Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hæstv. forseti. Árið 1957 var gerð sú breyt. á l. um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum, að tekin voru upp á ný námskeið til undirbúnings undir hið minna fiskimannapróf, en þessi námskeið höfðu fallið niður þá um sinn. Í þessum l. var líka ákveðið, að þetta fyrirkomulag skyldi aðeins gilda um 5 ára skeið, eða frá 1957–1962. Fyrri breyt. eða fyrra meginatriði þessa frv. er að framlengja þetta ástand um önnur 5 ár og láta það gilda til 1967 í staðinn fyrir 1962. Hitt atriðið, sem felst í þessu frv., er það að heimila, að þessi námskeið fari fram eða geti farið fram á öðrum stöðum en þeim, sem lögin kveða nú á um að skuli vera aðalstaðirnir fyrir þessi námskeið, en það eru utan Reykjavíkur Ísafjörður, Akureyri, Neskaupstaður og Vestmannaeyjar, en það hefur komið fyrir, að námskeið, sem átti að halda á þessum stöðum úti á landi, hafa farizt fyrir, vegna þess að ónóg þátttaka hefur verið, en ekki þá verið talin heimild til að flytja þau á annan stað, þar sem þó var eftirspurn eftir því, að námskeið yrði haldið. Sem sagt, þessar tvær breyt. eða efnisatriði felast í frv., annað það að framlengja þetta ástand um 5 ár og hitt að gera kleift að halda námskeiðin utan Reykjavíkur á fleiri stöðum en þeim fjórum, sem tilgreindir eru nú í lögum. Þetta hefur verið rætt við skólastjóra Stýrimannaskólans, bæði þann, sem nú er, og þann, sem áður var, og eru þeir hlynntir þessum breyt. báðum. Sömuleiðis liggur fyrir bréf frá Fiskifélaginu um þetta efni, sem fer í sömu átt. Ég vænti, að um þetta þurfi ekki að verða miklar umr. Málið liggur einfaldlega og ljóst fyrir. Það hefur orðið góður árangur af þessum námskeiðum. Eins og segir í grg., hafa 362 menn sótt þau á þessum 5 árum, sem þau hafa verið haldin, og 339 af þessum 362 hafa lokið þaðan prófi. Það hefur verið nokkurt umtal að vísu um það, hvort hækka bæri þetta 120 tonna mark, sem gert er ráð fyrir að minna fiskimannaprófið nægi til, en niðurstaðan hefur orðið sú að gera það ekki, eru allir eða a.m.k. allflestir, sem hlut eiga að máli, því samþykkir. Í l. er líka það ákvæði, að þeir, sem lokið hafa hinu minna fiskimannaprófi, sem hér er um að ræða, geti, ef þeir fá vissa einkunn, setzt í annan bekk stýrimannaskólans og lokið þaðan hinu meira prófi á einu ári til viðbótar. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum. Ég vildi leyfa mér að leggja til, hæstv. forseti, að málinu verði vísað að umr. lokinni til hv. sjútvn.



Herra forseti. Það er óhætt að slá því föstu, að þær miklu og löngu umr., sem hafa orðið um þetta mál strax við 1. umr., hafa ekki nema að litlu leyti orsakazt af efni lagafrv. sjálfs, heldur miklu fremur af þeim fskj., sem frv. fylgja, og ályktunum, sem dregnar hafa verið af efni þeirra. Hv. flm., 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, hefur svo að venju notað tækifærið til að gera upp við kapítalismann í heiminum, Wallstreet-auðvaldið og vondu karlana í París og aðra slíka. Svo hafa dregizt inn í þessar umr. almennar stjórnmálaumr., umr. um verkalýðshreyfinguna og störf hennar, tímakaupstaxta, atvinnutekjur og svo umr. um vinnutímalengd eða vinnuþrælkun, eins og sumum hv. þm. er orðið tamt að kalla það. Í umr. um vinnutímann kom það réttilega fram í ræðu hæstv. viðskmrh., að mikill skortur væri hér á landi á fullkomnum launaskýrslum með launa- og vinnutímaskiptingu og slíkt væri ekki til hér á landi. Þessi ummæli hæstv. ráðh. ásamt fullyrðingum stjórnarandstöðunnar um vinnuþrælkun hér á landi eru orsök þess, að ég stend hér upp, því að upplýsingar um þetta efni liggja einmitt fyrir frá árinu 1961. Þessar upplýsingar eru fengnar á vegum hinnar svokölluðu vinnutímanefndar, sem Alþingi kaus fyrir nokkrum mánuðum til að vinna að þál. um að gera 8 stunda vinnudaginn raunhæfan án skerðingar launa. En áður en ég sný mér að þessari skýrslu eða þessari rannsókn n., vil ég víkja aðeins að nokkrum þeim ummælum, sem hafa komið fram við þessa umr. málsins, t.d. þeirri fullyrðingu hv. 7. þm. Reykv., að það gangi glæpi næst að miða ekki afkomu launþega við lægsta taxta Dagsbrúnar. Því svaraði hæstv. viðskmrh. mjög skilmerkilega í sinni fyrri ræðu um þetta mál, og hann benti mjög réttilega á, að það hafa orðið stórfelldar breytingar á þessum þætti launamálanna, t.d. með hinni öru fækkun verkamanna, sem vinna eftir þessum lægsta taxta, og fjölgun nýrra og hærri taxta, sem komið hafa til sögunnar vegna þeirrar viðurkenningar, sem hefur fengizt á því, að ábyrgð og reynsla og kunnátta og vinnuskilyrði ættu að vera staðreynd, sem tillit yrði að taka til, þegar samningar um kaup væru gerðir. Það má líka benda á stórkostlegar þjóðfélagsbreytingar, sem hafa orðið á síðustu árum. Það hafa orðið til nýjar stéttir, mjög fjölmennar, sem hafa gert sína eigin samninga, með taxta allfrábrugðna töxtum verkamanna hér í Reykjavík. Þessa staðreynd virðast sumir verkalýðsleiðtogar þjóðarinnar hafa átt mjög erfitt með að skilja eins og fleiri, því miður. Það hefur einnig í þessum umr. og það af hæstv. ráðh. verið bent á nýyrðið launaskrið, en það hefur verið skilgreint sem sú hækkun tekna, sem ætti sér stað umfram það, sem breyting á kauptöxtum ætti að hafa í för með sér. Þessi hækkun getur orðið með ýmsu móti. Í fyrsta lagi eiga sér stað tekjuhækkanir vegna þess, að einstökum mönnum eða heilum starfshópum er greitt umfram samninga eða eftir hærri töxtum en ætlað er samkv. samningum. Í öðru lagi getur aukin eftirvinna valdið tekjuaukningu umfram hlutfallslega hækkun kaupgjaldstaxta, þótt þessi ástæða sé veigaminnst að margra mati. Og í þriðja lagi hafa ákvæðisvinnutekjur og tekjur af hlutaskiptum tilhneigingu til að hækka meira en almennt kaupgjald, vegna þess að launþegar njóta þar beint bættra afkasta, meiri vélvæðingar og aukinna tækniframfara. Það er enginn vafi á, að einmitt þetta síðasta atriði hefur á síðustu 12–15 mánuðum átt stóraukinn hlut í bættum atvinnutekjum launþega hér á landi, þótt ég telji hins vegar, að það sé ekki nema brot af því, sem það gæti orðið. Sú staðreynd er kunn frá sumum löndum, að þar er launaskriðið veigameiri þáttur í aukningu heildartekna heldur en beinar kaupgjaldshækkanir. Það, sem mér finnst því einna verst, þegar verið er að ræða launa- og verkalýðsmál almennt og það jafnvel að leggja út í aðgerðir, sem eru studdar af og byggðar á blekkingavef og jafnvel að nokkru leyti byggðar á röngum forsendum, með fyrirsjáanlegum afleiðingum, aukinni verðbólgu, - það, sem mér finnst verst, er sá skortur á þekkingu á þessum málum hjá ábyrgum aðilum, sem um það ættu að vita, aðilum beggja hliða, sem ættu að sjálfsögðu að fylgjast með þróun þessara mála. Það mátti t.d. heyra það á síðasta þingi Alþýðusambandsins frá áberandi verkalýðsleiðtogum, er þeir skýrðu frá því, að þeir hefðu því miður hvorki þekkingu né skilning á þeim nauðsynlega undanfara, sem þarf til og er viðurkenndur meðal iðnþróaðra landa eða þjóða, til þess að mögulegt sé að nýta hina einstöku framleiðsluþætti betur, auka framleiðnina og gefa þeim, sem að framleiðniaukningunni vinna, hlutdeild í vaxandi ágóðahlut. En forustumenn verkalýðshreyfingarinnar eiga ekki einir sök á þessari vanrækslu og vanþekkingu, þótt ég persónulega telji þeirra hlut stórum verri, þótt gleðilegar undantekningar megi finna meðal þeirra. Samtök vinnuveitenda hafa sýnt sama skeytingarleysið, þótt einnig þar megi finna undantekningar. Ég tel einn gleðilegasta vottinn á þessu sviði um framfarir hinar umfangsmiklu tilraunir Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, sem hafnar voru á miðju s.l. ári, tilraunir, sem voru gerðar með ákvæðisvinnu, sem byggð var á vinnurannsóknum. Fyrstu upplýsingar um þessar tilraunir fékk ég einmitt á áður tilvitnuðu Alþýðusambandsþingi, en það hefur af einhverjum ástæðum verið furðu hljótt um niðurstöðu þeirra, annað en það, sem kom fram í blaði þessara samtaka nú fyrir skömmu. Í upplýsingum þeim, sem nokkrum forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar voru gefnar, kom það m.a. fram, að þeim, sem náðu svokölluðum normal-afköstum, sem fundin voru með vinnurannsóknum, var greitt 10% hærra kaup en venjulegt tímakaup er, en í þessum normal-afköstum þarf að ná fram lágmarksnýtingu og lágmarkshraða. Fyrir 1% aukningu í nýtingu fengu þeir, sem unnu að þessu, 10% kauphækkun og fyrir 20% hraðaaukningu fengu þeir einnig 10% kauphækkun. Peningalega hafði þetta í för með sér allt að 70% aukningu tekna. En að meðaltali mun þessi tekjuaukning hafa verið um 30%. Eitt af dagblöðunum hér í Reykjavík skýrði frá því fyrir skömmu, að í Vestmannaeyjum hefðu fundizt dæmi þess, að stúlkur, sem unnu að pökkun, hefðu aukið tekjur sínar um allt að 100%. Þegar þess er gætt, að 70–80% þess mikla fjölda, sem vinnur í frystihúsunum um allt land, getur á tiltölulega auðveldan hátt komizt undir þetta launagreiðslukerfi tæknilega séð og það er möguleiki á bónus-fyrirkomulagi fyrir hina, sem ekki vinna við flökun, snyrtingu, vigtun og pökkun, þá sést, hve geysiþýðingarmikið atriði er hér um að ræða í þessum málum. Og að sjálfsögðu er hægt að koma nýjum launagreiðslukerfum á í flestum atvinnugreinum. Þannig hefur mér verið sagt frá nokkrum iðnaðarfyrirtækjum, sem tekið hafa upp vinnurannsóknir og ný launagreiðslukerfi. Þar er sömu söguna að segja, það eru stórauknar tekjur launþeganna án lengingar vinnutímans. Eitt atriði í þessu sambandi vil ég draga fram að lokum, sem ekki hefur verið minnzt á í umr. um kjör launþega og atvinnutekjur, en það er liður, sem hefur orðið til og stóraukizt á síðustu árum. Það eru hinar margvíslegu fríðindagreiðslur. Ég tel það auðvitað hreint ábyrgðarleysi hjá þeim, sem halda því fram, að eina viðmiðunin, sem eigi að gera, þegar kröfur eru gerðar um aukna framleiðslu, það sé viðmiðunin við lægsta taxta Dagsbrúnarmanna, þegar hinir sömu, bæði þeir og aðrir launþegar, fá ýmiss konar fríðindi, sem leggjast að sjálfsögðu á vinnukostnaðinn. Það verður að horfast í augu við þessa staðreynd og viðurkenna þá skoðun vinnuveitandans, að þarna sé um einn hluta launa að ræða. Hjá því verður ekki komizt. Það er auðvitað mikilsvert atriði, þegar um það er rætt, hvort laun og fríðindi geti komið hvort í annars stað, og það má deila um, hvort svo sé. En hinu verður ekki móti mælt, að fríðindi eru hluti vinnukostnaðar og þau verða að teljast til tekna vinnuþegans og eru atvinnurekandanum kostnaður. Þó að það sé oft og tíðum erfitt að gera sér fyllilega grein fyrir fríðindunum, þá mynda þau talsverðan og vaxandi hluta framleiðslukostnaðarins. Það vita allir, að fríðindi geta ráðið miklu um viðhorf verkamannsins eða launþegans til ákveðinna starfa. Það er oft, sem þeir velja starf með lægri launum, þar sem hagkvæmni fríðinda er metin fram yfir annað sambærilegt hærra launað. Og það er oft, sem launamismunur er jafnaður með fríðindum. Og þá er um að ræða í flestum tilfellum fríðindi, sem eru jafngild launum. Ég held, að það sé óhætt að slá því föstu, að það sé erfiðara að afnema fríðindi, sem einu sinni eru komin á, heldur en lækka laun. Þannig mundi ég álita, að vinnuveitendur vildu heldur hækka laun en auka fríðindi, auk þess sem ég mundi segja, að þeir mundu álíta a.m.k., að fríðindi mundu gefa frekar fordæmi til aukinna kaupkrafna heldur en launin sjálf. Það getur verið í sumum tilfellum, að fríðindi séu launþeganum miklu meira virði en atvinnurekandanum, t.d. í tilfelli þess, að launþegi öðlist tryggingu, sem hann mundi ekki geta náð sem einstaklingur, t.d. sjúkratryggingu. Ef litið er á kostnað vegna vinnu eins starfsmanns hjá vinnuveitanda, þá mætti greina hann í tvennt, þ.e. í bein laun og fríðindi. Fríðindin mætti svo aftur greina í tvo flokka: það, sem hefur verið kallað reglubundin fríðindi, og óviss eða óregluleg fríðindi. Sem dæmi um reglubundin fríðindi má nefna sumarfrí, helgidagafrí o.s.frv., en óviss eða óregluleg fríðindi má nefna sjúkra- og slysagreiðslur. Og það má líka skipta fríðindakostnaðinum í tvo flokka: fríðindi, sem er krafizt samkv. lögum, og fríðindi, sem eru ákveðin eftir samningum. Hér er orðið um svo stóran þátt vinnukostnaðarins að ræða, að honum verður að gefa meiri gaum en gert hefur verið fram að þessu. Það hefur verið gerð hér á landi rannsókn á samningum nokkurra stéttarfélaga til þess að finna samningsbundinn fríðindakostnað miðað við greiðslu og raunverulega vinnustund. Þar reyndust iðnaðarmenn drýgstir með allt að 32%, Dagsbrúnarmenn með rúmlega 21%, Iðjuverkamenn með tæp 19% og verzlunarmenn með rúm 18%. í lok þeirrar skýrslu, sem ég hef hér vitnað í, um launa- og fríðindakostnað, segir m.a.: „Óunnar greiðslustundir eða orlof og frídagar eru áberandi stór liður í fríðindakostnaði þeirra landa, sem á skránni eru (en ég vil taka það fram, að þá hefur verið vitnað til nokkurra Vestur-Evrópulanda). Þar ber Ísland hátt, en allmiklu ofar er þó Ítalía með sína fjölmörgu helgidaga“. Svo segir áfram, með leyfi forseta: „Með minna móti gætir hér lögboðins fríðindakostnaðar, svo sem til almannatrygginga. Ástæður þess eru, að forsjárkerfi hins opinbera er mjög víðtækt hér á landi og tryggingarnar að mestu kostaðar af hinum almennu skatttekjum. En víða erlendis eru tekjur almannatrygginga að mestu innheimtar þannig, að atvinnurekendur greiða mestan hluta iðgjaldanna með launasköttum, og er því meginhluti fríðindakostnaðar víðast hvar lögboðnar greiðslur til almannatrygginga. Með l. um almannatryggingar frá 1946 var tryggingaskyldan hérlendis látin ná til allra, er störfuðu í annarra þjónustu, og var slysatrygging þá felld inn í hið almenna bótakerfi, er þá var tekið upp. Hvað snertir fjáröflun til trygginganna, voru gerðar nokkrar breytingar, sem gengu yfirleitt í þá átt að láta iðgjöld hinna tryggðu standa undir bótunum í stærri stíl en áður var. Þar mun að ýmsu leyti um að ræða þróun, sem er öfug við það, sem víðast hefur orðið síðustu áratugi í þessum efnum. Framlag atvinnurekenda til almannatrygginga reiknast í þessari athugun, eins og að framan er getið, lífeyristryggingagjöld, slysatryggingagjöld og gjöld til atvinnuleysistryggingasjóðs, þar sem það á við. Þar sem athuganir hafa verið gerðar á fríðindakostnaði, hefur hann sýnt tilhneigingu til þess að fara vaxandi, enda hefur áherzla verið lögð á að afla raunhæfra kjarabóta hjá þeim þjóðum, sem lengst eru komnar á efnahagssviðinu. Yfirleitt hefur þar verið leitazt við að gera kjarasamninga til langs tíma, svo að tóm gæfist til heilbrigðrar samvinnu launþega og vinnuveitenda um þau úrræði, sem helzt gætu leitt til bættra kjara. Í því tilfelli mætti benda á nauðsyn aukins ákvæðisvinnufyrirkomulags, svo og aukinnar hagræðingar við hvers konar störf. Heppilegt væri að taka sem víðast upp vikulaunagreiðslur, þar sem nú er unnin tímavinna, einnig að stofna sem víðast innan hinna einstöku fyrirtækja samstarfsnefndir launþega og vinnuveitenda. Og ekki væri hvað sízt þörf á, að fulltrúar atvinnurekenda og launþega ynnu saman við rannsókn á því, hvert gjaldþol atvinnuveganna og hinna ýmsu greina þeirra væri, til þess að byggja á ráðstafanir til bættra kjara og afkasta.“ Þetta voru lokaorð þeirrar skýrslu um launa- og fríðindakostnað, sem ég vitnaði hér í. Áður en ég sný mér svo að þeim takmörkuðu upplýsingum um vinnutímann, sem vinnutímanefnd hefur í fórum sínum, langar mig til að drepa á nokkur atriði úr ræðu hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ). Ég býst við, að allir hv. þm. minnist þeirra ofsafengnu árása, sem núv. hæstv. ríkisstj. varð fyrir af hendi stjórnarandstöðunnar, er lögin um viðreisnina voru sett á sínum tíma. Þá átti, samkv. þeirra túlkun, alls kyns óáran að ganga yfir þjóðina, „móðuharðindi af manna völdum“ var það kallað, einn af hv. alþm. hélt því fram, að öll yfirvinna væri skorin niður, að ég tali nú ekki um innihald þeirrar stefnu í efnahagsmálum, sem upp var tekin, að hún var auðvitað þveröfug við það, sem Framsfl. vildi fara. Og þegar nýr forseti var kjörinn í Bandaríkjunum, var það sigur Framsfl., vegna þess að á stefnuskrá hans manna var að finna úrræði, sem féllu alveg að þeim skoðunum, sem Framsfl. hafði á þessum málum, þótt hins væri að vísu ekki getið, að þeir voru að berjast við þveröfug vandamál við okkur. Hér var um ofþenslu að ræða, en þeir voru aftur á móti að berjast við atvinnuleysi og kyrrstöðu, að ég nú ekki tali um baráttu framsóknarmanna gegn upplýsingum í sambandi við Efnahagsbandalagið. Sú gamansaga hefur gengið um Reykjavík nú að undanförnu, að forustumenn Framsfl. hafi haft bein áhrif á Frakklandsforseta, og þá verður að öllum líkindum komið upp úr dúrnum innan skamms, að hann sé framsóknarmaður. Nýja vígorðið, sem framsóknarmenn hafa tekið upp í baráttu sinni gegn hæstv. ríkisstj., er vinnuþrælkun. Í því sambandi langar mig til að minna þennan hv. þm. á svokallaða 19 manna nefnd, sem höfð var sem skóbót fyrir stjórn Alþýðusambandsins og þáv. hæstv. ríkisstj., vinstri stjórnina. En ef þessi hv. þm. gefur sér tíma til að kynna sér, hvað rétt er í fullyrðingu minni, þá veit ég, að hann getur fengið þær upplýsingar hjá sessunaut sínum, hv. 4. landsk. þm., forseta Alþýðusambandsins, en ítrekaðar kröfur komu um það frá þessari 19 manna nefnd til stjórnar Alþýðusambandsins þáv. og þáv. hæstv. ríkisstj. á þann veg, að 10–12 stunda vinnudagur nægði ekki til lífsviðurværis og það væri krafa verkalýðshreyfingarinnar þá, eins og talið er nú, að svo yrði. Það má því slá því föstu, að hv. 7. þm. Reykv. hafi ekki síður stuðlað að þessari svokölluðu vinnuþrælkun þá heldur en hann telur aðra gera það nú. Þessi sami hv. þm. vék löngu máli að starfi svokallaðra málfundafélaga sjálfstæðismanna. Hann minntist að vísu ekkert á það, að Framsfl. hefur tekið upp þann ágæta sið og stendur að baki félags, sem starfar innan stærsta verkalýðsfélags landsins, Dagsbrúnar í Reykjavík. Og þar að auki hefur Framsfl. sérstaka nefnd, sem sér um allt samstarf við kommúnista í þessari hreyfingu. Ég vil minna hv. 7. þm. Reykv. á það, að þegar hann er að minnast á þetta svokallaða samstarf okkar launþega úr Sjálfstfl. við kommúnista á árunum frá 1939–1942, þá var auðvitað um allt annað að ræða en nú. Og þar að auki stóðu framsóknarmenn að þessu samstarfi svokölluðu alveg eins. Þá var Alþýðusambandið þannig upp byggt, að alþýðusambandsþing var jafnframt þing Alþfl. Hins vegar átti Framsfl. og forustumenn framsóknarmanna drjúgan þátt í því hér á Alþingi, að ný vinnulöggjöf var sett, og þ. á m. var til þess ætlazt, að stéttarfélögin og þ. á m. þeirra þing yrðu opin öllum án tillits til stjórnmálaskoðana. Á þetta vildi Alþfl. ekki fallast á sínum tíma eða allt fram til 1942. En einmitt gegn þessu stóð barátta okkar sjálfstæðismanna og framsóknarmanna þá og að vísu kommúnista líka. En við vorum fljótir að finna þefinn af þeim lýð, en það hafa framsóknarmenn hins vegar ekki enn þá fundið og eru enn þá í samstarfi við þá. Það þarf ekki að fara lengra aftur í tímann en til gærkvöldsins, þegar sá atburður gerðist hér á aðalfundi fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna, að þeir gengu þar af fundi sáttir og í bróðerni, framsóknarmenn og kommúnistar, vegna þess að þeir voru að mótmæla því, að sjálfsögð réttindi verzlunarmanna og skrifstofufólks væru veitt þar, sem voru tekin af þeim á síðasta alþýðusambandsþingi. Þessi sami hv. þm. vék einnig í þessari ræðu sinni nokkuð að afstöðu okkar sjálfstæðismanna til tilmæla þáv. hæstv. forsrh., þegar hann gekk sína Kanossagöngu á þing Alþýðusambandsins 1958. Ég hef að vísu gert það áður, en ég tel það ekki eftir mér að gera það enn að lesa upp þá yfirlýsingu, sem ég gaf á þessu þingi fyrir hönd okkar sjálfstæðismanna, sem þar vorum, en hún hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af bréfi hæstv. forsrh. vil ég leyfa mér að taka fram eftirfarandi: Ég er kosinn á þetta þing til þess að ræða og gera ályktanir um, hvernig bæta megi kjör alþýðunnar, og vinna að öðrum hagsmunamálum hennar. Fram komið erindi forsrh. felur í sér stórfellda kjaraskerðingu, sem mun bitna mjög tilfinnanlega á öllum launþegum útgjaldaþyngsta mánuð ársins. Ég tel, að ég og aðrir fulltrúar þessa þings hafi alls ekki umboð til þess að rifta gildandi kjarasamningum okkar eigin og annarra verkalýðsfélaga, sem utan Alþýðusambandsins standa, á þennan hátt. Ég vil því vísa málaleitan forsrh. algerlega á bug. Án þess að taka afstöðu til annarra liða till., vil ég skora á alla fulltrúa að styðja fram komna till. um, að kaupgreiðslur fari fram samkv. gildandi lögum og samningum stéttarfélaga, fram borna af Eðvarð Sigurðssyni, Jóni Sigurðssyni o.fl., sem studd er af meiri hl. atvinnu- og verkalýðsmálanefndar.“ Þetta var afstaða mín og annarra sjálfstæðismanna á þessu fræga alþýðusambandsþingi, sem hv. 7. þm. Reykv. er svo tamt að vitna til og þá á allt annan veg en staðreyndirnar segja. Ég gat ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um þessa ræðu þessa hv. þm., þótt ég, eins og ég tók fram í upphafi, hefði ætlað að koma hér aðallega til þess að skýra frá þeim takmörkuðu rannsóknum, sem gerðar hafa verið á vinnutíma verkafólks. Ég vil taka fram, að það hefur verið ætlazt til þess, að þessar rannsóknir næðu ekki aðeins yfir Reykjavík, heldur einnig yfir alla stærri kaupstaði landsins. En það er með þetta eins og öll slík störf, að þetta gengur mjög seint, og við höfum ekki enn þá fengið nema takmörkuð skil á þeim upplýsingum, sem við höfum beðið um utan af landi. Hins vegar liggur fyrir, eins og ég tók fram áðan, fyrir árið 1961 mjög ýtarleg skýrsla um vinnutímann hér í Reykjavík, vinnutíma ófaglærðs verkafólks, en við það bundum við okkar starf á fyrsta stigi, þótt við hins vegar höfum bætt við einni stétt síðan, sem hefur verið talin búa við mjög langan vinnutíma og um leið lág laun, en það eru undirmenn á verzlunarskipum. Það voru teknir fjórir aðilar hér í Reykjavík inn í þessa rannsókn og þá í fyrsta lagi verkamenn, Dagsbrúnarverkamenn, í öðru lagi verkakonur frá verkakvennafélaginu Framsókn og svo iðnverkamenn og iðnverkakonur frá Iðju. Í þessari grg., sem er frekar uppkast en það megi kalla hana fullfrágengna með þessari rannsókn, segir m.a., að það hafi aldrei verið gerð almenn athugun á vinnutíma verkafólks hér á landi, sem væri byggð á frumgögnum um þau efni, né heldur skiptingu hans í dagvinnu, eftirvinnu og næturvinnu. Að vísu má gera sér lauslega hugmynd um lengd vinnutímans út frá upplýsingum um tekjur innan einstakra starfsgreina. En þær upplýsingar, sem fyrir liggja í þeim efnum, eru of takmarkaðar til þess, að hægt sé að draga af þeim almennar ályktanir um lengd vinnutímans og skiptingu hans í dagvinnu, eftirvinnu og næturvinnu. Og einmitt í þessu sambandi vil ég skjóta því inn í, sem ég gat um í upphafi, að þær tiltölulega háu og óvæntu upphæðir, sem hæstv. viðskmrh. gaf upp að hefðu verið atvinnutekjur ófaglærðs verkafólks og faglærðs á s.l. ári, hafa gefið sumum aðilum í þessu þjóðfélagi tilefni til að reikna vinnutímann út frá því, að það skili í fyrsta lagi fullum dagvinnutíma, sem er á lægsta taxta, fyrir við skulum segja 300 daga ársins, en eins og þessi skýrsla ber með sér, þá er það algerlega rangt - út í loftið. Í þessari grg. segir áfram: Þar sem tilgangur þessarar athugunar er að leita ráða til að tryggja átta stunda vinnudag án þess að rýra tekjurnar, þ.e.a.s. að stytta vinnutímann, þá var óhjákvæmilegt að safna frumgögnum um tekjur ákveðinna starfsgreina og hvernig þeirra hafi verið aflað, þ.e.a.s. vinnutímann og skiptingu hans í dagvinnu, eftirvinnu og næturvinnu. Slík rannsókn verður þó varla gerð með vísindalegri nákvæmni, nema lögð sé í hana meiri vinna, tími og fyrirhöfn en eðlilegt má telja frá hagkvæmum sjónarmiðum. Það ráð var því tekið að leitast við að leysa verkefnið með tilliti til þess, hvernig mætti fá allgóðar upplýsingar um þetta efni, sem skiptu höfuðmáli. Og vinnutilhögunin var í stórum dráttum á þann veg, að fyrst var fengið almennt yfirlit yfir vinnutíma helztu starfsgreina s.l. ár samkv. upplýsingum um tryggingarskyldar vinnuvikur. Og í öðru lagi fór fram athugun á launatekjum innan viðkomandi starfsgreina, svokölluð úrtaksathugun samkv. launauppgjöri fyrirtækja og skattframtali einstaklinga. Og í þriðja lagi fór fram athugun á vinnutíma nokkurra einstaklinga í hverri starfsgrein samkv. launagreiðsluseðlum fyrirtækjanna. Fyrsti hluti þessarar athugunar var einfaldastur í framkvæmd, því að upplýsingar um þau atriði, sem þar var um spurt, voru aðgengilegar og í aðgengilegu formi, en samkv. l. um slysatryggingar og atvinnuleysistryggingar safnar skattstofan upplýsingum um vinnuvikur tryggingaskyldra aðila og skiptir þeim niður á áhættuflokka og stéttarfélög. Og úr frumgögnum skattstofunnar má vinna almennt yfirlit yfir vinnutímann hjá tryggingaskyldum fyrirtækjum. En það verður að hafa í huga í þessu sambandi, að þarna er um útreiknaðan vinnutíma að ræða, byggðan á launagreiðslum fyrirtækjanna. Skipting vinnutímans í dagvinnu, eftirvinnu og næturvinnu kemur því ekki fram í þessum gögnum. Slíkt heildaryfirlit eins og fæst með þessari rannsókn gefur vísbendingu um hlutfallslega þýðingu einstakra starfsgreina með tilliti til vinnutímans og gefur um leið nokkra hugmynd um það, hvernig fyrirtæki landsins eru byggð upp innan þjóðfélagsins. Þetta var um fyrsta hluta rannsóknarinnar. Annar hluti hennar var líka tiltölulega auðveldur viðfangs, en hann var mjög tímafrekur, Hann var það, sem byggt var á stóru úrtaki, til þess að fá sem réttasta mynd af launauppbyggingu einstakra atvinnugreina, launagreiðslu fyrirtækja og tekjum launþega. Þar var stuðzt við tvær aðferðir, sem við nefndum fyrirtækjaaðferð og einstaklingsaðferð. Og fyrirtækjaaðferðin var fólgin í því að byggja upp úrtak úr launauppgjöri einstakra fyrirtækja, en einstaklingsaðferðin felst í því að taka úrtak af ákveðinni stærð fyrir hverja starfsgrein, og þá er miðað við stéttarfélögin sem starfsgrein, þar sem að þeim standa sömu samningsaðilar. En auðvitað liggja þessar upplýsingar hvergi fyrir hjá hagstofunni. En hins vegar er í þessari rannsókn ekki gerð tilraun til þess að meta tekjur né vinnutíma eftir tegund vinnu, t.d. samanborið við vinnutaxta stéttarfélaganna, enda vinna verkamenn, eins og ég kom að í upphafi máls míns, oft á mörgum mismunandi töxtum yfir árið. En þriðji hluti rannsóknarinnar og það, sem máli skiptir í þessu sambandi, sá hluti, sem snýr að sjálfum vinnutímanum, sú rannsókn var framkvæmd þannig, að það var óskað eftir upplýsingum um vinnutíma þeirra starfsmanna, sem komu fram í fyrsta úrtakinu, og með hliðsjón af því góða samræmi, sem hafði fengizt í undangengnum rannsóknum, þá varð það að teljast nægjanlega nákvæmt, að þetta úrtak gæfi rétta mynd af vinnutímanum. Í þessum tilfellum hafa verið teknar skýrslur um vinnutíma nokkurra starfsmanna með mismunandi launatekjur, og skýrslurnar, eins og þær liggja fyrir hjá vinnutímanefnd, bera með sér, hversu víðtækt þetta úrtak er. Og ég held, að enginn beri brigður á, að það sé í flestum tilfellum nægjanlega stórt til þess að gefa hugmynd um vinnutímann almennt. Það voru, eins og ég sagði áðan, gerðar rannsóknir einnig á launatekjum verkafólks fyrir árið 1961, og þá var byggt á skattaframtölunum. Þar reyndist meðaltal tekna verkamanna vera 77 þús., iðnverkamanna 70,8 þús. Þetta var samkv. fyrstu aðferðinni. Það var líka, kannske frekar til gamans gert, en það kemur inn á það mál, sem hefur blandazt inn í umr. um það frv., sem hér er til umr., að það var gerður samanburður á launatekjum og heildartekjum samkv. skattframtölum einstaklinga. Og þá er tekið tillit til annarra skattskyldra tekna, bæði húsaleigutekna, eigin og útleigðs húsnæðis, skattskyldra vaxtatekna, opinberra styrkja og trygginga, og laun konu, barna og annað. Það kom í ljós, að hjá verkamönnum var þetta 86,5 þús. meðaltalið, en hjá iðnverkamönnum 85,7 þús., og við samanburð á niðurstöðunum í þessari rannsókn og þeim, sem á undan voru farnar, sást, að heildartekjur launþega voru frá 5–18% meiri en launatekjurnar. En það er rétt að taka það fram, að nokkur hluti af þessum tekjum kemur auðvitað ekki fram sem ráðstöfunarfé hjá launþegunum. t.d. húsaleigutekjurnar. Það kom líka fram í þessari rannsókn, að framfærslubyrði verkamanna og iðnverkamanna er miklu minni en vísitölufjölskyldunnar eða að jafnaði reyndust þeir aðeins hafa eitt barn á framfæri, sem stafar af aldursskiptingu þessara stétta. Í þeim umr., sem hafa orðið um vinnutímann að undanförnu, bæði hér á hv. Alþingi og utan þess, hefur ekki verið gerður neinn skilsmunur á þessum vinnutíma. Hins vegar var í vinnutímanefnd strax í byrjun gerður skilsmunur þar á, sem nauðsynlegt er, ef verið er að leita að ráðum til þess að stytta þennan vinnutíma. Þannig gerðum við okkur grein fyrir því, að í fyrsta lagi mætti tala um ráðstafaðan tíma vegna vinnunnar eða vinnutímafórn, og í flestum tilfellum mun það vera það hugtak, er verkamaðurinn dregur fram, í öðru lagi um greiddan vinnutíma, í þriðja lagi um samningsbundinn vinnutíma eða vinnutímann við vinnuna og svo í fjórða lagi um framkvæmdatíma eða raunverulegan vinnutíma, sem mundi þá frekar verða notaður í þessu sambandi af vinnuveitandanum. Niðurstöður, svo að ég fari fljótt yfir sögu, heildarniðurstöður þessara rannsókna fyrir 1961 leiddu í ljós, að verkamaður er með 78 þús. kr. meðalárslaun, og ég ætla að taka það fram, að þetta eru meðaltalstölur, með 45,9 unnar vinnuvikur á árinu, og ég ætla einnig að benda á það, að 1961 áttu verkamenn í löngu verkfalli, en miðað við 46 vinnuvikur tæpar, þá unnu þeir samtals 2653 tíma. Þar af voru aðeins 2070 dagvinnutímar, eftirvinnutímar 266 og næturvinnutímar 317. Tímar, sem þeir unnu því á viku, reyndust 57, og ég ætla að taka það fram, að þetta eru meðaltalstölur. En við vorum búnir að skipta þessu í nokkra flokka, byggingarvinnu, hafnarverkamenn, þá, sem unnu við fiskvinnslu o.s.frv., samtals 7 flokka, en þetta er sem sagt meðaltalið, 2653 vinnustundir, að meðaltali á viku 57,8 tímar á 46 vinnuvikum, meðaltal árslauna 78,3 þús. Þetta taldi ég að væri rétt að kæmi hér fram, og í framhaldi af því, sem ég sagði í byrjun míns máls, þá kemur í ljós, eins og sést í þessum skýrslum, að aðeins er skilað 2070 dagvinnutímum. Hins vegar er mér sagt, að frá hendi Dagsbrúnar sé reiknað með um það bil 300 dögum á ári, sem unnið er, og ef um er að ræða 8 tíma á hverjum degi, þá mundu það vera 2400 tímar, þannig að á dagvinnutímann, sem eftir því ætti að skila á 300 dögum, vantar 330 dagvinnutíma. Þetta skilst, hvað þarna hefur átt sér stað, í ljósi þess, sem ég sagði í upphafi þessarar ræðu minnar. Og þegar horft er á þá staðreynd, að fyrir árið 1961 er meðaltalsvinnutíminn hjá verkamönnum 57 tímar á viku, þá mundi það hafa í för með sér, ef við ættum að draga aðeins ályktanir af þessu ári, sem ég tel þó vera algerlega óraunhæft, því að það er enginn vafi á því, að á þessu hefur orðið breyting frá árinu 1961–1962, - en ef við ættum að horfa aðeins á þetta eina ár og aðeins á verkamenn hér í Reykjavík, þá ættu okkar viðfangsefni að vera að stytta vinnutíma þessara manna úr 57 tímum á viku niður í 48 án þess að skerða laun þeirra. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara frekar út í það starf, sem þessari nefnd hefur verið falið, enda hvorki tími né tækifæri til að þessu sinni. En ég taldi, eins og ég hef margsinnis tekið fram, rétt út af þeim miklu umr., sem hafa orðið um vinnutímann og svokallaða vinnuþrælkun, að þessar upplýsingar lægju fyrir, sérstaklega þegar bæði einn af okkar ráðh. og svo einstakir þm. hafa staðið í þeirri meiningu, að slíkar rannsóknir hafi aldrei verið framkvæmdar hér á landi.



Herra forseti. Með frv. þessu á þskj. 91 er lagt til, að tekinn verði upp hér á landi miklu víðtækari áætlunarbúskapur, bæði hvað snertir framkvæmdir einstaklinga, félaga, ríkis og sveitarfélaga, en nokkru sinni áður hefur þekkzt hér og meiri en þekkist í nokkrum öðrum löndum en þeim, sem lúta einræðisstjórnum, enda tæplega hægt að koma slíkum búskap við á þann hátt, sem lagt er til í frv., nema um leið að koma á einveldisskipulagi, ef framkvæma á áætlunina, svo sem ráð er fyrir gert í greinum frv. Í grg. frv. tekur hv. flm. það fram, að eins og málum sé nú komið á Íslandi, verði aðeins tveggja kosta völ. Annar kosturinn sé að koma á heildarstjórn á þjóðarbúskapnum og þá væntanlega eftir þeirri fyrirmynd, sem ákveðin er í sjálfu frv., hinn að gefast upp við að stjórna Íslandi sem sjálfstæðu ríki. Væri hér ekki um hreint fávíslegt fleipur að ræða, sem vart er sæmandi gömlum og reyndum hv. þm., sem auk þess hefur um áratugi haft forustu fyrir þingflokki, mætti ætla, að Alþingi tæki þeim tökum á þessu máli og á þann hátt að víkja flestum öðrum störfum til hliðar til þess að ræða og koma sér saman um, á hvern hátt skuli mætt slíkum vanda, ef ekkert annað væri að velja um en það að taka upp áætlunarbúskap í þeirri mynd, sem gert er ráð fyrir í frv., ef forða á því að glata að fullu því frelsi, sem þjóðin hefur barizt fyrir og öðlazt eftir aldaraða baráttu, en hefur nýlega fengið viðurkennt. En eigi að taka nokkurt mark á þeim umr., sem fram fóru hér um frv. s.l. fimmtudag á milli þeirra hv. 7. þm. Reykv. og hv. flm., sýnist, að hvorugur þeirra hv. þm. hafi verið á þeirri skoðun, að hér væri um svo alvarlegt mál að ræða, því að hvorugur þeirra kom allan ræðutímann einu orði að efni frv., heldur ræddu þeir allan tímann um allt önnur atriði, sem þessu frv. voru í einu og öllu gersamlega óviðkomandi. - Vill hæstv. forseti sjá um, að þessum dyrum sé lokað og að eigi sé haldinn þar annar fundur, á meðan á umr. stendur? Skal ég víkja nokkru síðar að þeim umr. Hv. flm. segir að vísu síðar í grg., að það sé líka til þriðji kosturinn, að Ísland reyni að halda sjálfstæði sínu með því, að íslenzkir auðmenn braski hér hver sem betur getur í stjórnleysi og afskiptaleysi ríkisvaldsins. Þetta er þriðji kosturinn. Hv. flm. hefur að vísu ekki trú á þessari lausn og telur, að jafnvel braskararnir sjálfir, eins og hann titlar alla þá, sem staðið hafa fyrir margvíslegum og happasælum framkvæmdum, hafi misst alla trú á þessu fyrirkomulagi. Það er hygginna manna háttur að athuga vel og vandlega, þegar taka skuli upp nýja siði, að kasta ekki hinu forna, hvað sé að hreppa og hverju sé verið að sleppa, og taka síðan ákvarðanir sínar á grundvelli þeirra athugana og þeirrar niðurstöðu, sem þeir þannig komast að. Þykir því eðlilegt og sjálfsagt að gera hér samanburð á því, sem vér vitum um þróun efnahagsmálanna og menningarmála Íslendinga, sem búið hafa og búa enn við þriðja kostinn, sem hv. flm. fordæmir, og svo þeirra þjóða, sem búa við það hagkerfi, sem hv. flm. vill að tekið sé upp, sbr. frv. það, sem hér er til umr. Sú kynslóð, sem fædd var á árunum 1880–1890 og nú er að hverfa, tók við landinu í sárustu fátækt. Af völdum einræðis, einokunar og yfirráða annarra þjóða um aldir var svo komið, að fólkið flúði landið í stórum hópum til Vesturheims til þess þar að leita sér betri lífskjara. Svo aum var þá efnahagsafkoma landsmanna, að það þótti rétt, að sveitarsjóðirnir styddu að þessum flótta með því að greiða kostnaðinn við flutninginn, þar sem fólkið sjálft hafði ekki efni til þess að greiða hann. Á þeim 70–80 árum, sem síðan eru liðin, hefur kynslóðin, sem nú lifir og ekki hvarf frá erfiðleikunum, lyft þjóðinni á þessu tímabili úr sárustu neyð upp í þau lífskjör, sem eru fullkomlega sambærileg við lífskjör annarra þjóða í Evrópu, og upp á það stig menningar, frelsis og hugsjóna, sem ekki stendur að baki öðrum þjóðum. Og allt hefur þetta gerzt undir því kerfi, er hv. flm. kallar þriðja kostinn og hann að fullu fordæmir og telur, að verði eigi teknir upp aðrir hættir, þá sé frelsinu og sjálfstæði landsins glatað. Sú þróun, sem hér hefur átt sér stað, hefur að vísu nærzt á svitadropum þeirra sona og dætra þjóðarinnar, sem haldið hafa uppi harðri baráttu fyrir betri efnahag og meira frelsi. En hún hefur ekki nærzt á blóði þeirra, svo sem átt hefur sér stað hjá öðrum þjóðum. Hún stendur því á miklu fastari fótum en hv. flm, fullyrðir í grg. frv. En hver er svo árangur af því kerfi, sem hv. flm. vill koma á hér með því að lögfesta þetta frv., sem hér er til umr., þar sem því hefur verið komið á? Eftir fyrri heimsstyrjöld var þetta kerfi tekið upp í Þýzkalandi og þó engan veginn í svo víðtækum mæli sem hér er lagt til, en reynslan varð sú, að því varð ekki viðhaldið nema með fullkomnu einræði, sem aftur á móti leiddi af sér aðra styrjöld með öllum þeim ógnunum og böli, sem henni fylgdu. Þessu kerfi hefur einnig verið komið á í Rússlandi og öðrum ríkjum kommúnismans með þeim afleiðingum, að þar hefur það kostað milljónir mannslífa, og beitt er þar hinni verstu miðaldakúgun til þess að viðhalda kerfinu, sem allur hinn frjálsi heimur óskar að verði aflétt sem skjótast. Þetta eru staðreyndir, sem ekki verður haggað. Ég hef aðeins dregið hér fram staðreyndir, sem fyrir hendi eru, reynsluna af því hagkerfi, bæði hér og erlendis, staðreyndir, sem hv. þm. ber skylda til að kynna sér hlutlaust, ekki einasta áður en þeir greiða atkv. um það frv., sem hér liggur fyrir, heldur áður en slík frv. eru fram borin á Alþingi Íslendinga, ef þeir annars vilja hafa nokkurn þingheiður og þingmannsskyldur. Þessi ummæli mín ber þó ekki að skilja svo, að fordæma beri alla skipulagningu í framkvæmdum einstaklinga, félaga, sveitarfélaga eða ríkisins. En það verður, ef vel á að fara, sannarlega að gerast á allt annan hátt en lagt er til í þessu frv., sem hér er til umr. Vér Íslendingar höfum gert nokkra tilraun til skipulagningar á þessum málum og fengið af því nokkra reynslu. Þykir mér rétt að fara nokkrum orðum um þá reynslu. Eins og fram er tekið á fskj. I undir tölul. 2, var með l. frá 27. nóv. 1944, um nýbyggingarráð, gerð fyrsta tilraun um skipulagða uppbyggingu ýmissa atvinnugreina þjóðarinnar. Þjóðinni höfðu þá áskotnazt meiri gjaldeyristekjur en nokkru sinni áður, sem þá hópuðust upp í erlendum bönkum, beinlínis vegna þess að eigi var unnt að verja þeim jafnóðum til vöru- og atvinnutækjakaupa vegna ófriðarins, á sama tíma sem vöruþurrð var í landinu og atvinnutæki gengu úr sér. Þó að þá væri farið inn á þá sjálfsögðu braut, að ríkisstj. og Alþingi réðu allmiklu um það, hvernig því fé yrði varið, þegar leið yrði opnuð til frjálsra innkaupa, þá var hér um allt annað að ræða en það kerfi, sem hér er lagt til að upp verði tekið, og skal þó bent á, að ekkert heildarsamkomulag var um þau mál á Alþingi. Nýbyggingarráð var heldur aldrei nein valdastofnun, það var fyrst og fremst tillöguráð til ríkisstj. og Alþingis um ákveðnar framkvæmdir, sem þurfti að gera vegna óvenjulegrar röskunar, sem skapaðist við ófriðarástand í heiminum. Afsprengi nýbyggingarráðs var svo fjárhagsráð, sem gefið var miklu víðtækara vald, og það svo, að ef rétt hefði verið á haldið, tók það á ýmsum sviðum valdið af bæði ríkisstj. og Alþingi. Var fjárhagsráð miklu meira í anda þess ráðs, sem lagt er hér til að komið verði hér á. En hvernig reyndist fjárhagsráð? Dögum, vikum og mánuðum saman sátu heilir hópar manna í biðsölum, á göngum, í tröppum og í biðröðum alla leið út á götu til þess að ná tali af þeim voldugu mönnum, sem þar áttu sæti og réðu yfir lífi og afkomu þeirra. Öllum ráðum var beitt til að fá þar lausn á erindum, og menn lærðu að stilla upp alls konar áætlunum um væntanlegar framkvæmdir og færa fram alls konar rök, sem þó voru ekkert í samræmi við getu né vilja, bara vegna þess að þeir vissu, að allar beiðnir yrðu skornar niður, og því var um að gera að stilla kröfunum ekki í hóf. Þetta var reynslan, sem við höfðum af fjárhagsráði, og væri einhver svo heppinn að ná í frekari leyfi en þörf var á, var alltaf einhver, sem vildi kaupa afganginn. Og við það myndaðist nýr og oft ábatasamur atvinnuvegur, að krækja í og selja síðan leyfi á svörtum markaði. Aldrei hefur nokkur stofnun getið sér eins illt orð og sú stofnun, ekki vegna mannanna, sem þar stjórnuðu, heldur vegna þeirrar sóunar á vinnuafli, sem fór í það að reka þar nauðsynlegustu erindi, vegna þess viðskiptasiðferðis, sem skapaðist umhverfis hana, og vegna þeirra fjötra, sem með henni voru settir á allt heilbrigt viðskipta- og framkvæmdalíf í landinu. Gleði manna yfir afnámi þeirrar stofnunar fór ekkert eftir pólitík og flokkaskiptingu eða eftir stéttaskiptingu. Hún var sameiginleg meðal allra landsmanna, annarra en þeirra, sem misstu spón úr askinum við að starfa þar, og hinna, sem auðguðust á svartamarkaðssölu leyfanna. Það voru einu mennirnir, sem söknuðu fjárhagsráðs. Þeir, sem hugsa í alvöru um alla þá reynslu, sem fengizt hefur hér og erlendis í áætlunarbúskap í þeirri mynd, sem lagt er til að hér sé komið á, hugsa sig áreiðanlega ekki lengi um að fella þetta frv. í því formi, sem það er. Eigi yfirleitt að setja lög um áætlunarbúskap á einn eða annan hátt, verður í þeim lögum að binda verðlag á öllum þeim gjaldaliðum, sem koma til að hafa áhrif á framkvæmdir áætlunarinnar, svo framarlega sem til þess er ætlazt, að áætlunin standist. Einkum er þetta alveg óhjákvæmilegt, ef samtímis á að semja um sölu afurða til margra ára í senn, svo sem hv. flm. ætlast til. Nú er það vitað, að langstærsti gjaldaliðurinn í framleiðslukostnaði er kaupgjaldið. Það er ekki aðeins, að um það meginatriði er ekki einn stafur í frv., heldur er vitað, að hv. flm. og flokkur hans mundu aldrei fallast á, að slíkt ákvæði yrði tekið inn í frv. Áætlunarbúskapur án bindingar kostnaðarliða er gersamlega óraunhæfur, nema því aðeins að gert sé jafnframt ráð fyrir svo öflugu framlagi úr varasjóði, að það gæti jafnan brúað bilið milli vinnuþiggjanda og vinnuveitanda. En þá hygg ég, að lítið yrði eftir fyrir verkamanninn til aukinna atvinnutekna. Í sambandi við löggjöf um slíkan áætlunarbúskap yrði jafnframt að setja ákvæði um að banna vinnustöðvanir, þar eð þær mundu að sjálfsögðu gereyðileggja allar áætlanir, ef þeim væri haldið uppi um lengri eða skemmri tíma, svo sem verið hefur. En mikið má hugarfar hv. flm. breytast, ef hann fengist til þess að fallast á slík óhjákvæmileg ákvæði til að fyrirbyggja, að áætlunin rynni ekki alveg út í sandinn, hvenær sem þessi mál kæmu til átaka á milli vinnuþiggjenda og vinnuveitenda. Þetta frv., eins og það er nú, er því ekki til þess að tryggja efnahagsafkomu landsins í heild eða einstaklinga þess, ekki til þess að tryggja frelsi Íslands og sjálfstæði, ekki til þess að lyfta þjóðinni á hærra menningarstig, heldur beinlínis til þess að binda þjóðina traustum böndum við lönd sósíalismans, eins og berlega er tekið fram í grg. frv. Þeir, sem hafa trú á því, að það sé Íslendingum hollast, eða hafa um það fyrirmæli að vinna að því, að svo verði, hvort sem það er til böls eða bóta fyrir þjóðina, þeir fylgja þessu frv., en hinir fella það. Ég læt þessi orð nægja um sjálft frv. En ég vil, með leyfi hæstv. forseta, ræða nokkuð þau atriði, sem komu fram í umr. tveggja hv. þm., er frv. þetta var hér til 1. umr. s.l. fimmtudag. Hvorugur þessara hv. þm. vék einu orði að efni frv. Ræða hv. 7. þm. Reykv. gekk öll út á það að hvítþvo Framsfl. af allri samvinnu við kommúnista og sýna síðan fram á, að það séu einmitt sjálfstæðismenn, sem eigi sök á tilveru þeirra og þeim áhrifum, sem þeir hafa og hafa haft á íslenzkt stjórnarfar, og milli þessara tveggja flokka liggi jafnan sterkir leyniþræðir. Kom þetta ekkert frv. við, en um þetta fjallaði ræða hans eingöngu. Ég þykist mega treysta því, að hæstv. forseti hafi ekkert við það að athuga, þótt ég eyði nokkrum tíma til að leiðrétta þau ummæli, sem hv. 7. þm. Reykv. hafði í sambandi við þessi atriði, úr því að honum athugasemdalaust var leyft að viðhafa þau í umr. um þetta frv., sem hér er til umr. og snertir þó á engan hátt það mál. Hv. 7. þm. Reykv. byggði fullyrðingar sínar um náin tengsl á milli Sjálfstfl. og kommúnistafl. á eftirfarandi sjö atriðum: Í fyrsta lagi er samstaðan í stjórnarandstöðu á árunum 1933–1939. Ef hv. 7. þm. Reykv. telur það sönnun fyrir leynitengslum milli tveggja eða fleiri flokka, sem lenda í stjórnarandstöðu á einhverjum tíma, þá kann hann sannarlega ekki skil á réttu og röngu, og frýr honum þó enginn vits, sem til þekkir. Hitt eru ekki leyniþræðir, heldur opinber tengsl. sem ekki verður þrætt fyrir, er tveir stjórnarandstöðuflokkar greiða í einni fylkingu atkv. á móti svo að segja hverju máli, sem stjórnarliðið ber fram, svo sem átt hefur sér stað hjá núv. stjórnarandstöðuflokkum allt kjörtímabilið, og láta sér það ekki nægja, heldur halda og uppi skipulögðum andmælum og málþófi, svo að ómögulegt væri ókunnugum að greina annað en að hér væri um einn og sama flokkinn að ræða. Ég hygg, að það væri mjög þung getraun fyrir mann, sem ekkert þekkti þá hv. 1. þm. Austf. og hv. 6. þm. Sunnl. af öðru en umr. þeirra um fjárlagaafgreiðslu, að segja til um það, í hvorum andstöðuflokknum þeir stæðu. Og væri þó ekki sagt með rökum, að hv. 1. þm. Austf. hafi áður gengið svo algerlega undir jarðarmen kommúnistafl. Sama mundi verða upp á teningnum, ef ókunnugur maður ætti að gera upp á milli hv. 7. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykn. eftir framkomu þeirra í utanríkismálum. Þannig mætti lengi telja. Okkur þm. er stundum álasað af kjósendum fyrir flokksaga og flokkskúgun. En aldrei hef ég í þau 20 ár, sem ég hef setið á Alþingi, séð nokkra flokka svo samanþjappaða við afgreiðslu mála sem þessa tvo flokka, Framsfl. og Alþb., á þessu yfirstandandi kjörtímabili. Og það er því einkennilegra, þegar vitað er, að margir hv. þm. þessara flokka beggja eru þessu mjög andvígir og þúsundir kjósenda þeirra beggja hafa á þessu opinbera samstarfi þeirra megnustu óbeit. Annað atriði, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi sönnun fyrir nánum tengslum milli Sjálfstfl. og kommúnistafl., var samstaðan um stjórnarskrárbreytinguna 1942. Ég held, að það væri heppilegt fyrir Framsfl. að reyna eftir öll þessi ár að gleyma afstöðu sinni til þeirra mála og vera ekki sí og æ að ýfa upp þau sár, sem hann bakaði sér af skammsýni og afturhaldi í þeim átökum. Ástandið á Alþingi var þá þannig, að Framsfl. átti þar miklu fleiri fulltrúa en honum bar miðað við fylgi hans hjá þjóðinni, og hann fékkst ekki til þess að semja um eðlilega og réttláta leiðréttingu á þessum málum, heldur viðhalda með valdi því fyrirkomulagi, sem ekki samræmist lýðræðishugsjón þjóðarinnar. Þeir 3 þingflokkar, sem annars voru ósammála um flest önnur mál, tóku þá höndum saman á Alþingi um breytingu á kjördæmaskipuninni, sem færði málið nokkru nær lýðræðisreglum, þó að sporið væri þá eigi stigið til fulls. Ég efa það ekki, að ef Framsfl. hefði þá viljað sjá sóma sinn í að gefa með frjálsum vilja eftir sérréttindi, sem hann hefði öðlazt fyrir rangláta kjördæmaskipun, hefði að sjálfsögðu verið tekið fullt tillit til till. hans í því máli, svo lengi sem þær gátu rúmazt innan takmarka réttlætis og sanngirni. En því var ekki að heilsa. Kjördæmabreytingin var aðeins undirbúin af Alþingi eins og hver önnur stjórnarskrárbreyting. Hún var síðan borin undir kjósendur landsins, þar sem þeir gengu óháðir í kjörklefann til þess þar að fella sinn dóm. Í kosningabaráttunni gerði Framsfl. allt, sem hann orkaði, til þess að telja kjósendum sinum trú um, að með breytingunni væri verið að taka af þeim fornan og helgan rétt, sem allt ylti á fyrir framtíð þjóðarinnar að ekki yrði rýrður. En þegar úrslitin voru kunn, kom í ljós, að mikill meiri hluti kjósenda fylgdi breytingunum. Í þessu sambandi má benda á, að í einu kjördæmi, sem Framsfl. hafði um 12 ára skeið haft og átt svo traust fylgi, að engum manni hafði dottið í hug, að þar væri frambjóðandi Framsfl. í hættu, enda borinn þar fram einn hinn sterkasti, gáfaðasti og vinsælasti þm. flokksins á móti óþekktum nýliða, sem enga sigurmöguleika sýndist hafa og enga sigra hafði unnið á pólitísku sviði -  Eftir að gengið hafði verið að fullu frá stjórnarskrárbreytingunum á sumarþingi 1942, lýsti Alþfl. því yfir, að hann styddi ekki lengur stjórn Sjálfstfl. Og að loknum haustkosningum 1942 var enginn flokkur þingsins megnugur að mynda meirihlutastjórn einn. Meginástæða fyrir því, að Framsfl var ekki viðmælandi um þátttöku í myndun stjórnar, var ekki málefnaágreiningur, heldur beinlínis hatur út af kjördæmabreytingunni. Alþfl. var þá andvígur skjótri stofnun lýðveldisins, eða svo lengi sem ófriðurinn stæði, Í trausti þess, að á þessu yrði engin breyting, taldi Framsfl. sér óhætt að neita að uppfylla þá þingskyldu að hefja samræður eða taka þátt í þeim um myndun ríkisstj. Með því að stuðla þannig að því, að utanþingsstjórn sæti við völd um langt árabil, mætti ef til vill telja þjóðinni trú um, að allt þetta væru afleiðingar af breytingunni á kjördæmaskipuninni, sem Framsfl. varaði svo mjög við. Þegar þannig var búið að rýra nægilega virðingu Alþingis, kynni að geta skapazt það álit í næstu kosningum, að betra mundi þó að gefa Framsfl. á ný meiri völd, þótt það stríddi á móti öllu réttlæti, og mætti ef til vill takast að koma þá á aftur kjördæmabreytingu, sem tryggði honum völdin um lengri tíma. Þegar utanþingsstjórnin lýsti því yfir, að hún mundi beita sér fyrir stofnun lýðveldisins, brustu allar þessar vonir Framsfl. um að koma á meirihlutavaldi á Alþingi með minnihlutafylgi þjóðarinnar. Þeim var það þá þegar ljóst, að eftir að lýðræði væri komið á og fullur skilnaður við Danmörku, mundi í burtu falla meginástæða af hendi Alþfl. um neitun um þátttöku í stjórn landsins, og rættist sú áætlun fullkomlega. Þriðja ástæðan, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi sönnun fyrir nánustu tengslum milli Sjálfstfl. og kommúnista, er þátttaka þeirra í nýbyggingarstjórninni á árunum 1944–47. Eins og ég hef tekið fram hér að framan, var ekki nema um tvennt að velja fyrir Alþingi: Annað að liggja áfram undir þeim sívaxandi ámælum frá þjóðinni, að meiri hl. þm. væri ekki þinghæfur, þar sem hann hefði svo lengi látið undir höfuð leggjast að mynda þingræðisstjórn. Hitt að mynda stjórn með þátttöku þeirra 3 flokka, sem fúsir voru að ræða stjórnarmyndun. Alþingi átti ekki neins annars kost. Höfuðverkefni þessarar stjórnar voru fyrst: að byggja upp fjölþættara atvinnulíf í landinu, þar sem hverju mannsbarni væri tryggð atvinna við sæmileg lífskjör, og til þess að það mætti takast að skipuleggja innkaup á nýjum atvinnutækjum bæði til landbúnaðar, fiskveiða og iðnaðar. Og annað: að koma á fullkomnum almannatryggingum, sem tryggðu afkomu þeirra, sem áttu við erfiðustu lífsbaráttuna að stríða, svo að einnig þetta fólk gæti lifað mannsæmandi lífi. Þetta voru tvö höfuðverkefni nýbyggingarstjórnarinnar. Framsfl. neitaði þá að vera þátttakandi í þessu nýbyggingarstarfi. Og þeir völdu sér það að vera í stjórnarandstöðu, á meðan það fór fram, og greiða atkv. gegn öllu því, sem miðaði að því að koma því í framkvæmd. Einn hv. þm. Framsfl., sem brauzt út úr samfylkingunni gegn tryggingalöggjöfinni og greiddi atkv. með frv., var settur út úr framboði og fékk ekki að bjóða sig fram við næstu kosningar þar á eftir. Framsfl. hefur sí og æ hamrað á því, að sú stjórn hafi eytt öllum innistæðum erlendis. En innistæðunum var eytt á þeim tíma, sem mest verðmæti fékkst fyrir minnsta peninga, enda þörfin aldrei meiri vegna vöruþurrðar í landinu. Ef farið hefði verið þá eftir till. Framsfl. að bíða um árabil með innkaup nauðsynlegra vara til lífsframfæris og uppbyggingar, hefði þjóðin orðið að sætta sig við margfalt óhagstæðari innkaup, eins og berlega kom fram á næstu árum. Hin ströngu ákvæði, sem sett voru um innflutning og gjaldeyrisverzlun, sem hv. 7. þm. Reykv. minntist á að sett hefðu verið 1947, er Framsfl. hafði komið í ríkisstj. í stað kommúnistafl., og stafað hefðu af því, hvernig farið hefði verið með gjaldeyrinn, stöfuðu ekki af neinum mistökum nýbyggingarstjórnarinnar, heldur af hinu, að Framsfl. hafði þá eins og nú óbilandi trú á haftapólitíkinni og setti það beinlínis að skilyrði fyrir þátttöku í ríkisstj., að sú leið yrði farin í viðskiptamálum. En eins og nú hefur sannazt, þegar horfið hefur verið frá henni, var það og verður ávallt versta lausnin á viðskiptamálum. Framsfl. hefur hins vegar aldrei getað fellt sig við aðra lausn í þessum málum. Stjórnarsamvinman, sem myndaðist 1944, rofnaði ekki vegna ágreinings um innanlandsmálin og framkvæmd þeirra. Hún rofnaði einungis vegna afstöðu kommúnista til utanríkismálanna og til varnarmála landsins. Þegar kommúnistar sýndu það, að þeir settu hærra vilja erlendrar þjóðar en hagsmuni sinnar eigin þjóðar, þá gat ekki verið um neitt samstarf að ræða milli þeirra og Sjálfstfl. Og með því að þetta hugarfar kommúnistafl. hefur ekkert breytzt, vilja engir aðrir flokkar þingsins en Framsfl. og hann þó ekki nema að hálfu leyti hafa stjórnarsamvinnu við kommúnistana. Fjórðu rökin, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi að sönnuðu náin tengsl á milli Sjálfstfl. og kommúnistafl., voru tilraun til stjórnarsamstarfs 1956. Hér slær hv. þm. fram órökstuddum getgátum, og þarf því ekki að eyða orðum að því atriði. Ásókn Framsfl. og kommúnista til stjórnarsamstarfs og undirlægja Framsfl. við kommúnistana var þá svo alger, að Sjálfstfl. hefði aldrei komið til hugar að fara í kapp um fylgi kommúnista. Gagnstætt vöruðu þeir leynt og ljóst við þeirri stjórn, sem reyndist jafnvel miklu verri en menn almennt vildu trúa í upphafi, og það svo, að enn eftir allan þennan tíma segir almenningur: „aldrei aftur vinstri stjórn“. Fimmtu rökin, sem hv. þm. færir fram máli sínu til stuðnings, eru samstarf Sjálfstfl. og kommúnistafl. um að fella vinstri stjórnina 1958. Ég held nú, að það sé orðið og hafi ávallt verið öllum ljóst, að það þurfti ekkert samstarf á milli Sjálfstfl. og kommúnista til þess að fella vinstri stjórnina 1958. Sú stjórn fór þannig með atvinnu- og fjárhagsmál þjóðarinnar, að forustunni brást möguleikinn til að leysa vandann. Og forsrh. viðurkenndi það vel og drengilega og sagði af sér og tókst síðan ekki að mynda stjórn á ný. Hér komu engin tengsl á milli Sjálfstfl. og kommúnista til greina. Þess þurfti heldur ekki með. Auðnuleysi og vesaldómur Framsfl. var svo alger þá, að þar við var engu á bætandi. Sjötta atriðið, sem hv. 7. þm. Reykv. telur sönnun fyrir tengslum milli Sjálfstfl. og kommúnista, er samstarf hinna 3 flokka um kjördæmabreytinguna, sem samþykkt var 1959. Vísa ég til alls þess, sem ég hef sagt um þetta í sambandi við kjördæmabreytinguna 1942. Hér var um að ræða innanríkisréttlætismál. Hér kom til eins og 1942 dómur fólksins. Hér missti Framsfl. aftur fylgi og þingsæti á sama hátt og 1942, m.a. vegna þess, að þjóðin hafði fengið meir en nóg af stjórn þessa flokks á landinu á tímabili vinstri stjórnarinnar. Framsfl. ætti að vera orðið það ljóst, að þau réttlætismál gengu ekki fram fyrir neinar flokkssamþykktir annarra flokka, heldur beinlínis fyrir réttlætistilfinningu fólksins annars vegar og fyrir illa reynslu þess af stjórn Framsfl. hins vegar. Ég hygg, að það væri því miklu hollara fyrir Framsfl. að hætta að ýfa þessi sár sín, læra að sleikja þau og græða og læra að bæta sína afstöðu til málefna með minna eiginhagsmunasjónarmið fyrir augum en verið hefur hingað til og meira hagsmunasjónarmið fyrir þjóðina. Sjöunda og síðasta atriðið, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi að væri sönnun fyrir hinum nánu tengslum á milli Sjálfstfl. og kommúnista, var skipun eða kosning Einars Olgeirssonar, hv. 3. þm. Reykv., í Norðurlandaráð. Þegar Norðurlandaráð var sett á stofn, var það hugsað, að í því ráði tækju sæti allar 5 Norðurlandaþjóðirnar. Í fyrstu fengu Finnar ekki leyfi til þess að taka sæti í Norðurlandaráði, og það var vegna þess, að sovétstjórnin leit svo á, að hér væri verið að koma upp voldugu samstarfi á milli Norðurlanda gegn hagsmunum Sovétríkjanna, og eins og kunnugt er, voru þess vegna Finnar ekki þátttakendur í því samstarfi þá. Það var hvort tveggja, að þá þótti ekki rétt, að Íslendingar sendu kommúnistaforingja til Norðurlandaráðs, enda mjög vafasamt, hvort hann hefði tekið við þeirri kosningu og fengið yfirleitt leyfi til þess að taka þátt í því samstarfi á því stigi málsins.  Ég þykist nú hafa rakið hér þessi mál öll og sýnt fram á, að þetta eru engin rök, sem hv. 7. þm. Reykv. hefur fært fram fyrir því, að einhver náin tengsl séu á milli Sjálfstfl. og kommúnistaflokksins í landsmálum. En hver er þá ástæðan fyrir því, að hv. 7. þm. Reykv. notaði allan sinn ræðutíma til þess að reyna að sanna þingheimi og þeim áheyrendum, sem hér hlusta á ræður, að þetta væri staðreynd, að á milli Sjálfstfl. og kommúnistaflokksins væru þessi nánu tengsl? Hver er meginástæðan? Það verður ekki séð, að hún sé nein önnur en sú, sem raunverulega vitað er, að ákaflega mikið af kjósendum Framsfl. hefur beina skömm á því samstarfi, sem þeir flokkar hafa opinberlega hér á þingi. Og þeir eru sjálfir hræddir við að ganga til kosninga á komandi vori nema þvo þetta af sér. Þess vegna tekur hv. 7. þm. Reykv. upp þann hátt að ætla sér að reyna að telja þjóðinni trú um, að tengslin séu miklu nánari á milli Sjálfstfl. og kommúnistaflokksins. Nú vil ég segja það, að vitanlega er það engin goðgá að hafa samstarf við umbótaflokk eins og kommúnistaflokkurinn kallar sig og er á ýmsum sviðum, ef ekki væri um það að ræða, að þar ræður að langmestu vilji erlendra þjóða um stefnu hans í utanríkismálum. Ef kommúnistaflokkurinn vildi þvo af sér þann vansa að vera hér umboðsmaður eða þjónn erlendra ríkja um að koma alheimskommúnisma á, mundi það ekki vera neinn vansi að hafa samstarf við hann um ýmis mál. Það er síður en svo, að það væri vansi að hafa samstarf við hann um margs konar umbótamál. En þegar það er gert til þess að ná fólkinu, til þess að treysta aðstöðu sína svo, að það sé hægt að koma enn betur Íslandi undir vald kommúnismans, þá er það ekki lengur sæmilegt. Og það er þetta, sem fólkið hræðist. Og það er þetta, sem er ástæðan hjá hv. 7. þm. Reykv., að hann veit, að fólkið vill ekki þessa stefnu í utanríkismálunum, þótt hann sé sjálfur sammála um hana, eftir því sem framkoma hans hefur verið hér á þingi s.l. 3 ár. Og það er þess vegna, sem hann er að reyna að koma þessu yfir á annan flokk. Önnur ástæða getur ekki verið fyrir því. En hvers vegna rauf þá Framsfl. samstarf við aðra flokka? Hvers vegna hefur hann alltaf verið fyrstur til þess að gera það? Hvers vegna rauf hann samstarfið 1942? Það var af því, að hann vildi halda í ranglæti: Hvers vegna rauf hann samstarfið 1949? Það voru ekki hinir tveir flokkarnir, Sjálfstfl. og Alþfl., sem rufu samstarfið. Hann rauf þá samstarfið vegna þess, að hann vildi hafa sérréttindi fyrir sjálfan sig, sérréttindi fyrir sig og sína menn á kostnað þjóðarinnar. Og þess vegna rauf hann samstarfið 1953 og 1956, alveg af sömu ástæðu. Hann var alltaf að reyna að koma inn meiri sérhagsmunum fyrir sig og sinn flokk gegn hagsmunum þjóðarinnar. Og hvers vegna var hann raunverulega lengi vel klofinn í lýðveldisstofnuninni? Vegna þess að hann hélt, að þá gæti hann haldið Alþfl. frá því að mynda stjórn með sjálfstæðismönnum og haldið öngþveitinu áfram, sem hafði skapazt við það, að Framsfl. vildi ekki ræða stjórnarmyndun. Hvers vegna klofnaði flokkurinn um Keflavíkursamninginn og stuðninginn við NATO? Af nákvæmlega sömu ástæðu, alltaf sífelld tækifærisstefna. Ég skal svo ekki ræða meira um ræðu hv. 7. þm. Reykv., en aðeins koma hér nokkrum orðum að einu atriði, sem hv. 3. þm. Reykv. hélt fram. Hann sagði, að það væru tvö höfuðverkefni Alþb., eins og flokkurinn kallar sig nú, sem hann berðist fyrir í þessu landi. Annað væri stöðug kauphækkun verkafólks, hitt væri stefnan um utanríkismálin, um alheimskommúnismann, að rótfesta þá stefnu hér í þessu landi. Þetta er alveg rétt, þetta eru hans tvö höfuðsjónarmið. Það hefur enginn maður á móti því, þó að kommúnistaflokkurinn eða Alþb., hvað sem hann kallar sig, beiti öllum sínum áhrifum til þess að bæta lífskjörin í landinu, og hv. 3. þm. Reykv. sem formaður flokksins veit, að það hefur hvað eftir annað tekizt um það samstarf. En það hafa allir haft á móti því, sem kommúnistaflokkurinn berst fyrir, að auka vald kommúnismans á Íslandi. Og það er hv. þm. orðið svo ljóst nú og raunverulega fyrir löngu, að þeir þora ekki að bjóða sig fram undir því merki. Þeir urðu að skipta um nafn, reyna að breiða yfir nafn og númer, kölluðu sig Sósfl., hinn sameinaða flokk sósíalista og nú síðast Alþb., af því að þeir vissu, að fólkið vildi ekki kommúnistastefnuna í landinu. Og þeir eru ekki einir manna hér í Norðurálfunni, sem hafa farið þannig að. Þannig fóru Danir að líka. Þegar þjóðin þurrkaði út kommúnistafylgið í Danmörku til þingsins, þá skiptu þeir um nafn. Og það hafa þeir gert víðar, af því að þeir vita, að þjóðirnar vilja ekki það ófrelsi, sem því fylgir að taka upp kommúnistastefnuna, kalla kommúnistastefnuna yfir sig. Hv. þm. sagði, að það þýddi ekkert að vera að spyrna á móti þessu, menn væru búnir að stríða á móti kommúnismanum núna í meira en heila öld. En kommúnisminn á Norðurlöndum, bæði á Íslandi og annars staðar, ætti hér engan fulltrúa, ef þeir hefðu ekki breitt yfir nafn og númer, og það er það, sem við ávítum. Við ávítum, að þessir menn skuli ekki koma hreint fram við fólkið og segja: Við viljum hafa þessa stefnu hér, við viljum innleiða kommúnismann með öllum hans kostum og löstum, eins og hann er, og ekkert annað. - Þá yrðu þeir þurrkaðir út. Það eru því falsrök, með því að segja fólkinu ósatt, er þeir segja, að þeir séu að berjast eingöngu fyrir hagsmunamálum þess, því að það vita allir, að ef hér væri kominn á kommúnistastefna, eins og hún er rekin austantjalds, þá liði fólkinu ekki eins vel í dag hér og því líður. Við þurfum ekkert annað en gera samanburðinn, hvernig það er austan múrsins, til þess að vita um það, og það er ekki af vanþekkingu, því að það hefur m.a. hv. 3. þm. Reykv. hvað eftir annað kynnt sér persónulega sjálfur. Og það er því verra, að eftir að hann veit, að það er þannig, skuli hann halda þeirri stefnu áfram hér og vilja koma henni hér á. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa leyft mér að fara hér út fyrir þann ramma, sem ákveðinn er í þingsköpum, að ræða um sjálf málin. En það var gefið tilefni til þess af tveimur hv. þm. áður, svo að ég þóttist mega taka mér tíma til þess að svara því, sem hér hafði komið fram í þeirra umræðum.