Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að hlé verður gert á þessum fundi milli kl. 11 og 11.30.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. - Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Til svara eru forsætisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Nú er komin út skýrsla öldungadeildar Bandaríkjaþings um forkastanlega meðferð bandarísku leyniþjónustunnar á saklausu fólki. Af þeirri skýrslu má ráða að reiknað er með að Ísland hafi verið nýtt til millilendinga með saklaust fólk. Við vitum að frá og með sumri 2007 var mörkuð sú stefna að leita í flugvélum sem grunaðar voru um að vera með innan borðs fanga en lítið er vitað um tímabilið frá 2001–2007. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort skýrslan kalli ekki á það að Ísland geri hreint fyrir sínum dyrum í þessu efni og að við grennslumst fyrir um það til fulls hvað gerðist á þeim árum. Voru gefin fyrirheit til leyniþjónustu Bandaríkjanna um að hún gæti í friði millilent á Íslandi, nýtt flugvelli og aðstöðu á Íslandi til millilendinga? Ef svo er, hverjir gáfu þau fyrirheit? Voru það ráðherrarnir tveir sem ákváðu stuðninginn við Íraksstríðið, var það hluti af þeirri ákvörðunartöku? Eða með hvaða hætti var komið til leyniþjónustunnar fyrirheiti um að hún gæti í friði lent hér og nýtt aðstöðu á landinu? Ég spyr líka, vegna þess að vel kann að vera að ekki sé upplýsingar að finna í skjalasöfnunum í ráðuneytunum. Er hæstv. forsætisráðherra tilbúinn að fara með okkur í þann leiðangur að fara í opna rannsókn á þessu máli og grennslast fyrir til fulls nákvæmlega hvernig atvikum var hagað í þessu máli, hver gaf þessi fyrirheit, hvar og hvernig?

Virðulegur forseti. Fyrst vegna lokaorða hv. þingmanns þar sem hann spurði: Hver gaf þessi fyrirheit, hvar og hvenær? er rétt að það komi fram að ég veit ekki til þess að nein fyrirheit, eins og hann lýsti, hafi verið gefin. Árið 2007 var skrifuð skýrsla um þetta mál og veit ég til þess að utanríkisráðuneytið er aftur að fara yfir málið og rannsaka það í ljósi þeirra upplýsinga sem fram komu í fyrrnefndri skýrslu, þ.e. skýrslu Bandaríkjaþings. Sú vinna stendur yfir í utanríkisráðuneytinu og vonandi liggur niðurstaða fyrir sem fyrst, því að taka má undir það með hv. þingmanni að þetta er auðvitað mjög alvarlegt mál og mikilvægt að kanna á allan þann hátt sem kostur er hvort aðstaða á Íslandi hafi á einhvern hátt verið misnotuð í þessum aðgerðum. Þetta hefur raunar verið rætt í utanríkismálanefnd, að minnsta kosti einu sinni á undanförnum árum, en aðalatriðið er að utanríkisráðuneytið er nú þegar að bregðast við þeirri skýrslu sem hv. þingmaður spurði um.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra. Ég tel mjög mikilvægt að við leitum af okkur allan grun í þessu efni, hvort einhver slík fyrirheit hafi verið gefin. Það hefur þá ekki verið gert með opinberum hætti þannig að það sé á almannavitorði í samfélaginu með hvaða hætti slík fyrirheit hafi verið gefin og mjög mikilvægt er að grennslast þar af leiðandi mjög vandlega fyrir um tildrögin og það hvað nákvæmlega var sagt og gert. Maður efast um það, miðað við upplýsingarnar sem fyrir liggja, að bandaríska leyniþjónustan hafi farið að tefla í tvísýnu, lenda hér upp á von og óvon. Þess vegna skiptir mjög miklu að kanna þetta mál mjög vandlega.

Virðulegur forseti. Aftur tek ég undir orð hv. þingmanns um mikilvægi þess að kanna þetta mál eins gaumgæfilega og kostur er. En ég vil þó nefna að mér skilst að við fyrstu athugun í utanríkisráðuneytinu hafi ekkert komið fram í þessari skýrslu um Ísland og raunar ekki um fangaflutninga heldur. Það breytir þó ekki því að rétt er að leita allra leiða til að tryggja að menn hafi allar þær upplýsingar sem kostur er á í þessu máli.

Virðulegur forseti. Víkur nú sögunni til Hornafjarðar. Lögreglan á Hornafirði og sveitarstjórnarmenn á Suðurlandi höfðu gert ráð fyrir að lögreglan á Hornafirði mundi færast frá Austurlandi og til Suðurlands, að ég hygg um áramótin, en nú brá svo við að á síðasta degi sínum í embætti dómsmálaráðherra ákvað hæstv. forsætisráðherra að gefa út reglugerð þar sem Hornafjörður er áfram á Austurlandi hvað þetta varðar og plön sem hafði verið unnið að um að flytja lögregluna á Hornafirði undir Suðurland eru núna í uppnámi. Það virðist ekkert samráð hafa verið haft við nokkurn mann í þessu máli. Viðbrögð sveitarstjórnarmanna og annarra á Hornafirði og víðar hafa staðfest það. Hér hafði hins vegar verið unnið að áætlunum í víðtæku samráði. Úr ranni hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra og núverandi forsætisráðherra komu þær útskýringar þó að haft hefði verið samband við heimamenn, en þegar það var nánar skoðað voru það einhverjir aðrir heimamenn, það voru ekki heimamenn á Hornafirði, heldur heimamenn annars staðar á landinu sem hann hafði samráð við. Mig langar að fá þetta á hreint. Við hvern var haft samráð í aðdraganda þessarar reglugerðar? Við hvaða fólk var talað? Embættismenn úr ráðuneytinu sem hafa komið fyrir þingnefnd vita ekki einu sinni forsendur reglugerðarinnar og eru að geta sér til um hana. Hæstv. forsætisráðherra, þáverandi dómsmálaráðherra, virðist vera sá eini sem veit forsendurnar. Getur hann upplýst þingheim um þær? Getur hann upplýst þingheim um það við hverja hann talaði áður en 

Virðulegur forseti. Þetta hljómar eins og spurning til dómsmálaráðherra en það vill svo vel til að ég þekki málið ágætlega og get svarað fyrir hann þó að embætti dómsmálaráðherra sé ekki lengur til staðar. Eins og hv. þingmaður nefndi var gefin út reglugerð um umdæmamörk lögregluumdæma. Þessi reglugerð snerist hins vegar ekki bara um staðsetningu lögreglunnar á Höfn eða hvaða lögregluumdæmi hún tilheyrði. Þarna var fjallað um allt landið. Þetta var með öðrum orðum aðeins einn af fjölmörgum stöðum sem samkvæmt reglugerðinni heyra undir þessi nýju sameinuðu stærri lögregluumdæmi. Það að telja að það hefði þurft að taka þetta sérstaklega út og málið hafi allt snúist um það er ekki rétt. Þarna voru nokkur álitamál um hvernig best væri að sameina lögregluumdæmi. Í þeirri vinnu sem staðið hefur í allmarga mánuði hefur verið haft samráð við fólk, ekki bara á Höfn í Hornafirði heldur um allt land. Hins vegar beið það ráðherra að meta hvernig væri á endanum best að hafa þessa reglugerð. Þó er rétt að geta þess að alveg frá upphafi, frá því að hugmyndir eða áform um sameiningu lögregluumdæma voru fyrst kynntar, var gert ráð fyrir því að lögreglan á Höfn tilheyrði umdæmi lögreglunnar á Austurlandi en þó þeim möguleika haldið opnum að lögreglan á Höfn færðist undir Suðurland. Þeim möguleika er enn haldið opnum. Hins vegar var staðan sú að lögreglan á Austurlandi var ekki búin að fá þann styrk sem til var ætlast með þessum stærri og sameinuðu lögregluumdæmum og því var ekki forsvaranlegt á þeim tímapunkti að 

Virðulegur forseti. Ekki áform? Það hljómar einkennilega. Ég veit ekki betur en að í fjárlögunum sé gert ráð fyrir að Höfn í Hornafirði tilheyri Suðurlandi hvað þetta varðar. Að því hafði verið unnið í samráði sveitarstjórnar, ráðuneytis, stjórnvalda og annarra innan lögreglunnar. Í svari hæstv. forsætisráðherra, þáverandi dómsmálaráðherra, hann skýtur sér ekki undan því, kemur afskaplega lítið fram um forsendur ákvörðunarinnar og það var sem sagt ekki haft samráð við einn eða neinn um að breyta þessu ferli sem hafði verið unnið að. Þá ætla ég að nota síðari hluta fyrirspurnar minnar til að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í stjórnunarstílinn. Nú eru aðilar á vinnumarkaði foxillir út af samráðsleysi. Við erum að fara að afgreiða eftir 2. umr. frumvarp um forsendur fjárlaga sem er uppfullt af samningssvikum á vinnumarkaði án nokkurs samráðs við einn eða neinn þar sem ríkisstjórnin gengur á bak orða sinna í alls konar ákvæðum varðandi  
            

Virðulegur forseti. Voða er þetta undarlegt upplegg og þeim mun undarlegri reiði sem birtist hjá hv. þingmanni. Í fyrsta lagi tel ég rétt að ítreka það sem fram kom áðan, það hefur greinilega gætt ýmiss misskilnings varðandi lögregluna á Höfn í Hornafirði. Maður sér það hvað eftir annað, bæði í umræðum á vettvangi stjórnmálanna og í fjölmiðlum, að verið sé að færa lögregluna á Höfn í Hornafirði frá umdæmi lögreglunnar á Suðurlandi og austur. Það er alls ekki svo. Lögreglan á Höfn í Hornafirði er áfram þar sem hún hefur verið með lögreglunni á Austurlandi og því er áfram haldið opnu, eins og hefur verið til skoðunar, að embættið færist yfir á Suðurland. Það gefur hv. þingmanni ekki tilefni til að æsa sig með þessum hætti. Og ekki heldur samráð við aðila vinnumarkaðarins. Það á sér stað samráð á vegum stjórnvalda við aðila vinnumarkaðarins í einum 70 eða 80 nefndum og ráðum og auk þess höfum við ráðherrar fundað nokkrum sinnum með forustumönnum þessara samtaka svoleiðis að hv. þingmaður þarf ekki að vera svona æstur í miðjum jólamánuðinum.

Forseti. Mig langar til að ræða við forsætisráðherra um alvarleg orð sem hæstv. menntamálaráðherra Illugi Gunnarsson lét falla í atkvæðagreiðslum í þessum sal í fyrradag. Ráðherrann vísaði til endurskoðunarferlis stjórnarskrárinnar sem tómrar vitleysu sem engu hefði skilað. Forseti. Eftir síðasta kjörtímabil eigum við fjársjóð af tillögum að efni um stjórnarskrármál og því fjarstæða að halda því fram að starfið hafi engu skilað. Ég veit ekki betur en að hæstv. forsætisráðherra hafi skipað stjórnarskrárnefnd sem ætlað er það hlutverk að vinna áfram með það sem endurskoðunarferlið skilaði á síðasta kjörtímabili. Er sú nefnd kannski bara sýndarmennska og upp á punt? Ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. forsætisráðherra: 1. Var hæstv. menntamálaráðherra að lýsa afstöðu ríkisstjórnarinnar og forsætisráðherra í fyrradag? Með öðrum orðum, telur forsætisráðherra að endurskoðunarferlið hafi verið tóm vitleysa sem engu skilaði? 2. Er hæstv. forsætisráðherra og Framsóknarflokkurinn þeirrar skoðunar að stjórnarskrá lýðveldisins þarfnist heildarendurskoðunar? 3. Hvaða væntingar hefur forsætisráðherra til starfs þeirrar stjórnarskrárnefndar sem hann skipaði fyrir ári? Mig langar að vitna beint í hæstv. menntamálaráðherra: „… það voru til fjármunir, t.d. til að ráðast í stórfelldar breytingar á stjórnarskrá landsins sem síðan reyndust tóm vitleysa og kostuðu hundruð og aftur hundruð milljóna og skiluðu engu og hefðu betur farið til Háskóla Íslands og háskólastigsins almennt …“ Spurningin hlýtur að vera einföld: Er þetta jafnframt afstaða hæstv. forsætisráðherra? Telur hann að nefnd sú sem hann skipaði sé tóm vitleysa eða eitthvað sem skiptir máli að standa vörð um?

Virðulegur forseti. Fyrst hv. þingmaður leggur hér út af orðum hæstv. menntamálaráðherra held ég að rétt sé að það komi fram að ég skil hæstv. ráðherra þannig að hann hafi ekki talið að endurskoðun stjórnarskrárinnar væri tóm vitleysa, hins vegar hafi hann orðið fyrir vonbrigðum með þá aðferð sem var notuð við þá endurskoðun framan af og talið að hún hefði ekki skilað nógu miklu. Hv. þingmaður spurði þriggja spurninga, fyrst hvort ég teldi endurskoðun stjórnarskrárinnar tóma vitleysu. Ég tel svo ekki vera. Spurningin um hvort stjórnarskráin þarfnist heildarendurskoðunar kom næst. Svarið við því er: Já, ég tel svo vera og hef raunar oft rætt þau mál á vettvangi Alþingis og víðar, enda stendur nú slík vinna yfir. Ég skipaði fyrir alllöngu síðan þá nefnd sem hv. þingmaður vísaði til í þriðju spurningu sinni þar sem spurt var hvaða væntingar ég hefði um starf nefndar um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég hef heilmiklar væntingar um vinnu þeirrar nefndar og tel að hún muni skila góðum tillögum að endurbótum á stjórnarskránni, m.a. er varðar eignarhald á auðlindum og beint lýðræði. Já, ég geri miklar væntingar til þeirrar vinnu en vil þó taka fram að íslenska stjórnarskráin hefur að langmestu leyti reynst Íslendingum vel frá 1944. Ekki verður stjórnarskránni kennt um þær efnahagsþrengingar sem Ísland hefur gengið í gegnum á síðustu árum eða áratugum. Það er rétt að sýna stjórnarskránni þó þá virðingu að láta það fylgja sögunni að þó að jafnvel megi bæta hana hefur hún reynst okkur vel á undanförnum áratugum.

Forseti. Það er ánægjulegt að heyra og mjög mikilvægt að þau viðhorf sem komu fram hjá hæstv. forsætisráðherra skili sér til nefndarinnar. Það eru ansi kaldar kveðjur sem nefndin fékk hér í ummælum hæstv. menntamálaráðherra og komu í það minnsta mér verulega á óvart þau viðhorf sem þar kristölluðust. Það er líka ánægjulegt að heyra að hæstv. forsætisráðherra styðji heildarendurskoðun stjórnarskrár. Því langaði mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvað stendur í veginum fyrir því að fara þá heildrænt í þetta? Mér skilst að stjórnarskrárnefndin sé einungis að takast á við mjög afmarkaðar stjórnarskrárbreytingar. Hyggst forsætisráðherra hefja heildarendurskoðun um stjórnarskrána og byggja hana þá á þeim tillögum sem þjóðin fékk svo ríka aðkomu að á síðasta kjörtímabili?

Virðulegur forseti. Nefndin sem hv. þingmaður spurði um, nefnd um endurskoðun stjórnarskrárinnar, er að vinna að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar og notar við þá vinnu afrakstur þess starfs sem hv. þingmaður vísar til á síðustu árum. Svarið er: Já, það er verið að vinna að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, m.a. á grundvelli þess starfs sem unnið hefur verið á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Við höfum síðustu daga fjallað hér um fjárlögin og ýmsa þætti þar er lúta að þeim sem standa höllum fæti í samfélaginu, m.a. öryrkjum. Komið hafa áskoranir til ríkisstjórnarinnar og okkar allra sem þingmanna um að draga til baka fyrirhugaða lækkun almannatrygginga þar sem í frumvarpi til fjárlaga var gert ráð fyrir 3,5% hækkun en ákveðið að vegna nýrrar þjóðhagsspár yrði hún lækkuð í 3%. Við vitum öll að það eru ekki háar fjárhæðir sem þetta fólk hefur úr að spila. Í neysluviðmiðum velferðarráðuneytisins eru upphæðirnar allt aðrar en þær 187 þúsund sem margur hefur úr að spila, þær eru í kringum 400 þúsund, held ég. Við höfum líka gagnrýnt ítrekað við fjárlagaumræðuna aukna greiðsluþátttöku fólks í heilbrigðisþjónustu, lyfjakostnaði og fleiru því um líku. Þetta fólk, sem hefur jafnvel ekkert val um að taka lyf, á ekki neitt eftir og hefur jafnvel þurft að neita sér um þjónustu á sjúkrahúsunum. Á dögunum var frétt í Ríkisútvarpinu þar sem hæstv. félagsmálaráðherra var spurð hvort hlustað yrði á Öryrkjabandalagið. Hún sagði, með leyfi forseta: „Það er alltaf mikilvægt að hlusta á það sem einstaka hópar eru að segja og sérstaklega þeir sem hafa lítið á milli handanna.“ Hún vísaði svo til þess að verðlagsbreytingarnar yrðu teknar fyrir á milli 2. og 3.umr. fjárlaga. Ég var á fundi fjárlaganefndar í morgun. Þar kom ekki fram að þessu yrði breytt 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og ítreka það sem ég hef sagt að ég tel að sjálfsögðu mikilvægt að við hlustum á þær athugasemdir sem koma frá einstökum hópum og ekki hvað síst þeim sem hafa minnst á milli handanna. Það sem við höfum verið að gera frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum er að setja aukna fjármuni inn í almannatryggingakerfið. Miðað við þær áætlanir sem eru núna, um 3% hækkun bótanna á næsta ári og 3,6% á þessu ári, þá er verið að hækka bætur um 6,7% á sama tíma og verðbólga hefur hækkað um 5%. Ef horft er síðan á framlög í heild í almannatryggingakerfið þá erum við búin að hækka greiðslu félagslegra bóta um 13% og til lífeyristrygginga um 21% á þessum tveimur árum. Það hefur kannski ekki farið mikið fyrir þeirri umræðu í þinginu að það er verið að bæta töluverðum fjármunum núna við 2. umr., sem við vorum að samþykkja, inn í greiðsluþátttökukerfið. Það snýr að lyfjunum. Það er líka verið að gera breytingar á skattkerfinu, sem snúa að skattlagningu á lyfjum. Auk þess fara nokkrir tugir milljóna sérstaklega í hækkun á tekjuviðmiði sem snýr að fólki sem hefur þurft að leita eftir fjárhagslegri aðstoð vegna lyfjakaupa eða annarra hjálpartækja. Þarna er hugað að því. Við höfum líka gert breytingar á barnabótunum. Núna kemur sú viðbót inn í húsaleigubótakerfið að tryggt verður að þeir fjármunir fari einmitt til þeirra fjölskyldna sem hafa minnst á milli handanna með því að breyta því hvar tekjuskerðingin kemur inn og upphæðirnar eru líka hækkaðar. Það sem við erum núna að undirbúa snýr að húsaleigubótunum á næsta ári og verður hugað sérstaklega að því að þær komi sem best til móts við þá sem hafa allra minnst á milli handanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það breytir því ekki að þrátt fyrir að mikið hafi verið lagt í þá er augljóst að fólk sem býr við lágar tekjur ber skarðan hlut frá borði. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar er að lækka prósentuna vegna viðmiða sem hér er vitnað til vegna nýrrar þjóðhagsspár. Mér er eiginlega alveg óskiljanlegt að það sé gert. Eins er með tekjuviðmið öryrkja og lífeyrissjóðsgreiðslur og aðrar tekjur. Það hefur verið mikið undan því kvartað. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hver stefnan sé í þrepahækkun, hvað hún sjái fyrir sér næstu þrjú árin. Verður tekjuviðmiðið hækkað? Hversu mikið sér hún fyrir sér að 

Virðulegi forseti. Ég þakka enn á ný þingmanninum fyrirspurnina. Ég veit að hún er öflugur bandamaður í því að tryggja að við getum haldið vel utan um þá sem hafa minnst á milli handanna í íslensku samfélagi. Við erum núna með vinnu í gangi í ráðuneytinu undir stjórn hv. þm. Péturs Blöndals um heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu. Þar erum við komin ansi langt með tillögur sem snúa að einföldun á kerfinu, hugmyndir varðandi aukinn sveigjanleika við starfslok. Ég er að bíða eftir því að menn komi með tillögur sem snúa að þeim breytingum gagnvart öryrkjum að fara úr örorkumati yfir í starfsgetumat. Ég tel að þær ættu að skila sér fljótlega eftir áramót og á þeim munum við að sjálfsögðu byggja áætlanagerð okkar í framhaldinu. Ég vil líka nefna að við erum að hefja mikið samráðsferli við sveitarfélögin um uppbyggingu á félagslegu húsnæði. Sá kostnaður hvílir 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að bjóða hæstv. innanríkisráðherra velkomna í sinn fyrsta fyrirspurnatíma. Ólöf Nordal er okkur að góðu kunn frá því að hún starfaði hér sem þingmaður. Það er bæði tilhlökkunar- og ánægjuefni að fá tækifæri til að starfa með henni aftur. Ég veit að ráðherrann hefur haft takmarkaðan tíma til að setja sig inn í mál í ráðuneytinu en vil inna hana eftir afstöðu til þingmáls sem var flutt af þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum, öllum nefndarmönnum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og lýtur að því að gefa aðstandendum látinna aðila að Guðmundar- og Geirfinnsmálinu tækifæri til þess að óska eftir endurupptöku sinna mála ef það er þeirra vilji. Stundum hefur það viljað brenna við að menn hafi skynjað ákveðna andstöðu við það í kerfinu að hreyft sé við þessum gömlu málum sem hafa lengi verið eins og opin sár í samfélaginu. Þá vil ég inna hæstv. ráðherra eftir viðhorfi sínu til þess meginsjónarmiðs sem að baki tillöguflutningnum liggur, að það sé mikilvægt að tryggja í lögum sem víðtækastan rétt fyrir þá sem telja að á sér eða sínum hafi verið illa brotið í þessum gömlu málum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég veit að hann skilur að ég er ekki búin að setja mig ítarlega inn í þetta mál. Ég get þó upplýst það sem kann að vera þingheimi kunnugt að mikið hefur verið um það rætt hvort setja eigi inn almenna heimild í lög til handa aðstandendum látinna til að óska eftir endurupptöku. Það vill svo til að slíkt mál er á málaskrá ríkisstjórnarinnar og bíður afgreiðslu í ríkisstjórn, breyting á lögum um meðferð sakamála, þar sem slík almenn heimild er fyrir hendi. Ég upplifi ekki almenna andstöðu við það í kerfinu að slíkt ákvæði sé fyrir hendi, alls ekki, og hef raunar ekki gert það fram til þessa, þótt ég verði auðvitað að láta það fylgja með, vegna þessarar afmörkuðu fyrirspurnar sem hv. þingmaður ber upp, að ég get ekki tekið nánari afstöðu til þess en með þeim hætti sem ég hef hér gert.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þann velvilja sem hún sýnir þessu sjónarmiði sem almennu sjónarmiði og fagna því ef væntanlegt er mál inn í þingið frá ríkisstjórninni um slíka almenna heimild. Það þyrfti þá bara að hraða því. Ég tel að úr þessu sé ekkert að vanbúnaði að afgreiða slíkt mál í allsherjar- og menntamálanefnd þingsins. Fyrst ég hef nú hæstv. ráðherra til svara er kannski ekki úr vegi að spyrja hana í síðari spurningu minni um það mál sem bar hér fyrr á góma, sem er lögregluembættið á Höfn í Hornafirði og þær breytingar sem voru fyrirhugaðar um að það ætti að falla undir Suðurland en var breytt nýverið eins og frægt er. Hyggst hæstv. ráðherra endurskoða þá ákvörðun? Telur hún koma til álita að fylgt verði fyrri stefnu og embættið látið tilheyra Suðurlandi eins og gert var ráð fyrir í fjárlagavinnunni?

Hæstv. forseti. Með þeirri reglugerð sem skrifað var undir fyrir skömmu er í raun og veru haldið við það horf sem lögreglan á Austurlandi hefur búið við, þ.e. að Höfn fylgir áfram Austurlandi eins og verið hefur frá 2007. Hins vegar er engum blöðum um það að fletta að þetta hefur verið mikið í umræðunni. Ég hef auðvitað sett mig inn í þetta mál og hef aflað um það gagna. Mér er kunnugt hvernig undirbúningurinn fór fram. Mér er einnig kunnugt um hve mikilvægt það er þegar breytingar eru gerðar á lögregluumdæmum að rekstrargrundvöllur þeirra sé tryggður. Ég hef af þeim sökum óskað eftir því að það sé sérstaklega athugað hvernig fjármunum sé varið hjá lögregluumdæminu á Eskifirði. Hér er um að ræða fimm lögreglumenn af 25 starfsmönnum embættisins á Eskifirði. Ég tel því mjög mikilvægt að allar þessar staðreyndir liggi á borðinu áður en ég fer að tjá mig eitthvað frekar um þetta mál.

Virðulegi forseti. Við munum hér á eftir greiða atkvæði um stórfelldar skattahækkanir á mat og menningu, skattahækkanir sem munu auka álögur á almenning í landinu, ekki síst tekjulægri heimilin. Matarkarfa hvers einasta manns mun hækka og hver einasti maður mun finna fyrir þessum auknu álögum þrátt fyrir þær mótvægisaðgerðir sem fylgja. Við munum horfa upp á hærra bókaverð og hærra verð á tónlist af hálfu ríkisstjórnar sem talar sérstaklega fyrir áherslu á þjóðmenningu og talar sérstaklega fyrir aukinni áherslu á læsi. Virðulegi forseti. Þessar tillögur ýta undir það sem hér hefur verið sagt, að ríkisstjórnin sé ekki ríkisstjórn heimilanna í landinu eins og hún hefur gefið sig út fyrir að vera, og hún er svo sannarlega ekki ríkisstjórn þjóðmenningar.

Virðulegi forseti. Við göngum nú til atkvæða um stærstu einstöku skattahækkun frá hruni í boði núverandi ríkisstjórnar sem leggur sig fram um að leggja álögur á venjulegt fólk en létta byrðum af þeim sem helst eru í færum til að bera þær. Við höfum fyrir nefnd fengið viðvörunarorð aðila vinnumarkaðarins, viðvörunarorð verkalýðshreyfingarinnar gagnvart hækkun á matarreikningi heimila og séð rannsóknarniðurstöður sem benda til þess að lækkanirnar muni ekki skila sér með sama hætti og hækkun á matvælum. Við höfum líka fengið að heyra viðvörunarorð rithöfunda og bókaútgefenda. Íslensk tunga á undir högg að sækja. Hækkun á virðisaukaskatti á bækur eru sérkennileg skilaboð frá ríkisstjórninni. Virðulegi forseti. Þetta er mikið óheillamál.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp var lagt fram undir þeim formerkjum að einfalda ætti skattkerfið og gera það skilvirkara. Mér finnst ein athyglisverðustu tíðindin í þessu frumvarpi eftir meðferð nefndarinnar vera þau að það verkefni hefur algerlega mistekist. Það er ekki verið að einfalda neitt, virðisaukaskattskerfið er áfram flókið. Við fögnum afnámi vörugjalda, það er gott skref og til einföldunar. En stærstu tíðindin í þessu eru einfaldlega þau að virðisaukaskattskerfið er áfram flókið og erfitt viðureignar og það er verið að hækka skatt á mat, það er verið að hækka skatt á menningu, nauðsynjavörur í landinu, grundvallarvöru. Það eru stærstu tíðindin í þessu og við í þingflokki Bjartrar framtíðar leggjumst eindregið gegn því.

Forseti. Ég hef verulegar áhyggjur af matarskattinum sem hér er verið að greiða atkvæði um. Ég hef áhyggjur af hækkun á bókaskatti og því að flækja enn frekar möguleika á að geta gefið út vandaðar bækur hérlendis. Ég hef áhyggjur af skatti á tónlist. Þær greinar, tónlist, myndlist og sér í lagi bókaútgáfa, eiga verulega undir högg að sækja út af breyttu neyslumynstri á menningu. Ég er alfarið á móti því að það eigi að setja svona miklar aukaálögur á mat. Það er nokkuð sem fólk getur ekki sleppt. Það er hægt að kaupa sér notaðan ísskáp en það er ekki hægt að sleppa því að fá sér máltíð á hverjum degi.

Herra forseti. Við göngum nú til atkvæða um breytingar á virðisaukaskatti og vörugjöldum o.fl. Það eru afskaplega ánægjulegar breytingar. Niðurfelling vörugjalda þýðir óskapleg einföldun á skattkerfinu og ég gleðst yfir því. Menn hafa rætt hérna mikið um matarskattinn. Vissulega er það þannig að ef einhver fer út í búð og kaupir fyrir 10 þús. kr. þá er hækkunin um 370 kr. ef ekkert er með vörugjaldi. Ef tómatsósa er þar á meðal þá lækkar verðið. Það að tala um að þetta sé skattur á matvöru - hækkunin er lítils háttar, eins og ég segi, 370 kr. af 10 þús. kr. vörukaupum og þá er fyrir fram gefið að ekkert sé með vörugjaldi. Ef eitthvað af matvörunum er með vörugjaldi, sem er mjög víða, þá mun þessi karfa lækka.

Herra forseti. Það sem hæst ber í þessu máli er hækkun matar- og bókaskattsins og niðurfelling sykurskatts. Það er ýmislegt í þessu frumvarpi sem er vel hægt að styðja eins og að fækka undanþágum í afþreyingu í ferðaþjónustu en manneldis- og lýðheilsustefna ríkisstjórnarinnar sem felst í því að hækka hollustuvörur í verði, grænmeti, mjólk, kjöt og fisk, en lækka sælgæti og gos er fráleit. Röksemdafærsla sem gengur út á það að þó að menn að sönnu hafi illa eða verr efni á því að kaupa hollan mat þá geti þeir huggað sig við það að þeir geti bætt sér það upp með því að kaupa ódýrari flatskjá. Þetta gengur ekki upp og dæmir sig sjálft. Því miður hefur ríkisstjórnin gjörsamlega forklúðrað því að standa þannig að breytingum í skattamálum að ásættanlegt væri. Ekki þarf að hafa frekari orð um það.

Virðulegur forseti. Meiri hlutinn mun væntanlega samþykkja að hækka skatt á menningu, afnema sykurskattinn og hækka virðisaukaskatt á matvæli. Ég gagnrýni að í rauninni skuli ekki liggja fyrir gögn eða rannsóknir sem segi okkur til um hvernig þessar breytingar komi við einstaka tekjuhópa, neytendur. Á sama tíma og verið er að setja einhverja peninga í lýðheilsusjóð undir forsætisráðuneytinu ætlum við að afnema sykurskattinn. Við höfum enga hugmynd um hvaða áhrif það hefur á lýðheilsu. Það er talað um að auka skilvirkni í kerfinu með því að færa virðisaukaskattsþrepin nær hvort öðru. Ef við höfum það á tilfinningunni að það sé mikið um skattundanskot í landinu, af hverju aukum við þá ekki eftirlitið og setjum meira fé til skattrannsóknarstjóra?

Herra forseti. Leiðarljós ríkisstjórnarinnar í þessum breytingum er að einfalda skattkerfið og gera það skilvirkara en passa samhliða upp á að vera með mótvægisaðgerðir vegna hækkandi matvælaverðs. Fjármálaráðherra kallaði í umræðunni eftir því að við á þingi mundum koma með aðrar mótvægisaðgerðir, hann kallaði sem sagt eftir samstarfi um mótvægisaðgerðir. Píratar hafa lagt til mótvægisaðgerð sem mun koma í veg fyrir að matvælaverð hækki um 1–2% sem eru tölur sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar talar um að sé staðan núna, það muni hækka um 1–2%, og hún er að afnema tolla og kvóta á matvæli. Þetta mun lækka matvælaverð um 1–2%. Ríkisstjórnin verður síðan að finna skilvirkari skattleiðir til að styðja búvöruframleiðendur sem vissulega þarf að gera. Annað sem við höfum gert, þingmenn allra flokka í minni hlutanum, er að koma með enn skilvirkara virðisaukaskattskerfi með því að hætta að undanskilja  
            

Herra forseti. Með þeim breytingum sem fylgja þessu frumvarpi erum við að slaka út um það bil 5 milljörðum frá ríkissjóði til heimilanna í landinu. Það er svo einfalt. Virðisaukaskattsbreytingarnar eru tímabærar og mikilvægar. Það er vegna þess að virðisaukaskattskerfið okkar er ekki nægilega skilvirkt. Það lekur, t.d. þrátt fyrir stórauknar komur erlendra ferðamanna sjáum við ekki vöxt í tekjum samhliða því í virðisaukaskatti. Það er ekki að gerast. Það er of mikið um undanþágur og við erum að afnema nokkrar mikilvægar undanþágur, m.a. hjá ferðaþjónustunni. Síðan er það alveg sérstakt fagnaðarefni að við skulum nú afnema vörugjöldin á um 800 vöruflokkum. Það er ótrúlegt að sjá menn koma hingað upp og nefna einn og tvo vöruflokka en sjá ekki allt hitt sem til dæmis er í efra þrepinu. Allt hér er í efra þrepinu, fötin sem við erum í, ljósin, málningin, gólfið, teppið, þakið, 

Virðulegi forseti. Í þessari breytingartillögu og ýmsum öðrum leitast meiri hluti nefndarinnar við að víkka skattstofnana og almennt séð er ég sammála þeirri tilhneigingu og þeirri viðleitni. Það eru hins vegar mörg markatilvik sem orka tvímælis í þessum útfærslum sem við erum ekki fyllilega sammála um og flækjustig verður umtalsvert eftir sem áður. Því er eðlilegt að meiri hlutinn beri ábyrgð á þessu máli. Það er líka athyglisvert að meiri hlutinn sinnti í engu samráði við aðila vinnumarkaðarins, Samtök atvinnulífsins komu á fund nefndarinnar með athyglisverðar hugmyndir um víðtækari breytingar á virðisaukaskattskerfinu en náðu ekki neinu samtali við ríkisstjórnarmeirihlutann þar um.

Herra forseti. Við styðjum þær breytingar að fólksflutningar í afþreyingarskyni innan ferðaþjónustunnar sem og að starfsemi ferðaskrifstofa falli undir virðisaukaskattsskyldu héðan í frá. Þetta er liður í þeim breytingum þannig að við munum greiða þessu og samkynja ákvæðum atkvæði eftir því sem það kemur fyrir hér í atkvæðagreiðslunni.

Virðulegi forseti. Nú greiðum við atkvæði um lækkun á tillögu stjórnarmeirihlutans úr 12% í 11%. Það stóð í upphaflegu fjárlagafrumvarpi að ætlunin væri að hækka neðra þrepið í 11%. Þá upphófst hins vegar mikið leikrit sem Sjálfstæðisflokkurinn setti á svið til að hafa Framsóknarflokkinn að ginningarfífli og það hefur tekist afskaplega vel í þessu máli. Við teljum þess vegna ekki ástæðu til að taka þátt í þessu leikriti, sitjum hjá við þessa breytingu, enda virðist svo sem ætlunin hafi alltaf verið af hálfu Sjálfstæðisflokksins að fara með virðisaukaskattinn í 11% í þessari umferð. Eftir stendur hins vegar, og Framsóknarflokkurinn hefur ekki svarað því, hvort hann stendur líka að því fyrirheiti fjármálaráðherra sem fram kemur í fjárlagafrumvarpinu, að hækka á næsta ári neðra þrepið upp í 14%.

Herra forseti. Eins og þegar hefur verið skýrt snýst þessi atkvæðagreiðsla um að lækka töluna 12 niður í 11, þ.e. verðmiðinn á Framsóknarflokknum er hér til atkvæðagreiðslu. Við munum að sjálfsögðu ekki leggjast gegn því að meiri hlutinn breyti sinni eigin tillögu úr 12 í 11 en þegar liðurinn svo breyttur kemur til atkvæða hér á eftir, þ.e. 11% sem slík, munum við greiða atkvæði gegn því og leitast við að fella hann því að að honum föllnum mundi óbreytt 7% skattþrep gilda um mat og bækur og annað sem þarna er undir.

Virðulegur forseti. Við erum á sömu línu í Bjartri framtíð, leggjumst ekki gegn því að 12 verði 11. Það er þó skárra, en þetta auðvitað leiðir hugann að því hversu óljós áform ríkisstjórnarinnar eru í þessu. Það er gefið í skyn, jafnvel í þingplöggum, að það verði farið upp í 14 á næsta ári. Það væri mjög við hæfi að heyra hver áformin eru í því. Í öllu falli leggjumst við síðan gegn því í atkvæðagreiðslunni hér á eftir að hin endanlega skattprósenta á neðra þrepi virðisaukaskatts verði 11% eða alla vega 11% á næsta ári, hvort sem það verður 14 á þarnæsta. Við viljum að hún verði 7 áfram og að við förum í miklu víðtækara samráð um það hvernig við viljum síðan hafa þetta virðisaukaskattskerfi og hvaða mótvægisaðgerða við viljum grípa til ef við viljum til dæmis fara upp í eitt þrep á virðisaukaskatti eða eitthvað svoleiðis. Þangað liggur miklu lengri vegur og þarf að vera miklu 

Herra forseti. Þetta er sennilega mesta gleðiefnið í þessu frumvarpi og eru þau þó nokkur. Þarna er verið að lækka virðisaukaskattinn, efra þrepið úr 25,5%, sem er heimsmet 

Virðulegi forseti. Ég kem hérna til að undirstrika gleði þingflokks Bjartrar framtíðar með þetta. Þetta er ánægjulegt, það er verið að lækka efra þrep virðisaukaskatts, það var orðið allt of hátt, þurfti að hækka það út af ömurlegum atburðum í efnahagslífi Íslendinga. Ég vil líka nota tækifærið og gera athugasemdir við þann málflutning að lækkun á ísskápum og ýmsum vörum sem lækka með þessu í verði, og líka með afnámi vörugjalda, sé sambærileg við mat. Ég held að allt önnur sjónarmið þurfi að gilda þegar við fjöllum um mat og virðisaukaskatt. 

Virðulegi forseti. Nú greiðum við atkvæði um skattahækkunina miklu. Allar heimsins lækkanir á tómatsósu, flatskjám og ísskápum duga ekki til að vega upp á móti þeirri hækkun sem hér er verið að lögleiða á nauðsynjum. 

Virðulegi forseti. Það var áhugavert að sjá hæstv. forsætisráðherra hlaupa beina leið út úr salnum þegar hv. þingmenn fóru að gera grein fyrir atkvæðum sínum um að hækka virðisaukaskatt á mat og bækur og tónlist. Þá mátti sjá hæstv. forsætisráðherra brenna út úr salnum. Ég mun segja nei við þessari tillögu því að ég styð það ekki að hækka álögur á almenning í landinu og ég styð það svo sannarlega ekki að hækka verð á bókum og tónlist. Ég vil nota tækifærið hér og vara hv. þingmenn við því að hér er búið að færa fram varnaðarorð sem byggja á gögnum og þau sýna að þar sem virðisaukaskattur hefur verið hækkaður til að mynda á bækur hefur bókaútgáfa dregist saman, bæði bókaútgáfa og bóksala. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. menntamálaráðherra þyki það áhyggjuefni að á sama tíma og hann ferðast um landið og predikar aukið læsi sé hans eigin ríkisstjórn að grípa til aðgerða sem stríða beint gegn stefnumiðum hans. Hér er verið að taka mjög illa ígrundaða ákvörðun sem byggir ekki á neinum gögnum, 

Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð erum að mörgu leyti spennt fyrir því að fara hugsanlega með virðisaukaskattskerfið í átt að einu þrepi. Mörg áhugaverð dæmi eru um slík skattkerfi en það eru líka til áhugaverð dæmi um virðisaukaskattskerfi sem eru með mörg þrep og virka vel, eins og í Lúxemborg. Þessi umræða er einfaldlega bara mjög skammt á veg komin og vinna við endurskoðun virðisaukaskattskerfisins er varla hafin. Þetta er allt gert bara einhvern veginn, skrifað aftan á umslag, ekki byggt á neinni greiningu eða skýrri stefnu. Ef við ætlum að fara í átt að einu þrepi í virðisaukaskatti liggur allt bótakerfið og skattkerfið undir í því hvernig við ætlum þá að mæta tekjulágum hópum. Hvernig ætlum við að gera það? Það vantar algjörlega í tillögurnar. Og varðandi bækur, þetta þýðir einfaldlega, út af samspili inn- og útskatts og skattprósenta, að bókaútgáfa mun núna þurfa að greiða 

Herra forseti. Hér er verið að hækka virðisaukaskattsþrepið frá 7% og upp í 11%. Það átti að fara í 12% en fór í 11%. Ef það hefði farið í 12% þá sagði hæstv. fjármálaráðherra að heildarpakkinn mundi hækka matvælaverð um 2,5%. Í staðinn fyrir að fara með það upp í 12% á núna að fara með það í 11% sem mun hækka matvælaverð um 1–2% samkvæmt hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar. Það sem vantar er alhliða mótvægisaðgerð sem hefur verið kallað eftir af ríkisstjórninni. Hún kallaði eftir samráði um mótvægisaðgerðir til þess að tryggja að matvælaverð hækkaði ekki. Það er til slík mótvægisaðgerð sem uppfyllir algjörlega ramma ríkisstjórnar um skilvirkara skattkerfi sem er að taka af tolla og kvóta á matvæli. Það er óskilvirkur skattur, það er vondur skattur. Já, hann verndar vissulega búvöruframleiðendur en það er hægt að veita þeim ígildi verndarinnar með beinum framlögum og ná því inn með betri skatti. Það er tillaga okkar pírata hvað þetta varðar. 

Herra forseti. Hér er enn verið að gera virðisaukaskattskerfið rökréttara. Verið er að minnka bilið milli þrepanna sem gerir að verkum að það verður ekki eins arðsamt að svindla á kerfinu. Menn hafa talað mikið um hækkun á matarskatti og ég nefndi áðan að matarkarfan sem kostar 10 þús. kr. mun hækka um 370 kr., minna en fjóra hundraðkalla. Hins vegar er í matarkörfunni heilmikið af vörugjöldum þannig að sennilega hækkar hún ekki nema um 1–2%, þ.e. um 100–200 kr. Þannig að 10 þús. kr. matarkarfa hækkar um einn eða tvo hundraðkalla, það eru öll ósköpin. Ég hef ekki miklar áhyggjur af því. Hins vegar er þetta til þess að einfalda kerfið, gera það skilvirkara og koma í veg fyrir skattsvik.

Virðulegur forseti. Það er ekki nema von að hæstv. forsætisráðherra hafi hlaupið úr salnum undir þessum lið. Það var Sigmundur Davíð sjálfur sem sagði að hækkun á matarskatti bitnaði verst á þeim sem lægst hafa launin. Eftir 6% skuldalækkun kemur núna 4 prósentustiga hækkun á matarskatti. Það er vandséð að heimilin séu betur sett eftir en áður. Það er þó fagnaðarefni að það skuli vera einn þingmaður í hópi Framsóknarflokksins sem hefur staðfestu til að taka ekki þátt í þessum ótrúlegu svikum við heimilin í landinu.

Herra forseti. Hin nýja hagfræðikenning, eða félagsfræðikenning er kannski nær að segja, sem stjórnarflokkarnir eru hér að bera á borð fyrir okkur gengur út á að fólk muni bæta sér upp dýrari hollustuvöru, dýrari matvæli með því að fara að bryðja ísskápa og flatskjái í stórum stíl. Það sem verra er er að útreikningarnir byggja á þeim kviksandi að allar lækkanir sem eiga að leiða af niðurfellingu vörugjalda og lækkun efra þreps í virðisaukaskatti muni skila sér samstundis og 100% til neytenda. Kannanir og rannsóknir sýna hins vegar að það gerist ekki og þar með hrynur móverkið, þar með hrynur röksemdafærslan hjá hv. þm. Pétri Blöndal sem og útreikningarnir í greinargerð með frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra. Það hefur aldrei gerst, því miður. Hækkanirnar koma beint út í verðlag 1. janúar af því að þetta eru skattahækkanir að lögum en hitt skilar sér seint og illa 

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um hækkun á því tvennu sem hver maður þarf á að halda til þess að geta lifað þokkalegu lífi, fóðri fyrir anda og efni, mat og menningu. Með því að samþykkja þetta eru menn að greiða bylmingshögg bæði bókaútgáfu og tónlistarsköpun í landinu. Þó er alveg klárt að það sem við þurfum helst á að halda nú um stundir er einmitt að púkka undir stoðir þessa tvenns. Í öðru lagi vil ég segja að það var, eins og hér hefur verið rakið, hæstv. forsætisráðherra sem hafði uppi svardaga og sagði að aldrei mundi Framsóknarflokkurinn standa að hækkun matarskattsins. Níu þingmenn Framsóknarflokksins stóðu uppi í fjölmiðlum og sögðu að fyrr mundu þeir dauðir liggja en að gera þetta. Samt sem áður sjáum við að þeir eru að samþykkja þetta í dag. Þetta er ástæðan fyrir því að Framsóknarflokkurinn liggur fleiðraður upp á herðablöð. Hann hefur sýnt það að honum er ekki treystandi.

Virðulegi forseti. Hér er ríkisstjórnin að taka ákvörðun um að hækka skatta á bækur og menningu í landinu. Hún veit að þetta mun hafa neikvæð áhrif á okkar litla markað hér á landi. Hún veit það en tekur samt þessa ákvörðun. Hér er líka verið að taka ákvörðun um að hækka skatta á almenn matvæli í landinu og þar með talið á íslensk heimili, sérstaklega þau tekjulægstu. Menn vita að þetta mun hafa mikil og erfið áhrif á mörg heimili í landinu en þeir ákveða samt að gera þetta. Hvers vegna halda menn þessu svona til streitu? Jú, það er vegna þess að þeir eru að fjármagna lækkanir á veiðigjöldum og lækkanir á sköttum til þeirra sem hæstar hafa tekjurnar í landinu. Grímulaust er hér verið að sýna forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, skattbyrði frá þeim sem mest hafa og til þeirra sem minnst hafa. Það er ekki hægt að þræta fyrir að svo sé ekki í þessu tilfelli. 

Virðulegi forseti. Við höfum mikið rætt þessi mál undanfarna daga í tengslum við það frumvarp sem hér eru undir og fjárlagafrumvarpið. Hér er verið að falla frá hækkun til handa öryrkjum, það er verið að auka álögur á mat og auka álögur á bækur. Á hátíðarstundum er talað um vægi skapandi greina. Núna virðist það ekki eiga við. Það er líka verið að vega að menningunni, hinni íslensku þjóðmenningu, í gegnum Ríkisútvarpið. Alls staðar þar sem íslenskan er höfð í fyrirrúmi, þar sem menningin er höfði í fyrirrúmi, skal bæta í og láta borga meira. Það er ekki að ósekju að við höfum staðið hér, stjórnarandstaðan, og talað um þessa hluti. Það er verið að færa byrðarnar yfir á þá sem minna hafa. Það er ánægjulegt að sjá hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur sitja hjá við þessa afgreiðslu því að hún hefur talað mjög mikið fyrir hag heimilanna. En hún er sú eina sem virðist geta staðið  Virðulegi forseti. Hér er ekki um neina einföldun að ræða á virðisaukaskattskerfinu 

Herra forseti. Hér er verið að leggja virðisaukaskatt á mat og menningu, hita og rafmagn og þetta kemur sérstaklega illa við lágtekjufólk í landinu sem ver stórum hluta launa sinna í matarinnkaup. Þetta heftir líka aðgengi lágtekjufólks að menningu, með þessu dregur í sundur með þeim sem eru betur efnaðir og þeim sem berjast fyrir lífi sínu á hverjum einasta degi við að ná endum saman. Það er skammarlegt hvernig þessi ríkisstjórn hagar sér. Þetta kemur líka mjög illa niður á fólki úti á landi sem hefur ekki aðgengi að lágvöruverslunum, þá leggst virðisaukaskatturinn ofan á flutningsgjaldið plús verðið á matvörunni svo þetta þyngir enn róðurinn hjá því fólki sem býr vítt og breitt um landsbyggðina og hefur ekki Bónus á hlaðinu hjá sér. Þessi aðgerð er landsbyggðarfjandsamleg ásamt svo mörgu öðru sem hefur verið samþykkt hér á hinu háa Alþingi. Ég held að menn ættu að sjá sóma sinn í því að draga þetta til baka milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Hér eins og víðar í þessu frumvarpi og í tillögum nefndarinnar er verið að einfalda og falla frá undanþágum sem hafa gegnsýrt virðisaukaskattskerfið og skaðað það mjög mikið. Ég gleðst yfir því. En það er ekki þar með sagt að björninn sé unninn. Ég hef lagt til í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, þar sem ég á sæti, að hún vinni ásamt ráðuneytinu að því að fara í frekari breytingar, t.d. að skattleggja alla leigu fyrir utan leigu af íbúðarhúsnæði, og þá mundum við ná til skattlagningar á laxveiði sem menn hafa dálítið talað um. Ég vil vinna að því að einfalda kerfið enn frekar, falla frá undanþágum þannig að íslenska virðisaukaskattskerfið verði skilvirkt og skili því sem það á að skila.

Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð höfum stutt þær breytingartillögur og tillögur í þessu frumvarpi sem miða að því að reyna að einfalda þetta virðisaukaskattsumhverfi og breikka skattstofninn. Hér erum við komin að máli sem er ágætisdæmi um það hversu erfitt þetta verkefni er og hversu flókið það er og þarfnast miklu meiri yfirlegu. Það er út af fyrir sig jákvætt að verið er að taka inn baðstaði, eins og Bláa lónið og svoleiðis, sem eru miklir ferðamannastaðir og skila miklum tekjum og eru með mikla veltu. Þeir borga núna virðisaukaskatt í neðra þrepi. Eftir stendur þó aðgreining á baðstöðum og sundstöðum, sundlaugum. Það er skemmtilega flókið, nánast spaugilegt. Þarna fer að skipta máli hvort það er klór í vatninu eða hvort það er gegnumstreymi á vatninu eða hvort vatnið komi beint úr náttúrulegri uppsprettu og þar fram eftir götunum. Og því var ágætlega lýst fyrir nefndinni hversu flókið þetta umhverfi er fyrir stað eins og til dæmis á Laugarvatni þar sem í rauninni er verið að reka innan sömu girðingar laugar sem eru bæði sundlaugar og baðstaðir, þannig að þetta er ekkert einfalt þar. Ég held að við þurfum miklu meiri 

Herra forseti. Það er sérstakt ánægjuefni að fá að taka þátt í atkvæðagreiðslu um að fella brott vörugjaldslögin um almenna vörugjaldið. Ég fagna því að það er töluvert breið samstaða um það í þingsal að stíga þetta skref. Það er ekki sjálfsagt. Vörugjöldin hafa skilað um 6 milljörðum á ári fyrir ríkissjóð og er þess vegna brottfall þeirra eitt lykilatriðið í þeim jákvæðu áhrifum af breytingunum í heild sinni sem við höfum hér tekið til umfjöllunar í dag. Það er einfaldlega rangt sem haldið er fram í umræðunni, að heildaráhrifin verði til þess að þrengja að einhverjum Íslendingum vegna þess að heildaráhrifin verða til þess að auka kaupmátt allra tekjutíunda. Lykilatriðið í því er að fella á brott vörugjöldin, um það bil helmingur þeirra er sykurskattur sem er ómarkviss leið, ekkert annað en matarskattur á heimilin sem hefur ekki skilað þessum yfirlýsta tilgangi í lýðheilsulegum efnum. Hér er stigið mikið framfaraskref, 

Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni fögnum afnámi vörugjalda og styðjum það heils hugar. Það er mikilvægur áfangi í að einfalda skattheimtu í landinu og mjög jákvætt skref. Það sem við höfum gagnrýnt í þessu máli öllu saman er að kostnaðurinn af þeirri aðgerð skuli vera borinn af auknum álögum á nauðsynjar fyrir lágtekjufólk. Það hefur verið gagnrýnisefni okkar en við höfum stutt lækkun vörugjaldsins. Á málinu er þó sá hængur að í því felst að lög um vörugjald, nr. 97/1987, eru felld niður í heild sinni, þar með líka vörugjald á sykur. Við munum því freista þess fyrir 3. umr. að koma með breytingartillögu um útfærslu á vörugjaldi á sykur og sætindi, enda er sá þáttur þessa máls eini gallinn á þeirri breytingu sem hér er gerð á vörugjaldaumhverfinu.

Virðulegi forseti. Við þingmenn Vinstri grænna sitjum hjá við þessa breytingu af þeirri meginástæðu að í henni felst afnám sykurskattsins. Það er til marks um það að mér hefur ekki þótt meiri hlutinn reiðubúinn að hlusta á gögn og rannsóknir við ákvarðanatöku sína í þessum málum. Nú höfum við fyrir því ítarlegar rannsóknir sem sýna að skattlagning á sykur er líklega áhrifamesta leiðin til þess að koma í veg fyrir lífsstílssjúkdóma tengda sykuráti. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur bent á að sykurát er líklega einn stærsti orsakavaldur lífsstílssjúkdóma sem við erum að horfa framan í á næstu árum og áratugum. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki sýnt fram á neinar leiðir til þess að bregðast við þessum vaxandi kostnaði heilbrigðiskerfisins, hún hefur ekki sýnt fram á neina leið til þess að bregðast við því að yngstu kynslóðir þessa lands borða 100 kíló af sykri á ári sem er tvöföldun á því sem eldri kynslóðir borða og þykir mörgum nóg um að borða 50 kíló af sykri á ári. 

Virðulegi forseti. Afnám vörugjaldanna er ánægjuefni og við fögnum því og greiðum því atkvæði í Bjartri framtíð. En á þessu eru tvær leiðinlegar hliðar, annars vegar sú að afnám vörugjalda er fjármagnað með hækkun skatta á matvæli, nauðsynjavöru. Við hefðum viljað sjá það öðruvísi. Og svo er verið að lækka þarna álögur á óhollustu, viðbættan sykur. Viðbættur sykur er einfaldlega heilsufarsvá og þetta er slæm lýðheilsustefna. Mér finnst að í framhaldi af þessu eigi menn að setjast niður og finna út, og ég sé að hæstv. heilbrigðisráðherra er íbygginn yfir þessum orðum mínum, hvernig skattstefna varðandi óhollustu, varðandi viðbættan sykur, getur sem best þjónað lýðheilsumarkmiðum. Þetta er alla vega í þveröfuga átt við 

Herra forseti. Þetta er mjög gleðilegt og er einmitt partur af áformum ríkisstjórnarinnar, leiðarljós ríkisstjórnar í öllum þessum breytingum er að gera kerfið skilvirkara og þetta með vörugjöldin gerir það. Það sem gerist líka er að vörugjöld leggjast náttúrlega á matvæli og lækka þar af leiðandi matvælaverð á móti þessari 4% hækkun á neðra virðisaukaskattsþrepinu, en það er ekki nóg. Matvælaverð mun samt hækka um 1–2%. Ef það á síðan að fara í að hækka virðisaukaskattsþrepið á næsta ári, eins og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu, úr 11% í 14% þá vantar enn þá mótvægisaðgerðir til að lækka matvælin á móti. Nú eru það meðal annars vörugjöldin en þá verður ríkisstjórnin að fara að horfa til þess að fjarlægja þennan afspyrnuóskilvirka skatt sem er tollar og kvótar á matvæli. Við verðum að horfa til þess. Hækkunin í vöruverðinu sem það veldur, skaðinn sem það veldur neytendum skilar sér ekki nema kannski að 60% til búvöruframleiðenda. Það er til miklu skilvirkari og betri leið til að gera þetta, þetta er óskilvirkur skattur og það kom fram í skýrslu 

Virðulegi forseti. Eins og sjá má erum við fylgjandi því að afnema þessi vörugjöld. Það er þó dökkt ský yfir þessari atkvæðagreiðslu og það er afnám sykurskattsins. Ég skil ekki þá meinloku hjá ríkisstjórninni að vilja ekki innheimta sérstakt gjald vegna sykurneyslu. Þetta er góður skattur að því leytinu til að hann er algjörlega sambærilegur við mengunarskatta, sambærilegur við t.d. bifreiðagjöld og annað slíkt þar sem vitað er að neysla sykurs mun hafa áhrif á þriðja aðila, þ.e. skattgreiðendur, vegna þess að það er einn stærsti orsakavaldur lífsstílstengdra sjúkdómum hér á landi. Og hverjir greiða það? Jú, það eru skattgreiðendur. Þá er eðlilegt að með neyslunni sé greitt inn í ríkissjóð í auknum mæli. Þar að auki finnst mér undarlegt að á sama tíma og menn eru að draga úr skattheimtu á sykur séu þeir að auka skattheimtu á heilsuvörur 

Herra forseti. Margt er búið að vera gaman í dag og margt er til fagnaðar. Það einfaldar skattkerfið, vörugjöldin og allt það og allt til gleði. En hér kemur toppurinn. Það er verið að fella niður vörugjöld. Frá því að ég kom inn á þing og löngu áður hafði mig dreymt um að grisja þennan skóg og alltaf þegar ég nefndi það var mér sagt að þetta væri svo flókið, það væri ekki hægt að breyta því. Hér er það gert með einu pennastriki, allt saman í einu. Þetta er virkilega til hamingju. Hv. þingmenn, til hamingju og til hamingju, almenningur úti í þjóðfélaginu. Til hamingju, þjóð, með að losna við þessi ósköp því að þetta hafa verið ósköp í skattlagningu alla tíð. Þegar menn sjá hvað mun lækka og hvert skatturinn fer verða menn hissa. Þetta er eiginlega úti um allt.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal ætti að vita eftir langa veru sína á þingi að ef menn lækka skatta án þess að gera ráðstafanir til að draga úr kostnaði eða útgjöldum ríkisins á móti borgar einhver annar þann skatt einhvers staðar annars staðar í staðinn. 

Hæstv. forseti. Ég er hoppandi kát eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal með þessa atkvæðagreiðslu hér í dag. Það skemmtilega við þetta líka er að hér birtist okkur munurinn á Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum sem sitja í ríkisstjórn og þeim sem eru til vinstri í pólitík og skilja ekki mikilvægi þess að skattkerfið sé einfalt og skilvirkt. Þetta er gríðarlega stór áfangi sem við stöndum frammi fyrir í dag. Við erum að afnema almennu vörugjöldin sem hefur gríðarlega þýðingu fyrir allt fólkið í landinu, fyrir þá sem eru að stofna fjölskyldu og kaupa sér húsnæði í fyrsta skipti, fyrir þá sem þurfa að endurnýja rafgeyminn í bílnum sínum og svo mætti 

Herra forseti. Hér er verið að bjóða þjóðinni sætt með súru, að lækka vörugjöldin af sykrinum en það súra er að verið er að hækka virðisaukaskatt á matvæli, á hollustuna. Það er verið að leiða þjóðina inn í óhollustu. Þetta er lýðheilsustefna þessarar hægri stjórnar og ég held að hæstv. heilbrigðisráðherra hljóti að vera ansi hnípinn, enda sýnist mér það, nema hann hafi skipt um stefnu í ráðuneyti sínu því að ég hélt að það væri nýsamþykkt stefna um lýðheilsu. En það virðist ekki vera 

Herra forseti. Hér hefur meiri hlutinn valið það ráð að fresta gildistöku á breikkun virðisaukaskattsins til 1. janúar 2016. Við teljum það til bóta og styðjum þar af leiðandi þá tillögu. En það var ekki svipuðu fyrir að fara þegar á öðrum vígstöðvum var kvartað undan nánast fyrirvaralausri gildistöku þannig að við munum greiða atkvæði gegn b-lið þar sem engin aðlögun af neinu tagi er gefin varðandi þá hækkun sem þar er á ferðinni, t.d. á gistingu í ferðaþjónustunni. Það er athyglisvert að rifja upp umræður á síðasta kjörtímabili þegar ferðaþjónustan taldist þurfa að minnsta kosti heilt ár ef ekki meira til að þola hækkun á virðisaukaskatti og gistingu sem þá var verið að undirbúa, en núna er ekkert að því að skella henni á fyrirvaralaust. Þetta er öll samkvæmnin hjá núverandi stjórnarliðum.

Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn hófst handa við að draga til baka hækkun á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu sem þó hafði verið gefinn ársfyrirvari á. Nú á að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu með nokkurra daga fyrirvara. Tvískinnungurinn er augljós og vert að hafa í huga að ríkisstjórnin sló sig til riddara með því að lækka virðisaukaskatt úr 14% á ferðaþjónustu niður í 7%. Nú blasir við samkvæmt fjárlagafrumvarpi sú stefnumörkun fjármálaráðherra að strax á næsta ári verði virðisaukaskattur á ferðaþjónustu aftur færður upp í 14% eins og allt annað í neðra þrepinu. Þetta er í fyrsta skipti sem menn  
            

Herra forseti. Á bak við þetta gildistökuákvæði er almenn breyting. Stjórnarandstæðingar koma hingað og segja stjórnarmeirihlutann ekki samkvæman sjálfum sér, en ættu þeir ekki að líta sér nær? Þetta er sama fólkið og ætlaði að taka virðisaukaskattinn úr 7% upp í 25,5% með engum fyrirvara.

Nei, rangt.


             Síðan var hætt við það og þá var ákveðið að fara í 14%. Þegar það gekk ekki upp var ákveðið að flytja gildistökuna inn á mitt ár. Rétt er það að við höfum ákveðið að fella þá breytingu úr gildi en nú komum við með almenna breytingu á virðisaukaskattsþrepinu upp í 11%. Það eru engin áform um að fara upp í 14% á næsta ári, það eru engin slík áform uppi. Þetta hefur verið margútskýrt hér í þinginu 

Virðulegi forseti. Hér kemur til atkvæða það frumvarp sem hægt er að kalla skuggahliðar ríkisfjármálastefnunnar. Þar er að finna ýmiss konar ákvæði sem í mörgum tilvikum fela í sér að vanræktar eru lögbundnar skyldur. Það sem mest er um vert er að í mörgum tilvikum er verið að ganga gegn samningsbundnum réttindum á vinnumarkaði. Einhliða grípur ríkisstjórnin inn í uppbyggingu réttinda á vinnumarkaði. Það er ótrúlegt að heyra hæstv. ráðherra tala um það af og til að gera þurfi þjóðarsátt í kjaramálum. Þjóðarsátt í kjaramálum verður ekki byggð á því að ríkisvaldið hlutist einhliða til um að rýra hag launafólks áður en sest er að samningaborði. Við munum greiða atkvæði gegn öllum þeim tillögum sem lúta að því að rýra réttindi almenns launafólks.

Herra forseti. Þetta bandormsóbermi er litlu skárra en það mál sem við vorum að fjalla um áðan og að sumu leyti verra. Hér eru mjög alvarleg inngrip, t.d. í stöðu mála á vinnumarkaði sem eru framkvæmd án nokkurs samráðs við aðila þar eða sveitarfélögin. Nefna má styttingu atvinnuleysisbótatímans sem færir um 500 millj. kr. kostnað yfir á sveitarfélögin einhliða án þess að við þau hafi verið talað og í óþökk aðila vinnumarkaðarins. Það á að fella niður í áföngum greiðslur ríkisins til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Það á að skerða Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Það á að hækka lyfjakostnað sjúklinga með því að taka S-merkt lyf inn í greiðsluþátttöku. Síðan vantar í þetta frumvarp átök sem framlengd hafa verið undanfarin ár eins og Allir vinna og fram undir það síðasta virtist eiga að fella niður ívilnanir vegna umhverfisvænna bifreiða o.s.frv. Þetta er mjög óhönduglegt smíðisverk og hæstv. ríkisstjórn fær falleinkunn fyrir það.

Virðulegur forseti. Talsmönnum ríkisstjórnarinnar er tíðrætt um að ríkisstjórnin sé að lækka álögur á almenning og þar fram eftir götunum, en þetta frumvarp er einhvern veginn alltaf skilið út undan í þeirri umræðu. Við erum hvött til að líta á þessi mál í heild sinni, en eigum við ekki að hafa þetta frumvarp líka með? Hér er verið að seilast í vasa almennings og atvinnulífsins eftir alls konar flóknum leiðum. Þetta er frumvarp til laga um reddingar í ríkisfjármálum, frumvarp til laga um svik ríkisins á gerðum samningum. Hér er verið að seilast í alls konar markaða tekjustofna í tryggingagjaldinu algjörlega án samráðs. Það eru alvarleg tíðindi í frumvarpinu sem fela í sér mikla stefnubreytingu undir alls konar flóknum lagalegum hugtökum. Svo er ein stór ósögð saga í þessu máli sem ég ætla að segja núna. Tryggingagjaldið hækkaði gríðarlega með auknu atvinnuleysi eftir hrun. Maður hefði haldið að þeir flokkar sem tala mikið um atvinnulífið mundu lækka tryggingagjaldið 

Forseti. Það er eðli bandorma að vera flóknir. Það sem ég hef mestar áhyggjur af í þessum bandormi er styttingin á réttinum til atvinnuleysisbóta. Þarna er í raun og veru ekki bara verið að yfirfæra skuldbindingar til sveitarfélaganna heldur er verið að yfirfæra miklar álögur á þá sem hafa verið í þessari erfiðu stöðu út af því að það fylgja ekki sömu réttindi því að þiggja stuðning frá sveitarfélagi. Oft eru möguleikar á að fólk missi hreinlega allan rétt ef það á t.d. húsnæði eða á maka sem telst vera með of há laun sem eru því miður of lág. Þetta gefur ekki góð fyrirheit. Ég tek undir það að sjálfsögðu að lækka ætti þau gjöld sem hafa ekki neitt breyst. Ég hef áhyggjur af þeirri vegferð sem við erum á. Þetta er örugglega versta ríkisstjórn sögunnar.

Herra forseti. Þetta frumvarp er ekki eins ánægjulegt og það síðasta sem við ræddum áðan. Hér er tekið mið af því að ríkissjóður stendur ekkert sérlega vel enda sáum við það þegar við greiddum atkvæði um það að hann ætti að greiða 85 milljarða í vexti, sem þýðir að skuldsetningin er orðin allt of mikil. Ég hefði gjarnan viljað sjá tryggingagjaldið lækkað. Það gengur bara ekki, það kostar svo mikið. Það sem verið er að gera mjög víða er að finna hvar hægt sé að ná niðurstöðu, t.d. gagnvart aðilum vinnumarkaðarins, með einhverjum hætti en samt þannig að ríkissjóður sé ekki lestaður um of. Ég vil benda á eitt sem verður ánægjulegt. Í nefndinni sem fær þetta mál milli 2. og 3. umr. verður væntanlega lagt til og samþykkt að rafbílar verði áfram undanþegnir gjöldum af því við viljum stuðla að þeirri þróun.

Herra forseti. Atkvæðagreiðslan hér í dag einkennist af glaðhlakkalegum sjálfstæðismönnum og lúpulegum framsóknarmönnum. Það er verið að lækka efra þrep virðisaukaskatts og afnema vörugjöld, en hverjir borga? Fólk borgar fyrir það með matarinnkaupum og svo fundust sérstakir hópar til að taka á sig þessa skattalækkun og fjármagna hana. Þeir sem eiga að fjármagna hana eru þeir sem hafa verið atvinnulausir til langs tíma. Það á að skerða réttindi þeirra til bóta um sex mánuði. Þeir sem eiga líka að taka á sig kostnaðinn af skattalækkunum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks er alvarlega veikt fólk sem á nú að taka þátt í að greiða S-merktu lyfin sín. Ég mun fara nánar yfir það í einstaka atkvæðagreiðslum hér á eftir. Það sem er líka alvarlegt eru áhrifin á fjárhag sveitarfélaganna. Ég lagði fram fyrirspurn til skriflegs svars til fjármálaráðherra 22. október síðastliðinn um þau áhrif. 

Virðulegur forseti. Guð láti gott á vita að orð hv. þm. Péturs Blöndals varðandi rafmagnsbíla séu til einhvers hér í þessari umræðu vegna þess að það stóð til að lauma í gegnum þingið mjög afdrifaríkri ákvörðun án allrar umræðu og án vitneskju almennings um að fella niður afslátt af vörugjöldum rafmagnsbifreiða, sem er gríðarlega þýðingarmikil aðgerð sem ráðist var í fyrir nokkrum árum. Við viljum búa hér til umhverfi sem hvetur til kaupa umhverfisvænna tækja. Þá er líka verið að taka helminginn af þeirri upphæð sem renna á til loftslagssjóðs vegna losunargjalds beint í ríkissjóð. Loftslagssjóði er ætlað að styðja við verkefni á sviði þróunarstarfs og nýsköpunar í loftslagsmálum. Það kemur ekki á óvart að þessi ríkisstjórn skuli skera þau framlög við nögl sér. Það er nefnilega þannig þegar maður horfir til frammistöðu hennar í umhverfismálum að það er algert afturhvarf til fortíðar, um 50 ár. Það er eins og sú umhverfisvakning sem orðið hefur síðastliðna hálfa öld hafi algerlega farið fram hjá forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Hér á að klípa af tryggingagjaldinu og láta það renna beint í ríkissjóð. Tryggingagjaldið er ekki lækkað af því að það er svo dýrt, segir hv. þm. Pétur Blöndal. Tryggingagjaldið leggst þyngst á lítil fyrirtæki sem hafa ekki mikla fjárfestingu. Áðan sá meiri hlutinn ástæðu til þess að hækka kostnað bókaútgefenda og tónlistarútgefenda þar sem nánast allt byggist á mannafla en hann getur ekki lækkað tryggingagjaldið á þessi fyrirtæki. Hjá hverjum lækka gjöldin? Hjá stórútgerðinni. Auðlegðarskattur er afnuminn og matarskattur lagður á fólkið í landinu. Það er allt á sömu bókina lært hjá þessari ríkisstjórn. Hún gerir eitthvað fyrir þá sem geta allt og ekkert fyrir hina sem geta minna. 
            

Herra forseti. Tryggingagjaldið mun lækka um áramótin. Það var ákvörðun sem við tókum í fyrra. Við þurfum ekkert að taka hana aftur núna. Svo mun það lækka aftur eftir ár um samtals tæpa 5 milljarða þegar upp er staðið. Vonandi getum við gert meira en við ákváðum að gera í fyrra áður en kjörtímabilið er úti vegna þess að það er mikilvægt að lækka tryggingagjaldið, m.a. um leið og atvinnuleysi lækkar. Samhliða minna atvinnuleysi verður tilefni til þess að spyrja sig hvort það sé eðlilegt að við séum með þriggja ára atvinnuleysisbótatímabil. Mér finnst full ástæða til að stíga það skref sem hér er lagt til, að stytta atvinnuleysisbótatímabilið um hálft ár. Við erum með mun lengra atvinnuleysisbótatímabil en víðast þekkist annars staðar. Við erum með gríðarlega hátt atvinnustig um þessar mundir. Aðrar breytingar sem fylgja þessu frumvarpi eru að uppistöðu til eðlilegar og árlegar breytingar á ýmsum forsendum 

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um fyrstu af þremur greinum sem fela í sér að ríkið ákveði að vanefna samkomulag frá árinu 2007 um hlutdeild lífeyrissjóðanna í tryggingagjaldi til að jafna örorkubyrði lífeyrissjóðanna. Þetta var gert til þess að tryggja sambærileg réttindi og koma í veg fyrir að sjóðir erfiðisvinnufólks sem verður frekar öryrkjar en aðrir yrðu lakar settir. Afleiðingin af þessari breytingu er að strax núna um áramót munu lífeyrissjóðir sem eru þannig samsettir þurfa að lækka réttindi félaga sinna um allt að 5%. Sjómenn, erfiðisvinnufólk, landverkafólk sem frekar hefur lent í örorku og enn aðrir munu þar af leiðandi fá verri lífeyriskjör. Þetta er 

Herra forseti. 1. gr. frumvarpsins og reyndar 2. og 4. gr. líka tengjast þeirri ákvörðun ríkisstjórnar eða meiri hlutans að fella niður í áföngum greiðsluþátttöku ríkisins í jöfnun örorkubyrði lífeyrissjóða. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði hér í atkvæðaskýringu fyrir atkvæðagreiðsluna að þetta frumvarp væri að sönnu ekki eins ánægjulegt og hið síðara en það kæmi til af því að ríkissjóður stæði ekki nógu vel. 

Virðulegur forseti. Jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða hljómar svolítið tyrfið. Það væri alla vega ekki gott nafn á hljómsveit svo að dæmi 

Virðulegur forseti. Hér eru aftur greidd atkvæði um það að draga úr greiðslum vegna örorkubyrði lífeyrissjóða. Framsóknarmenn dragast hér enn með í það að vega að þeim sem síst skyldi við hlátrasköll þingmanna Sjálfstæðisflokksins í hliðarsölum. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þann þátt málsins. En hitt er líka alvarlegt, reynsluleysi formanna stjórnarflokkanna í kjarasamningum og aðstæðum á vinnumarkaði. Í fjárlaganefnd í morgun komu forustumenn Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambandsins og lýstu því yfir að annað árið í röð væri ríkisstjórnin að setja í uppnám stöðuna á vinnumarkaði, kjarasamningana, með vanhugsuðum aðgerðum sínum í fjárlögum. Þetta er ein þeirra aðgerða. Hún spillir því sem mest er um vert að standa vörð um á þessum dögum, frið á vinnumarkaði. 
            

Herra forseti. Hér er sömuleiðis á ferðinni einhliða ráðstöfun af hálfu stjórnvalda án nokkurs samráðs við aðila vinnumarkaðarins eða aðra og felst í því að kippa í burtu á árinu 2014 allri greiðsluþátttöku ríkissjóðs í starfsendurhæfingu. Að vísu hefur svo ríkisstjórnin eða stjórnarmeirihlutinn fengið svolítinn móral yfir þessu og ákvað að setja 200 millj. kr. eingreiðslu inn í fjárlögin til að sýna lit, sem vissulega er betra en ekki neitt og staðfestir í einhverjum mæli það að ríkið getur ekki litið á þetta sem sér algerlega óviðkomandi, en ráðstöfunin er engu að síður af þessu tagi og hreinar vanefndir á því sem undirbúið hefur verið undanfarin ár að ríkið komi í áföngum inn í það með lífeyrissjóðunum og atvinnulífinu að greiða kostnaðinn af starfsendurhæfingu. Þannig að við hljótum að greiða atkvæði gegn þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég hef fullan skilning á því ef ríkisstjórnin upplifir ástand ríkissjóðs með þeim hætti að ekki séu peningar til að standa við samningsbundið framlag í starfsendurhæfingarsjóð að þá sé óhjákvæmilegt að draga úr því, en þá þarf hún að semja við aðila vinnumarkaðarins. Ástæðan fyrir lögskyldu til greiðslu ríkisins í þennan sjóð er að henni er ætlað að tryggja að það sé eitt réttindakerfi fyrir alla landsmenn. Ef svo heldur fram sem horfir að ríkisstjórnin virði ekki samningsbundnar skyldur um greiðslur í starfsendurhæfingarsjóð þá blasir við sú staðreynd að þeir sem eru með réttindi í lífeyrissjóðum fá betri þjónustu til starfsendurhæfingar en aðrir. Markmið okkar með uppbyggingu þessa kerfis var að tryggja að það væri eitt kerfi fyrir alla landsmenn. Og framlag ríkissjóðs er til þess að tryggja þjónustu kerfisins við alla. Ríkisstjórnin teflir því í hættu og verður að fara að átta sig á því að hún verður að semja um breytingar á samningsbundnum skyldum við aðila vinnumarkaðarins.

Virðulegur forseti. Við höfum séð í þessari atkvæðagreiðslu að það er ásetningur ríkisstjórnarinnar að skipta þjóðinni upp í þá sem vinna erfiðisvinnu og þá sem vinna ekki erfiðisvinnu á almennum markaði hvað lífeyrisréttindi varðar. Hér birtist annar ásetningur ríkisstjórnarinnar um að skipta þjóðinni upp í hópa varðandi réttindi. Ríkisvaldið á að leggja til starfsendurhæfingarsjóðsframlag samkvæmt samningum til þess að starfsendurhæfingarsjóður sinni starfsendurhæfingu gagnvart þeim sem hafa ekki verið á vinnumarkaði. Lífeyrissjóðirnir og vinnumarkaðurinn leggja inn í starfsendurhæfingarsjóð til þess að hann sinni starfsendurhæfingu þeirra sem hafa verið á vinnumarkaði. Ef starfsendurhæfingarsjóður á að sinna þessari þjónustu fyrir þá sem hafa ekki verið á vinnumarkaði, eins og ungu fólki og þeim sem hafa verið heimavinnandi, verður framlagið frá ríkisvaldinu að koma. Það hefur ekki komið. Nú kemur eitthvað smá, en það er vegna þess að aðilar vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðirnir sögðu: Við ætlum ekki að sinna þjónustu við þá sem hafa ekki verið á vinnumarkaði ef við fáum ekki framlagið. 

Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar brást þannig við harðri gagnrýni á frammistöðu sína í því sem snýr að starfsendurhæfingu að fresta gildistöku skerðinganna um hálft ár. Það er gert með þessari breytingartillögu. Að sjálfsögðu leggjumst við ekki gegn því og það er til bóta borið saman við fyrri áform. En það breytir ekki hinu að þrátt fyrir þessa breytingu á gildistöku mun að öðru leyti og í næstu atkvæðagreiðslu mun 4. gr., svo breytt, koma til atkvæða. Þar er lögfest hvernig ríkið hverfi með öllu út úr þátttöku í því að jafna mismunandi örorkubyrði lífeyrissjóða á fjórum árum. Auðvitað er það stríðsyfirlýsing. Það er það veganesti sem við erum að vara hæstv. ríkisstjórn við að fara með inn í kjarasamningana og inn í hið brothætta umhverfi sem er um lífeyrissjóðamálin í heild í landinu þar sem menn hafa í nokkur ár setið yfir því að reyna að ná einhverju landi með mismunandi réttindaávinnslu, annars vegar í opinbera kerfinu og hins vegar hjá almennu sjóðunum. 

Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni greiðum atkvæði gegn þessari breytingu vegna þess að hún felur ekki í sér neina lausn á vandamálinu. Hún er hins vegar til vitnis um það að ríkisstjórnin virðist ekki skilja hvað hún er að gera með því að draga til baka framlag til jöfnunar lífeyrisbyrðarinnar. Það skiptir nákvæmlega engu máli fyrir réttindi sjóðfélaga hvort þetta kemur til framkvæmda hálfu árinu fyrr eða ekki. Það verður, ef svo heldur fram sem horfir, búið að lögfesta skerðingu á þessu framlagi og lögfesta meira að segja hvernig öllum framlögum ríkisins til jöfnunar örorkubyrði verði útrýmt á næstu árum. Stjórnir lífeyrissjóða eru lögskyldar strax um næstu áramót á grundvelli þessa til að skerða réttindi sjóðfélaga sinna. Þannig að það er fráleitt að í þessu felist einhver lausn eða tilraun til að koma til móts við verkalýðshreyfinguna í þeim kröfum sem hún hefur sett fram um að ríkið efni skyldur sínar. Þvert á móti er málið nákvæmlega jafn vont með samþykkt þessarar breytingartillögu.

Virðulegur forseti. Þessi breytingartillaga bætir ekkert málið, hún frestar þessu bara aðeins og það veldur mér áhyggjum. Það virðist blasa við að ríkisstjórnarflokkarnir virðast ekki skynja alvarleika þessa máls. Það eru meira að segja fleiri hliðar sem eru alvarlegar á þessu máli en ég hef rakið hérna áður. Þetta eykur til dæmis ójöfnuðinn milli þeirra sem eru í opinbera lífeyriskerfinu og hinu almenna. Þeir sem eru í erfiðisvinnu í opinbera kerfinu munu ekki þurfa að búa við skert réttindi, en þeir sem eru í erfiðisvinnu í almenna lífeyriskerfinu munu þurfa að búa við skert réttindi. Þannig að hér er á ferðinni einhver marghliða leiðangur í átt til ójöfnunar í lífeyriskerfinu. Ríkisstjórnarflokkarnir virðast ekkert skynja í hvaða fen þeir eru komnir. Þetta er gert algjörlega án samráðs við vinnumarkaðinn. Hér er um að ræða samningsbundin framlög. Þetta eru margs konar svik. Þessi breytingartillaga 

Herra forseti. Hér er verið að breyta reglunum þannig að þetta samkomulag eigi að gilda frá 1. júlí 2015, það er hálft ár sem er klipið af. En vandinn er sá að við skyldum alla Íslendinga til að greiða í lífeyrissjóð og þeir verða að borga inn í ákveðinn lífeyrissjóð, þeir geta ekki valið sér lífeyrissjóð. Lífeyrissjóðirnir hafa mismunandi örorkubyrði. Það er vandinn. Þess vegna finnst mér eðlilegt að atvinnurekendur sem eru með mikla áhættu af örorku greiði hærra iðgjald. 

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um hækkun á gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra. Fyrir liggur hins vegar sú stefnumörkun ríkisstjórnarinnar að ekki eigi að nota peningana til að byggja hjúkrunarheimili. Það á að taka peningana í almennan rekstur ríkissjóðs. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt með skýrum hætti að það verði ekki farin leiguleið og það á ekki að safna peningum í sjóði í Framkvæmdasjóði aldraðra. Við þær aðstæður er engin sérstök ástæða til að hækka þennan nefskatt á almenning í landinu. 
            

Virðulegi forseti. Við hefjum nú atkvæðagreiðslu um tillögu ríkisstjórnarinnar um að stytta tímabil atvinnuleysisbóta úr þremur árum í tvö og hálft. Fyrir því eru færð rök sem standast ekki nokkra skoðun. Kerfi þriggja ára atvinnuleysisbóta var komið á árinu 2006 þegar ekkert atvinnuleysi var í landinu í þríhliða samkomulagi ríkisins og aðila vinnumarkaðarins. Það er fáránlegt að skýla sér á bak við batnandi atvinnuástand nú sem efnisrök fyrir því að stytta rétt til atvinnuleysisbóta. Þar við bætist að þótt leitað sé fyrirmynda í öðrum löndum þar sem réttur til atvinnuleysisbóta hefur verið styttur hefur þar ávallt verið gefinn aðlögunartími. Hér er enginn aðlögunartími gefinn. Ríkisstjórnin veitti af náð sinni áðan nýjum greinum ferðaþjónustunnar sem eru felldar undir virðisaukaskatt eftir ár með kerfisbreytingu, árs aðlögunartíma. En 1.300 manns sem missa framfærslu sína um næstu áramót og á 

Virðulegi forseti. Ég vil hrósa sérstaklega þeim hv. þingmönnum ríkisstjórnarinnar sem hafa þrek til að hlýða á atkvæðaskýringar stjórnarandstæðinga því þetta er auðvitað stór ákvörðun sem er verið að taka hér sem hefur ekkert verið rædd sérstaklega mikið í þessum sal. Það er verið að breyta kjörum atvinnulausra einstaklinga, mörg hundruð manna, og færa í raun og veru ábyrgð á framfærslu þeirra yfir til sveitarfélaga sem fá mjög minimalíska mótvægisaðgerð af hálfu ríkisins í staðinn. Þetta er gerbreyting á kjörum þessa hóps, þetta er ákvörðun tekin með einhliða hætti og það er stórt mál. Hátt atvinnustig á ekki að hafa þar áhrif, enda hefur atvinnuleysisbótatímabilið verið þrjú ár óháð atvinnustigi miklu lengur aftur í tímann. Þannig að þetta er stórmál. Þess vegna segi ég nei við þessari tillögu.

Virðulegur forseti. Þetta er á svo margan hátt slæmt mál. Ég veit ekki hvort það teljast nokkur tíðindi í þessu sérstaklega að fólk sem hefur það slæmt mun núna hafa það verra, það er kannski orðinn svolítið rauður þráður í aðgerðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Það er líka rauður þráður í aðgerðum ríkisstjórnarinnar að hafa ekkert samráð, en það eru jú svolítil tíðindi, vegna þess að um lengd bótatímabils og aðra þætti í atvinnuleysisbótum hefur alltaf verið haft samráð við vinnumarkaðinn. Atvinnuleysisbætur eru greiddar af vinnumarkaðnum í gegnum skatt, tryggingagjald sem leggst á öll laun í landinu, algjörlega burt séð frá hagnaði og umsvifum fyrirtækjanna. Það er því alveg ótrúlegt stílbrot að hafa ekki einu sinni samráð við vinnumarkaðinn um þetta og ekkert samráð við sveitarfélögin sem munu þurfa að bera kostnaðinn. Svo er röksemdafærslan alveg ótrúleg; að vegna þess að atvinnuleysi hafi farið niður sé réttlætanlegt 

Forseti. Hér erum við að fara að greiða atkvæði um mál sem er mjög alvarlegt. Það er alvarlegt út af því að allir þeir einstaklingar sem núna þurfa að horfa upp á enn frekari skerðingu og lakari lífskjör fá engan undirbúningstíma. Þetta er jólagjöfin til heimilanna í landinu því þetta hljóta líka að vera heimili í landinu. Þetta er bara ömurlegt, því ég veit sjálf hvernig það er að lenda í þeirri stöðu að þurfa að fara og biðja um bætur hjá félagsmálayfirvöldum. Það þýðir á þessum tíma að maður fær jafnvel ekki neinar bætur strax. Það kemur gloppa inn á milli. Hér er verið að setja fólk í stöðu þar sem verið er að hækka matarskattinn og taka af þeim grundvallarmannréttindi. Ég skil bara ekki í þingmönnum Framsóknarflokksins að taka þátt í svona. 

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson talaði mikið um hag heimilanna og erfiða stöðu þeirra þangað til hann varð ráðherra. Sérstaklega talaði Sigmundur Davíð Gunnlaugsson um erfiða stöðu þeirra sem væru atvinnulausir. Kappkosta skyldi að bæta stöðu þeirra heimila sem stríddu við atvinnuleysi. Fyrsta verk hans sem forsætisráðherra er að henda hundruðum manna út af atvinnuleysisbótum. Sumt af þessu fólki er ekki bara verið að færa yfir á verri kjör hjá sveitarfélögunum fyrirvaralaust, heldur á sumt af þessu fólki engan rétt hjá sveitarfélögunum og missir þess vegna alfarið með þessari aðgerð framfærsluna.

Herra forseti. Hér er enn og aftur verið að ráðast að þeim sem veikast standa í þjóðfélaginu með því að stytta atvinnuleysisbótatímabilið úr þremur árum í tvö og hálft. Dregið er úr framlögum til vinnumarkaðsaðgerða og dregið úr framlögum til starfsendurhæfingarsjóðs og það er líka stefnt að því að hætta í áföngum jöfnun örorkubyrða lífeyrissjóða verkafólks og sjómanna svo að lífeyrisgreiðslur til þeirra lækka um 4,5%. Það er nú orðið lýðum ljóst að hagsmunir þeirra sem minna mega sín í þessu þjóðfélagi eru ekki varðir með skjaldborg þessarar ríkisstjórnar. Hún lætur sér þetta fólk engu varða, heldur heldur áfram að traðka á réttindum þess. Það er ekki einu sinni haft fyrir því að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins. Það er búið að hafa fyrir því að berjast fyrir réttindum eins og atvinnuleysisbótum og öðru í þjóðfélaginu til fjölda, fjölda ára, 

Herra forseti. Afleiðing þessa verður ósköp einfaldlega sú að frá og með áramótum og næstu sex mánuðum missa um 1.300 manns rétt sinn til greiðslu atvinnuleysisbóta. Um 1.300 manns, á annað þúsund manns, hafa sex mánuðum skemmri tíma til þess að leita sér að vinnu og búa þó við þau kjör sem atvinnuleysisbætur tryggja og er nú víst enginn ofhaldinn af slíku. Þeim er þá hent yfir á sveitarfélögin sem síðasta úrræðið til þess að lifa af og eru settir í þessa stöðu á erfiðasta tíma ársins um áramót þegar í hönd fara daufustu mánuðirnir í atvinnulífinu og þegar minnstir möguleikar eru á að finna störf. Þetta er gert einhliða án samráðs við aðila vinnumarkaðarins og án samráðs við sveitarfélögin sem eiga að taka á sig kostnaðinn. Það bítur höfuðið af skömminni að þótt þetta eigi að spara Atvinnuleysistryggingasjóði um 1.300 milljónir er tryggingagjaldið ekki lækkað, hæstv. fjármálaráðherra, þrátt fyrir þinn mikla áhuga á því sem var lýst í ræðustóli áðan. 

Herra forseti. Atvinnuleysi hefur minnkað mjög mikið frá hruni. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur lagði ríka áherslu á virkar vinnumarkaðsaðgerðir, tækifæri fólks til þess að afla sér menntunar og að skapa umgjörð til þess að efnahagslífið yxi og dafnaði. Til að fagna þeim árangri hefur núverandi hægri ríkisstjórn ákveðið að leggja sérstakar byrðar á þá sem eru kannski mestu fórnarlömb hrunsins, þá sem misstu atvinnu sína í kjölfar hrunsins og hafa búið við langtímaatvinnuleysi. Nú á að skerða lögbundin réttindi fólks til þriggja ára atvinnuleysistrygginga um sex mánuði. Það á að draga úr vinnumarkaðsaðgerðum, þær eru nánast engar eftir hjá núverandi ríkisstjórn og það á að draga úr möguleikum fólks, fullorðins fólks, til þess að sækja sér menntun.  
            

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um nýjar sjúklingaálögur ríkisstjórnarinnar í þessum bandormi aðgerða til að skapa svigrúm í fjárlögum með því að leggja auknar álögur eða draga úr réttindum venjulegs fólks. Hér kemur að þeim þætti þar sem fólk á að greiða fyrir S-merkt lyf, lífsnauðsynleg lyf. Hér eru viðbótarútgjöld fyrir fólk í þeirri stöðu um 145 millj. kr. Við segjum nei við þessari tillögu.

Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um S-merkt lyf, en með þessari breytingu sem lögð er til er verið að auka álögur á sjúklinga sem þurfa á sérhæfðum og oft lífsnauðsynlegum sjúkrahússlyfjum að halda. Verið er að veikja velferðarsamfélagið okkar og verið er að veikja heilbrigðiskerfið okkar með því að velta kostnaði af hinu opinbera yfir á einstaklinga, sem í þessu tilfelli er fólk sem er haldið alvarlegum sjúkdómum. Þess vegna segi ég nei við þessari breytingu.

Virðulegi forseti. Stjórnarmeirihlutinn er að auka á greiðslubyrði sjúklinga. Það er verið að færa S-merktu lyfin sem ávísað er til notkunar utan sjúkrahúsa inn í greiðsluþátttökukerfið og við frumvarpsgerðina hefur ekki verið greint nákvæmlega hvernig þetta kemur út fyrir einstaka sjúklingahópa eða einstaklinga. Þar að auki hefur komið fram að sparnaðurinn sem áætlaður er við þessa breytingu sé mjög óviss. Svo hefur komið fram að nýtt lyfjaafgreiðslufyrirkomulag er í uppnámi að þessu leyti af því að apótekin vilja ekki taka það á sig að höndla með S-merktu lyfin sem eru dýr í rekstri og því er hætta á að hlutdeild sjúklinga verði enn meiri. Við segjum nei.

Herra forseti. Hægri stjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hefur aukið kostnaðarþátttöku sjúklinga í heilbrigðiskerfinu um 1.900 milljónir. 

Herra forseti. Þegar greiðsluþátttökukerfinu var komið á fót var alltaf gert ráð fyrir því - 

Það er rangt.

Það var alltaf gert ráð fyrir því, herra forseti. Þessi ríkisstjórn hefur síðan í þessari fjárlagagerð varið 150 milljónum til að lækka greiðsluþátttöku sjúklinga sérstaklega. 

Virðulegur forseti. Þetta þykir mér svolítið athyglisverður liður. Hér er umboðsmaður skuldara í raun og veru að segja að hann þurfi minni pening úr ríkissjóði. Það er vegna þess að umboðsmaður skuldara metur umfang skuldavanda heimilanna miklu minna núna en áður var, við erum sem sagt komin yfir versta hjallann hvað varðar skuldavanda heimilanna. Það er líka margt sem bendir til þess að við séum komin yfir versta hjallann í skuldavanda heimilanna. Skuldir heimilanna eru komnar undir 100% af landsframleiðslu. Skuldir eru 45% af heildareignum heimilanna og svo fram eftir götunum. Mig langar bara að vekja athygli á þessu. Það blasir við að það er betri tíð hvað þennan vanda snertir en á sama tíma ætlum við að fara að verja hér, við erum búin að samþykkja það í öðrum málum, rúmum 80 milljörðum, 100 milljörðum, í að greiða niður verðtryggðar skuldir heimilanna. Í þessari 

Herra forseti. Í þessari grein kristallast klúður hæstv. ríkisstjórnar í sambandi við ferðamálin undir ötulli forustu hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Ragnheiðar Elínar Árnadóttur. Hér er verið að skerða þó ekki í miklu sé markaðan tekjustofn Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða þannig að einungis verða til ráðstöfunar 145 milljónir á næsta ári. Reisupassafrumvarpið flatrekur hér fyrir þinginu og næsta öruggt að það verður aldrei afgreitt, í öllu falli alveg öruggt að það mun engum tekjum skila á næsta ári. Þannig að annað árið í röð leggur ríkisstjórnin upp í árið með tóman sjóð að kalla má að þessu leyti. Það er hörmuleg frammistaða og grafalvarleg vegna þess að á bak við liggur náttúra Íslands sem liggur undir skemmdum. Þó það sé meira táknrænt en að það skipti sköpum að skerða þennan sjóð sérstaklega um 13 millj. kr. þá er það til skammar ofan í hörmungarframmistöðu 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur ekki horfst í augu við þann vanda og þá þörf sem er á uppbyggingu ferðamannastaða. Af hálfu greinarinnar var varað alvarlega við þessu. Jafnvel þótt draumsýn hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um hersveitir náttúruvarðliða um allt land verði að veruleika og henni takist með einhverjum ótrúlegum og ófyrirséðum hætti að sannfæra Alþingi Íslendinga og þjóðina um ágæti reisupassans fyrir næsta vor þá blasir við að tekjur af honum verða ekki að fullu komnar fyrr en á árinu 2016. Það þýðir að fyrsta framkvæmdasumarið samkvæmt þeim fyrirætlunum er hið góða sumar 2017 þegar þjóðin mun fagna því að hafa rekið af höndum sér þessa skelfilegu ríkisstjórn. Þess vegna er verulegt umhugsunarefni að ekki sé gert neitt til þess að tryggja nauðsynlegar framkvæmdir á ferðamannastöðum, hvorki næsta sumar né sumarið þar á eftir.

Virðulegur forseti. Þessi liður er fyrst og fremst áminning um alveg ótrúlegan vandræðagang. Það var samþykkt í fjárlögum fyrir árið 2013, að mig minnir, að leggja ríflegan pening í uppbyggingu ferðamannastaða út af augljósri þörf. Það var hluti af fjárfestingaráætlun þáverandi ríkisstjórnar. Björt framtíð átti aðkomu að þeirri fjárfestingaráætlun. Það var mjög skynsamlegt. Eitt fyrsta verkefni ríkisstjórnarinnar var að ýta því eiginlega öllu út af borðinu algjörlega án raka en hún áttaði sig svo á því í fjáraukalögum að víst þurfti pening í uppbyggingu ferðamannastaða þannig að þá kom sá peningur að hluta til inn aftur. Núna bíðum við eftir því að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra reyni, sem ég held að henni muni ekki takast, að gera reisupassahugmyndina vinsæla og á meðan er verið að klípa þó það af sem á að fara í uppbyggingu ferðamannastaða í gegnum gistináttagjaldið. Þetta er eintómur vandræðagangur.

Virðulegi forseti. Það er ekki nema von að spurt sé hvað hæstv. ferðamálaráðherra gangi til með því að berjast ekki fyrir þessum málaflokki og fá í hann meira fé. Það er ekki nóg með að sáralítið sé í hann lagt heldur er hann beittur aðhaldskröfu upp á 13 milljónir. Ég spyr nú hv. fjárlaganefnd og formann hennar: Eru þau tilbúin til þess að láta koma svona fram við sig aftur eins og gert var þegar ráðstafað var aukafjárveitingu sem ekki var samþykkt fyrr en mun seinna? Byrjað var að ráðstafa peningum vegna þess sem hér var sagt við gerð fjárlagafrumvarps núlíðandi árs, að það þurfti í þetta meiri peninga. Hæstv. ráðherra hefur sjálfur sagt að inniliggjandi séu beiðnir um milljarða, þörfin sé slík. Hvernig dettur henni í hug að leggja fram fjárlagafrumvarp með sáralitlum fjármunum vitandi það að hvort sem frumvarpið er varðar þennan blessaða passa verður að lögum eða ekki þá breytir það ekki því að af honum koma engar tekjur 

Virðulegi forseti. Hér sést enn eitt dæmið um skattahækkunaraðferðir þessarar ríkisstjórnar og auknar álögur hennar á atvinnulífið. Hér er verið að taka gjald í loftslagssjóð og láta það renna í ríkissjóð. Það sem ríkisstjórnin er að gera með því að láta tryggingagjaldið ekki lækka samfara minnkandi atvinnuleysi heldur halda því háu og kroppa af atvinnulífinu er að láta fyrirtækin í landinu borga ýmiss konar gjöld en þau eru ekki látin heita tekjuskattur. Þessi gjöld leggjast síðan með missanngjörnum hætti á fyrirtækin í landinu. Það er erfitt fyrir ríkisstjórn sem gengur fram með þessum hætti að skreyta sig með einkunninni skattalækkunarríkisstjórn. 
            

Virðulegur forseti. Hér er horfið frá því fyrirkomulagi að tekjur af sölu losunarheimilda renni að fullu í sérstakan og nýjan loftslagssjóð, en þeim sjóði er ætlað að styðja við þróunar- og nýsköpunarverkefni sem eru í þágu þess að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Sú ákvörðun sem hér eru greidd atkvæði um ásamt því að forsmá algjörlega græna hagkerfið undir forustu hæstv. forsætisráðherra sýnir að þessi ríkisstjórn vinnur beinlínis gegn sjálfbærni og grænum sjónarmiðum.

Virðulegur forseti. Þetta frumvarp er alveg ótrúlegt. Hér rekur hvert málið annað, sem er vitnisburður um ótrúlega slæma stefnumörkun og framtíðarsýn. Nú horfum við á stefnumörkunina í umhverfismálum. Hér á að taka tekjur á uppboði á losunarheimildum og færa þær beint í ríkissjóð. Þær eiga ekki að fara í loftslagssjóð sem á að sinna ýmsum mjög mikilvægum umhverfisverkefnum, þróunarverkefnum. Þetta er allt á eina bókina lært. Við höfum ekki sérstakan og sjálfstæðan umhverfisráðherra heldur gegnir hann líka öðrum ráðherraembættum. Sú stefnumörkun og það viðhorf til umhverfismála kom strax fram á upphafsmetrum ríkisstjórnarinnar. Mjög metnaðarfullu verkefni um uppbyggingu græna hagkerfisins hefur algjörlega verið ýtt út af borðinu og er núna orðið að einhverri fyrirsögn á því áhugasviði hæstv. forsætisráðherra að gera upp hús. Þetta er 

Herra forseti. Ég ætlaði að tjá fagnaðarlæti mín yfir því að hér sé verið að framlengja áfram að menn geti skipt greiðslum af aðflutningsgjöldum á tvo mánuði í staðinn fyrir einn. Þetta var bráðabirgðaákvæði sem tekið var upp eftir hrun. Ég held að það sé ekki komin sú staða að fyrirtæki ráði við að borga allt í einu þannig að ég styð þetta eindregið.

Herra forseti. Hér er fráleitur málatilbúnaður á ferðinni af hálfu meiri hlutans. Nánast á sömu mínútu og málið var afgreitt úr efnahags- og viðskiptanefnd komu fréttir af því að meiri hlutinn hefði dottið ofan á það snjallræði að helminga stuðning við bílaleigur í landinu með því að lækka úr 1 milljón niður í 500 þús. kr. þá niðurfellingu á aðflutningsgjöldum sem gripið var til fyrir nokkrum árum, ásamt með fleiri aðgerðum, til að styðja við bílaleigurnar í erfiðu árferði og styðja þar með líka við ferðaþjónustuna og hinn mikilvæga hlut bílaleigurekstrarins í henni. Það er búið að draga til baka þó nokkuð af þeim aðgerðum sem gripið var til til stuðnings bílaleigunum, en nú á fyrirvaralaust um áramót að lækka þennan stuðning um helming þegar bílaleigurnar hafa löngu, löngu pantað inn sína bíla fyrir næsta ár, gengið frá gjaldskrám sínum og bílaumboðin boðið bílaleigunum tiltekin verð á endurnýjun bílaflotans. Þetta mun leiða til þess að sama þróun hefst aftur, að bílaleiguflotinn 

Virðulegi forseti. Það er allt rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rekur hér um tilurð þessa máls. Það er algjörlega órætt í nefndinni. Við sitjum hjá við afgreiðslu þess nú enda hefur formaður nefndarinnar tjáð að það verði tekið fyrir á fundi nefndarinnar á eftir. Það er grundvallaratriði að bílaleigurnar fái að tjá sig fyrir nefndinni og fjalla um málið. Það þarf að fara yfir hvaða aðlögunartíma eigi að veita ef menn vilja breyta þessu fyrirkomulagi. Auðvitað hafa menn gert ráðstafanir, gert pantanir á bílum. Það er mjög sérkennilegt að fá í síðasta andardrætti formanns nefndarinnar tillögu um breytingu af þessum toga þegar verið er að taka málið úr nefnd. Þetta eru engin vinnubrögð og það er ekki hægt að fara fram á það að þingheimur fallist á slíka afgreiðslu mála.

Herra forseti. Í umræðu um málið sagði ég að það yrði skoðað í nefndinni. Ég lofa engu um einhverjar breytingar en málið verður skoðað og rætt á fundi nefndarinnar á næstu dögum.

Herra forseti. Samþykkt á þessum lið leiðir til þess að hin fruntalega gildistaka styttingar atvinnuleysisbótatímabilsins á sér öll stað í einu lagi strax um áramótin í stað þess sem mun skárra hefði verið að stytta tímabilið um einn mánuði í senn. Það hefði komið sanngjarnar út gagnvart þeim hópum sem eru akkúrat á þeim tímamótum að vera að detta inn á seinni helming þriðja ársins á atvinnuleysisbótum. Þá hefði og verið til mikilla bóta ef gildistöku ákvæðisins í heild hefði verið frestað fram undir vor þannig að ástand á vinnumarkaði væri þá að batna borið saman við það sem er yfirleitt á dimmustu mánuðum ársins, útmánuðum. Ríkisstjórnin gerir þetta ekki bara einhliða og án samráðs við þá sem fyrir áhrifum verða af þessu, vinnumarkaðinn og sveitarfélögin, heldur gerir hún þetta eins fruntalega og hægt er með því að láta þetta allt taka gildi í einu lagi um áramótin, á erfiðasta tíma ársins.

Herra forseti. Við útskýrðum vel afstöðu okkar í gær og hvers vegna við gætum ekki staðið að afgreiðslu þessa frumvarps eða stutt það. Til þess eru of miklir veikleikar á ferðinni í málatilbúnaðinum. Í fyrsta lagi er algerlega ótímabært að færa þá tekjufærslu í bækur ríkisins sem frumvarpinu tengist þó að það sé vissulega til afgreiðslu sem slíkt í fjáraukalagafrumvarpinu. En málatilbúnaðurinn sjálfur er ekki nægjanlega vel undirbyggður, bæði hvað varðar færslur á þessum breytingum í bókhald Seðlabankans og ríkisins. Það má líka færa fyrir því nokkuð sterk rök að ótímabært sé að hrófla við eiginfjárstöðu Seðlabankans yfir höfuð í ljósi þeirra verkefna sem hann hefur með höndum og í ljósi þess að margs konar uppgjör á enn eftir að fara fram sem hafa mun áhrif á fjárhag bæði Seðlabankans og ríkisins. Nægir þar að minna á uppgjör eignasafnsins.

Virðulegur forseti. Hér leggur minni hluti umhverfisnefndar til örlitla breytingu á einu ákvæði í lögunum og þessu frumvarpi. Hún lýtur að matsskylduákvörðun, að einn flokkur í þessu máli, C-flokkur, verði færður til sveitarfélaganna. Rökstuðningurinn fyrir því er næfurþunnur hjá meiri hluta nefndarinnar og við höfum ekki fallist á hann. Verið er að setja mjög stór verkefni á misstór sveitarfélög sem geta sum hver ekki sinnt þeim. Skipulagsstofnun þarf eftir sem áður að fylgjast með framkvæmdinni hjá sveitarfélögunum. Það er eftir sem áður mikil fyrirhöfn hjá Skipulagsstofnum og stundum eru sveitarfélögin sjálf framkvæmdaaðilar og eru þess vegna komin allan hringinn í þessu máli. Frumvarpið er til komið vegna ábendinga frá ESA, en þessi þáttur er heimatilbúinn þannig við mælumst til þess að þingheimur 

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er lagt til að framkvæmdir sem hingað til hafa ekki fallið undir gildissvið laganna geri það nú og fari í svokallaðan C-flokk. Staðreyndin er hins vegar sú að fæstar þessara framkvæmda munu þurfa að fara í umhverfismat, langfæstar. Þess vegna leggjum við til að sveitarfélögin fari sjálf með það verkefni að sjá um umhverfismat á þessum tilteknu verkefnum, sem þó gætu fallið undir það að þurfa að fara í umhverfismat. Það er skilvirkara, það gerir hið flókna regluverk hagkvæmara og mun stuðla að betri framgangi náttúruverndarmála á Íslandi.

Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að þingheimur átti sig á því að verið er að búa til tvöfalt kerfi undir þeim formerkjum að hér sé um skilvirkara og hagkvæmara fyrirkomulag að ræða að því er varðar ákvarðanir um matsskyldu framkvæmda í C-flokki. Verið er að búa til tvöfalt kerfi þannig að í stað þess að Skipulagsstofnun sjái um þessar ákvarðanir þá sjá sveitarfélögin um ákvarðanirnar, en Skipulagsstofnun verður eftir sem áður bæði að gefa út leiðbeiningar og hafa eftirlit með þessum ákvörðunum. Hér erum við því í raun að tala um fyrirkomulag sem flækir þessa verkferla, gerir þá óskilvirkari og óhagkvæmari. Ég hvet þingheim til þess að endurskoða afstöðu sína til þessarar hógværu og vel ígrunduðu breytingartillögu.

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp varðandi breytingar á framhaldsskólalögum. 1. gr. fjallar um að náms- og starfsráðgjafar fái rétt til launaðs námsorlofs til jafns við stjórnendur. Það er í samræmi við kjarasamninga þannig að ég styð það en óska eftir því að fá tækifæri til þess að fjalla um hinar greinarnar sérstaklega í atkvæðaskýringum.

Hæstv. forseti. Hér á að fella brott ákvæði úr lögum varðandi skilyrði fyrir því að fá viðurkenningu á starfsleyfi fyrir einkaskóla. Fellt er niður í h-lið að skoða eigi starfsaðstöðu og aðbúnað kennara, nemenda og þjónustu við þá. Ég sé engin rök fyrir því að taka þessa kröfu út hvað varðar starfsleyfi einkaskóla og leggst gegn þessari grein.

Hæstv. forseti. Hér eru greidd atkvæði um starfstíma framhaldsskóla, ákvæði sem nú er í framhaldsskólalögum. Tillagan snýst um að færa ákvæðið yfir í reglugerðarheimild. Ég tel það vera afar óæskilegt á sama tíma og Alþingi hefur enga aðkomu að slíkum reglugerðarheimildum eða samþykktum, eðlilegra sé að þetta verði áfram í lögum og fái þá umsögn í viðkomandi nefndum um hvernig eigi að breyta lögunum. Ég leggst gegn þessu ákvæði með tilliti til þess að það sé meira réttlæti að Alþingi og þeir umsagnaraðilar sem koma fyrir nefndir hafi áhrif en að færa þetta allt inn í ráðuneytið.

Hæstv. forseti. Í samhengi við alla umræðuna sem við höfum átt í dag um tekjuöflun og útgjöld þá er hér verið að samþykkja, ef þingið veitir heimild, að taka gjald af nemendum til að greiða fyrir námsgögn. Slík heimild er ekki í lögum í dag. Okkur hefur ekki tekist að setja inn fjármagn samkvæmt 51. gr. laga um námsgögn þar sem kveðið er á um að í fjárlögum hvers árs skuli tilgreind sú fjárhæð sem veitt er til að mæta kostnaði nemenda vegna námsgagna. Það er ekki sett ein einasta króna í það, heldur á að fara af stað með rafræn gögn á kostnað nemenda eingöngu. Því leggst ég alfarið á móti þessu. Það er gríðarlega mikilvægt að menn efli og styrki námsgagnaútgáfu og styrki rafræn námsgögn í skólum, en það á ekki að gera á kostnað nemenda eingöngu. Þess vegna leggst ég á móti þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég sit hjá í þessu máli, ekki af því að ég sé fylgjandi gjaldtöku fyrir námsefni í skólum heldur af því að raunin er því miður sú að þau ákvæði sem við samþykktum hér í framhaldsskólalögum um að námsefni yrði nemendum að kostnaðarlausu hafa ekki komist til framkvæmda. Ég hefði talið mikilvægt að við mundum taka höndum saman á Alþingi um að skoða hvernig við getum lækkað námsefniskostnað nemenda og helst gert hann að engu og þá fari saman bæði rafrænt og annað námsefni. Ég tel að slíkrar heildarendurskoðunar sé þörf.

Hæstv. forseti. Við í Bjartri framtíð fögnum því þróunarverkefni sem er verið að fara af stað með, að auka rafræn námsgögn, og styðjum það heils hugar ef farið verður meira út í það. Í þessu frumvarpi er verið að setja gjald á nemendur sem við getum ekki sætt okkur við. Við teljum að ríkissjóður eigi að koma að því ef fara á í slíkt þróunarverkefni. Þetta er mjög jákvætt skref í átt að breytingum á námsefni í nútímalegum kennsluháttum og mun minnka kostnað þegar fram líða stundir. Við getum ekki sætt okkur við það að nemendur beri kostnaðinn einir en setjum okkur samt ekki upp á móti málinu heldur sitjum hjá.

Virðulegi forseti. Það er mín eindregna skoðun að ríkið eigi að kosta námsgögn en það togast hins vegar á við hitt, að einhvers staðar þarf að byrja innleiðingu á rafrænum námsgögnum. Eins og er er ófremdarástand á markaði framhaldsskólagagna. Það er ekki eins og að hlutirnir séu góðir eins og þeir eru núna. Stundum er sagt að maður eigi ekki að taka versta kostinn fram yfir þann næstbesta þannig að þótt ég sé ósáttur við þá tilhugsun að það verði meginreglan að nemendur eigi að borga öll skólagögn þá er tilfellið að það er þannig núna. Kostnaðurinn er hvort sem er á nemendum eins og er og þótt ég vilji breyta því þá togast þetta á í mér því að við verðum að taka upp rafræn skólagögn. Sú ágiskun kom fram í nefnd að nemendur gætu sparað allt að 30% af námsgagnakostnaði. Það er engin staðfesting á þessu þannig að ég legg til að við fylgjumst mjög vel með framþróun þessa máls. Ég sit hjá í þetta skiptið og áskil mér fullan rétt til þess að endurskoða afstöðu mína við 3. umr.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að rifja það upp að hér rétt áðan samþykkti stjórnarmeirihlutinn virðisaukaskatt á bækur, líka skólabækur, útgáfu á þeim. Það þyngir enn námskostnaðinn og gerir skólabókaáutgáfu erfiða eins og aðra bókaútgáfu. Nú þegar betur árar hefur þessi ríkisstjórn ákveðið að gera ekki vel við framhaldsskólana. Hún ætlar að láta einstaka nemendur bera tiltekinn kostnað á innleiðingu eða þróun rafræns námsefnis. Ég get ekki sætt mig við það. Ég tel að við hljótum að eiga að stefna í átt að gjaldleysi frekar en gjaldtöku eins og hér er verið að gera. Mér finnst ekki eðlilegt að einhverjir örfáir beri kostnað af tilraunastarfsemi. Það á ráðuneytið að taka að sér og sjá til þess að skólar sem vilja taka þátt í slíku geti gert það án þess að nemendur þurfi að borga fyrir það. Hvað ef nemandi borgar sig ekki inn í tiltekinn áfanga? Fær hann ekki þá að vera með? Við vitum að nemendur velja stundum að kaupa sér ekki námsbækur og komast upp með það. Hvernig verður því háttað í rafrænu kerfi? 

Forseti vill upplýsa að hann hyggst einnig taka núna fyrir atkvæðagreiðslur um 9. og 10. dagskrárliði. Síðan er ætlunin að setja nýjan fund og veita afbrigði fyrir nokkrum málum á þeim fundi og gera svo hlé í hálfa klukkustund. Ekki verða fleiri atkvæðagreiðslur í dag að loknum atkvæðagreiðslunum um afbrigðin.