Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í þeim umræðum sem fram hafa farið á hv. Alþingi, bæði á þessu og síðasta þingi, hefur mikið verið rætt um svokallaða bankaleynd og hvernig haldið hefur verið frá Alþingi upplýsingum um stöðu og hag bankanna sem óskað hefur verið eftir að fá fram hér á hv. Alþingi. Ég minni á í því sambandi að á síðasta Alþingi óskaði ég eftir að fá upplýsingar um heildarfyrirgreiðslu banka og sparisjóða til fimm stærstu lántakenda. Við þeirri spurningu fengust engin svör og var borið fyrir sig bankaleynd og að bönkum væri óheimilt að veita upplýsingar er snerta hag viðskiptamanna bankans. Að því var einnig látið liggja að verið væri að biðja um nöfn á stærstu lántakendum bankanna sem þó var alrangt. Ég tel, herra forseti, að atburðir síðustu vikna staðfesti hvað nauðsynlegt er að Alþingi hafi greiðari upplýsingar að öllu er snertir hag ríkisbankanna og það sé í raun óþolandi að Alþingi sé meinað að fá upplýsingar til að það geti á virkan hátt gegnt sínu aðhalds- og eftirlitshlutverki með ríkisstofnunum og á ég þar ekki síst við ríkisbankana. Sú fsp. sem hér er fram borin hljóðar svo, með leyfi forseta: "1. Hvert var hlutfall heildarfyrirgreiðslu af eigin fé Útvegsbanka Íslands, Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands til fimm stærstu lántakenda hvers um sig í árslok 1983, 1984 og 1. des. 1985? 2. Er í einhverju tilfelli um að ræða lántakendur, einn eða fleiri, sem eru svo fjárhagslega tengdir öðrum lántakendum stofnunarinnar að skoða beri heildarfyrirgreiðslur til þeirra í einu lagi? 3. Getur viðskiptaráðherra staðfest að fullnægjandi tryggingar séu fyrir ofangreindum lánafyrirgreiðslum? 4. Hver var eiginfjárstaða ríkisbankanna í árslok 1983, 1984 og 1. des. 1985?" Þessi fsp. er m.a. fram borin vegna þess að það er ekkert ákvæði í bankalöggjöfinni sem tryggir að viðskiptabankar láni ekki einum viðskiptaaðila svo mikið fé að það stofni hag og afkomu bankans í hættu. Slík ákvæði eru þó fyrir hendi í okkar nágrannalöndum, enda er hér um grundvallaratriði að ræða til að tryggja hag banka og innistæðueigenda og sem tryggja á að mikil og óeðlileg lánafyrirgreiðsla til eins og sama aðila stofni ekki öllum bankarekstri og innistæðum sparifjáreigenda í stórfellda hættu. Málefni Hafskips og Útvegsbankans eru ótvíræð staðfesting á því hve mikilvægt er að slík ákvæði séu í okkar bankalöggjöf. Meðan svo er háttað að ekkert slíkt ákvæði er fyrir hendi og bankarnir hafa í raun frjálsar hendur með alla lánafyrirgreiðslu er eðlilegt að slík fsp., sem ég hef hér fram borið, komi fram á Alþingi. Ég vænti þess að hæstv. viðskrh. veiti skýr svör við þessari fsp.



Herra forseti. Á þskj. 215 er beint til mín fsp. í fjórum liðum um útlán og eiginfjárstöðu ríkisviðskiptabankanna. Ráðuneytið hefur aflað upplýsinga frá bankaeftirliti Seðlabankans vegna fsp. og er byggt á þeim upplýsingum þegar einstökum liðum er svarað. Hjá bankaeftirliti Seðlabanka Íslands liggja ekki fyrir upplýsingar um heildarfyrirgreiðslu einstakra ríkisviðskiptabanka til stærstu lántakenda þeirra í árslok 1983 og 1984 né heldur upplýsingar um greiðslu tryggingar vegna þeirrar fyrirgreiðslu. Ekki er heldur unnt að upplýsa stöðu mála að þessu leyti hjá ríkisviðskiptabönkunum miðað við 1. des. 1985. Á hinn bóginn fór fram á árinu athugun á vegum bankaeftirlitsins á stærstu lánþegum Útvegsbanka Íslands miðað við stöðu lána 30. júní 1985 og jafnframt stendur yfir athugun á stærstu lánþegum Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands miðað við stöðu lána 30. nóvember sama ár. Þessum lið fsp. er því unnt að svara miðað við þær dagsetningar sem að framan eru greindar. Jafnframt skal tekið fram að miðað er við bókfært eigið fé 31. des. 1984, framreiknað til verðlags 30. júní 1985 hjá Útvegsbanka og til verðlags 30. nóv. 1985 hjá Landsbanka og Búnaðarbanka. Eigið fé Landsbanka hefur þó verið leiðrétt til samræmis við sambærilegan uppgjörsmáta á fasteignum eins og tíðkað er hjá öðrum bönkum. Miðað við þessar forsendur er hlutfall heildarfyrirgreiðslu af eigin fé ríkisviðskiptabankanna til fimm stærstu lántakenda hvers banka sem hér segir: 1. Landsbankinn 83,6%, Búnaðarbanki 56,8%, Útvegsbanki 145%. 2. Landsbanki 65,4%, Búnaðarbanki 37%, Útvegsbanki 130,6%. 3. Landsbanki 65,1%, Búnaðarbanki 35%, Útvegsbanki 40,5%. 4. Landsbanki 56,1%, Búnaðarbanki 31,7%, Útvegsbanki 39,8%. 5. Landsbanki 33,8%, Búnaðarbanki 22,7%, Útvegsbanki 36,6%. Svar við 2. tölul.: Þar sem um fjárhagslega tengda aðila er að ræða eru þeir teknir sem einn aðili í því svari sem ég hef þegar gefið. Svar við 3. tölul.: Að því er varðar Landsbankann og Búnaðarbankann er ekki unnt að svara þessum lið fyrr en í lok þessa mánaðar, en þá mun væntanlega verða lokið athugun bankaeftirlitsins á stöðu stærstu lántakenda í þessum tveimur bönkum. Sú athugun er miðuð við stöðu lána 30. nóv. 1985 eins og áður segir. Á hinn bóginn er það alkunna að fullnægjandi tryggingar hafa ekki verið teknar hjá Útvegsbankanum. Það mál er nú í höndum sérstakrar nefndar sem Hæstiréttur hefur tilnefnt og niðurstöður nefndarinnar verða kynntar hér á Alþingi þegar þær liggja fyrir. Svar við 4. og síðasta tölul.: Samkvæmt reikningum ríkisviðskiptabankanna var eigið fé þeirra sem hlutfall af niðurstöðutölu efnahagsreiknings svo sem hér segir í árslok 1983 og 1984: Landsbankinn: 5,7% 1983, 5,4% 1984, Búnaðarbankinn: 9% 1983, 8,2% 1984, Útvegsbankinn: 6,6% 1983, 5,2% 1984. Upplýsingar um eiginfjárstöðu 1. des. 1985 liggja ekki fyrir, en innan skamms munu liggja fyrir tölur um stöðuna í árslok 1985. Þegar gengið hefur verið frá reikningum bankanna munu þær upplýsingar koma frá bankaeftirlitinu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans. Hann las upp mikinn fjölda af tölum sem erfitt var að ná niður á einu augabragði. Þó er ljóst af svörum hæstv. ráðh. að Alþingi fær gleggri upplýsingar en það hefur fengið hingað til um þessi mál, en alls ekki fullnægjandi. Ef ég hef skilið svör ráðherrans rétt las hann upp hér heildarfyrirgreiðslur til fimm stærstu lántakenda en ekki, eins og um er beðið í fsp., heildarfyrirgreiðslur til hvers um sig af fimm stærstu lántakendum. Ég held að málið snúist nefnilega miklu frekar um það að hægt sé að fá slíkar upplýsingar vegna þess að það er mjög mikilvægt að lánastofnanir, bankar og sparisjóðir, haldi sig innan viss ramma að því er varðar lánveitingar til einstakra lántakenda til þess að stofna ekki hag og rekstri bankans í hættu. Þó er ljóst að hér er um töluvert hátt hlutfall að ræða ef það er rétt að hér hafi verið teknar heildarfyrirgreiðslur fimm stærstu lántakenda saman í eina tölu og ef ég hef náð þessu rétt er það allt upp í 125%.

145.

145. Nú, ekki bætir það málið. Ég verð líka að lýsa furðu minni á því að bankaeftirlitið hafi ekki upplýsingar um stöðu trygginga og heildarfyrirgreiðslu á árunum 1983 og 1984 til fimm stærstu lántakendanna. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann telji ekki í ljósi þeirra upplýsinga sem hafa komið fram ástæðu til þess að setja inn í lög um viðskiptabankana ákvæði sem setji ákveðið þak á heildarfyrirgreiðslu sem bankar geta veitt einum viðskiptamanni. Ég minni á að slíkt ákvæði er fyrir hendi hjá okkar nágrannaþjóðum og ég tel mjög brýnt að slík trygging sé líka fyrir hendi hjá okkur. Væri slíkt ákvæði fyrir hendi væri t.a.m. sú fsp. sem ég hef borið fram kannske óþörf. Því vil ég spyrja hæstv. ráðh. að þessu. Einnig hvert álit hans sé á því hlutfalli, sem hér kemur fram og hann hefur hér lýst, á heildarfyrirgreiðslum til þessara fimm stærstu lántakenda, hvort hann telji ekki ástæðu til þess í ljósi þeirra upplýsinga sem hann ber hér fram - mér sýnist að þetta sé allhátt hlutfall - að þetta mál verði athugað nánar.



Herra forseti. Sérstaklega vegna þeirra ummæla sem hér féllu hjá hv. síðasta ræðumanni vil ég inna eftir því hvort ég hafi ekki skilið það rétt að taldir hafi verið upp í röð fimm stærstu lántakendurnir hjá hverjum banka fyrir sig og fyrsta talan sem tilgreind var fyrir hvern banka hafi verið fyrir þann sem hæst hafði hlutfallið, þar næst fyrir þann sem næsthæst hafði og þannig upp í fimm hjá þeim bönkum sem tilgreindir voru. Út úr þessu megi því lesa að samtals hafi lánafyrirgreiðslan til fimm stærstu aðilanna hjá Landsbanka Íslands verið nálægt 300% af eigin fé, hjá Búnaðarbanka Íslands eitthvað um 180% samtals af eigin fé og hjá Útvegsbankanum samtals til þessara fimm efstu einhvers staðar í kringum 400% af eigin fé. Það komi þannig í ljós skv. þessum tölum þegar þær eru skoðaðar að fimm stærstu lántakendurnir hjá Landsbanka Íslands hafi á hendi sér um það bil þrefalt eigið fé Landsbankans, að fimm stærstu lántakendurnir hjá Útvegsbankanum hafi um ferfalt eigið fé Útvegsbankans, eða útlán til þeirra nemi því, og að því er Búnaðarbankann varði sé þetta innan við 200%.



Herra forseti. Það er réttur skilningur hjá hv. síðasta ræðumanni. Hins vegar verður einnig að taka tillit til þess að þessir viðskiptamenn eru auðvitað með margvísleg veð og sum mjög góð og flest vonandi góð nema hjá þeim eina sem orðið hefur fyrir skakkafalli. En eftir að skýrslan kom um Útvegsbankann, ég held 12-13 dögum eftir að ég varð viðskrh., óskaði ég þegar í stað eftir skýrslu um hina tvo ríkisbankana. Að þeirri skýrslu er nú unnið og, eins og ég sagði í svari við þessari fsp., er von á henni í þessum mánuði þannig að upplýsingar í þeim efnum eiga vonandi að liggja fyrir fyrir mánaðamót. Út af fsp. hv. 2. landsk. þm. hef ég hugleitt að flytja frv. um breytingu á lögum um viðskiptabanka, um þak á lán til einstakra aðila, en það er vandasamt verk og þessi lög eru nú nýkomin til framkvæmda, eða búin að vera í rúman mánuð. Að vissu leyti eru ýmsir erfiðleikar á framkvæmd þeirra laga vegna þess að frv. um Seðlabanka átti að vera samhliða þessum viðskiptabankalögum, en það liggur nú hér fyrir Alþingi og kemur til umræðu. Að mörgu er því að hyggja í þessum efnum, en þetta er eitt af því sem við höfum mjög verið að hugleiða í ráðuneytinu. Hins vegar er því ekki að leyna, og það er mín skoðun, að nauðsyn er á að setja ríkisábyrgð á starfsemi ríkisbanka einhverjar skorður og setja meira aðhald á bankastjórnir viðskiptabankanna þannig að þessar ábyrgðir séu ekki galopnar. Ég tel líka koma til greina að setja löggjöf um ríkisábyrgðir sem nái einnig að einhverju leyti til einkabanka þannig að þeim sé ekki haldið algerlega utan við. En þetta er mjög vandasamt verk. Þetta ræddi ég síðast í gær við fremstu menn á þessu sviði og það var ákveðið að hugleiða þetta mál allt og festa niður á blað og reyna að láta fyrstu drög koma fram sem allra fyrst sem við gætum svo frekar rætt um og gert fullkomnari eftir að nánari umræður eiga sér stað.



Herra forseti. Ég spurði um afstöðu hæstv. viðskrh. til þeirra upplýsinga sem hann gefur Alþingi hér um hlutfall heildarfyrirgreiðslu til fimm stærstu lántakenda. Þó hæstv. ráðh. hafi ekki beint svarað því var það ljóst af ummælum í síðustu ræðu hans að hann hefur verulegar áhyggjur af þeirri þróun sem orðin er að því er varðar lánveitingar bankanna. Ég fagna því, sem fram kom í ræðu hans, að hann hafi hug á að leggja hér fram frv. með ákvæðum sem setji bönkunum ákveðnar skorður varðandi fyrirgreiðslu til lántakenda. Ég minni á að slíkt ákvæði bar ég fram við afgreiðslu á lögum um viðskiptabankana og það var fellt. Ég kynnti það hér fyrir jólaleyfi þm. að ég mundi leggja slíkt frv. fram. Ég taldi það brýnt í ljósi þess sem fram hafði komið í Hafskipsmálinu, en það mál er ég með í undirbúningi og mun leggja það fram næstu daga.



Ég veit nú ekki, virðulegur forseti, hvort ég kemst yfir það sem ég þarf að segja með örstuttri athugasemd, en ég mun tala mjög stutt.

Það skal tekið fram að ekki er leyfilegt að gera nema örstutta athugasemd. Ef við ætlum að reyna að halda þessum umræðum innan þeirra marka sem þingsköp gera ráð fyrir þurfum við að leitast við að halda okkur innan við það.

Ég tel að það sem fram hefur komið, virðulegur forseti, í fréttamiðlum, ríkisfréttamiðlum, um starfsemi og stöðu ríkisbankanna sé það alvarlegt mál að það þurfi meira en örstutta athugasemd. En ég virði ákvörðun forseta og segi því ekkert þó hann taki af mér málfrelsi á þennan hátt, á löglegan hátt.



Herra forseti. 3. maí s.l. gaf fjh.- og viðskn. Nd. út svohljóðandi nál. á þskj. 840: "Nefndin hefur athugað frv. um breyt. á 1. um lausafjárkaup og er samþykk því að það efnisatriði, sem er undirrót frv., varðandi skaðabætur vegna galla í varanlegri fjárfestingarvöru eins og steinsteypu þarfnist sérstakrar athugunar, enda sé með öllu óviðunandi að seljendur slíkrar vöru beri ekki raunverulega ábyrgð á vöru sinni, sbr. dóm Hæstaréttar frá 27. júní 1983. Hins vegar getur nefndin ekki fallist á frv. í núverandi mynd og telur að málið þarfnist sérstakrar athugunar. Með tilliti til þess að málið er brýnt telur nefndin að vinna eigi þegar sérstakt frv. um þetta atriði án tillits til endurskoðunar kaupalaganna að öðru leyti. Nefndin telur eðlilegt að ríkisstj. láti vinna þetta verk og leggi fyrir næsta þing frv. um þetta efni. Með tilvísan til þessa leggur nefndin til að málinu verði vísað til ríkisstj." Undir nál. rituðu Páll Pétursson, Halldór Blöndal, Kjartan Jóhannsson, Friðrik Sophusson, Þorsteinn Pálsson og Svavar Gestsson. Í tilefni af þessu nál. og þeirri niðurstöðu sem þar með var samþykkt hér á hv. Alþingi varðandi breytingar á kaupalögunum hef ég ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni lagt fram svohljóðandi fsp. til viðskrh. um aðgerðir til þess að tryggja rétt neytenda gegn svikum og göllum í varanlegri fjárfestingarvöru, svo sem steinsteypu: "Hvað hefur ráðuneytið gert til undirbúnings að flutningi frv. til þess að tryggja rétt neytenda gegn svikum eða göllum í varanlegri fjárfestingarvöru, sbr. nál. fjh.- og viðskn. Nd. frá 3. maí 1985 á þskj. 840 og afgreiðslu deildarinnar á frv. til l. um breyt. á 1. nr. 39 frá 19. júní 1922 í framhaldi af því?"



Herra forseti. Viðskrn. sendi fjh.- og viðskn. bréf, dags. 20. nóv. 1985, þar sem greint er frá niðurstöðum Arnljóts Björnssonar prófessors varðandi breytingu á kaupalögum í þá átt að tryggja betur rétt neytenda vegna svika eða galla í varanlegri fjárfestingarvöru. Þar er greint frá afstöðu ráðuneytisins og óskað eftir svörum frá þingnefndinni um það hvort hún geti sætt sig við vinnubrögð ráðuneytisins. Engin slík svör hafa borist og hefur þess vegna verið litið svo á að nefndin sætti sig við vinnubrögðin. Skal ég nú lesa upp bréfið sem ráðuneytið sendi fjh.- og viðskn. Nd.: "Ráðuneytið vísar til bréfs frá Alþingi, dags. 14. maí 1985, þar sem tilkynnt er að frv. til l. um breyting á 54. gr. laga nr. 39/1922, um lausafjárkaup, hafi verið vísað til ríkisstj. samkvæmt tillögu í nál. frá fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis. Í álitinu segir að nefndin telji að ríkisstj. eigi að láta vinna annað frv. sem hafi að geyma breytingar á 54. gr. laga nr. 39/1922 og leggja það fyrir næsta löggjafarþing. Að fengnu bréfi Alþingis ákvað ráðuneytið að fara þess á leit við Arnljót Björnsson, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, að hann tæki saman álitsgerð um nauðsyn breytinga á umræddri lagagrein. Arnljótur varð við beiðninni og skilaði ráðuneytinu álitsgerð, dags. 19. sept. 1985, sem fylgir bréfi þessu í 10 eintökum. Í álitsgerðinni mælir Arnljótur gegn breytingum á 54. gr. laga nr. 39/1922 í þá átt sem fyrrgreint frv. gerði ráð fyrir. Jafnframt lýsir hann þeirri skoðun sinni að þar sem nú hilli undir gagngera endurskoðun laga nr. 39 1922 sé ekki ástæða til að breyta 54. gr. einni til samræmis við tillögur norrænu kaupalaganefndarinnar. Þá bendir Arnljótur á að hæstaréttardómur 1983, 1469, sem var tilefni þess að umrætt frv. var flutt á síðasta löggjafarþingi, hafi takmarkað fordæmisgildi og segi ekkert um hvort kaupandi hefði getað krafist bóta á grundvelli almennra skaðabótareglna utan samninga. Að lokinni athugun á álitsgerð Arnljóts og með vísun til þess sem að framan greinir er það tillaga ráðuneytisins að endurskoðun á 54. gr. haldist í hendur við heildarendurskoðun laga nr. 39/1922. Norræna kaupalaganefndin, sem vísað er til í álitsgerðinni, hefur nýlega skilað af sér tillögum að nýjum norrænum lögum um lausafjárkaup. Tillögur nefndarinnar, sem eru afrakstur margra ára undirbúningsvinnu, hafa verið sendar til umsagnar hagsmunaaðilum á hinum Norðurlöndunum. Að fengnum þeim umsögnum er ætlunin að ganga endanlega frá lagafrumvörpunum. Viðskrn. hefur fylgst með þessari vinnu frá miðju ári 1982 en ekki gerst beinn þátttakandi. Það er hins vegar stefna ráðuneytisins að hefja heildarendurskoðun laga nr. 39/1922 þegar ljóst er orðið að umrædd lagafrumvörp verða lögð fyrir þjóðþing hinna Norðurlandanna. Þess er að vænta að þau mál skýrist þegar líða tekur á veturinn. Fallist fjh.- og viðskn. ekki á þessa tillögu um meðferð málsins er ráðuneytið reiðubúið til að undirbúa frv. til breytinga á 54. gr. þar sem fylgt yrði tillögu Arnljóts Björnssonar um breytt orðalag greinarinnar. Þá vill ráðuneytið upplýsa að dómsmrn. hefur verið send álitsgerðin en Arnljótur vekur þar m.a. athygli á nauðsyn breytinga eða endurskoðunar á reglum fyrningarlaga frá 1905. Ráðuneytið væntir svara frá yður við fyrsta hentugt tækifæri." Það svar hefur ekki borist frá virðulegri fjh.- og viðskn. hv. deildar.



Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þessi svör sem er mjög æskilegt að komi hér til meðferðar og umræðu fyrir þingheimi öllum. Það er ljóst að viðskrn. telur ekki á þessu stigi málsins ástæðu til að taka þetta ákvæði kaupalaganna út úr heldur vill bíða heildarendurskoðunar laganna um lausafjárkaup en er tilbúið til þess að taka þetta atriði út úr ef nefndin telur þá niðurstöðu ekki fullnægjandi. Formaður fjh.- og viðskn. er hér í salnum og hefur ekki tekið þetta mál fyrir á fundum nefndarinnar, en ég geri ráð fyrir að hann sé tilbúinn til þess þegar í stað þegar nefndin kemur saman á ný.  Ég endurtek þakkir mínar til hæstv. viðskrh. fyrir svörin og sömuleiðis snaggaraleg viðbrögð formanns fjh.- og viðskn. Nd. sem hefur ákveðið að boða fund í nefndinni, þann fyrsta eftir áramót, vafalaust í tilefni af þessum orðum hæstv. viðskrh., og mun ugglaust beita sér fyrir því að nefndin komist að sömu niðurstöðu og hún komst að í vor í þessu stóra máli.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 144 að bera fram svofellda fsp. til hæstv. heilbrrh. um Hollustuvernd ríkisins: "Hvenær hyggst heilbrrh. ljúka endurskoðun laga um hollustuhætti og hollustuvernd?" Í lögunum er ákvæði um að þau skuli endurskoða innan tiltekins tíma þegar reynsla er fengin af lögunum, og það má segja að hæstv. núv. ríkisstj. hafi í raun og veru þegar beitt sér fyrir nokkurri endurskoðun á þessum lögum þar sem Geislavarnir ríkisins hafa verið teknar út úr Hollustuverndinni og gerðar að sjálfstæðri ríkisstofnun á ný. Ég tel fyrir mitt leyti að það hafi í rauninni orkað mjög tvímælis að það væri rétt af ríkisstj. að búa þannig til eina sjálfstæða stofnun til viðbótar við aðrar út úr Hollustuverndinni en með lögum um hollustuhætti og hollustuvernd var stigið skref í þá átt að sameina nokkrar stofnanir og aðila sem unnið höfðu að heilbrigðiseftirliti hér á landi. Ég er þeirrar skoðunar að það sé eitt brýnasta verkefni þingsins að taka á vinnubrögðum margra ríkisstofnana sem eru iðulega að vinna sömu og svipuð verk. Þar er um að ræða tvíverknað og margverknað sem kostar ríkið og þjóðina umtalsverða fjármuni. Ég taldi þess vegna að með lögunum um Hollustuvernd ríkisins væri stigið skref í áttina til virkara heilbrigðiseftirlits og hagkvæmara heldur en verið hafði. Ég vil hins vegar inna eftir því hvaða hugmyndir núv. hæstv. heilbrrh. hefur um endurskoðun laganna um hollustuhætti og hollustuvernd sem á nú að fara að ljúka. Ætlar ráðherrann að leggja hér fyrir þingið frv. um endurskoðun þessara laga eða hvaða hugmyndir hefur ríkisstj. og þingflokkar stjórnarliðsins í þessu efni? Þess vegna er fsp. borin fram á þskj. 144, herra forseti.

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Hér er spurt: "Hvenær hyggst heilbrrh. ljúka endurskoðun laga um hollustuhætti og hollustuvernd." Skv. 10. tölul. í ákvæðum til bráðabirgða í lögum nr. 109/1984, en áður giltu lög nr. 50/1981, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, eins og lögin heita, skulu lögin endurskoðuð innan fimm ára frá gildistöku. Þetta þýðir að ef fyrri lögin hefðu áfram verið í gildi hefði þetta átt að vera fyrir 1. ágúst 1987 vegna þess að þau tóku ekki gildi fyrr en frá þeim tíma árs. Lögin sem sett voru 1984 eru undirrituð 14. nóvember það ár. Þannig má segja að ákveðnir þættir laganna hafi verið endurskoðaðir þá og enn fremur voru breytingar gerðar á lögunum núna í vetur eins og hv. þm. greindi frá. Ætlun ráðuneytisins hafði verið að hefja frekari endurskoðun á þessu ári þannig að unnt yrði að leggja fram frv. til nýrra laga í upphafi næsta þings. Um frekari framkvæmd þess máls liggur meira fyrir snemma á þessu ári eða undir vorið vegna þess að ætlunin er að kveðja til aðila frá nokkrum stofnunum, þ.e. Sambandi ísl. sveitarfélagá og öðrum sem málið snertir til þess að standa að þeirri athugun. Ég vil enn fremur benda á að nú sem stendur er unnið að athugun skv. 9. tölul. í ákvæðinu til bráðabirgða þess efnis hvort sameina eða samræma megi frekar en gert er með lögunum starfsemi aðila sem fara með ýmiss konar hollustuhátta- og heilbrigðiseftirlit og eftirlit til varnar skaðlegum áhrifum umhverfis á heilsufar manna. Að þessari athugun er unnið á vegum heilbr.- og trmrn., samgrn., landbrn., félmrn. og sjútvrn., en á vegum þessara ráðuneyta starfa aðilar sem fara með ýmiss konar heilbrigðiseftirlit, þ.e. Hollustuvernd ríkisins, Siglingamálastofnun ríkisins, Ríkismat sjávarafurða, yfirdýralæknir og Vinnueftirlit ríkisins. Ég vænti þess að niðurstöður þeirra athugana geti legið fyrir á næstunni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. samgrh. nokkrar spurningar varðandi stjórn Ferðamálasjóðs. Eins og þingheimi mun kunnugt voru samþykkt hér á s.l. vori ný lög um skipan ferðamála í landinu og í þeim lögum var kveðið á um breytta skipan á stjórn Ferðamálasjóðs. Það mætti ýmislegt segja um þau örlög sem þegar hafa orðið hjá þessum lögum. Hæstv. ríkisstj. beið ekki lengi með að grípa til ýmissa þeirra aðgerða sem þegar hafa brotið eða skert þessi nýgildandi lög um skipan ferðamála. Má þar nefna t.d. meðferðina á tekjum Ferðamálasjóðs eða ferðamálaráðs, en í þessum nýsettu lögum voru ákvæði um það hvernig skila skyldi tekjum til Ferðamálasjóðs af söluhagnaði Fríhafnar og þau lög voru ekki margra mánaða, jafnvel ekki nema nokkurra vikna, þegar tekið var til við að skerða þau ákvæði. Einnig mætti nefna skattagleði hæstv. fjmrh. sem brýtur algjörlega í bága við þá stefnu sem verið var að marka með setningu nýrra laga um skipan ferðamála. En eitt er það enn sem bæst hefur við og það er það að Ferðamálasjóði hefur ekki verið sett full stjórn um mánaða skeið vegna þess, að mér er tjáð, að hæstv. samgrh. hafi dregið það mjög að skipa fulltrúa sinn og formann sjóðsstjórnar. Þetta hefur valdið óánægju og vandræðum hjá ýmsum aðilum sem starfa að ferðamálum sem ekki hafa getað fengið nein svör hjá þessari stofnun um afgreiðslu sinna mála. Um það er mér kunnugt og þess vegna, þegar þing kom hér saman að nýju og enn hafði hæstv. ráðherra ekki skipað þennan nefnda formann, lagði ég fram eftirfarandi spurningar, með leyfi herra forseta: Í fyrsta lagi: "Hvers vegna hefur ráðherra ekki skipað formann stjórnar Ferðamálasjóðs eins og honum ber skv. lögum nr. 79/1985, um skipulag ferðamála?" Ég spurði í öðru lagi hvort þess sé að vænta að samgrh. muni skipa hann á næstunni, enn fremur, í þriðja lagi, hversu margar umsóknir bíði nú afgreiðslu hjá Ferðamálasjóði og hvort afgreiðsla þeirra hafi tafist. Ég tel það í sjálfu sér auðséð mál að hún hefur gert það, og jafnvel þó að þær hefðu ekki allar verið afgreiddar hafa engin svör fengist um væntanleg afdrif þeirra umsókna sem beðið hafa afgreiðslu hjá sjóðnum um mánaða skeið. Allir sem eitthvað þekkja til ferðamannaþjónustu vita að það kemur sér mjög illa fyrir þá sem standa í þeim atvinnurekstri að geta ekki skipulagt sína vertíð marga mánuði fram í tímann, m.a. með tilliti til auglýsinga og útgáfu kynningarbæklinga.



Herra forseti. Það vill nú svo til að formaður stjórnar Ferðamálasjóðs var skipaður með bréfi ráðuneytisins dags. 29. janúar s.l. eða degi áður en fsp. hv. þm. kom fram. Formaður stjórnarinnar er Hólmfríður Árnadóttir viðskiptafræðingur, en aðrir í stjórninni, sem skipaðir eru samkvæmt tilnefningu ferðamálaráðs, eru Ágúst Hafberg framkvæmdastjóri og Sigurður Skúli Bárðarson hótelstjóri. Að beiðni formanns Ferðamálasjóðs er stjórnin skipuð frá og með 15. febrúar vegna þess að hún fékkst ekki til að taka við skipun vegna anna annars staðar. Ástæðan fyrir því að ekki var skipað á áramótum í stjórnina var að ég vildi fá yfirlit yfir stöðu Ferðamálasjóðs þannig að þeir aðilar sem tækju við stjórninni vissu nokkurn veginn hvernig Ferðamálasjóður stæði. Þannig er háttað um áramót að Ferðamálasjóður var í vanskilum við Framkvæmdasjóð sem nemur 14,5 millj. kr. og samþykktar umsóknir fyrrv. stjórnar ferðamálaráðs voru upp á 15 millj. kr. þannig að tæpum helmingi af ráðstöfunarfé sjóðsins á þessu ári er búið að ráðstafa í umsóknir um lán eða þá að hann fer upp í vanskil við Framkvæmdasjóð. Ég hygg að það muni vera þrjár formlegar umsóknir sem liggja fyrir það er ég veit um. Þessar umsóknir verða vafalaust ekki teknar til endanlegrar afgreiðslu mjög fljótt, ekki fyrr er búið er að sjá fyrir því að tekjur séu komnar inn til þess að greiða út lánsloforð frá fyrra ári. Ég sá enga ástæðu til annars en að væntanlegur formaður Ferðamálasjóðs vissi nokkurn veginn stöðu mála þegar hann tæki við og það fólk sem ég ræddi við í þessu sambandi taldi allt sjálfsagt að þær upplýsingar lægju fyrir. Þessar upplýsingar fékk ég 20. janúar svo að það var ekki lengi beðið eftir skipun formanns í sjóðsstjórnina. Hitt er svo önnur saga, sem hv. fyrirspyrjandi nefndi, skerðing á tekjum þessa sjóðs eins og fleiri sjóða. En það hefur verið háttur allmargra ríkisstjórna að undanförnu að skerða lögboðin framlög til sjóða. Þá má leita nokkuð langt aftur í tímann. Hér er því ekki um neitt nýtt að ræða hvað þetta snertir þó að það sé hábölvað að mínum dómi.



Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Ég vil taka fram að ég aflaði mér upplýsinga hjá þeim sem gerst vissu samdægurs og ég lagði fram þessa fsp. og þá vissi enginn maður til þess að hæstv. ráðh. hefði skipað formann sjóðsstjórnar og voru margir orðnir langleitir mjög. Ég tel að ástæður þær sem hæstv. ráðh. færði hér fram skýri að vísu hvers vegna honum tókst svo til, en ég tel það þó engan veginn réttlæta þá miklu töf sem þarna varð á. Ég bendi hæstv. ráðh. á að hann hefði getið skipað formann stjórnar löngu fyrr án þess að það þýddi sjálfkrafa að sá formaður tæki til við að ausa út fé, sé það af skornum skammti, og það dreg ég reyndar ekki í efa. Sá formaður hefði þó a.m.k. getað komið þeirri sjóðsstjórn saman eins og lögin gera ráð fyrir og hún hefði þá getað gefið þeim sem til sjóðsins leituðu einhver svör, a.m.k. þau svör sem hæstv. ráðh. hefur nú gefið þingheimi. Það sem ég gagnrýni fyrst og fremst er að ferðamálaráð skipaði sína fulltrúa þegar fljótlega eftir að ný lög höfðu tekið gildi, en það hefði hæstv. ráðh. einnig getað gert að mínu mati þó að hann hefði farið þess á leit við nýja stjórn að hún tæki ekki til við að úthluta fyrr en fjárhagsstaða sjóðsins lægi endanlega og skýrt fyrir og er það út af fyrir sig skiljanlegt. En að láta þessi lög taka gildi og síðan líða marga mánuði áður en sjóðsstjórnin er fullskipuð er heldur klén frammistaða, leyfist mér vonandi að segja, herra forseti.

Það eru 29 dagar en ekki mánuðir.

Ég geri ráð fyrir því að hæstv. samgrh. viti hvenær lögin tóku gildi og ég geri einnig ráð fyrir því að hæstv. samgrh. viti hvenær ferðamálaráð skipaði sína fulltrúa. Hann getur svo borið saman það vinnulag sem haft var á þessum tveimur bæjum og haft um það sínar meiningar eins og honum sýnist fyrir mér, en ég stend við þá skoðun mína að ferðamálaráð og stjórn Ferðamálasjóðs hefði betur verið fullskipuð þegar og eins fljótt og kostur var eftir að ný lög tóku gildi.



Herra forseti. Ég veit ekki við hvern hv. fyrirspyrjandi á þegar hann segist hafa hringt og beðið um upplýsingar um þessa skipan því að ráðuneytisstjóri, skrifstofustjóri ráðuneytis, ég og fleiri í samgrn. vissu þessa skipan daginn áður. Ég geri ekki ráð fyrir því að því hefði verið haldið neitt leyndu ef spurt hefði verið um það í samgrn. Stjórn Ferðamálasjóðs var starfandi út s.l. ár svo að hér er ekki um langt tímabil að ræða. En ég get vel skilið að þeir sem eiga að taka við einhverjum störfum vilji fá glöggar upplýsingar um hvernig mál standa áður en þeir taka við skipan.