Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm. (BjörnJ) og ég flytjum á þskj. 263 till. um breyt. á 10. gr. fjárlagafrv., III. lið 6. Sá liður fjallar um áætlaðan kostnað við sendiráðið í Osló, samtals 409950 kr. Í brtt. fjvn. er þessi kostnaðarliður hækkaður upp í 475541 kr., en samkvæmt till. okkar tvímenninganna er liðurinn orðaður svo: „Ræðismannsskrifstofa í Osló, 80 þús. kr., enda verði ambassador Íslands í Kaupmannahöfn falin forsjá sendiráðs í Noregi: Með samþykkt þessarar till. mundu sparast nærri 400 þús. kr. á þessum eina lið. Að vísu yrðu Íslendingar einum sendiherra eða sendiráðherra fátækari, en margir munu telja, að það ættu þeir að geta þolað. Það mun ríkjandi skoðun meðal þeirra flokka, er hæstv. ríkisstj. styðja, að forstöðumenn sendiráða séu óþarflega margir orðnir. Sömu skoðunar mun og meginþorri þjóðarinnar vera. Utanríkisþjónustan, eins og raunar fleiri opinberar stofnanir, er vaxin þjóðinni yfir höfuð. Hún er orðin þessari fámennu þjóð ofviða. Ég lít svo á, að það sé eitt af mörgum verkefnum hæstv. ríkisstj. að taka hér til hendi og kippa í lag. Það, sem í till. felst, er ekki nýmæli hér á hinu háa Alþ. Ég er ekki vel að mér í þingsögu, en þó kann ég að greina frá því, að 1948 og 1949 var flutt lagafrv., er efnislega stefndi í sömu átt. Voru flutningsmenn þess frv. þeir hv. þm. V-Húnv. og fyrrv. alþm. Helgi Jónasson. Þeir lögðu til, að forstöðumenn sendiráða (sendiherrar og sendifulltrúar) mættu ekki vera fleiri en 4. Árið 1949 var kostnaður við sendiráðin áætlaður í fjárlagafrv. töluvert á aðra millj. og þótti mikið, en sendiherrar munu þá hafa verið 6. Nú eru þeir 8 að tölu og kostnaður á þessu ári áætlaður nærri 6 1/2 millj. kr. Það vill nú svo til, að sendiherraembættið í Osló er laust. Það er því tilvalið tækifæri að lækka tölu forstöðumanna sendiráða úr 8 niður í 7 nú þegar. Það væri góð byrjun og mundi mælast vel fyrir. Sendiherrann í Kaupmannahöfn gæti sem bezt annazt störfin í báðum löndum, Noregi og Danmörku. Síðan mætti við hentugleika halda áfram að lækka töluna niður í 5 eða jafnvel 4. Ég kemst ekki hjá að geta þess, sem allir þó vita, að orðrómur hefur þegar tilnefnt ákveðinn mann sem sendiherraefni í Osló, en þessi maður er hv. 4. þm. Reykv. (HG). Skæðar tungur gætu fundið upp á því að bera okkur flutningsmönnum till. það á brýn, að með henni vildum við hafa virðulegt embætti af þeim mæta manni, hv. 4. þm. Reykv., það væri vegna illkvittni í hans garð, að till. kæmi fram. Því fer þó fjarri, að nokkuð slíkt hafi ráðið því, að við flytjum þessa till. Hún er eingöngu fram komin vegna málefnisins. Það væri sönnu nær að ætla okkur flutningsmönnum þann veikleika, að við hefðum ekki borið þessa tillögu fram, ef við með henni hefðum talið okkur gera á hlut þessa hv. þm. En það, sem auðveldaði okkur að bera fram till., var þetta: Ef sendiherrastaðan í Osló hefur verið ætluð hv. 4. þm. Reykv., er hægur nær að bæta honum tjónið, því að innan skamms mun losna sams konar embætti í Kaupmannahöfn, og verður hann þá svo að segja sjálfkjörinn í það, ef till., sem um er að ræða, hlýtur samþykki hins háa Alþingis.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. þm. Ak. þrjár brtt. á þskj. 263. Tvær þessara till. mega teljast smávægilegar. Er þar fyrst till. okkar um hækkun á styrk til Leikfélags Akureyrar úr 25 þús. kr. í 35 þús., sem flutt er að beiðni leiklistarmanna á Akureyri. Leikfélag Akureyrar á mjög í vök að verjast fjárhagslega, en hefur verið mjög athafnasamt. Á þessu ári hefur Akureyrarbær hækkað sitt framlag til félagsins í áðurgreinda upphæð, og er þessi till. flutt í samræmi við það. Eins og sjá má af brtt. bv. meiri hl. fjvn., leggur hann til, að styrkur til Leikfélags Reykjavíkur verði hækkaður um 20 þús., í 70 þús. kr. Virðist mér, að þegar tillit er tekið til aðstöðumunar leikfélaga úti á landi og hér í höfuðstaðnum til tekjuöflunar, þá sé fullkomlega sanngjarnt að hækka einnig styrk til Akureyrarfélagsins um þessa lítilfjörlegu upphæð. Þá leggjum við einnig til, að veittar verði 45 þús. kr. til greiðslu á hluta skólanna og þá sérstaklega menntaskólans af byggingarkostnaði sundhallarinnar á Akureyri. Ætlumst við til, að þetta verði fyrri fjárveiting og að á næsta ári verði jafnhárri upphæð varið til þessa. Sú er forsaga þessa máls, að þegar bygging sundhallarinnar á Akureyri var hafin, fékkst viðurkenning fyrir þeirri sanngirniskröfu, að framkvæmdin yrði að nokkru studd af ríkinu umfram það, sem lög um íþróttasjóð mæla fyrir um. Var þetta byggt á því, að með byggingu sundhallarinnar væri bæjarfélagið að létta af ríkinu útgjöldum, sem því einu bæri að bera, og var þar sérstaklega hafður í huga menntaskólinn, sem eins og öllum er kunnugt er ríkisskóli, sem ber að kosta að öllu leyti af ríkisfé. Þegar hér var komið, gerði íþróttafulltrúi og fræðslumálaskrifstofan áætlun um það, hve notkun menntaskólans af sundhöllinni mundi verða mikil, og komust þessir aðilar að þeirri niðurstöðu, að hún mundi vera um 6% og því væri sanngjarnt, að ríkið legði þessa upphæð fram auk framlaganna úr íþróttasjóði. Í samræmi við þetta samkomulag, sem varð á milli forráðamanna kaupstaðarins og ríkisvaldsins, voru teknar um tveggja ára skeið 45 þús. kr. á fjárlög í þessu skyni, og var þá miðað við 6% af þeim byggingarkostnaði, sem í upphafi var áætlaður, en hann var áætlaður þá 11/2 millj. kr., þegar bygging var hafin 1951. Vegna fjárhagsörðugleika hefur þessi bygging dregizt mjög lengi, og það er fyrst núna seint á nýliðnu ári, að henni var að fullu lokið og hún tekin í notkun. En vegna þessa dráttar, sem orðinn var á byggingunni, varð byggingarkostnaðurinn ekki 11/2 millj., eins og í upphafi hafði verið ráð fyrir gert, heldur 3 millj., eða réttum heimingi meiri. Samkv. þessu gamla samkomulagi, sem ég hef áður lýst um þetta efni, telur því bæjarstjórnin á Akureyri, að bærinn eigi þarna inni hjá ríkinu 6% af 11/2 millj., eða 90 þús. kr., og fjallar þessi till. okkar hv. þm. Ak. um það, að leiðrétting fáist á þessu og þessi áfallna skuld verði greidd. Hún er því ekki raunverulega um annað en að krefja efnda á loforði, sem gefið var, þegar ráðizt var í byggingu sundhallarinnar. Þá vil ég fara nokkrum orðum um till. mína og hv. meðflm. míns, sem einnig er á þskj. 263, um framlag til dráttarbrautar á Akureyri og nauðsyn þeirrar framkvæmdar fyrir togaraútgerðina. Níu ára reynsla er nú fengin fyrir togaraútgerð fyrir Norðurlandi. Sú reynsla er á margan hátt uppörvandi og í heild það sæmileg, að á henni hlýtur að verða byggt, þegar um það er hafizt handa að hefja viðreisnarstarf í atvinnumálum þessa landsfjórðungs, svo sem er yfirlýst ætlan núv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar og þegar hafa verið lögð nokkur drög að. Nú hefur það verið ákveðið, svo sem alkunnugt er, að fjölga mjög togurum landsmanna, og því hefur verið yfirlýst og raunar lögfest að nokkru leyti, að þessi fyrirhugaða stækkun togaraflotans skuli fyrst og fremst koma landsfjórðungunum austan-, norðan- og vestanlands til góða. Fólkið í hinum atvinnusnauðu bæjum og kauptúnum þessara landshluta, sem nú býr við einna skarðastan hlut landsmanna, horfir nú til þess, að hin nýju skip færi því ný tækifæri til þátttöku í framleiðslustörfum þjóðarinnar og megni að bæta hag þess að miklum mun, en því er líka vel ljóst, að fjölgun togaranna og bátanna er engan veginn einhlítt úrræði og að jafnframt henni verður að búa útgerðinni betri og fullkomnari starfsskilyrði en hún hefur nú og hefur haft. Koma þar fyrst og fremst til bætt hafnarskilyrði, bættur og aukinn kostur frystihúsa og önnur skilyrði til fullverkunar aflans og að lokum aðstaða til viðgerða og viðhalds. Till. mín og hv. þm. Ak. fjallar um þetta síðasttalda atriði, sem reynslan hefur kennt að er mjög mikils um vert, ef unnt á að vera að vænta þess, að útgerð togaranna geti þrifizt svo sem vera ber. Ég hef ekki um það neinar tölur, hve það tjón er mikið, sem togaraútgerðin á Norðurlandi, Vestfjörðum og Austfjörðum hefur beðið undanfarinn áratug, vegna þess að orðið hefur að sækja allar meiri háttar viðgerðir og viðhald togaranna til Reykjavíkur eða til útlanda, vegna þess að engin dráttarbraut, sem getur tekið upp svo stór skip, er til í þessum landshlutum, en ég fullyrði, að þetta tjón nemur milljónum og aftur milljónum króna. Sigling til Reykjavíkur tekur ætíð nokkurn tíma og kostar þar af leiðandi stórfé. Hitt er þó sýnu lakara, að oft verða skipin að bíða, jafnvel svo að vikum skiptir, eftir slippplássi og verða þannig fyrir óhemjulegu tjóni og töfum. Ofan á þetta bætist svo, að sjaldan eða aldrei er unnt að fá að vita með nokkrum fyrirvara, hvenær skipin geti komizt að þeirri einu dráttarbraut, sem hér er um að ræða. Fyrir þá togara, sem stunda síldveiðar fyrir Norðurlandi á sumrum, getur ein smábilun, sem kostar Reykjavíkurferð og ef til vill tilheyrandi bið eftir viðgerð, kostað óhemjuupphæðir í glötuðu aflaverðmæti, sem ekki lætur eftir sér bíða. Enn kemur það til, að meðan aðeins er ein dráttarbraut á landinu, er um að ræða fullkomna einokun á skipaviðgerðum, og hlýtur það að hafa sín áhrif á viðgerðarkostnað, ekki aðeins fyrir þá togara, sem verða að sækja utan af landsbyggðinni, heldur fyrir togaraflotann í heild. En svo slæmur og kostnaðarsamur sem skorturinn á dráttarbraut hefur verið til þessa, mun þó fyrst keyra um þverbak þegar togurunum fjölgar að miklum mun á næstu tímum. Sá sannleikur er augljós öllum, að slippurinn hér í Reykjavík getur alls ekki fullnægt þörfum togaraflotans um slipppláss, eins og þær nú eru, en hversu miklu síður mun hann þó geta það, eftir að 15 nýir togarar hafa bætzt í hóp þeirra, sem fyrir eru. Ég held það mála sannast, að bygging nýrrar dráttarbrautar, sem geti tekið upp togara, sé ekki einasta æskileg ráðstöfun, heldur algerlega óhjákvæmileg, eftir að stórfelld aukning flotans hefur verið ákveðin, svo sem nú hefur verið gert. Nú eru á Norðurlandi 8 togarar, 6 á Vestfjörðum og 3 á Austurlandi, eða samtals 17. Ekki er ólíklegt, að fjölgun verði a.m.k. 10 á næstu tveimur til þremur árum. Í flestum tilfellum yrði þessum togurum hentugra að sækja viðgerðir til dráttarbrautar á Norðurlandi en til Reykjavíkur, og er þá spurningin aðeins sú, hvar bezt hentar að staðsetja slíkt mannvirki. Ég held, að a.m.k. engir af forráðamönnum útgerðarfyrirtækja á Norðurlandi séu í vafa um, að Akureyri sé fyrir flestra hluta sakir sjálfkjörinu staður til þessara hluta. Hún er næst því að vera miðsvæðis í þeim landsfjórðungum, sem hér hafa hagsmuna að gæta. Þar er höfn, svo ágæt sem bezt verður á kosið. Þar standa þær iðngreinar með blóma, sem eru nauðsynlegur bakhjarl slíks fyrirtækis. Þar eru starfandi tvö stór vélaverkstæði og nokkur minni, sem hafa tugi reyndra fagmanna í þjónustu sinni og hafa með ágætum árangri tekið að sér vandasöm verk í sínum greinum, bæði innan bæjarins og utan. Í bænum er gömul og gróin stétt skipasmiða, og þar hefur í áratugi verið rekin dráttarbraut fyrir fiskiskip við góðan orðstír. Nú fyrir ekki alllöngu hefur bæjarstjórn Akureyrar ákveðið fyrir sitt leyti að koma þar upp dráttarbraut, svo fljótt sem auðið er. Liggja nú fyrir tilboð frá erlendum firmum um smíði brautar fyrir allt að 1200 smálesta þung skip. Samkv. þessum tilboðum er stofnkostnaður fyrirtækisins talinn um 10 þús. kr. á smálest auk kostnaðar við lántöku og vexti, meðan á framkvæmd verksins stendur. Litlar líkur eru taldar á af þeim, sem á slíku hafa sérþekkingu, að fyrirtækið geti staðið undir stofnkostnaði að öllu leyti, og fer því fjarri, að Akureyrarbær ráðist í þessa framkvæmd með bein gróðasjónarmið fyrir augum. En á hitt hefur verið litið, að þörf togaraútgerðarinnar knýr fast á, og einnig hitt, að þörf fyrir aukna atvinnu í bænum er nú brýnni en nokkru sinni hefur áður verið. Til þess að standa undir væntanlegum halla fyrirtækisins hefur bæjarstjórn hækkað nokkuð hafnargjöld í kaupstaðnum, og einnig hefur hún ætlað á fjárhagsáætlun yfirstandandi árs 1/2 millj. kr. til verksins. Þá hafa vélaverkstæði bæjarins einnig undirbúið samvinnu sín í milli um þau verkefni, sem fyrir þeim liggja í sambandi við væntanlegan rekstur. Er þessum undirbúningi öllum nú svo langt komið, að unnt er að hefja framkvæmdir strax í vor, ef fjármagn fæst til þeirra. Svo sem kunnugt er, ber ríkissjóði að greiða 2/5 hluta kostnaðar við slíkar framkvæmdir, eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum hverju sinni, og er till. okkar hv. þm. Ak. miðuð við framlag bæjarins, eins og það er ákveðið í fjárhagsáætlun hans fyrir yfirstandandi ár. Ástæður okkar fyrir því, að við leggjum til. að sérstök fjárveiting utan venjulegrar veitingar til hafnarframkvæmda verði veitt til þessa verks, hef ég áður rakið hér að nokkru, en ég get bætt því við, sem ég hef raunar áður sagt óbeint, að hér er um stórmál að ræða fyrir togaraútgerðina úti á landi og raunar fyrir alla togaraútgerð landsmanna og um óhjákvæmilega framkvæmd að ræða, ef búa á að togaraútgerðinni af fyrirhyggju, en hins vegar engan veginn um staðbundið bæjarmál Akureyrar að ræða, þó að hún mundi njóta þar mikils góðs af, sem líka er réttmætt, þar sem bæjarfélagið býðst til að taka á sig mestan þunga þessa átaks. Ég vantreysti engum hv. þm., sem ber hag útgerðarinnar fyrir brjósti, í því að fylgja till. okkar bv. þm. Ak. um þennan stuðning við framtak Akureyrar og enn síður þeim hv. þm., sem meina meira en orðin tóm, er þeir ræða um rétt landsbyggðarinnar, um nauðsynina á atvinnulegri uppbyggingu hennar.



Herra forseti. Ásamt hv. 6. landsk. þm. (GJóh.) og hv. 8. landsk. þm. (BjörnJ) hef ég leyft mér að flytja hér brtt. víð 22. gr. fjárlaga. Till. fjallar um heimild ríkisstj. til að taka 25 millj. kr. lán til hafnargerða, þar af verði 10 millj. kr. varið til að greiða áfallin framlög, en 15 millj. kr. verði endurlánaðar bæjar- og sveitarfélögum skv. nánari ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Í þessari till. felst viðurkenning á þeirri nauðsyn, að gert sé átak í hafnarmálum, og enn fremur er hún viðurkenning á því, að bæjar- og sveitarfélög geta ekki unnið svo að þessum málum sem nauðsyn ber til, án þess að lántaka komi til og ríkið aðstoði við útvegun lánanna. Í flestum byggðarlögum við sjávarsíðuna eru hafnarmálin þau mál, sem mest aðkallandi er að leysa, þótt margt annað kalli að á hverjum stað, þar sem afkoma fólks á þessum stöðum byggist á því, að unnt sé að stunda sjóinn. Auk þess eru samgöngur og flutningar nauðsynja víða háðir hafnarskilyrðum öðru fremur. Á flestum stöðum eru hafnarmálin á því stigi, að framkvæmdum er þokað áfram á óhæfilega löngum tíma, og sums staðar er ekkert eða sama og ekkert gert árum saman. Sem dæmi um aðkallandi framkvæmdir skal ég nefna hér nokkrar hafnir á Norðurlandi, og er þar fyrst að nefna Raufarhöfn. Þar er full nauðsyn á að byggja hafskipabryggju, svo að tvö skip geti samtímis legið þar. Á Húsavík þarf að lengja hafnargarð um 100 metra og byggja þar bátakví einnig. Á Drangsnesi þarf að lengja bryggju um 30 metra. Á Hólmavík þarf að endurbyggja hafnarbryggju með járnþili og steinkerum. Á Hofsósi þarf að lengja hafnargarðana um 30 meira, til þess að togarar geti komið þar að landi. Á Dalvík vantar bátakví í höfnina, svo að togarar geti komið þar í öllum veðrum og bátar geti verið þar að vetri til. Á Ólafsfirði þarf að styrkja hafnargarðinn og lengja bátabryggju um 30–40 metra. Á Sauðárkróki þarf viðbætur við hafnarmannvirki og loka höfninni og fyrirbyggja sandburð, sem þar á sér stað. Á Haugsnesi þarf að byggja hafnarbryggju. Á Akureyri þarf að fullgera togarabryggju og byggja dráttarbraut, eins og áður hefur verið getið hér. Um Hafnarfjörð sérstaklega skal ég geta þess, að önnur hafskipabryggjan þar er 40 ára gömul og hin er milli 20 og 30 ára, báðar að falli komnar, og getur borið upp á hvenær sem er, að þessar bryggjur hverfi, og þá horfir til stórkostlegra vandræða um skipin þar. En svo sem fjárhag flestra bæjarfélaga er nú komið, má segja að í raun og veru sé nærri vonlaust, að þau geti án lántöku unnið að nokkrum hafnarframkvæmdum fram yfir það að nota þau litlu framlög, sem ríkissjóður greiðir þeim, sem eiga inni hjá ríkissjóði. Í þeim þorpum og bæjum úti á landi, sem hafa búið og búa enn við ótryggt atvinnulíf og stundum atvinnuleysi, er geta sveitasjóðanna til að leggja fram fé til hafnarframkvæmda afar takmörkuð og nánast engin. Og hér á suðvesturhluta landsins, þar sem atvinna hefur verið nóg og menn skyldu halda að getan væri meiri, hefur hið öra aðstreymi fólks valdið því, að bæirnir eiga nóg með að sjá um lagningu vega, holræsa og vatnsæða í nýjum hverfum, sem upp rísa, auk þess að byggja skóla og önnur mannvirki, sem fólksfjölgunin krefst. Og er þá ótalið eitt stærsta hlutverk, sem þessi bæjarfélög þurfa að leysa af hendi, en það er að sjá um, að fyrir hendi séu atvinnutæki til þess að skapa þessu fólki atvinnuöryggi. Þegar svo bætast á bæina auknar álögur vegna ýmissa lagasetninga, og er þar skemmst að minnast ákvæðanna um greiðslu bæjarfélaga til atvinnuleysistrygginga, án þess að nýir tekjustofnar komi til, minnka enn líkurnar til þess, að bæirnir geti haldið uppi nokkrum hafnarframkvæmdum. Það er í rauninni ekki nóg sagt, þegar hér er minnzt á, að bæirnir fái ekki nýja tekjustofna til að mæta auknum álögum, heldur hafa útgerðarbæirnir á síðari árum misst helztu tekjustofna sína, og skal ég nefna sem dæmi, að í forvitnisskyni athugaði ég eitt sinn skattagreiðslur togarafélaga til bæjarsjóðs Hafnarfjarðar árið 1945 og 1954, og kom þá í ljós, að árið 1946 greiddu 8 togarafélög 43.9% af öllum gjöldum bæjarsjóðs á því ári, en 1954 greiddu 7 togarafélög - eitt þeirra fluttist burt úr bænum á tímabilinu - 1.7% af bæjargjöldum það ár, þ.e.a.s. árið 1945 greiddu aðrir gjaldendur og þá fyrst og fremst einstaklingar 56.1% bæjargjalda, en árið 1954 98.3%. Einustu leiðir bæjarfélaganna til tekjuöflunar eru því orðnar þær að seilast dýpra í vasa hinna almennu gjaldenda eftir útsvörum, en öllu dýpra verður ekki komizt, ekki sízt þar sem þar eru aðrar bendur fyrir, skattheimtumanna ríkissjóðs, og þær hafa seilzt æ dýpra með hverju ári. Bæjarfélögin flest skulda stórar upphæðir til almannatrygginga, sjúkrasamlaga, byggingarsjóða, að ekki sé talað um atvinnuleysistryggingar, sem fæst bæjarfélög munu hafa getað sinnt í neinu. Sér því hver maður, hve fráleitt er að ætla bæjarfélögunum að vinna að hafnarframkvæmdum, án þess að lán komi til. Það er of mikils krafizt að ætla því fólki, sem ekki hefur efni á því að byggja íbúð yfir sjálft síg, að greiða með útsvörum frá ári til árs byggingu hafnargarða og annarra stórmannvirkja, sem ætlað er að standa um óratíma. Til þeirra framkvæmda verður að koma lánsfé. En reynslan er sú, að bæjar- og sveitarfélög eiga ekki þann aðgang að lánastofnunum, að þau geti sjálf útvegað þau lán, sem til þarf. Þess vegna er með brtt. þeirri, sem hér liggur fyrir, lagt til, að ríkinu sé heimilað að taka allt að 25 millj. kr. lán til þessara framkvæmda til að greiða fyrir bæjunum. Treysti ég því, að hv. þm. skilji nauðsyn þessa og ljái till. fylgi sitt, og læt ég útrætt um þessa till. Þá hef ég flutt till. um tvo nýja liði á fjárlögum. Í fyrsta lagi, að 50 þús. kr. verði veittar til verkakvennafélagsins Framtíðarinnar í Hafnarfirði til byggingar dagheimilis. Verkakvennafélagið hefur allt frá því árið 1933 unnið hið mesta menningarstarf með rekstri dagheimilis í Hafnarfirði. Upphaflega reistu verkakonur dagheimilið til þess að geta tekið við börnum, á meðan mæður þeirra voru við fiskvinnu á reitum. En starfið hefur sífellt verið aukið, og hafa félagskonur einnig séð um leikskóla að vetrum, og nú standa þær í þeim stórræðum að stækka dagheimilið að miklum mun frá því, sem það var 1933, og er sú bygging komin undir þak. Félagskonur hafa jafnan unnið starf sitt án launa og við þröngan fjárhag, en treysta á dugnað sinn og skilning og velvilja annarra. Á fjárlögum nú eru ætlaðar 50 þús. kr. til barnaheimilis Vorboðans, og teldi ég sanngjarnt og eðlilegt, að verkakonur í Hafnarfirði fengju jafnháa upphæð í byggingarstyrk. Í öðru lagi hef ég flutt till. um, að veittar verði 25 þús. kr. til Hellisgerðis í Hafnarfirði. Hellisgerði er einn af fegurstu og sérkennilegustu stöðum landsins, og koma fáir menn erlendir svo til Reykjavíkur, að þeim sé ekki sýnt Hellisgerði. Málfundafélagið Magni hefur í hyggju að stækka gerðið allverulega á næstunni, en hefur lítið fjárhagslegt bolmagn til þeirra hluta, og teldi ég eðlilegt, að ríkið styrkti félagið til framkvæmdanna með þessari upphæð, sem áður er nefnd. Þá hef ég ásamt hv. 6. landsk. þm. flutt till. um, að styrkir til leikfélaga utan Reykjavíkur og Akureyrar verði hækkaðir í 10 þús. kr., og er það nánast gert til samræmis við framlög til lúðrasveita á sömu stöðum. Telja verður, að fjárhagsafkoma leikfélaganna sé ekki betri en lúðrasveitanna, og auk þess hefur Leikfélag Reykjavíkur fengið hækkaðan styrk og því sanngjarnt, að þau félög, sem við verri aðstæður búa, fái einnig lítils háttar hækkun.



Herra forseti. Á þskj. 260 hefur minni hl. fjvn. flutt brtt. varðandi framlag úr ríkissjóði til iðnlánasjóðs, um það, að framlagíð hækki úr 450 þús. kr. upp í 1 millj. kr. Ég vildi leyfa mér að mælast til þess við hv. minni hl., að hann taki þessa till. aftur til 3. umr. Rökin fyrir ósk minni eru þau, að málefni iðnlánasjóðsins eru til athugunar í ríkisstj., og ég heiti því, að till. ríkisstj. varðandi málefni iðnlánasjóðsins munu koma fram fyrir 3. umr. fjárlaganna, þannig að hv. minni hl. gefist kostur á því, áður en fjárlögin verða afgreidd, að láta í ljós, hvort honum líka þær till. betur eða verr. Ríkisstj. mun láta sínar till. varðandi iðnlánasjóðinn koma fram, áður en fjárlögin verða endanlega afgreidd, og þá mun hv. minni hl. gefast kostur á að gera sínar viðbótartill. eða brtt. við till. ríkisstj., og ég tel heppilegast, að málið komi þá til úrlausnar, en ekki þegar við 2. umr. Ég leyfi mér að vænta þess, að hv. minni hl. fallist á þessa ósk mína.



Herra forseti. Það er að vísu ekki mitt að svara því, sem hæstv. menntmrh. beindi hér til minni hl. fjvn. Ég vil aðeins að gefnu tilefni láta það uppi, að mér hefur skilizt, að minni hl. hafi tekið upp beiðni eða till. frá hæstv. ráðh. við fjvn. um þetta framlag. En ég vík að þessu máli vegna þess, að ég er meðflm. með hv. 2. þm. Eyf. að frv. um hækkað framlag til iðnlánasjóðs og þó reyndar tveimur, annað er minna, en hitt meira, þar sem við leggjum til, að helmingurinn af gjaldi af innlendum tollvörutegundum gangi einmitt til iðnlánasjóðs. Nú vildi ég minna á þetta frv. Það hefur verið til umr. í fjhn., og á síðasta fundi fjhn. var ráð fyrir gert, að þetta ásamt fleiri frv. okkar sjálfstæðismanna yrði nánar athugað. Þætti mér mjög mikils um vert, ef einmitt þau sjónarmið, sem þar eru fram sett, hlytu einhverja náð fyrir augum hæstv. ríkisstj., sem nú er upplýst að muni leggja fyrir þingið innan mjög fárra daga tillögur í sambandi við iðnlánasjóðinn. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Þá vil ég víkja að till. á þskj. 265, sem ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. 1. landsk. Það er brtt. við fjárlagafrumvarpið, 14. gr., að þar komi inn nýr liður á eftir XVIII. 2, svo hljóðandi: „Til íþróttasjóðs til greiðslu upp í hluta hans af kostnaði við íþróttaleikvanginn í Laugardal í Reykjavík, 2000000.“ Skal ég nú rökstyðja nánar, hvers vegna þessi till. er flutt. Í s.l. mánuði ritaði ég fyrir hönd Laugardalsnefndar hér í Reykjavík fjvn. bréf, þar sem ég gerði grein fyrir aðstæðum og fjárhagsafkomu hinnar miklu íþróttamannvirkjagerðar í Laugardalnum hér í Reykjavík, en þar er, eins og kunnugt er, verið að reisa aðalíþróttaleikvang landsins. Með hliðsjón af því, hvað lagt hefur verið til þessarar mannvirkjagerðar á undanförnum árum af hálfu Reykjavíkurbæjar, og í öðru lagi vegna þess, hversu mikil skuld íþróttasjóðs ríkisins er við þetta mannvirki, mæltist ég til þess, að annaðhvort yrði stórlega hækkað framlag til íþróttasjóðs, sem þá yrði ætlað að rynni í eitt skipti til þessara framkvæmda til þess að jafna nokkuð metin, eða þá að tekinn yrði upp sérstakur liður um aukafjárveitingu til Laugardalsframkvæmdanna. Nú sé ég, að meiri hl. fjvn. hefur lagt til að hækka framlag til íþróttasjóðs úr 1.2 millj. kr. upp í 1.6, eða um 400 þús. kr., og minni hl. upp í 2 millj. kr., eða um 800 þús. kr. Samt sem áður höfum við flutt þessa till. og m.a. vegna þess, að það eru ekki aðeins þessar íþróttaframkvæmdir í Laugardalnum, sem íþróttasjóðurinn stendur í óbættum sökum við, heldur um gervallt land, og er það mín skoðun, að öðrum íþróttamannvirkjum muni ekki af því veita, að hækkað yrði framlagið til íþróttasjóðs frá því, sem ráðgert er í fjárlagafrv., þannig að bróðurparturinn af því færi þá ekki til hinna miklu íþróttaframkvæmda í Laugardal. En ég á erfitt með að gera mér í hugarlund aðra skiptingu, eins og nú háttar til, á fjárveitingu íþróttasjóðs árið 1957, ef ekki verður veitt sérstök fjárveiting til Laugardalsframkvæmdanna, en að verulegur hluti af framlagi íþróttasjóðs þetta ár mundi þá vera talið eðlilegt og rétt að færi til þessara framkvæmda. Til þess liggja m.a. þær ástæður, að hér er um að ræða aðalíþróttaleikvang landsins og hér er um svo stórvægilegt mannvirki að ræða, að fram til þessa er búið að verja nær 11 millj. kr. til þessa íþróttaleikvangs og þó einnig til byrjunarframkvæmda við byggingu nýrra sundlauga í Laugardalnum, en gert er ráð fyrir, að þarna verði aðalíþróttaleikvangur landsins ásamt sundlaugum til almenningsnota, sem eiga að koma í stað hinna gömlu og mjög svo vinsælu sundlauga Reykvíkinga í Laugardalnum, og jafnframt verði þarna í þriðja lagi útivistarsvæði Reykvíkinga. Af þessum nærri 11 millj. kr. hefur Reykjavíkurbær lagt fram langsamlega mestan hluta, og standa sakirnar þannig um s.l. áramót, að þá er búið að verja um 10.7 millj. kr. í íþróttamannvirkin og sundlaugarnar. Íþróttanefnd ríkisins hefur fyrir sitt leyti lofað að styrkja þessar framkvæmdir með 40% af kostnaðarverði, eins og lög heimila henni að gera, og samkv. því ætti íþróttasjóður að styrkja þessar framkvæmdir, sem þegar er lokið við, með rúml. 4 millj. kr., eða 4.2 millj. kr. Hins vegar eru framlög íþróttasjóðs um s.l. áramót tæplega 1.3 millj. kr., og er þá skuld íþróttasjóðs við bæjarsjóð Reykjavíkur nærri 3 millj. kr. En á það er enn fremur að lita, að í fjárhagsáætlun Reykjavíkur fyrir árið 1957 hefur áætlað framlag verið hækkað úr því, sem var á s.l. ári, 1 millj. kr., upp í 2 millj. kr. og 40% af því frá íþróttasjóði mundi nema um 800 þús. kr. Eins gæti farið, að þetta framlag kynni að fara eitthvað fram úr áætlun, og sést þá, að ef ekki kemur veruleg fjárveiting frá íþróttasjóðnum á þessu ári, verður skuld hans við Reykjavíkurbæ vegna þessara framkvæmda einna um 4 millj. kr. Nú veit ég, að svo er ástatt um fleiri staði en þessa framkvæmd hér í Reykjavík, eins og ég sagði áðan. En á það er að líta, að komið hefur verið á því skipulagi, t.d. í sambandi við skólamálin, að stefnt er nú frá s.l. ári að því, að áfallnar skuldir ríkissjóðs greiðist upp á tilteknu árabili, það eru fjögur eða fimm ár eða eitthvað því um líkt, og enda þótt nú yrði veitt aukaframlag til Laugardalsframkvæmdanna, eins og hér er lagt til, 2 millj. kr., þá er álíka löng leið enn í land til þess að greiða að fullu þessa skuld. Og þar sem framkvæmdir mundu halda áfram og viðbótarframlög koma frá ríkissjóði, sjá auðvitað allir, að engu að síður yrði mjög langt í land og mörg ár þar til íþróttasjóður hefði uppfyllt skyldur sínar við þessar íþróttaframkvæmdir og mundi vafalaust ekki hafa lokið þeim að fullu fyrr en mörgum árum eftir að íþróttaleikvangurinn yrði fullgerður. En það er m.a. og ekki aðeins af fjárhagsástæðum, heldur einnig af öðrum ástæðum, sem sérstök áherzla er lögð á að fá nú aukaframlag til þessara miklu framkvæmda. Á s.l. ári lét Laugardalsnefndin gera áætlun um það, hvað kosta mundi að koma þessum íþróttaframkvæmdum í það horf, að hægt væri að taka íþróttaleikvanginn til afnota á árinu 1957, og sú áætlun var þá um 5.2 millj. kr. Það var unnið mjög kappsamlega að framkvæmd þessarar áætlunar á s.l. ári, og ef nú fengist verulegt aukaframlag, eins og hér er farið fram á, frá ríkissjóði til þessa aðalleikvangs landsmanna, þá eru möguleikar til þess að ljúka þessari áætlun og taka leikvanginn til afnota á sumri komanda, en annars sé ég ekki, hvernig það mætti verða. Það, sem gert er ráð fyrir að lokið verði á sumrinu, er leikvangur, sem rúmar um 2000 manns í sæti og 10 þús. manns í stæði, en hins vegar er gert ráð fyrir því, að sæti verði þarna, þegar leikvanginum er fulllokið, fyrir um 4000 manns og pláss allt í allt fyrir upp undir 30 þús. manns. Ég vil geta þess hér, að það eru nú fimm ár síðan fyrst var sáð í grasvöllinn í Laugardalnum, og hefur sú framkvæmd gengið það vel, að það er allra álit, að hægt sé að taka íþróttaleikvanginn hæglega sjálfan til afnota á sumri komanda, ef aðrar aðstæður, eins og áhorfendasvæði, búningsklefar og annað slíkt, eru fyrir hendi. Ástæðan m.a. til þess, að sérstaklega hefur verið gerð áætlun um að koma þessum fyrsta áfanga í framkvæmd á yfirstandandi ári, er sú, að forustumenn íþróttahreyfingarinnar hafa lagt megináherzlu á það við Laugardalsnefndina, að leikvangurinn mætti takast til afnota á sumri komanda, m.a. af ýmsum sérstökum ástæðum, eins og þeim, að fyrirhugaðir eru hér í sumar tveir landsleikir í knattspyrnu við Norðmenu og Dani, og er það jafnan svo, að þegar þessar Norðurlandaþjóðir leikast á, þá er hvað mestur áhugi meðal Reykvíkinga og annarra Íslendinga fyrir þeim. Einnig vil ég geta þess, að Frjálsíþróttasambandið hefur ritað Laugardalsnefndinni og lagt mjög mikla áherzlu á, að hægt væri að láta leikvanginn í té í tilefni 10 ára afmælis Frjálsíþróttasambandsins og millilandakeppni, sem fyrirhuguð er af þeim slíkum. Íþróttafélag Reykjavíkur, eitt elzta hér í bænum, á 50 ára afmæli á þessu ári og mundi verða einn af aðalþátttakendunum í þessari frjálsíþróttakeppni. Einnig hefur Íþróttasamband Íslands fyrirhugað hátíðahöld ÍSÍ á 45 ára afmæli sínu, sem það á einnig á þessu ári. Það berast sem sagt mjög böndin að Laugardalsnefndinni og fyrirsvarsmönnum þessara mála hér í Rvík frá forgöngumönnum íþróttahreyfingarinnar að reyna að koma þessu máli í framkvæmd, og við þurfum miklu oftar að hlusta á það, að þessum áhugamönnum um íþróttir þyki verkin ganga seint, enda þótt svo hafi jafnan verið, að Reykjavíkurbær hefur hraðað þessum framkvæmdum langt fram um áætlun og varið til þess miklu meira fé á hverju ári en ákveðið hefur þó verið í fjárhagsáætlun, og hefur það leitt af vanefnum íþróttasjóðs til að uppfylla sínar skyldur. Var það svo, að um s.l. áramót voru um 4 millj. kr., sem Reykjavíkurbær hafði til þessara framkvæmda lagt umfram áætlanir á undanförnum árum, en í heild milli 9 og 10 millj. kr. Í sambandi við þessar framkvæmdir og fjárframlög til þeirra heyrir maður raddir venjulega, og hef ég heyrt á undanförnum árum úr báðum áttum, eins og ég sagði áðan. Íþróttamönnunum og forgöngumönnum íþróttaæskunnar finnst málin sækjast seint. Aftur á móti eru aðrir, sem telja þessar framkvæmdir óþarfar og allt of miklu fé varið til þeirra. Ég fyrir mitt leyti hef aldrei talið ástæðu til þess að sjá eftir því fé, sem af opinherri hálfu hefur verið lagt til íþróttaframkvæmda, hvorki hér í Rvík né annars staðar. Ég hef sjálfur haft nokkur kynni af því, ekki aðeins hvað íþróttahreyfing, sem er byggð á traustum og eðlilegum grundveili, hefur góð og holl líkamsáhrif, heldur alls ekki síður uppeldisáhrif á hina ungu æsku. Það er því sannmæli, að það er ekki aðeins óskadraumur unga fólksins hér í Reykjavík að sjá þessa miklu framkvæmd rísa upp í Laugardalnum, heldur mun það vera sameiginlegt áhugamál íþróttaæskunnar í landinu, sem leita mun hingað til keppni víð Reykjavikuræskuna og innbyrðis sín á milli á þessum aðalíþróttaleikvangi landsins. Ég geri mér nokkuð góðar vonir um stuðning við þessa till., m.a. vegna þess, að ég veit, að henni er fylgt fast eftir af hálfu minna flokksbræðra hér í þinginn, en einnig vegna þess, að hér eiga nú sæti á þingbekkjum nokkrir nýir þm., ungir þingmenn, sem sótt hafa fylgi sitt til æsku landsins og mér er kunnugt um að hafa einmitt áhuga á íþróttamálunum. Íþróttafólkið væntir sér einnig nokkurs af þeim, þegar þeir í fyrsta skipti á þingbekkjum eiga að taka afstöðu til mála, sem það hefur jafnmikinn áhuga fyrir og hér um ræðir. Einnig tel ég það mikils virði, að tveir þm. Reykv., þ.e.a.s. hæstv. menntmrh., sem er að vísu landskjörinn, en á framboðslista hér í Rvík, og hæstv. félmrh., eiga nú sæti í ráðherrastólum, og vil ég m.a. af þeim sökum vænta stuðnings í þessu efni. Tel ég, að það sé mjög veigamikið að leiðrétta það, sem fram hefur komið í till., annars vegar í frv. og hins vegar frá minni hl. og meiri hl. í þessu máli, enda þótt menn kannske kysu að hafa það í öðru formi en hér er lagt til. Það reynir fyrst á þetta nú við 2. umr. málsins, en að sjálfsögðu er aðalatriðið að ná efni málsins fram, þó að menn vildu hafa það í öðru formi, ef það mætti takast við 3. umr., að svo miklu leyti sem menn óska, að málið sé í öðru formi flutt en hér er. Meiri og minni hl. fjvn. eru aðeins með till. um hækkun framlags til íþróttasjóðs, en hér er till. um sérstakt aukaframlag til íþróttaleikvangsins í Laugardal. Ég leyfi mér að vænta bæði skilnings og stuðnings hv. þm. með þessari till.



Herra forseti. Á þskj. 262 hef ég leyft mér að bera fram nokkrar brtt. við frv. það til fjárlaga, sem hér er tekið til meðferðar. Við hv. 10. landsk. og ég stöndum að flutningi þessara brtt. Á nefndu þskj., rómv. I, leggjum við fram brtt. um fjárframlag til Hellissandsvegar eða Ennisvegar, sem liggur milli Hellissands og Ólafsvíkur. Á s.l. ári voru veittar 100 þús. kr. til nýbyggingar þessa þjóðvegar. Nú bregður svo við, að engin fjárveiting er fyrirhuguð til Ennisvegarins, enda þótt öllum, sem til þekkja, sé ljóst, að brýn þörf er á að fá vegasamband á milli þessara tveggja kauptúna. Það hefur verið ómetanlegt tjón fyrir íbúa þessara staða, að ekkert vegasamband er á milli þeirra. Verður nauðsyn á vegasambandi þó enn meiri, eftir því sem íbúum fjölgar og ýmis samskipti, sem íbúar beggja kauptúnanna þurfa að hafa sín á milli, verða meiri og fjölþættari. Íbúar Hellissands og Rifs verða að vitja læknis til Ólafsvíkur, og sama er að segja um öll prestsstörf, sem þeir þurfa á að halda. Í Ólafsvík er staðsett mjög fullkomin vélsmiðja, sem annast allar viðgerðir fyrir bátaflotann á Hellissandi og Rifi. Margs konar erfiðleikum veldur það útvegsmönnum í sambandi við rekstur sinn, að vegasambandið skuli ekki vera komið á. Er ekki ofmælt, að það sé mikil skammsýni, að þessi tvö kauptún skuli verða að bíða áratug eftir áratug, án þess að hafizt sé handa með vegagerð í Enninu, sem löngu hefði átt að vera búið að framkvæma. Þegar það er svo haft í huga, að þessi kauptún, Ólafsvík og Hellissandur, sem eru einangruð hvort frá öðru vegna þeirrar torfæru, sem Ennið veldur þeim, hafa útflutningsframleiðslu, sem er meiri að vöxtum á íbúa en sambærileg framleiðsla hjá flestum, ef ekki öllum öðrum kaupstöðum eða kauptúnum hér á landi, þá er því ekki til mikils mælzt, er við hv. 10. landsk. þm. förum fram á það við alþingismenn, að veittar verði 400 þús. kr. til þessa vegar, þegar þess er gætt, hvað þessi kauptún eiga við mikla erfiðleika að búa vegna samgönguleysis. Á sama þskj., II, höfum við flutt brtt. um hækkun á framlagi til brúar á Valshamarsá á Skógarströnd, að fyrir 100 þús. kr., sem hv. fjvn. hefur lagt til að veittar verði, komi 250 þús. kr., en það mun vera kostnaður brúarinnar, eftir því sem áætlun liggur fyrir frá vegamálaskrifstofunni um væntanlegan byggingarkostnað. Þegar þess er gætt, að þetta er eina fjárveitingin til byggingar brúa í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, eftir því sem fyrir liggur í till. hv. fjvn., virðist mikil sanngirni mæla með því, að brú á Valshamarsá verði byggð á þessu ári og því veitt á fjárlögum þessa árs það fé, sem væntanlegur kostnaður brúarinnar verður. Það er gert ráð fyrir í till. hv. fjvn. að veita alls rúmar 61/2 millj. kr. til brúargerða og auk þess 3 millj. kr. til smábrúa. Hlutur Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu er því ekki stór að þessu sinni hvað framlag til brúagerða snertir, og er þó enn mikið óunnið af byggingu brúa í sýslunni. Á Skógarstrandarvegi einum eru óbrúuð 9 vatnsföll, tvö af þeim í Hörðudal í Dalasýslu. Auk þess eru 4 brýr, sem þarf að endurbyggja í Ólafsvíkurvegi, og 4 brýr þarf að byggja á vatnsföll á Útnesi. Þá er þörf stórra aðgerða í sambandi við brú yfir Mjósund. Var lagt fram á síðasta árs fjárlögum 100 þús. kr. til væntanlegrar brúar þar, en nú mun hv. vegamálastjórn telja, að þessi brúargerð muni hafa það mikinn kostnað í för með sér, að hún eigi að byggjast af fé úr brúasjóði. Vænti ég, að hv. alþm. geti fallizt á að hækka þessa fjárveitingu til brúar á Valshamarsá upp í 250 þús. kr., eins og till. okkar hv. 10. landsk. fer fram á. Þá höfum við enn á sama þskj., IV, flutt brtt. við till. hv. fjvn., að framlag til hafnarframkvæmda á Arnarstapa verði hækkað úr 120 þús. kr. í 180 þús. kr. Undanfarin tvö ár hefur verið unnið að hafnarframkvæmdum á Arnarstapa við mikla erfiðleika fjárhagslega séð. Arnarstapahöfn skuldar þessa upphæð, eða 180 þús. kr., Tryggingastofnun ríkisins og Sparisjóði Stykkishólms. Báðar þessar stofnanir lánuðu upphæðina í trausti þess, að hún yrði greidd upp, eftir að fjárlög fyrir yfirstandandi ár hefðu verið samþykkt, þar sem það lá fyrir, að Arnarstapahöfn átti þessa upphæð vangoldna hjá ríkissjóði. Hér er um fátækt byggðarlag að ræða, sem hefur brýna þörf fyrir bætt hafnarskilyrði, og það er ekki einungis hvað því sjálfu viðkemur, heldur er það einnig mjög áriðandi fyrir hafnirnar á Snæfellsnesi norðanvert, að þær geti átt trygga höfn á sunnanverðu nesinu. Ég tel því mjög nauðsynlegt, að haldið verði áfram við þessar hafnarframkvæmdir, sem var hafizt handa með fyrir 2 árum, og vænti ég þess fastlega, að hv. alþm. geti verið okkur sammála um það, að Arnarstapi fái greiddar þær 180 þús. kr., sem hann á rétt á samkv. hafnarlögum.



Herra forseti. Á þskj. 261, IV. lið, er brtt. við 15. gr. fjárl., þess efnis, að styrkur til stúdentaráðs Háskóla Íslands verði hækkaður um 15 þús. kr., eða í 25 þús. kr. Stúdentaráð háskólans gegnir umfangsmiklu starfi, og mun ég í stórum dráttum rekja, í hverju það er fólgið. Hlutverk þess er að gæta hagsmuna háskólastúdenta innan háskólans og utan. Starf þess hefur, eins og eðlilegt er, aukizt mjög á síðari árum, þar eð stúdentafjöldi við háskólann er nú orðinn um 800. Viðskipti íslenzkra stúdenta við erlend stúdentasamtök fara vaxandi. Stúdentaskipti hafa farið fram, og hafa þau margháttað gildi. Til þeirra fékkst í fyrra 20 þús. kr. fjárveiting sérstaklega. Stúdentaráð telur æskilegt, að slíkum stúdentaskiptum geti orðið haldið áfram, en það er aðeins unnt með fjárveitingu frá hinu opinbera. Enn fremur stendur stúdentaráð að jafnaði fyrir bókmenntakynningum, sem að sjálfsögðu hafa allmikinn kostnað í för með sér. Nú er ráðgert að halda hér á landi heimsmeistaramót stúdenta í skák, og mun umsamið, að Íslendingar greiði þar allstóran hluta ferðakostnaðar þátttakenda. Það væri íslenzkum stúdentum mikill sómi, ef hægt væri að gera slíkt mót vel úr garði. Loks er eitt verkefni og það mjög nauðsynlegt, sem liggur fyrir ráðinn eins fljótt og unnt er, en það er útgáfa á handbók stúdenta með upplýsingum um háskólanám hér og erlendis. Nauðsynlegt er að gera stúdentum kleift að kynnast eins vei og föng eru á þeim námsmöguleikum, sem opnir standa að loknu stúdentsprófi, og atvinnuhorfum í hverri grein, svo að nám þeirra nýtist betur sjálfum þeim og þjóðinni til heilla. Þessi lauslega upptalning ætti að gefa nokkra hugmynd um störf stúdentaráðs Háskóla Íslands. En störfum þess er ekki hægt að sinna eins vei og skyldi sakir fjárskorts. Og þegar litið er til þess, að fjárveiting til ráðsins hefur verið óbreytt á annan tug ára, 10 þús. kr., en á þeim tíma hefur stúdentum fjölgað um 60% og verðlag farið mjög hækkandi, þá verður mönnum frekar ljós nauðsyn þess, að fjárveiting til stúdentaráðs verði hækkuð, og þess vegna er tillaga þessi flutt. Einnig er á sama þskj. brtt. um, að nýr liður verði tekinn upp á eftir 13. tölulið 17. gr. fjárlaga, 700 þús. kr. til vistheimilis fyrir afvegaleiddar stúlkur. Er brtt. þessi í samræmi við 37. gr. laga nr. 29 frá 1947, um vernd barna og ungmenna. Gísli Jónsson fyrrv. alþm. flutti áríð 1954 frv. til laga um, að komið yrði upp slíku vistheimili. Frv. hlaut ekki afgreiðslu, en erindi bárust Alþingi frá fjölmörgum aðilum, sem mæltu með samþykkt þess. Þau voru frá áfengisvarnanefnd kvenna í Reykjavík og Hafnarfirði, barnaverndarnefnd Reykjavíkur, lögreglustjóranum í Reykjavík, Mæðrafélaginu í Reykjavík, Aðalsteini Eiríkssyni, barnaverndarráði Íslands og fræðslumálastjóra. Hinn 4. apríl 1955 var samþykkt lagafrv. frá menntmn. Nd., sem líklegt var að flýta mundi fyrir þessu máli. 37. gr. laganna um vernd barna og ungmenna, 1. málsgr., hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er skylt, eftir því sem fé er veitt til þess á fjárlögum, að setja á stofn og reka hæli, þar sem vistuð skulu börn og ungmenni, sem framið hafa lögbrot eða eru á annan hátt á glapstigum. Skulu hæli þessi vera a.m.k. tvö, annað handa stúlkum, en hitt handa piltum. Ráðherra setur reglur um vist barna og ungmenna á hælum þessum, um fræðslu, uppeldi og aga þar.“ Samkv. lögunum frá 1955 var svo eftirfarandi málsgr. bætt við: „Hefja skal þegar undirbúning að stofnun og rekstri vistheimilis fyrir stúlkur. Ríkisstjórninni er heimilt að leita eftir hentugu húsnæði, sem til kann að vera, fyrir vistheimilið og gera samning um afhendingu þess og afnot. Enn fremur er henni heimilt að taka til þessara nota húsnæði, sem ríkið á eða hefur umráð yfir.“ Það er því fyrst og fremst fjárveitingin, sem hér stendur á. Hinn 28. apríl 1955 fól menntmrh. þriggja manna n., sem reynslu hafði um stofnun og rekstur heimilis fyrir afvegaleidd börn, stjórnarnefnd vistheimilisins í Breiðuvik að athuga um undirbúning að stofnun svipaðs heimilis fyrir stúlkur og gera tillögur um það. Í skýrslu sinni rekur nefndin fyrst skilyrði, sem vistheimili fyrir stúlkur þarf að uppfylla: Í fyrsta lagi að vera í sæmilegu vegasambandi vetur jafnt og sumar, án þess þó að vera beint í þjóðbraut. Í öðru lagi, að fyrir hendi sé á staðnum eða að mögulegt sé að skapa þar nægileg verkefni fyrir stúlkurnar að vinna við þann tíma, sem þær dvelja á heimilinu. Og í þriðja lagi, að heimilið gæti auðveldlega notið þeirra hlunninda, sem jarðhiti og raforka veita, ef gnægð þessara kosta er fyrir hendi. Með þetta í huga athugaði n. svo allmarga staði á landinn í þessu sambandi og lýsir í skýrslu sinni mjög rækilega þeim stöðum, er til greina koma. En lokaniðurstöður n. eru þær, að heppilegra sé að byggja nýtt vistheimili fyrir stúlkur samkv. fyrirmælum þeirra laga, sem ég gat um áðan, og það rúmi a.m.k. 30 stúlkur auk starfsmanna og nauðsynlegar vinnustofur og kennslustofur. N. fékk uppdrætti að slíku heimili hjá húsameistara ríkisins, og stærð þess var um 1800 m3 og kostnaðurinn áætlaður um 2 millj. kr. með þáverandi verðlagi, haustið 1955. Enn fremur lagði n. til, að tekin yrði árlega upp í fjárlög 1 millj. kr. til byggingarinnar, þar til henni væri að fullu lokið, eða tekið yrði lán, sem eigi væri lægra að viðbættu árlegu framlagi ríkissjóðs en sú upphæð. Auk þess lagði n. til, að þegar yrðu gerðar nauðsynlegar ráðstafanir til þess að tryggja stofnuninni nægilegt land og hitaréttindi að Sólheimum í Grímsnesi, en tækist það ekki, þá að leita eftir kaupum á jörðinni Reykjanesi ásamt Reykjalundi í Grímsnesi til þess að reisa þar vistheimili og láta síðan ganga frá fullnaðarteikningum af byggingunni, þegar staðurinn hefði verið ákveðinn, og sé þessum undirbúningi lokið svo snemma, segir nefndin, „að unnt sé að byrja á byggingunni í maí 1956.“ Enn fremur lagði n. til, að leitað yrði samkomulags við bæjar- og sveitarfélög þau í landinu, sem þurfa að koma fyrir börnum og öryrkjum á sérstakar stofnanir, um að reisa og starfrækja þær í samstarfi við ríkið, að svo miklu leyti sem það getur átt við og orðið báðum aðilum hagkvæmara, enda sé staður sá, sem valinn er fyrir vistheimilið, ákveðinn með það fyrir augum, að slíkt samstarf komist á fyrr eða síðar. Að lokum tók n. fram, að hún hefði rætt öll þau atriði, sem fram komu í skýrslunni, við barnaverndarráð, og það var sammála um að mæla eindregið með því, að farið yrði eftir tillögum nefndarinnar. Einnig ræddi n. við kvenlögreglu í Reykjavík, sem lagði mikla áherzlu á, að till. n. næðu sem fyrst fram að ganga. Í n. voru Magnús Sigurðsson skólastjóri, Þorkell Kristjánsson fulltrúi og Gísli Jónsson, formaður nefndarinnar. Í janúar 1956 sendi menntmrn. fjvn. bréf ásamt afriti af bréfi Gísla Jónssonar, þar sem lagt var til, að veitt yrði 500 þús. kr. byrjunarframlag til vistheimilis fyrir stúlkur og ríkisstj. yrði veitt heimild til kaupa á jörðinni Ormsstöðum í Grímsnesi í þessu skyni. Ætlunin var, að heimilið á þeirri jörð gæti notið hitaréttinda frá Sólheimum í Grímsnesi og stúlkurnar gætu lagt fram vinnu í þágu Sólheima. Nauðsyn þessa máls er mjög brýn. Samkv. skýrslu barnaverndarnefndar fyrir árið 1955 fékk kvenlögreglan á því ári til meðferðar mál 37 stúlkna, sem n. hafði haft afskipti af. Háir það mjög starfi til hjálpar þessum stúlkum og yngri stúlkum, sem verið hafa á vegum barnaverndarnefndar, að ekki skuli vera til vistheimili, þar sem stúlkur þessar gætu eignazt samastað og hlotið menntun við hagnýt störf. Hér skulu ekki gerðar nákvæmar till. um fyrirkomulag slíks heimilis eða skóla. Það er fyrst og fremst mál þeirra aðila, sem ráðh. kemur til með að fela framkvæmd málsins. Meira er um vert, að gott og áreiðanlegt fólk annist starfrækslu slíks heimilis, og hefur mér komið til hugar í því sambandi, hvort ekki væri unnt að ná samkomulagi við eitthvert félag, sem starfar að málum ungmenna, t.d. kristilegu æskulýðsfélögin, um að annast starfrækslu. Aðalátriðið er, að fjárveiting fáist, svo að hægt sé að hefjast handa, þótt í smáum stíl verði. Það er vissulega allmikil fjárhæð, sem hér er farið fram á, 700 þús. kr., til þessa heimilis, en þegar litið er til þeirra verðmæta, sem fara í súginn án þessarar fjárveitingar, þá vex manni hún sízt í augum, því að þessi verðmæti eru hamingja og líf allmargra unglingsstúlkna og barna þeirra síðar meir, ef þeim er ekki rétt hjálparhönd sem fyrst. Í þeirri von, að hv. fjvn. taki þessi mál til athugunar, mun ég taka till. þessa aftur til 3. umr. fjárlaga.