Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða að loknum óundirbúnum fyrirspurnum. Þá fer fram utandagskrárumræða um skattbyrði og skattahækkanir. Málshefjandi er hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Þingið og þjóðin hefur beðið eftir nýjum frumvörpum um breytingar á stjórn fiskveiða og ríkisstjórnin hefur núna í rúma átta mánuði haft málið hjá sér í súperþingmannahópnum sínum og hjá ráðherrunum án þess að treysta þinginu eða þjóðinni fyrir því að fá að fylgjast með. Nú er boðað í tengslum við kjarasamninga að það eigi að afgreiða hér frumvarp þegar einungis örfáir dagar eru eftir af þingstörfunum þangað til sumarhlé hefjast. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvenær fáum við að sjá frumvörpin? Hvenær koma þau fram? Hvernig leggst það í hæstv. forsætisráðherra þegar enginn stuðningur er við þær hugmyndir sem þó hafa verið kynntar frá sjómönnum, fiskvinnslunni, smábátaútgerðarmönnum, útgerðarmönnunum sjálfum, þeim sem eru í stórútgerðinni, eða þeim prófessorum sem hafa helgað sig því að fara ofan í fiskveiðistjórnarkerfið og það sem hefur mest og best áhrif á efnahag okkar Íslendinga? Stendur hæstv. forsætisráðherra enn við það að ætla að klára á örfáum dögum það sem hún sjálf kallar grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu eða verða málin einungis lögð fram? Hvernig stendur á því að það er sagt við okkur í þinginu að þingflokkar stjórnarflokkanna hafi afgreitt málin frá sér en þau eru ekki lögð fram? Venjan er að þegar þingflokkar hafa afgreitt stjórnarfrumvörp eru þau strax lögð fram í þinginu. Eða var verið að segja fólki ósatt um að þingflokkarnir væru búnir að klára málin? Voru enn þá lausir endar? Þetta mál er orðið slíkt klúður að það eru drög að frumvarpinu úti um allt þjóðfélag, í fjölmiðlum úti um allar byggðir landsins. Ég hef verið á fundum þar sem frumvarpsdrögin fljúga á milli manna en að ráðherrann þori að koma með frumvarpið sjálft inn í þingið og tala fyrir því, að einhver vilji taka ábyrgð á hugmyndunum, 

Virðulegi forseti. Ég á von á því að þessum frumvörpum sem beðið er eftir með mikilli eftirvæntingu verði dreift í dag, eftir því sem ég hef heyrt. Ég vona að það standist. Það er alveg eðlilegt að þetta mál hafi tekið tíma. Það hefur að mínu viti að vísu tekið of langan tíma, frá september og þar til núna, að klára þessi mál en ég vona að þau komi sem sagt fram í dag. Það er ekkert skrýtið þó að skiptar skoðanir séu um þetta stóra og mikla mál og einstakar greinar frumvarpsins. Ég held að það sé alveg eðlilegt en ég held að stærsti hluti þjóðarinnar sé sammála grundvallaratriðunum og þeirri kerfisbreytingu sem fram kemur í þessum frumvörpum. Það er verið að innkalla og endurúthluta aflaheimildum og það er í samræmi við stjórnarsáttmálann. Það er verið að opna kerfið sem hefur verið allt of lokað og sniðið að sérhagsmunum en ekki almannahagsmunum. Það er verið að auka það að þjóðin fái meiri arð af sjávarauðlindinni  Það er ekkert skrýtið þótt það séu skiptar skoðanir um einstaka atriði í frumvarpinu. Ég tel mikilvægt að afgreiða minna frumvarpið, um strandveiðar og byggðakvóta, á þessu þingi en ég tel líka mikilvægt að stærra frumvarpið, um kerfisbreytinguna, komi til umræðu í þinginu og fari til nefndar. Þá fær sjávarútvegsnefnd málið til meðferðar og vonandi getum við þá afgreitt það á haustþinginu eða í september.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra er annar af tveimur þingmönnum sem var hér árið 1990. Þá sagði hún: Frjálst framsal er grundvallaratriði til að auka hagkvæmni í greininni. Þá sagði hún: Við þurfum að leyfa veðsetningar í greininni. Þá sagði hún: Við þurfum að byggja á einföldu kerfi, aflahlutdeild, og fækka undanþágum. Þá sagði hún: Ráðherrann á ekki að vera að vasast í þessum málum. Nú segir hún: Frjálst framsal er skaðvaldur og til þess fallið að auka á og ýta undir sérhagsmunagæslu. Nú segir hún: Það þarf að auka völd ráðherrans. Nú segir hún: Það er bannað að veðsetja. Og nú segir hún að við þurfum að fjölga þeim leiðum sem menn geti sótt inn í kerfið. Það er öllu snúið á hvolf, öllu því sem menn voru áður sammála um að mundi auka hagkvæmni í greininni. Því á núna að ljúka og banna. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessum málflutningi. Staðreynd málsins er sú að við þurfum ekki á því að halda að fjölga þeim sem sækja sjóinn. Við þurfum á því að halda að hámarka  
            

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það hefur farið fram hjá hv. þingmanni að það er almenn óánægja með þetta kvótakerfi í þjóðfélaginu og hefur lengi verið. Fólkið hefur verið að kalla  Ég trúi því ekki að hv. þingmaður vilji hafa kerfið eins og það er, að örfáir kvótahafar geti fénýtt það og selt heimildir  
            

Hvaða rugl er þetta?

Það er bara þannig.  
            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa forsætisráðherra hljóð.

Þó að sjálfstæðismenn og LÍÚ vilji  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að sýna þinginu þá virðingu að gefa ræðumönnum tækifæri til að ljúka máli sínu án slíkra frammíkalla.

Virðulegi forseti. Vestmannaeyingar hafa að undanförnu ekki farið varhluta af því að Eimskip virðist reka einstaklega sérstaka starfsmannastefnu. Það er ekki langt síðan þremur þernum var sagt upp á Herjólfi vegna þess að þær vildu fá að sýna verkalýðsfélaginu sínu nýjan samning um breytt verksvið. Nú hefur Eimskip tekið sig til og sagt upp tveimur af reyndustu starfsmönnunum í afgreiðslu Herjólfs í Vestmannaeyjum. Ástæðan fyrir því er sú að þær vildu hafa eitthvað um það að segja hvernig þær löguðu sig að breyttum vinnutíma og vildu undirbúa breytingarnar gagnvart fjölskyldum sínum og jafnvel hafa eitthvað um vinnutíma sinn að segja. Í annað skipti á stuttum tíma hefur Eimskip gripið til þess ráðs að segja upp konum sem sinna þjónustu við farþega, bæði um borð og í landi. Ástæðan virðist fyrst og fremst vera sú að þessar konur hafa, að mati stjórnenda, ekki brugðist nógu hratt og vel við hugmyndum um breytt vaktafyrirkomulag. Það hefur verið alveg geysilega mikið álag á starfsmönnum Herjólfs eins og við höfum fylgst með í gegnum fréttir og oft mikill pirringur gagnvart mikilli óvissu í þessum málum. Þótt ég viti að Herjólfur falli ekki undir hæstv. velferðarráðherra fer hann þó með málefni sem varða vinnumarkaðinn. Ég hefði áhuga á að heyra skoðun hæstv. ráðherra á því að við fullgiltum samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um þá þætti sem eru málefnalegir til að segja fólki upp störfum. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir er 1. flutningsmaður þingsályktunartillögu um fullgildingu á samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um uppsögn starfs af hálfu atvinnurekanda. Að auki flytjum við hana, ég, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Mörður Árnason, Ásmundur Einar Daðason, Þráinn Bertelsson o.fl. Ég bendi líka á að hv. þm. Atli Gíslason lagði á sínum tíma fram frumvarp sem byggði á sömu hugmyndafræði, 

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að þetta mál hefur ekki komið formlega inn á borð í velferðarráðuneytinu, þ.e. þessar uppsagnir eða starfsmannastefnan um Herjólf hjá Eimskipum. Almennt get ég svarað því þannig að ég tek heils hugar undir það sem kemur fram hjá málshefjanda, það skiptir mjög miklu máli að menn byggi starfsmannastefnu sína á málefnalegum ástæðum þegar menn breyta til og endurraða. Þar skiptir mjög miklu máli að lagaumhverfið sé öflugt. Þegar menn tala um að fullgilda samning Alþjóðavinnumálastofnunarinnar hef ég verið fylgjandi því að við sæktum styrk í umhverfi eins og í Evrópu í mjög mörgum málum þar sem menn hafa komist lengra en við í sambandi við ýmis réttindi. Við höfum innleitt þetta hægt og bítandi á ákveðnum stöðum en því miður hefur viðskiptalífið í mörgum tilfellum haft forgang að því að innleiða ýmislegt af því sem við fáum frá Evrópu en það gleymist að ræða að margt í neytendamálum og í ýmsum réttindamálum höfum við ekki sótt af sama krafti og við þyrftum að gera til að tryggja rétt starfsmanna. Nokkur mál í þinginu snúa að þessum þáttum og núna er væntanlegur bandormur þar sem komið er inn á aðilaskipti í sambandi við fyrirtæki þar sem verið er að tryggja rétt starfsmanna, að þeir tapi ekki réttindum þegar fyrirtæki lenda í gjaldþroti, að menn geta ekki hreinsað út, lækkað laun, tekið út starfsreynslu o.fl. Allt þetta skiptir okkur gríðarlega miklu máli. Við verðum að verja réttindi starfsmanna án þess þó að takmarka um of möguleikana á því að endurskipuleggja störf fyrirtækja og annað slíkt. Ég tek heils hugar undir þær athugasemdir sem koma frá málshefjanda um að við eigum að fara gætilega án þess að ég geti með nokkrum hætti tekið afstöðu til þessa einstaka máls um rekstur Herjólfs. Þótt ég hafi átt kost á því að vera í stjórn fyrirtækis sem rak svona ferju, Akraborgarinnar, dugir það mér ekki til að svara þeim hluta spurningarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Auðvitað væri best ef einfaldlega væri hægt að treysta fyrirtækjum almennt til að miða við þá þætti sem ég nefndi þegar kemur að ákvörðun um það hvort segja þurfi upp starfsmönnum eða ekki. Svona fréttir og frásagnir eru mjög mikið áhyggjuefni, sérstaklega í því atvinnuástandi sem núna ríkir á Ísland. Við búum við atvinnuleysistölur sem við höfum varla séð frá því í kreppunni miklu. Ég tel að við eigum að taka þetta mál til afgreiðslu í þinginu. Þetta liggur núna í félags- og tryggingamálanefnd og þar er talað um þrjá þætti sem atvinnurekandi þurfi að hafa í huga þegar hann rökstyður uppsögn starfsmanns. Við verðum að bregðast þannig við að við tryggjum öryggi starfsmanna en gætum um leið náttúrlega að þeim sveigjanleika sem fyrirtæki þurfa líka að hafa 

Hæstv. forseti. Það mál sem hér er nefnt er hjá hv. félags- og tryggingamálanefnd eins og komið hefur fram. Sú nefnd hefur starfað gríðarlega vel og mjög gott samstarf verið innan hennar um málefnið. Ég treysti henni fyllilega til að forgangsraða og setja mál fram, skoða þetta mál vel og meta hvort mögulegt er að koma því inn í þingið. Þarna er íhlutun ráðherra ekki öðruvísi en sú að við getum veitt nefndinni þá aðstoð sem þarf til varðandi upplýsingar og slíka þætti þannig að hún geti komið með málið fram en málið er að sjálfsögðu í höndum Alþingis og viðeigandi nefndar. Varðandi málið sem var rætt varðandi Eimskip og Herjólf þá treystum við líka á að stéttarfélögin okkar standi sína vakt, þau fylgi því eftir að menn fylgi þeim leikreglum sem settar eru í samfélaginu og þá getum við samhliða kortlagt það ef einhverjir veikleikar eru í því regluverki sem þarf að styrkja til að tryggja réttarstöðu starfsmanna. Ég held að við séum sammála um mikilvægi þess.

Frú forseti. Ég beini spurningum til hæstv. velferðarráðherra í tengslum við tannvernd barna en ég hef trú á því að við öll hér inni viljum efla og auka tannvernd barna okkar. Nú er hins vegar auglýst, m.a. úti á landsbyggðinni, að boðið sé upp á ókeypis tannlæknaþjónustu fyrir börn efnaminni foreldra og er Háskóla Íslands, þ.e. tannlæknadeildinni, ætlað að sjá um það verk. Ég tel um leið og við segjum að það sé gott og gilt að efla tannverndina að þessi leið sé varhugaverð. Ef menn vilja efla Háskóla Íslands og tannlæknadeildina er þetta ekki rétta leiðin til þess og ef menn vilja auka og efla tannvernd barna er þetta ekki heldur rétta leiðin til þess. Ég vil spyrja ráðherra í fyrsta lagi: Af hverju í ósköpunum var þetta verkefni ekki falið sjálfstætt starfandi tannlæknum og greiðslur síðan tryggðar úr Sjúkratryggingum? Þetta á að vera auðvelt. Nú eru öll þessi málefni undir sama þaki þannig að það ættu að vera hæg heimatökin hjá ráðherra að ákvarða þetta. Í öðru lagi: Er ráðherra sammála því að senda barn af landsbyggðinni, t.d. frá Ísafirði, frá Akureyri, frá Húsavík, með ærnum tilkostnaði, hugsanlega aukakostnaði upp á allt að 60 þús. kr. vegna fylgdarmanns til Reykjavíkur, til að fá tannlæknaþjónustu? Er ráðherra sáttur við þetta verklag, fyrir utan þá hættu sem það býður heim varðandi einelti í skólum, að taka barn úr skóla t.d. á Ísafirði, á Húsavík og senda það suður af því að það hefur ekki efni á að leita til tannlæknis á heimasvæði? Í þriðja lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvaðan koma peningarnir? Hvaðan kemur fjármagnið, þær 150 millj. sem þetta á að kosta? Er þetta tekið úr öðrum sjóðum, þ.e. úr öðrum potti sem á að fara til tannlækninga? Bitnar þetta á öðrum eða er um nýtt fjármagn og nýja peninga að ræða?

Hæstv. forseti. Það hefur komið í ljós á undanförnum missirum og hefur verið í umræðu í nokkur ár að tannvernd barna og tannvernd almennt á Íslandi hefur verið einn veikasti þátturinn í heilbrigðiskerfinu. Ýmsar skýringar eru á því og fyrst og fremst kannski hefur maður haft áhyggjur af því að tannlæknaþjónustan er einkavædd hjá okkur og það hefur gengið illa að ná samningum um með hvaða hætti veita eigi þjónustu af hálfu ríkisins. Menn sögðu sig frá samningi fyrir margt löngu. Svo náðist samkomulag um að vera með forvarnaþjónustu. Ákveðnir aldurshópar hafa fengið ókeypis tannvernd óháð því hvar hún er veitt. Þá náðist samkomulag um hvaða verð ætti að greiða fyrir slíka þjónustu. Nú er það þannig að 40% hafa sagt sig frá samningi hvað þetta varðar og það er auðvitað mismunandi á hvaða svæðum þeir eru. Þeir hafa ekki einu sinni tekið þátt í því að bjóða upp á fyrirbyggjandi þjónustuna. Þetta er gríðarlegt vandamál og mikið áhyggjuefni að við skulum ekki geta boðið upp á heildarþjónustu. Helst hefði ég viljað sjá að tannlæknaþjónusta barna væri greidd að fullu eins og önnur heilbrigðisþjónusta er greidd að fullu af ríkinu. Þar höfum við haft fjármagn sem hefur numið því að við hefðum getað boðið upp á allt að 75% þátttöku í tannvernd barna, tannheilsu, sem sagt öllum viðgerðum, en vandamálið er eins og ég hef áður komið að í ræðustól að meðan einn býður 10 þús. kr. og annar 15 þús. í sama verk og við erum að reyna að lofa 75% af einhverju þá gengur þetta ekki upp. Ég hef heitið á tannlækna að koma að þessu borði og vinna með okkur í að finna lausn á þessu. Það er rétt sem hér kemur fram að við höfum brugðist við þessu neyðarástandi, sem ég tel vera, varðandi tannvernd barna og það að fólk hefur ekki efni á að fara til tannlæknis með því að bjóða upp þessa þjónustu. Þetta var að frumkvæði tannlæknadeildar á sínum tíma og hefur verið gert áður. Nú er þetta gert öðru sinni. Það er alveg rétt að það eru vankantar á þessu. Ef til vill hefðum við átt að auglýsa eftir því hvort menn vildu koma og vinna þessa þjónustu á ólíkum stöðum á sama verði og þarna er boðið þar sem menn leggja til tannlæknastólana sem eru til í Tanngarði, auglýsa eftir tannlæknum sem vildu koma og þjónustu okkur. 

Frú forseti. Ég saknaði nú svara við spurningum mínum. En ef þetta er neyðarástand er ekki verið að bregðast við varðandi erfiða tannheilsu barnanna. Það er ekki verið að horfa á börnin heldur kerfið. Hagsmunir kerfisins ganga framar tannheilsu barna og það er hættulegt upp á félagslegt umhverfi að taka börn úr sínu heimasvæði, úr skólum, og þar með bjóða hættunni heim að þau fái þann stimpil að þau séu fátæk eins og rætt er um. Það kemur mér ekki á óvart að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, þessi vinstri stjórn, skuli feta þá braut að ríkisvæða tannlækningar. Og það sem hæstv. ráðherra er að segja hér, að það náist ekki samningar við tannlækna. Hvers konar fullyrðingar eru þetta? Á þá bara að setja allt heila klabbið undir Háskóla Íslands af því að ekki er hægt að semja við tannlækna? Ráðherra ber skylda til að ná bæði samningum við tannlækna en ekki síst að hafa hagsmuni barnanna að leiðarljósi. Þessi lausn er einungis til þess gerð að friðþægja þessa ríkisstjórn. 

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á að segja að ég er orðinn þreyttur á því þegar menn nota börn endalaust til að berjast fyrir hagsmunum og kjarabaráttu einstakra starfsstétta.  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma þess sem er í ræðustól.

Frú forseti. Ekki er langt síðan ríkisstjórnin hélt opinn ríkisstjórnarfund á Ísafirði og ræddi þar m.a. um atvinnuuppbyggingu á Vestfjörðum og þá miklu fólksfækkun sem þar hefur orðið á undanförnum árum og áratug. Nú berast okkur fréttir af því að eitt fyrirtæki hyggst flytja alla sína starfsemi suður til Reykjavíkur vegna stóraukins flutningskostnaðar. Þetta er rækjuvinnslan Kampi á Ísafirði. Þetta fyrirtæki greiðir í dag á annað hundrað milljónir í flutningskostnað og forsvarsmenn fyrirtækisins segja að það sé raunar ekki mögulegt að reka fyrirtæki á landsbyggðinni meðan þessi gríðarlegi munur á flutningskostnaði er. Fyrir rúmu ári var unnin skýrsla sem hæstv. þáverandi samgönguráðherra, Kristján L. Möller, kynnti og fjallaði um strandsiglingar og möguleikana á því að hefja strandsiglingar við Ísland til að ná niður flutningskostnaði. Lítið hefur gerst í þessum málum síðan þá en á sama tíma og boðaðar eru aðgerðir á þessu svæði þar sem fólksfækkun hefur orðið svona gríðarlega mikil horfum við upp á það að hvert fyrirtækið á fætur öðru er að sligast vegna þessa gríðarlega flutningskostnaðar. Í því ljósi langar mig að spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Hvað líður aðgerðum í jöfnun flutningskostnaðar og strandsiglingum? Er að vænta einhverra tíðinda í þessum efnum eða eru þessi mál enn þá í nefndum og í ráðuneytinu og ekki neinar aðgerðir í nánd?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn, hún er mikilvæg. Hv. þingmaður vísar í fund ríkisstjórnarinnar á Ísafirði ekki alls fyrir löngu þar sem þessi mál bar m.a. á góma og jafnframt sá ásetningur ríkisstjórnarinnar að treysta samgöngukerfið á Vestfjörðum en í því er fólgin ákveðin jöfnunaraðgerð í sjálfu sér. Þessi mál komu líka upp á fundi um atvinnumál á Vestfjörðum sem ég sótti um hálfum mánuði eftir að ríkisstjórnin hélt sinn fund á Ísafirði. Einnig þá bar þessi mál á góma og ég skýrði frá því að í ráði væri að skipa starfshóp sem tæki á strandsiglingum sérstaklega. Í morgun skrifaði ég undir erindisbréf til þessa starfshóps sem mun starfa undir forsæti Guðmundar Kristjánssonar, hafnarstjóra á Ísafirði, til að undirbúa tilraunaverkefni í strandsiglingum. Þetta eru ekki bara orð, þetta verða athafnir. Við munum ganga í þetta verkefni að koma á strandsiglingum. Við munum gera það í fyrstu í tilraunaskyni en það verður ráðist í þá aðgerð.

Frú forseti. Nú er liðið rúmt ár síðan þessi nefnd skilaði af sér skýrslu. Mörg þeirra fyrirtækja sem starfa á landsbyggðinni eru ekki bara í sjávarútvegi, þar eru framleiðslufyrirtæki, hátæknifyrirtæki og fyrirtæki á mörgum sviðum, auk þess sem það er alveg ljóst að víða úti á landi eru gríðarleg sóknarfæri og vilji til að nýta þau sóknarfæri og því mjög mikilvægt að þessari vinnu verði hraðað. Er hægt að treysta því að á þessu ári eða strax á næsta ári, á næstu mánuðum, verði hafnar strandsiglingar við landið? Hvenær má vænta þess að þessu tilraunaverkefni verði hleypt úr vör? Eru einhverjar dagsetningar komnar í þeim efnum?

Hæstv. forseti. Dagsetningar liggja ekki fyrir. Ásetningurinn er ljós. Það er rétt hjá hv. þingmanni að gerðar hafa verið margar skýrslur á undanförnum missirum og árum og ég hygg að fyrir því sé mjög breiður þverpólitískur vilji í þessum sal að koma strandsiglingum á við Íslandsstrendur að nýju. Skýrslurnar hafa verið nokkuð misvísandi um þetta efni en þá hef ég jafnan bent á að þegar menn hafa reiknað sig niður á þá niðurstöðu að strandsiglingar séu jafnvel óhagkvæmari landflutningum vill það gleymast að landflutningarnir krefjast gríðarlegra fjárframlaga úr ríkissjóði til að byggja upp þá miklu vegi sem bera þungaflutninga. Ég held að það væri til góðs að beina 

Virðulegi forseti. Eins og allir vita þurfa flestir sem hefja atvinnurekstur á lánafyrirgreiðslu að halda til að standa undir stofnkostnaði við að setja fyrirtæki sín á fót. Þetta á við jafnt í verslun, þjónustu og landbúnaði, og ekki síður í sjávarútvegi vegna þess að menn þurfa að ráðast í fjárfestingar. Til að eiga kost á lánsfjármögnun þurfa menn að veðsetja eigur til tryggingar á lánunum og yfirleitt eru þá lagðar að veði eigur rekstrarins eða fyrirtækisins. Í því frumvarpi sem mér skilst að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hyggist leggja fram á þingi og hefur verið dreift alls staðar annars staðar en á Alþingi er lagt blátt bann við beinum og óbeinum veðsetningum í sjávarútvegi. Þetta þýðir að verði frumvarpið að lögum mun engin lánastofnun lána fjármuni til sjávarútvegsins ef veðsetningar verða bannaðar vegna þess að þá fá lánafyrirtækin engar tryggingar fyrir lánunum. Á fáum sviðum eru veðsetningarheimildir þó jafnmikilvægar og í sjávarútvegi vegna þess að stofn- og fjárfestingarkostnaður í þeirri grein er gríðarlegur, hvort sem er í aflaheimildum, veiðarfærum eða fiskiskipum. Þetta þýðir í mínum huga að engin nýliðun verður í sjávarútvegi. Þetta þýðir að þeir sem vilja hasla sér völl í atvinnugreininni munu ekki eiga þess kost nema þeir hafi fyrir fullar hendur fjár. Ég fæ því ekki betur séð en að í frumvarpinu felist að einungis auðmenn geti hafið rekstur í nýjum sjávarútvegi. Ég spyr hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort þetta sé sú stefna sem hæstv. ráðherra ætlar að berjast fyrir með framlagningu hinna nýju 

Frú forseti. Frumvörpunum sem hv. þingmaður vísar til verður vonandi dreift á Alþingi á eftir og þar kemur að sjálfsögðu fram að allir þeir þættir sem verið er að fjalla um mynda þar eina heild. Hv. þingmaður gerði að sérstöku umræðuefni veðsetningar og það að fá að veðsetja óveiddan fisk. Í gildandi lögum er það reyndar ekki heimilt þó að menn hafi fundið einhverjar fjallabaksleiðir. Það hefur verið meint umræða um að veðsetningar byggðu á því. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að í þessu frumvarpi er kveðið á um að ekki megi setja nýjar veðsetningar sem höfði beint til þess að verið sé að veðsetja aflaheimildir, óveiddan afla. Margar atvinnugreinar búa við það að mega ekki veðsetja eitthvað sem þær hafa ekki í hendi þó að væntingar séu til þess og öll tæki til. Tökum til dæmis ferðaþjónustuna sem byggir á því að ferðamenn komi til landsins. Við getum ekki veðsett Þjóðverja, Búlgara, Ameríkumenn eða aðra sem væntanlega koma. Hins vegar erum við með og leitum eðlilega lánafyrirgreiðslna. Við leggjum fram viðskiptaáætlanir, leggjum fram eignir okkar, þekkingu og færni í þessum efnum til að stunda tiltekinn atvinnuveg. Fiskurinn í sjónum er að sjálfsögðu ein dýrasta auðlind þjóðarinnar og þær lánastofnanir sem færu að meta þetta eins og hv. þingmaður sagði valda þá bara sjálfum sér og hlutverki sínu tjóni.

Virðulegi forseti. Vegna orða hæstv. ráðherra tek ég fram að ég var ekki einungis að tala um veðsetningar á óveiddum fiski, eins og hæstv. ráðherra talaði um. Í fyrirliggjandi frumvarpsdrögum er lagt blátt bann við beinum og óbeinum veðsetningum í sjávarútvegi. Þetta þýðir að verði frumvarpið að lögum verður ekki um að ræða neina lánafyrirgreiðslu bankanna til sjávarútvegsfyrirtækjanna og sérstaklega ekki til nýrra aðila sem vilja hefja útgerð, nýliða í greininni. Vilji þeir hefja slíkan rekstur geta þeir ekki veðsett þær eigur sem þeir hafa og eru í fyrirtækjunum til tryggingar á þeim lánum sem þeir þurfa til að geta ráðist í þennan atvinnurekstur. Þetta kemur algjörlega í veg fyrir 

Frú forseti. Hv. þingmaður lýsti því í lokin hvernig hann vildi hafa þetta, 

Þetta er rangt.

Varðandi áhyggjur hv. þingmanns af nýliðun hefur sjávarútvegurinn …

Forseti biður þingmenn um að hafa einn fund í salnum.

… kannski einmitt búið við þessar kröfur sem viðkomandi þingmaður nefndi þarna, að nýliðun væri einungis fyrir þá sem væru með fullar hendur fjár. Samkvæmt þessu frumvarpi er opnuð leið fyrir nýliðun. Ég minni á strandveiðarnar þó að þær séu ekki stórar, ég veit að hv. þingmaður var ekki hrifinn af þeim þegar þær voru til afgreiðslu en þar er þó leið fyrir nýliða þótt í smáum stíl sé.

Það er allt annað mál.

Já, en það er leið  
            

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Með þessu frumvarpi er lagt til að stjórnarmönnum í Byggðastofnun verði fækkað úr sjö í fimm í hagræðingarskyni auk þess sem verið er að færa fjöldann til þess takts sem þetta Alþingi hefur ákveðið um stjórnir annarra stofnana og sömuleiðis í bankastarfsemi. Ég tel skipta miklu máli að þessi breyting verði að lögum og tel að hún muni færa Byggðastofnun nær því sem gengur og gerist hjá öðrum stofnunum og sömuleiðis fjármálafyrirtækjum.

Virðulegi forseti. Þetta er ákaflega sérkennilegt frumvarp. Hæstv. iðnaðarráðherra skipaði nefnd um miðjan febrúar til að fara yfir starfsemi Byggðastofnunar. Í miðjum klíðum er þetta frumvarp síðan lagt fram til að breyta fyrirkomulagi á stjórn Byggðastofnunar. Það er sagt að þetta sé í hagræðingarskyni. Ég blæs á það. Sparnaðurinn er varla merkjanlegur. Það er líka sagt að verið sé að bregðast við nýjum lögum sem hafa verið sett á Alþingi um hæfisskilyrði stjórnenda og stjórnarmanna. Það hefur ekkert með það að gera hvort fimm eða sjö sitja í stjórn Byggðastofnunar. Hér er einfaldlega verið að reyna að ná betur utan um þetta af hálfu hins pólitíska valds. Í næstu viku verður aðalfundur Byggðastofnunar og þá munum við sjá betur til hvers refirnir voru skornir. Við sjáum formerkin á þessu strax þegar við veitum því eftirtekt hverjir eru fjarstaddir atkvæðagreiðslu í dag.

Virðulegi forseti. Það er merkilegt að ráðslaga að þetta mál verði að lögum þar sem það er, því miður, að mínu mati og margra annarra eingöngu til þess fallið að veikja þá stofnun sem hér um ræðir. Styrkur hennar hefur einmitt falist í því að hafa breiða yfirsýn. Það er algjörlega að mínu viti, nú tala ég frá eigin brjósti, fáránlegt að leggja Byggðastofnun að jöfnu við aðrar fjármálastofnanir þegar um hana gilda að hluta til önnur lög. Stofnunin hefur vissulega allt annað hlutverk en venjulegar fjármálastofnanir 

Virðulegi forseti. Mér láðist að geta þess áðan að formaður iðnaðarnefndar hefur léð því máls að taka málið að nýju inn til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. og kalla meðal annars til gesti. Fyrir það vil ég þakka. Það er mikilvægt að við verðum við slíkum beiðnum þegar þær koma fram þegar málin eru greinilega viðkvæm eins og sést á atkvæðatöflunni.

Frú forseti. Margt í lögum um jafnréttismál er þess eðlis að ég er ekki sáttur við það. Hins vegar hlýði ég lögum, að sjálfsögðu, frá hinu háa Alþingi. Áætlunin gengur að miklu leyti út á að fara að lögum, segja opinberum starfsmönnum að fara að lögum, og svo að rannsaka þetta og hitt. Ég hef efasemdir um að slíkt bæti jafnrétti karla og kvenna. Fyrirvarar mínir snúa enn fremur að því að þurfa að segja fólki að fara að lögum. Ég styð ályktunina en undirstrika að ég er ekki sáttur við lögin sem jafnréttisáætlunin byggir á. Ég segi já.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um áætlun í jafnréttismálum til næstu fjögurra ára. Ég vil nota tækifærið og þakka öllum fastanefndum Alþingis sem tóku áætlunina til umfjöllunar og sendu álit til hv. félags- og tryggingamálanefndar. Þar vann nefndin öll sem ein að því að betrumbæta ýmsar af tillögunum. Almennt vorum við ánægð með áætlunina þó að við gerðum fjölmargar athugasemdir og lagfærðum það sem við töldum gefa betri árangur í jafnréttisbaráttunni á Íslandi. Ég vona að þessi vinna í þinginu hafi verið okkur öllum þingmönnum brýning til að fylgja eftir og fylgja jafnréttislögum og að við getum veitt framkvæmdarvaldinu gott aðhald í því að þessari áætlun verði framfylgt.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Péturs Blöndals snýst þessi jafnréttisáætlun að miklu leyti um það að fá mismunandi aðila til að fara að lögum. Sem hluti af löggjafarvaldinu er erfitt að setja sig upp á móti slíku jafnvel þótt þau lög sem þar liggja að baki séu manni ekki öll þóknanleg. Eins og nýleg dæmi um jafnréttismálin sanna er kannski ekki vanþörf á að hnykkja á því við opinbera aðila, jafnvel hæstv. forsætisráðherra, að fara að lögum. Þess vegna styð ég þessa jafnréttisáætlun og vona að hún verði til þess að menn hlíti lögum frá Alþingi - hér eftir sem hingað til.

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka þingnefndum og öllum þeim sem hér hafa lagt fram vinnu við það að endurnýja jafnréttisáætlun til fjögurra ára. Það er rétt sem hér kemur fram, þarna er um að ræða brýningar og áminningar um að fara eftir því sem lagt hefur verið upp með. Það hefur sýnt sig í gegnum árin að það er full ástæða til að minna okkur á. Jafnréttismálin eru sífellt og stöðugt verkefni, það er ekkert sem við ljúkum á einu bretti. Það er augljóst að við eigum eftir að ljúka ákveðnum áföngum, ekki hvað síst hvað varðar launajafnrétti og eins varðandi stjórnarsetu og stjórnun í kerfinu í heild. Ég geri mér vonir um að þessi áætlun verði til þess að skerpa sýnina, hafa skýrara leiðarljós og að við munum fylgja betur eftir því sem við höfum sett í lög um jafnréttismál. Þetta er viðvarandi verkefni sem skiptir mjög miklu máli og þess vegna styð ég það heils hugar.

Frú forseti. Já, ég styð þessa tillögu. Eins og fram hefur komið er ekki vanþörf á að hvetja ríkisstjórnina til að fara að jafnréttislögum. Þessa tillögu og ályktun styð ég heils hugar, en ég vil hins vegar geta þess að þetta er sama ríkisstjórnin og hefur í þrígang farið gegn mesta jafnréttismáli síðari ára, fæðingarorlofslögunum. Ég vona að við í þessum þingsal berum gæfu til þess að líta heildstætt á jafnréttismálin til lengri tíma þannig að við getum eflt þau og styrkt. Þessi tillaga er hugsanlega hluti af því og þess vegna styð ég hana, en ég vonast til þess og hvet hæstv. forsætisráðherra til að standa vörð um fæðingarorlofið og reyna að efla það til lengri tíma litið.

Virðulegi forseti. Ég sá mér ekki fært að tala í málinu í gær en ég var með fyrirvara á nefndarálitinu. Hér er lagt til að það séu almennar veiðar á hreindýrum innan og utan eignarjarða. Þá er það annaðhvort allt eða ekkert í því efni og ég efast um að þetta standist eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Þar sem ekki komu alvarleg andmæli frá landeigendum með þetta fyrirkomulag tel ég að almenn ánægja ríki um málið og þess vegna ætla ég að greiða því atkvæði mitt.

Virðulegi forseti. Frá miðju ári 2008 hafa 28 þús. störf tapast að mati Seðlabankans. Í fyrra var heildarfjöldi starfa á Íslandi um 167 þús., um mitt ár 2008 voru þau hins vegar um 195 þús. Rúmlega 17% starfa hafa því tapast á rúmum tveimur árum. Unnum vinnustundum í hagkerfinu hefur fækkað enn meira. Í fyrra voru um 14 þús. án atvinnu á Íslandi, um 14 þús. höfðu horfið af vinnumarkaði eða flutt úr landi. Augljóst er að mörg störf töpuðust í hruninu þegar fyrirtæki urðu gjaldþrota og atvinnugreinar drógust saman en störfum heldur áfram að fækka og fá ný störf verða til. Af hverju skyldi það vera? Í hagfræði er talað um muninn á því sem einstaklingurinn ber úr býtum fyrir vinnu sína og því sem hann fer að lokum með heim sem skattfleyg. Því stærri sem þessi fleygur er, því minni hvati er til að vinna og því erfiðara að stunda atvinnurekstur. Nýverið birti OECD skýrslu þar sem fram kemur að skattfleygurinn á Íslandi hefur stækkað hvað mest af öllum löndum OECD. Öll vitum við að skattar hafa hækkað meira hér á landi en góðu hófi gegnir en ég vissi ekki að við ættum nærri heimsmet. 
             Um 125 þús. starfsmenn vinna nú í einkageiranum. Þessir starfsmenn þurfa að bera uppi framfærslu sína og tæplega 193 þús. annarra Íslendinga. Hver starfsmaður í einkageiranum þarf því að bera uppi 1,54 aðra Íslendinga. Árið 2007 þurfti starfsmaður í einkageiranum að bera framfærslu sína og 1,29 annarra Íslendinga. Byrðin sem lögð er á starfsmenn í einkageiranum hefur því hækkað um 20% á þrem árum. Á sama tíma hafa allir skattar hækkað. Tekjuskattar einstaklinga hafa hækkað um 9% síðan 2007 og er hann nú orðinn annar hæstur innan OECD, næst á eftir Danmörku. Virðisaukaskattur hefur hækkað um 4% og er nú sá hæsti í heimi. Jafnframt hafa skattar á fjármagn, hagnað og lögaðila verið hækkaðir og fjölmargir nýir skattar innleiddir. Skattar meðalfjölskyldu með tvö börn stóðu nærri í stað milli áranna 2009 og 2010 innan OECD. Á Íslandi hækkuðu þeir hins vegar um 5%. Skattar meðal einstaklinga hækkuðu um 3,3% á Íslandi en eins og með meðalfjölskylduna stóðu þeir nærri í stað innan OECD. Nú er svo komið að skattumhverfi einstaklinga og fyrirtækja er þannig að enginn hvati er til að stofna ný fyrirtæki og skapa ný störf. Ofan á þetta er svo smurt óvissu sem hamlar fjárfestingu enn frekar. Það hriktir í fiskveiðistjórnarkerfinu og erlendum fjárfestum er hótað þjóðnýtingu. Allar eru þessar skattahækkanir kynntar til sögunnar í nafni þess að ríkisfjármálin þurfi að laga. Það er vissulega rétt að fjármál ríkisins eru í ólestri en það eru til aðrar aðferðir til að laga þau. Við sjálfstæðismenn höfum margoft bent á að besta leiðin til að laga ríkisfjármálin sé að endurheimta skattstofnana. Það gerum við með því að búa fyrirtækjum það umhverfi að þau fjárfesti og ráði nýja starfsmenn, með því að endurheimta þau störf sem töpuðust í hruninu. Leiðin til að eyða óvissu er að lækka skatta á fólk og fyrirtæki eins og við tíunduðum í viðamiklum efnahagstillögum okkar sem enn eru í fullu gildi. Það er ekki hægt að skatta sig úr vandanum en það er hægt að skatta sig í vanda eins og nú er berlega að koma í ljós, hæstv. fjármálaráðherra.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. málshefjanda fyrir þessa umræðu. Það er mjög kærkomið að fá tækifæri til að skoða íslenska skattkerfið í alþjóðlegum samanburði eins og skýrsla OECD býður upp á. Þá kemur nefnilega annað í ljós en kórinn hér heima hefur sungið undanfarin ár. Þá kemur í ljós að skattbyrði, eða skattfleygurinn, ef við höldum okkur við hann hér, er enn með því lægsta sem þekkist meðal Vestur-Evrópuríkja. Skýrslan hin mikla, sem hv. þingmaður vitnar til, er að vísu einar 500 blaðsíður og ég skal fúslega játa að ég hef ekki lesið hana alla. En það er gagnlegur kafli í henni sem fjallar um alþjóðlegan samanburð og þingmönnum til hagræðingar hef ég dreift hér nokkrum myndum úr þeim hluta skýrslunnar. Sennilega hefur enginn nema málshefjandi lesið allar 500 blaðsíðurnar. 
             Það er gagnlegt að skoða þennan samanburð, svonefndan skattfleyg, og sá samanburður þjónar aðallega tvenns konar tilgangi, þ.e. annars vegar að skoða hann sjálfan sem slíkan og það hversu langt bilið er á milli þess sem launagreiðandinn þarf að greiða fyrir hvern launþega og þess sem launþeginn ber úr býtum. Hins vegar fjallar skýrslan um það hvernig þessi munur er eftir launaupphæð og félagslegri stöðu. Þetta er lýsandi samanburður á margan hátt en þó verður að hafa í huga að hann er að sjálfsögðu ekki einhlítur og margt vantar, og það skiptir máli hvernig kerfin eru útfærð á ýmsan hátt. Einföldustu myndina af þessum nafntogaða skattfleyg má sjá mynd 1 í skýrslunni, í þessum alþjóðlega samanburðarkafla, en hún sýnir skatthlutdeild af heildarlaunakostnaði hjá einhleypum einstaklingi á meðallaunum árið 2010. Þar er hlutdeildin, eins og þingmenn sjá, hæst í Belgíu. Á Íslandi er hún sú þriðja lægsta af Evrópuríkjum. Einungis Írland og Sviss eru með lægri skattfleyg á árinu 2010. Það er nú öll hin hroðalega skattalega áþján sem hv. málshefjandi var að tala um hér áðan. Á myndinni má einnig sjá hvernig fleygurinn skiptist milli tekjuskatta, tryggingagjalda launþega og launagreiðanda. Það sýnir strax hversu geysilega mismunandi myndin er innan einstakra ríkja, hversu misþungt einstakir skattstofnar vega. Í skýrslu OECD er rakið hvernig skattfleygurinn hefur breyst frá því árið 2010, þar er samanburður milli ára, og það er rétt að hækkunin er þá mest á Íslandi upp á 3,3%. En úr hverju samanstendur hún? 2,2% eru vegna hækkunar tryggingagjaldsins, við urðum að horfast í augu við stóraukið atvinnuleysi eftir efnahagshrunið á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins og samkomulag náðist um að mæta þeim útgjöldum með því að hækka tryggingagjald. Það skýrir stærstan hluta þess að Ísland hækkar þarna á listanum. Hitt eru 0,4% vegna tekjuskattsbreytinga, það er nú allt og sumt. Síðan gerist það að útvarpsgjaldið er nú reiknað inn í fyrsta sinn og það skýrir afganginn af hækkuninni. Í skýrslunni er rakið hvernig skattar og bætur koma við afkomu fjölskyldna eftir tekjum og aðstæðum. Hún raðast eftir skattbyrði hjóna með tvö börn sem annað er með meðallaun en hitt með 2/3 af meðaltekjum. Hver er staðan þá fyrir Ísland? 10 af 18 Evrópuríkjum eru með meiri skattbyrði fyrir þennan hóp en hér. Ef við tökum einstætt foreldri á Íslandi, með tekjur sem nema 2/3 af meðaltekjum, eru aðeins þrjú Vestur-Evrópuríki með hagstæðara hlutfall en Ísland, það eru Sviss, Lúxemborg og Írland. Þetta eru staðreyndir, þetta er alþjóðlegur samanburður og ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir að gefa mér tækifæri til að vekja athygli á því hversu hagstæð útkoman er enn fyrir meðalhópana í íslenska skattkerfinu. Ef við tökum Norðurlöndin, og það eru upplýsingar um það í ritinu sem ég afhenti þingmönnum, hvað kemur þá í ljós? Ef við berum Ísland saman við Norðurlöndin, sem við viljum væntanlega helst bera okkur saman við, og tökum þá fyrst einstætt foreldri að teknu tilliti til barnabóta sker Ísland sig úr og er lægst Norðurlandanna fyrir þennan meðaltekjueinstakling með tvö börn. Sama gildir um hjón með tvö börn, annað með meðaltekjur og hitt 67%. Þá er Ísland áfram lægst þangað til Svíþjóð og Ísland hittast á árinu 2010. Þetta er hinn alþjóðlegi samanburður á grundvelli hinna viðurkenndu vísinda um skattfleyginn og hann sýnir að umhverfið á Íslandi er að þessu leyti enn eitt það allra hagstæðasta sem þekkist í Evrópu og innan OECD.

Virðulegur forseti. Á meðan þeir flokkar sem nú eru í ríkisstjórn voru í stjórnarandstöðu töluðu þeir mikið um að allt of mikið væri verið að lækka skatta á sama tíma og sömu flokkar lögðu áherslu á mikilvægi þess að ríkisútgjöld yrðu aukin til ýmissa verkefna. Rökin fyrir þessu áttu að vera þau að með því að lækka skatta væri dregið úr þenslu, reyndar samhliða aukningu á útgjöldum ríkisins. Hin hliðin á þeim peningi hlýtur að vera sú að í kreppu, að við niðursveiflu, hækki menn ekki skatta heldur lækki þá. Með skattstefnu sinni núna fara stjórnvöld gegn því sem sama fólk talaði fyrir árum saman. Áhrifin eru reyndar þegar farin að koma í ljós. Verulega dregur úr nauðsynlegum hagvexti, engar hagvaxtarspár ríkisstjórnarinnar eða stofnana hennar hafa gengið eftir og á sama tíma er erfiðara fyrir fólk að borga skattana sína vegna þess að það hefur miklu minna milli handanna, meira fer í að greiða af skuldum á sama tíma og verðlag í landinu hefur hækkað. Það verða því þessi tvöföldu áhrif, bæði er erfiðara fyrir fólk að standa straum af kostnaðinum við að greiða skattana og ríkið verður af nauðsynlegri uppbyggingu sem skattahækkanir og ekki síður óvissa um skattkerfið halda niðri. Við sáum enda í gær einkunnablað íslenskra stjórnvalda. Af því að hæstv. fjármálaráðherra talaði hér um alþjóðlegan samanburð má geta þess að hann sleppti reyndar því veigamikla atriði að Íslendingar greiða sjálfir í lífeyrissjóði sína, hann reiknaði það ekki með þegar hann reiknaði skattbyrðina. En í gær var annar alþjóðlegur samanburður birtur, árlegur samanburður á samkeppnishæfni landa þar sem Ísland fékk algjöra falleinkunn en þó sérstaklega varðandi efnahagsstefnu þar sem við erum á hraðri leið niður á botninn, ekki hvað síst vegna hinnar óhagkvæmu skattstefnu stjórnvalda.

Virðulegur forseti. Það er vont að hækka skatta, einkum á erfiðum tímum. En þrátt fyrir þær aðgerðir eru skattar á Íslandi, eftir þær, með því lægsta sem gerist í okkar heimshluta, og það er vel. Þegar við skoðum hinn alþjóðlega samanburð hjá OECD er það ekki bara hvað varðar skatta á laun þar sem við erum, eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur farið yfir, í þriðja neðsta sæti af löndum Vestur-Evrópu, heldur er það líka þegar við skoðum samanburð á tekjuskatti fyrirtækja, þar sem við erum í 26.–28. sæti af rétt liðlega 30 samanburðarríkjum, þar sem tekjuskattsprósentan hér í löndunum allt í kringum okkur er iðulega um það bil fjórðungi hærri. Og þetta er gott, það er gott að hér séu skattar hagstæðari vegna þess að það er mikilvægt að hafa hvetjandi umhverfi að þessu leyti. En við gengum allt of langt í því. Í góðærinu var farið í algjörlega óraunsæjar skattalækkanir og það sem nú eru kallaðar skattahækkanir felur fyrst og fremst í sér að afturkalla þær óraunsæju lækkanir. Þá segir frjálshyggjan: Já, en lækkið þið bara skattana, þá eflast tekjustraumarnir. En hvernig er það þegar við kíkjum hér í kringum okkur? Þar eru tekjustraumarnir sannarlega sterkari, miklu sterkari á öllum hinum Norðurlöndunum, en þar þurfa menn engu að síður að taka umtalsvert stærri hluta af launakostnaði í sameiginlega sjóði en við erum að gera með okkar veiku tekjustrauma, vegna þess að það er einfaldlega þannig að til þess að reka velferðarkerfi og til þess að búa almenningi lífskjör sem eru samkeppnishæf á alþjóðlegum mörkuðum þarf að halda uppi eðlilegu skattstigi. 

Virðulegi forseti. Að minnsta kosti 60 þúsund heimili eiga erfitt með að ná endum saman og ástæðan er margþætt þó að margir vilji alfarið kenna þyngri skattbyrði um. Aðrar ástæður vega þó þyngra eins og launalækkanir og kaupmáttarrýrnun. Ríkisstjórnin hefur þar kosið að fara blandaða leið skattahækkana og niðurskurðar til að takast á við hrun skatttekna eftir bankahrunið. Reynslan sýnir að niðurskurður til að mæta hruni skatttekna í fjármálakreppu dýpkar kreppuna. Allt útrásartímabilið jókst ójöfnuður meira hér á landi en almennt í Evrópu. Þrjú skattþrep voru innleidd 2010 til að auka jöfnuð og tekinn var upp auðlegðarskattur á þá ríku. Virðulegi forseti. Strax eftir hrun gerðum við mistök, að leggja ekki skatta á útstreymi fjármagns, inngreiðslur í lífeyrissjóði og á tekjuauka útflutningsfyrirtækja vegna mikillar gengislækkunar krónunnar. Seðlabankinn ætlar loks að skattleggja útstreymið á uppboðsmörkuðum. Í dag ná lífeyrissjóðirnir ekki hærri ávöxtun en sem nemur fjármagnskostnaði ríkis og sveitarfélaga. Það eru því engin rök fyrir því að skattleggja ekki inngreiðslur í sjóðina. Skattur á tekjuauka útflutningsfyrirtækja eftir gengishrunið hefði dregið verulega úr þörfinni fyrir skattahækkanir og niðurskurð. Ég hvet enn og aftur til þess að lagðir verði skattar á inngreiðslur í lífeyrissjóði og á tekjuaukningu útflutningsfyrirtækja vegna gengishrunsins um leið og tækifærið verður nýtt til þess að létta skattbyrðina á heimilum landsins.

Frú forseti. Á síðasta ári sagði fjármálaráðherra, um mikla gagnrýni okkar sjálfstæðismanna á skattahækkanir ríkisstjórnarinnar, að markmiðið væri í sjálfu sér að réttlátari skattbyrði næði fram að ganga. Ég segi nú: Heyr á endemi þegar í ljós er komið að skattbyrði okkar Íslendinga, allra Íslendinga, hefur aukist stórlega og meira að segja mun meira en í þeim löndum sem eiga í hvað mestum erfiðleikum í Evrópu. Hingað upp í pontu kemur síðan hæstv. fjármálaráðherra mjög auðmjúkur og segir einfaldlega að við skiljum þetta ekki, að í raun séu skattar enn mjög lágir hér á Íslandi. Ég held að hann eigi að segja þetta fólkinu á heimilunum, fyrirtækjunum eða einstæðu mæðrunum sem hafa hækkað langmest og eru langhæstar með mestu skattbyrði innan OECD. Þetta fólk á hæstv. fjármálaráðherra að tala við, einstæðar mæður. Eins og Ragnar Árnason, hinn þaulreyndi hagfræðiprófessor, benti réttilega á á fundi í síðustu viku hefur íslenskt hagkerfi dregist saman um næstum 11% á síðustu þremur árum, þar af um 3,5% í fyrra. Hefði verið haldið rétt á spilunum hefði hagvöxtur þvert á móti getað orðið allt að 2% í fyrra eins og í mörgum löndum hins vestræna heims. Háir skattar, háir vextir, gjaldeyrishöft, óstöðugleiki, þjóðnýtingarumræða, árásir á grunnatvinnuvegi þjóðarinnar og ráðaleysi stjórnvalda í mörgum málum hefðu hins vegar gert illt verra, í raun valdið því að hagvöxtur hefði orðið 5,5% lægri en ella og landsmenn því tapað 80 milljörðum kr. eins og meðal annars kom fram í útreikningum hjá Ragnari. Það kemur engum á óvart að skattbyrði Íslendinga hafi aukist verulega undir vinstri stjórninni. Það kemur heldur ekki á óvart að ríkisstjórnin ætli að halda áfram á sömu leið. Það er ekkert langt síðan við heyrðum: You ain't seen nothing yet. Það verður að stoppa þessa vegferð eða eins og konan sagði við mig í gær í röðinni við kassann í Fjarðarkaupum: Það verður að stoppa þessa ríkisstjórn og það strax. 
            

Forseti. Sjálfstæðismenn lögðu fram tillögur í efnahagsmálum á þingi í fyrrahaust eða fyrir ári eða svo undir yfirskriftinni „Gefum heimilunum von“. Við skulum gefa heimilunum von, sögðu sjálfstæðismenn og sú von fólst helst í því samkvæmt tillögum þeirra að stökkva aftur til baka til ársins 2008 þegar flokkurinn hrökklaðist frá völdum, m.a. í skattamálum. Í þeim tillögum kemur fram að Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði að kalla til baka allar skattbreytingar sem hafa orðið frá hruni.

Við munum gera það.

Þeir lofa því, og það er ítrekað hér af hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, að stökkva til baka til þess tíma sem Sjálfstæðisflokkurinn fór frá völdum hvað varðar áherslu í skattamálum. Hvernig var það nú? Við skulum rifja það aðeins upp. Hvernig gerðist það að á öllum valdatíma Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í ríkisstjórn  
             Skattbyrði lágtekjuhópa og reyndar meðaltekjuhópa sömuleiðis á þessum tíma jókst síðasta áratuginn fyrir hrun. Hún jókst, þetta eru tölur og staðreyndir sem blasa við hverjum sem vill skoða. Þetta er sú von sem Sjálfstæðisflokkurinn þykist ætla að og er að gefa. Hann gefur þetta loforð eða hótar þessu öllu heldur. Hann hótar fólki því að fara til baka til þessa kerfis. Ég sting upp á því við hv. þingmann, málshefjanda, að hann biðjist undan frekari umræðu um skattamál hér og komi aftur þegar hann hefur betri málstað að verja.

Frú forseti. Það er alltaf áhugavert að heyra ræður hv. þm. Björns Vals Gíslasonar þegar hann reynir að tala með diplómatískum hætti um ástand mála í íslensku samfélagi.  Staðreynd mála er einfaldlega þannig að núverandi ríkisstjórn hefur gengið allt of hart fram gagnvart heimilum landsins í skatta- og gjaldahækkunum og allt of hart gagnvart íslensku atvinnulífi þegar kemur að hækkuðum álögum á íslenskt atvinnulíf. Ríkisstjórnin er einfaldlega eins og hrópandinn í eyðimörkinni, hún á sér enga stuðningsmenn í þessari umræðu. Horfum til Samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar. Á ríkisstjórnin sér einhvern stuðningsmann þar? Nei. Eigum við að horfa til þjóðarinnar, þar á meðal til síðustu skoðanakannana þar sem um 30% þjóðarinnar segjast styðja þessa ríkisstjórn? 70% eru á móti.  Ég ætla að benda á annað. Menn tala um að hér sé svo æðislegt ástand þegar kemur að skattamálum og að ríkisstjórnin hafi staðið sig svo vel, en hvernig hefur frammistaðan verið varðandi til dæmis álögur á eldsneyti? Jú, það er búið að hækka og hækka álögur á almenning vegna þess að eldsneyti hefur hækkað. Og hver er reyndin? Fólk keyrir minna, fólk ferðast minna. Og hver er útkoman af því? Minni tekjur koma í ríkissjóð. Við getum líka nefnt áfengisgjaldið sem dæmi, fólk er farið að brugga um allt land í stríðum straumum. Ef við horfum á álögur á hinn almenna vinnumann er 

Forseti minnir hv. þingmenn á að halda ræðutíma.

Frú forseti. Ég tel rétt að byrja á því að minna hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar á það umhverfi sem við störfum í. Með hruni fjármálakerfisins og gjaldmiðilsins árið 2008 fór halli ríkissjóðs í 200 milljarða kr. Það voru yfir 40% af útgjöldum ríkisins. Vaxtagreiðslur voru 100 milljarðar skattkróna sem fóru í að greiða vexti af lánum í stað þess að fjármagna hér mikilvæga og opinbera þjónustu. 
             Til að mæta þessu hefur vinstri stjórnin valið blandaða leið skattahækkana og niðurskurðar í útgjöldum en gætt þess að hlífa tekjulægstu hópunum og skorið hlutfallslega minnst niður í velferðarkerfinu. Hagvöxtur fæst ekki með því að selja íslenskar auðlindir á útsölu til að fá tímabundið meiri tekjur í kassann. Hagvöxtur fæst með markvissri uppbyggingu rekstrarumgerðar atvinnulífsins, sanngjörnum leikreglum og menntun fólks til að mæta þörf hátækni- og nýsköpunarfyrirtækja fyrir vinnuafl í verðmætaskapandi greinum. Þannig tryggjum við hagvöxt til lengri tíma litið en ekki þá skammvinnu aðferð sem hugnast svo vel Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, að pissa í skóinn sinn. Stefna ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur miðar að sjálfbærri þróun í efnahagslífi, umhverfismálum og velferðarkerfinu á Íslandi. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmönnum fyrir að hafa tekið mjög málefnalega þátt í umræðunni. Það sem mig langar til að hnýta samt í er þetta ótrúlega fals sem felst í því að birta hér tölur og tala um að við séum í neðstu sætum eins og hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Helgi Hjörvar gerðu. Það er sérstaklega tekið fram í þessari úttekt að það verði að gera ráð fyrir því að lönd eins og Ísland eru með lífeyrissjóðakerfi fyrir utan ríkissjóð. Þegar þú gerir ráð fyrir því, hæstv. fjármálaráðherra, er það þannig að við erum næstir fyrir ofan Svíþjóð, næstir á undan Ungverjalandi með skattfleyg og því getur enginn mótmælt, alveg sama þótt þeir hrópi: Hrun, hrun, hrun. Við erum sem sagt með sjötta stærsta skattfleyginn innan OECD. Til að sýna hvernig þetta skattkerfi virkar má nefna að nú var verið að skrifa undir kjarasamninga og láglaunafólk fékk 50 þús. kr. eingreiðslu. Hvar skyldi hún lenda? Jú, fyrirtækin þurfa að borga 54 þús. fyrir þessa 50 þús. kr. eingreiðslu. Launþegarnir fá 30 þús. kr. og hæstv. fjármálaráðherra fær 24 þús. kr. af því inn í ríkissjóð. Þetta er hið góða skattkerfi okkar í hnotskurn. Ég geld varhuga við því að 

Frú forseti. Svona er brugðist við, eins og við heyrðum hjá málshefjanda, þegar vitnað er í frumheimildir. Ég var með þann fyrirvara á að vitanlega þyrfti að taka tillit til þess hvernig kerfin væru útfærð, þar á meðal lífeyriskerfin. Það er rangt hjá hv. þingmanni að þó að heildarfleygurinn sé tekinn með og lífeyrisiðgjöldin þar inni - það gerir OECD þó að þann samanburð sé ekki að finna í þessari skýrslu, en ég skoðaði það sérstaklega - kemur í ljós að lífeyrisiðgjöldin breyta þessu auðvitað mest hvað okkur varðar en Ísland er fyrir neðan miðjan hóp Vestur-Evrópuríkja eftir sem áður þegar þessi útvíkkaði heildarfleygur er tekinn. Það eru þau gögn sem við höfum í fjármálaráðuneytinu frá OECD um þetta þó að þau séu ekki hér í þessari 500 blaðsíðna skýrslu.

Þú ættir kannski að athuga það.

Myndin sem við okkur blasir er ósköp einföld. Með þeim aðgerðum á sviði tekjuöflunar og breytingum í skattkerfi sem þessi ríkisstjórn hefur ráðist í í þremur þrepum, á miðju ári 2009, aftur 2010 og enn 2011, hefur tekist að stöðva tekjufall ríkisins, en ekki meir. Annars hefðu tekjustofnarnir gefið enn þá meira eftir. Í grófum dráttum heldur skattbyrðin núna sjó sem hlutfall af landsframleiðslu. Við höfum hins vegar breytt því talsvert hverjir bera byrðarnar og af því erum við stolt. Við höfum farið til baka í átt til tekjujafnandi kerfis og fjölþrepatekjuskatts í anda norrænnar jafnaðarstefnu.  
             Það er rétt sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson segir, það þarf auðvitað að taka lífeyrisþáttinn með og ég gerði hér grein fyrir því að þrátt fyrir  Frú forseti. Ég leyfði mér að fara fram yfir tímann af því að ég fékk ekki frið hérna af því að þetta kemur svo ofsalega við sjálfstæðismenn þegar þeir eru teknir á klofbragði staðreyndanna  
            

Forseti tekur undir ábendingar um að gefa ræðumönnum hljóð svo þeir geti lokið máli sínu á knöppum tíma, sama hver á í hlut.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Hér er um að ræða breytingar á lögum í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnar sem gefin var í tengslum við undirritun kjarasamninga 5. maí sl. Auk þeirra atriða sem beinlínis er að finna í þeirri yfirlýsingu inniheldur frumvarpið nokkrar tillögur um lagabreytingar sem brýnt er að samþykktar verði á vorþinginu. Ég mun fyrst fara yfir þær tillögur frumvarpsins sem varða yfirlýsingu stjórnvalda tengda kjarasamningum þann 5. maí sl. Þær tillögur varða þrjá meginþætti, þ.e. persónuafslátt einstaklinga, skattlagningu fyrirtækja og tekjuöflun Starfsendurhæfingarsjóðs. Mun ég nú fjalla nánar um hvern þátt fyrir sig. Í fyrsta lagi ber að nefna persónuafslátt. Kafli II í áðurnefndri yfirlýsingu tekur reyndar bæði til bóta almannatrygginga og persónuafsláttar en frumvarpið hér inniheldur einungis ákvæði um persónuafsláttinn sem er hluti af tekjuskattlagningu einstaklinga. Aðrir þættir koma fram eftir atvikum í öðrum frumvörpum sem hæstv. velferðarráðherra flytur eða í gegnum breytingar sem unnt er að ákveða með reglugerð á grundvelli almannatryggingalaga. Lagt er til í samræmi við þá yfirlýsingu stjórnvalda að persónuafsláttur taki breytingum 1. janúar ár hvert í samræmi við breytingu á vísitölu neysluverðs á undangengnum 12 mánuðum miðað við gildi desembermánaðar og að þetta komi til framkvæmda og gildi frá og með ársbyrjun 2012. Með öðrum orðum er hér verðtrygging persónuafsláttar aftur með ótímabundnum hætti leidd í lög. Í forsendum fjárlaga fyrir árið 2011 er gert ráð fyrir að vísitala neysluverðs hækki um 3% á viðmiðunartímabilinu sem þýðir að óbreyttu að tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga mundu þá lækka um nálægt 3 milljarða kr. vegna hærri persónuafsláttar á árinu 2012. Það er rétt að vekja athygli á því að hér er að sjálfsögðu verið að tala um tekjuáhrif ársins 2012, en mér hefur sýnst sá misskilningur vera að einhverju leyti í gangi í gær og í dag að þau tekjuáhrif sem þetta frumvarp hafi í för með sér hafi áhrif á tekjur ársins í ár. Svo er að sjálfsögðu ekki, hér erum við að ræða um breytingarnar á nafnverði eins og þær eru metnar í dag miðað við tekjuáætlun fyrir næstu fjárlög. Í öðru lagi er um að ræða allmiklar breytingar á skattamálum fyrirtækja en um þá var fjallað í kafla III í yfirlýsingunni undir yfirskriftinni „Starfsskilyrði atvinnulífsins“. Þar er líka fjallað um væntanlegar breytingar á tryggingagjaldi og atvinnutryggingagjaldi, en frumvarp þess efnis verður ekki lagt fram fyrr en á haustþingi, enda munu breytingar sem það felur í sér ekki koma til framkvæmda fyrr en á næsta ári. Reyndar má segja hið sama um persónufrádráttinn, það hefði verið nægur tími til stefnu að innleiða verðtryggingu hans á haustþingi en til að sýna að við viljum strax efna þau undirstöðufyrirheit sem gefin eru í tengslum við kjarasamningana er hér lagt til að þessi verðtrygging verði sett inn núna strax í vor. Fyrsti þátturinn í frumvarpinu snýr að skattlagningu einstaklinga starfandi í eigin félögum. Þar er um að ræða tvenns konar breytingar frá gildandi rétti sem kom til framkvæmda við staðgreiðslu í ársbyrjun 2010. Ákvæðið kveður á um þau skilyrði sem þurfa að vera til staðar til að úthlutaður arður teljist til launa hjá móttakanda arðsins. Fyrri breytingin felur í sér nánari skilgreiningu á hugtakinu „ráðandi aðili“ þegar ákvörðuð eru laun við eigin atvinnurekstur. Tillagan er sú að maður teljist ráðandi aðili ef hann einn eða ásamt maka, börnum, foreldrum, systkinum eða öðrum nákomnum ættingjum á samtals 50% eða meira í viðkomandi lögaðila. Sama regla gildir einnig um starfandi hluthafa óháð fjölskylduböndum. Reglan nær þó einungis til þeirra sem eiga að minnsta kosti 2% í viðkomandi lögaðila. Seinni breytingin er sú að sá hluti úthlutaðs arðs sem telst vera laun verði eingöngu skattlagður í neðsta þrepi tekjuskattsins, þ.e. 24,1% miðað við árið 2010, auk útsvars sem er að hámarki 13,28% það ár, en ekki í þremur þrepum eins og nú gildir. Umræddar breytingar eru til skýringar, einföldunar og fyllingar á gildandi rétti. Ákvæðið felur í sér eftirtalda ívilnandi þætti frá því sem nú er, í fyrsta lagi það að viðmiðið um ráðandi hlut verður 50% eignarhald í lögaðila, í öðru lagi að þeir sem eiga minna en 2% hlut falla utan við regluna og í þriðja lagi er lagt til að skattlagning samkvæmt ákvæðinu verði ávallt í lægsta skattþrepi en ekki stighækkandi eins og nú gildir. Lagt er til að þessi breyting verði afturvirk frá ársbyrjun 2010 og sé þá í raun lögskýring eða nánari útfærsla á þeim rétti sem til staðar er. Í öðru lagi er fjallað um skilyrði fyrir frádráttarbærni arðgreiðslna og söluhagnaðar. Lögð er til sú breyting að frádráttarbærni arðs og söluhagnaðar verði takmörkuð við 5% eignarhald en ekki 10% eins og nú gildir. Jafnframt er lagt til að það skilyrði að yfirfæranlegt tap verði nýtt áður en til frádráttar kemur verði fellt brott. Hér er sömuleiðis komið til móts við sjónarmið sem færð hafa verið fram af aðilum vinnumarkaðarins eða sérstaklega Samtökum atvinnulífsins og Verslunarráði. Í þriðja lagi er fjallað um afdrátt skatta á vaxtagreiðslur til erlendra aðila. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að ákvæði 8. tölulið 3. gr. tekjuskattslaga, um afdráttarskatt á vaxtagreiðslur til erlendra aðila, taki ekki til vaxta vegna lánasamninga sem gerðir eru við ótengda aðila. Í flestum tilvikum hafa móttakendur vaxtanna geta nýtt sér ákvæði tvísköttunarsamninga til lægri skatts, undanþágu eða endurgreiðslu skattsins, en einhver tilvik eru hins vegar til um það að lántakendur hafi sjálfir þurft að bera afdráttarskattinn vegna ákvæða í lánasamningum. Þá er talin ákveðin hætta á að standi ákvæðið óbreytt þrengi það að lánamöguleikum íslenskra fyrirtækja á erlendum lánamörkuðum þar sem svigrúm er þegar mjög þröngt eins og kunnugt er. Ég mun leggja til við hv. efnahags- og skattanefnd að gildistaka þessa ákvæðis miðist við 1. janúar 2011 þannig að óbreytt skipan mála standi út þetta ár. Í fjórða og síðasta lagi varðandi fyrirtækin er fjallað um það sem snýr að mati hlutabréfa við skilgreiningu á gjaldstofni auðlegðarskatts. Samkvæmt gildandi lögum leggst hluti af hinum tímabundna auðlegðarskatti á markaðsvirði hlutabréfa í eigu einstaklinga, eða skattalegt bókfært eigið fé. Þessi skattlagning fer fram eftir á þegar nánari upplýsingar liggja fyrir úr reikningum fyrirtækja. Álagning auðlegðarskatts á einstaklinga hefur því farið fram í tvennu lagi og dreifst á tvö skattár hjá viðkomandi þar sem skattlagning hlutafjár kemur fram á seinna árinu. Ýmis vandkvæði hafa verið uppi um þetta mat og sömuleiðis framangreinda tvískiptingu og því er lagt til að í stað mats á hlutdeild í skattalegu bókfærðu eigin fé verði tekið mið af stofnverði. Við þessa breytingu fellur seinni hluti skattlagningarinnar niður frá og með árinu 2012. Erfitt er að meta af einhverri nákvæmni hvaða tekjuáhrif framangreindir fjórir þættir muni hafa á tekjur ríkissjóðs. Ljóst er að afnám afdráttarskatts á vaxtagreiðslum af erlendum lánasamningum mun hafa umtalsverð bein áhrif til lækkunar en aðrir þættir mun minni og eru heildaráhrifin metin um 2 milljarðar kr. á ári og koma fram á árinu 2012 eins og áður sagði. Í þriðja lagi er í frumvarpi þessu að finna ákvæði er varða Starfsendurhæfingarsjóð. Kafli VI í yfirlýsingunni fjallar um lífeyrismál, starfsendurhæfingu og húsnæðismál og er því í frumvarpinu að finna breytingar á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Þessar breytingar taka að hluta til mið af þeim fyrirheitum sem ríkisstjórnin gaf við gerð stöðugleikasáttmálans 25. júní 2009 um Starfsendurhæfingarsjóð. Þau fyrirheit voru þríþætt, í fyrsta lagi að lögfesta skyldu launagreiðenda til greiðslu 0,13% iðgjalds til Starfsendurhæfingarsjóðs samhliða skyldu launþega til að tryggja sér rétt til starfsendurhæfingar frá 16 til 70 ára aldurs, í öðru lagi að lögfesta framlag til Starfsendurhæfingarsjóðs frá lífeyrissjóðunum er næmi 0,13% af iðgjaldastofni frá og með 1. júlí 2010 og í þriðja lagi að lögfesta 0,13% framlag ríkissjóðs til Starfsendurhæfingarsjóðs frá og með 1. júlí 2013. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar tengdri kjarasamningum frá 5. maí sl. var síðan ítrekað að ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir því og leggja fyrir Alþingi að lögfest yrði skylda allra launagreiðenda til greiðslu 0,13% iðgjalds til Starfsendurhæfingarsjóðs. Enn fremur kæmi til jafnhátt iðgjald frá lífeyrissjóðunum. Þá var þar kveðið á um að skipuð yrði samráðsnefnd aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda til að koma fram með nánari tillögur um skipulag og samhæfingu starfsendurhæfingarmála fyrir 1. nóvember 2011 þar sem miðað yrði við jafna kostnaðarskiptingu í þrjá hluta og að sjálfsögðu yrðu þá prósenturnar eða fjárhæðirnar endurskoðaðar í samræmi við það hverja menn teldu verða raunverulega fjárþörf til þessa verkefnis á komandi árum. Útfæra þyrfti aðkomu ríkisvaldsins varðandi faglegar útfærslur og samspil starfsendurhæfingar tengdri vinnumarkaði og þjónustu heilbrigðiskerfisins. Í bráðabirgðaákvæði því sem lagt er til að öðlist gildi þegar í stað og falli úr gildi 1. janúar 2012 er við það miðað að ráðherra velferðarmála og ráðherra lífeyrismála skuli skipa framangreinda samráðsnefnd og hlutverk nefndarinnar verði, auk þess sem að framan greinir, að leggja fram tillögur að skýrum lagaramma eða umgjörð um VIRK Starfsendurhæfingarsjóð, m.a. um greiðsluskyldu, ábyrgð og eftirlit, fyrir sama tímamark, þ.e. 1. nóvember 2011. Við þá vinnu skuli haft samráð við Landssamband lífeyrissjóða og skattyfirvöld. Í þessu frumvarpi verða lagðar fram breytingar á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, í samræmi við gerð stöðugleikasáttmálans frá 25. júní 2009 um Starfsendurhæfingarsjóð en fyrirmæli um sjóðinn eru aftur ítrekuð í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 5. maí sl. eins og áður sagði. Í frumvarpi fjármálaráðherra verður Starfsendurhæfingarsjóði sem veita á viðtöku iðgjaldi til greiðslu kostnaðar við ráðgjöf, þjónustu og bein úrræði vegna starfsendurhæfingar veitt lagastoð en stór hluti launagreiðenda greiðir þegar 0,13% iðgjald til sjóðsins á grundvelli kjarasamninga. Með lögunum verður kveðið á um skylduframlag lífeyrissjóða til sjóðsins. Þá er gert ráð fyrir að kveðið verði á um greiðsluskyldu launagreiðenda í lögum nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Vík ég nú stuttlega að því hvaða áhrif kjarasamningar að þessu leyti muni hafa á afkomu ríkissjóðs. Þó að bein áhrif sé að finna í þessu frumvarpi, samanber þá kostnaðarumsögn sem málinu fylgir, og áætluð neikvæð áhrif fyrir tekjuhlið ríkissjóðs séu um allt að 5 milljarða kr. á árinu 2012 er ljóst að til lengri tíma litið verða heildaráhrif nýgerðra kjarasamninga á afkomu ríkisins bæði jákvæð og neikvæð. Að sjálfsögðu eiga eftir að falla til umtalsverð útgjöld vegna afleiddra áhrifa kjarasamninganna þegar kemur að hækkun bóta í almannatryggingakerfinu og atvinnuleysisbótakerfinu, og fleiri áform tengd samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda sem kalla á útgjöld, en að hluta til verður þeim mætt á grundvelli samkomulags sem náðst hefur til dæmis um fjármögnun viðamikilla aðgerða á sviði menntamála. En jákvæð áhrif verða að sjálfsögðu af þessu einnig og til lengri tíma litið umtalsverð. Nýgerðir kjarasamningar eru að sjálfsögðu verðmæt fjárfesting, vonandi í friði og stöðugleika á vinnumarkaði hér til langs tíma, með heilmiklum jákvæðum efnahagslegum áhrifum sem mæta að hluta til íþyngjandi áhrifum þeirra á ríkissjóð, sveitarfélög og að sjálfsögðu atvinnulífið. Þannig má gera ráð fyrir því að hækkun persónuafsláttar sem hér er lagt til að lögfest verði auki að sjálfsögðu ráðstöfunartekjur heimilanna umfram og til viðbótar því sem kjarasamningum fylgir og þar með neyslu í einhverjum mæli sem aftur leiðir til aukinna tekna ríkissjóðs í gegnum óbeina skatta. Léttari skattbyrði fyrirtækja eykur svigrúm þeirra til fjárfestinga og aukinna umsvifa þjóðarbúsins og ekki síst er það jákvætt ef minnkandi atvinnuleysi gerir fært að lækka tryggingagjaldið eða atvinnutryggingaþátt tryggingagjaldsins þó nokkuð strax frá næstu áramótum. Vík ég þá að öðrum atriðum frumvarpsins sem ekki eru beintengd kjarasamningunum en eru öll þess eðlis að brýnt er að Alþingi afgreiði þau á þessu vorþingi ef samkomulag getur tekist um slíkt. Fyrst ber þar að nefna lagfæringar á lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Í frumvarpinu er lagt til að lög um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki verði tímabundin en ekki ótímabundin og er það gert til að mæta sjónarmiðum og til að uppfylla kröfur um samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, á styrkjakerfunum. Uppáskrift ESA á fyrirkomulaginu er bundin því skilyrði að um tímabundnar aðgerðir tengdar sérstökum aðstæðum í efnahagsmálum okkar sé að ræða. Engar efnislegar breytingar eru gerðar til á lögunum heldur einungis lagt til að kerfið verði að svo stöddu látið gilda til ársloka 2014, þ.e. í fimm ár samtals. Í annan stað er um að ræða breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Gerð er tillaga um breytingu á ákvæði er fjallar um rafræna þjónustu og eftirlit vegna áætlana. Ákvæðinu var breytt í upphafi ársins og er nú þannig að rafrænt afhent þjónusta telst ávallt nýtt þar sem kaupandi þjónustunnar hefur búsetu eða starfsstöð og ber sala á þeirri þjónustu því ekki virðisaukaskatt sé hún seld aðilum sem eru búsettir eða hafa starfsstöð erlendis. Samkvæmt núgildandi ákvæði ber aðila sem kaupir rafrænt afhenta þjónustu að innheimta og skila virðisaukaskatti vegna kaupanna nema hann hafi heimild til að telja virðisaukaskattinn til innskatts. Erfitt er að hafa eftirlit með virðisaukaskattsskilum vegna kaupa á rafrænni þjónustu erlendis frá þar sem viðskiptin, bæði greiðsla og þjónusta, fara fram með rafrænum hætti og því má ætla að ríkissjóður hafi orðið fyrir tapi af þessum sökum. Er því lagt til að gerð verði sú breyting um rafrænt afhenta þjónustu að þegar aðili sem er með heimilisfesti eða fasta starfsstöð erlendis selur þjónustu aðila sem ekki er skráður á virðisaukaskattsskrá og með heimilisfesti eða fasta starfsstöð á Íslandi skuli seljandi skila virðisaukaskattinum í ríkissjóð. Þá er um að ræða breytingu er varðar frestun á gildistöku tveggja ákvæða er fjalla um rafrænt afhenta þjónustu og innflutning á netþjónum og tengdum búnaði. Þau tilmæli hafa borist frá ESA að láta ákvæðið ekki koma til framkvæmda fyrr en að lokinni athugun af þeirra hálfu um það hvort ákvæðin feli í sér ólögmæta ríkisaðstoð samkvæmt EES-samningnum. Því er lagt til að framkvæmd ákvæðanna verði frestað til 1. október 2011. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á lögum um gjald á áfengi og tóbak. Breytingartillögur þessar taka til ákvæða um leyfilegt magn á innfluttu áfengi á lægri gjöldum við komu til landsins. Heimildir ferðamanna til innflutnings á bjór eru auknar og sömuleiðis heimildir flugáhafna. Ljóst er að tekjur Fríhafnar, Isavia, munu aukast eitthvað vegna þessara auknu heimilda en á móti vegur að gera má ráð fyrir að sala ÁTVR á áfengi muni dragast eitthvað saman í kjölfarið og þar með skatttekjur ríkissjóðs í formi vörugjalda af þeim vöruflokki. Nettóáhrif á afkomu ríkissjóðs verða því væntanlega neikvæð um 100–150 millj. kr. Þess ber að geta að þessar breytingar eru hluti af stærra samhengi, þ.e. því að afslættir á áfengi og tóbaki voru lækkaðir lítillega með breytingum fyrir áramót þannig að í stað 100% endurgreiðslu eða niðurfellingar á áfengis- og tóbaksgjaldi er það, ef ég man rétt, 90% á áfengi og 85% á tóbaki. Sömuleiðis var þjónustusamningur ríkisins við Isavia lækkaður nokkuð og það varð að samkomulagi að í tengslum við þetta yrðu þeir hlutir sem hér eru undir skoðaðir þannig að komið yrði nokkuð til móts við afkomu Fríhafnarinnar í staðinn með breytingum hliðstæðum þeim sem hér eru lagðar til. Að lokum ber að nefna síðasta stóra efnisatriði frumvarpsins sem er fjármögnun sérstakra vaxtaniðurgreiðslna sem verða við lýði á þessu ári og hinu næsta upp á 6 milljarða kr. eða þar um bil á hvoru árinu um sig. Samkomulag var um það gert í tengslum við skuldaaðgerðir í þágu heimila og fyrirtækja fyrir áramót að til að létta greiðslubyrði þeirra sem almennt eru með vaxtabyrði vegna lána í þágu húsnæðisöflunar að settir yrðu umtalsverðir fjármunir á árunum 2011 og 2012 í sérstakar viðbótarvaxtaniðurgreiðslur. Þetta þýðir að til vaxtabóta verður varið á þessu ári og hinu næsta yfir 18 milljörðum kr., hátt í þriðjungi af heildargreiðslum heimilanna vegna vaxtakostnaðar íbúðalána. Talið er að hann sé um 60 milljarðar kr. á ári. Fyrri hluti þessara greiðslna hefur nú þegar farið fram, 30. apríl sl., og þá fengu hátt í 100 þús. aðilar greiðslur upp á rétt tæpa 3 milljarða kr. Það vantaði, ef ég man rétt, nokkur hundruð þúsund krónur upp á að áætlun tekjuskrifstofu fjármálaráðuneytisins stæðist algerlega. Verður það að teljast harla laglega og vel að verki staðið. Seinni hluti greiðslnanna kemur síðan í ágúst. Samkomulag var um að bankar og lífeyrissjóðir að uppistöðu til fjármögnuðu þessar sérstöku vaxtaniðurgreiðslur enda er þetta hluti af hinum sérstöku ráðstöfunum í þágu skuldsettra heimila og ætlaði að mæta því sjónarmiði að vitaskuld eru margir með þunga greiðslubyrði vegna íbúðalána sem þó fá ekki úrlausn innan þeirra fjölmörgu útfærðu úrræða sem í boði eru og til þess að að hluta til væri um almennan stuðning að ræða var gripið til þess ráðs að nota það skilvirka tæki sem vaxtabótakerfið er til að mæta þessum hópi. Þessar greiðslur eru án tekjutengingar og skerðast eingöngu við tiltölulega há eignamörk. Hér er það lagt til að þessar greiðslur verði nú fjármagnaðar þannig að í formi tímabundinnar skattlagningar verði 3,5 milljörðum kr. á þessu ári skipt jafnt, nema þá að menn næðu samkomulagi um einhverja aðra útfærslu, milli viðskiptabanka og lífeyrissjóða. Skattstofn viðskiptabankanna verði sá sami og er að finna í lögum nr. 155/2010, um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki, og verður hlutfall þessa tímabundna skatts til að fjármagna vaxtaniðurgreiðslur 0,0795% af þessum skattstofni. Ákvæði um tímabundinn skatt á lífeyrissjóði verður í bráðabirgðaákvæði við lög nr. 90/2003, um tekjuskatt, og verður skattstofninn hreinar eignir samtryggingadeilda til greiðslu lífeyris sem námu nálægt 1.800 milljörðum kr. í lok árs 2010. Samkvæmt því er áætlað að skatthlutfallið 0,0972% dugi til að skaffa fjárhæðina. Áfram verður leitað leiða í samráði við hagsmunaaðila um fjármögnun á þeim 2,5 milljörðum kr. sem vantar upp á 6 milljarða kr. útgjöld ríkisins vegna vaxtaniðurgreiðslunnar á þessu ári og sömuleiðis á 6 milljörðum vegna næsta árs. Því er ekki að leyna að bundnar hafa verið vonir við að ríkinu legðust til nokkrar tekjur í aðgerðum sem tengjast afnámi gjaldeyrishafta og hefur það verið haft í sjónmáli sem fjáröflun í þessu skyni Ég mun leggja til við hv. efnahags- og skattanefnd að ákvæðum 9. og 16. gr. frumvarpsins verði breytt á þann veg að álagning skattsins fari fram á árinu 2012 en upp í þá álagningu verði greidd fyrirframgreiðsla á árinu 2011, 1. nóvember, til að taka af allan vafa um að ekki verði um afturvirkni að ræða, þ.e. að álagningin fari fram á árinu 2012 en fyrirframgreiðsla komi í nóvember á þessu ári þannig að tekjurnar skili sér innan ársins sem útgjöldin falla til á. Að þessu sögðu, frú forseti, legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari. Ég vek sérstaka athygli á þeim tveimur atriðum sem ég hef í framsögu minni óskað eftir að efnahags- og skattanefnd líti sérstaklega til og er einfaldlega þannig til komið að frumvarp þetta var unnið með miklu hraði, að sjálfsögðu, þegar kjarasamningar lágu fyrir og sérstaklega í tveimur tilvikum höfum við tekið eftir því að yfirfara þarf betur ákveðin atriði og eftir atvikum breyta þeim í samræmi við það sem ég hef reifað hér í framsöguræðu. Ég vil svo nota tækifærið líka til að þakka efnahags- og skattanefnd, og þinginu öllu reyndar, fyrir það að þegar er búið að lögfesta fyrsta fyrirheitið í sambandi við aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins til að greiða götu kjarasamninga og það var sú framlenging á gjalddagaaðlögun fyrir atvinnulífið sem varð að lögum hér fyrr í vikunni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina. Hann sagði í upphafi máls síns að það væri ákveðinn misskilningur að þetta hefði áhrif á fjárlög ársins 2011, þetta hefði eingöngu áhrif á árið 2012. Ég vil fá úr því algjörlega skorið því í umsögn um frumvarpið frá fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir að þetta muni minnka tekjur ríkissjóðs um 5 milljarða miðað við núgildandi fjárlög. Eftir því sem ég best veit eru fjárlög 2011 enn í gildi en ekki 2012 þannig að ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé rétt sem komið hefur fram og hvort engin neikvæð áhrif verði á árið 2012. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um samkomulag sem búið er að gera annars vegar við viðskiptabankana og hins vegar við lífeyrissjóðina um greiðslu á 3,5 milljörðum af þeim 6 milljörðum sem eru aukning í vaxtaniðurgreiðslur. Mig langar að spyrja hvort það samkomulag gildi líka fyrir árið 2011 líka og raunar hvort samkomulag sé komið á. Eins og gefur að skilja getur þetta hlutfall breyst, það er reiknað með að þetta sé til helminga. Er búið að ganga frá samkomulagi við þessa aðila, lífeyrissjóði og bankastofnanir, um að þeir taki þátt í þessum kostnaði á árinu 2011? Síðan langar mig líka að spyrja hvort tekið sé tillit til þess, í þeim 5 milljörðum sem afkoman á að vera lakari hjá ríkissjóði, að eftir er að leysa úr því hvernig greiða eigi 2,5 milljarða af 6 milljörðunum. Að lokum, virðulegi forseti, af því að nú hafa kjarasamningar opinberra starfsmanna, margra hverra, verið lausir í langan tíma, vil ég spyrja hæstv. ráðherra um hvaða áhrif hann telji að það hafi á útgjöld ríkissjóðs, bæði fyrir árið 2011 og 2012.

Frú forseti. Ég held að þetta sé alveg skýrt. Í frumvarpinu erum við eingöngu að tala um tekjuáhrifin vegna þessa frumvarps. Fyrst og fremst er tvennt á ferð sem lækkar tekjur ríkisins á árinu 2012 miðað við forsendur sem fjárlög ársins í ár byggja á, þ.e. gangi forsendan um 3% verðbólgu eftir, 3% hækkun vísitölu neysluverðs milli ára, mun verðtrygging persónufrádráttarins þýða rétt um 3 milljarða tekjutap, miðað við sömu forsendur á þessu ári. Varðandi afdráttarskattinn og aðrar breytingar á skattamálum fyrirtækja er reiknað með að tekjutapið þar nettó sé rétt um 2 milljarðar. Þetta eru allt saman breytingar sem hafa áhrif á tekjur ársins 2012 en ekki ársins 2011. Það hafa verið samskipti við bæði lífeyrissjóði og banka, bæði ég sjálfur og eins embættismenn í ráðuneytinu vorum í samskiptum við þessa aðila dagana áður en frumvarpið kom fram. Það er ekki um undirritað samkomulag að ræða heldur hafa átt sér stað samskipti og kynning á þessum áformum. Til að koma til móts við sjónarmið lífeyrissjóða og banka er hér valin sú leið að ríkið taki nokkra áhættu af því. Af því þurfa að leggjast til aukalega 2,5 milljarðar í tekjur ef ekki á að verða einhver brestur að því leyti í tekjuöflunarforsendunum. Eins og ég sagði eru þar hafðar í sigti tekjur sem við gerum ráð fyrir að komi til ríkisins í gegnum aðgerðir sem tengjast afnámi gjaldeyrishafta. Varðandi önnur tekju- og útgjaldaáhrif kjarasamninganna, þar á meðal að sjálfsögðu 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og ég fagna því sérstaklega að kjarasamningar skyldu hafa náðst. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, í ljósi síðustu orða hans um að auðvitað þurfi að skoða það nánar þegar búið er að gera samninga á opinbera markaðnum eða við ríkisstarfsmenn, hvort hann telji ekki að gera þurfi nýja áætlun í jöfnun ríkisfjármála og þegar hún liggur fyrir hvort ekki sé þörf á því að kynnt verði sérstaklega fyrir hv. fjárlaganefnd hvernig sú áætlun muni ganga eftir og hvaða hugsanlegar breytingar verða á henni, fyrir utan aðra þætti sem þyrftu að koma til nefndarinnar. Ég vil ítreka við hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að mjög vel þurfi að fara yfir það. Einnig langar mig að biðja hæstv. ráðherra að bregðast við þeim varnaðarorðum og athugasemdum sem komu frá Seðlabanka Íslands 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að þetta mun að sjálfsögðu hafa þó nokkur áhrif og strax á þessu ári eða síðari hluta ársins. Þar ber fyrst að telja launahækkanir og aukin útgjöld ríkisins sem launagreiðanda en dýrasti þátturinn verður þó væntanlega áhrifin á bótakerfið og eingreiðslurnar. Þetta leiðir til þess að yfirfara þarf þjóðhagsforsendurnar og endurmeta efnahagsáætlunina til meðallangs tíma, sem hvort sem er var í endurskoðun. En nú þarf að taka mið af þessum breytum. Við bíðum t.d. enn gagna frá Hagstofunni um mat á þjóðhagsáhrifum kjarasamninganna sem skiptir að sjálfsögðu máli þegar hin afleiddu tekjuáhrif eru metin á hina hliðina því sem betur fer eru þetta ekki bara útgjöld fyrir ríkið heldur koma líka til auknar tekjur í einhverjum mæli í gegnum launahækkanir sem auka vonandi einkaneyslu og annað slíkt 

Virðulegur forseti. Við í efnahags- og skattanefnd munum að sjálfsögðu taka þennan bandorm til vandlegrar umfjöllunar og sjálfsagt að fara sérstaklega yfir þau atriði sem hæstv. ráðherra nefndi og heldur ekki nema sjálfsagt að nefndin beiti sér fyrir þeim ívilnandi aðgerðum um greiðsludreifingu fyrir atvinnulífið sem hér urðu að lögum í vikunni. Ég tók ekki nægilega vel eftir þeirri umfjöllun sem hæstv. ráðherra hafði um lífeyrismálin í tengslum við kjarasamningana og vildi inna hann aðeins eftir þeim þáttum sem lutu að kröfum um samræmingu lífeyrisréttinda, hækkunum á inngreiðslum í sjóðina og þá kannski sérstaklega í tengslum við þær fréttir sem sagðar voru í morgun af tilmælum Fjármálaeftirlitsins varðandi Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Eftirlitið telur að í A-deildina skorti 47 milljarða til að standa undir skuldbindingum og að hækka þurfi inngreiðslur um 4% til að mæta því, hvernig sá vandi, og síðan auðvitað hinn meiri og stærri vandinn, sé hugsaður í þessu samhengi, með samræmingu á réttindum, og hvort þennan vanda eigi fyrst og fremst að brúa með því að auka framlög inn í þetta og hver eigi þá að bera þann kostnað, hvort það eru launþegarnir eða skattgreiðandinn.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ég nefndi ekki þá þætti sem snúa að lífeyrismálum almennt enda er um þá fjallað í yfirlýsingunni en það er ekki tekið á þeim í þessu frumvarpi þar sem eingöngu er komið inn á málefni lífeyrissjóðanna, reyndar með tvennum hætti; annars vegar hvað varðar Starfsendurhæfingarsjóð og hins vegar fjármögnun vaxtaniðurgreiðslna. Fyrirheitin í yfirlýsingunni og staða þessara gríðarstóru mála, sem eru lífeyrismálin og framtíðarfyrirkomulagið þar, er þannig að annars vegar starfar stór nefnd að því að teikna upp framtíðarfyrirkomulag þessara mála. Þar er góð samstaða um að stefna beri að einu samræmdu, sjálfbæru lífeyriskerfi fyrir landsmenn til framtíðar litið. Hins vegar starfar sérhópur um málefni Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og þá stöðu sem uppi er þar, bæði gagnvart A-deild og B-deild. Ég hef bundið vonir við að niðurstaðan af starfi beggja þessara hópa liggi fyrir nú sem fyrst á næstu mánuðum þannig að áætlun um framtíðarfyrirkomulag þessara mála verði teiknuð upp. Hún tekur þá á þremur þáttum, getum við sagt: hvernig við leggjum upp í að hefja inngreiðslur um leið og við ráðum við inn á B-deildina til að mæta þeim vanda sem þar er, hvaða ráðstafanir þarf að gera gagnvart A-deildinni þannig að ekki vaxi á henni halli og hún verði sjálfbær, og þar kemur fleira til greina en það eitt að hækka iðgjöld að sjálfsögðu og eru til skoðunar hugmyndir um slíkt. Varðandi tilmæli eða bréf Fjármálaeftirlitsins mun stjórn LSR að sjálfsögðu svara því. En bæði stjórn LSR og fjármálaráðuneytið hafa verið þeirrar skoðunar og er að fullar heimildir séu til þess, á grundvelli bráðabirgðaráðstafana um að halli á lífeyrissjóðum megi tímabundið vera 15%, að halda sjó í þeim erfiðleikum sem við förum nú í gegnum. Þannig var upp lagt og í þeirri trú 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin. Rétt er að undirstrika að í gildi er bráðabirgðaákvæði um heimild upp að 15% fyrir sjóðina eins og ráðherrann gat upp. Ég vildi í þessu síðara andsvari fá að inna hæstv. ráðherra eftir því, vegna þess að við erum líka með vaxtabæturnar hér undir, að fram hafa komið efasemdir um þær breytingar sem gerðar voru á vaxtabótafyrirkomulaginu í lok síðasta árs sem lúta að mögulegri afturvirkni þeirra breytinga sem þá voru gerðar, hvort ráðherrann hafi lagt mat á þau sjónarmið og hvort hann telji að það þurfi að skoða sérstaklega í samhengi við meðferð vaxtabótanna hér í bandorminum.

Já, frú forseti, að sjálfsögðu höfum við skoðað það í fjármálaráðuneytinu. Ég verð þó að segja að á dauða mínum átti ég von en ekki því að menn færu að koma upp með afturvirknisásakanir í sambandi við breytingu á vaxatabótakerfinu þegar heilir 6 milljarðar voru settir inn í það í viðbót þannig að um risavaxna ívilnandi aðgerð er að ræða. En þá eru menn að tala um að þær breytingar sem gerðar voru á tekjuskerðingarreglum almenna vaxtabótahlutans, og færðu vissulega til ákveðna fjármuni, þar var ekki um skerðingu í heild að ræða heldur ákveðna útfærslubreytingu og ofan á það leggjast 6 milljarðar þannig að í okkar huga er það nánast óhugsandi að nokkur verði fyrir beinni skerðingu þegar heildargreiðslurnar eru skoðaðar. Það er því afar ólíklegt í því tilliti að hægt sé að segja að einhver afturvirknisáhætta skapist, einfaldlega vegna þess að aðgerðin var risavaxið ívilnandi 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir yfirferð yfir málið sem við ræðum hér, ráðstafanir í ríkisfjármálum í sambandi við kjarasamninga. Mig langar að spyrja hann að því hve mikið hafi tapast af persónuafslætti sem var jú verðtryggður áður - svo var hætt við þá verðtryggingu í kjölfar hrunsins og nú er hún tekin upp aftur - vegna þess að þetta var mikið áherslumál hjá ASÍ þó að ég sé ekki endilega að gæta hagsmuna þeirra beint, en þetta kemur inn á skattlagningu og alveg sérstaklega lægst launaða fólksins. Ég spyr líka hvort það hafi verið metið hve mikið þessir kjarasamningar auki á atvinnuleysið. Það er á hreinu að þessar miklu álögur, sérstaklega eingreiðslurnar, 50 þúsund krónurnar, munu lesta fyrirtæki með láglaunafólk mjög mikið og hugsanlega gera þau óstarfhæf þannig að þau leggi upp laupana og um leið eykst atvinnuleysi. Það er þekkt að þegar menn hækka lægstu laun vex atvinnuleysið og sérstaklega hjá þeim sem eru með lægstu launin, ég spyr hvort þetta hafi verið metið og hvaða áhrif það hafi á ríkissjóð. Þetta mun auka skatttekjur ríkissjóðs mjög mikið. Eins og fram hefur komið fer hluti af 50 þús. kr. inn í lífeyrissjóði, þ.e. 6 þús. kr., hluti fer inn í sjúkrasjóði, 500 kr., og síðan inn í stéttarfélögin, 500 kr., og svo til ríkissjóðs, 20 þús. kr., tryggingagjald o.s.frv., þannig að mér sýnist að af þessum peningum muni fyrirtækin borga um 60 þús. kr. og launþeginn ekki fá nema 27 þús. kr. Hefur þetta verið metið inn þær tekjur sem kjarasamningarnir gefa, og þá plús flata hækkunin? Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til að leggja fram fjáraukalög þannig að ríkissjóður megi borga út þær bætur sem hér er lagt til að verði greiddar. Svo er kannski eitt í viðbót: Hafa lífeyrissjóðirnir einhvern tíma verið skattlagðir áður?

Varðandi persónufrádráttinn er því til að svara að hann var hækkaður umfram verðlag 2010, þ.e. með 2 þúsund krónum, og það ásamt breyttri útfærslu og óbreyttri skattprósentu á lægsta þrepi tryggði hann mjög vel, að minnsta kosti á því ári. Það verður að hafa í huga að búið er að gera þær breytingar á skattkerfinu sem orðið hafa þannig að það er ekki bara persónuafslátturinn einn sem þarna þarf að skoða en auðvitað gefur hann eitthvað eftir miðað við verðlag á þessu ári. Það er út af fyrir sig rétt og ég er ekkert að fela það. Þannig er það. Áhrifin almennt úti í atvinnulífinu, hver þau verða, er erfitt að meta og við höfum ekki lagt á það mat í fjármálaráðuneytinu enda kannski ekki í okkar færum og við erum ekki með þau gögn í höndum né aðstöðu til þess. Það gerir þá frekar Hagstofan og/eða aðrir aðilar. Hún er nú að reyna að leggja mat á þjóðhagsleg áhrif kjarasamninganna, gangi þeir eftir og verði að langtímasamningum, og mun síðan láta okkur fá bráðabirgðaniðurstöður úr því til þess að við getum haldið áfram vinnu við endurskoðun efnahags- og ríkisfjármálaáætlunarinnar. Því er ekki að leyna að þessu er ansi þröngur stakkur skorinn hvað varðar tíma vegna þess hversu dróst á langinn að ná kjarasamningunum og getur orðið erfitt fyrir okkur að ná utan um það allt strax í vor en þeirri vinnu verður þó haldið áfram fram á sumarið enda er hún nauðsynleg í öllu falli vegna undirbúnings fyrir fjárlög næsta árs. Að sjálfsögðu eru þarna tekjuáhrif en ég tek undir það með hv. þingmanni að kjarasamningarnir eins og þeir eru úr garði gerðir - og ánægjulegt að með eingreiðslum og krónutöluhækkunum er komið sérstaklega til móts við tekjulægstu hópana á vinnumarkaði og það síðan jafnað út í bótakerfin - verða auðvitað íþyngjandi fyrir rekstur á sviði verslunar og 

Frú forseti. Við vorum að ræða í hv. félagsmálanefnd í morgun um opinn tékka til að greiða út bætur í samræmi við þennan kjarasamning því að það liggur ekki enn þá fyrir hvaða leið verður farin. Þar er um að ræða umtalsverðar fjárhæðir og ég ítreka spurninguna hvort ekki sé brýnt, af því að það má í rauninni ekki greiða neitt úr ríkissjóði nema samkvæmt fjárlögum eða fjáraukalögum, að fram komi fjáraukalög um alla vega þau útgjöld um leið og það er samþykkt. Ef hæstv. fjármálaráðherra gerir það ekki mun ég líklega gera það, koma með fjáraukalög til þess að hægt sé að greiða út þessar bætur. Enn ein spurning er um kjarasamning opinberra starfsmanna, hvort farið hafi verið út í það, og hvort það að skattleggja lífeyrissjóðina fari saman við upplýsingar frá Fjármálaeftirlitinu í morgun, um að hækka þurfi iðgjöld í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins á meðan aðrir lífeyrissjóðir eru bæði lestaðir með skattlagningu hér og þurfa 

Frú forseti. Ég hafði ekki tíma til að svara seinni tveimur spurningum hv. þingmanns og reyni að gera það núna. Varðandi lög og heimildir veit ég að velferðarráðherra er í samstarfi við félagsmálanefnd að óska eftir breytingum á lögum sem gera honum kleift og heimila honum að greiða bæturnar á því sviði. Varðandi það að ríkið geti efnt kjarasamninga sem það gerir innan fjárlagaárs og mætt útgjöldum af því tagi sem teljast tilfallandi eru að sjálfsögðu alltaf heimildir til staðar í fjárlögum fyrir því og löng hefð er fyrir því að slíku mæta menn, og það eru ákveðin ákvæði í lögunum sem heimila að bregðast við slíku. Þar fyrir utan er óskiptur fjárlagaliður til ráðstöfunar í slík verkefni upp á 5 milljarða kr. Hann mun að sjálfsögðu gera miklu meira en duga þangað til fjáraukalagafrumvarp í haust verður komið fram, þannig að við erum ekki í neinum vandræðum hvað varðar heimildir að þessu leyti til, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargerðina. Eins og ég greindi frá áðan munum við taka málið til vandaðrar umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd og höfum til þess gott tækifæri á þeim nefndadögum sem í hönd fara en munum raunar hefja umfjöllunina þegar í fyrramálið. Þó að það sé erfitt fyrir ríkissjóð að skerða tekjur sínar og auka útgjöld á jafnerfiðum tímum í ríkisfjármálum og nú eru held ég að almennt megi segja um þetta mál að miðað við þá hagsmuni sem undir eru við að ljúka og loka kjarasamningum til langs tíma sé það sem ríkissjóður þarf að verða af í tekjum með þeim hætti sem hér er lagt til algerlega innan viðunandi marka og byggi ekki á óhóflegri bjartsýni. Það sem er helst ástæða til að hafa áhyggjur af varðandi of miklar væntingar til hagþróunar í þeim kjarasamningum sem nú liggja fyrir eru launahækkanirnar sjálfar fyrst og fremst. Þó er gríðarlega mikilvægt að hér fari hagvöxturinn í gang. Þessar aðgerðir og ýmsar framkvæmdir eru til þess fallnar að stuðla að því og styrkja það umhverfi sem við þurfum að hafa til að geta fengið hjólin til að snúast. Það má í skemmstu máli segja að frá hruni hafi verkefnið að mörgu leyti verið að vinna úr helstu viðfangsefnunum og lenda málum, að nú sé kúfurinn af þeim verkefnum að baki og verkefnið fram undan að skapa tryggan ramma fyrir atvinnu- og efnahagslífið til að byggja upp og vaxa á næsta þriggja ára tímabili. Allir sem að málinu koma munu hafa mest gagn af vextinum, hvort sem er launafólk með hlutdeild sinni í vextinum í formi launahækkana, atvinnulífið í formi hagnaðar eða ríkissjóður í formi aukinna heildartekna sem er auðvitað það sem mestu máli skiptir þegar allt kemur til alls. Hér er líka hreyft ýmsum mjög mikilvægum málum. Ég fagna því sérstaklega sem lýtur að því að verðtryggja á ný skattleysismörkin. Það var neyðarúrræði að taka þá verðtryggingu úr sambandi eftir hrunið vegna neyðarstöðunnar í opinberum fjármálum og mikilvægt að koma þar á samhengi á ný til að tryggja kjör hinna lægst launuðu. Sem betur fer hefur tekist að verja mjög skattbyrði hinna lægstlaunuðu í samfélaginu í skattbreytingunum þrátt fyrir þessa þróun skattleysismarka. Það hefur auðvitað sumpart gerst með þeim tveimur þrepum í skattkerfinu sem hafa verið tekin upp og það er þá kannski næsta mál sem við þurfum að ræða, þ.e. hvort fjárhæðarmörkin í þrepunum eigi ekki að vera verðtryggð með sama hætti og skattleysismörkin sjálf þannig að það sé líka tryggt að skattbyrði meðaltekjufólksins þyngist ekki ár frá ári vegna þess að þau mörk séu ekki uppfærð eftir verðlagi. Ég fagna líka því sem lýtur hér að Starfsendurhæfingarsjóði. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur, ekki síst á tímum sem þessum þegar þúsundir manna og vinnufúsra handa ganga sannarlega um atvinnulausar, að við séum með öflug úrræði í starfsendurhæfingu því að í atvinnuleysi er því miður tilfellið að einstaklingurinn bugast oft og brotnar jafnvel á tiltölulega skömmum tíma. Fái hann ekki viðeigandi starfsendurhæfingu og hvatningu meðan hann er í þessari erfiðu stöðu er hætt við því að möguleikar hans á því að koma aftur inn á vinnumarkað rýrni mjög hratt og jafnvel að eftir 9–12 mánaða atvinnuleysi séu þeir orðnir verulega litlir. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að við sinnum starfsendurhæfingunni vel og líka vegna þess að við höfum sinnt henni miklu lakar en þær þjóðir sem við jafnan berum okkur saman við. Við þurfum að setja miklu meira til ráðstöfunar í þessum efnum vegna þess að ég er algerlega sannfærður um að hver króna sem við fjárfestum í starfsendurhæfingu skilar atvinnu- og efnahagslífinu og hinu opinbera henni margfaldri aftur. Þá eru hér breytingar sem lúta að ýmsum álitaefnum sem hafa komið upp eftir að við hertum mjög á skattframkvæmd, m.a. á grundvelli skýrslu sem hér var gerð fyrir um það bil áratug um skattsvik og leiddi í ljós að í landinu voru gríðarlega umfangsmikil skattsvik. Með því að herða mjög á ýmsum reglum og afnema undanþágur hefur okkur tekist að draga úr þeim möguleikum sem menn hafa til þess en í þeim breytingum voru auðvitað ýmis flókin tæknileg álitaefni sem nauðsynlegt er að taka til endurmats að fenginni reynslu af þeim. Þó er í þessum breytingum eitt atriði sem ég vildi biðja ráðherrann um að skýra þegar hann lokar umræðunni á eftir, þessi tillaga um að útgreiðsla arðs skuli aðeins vera í lægra tekjuskattsþrepinu. Hvers vegna er sú tillaga hluti af þessu máli? Flest það sem ráðherrann reifaði í þessu sambandi virðist vera nokkuð augljóslega til einföldunar á framkvæmdinni, til skýringar á þeirri framkvæmd sem nú er við lýði eða til að koma til móts við réttmætar athugasemdir Samtaka atvinnulífsins við þær breytingar sem orðið höfðu. Í tengslum við þetta eru meðal annars álitaefni sem við höfum hér rætt, svo sem um afdráttarskatta og líka um þær ráðstafanir sem gripið var til til að koma í veg fyrir þá tilhneigingu að menn færðu raunverulegar launatekjur sínar yfir í það form að taka þær í gegnum einkahlutafélög á miklu lægri skattprósentu sem arð út úr félögunum. Það hefur verið hluti af því mikilvæga verkefni að leiðrétta hér skattumhverfið eftir að Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkurinn höfðu leikið það eins og raun bar vitni, að skapa meira jafnræði með tekjum manna í landinu þannig að hér séu ekki einstakir hópar manna með háar tekjur og geti tekið þær eftir krókaleiðum og í gegnum einkahlutafélög á miklu lægri sköttum en allur almenningur þarf að borga af sínum launum. Það eru auðvitað sjónarmið um að þegar við tókum á því kunni að hafa verið af því hliðarverkanir sem nauðsynlegt sé að bregðast við með því að takmarka nokkuð áhrif þessara breytinga. Í öllum meginatriðum hygg ég að frumvarpið hafi í för með sér hófleg áhrif á ríkissjóð í fyrsta lagi, í öðru lagi að þetta séu breytingar til batnaðar og auðvitað það gríðarlega mikilvægi að tryggja framgang kjarasamninga. Þó hlýtur það að valda nokkrum vonbrigðum að ríkissjóður skuli þurfa að taka svo stóran hluta af vaxtabótunum eins og frumvarpið ber með sér. Kostnaðurinn við aðgerðirnar fyrir skuldsett heimili nemur á þessu ári 6 milljörðum kr. í vaxtabótakerfinu og það var auðvitað uppi um það krafa í samfélaginu að kröfuhafarnir og lánardrottnarnir tækju á sig einhvern kostnað við það að leiðrétta verstu þættina í skuldastöðu heimilanna eftir efnahagshrunið. En það er ljóst með þessu að það verður að hluta til almenningur sjálfur, þ.e. skattgreiðendur, sem mun axla hluta af þeim kostnaði. Það eru aðeins 3,5 milljarðar af þessum 6 sem gert er ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir og bankarnir beri. Auðvitað er almenningur meðal eigenda lífeyrissjóðanna og ber þess vegna kostnaðinn þeim megin líka svo að alveg einföld er þessi mynd heldur ekki.

Frú forseti. Mig langaði einmitt að spyrja hv. þingmann um þetta síðasta. Lífeyrissjóðirnir hafa verið skattfrjálsir á Íslandi alla tíð, sennilega er ekki til liður í bókhaldi hjá þeim sem heitir skattgreiðslur. Hér á að taka upp skattgreiðslur á lífeyrissjóðina en nú vill svo til að sumir lífeyrissjóðir eru með föst réttindi samkvæmt lögum, þ.e. lífeyrissjóðir opinberra starfsmanna. Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins munar t.d. ekkert um þetta vegna þess að iðgjaldið verður bara hækkað hjá ríkinu. Það breytir engu fyrir sjóðinn hvort hann samþykki að borga einhvern skatt til ríkisins því að ríkið þarf þá bara að borga meira í iðgjald. Hinir launþegarnir sem ekki vinna hjá ríkinu þurfa því að borga meira svo að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins geti staðið undir þessu. Á sama tíma horfa lífeyrissjóðirnir fram á að vextir eru sennilega að lækka og þeir þurfa að breyta vaxtaviðmiði sínu sem mun hafa gífurleg áhrif á starfsemi þeirra. Hálfs prósents lækkun á vaxtaviðmiði þýðir, að mér skilst, um 20% skerðingu á eignum sjóðanna. Þá þyrfti að skerða lífeyri sem því nemur eða hækka iðgjöld á atvinnulífið. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er formaður hv. efnahags- og skattanefndar, hvort þessi atriði komi til skoðunar hjá nefndinni, að skattleggja lífeyrissjóðina í svona stöðu þegar þeir horfa fram á þessi vandamál fyrr en seinna. Svo er það persónuafslátturinn, ég er búinn að spyrja að því. Hv. þm. er náttúrlega verndari láglaunamannsins og menn hurfu frá verðtryggingu. Það er spurning hvort menn hafi efni á því að taka upp verðtryggingu frá þeim tíma þegar horfið var frá henni en það verður sennilega of dýrt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir orðin um láglaunafólkið. Ástæðan fyrir því að verðtrygging skattleysismarkanna var felld úr gildi við hrunið og er fyrst tekin upp aftur nú er augljóslega sú að við höfum einfaldlega ekki haft ráð á því. Ég held að um leið og hagur strympu vænkist hljóti að verða forgangsverkefni að vinna upp þann mun. Til þess þurfum við hins vegar að hafa í húsi talsverðan vöxt í efnahagslífinu svo samfélagið hafi ráð á þeim skrefum. Þeim mun fyrr þeim mun betra. Hvað lífeyrismálin varðar er það hárrétt hjá hv. þingmanni að auðvitað er mjög mikilvægt að samræma lífeyrisréttindin og ójafnræði er í því að sumir hafi réttindin tryggð en aðrir þurfi að greiða fyrir þau. Ég held þó að sú skattlagning á lífeyrissjóðina sem hér er lögð til sé í fyrsta lagi ákaflega hófleg, í öðru lagi megi jafnvel halda því fram að þau lánasöfn sem þeir höfðu á íbúðareigendur hafi verið oftryggð með verðtryggingunni og sömuleiðis sé fyllsta ástæða til að efast um að 5% raunávöxtunarkrafa, eins og menn hafa gert til íbúðareigenda á verðtryggðum fasteignalánum, standist yfir höfuð, hvort hún sé ekki einfaldlega ein af ástæðum þess hversu illa fór. Það að gera á eitt samfélag 5% raunávöxtunarkröfu á eignasafn upp á 2 þús. milljarða, ávöxtunarkröfu upp á 100 milljarða árlega eða 1 milljón króna á hvert heimili, svo það sé sett í samhengi, held ég að sé til býsna mikils mælst þó að Ísland sé öflugt hagkerfi. Fyrst og fremst tel ég að þessar litlu skattgreiðslur lífeyrissjóðanna 

Frú forseti. Hv. þingmaður segir að lánasöfn lífeyrissjóðanna hafi verið oftryggð með lánskjaravísitölunni. Nú er lífeyririnn hjá lífeyrissjóðunum með nákvæmlega sömu tryggingu, er hann þá að segja að lífeyririnn hafi verið oftryggður líka? Hefði hann kannski ekki átt að hækka svona mikið? Varðandi umræðuna um 3,5% ávöxtun hafa góðir fjárfestingarkostir verið til á Íslandi alla tíð því að meðalávöxtun lífeyrissjóðanna hefur verið 3,5% og vel það síðustu 20–30 árin frá því að verðtryggingin var tekin upp, frá 1980 má segja. Hún bjargaði lífeyrissjóðunum en var reyndar mjög þungbær fyrir aðra, sérstaklega skuldarana. Nú horfir svo við að engir góðir fjárfestingarkostir eru til, hvergi er fjárfest, enginn vill fjárfesta og allt er í kyrrstöðu, deyfð og doða. Spurningin er þá hvort lífeyrissjóðirnir muni geta náð 3,5% ávöxtunarviðmiðun og hvort við þurfum ekki að miða við lægri ávöxtun. Það mundi hafa gífurleg áhrif á sjóðina, þá þyrfti að skerða lífeyri frá þeim mjög mikið en nota bene, frú forseti, bara hjá þeim sem ekki eru opinberir starfsmenn. Hér er lagt til að skattleggja lífeyrissjóði þeirra sérstaklega, það hefur engin áhrif á Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins af því að ríkissjóður þarf að borga það sem vantar hvort sem er, þ.e. skattgreiðendur. Þess vegna mun allt þetta kerfi verða mjög neikvætt fyrir hinn almenna launþega og atvinnulífið í landinu sem í reynd stendur undir öllu heila batteríinu og opinbera kerfinu, bæði greiðslum til lífeyrisþega og alls konar annarra samfélagsverkefna. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji eðlilegt að leggja svona miklar byrðar á atvinnulífið og launþega.

Virðulegur forseti. Ég neyðist til að ítreka tilmæli mín til forseta frá því í gær um að gardínurnar verði dregnar frá gluggunum svo að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar megi sjá að kominn er dagur  Nú höfum við þriggja ára samkomulag á vinnumarkaði, ramma fyrir atvinnu- og efnahagslífið og þann stöðugleika sem því fylgir. Við höfum, eins og hv. þingmaður nefndi, lága vexti, lága verðbólgu og hvort tveggja eru góð skilyrði fyrir atvinnulífið. Við höfum ótrúlega veika krónu sögulega sem á að vera mjög hvetjandi til margvíslegra fjárfestinga og framkvæmda í útflutningsstarfsemi, sem er ekki síður mikilvægt fyrir okkur. Við höfum margar ástæður til þess að vera - ekki bjartsýn eins og við vorum í góðærinu en vongóð um að við séum að fara að byggja upp og hér muni ástandið batna frá mánuði til mánaðar. Við sjáum m.a. að neyslan, sem er ágætisviðmið um efnahagsstarfsemina í samfélaginu, er aftur tekin að aukast.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér nokkurs konar bandorm, breytingu á ýmsum skattalögum, og það er gert í tengslum við undirritun kjarasamninga. Ég vil fyrst taka fram að ég fagna því að kjarasamningar hafi náðst þrátt fyrir að það liggi náttúrlega ekki alveg fyrir hvernig þeir hlutir fara þar sem það eru uppsagnarákvæði hjá vinnuveitendum, en við skulum vona það besta. Þar sem þetta frumvarp er bandormur ægir hér saman ýmsum hlutum en mig langar til að taka fyrir sérstaklega nýbreytni sem verið er að innleiða hér og þá ætla ég fyrst að tala um Starfsendurhæfingarsjóð. Það er gleðilegt að ráðist verði í að stofna starfsendurhæfingarsjóð sem er þannig fjármagnaður að hann geti tekið á þeim raunverulegu vandamálum sem við er að glíma núna á þessum erfiðu tímum. Ég er aftur á móti ekki sáttur við hvernig sjóðurinn er fjármagnaður en sjóðinn á að fjármagna með 0,13% iðgjaldi sem verður tekið af stofni iðgjaldagreiðslna í lífeyrissjóði. Nú erum við að sjá þá nýbreytni að það á að fara að skattleggja inngreiðslur í lífeyrissjóði sem við sjálfstæðismenn börðumst reyndar fyrir en undir allt öðrum formerkjum en hér er gert, eða eins og segir í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu við frumvarpið, með leyfi forseta: „Verði þetta ákvæði lögfest munu iðgjaldagreiðslur til lífeyrissjóða því rýrna um 0,13% af iðgjaldsstofni.“ Jafnframt er kynntur hér til sögunnar skattur sem á að koma á fjármálafyrirtæki og lífeyrissjóði sem mun nema um 0,0972% af hreinni eign til greiðslu lífeyrissjóðs í lífeyrissjóðunum. Þarna er verið að kynna til sögunnar skatt sem er lagður beint á lífeyrissjóðina. Mig langar kannski áður en ég held áfram til að fara aðeins yfir hvernig lífeyrisgreiðslur eru skattlagðar hefðbundið. Þar er raunverulega um þrjár leiðir að velja. Í fyrsta lagi inngreiðslurnar, í öðru lagi hefur tryggingastærðfræðin sagt til um það að hægt sé að skattleggja ávöxtun lífeyrissjóðanna, sem er þá nokkurs konar fjármagnstekjuskattur á lífeyrissjóðina, og í þriðja lagi útgreiðslur. Í nálægum löndum tíðkast yfirleitt það fyrirkomulag, t.d. í Danmörku, að þar borga lífeyrissjóðirnir fjármagnstekjuskatt, þ.e. þar sem skattstofninn er hrein ávöxtun sjóðanna, og útgreiðslurnar. Á Íslandi hefur þetta verið þannig og hefur verið um nokkuð árabil, allt frá því að leiðrétt var svokölluð tvískattlagning á lífeyrissjóðum fyrir nokkrum árum, að útgreiðslurnar eru skattlagðar, inngreiðslurnar og uppsöfnun í sjóðnum, þ.e. fjármagnsuppsöfnunin, ávöxtunin, er óskattlögð en útgreiðslurnar skattlagðar með hefðbundnum tekjusköttum eða skattprósentum. Nú erum við því að sjá að hér á Íslandi á að fara út í þá merku tilraun að skattleggja inngreiðslur. Það á að skattleggja uppsöfnun eða ávöxtunina. Það á að skattleggja stofninn, eignastofninn í lífeyrissjóðnum, sem ég hygg að sé gert í fyrsta skipti í sögunni. Þetta er hrein eignaupptaka, algjörlega hrein eignaupptaka. Síðasta skrefið er að það á að skattgreiðsla útgreiðslurnar. Því er ekki einungis snúið til baka með þá leiðréttingu sem gerð var á skattlagningu lífeyrissjóða fyrir nokkrum árum, heldur er bætt í. Eftir þessa breytingu verður lífeyrir, eftirlaun á Íslandi, þrískattlagður; ekki tvískattlagður heldur þrískattlagður. Ég hygg að þetta sé í fyrsta skipti í sögu lífeyrissjóða í heiminum sem sú tilraun er gerð. Það er ljóst að þetta mun skerða eftirlaun fólks í framtíðinni og þeirra sem nú þiggja lífeyri, þ.e. þessi viðbótarskattlagning á hreinu eignina mun lækka lífeyrisgreiðslur þeirra. Þeir sem eru komnir á eftirlaun eru náttúrlega hættir að greiða inn í sjóðina þannig að þetta er engin smábreyting. Það er kannski rétt að taka fram að þetta eru ekki háar prósentur sem verið er að setja hér inn. 0,13% af inngreiðslunum og tæp 0,1% af hreinu eigninni eru ekki háar upphæðir en yfir margra ára tímabil, kannski áratugatímabil, mun þetta óneitanlega verða til þess að útgreiðslur úr lífeyrissjóðum verða mun lægri en ella. Það er óhætt að segja að þetta sé ekki fagnaðarefni fyrir launþega þessa lands, þá sem þiggja lífeyri í framtíðinni. Þetta er stóralvarlegt mál. Þrátt fyrir að þetta séu ekki háar prósentur, eins og ég sagði, er ljóst að þarna er verið að opna einhverjar dyr. Við vitum alveg hvernig stjórnmálamenn eru, alla vega á öðrum helmingi stjórnmálavængsins, að þeir leitast fremur við að hækka skatta en lækka. Og af því að þetta er langtímaeign, þetta eru hlutir sem gerast hægt, hvernig lífeyrir eða réttur til eftirlauna byggist upp, eru ekki hörð mótmæli við þetta en svona breytingar leiða til þess að fólk vaknar upp einn góðan veðurdag í framtíðinni við þá staðreynd að það mun ekki fá þau eftirlaun sem það reiknaði kannski með. Ég held að sé algjörlega óhætt að segja að íslenska lífeyrissjóðakerfið er eitt hið fullkomnasta í heimi ef ekki hið fullkomnasta. Það byggir á þrem stoðum, þ.e. á grunnlífeyri sem er tryggður öllum, á starfstengdum lífeyri sem lífeyrissjóðirnir hafa blessunarlega haldið utan um og eignir þeirra eru núna orðnar um 120–130% af landsframleiðslu, eignirnar eru orðnar meiri í hlutfalli við landsframleiðslu en t.d. olíusjóðsins norska, og loks á valfrjálsum sparnaði eða séreignarsparnaði. Nú er búið að keyra inn í séreignarsparnaðinn þannig að fólki hefur verið leyft að taka út eftirlaunasparnað sinn í nokkurn tíma og það eru þó nokkuð miklar upphæðir sem það nemur. Fyrst í stað gæti maður haldið að það væri til að koma til móts við mikið tekjufall hjá mörgum, en það hvarflar óneitanlega að manni að þetta sé ansi mikill og góður skattstofn fyrir ríkið og getur stoppað upp í það gat sem varð hér í kjölfar þess að skattgrunnarnir drógust saman. Ég er tiltölulega nýbúinn að fá þetta, það eru ekki nema um það bil tveir tímar síðan ég fékk þetta frumvarp í hendurnar og þetta er það sem mér finnst vera alvarlegast í því. En hér eru jafnframt hlutir sem horfa til batnaðar, eins og skattlagning einstaklinga sem starfa í eigin félögum, skilyrði fyrir frádráttarbærni arðgreiðslna og söluhagnaðar, afdráttur skatta á vaxtagreiðslur til erlendra aðila og mat hlutabréfa við skilgreiningu á stofni auðlegðarskatts. Það er kannski óþarfi að fara í mjög löngu máli um frumvarpið en ég held að það sé samt rétt að það komi fram hér að þegar skattkerfinu var breytt í þá átt að þessir skattar voru teknir upp og þær skattbreytingar sem þetta leiddi af sér voru gerðar var varað við öllum þessum atriðum í efnahags- og skattanefnd af fulltrúum stjórnarandstöðunnar þar. Þá gáfu menn ekki mikið fyrir þau ráð sem stjórnarandstaðan hafði fram að færa og þetta var keyrt í gegn. Síðan virðist sem mönnum hafi snúist hugur og það er merkilegt að það skuli vera í tengslum við kjarasamninga sem bendir þá ótvírætt til að hið nýja löggjafarvald, sem eru aðilar vinnumarkaðarins, hafi haft þar áhrif á. Horfandi á söguna og þann lærdóm sem draga má af mistökunum sem voru gerð hér og leiðréttingum sem eru að koma fram held ég að hæstv. fjármálaráðherra ætti að horfa til þeirra viðvarana sem við í stjórnarandstöðunni erum með núna um hvernig fara eigi með skattlagningu á lífeyrissjóðina. Hann væri maður að meiri ef hann drægi til baka þessa hluti og færi að þeim ráðum sem bent er á hér. Frumvarpið verður tekið fyrir í efnahags- og skattanefnd í fyrramálið. Þar munu fulltrúar bæði vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðanna koma og gera grein fyrir máli sínu. Það verður eflaust fróðlegt að sjá hvað þeim finnst um það samhengi sem ég hef rakið hér um lífeyrissjóðina. Ef þetta er gert með samþykki þeirra er þetta jafnvel enn alvarlegra, að þeir vilji standa að þessum gerræðislegu vinnubrögðum, að ég tel, um hvernig breyta á skattlagningu á lífeyrissjóðina. Þegar ég starfaði sem prófessor vann ég mikið í rannsóknum á lífeyrissjóðum og var mikið í ráðgjöf, bæði hér heima en þó mest erlendis, við uppbyggingu lífeyrissjóða og ég verð að segja að ég hef aldrei séð jafnframandi hugmyndir um skattlagningu eftirlauna eða lífeyrissjóða eins og hér eru lagðar fram. En ég áskil mér rétt, eins og allir náttúrlega, til að fara betur í gegnum frumvarpið sem ég hef bara rétt náð að fletta í gegn og mun eflaust vera með athugasemdir í efnahags- og skattanefnd þegar frumvarpið kemur til umræðu þar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ágæta yfirferð yfir þetta mál. Hann gleymdi reyndar einu atriði varðandi lífeyrissjóðina, því að sumir lífeyrissjóðir, þeir opinberu, hafa föst réttindi samkvæmt lögum. Það skiptir engu máli hvað lagt er á þá. Það sem lagt er á þá af álögum borga skattgreiðendur með auknu iðgjaldi úr ríkissjóði. Þegar lífeyrissjóðirnir gera svona samkomulag eru þeir í rauninni að segja að þeir lífeyrissjóðir sem ekki heyra undir opinbera eign eða hafa opinbera starfsmenn í sinni þjónustu muni borga extra mikið vegna þess að félagsmenn þeirra, sjóðfélagar í almennu sjóðunum, munu borga aukna skatta eins og ríkisstarfsmenn reyndar líka en lífeyrissjóðir þeirra takmarkast og minnka við þetta. Allt það sem hv. þingmaður sagði er hárrétt, það er alveg með ólíkindum að menn skuli fara í þá vegferð að skattleggja bæði eignir og inngreiðslur, það er augljós skattur á launafólk hjá atvinnulífinu. Sumir telja kannski að atvinnulífið standi blómlega og að hér sé rífandi atvinna um allt, það þurfi bara að draga gluggatjöldin frá, sjá sólina úti og þá sé allt ljómandi gott, en stundum er hvíslað að mér að atvinnulífið standi ekki vel á Íslandi. Þess vegna er svona skattlagning á atvinnulífið mjög varasöm.

Þetta er hárrétt athugað hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, auðvitað er lífeyrir opinberra starfsmanna lögbundinn þannig að við getum bætt einum punkti við þetta. Þessi aðgerð mun leiða til aukins misræmis milli lífeyris opinberra starfsmanna og lífeyris á almennum markaði. Sú vegferð sem til dæmis verkalýðshreyfingin lagði upp í, að það ætti að jafna lífeyri milli almennu sjóðanna og opinberu sjóðanna, virðist hafa leitt til þveröfugrar niðurstöðu og að misræmið verði enn meira. Með sköttum sínum munu félagsmenn í almennu lífeyrissjóðunum og líka opinberir starfsmenn þurfa að borga fyrir þau auknu réttindi opinberra starfsmanna sem leiða af þessum tveimur nýju breytingum. Til að vera sanngjarn er rétt að geta þess að þessi starfsmenntunarsjóður gæti leitt til lægri útgjalda fyrir lífeyrissjóðina. Þess vegna gætu lífeyrissjóðirnir unnið sér upp þetta tap í inngreiðslum með lægri kostnaði. Þá ber að geta þess að engin tilraun er gerð í umsögn með frumvarpinu til að segja hvernig þetta eigi að gerast og yfirleitt vitum við ekki mikið um hvernig þessir starfsendurhæfingarsjóðir eiga að líta út.

Herra forseti. Ég hefði haft þetta öðruvísi. Ég hefði gefið lífeyrissjóðunum heimild til að stunda starfsendurhæfingu og gera það bara úr eigin sjóðum. Það er þeirra hagur að þessi gífurlega skriða af nýjum öryrkjum, sem er allt að því óhuggulegt á að líta, sé einhvern veginn stöðvuð. Þess vegna hefði verið miklu skynsamlegra að gefa þeim færi á að greiða sjálfir fyrir starfsendurhæfingu og lækka þannig hjá sér örorkubyrðina. Að setja þetta í lög sem skatt á inngreiðslur og eignir þeirra tel ég mjög varasamt. Það sýnir bara hvað það er mikilvægt að velja góða leið til að standa undir ákveðinni þjónustu.

Virðulegi forseti. Eins og oftast áður get ég verið sammála hv. þm. Pétri Blöndal. Við erum komnir svolítið út fyrir efnið þegar við erum farnir að ræða um skipulagið á starfsendurhæfingunni en ég er algjörlega sammála því að það er varasamt að búa til risastofnun sem á að sjá um þetta. Þó líður mér betur að aðilar vinnumarkaðarins, þá sérstaklega verkalýðshreyfingarinnar, skuli eiga svona mikla aðild að þessum starfsendurhæfingarsjóði. Fólk dettur út af vinnumarkaði af mjög mismunandi orsökum, sumir út af sjúkdómum sem eru í eðli sínu mjög ólíkir, og þarf að þjálfa fólk inn á vinnumarkað aftur eftir mjög ólíkum aðferðum. Þess vegna hefði ég haldið að það væri betra að vera með mörg úrræði. Það getur vel verið að starfsendurhæfingarsjóðurinn geti útvistað starfsendurhæfingu vegna þess að hér hafa verið gerðir mjög góðir hlutir, samanber Janusar-verkefnið. Ég hef sannreynt að það er mjög góð reynsla af því en ég fagna því að starfsendurhæfingarsjóðurinn sem slíkur skuli taka til starfa. Það er hárrétt hjá þingmanninum að það er óeðlilega margt fólk sem fer af vinnumarkaði á örorku sem stendur. Sumt stafar af sjúkdómum, annað af efnahagslegum ástæðum o.s.frv. Það er brýnt að við fáum einhvers konar stofnanaumgjörð til að eiga við þetta mál.

Herra forseti. Við ræðum hér ráðstafanir í tengslum við undirritun kjarasamninga. Ég tek undir með flestum öðrum að það er mjög ánægjulegt að hér hafi náðst kjarasamningar. Það gefur ákveðinn frið til að starfa áfram og því fylgir ákveðinn stöðugleiki. Hins vegar eru þannig forsendur í kjarasamningum að það er ekki alveg á hreinu að þeir taki gildi. Svo verð ég að segja að mér finnst menn ganga ótrúlega langt í því að hækka laun. Margir Íslendingar hafa farið til útlanda vegna atvinnuleysis fyrst og fremst. Það er mjög dýrt, herra forseti, að fara til útlanda með fjölskyldu sína og búslóð. Menn gera það ekki nema vegna þess að þeir hafa lent í miklum ógöngum út af atvinnuleysi. Ég held að það sé ekki endilega út af lágum launum. Það er beint samhengi á milli atvinnuleysis og launakostnaðar fyrirtækja. Þegar lágmarkslaun eru hækkuð vex atvinnuleysi, alveg sérstaklega lágtekjufólks. Ef við förum yfir í alveg ýtrasta dæmi getum við sagt að ef lágmarkslaun í einhverju landi yrðu milljón krónur á mánuði yrðu nánast öll fyrirtæki gjaldþrota og þá ykist atvinnuleysið mjög mikið. Hækkun lágmarkslauna eykur atvinnuleysi. Það er ágætt að hækka lágmarkslaun þegar rífandi atvinna er um allt en það er ekki skynsamlegt að gera það í þessari stöðu. Eingreiðslurnar verða líka mjög þungar fyrir mörg fyrirtæki af því að þær koma á einum punkti, 50 þús. kr. á mann, fyrirtækin þurfa í rauninni að borga 60 þús. kr. Það er rétt að fara í gegnum það hvað verður um fimmtíuþúsundkallinn. Fyrirtækin þurfa að borga 8% tryggingagjald, 8% í lífeyrissjóð og 1% sjúkratryggingagjald. Það má segja að þau borgi um 60 þús. kr. fyrir þessar 50 þús. kr. Síðan þarf launþeginn að borga til ríkis og sveitarfélaga, 4% í lífeyrissjóð, 1% stéttarfélagsgjald og u.þ.b. 40% í staðgreiðslu af því að þetta lendir í jaðarskatti. Ég hugsa að hann sjái sjálfur á að giska 27 þús. kr. af þessum 60 þús. kr. Restina fá ríkissjóður, sveitarfélög, lífeyrissjóðir, sjúkrasjóðir og  Rétt áðan var dreift frumvörpum til laga um ráðstafanir í sjávarútvegi, hinum frægu tveimur kvótafrumvörpum. Þau ganga út á það að hrekkja sjávarútveginn. Þau hvetja ekki til fjárfestinga. Það verður væntanlega einhver samdráttur í sjávarútvegi. Ég er hræddastur við bann við framsali sem hefur verið aðall kerfisins. Þó að það hafi verið mjög miklum takmörkunum háð hefur það haldið uppi arðsemi í kerfinu þannig að núna starfa helmingi færri við það en fyrir tíu árum og arðsemi sjávarútvegs á Íslandi er gífurlega mikil, vegna framsalsins, örugglega með því besta í heiminum þótt ég hafi reyndar ekki kannað það. Ef menn ætla að banna framsalið hverfur þessi arðsemi og þá hverfur ein af þremur stoðunum undir velferðarkerfinu. Það er önnur saga. Ég fagna þessum kjarasamningum, en hygg að menn hafi skotið ansi hátt og kannski yfir markið. Frumvarpið er margar og óskyldar greinar út og suður. Það er dálítið erfitt að henda reiður á því. Sumt af þessu sýnir að við höfum stundað tilraunalagasetningu. Það er talað um tilraunaeðlisfræði. Ég tala um tilraunalagasetningu þar sem menn leiðrétta einhverja vitleysu sem hér var gerð fyrir stuttu. Þar á meðal er virðisaukaskattur á rafræna þjónustu sem er tekinn til baka, nýsett lög. Sömuleiðis er skattlagning á áfengi og tóbak sem er reyndar ekki nýsett en tiltölulega nýleg lög. Fríhafnirnar eru annað. Það er líka verið að breyta skattlagningu á fólk sem starfar hjá eigin fyrirtækjum og ekki eru lengur tekin inn ýmis ákvæði sem trufluðu það. Þetta er gert að kröfu aðila vinnumarkaðarins sem því miður stunda lagasetningu hér á landi. Kannski ætti að gera kröfu til þess að þeir sem þar ráða ríkjum verði kosnir almennri kosningu. Eins og ég gat um í andsvari áðan á að verðtryggja persónuafsláttinn frá og með næstu áramótum. Persónuafslátturinn er mjög mikilvæg vörn fyrir lágtekjufólkið því að hann ákvarðar og metur tekjumörk manna áður en þeir byrja að borga skatta. Sérstaklega lágtekjufólkið nýtur þess, fólk sem er með lágar tekjur. Ég vil helst ekki tala um lágtekjufólk af því að ég held að lágar tekjur séu ekki persónueinkenni. Hann er bláeygður og með lágar tekjur - ég er á móti svoleiðis hugsun. Auðvitað á fólk bara að breytast og hækka í tekjum og stefna að því. En oft og tíðum er skattkerfið og sérstaklega bótakerfið þannig að menn mega í rauninni ekki bæta við sig tekjum, svokallaðar fátæktargildrur. Í 1. gr. er talað um ótengda aðila. Þarna er talað um vexti sem eru greiddir til útlanda. Ég verð alltaf dálítið hugsi þegar ég sé þessi orð, „ótengdir aðilar“, því að það er svo auðvelt að fara fram hjá þeim að það er með ólíkindum. Menn stofna félag í Lúxemborg sem verður milliliður og enginn veit neitt um það fyrirtæki, svo ég tali nú ekki um ef það er stofnað á Tortólu. Þá getur maður borgað vexti þangað og þá er það greinilega óskyldur aðili af því að einhver maður úti í heimi stofnaði það og enginn veit hver á það. Ég set mikið spurningarmerki við „ótengda aðila“ í þessu sambandi. Svo er verið að laga ákvæði sem sett var um að þeir aðilar sem starfa hjá eigin fyrirtæki megi borga sér laun. Það er verið að laga það aftur. Þetta er tilraunalagasetning. Hið sama á við um nýsköpunina sem þarf að takmarka gildistímann af því að það brýtur samþykktir Evrópska efnahagssvæðisins o.s.frv. Ég hugsa að hv. efnahags- og skattanefnd þar sem ég á sæti þurfi að fara vandlega í gegnum þetta. Svo eru ákvæði um endurhæfingu sem er mér ákveðið hjartans mál af því að ég hef af því verulegar áhyggjur hvað öryrkjum fjölgar mikið á landinu. Ég held að það geti varla verið að þjóðin sé orðin allt í einu svona sjúk eða lendi svona mikið í slysum. Fyrir utan það eru það mjög bráð örlög fyrir fólk, hræðileg örlög, að verða öryrkjar. Orðið felur í sér að maðurinn sé ör-yrki. Aðalvandinn í því sambandi er það sem við höfum notað hér á Íslandi, ég held að það sé einsdæmi, svokölluð 75% örorka, að maður sem er 75% öryrki eða meira fær fullar bætur, sá sem er 74% eða minna fær mjög lítið. Ef hann er undir 65% fær hann ekki neitt. Það er mikill hvati hjá öryrkjum að verða metnir 75% öryrkjar og endurhæfast ekki svo mikið að þeir verði 74%. Ég hef margoft bent á að þetta sé gildra. Við verðum að breyta þessari hugsun en menn hafa ekki haft dug eða þor eða skilning á málunum til að breyta því. Ég er mjög hlynntur því að allt sé gert til að reyna að endurhæfa fólk og koma því aftur á vinnumarkað, enda hef ég heyrt hjá mjög mörgum öryrkjum að þeim líði ekkert vel í því hlutverki og vilji gjarnan fara aftur að vinna. Því miður mæta þeir miklum fordómum og kerfið sem ég gat um, þetta 75% örorkukerfi, vinnur gegn þeim. Ég hef talað við fólk sem hreinlega segir: „Reyndu að sækja um vinnu og segja að þú hafir verið öryrki í tíu ár. Þá er nokkuð öruggt að þú færð ekki vinnu af því að það eru ákveðnir fordómar.“ Þessu þurfum við að snúa við og breyta, herra forseti. Hluti af því er kerfið um starfsendurhæfingarsjóði sem því miður er fjármagnað með sköttum. Ég hefði viljað sjá það allt öðruvísi fjármagnað, hreinlega með því að gefa lífeyrissjóðunum heimild til að greiða fyrir starfsendurhæfingu, enda er það þeirra hagur að fólk endurhæfist og hætti að taka örorkulífeyri að einhverju leyti. Þessu þyrfti að breyta. Ég veit ekki hvað ég fer mikið meira í þetta. Mér finnst menn ekki hafa metið áhrif kjarasamninganna á atvinnustig, það hefur ekki verið metið hvort atvinnustigið minnki verði atvinnuleysið enn meira og þar af leiðandi enn meiri greiðslur ríkissjóðs í Atvinnuleysistryggingasjóð og enn meiri brottflutningur frá landinu. Fólk sem er atvinnulaust flýr land, fyrst og fremst atvinnulaust fólk að ég hygg. Það er vísað í Hagstofuna en ég vildi gjarnan að fjármálaráðuneytið ynni eins hratt og hægt er greinargerð og áætlun um það hvaða áhrif þessir kjarasamningar hafa á atvinnustig og þar með tekjur og gjöld ríkissjóðs.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, sérstaklega í ljósi þess hversu lítinn tíma við höfum haft til að kynna okkur innihald frumvarpsins sem er eitt af fjölmörgum sem lögð eru hér fram með sérstökum afbrigðum. Það er kannski erfitt að eiga efnisríka umræðu með svo stuttum fyrirvara, sérstaklega í ljósi þess að stjórnarandstaðan hefur haft mjög takmarkaða aðkomu að ákvarðanatökuferlinu hingað til. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega fær maður það á tilfinninguna að Alþingi sé eins konar stimpilpúði í þessu máli, í raun og veru sé verið að staðfesta lagafrumvarp sem samið hefur verið úti í bæ af hagsmunaaðilum. Ég tel að þessu þurfum við að breyta í náinni framtíð, í það minnsta hleypa fulltrúum stjórnarandstöðunnar að ákvarðanatöku fyrr í ferlinu. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort farið hafi fram hjá mér fundarboð af hálfu fjármálaráðuneytisins því mig minnir að það séu orðnir níu eða tíu mánuðir síðan við hv. þingmaður sátum samráðsfund sem var skipaður aðilum úr ýmsum áttum í íslensku samfélagi til að fara yfir breytingar á skattkerfinu og framtíðarsýn hvað það varðar. Boðað var að sá félagsskapur ætti að hittast reglulega. Ég held að það séu átta eða níu mánuðir síðan ég fékk fundarboð á slíkan fund og farið að hvarfla að mér að ég hefði dottið út af einhverjum póstlista. Kannski er þetta einhver misskilningur og samráðsferlið í raun og veru bara búið og ekki að marka þau fyrirheit sem ríkisstjórnin gaf um samráð er varðar skattstefnu hins opinbera sem hefur verið svo mislukkuð sem raun ber vitni og þetta frumvarp ber með sér og ég ætla að fara yfir á eftir. Er virkilega rétt að eiginlega heil meðganga hafi liðið, níu mánuðir, síðan þessi nefnd hittist síðast?

Herra forseti. Það er gott að hv. þingmaður rifjar þessa ágætu nefnd upp fyrir mér. Ég lagði mikla vinnu og alvöru í að starfa í henni og skrifaði held ég sex síðna plagg um skattlagningar og skattlagningarhugmyndir. Ég hef aldrei séð það plagg neins staðar birt eða neitt slíkt. Ég hygg að nefndin sé meira til skrauts og til að geta sagt frá því á tyllidögum að stjórnarandstaðan hafi verið með.

Herra forseti. Það er þá rétt skilið að það flokkast undir langtímaminni að rifja upp þessa nefnd. Ekki þarf að grufla í skammtímaminninu þegar kemur að endurskoðun á skattstefnunni sem hefur verið gagnrýnd svo mikið sem raun ber vitni af helstu hagsmunaaðilum í samfélaginu, ekki síst af atvinnulífinu, fyrst við teljum það í mánuðum hversu langt er síðan við hittumst. Ég verð að taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að fyrst nefndarstarfið er viðhaft með þessum hætti sé það meira til skrauts, svo hægt sé að setja niður á blað að eitthvert samráð sé í gangi. Svo við höfum það á hreinu og það sé fest í þingtíðindi hefur þessi nefnd verið meira eða minna ómerk og allt tal um samráð við stjórnarandstöðu og hagsmunaaðila í íslensku samfélagi eru greinilega orðin tóm í þeim efnum. Ég held að mikilvægt sé að það komi fram.

Herra forseti. Ég vil fagna því að þetta frumvarp er komið fram, í því er margt sem horfir til framfara. Eins og ég nefndi áðan í andsvari við hv. þm. Pétur H. Blöndal hef ég ýmislegt út á vinnulagið að setja og einstakar greinar frumvarpsins. Í fyrsta lagi höfum við haft mjög lítinn tíma til að kynna okkur frumvarpið sem er nokkuð efnismikið og í öðru lagi hefur stjórnarandstaðan ekki haft neina aðkomu að ákvarðanatöku á fyrri stigum málsins. Ég taldi í ljósi skýrslu þingmannanefndar Alþingis að samþykkt hefði verið 63:0 að við mundum breyta vinnulaginu í þinginu, hefja þingið til vegs og virðingar, en í þessu máli sannast að ekkert hefur breyst. Stjórnarandstöðunni er ekki hleypt að málinu á fyrri stigum málsins sem gerir umræðuna í þingsal náttúrlega allt aðra en ef víðtækt samráð hefði verið haft eins og ríkisstjórnin hefur boðað í svo mörgum málum. Þetta er svo sem í samræmi við það sem ég nefndi áðan, samráðið sem ríkisstjórnin boðar í mörgum og viðamiklum málum. Sett var á fót mjög stór nefnd til að endurskoða skattkerfi til framtíðar og boðuð víðtæk sátt og að samræðan ætti að vera yfirveguð. Sú nefnd hefur ekki komið saman í átta eða níu mánuði. Allt ber að sama brunni, herra forseti, lítið hefur breyst þegar kemur að verklagi hjá hæstv. ríkisstjórn. Þar ríkir oddvitaræðið. Við sáum í aðdraganda þessa að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra höfðu þar heilmikil áhrif og völd og það var greinilega formsatriði að þingflokkar Samfylkingar og Vinstri grænna stimpluðu frumvarpið í gegn. Þess vegna upplifir maður það að Alþingi sé hálfgerður stimpilpúði fyrir þetta frumvarp. En ég ætla að rækja starf mitt sem þingmaður með þeim hætti að svo verði ekki. Við munum taka þetta mál til vandaðrar umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd, vegna þess að við þingmenn, allflestir, höfum hvergi komið nærri þessari frumvarpssmíð. Ég vil fagna því að í tengslum við gerð kjarasamninga hafi náðst fram að persónuafsláttur hækki frá og með næstu áramótum í takt við verðlag og gert er ráð fyrir 3% hækkun á persónuafslætti. Þetta er gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir lágtekjufólk á vinnumarkaði, þá sem eru á almannatryggingabótum og aðra í samfélaginu. Við afgreiðslu fjárlaga um síðustu áramót var lágtekjufólk nefnilega skilið eftir. Engar hækkanir á til að mynda persónuafslætti fór þá í gegn í nafni þessarar velferðarstjórnar. Mikilvægt er og í raun mikið fagnaðarefni að þetta skuli hafa verið leiðrétt nú vegna þess að á mörgum stöðum í íslensku samfélagi kreppir að. Við sjáum á nýlegum tölum frá umboðsmanni skuldara hversu gríðarlega mikill vandi er hjá mörgum fjölskyldum í landinu. 2.000 fjölskyldur eru á biðlista eftir greiðsluaðlögun hjá umboðsmanni skuldara. Hver er afkastageta þeirrar ágætu stofnunar? Það eru 200 mál á mánuði. Á meðan safnast fyrir 200–300 mál í hverjum mánuði. Það er því orðinn ofboðslega langur listi af fólki sem er í miklum erfiðleikum enda vöruðum við við því að ef ríkið ætlaði sér að fara ofan í bókhald hvers einasta heimilis í landinu og fara í sértækar aðgerðir gagnvart hverju og einu heimili yrði það einfaldlega allt of flókið og langdregið ferli. Núna tveimur og hálfu ári eftir hrun stefnir í að endurskipulagning á fjárhag skuldugra heimila og fyrirtækja muni taka mörg, mörg ár til viðbótar. Það er einfaldlega ekki hægt að búa við að þúsundir fjölskyldna standi í þeim sporum. Hér er minnst á viðbótarlífeyrissparnaðinn og það er staðreynd að margar fjölskyldur hafa komið sér í gegnum síðustu rúm tvö ár sem hafa verið mjög erfið með því að sækja í viðbótarlífeyrissparnað sinn. Nú er komið að ákveðnu sólarlagi þar. Ég geri mér grein fyrir því að vel flestir sem hafa þurft á því úrræði að halda hafa nýtt sér það nú þegar en ég geri ráð fyrir að hundruð fjölskyldna eða jafnvel þúsundir fjölskyldna gætu enn nýtt sér það því við sjáum ekki að störfum sé að fjölga í íslensku samfélagi. Enn er mikill vandi í samfélaginu, vandi sem ríkisstjórnin taldi að yrði kominn í mun betra horf í dag en raunin er. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé reiðubúinn að framlengja þessa heimild tímabundið um eitt ár a.m.k. þangað til við förum að sjá sólina hærra á lofti í efnahagslegu tilliti. Þó að hæstv. ráðherra telji að margt hafi gengið vel er staðreyndin einfaldlega sú, og ég held að við hæstv. ráðherra getum verið sammála um það, að mikill vandi er á mörgum heimilum og stjórnvöld þurfa að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að koma til móts við erfiðleikana sem fólk stendur frammi fyrir. Ég vil líka vekja athygli á því, herra forseti, að í frumvarpinu eru nokkrar breytingar á skattalögunum eða skattkerfinu. Þar er fyrst og fremst um að ræða leiðréttingar á frumvörpum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram um breytingar á skattkerfinu, sérstaklega haustið eða undir árslok 2009 þegar Alþingi fékk með nokkurra daga fyrirvara frumvarp til breytinga á skattalögum sem við áttum að afgreiða á einungis nokkrum dögum. Hagsmunaaðilar, aðilar vinnumarkaðarins, starfsmenn á skattstofum landsins, endurskoðendur og allir þeir sem hvað best þekktu til vöruðu við mörgum af þeim breytingum sem þá voru gerðar og sögðu að þetta væri allt of stuttur fyrirvari til að gera breytingar á íslenska skattkerfinu. Nú er verið að vinda ofan af þeirri vitleysu sem þá var gerð. Þrátt fyrir fjölmargar umsagnir um að við værum á rangri leið með breytingar á íslenska skattkerfinu setti hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnin undir sig hausinn og keyrðu málið í gegn í þinginu. Hver er niðurstaðan rúmum tveimur árum eftir að þessi lagasetning fór fram? Fjárfesting í íslensku atvinnulífi er í sögulegu lágmarki. Bein erlend fjárfesting er í sögulegu lágmarki. Það er vegna breytinga á skattkerfinu og misvísandi ummæla innan ríkisstjórnarinnar, m.a. um þjóðnýtingu á náttúruauðlindum. Allt þetta hefur dregið úr tiltrú á íslenskt efnahagslíf. Þar er fyrst og fremst við ríkisstjórnina og ríkisstjórnarflokkana að sakast. Menn horfa á störf þingsins, hvaða frumvörp fara hér í gegn. Fjölmargar skattalagabreytingar hafa farið í gegn á allt of stuttum tíma í algjörri andstöðu við helstu hagsmunaaðila í samfélaginu. Það hefur leitt til þess að atvinnusköpun hefur ekki verið nægjanleg. Við framsóknarmenn höfum lagt fram tillögu í 46 liðum sem verður vonandi dreift í dag, um atvinnumál og hvernig við getum komið hjólum atvinnulífsins af stað að nýju og hætt að horfa upp á þá stöðnun og þann doða sem ríkir í íslensku samfélagi. Ein tillagan er sú að menn setjist niður í alvöru með helstu hagsmunaaðilum og rýni í kosti og galla núverandi skattkerfis vegna þess að við verðum að breyta um kúrs. Reynsla síðustu tveggja ára hefur sýnt okkur að þær breytingar sem ráðist hefur verið í hafa verið afar illa ígrundaðar. Nú er tími til kominn að menn vindi ofan af þeim mistökum. Í þessu frumvarpi er allt á milli himins og jarðar og mörg óskyld atriði enda er þetta svokallaður bandormur. Þar er m.a. minnst á nýsköpunarfyrirtæki. Ég vil taka sérstaklega undir að við sköpum nýsköpunarfyrirtækjum eða hinum svokallaða hugverkaiðnaði betra rekstrarlegt umhverfi hér á landi, ég tel það nauðsynlegt. Hér á ég við fyrirtæki eins og CCP, Marel, Össur, mörg sprotafyrirtæki sem hafa vaxið með ævintýralegum hraða á undangengnum árum, fyrirtæki þar sem oftar en ekki vinnur ungt, vel menntað fólk sem vill búa hér á landi, fyrirtæki sem eru í mjög mikilli samkeppni við fyrirtæki í öðrum löndum þar sem ríkisstjórnir viðkomandi landa hafa búið þeim mun betra umhverfi en er að finna hér á landi. Þetta er einn af þeim punktum sem við framsóknarmenn leggjum fram sem tillögu í atvinnumálum til að verja þau störf sem eru fyrir, þúsundir starfa í hugverkaiðnaðinum og síðast en ekki síst að sækja fram í þessari mikilvægu atvinnugrein. Ég vil segja það að lokum að í allri umræðu um ráðstafanir í ríkisfjármálum og stöðuna í íslensku samfélagi komumst við alltaf að sömu niðurstöðunni hver lausnin er við þeim vanda sem blasir við okkur, hvort sem það er rekstur ríkissjóðs, fólksfækkun, þ.e. þegar fólk flytur úr landi, eða félagsleg einangrun. Það er að skapa atvinnu, fjölga störfum. Þess vegna eiga menn að leggja ríkari metnað í að hefja alvöru atvinnusköpun. Menn hafa nefnt að 15.000 Íslendingar eru án atvinnu í dag og 5.000 af þeim hafa verið atvinnulausir í meira en eitt ár. Ég held að flestir geri sér grein fyrir því hvers konar böl atvinnuleysið er. Ég vil tengja langtímaatvinnuleysi og aukningu í örorku saman vegna þess að gríðarleg raun er að lenda í því að hafa ekki atvinnu. Margir hverjir sem lenda í þeim vítahring að hafa ekki atvinnu mánuðum saman eða svo árum skiptir þurfa á endanum að reiða sig á almannatryggingakerfið. Það er því nú eða aldrei að snúa úr vörn í sókn og tækifærin eru svo sannarlega fyrir hendi. Eftir að hafa farið vítt og breitt yfir sviðið er snertir tækifæri íslensks atvinnulífs í málefnavinnu fyrir síðasta flokksþing okkar framsóknarmanna höfum við komist að því að framtíðin er björt. Við getum nýtt okkur mörg tækifæri til að sækja fram á velflestum sviðum í íslensku atvinnulífi. Umhverfi sjávarútvegsins hefur sjaldan verið eins gott og nú. Tækifæri landbúnaðarins eru mjög mikil. Ég minni á að matvælaverð á heimsvísu er í hæstu hæðum og skortur er á landi undir þann atvinnuveg. Því er ekki til að dreifa hér. Og ferðaþjónustan; í fyrra komu 500 þúsund ferðamenn til landsins, í ár verða þeir 600 þúsund sem er 20% aukning. Eins og ég nefndi varðandi hugverkaiðnaðinn hefur sú atvinnugrein verið í örum vexti á undangengnum 10 árum. Ef við sköpum þeirri vaxandi atvinnugrein rétt umhverfi getum við stóreflt atvinnulífið. Þá þurfum við ekki að hafa miklar áhyggjur af því að greiða 25 þús. milljónir á ári í atvinnuleysisbætur. Þá þurfum við ekki að hafa miklar áhyggjur af því að horfa upp á þá fjölgun öryrkja sem hefur verið á undangengnum árum. Þá hverfa mörg þau samfélagslegu mein sem blasa við okkur í dag. Þess vegna legg ég til að við förum ítarlega yfir frumvarpið í efnahags- og skattanefnd. Þetta er vandmeðfarið mál. Ég ítreka að margt í því horfir til framfara. Við munum náttúrlega taka því fagnandi. Þau hafa ekki verið svo mörg málin frá ríkisstjórninni sem maður hefur brosað út að eyrum yfir. Hér eru þó atriði sem eru til bóta. Ég vil að lokum segja að við munum vonandi áður en þing fer heim fá að mæla fyrir atvinnumálatillögum okkar, þingflokkur Framsóknarflokksins, þannig að þær tillögur geti farið í athugun hjá efnahags- og skattanefnd sem mun vísa ákveðnum hlutum tillagnanna til annarra fagnefnda þingsins. Mikilvægast af öllu er að horfa til framtíðar og þeirra tækifæra sem eru í boði á Íslandi í dag og tækifærin eru svo sannarlega fyrir hendi.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, að ýmislegt væri bjart fram undan ef ekki væri þessi ríkisstjórn. Hann sagði að umhverfi sjávarútvegsins hefði sjaldan verið eins bjart.  Svo er lagt fram bann við veðsetningu í atvinnugreininni. Ég get ekki séð hvernig nýsköpun í sjávarútvegi getur átt sér stað ef menn fá ekki lánað fyrir skelinni, netstubb eða hverju því sem þeir kaupa, ef þeir þurfa að staðgreiða allt úr eigin vasa. Ég held að nýliðun í sjávarútvegi að þessu samþykktu muni bara verða auðmenn sem geta lagt fram og staðgreitt net og bát og allt slíkt og tekið áhættuna. Það er sitthvað fleira í þessu frumvarpi um stjórn fiskveiða sem mér finnst ekkert nein skemmtilesning. Ég verð að mótmæla því að umhverfi sjávarútvegsins hafi sjaldan verið eins bjart.

Herra forseti. Lögum um sjávarútveg hefur ekki verið breytt. Tvö frumvarp hafa verið lögð fram er snerta þessa undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það hefur verið boðað að taka eigi nokkra mánuði í að vinna þá vandasömu löggjöf. Ég ætla mér að taka þátt í því. Það er hins vegar mjög margt við frumvörp stjórnarinnar að athuga. Svo ég nefni nokkra þætti vil ég til að mynda vara við því að menn loki algjörlega á framsalið. Ég hefði viljað sjá ákveðnar takmarkanir á framsalinu og kannski meiri byggðafestu en verið hefur. Það hefur sviðið mér hvað mest að horfa upp á að menn geti selt úr heilu byggðarlögunum allar veiðiheimildir yfir nótt. Ég hefði viljað sjá í þeim nýtingarsamningana sem við framsóknarmenn höfum talað um að gera við útgerðina til 20 ára samkvæmt nýsamþykktri stefnu flokksins, að slíku ákvæði eða slíkum takmörkunum væri komið þar inn. Það er líka mjög varhugavert að ætla að minnka þá langtímahugsun sem hefur verið í kerfinu. Ef menn hafa þessar heimildir til mjög skamms tíma hverfur sú hugsun sem hefur verið að hámarka nýtingu stofna til lengri tíma litið. Ég geld varhuga við því að menn hverfi frá þeirri hugsun. Fyrir utan það sýnist mér, verði þessi frumvörp að veruleika, að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra yrði einn valdamesti maður landsins. Hann gæti úthlutað fiskveiðiheimildum hægri, vinstri af miklum geðþótta fram hjá Alþingi,  Málið er komið hingað og er mikilvægt að við tökum það föstum tökum og ræðum það málefnalega. Það eru fjölmargir gallar á frumvarpinu sem verður að leiðrétta. 

Herra forseti. Ég hef bitra reynslu af því að bíða eftir því að þessi ríkisstjórn fari frá. Ég hef líka bitra reynslu af því að horfa á lágar vinsældartölur hennar í skoðanakönnunum, þær virðast ekki duga til. Ég óttast því að þessi frumvörp  Varðandi það að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra dreifi kvóta vinstri, hægri þá óttast ég að það verði hvorki til vinstri né hægri, heldur til vina.

Herra forseti. Eins og ég nefndi áðan er rekstrarumhverfi sjávarútvegsins mjög gott ef við horfum bara á stöðu á mörkuðum og hvernig gengi gjaldmiðilsins okkar er. Ég held að við breytum því ekki þrátt fyrir þetta frumvarp. Ef menn fara hins vegar í óvarlegar breytingar á kvótakerfinu eru þúsundir starfa í húfi á sjó og á landi, ekki bara í frystihúsunum eða á togurunum heldur hjá þeim hundruð fyrirtækjum sem þjónusta þessa undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Ég er mjög hlynntur því að við festum það ákvæði í stjórnarskrá að þessi auðlind sé í eigu þjóðarinnar og að þjóðin fái sanngjarna rentu af mikilvægustu auðlind okkar. Þá verðum við að tryggja að rekstrarumhverfi sjávarútvegsins og það umhverfi sem við ætlum að skapa honum samkvæmt lögum sé með þeim hætti að sjávarútvegurinn geti greitt fjármuni vegna afnota sinna af þessari sameiginlegu auðlind. Það er allra hagur að farið verði yfir þessi mál af mikilli yfirvegun án þess að vera með stórkarlalegar yfirlýsingar. Við framsóknarmenn erum reiðubúnir að taka þátt í þeirri vinnu. Hún er mjög mikilvæg. Eins og ég sagði áðan er þetta ein af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar sem skiptir ríkissjóð og rekstur þessa sameiginlega sjóðs allra landsmanna gríðarlega miklu máli. Vonandi náum við sátt um það hvernig við viljum haga fiskveiðistjórnarkerfinu til framtíðar, en við hljótum að hafna kollsteypum í kerfinu sem leiða til þess að hundruð eða þúsundir manna missi lífsafkomu sína. Nógu slæmt er ástandið fyrir.

Virðulegi forseti. Það hefur svo sem ekki gefist mikill tími til að fara yfir frumvarpið og bera það saman við þau lög sem það tekur til að mörgu leyti. Mig langar að fara yfir nokkur atriði. Í fyrsta lagi held ég að það sé nú ástæða fyrir flesta að fagna 6. gr., um persónuafsláttinn og breytinguna á honum. Það hlýtur að koma flestum launþegum, og þá kannski helst þeim sem minnst bera úr býtum, til góða. Áður en maður gagnrýnir hlutina er kannski ágætt að fara yfir það sem maður telur vera í lagi eftir snögga yfirferð. Þar sem hér er verið að ræða skatta á fyrirtæki, um hugsanlegar breytingar á tryggingagjaldi og atvinnutryggingagjaldi, tel ég, þó að jafnframt sé sagt að slíkar breytingar komi ekki til fyrr en á haustþingi, ástæðu til að binda vonir við það, lægra tryggingagjald mun að sjálfsögðu efla fyrirtækin. Mig langar að velta upp þeirri spurningu til hæstv. fjármálaráðherra hvort það muni þá ekki líka ná til sveitarfélaganna sem launagreiðanda eins og fyrirtækja, það er ekki nefnt hér. En það má með sanni segja að þetta frumvarp er ekki tengt kjarasamningum opinberra starfsmanna, heldur, að því er virðist, eingöngu kjarasamningum á hinum almenna markaði eins og svo oft er sagt. Þannig að það sé að minnsta kosti tryggt að sveitarfélögin sitji við sama borð og aðrir launagreiðendur. Stærstu breytingarnar sem tengjast launafólki - og áður en ég kem að því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um 10. gr., þar sem verið er að tala um innheimta og skila virðisaukaskatti af rafrænt afhentri þjónustu, þá erum við væntanlega að tala um það sem við köllum venjulega gagnaver. Hér er verið að leggja til að aðilar sem selja rafrænt afhenta þjónustu yfir 1 millj. kr. þurfi að greiða og innheimta og skila virðisaukaskatti. Er þetta veruleg breyting frá því sem verið hefur? Hvað kann þetta að hafa í för með sér? Það sem er kannski mest ógnvekjandi, að ég tel, af því það er ekki nægjanlega útfært, og ég skil ekki alveg með hvaða hætti það verður gert, er það sem tengist annars vegar 9. gr. og hins vegar 16. gr. Í 9. gr. segir, með leyfi forseta: „Við álagningu opinberra gjalda árið 2011 skulu aðilar sem falla undir 6. tölulið 4. gr. greiða sérstakan skatt sem nemur 0,0972% af hreinni eign til greiðslu lífeyris.“ Bara svo að ég skilji þetta: Er nokkuð verið að fara inn á þá braut að hugsanleg lífeyriseign hins venjulega launamanns verði skattlögð í framtíðinni? Erum við að feta þá leið, fyrst við tökum á lífeyrissjóðunum með þessum hætti, sem eru jú eign þeirra sem í þá greiða, að fara síðan frá því og yfir í það að hugsanleg eign í lífeyrissjóðunum verði skattlögð hjá hverjum og einum einstaklingi? Ég geri ráð fyrir að breyta þurfi lögum um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, ef þetta á að ná til hans, þegar kemur að samningum við opinbera starfsmenn. Þetta er eitt af því sem maður veltir fyrir sér og spáir í og lítið sem hönd á festir hvaða áhrif þetta hugsanlega getur haft. Það segir þó, með leyfi virðulegs forseta, frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins: „Verði þetta ákvæði lögfest munu iðgjaldagreiðslur til lífeyrissjóða því rýrna um 0,13% af iðgjaldsstofni. Sú rýrnun kynni að leiða til skerðingar á lífeyrisréttindum sjóðfélaga til lengri tíma litið en á móti ætti að vega minni örorkubyrði vegna aukinnar starfsendurhæfingar.“ Sem betur fer verða nú ekki allir þeir sem eiga réttindi hjá lífeyrissjóðunum öryrkjar þó að vel þurfi að standa við bakið á þeim sem það verða. Hér kemur líka, virðulegur forseti: „Hjá lífeyrissjóðum ríkis og sveitarfélaga þar sem réttindi eru tryggð samkvæmt sérlögum þyrfti að breyta lögum til að draga úr þeim, ella kann þessi skerðing á tekjum þeirra að leiða til aukinna skuldbindinga fyrir hið opinbera.“ Virðulegur forseti. Er þetta réttarbót fyrir launþega í þeim kjarasamningi sem hér var gerður, eða er þetta til lengri tíma litið skerðing? Við vitum það hér, að minnsta kosti þeir sem hafa greitt í lífeyrissjóð opinberra starfsmanna á árum áður, að þeir launþegar greiða í starfsendurhæfingarsjóð þannig að það mun ekki kalla á aukin útgjöld af hálfu ríkisins. Hér er verið að setja í lög að aðrir launagreiðendur eigi að greiða í starfsendurhæfingarsjóðinn. Lífeyrissjóðirnir eiga að greiða ákveðna prósentu í starfsendurhæfingarsjóð. Og svo stendur, sem er dálítið merkilegt, virðulegur forseti, að framlag lífeyrissjóðanna til starfsendurhæfingarsjóðs sé afturvirkt og reiknað út frá 1. júlí 2010, en hins vegar er það lögfest að framlag úr ríkissjóði til starfsendurhæfingarsjóðs verður frá og með 1. júlí 2013. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju er þetta afturvirkt vegna lífeyrissjóðanna en tekur ekki gildi úr ríkissjóði fyrr en 2013? Ég vil taka það fram, svo það fari ekki á milli mála, að ég er hlynnt starfsendurhæfingarsjóðum. Ég tel að þá eigi að virða og virkja mun betur en við höfum gert fram til þessa og samhliða því eigi að meta fólk til starfsorku og starfsgetu í staðinn fyrir að meta fólk til örorku. Það hlýtur að vera hvetjandi fyrir þann sem verður fyrir slysi eða veikist og verður öryrki að einhverju leyti að hægt sé að meta einstaklinginn til þátttöku í samfélaginu út frá starfsgetu hans en ekki út frá örorku hans. Að því leyti fagna ég þessum starfsendurhæfingarsjóði og ég fagna því að loksins skuli það komið frá ríkisstjórninni sem lofað var í svokölluðum stöðugleikasáttmála árið 2009. Þetta eru svona vangaveltur, virðulegur forseti, við fyrstu yfirferð frumvarpsins. Ég verð hins vegar að láta í ljós skoðanir mínar: Í kjarasamningum á hinum almenna vinnumarkaði hefði ég kosið að við værum komin það langt í samningagerð almennt að ríkisvaldið þyrfti ekki að vera að grípa inn í með loforðum til eða frá, að við byggjum við skattumhverfi sem flestir gætu sætt sig við sem þyrfti ekki að vera að breyta næstum því frá degi til dags eftir því hvernig vindurinn blæs í kjarasamningum eða öðru þess háttar. Ég veit hins vegar að þetta er krafa þeirra samningsaðila sem hafa samið í þessu tilviki og sjálfsagt oftar en ekki. En mér finnst að menn ættu að reyna að fara að koma sér út úr því að þegar gerðir eru kjarasamningar á hinum frjálsa markaði þurfi ríkisstjórn, og mér er slétt sama hverra flokka sú ríkisstjórn er, að koma inn til að lofa þessu eða hinu og það á að binda í lög einhvern tímann, án þess að það hafi verið kynnt og kannað hvort til þess sé meiri hluti á Alþingi hverju sinni, því að enn þá er það nú þannig að Alþingi fer með löggjafarvaldið.

Virðulegi forseti. Ég get nú svona rétt í upphafi tekið undir með nöfnu minni, hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, um það að það væri óskandi að þegar aðilar á einkamarkaði gerðu kjarasamninga að ríkið þyrfti ekki að koma að því. Það er markmið sem ég held að við getum öll tekið undir. Þó verð ég að segja að í þessu tilfelli, þegar þessir kjarasamningar eru gerðir, held ég að það sem vakir fyrst og fremst fyrir aðilum vinnumarkaðarins, í kröfum þeirra á hendur ríkisvaldinu, sé að skapaður verði stöðugleiki. Stöðugleiki í rekstrarformi, stöðug rekstrarskilyrði fyrirtækjanna, þannig að aðilar á hinum almenna vinnumarkaði geti skuldbundið sig til að greiða laun, gera lengri kjarasamninga, sem koma okkur öllum, hvort sem við erum ríkisstarfsmenn eða almennir launþegar, til góða. Ég vildi hafa þennan fyrirvara á í ljósi ummæla nöfnu minnar. Þetta er, eins og hér hefur komið fram, frumvarp sem er í tengslum við gerð kjarasamninganna, en þó eru hér nokkur atriði líka sem snerta þá samninga ekki með beinum hætti ef nokkuð. Ég verð að gagnrýna það að nú hafa þessir kjarasamningar legið fyrir um nokkra hríð, en þetta er eins og annað frá þessari blessaðri ríkisstjórn að frumvarpinu er dreift hér seinni partinn í gær og tekið inn með afbrigðum í dag og við höfum haft afskaplega lítinn tíma til að kynna okkur málið. Og þetta eru flókin mál. Öll þessi skattamál eru mjög flókin og maður þarf að leggjast yfir þau til að átta sig á heildarsamhenginu. Mig langar að fjalla hér um tvo þætti. Ágætlega hefur verið farið yfir, af félögum mínum í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, atriðin er varða kjarasamningana og lífeyrismálin. Mig langaði í upphafi, af því að hæstv. fjármálaráðherra er því nú ekkert sérstaklega vanur að ég sé að skjalla hann mikið eða hrósa úr þessum ræðustól - og ég sé hann fölna hér upp - að byrja á að þakka honum fyrir að bregðast svo hratt og örugglega við nýlegri fyrirspurn minni um afdráttarskatta og vexti, svo að ég setji þetta kannski í svolítið undarlegt samhengi, þetta var óbein tenging eins og ég sagði. Ég spurði einmitt um þennan skattstofn og hvort íslensk fyrirtæki hafi lent í vandræðum vegna þeirrar skattlagningar og hvort borist hafi kvartanir vegna hennar. Hann svarar því til að ráðuneytinu hafi borist einhverjar athugasemdir eins og gengur og einhverjir hafi lent í vandræðum, en nokkrum dögum seinna tekur hann sig til og afnemur þetta ákvæði. Þannig að ég þakka bara pent fyrir. Þetta hefur vonandi góð áhrif á þá starfsemi sem um ræðir. Mig langaði til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra, endurtaka kannski eða ítreka spurningu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur um 10. gr., hvaða áhrif þetta hefur á gagnaver, hvað verið er að fá fram með þessari breytingu. Ég vil líka spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í 11. gr., þar er verið að fresta ákvæði sem við lögfestum í desember síðastliðnum og kom til framkvæmda 1. maí, ákvæði sem varðar rafrænt afhenta þjónustu og innflutning á netþjónum og tengdum búnaði og það að hann var undanþeginn virðisaukaskatti frá 1. maí 2011. Þetta snertir einmitt gagnaverið líka. Eins og við vitum var talsverð mótstaða í fjármálaráðuneytinu við að koma þessu lagaákvæði á laggirnar. Til að rifja það upp var það nýr meiri hluti sem myndaðist hér á Alþingi og í hv. iðnaðarnefnd sem náði að knýja þetta ákvæði fram, sem við fögnuðum mjög á sínum tíma, og átti það að greiða fyrir því að hægt væri að setja á fót hin margumræddu gagnaver sem eru eitt af þeim fjölmörgu atvinnutækifærum sem mörg okkar telja að bíði hér algjörlega að tilefnislausu eftir því að komast af stað. Í athugasemdum við 11. gr. segir, með leyfi forseta: „ESA hefur ekki svarað því með formlegum hætti hvort um ólögmæta ríkisaðstoð sé að ræða en hefur í samskiptum við fjármálaráðuneytið gefið til kynna að miklir möguleikar séu á að svo sé. ESA hefur því ráðlagt stjórnvöldum að láta lögin ekki koma til framkvæmda fyrr en niðurstaða liggur fyrir hvort um ólögmæta ríkisaðstoð sé að ræða.“ Ég vil því biðja hæstv. fjármálaráðherra að fara yfir þetta og biðst velvirðingar ef hann hefur gert það í framsöguræðu sinni, sem ég hafði því miður ekki tök á að hlusta á. Ég bið hann þá að endurtaka það ef svo er. Fyrst ég er byrjuð að tala um gagnaverin vildi ég inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því sem enn stóð út af þegar þetta var komið, og það sneri að túlkun ríkisskattstjóra á heimilisfesti viðskiptavina gagnaveranna og skattgreiðslu þeirra. Ríkisskattstjóri vildi meina að viðskiptavinir gagnaveranna þyrftu að hafa starfsstöð á Íslandi og bæri því að borga virðisaukaskatt hér. Það hefur verið ágreiningur um þá túlkun. Hvar er það mál statt? Hefur eitthvað þokast áfram í því? Er einhvers að vænta, einhverra frétta, varðandi þessi gagnaversmál sem gæti glatt okkur og orðið til þess að vekja okkur von um það að þessi starfsemi færi að komast af stað hérna? Við bíðum öll með mikilli óþreyju eftir því. Ég vildi líka spyrja - það er kannski svona lagapraktískt - um ákvæðið sem tók gildi 1. maí. Nú er 19. maí., hvers konar áhrif getur það haft þegar verið er að fresta því? Er það farið að nýtast einhverjum fyrirtækjum sem treystu á gildandi lög? Mun þetta hafa einhver áhrif á fyrirtæki sem eru byrjuð í þessum rekstri, eða eru þau enn að bíða eftir heildarúrlausn þessara mála? Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál, en ítreka að það hefði verið gott að geta haft meiri tíma til að skoða frumvarpið fyrir 1. umr. Þarna er fullt af atriðum sem eflaust þarfnast frekari skoðunar sem verður vandleg og ítarleg í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Við tökum þá frekari umræðu um þetta við 2. umr. um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna fyrir þessu frumvarpi. Að sjálfsögðu er hér um að ræða mál, eins og fram hefur komið, sem tengist að mestu leyti þeim kjarasamningum sem voru gerðir. Síðan eru hér aðrar breytingar sem tengjast þeim ekki beint. Ég vil í upphafi máls míns taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur þegar hún nefndi tengsl við kjarasamninga opinberra starfsmanna og stöðu sveitarfélaga. Það er mjög mikilvægt að sveitarfélögin verði ekki látin taka á sig meiri kostnað en þau bera þegar vegna kostnaðar er tengist rekstri þeirra og þau þurfa í raun á frekari og meiri tekjum að halda en að þær séu skertar að einhverju leyti. Ég er ekki að segja að það verði niðurstaðan en ég vil taka undir þau varnaðarorð sem hér voru sögð. Það er mjög mikilvægt að skattkerfið sé eins einfalt og gagnsætt og hægt er. Ég held að fátt sé leiðinlegra, ef ég má orða það svo, eða erfiðara að botna í en flókið skattkerfi eins og það hefur nú þróast á Íslandi og lífeyriskerfið, ég tala nú ekki um það, það liggur við að það þurfi sérfræðinga í það að fletta öllu upp í þessum tveimur málaflokkum. Því er nauðsynlegt að koma með þau varúðarorð að ekki verði farið í neina aukasnúninga við að flækja skattkerfið enn frekar, en ég tek það fram að ég er ekki heldur að fullyrða að svo sé. Í þessari umræðu vil ég nota tækifærið og nefna að það má færa fyrir því rök að skattbyrði á Íslandi sé ekki jöfn, henni sé ekki dreift á alla, og þá er ég að vísa til þess að hluti landsmanna býr í fyrsta lagi við skerta eða minni þjónustu en aðrir landshlutar og greiða að mörgu leyti hærri skatta til ríkisins en aðrir. Það gerist t.d. í gegnum hærri húshitunarkostnað, í gegnum hærri flutningskostnað o.s.frv. Þetta á við bæði um einstaklinga og fyrirtæki á landsbyggðinni. Því er mikilvægt að farið verði sem fyrst í að lækka þennan kostnað og jafna þar með búsetu og búsetuskilyrði landsmanna allra. Hægt er að færa fyrir því góð rök sem hefur verið gert í sumum nágrannalöndum okkar að hægt sé að nota skattkerfið í byggðamálum og til að ýta undir ákveðna þróun í byggðarlögum. Það er mjög freistandi að ræða hér aðeins um sjávarútveginn þó að hann sé ekki nefndur í þessu frumvarpi, en það er alveg ljóst að kjarasamningar og lausn þeirra tengist sjávarútveginum á margan hátt. Ég hef sagt það áður í þessum ræðustól að ég hef undrast svolítið að talsmenn launþega hafi ekki beitt sér meira fyrir hönd sjávarútvegsins í þeirri umræðu þar sem líklega fáir eiga jafnmikilla hagsmuna að gæta í sjávarútveginum og akkúrat skjólstæðingar Alþýðusambands Íslands og slíkra samtaka. Það er eitt smáatriði sem ég rak augun í hér sem mig langar að spyrja ráðherra út í og ég hef ekki fundið skýringar á í athugasemdum við frumvarpið en það getur nú verið að mér hafi yfirsést. Það er varðandi það að heimildir ferðamanna til innflutnings á bjór eru auknar og sömuleiðis heimildir flugáhafna. Ég velti því fyrir mér af hverju verið er að auka heimildir flugáhafna - já, þá er skýringin komin. Mér finnst svolítið sérstakt að það skuli tekið þarna inn í. Það kann vel vera að þetta tengist kjarasamningum, að flugáhafnir þurfi að hafa með sér meira af áfengi inn í landið, en það er býsna langsótt til að leysa kjarasamninga að bæta því inn í. Þá er nú hægt að taka ýmislegt góðgæti í púkkið. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni. Ég hvet nefndina að sjálfsögðu til þess að fara vandlega yfir þær breytingar sem hér eru boðaðar og ekki síst þær sem ekki tengjast beint kjarasamningum því að það er vitanlega mjög freistandi að nota ferðina eins og sagt er.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu og ætla bregðast við nokkrum atriðum og reyna að svara spurningum sem til mín var beint. Ætli ég byrji ekki á því síðasta frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni sem af glöggskyggni sinni tók eftir því að það er rétt að það er verið að rýmka aðeins reglur um magn sem heimilt er að flytja inn tollfrjálst í gegnum fríhöfn við komu til landsins. Það er tvíþætt, annars vegar er skammturinn af öli stækkaður nokkuð og hins vegar er breytt reglum um það magn sem áhafnir, sem eru háðar sérstökum reglum vegna þess hve oft þær fara inn og út úr landinu, mega taka af sterku áfengi. Skýringin á því er sem slíkt aðallega tæknilegs eðlis, þ.e. að þetta hefur verið bundið við 375 cl af sterku áfengi fyrir áhafnir sem hafa ekki verið lengur en 12 daga í burtu eða fara oftar til og frá landinu en á 12 daga fresti. Það er fremur ópraktískt því að það er lítið um sterka drykki í slíkum pakkningum en hins vegar er talsvert meira úrval af hálfs lítra pakkningum þannig að ákveðið var að hækka skammtinn í hálfan lítra. Þetta er reyndar, eins og ég held að ég hafi látið koma aðeins fram í andsvari við byrjun umræðunnar, sú rýmkun sem þarna er á ferðinni er að hluta til sprottin upp úr samskiptum við Fríhöfnina og Isavia tengt breytingum sem urðu um síðustu áramót þegar dregið var aðeins úr fullri niðurfellingu eða endurgreiðslu áfengis- og tóbaksgjalds og reyndar gerð líka breyting á þjónustusamningi ríkisins við Isavia. Þá var gefið fyrirheit um að farið yrði yfir mál og skoðað hvort á móti kæmi einhver rýmkun á þessum reglum sem Fríhöfnin hefur óskað eftir. Hér eru tekin ákveðin skref í þeim efnum, að mínu mati tiltölulega hófsamleg. Málið er reyndar áfram til skoðunar þannig að hér eru tekin ákveðin skref. Þessir skammtar eru almennt mun lægri á Íslandi en þeir eru orðnir í löndunum í kringum okkur, en það hefur vissulega þau áhrif að það má reikna með það að dragi eitthvað úr sölu og þar með tekjum hjá Áfengisverslun ríkisins á móti og við sjáum auðvitað alltaf eftir aurunum í fjármálaráðuneytinu. Hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, reið á vaðið og það er kannski tvennt eða þrennt sem ég vil bregðast við varðandi það sem hann ræddi. Ég er honum sammála um að það verður að vega og meta mjög margt saman og heildaráhrifin af kjarasamningunum, verði þeir til langs tíma og nái yfir allan vinnumarkaðinn með eitthvað svipuðum hætti og nú hefur teiknast til á almennum vinnumarkaði, og reyndar hafa nokkrir allfjölmennir hópar samið á svipuðum nótum eftir að Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins gerðu sinn samning eða aðildarfélögin þar, þ.e. bankamenn og grunnskólakennarar og fleiri hópar eru vonandi nálægt því að fara að ná samningum. Og það er að sjálfsögðu á útgjaldahliðina fyrir launagreiðendur launahækkanirnar og það hefur sín áhrif á stöðu ríkis og sveitarfélaga og auðvitað atvinnulífið. Ríkið er að því leyti í sérstöðu meðal þessara aðila að niðurstöður kjarasamninga leiða til umtalsverðra afleiddra áhrifa í bótakerfunum og reyndar víðar sem hafa útgjöld í för með sér. Á móti kemur það að sjálfsögðu að kjör taka að batna, að þetta ætti að leiða til aukinnar veltu og umsvifa í hagkerfinu og skila sér þar með í nokkrum tekjuauka á móti, bæði til ríkis og sveitarfélaga, en mest er þó undir í því að almennt nýtist þetta sem góð viðspyrna í uppsveiflu í hagkerfinu. Það má segja að hér séu allir að veðja með talsverðum hætti á framtíðina að okkur takist sameiginlega að breyta nú stemningunni og ná í gang aukinni fjárfestingu, aukinni bjartsýni, aukinni trú á hagkerfið og um leið og það kemur spái ég því að miklir kraftar muni leysast úr læðingi. Þannig er það jafnan þegar fólk fer að trúa því og sjá það að betur er farið að horfa og þá verði meiri viðsnúningur líka af þeim sökum. Um aðgerðir ríkisins að þessu leyti sem vissulega munu setja ákveðið strik í reikninginn í sambandi við áætlun okkar til meðallangs tíma um að ná jöfnuði innan tiltekinna tímamarka. Það verður að sjálfsögðu að fara rækilega yfir það. Þá má færa a.m.k. tvennt til að mínu mati. Annars vegar þá miklu fjárfestingu sem auðvitað er í stöðugleika og friði á vinnumarkaði og enginn skyldi gera lítið úr ef okkur er að auðnast að leysa þau mál með ábyrgum og að mínu mati viðráðanlegum hætti, þó að vissulega muni það taka í einkum fyrir tvo aðila, þ.e. ríkið sjálft og þær atvinnugreinar þar sem mikið er um fólk á tiltölulega lágum launum hverra kjör batna núna og þá hlutfallslega meira í gegnum eingreiðslur og krónutöluhækkanir. Það eru gjarnan greinar innan viðskipta og þjónustu sem ekki eru kannski í eins sterkri samkeppnisstöðu og útflutnings- og samkeppnisgreinar, þannig að auðvitað verður að hafa það í huga og sjálfsagt mun það taka í hjá mörgum. Varðandi annað atriði sem hv. þingmaður nefndi þá snýr það að þeim breytingum sem hér er verið að gera á fyrirkomulagi útgreiðslu arðs úr einkahlutafélögum og þess þáttar sem mönnum er gert að reikna sér sem laun innan tiltekinna marka. Hér er verið að gera vissar breytingar og skýra betur hvernig túlka beri það sem gert var 2009. Það er mikill misskilningur að það sé verið að draga það allt til baka eða viðurkenna að þar hafi verið gerð mistök. Það voru það sannarlega ekki, því að það var óumflýjanlegt að taka á því hvernig þau mál höfðu þróast. Það var augljóst mál að menn voru í allt of miklum mæli að greiða sér í raun laun sem arð og það voru ekki síst sveitarfélögin sem voru þolendur þeirrar þróunar að sjálfstætt starfandi aðilar, einyrkjar og aðilar, færðu rekstur sinn yfir í einkahlutafélög og útsvarstekjurnar gufuðu upp. Það varð að setja þarna skorður og það var gert. Hér er verið að gera vissar breytingar og skýra betur réttinn sem þarna eigi við. Þær eru vissulega ívilnandi, það er rétt, og þær eru til slökunar á vissum greinum. Það atriði sem hv. þingmaður spurði sérstaklega um, hvers vegna hér sé valin sú leið að skattleggja þann hluta arðsins, sem mönnum er þá gert að reikna sér sem launatekjur, allan á lægsta þrepi. Skýringin er kannski þríþætt. Í fyrsta lagi er það til einföldunar, að það kemur þá bara ein skattprósenta á þá upphæð og það þarf ekki að reikna það yfir í þrepaskiptan tekjuskatt. Það er vissulega aðeins ívilnandi. Í þriðja lagi er minni munur á prósentunum, 20% skatti á arð og þeim 37% eða hvað það nú er rúmlega þegar 24,1% tekjuskattur og fullt útsvar reiknast á hina hliðina. Þar af leiðandi er það kannski ekki eins viðkvæmt nákvæmlega hvernig þetta er skilgreint milli arðs og launa. Ef þetta væri allt upp í 10% hærri skattprósenta er þar auðvitað orðið mun meira bil á milli og þar af leiðandi kannski eðlilegt að menn yrðu viðkvæmari fyrir því, því að auðvitað er hér ekki um einhver einhlít nákvæmnisvísindi að ræða þegar þessar reglur eru settar inn takmarkandi til að sporna við því að menn í allt of miklum mæli geti í raun og veru greitt sér laun en skattalega talið það fram sem arð. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson ræddi nokkuð um fyrirkomulag skattlagningar á lífeyrissjóði eða greiðslna lífeyrissjóðs og fleiri hv. þingmenn komu inn á það atriði. Ég ætla að fara aðeins yfir það. Það er annars vegar um að ræða þátttöku lífeyrissjóðanna í kostnaði við starfsendurhæfingu, þessi 0,13% af iðgjaldsstofni sem nú er gert ráð fyrir eða 1/3 af einhverri tiltekinni fjárhæð í framtíðinni sem nú er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir komi með. Hér er að sjálfsögðu um skattfrjálst iðgjald að ræða og það er ekki um skatt á því stigi að ræða. Hér er um að ræða þátttöku lífeyrissjóðanna í fyrirbyggjandi aðgerðum í gegnum starfsendurhæfingu til þess að koma í veg fyrir örorkubyrði síðar. Það hlýtur auðvitað að vera hinn lagalegi grunnur sem þetta hvílir á og þátttaka lífeyrissjóðanna byggir á. Hér er um að ræða samkomulag aðila vinnumarkaðarins um átak í starfsendurhæfingu sem er orðið nokkurra ára gamalt og er að byrja að koma til framkvæmda í áföngum í gegnum VIRK Starfsendurhæfingarsjóð og það eru að sjálfsögðu fyrir því ýmis gild rök að lífeyrissjóðir leggi sitt af mörkum í þessum efnum. Nákvæmlega sama gildir um þá greiðslu frá lífeyrissjóðunum sem hér á að koma til sérstakra vaxtaniðurgreiðslna. Lífeyrissjóðirnir tóku þátt í skuldasamkomulaginu í desember fyrir sitt leyti á 110% niðurfærslunni. Þeir gera það á þeim grunni að með því komi þeir til móts við stóran hóp viðskiptamanna sinna, þeirra sem tekið hafa sjóðfélagalán til að fjárfesta í húsnæði og eru í erfiðleikum. Eignasafn þeirra batnar og endurheimtumöguleikar aukast ef tekst að vinna úr skuldum þessa fólks þannig að það ráði við greiðslurnar. Í sama anda verður að hugsa þátttöku þeirra banka og lífeyrissjóða í hinum sérstöku vaxtaniðurgreiðslum vegna þess að þær eru hinn almenni þáttur aðgerðanna, til að hjálpa almennt þeim sem eru þarna með þunga greiðslubyrði. Ég tel að í báðum tilvikum standist það alveg lagalega að lífeyrissjóðirnir komi að þessum aðgerðum. Í tilviki vaxtaniðurgreiðslnanna eru þær algerlega tímabundnar í tvö ár. Hér er eingöngu gengið frá fyrirkomulaginu fyrir yfirstandandi ár með þeim hætti að lagastoð sé fyrir greiðslum lífeyrissjóðanna að því leyti sem þeir eru þátttakendur í þessu. Ríkið hefur hér, þrátt fyrir samkomulagið um að lífeyrissjóðir og bankar legðu fram þetta fjármagn, ákveðið að taka á sig drjúgan hluta byrðanna út á tekjur sem við væntum að okkur leggist til með öðrum hætti. Hv. þm. Pétur Blöndal nefndi áhyggjur sínar af því að fyrirtækin mundu ekki ráða við launahækkanirnar og hann nefndi þetta sama með arð og laun sem ég hef þegar svarað. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson spurði um útgreiðslur séreignarsparnaðar og sólarlagið sem var á rétti manna til að sækja um þær útgreiðslur núna 1. apríl. Það er hárrétt, það hafa komið fram býsna margar óskir um að þetta verði framlengt. Það hefur komið í ljós að þrátt fyrir rækilega kynningu og að menn töldu að allir hefðu átt að vita að umsóknarfresturinn rynni þarna út, hafa býsna margir ekki náð að koma inn umsókn fyrir þann tíma. Til dæmis hafa einstaklingar sem hafa verið að flytja frá útlöndum til Íslands og hafa verið að festa sér hér húsnæði og ætluðu að nota hluta séreignarsparnaðar síns í þetta, komið að máli og bent á að þeim hafi ekki verið ljós þessi frestur sökum búsetu sinnar erlendis og það hafi svo runnið upp fyrir þeim þegar þeir komu heim að þetta væri útrunnið. Af þeim sökum er það til skoðunar að framlengja þetta út árið eða gefa a.m.k. aftur einhvern glugga fyrir þá sem misstu þarna af lestinni. Það er held ég sanngjarnt. Við höfum rætt við vörsluaðilana og þeir telja að framkvæmdin gangi vel og það sé ekkert því til fyrirstöðu að framlengja þetta og ég geri fastlega ráð fyrir því að það verði gert og hugsanlega leitað eftir samstarfi við hv. þingnefnd um að taka það inn sem breytingartillögu við frumvarp sem þegar er opið fyrir þinginu. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir ræddi um atvinnutryggingagjaldið og áformin um lækkun þess sem vissulega er ekki inni í þessu frumvarpi heldur koma í frumvarpi í haust. Svarið er auðvitað að sjálfsögðu jú, lækkun atvinnutryggingaþáttarins í tryggingagjaldinu kemur að sjálfsögðu öllum launagreiðendum í landinu til góða, líka ríki og sveitarfélögum og almenna vinnumarkaðnum. Það er þó ánægjulegt að horfur varðandi spár um atvinnuleysi virðast ganga eftir miðað við lækkun atvinnuleysis núna milli mars og apríl upp á um hálft prósentustig. Þar af leiðandi erum við bjartsýn á að þær áætlanir sem byggt var á þegar lagðar voru línur um lækkun atvinnutryggingagjaldsins á gildistíma kjarasamninganna gangi í aðalatriðum eftir. Það þýðir að talsverð lækkun, fyrsta skrefið í þeirri lækkun á að geta komið til framkvæmda um næstu áramót. Að sjálfsögðu verður það fagnaðarefni ef hægt verður að draga úr þessari íþyngjandi gjaldtöku sem auðvitað er þung og er launatengdur kostnaður sem ekki er æskilegt að þurfa að hafa mjög háan á tímum atvinnuleysis. Varðandi virðisaukaskatt og rafræna þjónustu sem nokkrir þingmenn hafa spurt um þá er það annars vegar tæknilegs eðlis, hins vegar er um að ræða frestun á lagaákvæðum sem tóku gildi núna 1. maí. Þau hafa ekki verið virk því að við höfum ekki gefið út reglugerð. Það eru eindregin ráð allra lögfræðinga og sérfræðinga að fara að tilmælum ESA. Það auki frekar líkurnar á að við fáum þar hagstæða niðurstöðu heldur en hitt. Það að fara í blóra við þau tilmæli væri ekki gott veganesti í glímunni við þá um að fá þá til að fallast á frambúðargildi þessara laga. Nú stendur sú viðureign yfir og verður fram undir haustið þannig að gildistökunni verður frestað þangað til og þar af leiðandi hafa engin fyrirtæki nýtt sér þessi ákvæði enn þá og kemur náttúrlega ekki mjög á óvart, alla vega í fjármálaráðuneytinu, að farið hafi verið tæpt á brúnina með þessi ákvæði. Það voru þær áhyggjur sem við höfðum og hefur nú sannast að það kann svo að fara að reynist ekki einfalt mál að fá ESA til að 

Virðulegi forseti. Það er nú aðallega vegna þess að ég sá að hæstv. fjármálaráðherra var að renna út á tíma og náði kannski ekki að svara þeirri spurningu sem ég beindi til hans um hvaða atriði það væru sem ESA hefði í samskiptum við fjármálaráðuneytið gefið til kynna að hugsanlega stæðust ekki þessar reglur um ríkisaðstoð. Ég ætlaði að athuga hvort hæstv. fjármálaráðherra gæti farið nánar út í það. Svo vakti það athygli mína hvernig hæstv. fjármálaráðherra notaði tækifærið til að snupra löggjafarvaldið á mjög smekklegan hátt.

Frú forseti. Varðandi þetta með virðisaukaskattinn og skattalega meðferð rafrænnar þjónustu þá gáfum við út um það alveg skýr fyrirheit að við vildum gera jafna samkeppnisstöðu þeirrar starfsemi hér við það sem best gerðist í Evrópu. Við það höfum við reynt að standa. Við sögðum hins vegar að við vildum stíga varlega til jarðar þannig að við göngum ekki of langt og fáum það í bakið. Við höfðum af því áhyggjur að í vissum tilvikum kynnu menn að vera að gera það. Nú skulum við vona hið besta. Ég ætla ekki að fara að tala hér eins og ég vilji að við töpum þessu. Úr því að það er vilji löggjafans að ganga þetta langt skulum við vona að okkur takist að fá samþykki fyrir því en það er ekki í höfn. Ég hygg að það sem ESA setji ekki síst hornin í sé innflutningur á búnaði í eigu erlendra aðila til vistunar og hýsingar hér og að felldur verði niður allur virðisaukaskattur af þeim búnaði þó svo að viðkomandi aðili hafi hér enga starfsemi og ekki starfsstöð. Um leið og menn velja þá leið að skrá hér starfsstöð leysast öll þessi mál af sjálfu sér því að þá falla þeir undir venjulegar reglur um innskatt og útskatt. Á það höfum við bent og sem betur fer hefur a.m.k. einn ef ekki tveir stórir viðskiptavinir gagnavera þegar farið þá leið af því að þeir sjá að hún er einföldust. Leiðirnar sem til greina komu voru að okkar mati tvær. Annars vegar að veita tímabundna aðlögun til að menn kæmu viðskiptunum af stað og gætu látið á það reyna hvort þau gengju vel, en eftir að viðskiptin hefðu staðið í tiltekinn tíma og/eða náð tilteknum umsvifum yrði mönnum gert að skrá hér starfsstöð. Eða eins og þingið valdi, að leggja upp með ótímabundna niðurfellingu eða ótímabundið skattfrelsi að þessu leyti sem er óhefðbundið í samskiptum ríkja. Það verður að segjast að það stríðir meira og minna gegn anda allra tvísköttunarsamninga að ganga svo langt og það er það sem við höfum áhyggjur af, að þetta teljist ganga of langt 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Ég vildi spyrja hvenær von sé á niðurstöðu ESA, hvort hæstv. fjármálaráðherra hafi upplýsingar um það. Ákvæðinu er frestað til 1. október og ég veit að þar sem þetta mál er búið að vera í vinnslu væntanlega á þriðja ár í fjármálaráðuneytinu eru menn orðnir mjög óþolinmóðir. Ég vona svo sannarlega að þetta verði ekki til þess að fyrirtæki sem hugðust setja upp starfsemi hér séu nú hætt við það, maður hefur haft af því áhyggjur, og þess vegna þarf að ljúka þessu máli með einum eða öðrum hætti þannig að lokaniðurstaða fáist sem allra fyrst. Síðan vildi ég ítreka spurningu mína um hitt atriðið og ríkisskattstjóra, um þann mun á túlkun sem hefur verið á milli ríkisskattstjóra og þessara fyrirtækja varðandi heimilisfesti og starfsstöð. Er það eitthvað að breytast eða er það stál í stál?

Frú forseti. Ég hygg, án þess að ég þekki það alveg nákvæmlega, að dagsetningin sem hér er valin sé ekki tilviljun heldur byggi hún á mati sérfræðinga og þeirra lögfræðinga sem annast þessi samskipti að líklegt sé að ESA hafi lokið rannsókn sinni fyrir 1. október og við verðum búin að fá niðurstöðu fyrir þann tíma. Við leggjum að sjálfsögðu mikla áherslu á að þessu verði hraðað. Reyndar er það svo að það eru auðvitað óvenjumörg mál opin milli Íslands og ESA af ýmsum ástæðum sem tengjast efnahagshruninu og aðgerðum stjórnvalda. Það mæðir talsvert á þeim hópi, ekki síst lögfræðingum fjármálaráðuneytisins sem fara að uppistöðu til með öll þau mál sem tengjast ríkisaðstoð og öðru slíku. Vonandi er það svo að við fáum niðurstöðu í þetta fyrir haustið. ESA mun vita af því að við frestuðum gildistöku laganna til 1. október og það er gert í því skyni að ESA fái tóm til að klára málið. Varðandi síðari þáttinn og ágreininginn um túlkun ríkisskattstjóra skal ég fúslega játa að ég hef ekki neinar nýjar upplýsingar um það. Ef ég skil þetta rétt, sem þarf ekki að vera, hefðu lögin, hefðu þau staðið og ESA ekki mótmælt þeim, í sjálfu sér að miklu leyti leyst þann ágreining a.m.k. hvað búnaðinn varðaði. Það hefði ekki þurft að deila um þann þátt lengur. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingar á barnaverndarlögum. Þetta er 56. mál. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín fjölda gesta sem getið er í nefndarálitinu. Þá bárust nefndinni jafnframt margar umsagnir sem taldar eru upp í álitinu en einnig kynnti nefndin sér umsagnir sem bárust um málið á síðasta þingi. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á gildandi barnaverndarlögum og er meginmarkmið þess að skýra eða skerpa á ákvæðum gildandi laga. Í frumvarpinu er jafnframt að finna nokkur nýmæli og eru þau rakin í athugasemdum við frumvarpið auk þess sem þau eru talin upp í nefndarálitinu. Nefndin hefur haft málið til umfjöllunar síðan í október og hefur haldið um það 17 fundi. Að auki hélt nefndin nokkra fundi um málefni meðferðarheimila og um skýrslu Ríkisendurskoðunar um þjónustusamninga Barnaverndarstofu og lok þeirra sem kom út í febrúar 2011. Þá fjallaði nefndin samhliða málinu um skýrslu félags- og tryggingamálaráðherra um stöðu barna og ungmenna sem ráðherra lagði fram á síðastliðnu þingi. Frú forseti. Frumvarpið er viðamikið og byggt á vinnu starfshóps sem félags- og tryggingamálaráðherra skipaði 8. júlí 2008. Almenn ánægja hefur verið með fyrirliggjandi frumvarp sem nefndin telur vandað og vel unnið. 16 málefni fengu hvað mesta umfjöllun í meðförum nefndarinnar. Þeim eru gerð greinargóð skil í nefndarálitinu og verður hér tæpt á nokkrum atriðum úr umfjöllun nefndarinnar. Að öðru leyti er vísað til nefndarálitsins sem er viðamikið og sýnir þá miklu vinnu sem nefndin lagði í málið. Nefndin ræddi mjög ítarlega tilkynningarskyldu almennings og þeirra sem afskipti hafa af börnum. Miðað er við að tilkynna skuli ef ástæða er til að ætla að barn búi við óviðunandi uppeldisaðstæður, verði fyrir ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi eða stofni heilsu sinni og þroska í alvarlega hættu. Ræddi nefndin hvort ástæða væri til að telja upp frekari atriði sem væru tilkynningarskyld svo sem vanrækslu barna eða aðstæður þar sem barn er vitni að heimilisofbeldi. Telur nefndin ekki rétt að bæta við upptalninguna enda mikilvægt að fólk veigri sér ekki við að tilkynna og orðalag ákvæðisins verður því að vera nægilega opið til þess að undir þessi atriði falli ýmiss konar aðstæður og hegðun sem ber sannarlega að tilkynna. Barnaverndarstofa hefur gefið út skilgreininga- og flokkunarkerfi en samkvæmt því eru tilkynningar flokkaðar í fjóra flokka: vanræksla, ofbeldi, áhættuhegðun barns og tilkynning vegna ófædds barns. Nefndin áréttar mikilvægi þess að þeim sem vinna með börn séu kynntar skilgreiningar og flokkunarkerfi Barnaverndarstofu og ítrekuð sé við þá skylda þeirra til að tilkynna í samræmi við lögin. Málefni fatlaðra barna og vernd þeirra voru þó nokkuð rædd og er málefninu gerð góð skil í nefndarálitinu. Nefndin áréttar að barnaverndarlög eru til verndar öllum börnum, enda segir í 1. mgr. 1. gr. laganna að börn eigi rétt á vernd og umönnun og að þau skuli njóta réttinda í samræmi við aldur og þroska. Fötluðum börnum er því veitt sama lagavernd og öðrum börnum. Markmið laganna er að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega aðstoð. Á þetta við um fötluð sem ófötluð börn. Nefndin tók til sérstakrar skoðunar heimili sem starfrækt eru skv. 91. gr. barnaverndarlaga, en þar er einkum um að ræða tímabundna dvöl á einkaheimili eða sumarbúðir og sumardvalarheimili. Slík heimili þurfa að sækja um leyfi til barnaverndaryfirvalda. Þá er kveðið á um að ráðherra setji reglugerð þar sem m.a. sé kveðið á um skilyrði fyrir leyfisveitingu, samninga um vistun, stuðning og eftirlit. Nefndin telur að fötluð börn eigi að njóta sömu verndar og önnur börn fari þau í sumarbúðir eða á sumardvalarheimili. Leggur nefndin því til breytingu sem ætlað er að taka af öll tvímæli um leyfisskyldu heimila sem falla undir ákvæðið en taka við fötluðum börnum eða börnum sem glíma við fjölþættan vanda. Bendir nefndin í því tilfelli á að fari jafnframt fram þjónusta við fötluð börn á heimilinu fer um hana og eftirlit með henni samkvæmt lögum um málefni fatlaðs fólks. Samkvæmt þessu getur heimilið sætt eftirliti tveggja aðila í stjórnsýslunni en nefndin bendir þó á að verði sett á stofn óháð eftirlitsstofnun með velferðarþjónustu yrði heildareftirlit á einni hendi. Telur nefndin mikilvægt að skoðaðir verði möguleikar á því að koma á fót slíkri eftirlitsstofnun enda brýnt að eftirlit sé sterkt, virkt og skilvirkt. Í fyrirliggjandi frumvarpi er lagt til að lögfest verði sú meginregla að gefa skuli barni kost á að tjá sig um mál sem það varðar í samræmi við aldur þess og þroska. Í gildandi lögum er miðað við 12 ára aldur. Breytingin er í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Almenn ánægja er með þessa breytingu og telur nefndin hana mjög jákvæða. Í 55. gr. laganna er kveðið á um að barni sem náð hefur 15 ára aldri skuli tilkynnt um málshöfðun og gefinn kostur á að gæta réttar síns. Í framkvæmd hefur þessi réttur verið skýrður rúmt enda um mikilvæg réttindi að ræða sem eðlilegt er að barn njóti óháð því hvenær mál þess hófst. Nefndin áréttar því að hefjist mál, hvort sem er fyrir barnaverndarnefnd eða dómi, áður en barn verður 15 ára gamalt getur það þegar það nær þeim aldri fengið aðild að málinu í samræmi við ákvæði laganna. Nefndin ræddi nokkuð ítarlega málefni barna í fóstri. Í 66. grein laganna er kveðið á um leyfi til að taka barn í fóstur og segir þar að það sé Barnaverndarstofa sem veiti leyfin. Nefndin bendir á að leyfi til að taka við barni í fóstur er bundið viðkomandi barni og í hvert sinn sem fósturforeldrar óska eftir að taka barn í fóstur þurfi þeir að sækja um leyfi að nýju til Barnaverndarstofu. Ekki er því hætta á því að annað barn fari á heimili þar sem aðstæður eru óviðunandi enda fengi slíkt heimili ekki leyfi til að vista barn að nýju. Kveðið er á um aðkomu sveitarfélaga og Barnaverndarstofu að gerð reglugerðar þar sem kveðið er á um fjárhæð gjalda sem sveitarfélögum ber að greiða fyrir fóstur. Nefndin telur mikilvægt að jafnframt sé haft samráð við hagsmunafélög fóstur- og vistforeldra þar sem til staðar er reynsla af fóstri og þeim kostnaði sem því fylgir. Í 3. mgr. 40. gr. frumvarpsins er að finna nýmæli um kostnað af skólagöngu fósturbarna í tímabundnu fóstri. Samkvæmt því skal það sveitarfélag þar sem fósturforeldrar eiga lögheimili greiða allan venjubundinn kostnað sem hlýst af skólagöngu barns í fóstri. Sveitarfélag sem ráðstafar barni í tímabundið fóstur skal þó greiða kostnað vegna sérfræðiþjónustu eða sérþarfa fósturbarns. Ákvæðið hefur verið gagnrýnt mjög af smærri sveitarfélögum á landsbyggðinni sem telja að það feli í sér íþyngjandi skyldur fyrir þau sveitarfélög auk þess sem farið sé gegn þeirri meginreglu að sveitarfélögum sé ekki skylt að veita íbúum annarra sveitarfélaga þjónustu að kostnaðarlausu. Þá hafa nefndinni verið kynnt sjónarmið þess efnis að lögfesting ákvæðisins vinni gegn hagsmunum fósturbarna enda sé meginhluti fósturheimila á landsbyggðinni og lítil sveitarfélög og skólar eigi oft erfitt með að mæta auknum kostnaði vegna skólagöngu fósturbarna. Ákvæðið geti því orðið til þess að ekki verði unnt að koma börnum í fóstur til bestu mögulegu fósturforeldra út af áhyggjum af kostnaði sem lögheimilissveitarfélag fósturforeldra verður fyrir. Nefndin telur mikilvægt að skipting kostnaðar vegna skólagöngu barna í tímabundnu fóstri sé með þeim hætti að um hana ríki sátt og staðinn sé vörður um hag barna. Menntamálanefnd hefur nú til umfjöllunar frumvarp til laga um breytingu á grunnskólalögum. Þar er m.a. lögð til sú breyting að mennta- og menningarmálaráðherra setji reglugerð í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga og önnur stjórnvöld, þar sem m.a. skuli kveðið á um skólagöngu fósturbarna, bæði fagleg og fjárhagsleg málefni og samstarf aðila. Með vísan til þess að málinu hefur verið fundinn farvegur í því frumvarpi og þess að skólamál heyra undir málefnasvið menntamálanefndar leggur nefndin til þá breytingu að í stað þess að kveðið sé á um skiptingu kostnaðar í barnaverndarlögum verði vísað til þess að um hann fari samkvæmt grunnskólalögum. Frú forseti. Í barnaverndarlögum er orðið foreldrar skilgreint á þann hátt í 3. mgr. 3. gr. laganna að með því sé að jafnaði átt við þá sem fara með forsjá barns og um inntak forsjár fari samkvæmt ákvæðum barnalaga. Hugtakið nær þannig bæði yfir kynforeldra barns, stjúpforeldra og sambúðarforeldra fari þeir með forsjána. Í nokkrum ákvæðum laganna og frumvarpsins er orðið kynforeldrar notað, m.a. þegar kveðið er á um rétt barns í fóstri eða barns sem vistað er á heimili eða stofnun til umgengni við kynforeldra, auk þess sem hugtakið er notað þegar kveðið er á um rétt kynforeldris til að taka við umsjá sé það talið barni fyrir bestu ef foreldri sem barn býr hjá afsalar sér umsjá eða er svipt henni. Með orðalagi ákvæðanna er börnum því mismunað þar sem réttur þeirra til umgengni við foreldra sína er ekki lögbundinn nema um kynforeldri sé að ræða. Orðanotkun laganna er jafnframt nokkuð úr takti við lagaþróun undanfarinna ára, t.d. með tilliti til lagabreytinga sem miða að því að tryggja jafnan rétt og jafna stöðu samkynhneigðra í samfélaginu. Lögð er til breyting á þessu þannig að barn hafi sama rétt til umgengni við foreldri sitt hvort sem um er að ræða kynforeldri eða ekki. Frú forseti. Nefndin ræddi umgengni barns við aðra aðstandendur sína en foreldra þegar barn er í fóstri eða vistað á heimili eða stofnun. Þá er ávallt kveðið á um rétt barns til umgengni við kynforeldra sem og aðra sem því eru nákomnir. Nefndin telur hér um mikilvægan rétt að ræða enda á barn oft stóran hóp aðstandenda sem standa því nærri og bera hag þess fyrir brjósti. Mikilvægt er í barnaverndarmálum að tengsl barns við ættingja sína og aðra nákomna séu virt og því séu tryggðar leiðir til að halda þeim tengslum. Þegar vista þarf barn utan heimilis telur nefndin einnig mikilvægt að horft sé fyrst til þeirra sem eru barni nákomnir enda sé það minnst röskun fyrir barnið að fara til fólks sem það þekkir og treystir. Leggur nefndin því til breytingu þess efnis að heimili sem barnið er tengt tilfinningalegum tengslum skuli ganga fyrir við val á vistunaraðila séu skilyrði laganna uppfyllt að öðru leyti og það talið barni fyrir bestu að vistast þar. Nefndinni voru kynnt sjónarmið þess efnis að óeðlilegt væri að þegar foreldri sem ekki hefði forsjá væri falin umsjá barns giltu um það sömu reglur og um tímabundið fóstur. Því fylgdi skylda til að greiða foreldrinu greiðslur vegna fósturs, sbr. 75. gr. laganna, sem væri óeðlilegt og vart samræmanlegt grundvallarreglu um framfærsluskyldu foreldra. Nefndin áréttar að foreldri er framfærsluskylt og í aðstæðum sem þessum er eðlilegt að hitt foreldrið greiði meðlag með barni sínu til þess sem tekur við umsjá eða forsjá þess. Mikilvægt er þó að meta aðstæður faglega, greina þá aðstoð sem viðkomandi foreldri þarf til að geta sinnt umsjár- og forsjárskyldum sínum og aðstoða viðkomandi í samræmi við þarfir hans. Slík aðstoð getur falið í sér greiðslur en auk þess getur þurft að koma til annars konar aðstoðar vegna aðstæðna foreldris og/eða barns. Nefndin leggur til breytingu þannig að það verði háð mati hverju sinni hvort fósturgreiðslur eigi að koma til í þessum tilfellum. Nefndin ræddi sérstaklega ástæður þess að meta þyrfti hæfi foreldris sem tekur við umsjá barns þegar um sameiginlega forsjá er að ræða. Telur nefndin mikilvægt að svo sérstakar lagareglur séu rökstuddar ítarlega enda er það algengt þegar um sameiginlega forsjá er að ræða að barn búi í reynd hjá báðum foreldrum og að þeir taki báðir að fullu þátt í raunverulegri umsjá og uppeldi barnsins. Það er þó ekki alltaf svo. Foreldrar eru misvel í stakk búnir að taka við umsjá barna sinna og þá sérstaklega þar sem horfa þarf til þeirra vandasömu aðstæðna sem barnið hefur undantekningarlaust búið við þegar kemur að ráðstöfun utan heimilis. Tryggja þarf að foreldrið geti veitt barninu nauðsynlegan stuðning áður en það tekur við umsjá þess. Nefndin bendir á að þar sem forsjá hefur verið sameiginleg, foreldrar hafa farið sameiginlega með uppeldi og umönnun barns, er vandasamt að sjá að mat á hæfi foreldris þurfi að fara fram. Við slíkar aðstæður hlýtur að teljast eðlilegt og barninu fyrir bestu að umsjá þess færist hreinlega frá öðru foreldri til hins. Barnaverndarnefnd yrði hugsanlega ekki kunnugt um þessar aðstæður fyrr en kæmi að því að meta hæfi foreldris. Þar sem aftur á móti leikur vafi á hæfi foreldris til að annast barnið og tryggja því þann stuðning sem það þarf er mikilvægt að meta hæfi foreldris. Nefndin telur ákvæðinu því ætlað að tryggja vernd barna enda liggja að baki málefnalegar ástæður og ítarlegur rökstuðningur af hálfu barnaverndarnefndar. Þá gerir nefndin athugasemdir við að ekki séu skýrar reglur til um umsjá og bendir á að hugtakið er hvergi skilgreint í lögum. Var nefndinni kynnt að í framkvæmd væri talað um að það foreldri sem barn er með skráð lögheimili hjá fari með umsjá þess. Umsjárhugtakið virðist því byggja á gildandi lagareglum um forsjá sem finna má í barnalögum. Nefndin telur mikilvægt að endurskoðuð verði ákvæði barnalaga er lúta að sameiginlegri forsjá barna og þar m.a. kveðið á um hvað felist í umsjá. Allsherjarnefnd hefur nú til umfjöllunar frumvarp til laga um breytingu á barnalögum, nr. 76/2003, þar sem lagðar eru til breytingar á ákvæðum er varða forsjá og umgengni (þskj. 1374, 778. mál). Leggur nefndin áherslu á að allsherjarnefnd hugi sérstaklega að þessu atriði. Í 17. gr. frumvarpsins er kveðið á um það að val barnaverndarnefndar á þeim sem tekur að sér að annast barn sem vistað er utan heimilis sé ekki kæranlegt til kærunefndar barnaverndarmála. Við nefndina voru bornar upp áhyggjur af því að verið væri að takmarka kæruleiðir. Nefndin áréttar að það er almenn regla stjórnsýsluréttar að ákvarðanir séu kæranlegar og sterk rök þarf til að takmarka kæranleika stjórnsýsluákvarðana. Nefndin telur slík rök þó vera til staðar. Val á því hver annast barnið byggist á faglegu mati á þörf barnsins, stuðningi við það, markmiðum vistunar og fleiru en ráðstöfunin sætir auk þess reglulegri endurskoðun. Þá er ljóst að faglegt mat hefur farið fram á þeim sem óska eftir að fá að annast barnið enda þurfa þeir leyfi til vistunar. Ágreiningur um vistun getur því einungis komið upp þegar velja þarf úr fleiri en einum aðila sem hafa tilskilin leyfi og eru því allir hæfir til að taka barn í fóstur. Barn sem vistað er utan heimilis gengur oft í gegnum mjög erfiðan tíma í lífi sínu og þegar ákvörðun hefur verið tekin um hver skuli fara með vistun þess er mikilvægt að skapa barninu öruggt umhverfi og festu á heimili þar sem það getur búið sér skjól hjá þeim aðila sem sér um vistun þess. Meginregla stjórnsýsluréttar er að kæra frestar ekki réttaráhrifum ákvörðunar, væri ákvörðunin kæranleg yrði barni því komið fyrir hjá völdum vistunaraðila en ætti jafnframt á hættu að vera tekið af honum yrði niðurstaða kærunefndar kæranda hliðholl. Slíkt umrót getur haft mjög slæm áhrif á barn á erfiðum tíma. Mikilvægt er jafnframt að hafa í huga að það eru réttindi barnsins sem skipta mestu máli. Réttarstaða þess sem kærir ákvörðunina yrði betur tryggð ef unnt væri að kæra hana en nefndin telur þurfa að setja hagsmuni barnsins ofar í þessu máli. Frú forseti. Í frumvarpinu er kveðið á um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga þannig að ríkið taki yfir ábyrgð á að byggja upp heimili og stofnanir sem sjá um neyðarvistun barna en það verkefni var áður hjá sveitarfélögum. Ekki hafa verið til staðar fullnægjandi neyðarvistunarúrræði um land allt og ekki er grundvöllur fyrir því að byggja upp víða um landið heimili sem sinnt geta börnum sem þurfa á slíkri vistun að halda. Tilvik þar sem slíkrar vistunar er þörf eru sem betur fer fátíð en krefjast mikillar sérfræðiþekkingar og faglegrar sérhæfingar. Fyrir nefndinni voru bornar upp áhyggjur af því að breytingin fæli í sér aukinn kostnað fyrir smærri sveitarfélög sem nú þegar búa mörg hver við bága fjárhagsstöðu. Nefndin bendir á að sveitarfélög bera samkvæmt gildandi lögum ábyrgð á að neyðarvistunarúrræði séu til staðar og þar með á þeim kostnaði sem verður til vegna slíks úrræðis. Hafi sveitarfélag ekki haft til staðar lögbundið úrræði fyrir breytinguna er ljóst að hún mun fela í sér kostnaðaraukningu fyrir sveitarfélagið. Mikilvægt er að hafa í huga að markmið þessarar breytingar er að tryggja að öll börn sitji við sama borð óháð búsetu og geti ef nauðsyn krefur fengið neyðarvistun þar sem þeim er tryggð sú faglega þjónusta og meðferð sem þau þarfnast. Telur nefndin hér um mikilvægar breytingar að ræða en ljóst er að þegar er eftir nokkur vinna til að unnt verði að vinna í samræmi við breytta verkaskiptingu. Ná þarf samkomulagi við breytta verkaskiptingu, gera samkomulag á milli ríkis og sveitarfélaga vegna fasteigna, starfsfólks o.fl. Hnýta þarf lausa enda, byggja upp úrræði og tryggja nægt fjármagn til uppbyggingar úrræða. Leggur nefndin því til að gildistaka þessa þáttar frumvarpsins verði 1. janúar 2013 en brýnir jafnframt fyrir ríki og sveitarfélögum að nýta þann tíma til að ljúka málinu svo tryggt verði að til séu nauðsynleg úrræði til handa börnum er þurfa á neyðarvistun að halda. Í frumvarpinu er lagt til nýtt fyrirkomulag á mati og eftirliti með gæðum úrræða og vistun barna utan heimilis. Lagt er til að við lögin bætist nýr kafli, XV. kafli A, sem kveði á um markmið mats og eftirlit, svo og hlutverk barnaverndarnefnda, Barnaverndarstofu og velferðarráðuneytis við mat og eftirlit. Nefndin telur jákvætt að ítarlegar og skýrar sé kveðið á um þessi atriði í lögunum. Þó telur nefndin mikilvægt að skoðaðir verði möguleikar á því að koma á fót óháðri eftirlitsstofnun enda brýnt að eftirlit sé sterkt, virkt og skilvirkt. Frú forseti. Ég hef stiklað á stóru yfir helstu atriði í nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um breytingu á barnaverndarlögum. Auk þeirra atriða sem hér hefur verið farið yfir er að finna í álitinu umfjöllun um þungaðar konur og vernd ófæddra barna, meðferð barnaverndarmála fyrir dómi, tilsjónarmann barns, vistun barna á meðferðarheimilum, trúnaðarskyldu, fagteymi sem rannsakar voveiflegan dauða barns og heimildir Barnaverndarstofu til að fylgjast með búsetu kynferðisbrotamanna. Ekki vinnst tími til að fjalla um þau atriði en bent er á umfjöllun í nefndaráliti. Álitið er yfirgripsmikið og ætlað að lýsa þeirri miklu vinnu sem fram hefur farið í nefndinni um málið. Ég þakka nefndarmönnum í félags- og tryggingamálanefnd fyrir mjög góða vinnu og samvinnu. Nefndarmenn fóru mjög ítarlega í gegnum umsagnir og lögðu á sig mikla vinnu til þess að við gætum tryggt að endurskoðun barnaverndarlaga væri sem best og okkur yfirsæist ekki mikilvægir þættir varðandi vernd barna. Ég þakka sérstaklega fyrir það og jafnframt þakka ég nefndarritara fyrir þetta glæsilega nefndarálit. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lýst er í álitinu og lagðar eru til á þskj. 1426. Undir álitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Pétur H. Blöndal, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Íris Róbertsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég kom að þessu máli og vinnu nefndarinnar rétt undir blálokin og málið var meira og minna unnið undir styrkri stjórn hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur í fjarveru minni. Ræða hennar var mjög yfirgripsmikil, nefndarálitið sem liggur fyrir er ítarlegt þannig að ég vil bara fá að segja örfá orð. Ég vil í fyrsta lagi benda á hversu vel unnið frumvarpið er í heild sinni. Það væri vissulega óskandi að öll frumvörp sem berast á borð til okkar væru jafnvandlega unnin og þetta. Eins og við öll vitum er þetta gríðarlega flókinn, vandmeðfarinn og viðkvæmur málaflokkur sem stingur beint í hjartastað allra þeirra sem að honum koma. Grunnprinsippið er og á að vera aðeins eitt gegnumgangandi í öllum ákvörðunum og allri tilhögun, það er hagur og hagsmunir barnsins. Þá er auðvitað mikilvægt að sett séu góð og vönduð lög og skýr lög, skýr ákvæði. Að því miðar frumvarpið meðal annars, að skýra og skerpa ákvæði og lögfesta þá túlkun ákvæða sem hefur fest sig í sessi. Skýrleiki skiptir máli í að eyða óvissu og leiðir til skilvirkara barnaverndarstarfs. Í frumvarpinu eru allnokkur nýmæli eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir framsögumaður kom inn á. Sum þeirra eru stór, svo sem breytt verkaskipting milli ríkis og sveitarfélaga, önnur eru minni í sniðum og þó mjög mikilvæg. Ég ætla ekki að þylja þau upp eða endurtaka þessa yfirgripsmiklu ræðu en vil benda á nefndarálitið sem liggur fyrir og ber hinni ítarlegu vinnu nefndarinnar vitni. Breytingartillögur við frumvarpið sem komu inn síðasta haust eru í raun mjög fáar, nefndin leggur til fáar breytingar, en hún velti hins vegar mjög vandlega í allri vinnu sinni upp möguleikum á ýmsum breytingartillögum og tók umsagnir og tillögur að breytingum á frumvarpinu mjög alvarlega. Hún komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að rétt væri að gera frekar fáar breytingartillögur við frumvarpið en þó nokkrar. Ég vil fagna þessu frumvarpi og veit og treysti því að það fái góða afgreiðslu í þinginu og þakka fyrir mjög góða samvinnu í félags- og tryggingamálanefnd, í nefndinni almennt er framúrskarandi samvinna, bæði í þessu máli og öðrum. Svo ætla ég að sjálfsögðu að þakka frábærum nefndarritara okkar og sérfræðingi, Hildi Evu Sigurðardóttur. Nokkur mál væri auðvitað vert að ræða enn frekar. Ég vil benda sérstaklega á eitt útistandandi mál, það eru skólamál barna í tímabundnu fóstri utan lögheimilis sveitarfélags. Á því verður að taka sérstaklega annars staðar eins og framsögumaður nefndi. Ýmislegt annað kom fram í umsögnum sem nefndin beinir til velferðarráðuneytis og Barnaverndarstofu til að skoða sérstaklega í framhaldinu. Við verðum auðvitað öll að vera áfram vakandi yfir því hvernig þessi mál þróast og hver reynslan verður af lögunum. Frumvarpið er einmitt samið með hliðsjón af þeirri reynslu sem er af barnaverndarstarfi á landinu og hefur verið. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra heldur vísa ég til nefndarálitsins og yfirgripsmikillar ræðu framsögumanns og þakka gott samstarf.

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit frá hv. félags- og tryggingamálanefnd um frumvarp til laga um breytingu á barnaverndarlögum. Eins og fram hefur komið hefur afskaplega gott starf verið í nefndinni um þetta mál. Það er mjög viðamikið og viðkvæmt og ég vona að þær breytingar sem við höfum gert á frumvarpinu séu góðar. Þjóðfélagið er að breytast töluvert mikið og ekki endilega til batnaðar, fíkn er að aukast í landinu og fíklar eru stundum ekki góðir foreldrar og það þarf að gera heilmiklar ráðstafanir til að laga stöðu barna þessa hóps. Ég held að þetta mál helgist dálítið af þeim þjóðfélagsbreytingum sem hafa orðið og breytingum á fjölskyldunni sem slíkri. Hún hefur breyst mjög mikið, hið hefðbundna fjölskyldumynstur er varla lengur til staðar, mikið er um einstæða foreldra og einnig fósturforeldra sem taka við börnum. Það er mikið rót á fjölskyldunni og allt er það ekki gott fyrir litla fólkið á heimilinu. Því miður koma upp nokkur slæm mál sem barnaverndarlögum er ætlað að taka á. Í 1. umr. gagnrýndi ég, og hef svo sem oft gert, að mjög sterkur huliðshjúpur er yfir barnaverndarmálum. Eðli málsins samkvæmt eru þetta mjög viðkvæm mál og ekki gott að þau vandamál sem þar koma upp séu borin á torg. Hins vegar getur huliðshjúpurinn snúist í andhverfu sína vegna þess að þá er ekki vitað af því sem misferst í umönnuninni eða í framkvæmd laganna. Við höfum svo sem kynnst því í Breiðavíkurmálinu, huliðshjúpurinn hélt því máli undir yfirborðinu mjög lengi. Ég hef hugleitt dálítið mikið og rætt hvernig við getum lagað þetta, hvernig við getum reynt að svipta þessum huliðshjúpi af eða opnað smágat á hann þannig að menn geti séð inn og þeir sem telja sig órétti beitta geti þá snúið sér eitthvert sem þeir geta í raun ekki í dag, bæði vegna þess að vald barnaverndarnefnda og Barnaverndarstofu er mjög sterkt og líka huliðshjúpurinn. Þetta hef ég haft efasemdir um. Ég vona að breytingarnar sem við höfum gert séu til bóta og býst reyndar við því. Ég vænti þess að margt sem við gerum hér lagi stöðuna, við hverfum t.d. frá hugtakinu kynforeldri yfir í foreldri. Við tölum líka um að barnið sé meira í gæslu fólks sem það er tilfinningalega tengt. Oft á barnið sterka fjölskyldu fyrir utan foreldra sína sem getur veitt stuðning þegar erfiðleikar koma upp. Ég held því að þetta sé til bóta. Ég er með á nefndarálitinu án fyrirvara, og við sjálfstæðismenn í hv. nefnd, og ég vona að þetta góða samstarf í nefndinni beri þann ávöxt að breytingarnar séu til góða.

Virðulegi forseti. Við ræðum breytingar á barnaverndarlögum sem voru endurskoðuð algjörlega árið 2002. Ég vil þakka félögum mínum í hv. félags- og tryggingamálanefnd fyrir frábært samstarf. Það er gott þegar hægt er að vinna að jafnmikilvægu máli og barnaverndarmál eru af slíkum einhug eins og gert var í þessu máli sem við höfum haft meira og minna til umfjöllunar frá því í haust. Varaformaður nefndarinnar, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, reifaði málið mjög vel og fór yfir öll helstu atriði þannig að ég ætla að leyfa mér að taka úr örfá atriði sem vakið hafa sérstaka athygli og fara yfir þau. Í upphafi langar mig til að minna á hver tilgangur barnaverndarlaga er en hann er að vernda öll börn af því að þau eiga rétt á vernd og umönnun og þau eiga að njóta réttinda í samræmi við aldur sinn og þroska. Þetta þurfum við alltaf að hafa í huga þegar rætt er um barnavernd. Mig langar að minnast á þau nýmæli sem koma fyrir í frumvarpinu því að þau skipta öll mjög miklu máli og hafa mörg hver ákveðna stefnubreytingu í för með sér. Í þessum nýju lögum er afmarkað hvaða ákvörðunum barnaverndarnefnda megi skjóta til kærunefndar. Einnig má nefna lögsögu barnaverndarnefnda í málum barna sem ekki eiga lögheimili á Íslandi, það er algjört nýmæli að þau mál séu rædd yfir höfuð. Breytingar eru gerðar á ákvæðinu um tilkynningarskyldu og fjallað er skýrar um tilkynningarskyldu vegna þungaðra kvenna. Fjallað er um samstarf barnaverndarnefnda og þeirra sem starfa með börnum sem skiptir þá aðila sem starfa með börnum dagsdaglega mjög miklu máli. Hér eru einnig ýmis nýmæli sem skýra og bæta réttarstöðu barna. Eitt atriði finnst mér skipta mjög miklu máli, það er að nú er skylda að kveðja til sérfróða meðdómsmenn þegar málefni barna koma fyrir dómstóla. Einnig er komið inn á réttarstöðu foreldra sem fara sameiginlega með forsjá og réttarstöðu fósturforeldra og heilmikið er fjallað um kostnað vegna skólagöngu barna sem ráðstafað er tímabundið í fóstur í annað sveitarfélag. Hér má finna nýmæli um afmörkun og skiptingu kostnaðar vegna vistunar barna utan heimilis og lagðar til ýmsar breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, sérstaklega þegar kemur að ábyrgð og uppbyggingu úrræða fyrir börn. Svo eru hér örfá atriði sem mig langar til ræða. Fyrst vil ég ræða að í nefndinni og í umsögnum margra aðila sem vildu gjarnan hafa eitthvað um frumvarpið að segja var mikið talað um vanrækslu og að við ættum að gera meira úr henni í frumvarpinu og skilgreina hana og gera sérstaklega mikið mál úr því. Við kynntum okkur þetta mjög vel en þegar við fórum að skoða málið betur kom í ljós að vanræksla rúmast í raun og veru mjög vel innan þeirra skilgreininga sem fyrir eru í frumvarpinu. Þar er vanræksla skilgreind sem sérstakur flokkur sem síðan skiptist nánar niður. Við teljum að ekki þurfi að breyta frumvarpinu frekar því að þetta kemur í raun og veru mjög vel fram í því. Oft á tíðum er dálítið erfitt að meta vanrækslu og það verðum við sífellt að hafa í huga þegar um barnavernd er að ræða. Þá langar mig til að tala sérstaklega um fötluð börn og vernd þeirra. Ég verð að viðurkenna að það kom mér mjög á óvart að núna virðast ekki gilda sömu ákvæði um t.d. leyfisveitingu til heimila sem taka við fötluðum börnum og þeirra sem taka við ófötluðum börnum. Við verðum að hafa í huga að barnaverndarlög eru að sjálfsögðu til verndar öllum börnum, sama hvernig þroska þeirra er háttað og með lögunum er fötluðum börnum veitt sama lagavernd og öðrum og þau úrræði sem heyra undir lögin eru eðli málsins samkvæmt úrræði vegna barnaverndar, t.d. vegna fósturvistunar og meðferðar barns. Markmið laganna er að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega aðstoð. Þetta á að sjálfsögðu við bæði fötluð og ófötluð börn. Í málum sem þessum er gripið til úrræða á grundvelli barnaverndarlaga og að sjálfsögðu eiga að gilda nákvæmlega sömu reglur um þau úrræði sem fötluðum börnum eru veitt og þeim sem eru ófötluð. Þarna þurfum við að grípa inn í. Fötluð börn eiga að sjálfsögðu að njóta sömu verndar og önnur börn ef þau fara í sumarbúðir eða á sumardvalarheimili og ef rekin eru heimili sem falla undir 91. gr. laganna en eru sniðin að sérþörfum barns eða barns með sérstakar þarfir eða fjölþættan vanda verður að sjálfsögðu að tryggja að um starfsemina gildi ekki vægari kröfur og með henni sé haft jafnöflugt eftirlit og með öðrum heimilum sem falla undir 91. gr. Í raun og veru held ég að það hafi komið okkur öllum talsvert á óvart að raunin væri sú að eftirlitið með þessum stofnunum sem sérstaklega eru starfrækt fyrir börn með miklar sérþarfir sé minna, í raun og veru finnst manni að eftirlitið ætti að vera meira. Hvað þetta atriði varðar er ég mjög ánægð með vinnu nefndarinnar. Mig langar að reifa tvö mál til viðbótar. Annað er skólamál barna í tímabundnu fóstri utan lögheimilissveitarfélags. Staðan hefur verið þannig að lögheimilissveitarfélag hefur greitt allan kostnað af skólavist barns, kannski burt séð frá því hvort eiginlegur kostnaðarauki hafi orðið. Í frumvarpinu eins og það lá fyrir í upphafi var gert ráð fyrir að þessu yrði breytt þannig að kostnaður af almennri skólagöngu félli á viðtökusveitarfélagið og lögheimilissveitarfélagið sæi um að greiða fyrir sértækari þjónustu. Ég held að það hafi verið ágætis ráðstöfun hjá nefndinni að vísa þessu yfir til menntamálanefndar sem hefur nú til umfjöllunar breytingar á grunnskólalögunum. Það verður að segjast að þetta mál er mjög flókið ýmissa hluta vegna, það er mjög algengt að börn séu send í fóstur í minni sveitarfélög á landsbyggðinni og það er kannski talsvert meiri breyting fyrir lítinn skóla en stóran að fá nýjan nemanda. Oftast er það þó þannig að mannauðurinn eflist og það er bara til bóta. En auðvitað verður að vera til staðar sú þekking í faghópi skólans að hann geti tekið við þessum nemanda og veitt honum þá þjónustu og menntun sem hann þarf á að halda. Þetta er ekki að öllu leyti einfalt mál og að ýmsu að hyggja, þetta snýst ekki bara um greiðsluna heldur líka að skoða þarf vel áður en barn er vistað utan heimilis síns hvort viðkomandi skóli sé ekki örugglega tilbúinn til að taka við barninu og þar fari fram sú undirbúningsvinna sem nauðsynleg er. Því miður er það náttúrlega oft þannig að um hálfgert neyðarúrræði er að ræða og gerist oft á tíðum mjög snöggt og undirbúningur getur þess vegna ekki verið eins góður og hann þyrfti að vera. Ef undirbúningur getur ekki farið fram verður að vinna vinnuna eftir á þannig að einhvers konar viðtökuáætlun eða eitthvað í þeim dúr verður að sjálfsögðu að vera til. Við þurfum fyrst og fremst að hafa í huga að öll börn eru mikils virði og að nýtt barn í hverju skólahverfi á að vera góð viðbót við skólaflóruna. Með réttum undirbúningi og réttri meðferð má vinna málið þannig, að mínu mati. Síðan langar mig að lokum að taka fyrir vistun barna á meðferðarheimilum. Á undanförnum missirum hefur mikið verið rætt um málefni meðferðarheimila og mjög ljót og erfið mál komið upp á yfirborðið. Þau hafa reynst okkur öllum erfið og okkur hefur þótt skelfilegt til þess að vita að illa hafi verið farið með börn á heimilum. Svo kemur líka í ljós að ekki hefur verið gengið nógu vel frá peningalegum samningum þannig að að ýmsu er að hyggja þegar þjónustusamningar eru gerðir við heimili. Á ákveðnu tímabili var hugmyndafræðin sú að best væri að vista börn sem bjuggu við erfiðar heimilisaðstæður á heimilum, ekki endilega á fagstofnunum heldur heimilum þar sem þau gætu verið eðlilegir þátttakendur í heimilislífi. Oft á tíðum voru þessi heimili úti á landi því ekki þótti verra að börnin væru í umgengni við náttúruna og dýr. Nú er ný hugmyndafræði tekin við sem er mjög eðlileg og góð þar sem gert er ráð fyrir að best sé að þjónusta barnið heima hjá sér. Auðvitað er best fyrir öll börn að alast upp heima hjá sér og við þessa stefnubreytingu er staðan orðin þannig að meðferðarheimilin eru í raun og veru bara fyrir þau börn sem er alls ekki hægt að hjálpa heima hjá sér. Það verða kannski erfiðustu úrræðin og þess vegna eru meðferðarheimilin orðnar öflugar fagstofnanir á sínu sviði. Á mörgum sviðum hefur hugmyndafræðin þróast, sem betur fer, við sitjum ekki föst í einhverju sem við höfum ákveðið fyrir mörgum árum síðan heldur eflum við starfsemina og gætum að henni. Ég vil samt taka sérstaklega fram að við þurfum að vera á verði og halda varðstöðu okkar gagnvart þeim úrræðum sem eru í gangi á heimilunum. Við þurfum að gæta þess að börn um allt land fái hliðstæða og jafngóða meðferð, hún fari ekki eftir því hvar öflugir fagaðilar búa sem hafa sérþekkingu á ákveðnum meðferðum eða kerfum sem eru kannski tilbúin og keypt erlendis frá. Við verðum að gæta mjög vel að því að börn fái þau úrræði sem þau þarfnast og þau séu einstaklingsmiðuð og að foreldrarnir fái þann stuðning sem þeir þurfa. Ég legg mikla áherslu á að meðferðaraðferðir séu í stöðugri endurskoðun og metnar reglulega. Þetta voru þau helstu atriði sem mig langaði til að fara yfir. Hægt væri að ræða hér fram og til baka mörg önnur atriði en hér liggur fyrir efnismikið nefndarálit sem ég held að sem flestir ættu að kynna sér vel því að mjög margt gott kemur fram í því. Ég vona að frumvarpið verði að lögum sem allra fyrst, ég tel að í því sé margt til bóta í barnaverndarmálum á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég kom að þessari vinnu núna í blálokin og mér fannst mjög góð tilfinning að koma inn í hv. félags- og tryggingamálanefnd og finna að þar voru allir samstiga, vönduðu sig og vildu gera vel enda er málaflokkurinn þess eðlis að ekki eiga að vera um hann pólitísk átök. Þetta er rosalega viðkvæmur málaflokkur, ekki bara að þetta snerti börn heldur eru þetta lög til að vernda börn. Mig langar að þakka hv. varaformanni nefndarinnar, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir framsögu hennar áðan og ég er stolt að hafa nafn mitt á nefndarálitinu. Ég held að við getum alltaf bætt og lagað af því að við sem vinnum með börn, ég er grunnskólakennari, erum alltaf að reka okkur á hvað við megum gera betur því að það eru allir af vilja gerðir. Mig langar aðeins að fara í tvær greinar í frumvarpinu, 9. og 10. gr. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa aðeins upp úr 9. gr. frumvarpsins. „Ákvörðun barnaverndarnefndar um nafnleynd og synjun um að aflétta nafnleynd er heimilt að skjóta til kærunefndar barnaverndarmála.“ Það hefur gilt, eins og það kemur upp í starfi mínu að við höfum öll, ekki bara þeir sem vinna í skólum, ríka lagalega skyldu til þess að tilkynna þó að það sé bara grunur. Það er annarra að rannsaka, við erum ekki rannsakendur. Það hefur oft reynst erfitt að fá fólk, sérstaklega fólk sem ekki starfar kannski beint með börnum heldur nágranna og aðra, til að tilkynna. Nú er verið að opna á það þar sem starfsfólk barnaverndarnefndar getur sagt: Við förum með þetta, þetta er bara tilkynning, það þarf enginn að vita hvaðan hún kemur. Við erum í erfiðleikum með að fá fólk til að tilkynna í dag, ég held að við þurfum að hafa þetta í huga. Ég skil vel að foreldrar eigi þennan rétt ef þeir telja á sér brotið en við þurfum að hafa þetta í huga ef við hugsum um barnið: Verður þetta til þess að einhver sem heldur að tilkynningin sé ekki þess virði að nágranninn frétti af henni tilkynni ekki? Í þau skipti sem barnaverndarnefnd hefur komið inn á minn vinnustað til að brýna okkur í því að tilkynna er alltaf verið að láta okkur vita að margt smátt geri eitt stórt. Lítið viðvik hér, lítið viðvik þar eru púsl í heildarmyndina, við megum ekki tapa litlu tilkynningunum. Ég held að við þurfum að hugsa um þetta. Ég er ekki að segja ég sé ósátt við ákvæðið en við þurfum að hafa þetta á bak við eyrað. Í sambandi við 10. gr. frumvarpsins, sem ég er náttúrlega mjög ánægð með sem starfsmaður í grunnskóla, þá hefur sá sem tilkynnir rétt á að vita að verið sé að vinna í málinu. Það var nefnilega þannig að barnaverndaryfirvöld tóku við tilkynningum ef eitthvað alvarlegt kom upp. Ef ég tilkynnti barn til barnaverndarnefndar höfðu barnaverndaryfirvöld í rauninni ekki einu sinni þau úrræði að segja að það væri verið að vinna í málinu. Ég tilkynnti kannski sama barnið tvisvar, þrisvar en það mátti enginn segja mér að það væri verið að vinna í málinu. Núna hafa barnaverndaryfirvöld leyfi til að segja: Málið er komið í farveg, það er verið að vinna í því eftir eðlilegum leiðum. Ég hef þá a.m.k. ekki á tilfinningunni að ég sé bara að gala inn í tóma tunnu. Það var alltaf sagt: Takk fyrir tilkynninguna. En núna fær maður þó betri tilfinningu fyrir þessu. Þú horfðir upp á barn sem leið illa, þú tilkynntir kannski hvað eftir annað en fékkst aldrei að vita hvort eitthvað væri að gerast í máli barnsins af því að þetta væri trúnaðarmál. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það þarf að vera. En það að fá þá vitneskju að einhver hafi leyfi til að segja: Já, við erum að vinna í máli barnsins, það er komið í farveg, finnst mér vera stórkostleg bót og ég er mjög ánægð með að það hafi komið inn í lagafrumvarpið. Ég veit að svo er um starfsfólk barnaverndarnefnda líka, ég sá það í umsögnum sem við fengum að starfsfólk er mjög ánægt að geta sagt: Við erum að vinna í þessu, þetta er komið í farveg, takk fyrir. Bara þetta litla veitir manni nesti í baráttunni. Markmið okkar með barnaverndarlögum er að verja börn og rétt þeirra af því að þau þurfa svo sannarlega á okkur að halda. Ég er ofsalega ánægð og glöð að hafa fengið að taka þátt í vinnunni við þetta lagafrumvarp og hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 145/1994, um bókhald, með síðari breytingum. Á fund nefndarinnar komu eftirfarandi gestir: Harpa Theodórsdóttir frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti, Þór Clausen frá Háskólanum í Reykjavík, Júlía Sigurbergsdóttir frá Félagi viðurkenndra bókara og Inga Jóna Óskarsdóttir úr prófnefnd sem annast námskeið og próf fyrir viðurkennda bókara. Með frumvarpinu er lagt til að fellt verði brott ákvæði laga um bókhald þess efnis að efnahags- og viðskiptaráðherra hlutist til um að haldin séu námskeið fyrir þá sem vilja fá viðurkenningu sem bókarar. Slík námskeið hafa verið haldin í Háskólanum í Reykjavík á grundvelli samnings milli skólans og fjármálaráðuneytis sem fór áður með málaflokkinn. Verði frumvarpið að lögum mun hlutverk ráðherra samkvæmt 43. gr. laganna vera að sjá til þess að haldin verði próf fyrir þá sem óska eftir viðurkenningu sem bókari. Þannig munu fleiri menntastofnanir en Háskólinn í Reykjavík geta boðið upp á námskeið og þeir sem hafa starfsreynslu og treysta sér til geta farið beint í próf og öðlast viðurkenningu án þess að sækja námskeið. Verði frumvarpið að lögum verður áfram kveðið á um það að ráðherra geti gert vissar kröfur sem mælt verði fyrir um í reglugerð. Lagt er til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Nefndin stóð einhuga að baki álitinu.

Forseti. Ég kem hingað upp til að mæla fyrir breytingartillögu sem er eins smáleg og breytingartillögur geta orðið. Þannig háttar til í þessu máli að umhverfisnefnd gerði að tillögu sinni að fella úr því stóran part sem fjallaði um drykkjarvöruumbúðir og þingið samþykkti það við lok 2. umr. Það verða stundum lýs eftir við svona stórkarlalegar aðfarir og þessi breytingartillaga er flutt til að ryðja lúsinni burt úr b-lið 2. gr. Þar er einmitt talað um drykkjarvöruumbúðir en þær eiga ekki heima hér heldur í öðrum lögum sem standa áfram og taka sérstaklega til þeirra. En í upphaflegu frumvarpi var gert ráð fyrir að þær dyttu út. Um það þarf því ekki frekar að fjalla og hefði raunar verið saklaust þó að það hefði staðið, að vísu algjörlega merkingarlaust og þannig viljum við ekki hafa lögin. Ég vil í öðru lagi segja frá því að eftir að nefndin hafði komið til þingsins tillögum sínum fyrir 2. umr. barst okkur erindi frá mönnum sem starfa við umhirðu raf- og rafeindatækjaúrgangs þar sem andæft var b-lið í 15. gr. sem á við þá grein sem nú verður 37. gr. í þessum lögum og fjallar um það að til að sannreyna framleiðslu-, innflutnings- og sölumagn raf- og rafeindatækja eða sölu raf- og rafeindatækja sé Umhverfisstofnun sem og stýrinefnd heimilt að óska eftir gögnum úr bókhaldi skilakerfa eða framleiðenda og innflytjenda um sölumagn raf- og rafeindatækja. Þarna er kveðið á um að löggiltur endurskoðandi skuli staðfesta með undirskrift sinni að gögn og upplýsingar samkvæmt fyrsta málslið séu réttar og að skylt sé að veita aðgang að umbeðnum gögnum innan 14 daga frá því að þeirra var óskað. Athugasemdin var sú að þetta væri kannski fullmikill eftirlitsiðnaður þar sem miðað væri við gögn frá tollstjóra sem hlytu að vera rétt. Það er eðlileg athugasemd að menn vilji ekki láta ráðast inn í bókhald sitt án gildrar ástæðu. Við bárum það undir sérfræðing í umhverfisráðuneytinu og í Umhverfisstofnun og gerum okkur ánægð með svarið sem þaðan barst. Ég ætla ósköp einfaldlega að lesa það þannig að það komist í þingtíðindin. Það var svona, með leyfi forseta: „Framleiðendur og innflytjendur bera ábyrgð á raf- og rafeindatækjum sem þeir flytja inn til landsins og þeir framleiða hér á landi.“ Það er rétt sem fram kemur í athugasemd þeirri sem ég talaði um áðan - og ég les áfram: „Gögn yfir innflutning raf- og rafeindatækja eru fengin frá tollstjóra. Þessi gögn tollstjóra innihalda ekki að öllu leyti upplýsingar um þau raf- og rafeindatæki sem framleidd eru hér á landi, þ.e. ekki er víst að allt hráefni í þau sé flutt til landsins á tollnúmerum sem tilheyra raf- og rafeindatækjum, t.d. málmur, plast, gler. Því þarf að vera til staðar heimild til þess að afla upplýsinga um sölumagn raf- og rafeindatækja sem framleidd eru hér á landi og sett á markað hér.“ Ég hef þá lestur síðari hluta þessa svars frá sérfræðingnum á Umhverfisstofnun, með leyfi forseta: „Þó að e-liður verði samþykktur er áfram gengið út frá að notast verði við gögn frá tollstjóra um magn innflutnings á raf- og rafeindatækjum. Við skoðun á tollskýrslum vegna innflutnings á raf- og rafeindatækjum hefur komið í ljós að skráning tækjanna, magn þeirra og þyngd hefur ekki verið í öllum tilvikum hárnákvæm. Til dæmis hefur raftæki verið sett í rangan tollflokk og þyngd áætluð. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt þar sem tollskýrslugerðin er ekki unnin út af framleiðendaábyrgð. Því er lagt til að stýrinefndin hafi heimild til að sannreyna sölumagn raf- og rafeindatækja, þ.e. hvort það sé í samræmi við gögn frá tollstjóra. Þetta er hugsað sem heimild“ - segir í þessu svari frá Umhverfisstofnun - „og ætlað að hún verði einungis notuð þegar tilefni er til, þ.e. þegar grunsemdir eru uppi um að fyrirtæki gefi rangar upplýsingar við innflutning. Einnig má hugsa sér að hægt væri að nota heimildina til að finna út hvort fyrirtæki flytji inn raf- og rafeindatæki á öðrum tollnúmerum en tilgreind verða í reglugerð og komast þannig hjá skyldu sinni um að verða aðilar að skilakerfi.“ Á grundvelli þessarar umsagnar eða viðbragða liggur ekki fyrir nein önnur tillaga frá nefndinni en að frumvarpið verði samþykkt hér óbreytt frá 2. umr. að undantekinni þeirri breytingartillögu sem formaður nefndarinnar flytur og ég kynnti áðan.

Virðulegi forseti. Mikil umræða hefur farið fram í samfélaginu um að gera þurfi sérstakt átak í vegaframkvæmdum á þessu ári og er þess skemmst að minnast að í nóvember, að ég held, á liðnu ári lofaði ríkisstjórnin auknum framlögum til sérstakra átaksverkefna í vegagerð sem áttu að koma til framkvæmda strax eða fljótlega á þessu ári, þ.e. útboð þeirra yrðu hafin fyrir lok febrúar. Þessu var almennt fagnað, sérstaklega af þeim sem starfa í greininni og Samtökum iðnaðarins sem fögnuðu ákvörðun ríkisstjórnarinnar og reiknuðu með að allt að 500 störf mundu skapast í geiranum strax á þessu ári. Í raun hefur ekkert verið efnt af þeim loforðum sem voru gefin. Það er svo sem í takt við annað sem talað hefur verið um í atvinnumálum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Í þessari þingsályktunartillögu leggjum við flutningsmenn til að farið verði í sérstakt átak á árunum 2011–2013 og reikna megi með að þau verkefni, sem eru stór og smá úti um allt land, muni geta nýst mjög vel þessum geira auk þess að skapa miklu meira öryggi í allri umferð. Það má reikna með því að á annað þúsund störf geti skapast við þessi verkefni. Það er engum blöðum um það að fletta að verktakaiðnaðurinn, og þá sérstaklega sá sem snýr að mannvirkjagerð og vegagerð, er sennilega sú grein sem hefur farið allra verst út úr efnahagshruninu vegna samdráttar í framkvæmdum. Mörg fyrirtæki hafa orðið gjaldþrota, önnur hafa flutt starfsemi sína úr landi og leitað á erlend mið. Á fundi sem ég átti með Vegagerðinni um þessi mál fyrr í vetur var lýst áhyggjum af hruni í þessum geira, atvinnutæki hefðu verið flutt úr landi og sá mannauður sem byggðist upp á undanförnum árum hefði farið hratt dvínandi vegna þess að fólk leitaði í önnur störf og ekki síst vegna þess að margir hefðu flutt úr landi. Ekki fyrir löngu heimsótti ég fyrirtæki sem hefur verið nokkuð stórt á þessum vettvangi, annað af tveimur fyrirtækjum hér sem leggur malbik. Þar hefur starfsmannafjöldi verið dreginn saman um 70% og erlendir eignaraðilar sem eru hluti eignaraðila að því fyrirtæki hafa alvarlega viðrað þá hugmynd að flytja starfsemina úr landi, að nýjar vélar sem voru settar hér upp árið 2008 verði fluttar burtu og þar með yrði eitt fyrirtæki eftir á þeim markaði. Það eru mörg verkefni í vegabótum og vegagerð sem eru tilbúin til framkvæmda. Samkvæmt meðfylgjandi yfirliti með þessari þingsályktunartillögu eru stór og smá verkefni um allt land í heild 42 milljarðar. Það eru verkefni sem geta verið tilbúin til útboðs núna, einhver kannski örfáum vikum eða mánuðum seinna. Það eru 22 milljarðar fyrir utan þá jarðgangagerð sem kemur fram í upptalningunni. Þegar efnahagshrunið skall á var búið að bjóða út sum af þessum verkum, önnur voru tilbúin til útboðs en frestað og eins voru útboð á nokkrum verkum dregin til baka eða þeim frestað. Fyrir um það bil tveimur mánuðum eða innan við það, kannski fyrir sex vikum síðan, boðaði hæstv. innanríkisráðherra nokkra þingmenn Suðurkjördæmis og Suðvesturkjördæmis á fund sinn ásamt sveitarstjórnarmönnum á Suðurlandi til að ræða þessi mál. Hann lagði fram tillögu fyrir þann hóp sem þar var staddur um að gert yrði samkomulag um að hefja átak og sérstakar vegaframkvæmdir gegn því að 200 kr. gjald yrði lagt á allar leiðir til og frá höfuðborgarsvæðinu, á Suðurnes, á Suðurland og vestur á Norðurland, sem yrði byrjað að innheimta árið 2016. Í stuttu máli var þeirri tillögu hafnað af fundarmönnum. Framkvæmdir við þessi verkefni átti að fjármagna með útgáfu ríkisskuldabréfa og greiðslur af þeim áttu að hefjast samhliða innheimtu gjaldanna árið 2016. Það liggur fyrir, virðulegi forseti, að við verðum að fara í endurskoðun á því hvernig við ætlum að haga skattlagningu vegna veganotkunar í framtíðinni. Sú leið sem farin hefur verið, að innheimta hér ákveðið eldsneytisgjald, mun ekki ganga upp til lengri tíma litið. Hér er bifreiðakostur landsmanna að breytast mjög mikið. Bílar sem eru fluttir til landsins í dag eru miklu eyðslugrennri en við höfum þekkt áður, auk þess sem vaxandi fjöldi bíla notar ekki hið hefðbundna eldsneyti og greiðir þess vegna engin veggjöld. Sú innheimtuaðferð sem við höfum notað gengur ekki upp og henni þarf að breyta. Það er því magnað að við skulum standa frammi fyrir því að geta ekki farið í þessar mikilvægu framkvæmdir, bæði út frá öryggi og með tilliti til atvinnu, og komið þeim verkefnum af stað sem liggja á borðinu og haft þetta fimm ára tímabil til að ákveða með hvaða hætti við ætlum að haga skattlagningu í framtíðinni til að standa undir slíkum framkvæmdum. Framkvæmdirnar mundu hleypa miklu lífi í þennan veikburða geira og náttúrlega í atvinnulíf landsmanna og væru mjög mikilvægur þáttur í heildaruppbyggingu íslensks atvinnulífs sem er svo brýn sem raun ber vitni. Það er dálítið sérstakt við vegaframkvæmdir að það eru sennilega fáar ef nokkrar framkvæmdir þar sem framlög skila sér eins hratt í ríkiskassann og í þessu dæmi. Það má reikna með því að allt að 50% komi nánast strax til ríkissjóðs í formi virðisaukaskatts, tekjuskatts af þeim einstaklingum sem hafa atvinnu af og lægri greiðslna í atvinnuleysisbætur. Að auki eru langtímaáhrif af bættum vegum í öryggisskyni nokkuð sem skilar okkur miklu til lengri tíma litið. Það er ekki ofsögum sagt, virðulegi forseti, að mál sem tengjast atvinnusköpun þvælast mikið fyrir þessari ríkisstjórn. Það er uppnám í orkufrekum iðnaði og þrátt fyrir metnaðarfull framtíðaráform Landsvirkjunar er ekki útlit fyrir að þau geti gengið eftir. Landsvirkjun hefur kynnt mjög metnaðarfulla áætlun um að tvöfalda orkuframleiðsluna á næstu 15 árum og hefur reiknað út þá arðsemi sem þjóðin mundi hafa af slíkum framkvæmdum og af því fyrirtæki að þeim tíma liðnum. Fyrirstaðan í ríkisstjórnarflokkunum er mikil. Þeir koma slíkum ágreiningsmálum ekkert áfram. Er skemmst að minnast yfirlýsingar frá hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, ásamt fleirum reyndar, þar sem hún sagðist ekki styðja ríkisstjórnina ef teknar yrðu ákvarðanir um að fara í virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Baráttan um skynsamlega nýtingu orkuauðlindanna hefur staðið í 50–60 ár eða allt frá því að hugmyndir um stóriðju fóru að kvikna hér. Sömu flokkar voru á móti þessum málum þá og eru á móti þeim núna. Það væri fróðlegt að líta yfir íslenskt samfélag í dag ef stefna þeirra hefði ráðið meginferð á undanförnum áratugum. Ég held að við megum vera þakklát fyrir að þær leiðir voru ekki farnar. Til að komast út úr þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir er verið að fara allt aðrar leiðir á Íslandi en hjá þeim þjóðum sem við berum okkur saman við og eiga við sambærileg vandamál að stríða. Niðurstaðan er sú að hagvöxtur er hér miklu minni, þróunin er engan veginn ásættanleg og fjárfesting í íslensku atvinnulífi er sú minnsta í áratugi. Það er mikill skortur á skilningi stjórnvalda á því hvaða leiðir munu rífa okkur út úr þessum vanda, koma okkur af stað, efla íslenskt atvinnulíf og auka þar með hagvöxtinn í landinu. Hv. þm. Helgi Hjörvar ræddi í ræðustól Alþingis um önnur mál fyrr í dag. Hann var að ræða skattamál. Það var fróðlegt að hlusta á hv. þingmann þegar hann sagði að umræðan væri allt of svartsýn, óhóflega svartsýn, og það væri óþarfi að tala af svo mikilli svartsýni, niðursveiflunni væri lokið og vöxtur í sjónmáli, búið væri að búa til ramma fyrir atvinnulífið og vitnaði hann þá væntanlega til kjarasamninganna sem fylgdi stöðugleiki. Ég vil, virðulegi forseti, kalla þetta dæmi um fólk sem talar úr fílabeinsturni, fólk sem gerir sér ekki grein fyrir þeirri alvarlegu stöðu sem er í samfélaginu. Það eina sem fyrirtækin geta treyst á í dag er að gjöldin muni hækka,  Sú leið, virðulegi forseti, sem við leggjum til að verði farin í samgöngumálum mundi hleypa miklu lífi í atvinnugrein sem hvað verst hefur farið út úr efnahagshruninu og leiðin er fær. Hún liggur á borðinu en enn og aftur geta ríkisstjórnarflokkarnir ekki komið sér saman um hvaða leið skuli farin. Það er með ólíkindum að samstaða skuli vera um að fara hér í framkvæmdir sem fjármagnaðar skulu úr ríkissjóði og að greiðslur af þeim skuldabréfum skuli hefjast árið 2016 en málið fær ekki framgang vegna þess að við erum ekki búin að ákveða skattlagninguna fyrir fram. Hæstv. innanríkisráðherra kallaði það um daginn, á fundinum sem ég vitnaði til, að ég vildi skilja eftir opinn tékka inn í framtíðina og það væri ekki verkefni þessarar ríkisstjórnar að skilja eftir opinn tékka. Það er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að tillögur eins og þær sem við flytjum hér í dag séu fluttar af ábyrgðarleysi og að við gerum okkur ekki grein fyrir því að standa þurfi við skuldbindingarnar sem þær mundu kalla yfir okkur í framtíðinni. Þær eru fluttar af fullri ábyrgð og með tilliti til þess að menn verði síðan að taka um það ákvarðanir hvernig við ætlum að haga skattlagningu af veganotkun í framtíðinni þannig að hægt verði að standa undir framkvæmdum sem þessum. Það er nægur tími til að vinna úr því. Hér hafa verið settar á skattalagabreytingar á skemmri tíma en við höfum í þessu máli. Framkvæmdirnar geta ekki beðið. Við þurfum að koma hjólum atvinnulífs af stað og það eru fá verkefni í atvinnuflóru okkar sem hægt er að setja af stað með skemmri fyrirvara en vegagerð. Eins og ég fór yfir áðan eru verkefnin tilbúin hjá Vegagerð ríkisins til útboðs og jafnvel búið að bjóða út einhver þeirra. Það er hægt að fara af stað og breyta aðstæðum á þessum markaði á mjög skömmum tíma. Það er höfuðnauðsyn, virðulegi forseti, að við eflum hér atvinnulíf, komum okkur í gang. Þessi tillaga er flutt í þeim tilgangi að svara þeirri brýnu þörf auk þess sem hún hefur mikil áhrif á öryggismál, sérstaklega á þjóðvegum landsins.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaátak í vegamálum á árunum 2011–2013. Tillagan ber að sjálfsögðu þann keim að flutningsmenn hennar eru orðnir langeygir eins og margir aðrir eftir því að tekið verið af skarið í framkvæmdum þannig að menn í atvinnugreinum sem hafa byggst upp undanfarin ár geti að einhverju leyti horft fram á veginn og gert áætlanir eða komið í veg fyrir í það minnsta að þurfa að segja upp fólki frekar en orðið hefur. Þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir umtalsverðum framkvæmdum og er í henni bent á leiðir til að fjármagna þær framkvæmdir. Ég vil þó segja hér í upphafi að mjög mikilvægt er að stjórnvöld láti nú af því að tala um árangur og tala um framkvæmdir og láti verkin tala. Það kann að vera að meiningarmunur sé á milli þingmanna og milli ráðherra innan ríkisstjórnar hvernig fjármagna skuli framkvæmdir, en það er engu að síður mikilvægt að hreyfa við hlutunum. Það sem er m.a. áhugavert í þingsályktunartillögunni er sú samantekt sem er á bls. 2 og 3 um yfirlit yfir möguleg útboðsverk. Þar sjáum við að þetta eru mörg verk sem eru tiltölulega smá þegar miðað er við þau stórverkefni sem mikið hefur verið horft til, jarðgangagerð og þess háttar. Það er nú svo að margir vinna hjá smærri verktökum sem geta tekið að sér smærri verk þó að þeir ráði ekki við þau stærstu. Mjög mikilvægt er að reynt sé að koma til móts við þá aðila á einhvern hátt, t.d. með því að koma af stað smærri verkum því að oft hafa stóru aðilarnir minni áhuga á þeim. Reyndar er umhverfið þannig í dag að það er slegist um hvern metra sem á að fara í vegagerð. Það er vissulega rétt sem komið hefur fram hjá innanríkisráðherra og öðrum að dýrara er að framkvæma í dag en oft hefur verið, t.d. þegar kemur að því að malbika. Olían hefur hækkað þann kostnað gríðarlega mikið. Engu að síður er mikilvægt að stoppa ekki, að láta ekki staðar numið. Ef við hættum að framkvæma, ef við hættum að horfa til þessarar mikilvægu atvinnugreinar vitum við að þekking tapast hreinlega, eðlilega fækkar fólki sem starfar í greininni, tæki munu eldast, þau verða hugsanlega flutt úr landi og það hefur vitanlega gerst í stórum stíl. Þegar fer að glæðast aftur í framkvæmdum, eftir væntanlega mörg ár ef þessi ríkisstjórn situr eitthvað áfram, þá þarf að eyða ómældum gjaldeyri í að flytja aftur inn tæki og tól. Ég held því að við séum að missa býsna góðan tíma til framkvæmda, og erum þegar búin að því, og þar af leiðandi að tapa þó nokkrum tíma í að koma hjólum atvinnulífsins og samfélagsins af stað aftur því að án atvinnu munum við ekki reisa við landið á ný, það er alveg ljóst. Það er dæmi um hvernig staðan er á þessum markaði þegar við sjáum tilboð í verk sem eru niður undir jafnvel 50% af kostnaðaráætlun. Auðvitað eru dæmi um annað. Það eru að sjálfsögðu dæmi um tilboð yfir kostnaðaráætlun, en við sjáum dæmi þess að þarna sé farið mjög neðarlega. Það er mikið áhyggjuefni. Það er býsna góður mælikvarði á ástandið, held ég, á markaðnum. Annað sem hefur vakið athygli mína, eða mér var bent á, er hvernig staðið er að vali á verktökum, t.d. hjá ríkisfyrirtækjum eins og Landsvirkjun, svo ég nefni það. Verktakar hafa stundum klórað sér í höfðinu yfir því hvernig það er praktíserað og mun ég væntanlega reyna að komast til botns í því með formlegri hætti en hefur verið hingað til. Hér er nefnt hversu mörg störf er unnt að skapa með framkvæmdum sem þessum. Það eru ekki einungis störf sem verða til í kringum framkvæmdirnar sjálfar heldur eru afleidd störf töluvert mikil í þjónustu og slíkum greinum. Ekki síður er mikilvægt að horfa til þess að með vegaframkvæmdum, og ekki síst þar sem horft er til öryggisþátta og það að tengja byggðir, eru þetta samfélagslega mikilvæg verkefni. Vil ég nefna í því sambandi þingmál sem lagt hefur verið fram og snýr að því að höggva á þann hnút sem er varðandi það að tengja suðurfirði Vestfjarða við meginlandið, vil ég leyfa mér hreinlega að orða það, ástandið er þannig. Það er dæmi um framkvæmd sem þyrfti að flýta mjög mikið. Síðan er það hitt sem kemur fram í tillögunni að víða eru vegkaflar og vegbútar sem hreinlega verður að fara í út frá öryggissjónarmiðum og öðru slíku, vegir sem eru langt komnir, lítið eftir til að klára og vegir t.d. í dreifðari byggðum þar sem verið er að aka með skólabörn að vetri til og eru beinlínis varasamir út af því. Átak sem þetta mundi því hreyfa við mörgum hlutum. Ég fagna því að þessi þingsályktunartillaga er komin fram. Ég hygg að samgöngunefnd hljóti að taka hana til ítarlegrar og góðrar yfirferðar og leita álits á því sem þarna kemur fram og jafnvel vil ég mælast til þess að reynt verði að meta, ef mögulegt er, þjóðhagsleg áhrif af að fara í slíkt stórverkefni, þetta er vitanlega stórverkefni ef við förum í áætlun sem þessa. Það er mikilvægt að halda áfram að gera jarðgöng og eyða torfærum og hættulegum vegum og köflum sem eru varhugaverðir og varasamir. Við verðum líka að horfa á hina myndina, hina vegina. Þá kemur þessi tillaga og listinn sem hér er til með að hjálpa okkur. Ég vil því lýsa því yfir að ég styð heils hugar að þessi þingsályktunartillaga nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um að hefja framkvæmdaátak í vegamálum á árunum 2011–2013. Í tillögunni er lagt til að 22 milljörðum verði varið til þessara verkefna. Fyrst og fremst er hugsunin m.a. sú að bregðast við því ástandi sem núna er í því atvinnuleysi sem er hjá þessum verktakaiðnaði. Það er líka, virðulegi forseti, margt sem kemur til viðbótar sem er mikilvægt að fara hér yfir og ég mun gera það seinna í ræðu minni. Eigi að síður þýðir þetta í raun og veru að við ætlum að tvöfalda það sem núna er fyrir í samgönguáætlun. Núna erum við að setja um 7 milljarða á ári í samgönguáætlun og ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt erum við í raun að tvöfalda það. Það sem hefur gerst í niðurskurði í fjárlögum hjá ríkisstjórninni er að menn hafa hætt við allar framkvæmdir. Menn hafa skorið niður fyrst og fremst framkvæmdaþáttinn og margar þær stofnanir sem hafa þann lið í fjárlögum, hjá þeim er hann skorinn niður en báknið látið sitja eftir. Það er líka mjög mikilvægt að menn átti sig á því að í þessari grein er mjög mikið af verkþekkingu og mikil hætta er á því að við töpum henni ef við bregðumst ekki við. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins lögðum það til strax árið 2010, þegar niðurskurðurinn var um 4,4 milljarða sem Vegagerðin átti inni í óhafnar framkvæmdir, að Vegagerðinni yrði heimilt að fá að nýta þær til að fara í smærri verk vítt og breitt um landið. Af því að við ræðum oft í þessum þingsal mikilvægi þess að fjölga ferðamönnum og taka vel á móti þeim til að auka tekjur okkar af ferðaþjónustunni, þá er það því miður þannig í ferðaþjónustunni á mörgum stöðum að varla er hægt að bjóða ferðamönnum upp á það að koma þangað lengur. Eftir að niðurskurðurinn byrjaði árið 2009, 2010 og núna árið 2011, er hægt að segja að Vegagerðin fái nánast ekkert fé til að fara í viðhald á vegum. Það er eins með vegina og margt annað að menn geta trassað það í einhvern ákveðinn tíma en nú er ástandið orðið það slæmt á mörgum vegum þar sem ferðaþjónustan hefur verið að byggja sig upp að varla er hægt að bjóða nokkrum manni að koma þangað. Enda er það reyndin. Maður heyrir af því sögur þegar maður hittir ferðaþjónustuaðila, t.d. á sunnanverðum Vestfjörðum, og staðreyndirnar blasa við, að fólk sem keyrir þangað og ferðast um kemur eftir þær hamfarir þannig að búið er að slíta undan bílunum - við höfum séð það í fréttum - og eyðileggja bílana. Það segir: Hingað kem ég ekki meir og helst aldrei meðan vegirnir eru í þessu ástandi. Það sjá allir hvernig það yrði að byggja upp ferðaþjónustu á því svæði. Ég fór fyrir ekki svo löngu síðan um uppsveitir Borgarfjarðar, eyddi þar heilum degi og keyrði þar víða og heimsótti ferðaþjónustuaðila sem eru að vinna þar mikið og gott markaðsstarf. En vegakerfið er helsta hindrunin í því. Það þyrfti einmitt í uppsveitum Borgarfjarðar að ráðast í vegakerfið. Það eru ekki mjög dýrar framkvæmdir en það þarf að fara í þær. Ástand veganna er þannig að ekki er hægt að bjóða fólki upp á að keyra þá nema á sérstaklega vel útbúnum bílum. Ég vil líka minna á að í Norðvesturkjördæmi eru 67% af öllum tengivegum sem á eftir að klára. Í þessu eina kjördæmi eru 67% af því sem er óklárað. Á mörgum þessum vegum er verið að keyra fjölda skólabarna tvisvar á dag og vegirnir eru í niðurníðslu vegna fjárskorts hjá Vegagerðinni. Þetta gengur ekki lengur, virðulegi forseti. Þó er rétt að benda á að í samgönguáætluninni sem núna er í gildi er heimild til að byggja vegina upp í minni hámarkshraða, þ.e. 70 km hámarkshraða, við gætum framkvæmt heilmikið einmitt á þeim vegum. Það væri því hægt að gera mjög mikið ef menn færu í það að samþykkja tillögu eins og þessa og settu innspýtingu inn í atvinnulífið og hættu að auka álögurnar á atvinnulífið, menn færu frekar að skapa störf og skapa fólki forsendur til þess að sjá fyrir sér og sínum. Ekki er langt síðan að hér var samþykkt tillaga til þingsályktunar um ferðamannaáætlun 2011–2020. Í einu af fyrstu markmiðunum, og sem er helsta markmið hennar, kemur einmitt fram að stuðla skuli að betri dreifingu ferðamanna um landið. Það er eitt af markmiðum tillögunnar sem hæstv. iðnaðarráðherra mælti fyrir. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvernig ætla menn að framkvæma það, að dreifa ferðamönnunum um landið meðan vegirnir eru ekki lagfærðir? Það segir sig algjörlega sjálft að það mun ekki ganga, fyrir utan allar þær hækkanir sem hafa orðið á bensíni og olíu, eldsneytishækkanirnar, þá mun það blasa einhvern veginn við manni og maður hræðist það mikið að ferðaþjónustuaðilar sem búa kannski fjærst frá höfuðborgarsvæðinu, eða suðvesturhorninu, gætu orðið harkalega úti í sinni ferðaþjónustu í sumar því að fólk mun, held ég, hugsa sig tvisvar um hvort það skreppur í burtu í tvo eða þrjá daga, hvort það fer vestur á firði, austur á land, norður í land, eða bara upp í Borgarfjörð, á Suðurlandið eða Snæfellsnesið, sem eru mun styttri vegalengdir. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt og ég þekki það sjálfur úr mínu heimasveitarfélagi hvað var mikil breyting þegar vegurinn í gegnum þjóðgarðinn eða fyrir jökul, hringurinn í kringum jökulinn, var lagfærður. Ég varð oft vitni að því að fullt af fólki sneri við þegar það kom út á malarvegina. Það er því margt sem fylgir því að skynsamlegt sé að fara út í lagfæringar. Ekki má heldur gleyma því að þetta er líka öryggisatriði eins og hefur komið fram í ræðum fyrri ræðumanna. Þetta er mikið öryggisatriði og öryggismál. Við megum ekki gleyma því. Við eigum að fara í framkvæmdir sem við byggjum upp til framtíðar, sköpum þeirri grein sem flestallir tala mjög vel um hér í þingsal, og held ég bara allir, þ.e. ferðaþjónustunni, góð skilyrði. Það mundi til að mynda styðja mikið við uppbyggingu ferðaþjónustu á landinu, það er klárlega mín skoðun. Við þekkjum líka hvernig aðstæðurnar eru. Það er fullt af náttúruperlum sem fólk kemst varla að. Sveitarstjórnarmenn hafa margoft sagt það við okkur að það séu fyrst og fremst vegirnir sem oft og tíðum hamli því. Við þekkjum það ofan úr Borgarfirði, t.d. um Uxahryggjarleiðina og aðrar leiðir, að ef þetta yrði gert, sem kostar ekki mikið, væri það algjör ný vídd, þ.e. að tengja saman yfir Suðurlandið, og búið er að vinna mikið í því í þeim hluta í Suðurkjördæminu. Ef sá vegur yrði kláraður og margir aðrir vegir þar sem verið er að byggja upp metnaðarfulla ferðaþjónustu væri það mikil lyftistöng einmitt fyrir svæðið og gæfi okkur miklu meiri möguleika í staðinn fyrir að láta flestalla eða nánast alla fara á mjög fáa staði á suðvesturhorninu. Það er því gríðarlega mikilvægt að menn fari að opna augun og líti á þetta sem heildaráhrif sem mundu verða af framkvæmdum sem þessum. Fyrst og fremst, virðulegi forseti, yrði það þá með þeim hætti að brugðist yrði við því atvinnuleysi sem er og farið yrði að skapa ný störf. Það eru mjög hagstæð verð að koma núna í tilboðum. Við höfum mörg tækifæri til þess að nýta þau og við eigum að hætta að tala, við þurfum að fara að framkvæma. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að þingsályktunartillagan verði samþykkt og við förum í alvöruframkvæmdir sem mundu skila sér til þjóðarbúsins í heild sinni, hvort heldur sem það er fyrir öryggi íbúanna eða fyrir uppbyggingu frekari ferðaþjónustu því að ótvírætt spilar þetta saman á marga vegu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til breytingar á lögum um innflutning dýra. Auk mín eru flutningsmenn hv. þm. Magnús Orri Schram og Ólína Þorvarðardóttir. Málið snýr að svokölluðum gæludýravegabréfum sem við höfum ekki innleitt í kerfi okkar á Íslandi en er auðvitað löngu tímabært að við gerum. Við höfum af sögulegum ástæðum og oft af efnislegum ástæðum haft ákaflega strangar reglur um innflutning dýra til landsins. Fyrir því eru auðvitað á ýmsum sviðum sterk og góð rök en þegar kemur að gæludýrum eru þau hins vegar tiltölulega fá og haldlítil, einkum þar sem við búum við það góða eftirlit sem dýr geta notið hjá dýralæknum í bólusetningum og öðru slíku eftirliti. Því er þannig háttað að menn geta frá syðstu strönd Grikklands sem væri þá trúlega suðurströndin á eyjunni Krít og allt til nyrstu stranda Noregs, norður á Svalbarða, farið með gæludýr yfir öll landamæri allra þeirra ríkja sem þar eru, óháð því hvaða sjúkdómar hafa komið upp á einstökum svæðum, hvort hundaæði er í einstökum ríkjum eða ekki, hafi viðkomandi dýr einfaldlega sætt því nauðsynlega eftirliti sem þarf að vera af hálfu dýralæknis og hlotið nauðsynlegar bólusetningar og hafi dýralæknir sömuleiðis gengið úr skugga um að dýrin hafi myndað mótefni við tilteknum sjúkdómum. Að þessum skilyrðum uppfylltum eru sem sagt gefin út vegabréf fyrir gæludýrin þannig að eigendur þeirra geta ferðast með þau frjálst alveg frá því sem syðst er í Evrópu og alla leiðina nyrst án þess að nokkur vandkvæði séu á því. Í sífellt minnkandi heimi er þetta auðvitað til mikils hagræðis fyrir fólk sem á ættingja erlendis sem það heimsækir reglulega og vill hafa dýrin sín með, á sumarhús í öðru landi en það býr í eins og til dæmis er títt um Íslendinga marga, fólk fer í orlofsferðir um lengri tíma, sumarleyfi eða annað slíkt. Alþjóðavæðing og aukinn hreyfanleiki fólks milli landa er nokkuð sem eykst ár frá ári og mun aukast mjög verulega á komandi árum og áratugum. Þetta á líka við um fólk sem fer til skemmri tíma til námsdvalar en auðvitað er þetta ekki síst til mikils hagræðis þegar kemur að hundum sem eru ekki gæludýr heldur eru til nota, svo sem leiðsöguhundar og sömuleiðis hundar sem notaðir eru til björgunar. Hún er til mikilla trafala, sú einangrun sem gerð er að skilyrði fyrir því að hægt sé að koma með þá aftur til landsins ef þeir fara út fyrir landamæri Íslands því að þá er gert ráð fyrir því að þeir þurfi við núverandi skipulag að sæta einangrun þó að ekki séu efnislegar röksemdir fyrir því að dýr sem eru undir svo góðu eftirliti þurfi slíks við. Það getur bitnað á þjálfun dýranna, bæði björgunarhundanna fyrir björgunarsveitirnar og sömuleiðis þjálfun leiðsöguhundanna. Það frumvarp sem hér er flutt miðar sem sagt að því að við tökum upp það sama fyrirkomulag og er í öllum okkar heimshluta frá Miðjarðarhafinu og norður í Íshaf, að unnt sé að ferðast með dýr innan þess svæðis þar sem þetta sama kerfi er virkt, þ.e. frá Miðjarðarhafi og norður til Íshafs, að uppfylltum mjög ströngum skilyrðum um eftirlit dýralækna, reglulegar skoðanir, bólusetningar, að gengið sé úr skugga um að dýr hafi myndað mótefni og annað slíkt. Það nær auðvitað ekki til þess að ferðast með dýrin til Afríku, Asíu eða annarra heimshluta sem ekki eru hluti af þessu kerfi. Ekki er gert ráð fyrir því að þetta nái til búpenings enda eru allt önnur rök og allt aðrar aðstæður sem eiga við um kindur og kýr, og ekki hvað síst auðvitað um hesta þar sem við stöndum vörð um okkar sérstaka íslenska kyn. Þau sjónarmið eru ekki uppi þegar kemur að gæludýrunum enda hefur íslenska fjárhundinum til að mynda ekki verið nein sérstök hætta búin af því þó að leyfður hafi verið innflutningur á öðrum tegundum hunda til landsins og verður í sjálfu sér engin breyting á stöðu íslenskra tegunda hvað því viðvíkur þó að þetta sé heimilað gagnvart gæludýrum. Að lokinni þessari umræðu vonast ég til þess að sú nefnd sem fær málið, sem ég hygg að verði sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sem fer með þau lög sem gilda um innflutning dýra, geti tekið til óspilltra málanna á nefndadögum, tekið málið til umfjöllunar og leitað umsagna þar til bærra aðila um þessar breytingar sem ég tel löngu tímabærar eins og fram hefur komið í máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga H. Hjörvar fyrir framsögu hans um þetta frumvarp til laga. Það lætur í sjálfu sér ekki mikið yfir sér en er gríðarleg breyting í raun á því umhverfi sem við höfum búið við hér á landi varðandi innflutning á dýrum. Nú nota ég orðið „dýr“ en ekki gæludýr því að þetta getur átt við eða haft ákveðnar afleiðingar fyrir dýr almennt. Það má heyra á hv. þingmanni, sem kemur vitanlega fram í frumvarpinu eða skýringum með því, að verið sé að færa okkur nær því kerfi sem Evrópusambandslöndin hafa búið við og var því lýst ágætlega í framsögu hans. Mig langar að spyrja hv. þingmann að tvennu í þessari umferð. Í fyrsta lagi hvort hv. þingmaður og flutningsmenn telji eða geti fullvissað okkur samþingmenn sína um að með gæludýrum geti ekki borist sjúkdómar sem geti smitast yfir í búfénað, þ.e. að ekki sé hætta á því - ég heyrði að hv. þingmanni er annt um íslenska bústofninn - að sjúkdómar fari frá gæludýrum yfir í búfénað og geti þar af leiðandi haft þær afleiðingar sem við ættum að geta ímyndað okkur. Og í öðru lagi hvort hv. þingmaður hafi ekki áhyggjur af því að með gæludýrum geti líka borist leyndir sjúkdómar, sjúkdómar sem ekki er prófað fyrir og ekki eru þekktir í gæludýrum en geta verið til staðar á afmörkuðum svæðum eða duldir án þess að það hafi komið fram.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé út af fyrir sig eðli máls að öll rýmkun á reglum felur í sér aukna áhættu. Ég held hins vegar að í því tilfelli sem hér um ræðir sé hún vel innan þeirra marka sem hægt er að gera kröfu til, enda hygg ég að sú einangrun sem nú er kveðið á um mundi í sjálfu sér ekki duga heldur ef um væri að ræða leynda sjúkdóma eins og hv. þingmaður nefnir. Ef dýr bera leynda sjúkdóma og eru flutt til landsins eins og heimilt er má einu gilda þó að þau séu í mánuð í einangrun suður með sjó eða norður í landi, þau væru alveg jafnhaldin þeim leynda sjúkdómi þegar þeirri einangrun lyki. Við erum einfaldlega að takmarkaða það gildi sem í einangruninni felst þannig að dýr, sem eru undir mjög öflugu eftirliti dýralæknis og hafa gengist undir próf um að þau hafi þróað með sér móteitur og séu með reglulegar bólusetningar, þurfi ekki að fara í þá tilteknu einangrun sem nú er skylt enda held ég raunar að það sé alls ekki fullkomið hvernig að henni er staðið. Með þeim flutningi á dýrum til landsins sem er fyrir hendi og við leyfum nú þegar er auðvitað einhver hætta á því að hingað berist eitthvað en ég held þó að mesta áhættan sé í hinum ólöglega innflutningi á dýrum sem ekki er heimilt að flytja hingað og fer fram hjá öllum reglum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að ólöglegur innflutningur á dýrum er áhyggjuefni og gott væri ef við gætum gert betur þar en við erum að gera þó að ég viti til þess að verið sé að stöðva ýmislegt sem reynt er að koma með til landsins. Ég vil líka taka fram að ég hef ákveðinn skilning á þörfinni fyrir dýr sem fólk þarf sér til aðstoðar og slíkt en við þurfum þá að vega og meta hvort áhættan sem verið er að taka sé - nú er kannski ljótt að segja „þess virði“ því að það er erfitt að setja sig í spor þessara einstaklinga, hvort heildarhagsmunirnir séu aðrir eða stærri. Ég orðaði það kannski ekki nógu vel varðandi leyndu sjúkdómana. Nú er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að dýr hafi í raun ákveðið vegabréf, gæludýravegabréf, sem er þekkt innan Evrópusambandsins. Það er einmitt líka þekkt að dýr, reyndar búfénaður, sem hafa verið flutt til landsins með slíkt vegabréf upp á vasann, hafi verið haldin sjúkdómi sem varð síðan landlægur hér á landi. Það er sú áhætta sem ég er svolítið að kalla eftir hvort sé þess virði að taka. Einnig felst áhætta í allri rýmkun á reglum. Það er hægt að taka undir það hjá hv. þingmanni. Þegar hann orðar það svo að hún geti verið innan marka eða rúmast innan marka verð ég að segja að ég er afar ósammála honum um að hægt sé að draga einhver mörk í því hvar áhættan verði tekin. Ef við flytjum inn sakleysislegan hund eða kött og hann ber með sér sjúkdóm eftir að hafa labbað eða hlaupið í gegnum fjárhús einhvers staðar sem leggur nýja sjúkdóma á íslenskt sauðfé er sú áhætta ekki þess virði.

Virðulegur forseti. Þetta með að rýmka og draga úr kröfum er auðvitað á þessu sviði nokkuð sem við höfum gengið í gegnum. Það var lengi þannig að þegar menn fluttu gæludýr sín til Íslands urðu þeir að flytja þau norður í Hrísey. Ég hygg að þar hafi kröfur um einangrun verið miklu meiri en nú er, a.m.k. þrír, gott ef ekki sex mánuðir í senn. Síðan höfum við einfaldlega komist að þeirri niðurstöðu að það hafi verið óhæfilega miklar kröfur og heimilað að fleiri stöðvar væru reknar og nær þéttbýli og heimilað að stytta þennan tíma. Síðar hafa verið heimilaðar heimasóttkvíar í einhverjum tilfellum. Auðvitað eru allar þessar rýmkanir til þess fallnar að gera þetta einfaldara og betra fyrir almenning og fela í sér lítils háttar aukna áhættu. Með áhyggjurnar af hinum leyndu sjúkdómum árétta ég að við flytjum inn gæludýr til Íslands allan ársins hring og beri þau leynda sjúkdóma munu þeir berast til landsins alveg óháð því hvort dýrin þurfa að gista í 30 daga í einangrunarstöð því að sjúkdómurinn er væntanlega jafnmikið til staðar þegar þau labba út úr einangrunarstöðinni og ef þau kæmu til landsins án þess að þurfa að fara þangað. Ég held að það sé ekki stærsta áhyggjuefnið í þessu sambandi en það verður fróðlegt að sjá hvað kemur fram í umfjöllun nefndar sem mun auðvitað kalla eftir sjónarmiðum frá sérfróðum aðilum á þessu sviði.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort á að hlæja eða gráta yfir þessu frumvarpi. Hér er verið að leggja til að gæludýr fái vegabréf, þvílíkt og annað eins. En eins og finna má í greinargerðinni er verið að kratavæða gæludýrin líka. Það er svo einkennilegt að síðan Ísland lagði inn umsóknina að ESB kemur hvert frumvarpið á fætur öðru inn í þingið sem byggt er á meðvirkni fyrst og fremst og í öðru lagi skyldu Evrópusambandsins til að lögleiða hér ýmsar reglugerðir og tilskipanir. Ég held að þessi slái allt út. Meðvirknin felst í því að hv. þm. Helgi Hjörvar kom í gegnum þingið á milli 2. og 3. umr. leynigesti þegar lagt var til að ekki þyrftu 100% íbúa í fjölbýlishúsi að vera samþykk því að gæludýr væru í húsinu á grunni þess að um blindrahunda væri að ræða. Í þessu frumvarpi er sömu meðvirkni beitt og talað um hjálpardýr fyrir sjónskerta og björgunarhunda. Ég ber fulla virðingu fyrir því fólki sem starfar við björgun og þjálfar björgunarhunda og að sjálfsögðu líka fyrir því fólki sem þarf hunda sér við hlið vegna þess að það er sjónskert, en þessu tvennu má ekki blanda saman. Mig langar að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar: Hvað er að því að gæludýr fari í einangrun þar sem við erum á eyju í Norðurhöfum og megum ekki við því að fá hingað sjúkdóma? Í öðru lagi: Hvernig á að koma í veg fyrir að sjúkt dýr komi hingað á vegabréfi sem tilheyrir heilbrigðu dýri?

Virðulegur forseti. Um hið síðarnefnda er náttúrlega það að segja að vilji menn brjóta lögin geta þeir gert það. Lögin sem gilda í dag með öllum sínum hömlum eru brotin margsinnis á hverju ári með ólöglegum innflutningi dýra óháð því hvort þau hafa einhver vegabréf eða ekki. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að rifja það upp að ég hef staðið fyrir því að rýmka lagaumgjörð hvað varðar gæludýr í landinu, ekkert sérstaklega hjálpardýr. Ég tel að á því sviði búum við við býsna afturhaldssama löggjöf sem m.a. hafi helgast af gömlu hundabanni sem lengi var í Reykjavík. Þeir sem kynnst hafa dýrahaldi í öðrum löndum vita sem er að hægt er að heimila gæludýrahald og gæludýrum miklu meira en við gerum án þess að það bitni á almannahagsmunum. Hvaða tilgangi þjónar málið? Það þjónar þeim tilgangi að draga úr óhóflegum kostnaði borgaranna við að fara í gegnum þennan einangrunarprósess vegna þess að þegar fólk flytur t.d. heim að loknu námi eða ef það hefur starfað einhvers staðar um lengri eða skemmri tíma þá þarf það að reiða fram verulegar fjárhæðir í tengslum við þetta. Það þjónar líka þeim tilgangi að þegar fólk fer til skemmri dvalar, til að mynda fólk sem á sumarhús á Spáni svo dæmi sé tekið, geti það haft með sér gæludýr og komið aftur með þau þegar það kemur heim því til hagræðis. Þegar dýr eru undir fullu og góðu eftirliti dýralæknis sé ég ekkert sem varnar því að við auðveldum borgurunum lífið með því að fella niður þessar miklu hömlur og heimilum einfaldlega fólki með gott og virkt dýralækniseftirlit að fara með dýrin sín á milli landa eins og leyft er í Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Það er nefnilega það. Frjálst flæði gæludýra á milli landa. Hafiði heyrt það betra? Hvers vegna stendur Samfylkingin fyrir því á Alþingi að leggja fram slík frumvörp? Gerir Samfylkingin sér ekki grein fyrir því hvar á jarðarkringlunni Ísland er? Við erum á eyju. Hér kom t.d. upp mjög skæð hestasótt sem enginn veit hvaðan kom, kannski frá smygluðu gæludýri, það skyldi þó ekki hafa verið, og það þurfti að fella niður Landsmót hestamanna og við gátum ekki tekið þátt í mótum erlendis vegna þess. Þessu vill þingmaðurinn fórna vegna þess að það er örlítill kostnaður við að flytja hingað gæludýr. Ef fólk er tilbúið að halda gæludýr og kaupa þann mat sem fyrir það þarf hlýtur það að vera tilbúið til að borga fyrir gæludýrið í einangrunarstöð þegar það kemur til landsins. Hér er mikið í húfi. Hér er um lífsflóru Íslands að ræða. Okkar bestu gæðingar eru lagðir undir þegar farið er með þá á Evrópumót og Heimsmeistaramót í hestaíþróttum og eiga ekki afturkvæmt til landsins. Þingmaðurinn talar ekki um það. Hér er ekki skilgreining á því hvað orðið gæludýr felur nákvæmlega í sér. Hvaða skilgreining er á því? Ég gæti átt belju fyrir gæludýr. Mætti ég þá fara frjálst með hana á milli Evrópulanda ef ég færi í ferðalag? Þvílíkt og annað eins rugl. Þetta var gert til að geta farið með hunda og ketti yfir landamæri sem tæpast eru sjáanleg í Evrópusambandinu. Það á að innleiða hér. Gæludýr fram yfir börn og fólk. Gæludýr fram yfir heilbrigði landsins. Ég spyr þingmanninn á ný því að hann svaraði ekki  
            

Virðulegur forseti. Jú, víst hafði ég svarað því. Ef fólk vill brjóta lögin þá brýtur það lögin og það brýtur lögin sem eru í gildi í dag, það vitum við. Það er ákveðið vandamál en það verður hvorki leyst 

Ég bið þingmanninn að hafa hljóð í salnum meðan ræðumaður er í pontu.

Auðvitað er tillagan flutt fyrir börn og fólk sem eiga gæludýr til að skapa betri skilyrði fyrir þau til þess að eiga þau. Hér er ekki mikið í húfi vegna þess að gæludýr eru þegar flutt til landsins. Hv. þingmanni er það kannski ekki ljóst en fæst þeirra gæludýra sem hér eru eru af séríslenskum stofni eins og á hins vegar við um íslenska hestinn og kúastofninn og landnámshænuna og ýmsan annan búpening. Málið snýr ekki að því hvort flytja eigi þessi gæludýr til landsins eða ekki. Það er verið að flytja þau til landsins allar vikur ársins. Spurningin er hvort eigi að láta eftirlit dýralæknis vera jafngilt þeirri einangrunardvöl sem núna er gerð krafa um. Ég hvet hv. þingmann til að láta ekki blessuð gæludýrin gjalda Evrópusambandsins eða óbeitar þingmannsins á krötum því að blessuð dýrin eru hvorki stuðningsmenn aðildar að Evrópusambandinu né andstæðingar og ekki kratar. Þetta er einfaldlega skynsamlegt fyrirkomulag sem auðveldar fólki að fara á milli landa til náms, til búsetu, til orlofsdvalar og uppfyllir allar þær kröfur um öryggi sem eðlilegt er að gera í þessu efni og þess vegna er ekki nema sjálfsagt að láta það verða að lögum, enda hafa andstæðingar Evrópusambandsins lagt mikla áherslu á að við getum sjálf tekið á því sem ekki er hér eins og þar og bætt íslenska löggjöf. Þá skulum við gera það. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir þetta frumvarp, sérstaklega þar sem hann kom inn það á í síðasta andsvari sínu áður en ég kom upp að Evrópusambandsandstæðingar hafi haldið því fram að það væri klárlega ekkert mál fyrir þingmenn að leggja fram breytingar á Alþingi Íslendinga í sömu átt og Evrópusambandið er með telji þeir það jákvætt fyrir Ísland. Það kemur skýrt fram í því frumvarpi sem hv. þingmaður leggur hér fram og í greinargerð með því að það er einmitt verið að leggja til að við tökum upp það kerfi sem Evrópusambandið hefur í þessum efnum og er ljóst að við munum taka upp ef við gerumst aðilar að Evrópusambandinu. Það er einmitt þetta sem ég og fleiri höfum bent á að hv. þingmenn geti gert ef þeir vilja koma málum í gegn, þ.e. að leggja þau fyrir Alþingi Íslendinga. Verður fróðlegt að sjá hvort meiri hluti er á Alþingi fyrir þessu máli sem hv. þingmaður mælti fyrir í dag. En ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég er algjörlega andsnúinn málinu eins og það er lagt upp og þeirri hugmyndafræði sem þar býr að baki. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni og eins í andsvörum inn á þá einangrun sem gæludýr þurfa að ganga í gegnum þegar þau koma til landsins. Hann fór reyndar líka yfir hvernig þetta hafi breyst í gegnum tíðina og verið rýmkað. Við höfum verið að rýmka það einangrunarferli sem gæludýr þurfa að ganga í gegnum þegar þau koma hingað til lands. Ég tel að eins og þessi mál standa hjá okkur núna sé þetta orðið mjög hæfilegt. Hv. þingmaður þarf ekki að fara með gæludýrin sín norður í land, í Hrísey. Er þetta ekki orðið temmilegt? Hví skyldum við ganga lengra? Sérstaklega ef litið er til marga sjúkdóma sem geta klárlega borist með þessum hætti þá er þetta ekkert óeðlilegt og í ljósi þess hversu lítið er af slíkum sjúkdómum hér, ekki bara í gæludýrum heldur líka íslenskum búfénaði.  Eitt af þeim atriðum sem menn hafa haft áhyggjur af við Evrópusambandsaðild er einmitt það að flutningur dýra á milli landa rýmkist of mikið, ekki bara á gæludýrum heldur líka á búfénaði. Gæludýr geta klárlega borið með sér sömu sjúkdóma og búfénaður og þess vegna er ekkert óeðlilegt, og í ljósi þess höfum við rýmkað þessar reglur töluvert á undanförnum árum, að þeirri einangrun og því ferli sem er við lýði í dag sé við haldið. Það kom fram í umræðunni áðan að þetta evrópska kerfi fæli það í sér að hvert og eitt gæludýr fengi einhvers konar vegabréf og gæti þar af leiðandi farið á milli landa rétt eins og við með okkar vegabréf og að þetta kerfi sé til mikillar fyrirmyndar. Þegar ég heyrði þetta og las þetta í frumvarpinu varð mér hugsað til ákveðins sýnidæmis í landbúnaði hjá Evrópusambandinu og er kannski ágætt að koma inn á það hér og deila því með þingheimi þó að það tengist þessu með óbeinum hætti. Þannig er að það eru ekki einungis gæludýr sem þurfa að hafa slík vegabréf og það sé vegabréfaeftirlit með gæludýrum, það á við um allan búfénað í Evrópusambandinu líka. Ég er í ágætu sambandi við bændur mjög víða og á til að mynda einn góðan vin í Bretlandi sem rekur tvö stór kúabú þar. Ég náði því á síðasta ári að heimsækja þetta bú, þetta er í Suður-Englandi, vel rekið bú. Þessi ágæti bóndi mælir með því að við Íslendingar höldum okkur utan Evrópusambandsins en það er nú önnur saga. Þegar ég kom inn á skrifstofuna hans, hann bauð mér inn á skrifstofuna sem hann er með þarna, spurði ég: Bíddu, hvaða rosalegu skápar eru þetta sem þú ert með hér á veggjunum? Þeir náðu alveg frá gólfi og upp í loft með fullt af litlum skúffum. Hann sagði: „Jú, þetta er þetta ágæta Evrópusamband.“ Og hann dró út eina skúffuna og í henni voru 50 vegabréf. Þarna var veggur þakinn af skúffum og í hverri skúffu voru 50 vegabréf og þetta þurfti hann að halda yfir hvern einasta nautgrip á búinu. Í þau þurfti hann að skrá ef hann flutti nautgripina á milli búa. Hann rak þarna tvö bú og ef hann flutti nautgrip frá einu búi yfir á annað þurfti hann að skrá þetta samviskusamlega og kvitta undir. Það sama gilti ef gripir voru fluttir í sláturhús. Það þurfti að kvitta fyrir þegar þeir fóru upp á bílinn og af bílnum. Ef menn eru ekki með réttu vegabréfin með sér eru gríðarlegar fjársektir. Ég spurði hann: Hvað gerirðu svo við þessi blessuðu vegabréf? „Jú, sjáðu til, það sem við gerum við þessi vegabréf er að við rífum út afrit af hverri færslu sem á sér stað. Þetta afrit er svo sent til landbúnaðarstofnunar eða greiðslustofnunar“ - sem hv. þingmaður hefur svo mikinn áhuga á að koma á fót hér á landi - „og þar eru miklir spekingar sem fara yfir þetta allt saman en ég get ekki ímyndað mér að þeir geri nokkurn skapaðan hlut við þetta.“ Hvað gerirðu svo við þetta þegar skepnan fellur frá? „Jú, þá þarf ég að geyma þetta í 5–10 ár því að ég gæti verið beðinn um þessar upplýsingar á einhverjum tímapunkti.“ Af hverju er þetta? Jú, þetta er einmitt það sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kom inn á í andsvari sínu. Þetta er mikið bírókratí, skrifræði og annað því um líkt. En þetta er líka hugsað í Evrópusambandinu einmitt vegna þeirra miklu sjúkdóma sem þar eru. Þá erum við aftur komin að kjarna málsins með frumvarpinu hér og af hverju svo mikilvægt er fyrir okkur Íslendinga að fara hægt í breytingar með þá stofna sem við eigum hér, að hafa vaðið fyrir neðan okkur og stíga ekki skref sem munu með einhverjum hætti skapa óþarfa áhættu fyrir þá búfjárstofna sem við eigum á Íslandi. Það ferli sem gæludýr ganga í gegnum í dag er ekkert gríðarlega flókið eins og hv. þingmaður kom inn á áðan. Ég get sagt að ég skil vel þau óþægindi sem kunna að hljótast af því þegar einstaklingar þurfa að reiða sig á til að mynda hunda eins og hv. þingmaður þarf að gera. Ég skil vel þau óþægindi sem af því hljótast að geta ekki tekið blindrahund með sér milli landa og því um líkt. En í þessu tilfelli eigum við Íslendingar að halda okkur frá, leika okkur ekki meira að eldinum en orðið er. Það ferli sem gæludýr þurfa að fara í gegnum í dag er ekki það mikið og flókið að gæludýraeigendur sem hyggjast flytja dýr með sér á milli landa geti ekki nýtt það. Að lokum vil ég aftur þakka hv. þingmanni fyrir frumvarpið. Einmitt með þessum hætti er eðlilegt að þingmenn komi með mál inn á Alþingi sem þeir telja jákvæð hjá Evrópusambandinu. Síðan tekur Alþingi Íslendinga auðvitað afstöðu til einstakra mála og hvort þar sé eitthvað sem við teljum henta íslenskum hagsmunum. Ég tel svo ekki vera með þetta mál en þar er hv. þingmaður mér væntanlega ósammála.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann fór ansi vel yfir þetta svið enda vel inni í landbúnaði annars vegar þar sem hann er bóndi og Evrópusambandsmálum hins vegar og þeim kratisma sem Evrópusambandið stendur fyrir þar sem hann er formaður Heimssýnar. Í frumvarpinu er verið að opna á frjálst flæði gæludýra milli landa. Það er alveg í anda fjórfrelsisins og hreint með ólíkindum að þetta skuli ekki vera inni í EES-samningnum eins og frjálst flæði fólks og vöru og þjónustu milli landa en því miður falla gæludýr víst enn undir landbúnaðardeild Evrópusambandsins, ekki er enn búið að gera gæludýrin að vöru eins og fólk og vinnuafl. Þess er getið í greinargerð með frumvarpinu að viðkomandi gæludýri skuli fylgja upprunavottorð sem er heilbrigðisvottorð og er nefnt gæludýravegabréf í frumvarpinu. Hvaða tryggingu telur þingmaðurinn vera fyrir því að upprunavottorð Evrópusambandsins séu sönn og í gildi? Við vitum hvernig Evrópa liggur að Tyrklandi til dæmis og eins og allir vita er Tyrkland ekki í Evrópusambandinu. Við erum eitt af 10 löndum sem eru laus við hundaæði eins og þingmaðurinn fór yfir. Telur hann ekki að frumvarpið opni á mikla möguleika á að hingað streymi til landsins gæludýr á fölsuðum vegabréfum eins og t.d. flóttamennirnir sem koma á fölsuðum vegabréfum nú yfir alla Evrópu?

Frú forseti. Ég skal ekki segja hvort gæludýr fari að berast hingað á fölsuðum vegabréfum en hitt er ljóst að oft á tíðum hlýtur að vera mismikið að marka skráningarnar í þessum vegabréfum og upplýsingarnar sem liggja að baki. Það sá ég þegar ég ræddi við þennan ágæta kúabónda sem ég vitnaði til áðan af því að þetta er sambærilegt kerfi, vegabréfakerfi dýra í Evrópusambandinu. Þegar ég ræddi við þennan ágæta mann og fór að skoða upplýsingarnar sem þarna bjuggu að baki var skráningum greinilega ábótavant í einhverjum atriðum og upp á vantaði að allt væri skráð jafnítarlega og nauðsynlegt er talið. Við erum hér með íslenska búfjárstofna, íslensku hænuna, íslenska hestinn og íslenska sauðféð, og höfum barist í áranna rás við að útrýma ýmsum sjúkdómum og halda þeim frá búfjárstofnunum og einmitt þess vegna eigum við að fara mjög varlega í allar breytingar í þessa veruna. Það er ekkert óeðlilegt að halda við því einangrunarferli sem gæludýr þurfa að ganga í gegnum í dag. Rétt eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti á í andsvari sínu hefur gríðarlega mikið verið dregið úr því á undanförnum árum og núna er það orðið mun einfaldara en var fyrir 10–15 árum. Þannig að ég held að þetta sé ekki jákvætt skref sem verið er að stíga og menn séu að leika sér að eldinum.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Jú, vissulega er verið að leika sér að eldinum. En hv. flutningsmaður frumvarpsins, Helgi Hjörvar, taldi að í lagi væri að leika sér að eldinum vegna þess að svo kostnaðarsamt væri fyrir gæludýraeigendur að senda dýrin sín í einangrun. Virðulegi forseti. Ég skil einfaldlega ekki svona rök. Það fylgir því að sjálfsögðu kostnaður að halda gæludýr á sama hátt og það fylgir því kostnaður að taka ákvörðun um að eignast barn. Þetta er bara sá kostnaður sem fylgir ef farið er með gæludýr úr landi eða ef það er flutt inn eins og þegar verið að gera ný kyn og slíkt, þetta er startkostnaðurinn sem fylgir. Þetta er nú alveg einkennileg kratavæðing. Mig langar sérstaklega að grípa hér niður í greinargerð með frumvarpinu. Þar er farið yfir að verið sé að gera þetta sambærilegt reglum Evrópusambandsins og að gæludýravegabréfin geri einstaklingum kleift að ferðast óáreittir með gæludýr sín allt frá Íslandi til Miðjarðarhafs. Hvers vegna í ósköpunum ætti maður að vilja hafa gæludýrið sitt með í sumarleyfi ef það er ekki hjálpardýr? Fyrst verið er að opna á frjálsa för gæludýra, hvers vegna eru þá ekki strax gerðir samningar við Bandaríkin, Kanada, Asíu og aðrar heimsálfur svo ferðafrelsi Íslendinga með gæludýr sín sé ekki bundið við Evrópusambandið? Hvað gerir sjónskertur maður sem þarf að fara til Bandaríkjanna og hafa með sér blindrahund? Ekki gilda þessar reglur um hann. Hér er því um ekta Evrópusambandsmál að ræða. Það 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Frú forseti. Það er erfitt að átta sig á því af hverju menn vilja taka gæludýrin með sér þegar þeir fara í frí við Miðjarðarhafið og allra síst ef þeir hafa kýr fyrir gæludýr, það er enn flóknara að átta sig á því af hverju þeir fara með þær í ferðalag. Nú þegar eru ýmsir farnir að hafa áhyggjur af þessu máli, eins og ég sagði áðan. Ég hef fyrir framan mig Bændablaðið. Þar hefur dr. Margrét Guðnadóttir, veirufræðingur og fyrrverandi prófessor í sýklafræði miklar áhyggjur af frumvarpinu og efni þess. Hún hlýtur að vera ein þeirra aðila sem mun væntanlega veita umsögn um málið. Ég vil þó ítreka það sem ég sagði áðan, og við hv. þingmaður erum þar kannski ósammála, að ég fagna því að hv. þm. Helgi Hjörvar ásamt tveimur flokksfélögum sínum skuli leggja málið fram því einmitt svona eigum við að skoða einstaka þætti frá Evrópusambandinu. Ef þingmenn vilja taka upp breytingar sem breyta hlutum hér í átt til Evrópusambandsins eiga þeir að koma með þær svona hreint og beint inn í þingið. Þá getur Alþingi Íslendinga tekið afstöðu til einstakra þátta og atriða. Ég kalla eftir því og hvet hv. þingmann og hv. þingflokk Samfylkingarinnar sérstaklega til að koma með fleiri mál með þessum hætti inn í þingið og leggja þau beint fram þannig að Alþingi Íslendinga geti - ja, fellt þau. Ég sé ekki fyrir mér að meiri hluti verði fyrir þessu máli. Hv. þingmaður Helgi Hjörvar á reyndar hrós skilið því þetta er ekki eina dæmið um að hann hafi lagt fram mál fyrir þingið sem ljóst er að er einhvers konar hluti af Evrópusambandsumsókninni. Hann á hrós skilið fyrir að leggja þetta svo hreint fram fyrir Alþingi Íslendinga. Ég á von á því að fyrir þessu máli fari með sama hætti og fór með innflutning á 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er ágætt að heyra lýsingar á skrifræði í Evrópusambandinu öðrum til viðvörunar og um þau vegabréf sem kúaeigendur þar eru skyldir til að taka upp. En það kemur nú lítið við þetta mál því þau vegabréf sem hér um ræðir fá bara þeir sem óska eftir því og vilja greiða fyrir. Það kemur í staðinn fyrir annað skrifræði sem tengist núna einangruninni. Ég held að meginmisskilningurinn í áherslum hv. þingmanns og ýmissa annarra sem tjáð hafa sig um málið sé sá að hér er verið að blanda saman algjörlega óskyldum hlutum, annars vegar búpeningi og hins vegar gæludýrum. Það er einfaldlega svo að gæludýr eru nú þegar flutt til Íslands í miklum mæli frá þessum hættulegu útlöndum með alls kyns upprunavottorðum sem kunna að vera eða vera ekki fölsuð. Allar þær hættur sem þeim innflutningi fylgir eru þegar fyrir hendi. Það gildir allt annað um gæludýrin en til að mynda hestinn þar sem við höfum okkar séríslenska kyn og bönnum allan innflutning til landsins á slíkum dýrum. Við flytjum einfaldlega inn gæludýr, til að mynda páfagauka því þeir eru nú ekki upphaflega til orðnir á Íslandi. Þetta mál snýr einfaldlega að því hvort eftirlit dýralækna, bólusetningar og prófun við móteitri sé fullnægjandi ráðstöfun í staðinn fyrir nokkurra vikna einangrun og geri í raun sama gagn í þeim vörnum sem við viljum hafa hér.

Frú forseti. Ég hélt að hv. þingmaður í upphafi andsvars síns ætlaði að segja að gæludýr væru líka dýr en hann sagði það því miður ekki. En gæludýr eru líka dýr rétt eins og konur eru menn. Ýmsir sjúkdómar geta borist með gæludýrum. Hv. þingmaður fór yfir það áðan í ræðu sinni og andsvari hvernig smám saman væri búið að draga úr þeim óþægindum sem gæludýraeigendur þurfa að ganga í gegnum þegar þeir flytja gæludýr til landsins. Eitt sinn þurfti að senda þau norður í Hrísey. Nú er búið að minnka þetta. Ég held einfaldlega að við séum komin á þann stað núna að ekki sé skynsamlegt að ganga lengra í þessu efni. Þar eru fleiri mér sammála. Mig langar að vitna í orð dr. Margrétar Guðnadóttur, veirufræðings og fyrrverandi prófessor í sýklafræði, en hún bendir á sem dæmi, með leyfi frú forseta: „Karakúlfé sem var flutt hingað til lands bar með sér tvær tegundir mæðiveiki, garnaveiki og visnu, og hafði fengið stimpla frá fínustu stofnunum um heilbrigði þess. Eftir að þessar pestir voru greindar hér kom á daginn að þær voru til staðar í mildu formi á svæðum þaðan sem þessi dýr komu. Þar gerðu þær ekki usla vegna þess að stofninn hafði við þeim ónæmi. Sjúkdómarnir voru sem sagt óþekktir þar til þeir urðu að faraldri hér á landi. Hvernig á að vera hægt að gefa út heilbrigðisvottorð vegna sjúkdóma sem eru óþekktir?“ Margrét, sem er virt á þessu sviði, segir að málið sé stóralvarlegt og það verði að stoppa. Ég held að það sé ekki flókið fyrir þá sem flytja inn gæludýr og fara með gæludýr á milli landa að ganga í gegnum núverandi ferli. Við eigum ekki að ganga lengra í þessu efni.

Virðulegur forseti. Við komum enn og aftur að sama atriðinu. Það er ekki svo að Alþingi Íslendinga standi frammi fyrir því að ákveða hvort hundar, kettir, fuglar, verði eða verði ekki fluttir inn til Íslands eins og ætla mætti af því dæmi sem hv. þingmaður vísaði til frá Margréti Guðnadóttur, prófessor. Þessi dýr eru flutt hingað og eru flutt hingað á grundvelli tiltekinna vottorða. Þau koma hingað og því fylgir ákveðin hætta. Spurningin snýst einfaldlega um hvort virkt, reglubundið eftirlit dýralæknis, bólusetningar og prófun við móteitri geri ekki algerlega sama gagn í vörnum við smitsjúkdómum sem kunna að berast með gæludýrum eins og nokkurra vikna einangrun sem dýrin sæta í dag. Það er atriðið. Hv. þingmaður talaði eins og hætta væri á því að með gæludýrum mundi gin- og klaufaveiki berast í búpening á Íslandi. Ég er ekki sá vísindamaður að ég ætli algerlega að hafna því að einhver minnsti möguleiki sé á því. En ég held að það sé að minnsta kosti alveg á hreinu að sú nokkurra vikna einangrun sem gæludýr sæta í dag komi ekki í veg fyrir slíkt smit ef svo ólíklega vildi til að það yrði vegna þess að það er staðreynd að hundar og kettir og önnur gæludýr eru flutt inn. Ef þau bera leynda sjúkdóma sem ekki er hægt að festa hendur á kemur það ekki upp við nokkurra vikna stopp í einangrunarstöð frekar en það mundi gera ef dýrin væru undir reglubundnu eftirliti og kæmu á grundvelli vegabréfs. Ég tel ekki að þetta séu efnisleg 

Frú forseti. Þarna erum við hv. þingmaður einfaldlega ósammála og Margrét Guðnadóttir, veiru- og sýklafræðingur, sem hefur tjáð sig um þetta mál er einnig ósammála hv. þingmanni. Ef hv. þingmaður er að tala um að sú sóttkví sem er til staðar í dag sé ekki nægilega góð þá kann vel að vera að herða þurfi hana eitthvað. Ég tel eðlilegt að gæludýr sem koma hingað til lands fari í gegnum mjög strangt eftirlit og sóttkví og annað því um líkt. Við eigum ekki að rýmka þessar reglur meira en orðið er enda hafa þær verið rýmkaðar töluvert á undanförnum árum eins og hv. þingmaður benti á fyrr í máli sínu. Ef hv. þingmaður vill bæta einhverjum þáttum við eins og bólusetningum og fleiru sem hann nefndi, ég þekki það ekki nægilega vel, er hægt að bæta því inn í sóttkvíarferlið. En mikilvægt er að ganga hægt fram og ráðast ekki í breytingar á þessu og leika sér ekki svona að eldinum. Það er bara þannig. Það er ástæða fyrir því að þetta hefur verið gert á þennan hátt. Við höfum verið minnt á það. Það var bara á síðasta ári sem íslenski hestastofninn fékk sjúkdóm sem kostaði tugi ef ekki hundruð milljóna. Við verðum einfaldlega að gæta okkar mjög í þessu. Að lokum vil ég aftur þakka hv. þingmanni fyrir málið og vil hvetja hann til að koma með fleiri mál þar sem hann leggur til breytingar í átt til Evrópusambandsins þannig að Alþingi Íslendinga geti tekið sjálfstætt afstöðu til hvers og eins þáttar. Ég hvet hv. þingmann til þess því ég hygg að samsetning Alþingis sé með sama hætti og þjóðarinnar allrar að mikið af þeim málum yrði fellt í þinginu.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er þetta mál mjög umdeilt í þinginu og mun verða það, ég held að það sé ljóst. Nokkrar hliðar á málinu hafa verið dregnar fram nú þegar og vil ég taka undir þá gagnrýni sem fram hefur komið. Það er margt sem veldur áhyggjum í sambandi við frumvarpið og þá orðræðu sem hér hefur verið. Eitt af því sem undirritaður hefur áhyggjur af er sú áhætta sem flutningsmenn, eða í það minnsta 1. flutningsmaður málsins, eru tilbúnir að taka, þ.e. að áhættan geti verið innan marka á að rýmka til við innflutning á gæludýrum. Ef við leyfum okkur augnablik að tengja þetta ekki við landbúnaðinn, ekki við búfjárstofnana, sem er að mínu viti óhjákvæmilegt, heldur tengja þetta í raun við gæludýraeigendur og þá sem eru í einhvers konar sporti með gæludýr eða stunda sport eins og hestamennsku, þá trúi ég því ekki að sá fjöldi og það fólk sem er í slíkum greinum, hvort sem það er hobbí eða einhvers konar atvinnumennska eða hvað það nú er, sé tilbúið að taka þá áhættu að t.d. hundaæði berist til Íslands. Í frumvarpinu er reyndar gert ráð fyrir að hægt sé að takmarka þá áhættu að einhverju leyti. Ef litið er til áhættusækni frumvarpsflytjanda hljótum við að geta sagt að ekki sé hægt að útiloka að slíkt berist hingað til lands. Ég hef líka vissu fyrir því eftir að hafa rætt við dýralækni að sjúkdómar geta borist auðveldlega frá gæludýrum yfir í búfénað. Ef það er þannig eins og bent hefur verið á og tekið var dæmi um og vitnað í dr. Margréti Guðnadóttur, veirufræðing og fyrrverandi prófessor í sýklafræði, að hingað var flutt inn búfé sem var með sjúkdóm sem ekki var búið að gera grein fyrir í vegabréfi þess búfénaðar, hlýtur hið sama að gilda um gæludýrin. Eitt er það sem hefur ekki mikið verið nefnt, þ.e. þær reglur sem gilda innan Evrópusambandsins. Þar er það þannig að gæludýr geta fengið gæludýravegabréf. Þar geta plöntur líka fengið plöntuvegabréf. Við þekkjum það, Íslendingar, að fyrir nokkrum árum var kartöfluútsæði flutt hingað inn sem innihélt svokallað hringrot. Það stóð ekki í vegabréfinu með kartöflunum að hringrot væri í þeim. Nú er staðan sú að hringrot er vandamál í kartöflurækt og við getum ekki flutt út kartöflur til Evrópusambandsins vegna þess að okkur áskotnaðist hringrot frá Evrópusambandinu. Ástæðan er vitanlega sú að Evrópusambandið er að reyna að eyða þessum ófögnuði úr kartöfluræktun hjá sér. Þarna var vegabréf upp á kartöflur sem innihéldu sjúkdóm. Þó að þetta kunni að virðast undarleg umræða um kartöflur og plöntur, dýr og búfénað, er þetta í rauninni sama kerfið sem við erum að ræða um. Við erum að ræða um það að gefið er út ákveðið heilbrigðisvottorð sem kallað er vegabréf, hvort sem það er gæludýr, plöntur eða annað. Dæmin sýna að það er ekki óskeikult. Annað verð ég að nefna í þessari umræðu. Mér finnst mjög undarlegt og sérkennilegt að þetta mál skuli koma fram núna mjög stuttu eftir að haldinn var rýnifundur varðandi umsókn Íslands að Evrópusambandinu, rýnifundur þar sem farið var yfir innflutning á lifandi búfé og plöntum. Vissulega var ekki verið að tala um gæludýr en talað var um lifandi plöntur og búfénað. Þegar þeir fluttu mál Íslands fyrir Evrópunefndinni fannst mér þeir standa sig ágætlega að draga upp þá mynd að Íslendingar vilja alls ekki rýmka fyrir innflutningi á búfénaði eða plöntum. Því velti ég því fyrir mér hvort þetta frumvarp, sem er vitanlega náskylt þessari umræðu, er einhver stefnubreyting eða hvort sú ágæta ræða sem flutt var á þessum rýnifundi fyrir hönd Íslands, að stjórnvöld ætli sér ekkert að gera með hana og reyni hreinlega að rýmka til því að það kom líka fram á þessum rýnifundi af hálfu Evrópusambandsins að ekki eru í boði neinar varanlegar undanþágur varðandi innflutning á plöntum eða dýrum. Varanlegar undanþágur voru ekki í boði. Það kom skýrt fram hjá forsvarsmanni Evrópusambandsins á þeim fundi. Það vill nú svo skemmtilega til að ég sat fundinn, ákvað að hlusta og hlýða á hvernig þetta gengi fyrir sig. Síðan hafa verið skrif um þetta í blöðum, m.a. hafa Bændasamtökin gert grein fyrir afstöðu sinni til þessa. Þar af leiðandi er ekki hægt að fallast á þetta mál eða lýsa yfir stuðningi við það, jafnvel í 1. umr. Þetta er þannig mál, frú forseti, að í rauninni er ekki hægt að gefa því einu sinni séns því að innihald þess er mjög skýrt. Innihaldið er í þá veru, eins og kemur fram í lokasetningum greinargerðarinnar með frumvarpinu, að taka upp reglur Evrópusambandsins, rýmka fyrir frjálsa för gæludýra og auka þannig á frelsi, sem er mjög fallegt að segja og vel meint en setur um leið - og ég ætla að leyfa mér að segja það bara eins og ég hugsa það - dýralíf á Íslandi í enn meiri hættu en fyrir er. Auðvitað er það rétt sem fram hefur komið hjá hv. flutningsmanni frumvarpsins að veruleg hætta er í dag. Við höfum séð afleiðingar af slóðaskap manna t.d. hvað varðar sjúkdóma í hrossum, þegar menn í þeirri grein sem veltir milljörðum á Íslandi eru að stefna henni í hættu með kæruleysi sem snýr að reiðtygjum. Hvað vitum við hvað getur gerst ef við förum að einfalda og auðvelda innflutninginn á dýrunum sjálfum? Það kann líka að vera að ferlið í dag útiloki ekki að með gæludýrum geti borist sjúkdómar. Það eru þá varnaðarorð, ég ætla bara að taka það sem varnaðarorð en þá þarf kannski að endurskoða það kerfi á einhvern hátt. Þegar við vitum að sjúkdómar geta borist frá gæludýrum yfir í búfénað getur ekki verið alvara í því að rýmka þær reglur, ekki síst þegar við höfum dæmin fyrir framan okkur um að það er ófullnægjandi eins og staðið er að þessu í það minnsta í dag. Maður hefur ákveðinn skilning á þeim rökum fyrir þessu sem snúa að aðstoð og björgun. Þau óþægindi sem kunna að fylgja því að geta ekki tekið dýrið með sér, ég verð að vera hreinskilinn í því, þau eru lítils háttar, ég ætla bara að segja það, miðað við þá miklu áhættu sem tekin er varðandi dýrahald á Íslandi og ekki síst, ef við tökum þetta nú alla leið, ef við segjum að frumvarp þetta gæti verið undanfari að frekari rýmkun reglna er snýr að plöntum og búfénaði því að hugmyndafræðin er nákvæmlega sú sama. Hér er sagt í greinargerð að lagt sé til að ekki þurfi að einangra gæludýr „svo framarlega sem með þeim fylgi nauðsynleg heilbrigðis- og upprunavottorð sem staðfesta nauðsynlega bólusetningu“ o.s.frv. Það er hins vegar spurning sem við hljótum að spyrja okkur hvort við getum nokkurn tímann, sjálfsagt getum við það aldrei, búið til kerfi sem er svo skothelt að við getum komið í veg fyrir að sjúkdómar eða eitthvað því um líkt berist hingað til lands. Þegar frumvarp er lagt fram ræða þingmenn oft við fólk sem tengist efni þess á einhvern hátt, í þessu tilfelli fólk sem er kannski í hundarækt eða einhverju slíku. Auðvitað er ekki hægt að alhæfa neitt í því en innan þeirra raða eru aðilar sem hræðast þetta mjög. Þeir hafa ef til vill náð árangri með sín dýr, búnir að fara í gegnum þann prósess sem fyrir er. En ugglaust er hægt að finna umsagnaraðila sem munu taka þessu fagnandi, sjá sér aura í því að geta flutt hingað inn einhverjar furðuskepnur til að gera jafnvel að gæludýrum. En auðvitað er það eitthvað sem við viljum ekki. Það var ágætt sem kom fram hjá hv. flutningsmanni áðan og ég nefndi einnig, þ.e. þegar verið er að koma ólöglega með alls konar kvikindi inn í landið. Það er vitanlega áhyggjuefni þegar slíkt gerist. Frú forseti. Mál þetta fer væntanlega til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þar sem töluverð þekking er á málum sem þessum. Ég held ég geti ekki of oft ítrekað varnaðarorð mín varðandi frumvarpið vegna þess að hagsmunir heildarinnar að mínu viti eru það miklir að ekki er hægt að taka slíka áhættu. Ég hef ekki á takteinum neina lausn fyrir þá aðila sem þurfa á aðstoð að halda. Ég ætla ekki að gera lítið úr vinnu björgunarmanna okkar sem hætta lífi sínu þegar þeir fara og bjarga fólki erlendis, þeir hafa staðið sig eins og hetjur. En ég held að það sé ekki heldur hægt að réttlæta áhættuna af því að þeir fari út með sín vel þjálfuðu dýr og komi með þau aftur upp á þetta. Auðvitað er slæmt ef það er þannig, sem ég hef bara ekki þekkingu á, að dýrin þoli það illa að vera sett í það kerfi sem er í dag hjá okkur, einangrun og slíkt. Það er að sjálfsögðu mjög vont ef þau missa hæfileikana að einhverju leyti með því. En við getum ekki fórnað að mínu viti hinum stóru hagsmunum. Ég held líka að það sé ekki spennandi fyrir gæludýraeiganda, hver sem það nú er, að hafa fengið að fara með dýr sitt úr landi, komið svo með það aftur til Íslands en síðan kæmi upp landlægur sjúkdómur sem gæti mögulega gerst - við höfum dæmi um það að ekki er hægt að koma í veg fyrir allar pestar, það er bara þannig - að hafa það á samviskunni að slíkt hafi í raun borist með því gæludýri. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur, og vil bara segja það hér, að sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd afgreiði þetta með skjótum hætti neikvætt. Ég held að það sé afar mikilvægt. Það þarf líka að svara því, frú forseti, hvernig frumvarpið getur komið heim og saman við þá vinnu eða orðræðu sem manni sýnist að sé í gangi varðandi aðildarumsókn að Evrópusambandinu er snýr að innflutningi á lifandi plöntum og búfénaði því að málin eru vitanlega náskyld. Frú forseti. Tími minn er liðinn. Ég mun því ekki segja meira um málið að sinni og treysti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd til þess að taka málið og gæta hagsmuna Íslands, náttúrunnar og dýranna og þeirra sem hafa atvinnu og tekjur af því að starfa við umhirðu og ræktun dýra og hafa það að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá forseta er ég 1. flutningsmaður að frumvarpi til laga sem lýtur að því að Icesave-lög nr. 1, eins og þau eru kölluð, verði felld úr gildi. Það eru nokkrir sem halda því fram að þessi aðgerð þurfi ekki að eiga sér stað vegna þess að Bretar og Hollendingar hafi nú þegar hafnað þeim samningum sem í því frumvarpi fólust. En lögin lúta breskri lögsögu, breskir dómstólar dæma í málum er af lögunum kunna að rísa og bresk lög eru annað lagakerfi, svokallað Common Law lagakerfi, sem gengur út á það, sérstaklega er samningarétturinn sterkur þar, að orð skuli standa í þeim samningum sem eru gerðir samkvæmt þeim lögum. Við erum með annað lagakerfi og er óþarft að fara yfir það. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að endurflytja allar þær Icesave-ræður sem ég flutti á þessum langa tíma sem Icesave 1, Icesave 2 og Icesave 3 var til umræðu heldur fara lauslega yfir þau rök sem leiða það af sér að nauðsynlegt er fyrir okkur að fella þessi lög úr gildi. Í upphafi ber þess að geta að ég var með fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í þarsíðustu viku þar sem ég spurði um álit hans á því hvort hann teldi það ekki þjóna almannahagsmunum og þjóðarhagsmunum að fella þessi lög úr gildi. Og hann taldi svo vera. Ég lít því svo á að hæstv. ráðherra sé talsmaður ríkisstjórnarinnar og var þá þegjandi samkomulag um að þetta mál fengi flýtimeðferð í gegnum þingið; svo mikil snjóhengja getur þetta verið vegna þess sem ég taldi upp áðan. Í lögunum eru nefnilega afar mörg og íþyngjandi vanefndatilvik ef ekki er staðið við samningana og Bretar og Hollendingar geta hæglega borið fyrir sig forsendubresti ef lögin eru í gildi. Þrátt fyrir það að nú berast fréttir af því að það séu 99% í þrotabúi Landsbankans sem gangi upp í Icesave og forgangskröfur virðist svo vera að ríkisábyrgðin hafi fyrst og fremst verið sett vegna þess að Bretar og Hollendingar voru að veðja á það að neyðarlögin mundu ekki halda. Ef neyðarlögin halda ekki þá breytast þær forgangskröfur sem Icesave-reikningarnir eru yfir í almennar kröfur og þá er ansi lítið í þrotabúinu til að greiða upp í Icesave-skuldina eða Icesave-reikninginn eins og þetta er kallað. Ég legg því ríka áherslu á það, virðulegi forseti, að þessi lög séu numin úr gildi. Núna eru mál fyrir dómstólum sem reyna á þessa réttarspurningu, hvort neyðarlögin haldi eða ekki. Úr nokkrum dómum héraðsdóms hefur útkoma verið jákvæð en Hæstiréttur á eftir að taka málið fyrir og hann hefur lokaorðið. Því er enn brýnna að við verðum búin að fella þessi lög úr gildi komi Hæstiréttur til með að snúa dómum héraðsdóms. Allur er varinn góður. Þetta snýr að almannahagsmunum. Þetta snýr að því að Bretar og Hollendingar geti ekki sótt á okkur þessa 700 milljarða sem hæstv. fjármálaráðherra var búinn að skrifa undir fyrir hönd þjóðarinnar vegna þessa máls, þetta er afar brýnt. Við getum svo spurt okkur að því hvers vegna hæstv. fjármálaráðherra lagði svo mikið á sig í þrígang að velta þessum byrðum yfir á íslenska þjóð en þeim spurningum verður ekki svarað hér. Ég ætla ekki að elta ólar við það, tíminn mun leiða það í ljós hvaða áhrif það hefur fyrir viðkomandi ráðherra. Eftir því sem á málið hefur liðið hefur tíminn unnið með okkur Íslendingum. Við framsóknarmenn stóðum fastast í fæturna og vorum trú okkur sjálfum í gegnum allar lagaafgreiðslurnar á þingi. Við mótmæltum þessu kröftuglega fyrir hönd þjóðarinnar. Og nú er komið í ljós, eins og ég sagði áðan, að þrotabú Landsbankans virðist ætla að geta staðið í skilum með þessa skuld sem átti að velta yfir á herðar íslenskra skattgreiðenda. Nú ætla ég að fara yfir frumvarpið, með leyfi forseta. Flutningsmenn á því eru allir þingmenn Framsóknarflokksins, auk mín eru það Birkir Jón Jónsson, Eygló Harðardóttir, Guðmundur Steingrímsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Höskuldur Þórhallsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og Siv Friðleifsdóttir. Í 1. gr. laganna segir: „Lög nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf., falla brott. 2. gr. er einföld: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þetta er frumvarp, frú forseti, sem lætur ekki mikið yfir sér en skiptir þjóðarhagsmuni miklu. Og nú ætla ég að fara lauslega yfir greinargerðina. Þegar rætt er um lög nr. 96/2009 er að sjálfsögðu átt við Icesave 1. Greinargerðin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í frumvarpi þessu er lagt til að lög nr. 96/2009 falli úr gildi. Fyrir því hafði verið gert ráð í lögum nr. 13/2011 sem synjað var staðfestingar í þjóðaratkvæðagreiðslu 9. apríl sl. Lög nr. 96/2009 tóku gildi 3. september árið 2009, en með þeim var fjármálaráðherra, f.h. ríkissjóðs, að greindum skilyrðum, heimilað að veita Tryggingarsjóði innstæðueigenda ríkisábyrgð á lánaskuldbindingum sjóðsins sem byggðust á svokölluðum Icesave-samningum sem undirritaðir höfðu verið um mitt sama ár. Í reynd fólst í lögunum gagntilboð sem bresk og hollensk stjórnvöld reyndust síðan ekki reiðubúin að samþykkja. Þess í stað hófust samningaviðræður aðila aftur vegna málsins sem lauk með viðaukasamningum sem undirritaðir voru 19. október 2009. Með breytingalögum nr. 1/2010, sem samþykkt voru í lok árs 2009, stóð til að laga efni laganna að lögum nr. 96/2009 að umræddum viðaukum en því hafnaði þjóðin í þjóðaratkvæðagreiðslu 6. mars 2010. Aftur var gengið til samninga við bresk og hollensk stjórnvöld í lok árs 2010 og að þeim undirrituðum voru lög nr. 13/2011 samþykkt á Alþingi 16. febrúar 2011. Þau lög voru síðan felld úr gildi í þjóðaratkvæðagreiðslu 9. apríl 2011. Fyrir vikið er sú staða nú fyrir hendi að lög nr. 96/2009, sem til stóð að fella brott, eru enn í fullu gildi. Með tilliti til þess sem á undan er gengið er ljóst að löngu tímabært er að fella brott umrædd lög. Enginn tilgangur er með því að þau haldi áfram gildi sínu.“ Frú forseti. Hér er um þjóðhagslega hagsmuni að ræða. Dómur hefur ekki fallið í Hæstarétti varðandi það hvort neyðarlögin haldi. Við verðum að taka af allan vafa með þessa ríkisábyrgð því að raunverulega er það svo að falli neyðarlögin hafa Bretar og Hollendingar sjálfkrafa 700 milljarða veð í íslensku þjóðinni fyrirvaralaust. Það gekk meira að segja svo langt í þessum samningum að friðhelgi ríkisins var fyrir borð borin. Hér er því um algert öryggisatriði að ræða fyrir íslenska þjóð. Þetta mál fer væntanlega fyrir hv. fjárlaganefnd og fær þar efnislega umfjöllun. Vonandi verður staðið við það samkomulag sem gert var um að þetta fái flýtimeðferð í gegnum þingið og verði afgreitt á vorþingi.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga sem ég hefði reyndar kosið að flutt hefði verið af ríkisstjórninni, að ríkisstjórnin hefði tekið sig saman í andlitinu og komið með slíkt mál og sýnt meiri hluta þjóðarinnar, sem felldi Icesave-samningana hvað eftir annað, að hún ætlaði að breyta um stefnu og standa með okkur sem höfum barist gegn þessu. En það kom ekki og því vil ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir frumkvæðið að því að flytja þetta mál og erum við allir þingmenn Framsóknarflokksins meðflutningsmenn á málinu. Ég hygg að við málið sé reyndar mjög breiður stuðningur á þingi þó svo að ríkisstjórnin hafi ekki haft frumkvæði að því að flytja málið. Það gengur að sjálfsögðu ekki að við séum með í gildi lög sem geta mögulega haft þau áhrif eða eru með opinn möguleika á því að Bretar og Hollendingar geti sótt hér fjármuni eftir að við höfum gengið í gegnum allar þær umræður og allt sem gengið hefur á í samfélaginu til að stöðva þetta ólukkans máls sem hæstv. núverandi fjármálaráðherra fór fram með af miklu harðfylgi sumarið 2009. Margt hefur komið í ljós á þessum tíma, frú forseti. Það er ljóst að sagan af Icesave hefur ekki öll verið sögð og því er mikilvægt og ég vil nota tækifærið og árétta það að tillaga sem hér hefur verið lögð fram um að farið verði yfir Icesave-málið og það rannsakað frá A–Ö, þ.e. hvernig stjórnvöld hafa haldið á því máli, verði afgreidd hið fyrsta. Ef ég hef skilið rétt það sem ég las í gærkvöldi í skýrslu hæstv. fjármálaráðherra um endurreisn bankanna þá kemur þar m.a. fram að þegar verið var að endurreisa bankana hafi ríkisstjórnir Bretlands og Hollands komið að samningaviðræðum. Maður veltir þá fyrir sér hvers vegna þeir aðilar hafi verið þar og hvaða hagsmuna þeir hafi verið að gæta og hvort svo hafi verið að í framhaldinu hafi orðið breyting á Icesave-umræðunni af hálfu ríkisstjórnarinnar. Allt þetta þurfum við að skoða og munum eflaust fá svör við einhvern tímann. Hins vegar er ekki hægt að fara í þessa umræðu án þess að gera að umtalsefni þá umpólun sem orðið hefur á málflutningi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í þessu máli. Raunar vildi ég gjarnan að fleiri úr stjórnarliðinu hefðu tekið þá spólu sem skipt var um og væru að spila hana á sama hátt, því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra verður, held ég, þessa dagana seint hælt nóg fyrir þann málflutning sem hann hefur gagnvart Eftirlitsstofnun ESA þegar kemur að samskiptum við stofnunina og því bréfi sem sent var út vegna kæru stofnunarinnar gagnvart Íslendingum. Það hefur vitanlega komið í ljós og kemur fram í því bréfi sem sent var til ESA að sá málflutningur sem andstæðingar Icesave-samninganna hafa haft uppi reyndist réttur og hann er ágætlega staðfestur í því bréfi. Því sakna ég þess, frú forseti, að hinir hörðu talsmenn og fylgismenn þess að leggja á þjóðina þær skuldbindingar sem þar átti að gera skuli ekki ganga fram fyrir skjöldu og tala sama máli og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur kosið að gera, tala því máli sem fram kemur í bréfinu til ESA, og segja við meiri hluta þjóðarinnar sem hafnaði þeim samningum sem þessir sömu aðilar vildu svo gjarnan að yrðu samþykktir að þeir hefðu haft rangt fyrir sér, að réttara hefði verið að standa að málum eins og þorri þjóðarinnar gerði og eins og þingmenn Framsóknarflokks og Hreyfingarinnar og nokkrir sjálfstæðismenn gerðu í þinginu. Þetta sýnir okkur að þegar við stöndum saman gegn miklu óréttlæti og rökstyðjum mál okkar vel er hægt að sigra Golíat. Ég vil líka nefna og er ekki hægt annað, frú forseti, að ekkert af þeim hrakspám sem tröllriðu umræðu í þessu máli hafa ræst. Ég held að ég geti fullyrt það. Það er hins vegar ánægjulegt að ráðherrar ríkisstjórnarinnar skuli ferðast erlendis talandi um að þeir séu að passa það að lánshæfismat Íslands lækki ekki o.s.frv. og berja sér á brjóst og þakka sér fyrir að það hafi ekki gerst. Á hvað var bent í umræðunni um Icesave-samningana? Að vísasta leiðin til að passa lánshæfismatið væri að fella þá samninga, að taka ekki á sig auknar skuldbindingar. Gæti verið að ástæðan fyrir því að lánshæfismatið er þó ekki verra en það er sé einmitt vegna þess að þorri þjóðarinnar hafnaði því að taka á sig auknar skuldbindingar og auka þar með skuldir ríkissjóðs? Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að þetta frumvarp fái örugga og hraða ferð í gegnum þingið. Fyrir því eru mörg dæmi. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Það er því mikilvægt að afnema fyrstu Icesave-lögin úr gildi. Það er mikilvægt að gera það strax þannig að enginn vafi sé á því hvað Íslendingar samþykktu ekki að taka á sig og setja á sínar herðar. Það er mikilvægt að við tökum af skarið skýrt og skorinort í þessu máli. Ég held að allir sem komu að samningu þeirra laga sem við þurfum að nema úr gildi hljóti að hafa skilning á því að það sé nauðsynlegt, því að við viljum ekki hafa neina glugga opna þar sem rignt getur inn á okkur þegar við erum búin að koma okkur í öruggt skjól. Ég tel að við séum búin að koma okkur í nokkuð öruggt skjól. Ég hef enga trú á að hart verði sótt að Íslendingum vegna þessa máls á næstu missirum því að það hefur sýnt sig og sannað, sem reyndar flestir hafa haldið fram, að þær eignir sem í hinum fallna banka eru muni líklega duga fyrir obbanum eða nánast öllu sem Bretar og Hollendingar hafa krafist. Ég hvet þingmenn og alla sem hafa áhuga á bankamálunum og Icesave að lesa skýrslu fjármálaráðherra því að þar koma fram afar athyglisverðar upplýsingar varðandi þetta ferli og hvernig það snertir endurreisn bankanna. Ég gleymdi, frú forseti, að nefna áðan að þegar ég sá að ríkisstjórnir Breta og Hollendinga hefðu komið að samningagerð þegar verið var að endurreisa bankana sá ég að þar voru líka fulltrúar sveitarfélaga í Bretlandi. Það undirstrikar að sjálfsögðu það að reynt var að tengja endurreisn bankanna með ákveðnum hætti að lausn Icesave-deilunnar. Því hljóta að vakna ýmsar spurningar í framhaldinu um hvort endurreisn bankanna hefði getað tekist betur ef ríkisstjórn Íslands sem tók að sér að endurreisa bankana hefði staðið í lappirnar og staðið við það ferli sem hafði verið ákveðið að standa að þegar ljóst var að endurreisa þyrfti bankana og fjármálakerfið. Margir hafa komið að máli við okkur eftir að þetta frumvarp kom fram og eftir umræðu sem hér varð vegna fyrirspurnar sem borin var upp fyrir nokkrum dögum um þetta mál. Ljóst er að margir höfðu ekki áttað sig á að þessi lög væru í raun enn í gildi og möguleg áhætta í því fólgin. Því er mikilvægt að við svörum því ágæta fólki sem hafði af þessu áhyggjur sem og öðrum með því að hraða málinu sem allra mest. Icesave-málið allt er að sjálfsögðu ein sorgarsaga, frú forseti. Þetta er saga einkaframtaks sem sprakk í andlitið á þeim sem til þess stofnuðu. Það átti að reyna að koma skuldum einkafyrirtækja yfir á almenning. Almenningur brást við og sagði nei. Íslendingar hafa gefið öðrum þjóðum fordæmi í því að standa uppi í hárinu á fjármálaveldinu. Því miður eru dæmi um önnur lönd, svo við nefnum Írland og jafnvel Grikkland, sem hafa ekki getað farið þá leið sem hér var farin. En við komumst að mínu viti alltaf að sömu niðurstöðunni eða sama punktinum; það er verið að bjarga erlendum bönkum með því að láta þjóðir heimsins, litlu þjóðirnar eða þær þjóðir sem standa höllum fæti, hvort sem það eru Írar, Grikkir, Íslendingar eða einhverjar aðrar, með því að láta almenning taka á sig að borga það tap sem stóru bankarnir í Evrópu og jafnvel annars staðar hefðu annars þurft að taka á sig. Frú forseti. Ég vona svo sannarlega að Íslendingar hafi verið öðrum þjóðum gott fordæmi þegar kemur að þessu.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli því að ég held að það megi segja að þetta hafi nánast gleymst. Eins stórt og Icesave-málið er búið að vera í meira en tvö ár ætla menn að gleyma að þrífa upp eftir sig. En nú er komið að vorhreingerningu í lagasafninu. Reyndar kann að vera að einhverjum þætti við hæfi að láta þessi lög standa eins og minnisvarða í lagasafninu um það sem stefndi í en ég held að það sé ekki þess virði. Ég held að það færi betur á því að taka til í lagasafninu þó að það sé mjög áhugavert að lesa þessa samninga núna og verði eflaust áhugavert að lesa þá í framtíðinni ekki síður og þeim mun áhugaverðari sem tíminn líður. Hvað varðar áhættuna af því að hafa þetta inni vil ég taka fram að ég er þeirrar skoðunar að Bretar og Hollendingar séu búnir að hafna því tilboði ríkisstjórnarinnar sem í þessum lögum fólst en það breytir þó ekki því að það er engin ástæða til að hafa þetta inni og þar af leiðandi búa til hættuna á því að menn fari að að reyna að gera kröfur í krafti þessara laga því að við höfum séð það svo ótal oft í þessu máli hversu langt menn geta seilst í kröfugerð sinni og þá þarf ekki að vera að lagabókstafurinn eða hinn lagalegi réttur ráði endilega för. Hvernig færi t.d. ef spilaborg ríkisskulda og bankaskulda í Evrópu hryndi, og þá yrði væntanlega mikið efnahagslegt uppnám í álfunni og af því uppnámi leiddi að Bretar og Hollendingar væru í pólitískum tilgangi að gera kröfu á Íslendinga aftur vegna Icesave, vegna þessara laga þó ekki væri nema til að sýnast pólitískt heima fyrir? Vegna þess að þegar menn áttuðu sig á því að Evrópuríkin sem hafa skuldsett sig um of mundu ekki geta staðið undir þeim kröfum sem á þeim hvíla og áhrifin af því á ríkið og bankakerfi þessara landa kæmu í ljós er veruleg hætta á því að menn muni vilja blanda öðrum ríkjum inn í það, löndum eins og Íslandi sem sleppur vonandi þokkalega í gegnum þá atburðarás sem þá fer af stað efnahagslega, sérstaklega vegna þess að Ísland fór aðra leið en önnur lönd varðandi vanda sinna banka, lét þá sem sagt fara í þrot í stað þess að setja skuldir bankanna yfir á almenning. Þegar afleiðingarnar af því að menn hafi ekki farið þessa leið í öðrum Evrópuríkjum koma í ljós er sem sagt fyrir hendi sú pólitíska hætta að stjórnvöld í Bretlandi og Hollandi muni vilja draga Íslendinga inn í þetta með sér með þeim rökum að þeir séu ekkert of góðir til að taka á sig sams konar kröfur og ætlast sé til að hinar Evrópuþjóðirnar greiði. Við höfum þegar séð votta fyrir slíkri umræðu í tengslum við þetta mál meðal annars frá, og það er sérstakt áhyggjuefni, Eftirlitsstofnun EFTA og það er alveg mál út af fyrir sig hvers vegna ekki hefur verið farið fram á að sú stofnun geri grein fyrir því hvernig sérstaklega forstöðumaður stofnunarinnar tjáði sig um þetta mál löngu áður en kom að því að þau tækju afstöðu til þess hjá ESA. Þetta er ein ástæðan, þ.e. að losna við þau óþægindi sem kunna að fylgja því ef menn reyna að vekja þetta mál upp aftur þó að ég ítreki að ég telji þá ekki hafa lagalegan rétt þessu samfara. Hitt er að það er ekki eðlilegt að láta liggja inni í lögum landsins úrelt lög, lög sem eiga ekki lengur við. Reyndar eru, held ég, allt of mörg dæmi um slíkt. Þetta er kannski áminning um að við þurfum að fara að huga að grisjun á lagasafninu eða lagahreinsun vegna þess að oft og tíðum eru uppi einhverjar aðstæður, jafnvel tímabundnar aðstæður, sem menn bregðast við með lagasetningu, lögum sem eiga svo kannski ekkert endilega við þegar fram í sækir. Þau bætast í lagasafnið og lagasafnið verður alltaf stærra og stærra. Á meðan þetta var fyrst og fremst geymt í bókum sáu menn hvernig bækurnar urðu sífellt sverari, þykkari. Nú leita menn aðallega í lagasafnið á netinu þannig að það er kannski eins augljóst að það fer stöðugt stækkandi. Stöðugt stærra og flóknara lagasafn þýðir í rauninni að það er meira og meira kerfi sem þegnarnir þurfa að búa við og takast á við. Auðvitað er kerfi og sú vernd sem felst í lögum nauðsynleg en öllu má ofgera. Nú er staðan orðin sú að flækjurnar eru í mörgum tilvikum orðnar slíkar að það er orðið erfitt að vera borgari í landinu, t.d. fyrir þá sem vilja stofna lítið fyrirtæki, byggja upp atvinnu. Þeir þurfa, sama hversu lítið fyrirtækið er, nánast að ráða sér starfsmann sérstaklega til að fást við kerfið. Ég held að færi vel á því að við færum í gegnum lagasafnið almennt og reyndum að fella úr gildi þau lög sem ekki eiga lengur við og gera lögin skýrari og aðgengilegri. Aðrar Norðurlandaþjóðir eru allar með þá stefnu að það beri að einfalda lagasafnið og fækka blaðsíðunum í því. Við ættum að taka okkur það til fyrirmyndar og það ætti vonandi ekki að verða núverandi ríkisstjórn, sem reynir enn þá að kalla sig norræna velferðarstjórn, vandamál að líta til Norðurlandanna hvað fyrirmyndir varðar. Víkjum þá aftur af Icesave-málinu. Samkvæmt nýjasta mati sem birt var í dag gera menn ráð fyrir að þrotabú Landsbankans muni duga fyrir 99% af þeim forgangskröfum sem á því hvíla. Ég hef reyndar frá því ég byrjaði að ræða þetta mál verið bjartsýnn á að þrotabúið gæti staðið undir þessum kröfum að langmestu eða öllu leyti. Það er reyndar mikilvægt að menn fari að greiða þessar kröfur áður en kemst upp um bankakerfi Evrópu og ríkisskuldirnar eins og ég nefndi áðan en alla vega, ef menn gera það, ætti þetta að geta staðið nokkuð vel eða að öllu leyti undir kröfunum. Það var sem sagt óþarfi að íslenska ríkið tæki á sig ríkisábyrgð eða hvað þá lán á háum vöxtum til að staðgreiða þessar kröfur fyrir hönd þrotabúsins því að auðvitað á þrotabúið að standa undir þessu, það er einfaldlega lögum samkvæmt. Menn höfðu hugmyndir um það, eins og birtist í þeim lögum sem við erum að ræða hér, að íslenskur almenningur tæki að sér að taka lán á himinháum vöxtum til að geta greitt Bretum og Hollendingum þetta út strax. Þá er rétt að hafa í huga að þrotabú greiða yfirleitt ekki vexti. Yfirleitt þykir mönnum vel sloppið ef einhver sem þeir hafa átt viðskipti við fer í þrot, fer á hausinn, að fá allar kröfur sínar greiddar þó að ekki sé með vöxtum. Í þessu tilviki ætluðu stjórnvöld að taka að sér að borga Bretum og Hollendingum vexti í ofanálag til viðbótar við þau gríðarlegu verðmæti sem breskum og hollenskum stjórnvöldum höfðu verið tryggð með neyðarlögunum, með lagasetningu sem færðu þá sem kröfuhafa á þrotabú Landsbankans ofar í kröfuhafaröðina en aðra, tryggði með því mörg hundruð milljarða kr. á kostnað annarra kröfuhafa, þar með talið íslenskra lífeyrissjóða og Seðlabankans. En með lögunum fengu bresk og hollensk stjórnvöld, fjármálaráðuneyti þessara landa, forgang. Svo það að ætlast til þess að íslenskur almenningur færi að borga vexti í ofanálag var býsna langt seilst. Það var nefnt áðan, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi það að í nýrri skýrslu um stofnun nýju bankanna hefði komið í ljós að íslensk stjórnvöld hefðu átt í samningaviðræðum við Breta og Hollendinga varðandi stofnun Nýja Landsbankans og skipti á gamla Landsbankanum. Í fyrsta lagi staðfestir þetta að menn litu á Bretland og Holland sem kröfuhafa í þrotabú bankans frá upphafi. Þetta er áhugaverð staðreynd vegna þess að um hvað snerust þau lög sem við erum að ræða um að fella úr gildi? Þau snerust um það að íslenska ríkið í gegnum Tryggingarsjóð innstæðueigenda ætti að verða kröfuhafi í þrotabúið. Íslenska ríkið ætlaði að staðgreiða Bretum og Hollendingum en taka í staðinn við hlutverki kröfuhafa í bankann. En við sjáum núna að viðræðurnar við Breta og Hollendinga um stofnun nýja bankans þar sem litið er á þá sem kröfuhafa í þrotabúið staðfestir það sem reyndar er lögum samkvæmt að það hafi verið þeir en ekki Tryggingarsjóður innstæðueigenda eða íslenska ríkið sem hafi verið hinn eiginlegi kröfuhafi á Landsbankann. Það er áhugavert sem ég nefndi áðan með þetta nýja mat á endurheimtunum, sem bendir til þess að Bretar og Hollendingar muni fá nánast allt sitt greitt, að þetta virðast vera nýjar fréttir fyrir marga erlendis, fyrir suma erlenda fjölmiðlamenn og jafnvel stjórnmálamenn í Bretlandi og Hollandi vegna þess að einhvern veginn höfðu þeir fengið þá mynd af atburðarásinni að Íslendingar ætluðu bara að hirða þrotabú Landsbankans, Bretar og Hollendingar fengju ekki neitt. Þetta var einfaldlega vegna þess að íslensk stjórnvöld höfðu ekki fyrir því að útskýra út á hvað þetta mál raunverulega gengi þrátt fyrir að gengið væri á eftir því hvað eftir annað í meira en tvö ár að stjórnvöld tækju nú til við það að útskýra málið út á við. Nei, það var ekki einu sinni búið að koma þessari grundvallarstaðreynd á framfæri. Það voru hins vegar hópar sjálfboðaliða sem tóku að sér að kynna málið fyrir erlendum fréttamönnum og erlendum stjórnmálamönnum. Ég nefni sem dæmi Indefence-hópinn sem hitti að máli og ræddi við mörg hundruð erlenda fréttamenn á þessu tímabili og hvað eftir annað ráku menn sig á að þessir fréttamenn voru að heyra grundvallarstaðreyndir málsins í fyrsta skipti. Fyrst ætluðu þeir ekki að trúa því vegna þess að þeir höfðu allt aðra mynd af málinu og skyldi engan undra eins og íslensk stjórnvöld töluðu, töluðu frá byrjun eins og þetta væru skuldir íslensks almennings sem okkur bæri að greiða, íslenskum skattgreiðendum. Þannig að þegar sjálfboðaliðar fóru að útskýra fyrir erlendum fréttamönnum út á hvað þetta raunverulega gekk áttu þeir erfitt með að trúa því til að byrja með. Nú hefur reyndar orðið ein skemmtileg breyting á í stjórnarliðinu og það er pólitíska kamelljónið Árni Páll Árnason, hæstv. efnahagsráðherra. Það verður að segja honum til hróss að eftir að niðurstaðan lá fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslunni þar sem Íslendingar höfnuðu því enn og aftur að taka á sig þessar kröfur á þrotabú Landsbankans hefur hann farið að tala á annan hátt en hann gerði fram að því. Hann hefur leitast við að útskýra út á hvað málið raunverulega gengur og í sumum tilvikum hitt fyrir fólk sem er að heyra það í fyrsta skipti hverjar staðreyndir málsins eru. Það var mikið rætt í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar um lánshæfismat, lánshæfismatsfyrirtækin sérstaklega og hættuna sem af þeim stafaði vegna þess að þau væru vís til að refsa Íslendingum, lækka lánshæfismat Íslendinga ef þeir tækju ekki á sig enn meiri skuldir. Það var aldrei hægt að rökstyðja þetta almennilega en þessu var haldið fram þráfaldlega. Núna höfum við hins vegar séð að öll þrjú helstu lánshæfismatsfyrirtækin hafa heldur bætt lánshæfismat sitt á Íslandi eftir að þjóðin hafnaði því að taka á sig þessar kröfur og sanna þar með það sem haldið var fram í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar að það að auka skuldir er ekki leiðin til þess að bæta aðgang að lánsfé. Í stað þess að við gerum þessi lög að minnisvarða í lagasafninu legg ég til að við fellum þau formlega úr gildi. Það gæti farið vel á því að við gerðum það líka með táknrænum hætti. Næst þegar verður góðviðrisdagur geta þingmenn grillað saman í garðinum á bak við Alþingishúsið, kveikt upp í grilli og brennt þessi lög á grillinu áður en við setjum á það íslenskt kjöt og grænmeti og fögnum því 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og fleirum fyrir að leggja þetta mál fram. Ég tel eðlilegt að fella fyrstu Icesave-lögin úr gildi. En ég tek undir með þeim sem hafa talað hér, ég hefði talið eðlilegra að ríkisstjórnin sjálf hefði lagt fram frumvarp um að fella þau úr gildi. Ekki er hægt að ræða þetta mál án þess að rifja aðeins upp sögu þess. Mér finnst ég ekki geta rætt þetta mál án þess að fara yfir Icesave 1, Icesave 2 og Icesave 3, þennan sorgarleiðangur allt frá síðustu kosningum, hvernig haldið hefur verið á málum. Ég held að mörg kurl eigi eftir að koma til grafar þar, og vægast sagt mjög mikið um gagnrýnisverð vinnubrögð. Í fyrsta lagi er það nokkuð sérstakt, og ég vil segja það hér, að fyrsta hreina vinstri stjórnin, sem kennir sig við velferð í landinu, skuli á fyrstu mánuðum sínum, eftir að hún fær meirihlutastuðning þjóðarinnar í sögulegum kosningum, setja það sem aðalbaráttumál sitt að leggja milljarðakröfur á almenning. Er nema von að frá fyrsta degi hafi verið gríðarleg óánægja með það og gríðarlegur ágreiningur um það í flokki sem telur sig vera vinstri sinnaðan. Enda er það alveg sama hvar maður kemur og hittir systurflokka Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hvort sem það er á Norðurlöndunum, Evrópu, Írlandi, það er alveg sama hvar maður kemur, menn eru allir jafnhissa á því að það skuli vera vinstri flokkurinn á Íslandi sem skuli hafa barist fyrir því, í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, að taka á sig þessar Icesave-skuldir og jafnvel gert til þess þrjár tilraunir og látið þjóðina fella það tvisvar. Ákafinn er slíkur að berjast fyrir þessu máli og mörg orð hafa verið látin falla. Ég vil byrja á því að rekja fyrsta Icesave-málið. Þegar fyrstu Icesave-samningarnir komu fram var því alls staðar haldið fram opinberlega að ekki væri verið að semja um Icesave. Síðan kemur þetta frumvarp fram og er lagt fram í ríkisstjórn án þess að í það minnsta allir ráðherrar fengju að sjá samningana. Í þingflokki Vinstri grænna lá ljóst fyrir að ekki var meiri hluti fyrir þessum samningum á Alþingi þegar þeir voru afgreiddir þar út. Það liggur algerlega skýrt fyrir og hefur legið fyrir. Og það er mjög alvarlegt í jafnstóru og viðamiklu máli, af því að það er Icesave 1 sem við erum að fella úr gildi, það eru þau lög, að ekki sé þingmeirihluti fyrir milliríkjasamningum áður en þeir eru lagðir í algjörri óvissu fyrir Alþingi Íslendinga. Málið fór síðan til 1. umr. í fjárlaganefnd. Þar átti ég sæti. Þar lá það svo mánuðum skipti, enda lá ljóst fyrir að ekki væri þingmeirihluti fyrir málinu. Málið var fast í fjárlaganefnd, viðkvæmir milliríkjasamningar, ekki var þingmeirihluti fyrir því þá frekar en þegar það fór úr þingflokki Vinstri grænna. Það átti að keyra málið í gegn í krafti framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldið átti ekkert að hafa um það að segja. Málið kom til fjárlaganefndar, lá fast þar í heilt sumar. Og hvernig var það þar? Ég átti ófá samtöl við þá sem vildu umrætt frumvarp í gegn á sínum tíma þar sem lagt var mjög hart að mönnum að taka málið úr fjárlaganefnd þá um sumarið; og strax viku eftir að málið kom til fjárlaganefndar að taka það bara strax út. Ég sagði alltaf: Nei, það er ekki þingmeirihluti fyrir þessu máli. Það sofnar í fjárlaganefnd, og það verður með mínu atkvæði, fremur en það fari inn á Alþingi Íslendinga og við fellum Icesave-lögin þar. Það er ekki mikill bragur á því. Það lá ljóst fyrir að þessir samningar voru þannig að engan veginn var hægt að samþykkja þá. Það hefði verið allt of hættulegt fyrir Ísland. Og öllum er það ljóst í dag. Fyrstu samningarnir sem komu voru gríðarlega hættulegir fyrir Ísland og það er ótrúlegt að þeir sem börðust fyrir þeim á sínum tíma skuli ekki enn viðurkenna að þeir hafi falið í sér mikla hættu fyrir Ísland. Ákveðnir fyrirvarar voru samþykktir hér á Alþingi við þessa samninga. Þeir fyrirvarar voru mjög sanngjarnir. Þeir fólu það í sér að Ísland greiddi ákveðið hlutfall í ákveðinn árafjölda, ákveðið hlutfall af vexti landsframleiðslu eða vexti hagvaxtarins sjálfs, og að þeim tíma liðnum mundu menn setjast niður og fara yfir málið á nýjan leik, hvort eitthvað stæði út af - og ekki var verið að veita ríkisábyrgð fyrir allri þessari summu. Bretar og Hollendingar höfnuðu þessu ekki, þeir féllust ekki á það. En ég met það svo, eins og fleiri sem hafa talað í dag, að þeir hafi í reynd hafnað þessu. Í framhaldinu kom nýtt samkomulag, Icesave 2. Það liggur ljóst fyrir að í Icesave 2 var reynt að finna út alla þá fyrirvara sem samþykktir voru í Icesave 1. Þeir voru að einhverju leyti þarna inni en búið að þynna þá út og taka úr þeim þann styrk sem þeir höfðu, hvort sem það voru lagalegir fyrirvarar eða efnahagslegir fyrirvarar. Þetta kemur síðan inn á Alþingi og ég vil segja það hér að ég tel að það hafi verið mikil mistök hjá Alþingi Íslendinga, og þar á meðal þeim sem hér stendur, að hafa samþykkt þessa samninga á sínum tíma, þessa Icesave 2 samninga. En það liggur ljóst fyrir að það voru kannski enn meiri mistök hjá Alþingi sjálfu að samþykkja ekki þá kröfu að þessir samningar færu til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég barðist mjög fyrir því og hvatti mjög til þess að Icesave 2 samningurinn færi til þjóðaratkvæðagreiðslu. Það liggur ljóst fyrir að þeir flokkar sem sitja í ríkisstjórn, Samfylkingin og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, eru einmitt flokkar sem hafa barist mjög fyrir beinu lýðræði. Á þeim tíma lá ljóst fyrir að þessir samningar gátu vel farið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðinni var vel treystandi til að taka ákvörðun um þetta. Ég hygg að margir Íslendingar almennt úti í samfélaginu hafi jafnvel verið betur upplýstir en margur alþingismaðurinn um innihald þessara samninga á þessum tíma. Það var hins vegar ekki gert og mér fannst það mjög miður að það þyrfti að verða forseti Íslands sem vísaði þessu til þjóðarinnar. Ég hvatti hann reyndar til þess og þá var hafin undirskriftasöfnun þar sem tugir þúsunda Íslendinga hvöttu hann til þess. Og eftir atkvæðagreiðsluna í þinginu komst mikill kraftur í þá undirskriftasöfnun. Forseti Íslands vísaði þessu síðan til þjóðaratkvæðagreiðslu. En áður en það gerðist voru allir áróðursmeistarar landsins, þar á meðal sjálfur forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, búnir að fara til fundar við forsetann og hræða hann. Honum var sagt að ekki mætti vísa þessu til þjóðarinnar. Þá mundi lánshæfismatið falla, þá mundi Ísland verða Kúba norðursins. Ekki yrði mögulegt að kaupa hveiti í hillunum eftir helgina og þannig mætti lengi telja. En hvað gerði forseti Íslands? Hann tók stöðu með þjóðinni. Hvað sýndi sig? Þjóðin hafði fullan styrk. Íslendingar sjálfir kynntu sér þetta mál, fram fór þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem þetta var kolfellt. Þá hafði reyndar komið nýtt samningstilboð frá Bretum og Hollendingum sem sýnir hversu mikið glapræði var að koma fram með hina samningana í upphafi. Eftir að þjóðin hafði fellt þennan samning var skipuð ný samninganefnd. Í fyrstu var Lee Buchheit fenginn hingað. Margir hafa fjallað um það hvað Lee Buchheit hafi sagt, að hann hafi sagt að það ætti að semja og annað því um líkt. Það er beinlínis rangt. Á fundum sem Lee Buchheit kom á í fjárlaganefnd sagði hann: Ef ég væri þið þá mundi ég tilkynna Bretum og Hollendingum að sem ábyrg stjórnvöld gætuð þið ekki samþykkt ríkisábyrgð á upphæð sem enginn viti hver sé. Við skulum sjá hvað kemur út úr eignasafni Landsbankans og að þeim tíma loknum erum við tilbúnir til að semja og við munum gefa út yfirlýsingu þess efnis. Þetta nákvæmlega sagði Lee Buchheit. En því er ekki að leyna að Lee Buchheit er klár samningamaður og hann var í framhaldinu fenginn af ríkisstjórn Íslands til að fara í þessa samninga og semja. En það er algerlega rangt að á fyrstu fundum sem hann kom á fyrir fjárlaganefnd hafi hann haldið því fram að við ættum að semja um þessa deilu. Hann sagði að við ættum að bíða, það væri óábyrgt að samþykkja þetta með þessum hætti. Hann er síðan fenginn til að ganga til samninga við Breta og Hollendinga og þá auðvitað gerir hann það og hefur sagt að hann hafi komið heim með þá samningsniðurstöðu sem hann teldi mögulegt að ná á þeim tímapunkti. En það er vegna þess að það er það verk sem hann var fenginn í á þeim tíma. En það liggur ljóst fyrir að það hefur verið rangt haft eftir honum, það sem kom fram í fjárlaganefnd. Síðan koma þessir Icesave 3 samningar. Það liggur ljóst fyrir að þegar þeir koma inn í þingið fer af stað undirskriftasöfnun. Þegar þeir eru afgreiddir frá þinginu hefði maður óskað þess að þingmenn almennt hefðu horft til þess að allur sami hræðsluáróðurinn og hafður var uppi um Icesave 2 - lækkun lánshæfismats, allt mundi hrynja - var settur af stað fyrir Icesave 3. Þá hefði maður óskað þess að einhverjir í þessum sal hefðu séð að sér og áttað sig á því að hugsanlega væri ekki allt rétt sem sagt var í Icesave 2 eins og hafði sýnt sig. Því miður varð raunin ekki sú. Maður hefði líka óskað þess, þegar það lá ljóst fyrir að tugir þúsunda Íslendinga höfðu skorað á Alþingi að beina málinu í þjóðaratkvæðagreiðslu, að þingmenn hefðu þá kosið að beina þessu til þjóðarinnar. Því hvaða leik átti forsetinn annan? Það voru sömu rök að baki því að hann beindi Icesave 3 til þjóðaratkvæðagreiðslu eins og Icesave 2. Það var ákveðinn hluti þjóðarinnar sem vildi vísa þessu til þjóðarinnar og enn var gjá milli þings og þjóðar hvað það snerti. Og sannaðist ekki sú gjá í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem haldin var þar sem mikill meiri hluti landsmanna hafnaði Icesave 3 lögunum? Þetta er hrein sorgarsaga. Og ég hef vissar áhyggjur af því að í flokki eins og Samfylkingunni, sem ætlar sér að verða forustuflokkur í íslenskum stjórnmálum og representerar sig sem slíkan, skuli enginn vera tilbúinn til að skoða hvað fór úrskeiðis eða viðurkenna yfir höfuð að eitthvað hafi farið úrskeiðis. Þessu var hleypt í gegnum allar stofnanir flokksins. Þessu var hleypt í gegnum ríkisstjórn, þingflokk, Alþingi, nefndir og aftur í gegnum Alþingi, ítrekað, þjóðin hafnar þessu, setur rauða spjaldið á þessi mál en menn eru ekki tilbúnir til að horfast í augu við að mistök kunni að hafa verið gerð. Það finnst mér mikið áhyggjuefni, ekki fyrir Alþingi Íslendinga og ekki fyrir Samfylkinguna heldur fyrir Íslendinga og þjóðina, að menn séu ekki tilbúnir til að horfast í augu við það. Ég vona svo sannarlega að í framhaldinu verið haldið á málinu á þann veg sem átti að gera frá fyrsta degi, að leita réttar okkar og beita til þess ýtrustu kröfu. En ég hef vissar áhyggjur af því að menn geti snúið við blaðinu núna í ljósi þess að menn eru ekki tilbúnir til að viðurkenna að neitt hafi verið rangt í þessu ferli; að jafnvel þótt menn gefi einhverjar yfirlýsingar út á við þá reynist það þeim mjög erfitt að snúa við blaðinu, þeim sem samþykktu þetta allt á sínum tíma og hafa allan tímann ranglega talið að þetta hefði þessu gríðarlegu áhrif, þeim sem hafa allan tímann barist fyrir jái þvert gegn þjóðarvilja. Er það þá svo, frú forseti, að það skipti engu máli hver sannfæring manna í þessu er? Menn höfðu ítrekað sagt: Ég legg mig undir, við verðum að ná þessu máli í gegn, annars er allt fallið. En síðan fer málið ekki í gegn og menn halda þá áfram og fara að keyra þveröfuga línu við það sem þeir töldu að væri rétt. Og eru þeir þá enn þá að keyra þveröfuga línu miðað við það sem menn telja að sé rétt? Ég veit það ekki. Ég hef miklar áhyggjur af framhaldinu af þessu máli en ég vona svo sannarlega að haldið verði á því með hagsmuni Íslendinga að leiðarljósi. Ég styð frumvarpið heils hugar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni kærlega fyrir ræðu hans. Hann kastaði ljósi á ferli málsins og hvernig það var afgreitt í fjárlaganefnd þar sem hann sat. Ég ætla því svo sem ekki að fara efnislega í ræðuna enda liggur afstaða hans fyrir. Hins vegar langar mig til að spyrja hann hvað honum finnist um orð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem féllu um hann sjálfan, þ.e. þingmanninn, í fyrirspurnatíma á Alþingi fyrir ekki svo löngu varðandi hegðun þingmannsins í atkvæðagreiðslunni á þingi.

Frú forseti. Jú, mér bárust þau ummæli til eyrna. Um þau vil ég segja að þetta er einmitt það sem ég hef áhyggjur af. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem á sér þann draum heitastan að verða forustumaður Samfylkingarinnar, sem telur að hún sé forustuafl í íslenskum stjórnmálum, er ekki tilbúinn til að viðurkenna að átt hafi sér stað mistök einhvers staðar í þessu ferli. Einhvers staðar í þessu ferli hafi átt sér stað mistök og það sé hugsanlega rétt að segja: Jú, það voru mistök að samþykkja Icesave á sínum tíma. Ég hefði óskað eftir því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefði viðurkennt að það hefði verið svo. Hefði hann gert það hefði ég treyst honum miklu betur til að halda á þeim málum sem fram undan eru. Ég hef nefnilega áhyggjur af því að þegar menn eru ekki tilbúnir til að viðurkenna mistök einu sinni hvernig þeir ætla að halda á málum í framhaldinu. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er í samræðum við ESA og fleiri aðila hvað þetta mál snertir og ég held að hann sjálfur ætti að velta því fyrir sér hvort hann geti haldið hagsmunum Íslendinga til haga í málinu, eins og íslenska þjóðin hefur sjálf gert og sýndi hug sinn í þjóðaratkvæðagreiðslu. Er honum fært að keyra aðra línu en hann hefur djúpa sannfæringu fyrir? Ég skal ekki segja. En ég hef áhyggjur af því miðað við þessi ummæli hans og reyndar fleiri aðila í ríkisstjórn. Ég hef áhyggjur af hagsmunum Íslendinga í framhaldinu af þessu máli.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir ræðu hans. Það var greinilegt á máli hans að hann getur tjáð sig og tjáði sig í dag af meira frelsi en hann hefur gert áður í þessu máli og var ánægjulegt að hlusta á hann gera rækilega grein fyrir afstöðu sinni því að ég sat með hv. þingmanni í fjárlaganefnd á þeim tíma og var vitni að því hvað það var erfitt fyrir marga þingmenn í fjárlaganefnd að vinna í málinu. Það var erfitt fyrir fleiri þingmenn en bara hv. þm. Ásmund Einar Daðason vegna þess að þó að menn væru þar í stjórnarmeirihluta voru menn ekki endilega fyllilega sáttir við málið. Mig langar líka að tæpa á því að hér ber að þakka forseta Íslands fyrir framgöngu hans í málinu því að það leiddi til þess að þjóðin fékk tvisvar sinnum að greiða atkvæði um mjög umdeilt mál og er mjög mikilvægt skref í átt að beinu lýðræði, sem ég vona að við getum í auknum mæli nýtt okkur í framtíðinni. Hv. þingmaður kom inn á eitt sem mér finnst mjög mikilvægt og það er: Hvað getum við lært af þessu máli því að að mörgu leyti dró Icesave-málið fram það versta í íslenskum stjórnmálum. Að einhverju leyti dró það líka fram það besta í íslenskum stjórnmálum því að þingið skoðaði málið mjög rækilega og vel og vandaði sig mikið við vinnuna hvort sem menn voru með því eða á móti. Niðurstöðurnar voru með ákveðnum hætti. En ég tel mikilvægt að skoða, og í ljósi þess að í salnum hafa verið tveir nefndarmenn í forsætisnefnd, hvort það sé ekki þess virði fyrir Alþingi Íslendinga að taka málið upp á þeim grundvelli: Hvað getum við lært af þessu sem Alþingi, sem þingmenn og sem stjórnmálamenn, af þessu sennilega stærsta og erfiðasta deilumáli lýðveldissögunnar ef ske kynni að vera fyrir utan hernámsmálið?

Frú forseti. Ég vil taka undir í fyrstu með hv. þingmanni þegar hann hælir forseta Íslands, Ólafi Ragnari Grímssyni. Ég held að margir hafi verið ósáttir við ummæli hans og sérstaklega þeir sem hafa stutt þessa Icesave-samninga þegar hann hefur sagt að hann hafi að einhverju leyti veitt íslensku þjóðinni sjálfstraust í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Ég held einmitt að það sé að hluta til rétt hjá forseta Íslands að þjóðin fékk aukið sjálfstraust við það að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og sýna, kannski okkur alþingismönnum og fleirum, að það er óhætt að standa í lappirnar þegar maður er órétti beittur. Það er það sem Íslendingar gerðu. Þeir sýndu það tvisvar sinnum í Icesave-málinu að það er ekki að vera hræddur að standa í lappirnar þegar maður er órétti beittur. Og það er þannig sem Íslendingar eiga að hugsa, ekki bara í þessu máli heldur í öðrum málum líka og það er þannig sem við alþingismenn eigum líka að hugsa. Hvað við alþingismenn getum lært af þessu þá held ég að þetta sé eitt dæmi um það þegar framkvæmdarvaldið ætlar sér að koma með mál eins og þetta inn, sem er þetta umdeilt, og með þeirri miklu hörku sem fylgdi því að koma því áfram án þess að meiri hluti væri fyrir því. Í fyrsta lagi að leggja það fram, í öðru lagi að reyna að þvinga það einhvern veginn áfram á öllum stigum þvert gegn þingvilja. Það var ekki meirihlutavilji fyrir því á þinginu. Við getum hugsað okkur sem svo að þarna hafi kannski í fyrsta skipti í mjög langan tíma löggjafarvaldið sagt við framkvæmdarvaldið: Nei, hingað og ekki lengra. Það er það sem gerðist. Þess vegna var farið að semja þessa fyrirvara þrátt fyrir að það hafi síðan farið í gegn og í gegnum atkvæðagreiðslu Icesave 2 og Icesave 3, þá finnst mér það stóri kjarninn í þessu. Í stórum og veigamiklum málum á löggjafarvaldið ekki að hika við að segja nei, hingað og ekki lengra, við framkvæmdarvaldið ef þess er þörf.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hafa örfá orð við lok 1. umr. og byrja á því að fagna þeirri umræðu sem hefur farið fram. Umræðan hefur verið málefnalegri og skýr, sem og vilji þeirra þingmanna sem töluðu um að skilyrðislaust ætti að fella þessi lög úr gildi. Ég tek undir með hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni um óttann sem býr í brjósti manns varðandi traust til ríkisstjórnarinnar um að vinna af heilum hug í þessu máli. Það er að sjálfsögðu afar einkennilegt þegar menn, sem ganga svo hart fram gegn þjóð sinni í heil tvö ár með þrennum lagasetningum, skipta allt í einu um skoðun og telja að þeir séu hæfastir til að fara með hagsmuni þjóðarinnar eftir að búið er að fella Icesave-lögin tvisvar í þjóðaratkvæðagreiðslu. En við skulum vona að batnandi mönnum sé best að lifa. Nú er málið komið á forræði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Frú forseti. Ég má til með að vísa orðrétt í sexfréttir sjónvarpsins þar sem höfð eru eftir hæstv. fjármálaráðherra mjög einkennileg orð sem sýna að ráðherrar ríkisstjórnarinnar eru ekki tilbúnir að viðurkenna mistök sín varðandi þetta mál frá upphafi og ekki heldur tilbúnir að fagna farsælli niðurstöðu. Það er með ólíkindum hvernig hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon hagar sér í þessu máli eftir að það var leitt til lykta með farsælli niðurstöðu í síðustu þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er náttúrlega sagt í ljósi þess sem kom í fréttum í dag, að úr þrotabúi Landsbankans fáist 99% upp í Icesave-reikningana. Í fréttinni er haft eftir ráðherranum, með leyfi forseta: „Hins vegar breyti staðan engu um Icesave-deilu Íslendinga við Breta og Hollendinga, né væntanlegt álit eftirlitsstofnunar EFTA á hvort Íslendingar hafi brotið EES-samninginn með því að hafa ekki fullnægjandi innstæðutryggingakerfi eða með mismunun á rétti innstæðueigenda í tengslum við skiptingu Landsbankans.“ Hér heldur hæstv. fjármálaráðherra beinlínis áfram deilunni við Breta og Hollendinga í íslenskum fjölmiðlum og það flökrar ekki að honum að taka upp hanskann fyrir íslensku þjóðina og fagna þessari niðurstöðu. Þetta er með ólíkindum. Það er eins og ráðherrann sé að vonast eftir því að ESA komi til með að dæma Íslendingum í óhag því að hann tekur upp gömul rök eins og að brotið sé á jafnræði milli aðila og landa. Það er einkennilegt hvernig hann hagar sér. Ég ætla að vísa aftur í fréttina því að aðeins seinna segir hann um andrúmsloftið í kringum samningana, þegar hann er spurður að því hvort Bretar og Hollendingar íhugi að fara með málið fyrir dómstóla í ljósi þeirrar niðurstöðu sem liggur fyrir um 99% endurheimtu, þá segist Steingrímur, með leyfi forseta, vona að um „minna og minna verði að slást þar sem fjárhæðirnar sem um er að ræða verði það litlar að ekki sé tilefni til milliríkjadeilu um málið. Það var auðvitað von okkar allan tímann að þegar upp yrði staðið mundi málið leysast eftir þessum farvegi og eftir að menn völdu þá leið að láta eignir Landsbankans ganga upp í þetta og veðja á það að þær eignir mundu reynast verðmætari og standa betur undir þessu en varfærin fyrstu möt gerðu ráð fyrir, það er allt að ganga núna eftir sem sannar það að menn völdu rétta leið.“ Mann setur hljóðan við að lesa upp þessi orð hæstv. fjármálaráðherra frá sexfréttum nú í kvöld. Hér kemur það fram sem sannar að menn völdu rétta leið. Eftir þrenn Icesave-lög og tvær þjóðaratkvæðagreiðslur getur hæstv. fjármálaráðherra nú komið og látið í það skína að það sé honum að þakka og ríkisstjórninni að þetta mál sé að leysast á farsælan hátt. Í hvaða heimi er þessi ráðherra? Í venjulegu lýðræðisríki væri hæstv. ráðherra tafarlaust búinn að segja af sér og skila umboði sínu bara fyrir það hvernig haldið var á málum. Svo er um að ræða fleiri mál sem hafa komið fram í ræðum þingmanna eins og endurreisn bankanna og annað. Talað var um þá skyssu sem ríkisstjórnin gerði með því að leggja ekki sjálf til að senda þessa samninga í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var enginn vilji til þess hjá ríkisstjórninni að láta þjóðina koma að þessu máli sem leiddi til þess að forsetinn þurfti tvisvar að grípa inn í sem varð kannski líka til bóta varðandi akkúrat þjóðaratkvæðagreiðslurnar því að með inngripi forsetans urðu þær bindandi fyrir stjórnvöld. Þrátt fyrir það lét ríkisstjórnin það ekki yfir sig ganga í fyrra sinnið og hóf samningaviðræður að nýju. Mig langar að nefna viðtal við formann skilanefndar Landsbankans sem birtist í kvöldfréttum RÚV kl. 6 þar sem farið var yfir endurheimtur búsins. Um 60% af endurheimtum búsins er í formi reiðufjár og skuldabréfa í nýja Landsbankanum og afgangurinn er lán eða eignir en stærst þeirra eigna er tveir þriðju hlutabréfa í bresku verslanakeðjunni Iceland sem skilanefndin ætlar að selja. Mig langar að minnast á varðandi þessi 60% sem eru í formi reiðufjár og skuldabréfa í nýja Landsbankanum að nú þegar hefur hæstv. fjármálaráðherra reitt af hendi 280 milljarða í erlendum gjaldeyri fyrir Icesave-reikningana sem liggur sem nýtt hlutafé í nýja Landsbankanum. Þegar hefur farið fram greiðsla á þessu. Þrátt fyrir að Landsbankinn komi kannski ekki til með að geta staðið skil á því, miðað við fréttir um daginn af gjaldeyrisþurrð, þá skulum við ekki gleyma því að Landsbankinn er í ríkisábyrgð. Fjármálaráðherra hefur því raunverulega gengist við ábyrgð á þessum greiðslum. Það hefur svolítið týnst í umræðunni. Það sem kom kannski mest á óvart þegar verið var að endurreisa gamla Landsbankann á ný var að hann fékk hið handónýta evrópska vörumerki „Landsbankinn“ upp á nýtt. Ég spyr: Hverjum þjónar það að skíra bankastofnun sem á að vera í eigu landsmanna því ónýta nafni? Ég hef spurt mig að því síðustu vikur og það er engu líkara en að baki standi einhver skuggastjórnandi að ríkisbankanum sjálfum, svo mikil áhersla var lögð á þetta nýja nafn í stað þess að reyna að moka yfir fortíðina. Ástæðan fyrir því að þetta lagafrumvarp var lagt fram eru ákvæði í lögum nr. 13/2011, þeim lögum sem við köllum Icesave 3. Það er nefnilega pósitíft ákvæði í 3. gr. þeirra laga sem mig langar að lesa upp til að taka af allan vafa um að það var skilningur ríkisstjórnarinnar að lög nr. 96/2009 væru í gildi ef Icesave 3 yrði samþykkt. Í 3. gr. þeirra laga segir, með leyfi forseta: „Lög nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf., falla brott.“ Þetta er alveg skýrt. Þarna er pósitíft ákvæði inni í heilli lagagrein um að ríkisvaldið líti svo á að Icesave 1 sé í gildi. Sá skilningur að lögin séu enn í gildi skýrist enn frekar þegar lesin er umfjöllun um 3. gr. í greinargerð fjármálaráðuneytisins því að þar kemur fram, með leyfi forseta: „Samkvæmt hinum nýju samningum falla eldri samningar um lántöku Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta niður.“ - Þarna er pósitíft ákvæði um að samningarnir séu virkir. - „Ekki kemur því til þess að reyni á heimildir samkvæmt lögum nr. 96/2009, eins og þeim var breytt með lögum nr. 1/2010.“ - Þ.e. fyrri lögunum sem voru felld í þjóðaratkvæðagreiðslu. Síðan segir: „Í þessari grein er því lagt til að lög nr. 96/2009 falli brott, en lög nr. 1/2010 hafa þegar verið numin úr gildi, samanber auglýsingu nr. 15/2010.“ Fyrirvaralögin voru því felld úr gildi og þá lítur ráðuneytið svo á að með því hafi lög nr. 96/2009 aftur tekið gildi. Nú hefur þjóðin sem betur fer fellt lög nr. 13/2011, Icesave 3, úr gildi. Ég þakka öllum landsmönnum sem tóku þátt í þeirri kosningu kærlega fyrir þann dug sem þeir sýndu með því að láta ekki hræða sig til hlýðni af þessari verklausu ríkisstjórn. Ég þakka forsetanum jafnframt fyrir. En nú þurfum við að binda enda á þetta Icesave-mál fyrir hönd ríkisstjórnarinnar því að ekki stendur hún vörð um hagsmuni þjóðarinnar og láta það í forgang að þessi lög verði felld úr gildi. Nú fer þetta til hv. fjárlaganefndar og vonandi kemur málið sem fyrst til þingsins eftir nefndarviku og verður afgreitt sem lög frá Alþingi þannig að Icesave 1, Icesave 2 og Icesave 3 verði þar með út úr heiminum fyrir okkur og Icesave 1 hverfi að fullu úr lagasafninu eins og varð um örlög Icesave 2 og Icesave 3 í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Forseti vill biðja hv. þingmann að hafa í heiðri 54. gr. þingskapa og nefna þingmenn fullu nafni úr ræðustól á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um mótun framleiðslustefnu í lífrænum landbúnaði. Auk þeirrar sem hér stendur eru meðflutningsmenn hv. þingmenn Arndís Soffía Sigurðardóttir, Árni Þór Sigurðarson, Álfheiður Ingadóttir, Ólafur Þór Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Þráinn Bertelsson. Þingsályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að móta framleiðslustefnu í lífrænum landbúnaði og beita sér fyrir aðgerðum til að veita bændum sérstakan aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað sambærilegan þeim stuðningi sem veittur er á Norðurlöndum, þannig að ná megi því markmiði að lífrænt vottaðar vörur nemi 15% landbúnaðarframleiðslu árið 2020.“ Hæstv. forseti. Á nokkrum undanförnum þingum, allt frá 25. löggjafarþingi, hef ég mælt ásamt fleirum fyrir þingsályktunartillögum um aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað. Nú eru komnar reglur um aðlögun við lífrænan landbúnað umfram það sem verið hefur og því ber að fagna. Ekki var hægt að setja mikla fjármuni í aðlögunarstuðning inn í núgildandi búvörusamning en mjór er mikils vísir og ég tel mig vita að hæstv. landbúnaðarráðherra hefði viljað setja meira ef ráðrúm hefði verið til þess. Það sem skiptir máli núna er að setja okkur markmið, setja okkur stefnu. Hvað viljum við með lífrænan landbúnað? Viljum við leyfa honum að vera hliðarbúgrein fyrir einhverja sem hafa sérstakan áhuga á greininni og eru tilbúnir til að leggja á sig bæði erfiði og kostnað samfara því að byrja í greininni og skipta úr hefðbundnum landbúnaði yfir í lífrænan? Þetta er ekki gert í einni svipan, þetta tekur nokkur ár og á norðlægum slóðum tekur það lengri tíma. Hér á landi megum við gera ráð fyrir því að eðlilegur aðlögunartími sé á milli fimm og tíu ára. Um leið og ég þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að hafa farið að tillögum nefndar sem skipuð var til að koma með tillögur um aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað finnst mér mikilvægt að við tökum næsta skref og mörkum okkur þá stefnu að lífrænn landbúnaður fái meira svigrúm og pláss í næstu búvörusamningum. Það er staðreynd að þó svo að neysla á lífrænum landbúnaðarvörum sé ekki mikil í dag, það er talið að hún sé um 2% af öllum landbúnaðarvörum, er samt erfitt að halda utan um það eða fá nákvæmar upplýsingar því að í innflutningi á ferskum landbúnaðarvörum eða matvælum er ekki gerður greinarmunur á lífrænum vörum og þeim sem eru framleiddar með hefðbundnum hætti. Það þarf hreinlega að gera kannanir í verslunum til að fá einhverja hugmynd um það hvert þetta hlutfall er. Það er augljóst að eftirspurnin eftir lífrænt ræktuðu grænmeti er meiri en íslenskur landbúnaður hefur getað staðið undir og því finnst mér það vera synd fyrir okkur sem landbúnaðarland að hafa ekki þá burði að sinna eftirspurn og helst að gera betur en það og fara í útflutning líka. Við búum við góða möguleika til ræktunar, við erum með hreint loft og hreint vatn. Það býðst ekki alls staðar á hnettinum. Ekki hefur verið mikill áhugi hjá bændastéttinni almennt fyrir því að efla lífrænan landbúnað en ég tel að það muni breytast núna þegar ljóst er að Evrópusambandið hefur sett ákveðin markmið og ekki bara Evrópusambandið heldur setja einstök lönd sér líka markmið og vinna að því að efla hlutdeild lífræns landbúnaðar því að það er eftirspurn eftir þeirri vöru. Í heimi þar sem bæði skordýraeitur og eiturefni hafa verið notuð í landbúnaði og sums staðar í of ríkum mæli og til skaða og á öðrum stöðum þar sem mengun er orðin mikil af tilbúnum áburði er eðlilegt að horft sé á landbúnaðarframleiðsluna út frá umhverfis- og náttúruverndarsjónarmiðum og með hollustu vörunnar í huga og heilsu neytenda sömuleiðis, enda er aukin eftirspurn eftir slíkri vöru. Það má segja að hér á landi muni oft ósköp litlu fyrir bændur að fá vottun sem framleiðendur í lífrænni framleiðslu og það á ekki síst við um sauðfjárbændur sem eru alveg á mörkunum og vantar hugsanlega marga hverja lítið annað en fræðslu og örvun og stuðning til að fara af stað og vinna á þeim litla mun sem er á milli þess og vera í hefðbundnum landbúnaði, sérstaklega í sauðfjárrækt þar sem munar kannski eingöngu tilbúna áburðinum, annað er í lagi. Mér finnst mikilvægt að hæstv. landbúnaðarráðherra fái frá Alþingi þau skilaboð og þau fyrirmæli að vinna samkvæmt þessu og að við setjum okkur markmið. Ég trúi því að það muni ekki líða langur tími þar til við afgreiðum á Alþingi í framhaldi af þessari þingsályktunartillögu þau markmið sem við ætlum okkur að ná og á hvaða árabili. Stofnuð hafa verið samtök lífrænna neytenda. Fólk hefur áhuga á að bæta aðgengi að vörum sem eru lífrænt vottaðar og fylgjast þarf með merkingum á þeim vörum til að þær standist allar kröfur. Það þarf að stuðla að rannsóknum á hollustu lífrænna landbúnaðarvara og hvaða munur er á þeim og öðrum vörum. Fjölmargar rannsóknir liggja fyrir sem sýna að þessar vörur eru margar hverjar bragðbetri og hollari og sumar hverjar betri á annan hátt, ég ætla ekki að fara frekar út í það. En það þarf markvissari rannsóknir til að leiða þetta fram svo að það sé hægt að byggja enn frekar á sterkari vísindalegum rannsóknum. Þær hafa ekki verið stundaðar mikið hér á landi en þær hafa verið stundaðar erlendis og áhugi er að aukast á frekari rannsóknum. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa ræðu mína lengri. Það hefði verið ánægjulegt að fá umræðu um þessa þingsályktunartillögu en tíminn leyfir það ekki. Ég óska eftir því að tillögunni verði vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og að hún fái þar farsæla afgreiðslu.

Frú forseti. Ég fagna í grófum dráttum þeirri þingsályktunartillögu sem hv. þm. Þuríður Backman mælti fyrir en það eru nokkur atriði sem mig langar aðeins að koma inn á sem tengjast kannski landbúnaðinum almennt, ekki eingöngu lífrænum landbúnaði. Fyrst velti ég því fyrir mér af hverju við eigum að setja okkur það markmið að þessi ákveðna tala náist, 15%, fyrir 2020. Ég held að það sé mjög jákvætt, eins og efni tillögunnar segir til um, að þeir bændur sem vilja fara í lífræna framleiðslu og meta það svo að skynsamlegt sé fyrir þá út frá aðstæðum, framleiðsluaðstæðum, markaðsaðstæðum og öðru því um líku, eftirspurn, að fara í lífræna framleiðslu og að þeir fái til þess einhvern stuðning frá hinu opinbera. Það er alveg ljóst, eins og hv. þingmaður kom inn á, að ákveðið hlutfall af kaupendum landbúnaðarafurða vill kaupa lífrænar afurðir hvort sem það er kjöt, mjólk, grænmeti, korn eða hveiti. Þessi markaður er klárlega vaxandi og ég held að það sé mjög jákvætt að við Íslendingar í íslenskum landbúnaði förum að huga að því að metta í það minnsta markaðinn hér heima af eftirspurn eftir lífrænum vörum sem við framleiðum. Ég held samt að það sé varhugavert hvað íslenskan landbúnað snertir að stilla því þannig upp að sá landbúnaður eða sú framleiðsla sem ekki er lífræn sé ekki nægilega hrein og góð. Ég er ekki að segja að hv. þingmaður hafi gert það í máli sínu því að hún talar almennt mjög jákvætt um íslenskan landbúnað. Við sjáum það best til að mynda með íslenska lambið og núna íslenskar mjólkurvörur að það er aukin eftirspurn eftir þessum vörum hjá verslunum sem alla jafna bjóða hágæðavörur. Ég nefni í því sambandi Whole Foods búðirnar í Bandaríkjunum sem bjóða almennt hágæðavörur alls staðar að úr heiminum. Þar er boðið upp á íslenskt lambakjöt í auknum mæli og markaðurinn vex þar. Einnig er þar boðið upp á íslenskt skyr, smjör og reyndar íslenskar sjávarafurðir úr fiskeldi eins og íslenska bleikju. Ég held að það sé markaður fyrir bæði íslenskar vistvænar landbúnaðarafurðir og íslenskar lífrænar landbúnaðarafurðir. Fáir bændur hafa farið yfir í lífræna framleiðslu og nái þetta fram að ganga kann það að hvetja til þess að einhverjir bændur fari í slíka framleiðslu og það er vel á meðan markaður er fyrir þær afurðir. Mín tilfinning er samt sú að megnið af framleiðslunni á Íslandi verði ekki lífrænt á næstu árum heldur vistvænt eins og nú er, samanber íslenska lambakjötið sem er framleitt undir ströngum kröfum gæðastýringar í sauðfjárrækt sem eru miklu strangari en hefur nokkurn tíma þekkst í nágrannalöndum okkar hvað varðar lyfjaskráningu og að ekki megi nota lyf, skráningu á beitarhólfum og nákvæmri skráningu á öllum öðrum þáttum búrekstrarins. Það er eins konar ISO-vottun. Ég held að ástæða þess að margir hafa ekki farið út í lífræna framleiðslu sé sú að afkoman sé ekki það mikið betri fyrir lífrænar landbúnaðarafurðir og að markaðurinn sé ekki tilbúinn að borga þann mismun sem kostar framleiðandann að framleiða lífrænar afurðir. Hv. þm. Þuríður Backman nefndi að það væri fyrst og fremst notkun á tilbúnum áburði sem ylli því að dilkakjötsframleiðsla og íslenska lambakjötið væri ekki lífrænt. Ef menn mundu hætta að nota tilbúinn áburð mundi það á mörgum svæðum leiða til gríðarlegrar framleiðsluskerðingar vegna þess að þeir yrðu að minnka búin svo mikið að þeir yrðu að fá mikið hærra verð fyrir lífrænu afurðirnar. Ég held að það sé kannski þess vegna sem menn hafa ekki farið út í þetta. Reyndar hafa kynbótaplöntur, sem vinna köfnunarefni úr andrúmsloftinu, verið í prófun hér á landi. Þær hafa reyndar verið til lengi. Ég veit til þess að bændur eru í auknum mæli farnir að nota þessar plöntur. Það er einmitt eitt af þeim atriðum sem hv. þingmaður nefndi að væri aðlögun að lífrænni framleiðslu. Ég ætla svo sem ekki að hafa þetta mikið lengra. Ég fagna frumvarpinu eins og það er. Ég hef samt ákveðnar efasemdir um að við eigum að setja okkur ákveðin prósentumarkmið. Ég held að nær væri að bjóða upp á einhvers konar stuðning við þá sem vilja fara í lífræna framleiðslu þannig að hver og einn meti það sjálfur en að fyrir liggi stuðningskerfi fyrir þá sem hafa áhuga á þessu. Ég ítreka þó að mín tilfinning er sú að við höfum mikla möguleika á því að efla og auka framleiðslu á vistvænum landbúnaðarafurðum hér á landi og er ég þá ekki að gera lítið úr þessu frumvarpi. Við sjáum til að mynda eftirspurnina eftir íslensku dilkakjöti núna. Ég átti samtal við einn sláturleyfishafa fyrir hálfum mánuði og sá ágæti sláturleyfishafi sagði að hann gæti selt tvöfalt það magn sem hann seldi í fyrra. Hann segir þá fá fimm símtöl í viku frá erlendum aðilum sem séu tilbúnir að greiða gríðarlega hátt verð fyrir íslenskt lambakjöt af því að það er að verða gourmet-vara mjög víða og að framleiðslan í Ástralíu og á Nýja-Sjálandi sé að dragast saman. Ég held að við Íslendingar eigum að nýta okkur þetta samhliða því að leggja áherslu á að bjóða þeim bændum og neytendum sem það vilja upp á lífræna framleiðslu og klárlega hvetja til þess. Ég held að lífræni markaðurinn taki aldrei af hinum eða öfugt, hvor tveggja styður hinn. Ég fagna þessu frumvarpi og vonast til að það fái jákvæða meðferð í þinginu. Ég ætla ekki að taka afstöðu til einstakra upphæða sem þar eru nefndar varðandi stuðning við lífræna framleiðslu, ég held að það sé nokkuð sem þurfi að skoða og hugsanlega að þróast. Í grófum dráttum er ég sammála innihaldi þessarar þingsályktunartillögu og vonast til þess að hún nái fram að ganga.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir undirtektirnar. Eins og ég sagði áðan er synd að við skulum ekki hafa svolítinn tíma til að ræða þetta efni en ég er sannfærð um að við erum ekki að tala um samkeppni á milli hefðbundins íslensks landbúnaðar og þess landbúnaðar sem er lífrænt vottaður. En við þurfum að gera meira en eingöngu að koma upp aðlögunarkerfi og stuðningskefi við þá sem vilja fara yfir í lífræna framleiðslu því að það er ekki bara greiðslan til bændanna og stuðningur við þá heldur ýmislegt annað sem þarf líka að koma til. Við getum séð það t.d. varðandi fóðurframleiðslu. Stór hluti af því sem verið er að flytja inn í dag er erfðabreytt fóður og maísinn allur. Það verður nú trúlega eitthvað í það að bændur sem vilja vera í lífrænum búskap eða lífrænt vottuðum búskap fari í svínarækt. En það gætu einhverjir viljað vera með framleiðslu í hænsnarækt eða einhverju slíku en það er erfitt fyrir þá að fá maís sem er ekki erfðabreyttur. Það þarf því að huga að ýmsu svona löguðu til að það sé mögulegt. Graskögglar. Ef við erum að hugsa um það fóður, er nægileg framleiðsla hér á landi? Getum við gert betur og það sé þá þannig vottað að það dugi fyrir lífræna ræktun? Köfnunarefnisplöntur sem framleiða köfnunarefni, það þarf að stuðla að því að sú ræktun komist verulega á skrið. Það er því ýmislegt í umhverfinu annað en beinar greiðslur. Sumir segja sem betur fer og aðrir segja, eins og ég, með vafasamri gleði að hér séu að verða loftslagsbreytingar þannig að betri skilyrði verði fyrir ræktun, svo sem kornrækt. Við eigum auðvitað að stuðla að því að vera sjálfum okkur nóg í matvælaframleiðslu. Allt sem við getum framleitt sjálf og ræktað hér á landi eigum við að gera. Það er út af matvælaöryggi, til að spara gjaldeyri og til að auka atvinnu, en slík ræktun verður líklega aldrei alfarið lífræn. En við þurfum að huga að því að vera ekki eftirbátar nágrannaþjóða okkar og eiga þá frekar möguleika á að flytja út slíka vöru. Við höfum möguleika á að stórauka framleiðslu í gróðurhúsum og ylrækt. Auðvitað eigum við að nýta okkur það. Það gæti orðið okkar næsta stóriðja ef við tökum þá stefnu. Sú stefna gæti líka verið að það yrði lífræn framleiðsla, en við þurfum að marka okkur stefnuna. Svo vil ég segja varðandi íslenskan landbúnað, hefðbundinn íslenskan landbúnað: Hann er vissulega misjafn. Hann er allt frá því að vera sauðfjárrækt, sem er alveg á mörkum þess að geta verið vottuð sem lífræn framleiðsla á ákveðnum býlum þó að bændur hafi ekki farið þá leið. Kannski vantar bara stuðninginn eða fræðsluna til að geta tekið skrefið. En ég vara jafnframt við því að við séum að markaðssetja íslenska lambakjötið eins og það sé lífrænt vottað. Þetta er vistvæn vara og hún verður aldrei annað en það. Við eigum líka að gæta okkar á því að vera ekki að markaðssetja mjólkurvörur, eins og skyrið, sem hreina afurð því að kúabændur eiga mjög erfitt með að vera með fóður sem ekki er erfðabreytt, samanber maísinn og innflutt kjarnfóður. Ef farið væri að skoða þetta gætum við fengið á okkur bletti sem væri kannski erfitt að hreinsa okkur af. Við verðum að selja slíka vöru undir þeim merkjum að markaðssetningin sé sönn og undir þeirri framleiðslu eins og hún í rauninni er. Ég þakka undirtektirnar og ég er alveg sannfærð um að ef við höfum þá framtíðarsýn að vera sjálfbær hvað varðar matvælaframleiðslu á þeim vörum sem mögulegt er að framleiða hér á landi, það eru mjög margar tegundir og þeim hefur fjölgað, mun það verða þjóðinni til farsældar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, nr. 55/1980, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru hv. þingmenn Margrét Tryggvadóttir, sá er hér talar og Birgitta Jónsdóttir. 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo: „Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Hámarkslaun forsvarsmanns verkalýðsfélags og hagsmunasamtaka launafólks skulu ekki vera hærri en þreföld lágmarkskjör í því verkalýðsfélagi eða hagsmunasamtökum sem hann veitir forstöðu skv. 1. mgr.“ 2. gr. laganna hljóðar svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Ákvæði til bráðabirgða orðast svo: „Þrátt fyrir ákvæði 1. gr. skulu launakjör sem samningsbundin eru við gildistöku laga þessara og eru hærri en sem nemur þreföldum lágmarkskjörum skv. 1. mgr. 1. gr. laganna haldast út uppsagnarfrest viðkomandi forsvarsmanns. Þegar uppsagnarfrestur er liðinn skal ákvæði 1. gr. laga þessara þó vera að fullu í gildi.“ Frú forseti. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta felur í sér breytingar á lögum um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Breytingin miðar að því að lögfesta reglu um hámarkslaun forsvarsmanna verkalýðsfélaga og hagsmunasamtaka launafólks þannig að þau geti aldrei orðið hærri en sem nemur þreföldum lágmarkskjörum, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna. Í því ákvæði er kveðið á um að laun og önnur starfskjör sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um séu lágmarkskjör í viðkomandi starfsgrein. Í ákvæði til bráðabirgða er þó kveðið á um að séu forsvarsmenn við gildistöku laganna með samningsbundin launakjör sem eru hærri en það viðmið sem sett eru í frumvarpinu haldi þeir þeim jafnlengi og lögboðinn uppsagnarfrestur þeirra gildir. Eftir þann tíma geta þeir að hámarki haft laun sem nema þreföldum lágmarkskjörum samkvæmt lögunum. Samningsfrelsi er grundvallarregla í íslenskum rétti. Löggjafinn hefur þó talið rétt að setja samningsfrelsinu ákveðnar skorður séu rík rök þar að baki. Meðal þeirra raka sem oft er vísað til eru almannahagsmunir. Flutningsmenn frumvarpsins telja mikilvægt að sett sé hámark á laun forsvarsmanna verkalýðsfélaga og hagsmunasamtaka launafólks. Að baki slíku hámarki eru rík sanngirnissjónarmið enda eru þessi laun greidd úr sameiginlegum sjóðum verkalýðsins. Með frumvarpinu væru samningsfrelsi settar nokkrar skorður enda yrði ólöglegt að semja um hærri laun en sem nemur þreföldum lágmarkskjörum. Við ákvörðun þessa hámarks var þó gætt meðalhófs og ekki gengið of nærri samningsfrelsi aðila. Með því að kveða á um þreföld lágmarkskjör er enn fremur talið tryggt að hámarkið sé ákvarðað þannig að launin séu samkeppnishæf svo að hæft fólk fáist til starfans og ákvæðið dragi ekki úr hvata þeirra sem hæfastir eru til að sinna því. Flutningsmenn telja jafnframt rétt að vekja athygli á því að setning hámarks sem er á þennan hátt bundið lágmarkskjörum getur verið forsvarsmönnum mikilvægur hvati til að berjast fyrir bættum rétti félagsmanna þar sem hækkun lágmarkslauna getur leitt til beinnar hækkunar launa þeirra.“ Frú forseti. Ég var um árabil í trúnaðarráði verkalýðsfélags og kynntist launum og starfskjörum verkafólks, sjómanna og forsvarsmanna þeirra félaga ágætlega. Það sem okkur fannst ef til vill erfiðast að glíma við var sú langa vegalengd sem var frá hinum almenna félagsmanni til forsvarsmanna samtakanna og þau vandkvæði sem almennir félagsmenn áttu við að koma að stjórn verkalýðsfélagsins. Slík vandkvæði eru enn fyrir hendi í fjölmörgum stéttarfélögum. Því teljum við flutningsmenn frumvarpsins rétt að tryggja það með einhverjum hætti að forsvarsmenn þessara félaga geti ekki skammtað sjálfum sér eða fengið skammtað úr sínum stjórnum laun sem eru langt, langt umfram það sem eðlilegt má teljast miðað við þær starfsgreinar sem þeir veita forstöðu. Þess vegna leggjum við þetta ákvæði til, sérstaklega með það í huga að það eru félagsmennirnir sjálfir í verkalýðsfélögunum sem greiða þessu fólki launin og ákvarðanatakan að baki slíkum ákvörðunum um launakjör er mjög erfið og löng nema þau séu tryggð með einhverju hámarksþaki eins og hér er greint frá og talað um. Vona ég að málið fái góðan framgang og fljóta afgreiðslu í þeirri nefnd sem það fer til.