Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 4 um gerð frv. um framkvæmd byggðastefnu. Flm. eru auk mín Guðmundur Einarsson, Kolbrún Jónsdóttir og Kristín S. Kvaran. Byggðavandamál eiga sér orsakir í ójafnri þróun eða aðstöðu og þá sérstaklega ójafnri aðstöðu til framfara. Slík þróun hefur orðið í öllum iðnvæddum löndum, bæði stórum og litlum. Byggðavandamál eiga sér mismunandi orsakir. Auðlindagrunnur héraða er mismunandi, en í dag er þetta ekki lengur alvarleg ástæða fyrir mismunandi þróun. Í mörgum löndum eru vandamál á þeim svæðum þar sem mikið er um gamlar iðngreinar sem áður voru stórar og mannaflafrekar, en hefur farið hnignandi. Einkenni vandamálasvæða eru margs konar. Íbúaþróun staðnar eða fækkun er mikil. Mikið er um brottflutning, bæði innanlands og til annarra landa. Tekjur eru litlar, atvinnuþátttaka er lítil og atvinnuleysi er mikið. Lélegt ástand er í þjónustu, menntun lítil o.s.frv. Lítið er um framfarir, a.m.k. minna en fyrir landið allt. Einkenni vandamálasvæða hafa verið að breytast. Dregið hefur almennt úr hagvexti og því hafa möguleikar fólks til að bæta stöðu sína með því að flytja milli staða minnkað. Nýjar legundir vandamálasvæða hafa hlotið meiri athygli, t.d. í seinni tíð innri hlutar stórra borga, jafnvel borga sem ekki eru miklu stærri en Reykjavík. Hér á landi hafa orðið til svæði, sem byggðavanda eiga við að etja, ekki síður en annars staðar. Fram að fimmta áratug þessarar aldar var í gangi ör þéttbýlismyndun án þess að um verulegt misvægi væri að ræða. Reykjavík óx þá sýnu mest. Það var eðlilegt. Eftir heimsstyrjöldina og fram til u.þ.b. 1970 varð veruleg byggðaröskun í landinu. Fólksfækkun varð á landsbyggðinni, jafnvel á þéttbýlisstöðum, en gífurlegur vöxtur og spenna á suðvesturhorni þessa lands. Tekjur voru lágar úti á landi þrátt fyrir tímabundin uppgrip og atvinnuleysi víða, einkum árstíðabundið. Engar almennar skýringar á byggðaþróun hafa verið settar fram sem einhlítar geta talist. Það sem byrjar að vaxa heldur áfram að vaxa og á það jafnt við um atvinnulíf og byggð. Við stækkun myndast ákveðið hagræði sem svo knýr áfram hjólin. Farvegir myndast fyrir fjármagn og ákvarðanatöku sem leiða til framhalds þróunar sem farin er af stað. Staðsetning framleiðslu vegna hráefna og markaðar var mikilvæg, en mikilvægi flutningskostnaðar hefur farið ört minnkandi. Líta má svo á að margir stórir bæir hafi enga slíka staðsetningarhagkvæmni, a.m.k. ekki lengur. Í stað hins fyrra hagræðis af samþjöppun getur svo komið óhagræði vegna þrengsla og spennu. Þetta óhagræði skiptist í tvennt, ef hugsað er út frá sjónarmiði atvinnurekstrar, annars vegar er kostnaður sem leggst á fyrirtækið í formi hærri launa og annarra hærri kostnaðarliða. Hins vegar er svo hinn aukni félagslegi kostnaður í formi dýrra gatnaframkvæmda og þess háttar. Er þá ekki minnst á afleiðingar stórbæjarlífs á ýmsa einstaklinga sem undir verða. Samfélagsmunstur stórbæja er af mörgum talið hafa á sér neikvæðar hliðar, samanborið við dreifbýli. Skilgreining byggðastefnu hefur vafist fyrir mörgum, einkum á þann veg að undir þann þátt er ýmislegt fellt sem þar á alls ekki heima. Þó er engin einhlít skýring eða skilgreining til. Í fáum orðum mætti reyna að orða markmið byggðastefnu á þann veg, að byggðastefnan sé viðleitni ríkisvaldsins til að jafna aðstöðu manna til búsetu á Íslandi. Aðgerðum ríkisvaldsins í þessu augnamiði er ætlað að stuðla að því að nýttir séu til fullnustu þeir möguleikar sem hvert hérað landsins og íbúar þess búa yfir til vaxtar arðbærri atvinnu og þjónustu, til mótunar heilbrigði samfélags og umhverfis, að ryðja burt hindrunum í vegi fyrir eðlilegri þróun byggðar, að gera sem flestum mögulega búsetu og starfssvið eftir óskum. Erfitt er að gera upp á milli almennra og sérstakra aðgerða stjórnvalda sem hafa ábyrgð. Aðgerðir í samgöngumátum má taka sem dæmi um almennar aðgerðir sem mikil áhrif hafa á byggðaþróun, ásamt ýmissi annarri fjárfestingu í grunngerð. Ekki er þó venjan að telja slíkar framkvæmdir til aðgerða í byggðamálum. Hægt er að hugsa sér að ef búið er að setja ákveðin markmið, t.d. í samgöngumálum almennt, séu þær framkvæmdir, sem nauðsynlegar eru til að ná þeim, kallaðar almennar aðgerðir. Þær aðgerðir í samgöngumálum, sem ekki er hægt að réttlæta með tilliti til almennra markmiða, en nauðsynlegar teljast engu að síður, eru þá aðgerðir í byggðamátum. Þær ætti því að fjármagna sérstaklega sem slíkar. Mikil áhersla er lögð á byggðastefnu í nágrannalöndum okkar, sérstaklega í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, en eðlilega er nokkuð minna um aðgerðir í byggðamálum í jafnþéttbýlu landi og Danmörku. Í engu þessara landa er deilt um réttmæti þess að reka byggðastefnu. Aðgerðir þær sem beitt er eru af ýmsum toga. Öllum löndunum er það sammerkt að þeim er skipt í svæði sem mismikillar aðstoðar njóta. Af aðgerðum sem beinast að fjárfestingu einkafyrirtækja má nefna viðbótarlán og styrki, veitingu ábyrgða og skattaívilnanir. Fyrirtæki sem flytja frá stórbæjum á landsbyggðina fá til þess styrki og einnig til að þjálfa starfslið eða flytja það. Mikil áhersla er lögð á ráðgjafarþjónustu við fyrirtæki og má þar sérstaklega nefna iðnráðgjafa úti í héruðunum. Til er jafnvel að flutningskostnaður á vörum frá framleiðslustað til markaða í stórbæjum sé niðurgreiddur. Það mál var á sínum tíma kannað hér á landi, en ákveðið að fara ekki út á þá braut. Mikið hefur verið byggt af iðngörðum og iðnaðarmiðstöðvum. Í Noregi verða þau fyrirtæki sem ætla að ráðast í stórframkvæmdir að hlíta ráðgjöf um staðarval, þannig að tryggt sé að landsbyggðin njóti sannmælis. Í sumum nágrannalandanna eru laun niðurgreidd eða hafa verið. Í Stóra-Bretlandi var allur launakostnaður í vandamálahéruðunum niðurgreiddur þar til íhaldsstjórnin felldi þetta niður í upphafi valdatíma síns. Í Svíþjóð fæst töluverður hluti af launum nýliða sem ráðnir eru niðurgreiddur. - Þetta eru eingöngu fá dæmi um hvernig að byggðamálum er staðið í nágrannalöndum okkar. Fjárhagslegar aðgerðir í byggðamátum hérlendis hafa verið mun einfaldari í sniðum en í nágrannalöndunum. Þær hafa nær eingöngu falist í viðbótarfjárfestingartánum með lágum vöxtum og að litlu leyti í styrkveitingum. Svæðaskipting hefur ekki verið formleg. Aðgerðir höfðu þó veruleg áhrif á sínum tíma, ef marka má það að búsetuþróunin varð á áttunda áratugnum landsbyggðinni mjög í hag. Nú hefur þetta aftur á móti snúist við. Í öllum nágrannalöndum okkar er stunduð áætlanagerð sem hluti af aðgerðum í byggðamálum. Hún er ekki einungis stunduð til að segja fyrir um hvað muni gerast, heldur til þess að fyrirsvarsmenn héraða geti gert sér betri grein fyrir stöðu sinni og möguleikum. Ýmsar aðgerðir eru einnig framkvæmdar til að efla framtak og nýsköpun í atvinnulífinu. Byggðadeild Framkvæmdastofnunar hefur tekið sér þetta hlutverk í hinu íslenska stjórnsýslukerfi, enda lagaákvæði um starfsemi deildarinnar mjög almenn. Starfseminni má skipta í þrjú meginsvið: Formleg áætlanagerð má segja að skiptist í tvennt. Annars vegar eru gerðar áætlanir fyrir héruð, sem fjalla um stöðu þeirra og möguleika, en að mestu án tillagna um útvegun fjármagns til einstakra aðgerða. Hins vegar gerir deildin áætlanir um jaðarbyggðir sem hætta er á að leggist í eyði. Þessar áætlanir eru um framkvæmdir og fjármögnun þeirra. Áætlanir eru unnar að beiðni og frumkvæði ýmissa aðila; Alþingis, heimamanna og deildarinnar sjálfrar. Byggðadeild hefur mjög tengst þeirri vinnu sem undanfarin ár hefur tengst umræðum um iðnþróun og aðgerðir í þeim málum. Þetta varðar bæði stóriðju og smærri iðnað. Iðnráðgjafastarfsemi á landsbyggðinni er til að mynda runnin undan rótum deildarinnar. Í þriðja lagi má svo telja hlutverk deildarinnar í upplýsingamiðlun, bæði hagtölur og flest annað milli himins og jarðar. Þetta er í dag ekki hvað síst mikilvægt hlutverk þessarar deildar. Hvað er fram undan? Að mínu áliti munu aðgerðir í byggðamátum í framtíðinni mótast meira en áður af annars konar vinnuaðferðum en beitt hefur verið hingað til. Er þar átt við aukna samvinnu við forsvarsmenn fyrirtækja og sveitarfélaga við að byggja upp framtak og skapa umhverfi sem er jákvætt fyrir nýsköpun í atvinnulífi. Ljóst er að sú tegund útlánastarfsemi sem hingað til hefur verið stunduð dugar alls ekki ein sér, þó að aðgerðir þurfi oftast að hafa stuðning af peningum. Iðnaður mun skipta miklu máli fyrir byggðaþróun næsta áratug. Skiptir miklu máli hvar slíkum fyrirtækjum verður valinn staður og hvernig þeim verður fyrir komið. Rafeindatækni, m.a. í fjarskiptum, gefur nýja möguleika sem nauðsynlegt er að nýta út í ystu æsar til að hafa jákvæð áhrif á byggðaþróun. Hægt verður að veita mjög mikið af þjónustu út um allt land með aðstoð þessarar nýju tækni. Margir vinnustaðir munu geta verið hvar sem er. Það verður mögulegt fyrir ákveðnar starfsstéttir að vinna í Reykjavík, en búa jafnvel á Þórshöfn. Til að taka af allan vafa telur Bandalag jafnaðarmanna byggðastefnu nauðsynlega og eins og áður segir að verkefni hennar sé að stuðla að fullnýtingu þeirra möguleika sem hvert hérað landsins og íbúar þess búa yfir til arðbærs vaxtar í atvinnulífi og þjónustu. Aðgerðir yfirvalda eiga að ryðja úr vegi hindrunum sem hefta óeðlilega þróun byggðar og gera sem flestum einstaklingum mögulegt að velja búsetu og starf að óskum. Stefnumörkun í byggðamálum í þessa veru er í raun og veru engin nú. Í hugum flestra er byggðastefna í dag nánast samnefnari fyrir aðgerðir sem eru í mótsögn við skynsamleg þjóðfélagsmarkmið. Við gerð byggðastefnu í framtíðinni verður að afmarka skýrt þrjá verkþætti, þ.e. áætlunargerð, ákvarðanatöku og fjármagnsútvegun. Hvað varðar áætlunargerðina telur BJ nauðsynlegt að byggðadeild verði gerð að sjálfstæðri stofnun, sem vegna hlutverks síns á heima undir stjórn félmrn. Því næst er nauðsynlegt að afmarka hlutverk deildarinnar með reglugerð, þannig að starfshættir hennar séu skýrt afmarkaðir. Þegar talað er jafnmikið um áætlunargerð og ég hef gert hér er ekki verið að tala um framleiðsluskipulag, eins og við þekkjum úr öðrum löndum og sérstaklega austan tjalds. Það vill brenna við að íslenskir stjórnmálamenn líti gjarnan þannig á þær áætlanir sem þegar hafa verið gerðar af byggðadeild. Áætlanir eiga að vera vettvangur til að setja fram kosti um framtíðarþróun einstakrar byggðar og afleiðingu vals á milli leiða. Þær eru nauðsynlegar sem viðmiðun vegna þeirrar samræmingar sem vera á milli hinna ýmsu greina atvinnulífs og félagslegrar þjónustu. Þess vegna geta þær aldrei verið beinn grundvöllur til útlánastarfsemi. Semja verður ákveðna vinnu- og viðmiðunarreglur fyrir gerð byggðaáætlana. Áætlanir þessar verða að fá formlegt gildi með lögum eða reglugerð. Hlutverk byggðaáætlana er að vera rammi um nauðsynlega samræmingu aðgerða varðandi það hérað sem áætlunin nær til, með sérstakri áherslu á aðgerðir til eflingar atvinnulífs, og brýna nauðsyn ber til að þessar áætlanir verði tengdar byggingarskipulagi eins og það er framkvæmt í dag. Það er því líka nauðsynlegt að þessar áætlanir fái lögbundna stöðu í stjórnkerfinu. Hjá því verður ekki komist. Ákvörðun um val milli leiða er tekin af heimamönnum, þ.e. sveitarstjórnum á viðkomandi áætlanasvæði. Þegar byggða- og áætlunardeild Framkvæmdastofnunar ríkisins hafa verið settar undir umsjón félmrn. telur BJ eðlilegt að lánadeild og stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hætti störfum. Bein tengsl milli byggðaáætlana og útlánastofnana af því tagi sem Framkvæmdastofnun ríkisins er eru beinlínis óeðlileg og óheilbrigð. Reynsla undanfarinna ára af Framkvæmdastofnun og kommissörum hennar hefur ekki sannað ágæti þessarar ráðstöfunar. Lánveitingar Framkvæmdastofnunar hafa tekið mið af pólitískum stundarhagsmunum, en ekki efnahagslegum langtímahagsmunum, eins og vera ætti. Samkvæmt stjórnarskrá Íslands fer Alþingi með fjárveitingavald og það hefur sýnt sig að það aukna fjárveitingavald sem Framkvæmdastofnun er, þar sem alþm. sitja á stólum útlánastjóra, hefur verið til hreinnar óþurftar fyrir þjóðarbúið. Að mati BJ er ekki hægt að setja því ákveðnar skorður fyrir fram hvaða hlutdeild Alþingi á í því að fjármagna byggðaáætlanir. Byggðaáætlun er samræming aðgerða á mjög mörgum sviðum og því verður að ganga út frá því í upphafi að hægt sé að fjármagna mjög marga þætti hennar úr eigin sjóðum heimamanna eða með peningum fengnum að láni í bönkum. Það gefur auga leið að fjárveitingar ríkis eða Alþingis til byggðamála eru opinber viðurkenning á þjóðhagslegri hagkvæmni slíkra aðgerða og því teknar fram yfir aðgerðir á einhverjum öðrum sviðum samneyslu. Ef menn vilja halda því fram að eðlilegt sé að nota skattpeninga landsmanna til útlánastarfsemi líkt og gert hefur verið í Framkvæmdastofnun, þ.e. í Byggðasjóði og Framkvæmdasjóði, verða menn líka að hugleiða hvort ekki sé eðlilegt að skila landsmönnum aftur vöxtum af þessari útlánastarfsemi til þess að hún geti þannig haft áhrif til lækkunar á opinber gjöld þeirra. Þar sem þessi till. varðar sveitarstjórnarmenn mjög miklu er gert ráð fyrir því, miðað við núverandi aðstæður á þingi, að þeir eigi þriðjung fulltrúa í nefnd þeirri sem fjalla mun um mál þetta. Mikil umræða hefur farið fram á undanförnum árum um skipan sveitarstjórnarmála. Þrátt fyrir tillöguflutning af ýmsu tagi á undanförnum árum hefur ekki enn fengist nein endanleg niðurstaða í mál þessi og tel ég því ekki tímabært að blanda þeim inn í umr. um byggðastefnu. Forsendur byggðaáætlunar eru margvíslegar og hreppaskipting ekki nema ein þeirra. Aðalatriðið er að markmið byggðastefnunnar séu skýr og augljós. Þau varða fólk og þá skipta hreppamörk ekki öllu máti. Fjárveitingar Alþingis til byggðamála eiga að ráðast hverju sinni af þjóðarhagsmunum, hvort heldur er um að ræða fjárhagslega eða félagslega. Herra forseti. Ég geri það að till. minni að þáltill. þessari verði vísað til atvmn. Sþ.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka frsm., hv. þm. Stefáni Benediktssyni, 8. þm. Reykv., fyrir yfirgripsmikla og fróðlega framsöguræðu, sem var mjög athyglisverð. Eins og þingheimi er vafalaust kunnugt fara saman, a.m.k. í öllum megingreinum, þau atriði sem eru í þessari till. til þál. og þau atriði sem Alþfl. hefur lagt áherslu á í málflutningi sínum og tillögugerð á undanförnum árum. Á 104. löggjafarþingi fluttu þm. Alþfl. í Nd. frv. til l. um mörkun byggðastefnu og gerð byggðaþróunaráætlunar, sem þáverandi þm. flokksins, Sighvatur Björgvinsson, mælti fyrir í deild. Það eru í veigamiklum greinum sömu hugmyndir, kannske allar, og gert er ráð fyrir í till. þessari til þál., nefnilega að byggða- og áætlanadeild verði sjálfstæð stofnun og að hún heyri undir félmrn. og starfssvið þeirrar deildar verði afmarkað við gerð byggðaáætlana og að Alþingi taki ákvarðanir um einstakar byggðaáætlanir. Nýtt í þessari till. til þál. er að tengja þetta skipulagsstarfi á vegum Skipulags ríkisins og sveifarfélaga með löggjöf. Það má vel vera að það komi til álita, en það var ekki í því frv. til l. sem við Alþfl.-menn fluttum. Ég held að öllum þm. sé ljóst, eins og kom skýrt fram í máli hv. þm. Stefáns Benediktssonar, að byggðastefna sé nauðsynleg. En það verður að gæta að því að hún þjóni þeim markmiðum sem við eiga á hverjum tíma. Ég held að það gildi um byggðastefnu á Íslandi og það tæki sem menn hafa sett upp til þess að stjórna henni eins og ýmislegt annað hjá okkur, að það sem var gott í upphafi hefur orðið slæmt. Það þjónar ekki með eðlilegum hætti þeim markmiðum sem við verðum að setja okkur í byggðastefnunni og reyndar í stjórn efnahagsmála. Okkur í Alþfl. hefur virst alveg augljóst að Framkvæmdastofnunin, sem er nú heildarhattur yfir Byggðastofnun og því um líkt, hafi úrkynjast mjög í uppvexti sínum og sé nú orðin kóróna sköpunarverksins í fyrirgreiðslupólitík á Íslandi, og sannleikurinn sé sá, að það náist ekki raunverulegur árangur í skynsamlegri fjármálastjórn öðruvísi en það kerfi verði skorið upp. Við höfum sagt að Framkvæmdastofnun eigi að leggja niður. Ég held að menn verði að gæta að því, að hér er ekki einungis um að ræða að líta á þennan þátt einangrað, heldur er hér í raun og veru um efnahagsaðgerð að ræða. Þetta er orðinn svo ríkur þáttur í fjármálastjórninni hjá okkur, þarna fara svo miklir fjármunir um, að það er í sjálfu sér efnahagsaðgerð að stokka upp á þessu sviði, leggja Framkvæmdastofnunina niður í núverandi mynd og setja sér ný vinnubrögð um framkvæmd byggðastefnu. Eins og kemur fram í þessum orðum mínum, herra forseti, tek ég undir þau markmið sem sett eru í þeirri till. til þál. sem hér er rædd. Við Alþfl.-menn ætlum okkur að endurflytja það frv. til l. um mörkun byggðastefnu og gerð byggðaþróunaráætlunar sem við höfum hér áður flutt. Þá gefst enn frekara tækifæri til að fjalla um þessi mál, þannig að ég ætla að geyma mér frekari umr. á þessu stigi. Við höfðum þá skoðun, að með því að setja þetta fram lið fyrir lið í frv. til l. gæfist kostur á því að fara í gegnum það lið fyrir lið hvernig við höfum hugsað okkur framkvæmdina á þessum þætti. Ég vænti þess, að þegar það frv. kemur hér til umr. geti orðið frjósamar umr. um framkvæmdina sjálfa til viðbótar þeim umr. sem ég geri ráð fyrir að muni fara fram um þau markmið sem birtast ekki bara í okkar frv. til l., eins og það var á sínum tíma og verður í þeirri gerð sem það verður lagt fram, heldur þau markmið sem sett eru fram í þeirri till. til þál. sem hér er til umr. og ég tek undir.



Herra forseti. Mig langar til að gera nokkrar aths. við þessa till. vegna þess að ég er mótfallinn því skipulagi sem till. gerir ráð fyrir, þ.e. ég er mótfallinn því að leggja lánadeild niður og ég tel að það sé ómaklega veist í till. að stjórn Framkvæmdastofnunar. Ég tel að í framsöguræðu og eins í grg. sé mikið ofmætt, t.d. þetta, herra forseti, svo að ég vitni til grg. orðrétt: „Í hugum flestra er byggðastefna í dag nánast samnefnari fyrir aðgerðir sem eru í mótsögn við skynsamleg þjóðfétagsmarkmið.“ Þessu neita ég alfarið. Ég neita einnig alfarið að rétt sé sem hér segir í grg.: „Reynsla undanfarinna ára af Framkvæmdastofnun og kommissörum hennar hefur ekki sannað ágæti þessarar ráðstöfunar. Lánveitingar Framkvæmdastofnunar hafa tekið mið af pólitískum stundarhagsmunum, en ekki efnahagslegum langtímahagsmunum.“ Og síðar segir að þetta hafi verið til hreinnar óþurftar fyrir þjóðarbúið. Þessu vil ég leyfa mér að mótmæla og því er ég hér kominn. Það er að vísu víðar farið frjálslega með staðreyndir í þessari grg. og í ræðu frsm. En ég læt þetta nægja. Ég held að það sé hægt að bæta skipulag Framkvæmdastofnunar og að sumu leyti hefur Framkvæmdastofnun þróast allt öðruvísi en henni var ætlað í upphafi. Upphaflega tekur Byggðasjóður við af Atvinnujöfnunarsjóði sem komið var á fót þegar álverið var reist við Straumsvík og tekjur af álverinu að hluta til látnar ganga til Atvinnujöfnunarsjóðs til þess að vega upp á móti því ójafnvægi sem skapaðist í byggð landsins með þessu stórfyrirtæki hér á suðvesturhorninu. Upphaflega lánaði Byggðasjóður ekki til svæða þar sem atvinnulíf var í mestum blóma og það tel ég að hafi verið rétt stefna. Ég tel að það hafi verið spor aftur á bak þegar breytt var til og það er rétt og má kannske finna stað þungum orðum síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Reykn., um að það hafi komið ódöngun í stofnunina. Ég held að það hafi ekki verið rétt þegar tekið var að lána til þéttbýlissvæðisins þar sem atvinnulíf var blómlegast. Hv. 1. flm. gat um í ræðu sinni fyrirkomutag í nágrannalöndum á starfsemi í byggðamálum. Í Finnlandi er aðferðin sú að landinu var skipt í nokkur lánasvæði. Næst Helsingfors er krafist annarra lánskjara og eftir því sem lengra dregur frá höfuðborginni, eftir því eru lánskjörin rýmilegri og aðrar kröfur um veð o.s.frv. Þetta er aðferð sem ég er svo sem ekki hér og nú að mæla með að tekin verði upp en Finnar hafa búið við þetta í allmörg ár og þeir hafa ekki áhuga á, að því er ég best veit, að breyta þessu. Ég tel enn fremur að það gildi nú of mikil sjálfvirkni í lánum Framkvæmdastofnunar. Mér finnst ekki eðlilegt að afgreiða sjálfvirkt viðbótarlán á færibandi. Þegar atvinnuvegasjóðirnir hafa ákveðið lánveitingu, t.d. þegar Fiskveiðasjóður hefur ákveðið lánveitingu, felst raunar í henni sjálfvirk viðbót úr Byggðasjóði. Þetta finnst mér ekki vera rétt. Ég held að það eigi að meta þetta í hverju tilfelli og þeir sem í stjórn sjóðsins sitja eigi að vera menn til að gera það með skynsamlegum og sæmilega réttlátum hætti. Sjálfsagt má finna þess dæmi að stjórnarmönnum hafi einhvern tíma verið mislagðar hendur og ákvarðanir þeirra hafi ekki verið réttar. En þeir hafa staðið og fallið með sínum gerðum. Það er mjög til fyrirmyndar að þessi stofnun er ekkert að feta gerðir sínar. Lánveitingar eru attar prentaðar og landsmönnum aðgengilegar og þm. fengnar í hendur. Það tel ég mjög til fyrirmyndar og býsna mikil trygging fyrir því að menn fari varlega og af ráðdeild með fé. Og það held ég að hafi verið gert í langflestum tilfellum. Ég held að starfa Byggðasjóðs gæti með heillavænlegum hætti vítt um land og það væri mikill skaði að því að hætta því starfi. Ég vil þakka stjórn sjóðsins og starfsmönnum og kommissörum fyrir það sem ég tel að þeir hafi vel gert og það er langmestur hlutinn af verkinu.



Herra forseti. Meginatriði þessarar till. til þál. um gerð frv. um framkvæmd byggðastefnu eru þessi: Í fyrsta lagi að byggðaáætlanadeild núv. Framkvæmdastofnunar ríkisins verði sérstök stofnun undir umsjón félmrn. Þessi till. kom fyrst fram í frv. til l. um mörkun byggðastefnu og gerð byggðaþróunaráætlana sem flutt var af þingflokki Alþfl. á þingi árið 1981. Annað meginatriðið er að starfssvið áætlanadeildar verði skýrt afmarkað sem og gerð byggðaáætlana, þ.e. þar verði kveðið á um forgangsröðun verkefna. Þetta atriði kom mjög skilmerkilega fram í lagafrv. Alþfl. um byggðastefnu sem ég vitnaði til áðan. Þriðja meginatriðið er að lánadeild og stjórn Framkvæmdastofnunar hætti störfum og Byggðasjóður verði lagður niður. Það var ekki gert ráð fyrir þessu upphaflega í frv. Alþfl. Þar var gert ráð fyrir því að Byggðasjóður héldi áfram og lánadeild starfaði einnig áfram. Hins vegar er því við að bæta að í stjórnarmyndunarviðræðum á s.l. vori lagði Alþfl. fram mjög ítarlegar tillögur um fjárfestingarmál. Þar voru meginatriðin m.a. að Framkvæmdastofnun sem slík í núverandi mynd, og þar með Byggðasjóður og lánadeild, yrði lögð niður, byggðaáætlanir færðust inn í félmrn., sem líka er hér gert ráð fyrir, en fjárveitingar til byggðamála samkv. áætlunum til langs tíma yrðu lagðar fyrir Alþingi þannig að ákvarðanir um það yrðu teknar hér fyrir opnum tjöldum í samræmi við fyrir fram gerðar áætlanir, sem reyndar var einnig ráð fyrir gert í frv. Alþfl. frá árinu 1981. Þar var gert ráð fyrir að Byggðastofnunin starfaði undir yfirstjórn félmrn., þar væri unnið að sjálfri áætlanagerðinni. Fjármuna yrði síðan leitað með því að leggja það fyrir Alþingi við afgreiðslu fjárlaga á ári hverju með svipuðum hætti og vegáætlun er afgreidd. Það er þess vegna alveg ljóst af þessu að þessi þáltill. er í öllum meginatriðum samhljóða því frv. til l. um mörkun byggðastefnu sem Alþfl. lagði fram fyrir tveimur árum. Það er ánægjulegt fyrir okkur jafnaðarmenn alla þegar þýðingarmiklu máli eins og þessu bætast nýir liðsmenn. Vonandi verður það smám saman til þess að málið fái aukinn hljómgrunn. Þótt ekki sé það nú aðalatriði þessa máls þá sakar ekki að geta þess í leiðinni að við erum ekkert óvanir þessu, jafnaðarmenn. Ég nefni aðeins nokkur dæmi. Það tók Alþfl. mörg ár að berjast fyrir því grundvallaratriði í allri efnahagsstjórnun og ekki síst fjárfestingarpólitík að fá meiri hluta á Alþingi til að fattast á verðtryggingu sparifjár; fallast á það markmið að stefnt skyldi að raunávöxtun sparifjár. Þetta er þýðingarmesta breyting sem varð á hagstjórn á s.l. áratug. Sú barátta var harðsótt en að lokum hafðist það og nú er fyrir löngu svo komið að flestir, jafnvel helstu postular lágvaxtastefnunnar og arðráns á sparifjáreigendum, hafa nú fallið frá þessum mátflutningi sínum og séð að sér. Annað dæmi. Það hefur tekið Alþfl. nokkuð langan tíma að koma til skila því grundvallaratriði í sambandi við auðlindanýtingu okkar í sjávarútvegi, að það verður að vera skynsamlegt hóf á fjárfestingu í sjávarútvegi, að fyrir löngu er svo komið miðað við ástand fiskistofna, að togaraflotinn er of stór, of afkastamikill og hefur það haft hrikalegar afleiðingar í för með sér eins og umr. hér á Alþingi í hv. Ed. staðfesti rækilega fyrir nokkrum dögum.. Það sakar ekki að nefna þriðja dæmið, sem einnig varðar fjárfestingarpólitík og auðlindanýtingu, sem er barátta Alþfl. fyrir því að hætta rányrkjustefnu í landbúnaði. Í 20 ár hefur verið á það bent með ærnum rökum að það verður að vera eitthvert samræmi milli framleiðslugetu og afkasta í landbúnaði, sem við verðum að miða við þarfir innanlandsmarkaðar. Einnig á því sviði höfum við lent í offjárfestingu með dapurlegum afleiðingum og neikvæðum fyrir skattgreiðendur í þessu landi. Það er því af nógu að taka þegar Alþfl.menn rifja upp sum af lykilbaráttumálum sínum fyrir breyttri hagstjórn á Íslandi. Að sjálfsögðu er fagnaðarefni að í flestum greinum ber öllum skynsömum mönnum saman um það að þetta hafi verið tímabærar tillögur og í öllum meginatriðum réttar og ljóst orðið að þeim vex fylgi. Það vantar hins vegar herslumuninn í sumum tilvikum til þess að koma þeim fram.

Kemur það fram í stærð Alþfl.?

Það er oft hlutskipti sumra stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka, hv. þm., að það er ekki alltaf vel fallið til vinsælda fyrst í stað að hafa rétt fyrir sér eða benda á óvinsælar en skynsamlegar og nauðsynlegar tillögur. En hverjir verða að lokum til þess að koma þeim fram, það er ekki aðalatriðið heldur hitt að þær komist fram þjóðinni allri til hagsbóta. Að því er varðar þessa till. um mótun byggðastefnu, þá er kannske rétt að rifja upp að fyrr hafa verið fluttar tillögur hér á hv. Alþingi um mótun byggðastefnu. Árið 1972 var slík ályktun samþykkt og sett á laggirnar sérstök nefnd sem átti að hafa það verkefni að þrengja hugtakið, skilgreina hvað við eigum við með byggðastefnu, hver eru markmið hennar, hverjar eru þær aðferðir sem þjóðfélagið kýs að beita í því efni. Nefndin var sett á laggirnar árið 1972. Það er óþarfi að taka það fram að hún hefur ekki skilað áliti enn í dag árið 1983. Sömu dapurlegu sögu er að segja um áætlanagerð í byggðamálum. Það er unnt að telja upp mörg dæmi um að lagðar hafi verið fram skýrslur, byggðaþróunaráætlanir fyrir einstök byggðarlög, en hlutverk þeirra hefur síðan orðið það að rykfalla í skúffum stofnunarinnar. Og lítið sem ekkert samræmi hefur verið milli annars vegar tillögugerðar og hins vegar fjárveitinga til þess að fylgja þeim eftir í framkvæmd. Ég held því að það skorti mikið á, með vísan til þessarar dapurlegu sögu um starf mþn. í byggðamálum, að menn séu almennt á eitt sáttir um það hvað byggðastefna er. Hvaða markmiðum þjónar hún? Hvaða aðferðum á að beita til þess að ná þessum markmiðum? Mér dettur í hug að nefna eitt dæmi. Venjulega skilgreiningin er sú að það sé hlutverk byggðastefnu að koma í veg fyrir röskun búsetu. Ef maður spyr sjálfan sig hvað það er sem helst hefur stuðlað að framförum í íslensku efnahagstífi, íslensku þjóðlífi undanfarna áratugi, þá staðnæmist maður helst við það að það hefur verið stórkostleg röskun á því búsetumynstri sem ríkjandi var skulum við segja í upphafi þessarar aldar. Rauði þráðurinn í þeirri efnahagsþróun sem orðið hefur á undanförnum árum hefur verið t.d. að mannafla í landbúnaði hefur fækkað stórlega, að fólk hefur skipt um búsetu í takt við breytileg atvinnuskilyrði. Fólk hefur flust búferlum, fólk hefur hætt atvinnuþátttöku í einni atvinnugrein og tekið upp starf í annarri. Og ef maður spyr sjálfan sig: Ef okkur hefði nú tekist að koma í veg fyrir alla þessa röskun sem aðrir kalla framfarir, hver væru lífskjör þjóðarinnar þá í dag, hvar værum við stödd? Ef stjórnvöldum þess tíma hefði t.d. tekist að koma í veg fyrir búferlaflutninga fólks frá sveitum til sjávarsíðu, hver væru lífskjör þjóðarinnar ef við byggjum enn í sjálfsþurftarlandbúnaðarsamfélagi? Þannig að það er ekkert augljóst mál að það sé ákaflega mikilvægt þjóðhagslegt, félagslegt markmið að koma í veg fyrir búseturöskun. Það segir sig engan veginn sjálft. Eðlilegasti hlutur í heimi er sá að fólk breyti um búsetu við breytilegar aðstæður, að vaxtargreinar þjóðfélagsins laði til sín fólk, að fólk hætti starfsemi í atvinnugreinum sem náð hafa endimörkum vaxtar. Það er ekkert skynsamlegt við það að binda miklu meiri mannafla við t.d. landbúnaðarstarfsemi heldur en þörf er á. Og það er auðvitað fráleitt að menn geti séð það fyrir hver þróunin verður. Að sjálfsögðu eru þeir sem stunda landbúnað nú miklum mun færri en fyrir nokkrum áratugum síðan og, hægt er að nefna ótal dæmi um að fólki fækkar enn í landbúnaði. Engu að síður hefur framleiðslan aukist og við þurfum ekki meiri mannafla til þess. Ef við fengjum þessar umr. hugmyndum manna um áætlanagerð fram í tímann sem hlýtur að hafa megináhrif á allt sem við köllum byggðastefnu og áætlanagerð um þjóðfélagið fram í tímann, ef við spyrjum hverjar verði líklegustu breytingarnar í íslensku atvinnulífi, íslensku búsetumynstri fram til aldamótanna 2000, þá kannast menn við svarið: Við gerum ekki ráð fyrir því að hefðbundnar atvinnugreinar skapi í stórum stíl ný atvinnutækifæri. Við gerum ekki ráð fyrir mikilli fjölgun í fiskveiðum jafnvel þótt við gerðum ráð fyrir að aflamagn sem á land er borið aukist mjög verulega, m.ö.o. við gerum ráð fyrir því að framfarir og framleiðniaukning í sjávarútvegi verði með þeim hætti að það þurfi ekki endilega að binda meiri mannafla við sjálfar fiskveiðarnar. Þannig að það er áreiðanlega gefinn hlutur að ef ekki á að stöðva framfarir í þessu þjóðfélagi þá verður áframhaldandi búseturöskun. Það verða áframhaldandi tilfærslur milli atvinnugreina. Og ef menn með byggðastefnu meina að það eigi að vera hlutverk stjórnvalda að koma í veg fyrir að þessar breytingar verði, að tefja þróun sem er æskileg, þá fer nú kannske að nálgast það að menn geti tekið undir með flm. þessarar till. þegar þeir segja: „Stefnumörkun í byggðamálum er nú í raun og veru engin. Í hugum flestra er byggðastefna í dag nánast samnefnari fyrir aðgerðir sem eru í mótsögn við skynsamlegt þjóðfélagsmarkmið.“ Ég fyrir mína parta lýsi því yfir að ég er alveg sammála því að þetta sé niðurstaðan af þeirri pólitík sem rekin hefur verið á undanförnum árum. Ég held að það sé staðreynd, að það heftir engin byggðastefna verið rekin í þeim skilningi sem flm. leggja í hugtakið og það ætti að renna sterkari stoðum undir þá skoðun að það kunni að verða alvarlegur árekstur milli augljósra æskilegra markmiða í auðlindanýtingu og hins vegar framkvæmdar byggðastefnu sem svo er kölluð í dag. Afkoma þessarar þjóðar byggir auðvitað fyrst og fremst á því að við nýtum takmarkaðar auðlindir skynsamlega. Við höfum, sérstaklega á árunum eftir 1975–1976, verið að læra okkar lexíu í sjávarútveginum. Með útfærslu landhelginnar sköpuðust breytt skilyrði við nýtingu á þessari meginauðlind okkar. Hafi það verið meginviðfangsefni byggðastefnu á árunum 1971 til dagsins í dag að fjárfesta í sívaxandi mæli í togaraútgerð og jafnframt í fiskvinnslu þá þjónaði það augljóslega þjóðhagslegum markmiðum framan af. Auðvitað deilir enginn um það, að það þurfti að endurnýja togaraflotann á sínum tíma. En það er hins vegar ekkert sjálfvirkt við það alla tíð. Fyrir mörgum árum var svo komið að sérfróðir menn um sjávarútveg, sérfræðingar okkar í fiskirannsóknum og hafrannsóknum tóku að vara við því að við værum komnir yfir skynsamleg mörk í þessari fjárfestingu. Nú greinir yfirleitt fæsta á um það að það voru hrikaleg mistök að halda áfram stöðugt að fjölga og stækka skipastólinn, auka afkastagetu skipastólsins langt umfram afkastagetu fiskistofnanna. Ef þessi offjárfesting sem því miður varð í sjávarútvegi var fyrst og fremst rétttætt með vísan til byggðastefnu, að það hafi verið nauðsynlegar aðgerðir í nafni byggðastefnu að fjölga togurum umfram það sem skynsamlegt var með þeim afleiðingum að nú er talað um það í alvöru að þessi offjárfesting hvíli á sjávarútveginum eins og mara. Með þeim afleiðingum að sjávarútvegurinn og fyrirtæki í sjávaraútvegi hafa hlaðið upp skuldum sem þau fá ekki undir risið, með þeim afleiðingum að framleiðslukostnaður okkar í sjávarútvegi hefur aukist langt umfram skynsamleg mörk, með þeim afleiðingum að sjávarútvegurinn sem slíkur hefur verið gerður síður samkeppnisfær en ella með þeim afleiðingum að við höfum verið að auka útgerðarkostnað, auka framleiðslukostnað, auka fjármagns- og vaxtakostnað langt umfram öll skynsamleg mörk. Þá er spurningin þessi: Var þetta raunverulega í þágu byggðastefnu, var þetta skynsamleg byggðastefna? Ætli margir menn séu ekki farnir að spyrja sig að því víða úti um landið? Mér dettur í hug t.d. að nefna stað eins og Patreksfjörð, hvort þar hafi verið skynsamlega að málum staðið. Ég vil m.ö.o. nota hér tækifærið til að benda á það að vel getur komið upp augljós og alvarlegur árekstur milli skynsamlegra markmiða í auðlindanýtingu, sem er grundvallaratriði í allri efnahagsstjórnun á Ístandi, og hins vegar pólitískra skammtímahagsmuna og stundarhagsmuna sem hafa verið ákaflega virkir í því stjórnkerfi fjárfestingar sem oftast nær er rétttætt, að mínu mati ranglega, með vísan til byggðastefnu. Gagnrýnin á núverandi stjórnkerfi, tengt nafni Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem fram hefur verið sett á undanförnum árum, hún er margvísleg. Í fyrsta lagi er á það að benda að kommissarakerfið sjálft hefur verið harðlega gagnrýnt, þ.e. að stjórnmálamönnum, alþm. hefur verið fengið það hlutverk í kommissarakerfinu að vera helstu ábyrgðarmenn útdeilingar á fjármagni. Þetta eitt út af fyrir sig er gagnrýnisvert og óskynsamlegt. Það hefur verið gagnrýnt t.d. að Sjálfstfl. hefur hvað eftir annað lýst sig andvígan þessu kerfi. Það gerði hann svo sannarlega í stjórnarandstöðu á tímabilinu 1971–1974. En efndirnar voru heldur betur í skötulíki því að hann var ekki fyrr tekinn við stjórn landsins 1974 en hann hélt kerfinu áfram. Og í stað réttmætrar gagnrýni á kommissarakerfið gerði hann helmingaskipti við Framsókn um það að skipa tvo hv. aíþm. úr einu og sama kjördæminu sem yfirkommissara þessa kerfis. Þetta er þeim mun óeðlilegra sem Framkvæmdastofnun þróaðist í þá átt að vera ekki aðeins stofnun með takmarkað verkefni sem var gerð raunverulegra byggðaáætlana og þá veiting niðurgreiddra lána eða styrkja eða framlaga til þess að fylgja eftir slíkum fyrirframgerðum áætlunum. Í raun og veru hefur þessi stofnun breyst í það að vera viðbótarlánasjóður stofnlánasjóða atvinnuveganna. Og í þeim lánveitingum hefur ekkert tillit verið tekið til neinnar langtímaáætlanagerðar í byggðamálum. Hér hefur einfaldlega það gerst að þessi sjóður hefur verið notaður, það hefur verið pólitískt hagkvæmt, til viðbótarlána til fyrirtækja út um land. Og ef maður spyr sjálfan sig: Er það eftir einhverri sérstakri byggðaáætlun? - þá fæ ég ekki séð að svo sé. Almenn lánastarfsemi til fyrirtækja í sjávarútvegi á ekki að heyra undir neina sérstaka stofnun í byggðamálum. Ef um er að ræða góð og skynsamleg fjárfestingartækifæri í sjávarútvegi þá er ekkert eðlilegra en að þeir lánasjóðir sem hafa það hlutverk að lána til fyrirtækja, væntanlega venjuleg lán á viðskiptagrundvelli, lán sem eigi að endurgreiða að fullu, lán sem eiga að skila arði þótt geti verið áhættusöm, þá þarf engar sérstakar félagslegar ráðstafanir til þess að stýra því fjármagni þangað. Þegar vel gengur í sjávarútvegi þá eru þar uppgrip. Þá getur verið skynsamlegt að fjárfesta í sjávarútvegi úf frá heildarsjónarmiðum og þá þarf engan sérstakan niðurgreiðslusjóð eða pólitískt kommissaríat til að stunda það. Það er hlutverk annarra aðila í þjóðfélaginu. Byggðastefnan ætti að snúast um allt aðra hluti. Má ég nefna dæmi. Á sínum tíma var gerð áætlun, ein fyrsta áætlunin í byggðamálum, svokölluð Vestfjarðaáætlun, á sjöunda áratugnum, m.a. framkvæmd með tilstyrk norskra sérfræðinga. Menn hafa hér vísað til reynslu Norðmanna af gerð byggðaáætlana fyrir Norður-Noreg. Niðurstaðan af þeirri úttekt var ekki sú að brottflutningur f6lks frá Vestfjörðum hefði t.d. stafað af atvinnuleysi. Og niðurstaða þeirra var ekki sú að brottflutningur fólks af Vestfjörðum stafaði af áberandi lægri tekjum en í öðrum landsfjórðungum. Þvert á móti komust menn að þeirri niðurstöðu að það væri tvennt sem ylli brottflutningi fólks á löngum tíma frá þessu svæði: Það var annars vegar fábreytni í atvinnulífi, þ.e. einhæfni sjávarútvegsins, og hins vegar vöntun á félagslegri þjónustu, fétagslegri menningarlegri þjónustu sem önnur byggðarlög gátu betur fullnægt.  
             En kjarni málsins er þessi: Það hefur orðið mikil búseturöskun t.d. að því er Vestfirði varðar og það hafa verið á löngu tímabili miklir fólksflutningar frá Vestfjörðum. Ef það er rétt að leiðin til þess að snúa þessari þr6un við, ef það er æskilegt, hafi fyrst og fremst verið sú að skapa aukna fjölbreytni í atvinnulífi á Vestfjörðum, í sjávarútvegsplássunum á Vestfjörðum, hvert er þá framlag byggðastefnunnar til þess? Ef við vildum fara þá leið þá kallar það væntanlega á markvissa uppbyggingu byggðakjarna, forgangsröð opinberra framkvæmda, grunngerðar, eins og það er hér orðað, í þeim byggðarlögum sem gætu boðið íbúum sínum upp á betri möguleika, meiri félagslega þjónustu á öllum sviðum, Læknisþjónustu, skólagöngu, menningarlífs o.s.frv. Eða að jafna aðstöðumun byggðarlaga, sem eru auðvitað mjög misjafnlega fjárhagslega sterk, til þess að skapa forsendur fyrir slíkri þjónustu. Fjárfesting í sjávarútvegi sem slík virðist samkvæmt reynslunni ekki duga til þess að stöðva þennan flótta. Ég spyr sjálfan mig spurninga eins og þessara: Hvernig vinnur þetta þjóðfélag? Annars vegar byggjum við upp skólakerfi, sem beinir fólki í sívaxandi mæli, gegnum þetta skólakerfi, í einhver störf utan þessara frumframleiðslugreina okkar. Það virðist vera eitt af lögmálum skólakerfisins að það er einhvers konar heitaveita frá frumframleiðsluatvinnugreinunum til ýmissa annarra greina, þjónustugreina o.s.frv. Þetta er byggt upp og þetta er kostað af ríkisvaldinu. Hver er afleiðingin? Afleiðingin er sú að fólk, sem notið hefur þessarar skólagöngu, flyst í sívaxandi mæli frá þeim byggðarlögum, þaðan sem það er skólað, og kemur ekki aftur til þessara byggðarlaga. Hitt atriðið er, ef við viljum setja okkur það markmið að draga úr brottflutningum fólks frá þessum stöðum, þá kattar það fyrst og fremst á fjárfestingu í grunngerð, aðstoð við sveitarfélög, sem eru illa stödd, og félagslega fjárfestingu í almennri þjónustu, sem er náttúrlega eitt af verkefnum ríkisvaldsins. Það er augljóst mál, ef við ræðum byggðastefnu út frá þessum forsendum, þá fæ ég ekki séð að útlánastarfsemi kommissaríatsins í Framkvæmdastofnun Íslands hafi á undanförnum árum starfað samkvæmt neinni fyrirframgerðri viti borinni áætlun um það hvað þeir væru að gera og hvaða markmiðum þeir væru að þjóna. Hitt er og gagnrýnisvert hvernig þessu fé hefur oft verið varið, hvernig pólitískir stundarhagsmunir hafa ráðið því að lagt hefur verið í fjárfestingu, sem ekki skilaði arði, með svo hrikalegum afleiðingum að nú situr hér fjmrh. hæstv. ríkisstj. og segir: „Eina leiðin til þess að losna út úr því öngþveiti sem þessi pólitík hefur leitt yfir okkur er að strika þessar skuldir út.“ Strika þær bara út, afskrifa þær. Og hér er ekki um að ræða nokkra tugi milljóna, ekki bara hundruð milljóna, ekki bara billjarða eins og hæstv. ráðh. komst að orði. Það er um að ræða mörg hundruð, mörg þúsund milljónir, marga milljarða króna samkvæmt upplýsingum sem fram hafa komið hér á þingi, hvað eftir annað. Herra forseti. Ég viðurkenni það að ég er ekkert allt of bjartsýnn á það að þessi ágæta þáltill., svo langt sem hún nær, fái mikinn framgang hér á þingi. Ég hef vakið athygli á því að það hafa fyrr verið lagðar fram ekki aðeins till. til þál. heldur ítarleg lagafrv. sem ganga mjög í sömu átt. En ég vil að lokum aðeins árétta stuðning minn við till., ekki síst þau atriði sem ég tel meginatriði hennar, sem eru: Að kommissaríatið verði lagt af; að áætlanagerð á sviði byggðamála, sem ég tel að sé ekki hvað síst á vettvangi sveitarstjórnarmála, hún færist með eðlilegum hætti inn í félmrn.; að fjármagn til slíkrar byggðastefnu, ef hún hefur hlotið samþykki hér á Alþingi, verði veitt við fjárlagaafgreiðslu eins og þegar Alþingi ákvarðar sínar áætlanir um vegagerð. Þetta tel ég vera meginatriðin. Og annað meginatriði þessu til viðbótar, tel ég vera fyrst og fremst uppstokkun og breytingu á öllu stjórnkerfi fjárfestingar. Því að reynslan af því er vægast sagt slík að íslenska þjóðfélagið hefur ekki efni á því að halda áfram óbreyttu slíku stjórnkerfi. Þar verða að koma til gersamlega ný vinnubrögð: Sameining helstu fjárfestingarlánasjóða og stjórnun þeirra, ekki út frá pólitískum stundarhagsmunum kommissara, heldur út frá venjulegu mati áhættu, viðskipta og arðsemi.



Herra forseti. Ég fagna því út af fyrir sig að þetta mál er komið hér á dagskrá. Ég tel líka rétt að skoða allar leiðir til að skýla og einfalda þessi mál, finna þar betri leiðir og fá þeim betri farveg. Hér hefur verið leitast við það, í það minnsta af frsm. þessarar till., að leita nokkuð öfgalaust nýrra leiða, og mér finnst sjálfsagt að skoða þær leiðir vel, hverjar þar koma til athugunar og hverju má þar breyta, hvað má þar bæta. Ég held að hér sé hins vegar um það viðamikið mál að ræða að ég hætti mér ekki út í langa tölu um það. Það spannar alla okkar þjóðfélagsþróun vissulega, uppbyggingu atvinnuveganna okkar, byggðina í landinu, búsetuna, hvernig hún á að vera. Ég held að heitbrigð og víðsýn byggðastefna sé traustur grunnur almennrar velferðar í landinu, ekki bara úti um byggðir landsins heldur ekki síður fyrir þéttbýlið í landinu. Þetta tekur til hvers konar atvinnutækifæra, hvar þau er að finna, hvernig þau eru nýtt, til hvers konar þjónustu, hvernig hún er rækt á hinum einstöku stöðum, hvernig mennta- og menningarmöguleikar fólksins eru, og inn í þetta fléttast vitanlega allir samgönguþættirnir, bæði á sjó, og landi og í lofti. Ég held hins vegar að hvað sem öðru líður sé nauðsyn byggðar sem víðast ótvíræð og hafi þjóðhagslegt gildi sem sé auðsætt. Þar kemur til í fyrsta lagi nýting landsgæðanna, þar sem vitanlega þarf að vinna að af skynsemi og fyrirhyggju, þannig að um ofnýtingu verði ekki að ræða, en skynsamleg nýting landsgæða í landbúnaði okkar hlýtur að vera ein meginforsenda þjóðfélagsins. Hið sama er að segja um miðin og nýtingu þeirra, þá sem hagstæðasta nýtingu þeirra. Þar kemur auðvitað nálægðin við þessi mið inn í myndina og veldur því að við þurfum svo sannarlega á því að halda að sjávarþorpin séu sem best í stakk búin til þess að íbúar þeirra geti sótt á þessi mið. Aðrar auðlindir koma vissulega inn í þessa mynd einnig, þar sem orkuþátturinn er kannske veigamestur. Þar hljótum við að stefna að því að orkan dreifist, orkunýtingin verði sem jöfnust um landið, að hún sé sem næst vettvangi í eigin þágu. Þetta stefnir sem sagt allt að því að byggð sem víðast eigi fyllsta rétt á sér. Ekki ætla ég að fara út í neinn meting við þéttbýlið um verðmætasköpun okkar, en vissulega gefur ræða hv. síðasta ræðumanns, hv. 5. þm. Reykv., býsna mikið tilefni til þess, þar sem hann ræddi um þær fjárfestingar sem hefðu verið í landbúnaði okkar og sjávarútvegi. Vissulega hafa þær kannske verið um of. Ég gef tekið undir það með honum. Mér þykir hins vegar býsna hvimleitt þegar menn ræða um offjárfestingarnar í þessum aðatatvinnuvegum okkar, þessum undirstöðuatvinnuvegum okkar, sem einhverja meinsemd á meðan þeir líta fram hjá þeim fjárfestingum sem engum arði skila, en vissulega eru meira áberandi í þessu þjóðfélagi en nokkuð annað, í verslun, í bönkum og í ýmiss konar gerviþjónustu hvarvetna. Það er býsna leiðinlegur og hvimleiður málflutningur að syngja þennan söng alltaf um offjárfestingu í aðalatvinnugreinum okkar, sem skilar sér þó býsna miklu betur til baka til þjóðfélags okkar en sú fjárfesting sem við horfum upp á og vitanlega er langmest hér í þéttbýlinu vegna þess að þar er stærstur markaður fyrir þessa gerviþjónustu og reyndar ýmsa aðra þjónustu sem er býsna nauðsynleg, en hefur þanist út langt yfir öll takmörk. Hér hefur verið rætt mikið um hvaða leiðir skuli fara að því að taka upp sjálfstæða og markvissa byggðastefnu. Það er rétt að Atþingi sá ástæðu til að skipa nefnd í þetta mál. Það er rétt hjá hv. 5. þm. Reykv. Og ég stóð heilshugar að því. Og af því að ég er líklega eini maðurinn hér inni sem sat í þessari nefnd ætla ég ekki að taka upp neina vörn fyrir þau vinnubrögð. Hins vegar var formaður þessarar nefndar, löngu látinnar nefndar, sjálfur hæstv. forsrh., svoleiðis að það er til hans að leita um vinnubrögð í þeirri nefnd og hvað þar var gert - og reyndar miklu frekar hvað þar var ekki gert, en ég harma það vissulega því full ástæða var til þess að allir þeir aðilar sem þá áttu aðild að íslenska stjórnkerfinu kæmu að þessu máli með opnum huga og jákvæðum og ynnu að því. Ég get ekki stillt mig um það, af því að hv. 5. þm. Reykv. var hér í ræðustól, að minna hann einnig á aðra nefnd sem einu sinni var kölluð þúsund ára nefndin og við áttum báðir sæti í, hv. 5. þm. Reykv. og ég. Þúsundára nefndin var hún kölluð vegna þess að menn reiknuðu með því að verksvið hennar væri svo gífurlegt að engin leið væri að komast til botns í því. Þessi nefnd, sem var kölluð stofnananefnd öðru nafni, skilaði hins vegar áliti sem því miður ekkert hefur verið gert með, þó eftir hafi verið leitað. Og af því að hér var komið inn á það áðan hvernig Norðurlöndin hefðu hagað sinni byggðastefnu kynntum við okkur það einmitt mjög vel í þessari ágætu stofnananefnd, hvað Norðurlöndin hefðu gert mikið átak í því að dreifa hvers konar valdi, hvers konar þjónustu og hvers konar stofnunum sínum sem víðast um landið, þá auðvitað með full hagkvæmnisjónarmið að leiðarljósi. Í till. okkar, sem við stóðum báðir að, hv. 5. þm. Reykv. og ég, vorum við að reyna að gera tilraun eða leita leiða til slíkrar dreifingar, og hefði betur verið tekið meira tillit til þess. Þó óneitanlega hafi í sumum greinum verið gert nokkuð í því efni á vegum einstakra ríkisstofnana, þá hefur lítið orðið úr því, og engin veit nú hvað af sumum þeirra verður ef þær eru allar komnar á útsölulista hæstv. fjmrh. Ég vil hins vegar taka það fram út af þeim umr. sem hafa verið um Framkvæmdastofnun ríkisins, að ég held að við megum þó ekki gleyma því í öttum þeim umr. að átakið sem gert var upp úr 1971 gegn þróun áranna þar á undan er í raun og veru skýrast dæmi um hversu unnt er skipulega að snúa öfugþróun við á skömmum tíma. Öfugþróun segi ég vegna þess að þá hafði mikill fólksflótti verið frá landsbyggðinni og margar byggðir þar stóðu vissulega höllum fæti. Ég er ekki þar með að segja að í einhverju af þessum aðgerðum hafi ekki verið farið offari, að það hafi verið staðið fyllilega að málum af hagkvæmni í öllum greinum. En hvar er það gert í okkar þjóðfélagi? Því miður hvergi. Þessi dæmi eru oft dregin fram - fyrst og fremst þau neikvæðu - til að skapa um leið neikvæða mynd, en meginmálið var auðvitað að þarna var sinnt gífurlega mikilli uppbyggingu atvinnu og þjónustu og því, sem ekki má gleyma, að í kjötfar þessa kom stóraukin og betri verðmætasköpun í þjóðfétagi okkar, sem hefur gert okkur það kleift á síðustu árum að komast það sem við höfum komist. Í stað flótta og óvissu fyrir fólkið í þessum landshlutum kom blómlegt og vaxandi framfaraskeið. Mér dettur ekki í hug að segja annað en að í þessari mynd allri á Framkvæmdastofnun vissulega ríkan þátt og gerði margt vel. Og mér finnst aðalatriðið ekki mega gleymast, hversu Byggðasjóður og stofnunin sem heild átti stóran og virkan þátt í jákvæðri þróun byggðar þá, framförum í atvinnulífi fjölmargra byggðarlaga og auknu öryggi íbúanna í kjölfarið í mörgum greinum. Ég held að í allri hinni neikvæðu niðurrifskenndu umræðu, sem um sumt á rétt á sér, megi þetta ekki gleymast. Það hefur hins vegar orðið þannig, að þróunin í yfirstjórn þessarar stofnunar og þróunin, sem að vísu má alveg eins kenna um stjórnvöldum og þá Alþingi um leið, í sjálfvirkninni án skipulags, þróunin í afgreiðslu án nægra athugana og handahófi í allt of mörgu, hefur auðvitað orðið til þess að þessi stofnun hefur orðið í allt of miklu almenn fyrirgreiðslustofnun án fullkominnar áætlanagerðar og framkvæmda í kjölfar þeirra. Þetta er vissulega rétt og það eru verulegra breytinga þar þörf í mörgu. Ég vil þó taka fram að margt sem þar er gert er enn til styrktar og eflingar ýmissi nauðsynlegri atvinnustarfsemi og ýmsum framkvæmdum sem ella næðu ekki fram. Ég tek því ekki undir alhliða gagnrýni á alla starfsemi þessarar stofnunar. Uppstokkun er þó nauðsyn og hér er leitað leiða til nokkurrar uppstokkunar, því að ég held að allir viðurkenni að við þurfum að leita þarna nýrra leiða og stokka upp - ekki vegna þess að verkefni séu ekki næg, heldur vegna þess hversu nú er komið fyrir þessari stofnun, því vissulega eru næg verkefni í byggðamálum ef við viljum á annað borð halda byggð í landinu. Ég vona að ekki hafi mátt skilja orð hv. 5. þm. Reykv. þannig, að hann væri með sínum spurningum áðan að varpa því fram, hvort ekki væri í raun og veru mjög til góðs ef byggð raskaðist enn meir í landinu en orðið er.

Hún mun halda áfram að breytast.

Já, hún heldur áfram að breytast, en hún þarf ekki að gera það á þann veg að þéttbýlið sogi að sér allt og byggðin úti á landi haldi áfram að tæmast, vissulega ekki. Ég vona bara hans vegna að ég megi ekki skilja þessi orð á þennan veg.

Nei.

Ég tók þau hins vegar á þann veg, að hann teldi að ýmis atriði í okkar þjóðfélagsmynd og þjóðfélagsmynstri hefðu orðið til þess að breyta allri samfélagsgerðinni og þar af leiðandi hefði það verið eðlilegt að nokkur röskun hefði átt sér stað og m.a. þyrfti með nýrri tækni minni mannafla á bak við ýmiss konar framleiðslu í þjóðfélagi okkar. En ég vona svo sannarlega að þeir hv. þm. sem hér sitja mér á hægri hönd - hægri mennirnir tveir hérna - hafi ekki skilið þetta rétt hjá hv. þm. því það væri hreint voðalegt fyrir okkur ef það væri rétt.

Við skiljum það nákvæmlega eins og það var talað.

Já, ég skal ekki deila um það við hv. þm. Ég læt aðeins í ljós mínar vonir um þetta. Ég tek það fram að ég vil taka undir ýmis atriði í þessari till., sérstaklega um betri áætlanagerð, um markvissari aðgerðir í kjölfarið og síðan ákvarðanir um fjármagn og útdeilingu þess. Vissulega er það rétt, að það ætti að vera svo, að hefði Alþingi meiri úrslitaáhrif þar á færðist það í þá átt sem betri mætti teljast. Ég bendi hins vegar á það, að þó að við séum 60 á Alþingi vilja afgreiðslur okkar til ýmissa framkvæmda verða býsna handahófskenndar, ekki síður en hinni ágætu Framkvæmdastofnun. Það er hins vegar rétt, að Alþingi ber þá ábyrgð á því sem slíku og verður að standa skil á þeim fjármunum. En leiðirnar þarf að skoða betur. Ég segi það t.d., að þó að breytt skipulag og starfsaðferðir Framkvæmdastofnunar sé hér til umræðu og það sé talað um að leggja hana niður sem slíka, sem vel er athugandi, vil ég ekki taka undir það á þessu stigi að Byggðasjóður verði lagður niður, alls ekki. Honum verður þá að finna annan farveg og betri, ef menn eru svo á móti þessari skipan, því að ég held að á Byggðasjóði með þau markmið sem t.d. er hér talað um, - Byggðasjóður sem tekur við byggðaáætlunum, tekur við beinum umsóknum um afmörkuð verkefni, varðandi sérstakan byggðavanda þar sem hallast stendur t.d. til aðstoðar og til beins hvata þegar þess er þörf, - sé raunveruleg þörf, ekki til þeirra aðgerða að meiri hluta sem hann sinnir í dag, heldur til þeirra aðgerða sem geta bjargað einstökum byggðum þegar verst stendur og geta haft verulegan hvata í för með sér þegar vaxtarmerki eru á ferðinni. Ég held að slíkt sé ótvíræð nauðsyn, og menn verða þá að koma með annað form í stað þessa því að ég óttast að ef hlutverk sjóðsins verður fært alfarið hér inn á Alþingi inn í almenn fjárlög gleymist þessi þáttur meira og minna. Varðandi það að misnotkun fjármagnsins hverfi úr sögunni ef Alþingi tekur þetta að sér alfarið, þá held ég að það sé mikill misskilningur. Ég held að við höfum séð allt of mörg dæmi þess, hvort sem við höfum verið í stjórn eða stjórnarandstöðu, að hér eru teknar ákvarðanir út frá þeim meiri hluta sem ræður hverju og hverju sinni, sem atveg eins má flokka undir pólitíska misnotkun á fjármagni og það sem þarna inn frá er framkvæmt. Hins vegar tek ég undir það, að rétt sé að leita allra leiða til að afmarka byggðastefnuna betur, skýra hana betur og færa hana í betri og markvissari farveg til að koma byggðinni verulega að gagni. Ég held nefnilega að aldrei hafi verið meiri þörf andófs í byggðamálum en einmitt núna, aldrei verið meiri þörf aðgerða en einmitt nú og aldrei verið meiri hætta á óheillaröskun. Við sjáum það núna í þeim fjárlögum sem liggja fyrir, að samdráttur og niðurskurður einkennir alla framkvæmdaþætti. Það er eðlilegt um sumt og skal viðurkennt að við verðum að draga saman seglin þegar svo er komið okkar þjóðarbúskap sem nú er, en það er alveg ljóst að á sama tíma og þetta er að gerast verða stórframkvæmdir á suðvesturhorninu í algleymingi, flugstöðvarframkvæmd, Helguvíkurframkvæmd, væntanleg tvöföldun álversins og virkjanaframkvæmdir tengdar henni. Allt verður þetta á fullum hraða, allt verður þetta sett í gang og allt er þetta á einu og sama svæði. Samdrátturinn og niðurskurðurinn eru nefnilega ekki inni í þessari mynd. Þarna er um milljarðana að ræða - en ekki þá tugi milljóna eða hundruð - sem fara í alla aðra framkvæmdaþætti og sem landsbyggðin byggir að miklu leyti á. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég áskil mér allan rétt til að skoða einstaka liði þessarar till., tel að margt horfi þar til bóta, sérstaklega í þeirri grg. sem þarna er, en sums staðar sé kannske farið nokkuð offari í fullyrðingum. Varðandi 4. liðinn áskil ég mér hins vegar rétt til að vera andvígur því að Byggðasjóður verði lagður niður án þess að nokkuð annað komi í staðinn, sem við getum séð að geti þjónað sama tilgangi eða eigi sömu skyldur við landsbyggðina og Byggðasjóður.



Herra forseti. Ég þarf ekki ýkjamiklu við þessa umr. að bæta. Ég mun reyna að takmarka mál mitt fremur og ekki fara jafnvítt um svið og hv. næstsíðasti ræðumaður, 5. þm. Reykv., og halda vaxtamálum og stærð togaraflotans að mestu utan við tölu mína. Það væri margt hægt að segja um þá skilgreinin u hans á byggðastefnu sem hann flutti hér í löngu máli. Ég læt það nægja um mína afstöðu að í mínum huga felast í hugtakinu byggðastefna ekki síður menningarlegir og félagslegir þættir en hinir hagrænu. Það er ástæða til að fagna því, að menn ræði nauðsyn þess að marka byggðastefnu og ég tek undir þann þátt í þessari tillögu. Þar með er ég þó ekki endilega að lýsa yfir stuðningi við allar þær hugmyndir sem hér eru settar fram. Það hefur margoft komið fram, m.a. í fjölmiðlum undanfarið, að starfandi er um þessar mundir nefnd undir forustu hv. þm. Tómasar Arnasonar, 4. þm. Austurl., sem fæst við að endurskoða starfsemi Framkvæmdastofnunar. Áðurnefndur hv. þm. er sagður þaulkunnugur í þeirri stofnun og þess vegna er ástæða til að bíða með eftirvæntingu eftir þeim gagnmerku till. sem þaðan munu væntanlega koma um róttækar breytingar á starfsemi stofnunarinnar. Ég sé því ekki annað en að nokkru leyti væri verið með samþykkt þessarar þáltill. að setja á stofn aðra nefnd til að gera nokkurn veginn það sama a.m.k. hvað þetta varðar. Ég er sem sagt sammála hv. flm. um að brýna nauðsyn ber til að móta heildarstefnu í byggðamálum, en hvort það sé endilega rétt aðferð að leggja Byggðasjóð og lánadeild niður án þess að nokkuð hliðstætt komi í staðinn, það leyfi ég mér að efast um. - Og ef út í einstaka efnisliði þessarar till. er farið sýnist mér að það sé helst verið að setja það á sem ekki er á vetur setjandi í þessari stofnun, en farga hinu, sem kannske helst mætti halda sér. Herra forseti. Ég er efnislega sammála mörgu af því sem kemur fram í þessari þáltill., þó að ég áskilji mér rétt til að vera þar ósammála um einstök atriði.



Herra forseti. Það vill löngum verða svo, að ákveðin slagorð festast, menn nota þau aftur og aftur og hjá sumum verða þau nánast að trúaratriði. Þannig hefur það t.d. gerst, að hugtakið kommissar hefur orðið að trúaratriði hjá stórum hóp Íslendinga og kommissar er eitthvert það alversta sem hægt er að hugsa sér. Ég segi ekki að morðingjar séu ekki skráðir enn á Íslandi verri menn, en það er þá ef þeir hafa notað ósiðsamlegar aðferðir við verknaðinn. Spurningin hlýtur að vera sú: Hvað hafa þessir menn brotið af sér og í hverju felst sá stóri glæpur? Jú, hann liggur fyrst og fremst í því, að þarna er ekki um æviráðna embættismenn að ræða. Þarna er ekki um embættismenn að ræða sem eru æviráðnir. Þá hlýtur sú spurning að vakna: Er það þá lausn hjá okkur að við notumst fyrst og fremst við æviráðna embættismenn í embættismannakerfinu? Ég hygg að hver einasti maður sem tekur sig til og fær gömul fjárlög, t.d. fjárlögin í fyrra, og fær svo ríkisreikninginn fyrir sama ár átti sig á þeirri merkilegu staðreynd að tölunum ber ekki saman. Það er þó nokkuð annað sem stendur í fjárlögunum en það sem kemur fram í ríkisreikningnum. Og hvers vegna? Vegna þess að það æviráðna embættismannakerfi sem starfar í þessu landi hefur talið það rétt sinn að ráðstafa fjármagni eins og því sýnist án tillits til fjárlaga. Hins vegar hafa þeir litið svo á, að til þess að þeir yrðu nú ekki fyrir reiði lýðsins væri skynsamlegt að hafa þm. sem nokkurs konar stuðpúða á milli almennings í landinu og embættismannakerfisins. Og hver einasta vinstri ríkisstjórn í þessu landi sem hefur verið stofnuð til þessa hefur rekið sig á æviráðið embættismannakerfi, sem hefur viljað hana feiga frá fyrstu dögum. Við höfum yfir okkur t.d. lög sem hafa veitt Seðlabanka Íslands völd, æviráðnum embættismönnum: Túlkun þeirra á þeim lögum hefur fyrst og fremst verið á þann veg, að það sem ekki er bannað í lögunum sé heimilt. Það er hvergi bannað í þeim lögum að Seðlabankinn megi eiga bókasafn. Þess vegna er litið svo á, að heimilt sé að hann eigi dýrt bókasafn. Það er hvergi bannað að hann eigi sumarbústaði. Þess vegna er lítið á það sem heimilt að Seðlabankinn eigi sumarbústaði. Þannig starfar hið æviráðna embættismannakerfi. Svo vorum við með þrjá komissara, menn sem ekki voru æviráðnir, menn sem hægt var að setja af við stjórnarskipti, en það er frá þeim sem stafar allt hið illa að dómi manna sem hér hafa talað og fengið ofsatrú á hinu æviráðna embættismannakerfi þessa lands. Ég segi nú bara: Mikil er þeirra trú. Hvor hópurinn skyldi nú hafa markað dýpri spor í þróun mála hér á landi, komissararnir eða hið æviráðna embættismannakerfi? Það dynur á okkur þessa dagana sú kenning að sjávarútvegur og landbúnaður séu atvinnuvegir sem beri ábyrgðina á því að ekki sé hægt að fjölga ótakmarkað á þessum áratug í heilbrigðisstéttunum, í bankakerfinu og í þjónustugreinum, það sé búið að fjárfesta of mikið í sjávarútvegi og landbúnaði. Þessi kenning dynur núna daga og nætur á mönnum. Hæstv. fjmrh. vakti athygli á því, að ástæðan fyrir því að það væri illa komið fyrir sjávarútveginum væri að það væri búið að taka of mikið fjármagn frá honum og flytja til annarra verkefna. Seðlabankastjóri lýsti því aftur á móti, að það væri verið að byggja Seðlabanka fyrir eigið fé bankans, peninga sem ekki voru teknir frá neinum. Þeir höfðu nánast orðið til í Seðlabankanum. Ég hallast að því, að menn mættu hugleiða af dálítið meiri alvöru en gert hefur verið hvort þeir telji að hægt sé að gera þær kröfur til íslenskrar sjómannastéttar að hún sæki sjóinn á jafnlélegum skipum og hún sótti fyrir kannske 40 árum. Er verið að gera kröfu um að vinnuaðstaða sjómanna standi í stað á sama tíma og vinnuaðstaða allra annarra þegna þjóðfélagsins batnar? Hver er krafan hjá þeim hóp sem svona talar? Mér er það ljóst, þegar ég les þessa till. til þál., að hér er verið að tala um byggðastefnu. Og hv. 5. þm. Reykv. stendur hér upp og talar um hvað flutningarnir færi okkur mikla farsæld og hann sé sammála því, sem hér sé verið að leggja til, í öllum aðalatriðum. Hann metur það svo, að hér sé verið að bera á borð fyrir þm. góða till. um fólksflutninga í þessu landi, stuðning við þá og ágæti þess. En ég get ekki á mér setið að nefna hér dæmi sem ég tel að stuðli að óeðlilegri byggðaþróun í þessu landi. Ég ætla að taka dæmið úr höfuðborg Íslands, Bæjarútgerð Reykjavíkur. Við höfum mátt horfa á það, landsbyggðarmenn, alllengi, að þegar tap hefur orðið á Bæjarútgerð Reykjavíkur eru peningar til að borga tapið sóttir í borgarsjóð. Sem sagt: útsvör embættismanna, sem landsbyggðin er að greiða laun með sköttum sínum, eru notuð til að halda hér uppi óarðbærri fjárfestingu til að rústa atvinnuvegina úti á landi. Er heiðarlegt að standa þannig að málum? Er það það sem 5. þm. Reykv. telur arðsama fjárfestingu? Hvað með kenningarnar um að það eigi að stuðla að því að alls staðar sé fjárfest þar sem arðbærast er? Er það stefnan að þvinga eigi útgerðarmenn utan af landi til að kaupa skip af innlendum skipasmíðastöðvum þéttbýlisins á uppsprengdu verði? Er það stefnan sem stuðlar að arðbærri fjárfestingu? Ég hef saknað þess, þegar hæstv. fjmrh. hefur talað um sölu ríkisfyrirtækja, að hann sem forseti borgarstjórnar Reykjavíkur talar ekki um að selja Bæjarútgerðina.

Ég hef oft gert það. Það hefur oft komið til umr.

Það upplýsist hér að hann hefur oft komið með till. um að selja fyrirtækið, en talað fyrir daufum eyrum trúlega. Ég held að þó að við reisum hér verslunarhallir og þó að við fjölgum bönkunum þannig að það fjölgi um einn bankastarfsmann á ári, hv. 5. þm. Reykv., bætum við ekkert hag þessarar þjóðar með því. Það vekur aftur á móti undrun, þó ekki sé meira sagt, að menn telja það nú brýnast að gera lokaaðför að grunnatvinnuvegum landsins. En kannske segir það sína sögu um gæfuleysi þeirra manna sem tala hér um að í 20 ár hafi þeir haft rétt fyrir sér, en þjóðin ekki viljað hlusta. Kannske er það talandi dæmi um þeirra gæfuleysi, að meðan foringjarnir komu úr verkalýðsstétt byggðu þeir upp. Þeir byggðu upp sinn flokk og þeir byggðu upp eignir síns flokks og þeir voru menn til að gefa út blað. Svo komu hagfræðingar og seinast rekstrarhagfræðingar, sem mundu nú hafa hentað til að stjórna slíkum hlutum, og hvernig hefur gengið? Guð hjálpi þessari þjóð, ef þeir eiga að taka við rekstrarstjórninni á þjóðarbúi Íslendinga.



Ég hafði látið mér til hugar koma að við gætum lokið þessari umr., þó þannig að vera ekki lengur en fram undir kl. sjö, en mér sýnist að það séu litlar líkur á að slíkt takist vegna þess að umr. tekur þann tíma sem hv. þm. þóknast. Ég hygg að það væri þess vegna rétt að gera hlé núna og fresta umr.