Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Eins og hv. deild er kunnugt, er frv. þetta í fyrstunni komið frá stjórninni, og get jeg því um málið í heild sinni vísað til athugasemdanna við það. Jeg skal þó leyfa mjer að drepa á nokkur atriði til skýringar þeirri háttv. nefnd, sem fjalla á um málið. Og jeg vona, að jeg hafi leyfi hæstv. forseta til þess, að víkja nokkuð að einstökum atriðum, þó þetta sje fyrsta umr., einkum þar sem málið hefir verið til meðferðar í samvinnunefnd. Þegar jeg samdi frv., leitaði jeg engrar samvinnu við embættismannastjett landsins, enda var þá engin föst skipun komin á fjelagsskap þeirra. En ef svo hefði verið, mundi hafa verið leitað samvinnu við fjelagið, eins og venja er nú orðin í slíkum málum annarsstaðar. Það er þess vegna að mestu leyti tilviljun, að kröfur stjórnarinnar fara að miklu leyti saman með kröfum þeim, sem embættismenn hafa sjálfir gert. Sjerstaklega vildi jeg benda á þetta að því er snertir ákvæðin um dýrtíðaruppbótina. Þau ljet jeg hagstofustjórann útbúa alveg sjálfstætt. Eins og hv. deildarmönnum mun kunnugt, hefir frv. þetta tekið nokkrum smábreytingum í hv.Nd., að því er snertir föstu launin. Að vísu eru sumar þessar breytingar tæplega samrýmanlegar heildinni allri, en þó má það teljast smávægilegt. Jeg skal meira að segja viðurkenna þessar breytingar að því er kemur til hámarkshækkunarinnar á hæstu laununum. Mjer var það fullljóst við samningu frv., að það var hlutfallslega rífara í þeirra garð, sem hægri hafa launin, en hinna. En jeg hagaði þessu þannig í samræmi við þingsögu undanfarinna ára og það, sem ætla mætti óskir alls þorra manna í málinu, og því væri líklegast að fengi framgang. Sömuleiðis var farið allmikið eftir áliti launamálanefndarinnar og gögnum hennar, eins og sjálfsagt var. En þó auðvitað hafi ekki verið þræddar allar tillögur hennar, hefir það ekki verið af því, að þær væru í eðli sínu ósanngjarnar, heldur af hinu, að tímarnir eru nú breyttir frá því, sem þá var. Í sjálfu sjer hafa ýmsar þessar hækkanir því eflaust verið rjettar í eðli sínu, og jeg hefi því enga ástæðu til þess að amast við þeim. Jeg vil samt benda á það, að saman borið við ýms önnur laun hefir ekki verið rjett að hækki ekki dálítið laun 1. aðstoðarbókavarðar og skjalavarðar. Jeg tel heldur ekki fyllilega rjetta breytinguna á launum sýslumannanna. Því þegar sá breyting var gerð, að flytja Skaftafells- og Barðastrandarsýslur úr lægsta upp í hærri launaflokk, þá virtist sanngjarnast, að sama regla hefði náð til Vestmannaeyja og jafnvel Rangárvallasýslu. En þá virðist óviðkunnanlegt að hafa Dala- og Strandasýslur einar í lægra flokki, og tæpast taka því að skera þær út úr, jafnvel þó störfin sjeu á hvorugum staðnum meiri en hálft verk fyrir meðalmann. Þá vil jeg í þessu sambandi geta stuttlega um meðferðina á lögreglustjóraembættinu á Siglufirði. Það sýnist sem sje eðlilegast og mest í samræmi við þær breytingar, sem jeg gat um síðast, að setja lögreglustjórann í sama launaflokk og aðra starfsbræður hans, í lægri sýslunum að minsta kosti. Það er sem sje áreiðanlegt, að laun hans eru alt of lág, og voru enda miðuð við alt aðrar ástæður en þær, er skapast við launafrv. Þessi lágu laun hans voru sem sje bygð á því, að lögreglustjórinn mundi hafa mjög miklar aukatekjur, en þeim verður hann nú sviftur. Um aðstoðarmennina í stjórnarráðinu vil jeg taka það fram, að mjer finst, að saman borið við ýmsa aðra hefði átt að hækka laun þeirra um 4–500 kr. Aftur á móti get jeg ekki sagt það sama um skrifarana í stjórnarráðinu. Að vísu er hámarkið þar má ske ekki sett fullkomlega nógu hátt, en lágmarkið er nægilegt. Annarsstaðar er nú farið að skifta starfsmönnum þessum í tvo flokka, yngri skrifara með lægri laun og eldri skrifara með hærri laun, enda vinna þeir oft eins áríðandi störf og aðstoðarmennirnir. Annars eru byrjunarlaunin hjer fyllilega eins há og annarsstaðar tíðkast. Jeg vil líka benda á það í sambandi við þetta, að jeg tel sjálfsagt, að farið verði að taka kvenfólk sem skrifara í stjórnarráðinu, eins og annarsstaðar. Það er engin ástæða til þess að meina stúlkum aðgöngu að þeim störfum, allra helst þar sem þær vinna þau, að ýmsu leyti, engu ver en karlmenn. Þegar jeg var að semja frv., ætlaði jeg að taka upp í það laun skrifstofustjóra Alþingis. Var leitað um þetta umsagnar hæstv. forseta, en talið þá efasamt, hvort rjett væri að taka þetta launaákvæði upp í frv., þar sem ráðstöfun þessa starfs væri alveg á valdi forsetauna. En jeg fyrir mitt leyti álít þó rjettast að gera skrifstofustjórann að föstum starfsmanni ríkisins, og ekkert ætti það að vera því til fyrirstöðu, þó eitthvað annað standi í þingskapalögunum nú, enda hafa hæstv. forsetar síðar látið í ljós, að þetta mundi rjett. Jeg vil enn fremur geta þess, að lagfæra þarf 13. gr. nokkuð. Þar þarf sem sje að tiltaka hreint og beint laun holdsveikralæknisins. Það er sem sje engin ástæða til þess að binda þann lið við það: „meðan sú skipun helst, sem nú er“, þegar feld hefir verið breytingin um sameiningu hjeraðslæknisembættisins í Reykjavík og embættis holdsveikralæknisins. Því verði þessu breytt, verður það gert með sjerstökum lögum, en þangað til þurfa launin auðvitað að vera fastákveðin. Það er að vísu síður en svo, að jeg hafi á móti hækkun föstu launanna, en þó hefði jeg heldur kosið, að minna hefði verið gert að þeim breytingum, en heldur haldið till. stjórnarinnar um dýrtíðaruppbæturnar. Jeg tel hana sanngjarna og rjettláta. Dýrtíðaruppbótartillaga stjórnarinnar var fullkomlega sanngjörn og rjettmæt, og allar breytingar, sem hv.Nd. hefir gert á 33. gr., eru til hins verra. Það er einsætt, að ef regla stjórnarinnar er rjett, þá er hver skerðing á reglunni röng. Þess vegna er það í fyrsta lagi rangt, eins og nú er í 33. gr., að miða uppbótina við tíma eftir að verðhækkun á nauðsynjum var byrjuð; það átti að sjálfsögðu að miða við tíma áður en hækkunin byrjaði. Það upplýstist líka í Nd., að þessi breyting var nánast komin inn í ógáti, með fram eða mestmegnis af því, að tillögumenn hugðu, að betra væri að afla skýrslna um verðlag 1914 en 1913. Það er enn fremur rangt, eða skerðing á reglunni, að setja dýrtíðaruppbótinni takmörk að ofan. Ef regla stjórnarinnar er hæfileg, þá er takmörkunin röng. Jeg skal ekki segja, hvað hv.Ed. gerir að þessu leyti við greinina, en jeg vona, að hún hallist ekki að þeirri takmörkun, sem veldur beinum rangindum við einstaka menn. Jeg skal geta þess, að brtt. kom fram í Nd. um að setja takmarkið að ofan hærra, og var talsverð bót að henni, eftir atvikum, enda fjekk hún talsvert fylgi. En rjettast er að fella burtu takmörkunina að ofan. Ef svo er, að ekki sje ódýrra að lifa í sveit en í kaupstöðum, þá ættu sveitaprestar að fá dýrtíðaruppbót, á sama hátt sem aðrir. Mín meining er að vísu sú, að þetta sje ekki rjett; jeg hygg, að mun ódýrra sje að lifa í sveit en í kaupstað. En þótt svo væri, og þess vegna væri eitthvað dregið úr uppbót sveitapresta, þá er regla sú, sem Nd. hefir sett um þetta í frv., ekki rjett. Setjum svo, að dýrtíðin lækki, og þá koma rangindin fram, því að þá hafa sveitaprestar, samkvæmt frv. nú, sömu uppbót sem áður. En vera má, að hjer verði fundin einhver önnur regla, t. d. laun prestanna lækkuð, uppbótin færð niður eða eitthvað þesskonar. Einhver stærsta breyting, sem Nd. gerði á frv., var sú, að ætla læknum há laun að tiltölu, en hreyfa ekki við taxtanum. Stjórnin hafði tekið upp reglu, sem læknarnir sjálfir höfðu gefið tilefni til í fyrra, og þá virtust ánægðir með; en það verður varla hægt að átelja þá fyrir þetta, vegna þess, að þingið hefir gefið sjálft tilefni til þessa. Jeg skal geta þess, að í Nd. kom fram breytingartill. um lækkun launa lækna og hækkun taxtans; hafði hún talsvert fylgi, og virðist hafa aukist fylgi síðan. En aðalatriðið í þessu máli er 33. gr., sem jeg vona að þessi hv. deild lagi sem mest í áttina til stjórnarfrv., og þá sjerstaklega tímatakmarkið fyrir gildi laganna, enda hefir það ákvæði fengið annað orðalag en flutningsmenn þess ætluðu, eða tilgangur þeirra var. Meiningin var, að eftir það tímatakmark, sem greinin setur, mætti endurskoða lögin. Þvílíkt ákvæði gæti verið hyggilegt, því að þótt frv. hafi verið vandlega íhugað að þessu leyti, þá er ekki loku fyrir það skotið, að eitthvert betra fyrirkomulag sjáist á næstu árum um vísitöluna, og er þá hyggilegt, að þingið hafi gert ráðstöfun til breytingar, ef þarf. En lengra en þetta er bæði óþarft og óhyggilegt að fara, því að ef þessi lög reynast vel, þá er óþarft að semja ný lög um þetta, en það væri nauðsynlegt, ef nefndu ákvæði yrði haldið óbreyttu. Loks skal jeg geta þess um 8. gr. frv., að það var tilætlun mín, er jeg samdi frv., að embættismenn, sem hjeldu eftirlaunarjetti sínum, ættu að greiða alveg eins í tryggingarsjóð og lífeyrissjóð og hinir. Þetta hefir mikla þýðingu fyrir sjóði þessa, því að vöxtur þeirra og viðgangur er mikið undir því kominn, hvað borgað er í byrjun. Reynslan er sú, að slíkir sjóðir græða mest í byrjun. Jeg vona, að hv. nefnd athugi þetta atriði nákvæmlega, og hvort ekki muni jafnvel rjettara að hækka lífeyri og hækka þá jafnframt iðgjöldin.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg leit svo á, sem ekki væri að svo komnu ástæða til þess að tala mikið um þetta mál nú við 1. umr., eftir þá meðferð, sem það hefir fengið í hv.Nd., enda munu og allir hv. þingdm. hafa fylgst með gangi málsins, meðan það var til meðferðar þar. Jeg hefi því ekkert að segja um málið fyrir hönd nefndarinnar, á þessu stigi. Engar brtt. eru enn komnar við frv., enda þarf nefndin nokkurn tíma til að athuga það. Þessi orð mín taka auðvitað ekki til þeirra aths., sem hæstv. forsætisráðherra (J. M.) gerði við frv.; það var einmitt nauðsynlegt að heyra álit hans, sökum breytinga þeirra, sem frv. hefir tekið, þótt jeg fari ekki út í þær nú, og mun nefndin að sjálfsögðu taka þær allar til alvarlegrar íhugunar. Að sjálfsögðu get jeg ekkert um það sagt enn, hverjar muni undirtektir nefndarinnar við athugasemdir hæstv. forsætisráðherra (J. M.), enda má gera ráð fyrir, að hún verði ekki ein og óskift, en sjálfur er jeg samþykkur mörgum þeirra. Vænti jeg þess, að hæstv. forseti taki frv. ekki á dagskrá nema í samráði við nefndina. Jeg skal, sem sagt, ekkert fara út í málið nú, enda er þess ekki þörf. Jeg get um hin almennu atriði vísað til nál., sem samvinnunefnd beggja deilda gaf út; er þar allítarlega gengið inn á helstu tildrög, lög og nauðsyn þessa máls, svo að nægilegt er til yfirlits. Jeg vil þó til athugunar hv. þingdm. leitast við að gera yfirlit yfir útkomu þá, sem er eða komið hefir fram í útgjaldadálkinum við þetta frv. Laun allra embættismanna landsins hækka eftir stjórnarfrv. um 272,246 kr. eftir till. nefndarinnar um .. 408,946 - eftir meðferð Nd. um ... 427,750 - Dýrtíðaruppbótin hækkar eftir stjórnarfrv. um 170.000 kr. eftir till. nefndarinnar um . . 468.000 - eftir meðferð Nd. um . . . . 364,250 - Laun og uppbót til samans hækka þannig eftir stjórnarfrv. um 442,000 kr. eftir till. nefndarinnar um... 876,946 - eftir meðferð Nd. um .... 792,000 - Laun og dýrtíðaruppbót nemur samtals, eftir meðferð Nd., 2,128,100 kr., á móti 1,336.100 kr. áður. Þær breytingar, sem Nd. hefir gert á frv., frá því að nefndin skildist við það, eru nálægt 20,000 kr. hækkun á launum, en 103,000 kr. lækkun á dýrtíðaruppbót. En hjer er þess að gæta, að allur er þessi útreikningur miðaður við þann stuðul, sem nefndin notaði, sem sje 100%. En nú er mjer hermt, að líkur sjeu til þess, að stuðullinn lækki eftir verðlagi því, sem verði í haust, og muni nema nálægt, 85%, og myndi þetta hafa æðimikil áhrif á kostnað landssjóðs, svo að eftir því myndi dýrtíðaruppbótin lækka líklega um 150 þús. kr., eða því sem næst. Þarf jeg svo ekki að sinni að tala um þetta mál, nema tilefni gefist til, ef athugasemdir kunna fram að koma frá einhverjum hv. þingdm.

Magnús Kristjánsson Jeg skal að eins leyfa mjer að gera stutta fyrirspurn. Mjer skilst svo, sem dýrtíðaruppbótin eftir frv. nái að eins til þeirra launa, sem frv. sjálft hefir að geyma. Nú er það vitanlegt, að eftir gildandi lögum eru það fleiri en þeir, sem í frv. eru taldir, sem notið hafa dýrtíðaruppbótar. Og þá verður spurningin sú, eftir hvaða reglum þessir menn eiga að taka dýrtíðaruppbót. Ef þeir ættu að taka dýrtíðaruppbót eftir lögunum, sem nú gilda um dýrtíðaruppbót, þá myndi koma fram talsverður munur, og þessir menn verða beittir misrjetti í samanburði við hina. Það leiðir af sjálfu sjer, að setja verður ákveðin fyrirmæli um þetta, því að ella yrði öll uppbótartilhögunin á reiki. En mönnum ríður á að gera sjer þetta ljóst bráðlega, með því að fjárlögin eru nú svo langt komin, að ákvæði um þetta komast þar ekki að, nema því að eins, að nú þegar verði afráðið, hvernig þeim skuli hagað.

Forsætisráðherra (J. M.) Í Nd. kom fram svipuð athugasemd og nú kemur fram frá háttv.þm. Ak. (M. K.), og jeg svaraði henni þá á sama hátt sem jeg mun gera nú. Dýrtíðaruppbót eftir þessu frv. er að eins reiknuð af þeim launum, sem frv. þetta hefir að geyma. Þetta frv. er ætlast til að taki upp alla þá starfsmenn landsins, sem fult starf hafa með höndum til frambúðar. Hinir, sem hjer eru ekki taldir, hafa annaðhvort aukastörf með höndum, eða þótt þeir hafi fult starf, þá eru þeir oftast ráðnir með samningi í hvert skifti, líkt og á sjer stað um vinnuhjú. Þannig er það á sjúkrahúsunum og við ýms störf við landssímann og póstinn, að t. d. landssímastjórinn semur við þann, sem hann er að ráða, að hann taki að sjer starfið fyrir svo eða svo mikið á ári, eða þá einhver tiltekin föst laun og dýrtíðaruppbót. En það er rjett, sem háttv.þm. Ak. (M. K.) sagði, að það verður að taka tillit til þess í fjárlögunum. Í frv. er ekkert ákveðið um dýrtíðaruppbót eftirlaunamanna, en jeg tel sjálfsagt, að stjórnin beri sig saman við nefndina um það, og jeg tel best fara á því, að þeir fái dýrtíðaruppbót eins og gert er ráð fyrir í frv. um uppbót á laununum. Er öðru máli að gegna um þá en launamenn þá, er háttv.þm. Ak. (M K.) talaði um, því að laun þeirra geta breyst á svo margvíslegan hátt. Jeg tel sjálfsagt að nefndin hafi bygt á því, að dýrtíðaruppbótin 1920 yrði greidd eftir verðlaginu haustið 1919, og eftir almennum lögskýringarreglum ætti þá dýrtíðaruppbótin fyrir síðari hluta ársins 1919 að greiðast eftir verðlaginu haustið 1918, en það stendur hvergi beinlínis í frv. Væri má ske rjettara að láta það koma skýrar fram í niðurlagi frv. Það mætti líka reikna dýrtíðaruppbótina 1919 eftir verðlaginu haustið 1919. Ef svo væri, þyrfti að taka það fram, en væri nóg að það væri gert í nál.

Magnús Kristjánsson Svar hæstv. forsætisráðherra (J. M.) var að vísu nokkurn veginn fullnægjandi, en þá verð jeg að líta svo á, að dýrtíðarlög þau, sem nú eru í gildi, falli niður jafnframt því, sem frv. þetta verður að lögum. Það er því áríðandi, að mönnum sje þetta ljóst, og að tillit sje tekið til þess í fjárlögunum, eins og jeg hefi áður bent á.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er rjett hjá háttv.þm. Ak. (M. K.), að eftir frv. verða dýrtíðaruppbótarlögin áfram í gildi, en það er sjálfsagt, að háttv. nefnd athugi þetta og annað, sem er í sambandi við það, svo sem uppbót eftirlaunamanna. Og það er sjálfsagt, þegar það er gert, að nema dýrtíðaruppbótarlögin úr gildi. Þau hafa hvort sem er frá upphafi til enda verið ómynd. En jafnframt á að setja það ákvæði í þessi lög, að eftirlaunafólk eftir 18. gr. fjárlaganna fái dýrtíðaruppbót samkvæmt þeim.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Það var eðlilegt, að fyrirspurn sú, er háttv.þm. Ak. (M. K.) bar fram, kæmi hjer við umr., og hefir hæstv. forsætisráðherra svarað því svo sem þurfti, en í tilefni af því vil jeg bæta því við, að formaður nefndarinnar skýrði henni svo frá, að stjórnin myndi ræða þetta mál síðar við hana, eða jafnvel bera sjálf fram brtt. um það. Það dettur víst engum háttv.þm. í hug að svifta eftirlaunamenn dýrtíðaruppbót. Þeir mega áreiðanlega síst allra án hennar vera. Jeg er samþykkur hæstv. forsætisráðherra (J. M.) um það, að reikna beri dýrtíðaruppbótina 1920 eftir verðstuðlinum haustið 1919, og uppbótina fyrir síðari hluta yfirstandandi árs verður að reikna eftir sama hlutfalli og uppbótina 1920.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Eins og sjá má af nál., leggur nefndin til, að frv. verði samþykt. Í frv. eru tekin upp gömlu lögin og því bætt við, að skýrslur um eyðing refa og kostnað, sem af því leiðir, skuli árlega birtar í landshagsskýrslunum. Nú liggur eftirlit með refaeyðingu undir hreppsnefndir og sýslunefndir; þær hafa allar skýrslur um þau efni. Nefndin lítur svo á, að heppilegt geti verið, að skýrslur þessar komi allar saman á einn stað, því þá fyrst eru líkur til, að eitthvað gott geti af þeim hlotist, og þá fyrst hægt að fá yfirlit yfir refaveiðar á öllu landinu. Sú viðbót við lögin felst einnig í frv., að sektir fyrir brot á reglugerðunum eru hækkaðar að mun. Núgildandi lög eru frá 1890, og reglugerðir sýslunefnda því orðnar gamlar og úreltar, sumstaðar jafnvel svo, að hreppsnefndum er ógerningur að fara eftir þeim. Er þá illa farið, þegar lögbrotin eru orðin nauðsynleg. Tilgangur laga þessara er því aðallega sá, að ýta undir sýslunefndir með að endurskoða reglugerðirnar.

Frsm. (Karl Einarsson) Frv. þetta er borið fram af háttv.þm. Snæf. (H. St.), og er á þgskj. 240, nefndarálitið á þgskj. 608 og álit fjárveitinganefndar á þgskj. 641. Eins og sjest á nál., er sjávarútvegsnefnd sammála um að ráða hv. deild til að samþ. frv. Fyrir nefndinni lá áætlum um kostnaðinn, og er hún prentuð upp í nál. í aðaldráttunum. Nákvæm rannsókn er að vísu eigi fengin enn, enda er ekki við því að búast, en sjerfróður maður, sem nefndin átti tal við, sagði, að þessi upphæð mundi nægja. Hafnargerð þessi yrði til stórmikils gagns fyrir alt Snæfellsnes. Þar er mótorbátaútvegur ómögulegur, en fiskimið ágæt skamt frá. Þarna má gera ágætishöfn, er má stækka eftir vild, og kostnaðurinn er eigi eins mikill og víða annarsstaðar, þar eð dýpið er mjög hæfilegt. - Nefndin var í nokkrum vafa um, hvort ekki bæri að setja inn í frv. ákvæði um, að sýslunefnd Snæfellsnessýslu skyldi ábyrgjast lánið, en við hurfum frá því, af því við vorum ekki vissir um, að það væri neitt tryggara, enda má altaf laga það í meðferð málsins. En það út af fyrir sig ætti ekki að geta hindrað framgang þess. Við litum svo á, að hafnargerðir væru einhver allra stærstu framfaramál, einkum þar sem fiskisælt er, því þær gera ekki eingöngu líf sjómanna þægilegra og óhultara, heldur er og beinn og óbeinn hagnaður að þeim. Þetta mál á alt að liggja opið fyrir, enda stendur í 1. gr., að það eigi að rannsaka það til fullnustu, og getur það tekið 1–2 ár. En í það má ekki horfa, til þess að málið geti verið vel undirbúið. Jeg skal svo ekki tala meira að sinni, en ef æskt er eftir, að gerð sje grein fyrir staðháttum, vona jeg, að hv.þm. Snæf.(H. St.) greini frá þeim.

Magnús Torfason Jeg stend upp með fram út af ummælum hv.frsm. (K. E.) í gær um hafnarlög Ísafjarðar. Það er alls ekki rjett, sem hv.frsm. (K E.) sagði, að ætlast væri til, að fje yrði í fjárlögunum veitt til hafnargerðar á Ísafirði. Það er vitanlegt, að þetta mál á langt í land. Mjer skildist á háttv.frsm. (K. E.), að hann ætlaðist til, að breytingartill. kæmi fram við 3. umr.  (K. E.: Nei, hún er aftan í nál.,)  . Fyrir mitt leyti er jeg ekki á móti frv., og það því fremur, sem Ólafsvík er landseign. En málið er lítið undirbúið, og því finst mjer rjett, að sami fyrirvarinn sje hafður og um Ísafjörð. Sýslunefnd hefir að sjálfsögðu eftirlit með slíkum málum, og fyndist mjer rjettast, að hún hefði sjerstakt eftirlit með þessu máli og jafnvel með höfninni síðar meir. Jeg tek þetta fram við þessa umr. af því, að jeg ætla að koma með brtt. við síðari umr.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Á undanförnum þingum hefir það verið talið eitt af mestu framfaramálum þjóðarinnar að láta sjer ant um að bæta lendingar og hafnir á landinu. Og er það að vonum, því að sumstaðar vantar alveg hafnir og annarsstaðar eru þær vondar. Það liggja fyrir þinginu frv. um endurbætur á höfnunum á Ísafirði og Bolungarvík. En hjer stendur nokkuð sjerstaklega á. Því að það er að eins eitt sveitarfjelag, sem hjer á hlut að máli, og töluvert stórt fjárframlag, sem hjer er farið fram á, og er jeg hræddur um, að það verði dýrt að koma þessu í framkvæmd, og jafnvel svo, að það yrði sveitarfjelaginu ofvaxið. Jeg verð því eindregið að mæla með, að hv. nefnd taki þetta mál til nákvæmrar íhugunar fyrir næstu umr. Jeg get tekið fram, að mjer litist betur á frv. ef hlutaðeigandi sýslufjelag ábyrgðist.

Frsm. (Karl Einarsson) Það hefir ekki andað kalt gegn þessu frv., enda hefir engum dulist, að hjer er um þarflegt mál að ræða. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) talaði um, að ekki hefðu verið rjett ummæli mín um hafnargerð Ísafjarðarkaupstaðar, og skal jeg játa, að jeg hafði ekki yfirvegað það mál vel, en það kemur ekki þessu máli við. Það er ekki neitt að segja við því, að verkinu sje haldið áfram, þegar einu sinni er byrjað á því, því ógerlegt er að láta dýr verkfæri liggja ónotuð árum saman. Þó fje sje veitt í fjárlögunum, getur það aldrei orðið nema áætluð upphæð. Þess vegna finst mjer þýðingarlítið, hvort það er gert eða ekki. Stjórnin hefir í hendi sjer að veita fje til þessa. Mjer finst siðferðisleg skylda hv. þings að gera alt, sem í þess valdi stendur, til þess að bæta hafnir landsins. Viðvíkjandi því, sem sagt var um ábyrgð sýslunefndar, skal jeg taka fram, að eins og jeg sagði áðan, er það að engu leyti tryggara, og gæti að mörgu leyti verið óheppilegra, að sýslunefnd hefði hönd í bagga með þessu máli. Það var sagt, að hjer væri að eins um eitt sveitarfjelag að ræða, en það er ekki rjett, því að flest hjeruð sýslunnar mundu hafa gagn af þessari hafnargerð. Veit jeg, að t. d. í Vestmannaeyjum er gert út af mörgum mönnum bæði úr Landeyjum og Skaftafellssýslu allan veturinn. Mjer láðist að taka það fram áðan, að landið á alla Ólafsvík, og með þessu er því verið að vinna að því að auka verðmæti landssjóðsins.

Halldór Steinsson Það má ekki minna vera en að jeg þakki hv. nefnd og hæstv. atvinnumálaráðherra fyrir undirtektir þessa máls. Hv. nefnd hefir leitað upplýsinga hjá verkfróðum manni, og hefir hjá honum fengið áætlun um kostnaðinn, sem eins og sjest á nál. mun verða um 700,000 kr. Þetta er að vísu mikil upphæð, en hjer er líka að ræða um stórkostlegan hagnað fyrir þau hjeruð, sem að standa. Það lítur jafnvel svo út, að þessi hjeruð muni leggjast í eyði, ef eigi verði úr þessu bætt. Og virðist þessi upphæð þá ekki stór, því mörg 700 þús. tapast á því, að ekki er hægt vegna hafnleysis að afla fiskjarins, sem altaf er þarna skamt undan landi. Jeg skal ekki fullyrða um, hve nær verkið komist í framkvæmd, þó að lög þessi verði samþykt, en jeg vona samt, að eitthvert skrið komist á framkvæmdirnar. Hæstv. atvinnumálaráðh. (S. J.) fanst ekki nægileg trygging, að eingöngu eitt fátækt sveitarfjelag ætti hjer hlut að máli, en háttv.frsm. (K. E.) tók fram, að það væri eigi eingöngu þetta sveitarfjelag, sem nyti góðs af höfninni, heldur og öll nærliggjandi hjeruð. En annars hefi jeg ekkert á móti því, að sett sje inn það ákvæði, að sýslunefnd ábyrgist. Jeg ætla svo að lokum að mæla sem allra best með því, að frv. verði samþykt til 3. umr.

Frsm. (Karl Einarsson) Þetta mál hefir komið hjer tvívegis áður, og get jeg að ýmsu leyti vísað til þess, sem þá var sagt. Í reyndinni hefir það komið í ljós, að áætlunin um hafnarbygginguna var of lág. Garðarnir reyndust of veikir, og skemdust þeir þar sem mestur var sjógangur, og er það fyrst í vetur, að ekkert hefir haggast af því, sem bygt var í fyrra. Það er líka einróma álit bæði verkfræðinga og sjómanna, að ekki megi við það una, sem áður var. Það verður að gera garðana breiðari, hærri og sterkari, og byggja einn aukagarð, til þess að fá ró í höfnina. Gert er ráð fyrir því, að nú muni hafa verið varið um 200 þús. kr. til hafnargerðarinnar. En aukakostnaðurinn er áætlaður um hálf miljón kr. Þessi hækkun stafar auðvitað af dýrtíðinni, hækkuðum vinnulaunum og auknum efniskostnaði og sömuleiðis af því, að nú er gert ráð fyrir því, að bryggjurnar verði tvær og að stærra svæði verði dýpkað í höfninni. En allar þessar bætur eru bráðnauðsynlegar. Nú er sem sje þannig komið, að ekki er rúm fyrir nokkurn bát um fram þá, sem nú eru til í Eyjum, og getur útgerðin þess vegna ekki aukist, en verður að standa í stað, ef höfnin er ekki stækkuð. En það er augljóst, að slíkt væri tjón, ekki að eins fyrir Eyjarnar, heldur alt landið. því þar eru fiskisælustu miðin, sem hjer er völ á, og veður veiðin þar uppi vetur og sumar, jafnt og stöðugt. Viðvíkjandi brtt. þeirri, sem fram er komin, skal jeg taka það fram, að hvorki jeg nje bæjarstjórnin höfum neitt við hana að athuga. Fyrir nefndinni hefir hjer vakað það sama og um hafnargerðina í Ólafsvík, að landsstjórnin samþykti til tryggingar allar áætlanir og nyti þar aðstoðar sjerfróðra manna. Jeg hefi einmitt í dag átt tal um þetta við aðalmann hafnargerðarinnar í Vestmannaeyjum, og sagði hann að það mundi að eins gleðja sig að fá slíka „kritik“, því altaf gætu einhver atriði verið efa undirorpin, og fengist með þessu frekari trygging fyrir því, að verkið sje vel af hendi leyst. Kostnaðaratriðið í þessu máli virðist mjer ekki ægilegt. Mjer virðist að hv. þing ætti ekki að horfa í slíkt þjóðþrifa fyrir tæki, þar sem samþyktir hafa verið slíkir útgjaldaaukar, sem raun er á orðin, sem sje 12 milj. kr. til brúabygginga. Það er ekki svo að skilja, að jeg ætli að amast við þessu - það er þarft og sjálfsagt. En benda vil jeg á það í þessu sambandi, að ef bera á saman kostnaðarhliðar þessara tveggja mála, þá er augljóst, að meiri fjárhagslegur gróði er að hafnargerðinni en brúargerðum. Þar að auki er þetta eina höfnin á Suðurlandi, og er það auðsjeður stór kostur, að hægt sje að skipa vörum þar upp og flytja þær síðan á smærri skipum á aðrar hafnir sunnanlands. En auk þess er þetta lífsnauðsyn fyrir sjávarútveg Eyjanna. Vona jeg að lokum, að hv. deild beri gæfu til að leiða mál þetta til farsælla lykta.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Eins og sjest af nál. á þgskj. 595, leggur nefndin til, að frv. verði vísað til stjórnarinnar með rökstuddri dagskrá. Um ástæður fyrir því leyfi jeg mjer að vísa til nál., og skal jeg ekki verða til þess, að gera málið að löngu umræðuefni.

Guðmundur Ólafsson Þegar maður hefir sett fyrirvara aftan við nafn sitt, verður maður víst að taka til máls. Jeg hefi ekki getað orðið sammála hv. meðnefndarmönnum mínum. Jeg er vinveittur frv., og þótt jeg væri ekki ótilleiðanlegur til að leyfa refaeldi með nákvæmu eftirliti, þá tel jeg alt of mikið við þetta mál haft, að vísa því til stjórnarinnar til rannsóknar, með aðstoð sjerfræðinga. Annars veit jeg ekki til, að völ sje á neinum sjerfræðingum í þessari grein. Enga sje jeg með styrk í fjárlögunum, og er þá vísast, að þá sje hvergi að finna.  (M. T.: Margir eru refafróðir úti um sveitirnar)  . Jeg hygg, þó, að öll refafræði sje í molum, og tæpast eru til aðrir en sjálfmentaðir menn í þeirri grein. Jeg sje enga ástæðu til þess, að refum sje haldið við í landinu, og mun því greiða frv. atkv. mitt. Mjer er næst að halda, að orðrómurinn einn af gífurlegum umr. um þetta mál í hv.Nd. hafi hrætt svo hv. deild, að frv. sje varla lífs von. En jeg er ekkert hjartveikur, og mun því hiklaust halda fram mínum skoðunum fyrir því.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) „Til þess eru vond dæmi að varast þau“, og vil jeg gera mitt til, að ekki verði fetað í fótspor hv.Nd., hvað langar umr. um þetta mál snertir. Mjer má persónulega á sama standa, þótt málinu verði vísað til stjórnarinnar. En ekki ætti það að verða ofurefli hvaða stjórn, sem svo kemst að völdum, að spyrjast fyrir hjá sýslunefndum um málið, og vinna úr svörum þeirra. Það má vera, að óþarfi sje að nefna „sjerfræðinga“ í þessu sambandi, eins og gert er í dagskránni, en ekki skaðar, þótt það verði gamansömum mönnum að umræðuefni. í frv. þykir mjer kenna fullmikillar harðdrægni gagnvart mönnum, sem refaeldi stunda, og læt jeg mjer því vel líka, ef dagskráin verður samþ.

Guðmundur Ólafsson Jeg er nokkuð reikull í ráði á stundum, og get nú tæpast fengið af mjer að hamla því, að hv. stjórn fái til meðferðar þau mál, sem hún æskir eftir og treystir sjer til að ráða vel fram úr, eins og virðist vera um þetta refamál. Harðdrægni frv. kemur ekki fram gagnvart refaræktarmönnum, eins og hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) hjelt, heldur gagnvart refunum, og það alveg á sama hátt og venja hefir verið til skamms tíma, því að þessar refauppeldisstofnanir hafa ekki staðið lengi, og viðskilnaður þeirra við fósturbörnin er nú ekki heldur alveg laus við harðdrægni. Hæstv. atvinnumálaráðherra (S. J.) láðist að benda á ,að hvaða leyti líkur sjeu til, að málið yrði betur undir næsta þing búið. en undir þetta. Jeg sje enga ástæðu til að búast við betri undirbúningi þá, en aftur fulla ástæðu til að hræðast, að málið tefji þingið jafnlengi frá öðrum nauðsynlegri störfum þá eins og nú. Þetta er tilfinningamál, eins og fram hefir komið, og þau eru altaf drjúg við umræður.