Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti upplýsa að kl. 3.30 fer fram umræða utan dagskrár um Gilsfjarðarbrú og afskipti félmrh. af samgöngumálum í tengslum við sameiningu sveitarfélaga. Umræðan fer fram að beiðni hv. 2. þm. Vestf. og skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapalaga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þáltill. á þskj. 285 um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, og Tékkneska og slóvakíska sambandslýðveldisins (TSSL) en þessi samningur var undirritaður í Prag 20. mars 1992. Samningurinn er að mestu byggður á fríverslunarsamningum milli einstakra EFTA-ríkja og Evrópubandalagsins 1972--1973, þ.e. fríverslun með iðnaðarvörur og heimild til verðjöfnunar í tilviki Íslands til álagningar tolla og fjáröflunartolla eða verðjöfnunar á vörur unnum að hluta eða öllu leyti úr landbúnaðarhráefnum. Jafnframt felur samningurinn við tékkóslóvakíska sambandslýðveldið í sér að komið er á fullri fríverslun með fisk og fiskafurðir milli EFTA-ríkjanna og tékkóslóvakíska sambandslýðveldisins strax við gildistöku. Tékkóslóvakísa sambandslýðveldið sýndi mikinn velvilja í garð Íslands með því að samþykkja þetta þar sem samningsaðilinn hefur fyrir sitt leyti 10 ára aðlögunartíma við að fella smám saman niður höft við innflutning iðnaðarvara til Tékkóslóvakíu samkvæmt fríverslunarsamningnum. Landbúnaðarvörur sem slíkar falla utan fríverslunarsamningsins. Einstök EFTA-ríki gerðu þó samhliða fríverslunarsamningnum tvíhliða samning um þær vörur við tékkóslóvakíska sambandslýðveldið. Í tvíhliða samningi Íslands og Tékkóslóvakíu er einungis um að ræða vörur sem ekki eru framleiddar hér á landi, einkum ávexti. Fríverslunarsamningurinn hefur verið staðfestur af hálfu allra annarra samningsaðila en Íslands og Liechtenstein. Samningurinn öðlast gildi hvað Ísland varðar á fyrsta degi annars mánaðar eftir að staðfestingarskjöl um fullgildingu hans hafa borist vörsluaðila, sbr. 39. gr. samningsins. Ríkisstjórnir Tékkneska og slóvakíska sambandslýðveldisins hafa nú komist að samkomulagi um að sambandslýðveldið verði leyst upp og stofnuð verði tvö sjálfstæð og fullvalda ríki frá og með 1. jan. 1993. Einnig hefur verið ákveðið að koma á tollabandalagi milli þessara tveggja ríkja frá sama tíma með frjálsu vöruflæði og þjónustu án allra tolla og annarra viðskiptahindrana og með samræmdum tollum gagnvart þriðju ríkjum. Sameiginlegu tollaráði verður komið á fót til að sjá um framkvæmd tollabandalagsins. Ríkisstjórnir sambandslýðveldisins hafa lýst því yfir að þær muni taka yfir öll réttindi og skyldur sem tékkóslóvakíska sambandslýðveldið hefur gagnvart þriðju ríkjum. Er þannig stefnt að því að GATT-skyldur og réttindi tékkóslóvakíska sambandslýðveldisins verði tekin yfir af lýðveldunum tveimur. Sama mun eiga við um aðra samninga eins og þennan. Varðandi fríverslunarsamning EFTA-ríkjanna og tékkóslóvakíska sambandslýðveldisins hefur þannig orðið að samkomulagi að yfirtakan verði leyst með sérstakri bókun, protokoll, þar sem EFTA-ríkin sjö annars vegar skrifa undir og hin nýju ríki tvö hins vegar. Yrði þetta gert á sameiginlegum fundi ríkjanna í apríl nk. Áður en gengið verður formlega frá yfirtöku á réttindum og skyldum samkvæmt samningnum með þessum hætti er stefnt að því að hann verði framlengdur til bráðabirgða með gagnkvæmum yfirlýsingum þann 11. des. nk. Í athugasemdum við þáltill. er gerð ítarleg grein fyrir samningnum sem og fyrir viðskiptum Íslands við tékkóslóvakíska sambandslýðveldið og undanfara þess á undanförnum árum og vísast til þeirra upplýsinga. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að tillögu þessari verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.

Hæstv. forseti. Þetta var stutt og snarplega flutt ræða af hálfu hæstv. utanrrh. þegar hann mælti fyrir þessari þykku bók. Ég vil leyfa mér að leggja fyrir hann tvær, þrjár spurningar í sambandi við þetta mál en byrja á því að fagna því að þessi samningur hefur tekist og reyndar ekki seinna vænna að ganga frá honum áður en ríkið sem samið var við af hálfu EFTA líður undir lok. Það skiptir svo sem ekki öllu máli því eins og hér er upplýst munu hin nýju lýðveldi, það tékkneska annars vegar og slóvakíska hins vegar yfirtaka skuldbindingarnar þannig að það kemur út á eitt. En það vekur þá spurningu í mínum huga: Hvernig er þessum málum á veg komið gagnvart öðrum lýðveldum Mið- og Austur-Evrópu? Er samningagerð af þessu tagi þar, þar sem til að mynda fullkomin fríverslun með fisk fæst, sem er meira en sagt verður um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið eins og kunnugt er? Þar náðist sú samningskrafa ekki fram. Þess vegna er að sjálfsögðu fagnaðarefni ef samningar eru að takast við lönd utan samnings Evrópska efnahagssvæðisins um þetta atriði. Ég vildi gjarnan heyra frá hæstv. utanrrh. hvernig þau mál eru stödd gagnvart t.d. löndum eins og Ungverjalandi og e.t.v. Póllandi eða nýju lýðveldunum í norðanverðri Júgóslavíu, Króatíu o.s.frv. Í öðru lagi spyr ég: Hvað verður um samninga af þessu tagi? Er í ljósi núverandi aðstæðna í EFTA á einhvern hátt vikið að því hvernig fara skuli með fríverslunarsamning af þessu tagi þegar EFTA nánast líður undir lok á næstu árum, ef svo fer? Mundu þá t.d. gagnkvæm fríverslunarkjör Íslendinga annars vegar og Tékkneska og slóvakíska lýðveldisins hins vegar breytast í einhvers konar tvíhliða samning? Mér finnst ekki óeðlilegt að spurt sé því að það er hálfankannalegt að vera að fullgilda samning af þessu tagi á Alþingi við þær aðstæður að endalok EFTA virðast blasa við án þess að menn hafi í huga hvað eigi að taka við til þess að spara sér tvíverknað þannig að ekki þurfi að fara í að endursemja um þessa hluti alla saman eða ganga einhvern veginn frá þeim með öðru móti. Ég vona að hæstv. utanrrh. flokki það ekki undir óeðlilegar tafir á framgangi málsins eða málþóf þaðan af síður þó maður leyfi sér að leggja fyrir hann eins og tvær spurningar af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. spurði nokkurra spurninga. Hvað líður samsvarandi samningum við önnur ríki Mið- og Austur-Evrópu? Eins og hv. þm. er kunnugt er lokið samningum af þessu tagi við ríkin Tyrkland, Ísrael og nú Tékkóslóvakíu. Samningarnir eru að heita má frágengnir að því er varðar Pólland. Þeir eru á samningastigi en vel á veg komnir að því er varðar Rúmeníu og Búlgaríu. Að því er varðar Slóveníu, af því að minnst var á ríki fyrrum Júgóslavíu, er kominn á samstarfssamningur og ákvörðun um að taka upp samningaviðræður við Slóveníu. Þetta er því allt saman á góðum vegi. Önnur spurning var: Hvað verður um þessa samninga ef og þegar EFTA sem fríverslunarsamtök líða undir lok? Svarið er að samningarnir eru að formi til tvíhliða samningar við hvert einstakt ríki og munu því halda gildi sínu. Að öðru leyti ræðst þróun slíkra viðskiptasamninga mjög af því hvað gerist á vettvangi GATT á næstu árum.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til fjáraukalaga sem er 197. mál þingsins á þskj. 235. Þetta er frv. til endanlegra fjáraukalaga fyrir árið 1991. Með því eru lagðar fyrir Alþingi niðurstöðutölur sem greiðslur úr ríkissjóði á árinu 1991 umfram þær heimildir sem veittar hafa verið á Alþingi í fjárlögum 1991 og lögum nr. 75/1991, fjáraukalögum fyrir 1991. Frv. var lagt fram á Alþingi sl. vor en var ekki afgreitt og er nú endurflutt með lítils háttar breytingum. Þar vegur þyngst að nú er sótt um greiðsluheimild fyrir geymdum fjárveitingum frá fyrra ári en láðst hafði að sækja um þær heimildir í fjáraukalagafrv. því sem lagt var fyrir Alþingi haustið 1991. Fjárln. var strax í vor, þegar málið var til meðferðar þar, gerð grein fyrir þessu atriði. Að öðru leyti verða lítils háttar breytingar á flutningi geymdra fjárheimilda til 1992 og á einstökum liðum með tilliti til endanlegs greiðsluuppgjörs ríkisbókhalds. Með frv. að fjáraukalögum, sem var lagt fram á Alþingi í október 1991, fylgdi greinargerð um framvindu ríkisfjármála á árinu 1991 og þær heimildir sem óskað var samþykktar á umframheimildir fjárlaga. Þá var hinn 27. febr. sl. lögð fram á Alþingi ítarleg skýrsla um ríkisfjármál fyrir 1991 þar sem afkoma ríkissjóðs er skýrð í samanburði við áform samkvæmt fjárlögum og útkomu ársins 1990. Í framsöguræðu með frv., sem hér er til umræðu og lagt var fram í vor, var gerð ítarleg grein fyrir efnisatriðum frv. og verður það ekki endurtekið hér. Hæstv. forseti. Ég mælist til að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjárln. til frekari umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. eyddi ekki löngum tíma í að mæla fyrir frv. að þessu sinni, lét sér duga að vísa til ræðu sem flutt var á síðasta þingi enda var málið þá lagt fram og fór til 1. umr. og til hv. fjárln. en var ekki útrætt. Málið strandaði m.a. á því að um ákveðna þætti þess og framsetningu varð nokkur ágreiningur. Það var ágreiningur sem er ekki nýr af nálinni og endurspeglast í skoðanaskiptum sem ekki hafa fengið endanlega afgreiðslu milli fjmrn. annars vegar og Ríkisendurskoðunar hins vegar um framsetningu fjárlaga og ríkisreiknings sem vöktu deilur og urðu til þess að málið varð ekki útrætt. Ég kem nánar að því síðar. Það er kannski, hæstv. forseti, ekki ástæða til að fara mörgum orðum um frv. Það er verið að fá hér lagalega staðfestingu á raunverulegum niðurstöðum af fjárgreiðslum í og úr ríkissjóði og niðurstöðu einstakra ráðuneyta og stofnana eins og reynsla seinasta árs skar úr um eða eins og endanlegar niðurstöður urðu. Á síðasta vori, þegar málið var til umræðu, varð nokkur umræða um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, um hvernig staðið hefði verið að tekjuöflun og sparnaðarhugmyndum ríkisstjórnarinnar og hvernig þær hefðu náð fram að ganga á seinsta ári. Sú umræða verður ekki endurtekin hér, a.m.k. ætla ég ekki að hafa frumkvæði um það fyrst hæstv. ráðherra tók þann kostinn að vísa til fyrri ræðuhalda enda gefst ábyggilega kostur á því að ræða við hæstv. ríkisstjórn á næstu dögum og vikum um þau mál öll sömul, bæði í sambandi við umræður um fjárlög fyrir næsta ár og svo einnig í sambandi við efnahagsaðgerðir ef þær koma einhvern tíma til með að líta dagsins ljós. Maður veit auðvitað ekki með neinni vissu um það eins og er en væntir þess sannarlega að ríkisstjórnin taki til höndum og láti eitthvað frá sér heyra til þess að bregðast við því alvarlega ástandi sem nú er í efnahags- og atvinnumálum. Það eru aðeins nokkur atriði sem mig langar til að nefna eða árétta í sambandi við frv. sem liggur fyrir og er til hér meðferðar. Ég vil í fyrsta lagi lýsa stuðningi mínum við þær hugmyndir sem hér eru settar fram og skilgreindar eða vel afmarkaðar í meðförum þingsins varðandi fjárveitingar sem stofnunum er heimilt að flytja milli ára eða geyma ef það má orða það svo. Þetta hefur viðgengist varðandi fjárveitingar til viðhalds og stofnkostnaðarverkefna um nokkurt árabil en ekki með eins skýrum hætti verið framkvæmt varðandi fjárveitingar til rekstrar. Fjmrn. hefur sett sér leikreglur sem eru skýrðar í greinargerðinni varðandi þessar yfirfærslur, hvaða skilyrðum þurfi að fullnægja til að þær séu heimilar og eru þær reglur tilgreindar hér. Ég ætla ekki að fara um það mörgum orðum en vil þó nefna í sambandi við það skilyrði að til þess að fá flutta heimild milli ára, greiðsluheimild yfirfærða, þurfi ástæðan að vera að vel hafi til tekist með hagræðingu og/eða flutning verkefna milli ára hjá viðkomandi stofnun og fjárveitingin verið yfirfærð með tilvísun til þess. Ég get tekið undir þetta en vil aðeins segja að ég tel að það þurfi að vanda mjög þær vinnuaðferðir sem fjmrn. mótar sér nú í þessu efni því að það kemur auðvitað til með að hafa áhrif á það hvernig stofnanir fara með þessar fjárveitingar og hvernig stjórnendur haga sér þegar þeir velta fyrir sér hvernig nýta megi best þá fjármuni sem stofnanirnar þær hafa til meðhöndlunar. Við getum nefnt dæmi um þetta. Sjálfsagt er í einhverjum tilvikum hægt að finna dæmi þess að stofnanir hafi reynt að eyða fjárveitingu fyrir áramót til þess að tapa ekki af henni af því að hún fékkst ekki yfirfærð og jafnvel ekki staðið eins vel að málum eins og hægt hefði verið ef stofnunin hefði átt það víst að eiga fjárveitinguna geymda. Í sumum tilfellum hafa forstöðumenn stofnana talið að stofnun ætti skilið að eiga geymda eða yfirfærða fjárveitingu því þannig hafi rekstri verið háttað en fjmrn. sem úrskurðaraðili komist að niðurstöðu um það að leikreglurnar hafi ekki verið að þeirra höfði og því strikað fjárveitinguna út. Ég vil aðeins undirstrika þetta og beina því til hæstv. fjmrh. að vel sé vandað til verka þegar þessar vinnureglur verða settar og síðan kynntar fyrir forsvarsmönnum og stjórnendum stofnana þannig að þeir viti nokkuð vel að hverju þeir ganga. Þá vil ég benda á að það er örlítið misræmi á þessu frv. annars vegar og því frv. sem lagt var fram í vor hvað varðar þessar yfirfærslur. Nú er gert ráð fyrir því undir verkefnum fjmrn. að yfirfæra tæpar 300 millj. kr. sem er sá listi eða sú upphæð sem stofnunum var heimilt að geyma á milli ára 1990 og 1991 sem ekki var í frv. eins og það lá fyrir í fyrravor en er nú skýrt eða áréttað í þessu frv. Þá langar mig aðeins að koma að þessum ágreiningi sem uppi hefur verið milli fjmrn. annars vegar og Ríkisendurskoðunar hins vegar um framsetningu á fjárlögum og fjáraukalögum þegar gengið er frá niðurstöðum hvers árs til þess að endanlegar niðurstöður fjárlaga og fjáraukalaga séu í samræmi við ríkisreikning eins og hann kemur til með að líta út þegar frá honum er gengið. Þetta er ekki nýtt mál og var síðast til umræðu í þjóðfélaginu fyrir nokkrum vikum þegar fjmrn. gaf út yfirlýsingar um það hver væri staða ríkisfjármála á þessu ári sem nú er að líða. Ríkisendurskoðun kom síðan með aðra niðurstöðu sem var byggð á nokkuð öðrum forsendum. Það er auðvitað óviðunandi að þessar stofnanir geti ekki komið sér saman um það eða réttara sagt að við fáum ekki niðurstöður í það hvernig leggja á þessar upphæðir fram þannig að öllum sé skiljanlegt og ekki sé misvísun í því hvernig ein opinber stofnun túlkar niðurstöðuna. Nógu er villugjarnt í frumskógi fjármála ríkisins og ýmsum efnahagsmálum svo ekki sé verið að villa enn um fyrir fólki, svo jafnvel munar milljörðum króna þegar verið er að reyna að átta sig á því hver sé hin raunverulega niðurstaða. Það hafa þegar komið til umfjöllunar nokkrar athugasemdir frá Ríkisendurskoðun og þær hljóta að koma til umræðu í fjárln. næstu daga þegar fjárln. fjallar um frv. sem hér er til 1. umr. Það er auðvitað í samræmi við það sem kom fram strax í fyrravor og Ríkisendurskoðun telur nauðsynlegt að taka til athugunar áður en fjáraukalög eru frágengin. Ég ætla aðeins til upprifjunar að nefna þessi atriði en ekki ræða þau að öðru leyti efnislega. Ég vísa til þess að fjárln. á eftir að fjalla um þetta og það á síðan eftir að koma til umræðu aftur á hv. Alþingi við 2. umr. Ég hefði gjarnan viljað heyra álit fjmrh. hvað þessa þætti eða þessi mál varðar. Það eru t.d. lántökur vegna framkvæmda við Sandgerðishöfn. Á árunum 1990 og 1991 var unnið að verulega kostnaðarsömum framkvæmdum við þá höfn og fjárveitingar voru ekki í fjárlögum til að greiða framkvæmdir að fullu heldur var tekið til þess erlent lán. Þá er spurningin: Á þessi framkvæmd ekki að koma öll fram í þessu fjáraukalagafrv. svo ljóst sé hver hin raunverulegu umsvif í hafnarframkvæmdum voru á þessu ári? Svipaða sögu er að segja um Framkvæmdasjóð aldraðra. Þar gerir Ríkisendurskoðun líka athugasemd og hefur hún komið til umræðu áður við umræðu um annað frv. sem hér var lagt fram af hæstv. heilbr.- og trmrh. og verður ekki rætt frekar að þessu sinni. Hér er nefnd yfirtaka á lánum vegna Byggðastofnunar. Hér er nefnd niðurfelling á lánum vegna Hitaveitu og Rafveitu Seyðisfjarðar svo eitthvað sé nefnt af því sem nú þegar liggur fyrir og kann að vera að fleira komi upp þegar málið er skoðað í fjárln. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég vildi aðeins koma þessum atriðum á framfæri. Í fyrsta lagi þessu með yfirfærslu á fjármunum milli ára sem ég tel að sé mikilvægt markmið og geti komið til með að hafa þau áhrif að stofnanir nýti fjármuni sína betur og það auðveldi þeim hagræðingu í rekstri sínum. Það er enn fremur óviðunandi að ekki skuli fást niðurstaða í því hvernig staðið er að framsetningu fjárlaga og fjáraukalaga þannig að skiljanlegt sé öllum þeim sem um þurfa að fjalla.

Virðulegi forseti. Frv. sem hér liggur fyrir til fjáraukalaga fyrir árið 1991 var, eins og fram hefur komið, flutt á síðasta Alþingi og þá á eðlilegum tíma enda er frv. ætlað að loka reikningsyfirliti ríkissjóðs í samræmi við niðurstöður í tekjum og gjöldum ríkissjóðs á árinu 1991. Frv. var þá eigi afgreitt. Hér er rétt frá greint að nokkur atriði þessara mála hafa verið með þeim hætti að menn hafa ekki verið á eitt sáttir um hvernig skuli færð. Nú er frv., eins og ég sagði, flutt til að loka reikningshaldi fyrir árið 1991 og því er mjög mikilvægt að inn í frv. séu tekin þau útgjöld og lántökur sem ríkissjóður hefur tekið á því ári og gert er ráð fyrir að fram komi í þessu reikningsyfirliti samkvæmt lögum. Ég er ekki undrandi á því að Ríkisendurskoðun hafi gert nokkrar athugasemdir. Þær athugasemdir hef ég ekki séð en hv. 1. þm. Norðurl. e. greindi frá nokkrum þeirra sem fjalla um lántökur ríkisins sem ekki koma fram í frv. Ég er ýmsum þeirra kunnugur og man eftir þeim ýmsum og þarf ekki að endurtaka það. En ég hlýt að láta það koma fram að sá ágreiningur sem um þessi mál hefur staðið er ekki einvörðungu á milli fjmrn. annars vegar og Ríkisendurskoðunar hins vegar. Við sem vorum í fjárveitinganefnd á síðasta kjörtímabili og skipuðum minni hluta fjárveitinganefndar héldum uppi verulegri gagnrýni á reikningsfærslu þáv. hæstv. fjmrh., Ólafs Ragnars Grímssonar, og þá uppgjörshætti sem þá voru viðhafðir við lok á uppgjöri fjárlaga og fjáraukalaga. Þetta hygg ég að allir muni sem voru þá á hinu háa Alþingi. Ég hygg líka að allir hv. alþm. muni að við afgreiðslu á fjáraukalagafrv. fyrir árið 1990 gerði fjárln. tilteknar breytingar á frv. til þess að taka inn aukin útgjöld sem nefndin taldi að ættu að koma fram í fjáraukalögum. Þetta voru nærri 1,5 milljarðar vegna yfirtöku ríkissjóðs á lausaskuldum Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sem ekki höfðu verið taldar til gjalda í fjárlögum þess árs og ekki í fjáraukalagafrv. heldur komu inn með brtt. fjárln. og var afgreitt með þeim hætti á Alþingi. Ég tel því mjög nauðsynlegt að fjárln. sú sem nú starfar taki þessi mál til athugunar og líti á það hvort ekki sé enn sama sjónarmið ráðandi og var á síðasta Alþingi, þ.e. að taka inn þær fjárhæðir, þær lántökur og þær skuldbindingar, sem vitað er að muni koma fram í ríkisreikningi. Til þess að leggja enn áherslu á hvaða þýðingu þetta hefur ætla ég að vitna til laganna sem um þetta fjalla. Það eru lög um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga sem að stofni til eru frá 1966. Þessum lögum var síðan breytt á árinu 1985. Þeim var breytt á því ári m.a. til þess að lögfesta það enn skýrar að í 1. gr. fjárlaga skyldu ekki einungis taldar fram allar lántökur ríkissjóðs heldur öll endurlán ríkissjóðs svo fram kæmu þar öll lán ríkissjóðs sem eigi væru greidd á sama ári og tekin væru. Þá voru gerðar nokkrar fleiri breytingar þar á meðal að færa Tryggingastofnun ríkisins yfir til A-hluta. Ég var vel kunnugur þeim breytingum vegna þess að ég var formaður fjárveitinganefndar þegar þær breytingar fóru fram og lagabreytingin hafði áhrif á afgreiðslu fjárlaga fyrir það ár. Í hinum tilvitnuðu lögum nr. 52 frá 13. maí 1966 með breytingum nr. 84/1985 segir í 64. gr., með leyfi hæstv. forseta.: Í A-hluta fjárlaga skal áætla sundurliðuð gjöld og tekjur á rekstrarreikningi. Enn fremur skal áætla allar hreyfingar á erlendum og innlendum lánum ríkissjóðs, ríkisfyrirtækja og sjóða, svo og á lánum endurlánareiknings ríkissjóðs. Þó skal eigi getið lána sem greidd eru að fullu á sama ári og þau eru tekin.`` Í þessari grein er það afdráttarlaust tekið fram að öll lán ríkissjóðs og öll endurlán ríkissjóðs skuli koma fram í yfirliti fjárlaga og fjáraukalaga nema þau lán sem greidd eru á sama ári og þau eru tekin. Í 66. gr. sömu laga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjárlagaárið skal afmarka eftir reglum sem um ræðir í II. kafla og allar sömu meginreglur skulu gilda um efnisskipun og sundurliðun fjárlaga og þær er gilda um ríkisreikning, að svo miklu leyti sem við á. Þó má sundurliðun í fjárlögum vera minni en í ríkisreikningi.`` Í þessari grein laganna um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga kemur það afdráttarlaust fram að samræmi skuli vera á milli uppsetningar fjárlaga og uppsetningar ríkisreiknings. Undantekningin sem gefin er er að þó megi sundurliðun vera minni í fjárlögum en ríkisreikningi. Það mun ekki raska heildarniðurstöðum. Hitt vita auðvitað allir að uppsetning fjárlaga, sem er áætlun um tekjur og gjöld ríkissjóðs, getur aldrei orðið nákvæmlega eins og uppsetning ríkisreiknings. En þegar lokað er árinu á að vera hægt að færa þetta í sama horf og árinu er lokað með fjáraukalagafrv., svo sem því frv. sem hér liggur fyrir fyrir árið 1991. Ég held að það þurfi enginn að velkjast í vafa um hver eru lagafyrirmælin í þessu efni og ég hlýt að líta svo á að fjmrn. beri að færa þessi mál með þeim hætti sem lög kveða á um. Ég hlýt að líta svo á að hv. fjárln. beri að haga sinni vinnu og sínum breytingum við frv. í samræmi við það sem hér hefur verið vitnað til í lögum. Þær lántökur og þær skuldbindingar, sem vitað er að muni koma fram í ríkisreikningi, komi því einnig fram í þessu frv. þegar það verður afgreitt. Ég skal ekki ræða þetta neitt frekar þrátt fyrir að ýmislegt sé hægt að segja um þessi mál. Það er hárrétt sem hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði áðan og ég hef margsagt úr þessum ræðustól að sá mismunur sem er á þessum uppgjörsaðferðum, þegar verið er að færa þetta eftir mismunandi kerfum, er síst til þess fallinn að auka skilning almennings í landinu og alþingismanna á niðurstöðum um fjárhagsafkomu ríkissjóðs á hverju ári. Ég hef oft heyrt frá því greint af starfsmönnum fjmrn. að það sé mjög flókið að fara að þessum reglum sem ég hef mælt fyrir en ég hef aldrei heyrt að það væri sérstaklega flókið eða óvinnandi verk að færa ríkisreikning enda er það gert og hefur löngum verið gert á þann hátt að ekki hafa komið fram sérstakar athugasemdir. Þótt vissulega hafi út af brugðið og athugasemdir komið fram er það hlutverk Ríkisendurskoðunar og yfirskoðunarmanna ríkisreiknings að koma þeim á framfæri. Þetta sannar auðvitað að hægt er að færa frv. af þessu tagi með nákvæmlega sama hætti og ríkisreikningur verður síðan færður.

Hæstv. forseti. Ég nota mér ekki þennan rétt í þingsköpum að veita andsvar við ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e., Pálma Jónssonar, til þess að andmæla honum heldur til þess miklu frekar að leiðrétta það sem kom fram í mínu máli áðan, ef það mátti skilja það svo, að ekki hefði aðra greint á um málið en fjmrn. og Ríkisendurskoðun. Vissulega er það hárrétt sem kom fram í máli hv. þm. varðandi þessi framsetningaratriði að það hefur verið umræða í þingi, í þjóðfélaginu og fjárln. margsinnis fjallað um málið og einstakir þingmenn látið skoðanir sínar koma fram á því, m.a. í umræðum um fjárlög og fjáraukalög á síðasta þingi. Ég vil aðeins minna á að þá vorum við hv. 2. þm. Norðurl. v. kannski ekki alveg samstiga hvað varðaði afgreiðslu málsins. Það var ekki ágreiningur um efnisatriði heldur það að ég lýsti þeirri skoðun minni og geri enn, ég gerði það áðan, að mér fyndist nauðsynlegt að í þessi mál fengist ákveðin niðurstaða. Við gætum ekki sætt okkur við að þessar tvær opinberu stofnanir, fjmrn. annars vegar og Ríkisendurskoðun hins vegar, létu frá sér fara aftur og aftur ósamhljóða niðurstöðu eða afstöðu til mála. Ég lét það koma fram á síðasta þingi að ég vildi að reynt yrði að finna endanlega niðurstöðu í málninu og við næðum saman um það hverng ætti að standa að þessu. Það yrði þá reynt að taka á málinu í heild en ekki á einstökum þáttum við þessa afgreiðslu og svo einhverjum viðbótarþáttum næst þar til við værum komnir með endanlegu afgreiðsluna. Heldur væri reynt að komast að sameiginlegri niðurstöðu um hvernig ætti að fjalla um málið og hún sett fram þegar það lægi fyrir og þá auðvitað á þann hátt sem lög mæla fyrir. Ég er sammála hv. síðasta ræðumanni, hv. 2. þm. Norðurl. v., um það hvernig eigi að taka á málinu þegar þetta liggur fyrir. Það kann að vera að það verði ekki öðruvísi en svona, að menn séu að taka eitt og eitt atriði fyrir í senn eftir því sem það kemur upp. Best hefði þó verið að menn legðu línu í upphafi sem hægt væri síðan að vinna eftir.

Hæstv. forseti. Það er ekki undarlegt þótt umræður verði ekki langar að sinni um þetta mál því mér telst til að það hafi a.m.k. verið talaðir 27 dálkar við 1. umr. þessa sama máls þegar fyrir því var mælt á Alþingi, að mig minnir snemma í aprílmánuði í vor. Þá urðu umræður um hin og þessi málefni, þar á meðal blandaðist inn í umræður efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar. Þótt auðvitað sé fyllsta ástæða til að ræða um efnahagsmál þá hygg ég, og ég tek undir með hv. 1. þm. Norðurl. e., að það gefist betra tækifæri til þess síðar og vonandi sem fyrst að ræða þau mjög svo mikilvægu mál. Ég þakka hv. þm. fyrir það sem hann sagði um þá styrkingu sem verið er að gera vegna tilfærslu milli ára og þann stuðning sem hann sagðist vilja sýna við þær leikreglur sem settar hefðu verið upp. Ég tek undir það jafnframt að það er fyllsta ástæða til að fara varlega og þróa leikreglurnar þannig að þeim verði ekki beitt eftir hendinni og þeim breytt á hverju ári. Það er ákaflega mikilvægt að þeir sem ráðstafa fjármunum ríkisins geti gert það með eðlilegum hætti, að þeir þurfi ekki að kappkosta, t.d. í árslok, að eyða þeim fjárveitingum sem þeir hafa fengið einfaldlega af ótta við að af þeim verði skorið á næsta ári. Jafnframt verður mönnum að vera ljóst að ef þeir fara án þess að hafa fyllstu ástæðu til yfir þau mörk sem fjárlög ætla þeim megi búast við að þeir þurfi að gjalda þess á næsta ári á eftir nema Alþingi samþykki annað. Smám saman þróast þessar leikreglur og gera allt starf ríkisins, ríkisstofnana og ríkisfyrirtækja snurðulausara en verið hefur þegar menn hafa hugsað þetta nákvæmlega í skorðum innan ársins. Þetta er auðvitað ekki pólitískt mál að öðru leyti en því að ég hygg að það eigi stuðning í öllum stjórnmálaflokkum sem eiga fulltrúa á Alþingi. Varðandi misræmið sem kemur fram í frv. eins og það er flutt núna og í vor var það skýrt í framsöguræðu og reyndar í frv. Ég hygg að langsamlega stærstur hluti breytinganna hafi verið kynntur fjárln. á síðasta vori. Hugmyndin var þá að taka málið úr nefndinni þótt það breyttist vegna tímaskorts. Hér hafa síðan orðið umræður sem eru eins og gamall kunningi og ætla ég síst að gera lítið úr þeim umræðum. Þessar umræður snúast um það með hvaða hætti eigi að setja upp fjárlög, fjáraukalög og ríkisreikning. Ég held að til glöggvunar sé rétt að það komi fram að frá og með árinu 1989 hafa menn sett ríkisreikninginn upp sem allra líkast því sem gerist hjá fyrirtækjum og stofnunum, þ.e. að ríkisreikningurinn sýni efnahag, bæði skuldbindingar og útistandandi kröfur. Þetta er auðvitað markmiðið þegar menn skoða hvað hafi í raun gerst í fjármálum íslenska ríkisins á ári hverju og glöggva sig á því hvort gjöld eru vegna þess að um rekstur hafi verið að ræða eða rekstrartilfærslur eða hvort gjöld skapast vegna þess að ríkið er að eignast nýja hluti, hús eða aðrar eignir. Í fjárlögum er hins vegar ekki gerður munur á slíku í heildarupphæðinni. Þar er fyrst og fremst lögð áhersla á greiðslustreymi í gegnum ríkissjóð og áætlanir sem liggja til grundvallar byggjast á því að kanna nákvæmlega og reyna að áætla hve mikið innheimtist og skilar sér af skatttekjum og hve mikið rennur úr ríkissjóði til ýmissa þátta sem ríkissjóður á að standa undir. Þótt sumir hafi deilt hart um þessi málefni hygg ég að flestir sem ræða þau af alvöru skilji að hér er um atriði að ræða sem menn þurfa að semja um, ná niðurstöðu um, svo hægt sé að bera saman árangur bæði á milli ára og eins árangur ríkisreiknings miðað við áætlanir fjárlaga með sama hætti svo menn séu ekki að nota tvo mælikvarða þegar samanburðurinn á sér stað. Í fjárlagafrv. næsta árs var gerð ítarleg grein fyrir niðurstöðu nefndar sem hefur fjallað um þessi mál, um breytta framsetningu ríkisreiknings og fjárlaga, og er hana að finna í 8. kafla athugasemda með fjárlagafrv. Ég vísa til þess og það hefst á bls. 368 í fjárlagafrv. sem lagt hefur verið fram sem frv. á yfirstandandi þingi. Þar er mjög ítarlega greint frá því hvað sé á döfinni. Jafnframt er ljóst að þeir aðilar sem koma að málum, m.a. Ríkisendurskoðun, fjmrn. og aðrar stofnanir, ætla sér tímann út næsta ár til að ná endanlegri niðurstöðu í málinu. Á bls. 370 í athugasemdum með fjárlagafrv. er þó skýrt fá því að hugmyndin sé að birta framsetningu fjárlaga með tvennum hætti til að byrja með svo almenningur og alþingismenn ekki síst geti áttað sig á því hvernig framsetning fjárlaga yrði annars vegar á greiðslugrunni, eins og hefur verið á undanförnum árum og venja hefur verið, og hins vegar á svokölluðum reiknings- eða rekstrargrunni. Ég veit ekki hvernig einfaldast er að fjalla um þetta málefni en ég hygg að það sé kannski auðvelt að nálgast það með þeim hætti að segja að það er nauðsynlegt í fjárlögum að skýra mjög rækilega hvernig ríkið hyggst ná inn tekjum og greiða sín gjöld á greiðslugrunni. Ég hygg að það verði aldrei komist hjá því að slíkar áætlanir verði kynntar í fjárlagafrv. og samþykktar í fjárlögum viðkomandi ára. Jafnframt er ljóst að ríkisreikningur verður héðan af, allt frá því að hann var samþykktur fyrir 1989, birtur á reikningsgrunni eða rekstrargrunni sem svo er kallaður. Spurningin er hins vegar sú hvenær þessi breyting á að eiga sér stað. Hv. þm. Pálmi Jónsson var að fjalla um að eðlilegt sé að það gerist þegar fjáraukalög eru til meðferðar. Það er vissulega sjónarmið sem er góðra gjalda vert og fyllilega réttlætanlegt og margir styðja það sjónarmið. Hv. þm. hefur m.a. bent á að hann telji að lög standi til þess að það sé gert. Jafnvel hefur hann gengið svo langt að tekja að lög standi til þess að fjárlög séu sett fram á reikningsgrunni. Um þetta eru menn hins vegar ekki sammála. Nefndin, sem fjallar um þetta mál, hefur birt bráðabirgðaálit sem kemur fram í fjárlagafrv. og notar sem dæmi það atriði sem hv. þm. notaði jafnframt sem dæmi. Það var yfirtaka ríkissjóðs á skuldbindingum Verðjöfnunarsjóðs á sínum tíma að upphæð 1.500 millj. kr. Það hefur orðið eins konar skólabókardæmi um þau mismunandi sjónarmið sem ríkja í þessum málum. Ég ætla ekki hér og nú að gera upp á milli þessara aðferða. Þær eru báðar góðar og gildar. Ég vil einungis segja það hér að ég tel að kominn sé tími til að menn nái samkomulagi um það með hvaða hætti framsetning á fjárlögum, fjáraukalögum og ríkisreikningi verði í framtíðinni. Ég legg áherslu á það sem ég tel að einnig hafi komið fram í máli hv. 1. þm. Norðurl. e. að það er nauðsynlegt að þegar breyting verður gerð þá sé það gert með heildstæðum hætti. Ég hygg að hv. fjárln. hafi verið þeirrar skoðunar á sínum tíma að málið sé undirbúið rækilega og ekki verið að hlaupa til með breytta framsetningu fyrr en menn eru búnir að kanna það mjög rækilega hvernig best sé að setja upp reikning, fjáraukalög og fjárlög. Í þessu sambandi er einnig nauðsynlegt að líta til framsetningar á fjárlögum annarra þjóða. Vissulega er það svo að átt hafa sér stað miklar framfarir í framsetningu ríkisreiknings, fjárlaga og ýmiss konar annarra fjárlaga eða lánsfjárlaga innan t.d. OECD-samstarfsins. Ég vil að það komi fram hér að fjmrn. fylgist að sjálfsögðu mjög vel með þeim breytingum. Jafnframt er frá því að segja að uppsetning ríkisumsvifa hjá þeim þjóðum hefur verið að breytast og nú er svo komið að framsetning fjárlaganna er talsvert frábrugðin því sem gerist víða í OECD-löngunum svo ríkisreikningur, jafnvel þótt hann sé á reikningsgrunni, er ekki fyllilega samanburðarfær við sams konar reikning í OECD-löndum. Þetta varðar í fyrsta lagi til hvaða þátta ríkisreikningur á að taka. Víða er t.d. lífeyriskerfi þjóða tekið inn í slíka reikninga. Það á ekki fyllilega við hér því okkar lífeyriskerfi er öðruvísi en þar. En það sem skiptir þó meira máli er að hér á landi hafa tekjur og gjöld verið færð nettó í íslenskum fjárlögum, fjáraukalögum og ríkisreikningi. Þannig hafa til að mynda sértekjur verið dregnar frá gjöldum og nettóniðurstaðan birtist gjaldamegin í fjárlögum. Á sama hátt hafa gjöld teknamegin verið dregin frá tekjum áður en niðurstöðurnar birtast. Þetta þýðir að ríkisumsvifin í heild mælast minni hér á landi en annars staðar. Dæmi um þetta eru sértekjur ýmissa stofnana gjaldamegin, þjónustugjöld líka gjaldamegin en teknamegin eru dæmi um þetta ýmsar bætur og skattaafslættir sem eru færðir til gjalda teknamegin. --- Vona ég að menn fyrirgefi mér það þó ég fari svona rækilega ofan í bókhaldsmál íslenska ríkisins. Vissulega gaf umræðan tilefni til þess.  Ég ætla að ljúka þessu með því að segja að það sem skiptir auðvitað máli er hvernig lokin verða. Ég held að það hafi verið tekið stórt framfaraspor þegar ríkisreikningur var settur upp á þessum svokallaða rekstrargrunni þannig að útistandandi skuldbindingar og kröfur sjást í ríkisreikningi. Ég tel að hv. alþingismenn, Ríkisendurskoðun, fjmrn. og aðrir aðilar sem þurfa að vinna að þessum málum eigi að gefa sér góðan tíma til að fara ofan í þær hugmyndir sem birtast í fjárlagafrv. og síðan geti legið fyrir endanlegar tillögur fyrir árslok næsta árs þannig að ekki verði frekari áhöld um það hvernig setja skuli upp þetta veigamikla bókhald íslenska ríkisins. Um einstaka þætti sem ég var spurður um skal ég aðsins drepa á en vonandi gefur þessi ræða mín þó tilefni til þess að álíta að einhlít svör fást ekki því svörin byggjast á því hvaða sjónarmið viðkomandi ráðherra velur. Ég man satt að segja ekki í svipinn hvernig lántökur voru vegna Sandgerðishafnar en hafi sveitarfélagið tekið lánið, sem ég man ekki hvort er rétt, er alveg ljóst að á greiðslugrunni kemur ekkert til gjalda fyrr en ríkið greiðir lánið til framkvæmdanna. Um Byggðastofnun er nákvæmlega það sama og rætt hefur verið um um aðra þætti. Samkvæmt greiðsluuppgjörinu gerist ekkert í fjárlögum og fjáraukalögum við að ríkið tekur yfir útistandandi skuldbindingar Byggðastofnunar fyrr en ríkið þarf að greiða af þeim lánum. Þetta eru útistandandi skuldir til lánardrottna Byggðastofnunar. Samkvæmt rekstraruppgjörinu hefði átt að færa 1.200 millj. kr. á því ári sem þær voru færðar sem útgjöld, safnast upp á reikningi sem síðan er greitt af og færist inn á aftur þegar greiðslur eiga sér stað. Ég veit að gamlir bankamenn þekkja hvernig gert er og er ég þá að líta til hv. 1. þm. Norðurl. e. sem ég veit að er vel að sér í þeim málum. Það sama á við um rafveitu Seyðisfjarðar. Ef það er yfirtaka lána, sem ekki eru greidd strax, eru þau lán samkvæmt greiðslugrunninum ekki færð til gjalda þegar yfirfærslan á sér stað heldur einungis þegar greitt er af lánunum smám saman. Þetta er auðvitað það sem vitað er og óþarfi að hafa um mörg orð. Um þetta er ágreiningur. Málið verður í höndum hv. nefndar og það er hún sem gerir tillögur til Alþingis og Alþingi sem samþykkir niðurstöðuna og við hana verður auðvitað unað. Eitt slíkt mál vil ég nefna og það var mál sem greidd voru atkvæði um á síðasta þingi og uppi var mikið rifrildi um á milli fyrrv. fjmrh., hv. 8. þm. Reykn., og mín þó það væri reyndar vegna þess að hann taldi mig hafa greitt atkvæði með öðrum hætti en ég gerði sem mér var ómögulegt því ég var ekki viðstaddur atkvæðagreiðsluna. En það breytir ekki því að þessi mál verða án efa til umfjöllunar hér. Ég hvet hv. nefndarmenn í fjárln. til að kynna sér þetta mál vel, sem ég veit að þeir hafa gert, og hjálpa til við það, sem ég er tilbúinn að gera líka, að ná niðurstöðu með þeim hætti að þegar breyting verði gerð verði hún gerð þannig að það verði ekki til baka snúið heldur sé það gert vegna þess að við ætlum okkur að breyta framsetningu fjárlaganna, fjáraukalaganna og ríkisreikningsins. Ég kem svo að síðasta málinu sem ég var spurður um. Það snertir Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég tel að athugasemdir Ríkisendurskoðunar hvað það mál varðar séu af nokkuð öðrum toga. Við í ráðuneytinu, eins og menn segja, höfum látið kanna þetta. Það þýðir að lögfræðingur ráðuneytisins hefur skoðað þetta mál út frá sjónarhóli ráðuneytisins því auðvitað er Ríkisendurskoðun ekki dómstóll í málinu. Okkar niðurstaða er sú að ef gætt verður þeirra formreglna að stjórn Framkvæmdasjóðs aldraðra samþykki þessa ráðstöfun fjárins jafnvel eftir á sé hægt að réttlæta það sem gerðist á fyrri hluta ársins 1991 og ég veit að hv. 1. þm. Norðurl. e. þekkir betur en ég. Þetta eru formsástæður og ég held að það sé rétt hjá Ríkisendurskoðun að varla verður fallist á að þetta gerist án þess að slík formleg afstaða liggi fyrir. Hins vegar tel ég að þessi millifærsla fái efnislega staðist. Ég hef auðvitað ekki sjálfur staðreynt það að hve miklu leyti þessir fjármunir runnu til rekstrar stofnana fyrir aldraða. Það þekkir hv. þm. að sjálfsögðu mun betur en ég. Ætla ég ekki að hafa fleiri orð um þennan þátt. Virðulegi forseti. Ég vona að mér hafi tekist án þess að vekja upp miklar deilur um veigamikið mál að svara flestum þeim spurningum sem til mín var beint og gert grein fyrir þeim atriðum sem komið hafa fram í umræðunni og ég tel fyllstu ástæðu til að fjalla um.

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt um þær lántökur Hafnabótasjóðs vegna framkvæmda við Sandgerðishöfn sem minnst var á hér af hv. 1. þm. Norðurl. e. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir: ,,Með bréfi fjmrn., 25. júní 1951, ákvað ráðuneytið að nýta heimild í lánsfjárlögum um að Endurlán ríkissjóðs veiti Hafnabótasjóði lán að fjárhæð 275 millj. kr. til endurlána vegna framkvæmda við Sandgerðishöfn. Þá kemur fram að ríkissjóður muni greiða allan lántöku- og vaxtakostnað af láninu og gert er ráð fyrir að lánið greiðist með framlögum af fjárlögum á næstu átta árum samkvæmt bréfi fjmrn. Í ársreikningum bæjarsjóðs Sandgerðis fyrir árið 1991 er fyrrgreint lán ekki fært í reikning bæjarfélagsins í árslok 1991 þar sem bæjarsjóður Sandgerðis telur með réttu að sá kostnaður sem nefnd lántaka á að bera sé alfarið viðfangsefni ríkissjóðs. Ríkisendurskoðun telur í ljósi efnisatriða þessa máls að fyrrnefnd lánveiting frá Endurlánum ríkissjóðs til Hafnabótasjóðs og síðan til bæjarsjóðs Sandgerðis eigi að ganga til baka. Í stað þess eigi að sýna í fjáraukalögum fyrir árið 1991 og ríkisreikningi fyrir sama ár framlag til Sandgerðishafnar að fjárhæð 275 millj. kr.`` Það er vissulega þörf á því, virðulegi forseti, að samræma eins og kom fram hjá ráðherra að samræma framsetningu á ríkisreikningi og fjárlögum. Ég gæti svo sem hafa kvatt mér hljóðs og flutt um það langa tölu en hv. þm. Pálmi Jónsson tók af mér ómakið og ég get tekið undir hvert einasta orð í ræðu hans og vil jafnframt að það komi fram að ekki var aðeins um tímaskort að ræða að frv. til fjáraukalaga var ekki afgreitt sl. vor heldur var það einmitt vegna þessa ágreinings um það hvernig frv. væri sett upp og sá ágreiningur var í fjárln.

Hæstv. forseti. Það getur stundum farið saman tímaleysi og ágreiningur því að það tekur stundum tíma að leysa úr ágreiningi. Það er alveg hárrétt að fjáraukalög fyrir liðið ár koma venjulega ekki fram fyrr en í marsmánuði. Þetta frv. kom fram í lok mars og var til umræðu í byrjun apríl. Þess vegna gafst ekki mikill tími til að leysa málið. Það er rétt. Ég hef ekki gögn Ríkisendurskoðunar hjá mér þannig að ég get því miður ekki svarað spurningunni betur en ég gerði áðan. Ég hvet hins vegar til að hv. fjárln. fái þá aðila fjmrn. sem um þetta mál fjalla og Ríkisendurskoðunar til að ræða um hvernig eigi að bókfæra þetta lán. Ég satt að segja veit ekki nákvæmlega hvernig þetta var sett upp á sínum tíma. Ég hélt, það er sjálfsagt mitt misminni, að þetta hefði verið gert með þeim hætti að Sandgerði hefði tekið lánið og þess vegna væri það ekki fært hinum megin. Ef þetta liggur fyrir með þessum hætti þá finnst mér eðlilegt að fjárln. ásamt Ríkisendurskoðun og fulltrúum fjmrn. kanni málið og leysi úr því eins og eðlilegt getur orðið.

Virðulegi forseti. Mér þykir ástæða til að taka alveg sérstaklega undir með hæstv. fjmrh. um þann þátt í máli hans sem fjallaði um að ná um það heildarsamkomulagi ef breytingar verða gerðar á framsetningu fjárlaga og ríkisreiknings umfram það sem gert er ráð fyrir í lögunum um þessi efni. Ég er alveg sannfærður um að ef þessum lögum er breytt og breyting verður á framsetningu fjárlagafrv., fjáraukalaga og ríkisreiknings í kjölfar slíkra breytinga þá er það vandasamt verk. Ég styð þá viðleitni hæstv. ráðherra að vanda slíkt verk og ná um það víðtæku samkomulagi. Þetta haggar ekki því að á meðan slík breyting hefur ekki komist á ber auðvitað að fara að þeim lögum sem gilda. Hæstv. ráðherra vitnaði til 8. kafla athugasemda með fjárlagafrv. Sá kafli hefur orðið mér tilefni til tilvitnanna fyrr úr ræðustól á þessu Alþingi. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, undir fyrirsögninni ,,Greiðsluuppgjör og framsetning fjárlaga``: ,,Lagðar hafa verið fram tillögur um breytta framsetningu fjárlaga til samræmis við ríkisreikning. Í fyrsta lagi er talið nauðsynlegt að sem mest samræmi sé milli ríkisreiknings og fjárlaga. Í öðru lagi er ekki talið fullnægjandi að áfallnar en ógreiddar skuldbindingar ríkissjóðs séu færðar í ríkisreikningi eftir lok fjárhagsársins. Nauðsynlegt er að þær skuldbindingar sem ákveðnar eru eða falla á ár hvert sem hluti eða afleiðing af ríkisstarfseminni komi fram í fjárlögum. Að öðrum kosti næst ekki yfirsýn yfir raunveruleg ríkisumsvif og breytingar þeirra frá einu ári til annars.`` Það sem hér segir að tillögur hafi komið fram um er nákvæmlega það sem kveðið er á um í lögunum eins og þau eru í dag og þarf engar tillögur um. Í stað þessa kafla í athugasemdum við fjárlagafrv. hefði átt að standa að hæstv. fjmrh. hefði ákveðið að framfylgja lögunum eins og þau eru vegna þess að deilur hafa staðið um það í mörg ár og ég óska honum þeirrar giftu að hann megi standa svo að færslu þessara mála sem og annarra að það þurfi ekki að velkjast í vafa um að það sé í samræmi við ákvæði laga.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um frv. til laga um hópuppsagnir. Nál. sem er á þskj. 266 er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um málið. Fékk hún á fund sinn Berglindi Ásgeirsdóttur, Gylfa Kristinsson og Gunnar Sigurðsson frá félmrn. Enn fremur komu á fund nefndarinnar Hrafnhildur Stefánsdóttir frá VSÍ, Hjörtur Eiríksson frá VMSS, Björn Arnórsson frá BSRB, Páll Halldórsson, Birgir Björn Sigurjónsson og Eggert Lárusson frá BHMR, Ari Skúlason frá ASÍ, Ragnhildur Hjaltadóttir frá samgrn., Guðjón A. Kristjánsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Jónas Haraldsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Þá studdist nefndin við umsagnir er bárust á 115. löggjafarþingi frá VMSS, VSÍ, Kennarasambandi Íslands, Stéttarsambandi bænda, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Fjórðungssambandi Vestfirðinga, BHMR, ASÍ, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Fjórðungssambandi Norðlendinga, Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, Sambandi byggingamanna og Landssambandi vörubifreiðastjóra. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 7. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1993. Frá sama tíma fellur úr gildi 55. gr. laga nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála o.fl. Einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að flytja breytingartillögur eða fylgja þeim sem fram kunna að koma.`` Undir nál. rita: Guðjón Guðmundsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, með fyrirvara, Ingibjörg Pálmadóttir, Drífa Hjartardóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Jón Kristjánsson, Össur Skarphéðinsson, Eggert Haukdal og Pétur Sigurðsson.

Virðulegi forseti. Með þeirri breytingu sem nefndin leggur til á frv. má segja að það sé orðið vel ásættanlegt og horfi til bóta í lagasetningu hvað varðar réttindi launþega hér á landi. Það er rétt að taka fram að með þessari breytingu er verið að breyta frv. úr EES-frv. í almennt lagafrv. sem mun standa hvað svo sem verður um afdrif frv. um EES-samninginn sem fyrir liggur í þinginu. Hér er því um að ræða algerlega sjálfstætt frv. eftir þessa breytingu. Þó eru ýmis atriði sem vert er að nefna í þessu þannig að því sé til skila haldið. Í fyrsta lagi vil ég taka sérstaklega fram að frv. nær til allra launþega í landinu og þar með talið opinberra starfsmanna og er óumdeilt. Það nær einnig til allra atvinnurekenda í landinu, þ.e. jafnt á almennum vinnumarkaði sem hjá hinu opinbera, ríki eða sveitarfélögum. Gildissvið frv. er því þetta. Þá eru atriði sem fram komu í umsögnum og eru ábendingar eða beinar óskir um breytingar á frv. sem ég vildi greina frá. Þær eru að mínu viti þó ekki svo veigamiklar efnislega að það breyti afstöðu minni til frv. hvort þær verði samþykktar eða ekki. Ég tel samt rétt að greina frá þeim og áskilja mér rétt til að flytja brtt. til að mæta þessum tillögum umsagnaraðila við 3. umr. málsins. Í fyrsta lagi er nokkuð almenn ábending og tillöguósk frá umsagnaraðilum um að í a-lið 1. gr. verði tölunni 20 breytt í töluna 16 með þeim rökum að það sé til samræmis við samkomulag aðila vinnumarkaðarins sem gert var á sl. vori. Það þýðir að ákvæði 1.--4. gr. frv. eigi við um uppsagnir ef um er að ræða a.m.k. tíu starfsmenn í fyrirtækjum sem venjulega hafa 16 eða fleiri eða færri en 100 starfsmenn í vinnu í stað 20. Í öðru lagi kom fram líka sú ábending að breyta tölunni tíu í þessum sama staflið í töluna fjóra þannig að ákvæði frv. ættu við ef fjórum starfsmönnum eða fleirum væri sagt upp í stað tíu. Það eru nokkur rök fyrir þessari tillögu. Bent er á að samkvæmt lögum frá 1979 er skylda að tilkynna félmrn. og viðkomandi stéttarfélagi um fyrirhugaða uppsögn ef um fjóra eða fleiri er að ræða. Það er gert ráð fyrir í frv. að þessi tilkynningaskylda haldist áfram. Þarna væri þá samræmis gætt í frv. Þá vil ég koma á framfæri þeirri ábendingu sem fram kom frá Alþýðusambandi Íslands sem lagði nokkra áherslu á að inn í frv. bættist einn liður úr fyrrgreindu samkomulagi aðila vinnumarkaðarins frá því sl. vor og fjallar um framkvæmd hópuppsagna. Ég tel vel athugandi að fella þennan lið samkomulagsins inn í frv. en um það er ekki samstaða og ég læt ekki brjóta á því af minni hálfu hvað frv. varðar en tel þó rétt að koma þessari ábendingu á framfæri og afstöðu mína til hennar. Þá vil ég líka minna á b-lið í 5. gr. frv. sem undanskilur áhafnir skipa ákvæðum frv. Eins og þingmönnum er kunnugt fjallar frv. um hópuppsagnir og ákveðið ferli sem fer í gang þegar þær eru ráðgerðar en undantekningar frá ákvæðum frv. eru taldar upp í 5. gr. Meðal undantekninga eru áhafnir skipa. Engar skýringar fylgja með í frv. hvorki í greinargerð með þessari grein né almennum athugasemdum hvers vegna þetta er svo en við eftirgrennslan í nefndinni hafa þau svör fengist að vísað er til kjarasamninga sjómanna, alþjóðasamninga á sviði siglinga og í þriðja lagi í sjómannalög. Þar munu réttindi sjómanna vera tryggð til jafns við þau réttindi sem verið er að tryggja öðrum launþegum í frv. Ég hef ekki kannað það til hlítar hvort þetta eru réttar ábendingar. Í ljósi þess að samtök sjómanna, þ.e. Farmanna- og fiskimannasambandið, hafa gert athugasemdir áskil ég mér rétt til að skoða þetta á milli 2. og 3. umr. Hitt er skaði að ekki kom umsögn um frv. frá Sjómannasambandi Íslands en ég hygg að ég fari rétt með að þeim var gefinn kostur á að veita umsögn.  Aðrar athugasemdir sem fram komu eru ekki margar. Þó vil ég nefna tvær. Sú fyrri er frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem leggst í raun gegn þeim þætti frv. að vinnumiðlun sveitarfélaga skuli leita lausna á þeim vanda sem uppsagnirnar kunna að valda. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Afleiðingin er aukið eftirlit, umsýsla, skriffinnska og kostnaður sveitarfélaga. Stjórn sambandsins telur eðlilegt að fyrirkomulag þessara mála haldist óbreytt.`` Ég er dálítið undrandi á þessari umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, einkum og sér í lagi í ljósi þeirrar áherslu sem stjórn þessa sambands leggur á að fá til sín aukin verkefni, að leggjast þá gegn því að þeirri vinnumiðlun sem þeir hafa með höndum séu ætluð aukin verkefni og að vera nær því raunveruleg vinnumiðlun. Ég hlýt því að láta þessa afstöðu sambandsins koma fram mönnum til íhugunar og vonandi setja þeir fram skýringar þó síðar verði á þessari afstöðu sinni. Eins og hún birtist okkur lítur svo út sem þeir leggist gegn því að stjórn vinnumiðlunar vinni frekar að vinnumiðlun. Þá vil ég að lokum vekja athygli á að Vinnumálasamband samvinnufélaganna bendir á það sem þeir telja staðreynd að víða hafi orðið misbrestur á því að stjórnarnefndir vinnumiðlunar hafi verið skipaðar í sveitarfélögum landsins sem eru með yfir 500 íbúa eins og kveðið er á um í lögum nr. 18/1985. Ef rétt reynist er um nokkuð umhugsunarefni að ræða ef svo er sjö árum eftir gildistöku laganna að víða hafi orðið misbrestur á hjá sveitarfélögum að uppfylla þetta lögbundna hlutverk sitt. Ég hygg að það verði að skoða þetta mál nánar til að fá úr því skorið við hversu mikil og gild rök umsögn Vinnumálasambands samvinnufélaga styðst í þessu efni. Fleira ætla ég ekki að segja að þessu sinni, virðulegi forseti, um efni frv. Ég ítreka þá fyrirvara sem ég áskildi mér en einnig almennan stuðning minn við frv. eins og það lítur út eftir brtt. nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Hér er til 2. umr. frv. til laga um hópuppsagnir sem kemur fram m.a. til að tryggja í framkvæmd að Ísland uppfylli þær reglur sem gilda munu á sviði félags- og vinnumála á Evrópska efnahagssvæðinu og aðilar vinnumarkaðarins geti fylgst með þátttöku útlendinga hér á landi þannig að íslensk lög og íslenskir kjarasamningar séu framkvæmdir. Allir í hv. félmn. voru sammála um að burt séð frá EES-samningnum væri þetta frv. um hópuppsagnir hið besta mál og þess vegna er borin fram brtt. með nál. sem allir nefndarmenn voru sammála um. Um frv. var meiri samstaða í félmn. en um mörg önnur mál sem við fjöllum um þar því frv. felur í sér nokkra réttarbót til handa starfsfólki þegar til svokallaðra hópuppsagnar kemur. Það lengir þann feril frá því að uppsögn er ákveðin og þangað til til henni kemur. Það lögfestir líka samráð atvinnurekenda og trúnaðarmanna í þessu sambandi. Eins og hv. síðasti ræðumaður gat um höfum við fengið athugasemdir við frv. Ég ætla ekki að endurtaka þær. Ég er sammála honum um 1. gr. M.a. var ASÍ með athugasemdir þar að lútandi að vegna þess hversu mörg fyrirtæki á Íslandi eru lítil vexti þá sé rétt að í 1. gr. komi fjórir starfsmenn í staðinn fyrir tíu þegar til uppsagna kemur og í staðinn fyrir 20 komi 16. Þetta rakti hv. síðasti ræðumaður mjög vel og mér finnst vel koma til greina að koma með brtt. þar að lútandi. Ég er líka sammála því sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að ég er svolítið undrandi á svari Sambands ísl. sveitarfélaga sem vill ekki fá þetta aukna verksvið til sín. Ég tel alveg nauðsynlegt að sveitarfélögin taki þetta verkefni og séu meira vakandi yfir því hvað er að gerast í sveitarfélögunum varðandi þróun atvinnumála. Ég tel því rétt að lögfesta það. Ég er í meginatriðum sammála þessu frv. og mun samþykkja það þegar til afgreiðslu kemur.

Virðulegi forseti. Eins og sést á nál. þá skrifa ég undir það með fyrirvara. Sá fyrirvari minn lýtur að því sama og hér hefur verið gert að umtalsefni af öðrum félagsmálanefndarfulltrúum sem hafa talað, þ.e. bæði 5. þm. Vestf., Kristni H. Gunnarssyni, og 2. þm. Vesturl., Ingibjörgu Pálmadóttur. Þetta varðar ekki síst a-lið 1. gr. frv. þar sem talað er um að samráðið skuli fara af stað ef fjöldi starfsmanna sem sagt er upp á 30 daga tímabili er a.m.k. tíu starfsmenn í fyrirtækjum sem venjulega hafa fleiri en 20 og færri en 100 starfsmenn í vinnu. Við vitum að íslensk fyrirtæki eru mörg hver lítil og hafa ekki mjög marga menn í vinnu. Ef við erum að tala um fyrirtæki þar sem starfa við skulum segja 21--22 fer samráðið ekki af stað fyrr en nánast helmingnum af starfsmönnum er sagt upp, þ.e. tíu. Þess vegna fannst mér að það væri eitthvað sem við þyrftum að velta fyrir okkur og ég vildi gjarnan sjálf hugsa á milli umræðna hvort ekki bæri að flytja brtt. við frv. og hugsanlega í þá veru sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson minntist á áðan, þ.e. að þarna kæmu fjórir starfsmenn í staðinn fyrir tíu og talan 16 í stað 20. Þetta var það sem minn fyrirvari gekk út á. Þegar ég fór að hugsa um þetta, þó ég sjái vissulega í frv. ákveðna réttarbót og telji þetta jákvætt mál sem ætti að fá umfjöllun og afgreiðslu hér óháð samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði, fannst mér samt þegar ég fór að skoða málið nánar að réttarbótin væri kannski ekki eins mikil og mér fannst þegar ég kom fyrst að málinu. Eitt af því sem kom t.d. upp í hugann voru uppsagnir manna í álverinu að undanförnu. Þegar maður fór að reikna það út kæmi þetta frv., ef það hefði orðið að lögum, ekki til álita í því sambandi vegna þess að það þarf að segja upp a.m.k. 10% starfsmanna í fyrirtækjum eins og álverinu. Ég veit ekki hvað þar eru margir starfsmenn en þeir skipta sjálfsagt einhverjum hundruðum. Það þarf því talsvert miklar uppsagnir til þess að þessi samráðsferill allur fari af stað. Samt sem áður er bót að frv. Þó að það sé kannski ekki sú mikla réttarbót sem mér sýndist í fyrstu er það samt til bóta og engin ástæða til annars en fagna því og styðja það.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þá umræðu sem hér fer fram af hálfu nefndarmanna í félmn. og sérstaklega taka fram hversu góð samvinna hefur verið í nefndinni um þetta frv. og reyndar þau markaðs- og vinnumálafrv. sem við erum með í nefnd okkar nú vegna EES-samningsins. Mér finnst það mjög jákvætt hvernig hefur verið staðið að vinnu og hver áhugi manna hefur verið á því að skoða þessi mál mjög grannt og algjörlega óháð afstöðu þeirra til EES-samningsins út af fyrir sig. Það er, held ég, alveg óumdeilt að það frv. sem er komið til 2. umr. er mikil réttarbót fyrir launþega. Þrátt fyrir að einhver áherslumunur sé á tölunum sem hafa verið nefndar hér af þeim sem hafa talað á undan mér er samt 2. gr. frv. mesta réttarbótin. Með leyfi forseta hefði ég áhuga á að lesa hana upp: ,,Áformi atvinnurekandi uppsagnir skv. 1. gr. skal hann hafa samráð við trúnaðarmann starfsmanna eða annan fulltrúa, sem þeir hafa til þess valið, svo fljótt sem auðið er. Með samráðinu skal stefnt að því að ná samkomulagi til að komast hjá uppsögnum að svo miklu leyti sem mögulegt er og draga úr afleiðingum þeirra. Trúnaðarmenn eða aðrir fulltrúar starfsmanna skulu eiga rétt á að fá allar upplýsingar frá atvinnurekanda, sem máli skipta, um fyrirhugaðar uppsagnir. Tilgreina skal skriflega ástæður uppsagna, fjölda starfsmanna sem til stendur að segja upp, hve margir eru að jafnaði í vinnu og á hvaða tímabili uppsagnirnar eiga að taka gildi. Atvinnurekandi skal senda afrit af öllum skriflegum upplýsingum, sem um getur í 3. mgr., til stjórnar vinnumiðlunar í umdæminu. Sé vinnumiðlun ekki fyrir hendi í sveitarfélaginu skulu gögn send viðkomandi sveitarstjórn.`` Hv. 5. þm. Vestf., Kristinn H. Gunnarsson, setti fram nokkur atriði, sem fylgt var eftir af þeim þingmönnum sem jafnframt hafa talað, en hann hefur einnig á vissan hátt svarað þeim álitamálum sem fram komu varðandi athugasemdir og þær breytingar sem rætt var um. Mér finnst mjög mikilvægt að taka það fram, eins og reyndar hefur komið fram í þeirra máli, að menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að þetta frv. er ásættanlegt þó ekki sé breytt þeim tölum sem hefur verið talað um. Þá vísa ég í að þar sem um er að ræða a.m.k. tíu starfsmenn í fyrirtæki sem venjulega hefur fleiri en 20 og færri en 100 starfsmenn í vinnu komu fram óskir um að 20 yrði fært niður í 16 og einnig að talan tíu yrði færð niður í fjóra. Mér finnst mikilvægt að það komi fram að í 6. gr. frv., sem hljóðar svo: ,,Leiði ráðgerður samdráttur eða aðrar ráðgerðar breytingar í fyrirtæki til uppsagnar fjögurra eða fleiri starfsmanna er atvinnurekanda skylt að tilkynna uppsagnir til Vinnumálaskrifstofu félmrn. og viðkomandi verkalýðsfélags með tveggja mánaða fyrirvara.`` Þessu ákvæði um tilkynningaskylduna er haldið óbreyttu um leið og starfsmenn eru orðnir fjórir eða fleiri þrátt fyrir að hinar viðamiklu aðgerðir sem fara á í gangi ekki í gildi fyrr en við uppsögn tíu starfsmanna í fyrirtækjum af þeirri stærð sem hér hefur verið nefnd. Það er líka mikilvægt að nefna varðandi nýtt ákvæði sem óskað var eftir varðandi framkvæmd hópuppsagna að að smíð frv. komu bæði fulltrúar ASÍ og VSÍ, þ.e. aðilar vinnumarkaðarins. Það er alveg ljóst að þarna átti sér stað ákveðin málamiðlun og er e.t.v. nokkuð viðkvæmt að fara þar inn í með tillögur sem komu á eftir frá öðrum aðilanum. Ég held að við höfum verið sammála um að það hefðu þá verið réttlát vinnubrögð að við settum okkur inn í hvað hafi verið á döfinni af hálfu beggja. Eins og ég segi er hér um sameiginlega niðurstöðu að ræða fyrir utan þá fyrirvara sem hér hafa komið fram. Varðandi áhafnir skipa sem eru undanskildar ákvæðum frv., og reyndar eru áhafnir skipa almennt undanskildar í frumvörpum sem varða vinnuréttarmál, hefur verið upplýst að mjög viðamiklir lagabálkar fjalla um þeirra mál og þeir hafa ekki samið um ákvæði af þessu tagi í sínum kjarasamningum enn þá. Hins vegar kom það fram að ASÍ samdi í apríl á sl. vori um ákvæði í sínu samkomulagi milli aðila vinnumarkaðarins varðandi tíu starfsmenn í fyrirtækjum með 16--100 starfsmenn. Það eru mjög margir aðrir sem ekki hafa samið um slíkt ákvæði og við fengum líka ábendingar um að það gæri verið viðkvæmt að fara inn í ákvæði sem í raun og veru eru samningsatriði þrátt fyrir að þarna sé verið að tryggja ákveðin lágmarksréttindi. Og það vil ég árétta að með þessu frv., sem er mikil réttarbót að mínu mati, er verið að tryggja lágmarksréttindi starfsfólks við hópuppsagnir. Líka var nokkuð rætt um eitt ákveðið atriði frv. Það var sá 30 daga aðdragandi sem átti að vera að uppsögnum. Sumir höfðu viljað skilja það þannig að þarna væri um að ræða 30 daga framlengingu á uppsagnarfresti, Svo er ekki. Við létum skoða þetta sérstaklega og þá hverjum það kæmi best til góða fyrir utan hinn almenna aðdraganda. Ákvæðið er um það að með 30 daga fyrirvara sé tilkynnt um að atvinnurekandi hyggist segja upp fólki. Þær tilkynningar eru ekki um nöfn heldur fyrst og fremst fjölda og þær upplýsingar sem frv. kveður á um. Það er alveg ljóst að þegar búið er að tilkynna um að segja eigi upp ákveðnum fjölda manna mun það kalla á aukinn þrýsting um frekari upplýsingar. Það er líka ljóst að þeir sem hafa styttri uppsagnarfrest en einn mánuð, t.d. allir þeir starfsmenn sem hafa viku uppsagnarfrest og þeirra trúnaðarmenn, hafa þá þriggja vikna aðlögun að því að kalla eftir upplýsingum sem skipta máli fyrir viðkomandi. Eins og ég sagði áðan komu fram í máli þingmanna í félmn. svör við þeim athugasemdum sem menn voru með. Þess vegna er í raun og veru ekki ástæða til að ég fylgi þessum málum frekar eftir að öðru leyti en að koma með þessar ábendingar mínar. Ég tek undir að það var mikil samstaða um að þetta mál skyldi ná fram að ganga alveg óháð samningnum um EES og þess vegna er fullt samkomulag um að frv. verði að lögum sem öðlast gildi 1. jan. Að sjálfsögðu geta komið fram brtt. í þessu máli sem einstakir nefndarmen áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja. En það er full samstaða um málið eins og það kemur núna úr nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um frv. til laga um breytingar á lögum um vinnumarkaðsmál vegna aðildar að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Með leyfi forseta mun ég nú gera grein fyrir álitinu sem er á þskj. 267. Nefndin hefur fjallað um málið. Á fund hennar komu Berglind Ásgeirsdóttir, Gylfi Kristinsson og Gunnar Sigurðsson frá félmrn. Enn fremur komu Hrafnhildur Stefánsdóttir frá VSÍ, Hjörtur Eiríksson frá VMSS, Björn Arnórsson frá BSRB, Páll Halldórsson, Birgir Björn Sigurjónsson og Eggert Lárusson frá BHMR, Ari Skúlason frá ASÍ, Ragnhildur Hjaltadóttir frá samgrn. og Guðjón A. Kristjánsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Þá studdist nefndin við umsagnir er bárust á 115. löggjafarþingi frá VMSS, Sambandi byggingamanna, Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, BHMR, Jafnréttisráði, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Stéttarsambandi bænda, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, ASÍ, Vinnuveitendasambandi Íslands, Kennarasambandi Íslands, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum og Fjórðungssambandi Vestfirðinga. Nefndin mælir með samþykkt frv. verði frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið samþykkt. Einstakir nefndarmenn áskilja sér jafnframt rétt til að flytja eða fylgja breytingartillögum er fram kunna að koma. Eggert Haukdal tekur fram að stuðningur hans við frv. sé óháður því hvaða afstöðu hann muni taka við afgreiðslu frv. um Evrópska efnahagssvæðið.`` Undir nál. rita Guðjón Guðmundsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Drífa Hjartardóttir, Össur Skarphéðinsson, Eggert Haukdal og Pétur Sigurðsson. Með fyrirvara rita undir nál. Ingibjörg Pálmadóttir, Jón Kristjánsson og Kristinn H. Gunnarsson.

Virðulegi forseti. Hér kemur annað frv. nokkuð skylt því sem rætt var hér á undan. Þetta er allt saman hluti af hinum sameiginlega vinnumarkaði hins Evrópska efnahagssvæðis með öllum þeim réttindum og skyldum sem því fylgir. Það sem er jákvætt við þetta frv. sem hér er til umræðu er fyrst og fremst 5. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um, skulu vera lágmarkskjör, óháð kyni, þjóðerni eða ráðningartíma, fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á svæði því er samningurinn tekur til. Samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveða skulu ógildir.`` Þetta er mjög mikilvægt atriði. Menn hafa verið að deila um að á íslenskum kaupskipum séu útlendingar með miklu lakari kjör. Það er tryggt með þessum lögum að svo geti ekki verið. Það er mjög mikilvægt atriði. En það sem orkar tvímælis, og þess vegna er ég með fyrirvara varðandi málið er það að aðilar frá EES-löndum geta komið án þess að hafa vinnu, verið hér í þrjá mánuði og leitað vinnu og fengið atvinnuleysisbætur. Vegna þess hversu mikið atvinnuleysi er í Evrópu almennt óttast ég að stór hópur af atvinnulausu fólki geti komið og dvalist hér í þrjá mánuði og leitað sér að vinnu. Slíkir hópar geta valdið vissri röskun. Mér finnst ekki nægilegur öryggisventill við það hvenær við getum sagt að nú sé komið nóg.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli frsm. þá skrifa ég undir frv. með fyrirvara. Ástæðan er fyrst of fremst sú að hér er um að ræða frv. sem er bein afleiðing af öðru frv. sem fyrir þinginu liggur um Evrópskt efnahagssvæði. Ég er andvígur því frv. og hef því fyrirvara varðandi uppáskrift á þessu til að taka það skýrt fram að þó ég geti fallist á að efnisatriði frv. væri rökrétt að lögfesta ef hitt frv. yrði samþykkt þá felur það ekki í sér neitt samþykki af minni hálfu við fyrrgreindu frv. um Evrópska efnahagssvæðið. Þó eru í þessu frv. atriði sem í sjálfu sér tengjast ekki Evrópsku efnahagssvæði. Það eru 2., 3. og 5. gr. frv. sem greinilega eru settar með í samfloti með hinum atriðunum. Ég geri ekki stóra athugasemd við það en minni á að það sem um var rætt á sínum tíma var að fylgifrumvörpin hefðu einungis efnisatriði tengd frv. um Evrópskt efnahagssvæði. Það er dálítið bagalegt að ráðuneytin eru að skjóta inn í frv. atriðum sem eru ótengd því máli og ekki í fullu samræmi við það sem um var rætt á sínum tíma, vil ég meina. Ég vil vekja athygli á 1. gr. sem felur í sér að ríkisborgarar einhvers ríkis EFTA eða EB eru undanþegnir lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Þar með talið eru þeir ríkisborgarar undanþegnir ákvæðum 6. gr. laganna um atvinnuréttindi útlendinga sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Hvers konar áróður til þess fallinn að hvetja til innflutnings verkafólks til landsins er óheimill ef hann er villandi eða byggður á röngum eða ónógum upplýsingum.`` Ég minnti á þetta við 1. umr. málsins og geri það aftur. Ég tel ekki sjálfgefið að fella bann við villandi áróðri sem á að leiða til innflutnings verkafólks til landsins úr lögum gagnvart ríkisborgurum EB- eða EFTA-ríkja. Ég hef reyndar ekki séð í sjálfu frv. um Evrópska efnahagssvæðið og fylgiskjölum þess að þetta bann sé upp tekið þar. Ef ég fer með rétt mál hættir þessi villandi áróður að vera lögbrot hér á landi, ef hlutirnir liggja eins og ég skil þá. Þetta vildi ég minna á aftur mönnum til umhugsunar. Að öðru leyti vil ég minna á að ég get fallist á 2. og 3. gr. sem breytingar á lögunum gagnvart útlendingum utan Evrópska efnahagssvæðisins og tel þær breytingar ekki vera til neinna baga nema síður sé. Sérstaklega hvað varðar 9. gr. og 11. gr. í lögunum um atvinnuréttindi útlendinga sem lagt er til að falli brott er minnt á að við settum lög á árinu 1991 og 8. gr. laga nr. 23/1991 sem í staðinn koma er sá varnagli sem 9. gr. var ætlað að vera. 5. gr. er ekki afmörkuð Evrópska efnahagssvæðinu því hún er altæk og gildir um launþega af öllum þjóðernum. Ég er henni fyllilega sammála og tel þarft verk að setja hana í lög. Þó vil ég taka fram til þess að ekki verði misskilningur síðar að þessi grein bannar ekki mismunandi byrjunarlaun eftir starfsaldri. Það má skilja 5. gr., sem kveður á um að laun skuli vera óháð ráðningartíma, þannig að það sé bannað að mismuna mönnum í launum sem eru að hefja starf á sama vinnustað hafi þeir mismunandi starfsaldur að baki í greininni. Þetta er ekki skilningurinn í greininni þannig að ég vildi taka þetta fram þannig að a.m.k. af minni hálfu lægi fyrir að þessi skilningur á ekki við sem óneitanlega er hægt að setja fram. Að öðru leyti ætla ég ekki frekar um málið að segja en það að ég tel að ábendingar um 6. gr. frv. séu íhugunarverðar en ég hef ekki talið ástæðu til þess að gera athugasemdir við greinina þrátt fyrir það. Og varðandi 7. gr. og lokagrein samningsins þá er fyrirvari minn virkur gagnvart henni því ég tel ekki unnt að styðja 7. gr. eins og hún liggur fyrir. Menn verða að sýna andstöðu sína við frv. um Evrópskt efnahagssvæði alla leið og það á við um þessa gildistökugrein í þessu frv. eins og öðrum af sama toga.

Eins og áður hafði verið tilkynnt fer nú fram utandagskrárumræða að beiðni hv. 2. þm. Vestf. Þessi utandagskrárumræða er um Gilsfjarðarbrú og afskipti félmrh. af samgöngumálum í tengslum við sameiningu sveitarfélaga.

Herra forseti. Ég leitaði eftir því að hæstv. félmrh. væri viðstaddur umræðu um vegamál vegna þess að við sameiningu Austur-Barðastrandarsýslu í eitt sveitarfélag var um það rætt að það sveitarfélag þyrfti að sækja þjónustu í verulega ríkum mæli yfir í Dalasýslu, m.a. læknisþjónustu. Á Reykhólum var aftur á móti verið að byggja upp aðstöðu fyrir aldraða og það hlaut að kalla á þá spurningu hvort það væri raunhæft ef ekki væri hægt að tryggja svæðinu eðlilegar samgöngur við heilsugæslustöðina í Búðardal. Margt fleira kom að sjálfsögðu inn í þá umræðu að brúargerð eða vegarlagning yfir Gilsfjörð væri sú samgöngubót sem sennilegust yrði til að tryggja lífvænlega byggð á þessu svæði. Þáv. félmrh., Alexander Stefánsson, tók á móti þeim skilaboðum heimamanna að forsenda þess að hægt væri að sameina sveitarfélög með þjónustutengslum við Dalabyggð væri að lagður yrði vegur yfir Gilsfjörð. Hann túlkaði þetta mál hjá þáv. ríkisstjórn á þann veg að hann hefði lofað sem ráðherra að beita sér eins og hann gæti til þess að af þessu gæti orðið. Í framkvæmd var þetta svo unnið áfram og í vegáætlun, sem samþykkt var á Alþingi Íslendinga, var lagt til að árið 1993 færu 22 millj. í veg yfir Gilsfjörð og 1994 38 millj. Ég hef aflað mér gagna sem hæstv. félmrh. sá er nú situr hefur látið fara frá sínu ráðuneyti og þar segir svo til Björns Benediktssonar oddvita að Sandfellshaga varðandi sameiningu Öxarfjarðarhrepps og Presthólahrepps, þetta bréf er ritað 28. nóv. 1990 og er svarbréf ráðuneytisins vegna bréfs sem þeir höfðu fengið frá oddvita Presthólahrepps: ,,Samgöngumál eru sem kunnugt er ekki á verksviði þessa ráðuneytis og getur það því aðeins haft óbein áhrif á þeim málum. Í sambandi við sameiningarmál hefur þetta verið gert með þeim hætti að beita sér við samgrh., Vegagerð ríkisins og þingmenn viðkomandi kjördæmis. Ráðuneytið telur að til þessa hafi verið tekið nokkurt tillit, enda ljóst að góðar samgöngur eru mikilvæg forsenda fyrir sameiningu sveitarfélaga.`` Það má segja að hérna sé verið að vinna á nákvæmlega sama hátt og gert var þegar rætt var um það af heimamönnum, af þingmönnum Vestfjarðakjördæmis og Vesturlandskjördæmis og af Vegagerðinni að koma þessu máli áfram. Þess vegna hlýtur það að vera ærið umhugsunarefni hvort það sem hér stendur og verið er að vinna að í þessu bréfi hefur nokkurt gildi nema því eins að næsti ráðherra sem tekur við muni þá líta svo á að hann vinni áfram að þeim verkefnum sem ekki voru komin í höfn af hendi þess ráðherra sem hóf verkið. Ég lít svo á að innan ráðuneytanna sé yfirleitt skilningur á þessu. Mín spurning er því sú til hæstv. félmrh.: Hvaða tillögur lagði ráðherrann til í vegamálum þegar ákveðið var að verja 1.800 millj. til atvinnubóta í þessu landi eða til aukningar á atvinnu? Hver var tillaga hæstv. félmrh. þá varðandi vegaframkvæmdir?

Virðulegi forseti. Við undirbúning sameiningar sveitarfélaga hafa sveitarstjórnarmenn oft lagt áherslu á einhver sérstök atriði í samgöngumálum, skólamálum og fleiri málaflokkum. Af hálfu ráðuneytisins hefur það að sjálfsögðu alltaf verið gert ljóst að það geti fyrst og fremst haft áhrif í sínum eigin málaflokkum, en varðandi málaflokka sem heyra undir önnur ráðuneyti verði að leita til viðkomandi ráðuneyta. Ráðuneytið hefur hins vegar stundum skrifað viðkomandi ráðuneyti og óskað eftir að þau mál, sem sveitarstjórnarmenn hafa lagt áherslu á við sameiningu, verði tekin til athugunar. Oftast hefur hér verið um að ræða samgöngumál og þingmönnum viðkomandi kjördæmis hefur verið sent afrit af slíkum bréfum. Ég dreg hins vegar enga dul á það að jafnhliða sameiningu sveitarfélaga þyrfti að vera hægt að tryggja ákveðnar aðgerðir, einkum á sviði samgöngumála, atvinnumála og annarra byggðamála en tillögur um þetta komu einmitt fram í nýútkominni skýrslu sveitarfélaganefndar. Varðandi það mál, sem hv. þm. gerði hér að sérstöku umræðuefni, að fyrrv. félmrh., Alexander Stefánsson, hafi gefið einhver sérstök loforð um brú á Gilsfjörð í tengslum við sameiningu sveitarfélaga í Austur-Barðastrandarsýslu, þá liggur það alveg ljóst fyrir að í félmrn. er ekki að finna nein gögn sem styðja slíka fullyrðingu. Í fyrirliggjandi tillögum um langtímaáætlun fyrir árin 1991--2002 er gert ráð fyrir að lítill hluti fjárveitingar til Gilsfjarðar komi á fyrsta tímabilinu, þ.e. 1991--1994, en meginhluti fjárveitinga á öðru tímabili, 1995--1998. Fjárveitingar í gildandi vegáætlun fyrir árin 1991--1994 eru í samræmi við þetta. Hefur verið tekið mið af þessu við undirbúning verksins og er áætlað að um það bil ársvinnu vanti til að fullhanna það til útboðs, en verkið er nokkuð flókið og vandasamt. Í áðurnefndri tillögu um langtímaáætlun er gert ráð fyrir að aðeins rúmist tvö verk á liðnum Stórbrýr á öðru tímabili áætlunarinnar, þ.e. Gilsfjörður sem er áætlað að kosti 800 millj. kr. og Kúðafljót sem er áætlað að kosti um 350 millj. kr. Gert er ráð fyrir lítils háttar fjárveitingum í bæði verkin á fyrsta tímabilinu, en ekki tekin afstaða til þess hvort ætti að gera á undan eða hvort unnið yrði að báðum verkunum samtímis. Verkið um Kúðafljót er hins vegar miklum mun einfaldara í undirbúningi og unnt að ljúka hönnun þess til útboðs á skömmum tíma. Hefur því verið gerð tillaga um að hluta viðbótarfjár til atvinnuaukningar á næsta ári verði varið til Kúðafljóts. Jafnframt er undirbúningi framkvæmda við Gilsfjörð haldið áfram og við það miðað að framkvæmdum við hann verði hagað í samræmi við fyrri áætlanir. Ákvarðanir varðandi Kúðafljót tel ég að frekar geti flýtt fyrir framkvæmdum við Gilsfjörð en hitt.

Herra forseti. Það er mjög bagalegt þegar ráðherra svarar ekki þeirri beinu spurningu sem beint er til ráðherrans. Hvaða tillögu lagði ráðherrann fram í ríkisstjórninni? Því er ekki svarað. Hér er lesið upp eitt og annað. En það sem blasir við sem staðreynd fyrir venjulegan þingmann er að það er engin samþykkt langtímavegáætlun til. Það er aðeins til samþykkt áætlun til fjögurra ára. Þar er verið að taka ákvörðun um að það verk, sem fékk fjárveitinguna árið 1993, eigi ekki að fara af stað en þeir sem fengu ekki peninga á því ári eigi nú að fá fjármagn. Og það er líka verið að taka ákvörðun um að þetta eigi að takast með lánum og það eigi að endurgreiða lánin af þessum lið. Það hefur verið upplýst af fjmrh. að sú endurgreiðsla hefjist þegar búið sé að byggja brúna yfir Kúðafljót. Þetta þýðir það að þeir peningar, sem hugsaðir voru í þeirri langtímaáætlun sem lögð var fram en ekki samþykkt, eiga samkvæmt þessu að fara í að greiða það mannvirki. Þetta hlýtur hæstv. félmrh. að gera sér grein fyrir. Ég bið ekki um neinar langar skýringar á því hvað ráðherrann ætli sér að gera í þessum efnum. Ég vil fá upplýst hvað ráðherrann lagði til á ríkisstjórnarfundinum vegna þess að stuðningsmenn ráðherrans fyrir vestan hafa haldið því fram að ráðherrann hafi þar lagt til að farið yrði í brúargerð yfir Gilsfjörð. Annaðhvort verða þeir gerðir ómerkingar þeirra orða eða ráðherrann hefur þor til að svara þessu. En það er meira í bréfum ráðuneytisins en það hafi verið að tala um athuganir. Hér stendur í bréfi: ,, . . . til athugunar og fyrirgreiðslu``. Þetta bréf er ritað á því tímabili sem hæstv. núv. félmrh. var ráðherra. Ég vara við þeim blekkingaleik að vera að telja fólki úti um land trú um að það eigi að framkvæma hluti eins og samgöngubætur ef ekkert stendur á bak við 

Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að leiðrétta fáein atriði sem fram hafa komið í þessari umræðu af hálfu hæstv. félmrh. Það liggur fyrir að í mars 1991 gaf Vegagerð ríkisins út skýrslu um Gilsfjarðarbrú og þar með var rannsókn málsins lokið og Vegagerðin gerði ákveðna tillögu. Forhönnun er líka lokið í málinu og í viðtali við hv. 1. þm. Vestf., sem birt var í blaði Sjálfstfl. á Vestfjörðum fyrir síðustu kosningar, lýsir hv. þm. Matthías Bjarnason því yfir að það sé ekkert því til fyrirstöðu að bjóða verkið út þegar á árinu 1992. Sjálfstæðismenn voru með mikla svardaga um það að við þetta verk yrði að standa og framkvæmdir yrðu að hefjast eigi síðar en 1993. Og á það er minnt í nýlegu bréfi sem við þingmenn fengum frá nokkrum sveitarstjórnarmönnum á Vesturlandi og í Austur-Barðastrandarsýslu að fundur þingmanna Vestfirðinga og Vestlendinga, sem haldinn var skömmu fyrir síðustu alþingiskosningar, hafi ályktað einróma að hafist yrði handa í Gilsfirði umsvifalaust að lokinni brúargerð yfir Dýrafjörð. Var þá gert ráð fyrir að verkið yrði allt boðið út á árinu 1993. Fyrirheitin af hálfu stjórnarþingmanna þessara tveggja kjördæma liggja fyrir. Við spyrjum um efndirnar. Það sem liggur fyrir er að það verk sem síðar átti að hefjast á að byrja á undan. Það liggur líka fyrir að það verk sem verður síðar, þ.e. Gilsfjarðarbrú, mun gjalda þeirra lána sem tekin verða vegna Kúðafljóts og menn skulu ekki gera lítið úr þeim fjárhæðum sem falla á Vegagerðina þegar farið verður að endurgreiða þessi lán. Það verða um 300--400 millj. á ári í afborganir af lánunum auk vaxta. Vextirnir einir á fyrsta ári endurgreiðslutímabilsins gætu verið allt að 300 millj. kr. og ég spyr hæstv. félmrh.: Ætlar ráðherrann að standa við loforð flokksmanna sinna í kjördæminu og Vesturlandskjördæmi eða er hann á flótta undan stóru yfirlýsingum flokksins?

Virðulegi forseti. Hér fer fram mjög undarlegur málflutningur, satt að segja. Tveir hv. þm. Vestf., 2. þm. og 5. þm., hafa lagt sig sérstaklega fram um það að gera fyrirhugaðar framkvæmdir við Gilsfjörð tortryggilegar. Hv. 2. þm. Vestf. gerir það með því að óska eftir utandagskrárumræðu og beina spurningum sínum til félmrh. og hv. 5. þm. Vestf. gefur út sérstakar fréttatilkynningar í vestfirska fréttablaðinu um það að Vestfirðingar hafi verið sviknir um Gilsfjarðarbrú. Ég verð að segja eins og er, virðulegur forseti, að þegar þessi umrædda framkvæmd er ekki á dagskrá að öðru leyti en því að hún er að sjálfsögðu inni á vegáætlun, þá skil ég ekki þann málflutning sem er að því er virðist einungis gerður til þess að gera þetta mál tortryggilegt og vekja ugg hjá því fólki sem leggur mjög mikla og eðlilega áherslu á að Gilsfjarðarbrú verði byggð eins og gert er ráð fyrir. Allt tal um að þessi framkvæmd sé tilbúin er á misskilningi byggt. Það liggur fyrir að undirbúningi er ekki lokið og það ætti hv. 4. þm. Norðurl. e. t.d. að þekkja. Ég hef aflað mér upplýsinga um að það þarf m.a. að hefja verulegar framkvæmdir til að undirbúa hönnunina. Það þurfa að fara fram sprengingar til þess að rannsaka berg og margt fleira sem tengist forathugun og undirbúningi þessarar framkvæmdar og ég vara við því að hv. þm. séu að vaða fram með slík mál einungis til þess að gera það tortryggilegt og vekja ugg hjá því fólki sem á svo mjög undir því að þessi mikilvæga samgöngubót komist á.

Hæstv. forseti. Það er tvennt í þessu máli sem mér finnst vert að ræða og auðvitað er þörf á að ræða betur við annað tækifæri og hentugra. Hið fyrra er að ég held að það sé ákaflega mikilvægt að sveitarstjórnarmönnum, sem eru að skoða sameiningu sveitarfélaga hvar sem er á landinu, séu gefnar réttar og aðeins réttar upplýsingar um hvað stendur í valdi viðkomandi stjórnvalda að gera til að greiða fyrir slíkri sameiningu. Því miður, verð ég að segja, tel ég að brögð hafi verið að því að misskilnings hafi gætt í þeim efnum og mönnum hafi stundum verið gefnar vonir um eða vaktar hjá þeim væntingar um meira en innistæður voru fyrir, m.a. hvað snertir möguleikana á samgöngubótum sem tengdust sameiningu sveitarfélaga sérstaklega. Þetta er bagalegt og slíkum misskilningi þarf að eyða eða fyrirbyggja að hann eigi sér stað ósköp einfaldlega með því að upplýsa og upplýsa algerlega hver gangur þessara mála er --- eða hefur verið, vel að merkja. Nú er öldin önnur og Alþingi hefur ekki verið haft mikið með í ráðum eins og menn vita. Þá er það síðari hluti málsins sem er spurningin um það, sem menn hljóta auðvitað að þurfa að svara játandi, hvort gildandi framkvæmdaröð verkefna samkvæmt vegáætlun er raskað með nýlegri ákvörðun ríkisstjórnar um niðurskurð vegaframkvæmda um 900 millj. kr. og síðan lántöku í staðinn upp á 1.800 millj. Svarið er já. Gildandi framkvæmdaröð er raskað vegna þess að að hluta til koma inn ný verkefni sem ekki voru á vegáætlun og að öðru leyti eru verk færð til, verk sem voru aftar eru færð fram fyrir. Þar með er eðlilegt að þingmenn, hvort heldur þeir eru þingmenn Vestfjarða, Vesturlands eða annarra kjördæma spyrji um áhrif þessara breytinga á þau verk sem þeir hafa borið fyrir brjósti. Það er það sem er til umræðu varðandi Gilsfjörð. Það kostaði marga samningafundi og það voru miklir svardagar sem tengdust afgreiðslu vegáætlunar og langtímaáætlunar vorið 1991 þar sem þingmenn Vesturlands og Vestfjarða sérstaklega stigu margir á stokk og strengdu þess heit að þetta verkefni skyldi koma í beinu framhaldi af framkvæmdum í Dýrafirði. Ég held að menn verði að skilja m.a. í því ljósi málflutning þingmanna Vesturl. eða Vestf. sem mér finnst með öllu ástæðulaust að gera lítið úr. Það hlýtur að vera hægt, hv. 1. þm. Vesturl., að ræða þetta mál án þess að í því felist annað en vilji til að upplýsa það og vita hvar menn standa í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að segja að mér finnst málflutningur hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar í þessu máli afar sérkennilegur og eru menn þó ýmsu vanir, að ekki sé meira sagt, þegar sá hv. þm. á í hlut. Ég fagna áhuga hans á Gilsfjarðarbrú. Við þingmenn Vesturl. höfum haldið marga fundi um það og ég minnist ekki bara funda með núv. þingmönnum kjördæmisins heldur einnig þeim sem sátu á þingi fyrir Vesturl. á fyrra kjörtímabili. Ég minnist fundar sem haldinn var í Króksfjarðarnesi fyrir allnokkrum árum þar sem þetta mál var rætt og mættu allir þingmenn Vesturl. En atvikin höguðu því þannig að ekki mætti nema einn þingmaður Vestf. einhverra hluta vegna. Áreiðanlega hafa þeir allir haft lögleg forföll, þeirra á meðal hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson. Það er alveg augljóst að hér er um mjög stórt verkefni að ræða og dýrt. Það er líka ljóst, sem hér hefur komið fram, að þetta verk er ekki fullhannað. Þegar verið var að ákveða í hvaða verkefni yrði ráðist fyrir þá peninga sem verða til umráða umfram það sem verið hefur á vegáætlun var það haft í huga hvaða verkefni væru tilbúin til framkvæmda og hvar væri hægt að byrja sem allra fyrst. Fleiri sjónarmið voru vissulega höfð í huga en það réði þó kannski mestu. Þetta verkefni er ekki fullhannað. Það er ekki tilbúið til framkvæmda. Hitt er svo aftur deginum ljósara, og það veit hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson þó að hann kjósi að tala á annan veg, að þær ákvarðanir sem hafa verið teknar um framkvæmdir í vegamálum tryggja og flýta og staðfesta að ráðist verður í það mikilvæga verkefni sem brú yfir Gilsfjörð er.

Þetta er einfaldlega lygi, hæstv. ráðherra.

Má biðja þingmanninn að gæta orða sinna.

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. ríkisstjórn tók þá ákvörðun að leggja fram tvo milljarða til að flýta framkvæmdum við vegabætur á næsta ári var eðlilegt að horft yrði til Gilsfjarðarbrúar þegar það var skoðað vegna þess að Gilsfjarðarbrú er á áætlun 1993 og 1994. Menn hafa talað um að hér væri ekki um fullhannað verk að ræða. Það er alveg rétt, þetta er ekki fullhannað verk en hönnun er langt komin. Ég býst ekki við að farið verði í fullnaðarhönnun fyrr en búið er að ákveða hvenær framkvæmdir eiga að hefjast. Það hefur komið fram í umræðunum að það hafi verið ákveðið að um leið og brúin yfir Dýrafjörð væri fullbúin yrði næsta verkefni Gilsfjarðarbrú. Það er búið að vígja brúna yfir Dýrafjörð með pomp og prakt sem betur fer. Því bjuggust menn við því, sérstaklega þegar meira fé var lagt til vegamála en við var búist, að þetta yrði skoðað. Þetta er málefni sem er sameiginlegt hagsmunamál okkar Vestfirðinga og íbúa Vesturlands eins og kom fram áðan hjá hæstv. umhvrh. Það er slæmt að svona mikill hiti skuli hlaupa í þetta mál því þetta er mál sem við eigum að sameinast um. Mér fannst svolítið erfitt að hlusta á það hjá hv. 1. þm. Vesturl. áðan þegar hann sagði að Gilsfjarðarbrú hefði ekki verið á dagskrá þegar þessir 2 milljarðar voru skoðaðir til nýrra framkvæmda. Mér fannst það slæmt.

Virðulegi forseti. Ég held að öllum þingmönnum ætti að vera það ljóst að það er ekki á valdi félmrn. eða félmrh. að taka ákvarðanir um vegaframkvæmdir. Í öllum tilfellum þar sem áhersla hefur verið á það lögð í sameiningarmálum sveitarfélaga hefur sveitarstjórnarmönnum ávallt verið gert það ljóst að félmrn. gæti einungis beint tilmælum til viðkomandi ráðherra og þingmanna kjördæmisins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta komi fram. Varðandi þær framkvæmdir sem voru ákveðnar núna og fjármagn til vegamála, hvaða afskipti ég hefði haft af þeim málum í ríkisstjórn og hvað ég hefði lagt þar til, þá voru tvö meginmarkmið sem ég lagði áherslu á. Það var að farið yrði í framkvæmdir sem miðuðust að því að styrkja atvinnusvæði og framkvæmdir sem miðuðu að því að auðvelda sameiningu sveitarfélaga. Ég held að þegar horft er yfir þennan lista varðandi viðbótarverkefni megi finna þar mjög mörg verkefni sem miða að því að auðvelda sameiningu sveitarfélaga. Brú yfir Kúðafljót er eitt af þeim verkefnum, Snæfellsnesvegur, Hálfdán, Óshlíð, Ólafsfjarðarvegur og vegir á Austurlandi hjálpa þar vissulega til. Ég held að tekið hafi verið fullt tillit til þeirra sjónarmiða sem ég lagði sérstaka áherslu á, að framkvæmdir mundu miðast við það að auðvelda sameiningu sveitarfélaga. Ég held að öllum ætti að vera það ljóst líka að þegar ákvörðun er tekin um Kúðafljót mun það, þegar þeirri hindrun er rutt úr vegi, verða til þess að flýta framkvæmdum við Gilsfjarðarbrú.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. 2. þm. Vesturl. verð ég að taka það fram að ég gat þess ekki í minni ræðu áðan að Gilsfjarðarbrú hefði ekki verið á dagskrá þegar aukið fé til framkvæmda í vegamálum kom til umfjöllunar. Það sem ég var að segja og kom glöggt fram var að ég tel að framkvæmdir í Gilsfirði séu ekki á dagskrá með þeim hætti núna að tilefni sé til að hafa sérstaka utandagskrárumræðu um það mál í þinginu eða sérstakar fréttayfirlýsingar frá hv. 5. þm. Vestf. um svikin loforð. Gilsfjarðarbrú er að sjálfsögðu á dagskrá og hefur verið þegar verið er að fjalla um vegáætlun og framkvæmdir við vegagerð. Það er mín von og trú að þær framkvæmdir þurfi ekki að dragast og að það takist að undirbúa það verk þannig að hægt verði að bjóða þar út framkvæmdir sem allra fyrst. Ég vil taka fram og taka undir með hæstv. umhvrh. að ég tel að hið aukna fjármagn, sem hefur fengist til vegagerðar á þessu ári, muni hraða því að hægt verði að ráðast í framkvæmdir við Gilsfjörðinn en það þarf eðlilegan undirbúning. Ég held að Vegagerðin muni leggja mjög ríka áherslu á undirbúning þess verks strax og hægt verður. Verið er að undirbúa þá vinnu, m.a. í tengslum við undirbúning framkvæmda á næsta ári. Að öðru leyti vil ég segja við þessa umræðu að ég tel að það sé ekki svo mikilvægum verkum til framdráttar að þyrla upp í kringum þau ágreiningi eins og hér hefur verið gerð tilraun til.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja eins og er að menn ættu ekki að þurfa að vera undrandi á því þó að þessi mál hafi einhvern eftirmála í þinginu eins og að þeim hefur verið staðið. Ég ætla ekki að endurtaka þá umræðu hér. En það að menn séu hér að gera málin tortryggileg og að það sé það sem hér er á ferðinni held ég að sé einfaldlega rangt. Það er mjög eðlilegt að menn að menn spyrji um þessi mál og reyni að fá hlutina á hreint. Það hlýtur að vera mjög eðlilegt að félmrh. þurfi t.d. a gera mönnum grein fyrir því hvort það verði eitthvað að marka yfirlýsingar sem væntanlega verða gefnar í sambandi við ákvarðanatöku um sameiningu sveitarfélaga. Ef það er niðurstaðan að ekki sé hægt að treysta því sem verður lofað í því samhengi munu menn kannski verða tregari til en annars væri. Vegna þeirrar umræðu sem hefur verið hér um að undirbúningi sé ekki lokið vegna Gilsfjarðarbrúar vil ég að það kom skýrt fram, og ég held að það sé engin ástæða til að rengja það, að Vegagerðin hefur lokið öllum undirbúningi sem stendur til að vinna og það verður ekki gengið í að klára verkið fyrr en ákvarðanir liggja fyrir um það hvenær eigi að hefja það.

Virðulegi forseti. Það er rétt að leiðrétta hv. 1. þm. Vesturl. sem í tvígang hefur farið nokkuð frjálslega með staðreyndir. Það sem ég hef gert varðandi frásögn af umræðum í þinginu er ekki annað en rekja þær umræður og þær yfirlýsingar sem ráðherrarnir hafa verið með. Ég hef dregið þá ályktun af því að það muni verða til þess að seinka Gilsfjarðarbrú. Það tel ég ekki að hv. þm. Sturla Böðvarsson geti nýtt sem tilefni til ásakana í minn garð eins og hann hefur í tvígang verið með úr ræðustól. Fremur ætti hann að reyna að hrekja mína niðurstöðu og ályktun með því að koma með nýjar upplýsingar sem leiða til annarrar niðurstöðu. Það gerði hann ekki heldur kemur hann í tvígang fram með fullyrðingar sem í fyrsta lagi ómerkja hv. 1. þm. Vestf., sem hélt því fram fyrir rúmu ári að öllum undirbúningi væri lokið og ekkert því til fyrirstöðu að hefja framkvæmdir á árinu 1992. Þetta liggur fyrir. Ég verð að segja að lokum, virðulegi forseti, að það horfir ekki gæfulega fyrir starfi nefndar sem á að stuðla að sameiningu sveitarfélaga þegar menn hafa beðið í sex ár eftir efndum í Austur-Barðastrandarsýslu.

Þessari utandagskrárumræðu er lokið. Út af dagskrá eru tekin 10. til og með 13. dagskrármál. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Fundinum er slitið.