Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég ætla að víkja að einu atriði í máli hv. þingmanns sem var að mínu mati efnislegt og rökstutt af hans hálfu þar sem hann vék að hinum svokölluðu rækju- eða skelbátum. Það er alveg rétt að þegar heimildirnar voru á sínum tíma teknar upp var sú ákvörðun tekin af þáverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra að skerða þær fyrst um þriðjung á ári hverju. Þessu var síðan breytt þegar menn sáu fyrir að ekki væri mikil von til þess að rækjan væri að ná sér á strik í innfjörðunum. Þá var þessi tíu ára skerðingarregla búin til einnig í þeirri von að innan tíu ára væri farið að rétta úr kútnum með rækjuna. Ég tók hins vegar þá ákvörðun á síðasta hausti, þegar ákveðið var hvað færi í þessa aflabótapotta, að skerða ekki rækjubæturnar. Þær hafa því ekki verið skertar á þessu fiskveiðiári. Það er einfaldlega vegna þess að ég gerði mér grein fyrir því hve fyrningarleiðin er ómöguleg. Ég gerði mér grein fyrir því að fyrningarleiðin sem birtist þarna var að veikja þessar útgerðir. Hún gerði það að verkum að útgerðarmenn gátu ekki skipulagt sig fram í tímann, þeir höfðu ekki lánstraust. Þeir gátu ekki staðið í báðar fætur þegar þeir voru að reyna að skipuleggja sig fram í tímann og leita fjárhagslegrar fyrirgreiðslu til að byggja sig upp. Þetta voru annmarkarnir og ég sá að óvissan um veiðiréttinn var slæm. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að eðlilegt sé að þeir sem hafa veitt fái réttinn til að veiða. Ég skal viðurkenna að á þessu máli er annmarki sem þarf að horfa til þegar farið verður að skoða þetta til frambúðar. Þegar við vorum að útdeila aflabótunum var það gert í ljósi byggðasjónarmiða. Við gerðum þetta vegna þess að rækjuveiðarnar voru svo mikilvægar fyrir tiltekin sjávarpláss. Núna standa mál hins vegar þannig að hluti af þessum skipum hefur verið seldur burtu en þau fá engu að síður þessar bætur. Það er óviðunandi fyrirkomulag og við þurfum að reyna að ná utan um það.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna því að hæstv. ráðherra hefur gripið til þess ráðs að stöðva fyrninguna á þeim bótum. Ég held að erfitt sé að réttlæta hana. Þó er að vísu sá annmarki á, eins og hann gat um, að opnað var fyrir það að hægt væri að framselja veiðiheimildirnar til aðila utan byggðarlagsins, til aðila sem ekki hafa ástundað veiðar í þessum fjörðum. Þá eru komnar upp svolítið sérstakar aðstæður, að aðili annars staðar að af landinu hefur keypt réttindin, er ekkert á staðnum, er ekki að hugsa um að skapa atvinnu eða nýta réttindin með einum eða öðrum hætti á staðnum en fær bætur og notar þær til atvinnusköpunar annars staðar. Það er í andstöðu við tilgang bótanna. Það er erfitt að finna réttu leiðina út úr þessu vegna þess að kerfið er allt í sjálfu sér með svo miklum innri mótsetningum. Ég hef skilning á því að hæstv. ráðherra eigi í vanda með að finna einstigi í gegnum þetta. Ég held að hæstv. ráðherra ætti fyrst og fremst að horfa á atvinnuhagsmuni á viðkomandi landsvæði eða í byggðarlagi þar sem sérveiðiréttindin hafa verið nýtt.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ég held að eðlilegt sé að horfa á atvinnuhagsmuni á þeim svæðum þar sem þessi veiðiréttur var upphaflega nýttur. Þegar ég lagði frumvarpið fram gerði ég ráð fyrir að aflabæturnar hyrfu inn í byggðakvótann. Með því var ég að reyna að opna á það að aflabæturnar yrðu smám saman að raunverulegum byggðakvótum. Það var sú hugsun sem lá að baki. Þá voru uppi efasemdir af hálfu þeirra sem höfðu notið þessara bóta um að það væri nægilega tryggt. Ég féllst á að eðlilegt væri að koma til móts við þau sjónarmið og þess vegna var breytingartillaga, sem sjávarútvegsnefnd hefur flutt, gerð við frumvarpið. Þeir sem hafa verið að kaupa þessa gömlu rækju- eða skelbáta hafa keypt þá með veiðiréttinum, skel- eða rækjuréttinum, á viðkomandi svæðum. Þar sem verið er að bæta þennan skerta veiðirétt í rækju og skel fá þeir núna aflabætur í þessu formi. Það á við um þetta ár. Hins vegar er möguleiki á því, til að mynda við úthlutun á næsta fiskveiðiári, hver sem mun standa að því, að bregðast við þessu á einhvern hátt. Það er ekki alveg einfalt að gera það vegna þess að menn hafa tekið á sig ákveðnar skuldbindingar miðað við þær reglugerðir sem höfðu verið í gildi þar sem gert var ráð fyrir þessum fyrningum. Ég held að þetta sé eitt af því sem takast þarf á við. Í hjarta mínu finnst mér það óréttlát úthlutun að sá sem hefur enga byggðarlega hagsmuni af bótunum skuli njóta þeirra. Ég tel því að það sé eitt af þeim verkefnum sem bíður okkar að reyna að taka á þessu. Nú er búið að úthluta, þær úthlutanir fóru fram á þessum grundvelli, án fyrningarinnar. Það er eðlilegt að finna leið út úr því svo að aflabætur tengdar rækju og skel fari inn í þær byggðir þar sem til þeirra var stofnað og þar sem hagsmunir felast í því að þær komi til nota fyrir atvinnulífið.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Hæstv. ráðherra hefur skýrt sjónarmið sín í þessu. Ég get að mörgu leyti tekið undir þau. En hans er vandinn að vinna í þessu skrýtna og flókna kerfi þar sem réttlætið er yfirleitt á haus og vandfundin leiðin út úr ógöngunum sem menn hafa ratað í. Hæstv. ráðherra á því alla mína samúð að reyna að athafna sig í slíku kerfi. Mig langar að vekja athygli á staðreynd sem blasir við, sérstaklega varðandi sérveiðarnar og þá kannski helst innfjarðarrækjuveiðarnar. Þeim veiðum hefur árum og áratugum saman verið stjórnað, að svo miklu leyti sem ég þekki til, algjörlega samkvæmt ráðleggingum Hafrannsóknastofnunar. Heildarkvótar hafa verið ákveðnir í samræmi við tillögur þeirra og veiðinni hefur verið stjórnað þannig að hún hefur verið nákvæmlega eins og lagt hefur verið til. Engu að síður er árangurinn af þessu öllu saman núll. Stofnarnir hrynja. Þá hlýtur maður að benda á að jafnvel þó að áratugum saman sé farið eftir bestu vitneskju í fiskifræðilegum skilningi geta menn lent í þeirri stöðu sem gerst hefur varðandi innfjarðaveiðarnar, að þær eru nánast á öllum stöðum ógerlegar vegna þess að stofnarnir hafa hrunið. Hvað hefur þá gerst? Hefur ekki eitthvað brugðist? Eða blasir það við að það að stjórna veiðum með þeim hætti er engin trygging fyrir því að menn geti byggt upp stofna og varðveitt þá? Menn ættu kannski að horfa svolítið meira á þá staðreynd þegar ákvarðanir eru teknar um nýtingu á stofni eins og þorskstofninum.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að ég er að hefja ræðu mína og klukkan er orðin hálfeitt eftir miðnætti. Mér finnst það vera íhugunarefni þegar við ræðum svo mikilvægt mál, sem úthlutun byggðakvóta er, að þessi tími sé valinn. Ég tel að það sé ekki tilviljun. Það er einfaldlega þannig að hæstv. sjávarútvegsráðherra virðist velja sér þennan tíma. Þetta virðist ekki vera tilviljun ef maður skoðar hvenær sjávarútvegsmál eru rædd í þinginu. Þau virðast nefnilega alltaf vera rædd í myrkri  Við í Frjálslynda flokknum höfum fyrirvara við málið. Fyrirvarinn lýtur að því að þetta er eina sem er til bjargar, eina viðlagaákvæðið sem er til bjargar í mjög óréttlátu kerfi sem hefur leikið byggðirnar grátt. Mig langar að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort hann ætli að taka á t.d. þeim vanda sem er uppi á Bakkafirði. Verður tekið á honum með frumvarpinu eða verður það tilviljunum háð hvort það verði gert? Hver er stefna hæstv. ráðherra hvað varðar byggðirnar í kringum landið? Það hefur nefnilega verið þannig að hæstv. ráðherra hefur í gegnum árin verið mikill gagnrýnandi á kerfið. - Er hæstv. ráðherra að hlusta?

Forseti mun gera hæstv. ráðherra viðvart um að hv. þingmaður beini orðum til hans.

Mér finnst hæstv. ráðherra vera brjóstumkennanlegur. Hann hefur verið einn helsti gagnrýnandi kvótakerfisins, gagnrýnt það fyrir hverjar einustu kosningar og lofað að betrumbæta kerfið en eftir kosningar hefur hann svikið það. Hann hefur sagt að hann ætli ekki að styðja ríkisstjórn sem hefur ætlað að halda áfram óbreyttu kvótakerfi en síðan hefur hann svikið það. Mér finnst það vera fyrir neðan allar hellur að manni sem er treyst fyrir landstjórninni skuli koma fram fyrir skjöldu fyrir hverjar einustu kosningar og boða breytingar en síðan rennur hann á rassinn með þau loforð sín og er núna kominn í stól sjávarútvegsráðherra. Einnig má segja að sama staða sé uppi með formann sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson. Báðir þingmennirnir koma frá byggðum sem muna sitt skeið betra en nú er. Maður hefði haldið að þeim væri kappsmál að breyta kerfinu, leita eftir leiðum hvernig eigi að komast út úr því, skoða allar tillögur sem fram koma í þinginu - í staðinn fyrir að vera að lesa í blöðum - hlýða á ræður af athygli og leggja til að mál séu rædd í dagsljósinu. Þetta er ekki boðlegt og sýnir náttúrlega metnaðarleysi hæstv. sjávarútvegsráðherra að koma umræðum þannig fyrir að þær fari fram að næturlagi. Mér finnst þetta ekki vera boðlegt. Hann sýnir t.d. Bolungarvík og byggðunum hringinn í kringum landið gríðarlega lítilsvirðingu. Maður á ekki orð yfir að hann bjóði upp á þetta vegna þess að fólkið í viðkomandi byggðarlögum lítur á frumvarpið sem von. Ég ræddi síðast við skipstjóra frá Siglufirði sem spurði um hvernig frumvarpinu miðaði. Ég sagði honum hver staðan væri, að þetta yrði rætt og ég vonaðist til að hægt væri að gera það í dagsljósi þannig að hann gæti fylgst með umræðunum. En það er eins og hæstv. ráðherra þoli ekki að fólk verði vitni að því hversu lítinn rökstuðning hann hefur uppi með því að fylgja kerfinu áfram. Við í Frjálslynda flokknum höfum bent á leiðir út úr þessu til að lina þjáningar þorpanna. Við höfum bent á að leyfa einfaldlega handfæraveiðar á minni bátum. Hvers vegna er það ekki gert? Vegna þess að hæstv. ráðherra er hræddur við að raska ró þeirra sem hafa yfir aflaheimildunum að ráða. Þetta gengur svo langt að hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa meira að segja meinað unglingum að veiða í fjöru við sjávarþorp. Þetta er ótrúlegt en satt og þetta er skjalfest. Þess vegna velur einkaframtaksflokkurinn svokallaði að ræða þessi skuggamál í nóttinni. Því miður eru menn ekki að leita eftir leiðum út úr þessu. Við í Frjálslynda flokknum höfum bent á að skoða kosti og galla færeyska fiskveiðistjórnarkerfisins. Það er ekki gert. Færeyingar hafa náð að stýra fiskveiðum sínum með ágætum árangri meðan við förum einhverja leið þar sem er byggt á landskvóta, þar sem fiskur sem dreginn er á Austfjörðum dregst frá því sem má veiða á Vestfjörðum. Kerfið gengur ekki líffræðilega upp og ef menn hefðu einhvern metnað fyrir hönd Austfjarða ættu menn auðvitað að leita leiða til að komast út úr kerfinu. En menn eru svo þægir í bandi þeirra sem hafa yfir aflaheimildum að ráða að þeir leita ekki einu sinni leiða út úr því. Það er átakanlegt. Eins og ég sagði gengur kerfið út frá einhverjum hagfræðilegum rökum þar sem fiskstofnanir í kringum landið eru eitt mengi, en það hefur sýnt sig að hagrænu rökin hafa ekki gengið upp, enda eru stofnar staðbundnir og það hlýtur að þurfa að stýra veiðum út frá því. Þegar menn lenda í algjöru þroti er þetta stundum afsakað með því að þetta hafi skilað hagræðingu. En það er algjörlega af og frá að einhver hagræðing hafi orðið í greininni vegna þess að það sem gerst hefur er að skuldir útvegsins hafa aukist gríðarlega, þær hafa þrefaldast á rétt rúmum áratug og vel það jafnvel. Síðan hafa runnið gríðarlegir fjármunir út úr greininni. Menn hafa rætt í þinginu um að það séu jafnvel 10 milljarðar á hverju ári sem fara í leigu aflaheimilda. Jafnvel hefur verið slegið á hærri upphæðir. Þetta eru staðreyndir sem ég tel að ábyrgir stjórnmálamenn ættu að leita leiða til að komast út úr. Samt sem áður virðist miklu frekar vera lagt í þá vinnu að koma algjörlega í veg fyrir umræðuna og jafnvel koma í veg fyrir rannsóknir sem geta hnikað hinum veika líffræðilega grunni sem kerfið byggir á. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að einn helsti sérfræðingur Hafró, Björn Steinar Ævarsson, hélt því fram sl. haust í útvarpsviðtali að ef óbreytt kerfi héldi áfram með óbreyttri sókn væri stórhætta á því að þorskurinn dæi út. Þetta voru orð þess sérfræðings sem kerfið byggir á. Þetta gengur ekki upp á forsendum kerfisins. Síðan eru menn með frumvarpinu að stagbæta ónýtt kerfi í stað þess að leita leiða út úr kerfinu og stuðla að rannsóknum sem geta mögulega sýnt fram á að við þurfum ekki að fara í þessi atvinnuhöft, við þurfum þess ekki. Það sem manni finnst átakanlegast er að þeir sem koma í veg fyrir þetta eru einstaklingar sem koma frá byggðum sem hafa farið illa úr kvótakerfinu. Veltum fyrir okkur hinum líffræðilegu forsendum kerfisins. Fram fóru merkingartilraunir, hæstv. sjávarútvegsráðherra, um miðjan 10. áratug síðustu aldar. Þær leiddu í ljós að reiknireglur kerfisins eru rangar. Það er einfaldlega svo að merktur var ákveðinn fjöldi af þorskum og ef veiðireglan segir til um að 25% veiðist árlega af þeim þorski sem er á slóðinni eða á fiskimiðunum í kringum landið, þá hefði líka 25% af merkjunum átt að skila sér. Það gerðist ekki og þegar merkin hættu að skila sér voru ekki nema 14% af merkjunum sem höfðu komist í hús hjá Hafrannsóknastofnun. Ef ábyrgur sjávarútvegsráðherra hefði heyrt af tilrauninni, eins og ég veit að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur heyrt af, enda hefur þessi merka tilraun verið kynnt, m.a. í fræðiritum Hafró, og síðan hef ég fjallað um þetta, ef hann væri ábyrgur mundi hann skoða þetta en hann gerir það ekki heldur reynir hann að komast hjá umræðum um þetta og leggur jafnvel Hafrannsóknastofnun til að fara hringinn í kringum landið og fara í enn meiri niðurskurð til að kanna það hvort uppbyggingin fari að skila sér sem menn hafa reynt vel á annan áratug að hefur ekki gengið eftir. Hvernig væri að fara að leita leiða út úr þessu í stað þess að vera að halda í sömu vitleysuna, skoða það? Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að það verði jafnvel skoðað að sjá sveiflur fiskstofna sem eru ekki veiddir til að skoða hver áhrif veiða eru. Hvað hafa veiðar mikil áhrif? Ekki er verið að leita leiða út úr kerfinu heldur miklu frekar verið að setja fleiri og fleiri fisktegundir í kvóta og reyna með öllum mætti að festa kerfið í sessi þó svo að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar sé því andsnúinn. Það er auðvitað alvarlegt mál. Maður veltir fyrir sér ýmsu í sambandi við þessi mál. Hver verða t.d. eftirmæli hæstv. sjávarútvegsráðherra? Ég tel að sagan muni dæma hæstv. sjávarútvegsráðherra mjög hart. Það er átakanlegt að vera búinn að gagnrýna kerfið um áratuga skeið og vera síðan kominn í þá stöðu að geta breytt því, þó hann væri ekki einu sinni að breyta, hæstv. forseti, heldur bara leita leiða út úr þessum ógöngum, þá gerir hann það ekki. Hann jafnvel bregður fæti fyrir þá sem eru í sjálfstæðum rannsóknum og eru ekki alveg tilbúnir að skrifa upp á ýmislegt sem kemur frá Hafrannsóknastofnun sem er stýrt af hagsmunaaðilum. Það er rétt að það komi fram að í stjórn Hafró, vísindastofnunar, eru hagsmunaaðilar sem hafa hag af því að hafa óbreytt kerfi. Það ætti að vera gagnrýnisvert því menn ættu að taka fagnandi allri gagnrýni. Vísindin ganga út á gagnrýna hugsun en ekki að reyna að loka kennisetningar sínar af, heldur miklu frekar að fá gagnrýni og taka það sem er ekki hrakið og fagna miklu frekar gagnrýni. Það er því miður ekki gert og gefur þá þær efasemdir um að um raunveruleg vísindi sé að ræða. Raunveruleg vísindi mundu fagna gagnrýni, þau mundu boða gagnrýnendur á kennisetningarnar til fundar og skoða þær ofan í kjölinn. Það er ekki gert. Það er miklu frekar reynt að loka á umræðuna og sá hugsanagangur smitast því miður yfir í ríkisfjölmiðlana. Ég get vitnað um að ég benti Ríkisútvarpinu á ákveðinn feil sem var í skýringum þess á því hvað hafði gerst í hafinu í kringum Kanada þegar fiskþurrð var þar snemma á 10. áratugnum. Þegar ég benti Ríkisútvarpinu á þá staðreynd lét það hjá líða að leiðrétta það þó svo að vísindagögn hafi verið send til vitnis um að það hefði rangt fyrir sér. Auðvitað fer maður þá að efast um hvers konar vinnubrögð eru á fjölmiðlunum ef menn leiðrétta ekki það sem rangt er farið með og taka fyrir það sem er satt og rétt og færð eru fullgild rök fyrir og jafnvel vísindapappírar. Þegar ég varð þess áskynja hvers konar vinnubrögð voru á Ríkisútvarpinu, þá datt mér helst í hug DV, því DV hafði þá reglu - þá á ég við gamla DV á tímabili - að leiðrétta ekki neitt jafnvel þó að það vissi að það væri rangt. Það var einmitt það sem kom upp í huga minn þegar ég varð þess áskynja að Ríkisútvarpið vildi ekki leiðrétta. Rúmlega viku seinna var rætt við fiskifræðinginn sem hafði sannarlega rangt fyrir sér. Hann sneri öllu við, og ekki nóg með það heldur hvarf ranga fréttin út af veraldarvefnum. Þetta eru vinnubrögð sem eiga ekki að líðast í ríkisútvarpi og ekki heldur í vestrænu samfélagi. Menn eiga auðvitað að greina frá því ef um leiðréttingu er að ræða og vera ekki að snúa sig út úr hlutunum. Það er því miður þannig að menn eru hræddir við stóru hagsmunina. Ég er viss um að hæstv. sjávarútvegsráðherra er hræddur líka. Hann veit að það er ýmislegt rangt í ráðgjöfinni. Það getur ekki annað verið þegar menn eru búnir að vera að byggja upp þorskstofn svo áratugum skiptir og síðan erum við jafnvel að fara í niðurskurð enn á ný.  Hér var minnst á innfjarðarrækjuna og jafnvel má segja um aðra rækjustofna í kringum landið að veitt hefur verið minna en ráðlagt hefur verið. Samt sem áður hafa stofnanir verið að minnka. Það eru því miklu meiri líkur á að veiðarnar hafi minni áhrif en stofnlíkön ganga út á. Það er einmitt það sem ég benti á þegar fiskmerkingar sýna fram á að kannski er verið að veiða 7–8% árlega af veiðistofni en ekki 25%, að það sé miklu hærri náttúrulegur dauði en stofnlíkönin gera ráð fyrir. Auðvitað ætti ábyrgur sjávarútvegsráðherra á hverjum tíma að skoða þau rök en í stað þess er haldið áfram fisktalningunni sem hefur því miður ekki skilað miklu. Ef við værum að tala um að þetta væri að skila meiri heildarafla og uppbyggingarstarfið hefði gengið eftir, þá gætum við verið að ræða einhvern byggðakvóta í alvöru. En þegar við ræðum þetta út frá grunni sem er tóm tjara er manni náttúrlega nóg boðið að standa í því að ræða einhvern byggðakvóta hér og þar þegar kerfið í heild sinni er mjög götótt, vægast satt. Nú hefur ýsustofninn verið mjög vaxandi og ráðgjöfin á síðasta ári var sú að draga jafnvel úr, veiða minna en einhver aflaregla segði. Það var vegna þess að meðalþyngdin var eitthvað lægri en æskilegt væri. Auðvitað segja öll líffræðileg rök að ef dregur úr vexti fisks, hann vex ekki eins og hann á að sér þó nægilegt æti væri, þá ættum við að veiða meira í stað þess að friða fisk sem vex ekki. Auðvitað eigum við að snúa okkur að því að skoða hlutina út frá líffræðinni en ekki fisktalningu. Eftir áratuga árangursleysi er haldið áfram og jafnvel verið að reyna að bæla niður rannsóknir sjálfstæðra vísindamanna. Stofnuð eru einhver setur, að vísu í Ólafsvík, þar sem ekki er verið að ræða þessar meginspurningar heldur er verið að velta fyrir sér einhverju öðru, hvort plöntusvif sé að aukast eða minnka, en ekki er verið að velta fyrir sér hver meðalþyngd fiskstofnana er. Ef hæstv. sjávarútvegsráðherra væri ábyrgur mundi hann skoða hlutina með gagnrýnum huga og leita leiða út úr kerfinu. En það er ekki gert. Menn eru eins og kerfisþrælar og koma þess vegna með frumvörp sem snúa að því að stagbæta ónýtt kerfi. Að ýmsu er að huga í kerfinu. Ég vil nefna eitt, vissulega gengur kerfið upp út frá lögfræðilegum sjónarmiðum, að deila út einhverri hlutdeild og mögulega líka út frá einhverri stjórnsýslu. En út frá líffræðinni, að stýra veiðum á fjölmörgum veiðisvæðum hringinn í kringum landið með einum landskvóta, það þarf ekki mikinn snilling til að sjá að það gengur ekki upp. Þetta veit hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann veit þetta en á erfitt með að færa einhver rök fyrir því hvers vegna eigi að stýra þessu með einum landskvóta og reynir því að forða umræðunni frá kastljósinu og velur þess vegna að ræða byggðamálin að næturlagi.

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur af hv. þingmanni að ég hafi kosið að ræða þetta frumvarp í kvöld. Ég hefði gjarnan viljað ræða það fyrr í dag og hafði satt að segja vænst þess að við gætum hafist handa við að ræða þetta mál miklu fyrr, miðað við dagskrána eins og hún var sett upp. En umræðan um ýmis önnur dagskrármál varð lengri og þegar kom að þessu máli í dag var ákveðið að taka önnur mál fram fyrir. Það var ekki vegna þess að ég eða aðrir sem stöndum að þessu frumvarpi hefðum kosið það, við vildum gjarnan að þetta mál yrði rætt sem mest og best vegna þess að ég held að þetta sé gott mál sem hefur verið vel unnið í hv. sjávarútvegsnefnd, enda er það þannig að það er að takast um það prýðileg sátt í meðferð þingsins, það standa allir þingflokkar að því og það væri mikill heiður og styrkur fyrir mig sem flutti málið upphaflega, og þá sem standa að því, að það gæti fengið sem mesta og besta athygli. Það var því ekki þannig að ég hefði sérstakan áhuga á því að ræða þetta hérna í kvöld. Ég get hins vegar skilið að hv. þingmaður hefði kosið að það væri rætt hér að kvöldi til vegna þess að hann er að gagnrýna þetta frumvarp þó að flokkur hans standi að því. Eitt vakti athygli mína í máli hv. þingmanns. Hann sagði það sem hann hefur reyndar sagt mjög oft, að þessi fiskveiðistjórn eða fiskveiðiráðgjöf hafi ekki skilað neinu, einungis áratuga árangursleysi. Þetta var það sem hv. þingmaður sagði. Þetta er út af fyrir sig áhugaverð fullyrðing af hans hálfu en þá vil ég aðeins spyrja hv. þingmann nokkurs. Ég verð mjög var við það í máli starfandi sjómanna að þeir hafa aðra sögu að segja. Þeir telja að staðan með þorskstofninn sé allt önnur og miklu betri en hv. þingmaður segir og t.d. fulltrúar Hafrannsóknastofnunar segja. Þeir telja að þorskstofninn sé mjög vanmetinn, hann vaxi mjög hratt um þessar mundir og sé mun stærri en menn hafa talað um, sérstaklega eins og hv. þingmaður hefur talað. Ég spyr hv. þingmann: Er hann ósammála þessu? Telur hann að þessir sjómenn ofmeti 

Herra forseti. Það er greinilegt að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur verið upptekinn við annað en að hlýða á mig. Hann hefur verið of djúpt sokkinn í blaðið sitt. Það sem ég var einmitt að reyna að segja í ræðu minni var að á forsendu Hafrannsóknastofnunar væri svo illa komið fyrir þorskstofninum á forsendum kerfisins sjálfs. Ég met það ekki þannig, ég met það þannig að það sé hægt að veiða miklum mun meira úr stofninum. Það er miklu eðlilegra að við leitum leiða út úr þessu kerfi og skoðum ráðgjöf þeirra manna sem vilja veiða meira. Þeir eru í miklu meiri tengslum við sjómenn. Ég get einmitt tekið undir með sjómönnum, það er hægt að veiða miklu meira úr þessum stofni en gert er. Þetta kerfi gengur ekki upp, langt í frá. Það er út frá kerfinu sjálfu, þessu aflamarki sem er sett af Hafró, sem ég hef miklar efasemdir um og ég get fært mikil og góð rök fyrir því að Hafrannsóknastofnun er á villigötum, ég er sannfærður um að það er hægt að veiða miklu meira úr stofninum en gert er. Ég held að bæði sjómenn og Hafrannsóknastofnun og ég séum engu nær um hvað stofninn er akkúrat stór. Ég held að það sé mikilli óvissu háð. Það skiptir engu máli, herra forseti, að vita hvað stofninn er stór og hvað hann er akkúrat margir fiskar. Það sem skiptir máli við stjórn fiskveiða er vöxturinn en ekki nákvæmlega hvað stofninn er stór. Það hlýtur að vera vöxturinn sem skiptir máli en ekki hvað dýrastofnar eru stórir.

Hv. þingmaður segir að það sé auðvitað vöxtur stofnsins sem mestu máli skiptir  Ég er alveg sammála hv. þingmanni í því að auðvitað er þetta allt óvissu undirorpið. Það er ekki heiglum hent að mæla stofnstærð fisks, það vitum við alveg, en að tala eins og hv. þingmaður gerir er alveg út úr kú. Mér finnst að hv. þingmaður sé bara kominn í mótsögn hérna. Hann talar annars vegar um árangursleysi og á sama tíma víkur hann sér undan því að svara þessari ábendingu sem ég færði inn í umræðuna sem er ábending starfandi sjómanna sem telja að ástandið í hafinu, ástand þorskstofnsins, sé miklu betra en margir hafa talið, eins og hv. þingmaður hefur talið, 

Herra forseti. Hvernig ætti sjávarútvegsráðherra þjóðar að meta árangur fiskveiðistjórnar? Ég hefði talið að hann ætti að meta hann út frá því hvað fiskveiðistjórnin skilar mörgum fiskum á land. Það er hið eina sem ábyrgur sjávarútvegsráðherra ætti að hugsa um.

… margir sjómenn.

Hvað skilar þetta kerfi mörgum þorskum á land? Staðreyndin er sú, óumdeilt, að kerfið hefur skilað helmingi færri þorskum á land en fyrir daga þess. Skoðanir sjómanna á stærð stofnsins, eins og staðan er núna, skipta engu máli. Það sem skiptir máli er kvótinn sem hæstv. sjávarútvegsráðherra gefur út. Ef kvótinn sem hann gefur út samkvæmt þessu kerfi er lítill ætti það sömuleiðis að svara þeirri spurningu að kerfið er vont. Við í Frjálslynda flokknum teljum miklu skynsamlegra, að í stað þess að ákveða fyrir fram heildaraflann ætti að ákveða hversu mikið er sótt. Þá þarf ekki að hafa áhyggjur af því hvort fiskatalningin hafi verið rétt eða röng, það er einfaldlega svo að ef mikill fiskur er í sjónum gefur það mikinn afla.

Þá er mikill fiskur í sjónum núna.

Þetta kerfi … Hvað segir hæstv. sjávarútvegsráðherra?

Þá er væntanlega mikill fiskur í sjónum núna. Það veiðist vel.

Veiðist vel, þá er mikill fiskur í sjónum, þannig er það. 

Virðulegur forseti. Við höfum á undanförnum dögum og ekki síst núna í dag orðið vitni að mjög undarlegri atburðarás. Eins og menn muna gerðist það hérna fyrir viku síðan, nákvæmlega á fimmtudaginn í síðustu viku, að dreift var í þinginu með miklum lúðrablæstri frumvarpi til stjórnarskipunarlaga þar sem fyrsti flutningsmaður var hæstv. forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins og meðflutningsmaður formaður Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Þá höfðu þessir tveir flokkar komið sér saman um það, að því er þeir sögðu á blaðamannafundi og við okkur formenn stjórnmálaflokkanna, að gera breytingu á stjórnarskránni. Þeim var auðvitað bent á það strax í upphafi að breytingartillaga þeirra sem þá lá fyrir stæðist hvorki að formi né innihaldi. Og ef hún yrði að veruleika mundi skapast hér mikil réttaróvissa. Nú hefur þetta verið staðfest af öllum þeim sérfræðingum sem hér hafa verið kallaðir til. Engu að síður var ákveðið að setja þetta sjónarspil allt af stað. Þetta var sjónarspil, hæstv. forseti, þar sem bæði þing og þjóð var haft að fífli. Það eru kallaðir til sérfræðingar, safnað saman gögnum, fólk var látið verja í þessa vinnu hundruðum vinnustunda en það var aldrei meiningin hjá þessum flokkum að gera neitt með þetta. Þetta var sjónarspil til að reyna að bæta eitthvað stöðu sína í augum þjóðarinnar á síðustu dögum þingsins. Það er örvæntingarfull ríkisstjórn sem þannig stendur að verki. Virðulegur forseti. Ég segi bara: Lengi skal manninn reyna. Gleymum því ekki hver var fyrsti flutningsmaður þessa frumvarps. Það var hæstv. forsætisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins. Gleymum því ekki hver var meðflutningsmaður. Það var hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, formaður Framsóknarflokksins. 

Virðulegi forseti. Hér hefur ekkert sjónarspil átt sér stað. Hafi verið sjónarspil á ferðinni var það hinn alræmdi blaðamannafundur stjórnarandstöðunnar hér 5. mars sl. sem hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar hannaði. Við lögðum fram í góðri trú tillögu sem við héldum að samstaða gæti orðið um. Við gerðum heiðarlega tilraun til að finna lausn sem allir gætu sætt sig við. Það er greinilegt að stjórnarandstaðan hafði ekki áhuga á þeirri lausn þó að hún sé útfærsla á því sem stendur í stjórnarsáttmálanum og búið hafi verið að segja af hálfu stjórnarandstöðunnar að hún gæti fellt sig við slíka lágmarksbreytingu. Við ætlum ekki að knýja fram stjórnarskrárbreytingu í krafti þess meiri hluta sem við höfum á Alþingi að baki ríkisstjórninni gegn stjórnarandstöðunni. Það ætlum við ekki að gera. Og í ljósi þess að ekki er samstaða um þetta mál og í ljósi þess jafnframt að fram hafa komið margvísleg lögfræðileg sjónarmið, að vísu misvísandi og ekki öll í eina átt, er eðlilegt að menn taki þetta til frekari athugunar í stjórnarskrárnefndinni og fari yfir öll þau sjónarmið sem upp hafa komið og hið nýja efni sem lagt hefur verið fram í sérnefndinni um stjórnarskrármál. Af þessu drógum við þess vegna þá ályktun, við formenn stjórnarflokkanna, að rétt væri að fara þá leið sem ákveðin var í sérnefndinni í dag. Sú er niðurstaða málsins. Gremja formanns Samfylkingarinnar hlýtur að beinast að þeim sem héldu hér blaðamannafund þann 5. mars og hrundu þessu öllu af stað.

Herra forseti. Gönuhlaup hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli er hennar, og hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherrar hafa við enga að sakast nema sjálfa sig. Það sér öll þjóðin. Það sér hver heilvita maður, eins og sagt er. Að ætla að reyna að skríða með þessum hætti í skjól af stjórnarandstöðunni og kenna henni um mál sem er alfarið á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, alfarið, eru einhverjar mestu kúnstir sem maður hefur lengi séð. Ekki er það stórmannlegt. Þetta mál strandar ekki hér á þingi eða inni í sérnefnd vegna stjórnarandstöðunnar. Okkur er ekkert að vanbúnaði að halda þar áfram fundum og ræða málið. Það liggur algerlega fyrir. Við höfum boðið upp á að þess vegna mætti lengja þingið ef þyrfti. Það eru stjórnarflokkarnir sem eru sjálfir búnir að stranda þessu í eigin höndum. Þeir hafa haldið á þessari heitu kartöflu allan tímann. Hún hefur aldrei farið úr lófum þeirra. Það er eins aumkunarvert og nokkuð getur verið að ætla að reyna að kenna stjórnarandstöðunni um þetta eins og mér er sagt að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hafi verið að reyna í fjölmiðlum í dag. Það er einfaldlega þannig að hæstv. ríkisstjórn verður að horfast í augu við eigin uppgjöf, eigin niðurlægingu, eigin gönuhlaup í þessu máli og getur ekki kennt öðrum um það. Þessi vinnubrögð eru blettur á ferli þessara ágætu manna, að umgangast stjórnarskrá lýðveldisins af þessari léttúð, en þó er vissulega hægt að hrósa þeim fyrir eitt, það að sjá að sér. Þeir mundu frekar vaxa en hitt ef þeir væru menn til að viðurkenna það og vera ekki að reyna að kenna öðrum um. Ef þeir hefðu bein til þess að standa í lappirnar og taka það á sig að þeir gerðu alvarleg mistök - þeim varð á og í raun og veru ættu þeir að biðja þing og þjóð afsökunar á þessu frumhlaupi - væri hægt að reyna að gleyma þessu dapra máli.

Hæstv. forseti. Meginatriði þeirrar atburðarásar sem við höfum upplifað í dag er að stjórnarandstaðan er uppvís að því að ganga algerlega á bak orða sinna, svíkja öll sín orð og öll sín ummæli. Hún hélt fjölmiðlafund undir forustu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar 5. mars sl. Þar gerði hún stjórnarflokkunum tilboð. Á fundinum, eins og fram kom í fjölmiðlum, lýsti hún meira að segja nánar inntaki þeirra hugmynda sem hún hafði, og frumvarp okkar formanna stjórnarflokkanna er mjög í samræmi við það. Síðan kemur í ljós að hún getur ekki staðið við eitt einasta orð af því sem hún segir.  Við hins vegar lýstum því margsinnis yfir að við vildum víðtæka sátt í málinu. Við vildum samstöðu um málið og þess vegna er mjög eðlileg sú atburðarás af okkar hálfu sem verður í dag þegar búið er að setja öll þingstörfin í gíslingu út af þessu. 

Ég ætla að biðja hv. þingmenn að gefa ræðumönnum hljóð.

Virðulegi forseti. Þessi síðasta ræða hjá formanni Framsóknarflokksins var með miklum ólíkindum. Hann lýsti atburðarás sem ég hygg að fáir eða engir í þessum sal kannist við. Það var alveg ótrúlegt að hlusta á þetta. 
             Málið er að stjórnarflokkarnir settu í stjórnarsáttmála sinn fyrir fjórum árum klausu um að auðlindir sjávar ættu að vera sameign íslensku þjóðarinnar og að það yrði bundið í stjórnarskrá. Fjögur ár hafa þessir flokkar haft til að undirbúa það að efna þetta loforð eða koma því í framkvæmd, fjögur ár. Það er núna fyrst, fjórum dögum fyrir þinglok, sem kemur illa ígrunduð og illa orðuð tillaga um það hvernig þessu skuli háttað. Það er ekkert samráð haft um þetta við fulltrúa stjórnarandstöðunnar, ekkert. Tveir fulltrúar framkvæmdarvaldsins, tveir ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, koma með þetta frumvarp inn í Alþingi. Annar þeirra er ekki einu sinni kosinn á þing og hefur ekki umboð frá kjósendum til lagasetningar í þessu landi. Þetta eru vinnubrögðin hjá þessum háu herrum, þetta er það sem blasir við. Hvers vegna skyldi þetta vera? Jú, það er verið að reyna að draga fjöður yfir það að ríkisstjórnin, sem nú fer að syngja sitt síðasta, södd lífdaga, geti dregið athyglina frá því að hún hefur varla staðið við einn einasta staf í því sem stóð í stjórnarsáttmálanum um það sem hún ætlaði að gera hér í byggðamálum og sjávarútvegsmálum. Það er hin nakta, ískalda staðreynd sem blasir við okkur, það blasir við okkur núna, virðulegi forseti, 

Ég vil biðja hv. þingmenn að hafa hljóð og gefa ræðumönnum hljóð í salnum.

Hæstv. forseti. Þetta er einhver dapurlegasti dagur sem ég hef verið hér í þinginu. Þetta er ömurleg niðurstaða. Stjórnarflokkarnir lofuðu fólki - eftir hvað? - eftir miklar umræður í aðdraganda síðustu kosninga lofuðu stjórnarflokkarnir því að það skyldi sett ákvæði í stjórnarskrána um sameign á auðlind þjóðarinnar í hafinu. Þetta eru efndirnar. Þeir höfðu þetta í stjórnarskrárnefnd og sendu þangað fulltrúa sem voru alfarið á móti því að gera þennan hlut. Síðan var málið sett fast í nefndinni. Það var ekki bara Sjálfstæðisflokkurinn sem gerði það, Framsóknarflokkurinn lét það auðvitað yfir sig ganga vegna þess að í hans röðum er fólk sem vill þetta ekki heldur þó að því hafi verið lofað. Það er nákvæmlega sama niðurstaðan sem varð núna í sérnefndinni, þar birtist samtrygging Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í þessu máli. Þar var neitunarvald Sjálfstæðisflokksins viðurkennt í málinu, eins og þeir höfðu í stjórnarskrárnefndinni.  Ég er hræddur um að hæstv. landbúnaðarráðherra eigi erfitt með að útskýra þetta ákvæði sem hann ætlaði að setja í stjórnarskrána um hænsnin og sauðkindina. Þetta er niðurstaðan, þetta eru efndirnar sem fólkinu var lofað fyrir síðustu kosningar. Og það verður örugglega rifjað upp í 

Hæstv. forseti. Það hefur verið sérstakt, svolítið sérkennilegt, að fylgjast með framvindu stóra stjórnarskrármálsins á Alþingi. Stóra stjórnarskrármálið er svo stórt að það er nú að engu orðið. Stóra stjórnarskrármálið skrifast á ábyrgð formanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Það var svo vanreifað, svo illa undirbúið að það fékk falleinkunn hjá nánast öllum sérfræðingum sem komu á fund þeirrar nefndar sem fjallaði um málið fyrir þingið. Hvers vegna kom stóra stjórnarskrármálið yfirleitt á dagskrá Alþingis? Við fengum skýringuna á því áðan úr munni hæstv. forsætisráðherra landsins. Það var stjórnarandstaðan sem hratt málinu af stað vegna fréttamannafundar sem efnt var til. Með öðrum orðum, það var vegna pólitískrar stöðu sem upp var komin að þetta sjónarspil var sett á fjalirnar. Þar lék Framsóknarflokkurinn aðalhlutverkið, Sjálfstæðisflokkurinn hannaði leiktjöldin og skrifaði leikritið en fórnarlambið átti að vera stjórnarskrá Íslands. Eru þetta sæmandi vinnubrögð? Það finnst mér ekki. 
            

Virðulegi forseti. Hótanir um stjórnarslit, næturfundir, nætursendlar, hávaði, fjölmiðlafár og læti, kannast einhver við þessa atburðarás?  Svo koma núna tveir hæstv. ráðherrar og lýsa því yfir að það sé stjórnarandstaðan sem væntanlega ber ábyrgð á hótunum um stjórnarslit, næturfundum, nætursendlum og öllu því sem þessu tengist. Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé mesta sneypuför sem nokkrir ráðherrar hafa farið í áratugi. Það er leitun að öðru eins ef nokkru verður jafnað til því að rétt er að hafa í huga að við erum að tala um breytingar á stjórnarskránni sjálfri, því skipulagi íslensku þjóðarinnar sem geymir æðstu reglur um skipulag íslensku þjóðarinnar og stofnanir. Þeir hlupu hér inn, strákarnir, eftir þessa fundi undir hótunum um stjórnarslit og ætluðu að breyta þessu og gera það hratt og örugglega. Ef ég man rétt er sólarhringur síðan hæstv. iðnaðarráðherra lýsti því yfir að þetta væri svo skýrt og einfalt að það ætti að rúlla í gegn. Að vísu komu 20 sérfræðingar fyrir sérnefndina og lýstu þessu sem handónýtu sem minnir mig, virðulegi forseti, á orð formanns Sjálfstæðisflokksins fyrir nokkrum árum þegar fjármálaráðherra vildi  Svona gerir maður ekki.

Herra forseti. Það er vægast sagt mjög sérkennilegt að verða vitni að þessari atburðarás. Hér kom hæstv. iðnaðarráðherra í vikunni og sagði að um grundvallarbreytingu væri að ræða, meiri háttar breytingu. Síðan fóru menn að deila um hvað þetta þýddi. Það komu upp raddir, m.a. úr barka hæstv. umhverfisráðherra, um að þetta væri til þess að koma í veg fyrir að það myndaðist einhver eignarréttur og þess vegna væri nauðsynlegt að setja þetta ákvæði inn í stjórnarskrána. Svo voru aðrir sem sögðu að þetta væri sýndarákvæði og nú sýnist mér sem stjórnarforingjarnir séu orðnir sammála um að þetta hafi bara verið sýndarákvæði og ákveðið að draga það til baka. En mér finnst að þeir skuldi þjóðinni betri ástæðu fyrir því að draga þetta til baka en að benda á blaðamannafund sem var haldinn áður en þetta ferli þeirra fór í gang. Þetta er fáránlegt og maður spyr sig hvort hæstv. forsætisráðherra ætli að láta taka sig alvarlega - ætlar hann að gera það? - með því að koma með svona skýringu. Mér finnst alveg úr út kortinu að benda á að það sé blaðamannafundur sem fór fram áður en þeir settu fram þetta frumvarp. Hvers konar vitleysa er þetta? Ég er alveg hættur að skilja þetta og ég vona að hæstv. forsætisráðherra útskýri þetta. Þetta er kannski álíka og efnahagsaðgerðirnar hans, 

Ég verð enn að ítreka óskir mínar til þingmanna um að hafa hljóð og gefa ræðumönnum hljóð í salnum.

Virðulegur forseti. Það er út af fyrir sig gott að það skuli vera hægt að hlæja í þingsalnum í kvöld. Kannski má hafa eitthvert gaman af þeim skringilegheitum sem hafa verið í kringum þetta mál. Fram hjá hinu verður þó ekki litið að það er mjög alvarlegt hvernig staðið hefur verið að málum í þinginu á undanförnum dögum og hvernig formenn tveggja stjórnarflokka, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, ætluðu sér að umgangast stjórnarskrána hér á þessum síðustu dögum þingsins. Ég hef orðið vör við það að ýmsir ungir lögspekingar í hópi þingmanna sem sitja hér á fremsta bekk virðast hafa nokkurt gaman af þessu öllu saman. Það finnst mér dálítið sérkennilegt að horfa upp á, að ungir lögspekingar í hópi þingmanna skuli ekki bera meiri virðingu fyrir stjórnarskránni en raun ber vitni af þessari umfjöllun. 
             Það kom fram, hæstv. forseti, hér í máli iðnaðar- og viðskiptaráðherra að þeir hefðu ekki viljað knýja fram - og ég held að það hafi komið fram hjá forsætisráðherra líka - að þessir tveir menn hefðu ekki viljað knýja fram breytingu á stjórnarskránni í andstöðu við stjórnarandstöðuna, þeir hefðu viljað hafa samstöðu um málið. Nei. Þeir vildu ekki hafa neina samstöðu um málið. Þeir vildu ekki í raun og sannleika setja ákvæði inn í stjórnarskrána sem gat tryggt þjóðareign á auðlindinni svo að ekki væri hægt að framselja auðlindina með varanlegum hætti. Þeir vildu það ekki. Þess vegna settu þeir þetta sjónarspil hér á svið. Þeir reyndu aldrei að ná samstöðu, þeir höfðu aldrei samband, hvorki formlega né óformlega, við forustuna í stjórnarandstöðunni um það með hvaða hætti væri hægt að ganga frá þessu máli. Þeir vildu enga samstöðu, þeir vildu sjónarspil, þeir fengu það og þeir hafa haft þing og þjóð að fífli í þessu máli. Þeir eru ekki menn að meiri.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 15. mars 2007 eða síðar, ef nauðsyn krefur.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegur forseti. Ég vil bara vekja athygli á því að það er forsætisráðherra sem flytur hér og mælir fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til frestunar á fundum Alþingis. Hann gerir það væntanlega af fúsum og frjálsum vilja og það er áhugavert að skoða orð hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra í því samhengi. Það er ekki samkvæmt ósk eða pöntun frá stjórnarandstöðunni að hæstv. forsætisráðherra leggur hér fram þingfrestunartillögu og hið sama gildir að sjálfsögðu um þau mál sem hér voru til umfjöllunar áðan. Ég verð að leyfa mér að nota tækifærið, frú forseti, þó að það varði ekki þetta dagskrármál beint að lýsa mikilli undrun minni á því að formaður Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, skuli bera stjórnarandstöðuna þeim sökum hér, fullkomlega að ósekju og út í loftið, að menn gangi á bak orða sinna. Ég heyrði ekki betur en að það væri það sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra segði hér áðan.  
             Hvaða orð eru það, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sem stjórnarandstaðan er að ganga á bak?  Ég mæli með því að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra fari að gera upp við sig hvaða útgáfu af þessari sögu hann ætlar að halda sig við.  Þetta mál er alfarið í höndum ríkisstjórnarinnar, á hennar ábyrgð eða formanna stjórnarflokkanna  Ég ætlast til þess að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hugsi sinn gang og velti fyrir sér hvort hann geri ekki réttast í því að draga þessar sveru ásakanir til baka, að stjórnarandstaðan hafi gengið á bak einhverra orða sinna. Það hefur hún ekki gert 

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um frumvarp til laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, sem lýtur að þeim sauðfjársamningi sem gerður hefur verið milli sauðfjárbænda og ríkisins. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðjum öflugan landbúnað hér á landi og að um hann sé staðinn vörður. Reynt sé að tryggja eftir fremsta megni starfsskilyrði og öryggi greinarinnar, bæði hvað varðar framleiðendur og ekki síst hagsmuni neytenda í þeim efnum. Það hefur sýnt sig í nýgerðri skoðanakönnun sem gerð var af Gallup að yfir 90% þjóðarinnar vill öflugan landbúnað og að sterk, holl og góð landbúnaðarframleiðsla sé hér á boðstólum. Sá samningur sem hér um ræðir hefur það að markmiði, en þó vil ég taka fram að samningurinn er gerður af ríkisstjórninni og við þingmenn og þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum ekki átt aðkomu að þeim samningi öðruvísi en hér í umræðunum. Ýmislegt þar mundum við hafa haft öðruvísi hefðum við fengið að ráða þó svo að við styðjum markmið samningsins í heild sinni. Ég leyfi mér að vísa til þingmála sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa flutt á Alþingi um landbúnaðarmál og áherslur þeirra í þeim efnum - sem við munum þá taka inn í stefnumörkun okkar og vinnu á seinni stigum þegar hér hefur verið skipt um ríkisstjórn. Eitt atriði er þó sem við getum ekki fellt okkur við. Það er að ekki skuli hafa verið staðið við fyrirheit sem Bændasamtökunum og samtökum sauðfjárbænda voru gefin um að áfram yrði haldið inni heimild fyrir ráðherra að hafa útflutningsskyldu á kjöti. Þetta var loforð sem bændum var gefið. Við flytjum því breytingartillögu um það við þessa afgreiðslu. Frú forseti. Við þingmenn í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum samninginn í heild sinni með þeim fyrirvörum sem ég hef gert grein fyrir.

Virðulegur forseti. Sauðfjársamningurinn sem er grundvöllur þessa frumvarps sem hér er til atkvæða er niðurstaða viðræðna milli ríkisstjórnarinnar og forustu Bændasamtakanna. Samfylkingin hefði kosið annars konar samning þar sem hefði verið horft til framtíðar í stuðningskerfi landbúnaðarins og við teljum að samningurinn nái ekki markmiðum um aðlögun greinarinnar að innlendum markaði né heldur nýbreytni í atvinnumálum dreifbýlisins. Samfylkingin er fylgjandi beinum stuðningi við landbúnaðinn en hún gerir skýrar kröfur um árangur til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur. Þessi árangur verður að skila sér í góðri afkomu bænda og lágu verði til neytenda. Við erum þeirrar skoðunar að með þessum samningi sé verið að læsa bændur inni í stöðnuðu kerfi landbúnaðarins til ársins 2013 og binda hendur næstu ríkisstjórnar. Við höfum því ýmislegt við þetta að athuga, virðulegur forseti, en ég vil þó taka fram að við teljum að jákvætt skref sé stigið í samningnum fyrir neytendur með niðurfellingu á útflutningsskyldu. Þess vegna, virðulegur forseti, styðjum við ekki þær breytingartillögur sem hér koma fram um að taka útflutningsskylduna upp aftur í samninginn og munum greiða atkvæði gegn þeim breytingartillögum. Hins vegar hvað varðar samninginn að öðru leyti þá er samningurinn gerður. Við virðum þá niðurstöðu sem í honum felst en við sitjum hjá við afgreiðslu samningsins á grundvelli þess sem ég hef hér sagt.

Virðulegi forseti. Hér er að koma til atkvæðagreiðslu frumvarp til laga um breytingu á lögum um varnir gegn landbroti. Í rauninni eru þetta breytingar á svokölluðum vatnalögum sem voru keyrð hér í gegn af hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins á síðasta þingi. Það er athyglisvert að í nefndarálitinu sem fylgir segir, með leyfi forseta: „Markmið frumvarpsins er að leiðrétta yfirsjónir sem urðu við gerð nýju vatnalaganna, nr. 20/2006, sem taka eiga gildi í haust.“ Frú forseti. Við buðumst til þess í hv. landbúnaðarnefnd að taka enn fleiri yfirsjónir út úr þessum vatnalögum. Við buðumst til þess að taka enn fleiri yfirsjónir. Ég held að það sjónarmið hafi átt meira að segja samúð í nefndinni. Fyrir okkur er frumvarpið svona meira og minna út í bláinn því það hefði átt að taka sjálf vatnalögin upp í heild sinni en ekki að vera flytja frumvarp um allt annað mál til þess að breyta vatnalögunum, sem ekki eiga að taka gildi fyrr en 1. nóvember 2007 og vonandi taka aldrei gildi. Þetta eru breytingar við lög sem vonandi taka aldrei gildi og eru ekki einu sinni í gildi nú. Við sjáum því á þessu hversu vitlaust þetta er í raun og allt er þetta til að klóra yfir yfirsjónir sem urðu við afgreiðslu vatnalaganna og hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra keyrði hér í gegn. Um efni frumvarpsins er í sjálfu sér margt gott að segja. En það sem gerist í málinu er að vatnalögin í heild sinni verða tekin upp í sumar af nýju þingi og nýrri ríkisstjórn. Þessi tillöguflutningur er því fullkomlega óþarfur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkisnefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum um útflutningsaðstoð nr. 160/2002. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Martin Eyjólfsson og Sesselju Sigurðardóttur frá utanríkisráðuneyti. Nefndin sendi málið til umsagnar hjá efnahags- og viðskiptanefnd og barst nefndinni umsögn 12. mars síðastliðinn. Þá bárust nefndinni frá utanríkisráðuneyti gögn og upplýsingar um starfsemi Útflutningsráðs. Tilgangur frumvarpsins er annars vegar að tryggja áframhaldandi fjármögnun Útflutningsráðs en heimild til innheimtu markaðsgjalds fellur niður frá og með 1. janúar 2008. Hins vegar eru lagðar til breytingar á fyrirkomulagi og skipan funda samráðsnefndar atvinnulífs og stjórnvalda um utanríkisviðskipti og útflutningsaðstoð. Í umsögn efnahags- og viðskiptanefndar er lögð áhersla á að innheimta markaðsgjalds verði ekki framlengd lengur en til 2. janúar 2010. Jafnframt er vakin athygli á því að kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytis um frumvarpið er ekki í samræmi við efni þess þar sem umsögnin gerir ráð fyrir að markaðsgjald verði innheimt til frambúðar sem var upphaflega hugmyndin samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur fengið. Í nefndinni var rætt um hvort rétt væri að fela utanríkisráðherra svo víðtækt vald að ákveða upp á sitt eindæmi hverjir sætu í samráðsnefnd skv. 1. gr. laganna. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Í fyrsta lagi að í 1. gr. verði kveðið á um að fulltrúar heildarsamtaka atvinnulífsins á Íslandi skuli eiga sæti í samráðsnefndinni. Í öðru lagi leggur nefndin til að heimild ráðherra til að setja reglugerð um starfsemi nefndarinnar verði gerð skýrari og honum m.a. heimilað að útfæra nánar hvaða samtök það eru sem eigi aðild að henni á hverjum tíma. Í þriðja lagi er svo lagt til að innheimta markaðsgjalds verði aðeins framlengd til ársins 2010. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ég vil geta þess að nefndin tók frumvarpið til umræðu á fundi sínum í kvöld og ákvað að flytja breytingartillögu við það sem verður flutt fyrir 3. umr., að innheimta markaðsgjalds verði framlengd til ársins 2013. Væntanlega er þá breytingartillagan dregin til baka.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu sem ég flyt um tillögu til þingsályktunar um samkomulag við Færeyjar og Grænland um skipti á ræðismönnum. Í umræðu um tillöguna fyrr í þessari viku kom fram gagnrýni á orðalag og breytingartillagan er um að tillögugreinin orðist svo: Alþingi skorar á ríkisstjórnina, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2006, að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um skipti á ræðismönnum. Ríkisstjórnin er hvött til að ræða við landsstjórnirnar um möguleikann á því að reka sameiginlegar ræðismannsskrifstofur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um samvinnu vestnorrænna landa og upplýsingamiðlun í baráttu gegn reykingum. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með svohljóðandi breytingartillögu sem ég flyt um að tillögugreinin orðist svo: Alþingi skorar á ríkisstjórnina, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2006, að auka samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands í baráttunni gegn reykingum. Upplýsingamiðlun milli landanna verði efld og haldin námsstefna fyrir vestnorrænar heilbrigðisstéttir um málið. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með þessari breytingu.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að lýsa fullum stuðningi við tillöguna til þingsályktunar um að koma hér á virkri samvinnu og samráði við landsstjórnir Færeyja og Grænlands og efla samvinnu og upplýsingamiðlun milli þessara landa í baráttunni gegn reykingum. Ég tel að okkur hafi hér á Íslandi gengið bærilega að vinna bug á reykingavenjum landans og með þekkingu okkar getum við stutt Grænlendinga og Færeyinga og þá kannski sérstaklega Grænlendinga þar sem reykingar eru mikið vandamál og tíðni reykinga er mikil. En ég tel einnig að við þurfum að styrkja samvinnu okkar við hin Norðurlöndin til þess að vera sá stuðningur sem í þessari þingsályktunartillögu felst, þ.e. til að vera stuðningur við Færeyjar og Grænland þá þurfum við einnig að leita stuðnings til hinna Norðurlandanna. Hæstv. forseti. Í baráttunni gegn reykingum höfum við notið stuðnings frá Norðurlöndunum, frá Noregi, með námsefni sem hefur farið inn í grunnskóla landsins. Þetta er námsefni sem þarf að uppfæra og fylgja eftir og styðja skólana í að nota. Til þess þurftum við stöðugt að sinna þessum verkefnum og nú er það í höndum Lýðheilsustofnunar að gera það. En þetta er töluvert mál og það þarf að efla og viðhalda þessum tengslum og hinum góða vilja Norðmanna til þess að uppfæra og þýða þetta námsefni sem þeir hafa. Ég tel að við getum síðan miðlað reynslu okkar áfram. En við höfum ekki afl hér á landi til að vinna alfarið ein að bæði námsefni fyrir skólana og eins að stuðningsefni fyrir Lýðheilsustofnun og heilbrigðisstofnanir og starfsmenn sem eru að hjálpa fólki að hætta að reykja, efni til þess að nota í þessum tilgangi, þannig að við þurfum jafnhliða að styrkja tengsl okkar við Norðurlöndin til þess að geta svo stutt aðra. Annars tek ég hjartanlega undir þessa þingsályktunartillögu og hvet til þess að námsstefnan eða ráðstefnan fyrir heilbrigðisstéttir vestnorrænu þjóðanna verði undirbúin sem fyrst og þegar það verður komið á verði því svo haldið áfram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkisnefndar um tillögu til þingsályktunar um kennslu vestnorrænnar menningar í grunnskólum. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með orðalagi sem er í breytingartillögu sem ég flyt á þingskjali 1140 um að tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2006, að skora á ríkisstjórn Íslands og landsstjórnir Færeyja og Grænlands að tekin verði upp kennsla í grunnskólum landanna um sögu, þjóðfélagsgerð, menningu og tungumál vestnorrænna nágrannaþjóða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkisnefndar um tillögu til þingsályktunar um útvíkkun fríverslunarsamnings Færeyja og Íslands, Hoyvíkur-samningsins. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þórð Þórarinsson frá Vestnorræna ráðinu og Berglindi Ásgeirsdóttur og Friðrik Jónsson frá utanríkisráðuneyti. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina, í samráði við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, að ræða möguleikann á því að löndin geri með sér samkomulag um að útvíkka fríverslunarsamninginn sem Færeyjar og Ísland hafa gert með sér. Með ályktun nr. 1/2006 sem Vestnorræna ráðið samþykkti á ársfundi 21. ágúst 2006 var samþykkt að skora á ríkisstjórnir Íslands, Færeyja og Grænlands að gera samkomulag um útvíkkun fríverslunarsamningsins. Markmið Hoyvíkur-samningsins er að koma á fót sameiginlegu efnahagssvæði á yfirráðasvæðum Íslands og Færeyja og tekur samningurinn til vöruviðskipta, þjónustuviðskipta, frjálsrar farar fólks og búseturéttar, fjármagnsflutninga og fjárfestinga, staðfesturéttar, samkeppni, ríkiseinkasölu, ríkisaðstoðar og opinberra innkaupa auk fleiri atriða. Við fullgildingu samningsins á 132. löggjafarþingi, lýsti nefndin þeirri skoðun sinni í nefndaráliti (þskj. 1223, 683. mál) að samningurinn væri mikilvægur áfangi í samvinnu og auknum viðskiptum milli Vestur-Norðurlanda og lagði áherslu á að kannað yrði að veita Grænlandi aðild að samningnum eins og 11. gr. hans gerði ráð fyrir og mynda þannig eitt vestnorrænt efnahagssvæði. Nefndin áréttar fyrri afstöðu sína og leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Jón Kristjánsson, Jón Gunnarsson, Drífa Hjartardóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Bjarni Benediktsson.

Herra forseti. Ég lýsi stuðningi við það mál sem hv. þm. Jón Kristjánsson mælti hér fyrir við síðari umræðu málsins. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að gera allt sem við getum til að efla tengslin við frændþjóðir okkar til austur og til vesturs. Sérstaklega fagna ég þeim samningi sem hér er verið að slá endanlega í gadda í þessari útfærslu. Þegar þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, fór til Færeyja og lýsti þessum samningi, sem þá var einhver víðtækasti og er enn þá víðtækasti samningurinn sem við höfum gert á sviði utanríkisviðskipta, þá tiltók hann það sérstaklega, sem mér þótti mjög vænt um, að ein grein þessa samnings gerði það að verkum að hægt væri að útvíkka hann og láta hann ná til Grænlands. Það er eiginlega ástæðan fyrir því að ég kem hingað upp vegna þess að hér á undan, fyrr á þessari dagskrá, var þingsályktunartillaga sem með vissum hætti tengdist þessari. Hún var um gagnkvæm ræðismannskipti. Þessi samningur, Hoyvíkur-samningurinn og ræðismannsskiptin eru auðvitað greinar á sama meiði, meiði samstarfs og aukinna samskipta við Færeyinga og Grænlendinga. Ef hv. starfandi formaður nefndarinnar mætti á mál mitt hlýða langaði mig til að varpa til hans spurningu  Eins og kom fram í umræðum á fyrri stigum málsins hljóp utanríkisráðuneytið til og gekk frá slíkri skrifstofu í Færeyjum án þess að búið væri að ganga frá málinu hér. Ég spurði þá hv. þm. Jón Kristjánsson, sem mælti fyrir málinu, hvort eitthvað slíkt væri á döfinni, hvort einhverjar fregnir væru af samsvarandi aukningu á tengslum við Grænland. Hv. þingmaður hafði ekki neinar spurnir af því þá. Fyrst hann er hér í forsvari fyrir utanríkismálanefnd langar mig til að spyrja hv. þingmann, sem nú hefur lagt við hlustir, hvort nokkuð sé að frétta af auknum tengslum okkar við Grænlendinga á því sviði. Ég var að segja, herra forseti, svo ég rifji aðeins upp fyrir hv. þingmanni, sem er kominn hér inn, að það væri mikið gleðiefni að við hefðum gengið frá þessum Hoyvíkur-samningi í því formi sem liggur fyrir. Sömuleiðis fagnaði ég því að þáverandi forsætisráðherra hefði lýst því yfir þegar hann kynnti samninginn í Færeyjum, það var Davíð Oddsson, að hægt væri líka vegna sérstaks ákvæðis að láta hann ná yfir til Grænlendinga síðar. Því fagnaði ég alveg sérstaklega. En af því, eins og fram hefur komið á fyrri stigum þessa máls, að ég er ákafur talsmaður þess að við eflum tengsl okkar við grannann í vestri, þá langar mig til að spyrja hv. þingmann eins og ég spurði hann þá, hvort einhverra fregna væri að vænta af því við kæmum upp ræðismannskrifstofu í Grænlandi. Ég veit, herra forseti, að það er ekki undir nákvæmlega þessum dagskrárlið heldur öðrum sem við ræddum örlítið fyrr á fundinum en mér þætti ákaflega vænt um ef hv. þingmaður gæti upplýst mig eitthvað um þetta. Hugsanlega hefur hæstv. utanríkisráðherra, sem þá var fjarri, í tilefni af umræðunni sem hér varð allnokkur á dögunum, fyrir örfáum dögum, upplýst hann um stöðu þess máls. Mikil skelfing yrði ég glaður og kátur fyrir mína hönd og hv. þingmanns, að ógleymdum Grænlendingum, ef svo væri, herra forseti, og gengi ég jafnvel mun friðsælli til hvílu í nótt.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þingmaður gangi rólegur til hvílu í nótt en ég verð því miður að segja honum að ég hef ekki nýjar fréttir af þessu máli síðan við áttum orðastað um það síðast. Sá undirbúningur við Grænland hefur gengið hægar en við Færeyjar. Hins vegar lýsti ég því yfir og ég er enn þá þeirrar skoðunar og veit að hæstv. utanríkisráðherra er líka þeirrar skoðunar að vinna beri að því að koma upp ræðismannsskiptum við Grænland á sama hátt og við Færeyjar. Ég kann ekki að segja frá því og vil ekki fullyrða á þessari stundu hvenær það verður.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkisnefndar um tillögu til þingsályktunar um sameiginlega stefnu í ferðamálum fyrir Vestur-Norðurlönd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Þórð Þórarinsson frá Vestnorræna ráðinu og Berglindi Ásgeirsdóttur og Friðrik Jónsson frá utanríkisráðuneyti. Með tillögunni er lagt til að Alþingi beini þeim tilmælum til ríkisstjórnarinnar að hún, í samráði við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, móti sameiginlega stefnu í ferðamálum fyrir Vestur-Norðurlönd. Með ályktun nr. 4/2006 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 21. ágúst 2006 samþykkti ráðið að beina þeim tilmælum til ríkisstjórna Íslands, Færeyja og Grænlands að mótuð yrði sameiginleg stefna í ferðamálum fyrir Vestur-Norðurlönd sem svæði en í því fælist m.a. sameiginleg markaðssetning og aukið samstarf um ferðamálamenntun. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur aflað er talið brýnt að loftferðasamningar verði teknir til endurskoðunar og endurnýjunar til að auka möguleika ferðaþjónustuaðila við að gera Vestur-Norðurlönd að raunhæfum og aðlaðandi valkosti í ferðaþjónustu og gildir það einkum um flugumferð til og frá Grænlandi. Nefndin vekur athygli á því að rétt sé að taka þetta atriði til sérstakrar skoðunar við stefnumótunina. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingartillögu á þingskjali 1142 um að tillögugreinin orðist svo: Alþingi beinir þeim tilmælum til ríkisstjórnarinnar, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2006, að hún móti í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands sameiginlega stefnu í ferðamálum fyrir Vestur-Norðurlönd. Þetta er aðeins breyting á orðalagi en ekki efnisbreyting. Undir nefndarálitið rita Jón Kristjánsson, Jón Gunnarsson, Drífa Hjartardóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Bjarni Benediktsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar þess efnis að Alþingi feli forsætisráðherra að skipa nefnd til að undirbúa hvernig minnast eigi þess að 17. júní 2011 verða liðin 200 ár frá fæðingu Jóns Sigurðssonar forseta. Lagt er til að í nefndinni eigi sæti fulltrúar stjórnmálaflokka á Alþingi, fulltrúi skrifstofu Alþingis og fulltrúi Hrafnseyrarnefndar. Geri ég ráð fyrir að óskað verði tilnefninga í nefndina að loknum komandi alþingiskosningum. Nefndinni er ætlað að gera fyrstu tillögur eigi síðar en í árslok 2008 en vinna síðan að undirbúningi hátíðarhalda á árinu 2011. Henni er jafnframt ætlað að leita eftir tillögum frá stofnunum og samtökum sem tengjast minningu Jóns Sigurðssonar forseta. Flutningsmönnum tillögunnar, sem eru formenn allra stjórnmálaflokka á Alþingi, þykir tilhlýðilegt að Alþingi hafi frumkvæði að því að 200 ára afmælis Jóns Sigurðssonar verði minnst á verðugan hátt. Íslenska þjóðin hefur sýnt minningu Jóns Sigurðssonar margvíslegan sóma í gegnum tíðina. Undir forustu Hrafnseyrarnefndar hefur fæðingarstaður hans, Hrafnseyri við Arnarfjörð, verið byggður upp. Þar var árið 1980 opnað safn til minningar um Jón Sigurðsson. Þar er að finna ljósmyndasýningu um líf hans og starf. Jónshús við Øster Voldgade í Kaupmannahöfn hefur verið í eigu Alþingis frá 1967 er það var gefið í minningu Jóns Sigurðssonar og Ingibjargar Einarsdóttur og þar er nú félagsheimili Íslendinga í Kaupmannahöfn. Á árinu 2011 verða jafnframt liðin 100 ár frá stofnun Háskóla Íslands en skólinn var stofnaður á aldarafmæli Jóns forseta. Þess má vænta að háskólinn efni til hátíðarhalda af því tilefni. Það kemur þá í hlut þeirrar nefndar sem hér er gerð tillaga um að leita eftir samstarfi við háskólann ef það þykir henta. Meðal þess sem afmælisnefndinni er ætlað að huga að í aðdraganda hátíðarhaldanna á árinu 2011 er að efla kynningarstarf um þjóðfrelsishetjuna Jón Sigurðsson, huga að framtíðaruppbyggingu á Hrafnseyri og bæta umhverfi staðarins. Enn fremur að ráðast í endurnýjun á safni Jóns Sigurðssonar á Hrafnseyri sem staðið hefur óbreytt 26 ár. Loks er að nefna endurbætur safns Jóns Sigurðssonar og konu hans, Ingibjargar Einarsdóttur í Jónshúsi í Kaupmannahöfn. Það má því gera ráð fyrir, virðulegi forseti, að tilhlýðilegt þyki að minnast afmælis Jóns Sigurðssonar í Reykjavík, á Hrafnseyri við Arnarfjörð og í Kaupmannahöfn. Ég legg til, virðulegi forseti, að tillögu þessari verði vísað til síðari umr. en ekki er lagt til að málinu verði vísað til nefndar.

Herra forseti. Ég vil í örstuttu máli lýsa fyllsta stuðningi mínum við þessa prýðilegu tillögu sem flutt er hér sameiginlega af öllum formönnum íslensku stjórnmálaflokkanna sem sæti eiga á Alþingi. Óskabarn Íslands, sómi þess, sverð og skjöldur. Þannig stendur Jón Sigurðsson í minningu okkar Íslendinga og það er mjög við hæfi að á 200 ára afmæli hans verði gripið til margvíslegra hátíðarhalda á þeim tímamótum. Sömuleiðis ber að rifja það upp að árið 1911 var Háskóli Íslands settur á stofn beinlínis til þess að minnast einmitt frumkvæðis forseta, sem reyndar á sínum tíma sat hér lengst allra sem gegnt hafa því starfi. Jón Sigurðsson var forustumaður á hinu endurreista Alþingi Íslendinga. Í minningu allra og hugum allra Íslendinga er hann órjúfanlegt tákn sjálfstæðis okkar, baráttu fyrir fullveldinu og hans ber að minnast með sem mestum sóma. Því vil ég segja að ég fagna þessari tillögu og ég fagna því sérstaklega að sóma hans er sérstök virðing sýnd með því að auk þess sem flokkarnir og forseti þingsins tilnefna í nefndina þá á Hrafnseyrarnefnd jafnframt kost á því að tilnefna einn til þess að sjá um þau verk sem hrint verður í framkvæmd til þess að minnast þessara tímamóta. Það var einmitt á lýðveldisárinu sem sú nefnd var á stofn sett, eða a.m.k. samþykkt á Alþingi þó að hún hafi tekið til starfa árinu síðar, og hún hefur með margvíslegum hætti sýnt þessum syni sínum, eða a.m.k. syni Hrafnseyrar við Arnarfjörð, sóma eins og vera ber. Ég fagna þessu framtaki þingsins.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa mikilli ánægju með þessa tillögu sem hér hefur verið lögð fram og tek undir orð hæstv. forsætisráðherra. Það er vissulega tilefni til þess og ástæða til að halda vel upp á þessi tímamót, þetta afmæli sem er fram undan og undirbúa það vel. Það er mjög vel viðeigandi að tengja þarna saman í fyrsta lagi safnið á Hrafnseyri, í öðru lagi safnið í Kaupmannahöfn og í þriðja lagi afmæli Háskóla Íslands. Fer mjög vel á því að vinna vel að þessum undirbúningi eins og fram kom í framsöguræðu forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil í fáeinum orðum lýsa yfir ánægju með þennan tillöguflutning og stuðningi við ályktunina. Ég held að það sé verðugt verkefni að taka saman efni um Jón Sigurðsson, kannski ekki hvað síst um skoðanir hans og sjónarmið sem hann setti fram og notaði svo vel í þjóðfrelsisbaráttunni, að sannfæra Íslendinga um mátt þeirra og megin og möguleika á að stefna í átt til frelsis sem þjóð og áhersla hans á viðskiptafrelsi og ávinning af því að taka upp breytingar á því sviði frá því sem lengi hafði verið á hér á landi fram að þeim tíma. Ekki síst held ég að mikilvægt sé að leggja áherslu á hugmyndir hans og hugsjónir þegar minnst er tveggja alda afmælis hans. Í öðru lagi held ég að það sé vel við hæfi að þjóðin sýni staðnum mikla virðingu eins og vert er á þessum tímamótum, bæði með húsbúnaði og öðrum aðbúnaði á staðnum, aðkomu að honum, vegum og öðru sem þarf að vera í góðu lagi til þess að landsmenn og aðrir gestir eigi greiða leið að staðnum. Ég vil stinga því að, virðulegi forseti, vegna þess að að skiptir miklu máli fyrir staðinn að menn hugi mjög vandlega að samgöngumálum, að samgöngum við Hrafnseyri sem eru með þeim hætti að það er mikil þörf á að þar verði breyting á frá því sem nú er, ekki bara hvað varðar vegi sem liggja að staðnum, hvort heldur það er yfir Hrafnseyrarheiði eða inn með firðinum, heldur þarf líka að huga að varanlegri vegagerð sem þingmenn kjördæmisins og hæstv. ríkisstjórn hafa lagt áherslu á í þeirri tillögu að samgönguáætlun sem liggur fyrir þinginu. Í þriðja lagi held ég, virðulegi forseti, að það sé rétt sem minnst er á í greinargerðinni að tengja hátíðarhöldin við aldarafmæli Háskóla Íslands. Það var jú eitt af merkjum þess að Íslendingar voru að verða sjálfstæð þjóð og sækja sér þann kraft sem þarf til að rísa undir því að flytja heim til Íslands háskólann og menntunina sem var auðvitað að mörgu leyti forsenda þeirra framfara sem síðar urðu og hafa verið samfellt á þeirri öld sem er að verða liðin frá þeim tíma. Grundvöllurinn að framförum og sjálfstæði þjóðarinnar liggur auðvitað mjög mikið í menntuninni og háskólanum sem komið var á fót á aldarafmæli Jóns Sigurðssonar. Ég held að það væri verðugt verkefni að huga að því að halda áfram á þeirri braut og huga að háskóla á Vestfjörðum, á Ísafirði, og tengja það við tveggja alda afmæli Jóns Sigurðssonar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en í fjarveru formanns Frjálslynda flokksins, sem er einn af flutningsmönnum, sting ég þessum orðum inn í umræðuna en legg að lokum áherslu á að sem mest verði gert úr því sem ég hygg að sé merkasta framlag Jóns Sigurðssonar sem eru hugmyndir hans og stefnumál sem voru Íslendingum svo mikil hvatning á framfarabraut sinni.

Virðulegur forseti. Það getur naumast verið ágreiningsefni að við Íslendingar ætlum okkur að halda á lofti minningu Jóns forseta sem svo er kallaður, Jóns Sigurðssonar forseta, og það er eðlilegt að undirbúa það vel og leita um það samstarfs við alla helstu aðila sem tengjast með einum eða öðrum hætti störfum hans eða minningu. Þá kemur náttúrlega fyrst í hug Hrafnseyri og sú starfsemi sem þar er eða aðstaða og gera má auðvitað talsvert betur við það sem þar er þó gert. Í öðru lagi verður manni hugsað til Kaupmannahafnar og Jónshúss og hvaða verkefnum væri eðlilegt að tengja þetta hátíðarhald þar í borg og aðstöðunni í sjálfu Jónshúsi. Í þriðja lagi eru það auðvitað störf Jóns, en hann kom víða við og það væri hægt að hugsa sér að tengja á þessum tímamótum atburði sem tengdust bókmenntaarfinum og bókaútgáfu en um það var hann eins og kunnugt er mikill áhugamaður og fékk reyndar sína forsetanafnbót í upphafi frá því að vera þar í forsvari. Það má svo líka segja að ýmislegt sem í verkum hans, skoðunum og hugsjónum fólst verðskuldi það að því sé haldið til haga. Hann var án efa með merkari fræðimönnum á þessu sviði ef út í það er farið og lagði auðvitað grunn að sjálfstæðisbaráttunni, hugmyndafræðilegan og sögulegan grunn með ýmsum hætti sem nýttist Íslendingum vel eins og kunnugt er. Það má vel flokka hann með stórmennum sögunnar sem leitt hafa þjóðir sínar áleiðis til sjálfstæðis á friðsamlegan hátt og unnið sínum málstað með rökum og mannviti en ekki með einhverjum öðrum aðferðum. Þó að það liggi svo sem í hlutarins eðli að Íslendingar hefðu seint endurheimt sjálfstæði sitt í átökum með vopnavaldi eða öðrum slíkum aðferðum, stærðarmunar og aðstöðumunar vegna, þá er það engu að síður virðingarvert hvernig forustumenn Íslendinga í sjálfstæðisbaráttunni stóðu að málum og hvernig þeir undirbyggðu málstað Íslands á fræðilegan og faglegan hátt þannig að fullur sómi var alltaf að og þar ber náttúrlega nafn Jóns Sigurðssonar langhæst. Alþingi og ríkisstjórn og stofnanir eins og Háskóli Íslands, sem var stofnaður á aldarafmæli Jóns og á þar með 100 ára afmæli 2011 eins og kunnugt er, koma því til með að eiga þarna góðan hlut að máli. Ég held að það sé þar af leiðandi ánægjulegt að á lokaþingi þessa kjörtímabils og nú á þessum dögum, sem hafa sumpart verið nokkuð stormasamir í samskiptum milli manna og flokka, sé þó eitt og eitt gott mál að fá brautargengi sem mikil sátt og eining ríkir um. Vonandi tekst þetta hátíðarhald vel og verði engar uppákomur í tengslum við það eins og hefur þó hent stundum þegar Íslendingar hafa verið að halda hátíðleg tímamót í sögu sinni og þarf ekki langt til baka til að finna viss dæmi um það. En hér ganga vonandi allir í takt og í sátt og samlyndi til þess starfs að undirbúa veglegt hátíðarhald í tengslum við 200 ára fæðingarafmæli Jóns Sigurðssonar forseta.

Herra forseti. Ég vildi bara koma örstutt inn á þessa ágætu þingsályktunartillögu sem hér er flutt, tillögu til þingsályktunar um minningu tveggja alda afmælis Jóns Sigurðssonar forseta en 17. júní 2011 verða 200 ár liðin frá fæðingu hans. Ég tek undir að þetta er mjög góð og metnaðarfull tillaga og verðskuldað. Það sem ég vildi árétta er að þó að við höfum starfsemi til minningar um Jón Sigurðsson á fæðingarstað hans á Hrafnseyri við Arnarfjörð og að sett var á stofn safn á vegum Hrafnseyrarnefndar á Hrafnseyri 1980, og það var í sjálfu sér veglegt á sínum tíma þegar það var komið í gang, en ég verð að segja hreinskilnislega að mér finnst verulega skorta á að það sé búið út eins og skyldi. Mér sýnist að búnaður þar og sýningin hafi staðið í stað og að veruleg þörf sé á að gera átak í að efla þá sýningu, efla þá starfsemi og styrkja þá minningu sem tengd er Hrafnseyri og Jóni Sigurðssyni. Hrafnseyri er líka merkilegur staður fyrir það að þar bjó Hrafn Sveinbjarnarson, einn af elstu læknum þjóðarinnar og hann innleiddi hér læknislist. Þó svo að hann hafi verið veginn og það hafi verið hrapalleg vígaferli á sínum tíma var Hrafn Sveinbjarnarson einn af merkilegustu mönnum síns tíma hér á landi og sú læknislist, sú kúnst og sú þekking sem hann bar inn í landið og iðkaði hér, væri virkilega þess virði að því væru gerð skil og færi vel saman að það væri tengt við starfsemina á Hrafnseyri. Ég vil bara ítreka þetta og þó að við stefnum að því og það sé gott mál að minnast 200 ára afmælis Jóns Sigurðssonar 17. júní 2011 þá getum við svo sannarlega strax í dag farið að taka til hendi og vinna að því að efla stað eins og Hrafnseyri í minningu bæði Jóns Sigurðssonar og eins væri vel til fallið að á þeim sama stað væri minningu Hrafns Sveinbjarnarsonar líka gerð skil.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 66/1985, um Þjóðskjalasafn Íslands. Menntamálanefnd Alþingis hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Pál Hreinsson prófessor, Val Árnason skrifstofustjóra frá menntamálaráðuneyti, Viðar Hreinsson og Sumarliða Ísleifsson frá Reykjavíkurakademíunni, Kjartan Ólafsson sagnfræðing og Guðna Th. Jóhannesson sagnfræðing. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá Guðna Th. Jóhannessyni sagnfræðingi, Kjartani Ólafssyni sagnfræðingi, Reykjavíkurakademíunni og þjóðskjalaverði. Með frumvarpinu er lagt til að stofnað verði sérstakt safn, öryggismálasafn, sem á að varðveita öll skjöl og skráðar heimildir sem verið hafa í vörslum skilaskyldra aðila og snerta öryggismál Íslands, innra og ytra öryggi, á árunum 1945–1991. Frumvarpið byggist á tillögum nefndar sem forsætisráðherra skipaði á síðasta ári á grundvelli þingsályktunar sem samþykkt var á Alþingi í júní 2006. Nefndinni var meðal annars falið að gera tillögur um tilhögun á frjálsum aðgangi fræðimanna að framangreindum gögnum og er frumvarpið afrakstur starfs nefndarinnar. Í frumvarpinu er skilgreint hverjir geti talist til fræðimanna í skilningi þess, en það eru þeir sem hafa stundað fræðirannsóknir í hug- eða félagsvísindum og birt rannsóknir sínar á viðurkenndum vettvangi. Í ljósi athugasemda sem frumvarpinu fylgja og viðræðna við gesti telur nefndin ljóst að hugtakið „fræðimaður“ skuli skýrt rúmt við beitingu laganna, enda hafa fjölmargir aðrir en menn með próf í eiginlegum hug- og félagsvísindum stundað sagnfræðilegar rannsóknir. Nefndin telur einnig að hugtakið „hug- og félagsvísindi“ eigi að túlka rúmt og bendir meðal annars á að þær heimildir sem um er að ræða kunna að verða fróðlegt rannsóknarefni fyrir lögfræðinga. Nefndin ræddi hvort fræðimanni væri heimilt að hafa samband við menn sem hann kæmist að að hefðu sætt eftirliti og kanna hvort þeir vildu gefa upplýsingar þótt þeir hafi kosið að njóta nafnleyndar. Í frumvarpinu er ekki að finna sérstakt ákvæði um þetta. Nefndin lítur svo á að þetta sé tvímælalaust heimilt, enda verði gætt fyllsta trúnaðar, en telur ekki þörf á að taka það fram í sjálfum frumvarpstextanum. Nefndin bendir á að eðlilegt sé að þeir sem vilja kynna sér gögn í hinu nýja öryggismálasafni geti gert það um leið og skráningu tiltekinna skjala sé lokið en þurfi ekki að bíða uns lokið er skráningu allra skilaskyldra skjala. Nefndin telur rétt að náinn vandamaður látins einstaklings njóti sama réttar til aðgangs að gögnunum og hann hefði notið sjálfur skv. 1. mgr. c-liðar 1. gr. (19. gr.) og leggur því til breytingu þess efnis. Til að gæta samræmis leggur nefndin einnig til breytingu á 5. mgr. b-liðar 1. gr. (18. gr.) enda telur nefndin mikilvægt að tryggja réttarstöðu náins vandamanns látins einstaklings við þær aðstæður sem þar er fjallað um þannig að opinber birting umræddra upplýsinga verði háð samþykki. Með nánum vandamanni getur eftir atvikum verið átt við eftirlifandi maka hins látna, börn, barnabörn eða systkini. Leita ber eftir afstöðu þessara aðila eftir ákveðnu fyrirkomulagi. Ef maki veitir samþykki eða synjar þess er sú ákvörðun endanleg en að maka gengnum bæri að leita eftir afstöðu barna, síðan barnabarna ef engin börn eru á lífi og loks systkina ef ekki eru niðjar á lífi. Nefndin telur að ekki sé ástæða til að taka tillit til afstöðu til annars vandamanns nema sérstaklega standi á. Fallist Þjóðskjalasafn Íslands ekki á að þær aðstæður séu fyrir hendi er sú ákvörðun kæranleg til menntamálaráðherra. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali nr. 1196. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Sigurrós Þorgrímsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Dagný Jónsdóttir, Kjartan Ólafsson, Mörður Árnason, Kolbrún Halldórsdóttir, Jón Kristjánsson og sá sem hér stendur en hv. þm. Einar Már Sigurðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Eins og sjá má af nefndarálitinu var alger sátt innan nefndarinnar um að afgreiða málið með þessum hætti. Enginn hv. þingmanna gerir fyrirvara við afgreiðsluna, enda var samstarfið í nefndinni hvað þetta mál varðaði afskaplega gott og ber að þakka nefndarmönnum fyrir það.

Herra forseti. Ég tók til máls um þetta frumvarp við 1. umr. og hafði á því sterkar skoðanir en ég kem hingað upp til að þakka hv. formanni nefndarinnar og nefndarmönnum öllum fyrir þær breytingar sem þeir hafa gert á frumvarpinu. Þó að ég hefði töluvert önnur viðhorf til málsins í heild en ýmsir af sjálfstæðismönnunum, einkum þeir sem í yngri kantinum eru, lýsti ég hins vegar mikilli ánægju með tillögur nefndarinnar á sínum tíma, þ.e. hinar svokölluðu kaldastríðsnefndar. Mér fannst hún fara mjög lipurlega í málið og gera tillögur sem voru jafnvel mun rýmri en við höfðum umþenkt sem samþykktum þetta mál upphaflega með þingsályktunartillögu á síðasta þingi. Kaldastríðsnefndin kom fram með skilgreiningu á fræðimönnum sem mér fannst rýmka verulega aðganginn og var ánægður með það. Nú heyri ég að menntamálanefnd hefur bætt um betur og hún hefur í reynd útvíkkað aðgang að gögnum sem varða látna menn töluvert. Ég er mjög ánægður með það. Ég hlýddi á mál hv. þingmanns og formanns nefndarinnar og fannst sem að þarna hefði verið vel að verki staðið. Ég vildi einungis segja það, því að ég hafði eins og ég sagði sterkar skoðanir á þessu máli við 1. umr. og ég þakka hv. þingmönnum og nefndarmönnum fyrir þetta. Almennt verð ég að segja að tillögugerðin í málinu öllu er mjög jákvæð. Hins vegar hefði ég auðvitað viljað að samþykkt hefði verið tillaga eða hugmynd sem við í Samfylkingunni vorum með um að gerð hefði verið allsherjarúttekt á þessu máli. Ég ætla ekki að þreyta hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson með því máli, a.m.k. ekki að svo stöddu. Hugsanlega kann sá andi að koma yfir mig þegar líður á umræðuna en ég þakka honum fyrir þetta.

Herra forseti. Ég ætla svo sannarlega ekki að gera ágreining við hv. þm. Össur Skarphéðinsson um það sem frá honum fór í tengslum við þetta mál. Ég lít þannig á að þökkum hans sé beint til allrar nefndarinnar enda var nefndin, eins og ég sagði áðan, sérstaklega samstiga í þessu máli hvað varðar þær breytingar sem hún leggur til á frumvarpinu og á þar enginn skilið meira þakklæti en annar. Ég held að allir hafi lagt jafnmikið af mörkum í þá áttina en ég þakka hv. þingmanni fyrir ummæli hans.

Virðulegi forseti. Það er óhætt að segja að vel hafi farið fyrir þessu máli í vinnu nefndarinnar þar sem það tengist máli sem sprakk með miklum hvelli í íslensku samfélagi fyrir tæpu ári þegar bók Guðna Th. Jóhannessonar sagnfræðings kom út, Óvinir ríkisins. Þar greindi Guðni frá nokkuð umfangsmiklum hlerunum og njósnum, má segja, og alvarlegum brotum á friðhelgi þekktra forustumanna af vinstri væng stjórnmálanna og verkalýðsbaráttu Íslendinga um miðbik síðustu aldar og fram eftir öldinni miðri. Var aðgangsharka stjórnvalda gagnvart þessum einstaklingum mjög alvarlegt mál sem vakti mikla athygli og um það var deilt víða, hér á Alþingi sem og úti í samfélaginu. Talið barst að ásökunum um sérstakar njósnadeildir einstakra stjórnmálaflokka o.s.frv. sem leiddi til þess að í júní 2006 var samþykkt hér þingsályktunartillaga um skipan nefndar sem var falið að gera tillögur um tilhögun á frjálsum aðgangi fræðimanna að framangreindum gögnum. Eins og hv. formaður nefndarinnar sagði er frumvarpið afrakstur þess starfs. Það er fagnaðarefni hvernig í rauninni var farið með hugtakið fræðimaður þar sem við töldum mikilvægt að svonefndir alþýðusagnfræðingar ættu ekki síðri aðgang að þessum gögnum, þessu sérstaka öryggismálasafni þar sem varðveita má öll skjöl og skráðar heimildir sem hafa verið í vörslum skilaskyldra aðila og snerta öryggismál Íslands, hvorki meira né minna, innra og ytra öryggi á árunum 1945–1991. Hér er um að ræða stórmál og mjög mikilvægt að það sé sátt um aðganginn að þessum gögnum. Þetta kallar á mikla rannsóknarvinnu sem mun sjálfsagt taka mörg ár, lögfræðinga, sagnfræðinga og alþýðusagnfræðinga, fræðimanna sem stunda slíkar rannsóknir hver sem formleg menntun þeirra er. Hún á ekki að skipta nokkru einasta máli ef það er starfi þeirra og markmið með fræðagrúskinu að vinna í slíkum gögnum. Það er fagnaðarefni að hugtakið fræðimaður sé skýrt rúmt við beitingu laganna eins og segir hérna, enda hafi fjölmargir aðrir en menn með próf í eiginlegum hug- og félagsvísindum stundað sagnfræðilegar rannsóknir. Nefndin telur einnig að hugtakið hug- og félagsvísindi eigi að túlka rúmt og bendir m.a. á þær heimildir sem um er að ræða og kunna að vera fróðlegt rannsóknarefni fyrir lögfræðinga. Það má heldur ekki einskorða aðganginn að hinu mikla öryggismálasafni við sagnfræðinga með formlega sagnfræðimenntun, með fullri virðingu fyrir þeim, heldur verður að gæta þess að aðrir fræðimenn, sjálfmenntaðir alþýðufræðingar sem og fræðimenn á sviði lögfræði, mannfræði og heimspeki þess vegna, heimspekingar og mannfræðingar, fái aðgang. Það eru ekkert margir í þeim stéttum en þeir hafa örugglega áhuga á að koma að rannsóknum á þessum málum. Þetta er stórmerkilegt mál og þessar grófu hleranir og þessi grófu friðhelgisbrot á einkalífi manna kalla á viðamiklar rannsóknir. Það er makalaust að lesa lýsingar á því hvernig gengið var fram gagnvart mönnum eins og Hannibal Valdimarssyni og mörgum öðrum þekktum vinstri mönnum og verkalýðssinnum á þessum tíma. Þegar þetta mál sprakk með þeim hvelli sem það gerði í fjölmiðla- og þjóðmálaumræðu á sínum tíma var svo sem ekki útlit fyrir að það fengi neitt sérstaklega farsælan endi sem yrði sátt um, eins og þetta frumvarp sem hér liggur fyrir. Það er ástæða til að taka undir þakkir til allra sem að því komu fyrir málefnalega vinnu þar sem bæði meiri hluti og minni hluti nefndarinnar lagði sig fram um að ná sátt um málið og sérstaklega með breytingum á aðgangi að safninu og skilgreiningum á hugtakinu fræðimaður þannig að ekki væri verið að loka skjölin af gagnvart þeim sem gætu haft og eiga að hafa aðgang að þeim rétt eins og þeir sem eru með formlega menntun. Það hefði getað falist í hugtakinu ef það væri skilgreint og notað mjög þröngt. Ég er ánægður með þessar málalyktir og megi þær verða til þess að fjölga rannsóknum á þessum alvarlegu og merkilegu tímum í sögu íslenska lýðveldisins, fyrstu 20–30 árunum í lýðveldissögunni, frá lýðveldisstofnun og fram eftir áratugum, þegar kalda stríðið var í hámarki og öll stjórnmálaumræða einkenndist af þeim miklu og djúpstæðu átökum sem voru í samfélaginu á þessum tíma. Átökin skýra að sjálfsögðu að miklu leyti þá makalausu tillögu að ganga svo harkalega gegn friðhelgi manna að fara að hlera síma þeirra, bæði á heimili og vinnustað, svo ótrúlegt sem það nú er. Þessar hleranir áttu sér einnig stað á heimilum og það var fylgst mjög grannt með þessum mönnum. Það var bókstaflega njósnað um þessa einstaklinga þannig að þetta er grafalvarlegt mál sem ber að leiða til lykta. Hér er verið að gera það og það er ánægjuefni að svo varð úr sem varð.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá sjávarútvegsnefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Árna Múla Jónasson og Arndísi Ármann Steinþórsdóttur frá sjávarútvegsráðuneyti, Friðrik J. Arngrímsson og Björgólf Jóhannsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda, Aðalstein Þorsteinsson frá Byggðastofnun, Sigurð Óla Kolbeinsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og útgerðarmennina Gísla Jón Kristjánsson, Arnar Kristjánsson og Hauk Jónsson. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá Byggðastofnun, Fiskistofu, Hafrannsóknastofnuninni, Siglingastofnun Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Eyþingi – Sambandi sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, Ísafjarðarbæ, Sveitarfélaginu Skagafirði, Grundarfirði, Húnaþingi vestra, Vestmannaeyjabæ, Akureyrarbæ, Langanesbyggð, Norðurþingi, Reiknistofu fiskmarkaða, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum fiskvinnslustöðva, Sjómannasambandi Íslands og Félagi skipstjórnarmanna. Tilurð frumvarpsins má rekja til nokkurra álita umboðsmanns Alþingis þar sem tilhögun á úthlutun aflaheimilda skv. 2. tölul. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, hefur verið gagnrýnd. Að meginstefnu til fer úthlutun fram í þremur áföngum. Fyrst þarf að ákveða hve mörgum þorskígildistonnum, sem ráðherra hefur samkvæmt lagagreininni til ráðstöfunar, skuli úthlutað. Í annan stað þarf að ákvarða hversu miklar aflaheimildir komi í hlut hvers byggðarlags. Loks þarf að ákveða hvernig staðið skuli að framkvæmd úthlutunar aflaheimilda til einstakra skipa. Á fundum nefndarinnar kom fram að nokkur sátt virðist hafa ríkt um heildarmagn byggðakvótans og ráðstöfun hans til einstakra byggðarlaga en hvort tveggja hefur sjávarútvegsráðherra ákveðið á grundvelli ákveðinna forsendna og að teknu tilliti til þeirra röksemda sem búa að baki byggðakvóta. Á hinn bóginn er það skoðun umboðsmanns að nokkuð hafi skort á að úthlutun byggðakvóta til einstakra skipa hafi farið fram á grundvelli samræmdra reglna sem tryggi jafnræði meðal borgara landsins sem í hlut eiga. Er því haldið fram að sjávarútvegsráðherra hafi án þess að hafa viðhaft nægilegt eftirlit framselt einstökum sveitarstjórnum fullrúmar heimildir til íhlutunar við gerð úthlutunarreglna og töku ákvarðana um endanlega skiptingu aflaheimilda milli fiskiskipa innan byggðarlaga sinna. Slíkt valdaframsal stangist á við framangreinda lagagrein fiskveiðistjórnarlaga þar sem kveðið er á um ábyrgð ráðherra á framkvæmd úthlutunar. Yfirlýstur tilgangur frumvarpsins er upprunalega sá að færa sveitarstjórnum ákvörðunarvald um úthlutun byggðakvótans til einstakra skipa en þó þannig að sjávarútvegsráðherra er falið að setja reglugerð um almenn samræmd skilyrði úthlutunar sem tekur til alls landsins. Af sjálfu leiðir að frjálst mat sveitarstjórna um þessi efni ræðst þá að miklu leyti af því hversu ítarlegar reglur eru settar í reglugerð og í annan stað í hve miklum mæli ráðherra heimilar sveitarstjórnum svigrúm til að taka mið af staðbundnum aðstæðum við setningu viðbótarskilyrða fyrir úthlutun, sbr. 5. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir að ákvarðanir sveitarstjórna um úthlutun byggðakvóta sæti endurskoðun sérhæfðrar úrskurðarnefndar sem þrír einstaklingar eiga sæti í. Eins og ráða má af framangreindu er frjálst mat sveitarfélaga við úthlutun byggðakvóta til einstakra skipa háð því hversu ítarlegar reglur ráðherra setur. Þá hafa komið fram við umfjöllun nefndarinnar vissar efasemdir um hversu vel sveitarfélögin séu fær um að annast framkvæmd úthlutunar. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur til að mynda bent á að þótt vænta megi að sveitarfélög séu í ljósi staðbundinnar kunnáttu betur til þess fallin að annast verkefnið en ríkisvaldið kunni reynsla sumra sveitarfélaga af úthlutun að valda því að þau séu ekki hlynnt því að taka það að sér. Framangreindar athugasemdir hafa leitt til þess að nefndin hefur ákveðið, að höfðu samráði við sjávarútvegsráðuneytið, að leggja til nánar tilgreindar breytingar sem miða helst að því að renna tryggari stoðum undir þá framkvæmd sem viðhöfð hefur verið hjá ríkinu í stað þess að færa ákvörðunarvald í þessum efnum til sveitarfélaganna án þess þó að þau glati rétti sínum til íhlutunar. Breytingarnar felast einkum í því að hlutverk Byggðastofnunar skv. 2. tölul. 1. mgr. 10. gr. fiskveiðistjórnarlaga haldist óbreytt og að Fiskistofa taki að sér í stað sveitarfélaga að úthluta til fiskiskipa aflaheimildum sem koma í hlut einstakra byggðarlaga. Áfram er hins vegar gert ráð fyrir að ráðherra setji reglugerð um úthlutun aflaheimilda til einstakra byggðarlaga og að þar komi m.a. fram skilgreining á hugtakinu byggðarlag og viðmiðunar- og útreikningsreglur. Þá verði ráðherra heimilað, eins og núgildandi lög gera ráð fyrir, að gefa út reglugerð sem kveður á um hvaða botnfiskstegundir komi til úthlutunar, auk þess sem kveðið verði á um að aflaheimildir sem tilheyra byggðakvótanum skuli skiptast milli tegunda í hlutfalli við leyfilegt heildarmagn í tegundunum. Enn fremur verði ráðherra falið að gefa út reglugerð fyrir landið allt um samræmd skilyrði fyrir úthlutun aflaheimilda til fiskiskipa innan hvers byggðarlags sem þó eru ekki að öllu leyti hin sömu og gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Honum verði auk þess heimilt að fallast á tillögur einstakra sveitarstjórna um sérstök skilyrði er víkja frá eða eru til viðbótar hinum almennu skilyrðum svo fremi sem þau styðjast við málefnalegar og staðbundnar ástæður og þjóna hagsmunum viðkomandi byggðarlaga. Þá er lagt til að eftir að slíkar tillögur sveitarstjórna hafa borist ráðuneytinu verði því skylt að birta þær með aðgengilegum hætti, t.d. á heimasíðu sinni, eigi síðar en sjö dögum áður en tekin verður afstaða til þess hvort fallist verður á þær eða ekki. Er þetta gert til að gefa þeim sem kunna að hafa ábendingar um efni tillagnanna kost á að kynna sér þær og gera athugasemdir við þær. Virðulegi forseti. Áfram er gert ráð fyrir að framsal byggðakvóta sé að meginstefnu til óheimilt nema fram fari jöfn skipti á aflaheimildum í þorskígildum talið. Framsalsbannið verður þó að skoða með hliðsjón af þeim áskilnaði sem nefndin leggur til, þ.e. að fiskiskip sem fær úthlutað einu tonni af byggðakvóta hafi landað, eða verði gert skylt að landa, til vinnslu tveimur tonnum innan hlutaðeigandi byggðarlags miðað við þorskígildi (tonn á móti tonni). Ráðherra verði falið að setja nánari reglur um útfærslu löndunar- og vinnsluskyldunnar, auk þess sem honum verður heimilað, að fengnum tillögum sveitarstjórna, að víkja skyldunni til hliðar ef fyrir liggur að sú tilhögun samræmist málefnalegum og staðbundnum þörfum byggðarlags. Þannig getur skyldan orðið meiri eða minni og eftir atvikum fallið niður ef aðstæður eru með þeim hætti. Mætti til að mynda hugsa sér að ráðherra heimilaði tilslakanir ef fiskiskip þyrftu í ríkum mæli að útvega sér aflaheimildir á leigumarkaði til að unnt væri að efna að fullu löndunar- og vinnsluskylduna. Einnig væri hugsanlegt að vikið yrði frá löndunarskyldu og/eða vinnsluskyldu ef engin löndunarstarfsemi eða vinnsla er fyrir hendi innan viðkomandi byggðarlags. Erfitt er að koma auga á allar málefnalegar og staðbundnar þarfir sem réttlætt geta frávik en ráðherra ber undir öllum kringumstæðum að meta þær sjálfstætt með hliðsjón af þeirri meginhugsun að byggðakvóta skuli að jafnaði nýta til þess að ná fram þeim margfeldisáhrifum sem að framan er getið til hagsbóta fyrir byggðarlögin. Í tengslum við framangreint skal einnig tekið fram að á fundum nefndarinnar var lýst yfir almennri ánægju með þá tilhögun, sem lögð er til í b-lið 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins, að aflaheimildum megi ráðstafa til allt að þriggja ára í senn enda er hún til þess fallin að auka á festu í framkvæmd og auðvelda þeim sem fá úthlutað að gera ráðstafanir fram í tímann til hagsbóta fyrir hlutaðeigandi byggðarlög. Forsenda þessa mun þó ávallt vera sú að viðkomandi útgerðir fullnægi skilyrðum úthlutunar á tímabilinu. Nefndin leggur til að fallið verði frá áformum um að setja á stofn sérstaka úrskurðarnefnd og að í stað þess verði ákvarðanir Fiskistofu kæranlegar til sjávarútvegsráðuneytisins. Kærufrestur verði tvær vikur og það skilyrði sett að úthlutun fari eigi fram fyrr en að því tímamarki liðnu. Jafnframt er lagt til að ráðherra verði heimilt að fresta úthlutun til fiskiskipa í tilteknu byggðarlagi að hluta eða öllu leyti þar til lokið er afgreiðslu á kærum sem borist hafa vegna úthlutunar þar. Virðulegi forseti. Loks leggur nefndin til tvær breytingar á 3. gr. frumvarpsins. Annars vegar þá að a-liður greinarinnar falli brott sem þýðir að 1. tölul. 1. mgr. 10. gr. fiskveiðistjórnarlaga helst óbreyttur, auk þess sem ráðherra verði falið að setja reglugerð um ráðstöfun aflaheimilda samkvæmt þessum tölulið. Hins vegar leggur nefndin til breytingu á b-lið greinarinnar sem ætlað er að tryggja að sú ráðstöfun sem þar er mælt fyrir um hafi ekki áhrif á forsendur sem lagðar eru til grundvallar við úthlutun skv. 1. og 2. tölul. 1. mgr. 10. gr. laganna, sbr. og 3. og 4. mgr. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Guðjón A. Kristjánsson og Jón Bjarnason skrifa undir álitið með fyrirvara. Jóhann Ársælsson og Jón Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, Hjálmar Árnason, Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðjón Ólafur Jónsson, Jón Bjarnason, með fyrirvara, Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara, og Kjartan Ólafsson. Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum frá sjávarútvegsnefnd við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. 1. Við 1. gr. Greinin orðist svo: 10. gr. laganna orðast svo: Á hverju fiskveiðiári skal ráðherra hafa til ráðstöfunar aflaheimildir sem nema allt að 12.000 lestum af óslægðum botnfiski og hann getur ráðstafað þannig: 1. Til að mæta áföllum sem fyrirsjáanleg eru vegna verulegra breytinga á aflamarki einstakra tegunda. 2. Til stuðnings byggðarlögum, í samráði við Byggðastofnun, þannig: a. Til minni byggðarlaga sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háð eru veiðum eða vinnslu á botnfiski. b. Til byggðarlaga sem hafa orðið fyrir óvæntri skerðingu á heildaraflaheimildum fiskiskipa sem gerð hafa verið út og landað hafa afla í viðkomandi byggðarlögum og sem hefur haft veruleg áhrif á atvinnuástand í byggðarlögunum. Heimilt er að ráðstafa aflaheimildum samkvæmt þessum lið til allt að þriggja ára í senn. Aflaheimildir samkvæmt þessari grein skulu skiptast milli tegunda í hlutfalli við leyfilegt heildarmagn í tegundunum og skulu dregnar frá leyfðum heildarafla þessara tegunda áður en honum er skipt á grundvelli aflahlutdeilda. Í reglugerðum sem ráðherra setur skv. 3. og 4. mgr. skal kveðið á um hvaða botnfiskstegundir komi til úthlutunar. Ráðherra setur í reglugerð ákvæði um ráðstöfun aflaheimilda skv. 1. tölul. 1. mgr. Ráðherra setur í reglugerð ákvæði um ráðstöfun aflaheimilda skv. 2. tölul. 1. mgr. Þar skal kveðið á um skilgreiningu á byggðarlagi, viðmiðunar- og útreikningsreglur og aðrar reglur um úthlutun aflaheimilda til byggðarlaga. Ráðherra setur í reglugerð almenn skilyrði fyrir úthlutun aflaheimilda skv. 2. tölul. 1. mgr. til fiskiskipa innan einstakra byggðarlaga. Skulu þau skilyrði m.a. varða skráningarstað, skráningartíma, eignarhald, skiptingu milli fiskiskipa, lágmarksverð, tryggingar fyrir greiðslum og framkvæmd úthlutunar. Ráðherra getur heimilað á grundvelli rökstuddra tillagna sveitarstjórnar að sett verði sérstök skilyrði fyrir úthlutun aflaheimilda í einstökum byggðarlögum er víkja frá eða eru til viðbótar hinum almennu skilyrðum enda séu þau byggð á málefnalegum og staðbundnum ástæðum og í samræmi við hagsmuni viðkomandi byggðarlaga. Eftir að slíkar tillögur sveitarstjórna hafa borist skulu þær birtar með aðgengilegum hætti, svo sem á vefsíðu ráðuneytisins, eigi síðar en sjö dögum áður en tekin verður afstaða til þeirra. Fallist ráðherra á tillögur sveitarstjórna um slík skilyrði staðfestir ráðuneytið tillögurnar og auglýsir þær í B-deild Stjórnartíðinda. Framsal aflaheimilda, sem úthlutað er skv. 2. tölul. 1. mgr., er óheimilt, en þó skulu heimil jöfn skipti á aflaheimildum í þorskígildum talið. Framsal aflaheimilda samkvæmt töluliðnum skal þó vera heimilt hafi fiskiskip efnt löndunar- og vinnsluskyldu í samræmi við 7. mgr. Fiskiskipum er skylt að landa til vinnslu innan hlutaðeigandi byggðarlaga afla sem nemur í þorskígildum talið tvöföldu magni þeirra aflaheimilda sem þau fá úthlutað skv. 2. tölul. 1. mgr. og skal úthlutun til þeirra ekki fara fram nema að því leyti sem það skilyrði er uppfyllt samkvæmt nánari reglum sem ráðherra setur. Ráðherra er heimilt að fengnum rökstuddum tillögum sveitarstjórnar að víkja frá þessu skilyrði enda sé það gert á grundvelli málefnalegra og staðbundinna ástæðna. Fiskistofa annast úthlutun aflaheimilda, sem koma í hlut einstakra byggðarlaga, til fiskiskipa. Ákvarðanir Fiskistofu um úthlutun aflaheimilda samkvæmt þessari grein er heimilt að kæra til sjávarútvegsráðuneytisins. Kærufrestur er tvær vikur frá tilkynningu Fiskistofu um úthlutun eða höfnun umsóknar um úthlutun, og skal úthlutun ekki fara fram fyrr en að þeim fresti liðnum. Skal ráðuneytið leggja úrskurð á kærur innan tveggja mánaða. Ráðuneytið getur ákveðið að úthlutun aflaheimilda til skipa í tilteknu byggðarlagi verði frestað að hluta eða öllu leyti þar til það hefur lokið afgreiðslu á kærum sem borist hafa vegna úthlutunar þar. 2. 2. gr. verði 3. gr. 3. Við 3. gr., er verði 2. gr. Greinin orðist svo: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða er orðast svo: Á fiskveiðiárunum 2006/2007, 2007/2008 og 2008/2009 skal ráðstafa hluta þeirra aflaheimilda, sem tilgreindar eru í 1. mgr. 10. gr., til þeirra byggðarlaga sem fengið hafa úthlutað aflaheimildum á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða XXVI í lögum nr. 38/1990, sem hér segir: 750 þorskígildislestum á fiskveiðiárinu 2006/2007, 500 þorskígildislestum á fiskveiðiárinu 2007/2008 og 250 þorskígildislestum á fiskveiðiárinu 2008/2009 og skulu þær skiptast milli byggðarlaga í sömu hlutföllum og úthlutun samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu skiptist á fiskveiðiárinu 2005/2006. Úthlutun aflaheimilda samkvæmt þessu ákvæði skal ekki hafa áhrif á ákvörðun um ráðstöfun aflaheimilda skv. 1. og 2. tölul. 1. mgr. 10. gr., sbr. 3. og 4. mgr. sömu greinar. Um framkvæmd þessa ákvæðis gilda að öðru leyti ákvæði 2. mgr. og 5.–8. mgr. 10. gr. og reglur settar samkvæmt þeim. Virðulegi forseti. Mikil og góð samstaða var í sjávarútvegsnefnd varðandi þessar breytingartillögur og voru þær einnig unnar í góðri sátt við hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég þakka nefndarmönnum fyrir gott starf í nefndinni og færi sérstakar þakkir hv. þm. Jóni Gunnarssyni sem vann mikið með mér í þessum málum og þessum breytingartillögum en hann var staddur erlendis á vegum Alþingis þegar málið var tekið út. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Herra forseti. Þetta mál sem lýtur að úthlutun sérstakra aflaheimilda er nema allt að 12 þúsund lestum af óslægðum þorski til byggðaaðgerða er í sjálfu sér góð viðleitni innan þessa rangláta kerfis og minnir okkur enn á hversu kvótakerfið og það kerfi sem lýtur að framsali kvóta er hættulegt einstökum strandbyggðum og sýnir hvers konar órétti það kerfi beitir íbúana í strandhéruðunum sem hafa lagt sitt af mörkum til að skapa úr þessari auðlind verðgildi fyrir íbúana í sjávarþorpunum. En við þurfum nú að reyna að setja einhvern lepp eða bætur á það kerfi með reglum um úthlutun úr sérstökum byggðakvóta til þeirra byggðarlaga sem hafa lent í vanda vegna samdráttar á fiskveiðiheimildum. Eitt það mikilvægasta fyrir hverja grein, ekki síst sjávarútveginn eins og allar aðrar greinar, er nýliðunin, að greiðar leiðir séu fyrir nýja aðila til að komast inn í greinina, unga sjómenn sem vilja komast inn í greinina og fá að spreyta sig þar og efla atvinnu sína. Ég vil spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar: Hvernig víkur þessu við, þeim reglum sem hér eru settar, gagnvart möguleikum fyrir nýja aðila að koma inn í greinina? Þetta eru sjálfsagt þeir einu möguleikar sem nú eru hugsanlegir fyrir nýja aðila til að koma inn. 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega í öllum atvinnugreinum þannig varðandi fjárfestingar að menn þurfa yfirleitt að hafa eigið fé líka ef þeir ætla að fjárfesta. En ég tel vera möguleika á því að aðilar sem hafa verið með lítinn kvóta fái byggðakvóta til að veiða og ef leiguverð er með þeim hætti eða það hátt að ekki er svigrúm til að fara í fjárfestingu í því og menn vilja kannski eingöngu veiða byggðakvótann þá þurfa menn að færa rök fyrir því og láta sveitarstjórn senda erindi til ráðherra. Það er það helsta sem ég sé svigrúm í. En varðandi þessa viðleitni og að þetta sé vitlaust kerfi og annað, þá tel ég að með þeirri breytingartillögu sem við erum að gera núna séum við að setja það í lög að menn megi veiða tonn á móti tonni og við erum að styrkja landvinnsluna. Seinast var úthlutað 4.010 tonnum til byggðanna sem gerir það að verkum að við erum að setja lög um að landað verði 8.020 tonnum til byggðarlaga og þau sett í landvinnslu og unnin heima en menn þurfa að vera búnir að landa þessu áður en þeir fá úthlutað. Þetta held ég að sé mjög sterkt. En það er eins og með allar aðrar atvinnugreinar að menn eru náttúrlega að veðja á fjárfestingar og menn þurfa að eiga eigið fé. Það eru dæmi um að menn hafa verið að fjárfesta í þessu og byrjað alveg kvótalausir, t.d. í Vestmannaeyjum, og eru nú komnir með fiskvinnslu á allan pakkann. En það þarf svolítinn kjark að fara í svona fjárfestingar.

Herra forseti. Þessi atvinnugrein, fiskveiðar, hefur einmitt í gegnum aldirnar byggst á frumkvæði og krafti einstaklinga, þó að núverandi kerfi, sem hefur verið byggt upp í kringum kvótakerfið, hafi miðað að því að brjóta það niður, hafi stöðugt miðað að því að fiskveiðiheimildir og rétturinn til að sækja sjóinn færist á hendur stórfyrirtækja. Það kerfi hefur lent harkalega á sjávarbyggðunum, hinum dreifðu sjávarbyggðum, sem stíluðu einmitt á einstaklingsframtakið. Hérna er ráðherra falið býsna mikið vald. Ég styð frumvarpið innan þeirra marka að það sé betra en ekki innan þessa rangláta kerfis. En hefði ekki verið rétt að taka fram í nefndarálitinu og lýsa yfir áhyggjum yfir lítilli nýliðun í greininni og hvetja til þess að við úthlutun á heimildum verði horft til þess hvernig megi styrkja nýliðun, þ.e. nýja aðila til að koma inn í sjávarútveginn einmitt í þessum sjávarplássum.

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu er mjög erfitt annars vegar að halda því fram að menn eigi að auka veiðiskylduna og minnka framsalið og hins vegar að gefa svigrúm hjá nýjum mönnum til að koma inn í greinina. Þetta skarast svolítið og við þurfum að hugsa þetta alveg rétt þannig að öll tannhjól grípi í þessu ferli. En engin launung er á því að oft eru samlegðaráhrif við breytingar, eins og við gerðum á smábátakerfinu. Skipum hefur fækkað, þau hafa stækkað og alveg ljóst, ég held að hv. þm. Jón Bjarnason viti af því í kjördæmi sínu að þar eru stærri skip komin og veiða á fleiri árstímum, það eru ekki sumarveiðar í dag á smáskipum eins og verið hefur.

Herra forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. formanni sjávarútvegsnefndar að nefndin tók það frumvarp til laga sem lagt var fram við 1. umr. til gagngerðrar endurskoðunar og fór nánast í gegnum alla þá liði sem þar voru fram settir og gerði á þeim breytingar. Ég og hv. þm. Guðjón Hjörleifsson erum gamlir sveitarstjórnarmenn og í því frumvarpi sem lagt var fram var gert ráð fyrir að sveitarfélögunum yrði falið að gerast hálfgerðir verktakar fyrir ráðuneytið í úthlutun á byggðakvóta. Sá sem hér stendur var ekki ánægður í sjálfu sér hvernig að því var staðið og sérstaklega ekki hversu lítið samráð var haft við sveitarfélögin þegar unnið var að gerð þeirrar breytingar sem ráð var fyrir gert í því frumvarpi sem fram var lagt. Ég vil því spyrja hv. þm. Guðjón Hjörleifsson hvort hann sé ekki sammála mér í því að ef á að fara að fela sveitarfélögum svona viðamikil verkefni eins og þarna er um að ræða, að affarasælla væri að eiga við þau samráð áður en slíkar breytingar eru gerðar en ekki setja það fram í frumvarpi eins og gert var og sveitarfélögin nánast eins og hver annar læsu það hvað ætlast væri til af þeim. Hv. formaður sagði að tilgangurinn með þessu væri m.a. að styrkja landvinnsluna og átti þá við ákvæðið tonn á móti tonni og ég er sammála honum að með því er verið að auka það magn sem fer til vinnslu í landi á ákveðnum stöðum, en þó sýnist mér kannski að við þyrftum að slá betri varnagla varðandi það að vinnslan þyrfti ekki að borga í rauninni markaðsverð fyrir þann fisk sem svona kæmi því ef vinnslan þarf að gera það fer kannski lítið fyrir stuðningnum sem felst í því að færa byggðakvóta til byggðarlaga.

Virðulegi forseti. Það er rétt að ég og hv. þm. Jón Gunnarsson erum gamlir refir í sveitarstjórnum enda ræddum við mikið um þessi mál og ljóst var að menn voru nervusir í litlum sveitarfélögum að taka þetta að sér þar sem allir þekkja alla og jafnvel var það svo að kjörnir sveitarstjórnarmenn voru allir vanhæfir til að úthluta byggðakvóta. Ég hefði náttúrlega viljað sjá meira samráð við sveitarstjórnir í þessu máli en það virðist hafa gleymst því mér finnst þessi frumvörp sem unnin hafa verið fyrir nefndina einmitt yfirleitt hafa verið gerð í miklu samráði við hagsmunaaðila því þá er oft léttara að gera breytingar og snyrta þær til. Menn greinir á og þeir hafa einmitt gert fyrirvara í frumvarpinu um Verðlagsstofu skiptaverðs um lágmarksverðið, hvernig það er fundið út. Sumum finnst það vera of lágt en við settum það þarna inn. Mér skilst á fulltrúum Landssamtaka smábátaeigenda að það sé einn aðili sem hafi gert athugasemdir, hann var ekki sáttur við þann byggðakvóta og veiðar miðað við það verð sem viðkomandi fiskvinnsla setti upp heima í héraði.

Herra forseti. Á eftir gefst betra tækifæri en í stuttum andsvörum til að ræða efnisatriði málsins. En ein er sú spurning sem vaknar þegar farið er yfir frumvarpið. Við höfum ekki í höndunum endanlega reglugerð frá sjávarútvegsráðherra, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir að samin verði. Mig langar að spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar, Guðjón Hjörleifsson: Hvaða aðstæður sér hann fyrir sér að réttlæti sérstakar reglur fyrir ákveðin sveitarfélög? Í áliti umboðsmanns Alþingis var gert ráð fyrir að vera þyrftu almennar reglur fyrir alla. Hér er gert ráð fyrir að hægt sé að veita sérstaka undanþágu og setja sérstakar reglur fyrir ákveðin sveitarfélög ef þau benda á að þau þurfi á því að halda. Mig langar því að spyrja hv. formann hvaða atriði hann sjái fyrir sér að geti kallað á slíkar reglur.

Virðulegi forseti. Ég held að þær umsóknir sem berast ráðherra verði aðallega frá þeim sem ekki eru með vinnslu. Hægt er að nefna sveitarfélög sem hafa sameinast eins og gerðist í kjördæmi okkar hv. þm. Jóns Gunnarssonar, t.d. kvótann sem kemur á Eyrarbakka. Þar er ekki vinnsla. Ég sé fyrir mér að nokkur slík dæmi muni koma til ráðherra. Einnig eru dæmi þess að verðlagsmál geti ruglað þetta. Þeir sem eru með lítinn kvóta og hafa ekki svigrúm til að skapa á móti gætu hugsanlega sótt um aðeins minna en tonn á móti tonni.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að málið sem við ræðum hér er ein af mörgum bótum kvótaflokkanna á stagbættu handónýtu kerfi sem hefur verið til meðferðar á Alþingi síðan það var búið til á sínum tíma. Nú er ljóst að einn stærsti þátturinn í því hve umdeilt og ranglátt kerfið er, sem veldur því að staðið hafa illvígar deilur um það frá því að framsalið var heimilað fyrir 18 árum, felst í því hvaða áhrif framsalið hafði á efnahag einstaklinga annars vegar og afkomu einstakra byggða hins vegar. Það er ljóst að sumar byggðir eru kvótaháar. Hv. formaður nefndarinnar er frá Vestmannaeyjum. Þar er kvótastaða góð. Það ræðst að sjálfsögðu af ýmsu. En í öðrum byggðum er búið að selja kvótann burt og búið að hirða frá þeim heimildirnar til að veiða fisk. Við þekkjum umræður um það makalausa ranglæti. Hér er verið að ræða um úthlutun á byggðakvóta og það að koma á skárra fyrirkomulagi en er til staðar. Ég vil spyrja hv. formann nefndarinnar: Voru það ekki grundvallarmistök að svæðisbinda ekki veiðiheimildirnar með einhverjum hætti strax í upphafi þegar frjálsa framsalið á veiðiheimildunum var heimilað, þessi ranglætisrúlletta fór í gang og þetta makalausa kerfi tók að starfa með þeim hætti sem við þekkjum? Hefði ekki þurft að huga að því strax í upphafi að svæðisbinda heimildirnar og koma í veg fyrir þessa þróun? Sér hv. þingmaður einhverjar leiðir til að gera það betur en hér er rætt um?

Virðulegi forseti. Það er gott að þetta mál skuli bera á góma og ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir það. Í lögunum voru forkaupsréttarákvæði. Ef skip var selt gat sveitarfélag nýtt sér forkaupsrétt innan 30 daga. Ég lenti í því sem bæjarstjóri Vestmannaeyja að hafa milligöngu um að nýta forkaupsrétt varðandi fimm skip. Ekkert sveitarfélag gerði eins mikið af því og við þá. Þetta er mjög vandmeðfarið. Þá eru gerðir sjálfstæðir samningar og ekki er hægt að framselja kaupsamninginn. Síðan gerðist það, þegar menn voru svona harðir að reyna að halda skipum heima í héraði, að þeir stofnuðu hlutafélag í viðkomandi sveitarfélagi og fóru í kringum lögin. Við ræddum það töluvert úti í Eyjum hvort koma ætti forkaupsréttarákvæðinu inn til sveitarfélaganna, að menn hefðu svigrúm til að halda aflaheimildum heima í héraði. En þeir sem stjórnuðu málum þá vildu það ekki og þetta hefur ekki mikið verið rætt síðan.

Virðulegi forseti. Það er augljóst að kvótakerfið er ein stór mistök, ein stór og alvarleg pólitísk mistök. Á þeim árum sem það hefur verið við lýði hafa hver mistökin verið gerð á fætur öðrum. Menn staga endalaust í kerfið og það versta af öllu er að það hefur ekki komið í veg fyrir rányrkju eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra ræddi oft um á sínum tíma. Kerfið hefur ekki byggt upp fiskstofnana og hefur verið dæmalaust ósanngjarnt gagnvart mörgum sjávarbyggðum. Sumar búa við háa kvótastöðu og mikla kvótaeign en aðrar er búið að leggja í rúst, að stórum hluta vegna fyrirkomulagsins með hið frjálsa framsal veiðiheimilda. Byggðafórnirnar eru miklar og margar byggðir hafa þurft að axla þungar byrðar. 

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála þessu. Ég er mjög hrifinn af kvótakerfinu og held að það sé mjög gott. Við stjórnum veiðunum og við þurfum að verja ákveðna stofna. Sumir stofnar eru í lægð og aðrir á leiðinni upp og virkilega gaman að sjá það. Ég held að þessi stjórn okkar byggist líka á að fiskveiðum og fiskvinnslu er stjórnað á ársgrundvelli. Það væri mjög ábyrgðarlaust að veiða villt og opið. Menn mundu einnig veiða fiskinn á skemmri tíma og það mundi bitna á fiskvinnslunni. Við þingmenn Suðurkjördæmis getum verið ánægðir með að aðilar í okkar kjördæmi ákváðu að lifa í þessu kerfi og vinna samkvæmt því. Þeir hafa verið mjög duglegir að veiða aflaheimildir. Til Vestmannaeyja var að koma nýsmíðað skip frá Póllandi og annað nýtt skip er á leiðinni. Menn eru mjög öflugir þar og svo kemur meiri hreyfing á þetta þegar við erum búin að ná stofnunum upp.

Herra forseti. Nú er klukkan að ganga tólf. Mig langaði að spyrja hæstv. forseta hvað hann ætlaði að láta fundinn standa lengi. Ég veit að margir eiga eftir að setja sig á mælendaskrá og aðrir sem eru ekki komnir til þings hefðu gjarnan viljað taka þátt í þessari umræðu, t.d. hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins. Við ræðum hér mikilvægt mál, þ.e. byggðakvóta sem er eina vörnin sem eftir er fyrir byggðirnar við sjávarsíðuna sem víða standa illa. Mig langar því að spyrja hvort það sé við hæfi, þegar svo alvarleg mál eru rædd, að hafa þau svo seint dagskrá. Er það með ráðum gert að hafa þetta seint til þess að komast hjá því að umræðan fari fram í dagsljósi og fái þá athygli sem henni ber? Mér finnst staðan víða á landinu það alvarleg að brjóta eigi þessi mál til mergjar í dagsbirtu. Það gengur ekki að ræða sjávarútvegsmálin í kringum miðnættið og hefja jafnvel umræðu um slík mál, sem snúast m.a. um byggðir landsins. Það er kannski með ráðum gert að haga dagskránni þannig en ég sætti mig ekki við það. Mér finnst þetta ekki við hæfi, sérstaklega þegar fréttir berast, m.a. frá Bakkafirði um að byggðin sé jafnvel að leggjast af vegna þess kerfis sem við erum að ræða. Byggðakvótarnir eru þá eina vörnin og þá má ekki ræða í dagsbirtu. Er hægt að fá svör við því, herra forseti, hvað þessi fundur á að standa lengi yfir?

Hefur hv. þingmaður lokið máli sínu?

Nei, ég var nú eiginlega að bíða eftir svari frá hæstv. forseta.

Ég verð að biðja hv. þingmann að ljúka máli sínu og síðan mun forseti taka til máls.

Ég hef þau skilaboð um stjórn þessa fundar að samkomulag hafi verið um að ljúka þessu síðasta máli á dagskrá í kvöld. Fjórir eru á mælendaskrá og ætlunin er að ljúka þessu máli.

Herra forseti. Ég spurði hvað þessi umræða ætti að taka langan tíma og hvenær henni ætti að ljúka. Nú upplýsti hæstv. forseti að fjórir væru á mælendaskrá. Ég verð að segja að í svo mikilvægri umræðu, í ljósi aðstæðna víða um land, finnst mér ekki við hæfi að ætla að ljúka málinu núna. Ég er sannfærður um að þegar umrætt samkomulag var gert hafi menn ekki trúað því að fundur ætti að standa um þetta mikilvæga mál fram á nótt. Ég er gáttaður á Framsóknarflokknum, að vilja koma hlutum þannig fyrir. Ef flokkurinn meinar eitthvað með því að vera flokkur byggðanna. En það virðist breytt ef marka má rit formanns flokksins sem hann skrifaði á árum áður.

Ég vil minna hv. þingmann á að hann er að ræða um fundarstjórn forseta.

Ég er einmitt að ræða um að mér finnst ekki við hæfi að hæstv. forseti láti þessa umræðu standa svona lengi fram á nótt í ljósi þess hversu mikilvæg hún er. Hún er mikilvæg fyrir hinar dreifðu byggðir og mér þykir eiga að sýna efninu þá virðingu að ræða um málið í dagsljósi. Það er afstaða mín og ég vona að hæstv. forseti taki tillit til þess. Þetta er ekki við hæfi. Því miður virðist raunin oft sú að þegar ræða á sjávarútvegsmál er þeim komið svo seint fyrir á dagskránni. Það er eins og stjórnarflokkarnir þori ekki að ræða þau í björtu. Það er eins og þeir vilji komast hjá því að þessi umræða fari út í þjóðfélagið. Það er ekki hægt að standa þannig að verki. Þingið á að sýna þessum málum sóma. Það er ekki við hæfi, hæstv. forseti, að hafa málið svo seint á dagskránni.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Nánar tiltekið snýst þetta mál um svokallaðan byggðakvóta. Áður en ég fer efnislega í að ræða frumvarpið sem hér liggur fyrir langar mig að nota tækifærið og taka undir með hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni varðandi það hversu oft við lendum í því að ræða sjávarútvegsmál hér langt inn í nóttina. Þann tíma sem ég hef setið á þingi þá er það frekar regla en undantekning að mál er snerta sjávarútveg eru til umræðu síðla kvölds og oft og tíðum langt inn í nóttina. Því væri gott að sjá á morgun af því að mér skilst að þrjú mál sjávarútvegsráðherra séu til umræðu þá að þau fengju þá röð í dagskránni að það næðist að ræða þau fyrir eftirmiðdaginn og það verði sýnt með uppröðun á dagskrá að ekki sé viljandi verið að setja sjávarútvegsmálin aftast, inn á kvöldið og inn í nóttina. Þetta eru mál sem skipta meira máli en svo að sífellt þurfi að ræða þau í skjóli myrkurs. Varðandi frumvarpið sem hér liggur fyrir, þá verð ég að segja eins og er, eins og fram kom í ræðu hv. framsögumanns Guðjóns Hjörleifssonar, að frumvarpið er nánast óþekkjanlegt eins og það liggur fyrir eftir vinnu nefndarinnar. Segja má að nánast öllum þeim yfirlýstu markmiðum sem fram komu í því frumvarpi sem lagt var fram og við ræddum við 1. umr. hafi verið breytt og í mjög veigamiklum atriðum. Því má segja að breytingar sem gerðar verða á byggðakvótanum eins og breytingartillögur liggja fyrir núna séu í eðli sínu minni en í því frumvarpi sem hæstv. sjávarútvegsráðherra lagði fyrir þingið. Eitt af yfirlýstum markmiðum hæstv. sjávarútvegsráðherra með því að leggja fram frumvarpið var að mæta aðfinnslum sem komið höfðu frá umboðsmanni Alþingis varðandi það að reglur væru ekki nægilega samræmdar við úthlutun á byggðakvóta til einstakra sveitarfélaga. Hæstv. sjávarútvegsráðherra ætlaði að mæta því með að færa verkefnið til sveitarfélaganna og fela þeim í raun að úthluta byggðakvótanum en þó þannig að hæstv. sjávarútvegsráðherra ætlaði að setja um það allar reglur. Sveitarfélögin hefðu því, eins og ég sagði í stuttu andsvari áðan, verið í hlutverki verktaka þar sem þau hefðu tekið að sér það óvinsæla verkefni sem það oft og tíðum er að úthluta byggðakvóta án þess að geta í raun sjálf sett um það reglur með hvaða hætti þau ætluðu að úthluta þeim kvóta, heldur væru þau bundin af mjög stífum reglum frá hæstv. sjávarútvegsráðherra og hefðu lítið um það að segja en fengju í raun eingöngu það pappírshlutverk að úthluta kvótunum í orði en ekki á borði. Því er ekki undarlegt að Samtök íslenskra sveitarfélaga geri alvarlegar athugasemdir við það hvernig þessu var stillt upp í frumvarpinu. Það sem meira var og kom á óvart var að í ljós kom að ekkert samráð hafði verið haft við sveitarfélögin eða samtök þeirra í undirbúningi á þessari veigamiklu breytingu. Það kom fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga að frumvarpið hefði verið samið og lagt fram á Alþingi án nokkurs samráðs við sambandið. Það er erfitt að gera sér grein fyrir af hverju það hefur gerst og ætla ég ekki hæstv. sjávarútvegsráðherra eða embættismönnum í sjávarútvegsráðuneytinu það að hafa viljandi tekið þá ákvörðun að hafa sveitarfélögin ekki með í ráðum heldur virðist eins og höfundar frumvarpsins hafi talið þetta svo sjálfsagða breytingu að ekki þyrfti að bera hana undir sveitarfélögin eða samtök þeirra. Það að ætla að færa þetta vald eða hlutverk, ég vil kalla það hlutverk frekar en vald því að valdið átti að vera afskaplega lítið í höndum sveitarfélaganna, í hendur sveitarfélaga að úthluta byggðakvótanum er í raun og veru ekki lítið mál og ég skil ósköp vel að forráðamenn sveitarfélaga hafi fengið kaldan hroll þegar þeir lásu í gegnum frumvarpið eins og það lá hér fyrir. Ekki er hægt að óska neinum sveitarstjórnarmanni þess að vera í því hlutverki að úthluta takmörkuðum gæðum eins og hér er um að ræða, að bera á því ábyrgð og þurfa að bera á því ábyrgð gagnvart þeim sem fengju úthlutun án þess í raun að ráða á nokkurn hátt eftir hvaða sjónarmiðum ætti að fara eða eftir hvaða reglum ætti að fara. Það hefði verið eðlilegra ef fela hefði átt þetta sveitarfélögunum að færa þetta þá alfarið til sveitarfélaganna, gera það í samráði við þau og ganga þannig frá lagatexta að úthlutun byggðakvóta væri hlutverk sveitarfélaganna og sveitarfélögin sjálf hefðu þá um það að segja með hvaða hætti þau mundu úthluta þeim kvóta. Það má svo segja, hafandi í huga álit umboðsmanns Alþingis, að þá hefðu reglur um úthlutun á byggðakvóta í hverju sveitarfélagi fyrir sig kannski getað orðið mjög mismunandi og misræmið, sem þeir sem ætluðu að sækja eftir því að fá til sín byggðakvóta horfðu framan í, meira en er í núverandi lögum. Við sjáum það á mörgum sviðum að sveitarfélög hafa ákveðið vald og þau fara oft og tíðum mismunandi leiðir við að framkvæma lög og reglur og ef allir íbúar viðkomandi sveitarfélags sitja við sama borð þegar kemur að því að úthluta takmörkuðum gæðum þá hafa yfirleitt ekki verið gerðar neinar athugasemdir við það. Ef þetta hefði farið í þann farveg sem frumvarpið gerði ráð fyrir að sveitarfélögin hefðu það hlutverk að úthluta byggðakvótunum án þess í raun að ráða nokkru um reglurnar, þá hefðu þau verið útsett fyrir þeirri hættu að ábyrgðin væri þeirra jafnvel þótt valdið væri takmarkað og þau gætu þess vegna lent í því að kærur leiddu til skaðabótaskyldu. Við vitum öll að kærur kosta fjármuni og sveitarfélögin hefðu væntanlega þurft að leggja talsverða fjármuni í það að verja ákvarðanir sínar sem hefðu samt verið teknar á grundvelli reglna sem þau hefðu lítið eða ekkert haft um að segja. Það er því augljóst að frumvarpið bar í sér kostnað fyrir sveitarfélögin og það er nú einu sinni svo að til er samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um að ef leggja á byrðar á sveitarfélögin í landinu beri að kostnaðarmeta slík frumvörp áður en þau eru lögð fram. Því hefði átt að fylgja því frumvarpi sem hér var lagt fram kostnaðarmat um áætlaðan kostnað sveitarfélaganna við framkvæmd þeirra laga. En eins og áður segir var í meðförum nefndarinnar gerð á þessu veigamikil breyting. Þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir gera ekki ráð fyrir að sveitarfélögin úthluti byggðakvótanum heldur muni Fiskistofa gera það í umboði sjávarútvegsráðuneytisins. Eftir sem áður er gert ráð fyrir að sjávarútvegsráðherra setji reglur eða reglugerð um úthlutun byggðakvótans og það kemur til með að skipta nokkuð miklu máli hvernig sú reglugerð lítur út, bæði um hverjir það eru sem rétt eiga eða geta átt rétt á byggðakvóta og ekki síður um magn og skilyrði fyrir þeim kvóta sem úthlutað er. Sveitarfélögin hafa í raun hafnað því að taka að sér það hlutverk að vera í verktöku fyrir sjávarútvegsráðuneytið við úthlutun á byggðakvóta en þó er gert ráð fyrir því í þeim breytingum sem nú liggja fyrir að einstök sveitarfélög geti óskað eftir því við ráðherra að settar verði sérstakar reglur varðandi úthlutun byggðakvóta í viðkomandi sveitarfélagi og þurfa þá að færa fram málefnaleg, staðbundin rök fyrir því að svo eigi að gera. Í stuttu andsvari áðan fór ég yfir það með hv. formanni sjávarútvegsnefndar, Guðjóni Hjörleifssyni, hvaða aðstæður það gætu verið sem kölluðu á slíkar sérreglur. Hv. formaður svaraði því glögglega að það gæti verið að byggðarlög ættu rétt á úthlutun byggðakvóta samkvæmt þeim reglum sem gilda, jafnvel þrátt fyrir að fiskvinnsla væri ekki staðsett í viðkomandi byggðarlagi. Það þýddi að ekki væri hægt að uppfylla reglurnar sem settar eru í frumvarpinu um að landa beri afla í því byggðarlagi þar sem byggðakvóta er úthlutað. Auðvitað gera allir sér grein fyrir því að það er til lítils að landa afla í sveitarfélagi með enga fiskvinnslu og skikka hann í vinnslu á staðnum. Það færi illa með þann fisk ef þannig væri um hnútana búið og því nauðsynlegt að horfa til slíkra málefnalegra aðstæðna og ég held að enginn komi til með að deila um að þannig á það að vera. Aftur á móti þegar kemur að hinni ástæðunni sem hv. formaður sjávarútvegsnefndar nefndi, um að það gæti verið erfiðleikum bundið að skila tonni á móti tonni til vinnslu í sveitarfélagi vegna fjárhagsaðstæðna þess sem byggðakvótann fengi eða einhverra slíkra aðstæðna, þá verð ég lýsa því yfir að þar ég er að mestu leyti ósammála hv. formanni sjávarúvegsnefndar vegna þess að úthlutun á byggðakvóta er úthlutun á miklum fjármunalegum gæðum. Það að úthluta einu kílói af byggðakvóta til einhverrar ákveðinnar útgerðar þýðir í raun að verið er að greiða niður kílóið af fiskinum. Ef um þorsk er að ræða er verið að greiða niður eitt kíló af þorski um 170–180 kr. bara við það að úthluta einu kílói af byggðakvóta í þorski til viðkomandi. Það þýðir að útgerðin sem fær úthlutað byggðakvóta er í raun að fá forgjöf sem þessu nemur á aðrar útgerðir sem ekki fá úthlutað byggðakvóta. Með öðrum orðum, ríkið er þá að leggja þeirri útgerð sem fær úthlutun til fjármuni sem ætti að vera hægt að nýta til að leigja til sín kvóta til að uppfylla það skilyrði að landa tonni á móti tonni. Í raun og veru má segja að með því að fá úthlutað byggðakvóta og uppfylla þá skyldu að bæta við tonni frá sjálfum sér sé ríkið með úthlutun kvótans að greiða niður að hálfu allan þann kvóta sem um ræðir, því að byggðakvótinn er að fullu frír, það þarf ekki að leigja hann til sín. Það þarf að leigja eitt kíló á móti kílóinu af byggðakvótanum þannig að í raun er ríkið að veita þeirri útgerð forgjöf sem nemur hálfu verði kvótaleigunnar. Ég segi bara eins og er að það er mikil spurning hvort sú útgerð sem ekki ræður við það að leggja eitt kíló á móti kílói af byggðakvóta eftir að vera búin að fá þessa forgjöf hefur í raun og veru nokkurn rekstrargrundvöll. Þá er það í raun spurning um hvort verið er að tjalda til meira en einnar nætur með því að úthluta slíkri útgerð byggðakvóta. Hlutverk byggðakvótans er að reyna að hafa áhrif á það að mæta áföllum sem hafa orðið og eins að byggja upp. Það eru ákvæði í frumvarpinu eins og það var lagt fram, og það er óbreytt í meðförum nefndarinnar, að það geti verið heimilt í ákveðnum tilvikum að úthluta byggðakvóta til þriggja ára. Það er gert með það í huga að hægt sé að horfa til framtíðar og byggja eitthvað upp, að byggðakvótinn skilji eitthvað eftir sig að þremur árum liðnum. Ég leyfi mér að fullyrða að útgerð sem ekki gæti lagt eitt kíló frá sjálfri sér, þó að hún þurfi að leigja það til sín í vinnslu, á móti kílóinu sem kemur frá byggðakvótanum, byggir ekki á þeim grunni að hún sé að horfa til framtíðar og verði á vetur setjandi. Það er því stór spurning fyrir okkur sem sitjum á þinginu og þá sem koma til með að úthluta þessum byggðakvóta hvort rétt sé að veita þá miklu fjármuni sem felast í kvótanum til slíkra útgerða. Ég hef ákveðnar efasemdir um að það sé nægilega málefnaleg ástæða til að óska eftir sérmeðferð hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að útgerðarmaður báts eða skips, sem fær úthlutað til sín byggðakvóta, treysti sér ekki fjárhagslega til að leggja kíló á móti kílói. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir að sett yrði á laggirnar úrskurðarnefnd sem hægt væri að kæra úthlutanir til. Með þeirri breytingartillögu sem gerð var í meðförum sjávarútvegsnefndar er gert ráð fyrir að leggja af þessa úrskurðarnefnd og að hægt verði að kæra úthlutun Fiskistofu beint til sjávarútvegsráðherra. Ég held að það sé til bóta einfaldlega vegna þess að þegar farið var að skoða hvaða heimildir slík úrskurðarnefnd hefði, ég tala ekki um ef hún tæki til úrskurðar ákvarðanir sveitarstjórna á hverjum stað, þá virtist gæta þar ákveðins misskilnings og úrskurðarnefndin hefði í raun aldrei getað gert neitt annað en að taka ákvörðun um hvort lögum og reglum hefði verið fylgt í einstökum úthlutunum en aldrei getað breytt þeim eða lagt eitthvað annað til eins og virtist vera gert ráð fyrir í frumvarpinu eins og það var lagt fram í upphafi. Eins og fram kemur í nefndaráliti því sem hér liggur fyrir frá hv. sjávarútvegsnefnd var yfirlýstur tilgangur frumvarpsins upprunalega að færa sveitarstjórnum ákvörðunarvaldið um úthlutun byggðakvótans. En í ljósi þess að ekki var um neitt frjálst mat sveitarstjórna að ræða í því hvernig þær mundu úthluta þeim kvóta var, í góðu samstarfi í nefndinni og að sjálfsögðu í góðu samstarfi við þá sem lögðu fram frumvarpið, ákveðið að gera breytingartillögur um þetta og ég held að það sé til mikilla bóta að það hafi verið gert. Eitt sem miklu máli skiptir varðandi frumvarpið sem hér liggur fyrir er heimild ráðherra til að gefa út reglugerð fyrir allt landið um samræmd skilyrði fyrir úthlutun á aflaheimildum. Það væri gott fyrir umfjöllunina í 2. umr. ef hægt væri að upplýsa okkur að einhverju leyti um hvaða meginreglur ráðherra hyggst setja í þeirri reglugerð sem sett verður á grundvelli laganna þegar þar að kemur. Eitt sem fram kemur í frumvarpinu og er gott er hreint bann við framsali á byggðakvóta. Ég spurði um það við 1. umr. hvort eitthvað hafi verið um sóðaskap í kringum úthlutun á byggðakvótanum og átti þar við hvort um það hefði verið að ræða að útgerðir hefðu fengið úthlutað af byggðakvóta sem þær hefðu síðan ekki nýtt, heldur leigt áfram frá sér og þannig fénýtt byggðakvótann. Af þeim svörum sem fengust var ljóst að einhver grunur hafði verið um slíkt en ekki hafði verið beint í lögunum eins og þau voru hreint bann við framsali. Hér er þó verið að setja slíkt bann og það er algjörlega óheimilt, ef þetta verður að lögum, að framselja byggðakvótann. Þó er gert ráð fyrir að menn geti í jöfnum skiptum skipst á tegundum. Í því kerfi sem við búum við er það eðlileg hagræðingaraðgerð sem mér finnst ekki vera hægt að setja skorður við. Reglan um að úthluta til þriggja ára í senn við sérstakar aðstæður getur líka verið til bóta. Þó felur hún í sér ákveðna hættu. Við erum að tala um ákveðið magn sem úthlutað er til byggðanna á grundvelli laga um byggðakvóta. Við höfum séð hvernig það hefur þróast. Þetta hefur þróast út í fast kerfi þar sem ákveðnum útreikningsreglum er beitt til að finna út hver réttur hvers byggðarlags er til byggðakvóta. Byggðakvótinn hefur verið minna notaður sem viðlagakvóti til að mæta einhverju óvæntu sem upp kemur, heldur hefur þetta meira og minna farið í það far að þetta eru fastar reglur um hvernig reikna á hlutdeild hvers byggðarlags í þeim byggðakvóta sem á að úthluta. Þannig hefur kvótanum að mestu leyti verið úthlutað. Ef úthluta á til þriggja ára í senn eftir slíkum reglum þýðir það einfaldlega það að uppistöðunni af byggðakvóta næstu þriggja ára verður úthlutað á næstunni og þá verður afskaplega lítið svigrúm innan þeirra greina sem eru í lögunum til að bregðast við nýjum áföllum, til þess að bregðast við með einhvers konar viðlagatryggingu í formi byggðakvóta eins og byggðakvótinn var í sjálfu sér hugsaður í árdögum þess að hann var settur á. Ég held því að við verðum að gera ráð fyrir að skoða það í fullri alvöru að eitthvað af þeim byggðakvóta sem meiningin er að úthluta verði ekki úthlutað til þriggja ára vegna þess að það gæti komið til, þess vegna á næsta fiskveiðiári, að grípa yrði til slíkra fyrninga eða slíkra aflaheimilda sem ekki væri hægt nema fara í það að bæta við kvóta vegna einhvers konar sérstakra ráðstafana. Hugmyndin sem heyrðist á tímabili um fjögurra ára úthlutun hefði í sjálfu sér verið enn verri, ekki kannski vegna þess að fjögur ár sé langur tími heldur vegna þess að þá hefði í upphafi kjörtímabils verið hægt að úthluta öllum kvóta fram á næsta kjörtímabil sem dæmi. Því þarf að umgangast það af fullri varúð að mega úthluta til þriggja ára. Það á rétt á sér í einstökum tilvikum við einstakar aðstæður en ekki að það verði meginregla að öllum byggðakvótanum núna, af því að það á eftir að úthluta honum, verði rétt fyrir kosningar úthlutað til þriggja ára til að geta sagt: Sjáið þið hvað við erum góðir við byggðirnar. Við úthlutum hér ávísun til þriggja ára og svo og svo mikið magn af fiski þannig að allir sem eru í vandræðum í dag sjái fram á hvað þeir fá til næstu þriggja ára í senn. Ég vona satt að segja að menn beri gæfu til þess að umgangast þriggja ára regluna með því hugarfari að hún sé frekar undantekning til þess að byggja upp vegna ákveðinna aðstæðna á ákveðnum stöðum, en ekki til þess að úthluta meira og minna öllum byggðakvótanum til þriggja ára og þar með er það bara búið og ekki þurfi að hafa áhyggjur af því næstu þrjú árin. Annað sem er til bóta í þeim breytingartillögum sem liggja fyrir eru tillögur um að ekki verði hætt við að úthluta byggðakvóta vegna aflabrests í skel og rækju. Eftir að hafa farið yfir málefnaleg rök þeirra sem höfðu fengið slíkar úthlutanir á sínum tíma og jafnvel þurft að setja frá sér aflaheimildir til að fá aflaheimildir í skel og rækju, að þá var engin ástæða til þess að ganga fram með þeim hætti sem frumvarpið gerði ráð fyrir, að leggja það af á ákveðnu árabili. Í samræmi við umsagnir sem komu inn gerir nefndin ráð fyrir að Byggðastofnun komi til með að hafa ákveðið hlutverk áfram. Samkvæmt frumvarpinu átti Byggðastofnun í raun ekki að hafa neitt hlutverk annað en að tilnefna fulltrúa í úrskurðarnefndina sem ákveðið hefur verið að gera tillögur um að leggja af. En nú er gert ráð fyrir að 10. gr. laganna orðist þannig að gert verði ráð fyrir því að Byggðastofnun komi að í samráði við að úthluta til minni byggðarlaga sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háð eru veiðum eða vinnslu á botnfiski. Líka til byggðarlaga sem orðið hafa fyrir óvæntri skerðingu á heildaraflaheimildum fiskiskipa sem gerð hafa verið út og landað hafa afla í viðkomandi byggðarlögum og sem hefur haft veruleg áhrif á atvinnuástand í byggðarlögunum. Samkvæmt b-lið er heimilt að úthluta aflaheimildum til allt að þriggja ára í senn. Ég minni enn á það sem ég sagði á undan að ég tel að menn þurfi að ganga hægt um gleðinnar dyr þegar þar að kemur, en er jafnfullviss um að aðstæður muni koma upp á einstökum stöðum sem réttlæta og kalla á þriggja ára úthlutun. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt mikið úr þessu. Eins og fram kom hjá hv. formanni sjávarútvegsnefndar var ég staddur á vegum Alþingis á erlendri grundu þegar þetta var tekið úr nefnd og gafst þar af leiðandi ekki tækifæri til að lesa endanlega yfir breytingartillögur eða nefndarálitið eins og það lá fyrir. Þó má segja að eins og umræðurnar voru í nefndinni á þeim fundum sem ég átti kost á að taka þátt í er verið að færa frumvarpið til betri vegar frá því sem áður var og þær breytingar sem lagðar eru til eru til bóta. Byggðakvóti er þó og verður aldrei annað en plástur á sár. Plástur á aðstæður sem skapast vegna þess kerfis sem við störfum í. Segja má að byggðakvóti og úthlutun byggðakvóta sé í raun eina úrræðið sem stjórnvöld hafa í því kerfi sem við búum við til að mæta þeim aðstæðum sem geta komið upp, aðstæðum sem enginn sá fyrir eða aðstæðum sem skapast vegna þess að eitt einstakt fyrirtæki eða jafnvel einn einstaklingur tekur ákvörðun um að flytja kvóta í burtu frá sveitarfélagi, annaðhvort með því að flytja fyrirtæki eða selja kvótann í burtu. Það verður að vera til, að mínu mati, einhvers konar tæki til að taka á slíkum aðstæðum meðan við búum við kerfið eins og það er. Ég hef verið talsmaður þess að byggðakvóti þurfi frekar að vera meiri en minni til að mæta slíkum aðstæðum, en jafnframt verið talsmaður þess að byggðakvóti ætti ekki að vera úthlutun sem alltaf byggir á einhvers konar reiknireglu ár eftir ár vegna þess að oft og tíðum vill úthlutun á byggðakvóta við þær aðstæður verða útþynnt. Tiltölulega fá tonn lenda hjá sumum sveitarfélögum, fá tonn sem mjög erfitt getur verið að skipta milli fjölda útgerðarmanna, þess vegna smábáta sem fyrir eru á staðnum. Nær væri því að horfa til þess að mínu viti - jú, plásturinn verður að vera til. Hann á að vera nokkurs konar viðlaga- eða tryggingaratriði til að mæta raunverulegum vanda sem upp kemur og magnið sem úthlutað er á þeim grunni ætti að vera meira en það er í dag, því að þau 12 þús. tonn sem gert er ráð fyrir að úthluta samkvæmt öllum þeim greinum sem fyrir koma - ef ég man rétt eru það rúm 4 þús. tonn sem úthlutað er samkvæmt byggðakvótaviðlagahugsuninni. Í öllum þeim breytingum sem við horfum á og öllum þeim flutningi á aflaheimildum sem horft er til er þetta ekki stór plástur en eftir sem áður afar verðmætur. Ég hef bent á það héðan úr pontu á hv. Alþingi að miklir fjármunir eru fólgnir í kvótanum fyrir þá sem hann fá. Þess vegna er alveg nauðsynlegt fyrir þá sem úthluta svona takmörkuðum gæðum að horfa til þess að þau raunverulega nýtist til að uppfylla þau markmið sem menn ætluðu sér í upphafi en verði ekki einhvers konar smáviðbótarkvóti sem allir reikna með alltaf að geta fengið úthlutað, því þá er þetta ekki orðið neitt öðruvísi en úthlutun á öðrum kvóta í sjálfu sér. Þá eru bara aðrar reglur sem um það gilda en þetta verður nánast alltaf fast og útreiknað og allir vita að þessi bátur fær 2 tonn og hinn báturinn fær 3 tonn o.s.frv. Það finnst mér ekki hafa verið tilgangur laganna á sínum tíma og tel enn að það eigi ekki að vera tilgangur laganna, en með þeim breytingum sem hér er verið að gera á því frumvarpi sem fram var lagt tel ég þó að þetta sé til bóta þó að fiskveiðistjórnarkerfi og þær breytingar sem verið er að gera á því hljóti alltaf að vera á ábyrgð þess meiri hluta sem situr og leggur breytingarnar fram. Eftir sem áður hef ég aldrei reynt að komast undan því að ræða málefnalega þær breytingar sem fram koma og hef tekið þátt í störfum sjávarútvegsnefndar með það hugarfar að ég sit þar til að reyna að hafa áhrif á þær breytingar sem verið er að gera. Það hefur tekist ágætlega í góðu samstarfi við formann nefndarinnar og aðra nefndarmenn að ná niðurstöðu um breytingar og held ég að verklag og vinnubrögð í sjávarútvegsnefnd eins og það hefur verið á undanförnum tveimur árum gæti verið mörgum öðrum nefndum Alþingis til eftirbreytni því að ég tel að við séum að ná oft og tíðum betri árangri í þeirri lagasetningu sem verið er að gera vegna þess að menn eru tilbúnir að ræða saman í alvöru, á málefnalegum grunni um breytingar sem nauðsynlegt er að gera en ekki eingöngu verið í hanaslag eða verið að láta líta út fyrir einhvern ágreining sem ekki þarf að láta líta út fyrir. Við eigum að hugsa um þá sem koma til með að starfa eftir þeim lögum sem við setjum og ég held að við höfum verið að bæta frumvarpið fyrir þá.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. 10. þm. Suðurk. um að ég tel að vinnubrögðin í sjávarútvegsnefnd séu til mikillar fyrirmyndar og þar sé unnið mjög efnislega og út af fyrir sig biðst ég ekki afsökunar á því þó að frumvarp sem ég legg fram taki breytingum. Mér finnst það vera eðlilegur hlutur í starfi þingsins. Ég hef alltaf litið þannig á að það væri einmitt hlutverk nefndarinnar að fara yfir málin með það fyrir augum að reyna að bæta þau. Ég skal hins vegar viðurkenna að það var mér svona misjafnlega ljúft að bregðast við því sem fram kom en ég kaus hins vegar auðvitað að reyna að ná góðu samkomulagi um þetta mál sem skiptir heilmiklu. Hv. þingmaður spurði mig nokkurra spurninga varðandi efnisatriði reglugerðarinnar. Drögum um reglugerðina var dreift í sjávarútvegsnefnd og ég get nefnt fáein atriði sem þar er m.a. tæpt á. Það er með samræmdum hætti gengið út frá því um skráningu þeirra báta sem koma til greina við úthlutun á byggðakvótunum. Það eru útskýrð þau sérstöku skilyrði fyrir úthlutun aflaheimilda innan einstakra byggðarlaga sem gert er ráð fyrir þar. Það eru líka lagðar upp þær viðmiðanir um úthlutanir aflaheimilda til einstakra skipa þannig að t.d. ekkert fiskiskip geti fengið meira en 15 þorskígildislestir í sinn hlut til þess m.a. að tryggja að það verði tiltekin dreifing á byggðakvótanum innan byggðarlagsins. Þeim er sömuleiðis gert skylt að landa til vinnslu innan byggðarlagsins. Það er tryggt tiltekið lágmarksverð. Það eru settar fram kröfur um tryggingar fyrir greiðslum og þannig mætti áfram telja. Því tel ég að með þessu sé verið að reyna að tryggja eðlilega samræmingu milli einstakra verstöðva og um leið að tryggja að menn geti landað óhræddir og að byggðakvótinn nýtist sem best fyrir byggðarlögin.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma hér og fara aðeins yfir efnisatriði reglugerðar en það er alveg rétt að við í sjávarútvegsnefnd sáum drög að henni í vinnsluferlinu. Það eru nokkur atriði sem mig langar að spyrja aðeins betur út í varðandi reglugerðina því það skiptir máli eins og ég sagði í máli mínu hvernig hún verður uppsett. Það er spurning um lágmarksverð, spurning um hvernig verðleggja á aflann, hvort það sé hugmyndin að einhverjar skýrar verði reglur um það í reglugerð vegna þess, eins og ég hef sagt, að byggðakvóti er ekki bara fyrir þá útgerð sem hann fær í hendur heldur ætti ekki síður að horfa á byggðakvóta sem aðstoð við byggðarlagið í heild sinni og þar með þá vinnslu sem kemur til með að nýta þann afla. Það má segja að það sé kannski lítil hjálp í því fyrir vinnslu ef hún þarf að borga fullt markaðsverð fyrir þann afla sem kemur í gegnum byggðakvótakerfið því hún getur alveg eins náð sér í þann afla á fiskmarkaði á sama verði. Þá sæti í raun og veru allur hagnaður eða ábati af því að hafa fengið byggðakvóta úthlutað eingöngu hjá útgerðarmanninum og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geri ráð fyrir því að í reglugerðinni verði einhvers konar ákvæði um þetta. Eins langar mig að spyrja hvort það verði ekki örugglega á hreinu í reglugerðinni að komi fram kærur á úthlutun þá verði úthlutun frestað þannig að ekki verði um neina úthlutun að ræða ef kæra liggur fyrir fyrr en búið er að afgreiða kæruna, þannig að menn lendi ekki í því að úthluta kvóta, síðan komi kæra en svo sé jafnvel búið að veiða kvótann þegar úrskurðað er í kærunni.

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er eðlilegt að gerðar séu sérstakar kröfur vegna verðlagningar á þessum fiski vegna þess að hér er um að ræða byggðalega úthlutun. Hér eru menn að fá í hendurnar aflaheimildir með alveg sérstökum hætti og þeim er ætlað nákvæmlega það sem hv. þingmaður sagði, að reyna að búa til eins mikla byggðalega vigt og hægt er og þess vegna er eðlilegt að gera alveg sérstakar kröfur í þeim efnum. Ef um það verður að ræða að menn verði ósammála um fiskverðið þá er gert ráð fyrir því að það skuli ekki vera lægra en það verð sem ákveðið er af Verðlagsstofu skiptaverðs eða það sem er algengast við sambærilegar tegundir í viðkomandi byggðarlagi með tilliti til gæða. Ég held því að það sé nokkuð vel séð fyrir þessum hluta málsins. Það er enn fremur þannig að ef um er að ræða kærur sem koma fram þá munu þær leiða til þess að ekki verður úthlutað byggðakvóta í því byggðarlagi þar sem kærurnar ná til. Það er mjög mikilvægt að þetta sé gert vegna þess að ef kærurnar leiða síðan til þess að það þurfi að endurúthluta þá verða menn auðvitað að hafa möguleika til þess. Það hefur vantað á að þetta væri til staðar og við höfum séð dæmi um það þar sem byggðakvóta hefur verið úthlutað og síðan hafa komið athugasemdir og það hefur ekki verið hægt að endurúthluta. Ég vil líka vekja athygli á því sem kemur fram í breytingartillögum sjávarútvegsnefndar og það er það ákvæði að eftir að sveitarstjórn hefur gert tillögur sínar til ráðuneytisins þá er gert ráð fyrir því að þær tillögur liggi fyrir með opinberum hætti, m.a. á heimasíðu sjávarútvegsráðuneytisins um tiltekinn tíma. Ef menn hafa ástæðu til að gera athugasemdir þá liggja þessar tillögur a.m.k. frammi með opinberum hætti þannig að öllum eigi að vera þær aðgengilegar og að allir hafi sama rétt til þess að gera athugasemdir ef svo ber við.

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að fram fari nokkur umræða um þetta mál sem hér er til umræðu sérstaklega í ljósi þess að um er að ræða viðurlagaákvæði, viðbrögð til að reyna að bæta úr alvarlegum ágöllum þess kerfis sem við styðjumst við varðandi stjórn fiskveiða, a.m.k. að nafninu til en er svo í reynd orðið allt annað. Fiskveiðum er ekki stjórnað eftir þessu kerfi fyrst og fremst til að byggja upp fiskstofnana eins og var yfirlýst markmið laganna í upphafi heldur af fjárhagslegum ástæðum. Eins og kunnugt er þekkjum við það að í lögunum um stjórn fiskveiða er meginreglan sú að veiðar eru frjálsar. Íslendingar eru frjálsir menn í sínu landi eins og þeir hafa verið öldum saman en ráðherra er veitt heimild til að takmarka veiðar í einstaka fiskstofnum ef ástæða er talin til að gera slíkt vegna þess að stofnarnir beri ekki þá veiði sem ætla má að verði að öðrum kosti. Í raun og veru er meginreglan sú að veiðar eru frjálsar en með þeirri undantekningu að heimilt er að takmarka þær við þessar aðstæður. Það hafa komið upp aðstæður þar sem ekki hefur verið þörf á því að halda áfram takmörkuðum veiðum og þá hefur ekki verið gripið til þess að afnema skömmtunarkerfið sem auðvitað undirstrikar það að í reynd er sjávarútvegsráðherra farinn að stjórna þessu með fjárhagslega hagsmuni í huga en ekki fiskverndunarhagsmuni. Gleggsta dæmið um það eru veiðar á úthafsrækju þar sem sókn hefur verið á löngum stundum lítil sem engin og eftir sem áður hefur verið úthlutað kvótum og þeim sem ekki hafa aflamark undir höndum þannig meinað að sækja í stofninn þó að engin sókn sé og engin veiði. Kerfið er ákaflega óvinsælt, hefur löngum mælst hjá þjóðinni þannig að tveir af hverjum þremur eru óánægðir með það og jafnvel andvígir því og nýjasta könnun sem var birt fyrir nokkrum dögum dregur þar svipaða andstöðu fram og reyndar ívið meiri, um 70% landsmanna eru andsnúin kvótakerfinu. Það hlýtur auðvitað að segja sína sögu að þrátt fyrir 20 ára sögu kerfisins slær ekkert á óánægjuna með það og jafnvel þótt þeir sem helst tala fyrir kerfinu séu áhrifamiklir í þjóðfélaginu og haldi uppi miklum áróðri fyrir land og þjóð og ekki kannski bara innan lands heldur líka erlendis fyrir því hversu frábært þetta kerfi er, þá minnkar andstaðan ekki heldur kannski frekar að hún vaxi. Óánægjan er auðvitað sprottin af þeim rótum að þeir sem taka verðmætin fyrir nýtingu á veiðiheimildum eru ekki eigendurnir, eru ekki þjóðin, heldur einstaklingar sem eru í raun og veru búnir að fá í sínar hendur heimild til að afla sér tekna á annarra kostnað fyrir að gera ekki neitt. Það er auðvitað alveg frábært kerfi fyrir þá sem vilja hafa miklar tekjur fyrir litla vinnu, að geta fengið framselt til sín einhvers konar skattlagningarvald ríkisins og verið svona innheimtumenn fyrir hönd almannavaldsins án þess að þurfa að skila því sem þeir innheimta. Hin ástæðan sem veldur viðvarandi óánægju eru afleiðingarnar af framsalinu sem bitna á fólki sem engan þátt á í ákvörðuninni en verður fyrir skaða, fyrst og fremst fjárhagslegum skaða, bæði vegna atvinnu sinnar og eigna. Það hefur ekki enn þá reynst vera vilji til að taka á þessum vanda. Það hefur verið gert til að reyna að lina þjáningar þeirra sem verða fyrir barðinu á kerfinu að koma upp svokölluðum byggðakvóta sem ég batt lengi vel vonir við að yrði hægt að efla með árunum til að bæta meira fyrir þann skaða sem af framsalinu verður en þær vonir hafa ekki ræst heldur hefur þetta orðið nokkurs konar friðþægingarkerfi með allt of litlu magni til að bæta mönnum upp, eða byggðarlögum sem verða fyrir tjóni. Því miður er þetta að festast í sessi sem einhvers konar friðþæging til þess að geta verið afsökun fyrir meginreglum kerfisins sem er orsökin fyrir óánægjunni. Þá verður byggðakvóti farinn að vinna gegn sínum upphaflega tilgangi þegar hann er kannski farinn að verða skálkaskjól fyrir þá sem ekki vilja breyta kerfinu. Vandinn er auðvitað sá að menn hafa ekki tekið á rótum vandans. Fyrr eða síðar þarf að ráðast til þess verkefnis að skera upp þetta kerfi og finna sanngjarnari leikreglur ætli menn að skapa einhvern frið um þetta kerfi. Því miður eru ekki neinar vísbendingar uppi um það af hálfu núverandi ríkisstjórnar að nokkur vilji sé til þess að sækja fram til betra kerfis, heldur er slegin skjaldborg utan um sérhagsmuni stórútgerðarmanna og staðinn dyggur vörður um möguleika þeirra til þess að skattleggja aðra landsmenn, þá sem hugsa sér að hafa atvinnu af sjávarútvegi og hafa af því stórfelldar tekjur. Ég held að þeim sem fylgjast með ástandinu, t.d. vestur á fjörðum, blandist ekki hugur um að það þýðir ekkert lengur að bjóða mönnum einhverjar skóbætur á stagbætta flík. Það eina sem getur orðið mönnum til bjargar er að hverfa frá atvinnuhöftunum, hverfa frá kerfi þar sem menn eru fjötraðir í bönn og leyfi yfir í kerfi þar sem menn eru frjálsir. Það verður að innleiða markaðslögmál og atvinnufrelsi í þessari atvinnugrein eins og aðrar atvinnugreinar. Það er með ólíkindum að flokkur eins og Sjálfstæðisflokkur skuli standa vörð um þetta kerfi. Ég held að mörgum mundi þykja það skrýtið ef menn innleiddu þetta kerfi í aðrar atvinnugreinar, sem væri alveg hægt. Það er hægt að gera þetta í öllum öðrum atvinnugreinum ef mönnum sýnist svo, úthluta leyfum og hafa þau framseljanleg, afhenda einstaklingum leyfi á grundvelli atvinnustarfsemi á tilteknu árabili og banna síðan öllum öðrum að stunda viðkomandi starfsleyfi nema þeir hafi keypt leyfi af þeim sem fékk úthlutað í upphafi. Þetta er hagfræðilega hægt. Hagfræðilegu rökin fyrir því að taka þetta upp í öðrum atvinnugreinum eru augljós. Ef kerfið er svona gott í sjávarútvegi, þá ættu menn að halda áfram í öðrum atvinnugreinum. Ég bíð bara eftir því að Sjálfstæðisflokkurinn taki upp á að innleiða þetta kerfi í iðngreinum, t.d. fyrir málara eða múrara, ákveði að hafa 300 múraraleyfi á Íslandi og banni öllum öðrum að stunda þá starfsemi jafnvel þótt þeir hafi til þess menntun. Menn yrðu að kaupa sig inn í greinina með því að kaupa einhvern múrarann út. Að öðrum kosti fengju þeir ekki að starfa í greininni. Þannig er kvótakerfið í hnotskurn. Í þessum fjötrum er sjávarútvegurinn. Þess vegna er staðan í sjávarútveginum eins og hún er. Greinin er að sökkva í skuldir. Það má segja að skuldirnar nái nánast upp í mastur á íslenskum sjávarútvegi og sjávarbyggðir landsins eru að veslast upp ein af annarri. Meira að segja þær byggðir sem menn héldu löngum að væru varðar fyrir áhrifum kvótakerfisins vegna þess hversu fjölmennar þær væru, eins og Akureyri eða Akranes, mega búa við þær aðstæður sem önnur minni sjávarbyggðarlög hafa mátt þola, að kvótinn streymir frá þeim. Atvinnan minnkar, tekjur lækka og fólki fækkar. Þrátt fyrir það er enginn bilbugur á ríkisstjórninni að standa vörð um hagsmuni þeirra sem hafa undir höndum veiðiheimildir og meðan svo er verður auðvitað engin breyting. Ég held að það sé ástæðulaust að hafa mörg orð um fyrirkomulag byggðakvótans í þessum lögum vegna þess hversu lítilfjörlegt það er. Það beinir athyglinni frá aðalatriðum málsins. Menn þurfa að ráðast á kerfið sjálft og brjóta hagsmunina á bak aftur. Það er fullreynt að stjórnarflokkarnir ráða ekki við útvegsmannahagsmunina á Íslandi. Sá fámenni hópur útvegsmanna á Íslandi sem fylkir sér undir gunnfána LÍÚ er það öflugur innan beggja stjórnarflokkanna að forustumenn flokkanna ráða ekki við að halda sérhagsmununum niðri og almannahagsmunir verða að víkja fyrir sérhagsmunum. Eiginlega eru einu frambærilegu rökin sem ég hef heyrt borin fram fyrir því að Íslendingar ættu að ganga í Evrópusambandið þau að Ísland sé svo fámennt land og að vegna fámennisins geti fámennir hagsmunahópar náð sterkum tökum á stjórnmálaflokkum landsins. Það endurspeglast gleggra í sjávarútveginum en í nokkrum öðrum atvinnugreinum. Rökin sem ég hef heyrt borin fram fyrir því að ganga í Evrópusambandið eru af þessum toga. Þá mundi meginlöggjöfin um fiskveiðarnar vera mótuð af aðilum innan Evrópusambandsins sem íslensku hagsmunirnir réðu ekki við. Þannig væru meiri líkur til þess að löggjöfin um þessa atvinnustarfsemi mótaðist af almennum leikreglum og almennum hagsmunum en sérhagsmunum. Ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, eftir að hafa verið í nokkru návígi við þessa sérhagsmuni hér á landi í nokkur ár finnast mér þessi rök hljóma skynsamlega að mörgu leyti, eftir að hafa séð hversu sterk tök þessa hagsmunahóps eru á stjórnarflokkunum. Það felur auðvitað feigðina í sér þegar sérhagsmunir ráða yfir almannahagsmunum. Slíkt kann ekki góðri lukku að stýra og leiðir til ófarnaðar eins og dæmin sanna, eins og við sjáum í sjávarbyggðum landsins einni af annarri. Þessar tillögur um byggðakvóta eru í sjálfu sér, þ.e. breytingarnar sem gerðar eru á frumvarpinu, að mínu viti í rétta átt. Þar er vikið til þess að hafa sambærilegar reglur um land allt í stað þess að fela hverri einstakri sveitarstjórn möguleika á að útfæra úthlutunina og skilyrðin með breytilegum hætti. Ég tel það til bóta að hafa sem mest samræmda framkvæmd á þeim hlutum og geri ekki athugasemdir við þessar breytingar. Fulltrúi okkar Frjálslyndra í sjávarútvegsnefnd hefur skrifað undir breytingartillögurnar með fyrirvara. En hann á þess ekki kost í dag að vera við umræðuna. Hann getur ekki gert grein fyrir afstöðu sinni í kvöld en væntanlega gerir hann það á morgun. Ég vek hins vegar athygli á því hversu flókið kerfi þetta er orðið. Í breytingartillögunum er tekið fram hvernig á að standa að þessu. Þar segir í tillögunum að ráðherra eigi að setja reglugerð, almenn skilyrði fyrir úthlutun aflaheimilda. Síðan eru tíunduð þau skilyrði sem m.a. á að setja ráðherra. Það eru sjö atriði sem ráðherra þarf að huga að. Hann þarf að huga að skilyrðum varðandi skráningarstað, skráningartíma, eignarhaldi, skiptingu milli fiskiskipa, lágmarksverði fyrir fiskinn, tryggingum fyrir greiðslum og framkvæmd úthlutunar. Það er ekkert smávegis sem þarf að ákveða í reglugerð til þess að þessir hlutir geti gengið fyrir sig. Áður þarf ráðherrann að hafa ákveðið í annarri reglugerð skilgreiningar á því hvað sé byggðarlag og gert skilgreiningar á viðmiðunar- og útreikningsreglum og aðrar reglur um útflutning. Þetta er alveg óskaplega flókið kerfi og satt að segja ekki mönnum til mikils sóma á þeim tímum að menn sigla undir flaggi einfaldara Íslands að búa til svona reglugerðarsúpu. Það er til marks um hvað kerfið er slæmt þegar menn þurfa svo flókin skilyrði fyrir úthlutun. Það er til marks um að menn séu á villigötum og kerfið sjálft sé vandinn og skapi þessar flóknu aðstæður. Ég held að menn muni fyrr eða síðar gefast upp á þessu byggðakvótafyrirkomulagi og að þar komi til hin augljósa staðreynd að í því er verðmætum útdeilt. Í raun er verið að útdeila peningum. Eins og við þekkjum, m.a. úr sögunni, og Egill Skallagrímsson forðum gerði sér grein fyrir því, er vísasta leiðin til að koma öllu í bál og brand að dreifa silfrinu. Hann hafði hugsað sér eins og menn þekkja að dreifa silfri sínu yfir Alþingi en skynsamir menn komu í veg fyrir það svo þingið leystist nú ekki upp í deilur um hvernig menn kæmust yfir silfrið sem hann hugðist sáldra yfir þingheim. En auðvitað verða áhrifin af þessu svipuð og Egill Skallagrímsson hugðist ná fram á Alþingi forðum. 12.000 þorskígildi eru miklir peningar. Þetta eru um 2 milljarðar kr. í aflaverðmætum miðað við meðalverð á þorski, óslægðum fiski upp á um 166 kr. á kíló, sem er það meðalverð sem ég finn frá Fiskistofu fyrir desember síðastliðinn og meðalverð af sölu, bæði beinni sölu og á mörkuðum. Ef við horfum á réttindin sjálf, en ekki fiskinn sem menn veiða, þá er miðað við 150 kr. leiguverð. Þá eru réttindin nær 1.800 millj. kr. á ári. Það eru verðmæti þessara réttinda. Auðvitað er vandasamt að deila út svona verðmætum sem eru í raun ekki annað en peningur. Ég held að þess vegna verði þetta svona flókið. Menn þurfa að setja svo margar reglur til að finna leiðir til að deila út slíkum verðmætum án þess að allt fari í bál og brand. En það mun aldrei verða friður um svona fyrirkomulag af þeirri einföldu ástæðu að þeir sem þurfa að kaupa veiðiheimildirnar, sem er hin meginreglan í kerfinu í dag, að menn þurfi að afla sér veiðiheimilda með kaupum eða leigu, sætta sig ekki við að í kerfinu sé hluti veiðiheimildanna á floti sem eru afhentar mönnum án endurgjalds, sem jafnvel eru að gera út á sömu stöðum, á sama tíma, á sams konar bátum, með sömu veiðarfæri og veiða sams konar fisk og fá sama verð fyrir hann. Þeir eru þó misjafnlega staddir af því annar þarf að kaupa veiðiheimildina og útgerðarkostnaðurinn er þá meiri sem því nemur en hjá hinum sem fær veiðiheimildina afhenta án endurgjalds. Það fyrirkomulag að afhenda veiðiheimildir án endurgjalds inni í þessu kerfi eins og það er orðið verður aldrei til friðs. Ég er eiginlega kominn á sömu skoðun og bæjarstjórn Vesturbyggðar komst á fyrir nokkrum árum þegar hún stóð frammi fyrir því að þurfa að útdeila kvóta, að eina leiðin sem mundi ekki skapa illindi og deilur í sveitarfélaginu væri einfaldlega að leigja veiðiheimildirnar á markaði og nota peningana í atvinnuuppbyggingu. Þá voru þeir útgerðarmenn sem tóku veiðiheimildirnar á leigu jafnsettir hinum sem voru að vinna í kerfinu. Ég held því miður að þetta verði niðurstaðan ef menn ætla að halda sig við byggðakvóta til einhvers lengri tíma, að menn endi þannig. Það verður mestur friður um það og sveitarfélag sem á að njóta byggðakvótans í dag fengi peninga í staðinn fyrir veiðiheimildir. Væntanlega yrðu sett lög eða reglur um það hvernig eigi að nota þá peninga. Væntanlega verður skilyrðið að það fari til atvinnumála, jafnvel í sjávarútveg eða eitthvað slíkt. Almennt held ég að þessi leið hafi slíka annmarka í för með sér að hún standist ekki til lengri tíma, þessi fríkvótaúthlutunarleið. Í öðru lagi vil ég nefna bætur til þeirra sem hafa réttindi til sérveiða sem þeir geta ekki nýtt sér af líffræðilegum ástæðum um lengri tíma. Þar á ég t.d. við hörpudisksrétthafa og innfjarðarrækjumenn. Þeir hafa fengið bætur til að vega upp á móti tekjutapi sem leiðir af því að geta ekki nýtt þessi réttindi sín. En þær bætur hafa verði skertar eða fyrndar á nokkrum árum. Það er svolítið merkilegt að ríkisstjórnin er hrifin af fyrningarleiðinni þegar kemur að þessum hópi manna. Þá er hægt að fyrna mjög hratt, 10% á ári, virðulegi forseti. Það stendur ekkert í fjárhagsáætlunum að fyrna aflaheimildir um 10% eða jafnvel meira þegar um er að ræða þessar sérveiðiheimildir. Það sannar að fyrningarleiðin er fær og ekki í andstöðu við stjórnarskrána eða ákvæði fiskveiðistjórnarlaganna, sé hún þegar framkvæmd í lögunum á grundvelli lagaheimilda í dag. Ég held að fyrningin á bótum fyrir sérveiðiréttindin sé ósanngjörn vegna þess að hún leiðir til þess að þeir sem hafa réttindi en geta ekki nýtt sér muni að nokkrum árum liðnum standa uppi með þau réttindi óbreytt. Það er ekki hægt að nýta þau og fyrir það komi engar bætur. Mér finnst að huga þurfi að því að þeir njóti bótanna, fyrst á annað borð er talið sanngjarnt að þeir fái bætur, og þær eigi að vera föst tala þar til menn sjá fyrir endann á að hægt verði að stunda veiðarnar aftur eða að ríkið einfaldlega kaupi af þeim réttindin, sem út af fyrir sig væri leið sem menn ættu að íhuga í langvarandi ástandi líkt og með hörpudiskinn. Hið opinbera ákveður að banna veiðar á tegundum eða nýtingu réttinda um langan tíma og þá finnst mér koma til greina að ríkið kaupi réttindin inn af mönnunum og þeir geti snúið sér að því að koma sér fyrir í kerfinu í öðrum tegundum, afla sér annarra réttinda. En ég benti a.m.k. á þennan ágalla sem ég hygg að sé enn á málinu þrátt fyrir breytingartillögurnar sem eru almennt til bóta, virðulegi forseti. Sérveiðimennirnir standa það höllum fæti vegna fyrningarinnar að ég tel það ósanngjarnt. Ég tel að þeir eigi sér málsbætur í sínum umkvörtunum sem rétt væri að Alþingi og ráðherra tækju til frekari athugunar. Ég vek að lokum, virðulegi forseti, athygli á að skilyrðin sem sett eru fyrir nýtingu fríkvótans eða byggðakvótans, eru að mörgu leyti til að mæta þeirri gagnrýni sem almenna kvótakerfið sætir vegna framsalsins. Settar eru kvaðir á þá sem fá kvótann, um að þeir þurfi að veiða frá tiltekinni höfn, jafnvel landa í höfninni og fiskurinn sé unninn í viðkomandi byggðarlagi. Þessar reglur endurspegla að mínu viti gagnrýnina. Þær eru settar fram til að mæta henni. Þeir sem leggja þetta til telja þetta sanngjarnar kvaðir á hendur þeim sem hafa heimildirnar undir höndum. Ég get tekið undir það. Ég held að þetta séu sanngjarnar kvaðir. Ég held að menn eigi að skoða þetta í stærra samhengi, þ.e. kerfið sjálft. Þessar kvaðir eru ekki bara sanngjarnar varðandi þau 3% veiðiheimildanna sem eru á byggðakvóta heldur fyrir allar hinar veiðiheimildirnar líka. Alþingi á ekki að setja þessar sanngjörnu reglur um 3% heimilda heldur á 100%. Þá þurfum við ekki 3%. Ef við hefðum þessar reglur um framsal eða takmarkanir á framsali í almenna kerfinu, sem mundu þýða að hluti aflaheimilda yrði festur við útgerðarstaði, ekki bara veiðarnar heldur jafnvel líka við vinnsluþátturinn, þá væri ekki sú staða í kerfinu sem við höfum horft upp á a.m.k. síðan 1991 eða 1990. Þá væri heldur ekki sú gagnrýni á kerfið sem verið hefur síðan sem er ein af meginástæðunum fyrir feiknalegri óánægju með kerfið. Ég dreg þetta fram til að undirstrika að það þarf ekki að finna skynsamlegar reglur fyrir byggðakvótann heldur yfirfæra þær reglur á almennu leikreglurnar í kerfinu og hætta þeirri vitleysu, vil ég segja, virðulegi forseti, að úthluta mönnum réttindi á grundvelli þess að þeir hafi veitt, sem er sjónarmið sem ég get alveg tekið undir. En eigi að takmarka veiðar væri betra að réttindin féllu til þeirra sem hafa stundað veiðar. Síðan gera menn breytingu, gera mönnum kleift að framselja réttindin. Menn geta haft þau undir höndum um ótiltekinn tíma án þess að nýta þau. Án þess að gera það sem var forsenda þess að þeir fengu réttindin í sínar hendur, þ.e. að veiða. Heldur leigja þeir kvótann þannig að þriðji aðili raunverulega nýtir réttindin, nær í fiskinn en þarf að borga handhafanum fyrir það. Handhafinn gerir ekki það sem hann á að gera. Hann á að nýta þessar heimildir og hefur þær undir höndum til þess. Hann ber engin útgjöld og gerir ekki það sem er forsenda réttindanna en tekur við tekjunum. Hann er í þeirri stöðu að hafa undir höndunum heimildir sem hann getur breytt í peninga. Hann er orðinn hálfgerður skattheimtumaður. Það er eins og hann sé orðinn umboðsmaður almannavaldsins eða ríkisvaldsins, svona nokkurs konar fógeti í Nottingham sem getur ráðið sér menn til að vinna verkin og borga sér fyrir það stórfé. Þetta fyrirkomulag getur ekki gengið, virðulegi forseti. Það sem ég hygg að geti gengið er að þeir sem hafi réttindin til að veiða noti þau til að veiða en ekkert umfram það. Noti þeir ekki réttindin sjálfir þá er það bara ríkið sem sér um að ráðstafa þeim. Þetta eru í hnotskurn vandamálin í kerfinu eins og ég sé það fyrir mér. Þegar menn hafa greint vandann er auðvitað tiltölulega einfalt að finna lausnina, a.m.k. þegar menn eru sammála um hver vandinn er. Ég er ekki í neinum vafa um það fyrir mitt leyti hver vandinn er. Þess vegna er ég tiltölulega sannfærður um hvað gera ber til að skapa sæmilegan og góðan frið um aðstæður til að tryggja atvinnufrelsi í greininni þannig að greinin búi við sambærilegar aðstæður í markaðshagkerfi og aðrar atvinnugreinar þar sem frelsi ríkir og menn geta keppt hver við annan á grundvelli almennra reglna en ekki á grundvelli þess að hluti þeirra sem starfa í greininni geti sett hinum stólinn fyrir dyrnar.