Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bernharð Stefánsson): Fjhn. athugaði frv. og bar saman við ríkisreikninginn 1937, og eins og nál. 453 ber með sér, hefir n. lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt. Nefndin hefir ekki gert neinar aths. við það, sem yfirskoðunarmenn landsreikningsins hafa haft fram að færa eða við tillögur þeirra, heldur hafa nefndarmenn gert sínar athuganir á þessu hver í sínu lagi. Fjhn. þessarar deildar hefir ekki séð ástæðu til að rifja upp deilur þær, sem orðið hafa í Nd. um þetta mál; það liggur í hlutarins eðli eins og afgreiðsla n. er á málinu, og n. telur því ekki ástæðu til, að deildin geri sérstakar ráðstafanir út af ríkisreikningnum.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Það er ekki margt að segja um frv. það, sem hér liggur fyrir. Að undanförnu hefir staðið deila um þetta fjalllendi, en nú virðist sú deila vera á enda kljáð, og því er þetta frv. nú borið hér fram. Hér er ekki um mikið að ræða, það á aðeins að afhenda þetta fjalllendi, sem litið virðist vera hægt að nota, í hendur upprekstrarfélagi Borgarhrepps til eignar. Landbn. hefir athugað þetta frv. og er sammála um að leggja til, að það verði samþ. eins og það kom frá Nd.

* Frsm. (Erlendur Þorsteinsson) : Herra forseti! N. hefir haft þetta frv. til meðferðar og samþ. að mæla með, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Frv. felur það aðallega í sér að setja nokkru þyngri viðurlög við því, ef jarðareigandi vill ekki byggja jörð sína. Það er hert á ákvæðunum, sem gera honum skylt að bjóða sveitarstjórn að ráðstafa ábúð á jörðinni. Í l. frá 1933 voru engin viðurlög við, ef út af þessu var brugðið, og þótti jafnvel á því brydda, að nokkrir menn, sem jarðir eiga, hafa ekki viljað gera þær ráðstafanir, sem ætlazt er til. Í b-lið 1. gr. er gert ráð fyrir, að ef þessi ákvæði verða brotin, skuli fara með þau sem almenn lögreglumál. Er það gert til að flýta fyrir rannsókn og afgreiðslu þeirra mála, sem út af þessu kunna að rísa. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv., ég veit, að hv. d. mun fallast á, að þetta er sjálfsögð breyt.



Þetta frv. hefir legið fyrir samgmn., og fjallar um það, hvort eigi að greiða bætur fyrir jarðrask, sem orsakast af vegalagningu. Þar er gert ráð fyrir því, að þeir greiði bæturnar, sem að öðru leyti kosta verkið. Samgmn. leggur til, að frv. verði samþ.

*Bjarni Snæbjörnsson: Eins og hv. 2. landsk. talaði um við 2. umr. þessa máls, skrifuðum við báðir undir málið með fyrirvara. Við leggjum til, að í stað orðanna „allt árið“ komi: frá l. júní til 30. sept. ár hvert. - Hv. 2. þm. Eyf. hefir skrifað undir brtt. með okkur. Ég þarf ekki að ræða réttmæti þessarar brtt., það var þegar gert við 2. umr. málsins, en ég vil aðeins geta þess, að brtt. er hin sama með tilliti til frv. eins og það var við 2. umr. Einnig vil ég taka það fram, að í brtt. stendur „allt árið“ í greinarlok, en ætti réttilega að standa „allt árið“ í lok 2. málsgr. Ég skal sjá um að þessu verði breytt áður en sent verður í prentsm. Önnur brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. fer í svipaða átt og okkar till. en undirstrikar, að heimild atvmrh. komi skýrt fram í lögunum.

*Magnús Jónsson: Þegar ég bar fram brtt. á þskj. 452, var mér ekki kunnugt um, að brtt. kæmi frá þessum þremur hv. þm. á þskj. 456. Mér sýnist við fljótlegan yfirlestur, að till. þeirra fari í þá átt að færa frv. í sama form og það upphaflega var, að bátar yfir 35 smál. hafi veiðileyfi frá 30. sept. til áramóta. Í sambandslaganefndinni var veiðileyfistíminn talinn ófullnægjandi, og mér datt því í hug að bæta úr öllu þessu með því, að atvmrh. yrði veitt heimild til, þegar sérstaklega stæði á, að veita bátum yfir 35 smál. veiðileyfi frá 1. sept. til áramóta. Till. mín kemur heim við skoðanir hæstv. fjmrh. um að hafa heimild til að veita slíkum bátum veiðileyfi, ef ekkert mælir í móti því, eða neita þeim um það, ef of margir bátar stunda dragnótaveiðar. Till. mín kemur einnig heim við ummæli hv. 1. þm. S.-M, sem gengu út á, að ákvæði yrðu sett um það, að bátar, er hefðu upp úr síldveiðum, yrðu útilokaðir frá dragnótaveiðum. Ef bátar stunda ekki síldveiðar, þá getur ráðh. veitt þeim heimild til dragnótaveiða. Og ennfremur gerir till. mín okkur mögulegt að halda gerða samninga við sambandsþjóð okkar og veitir bátum hennar leyfi til að stunda þessar veiðar þann stutta tíma, sem eftir er unz þessum samningum verður breytt. Ég held því, að ég hafi fundið púðrið í þessu máli, og vil mæla með brtt. minni. Mér finnst hún vera radikalari en hin brtt., og ætti því kannske að koma fyrst til atkv., en auðvitað ræður hæstv. forseti því.

Forseti (EÁrna): Brtt. á þskj. 452 gengur lengra og gerir ráð fyrir lengri tíma en brtt. á þskj. 456, og kemur þess vegna fyrst til atkv.

* Frsm. Magnús Gíslason): Frv. þetta er borið fram af hæstv. forsrh., og er ætlazt til, að það komi í stað l. frá 1928 um dómsmálastarfa lögreglustjórn, gjaldheimtu o. fl. í Reykjavík. Á þessum 11 árum síðan hafa orðið margvíslegar breytingar. Fram til 1917 var þetta allt í höndum bæjarfógetans í Reykjavík. En þá hafði bærinn vaxið svo, að ekki þótti fært lengur án breytinga, og var sett á stofn lögreglustjóraembætti við hlið bæjarfógetans og skipt starfinu í tvennt. Að 11 árum liðnum hafði bærinn stórum vaxið og kröfur orðið háværar um að skipta lögreglustjóra- og bæjarfógetaembættunum að nýju. Þá var lögtekið, að embættin yrðu þrjú, eins og nú er. Enn hefir vöxtur bæjarins verið geysiör, og er svo komið, að fullur þriðjungur landsmanna er hér saman kominn. Það er full ástæða til þeirrar breytingar, sem frv. fer fram á, sem er, að stofna skuli sakadómaraembætti í Reykjavík og skipa verkum með sakadómara og hinum öðrum embættismönnum. Hann skal fara með opinber mál, rannsókn þeirra fyrir dómi og utan dóms og dómsuppsögn, framkvæmd refsidóma, stjórn rannsóknarlögreglu og umsjón hegningarhússins. Lögreglustjóri fer eftir sem áður með lögreglustjórn, að því leyti sem hún heyrir ekki undir sakadómara, ennfremur strandmál, útlendingaeftirlit, heilbrigðismál og útgáfu vegabréfa. Annars sé ég ekki ástæðu til að fara frekar út í þá skiptingu. Nefndin hefir reynt að gera sér grein fyrir því, hver þörf sé á breytingunni, og spurzt í því skyni fyrir hjá lögreglustjóra Reykjavíkur og hæstv. dómsmrh., einnig hefir hún fengið umsögn lagadeildar háskólans og forseta hæstaréttar, Þórðar Eyjólfssonar, en það voru dómarar hæstaréttar, sem lagt höfðu á frv. síðustu hönd. Í frv. eru aðallega tilfærðar þær ástæður, að nauðsyn sé að greina sundur dómsvald og löggæzlu. Hvort um sig heimtar mikla sérþekkingu, og er erfitt að fá menn, sem hafi hana til brunns að bera á báðum þeim sviðum. Nefndin telur auk þess, að störf lögreglustjóra séu orðin of umsvifamikil fyrir einn og það eitt næg rök til að skipta. Í því felst ekki nokkurt vantraust á núv. lögreglustjóra, sem virðist vera starfi sínu mjög vel vaxinn. En öllum má ofbjóða. Nefndin leggur einróma til, að frv. verði samþ. með tveim lítilsháttar breytingum, eins og sést á þskj. 467. Fyrri breyt. þar er þess efnis, að barnsfaðernismál og uppkvaðning meðlagsúrskurða skuli lögð undir sakadómara, en ekki lögmann. Þetta eru að vísu einkamál að lögum, en meðferð þeirra er svo lík því, sem er við sakamál, að þetta virðist hagkvæmara, með því að sakadómari, en ekki lögmaður, hefir aðgang að rannsóknarlögreglunni. Hin breytingin er, að mæling og skráning skipa skuli ekki fara fram hjá tollstjóra, heldur lögmanni, og er það gert til þess, að fullt samræmi sé milli skipaskráningar og veðmálaskráningar, svo að auðvelt sé fyrir menn að sjá það á einum og sama stað á hverjum tíma, hver hefir eignarréttinn á skipi og hvaða veð hvíla á þeim eignum sem öðrum. Í frv. því, sem fyrir liggur um meðferð opinberra mála, er, sem kunnugt er, lagt til að skilja alstaðar ákværuvaldið frá dómsvaldinu í opinberum málum. Það er líklegt, að það dragist ekki ákaflega lengi, að þetta nái samþykki, því að svo ljóst er mönnum, hve stórfelld endurbót það væri. Nú hefði verið æskilegt að koma á um leið aðskilnaði ákæruvalds og dómsvalds í Reykjavík. Nefndinni þótti þó rétt að láta þetta mál ekki bíða neitt eftir afgreiðslu frv. um meðferð opinberra mála né breyta til samræmis við það, heldur afgreiða það þegar. - Sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um málið.



Ég flyt tvær brtt. við þetta frv. ásamt hv. þm. S.-Þ. Ég ræði ekki um þá fyrri, því að hæstv. félmrh. hefir óskað, að hún yrði tekin aftur, þar sem efni hennar felist í brtt. allshn., sem fram er borin fyrir hans hönd. Ég get fallizt á þetta, en skýt því jafnframt til hæstv. forseta, hvort ekki sé hægt að láta atkvgr. um þessa brtt., þótt hún sé stíluð við 21. gr., bíða, þar til greitt hefir verið atkv. um brtt. allshn. Ef sú till. verður felld, hefir okkur till. fullt gildi. Síðari brtt. er aðaltill. okkar. Hæstv. félmrh. fór um hana nokkrum orðum og mælti heldur á móti henni, þó ekki af kappi. Ég get tekið undir sumt af því, sem hann sagði á móti brtt. Hann sagði, að verið væri að hefta hreyfingar og búsetuheimild manna, sem gætu séð fyrir sér sjálfir, þótt hann viðurkenndi, að nauðsyn gæti borið til að beita þessari aðferð við þá, sem á framfæri eru. Ég er honum sammála um þetta, og þarf hann ekki að nefna mér nein dæmi um það, hvert ófrelsi og vandræði getur af þessu stafað. En það, að ég er meðflm. að þessari till., stafar af því, að búið er áður að gera ýmsar ráðstafanir á þessu sviði, sem til vandræða horfa. Hér voru til skamms tíma gildandi nokkurskonar hömlur á flutningum manna, þar sem var sveitfestitíminn. Ef menn komust í þrot og þurftu á hjálp að halda, áttu þeir ekki kost á slíkri hjálp annarstaðar en í sinni sveit fyrr en eftir svo eða svo mörg ár. Þá var óhætt að lofa mönnum að fara um og setjast að þar, sem þeim sýndist, með því að dvalarsveit gat haft nokkra tryggingu gegn því, að þeir yrðu henni til þyngsla, þar sem þeir fengu ekki rétt til styrks á staðnum, ef þeir kæmust í þrot, fyrr en þeir væru búnir að dveljast þar ákveðinn árafjölda, greiða útsvör og slíkt og þar með leggja fram nokkurskonar vátryggingagjald fyrir sig, ef þeir skyldu komast í þrot. Nú hefir þetta verið stytt og loks afnumið. Menn greiða að vísu þessi gjöld, en það er ekki lengur nein trygging fyrir því, að þeir einir, sem hafa greitt þessa vátryggingu í hinni nýju sveit, geti fengið sveitarstyrki, og hefir þetta komið miklu raski á öll þessi mál, og því hefi ég gerzt meðflm. að þessari till., þó að ég hefði raunar ekki viljað þurfa að draga þá ályktun, að það ætti líka að hefta ferðir þeirra manna, sem ekki eru komnir á framfærslu. Með till. þeirri, sem n. hefir borið fram fyrir hönd hæstv. félmrh., hefir hann fallizt á, að reka megi menn úr héraði, ef þeir komast á framfæri eða það er yfirvofandi. En þegar svo er komið, að talin er nauðsyn á að vísa mönnum úr héraði undir vissum kringumstæðum, mætti ætla, að nær lægi þó að hefta heldur innflutning manna en að þurfa að vísa þeim burt síðar meir. Ef ætti að framkvæma þetta tvennt, yrði það eflaust sársaukaminna að hefta innflutninginn en koma á brottflutningi. Þó að það séu vandræði að halda mönnum föstum, ef þeir vilja flytjast burtu, er það þó skárra en rífa menn frá staðfestu sinni, ef þeir komast á framfæri, því að ég skil ekki, að þeir hafi fyrir það misst svo mikið af tilfinningum sínum, að þeir finni ekki til þess, eins og bv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) komst að orði. Ég vil heldur reyna að koma í veg fyrir slíkt fyrir fram en þurfa að grípa til brottflutningsráðstafana. Hæstv. ráðh. sagði, að mikil ósamkvæmni væri milli 21. gr., sem heimilar sveitarstj. að flytja menn á brott, og svo hins að setja á byggðarbönn. Það er satt í vissu falli, og er hægt að hugsa sér, að þetta rækist á, ef t. d. sveitarst. vildi ráðstafa manni í eitthvert hérað, þar sem væri byggðarbann. Væri ef til vill rétt að taka tillit til þessa í l. En ég hefi reyndar allt af skilið l. svo, að menn væru áfram á framfæri þeirrar sveitar, er flytur þá burt, svo að byggðarbannið snerti þá ekki á þann hátt. Þeir gætu að vísu tekið þarna einhverja atvinnu, og skal ég ekki um það segja, hvernig sá árekstur kynni að verða. Hæstv. ráðh. hefir það á móti þessu ákvæði, að ef sköpuð eru góð atvinnuskilyrði einhverstaðar, þá sé afleitt fyrir menn að mega ekki flytjast þangað. En það er nú kunnugt, að ef á einhverjum stað skapast sæmileg atvinnuskilyrði, þá streyma menn þangað og eyðileggja þar með hin góðu atvinnuskilyrði. Mætti snúa þessu við og segja, að byggðarleyfið sé nauðsynlegt til þess, að ekki verði þegar eyðilögð hin góðu atvinnuskilyrði, sem skapast kunna á einhverjum stað, til þess að bæjar- og sveitarfélög geti varið sig gegn því, að allt fyllist á svipstundu. Það eru til dæmi, sem sýna þetta. Fáum nóg er mörgum smátt, segir Örn Arnarson einhverstaðar. Við skulum taka dæmi af því, er settur er upp stórrekstur, eins og á Bíldudal, sem gerir það að verkum, að afkomumöguleikar gerbreytast. En ef menn fá að flykkjast þangað ótakmarkað, verða þeir áreiðanlega ekki lengi að éta upp þá atvinnu, sem þar er að hafa. Þetta er náttúrlega enn hættulegra, ef um er að ræða mikil mannvirki, sem standa skamma hríð, eins og til dæmis hitaveita Reykjavíkur. Bæjarfélögin reyna að verjast þessu með því að hafa hönd í bagga um það, hverjir fá atvinnuna, til þess að standa ekki uppi ráðalaus, þegar verkinu er lokið. Hæstv. ráðh. minntist á hræðslu heimaríkra sveitarstj., ef maður kæmi í sveitina með stóra fjölskyldu, sveitarstj. væri dauðhrædd um að fá hann á sveitina með alla fjölskylduna. En getur ekki í raun og veru verið hætta á þessu? Þessi hætta var ekki til áður en sveitfestitíminn var afnuminn. Þá myndi ég, ef hæstv. ráðh. væri viðstaddur, þó að ég ætli ekki að fara að deila á hann, benda honum á, að allt þetta er á valdi hans sjálfs. Hann getur heimilað sveitarstj. að gera þetta, og fyrst, er hann hefir heimilað það, geta þær framkvæmt það. Og þeir, sem sveitarstj. synjar um leyfi, geta skotið máli sinu til 3 manna n. og áfrýjað þannig úrskurði heimaríkrar sveitarstj. Þetta mál er annars svo kunnugt, að ég ætla ekki að fara að hafa um það miklu fleiri orð, enda býst ég ekki við að geta snúið hug manna um þetta, sérstaklega þeirra, sem ekki eru viðstaddir. En ég hefi bent á þau ákvæði, sem milda þetta, svo að ekki ætti að þurfa að skapast neitt átthagaband. En auk þess vildi ég rétt minnast á brtt. á þskj. 475 um, að 9. gr. falli niður. Það er ekki fyrir það að synja, að barn, sem komið hefir verið fyrir hjá fósturforeldrum, vilji heldur vera þar kyrrt en fara til foreldra sinna. En það er þó varla hægt að fara svo langt að telja það plágu fyrir barnið að þurfa að fara til foreldranna, ef þeir geta séð fyrir því. Það er þá af, sem áður var, þegar talað var um aumingja sveitarbörnin, og oft með réttu. Ég myndi yfirleitt hafa meiri meðaumkun með barni, sem tekið væri frá foreldrum sínum og komið fyrir gegn meðlagi. Og vald barnaverndarn. er auðvitað óskert af þessu. En ef synda ætti fyrir allt, sem komið getur fyrir, þá held ég, að við mættum sitja lengi yfir okkar löggjöf.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég skil svar hæstv. félmrh. við fyrirspurn minni á þá lund, að hann sé mér nokkurnveginn sammála um, að með þeirri gr. frv., sem hér ræðir um, sé réttur barnaverndarnefndar skertur, og e. t. v. í sumum tilfellum afnuminn með öllu.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég álít, að brtt. hv. allshn. séu til bóta á frv. frá því, sem var. Eins og fram var tekið í framsögu, var frv. borið undir þá aðila, sem bezta þekking hafa á málinu, og m. a. einmitt með það fyrir augum, að skiptingin milli embættanna yrði sem eðlilegust og hagkvæmust í framkvæmd. Frá upphafi var um það talað af öllum þessum aðilum, og kemur einkum greinilega fram í áliti lagadeildar, að rétt mundi að fela sakadómara barnsfaðernismál og meðlagsúrskurði. Og ég held það sé rétt, því að enda þótt þetta heyri nú undir dómsvald lögmanns, er vitað mál, að oft þarf talsvert miklar rannsóknir, sem eðlilegra er, að sakadómari framkvæmi en lögmaður, vegna sambands síns við rannsóknarlögregluna. Ég viðurkenni einnig, að það er rétt, sem og var bent á í bréfi lagadeildar, að hentara muni, að skráning og mæling skipa fari fram hjá lögmanni, þar sem svo margur maðurinn þarf að leita sér upplýsinga um eignarheimildir og veð, bæði fasteigna og skipa, og getur þá fengið nauðsynleg vottorð um það á einum stað. Enn eitt atriði kæmi til mála að færa undir valdsvið sakadómara, og það eru úrskurðir í fátækramálum. Þau eru oft dálítið flókin, eins og menn vita, og stundum nokkuð erfitt fyrir lögmann án lögregluaðstoðar að komast að hinu sanna, ekki síður en í barnsfaðernismálum. Rannsókn getur þar jafnvel verið óframkvæmanleg án rannsóknarlögreglu og þá ekki gott að fella úrskurði með rökum. Það er rétt, sem segir í bréfi lagadeildar, að þessum embættum þarf að skipta meira og aðskilja þá að fullu ákæruvald og dómsvald, eins og tíðkast víðast erlendis. En tilkostnaðurinn yrði of mikill til þess, að þetta sé fært að svo stöddu. Hjá sýslumönnum er hvorttveggja þetta vald í eins manns höndum. Í Reykjavík er gert ráð fyrir, að sá, sem færi með löggæzluna, eða fulltrúi í sambandi við hann, gæti verið opinber ákærandi. En starfsaukningin yrði mikil, hvernig sem því væri fyrir komið. Sama daginn geta farið fram þrenn réttarhöld, sum frá morgni til kvölds, og við hvert mál yrðu þrír menn uppteknir. Það yrði að hafa bæði opinberan ákæranda og verjanda við hlið hvers dómara í öllum málum, þar sem nú er dómarinn einn. Ég viðurkenni umbótaþörfina, en treysti mér ekki til þess nú vegna kostnaðar, sem yrði alltaf 100–200 þús. kr. á ári, að fylgja frv. um meðferð opinberra mála. - Ég vildi að lokum biðja nefndina að taka atriðið, sem ég nefndi í fátækramálum, til athugunar.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Við, sem erum í fjvn. og eigum sæti í þessari deild, höfum borið fram brtt. á þskj. 362 við 10. gr. Það hefir verið talað um nauðsynina, sem sé á því að breyta fyrirkomulagi þessara mála hér í Reykjavík. Ekki hefir verið nefnt, hvað breytingin kosti á ári. Og ég vil ekki gizka á neitt ákveðið; nógu verður það hátt, þó að maður gefi því ekki byr undir báða vængi, að það hljóti að verða dýrt. En þá finnst okkur rétt að athuga, hvort ekki geti eitthvað komið í staðinn til hagsmuna fyrir ríkissjóð. Brtt. okkar fer fram á, að heimilað sé að kveðja þá embættismenn, sem frv. ræðir um, og fulltrúa þeirra til setudómarastarfa án annarar endurgreiðslu en útlagðs ferðakostnaðar, enda haldi þeir launum sínum meðan á setudómarastörfum þessum stendur. Þetta er hliðstætt við skyldur sýslumanna til setudómarastarfa án sérstakra launa - nema 6 kr. ferðakostnaður á dag. Engin gild ástæða er til að undanþiggja þessa embættismenn í Reykjavík öllum slíkum skyldum, eins og gert hefir verið. Það hefir alloft komið fyrir, að ráðuneytið hefir orðið að sæta afarkostum í samningum við þá um, að þeir tækju að sér setudómarastörf, sem ekki þótti öðrum treystandi til en reyndum dómurum. Hér er aðeins um heimild að ræða. Dómsmrh. hefir óbundnar hendur um að bæta þessum mönnum upp störf sín í setudómi, ef það vill. - Ég tel fara betur á því í mörgum málum, að ráðuneytið eigi vísan aðgang að æfðum mönnum án þess að greiða stórfé. Eftir undanfarinni reynslu gæti þetta orðið ekki svo lítill sparnaður. Það þýðir kannske ekki að berja höfðinu við steininn og tala hér um sparnað. En ég sé enga ástæðu til annars en að tryggja dómsmrn. aðstoð þessara hæfu manna. - Taka má fram, að ef ólöglærður maður verður lögreglustjóri, eins og talað er um, liggur í hlutarins eðli, að ekki verður hann skipaður setudómari.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er náttúrlega alveg rétt, að nokkur kostnaður fylgir þessu frv., líklega 20–30 þús. kr. á ári, til þess að nefna tölur, sem standast. En mönnum má ekki koma það á óvart, þótt hann aukist, og það nokkuð verulega. Síðan 1928 hefir Reykvíkingum fjölgað úr 25 þús. í 37 þús. manns, eða um 12 þús. Og allir, sem þekkja til slíkra hluta, vita vel, að þörfin fyrir aukna löggæzlu vex hraðar en fólksfjöldinn í bæjum á þessu reki og með líkri stærð og Rvík. Ég vil benda á þetta, að þrátt fyrir sparnaðarvilja er ekki hægt að komast hjá að sinna þeirri þróun, sem verður í okkar þjóðfélagi. Og það er mikils virði, að góð löggæzla sé í þessum bæ, þar sem ekki á einungis heima fullur þriðjungur landsmanna að tölu til, heldur og fjöldi ungra námsmanna af öllu landinu, sem síðan hafa áhrif, hvar sem þeir setjast að. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 362 vil ég fyrst benda á, að í 10. gr. er sagt, að fulltrúa megi aðeins skipa „til að framkvæma sérstök störf“. Reglan hefir verið sú, að fulltrúar væru skipaðir til að framkvæma þau störf almennt, sem til falla, í umboði embættisins. Líklega ber að skilja frv. svo, að fulltrúa skuli skipa eins og hingað til. - Brtt. fer fram á, að bæði þeim og embættismönnunum, sem um ræðir, skuli skylt að taka ókeypis að sér setudómarastörf. Það er ekki hægt að neita því, að stundum er mönnum illa við að taka á sig þau störf, og að því leyti fengi þetta ákvæði dómsmrn. meira vald en það hefir nú. En hvað það snertir, að þeir fái ekki sérstök laun fyrir þessi setudómarastörf, þá er þess að gæta jafnframt, að þegar þessir menn eru teknir til starfa hjá þessum embættismönnum, þá eru þeir teknir í þær stöður, sem krefjast þess, að þeir séu við störf sín svo að segja frá morgni til kvölds. Það er þannig, að menn brjóta í dag og menn brjóta á morgun, svo að þessir menn eru störfum hlaðnir frá morgni til kvölds. Það yrði því að setja aðra menn í staðinn fyrir þessa fulltrúa, þegar þeir væru sendir út á land. Þessi brtt. er sjálfsagt flutt úr frá því sjónarmiði, að þeir, sem eru fulltrúar lögreglustjórans í Rvík og eiga að verða setudómarar, ef till. yrði að l., hafi meiri æfingu og séu þess vegna hæfari til að taka að sér setudómarastörf úti á landi, en við störfum þeirra tækju óæfðir menn, sem ynnu þá undir stjórn æfðs manns, sem lögreglustjóri hlýtur að sjálfsögðu að vera. - Hv. d. tekur auðvitað afstöðu til þessa um leið og hún greiðir atkv. um þessa till. Ég mun svo ekki ræða um þetta frekar.

*Jónas Jónsson: Ég ætla aðeins að bæta örfáum orðum við það, sem meðflm. minn um þessa till. sagði um þetta atriði, sem hæstv. forsrh. minntist nú á. Það, sem vakir fyrir okkur, sem flutt höfum þessa till., er, að eftir þessum l. verði nokkrir fulltrúar hjá þessum embættismönnum í Rvík. sem gegni setudómarastörfum úti á landi. Eins og menn vita, þá hvílir sú skylda á sýslumönnum að vera setudómarar í öðrum héruðum með þeim kjörum, sem hér er talað um. Það hefir komið fyrir, að þessir starfsmenn í Rvík hafi verið setudómarar, og það jafnvel yfir lengri tíma, án þess að þurft hafi að taka menn í þeirra stað. Þetta hefir oft orðið mikill útgjaldaliður fyrir ríkissjóðinn. Við álítum þess vegna rétt, að setja þessa menn ekki hærra en sýslumenn og gera ráð fyrir, að þeir gegni setudómarastörfum án þess að fá sérstök laun fyrir. Ég vil benda hæstv. ráðh. á, að þetta er hliðstætt því, þegar ætlazt er til, að lögreglan í bæjunum sé flutt til eftir þörfum. Hér er um aukna hreyfingu að ræða, og ég geri ráð fyrir, að þetta geti orðið til ánægju, þegar þetta er komið á.

Forseti (EÁrna) : Útbýtt hefir verið brtt. við frv. frá hv. 2. þm. S.-M. (IngP), á þskj. 477, og þarf afbrigði fyrir henni.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Að þessu sinni flytur allshn. eina brtt., sem hún stendur öll að, en það er brtt. á þskj. 466. Þessi brtt. er flutt af n. að tilhlutun félmrh. og er efni hennar l. gr. úr frv., sem liggur fyrir þinginu og heitir að mig minnir frv. til l. um ráðstafanir út af styrjöldinni. Þetta frv. hefir fengið auknefnið „höggormurinn“, og hygg ég þá, að mönnum muni vera kunnugt, við hvað er átt. Að vísu er að nokkru leyti breytt bæði formi og efni till., en ég hygg, að eins og hún er orðuð nú, sé hún í samræmi við vilja ríkisstj. í heild. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í efni till. Ég held, að hv. þdm. sé orðið mjög kunnugt um efni hennar, enda mun þá hæstv. félmrh. gera grein fyrir henni, ef hann sér ástæðu til þess. Við þessa till. hefi ég leyft mér að koma fram með brtt. á þskj. 477, og það, að ég flyt hana einn er ekki af því, að það sé fyrirfram ákveðið að allshn. fallist ekki á hana, heldur er það af því, að tíminn var svo naumur, að mér vannst ekki tími til að leita álits meðnm. minna um hana. Ég held, að mér sé óhætt að lýsa því yfir, að hæstv. félmrh. sé henni fylgjandi og ekki sé nein andstaða gegn henni innan ríkisstj. Till. þessi fer fram á, að ráðh. sé gefin heimild til að ákveða, að á árinu 1940 megi verja allt að 100 þús. kr. af tekjum jöfnunarsjóðs til þess að greiða fram úr vandræðum illra staddra hreppsfélaga. Eins og hv. dm. er kunnugt um, þá er svo ástatt um nokkur bæjar- og sveitarfélög, að þau hafa engin ráð til þess að standa í skilum með afborganir og vexti af þeim lánum, sem hvíla á þeim. Þetta mun vera viðurkennt af öllum, sem þekkja til, og ég hygg, að það sé ekki sízt viðurkennt af hæstv. ríkisstj., að gera verði ráðstafanir til þess að bæta úr þessu, þó ekki sé nema í svipinn. Ég hygg, að finna megi dæmi þess, að svo illa sé komið fyrir einstökum af þessum aðilum, að jafnvel sé hægt að leita lögtaks í tekjum viðkomandi sveitarfélaga. Þessi leið, sem hér er stungið upp á, virðist vera eðlileg, því gert er ráð fyrir í till., að með þessu fé, sem til þessa verður veitt, verði ekki einungis reynt að gera þessum stofnunum kleift að standa við skuldbindingar sínar í bráðina, heldur einnig að reyna að fá skuldaeftirgjafir. Það á m. ö. o. að reyna að koma fjárhag þessara sveitarfélaga á þann grundvöll, að líkur séu til, að þau geti staðið við sínar skuldbindingar framvegis. Ég held, að það þurfi ekki að útskýra þetta frekar. Ég veit ekki betur en að fyrir hendi sé næg þekking á því hjá hv. dm., að full þörf sé á þessari ráðstöfun. Ég vil svo að lokum geta þess, að teknar hafa verið upp 2 brtt., sem allshn. flutti við 2. umr., en voru þá teknar aftur. Brtt. á þskj. 446 er við 3. gr. og er borin fram óbreytt frá því, sem hún var flutt af allshn. við 2. umr., en það þótti réttara að bera hana fram á sérstöku þskj. nú. Ég gerði nokkra grein fyrir þessari brtt. við þá umr. og sé því ekki ástæðu til að fara frekar út í hana. Ég hefi ekki ástæðu til að ætla, að meðnm. mínir hafi skipt um skoðun síðan. Ég vil svo geta þess, að þó ég hafi ekki skipt um skoðun frá því, að þetta mál var hér til 2. umr., þá hefi ég samt ekki flutt brtt. við 38. gr. frv., þó ég teldi þess fulla þörf. Ég varð þess var, að hæstv. fjmrh. lét í ljós við þá umr., að hann teldi, að ekki yrði hjá því komizt að taka upp þá stefnu, sem frvgr. gerir ráð fyrir. Hér í hv. d. flutti nokkur hluti allshn. brtt., sem sannaði, að ekki er fyrir hendi vilji í hv. d. að hverfa frá þeirri stefnu, sem er mörkuð í 38. gr. Ég vil geta þessa, vegna þess að ég lét í ljós við 2. umr., að ég hefði til athugunar, hvort ekki væri rétt að flytja brtt., en ég vil taka það skýrt fram, að þó ég hafi ekki gert það, þá hefi ég ekki breytt um skoðun, en ég sé ekki, að það hafi neina þýðingu að flytja brtt. um þetta atriði.

Forseti (EÁrna) : Mér hefir borizt skrifleg brtt. við brtt. á þskj. 447, frá 1. þm. N.-M. - Það þarf tvöföld afbrigði til þess að þessi brtt. megi koma til meðferðar í hv. d.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég á hér 2 brtt. á þskj. 475, sem ég tók aftur við 2. umr. málsins af ástæðum, sem ég þá greindi. Fyrri brtt. er við 9. gr. og fer fram á, að gr. falli niður, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta : „a) Aftan við fyrri málsgr. 15. gr. laganna bætist: og lögskyldur framfærslumaður sé ekki fær um að ala önn fyrir barninu meðgjafarlaust. b) Á eftir orðunum „meiri meðgjafar en meðalmeðlags“ í síðari málsgr. sömu lagagreinar kemur: og foreldri er ekki fært um að ala önn fyrir barni án meðgjafar“. Um þessa gr. var mjög mikið rætt innan n., og lengi vel virtist mér, að meðnm. mínir væru á þeirra skoðun, að gr. ætti að falla niður, og þeir voru þeirrar skoðunar, að í gr. fælist ákvæði um að svipta barnaverndarnefndir þeim íhlutunarrétti, sem þær hafa um það, hvort barn skuli taka frá fósturforeldrum til foreldra, ef þær álíta, að þau séu þess megnug að ala önn fyrir barninu. Ég held, að það sé ekki hægt að leggja annan skilning í þessi orð, sem á að hnýta aftan við gr. Á síðustu stundu vildu nm. svo ekki fella gr. niður af ástæðum, sem þeir vildu ekki skýra frá. Ég held fast við þá skoðun, að það megi ekki svipta barn rétti til að dvelja hjá fósturforeldrum, jafnvel þó foreldrarnir séu þess fjárhagslega megnugir að sjá fyrir barninu. nema að það komi fram í dómi óhlutdrægrar nefndar, barnaverndarnefndar, að barninu geti liðið jafnvel á hvorum staðnum sem er eða betur á öðrum. Í þessu sambandi er alls ekki alltaf nægilegt að líta á fjárhagsástæðurnar. Ég skal ekki rekja mörg dæmi þess hér, en ég veit, að það eru til mörg dæmi þess, að barn hefir liðið fyrir það alla æfi að vera tekið frá fósturforeldrunum. Barnið getur verið búið að fá ást á fósturforeldrunum og þótt alveg eins mikið fyrir því að fara frá þeim eins og foreldrar þess væru. Ég hefi hér fyrir framan mig ummæli barnaverndarráðs Íslands, sem ég skal leyfa mér að lesa hér upp. Þau eru þannig: „Á fundi, sem haldinn var 4. þ. m., tók barnaverndarráð Íslands til umræðu lagabreytingar á framfærslulögunum, samkvæmt tilmælum formanns allsherjarnefndar efri deildar Alþingis, en hann hafði óskað umsagnar barnaverndarráðs um breytingar þær, sem verða samkvæmt umræddu frv. á 15. gr. framfærslulaganna. Samþykkt var svofelld ályktun: Barnaverndarráð er mótfallið breytingartillögum við 15. gr. framfærslulaganna eins og þær liggja fyrir, þar sem velferð barna er enganveginn tryggð með þeim. Hinsvegar telur barnaverndarráðið það sanngjarnt, að lögskyldur framfærslumaður geti tekið barn af heimili fósturforeldra þess til þess að annast sjálfur um uppeldið, en þó því aðeins, að samþykki barnaverndarnefndar eða skólanefndar komi til. Virðingarfyllst f. h. barnaverndarráðs Íslands Arngr. Kristjánsson. Til allsherjarnefndar efri deildar Alþingis. Ég þykist nú hafa leitt rök að því, að þetta ákvæði getur valdið miklum óþægindum og sársauka. Ég tel alveg sjálfsagt að óhlutdræg nefnd verði hér látin hafa hönd í bagga í hverju einstöku tilfelli. 2. brtt. mín er við 21. gr. Eins og kunnugt er, þá hefir frv. í för með sér talsverðar breyt. á núgildandi l., og sumar að mínu áliti sízt til bóta. Það mun hafa verið litið svo á í upphafi, að 50. gr., eins og hún var gerð 1936, væri nægilega ströng til þess að öðlast rétt yfir þeim, sem ekki eru færir um að sjá fyrir sér sjálfir. Ég álít, að ekki eigi að gera slíkar ráðstafanir um að koma mönnum til vinnu, nema því aðeins að læknir dæmi um það, hvort viðkomandi sé vinnufær eða ekki. Ég skal játa, að í l., eins og þau eru nú, er ekki farið fram á þetta, en það er samt nauðsynlegt. Ég hefi sjálfur verið vitni að því, að menn hafa verið dæmdir vinnufærir, enda þótt þeir væru fárveikir, ekki af sveitarstj., heldur af yfirboðurum sínum. Því fer ég fram á, að alltaf skuli liggja fyrir læknisvottorð í slíkum tilfellum. 2. brtt. mín er samin með tilliti til þess, að þegar til þess ráðs er gripið að koma styrkþega fyrir, þá er hugsanlegt, að hann vilji ekki vinnu, en full nauðsyn er að koma þessum mönnum til einhverra starfa. En þá er annað, sem slíkur maður á fulla kröfu á, sem sé það, að honum sé ekki goldið lakar en þeim mönnum, sem taldir eru frjálsir. Hann getur unnið sem hver annar verkamaður, og því ætti þá að launa honum lakar? Brtt. ákveður, að gjalda skuli honum kaup það, sem verkalýðsfélagið á staðnum ákveður. Þetta finnst mér eðlileg krafa, að ekki sé hægt að þvinga hóp styrkþega til að vinna fyrir óeðlilega lágu kaupi og undirbjóða þannig aðra menn. Þriðja atriðið er það, að þegar um það er að ræða að koma styrkþega í starf, sé tekið tillit til þess, hversu mikil þörf hans er á tekjum til að framfleyta fjölskyldu sinni. Sé til dæmis um að ræða einhleypan auðnuleysingja, er ekki nauðsynlegt að koma honum í bezt launaða starfið, hann gæti þá til dæmis verið í vist, sem venjulega er verr launuð, en með orðinu vist meina ég það að vera þjónn hjá einhverjum búanda. Ef mín till. er samþ., þá er náð sama tilgangi og með frvgr., en teknir af sárustu broddarnir, og gr. yrði með því mannúðlegri en nú er. Ég viðurkenni, að þetta er mikið vandamál, en mig uggir, að ekki sé alltaf viðhaft það réttlæti og mannúð, sem ber að viðhafa, þegar verið er að gera ráðstafanir gagnvart þeim, sem svo illa eru komnir í þjóðfélaginu, að þeir geta ekki haft ofan af fyrir sér af eigin ramleik. Ég tel, að það verði að taka tillit til tilfinninga manna í þessum efnum. En nú eru uppi þær skoðanir meðal manna, sem miklu ráða í landinu, að ekki beri að taka fullt tillit til tilfinninga þessa fólks. Hér verður því að fara meðalveg og varast að beita harðýðgi. Þetta er mín skoðun. Atkv. mun skera úr um það, hvort Alþingi vill taka undir þessa skoðun. En ég vil fara þann veg í þessum ráðstöfunum, að ekki sé hægt að segja með sanni, að þessi löggjöf sé dökkur blettur á þeim mönnum, er staðið hafa að henni á því herrans ári, sem nú er að líða.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Eins og hv. frsm. allshn. hefir þegar tekið fram í sinni ræðu, þá er brtt. á þskj. 466 flutt eftir ósk minni og í samræmi við það, sem rætt hefir verið um þetta mál í ríkisstj. Eins og nú standa sakir með framfærslumál landsins, þá er það mikið verkefni og vaxandi að ráða fram úr mörgum erfiðleikum, sem standa í sambandi við þau mál. Það er hér verið að reyna að gera tilraun til hagnýtra úrbóta, þar sem er hugsað meira um það að útvega vinnu, mönnum, sem ekki geta bjargað sér án hjálpar, en eru þó vinnufærir, heldur en að leggja þeim til framfærslueyri. Ég fyrir mitt leyti tel rétt og æskilegt, að sá ráðh., sem fer með þessi mál, geti haft sér til aðstoðar slíka nefnd, eins og hér er lagt til, sem myndi vinna að þessu, rannsaka þessi mál og gera till. um þau og hafa á hendi ýmsar framkvæmdir. Það er alltaf svo, að þegar koma fyrir málefni, sem eru örðug úrslita og mikla athugun þarf við, að bezt er, að kvaddir séu til sem flestir ráðamann, áður en ákvarðanir eru teknar, og meiri starfskraftar hafðir við allar framkvæmdir. Satt að segja er það skaði, að framfærslumálin og sveitarstjórnarmálin hafa verið allt of mikið á hakanum, og þess hefir ekki verið gætt sem skyldi undanfarið, hvað þessi mál eru mikilsvirði og hvað mikið þau grípa inn í hag fjölda einstaklinga í landinu, auk þess sem þau snertu mjög afkomumöguleika bæjar- og sveitarfélaga landsins. Þetta stafar mjög af því, að ráðuneytin hafa verið störfum hlaðin við önnur mál, sem menn hafa álitið, að þyrfti að gefa meiri gaum og ráða fyrr fram úr. Ég tel þess vegna rétt og eðlilegt, eins og ég hefi áður lýst yfir, að þessi ákvæði til bráðabirgða séu sett aftan við framfærslul., því þau eiga að mínu viti þar heima og hvergi annarstaðar. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í innihald bráðabirgðaákvæðanna, sem ég fyrir mitt leyti teldi æskilegt, að næðu fram að ganga. En í sambandi við þetta vil ég geta þess og skjóta því til hv. flm. brtt. á þskj. 434, hvort þeir gætu ekki séð sér fært að taka aftur fyrri brtt. á því þskj., því að í 4. mgr. 2. töluliðs ákvæðisins til bráðabirgða á þskj. 466 er gert ráð fyrir því sama að efni til, og þar á það bezt heima ef bráðabirgðaákvæðið verður samþ. á annað borð. Um þetta sé ég svo ekki ástæðu að fjölyrða frekar, en skal snúa mér að brtt. á þskj. 47 i, sem nýbúið er að útbýta. Skal ég þá taka undir með frsm. og skýra frá, að þessi brtt. er flutt í samráði við mig og eftir umr. við ríkisstjórnina. Auk þess mun þetta mál hafa borið á góma í fjvn., og ég þykist mega segja, að a. m. k. sumir hv. þm. í fjvn. telji mjög eðlilegt að setja slíkt ákvæði, sem hér er lagt til. Eins og hv. frsm. tók fram, er nú svo komið högum sumra bæjar- og sveitarfélaga, að til vandræða horfir fyrir þeim. En hins vegar ætti enn að vera nokkur möguleiki á að bjarga sumum hverjum þeirra út úr mestu ógöngunum, sem næst eru hendi, ef tiltækilegt fjárframlag væri til, eins og hér er lagt til, og þá væri kannske hægt að fá eftirgjafir að einhverju leyti hjá skuldheimtumönnum þessara bæjar- og sveitarfélaga, ef hægt væri að borga einhvern ákveðinn hluta af kröfunni. Við, sem höfum haft með þessi mál að gera undanfarið, höfum orðið varir við, að tiltölulega litlar upphæðir hafa getað staðið í vegi fyrir eðlilegum afkomumöguleikum og bjargráðum sumra bæja og sveita, og í veg fyrir slíkt ætla ég að mætti koma á þennan hátt, sem hér er tekið fram. Hins vegar hefir orðið vond reynsla af því á undanförnum árum, þegar hreppsfélög hafa gefizt upp og ríkisstj. á hverjum tíma hefir verið neydd til að láta leggja þeim til styrk á 19. gr. fjárl., að það hefir verkað á sum bæjar- og sveitarfélög svipað og þegar einstaklingurinn gefst upp í lífsbaráttunni og fer á opinbert framfæri, að eftir það missir hann einhvern hluta af sínum manndómi og hirðir síður um að bjarga sér sjálfur eftir það. Það er eins og það sé ákaflega erfitt að losa hreppsfélög af 19. gr. fjárl. aftur, þegar þau eru einu sinni þangað komin, nema með sérstaklega róttækum ráðstöfunum. Hinsvegar ef tiltæk er svona upphæð, sem hægt væri að nota með mjög skynsamlegu móti, þá hygg ég, að koma mætti sveitarfélögum af ríkisframfærslu, ef nota mætti það orð. Tel ég það vel farið, að þá mætti hefta beinlínis, að þeim sveitarfélögum fjölgaði, sem gefast upp og komast á framfæri þess opinbera. Þess vegna mælist ég til þess, að till. hv. 2. þm. S.-M. nál fram að ganga. Og ég hefi ekkert á móti því, að sú skrifl. brtt., sem borin hefir verið hér fram, verði samþ. Þó að það kannske eigi síður við, þar sem hv. flm. að brtt. á þskj. 434 hafa ekki kvatt sér hljóðs til að gera grein fyrir þeirri brtt., tel ég rétt að minnast aðeins á brtt. eða ákvæðin til bráðabirgða um hið svonefnda byggðabann. Skal ég fyrst og fremst geta þess, að ég er mjög andvígur þeirri meginreglu, sem kemur fram í þessari brtt., um að þetta frelsi annars sjálfráðra manna til þess að leita sér atvinnu eftir því, sem bezt á við á hverjum tíma. Ég mun hafa sagt það við 1. umr. þessa frv., að ég gæti gengið inn á frekar að hefta að verulegu leyti frelsi þeirra manna, sem hafa gefizt upp í lífsbaráttunni og hafa orðið að leita á náðir opinberra framkvæmda um framfærslu eftir l. þar um. Það er í mínum huga mjög ógeðfelld tilhugsun að eiga að hefta frelsi þeirra manna, sem brjótast áfram af eigin rammleik og leita sér að vinnu, hvar sem hún er, kannske fara úr einu byggðarlaginu í annað, þar sem þeir hafa von um að geta bjargað sér. Mér finnst efni þessarar brtt. stefna í öfuga átt við 21. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir að greiða fyrir því, að menn geti fengið vinnu, og þá e. t. v. sezt að í öðru framfærsluhéraði, þar sem betra er að bjarga sér. Það er með 21. gr. frv. til framfærslul. bent á nýjar brautir til að láta fólk fá vinnu á þeim stöðum, þar sem helzt er vinnu að vænta, en hverfa frá þeim stöðum, þar sem margt fólk er og litlir atvinnumöguleikar. Mér virðist þessi brtt. ganga í öfuga átt við það, sem reynt er að gera með 21. gr. framfærslufrv., eins og það liggur hér fyrir. Því að ég get einmitt búizt við því, eftir því sem ég þekki til þessara málefna, að krafa um byggðabann, ef leyft væri með l., eða um notkun heimildarinnar til þess, kæmi ekki sízt fram frá einstökum sveitarhéruðum, þar sem álitleg skilyrði þættu til að bjarga sér og þar sem þess vegna bæjarfélög reyndu að gera ráðstafanir til þess að safna fólki saman til að bjargast þar. Ég veit þess dæmi héðan úr Reykjavík, að það hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að einstökum mönnum með stóran barnahóp, sem ekki hafa getað bjargað sér í Reykjavík, hefir verið hjálpað til þess að fá jörð í sveit. Ég man eftir einu slíku dæmi, þar sem var fram úr skarandi dugnaðarmaður, en með barnahóp svo stóran, að með þeirri vinnu, sem hann hafði í Rvík, var ómögulegt, að hann gæti bjargað sér þar til fulls, þrátt fyrir hans mikla dugnað og útsjónarsemi. Framfærslun. gerði ráðstafanir til þess, að maður þessi gæti sezt að í einni af sveitum landsins og fengið ábúðarjörð. Ég held, að það hafi gefizt vel, hann hefir a. m. k. getað bjargað sér. En mér er jafnljóst, að forráðamenn þess sveitarfélags voru dálítið hræddir um það, að þessi maður kynni að verða handbendi sveitarfélagsins vegna hans mikla ómagafjölda  Ég skal geta þess ennfremur til dæmis, að ég þekkti ágætan verkmann hér í Reykjavík fyrir nokkrum árum, sem lá í óreglu. Hann átti fyrir konu og börnum að sjá. Hann hafði sjálfur hug á því að rífa sig upp úr óreglunni, en treysti sér ekki til þess, meðan hann væri hér í bænum, þar sem drykkjufélagar hans urðu jafnan til að draga hann með sér út í óregluna. Hann flutti suður á Reykjanes til þess að komast út úr umhverfinu, sem hafði eyðilagt velgengni hans. Þar bjargaði hann sér ágætlega í 5–6 ár; svo þegar hann var orðinn öruggur fyrir hættunni á því, að hann færi út í óreglu aftur, fluttist hann til Reykjavíkur og hefir átt hér heima síðan. Það, að þessi maður gat af frjálsum vilja flutt sig frá einum stað til annars, hefir orðið til þess, að hann hafði sig upp úr drykkjuskap og hefir orðið góður þjóðfélagsþegn. Ég efast ekki um, að fleiri slík dæmi væri hægt að nefna um þetta og þessu líkt. Vil ég því vara hv. þd. mjög alvarlega við því að ganga inn á, að menn eftir þessari ákaflega ógeðfelldu braut, sem í brtt. er verið að stefna að, verði sviptir möguleikum til þess að hafa sig upp og áfram, eins og menn þeir, sem ég nefndi, gerðu og að hv. þm. athugi rækilega, hvort með þessari tilhögun, sem í brtt. felst, sé fundinn nokkur Aladdin-lampi, og hvort það ekki miklu frekar er mýraljós, sem í framkvæmdinni mundi verða erfitt og mörgum til óþæginda.

Brynjólfur Bjarnason; Herra forseti! Það liggja fyrir ærið margar brtt. við þetta frv. Annars er hér hver silkihúfan upp af annari, þar sem er frv. og brtt. við það. Þó keyrir alveg um þverbak, þegar fram kemur brtt. frá hv. þm. S.-Þ. og hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 434. Það er auk þess ærið undarleg aðferð, sem þessir hv. þm. hafa til þess að koma till. sínum á framfæri. Í fyrsta lagi er það alveg óviðeigandi að hafa ákvæði sem þetta í framfærslul., því að hér er um lagafyrirmæli að ræða, sem ekki eiga þar heima. Þessi ákvæði um byggðarleyfi eða byggðabönn eða hvað þau nú eiga að kallast. snerta ekki aðeins styrkþega, eins og framfærslul., heldur alla Íslendinga, og fyrst og fremst þá, sem ekki eru á framfæri. Í öðru lagi er það meira en skrítið að koma með till. um stærstu lagabreytinguna fyrst við 3. umr. málsins, því að ekki er neinn vafi á því, að þessi till. á þskj. 434 er stærsta og umfangsmesta brtt., sem fram hefir komið við framfærslul. Hér er um að ræða stórmál, sem hefir verið mjög mikið rætt í landinu. Hv. þm. S.-Þ. hefir verið aðalforsvarsmaður þessa máls, en allur almenningur og lýðræðissinnar í landinu hafa staðið á móti, hafa útlitið þetta eina af þeim skuggalegu hugsunum, sem skotið hefir upp í höfði þessa manns hin síðari árin og menn hafa vonað, að ekki kæmust lengra. En nú er þetta komið fram sem brtt. við framfærslul., og bann hefir jafnvel fengið annan þm. til að flytja þetta með sér. Brtt. þessi, ef samþ. yrði, myndi leiða til þess, að horfið yrði til baka til fornra ófrelsistíma og átthagafjötra. Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) sagði, að ekki væri ætlazt til að koma átthagafjötrum á. Ég veit það vel, að hér er aðeins um heimild að ræða, en vitaskuld er hún sett í frv. í því skyni, að hún komi til framkvæmda, og þá yrði horfið til baka til fornra ófrelsisákvæða, sem kostað hefir baráttu heillar kynslóðar að afnema. Í heild sinni verður þessi till. ekki til annars en þess að gera mönnum torveldara að bjarga sér sjálfum, því að mönnum er meinað að leita þangað, sem helzt er bjargar von. Eina aflið í hinu sundurvirka þjóðskipulagi, sem ýtir undir, að landsgæðin séu hagnýtt, þ. e. hið frjálsa einstaklingsframtak, hyggst löggjafarvaldið nú að afnema að þessu leyti. Það á ekki að fá að njóta sín lengur, heldur á nú að setja á það stórkostlegar hömlur. Auk þess eru með þessari till. eins og hún er framsett á þskj. 434 opnaðar allar gáttir fyrir pólitískri misbeiting. Hér er beinlínis um hreina flokkspólitíska misbeitingu að ræða, þar sem valdið er fengið pólitískri nefnd í hendur, sem er skipuð af ákveðnum pólitískum flokkum. Það er náttúrlega hægt fyrir slíka n. að beita þessum l. með alveg takmarkalausri pólitískri hlutdrægni. Það er hægt að sjá svo um, að hún eða meiri hl. n. myndi að líkindum skipa mönnum að vera kyrrir á þeim stað á landinu, þar sem þeir eru nú, bara vegna þess, að þeir teldu ekki heppilegt, að maður með vissa pólitíska skoðun flytti inn í byggðarlagið. Ekki er annars að vænta, þar sem úrskurðarvaldið er hjá slíkri n. Hvað snertir þær röksemdir, sem hv. frsm., hv. 1. þm. Reykv. (MJ) bar fram fyrir þessari till., er það að segja, að þær voru svo veigalitlar, óskiljanlegar og hringavitlausar frá upphafi til enda, að ég sé enga ástæðu til að fara inn á þær. M. a. breiddi hann sig út yfir það, hvað mikil nauðsyn það væri fyrir þau bæjareða sveitarfélög, sem væru vel stæð og hefðu möguleika til sæmilegrar afkomu, að hindra innstreymi frá þeim, sem tvísýn skilyrði hafa til atvinnu og afkomu. Ég skil ekki, hvað þessi hv. þm. átti við, þegar hann fór að finna að því, að fólk flyttist frá þeim stöðum á landinu, þar sem atvinnumöguleikarnir eru litlir, og til þeirra sveitarfélaga, þar sem heldur væri bjargar von. Er það álit hans, að þessi till. sé borin fram til að torvelda mönnum bústaðaskipti? Að þessa heimild eigi að setja í l. til þess að sjá um, að menn geri sem minnst að því að flytja til þeirra staða, þar sem helzt er bjargar von? Hv. 1. þm. Reykv. vildi halda því fram, að hér væri ekki um meiri þvingun að ræða, heldur jafnvel minni en í flestum öðrum ákvæðum framfærslul., fyrst og fremst þeim, sem felast í 21. gr. þessa frv. Það eru þvingunarákvæði, sem að vísu snerta ekki alla landsmenn, heldur aðeins styrkþega. En því er bara til að svara, að allt þvingunartal, allar till. um þesskonar ráðstafanir, og allar röksemdir fyrir þessum till. er ekki annað en fleipur frá upphafi til enda. Ef mönnum er vísað á atvinnu, sem þeir geta framfleytt sér af, í stað þess að verða styrkþegar, munu þeir taka hana hvar á landinu sem er, og allir hv. þm. vita, að þetta er staðreynd. Ef það skyldi vera til undantekningar frá þessu, ef einhverjir vandræðamenn eða húðarletingjar skyldu vera til, sem sérstökum úrræðum þyrfti að beita gegn, þá eru vissulega alveg nægilega skörp ákvæði í núgildandi framfærslul., til þess að ná sér niðri á slíkum mönnum. Í fyrsta lagi má neita þeim um styrk, og það er líka gert, og meira en það, það er líka hægt að setja þá í fangelsi. Sannleikurinn er sá, að þessar röksemdir eru hreint fleipur út í loftið. Tilgangurinn með þessu lagaákvæði, sem hér um ræðir, ef samþ. verður, er nefnilega allt annar. Hann er sá, að nota styrkþegana sem ódýrt vinnuafl og taka upp þá venju, að skylda styrkþega til einskonar þrælahalds. Slíku stórmáli á svo að fara að smygla hér inn sem einskonar smábreyt. við framfærslul. við 3. umr. Það mætti þó ekki minna vera en að fram færu þrjár umr. um þetta mál eins og önnur þingmál. En bara vegna þess, að fyrrgreind ástæða er fyrir hendi, er talið sjálfsagt að fella þetta ákvæði inn í framfærslul. strax við þessa umr. Í rauninni er það nákvæmlega hið sama sem gildir um till. allshn., sem gengur út á það að smygla aðalákvæðum höggormslagafrv. einnig inn í framfærslul., að vísu ofurlítið breyttum. Það, sem ég hefi sagt um það, í hvaða höfuðtilgangi brtt. á þskj. 434 hafa verið bornar hér fram sem brtt. við framfærslul. við 3. umr., á líka alveg jafnt við brtt. frá allshn. á þskj. 466. Þar eru einnig ákvæði, sem alls ekki eiga heima í framfærslul., ákvæði sem snerta atvinnubótavinnuna og yfirleitt þá opinberu vinnu, sem styrkt er af ríkinu, og þar að auki stórmál, sem mikið hefir verið rætt um og ég ætla að ganga framhjá við þessa umr. Vitaskuld nær það ekki nokkurri átt að smygla slíkum ákvæðum sem smábreyt. inn í framfærslul., þar sem þau hafa alls ekki komið fram fyrr en við 3. umr. Hvað snertir brtt. frá hv. 2. landsk. (SÁÓ) á þskj. 473, þá er ég þeim sammála svo langt sem þær ná, fyrir þær sakir, sem ég tók fram við 1. umr. þessa máls. Um 2. brtt. á þskj. 475 er það að segja, að þótt hún að vísu afnemi ekki þvingunarákvæðin í 21. gr., þá er hún a. m. k. ákaflega mikil bragarbót frá ákvæðum þeirrar gr. eins og þau eru í frv., og tel ég, að ef hún nær samþykki Alþ. þá væri ekki eins mikill skaði skeður með þeim.



Herra forseti! Mig langar til að fá ofurlitlar upplýsingar frá hæstv. félmrh., (StJSt) eða ef hann er ekki við, þá frá hæstv. fjmrh. (JakM) fyrir hans hönd. Mín litla brtt. miðar að því að fá inn í frv. orðið „sýslufélög“, og það, að ég flyt þá brtt. stafar af því, að mér er kunnugt um, að þegar bændakreppan var afgr. á sínum tíma, þá voru látnar falla niður kröfur, sem sýslusjóðir voru í ábyrgð fyrir, og var þar sumstaðar um verulega háar upphæðir að ræða, er aðilar gera nú kröfu til að sýslufélagið borgi. Í öðru lagi er mér kunnugt, að svo er nú komið fyrir sumum læknishéruðum, sem þarna eru líka nefnd á þskj. 477, eins og hv. 2. þm. S.M. (IngP) minntist á, að nú er farið að gera kröfur um fjárnám í tekjum þeirra hreppa, er að læknisbústöðunum standa. Mig langar til að fá að vita, hvort ekki muni mega treysta því, ef brtt. á þskj. 477 verður samþ., að hvorutveggja verði fyrirbyggt og séð um. að samið verði við kröfuhafa, svo viðkomandi hreppur geti staðið undir sér sjálfur án aðstoðar ríkisvaldsins, að samningum loknum. Má ekki treysta því, að þessar 100 þús. kr. verði m. a. notaðar til samninga um skuldaskil þeirra. Af sýslufélögnnum er talið, að þeim hafi stundum þótt vafasamt, hvernig þeim kröfum væri varið, sem þau hafa verið rukkuð um, þótt þau gætu ekki mótmælt því að greiða þær. Ég vil vænta þess, að hæstv. félmrh. athugi það að létta af þeim læknishéruðum og sýslum, sem svona er ástatt fyrir, et till. verður samþ. hér á Alþ; sem ég vona að verði. Ég get fullyrt, að það er ekki síður þörf á að létta undir með sýslufélögunum heldur en bæjar- og sveitarfélögum og læknishéruðum, sem þarna eru talin með. Ég vil jafnframt segja það álit mitt á till. á þskj. 434, að félmrh. sé heimilt að setja hömlur á rétt manna til að flytja í sveitarfélög, að ég er eindregið á móti þeirri till. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að ég er alveg sannfærður um, að ef þetta ákvæði yrði að l., myndi það smám saman verða notað þannig, að þeir menn, sem mestar hefðu tekjurnar og þeir, sem fjöldinn álítur betur gefna andlega en almennt gerist, myndu stöðugt flytjast fleiri og fleiri til þeirra staða á landinu, þar sem yfirleitt er talið bezt að vera. Ég er t. d. sannfærður um það, að ef hér í Reykjavík væri komið á byggðarleyfi, myndu samt streyma hingað margir af þeim, sem taldir væru allvel stæðir efnalega, og bæjarstjórn Reykjavíkur myndi af skiljanlegum ástæðum ekki hindra það og ekki láta sér detta í hug að stemma stigu fyrir innflutningi slíkra manna. Ef t. d. maður, sem ætti 40–50 þús. kr. í handraðanum, vildi flytja til Reykjavíkur, myndi bæjarstjórnin hiklaust veita honum leyfið. Þannig myndi Reykjavík og helztu kaupstaðir landsins sía til sín efnuðustu mennina úr öðrum héruðum, og svo yrði reynt að flytja þangað einhverja aðra, ef ekki væri byggðarleyfi þar. Því hefir verið haldið fram, að aðstreymið til kaupstaðanna kæmi af breyttri aðstöðu. Ég skal viðurkenna, að það er breytt aðstaða, en sú breytta aðstaða stafar að miklu leyti af því, að Alþ. hefir á undanförnum árum hvað eftir annað aukið lífsþægindi og bætt kjör manna í kaupstöðunum fremur en annarstaðar, og þá fyrst og fremst hér í Reykjavík. Þetta hefir gengið svo langt, að ríkið hefir gengið í 100% ábyrgð á láni til hitaveitu Reykjavíkur nú á þessu þingi; er slíkt einsdæmi, og aldrei neitt bæjar- eða sveitarfélag svo nauðulega statt áður, sem um ábyrgð hefir sótt, að þess hafi þurft. Það er allt öðru máli að gegna en þegar maður var að fá ábyrgð fyrir smáþorp úti á landi til lendingarbóta, svo að bátar gætu lent þar. Því var neitað, en að fá ábyrgð fyrir Reykjavík var talið sjálfsagt. Þetta er mikill aðstöðumunur, og sá aðstöðumunur og hin breytta aðstaða hefir, eins og hv. 1. þm. Reykv. (MJ) minntist á, orðið til þess ásamt öðru að skapa þægileg lífsskilyrði, ekki þægilegri skilyrði til að bjarga sér, heldur til þess að lifa án mikillar fyrirhafnar. Þessi skilyrði gera það að verkum, að einstaka mönnum dettur í hug að koma á byggðarbanni, en það myndi verða til þess að sigta annarsvegar úr þá, sem eru bezt gefnir andlega, og efnuðustu mennina, og skilja hitt fólkið eftir, og er það ástæðan til þess, að ég hefi alltaf verið því mótfallinn og er það enn.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti. Mætti ég beina fyrirspurn til hæstv. félmrh. Mér skildist á hv. 1. þm. Reykv. (MJ), að fyrri brtt. mín á þskj. 475 væri alger misskilningur, því að hennar væri ekki þörf. Ég legg ekki svo mikið upp úr því, hvort menn skilja þessa brtt. við þá gr. rétt eða rangt, en ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. félmrh., hvort hann liti ekki svo á, að með þeim viðbótum við gr., sem a.- og b-stafliðirnir eru, sé vald barnaverndarnefnda svipað sem áður til að hafa áhrif á, hvernig börnum verði ráðstafað. Það getur haft þýðingu, hvaða skilning hann sem lögfræðingur, og maður sem hefir með þessi mál að gera, leggur á þetta atriði. Um fleira þarf ég ekki að spyrja hæstv. félmrh. Mér láðist að geta þess hér áðan í sambandi við brtt. á þskj. 410 við 29. gr. frv., að þar sem sú till. uppfyllir að nokkru leyti þau skilyrði, sem ég myndi telja fullnægjandi í sambandi við þá gr., mun ég greiða atkv. með henni.

Páll Zóphóníasson. Ég skildi hæstv. ráðh. svo, að það mætti ganga út frá því sem nokkurn veginn vísu, að þau læknishéruð, sem komast í vandræði, myndu fá lausn á sama hátt sem hrepparnir, þegar þeir lenda í slíkum vandræðum, að við búið er, að þeir fari á landið, af þeim 100 þús. kr., sem frv. fer fram á, að verja megi til skuldaskila eða bjargar í þessu skyni. Alveg sama máli er að gegna um sýslufélögin, þegar þau komast í vandræði vegna ábyrgða, er þau hafa tekið á sig viðvíkjandi skuldum, sem faldar voru hreppakreppunni, og tvísýnt er, eins og stendur, hvernig fer um, nema úr leysist á einhvern hátt með aðstoð ríkisins og þá í sambandi við þessa fjárveitingu. Ég vil því eftir undirtektum hæstv. ráðh. mega vænta þess, að það læknishérað og sú sýsla, er ég hér ber fyrir brjósti, megi í gegnum þessar 100000 kr. fjárveitingu fá leyst sín aðkallandi skuldamál.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) ; Ég kvaddi mér aðeins hljóðs til þess að svara fyrirspurn frá hv. 1. þm. N.-M. (PZ) út af brtt. á þskj. 477 í sambandi við brtt. þá, sem hann flytur við þessa till. Að vísu er ekki hægt að svara því öðru en almennum orðum, sem hann spurði um, því að ekki er unnt að segja með neinni vissu um, hvað verður hægt að komast langt með þeim 100 þús. kr., sem kunna að fást til þess að kaupa einstökum bæjar- og sveitarfélögum skuldaskil. En það get ég sagt hv. 1. þm. N.-M., að ekki mun síður koma til álita það, sem hann spurði um, heldur en annað, því að það er m. a. orsökin til vandræða sveitarfélaganna. Brtt. á þskj. 477 er borin fram vegna þess, að hæstv. ríkisstj., eða þeir innan hennar, sem helzt hafa með þessi mál að gera, komust að þeirri niðurstöðu, að það muni verða nauðsynlegt að hafa til umráða fé m. a. til þess að geta greitt úr vandkvæðum einstakra sveitarfélaga, ekki sízt út af málum eins hrepps, sem komizt hafi í ógöngur í sambandi við læknisbústaði og annað. Ég tel, að ekki komi síður til mála, að slík heimild verði veitt einstökum sýslufélögum til þess að losa þau úr vanda með því að kaupa þeim skuldaskil. Út af fyrirspurn hv. 2. landsk. (SÁÓ) skal ég taka undir þá skoðun, að ég tel 9. gr. í frv. til framfærslul. vera talsverða breyt. til bóta frá því ákvæði, sem áður var í framfærslul. um vald barnaverndarnefnda. Ég held, að álit hv. 2. landsk. á þessu muni vera alveg rétt. Ég heyrði ekki þau orð, sem hv. 1. þm. Reykv. lét um þetta falla. En þeirri fyrirspurn, sem hv. 2. landsk. beindi til mín sérstaklega út af þessu, get ég svarað á þá lund, að það sé töluverð efnisbreyt. í þeirri brtt., sem flutt er við 9. gr. frv., með því að fella hana niður.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Ég hefi heyrt það hjá ýmsum þdm., að þeir leggjast mjög eindregið á móti brtt. á þskj. 434 frá hv. 1. þm. Reykv. (MJ) og hv. þm. S.-Þ. (JJ). Að því, sem mér hefir skilist, er mest andstaða gegn þessari brtt. frá þeim þm., sem munu helzt hafa ýmugust á því ákvæði þessa frv., að ríkissjóður skuli bera ábyrgð á framfærslu þeirra, sem flytjast milli héraða, og ekki öðlast framfærsluréttindi í hinni nýju dvalarsveit. Ég vil benda á það. að náttúrlega eru slík ákvæði sem þetta nokkur vörn fyrir ríkissjóð gegn þeirri áhættu, sem í slíkri ábyrgð er fólgin, þar eð með því á að stemma stigu fyrir flutningi þessara manna milli héraða. Það eru ýmsir, sem gera ráð fyrir, að af þessu stafi hætta. Hv. 1. þm. N.-M. (PZ) var alveg viss um það og færði fram rök fyrir því. Hann var ákaflega eindregið á móti þessari brtt. Mér finnst, að hann hafi misskilið gr. Hann vildi líta á það sem alveg sjálfsagðan hlut, að sérstaklega myndi verða mikið innstreymi hingað til Reykjavíkur af efnamönnum og menntuðum mönnum, því að gera mætti ráð fyrir, að engar ráðstafanir yrðu gerðar gegn innflutningi andans manna og efnaðra manna. Ég sé ekki hvers vegna hv. 1. þm. N.-M. þarf að vera svo eindregið móti þessari brtt. Mér fundust rök hans miklu fremur styðja hana. Ef engar hömlur væru settar, yrði hættan þá ekki alveg eins? Ég skil ekki, hvernig hv. 1. þm. N.-M. getur lagt þann skilning í þetta ákvæði, að það eigi að setja það í framfærslul. til þess að ýta undir flutning manna úr sveitum landsins og kaupstöðum hingað til Reykjavíkur. Ég geri ráð fyrir, að það geri þá hvorki til né frá hvað þetta atriði snertir. Hann virtist hinsvegar gera ráð fyrir að þetta hamlaði öðrum mönnum að flytja. En hann virðist þá sem sagt helzt kjósa, að sem allra flest fólk flytji úr sveitunum, sem má heita merkilegt um fulltrúa sveitakjördæmis. Ég vil minna þann hv. þm. á það, að þessi till. um byggðarleyfi er í raun og veru upphaflega ekki frá sjálfstæðismönnum, hvorki hv. 1. þm. Reykv. né öðrum, heldur er hún upp komin í hans flokki í því skyni að halda fólkinu í sveitunum, ekki vegna hagsmuna bæjanna, heldur vegna hagsmuna sveitanna, til þess að þær missi ekki fólkið. Þetta er ákaflega skiljanlegt, því að maður hefir oft heyrt kvartanir um, að ekki sé hægt að halda fólkinu í sveitunum. En hv. 1. þm. N.- M. vill, að því er virðist, helzt sem mest með þessu frv. greiða sveitafólki veginn til kaupstaðanna. En ég get nú huggað hann með því - og ég vil biðja hann að lesa brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 434, af því að hann álítur, að Reykjavík gæti eftir þessari till. ráðið, hverjir flyttu til bæjarins, og eins önnur bæjarfélög fyrir sig, - að það er hreinn misskilningur, því að við því er sleginn varnagli í. tillögunni með því að láta 3 manna n., sem skipuð er af þremur stærstu þingfl., úrskurða um það, hvort byggðarleyfi skuli veitt eða ekki. Með þessu móti mundu Framsfl. og Alþfl. ráða þessu gagnvart Reykjavík sem öðrum stöðum. Sjálfstfl. yrði bersýnilega í minni hl. í þessari n., svo að lítil ástæða virðist vera fyrir hv. 1. þm. N.-M. til að óttast slíka hlutdrægni. Og engin ástæða er til annars en að gera ráð fyrir, að hugsmuna sveitahéraðanna yrði fullkomlega gætt einmitt af þessari n. Ég vil alveg sérstaklega leggja áherzlu á það í sambandi við þá ábyrgð, sem lögð er ríkissjóði á herðar í sambandi við flutning fólks á milli sveitarfélaga, að slíkt ákvæði dregur stórkostlega úr hinni fjárhagslegu hættu við það fyrir sveitarfélög, sem með því er lögð á ríkissjóð. Það er að sjálfsögðu þannig að þetta ákvæði til bráðabirgða“ er ekki hugsað sem ákvæði til frambúðar. Það er ekki ætlazt til, að það gildi nema um næstu 3 ár. Vitanlega mætti fella það úr gildi fyrr, ef ekki þætti ástæða til að halda því lengur við. En af hálfu Sjálfstfl. er það borið fram sem hrein neyðarráðstöfun, en ekki í því skyni, að það verði frambúðarlöggjöf.



Ég veit ekki, hvort hæstv. fjmrh. skilur þetta frekar, ef ég tek dæmi af liðnum tíma. Það er hreppur norður í landi, þar sem eru innan við 20 bæir. Fyrir stuttu síðan þurfti Reykjavík að ráða sér starfsmann. Hún sótti hann í einn bóndann í þessari sveit, sem hafði, áður en hann fluttist hingað, borið ¼ hluta af útsvörum í sveitinni, enda átt stórt bú og eignir. Svo þurfti Reykjavík að ráða sér annan starfsmann. Hún sótti hann í annan bónda í sömu sveit. Sá maður hafði borið 1/10 af útsvörum sveitarinnar. En stjórnendur fátækraframfærisins í Reykjavík settu svo mann, sem var fátækur og átti marga krakka og lá við að þiggja af bænum, á aðra af jörðunum, sem þessir menn höfðu flutt af. Hann hafði 5 kr. útsvar í fyrra. Mönnum finnst orðinn ákaflega mikill munur á útsvörunum þar í sveitinni frá því sem var. Þessir tveir menn fluttu 60–90 þús. kr. eignir með sér hingað suður. Ég geri ráð fyrir, að ef l. um byggðarleyfi hefðu verið komin á, þegar þessir menn fluttu, þá mundi Reykjavík ekkert hafa haft á móti því, að þessir menn kæmu. Þeir mundu báðir hafa verið alveg eins velkomnir til Reykjavíkur, og þeir voru, er eftir þeim var sózt. En að aðrir, sem engin útsvör gátu borið og hefði viljað flytja úr sveit til Reykjavíkur, hefðu mátt flytja þangað, - það hefði verið haft á móti því. Þeir hefðu sjálfsagt verið látnir vera kyrrir. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. þekki þetta dæmi, sem ég nefndi - þekki þessa menn - og að hann geti séð af þessu dæmi, hvernig þetta muni taka sig út í framkvæmdinni.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Já, ég sé, að án þessarar löggjafar um byggðarleyfi. þá er augljóst, að þessi straumur af efnamönnum til bæjanna úr sveitum mundi haldast. En með því að lögleiða þetta ákvæði um byggðarleyfi, þá kynni þó að vera einhver von um, að hann yrði hindraður. Mér finnst því hv. 1. þm. N.-M. hér rökræða blátt áfram á móti sjálfum sér.