Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Baldvinsson) Allshn. hefir haft mál þetta til meðferðar og leggur til, að það verði samþykt. Í frv. þessu er farið fram á heimild fyrir bæjarstjórnina á Siglufirði til að leggja skatt á lóðir og hús í kaupstaðnum. til þess að standast kostnað við viðhald sjóvarnargarðsins. Á bænum hvíla nú 50–60 þús. kr. skuldir vegna hans. Þannig er háttað með lóðirnar á Siglufirði, að þær eru eign hins opinbera og leigðar út með lágri leigu, og hefir bæjarfjelagið því litlar tekjur af þeim. En aftur hafa leigutakar grætt stórfje á að leigja þær í framleigu. Bænum er nauðsyn á að fá þennan skatt, enda þótt hann sje lágur, 4‰ af virðingarverði húsa og lóða, sem er lægra en skattur þessi er á Akureyri og hjer í Reykjavík. Svo er og til ætlast, að skattur þessi standi uns kostnaðurinn við sjóvarnargarðinn er að fullu greiddur, og jafnframt, að taka megi hann upp aftur á ný, þegar þörf krefur.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Þegar hv.l.þm. S.-M. (SvÓ) nú hefir rökstutt brtt. sínar á þskj. 403, skal jeg stuttlega skýra frá afstöðu fjhn. til þeirra. 1. brtt. er um að ekki megi framselja sjerleyfi þetta í hendur útlendingum, nema samþykki Alþingis komi til. Nefndin getur ekki fallist á þessa brtt. og ræður frá, að hún verði samþykt. Það er ekki ólíklegt, að stofna verði nýtt fjelag, ef fje fæst til þeirra framkvæmda, sem ráðgerðar eru. Nefndin telur nægilegt, að atvinnumálaráðherra veiti leyfi til þessa framsals, sem í rauninni er aðeins formsatriði. Þetta ætti að koma í sama stað niður, þar sem ráðherrar ávalt verða að hafa stuðning meiri hluta Alþingis. 2. brtt. er um að færa sjerleyfistímann niður í 50 ár. Nefndin hefir þegar skýrt frá því áður, að hún hefir farið eins langt í þessu efni og hún telur fært. Leyfisbeiðendur vildu fá sjerleyfið til 99 ára, og nefndin færði það niður í 60 ár og sjer ekki ástæðu til að fara lengra. 3. brtt. er svipuð tillögu nefndarinnar. Háttv. þm. (SvÓ) var harðorður um þessa (5.) grein frv. eins og hún nú er orðuð, en hann hefir sýnilega ekki athugað a.-lið brtt. nefndarinnar, að í stað „öðrum gjöldum“ komi „öðrum samskonar gjöldum“ . Að öðru leyti get jeg verið hv.þm. (SvÓ) sammála, og þá einnig hinum hörðu ummælum hans um þá, sem eru að sækja um sjerleyfi til hins eða þessa, sem svo ekki verður neitt úr, er þau eru fengin, en heimta allskonar hlunnindi, eins og við blökkumannaríki væri að eiga. Tillaga fjhn. miðar að því, að fjelagið sje ekki undanþegið öðrum en hinum beinu sköttum, útsvari og tekjuskatti, en um alla aðra skatta og gjöld verði fjelagið að hlíta landslögum. Um útflutningsgjaldið er það að vísu ákveðið, að það megi ekki hækka á fjelaginu upp úr því, sem það er nú, enda eru engar líkur til, að það muni hækka úr því, sem það nú er, en lækki útflutningsgjöldin, nýtur þetta fjelag þess jafnt og aðrir. Um næstu brtt. er það að segja, að nefndin heldur fast við það árgjald, sem hún telur hæfilegt, og sjer ekki ástæðu til að lækka það, þar sem fjelagið á bæði að vera undanþegið tekjuskatti til ríkissjóðs og útsvari til sveitar, og er árgjaldið því ekki of hátt sett. Jeg vil mælast til þess við háttv.þm., að hann taki aftur til 3. umr.brtt. I,3. til þess að rugla ekki atkvæðagreiðsluna, sem mundi verða skýrari, ef þessi brtt. yrði ekki borin upp líka, enda getur hún komist að við 3. umr., ef hv.þm. verður ekki ánægður með úrslitin. Viðvíkjandi öðrum brtt.háttv.þm. vil jeg taka það fram, að nefndin getur ekki fallist á neinar þeirra, sjerstaklega ekki á brtt. 4,c, um að fjelagið skuli afhenda ríkisstjórninni 100 þús. kr. að veði. Nefndin telur, að að vísu sje ekkert að athuga við slík ákvæði gagnvart nýjum fjelögum, sem í engu hafa sýnt, að þeim sje alvara að ráðast í framkvæmdir; þessu er alls ekki svo varið, að dómi fjhn., um það fjelag, sem hjer á í hlut. Það hefir þegar lagt í allmikinn kostnað og er búið að eyða um 700 þús. kr. til undirbúnings þessa máls; þetta telur nefndin, að ætti að vera ríkissjóði næg trygging fyrir því, að fjelaginu sje alvara. Hinsvegar eru ennþá óframkvæmdar fyrirhugaðar rannsóknir um námurekstur og iðnað í sambandi við námurnar, og þó svo færi, að sú rannsókn sýndi, að ekki borgaði sig að hefja þennan námugröft eða þann iðnað, sem fyrirhugaður er, telur nefndin fullhart að gengið að heimta skaðabætur af fjelaginu, sem þegar hefir kostað svo miklu til þessara rannsókna, enda þótt þær bæru neikvæðan árangur. Þess vegna leggur nefndin á móti því, að þessi brtt. verði samþykt.

Sveinn Ólafsson Háttv. frsm.fjhn. (ÁÁ) skoraði á mig að taka aftur til 3. umr.brtt. mína I,3, við 5. gr., vegna þess, að ella myndi atkvgr. óljósari, er báðar brtt., mín og fjhn., yrðu bornar upp samtímis. Mjer finst ekki ástæða vera til að óttast slík misgrip, því jeg hygg, að það sje hverjum manni augsýnilegt, hvað á milli ber. Háttv. nefnd vill engu breyta í greininni, aðeins bæta inn í hana „samskonar“ milli orðanna „öðrum“ og „gjöldum“, og getur varla heitið, að það valdi nokkurri efnisbreytingu. Aftur gerbreytir mín till. greininni. Það, sem því verður greitt atkvæði um, er eitt af tvennu, brtt. mín eða frv.greinin nær óbreytt. Þessi brtt. nefndarinnar, með innskoti þessa eina litla orðs, skiftir reyndar engu máli. Tilgangur nefndarinnar með till. er sá, að ekki verði hækkað útflutningsgjald eða önnur þess háttar gjöld á þessu fyrirtæki, þótt þessi gjöld að öðru leyti hækki alment. Jeg get því ekki tekið brtt. mína aftur, enda get jeg ekki sjeð, að hún þurfi neitt að rugla þessa atkvæðagreiðslu. Jeg ætlast ekki til, að veittar verði neinar undanþágur frá öðrum gjöldum en frá tekjuskatti til ríkissjóðs og útsvari til sveitar, og með tilliti til þessa taldi jeg rjett að færa árgjaldið niður, því að með þessu lenda fleiri opinber gjöld á fjelaginu en frv. gerir ráð fyrir. Þess vegna eigi ósanngjarnlegt, að árgjaldið lækki eitthvað. Um brtt. mína við 3. gr., sem háttv.frsm. líka mælti á móti, verð jeg að segja, að mjer finst sjálfsagt, að í þessu sje farið eftir sjerleyfislögunum um leyfi til að framselja sjerleyfið, sem Alþingi á að veita eftir 36. gr. sjerleyfislaganna. Jeg sje enga ástæðu til að afhenda ráðherra þetta vald, enda eru engin vandkvæði við það bundin að bera upp þál. á Alþingi þessu viðvíkjandi, ef á þarf að halda. Jeg skildi alls ekki rök háttv.frsm. fyrir því, hvers vegna ætti að fara að breyta frá sjerleyfislögunum í þessu atriði, og fanst fátt um þau. Hv. frsm. fanst það helst mæla á móti því að færa sjerleyfistímann úr 60 niður í 50 ár, að beðið hefði upphaflega verið um 99 ára sjerleyfistíma. Jeg þykist sjá, að þetta hafi aðeins verið af „praktiskum“ ástæðum gert hjá sjerleyfisbeiðanda, sem þekti hámarkstíma sjerleyfislaganna, og fór því fram á helmingi lengri tíma en hann gerði ráð fyrir, að sjer yrði veittur. Reyndar hefði verið langeðlilegast að miða við 35–40 ára leyfistíma. Erlendis er nú víðast hvar miðað við lægri tíma en hjer er farið fram á, að verði veittur, og eru sjerleyfi þar víða miðuð við 40–50 ár. En jeg tek það fram, að tímalengdin er ekkert aðalatriði fyrir mjer, þótt miklu skifti, ef vandlega er annars um hnútana búið, en brtt. við 5. og 6. gr. eru aðalatriðin. Sú víðtæka undanþága frá opinberum gjöldum, sem 5. gr. heimilar, er óviðeigandi, og till. um nýja 7. gr., sem tryggi það, að bótalaust verði ekki allar framkvæmdir látnar niður falla. Hitt, að búið sje þegar að kosta nokkru fje til undirbúnings, get jeg ekki skoðað sem neina tryggingu fyrir því, að lagt verði út í þessar framkvæmdir. Það er alkunna, að til skamms tíma hafa menn selt til útlendinga og braskað með vatnsrjettindi, námurjettindi og aðrar ímyndaðar auðsuppsprettur íslenskar, og hafa þessi hlunnindi gengið kaupum og sölum manna á milli utanlands. Fjelög þau, sem hjer ræðir um, munu hafa keypt þessi námurjettindi smámsaman og af ýmsum, sem hafa haft þau fyrir markaðsvöru, og það er víst, að þessi rjettindi eru nú ekki á fyrstu hendi, en í kaupum þeirra og framsölum mann frá manni mun kostnaður sá vera fólginn, sem háttv.frsm. talaði um, að fjelagið þegar hefði lagt í. Jeg held, að það felist lítil trygging fyrir notkun sjerleyfisins í þessum kaupum og framsölum, en líklega eru rjettindin auðseldari með sjerleyfisstimpli en án hans. Hv. frsm. sagði, að ekki mætti heimta tryggingu af hendi leyfisbeiðanda, vegna þess að ekki væri búið að athuga alt enn og rannsaka, sem þyrfti að athugast og það gæti vel hugsast, að niðurstaða þessara athugana og rannsókna yrði neikvæð, þ. e. að það, sem nú hefir verið talið álitleg undirstaða fyrirtækisins, gæti reynst ónýtt eða lítt gróðavænlegt. Þetta gefur grun um, að lítið kunni að verða úr framkvæmdum, og tel jeg því sjálfsagðara að fylgja þessari reglu um tryggingarfjeð. Það þarf heldur ekki að gera ráð fyrir, að rannsaka þurfi upp aftur virkjunarskilyrðin í Arnarfirði, því um þau er vitað, að þau eru til og yfirleitt góð. En þótt það kunni að koma í ljós við síðari rannsóknir, að eitthvað sje minna um málma í námulandi því í Önundarfirði, sem svo glæsilega er lýst í greinargerð frv., en upphaflega var áætlað, þá er ekki hægt að taka tillit til þess og fleygja frá sjer svona stórfeldu sjerleyfi án allra trygginga. Jeg held mjer því við það, að fyrst og fremst eigi að undanþiggja sjerleyfisbeiðanda aðeins útsvari og tekjuskatti, en alls engum gjöldum öðrum, og í öðru lagi að láta hann setja tryggingu fyrir því, að ekki verði farið með sjerleyfi þetta eins og prangaravarning, sem boðinn er út og látinn ganga mann frá manni, gyltur skrumauglýsingum. Jeg vil svo geta þess um síðustu brtt. á þskj. 403, að hún virðist, fljótt á litið, rekast á brtt. mína við 6. gr. um nýja 7. gr. En hjer er um 2 ólík tilfelli að ræða. Fjárhagsnefnd leggur til, að þessi heimildarlög falli niður, ef leyfi er ekki veitt í árslok 1928. Hinsvegar lýtur niðurlag 8. brtt. minnar að því, að sjerleyfið falli úr gildi, þótt veitt hafi verið, ef virkjun er ekki hafin á umsömdum tíma.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Um hin smærri atriði þarf jeg ekki að eyða mörgum orðum. Nefndin þarf ekki að skýra það frekar, að ekki er vert að hafa sjerleyfistímann styttri en 60 ár, þó að það þekkist annarsstaðar, þar sem slíkur rekstur er algengur, að hann sje 40 ár. Að hætt sje við, að lendi í braski, þarf ekki að gera ráð fyrir, því að leyfi ráðherra til framsalsins ætti að vera nægileg trygging fyrir slíku. En um önnur aðalatriði 5. greinar, og svo hina nýju grein, skal jeg bæta við nokkrum orðum. Háttv. l.þm. S.-M. (SvÓ) sagði um 1. brtt. sína, við 5. gr., að það væri augljóst. hvað í milli bæri honum og nefndinni. Samt var honum það ekki ljóst, því að nefndin heldur því sama fram og hann um það, hvaða gjöldum fjelagið eigi að vera undanþegið. Nefndin heldur fram, að það sje ekki nema tekju- og eignarskattur og útsvar, sem fjelagið sje undanþegið, auk þess sem hún vill takmarka útflutningsgjaldið. Annað er það ekki. Samkvæmt tillögum nefndarinnar á þetta fyrirtæki að búa við sömu kjör og allir aðrir atvinnuvegir landsins, nema hvað snertir hámark útflutningsgjaldsins.

Það munar eignarskatti

. Jeg get ekki lagt þá áherslu á hann, að hann verði neitt höfuðatriði hjer. Það er því ekki svo mikið, sem í milli ber. Jeg vil halda fast við ósk mína um, að háttv.þm. (SvÓ) taki þessa till. sína aftur til 3. umr., ekki síst vegna þess, að í henni eru 2 atriði, sem heppilegast væri að greiða atkvæði um hvort í sínu lagi. Í fyrsta lagi, hvaða gjöldum sjerleyfishafi skuli vera undanþeginn, og í öðru lagi upphæð árgjalda. Um hitt aðalatriðið í tillögum hv.þm. (SvÓ), að fjelagið verði að leggja fram 100 þús. kr. tryggingu um leið og sjerleyfi er út gefið, vil jeg taka það fram, að það er rjett hjá hv.flm. (SvÓ), að þó að fjelagið sje búið að eyða meir en ½ milj. kr. til rannsókna, er engin trygging fyrir því, að nokkuð verði úr framkvæmdum. En þó að 100 þús. kr. bætist við, er engin trygging fyrir því heldur. Nefndin hefir ekki leynt því, heldur sagt frá því, að ekki sje trygging fyrir því, að úr framkvæmdum verði. Hjer er um von að ræða, sem fylgismenn frv. vilja gera alt, sem í þeirra valdi stendur, til þess að rætist. Það frv., sem hjer er flutt, er flutt til þess að varðveita þennan möguleika, en nefndin hefir ekki flutt neinar tillögur, sem gætu skapað tryggingu fyrir því, að alt verði framkvæmt eins og áætlað er, því að það telur hún ekki hægt að gera, enda hefir hv. 1 þm. S.-M. ekki gert það heldur. Ætla jeg svo ekki að hafa þessi orð fleiri.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Jeg býst ekki við því, að það taki langan tíma að ræða þetta mál, því að það er tiltölulega einfalt og ræðir aðallega um laun þau, sem safnaðarfulltrúar eiga að fá, þegar þeir eru utan heimilis síns vegna hjeraðsfunda. Jeg vil benda hv. deild á það, að á þskj. 292 er frv. eins og það var borið fram í hv.Ed., ásamt greinargerð, sem gerir glegst skil á þessu máli. Allshn., sem hefir haft málið til meðferðar, er því ekki öll fylgjandi, eins og sjest, ef athugað er þskj. 395, en meiri hl. hennar hefir þó ekki sjeð ástæðu til þess að synja málinu um framgang, og leggur hann til, að frv. verði samþ. óbreytt. Hefi jeg svo ekki meira um þetta að segja, vildi aðeins skýra frá vilja meiri hluta.

Frsm. (Jón Sigurðsson) Nefndin hefir nú haft þetta mál með höndum alllengi, og stafar það mjög af því, að hún hefir leitast við að afla sjer góðra gagna um málið. Bæði hefir hún fengið munnlegar skýrslur frá stjórn Búnaðarfjelagsins og framkvæmdastjórum þess og frá þeim mönnum, sem um þessi mál hafa fjallað. Ennfremur hefir stjórn Búnaðarfjelagsins afhent nefndinni ýms skjöl, sem snerta málið. Hefir nefndin gert sjer far um að rannsaka alt þetta sem best, og er nefndarálitið einskonar niðurstaða af þeirri rannsókn. Get jeg því að mestu vísað til þess og skjalanna, og skal jeg aðeins drepa á örfá atriði til skýringar. Það er nú svo komið, að víða úti um land er vaknaður áhugi fyrir túnasléttum og nýræktun. Ber fyrst og fremst tvent til þess, hin mikla fólksekla í sveitinni og hið háa kaupgjald. Hefir það opnað augu manna fyrir nauðsyn túnræktunarinnar. Það berst oft í tal meðal bænda, að það þurfi að sljetta meira og auka heyskapinn. Þegar jeg hefi hlustað á þessar viðræður, hefir vanalega komið eitt svar: Jeg gat ekki meira, af því að mig vantaði áburð. það er áburðarskorturinn, sem er mestur þrándur í götu ræktunarinnar. Auðvitað eru til ýmsar leiðir til að bæta úr þessu, en hjer á ekki við að tala um nema eina. - Þessar aðrar leiðir eru t. d. að hirða vel áburðinn, nota kol til eldsneytis o. fl. En svo er ein leið, sem altaf verður að fara áður en lýkur, að nota tilbúinn áburð. Það er varla hægt að segja, að hann hafi verið notaður hjer fyr en á allra síðustu árum. Árin 1921 og 1922 voru ekki fluttar inn nema örfáar smálestir af tilbúnum áburði, en árið sem leið var það nálægt 500 smálestum. þessi hraðfara vöxtur bendir á, hverja þýðingu þetta muni hafa fyrir grasræktina. Þessi áburður mun mest hafa verið notaður í kringum kaupstaðina, sakir þess að þar er hægast um flutninga og verðið hæst fyrir afurðirnar. Þar munu menn og fyrst hafa komist upp á að nota tilbúinn áburð, sakir þess að þar voru fyrst notaðir til fulls allir aðrir möguleikar. Eins og menn geta sjeð, er útlit fyrir, að tilbúinn áburður muni hafa stórmikla þýðingu hjer á landi. Þessvegna er mikil þörf á því að gera áburðinn ódýrari og sjá fyrir því, að ekki sje lagt á hann um skör fram. Til þess eru aðallega tvær leiðir: Í fyrsta lagi að lækka flutningsgjöldin, og í öðru lagi að sjá um, að hæfilega sje lagt á áburðinn. Flutningsgjöldin hafa verið afarhá undanfarið, 60 kr. - danskar held jeg - fyrir smálestina, en lækkuðu síðasta ár niður í 25 kr. Frv. það, sem hjer liggur fyrir, gerir ráð fyrir, að ríkissjóður taki á sig að greiða flutningsgjöldin. Nefndin hefir eigi sjeð ástæðu til þess, af því að þau eru nú orðin svo lág, að þau gera áburðinn lítið dýrari. Auk þess fanst okkur sumum, að það væri einskonar ölmusubeiðni frá okkur bændum, að fara þess á leit. Hitt leggjum við áherslu á og beinum því til hæstv. atvrh. og stjórnar Búnaðarfjelagsins, að alt sje gert, sem hægt er, til að fá flutningsgjöldin sem lægst, svo að áburðurinn verði sem minst dýrari á þeim höfnum, þar sem millilandaskipin koma ekki. Jeg geri ráð fyrir, að Eimskipafjelag Íslands muni sýna fullan skilning á þessu, þar sem það er undirstaðan undir ræktun landsins. Þá kem jeg að hinu höfuðatriðinu, að álagningin sje hæfileg. Á undanförnum árum hefir Búnaðarfjelag Íslands haft á hendi einkasölu á Noregssaltpjetri og jafnan falið öðrum að fara með hana. þetta telur nefndin vera hið ákjósanlegasta skipulag. Með þessu móti getur stjórn Búnaðarfjelagsins alveg ráðið verðinu, en fjelagið þarf ekki að binda sjer neina bagga með því að eiga sjálft við verslunina. En það hefir nú því miður farið svo, að þessu er ekki lengur til að dreifa. Fyrir atvik, sem nánar er skýrt frá í nál. landbn., og jeg hirði eigi að telja hjer upp, hefir Búnaðarfjelagið mist úr hendi sjer þessi yfirráð, og er nú svo komið, að firmað Nathan & Olsen hefir náð í alla verslun með Noregssaltpjetur og annan kalksaltpjetur hjer á landi, og ræður það nú alveg verðinu. Því fremur er ástæða til að harma þetta, sem þessi saltpjetur hefir ýmsa kosti fram yfir annan tilbúinn köfnunarefnisáburð. Því virtist nefndinni komið í óvænt efni, og sá hún eigi annað ráð vænna til að tryggja notendum áburðarins, að eigi verði okrað á honum, heldur en heimila stjórninni einkasölu. Þó sá nefndin ekki ástæðu til að láta heimildina ná til nema köfnunarefnisáburðar, því að verslunin með aðrar tegundir er á fleiri höndum, og má þar vænta heilbrigðrar samkepni. M. a. hefir Mjólkurfjelag Reykjavíkur mikla sölu á áburði, og mun óhætt að treysta því, að það leggi ekki á hann um skör fram. En jafnframt því, sem nefndin leggur til, að þessi heimild sje veitt, skorar hún á stjórn Búnaðarfjelagsins og atvrh. að gera alt til þess að ná aftur umboði frá þeim verksmiðjum, sem framleiða þennan saltpjetur, eða öðrum, sem kunna að vera í uppsiglingu. Því að eins og brtt. okkar bera með sjer, kemur heimildin aðeins til greina, ef slíkt skipulag kemst ekki á. Það er engan veginn óhugsandi, að þetta megi takast, eða að atvrh. geti komist að þeim samningum við Nathan & Olsen, sem telja megi aðgengilega. Engu að síður vill nefndin halda fast við sínar tillögur til öryggis, ef alt samkomulag færi út um þúfur og enginn árangur yrði af tilraun Búnaðarfjelagsins til að ná aftur umboðinu. Um önnur atriði sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða, en vísa aðeins til nál., enda mun það vera nægilega skýrt.

Tryggvi Þórhallsson Mjer þykir að öllu athuguðu rjett að þakka hv. nefnd að nokkru leyti fyrir afgreiðslu málsins, þótt jeg hefði kosið hana mjög á annan veg. Hún er þó að minsta kosti betri en í fyrra, því að þá dagaði frv. uppi hjá nefndinni. Að vísu verður varla sagt, að afgreiðslan hafi verið mjög fljót nú, því að nú eru 40 dagar síðan frv. fór til nefndar. Þess skal þó getið, að hún hefir afgreitt það frá sjer fyrir nokkrum dögum, enda þótt það hafi eigi komist fyr á dagskrá. En það verður varla sagt, að hv. nefnd hafi verið mjög mjúkhent við frv. mitt, því að nú er víst ekkert orðið eftir nema ein grein og orðið „áburður“, og þó er búið að takmarka það nokkuð. Hv. landbn. hefir gengið að einu leyti lengra, en um tvent skemra, en jeg. Lengra að því leyti, að hún vill, að með þann áburð, sem á annað borð lendir undir opinberri verslun, verði einkasala. Því fer fjarri, að jeg hafi nokkuð við þetta að athuga, en jeg vildi ekki bera það fram, sakir þess að jeg hjelt, að fyrir meiri hl. þessarar hv. deildar væri það frumboðorð að vera á móti einkasölu, hverju nafni sem nefnist. Jeg er ekki í þeim hóp, sem ekki þolir að heyra einkasölu nefnda, og get um þetta verið sammála nefndinni. Um þetta hefir nefndin farið lengra en jeg. Jeg hugði raunar, að svona marki mætti ná með öðru móti, en geri það þó ekki að ágreiningsatriði. Þá hefir nefndin í tvennu farið skemra en jeg vildi. Jeg lagði til í fyrra og nú aftur, að ríkið gerði ráðstafanir til, að áburðurinn yrði með sama verði á öllum höfnum landsins, og álit tiltækilegast að gera það svo, að ríkið sæi fyrir flutningnum. Það, sem lá til grundvallar fyrir þessu, var nauðsyn á því, að bændur lærðu að nota áburðinn, eða það sama eins og þeim gekk til, sem fluttu gaddavírslögin forðum. Sá jeg, að fullur skilningur á þessu kom fram í hv. nefnd. En það get jeg alls eigi viðurkent, sem fram kom í orðum háttv. frsm: (JS), að þetta eigi skylt við ölmusugjafir. Þetta er eigi annað en kensla og auglýsing, til þess að koma af stað stórfeldum framförum í ræktun landsins, og er eins fjarskylt betli eins og allar slíkar ráðstafanir. Mjer þykir mjög leitt, að hv. landbn. hefir eigi getað fallist á þessa till. mína. Því að eins og jeg er sannfærður um, að það er gaddavírslögunum mjög að þakka, hve mikið nú er búið að girða af túnum og öðru landi hjerlendis, eins er jeg viss um, að þetta frv., ef að lögum yrði, mundi auka stórkostlega ræktun landsins. Þá er það og á öðru sviði, sem nefndin fer mjög mikið skemra en jeg gerði í frv. mínu. Jeg vildi, að skipulagið næði til alls áburðar, útlends og innlends, en hv. nefnd vill einskorða það við eina tegund, - að vísu þá þýðingarmestu, - köfnunarefnisáburð. Þarna fer nefndin mun skemra, og þykir mjer það leitt, því að þar með þrengist enn gagnið, sem að þessu hefði orðið. Hygg jeg þessa þrengingu að mörgu leyti óviturlega. Afleiðingin af því, að Búnaðarfjelag Íslands eða hæstv. landstjórn tæki að sjer söluna, yrði eflaust sú, að lestuð yrðu sjerstök skip til að flytja áburðinn hingað. Þá er ljóst, að best hefði verið að geta flutt aðrar tegundir tilbúins áburðar á hina sömu staði um leið. Annars gæti komið fyrir, að menn næðu ekki í nema þessa einu tegund. Og það hygg jeg, að bæði hv.frsm. (JS) og aðrir viti, að getur verið stórhættulegt. Þetta er að vísu besta áburðartegundin, en sje hún notuð einsömul, getur það orðið til þess, að tappa úr jarðveginum ýms efni, sem nauðsynleg eru, og að endingu eyðilagt hann mjög. Getur þá farið svo eftir nokkur ár, að uppskera bregðist gjörsamlega. Þó má vera, að þessi uggur minn sje ástæðulítill. Um þessi tvö atriði þykir mjer nefndin hafa gengið of skamt, og vildi jeg auðvitað heldur halda fast við mínar till. En mjer er það fullljóst, að hjer á jeg ekki völina milli þess, hvort jeg fái mitt frv. eða hv. nefndar, heldur hvort jeg vil frv. nefndarinnar eða ekki neitt. Þar sem það er þó spor í áttina, mun jeg greiða till.hv. landbn. atkv., því betri er ein kráka í hendi en tvær í skógi. Geri jeg ekki ráð fyrir að þurfa að segja mikið meira um þetta mál, en vil að lokum geta þess, að hv. landbn. sneri sjer til stjórnar Búnaðarfjelagsins um upplýsingar í þessu máli. Gaf hún hv. nefnd skýrslu í þessu máli, og ennfremur fjekk hún rækilega skýrslu frá einum starfsmanni fjelagsins, sem hefir kynt sjer þetta mál mjög rækilega erlendis, af hálfu stjórnar Búnaðarfjelagsins. Stjórn Búnaðarfjelagsins taldi sjer skylt að láta í tje þær upplýsingar, sem henni var unt, og gerði sjer far um að segja sem hutlausast frá. Hefir háttv. nefnd fengið þær upplýsingar, sem hún óskaði, og tel jeg víst, að hún muni standa fyrir svörum.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg skal ekki hafa á móti frv. hv. landbn., því að jeg lít svo á, að það sje alveg nýtt frv. Skilst mjer, að ástæðan til þess, að hv. nefnd hefir nú komist að þessari niðurstöðu, sem er gagnstæð niðurstöðu hennar í fyrra, muni vera sú, að breyting hefir orðið á áburðarversluninni. Nú er verslunin á Noregssaltpjetri sem sagt komin í hendur eins firma, í stað þess að í fyrra hafði Búnaðarfjelagið umsjón yfir versluninni. Jeg vil leyfa mjer að beina þeirri spurningu til hv. landbn., hvort það sje hennar vilji, að stjórnin taki að sjer einkasölu á þessum áburði, þótt hægt verði að fá hann með kjörum, sem landstjórn og stjórn Búnaðarfjelagsins telja aðgengileg. Þessari spurningu vonast jeg til að hv.frsm. (JS) svari. Þá langar mig til að beina þeirri fyrirspurn til hv.þm. Str. (TrÞ), sem jafnframt er formaður stjórnar Búnaðarfjelagsins, hvað stjórn þess fjelags hafi gert í málinu frá því búnaðarþingi sleit, þar til breytingin varð á versluninni með Noregssaltpjetur. Jeg sje það af nál., og af fundargerð búnaðarþingsins í fyrra, að það hefir þá samþykt svohljóðandi ályktun: „Búnaðarþingið beinir því til stjórnar Búnaðarfjelagsins, að hún hlutist til um, að Búnaðarfjelagið hafi á hendi umboð framvegis, um kaup á erlendum áburði.“ Nú vil jeg spyrja hv.þm. Str. (TrÞ), með tilvísun til laga Búnaðarfjelagsins, sem segja, að formaður stjórnar Búnaðarfjelagsins beri ábyrgð á því, að ályktunum búnaðarþingsins sje framfylgt, hvað hann hafi gert til þess að framkvæma þessa ályktun búnaðarþingsins.

Klemens Jónsson Jeg ætla að feta í fótspor hæstv. atvrh. (MG) og beina nokkrum fyrirspurnum til hv. landbn. Jeg hefi nú verið nokkuð riðinn við Alþingi síðustu 30 árin full, en minnist þess ekki að hafa sjeð nál. svipað því, sem hjer er fram komið frá háttv. landbn. þar eru bornar sakir á utanþingsmann, framkvæmdastjóra Búnaðarfjelags Íslands, er telja má trúnaðarmann fyrst og fremst fjelagsins og þar næst Alþingis og stjórnarinnar í búnaðarmálum. Það er sagt um hann, að hann hafi „af ástæðum, sem ekki eru kunnar, slept, að því er virðist viljandi, þvert ofan í samþykt búnaðarþingsins, einkasölu þeirri, er Búnaðarfjelagið hefir haft á Noregssaltpjetri.“ Ennfremur er sagt, að hann hafi dulið fjelagsstjórnina þess nær hálft annað misseri. Nú vil jeg spyrja hv.frsm. landbn. (JS) að því, hvort ekki er hægt að fá að vita ástæðurnar, sem voru þess valdandi, að framkvæmdarstjórinn slepti þessari einkasölu úr höndum Búnaðarfjelagsins. Þetta hefir mikla þýðingu fyrir landbúnaðinn íslenska. Það er ekki sama, hvort Búnaðarfjelagið eða kaupmaður hefir áburðinn í einkasölu. Það má gera ráð fyrir því, að Búnaðarfjelagið útvegi áburðarnotendum besta fáanlegt verð á áburðinum, en því sama er ekki hægt að búast við af kaupsýslumanni eða firma, og er heldur ekkert við því að segja. Það er ekki nema eðlilegt, þó það reyni að hafa einhvern hag af sölunni. Með því að jeg er fulltrúi fyrir landbúnaðarkjördæmi, þá finst mjer jeg eiga heimting á að vita, hvað gerst hefir í þessu máli, til þess að geta svarað spurningum frá kjósendum mínum um þetta efni, er jeg kem til fundar við þá. Jeg álít hjer komnar fram svo alvarlegar kærur á hendur framkvæmdastjóranum, að hann eigi að sæta viðurlögum, ef þær eru sannar, t. d. víkja honum frá. Jeg veit ekki, hvort orðin í nál. benda til þess, að slíkt sje í ráði, þar sem sagt er, að nefndin gangi út frá því, að Búnaðarfjelagið hafi fleiri framkvæmdastjórum á að skipa, er treysta megi. Sem sagt, ef hann er sannur að sök, þá á hann að bæta fyrir, en ef hann er saklaus, þá á hann að fá að koma vörnum fram og fá uppreist, og nefndin er þá skyld að veita honum hana. Jeg vil fá að vita eitthvað um þetta, og jeg hugsa, að það sjeu fleiri þm. hjer en jeg, sem hafa furðað sig á þessu og þyki þetta nokkuð illa upplýst. Jeg vil því mælast til þess, að hv.frsm. landbn. (JS) gefi þær upplýsingar hjer, sem honum þykir fært, en ef þær eru þess eðlis, að honum þyki ekki hlýða að koma með þær hjer opinberlega, þá fái þm. þó að minsta kosti að heyra þær af vörum nefndarinnar.

Frsm. (Jón Sigurðsson) Jeg skal byrja á því að svara hv. 2. þm. Rang. (KlJ). Honum þótti hörð orð sögð í nál. En alt, sem þar stendur, er bygt á skýrslu Búnaðarfjelagsins og skjölum, sem lágu fyrir nefndinni. Jeg skal ekki neita því, að þetta eru hörð orð, en því miður held jeg, að þar sje ekkert of mælt. Það er talað um í nál., að framkvæmdastjórinn hafi líklega gert þetta viljandi, það þori jeg óhræddur að standa við. Þá er þess og getið, að hann hafi dulið Búnaðarfjelagsstjórnina þessa nær hálft annað misseri. Því viðvíkjandi get jeg vísað til þeirra upplýsinga, sem nefndin hefir fengið. Umboðinu var slept 7. mars 1925, en Búnaðarfjelagsstjórnin fær ekkert að vita um það fyr en 15. desember sama ár. Hún er látin skifta áburðinum milli notendanna, og veit ekki annað en Búnaðarfjelagið hafi umboðið. Jeg sje svo ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þetta hjer, en er fús á að gefa einstöku þm. upplýsingar um þetta, og þeir geta að sjálfsögðu fengið að sjá skjöl þau og skilríki, sem fyrir nefndinni hafa legið. Að því er snertir orðin í nál., að nefndin gangi út frá því, að Búnaðarfjelagið hafi þeirri framkvæmdastjórn á að skipa, sem treysta megi, hvort beri að skilja þau svo, að þessum manni skuli vikið frá, þá skal jeg geta þess, að nefndin hefir hvorki vald til þess að halda manninum nje reka hann. Það atriði er á valdi stjórnar Búnaðarfjelags Íslands, hún er þar rjettur aðili, og vísast um þetta efni til hennar. Formaður hennar getur svarað því. Jeg skal aðeins geta þess fyrir mína hönd persónulega, að jeg álít, að það geti ekki komið til mála að fela manni, sem slíkt hefir orðið á, framkvæmdastjórn áburðarsölunnar. Aðra framkvæmdastjórn skal jeg ekkert tala um. Þá skal jeg víkja nokkrum orðum að háttv.flm. frv. (TrÞ), þótt þess gerist varla þörf, því að við erum í raun og veru sammála. Hann hefði þó viljað, að nefndin hefði sjeð sjer fært að ganga lengra, aðallega á þann hátt, að ríkissjóður greiddi allan flutningskostnað áburðarins. Hann sagði, að þetta væri bæði kensla og auglýsing. En jeg hygg, að koma mætti þeirri kenslu fyrir á margfalt ódýrari hátt fyrir ríkissjóð. Ef t. d. Búnaðarfjelagið hefði á hendi verklegar leiðbeiningar með að nota tilbúinn áburð. Það gæti og komið til mála, að í afskektari hjeruðum, þar sem tilbúinn áburður er lítið notaður, væri heitið verðlaunum fyrir góða framgöngu í þessum efnum, eða ýta á einhvern annan hátt undir menn að nota hann. Þetta mundi verða ódýrara heldur en ef ríkisjóður greiddi allan flutningskostnaðinn. Auk þess er aðstaðan svo góð í Reykjavík og grend, bæði um verð afurða og margt annað, að það er með öllu ástæðulaust, að ríkissjóður borgi flutningskostnað fyrir búendur þar. Hæstv. atvrh. (MG) spurðist fyrir um skoðun nefndarinnar, ef tilboð fengist um hæfilegt verð á áburðinum, sem stjórn Búnaðarfjelagsins og atvinnumálaráðuneytið vildi ganga að. Jeg hefi ekki átt tal um þetta við nefndina, en jeg get svarað fyrir mína hönd, að jeg get ekki gert mig ánægðan með það, þótt sæmilegt verð næðist í bili, ef ekki er trygging fyrir því, að það haldist í framtíðinni. Það væri hugsanlegt, að sæmilegt verð næðist fyrir eitt ár eða svo, meðan verið er að losna við ákvæði þessa frv., en svo mundi verða hugsað til að færa sig upp á skaftið á eftir. Jeg álít, að æskilegast sje að ná fulltryggu umboði, svo hægt sje að ráða verði áburðarins og sjá um, að ekki sje okrað á honum.

Tryggvi Þórhallsson Jeg bjóst ekki við því, að þurfa að taka aftur til máls í þessu máli. Jeg gat að vísu búist við, að eitthvað mundu verða dregin inn í umræðurnar þau tíðindi, sem gerst hafa í máli þessu og á er drepið í nál., en jeg bjóst ekki við að þurfa að tala. Jeg á ekki sæti hjer sem formaður stjórnar Búnaðarfjelags Íslands, heldur sem þingmaður Strandamanna. Jeg lít svo á, að jeg eigi að standa reikningsskap gerða minna sem formaður Búnaðarfjelags Íslands við hv. landbúnaðarn. það hefi jeg gert. Landbúnaðarn. hefir óskað eftir skýrslu frá mjer og meðstjórnendum mínum. Jeg hefi komið á fundi hjá landbúnaðarn. beggja deilda og látið í tje allar þær skýrslur, sem um hefir verið beðið. Jeg veit ekki til þess, að af hálfu nefndanna hafi verið gerðar nokkrar athugasemdir við skýrslur mínar nje meðstjórnenda minna, enda hefir þeim borið saman í einu og öllu. En nú hefir hæstv. atvrh. (MG). beint til mín fyrirspurn út af þessu. Jeg er satt að segja ennþá í vafa um, hvernig jeg á að svara. Formlega er það landbn., sem jeg á að gefa skýrslu, en ekki hjer. En af því að það er atvinnumálaráðherra, sem spyr, og jeg, sem formaður Búnaðarfjelags Íslands, vil hafa góða samvinnu við hann á því sviði, þá skal jeg gjarnan svara honum, ef hann æskir þess, þó að jeg hafi nú engin gögn í höndum til þess.  (Atvrh. MG: Þm. hefir heyrt fyrirspurn mína)  . Hæstv. atvrh. spurði, hvað jeg hefði gert til þess að framfylgja ályktun Búnaðarþingsins frá því í fyrra, eftir að jeg varð formaður. Nú geri jeg ráð fyrir því, að hæstv. atvrh. hafi veitt því eftirtekt, að þessi tíðindi gerðust rjett um sama leyti og Búnaðarþingið stóð yfir í fyrra, sem sje í febrúar og byrjun mars 1925. En jeg man nú ekki, hvaða dag jeg var kosinn formaður, því að jeg hefi ekki gögn um það við höndina, en áreiðanlega hafa a. m. k. fyrstu sporin, ef ekki öll, til þess að afsala umboðinu, verið stigin áður en jeg varð formaður. Og það var, eins og margtekið hefir verið fram, gert algerlega á þak við Búnaðarfjelagsstjórnina. Rjett eftir búnaðarþing kemur að því að ráðstafa Noregssaltpjetrinum fyrir vorið 1925, þá komu á fund með Búnaðarfjelagsstjórninni stjórn Mjólkurfjelags Reykjavíkur og maður frá firmanu Nathan & Olsen. Stjórnin leit svo á, að stjórn Mjólkurfjelagsins væri rjettur aðili af hálfu notenda og vildi því, að þessi tvö firmu töluðust við um skipulag áburðarsölunnar um vorið. - Árangurinn af þessu varð sá, að stjórn Mjólkurfjelagsins varð ásátt um það við firmað Nathan & Olsen, hvernig þessu ætti að ráðstafa, og því litum við svo á, að vel væri fyrir sjeð. Stjórn Búnaðarfjelagsins vissi þá ekki annað en að hún hefði fullan ráðstöfunarrjett yfir áburðinum eins og að undanförnu. Hygg jeg, að það muni koma fram í fundargerðum fjelagsins. Svo kom þetta ekki til aftur, fyr en átti að fara að kaupa áburð fyrir vorið 1926. - Jeg get þess nú um leið, að jeg átti oftar en einu sinni tal um þetta við búnaðarmálastjóra sumarið 1925, að við yrðum að skipa þessu máli forsvaranlega á þeim grundvelli, sem Búnaðarþingið hefði ætlast til, og ljet hann þess þá aldrei getið, að nokkur breyting hefði orðið frá því, sem áður var með þetta. - Svo var í haust seint fundur haldinn á skrifstofu Búnaðarfjelagsins, með stjórn Mjólkurfjelags Reykjavíkur, og gengum við þá út frá því, að við gætum haft öll umráð yfir sölu Noregssaltpjeturs hjer, eins og við þóttumst hafa haft 1925. Þá fyrst lætur búnaðarmálastjóri þess getið, að vafasamt sje, að við getum haft íhlutun um áburðarverslunina. Símaði jeg þá þegar, sem formaður stjórnarnefndarinnar, til Norsk hydro, og óskaði að fá pantað það af saltpjetri, sem við gerðum ráð fyrir að þyrfti. Fjekk jeg svar um hæl, að það gæti ekki tekist, því að Nathan & Olsen væru búnir að fá einkaumboð fyrir fjelagið. Sáum við þá, hvernig komið var. Kom það mjög til orða, að einn stjórnarnefndarmaðurinn, Vigfús Einarsson, sem er varamaður skrifstofustjórans í atvinnumálaráðuneytinu, yrði sendur út, til þess að reyna að kippa þessu í lag. En vegna veikinda skrifstofustjórans gat hann ekki farið, og aðrir stjórnarnefndarmenn gátu heldur ekki farið. Í stað þess var Norsk hydro enn símað um málið, og meðal annars svaraði það, að umboðið hefði gengið úr greipum Búnaðarfjelags Íslands í febrúar 1925. Með fyrstu ferð ritaði jeg Norsk hydro mjög rækilega um málið, og síðan var einn af ráðunautum Búnaðarfjelagsins, sem samhliða átti ferð fyrir höndum til útlanda, sendur til þess að túlka málið, og með umboð til þess að reyna að kippa því í lag. Síðan hefir þessi maður rannsakað málið ítarlega og sent ítarlega skýrslu um það, sem kom hingað í síðastliðnum marsmánuði og var afhent landbúnaðarnefnd, og síðan kom önnur skýrsla frá þessum manni, sem líka var afhent þeirri nefnd. Jeg ritaði öllum búnaðarþingmönnum um málið og óskaði að fá að heyra álit þeirra um það, hvað gera skyldi í þessu máli, en þessi svör frá búnaðarfjelögunum voru ekki komin í hendur stjórnar Búnaðarfjelags Íslands fyr en í marsmánuði, og þá leit jeg svo á, að það mundi geta komið til mála, að landbn. Alþingis ætti að kjósa menn í stjórn Búnaðarfjelags Íslands, og vildi jeg að minsta kosti ekki, að neitt stæði í vegi fyrir því. Þess vegna var það ákveðið að leggja það í vald landbn. beggja deilda, hvort þær vildu kjósa nýja menn í stjórn Búnaðarfjelags Íslands, og það hafa þær ekki gert enn. Sem sagt, skýrslurnar eru ekki komnar til mín fyr en á að ákveða það, hvort landbn. eigi að kjósa menn í stjórn fjelagsins, og jeg vildi ekki gera neitt, sem varðaði framtíð fjelagsins, áður en það væri ákveðið, hvort jeg sæti í stjórn fjelagsins eða ekki. Jeg gerði ekki ráð fyrir því að fara að ræða þetta mál, af því að jeg taldi, að landbn. Alþingis hefði tekið á móti skýrslum í þessu máli, en mjer fanst það ekki rjett, þegar hæstv. atvrh. (MG) óskaði sjer staklega eftir, að jeg skýrði frá því, hvað jeg hefði gert í þessu máli, að skorast undan að gera það. Vona jeg, að jeg geti haft fyllri gögn við 3. umr.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get verið hv.þm. Str. (TrÞ) þakklátur fyrir, að hann hefir svarað þessari fyrirspurn minni. Mjer skilst af svari hv.þm. (TrÞ), að hann taki að öllu leyti undir það, sem í nál. stendur, og hefir hann þó, að mjer skilst, farið þó nokkuð lengra. Hv. þm. (TrÞ) kvaðst vera í vafa um, hvort hann ætti að svara þessari fyrirspurn. Jeg veit ekki hvers vegna. Jeg spurði, hvað hann hefði gert, og jeg skil ekki annað en að hverjum manni sje ljúft að skýra frá því, hvað hann gerir sem opinber starfsmaður, og það er rjett að gefa skýrslu um slíkt hjer á Alþingi, þar sem Búnaðarfjelagið hefir mikið fje til umráða, sem veitt er úr ríkissjóði. En jeg verð að segja það, að mjer fanst innihaldið í ræðu hv.þm. Str. (TrÞ) vera það, að bera sakir á búnaðarmálastjóra, en af sjer. það, sem jeg vildi vita, var aðallega það, hversu skjótt hann hefði brugðið við, eftir að búnaðarþinginu í fyrra sleit, um að halda þessu sambandi við Norsk hydro. Mjer er kunnugt um það, að síðasta dag Búnaðarþingsins kom fram ágreiningur um það á fundinum, hvort Búnaðarfjelag Íslands hefði í rauninni þetta umboð eða ekki, og mjer er kunnugt um það, að búnaðarmálastjóri hjelt því þá fram, að Búnaðarfjelagið hefði það ekki, en aftur á móti mun hafa komið símskeyti frá Norsk hydro, þar sem það segir, - jeg man ekki orðin nákvæmlega -: „Intet Agenturforhold“, en búnaðarmálastjóri hafi eingöngu selt fyrir Norsk hydro undanfarið. Að svo vöxnu máli sje jeg ekki annað en að full ástæða hefði verið til að síma þegar í stað til Norsk hydro og biðja um, að fjelagið fengi að halda þessu sambandi áfram. Jeg man nú ekki upp á hár, hvaða dag Búnaðarþinginu var slitið, en mig minnir, að það væri 21. febr., og það hefði sennilega verið nægilegt að skrifa þá strax, en undir öllum kringumstæðum hefði verið nóg að senda símskeyti. Hv. þm. Str. (TrÞ) segir, að það hafi verið 7. mars, sem umboðið var látið af hendi til firmans Nathan & Olsen; jeg þori ekki að fullyrða neitt um það, því að jeg hefi ekki sjeð þessi skjöl, en mjer hefir verið tjáð, að þann dag hafi verið dagsett brjef til Búnaðarfjelags Íslands, frá Norsk hydro, um það, hvort Búnaðarfjelagið óskaði að halda áfram þessu umboði, en brjef hefi jeg sjeð frá Norsk hydro, dags. 7. mars, þar sem það segir, að firmað Nathan & Olsen hafi fengið þetta umboð, og 21. mars svarar það fyrirspurn hjeðan að heiman, með því að vísa til Nathan & Olsen, svo að þetta hefir þá gerst á tímabilinu frá 7.–21. mars. Jeg man ekki, hvenær hv.þm. Str. (TrÞ) var kosinn formaður Búnaðarfjelagsins, og það má vel vera, að það hafi ekki verið fyr en eftir þann tíma. En þar sem hv.þm. (TrÞ) átti sæti á Búnaðarþinginu, vissi hann auðvitað vel um alt, sem þar fór fram, og einmitt þetta, að hv.þm. Str. segir, að stjórn fjelagsins hafi, jafnvel í desember 1925, - tíu mánuðum eftir að Búnaðarþingið samþykti ályktun sína, - haldið, að alt stæði við það sama. Það sýnir einmitt, að hv.þm. (TrÞ) hefir aldrei skrifað Norsk hydro á þessum 10 mánuðum. Já, jeg veit það, að ef jeg hefði í mínu embættisstarfi dregið svo að framkvæma yfirlýstan vilja Alþingis, þá hefði hv.þm. Str. stokkið hátt. Enn fremur sagði hv.þm. (TrÞ), að vorið 1925 hefði stjórn Búnaðarfjelagsins staðið fyrir skiftum á áburði frá Noregi, og mjer skildist, að þar hefði alt fallið í ljúfa löð, en eftir því, sem mjer hefir sagt maður, sem er í stjórn Mjólkurfjelagsins, þá var hann mjög óánægður yfir því, hvað lítið Mjólkurfjelagið fjekk af áburði. Mjer finst þess vegna, sem hv.þm. (TrÞ) hafi sýnt, þangað til í desember, vítavert tómlæti í þessu máli. En það má vel vera, að eftir þann tíma hafi hann gert alt, sem unt var, en þó var það eitt atriði, sem hann hefði getað gert frekar en hann gerði: farið sjálfur utan til þess að leiðrjetta þetta, í staðinn fyrir að láta það bíða þar til ráðunautur frá Búnaðarfjelaginu átti erindi utan hvort sem var. Þetta varð til þess, að maður frá firmanu Nathan & Olsen fór utan á meðan á þessu stóð og gat á undan samið við Norsk hydro. Út af kosningu í stjórn Búnaðarfjelags Íslands vil jeg segja það, að jeg lít svo á, að þessir tveir menn, sem kosnir voru af þinginu 1924, hafi verið kosnir til fjögra ára, og að breyting á lögum Búnaðarfjelagsins í fyrra geti ekki haft áhrif á þetta, en úr því að þeir menn, sem kosnir voru 1924, lýsa yfir því, að þeir sjeu fúsir til þess að samþykkja, að ný kosning fari fram, þá er náttúrlega ekkert við það að athuga, þótt kosið verði á þessu þingi, en mín fyrirspurn til hv.þm. Str. (TrÞ) átti ekkert skylt við það.

Jón Auðunn Jónsson Jeg verð að taka undir það, sem hv. 2. þm. Rang. (KlJ) sagði, að þetta nál. er eitt af þeim undarlegustu þskj., sem jeg hefi sjeð, og þá einnig brtt. landbn. Mjer virðist það koma dálítið í bága hvað við annað, að nefndin skýrir frá því, að Búnaðarfjelag Íslands hafi mist umboð, sem það hafði á áburðarefnum, en getur ekki gefið neinar skýringar á, af hvaða orsökum það er, ef það þá nokkurn tíma hefir verið umboð. Jeg hjelt það væri skylda landbn., þegar hún kemur með mjög miklar ásakanir á hendur búnaðarmálastjóra, að skýra frá því, af hvaða ástæðum þessu umboði hefir verið slept, ef það hefir átt sjer stað. Eftir því sem hæstv. atvrh. (MG) segir um skeyti frá Norsk hydro, hefir, að því er virðist, ekki verið um aðalumboð að ræða, eftir því sem hæstv. atvrh. (MG) sagði að sig minti, þá hefir ekki verið um neitt „Agenturforhold“ að ræða, en hins vegar hefir þó Búnaðarfjelagið verið einkainnflytjandi að þessum áburði um nokkur ár, og það getur stafað af því, að aðrir hafi ekki reynt til þess að flytja inn áburðarefni frá Norsk hydro. Það þarf ekki að hafa verið neitt umboð fyrir Búnaðarfjelagið, þó að svo hafi verið sem hjer er sagt. Þá er næst að athuga, hvað tapast hefir fyrir notendurna við það, að Búnaðarfjelag Íslands hefir ekki þetta umboð, sem það hefir álitið sig hafa, hvort áburðarefnin hafa orðið dýrari; á það er ekki minst hjer í þessu nál., sem þó ætti einmitt að vera fylsta ástæða til. Mjer skilst svo, að verð áburðarefnanna hafi verið sett í samræmi við Búnaðarfjelagið nú tvö seinustu árin, og á síðastliðnu ári, eins og áður, hafi Búnaðarfjelag Íslands ráðið því, við hvaða verði þessi vara var seld. Vil jeg biðja hv.frsm. nefndarinnar (JS) að skýra frá því, ef þetta er ekki rjett, því að þessa sögusögn hefi jeg eftir manni, sem þessu er vel kunnugur. Sje þessu þannig varið, að Búnaðarfjelag Íslands ráði verðinu, getur vel verið, að það sje enginn óhagur fyrir notendurna, þó að umboðið sje í höndum annara en Búnaðarfjelags Íslands, því að það er alls ekki víst, að umboðslaunin, sem Norsk hydro hefir gefið, hafi verið svo mikil, að það borgi sig fyrir Búnaðarfjelagið að halda mann, sem annast allar brjefaskriftir, og leigja sjer húsnæði og annað, sem þarf til verslunar með þessa vöru, þó í heildsölu sje, og það er heldur ekki alt af sjálfsagt, að það sje tap fyrir notendurna, þótt eitthvert verslunarfirma sjái um sölu á vörunni. Jeg fæ nú illa skilið það, sem sagt er hjer í nál., en sem þó er upplýst með svari hv.þm. Str., að stjórn fjelagsins geti verið dulin þess, hvað fjelagið framkvæmir í 1½ missiri. Jeg er hræddur um, að það þætti ónýt stjórn hjá litlu útgerðarfjelagi, ef framkvæmdastjórinn hefði getað framkvæmt nokkuð verulegt, sem stjórnin ekki vissi um, og hjer er um að ræða fjelag, sem fer með fje ríkissjóðs, um 200.000 króna árlegan styrk frá ríkissjóði“ Nefndin segir á einum stað, að hún telji eðlilegast, að Búnaðarfjelag Íslands hafi þessa einkasölu, en gengur þá jafnframt út frá því, að það hafi þá jafnframt á að skipa þeirri framkvæmdastjórn, er treysta megi til að sjá um, að einkasalan fari sæmilega úr hendi. Jeg veit ekki, við hvað er átt, nema svo sje, að landbúnaðarn. treysti hvorki stjórn Búnaðarfjelags Íslands nje þeim mönnum, sem fjelagið þá hefir á að skipa. Og ennfremur segir nefndin, að hún sje yfirleitt andvíg einkasölu-fyrirkomulagi, en telur að þeir atburðir, sem hafi gerst í þessu máli, að Búnaðarfjelagið hafi slept þessu umboði, rjettlæti þær till. nefndarinnar, að tekin sje einkasala á þessum vörutegundum. Nú skyldi maður ætla, að með þessu móti yrði eitthvað sjerstaklega unnið, en ef eitthvert firma, eitt eða fleiri, hafa umboð fyrir Norsk hydro, Dansk Gödnings-Kompagni, og fleiri áburðarefna-fjelög, hvað er þá unnið fyrir Búnaðarfjelag Íslands að taka að sjer söluna hjer á landi? Umboðsmennirnir halda að sjálfsögðu sínum umboðslaunum, hvort sem tekin er einkasala á þessum vörum hjer innanlands eða ekki. Jeg hefi aldrei sjeð sett í lög annað eins og það, sem stendur í 2. gr. þessara laga: „Heimild þessa skal ekki nota, ef Búnaðarfjelag Íslands hefir 1. jan. 1927 fengið aftur í sínar hendur einkaumboð hjer á landi fyrir sölu á Noregssaltpjetri eða öðrum jafngóðum kalksaltpjeturstegundum.“ - Jeg tel þetta svo ólíkt því, sem á að vera í lagasetningu, og svo hjákátlegt, að jeg get ekki með nokkru móti trúað, að hv.þdm. greiði því atkv. Nú skulum við setja sem svo, að þýsk áburðarefni reynist hjer betur en þau norsku, og að þau, eins og sumir álíta, útiloki sölu á áburðarefnum frá Norsk hydro, hvaða gagn er þá að því að hafa fengið einkasölu fyrir Norsk hydro, ef þau verða lítið notuð? Og að setja þetta í lög, finst mjer einkennilega hjákátlegt. Jeg skal ekki lengja umr. um þetta meira, skal aðeins láta það álit mitt í ljós, að jeg tel ekki, að þessar brtt.hv. nefndar, sem alveg kollvarpa grundvelli þess frv., sem hjer lá fyrir, eigi að samþykkja. Jeg hefði getað verið með frv. á þskj. 98, með lítilli breytingu.

Tryggvi Þórhallsson Jeg ætla ekki að lengja umr. mikið úr þessu, og mun jeg því halda mjer á sama grundvelli og áður, enda þótt hæstv. atvrh. (MG) hefði undir öðrum kringumstæðum gefið mjer ástæðu til harðari deilu frá minni hendi. Hann sagði, að jeg hefði átt að gefa skýrslu um málið. Það er einmitt það, sem jeg hefi gert, eða öllu heldur öll stjórn Búnaðarfjelags Íslands. Við gáfum landbúnaðarnefnd þingsins allar þær upplýsingar og skýrslur, eins og við vissum þær sannastar og rjettastar, og jeg álít, að þar sje hinn rjetti vettvangur. Hinsvegar tel jeg mjer ekki skylt að svara fyrirspurnum hjer í hv. deild, nema því aðeins að þær komi frá ráðherrastóli. Hæstv. atvrh. getur heldur ekki neitað því, að jeg hafi svarað honum, eins og jeg líka tel mjer skylt, þar sem jeg er form. Búnaðarfjelags Íslands. Hann sagði líka, hæstv. ráðh. MG., að jeg hefði viljað bera af sjálfum mjer sakir. En fyrir hvað? Jeg er ekki mjer þess meðvitandi, að jeg hafi nokkuð það gert, er jeg þurfi að biðja afsökunar á. En væri nú um einhverja sök að ræða frá minni hendi í starfsemi minni, þá eru háttv. landbúnaðarnefndir Alþingis sá rjetti aðili, sem dæma á um slíkt. Og þeim hefi jeg nú gefið skýrslu mína, sem þær hafa athugað, og ekki fengið neitt frá þeim að heyra, er þær telja saknæmt eða aðfinningavert í starfsemi minni sem trúnaðarmanns þeirra í stjórn Búnaðarfjelags Íslands. Hæstv. atvrh. (M. G.) telur það sjerstaklega ásökunarvert í minni framkomu, að jeg skuli ekki hafa þegar í stað, er búnaðarþingi sleit, símað til Norsk hydro, eða að minsta kosti skrifað. En jeg var ekki formaður þá, og varð það ekki fyr en nokkru seinna. Og þessa ásökun í minn garð vildi hæstv. atvrh. (MG) styðja með till., er síðasta búnaðarþing samþykti. Hann las þessa till. upp, og jeg ætla líka að gera það. Hún hljóðar svo: „Búnaðarþingið beinir því til stjórnar Búnaðarfjelagsins, að hún hlutist til um, að Búnaðarfjelagið hafi á hendi umboð framvegis um kaup á erlendum áburði.“ Mjer ætti nú að vera kunnugt um, engu síður en hæstv. ráðh. (MG), hvað lá á bak við þessa till.: að Búnaðarfjelagið hefði ástæðu til að ráða að miklu eða öllu leyti verðinu á áburðinum. Annað lá ekki á bak við till., eins og mjer mundi hafa veitst auðvelt að svara, hefði jeg gerðabók Búnaðarfjelagsins hjer við höndina. En allar þessar umr. komu mjer að óvörum, svo jeg er ver undir það búinn að svara ýmsu því, sem til mín er beint. Þó reyndi jeg að síma eftir ýmsum gögnum, en hefi ekki fengið svar. Vegna þessa ónóga undirbúnings geta svör mín ekki miðast við nákvæmar dagsetningar. Við töluðum um það á einhverjum fyrsta fundi búnaðarfjelagsstjórnarinnar - man ekki upp á dag, hvenær það var - að Búnaðarfjelagið hefði áhrif á verðlag það, sem yrði á áburðinum. Þetta tókst, og Mjólkurfjelag Reykajvíkur var fullkomlega ánægt með ráðstöfun Búnaðarfjelagsins. Við ljetum okkur þá ekki gruna, að nein breyting hefði orðið um þetta mál, og þetta því gert í anda Búnaðarþingsins, eins og vitanlega alt, sem gert var af okkar hálfu í máli þessu. Þessvegna er ekki um neinar ásakanir að ræða í garð þess heiðursmanns, sem þá var formaður Búnaðarfjelagsins, nje annara í stjórn þess. Hæstv. atvrh. (MG) færði mjer helst að sök, að jeg hefði ekki þegar brugðið við og farið utan með fyrstu ferð, eftir að uppvíst var, hvernig komið var þessu máli. En jeg átti ekki heimangengt og gat ekki farið. Við vildum líka, að færasti maðurinn færi för þessa, en hann gat það heldur ekki. Þetta kom heldur ekki að neinni sök, enda skrifaði jeg Norsk hydro þá með næstu ferð, sem fjell. En þó að jeg hefði getað farið, sem mjer var óljúft og ómögulegt, þá játa jeg, að mig skorti alla sjerþekkingu til þess að semja um þessi mál í öðru ríki. En sem sagt, við bæði símuðum og skrifuðum strax og sendum síðan mann, sem enginn neitar, að væri vel hæfur til slíkrar farar. Annars sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta að þessu sinni. En við 3. umr. býst jeg við að hafa betri gögn í höndum og nákvæmari dagsetningar en nú.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg hefi nú í raun og veru ekki mikið að segja við hv.þm. Str. (TrÞ). Hann er hróðugur og kveðst ekki á neinn hátt vita, að hann verði að bera af sjer sakir. En þegar hann er mintur á, að 10 mánuðum eftir að búnaðarþingið gerir ályktun um áburðarsöluna, fær hann að vita, að fjelagið hefir tapað umboðinu fyrir 9 mánuðum, þá verð jeg að segja, að slælega sje fylgst með störfum Búnaðarfjelagsins og að saka megi formanninn um frámunalegt eftirlitsleysi og vanrækslu í starfi sínu. Hvort hann gefur landbn. eða Alþ. skýrslu, skiftir ekki máli, því að hvernig sem á það er litið, er það formaður þess, sem á sökina á því, hvernig komið er um þessa áburðarverslun. Og þó að hv.þm. Str. (TrÞ) vilji afsaka sig með því, að hann hafi ekki verið formaður, þá er það engin gild ástæða. Því sannleikurinn mun sá, að þá var enginn formaður. Guðjón Guðlaugsson ljet af formannsstörfum sama daginn og till. var samþykt, og svo liðu nokkrir dagar þangað til fundur var haldinn og hv.þm. Str. (TrÞ) kosinn formaður. En þessi till. er samþykt búnaðarþings, þar sem það beinir máli sínu til stjórnar Búnaðarfjelagsins, svo hv.þm. Str. (TrÞ) getur ekki sagt, að það sje sjer óviðkomandi, þar sem hann þá var og er í stjórn fjelagsins. Hann getur heldur ekki neitað því, að ef hann hefði símað strax eða skrifað, þá hefði þetta aldrei þurft að koma fyrir, að fjelagið tapaði umboðinu. Það er um þetta, sem jeg saka hann mest allra manna, af því að hann vissi um allan aðdraganda málsins og vissi í hvaða skyni till. var gerð, en það vissi jeg ekki fyr en löngu síðar. Hann sagði líka, að Mjólkurfjelag Reykjavíkur væri ánægt með þessi áburðarviðskifti. En jeg hefi annars heyrt, og mjer hefir sagt maður úr fjelaginu, að hann hefði lengi verið að þjarka við firmað Nathan & Olsen um kaup á áburði, en þótti verðið ekki aðgengilegt og keypti þá heldur Chilesaltpjetur en kaupa Noregssaltpjetur hjá Nathan & Olsen.

Selur ekki Nathan & Olsen dýrara en Mjólkurfjelagið?

. Mjer er ekki kunnugt um það, en það má vel vera, að svo sje. Jeg get vel trúað því, að hv.þm. Str. (TrÞ) hafi einhverra hluta vegna ekki átt heimangengt og þess vegna ekki farið á fund Norsk hydro, en hinu á jeg verra með að trúa, að hann sje svo aumur, að hann finni sig engan mann til þess að semja um slík mál sem þetta. Það er vissulega ekki svo mikill vandi að semja við firma um sölu á vöru til ákveðins lands, að hv.þm. Str. (TrÞ) geti talið mjer trú um, að hann hafi ekki vit á því. Hitt er óafsakanlegt, að eftir 10 mánuði hefir hann ekkert gert til þess að varðveita þann rjett, sem búnaðarþingið sagði honum að varðveita. Fyrir þetta á hann óþökk skilið.

Hákon Kristófersson Jeg ætla ekki að lengja umr., sem þegar eru orðnar nógu langar að minni hyggju. Aðeins vildi jeg taka það fram út af þeim ummælum hv.þm. Str. (TrÞ), að nefndin hefði hneigst að einkasölu, þá er það eingöngu fyrir þá sök, að framkvæmdastjórn Búnaðarfjelagsins hafði mist tökin á þessu máli fyrir fjelagið, að nefndin leggur til, að horfið sje að þessu ráði. Viðvíkjandi því, sem hæstv. atvrh. (MG) spurði um, hvort nefndin mundi halda fram einkasölu, ef samkomulag næðist um, að áburðurinn yrði seldur við vægu verði, þá veit jeg ekki um skoðun nefndarinnar í því efni, en býst þó eins við, að mjer muni óhætt að svara spurningunni neitandi. Nefndin tók þessa leið til þess að bjarga málinu í bili, svo að næst liggur við að skoða þetta sem bráðabirgðaráðstöfun. Það leiðir af sjálfu sjer, að það er ekki sagt af virðingarleysi fyrir málstað okkar, það sem hv.þm. Str. (TrÞ) sagði, því að ef alt hefði verið óbreytt frá í fyrra, þá hefði hann ekki komið fram með frv. og afstaða nefndarinnar þá verið óbreytt. Annars sje jeg ekkert á móti því, að allar upplýsingar, sem nokkru máli skifta, komi fram hjer í háttv. deild. Hverjir hjer eiga mesta sök á, að komið er þessu máli í það óefni, sem kunnugt er, skal jeg ekki leiða neinum getum að, þótt jeg hinsvegar álíti, að stjórn Búnaðarfjelagsins hafi ekki beitt valdi sínu sem skyldi, en hv.þm. Str. (TrÞ) hefir nú gert grein fyrir því og á eftir að árjetta það betur við 3. umr., svo jeg ætla ekki að fara frekar út í það nú.

Tryggvi Þórhallsson Hæstv. atvrh. leggur aftur mesta áherslu á það, að ekkert hafi verið gert til þess á 10 mánuðum að varðveita rjett Búnaðarfjelagsins til áburðarsölunnar. Þetta lítur náttúrlega vel út fyrir málstað hans, þegar málið er flutt og sótt á þeim grundvelli. En því er bara til að svara, að stjórn Búnaðarfjelagsins hafði enga ástæðu til að ætla, að gera þyrfti neinar breytingar í þessu efni. Jeg spurðist fyrir um, hvort aðstaðan yrði ekki sama og áður, og því var svarað játandi, og jeg talaði við búnaðarmálastjóra um sumarið og gat ekki annað skilist en að alt stæði við það sama eins og verið hafði. Og meira að segja get jeg fullyrt, að engum á búnaðarþinginu flaug í hug, að gera þyrfti neinar nýjar ráðstafanir. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að Mjólkurfjelagið hefði verið óánægt. Jeg skal við 3. umr. láta gerðabók Búnaðarfjelagsins bera vitni um það, að svo sje ekki, en læt mjer nægja að þessu sinni að geta þess, að jeg setti sem skilyrði, að áburðarsölunni yrði ekki komið fyrir öðruvísi en Mjólkurfjelag Reykjavíkur vildi ganga að skilmálunum. Um það, að jeg hefði ekki farið utan, er það sama að segja og áður, að það var fullgild ástæða, að jeg gat ekki farið, en í þess stað var bæði símað og skrifað, svo það kom ekki að sök. Hæstv. atvrh. (MG) vill láta líta svo út, að hann sje að gæta hagsmuna þeirra bænda, sem þurfa að kaupa áburð, en jeg gangi erinda fyrir firmað Nathan & Olsen. Hann má leika þann skrípaleik fyrir mjer eins og honum sýnist, það trúir þessu enginn um mig. Hitt er mjer óhætt að fullyrða, að jeg hefi gert alt, sem jeg gat, og mitt verk er það, að frv. þetta er fram komið. Og það er vegna bændanna, sem áburð þurfa að kaupa, að jeg hefi hleypt þessu máli af stað.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það er vissulega rjett hjá hv.þm. Str. (TrÞ), að hann hefir hleypt þessu máli af stað og á því óskiftan heiðurinn af því, en það býr hann til sjálfur, að jeg hafi sagt, að hann væri talsmaður firmans Nathan & Olsen. Það hefi jeg ekki sagt, en hinsvegar virðist það kaldhæðni örlaganna, að hv.þm. Str. (TrÞ) skuli hafa spilað þessu máli úr höndum Búnaðarfjelagsins og í hendur Nathan & Olsen, eins og blað hans hefir um það firma skrifað fyr og síðar. Og eftir því, sem honum hafa farist orð, hefði mátt búast við svo mikilli árvekni af hans hálfu í garð bænda, að hann hefði ekki steinsofið á málinu í 10 mánuði og látið útlenda kaupmenn, meðan hann svaf, ná undir sig rjettindum bænda, sem honum var falið að gæta. Jeg ber ekki á móti því, að bæði hafi verið símað og skrifað til Norsk hydro, en það var ekki gert fyr en eftir 10 mánuði, og þá var það gagnslaust. Um óánægju Mjólkufjelags Reykjavíkur hefi jeg ekkert frekar að segja. þetta, sem jeg sagði, hafði jeg eftir einum manni úr stjórninni, og þar er rjett frá skýrt eins og orðin fjellu. En að afsökun fyrir 10 mánaða drætti í framkvæmdum þessa máls sje sú, að ekki hafi verið ástæða til að gera neitt, virðist mjer ljett á metunum, þegar þess er gætt, að á búnaðarþingi lá fyrir áskorun til stjórnar Búnaðarfjelagsins um að hafa gát á þessu máli. Hv. þm. Str. (TrÞ) sagðist hvað eftir ilja hálfu, nje neitt tekið fram, sem beint aðarmálastjóra og að sjer hafi skilist á honum, að engin breyting væri á orðin málinu. Þessu trúi jeg vel, en þess ber að gæta, að búnaðarmálastjóri hefir altaf haldið því fram, að um ekkert umboð hafi nokkru sinni verið að ræða. Þetta var hv.þm. Str. (TrÞ) kunnugt um á búnaðarþinginu, og þess vegna átti hann ekki að geta látið sjer nægja þetta svar, og sýnir þetta berlega hina óforsvaranlegu vanrækslu hans í málinu. Þessvegna er það fyrir reikning hv.þm. Str. (TrÞ) sagt, að búnaðarþingið bæri ekki ábyrgð á þessu máli. Því sje svo, bendir till. að minsta kosti í öfuga átt. Skal jeg svo ekki lengja umr. frekar að þessu sinni en orðið er.

Pjetur Ottesen Jeg leyfi mjer fyrir mína hönd og nokkurra annara deildarmanna að fara fram á, að mál þetta verði tekið af dagskrá, því að jeg hefi viljað athuga það og koma fram með brtt., en það hefi jeg ekki getað enn, af því að jeg ætla fyrst að leita álits dýralæknis.

Frsm. (Árni Jónsson) Jeg skil ekkert í hv.þm., að geta ekki verið búinn að koma fram með brtt. sínar. Dýralæknir hefir verið til viðtals í morgun, svo að hans vegna hefði það átt að vera hægt. Jeg er hræddur um, að þetta sje gert til að tefja fyrir málinu, og því er mjer illa við, að það verði tekið af dagskrá.

Pjetur Ottesen Tillögurnar voru ekki tilbúnar í morgun, þegar jeg átti tal við dýralækni, en jeg vil, að þær sjeu bornar undir hann, áður en þær eru fluttar í þinginu.

Hákon Kristófersson Jeg verð að lýsa því yfir sem nefndarmaður, að nefndin hefir ekkert á móti því, að málið sje tekið af dagskrá. Jeg vil ekki væna nokkurn mann um, að hann sje með þessu að tefja fyrir málinu.

Tryggvi Þórhallsson Jeg skal geta þess, að jeg er ekki viðriðinn þessa ósk um að taka málið af dagskrá. En mig langar til að spyrja hv. landbn.: Er hún búin að afla sjer þeirra upplýsinga, sem hún hjet svo góðu um að afla sjer? Hefir hún leitað álits hinna dýralæknanna? Mjer virðist, eftir því, sem fram hefir komið, málið vera mjög ófullkomlega undirbúið, og finst mjer það koma úr hörðustu átt, ef nefndin ætlar að spyrna á móti því, að það verði athugað til hlítar, þegar ekkert orð fylgdi því við 1. umr.

Frsm. (Árni Jónsson) Áður en jeg svara hv.þm. Str. (TrÞ) vil jeg fá úrskurð hæstv. forseta um það, hvort málið er hjer til umræðu eða ekki. En út af orðum hv.þm. Barð. (HK) vil jeg benda á, að hv. formaður nefndarinnar er ekki flm. að frv. Hann skar sig úr nefndinni og er andvígur því.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg vil skjóta því til hv. nefndar, hvort hún geti ekki fallist á, að málið verði tekið af dagskrá núna, ef það kemur fyrir aftur á mánudag.

Hákon Kristófersson Jeg vil aðeins vísa tilgátum háttv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) aftur heim til föðurhúsanna.

Frsm. (Árni Jónsson) Jeg hefi ekki farið með neinar tilgátur, heldur er það staðreynd, og býst jeg ekki við, að hv.þm. Barð. (HK) snúist hugur. Annars vil jeg ekki gera þetta að meira kappsmáli en orðið er.

Fjármálaráðherra (JÞ): Við fyrri umr. þessa máls gerði jeg að till. minni, að máli þessu væri vísað til sjávarútvegsnefndar, og þar sem framsögumaður hennar er ekki við nú, vildi jeg óska, að málið væri tekið út af dagskrá.

Jón Baldvinsson Jeg vil aðeins geta þess, að mál þetta hefir verið athugað í sjávarútvegsnefnd, og þar hefir það orðið ofan á að mæla með till.háttv.þm.N.-Ísf. (JAJ).

Fjármálaráðherra (JÞ): Með því að komið hafa fram upplýsingar frá sjávarútvegsnefnd, þá tek jeg aftur till. mína um að taka málið af dagskrá.

Frsm. (Jón Sigurðsson) Jeg bjóst við, að jeg þyrfti ekki að standa upp í þriðja skiftið, en þar sem hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) rjeðst á brtt. nefndarinnar, skal jeg segja fáein orð. Hv. þm. (JAJ) dró þá fyrst fram nál., eins og fleiri, og talaði um, að hjer hefði ekki verið um neitt umboð að ræða. Jeg skal ekki segja um, hvernig menn vilja leggja út símskeyti, sem jeg hefi sjeð, er hljóðaði um það, hvort það væri Sigurður Sigurðsson eða Búnaðarfjelag Íslands, sem annaðist söluna. Þar stendur, að Búnaðarfjelag Íslands sje „eneforhandler“. Hvernig menn vilja leggja það út á íslensku, skal jeg ekki segja, en jeg býst við, að flestir skilji meininguna í því máli. Þá spurðist hv.þm. (JAJ) fyrir um það, hvort notendur hefðu orðið fyrir þungum búsifjum síðastliðið ár. Þar til er því að svara, að það mun ekki hafa orðið, og það af þeim ástæðum, að það lítur út fyrir, að það hafi verið samantekin ráð hjá firmanu Nathan & Olsen og framkvæmdastjóra Búnaðarfjelagsins, að það yrði ekki upplýst, hver í raun og veru hefði þarna ráðin. Firmað mun hafa verið þarna til viðtals við stjórn Búnaðarfjelagsins og ekki hafa gefið upp með einu orði, að það hefði umboðið. Auk þess vil jeg bæta því við, að í brjefi, sem fyrir liggur, hefir firmað Nathan & Olsen lofað að tala við stjórn Búnaðarfjelagsins, en hún þvertekur fyrir, að firmað Nathan & Olsen hafi nokurn tíma gert það, eða ekki við stjórnina sjálfa, heldur kannske búnaðarmálastjóra, það veit jeg ekki um, en þegar þannig er ástatt, tek jeg ekki svo mjög mikið mark á því, þó að verðið hækkaði ekki mikið síðastliðið ár; en hvað því viðvíkur, að þetta geti ekki orðið neinn óhagur fyrir notendur, þó að Noregssaltpjetur væri á hendi einu firma, þá vil jeg benda á, að hv.þm. (JAJ) sleppir bara því atriði, að það er ekki einasta Noregssaltpjetur, heldur allur annar kalksaltpjetur, sem þetta firma selur, og að minsta kosti eigum við ekki á annan hátt aðgang að þeim áburðarefnum, sem eru heppilegust fyrir okkur. Jeg hefi ekkert staðhæft um, að þeir hafi tilhneigingar eða löngun til þess að okra á áburðarsölunni. Hinsvegar verður því ekki neitað, að aðstaðan til þess er góð, eins og stendur, og jafnvel eftir frv. líka. Og það, sem við óskum að ná með brtt. okkar, er það, að þessi aðstaða breytist eða hverfi úr sögunni. Þá spurði sami hv.þm. (JAJ), hvað unnið væri í þessu efni, ef verslunarhúsið hjeldi sínu hundraðsgjaldi. Jeg held, að hann hafi spurt um það, sem hann vissi, jafn-verslunarfróður maður og hann er. En svarað get jeg þó honum með því, að benda á, að með einkasölu væri þó hægt í bili að útiloka þetta. Honum fanst skilyrðið hjákátlegt, við það nenni jeg ekki að vera að elta ólar, enda lítur helst út fyrir, að þessi háttv.þm. (JAJ) hafi alls ekki lesið frv., að minsta kosti er hann lítið vitandi um sum fyrirmæli þess.