissjóð í beinum og óbeinum sköttum fram yfir það sem þeir greiddu á yfirstandandi ári. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh.: Hvenær heldur hann að Alþingi fái að fjalla um þessa stefnu ríkisstj.? Ég skal einskorða mig við tekju- og eignarskatta. Hvenær heldur hann að Alþingi fái um þá að fjalla og skattgreiðendur í landinu fái um það fulla vitneskju hve mikla skatta þeir eigi að greiða á þessu ári? Ég endurtek að skattvísitala 145 hefur þessa íþyngingu. Hún þýðir 10 milljarða þyngingu eignar- og tekjuskatta á þessu ári frá því sem var í fyrra. Og spurning mín er þessi: Hvenær fá menn að sjá það svart á hvítu hvort ríkisstj. hugsar sér að framfylgja því loforði við launþega sem hún hefur sett á blað í efnahagsáætlun sinni?



Herra forseti. Tilefni þess að ég kem hér í ræðustól eru þær upplýsingar sem hæstv. ráðh. gaf um starfshópa sem hafa verið að endurskoða eða skoða áhrif hinna nýju skattalaga. Hann upplýsti að þessar nefndir hefðu unnið illa, hefðu sjaldan komið saman og lítið gert. Mér skildist að ástæðan væri fyrst og fremst sú að það væri langur biðlisti hjá Skýrsluvélum ríkisins. Ég vil leyfa mér að skora á hæstv. fjmrh. að sjá til þess, að þessi mál hafi forgang. Ég lít svo á, að það sé ekki síður nauðsynlegt að þessar nefndir ljúki störfum en að koma þessu frv. í gegn. Hann benti réttilega á að það lægi á að afgreiða þetta mál, en ég hefði nú haldið að það væru ýmsir fleiri þættir í þessum skattalögum sem þyrftu að fá afgreiðslu eftir slíka endurskoðun. Ég leyfi mér því að skora á hæstv. ráðh, að ýta á störf þessara nefnda.



Herra forseti. Mig langar í tilefni af umr. um þetta lagafrv. um breyt. á tekju- og eignarskatti að ítreka beiðni mína til hæstv. fjmrh., sem ég setti fram í umr. í Sþ. í haust þegar til umr. var fsp. um framkvæmd 59. gr. skattalaganna. Ég ítreka beiðni mína til hans um að störfum varðandi endurskoðun á einstökum liðum þessara nýju skattalaga verði hraðað. Hann hefur reyndar gert grein fyrir því í máli sínu hér á undan að fyrir því liggi vissar ástæður hvað endurskoðun hefur tafist. Ég tel að nú sé svo komið að við verðum að snúa okkur mjög eindregið og ákveðið að þeirri vinnu. Það eru vissir þættir sem þurfa endurskoðunar við, t.d. í 59. gr. sem ég ætla ekki að ræða um frekar hér og nú, og trúlega í fleiri greinum þessa nýja lagabálks. Ég vil hins vegar fagna breytingunni sem hér er boðuð á hækkun vaxtafrádráttar. Við vitum að málefni húsbyggjenda og þeirra, sem hafa staðið í húsnæðiskaupum, eru nú erfið vegna hárra vaxta og svo þess, hversu þeim málum er háttað. Þeir eiga í margvíslegum erfiðleikum. Hér er komið verulega til móts við þeirra þarfir. Það kom fram í máti hæstv. fjmrh., þegar hann las upp úr lögunum, að þegar fjallað er um lausaskuldir húsbyggjenda eru vextir af þeim frádráttarbærir í tvö ár frá því að íbúðarhúsnæði er keypt og í fjögur ár frá því að byggingarframkvæmdir hefjast. Ég gat þess í fyrra, að ég teldi að þessi tími væri e.t.v. of skammur, það væri hugsanlega rétt að reyna að lengja þennan tíma örlítið vegna þess hversu t.d. byggingartími er langur hjá okkur, menn væru yfirleitt nokkur ár að koma upp húsi og koma yfir sig húsi og þess vegna væri of skammur tími að þessi vaxtafrádráttur væri aðeins leyfilegur í fjögur ár í þeim tilvikum. Nú reikna ég með að byggingartíminn hafi frekar lengst en hitt vegna ýmissa erfiðleika, sérstaklega hárra vaxta, og þess vegna væri kannske sérstök ástæða til að taka þessi mál til endurskoðunar. Þó ber að geta þess, að í efnahagsáætluninni, sem hér var nefnd áðan, efnahagsáætlun ríkisstj., er gert ráð fyrir að reyna að breyta lausaskuldum húsbyggjenda og þeirra, sem keypt hafa húsnæði í föst lán til lengri tíma. Kann að vera að það mæti þessu sjónarmiði mínu ef vel tekst til um þá framkvæmd, sem ég vona sannarlega að takist vegna þess að ég tel að á því sé mikil þörf. Ég vildi aðeins koma þessari ábendingu minni á framfæri.



Herra forseti. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram hjá hv. þm., að hraða verður undirbúningi að frekari breytingum á lögunum um tekju- og eignarskatt og tryggja verður að þær nefndir, sem fengnar hafa verið til að vinna að þessum málum, geti unnið sitt starf og vinni það. En eins og kom mjög skýrt fram í máli mínu, að því er ég hélt, er þessum nefndum ekki þarna um að kenna í raun og veru. Þær hafa ekki fengið gögnin í hendur þrátt fyrir að kallað hafi verið eftir þessum tölvuútskriftum um margra mánaða skeið. Ég hef tekið mér fyrir hendur að reka á eftir því, ekki einu sinni og ekki tvisvar, heldur að meðaltali tvisvar í hverri viku, en það hefur ekki dugað til. Virðist ákveðinn skortur á sérþjálfuðu starfsliði valda því að Skýrsluvélar eru svona langt á eftir með þau verkefni sem þeim hafa verið falin. Þetta er mjög bagalegt, kemur sér afar illa, en því miður stöndum við frammi fyrir þessari staðreynd án þess að eiga nokkurs annars völ. Varðandi fsp. hv. þm. Lárusar Jónssonar get ég því miður ekki fullyrt neitt um hvenær ríkisstj. verði tilbúin með sínar tillögur, en ég vænti þess, að það eigi að geta orðið í næsta mánuði. Ég tel raunar að við þurfum að afgreiða þessi mál fyrir mánaðamótin febrúar–mars. Það er rétt, sem fram kom hjá hv. þm., að skattvísitalan var sett í 145 stig í fjárlögum, en tekjuaukning milli áranna 1979–1980 hefur sennilega verið heldur meiri en sem nemur þessari hækkun skattvísitölunnar. Ástæðan til þess, að skattvísitalan var þó ekki ákveðin hærri en raun ber vitni, er sú, að við höfum í hyggju að gera ýmsar breytingar á tekjuskattslögunum, t.d. hækka vaxtafrádráttinn sem hér er verið að tala um, t.d. frádrátt vegna verkfærapeninga, t.d. að gera hugsanlegar breytingar varðandi álagningu á tekjur bænda, t.d. að reyna að hlífa einstæðum foreldrum meira en gert er samkv. núgildandi lögum. Þetta mun að sjálfsögðu kosta verulegt fé og fela í sér einhvern tilflutning á skattbyrði innan hópsins í heild. Í öðru lagi kom í ljós undir árslok að tekjuskattur skilar ríkissjóði minni tekjum en ráð var fyrir gert. Vafalaust muna menn eftir því, að fyrr í haust og raunar í sumar urðu miklar umræður um hvort tekjur ríkissjóðs yrðu ekki verulega miklu meiri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Ýmsir stjórnarandstæðingar töldu að þarna væri um marga milljarða að ræða. Ég man ekki hvað þeir komust sem hæst höfðu, en mig minnir að það væru einir 5 milljarðar, og töldu þeir að tekjur ríkissjóðs hefðu aukist um þá upphæð af þessari ástæðu einni. Ég andmælti þessu, þegar umræður urðu um það í haust, og benti á að allar líkur væru á að innheimtar tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti yrðu mjög svipaðar því sem áætlað hefði verið. Undir árslokin kom hins vegar í ljós að þær voru frekar minni en að þær væru meiri en áætlað hafði verið, og þó að við höfum ekki enn nákvæmar upplýsingar um þetta atriði eru allar líkur á að þarna hafi skakkað 2–3 milljörðum. Auðvitað verður að taka tillit til þess þegar skattbyrði er ákveðin á árinu 1981, hver skattbyrðin raunverulega var á árinu 1980, og gera ráð fyrir því til ákvörðunar frádráttarliðum og öðrum þeim liðum sem ákveða hvað mikið kemur í ríkissjóð. Skattvísitalan hækkar ekki meira fyrst og fremst af þeim tveimur ástæðum sem ég nú hef nefnt. Annars vegar eigum við eftir að gera breytingar á núgildandi skattalögum, hins vegar virðist vera að skattalögin hafi skilað minni tekjum en Alþingi gerði ráð fyrir. Það eru þessi tvö atriði sem verður að taka til greina og hafa áhrif á það að skattvísitala mun ekki hækka jafnmikið og tekjubreytingunni milli ára nemur. Hins vegar eru líkur á því, að frádráttarliðir í tekjuskattslögum hækki eitthvað meira en gert er ráð fyrir samkvæmt hækkun áskattvísitölu um 145 stig, vegna þess að við skildum eftir 4 milljarða sem við gerðum ekki ráð fyrir þegar tekjuáætlun fjárlaganna var ákveðin. Ef skattalög væru algjörlega óbreytt frá því, sem nú er, og skattvísitalan væri algjörlega óbreytt frá því, sem nú er, mundi tekjuskatturinn skila þó dálítið meiri tekjum en ráð var fyrir gert við fjárlagaafgreiðsluna. Þó má vera að sú upphæð sé eitthvað minni en við gerðum þá ráð fyrir vegna þess að tekjurnar skila sér ekki í þeim mæli sem ráð var fyrir gert. Þarna eru margir þættir sem taka verður tillit til, og þetta er alls ekki einfalt reikningsdæmi. En ég geri ráð fyrir að í síðari hluta næsta mánaðar verði ríkisstj. tilbúin með tillögur sínar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin og vil taka undir það með honum, að ég held að það sé betra að vinda sér í að breyta skattalögunum sem allra fyrst þannig að almenningur viti það og það verði ekki þannig eitt árið í viðbót að fólk viti í rauninni fram eftir öllu ári ekkert um hvað það á að greiða í opinber gjöld. Hæstv. ráðh. kom hér með ýmsar fróðlegar upplýsingar. Hann sagði, eins og ég hélt fram í umr. við afgreiðslu fjárlaga, að um væri að ræða með skattvísitölunni 145 4 milljarða kr. duldar tekjur umfram fjárlagaáætlun sem algjörlega óbreytt skattalög mundu gefa ríkissjóði. Það er út af fyrir sig ágætt að þetta kemur hér skýrt og greinilega fram. En þá var hæstv. ráðh. búinn að hækka tekjuáætlunina í eignar- og tekjusköttum um tæpa. 6.5 milljarða. Það var umfram forsendur fjárlaganna. Mismunurinn, sem rétt skattvísitala mundi gefa og ég er að tala um hér, miðað við skattvísitölu 145 er því 10 milljarðar kr., hvorki meira né minna, að óbreyttum skattalögum. Við getum einnig séð þetta á því, að ef við segjum að rétt skattvísitala væri 153 munar þarna 8 prósentustigum í skattvísitölu. Prósentustig í skattvísitölu, sem vanáætlað er, er talið íþyngja mönnum um 1.2 milljarða. Þessi tala er því óyggjandi. Þar er um að ræða um 10 milljarða kr. Frá þessu má eflaust draga einhverjar smásporslur, eins og hæstv. ráðh. var að koma inn á áðan, en það fullyrði ég, að þó að gerðar verði þessar minni háttar breytingar á skattalögunum, sniðnir af einhverjir agnúar varðandi einstæða foreldra, bændur og aðra slíka tekjuhópa, er stefnt í stórfellda hækkun atmennt á tekju- og eignarsköttum í ríkissjóð með ákvörðun um skattvísitölu 145. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta. Ég held að þetta sé staðreynd sem engum dugar að víkja sér frá og menn verði að horfast í augu við að stefnan er þessi í viðbót við stórhækkun óbeinna skatta. Hæstv. ráðh. taldi að tekjuskattur og eignarskattur skiluðu ríkissjóði minni fjárhæð á árinu 1980 en fjárlög greindu. Það er satt og rétt, að seinni part ársins í fyrra var innheimta tekju- og eignarskatta miklu slakari en menn gerðu ráð fyrir. En þar var um að kenna því almenna ástandi sem er í landinu og hæstv. ráðh. ætti manna best að vita um. Mér er sagt af þeim sem fylgjast með innheimtu tekju- og eignarskatta, að algengt innheimtuhlutfall á viðmiðunarári hafi verið frá 72–76% af álögðum sköttum á því ári sem skattarnir eru lagðir á, en núna varð innheimtuhlutfallið jafnvel undir 60%–66%. Sé það rétt, sem ég vefengi ekki, að innheimtir eignar- og tekjuskattar ríkissjóðs hafi verið 2–3 milljörðum gkr. minni en fjárlög gerðu ráð fyrir í fyrra, er það fyrst og fremst vegna slakrar innheimtu á því ári. Hæstv. ráðh. ætti að hugleiða af hverju var slakari innheimta í fyrra en áður. Ég held að hún sé slakari vegna þess að svo er þrengt að atvinnurekstrinum að það eru kannske ódýrustu lán sem atvinnureksturinn getur fengið að skulda opinber gjöld, þó að þarna sé um að ræða gífurlega dráttarvexti eins og menn vita. Fyrirtæki í taprekstri geta ekki gengið inn í banka og fengið lán, auk þess sem þau eru dýrari en að skulda hæstv. ráðh. Þarna er skýringin fyrst og fremst á því, að innheimtir tekju- og eignarskattar í fyrra voru lægri en fjárlög gerðu ráð fyrir. En hæstv. ráðh. getur átt von á að innheimta þessa skatta á þessu ári. Vonandi fer ekki allt hér í kaldakol og hægt verði að ná þeim sköttum, sem voru lagðir á í fyrra, inn á þessu ári. Hæstv. ráðh. þarf ekki að hækka skatta á þessu ári til að jafna þetta bil, það fullyrði ég. En hæstv. ráðh. kom inn á afkomu ríkissjóðs þegar hann ræddi hér um 2–3 milljarða sem vantaði á tekju- og eignarskatta. Ég tek eftir því, að nú eftir áramótin hefur verið eitthvað svo hljótt um afkomu ríkissjóðs í fyrra. Það var oft rætt um afkomu ríkissjóðs og menn gerðust spámannlega vaxnir, m.a. hæstv. forsrh., minnir mig, og svo tók hæstv. fjmrh. undir. Að vísu hafði hann lágt um það, á meðan hann var að semja við opinbera starfsmenn, að afkoma ríkissjóðs væri góð. En það hefur lítið heyrst um þetta eftir áramót. Og ef hæstv. ráðh. skyldi nú hafa í fórum sínum einhverjar upplýsingar til okkar í þessari hv. deild, sem erum að fjalla um þessa skatta í ríkissjóð, væri það vel þegið. Ég óska hér með eftir því ef hæstv. ráðh. gæti gefið okkur einhverjar upplýsingar í örfáum orðum um afkomu ríkissjóðs í fyrra.



Herra forseti. Ég vildi í fyrsta lagi andmæla þeim upphæðum sem hv. þm. Lárus Jónsson nefndi hér áðan og sagði að yrðu munurinn á skattvísitölu þeirri, sem ákveðin er í fjárlögum og þeirri skattvísitölu, sem hefði átt að ákveða miðað við tekjubreytingu milti ára. Þar er ekki um neina 10 milljarða að ræða. Það er hinn mesti misskilningur. Þar er greinilega um tvíreikning að ræða. Eins og ég hef látið koma fram var raunverulega gert ráð fyrir því við fjárlagaafgreiðsluna að þarna væri líklega um 4 milljarða að ræða. Það má vafalaust rökræða það, hver þessi upphæð raunverulega er, en þá verður að taka tillit til þess, hvort fjárlagatölur í fyrra voru raunverulega of hátt áætlaðar miðað við reynsluna og að hvað miklu leyti. En 10 milljarðar eru í þessu sambandi fjarstæðutala. Upphæðin er, eins og ég hef þegar sagt, liðlega 4 milljarðar. Það má kannske segja 4–6 milljarðar, eftir því hvernig það er reiknað, en ég tel að miðað við allar aðstæður sé eðlilegra að miða við lægri töluna. Hv. þm. sagði að það skipti ekki miklu máli þó að tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti hefðu ekki skilað sér eins og áformað var, það væri bara innheimtan sem hefði brugðist á seinustu mánuðum ársins og þá hlyti þetta að skila sér á nýbyrjuðu ári. En þetta er ekki alls kostar rétt. Munurinn á innheimtu og álagningu er ekki bara sú upphæð sem eftir verður hjá einstaklingunum vegna þess að þeir hafa ekki peninga til að borga skattana sína. Það er fleira sem þar kemur til. Álagningartölurnar eru um leið í stórum stíl áætlunartölur. Það er áætlað á alla þá, sem ekki hafa náð því að skila skattframtölum, og þeir voru, að því er mér var sagt, æðimargir að þessu sinni vegna þess hversu skattalöggjöfin var seint á ferðinni og hvað margir voru því óviðbúnir að gera grein fyrir tekjum sinum. Ég held að skýringin á því, hvað innheimtutölurnar eru miklu lægri hlutfallslega en álagningartölurnar að þessu sinni, hvað afföllin eru miklu meiri, liggi ekki síður í því, að það var óvenjulega mikið áætlað og í mörgum tilvikum þá áætlað djarft af skattstofum, en síðan hefur komið í ljós við nánari yfirferð að þarna var ofreiknað og það kemur því til frádráttar. Skattarnir eru í reynd lægri en fyrstu tölur bentu til. Það má vel vera að eitthvað hafi borið á því, að menn hafi ekki gert skil á sköttum sínum á síðari hluta ársins. Raunar tel ég það víst að svo hafi verið vegna fjárskorts. Það liggur einfaldlega í því, að fyrirframgreiðslan á fyrri hluta ársins var óvenjulega lág, hún var ekki nema 65%, þannig að skatturinn varð hlutfallslega þyngri á síðari hluta ársins en fyrri hluta ársins og menn áttu erfiðara með að greiða hann af því að þeir höfðu ekki haldið nægilega miklu eftir á fyrri hluta ársins. Þannig lentu sumir í greiðsluvandræðum, sem svo aftur hefur valdið því að innheimtan hefur skilað minna en reiknað var með. Það eru einhver dæmi um þetta. En ég held samt að hitt sé ekki síðri ástæða, hvað mikið var um áætlanir, bæði á einstaklinga og fyrirtæki, á s.l. skattári. Við höfum rætt hérna um tvö atriði sem hv. þm. vék að. Ég vildi sérstaklega ekki láta ómótmælt að hann væri að nefna hér tölur upp á 10 milljarða, - tölur sem bersýnilega eru algjörlega úr lausu lofti gripnar. Í öðru lagi vildi ég benda á það, að léleg innheimta á þessu ári þarf ekki að þýða stórauknar tekjur aftur á næsta árinu. Þar kemur fleira til. En að lokum, herra forseti, vil ég svara fsp. sem kom fram hjá hv, þm. Lárusi Jónssyni. Hann spurði um hvernig afkoma ríkissjóðs væri á árinu 1980. Ég verð að láta mér nægja að vitna til fréttatilkynningar sem fjmrn. sendi út í byrjun janúar, þar sem gerð var grein fyrir stöðu ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum. Vissulega eigum við eftir að fá mörg gögn í hendur sem gera grein fyrir stöðu ríkissjóðs frá fleiri sjónarmiðum en þessu eina, og endanlega fáum við það í ríkisreikningnum sem vonandi verður hægt að útbýta hér á Alþingi áður en þinginu verður slitið. Samkv. þeim upplýsingum, sem fram komu í þessari fréttatilkynningu, hafði staða ríkissjóðs gagnvart Seðlabankanum versnað um 1200 millj. kr., en hins vegar hafði ríkissjóður greitt afborgun til Seðlabankans upp á 8 milljarða. Í raun hafði staðan því batnað um 6.8 milljarða á liðnu ári. Okkur vantaði 1200 millj. kr. til að standa að fullu í skilum við Seðlabankann á þessum 8 milljörðum, eins og ráð var fyrir gert þegar fjárlögin voru samþykkt. Hins vegar er þessi skuld við Seðlabankann mjög þungbær. Á henni eru vextir og við hana bætist verðauki. Vextir og verðauki eða verðbætur eru að sjálfsögðu ekkert annað en uppfærsla skuldarinnar í samræmi við verðrýrnun krónunnar. Og þegar ég nefni hér 1200 millj. og síðan 6.8 milljarða hefur ekki verið tekið tillit til uppfærslu þessarar skuldar. Þá er dæmið reiknað á óbreyttu verðlagi, sem auðvitað er eitt eðlilegt í þessu sambandi vegna þess að þessi skuld, sem er frá því að hv. þm. Lárus Jónsson seinast studdi ríkisstj., hefur í sjálfu sér ekkert hækkað þó að krónurnar hafi orðið fleiri eða þær hafi rýrnað.  Þetta er útkoman eins og hún blasir við í grófum dráttum. Ef hins vegar er tekið tillit til hækkunar skuldarinnar vegna verðbóta á skuldinni bætast þar 8 milljarðar við. Þrátt fyrir þessa greiðslu til Seðlabankans hefur því nettóskuldastaðan e.t.v. ekki batnað á þessu tímabili. En krónurnar eru verðminni og skuldin er í grófum dráttum heldur lægri, ef eitthvað er, miðað við fast verðlag. Ég vænti þess, að innan nokkurra vikna liggi það skýrar fyrir hver rekstrarstaða ríkissjóðs hefur sennilega verið. Þegar við höfum fengið skil á söluskatti og öðrum ógreiddum sköttum frá s.l. ári, sem er núna undir mánaðarlokin, liggur auðvitað miklu ljósar fyrir en áður hver raunveruleg og endanleg rekstrarstaða ríkissjóðs er. En ég var hér að gera grein fyrir greiðslustöðunni gagnvart Seðlabankanum.