Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú verður minnst látins fyrrverandi alþingismanns. Þær fregnir bárust í morgun að Ásgeir Hannes Eiríksson, fyrrverandi alþingismaður, hefði andast á Landakotsspítala sl. laugardag, 14. febrúar, eftir langvarandi veikindi, 67 ára að aldri. Ásgeir Hannes Eiríksson var fæddur í Reykjavík 19. maí 1947. Foreldrar hans voru Eiríkur Ketilsson stórkaupmaður og Sigríður Ásgeirsdóttir lögfræðingur. Ásgeir Hannes lauk prófi við Verslunarskóla Íslands árið 1967 og prófi frá Hótel- og veitingaskóla Íslands árið 1971. Stundaði hann upp frá því margvísleg verslunarstörf í Reykjavík og veitingarekstur, rak meðal annars Pylsuvagninn við Lækjartorg. Ásgeir Hannes varð þegar á ungum aldri virkur þátttakandi í ýmsum félagasamtökum í höfuðborginni, ekki síst góðgerðarfélögum og samtökum sem studdu við þá sem höllum fæti standa í samfélaginu. Verslunarrekstur hans í miðbæ Reykjavíkur svo og þátttaka hans í þjóðmálaumræðu gerði hann að þekktum borgara. Skrifaði hann fjölda greina í dagblöð, var ritstjóri blaða og ritaði nokkrar bækur um hugðarefni sín. Þegar Albert Guðmundsson, fyrrverandi ráðherra, stóð að stofnun og framboði Borgaraflokksins árið 1987 gekk Ásgeir Hannes til liðs við hann og skipaði 2. varamannssæti á lista flokksins eftir alþingiskosningarnar í apríl það ár. Tók hann sæti á Alþingi sem slíkur haustið 1988. Við afsögn Alberts Guðmundssonar snemma árs 1989 og skömmu síðar við óvænt andlát 1. varamanns, Benedikts Bogasonar, tók Ásgeir Hannes Eiríksson fast sæti á Alþingi 30. júní 1989 og sat sem alþingismaður fram að kosningum 1991, samtals á þremur þingum. Ásgeir Hannes Eiríksson var eftirtektarverður maður, hafði skarpar skoðanir og fór ekki ávallt troðnar slóðir. Hann var annálaður sagnamaður, skemmtilegur og hnyttinn í tilsvörum sem margir hafa enn á hraðbergi. Á vettvangi þingsins var hann kraftmikill og lét að sér kveða þann tíma sem hann sat hér, enda vel heima í mörgum málum, og fróður og var vel látinn í öllu samstarfi. Hann flutti mörg þingmál og hafði jafnan á orði í skrifstofu þingsins, þegar hann afhenti mál sín til skráningar þar, að eitt mál á dag kæmi skapinu í lag. Hlýja Ásgeirs Hannesar og hjálpfýsi er mörgum samferðamönnum hans ofarlega í huga, nú þegar hann kveður. Ég bið þingheim að minnast Ásgeirs Hannesar Eiríkssonar með því að rísa úr sætum. - 
            

Hæstv. forseti. Mig langar að gera stöðu framhaldsskólanna, ekki hvað síst á landsbyggðinni, að umræðuefni og það umrót og þá fullkomnu óvissu sem þar er eftir því sem maður heyrir frá skólameisturum og þeim sem þar starfa. Þetta kom mjög skýrt fram í nýliðinni kjördæmaviku en þá fær maður tækifæri til að fara í heimsóknir í kjördæmin. Ég hef áður nefnt það hér við fjárlagagerðina að við fengum eftir langan tíma fallega hvítbók frá hæstv. menntamálaráðherra. Því miður hefur hún ekki verið til umfjöllunar, hvorki í nefndum þingsins né í opinberri umræðu, heldur niðurskurðartillögur ráðherra, fækkun nemenda sem skiptir hundruðum, 800–900 nemenda fækkun, þar sem tilkynningar eru um að ekki verði greitt fyrir nemendur sem eru 25 ára og eldri í bóknámi. Á sama tíma er skólunum gert að leggja fram áætlanir sem miða að styttingu náms til stúdentsprófs og semja áfangalýsingar án þess að fyrir liggi hvernig haga eigi iðnnámi og öðru slíku. Menn kvarta mikið yfir þessari óvissu og enginn veit að hverju er stefnt, hvort fækka eigi skólum, hvort sameina eigi skóla, sem líka hefur legið í loftinu, og fleira því um líkt. Það keyrði um þverbak þegar bréf, sem ég fékk tækifæri til að skoða, var sent til skólameistara framhaldsskólanna. Fyrirsögnin er: „Seinkun á uppgjöri vegna nemenda á starfsbrautum og í ADL-þjónustu.“ Þar eru skólarnir í raun ásakaðir um að hafa beitt fölsunum til að fá hærri greiðslur vegna slíkra nemenda, boðað að fjárveitingar verði endurskoðaðar fyrir árið 2014 með tilheyrandi afleiðingum og í framhaldinu að gerð verði úttekt á því hvernig staðið er að málum. Látum vera að menn skoði hvernig standa á að málum en það er fullkomlega óásættanlegt að hóta skólum því að fjárframlög verði leiðrétt aftur í tímann og að viðkomandi skóli verði þá að bregðast við með frekari niðurskurði á þessu ári ef viðbótarhalli kemur á það ár, þ.e. árið 2014. Ég treysti því að þingheimur standi vörð um þessa skóla okkar 

Virðulegi forseti. Mig langar að gera kjaramálin að umtalsefni. Við stöndum frammi fyrir því sem þjóð að 45 kjarasamningar eru að renna út eftir nokkra daga, 28. febrúar. Því miður horfir ekki vel því að viðhorfið hjá atvinnulífinu birtist í þeim orðum að allt fari á hliðina ef lægstu laun hækka. Það þýðir þó ekki að þeir sem hafa þessi lægstu laun í samfélaginu ætli sér ekki að fylgja því eftir með átökum, þrátt fyrir að vera í þessum lágu þrepum. Auðvitað veltir maður fyrir sér aðkomu hins opinbera, sveitarfélögin hafa til dæmis verið að borga frekar illa miðað við margt annað. Formaður BSRB hefur haft orð á því að rekin sé mjög öflug láglaunastefna af hálfu sveitarfélaganna. Við vitum þó að það sem hefur snert hvað mest núna er hækkun matarskattsins sem fólk er verulega farið að finna fyrir og ræðir við mann, gerði það í þessari kjördæmaviku. Það er líka tekjuskattsbreytingin og þær áætlanir sem þar hafa verið uppi, það eru húsnæðismálin sem eru í uppnámi og ekkert kemur enn fram, og ráðherrann segir að þetta taki miklu lengri tíma en hún hefði gert ráð fyrir, það eru sjúklingagjöldin o.s.frv. Það er lengi hægt að telja. Allt þetta hefur gert að verkum að fólk er tilbúið til að fara í hart. Það sættir sig ekki lengur við að við það sé sagt: Hér fer allt á hliðina, hér fer verðbólga af stað og allt verður ómögulegt ef lægstu launin hækka. Á sama tíma borga stór fyrirtæki millistjórnendum og stjórnendum há laun og arður er tekinn út úr greinum eins og fiskveiðum og af öðrum auðlindum sem við eigum.

Virðulegi forseti. Enn gerast hörmulegir atburðir í nágrannalöndum okkar. Í gærkvöldi komu þúsundir Dana saman í Kaupmannahöfn til að mótmæla drápum á saklausum borgurum um síðustu helgi. Fulltrúar Íslands voru þar mættir, utanríkisráðherra og borgarstjórinn í Reykjavík, og var það vel til fundið. Um síðustu helgi voru saklausir borgarar og lögregluþjónar drepnir og særðir í árás í Kaupmannahöfn, okkar gömlu höfuðborg þar sem hundruð Íslendinga ganga um á hverjum degi. Með morðunum var verið að mótmæla gildum frelsis og laga og nú lýsa trúbræður morðingjans yfir stuðningi við hann. Í nágrannalöndum okkar er opin umræða um þá hættu sem steðjar að hinum frjálsa heimi og þjóðfélögum vegna fjölgunar á árásum einstaklinga og hvers konar öfgahópa. Hér á landi á engin slík umræða sér stað og það er spurning hve lengi við ætlum að skila auðu í umræðu um öryggi íbúanna. Hér hafast menn öðruvísi að. Þeir sem vekja athygli á hættunni er steðjar að nágrönnum okkar eru skotnir niður og ataðir auri í samfélagsumræðunni sem aldrei kemst á það stig að ræða um málefnið. Virðulegi forseti. Tjáningarfrelsi er fótumtroðið en það virðist oft og tíðum aðeins vera fyrir útvalda. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra Ólöfu Nordal fyrir að hefja umræðuna um hvort taka skuli upp forvirkar rannsóknarheimildir hér á landi. Tökum umræðuna í samfélaginu um þá ógn sem steðjar að í nágrannalöndum okkar. Við getum ekki tekið þá áhættu að hún berist ekki hingað.

Herra forseti. Að undanförnu hefur verið nokkur umræða í samfélaginu um stjórn fiskveiða. Komið hefur fram að vegna fjárskorts geti Hafrannsóknastofnun illa sinnt nauðsynlegum rannsóknum á loðnustofninum. Grundvöllur þeirrar ábyrgu nýtingar fiskstofna og hagkvæmni sem íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu er ætlað að tryggja er að fyrir liggi vandaðar rannsóknir á ástandi fiskstofna. Ef við tryggjum það ekki spörum við eyrinn en köstum krónunni. Ég held að meginmarkmiðin við stjórn fiskveiða hljóti að vera að taka af allan minnsta vafa um að fiskstofnarnir eru eign almennings í landinu. Þá hlýtur að vera markmið að tryggja að fiskstofnarnir skili almenningi góðum arði. Til að það megi takast þurfa útgerðir og sjómenn að búa við öruggt starfsumhverfi og nægilegt svigrúm til skipulagningar reksturs og framþróunar og að geta boðið starfsfólki góð kjör. Aðalatriðið er að við tryggjum að eigandi auðlindarinnar, þjóðin, fái sanngjarnan hluta fiskveiðiarðsins og að hann verði nýttur til samfélagsuppbyggingar og bættra lífskjara. Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu er það réttlætismál að fólk sem býr í hefðbundnum sjávarbyggðum, sem standa illa, fái stuðning til að skjóta nýjum og sjálfbærum stoðum undir atvinnulífið. Það er sanngjarnt að hluti þess arðs sem til verður í hagkvæmum sjávarútvegi renni til slíkra verkefna. En þurfum við ekki að finna aðrar og skilvirkari leiðir en að úthluta byggðakvótum til útgerða ár eftir ár? Mér finnst við hjakka þar í sama farinu. Má ekki til að mynda breyta svonefndum byggðakvóta í peninga með því að bjóða hann upp og láta það fé renna til hlutaðeigandi samfélaga? Eykur það ekki möguleika íbúanna til fjölbreyttari atvinnuuppbyggingar í samræmi við þarfir þeirra og óskir? Væri það ekki líka lýðræðislegri og gagnsærri aðferð við ráðstöfun stjórnvalda á gæðum? Við verðum einnig að líta í þessu samhengi til þess að þegar hefur orðið mikil tæknivæðing í veiðum og vinnslu. Það þarf nú mun færri hendur til þeirra verka en áður. Sú þróun mun halda áfram. Í því felast tækifæri til að minnka tilkostnað við veiðar og vinnslu og þar með auka arð sem má nýta til atvinnusköpunar.

Virðulegi forseti. Það er margt sem ratar inn á borð þingmanna sem okkur er mikilvægt að kunna á skil. Ekki er síður mikilvægt fyrir okkur að glöggva okkur á umræðunni í þjóðfélaginu, bæði fyrr og nú. Þannig rak nýverið á fjörur þessa þingmanns áhugavert útvarpserindi eftir Gunnar Benediktsson, skáld og þjóðmálafrömuð. Í þessu erindi sem ber titilinn „Hvernig förum við með peningana okkar“, segir m.a., með leyfi forseta: „Við Íslendingar virðumst vera haldnir takmarkalítilli fyrirlitningu og kæruleysi gagnvart fjármunum okkar um leið og við höfum unnið okkur upp úr sárustu neyð. Við skulum gera okkur það ljóst að í þessu efni er um hreina ómenningu að ræða. Sumum finnst þessi afstaða okkar vera óeðlileg; af neyð undangenginna alda hefði okkur átt að lærast nýtni og vandleg aðgæsla okkar veraldlegu gæða, en fyrri alda neyð er einmitt ástæðan fyrir kæruleysi okkar. Við komumst svo skyndilega og óvænt upp úr okkar eymd og volæði að á fáum árum fjarlægist hún svo að hún verður ljótur draumur sem við reynum af öllum mætti að gleyma.“ Þetta útvarpserindi var flutt 29. ágúst 1948, en grunnstefið gæti eins hafa komið fram í gær. Það vantar ekki að það er nóg að gera hér í þessum sölum og margt að ræða, en í eyrum margra verða aukatriðin þó oft æði fyrirferðarmikil í umræðu okkar. Ég sakna dýpri umræðu um stóru grundvallarmálin og stóru myndina á Alþingi. Guð veit að það er mikill áhugi á þeim og gerjun í samfélaginu. Ég veit ekki hvaða leið er best til að þetta geti orðið, en hvet þingheim til dáða. Ekki veitir af.

Hæstv. forseti. Aftur og aftur koma fram skoðanakannanir um inngöngu Íslands í ESB. Það virðist vera sama hvaða samtök leggja spurninguna fram, þá er það sem svo að meiri hlutinn sé á móti. Í morgun voru birtar niðurstöður úr nýjustu könnun þess efnis. Þar kemur fram að tæplega helmingur landsmanna er andvígur aðild Íslands að Evrópusambandinu. 49,1% svarenda sagðist andvígt inngöngu landsins í ESB. 32,8% sögðust hlynnt inngöngu en 18,1% svarenda var hvorki hlynnt né andvígt inngöngu. Í könnuninni kemur einnig vel í ljós að það er enginn reginmunur á íbúum höfuðborgarsvæðisins og úti á landsbyggðinni, en þar sögðust 42% Reykvíkinga vera andsnúin inngöngu, í nágrannasveitarfélögum höfuðborgarinnar eru 45% andvíg aðild og munurinn er svo enn meiri í öðrum sveitarfélögum landsins en þar eru 59% íbúanna andvíg aðild að ESB en 21% hlynnt. Einnig hafa orðið talsverðar breytingar á afstöðu aðildarfyrirtækja Félags atvinnurekenda til evrunnar en í fyrra höfðu 57% sagst telja að taka ætti hana upp á Íslandi við aðild að ESB en nú segjast aðeins 39% á þeirri skoðun og um 40% eru á móti því en í fyrra voru það 28%. Virðulegi forseti. Ég tel orðið tímabært að við klárum þetta mál.

Frú forseti. Mig langar að eiga orðastað við hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson. Vegaframkvæmdum er nú að ljúka við Vestfjarðaveg 60 milli Eiðis í Vattarfirði og Þverár í Kjálkafirði og er sá kafli mikil samgöngubót. Við þingmenn Vinstri grænna reyndum það um daginn í kjördæmaviku þegar við keyrðum þá leið til Patreksfjarðar. Það verkefni hófst á síðasta kjörtímabili og var hátt í 4 milljörðum varið í það í miðri efnahagskreppu. Nú eru að verða liðin tvö ár frá því núverandi ríkisstjórn tók við og ekkert liggur enn fyrir um áframhaldandi uppbyggingu á Vestfjarðavegi 60 og nýrrar veglínu um Gufudalssveit. Enn þá liggur ekkert fyrir um í hvaða nýframkvæmdir verður ráðist í vegamálum. Það var mikill niðurskurður eins og við þekkjum til samgöngumála í síðustu fjárlögum og enn er beðið eftir forgangsröðun innanríkisráðherra og framlagningu nýrrar samgönguáætlunar. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson, sem lætur þessi mál sig varða, hvað honum finnist um þennan mikla seinagang og niðurskurð til vegaframkvæmda sem birtust í síðustu fjárlögum og hvort hann sé enn þá sama sinnis og hann var þegar hann flutti tillögu um að setja sérstök lög um vegalagningu á Vestfjarðaveg 60, þ.e. frá Þorskafirði í gegnum Teigsskóg og að Melanesi á Skálanesi, hvort hann telji að fara eigi þá leið og hvað tefji, að hans mati, að hægt sé að fara að byrja að minnsta kosti á einhverjum köflum sem eru ekki umdeildir eins og veglínan um Teigsskóg. Mig langar að vita hvort þingmaðurinn sé sama sinnis og hann var á síðasta kjörtímabili 

Virðulegi forseti. Vegagerðin á Vestfjarðavegi 60 um Gufudalssveit, þ.e. frá Þorskafirði að Skálanesi, er brýnasta vegagerðarverkefnið á Íslandi. Það hefur algjöran forgang og hefur það líka að mati núverandi stjórnvalda. Ég hygg að í rauninni sé um þetta þverpólitískur stuðningur. Fyrrverandi hæstv. innanríkisráðherra setti á laggirnar starfshóp m.a. með aðkomu heimamanna en líka með þátttöku og í góðu samráði við okkur þingmenn Norðvesturkjördæmis, sem vann að því að kortleggja þá kosti sem væru uppi í stöðunni. Málið var unnið í mjög góðu samráði við okkur og niðurstaða þessa hóps var sú að skynsamlegast væri að leita leiða til þess að endurupptaka málið eins og það stendur núna, þ.e. að leita leiða til þess að fram fari efnislegt mat á þeim kosti sem Vegagerðin hefur lagt til varðandi vegstæði út með Þorskafirðinum að vestanverðu, um það svæði sem oft er kennt við Teigsskóg, og síðan með þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar og einnig Þorskafjarðar. Þetta er að mínu mati mjög skynsamleg nálgun. Niðurstaðan í því máli ætti að geta legið fyrir núna fyrir vorið. Í mínum huga er ljóst fyrir löngu að málið snýst ekki um og hefur ekki snúist um náttúruverndarspurningar. Síst á það við núna þegar Vegagerðin hefur í rauninni hannað vegstæði sem hefur óveruleg áhrif á gróðurfarið á því svæði og þar að auki hefur Vegagerðin bent á að unnt er að margfalda skógarmagnið á svæðinu sem eins konar mótvægisaðgerðir gagnvart þeim framkvæmdum sem eru óhjákvæmilegar á þessu svæði. Sú leið sem við erum sammála um að farin yrði með þessari endurupptöku útilokar auðvitað ekki neina beina lagasetningu ef þess gerist þörf. Afstaða mín til þess máls er þess vegna algjörlega óbreytt. Ég er hins vegar sammála því að við látum reyna á þessa leið sem við urðum öll sammála um á síðasta ári, að endurupptaka málið til þess að það verði tekið til nýrrar efnismeðferðar í ljósi breyttra aðstæðna.

Hæstv. forseti. Undanfarið hefur nokkrum sinnum, hér í ræðustól Alþingis, verið drepið á tregðu verslunarinnar við að skila hagstæðum ytri skilyrðum út í vöruverð. Meðal annars hefur verið bent á að styrking krónunnar á næstliðnum missirum hefur ekki skilað sér eins og ætti að vera og einnig hefur gætt tregðu til að skila nýaflögðu vörugjaldi á sykur. Talsmenn verslunarinnar hafa talað mikið um það að einna helst væri færi til að lækka vöruverð á Íslandi með því að lækka verð á landbúnaðarafurðum. Það hefur því vakið sérstaka athygli mína að þegar færi hafa gefist til þess undanfarið hefur verslunin einhverra hluta vegna ekki nýtt það. Í fyrra lækkaði ríkið verð og magntolla á nautahakksefni um 2/3. Á sama tíma lækkaði heimsmarkaðsverð á nautahakki í heiminum og nautahakksefni, en á Íslandi hækkaði verð um 15%, það hækkaði um 15%. Maður veltir fyrir sér: Hvar liggur þessi hækkun? Hverjar eru undirstöður hennar eða af hverju gerðist þetta? Í fyrradag steig formaður Félags svínabænda fram og sagði að nýlega, og ekki bara nýlega heldur í tvö skipti, bæði í fyrra og núna, hefði verð á afurðum lækkað til svínabænda. En samkvæmt verðlagskönnunum hefur verð á svínakjöti í verslunum hækkað á sama tíma. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvers vegna gerist þetta aftur og aftur og hvers vegna tekur verslunina ekki á sig rögg og skilar þessum 

Frú forseti. Ég vil gera hér að umtalsefni málefni sérstaks saksóknara og fjárhags- og starfsskilyrði þess embættis og ákæruvaldsins. Ég geri ráð fyrir því að nýgengnir og afdráttarlausir dómar Hæstaréttar í svonefndu Al Thani-máli hafi eytt efasemdum sem ýmsir virtust hafa um að það væri bæði rétt og skylt að verja fjármunum í að rannsaka þau stóru mál sem urðu hér tengd hruninu og eftir atvikum fylgja þeim í gegnum dómskerfið. Menn geta varla deilt við dómarann lengur í þeim efnum og dómarinn er Hæstiréttur Íslands. Hann hefur staðfest að þarna gerðust alvarlegir hlutir sem var ástæða til að væru rannsakaðir og fylgt eftir í gegnum réttarkerfið. Engu að síður er það svo að þrengt hefur verið að embætti sérstaks saksóknara í tvennum síðustu fjárlögum. Í fjárlögum síðasta árs og þessa árs eru embættinu settar mjög þröngar og versnandi fjárhagslegar skorður sem hafa leitt til þess að verið er að segja upp reyndum lögreglumönnum og rannsakendum og möguleikar embættisins til að fylgja þessum stóru málum áfram eftir í gegnum dómskerfið og/eða rannsaka ný mál, ljúka úrvinnslu þeirra sem í gangi eru, takmarkast. Það er í allra þágu að slíkt gerist ekki, líka sakborninga sem fá þá fyrr en ella niðurstöðu um sín mál. Mér finnst þetta mjög slæmt og niðurstaðan núna sem sýnir okkur hversu stórir og alvarlegir atburðir urðu sannanlega í aðdraganda hrunsins og í tengslum við það ætti að fá okkur til að endurskoða hug okkar í þeim efnum. Frú forseti. Ég vil því leyfa mér að skora á fjárlaganefnd Alþingis að kalla embætti sérstaks saksóknara til sín og eftir atvikum ákæruvaldið einnig og fara yfir það með þessum embættum 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. síðasta þingmanni. Það hefur verið þrengt að embætti sérstaks saksóknara og ekki bara að því embætti heldur líka að Samkeppniseftirlitinu. Fjárveitingar til embættis skattrannsóknarstjóra hafa líka fallið niður. Það er mikilvægt að ríkisstjórnin hætti að þrengja að þeim aðilum sem eiga að halda uppi lögum í reglu í landinu og kippi ekki teppinu undan sérstökum saksóknara á lokametrum rannsóknar, ekki bara rannsóknanna vegna heldur líka þeirra vegna sem eru undir grun. Því miður hafa margar rannsóknir verið allt of lengi í gangi. Ég kalla líka eftir því að hæstv. fjármálaráðherra komi hingað inn í þingið með frumvarp sem afli skattrannsóknarstjóra ótvíræðra lagaheimilda til að byggja saksóknir á gögnum sem keypt eru um skattaskjól. Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hefur réttilega bent á að 263. gr. hegningarlaga kynni að spilla saksóknum sem byggðar væru á gögnum sem keypt væru með þeim hætti. Þetta mál hefur í heilt ár verið til umræðu í þinginu og ég undrast það að hæstv. fjármálaráðherra sé enn ekki kominn hingað inn með mál til að tryggja að lagastoð fyrir því að byggja á slíkum gögnum sé skýrlega og klárlega fyrir hendi. Ég kalla líka eftir því að fjármálaráðherra komi hingað inn með fjárveitingar, ekki bara til kaupanna heldur líka til skattrannsóknarstjóra, svo að hann geti ráðið starfsmenn til að vinna úr þeim gögnum sem skattrannsóknarstjóri hefur kallað eftir. Það liggur fyrir yfirlýsing, held ég, úr öllum flokkum stjórnarandstöðunnar, það mun ekki standa á henni að greiða slíkum þingmálum leið. Það er þess vegna ekki eftir neinu að bíða fyrir hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson. Hann þarf bara að koma með frumvörpin um fjárheimildirnar, um starfsmennina og um hinar skýru lagaheimildir til að ná í gögnin úr skattaskjólunum hingað inn í þingið og þau munu greiðlega verða afgreidd hér í gegnum nefndir þess.

Virðulegi forseti. Til eru fimm meginkenningar um tilgang refsinga, svo sem fangelsisrefsinga og sekta: Í fyrsta lagi er það öryggi samfélagsins, í öðru lægi eru það fælingaráhrif, í þriðja lagi skaðabætur, í fjórða lagi hefnd og í fimmta lagi betrun, þ.e. að haga málunum þannig að viðkomandi aðili sé ólíklegri til að brjóta aftur af sér í framtíðinni. Þegar heilt samfélag ákveður að refsa einstaklingi er mikilvægt að markmiðið sé skýrt. Betrun felur meðal annars í sér að föngum sé gefinn kostur á vinnu og námi innan fangelsis og einhvers konar aðstoð við að halda sér á réttri braut að afplánun lokinni. Það hlýtur að vera mikilvægasta markmiðið. Því miður ræður hefndarþorsti of oft umræðunni um fangamál. Sumum kann að finnast að hugmyndir um betrun séu einhvers konar ölmusa í þágu fólks sem ekki á slíkt skilið. En svo er ekki. Aukin afbrot valda ekki bara beinum skaða heldur eru einnig ógn við borgararéttindi að því leyti að með auknum afbrotum verður meiri þrýstingur á aukið eftirlit með almenningi, víðtækari rannsóknarheimildir, harðari refsingar og jafnvel lægri sönnunarbyrði eða alla vega er fólk að kalla eftir einhverju slíku. Betrun fanga er því ekki einungis mikilvæg til að draga úr glæpum almennt, sem ætti þó að vera augljóst, heldur einnig til verndar og eflingar réttindum almennings gagnvart yfirvöldum. Það er sameiginlegur hagur okkar allra að fangelsiskerfið virki. Refsingin sjálf á ekki að vera sjálfstætt markmið heldur á markmið refsingarinnar að vera betrun. Því legg ég til að betrun verði höfð að leiðarljósi við ákvörðunartöku Alþingis í fangamálum í framtíðinni umfram það sem verið hefur. Betrun, betrun og aftur betrun. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Forseti. Ummæli hæstv. umhverfisráðherra um að milda beri þýðingar tilskipana Evrópusambandsins hafa vakið helsta andstæðing Framsóknarflokksins af værum blundi. Hver er sá andstæðingur? Jú, það er umræðan, en hún er komin í gang að nýju og hefur ekki verið hliðholl Framsóknarflokknum undanfarin missiri. Það er auðvitað ekki vegna þess að hugmyndir þeirra, orð og athafnir eigi ekki upp á pallborðið hjá níu af hverjum tíu Íslendingum, heldur vegna þess bara hversu makalaus umræðan er. Ég skil vel að framsóknarmenn séu orðnir pirraðir út í EES. Þeir eru á móti inngöngu í Evrópusambandið og byggja þá skoðun sína á væntumþykju um fullveldi Íslands. Ég hef að undanförnu farið upp í atkvæðaskýringar þegar greidd eru atkvæði um EES-mál hér í þinginu til þess að horfa framan í þessa útverði hins íslenska fullveldis á meðan þeir greiða atkvæði með löggjöf sem samin er í Brussel af Evrópusambandinu án aðkomu íslenskra þingmanna þar. Það er skemmst frá því að segja að þeir eru í framan eins og fólk sem gengur í gegnum haglél, að minnsta kosti á meðan á minni atkvæðaskýringu stendur. Svo halda þeir áfram í einlægri trú og fullkominni afneitun um að þeir séu að verja hér fullveldið. Ég skora því á þá að taka af skarið og fylgja sannfæringu sinni og flytja hér mál á grunni hennar um breytingar á tilskipunum um Evrópusambandið, um sjávarútvegsmál, eða hefur umræðan borið þá ofurliði? Ég segi fyrir sjálfan mig og fyrir minn flokk: Virkjum fullveldið innan Evrópu. Tökum þátt í að móta sameiginlega löggjöf okkar heimshluta. Göngum í Evrópusambandið.

Forseti. Umræðan í vikunni fyrir kjördæmaviku snerist meðal annars um kjaramál og þá mátti heyra á hæstv. fjármálaráðherra að honum fyndist heldur lítið koma til þess að hækka mætti laun fólks í lægstu launaflokkunum án þess að hækkunin smitaðist út um allt launakerfið. Eina ferðina enn varpar hann og ríkisstjórnin ábyrgðinni á efnahagsstöðugleika á herðar launafólks á almennum markaði. Þetta sagði hæstv. ráðherra skömmu eftir að ritað var undir samkomulag við lækna um verulegar launahækkanir og meira að segja undirrituð sérstök viljayfirlýsing stjórnvalda og lækna, ekki stjórnvalda og heilbrigðisstarfsfólks heldur stjórnvalda og lækna, um uppbyggingu heilbrigðiskerfisins. Nær hefði verið, í framhaldi af launasamningunum við lækna, að ná samkomulagi við þá um breytingu á verkaskiptingu heilbrigðisstéttanna innan heilbrigðiskerfisins. Verkaskiptingin sem nú er kostar nefnilega mjög mikla peninga. Forsvarsmenn Samtaka atvinnulífsins eru sammála hæstv. fjármálaráðherra og segja að ekki sé unnt að borga almennu launafólki laun sem nálgast það að vera sambærileg við laun annars staðar á Norðurlöndunum vegna þess að framleiðni fyrirtækjanna hér er minni en þar. Það er löngu sýnt fram á það að fylgni er á milli langs vinnudags og framleiðni. Því lengri sem vinnudagurinn er, því minni er framleiðni starfsfólksins. Er ekki rétt að þeir sem reka fyrirtækin ráðist að rót vandans og borgi dagvinnulaun sem fólk getur lifað af? Þá eru mestar líkurnar á að framleiðni aukist og allir hagnist, launamenn og fyrirtækin. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin og þeir sem stjórna fyrirtækjunum þurfa að hugsa út fyrir kassann, annars breytist hér aldrei neitt.

Hæstv. forseti. Í tilefni af ummælum hv. þm. Róberts Marshalls hér áðan er rétt að minna á að þegar við skoðum fullveldið og tengsl okkar við önnur ríki þá er grundvallarmunur, bæði formlegur og efnislegur, á stöðunni samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og aðild að Evrópusambandinu. Það er grundvallarmunur þar á, bæði formlega og efnislega. Vissulega er það svo að með tvíhliða samningi, sem byggir á grundvelli Evrópska efnahagssvæðisins, þurfum við eftir ákveðnum leikreglum að aðlaga löggjöf okkar að reglum Evrópusambandsins. Það gerist þó ekki nema fram fari löggjafarstarf hér og möguleikar til að hafa áhrif þar á eru allnokkrir þó að þeir hafi ekki verið nýttir sem skyldi. Það er líka fyrir hendi ákveðinn neyðarhemill eða bremsa sem við getum gripið til ef slíkir hagsmunir eru í húfi að það borgi sig. Með inngöngu í Evrópusambandið væru þessir hemlar og sú aðkoma löggjafans sem þó er hér fyrir hendi varðandi innleiðingu ESB-tilskipana með allt öðrum hætti og áhrifavald okkar að því leyti minna. Við getum látið það fara í taugarnar á okkur frá degi til dags hér í þinginu þegar hingað koma tilskipanir sem okkur finnst lítið erindi eiga við okkur. Svarið við því er hins vegar ekki að gleypa allan pakkann eins og hv. þm. Róbert Marshall virðist vilja, að framselja þá vald á fleiri sviðum ef svo má að orði komast. Það er ekki svarið. 

Virðulegur forseti. Hér er lögð fram breytingartillaga í mínu nafni en hún er í raun og veru frá nefndinni. Þetta er orðalagsbreyting sem ég ætla að segja í hverju felst. Frumvarpið er um flóttamenn sem stjórnvöld hafa veitt hæli og einstaklinga sem dveljast hér samkvæmt dvalarleyfi. Orðalagið „dveljast hér samkvæmt“ verður „hafa“, og sömu orð í viðtengingarhætti síðar verða „hafi“. Þetta er ekki efnisbreyting á breytingartillögunni heldur orðalagsbreyting og hefur enga þýðingu fyrir annað en að þetta fer betur í málinu.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég fagna þessu frumvarpi sem mér sýnist við vera að samþykkja því að ég tel að það skipti gríðarlegu máli að flóttamenn sem hingað koma séu sjúkratryggðir. Svo fagna ég sérstaklega þeirri breytingu sem var gerð þannig að þetta ákvæði nái einnig til þeirra sem hér hafa fengið dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Þetta finnst mér hið besta mál og þess vegna fagna ég þessu sérstaklega.

Virðulegur forseti. Ég er á nefndaráliti þessa frumvarps með fyrirvara og vil gera grein fyrir þeim fyrirvara mínum. Ég tel að umboðsmaður skuldara þurfi ekki víðtæka heimild til að afla gagna frá einstaka fjármálastofnunum og geta sett á dagsektir þar að lútandi ef ekki verður orðið við þeim óskum sem umboðsmaður skuldara kallar eftir. Ég tel að umboðsmaður skuldara geti vel sinnt því hlutverki sem honum ber samkvæmt lögum án þess að þessar heimildir komi til, hvað þá heldur dagsektir. En ég ætla ekki að standa í vegi fyrir frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um handtöku og afhendingu manna til og frá Íslandi vegna refsiverðra verknaða á grundvelli handtökuskipunar. Í frumvarpinu er lagt til að sameinuð verði í einni heildarlöggjöf ákvæði laga nr. 12/2010, um handtöku og afhendingu manna á milli Norðurlandanna vegna refsiverðra verknaða. Þar er norræn handtökuskipun og ný lagaákvæði er leiða af skuldbindingum Íslands vegna hinnar svokölluðu evrópsku handtökutilskipunar, þ.e. samningur milli Evrópusambandsins og lýðveldisins Íslands og konungsríkisins Noregs um málsmeðferð við afhendingu milli aðildarríkja Evrópusambandsins og Íslands og Noregs sem undirritaður var 28. júní 2006. Alþingi samþykkti þingsályktun þann 16. mars 2007 þar sem ríkisstjórninni var heimilað að staðfesta fyrrnefndan samning milli Evrópusambandsins og lýðveldisins Íslands og konungsríkisins Noregs. Með frumvarpi þessu eru lagðar til lagabreytingar til að unnt sé að fullgilda samninginn. Í frumvarpinu er gerð tillaga að nýju fyrirkomulagi varðandi afhendingu sakamanna milli ríkja sem kemur í stað hefðbundins framsalsfyrirkomulags og byggist á gagnkvæmri viðurkenningu og trausti ríkja á réttarkerfum hvers annars. Þörfin á nýju fyrirkomulagi um framsal byggist meðal annars á því að í auknum mæli eru afbrot skipulögð og ganga þvert á landamæri. Árangursrík barátta gegn afbrotum á svæði þar sem frjáls för fólks ríkir gerir þá kröfu að eitt ríki setji ekki upp hindranir vegna rannsóknar eða málsmeðferðar í sakamálum. Á undanförnum áratugum hefur þörfin fyrir alþjóðlegt samstarf við rannsókn og meðferð sakamála aukist til muna þar sem skipulögð brotastarfsemi er í eðli sínu alþjóðleg og fer fram þar sem ávinnings má vænta. Ísland hefur ekki farið varhluta af þessari þróun en opinberar skýrslur síðastliðinna ára lýsa umtalsverðri aukningu skipulagðrar brotastarfsemi hér á landi. Afhendingarfyrirkomulagið sem sett er á fót með hinni evrópsku handtökuskipun á þannig að vera árangursríkara í baráttu gegn afbrotum. Hið nýja fyrirkomulag sem kveðið er á um í frumvarpinu er í nokkrum grundvallaratriðum ólíkt því sem nú er. Í fyrsta lagi gilda styttri tímafrestir um málsmeðferð og afhendingu. Í öðru lagi er hugtakinu „framsal“ skipt út fyrir orðið „afhending“ til að leggja áherslu á að um fljótvirkara kerfi er að ræða en það er í samræmi við orðanotkun í evrópsku handtökuskipuninni þar sem orðið „surrender“ er notað í staðinn fyrir „extradition“. Í þriðja lagi kemur það ráðuneyti sem fer með dómsmál ekki að málsmeðferðinni þar sem í samningunum er miðað við að ákæruvaldið eða önnur stjórnvöld í réttarkerfinu sem tilnefnd eru gefi út handtökuskipun, taki á móti og fjalli um hana og taki ákvörðun um hvort orðið skuli við beiðni um afhendingu eða ekki. Eins og fyrr greinir er með frumvarpi þessu verið að innleiða efni samningsins um hina evrópsku handtökuskipun. Í samningnum eru ákvæði um form og efni afhendingarbeiðna, málsmeðferð þeirra og fresti til ákvörðunartöku en lögð er áhersla á að ákvörðun dragist ekki úr hófi fram. Einnig er mælt fyrir um hvernig staðið skuli að afhendingu viðkomandi einstaklings og innan hvaða tímamarka afhending skuli fara fram. Reglan um tvöfalt refsinæmi er meginregla samkvæmt samningnum sem þýðir að brot sem stendur að baki afhendingarbeiðni verður að vera refsivert í báðum ríkjum sem eiga hlut að máli. Með sérstakri yfirlýsingu er þó heimilt að hverfa frá þessari meginreglu að því er varðar tiltekin brot. Frumvarpið gerir ráð fyrir að slík yfirlýsing verði gefin út af hálfu Íslands. Í öðru lagi er í samningnum gert ráð fyrir þeirri meginreglu að ríki afhendi eigin ríkisborgara. Í samningaviðræðum Íslands og Noregs við Evrópusambandið, um aðkomu ríkjanna tveggja að hinni evrópsku handtökuskipun, var af hálfu Íslands lögð áhersla á að ekki yrði fallist á afhendingu íslenskra ríkisborgara. Var því sett heimild í samninginn um að frá framangreindri meginreglu mætti víkja með sérstakri yfirlýsingu. Frumvarpið gerir ekki ráð fyrir að slík yfirlýsing verði gefin út. Sú niðurstaða byggir á heildarmati á hagsmunum Íslands af þátttöku í hinni evrópsku handtökuskipun en á undanförnum árum hefur þörfin fyrir alþjóðlegt samstarf við rannsókn og meðferð sakamála aukist til muna. Skipuleg brotastarfsemi er í eðli sínu alþjóðleg og fer fram þar sem ávinnings er að vænta. Miðað við norræna og evrópska þróun framsalsreglna kann sú afstaða Íslands að afhenda ekki eigin ríkisborgara mjög að orka tvímælis. Í því sambandi má nefna að ef ákveðið er að víkja frá meginreglunni er öðrum ríkjum heimilt að beita gagnkvæmni við framkvæmd handtökuskipunar og synja afhendingu ríkisborgara sinna til Íslands. Ljóst er að með slíku fyrirkomulagi mun þátttaka Íslands takmarkast að verulegu leyti enda er meginreglan um afhendingu eigin ríkisborgara ein grundvallarregla samstarfsins. Þá má nefna að evrópska handtökuskipunin tekur einungis til samstarfs aðildarríkja Evrópusambandsins og því væri áfram óheimilt að framselja íslenska ríkisborgara til ríkja utan þess. Í þriðja lagi er óheimilt samkvæmt samningnum að synja um afhendingu á grundvelli stjórnmálabrota. Heimilt er að gefa út yfirlýsingu um að framangreind meginregla gildi aðeins í tengslum við hryðjuverkabrot. Líkt og fram hefur komið felur frumvarpið í sér reglur sem eiga að auðvelda samstarf ríkja þegar kemur að afhendingu manna vegna refsiverðrar háttsemi. Með því að sameina í eina heildarlöggjöf ákvæði laga nr. 12/2010, um norræna handtökuskipun, og ný lagaákvæði er leiða af samningi við hina evrópsku handtökuskipun á að tryggja að samstarf á þessu sviði verði skilvirkara og fyrir hendi séu árangursríkari tæki í baráttu gegn afbrotum þvert á landamæri. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Herra forseti. Bara svo að ég skilji þetta rétt: Meginreglan, sem hæstv. ráðherra nefnir, er sú að ekki skuli framselja - afhenda, það er verið að breyta þessu - íslenska ríkisborgara til annarra ríkja, en frá þessari meginreglu megi víkja. Er það rétt skilið hjá mér? Ef svo er, þ.e. ef víkja má frá þessu - hæstv. ráðherra og aðstoðarmenn hrista hausinn, það má ekki víkja frá þessu. Það er rétt skilið hjá mér að ef þessi lög verða samþykkt þá má ekki víkja frá því, íslenskir ríkisborgarar verða ekki framseldir til annarra ríkja á grundvelli þessara laga?

Virðulegi forseti. Það er meginregla að þeir verði ekki afhentir á grundvelli handtökuskipunar, það er meginreglan. En það er heimilt að gefa út yfirlýsingu í þá veru.

Herra forseti. Ég næ þessu greinilega ekki alveg. Þessi lög breyta því að farið er að kalla framsalsákvæði afhendingu. Er þá eitthvað í lögum núna um framsal, að heimilt sé að framselja íslenska ríkisborgara til annarra ríkja og það verður áfram heimilt? En innan þessa lagaramma verður ekki heimilt að beita afhendingarákvæði til að framselja íslenska ríkisborgara til annarra ríkja, þ.e. á grundvelli þessara laga. Þessi lög heimila sem sagt ekki að framselja íslenska ríkisborgara - eða fyrirgefið, afhenda þá, samkvæmt þessum lögum, út af því að framsalið er tekið út og afhendingu bætt inn, því er breytt. En er þá eitthvað í lögum í dag sem heimilar framsal á íslenskum ríkisborgurum? Ef hæstv. ráðherra mundi taka af allan vafa um það: Eins og lögin standa núna og þessi lagabreyting, verður þá ekki heimilt að framselja og ekki heimilt að taka ákvarðanir um að undantekningar og slíkt séu til staðar?

Virðulegi forseti. Þetta er svolítið þvælið, ég verð nú að bara að gangast við því, í ræðunni. En það er þannig að það má ekki framselja íslenska ríkisborgara að lögum. Það er alveg klárt og það er ekki verið að breyta því í þessu. Það er mjög mikilvægt að það komi fram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytta hugtakanotkun í íslenskri löggjöf. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga á málefnasviði sex ráðuneyta. Þá felur frumvarpið í sér brottfall laga um aðstoð til fatlaðra, nr. 25/1962, með síðari breytingum og brottfall ákvæðis í tilskipun frá 23. mars 1927. Framlagning frumvarps þessa er hluti af stærra verkefni sem er fullgilding samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks með þingsályktun nr. 43/140 frá árinu 2012, um framkvæmdaáætlun um málefni fatlaðs fólks. Setti Alþingi fram fjölda verkefna sem koma áttu til framkvæmda fyrir árslok 2014. Um þetta verkefni er þingmönnum vel kunnugt og er verulega mikið að vöxtum. Það var hér til umræðu nýlega og ég vil í því sambandi taka fram að ráðuneytið er að vinna að því að ganga frá þessum samningi. Þetta er verulega umfangsmikið verkefni og þetta frumvarp hér er liður í því að við komumst áfram með þetta. Þetta ártal, 2014, gengur að sjálfsögðu ekki upp. Við sjáum fram á að þetta taki lengri tíma og ég bið þingheim að sýna því skilning að þetta er verkefni af þeim toga. Ég mæli væntanlega seinna í vor fyrir frumvarpi um breytingu á lögræðislögum sem snýr líka að þessu. Svo eru fleiri atriði sem þarf að ganga frá. Á grundvelli framkvæmdaáætlunarinnar hefur innanríkisráðuneytið leitt vinnu samstarfsnefndar ráðuneyta með virkri aðkomu sveitarfélaganna og hagsmunasamtaka fatlaðs fólks. Verkefni nefndarinnar er að samhæfa aðgerðir til að tryggja að lagaumhverfið verði þannig að viðmið samningsins náist og hægt verði að fullgilda hann. Ráðuneytin hafa farið yfir löggjöf hvert á sínu sviði og greint hvers lagabreytingarákvæði samningsins krefjast. Yfirferðin leiddi meðal annars í ljós að gera þarf orðalagsbreytingar á fjölda ákvæða til að samræma hana hugtakanotkun samningsins, auk fjölþættra efnislegra breytinga á ákvæðum laga. Með frumvarpi þessu er brugðist við niðurstöðum samstarfsnefndarinnar hvað varðar hugtakanotkun. Hér er lagt til að hugtakanotkun verði breytt til samræmis við þá nálgun sem samningurinn felur í sér, að það eru ekki fatlanir sem skilgreini einstaklinga. Dæmi um þetta er að í stað orðsins „fatlaðir“ kemur „fatlað fólk“. Þá er lagt til að verði frumvarpið að lögum falli úr gildi lög um aðstoð til fatlaðra, nr. 25/1962, með síðari breytingum. Lögin vörðuðu upphaflega lögbundið einkaleyfi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins til að selja eldspýtur en á grundvelli þeirra var heimilt að setja merki Styrktarsjóðs lamaðra og fatlaðra á eldspýtustokka í fjáröflunarskyni fyrir sjóðinn. Óþarft er að vista leifar úrelts fyrirkomulags í lögum og því er lagt til að lögin verði felld úr gildi. Jafnframt er lagt til með frumvarpinu að felld verði brott 3. gr. tilskipunar frá 23. mars 1827, um vald biskupa til að veita undanþágur frá fermingartilskipunum. Öllum þeim sem lesa ákvæðið má ljóst vera að þar er á ferðinni mikil tímaskekkja og ekki í samræmi við ákvæði samningsins um réttindi fatlaðs fólks. Virðulegi forseti. Frumvarp það sem hér er mælt fyrir er hluti af þeim lagaúrbótum sem ráðast þarf í til þess að Ísland geti fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks eins og Alþingi hefur nú þegar ákveðið að gert verði. Ég tel mikilvægt að við náum áföngum hratt og vel til þess að fullgilda megi samninginn sem fyrst og ég leyfi mér því að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér er talað um að þetta sé liður í því að fullgilda sáttmálann og fram kom í máli ráðherra, eða ég skildi það sem svo, að hún teldi mikilvægt að það yrði gert fljótt og vel. Það eru margir sem bíða eftir því að við fullgildum sáttmálann, mér finnst það mjög mikilvægt. Mig langar því til að spyrja hvort hæstv. ráðherra sé að vinna í því máli og hvenær við getum búist við því að samningurinn verði fullgildur, hvort það gerist áður en þessu þingi lýkur í vor.

Virðulegi forseti. Já, eins og ég gat um í ræðu minni þá er ráðuneytið að vinna mjög ákveðið að því marki að fullgilda þennan samning. Það þarf að breyta fleiri lögum en þeim sem hér er um að ræða. Eins og ég nefndi áðan þarf væntanlega að leggja fram frumvarp um breytingu á lögræðislögum. Það eru fleiri þættir sem þarf að skoða. Ég hef sagt að árið 2015 geti orðið mjög mikilvægt ár í því að komast áfram með þetta verkefni, en ég get með engu móti lofað því að það klárist á þessu ári. Ég vil bara ekki veita slík loforð nema ég hafi betri vissu fyrir því. Þessi mál þurfa líka að komast í gegnum þingið. Ég legg áherslu á að þau mál sem mælt er fyrir á þessu missiri nái fram að ganga. Það er hins vegar í höndum þingheims að forgangsraða þeim málum sem komast hér í gegn. Ég get ekkert annað gert en lagt áherslu á að þetta er liður í þessari fullgildingu. En það er í höndum þingsins að ákveða hvernig málum vindur fram hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka greinargóð svör og fullvissa ráðherrann um að við munum taka á öllum þessum málum og flýta fyrir þeim, eða ég vona það. Ég hvet ráðherrann bara til dáða.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir kynninguna á frumvarpinu, en það veldur kannski svolitlum vonbrigðum að hér er eingöngu verið að gera orðalagsbreytingar á nokkrum stöðum. Mig langar aðeins að spyrja ítarlegar út í það sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir spurði um hér á undan, um fullgildingu samningsins. Skil ég það rétt að í raunveruleikanum liggi fyrir ákvörðun um að samningur verði fullgiltur, þ.e. með því að breyta einstökum lögum, en hann verði ekki lögleiddur eins og gert var við barnasáttmálann? Hann sé í rauninni ekki tækur til þess heldur verði farið í einstök lög og málum breytt hvað það varðar? Ég geri mér grein fyrir að þetta tekur auðvitað dálítinn tíma en ég sé að hér er unnið ötullega að því og ég tek undir þau orð sem hér komu fram og hvet hæstv. ráðherra til dáða við að fullgilda samninginn, ég held að það sé gríðarlega mikilvægt. Mig langar í því samhengi að spyrja um stöðu mála sem eru þegar komin til umfjöllunar í þinginu og eru hjá hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Þar hefði kannski þurft að grípa tækifærið og fullgilda ákvæði sem þar er verið að fjalla um og skoða með tilliti til samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þetta hefur komið til umræðu í nefndinni, nú kann ég ekki nákvæmlega að nefna málið sem þar er til umfjöllunar en vonandi kemur það til ráðuneytisins. En ég hvet hæstv. ráðherra til þess að láta skoða það sérstaklega hvort grípa eigi tækifærið og fullgilda þar ákveðin ákvæði. Það hefur verið bent á að sum ákvæði þar stangist á við samninginn eða a.m.k. fari á skjön við hann og Öryrkjabandalag Íslands hefur bent á það. En aðalatriðið er kannski að fá að vita hvort verið sé að taka af skarið um að það eigi að fara í fullgildingu en ekki lögleiðingu og hvort það komi áætlun innan skamms tíma um það með hvaða hætti verði farið í þá vinnu lið fyrir lið.

Virðulegi forseti. Já, ég tel að við séum að breyta hér lögum með fullgildingu í huga. Það þarf að taka til athugunar ákvæði laga á sviði innanríkisráðuneytisins, eins á lagasviði annarra ráðuneyta, og því hefur samstarfsnefndin verið að sinna. Hún hefur tekið þetta allt saman, hvaða lögum þarf að breyta. Í sumum tilvikum eru þetta töluvert flóknar breytingar, þetta eru lög sem hafa gilt lengi o.s.frv. þannig að þetta tekur tíma. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega frumvarp sem er á vettvangi menntamálanefndar, ég mun skoða það eftir þennan fund hvar það er statt og hvort þar sé eitthvað sem við þurfum að athuga varðandi þetta mál. Ég hef litið þannig á það gagnvart innanríkisráðuneytinu að menn séu með heildarmyndina af því sem þarf að gera. En því miður er málið þannig að það tekur tíma og með sanni má segja að þetta hefur tekið langan tíma, ég ætla ekki að draga fjöður yfir það. En þá er ekkert annað að gera en að reyna að halda áfram með verkið og það er það sem við erum að reyna að gera.

Hæstv. forseti. Ég geri engan ágreining um það að við fullgildum samninginn frekar en að við lögleiðum hann. Munurinn er náttúrlega fyrst og fremst sá að menn ætla að nota samninginn sem lagatexta eins og gert var varðandi barnasáttmálann. Lagatextinn kemur fyrst og síðan aðlaga menn lög í framhaldi af því. Sumir hafa haldið því fram að samningurinn sé ekki nógu skýr til þess að hægt sé að nota hann beint sem lagagrundvöll, það þurfi að fullgilda hann, en þetta er nú bara orðanotkun. En það er gríðarlega mikilvægt að við fáum túlkun á einstökum atriðum þessa samnings vegna þess að það sem er að gerast er að einstakir hópar líta til ákvæða í samningnum til að sækja réttindi sín. Þess vegna er mjög mikilvægt að fá ákvæðin túlkuð og inn í lagaramma sem allra, allra fyrst. Við gerum okkur öll grein fyrir því sem höfum unnið í málefnum sem varða réttindi fatlaðs fólks að þetta er málaflokkur sem hefur setið á hakanum og er töluvert langt á eftir nú þegar. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til dáða og raunar alla ráðherra vegna þess að þetta er málaflokkur sem snertir öll ráðuneyti meira eða minna. Hér er því miður eingöngu verið að gera orðalagsbreytingar eða fyrst og fremst, sem er út af fyrir sig ágætisbyrjun, en það þarf miklu, miklu meira til og mikinn liðsstyrk til þess að þetta gangi sem allra hraðast og best fyrir sig.

Hæstv. forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta en vegna þess að hér er ýjað að því að þetta frumvarp sé nú smærra í sniðum en ýmis efnisatriði sem munu á eftir koma, og það er alveg rétt að ég á eftir að koma með fleiri frumvörp af þessum toga, þá vil ég nú samt segja að orðanotkunin skiptir þennan hóp verulega miklu máli og það hvernig hlutir eru orðaðir í lögum skiptir máli. Ég vil því líka að menn beri virðingu fyrir þessu tiltekna máli að því leyti til. Þarna er verið að breyta orðanotkun sem hefur tíðkast mjög lengi og orðum sem hafa breytt um merkingu í gegnum tíðina, í gegnum aldir getum við stundum sagt. Um það erum við að fjalla núna og að mínu viti skiptir það einnig máli í við innleiðingu eða fullgildingu á þessu viðamikla máli.

Hæstv. forseti. Það þarf ekki að taka fram að samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks var gerður árið 2007 og íslenska ríkið undirritaði samninginn þá en hefur ekki fullgilt hann enn þá. Það vekur óneitanlega athygli þar sem meira en 150 ríki heims hafa fullgilt samninginn. Mikill meiri hluti ríkja heims, bæði þróaðra og vanþróaðra, ríkra og fátækra, hafa fullgilt samninginn og þar með skuldbundið sig til þess að fara að ákvæðum hans. Eins og kom fram í máli hæstv. innanríkisráðherra er þetta mjög viðamikið mál og ýmislegt hefur gengið á hér síðustu árin sem kannski hefur tafið málið, þ.e. að fullgilda samninginn. Samningurinn kveður á um mörg mikilvæg atriði sem vitað er um að þurfi sérstaklega að huga að til þess að tryggja fötluðu fólki tækifæri til að taka þátt í samfélaginu með virkum hætti og ráða lífi sínu sjálft, daglegum athöfnum og þeim stærri einnig, svo sem menntun og að stunda atvinnu. Við höfðum séð hvað NPA hefur gert kraftaverk fyrir fólk sem hefur valið þann kost að nýta sér það úrræði, sem er alveg frábært. Samningurinn er mjög mikilvægur, alþjóðlegur mannréttindasamningur sem bætir mjög stöðu fatlaðs fólks og ver það fyrir alls kyns mismunun sem vitað er um að fatlað fólk um allan heim þarf að þola. Það er auðvitað líka viðfangsefni hér á landi, eins og við höfum fengið að kynnast í fréttum að undanförnu, það hefur verið mikið til umræðu og er okkur til vansa hvernig staðið er að ýmsu í þeim málaflokki. En ég fagna því að þetta mál sé komið fram, þetta er skref í rétta átt og við erum kannski á leiðinni að fullgilda samninginn, sem er mjög gott mál. Ég tek alveg undir það með hæstv. innanríkisráðherra að þetta er stórt mál. En betur má ef duga skal og það er löngu tímabært að samningurinn verði fullgiltur og tryggi fötluðu fólki þann rétt sem mælt er fyrir um í honum. Ég hvet ríkisstjórnina og hæstv. innanríkisráðherra til þess að flýta málinu eins og hægt er. Síðan vil ég að lokum segja að ég hvet hæstv. innanríkisráðherra til þess að hafa fatlað fólk með í ráðum við alla ákvörðunartöku í þessum málum, því að eins og stendur í formálsorðum samningsins er fötluðu fólki ætlað að taka þátt í öllum ákvörðunartökum sem varða þeirra mál. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt, að þeir séu ekki bara einhverjir áheyrnarfulltrúar eða fái að sitja úti í horni og hlusta á fundi heldur taki virkan þátt í því að fullgilda þetta og skapa þær aðstæður sem við viljum að það fólk búi við, því að það veit náttúrlega best hvað þarf að gera. Það er bara þannig. En ég fagna frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til undirbúnings fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sé nú komið fram og þó svo að það láti lítið yfir sér, því hér er vissulega nánast bara um orðalagsbreytingar í lögum að ræða, þá skiptir það auðvitað máli. Það skiptir máli hvernig við tölum um fólk og það skiptir ekki síður máli hvernig við fjöllum um fólk í opinberum plöggum og þá ekki síst í lagatexta. Mér finnst það kannski sýna sig einna best í því sem er fjallað um í 30. gr. frumvarpsins þar sem kemur fram að tilskipun frá 23. mars árið 1827 er felld á brott, en ákvæðið hljóðar svona, með leyfi forseta: „Nú er barn, sem ferma á, krypplingur, svo að það á bágt með að koma í kirkju til fermingar, eða það getur það eigi að hættulausu vegna stöðugra veikinda eða það hefir svo stórkostleg líkamslýti, að koma þess og yfirheyrsla í kirkjunni gæti vakið hneyksli; og skal þá biskupi heimilt að leyfa, að það sé fermt heima í votta viðurvist.“ Það að við séum að fella þetta ákvæði út úr lögum núna finnst mér eitt og sér svolítið sanna hversu mikil þörf er á þessu frumvarpi og undirstrika að það skiptir máli hvernig við tölum um fólk. Ákvæðið er svo sannarlega úrelt bæði vegna orðanna sem þar eru notuð en svo auðvitað líka efnislega vegna þess að þó að við eigum eftir að gera ýmislegt til að tryggja fötluðu fólki fulla þátttöku í samfélaginu erum við sem betur fer komin á þann stað að líkamslýti eða útlit fólks er ekki notað til að útiloka það frá þátttöku. Eins og bent var á, bæði í ræðu hv. þingmanns hér á undan mér, Páls Vals Björnssonar og annarra sem fóru í andsvar við hæstv. ráðherra, þá er maður auðvitað svolítið óþolinmóður og vill gjarnan líka sjá efnislegar breytingar sem eru nauðsynlegar til að við getum fullgilt samninginn. Á heimasíðu innanríkisráðuneytisins er tafla, reyndar dagsett 22. apríl 2013, þar sem má sjá ágætt yfirlit um þá vinnu sem á eftir að fara í. Þar eru listuð upp þau lög sem þarf að breyta til að hægt sé að fullgilda samninginn. Taflan er frá 2013 svo maður veit ekki hvað hefur gerst síðan þá en ef hún er skoðuð sér maður vel að það er ýmis vinna eftir og ég hvet hæstv. ráðherra til að flýta henni sem mest. Svo vil ég líka segja að lokum að það er gríðarlega mikilvægt að öll þau frumvörp sem eru lögð fram á Alþingi héðan í frá og eiga að fara í gegnum þingið séu frá upphafi í samræmi við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks þannig að ekki þurfi að breyta texta sem við erum annaðhvort að vinna með eða er í nýsamþykktum lögum. Ég vil hreinlega hvetja hæstv. innanríkisráðherra til að koma þessum skilaboðum vel á framfæri við aðra hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni til að ný lög séu að minnsta kosti rétt og í samræmi við samninginn, af því að það er nóg að gera við það að breyta gömlum lögum. En að því sögðu þá er þetta frumvarp, svo langt sem það nær, skref í rétta átt og ég fagna því að við séum að taka þó þetta skref í þá átt að fullgilda samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og hlakka til þegar næsta frumvarp í þá veru kemur fram.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir ræðuna og framlagningu þessa frumvarps. Ég get tekið undir með fyrri ræðumönnum eða öðrum alþingismönnum sem hafa lýst yfir áhyggjum yfir því að fullgildingin á þessum mikilvæga samningi sé ekki lengra komin en þetta er þó skárra en ekkert og eins og kom fram í máli ráðherra þá skiptir orðfæri og orðanotkun svo sannarlega máli. Og það má segja að á síðastliðnum árum höfum við upplifað mjög breytt viðhorf til málefna fatlaðs fólks og réttinda fólks með fötlun. Við gerum okkur kannski betur og betur grein fyrir því að það eru ekki meðfædd eða áorðin einkenni og eiginleikar á fólki sem er stóra vandamálið heldur er það samfélagið sem oft og tíðum er fatlandi. Við þurfum að búa fólki almennileg skilyrði og líta ekki þannig á að einstaklingurinn sjálfur búi við ákveðnar hömlur heldur sé það samfélagsins að skapa samfélag fyrir alla sem gefi öllum tækifæri og rétt til þátttöku og að lifa lífi með eðlilegum hætti. Ég kem hingað upp meðal annars til að minna á að á síðasta kjörtímabili fluttum við málefni fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga. Það var mikið framfaraskref en það sem var einstaklega ánægjulegt í því máli var sú samstaða sem náðist í þinginu. Þá lögðu allir þingmenn í þáverandi félagsmálanefnd sitt af mörkum til að vinna málið sem best úr garði og koma því í gegn fyrir áramótin 2011 svo yfirfærslan gæti átt sér stað. Mikil undirbúningsvinna hafði verið unnin en málið kom seint inn í þingið og okkur var ákveðinn vandi á höndum í þessum stóra og mikilvæga málaflokki. Okkur fannst erfitt að flytja málaflokkinn án þess að hafa haft meiri aðkomu að málinu. En við sáum að það hafði verið unnin mjög mikil vinna bæði af hálfu ríkisins og sveitarfélaga og farsælast væri að standa ekki í vegi fyrir því. En við ákváðum að til þess að hafa betri yfirsýn yfir málaflokkinn og betri tök á honum skyldi lögð fram framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks til ársins 2014 og gáfum við leiðbeiningar um hvað ætti að koma fram í henni, meðal annars átti að vinna að og ljúka fullgildingu samningsins. Það átti að gerast með frumvarpi. Svo kom framkvæmdaáætlunin fyrir þingið í formi þingsályktunartillögu. Hún var samþykkt og kveðið var á um að það ætti að koma fram frumvarp um fullgildingu samningsins á vorþingi 2013. Það frumvarp hefur enn ekki verið lagt fram en til að gæta sannmælis tel ég þó rétt að segja að unnin hefur verið heilmikil vinna í þá átt að geta fullgilt samninginn. En þetta er samt sem áður flókið verkefni. Vegna margra greina í samningnum þarf að gera heildarendurskoðun á ákveðnum ákvæðum laga og það verður ekki gert nema það sé mjög ríkur vilji ráðherra að setja þá vinnu í forgang. Ég vil nota tækifærið og hvetja hæstv. ráðherra til að vinna í þessu af fullum krafti og setja sér það markmið að leggja frumvarpið fram á haustþingi. Það sem ég vil ræða að lokum, herra forseti, eru ákveðin vandkvæði með umfjöllun málaflokka í nefndum Alþingis. Nú er það svo að málefni fatlaðs fólks heyra undir velferðarnefnd. Við erum núna að fjalla t.d. um almannatryggingalöggjöfina og höfum fengið inn athugasemdir frá ýmsum umsagnaraðilum, þar á meðal Öryrkjabandalaginu og Mannréttindaskrifstofu Íslands. Þar koma fram áhyggjur af að ákveðin atriði séu ekki í samræmi við sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Það er auðséð að það er vilji allra að tvær greinar frumvarpsins verði ekki að lögum, þar sé um að ræða endurtekningu frá fyrri lögum og þessar greinar ættu að falla brott úr lögum, þær eru úreltar. Síðan eru önnur ákvæði eins og varðandi réttindaávinnslu eða tíma sem einstaklingar eru tryggðir samkvæmt lögum þótt þeir flytjist erlendis í ákveðinn tíma vegna náms og þar er gert ráð fyrir fimm árum og mannréttindaskrifstofa hefur bent á að þetta sé ekki í samræmi við 5. tölulið 24. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Við höfum því óskað eftir því að innanríkisráðuneytið taki afstöðu til þess hvort gagnrýnin sé ekki rétt í umsögnum og við munum þá bregðast við því og lagfæra greinina þannig að hún vinni ekki gegn fullgildingu samningsins. Þetta frumvarp fer til allsherjar- og menntamálanefndar en hún fjallar að jafnaði ekki um málefni fatlaðs fólks með sama hætti og velferðarnefnd. Ég segi ekki að það kunni að vera algerlega fráleitt að vísa málinu til hennar en það skapast ákveðin vandkvæði vegna þessa. Það er mikilvægt í svona stórum og mikilvægum málaflokki, sem að megninu til er fjallað um í einni nefnd, að hafa yfirsýn. Auðvitað er líka fjallað um aðgengismál í umhverfis- og samgöngunefnd og málefni fatlaðs fólks eru til umfjöllunar í fjölmörgum nefndum eins og bara mál okkar allra. Við sem borgarar í þessu samfélagi föllum undir flestar nefndir þingsins. En það er mikilvægt að það sé yfirsýn og þekking á þessum mikilvægu réttindum á einum stað í þinginu í nefnd sem reglulega fjallar um þennan málaflokk. Ég vil taka annað dæmi, samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Mér skilst að eftirlit með framkvæmd hans heyri undir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er eftirlitsaðili þingsins þótt allar þingnefndir hafi eftirlitshlutverk. En í velferðarnefnd eru málefni barna. Þau eru sérstaklega á okkar forræði og við fjöllum mjög reglulega um málefni barna í tengslum við heilbrigðismál, barnaverndarlög, barnalög og í fleiri málaflokkum og þar af leiðandi verður ákveðið rof þegar eftirlit með samningnum um réttindin er síðan í annarri nefnd. Núna hefði ég viljað fá þetta mál inn í velferðarnefnd, mér hefði þótt það heppilegt, eða að það færi til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ef sú nefnd á að vera sérstakur eftirlitsaðili með því að samningarnir nái fram að ganga og unnið sé í samræmi við þá. Ræða mín er fyrst og fremst til þess að lýsa yfir ánægju með að það sé þó verið að stíga eitthvert skref í rétta átt, hvetja ráðherra til þess af fullri festu að vinna að fullgildingu samningsins sem fyrst og lýsa yfir áhyggjum af því að þegar málum er vísað til nefnda verði ákveðið rof í þekkingu og innsýn í málaflokka sem skipta sköpum fyrir réttindi fólks í íslensku samfélagi. Ég óska því eftir að þingskapanefnd, sem mér skilst að hafi ekki komið saman í nokkurn tíma en eigi að fara að kalla saman, fari yfir þetta. Nú erum við búin að fá reynslu á nýju nefndirnar sem eru með öðrum hætti en þær gömlu voru og margt er gott í nýju nefndaskipaninni, en ég óska eftir því að í þingskapanefnd verði farið dálítið nánar ofan í saumana á því hvernig við tryggjum sem besta yfirsýn og þekkingu í hverri nefnd á einstaka málaflokkum.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í sjálfu sér í andsvar við hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur heldur taka undir það að stundum þarf að skýra betur hvaða nefndir fjalla um mál. Mér varð til dæmis á að spyrja hæstv. innanríkisráðherra um mál, sem er almannatryggingamál, og sagði að það væri í allsherjar- og menntamálanefnd, en það upplýstist hjá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, formanni velferðarnefndar, að er í velferðarnefnd. En nákvæmlega þar var einmitt verið að gera þær athugasemdir að menn þyrftu að fylgja því betur eftir hvort þau lög samræmdust samningi Sameinuðu þjóðanna um málefni fatlaðs fólks. Ég bið hæstv. ráðherra velvirðingar á því og skil vel það svar að hún hafi ekki kannast við það sem ég var að ræða um af því að ég ruglaðist á nefndum. En þetta kallar auðvitað líka fram, og ég tek undir það með hv. þingmanni að kalla eftir því, að kannski þarf að vera formlegt utanumhald um þetta skjal sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir, nefndi áðan, þar sem er yfirlit yfir hverju þarf að breyta og þá sé einhver formlegur aðili innan þingsins sem fylgist með því hvernig það gengur; er það komið í öll frumvörp o.s.frv.? Kannski er það af því að ég veit að þegar frumvörp eru lögð fram, sérstaklega stjórnarfrumvörp, þá eru ákveðnar reglur um það hvað eigi að tékka. Stangast það á við stjórnarskrá? Stangast það á við það ef sveitarfélögin eiga að fá að leggja mat á hvaða áhrif það hefur? Það á að setja upp kynjagleraugun og meta hvort þetta samræmist jafnréttislögum. En því ekki að vera bæði með barnasáttmálann og samning Sameinuðu þjóðanna um fatlað fólk, að það sé alltaf skoðað með tilliti til þessara atriða hvort lögin stangist á við þessa tvo samninga?

Hæstv. forseti. Ég mæli annars vegar fyrir frumvarpi til laga um farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni og hins vegar frumvarpi til laga um farmflutninga á landi. Lög um farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni hafa nú verið endurskoðuð í því skyni að fá heildstæða löggjöf um þennan málaflokk. Jafnframt er lagt til að fjarlægja úr löggjöf um fólksflutninga og farmflutninga á landi, nr. 73/2001, þau ákvæði er snúa að fólksflutningum. Ákveðið var við undirbúning þessara lagafrumvarpa að hentugra væri og skýrara að setja fram frumvarp til nýrra laga um farmflutninga á landi en að leggja til breytingar á núgildandi lögum. Þar sem efni lagafrumvarpanna tengist svo náið verður hér mælt fyrir þeim báðum líkt og hæstv. forseti greindi frá. Ég mun fyrst snúa mér að frumvarpi um farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni. Það var samið í innanríkisráðuneytinu á árunum 2012–2014. Að því vann vinnuhópur á vegum ráðuneytisins með aðkomu Vegagerðarinnar, Samgöngustofu og fulltrúa helstu hagsmunaaðila. Vinnunni stýrði Eyvindur G. Gunnarsson, deildarforseti lagadeildar Háskóla Íslands. Drög að frumvarpi voru fyrst kynnt á vef ráðuneytisins í lok árs 2012 og hefur verið unnið að lokafrágangi frumvarpsins allt til þessa dags. Undanfarin ár hafa töluverðar breytingar orðið á farþegaflutningum á landi, m.a. með vaxandi ferðaþjónustu, áherslubreytingum stjórnvalda og markmiðum um eflingu almenningssamgangna. Löggjöf um samgöngur á landi í atvinnuskyni hefur ekki tekið breytingum í samræmi við þessa þróun. Markmið með endurskoðun laga um farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni er að samræma og fá heildstæða umgjörð um málaflokkinn sem og að taka mið af alþjóðlegri þróun og þörfum samfélagsins með tilliti til hagkvæmni og skilvirkni. Þá er miðað að því að við ákvarðanir um fyrirkomulag farþegaflutninga sé í ríkum mæli tekið tillit til umhverfissjónarmiða. Frumvarpið tekur til farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni og leysir af hólmi lög nr. 73/2001, um fólksflutninga og farmflutninga á landi, hvað varðar ákvæði þeirra laga er snúa að fólksflutningum, og einnig lög nr. 134/2001, um leigubifreiðar. Í frumvarpinu er miðað við að samræma löggjöf um þessa farþegaflutninga og aðlaga löggjöfina samtímis EES-rétti á þessu sviði en í EES-samningnum eru nýjar gerðir sem ber að innleiða eða hafa nýlega verið innleiddar í íslenskan rétt, svo sem reglugerðir Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1370/2007, um almenningssamgöngur, og nr. 181/2011, um réttindi farþega. Með markmið frumvarpsins að leiðarljósi, að mæta þeirri þróun sem orðið hefur í farþegaflutningum á landi á undanförnum árum, eru annars vegar innleiddar þessar nýju gerðir eða opnað fyrir innleiðingu þeirra og hins vegar tekin til endurskoðunar sú löggjöf sem gildir um farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni og hún færð í einn lagabálk. Við þessa endurskoðun þótti jafnframt nauðsynlegt að skýra eftirlitsheimildir Samgöngustofu með starfsgreininni í því skyni að tryggja að öruggari farþegaflutningar af ólíku tagi geti þrifist og eflst samhliða. Meðal nýjunga í lagafrumvarpinu eru þessar helstar: Skýrari reglur um almenningssamgöngur og útboð þeirra. Rýmkaðar heimildir annarra en leigubifreiða til að flytja átta farþega eða færri eftir ákveðnum skilyrðum. Úrræði til eftirlits með leyfisskyldri starfsemi aukin og Samgöngustofu falið að annast eftirlit með framkvæmd laganna. Stjórnvaldssektir lagðar á vegna tiltekinna brota. Skilyrði til útgáfu atvinnuleyfis leigubifreiðastjóra hert en aðrar breytingar sem varða leigubifreiðastjóra snúa að nýtingu atvinnuleyfis, takmörkun á svæðum, einkarétti og hlutverki leigubifreiðastöðva. Óheimilt er að aka með standandi farþega í almenningssamgöngum þar sem hámarkshraði er meiri en 80 km/klst. nema farartækið sé sérstaklega ætlað fyrir standandi farþega en sú undanþága fellur niður eftir aðlögunartíma. Hæstv. forseti. Ég mun hér fjalla stuttlega um efnissvið einstakra kafla frumvarpsins til að gera þingheimi sem best grein fyrir uppbyggingu þess. Í I. kafla frumvarpsins er að finna ákvæði um markmið og gildissvið auk skýringa á hugtökum. Ekki er um grundvallarbreytingar að ræða utan þess að lagt er til að svonefnt einkaleyfi samkvæmt 7. gr. laga nr. 73/2001, um fólksflutninga og farmflutninga á landi, verði nefnt einkaréttur í frumvarpinu. Er það til samræmis við orðalag reglugerðar ESB nr. 1370/2007, auk þess sem það er gert til aðgreiningar frá skýru lögfræðilegu inntaki orðsins „einkaleyfi“ í hugverkarétti. Það koma ný hugtök inn sem varða almenningssamgöngur og hópferðir. Í II. kafla frumvarpsins eru ákvæði um stjórnsýslu almenningssamgangna á landi. Ákvæði kaflans fela hvorki í sér neina grundvallarbreytingu á réttarstöðu miðað við gildandi lög um fólksflutninga og farmflutninga á landi né leigubifreiðar. Í III. kafla er síðan fjallað um framkvæmd almenningssamgangna sveitarfélaga en samhliða þeim breytingum sem orðið hafa á lagaumhverfi sérleyfa undanfarin ár, þar sem sérleyfi hafa verið felld niður, hefur einkaréttur verið veittur almenningssamgöngum á tilteknum leiðum eða svæðum til einstakra sveitarfélaga eða landshlutasamtaka. Í kaflanum er fjallað um framkvæmd almenningssamgangna og samvinnu um áætlanagerð og skipulag þeirra. Þessi þáttur frumvarpsins, 6.–11. gr., felur í sér talsverð nýmæli á sviði skipulags almenningssamgangna hérlendis þar sem reynt er að færa skipulag þjónustunnar, þá sér í lagi áætlanagerð, nær notendum og hagsmunaaðilum. Með því að koma á samráðsvettvangi á hverju svæði og milli starfssvæða landshlutasamtaka sveitarfélaga sé komið með tillögur að áætlunum sem tryggja samræmi í áætlunum milli svæða og fyrir allt landið. Því er nauðsynlegt að koma á samræmdri áætlanagerð svo farþegar eigi þess kost að komast landshluta á milli með sem minnstum biðtíma. Með góðri samvinnu og samstöðu um áætlanir milli landshluta er vonast til að ná megi markmiðum samgönguáætlunar um hagkvæmar og greiðar almenningssamgöngur. Í IV. kafla frumvarpsins eru ákvæði um rekstrarleyfi, einkarétt o.fl. sem nú er að finna í lögum nr. 73/2001, um fólksflutninga og farmflutninga á landi. Hér eru lagðar til talsverðar breytingar á lögum, bæði hvað varðar form þeirra og efni. Lagt er til að ákvæði frumvarpsins gildi um alla þá sem flytja fólk í atvinnuskyni þegar ekki er um að ræða flutninga í eigin þágu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Vegagerðin geti falið landshlutasamtökum sveitarfélaga einkarétt til skipulags almenningssamgangna, þ.e. reglubundinna farþegaflutninga. Í frumvarpinu er stuðst við skilgreiningarnar ferðamannastaðir og þjónustustaðir til að aðgreina þjónustu almenningssamgangna frá skipulögðum hópferðum í ferðaþjónustu. Einkarétturinn nær til allra biðstöðva og samgöngumiðstöðva sem eru þjónustaðar allt árið. Þar er öllum öðrum óheimilt að taka upp farþega nema sérstaklega hafi verið um það samið eða farþegar hafi undir höndum fyrir fram greidda farseðla á ferðamannastað eða rútupassa útgefna af ferðaþjónustufyrirtæki sem gildi yfir ákveðið tímabil á fyrir fram skilgreindri leið, svo sem hringmiða. V. kafli er helgaður leigubifreiðum. Þrátt fyrir að gildandi ákvæði laga nr. 134/2001, um leigubifreiðar, séu að meginstefnu til lögð til grundvallar er um veigamiklar breytingar að ræða á ákveðnum sviðum. Sérstakar breytingar eru varðandi lagatæknileg atriði, svo sem að festa í lög ákveðið fyrirkomulag á úthlutun leyfa til leigubifreiðaaksturs. Jafnframt er tekið á úthlutun leyfa og svæðisskiptingu. Þá er leitast við að koma í veg fyrir skörun við farþegaflutninga annarra rekstraraðila á bifreiðum fyrir átta farþega eða færri. Helstu breytingarnar sem lagðar eru til með frumvarpinu snúa að útgáfu atvinnuleyfis, nýtingu atvinnuleyfis, takmörkun á svæðum, einkarétti leigubifreiðastjóra og hlutverki leigubifreiðastöðva. Lagt er til að skilyrði til útgáfu atvinnuleyfis leigubifreiðastjóra verði hert í nokkrum lykilatriðum. Aldursmörk eru tekin upp bæði hvað varðar lágmarksaldur og hámarksaldur. Þannig er lagt til að einstaklingur verði að hafa náð 23 ára aldri til að fá úthlutað atvinnuleyfi en slíkt er í samræmi við D-flokk ökuréttinda. Í D-flokki ökuréttinda eru bifreiðar fyrir átta eða fleiri, auk farþega sem tengja má við afturvagn sem er 700 kíló eða minna að leyfðri heildarþyngd. Ekki er heldur hægt að veita nýtt atvinnuleyfi til einstaklinga eldri en 70 ára þrátt fyrir að heimilt sé að framlengja atvinnuleyfi til eins árs fram að 76 ára aldri. Það á raunar við núna, það má framlengja leyfi leigubílstjóra um ár í senn. Hér er ekki um raunverulega breytingu að ræða. Þetta er hins vegar undanþága frá meginreglunni, menn þurfa að sækja um að endurnýjun eigi sér stað. Auk leyfa til að aka breyttum, sérútbúnum bifreiðum í ferðaþjónustu og eðalvagnaþjónustu bætist við nýjungin ferðaþjónustuleyfi. Þannig er veitt heimild til Samgöngustofu til að veita sérstök ferðaþjónustuleyfi til þjónustu við ferðamenn á bifreiðum átta manna eða færri. Skulu slíkir aðilar uppfylla skilyrði frumvarpsins um almenn rekstrarleyfi og hafa starfsleyfi sem ferðaskipuleggjendur eða ferðaskrifstofa. Skilyrði fyrir slíkum flutningum er að um sé að ræða þjónustu sem veitt er samkvæmt fyrir fram umsömdu gjaldi og ferðin sé ekki styttri en hálfsdagsferð eða að ferðin sé hluti af annarri viðurkenndri ferðaþjónustu, t.d. þegar verið er að sækja ferðamenn í ákveðna ferðaþjónustu, svo sem í hestaferð eða veiði. Hérna er verið að bregðast við hinum mikla aukna fjölda ferðamanna og gefa ferðaþjónustuaðilum tækifæri til að bjóða upp á heildstæðari þjónustu en nú er. Önnur nýjung er borgarleyfi, en með því er veitt heimild til að reka léttvagna sem flokkast sem bifhjól, svokallaða „tuk-tuk“, til skoðunarferða. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því hvað tuk-tuk væri svo ég fletti því upp á alheimsvefnum og tuk-tuk eru léttir vagnar sem við höfum séð í skoðunarferðum í útlöndum og verður nú hægt að fá leyfi til slíkra ökutækja hér innan borgarmarkanna. Í VII. kafla er fjallað almennt um leyfi. Þar er ekki um að ræða neinar breytingar á gildandi rétti. Framsal og framleiga atvinnu- og rekstrarleyfa er óheimil sem áður og sérstakt gjald er tekið fyrir útgáfu leyfa. Vakin er athygli á 1. mgr. 34. gr. en þar er að finna nýmæli þess efnis að óheimilt sé í farþegaflutningum að aka með standandi farþega utan þéttbýlis, þ.e. þar sem hámarkshraði er meiri en 80 km/klst. Ljóst er að veruleg hætta kann að skapast við slíka farþegaflutninga, einkum og sér í lagi fyrir farþega. Í 3. mgr. er svo að finna undantekningu frá þessari reglu. Er með undantekningunni gert heimilt að hafa standandi farþega þar sem leyfður hámarkshraði er meiri en 80 km/klst. ef farartækið er sérstaklega ætlað fyrir standandi farþega og að því gefnu að börn séu ekki meðal standandi farþega. Hins vegar er þá ekki heimilt að aka því tiltekna farartæki hraðar en að hámarki 80 km/klst. Í VIII. kafla er fjallað um opinbera þjónustu og þar er nýmæli sem byggist á meginreglum reglugerðar Evrópusambandsins nr. 1370/2007. Rökin fyrir því að lögfesta meginreglur reglugerðarinnar um samninga um opinbera þjónustu en láta ekki við það sitja að innleiða þær með reglugerð er að auka skýrleika laganna og eyða réttaróvissu. Í þessu sambandi er til þess horft að samningar þeir sem hér um ræðir fela í sér nokkrar takmarkanir á frjálsri samkeppni á sviði almenningssamgangna. Skýrt er af ákvæðum reglugerðarinnar að inngrip til að tryggja almannahagsmuni eru heimil. Gert er ráð fyrir að einkarétti og opinberum styrkjum til reglubundinna farþegaflutninga sé úthlutað á grundvelli útboða. Ákveðnar undantekningar eru frá útboðsskyldunni. Þannig er sveitarfélögum, landshlutasamtökum og byggðasamlögum heimilt að sinna þjónustunni sjálf að vissum skilyrðum uppfylltum. Í X. kafla er fjallað um réttindi farþega. Reglur kaflans fela í sér þær breytingar sem nauðsynlegt er að gera í löggjöf til að innleiða megi reglugerð nr. 181/2011, um réttindi farþega í reglubundnum farþegaflutningum og hópferðum. Markmiðið með reglugerð nr. 181/2011 er að innleiða sambærilegar reglur og gilda um réttindi farþega í flugi. Með framangreindum ákvæðum í lögum sem taka mið af meginreglum reglugerðarinnar verður réttarstaða farþega í áætlunar- og hópbifreiðum þegar ferðavegalengd er meiri en 250 km sambærileg við réttarstöðu farþega í flugi. Í lokakaflanum er að finna ýmis almenn ákvæði um málskot og kæru, reglugerðarheimild og gildistöku. Undir lokin á þessari umfjöllun um farþegaflutningana vil ég benda á sérstaka umfjöllun í greinargerð frumvarpsins um réttarstöðuna er varðar einkaréttinn til reglubundinna farþegaflutninga á Norðurlöndunum. Í ljósi þess að ákvæði um einkarétt til reglubundinna farþegaflutninga á tilteknum svæðum og leiðum hafa hlotið talsverða umræðu og að í frumvarpinu er leitast við að skýra mörk einkaréttarins gagnvart öðrum farþegaflutningum þykir rétt að fjalla lítillega um hvernig þessum málum er háttað í nágrannalöndum okkar. Vek ég sérstaka athygli þingheims á þeirri umfjöllun. Í frumvarpinu felast ýmsar grundvallarbreytingar á sviði farþegaflutninga sem óneitanlega munu hafa áhrif jafnt innan stjórnsýslunnar sem og á einkaaðila. Áhrif á einkaaðila felast aðallega í breytingum tengdum leyfisskyldu vegna flutninga. Þannig mun starfsemi sem ekki er heimil í dag verða heimil, svo sem farþegaflutningar í tengslum við ferðaþjónustu með færri farþegum en níu eða skoðunarferðir innan bæjar á vistvænum og léttum farartækjum, en jafnframt leggjast þær kvaðir á þá sem hana vilja stunda að afla tilskilins leyfis. Þá mun frumvarpið óhjákvæmilega hafa áhrif á þá sem stunda leigubifreiðaakstur enda þó nokkrar breytingar sem í því felast hvað varðar aldursskilyrði, veikindarétt o.fl. Breytingarnar hafa þó allar verið vegnar og metnar við undirbúning frumvarpsins og teljast nauðsynlegar til að ná fram stefnu stjórnvalda um skilvirkar samgöngur þar sem áhersla er lögð á samspil frjálsrar atvinnustarfsemi og almenningssamgangna. Áhrif á stjórnsýsluna verða nokkur með frumvarpinu enda má gera ráð fyrir því að nokkur aukning verði í starfsemi eftirlitsaðila. Fjárhagslegu áhrifin hafa verið metin og fylgja með frumvarpinu. Virðulegi forseti. Þá er komið að því að fjalla um frumvarp til laga um farmflutninga á landi. Það er mun umfangsminna en frumvarpið sem ég hef þegar fjallað um en það var einnig unnið í innanríkisráðuneytinu og efni þess er þríþætt. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt í tengslum við framlagningu heildarfrumvarps um farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni að fjarlægja úr löggjöf um fólksflutninga og farmflutninga á landi, nr. 73/2001, þau ákvæði er snúa að fólksflutningum. Í öðru lagi hefur reynslan leitt í ljós að þörf er á auknu eftirliti með leyfisskyldum farmflutningum og því nauðsynlegt að efla heimildir Samgöngustofu til að annast slíkt eftirlit. Þessar auknu heimildir, auk ákvæða um viðurlög, er að finna í 8.–18. gr. frumvarpsins og eru þær hliðstæðar þeim heimildum til eftirlits sem Samgöngustofu eru veittar í frumvarpi til laga um farþegaflutning á landi. Við framkvæmd núgildandi laga hefur komið í ljós að erfitt hefur reynst fyrir þær stofnanir sem farið hafa með eftirlit með flutningsgreininni, áður Vegagerðina en núna Samgöngustofu, að halda uppi eftirliti auk þess sem þau úrræði sem stofnanirnar hafa haft á grundvelli laganna hafa verið af afar skornum skammti. Þannig hefur reynst erfitt að tryggja að jafnræði sé meðal þeirra sem stunda leyfisskylda flutningastarfsemi samkvæmt lögunum og þannig jöfn samkeppnisskilyrði. Hefur þetta komið fram í samtölum ráðuneytisins við hagsmunaaðila í greininni sem ítrekað hafa óskað eftir því að eftirlitið verði virkt og úrræði eftirlitsstofnananna aukin eða leyfið að öðrum kosti lagt niður. Vandinn hefur verið staðfestur með samráði við viðkomandi stofnanir og er það því mat ráðuneytisins að til að raunhæft sé að íslenska ríkið uppfylli skyldur sínar samkvæmt framangreindum reglugerðum og til að tryggja jöfn samkeppnisskilyrði í greininni sé nauðsynlegt að bregðast við þessu. Í þriðja lagi er að finna í frumvarpinu viðbætur við núgildandi löggjöf sem tengjast skuldbindingum íslenska ríkisins samkvæmt EES-samningnum. Er þar um að ræða skuldbindingar sem leiða af aðild íslenska ríkisins að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Nýlega voru teknar upp í EES-samninginn þrjár reglugerðir sem mynda hinn svokallaða „Road-pakka“. Tvær af þessum reglugerðum snúa að farmflutningum, þ.e. reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1072/2009, um sameiginlegar reglur um aðgang að mörkuðum fyrir farmflutninga á vegum milli landa, og reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1071/2009, um sameiginlegar reglur varðandi skilyrði sem uppfylla þarf til þess að mega starfa sem flutningsaðili á vegum og um niðurfellingu á tilskipun ráðsins 96/26/EB. Gerðirnar voru teknar upp í samninginn með fyrirvara um lagabreytingu. Gerðirnar eru frá 2009 og hafa því verið í gildi í Evrópusambandinu í þó nokkurn tíma. Fyrrnefnda reglugerðin, 1072/2009, gildir um vöruflutninga á vegum milli landa gegn gjaldi á yfirráðasvæði bandalagsins og hefur hún vegna landfræðilegrar stöðu Íslands lítil áhrif á flutningafyrirtæki hérlendis. Sú síðarnefnda, reglugerð nr. 1071/2009, gildir hins vegar um aðgang að starfsgrein flutningsaðila á vegum og ástundun slíkrar starfsemi og er þar átt við öll fyrirtæki með staðfestu í bandalaginu sem starfa sem flutningsaðilar á vegum. Sýnt þótti við setningu þeirrar gerðar að misræmi á milli landa í beitingu reglna þessu að lútandi hefði í för með sér ýmsar neikvæðar afleiðingar, m.a. röskun á samkeppni, ófullnægjandi gagnsæi á markaði og ósamræmt eftirlit. Rétt er að taka fram að efnislega hefur löggjöfin til þessa að miklu leyti endurspeglað þessa reglugerð þrátt fyrir að hún hafi ekki verið innleidd hér formlega. Þessar tvær reglugerðir verða svo nánar innleiddar með stjórnvaldsfyrirmælum á grundvelli heimilda sem í frumvarpinu felast. Rétt er að vekja athygli þingheims á því að til að tryggja að ekki yrði gengið lengra að leyfisskyldri atvinnustarfsemi eða íþyngja atvinnulífinu með eftirliti en nauðsynlegt var var farin sú leið að þrengja nokkuð gildissvið laganna hvað varðar farmflutninga frá því sem er í gildandi lögum. Svo sem áður hefur komið fram er krafa um flutningsleyfi vegna farmflutninga tilkomin vegna skuldbindinga íslenska ríkisins að Evrópurétti. Í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að lögin gildi um farmflutninga á landi í atvinnuskyni með ökutækjum, hvort sem um er að ræða eitt ökutæki eða samtengd ökutæki. Þá er gert ráð fyrir heimild ráðherra til að veita í reglugerð undanþágu frá ákvæðum laganna fyrir tiltekna vöruflutninga og fyrir ákveðnar tegundir ökutækja. Gerðar hafa verið athugasemdir við ákvæðið, m.a. með vísan til þess að undanþáguheimildin sé of opin. Uppi eru spurningar um hvort lagasetningarinnar sé yfirleitt þörf. Þar sem þær undanþágur sem veittar væru í reglugerð þyrftu alltaf að taka mið af reglugerð 1071/2009 er nú farin sú leið að undanþiggja ákvæðum laganna alla þá farmflutninga sem heimilt er að undanþiggja samkvæmt reglugerðinni. Ég legg áherslu á að allt sem hægt er að undanþiggja er undanþegið. Þannig er litið svo á að gildissvið laganna sé gert eins þröngt og skuldbindingar íslenska ríkisins að EES-rétti heimila, enda kalla innlendir hagsmunir ekki á víðara gildissvið en það. Virðulegi forseti. Þetta er töluvert umfangsmikið mál sem ég hef gert grein fyrir og það er mikilvægt að hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem fær málið til umfjöllunar fari rækilega yfir efni frumvarpsins, kalli eftir umsögnum og fái viðbrögð aðila. Ég veit að nefndin mun gera það afskaplega vel, lýk nú máli mínu og legg til að málinu verði vísað til 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir framlagningu á þessum frumvörpum og kynningu á þeim. Ég játa hreinskilnislega að ég hef ekki lesið frumvarpið frá blaðsíðu eitt og til enda, þetta eru 50–60 blaðsíður, raunar 70 blaðsíður með því sem sagt er um farþegaflutninga. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það mál sem hefur verið töluvert í umræðu og varðar einkaréttinn. Hann er veittur sveitarfélögum, byggðasamlögum og landshlutasamtökum eftir ákveðnum reglum. Talað er um að það sé gert þar sem ekki er um að ræða leiðir sem geta staðið undir sér. Mig langar að heyra túlkun hæstv. ráðherra á því ákvæði og hvaða skilning hún hefur á því atriði. Það er ljóst ef við tökum til dæmis Suðurnesin, og þetta var töluvert mikið rætt, að ferðirnar geta staðið mjög vel undir sér og kostnaður jafnaður ef leiðin frá höfuðborginni til Keflavíkurflugvallar er inni í pakkanum. En ef það er tekið út fyrir sviga og rekið af einkaaðilum með hagnaðarvon þurfa sveitarfélög eða ríkið hugsanlega að borga eða greiða mikið með flutningum á milli svæða þvert á skaganum, t.d. frá Sandgerði til Grindavíkur o.s.frv. Mig langar að stytta mér leið og spyrja hæstv. ráðherra hvernig þetta er hugsað í þessum nýju lögum: Munu menn tína út bestu leiðirnar og einkavæða þær, þ.e. veita einkarétt á þeim? Eða er einkarétturinn eingöngu háður því að það séu sveitarfélög, byggðasamlög og landshlutasamtök? Er þá heimilt að taka svona stórar ferðaleiðir inn í þann pakka? Það er forvitnilegt að heyra um leigubílana og ég held mig við Keflavíkurflugvöll: Skil ég það rétt að núna sé ferðaþjónustuaðilum og hótelum heimilt að vera með ferðir frá flughöfninni, þ.e. einhverjar skutlur sem taka upp farþega og koma þeim á viðkomandi hótel, eða er því vísað á leigubíla eða til almenningssamgangna?

Hæstv. forseti. Ég tók ekki alveg nógu vel eftir í lokin. Var hv. þingmaður að inna mig eftir því hvort ferðaþjónustuaðilum verði heimilt að aka hópum? Já, það eru  Varðandi hina spurninguna getur Vegagerðin veitt sveitarfélögum, byggðasamlögum og landshlutasamtökum sveitarfélaga heimild til að veita rekstrarleyfishafa einkarétt á tilteknum leiðum. Það er gert til þess að greiða fyrir samgöngum og alltaf á grundvelli útboðs. Hugsunin er auðvitað sú að greiða fyrir samgöngum innan svæða og milli svæða. Síðan er hægt að veita leyfi á tilteknum greinum til að uppfylla lágmarksþjónustu. Það er í raun og veru hugsunin í þessu, ef ég skildi spurningu hv. þingmanns rétt. Hugsunin er fyrst og fremst sú að tryggja greiðar leiðir á milli landsvæða og eins tryggja lágmarksþjónustu á tilteknu leyfi. Varðandi flugrútuna er það samt þannig að hægt er að fara á grundvelli almenningssamgangna frá Reykjanesbæ og upp á flugvöll og til Reykjavíkur þrátt fyrir að líka sé verið að aka með farþega frá Keflavíkurflugvelli. Það er hægt að hringtengja þá leið með öðrum hætti þrátt fyrir þann einkarétt. Þar er um að ræða að menn telja að nauðsynlegt sé, og ég er alveg á því, að tryggja öra þjónustu frá Keflavíkurflugvelli með farþega inn til Reykjavíkur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég geri mér grein fyrir að nefndin mun auðvitað fjalla mikið um ferðaþjónustuna og bifreiðir undir átta manna og stöðuna gagnvart leigubílum. Ég ætla ekki að blanda mér meira í það. Hin fyrirspurnin, sem má segja að sé um gömlu áætlunarferðirnar eða réttinn til að flytja farþega frá Keflavíkurflugvelli inn til bæjarins á stærri bílum, snýst kannski fyrst og fremst um afkomu almenningssamgangna. Ég held að gríðarlega mikilvægt sé að við reynum að halda úti almenningssamgöngum og getum þá bætt við leiðum. Þarna er leið sem getur augljóslega skilað verulegum tekjum og mun gera það kleift að reka aðra þjónustu á Skaganum, á Reykjanesi eða Suðurnesjunum. Þá er spurningin hvort að með því að leyfa að einkaaðilar fari sérstaklega inn á þessa leið skilji menn eftir kostnaðinn af því að bjóða upp á góðar samgöngur að öðru leyti út á Suðurnesin. Þetta gildir um fleiri staði á landinu. Ef menn geta tínt út bestu bitana á ákveðnum leiðum verður dýrt að reka hinn hlutann sem hugsanlega bitnar á almenningssamgöngum og það stangast á við markmið frumvarpsins, eins og ég skil þau, þarna eru bæði umhverfisleg sjónarmið og byggðaleg, að menn geti haldið uppi sem fjölbreyttustum samgöngum. Það var þetta sem ég var að velta vöngum yfir upphátt og ég bið hæstv. ráðherra, ef hann getur, að gefa frekari upplýsingar um þennan þátt, en auk þess mun nefndin væntanlega taka þetta til afgreiðslu. Sjálfur hefði maður viljað sjá það þannig að menn gætu nýtt bestu leiðirnar til að fjármagna þær sem eru fáfarnari og tryggt að hægt væri að reka þjónustu á þeim leiðum.

Virðulegi forseti. Það er alltaf spurning hvernig best sé að haga þessum almenningssamgöngum. Við höfum í gegnum tíðina líka verið með sérleyfi. Ég veit að hv. þingmaður þekkir sérleyfisakstur til dæmis á Vesturlandi, Sæmundur milli Borgarness og Akraness o.s.frv., það hefur alltaf verið og má alveg deila um hvaða leið sé best að fara í þessu. Það hafa líka verið uppi sjónarmið um að hafa sem fæstar reglur, að hafa ákveðin lágmarksskilyrði og síðan geti menn bara ekið. Þarna togast á sjónarmið. Leiðin frá Keflavíkurflugvelli til Reykjavíkur flokkast ekki undir almenningssamgöngur, hún er ekki skilgreind sem almenningssamgöngur. Það er grundvallarsvar við því sem hv. þingmaður veltir fyrir sér. Hún er það ekki af því það er ekki samræmd gjaldskrá, af því að það er ekki föst tímaáætlun, af því hún er ekki hluti af leiðakerfi, þess vegna nefndi ég sérstaklega almenningssamgöngur frá Reykjanesbæ til Reykjavíkur með viðkomu á Keflavíkurflugvelli sem einhvers konar auglýstar leiðir. Það er hins vegar umræða sem er ekki beint tekin í þessu frumvarpi en væri alveg ástæða til að taka og það er hvernig eigi að halda á svona opinberum leyfum yfirleitt. Sum þessara leyfa eru vegna skuldbindinga okkar að Evrópurétti, við þurfum að hafa þau út af því, en í öðrum tilvikum höfum við enn þá meira frelsi til að ákveða hluti sjálf. Við erum að stíga ákveðin skref hérna hvað varðar leigubílaaksturinn með því að hleypa mönnum inn með aðeins stærri bíla og auka þjónustuna. En ég hygg að þetta verði eitt af því sem verður tekið fyrir í nefndinni. Það er svo áleitin spurning hversu langt eigi að ganga í leyfum af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessum frumvörpum. Þau eru góðra gjalda verð og löngu tímabær. Ég ætla að gera að umtalsefni 14. gr. í frumvarpi til laga um farþegaflutninga. Það hefur nú aðeins komið til tals hér, þetta er varðandi einkaréttinn. Þar segir: „Vegagerðin getur veitt sveitarfélögum, byggðasamlögum og landshlutasamtökum sveitarfélaga samkvæmt ákvæðum sveitarstjórnarlaga einkarétt á að skipuleggja og sjá um reglubundna farþegaflutninga á tilteknum svæðum eða tilteknum leiðum eða leiðakerfum til að tryggja þjónustu sem varðar almannahagsmuni allt árið, m.a. tíðni ferða, öryggi og kostnað.“ Þetta er gott og blessað. En einkaréttur er einungis veittur ef sýnt er fram á að eftirfarandi skilyrði séu uppfyllt: „Þjónusta í reglubundnum farþegaflutningum á viðkomandi svæði og leiðum eða leiðakerfum sé nauðsynleg vegna almennrar, efnahagslegrar þýðingar hennar og að hún verði ekki rekin á viðskiptagrundvelli þannig að lágmarksþjónusta sé tryggð. Tryggt skal að samkeppni fái að halda sér á þeim svæðum og leiðum þar sem hún er þegar fyrir hendi.“ Viðkomandi svæðum og leiðum - við erum að fela landshlutasamtökunum að skipuleggja reglubundnar ferðir. Og þá spyr ég: Eiga þau aðeins að fá að skipuleggja þær leiðir sem enginn hagnaður er af? Ætlum við virkilega að fara að skipuleggja og festa í lög að sveitarfélögin megi sjá um þær leiðir sem tapið er á en einkaaðilar megi koma inn í þar sem einhver hagnaður er? Ég hefði talið eðlilegt að slíkur einkaréttur væri aðeins bundinn við svæði, að skipuleggja almenningssamgöngur á svæðum og bjóða út samkvæmt reglum Evrópusambandsins, enda segir í 2. tölulið í 14. gr.: „Vegagerðin hafi látið fara fram kostnaðar- og samkeppnismat þar sem tekið hefur verið tillit til sannanlegrar nauðsynjar á opinberum fjárframlögum á viðkomandi svæði, leiðum eða leiðakerfum. Reglubundnum farþegaflutningum á grundvelli einkaréttar skv. 1. mgr. skal að jafnaði úthlutað með útboði í samræmi við ákvæði 40. gr.“ Það er ekkert vandamál að bjóða út svæði. Þó svo að ekki sé jafnmikið tap á öllum leiðum og jafnvel að einhver leiðin sé réttum megin við núllið finnst mér ekki hægt að leggja það á sveitarfélögin að þau fái ekki þær leiðir, þar megi einkaaðilar koma inn. „Öðrum en einkaréttarhafa er óheimilt nema með samþykki hans að stunda reglubundna farþegaflutninga á tilteknum leiðum eða leiðakerfum eða svæðum þar sem einkaréttur til reglubundinna farþegaflutninga hefur verið veittur.“ Þetta er að sjálfsögðu bara jákvætt. En ég velti líka fyrir mér næstu málsgrein: „Einkaréttarhafa er óheimilt að bæta við leiðum eða biðstöðvum tímabundið yfir ákveðinn árstíma, í tengslum við ferðamannastaði skv. 8. tölulið 3. gr. eða leiðir sem ekki eru þjónustaðar á ársgrundvelli nema sérstök nauðsyn krefji.“ Þetta er svolítið teygjanlegt. Ég sé ekki hvað væri hættulegt við það að sveitarfélög bæti einhverjum leiðum inn í svona yfir sumartímann eða á meðan einhvers staðar er ófært yfir vetrarmánuðina. Hér segir líka, það kemur eiginlega á eftir: „Heimilt er að fella niður þjónustu á biðstöð eða leið í allt að þrjá mánuði samfleytt á tímabilinu maí til september ár hvert ef eftirspurn er engin.“ Það eru þá þrír mánuðir þarna, sem mörkin eru. En ef þörf skapast skyndilega fyrir einhverja leið þá sé ég ekki alveg hættuna þó að sveitarfélögin taki það upp hjá sjálfum sér að þjónusta þær. Ég er afar ósáttur með þetta og treysti því að í meðförum þingsins verði þetta lagfært, það er ekki mikið sem þarf að stroka út. Það eru þessar leiðir, það er eitt orð sem ég hefði haldið að þyrfti að strika út þarna, enda er það líka markmið frumvarpsins. Markmiðið með þessum breytingum var að tryggja góða almenningsþjónustu þannig að til yrði raunhæfur valkostur við einkabílinn. Við erum öll sammála um að við erum að efla almenningssamgöngur. Atvinnusvæðin eru að stækka og til að tryggja byggð í landinu, í þessum minni kjörnum sem eru nálægt stærri byggðarlögum, þá skiptir öllu máli að sveitarfélögin geti haldið uppi samgöngum á milli þessara staða. Og þó svo að þau mundu hagnast á einhverri einni leið hefði ég haldið að það væri bæði ríki og sveitarfélögum til hagsbóta að geta látið þær bakka hver aðra upp, þessar leiðir. Ef ég gríp aðeins hér niður: „Þjónustan sem stefnt er að skal vera nauðsynleg vegna almennrar efnahagslegrar þýðingar hennar, en með almennri efnahagslegri þýðingu er átt við að þjónustan sé efnahagsleg starfsemi sem skilgreind hefur verið af hálfu hins opinbera sem mikilvæg þjónusta í þágu almennings og sem telja má að verði ekki veitt, eða ekki veitt undir sömu skilyrðum, ef ekki væri fyrir aðkomu hins opinbera.“ Eru ekki meiri líkur á því að almenningssamgöngur verði sjálfbærar og hvorki ríki og sveitarfélög þurfi að borga með þessum leiðum í framtíðinni ef það kemur einn og einn leggur sem ekki þarf að borga með? Ég skil ekki alveg hættuna við það. Hér segir: „Þá þarf að meta áhrif einkaréttarins á samkeppni og hvort líkur séu á að fyrirkomulagið hafi skaðleg samkeppnisleg áhrif. Byggjast þessi atriði á meginreglum reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1370/2007.“ Ég leyfi mér að fullyrða að þetta er alveg innan regluverks EES. Ég trúi því að almenningssamgöngur séu á stærri svæðum erlendis en við erum að reyna að binda þetta hér við. Ég veit ekki annað en að það séu almenningssamgöngur, hvort sem er með járnbrautum eða rútum, út á flugvelli í nágrannalöndunum. Á Norðurlöndunum veit ég ekki annað en að maður geti farið með lest alveg út á völl og það sé hluti af almenningssamgöngum. Ég treysti því að í meðförum þingsins sníðum við agnúana af þessu frumvarpi og gerum sveitarfélögunum kleift, gerum það alla vega ekki íþyngjandi fyrir þau, að þróa sínar almenningssamgöngur þannig að einstaka leggir verði ekki pikkaðir af þeim þó svo að þar verði einhver hagnaður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eins og ég sagði í lok ræðu minnar áðan er hægt að fara ýmsar leiðir í skipulagningu á almenningssamgöngum og í bílamálunum í heild sinni. Svo er alveg spurning hversu mikið regluverk eigi að vera um þetta. En við skulum ekki gleyma því, og ég vil að það komi fram, að almenningssamgöngur úti á landsbyggðinni eru engin gróðavél, þær eru það ekki. Það hefur á margan hátt verið þungt fyrir landshlutasamtökin að sinna þeirri þjónustu sem á þau eru lögð þannig að menn skulu líka hafa það í huga. Ég get alveg nefnt dæmi í því efni. Víða á Norðurlandi hefur þetta verið erfitt, á Austurlandi líka, maður þekkir það. Menn eru að glíma við að koma þessu af stað, þessu nýja kerfi, landshlutakerfi, en gegnum tíðina hefur þetta alltaf verið mjög erfitt. Það er ástæðan fyrir því að sérleyfin urðu til á sínum tíma. Ríkið veitti sérleyfi og styrkti þau sérstaklega, þau voru styrkt úr ríkissjóði af því þau stóðu ekki undir sér. Það var ekki af neinni annarri ástæðu sem það var. Mér finnst allt í lagi að menn hafi það í huga af því að ég ætla ekkert að fara að halda því fram að þetta sé fullkomið frumvarp, en hér er verið að gera tilraun til að koma með lágmarksþjónustu á tilteknum leiðum til að halda uppi almenningssamgöngum. Það er lágmarksþjónusta sem verið er að tryggja þarna. Það er það sem sveitarfélögin eru að takast á hendur að veita lágmarksþjónustu á tilteknum svæðum. Síðan er lögð mikil áhersla á að hægt sé að tengja vel á milli svæða þannig að þetta snúist á endanum allt um það að farþeginn komist greiðlega ferða sinna innan svæða og milli svæða og sjái það í áætlunum fyrir fram; ekki að leiðin sé að koma inn og út um gluggann, ef svo má segja, heldur geti menn skipulagt ferðalög sín á grundvelli áætlana. Ég vil bara halda þessu til haga í þessari umræðu.

Ég þakka hæstv. ráðherra Ólöfu Nordal fyrir að taka þátt í umræðunni. Það er mergur málsins að þessar almenningssamgöngur eru svo þungar fyrir sveitarfélögin. Einmitt þess vegna finnst manni svo grátlegt að það skuli standa þarna svart á hvítu að ef einhvers staðar er leggur sem ekki er tap á þá eigi að vera hægt að hirða það af. Ég hefði getað séð fyrir mér að landið væri eitt samgöngusvæði. Við vitum öll að málið snýst allt um rútuna út á flugvöll þar sem mikil umferð er en ekki er tap á þeirri leið. Þess vegna ætluðu sveitarfélögin á Suðurnesjum að nota þann legg til efla aðra leggi sem mikið tap er á til að reyna að byggja upp öflugar almenningssamgöngur á Suðurnesjum. Atvinnuástandið er svo misjafnt þar eftir svæðunum, hvort þú ert á utanverðum skaganum eða innanverðum eins og til dæmis í Grindavík. Það er svo mikið í húfi að við getum byggt upp öflugar almenningssamgöngur. Ég hefði viljað sjá að maður á Akureyri eða á Raufarhöfn gæti keypt sér strætómiða út á Keflavíkurflugvöll, það væri bara einn miði rétt eins og maður kaupir lestarmiða á Englandi.

Hæstv. forseti. Markmiðið er að gera ferðatíma styttri, það er markmiðið og gera bæði ferðamönnum og okkur borgurunum tækt að nota almenningssamgöngur innan svæða og milli svæða alveg frá Raufarhöfn út á Keflavíkurflugvöll líka. Það er ekkert í frumvarpinu sem kemur í veg fyrir að ekið sé frá Keflavík um Keflavíkurflugvöll til Reykjavíkur sé það gert á grundvelli áætlunar, fyrir fram ákveðinnar áætlunar, það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Ég vil árétta og ítreka tilganginn með þessu öllu. Við verðum að hafa í huga að við búum í mjög strjálbýlu landi. Það er í raun þessi eina leið sem hv. þingmaður nefndi sem hægt er að tala um að sé með öðrum hætti en aðrar leiðir, það er leiðin út á Keflavíkurflugvöll. Annars eru almenningssamgöngur, hvort sem er innan bæjar eða milli svæða hér á Íslandi, þungar fyrir þá sem veita þjónustuna, þess vegna var lágmarksþjónustan tekin, það er mjög mikilvægt að hún sé til staðar fyrir þá sem ekki hafa tök á því að ferðast með bílum. Það er markmið með frumvarpinu að reyna að tryggja það númer eitt, tvö og þrjú.

Virðulegi forseti. Ég efast ekkert um það að markmiðin eru þau sömu og vilji til verka. Minnst var á hvernig sérleyfin voru. Þau voru miklu fleiri. Þróunin hefur verið að þeim hefur fækkað mikið. Það kemur einmitt fram í frumvarpinu að tilgangurinn er að snúa þeirri þróun við. Þess vegna er ekki gott að festa það í sessi í frumvarpinu þótt núna sé ein leið sem geti greitt niður einhverja aðrar leiðir á sama svæði og jafnvel þó að við útvíkkum svæðin yfir landið. Það geta alveg dottið inn fleiri leiðir. Það er ekkert ólíklegt að einhverjum finnist spennandi að krukka í einhverjar stuttar leiðir. Það er erfitt að skipuleggja ferðir á staði þar sem maður veit að einkaðilar eru með litla bíla og stóra bíla í röðum og bjóða sína þjónustu. Það er einhvern veginn þannig. Það er akkúrat eins og hæstv. ráðherra segir að við viljum létta á þessari þungu byrði hjá sveitarfélögunum með því að geta notað einhverjar af þessum leiðum, þó 

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera hér að umtalsefni frumvarp um farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni og vík ekki að hinu frumvarpinu sem hæstv. innanríkisráðherra mælti fyrir samhliða þessu. Eins og fram kom í máli hæstv. innanríkisráðherra er í frumvarpinu um að ræða nokkra stefnumörkun hvað farþegaflutninga á landi varðar og ber sérstaklega að fagna þeirri breytingu sem hér er lögð til og varðar ákveðna frelsisaukningu á tilteknum sviðum farþegaflutninga. Annað í þessu frumvarpi finnst mér hins vegar ekki til bóta, verð ég að segja, og þá kannski helst sú staðreynd sem blasir við að með frumvarpinu er ekki verið að breyta því sem helst hefur þótt mest aðkallandi að breyta. Eins og fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu hefur það verið í vinnslu í ráðuneytinu í nokkur ár, hvorki meira né minna, og ýmsir hafa komið að því eins og maður sér. Því miður, verð ég að segja fyrir mig í ljósi umræðunnar um tilskipanir Evrópusambandsins, er því ekki að heilsa hvað þetta frumvarp varðar að ég geti vísað til þess að það sé afurð eða afleiðing slæmra tilskipana sem Íslendingar séu tilneyddir til þess að innleiða í lög, það er ekki þannig. Þetta frumvarp er algjörlega heimasmíðað, þótt vissulega sé tekið tillit til ýmissa tilskipana Evrópusambandsins. Án þess að ég ætli að fullyrða nokkuð um það sýnist mér að þær tilskipanir hafi nú frekar verið í þá áttina að auka frelsi í atvinnurekstri á þessu sviði. Mig langar að víkja að ummælum í inngangi athugasemda við frumvarpið sem ég tel að sé kannski kjarninn í því og það sem ég geri helst athugasemdir við. Þar er sérstaklega nefnt að vonir séu bundnar við að fyrirkomulagið sem kveðið er á um í frumvarpinu sé þess eðlis að farþegaflutningar, hvort sem er heldur á vegum hins opinbera eða einkaaðila, geti þrifist og eflst hlið við hlið. Ég geri athugasemdir við það. Ég tel að það hljóti að vera markmið að einkaaðilar sinni öllum þeim farþegaflutningum á landi sem frumvarpið tekur til en ekki opinberir aðilar. Andi frumvarpsins kemur þannig fram strax í inngangi athugasemdanna og efni frumvarpsins er þar af leiðandi auðvitað í samræmi við hann. Ég vil stuttlega víkja að einkarétti á tilteknum svæðum sem aðrir hv. þingmenn hafa fjallað um hér á undan mér. Kveðið er á um einkarétt á tilteknum svæðum með vísan til almannahagsmuna, með vísan til þeirrar staðreyndar að hvað almenningssamgöngur varðar eigi dreifðari byggðir landsins á brattann að sækja og fólk sem þar býr. Við viðurkennum það öll, það blasir við að það er ekki sami hagnaður af rekstri farþegaflutninga í dreifðustu byggðum eins og er mögulega á höfuðborgarsvæðinu. Leiðin að lausn á því vandamáli er hins vegar ekki endilega sú að skipta landinu upp í einhvers konar sérleyfissvæði og veita einkaleyfi á tilteknum leiðum. Menn verða bara að horfast í augu við það hver kostnaðurinn er við farþegaflutninga á þessum svæðum, með tilliti til undanfarandi greiningar á þörf á slíkum farþegaflutningum. Ef það er vilji til þess að hið opinbera standi straum af þeim kostnaði á einhvern hátt þá tel ég að gera eigi það með gagnsærri hætti en veitingu sérleyfa eftir útboði eins og kveðið er á um í frumvarpinu. Sá kostnaður þurfi að liggja á borðinu og einkaaðilum sé greitt fyrir þá farþegaflutninga samkvæmt því. Í sömu grein, 14. gr. frumvarpsins, er einmitt vísað til þess að einkarétti skuli úthlutað með útboði. Hins vegar er ekki tilgreint, eftir því sem ég fæ best séð, í frumvarpinu sjálfu til hversu margra ára eða hversu langs tíma einkarétti sé úthlutað með þessum hætti. Þetta tel ég að þurfi að minnsta kosti að skoða sérstaklega vel og ég vænti þess að nefndin sem fær málið til umfjöllunar geri það. Ég vil líka sérstaklega fjalla um V. kafla frumvarpsins sem varðar leigubifreiðar. Ég hefði talið æskilegt, ef ekki nauðsynlegt, úr því að hér er lagt fram svona fullmótað og yfirgripsmikið frumvarp, að hér hefði orðið meiri breyting á fyrirkomulagi í rekstri leigubifreiða á Íslandi á því herrans ári 2015. Hér er allt með miklum skrifræðisblæ, það er mikið skrifræði og mikið regluverk í kringum þennan einfalda rekstur. Ég nefni að í 19. gr. er fjallað um veitingu atvinnuleyfis sérstaklega, því er áfram við haldið að atvinnuleyfi þurfi til þess að keyra leigubíla og það er ekki veitt nema að undangengnu námskeiði, sem Samgöngustofa heldur. Og fari menn og standist eitthvert námskeið um leigubílaakstur er ekki svo að þeir geti gengið að því og haldið því alla sína ævi heldur virðist vera svo að það renni út og menn haldi ekki áunnum réttindum alla ævina. Þá er gert að skilyrði fyrir veitingu atvinnuleyfis að leigubílaakstur sé aðalatvinna viðkomandi og gerð krafa um að sá er hyggist stunda leigubílaakstur hafi aðstöðu á leigubifreiðastöð, eins og þær eru skilgreindar í frumvarpinu. Þetta tel ég ekki mjög til bóta og draga úr fjölda einyrkja og einstaklingsframtaki á þessu sviði og mikil höft sett á þennan einfalda rekstur. Alvarlegast í frumvarpinu tel ég þó vera það sem fram kemur í 21. gr. frumvarpsins, sem er um takmörkun á fjölda leigubifreiða. Það er áfram kveðið á um það að hér verði takmörkun á fjölda leigubifreiða. Það er auðvitað ekki útskýrt og ekki rökstutt með nokkru móti hvernig það standist að ætla að takmarka fjölda leigubifreiða að öðru leyti en því að vísað er til einhvers konar öryggiskrafna, að öryggi manna felist í því að hér sé leigubifreiðafjöldi takmarkaður. Þetta tel ég afar óheppilegt og tel að þennan kafla mætti í rauninni endurskoða í heild sinni. Þá vil ég í lokin víkja stuttlega að 32. gr. frumvarpsins, um hið svokallaða borgarleyfi, og var komið inn á það í ræðum annarra hv. þingmanna. Það virðist vera svo, eins og það er orðað í athugasemd um þessa grein og mönnum hefur þótt tilefni til þess að taka sérstaklega á því, að ekki hefur verið til staðar í lögum nein heimild til að reka léttvagna eða svokallaða tuk-tuk í ferðaþjónustu til skoðunarferða innanbæjar. Þetta telja frumvarpshöfundar greinilega afleitt og af þessu má leiða að menn telji þá mögulega óheimilt að reka slíka þjónustu í dag. Því er hér sett inn 32. gr., þar sem Samgöngustofu er heimilt að veita sérstakt leyfi til skoðunar- og kynnisferða á vistvænum farartækjum öðrum en bifreiðum, svo sem þessum svokölluðu tuk-tuk vögnum, sem ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á hverjir eru. En mér dettur nú bara strax í hug að miðað við þetta sé óheimilt í dag að bjóða upp á skoðunarferðir á reiðhjólum, svo dæmi sé tekið og þekkt er erlendis, af því að hér er bara vikið að vélknúnum farartækjum. Þessi grein er svolítið kjarninn í frumvarpinu, finnst mér, hér er greinilega búið að finna einhvern samgöngumáta sem ekki er sérstaklega leyfður í lögum og þar með er litið þannig á að hann sé óheimill og hafi verið óheimill hingað til og það sé óásættanlegt og þessu þurfi að koma í lög og ekki bara koma í lög og ekki bara kveða á um heldur er sérstaklega kveðið á um að heimilt sé að veita sérstakt leyfi. Það þarf þá upp frá þessu leyfi til þess að reiða mann um bæinn á reiðhjóli. Þetta stenst bara engan veginn að mínu mati. Að þessu sögðu vil ég ítreka það sem ég nefndi í upphafi ræðu minnar að það er fagnaðarefni að í frumvarpinu er þó gert ráð fyrir auknu frjálsræði hvað tiltekna farþegaflutninga varðar. En sérstaklega með vísan til þess tel ég æskilegt að taka þá hugsun aðeins lengra og treysta einkaaðilum frekar fyrir farþegaþjónustu og fyrir forsjá á þeirri farþegaþjónustu og draga úr regluverkinu sem gildir um farþegaflutninga á landi í atvinnuskyni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það má svo sannarlega fallast á það með hv. þingmanni að töluvert sé um leyfisskylda starfsemi á sviði farþegaflutninga í víðum skilningi og það er ekki nýtt af nálinni hér á Íslandi. Þannig hefur það ávallt verið, liggur mér við að segja. Um mjög langa hríð hefur svo verið að menn þurftu lengst af að hafa sérleyfi styrkt úr ríkissjóði, eins og ég nefndi í andsvari áðan, að tilteknum leiðum úti á landi. Þarna togast á ólík sjónarmið, þau sjónarmið að halda þurfi uppi tilteknum lágmarkssamgöngum í landinu, og frumvarpið er að vissu leyti að bregðast við því áfram eins og hefur verið gert lengi, og núna eru sveitarfélögin og landshlutasamtök að gera það. Hv. þingmaður nefndi að það væri hennar ósk eða vilji miklu frekar að einkaaðilar gerðu það, og ég get fallist á það með hv. þingmanni. Ég get líka fallist á að ástæða sé til þess, og ég nefndi það í umræðunni, að menn fari að ræða það hvort ganga eigi lengra í að losa undan leiðum. En það eru þó stigin skref í þá átt í frumvarpinu. Þau eru kannski ekki endilega óskaplega stór en þau eru samt sem áður stigin. Ég vil að því sé haldið til haga í umræðunni og þegar við höldum áfram að fjalla um málið að menn eru að stíga slík skref. Leigubílaakstur hefur verið með þeim hætti að menn hafa þurft að vera á stöð og takmörk hafa verið á því um margra ára skeið. Það hefur sannast sagna verið þannig að mjög erfitt hefur verið að hefja þá umræðu um að frelsa algjörlega leigubílaaksturinn. Ég er hins vegar algjörlega reiðubúin til að taka þá umræðu. Mér finnst til lengri tíma litið alveg koma til greina að menn veiti mun meira frelsi þar, og ég get nefnt fleiri þætti en í þessu efni, af því að við erum að takast á við þessi ólíku sjónarmið hversu langt eigi að ganga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir viðbrögð hennar við ræðunni. Ég hefði gaman af að varpa einni stuttri spurningu til hæstv. innanríkisráðherra af þessu tilefni til að einfalda frumvarpið eða málið kannski, koma því niður í eitt atriði. Teldi hæstv. innanríkisráðherra frumvarpið verða miklu verra ef til dæmis 32. gr., sem varðar tuk-tuk vagnana svonefndu, væri ekki inni í frumvarpinu?

Virðulegi forseti. Verið er að fjalla um atriði sem við hv. þingmaður þurftum - að minnsta kosti þurfti ég að fletta því upp þegar ég byrjaði að vinna með frumvarpið hvað tuk-tuk bílar væru. Þarna er um það að ræða að ekki er heimilt að vera með ökutæki hér á landi sem mundi uppfylla skilyrðið „ökutæki“ nema um það gildi einhverjar reglur. Ef ég skil spurninguna rétt, því að ég var að blaða í frumvarpinu á sama tíma, er hv. þingmaður að spyrja hvort ég telji að það megi vera algjörlega frjálst, ekki satt? Ég skil það þannig að kveða þurfi á um það í frumvarpinu, ég skil það þannig. En ég þyrfti þá kannski að kanna það endanlega nánar. Þetta er ekki alveg það sama og þegar við erum að tala um reiðhjól, af því að þetta er ökutæki.

Virðulegi forseti. Takk fyrir þetta. Ég spurði nú vegna þess að ég fæ ekki betur séð en að í því ákvæði til dæmis falli reiðhjól þar undir. Það er farartæki, umhverfisvænt farartæki sem 32. gr. er einmitt sérstaklega ætlað að taka til. Ég velti bara fyrir mér, af þetta er þá nýr samgöngumáti og þessir tuk-tuk vagnar eru líka nýr samgöngumáti, ég skil það þannig að þetta séu einhvers konar vélknúin tæki, opin, eins og maður hefur séð erlendis. Það hefði verið svo skemmtilegt ef menn hefðu einhvern veginn getað unnt nýjum samgöngumáta að koma fram á sjónarsviðið án þess að þurfa að setja um það lög eða einhverjar reglur sérstaklega, ef ekkert hefur kallað sérstaklega á það. Þá á ég við þau tæki auðvitað sem eru ekki hættuleg, þetta eru farartæki sem fara lúshægt,  Þess vegna velti ég fyrir mér hvort það hefði nú ekki verið skemmtilegra að una þessum fararmáta, gefa honum að minnsta kosti smá svigrúm í einhvern tíma til að fá að vera í friði án þess að löggjafinn og stjórnvöld fari að skipta sér af þeim samgöngumáta. Ég vænti þess að hv. nefnd, samgöngunefnd, sem væntanlega fær frumvarpið til umfjöllunar, skoði það sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. innanríkisráðherra Ólöfu Nordal kærlega fyrir að leggja fram þetta frumvarp. Það hefur verið nokkuð lengi í smíðum í ráðuneytinu og hefur nú loksins verið lagt fram. Ég ætla aðallega að ræða almenningssamgöngur í ræðu minni og fara aðeins yfir þá hluti sem að þeim snúa. Það var fyrir fáum árum síðan að Vegagerðin kom þessum málaflokki yfir til sveitarfélaganna með þeim góða árangri að almenningssamgöngur, sérstaklega á landsbyggðinni, margefldust og er hægt að benda á tölur í því sambandi þar sem farþegum á landsbyggðinni fjölgaði um tugi og hundruð prósenta. Á Suðurlandi hefur farþegum Strætó fjölgað úr um 80 þúsund á ári í 230 þúsund á þremur árum. Það sýnir hvað þetta er mikil lyftistöng fyrir hinar dreifðu byggðir. Ég vil í upphafi ræðu minnar minnast á að í okkar strjálbýla og erfiða landi, þar sem búa 330 þúsund manns, er ekkert grín að reka almenningssamgöngur þar sem við erum að reyna að þjónusta fólk um allt land, frá dreifðustu byggðum til stórborgarinnar Reykjavíkur, ef ég orða það svo. Vegagerðin fór ekki fram á sérstaka lágmarksþjónustu, hún lagði þetta í hendur sveitarfélaganna og með samstilltu átaki hafa sveitarfélögin byggt upp mjög öflugt almenningssamgöngukerfi sem byggir á því að Vegagerðin hefur lagt nokkurt fjármagn til leiða til höfuðborgarinnar og sveitarfélögin hafa síðan með því að hafa fjölfarnari leiðir staðið undir kostnaði við að fara inn í fámennið. Á því byggir kerfið í grófum dráttum. Það er mjög mikilvægt kerfinu að fjölförnustu leiðirnar standi undir kerfinu. Á Suðurlandi er leiðin Selfoss–Reykjavík náttúrlega langstærsti bitinn og heldur uppi samgöngum upp í sveitirnar og austur um allt land. Þannig er það á Suðurnesjum og þannig er það raunar hjá Strætó í Reykjavík. Það eru ekki allar leiðir Strætó bs. sem standa undir sér. Það eru aðeins Fell og Hlemmur og Hafnarfjörður–miðbær og slíkar burðarleiðir. Ef það á að fara að taka burðarleiðirnar út úr kerfinu spyr ég: Ætla menn að gera það í Reykjavík líka? Munum við þá að horfa upp á samkeppni hér þar sem allir rútukallar sem eiga rútur geta komið þeim á götuna og byrjað að keyra í samkeppni hver við annan? Ég held að það sé ekki það sem menn vilja. Ég veit að kerfið hér er heildstætt og gott samkvæmt þeim lögum sem fyrir liggja, en ég vil líka geta þess að kerfið er boðið út í mörgum pörtum og Strætó bs. býður út einstakar leiðir í kerfinu. Það eru því margir aðilar að keyra fyrir Strætó bs. í höfuðborginni og nágrannabyggðum. Fyrir hvern er svo strætó? Hann er fyrir unga fólkið, hann er fyrir skólabörnin, unglingana, eldri borgarana og þá sem eiga ekki bíl, þá sem ekki hafa ráð á að eiga bíl. Strætókerfið er fyrir þá. Og biðstöðvarnar og tímaáætlanir miðast við skólana, vinnustaðina, opinberar byggingar og stofnanir. Það er stoppað við skólana, það er stoppað við sjúkrahúsin, það er stoppað við apótekin í bæjunum. Þannig er kerfið rekið, til þess að fólkið geti nýtt sér það sem best. Þetta er þjónusta við þá sem þurfa á henni að halda og með góðu kerfi hefur fjölgunin verið algjör og mikil. Þannig hefur okkur, sem byggðum upp þetta kerfi, tekist að tengja fámennustu byggðirnar við stóru kjarnana. Það varð algjör breyting þegar sveitarfélögin tóku þennan málaflokk yfir. Með leyfi virðulegs forseta ætla ég að vitna í fyrsta lið 14. gr. frumvarpsins sem hér liggur fyrir: „Þjónusta í reglubundnum farþegaflutningum á viðkomandi svæði og leiðum eða leiðakerfum sé nauðsynleg vegna almennrar, efnahagslegrar þýðingar hennar og að hún verði ekki rekin á viðskiptagrundvelli þannig að lágmarksþjónusta sé tryggð. Tryggt skal að samkeppni fái að halda sér á þeim svæðum og leiðum þar sem hún er þegar fyrir hendi.“ Ég er aðeins búinn að fara yfir þetta. Með öðrum orðum á að taka þetta út úr kerfi sveitarfélaganna og afhenda fáum rútufyrirtækjum í landinu, örfáum, tveimur, kannski þremur, sem geta tekið þátt í þessu af einhverjum krafti. Það yrði algjör afturför fyrir sveitarfélögin. Það er í rauninni spurning hvort sveitarfélögin hafi þá nokkurn áhuga lengur á að vera með þennan málaflokk, sem er svo mikilvægur fólkinu í byggðunum. Ég held að í umræðu í umhverfis- og samgöngunefnd þurfi nefndin að taka þennan lið til skoðunar og það hvort við viljum hafa þetta svona í okkar fámenna landi. Þetta var einhvern tíma orðað þannig af góðum manni að verið væri að einkavæða hagnaðinn en ríkisvæða tapið. Mér fellur það ekki vel. Ég er í eðli mínu talsmaður samkeppni en ég held að í fámennu landi eigi hún ekki endilega alltaf við, það eigi ekki alltaf við þegar á að tryggja hagsmuni fólksins í góðum samgöngum. Mig langar að víkja að því að flugið er ekki inni í þessu. Mér finnst að innanlandsflugið eigi að vera hluti af almenningssamgöngum, jafn mikilvægt og það er landsbyggðinni. Við höfum verið að minnka þjónustuna á sjúkrahúsunum allt í kringum landið og fólkið þarf að sækja meiri þjónustu til höfuðborgarinnar, til Landspítalans og annarra stofnana sem veita sérhæfða þjónustu, og þá er mikilvægt að innanlandsflugið verði hluti af almenningssamgöngukerfinu. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt sem og að tryggja flugvöllinn í Reykjavík, þó að það sé alltaf barátta um að koma honum í burtu. Það er mjög einkennileg árátta. Það er kannski fyrst og fremst þetta sem ég hef viljað tala um varðandi 14. gr. Mig langar líka, og get ekki vikist undan því, að ræða um flugrútuna sem er sérstakt verkefni sem Vegagerðin fól sveitarfélögunum á Suðurnesjum að reka. Ástæðan fyrir því að það var gert var sú að Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum hafði staðið sig vel í rekstri strætókerfa og eðlilegt var að þeir tækju þetta yfir. Nú hefur komið fram að flugrútan flokkist ekki undir almenningssamgöngur. Við höfum ekki verið sammála því. Við höfum í þessu frumvarpi skilgreiningar á því hvað eru almenningssamgöngur og hvað er ferðamannastaður. Það hefur verið tekist á um það hvort Flugstöð Leifs Eiríkssonar á Keflavíkurflugvelli sé ferðamannastaður eða almenningssamgöngustaður. Við höfum hallast að því að þar tengdust almenningssamgöngur, vegna þess að skilgreiningin á ferðamannastað í frumvarpinu er: Staður sem er vinsæll viðkomustaður ferðamanna vegna náttúru, sögu og menningar þar sem þjónusta á staðnum tekur mið af þörfum ferðamanna. Þetta á ekki við um Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Þetta átti við um Bláa lónið og það var akkúrat þetta sveitarstjórnarfólk sem var treyst fyrir þessari ábyrgð. Það tók þá ákvörðun að vera ekki í samkeppni með ferðamenn þangað. Það var að sjálfsögðu gefið eftir og þangað fara hópferðabifreiðar mörgum sinnum á dag. Meðan sveitarfélögin ráku rútuna í flugstöðina stóð heldur ekki á því að hópferðabifreiðar sæktu farþega sína upp á Keflavíkurflugvöll og keyrðu þá síðan um landið. Ég verð að segja að ég vona að kæra Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum á hendur innanríkisráðuneytinu eða innanríkisráðherra skaði ekki þann ráðherra sem nú er við störf, vegna þess að hún kom hvergi nálægt því að taka flugrútuna af sveitarfélögunum á Suðurnesjum. Og varðandi þá áætlun sem flugrútan fylgdi var alveg ljóst að það var gefin út tímasett tímaáætlun fyrir hana. Það voru einar átta eða tíu ferðir á dag sem tímasettar voru frá Reykjavík á morgnana og frá Keflavík síðdegis. Það voru líka skilgreindar sérstakar biðstöðvar í Reykjavík, Kópavogi, Garðabæ, Hafnarfirði og suður frá, auk þess sem skilyrði Vegagerðarinnar var allan tímann að það yrði rúta við lendingar hverrar einustu flugvélar. Og þannig var það, það var sama hvort það var ein vél að lenda á miðnætti eða um miðja nótt, alltaf var rúta tiltæk. Það er líka mikilvægt að halda uppi þjónustunni þegar lítið er að gera, vegna þess að það eru nógir um það að mæta þegar flugstöðin er full af farþegum til að keyra þá í bæinn, en það hefur skort á það að t.d. þegar Londonvélin kemur á miðnætti með 50 farþega á veturna sé eins mikill áhugi á að mæta á flugvöllinn og keyra þá farþega í bæinn. Við skulum bara hafa þetta allt saman innan málsins meðan við erum að fara í gegnum það. Ég fagna því og vil hrósa ráðherranum fyrir það að gefa okkur kost á að taka þátt í þessari umræðu og fara yfir málin hérna. Áður en ég lýk ræðu minni vil ég tala um samkeppni á þessari leið. Hún átti að felast í því að leiðin væri boðin út og þar átti samkeppnin að verða. Ef það hefði orðið hagnaður á þessari leið átti að nýta hann til að greiða niður almenningssamgöngur á Suðurnesjum og jafnvel hafði verið talað um að sú niðurgreiðsla færi á önnur sveitarfélög í landinu, enda væri þetta hluti af öllu landinu þegar tenging við flugvöllinn er annars vegar. Annars staðar á Norðurlöndum er þetta víðast hvar þannig að þar eru sérstakar flugrútur reknar og boðnar út af sveitarfélögunum. Það hafa fallið dómar um þau mál hjá Evrópusambandinu og því hefur verið hnekkt að þetta þurfi að vera í sérstöku einkaumhverfi. Ég held að við þurfum að gæta þess að Strætó, hvort sem það er í Reykjanesbæ eða á Selfossi eða hvaðan hann kemur, sé ekki að tína upp ferðamenn og fara með þá um allt land. Þetta eru farþegar sem fara hringinn í kringum landið og vilja stoppa á dýrðarstöðum í kringum landið og hafa fararstjóra með sér í ferðum. Það eru auðvitað ekki neinar almenningssamgöngur og Strætó á ekkert að vera hirða upp slíka farþega, ekki frekar en að hópferðaleyfishafar eiga að hirða upp farþega sem eru að bíða eftir strætó, en á því hefur verið misbrestur. Svona slagur milli fyrirtækja sem eru að reyna að standa sig í rekstri er náttúrlega alveg óþolandi. Í lok dagsins segi ég: Það er margt ágætt í þessu frumvarpi en við þurfum að tryggja almenningssamgöngur í landinu, það er mikilvægast. Sveitarfélögin í landinu hafa sýnt á síðustu mánuðum og síðustu árum að þau hafa byggt upp glæsilegt kerfi sem uppfyllir kröfur íbúa í landinu. Það er mikilvægt fyrir okkur í þinginu að standa með sveitarfélögunum og standa með fólkinu í landinu um öflugar almenningssamgöngur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta sem ég ætla ekki að telja alla upp hér. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði að nýju heildarlög um ívilnanir sem stjórnvöldum og sveitarfélögum verði heimilt að veita vegna nýfjárfestinga á Íslandi. Markmiðið er að örva og efla nýfjárfestingu í atvinnurekstri. Frumvarpið byggist á lögum um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi, nr. 99/2010, sem féllu úr gildi í lok árs 2013. Ef sérstök lög eru í gildi um veitingu slíkra ívilnana verður ferlið skilvirkara og þarf þá ekki að setja sérlög um hvert fjárfestingarverkefni ásamt því að leita eftir samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA í hvert sinn. Helstu atriði frumvarpsins eru þau að í 5. gr. eru sett skilyrði fyrir ívilnunum. Til dæmis ber að stofna sérstakt félag um verkefnið hér á landi auk þess sem að minnsta kosti 75% af fjárfestingarkostnaði skal fjármagna án ríkisaðstoðar og þar af minnst 20% af eigin fé umsækjanda. Jafnframt er skilyrði um árlega veltu upp á að minnsta kosti 300 millj. kr. eða að nýfjárfestingin skapi að lágmarki 20 ársverk hjá umsækjanda við reksturinn fyrstu tvö árin. Einnig má sem dæmi nefna að umsækjanda ber að sýna fram á að fjárfestingin verði ekki arðbær án ívilnana. Heimildir stjórnvalda til að veita ívilnun byggjast á 61.–64. gr. EES-samningsins en slíkar heimildir eru, hvað varðar aðstoðarhlutföll og byggðakort, útfærðar frekar af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að ívilnanir geti numið allt að 15% af skilgreindum fjárfestingarkostnaði. Fyrir meðalstór fyrirtæki er hámark ívilnunar 25% af fjárfestingarkostnaði en fyrir lítil fyrirtæki er hámarkið 35%. Í 3. gr. frumvarpsins er skilgreint hvað teljist vera lítil, meðalstór og stór fyrirtæki. Í 8. gr. er getið um helstu frávik frá lagaákvæðum um skatta og gjöld. Viðkomandi lögaðili mun njóta 15% tekjuskattshlutfalls í stað 20%, lægri fasteignaskatts og lægra tryggingagjalds auk undanþágu frá tollum og vörugjöldum vegna innflutnings og kaupa á tilteknum aðföngum. Samkvæmt 11. gr. verður skipuð sérstök nefnd sem fer yfir og leggur mat á umsóknir og kallar eftir gögnum. Við umfjöllun um málið í nefndinni var gerð athugasemd þess efnis að ekki væri að finna í frumvarpinu ákvæði um almennar undanþágur líkt og voru í IV. kafla laga nr. 99/2010. Fram kom hjá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti að fyrirhugað væri að lögfesta hér á landi reglur um frekari fjárfestingaraðstoð við nýfjárfestingarverkefni á grundvelli reglugerðar ESB um almennar hópundanþágur, sem hafa verið kallaðar GBER-reglur, sem tóku gildi 1. júlí 2014. Þar er kveðið á um ívilnanir sem er unnt að hrinda í framkvæmd án þess að skylt verði að leita samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA og án tillits til staðsetningar. Í reglugerðinni eru tilgreindir flokkar aðstoðar, hámarksaðstoðarhlutföll og kveðið á um gagnsæi í veitingu aðstoðar. Sem dæmi um flokka má nefna byggðaaðstoð, rannsóknar- og þróunaraðstoð, aðstoð vegna orku- og umhverfisverndar, aðstoð vegna lagningar háhraðanets, menningar og varðveislu menningararfleifðar, orkugrunnvirkja, hljóð- og myndmiðlaverka og aðstoð til að bæta tjón vegna tiltekinna náttúruhamfara. Samkvæmt a-lið 2. mgr. 7. gr. frumvarpsins er kveðið á um að fjárhæð ívilnunar skuli ekki vera umfram það sem nauðsynlegt geti talist til að verkefnið verði nægjanlega ábatasamt. Fram kom athugasemd um að ekki væri að fullu ljóst hvort verkefni væri nægjanlega ábatasamt. Ljóst er að erfitt getur verið að meta það en fram kom hjá ráðuneytinu að fylgja bæri leiðbeinandi reglum Eftirlitsstofnunar EFTA þar sem skýrt er kveðið á um að forsenda ríkisaðstoðar sé að þeir sem standa að fjárfestingunni geti sýnt fram á hvatningaráhrif ívilnunar. Meðal annars er horft til sambærilegra fjárfestingarverkefna og atriða eins og kröfu lánastofnunar um skuldaþekju, kostnað við fjármögnun verkefnisins og arðsemi eigin fjár. Byggðaaðstoð verður að vera í samræmi við EES-samninginn og er lagt upp með að ívilnun breyti hegðun fjárfesta og hafi hvetjandi áhrif til frekari fjárfestinga á viðkomandi svæði. Ef fjárfesting yrði að veruleika án ívilnunar væri talið að um væri að ræða ríkisaðstoð sem ekki væri samrýmanleg EES-samningnum. Við umfjöllun um málið var rætt um hvernig haldið yrði utan um ívilnanir og hvernig yrði fylgst með því hverju ívilnun skilar. Í 16. gr. frumvarpsins er fjallað um eftirlit með ívilnunum en þar er mælt fyrir um að sá sem nýtur ívilnunar sendi ráðuneytinu árlega skýrslu um framvindu fjárfestingarverkefnisins, hlut ívilnunar í framgangi þess og fleira. Einnig skulu sveitarfélög senda ráðuneytinu skýrslu á hverju ári um heildarfjárhæð veittrar ríkisaðstoðar fyrir hvert verkefni. Jafnframt er kveðið á um að ráðuneytið og sveitarfélög hafi gagnkvæma upplýsingaskyldu hvað það varðar að upplýsa um atvik sem geta haft áhrif á gildi samninga sem hafa verið gerðir. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir því að skyldur stjórnvalda og heimildir vegna eftirlits með notkun ívilnana aukist töluvert frá því sem var samkvæmt lögum nr. 99/2010. Enn fremur er í f-lið 14. gr. kveðið á um að í fjárfestingarsamningi milli umsækjanda og ráðherra skuli kveðið á um eftirlit og endurgreiðslu ívilnunar ef skilyrði samnings eru ekki uppfyllt. Fram kom við umfjöllun um málið að atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti haldi utan um fjárhæðir ívilnana með þeim hætti að reikna út þá ríkisaðstoð sem stjórnvöld hyggjast veita fjárfestingarverkefni. Þá verði reiknuð út áætluð ívilnun fyrir hvert ár sundurliðað eftir tegund ívilnunar. Stjórnvöldum ber að fylgjast með því hvernig ívilnanir eru nýttar af félaginu með því að kalla eftir upplýsingum frá því um skatt- og gjaldgreiðslur á ársgrundvelli. Einnig kom fram að stjórnvöld stöðvi frekari ívilnanir til verkefnis ef félag hefur nýtt ríkisaðstoð að fullu innan þess tíma sem getið er í fjárfestingarsamningi. Ef veitt hefur verið ívilnun umfram það sem kemur fram í viðkomandi samningi þá krefja stjórnvöld félagið um endurgreiðslu á mismuninum, samanber 17. gr. frumvarpsins um afturköllun og/eða endurgreiðslu ívilnunar. Nefndinni bárust athugasemdir vegna laga um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, nr. 19/1966, þess efnis að ástæða væri til að afnema ákvæði um hámark leigutíma lands og eigna. Nefndin telur eðlilegra að slík ákvæði séu í þeirri löggjöf sem er til endurskoðunar í innanríkisráðuneytinu. Nefndin bendir á að ekki eru með frumvarpinu lagðar til breytingar frá brottföllnum lögum um ívilnanir, nr. 99/2010, hvað varðar undanþágur frá sköttum og gjöldum. Hin skattalegu frávik eru skýrt afmörkuð og skilyrði ívilnunar eru skýr. Til þessa hefur hámark leyfilegrar byggðaaðstoðar, samanber 7. gr., verið metið í ráðuneytinu en vegna EES-samningsins þarf slíkt mat að fara fram þegar ríkisstyrkir eru veittir í formi byggðaaðstoðar. Ráðuneytið hefur leitað til Eftirlitsstofnunar EFTA við framkvæmd matsins og er í frumvarpinu gert ráð fyrir að ráðherra setji í reglugerð nánari reglur um mat á hámarki leyfilegrar byggðaaðstoðar. Fram kom athugasemd við meðferð málsins þess efnis að fyrningarreglur væru rýmri í frumvarpinu en þær sem skattalög almennt mæla fyrir um. Ákvæðið svarar til ákvæðis í eldri lögum, nr. 99/2010, og er slíkt ákvæði í eldri fjárfestingarsamningum. Bent var á af hálfu ráðuneytisins að ekki hefði borið á því að þetta ákvæði eldri laga hefði valdið vanda í framkvæmd. Hvað varðar afslátt af tryggingagjaldi kom fram við umfjöllun um málið að slík ívilnun sé mikilvæg enda komi hún til framkvæmda við upphaf rekstrar. Launakostnaður er oft hátt hlutfall af heildarrekstrarkostnaði ekki síst hjá minni og meðalstórum fyrirtækjum. Að mati ráðuneytisins hefur sambærilegt ákvæði eldri laga ekki valdið vanda í framkvæmd. Við umfjöllun um málið kom fram það sjónarmið að telja mætti 20% eigið fé of lágt og því væri lítið borð fyrir báru til að mæta óvæntum áföllum. Nefndin bendir á að 20% hlutfallið er hið sama og gilti samkvæmt eldri lögum og er auk þess í samræmi við reglur Evrópusambandsins um veitingu byggðaaðstoðar. Ef hlutfallið væri hærra er hætt við skekktri samkeppnisstöðu landsins. Í c-lið 5. gr. er það sett sem eitt af skilyrðum fyrir veitingu ívilnunar að fyrirhugað fjárfestingarverkefni sé ekki hafið áður en samningur um ívilnun er undirritaður. Fram kom athugasemd þess efnis að óljóst gæti verið hvenær fjárfestingarverkefni sé hafið. Upplýst var fyrir nefndinni af hálfu atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis að ráðuneytið muni setja reglugerð á grundvelli laganna þar sem m.a. þetta atriði yrði skýrt nánar. Um þetta er mælt fyrir í leiðbeinandi reglum Eftirlitsstofnunar EFTA sem ráðuneytið styðst við og er upphaf verkefnis miðað við það þegar framkvæmdir við mannvirkjagerð hefjast eða fyrirvaralausar skuldbindingar um pöntun á búnaði eru gerðar eða teknar eru aðrar óafturkræfar ákvarðanir um fjárfestingu. Í þessu sambandi telst það almennt ekki upphaf fjárfestingarverkefnis að keypt hafi verið lóð eða að annars konar undirbúningsvinna hafi farið fram vegna verkefnisins svo sem að sækja um leyfi eða framkvæma áreiðanleikakönnun. Í k-lið 5. gr. er umhverfismat tilgreint sem eitt skilyrða ívilnunar og er þar vísað til laga um umhverfismat áætlana, nr. 105/2006. Bent var á við umfjöllun um málið að skilyrðið gæti orðið flöskuháls og leitt til óþarfa tafa. Nefndin bendir á að í ákvæðinu er fyrir mistök vísað til laga nr. 105/2006. Nefndin leggur til leiðrétta lagatilvísun þannig að vísað verði til laga um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Jafnframt leggur nefndin til þá breytingu að umsækjandi geri grein fyrir því hvort framkvæma þurfi mat á umhverfisáhrifum, þ.e. að upplýsingar um það liggi fyrir. Hins vegar þurfi mat á umhverfisáhrifum ekki að hafa farið fram. Í 3. mgr. 8. gr. frumvarpsins kemur fram að frávik frá almennum reglum um skatta og gjöld gildi í tíu ár frá því að félag sem nýtur ívilnunar hefur greiðslu gjalds eða skatts en þó aldrei lengur en í þrettán ár frá undirritun samnings. Bent var á að í eldri lögum, nr. 99/2010, hefði upphafstímamarkið verið miðað við það þegar skatt- eða gjaldskylda myndaðist. Nefndin leggur til breytingu í þessu veru, þ.e. að upphafstímamark miðist við það þegar greiðsluskylda vegna skatta og gjalda myndast eða hefði myndast. Þá leggur nefndin til þá breytingu á 9. gr. að við bætist málsliður sem veiti heimild til þess að byggðaaðstoð geti verið í formi sérstakrar lækkunar gatnagerðargjalds samkvæmt ákvörðun sveitarstjórnar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. K-liður 5. gr. orðist svo: að fyrir liggi upplýsingar um hvort fjárfestingarverkefnið sé háð umhverfismati samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. 2. Í stað orðanna „félag sem nýtur ívilnunar hefur greiðslu“ í 3. mgr. 8. gr. komi: greiðsluskylda myndast eða hefði myndast vegna. 3. Við 1. mgr. 9. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Einnig getur byggðaaðstoð verið í formi sérstakrar lækkunar gatnagerðargjalds samkvæmt ákvörðun sveitarstjórnar. Björt Ólafsdóttir skrifar undir nefndarálit þetta með fyrirvara þar sem nánast ekkert er vikið að svokölluðum almennum ívilnunum í frumvarpinu og telur hún afar brýnt að hraðað verði undirbúningi að innleiðingu slíkra reglna hér á landi. Þetta er nauðsynlegt fyrir nýsköpunar- og sprotafyrirtæki sem falla ekki undir ívilnanir samkvæmt þessu frumvarpi. Sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta með fyrirvara með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna um fastanefndir Alþingis. Ásmundur Friðriksson og Páll Jóhann Pálsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita Jón Gunnarsson, formaður, Björt Ólafsdóttir, með fyrirvara, Lilja Rafney Magnúsdóttir, framsögumaður, með fyrirvara, Kristján L. Möller, Þorsteinn Sæmundsson, Sigurður Örn Ágústsson og Þórunn Egilsdóttir. Ég vil að lokum undirstrika fyrirvara minn í þessu máli, en hann er í raun og veru á sömu nótum og hv. þm. Björt Ólafsdóttir tiltók í sínum fyrirvara. Ég tel afar brýnt að reglur um almennar ívilnanir komi fram sem fyrst og það liggi fyrir svo að hægt sé að innleiða þær reglur hér á landi fyrir nýsköpunar- og sprotafyrirtæki sem falla ekki undir ívilnanir í þessu frumvarpi. Svo hef ég ákveðna fyrirvara við breytingartillögu sem nefndin leggur til varðandi 1. og 2. lið málsins, þ.e. að umhverfismat þurfi ekki að liggja fyrir í upphafi, ég vil skoða nánar hvað það þýði í raun, og hvað það þýðir að miðað sé við hvenær greiðsluskylda myndast eða hefði myndast, sem er breyting frá því sem var í frumvarpinu sem var samþykkt árið 2010 um ívilnanir. Annars hef ég lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma hér upp og gera stuttlega grein fyrir fyrirvara mínum við þetta frumvarp til laga um ívilnanir til nýfjárfestinga. Hann lýtur, eins og flutningsmaður las hér upp rétt áðan, að því sérstaklega að hér er verið að fella út svokallaðar almennar ívilnanir er fundust í þeim lögum sem samþykkt voru frá Alþingi, árið 2010. Almennar ívilnanir eiga í stuttu máli sagt frekar við sprota- og nýsköpunarfyrirtæki en hér er aðallega átt við og reyndar einungis átt við stærri fyrirtæki eða stóriðju. Ég tel brýnt að við setjum ramma um ívilnanir til stóriðju. Ég hef ekkert verið neitt sérstaklega hrifin af stóriðju, ég viðurkenni það alveg, en verksmiðja er ekki sama og verksmiðja og við eigum að horfa á það í víðu samhengi. Meginatriðið er þetta: Mér finnst við byrja á vitlausum enda. Ég tel það vera miklu mikilvægara að festa í lög þennan almenna hluta ívilnananna til þess að mega betur hlúa að mörgum sprotum og nýsköpunarfyrirtækjum. Það er mín trú að þau yrðu betur til þess fallin að styrkja atvinnurekstur á sjálfbærari máta en við þekkjum með stóriðjur. Þetta er meginmergur málsins í mínum fyrirvara. Það kom fram fyrir nefndinni að fyrir liggur í ráðuneytinu að setja þessar svokölluðu almennu ívilnanir í ákveðið form og gera það þannig að ESA hugnaðist, ef maður getur sagt sem svo, að þær falli undir þann ramma og við á núna með þessu frumvarpi og það er gott og blessað. En við þurfum oft að bíða heillengi eftir góðum hlutum hér í þinginu og ég óttast það að við bíðum of lengi og mér hefði fundist réttara að byrja á hinum endanum, það liggur meira á því. Svo skulum við auðvitað ræða verkefnin hvert um sig sem falla undir þennan ívilnunarsamning. Þau geta verið margs konar og mismunandi og það er allt annar handleggur og verður að skoða sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég kynni hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, með síðari breytingum, jöfnunargjald. Samkvæmt núgildandi lögum er gert ráð fyrir því að kostnaður almennra notenda vegna dreifingar raforku á þeim svæðum þar sem Orkustofnun hefur heimilað sérstakar dreifbýlisgjaldskrár sé greiddur niður eftir því sem ákveðið er í fjárlögum hverju sinni. Skilyrði fyrir niðurgreiðslu er að meðaldreifingarkostnaður notenda á orkueiningu sé umfram viðmiðunarmörk sem taki mið af hæstu gjaldskrá dreifiveitu í þéttbýli. Er því gert ráð fyrir að þeirri fjárhæð, sem ákveðin er í fjárlögum til þessarar jöfnunar, sé síðan skipt hlutfallslega eftir orkunotkun á dreifbýlisgjaldskrársvæðum miðað við kostnað dreifiveitu umfram viðmiðunarmörk í reglugerð sem ráðherra setur. Frá árinu 2005 hefur árlega verið veitt framlag í fjárlögum í þessu skyni á fjárlagalið 04-585, Jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, og er í fjárlögum fyrir árið 2014 gert ráð fyrir 544 millj. kr. til þessarar jöfnunar. Í landinu eru nú reknar sex dreifiveitur fyrir rafmagn og tvær af þeim dreifa verulegum hluta raforkunnar á svokallaðri dreifbýlisgjaldskrá. Árið 2005 nægðu 230 millj. kr. til fullrar jöfnunar en frá þeim tíma hafa gjaldskrár dreifiveitna hækkað umtalsvert, m.a. vegna almennra vísitöluhækkana, og er nú gert ráð fyrir að kostnaður við fulla jöfnun sé um 1 milljarður kr. samkvæmt áætlunum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins. Í frumvarpi þessu, sem nú er endurflutt frá síðasta þingi, er gert ráð fyrir að lagt verði sérstakt jöfnunargjald á þá raforku sem fer um dreifikerfi dreifiveitna með það að markmiði að standa undir fullri jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku til almennra notenda, þ.e. heimila og fyrirtækja sem fá raforku sína beint frá dreifiveitum. Þar sem álver og önnur stóriðja fá sína orku beint frá flutningskerfi Landsnets, en ekki í gegnum dreifiveiturnar, munu þau ekki greiða þetta sérstaka jöfnunargjald. Heildarorkuöflun inn á dreifikerfi dreifiveitna er um 3.380 GWst en þar af eru um 510 GWst skerðanleg orka. Þar sem sú orka er ótryggari er hún verðlögð með ódýrari hætti en forgangsorkan. Fyrirhugað er að gjaldið verði lagt á í tveimur áföngum á næstu tveimur árum og að það verði á endanum 0,30 kr./kWst á forgangsorku, sem gefi tekjur í kringum 862 millj. kr. (2.874 GWst á 0,30), og 0,10 kr./kWst jöfnunargjald á ótrygga orku sem gefi tekjur upp á um 51 millj. kr. Samtals er því reiknað með að tekjur af gjaldinu nemi um 913 millj. kr. á árinu 2016. Fyrsta skrefið í álagningu gjaldsins verði stigið á næsta ári og er áætlað að það skili 2/3 þessara tekna eða um 608 millj. kr. Þessar nýju tekjur kæmu þá til viðbótar við fyrrgreinda 240 millj. kr. fjárheimild sem fyrir var í lögum ársins 2013 til jöfnunarinnar. Gangi þessi áform um upptöku jöfnunargjalds eftir gerir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið ráð fyrir að meðaltalshækkun raforkureiknings hins almenna notanda í þéttbýli verði um 2,4% eða um 1.800 til 1.920 kr. á ári, miðað við 0,3 kr./kWst., og að raforkukostnaður í dreifbýli muni hins vegar lækka á móti um 8,3% eða um 8.760 til 10.680 kr. á ári. Er þá miðað við að meðalnotkun heimila á almennri raforku sé í kringum 5.000 kWst á ári. Gert er ráð fyrir að Orkustofnun annist innheimtu jöfnunargjalds fyrir ríkissjóð og skal gjalddagi þess vera 1. desember ár hvert. Ég ætla þá að lesa nefndarálitið með tillögunni um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, með síðari breytingum frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Helgu Barðadóttur og Ingva Má Pálsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Benedikt Guðmundsson og Sigurð Inga Friðleifsson frá Orkustofnun, Gunnlaug Júlíusson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Val Hafþórsson frá Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum, Halldór Árnason frá Samtökum atvinnulífsins og Bjarna Má Gylfason frá Samtökum iðnaðarins. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Byggðastofnun, HS Veitum hf., Orkubúi Vestfjarða ohf., Orkuveitu Reykjavíkur, Rarik ohf., Samorku, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins og Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 143. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Samkvæmt lögum um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku skal greiða niður kostnað við dreifingu raforku í dreifbýli ef hann fer umfram tiltekin viðmiðunarmörk. Frá árinu 2005 hefur árlega verið veitt fé í fjárlögum til að jafna kostnaðinn og hefur fjárheimildin verið óbreytt á þessum tíma eða um 240 millj. kr. Hins vegar er kostnaður við fulla jöfnun í samræmi við lögin áætlaður um 1 milljarður kr. Í frumvarpinu er lagt til að lagt verði sérstakt jöfnunargjald á þá raforku sem dreifiveitur taka á móti frá flutningskerfi Landsnets eða beint frá virkjunum að frádreginni þeirri raforku sem fer frá dreifikerfi inn á flutningskerfið. Markmið frumvarpsins er að tryggja betur þá jöfnun á dreifikostnaði raforku sem lögin kveða á um. Gert er ráð fyrir að gjaldið verði lagt á í tveimur áföngum og verði 0,30 kr. á hverja kílóvattstund af forgangsorku og 0,10 kr. á ótrygga orku (skerðanlega orku). Því verði tekjurnar af gjaldinu samtals 913 millj. kr. á árinu 2016. Gjaldið verður lægra á árinu 2015 eða 0,20 kr. á hverja kílóvattstund af forgangsorku en 0,066 kr. af ótryggri orku. Gert er ráð fyrir að tekjurnar á árinu 2015 verði um 608 millj. kr. sem komi til viðbótar við 240 millj. kr. framlag fjárlagaliðarins en gert er ráð fyrir að þegar gjaldtakan verði að fullu komin fram á árinu 2016 muni það framlag falla niður. Meiri hlutinn bendir á að gert er ráð fyrir auknu framlagi til niðurgreiðslu á húshitun í fjárlögum fyrir árið 2015. Er þar um 57 millj. kr. að ræða. Þá vísar meiri hlutinn til þess sem fram hefur komið hjá ríkisstjórninni að lögð verði fram tillaga til þingsályktunar til að ná fram afstöðu þingsins til lengri tíma stefnumótunar um að niðurgreiða að fullu kostnað við flutning og dreifingu raforku til húshitunar frá og með árinu 2016. Til að ná því markmiði er áætlað að auka þurfi niðurgreiðslur vegna húshitunar um 240 millj. kr. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Orðin „og koma til framkvæmda frá og með 1. janúar 2015“ í 4. gr. falli brott. Alþingi, 10. desember 2014. Jón Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Haraldur Benediktsson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem hann hélt hér og fyrir að kynna niðurstöðu meiri hluta atvinnuveganefndar. Nú er það svo að á fundi ríkisstjórnarinnar sem haldinn var á Ísafirði 5. apríl 2011 var samþykkt að unnið yrði að því með Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum að leita leiða til að lækka og jafna húshitunarkostnað og í kjölfarið skipaði iðnaðarráðherra starfshóp með fulltrúum iðnaðarráðherra, fjármálaráðherra og fjórum fulltrúum Samtaka sveitarfélaga á köldum svæðum og einnig áttu sæti í starfshópnum fulltrúar Rariks og Orkubús Vestfjarða. Starfshópurinn skilaði síðan skýrslu sinni til iðnaðarráðherra í desember 2011. Hæstv. núverandi forseti Alþingis lagði fram frumvarp sem var í takti við niðurstöður þessa starfshóps, bæði á 141. þingi og 142. þingi. Nú leggur hæstv. iðnaðarráðherra fram þetta frumvarp og meiri hluti hv. atvinnuveganefndar vill ekki fara þá leið sem sátt virtist vera um, þá leið sem starfshópurinn lagði til. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað það er í tillögum starfshópsins sem meiri hluta atvinnuveganefndar leist ekki á og hvers vegna ekki er farin sú leið sem lögð var til í skýrslu starfshópsins.

Ég þakka hæstv. fyrirspyrjanda spurninguna. Ég get ekki alveg fullkomlega upplýst hana um það, en auðvitað eru nokkrar leiðir að þessu marki. Ég hef svo sem alveg getað ímyndað mér að til dæmis hefði verið hægt að fara í niðurgreiðslu á kostnaði vegna heits vatns á heitum svæðum. Mér hefði fundist það vera ágætisleið, var reyndar sjálfur fylgjandi því, mér hefðu fundist ýmsar aðrar leiðir koma til greina. Þetta var niðurstaðan af því sem við gerðum í nefndinni og þetta er í raun svarið sem ég get gefið henni við þessari spurningu núna af því ég er ekki með skýrsluna hjá mér.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að í hv. atvinnuveganefnd hafi skýrsla starfshópsins verið rædd og niðurstöður hennar. Það er heilmikill munur þarna á frumvarpinu sem meiri hluti hv. atvinnuveganefndar mælir með að verði samþykkt og þeim niðurstöðum sem starfshópurinn komst að á sínum tíma. Meðal annars verða, með þessum tillögum sem hv. þingmaður mælir með að verði samþykktar, álögur meiri á heimili í þéttbýli en gert var ráð fyrir í tillögum starfshópsins. Munurinn er kannski helstur sá að þetta fer í gegnum dreifikerfi samkvæmt þessum tillögum, en samkvæmt tillögum starfshópsins hefðu álögur verið settar á hverja keypta kílóvattstund. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þessi leið sem farin er muni til dæmis ekki koma harkalega niður á garðyrkjubændum sem starfa í dreifbýli. Í leiðinni er stóriðjunni algerlega sleppt, en ekki var gert ráð fyrir því í tillögum starfshópsins. Ég vil biðja hv. þingmann að nota þann tíma, þó að stuttur sé, til að færa rök fyrir því að það sé betri leið að leggja hærri álögur á heimili í þéttbýli og á íslenska garðyrkjubændur í þéttbýli en að láta alla sem kaupa raforku greiða ákveðið gjald og þar með stóriðjuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það var tekist á um þetta í nefndinni og hárrétt sem þingmaðurinn minntist á að það hefði verið hægt að fara þá leið að stóriðjan hefði verið þátttakandi í niðurgreiðslu á þessu rafmagni. Það er alveg hárrétt eins og fram kemur hér. Það var ekki vilji til þess í nefndinni enda hefði samkvæmt því sem ég best veit þurft töluverða breytingu á lögum og samskiptum við stóriðjuna til að það næði fram að ganga. Ég er ekki alveg nógu klár á þeim samningum. Slíkir samningar voru eitthvað tímabundnir. En ég tek undir það að það bitnar auðvitað á fáum þegar þessi leið er valin, það er alveg ljóst. Þess vegna var ég tiltölulega spenntur fyrir því að fara inn í heita vatnið. En þingmenn höfuðborgarsvæðisins voru ekki tilbúnir til þess og þannig er hreppapólitíkin á Íslandi í dag að menn vildu ekki fara þá leið. Þá hefði gjaldið náttúrlega verið afar lágt á hvern og einn, það er alveg ljóst. Þetta er því sú niðurstaða sem við í meiri hlutanum komumst að og liggur hér fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti mínu um þetta frumvarp. Ég var ekki sammála þeirri leið sem meiri hluti atvinnuveganefndar vildi fara í málinu, um þó hið góða mál að jafna kostnaði við dreifingu raforku, en það er ekki sama hvernig það er gert. Ég er sammála markmiði gildandi laga um að stuðla að jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku til almennra notenda, enda er um að ræða sameiginlega auðlind þjóðarinnar. Ég er þó ósammála þeirri leið sem felst í frumvarpinu, þ.e. að lagt verði sérstakt gjald á dreifiveitur. Samkvæmt frumvarpinu verður tekinn upp sérstakur skattur á íbúa og ekki síst fyrirtæki í þéttbýli til að fjármagna niðurgreiðslu í dreifbýli. Verði frumvarpið að lögum mun það leiða til aukinna útgjalda heimila, fyrirtækja og sveitarfélaga í þéttbýli. Fram kemur í frumvarpinu að frá árinu 2005 hafi árlega verið varið 240 millj. kr. af fjárlögum til að jafna kostnað við dreifingu raforku. Fram kemur einnig að kostnaður við fulla jöfnun í samræmi við lögin er nú áætlaður um 1 milljarður kr. Að mati 1. minni hluta, eða mínu mati, er verkefnið sameiginlegt öllum í samfélaginu og eðlilegra væri að tryggja nægt framlag í fjárlögum fremur en að leggja aukin gjöld á suma. Það eru sumir sem borga, það er þéttbýlið sem borgar en ekki jafnt á allt landið. Fram kom fyrir nefndinni að sá skattur sem frumvarpið felur í sér muni hækka raforkureikning heimila og ekki síst fyrirtækja í þéttbýli. Einföld fyrirtæki eins og bakarí, þvottahús eða bara hver önnur fyrirtæki sem nota mikla raforku munu sjá aukinn kostnað á rafmagnsreikningum sínum. Sú hækkun hefur áhrif á vísitölu neysluverðs. Ýmsir sem tjáðu sig um málið fyrir nefndinni töldu það vekja furðu að ekki væri vikið að áhrifum skattlagningarinnar á atvinnurekstur í frumvarpinu en ljóst mætti vera að raforkukostnaður vægi þungt í rekstri margra fyrirtækja. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að jöfnunargjald á raforkudreifingu muni hafa lítils háttar áhrif á vísitölu neysluverðs. Ég og umsagnaraðilar voru margir mjög ósammála þeirri staðhæfingu og var meðal annars bent á að fyrirtæki í þéttbýli sem nota mikla raforku þyrftu að sætta sig við milljóna króna hækkun á raforkukostnaði á ári með tilkomu jöfnunargjaldsins og mundi slík hækkun skila sér út í almennt verðlag. 1. minni hluti telur heppilegra að ríkissjóður fjármagni slíka félagslega aðgerð með skattfé í stað þess að orkufyrirtæki sinni innheimtu gjalds til að jafna kostnað við dreifingu raforku. Að lokum vil ég segja það, virðulegi forseti, að ég tek undir þau sjónarmið sem komið hafa fram bæði hjá hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur og 2. minni hluta nefndarinnar, þó að ég hafi valið að fara aðra leið, en það er að búið er algjörlega að taka út stóriðjuna. Það er verið að leggja gjöld á almennan markað og atvinnulífið, allt atvinnulíf nema stóriðjuna. Maður hlýtur að spyrja sig af hverju það er gert. Því var borið við að ekki væri hægt að breyta einhverjum samningum. En maður sér nú ýmislegt vera gert í þessum sal og ég tel að það hafi ekki verið fullreynt, raunar ekki reynt á það að neinu leyti, því að nefndin fjallaði ekkert um þessi mál, því miður. Megininntak málflutnings míns er þetta: Mér finnst ekki sanngjarnt að auka álögur á þéttbýli í þeim góða tilgangi þó að jafna út þennan kostnað, en það verða þá bara allir að bera hann saman ef fara á þessa leið. Og því tel ég að réttast væri að gera það fyrir skattfé almennings.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, með síðari breytingum (jöfnunargjald), frá atvinnuveganefnd. Annar minni hluti telur brýnt að stuðlað sé að jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku til notenda í dreifbýli en er ekki sammála þeirri fjármögnunarleið sem mælt er fyrir um í frumvarpinu þar sem lagt er til að innheimt verði sérstakt gjald eða 0,30 kr. á hverja kílóvattstund og 0,10 kr. á hverja skerðanlega kílóvattstund af dreifiveitum. 2. minni hluti telur gagnrýnisvert hverjir eiga að standa undir kostnaðinum við að jafna kostnað við raforkudreifingu samkvæmt frumvarpinu og leggur því til aðra leið til fjármögnunar á verkefninu. Annar minni hluti telur enn brýnna að niðurgreiðslur til húshitunarkostnaðar verði auknar, samanber lög um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, nr. 78/2002. Við umfjöllun um málið í nefndinni komu fram hugmyndir um að sett yrði í forgang að auka niðurgreiðslur vegna húshitunar. Sú tillaga hlaut á endanum ekki meðbyr en 2. minni hluti telur mikilvægt eins og fram hefur komið að áður en byrjað verður að auka jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku verði stuðningur við niðurgreiðslur til húshitunar aukinn. Annar minni hluti bendir á að fyrir liggur skýrsla starfshóps um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar frá árinu 2011 sem var unnin fyrir iðnaðarráðuneytið og hefur verið vakin athygli á hér. Sá starfshópur lagði til að jöfnunargjald yrði lagt á hverja framleidda kílóvattstund sem næmi nauðsynlegum kostnaði til að niðurgreiða á hverjum tíma að fullu flutning og dreifingu raforku til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Tillögur hópsins voru þrenns konar. Lagt var til að gerð yrði grundvallarbreyting á niðurgreiðslukerfinu þannig að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis yrðu niðurgreidd að fullu. Kerfið yrði þá sjálfvirkt þar sem breytingum á verði raforkudreifingar yrði mætt með sjálfvirkum hætti án þess að sérstök ákvörðun þyrfti að liggja að baki. Einnig var lögð til breytt fjármögnun niðurgreiðslna. Í tillögum hópsins fólst, eins og áður er getið, jöfnunargjald sem yrði lagt á hverja framleidda kílóvattstund og næmi þeim kostnaði sem nauðsynlegur væri á hverjum tíma til að niðurgreiða að fullu flutning og dreifingu raforku til upphitunar á íbúðarhúsnæði. Þá voru lagðar til nokkrar aðferðir sem vörðuðu frekari uppbyggingu jarðvarmaveitna og bætta orkunýtni, til að mynda jöfnunargjald sem yrði lagt á hitaveitur, svipað og á raforkuframleiðslu, sem gæti ávallt tryggt viðgang og vöxt jarðvarmaveitna. Jafnframt var gerð tillaga um að lengja stofnstyrkjaframlag í allt að 12 ár ef þörf kræfi. Í skýrslunni kom fram að um 10% landsmanna hefðu ekki aðgang að jarðvarmaveitu og að hitun með rafmagni eða í sumum tilvikum olíu væri margfalt dýrari en hjá þeim sem hefðu jarðvarmaveitu. Þá kom fram að á tímabilinu 2005–2010 hefði bilið aukist jafnt og þétt milli rafhitunar og jarðvarma þrátt fyrir að ekki hefðu verið teknar ákvarðanir um að draga úr jöfnun kostnaðar milli svæða. Ástæðan var sögð vera sú að verðmunur á jarðvarma og rafhitun hefði aukist án þess að fjárhæð niðurgreiðslna hefði fylgt þeirri þróun. Starfshópurinn taldi að ástæðuna mætti einkum rekja til fyrirkomulags niðurgreiðslukerfisins sjálfs þar sem stöðugt þyrfti að endurskoða fjárhæðina í flóknu umhverfi frekar en að pólitískur vilji hefði verið fyrir meiri ójöfnuði. Einnig kom fram það mat starfshópsins að núverandi kerfi mætti telja flókið, ógagnsætt gagnvart neytendum og háð stöðugum uppfærslum sem byggja þyrfti á erfiðu mati á umfangi niðurgreiðslufjárhæða hvert sinn. Annar minni hluti bendir á að samkvæmt 5. gr. laga um umhverfis- og auðlindaskatta er lagður skattur á raforku og heitt vatn sem nemur tæpum 13 aurum á hverja kílóvattstund af seldri raforku og 2% af smásöluverði á heitu vatni. Þessi skattlagning fellur úr gildi í lok þessa árs. Gert er ráð fyrir því í fjárlögum fyrir árið 2015 að tekjur ríkisins af skattinum muni nema tæplega 2,2 milljörðum kr. 2. minni hluti leggur til að þessari skattlagningu verði fram haldið og að tekjur af skattinum muni framvegis renna til þess að jafna kostnað við dreifingu raforku og niðurgreiða húshitunarkostnað. Skatturinn verði hins vegar lækkaður í þá tölu sem þarf til að standa undir þessari jöfnun, ásamt framlagi ríkissjóðs, þannig að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreidd að fullu á alla notendur. Fram kom við umfjöllun um málið að til að jafna að fullu á þessu ári kostnað við dreifingu raforku og greiða niður kostnað við húshitun þurfi ríkissjóður um 410 millj. kr. til viðbótar við það fé sem nú er til ráðstöfunar. 2. minni hluti leggur til að ríkissjóður veiti þegar á þessu ári viðbótarframlag til þess og leggi út fyrir því og fái það til baka að fullu á næsta ári. 2. minni hluti leggur til að fjárhæð skattsins helmingist frá því sem nú er en hins vegar verði hann tímabundið hærri á árinu 2016 til að greiða ríkissjóði til baka framlagið á árinu 2015. Að lokum telur 2. minni hluti rétt að geta þess að verðskrá dreifingar Rariks hækkaði um áramót um 28 aura/kwst. sem svarar til um 3% meðalhækkunar á verðskrá. Samkvæmt upplýsingum frá fyrirtækinu hækkuðu reikningar fyrir almenna notkun minna vegna lækkunar á virðisaukaskatti eða að jafnaði um 1,8% en fyrir heimili með rafhitun hækkaði virðisaukaskattur og því hækkuðu reikningar meira eða að jafnaði um 9,3%. Samkvæmt upplýsingum frá Orkubúi Vestfjarða hækkaði verðskrá fyrir dreifingu raforku í dreifbýli um 10%. Nefndin fékk þær upplýsingar að helsta skýring þessara hækkana væri sú að ekki væri gert ráð fyrir því að framlag kæmi til á árinu 2015 þar sem frumvarpið hefði ekki orðið að lögum. Annar minni hluti leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. Í stað orðanna „í samræmi við innheimt jöfnunargjald skv. 3. gr. a“ í 1. gr. komi: í samræmi við innheimtan raforkuskatt. 2. 2. gr. orðist svo ásamt fyrirsögn. Á eftir 3. gr. laganna kemur ný grein, 3. gr. a, ásamt fyrirsögn, svohljóðandi: Raforkuskattur vegna dreifingar raforku. Til að standa straum af jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku til almennra notenda samkvæmt lögum þessum skal greiða í ríkissjóð sérstakan skatt af seldri raforku. Fjárhæð skatts samkvæmt 1. mgr. skal vera 0,065 á hverja kílóvattstund af seldri raforku. Um álagningu, uppgjör og innheimtu fer samkvæmt lögum um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009. 3. 3. gr. falli brott. 4. 4. gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2016. Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 2. gr. skal fjárhæð skatts skv. 1. mgr. 2. gr. á árinu 2016 vera 0,091 á hverja kílóvattstund af seldri raforku. Undir nefndarálit 2. minni hluta rita Kristján L. Möller og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Mikið hefur verið rætt um jöfnun á dreifingu raforku og jöfnun á húshitunarkostnaði og hefði maður svo gjarnan viljað sjá að það væri komið í gegn. Sá starfshópur sem lagði til að lagðar yrðu 0,30 kr. á hverja framleidda kílóvattstund, þær tillögur voru mjög góðar og mjög undarlegt að núverandi meiri hluti skuli ekki taka þær upp. En mér finnst alveg ótækt núna að við förum út í þessa jöfnun, sem er auðvitað löngu orðin tímabær, með þeim hætti að skilja eftir stórnotendur algjörlega, að þeir séu ekki þátttakendur í þeirri samfélagsábyrgð sem ég tel að eigi að vera, að jöfnuður sé á slíkri grunnþörf sem allir landsmenn þurfa á að halda, raforku og upphitun á húsum sínum, að hann sé undanskilinn. Það liggur auðvitað beint við að þeir komi þá til með að taka þátt þegar þessum sköttum er aflétt af þeim í lok þessa árs, að haldið verði áfram þeirri skattlagningu, en nú nýtist hún til jöfnunar á dreifingu raforku og til húshitunar öllum landsmönnum til góða. Eins og þetta lítur út núna, frumvarpið og tillögur meiri hluta atvinnuveganefndar, munu mörg byggðarlög sem búa við fjarvarmaveitu koma mjög illa út úr þessari innbyrðis jöfnun og taka á sig miklu meiri hækkanir. Ég get nefnt Ólafsvík, Vestmannaeyjar og fleiri staði þar sem fjarvarmaveitur eru og menn kynda upp með raforku fyrst og fremst. Ég ákalla því þá landsbyggðarþingmenn sem hafa látið hag landsbyggðarinnar sig varða og eru í stjórnarliðinu, að skoða hvað þarna er á ferðinni og hvort ekki er hægt að skoða þær tillögur sem 2. minni hluti leggur fram um að stóriðjan komi inn í þetta samfélagslega verkefni og þannig gætum við slegið tvær flugur í einu höggi og gengið hraðar fram við að jafna líka húshitunarkostnað, ekki bara dreifingu raforku.

Herra forseti. Ég vil aðeins ræða þessar tillögur sem liggja fyrir og í raun lýsa furðu minni á því að hæstv. iðnaðarráðherra og meiri hluti hv. atvinnuveganefndar skuli leggja það til sem lagt er til hér. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fór ágætlega yfir tillögur sem starfshópur, skipaður árið 2011, lagði fram og kynnti fyrir atvinnuveganefnd og fjárlaganefnd á árinu 2012. Þær gengu út á það að sett yrði gjald á hverja selda raforkustund og bæði húshitunar- og raforkukostnaður jafnaður með þeim hætti. Þverpólitískur samhljómur var um þær tillögur starfshópsins og meðal annars lagði hæstv. núverandi forseti Alþingis, þá hv. þingmaður, Einar K. Guðfinnsson, fram frumvarp sem var algjörlega í takti við þær tillögur starfshópsins. Frumvarpið var lagt fram á 141. og 142. þingi en náði ekki fram að ganga fyrir margra hluta sakir en alla vega var ljóst að gerður var að því góður rómur og hefði verið góður grundvöllur fyrir því að halda áfram vinnu við þetta á þeim nótum. Ég vil grípa aðeins niður í greinargerð með þessu frumvarpi, en þar er einmitt rætt um lækkun húshitunarkostnaðar á þeim svæðum þar sem hann er hæstur, þar sem hann hefur verið fyrirferðarmikill árum saman. Einhver fjárhæð hefur verið ákveðin í fjárlögum og ójöfnuður hefur aukist með árunum og því mikilvægt að setja þennan starfshóp saman og koma með einhverjar tillögur til að koma á jöfnuði. Þessi kostnaður er orðinn mjög þungur í heimilisbókhaldi þeirra sem búa á köldum svæðum. Í greinargerð með frumvarpi þáverandi hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, nú hæstv. forseta Alþingis, segir: „Um 90% Íslendinga búa svo vel að hafa aðgang að ódýrum og umhverfisvænum jarðhita í formi jarðvarmaveitna. Um 10% landsmanna hafa hins vegar ekki aðgang að þessari auðlind og þurfa að notast við rafhitun eða olíu. Slík hitun er margfalt dýrari og til að koma í veg fyrir að lítill hluti landsmanna þurfi að greiða margfalt hærra verð fyrir upphitun íbúðarhúsnæðis eru raforka og olía til hitunar niðurgreiddar að hluta. Þær aðgerðir sem grípa þarf til, svo að lækka megi húshitunarkostnaðinn, ná því aðeins til um 10% heimila í landinu og ættu því vel að vera viðráðanlegar.“ Frumvarpið fylgir mjög nákvæmlega þeirri aðferð sem starfshópurinn skilaði af sér, þær tillögur eru að mati flutningsmanna ábyrgar og raunsæjar. Starfshópurinn hannaði ýmsa kosti, bæði varðandi þau markmið sem eðlilegt var að setja sér um jöfnun húshitunarkostnaðar sem og fjármögnun þeirra aðgerða. Síðan er farið yfir það að þessi starfshópur var skipaður fulltrúum þeirra svæða sem búa við mikinn húshitunarkostnað og þekkja því vel vandann sem við er að etja. Í greinargerðinni segir að í honum hafi einnig setið fulltrúar stjórnvalda, þannig að telja megi víst að tillögurnar njóti stuðnings þeirra og loks voru það sérfróðir aðilar sem hafa sérstaklega kynnt sér þessi mál. Í greinargerðinni er líka talað um að gera megi ráð fyrir að góð pólitísk samstaða takist um málið, að ákall um aðgerðir á sviði húshitunarmála hafi borist úr öllum stjórnmálaflokkum, að á Alþingi hafi oft verið fjallað um þessi mál og að hingað til hafi þeirri aðferð verið beitt að reiða sig á niðurgreiðslur sem hafa ráðist af fjárlögum og því skapað óvissu og sveiflur í húshitunarkostnaði. En með tillögum starfshópsins er gert ráð fyrir að fjármögnun verði til staðar með því að leggja sérstakt gjald á selda kílóvattstund sem nægi til þess að greiða niður að fullu dreifikostnað orkunnar þannig að lækka megi húshitunarkostnað á þeim svæðum þar sem hann er nú hæstur. Sýnt hefur verið fram á það í rannsóknum að þessi hái kostnaður, bæði vegna raforku og húshitunar, sem kemur við pyngju takmarkaðs hluta landsmanna, hefur áhrif á búsetu. Mönnum finnst ekki aðlaðandi að setjast að þar sem húshitunarkostnaður er margfalt hærri en á þéttbýlissvæðunum. Þess vegna styð ég það að farið sé út í þessar aðgerðir og það er aðkallandi, en ég gagnrýni þá leið sem farin er. Sú leið sem verið er að leggja til hér og meiri hluti hv. atvinnuveganefndar styður, og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra leggur áherslu á að farin verði, er þannig að kostnaður er lagður á heimili í þéttbýli og á öll fyrirtæki í landinu nema stóriðjuna; stóriðjan nýtir ekki dreifikerfin og þar með er stóriðjan fyrir utan þetta. En við erum að tala um stofnanir þar sem raforkukostnaður mun hækka mjög mikið. Ég get nefnt Landspítalann sem dæmi, ég get nefnt garðyrkjubændur, sem hingað til hafa kvartað undan háu raforkuverði. Garðyrkjubændur í þéttbýli, sem fá rafmagn í gegnum dreifiveiturnar, munu náttúrlega þurfa að borga þetta gjald eins og aðrir. Það er sem sagt atvinnulífið, stofnanir, allir í þéttbýli nema stóriðjan. Þetta er ekki sanngjarnt og er ómögulega hægt að samþykkja, herra forseti. Það er því hækkun á íbúa í þéttbýli og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir nefndi fjarvarmaveiturnar sem til dæmis eru notaðar í Vestmannaeyjum. Þar mun gjaldið hækka verulega. Í tillögum 2. minni hluta, sem mér finnst vera afar góðar og eru í takti við niðurstöður starfshópsins umrædda, er gert ráð fyrir að raforkuskatturinn, sem á að renna sitt skeið um næstu áramót, verði áfram við lýði. Hann verði að vísu lægri, vegna þess að ekki þurfi að hafa hann jafnháan og hann er núna til þess að standa undir þessari jöfnun. Ég held að það sé afar góð leið og sanngjörn. Mér finnst mikilvægt að stjórnarliðar fari yfir það með okkur, áður en þetta frumvarp fer til afgreiðslu, af hverju þeir telja að slík leið sé ekki fær. Hvað er ólöglegt við þá leið? Þar greiða allir sem kaupa raforku ákveðið gjald og það er sanngjarnt að þannig fari jöfnunin fram, en mönnum sé ekki stillt upp við það, þeim sem eru hlynntir því að jafna þennan kostnað, að heimilin í þéttbýli borgi fyrir dreifbýlið, en að stóriðjan, sem kaupir 80% af raforkunni, þurfi ekki að borga neitt og komi ekkert inn í þetta mikilvæga samfélagsverkefni sem við höfum staðið frammi fyrir að leysa í mörg ár og reynt að leysa með ýmsum hætti en ekki tekist nægilega vel. En þá er það mjög góð leið að allir sem kaupa raforku greiði ákveðið gjald og verðinu verði síðan jafnað þannig að búsetuskilyrðin á köldum svæðum verði þá jafn aðlaðandi og búsetuskilyrðin í þéttbýlli svæðum. Ég skora á þá hv. stjórnarþingmenn, sem væntanlega eiga eftir að fylgja þessu áliti meiri hluta hv. atvinnuveganefndar úr hlaði, að þeir fari yfir þessi mál og reyni að sannfæra þá sem hér stendur og aðra sem ekki hugnast þessi leið sem á að fara um að hún sé góð og um að hún sé réttlát og að það sé mikið sanngirnismál að undanskilja stóriðjuna, hún eigi ekki að taka þátt í þeirri jöfnun sem hér er gert ráð fyrir - að það eigi að jafna með því hækka álögur á heimilin í landinu og mikilvægar stofnanir og atvinnuvegi aðra en stóriðjuna.

Virðulegur forseti. Hér er á ferðinni annað frumvarp á nokkrum dögum eða vikum sem við ræðum frá hæstv. iðnaðarráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur um nýja skatta. Síðast var það sá skattur sem kallaður er reisupassinn eða náttúrupassinn og hér erum við komin með sérstakan þéttbýlisskatt. Það hlýtur að verða æ fleirum umhugsunarefni hvaða skattagleði er farin að ráða ríkjum í iðnaðarráðuneytinu eftir að Ragnheiður Elín Árnadóttir tók þar við forustu, því að hingað til hefur fjármála- og efnahagsráðuneytið farið með skattamálin í landinu. Það kemur því út af fyrir sig spánskt fyrir sjónir að einstakur fagráðherra flytji í tvígang umfangsmikil frumvörp um nýja skatta fyrir málaflokk sinn. Þetta er í fyrsta lagi þróun sem er ástæða til að vara við. Hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir er ekki eini fagráðherrann sem hefur áhuga á því að leggja á nýja skatta og ný gjöld til að kosta einhver verkefni í ráðuneyti sínu. Ef það verður almennt viðtekin venja hjá ríkisstjórninni að fagráðherrar flytji frumvörp um nýja skatta til að kosta einstaka þætti á málasviði sínu verður áður en við verður litið mikill skatta- og gjaldafrumskógur af alls kyns merktum nýjum sköttum og nýjum flækjum á skattkerfinu. Það er kannski önnur ástæða fyrir því að þetta kemur á óvart frá hæstv. iðnaðarráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur að ráðherrann hefur í pólitísku lífi sínu ekki talað sérstaklega fyrir skattahækkunum og, að ég hélt, raunar enn síður fyrir því að flækja skattkerfið. En þetta frumvarp, alveg eins og hið fyrra, er auðvitað til þess fallið að flækja skattkerfið. Hér er nýr skattur, þéttbýlisskattur. Hann leggst ekki aðeins á okkur í Reykjavík heldur á allt þéttbýlið, hringinn í kringum landið, til að greiða ákveðin verkefni sem ráðherrann hefur áhuga á. Þetta er þess vegna annað skref hjá ráðherranum á stuttum tíma til að flækja íslenska skattkerfið, sem ég hélt satt að segja að ráðherrann hefði talið að væri fyrir allt of flókið og þyrfti fremur að einfalda en að flækja. Það er sem sagt kominn skattmann í iðnaðarráðuneytið og verkefnið þess ráðherra virðist helst vera að flækja skattkerfið enn frekar frá því sem nú er. Það er sjálfsagt mál að jafna kostnaðinn við að búa hér í landinu og um það verkefni tókst breið pólitísk samstaða. Þetta er gott dæmi um það hvernig þessari ríkisstjórn virðist ætla að takast að klúðra allri þeirri samstöðu sem hún getur klúðrað. Jafnvel þar sem fyrir lá samhljóða niðurstaða fulltrúa allra flokka um það hvernig ætti að leysa úr málinu tekst hæstv. iðnaðarráðherra að spilla þeirri samstöðu með því að ákveða að hafa þennan skatt miklu meiri en gert var ráð fyrir í hinni þverpólitísku tillögu, sem allir flokkar stóðu að, hafa þann skatt miklu meiri á venjulegt fólk í landinu sem býr á þéttbýlisstöðum hringinn í kringum landið, smáum sem stórum, og á allt almennt atvinnulíf í landinu. Og til hvers? Jú, í þeim eina tilgangi að hlífa stóriðjunni við því að taka þátt í kostnaðinum við það að flytja raforku í landinu. Það er algerlega makalaust að þetta mál hefur í tvígang ekki náð fram að ganga, ekki orðið að lögum og ekki komið til framkvæmda þannig að það hafi jafnað flutningskostnað á raforku til góða fyrir fólk á hinum dreifbýlu svæðum, sem sjálfsagt hefði verið, vegna þess að ráðherrann hefur ekki verið til viðræðu um það. Það hefur ekki mátt orða það við hæstv. ráðherra að stóriðjan mætti taka þátt í þeim kostnaði eins og allir aðrir. Hefði hún fallist á það væru fyrir löngu hafnar niðurgreiðslur á flutningskostnaði í hinum dreifðu byggðum landsins. Það hefði sennilega orðið að veruleika þegar fyrir ári síðan. En vilji ráðherrans til að hækka frekar skatta á venjulegt fólk í landinu, venjuleg fyrirtæki og undanskilja stóriðjuna sérstaklega gjaldtöku hefur gert það að verkum að málið er ekki lengra komið en raun ber vitni. Málið er þannig útfært að það á heldur ekki að taka strax á því mikla réttlætismáli sem er frekari jöfnun húshitunarkostnaðar, en eins og við þekkjum er þeim byrðum gríðarlega misskipt í landinu. Það er þess vegna sérstakt fagnaðarefni að sjá breytingartillögur frá 2. minni hluta við þetta mál. Þær gera ráð fyrir því að stóriðjan taki þátt í þessum kostnaði. Það eru ekki nema 6 aurar á kílóvattstundina og gerir það að verkum að þau gjöld sem nú eru á þeirri grein munu samt sem áður lækka, þrátt fyrir að þau greiddu 6 aura á kílóvattstundina til þessara verkefna. Það mundi gera það kleift að ráðast strax í frekari jöfnun á húshitunarkostnaði og sömuleiðis jöfnun á dreifingarkostnaði raforku. Ég skil ekki hvernig stjórnarliðar láta ráðherrann draga sig með í þann leiðangur að leggja á 30 aura þéttbýlisskatt til þess eins að hlífa stóriðjunni við því að taka þátt í sjálfsögðum kostnaði. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því við atkvæðagreiðslu á morgun að stjórnarliðar séu ekki tilbúnir til að láta stóriðjuna taka þátt í því að bera þann kostnað ásamt með öðrum fyrirtækjum í landinu og hinum. Ég satt að segja trúi ekki öðru. Það er í raun og veru algerlega furðulegt að þingmenn Framsóknar og Sjálfstæðisflokksins telji í raun að heimilin í landinu séu betur í stakk búin til að taka á sig skattahækkanir vegna þessa verkefnis en stóriðjan, að það eigi frekar að leggja skatt á heimilin í landinu en láta stóriðjuna taka þátt í kostnaðinum. Það eru eiginlega svo ótrúleg skilaboð til heimilanna í landinu, sem þessir sömu þingmenn hafa talað sig hása um að þeir ætli að standa vörð um, að það kallar a.m.k. á það að menn geri grein fyrir því hér í ræðum, einhverjir þingmenn stjórnarliðsins, hvernig þeir réttlæta það að fara út í þéttbýlisskattlagningu til að hlífa stóriðjunni.

Virðulegi forseti. Um leið og ég fagna því að þetta frumvarp skuli vera komið hingað til afgreiðslu þá harma ég að það skyldi ekki hafa klárast fyrir áramót því þá hefði rafmagnsverðið lækkað 1. janúar. En við skulum ekki velta okkur upp úr því af hverju það hafðist ekki í gegn, en það var tillitssemi við stjórnarandstöðuna, við vorum að reyna að koma til móts við hana en því miður gekk það ekki. Ég vil benda á tilefni og nauðsyn þessarar lagasetningar. Í lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, er kveðið á um að greiða skuli niður kostnað við dreifingu raforku í dreifbýli, síðan umfram viðmiðunarmörk sem taki mið af hæstu gjaldskrá dreifiveitu í þéttbýli eftir því sem fé er veitt til í fjárlögum. Kostnaður við dreifingu raforku er mun meiri í dreifbýli en í þéttbýli og eru dreifbýlisgjaldskrár veitna því talsvert hærri en gjaldskrár sem gilda fyrir dreifingu raforku í þéttbýli. Að óbreyttu liggur fyrir að hækka þurfi frekar taxta í dreifbýli á næstunni þar sem færri og færri standa undir kostnaðinum við það kerfi. Á meðan fjölgar notendum í þéttbýli og þar með eykst hagkvæmni þess kerfis. Á það hefur verið bent að háir taxtar á dreifikostnaði í dreifbýli stuðli í auknum mæli að fólksfækkun, samdrætti í atvinnurekstri og tilheyrandi neikvæðum byggðalegum áhrifum. Á vettvangi ráðuneytis, Orkustofnunar og í samráði við Samorku hefur að undanförnu verið leitað leiða til að bregðast við framangreindu vandamáli og tryggja betur en nú er raunverulega jöfnun dreifikostnaðar raforku til almennra notenda. Niðurstaða þeirrar könnunar er hér í frumvarpi þessu, en í því er lagt til að tekið verði upp sérstakt jöfnunargjald á raforku sem fer um dreifikerfi dreifiveitna í áföngum til að standa undir fullum jöfnuði kostnaðar við dreifingu raforku. Hver er niðurstaðan? Orkumagn sem lagt er til grundvallar er niðurstaða ársins 2014. Miðað við töflu frá Orkustofnun þá var húshitunarkostnaður í dreifbýli 31. desember 2014 224.689 kr. en í dýrasta þéttbýli 208.431 kr. En sökum þess að málið gekk ekki í gegn fyrir áramótin, en gerum ráð fyrir að það gangi í gegn núna, verður húshitunarkostnaður í dreifbýli 1. apríl 2015 211.336 kr. á meðan hann verður í dýrasta þéttbýli 210.864 kr. Það munar um innan við þúsund kr. í þessu dæmi. Í sama dæmi er gert ráð fyrir því að 1. apríl 2016 verði kostnaður við húshitun í dreifbýli kominn niður í 207.211 kr. og í dýrasta þéttbýli 207.549 kr. Þetta verður nánast á pari. Í þessu skrefi jöfnum við nánast húshitun 1. apríl 2015. Ég spyr bara: Er það ekki ágætisskref? Auðvitað viljum við klára dæmið og jafna þetta algerlega. Í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar segir: „Þá vísar meiri hlutinn til þess sem fram hefur komið hjá ríkisstjórninni að lögð verði fram tillaga til þingsályktunar til að ná fram afstöðu þingsins til lengri tíma stefnumótunar um að niðurgreiða að fullu kostnað við flutning og dreifingu raforku til húshitunar frá og með árinu 2016.“ Ég held að það sé fullur vilji hjá öllum til þessa og ekkert síður hjá þingmönnum þeirra flokka sem nú sitja í meiri hluta en öðrum þingmönnum og meira að segja hjá ráðherrunum sjálfum þannig að ég get ekki annað en fagnað þessu skrefi, en við erum ekki hætt. Við ætlum okkur að jafna kostnaðinn algerlega og ég vona bara að fólk verði sammála og verði samstiga í því.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvers vegna hann telji að það sé réttlætanlegt að stórfyrirtæki taki ekki þátt í þessari samfélagslegu jöfnun, hvernig hann geti stutt það. Þetta þýðir mikla hækkun fyrir þau byggðarlög þar sem kynt er upp með fjarvarmaveitu, þar sem rafmagnskynding er að mestu leyti, til dæmis í Ólafsvík og í Vestmannaeyjum; þetta þýðir mikla hækkun fyrir ýmis iðnfyrirtæki á landsbyggðinni, á þessum svæðum, en ekki jöfnun til lækkunar. Hvers vegna telur hann að þær tillögur sem við í 2. minni hluta leggjum til, skattur á raforku og heitt vatn, sem nemur í dag tæpum 0,13 kr. á hverja kílóvattstund af seldri raforku og 2% af smásöluverði á heitu vatni - út af hverju það sé ekki eðlilegt að þegar þessi skattstofn rennur út um næstu áramót verði hægt að nýta hann til að stíga skrefið til fulls og jafna bæði dreifingu á raforku og niðurgreiðslu til húshitunar svo að þessir þættir verði að fullu jafnir hvar sem fólk býr á landinu. Ekki er þörf á því að taka þetta í mörgum skrefum ef allir mundu leggjast á sveifina til að ná þessum jöfnuði fram. Það liggur ekkert fyrir hvernig farið verður í að auka framlag til niðurgreiðslu á húshitun eins og þetta liggur fyrir núna. Í nefndaráliti meiri hlutans er talað um að leggja eigi fram þingsályktunartillögu til að fá fram afstöðu þingsins til stefnumótunar til lengri tíma og að niðurgreiða að fullu kostnað við að flytja raforku frá árinu 2016. Það liggur ekkert fyrir hvernig það verður fjármagnað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur spurningarnar. Varðandi einstaka staði og skref þá er, eins og ég sagði áðan, ríkur vilji til þess hjá öllum - ég heyri ekki annað, ég hef ekki hitt þann mann á þingi sem ekki er sammála því - að jafna raforkuverð hvar sem er á landinu. Hvort sem við gerum það svona eða hinsegin, það er ekki alveg klárt, ég get alveg verið sammála því. Ég hefði viljað gera þetta í einu skrefi. En mín reynsla af því sem gerist hér inni er bara sú að það gerist ekki alveg þannig. Hér gerast margir hlutir allt of hægt. Vel má deila um það hvers vegna við skattleggjum stórfyrirtækin ekki. Ég get svo sem alveg tekið undir það að það væri allt í lagi. En mitt mat er það að ef þessi stórfyrirtæki væru ekki til staðar, ef þessi stóriðja væri ekki í landinu, væri dreifingin miklu dýrari. Við njótum góðs af stóriðjunni með flutningskerfi okkar, raforkuflutningskerfi, þannig að í raun er verið að greiða þetta niður þar. Þar fyrir utan erum við nú að ræða hér og semja ýmiss konar ívilnunarfrumvörp um stórfyrirtæki aðallega, veita þeim skattafslátt og ýmsar ívilnanir til að skapa störf. Er það þá alveg í takt að fara að skattleggja þau eitthvað sérstaklega? En auðvitað má alveg deila um það hvort þau eigi að vera með í þessu eða ekki.

Frú forseti. Það má deila um ýmislegt og líka það hvar breiðu bökin eru. Það hefur verið sagt að stóriðjan fái rafmagnið á mjög lágu verði, þess vegna hafi verið ásókn í það hjá stórfyrirtækjum að koma hingað til lands, þ.e. vegna þess að orkuverðið er mjög lágt. Stóriðjan hefur borið þetta gjald sem er í raforkuskattinum, sem er umhverfis- og auðlindagjald, og er tæp 0,13% og hefur ekkert kveinkað sér undan því. Það gjald mundi lækka því að það þarf ekki 2,2 milljarða, eins og við fáum út úr því gjaldi, til að jafna til viðbótar að fullu húshitunarkostnað í landinu. Þannig gætum við stigið skrefið til fulls. Við höfum verið að ræða þessi mál hér á þingi til fjölda ára og gengið allt of hægt að gera þetta þó að viljinn hafi verið fyrir hendi. Nú er verið að tala um að fara þessa leið sem meiri hlutinn leggur til, að þetta sé eingöngu jöfnun innan dreifiveitna, sem ég tel vera mjög óréttláta og koma illa við margar byggðir og mörg fyrirtæki. Þegar það er komið inn í kerfið þá líta menn þannig á að ríkið eigi að spara sér þær 240 milljónir sem það nýtir núna í niðurgreiðslu á dreifingu á raforku. Ætti ríkið þá ekki strax að leggja þá upphæð í niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði ef eins ríkur vilji er til þess að ganga í það verk og menn vilja vera láta? Ég er því miður hrædd um að það verði ekki sýnt í verki við gerð fjárlaga. Nógu erfitt var að ná fram aðgerðum til jöfnunar í síðustu fjárlögum og var frekar lagður skattur á heitt vatn og rafmagn til að auka álögur á fólk á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ef við viljum láta stórfyrirtækin borga hærra raforkuverð eða skatt, hvort sem við köllum það, þá veit hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir jafn vel og ég að mikil eftirspurn er eftir rafmagni í dag. Það eru tækifæri til að hækka rafmagnsverð til stóriðju. Hvernig gerum við það helst? Við höfum setið fundi með þessum aðilum og við gerum okkur grein fyrir því og þeir hafa útskýrt það að við hverja nýja raforkusamninga sem þeir gera hækkar verðið. Nú er lag að semja við nýja aðila um nýjar stóriðjur, um hærra verð; þegar þau fyrirtæki sem við erum með í dag, sem eru með bundna samninga, langtímasamninga sem fara að renna út, orkuverðssamninga semja upp á nýtt þá leiðir það til þess að það verð mun hækka.  Ég vil bara treysta því að þó það sé ekki alveg skýrt núna hvernig þetta verður gert að þá munum við gera það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Starfshópurinn, sem vitnað hefur verið til í þessari umræðu, sem skilaði tillögum sínum og kynnti þær fyrir fjárlaganefnd og atvinnuveganefnd árið 2012 horfði einmitt á málið þannig að þarna væri um stórt samfélagsverkefni að ræða. Það skiptir miklu máli að jafna raforkureikninga og húshitunarreikninga, skiptir máli fyrir búsetu fólks og hvar fólk ákveður að setjast að, og fyrir byggð og atvinnu í landinu. Þess vegna leggur hann til að sett sé ákveðið gjald á hverja orkueiningu. Með því að gera það sé hægt að jafna bæði rafmagn og húshitunarkostnað um landið. Mér leist ákaflega vel á þessar tillögur. Um þær var góð sátt í þinginu þótt ekki hafi tekist að leiða þær í lög, því miður, og hægt er að skoða það af hverju það frumvarp endaði ekki hér í atkvæðagreiðslu. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hv. atvinnuveganefnd hafi farið vel yfir það hvaða áhrif þessi hækkun hefur á vísitöluna í landinu og á verðtryggð lán heimilanna? Og hvort tillögurnar, þær sem hér eru fram bornar, hafi verið reiknaðar út samanborið við tillögur samstarfshópsins sem lagði fram tillögurnar árið 2012?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir spurninguna. Við erum alveg sammála um að þetta er stórt samfélagslegt verkefni, að jafna raforkuna, það er enginn að deila um það. Við deilum um hvernig við eigum að gera það og hvað við ætlum að gera það á löngum tíma. Fram kom hjá hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur áðan að hún treysti því ekki í fjárlögum að peningar kæmu í þetta verkefni. Ég get alveg tekið undir það. Við vitum öll sem hér stöndum að það eru mörg brýn verkefni sem verið er að takast á um í fjárlögum, þannig að það eru ekki minni samfélagsleg verkefni sem við tökumst á um og forgangsröðum þar. En þegar kakan er ekki stærri til skiptanna þá verður eitthvað afgangs. En ef við erum nógu samtaka og samstiga þá forgangsröðum við rétt eða værum alla vega sammála um forgangsröðun. Áhrif á vísitöluna, ég skal bara viðurkenna það að ég man ekki nákvæmlega hvernig þetta var borið saman, hvort þær tvær leiðir voru eitthvað bornar saman með áhrif á vísitöluna í huga. Ég viðurkenni það hreinlega að ég man það ekki nákvæmlega, en alla vega var þetta niðurstaðan.

Frú forseti. Ég tel reyndar mjög mikilvægt að það sé athugað hvaða áhrif frumvarpið, verði það að lögum, hafi á vísitöluna því að það er alveg ljóst að það mun hækka raforkureikning heimila og stofnana í þéttbýli og allra fyrirtækja í þéttbýli sem nýta sér dreifikerfin. En stóriðjan er skilin út undan, hún á ekki að taka þátt í þessu samfélagslega verkefni og eins og hv. þingmaður talaði um áðan býr stóriðjan við ívilnanir ýmiss konar. Finnst hv. þingmanni þá rétt að þegar lagt er gjald á alla sem kaupa raforku í landinu, að stóriðjan sé skilin þar út undan bara af því að hún nýtir ekki dreifikerfi? Þetta virkar á mig eins og verið sé að finna leið til að hlífa stóriðjunni við því að taka þátt í að jafna raforku í landinu, taka þátt í þessu mikla samfélagslega verkefni og jafna búsetuskilyrði. Mér finnst það vera óréttlátt og mér finnst það röng hugsun. Ég trúi ekki öðru en að þessu hafi verið mótmælt í nefndinni. Ég vil spyrja hv. þingmann hver viðbrögð fulltrúa atvinnulífsins, sem komu fyrir nefndina, voru varðandi þetta. Hver voru viðbrögð til dæmis bakara sem nota mikla raforku? Þetta hlýtur að skipta máli fyrir rekstrarumhverfi slíkra fyrirtækja. Hvaða áhrif hefur þetta á stóra stofnun eins og Landspítalann? Þetta hlýtur hv. atvinnuveganefnd að hafa farið nákvæmlega yfir. Ég vil biðja hv. þingmann um að segja mér frá þessu.

Virðulegi forseti. Það stendur í frumvarpinu að það sé mat Hagstofu Íslands að jöfnunargjald á raforkudreifingu, samkvæmt frumvarpinu, hafi ekki áhrif á vísitölu neysluverðs, svo framarlega sem það gengur eftir að allt gjaldið sem verði innheimt fari óskert í niðurgreiðslu á dreifikostnað á tilteknum svæðum. En samanburðurinn, ég man ekki til hans. Stóriðjan býr við ívilnanir, já, við erum alveg sammála um það. En hv. þm. Oddnýju Harðardóttur er oft tíðrætt um auðlindaskatt en ég hef aldrei heyrt það nema bara þegar verið er að tala um sjávarútveg, 

Forseti. Ég held að þetta sé í þriðja skipti sem ég mæli fyrir þessu máli en hins vegar í fimmta skipti sem það liggur fyrir Alþingi. Með frumvarpinu er lagt til að persónukjör verði fært í lög um kosningar til Alþingis. Ég er sjálf ekki voðalega hrifin af orðinu persónukjör en kann ekki annað betra. Það þýðir að kjósendum verður kleift í kjörklefanum að merkja við nöfn frambjóðenda, ekki einungis við lista heldur einnig við nöfn frambjóðenda. Það er hægt að hafa margan háttinn á því og ég mun greina nánar frá því í framsögu minni. Það yrði að mínu mati mikil lýðræðisbót ef frumvarpið næði fram að ganga, og af hverju væri það? Jú, vegna þess að það veitir kjósandanum meiri völd í kjörklefanum. Kjósendur geta þá haft meiri áhrif á það hver eða hverjir veljast til þeirra starfa en þeir geta nú. Eins og er er hægt að breyta uppröðun flokkanna eitthvað en áhrif kjósandans í kjörklefanum eru mjög lítil. Þau eru miklu minni en almennt gerist í löndunum í kringum okkur, ef frá eru taldar kosningar til þings í Noregi þar sem sama kerfi er í gildi og hér. Þar er þó persónukjör í sveitarstjórnum þar sem kjósendur hafa meiri áhrif en þeir hafa í kosningum til Stórþingsins. Sumir gera lítinn greinarmun á prófkjöri og persónukjöri og segja að það eina sem persónukjörið geri sé að framlengja prófkjör fram á kjördag. Því er ég alveg ósammála og ég tel að það séu a.m.k. tvö veigamikil atriði sem geri það að verkum að ekki sé hægt að leggja þetta tvennt að jöfnu. Í fyrsta lagi tel ég persónukjör vera réttindi sem eigi að tryggja kjósanda í lýðræðisríki. Þau réttindi eiga að vera lögbundin, við eigum að binda í lög að kjósendur geti í kjörklefanum haft meiri áhrif en þeir hafa í dag. Ef við föllumst á það, við getum tekið það dæmi að eitthvað sé líkt með prófkjöri og persónukjöri, er alveg ljóst að stjórnmálaflokkum er það í sjálfsvald sett hvort þeir halda prófkjör eða ekki og jafnvel þótt það sé skráð í reglur stjórnmálaflokka að halda skuli prófkjör liggur í augum uppi að mjög auðvelt er að breyta því. Einhverjir flokksmenn koma saman og ákveða að nú skuli ekki vera prófkjör eða að prófkjör skuli vera á annan hátt en það var síðast. Þeir sem eru ekki í flokknum, þ.e. óflokksbundnir kjósendur, óflokksbundið fólk, óflokksbundnir íbúar Íslands, sem eru reyndar meiri hluti kjósenda, hefðu ekkert um það að segja ef prófkjörin yrðu afnumin eða þeim yrði breytt. Svo má bæta við þetta að eins og prófkjörin eru almennt úr garði gerð eru það einungis þeir sem eru skráðir í flokk eða lýsa yfir stuðningi við tiltekinn flokk sem hafa rétt á að taka þátt í þeim. Það er því alveg ljóst að flokksbundnir hafa þar mikil lýðræðisleg réttindi, ef svo má segja, fram yfir þá sem kjósa að vera ekki flokksbundnir. Þá getur fólk sagt: Það er um að gera fyrir alla að ganga í flokk. Það segja þeir auðvitað sem vilja ráða stjórnmálaflokkunum en ég tel að það sé ekki svo auðvelt, enda yrði það ávallt þannig að þeir flokksbundnu mundu hafa talsvert fram yfir hina óflokksbundnu vegna þess að þeir flokksbundnu ákvæðu listana sem eru bornir fram. Þeir hefðu það fram yfir óflokksbundna. Ég tel að áhugi sé á því hér á landi að taka upp persónukjör í ríkara mæli en nú er. Vil ég í því sambandi vísa til atkvæðagreiðslunnar 20. nóvember 2012 þar sem einmitt var spurt hvort fólk vildi auka persónukjör og yfir 60% þeirra sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni svöruðu því játandi. Ég held því að alveg ljóst sé að mikill áhugi er á því hjá venjulegu fólki. Ég er hins vegar alveg klár á því að fólk sem er bundið í stjórnmálaflokk, og kannski líka fólkið í þessum sal, hefur ekki mikinn áhuga á því, enda er þetta ekki hugsað fyrir okkur hér heldur fyrir hinn almenna kjósanda. Það er vissulega hægt að hafa margar aðferðir við persónukjör. Í Finnlandi er það þannig að kjósandinn setur einn kross við nafn og um leið gefur hann flokki frambjóðandans atkvæði sitt. Í Svíþjóð hefur kjósandinn ekki jafn mikil áhrif en hann hefur þó nokkur. Þar er listi sem raðað er á fyrir fram af flokknum en kjósandi getur ákveðið að merkja einungis við eitt nafn. Ef það nafn fær sem nemur 8% af atkvæðum þess flokks sem merkt er við kemst sá frambjóðandi að og hoppar fram yfir alla aðra. Síðan er þetta með ýmsum hætti. Í Danmörku og Þýskalandi er þetta flókið kerfi en þar er persónukjör, kjósandi getur haft tiltölulega mikil áhrif og eins er það í Hollandi. Síðan er mjög ólíkt kosningakerfi til dæmis í Bretlandi. Þar eru einmenningskjördæmi og þar virkar þetta öðruvísi og ekki alveg hægt að gera samanburð þar á. Persónukjör er þó hvergi jafn sterkt og á Írlandi þar sem fólk getur kosið á milli flokka og kýs einungis persónur. Það fyrirkomulag sem lagt er fram í þessu frumvarp gengur lengra en almennt tíðkast í löndunum í kringum okkur á þann veg að kjósandi getur greitt frambjóðendum á fleiri en einum lista atkvæði sitt. Samkvæmt frumvarpinu hefur kjósandinn um þrjá kosti að velja. Hann getur merkt við listabókstaf, enda fellir hann sig við þá röð sem er á listanum, og þá er listinn ákveðinn af flokknum þannig að flokksfólkið hefur það fram yfir hina sem ekki eru í flokknum að þeir ráða honum. Það er sem sagt hægt að merkja við listann, rétt eins og við gerum í dag. Kjósandi getur líka merkt við einn frambjóðanda og þá nýtist atkvæðið þeim lista sem frambjóðandinn sem atkvæðið hlýtur á sæti á, nýtist listanum og frambjóðandinn flyst upp, eins og maður gæti sagt, í efsta sæti á þeim lista. Í þriðja lagi getur kjósandinn skipt atkvæðinu sínu á svo marga frambjóðendur sem fjöldi þingmanna er í viðkomandi kjördæmi og hann getur kosið tvo af einum lista. Ef það eru fimm þingmenn getur hann kosið tvo með því að merkja við tvö nöfn á einum lista og eitt á þremur og hefur þá skipt atkvæðinu sínu í fimm hluta. Í greinargerð með frumvarpinu er því lýst hvernig atkvæði reiknast listum og frambjóðendum en í grófum dráttum er það þannig að listinn fær hlutfall úr atkvæði sem fer eftir því við hversu marga er merkt á honum. Ef það eru fimm sæti í kjördæmi og á einum lista eru merkt við tvö nöfn fá þeir menn sem þar er merkt við atkvæðin og síðan fær listinn, sem þarf svo að nota til að reikna út jöfnunaratkvæði og þar fram eftir götunum, 2/5. Þetta er nokkuð flókið og ég ætla ekki að fara út í útskýringar á því en bendi á greinargerðina með frumvarpinu þar sem það er útskýrt vel. Það sem skiptir máli í þessu er að kosningin er einföld. Það er ekki flókið að kjósa, það þarf einungis merkja við og ekkert flókið við það. Það er dálítið flókið að útskýra hvernig listanum reiknast þetta til en það má svo sem segja um önnur kosningakerfi, t.d. d'Hondt-regluna sem gildir í kosningakerfi okkar. Það er ekki auðvelt að útskýra hana en það er auðvelt að kjósa og það er það sem skiptir máli. Það skiptir máli að kjósandinn sé ekki í vandræðum þegar hann kemur inn í kjörklefann og viti nákvæmlega hvað hann á að gera og síðan sé það reiknað út af sérfræðingum hvernig það leggst allt saman niður. Virðulegi forseti. Mig langar að víkja stuttlega að áhrifum persónukjörs á fjármál stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna. Mig langar að tala um áhrif persónukjörs á endurnýjun kjörinna fulltrúa, svona eins og að endurnýja í happdrættinu, endurnýja kjörna fulltrúa, þ.e. veltan á kjörnum fulltrúum. Síðan vil ég koma inn á það sem oft er sagt um persónukjör, að það séu helst þeir sem eru frægir eða þekktir sem komast að. Loks vil ég tala um áhrif þess á kynjahlutfall kjörinna fulltrúa. Þetta eru þau atriði sem oft eru nefnd sem rök gegn því að taka upp persónukjör. Það liggur í augum uppi að það verður flóknara að halda utan um fjármál flokka ef persónukjör er innleitt heldur en er ef stjórnmálaflokkar stilla framboðslista upp á flokksskrifstofum. Mér þykir þó fráleitt að halda að erfiðara sé að hafa skikk í þeim efnum við persónukjör en við prófkjör, eins og tíðkast hér á landi. Eftirlit með því að farið sé að lögum og reglum um fjármál stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna þarf að vera í lagi. Það er alveg sama hvaða kerfi er í gangi og það á við hvort sem persónukjör er leyft eða ekki. Ég tel að þetta eftirlit þurfi að vera í lagi. Misnotkun er ekki leyfð og ég held að það sé ekki meiri hætta á henni í persónukjöri en prófkjöri. Þetta eru reglur sem þurfa að vera í lagi. Stjórnmálaflokkarnir þurfa að halda utan um þær og ekki ætti að þurfa að segja þeim sem bjóða sig fram til opinberra starfa að þeir þurfi að hafa það í lagi, misfara ekki með fjármuni og fara eftir þeim reglum sem settar eru um það. Það hefur verið sagt að þeir frægu og þekktu nái frekar kjöri. Það er ekki hægt að segja: Nei, það er tóm vitleysa, það er ekki þannig. Auðvitað er það svo að fólk kýs frekar einhvern sem það þekkir til en einhvern sem það þekkir ekki neitt. Ég held að það liggi í hlutarins eðli. Svo getur fólk líka verið frægt að endemum og þá er það ágætt og hægt að láta vera að kjósa slíkt fólk. Ég vil ekki gera mikið úr þessu máli. Þetta er eitt af því sem aldrei verður hægt að breyta. Ef við þurfum að velja á milli er alltaf líklegra að við veljum þann sem við þekkjum aðeins betur. Þannig er lífið, við komumst ekki hjá því í neinu kosningakerfi að fólk kjósi frekar þann sem það þekkir, nema það sé ævintýrafólk og þá gerir það það sem því þykir réttast. Því hefur líka verið haldið fram að endurnýjun verði minni og auðveldara sé fyrir þá sem fyrir eru að ná kjöri ef um persónukjör er að ræða heldur en ef flokkar stilla upp. Það er til alveg fullt af rannsóknum um þetta og þær sýna allar að sitjandi þingmenn og sveitarstjórnarmenn, og vitna ég í erlendar rannsóknir, hafa meiri möguleika á að ná kjöri en nýlegir, hvert sem kosningakerfið er. Þó hefur sýnt sig að meiri endurnýjun á sér stað þegar listar er bornir fram, þ.e. í hlutfallskosningum, en í einmenningskjördæmum. Það hefur líka verið sýnt fram á að endurnýjun er meiri í stærri kjördæmum en minni. Ég hef ekki rekist á neinar rannsóknir sem sýna að persónukjör hafi sérstaklega neikvæð áhrif í þeim efnum. Það virðist vera sem eina leiðin til að tryggja endurnýjun sé að setja hámark á þann tíma sem fólk má gegna stöðum eða embættum sem kosið er til. Persónukjör á ekki að hafa nein áhrif á það. Loks er það kynjahlutfallið. Því er haldið fram að persónukjör hafi gjarnan slæm áhrif á kynjahlutfallið í því tilfelli sem við tölum nú um, af því að verið er að tala um kosningar til Alþingis og kynjahlutföll á Alþingi og hlut kvenna á þjóðþingum eða í sveitarstjórnum sem kjörið er til. Það eru engar rannsóknir til sem sýna að svo sé en í vangaveltum um þetta er oft bent á að konur eigi frekar á brattann að sækja í persónukjöri en þegar flokkar stilla upp. Sumir stjórnmálaflokkar hér á landi hafa lagt mikla áherslu á jafnt kynjahlutfall, hafa sett sér reglur þar um og hafa náð góðum árangri. Þá segja menn: Við megum ekki spilla þeim árangri. Ég tel þó að nauðsynlegt sé í þeim efnum sem öðrum að halda sig við staðreyndir og staðreyndirnar eru þær að engar rannsóknir liggja fyrir um að persónukjör hafi áhrif á hlut kvenna í kosningu til þings eða sveitarstjórna. Í þessari umræðu hefur einnig verið bent á að hlutur kvenna á þjóðþingum annars staðar á Norðurlöndum sé mikill í samanburði við aðrar þjóðir og í þessum löndum er persónukjör við lýði. Áhrif kjósenda á það hverjir ná kjöri eru mjög mikil í Finnlandi sem og í Svíþjóð og Danmörku, þótt minni séu en í Finnlandi, og þar er hlutfall kvenna á kjörnum samkomum hátt. Á þjóðþingi Írlands, þar sem persónukjör vegur mjög þungt, er hlutur kvenna vissulega lítill en talið er að það megi rekja til annarra þátta í írsku þjóðfélagi en kosningafyrirkomulagsins. Kjör Mary Robinson sem forseta Írlands hefur einmitt verið notað sem kennslubókardæmi um það hvernig atkvæði nýtast í írska kosningakerfinu þar sem vald kjósandans í kjörklefanum er mjög mikið. Þar náði hún kjöri beinlínis vegna þess hvernig kosningakerfið er og þrátt fyrir að vera kona, ef ég má taka þannig til orða. Ég vil í því sambandi nefna að í kosningunum til stjórnlagaþings hér árið 2010 var sagt að kjósa ætti 25–32 fulltrúa til að hægt væri að gæta jafnræðis í kynjahlutföllum. Kosningin féll þannig að ekki þurfti að breyta neinu. 25 voru kjörnir og það þurfti ekkert að færa til vegna þess að kjósendur sáu um það sjálfir að hafa kynjahlutföllin rétt. Ég held reyndar að við séum þangað komin að fólki sé alveg treystandi til þess að þegar það kýs jafni það kynjahlutföllin sjálft. Auðvitað er það miklu betra en þurfa að fara eftir einhverjum kvótum. Ég ætla ekki að spá fyrir um það hvernig kjósendur mundu nýta sér þann möguleika að kjósa fólk af ólíkum framboðslistum. Stjórnarflokkar standa fyrir ákveðna lífssýn og frambjóðendur þeirra eru, eða ættu alla vega að vera það, merkisberar þeirrar lífssýnar, en við þurfum að átta okkur á því að persónukjör er ekki fyrir stjórnmálamenn eða stjórnmálaflokka. Tillagan er lögð fram vegna þess að kjósendur hafa sýnt að þeir vilja gjarnan hafa meiri áhrif á það hvaða fólk tekur sæti á hinum kjörnu samkundum en þeir hafa í dag. Ég held, þótt það sé kannski ekki virðulegt að orða það þannig, að við séum ákaflega aftarlega á merinni í þeim efnum. Ég man eftir því að á síðasta kjörtímabili voru gerðar tilraunir til að koma þessum málum eitthvað áfram en það gekk ekki mjög vel. Einhvern tíma hafði því hálfpartinn verið heitið að leggja ætti fram frumvarp um meira persónukjör í sveitarstjórnarkosningum. Ég held að ég fari örugglega rétt með það að Samband íslenskra sveitarfélaga hafi verið búið vinna þar ákveðið verk og væri áhugavert ef innanríkisráðherrann dustaði rykið af því. Ég ætla ekki að hafa þessa tölu mikið lengri hér og legg til að málið gangi til 2. umr. og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég vonast sannast að segja að það fái umræðu þar og að við náum því aftur hingað inn í þingsal, því að það hefur ekki tekist fyrr.

Virðulegur forseti. Ég vildi nota tækifærið og þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir framsögu hennar og fyrir frumkvæði hennar að málinu sem er nú flutt í þriðja sinn, hygg ég. Sjálfur er ég meðflutningsmaður að málinu og engin launung á því að ég styð það heils hugar og held að það sé fyllilega tímabært að við lögfestum ákvæði um persónukjör í þinginu, ekki síst vegna þess að við ákváðum á Alþingi að leggja nokkur atriði í dóm þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel að við séum skuldbundin til þess að fylgja þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu eftir og framkvæma það sem þar var spurt um og skýr afstaða kom fram í atkvæðagreiðslunni um. Eitt af því var sannarlega persónukjörið. Fulltrúalýðræðið er hugmynd um það að við eigum okkur fulltrúa sem fari með umboð okkar í ákvarðanatökum, t.d. í stofnun eins og þessari, þjóðþinginu. Listakosning, það að fólk kjósi flokka en ekki fulltrúa beint, dregur auðvitað úr þeirri hugsun um að fulltrúi þinn fari með þitt umboð beint og milliliðalaust á þeirri samkomu sem tekur ákvörðun. Allt sem við getum gert til að auka þetta beina samband á milli kjósandans og þess sem með umboðið fer held ég að horfi í aðalatriðum til framfara. Þess vegna sé það mikilvægt að auka rétt kjósandans til að hafa áhrif á það ekki bara hvaða flokkar veljist á þing eða til sveitarstjórna heldur hvaða fulltrúar þeirra flokka setjast þar inn sem fulltrúar kjósandans. Við vitum það sem fylgjumst með þjóðmálum að það skiptir ekki bara máli hvaða flokkar eru valdir heldur skiptir verulegu máli hvaða fulltrúar veljast fyrir hvern flokk. Einstaklingarnir geta haft afgerandi áhrif á stefnumörkun flokkanna, á ákvarðanir flokkanna í stórum málum og á þá forustu sem veitt er í viðkomandi samkomu hvort sem það er þing, sveitarstjórn eða annað. Þess vegna er það sjálfsögð krafa að kjósandinn geti haft sem mest áhrif á þann þátt. Nú kann að vera að þessi tillaga sé róttækari en svo að fyrir henni sé meirihlutavilji í þinginu því hún gerir auðvitað ráð fyrir því að hægt sé að hafa áhrif á það hvaða einstaklingar veljist fyrir fleiri en einn flokk. Ég sjálfur hef sannfæringu fyrir því að það sé góð skipan, hún sé eftirsóknarverð og er þess vegna meðflutningsmaður að málinu. En ef það er ekki meirihlutavilji til að taka svo stórt skref hér í þinginu þá vildi ég nota þetta tækifæri og eggja menn til þess að skoða þá a.m.k. af mikilli alvöru að taka hitt skrefið sem er í því máli sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir rakti hér í framsögu sinni, sem er að kjósendur viðkomandi flokks geti haft áhrif á það hvaða fulltrúar veljast fyrir þann flokk, jafnvel þótt menn væru ekki tilbúnir til að taka skrefið alla leið í að kjósandinn geti haft áhrif á það hvaða einstaklingar veljast fyrir fleiri en einn flokk. Það væri að minnsta kosti skref á leiðinni og það er rétt sem fram kom hjá þingmanninum að við erum orðin býsna aftarlega á merinni í þessum efnum. Menn hafa verið að reyna fyrir sér um þetta um langt skeið í nágrannalöndum okkar og áhrif kjósenda á það hvaða fulltrúar veljast eru umtalsvert meiri í næstu nágrannalöndum okkar, hvort sem við lítum til Danmerkur, Finnlands, Svíþjóðar eða Noregs, að maður tali auðvitað ekki um til Írlands. Þess vegna kalla ég eftir því að menn ræði það í nefndinni hvort ekki geti tekist víðtæk samstaða um að taka áfanga í átt að auknu persónukjöri með því a.m.k. að kjósendur geti kosið einstaklinga innan þess flokks sem þeir velja í kosningum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjölmiðla, nr. 38/2011, um textun myndefnis. Fyrsti flutningsmaður málsins er Svandís Svavarsdóttir, og aðrir flutningsmenn sú sem hér stendur og hv. þingmenn Katrín Júlíusdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir og Oddný G. Harðardóttir. 1. gr. hljóðar svo: „Við 30. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Myndefni sem fjölmiðlaveitur miðla skal ávallt fylgja texti á íslensku sem endurspeglar texta hljóðrásar myndefnisins eins nákvæmlega og kostur er.“ Frumvarpið var flutt á 143. löggjafarþingi en komst ekki til nefndar eða til frekari umræðu á þinginu enda var langt liðið á starfstíma þingsins þegar það kom fram í marslok. Breytingin sem hér er verið að ræða um á lögum um fjölmiðla nr. 38/2011, felst í því að fjölmiðlaveitum sem senda út sjónvarpsefni verður skylt að texta það án tillits til þess hvort efnið er á íslensku eða erlendu máli. Breytingin er gerð í því skyni að gera sjónvarpsáhorfendum, sem eru heyrnarlausir eða heyrnarskertir að því marki að þeim gagnast ekki talmál í sjónvarpi, kleift að nota og njóta sjónvarpsefnis á íslensku. Samkvæmt 29. gr. laga um fjölmiðla er fjölmiðlaveitum einungis skylt að texta erlent efni sem þær senda út. Í 30. gr. laganna eru fjölmiðlaveitur hins vegar hvattar til að, með leyfi forseta, „leitast við að gera þjónustu sína aðgengilega sjón- og heyrnarskertum auk þeirra sem búa við þroskaröskun“ með táknmáli, textun og hljóðlýsingu en engin skylda er lögð á fjölmiðlaveiturnar hvað þetta varðar. Er þetta í samræmi við ákvæði 7. gr. III. kafla í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 13/2010 síðan í mars þar sem segir að aðildarríki Evrópusambandsins skuli „hvetja veitendur fjölmiðlaþjónustu sem heyra undir lögsögu þeirra til að sjá til þess að þjónusta þeirra verði smátt og smátt gerð aðgengileg sjón- eða heyrnarskertu fólki.“ Ekki er kunnugt um slíka hvatningu af hálfu íslenskra stjórnvalda aðra en þá sem er að finna í 2. mgr. 6. gr. laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, nr. 23/2013, en fjölmiðlanefnd hefur vissulega gert athugasemdir þegar erlent efni hefur verið sent út án íslensks tals eða texta. Í athugasemdum við 30. gr. frumvarps til laga um fjölmiðla sem lagt var fyrir Alþingi á 139. löggjafarþingi árið 2010–2011 og varð að lögum nr. 38/2011 er vakin athygli á því að ákvæðið skyldi ekki veitendur fjölmiðlaþjónustu til að texta ljósvakaefni eða gera það aðgengilegt fyrir fatlað fólk með öðrum hætti. Engin viðurlög liggja við því að senda út dagskrárefni án þess að gera ráðstafanir til að gera það aðgengilegt fyrir heyrnarskerta eða fólk með annars konar fötlun. Í kafla 4.3.1 í athugasemdum við áðurnefnt frumvarp til fjölmiðlalaga er leitast við að skýra uppruna og þýðingu 30. gr. frumvarps sem á rætur í c-lið 3. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 65 11. desember 2007. Ákvæðið um að aðildarríki ESB og EES skuli hvetja fjölmiðlaþjónustuveitendur í lögsögu þeirra til að gera útsent efni aðgengilegt sjón- og heyrnarskertum ber, að mati höfunda greinargerðarinnar, að skilja það svo að umrædd grein skyldi aðildarríkin til sjálfseftirlits og eigi því aðildarríkin að setja eigin reglur um þau efni sem greinin vísar til að því marki sem heimild er til í réttarkerfi þeirra. Ríkisútvarpið ohf., sem er fjölmiðill í almannaþágu og almannaeigu, hefur sett sér málstefnu eins og áskilið er í íslenskri málstefnu, Íslenska til alls. Hún var samþykkt á Alþingi með þingsályktun 12. mars 2009 á 136. löggjafarþingi og þar segir í 6. gr. sem fjallar um táknmál og textun: „Tekið skal mið af þörfum heyrnarlausra, heyrnarskertra og þeirra sem ekki hafa íslensku að móðurmáli með því að bjóða upp á táknmálsþýðingar og textun innlends sjónvarpsefnis eftir því sem kostur er.“ Þetta er í samræmi við 2. mgr. 6. gr. laga nr. 23/2013, um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, sem áskilur að heyrnarskertum skuli veittur aðgangur að fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu með textun á fréttum og öðru sjónvarpi með textaefni og útsendingum á táknmáli og/eða öðrum miðlunarleiðum er henta í þessu skyni og eru í samræmi við tæknilega möguleika á hverjum tíma. Ríkisútvarpið textar alla sjónvarpsþætti á íslensku sem unnir eru fyrir fram og einnig fréttatíma sjónvarps. Sjónvarpsþættir sem sendir eru út beint, svo sem Kastljós og vikulegir umræðuþættir um þjóðmál, eru ekki textaðir. Árið 2012 jókst textun á síðu 888 í textavarpi RÚV úr 303 klukkustundum í 408 eða um 35%. Aðrir ljósvakamiðlar texta aðeins erlent efni og hefur því heyrnarskert fólk takmarkað gagn af útsendingum þeirra á íslensku. Aðrir ljósvakamiðlar en RÚV hafa ekki sett sér málstefnu og texta ekki útsendingar sjónvarpsefnis á íslensku. Ljóst er því að sú brýning um textun sem er í fjölmiðlalögum hefur einungis borið takmarkaðan árangur. Textun sjónvarpsefnis á móðurmáli þeirra sem útsendingin er fyrst og fremst ætluð gegnir því meginhlutverki að gera heyrnarlausum og heyrnarskertum einstaklingum á viðkomandi málsvæði kleift að njóta þess efnis sem sent er út. Einnig kemur textun sjónvarpsefnis á íslensku að góðum notum fyrir erlent fólk sem ekki hefur full tök á íslensku talmáli en kýs að fylgjast með íslenskum fjölmiðlum. Fjölmiðlar gegna mikilvægu samfélagslegu hlutverki og því er áríðandi að sem flestir geti notið þess efnis sem þeir flytja. Ekki liggja fyrir nákvæmar tölur um það hversu margir Íslendingar eru heyrnarskertir en sé miðað við erlendar rannsóknir má reikna með að að minnsta kosti 10–15% landsmanna búi við heyrnarskerðingu í einhverjum mæli. Heyrnarskerðingu getur fólk hlotið hvenær sem er á æviskeiðinu en heyrnardeyfa er meðal þess sem gjarnan fylgir háum aldri og er langtum algengari hjá fólki á efri árum en æskufólki. Sífellt fleiri Íslendingar ná háum aldri og hlutfall aldraðra hefur farið hækkandi hérlendis undanfarna áratugi. Hinn 1. desember 2014 voru tæp 9% landsmanna 70 ára eða eldri. Mannfjöldaspá Hagstofu Íslands gerir ráð fyrir að árið 2020 verði þetta hlutfall 10,2% og 13,7% árið 2030. Enda þótt ýmis læknisfræðileg og tæknileg úrræði gagnist fólki vel til að vinna bug á heyrnardeyfu á efri árum er við því að búast að fólki sem þarf á texta að halda til að geta notið sjónvarpssendinga á íslensku muni fara fjölgandi á næstu árum og áratugum og er full ástæða til að bregðast við því. Virðulegi forseti. Að lokum langar mig til að vitna til orða varaformanns Heyrnarhjálpar, félags heyrnarskertra á Íslandi, sem er Ingólfur Már Magnússon. Hann hvetur þingmenn til þess, eins og hann segir, með leyfi forseta, „að sjá sóma sinn í að greiða fyrir þessari breytingu á lögum vegna þess að mismunun er óheimil. Það að heyrnarskertir séu útilokaðir frá því að njóta íslensks sjónvarpsefnis er mismunun.“ Því skorar hann á þingheim að samþykkja þetta frumvarp. Í grein sem birtist meðal annars á Vísi og víðar, fer hann aðeins yfir það í hvaða stöðu fólk er sem greinir hljóð en getur ekki endilega náð þeim öllum og alls ekki í sjónvarpi, þrátt fyrir góð heyrnartæki. Hann vekur athygli á því að textun mundi breyta aðgengi allt að 50 þúsund Íslendinga. Það er enginn smáræðisfjöldi sem við erum hér að tala um. Okkur sem kannski hlustum meira en margur á fréttir og fréttatengda þætti eins og eru gjarnan eftir kvöldmat eða annað íslenskt efni, það eru alls konar spennuþættir og ýmislegt annað í boði, finnst sjálfsagt að fylgjast með en þetta fólk getur ekki fylgst með þessu efni, það er alveg útilokað frá töluvert mikilli fjölmiðlaumræðu. Ég vona að málið fái skjóta afgreiðslu. Frumvarpið er þverpólitískt og ætti því að eiga greiða leið í gegnum þingið og ég vona að allsherjar- og menntamálanefnd fjalli um það og kalli til sín gesti svo fljótt sem auðið er því þetta er afar mikilvægt. Þetta er eitt af þeim málum sem okkur finnast mikilvægari en mörg önnur og eigi erindi við mjög marga sem við viljum gjarnan koma í veg fyrir að sæti mismunun í samfélaginu. Ég legg til að frumvarpið fari til 2. umr. og allsherjar- og menntamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um mannanöfn, nr. 45/1996, með síðari breytingum, og undir þau lög heyra mannanafnanefnd, ættarnöfn o.fl. Frumvarpið sem ég mæli fyrir er af sama meiði og frumvarp sem lagt var fram á síðasta þingi en allsherjar- og menntamálanefnd lauk því miður ekki umfjöllun um það. Frumvarpið er í þetta skipti talsvert breytt og það kemur ekki síst til af umræðu um fyrra frumvarpið á síðasta þingi og ákveðnum ábendingum sem bárust í því ferli og breytingarnar sem hafa orðið held ég að séu til mikilla bóta. Ég ætla að skauta yfir helstu atriðin í frumvarpinu en ef það er lesið þá lítur það út fyrir að vera óttaleg latína enda er þetta meira og minna upptalning á málsgreinum og greinum í lögunum og að mestu leyti verið að leggja til að orðalag og heilu greinarnar falli burt. Í grunninn er lagt til að reglur um mannanöfn, hvaða nöfn séu lögleg og hverjir megi bera hvaða nöfn, verði færðar mjög í frjálslyndisátt. Hvatinn á bak við tillöguna er ekki síst sú reynsla sem hefur hlotist af núgildandi lögum, þeim málum sem mannanafnanefnd hefur þurft að úrskurða um samkvæmt umboði sínu í lögum og dómum sem hafa fallið þar að lútandi. Það hefur heyrst stundum og er kannski ekki skrýtið, maður heyrir fólk spyrja sig að því, hvort við hér á þingi höfum ekkert betra að ræða um en mannanafnanefnd og það má kannski til sanns vegar færa að sú nefnd og lögin á grundvelli hverra sem hún starfar komi daglegu lífi fæstra við. Það eru fæstir sem upplifa afskipti mannanafnanefndar, skulum við segja, en þeir sem hafa viljað skíra nöfnum eða taka sér nöfn sem ekki eru í samræmi við núgildandi lög hafa aldeilis lent í mikilli baráttu og nefndin í sumum tilfellum ekki gefið þeim leyfi til að heita eða skíra því nafni sem þeir vilja. Ég vil áður en ég fer yfir punktana árétta að ég tel að það sé eiginlega mannréttindamál að einstaklingar fái að ráða því sjálfir hvað þeir heiti. Nafn sem einstaklingurinn ber er mjög mikilvægt fyrir sjálfsmynd hans. Það getur verið mjög mikilvægt í fjölskyldum eða ættum og mikið tilfinningamál að fá að heita eftir forföður sínum eða kenna sig við stað eða hvað. Í núverandi löggjöf eru það forréttindi sumra að mega nota nöfn sem eru til í svokallaðri mannanafnaskrá sem mannanafnanefnd ber að viðhalda eða bera ættarnafn sem er til í kerfinu, ef svo má segja, en þeir sem eru svo heppnir hafa ákveðin forréttindi umfram aðra. Mannanafnanefnd er skipuð í dag og hennar hlutverk er fyrst og fremst að fylgja eftir lögunum. Segja má að það séu þrjú aðalatriði varðandi sérnöfnin sem mannanafnanefnd beri að gæta að og ég ætla fyrst að fara aðeins yfir þau, en í þessu frumvarpi er í raun og veru gert ráð fyrir að taka þessi skilyrði öll saman út og gera óþörf og þar af leiðandi verði óþarfi að halda mannanafnaskrá yfir hvaða nöfn samræmast þessum skilyrðum og nefndin sem hefur það hlutverk að samþykkja eða samþykkja ekki nöfn inn á mannanafnaskrá verði óþörf. En þá eru það þrjú helstu atriðin og það er mikilvægt að taka fram að í frumvarpinu frá fyrra ári var gert ráð fyrir því að enn þá yrði litið til þessara þriggja atriða, sem eru hér nefnd í engri sérstakri röð. Í fyrsta lagi falli nafnið að íslensku máli, að íslenskri málhefð og beygist samkvæmt íslenskri málhefð og það innihaldi ekki stafi sem ekki eru í íslenska stafrófinu. Þá erum við kannski sérstaklega að tala um stafinn c. Í öðru lagi sé nafnið skilgreint sem annaðhvort karlkynsnafn eða kvenkynsnafn og einungis aðilar af viðkomandi kyni megi bera það, þ.e. karlmenn einir megi bera karlkynsnöfn sem svo séu skilgreind og öfugt. Og í þriðja lagi er dálítið merkileg málsgrein sem segir að til að nafn teljist löglegt á Íslandi megi það ekki vera þeim sem nafnið ber til ama. Það verður að teljast ansi sérstök löggjöf og ansi þungur kaleikur hefði maður haldið fyrir nefnd að þurfa að leggja mat á það í sjálfu sér hvaða nöfn séu líkleg til að valda þeim sem þau bera ama og hvaða nöfn séu líkleg til að gera það ekki. Sá sem hér stendur var skírður Óttarr í höfuðið á afa sínum. Það verður að segjast að þegar ég var ungur var það mjög sjaldgæft nafn og hefði vel getað orðið mér til ama en varð það ekki. Það má vel spyrja: Hefði fengist leyfi til að skíra þessu sérstaka nafni ef afi minn hefði ekki verið skírður áður en mannanafnalög voru sett og ákveðið var að ríkið ætti að átta sig á því hvað væri til ama og hvað ekki? En ég vil gera reikning fyrir því að það sé afskaplega erfitt að dæma fyrir fram, og þá sérstaklega fyrir opinbera nefnd, um hvaða nafn geti orðið einstaklingi til ama. Það getur farið mjög svo eftir einstaklingnum eða einfaldlega eftir tísku. Það hafa komið upp dæmi þar sem tiltölulega meinlaus nöfn sem engum hafa orðið til ama hafa verið notuð á skáldsagnapersónur eða í dægurlögum og orðið eftir það nafnberum þeirra nafna til ama. Reglurnar hafa hingað til ekki boðið upp á það að nöfn séu eftir á skilgreind sem líkleg til að valda ama. Það hefur enginn fengið bréf frá mannanafnanefnd á miðjum aldri um að nú sé nafn hans orðið til ama. Því er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að þessum þremur skilyrðum sé í raun og veru kippt út og það sé ekki hið opinbera sem skilgreini hvaða nöfn séu til ama heldur sé réttur foreldra virtur og ábyrgð þeirra virt, foreldrum sé treyst fyrir því að velja börnum sínum nöfn sem séu líkleg til að valda þeim yndisauka frekar en ama. Við gerum reikning fyrir því að það sé fátt sem foreldrar vandi sig jafn mikið við eins og þegar þeir velja barni sínu nafn sem það er líklegt til að bera til æviloka. Ég held að það sé afskaplega nöpur tilhugsun að gera ráð fyrir því að opinberir aðilar hafi hagsmuni barnsins frekar í heiðri en foreldrarnir þegar kemur að því að velja nafn sem barnið á að heita. Í umræðunni um frumvarpið á síðasta þingi heyrðust áhyggjur af því að sést hefðu beiðnir til mannanafnanefndar um alls konar furðuleg nöfn þar sem fólk væri kennt við þungarokk eða jafnvel furðulega gamla guði og hindurvitni, en ég vil nú meina að það séu að minnsta kosti einhver dæmi um að slíkar umsóknir til mannanafnanefndar hafi kannski frekar verið gerðar til að mannanafnanefnd hefði eitthvað að gera, þ.e. það hafi að einhverju marki og ekki síður verið gert til þess að reyna á lögin. Í frumvarpinu eins og það var lagt fram í fyrra var gert ráð fyrir því að hægt væri að skjóta svona málum áfram til ráðherra sem mundi þá taka endanlega af skarið um það hvort verið væri að nefna barn til voða eða ekki. En hér er ekki gert ráð fyrir því. Á síðasta þingi kom fram ágæt og rökstudd gagnrýni á þá tilhögun að ráðherra væri eitthvað betur til þess fallinn en nefnd skipuð af ráðherra. Tillöguflytjandi tekur undir þau rök í sjálfu sér og bendir á að barnaverndarlög ættu að vera fullkomlega nægjanleg til að vernda rétt barna, en í barnalögum nr. 76/2003 segir í 1. mgr. 1. gr. að barn eigi rétt á að lifa, þroskast og njóta verndar, umönnunar og annarra réttinda í samræmi við aldur sinn og þroska og án mismununar af nokkru tagi. Óheimilt sé að beita barn hvers kyns ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi. Einnig segir í 2. mgr. sömu greinar að það sem barni er fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess. Þeir aðilar sem hafa umsjón með vernd barna eigi þannig að hafa næga heimild í lögum til að grípa til viðeigandi ráðstafana og aðstoða foreldra í sínu foreldrahlutverki komi upp aðstæður þar sem barn hefur hlotið nafn sem sannarlega má teljast því til ama. Ákvæði um kvenmannsnöfn og karlmannsnöfn er tímaskekkja sem þarf að laga. Þessu til stuðnings er í frumvarpinu bæði vitnað til mála sem hafa komið upp og dóms sem féll í máli þar sem sótt var eftir að fá að nota nafnið Blær sem kvenmannsnafn en það hafði áður hlotið náð sem karlmannsnafn. Ekki síður má nefna þá umræðu og auknu meðvitund sem við höfum um kynskilgreiningu einstaklingsins. Í raun og veru erum við í mannréttindalegu tilliti að stýra frá því að líkamlegt atgervi stýri kynskilgreiningu einstaklingsins heldur geri einstaklingurinn það sjálfur og það að skilgreina hvort viðkomandi einstaklingur sé karlmaður eða kvenmaður og megi þar af leiðandi bara bera karlmanns- eða kvenmannsnafn er ekki í samræmi við þá breyttu hugsun um mannréttindi sem orðin er. Hann er kannski huglægari, þriðji punkturinn um að nöfn eigi að vera íslensk og falla að íslensku máli. Þar tel ég og við sem leggjum frumvarpið fram að íslensk nafnahefð og íslenskt málkerfi sé varið með neikvæðum íþyngjandi formerkjum í núgildandi lögum. Það er nú svo með tungumál, trúmál og menningarmál að erfitt er að skipa fyrir um í lögum eða með valdboði ofan frá hvernig fólk hegðar sér í daglega lífinu. Það hefur sýnt sig í mörgum hefðum að almenningur hefur oft jafnvel frekar sinnt þjóðlegum og gömlum og góðum hefðum þegar hann hefur hlotið skulum við segja meira úrval. Það var ekki á ósvipuðum tíma og kjúklingur í körfu var borinn fram á Naustinu í Reykjavík sem hugtakið „þorramatur“ varð til og Íslendingar hófu aftur að borða súrmat, ekki af nauðsyn eða fábreytni eins og kannski hafði verið áður fyrr heldur einmitt af ákveðinni virðingu fyrir hefðum. Í dag borðum við alls konar matvæli, ekki vegna þess eins að …  Það sama má segja um ákveðna hefð sem varð í mannanöfnum á seinni hluta 19. aldar og upphafi 20. aldar í kjölfar aukinnar þjóðerniskenndar á Íslandi og sjálfstæðisbaráttunnar. Þá var mikil og breið bylgja á Íslandi til að endurvekja áhuga á íslensku sögunum, á íslensku máli og ekki síður á íslenskum nöfnum. Á þeim tíma var fullt af góðum og gegnum íslenskum mannanöfnum sem höfðu í raun fallið í gleymsku og kannski að einhverju leyti vikið fyrir alls konar biblíunöfnum sem komu seinna, Alls konar nöfn á borð við Óttar, Sævar og Brynjar höfðu eiginlega ekki verið notuð á Íslandi frá því á víkinga- eða Sturlungaöld. Á þessum tíma var dustað af þeim rykið, þau þóttu þjóðleg, þau vísuðu til íslenskrar menningar og íslenskrar tungu og það var kannski ákveðin lukka að á þeim tíma voru engar reglur sem bönnuðu að þau yrðu tekin upp þó svo að þau hefðu ekki verið notuð áratugum saman. Rætt hefur verið um að mannanafnalög og reglurnar sem takmarka leyfi til að nota ættarnöfn og skylda flesta til að nota kenninöfnin, þ.e. að kenna sig til föður eða móður, hafi þann tilgang að vernda íslenska menningu, þetta sé íslensk menning sem verði að vernda með lögum. Að sama skapi vil ég fullyrða að það að hafa val um að bera ættarnafn eða kenninafn auki líkurnar á því að foreldrar sýni þá ábyrgð að velta því fyrir sér hvort þau vilji að börn sín hafi kenninafn og viðhalda þannig þeirri frábæru, sérstöku og einstöku íslensku hefð eða nota ættarnafn, en lendi ekki í því eins og núna stundum að fólk noti ættarnafn ekki síst til að viðhalda nafninu innan fjölskyldunnar, viðhalda þeim forréttindum innan fjölskyldunnar fyrir komandi kynslóðir. En þá kemur að lokaatriðinu sem mig langar að tala um í frumvarpinu og það er að hér er gerð tillaga um að reglum um ættarnöfn sé kippt úr sambandi ef svo má segja. Lög um mannanöfn hafa gilt á Íslandi frá árinu 1914 og upphaflega var í þeim lögum tekið upp gjald á þá sem hugðust taka upp ný ættarnöfn. Árið 1925 var lögunum breytt þannig að ný ættarnöfn voru eftir það bönnuð með lögum, önnur en þau sem fyrir voru, þ.e. þeir sem höfðu tekið sér upp ættarnafn fyrir 1925 máttu bera það áfram og máttu síðan skila ættarnafni sínu áfram til sinna afkomenda. Sá þingmaður sem hér stendur heitir einu af þessum ættarnöfnum, Proppé, sem er löglegt í mínu tilviki vegna þess að ég kem í karllegg af forföður mínum sem fékk að heita þessu nafni fyrir 1925. Hefði einhver af mínum forfeðrum í millitíðinni hætt að nota nafnið þá hefði ég ekki mátt taka það upp. Hefði faðir minn verið af öðru kyni og ekki borið nafnið þá hefði ég ekki mátt taka það upp o.s.frv. Þarna árið 1925 er auðvitað strax brotið jafnræði á Íslendingum. Þeir sem voru svo heppnir að bera ættarnöfn fengu að gera það áfram en aðrir ekki. Síðan má segja að enn hafi verið aukið á ójafnræðið árið 1996 þegar lögunum var breytt á þann sjálfsagða hátt að erlendir ríkisborgarar sem fengu íslenskt ríkisfang fengu að halda sínu ættarnafni þó svo að það væri ekki til á Íslandi fyrir. Það eru náttúrlega fullkomlega sjálfsögð mannréttindi fyrir þá einstaklinga, en þá eru þessir aðilar í raun og veru orðnir þeir einu sem mega koma með nýtt ættarnafn til Íslands og það jafnvel þótt að það sé ekki í samræmi við íslenska málhefð. Hér er gert ráð fyrir því, fyrst og fremst í nafni jafnræðis, að þessar takmarkanir verði teknar af og að hverjum sem er sé í raun og veru heimilt að taka upp það ættarnafn sem hann kjósi. Þetta er gert með fullri meðvitund um það að einhverjum kynni að detta í hug að breyta nafni sínu og taka upp furðulegt ættarnafn. Þetta er gert í fullri meðvitund um það að einhverjum kynni að koma í hug að nefna eða skíra barn sitt nýstárlegu eða furðulegu ættarnafni, en miðað við reynsluna af ættarnöfnum og þar á meðal mörgum ansi sérstökum og skrýtnum ættarnöfnum sem hafa komist undir radarinn, annaðhvort fyrir 1925 eða eftir 1996, fáum við sem stöndum fyrir frumvarpinu ekki séð að það sé á neitt hátt hættulegt eða neikvætt heldur þvert á móti geti orðið bókstaflega til yndisauka fyrir þá sem bera nöfnin og okkur hin sem fáum að spreyta okkur á skemmtilegum ættarnöfnum. Sjálfur hef ég stundum gantast með það að þótt ég heiti því skrýtna nafni Óttarr Proppé þá hafi ég einnig leyfi til að heita Ólafur Ólafsson, verandi skírður Óttarr Ólafur og eigandi föður sem heitir Ólafur. Verandi ekki fæddur Popp þá má ég því miður ekki taka upp ættarnafnið Popp en það er löglegt nafn á Íslandi. Væri ég nógu heppinn til að vera af Popp-ætt, þá héti ég Óttar Popp og nafnið Stáli er löglegt á Íslandi þannig að það væri þá löglegt að heita Stáli Popp. Ég man ekki hvort nafnið Svampur er löglegt á Íslandi en væntanlega væri ekkert ólöglegt eða neitt sem segði að ég mætti ekki heita Svampur Sveins. Þá má spyrja sig hvort það sé endilega til ama og hvort það gæti hreinlega ekki orðið þjóðlífinu til góðs að hér stæði þingmaðurinn Svampur Sveins eða Stáli Popp. En rétt svo ég ljúki máli mínu, þá vil ég vitna í greinargerðina með frumvarpinu: „Nafn er nátengt sjálfsmynd og sjálfsvitund fólks og varðar fyrst og fremst einkahagi og persónurétt fremur en hagsmuni alls almennings. Í ársbyrjun 2013 féll dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur í máli ungrar stúlku, Blævar Bjarkardóttur, gegn íslenska ríkinu. Í niðurstöðu dómsins segir: „Samkvæmt 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar, samanber 9. gr. stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995, á sérhver maður rétt til friðhelgi einkalífs síns, fjölskyldu, heimilis og bréfaskipta. Í íslenskum rétti hefur verið talið að réttur manns til nafns falli undir ákvæði 1. mgr. 71. gr. enda séu þar um mikilvæg persónuleg réttindi hvers einstaklings að ræða. Þá hefur Mannréttindadómstóll Evrópu viðurkennt í dómaframkvæmd að rétturinn til nafns falli undir 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu en 1. mgr. þess ákvæðis er efnislega samhljóða 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar.““ Enn fremur segir þar, með leyfi forseta: „Það er mat dómsins að réttur stefnanda til að bera nafnið Blær sé ríkari en hagsmunir samfélagsins af því að hafna kröfunni en auk þess hefur stefndi ekki fært fram haldbær rök fyrir því að réttindi annarra verði fyrir borð borin verði krafa stefnanda viðurkennd.“ Þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpi þessu eru í anda niðurstöðu þessa dóms og í anda þess hagsmunir einstaklinga af því að fá að heita nafninu sínu eru ríkari en hagsmunir samfélagsins af því að fólk fái ekki að heita nafninu sínu. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa eindregnum stuðningi við þá afstöðu sem að baki málinu liggur, þá að það sé sjálfsagður og eðlilegur réttur hvers manns að fá að ráða því sjálfur hvað hann heiti, og að sú hugmynd að hið opinbera gefi út einhverjar skrár um hvað sé leyfilegt í því efni séu sannarlega barn síns tíma og fullkomlega úreltar árið 2015. Og einnig að það sé einhver nefnd fróðari manna en maður sjálfur er sem eigi að ákveða hvort og hvað maður má heita. Ég hef raunar verið stuðningsmaður málsins frá því það var fyrst tekið upp á Alþingi. Ég hygg að það hafi verið á kjörtímabilinu 2003–2007 sem Björn Ingi Hrafnsson, þá varaþingmaður en nú kunnur fjölmiðlakóngur, flutti mál samkynja um að leggja af þessa löggjöf en það náði því miður ekki fram að ganga frekar en þetta mál nú ítrekað hefur og er þó löngu kominn tími til þess að hætta, ég vil leyfa mér að segja þessari vitleysu. Auðvitað voru það metnaðarfullar hugmyndir aldamótakynslóðar í upphafi 20. aldarinnar að standa vörð um íslenska menningu og séríslenskar hefðir og annað slíkt sem urðu til þess að hér var á þessu þingi sett löggjöf fyrir meira en 100 árum, árið 1914, um það hvernig þessum málum ætti að vera skipað. En framkvæmdin á þessu hefur auðvitað líka verið með þeim hætti að það er löngu síðan orðið þannig að engin leið er að skilja hvers vegna eitthvað var leyft og eitthvað annað var bannað. Röksemdirnar sem menn í góðri trú lögðu af stað með einhvern tíma í upphafi síðustu aldar eru einhvern veginn löngu orðnar mótsagnakenndar og rökstuðningur fyrir samþykktum jafnt sem synjunum orðinn illskiljanlegur oft og einatt fyrir utan það að hitt er sjálfsagt að hver einstaklingur ráði sjálfur nafni sínu. Það kann að þurfa að setja því einhverjar takmarkanir hversu oft maður getur ráðið nafni sínu á ævinni. Það kunna að vera einhverjir samfélagslegir hagsmunir fyrir því að menn geti ekki ótakmarkað oft skipt um auðkenni í tíma og ótíma eins og nafn manns er, en í meginatriðum hljóti maður að ráða sínu nafni. Mér þykir málið hafa tekið framförum frá því að það var flutt síðast í því að ónefni eru eftirlátin sem eðlilegt er barnaverndaryfirvöldum. Þær áhyggjur sem margir hafa af góðum hug haft fyrir ófæddum börnum sem kynnu að vera skírð ónefnum af foreldrum sínum, þeim á auðvitað ekki að mæta í einhverri sérstakri mannanafnalöggjöf. Ef foreldrar skíra börn sín ónefnum þá er það náttúrlega bara mál sem varðar við barnavernd eins og framsögumaður fór ágætlega yfir hér. En ég skora á þá nefnd sem málið fær til umfjöllunar að láta sér ekki nægja að senda það út til umsagnar. Þetta er fyrir löngu síðan orðið til vansa fyrir löggjafarþingið að banna fólki að heita það sem það vill heita af engum skiljanlegum ástæðum og ekki aðeins í því tilfelli sem framsögumaðurinn vísaði til heldur í svo fjölmörgum tilfellum algerlega óþolandi afskipti yfirvalda af friðhelgi einkalífs fólks og atriðum sem eiga að vera í höndum hvers og eins en ekki ríkisins.

Forseti. Ég vildi aðeins koma hingað upp og lýsa yfir eindregnum stuðningi við frumvarpið. Ég vona að það nái fram að ganga og vísa til þess að ég hef verið ein af þeim Íslendingum sem hafa þurft að glíma við mannanafnanefnd út af nafni sem ég ákvað að gefa syni mínum. Það náðist í gegn en það var langur slagur, algerlega fáránlegur. Ég hef heyrt af mörgum fullorðnum sem hafa viljað samræma nafn sitt við það til dæmis ef þeir hafa gifst eða verið búsettir erlendis. Þegar fólk er fullorðið finnst mér að sjálfsákvörðunarréttur þess hvað það heitir eigi að vera í forgrunni. Ég vona bara heitt og innilega, miðað við hverjir eru á málinu en það er fólk úr öllum flokkum, sýnist mér, eða nánast öllum flokkum, að ekkert verði því til fyrirstöðu að málið verði klárað og afgreitt í vor.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni fyrir hlý orð og hvatningarorð gagnvart frumvarpinu og ég tek undir óskir þeirra um að frumvarpið fái góða ferð í gegnum þingið. Ég vildi rétt koma hingað upp, af því að ég gleymdi því í spenningnum áðan, og taka það fram að flutningsmenn eru úr mörgum flokkum eins og hér segir. Og það sem meira er að eftir að frumvarpið var lagt fram og prentað upp hafa komið að máli fleiri þingmenn sem hafa séð eftir því að hafa ekki fengið að vera á málinu. Ég tel því að ríkur stuðningur sé fyrir málinu úr öllum áttum hér á þinginu og hafi ég gleymt að bjóða einhverjum þingmönnum á málið bið ég þá afsökunar hér með. Ég gleymdi því líka í fyrri ræðu minni að mælast til að málinu verði vísað til allsherjar- og menntamálanefndar á sama hátt og var gert í fyrra og ég geri það hér með.

Forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um að fordæma pyndingar leyniþjónustu Bandaríkjanna. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir, Árni Páll Árnason, Óttarr Proppé, Helgi Hrafn Gunnarsson, Össur Skarphéðinsson, Ögmundur Jónasson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Katrín Júlíusdóttir, Jón Þór Ólafsson, Brynhildur Pétursdóttir, Steinunn Þóra Árnadóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Róbert Marshall. Kann ég þeim bestu þakkir fyrir að láta sig þetta mál varða. Ég vona að einhverjir þingmenn frá Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki sjái sér fært að styðja þetta mál þegar því verður á endanum vísað til hv. utanríkismálanefndar. Samkvæmt tillögunni fordæmir Alþingi harðlega pyndingar sem leyniþjónusta Bandaríkjanna hefur staðið fyrir og bandarísk stjórnvöld látið viðgangast frá hryðjuverkaárásunum 11. september 2001. Forseti. Í greinargerð með ályktuninni kemur eftirfarandi fram: Öldungadeild Bandaríkjaþings birti nýverið skýrslu sem lýsir hrottalegum pyndingum á mönnum sem fangelsaðir voru í kjölfar hryðjuverkaárásanna 11. september 2001 og framkvæmdar hafa verið undir stjórn CIA. Í skýrslunni er lýst hræðilegri meðferð á fólki á öllum aldri af báðum kynjum og ýmsu þjóðerni. Meðal annars er því lýst hvernig föngum var haldið vakandi, jafnvel í heila viku, stundum standandi, stundum með handleggi hlekkjaða fyrir ofan höfuð. Sumum föngum var gefinn vökvi í gegnum endaþarm, án læknisfræðilegrar nauðsynjar. Var þetta framkvæmt með offorsi, sem leiddi í að minnsta kosti einu tilviki til skemmda á endaþarmi. Einum fanga, Majid Khan, var gefinn matur í gegnum endaþarm. Hummus, pastasósu, hnetum og rúsínum var maukað saman og troðið inn í endaþarminn. Gul Rahman var haldið vakandi í tvo sólarhringa. Hann var látinn þola ærandi hávaða í algeru myrkri og einangrun, settur í kaldar sturtur og hlekkjaður við vegg í stellingu sem neyddi hann til að leggjast á kalt gólf. Föt voru tekin af honum til að refsa honum fyrir að vera ósamvinnuþýður og var hann einungis í peysu en nakinn fyrir neðan mitti. Vegna þessarar ómannúðlegu meðferðar lést Gul Rahman úr ofkælingu. Tveir fangar með fótbrot, einn með tognaðan ökkla og einn með gervifót voru hlekkjaðir standandi og haldið vakandi þar til heilbrigðisstarfsfólk á vegum CIA úrskurðaði að þeir gætu ekki staðið lengur í fæturna. Pyndingar eru meðal allra alvarlegustu glæpa og hafa verið skilgreindar svo af alþjóðasamfélaginu og í alþjóðalögum. Í samningi Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem Ísland og Bandaríkin eiga aðild að segir í 7. gr. að enginn maður skuli sæta pyndingum eða grimmilegri, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Um pyndingar er einnig fjallað í samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri og ómannúðlegri meðferð eða refsingu. Ísland og Bandaríkin eru bundin af þeim samningi en samkvæmt honum eru pyndingar algjörlega óafsakanlegar í hvaða tilgangi sem er og alþjóðasamfélaginu er falin mikil sameiginleg ábyrgð á því að koma í veg fyrir pyndingar og láta sækja þá til saka sem eru sekir um slíka glæpi. Flutningsmenn þessarar tillögu telja afar brýnt að sú hræðilega meðferð á fólki sem lýst er í fyrrgreindri skýrslu verði fordæmd um heim allan og mælast til þess að Alþingi Íslendinga bregðist skjótt við og fordæmi þessi grimmdarverk með formlegum og opinberum hætti. Alþingi hefur áður, á 135. löggjafarþingi, fordæmt mannréttindabrot og ómannúðlega meðferð á föngum í búðum Bandaríkjamanna við Guantanamo-flóa á Kúbu sem sjá má í 107. máli á því þingi. Með þessari tillögu er lagt til að slík fordæming verði ítrekuð í ljósi nýrra upplýsinga sem fram hafa komið með hinni nýju skýrslu. Í skýrslunni kemur fram að þær upplýsingar sem fengust með pyndingum voru aldrei notaðar til að koma í veg fyrir árásir eða yfirstandandi ógnir. Í skýrslunni kemur jafnframt fram að CIA hafi vísvitandi og markvisst logið að stjórnmálamönnum og almenningi með því að gefa afar ónákvæmar upplýsingar til að fá leyfi til pyndinganna. CIA hefur jafnframt ranglega haldið því fram að enginn öldungardeildarþingmaður hafi verið á móti þeim. Þá kemur einnig fram að af þeim 119 mannverum sem vitað er að voru pyndaðar hafi í það minnsta 26 manneskjur ekkert brotið af sér. Forseti. Enginn af þeim fjöldamörgu aðilum sem ástunduðu markvissar og skipulagðar pyndingar nema uppljóstrarinn og fyrrum leyniþjónustumaðurinn John Kiriakou hafa þurft að sæta ábyrgð fyrir gjörðir sínar, en hann sagði fyrst frá hrottafengnum aðferðum CIA við pyndingar árið 2007, aðferð sem kölluð er „waterboarding“. Ekki hefur tekist að þýða þessa aðferð við pyndingar á íslensku en hún er framkvæmd á þann veg að ísköldu vatni er hellt yfir andlit fanga til að líkja eftir drukknunartilfinningu, oft ítrekað. John Kiriakou var dæmdur til 30 mánaða fangelsisvistar fyrir uppljóstranir sínar og sat hann í fangelsi þegar skýrsla leyniþjónustunefndar öldungadeildar bandaríska þingsins var birt síðla árs 2014. Honum var nýverið veitt heimild til að afplána síðustu mánuði refsingar sinnar í stofufangelsi heima hjá sér en honum misbýður, eins og fleirum, að þeir sem bera ábyrgð á pyndingum, bæði með stefnu og í verki, séu ekki einu sinni yfirheyrðir. Þessar aðferðir voru aldrei formlega viðurkenndar heldur gerðar í skjóli öfgastefnu fyrrverandi forseta Bandaríkjanna, George Bush. Mig langar að ljúka ræðu minni á orðum Johns Kiriakous um pyndingar, með leyfi forseta: „Jafnvel þó að pyndingar mundu virka við yfirheyrslu ætti sú aðferð aldrei að vera viðurkennd. Ég er máske á öndverðum meiði við stefnu yfirvalda gagnvart pyndingum, en sögulega séð er ég réttum megin. Það eru ákveðin mörk sem maður fer aldrei yfir, ekki einu sinni í þjóðaröryggislegum skilningi. Pyndingar eru þar á meðal.“ Ég vona einlæglega að þingið þori og hafi dug í sér til að fordæma það sem kom fram í þessari mögnuðu og mjög svo óþægilegu skýrslu öldungadeildar Bandaríkjaþings og hvet þingmenn til að kynna sér hana. Ég ítreka að fleiri en aðeins þeim aðila sem sagði afdráttarlaust frá þessum pyndingum sé haldið til ábyrgðar. Ég legg til að tillagan fari til utanríkismálanefndar, forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um afnám laga um orlof húsmæðra, laga frá 1972. Þetta er einfalt frumvarp sem einfaldlega felur í sér að lögin falli úr gildi. Málið hefur verið lagt fram á þingi í tvígang, á 138. löggjafarþingi og á því 141., og er nú endurflutt nær óbreytt frá hinu síðara. Orlof húsmæðra á sér lengri forsögu en núgildandi lög gefa til kynna. Fyrsta ríkisstyrkta húsmæðraorlofið kom til framkvæmda árið 1958 þannig að sagan er mikil. Tilgangur þeirra laga var að lögfesta viðurkenningu á þjóðfélagslegu mikilvægi ólaunaðra starfa og veita húsmæðrum orlofsrétt líkt og launþegum. Þetta var vissulega mikilvægt á Íslandi árið 1958 en nú eru breyttir tímar. Margt hefur breyst til betri vegar. Jafnrétti kynjanna er langt á veg komið og það verður að gilda í báðar áttir. Þess vegna tel ég rétt að leggja til að þessi lög falli úr gildi og tel það fullkomlega tímabært. Ýmsir í samfélaginu hafa tjáð sig um þetta mál og ýmis sveitarfélög ályktað í þessa átt. Ég vonast sannarlega til að það fái góða umfjöllun í þeirri nefnd sem því verður vísað til og að það fari í gegnum þingið. Sem eitt dæmi vil ég nefna að bæjarstjórn Vestmannaeyja ályktaði á kvenréttindadaginn 19. júní 2008 að skora á Alþingi að afnema lögin. Það sama gerði Hveragerðisbær og svo mætti lengi telja. Fyrstu lögin um orlof húsmæðra eru frá árinu 1960 og andinn sem augljóslega ríkti á þeim tíma sést vel í þessum lögum. Ýmislegt hefur breyst til batnaðar og jafnréttisbaráttan hefur gengið ágætlega. Betur má þó ef duga skal og jafnt skal yfir alla ganga. Því tel ég einsýnt að það sé rétt að fella þessi lög úr gildi. Hæstv. forseti. Ég legg til að þessu máli verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála. Þetta mál er flutt af meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar og það er einfalt. Í því felst að í stað dagsetningarinnar „1. janúar 2015“ í 2. gr. laganna komi: 1. janúar 2016. Þetta mál skýrir sig sjálft og hér er einfaldlega um að ræða að framlengja gildistöku ákvæðisins.

Virðulegi forseti. Það skýrir sig eflaust sjálft hjá jafn glöggum þingmönnum og hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur en ekki fyrir þeim sem hér stendur. Ég hygg raunar að hin upphaflegu ákvæði hafi í sjálfu sér kannski ekki verið nauðsynleg því að hinar almennu heimildir til flýtimeðferðar hafi dugað til flýtimeðferðar á þeim málum sem þetta átti að ná til. Ég hef hins vegar skilið það þannig að meðferð mála hafi verið flýtt á þessu ári þrátt fyrir að þetta ákvæði sé í sjálfu sér úr gildi fallið. Meðal annars hafa gengið hratt og vel dómar í héraði í verðtryggingarmálum tveimur fyrr á þessu ári þó að þessu ákvæði væri ekki lengur til að dreifa og þau mál séu þegar í áfrýjunarferli til Hæstaréttar, og sjálf prófmálin gangi þá væntanlega núna á vorinu algerlega óháð þessum flýtimeðferðarákvæðum. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort einhver þörf sé á því að framlengja ákvæðin og í hverju sú þörf felst, hvort meiri hluti nefndarinnar hafi rætt það við Hæstarétt, við dómstólaráð eða við Héraðsdóm Reykjavíkur eða aðra héraðsdóma að það væri ótvírætt þörf á því að standa í þeirri framlengingu. Að öðru leyti vildi ég bara óska þess að málið gengi til nefndarinnar á milli umræðna.

Hæstv. forseti. Já, það er rétt að rifja upp tilganginn með upphaflega ákvæðinu þegar það var samþykkt hér í þinginu. Í því frumvarpi og í þeirri afgreiðslu þingsins birtist sá vilji Alþingis að sjá til þess að allir frestir í málum séu eins stuttir og mögulegt er. Það er auðvitað löng forsaga að þessum málum öllum sem leiða af þeim atburðum sem hér urðu í efnahagslífinu á sínum tíma, en með þessu máli erum við einfaldlega að leggja það fram og þann vilja þingsins, sem við vonumst til að verði staðfestur hér í þingsal, að þessi flýtimeðferð sé enn í gildi og það sé alveg ljóst að það er þingið sem leggur áherslu á það. Það er auðvitað Alþingi sem fer með löggjafarvaldið en ekki þeir aðilar sem hv. þingmaður taldi hér upp. Við fengum nokkra aðila á fund nefndarinnar meðan við vorum að meta þörfina á því að leggja þetta fram að nýju, þetta átti sé stað hér í desember. Þetta mál var síðan samið út af þeim sem hér ráða um þinglokin, þeim sem hér eru í þingflokksformennsku eins og hv. þm. Helgi Hjörvar veit vel. Engu að síður er það mat meiri hluta nefndarinnar að rétt sé að þessi vilji þingsins birtist með þessum hætti og að þess vegna verði þessi heimild til bráðabirgða framlengd til næstu áramóta.

Virðulegur forseti. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert að þingmenn eða þingið lýsi vilja til þess að eitthvað gangi fljótt og vel, en ég var bara að spyrja um hina praktísku þýðingu þess að vera að lögfesta einhver ákvæði eins og þessi. Dómstólarnir hafa heimildir til þess að flýta málum. Þeir hafa flýtt málum eins og þessum verðtryggingarmálum og haga öllum umbúnaði þannig að hægt verði að flytja þau og fá dóma í þeim eins fljótt og unnt er. Hvað frestun viðvíkur getur löggjafinn ekki stytt þá fresti, hvorki þá sem sóknaraðilar né varnaraðilar eiga lögum samkvæmt, því að það eru einfaldlega borgaraleg réttindi þeirra sem sækja málin og verja að þeir hafa ákveðna fresti sem þeir geta nýtt og sóst eftir. Við getum ekki stytt þá fresti, hvorki með þessu ákvæði né nokkru öðru. Ég heyri hvað þingmaðurinn segir, að hún sjái þetta sem viljayfirlýsingu þingsins um að flýta eigi þessum málum, en hefur það nokkurt lagalegt gildi í sjálfu sér? Ekki hefur verið byggt á þessu ákvæði til þessa og ég sé ekki að það verði heldur það sem eftir lifir þessa árs, því að þegar eru helstu prófmálin í þessum efnum á leið í Hæstarétt og búið að dæma um þau í héraði að gildandi lögum án þessa ákvæðis.

Hæstv. forseti. Þetta eru allt mikilvæg sjónarmið sem fram koma í andsvari hv. þingmanns. Jú, það er skoðun okkar sem leggjum þetta mál fram og höfum lagt í það vinnu að mikilvægt sé að það fari hér í gegn. Að öðrum kosti værum við ekki að leggja það fram. Það eru nákvæmlega sömu sjónarmið sem eiga við núna eins og þegar heimildin kom inn í fyrsta skipti. Þar var farið vel yfir öll atriði og talið mjög mikilvægt að þessi vilji þingsins kæmi þarna inn. Það er rétt að það stendur ekki í þessu að stytta eigi fresti um einhvern ákveðinn tíma en hér kemur fram, í þessu ákvæði sem við erum að framlengja, að reyna eigi að koma þessum málum í gegn eins skjótt og hægt er og ég verð einfaldlega bara að skilja að ekki eru allir tilbúnir að standa að slíku máli.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Í tillögunni felst að skorað er á ríkisstjórnina að efna til samstarfs við þessi tvö ágætu vinalönd okkar um leiðir til að draga úr útblæstri brennisteins frá skipum. Á þessu stóra hafsvæði sem umlykur löndin þrjú er mikil umræða um auknar siglingar, aukna skipaumferð og aukna nýtingu þeirra verðmæta sem eru bæði í sjó og á landi. Því fylgir talsvert umstang. Á fundum okkar í Vestnorræna ráðinu er ljóst að þetta málefni hvílir þungt á vinum okkar og frændþjóðum, þ.e. með hvaða hætti við ætlum að takast á við þessar hugsanlega miklu breytingar. Til að draga úr útblæstri brennisteins frá skipum þarf að grípa til aðgerða og við leggjum hér einfaldlega til að reynt sé að nota eldsneyti sem mengar minna og tækjabúnað sem fjarlægi brennisteinsagnir úr eldsneyti skipa sem stunda veiðar og sjósiglingar. Þessi ályktun var samþykkt á fundi okkar í Vestmannaeyjum 3. september sl. og við byggjum þetta meðal annars á vinnu sem má sjá í skýrslu frá árinu 2007 frá Efnafræðifélagi Bandaríkjanna þar sem rakið er hvaða áhrif brennisteinsmengun frá skipum hefur á fólk. Íbúar á strandsvæðum þykja sérlega varnarlausir gagnvart þessari mengun og þess vegna liggur beint við að strandríki eins og Ísland, Grænland og Færeyjar leggi sitt af mörkum til að reyna að draga úr menguninni. Það er mjög mikilvægt að efla samstarf þessara þriggja þjóða. Það hefur verið gott í gegnum tíðina, við höfum náð ýmsum mikilvægum málum í gegn, sumum hverjum að frumkvæði Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins sem við höfum þá borið upp á fundum okkar í Vestnorræna ráðinu. Síðan eru þær ályktanir sendar inn í öll þjóðþingin þrjú til meðferðar og í flestöllum tilvikum eru þær samþykktar á öllum þingum. Þess vegna er von okkar að þessi ágæta tillaga fái ágæta meðferð í utanríkismálanefnd. Ég óska eftir því að henni verði vísað þangað vegna þess að þetta er eitt af stóru áhersluatriðunum sem eru sameiginleg með þessum þrem þjóðum. Auðvitað snerta breytingarnar hvað varðar skipaumferð í Norðursjó þetta svæði hvað mest.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Um er að ræða ályktun sem felur í sér að skorað er á ríkisstjórnirnar í löndunum þremur að heimila okkur sem sitjum í Vestnorræna ráðinu að senda fyrirspurnir til ráðherra í tengslum við vinnu ráðsins eða um málefni sem tengjast vinnu okkar í öllum löndunum þremur. Þannig geti íslenskur þingmaður sem situr í Íslandsdeild Vestnorræna þingsins beint fyrirspurn til, segjum sjávarútvegsráðherra Færeyja eða utanríkisráðherra Grænlands um þau málefni sem við teljum að tengist vestnorrænni samvinnu. Nú kann það að hljóma þannig að vestnorrænu þingmennirnir muni drekkja þessum ágætu ráðherrum í fyrirspurnum, en við reynum að stemma stigu við því í ályktunartextanum með því að segja að fyrirspurnirnar verði fyrst sendar á skrifstofu Vestnorræna ráðsins og síðan áfram til viðeigandi ráðherra sem hafi þá átta vikur til að svara fyrirspurninni. Við teljum þetta mikilvægt til að opna á þann möguleika að afla greinargóðra svara og ná að fylgjast betur með því sem snertir okkur öll. Fyrirmyndin að þessu er frá Norðurlandaráðsþingi. Í 57. gr. í Helsingforssamningnum segir, með leyfi forseta: „Kjörinn fulltrúi getur beint fyrirspurn til ríkisstjórnar eða ráðherranefndarinnar vegna skýrslu eða greinargerðar sem send hefur verið ráðinu eða um önnur mál sem varða norræna samvinnu.“ Við í Vestnorræna ráðinu óskum eftir því að fá viðlíka heimildir. Miðað við reynsluna af þessu ákvæði í Norðurlandaráði er það ekki þannig að ráðherrar séu að sligast undan álagi vegna slíkra fyrirspurna. Hæstv. forseti. Ég vonast til þess að þetta mál fái góða umfjöllun í utanríkismálanefnd, en ég óska eftir að málinu verði vísað þangað.

Frú forseti. Ég þakka hv. framsögumanni Unni Brá Konráðsdóttur fyrir framsögu á tveimur þingsályktunartillögum um samstarf Íslands, Færeyja og Grænlands, annars vegar um leiðir til að draga úr útblæstri brennisteins frá skipum og hins vegar um að heimila fulltrúum Vestnorræna ráðsins að senda fyrirspurn til ráðherra. Ég tek heils hugar undir báðar þingsályktunartillögurnar og vona, eins og hv. þingmaður nefndi, að þær fái góða umræðu í hv. utanríkismálanefnd. Mig langar af þessu tilefni að ræða aðeins málefni vestnorrænna ríkja og Vestnorræna ráðsins þar sem við í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins erum nýkomin frá þemaráðstefnu sem haldin var á Grænlandi nú á dögunum. Þar var aðalþemað mótun sameiginlegrar stefnu Vestur-Norðurlanda eða vestnorrænna ríkja á norðurslóðum. Mörg fróðleg og áhugaverð erindi voru flutt á þeirri ráðstefnu. Einnig var rætt um fríverslunarsamning milli Vestur-Norðurlanda og tækifæri og ógnanir sem fylgja aukinni skipaumferð um norðurslóðir. Það leikur enginn vafi á því að aukin verslun á milli vestnorrænu landanna getur styrkt efnahag þeirra á margvíslegan hátt en stærsta vandamálið í því samhengi er að líkindum hversu keimlík framleiðsla landanna er. Mikilvægasta verslunarvara okkar er fiskafurðir og það mun í sjálfu sér ekki verða grundvöllur fyrir milliríkjaverslun á Vestur-Norðurlöndum sökum þess að á því sviði er hvert land sjálfu sér nægt. Það eru aðrir kostir í boði varðandi verslun okkar á milli, eins og á sviði samgangna, ferðamennsku og uppbyggingar og viðhalds grunngerðar samfélagsins, og mjög brýnt að nýta sér það. Um þessa hluti voru fluttir fyrirlestrar á þemaráðstefnunni. Hvert vestnorrænu landanna hefur vissulega sitt eigið andlit og tungumál og sína rödd. Við viljum að sjálfsögðu varðveita sérstöðu okkar og sjálfsmynd, en jafnframt hljótum við að gangast við því að vel heppnaður verslunarvettvangur gæti styrkt stöðu okkar á alþjóðavettvangi þar sem við eigum stundum erfitt með að vekja athygli á okkur sökum fámennis. Þess vegna er það mitt mat að á sameiginlegum verslunarvettvangi beri að setja umhverfismál í öndvegi og rétt fólksins til þess að njóta ávaxtanna af auðlindum sínum og vinnu sinni, og að náttúran sé grundvöllur tilveru okkar. Hinni viðkvæmu heimskautanáttúru er nú þegar ógnað vegna hlýnunar loftslags á heimsvísu sem stafar af ósjálfbærum lifnaðarháttum okkar mannanna. Sameiginlegt verslunarráð vestnorrænu landanna ætti undir öllum kringumstæðum að vinna gegn þeirri mjög svo óheppilegu þróun. Samtími okkar einkennist af miklum félagslegum ójöfnuði varðandi tekjur og almennt í samfélagi okkar, sem kemur oftar en ekki í ljós í heilbrigðiskerfinu, í skólanum meðal barna okkar og meðal hinna eldri á hjúkrunarheimilum eða í þjónustu við aldraða. Ef vel tekst til með sameiginlegt verslunarráð vestnorrænna landa ætti að nýta það líka til að leita lausna á samfélagsvanda sem stafar af mengun og ósjálfbærri ráðstöfun á auðlindum og ójöfnuði í tekjum. Ef vel tekst til stuðlar það að ábyrgri nýtingu auðlinda og sýnir ábyrgð á umhverfismálum. Tekjujöfnuður yrði settur í forgang og við mundum styðja það heilshugar. Stefna Íslands í málefnum norðurslóða og sameiginleg vestnorræn stefna var samþykkt með þingsályktunartillögu árið 2011, sem myndar í aðalatriðum rammann utan um stefnu Íslands í málefnum norðurslóða. Þar er dregið fram hversu mikilvægt er að litið sé á norðurslóðir sem órofna vistfræðilega heild. Ég lít svo á að mjög mikilvægt sé að gæta að því sjónarmiði í vestnorrænu samstarfi og við mótun sameiginlegrar vestnorrænnar stefnu. Fiskveiðar og nýting auðlinda hafsins eða landgrunns landa okkar er nú þegar mjög mikilvæg, eða getur orðið það í framtíðinni. Við getum horft til Grænlands í því sambandi þar sem mikið hefur verið rætt um námuvinnslu og eru skiptar skoðanir í þeim efnum. Hafréttarsáttmáli Sameinuðu þjóðanna myndar grundvöll fyrir stjórn strandríkjanna á þeim svæðum sem þau bera ábyrgð á og skilgreinir réttindi þeirra. Nota ætti sáttmálann við lausn deilumála og við mótun sameiginlegrar stefnu um nýtingu sjávarauðlinda eða auðlinda á hafsbotni. Ályktun Alþingis felur það einnig í sér að setja beri réttindi hinna upprunalegu íbúa norðurslóða í forgang, og ég tel það mjög mikilvægt, og að tryggt skuli að engar ákvarðanir verði teknar um stöðu þeirra eða framtíð án hlutdeildar þeirra sjálfra. Okkur er það vafalaust öllum ljóst hvílík ógn norðurslóðum stafar af heimshlýnuninni. Það var ekki að ástæðulausu að því var slegið föstu í ályktun Alþingis frá 2011 að Íslandi og öðrum samfélögum á vestnorræna svæðinu beri að vinna gegn heimshlýnun með því meðal annars að gera kröfu um að aukin atvinnustarfsemi innan vestnorrænu landanna og hugsanlegir nýir atvinnuvegir verði ekki til þess að auka á loftslagsvandann. Okkur er ljóst hversu viðkvæmt umhverfi okkar er og okkur er jafnframt ljóst að ef samfélag okkar á að lifa af verðum við að taka tillit til bæði jurta- og dýraríkisins, það segir sig sjálft. Við þurfum einnig að minnast þess að lifnaðarhættir fólks á norðurslóðum fela í sér ævaforna þekkingu og kunnáttu í því hvernig maðurinn lifir af við erfið skilyrði. Okkur ber skylda til að varðveita þá vitneskju til framtíðar og verðum við því að velja bestu leiðina til þess sem er að tryggja og viðhalda lífi meðal íbúa norðurslóða. Það er verkefni framtíðarinnar. Að því vinna vestnorrænu þjóðirnar auðvitað á ýmsan hátt og nýta sér þennan vettvang til þess. Þegar að því kemur að móta nýja sameiginlega stefnu um til dæmis hernaðarmannvirki og herstarfsemi á norðurslóðum ættum við að setja okkar eigin hagsmuni ofar hagsmunum stórveldanna. Ég held að það sé mjög brýnt, þótt þetta séu litlar þjóðir. Við ættum að forðast að leyfa þeim að færa varnarlínu sína í heimkynni okkar með því að reisa þar hernaðarmannvirki í þágu þeirra sem eilíflega berjast um völd og áhrif á heimsvísu og horfa til þess að viðbúnaður okkar einskorðist við öryggisráðstafanir í þágu þessara landa og í þágu sjófarenda og almennra borgara. Einnig þarf að horfa til þess að uppbygging á norðurslóðum og í vestnorrænu löndunum sé sjálfbær til framtíðar. Ég ætla ekki að hafa þetta innlegg mitt lengra. Ég vildi aðeins fá að koma inn á þessa hluti vegna þess að þetta samstarf er virkilega mikilvægt og hefur leitt af sér ýmsa góða hluti þótt oft finnist manni boðleiðirnar langar þegar kemur að þeim tillögum sem samþykktar hafa verið á þessum vettvangi, þetta mjakast þó alltaf eitthvað áfram. Það skiptir máli. Ég tel að við eigum að leggja mikla vinnu í þetta og styðja nágranna okkar á Grænlandi og í Færeyjum á allan þann hátt sem við getum og einnig þiggja ráð þeirra, því að við erum auðvitað jafnt að læra