Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Gíslason) : Herra forseti. Allshn. hefur haft þessa þáltill. til athugunar á tveimur fundum sínum og hefur sent hana til umsagnar til Fiskifélags Íslands og vitamálastjóra. Báðir þessir aðilar hafa sent svör. Fiskifélagið, eða stjórnin, lagði til, að hún yrði samþ., en vitamálastjóri og hafnarstjóri hafa skrifað bréf, sem birtist hér með sem fskj. Í því bréfi vaxa þeim í augum þeir erfiðleikar, sem þeir búast við, að séu fyrir hendi við hafnargerð í Dyrhólaey. N. telur málið það mikilsvert, að rétt sé að gera þær athuganir, sem leitt geta í ljós, hvort þarna sé mögulegt að framkvæma verklegar framkvæmdir eða ekki. Að þessum svörum athuguðum hefur n. komið sér saman um að leggja til, að þáltill. yrði samþ. með nokkrum orðabreyt., þannig að Alþ. ályktaði að fela ríkisstj. að láta framkvæma á næsta sumri rannsóknir í þá átt, hvort unnt væri að gera þarna höfn, og að kostnaður greiðist úr ríkissjóði. Einn nm. var ekki viðstaddur við afgreiðslu þessa máls, en í viðtali við mig síðar lýsti hann yfir því, að hann væri sammála öðrum nm. um afgreiðslu málsins. - N. væntir þess, að málið fái góðar undirtektir hjá þm.

Frsm. (Sigfús Sigurhjartarson) : Herra forseti. Allshn. hefur athugað þessa till. og sent hana til umsagnar þremur landssamböndum, sem öll samkvæmt eðli sínu hljóta að fá þessi mál. þ. e. Fiskifélags Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandsins og Landssambands ísl. útvegsmanna. Fiskifélag Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandið voru því meðmælt, að samþ. yrði till. til þál. um ljóskastara í skipum, en svar hefur ekki borizt frá L. Í. Ú. Leggur allshn. því til, að till. verði samþ. óbreytt.

Flm. (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Þetta mál hefur beðið nokkuð hér á Alþ., en mikill áhugi er á því í bænum og er það ekki einungis allur almenningur, sem vill fjölga lyfjabúðunum, heldur hafa og forráðamenn bæjarins haft mikinn áhuga á því, og skildist mér á borgarstjóra, að hann teldi málið svo mikilvægt, að hann vildi styðja það í frumvarpsformi hér á Alþ., ef annað dygði ekki til. Ég þarf ekki að fjölyrða um þessa till., en óska, að hún fari til hv. allshn., en vildi aðeins endurtaka það, að fyrir þessu ríkir hinn mesti áhugi í bænum, og komið gætt til alvarlegrar vinnustöðvunar í lyfjabúðunum, ef Alþ. sér sér ekki fært að fallast á till.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð síðan ráðuneytinu hafa borizt óskir frá bæjaryfirvöldunum um fjölgun lyfjabúða hér í bænum, og hefur málið verið í athugun og er enn, en bráðlega má búast við, að ákvarðanir verði teknar. Rn. hafði gert sér vonir um, að koma mætti fram nýrri heildarlöggjöf um lyfjasölu, bæði hvað snertir þá teknisku hliðina og verzlunarhliðina, en nú virðast litlar líkur á, að samkomulag náist um þetta. Spurningunni um tölu lyfjabúðanna hefur því verið ósvarað vegna, athugana á þessu, en hefðum við séð hilla undir samkomulag um heildarskipulag þessara mála, hefðum við tekið sérstaklega til athugunar tölu lyfjabúðanna. Í þessu sambandi kemur og ýmislegt til greina, sem ég hef ekki að fullu rannsakað. Eitt það erfiðasta er það, hversu lyfjafræðingar eru fáir, - svo mjög að t. d. var með naumindum komið í veg fyrir stöðvun lyfjabúðar á Akureyri með því að fá mann frá útlöndum. Ef fjölga ætti lyfjabúðunum hér í Rvík, mundi það taka fyrir lyfjaverzlun úti á landi. En ekki er til fulls rannsakað, hver von er á nýjum lyfjafræðingum. Annað, sem athuga þarf í þessu sambandi, er það, að skorin hafa verið mjög niður leyfi fyrir innflutningi á lyfjum. Ef svo ætti að fjölga lyfjabúðunum mikið, gæti orðið mjög erfitt fyrir þær að koma sér upp nægilegum birgðum af nauðsynlegum lyfjum. Þetta eru aðalerfiðleikarnir, en á móti því kemur svo, að það er mjög æskilegt fyrir íbúa úthverfanna hér, að lyfjabúðunum fjölgi. Ég hef nokkuð látið rannsaka, hvernig lyfjaverzlun er hagað í öðrum löndum, og mun það sýna sig, að annars staðar eru fleiri menn á hverja lyfjabúð en hér, en þessari rannsókn er ekki lokið. Ég álít það ekki hyggilegt, að Alþ. setji föst ákvæði um tölu lyfjabúða í landinu. A. m. k. þyrfti þá áður að hafa farið fram mjög gagnger rannsókn á málinu. Hins vegar tel ég sjálfsagt, að till. gangi til n. og n. rannsaki málið og skapi sér skoðun um það. Hv. þm. S-Þ. talaði um vinnustöðvun í lyfjabúðunum, ef ekki yrðu skjótar framkvæmdir í málinu. Ég skil ekki, hvað hv. þm. á við með þessu og veit ekki, hvaðan hann hefur umboð til slíkra hótana. Ég hygg, að slíkt komi ekki til mála, enda færi þá að verða vandlifað, ef stöðva ætti lyfjasöluna út af ágreiningi, sem kynni að vera, en ekkert liggur fyrir um, að sé fyrir hendi. Ég býst við, að ég hafi misskilið hv. þm., en mér heyrðist hann þó segja þetta og endurtek, að ég veit ekki, hvaðan honum kemur umboð til slíks. Sem sagt, þetta mál er til meðferðar í ráðuneytinu, og veit ég ekki, hvað gert verður, en ástandið í lyfsölumálunum í öllu landinu verður haft til hliðsjónar.



Herra forseti. Það er nú orðið alllangt síðan eindregnar óskir og kröfur um fjölgun lyfjabúða í Rvík hafa komið fram. Þarf slíkt engan að undra, því að síðan 1928 hafa aðeins verið fjórar lyfjabúðir hér í bænum. Á þessum tíma hefur lyfjabúðum verið fjölgað úr tveimur í fjórar. En um þær mundir, sem þessi fjölgun fór fram, var íbúatala höfuðstaðarins um 25 þúsundir. Síðan þessi breyt. var gerð, hafa íbúar Rvíkur tvöfaldazt og eru nú um 50 þúsund. Auk þess hefur byggðin þanizt geysilega út, og í sumum hlutum Rvíkur hafa raunverulega myndazt nýir bæir, sem eru fjölmennari en aðrir bæir á Íslandi. Menn skyldi því ekki undra, að er byggð hefur færzt svona út og mannfjölgun hefur orðið eins mikil og raun ber vitni um, komi fram kröfur um það, að lyfjabúðum verði fjölgað í bænum. Ég held, að kröfur um fjölgun lyfjabúða hafi fyrst og fremst komið frá einum aðila, en hann er Lyffræðingafélag Íslands. Þeir hafa samþykkt áskorun í þessu efni og vilja taka að sér rekstur lyfjabúða, ef heilbrigðisstjórnin leyfir þeim það. Hins vegar hefur lyffræðingunum ekkert orðið ágengt í þessum efnum, þar sem ríkisvaldið hefur verið tregt til að koma á móts við þessar óskir lyfjafræðinganna, og hefur sama orðið uppi á teningnum, þótt þessir aðilar hafi rætt um mál þetta við landlækni ásamt fulltrúa úr bæjarstjórn Reykjavíkur og frá borgarstjóra Reykjavíkur. Það hefur verið daufheyrzt, við þessum beiðnum. Ég get upplýst hér, að eftir að Lyffræðingafélag Íslands hafði rætt þetta mál allýtarlega við mig fyrir ári síðan, rituðu lyffræðingarnir bæjarstjórn Rvíkur um málið. Það var í janúar fyrir ári síðan. Bæjarráð beitti síðan áhrifum sínum til þess að styðja að því, að lyfjabúðum yrði fjölgað í Rvík. Um leið og bæjarráð krafðist þess, að lyfsölubúðum yrði fjölgað í bænum, benti það á, að nauðsynlegt væri að staðsetja hinar nýju útsölur í hinum nýju hverfum bæjarins. Þessa var beiðzt í bréfi, sem dags. var 15. jan. 1947, en þar sem engin svör bárust frá heilbrigðisstjórninni, var beiðnin ítrekuð í febrúarlok 1947. Svar barst frá heilbrmrn., og var þar greint frá því, að málið hefði verið sent landlækni til umsagnar, en þaðan hefði ekkert svar borizt. Síðan þetta skeði hefur ekkert heyrzt frá landlækni um málið. En nú hefur hæstv. heilbrmrh. gefið hér þær upplýsingar, að málið lægi hjá honum til athugunar, og er gott að vita það. Hér þarf vart að ræða mikið um það, hve nauðsynin er brýn, að lyfjaútsölum verði fjölgað hér í bænum. Íbúafjöldinn og víðátta bæjarins tala sínu máli. Hér er fullkomin nauðsyn, sem þarf að bæta úr hið bráðasta, og getur verið um mikinn háska að ræða, ef ekki rætist úr þessu. Lyfjafræðingarnir hafa bent á, að ef slæm farsótt brytist út t. d. í miðbænum, þá væri algerlega ómögulegt, að þær þrjár lyfjabúðir, sem þar eru, gætu sinnt hlutverki sínu. Það hefði ef til vill mátt afsaka þann drátt, sem orðinn er á fjölgun lyfjabúðanna, með því að bera fyrir skort á lærðum mönnum til að annast afgreiðslu lyfja og veita búðunum forstöðu. En því er ekki til að dreifa hér, því að lyfjafræðingarnir hafa boðizt til þess að taka að sér forstöðu þeirra. Hin afsökunin er sú, að heilbrigðisstjórnin og landlæknir hafa haft í undirbúningi löggjöf um lyfjasölu, en ágreiningur hefur orðið um einstaka atriði í frv. þessu, en hins vegar mun hér einnig vera á ferð annað frv., og mun þessum tveimur frv. bera margt í milli. Hér skal ekki dæma. hvort frv. kann að vera betra, en það má ekki tefja, að lyfjabúðunum verði fjölgað. Ég skil ekki þá hræðslu heilbrigðisstjórnarinnar við að veita ný lyfsöluleyfi, og ég tel það markleysu eina að vera að bíða eftir því, að ný heildarlöggjöf verði sett, en til þess telur hæstv. heilbrmrh. litlar líkur, a. m. k. á þessum vetri. Nú er málum svo háttað, að vald það, sem heilbrigðisstjórnin hefur í þessum efnum, styðst við margra alda tilskipun konungs um lækna og lyfsala. Tilskipun þessi er frá 4. desember 1672 og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Enginn má halda nokkra lyfjabúð, nema að hann hafi þar til allranáðugast leyfisbréf Vort og hafi unnið Oss eið.“ Þetta vald konungs er nú fært yfir á hæstv. heilbrmrh. Og því hefur hann ekki gefið út hið allra náðugasta leyfisbréf sitt til lyfsölu hér í Reykjavík? Ég er þakklátur hv. þm. S-Þ. fyrir það að bera fram þessa till. Ég hafði að vísu í undirbúningi till., sem miðar í svipaða átt. en hætti auðvitað við að flytja hana, er ég frétti, að hv. þm. S-Þ. hefði borið fram sína till. En mér virðist eftir þá reynslu, sem fengin er, að þá sé nauðsynlegt, að flutt yrði frv. hér á Alþ., þar sem heilbrigðisstjórnin sé skylduð til þess að veita leyfi til lyfjafræðinga til að starfrækja lyfjabúðir. Eftir þeirri reynslu, sem fengin er. er ég ekki alveg viss um. hvort annað ráð muni duga. Þessi þáltill. fer nú til hv. heilbr.- og félmn. Það gleður mig, að hæstv. ráðh. hefur tekið máli þessu betur en heilbrigðisyfirvöldin hafa áður gert. Ég vona, að mér verði gefinn kostur á því fyrir hönd bæjarstjórnarinnar að ræða við n. um málið. Og ef hæstv. ráðh. telur sig ekki geta gefið yfirlýsingu um það, að hann muni gefa út og veita leyfi til lyfjasölu í Rvík, þá virðist mér vera þess full nauðsyn, að mál þetta verði leyst með lagasetningu.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Út af ræðu hv. þm. Snæf. vil ég upplýsa, að ástæðan fyrir því, að ekki hafa verið gefin út fleiri lyfsöluleyfi, er sú, að verið er að reyna að ná samkomulagi um heildarskipun þessara mála. Hins vegar er ekki óeðlilegt, að það sé athugað að gefa út fleiri leyfi, því að þetta mál er í heild sinni svo umfangsmikið, að lítil von er til þess, að samkomulag náist um lausn þess í náinni framtíð. Þess vegna er ekki óeðlilegt, að athuguð sé afstaða Rvíkur út af fyrir sig til þessara mála. Hv. þm. Snæf. fullyrti, að enginn skortur væri á iðnlærðum mönnum til þess að taka að sér forstöðu lyfsölubúða. Í þessu sambandi er þó rétt að athuga, að ef miklu fleiri lyfsöluleyfi yrðu gefin út í Rvík nú, þá er hætt við því, að það mundi verða á kostnað annarra staða úti á landi, og það má ekki bæta svo úr hér í Reykjavík, að ástandið verði óþolandi annars staðar. Það er því margt að athuga í þessu sambandi, og ég vonast til þess, að ég geti haft samvinnu við hv. þm. Snæf., er þar að kemur. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að segja meira um þetta nú.



Herra forseti. Af þeim umr., sem hér hafa fram farið, er ljóst, að ekki er deilt um það, hvort nauðsynlegt sé að fjölga lyfjabúðum, því að engin réttmæt rök hafa fram komið. sem mæli í móti því. og hefur hv. þm. Snæf. þegar skýrt það nógsamlega. En tilefnið til þess, að ég kveð mér hljóðs, eru ummæli hæstv. ráðh. um það, að skortur á lyfjafræðingum torveldi afgreiðslu málsins, og gefa þessi ummæli hæstv. heilbrmrh. tilefni til þess, að hér séu gefnar ýtarlegri skýringar á því, sem hér er um að ræða. Tvisvar eða þrisvar hefur stjórn Lyffræðingafélags Íslands samið frv. og sent heilbr.- og félmn. Ed. og farið þess á leit við n., að hún flytti frv. á þessu þingi. Þrátt fyrir þetta hefur hæstv. ríkisstj. ekki viljað sinna málum þeirra, þrátt fyrir ítrekaðar óskir, og er ekki útlit fyrir, að neitt samkomulag náist um afgreiðslu þessa máls á næstunni. Lyfjafræðingarnir fullyrða, að það ástand, sem nú ríkir, sé afar slæmt og dragi úr áhuga þeirra manna, sem annars hefðu áhuga á því að leggja fyrir sig lyffræðinám. Og þeir vilja, að löggjöf verði sett, til þess að komizt verði yfir þá erfiðleika, sem nú eru á því að fá lyfsöluleyfi. Ég hef ekki viljað leggja fram lagabálk þennan fyrir heilbr.- og félmn. af tvennum ástæðum: Í fyrsta lagi er þetta fyrst og fremst mál ríkisstj., og það er tæplega hægt fyrir þingn. eða einstaka þm. að flytja svo ábyrgðarmikið mál sem þetta. Hin ástæðan er sú, að ég er ósammála frv. lyffræðinganna og vildi sjálfur þar miklu breyta. Hins vegar tel ég óhjákvæmilegt að taka mál þessi til gaumgæfilegrar athugunar og skjótrar. Nú hafa lyffræðingarnir tilkynnt, að annað frv. sé í undirbúningi hjá landlækni, en ráðh. sjái sér ekki fært að fallast á það og megindeiluatriðið sé, að hæstv. ráðh. sé að reyna að koma þessum málum svo fyrir, að kaupfélög fái einkarétt til verzlunar með lyf. Þetta er nú sagt, að standi í vegi l., - að setning þeirra strandi á ósamkomulagi milli ráðh. og landlæknis. Hér er því deilt um það, hvort kaupfélögunum eigi að vera heimilt að verzla með lyf samhliða ríkinu, en engum öðrum verzlunaraðilum í landinu. Hvað sem þessu nú líður, þá tel ég óhjákvæmilegt og nauðsynlegt að gera fljótt breytingar á þessum málum. Það þarf að endurskoða og skipuleggja lyfjaverzlunina, heilsugæzlulögin og þessi mál yfirleitt. Það er meira að segja spurning, hvort ekki eigi að gefa lyfjaverzlunina algerlega frjálsa, eins og tíðkast í sumum löndum, t. d. í Ameríku, að gefa öllum þeim lyfsöluleyfi, sem sanna kunnáttu til slíkra hluta með prófskírteinum. Nú nýlega auglýsti landlæknir, að laus væri yfirlyfjafræðingsstaða eða landlyfjafræðingsstaða, sem ekki finnst neinn stafur fyrir í l., að heimilt sé. Ég veit ekki til þess, að neitt embætti hafi verið ákveðið með þessu sæmdarheiti, og væri gott, ef hæstv. ráðh. upplýsti það, hvort búið væri að veita þetta embætti og hvað nauðsynlegt það er. Framsfl. hefur nú lengi hrópað upp, að gæta verði þess að stofna ekki til nýrra útgjalda úr ríkissjóði, og hefur ásakað sjálfstæðismenn, sem hafa farið með fjármálastjórn á undanförnum árum, að þeir væru að koma fjárhag ríkisins niður fyrir allar hellur með óþarfa útgjöldum.

Hvað þeir gerðu líka

.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Hv. þm. Barð. sagði, að lyfjafræðingarnir hefðu komið til sín og beiðzt þess, að heilbr.- og félmn. hv. Ed. flytti lagabálk um nýskipan lyfsölumálanna. Það dreg ég ekki í efa. Er ég tók við heilbrigðismálunum, lá fyrir frv., sem samið var af mþn., og var það lagt fyrir n. lyffræðinga og lyfsala. En er málið var athugað nánar, varð ágreiningur á milli lyfjasveinanna og lyfsalanna. Ég eyddi nokkrum tíma til þess að athuga, í hverju sá ágreiningur lægi og hvernig miðla mætti málum, en það reyndist erfitt að koma á sættum. Lyfjafræðingarnir skiluðu gagngerum brtt. við frv., sem aðrir aðilar gátu ekki fallizt á, og var ég þar með í hópi. Sem stendur er því ekkert samkomulag á milli samtaka lyfjafræðinganna og ríkisstj. Ég lét breyta frv. nokkuð, til þess að koma til móts við lyfjafræðingana. En eftir að hafa íhugað þær breyt., sem gera þyrfti, gafst ég upp við að leggja þetta mál fyrir þetta þing. Ég gat ekki séð, að hægt væri að leggja þetta mál fyrir þingið nema það væri vel undirbúið og tekizt hefði að jafna helztu ágreiningsefnin, svo að þm. botni í því. Það kann að vera, að úr þessu rætist fljótlega, og ætti að verða hægt að leggja þetta fyrir haustþingið, er ágreiningsefnunum hefur verið fækkað. Það er misskilningur hjá hv. þm. Barð., að það sé stefna mín, að kaupfélögin eigi að hafa einkarétt til þess að selja lyf. Það hefur aldrei komið til mála, en nú er hægt að veita þeim lyfsöluleyfi, og það hefur komið til mála, svo framarlega sem uppfyllt eru viss skilyrði. Hv. þm. minntist á nýtt starf, sem verið hefur ráðstafað. Það er rétt, að maður hefur verið ráðinn til þess að hafa eftirlit með lyfjabúðum, sem verið hefur ófullnægjandi. En hann á að hafa með höndum stundakennslu við lyfjafræðiskólann og auk þess lyfjafræðistörf fyrir Tryggingastofnun ríkisins í Reykjavík. Helming launa hans greiðir Tryggingastofnunin, en hinn helminginn lyfjafræðiskólinn. Þetta á því ekki að kosta ríkissjóð neitt.



Herra forseti. Síðan ég tók sæti í heilbr.- og félmn. - og ég hef ætíð átt þar sæti - hafa n. tvívegis borizt frv. um mál þessi. Annað var frá Vilm. Jónssyni landlækni, sem stj. flutti, hitt frá lyfjafræðingafélaginu. Hvorugt þessara frv. varð að lögum. Frv. voru ólík og byggð upp á grundvallarskoðanamun. Ég get vel trúað því, að það sé hreint ekki létt verk að færa þau saman. Öll löggjöf um þetta er ákaflega gömul, og þarf að breyta henni mikið. Það væri því óskandi, að þessar umr. leiddu til þess, að fyrir Alþ. kæmi frá stj. frv. um þessi efni, sem sameini vilja þessara stefna, eftir því sem það þá er hægt. Það verður efalaust ekki hægt að gera það alveg, en eitthvað samkomulag ætti að mega fá. Málið er ekki einfalt. Lyfjaverzlanirnar hafa ekki bara lyf á boðstólum, heldur verzla með aðra hluti, og takmörkin fyrir því, hvað kalla beri lyf, eru ekki glögg. Þegar gjaldeyrir er takmarkaður, er það slæmt, að fluttur sé inn brjóstsykur fyrir lyf, enda þótt það geti verið gott fyrir kvefaða menn að hafa hann uppi í sér. Þess eru dæmi, að lyfjafræðingur hefur notað gjaldeyri, sem veittur var fyrir lyfjum, á þann hátt. Því fleiri sem lyfjabúðirnar eru og því minni tekjur sem þær hafa, því meiri er freistingin að selja slíkar vörur, sem gefa góðan ágóða og betri en lyfin. Lyfjabúðirnar verða að bera sig, og það eru takmörk fyrir því, hvað margar lyfjabúðir geta þrifizt, ef þær selja ekki annað en lyf, til þess að afla þeirra tekna, sem þær þurfa. Því er ég ekki fús til þess að fjölga lyfjabúðum. Það eykur freistinguna til þess að flytja inn efni, sem gefa hagnað, en deila má um, hvort eru lyf. Ég vil því ekki hvetja til fjölgunar, en það þarf að athuga málið, því að það er þörf nýrrar löggjafar í þessum efnum. Nú má hver sem er flytja inn það, sem kallað er lyf. Súlfalyfin eru t. d. flutt inn af heildverzlunum.

Flm. (Jónas Jónsson) : Það hefur margt komið fram í þessum umr. Forráðamenn Reykjavíkurbæjar hafa farið þess á leit við heilbrigðisstjórn, að lyfjabúðum yrði fjölgað í bænum, og verið studdir af lyffræðingafélaginu, sem bæði hefur talað við mig og aðra um þessi mál. Framkoma heilbrigðisstjórnarinnar hefur hins vegar hindrað, að þetta næði fram að ganga. Inn í umr. hafa dregizt mörg hundruð ára gömul lög, en grundvöllurinn að því fyrirkomulagi, sem nú er, var lagður snemma á einokunaröld. Hv. 1. þm. N-M. er vinur frjálsrar verzlunar, en það er ekki auðvelt nú. Eins og formaður verzlunarráðs hefur lýst í blöðunum í morgun, er þjóðin nú fjær frjálsri verzlun en nokkru sinni fyrr. En við viljum burt lög frá dögum Kristjáns IV., lifa eins og frjálsir menn og leyfa hverjum þeim, er hefur kunnáttu og peninga, að fá lyfsöluleyfi. Fyrir 20 árum lagði ég út í það með Guðmundi Björnssyni landlækni, með miklu lélegri aðstöðu en hæstv. menntmrh. hefur nú, að koma nokkuð betra lagi á þessi mál. Við skrifuðum tvö bréf upp á fjórar eða fimm línur. Það voru engin form, ekkert „vesen“ og engar hótanir, bara heilbrigð skynsemi. Þá voru tveir lyfsalar á móti. Þetta voru stór fyrirtæki og stórrík, en svo bættust tvær lyfjabúðir við, er þá fengu lyfsöluleyfi og urðu einnig stórgróðafyrirtæki. Og nú er svo komið, að fjórir eru á móti  Ég verð að leiðrétta dálítið hjá hv. þm. Barð., sem veit svo margt. Hæstv. núv. heilbrmrh. er ekki sá fyrsti, sem vildi koma lyfjum í samvinnuverzlun, heldur er það KRO N. KRON taldi bezt, að það seldi öll lyf, en KRON sagði bæði landlækni og hæstv. heilbrmrh. upp hollustu, og svo fór, að landlæknir sá villu síns vegar. Þetta segi ég til leiðréttingar fyrir hv. þm. Barð. - Annars virðist það heppilegt að leyfa bæði kaupmönnum og samvinnufélögum að keppa á þessum vettvangi, eins og er á Akureyri, ef svo væri jafnt skipt, að við mætti una. En það er engin ástæða til þess að þvinga þetta fram með löggjöf. Þau væri nóg, að hæstv. heilbrmrh. skrifaði fjögur, fimm eða sex bréf. Það er skrítið, ef það þarf ógurlegan lagabálk til þess að koma þessum málum í lag, ef bara þarf heilbrigða skynsemi til þess að leysa þau. Þetta er líka hvergi spursmál, nema í Reykjavík. Annars staðar á landinu eru ekki margir um lyfjabúðir. Það er minnkun fyrir Alþ., sem situr meiri hluta vetrar, að búa við þetta ástand, sem allir eru sammála um, að þurfi lagfæringar við og enginn er á móti, nema einn embættismaður, sem er fullur af duttlungum. Hæstv. ráðh. spurði, hvort ég væri með hótanir um stræku. Ég get sagt hæstv. ráðh. það, að óánægjan er orðin það mikil, að lyfjafræðingarnir geta farið til annarra landa, og víst er um það, að þetta mál verður aldrei leyst með ræfilsskap.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Það er ekki ástæða til að svara miklu ræðu hv. þm. S-Þ. Hann var með dylgjur um það, að lyfjafræðingarnir mundu leggja niður vinnu. Það er furðulegt að heyra þetta, og mér þykir skörin vera að færast upp í bekkinn, ef lyfjafræðingarnir, sem vinna svo þýðingarmikið starf fyrir almenning, ætla með hótunum um verkföll að fara að skipta sér af því, hvað lyfjabúðirnar eru margar. Ég hef aldrei heyrt þessa hugsun fyrr en hjá hv. þm. S-Þ., sem fram til þessa hefur ekki talið sig talsmann verkfalla. Það er skortur á lyfjafræðingum, og áhuginn fyrir fleiri búðum byggist því fyrst og fremst á business-sjónarmiðum. Þvingunarráðstafanir í þessu sambandi hef ég hins vegar aldrei heyrt nefndar. Hv. þm. S-Þ. hefur m. a. að minnsta kosti flutt þetta mál til þess að koma að skoðunum sínum á landlækni. Hann sagði, að hann hefði ekki mikið að gera. Ég verð að segja fyrir mig, að ég þekki ekki skylduræknari mann, og ummæli hv. þm. S-Þ. eru alveg út í bláinn. Það sker svo úr um landlæknisembættið, að það er eina stofnunin, sem ekki hefur fjölgað starfsmönnum sínum á undanförnum árum. Hv. þm. sagði, að landlæknir væri með ofsóknaræði  Hv. þm. var eitthvað að tala um KRO N. Það sem hann sagði í því sambandi, var tilhæfulaust. Hann var líka að tala um ræfilsskap, eins og honum er tamt, það eina, sem þyrfti að gera, væri að skrifa fjögur eða fimm bréf og þetta væri bara vandi fyrir Rvík. Sannleikurinn er þó sá, að aðalvandinn í þessu sambandi er skortur á lyfjafræðingum, og ef fjölgað er lyfjabúðum í Rvík, er efalaust ómögulegt að fjölga lyfjabúðum úti á landi. Það hefur þurft að sækja lyfjafræðinga til Noregs til lyfjabúðanna úti á landi. Ef sex ný bréf væru gefin út fyrir Rvík, mundi leiða af því fullkominn glundroða. Sama yrði niðurstaðan, ef öllum væri leyft að verzla með lyf. Af því gæti ekki annað leitt en fullkomið öngþveiti. Það er hins vegar mjög einfalt að skilja málflutning hv. þm. S-Þ. fyrir þá, sem þekkja hann. Hann veit, að sanngjarnt er að fjölga lyfjabúðum í Rvík, og hann veit um vandræði heilbrigðisstjórnarinnar í þessu sambandi. Þess vegna vill hann hræra í þessu máli og er með æsingar út í landlækni, af því að ekki er úr öllu þessu leyst strax. Ég mun svo ekki munnhöggvast við hv. þm. S-Þ. En hann hefur gefið tilefni til þessara andsvara. En ég vil gjarnan hafa samvinnu við þá n., sem fjallar um þetta mál, og borgarstjórann í Rvík um það, hvað hægt sé að gera í þessu vandamáli, því að þetta er vandamál, þegar litið er á það í heild. Og þetta mál er í athugun í ráðuneytinu. Og við erum búnir að slíta það úr sambandi við heildarlöggjöfina í bili, af því að ég hef gefizt upp við það í bili a. m. k. að tengja það við hana í þeirri athugun, sem um það fer fram.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta mál væri borið fram til þess að ná sér niðri á landlækni. En hvað liggur þá til grundvallar orðum hv. þm. Snæf., ef ekkert liggur til grundvallar fyrir því, að hv. flm., þm. S-Þ., bar þetta mál fram, annað en að ná sér niðri á landlækni? Nei, mál þetta er alvörumál, og bak við það liggur sá þungi, sem hæstv. ráðh. fær ekki staðizt gegn, ef ekki verða gerðar raunhæfar breytingar hér á. Ég þakka svo hæstv. ráðh. fyrir upplýsingar, sem hann gaf í sambandi við fyrirspurn mína. Ég er sannfærður um, að það var rétt að láta ekki málið koma óundirbúið inn í þingið. Því að þetta er svo veigamikið og þýðingarmikið mál, að það væri æskilegast, að málið kæmi svo vel undirbúið inn í þingið, að hv. þm. þyrftu þar sem minnstu að breyta. Ég vil hins vegar benda hæstv. ráðh. á, að það eru allt aðrar upplýsingar, sem ég hef fengið frá Lyfjafræðingafélaginu og Lyfsveinafélaginu en hann gaf hér. Því að bæði einn af lyfjafræðingunum hér í Rvík, Scheving Thorsteinsson, og formaður Lyfsveinafélagsins voru báðir saman hjá mér á fundi og fullyrtu, að þetta samkomulag væri fengið og að þetta samkomulag væri mótað í till. þeirra o. fl. Svo að ég hygg, að það sé ekki rétt, að þetta samkomulag vanti á milli lyfjafræðinganna annars vegar og lyfsveinanna hins vegar. Þetta samkomulag er fengið, en hins vegar ekki samkomulag milli þessara manna annars vegar og landlæknis hins vegar. Og það má ekki verða ráðandi sjónarmið í þessu efni, þó að landlæknir kunni að hafa einhverja lífsskoðun, sem ekki kemur þessu máli við, um það t. d., hvernig eigi að reka apótek til fjárhagslegs hagnaðar fyrir einn eða annan aðila. Ef hann lítur svo á, að ríkissjóður eða samvinnufélög skuli græða - eða tapa - á lyfsölu, og að það sé heppilegra en að einstaklingar geri það, þá má hann samt ekki fá að stöðva málið vegna þess eins. Ef það er það raunverulega í málinu, að þetta sé ástæðan fyrir því, að ekki eru gerðar raunhæfar ráðstafanir til úrbóta í þessu vandamáli, þá verður að ryðja þessari hindrun úr vegi. Þetta er ekki sagt til áfellis landlækni. - En það er ekki nauðsynlegt, að ríkið reki þetta. Það hefur sýnt sig, að það, sem ríkið rekur, er rekið þannig, að rekstur þess verður dýrastur og á því verður mest tapið, ef um tap er að ræða, en minnstur gróðinn, ef um gróða er að ræða. Mér er kunnugt um það frá þessum lyfjafræðingum, sem ég gat um, að það er stórkostleg óánægja yfir því nú, hvernig þessi mál eru rekin.

Flm. (Jónas Jónsson) : Mig furðar, að hæstv. heilbrmrh. skuli hampa því hér, að ómögulegt sé að fá vinnukraft til þess að afgreiða lyf handa Íslendingum. Við erum ekki nema um 130 þúsundir. Í Bandaríkjunum hins vegar eru 140 milljónir manna, og þar er ekkert mónópólskipulag á þessu, og gengur þetta samt allt fyrir sig þar. Og ég held, af því að það voru hér árið sem leið 2000 útlendingar við ýmis störf, að þá verði ekki hægt að álíta annað en að hægt væri að fá, a. m. k. um stundar sakir, einhverja útlendinga til þess að afgreiða lyf hér á landi. Og svo er verið að tala um. að það þurfi að halda þessu skipulagi, sem er, sem allt of mikið minnir á það einokunarskipulag, sem hér ríkti fyrir þremur öldum, og það virðist vera varið með því, að ekki sé hægt að fá menn til þess að afgreiða lyf hér. Og ég held, að það væri gott í þessu sambandi, ef hæstv. ráðh. vildi líta á það, sem t. d. má sjá á töflu í Reykjavíkur apóteki, að því apóteki hafa stjórnað frá fyrstu tíð að meiri parti útlendingar. Það eru færri Íslendingar, en fleiri útlendingarnir, sem þessari lyfjabúð hafa stjórnað, síðan hún var stofnsett hér. Og okkur hefur farnazt vel, meðan þeir útlendingar hafa stjórnað þessu. Þeir hafa ekki gefið okkur eiturlyf. - Og vill hæstv. ráðh. ekki í þessu sambandi líka minnast þess, að forstjóri Eimskipafélags Íslands var mjög lengi útlendur maður og gafst vel? Líka var fenginn útlendur maður til þess að stjórna símanum og gafst vel. Það er ekki frambærilegt, heldur heimska að detta í hug að segja það hér á Alþ., að það sé ekki hægt að fjölga apótekum hér í Rvík af þeirri ástæðu, að ekki sé hægt að fá menn til þess að vinna í þeim, þegar fleiri þúsundir útlendinga hafa verið hér við vinnu undanfarið. Sama þjóðin, sem hefur haft svo marga útlendinga í vinnu hjá sér, getur ekki sagt: „Við verðum að láta fólkið deyja drottni sínum, af því að við viljum ekki láta útlendinga koma nærri afgreiðslu lyfja hér,“ - þó að það séu útlendingar, sem lengi hafa unnið þetta hér. Síðan kom hæstv. ráðh. að því, að ég væri hér með verkfallshótanir. Ég hef reyndar stundum verið riðinn við verkföll, þó ekki viðkomandi afgreiðslu lyfja. Ég var við riðinn verkfall hér í Rvík. Við höfðum rétta afstöðu og unnum nokkuð á. Og þó að ég sé saklaus af verkföllum sjómanna og útgerðarmanna, sem þeir gerðu í sambandi við síldarlöndun nú fyrir skemmstu, þá hef ég dáðst að þeim fyrir það. Það var rétt af þeim að fara svo að sem þeir gerðu. Það var farið andstyggilega að þeim. Og þeir sigruðu. Og ég vil segja, að alltaf þegar gerð er svona heimska af einhverjum eins og verkamönnum hér, þá kemur hefndin á eftir. Og hæstv. ráðh. ætti að vita, að það hefur komið oft fyrir, að launamenn hafa sagt, af ef ekki væri búið svo að þeim eins og þeir vildu, þá segðu þeir upp starfi. Og árið 1944 var það tekið fram í stjórnarsáttmálanum, að það ætti að fara aðallega eftir því, sem launamenn segðu. En hér er ég ekki að halda fram í þessu máli, sem fyrir liggur, að það eigi að fara eftir neinu öðru en því, sem fólkið í Rvík vill og þarf. Og úr því að þeir, sem í apótekunum vinna, vilja það sama, þá er allt gott og blessað. Ég vil þess vegna fullyrða það, að ef heilbrigðisstjórnin leyfir sér að halda áfram eins og hún hefur gert hingað til í þessum efnum, þá á hún skilið að fá þá mótstöðu eins og Dagsbrún fékk, þegar hún ætlaði að kúga sjómennina. Það þarf ekki mig til þeirrar andstöðu. En þeir, sem veita heilbrigðisstjórninni þá mótstöðu, hafa mína fullkomnu samúð. Þá fór hæstv. ráðh. út í það, að mér hafi gengið eitthvað vondar hvatir til viðvíkjandi landlækni með flutningi þessa máls. Mér finnst þetta bera vott um afturför hjá þessum hv. þm., frá því sem ég þekkti hann fyrir nokkrum árum, afturför í gáfum. Því að þessi maður veit, að ég hef stofnað tvö af þessum fjórum apótekum, sem í Rvík eru, án þess að núverandi landlæknir kæmi nokkuð nærri því, og því honum hvorki til gagns né gleði. Ég tók að mér að leysa þetta mál eins og heilbrigðir menn vildu þá, og það vil ég enn, að verði gert. Og svo kemur hæstv. ráðh. og segir, að ég, sem hef gert meira en nokkur annar maður hér í hv. d. í þessum efnum til lagfæringar á sínum tíma, ég flytji þetta mál til þess að ná mér niðri á landlækni, Það er fjarstæða. Hæstv. ráðh. verður að viðurkenna, að ég hef látið verkin tala í þessu efni. En hann sjálfur hefur ekki gert það. Hann hefur ekki notað í sambandi við þessi mál þá skynsemi, sem honum er gefin, því að gangur þessa máls er honum til minnkunar og landlækni til skammar. Og það er auðvelt að leysa það, og enginn veit það betur en ég, sem hef gert það, sem gert hefur verið í þessu fyrir 20 árum. Það er ákaflega gagnslítið að ráðast á mig eins og gert hefur verið hér, því að ég hef í flestum atriðum getað látið verkin tala. Og það verður því erfiðari aðstaða hæstv. ráðh. sem lengra líður viðkomandi þessu máli og ekkert er gert í því af heilbrigðisstjórninni. Þá leyfði hæstv. ráðh. sér að halda því fram, að ég væri að koma með þetta mál hér fram til þess að tyfta landlækni, þetta mál, sem er mesta áhugamál Reykvíkinga nú og tveir borgarstjórar hafa þurft að glíma við, þó að ég kæmi með réttlætismál hér fram, sem nauðsynlegt er að vinda bráðan bug að að leysa. Og sú röksemd finnst mér léttvæg, að landlæknir sé sérlega hæfur til síns starfs af því, að hann eyði litlum peningum. En hvers vegna er það? Það er af því, að hann gerir svo lítið. Hv. 1. þm. N-M. talaði um það hér, að lyfjabúðirnar verzluðu með hluti, sem þeim bæri ekki að verzla með. Og það hefur verið sagt, að ég hafi lagt til, að Vilmundur Jónsson yrði landlæknir. Jú, hann var duglegur maður fram að því, en óduglegur síðan. En ég hef gefið honum tækifæri. Og svo þegar að því kemur að ræða um það, sem menn greinir á um viðvíkjandi hans starfi, hvernig hann hefur staðið í stöðu sinni, þá er því að svara frá minni hendi, að þegar ég veitti honum embættið fyrir 20 árum sem ráðh., veitti ég honum bein fyrirmæli um að líta eftir lyfjabúðunum. Hvernig hefur hann brugðizt við þeirri skyldu sinni? Hann hefur ekki gert það. Og til hvers ætti hann þá að hafa aukið embættiskostnaðinn? Sannleikurinn er sá, að ástæðan til þess, hve embættiskostnaðurinn er lítill hjá landlækni, er, að hann gerir ekki neitt. Hér liggur fyrir staðfesting á því frá hv. 1. þm. N-M., og hæstv. ráðh. játar, að það séu að þvælast stórir lagabálkar fram og aftur, sem hefði átt að vinna meira að af landlækni og skrifstofu hans. Og hv. þm. Barð. hefur upplýst, að það er ekki hægt að bera við andúð lyfsala í bænum, að lyfjabúðamál Reykvíkinga eru í því ófremdarástandi, sem þau eru nú. Það er landlæknir, sem stendur á móti því, að gert sé það, sem gera þarf í þessum efnum. Hann þarf enga aukningu á embættiskostnaðinum til þess að halda hlutunum í því ófremdarástandi. sem hann hefur gert.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. má ekki halda, að ég segi, að hann hafi ekki leyfi til að flytja þáltill. hér á þingi. En við málflutning hans í þessu máli dró hann fram ummæli, sem gáfu mér tilefni til þess að segja, að það væri ekki sjáanlegt, að hann hefði borið þetta mál fram til annars en að ýfast við landlækni. Þetta er vandasamt mál, og þá vill hv. þm. S-Þ. þeyta upp sem mestu moldviðri um það. Þetta er ljóst af málflutningi hans hér. Og ekki sízt þegar það er athugað, að hv. þm. S-Þ. hefur fordæmt öll verkföll og launadeilur, þá verður það einkennilegt, að hann lýsir yfir, að hann hafi samúð með því, að lyfjafræðingar segi upp starfi sínu, gangi út úr lyfjabúðunum og láti sjúklingana liggja þar, sem þeir eru komnir, án þess að fá meðul.

Hæstv. ráðh. ætti það skilið

. Já, hv. flm. virðist vilja segja sem svo: Sjúklingarnir eiga þetta skilið, af því að ráðh. er flón. - Ætli það væri þá ekki betra að koma þessu ráðherraflóni frá en að lyfjafræðingarnir gengju út úr lyfjabúðunum og hættu vinnu? - Með þessu segist hv. þm. S-Þ., þessi mikli mótstöðumaður gegn öllum verkföllum, mundu vera eða hafa samúð með þessu. En hvert væri tilefnið til slíks verkfalls, annars eins öngþveitis í landinu sem þessa, sem skeður aldrei, nema í heilabúi þessa hv. þm.? Tilefnið væri þá, ef slíkt verkfall væri gert, sem aldrei verður auðvitað, að deila væri um það, hvort lyfjabúðir í Rvík ættu að vera fjórar, fimm, sex eða sjö. Það ætti að vera tilefni þessa verkfalls. Í hvaða skyni yrði þetta verkfall þá gert? Til þess að fjölga lyfjabúðunum, segir hv. þm. S-Þ. En lyfjafræðingarnir, sem hann hefði mestu samúð með, ef þeir gerðu þetta verkfall, eftir því sem hann sagði, þeir eru eftirspurðir menn. Þeir geta vafalaust fengið góð lífskjör. Og ættu þeir þá að gera þetta verkfall til þess að tryggja sín kjör? Nei, til þess að fá fleiri lyfjabúðir, segir hv. þm. S-Þ. Ég held, að þessi hv. þm. sé kominn eitthvað út af línunni í sambandi við þetta. Og einmitt þetta skraf hans um, að lyfjafræðingar gætu e. t. v. gert verkfall til þess að fá fleiri lyfjabúðir, það ber vott um taugaóstyrk hans í sambandi við þetta mál. Og það er af því, að þetta mál er flutt, eins og svo margt, sem hann kemur með, til þess að reyna að ýfast við einhvern. Það er svo mikill drifkraftur í sálarlífi þessa hv. þm. að vilja ýfast við menn. En þó að ég segi, að málflutningur þessa hv. þm. beri þessa vott, þá er ekki óeðlilegt, að þetta mál komi fram á þingi, og þetta mál er til athugunar í ráðuneytinu. Og ég hefði viljað hafa samvinnu við borgarstjórann í Rvík og þá n., sem hefur um þetta mál að fjalla, til þess að reyna að komast að sanngjarnri niðurstöðu um þetta mál. Það er ekki rétt, að landlæknir sé prinsipialt á móti fjölgun lyfjabúða. En þessu máli hefur verið blandað saman við annað mál, og er það og svo erfiðleikarnir, sem eru nú á að fá starfsmenn, sem hefur orðið til þess, að þetta mál hefur dregizt. Ég vona, að sæmilegri skipan verði komið á um þetta. Og ég hef ekki undrazt það, þótt þetta mál hafi verið flutt hér, heldur hefur mér fundizt, að það væri með mjög annarlegu móti, sem hv. flm. hefur flutt það hér.



Þar sem tveir hv. nm. í heilbr.- og félmn. hafa þegar tekið til máls um þetta mál, og þar sem ég á sæti í þeirri n., sem hefur fjallað um málið, þá þykir mér ástæða til að segja um málið örfá orð. Mér virðist, að hv. flm. þessa máls eiginlega hafi sagt eitt orð af viti í umr. um málið, nefnilega, að málið sé ekki eins flókið og ýmsir aðrir hv. þm. vilja vera láta, og þar á meðal hæstv. heilbrmrh. Það hefur komið fram í þessum umr., að það, að lyfsölumálið hefur ekki verið tekið til rækilegrar meðferðar af Alþ. og að lyfjabúðamálið í Rvík hefur ekki verið leyst, það eigi að einhverju leyti rót sína að rekja til tregðu landlæknis, því að samkomulag hafi ekki náðst á milli hans og heilbrigðismálarh. annars vegar og hins vegar á milli hans og apótekaranna og lyfjafræðinganna. Eftir því, sem mér er þetta mál kunnugt, þá held ég, að þetta sé alveg á misskilningi byggt. Það eru mörg ár síðan landlæknir hefur lagt till. sínar fram um þetta mál til ráðh., bæði að því er snertir heildarlausn málsins og einnig að því er snertir lyfjabúðamál Rvíkur. Það mun hafa verið árið 1942, sem skipuð var af þáv. ríkisstj. sérstök n. til þess að semja frv. til l. um lyfsölumál yfirleitt. Í þessari n. voru apótekarar, lyfjafræðingur, lögfræðingur, og svo landlæknir sem form. n. Svo undarlega vildi til, að n. þessi varð algerlega sammála. Hún mun hafa lagt mikið verk í störf sín og skilaði sammála nál. N. sendi til ríkisstj. frv. með tilmælum um, að það væri flutt á Alþ., og mun n. hafa gert sér von um, að þar sem samkomulag náðist milli þeirra aðila, sem n. skipuðu, þá mundi ríkisstj. geta lagt fram þetta frv., eins og það lá fyrir. En þrátt fyrir ítrekuð tilmæli n. þessarar og landlæknis hefur ríkisstj. ekki viljað flytja þetta frv. á Alþ. En vegna þess, að það hefur ekki borið á góma hér, hvert er meginatriði málsins, hvernig þessi n. lagði til, að þessum málum yrði skipað, vildi ég fara um það örfáum orðum. Meginatriðin í því frv., sem n. lagði til, að flutt væri, eru þau, að innflutningur á lyfjum til landsins skuli vera í höndum ríkisins og að ríkið skuli hafa einkarétt á þessu, en hins vegar skuli lyfjafræðingar einir mega reka lyfjabúðir hér á landi. En koma skal verðjöfnunarsjóður, til þess að jafna á milli lyfjabúða landsins, til þess að gera kleift að reka lyfjabúðir, þar sem annars væru lítil líkindi til, að það gæti borgað sig fjárhagslega að reka þær, þannig að styrkur til þess kæmi á þennan veg frá hinum fjölmennari stöðum. Þetta eru meginatriði frv., sem ég gat um, um skipun lyfsölumála, sem n. þessi varð sammála um að leggja til. Og þegar þetta samkomulag var gert, virtust lögfræðingar ekkert hafa við þessa skipun að athuga, en vilja á hana fallast. Þetta breyttist hins vegar, áður en langt leið. Skal ég ekki rekja þá sögu hér, sérstaklega af því að fundartími er bráðum á þrotum, þó að ástæða væri til að rifja hana upp. En síðan hefur engin heilbrigðisstjórn, sem verið hefur í landinu, viljað gera þetta mál að sínu. Og heilbrmn., sem um málið hafa fjallað, hafa ekki heldur viljað flytja það, vegna þess að skort hefur á stuðning hlutaðeigandi heilbrmrh. við málið. Apótekarar hafa svo haft forgöngu um að semja annað frv., sem legið hefur fyrir heilbrmn. hér. sem stj. hefur ekki viljað flytja. Skoðun lyfjafræðinganna virðist vera sú, að setja beri aðeins tekniska löggjöf um þetta, en blanda beri engri pólitík þar inn í, setja eingöngu tekniska löggjöf um þetta og annað ekki. Ég hef nú ekki setið á þingi nema frá því, er síðustu kosningar fóru fram, og er mér því ekki kunnugt um það, sem skeð hefur í þessu, nema síðan. En ég held, að það sé rétt skilið hjá mér, að það, sem hæstv. heilbrmrh. sé mestur þyrnir í augum í sambandi við þetta frv., eins og n. gekk frá því og ég gat um, sé, að í því frv. var ekki gengið út frá því, að samvinnufélög og bæjarfélög gætu gengið inn í það að verzla með lyf. En það var alls ekki skoðun allra nm., að það væri æskilegt, að það opinbera annaðist heildsölu á lyfjunum, heldur var það gert sem samkomulag af apótekaranna hálfu að gera ráð fyrir þessu, og lyfjafræðingarnir vildu fallast á það, að heildsala á lyfjum væri í höndum þess opinbera, með því skilyrði, að lyfjafræðingar einir skyldu hafa rétt til þess að starfrækja lyfjabúðirnar í landinu. Og mun þess vegna hafa orðið samkomulag um þetta í n. Það er alls ekki rétt hjá hv. þm. Barð., að það hafi verið skoðun nm., að kaupfélög skyldu prinsipleit ekki hafa rétt til lyfjasölu. Hæstv. ráðh. hefur tekið fram, að landlæknir hafi endursamið frv. og m. a. gert þessa breyt., að samvinnufélög og bæjarfélög skyldu geta fengið slíkan rétt að lögum, svo að um það er enginn ágreiningur milli hæstv. ráðh. og landlæknis. Þetta er aðalatriði þessa máls, eins og það nú liggur fyrir, og þótt ýmis teknisk atriði í því séu mjög flókin og ég vilji engan veginn halda fram, að þetta sé einfalt mál, þá held ég, að of mikið sé úr flækju þess gert. Ágreiningurinn er pólitísks eðlis fyrst og fremst. Ég veit því ekki, hvort það er svo ótímabært að koma með málið inn í þingið nú. Ég veit ekki, hver á að greiða úr þeim pólitísku vandamálum nema þingið og þingflokkarnir. Ég held, að um þau teknisku atriði sé ekki svo mikill ágreiningur, að ekki sé óhætt að hleypa málinu inn í þingið vegna þess, að mikil hætta sé á því, að þm. sökum vanþekkingar á því komist í neinn vanda. Þetta er mín persónulega skoðun. Ég held, að vandamálin séu fyrst og fremst pólitísks eðlis og það sé algerlega tímabært og alls ekki vert að draga það lengur að skera þar úr hinum pólitísku deilum og láta þingið spreyta sig á málinu og taka um það endanlega ákvörðun. Þegar hæstv. ráðh. segir, að Alþfl. hafi gefizt upp við að koma allsherjarskipulagi á í þessu máli, þá er mér ekki alveg ljóst, hvað hann á við. Einn flokkur getur auðvitað ekki komið slíku máli fram. Um það verða að vera venjuleg flokkaátök. En mér finnst fyrir nokkru vera tími til kominn, að þau venjulegu flokkaátök eigi sér stað um þetta mál. Ég geri mér ljóst, að það getur verið varhugavert að hleypa málum, sem eru tekniskt mjög flókin, inn í þingið lítt undirbúnum, en mér virðist vandamálin aðallega vera á hinu pólitíska sviði og þeir menn, sem á þingi sitja, eiga einmitt að vera sérfræðingar á hinu pólitíska sviði og því færir um að leysa þetta mál. Að öðru leyti er ég hæstv. ráðh. sammála um það, sem hann sagði um málið. Ég held, að það sé alveg rétt, að varhugavert hefði verið að taka lyfjabúðir í Rvík alveg út úr þessu máli sem heild, og harma, ef það er hans endanlega skoðun, að það beri að gera. Lyfjabúðir í Rvík eru svo nátengdar lyfjabúðum annarra kaupstaða, að vel gæti svo farið, er nýjar lyfjabúðir yrðu stofnsettar í Rvík, þó að kannske forstöðumenn lyfjabúðanna úti á landi færu ekki hingað, að þá mundu starfsmenn þeirra fara hingað í þær nýju lyfjabúðir. Ég vil því taka undir, að nauðsyn er á því, að um leið og lyfjabúðamál Rvíkur eru leyst, þá verði það ekki til að skapa vandræði annars staðar. Enn fremur er eitt atriði, sem ekki hefur enn verið minnzt á. Nú er allmikill skortur á lyfjafræðingum. en hann stafar m. a. af því, að aðgangur að lyfjafræðingaskólanum hefur verið takmarkaður nokkuð. Ég held, að ein ráðstöfunin, sem gera þyrfti til að bæta úr þessum skorti, væri að auka tækifæri stúdenta til að komast í þennan skóla, en þau hafa verið mjög takmörkuð, og hefur það verið gert að vilja lyfjafræðinganna sjálfra. Það atriði þarf vissulega að taka til athugunar. Þetta er það, sem ég vildi um málið sagt hafa. Sem sagt, skoðun mín er sú, að mjög æskilegt sé, að löggjöf yrði sem fyrst sett um þessi mál. Ég tel eðlilegt, að þingið fengi sem fyrst að spreyta sig á, hvort því tækist ekki að ná samkomulagi um einhverja heildarlausn á þessu máli. Ég tel, að lyfjabúðaspursmálið í Rvík eigi að leysa um leið og slík allsherjar lausn á málinu yrði fengin. Það er mín skoðun á málinu, að slík allsherjar lausn eigi að fást sem fyrst, og þangað til hún kemst á held ég, að ekki sé mikil hætta á því, að sérstakan voða beri að höndum í Rvík, því að ég hef trú á því, að þinginu gæti tekizt að afgreiða þetta vandamál á ekki allt of löngum tíma.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mikið inn í þessar umr., en ég hef fylgzt með þeim af áhuga, af því að þær snerta Reykjavík. Ég vil þakka hv. þm. S-Þ. fyrir að flytja þetta mál, þó að hann hafi gert okkur hinum skömm til, því að fleiri þm. eru úr Rvík en hann. Það er mjög mikið áhugamál fyrir bæinn, að málið gangi í gegn, og það gleður mig, að þessi hv. þm., sem eitt sinn var svo andvígur málefnum Rvíkur., skuli nú hafa séð sig um hönd. Batnandi er manni bezt að lifa, og óskandi, að það mætti segja um alla þá hv. þm., sem nærri þessu máli hafa komið. Ég vildi ekki taka hér til máls án þess að láta þessar þakkir uppi til hv. þm. S-Þ., vegna þess að mér finnst þessi till. hans vera flutt af mikilli nauðsyn. Það var annars ræða hv. síðasta ræðumanns, sem kom mér til að standa upp. Hv. þm. segir, að menn geri málið flóknara en það sé. Mér sýnist málið fyrst flókið eftir hans ræðu. Hann vildi halda fram, að ekki væri hægt að fjölga lyfjabúðum í Rvík nema mikill lagabálkur væri fyrst lögfestur og endurskoðuð löggjöf, sem tekið hefur þrjár aldir að fá verulegar breyt. á. Ef menn eiga að bíða ámóta eftir jafneinföldum hlut og þeim að fá nokkrar lyfjabúðir í viðbót hér í bæ, þá mundi það verða ærið erfitt. Ég tel, að þessu tvennu megi ekki blanda saman. Þá er annað, sem mér kom ókunnuglega fyrir sjónir. Hv. þm. hélt fram, að landlæknir hafi gert till. sínar um fyrirkomulag þessa máls varðandi Rvík, svo að það sé rangt, að það standi á honum. Að gefnu tilefni vil ég spyrja hæstv. menntmrh. hvort það sé rétt, að landlæknir hafi lagt fram till. um þetta mál, sem viðunandi séu, og það sé þá rn., sem standi á móti því að fjölga lyfjabúðum í Rvík. Það var ekki hægt að skilja ummæli hv. þm. á annan veg en að hann gæfi það í skyn. Ég vil þá vona, að það komi skýrt fram síðar í þessu máli, hvort landlæknir hafi, mælt með þessari sjálfsögðu beiðni. Ég vil, að það komi skýrt fram, hvað það er, sem veldur drættinum á þessu máli, því að hv. 4. þm. Reykv. verður að viðurkenna hvað sem þessum allsherjar undirbúningi líður, að þá býr Rvík nú við mjög slæman kost í þessu máli, svo að þar verður að ráða bót á. Það gladdi mig því, að glöggur skilningur hefur komið á því hjá hæstv menntmrh., að þetta mál þarfnist bráðrar lausnar. Hann bar aðeins fyrir sig starfsmannaskort, en engan veginn það, sem hv. 4. þm. Reykv. hélt fram, að Rvík gæti ekki fengið neina úrbót, fyrr en búið væri að endurskoða þessi þriggja alda gömlu lög.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) : Þessi fsp. lýtur að því, að fyrir nokkrum misserum leitaði þáverandi menntmrh., Brynjólfur Bjarnason, eftir því, að þjóðleikhúsnefnd veitti 60 þús. kr. til einhverra sérstakra þarfa í sambandi við leikhúsbygginguna. Þetta kom okkur, sem í n. vorum, nokkuð undarlega fyrir, því að engin stjórn hafði áður farið fram á slíka hluti og af því að n. hafði yfirleitt reynt að hafa ekki annan kostnað við byggingarstarfið en það, sem hún kom beinlínis til með að borga starfsmönnum. Þannig var n. búin að starfa frá 1923–1946, þegar þetta kom, og aldrei fengið kaup sjálf né haft neinn skrifstofukostnað. Nefndarfundir hafa verið haldnir hjá formanni eða heima hjá nm. og þess utan á skrifstofu húsameistara. N. hefur yfirleitt ekki eytt til sinna þarfa, nema hún hefur víst borgað fundargerðabók. Þegar okkur barst þetta, þá fannst okkur það ekki rétt. Niðurstaðan er sú, að þar sem þarna er yfirmaður menntamálanna, sem fór fram á þetta, að þá sá hann ekki annað en peningana, án þess að vita, hvað með þá var að gera. Ég meina ekki með þessari fsp., að ráðh. hafi notað þá til sinna þarfa. Mér er ókunnugt um það, og ég tel ekki líkur til, að þurfi að nota þá í leikhúsbygginguna. Ég vildi biðja hæstv. ráðh. að gefa mér sundurliðað, hvað hefur orðið af þessum peningum.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Með bréfi 19. febr. 1945 skipaði þáverandi menntmrh. nefnd til þess að undirbúa rekstur þjóðleikhússins. Í n. áttu sæti Þorsteinn Ö. Stephensen, Brynjólfur Jóhannesson, Halldór K. Laxness, Jakob Möller og Ólafur Björnsson. Þegar Jakob varð sendiherra, kom Hörður Bjarnason í hans stað. Með bréfi, dags. 6. júní 1946, lagði menntmrh. svo fyrir, að n. skyldi fá úr þjóðleikhússjóði 60 þús. kr. til þessarar starfsemi. Þannig stóðu málin, þegar ég fékk fyrst kynni af þeim. Síðan skilaði n. frá sér frv., sem var grundvöllur þeirrar löggjafar, sem samþ. var hér á síðasta þingi um þjóðleikhúsið. En 29. ágúst. 1947, eða í sumar, ritaði ráðuneytið n. bréf og óskaði eftir því, að n. gæfi lokaskýrslu nú í haust, eða fyrir 1. okt. s. l., og gerði þá full reikningsskil. N. hefur ekki gert það enn, en hefur heitið að senda skýrslu sína í janúar. Hún er að vísu ekki komin enn, en von er á henni mjög bráðlega. En ráðuneytið hefur fengið nú nýlega bráðabirgðaskilagrein frá n. um það fé, sem henni var ávísað, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa þá skilagrein hér upp, og hljóðar hún svo: Tekju- og gjaldareikningur rekstrarnefndar þjóðleikhússins. Tekjur: Innborgað frá þjóðleikhússjóði kr. 60.000.00 Vextir af bankainnstæðu - 750.00 Alls kr. 60.750.00 Gjöld Ferðakostnaður kr. 18.380.00 Þýðingar - 2.908.00 Lögfræðileg aðstoð - 2.000.00 Vélritun . - 385.00 Ýmis kostnaður - 835.00 Alls. kr. 22.508.00 Eftirstöðvar til næsta árs: Húsgögn kr. 5.500.00 Landsbanki Íslands í sparisjóðsbók nr. 54805 - 32.742.0 kr. 38.242.00 Al1s kr. 60.750.00 Þannig standa þessi mál í dag eftir upplýsingum n., en hún er nú að hætta störfum, og skýrslu frá henni er að vænta bráðlega ásamt tillögum um rekstur þjóðleikhússins umfram frv., sem ég gat um áðan.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir, að eitthvað er bogið við þessa n., og mun hún eiga eftir að kosta meira en hér hefur komið fram, enda lagt grundvöllinn að þeirri löggjöf, sem mun eiga eftir að kosta þjóðina stórfé. Þá er það og eftirtektarverð ráðsmennska, að í staðinn fyrir að Alþingi hafði frá 1923 fengið menn til að vinna mikið starf í þjóðleikhúsnefnd fyrir ekki neitt, þá kemur sú nýja framkvæmd hjá hæstv. fyrrv. menntmrh., að ekkert er hægt að gera án þess að fá þar til sérstaka peninga, og vildi ég fara nokkrum orðum um nefndarstofnun hans, sem virðist hafa verið nokkuð fljóthugsuð. Þegar n. var stofnuð, var þjóðleikhúsið ófullgert og hafði tafizt á stríðsárunum að halda áfram smíði þess vegna efnisskorts, og þegar framkvæmdir voru hafnar að nýju, sótti enn í sama horfið, og er nú fullkomlega óvíst, hvenær húsið verður fullbúið. Við í byggingarnefnd fengum í fyrra leyfi fyrir efni, en þá voru engir peningar til og hafa enn ekki fengizt, þannig að samningar um efniskaup í útlöndum eru nú fallnir. Það er því furðulegt, að ríkisstj. skyldi fara að skipa n. til að undirbúa rekstur hússins, meðan það var með öllu ófullgert, og gæti svo farið, að það yrði svo í næstu 10 ár. Hæstv. menntmrh. gat þess, að ferðakostnaður n. hefði orðið 16.380.00 kr. Ég vildi nú gjarnan fá það upplýst hjá hæstv. ráðh., hvað ferð eða ferðir voru farnar, hver fór og hvaða árangur hefur orðið af ferðalaginu. Þessi n. byrjaði starf sitt á því að kaupa skrifstofuhúsgögn yfir 5.500.00 kr., og yfirleitt báru aðgerðir n. vott um mikið yfirlæti, en mannavalið var þannig, að sá eini af nm., sem nokkuð hafði ferðazt, var svo ókunnugur þjóðleikhúsbyggingunni, að hann hafði skrifað í grein um húsið, að sá vankantur væri á því, að þegar setið væri á svölunum, þá sæist ekki á senuna, heldur aðeins rendur af senunni. Þegar svo var farið með þennan ágæta rithöfund upp á svalirnar, sá hann ekki einungis senurendurnar, heldur alla senuna og hálfan bakvegginn. Annar nm. sagðist aldrei hafa séð annað leikhús en Iðnó, og undraðist hann ímyndunarafl ríkisstj. að setja sig í slíka n. Það undarlegasta er þó það, að upp úr þessari n. hefur sprottið frv., sem á eftir að gera marga íslenzka fjmrh. gráhærða og láta þá útheila mörgum svitadropum, því að upp úr aðgerðum þessarar n. hefur það verið lögfest að hafa tugi fastra starfsmanna við þjóðleikhúsið, en til þess hafa hvorki Bretar né Bandaríkjamenn treyst sér né heldur Norðurlandaþjóðirnar, nema Danir og stynja nú sáran undir því. En þetta frv., sem lögfest var í fyrra um þjóðleikhúsið, er það vitlausasta og skaðlegasta frv., sem hér hefur verið samþ., og á eftir að verða núv. hæstv. menntmrh. og öllum, sem að því standa, til margfaldrar háðungar.



Herra forseti. Mér heyrðist hv. þm. S-Þ. vera að sakast við rekstrarnefnd þjóðleikhússins um frv. hennar, og skal ég ekki deila um það við hann. En það er misskilningur, að rekstrarnefndin tæki fé fyrir störf sín. Hún tók ekki neitt. Annars hefur hæstv. ráðh. gert fulla grein fyrir málinu, fullkomlega tæmandi. Ég vildi aðeina benda á, að orðalag þessarar fsp. er dálítið skrítið. Þar stendur svo, að spurt er, hvað fyrrv. menntmrh., Brynjólfur Bjarnason, hafi gert við 60 þús. kr. úr þjóðleikhússjóði, sem hann hafi notað til annarra þarfa að óvilja þjóðleikhúsnefndar. Nú sagði hv. þm. S-Þ. að vísu, að sér dytti ekki í hug, að ég hefði tekið þetta fé til minna þarfa, en orðalag fsp. er bersýnilega til þess, að menn haldi, þegar þetta t. d. er skýringalaust lesið upp í útvarp, að ég hafi tekið peninga á óheiðarlegan hátt. Hv. þm. hafa heyrt, hvernig í þessu liggur og að ég hef ekkert fé tekið til minna þarfa. Hvað viðvíkur mínum afskiptum af málinu, þá skipaði ég 19. febr. 1945 rekstrarnefnd þjóðleikhússins samkv. till. leikara og áhugamanna um leiklist, og skipaði ég t. d. í n. formenn beggja leikfélaganna í bænum og aðra áhugamenn, svo sem Halldór Kiljan Laxess og Jakob Möller, og er Jakob varð sendiherra, þá tók sæti hans Hörður Bjarnason, sem jafnframt var formaður þjóðleikhúsnefndar. N. tjáði mér síðar, að hún gæti ekki unnið starf sitt án nokkurs fjár til sinna umráða, og mælti ég með því, að n. fengi 80 þús. kr. til starfs síns, enda var það í fullu samræmi við gildandi lög. Þar sem það hafði nú tekið á annan tug ára að byggja þjóðleikhúsið, þá var ekki nema eðlilegt, að leikarar hefðu hug á að gera ráðstafanir til að taka húsið í notkun, strax og það væri tilbúið, og þegar n. var skipuð, var gert ráð fyrir, að það yrði tilbúið á þessu ári. Það var ósk allrar n., að þetta fé yrði greitt, og jafnframt formanns þjóðleikhúsnefndar, Harðar Bjarnasonar, en meiri hluti þjóðleikhúsnefndar vildi hins vegar ekki greiða féð, nema til kæmu bein fyrirmæli ráðherra, og þegar ég hafði gefið þau, þá var það gert, og vona ég, að því hafi ekki verið verr varið en ýmsu öðru fé úr þjóðleikhússjóði. En það er ýmislegt, sem menn vilja gjarnan fá að vita viðvíkjandi byggingu þjóðleikhússins. Ég hef, t. d., verið spurður að því, hvort ekki yrði bráðum farið að halda upp á 20 ára afmælið frá því að byggingin var hafin. Að lokum vildi ég biðja hæstv. ráðh. að gefa upplýsingar um það í fyrsta lagi, hvenær ráðgert er, að húsbyggingunni verði lokið, og í öðru lagi vildi ég óska þess, að Alþ. yrðu gefnar nákvæmar og sundurliðaðar skýrslur um það, hvernig þjóðleikhússjóði hefur verið varið frá upphafi, og þá sérstaklega hvað miklu fé hefur verið varið úr sjóðnum, frá því að framkvæmdir voru hafnar á ný. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort ég megi ekki vanta þessara upplýsinga innan skamms, en ég vildi það heldur en leggja þessar spurningar fram í fyrirspurnarformi.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. spurði út af grg. n., hver farið hefði í ferðalag á hennar vegum og hvert hann hefði farið og hver árangurinn hefði orðið. Þessu get ég ekki svarað nema að því leyti, að það var form. n., sem fór þessa ferð, en grg. um árangur ferðarinnar hefur ráðuneytið ekki fengið, en ég geri ráð fyrir, að hún komi í skýrslu n., sem lofað hefur verið eð kæmi sem fyrst, og getur þá hv. þm. kynnt sér þetta. Hv. þm. S-Þ. dró hér inn í umr. l. um rekstur þjóðleikhússins og sagði, að þau væru vitlausustu l., sem Alþ. hefði samþ. Þessi l. eru um það, að þjóðleikhúsið skuli rekið sem sjálfstæð ríkisstofnun og verði 45% af skemmtanaskattinum látin ganga til rekstrarins. Engu er slegið föstu um tölu fastra starfsmanna, þar er aðeins sett hámarksákvæði, og má haga starfsmannafjöldanum eftir ástæðum á hverjum tíma. Hv. 4. landsk. þm. gerði hér tvær fsp., aðra um það, hvenær byggingu þjóðleikhússins mundi lokið, og hina um, hvað greitt hefði verið úr þjóðleikhússjóði. Ég vildi heldur, að hv. þm. gerði skriflegar fsp. um þetta, sem sérstaklega yrðu teknar fyrir, og mun þá ráðuneytið láta athuga þetta hvort tveggja.