Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Í sambandi við þessi húsaleigul. vil ég í fyrsta lagi bera fram fyrirspurn til hæstv. félmrh. Í 2. gr. er svo kveðið á, að óheimilt sé að leigja öðrum en heimilisföstum innanhéraðsmönnum íbúðarhúsnæði, og í næstu málsgr. segir, að leigusamningar, sem gerðir hafi verið fyrir gildistöku þessara 1., en óheimilir væru eftir ákvæði l. málsgr., séu ógildir. Þetta ákvæði virðist mér vera sett til að tryggja, að eingöngu innanhéraðsmönnum verði leyft að taka á leigu húsnæði. En nú er vitanlegt, að milli 60 og 70 íbúðir eru leigðar setuliðsmönnum, sem verða ekki skoðaðir öðruvísi en sem utanhéraðsmenn. Ég vil spyrja, hvort það sé ekki á móti þessum l., að þessir menn haldi þessum íbúðum, og hvort þau nái ekki yfir þá húseigendur, sem hafa leigt þessum mönnum íbúðarhúsnæði. Eftir bókstaf l. getur maður ekki skilið það öðruvísi en svo, að leigusamningar, sem erlendir setuliðsmenn gerðu, áður en þessi l. öðluðust gildi, séu úr gildi fallnir. Og hvernig stendur þá á því, að húseigendum skuli haldast uppi að brjóta þannig þessi 1.? Ég kom með fyrirspurn um þetta í blaði því, er ég stjórna, þegar eftir útkomu þessara l., og ég hef líka talað um þetta við lögfræðing, sem er vel inni í þessum málum, og hallaðist hann að minni skoðun, en blöðin hafa ekki fengizt til að kveða upp úr um skoðun á þessu. Ég vil því vona, að a. m. k. hér á Alþ. fáist svar við því, hvað stj. meinar með þessu, en eins og kunnugt er, er það a. m. k. ein af orsökunum til húsnæðisvandræðanna hér í Reykjavík, hversu mikið húsnæði erlenda setuliðið hefur á leigu. Ég fer ekki út í það, sem er grundvallarástæðan til húsnæðisvandræðanna, sem er bókstaflega það, að síðustu 10–20 árin hefur ekki verið hirt um að byggja eins og hefur þurft, og svo rammt kveðið að því, að 1., sem Alþ. setti fyrir 10–12 árum um að útrýma öllu kjallaraíbúðum í Reykjavík, hafa ekki verið framkvæmd betur en svo, að nú eru hér í Reykjavík þrisvar sinnum fleiri kjallaraíbúðir en þegar þessi 1. gengu í gildi. Af því að talsvert hefur verið talað um, hvers vegna stj. á síðasta augnabliki hafi farið að setja l. eins og þessi, þá vil ég minna á, að á síðasta reglulegu Alþ. var vakið máls á því hér á þingi, hver nauðsyn væri á að setja 1. til að bæta úr húsnæðisvandræðum þeim, sem auðsjáanlega væru fram undan. Þá flutti hv. 1. landsk. þm. frv. í Ed. um bráðabirgðaráðstafanir til þess að tryggja mönnum húsnæði. Þar var lagt til, að hægt væri að skammta húsnæði, þannig að þeir, sem hefðu óþarflega mikið húsnæði, væru skyldir til að láta nokkuð af því. Þar var enn fremur ákvæði um, að óheimilt væri erlendum setuliðsmönnum að taka íbúðir á leigu. Um þetta var ekki hirt, en ef Alþ. hefði sýnt þá forsjálni að athuga þetta mál þá, hefði hæstv. stj. ekki þurft að grípa til þessara bráðabirgðal. nú. Þá hefði verið ráðið fram úr brýnustu augnabliksþörfunum og a. m. k. á ekki óheppilegri hátt en gert er með þessum l. Á það var minnzt við fyrri hl. þessarar umr., ég held, að það hafi verið hv. 1. þm. Rang., að ólíkt hefði verið aðhafzt, þegar knúið var á dyr sveitafólksins af hálfu kaupstaðarbúa í vor, en nú væru bæjarbúar að útiloka utanhéraðsmenn frá að fá húsnæði hér í Reykjavík. Þessu með utanhéraðsmennina hefur nú verið svarað, en hitt vil ég minnast á, að það kom fram rödd í þinginu, reyndar ekki í þessari hv. d., í fyrra, þegar verið var að ræða um að tryggja konum og börnum bæjanna húsnæði úti um sveitirnar, að vissar vistarverur, sérstaklega skólar, væru allt of góðar handa konum og börnum kaupstaðanna. Til allrar hamingju voru þessi rök ekki endurtekin í þessari d. og enginn maður hér, sem með þeim vildi standa. Hitt er sannleikur, að sams konar hugsunarháttur og er á bak við þetta hefur komið fram í kaupstöðunum af hálfu sumra þeirra, sem mest og flottast hafa húsnæðið. Það hefur verið staðið á móti því, að stóríbúðir auðmannaheimilanna væru skertar til þess að bæta úr stærstu vandræðunum, vegna þess að þessar íbúðir væru of fínar fyrir alþýðuna. Í stað þess fær maður að upplifa það, að fram úr þessu sé ráðið á þann hátt, að konum sé kúldrað niður austur í Valhöll, en karlmönnum í sóttvarnarhúsið, sumir hafa komizt til kunningja sinna og láta þar fyrirberast án þess að geta haft nokkurt heimilislíf. Ég vil nú spyrja þá, sem réttilega gagnrýna þessa eigingirni auðmannanna í Reykjavík í sambandi við þetta mál: Hvernig stendur á því, að Framsfl. hefur aldrei komið fram með till. um að skammta húsnæði? Það er til lítils að tala fagurlega á móti eigingirni auðmannastéttarinnar og renna svo, þegar á hólminn er komið. Ég held því, að það, sem þarf að gera við þessi brbl., sé að bæta inn í þau ákvæðum um skömmtun húsnæðis. Ýmislegt fleira þarf þar að lagfæra, en þó sérstaklega þetta. Býst ég við, að við 2. umr. muni þm. Sósíalistafl. flytja brtt. í þá átt.



Ég ætla ekki að fara verulega inn á efni þessa frv. Ég geri ráð fyrir, að sú n., sem fær það til meðferðar, muni rannsaka málið. En ég get ekki annað en látið í ljós þá skoðun mína, að það er mesta vandræðamál að þurfa að taka að svona verulegu leyti af mönnum umráðaréttinn yfir eignum þeirra eins og gert er hér. Ég er hræddur um, að það sé rétt ályktað hjá einum hv. þm., sem talað hefur í þessu máli, að þetta getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir byggingar í kaupstöðum. Það er ákaflega óálitlegt að fara að koma hér upp húsum, eins dýrt og það er nú, og eiga svo víst að fá litlu eða engu að ráða um meðferð þessarar eignar sinnar, en ég ætla ekki að fara nánar út í það að þessu sinni. Þegar ég kvaddi mér hljóðs, var það aðallega til þess að benda þeirri n., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, á það að ekkert yfirskot er til, í þessum málum. Nú er það regla í þjóðfélaginu, þar sem dæmt er um ágreining manna milli, að þá sé fleira en eitt stig dóma um það. Utan Reykjavíkur eru þessi mál falin fasteignamatsn., og þar er áreiðanlega víða ágreiningur, og getur það orðið mjög vandasamt fyrir n. Er þá ótækt að geta ekki skotið málum sínum til neins yfirdóms. Nú væri það að ýmsu leyti vel til fallið, að ágreiningi í slíkum málum utan Reykjavíkur mætti skjóta til n. í Reykjavík, en mér skilst, að hún sé ákaflega hlaðin störfum, af því að ágreiningsmálin koma fyrir á tiltölulega stuttu tímabili, og þá hleðst svo mikið á n., að hún getur ekki afgr. málin nægilega fljótt. Ef eitthvert yfirskot á að vera, verður líklega að setja einhverja yfirn., sem öllum ágreiningi í og utan Reykjavíkur mætti skjóta til. Þetta vildi ég láta skoða fyrst og fremst sem bendingu til n., en ef hún sér ekki ástæðu til að gera breyt. í þessu efni, þá geri ég ráð fyrir, að ég komi með brtt. í þessa átt.



Þegar þetta mál var hér síðast til meðferðar, gerði ég nokkrar almennar aths. við það, sérstaklega um framkvæmd málanna eins og hún hefur verið hjá húsaleigunefnd. Hæstv. félmrh. taldi sig hafa svarað þessu að nokkru leyti síðast, en ég álít, að því hafi ekki verið svarað nema út í hött. Ég lagði fram spurningar, sem hann svaraði mjög óákveðið. Ég benti á það misrétti, sem væri í þessari lagasetningu, sem hann hefur komið með sem brbl., þar sem bannað er að leigja utanhéraðsmönnum húsnæði, en á hinn bóginn var á síðasta reglulegu Alþ. komið með l., sem heimiluðu að taka leigunámi allt nothæft húsnæði í sveitum landsins til þess að koma Reykvíkingum og öðrum kaupstaðarbúum þar inn. Ég vil nú endurtaka þær spurningar, sem ég kom með til hæstv. félmrh. síðast, svo að þar fari ekkert milli mála og hann skilji rétt, hvað ég hef átt við í þessu efni. Hæstv. ráðh. taldi, að það væri rétt hjá mér, að húsaleigun. væri settur ákveðinn frestur til þess að kveða upp úrskurði sína, það væru 14 dagar, en mér skildist, að hún væri ekki skyldug til að taka tillit til þess, hún gæti haft til þess ýmsar ástæður. Ég vil þá spyrja: Getur hún þá ekki skotið heilum atriðum hjá sér, lagt þau alveg til hliðar? Og mér skilst, að hún geri það að miklu leyti. Hæstv. ráðh. sagði, að n. væri heimilt að víkja frá settum reglum eftir vild. Mér skildist, að það skipti engu máli, þó að fresturinn væri framlengdur áfram og áfram, en þá eru þetta gersamlega gagnslaus 1., ef á þannig að fara eftir þeim eftir eigin geðþótta n. og hafa svo engan annan aðila til að skjóta málunum til, eins og hv. síðasti ræðumaður talaði um, því að það virtist vera aðaláhugamál hans að fá einhvern yfirdómstól. Ég nefndi dæmi síðast um vinnubrögð húsaleigun. og gæti nefnt mörg fleiri. Ég veit um mál, þar sem n. úrskurðaði út 3 fjölskyldur og gerði það ekki fyrr en 3. okt., tveimur dögum eftir flutningsdag. M. a. voru sjúklingar í húsinu. Þetta fólk varð að flytja í lélegan sumarbústað, og það varð úrskurðað út fyrir mann, sem hefur 3 hús til einkaumráða. Eitt af þeim var þetta hús, og svo átti hann tvö önnur, annað þeirra uppi í Mosfellssveit. Til hvers er að setja l., ef þetta getur gengið? Til hvers er að setja l., ef á að framkvæma þau svona og svo enginn yfirdómstóll til að áfrýja til? Við þessu vil ég fá svör, skýr og afdráttarlaus. Þá spurði ég hæstv. félmrh., hvort n. væri ekki skyldug til að fylgja 1. um að gefa út úr skurðina innan ákveðins tíma. Hann svaraði því á mjög tvíræðan hátt. Í öðru lagi spurði ég, hvort n. ætti ekki að úrskurða eftir því ástandi. sem fyrir hendi var, þegar sagt var upp, eða eftir einhverju öðru ástandi, sem hægt er að skapa, meðan málið er dregið vikum saman. Við þessu fékk ég ekki heldur neitt svar. Það skilst mér, að sé ekkert lítið atriði, hvort húsaleigun. á að byggja á þeim ástæðum, sem fyrir hendi eru, þegar sagt er upp, eða hvort á að bíða eftir því, að húseigandi skapi alveg nýjar ástæður. Við þessu fékk ég engin svör hjá þessum hæstv. ráðh., sem á að hafa yfirumsjón með eins stórfelldu atriði og þessu, hvernig á að framkvæma það. Til hvers á að leita, ef ráðherra getur ekki leyst úr spurningum? Þá er eitt atriði enn í húsaleigul., sem ég verð að spyrja um. Mikið er um það hér í Reykjavík, að húseigendur leigja ekki notendum húsnæðisins beint, heldur einhverjum, sem fengið hefur húsnæðið á leigu og leigir síðan öðrum til notkunar, ýmist heila íbúð eða einstök herbergi út frá íbúð sinni. Er ekki heimilt, ef húseigandi óskar, að segja upp þessum milliliðum? Eða er það á hinn veginn, að óheimilt sé að segja upp milliliðunum, en þeir geti sagt upp hinum, sem þeir hafa framleigt? Þetta hefur orðið ágreiningsefni, og ég veit mörg alvarleg dæmi til þess. Ég vildi mjög gjarnan óska eftir greinilegum svörum eða þá, ef lagaákvæði skortir, að skýrar reglur yrðu settar um þetta á einhvern hátt, þar sem heimilað yrði að segja upp milliliðum, en hindrað, að milliliðirnir geti hrakið sjálfa leigjendurna úr húsnæði án saka. Það er óneitanlega hart, ef húseigandi og hinn eiginlegi leigjandi eiga ekki að fá að ráða málum sínum fyrir milliliðum. Ég tel nauðsynlegt, að það komi fram, áður en málið fer ti1 n., hvort talið er, að þetta eigi að haldast eins og er eða reisa beri skorður við því. Ég tel ýmislegt fleira við húsaleigul. mjög athugavert, en sé ekki ástæðu til að ræða það, fyrr en n. hefur fjallað um málið.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég hef ekki getað verið við allar þær umr., sem fram hafa farið. Mér skilst, að hv. 4. þm. Reykv. hafi spurt um skilning á 2. gr. frv., hvort ætlunin væri með henni að fyrirbyggja, að menn úr erlendu setuliði gætu tekið húsnæði í bænum á leigu. Eftir orðalagi gr. og eins og þetta var hugsað í fyrstu, áttu 1. að fyrirbyggja það. En íslenzkir dómstólar eiga yfirleitt ekki lögsögu yfir því erlenda setuliði, sem hér hefur dvalizt um skeið. Á hinn bóginn fer þetta mjög eftir vilja húseigendanna. Ég veit til þess, að húseigendur hafa sagt upp setuliðsmönnum, sem viku síðan úr húsnæðinu á hinum tiltekna tíma, mótmælalaust. Ég veit líka, að til eru húseigendur, sem kjósa enga leigjendur fremur en setuliðsmennina í sínum húsum. Þá er ekki gott að sannreyna það, hvort þeir gera tilraun til þess sjálfir að losa íbúðir þessar handa húsnæðislausu innanbæjarfólki. Ég ætla, að flestir þeir einstaklingar úr brezka setuliðinu, sem tekið hafa herbergi á leigu, mundu víkja, ef þeim væri sagt upp. Skiljanlegt er hitt, að þegar þeir veita húseigendum mikilsverð hlunnindi, t. d. ódýr kol eða jafnvel hita upp hús þeirra ókeypis, eins og sagt er, að eigi sér stað, vilji húseigendur ekki missa þá. Umrætt ákvæði 2. gr. er þá þeim húseigendum skjól, sem vilja losna við útlendingana úr húsum sínum, en getur tæplega neytt þá til að segja þeim upp, sem þegar eru þar komnir. Um þær íbúðir, sem setuliðsstjórnin sjálf tók á leigu, hefur hins vegar verið farin samningsleið, og flestar þeirra hafa þegar verið rýmdar, - undanteknir staðir, þar sem herstjórnin var búin að setja upp sérstakar stöðvar, er vandkvæði þóttu á að flytja burt. Ég heyrði ekki heldur ræðu hv. 5. þm. Reykv., sem beint var til n., sem fjalla mun um málið. Hv. 1. þm. Rang. bar fram ýmsar fyrirspurnir, og hef ég áður svarað sumu, svo sem því, að gildar afsakanir geta verið fyrir því, að húsaleigunefnd getur ekki ætíð kveðið upp úrskurði sína innan 14 daga. Aðrir dómstólar eiga fulla afsökun í því, ef annir hlaðast svo á þá, að ógerlegt er að ljúka málum á tilsettum tíma, og yfirleitt er ekki hægt að skylda menn til neins, sem þeim er sannanlega ókleift að framkvæma á tilteknum tíma. Ég veit, að n. lagði á sig geysilega vinnu. Og því get ég bætt við, að ég kom því til leiðar, að varaformaður nefndarinnar, sem er lögfræðingur að menntun, gæti starfað stöðugt í n., til þess að úrskurðir hennar yrðu sem fyrst upp kveðnir. Kvartað hefur verið um það í fleiri en einni ræðu, að í þessum málum skorti tilfinnanlega efsta stig dómstóla. En í venjulegum tilfellum er hægt að fá í þeim fógetaúrskurð. Ég veit ekki, hversu mörg slík mál kunna að hafa komið fyrir fógetarétt. Það kynni að vera, að sá réttur teldi úrskurði húsaleigunefndar bindandi fyrir sig og gæfi úrskurð samkvæmt því. Þetta er athugunarmál. Mér skildist á hv. 1. þm. Rang., að hann hefði ærið margt út á framkvæmdir n. á 1. að setja. Ég vildi biðja hann að skrá þessar umkvartanir og senda félmrh. bréflega. Það skal verða athugað og sent nefndinni, svo að úr megi bæta. Annars hafa ráðuneytinu ekki borizt nema tiltölulega fáar kvartanir á við það, sem vænta mátti, einkum þegar höfð er í huga hin almenna reynsla manna, er fást við slík störf, að kvartanir verða þar ætíð margar, hversu góðir menn sem vinna þau og hvernig sem þau eru framkvæmd. Við lögfræðingar vitum, hve margir kvarta, ef þeir tapa máli sínu. Þá ítrekaði þm. fyrirspurnir sínar um það, hvort n. ætti að kveða upp úrskurði sína skv. því, sem fyrir lægi, þegar úrskurðar er beiðzt, eða skv. breyttu ástandi, sem síðar skapaðist. Húsaleigunefnd er ekki bundin við eins fastar reglur og dómstólar, sem bæði styðjast við ýtarleg lög og aldagamla „praksis“. Nefndin þarf ekki einungis að framfylgja bókstaf laganna, heldur um leið að haga úrskurðum sínum mjög eftir því í hvert sinn, hvernig mest og heppilegust not megi að húsnæðinu verða, og taka tillit til margs annars, sem of langt yrði að telja. Hlutverk n. er ekki aðeins að vera dómstóll, heldur reyna að bæta úr vandræðunum á hverjum tíma. Loks spurði þm., hvort milliliðir, sem tækju húsnæði á leigu og framleigðu það, gætu haldið því, ef húseigandi vildi losna við þá. Húsaleigun. verður að úrskurða þetta eftir eðli málsins í hverju tilfelli. En það verð ég að segja, að sé um þess konar milliliði að ræða, sem framleigja í hagnaðarskyni fyrir sig, þá undrast ég, ef þei geta haldið rétti sínum til húsnæðisins gegn vilja húseigenda. Að öðru leyti þarf ég ekki að svara ræðu hv. 1. þm. Rang.



Ég skal ekki tefja lengi umr. og framkvæmd þessa máls, úr því sem komið er. Tvö sjónarmið, nokkuð andstæð, hafa komið fram, því að 1. eru sett til að miðla málum milli tveggja aðila, sem hafa að nokkru leyti andstæðra hagsmuna að gæta. Hér er m. ö. o. verið að setja þvingunarl., sem báðir aðilar eiga að beygja sig fyrir, - og raunar hafa þau þegar gilt nokkra hríð, voru sett á þinginu 1940 og breytt á s. l. þingi og síðan seint í sumar með þeim brbl., sem nú liggja fyrir Alþ. til staðfestingar. Þvingunarl. eru báðum aðilum viðkvæm, þótt húsnæðismál séu yfirleitt viðkvæmari leigutaka en leigusala, og það orkar mjög tvímælis, hvort brbl. hafi orðið til bóta í húsnæðisvandræðunum eða verði það hér eftir. Það virðist tilgangur þeirra að herða svo á húsaleigul., að þau komi að meiri notum en áður. Í framkvæmdinni verður oft annað uppi á teningnum, áhrifin beinlínis neikvæð. Auðvitað eiga þeir, sem að 1. stóðu, enga vísvitandi sök á því. Þeim hefur fundizt, að þetta yrði að gera og það mundi bæta úr skák. Framkvæmdin á 2. gr. er bezta dæmið. Það hefur komið fram fyrirspurn um, hvort bannið við því að leigja utanhéraðsmönnum næði til erlendra hermanna, og kvað hæstv. félmrh. svo vera, gallinn aðeins sá, að þeir væru ekki undir íslenzkum lögum, - þar á móti væru þeir, sem leigja þeim, undir íslenzkum lögum. Svar ráðh. var því óþarflega tvírætt. Hann gat sagt það fullum stöfum, að þetta ákvæði 2. gr. er þarna máttlaust, þessu verður ekki kippt í lag. Sé svo ástatt í þjóðfélaginu, að hér sé hópur manna utan laga og réttar, þýðir ekki annað en játa það hispurslaust, - ekkert betra að þola það án þess að kannast við það. Ekki er hægt að ætlast til, að húseigendur, sem hafa e. t. v. hagnað af að halda einmitt í þessa erlendu leigjendur, fari að brjótast í því á eigin spýtur að koma þeim úr húsunum. Ég vil hvorki neita því eða játa, að húseigendum þyki betur borga sig að leigja enskum foringjum en öðrum, en hitt er mannlegt, þegar þeim líkar vel við leigjendurna, að þeim sé ekki kappsmál að losna við þá. Á tvennan hátt geta er lendir menn verið hér undir lögum, sem ferðamenn og þá undir innlendum lögum eða sem hertökuþjóð og þá undir herlögum. Í þriðja lagi munu teljast þeir hermenn, sem hafa tekið sér húsnæði á leigu í Reykjavík án tilhlutunar herstjórnarinnar og án þess að vera ferðamenn. Þeir sitja þar í engum lögum, hvorki hers né heimaþjóðar, og geta ekki á neinn veg sett sig móti vilja landsmanna nema í krafti ofbeldisins. Í annan stað eru þess mörg dæmi, að þeir, sem mestan eiga réttinn og þörfina, fá ekki inni og eru hraktir úr sínum eigin húsum. Það hefur t. d. komið fyrir hér í Reykjavík, að fólk, sem fer í sumarbústað og ljær íbúð sína einhverjum öðrum á meðan, hefur ekki fengið að komast inn í íbúðir sínar, er það hefur komið aftur að haustinu. Þá er í millitíðinni komin húsaleigunefnd, sem úrskurðar, að það fólk skuli sitja áfram í íbúðunum, sem fyrir er. Slík framkoma er alveg frámunaleg. En þetta tel ég ekki ágalla á 1., heldur á framkvæmd þeirra. Mér er líka kunnugt um eitt dæmi úr kauptúni utan Reykjavíkur, þar sem fólk flutti úr íbúð sinni og léði hana öðrum í 2 mánuði. Konan fór til foreldra sinna uppi í sveit með börnin, en maðurinn fór til sjós. Þegar hjónin koma aftur, liggur fyrir úrskurður húsaleigunefndar á staðnum um, að tvær gamlar konur, sem fengu íbúðina leigða, skuli sitja, en konan verður að flýja til foreldra sinna aftur með börnin. - Þetta mál var borið undir mig, en ég stóð alveg ráðalaus og taldi réttast, að þau sneru sér til húsaleigunefndar að nýju eða til lögreglustjóra, en það kom þá í ljós, að hann var formaður húsaleigunefndar og því lítillar hjálpar að vænta úr þeirri átt. Út úr þessum ógöngum sé ég aðeins eina leið. Framkvæmdum verður að haga hér á sama hátt og alls staðar annars staðar á sér stað, þar sem dæmandi nefndir starfa, að úrskurðum þeirra megi skjóta lengra áleiðis. Hér vantar yfirdóm, sem tekið geti við kærum yfir úrskurðum undirnefndanna. Því að þó að menn haldi, að ríkisstj. geti ráðið fram úr þessu, þá er því ekki þann veg farið, því að samkv. gildandi venjum getur hún það ekki, þar sem úrskurðar valdið er falið öðrum. Og það er ekki heldur hægt að fara til dómstólanna, nema upplýst sé, að um beint lagabrot sé að ræða. Ég vil því beina því til allshn., sem mun fá þetta mál til meðferðar, - í þeirri von, að hún verði starfhæf, er þar að kemur, þótt nú sé að vísu aðeins einn maður uppistandandi úr henni hér í deildinni, - að hún taki til athugunar, hvort ekki væri nauðsynlegt að koma hér á yfirdómi eða skipa yfirhúsaleigunefnd. Mætti skipta því máli í tvennt eftir umfangi þess, t. d. í Reykjavík og utan Reykjavíkur. - Nú er það vitanlegt, að langflestir úrskurðir eru felldir hér í Reykjavík, og þótt í nefndinni séu ágætir menn, þar af tveir lögfræðingar, þá skilst mér, að ekki verði hjá því komizt að skipa yfirhúsaleigunefnd, er taki við málum þeirra, er ekki vilja hlíta úrskurði nefndarinnar. Út af fyrirspurn hv. 1. þm. Rang. vil ég geta þess, að við slíkar nefndir eða dóma fellur úrskurður eftir öllum málavöxtum, að svo miklu leyti sem þeir koma fram fyrir nefndina. En það er ekki hægt að ætlazt til þess, að nefndarmenn séu á hnotskóg eftir meira eða minna ábyggilegum upplýsingum. Aðilar verða sjálfir að færa fram fyrir nefndina öll sín gögn, og væri yfirhúsaleigunefnd, yrði á sama hátt að færa fram fyrir hana allt, sem fram hefði komið í málinu, og það, er síðar kynni að hafa komið fram. - Virðist sjálfsagt að skipa slíka yfirnefnd, og það því fremur sem þess má vænta, að lög þessi verði að gilda um nokkurt árabil, því hér virðist, að um viðvarandi ástand verði að ræða, eins og nú horfir.



Það hefur komið greinilega í ljós af umræðum - og allir eru ásáttir um það -, að nauðsyn beri til að fá yfirdómstól í þessum málum. Þetta kom hvað greinilegast í ljós af svörum hæstv. félmrh., þar sem hann lýsti yfir því, að hann sé ekki fær um að skýra ýmis meginatriði í framkvæmd þessara 1. Hér er því óneitanlega um harla lítið réttaröryggi að ræða fyrir þá, sem við þessi lög eiga að búa. Hefur greinilega komið fram, að hæstv. félmrh. hefur færzt undan því að svara einni af spurningum mínum, sem hér skipta máli. Hv. þm. V.-Sk. ætlaði að hjálpa hæstv. ráðh. um svör við einni fyrirspurn minni, en hann svarar eðlilega út frá venjulegum réttarfarsreglum, að við úrskurði eigi allar framkomnar upplýsingar að koma til greina. En það er ekki það, sem um var spurt, heldur þegar t. d. húseigandi segir upp húsnæði, þarf hann þá ekki að hafa fyrir hendi réttmætar ástæður fyrir uppsögninni þá þegar, eða er nóg fyrir hann að skapa sér þær ástæður síðar? Til skýringar skal ég nefna dæmi: Húseigandi segir leigjanda upp húsnæði 1. júlí með þriggja mánaða fyrirvara, eða 1. okt. Hann ber það fyrir uppsögn sinni, að hann sé búinn að selja hús sitt, sem hann býr í, og þurfi að flytja í þetta hús. Nú upplýsist það fyrir húsaleigunefnd, að þetta er ósatt, hann er ekki búinn að selja. Þá frestar húsaleigunefnd málinu. Seinna selur húseigandi húsið, og þá vísar húsaleigunefnd leigjandanum út. Er þetta hægt? - Nú veit ég um eitt ákveðið dæmi. Mér skilst, að hvorki hæstv. ráðh., sem er lögfræðingur, né hv. þm. V.-Sk., sem er reyndur dómari, séu vel heima í þessu, - og hvað er þá um ólöglærða einstaklinga? Um þetta atriði virðist engin vanþörf á að fá ákvæði í lögin. Sama er um það að segja, að mér virðist hæstv. ráðh. vera í vafa um öll atriðin, sem ég spurði um, nema eitt, það, að húsaleigunefnd væri heimilt að brjóta alveg skýr ákvæði laganna um frestinn. Ég var allshn., þegar l. voru fyrst til umr., og þá var talið nauðsynlegt að setja ákveðinn frest fyrir húsaleigunefnd. Nú upplýsir hæstv. ráðh., að þetta ákvæði sé einskis virði, að nefndarmenn megi hafa eins langan frest og þeir telji sig þurfa. Nú er mér kunnugt um, að húsaleigunefnd hefur oft ekki haft fundi nema einu sinni í viku. Ég verð að segja, að framkvæmdir af hálfu hins opinbera eru ófullnægjandi, ef slíkt starf er lagt á herðar þeirra manna, sem þegar eru störfum hlaðnir annars staðar og afsaka sig svo með önnum, þegar illa gengur. Slíkt er ófært. Eftir því að dæma gæti hver slík nefnd alltaf afsakað sig með því, að nefndarmenn hefðu ekki tíma til þess að sinna störfunum. Þegar mest var að gera fyrir 1. okt., var nauðsynlegt að hafa starfskrafta nefndarinnar óskipta. - Þegar l. voru sett, var 14 daga fresturinn álitinn nægilegur, enda skilst mér, að ekki eigi að vera hægt að kveða upp úrskurð eftir að flutningsdagur er liðinn. Ég sé, að hæstv. forseti telur, að ég sé farinn að lengja tíma minn um of. Ég skal því ljúka máli mínu, enda hef ég tekið skýrt fram, hver nauðsyn er á, að bætt verði úr þeim misfellum, sem hér hafa á orðið í löggjöfinni. Það er og ekkert smáræði, sem í húfi er, að í n. veljist ágætir menn.



Ég vil þakka hæstv., félmrh. svar hans við fyrirspurn minni og þykir vænt um að heyra, að ríkisstj. leggur sama skilning í l. og ég. Þó er eitt, sem ég vildi óska gleggri upplýsinga um. Hæstv. ráðh. sagði, að sér væri kunnugt um, að til væru þeir húseigendur, sem vildu ekki hina erlendu setuliðsmenn úr húsum sínum. En skv. l. er húseiganda óheimilt að leigja setuliðsmönnum húsnæði. Mér virðist því, að það sé húseigandi, sem ber að hegna, því að hann heyrir þó undir íslenzka dómstóla. Það mun og erfitt fyrir setuliðsmennina að sitja áfram, ef þeim er sagt upp, því að hér mun vera um einkaíbúðir yfirmanna að ræða, sem herstjórnin hefur ekki tekið á leigu. Frá leikmannssjónarmiði eru sektarákvæðin í upprunalegu 1. viðeigandi þarna. Ef svo væri, ættu íslenzkir dómstólar að geta dæmt þá húseigendur til sekta, sem ekki vilja segja setuliðsmönnum upp húsnæði. Hitt væri öðru máli að gegna, ef setuliðsmenn sætu í trássi við uppsögnina. Mér þætti vænt um að fá skýringu á þessu atriði.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég sé ekki ástæðu til að svara hv. 1. þm. Rang. frekar en ég hef þegar gert, en út af almennum umr. um nauðsyn á yfirdómstigi vil ég taka fram, að ef menn álíta, að í því felist aukið réttaröryggi, er sjálfsagt að taka það til athugunar, þótt ég hins vegar álíti, að það sé vafasamt, að svo sé. Og ef menn kvarta nú undan því, að seint gangi með úrskurði hjá húsaleigunefnd, þá munu þeir dragast enn lengur hjá yfirdómstiginu. Út af ummælum hv. 4. þm. Reykv. um, hvort ekki sé hægt að koma fram ábyrgð á hendur húseigendum, ef þeir gerðu ekki tilraun til þess að losa sig við setuliðsmenn, sem byggju í húsum þeirra, vil ég segja, að það má vel vera, að það sé hægt. Hins vegar óttast ég, að ef „samspil“ er á milli húseiganda og setuliðsmanna, væri auðvelt að koma því svo fyrir, að húseigandi yrði ekki refsiskyldur, þótt setuliðsmenn sætu áfram. En sjálfsagt er að athuga, hvað unnt er að gera í því efni.