Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég ber fram till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 14. desember 2001 til 22. janúar 2002.`` Tillagan skýrir sig sjálf.

Herra forseti. Ég er stuðningsmaður þessa máls og tel einboðið að Íbúðalánasjóður eða stjórn Íbúðalánasjóðs fái heimildir til þess að ganga til samninga við sveitarfélög sem eru að endurskipuleggja fjármál sín og vera þátttakandi í því með því að fella niður að hluta eða slá af þeim skuldum sem viðkomandi sveitarfélag er með hjá sjóðnum og taka þannig þátt í fjárhagslegri heildarendurskipulagningu viðkomandi sveitarfélags eða sveitarfélaga. Ég og hæstv. félmrh. ræddum við 1. umr. málsins aðeins um það hversu rúmt væri ætlunin að túlka þær heimildir sem þarna eru að koma til. Hæstv. ráðherra tók fram að ekki væri ætlunin að sveitarfélög þyrftu að vera í formlegri gjörgæslu eins og það er kallað með fjármál sín hjá félmrn., þ.e. að ákvæði 76. gr. um sviptingu fjárforræða o.s.frv., 77. gr. um fjárhaldsstjórn og önnur ákvæði sem þá koma til, þyrftu að eiga við. Með öðrum orðum, það er í rauninni nóg að til staðar séu erfiðleikar hjá viðkomandi sveitarfélagi af þessum toga og að tillögur liggi fyrir um heildarendurskipulagningu á fjárhag viðkomandi sveitarfélags sem eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga mælir með. Segja má að í reynd sé verið að tala um einhvers konar óopinbera, óformlega nauðasamninga viðkomandi sveitarfélags, þó ekki í lögformlegum skilningi. Þar af leiðandi, herra forseti, er ég þeirrar skoðunar að það séu mistök að vitna eins og gert er í frumvarpsgreininni í 75. gr. sveitarstjórnarlaga. Annaðhvort ætti að sleppa tilvitnun í einstakar greinar eða láta nægja að taka það fram, eins og gert er í textanum, að skilyrði fyrirgreiðslunnar sé að fjármál viðkomandi sveitarfélags sé til meðferðar hjá eftirlitsnefnd og að um sé að ræða lið í samræmdum aðgerðum kröfuhafa í tengslum við heildarendurskipulagningu á fjármálum sveitarfélagsins. Það er að sjálfsögðu skaðlaust að vera með tilvitnun í 74. gr. því hún fjallar um eftirlitsnefndina sem slíka. En 75. gr. fjallar eingöngu um sveitarfélög sem komin eru í fjárþröng, eins og þar segir og hefst á orðunum, með leyfi forseta: ,,Komist sveitarfélag í fjárþröng þannig að sveitarstjórn telur sér eigi unnt að standa í skilum skal hún tilkynna það til eftirlitsnefndar skv. 74. gr.`` Síðan segir: ,,Eftirlitsnefnd skal þá tafarlaust láta fara fram rannsókn á fjárreiðum og rekstri ...`` Þarnæsti málsliður: ,,Eftirlitsnefnd er heimilt að grípa til aðgerða skv. 2. mgr. hafi sveitarstjórn ekki sinnt aðvörun ...`` Og loks síðasti málsliður 75. gr.: ,,Komi í ljós við rannsókn að fjárhagur sveitarfélags sé slíkur ...`` Allt er þetta í framhaldi af tilkynningu sveitarfélags um fjárþröng. Í athugasemdum við frv. er hins vegar talað um að: ,,Því er gert ráð fyrir að fjármál viðkomandi sveitarfélags séu til meðferðar hjá eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga, hvort heldur er vegna þess að sveitarfélagið hafi tilkynnt um fjárþröng eða eftirlitsnefndin tekið mál sveitarfélagsins til meðferðar að eigin frumkvæði ...`` Og hvernig gerir hún það? Hún hlýtur að gera það á grundvelli 74. gr., þar sem hinu almenna hlutverki eftirlitsnefndarinnar er lýst. En þar segir m.a. svo: ,,Ráðherra skipar þriggja manna eftirlitsnefnd sem hefur það hlutverk að fylgjast með fjármálum sveitarfélaga.`` Það er til þessa eftirlitshlutverks sem þarna er verið að vísa og segja: Það er nóg að eftirlitsnefndin sé að skoða fjármál viðkomandi sveitarfélags, þá stofnast möguleikinn á því í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu að Íbúðalánasjóður fái þessar heimildir. Þar af leiðandi, herra forseti, hvernig sem ég skoða málið, kemst ég að þeirri niðurstöðu að óheppilegt sé að vera með tilvísun í 75. gr., þ.e. greinina sem eingöngu fjallar um sveitarfélög sem komin eru í fjárþröng í skilningi þeirrar greinar. Og af því að hæstv. ráðherra hefur tekið af skarið um að ekki sé ætlunin að túlka þetta svona þröngt hefði ég talið heppilegra að fella niður tilvísun í 75. gr. og hef flutt um það svohljóðandi brtt.: ,,Við 1. gr. Í stað orðanna ,,sbr. 74. og 75. gr. sveitarstjórnarlaga`` í 1. málsl. efnismálsgreinar komi: sbr. 74. gr. sveitarstjórnarlaga.`` Það tel ég efnislega réttara og í samræmi við tilgang málsins og í samræmi við þær túlkanir sem uppi hafa verið. Menn kunna að segja að þetta sé ekki stórmál og framkvæmdin muni ganga fyrir sig hnökralaust á hvorn veginn sem er og gott og vel. En ef einhver tiltekinn hlutur af þessu tagi vakir fyrir mönnum að hafa framkvæmdina með tilteknum hætti, þá eiga menn að reyna að hafa lagaskírskotun eða tilvísun eins efnislega skýra og kostur er, og það finnst mér ekki gert með því að vísa þarna í 75. gr. sérstaklega, það er óþarfi. Það er auðvitað alveg ljóst að ef hún á við, ef sveitarfélagið er formlega búið að tilkynna um fjárþröng, eða ef ákvæði 76. og 77. gr. um sveitarfélög sem hafa beinlínis misst fjármálalegt sjálfstæði sitt eiga við, þá er að sjálfsögðu skilyrðunum hvort sem er fullnægt og málin hvort sem er komin til eftirlitsnefndar sveitarfélaga löngu áður en svipting fjárforráða fer fram. Því er óþarfi að vísa til þess. Og eðlilegast og heppilegast held ég að sleppa annaðhvort tilvísuninni með öllu eða vísa eingöngu í 74. gr.

Herra forseti. Það er enginn ágreiningur hjá mér og hv. 3. þm. Norðurl. e. um hvernig þessi lög eiga að virka, þ.e. ekki þurfi að vera svo langt gengið í þrengingum sveitarfélagsins að það sé búið að úrskurða það í fjárþröng, en hins vegar þarf sá möguleiki einnig að vera opinn náttúrlega til þess að taka á málinu ef um fjárþröng er að ræða. Lagt er til að skilyrði til afskrifta sé að beiðni hafi borist frá eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga um niðurfellingu skuldar. Samkvæmt ákvæðum sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998, og 14. og 15. gr. reglugerðar nr. 374/2001, hefur eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga það hlutverk að fylgjast með fjármálum sveitarfélaga. Nefndin skal árlega athuga reikningsskil sveitarfélaga samkvæmt ákveðnum viðmiðunarreglum sem nefndin hefur sett. Komist nefndin að þeirri niðurstöðu að fjárhagsstaða sveitarfélags sé það slæm að það hafi ekki burði til að leysa vandann án utanaðkomandi hjálpar er nefndinni heimilt að gera samning við sveitarfélag um aðgerðir, eftirlit og eftirfylgni er leitt gætu til lausnar á fjárhagsvanda þess og því er gert ráð fyrir að fjármál viðkomandi sveitarfélags séu til meðferðar hjá eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga. Það er ekki nauðsynlegt að sveitarfélagið hafi tilkynnt um fjárþröng. Það er nægilegt að eftirlitsnefndin hafi tekið mál sveitarfélagsins til meðferðar að eigin frumkvæði, sbr. 3. og 4. mgr. 75. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998, og 14. og 15. gr. reglugerðar nr. 374/2001. Herra forseti. Ég vitna í 14. gr. reglugerðar, með leyfi forseta. Þar segir í lokamálsgrein: ,,Telji nefndin það nauðsynlegt getur hún gert samning við sveitarstjórn, sbr. 17. gr., um aðgerðir til lausnar á fjárhagsvanda sveitarfélagsins ásamt áætlun um með hvaða hætti þeim verði fylgt eftir.`` Og 15. gr., með leyfi forseta: ,,Beri aðgerðir sveitarstjórnar til lausnar á fjárhagsvanda sveitarfélags, sbr. 2. mgr. 14. gr., ekki tilætlaðan árangur eða fjárhagsstaða þess er það slæm að mati eftirlitsnefndar, sbr. 13. gr., að sveitarfélagið hafi ekki burði til að leysa vandann án utanaðkomandi fjárhagslegrar aðstoðar, er nefndinni heimilt að kanna möguleika á fjölþættum fjárhags- og stjórnunarlegum aðgerðum til lausnar fjárhagsvanda sveitarfélagsins með þátttöku ríkisvalds, sveitarfélags, Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, Lánasjóðs sveitarfélaga og annarra lánardrottna. Leiði könnun skv. 1. mgr. til þess, að mati nefndarinnar, að möguleikar séu á raunhæfum aðgerðum til lausnar á fjárhagsvanda sveitarfélagsins skal nefndin gefa sveitarstjórn kost á samningi um aðgerðir, eftirlit og eftirfylgni.`` Í þskj. 509, sem hér liggur fyrir til umræðu, segir í athugasemdum við lagagreinina: ,,Lagt er til að skilyrði afskriftar sé að beiðni hafi borist frá eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga um niðurfellingu skulda. Samkvæmt ákvæðum sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998, og reglugerðar nr. 374/2001.`` Ég lít svo á að það sé alveg skýrt að það sé ekki skilyrði að sveitarfélagið hafi lýst yfir að það sé í fjárþröng. Það megi taka á málunum áður en sveitarfélagið kemst í fjárþröngina, en jafnframt verður þessi möguleiki auðvitað að vera opinn fyrir sveitarfélög sem komist hafa í fjárþröng. Þess vegna tel ég að þessi brtt. sé óþörf og það eigi ekki að þurfa að valda misskilningi eða ágreiningi.

Herra forseti. Ég skil þetta eiginlega ekki. Mér kemur bara eitt orð í hug sem ég veit að hæstv. félmrh. kann alveg full skil á af því hann er hestamaður og það er orðið kergja. Ég held að hér hafi hlaupið einhver kergja í félmrn. eða þá embættismenn sem sömdu þetta og hún gangi hér aftur í líki ráðherrans í ræðustól. Það er algjörlega ljóst að ef þetta hefur efnisáhrif er það til hins verra, þá er það í þá áttina að binda þetta jafnframt skilyrðum í 75. gr. sveitarstjórnarlaganna sem ekki er ætlunin, og það var einn samfelldur málflutningur fyrir því hér áfram hjá hæstv. ráðherra. Þá eru bara tvær leiðir til, þ.e. að fella tilvísun í 75. gr. eða skipta út orðinu ,,og`` fyrir orðið ,,eða``. Út af fyrir sig mætti gjarnan standa í textanum: ,,... sbr. 74. eða 75. gr. sveitarstjórnarlaga.`` Þá vísar það til þess að það geti verið á grundvelli hvorrar greinarinnar fyrir sig, 74. gr. um hina almennu eftirlitsskyldu nefndarinnar eða 75. gr. vegna þess að sveitarfélag eigi í hlut sem þegar hafi tilkynnt um fjárþörf. Þá er enginn misskilningur í málinu. Ég teldi heppilegra að fella þetta niður. Til vara hefði mátt hugsa sér að skipta þarna út orðinu ,,og`` því það samkvæmt orðanna hljóðan tengir greinarnar saman, þ.e. 74. og 75. gr. Ef hæstv. ráðherra fellst á hvorugt og heldur til streitu í anda þessarar kergju sem virðist hafa hlaupið í málið, að vilja ekki styðja breytingar á þessu mun ég frekar kalla þessa tillögu til baka en að láta fella hana, því það væru auðvitað mjög slæm skilaboð frá Alþingi að fella það að tilvísun í 75. gr. hyrfi út. Það er kannski óþarfi að gera úr þessu meira mál, herra forseti. En það er til alveg ósköp einföld lausn á því og það er að hæstv. ráðherra láti af þessari kergju.

Herra forseti. Það er engin kergja í mér. En ég tel að við séum farnir að deila um keisarans skegg. Við erum eiginlega sammála, aldrei þessu vant, og erum þá farnir að standa hér í lítilfjörlegu karpi. Málið er að við erum sammála um hvernig lögin eigi að virka. Út af fyrir sig fyndist mér að þetta orðalag gæti staðið, þ.e. ,,eða`` í staðinn fyrir ,,og``. En ég tel hins vegar að það sé ekkert nauðsynlegt að breyta þessu og það megi standa svona og þessi lagagrein verði aldrei skýrð öðruvísi en eins og ég er búinn að gera hér í ræðustól.

Herra forseti. Ef við gætum leyst málið með þvi að skipta þarna út orðinu ,,og`` fyrir ,,eða`` þá er ég tilbúinn til þess og flyt hér með munnlega brtt., kalla brtt. mína á þskj. nr. 602 til baka og flyt munnlega tillögu um að í staðinn fyrir orðið ,,og`` komi orðið ,,eða``.

Ég hygg að brtt. verði að vera skrifleg.

Herra forseti. Ég held að við lokaumræðu og síðan afgreiðslu málsins sé óhjákvæmilegt að hæstv. ráðherra geri hinu háa Alþingi grein fyrir því, í ljósi skilgreiningar hans hér á lagatextanum þannig að menn hafi það nokkurn veginn undir höndum, hversu mörg sveitarfélög falla dags dato undir þá skilgreiningu sem ráðherra fór með á þeim lagatexta sem lagt er til að verði samþykktur hér. Og hver eru þau sveitarfélög?

Herra forseti. Um tvö sveitarfélög er að ræða, þ.e. Vesturbyggð og Reykhólahrepp.

Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður. Ég ætla ekki að lengja þann tíma sem við höfum gefið okkur til þess að funda fyrir jólin. En það er óhjákvæmilegt að fara nokkrum orðum um það frv. sem hér er til lokaafgreiðslu og hefur fengið satt að segja allt of litla umræðu, því ef menn trúa því og halda því fram að með þessu frv. sé verið að leysa það viðvarandi og vaxandi vandamál sem er hringinn í kringum landið og varðar fjárhagsstöðu sveitarfélaga annars vegar og í bland erfiða fjárhagsstöðu vegna þess að í félagslegar íbúðir fást ekki lengur íbúar sökum búferlaflutninga er mikill misskilningur að á þeim vanda sé tekið. Hæstv. ráðherra svaraði því rétt áðan að samkvæmt laganna hljóðan falli tvö sveitarfélög í landinu, sem eru algerlega komin upp við vegg og geta sig hvergi hrært, undir þá skilgreiningu sem texti frv. gerir ráð fyrir. Vissulega er ekki útilokað að þeim muni því miður fjölga á næstu mánuðum og missirum. En við skulum ekki gleyma því að fjárhagsvanda margra sveitarfélaga úti á landi, raunar ekki eingöngu úti á landi, má beinlínis rekja til þess að þessi sömu sveitarfélög hafa annaðhvort offjárfest í félagslegum íbúðum til þess að halda uppi atvinnustigi á tilteknum tímum, ellegar að búferlaflutningar hafa orðið slíkir, þ.e. byggðastefna ríkisstjórnarinnar orsakað það að fólk er ekki lengur til staðar til að fylla þær íbúðir sem byggðar voru. Sá fjárhagsvandi er langt í frá leystur. Ég kalla enn þá eftir því frá hæstv. félmrh. hvenær hann ætli að koma fram með heildstæðar lausnir á því vandamáli. Þröngar afskriftir Íbúðalánasjóðs hafa ekkert með það mál að gera. Að því leytinu til hefur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hárrétt fyrir sér, að þessi nálgun og túlkun félmrh. leysir ekki það viðfangsefni. Það er einfaldlega svo að þessi texti gerir ráð fyrir því að sveitarfélögin nánast lýsi sig því sem næst gjaldþrota, í fjárþröng, áður en til slíkra afskrifta geti komið. Á hinn bóginn hef ég líka talsverðar efasemdir um þá leið sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur nefnt í þessu máli, þ.e. að á fyrri stigum verði hægt að grípa til þessara aðgerða, eingöngu vegna þess að hér er um svo sértækar og þröngar aðgerðir að ræða. Málið er langtum víðfeðmara en menn vilja hér vera láta. Í þriðja lagi vil ég nefna það, herra forseti, sem ég gerði grein fyrir í örstuttri atkvæðaskýringu við 2. umr. þessa máls að ég ber ekki það traust til hæstv. félmrh. sem skipar síðan alfarið stjórn Íbúðalánasjóðs --- og við skulum rifja upp hvernig hún er skipuð af hæstv. ráðherra. Hún er einlit, blágræn. Og þá á ég ekki við Vinstri græna. 

Ég óska eftir því að hv. þm. gefi hljóð.

Ég þakka fyrir, herra forseti. Ég get lokið þessari stuttu ræðu minni á örskotstíma fái ég til þess næði. Ég var að segja að ég kalla enn þá eftir því að hér komi fram heildarlausnir gagnvart fjárhagsvanda fjölmargra sveitarfélaga í landinu. Við ræddum það vítt og breitt fyrir ári síðan, en þá var það mál skilið enn og aftur eftir hvað varðar tekjustofna sveitarfélaga. Því miður eru menn enn að horfa framan í þann veruleika að sveitarfélög í landinu geti ekki látið enda ná saman, jafnvel stór sveitarfélög í nágrenni höfuðborgarinnar sem rekin eru af sama meiri hluta og er í þinginu. Sá vandi liggur því enn þá fyrir og þessi vandi sem hér er sérstaklega verið að vísa til, þ.e. sá vandi sem fylgir hinum félagslegu íbúðum sem standa auðar hringinn í kringum landið, minnisvarði um misheppnaða byggðapólitík þessarar ríkisstjórnar, og sú þrönga lausn og sú máttlausa tilraun sem hér er til staðar til að taka á þeim vanda, er langt í frá fullnægjandi. Ég tek ekki þátt í svona káki, svona fumi, svona fáti.

Herra forseti. Ég get að mörgu leyti tekið undir með hv. þm. um að koma eigi með almenna lausn. En mér þykir undarlegt að hv. þm. sem er fulltrúi á löggjafarsamkundu þjóðarinnar sé að ákalla framkvæmdarvaldið til að fá lagasetningu. Af hverju sest ekki hv. þm. niður með öðrum þingmönnum og semur lög um þetta sjálfur og fær þau samþykkt?

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég nenni að svara þessu. Nei, ég held ekki.

Herra forseti. Það var nú ekki mikið upplit á hv. þm. Hann sýnir mér eiginlega mikla lítilsvirðingu með þessu svari. Ég hef þá trú að Alþingi Íslendinga sé löggjafarsamkunda og hún er það samkvæmt stjórnarskránni. Alþingi Íslendinga á að semja og setja lög. Þetta er því afskaplega mikil lítilsvirðing, finnst mér, bæði við mína persónu og jafnvel við stjórnarskrána.

Herra forseti. Ég bið hv. þm. afsökunar á því. Ég ætlaðist ekki til að hann skildi þessi orð mín svo að ég væri að lítilsvirða hann sem einstakling. Ég hélt hins vegar að eftir setu hans á Alþingi um sex ára skeið eða svo væri hann farinn að átta sig á gangverkinu. Ef það væri nú svo, herra forseti, að við í stjórnarandstöðunni settum hér saman skynsamlegan texta og legðum hann fram sem frv. og á því væri tekið málefnalega og það samþykkt sem til framfara þætti horfa og hinu ýtt til hliðar, þá væri nú gaman að lifa. Þannig er það bara ekki. Hv. þm. veit betur. Nánast öll frv. stjórnarandstöðunnar fara í glatkistuna. Þeim er bara vísað frá og út í hafsauga nánast orðalaust á stundum. Guð láti gott á vita þannig að þetta lagist í næstu framtíð. En veruleikinn er auðvitað allt annar. Það er hins vegar alveg hárrétt hjá hv. þm. að í allt of ríkum mæli lendir hann í því fúafeni með þingmeirihlutanum hér að láta framkvæmdarvaldið semja lagatextann fyrir sig og hoppa síðan á græna takkann þannig að margur heldur mig sig.

Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson. Stjórn Íbúðalánasjóðs er skipuð fólki úr flestöllum flokkum og Kristín Ástgeirsdóttir, fyrrv. alþingiskona, er til að mynda ekki, svo ég viti til, í Sjálfstfl. eða Framsfl. Ég vil líka minna hv. þm. á að það var í tíð vinstri stjórnarinnar 1987--1990 sem hvað mest var byggt af þeim félagslegu íbúðum sem nú eru hvað erfiðastar fyrir sveitarfélögin. Ég tel því óþarft  Ég vil líka spyrja hv. þm. hvað hann meini þegar hann talar um heildarlausnir á þessu máli. Er hann að hugsa um að öll sveitarfélög með félagslegt húsnæði á sínum snærum sem eru í fjárhagslegum vandræðum geti beðið um niðurfellingar í Íbúðalánasjóði, þ.e. að það verði opið fyrir öll sveitarfélög? Hvað hugsar hann sér með einstaklinga í sömu sveitarfélögum sem hugsanlega eru líka í miklum fjárhagslegum vandræðum? Hvernig vildi hv. þm. leysa þau mál ef til kæmi og búið væri að gefa fordæmi á borð við þá opnun sem hann er að tala um?

Herra forseti. Hv. þm. hefur eðlilega áhyggjur af þeim einstaklingum sem búa í þessum sveitarfélögum. Hann hefur ekki eingöngu áhyggjur af sveitarsjóðunum sjálfum. Það mætti þá kannski spyrja á sama hátt: Hvað með þá einstaklinga sem búa í Reykhólasveitinni eða Vesturbyggð, hvers eiga þeir að gjalda? Eiga þeir ekki rétt á sömu afskriftum? Er hv. þm. að leggja það til? Hv. þm. rataðist hér satt orð á munn. Hann rifjaði upp sveitarstjórnarmál á tímabili sem hann ætti að þekkja vel, ég held hann hafi verið sveitarstjóri, annaðhvort í Ólafsvík eða á Suðureyri, á uppbyggingarárum 1988--1991, þegar fólk bjó úti á landi. Þá vildi fólk búa úti á landi og vildi jafnvel flytja út á land.  Eftir tíu ára samfellda stjórn Sjálfstfl. í byggðamálum er þetta niðurstaðan. Framsóknarmenn hafa nú hjálpað til heldur betur, eða hitt þó heldur, síðustu fimm árin. Það er því alveg hárrétt lýsing sem hér kom fram hjá stjórnarliðanum, hv. þm. Kristjáni Pálssyni. Menn voru í sóknarhug á þessum árum og ætluðust til að Ísland allt yrði í byggð, ekki eingöngu suðvesturhornið. Þess vegna var farið í þessa uppbyggingu. Þau sveitarfélög sem voru þá í framsókn, þ.e. raunverulegri framsókn, trúðu því og treystu að þar væri framtíð að finna og reistu því hús yfir fólk sitt. Nú er þetta fólk ekki til staðar lengur. Af því stafar þessi vandi. Það er auðvitað allt of stór spurning, að kalla eftir því hjá mér að ég leggi fram heildarlausnir og reki í stuttum andsvörum. En ég hefði svo sannarlega kosið að málið sem hér um ræðir hefði fengið lengri tíma og næði á þinginu svo að menn hefðu getað farið í gegnum það en ekki keyrt þetta stóra mál í gegn á hálfum mánuði.

Herra forseti. Ég ætla ekki að teygja lopann mikið. Ég vil bara minna hv. þm. á að þegar þessar félagslegu byggingar voru reistar á níunda áratugnum, var það frekar gert af vilja en mætti í mjög mörgum sveitarfélögum úti á landi þar sem verið var að halda uppi atvinnu fyrir byggingarverkamenn. Þá hafði þegar orðið mikil fækkun úti á landi og menn voru í miklum vandræðum með að halda uppi uppbyggingunni í þessum sveitarfélögum. Alls konar listar lágu frammi fyrir fólk sem sóttist eftir því að komast inn í þessar íbúðir. Þeir voru að sjálfsögðu notaðir. Ég vil ítreka að ég held að þessir listar og framkvæmdirnar á þeim árum hafi gengið of langt. Sveitarfélögin réðu ekki við uppbygginguna. Fólkið var ekki til staðar þegar upp var staðið og þann vanda er verið að leysa núna. Hæstv. félmrh. er að reyna að leysa þann vanda ásamt fleirum.

Herra forseti. Ég get ekki komið betur orðum að því en hv. þm. hvernig komið er fyrir byggðapólitík ríkisstjórnarinnar. Þetta er auðvitað minnisvarði um hana, þann vanda sem sum sveitarfélögin og fólkið í þeim sveitarfélögum er komið í eftir samfellda stjórn þessara flokka sl. sex ár. Hv. þm. lýsti því alveg bærilega að minni hyggju. Vandinn er auðvitað gríðarlegur. Ég hef sagt það hér margsinnis að á honum þarf að taka. En þetta er fumkennd leið til þess. Það er það sem ég er að gagnrýna. Ég er reiðubúinn að taka þátt í björgunarleiðangri í þessa veru. Af því ég og hv. þm. vorum báðir í sveitarstjórnarpólitík á árum áður vitum við, hygg ég og vona, eitt og annað um þessi mál. En af því hann nefndi sérstaklega árin 1988--1990 --- ég held hann hafi þá enn verið vestur á Nesi --- þá er hann sennilega að tala um sjálfan sig, þegar hann ræðir um að menn hafi farið fram úr sjálfum sér og byggt hús sem enginn fékkst til að búa í. Ég veit það ekki. Ég var ekki sveitarstjóri úti á landi á þeim tíma. Ég var hins vegar hér á höfuðborgarsvæðinu og við byggðum fjöldann allan af félagslegum íbúðum af því að þörf var fyrir þær og af því við trúðum á það sem lausn í húsnæðismálum þjóðarinnar. En það hefur hins vegar breyst heldur betur, kæri herra forseti --- já, hann er mér kær hæstv. forsetinn --- á því hefur heldur betur orðið breyting. Nú er það orðið skammaryrði að ræða um félagslegar lausnir í húsnæðismálum þjóðarinnar. Það er enn einn minnisvarði þessarar ríkisstjórnar sem verður tekinn upp fyrir næstu kosningar.

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þm. til að gefa brtt. hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar gaum. Þessi óskapnaður sem er hér á ferðinni, þar sem ætlunin er að taka á málum tveggja sveitarfélaga, er engin lausn í málinu. Hæstv. félmrh. hefur skipað nefnd sem hefur skilað áliti um vandann sem um er að ræða í húsnæðiskerfinu. Vandinn er upp á 2,8 milljarða kr. Það er að slökkva elda þegar þeir koma upp að haga sér eins og hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera núna. Ein af stærri byggðaaðgerðunum væri að fá tillögu sem miðaði að því að laga lögin þannig að hægt verði að taka á þessum málum fyrir sveitarfélögin í heild sinni. Ætlar Alþingi í framhaldi af þessu að taka síðan hvert sveitarfélagið af öðru? Við verðum að fá heildstæða lausn á þeim stóra vanda sem við er að glíma um allt land og hefur verið reiknaður á 2,8 milljarða. Ég krefst þess að þannig verði tekið á málum. Ég sætti mig ekki við slökkvistarf af þessu tagi líkt og með fiskveiðistjórnarlögin sem voru samþykkt hér áðan. Staðbundin mál --- plástralækningar. Með því að samþykkja brtt. hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hefur hæstv. félmrh. möguleika á að gera betur. Ég held að allur þingheimur vilji innst inni taka á vandamálunum varðandi þessa 2,8 milljarða sem við eigum öll og berum öll ábyrgð á. Vandamálið er þarna. Smáskammtalækningar stoða ekkert. Þess vegna bið ég þingmenn um að styðja þessa tillögu og gera öllum sveitarfélögum landsins gott með heildstæðri lausn.

Herra forseti. Úr því hv. þm. getur skilið þessa brtt., sem mér sýndist saklaus, með þeim hætti sem hann gerði er eins víst að fleiri geti misskilið hana og þar með er þetta ómöguleg brtt. Ég get því ekki stutt hana. Hugmyndin með þessu er ekki að leysa hér vanda sveitarfélaganna á landsvísu, það er ekki staður eða stund til þess. Hins vegar er reynt að hjálpa tveimur tilteknum sveitarfélögum að ná samningum við lánardrottna sína með því að opna þessa heimild fyrir stjórn Íbúðalánasjóðs til að fella niður hluta af vanskilaskuldum. Með sama hætti og með lagabreytingu í fyrravor var undir tilteknum skilyrðum opnuð heimild handa stjórn Íbúðalánasjóðs til að liðsinna einstaklingum í greiðsluvandræðum. Stjórn Íbúðalánasjóðs er ágætlega skipuð. Kristín Ástgeirsdóttir, fyrrv. alþm., er ekki svo ég viti í öðrum hvorum stjórnarflokknum eða stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar og þaðan af síður varamaður hennar, Kristján Gunnarsson í Keflavík, sem hefur gegnt störfum fyrir hana lengst af á þessu kjörtímabili því hún hefur verið úti í löndum að störfum þar. Hann hefur ekki verið stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar svo ég viti til. Auðu íbúðirnar voru byggðar fyrir tíð núverandi ríkisstjórnar. Meðalaldur félagslegra íbúða á Íslandi er í kringum 15 ár. Gerður hefur verið sá biðleikur, til þess að létta á sveitarfélögunum, að lánin fá að standa á upphaflegum vöxtum, þ.e. 2,4% vöxtum, líkt og um félagslegar eignaríbúðir væri að ræða. Ég vil síðan taka fram, þótt ekki sé svo sem ástæða til að orðlengja það við þessa umræðu, undir þessum formerkjum, að það hefur aldrei verið nálægt því jafnmikil hjálp veitt til einstaklinga á Íslandi við að koma sér upp húsnæði.

Herra forseti. Það mátti skilja á fyrri hluta ræðu hæstv. ráðherra að hann hefði nánast samviskubit yfir að hafa staðið að hinni myndarlegu uppbyggingu félagslega íbúðakerfisins á Íslandi sem átti sér stað hjá vinstri stjórninni 1988--1991. Hann talaði um að þá hefðu verið byggðar hinar auðu íbúðir. Þær voru auðvitað ekki auðar á þeim tíma en þær hafa tæmst í tíð þessarar ríkisstjórnar. Herra forseti. Ég held að hæstv. ráðherra ætti þvert á móti að vera stoltur af verkum þeirrar stjórnar nema hann hafi alveg gjörsamlega tapað áttum og misst sjónar á öllu því sem félagslegt er. Lokaorð hans hér, herra forseti, í þá veru að í tíð þessarar ríkisstjórnar hafi tími hinna félagslegu úrræða runnið upp á þessum vettvangi eru slík öfugmæli að maður verður satt að segja orðlaus. Það gerist ekki oft en nú er ég orðlaus.

Herra forseti. Það er alveg með ólíkindum að hlusta á hv. þm. Guðmund Árna Stefánsson. Annaðhvort skilur hann ekki hlutina eða vill ekki skilja þá. Ég bara bendi honum á að afla sér upplýsinga hjá Íbúðalánasjóði um hve mörg viðbótarlán hafa verið veitt á ári síðan Íbúðalánasjóður var settur á stofn og hve mörg lán til leiguíbúða og bera það saman við fjölda lána til félagslegra eignaríbúða, kaupleiguíbúða og leiguíbúða á síðustu árum Húsnæðisstofnunar.

Herra forseti. Þessi samanburður er ógerlegur því hæstv. ráðherra hefur leyst það verk af hendi á valdatíma sínum að eyðileggja félagslega íbúðakerfið, hvorki meira né minna. Það er ekki lengur til. Það er ekki hægt að bera saman epli og appelsínu. Það er ekki hægt að bera saman við viðbótarlán úr Íbúðalánasjóði. Félagslega íbúðakerfinu eins og það var hefur verið rústað í tíð þessa hæstv. ráðherra. Allur samanburður, öll tölfræði er því ómarktæk. Herra forseti. Verkin sýna merkin. Við skulum bíða og sjá. Við þekkjum það í hvaða úrræði fátækt fólk, ungt námsfólk, getur leitað núna á síðari tímum. Það endar oftar en ekki í öngstræti. Ég segi því enn og aftur, herra forseti: Félagslegt hvað?

Herra forseti. Ég held að nú sé að verða tímabært að fella þetta tal  Hann segir að ekki sé hægt að bera saman núverandi kerfi og eldra kerfi. Það er að því leyti rétt að núverandi kerfi er miklu betra og í því felst miklu meiri hjálp til einstaklinganna en í eldra kerfi. 
            

Herra forseti. Nú er kominn smá jólagalsi í menn held ég og hér hefur kviknað hin líflegasta umræða um félagsleg húsnæðismál og fleira þannig að það er bersýnilega ótímabært að flytja tillögu um að fresta fundum Alþingis og nógur kraftur er eftir í mönnum hér til að ræða málin. En ég skal með tilliti til aðstæðna hafa þetta stutt af minni hálfu. Það er alveg hárrétt sem hér hefur verið komið inn á að þetta mál sem slíkt gengur auðvitað allt of skammt til þess að taka á hinum almenna vanda. Þar þarf meira til en bara að stokka upp samskipti ríkis og sveitarfélaga í sambandi við húsnæðismál. Það þarf auðvitað að fara í öll þau tekjusamskipti. Ég minni á að við höfum ítrekað flutt brtt. eða í formi sjálfstæðra tillagna eða frumvarpa um að hafist verði handa um að taka á þessum vanda. Í fyrstu umferð yrði þá t.d. tekinn frá milljarður kr. til þess að ríkið kæmi á móti sveitarfélögunum í að gera upp þennan mikla uppsafnaða vanda sem þarna liggur. Það þarf að gera og verður að gera. Það er ömurlegt að horfa upp á að menn ýti honum bara á undan sér. Hann liggur eins og klafi um háls margra sveitarfélaga í landinu sem í raun geta sig engan veginn hreyft, komast hvorki lönd né strönd með sín mál vegna þess að þau eru fjárhagslega í bóndabeygju, m.a. og ekki síst út af þessum skuldbindingum. Herra forseti. Ég hlýt líka að nota tækifærið til að mótmæla þeim leiðinlega söng sem hv. þm. Kristján Pálsson fór því miður með hér eina ferðina enn um að þessi vandi væri að verulegu til kominn vegna þess að menn hefðu byggt íbúðir að þarflausu víða um land til þess að halda þar uppi atvinnu. Þetta er ómerkilegur og rangur rógur um sveitarstjórnarmenn og stjórn Húsnæðisstofnunar og aðra sem höfðu með þessi mál að gera á sínum tíma. Ég fullyrði að það er í hreinum undantekningartilvikum ef svo hefur verið, einfaldlega vegna þess að þessi mál byggðu á úttekt á hverjum tíma, á þarfagreiningu og ekki voru veitt lán nema fyrir lægju umsóknir um íbúðir. Það var engin sýndarmennska í því. Ég gæti nefnt fjölmarga staði þar sem fólki var að fjölga, þar sem húsnæðisskortur var af því einstaklingar byggðu ekki og byggja ekki á landsbyggðinni. Hvernig átti þá að bæta við húsnæði? Hvaða úrræði höfðu sveitarstjórnarmenn og aðrir til þess að reyna að stuðla að því að húsnæði bættist við á stöðum þar sem fólki var að fjölga? Jú, það var að fara í þetta kerfi. Ég get nefnt dæmi um staði eins og Hólmavík og Þórshöfn þar sem fólki var að fjölga jafnt og þétt, t.d. á níunda og fram á tíunda áratuginn, en nánast engin hús voru byggð á vegum einstaklinga, og við vitum af hverju það er. Vegna óvissu og vegna þess hvernig fasteignamarkaðurinn er á landsbyggðinni byggja menn auðvitað ekki hús fyrir 12--20 millj. sem þeir vita að þeir muni ekki fá nema 4 eða 6 fyrir ef þeir þurfa svo að selja þær. Hver getur ekki sett sjálfan sig í þau spor og spurt sig: Mundi maður taka lán, skuldsetja sig og ráðast í stærstu fjárfestingu lífs síns og hætta henni með þeim hætti? Enda er niðurstaðan af þessu ástandi ósköp augljós. Hún blasir við. Með undantekningunni Akureyri heyrir það til hreinna tíðinda að einstaklingar byggi hús  Sem betur fer er það fekar undantekningin en reglan enn þann dag í dag að þessar íbúðir standi tómar í stórum stíl. Það er sem betur fer ekki svo þannig að ég mótmæli þessum ómaklega málflutningi sem stundum er verið að ýta undir um að þarna hafi menn verið með einhverjar vafasamar ákvarðanir á ferðinni svona almennt talað. Auðvitað horfðu menn á það --- og hvað er það annað en eðlilegt? --- að þetta voru framkvæmdir eins og hverjar aðrar framkvæmdir. Þeim fylgdi atvinna að sjálfsögðu. Er eitthvað að því? Gleðjast menn ekki að breyttu breytanda yfir öllum framkvæmdum þegar þær koma til og skapa líf og störf í viðkomandi byggðum? Herra forseti. Að lokum um frv. þetta og brtt. sem ég hef nú flutt eða öllu heldur endurflutt þar sem ég legg til að tilvísunin í tilteknar lagagreinar í sveitarstjórnarlögunum verði þannig að sagt verði sbr. 74. ,,eða`` 75. gr. sveitarstjórnarlaga í staðinn fyrir ,,og``. Þá held ég að því verði ekki á móti mælt að þannig úr garði gerður er texti frv. nákvæmlega eins og menn ætla sér að hafa framkvæmdina. Það er ekki hægt að mæla móti því. Það er alveg skýrt, fullkomlega skýrt, ,,ganz klar``, að þá er þetta orðað nákvæmlega eins og hæstv. félmrh. hefur verið að segja okkur að hann vilji standa að framkvæmdinni. Það breytir hins vegar engu um það í hvaða umfangi heimildin verður notuð. Það er sjálfstætt mál. Þó að við samþykkjum þessa brtt. erum við ekki á nokkurn hátt að ákveða eitt eða neitt fyrir fram um það í hvaða umfangi heimildin verður notuð. En þá er a.m.k. alveg ljóst að álappaleg lagatilvísun mun ekki þvælast fyrir mönnum í þeim efnum og hugsunin er orðuð inn í lagatextann, tel ég vera, með þessari brtt. alveg nákvæmlega eins og hæstv. félmrh. hefur hér hátíðlega lýst að hann vilji hafa hana. Herra forseti. Þá er þetta mál vonandi skýrt. Eins og einn ónefndur fyrrverandi flugmálastjóri hefði kannski orðað það hérna þá er þetta morgunljóst.

Herra forseti. Hér er verið að flytja og afgreiða við 3. umr. frv. til girðingarlaga sem er hið ágætasta mál og ábyggilega til mikilla bóta eins og það hefur verið unnið. Það er aðeins eitt atriði í því sem mér finnst orka tvímælis. Það snýr að réttarstöðu þess fólks sem lengi hefur búið í sveitum við ógirt land. Í 5. gr. frv. segir: ,,Nú vill umráðamaður lands girða það og hefur hann þá rétt til að krefjast þess að sá eða þeir sem land eiga að hinu fyrirhugaða girðingarstæði greiði girðingarkostnaðinn að jöfnu að tiltölu við lengd girðingar fyrir landi hvers og eins og er það meginreglan.`` Ég vil gera að umræðuefni áður en ég skýri brtt. hvaða réttarstöðu fólk hefur sem hefur kannski búið í sveit við ógirt land áratugum saman. Svo gerist það sem iðulega gerist dagsdaglega nú á tímum að bændur bregða búi og jarðir fara á sölu og það tíðkast mjög að fólk er að kaupa sér jarðir. Sumir kaupa sér jarðir vegna þess að þeir ætla eingöngu að dvelja þar að sumarlagi án þess að stofna til neinna sérstakra framkvæmda á jörðinni. Aðrir kaupa sér jarðir og hugsa dæmið þannig: Ef ég leyfi beit, t.d. hrossa, á minni jörð fæ ég stóran hluta af verðmæti þess sem ég borga fyrir jörðina smátt og smátt til baka. Þetta á reyndar líka við ef menn kaupa sér jörð og vilja hefja þar skógrækt eða eitthvað slíkt. Samkvæmt frv. sem við erum að fjalla um á hinn nýi landeigandi rétt á að krefja bóndann um að hann skuli greiða girðingarkostnaðinn að jöfnu við hann. Hann á þann rétt samkvæmt meginreglunni. Að vísu er hægt að kalla til matsmenn og eitthvað slíkt til að meta hvernig girðingin nýtist hvoru landi eða hvernig hún liggur að hverju landi. En segjum sem svo að þetta sé jörð þar sem girða þarf milli fjalls og fjöru, langt inn á heiðalönd, til þess að aðskilja lönd ef annar vill beita hestum á jörðina en hinn telur það sér ekki hagkvæmt. Þá er komin upp sú staða að sá jarðareigandinn sem búið hefur í áratugi á þessu landsvæði við ógirt land er allt í einu krafinn um það að leggja fram helming á móti þeim sem var að kaupa. Ég vil samkvæmt þessari brtt. bæta inn í að ábúendur sem búið hafa við ógirt land síðastliðin 20 ár eigi rétt á að krefjast annarrar kostnaðarskiptingar en þeirrar sem er meginreglan, að greitt skuli að jöfnu. Ég tel að með þessu væri verið að auka réttarstöðu þess fólks sem búið hefur í sveitum um langan tíma og að það eigi að gera það. Ég tel réttlætismál að þeir sem kaupa sér land og koma inn í sveitir geti ekki sjálfkrafa krafist þess að eldri ábúendur taki á sig, til jafns við þann sem flytur eða kaupir, girðingarkostnað við landið sem áratugum saman hefur verið ógirt. Mér finnst að það verði að teljast ósanngjarnt að ábúendur sem búið hafa lengi við ógirt land án þess að það hafi valdið neinum skaða, eins og segir hér í örstuttri greinargerð, þurfi að búa við það ef nýr eigandi verður að næstu jörð að hann geti krafist girðingar. Jafnvel þótt áratuga hefð sé fyrir ógirtu landi getur hinn nýi eignaraðili krafið bændur sem lengi hafa búið að bera kostnað að hálfu við girðingar á landi sem aldrei hefur verið girt. Ég tel að með brtt. sé þeim sem búið hafa á jörðum tryggð betri réttarstaða, þeir geti sem sagt krafist þess að þurfa ekki að taka þátt í girðingarkostnaði að jöfnu við þann sem girðingar hefur krafist.

Herra forseti. Ég vil tala á móti þessari tillögu hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar vegna þess að verið er að ganga á rétt þeirra sem eiga jarðir ef farið er eftir því að þeir sem hafa búið á jörðunum í 20 ár eða lengur þurfi ekki að greiða helming á móti í girðingarkostnaði. Í 5. gr. laganna er verið að ganga mjög langt til þess að hægt sé að semja um kostnaðarskiptingu og ég legg til að þessi brtt. verði felld. Annað er ekki sanngjarnt því að ef menn búa á jörð í 20 ár geta þeir ekki átt þennan rétt framar en aðrir sem eiga jarðir.

Herra forseti. Ég held að best sé að svara þessu andsvari með því að lesa síðari hluta 5. gr. eins og hún er í frv. en hún hljóðar svo: ,,Eigi síðar en ári áður en verk er hafið skal sá er samgirðingar óskar hafa samráð við þann eða þá sem land eiga að hinu fyrirhugaða girðingarstæði og leggja fram tillögur um tegund girðingar. Hver aðili hefur rétt til að leggja fram efni, flutning og vinnu í hlutfalli við þátttöku í kostnaðinum. Neiti sá er samgirðingar er krafinn þátttöku í undirbúningi eða framkvæmd verksins getur sá er girða vill beint tilmælum til viðkomandi búnaðarsambands um að tilnefna fagaðila til að skera úr um ágreining, sbr. ákvæði 7. gr. Telji úrskurðaraðilar að sá sem girða vill eigi rétt á samgirðingu getur hann sett girðinguna upp og á hann þá kröfurétt á endurgreiðslu á þeim hluta kostnaðar er hinum ber að greiða.`` Ef landamerki eru þannig að þau séu jöfn frá fjöru til fjalls, girðing jafnlöng að löndum beggja, kemur aldrei neitt annað út úr þessu en helmingsgreiðsla fyrri ábúanda þó að hann hafi búið í 40 ár við ógirt land.

Ég vil minna hv. þm. á að það á að biðja leyfis forseta til að mega lesa upp prentað mál.

Herra forseti. Í brtt. frá hv. landbn. við 5. gr. kemur í stað orðanna ,,Neiti sá`` í 5. málsl. ,,Neiti sá eða þeir``. Og við lokamálslið bætist: ,,... enda hafi ekki verið reist dýrari girðing en úrskurðaraðilar töldu nauðsynlegt``. Þetta er algjör jafnræðisregla sem hefur verið í lögum og við erum að útvíkka hana, hv. þm., með því að hægt sé að breyta kostnaðarhlutdeildinni ef þannig fer, og við erum að bæta þarna við því að sýslumaður geti útnefnt mann í gerðardóm ef á þarf að halda. Þannig að ég tel að við eigum alls ekki að samþykkja þessa brtt.

Herra forseti. Það er greinilegt að ég og hv. þm. Drífa Hjartardóttir höfum algjörlega andstæða skoðun á þessu. Ég tel að þeir sem búið hafa lengi í sveitum eigi þar ákveðinn rétt, og hann eigi skýlaust að verja. Þær breytingar sem smátt og smátt eru að verða á þjóðfélagi okkar munu verða þrátt fyrir að réttur þeirra sem lengi hafa búið í sveitum sé varinn. Það er greinilegt hvert stefnir á þessu landi þar sem fækkar í hinum dreifðu byggðum og þéttbýlisbúarnir koma inn og eignast stóran hluta jarðanna. Ég held að þær breytingar verði ekki stöðvaðar, því miður, vegna þess hvernig atvinnumálum í landinu er stefnt. Og ég verð að segja að ég skil ekki alveg afstöðu hv. þm. Drífu Hjartardóttur í þessu máli, að hún skuli ekki geta fallist á að það sé eðlilegt að veita þeim sem búið hafa lengi við ógirt land, án þess að það hafi valdið neinum skaða, betri réttarstöðu en þeim er fengin.

Herra forseti. Nokkuð var rætt um þessi mál í landbn. og yfirleitt var sá andi í nefndinni, svo ekki gæti misskilnings, að það var frekar samúð með þeim sem höfðu búið lengi á jörðum. Hins vegar eru til mjög mörg frávik og margar myndir af þeim. Við getum hugsað okkur mann sem hefur búið á jörð í 30 ár og er ekki með neinar skepnur þar eða segjum að hann sé með hross þar. Síðan kemur annar og flytur nýr inn á jörð og er með kýr en þarf og vill girða hesta nágrannans frá, á hann þá einn að standa straum af girðingarkostnaðinum? Það er hægt að setja upp alls konar myndir af deilum og þrasi um girðingar og landamerki sem eru náttúrlega frægustu deilumál þjóðarinnar og þess vegna voru ákvæði sett í lögin, herra forseti, um nefnd sem ætti að taka á ágreiningi ef til hans kæmi. Og það er skýrt frá því í 7. gr. laganna þar sem gert er ráð fyrir þremur mönnum, einum frá búnaðarsambandi, einum frá sveitarstjórn og einum frá sýslumanni, sem eiga líka m.a. að skera úr um kostnað verði ágreiningur um hann. Þess vegna treysti ég mér ekki, kæri bróðir í mörgum málum, hv. þm., að styðja þetta mál.

Herra forseti. Þessi brtt. er í rauninni alveg víðáttuvitlaus vegna þess að ef verið er að tala um 20 ára ábúð, hvað þá með þann sem tekur við af foreldrum sínum í búskap? Hann er að hefja búskap sama ár og þann sama dag og hann tekur við. Þetta mundi valda þvílíkum ruglingi, og ég held að nú sé mál að linni og við bara fellum þessa brtt. 
            

Herra forseti. Alveg gerði ég mér það ljóst að ég var hér eingöngu að marka réttarstöðu þeirra sem lengi höfðu búið í sveitum, og var ekki að marka réttarstöðu þeirra sem væru að taka við búi eða hefja búskap. Ég var eingöngu að horfa til þess að í sveitum landsins er á jörðum mikið af eldra fólki sem hefur litlar tekjur. Og bændur hafa almennt litlar tekjur. Ég tel það algjörlega óviðunandi, herra forseti, að á þetta fólk sé lögð sjálfkrafa sú kvöð að það eigi jafnvel að borga helming af árslaunum sínum í girðingarkostnað á móti einhverjum skógræktarmanni eða nýbónda í hrossum.

Herra forseti. Mér finnst það ekki hafa komið nógu skýrt fram í þessari umræðu að samkvæmt gildandi lögum á sá sem óskar girðingar á landamerkjum og hefur átt, a.m.k. svo lengi sem ég man eftir, rétt til þess að fá greiddan hálfan kostnað við uppsetningu girðingarinnar. Núna er bara verið að skýra prósessinn, hvað þurfi að gerast, og orða nákvæmar hvaða skilyrði þurfi að uppfyllast. Þessi skylda hefur líklega verið frá aldamótum eða nálægt því, sennilega er þetta hundrað ára gamalt ákvæði. Varðandi dæmi sem hv. þm., flm. brtt., nefndi getur það sjálfsagt verið eins og hann leggur þetta upp en það getur líka verið þannig að ef kaupstaðarbúi kaupir jörð og fyllir hana af hrossum geti það verið hagur nágrannanna að geta girt hana af fremur en að þola áganginn. Og venjulega er það svo að sá sem óskar girðingar er að forða ágangi frá öðrum.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð styður frv. með þeim skýringum sem fram komu í nál. en gerir mjög ákveðinn fyrirvara á gjaldtökuákvæðum frv. Framhaldið er í höndum hæstv. ríkisstjórnar þar sem greiðsluþátttaka fólks með heyrnar- og talmein ræðst af þeim reglugerðum sem settar verða í kjölfar nýrrar lagasetningar og af því fjármagni sem lagt verður til málaflokksins. Heyrnar- og talmeinastöðin hefur veitt góða og ódýra fagþjónustu og þá þjónustu verður að styrkja svo stofnunin geti veitt sérfræðiþjónustu út um allt land. Því segi ég já.

Virðulegi forseti. Það mál sem nú er loks komið á dagskrá var rætt hér að einhverju leyti í nótt og í skjóli nætur átti að skjóta í gegn einhverju skrýtnasta máli sem hér hefur komið fram. Því miður var það svo í umræðunni í nótt að hæstv. samgrh. svaraði ekki þeim spurningum sem til hans var beint sem ég tel mikilvægt að fá svör við áður en málið verður afgreitt af hinu háa Alþingi, því mér sýnist einbeittur brotavilji meiri hlutans til þess liggja þannig að meiri hlutinn vilji afgreiða þetta mál. Því held ég að mikilvægt sé að nokkur grundvallarsvör liggi fyrir áður en málið er afgreitt úr þinginu. Í fyrsta lagi, virðulegi forseti, er málið þannig vaxið að enginn getur orðið leigubifreiðastjóri fyrr en eftir langa og stranga baráttu. Menn þurfa að ávinna sér tíma. Menn þurfa að ávinna sér bíltíma. Menn þurfa að ávinna sér meirapróf. Menn þurfa að ávinna sér forfallapróf. Menn þurfa að ávinna sér leyfispróf. Og ekki verða gefin út nema u.þ.b. 700 leyfi, við þau verður ekki bætt, heldur þarf leyfi að detta út til þess að nýir komi inn. Og hugmyndafræðin er síðan sú að utan um þetta kvótakerfi verði stofnuð ný útgáfa Fiskistofu, sem nú á að gera Vegagerðina að. En ég held að nauðsynlegt sé, virðulegi forseti, áður en lengra er haldið, að hæstv. ráðherra svari því hvað það er í stjórn þessa málaflokks sem gerir það að verkum að almannahagsmunir séu svo ríkir að ganga verði gegn atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Hvaða almannahagsmunir eru svo ríkir að þrengja þurfi atvinnuréttindi leigubílstjóra, eins og hér er ætlunin að gera? Ég fór mjög vandlega yfir það í nótt að sú hugmyndafræði sem býr að baki þessu er fyrst og fremst til komin vegna skrifa tveggja forstjóra, annars vegar forstjóra leigubifreiðastöðvar og hins vegar forstjóra vörubifreiðastöðvar árið 1953, sem rituðu þáverandi stjórnvöldum bréf og sögðu að það væru það margir í þessari stétt að óvíst væri um viðunandi arðsemi af greininni. Í samræmi við þá hugmyndafræði sem þá ríkti í samfélaginu, þeirri haftahugmyndafræði sem þá ríkti, gripu menn til aðgerða og komu upp því kerfi sem nú ríkir. Og nú er ætlunin, árið 2001, að framlengja því og eiginlega bæta um betur því svo vandlega skal um þetta haldið að stofna á um þetta gagnagrunn. Minna má það ekki vera þegar um er að ræða 700 leigubifreiðastjóra. Og það er ekki lítið sem á að fara inn í þann grunn. Það eru læknisvottorð, heilbrigðisvottorð, forfallabílstjórar o.s.frv. Það er þannig í þessu kerfi að enginn má aka eftir að hafa loksins fengið þetta leyfi nema hann hafi starfið að aðalatvinnu. Hann verður að hafa starfið að aðalatvinnu. Og ef honum dytti í hug að taka sér frí, þá er það ekki einfalt mál, því hér er ekki um sjálfstæða atvinnurekendur að ræða. Nei, þeir verða að tilkynna um það til bifreiðastjórafélaganna og gera það með sérstökum hætti. Það vill meira að segja þannig til, virðulegi forseti, að það eru 18 greinar í reglum um tímabundnar undanþágur frá akstri eigin leigubifreiðar sem gilda um það ef þessir sjálfstæðu atvinnurekendur ætla sér að taka frí. Ég fór dálítið yfir þessar reglur í nótt og m.a. vakti sérstaka athygli á því að þær reglur sem eru undirritaðar af hæstv. núv. samgrh., Sturlu Böðvarssyni, og eru frá 8. nóvember 1999, ekki 1899 sem þó mætti ætla við lestur þeirra, en þar kemur m.a. fram, bara sem dæmi af handahófi úr þessum merku reglum, að hægt er að fá undanþágu vegna veikinda þannig að menn geti þá fengið einhvern annan til að keyra fyrir sig. Í c-lið 6. gr. er tekið fram að áfengismeðferð telst til veikinda í fyrsta skipti, en ekki ef um ítrekaða meðferð er að ræða. Það er því ný skilgreining á áfengismeðferð í samgrn., sem hér kemur reyndar ekkert fram hvort sé í samræmi við viðhorf landlæknisembættisins sem hefur ekkert um þetta fjallað. En svona er þetta, virðulegi forseti, allt samansett, að loksins þegar menn eru komnir inn í greinina, þá geta þeir ekki starfað. En inn í greinina fara þeir ekki nema með meirapróf, forfallapróf og leyfispróf og eftir að hafa unnið sér inn eitt ár eða svo í akstri, og þá eru margir um hituna. Þá bíða þeir allir í röð eftir að eitt leyfi losni, þá komast þeir loks inn. En það er ekki eins og þeir megi starfa, setja sig á gulu síðurnar og tilkynna þar að þeir séu tilbúnir að aka fólki. Nei, það er fullmikið frelsi í þessari grein. Þeir verða að skrá sig á bifreiðastöð. Og enginn má eiga meira en einn bíl á bifreiðastöðinni. Sú aðferðafræði sem Bifreiðastöð Steindórs, sem hér var rekin á sínum tíma, að stöðin átti alla bílana, væri því ekki möguleg í dag, því enginn má eiga meira en einn bíl. Ég nefndi í nótt þá miklu tísku sem nú ríður yfir hið vestræna samfélag, að menn mundu stofna hér umhverfisvæna bílastöð, þá er það ekki möguleiki. Það getur ekki nokkur maður gert. Það er því alveg fyrirséð að það kerfi sem hér ríkir á sér í raun og veru enga hliðstæðu. Hvergi nokkurs staðar. Ég segi það alveg eins og er og látum nú liggja milli hluta allt þetta blessaða kerfi sem er svo galið að þeir sem fara yfir það ná náttúrlega aldrei neinum botni í það, að við þurfum að svara þeirri grundvallarspurningu áður en þetta mál er afgreitt: Hvaða ríku almannahagsmunir eru það sem réttlæta að atvinnuréttindi manna sem hugsanlega ættu sér þann leynda draum að verða leigubílstjórar eru skert á þann hátt sem hér um ræðir? Ég held að hæstv. samgrh. verði að svara þessari spurningu áður en þetta verður afgreitt. Í nál. meiri hlutans er reyndar vikið að því að þeir hafi reynt að byggja á atvinnufrelsi og samkeppni í Svíþjóð, en það hafi víst ekki alveg gengið. En það var reyndar ekkert útskýrt neitt frekar.  Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er það sem réttlætir þessa undanþágu frá stjórnarskránni? Ég held að mjög mikilvægt sé að þetta liggi fyrir, því við vitum svo sem ekki hvort til þess kann að koma einhvern tímann í óskilgreindri framtíð að einhver sem á sér þann leynda draum að verða leigubílstjóri og vill gera það á eigin forsendum án þess að vera á bifreiðastöð, jafnvel að fá að setja nafnið sitt í gulu síðurnar í símaskránni, að hann geti gert það. Komi til þess að einhverjir aðrir en Alþingi þurfi að taka ákvörðun um það, er mikilvægt að þessi röksemdafærsla liggi fyrir.

Herra forseti. Það má með sanni segja í umræðu um þetta mál að allt hefur sinn tíma. Það var út af fyrir sig mjög fróðlegt fyrir okkur hv. þm. í nótt að fá upprifjun á upphafi þeirrar löggjafar sem hér er verið að gera breytingar á. En hins vegar liggur alveg ljóst fyrir að það hefði að sjálfsögðu verið mjög æskilegt ef um það hefði getað orðið samstaða í þinginu í góðu samstarfi við leigubílstjóra í landinu að hafa ekki niðurnjörvaðar reglur um hverjir megi og eigi að reka leigubíla. Ég get viðurkennt það hér í þinginu, svo sannarlega, að ég hefði vissulega getað óskað mér þess að vera laus við það að þurfa að standa fyrir takmörkunum hvað þetta varðar. Að því leyti get ég tekið undir orð hv. þm. Hins vegar liggur það fyrir að þessu kerfi hefur verið komið upp hér þar sem eru takmörkunarsvæði og það hefur í fortíðinni náðst samkomulag um að það sé ekki ótakmarkaður aðgangur að því að gera út leigubíl á tilteknum takmörkunarsvæðum. Þetta er hinn kaldi veruleiki. Þetta mál hefur verið í samgrn. Ýmsir hv. þm. þekkja þetta kerfi allvel. Í minni tíð í ráðuneytinu var farið yfir þetta mál vegna þess að á því hafa verið ýmsir hnökrar í framkvæmdinni og m.a. gerð breyting á reglugerð sem hv. þm. vitnaði mjög til, en hún var sett árið 1995, fyrst í þeirri meginmynd sem hún er í en var síðan breytt 1999, vegna þess að þá var talið eðlilegt að öll bílstjórafélögin kæmu að þessu skipulagi og það var í fyllsta máta eðlilegt, ekki síst eftir að tilteknir dómar höfðu gengið. Hvað um það. Farið var yfir þetta mál. Það var kannað hvort ekki væri eðlilegt að sveitarfélögin tækju þetta að sér. Farið var í viðræður við forsvarsmenn sveitarfélaganna í landinu og þeir óskuðu ekki eftir því sérstaklega og í rauninni lögðust algerlega gegn því að sveitarfélögunum væri með lögum fært það verkefni að sjá um skipulag á leigubílamálum. Þá var gripið til þess ráðs í nafni góðrar stjórnsýslu að koma á því skipulagi sem við erum að fjalla um að fela einni af okkar allra bestu stofnunum, Vegagerðinni, að sjá um framkvæmd málsins og um það erum við að fjalla hér í dag. Við gerum hins vegar ráð fyrir því að ef um ágreining verði að ræða megi skjóta honum til æðra stjórnvalds og það eru góðir stjórnsýsluhættir og ættu að vera, eins og ég hef nú áður vikið orði að við hv. þm., að hann sem löglærður maður, með þau réttindi, þótt hann geri ekki mikið úr réttindum þeim sem leigubílstjórar þurfa að hafa, ætti að hafa góðan skilning á því að það er mjög góð stjórnsýsla sem við erum að efna hér til. Í það minnsta tel ég að hún ætti að geta orðið traust, sérstaklega í þágu þeirra sem sækjast eftir því að fá réttindi til þess að aka leigubílum. Þetta er, herra forseti, í meginatriðum það sem ég vildi segja hér við þessa umræðu. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur haft afskaplega gott og í raun langvarandi tækifæri til þess að hafa góð áhrif á þetta mál. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem það kemur fyrir þingið og hv. þm. hefur setið í samgn. og haft drjúg áhrif á þær breytingar sem hafa orðið á þessu máli. Og ég á ekki von á öðru en þegar allt er samanlagt muni þingmaðurinn sjá að þær breytingar sem við erum að gera eru til bóta og ég vænti góðs stuðnings í lokin frá hv. þm. við þetta merka mál.

Herra forseti. Það er hægt að staðfesta það sem hæstv. samgrh. sagði, að leigubílamál, þ.e. stjórn þess málaflokks, hafa lengi verið býsna strembin viðfangs. Mínir ágætu fyrrum starfsbræður í bílstjórastétt eru náttúrlega allir kóngar eins og við fleiri Íslendingar og það ber að hafa í huga. Ég er þeirrar skoðunar að vænlegast sé að reyna að hafa eitthvert skipulag á þessu. Hinn kosturinn, að sleppa þessu öllu lausu, hefur stóra galla í för með sér, bæði fyrir notendur og þá sem reyna að hafa þetta að starfi. Hins vegar ber mönnum að reyna að standa þannig að málum að öll góð sjónarmið um stjórnsýslu og atvinnuréttindi og annað séu höfð í heiðri eins og kostur er. Reynslan af því að gefa þetta laust hefur verið mjög blendin þar sem það hefur verið gert. Við getum tekið sem dæmi Svíþjóð eða Stokkhólm, eins og ég hygg að ýmsir þekki, að menn gátu þar lent í þó nokkrum hremmingum hefðu þeir ekki fyrirhyggju í að semja fyrir fram um verð og annað á því tímabili sem ástandið þar var verst. Varðandi þá tilhögun að færa þetta til Vegagerðarinnar --- ég ætla ekki að lasta þá ágætu stofnun og allt er rétt sem ráðherra sagði um það --- vaknar sú spurning hjá mér hvort í reynd sé verið að breyta Vegagerðinni smátt og smátt í einhvers konar samgöngustofnun á vegum stjórnvalda. Það er verið að tína til hennar svona verkefni sem eru komin svolítið í burtu frá vegalagningu og utanumhaldi vega í landinu. Fyrir nokkrum árum varð hún að hálfgerðri siglingamálastofnun með því að þangað færðust ferjur. Það má líta á það sem framlengingu vegakerfisins. En þegar kemur að stjórnsýslulegum þáttum sem lúta að skipulagningu leigubifreiðaaksturs er það komið nær samgöngumálaflokknum sem slíkum. Ég vil þar af leiðandi spyrja hæstv. ráðherra: Er það að einhverjum hluta þannig í huga hæstv. ráðherra að Vegagerðin þróist jafnvel yfir í einhvers konar stjórnsýslustofnun á sviði samgöngumála?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir andsvarið og þann glögga skilning sem hann hefur á þessu viðfangsefni. Það er rétt hjá hv. þm. að með þessu frv. hefur Vegagerðinni verið falið tiltekið verkefni. Henni hafa áður verið falin verkefni, t.d. eftirlit með margs konar flutningastarfsemi, svo sem rekstri vörubíla, áætlunarbíla og hópferðabíla. Nú er henni falið viðlíka hlutverk hvað varðar leigubílana. Að því leyti má með sanni segja að verið sé að fela Vegagerðinni stjórnsýsluþætti. Það er að mínu mati alls ekki vondur kostur vegna þess að Vegagerðin er með starfsemi í öllum landshlutum og hefur á að skipa hæfum starfsmönnum, tæknimenntuðum starfsmönnum, í miklu og góðu sambandi við þessar greinar atvinnulífsins, ekki síst við þá sem hafa á hendi rekstur ökutækja. Þar er fyrir heilmikil þekking á þessu sviði. Ég tel því að þetta sé skynsamlegur kostur, einfaldi hlutina og styrki m.a. þær stofnanir sem eru úti um landið, þær einingar Vegagerðarinnar sem hafa margvísleg verkefni á sinni könnu. Ég tel að við séum hér að fara rétta leið.

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég get að mörgu leyti fallist á röksemdir hans. Það leita þó á mig efasemdir. Þær lúta m.a. að því hvort ekki geti farið svo að Vegagerðin lendi í ákveðnum vanda með hið blandaða hlutverk sem henni er falið með lögum, þ.e. samkvæmt fyrirmælum framkvæmdarvaldsins. Þá vakna líka spurningar um hvort ekki þurfi t.d. að deildaskipta þessari starfsemi með einhverjum hætti og jafnvel, ef maður þróar þessa hugsun nú eitthvað lengra, hvort þetta hnígi kannski í þá átt að í reynd væri heppilegast að til yrði einhvers konar samgöngustofnun, sjálfstæð stofnun sem færi með þetta vald sem áður var að hluta inni í ráðuneytinu, hjá Vegagerðinni og jafnvel fleiri aðilum. Þar með væri til einhvers konar stjórnsýslustofnun á vegum samgönguyfirvalda þar sem þessir hlutir kæmu saman. Hitt er rétt að Vegagerðin er öflug stofnun með mikla starfsemi um allt land og reyndar eiga forsvarsmenn Vegagerðarinnar umfram flesta hrós skilið fyrir að hafa ekki dregið alla skapaða hluti undir höfuðstöðvar hér í Reykjavík heldur dreift starfseminni og jafnvel flutt verkefni til umdæma og eflt þau. Það kann vel að vera að m.a. þess vegna sé að mörgu leyti æskilegur kostur að færa þeim frekar aukin verkefni en hitt vegna þess að þar er greinilega skilningur á því að svona er hægt að standa að málum. Það líkar manni vissulega vel. Þetta eru hins vegar bara hugleiðingar, herra forseti. Ég ætla ekki að taka meiri tíma í þetta mál. Ég segi bara að lokum að þótt þetta fyrirkomulag kunni að ganga bærilega upp hefði mátt athuga ýmislegt betur í þessu sambandi, samanber þá þann ágreining sem er í loftinu í kringum afgreiðslu þessa máls. Ég hygg að það hefði verið ágætt ef menn hefðu gefið sér aðeins meiri tíma í málið.

Herra forseti. Við lokaafgreiðslu þessa máls vil ég halda því til haga að ég tel að þetta mál hefði átt að vinna betur í nefndinni og þá ákveðin atriði sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur einmitt gert grein fyrir. Það er óljóst hvað á að standa í gagnagrunninum, þeim upplýsingabanka sem á að vera um þessa atvinnugrein. Einnig er óljóst hverjir eigi að hafa aðgang að honum. Ég vil líka leggja áherslu á eitt atriði til viðbótar sem bifreiðastjórar hafa einmitt nefnt, að það ætti að vera tilvísun til hins mikla öryggisþáttar sem og öryggisþjónustu sem á þessari stétt óneitanlega hvílir. Þeir verða oft fyrstir varir við margt það sem miður fer í umferðinni. Auk þess er þeirra eigið öryggi í bílunum við flutning á fólki mál sem mjög er til umræðu í nágrannalöndum okkar. Að mig minnir er ekki vikið að þessu með beinum hætti í lögunum. Þetta hefði átt að koma inn þótt ekki væri nema með beinni skírskotun. Ég vildi draga þetta fram. Ég vil vekja athygli á því sem ég tel að hafi verið mjög jákvætt, komið mjög sterkt inn í brtt. meiri hlutans, þ.e. heimild til að fela einstökum sveitarstjórnum framkvæmd mála er varða leigubifreiðar innan sveitarfélagsins. Í brtt. stendur, með leyfi forseta: ,,Við flutning málaflokksins yfir til sveitarfélags tekur viðkomandi sveitarstjórn við stöðu Vegagerðarinnar samkvæmt lögum þessum eftir því sem við getur átt.`` Ég tel þetta mjög jákvætt en að öðru leyti, herra forseti, tel ég að það hefði þurft að vinna þetta betur og ítreka að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs situr hjá við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er augljóslega komin á leiðarenda en ég held að rétt sé að halda samt til haga nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi er ekkert í þessu frv. sem fjallar um öryggi bílstjóra eða öryggi farþega, ekki nokkur skapaður hlutur. Í öðru lagi vil ég nefna að það var á engan hátt verið að gera lítið úr leyfum leigubílstjóra. Vil ég mótmæla harðlega orðum hæstv. samgrh. í þá veruna. Ég veit svo sem ekki hvaðan hann fær þær hugmyndir. Hins vegar hef ég gert verulegar athugasemdir við kerfið og hvernig bílstjórarnir fá þessi réttindi. Leigubílstjórar gegna mjög mikilvægu hlutverki í almannasamgöngunum. Hins vegar vildi ég hnykkja á því í lokin, virðulegi forseti, að komi til þess að á þetta kerfi reyni fyrir dómstólum er algjörlega ljóst að ekki verður hægt að leita í nokkrar röksemdir til hæstv. samgrh. fyrir því hvers vegna atvinnuréttindi manna skuli skert með þeim hætti sem raun ber vitni.

Þá er komið að lokum síðasta fundar Alþingis á þessu ári. Góður starfsandi hefur einkennt haustþingið sem hefur gert okkur kleift að ljúka þingstörfum samkvæmt starfsáætlun. Vil ég láta í ljós sérstakar þakkir mínar til þingmanna fyrir samstarfsvilja þeirra. Jólahátíð er í nánd og gefst nú háttvirtum alþingismönnum og starfsfólki Alþingis tækifæri til að vera samvistum við sína nánustu um hátíðirnar og njóta með þeim friðsemdar jólanna. Ég færi alþingismönnum öllum svo og starfsfólki Alþingis bestu óskir um gleðilega og friðsæla jólahátíð og þakka þeim fyrir samstarfið á því ári sem nú er senn á enda. Þeim sem eiga um langan veg heim að fara óska ég góðrar heimferðar og heimkomu og bið þess að við megum öll hittast heil á nýju ári. Landsmönnum öllum sendi ég mínar bestu jóla- og nýársóskir.

Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar alþingismanna þakka hæstv. forseta fyrir samstarfið á haustþingi og hlý orð í garð okkar alþingismanna. Auðvitað erum við þingmenn misjafnlega sáttir við sum þau lög sem hér hafa verið samþykkt. Vafalaust er því svo einnig farið meðal fólksins í landinu. Verum samt bjartsýn og gleðjumst öll á komandi jólahátíð. Það koma ávallt nýir tímar og ný ráð. Ég óska forseta og fjölskyldu hans gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Þá vil ég sérstaklega færa starfsfólki Alþingis þakkir fyrir dugnað og lipurð við okkur alþingismenn og óska því gleðilegra jóla. Ég bið hv. þingmenn að taka undir góðar óskir til hæstv. forseta og fjölskyldu hans og starfsfólks Alþingis með því að rísa úr sætum. --- 
            

Ég þakka hv. 4. þm. Vestf. fyrir hlý orð og góðar óskir í minn garð og fjölskyldu minnar og hv. þingmönnum fyrir að taka undir þau orð með því að rísa úr sætum. Ég endurtek þakkir mínar og innilegustu jóla- og nýársóskir til hv. þingmanna og alls starfsfólks Alþingis.

Forseti Íslands gjörir kunnugt: ,,Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 127. löggjafarþings, frá 14. desember 2001 til 22. janúar 2002. Gjört á Bessastöðum, 13. desember 2001. Ólafur Ragnar Grímsson. -------------------- Davíð Oddsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.`` Samkvæmt þessu umboði og með vísun til samþykkis Alþingis lýsi ég því hér með yfir að fundum Alþingis, 127. löggjafarþings, er frestað. Leyfi ég mér að óska hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins, svo og landsmönnum öllum, gleðilegra jóla og farsæls nýárs.