Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Halldór Steinsson) Jeg þarf ekki að skýra öllu nánar þetta frv. en gert er í ástæðunum fyrir því. Í lögunum um skipun prestakalla frá 16. nóv. 1907 kemur fram svo mikill ójöfnuður í skipun prestakalla í Snæfellsnessýslu, að furðu gegnir, og ef samræmi hefði átt að vera, hefði með jafnmiklum rjetti mátt leggja niður 2 önnur prestaköll í prófastsdæminu, en það þótti ekki fært vegna víðáttu, sem er með öllu rjett, enda þarf ekki annað en að líta á Íslandskort, til þess að sjá, að Staðastaðarprestakall verður eitt hið stærsta prestakall landsins, eftir núgildandi lögum. Jeg held, satt að segja, að áhugi manna á trúmálum hjer á landi sje ekki ofmikill, og ekki verður hann meiri með því að gera prestaköllin svo stór, að presturinn geti ekki haft nein veruleg kynni af sóknarbörnum sínum. Meðan þjóðkirkja er ríkjandi hjer á landi er það skylda þings og stjórnar að sjá um, að starf hennar verði meira en kákið tómt, en það verður það með því að gera prestaköllin svo stór, að prestum sje lítt kleift að þjóna þeim. Þetta frv. fer fram á, að prestakallaskipunin haldist eins og hún nú er, að undanteknu því, að skilja Hellnasókn frá Nesþingum og sameina hana Staðastað. Hellnasókn er nú í Nesþingum og liggur sunnan Jökuls. Hún er áföst Staðastaðarprestakalli, og er þar að eins um bygð og góða vegi að ræða, og eru litlir erfiðleikar á því fyrir Staðastaðarprest að þjóna þessari sókn, en presturinn frá Ólafsvík hefir yfir 2 fjallvegi að fara þangað. Jeg flyt frv. þetta samkvæmt almennum endurteknum óskum hjeraðsbúa í þessum sóknum og samkvæmt einróma áliti á nýafstaðinni prestastefnu (synodus). Jeg hefi og í höndum brjef frá herra Jóni Helgasyni, biskupi, þessu máli viðkomandi, og skal jeg með leyfi hæstv. forseta lesa það upp. Það hljóðar svo: »Reykjavik, 3. júlí 1917. Á nýafstaðinni prestastefnu (synodus) var svo hljóðandi tillaga borin upp: Að gefnu tilefni lætur prestastefnan þá skoðun sína í ljós, að mjög óheppilegt sje, að Miklaholtsprestakall í Snæfellsnessprófastsdæmi verði lagt niður sem sjerstakt prestakall, og mælir mjög með því, að gerð verði sú breyting á gildandi lögum, að það skuli haldast sem sjerstakt prestakall. Var tillaga þessi samþ. í e. hlj. Jón Helgason. Til prófastsins í Snæfellsnessprófastsdæmi. Jeg skal svo ekki fjölyrða meir um þetta mál; vona jeg, að það fái að ganga til 2. umr. Rjettara virðist mjer að setja þetta mál í nefnd, og vil jeg þá stinga upp á, að því verði vísað til allsherjarnefndar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil að eins mæla nokkur orð í sambandi við það, er jeg drap á í gær. Hjer í þinginu hafa verið skipaðar bjargráðanefndir, og eru þær nú teknar til starfa. Hafa þær sent stjórnarráðinu áskoranir, og tillaga frá þeim er til umræðu í Nd. í dag. Tillögurnar lúta að verslun landssjóðs. Heppilegast væri, að þeir einstaklingar, í hvorri deildinni um sig, er kynnu að hugsa til að bera fram tillögur, er lúta að þessu, beri sig saman við bjargráðanefndirnar og kynni sjer í stjórnarráðinu, hvað gert hefir verið í þessu efni. Við það yrði samræmið sem best milli tillagnanna. Jeg segi þetta ekki til að hindra framgang þessarar tillögu, heldur er þetta að eins almenns efnis. Jeg hygg, að gott væri fyrir landsstjórnina að fá skýringu á því, hvort ætlast sje til þess með þessum till., sem nú er um að ræða, að landsstjórnin ein birgi landið að nauðsynjavörum til eins árs, án tillits til þess, sem aðrir kunna að draga að sjer, eða hvort birgðir kaupmanna skuli taldar með. Það er ekki vel ljóst, en jeg býst við, að umræðurnar skýri það. Það er bráðnauðsynlegt að hafa mikinn forða fyrirliggjandi, en þó verða menn að hafa í huga væntanlegar afleiðingar því að verðfall verður að líkindum töluvert mikið er ófriðnum linnir og samgöngur greiðast. En þó munu allir kjósa það fremur en vöruskort. Jeg mintist á það í gær, að stjórninni hefði þótt það æskilegt, að landið gæti dregið að sjer 8 mánaða forða að minsta kosti. En nú sje jeg, að sumir hafa misskilið mig á þá leið, að jeg hafi sagt, að landið ætti 8 mánaða forða af matvælum. Misskilningur þessi hefir meðal annars komið fram í blaði einu í morgun, og finn jeg því ástæðu til þess að leiðrjetta hann nú. Tillaga þessi fer fram á þriðjungi meiri birgðir, og hefi jeg ekkert að athuga við það, ef það er eindreginn vilji hins háa Alþingis í heild sinni. Það var sjerstaklega til þess að fá skýringu á því, hvernig skilja beri tillöguna, að jeg tók til máls, og vona jeg, að háttv.frsm. (K. E.) skýri þetta atriði nánar.

Frsm. (Karl Einarsson) Það er alveg rjett athugað hjá hæstv. ráðherra, að það er heppilegast, að bjargráðanefndirnar og þeir einstakir þingmenn, sem vilja koma með tillögur um endurbætur á landssjóðsversluninni, vinni sem best saman. Jeg tók það einmitt fram í gær, að stjórnarráðinu vanst ekki tími til þess að láta nefndinni í tje skýrslur um verslun landsins, en þær skýrslur eru nú komnar fram. Nefndin áleit það óverjandi að draga það lengur að bera tillögu þessa fram, sem hún þegar hafði samþykt fyrir nokkru og sent stjórninni brjeflega. En þar sem nefndinni var það ljóst, að jafnt fyrir því þurfti að koma fram og samþykkja þingsályktun um málið, ef það átti að hafa nokkra þýðingu, þá kom hún fram með tillöguna, og hefi jeg þegar gert grein fyrir, að nefndin áleit ekki verjandi að draga það lengur, Í tilefni af fyrirspurn hæstv. atvinnumálaráðherra um það, hvort ætlast sje til þess, að landsstjórnin sjái landinu fyrir ársbirgðum af nauðsynjavörum, vil jeg taka það fram, að í till. felst, að landsstjórnin sjái um, að forði þessi flytjist til landsins - sje til í landinu. Nefndin ætlast til þess, að landsstjórnin aðstoði þá menn, er flytja vörur hingað til landsins, sjerstaklega með því að útvega þeim skipakost. Það hafa verið aðalvandræði kaupmanna, hversu erfitt það er að fá skip til flutninga. Eins og öllum er kunnugt hafa aðalviðskifti kaupmanna verið við Danmörku og England. Sambandinu við Danmörku hefir verið slitið síðan í febrúar; að eins hafa örfá skip komið nú upp á síðkastið, og öll hafa þau verið fullfermd. Hæstv. atvinnumálaráðherra mintist á vöruforða landsins. Taldi hann æskilegt, að landið hefði fyrirliggjandi 8 mánaða forða, en orð hans hafa verið misskilin, og er mjög óheppilegt, að slíkur misskilningur skuli eiga sjer stað. Nefndinni er kunnugt um, að skortur er á steinolíu og salti.  Það er tilætlun nefndarinnar, að stjórnin geri sjerstakar ráðstafanir til þess, að vörur þessar verði fluttar til landsins nú í sumar og í haust, og helst sem allra fyrst. En ekki ætlast nefndin til þess, að stjórnin liggi sjálf með allar þessar birgðir. Stjórnin hefir látið safna skýrslum um birgðir einstakra manna. Til þessa eru nefndir í hverjum hreppi á landinu; gera þær skrá yfir vörur þær, sem í hvert hjerað koma, og þær vörur, er þar eru fyrirliggjandi. Með þessu er mjög auðvelt að fá upplýsingar um það, hvaða birgðir eru á hverjum stað á landinu á hverjum tíma sem er. Tilætlun nefndarinnar er, að í sumar og haust verði flutt það af þessum vörum til landsins, sem á vantar ársforða, hvort sem landsstjórnin á þær vörur, kaupmenn eða aðrir. Jeg ætla svo ekki að ræða meira um till. að sinni, en vona, að háttv. deild samþ. hana.