Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þetta mál sem hér er til umr. hefur verið nokkra hríð í meðförum menntmn. Það hefur verið fjallað allítarlega um málið og rætt við ýmsa aðila. Á fund nefndarinnar komu biskup, dómprófastur, Árni Kolbeinsson stjórnarráðsfulltrúi og Ásgeir Pétursson bæjarfógeti. Einnig var rætt við ýmsa aðila símleiðis. Eins og fram kemur í grg. er hér verið að breyta nefskatti í hundraðshluta af útsvari. Það er gert ráð fyrir að þetta gjald verði 0,20 til 0,40% af útsvarsstofni hvers gjaldanda. Þá eru ákvæði um það að fjárhagsáætlun skuli liggja fyrir áður en sóknargjald er ákveðið og að sama sóknargjald skuli vera í hverju prófastsdæmi. Þá er í 3. grein bætt við að hrökkvi tekjur sóknarkirkju ekki fyrir nauðsynlegum útgjöldum þá geti safnaðarfundur samþykkt að hækka sóknargjöldin álit að tvöföldu, enda komi til samþykki kirkjumálaráðherra. Þetta atriði olli nokkurri umræðu í nefndinni og minnihlutaálit um það liggur fyrir. Þetta ákvæði er til komið vegna fjárhagslegs vanda margra kirkna eða sókna. Meiri hl. nefndarmanna þykir sýnt að til þess verði ekki gripið nema mjög ríkar ástæður séu til, enda er það kirkjumálaráðherra að veita leyfi eða synja um hækkun. Brtt. meiri hl. nefndarinnar eru smávægilegar. Í 5. gr. segir að þeir sem utan þjóðkirkju séu greiði sama gjald og gert er í prófastsdæminu. Við leggjum til að við bætist: þó aldrei meira en 0,40% af útsvarsstofni. Nefndin telur að þeir eigi ekki að vera háðir samþykktum um tvöföldun gjaldanna. Við 7. gr. var gerð sú breyting í lok 1. málsgr., þar sem segir um innheimtu: „Þóknun fer eftir því sem tíðkast um innheimtu þinggjalda eða um semst“, að þar standi eingöngu: Um innheimtuþóknun fer eftir því sem um semst. Það er eðlilegt að ákvæðin um innheimtu þinggjalda falli niður enda ekki sambærilegt. Þá er í sambandi við 8. gr. lagt til að orðin „héraðsprófasts“ falli niður og eingöngu komi: prófasts. Það er eðlileg málvenja í íslensku. En eftir að gengið var frá þeirri brtt. kom í ljós að orðið héraðsprófastur kemur einnig fyrir í 2. gr. frv. og er mér ekki alveg ljóst hvort bera verður fram sérstaka brtt. um það efni. En eðlilegt er að sama regla gildi um þetta embættisheiti í öllum lagagreinunum. Um þetta er ekki öllu meira að segja. Það er að sjálfsögðu mikils virði fyrir sóknirnar og kirkjuna að hafa slíkan fastan tekjustofn. Erfitt er að gera sér grein fyrir hvað þetta muni auka tekjur kirkna mikið. Reikna má með að þær geti aukist nokkuð. Hins vegar verða sóknargjöld nú mismunandi, þannig að hjá mörgum fjölskyldum kemur sóknargjaldið til með að lækka allverulega en hækkar þó nokkuð hjá öðrum. Margar kirkjur, sérstaklega í dreifbýlinu, eru mjög illa settar. Þar hefur hitunarkostnaður vaxið gífurlega. Einnig er mikill kostnaður við ýmsa þjónustu, organleikara og annað slíkt. Ég held að það hljóti að vera nauðsynlegt fyrir ýmsar hinar fámennari sóknir að fá meira fé í hendurnar til þess að hægt sé að sinna þar kirkjulegu starfi. Við skulum einnig hafa í huga að í mörgum kirkjum, líklega í öllum kirkjum, hve fátækar sem þær ella eru, eru geymdir ýmsir dýrmætir gripir og merkir. Það er hörmulegt til þess að vita hve víða altaristöflur, orgel og aðrir kirkjugripir liggja undir skemmdum vegna þess að ekki er hægt að hita kirkjurnar upp eða búa þær þannig að vernd sé í. Ég held að hér hafi komið fram meginatriðin sem um hefur verið fjallað. Meiri hl. menntmn. er samþykkur frv. og brtt. eru allar mjög smávægilegar.



Virðulegi forseti. Hv. menntmn. deildarinnar fjallaði um þetta frv. á mörgum fundum sínum. Meiri hl. hefur skilað áliti og mælir með samþykkt þess í meginatriðum óbreytts. Ég leyfi mér hins vegar að skila séráliti og legg til að gerð verði veigamikil breyting á frv., breyting sem mér finnst skipta verulegu máli. Ég tel að það felist allveruleg skattahækkun í þessu frv. Og ég get ekki fallist á að það sé óhjákvæmilegt eða nauðsynlegt eins og á stendur að leggja stóraukna skattbyrði bæði á lágtekjufólk og fólk með meðaltekjur. Ég tel að hægt hefði verið að komast hjá því. Ég vek á því athygli að oft hefur það valdið miklum úlfaþyt hér á landi þegar útsvar hefur verið hækkað um 1/2 eða 1%. Það hefur ekki þótt neitt smámál. Og það er það heldur ekki, vegna þess að ef við tökum sem dæmi þá getur 1% aukning útsvars slagað upp í þriggja daga tekjur, sem verið er að taka af mönnum, og því engin furða þótt það hafi oft valdið illindum og illdeilum þegar slík skattahækkun hefur gengið yfir. En hér virðist vera ætlunin að láta það gerast þegjandi og hljóðalaust að opnaðar séu leiðir til verulegrar skattahækkunar, og það án þess að nokkur hreyfi andmælum að því er séð verður, nema þá að svo stöddu sá sem hér stendur fyrir hönd síns flokks. Mér kemur alveg sérstaklega mikið á óvart að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna skuli telja sjálfsagt og eðlilegt að skattbyrði sé aukin með þessum hætti vegna þess að það er hægt að komast undan því. Mun ég nú færa rök fyrir því. Ég vil taka það fram að ég er alveg samþykkur þeirri meginstefnu frv. að sóknargjöld verði ekki lengur nefskattur án tillits til tekna eins og verið hefur. Ég er því samþykkur að þau verði tiltekinn hundraðshluti af stofni hvers gjaldskylds manns. Ég er líka samþykkur því meginsjónarmiði, sem kom fram hjá talsmanni meiri hl. nefndarinnar og kemur fram í grg. frv., að brýn þörf er á því að fjárhagur safnaða sé efldur. Það er ljóst að margar kirkjur fara illa vegna þess að þeim er ekki haldið við og þær eru illa upphitaðar og fámennir söfnuðir eiga í erfiðleikum með að standa undir þeim mikla kostnaði sem þessu hvoru tveggja fylgir, að halda kirkjum við og hita þær upp. Ég tala nú ekki um eftir að raforkuverð hefur hækkað svo gífurlega sem raun ber vitni í seinni tíð. En við verðum að gera okkur grein fyrir því að þessi rök eiga ekki við nema í undantekningartilvikum. Og undantekningartilvikin mega ekki neyða okkur til þess að opna möguleika á því að hækka skatta með svo rýmilegum hætti sem hér er gerð tillaga um. Undantekningartilvik eigum við að leysa með stofnun jöfnunarsjóðs þannig að hlaupið sé undir bagga með þeim aðilum sem sérstaklega eiga í vanda. Og það er einmitt það sem mín tillaga gerir ráð fyrir. Ég legg til að 10% af öllum sóknargjöldum gangi í jöfnunarsjóð sem leysi vandamál af þessu tagi. Þá er engin þörf á þessari miklu hækkun sem hér er opnað fyrir að geti átt sér stað. Ég bendi líka á það í nál. mínu að fleiri leiðir eru færar til þess að koma í veg fyrir það að vandamál einstakra kirkna verði til þess að stórauka álögur á almenning í þessu sambandi. Það er mjög auðvelt að minnka vanda allra þeirra safnaða sem þurfa að hita upp kirkjur með dýru eldsneyti t. d. með því að gefa þeim öllum kost á raforku á lægsta verði. Satt best að segja eru það svo litlar upphæðir, sem um væri að ræða, að það mundi ekkert muna um fyrir Rafmagnsveitur ríkisins, nú eða ríkissjóð ef ekki semdist um á annan veg, að standa undir þeim kostnaði sem af þessu leiðir. Kirkjur verður að hita upp. Og það er auðvitað engin hæfa að söfnuðir þurfi að leggja út gífurlega fjármuni til þess að þær liggi ekki undir skemmdum. Hér er ég ekki bara að horfa á málið út frá sjónarmiði safnaðanna sem slíkra heldur líka út frá almennu menningarsjónarmiði. Viðhald kirkna er menningarverkefni þjóðarinnar allrar. Hún ætti því að tryggja það með lágu raforkuverði til kirkna að þeim yrði örugglega vel við haldið með góðri upphitun hverju sinni. Því er þetta einfaldasti hlutur í heimi að tryggja að kirkjur séu upphitaðar með raforku á lægsta verði. Ég hefði helst kosið að útsvarsprósentan, sem gengi til safnaðanna, væri alls staðar sú sama og það væri ekki neinn möguleiki fyrir stjórnvöld í héraði, í þessu tilviki safnaðarstjórnir, að vera að ráðskast með það til eða frá. Við vitum að hugmyndir manna um framlög til ýmissa málefna eru mismunandi. Venjulega eru það nú þeir hópar sem eiga að stjórna málum og næst standa sem gera mestar kröfurnar. Og þær geta oft verið skynsamlegar og eðlilegar. En ekki mundum við vilja láta skólastjóra eða skólanefndirnar ákveða skattgreiðslur ríkisins til skólamála. Ekki mundum við vilja láta læknana og hjúkrunarliðið ákveða hversu mikið fé yrði lagt til heilbrigðismála. Og ekki mundum við vilja láta yfirstjórnir málefna fatlaðra alfarið ráða því hvað mikið gengi til þeirra málaflokka. Með nákvæmlega sama hætti finnst mér að við ættum ekki endilega að gera ráð fyrir því að fjárframlög til safnaða séu alfarið ákveðin af safnaðarstjórnum. Mér finnst að þetta ætti bara að vera ein prósenta yfir alla línuna og síðan væri jöfnunarsjóður sem kæmi í veg fyrir að vandamál sköpuðust hjá einstökum söfnuðum með framlögum til sérþarfa í sérstökum tilvikum. En úr þessu máli geri ég nú ekki svo mikið. Ef menn telja nauðsynlegt að söfnuðirnir hafi þarna eitthvert frelsi til álagningar sóknargjalda, þá ætla ég ekki að fara að hamla á móti því. Ég hef því ekki lagt fram brtt. um það efni. Ég segi bara hér hvað mér fyndist eðlilegast í þessum efnum. Mér finnst það hins vegar ekki vera aðalatriði málsins og því finnst mér ekki taka því að gera tillögu um það. Hins vegar finnst mér óeðlilegt með öllu að opnað sé fyrir að hægt sé að leggja á gjald sem geti numið allt að 0.8% af útsvarstekjum. Þetta er mjög mikil aukning frá því sem nú er. Nú er gjaldið tiltekin krónutala og þarna getur því í mörgum tilvikum verið um mjög verulega aukningu að ræða. Menn hafa sagt við mig að nú orðið hafi söfnuðir ákveðið frelsi til álagningar og það sé því ekki verið að breyta neinu frá því sem nú er með þessu fyrirkomulagi. Þetta má auðvitað til sanns vegar færa, en þó er þetta ákaflega villandi málflutningur vegna þess að í dag er lögð sama krónutala á alla. Það er lögð sama krónutala á alla í söfnuðinum og það fyrirkomulag kemur þá að sjálfsögðu í veg fyrir að söfnuðir ákveði að hækka þetta mjög verulega, því að þá mundi það lenda af slíkum ofurþunga á þá í söfnuðinum, sem eiga erfitt með að standa undir háum útgjöldum, að menn sjá sóma sinn í því að ekki sé verið að pressa þetta upp. En þegar búið er að breyta þessu á þann veg, þá er ekki þessi fyrirstaða fyrir hendi og því meiri hætta á að um óþarflega háa álagningu yrði að ræða. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta. Ég hef lagt hér fram brtt. sem felur það í sér að 10% af innheimtum sóknargjöldum, sem þá yrðu einhvers staðar á bilinu 0.2 til 0.4%, eigi að leggja í jöfnunarsjóð. Framlög úr jöfnunarsjóði verði einkum ætluð sóknarkirkjum þar sem tekjur hrökkva ekki fyrir nauðsynlegum útgjöldum að dómi sóknarnefndar og sóknarprests. Sjóðurinn verði í vörslu dóms- og kirkjumálaráðuneytis sem ákveði úthlutun úr sjóðnum að fengnum tillögum biskups og prófasta skv. nánari ákvæðum í reglugerð. Ég tel að ákvæði af þessu tagi nægi algerlega til að mæta þeim vanda sem kann að vera hjá einstökum kirkjum. Með samþykkt þessarar brtt. félli þá niður heimild sóknarnefnda og dómsmrn. til að hækka gjaldið allt upp í 0.8%.



Herra forseti. Það hafa orðið einhver mistök í boðun þessa fundar. Ég fékk dagskrá sem sýndi að ekki yrði fundur í Ed. í dag. Ég hringdi niður í Alþingi og spurði hvers vegna ekki væri fundur í Ed. en fékk ekki upplýsingar um það. Þar af leiðandi gerði ég ekki ráð fyrir að neinn fundur yrði hér í dag. En fjmrn. hefur athugasemdir við þetta frv. að gera sem ég er ekki með. Ég ætla þó ekki að fara fram á að afgreiðslu við 2. umr. verði frestað, en ég áskil mér rétt til að koma þeim athugasemdum, sem fjmrn. hefur að gera við þetta frv., á framfæri við 3. umr.



Vegna orða hæstv. fjmrh. er rétt að upplýsa að það mun rétt vera, sem forseta var reyndar ekki kunnugt um fyrr en rétt fyrir kl. 2, að orðið hafa mistök við prentun dagskrár. Dagskrá Ed. hafði fallið út. Þetta voru mistök prentsmiðjunnar og var búið að leiðrétta og prenta nýja dagskrá um 11-leytið. Ég vildi geta þess arna svo að það rétta komi fram í málinu.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð vegna orða hv. síðasta ræðumanns þess efnis að honum þætti það undarlegt að fulltrúar stjórnarandstöðunnar skuli skrifa undir meirihlutaálit í þessu máli, sem kveður á um að frv. skuli samþykkt með minni háttar breytingum, frv. sem hann færði rök fyrir að gæti haft í för með sér töluverðar skattahækkanir. Mig langar til að vekja athygli hv. síðasta ræðumanns á því að í nál. meiri hl. menntmn. stendur: „Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt.“ Ég vil líka vekja athygli hv. síðasta ræðumanns á því að ég skrifa undir þetta nál. með fyrirvara. Fyrirvarinn er hafður þarna af sömu ástæðum og hv. síðasti ræðumaður nefndi hér og brtt. hans gengur út á. Ég er sammála því fyrirkomulagi sem brtt. kveður á um og tel það vera til bóta, en ég verð að segja eins og er að ég varð ekki vör við það að flm. brtt. leitaði meðflutnings eða stuðnings við þá till. þótt hugmynd um slíkan jöfnunarsjóð hafi komið fram á fundum nefndarinnar og fengið þar jákvæðar undirtektir. Undrun hans er því ástæðulaus en brtt. mun ég styðja og hef ekki fleiri orð hér um.



Vegna orða hæstv. fjmrh. hér áðan varðandi þetta mál þá hefur komið fram ósk um að umr. um málið verði nú frestað. Verður orðið við þeirri ósk. Málinu er því frestað og tekið út af dagskrá.



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft til meðferðar þetta frv. til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar. Eins og fram kemur í nál. kallaði nefndin til viðræðna fulltrúa ASÍ og Vinnuveitendasambandsins. Sömuleiðis létu þessir aðilar nefndinni í té skriflega viðhorf sín í málinu. Eins og hv. þm. er í fersku minni, vegna þess að nýlega hefur verið mælt fyrir þessu máli, er þetta frv. fram komið sem framhald af yfirlýsingu ríkisstj. frá 6. nóvember s. l. varðandi það að hún mundi beita sér fyrir hækkun viðmiðunar bótagreiðslna atvinnuleysistrygginga. Þetta frv. tekur raunar til fleiri atriða. Þess skal getið að sú viðmiðun, sem gjaldprósenta atvinnurekenda er miðuð við, hækkar sömuleiðis. Í 4. gr. frv. stendur: „Nú nemur vinnuframlag manns ekki 425 dagvinnustunda lágmarkinu skv. framansögðu, en viðkomandi hefur auk þess unnið eftir kjarasamningum opinberra starfsmanna, sbr. lög nr. 22/1981 og lög nr. 46/1981, og er þá heimilt að leggja saman dagvinnustundir unnar af viðkomandi og greiða bætur að tiltölu, enda náist þannig a. m. k. 425 dagvinnustundir.“ Eins og þetta hefur verið hingað til hafa menn þurft að ná lágmarksstundafjölda í hverju kerfi fyrir sig til þess að ná lágmarksrétti til greiðslu atvinnuleysisbóta. Í umsögn og tilskrifum Vinnuveitendasambandsins kemur fram að þeir teldu eðlilegra að miða við ákveðin grundvallarlaun, ákveðna krónutölu, heldur en að miða við „störf í almennri fiskvinnu“ eins og það er orðað í þessu frv. Það var hins vegar niðurstaða nefndarinnar að mæla með því að miðað yrði við störf í almennri fiskvinnu, m. a. af þeim rökum sem fram höfðu komið þá þegar í málinu og voru ítrekuð við umræður í nefndinni, að hópar fiskvinnslufólks væru langstærstir. Sömuleiðis væri sá hópur fólks sem þægi eða hefði þegið atvinnuleysisbætur á undanförnum árum langstærstur einmitt úr röðum þessarar stéttar. Nefndin féllst því á að sá háttur verði hafður á að miðað verði við störf í fiskvinnu. 2. gr. frv. er raunar afleidd þeirri breytingu sem ég var að gera grein fyrir, þ. e. að breytt er um viðmiðun frá því sem nú er í lögunum, þ. e. 7. tölul. 21. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, en þessi grein tínir til þá sem ekki eiga rétt á atvinnuleysisbótum. Í 7. liðnum í gildandi lögum er vitnað til 8. flokks Verkamannasambandsins, sem er raunar löngu úreltur eins og alkunna er. Í þess stað er í frv. miðað við tekjur eða tekjuígildi sem samsvarar hámarksbótum atvinnuleysistrygginga á hverjum tíma. Við 3. gr. frv. flytur nefndin brtt. Er hún flutt fyrst og fremst til þess að taka af allan vafa. Í 3. gr. frv. er talað um „hæsta starfsaldursþrep“. Þetta getur misskilist. Ef þetta stendur svona áfram gæti það verið túlkað sem starfsaldursþrep eftir 15 ár. Það var aldrei fyrirhugað. Það hefur ævinlega verið gengið út frá því - og hef ég fyrir því orð og raunar skrif forseta Alþýðusambands Íslands - að miðað væri við starfsaldursþrep eftir 7 ár. En flokkatilfærslan á sér eigi að síður stað eins og hv. þm. vita. Brtt. er sem sagt sú að þar sem stendur „hæsta starfsaldursþrepi“ komi: miðað við starfsaldursþrep eftir 7 ár. Nefndin gerir ekki aðrar brtt. við frv. Svo að ég víki í örfáum orðum á nýjan leik að tilskrifum Vinnuveitendasambandsins um þetta mál þá kom það fram að fulltrúar Vinnuveitendasambandsins töldu að í efni þessa frv. væri farið nokkru dýpra í sakir en samningar hefðu gert ráð fyrir, þeir hefðu ekki vitað betur en að einvörðungu ætti að taka inn í þetta frv. þær breytingar sem síðustu samningar hefðu haft í för með sér. Skv. frv. eins og það liggur fyrir eru teknar inn þær tilfærslur sem ekki hafa verið leiðréttar frá því að lögin voru síðast sett 1981. Ég hef rætt þetta mál við hæstv. heilbr.- og trmrh. og hann hefur staðfest í samtali við mig að það sé einlægur vilji ríkisstj. og fullt samkomulag um það að framkvæma þá yfirlýsingu ríkisstj. sem ég vitnaði til áðan á þá lund sem frv. segir til um. Menn velkjast því ekki í neinum vafa um að það er vilji stjórnvalda að þetta nái með þessum hætti fram að ganga. Það má e. t. v. deila um það hvaða viðmiðun sé eðlilegast að hafa. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Niðurstaða nefndarinnar er þessi. Hins vegar vil ég taka það fram, og nm. voru sammála um það, að ef verulegar tilfærslur yrðu innan taxta fiskvinnslufólks, til að mynda ef bónus yrði í ríkari mæli tekinn inn í almennt taxtakaup, þá lægi það í hlutarins eðli að þessi mál kæmu til endurskoðunar. Á þessu stigi er ómögulegt að fullyrða hver vilji stjórnvalda eða löggjafans né heldur verkalýðssamtaka yrði í því efni að hækka fjárhæðir atvinnuleysisbóta í takt við slíkar hækkanir. Á þessari stundu er útilokað að fullyrða neitt um það. Virðulegi forseti. Ég hef ekki um þetta fleiri orð. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef gert grein fyrir.



Virðulegi forseti. Ég vildi með örfáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Eins og kom fram hjá hv. frsm. heilbr.- og trn. voru aðilar vinnumarkaðarins alls ekki sammála um þetta mál. Fulltrúar Vinnuveitendasambands Íslands komu á fund nefndarinnar og gerðu þar munnlega -og skriflega reyndar - grein fyrir afstöðu sinni og fyrir þeim breytingum sem þeir hefðu viljað sjá á þessu framlagða frv. Enn fremur bentu þeir á það, sem ég mun víkja að síðar að forsrh. hefði skrifað Alþýðusambandi Íslands bréf þann 6. nóvember s. l. og í því bréfi kæmu reyndar fram önnur loforð og nokkuð aðrar viðmiðanir en í frv. Í þessu frv. liggur nú fyrir að bætur og iðgjöld hækka út frá allt öðrum forsendum eins og áður sagði og það svarar til miklu meiri launahækkana en þeirrar hækkunar sem varð á launum í almennum kjarasamningum, eins og segir í bréfi hæstv. forsrh. Það er raunar út af fyrir sig umhugsunarefni hvort túlkunin á þessu bréfi er á þann veg að menn geti búist við að túlkun á því samráði sem nú er mjög auglýst að boðið sé, samráð eigi nú að taka sérstaklega tillit til aðila vinnumarkaðarins, hvort það verður á þá lund að menn túlki þar orðalag eftir sínu höfði þegar kemur að framkvæmdinni. Þegar atvinnuleysisbætur eru hækkaðar svona þá fer það svo að mörg störf verða lægra launuð en atvinnuleysisbætur segja til um. Í rauninni er þjóðfélagið þá að meta láglaunastörf minna en iðjuleysi. Þetta gæti skapað allmikla ólgu á vinnumarkaðnum. Út af því sem hv. formaður heilbr.- og trn. sagði hér áðan um laun í almennri fiskvinnu og að ef þau mundu hækka yrði að sjálfsögðu tekið tillit til þess við viðmiðun atvinnuleysisbóta vil ég taka fram að þetta getur að mínu viti verkað sem hemill á að tekið verði upp t. d. það kerfi að bónus verði reiknaður inn í dagvinnulaun í almennri fiskvinnslu. Þá sé verið að festa fiskvinnslufólk endanlega í sessi sem láglaunahóp í þjóðfélaginu með því að miða aðrar greiðslur við þessa vinnu. Ég skil það fullkomlega að þetta frv. byggist á loforði sem gefið var. Það þarf að afgreiða þetta mál. Ég mun að sjálfsögðu ekki leggjast gegn því. En ég vildi að þessi sjónarmið kæmu hér fram og sérstaklega það að þeir aðilar vinnumarkaðarins sem til voru kvaddir voru alls ekki sammála um afgreiðslu málsins.



Virðulegi forseti. Það mál sem hér er verið að afgreiða var samkomulagsatriði í síðustu kjarasamningum milli verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstj. Síðustu kjarasamningar voru gerðir í fyrra og það er fyrst nú sem þetta frv. kemur til afgreiðslu og er langtum seinna á ferðinni en menn höfðu átt von á. Þar af leiðandi hafa bætur til fólks, sem á við atvinnuleysi að stríða, verið lægri til þessa dags. Það kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að aðilar vinnumarkaðarins hefðu ekki verið sammála um þetta loforð eða bréf sem ráðh. hefði látið frá sér. Ég veit að svo var. En ég veit líka að Vinnuveitendasamband Íslands hafði á röngu að standa. Það var með viðmiðanir sem voru alveg út í hött og voru ekki skv. þeim vilja sem ríkti í samningagerðinni. Að vísu var þetta ekki beinn samningur heldur yfirlýsing frá forsrh. um að hliðstæðar hækkanir kæmu til og að miðað yrði við fiskvinnslustörfin, en áður höfðu atvinnuleysisbætur farið mjög niður á við krónulega vegna þess að viðmiðunin var ekki nógu skýr. Það var aftur meining Vinnuveitendasambandsins að það mætti gjarnan gerast að atvinnuleysisbætur yrðu stöðugt lægri og lægri. Ég veit ekki hvort menn gera sér grein fyrir því hverjar atvinnuleysisbætur eru í dag. Hjá einstaklingi sem hefur verið í 100% atvinnu eru bæturnar 2800 kr. á viku. Hafi þessi einstaklingur fyrir tveimur börnum að sjá hefur hann 3066 kr. á viku. Greiðslur á dag eru 597,55 kr. fyrir 100% vinnu og fyrir hvert barn 23,90 kr. Ekki eru þetta háar tölur, a. m. k. getur það varla verið í augum alþm. Mér þótti miður að hlusta á það hér áðan að því var haldið fram að atvinnuleysisbætur gætu orðið hærri en ýmsir taxtar sem samið væri um. Svo mun ekki vera. Og ég óska eftir því að fá að vita hvaða taxtar það eru sem um er að ræða. Mér þótti líka miður að heyra það sett fram á þann hátt að menn gætu haft meira upp úr iðjuleysi en að vinna einhver störf. Ég vil halda því fram að þeir sem atvinnulausir eru séu það ekki vegna þess að þeir liggi í leti heima hjá sér. Það er vegna þess að þeir hafa ekki atvinnu til að ganga að. Finnst mér miður ef notað er orðið „iðjuleysi“ um það fólk sem er atvinnulaust. Því miður er atvinnuleysi víða og sums staðar er það mjög alvarlegt, t. d. norður á Akureyri og á Suðurnesjum þar sem 320 manns voru í síðustu viku greiddar atvinnuleysisbætur. Ég minni líka á það að Atvinnuleysistryggingasjóður er myndaður af verkafólki sjálfu. Það var samið um það á sínum tíma að mynda þennan sjóð og slegið af kaupkröfum í því skyni. Það kostaði erfiða baráttu og tók langan tíma en það náðist fram og við í verkalýðshreyfingunni teljum að það sé verkafólkið sjálft sem á þessa sjóði. Þetta sama verkafólk er að fá úr sínum sjóðum framlag sem það annars hefði fengið greitt í launum. Það er samkomulag í nefndinni um að afgreiða þetta frv. Það var gerð á því ein breyting, sem reyndar er vegna mistaka í upphaflegri gerð frv., það voru ekki nægilega skýr ákvæði um það við hvað ætti að miða. Það kom til greina að skilja þetta á þann hátt að miðað yrði við 15 ára taxta, en ég vil upplýsa að verkalýðssamtökin sýndu fram á það að það var ekki hugsunin, heldur að miðað yrði við 7 ára taxta sem er hæsta starfsaldursþrep viðmiðunartaxta. Ég vænti þess að frv. verði samþykkt hið fyrsta því að fjölmargir bíða eftir hækkuðum greiðslum af því að það hefur dregist úr hömlu að afgreiða þetta frv. Ekki hefur staðið á viðkomandi nefnd eða Alþingi heldur hefur staðið á því að leggja frv. fram eins og lofað var.



Virðulegi forseti. Á þskj. 576 flyt ég frv. til l. um breytingu á lögum nr. 58 frá 4. júní 1981, um lagmetisiðnað og Þróunarsjóð lagmetisiðnaðarins, með síðari breytingum, en þær hafa verið tvær. Á tveggja ára fresti hafa þessi lög verið framlengd og renna sitt skeið á enda hinn 31. desember n. k. Með frv. þessu er lagt til að framlengdur verði gildistími þeirra ákvæða laga um lagmetisiðnað og Þróunarsjóð lagmetisiðnaðarins er varða Sölustofnun lagmetis og að breytt verði ákvæðum um skipun stjórnar Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins. Frv. er flutt skv. tilmælum Sölusamtaka lagmetisiðnaðarins, en stjórn Sölustofnunar lagmetis telur mikilvægt að stofnunin hafi áfram einkarétt til að annast sölu á niðursoðnum og niðurlögðum sjávarafurðum til landa þar sem ríkisstofnun, ríkið sjálft eða aðili fyrir þess hönd er aðalkaupandinn og raunar eini kaupandinn. Rök fyrir einkarétti eru m. a. þau að í löndum Austur-Evrópu, þar sem eru mikilvæg markaðssvæði fyrir íslenskt lagmeti, er hvarvetna einn kaupandi og því ekki um neina samkeppni að ræða kaupanda megin. Slíkur kaupandi væri því, ef ekki nyti við einkaréttar Sölustofnunar lagmetis, í aðstöðu til að fara milli seljenda á Íslandi og freista þess að fá verðið lækkað. Slík tilhögun yrði íslenskum seljendum í óhag. Rétt þykir að bregðast við þessu með áframhaldandi einkarétti og jafna þar með samningsstöðuna. Er því lagt til að 1. kafli laga nr. 58/1981, þ. e. greinarnar 1–8 að báðum meðtöldum, falli ekki úr gildi fyrr en 31. desember 1990. En rétt þykir að einkarétturinn verði bundinn sömu skilyrðum og áður og að því tilskildu að starf Sölustofnunar verði áfram háð reglum 1.–8. gr. framangreindra laga. Hér er sem sagt lagt til að þessi einkaréttur verði framlengdur um fimm ár. Á undanförnum árum þrívegis hefur þessi réttur einvörðungu verið bundinn við tvö ár. Þá þykir og rétt að taka nú ákvæði um skipun stjórnar Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðarins til endurskoðunar, þannig að áhrif Sölustofnunar verði aukin, enda eru fullvinnslugjöld, er aðildarfyrirtæki stofnunarinnar greiða, megintekjustofn sjóðsins. Þá þykir rétt að sjútvrh. hafi óbundnar hendur við tilnefningu stjórnarmanns, en skv. gildandi lögum ber honum að leita ábendinga sölusamtaka íslenskra fiskframleiðenda áður en tilnefning fer fram. Með sama hætti er talið eðlilegt að iðnrh. skipi án tilnefningar, auk formanns, annan stjórnarmann. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að þegar þessari umr. lýkur verði frv. þessu vísað til 2. umr. og iðnn.



Virðulegi forseti. Okkur er ýmislegt til ánægjuauka hér í þessari hv. deild eins og það að heyra hæstv. iðnrh., talsmann hins frjálsa framtaks, mæla með einokun og þar að auki hafa þann húmor til að bera, sem kemur ekkert á óvart, að láta prenta sem fskj. bréf frá Sölustofnun lagmetis þar sem segir, með leyfi forseta: „Hefur slíkt ætíð leitt til undirboða og truflana á þessum mörkuðum.“ Þetta finnst mér bera vott um ágæta kímnigáfu hæstv. iðnrh. og er skemmtilegt þegar slíkt nær inn í þskj., það er ekki oft. Stundum heyrir maður að frjáls samkeppni heiti „truflun á mörkuðum“. Það er ákaflega sérstæð skoðun. Þetta frv. er að sumu leyti gamall kunningi í þessari hv. deild og á Alþingi. Það hefur komið hér áður með beiðni um tveggja ára framlengingu jafnan hverju sinni, eins og hæstv. ráðh. minntist réttilega á. En nú er gengið langtum lengra. Nú er talað um fimm ár í stað tveggja. Ég er andvígur þessu frv. og við þm. Alþfl. í þessari deild munum greiða atkvæði gegn því. Við höfum lagt fram till. til þál. í Sþ. um aukið frelsi í útflutningi og afnám einokunar. Sjálfsagt munu fulltrúar einstaklingshyggjunnar og hinnar frjálsu samkeppni greiða atkvæði gegn þeirri till. þegar hún kemur, það væri öldungis eftir öðru þeim megin frá. Í öðru lagi er hér gert ráð fyrir að breytt verði nokkuð ákvæðum um skipun stjórnar Þróunarsjóðs lagmetisiðnaðar og ráðherrum færð þar aukin völd. Út af fyrir sig er kannske ekkert um það að segja. Nú eiga Iðntæknistofnun og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins ekki að tilnefna menn í stjórn þessa sjóðs. Nú vill svo til að í þessari hv. deild situr þm. sem veitt hefur annarri þessari stofnun forstöðu, hv. þm. Björn Dagbjartsson, sem verið hefur forstjóri Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Mér leikur nokkur hugur á að vita hver afstaða hans er til þessa máls og hvort hann telji þetta eðlilega breytingu, að þessi stofnun eigi þarna ekki lengur aðild að. Raunar hef ég svo sem engin rök heyrt hér sérstaklega mæla með þessari breytingu en endurtek það að við þm. Alþfl. munum greiða atkvæði gegn þessu frv. ríkisstj.



Virðulegi forseti. Ekki skal ég hafa uppi langar tölur um þetta mál. Ég er á móti því eins og áður hefur fram komið reyndar við fyrri umfjöllun um þetta mál á síðasta þingi og hef þar í raun og veru sömu athugasemdir fram að færa og þá. Ég vil andmæla þeim fullyrðingum sem bæði koma fram í athugasemdum með lagafrv. og bréfinu frá sölustofnuninni þar sem fullyrt er að ef ekki nyti við einkaréttar Sölustofnunar lagmetis, eins og segir í athugasemdunum með leyfi hæstv. forseta, hefði kaupandinn aðstöðu til að fara á milli seljenda á Íslandi og freista þess að fá verðið lækkað. Slík tilhögun yrði íslenskum seljendum í óhag. Það skýrir sig mjög allur andi og hugsun manna til þessara viðskipta að þeim skuli finnast óhugsandi að það að kaupandinn gæti farið hér á milli manna gæti hugsanlega leitt til þess að honum byðist betri vara og þar af leiðandi vara sem hann yrði að greiða hærra verði en hann gerir í dag, hugsanlega vara sem hann ekki þyrfti að senda aftur hingað til baka til landsins þar sem hún væri að meira eða minna leyti skemmd og þar af leiðandi væri hann e. t. v. reiðubúinn til þess, ef gæði vörunnar væru meiri, að greiða fyrir hana hærra verð. Eins segir framkvæmdastjóri Sölustofnunar í bréfi frá 13. febr., með leyfi hæstv. forseta, eins og hér hefur áður fram komið, að það að fleiri en einn aðili komi fram gagnvart kaupendum í Austur-Evrópu hefur haft þær afleiðingar að slíkt hefur ætíð leitt til undirboða og truflana á þessum mörkuðum. Frjáls samkeppni er sem sé orðin að truflun á markaði. Eins hafa lögin um Sölustofnunina stuðlað að festu innan samtakanna og atvinnugreinarinnar og því full ástæða til þess að þau lög haldi gildi sínu enn um sinn. Það að ábyrgð einstakra framleiðenda er tekin frá þeim og lögð á herðar samtakanna allra eða Sölustofnunarinnar - og þá á ég við það þegar vara er endursend frá kaupanda vegna skemmda - það yrði kallað festa innan samtakanna. Ég hef fulla samúð með hæstv. iðnrh. þegar hann þarf að tala í þessu máli og þess vegna líka fullan skilning á því að hann æskir þess, eins og kemur fram í áðurnefndu bréfi, að lögin verði framlengd um a. m. k. fimm ár. Það frestar því alla vega um þann sama tíma að hann þurfi að koma aftur hér í stól og mæla fyrir þessu hinu sama frv. Kannske elur hann þá litlu von í brjósti að það verði ekki endilega hans hlutverk þegar þar að kemur.



Virðulegi forseti. Ég skal ekkert um það dæma hvort það er hæstv. iðnrh. sérstakt gleðiefni að mæla fyrir þessu frv. eður ei. Ég vil þó byrja á því að fagna því sem segir hér í 1. gr. frv. þar sem talað er um Sölustofnun lagmetis og síðar Sölusamtök lagmetisiðnaðarins. Það bendir þó til þess að þeir sem sömdu frv. sjái fyrir sér einhvern tíma í framtíðinni að lögum um Sölustofnun lagmetis verði breytt eða á þessari skipan verði þó einhver breyting í framtíðinni. Ég verð að segja að ég sé svo sem ekki brýna nauðsyn þess að framlengja þetta svo lengi, ekki síst ef þarna verður einhver breyting á og Sölusamtök lagmetisiðnaðarins taka við. Varðandi þá fsp., sem til mín var beint um þá breytingu að hvorki Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins né Iðntæknistofnun eigi framar fulltrúa í stjórn Þróunarsjóðs, skal ég ekkert dæma um það hvort stjórnir þessara stofnana hafi ætíð hitt á að velja rétta menn í stjórnina. Það er sjálfsagt álitamál því að stjórnin, þ. e. stjórn Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins valdi fulltrúa í stjórn Þróunarsjóðs lagmetis. Ég vil ekkert um það segja hvort sá fulltrúi hefur haft afgerandi áhrif á stefnumótun sjóðsins. Það eru sjálfsagt aðrir betri til að dæma um það. Hitt er svo annað mál að það væri e. t. v. ástæða til þess í Sþ. að spyrja hæstv. ráðh. að því einhvern tíma hvernig hefði verið með styrkveitingar úr þessum sjóði, hvort þær hefðu breyst eftir að þessi skipan sjóðstjórnar var tekin upp miðað við það sem áður var þegar sjóðurinn var meira eða minna undir stjórn Sölustofnunar lagmetis. Hvort þessi nýja skipan, sem tekin var upp fyrir þremur árum síðan, ef ég man rétt, hefur breytt um til batnaðar eður ei.



Virðulegi forseti. Það er víst og rétt að mér er þetta ekkert sérstaklega skapfellt að bera fram frv. til l. um einokun, eins og þetta frv. er í eðli sínu. Ég tek það fram að þótt hér sé lagt til, að beiðni sölusamtakanna, að lögin verði framlengd um fimm ár, þá er mér það ekki fast í hendi. Vil ég biðja um að því verði skilað til hv. nefndar sem þetta frv. fær til meðferðar. Mér er það ekkert fast í hendi og líka vegna þess að ég hafði ekkert athugað þá staðreynd augljósu að það eru þeim mun minni líkur fyrir að ég þurfi að bera þessi ósköp fram á nýjan leik, að lögin gildi í lengri tíma. En ég hafði ekki afhugað þann kost sem því fylgir. En ég, eins og ég segi, hafði þetta áður í huga, að mér er þessi tímalengd ekki föst í hendi. Hins vegar geri ég mér kannske ekki vonir um að ástæður muni breytast innan fimm ára austur þar að þessu leyti. Maður þarf samt að vera viðbúinn því e. t. v. og hafa þess vegna gildistíma laganna þeim mun styttri. Um skipan stjórnarinnar er það að segja að ég taldi þetta einfaldara í sniðum. Ef menn lesa ákvæði núgildandi laga þá sjá þeir að þar eru jafnvel Samtök grásleppuhrognaframleiðenda aðilar máls, en það er nú þann veg komið fyrir þeim að ég held að þau séu ekki tilnefningarhæf. Ég taldi enda ástæðulaust að sjútvrh. þyrfti að seilast um hurð til lokunnar til að tilnefna einn mann í þessa stjórn. Ég læt það þó í vald hins háa Alþingis að kveða upp úr um þetta atriði svo sem að líkum lætur. Ég get ekki svarað því með neinni vissu hvort breytt hafi til hins verra vegna nýskipunar eða nýrra haga, nýrrar skipunar á högum Þróunarsjóðsins. Mér er nær að halda að svo hafi ekki orðið.