Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er aðalefni þess frv., sem hér liggur fyrir til umr., að ákveðið verði framvegis, að þeir bankar, sem verzli með erlendan gjaldeyri, skuli frá síðustu áramótum greiða ríkissjóði 60% af heildartekjum sínum vegna mismunar sölugengis og kaupgengis gjaldeyris svo og 60% af þeirri þóknun, sem þeir taka af viðskiptamönnum sínum fyrir þjónustu við yfirfærslu fjár til útlanda eða aðrar greiðslur erlendis. Er þetta hlutfall hækkað með frv., ef samþ. verður, úr 50% í 60%. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 570, eru einstakir nm. að vísu ekki alls kostar hrifnir af þeirri auknu skattlagningu bankanna, sem hér er um að ræða, og má vera, að grunur kunni að vakna hjá hv. dm. um það, að nokkur sérhyggjusjónarmið séu þar að verki með tilliti til þess, að meiri hl. n., eða fjórir af sjö nm., eru bankastjórnarmenn, 3 bankastjórar og 1 bankaráðsformaður. Hvað sem því líður - og það er e.t.v. skiljanlegt, að sá grunur vakni - þá er okkur þó a.m.k. kunnugra um það en mörgum öðrum, að það er ekki sá ofsagróði í rekstri bankanna, sem margir hyggja, þannig að því eru að okkar áliti takmörk sett, hvað mikið bankarnir geta þannig mjólkað ríkissjóði og öðrum opinberum aðilum. En hvað sem þessu öllu líður þá er það staðreynd, að Alþ. er í rauninni þegar búið að taka afstöðu til þess máls, sem hér liggur fyrir, með afgreiðslu fjárl. fyrir s.l. áramót, en við þá afgreiðslu var gert ráð fyrir þeim tekjuauka ríkissjóði til handa, sem lögfestur mundi vera með þessu frv. M.a. með tilliti til þessa hefur n., þrátt fyrir það, sem nú hefur verið nefnt um skoðanir einstakra nm. í þessu efni, lagt til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þótt ég sé samþykkur því, að d. sé nauðugur einn kostur að samþ. þetta frv. nú að þessu sinni, þá vil ég ekki, að málið fari í gegnum d., án þess að einhver bendi á, að það er svona heldur frumstæð fjáröflun, þegar ríkissjóður er að skattleggja sjálfan sig, með því að taka þarna gjald af tveimur ríkisbönkum. Með því skapast ekkert nýtt opinbert fé. Eitt af því, sem okkar þjóðfélagi í dag er mjög fundið til foráttu, er lánsfjárskorturinn, og það er verið að skattleggja hina og þessa aðila til að auka lánsfé, svo að þarna er hálfgerður Hrunadans á ferðinni. Jafnframt því, að ég mun greiða þessu frv. atkv. að sinni, vil ég leyfa mér að skora á hæstv. ríkisstjórn að sjá að sér og reyna að finna einhverja skynsamlegri tekjuliði heldur en þennan, þegar á næstu fjárlögum.



Herra forseti. Frv. til l. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins hefur verið til athugunar hjá sjútvn. um nokkurn tíma. N. leitaði umsagnar um málið hjá eftirtöldum aðilum: Landssambandi ísl. útvegsmanna. Sambandi ísl. samvinnufélaga, Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Síldarverksmiðjum ríkisins. Eins og fram kemur í nál. sjútvn. um málið á þskj. 572, eru það tveir aðilar, Samband ísl. samvinnufélaga og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, sem gera engar aths. við frv. og mæla með samþykkt þess óbreytts. Landssamband ísl. útvegsmanna mælir einnig með því, að frv. verði samþ., en leggur jafnframt til. að gerðar verði á því nokkrar breytingar. Hefur n. að nokkru leyti haft till. frá Landssambandinu til hliðsjónar við afgreiðslu málsins og tillögugerð. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna tekur ekki afstöðu til frv. í heild né sérstakra gr. þess, en telur hins vegar, að málið þurfi miklu meiri athugunar við, áður en það sé samþ. Leggur Sölumiðstöðin til. að skipuð sé sérstök n. með aðild fulltrúa fiskiðnaðarins, þeirra sem fengu send frumdrög að reglugerð um starfshætti hugsanlegs verðjöfnunarsjóðs. Stjórn Síldarverksmiðja ríkisins telur einnig, að málið þurfi meiri athugunar við, áður en það sé lögfest. Hún leggur til. að skipuð verði mþn. í málið, sem skili áliti fyrir næsta þing. Það er hins vegar einróma skoðun sjútvn., að hér sé um mikið nauðsynjamál að ræða, sem ekki megi fresta og hefði reyndar þurft að vera búið að lögfesta slík ákvæði sem hér um ræðir löngu fyrr. Hinar miklu sveiflur annars vegar í sjávaraflanum og hins vegar í verðlagi afurðanna tala sínu máli um nauðsyn þess, að komið verði á meira jafnvægi í rekstrinum. Með I. um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins voru af hálfu þess opinbera gerðar veigamiklar ráðstafanir til að draga úr þeim erfiðleikum, sem skapast. þegar aflabrest ber að höndum. Með því frv., sem hér er til umr., er hins vegar ætlað að skapa meira jafnvægi millí ára um verðlag sjávarútvegsins. Hvort þeim tilgangi verður náð með þessu frv., verður ekkert fullyrt um, en þar verður reynslan að skera úr. Mér finnst þó, að reynsla undanfarinna ára gefi fullkomið tilefni til þess að ætla, að slík sjóðsstofnun sem þessi geti, ef rétt er á haldið, minnkað óheillavænleg áhrif mikilla verðsveiflna og þannig komið á meira jafnvægi í atvinnurekstrinum. Á þskj. 573 hefur sjútvn. leyft sér að bera fram brtt. við frv., og mun ég nú gera nokkra grein fyrir þeim till. nefndarinnar. Í fyrsta lagi er till. um orðalagsbreytingu á 2. gr. frv., sem er um skipun sjóðsstjórnarinnar. Er þar kveðið skýrar á um það, á hvern hátt fulltrúar viðkomandi greina fiskiðnaðarins taka sæti í sjóðsstjórninni, þannig að jafnan skuli vera tveir fulltrúar frá þeirri grein, sem rætt er um hverju sinni. Hér er höfð hliðsjón af skipan verðlagsráðs sjávarútvegsins, sem hefur gefizt vel. Í öðru lagi er till. um breyt. á 3. gr. frv. Er hún um deildaskiptingu sjóðsins. Lagt er til, að frestað verði stofnun hinnar almennu deildar sjóðsins, en tekna í hana var ætlað að afla með hluta af útflutningsgjaldi. Þá er ákveðið samkv. þessari gr., að þegar skuli stofna deild frystra fiskafurða, en heimilt sé síðar að fjölga deildum, og eru nánari ákvæði þar um í 10. gr. frv. Hins vegar leggur n. til, að deild fyrir síldariðnaðinn verði ekki ákveðin strax. Í till. n., sem tekur til breytingar á 4. gr. frv., hafa orðið nokkur mistök, þannig að a-liðurinn hefur fallið niður, og þar átti að koma, að b-liðurinn orðist eins og segir þarna í 3. liðnum, að slepptu „stofnfé verðjöfnunarsjóðs skal vera", þar átti að koma: „Fé samkv. d-lið 2. gr.“ o.s.frv. Ég mun því fyrir hönd n. við þessa umr. málsins taka aftur þessa brtt. til 3. umr., því að það er nauðsynlegt að umorða hana á ný. Það er við 4. gr., 3. liður brtt. Næst kemur svo till. við 5. gr. frv., en hún tekur til um tekjur sjóðsins. Þar er lagt til, að a-liður falli niður, og þá ekki gert ráð fyrir, að tekna verði aflað með útflutningsgjaldi. Við 7. gr. er brtt., sem er nokkru víðtækari en tillgr. í frv. M.a. er lagt til, að hliðsjón sé höfð af niðurstöðu verðlagsráðs sjávarútvegsins um afkomu framleiðslunnar, þegar verðgrundvöllurinn er fundinn. Við 8. gr. er brtt. Þar kemur fram, að talið er rétt, að auk þess að gert er ráð fyrir að hafa verðlag afurðanna til viðmiðunar, þegar bætur eru ákveðnar eða gjöld til sjóðsins, beri einnig að hafa hliðsjón af heildaraflamagni. Við töldum, að það væri nauðsynlegt að bæta þessu við, því að vitanlega skiptir það miklu máli um afkomu fyrirtækjanna, ekki aðeins að verðið haldist hátt, ef hitt vantar, að nægilegt magn fáist til vinnslunnar. Brtt. við 10. gr. frv. þarfnast ekki skýringar við. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir till. sjútvn. við frv. til l. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og vænti, að þannig breytt verði frv. samþ. og því að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, 44. mál Ed., um nýsmíði fiskiskipa, flutt af hv. 2, þm. Austf., Tómasi Árnasyni, o. fl., kveður á um það, að hæstv. ríkisstj. sé heimilt að láta smíða innanlands fiskiskip, án þess að kaupendur séu fyrir hendi. Ég vil undirstrika, að hér er aðeins um heimild að ræða fyrir hæstv. ríkisstj. Er gert ráð fyrir, að þessi heimild nái til allt að 10 þús. rúmlesta á árunum 1969–1972, eða sem nemur 2–3 þús. rúml. á ári. Á síðasta Alþ. fluttu þessir hv. þm. frv. um sama efni, að vísu um 9 þús. rúml., og skyldi smíðinni deilt á árin 1968–1971. Nú liggur einnig fyrir hæstv. Nd. frv. um smíði 50 fiskiskipa, sem smíðuð skulu af innlendum skipasmíðastöðvum á árunum 1969–1972, flutt af hv. 4. þm. Austf. o. fl. Einnig þessir hv. þm. fluttu hliðstæð frv. á síðasta Alþ. Hin mikla fjárfesting í dráttarbrautum og skipasmíðastöðvum hér á landi undanfarin ár skapar að sjálfsögðu breytt viðhorf í skipasmíði innanlands. Þróunin hefur orðið sú, að nú eiga Íslendingar engin skip í smíðum erlendis, sem eðlilegt hefur þótt, að smíðuð væru hér heima. Fiskibátar eru alls engir í smíðum erlendis. Vitað er, að hæstv. ríkisstj. hefur stuðlað að því, að strandferðaskipin tvö eru smíðuð á Akureyri og reglur verið settar, sem gera mögulegt, að kaupendur fiskiskipa hjá íslenzkum skipasmíðastöðvum hafi lánamöguleika 80–90%, á sama tíma og lánafyrirgreiðsla út á fiskiskip smíðuð erlendis er aðeins 2/3 af kostnaðarverði og þau lán, ef smíðin er framkvæmd erlendis, bera að sjálfsögðu gengisáhættu, sem erlendum lánum nemur. Verð ég að segja, að innlendri skipasmíði hefur þegar verið veittur mikill forgangur að þessu leyti. Afrakstur fiskveiða hefur hins vegar ekki verið þannig að undanförnu, að hann hafi örvað útgerðarmenn til að semja um skipasmíðar. Það er fyrst nú eftir síðustu gengisbreytingu, sem nokkur hreyfing hefur orðið á og fyrirspurnir benda til meiri áhuga hjá útgerðaraðilum um kaup fiskiskipa. Samningar við skipasmíðastöðvarnar hafa hins vegar gengið treglega enn. En það er meira en lítið átak, sem þarf til, ef samþ. ætti það frv., sem fyrir liggur og lengst gengur um smíði á 50 stórum fiskibátum án kaupenda næstu 4 árin. Má ætla, að sú upphæð nemi 2000 millj., og ekki vitað, hvar sú upphæð ætti að takast, ef kaupendur gæfu sig ekki fram og skipin hrúguðust upp í höfnum fullsmíðuð, Ólíklegt er, að útvegsmenn séu þess megnugir að auka flota sinn svo mjög á þessu tímabili, eins og ég minntist á hér áður. Segja má, að slík bylting hafi verið í veiðum og veiðiaðferðum undanfarið, að ekki einu sinni útvegsmenn sjálfir séu sammála um, hvaða bátastærðir bezt henta. Hins vegar er á það að líta, sem ég hef einnig bent á áður, að skipasmíðastöðvarnar hafa byggzt upp á mörgum stöðum og starfsfólki þessara atvinnufyrirtækja verður að sjá borgið, hvað atvinnu snertir, þótt útvegsmenn sjái sér ekki henta að gera bátapantanir að sinni. Út frá því sjónarmiði hafa þessi mál verið rædd í atvinnumálanefnd ríkisins. Hefur n. fallizt á að veita allt að 50 millj. kr. lán í þessu skyni til smíði fiskiskipa í innlendum skipasmíðastöðvum, án þess að kaupendur séu fyrir hendi. Þetta fé á að notast til þess að brúa það bil, sem myndast, eftir að fiskveiðasjóður hefur lánað 80% skipsverðsins, eða réttara sagt 75% og 5% frá atvinnujöfnunarsjóði, en nánari reglur og fyrirmæli um smíðina eru nú í athugun hjá iðnmrh. Eins og segir í till. meiri hl. iðnn. á þskj. 499, er lagt til, að lagafrv. því, sem hér um ræðir, sé vísað frá með rökstuddri dagskrá, og er þar vísað til yfirlýsingar, sem hæstv. forsrh. gaf 27. marz s. l., er hann talaði fyrir frv. um aðgerðir í atvinnumálum, en til þess að hv. þdm. glöggvi sig enn betur á þessu, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp það, sem hæstv. forsrh. sagði um það mál við þetta tækifæri: „Enginn efi er á, að fiskiskipasmíði innanlands er mjög löguð til þess að bæta í bráð úr atvinnuleysi og tryggja atvinnu til frambúðar. Í landinu er nú veruleg afkastageta til skipasmíða. Á hinn bóginn er eftirspurn eftir nýjum skipum lítil í bili, enda þótt búast megi við, að hún vaxi aftur, áður en langt um líður. Til þess að unnt sé að halda áfram að efla skipasmíðar og hafa fyrir hendi hentug og ný skip, þegar eftirspurnin vex á ný, er þörf sérstakra aðgerða. Þetta verkefni hefur verið til athugunar í atvinnumálanefnd ríkisins, og um það hafa verið gerðar till. frá öllum héraðsnefndum. Þá hefur iðnmrh. haft málið til sérstakrar athugunar, svo og fiskveiðasjóður. Fyrirætlun atvinnumálanefndar ríkisins er að láta gera sérstaka áætlun um þessar smíðar hið fyrsta og verja nokkrum hluta af því fjármagni, sem hún hefur yfir að ráða, til þessara framkvæmda.“ Og síðar í sömu yfirlýsingu hæstv. forsrh. segir: „En hér er um að ræða einhverja áhrifaríkustu ráðstöfun til atvinnuaukningar í bráð og lengd að mati atvinnumálanefndar ríkisins, og leggur því n. megináherzlu á framgang þessarar ráðstöfunar.“ Þetta var yfirlýsing hæstv. forsrh. 27. f. m. Af þessum ummælum vænti ég, að öllum sé ljóst, að nú er hafizt handa um að skapa skipasmíðastöðvum landsins nýtt verkefni, sem á eftir að koma áþreifanlega í ljós á næstu mánuðum. Telur því meiri hl. iðnn. till. sína um rökstudda dagskrá fullkomlega réttmæta.



Herra forseti. Það frv., sem hér er til umr., um nýsmíði fiskiskipa, var flutt snemma á þessu þingi. Það var raunar flutt líka á síðasta þingi en hlaut þá ekki fullnaðarafgreiðslu. Nú er sagt, að síðan þetta frv. kom fram, hafi svo miklar ráðstafanir verið gerðar til þess að tryggja framgang efnis þess, að óþarfi sé að samþykkja frv., og með þessum rökstuðningi hefur hv. meiri hl. iðnn. lagt til, að frv. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Á þennan rökstuðning höfum við, sem skipum minni hl., ekki getað fallizt. Við teljum fulla þörf á því, að Alþ. álykti í þá átt, sem frv. gengur, og til viðbótar þeim rökstuðningi, sem fram kemur hjá hv. flm. í grg. frv., vil ég einnig, eins og hv. síðasti ræðumaður, leyfa mér að vísa til ummæla hæstv. forsrh., sem hann lét falla hér í vetur í sambandi við atvinnumálin, að hér væri um að tefla einar þær áhrifaríkustu ráðstafanir til útrýmingar atvinnuleysi, sem völ væri á að grípa til. Ég sé ástæðu til þess að undirstrika þessi ummæli, þar sem mér finnst þau, gagnstætt því, sem hv. meiri hl. finnst, að þau geri samþykkt frv. óþarfa, þá finnst mér, að þau mæli sérstaklega með því, að frv. verði samþykkt. Eins og fram kemur í grg. með frv., er það megintilgangur þess að efla skipasmíði landsmanna og iðnaðinn almennt og enn fremur að skapa verkefni fyrir þær skipasmíðastöðvar, sem geta smíðað stálfiskiskip. Það hefur að undanförnu, eins og allir hv. þm. vita, átt sér stað nokkur uppbygging nýrra skipasmíðastöðva og endurbætur eldri stöðva, til þess að þar væri unnt að smíða stálskip. Þessa starfsemi þarf að efla á alla lund. Við vitum, að meginhluti þeirra fiskiskipa, sem bætzt hafa í skipastól landsmanna á síðustu árum, hefur verið smíðaður erlendis, enda þótt unnt hefði verið að smíða sambærileg skip innanlands, og á sama tíma hafa innlendar skipasmíðastöðvar oft verið verkefnalitlar. Og það er efni þessa frv. að bæta úr þessu með skipulegum aðgerðum, sem ríkisvaldið hafi forustu um. Eins og hér var rakið áðan, gerir frv. ráð fyrir nýsmíði fiskiskipa, samtals allt að 10 þús. rúml. á 4 árum. Gert er ráð fyrir, að í framkvæmdinni verði það þannig, að árið 1969 verði smíðuð fiskiskip allt að 2 þús. rúmlestum, árið 1970 yrði rúmlestatalan allt að 2300, árið 1971 allt að 2700 og 1972 allt að 3 þús. rúmlestum. Gert er ráð fyrir mismunandi stærðum skipa, en þó verður lögð áherzla á smíði systurskipa eða seríusmíði. Með frv. er lagt til, segja flm., að breytt verði um stefnu. Í stað þess að kaupa meginhluta fiskiskipanna frá erlendum skipasmíðastöðvum verði skipin nú byggð innanlands í vaxandi mæli. Með vaxandi þekkingu og tæknibúnaði er þess að vænta, að Íslendingar verði fullfærir um að taka í sínar hendur nauðsynlegar fiskiskipabyggingar, a. m. k. að verulegu leyti. Við þann rökstuðning, sem fylgir rökstuddri dagskrá meiri hl., höfum við, sem skipum minni hl., aðallega það að athuga, að þær ráðstafanir, sem þar er talað um, séu hvergi nærri fullnægjandi. Í fyrsta lagi er það aðeins 50 millj. kr. fjárhæð, sem atvinnumálanefnd ríkisins hefur til ráðstöfunar til þess að verja í þessu skyni. Í öðru lagi, og það er náttúrlega miklu þýðingarmest, hefur ekki mér vitanlega verið tryggt það fjármagn, sem fiskveiðasjóði er ætlað til að lána til nýbygginganna. Það er búið að samþykkja það, það er alveg rétt, sem hv. frsm. iðnn. sagði áðan, - það er búið að samþykkja, að lán út á skipin skuli vera 85%. En mér er ekki kunnugt um, að það fjármagn hafi verið tryggt. Og ég minnist þess, að í umr. hér í gær, þegar talað var um málefni fiskveiðasjóðs í öðru sambandi, var upplýst, að fjármagnsþörf hans á þessu ári væri 150 millj. til viðbótar því, sem hann hefði, en þá var, eins og allir muna, verið að samþykkja að taka af honum 30 millj., sem ríkissjóður hefur þó lagt honum til, svo að hér hygg ég, að mjög vanti á, að hægt sé að segja, að búið sé að koma þessum málum þannig fyrir, að ástæðulaust sé, að Alþ. hafi afskipti af þeim. Í þriðja lagi bendum við svo á það, að þær ráðstafanir, sem atvinnumálanefnd ríkisins getur samkv. umboði sínu gert, ná aðeins til tveggja ára, ársins í ár og næsta árs, en innlend skipasmíði verður eins og annar innlendur iðnaður að fá að þróast hægt og sígandi, jafnt og þétt, en ekki í þessum eilífu stökkbreytingum, sem mjög hafa einkennt iðnþróunina hér. Ég ætla ekki að hafa fyrir þessu nál. langa framsögu og raunar ekki lengri en ég þegar er búinn að. Ég vænti þess, að einn af flm. frv. muni gera nánari grein fyrir málinu, og læt þess vegna þessi fáu orð nægja til rökstuðnings nál. á þskj. 502.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, var, eins og getið var um áðan, flutt á öndverðu þessu þingi. Samhljóða frv. var einnig flutt í fyrra, og það fékk ósköp rólegt andlát í n. Það var að vísu tekið fyrir á nefndarfundi og þá leitað umsagnar, og bárust a. m. k. 3 umsagnir, en síðan sofnaði það í þeirri ágætu n. Það var vitnað í það áðan af frsm. meiri hl. iðnn., að flutt hefði verið sams konar frv. í fyrra og nú væru raunar á döfinni fleiri frv. í þinginu, og hann minntist líka í því sambandi á, að eitt þeirra næði yfir smíði 50 báta, að upphæð um 2000 millj. Sú framkvæmd var að sjálfsögðu ekki til umr. hér, og mér hefði fundizt eðlilegra, að við hefðum haldið okkur við þessar 10 þús. rúmlestir, sem við erum nú að burðast með hér. En hvað um það, í fyrra, þegar leitað var umsagnar, þá barst mjög jákvæð umsögn um frv., sem þá lá fyrir, frá Landssambandi iðnaðarmanna og mæltu þeir þar með samþykkt frv., og svo að ég endurtaki orðrétt það, sem þar segir, eftir að þeir hafa rakið þetta og vilja gera frv. dálítið fyllra, segja þeir: „Að öðru leyti er Landssamband iðnaðarmanna efnislega sammála lagafrv. og mælir með samþykkt þess.“ Þá voru þeir að vísu búnir að rekja aðallega tvær breyt., sem þeir vildu gera á frv., en það hittist þannig á, að báðar þær breyt. lágu einmitt fyrir í frv. því, sem ég flutti og 3. þm. Norðurl. v., svo að ef þessar brtt, hefðu verið teknar upp og þeim slegið saman, þá hefði Landssamband iðnaðarmanna síður en svo neitt athugavert við frv. og hefði mælt með því óbreyttu. Ég skal ekki rekja það neitt frekar. Frsm. hv. meiri hl. iðnn. gat þess, að það hefði verið gefin út reglugerð um 85% lán út á fiskiskip. Ég er nú svo fáfróður og verð að viðurkenna fávizku mína, að ég veit ekki til þess, að sú reglugerð hafi verið gefin út. Það kann að vera, það verður þá leiðrétt, ef það hefur verið gert. Fiskveiðasjóður hefur ekki heimild til þess að lána nema 75% og hefur aldrei gert, 5% eru talin koma annars staðar frá, en mér er ekki kunnugt um, að nein reglugerð um þetta hafi verið gefin út. Hins vegar var gefin yfirlýsing hér á hv. Alþ. í fyrra, 17. janúar, af hæstv. sjútvmrh., þar sem hann sagði, að 4. jan. 1968 hefði verið samþ. í ríkisstj. að beita sér fyrir því, að lán út á fyrsta veðrétt yrðu hækkuð úr 75 í 85%, og taldi hann eðlilegt, að hv. þd. vissi um, að þessi mál hafa verið um alllangt skeið til umhugsunar í ríkisstj. og unnið þar kappsamlega að því, að meginefni þessa frv., - það var í sambandi við það frv., sem þá var flutt af okkur, - að meginefni þessa frv. nái fram að ganga og hefur verið unnið að þessu um alllangt skeið. - Ég skal ekkert um það segja, hvað mikið hefur verið unnið að þessu á s. l. ári, en enn virðist mér ekki bóla mikið á því. Það var lítillega minnzt á það, að útgerðarmenn og aðrir væru ekki sammála um stærð fiskiskipa. Það er eflaust alveg hárrétt, að þeir hafa ekki verið sammála um það. Hins vegar var í fyrra, svo að ég haldi mig við liðið ár líka, á síðasta Alþ., mjög rætt um stöðlun fiskiskipa og talað þá um, að n., sem hefði verið starfandi alllengi, hefði skilað bráðabirgðaáliti, en síðan hef ég ekki heyrt, að hún hafi skilað frekara áliti eða neitt verið gert í því máli, eftir því sem ég bezt veit. En það er auðvitað mjög nauðsynlegt, að samræming á stærð fiskiskipanna verði gerð, því að sama skipastærð hentar ekki öllum landshlutum. Það er viðurkennt í ummælum hæstv. forsrh., að það sé mikil þörf á því að stuðla að því, að skipasmíði innanlands verði efld, og það sé þýðingarmesta ráðstöfunin til þess að vinna bug á atvinnuleysi. Mér finnst einmitt, að þessi ummæli hæstv. forsrh. stuðli mjög að því, að þetta frv. nái fram að ganga. Þetta frv. gerir ekki ráð fyrir því, að það verði nema 10 þús. smálestir smíðaðar á næstu 4 árum, og er það mjög hóflega farið í sakirnar og kannske of hóflega, eins og mér eiginlega raunar skildist á talsmanni hv. meiri hl. iðnn. En hvað um það, þetta, sem ég hef tekið fram í frv. okkar, er ekki nema það, sem skipasmíðastöðvarnar nú geta afkastað. Þetta frv., eins og ég gat um áðan, var lagt fram á öndverðu þessu þingi, og 11. nóv. s. l. var það sent til iðnn., svo að ég tel alveg vafalaust, að það hafi notið mjög vandlegrar íhugunar í n., ekki sízt með tilliti til þess, að það var ekki sent til umsagnar neinna aðila, svo að það var ekki verið að bíða eftir umsögnum neinna manna í sambandi við það að taka það ekki fyrir aftur fyrr en núna á síðustu dögum aprílmánaðar. En eins og ég sagði, þá hafði það kannske ekki neina úrslitaþýðingu að vera að senda það til umsagnar, þar sem fyrir lá umsögn frá einum aðila, Landssambandi iðnaðarmanna, sem var mjög jákvæð. Megintilgangurinn með frv. er, eins og komið hefur fram áður, að efla innlenda skipasmíði, svo að skipasmíðastöðvar þær, sem eru starfandi og smíðað geta stálskip, verði færar um að nýta stærri hluta af þeim innlenda markaði, sem fyrir hendi er, jafnframt því sem hér er um að ræða mjög mikið og brýnt hagsmunamál, sameiginlegt hagsmunamál launþega og atvinnurekenda í skipasmíðaiðnaðinum og málmiðnaðinum yfirleitt. Á s. l. hausti var haldin ráðstefna, sem mun vera nokkuð einstök í sinni röð, þar sem launþegar og atvinnurekendur í þessum iðngreinum gengust fyrir sameiginlegri ráðstefnu til þess að reyna að kryfja þetta mál til mergjar. Þetta er auðvitað eitt af þeim vandamálum, sem iðnaðurinn á nú við að búa, en síður en svo það þýðingarminnsta. Á undanförnum árum hefur hin mikla aukning á fiskiskipaflota landsmanna stafað nær eingöngu af skipakaupum erlendis frá. Á síðustu 5–6 árum munu rúmlega 140 fiskiskip hafa verið keypt eða bætzt í flota landsmanna, og af þessum skipafjölda voru yfir 90% smíðuð erlendis. Verðmæti þessara skipa, sem smíðuð voru erlendis fyrir okkur á umræddu tímabili, hefur numið yfir 2000 millj. kr., ef reiknað er með verðlagi 1967. Af þessu er ljóst, að hér er um stórmál að ræða, sem verður að taka föstum tökum og leysa til frambúðar, en ekki með bráðabirgðaráðstöfunum og haldlitlum fyrirheitum. Það kom fram hjá frsm. meiri hl. iðnn., að mikil aukning hefði verið í skipasmíðastöðvum og dráttarbrautum. Þetta stafaði eðlilega af því, að allar eða flestar dráttarbrautir voru of litlar og skipasmíðastöðvarnar gátu ekki annað viðgerðum á hinum nýju stálskipum, sem komu til landsins, og það hlaut að leiða af því, að dráttarbrautir skipasmíðastöðva yrðu stækkaðar. Það er búið að verja verulegum upphæðum til fjárfestingar í slippum og skipasmíðastöðvum, líklega yfir 300 millj. kr., og ég vil síður en svo vera að gera lítið úr því, því að þetta er töluvert mikið átak. En þetta var alveg óhjákvæmilegt. Það er staðreynd, að það er sama, þó að skipasmíðastöðvarnar og dráttarbrautirnar hafi haft aðgang að lánum, og sama, hvað þær eiga aðgang að miklum lánum, það getur aldrei verið það, sem hefur úrslitaáhrif. Það, sem mestu skiptir, er, að skipasmíðastöðvarnar hafi nægileg samfelld verkefni, sem er eina raunhæfa lausnin, sem tryggir rekstur þessara stöðva, bæði fjárhagslega og atvinnulega, og er ekki eru nægar umsóknir um skip á einhverju tímabili, þá verður ríkisvaldið að hafa frumkvæði að því, að skip séu byggð, a. m. k. sem svarar því, að stærð fiskiskipaflotans sé við haldið, en til þess mun þurfa að smíða um 3000 rúmlestir á ári. Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að ríkið hafi forgöngu um smíði l0 þús. rúmlesta, eins og ég gat um áðan, á næstu fjórum árum, svo að þótt þetta frv. yrði samþ., þá nægir það ekki til þess að viðhalda stærð flotans, hvað þá meira. Í upphafi ársins 1968 voru alls 868 skip á skipaskrá, samtals rúmlega 150 þús. rúmlestir. En í árslok 1968 var tala skipanna 842 og rúmlestatalan 144 þús. Það skal fúslega viðurkennt, að þetta segir að vísu ekki alla söguna, því að nokkrum sinnum hefur það komið fyrir, að seld hafa verið skip til útlanda, m. a. líklega á þessu tímabili einn „Foss“ og tveir togarar, svo að það er rétt að geta þess, sem rétt er, en eigi að síður hefur skipum fækkað á þessu eina ári verulega. Eftir þeim upplýsingum, sem ég veit bezt, munu 37 skip hafa farið út af skipaskrá á árinu 1968, samtals að upphæð 6470 rúmlestir. Að vísu, eins og ég gat um, munar náttúrlega töluvert um þessi skip, sem ég minntist á, „Foss“ og tvo togara. Á undanförnum árum hefur meginhluti fiskiskipaflotans verið keyptur frá Noregi. Og við höfum verið önnum kafnir að byggja upp, ef svo má að orði komast, nokkrar norskar skipasmíðastöðvar. Margir þeir, sem hafa séð aðstöðuna sums staðar a. m. k. í Noregi, telja, að við búum miklu betur að tækjum og öðru en margar þessara stöðva. Enda þótt Norðmenn séu alls góðs maklegir umfram flestar aðrar þjóðir, virðist það alger óþarfi fyrir okkur að vera að byggja upp fyrir þá skipasmíðaiðnað á okkar kostnað, á sama tíma og okkur er það lífsnauðsyn, að okkar eigin iðnaðarmenn leysi þessi verkefni af hendi, sem þeir geta mjög vel og alls ekki síður, eins og reynslan hefur sýnt nú síðustu árin, heldur en erlendir skipasmiðir. En til þess að skipasmíðastöðvar okkar séu færar um að gera þetta, verða þær að hafa samfelld verkefni og njóta sambærilegra viðskiptakjara við það, sem vitað er að norsku stöðvarnar hafa notið á undanförnum árum. Þetta verður ekki gert nema fyrir frumkvæði ríkisvaldsins. Skipasmíðastöðvarnar eru yfirleitt mjög ung fyrirtæki. Það munu ekki vera nema liðlega 13 ár, síðan fyrsta stálskipið var smíðað hér, dráttarbáturinn Magni í Reykjavík, sem smíðaður var hjá Stálsmiðjunni. Þegar sá bátur var byggður, létu margir í ljós mikla vantrú á því, að við værum færir um að smíða okkar eigin stálskip sjálfir. Nú hefur sú vantrú horfið að langmestu leyti eða nær alveg, og eftir stendur vissan um það, að við getum smíðað okkar eigin skip. Um það blandast engum hugur nú. En skipasmíðastöðvarnar hafa ekki það fjárhagslega bolmagn, sem þarf til þess að brúa tímabundið verkefnaleysi, en það er alger forsenda fyrir áframhaldandi þróun og vexti í skipasmíðaiðnaðinum, að samfelld verkefni séu fyrir hendi, og raunar fyrir allan málmiðnaðinn líka. Það er búið að festa mikið fé, eins og ég gat um áðan, um 300 millj. kr., í tækjum, dráttarbrautum og ýmsum mannvirkjum, svo að það virðist tilgangslítil fjárfesting, ef ekki á að nýta þessi mannvirki og þessi tæki til þess að skapa öruggari vinnu víðs vegar um landið. Það líður auðvitað að því, að eftir því sem fiskiskipaflotinn eldist, verður viðhaldið meira, ekki sízt á stálskipunum. Og þannig fá kannske þessar skipasmíðastöðvar nokkuð aukið verkefni. En það ber alltaf að sama brunni, að það getur aldrei orðið nema samfelld verkefni og nýsmíði geti verið með í spilinu. Frsm. meiri hl. iðnn. gat um það áðan, að það væri enginn fiskibátur í smíðum erlendis, ekkert skip, sem hægt væri að byggja innanlands, væri nú í smíðum erlendis. En það er ekki mikið um það, að skip séu í smíðum hérlendis heldur. Nú er verið að ljúka nokkrum skipum, og það er allt of seint, að þeir fari að byrja á nýjum skipum, þegar verið er að hleypa þeim, sem fyrir eru, af stokkunum. Það krefst mikils undirbúnings að hefja smíði á einum fiskibát eða stálskipi. Og þegar stálvinnu lýkur í þeirri smíði, þá er mikið eftir að gera við skipið, og þess vegna verður, ef vinnan á að vera samfelld, að vera búið að skipuleggja smíðina löngu áður en bátnum er hleypt af stokkunum, til þess að hægt sé að byrja að vinna að næsta skipi, áður en þessum er hleypt af stokkunum. Í skipasmíðaiðnaðinum hafa vafalaust verið miklir byrjunarerfiðleikar, því að öll byrjun er erfið. En þegar borið er saman verð hinna erlendu skipa og verð þeirra skipa, sem smíðuð hafa verið hér heima, hefur samanburður á verði yfirleitt aldrei verið tæmandi. Þeir, sem keypt hafa báta erlendis frá síðustu 4–5 árin, hafa ekki hugmynd um það í dag, hvað þeir koma endanlega til með að þurfa að borga fyrir skipið eða bátinn. Gengisfellingin hefur raskað þar öllu, bæði um verð og allan kostnað. Og þegar svo hinn þjóðhagslegi ávinningur, sem af innlendri smíði leiðir, atvinnan, gjaldeyrissparnaður og hin mikla verklega reynsla, - þegar þetta allt er lagt saman, þá hygg ég, að verðmismunurinn á bátunum sé hverfandi, ef hann þá er nokkur, ef allt væri tekið með í reikninginn. Ég hef áður gert það aðeins að umtalsefni hér, að einn liður, sem mér vitanlega hefur aldrei verið tekinn með, þegar bátur hefur verið keyptur erlendis frá, tekinn með í verðið, er svokallað ábyrgðargjald. Það hefur yfirleitt aldrei verið tekið með. Það skiptir verulegum upphæðum hjá þessum bátum. Eins og nú er ástatt í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar, veitir ekki af því að gera atvinnuvegina fjölþættari og styrkja iðnaðinn. Verði frv. þetta samþ., mun það koma málmiðnaðinum öllum mjög til góða og raunar miklu fleiri aðilum. Hin rökstudda dagskrá, sem hér liggur fyrir á þskj. 499 frá meiri hl. iðnn., segir kannske ofurlitla sögu. Ég er hér með tvö nál., - ég rak augun í þetta áðan, - annað er prentað upp með ofurlítilli breytingu, það er ein setning, sem fellur burt. Mér sýnist hún leiða hugann að því, að undirbúningurinn hafi ekki verið eins mikill að þessari skipasmíði og hv. frsm. meiri hl. iðnn. vildi vera láta. Fiskveiðasjóður hefur hingað til ekki haft fjármagn til þess að lána í skip, sem smíðuð hafa verið á „lager“, eins og orðalagið var hjá fiskveiðasjóði í umsögninni um frv. á síðasta þingi. Og þeir hafa ekki fengizt til að lána út á skip, nema kaupandi væri fyrir hendi og hefði lagt fram eigið framlag. Út af fyrir sig er þetta kannske sjónarmið. En það er þetta, sem frv. m. a. vill komast fram hjá með því að láta ríkið byggja þetta og að það verði byggt, án þess að kaupendur séu fyrir hendi. Fiskveiðasjóður er auk þess nú fjárvana og getur ekki staðið við skuldbindingar sínar, eins og komið hefur fram hér, svo að ég held, að það væri full þörf á því, að þetta frv. yrði samþ. Það skiptir auðvitað sáralitlu eða engu máli hvað orðalagið snertir, þetta sem ég gat um, en það bendir, finnst mér, í þessa átt, að undirbúningurinn sé frekar lítill. Ég leyfi mér að skírskota til ummæla hæstv. forsrh., þar sem hann gat þess, að innlend skipasmíði væri ein raunhæfasta leiðin til þess að vinna bót á því atvinnuleysi, sem gert hefur vart við sig í málmiðnaðinum og fleiri greinum, og vænti þess, að hv. Ed. sé mér sammála um það og hæstv. forsrh. einnig og samþ. frv. það, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég verð að fagna áhuga þessara hv. ræðumanna, sem hér hafa talað, hv. 11. þm. Reykv. og 3. þm. Vestf., fyrir áhuga um innlenda skipasmíði. En ég er nú hræddur um, að mörgum finnist einkennileg röksemdafærslan, sem fram hefur komið hjá hv. 3. þm. Vestf. Ég hef gaman af að heyra, hvað forsvarsmenn skipasmíða í hans heimabyggð, Ísafirði, hefðu að segja við slíkri röksemdafærslu. Samkvæmt þessu frv. er aðeins um heimild ríkisstj. að ræða fyrir byggingu 10 þús. rúmlesta, en yfirlýsing hæstv. forsrh. gengur miklu lengra. Hún segir, að nú skuli, og hann lofar því, að nú skuli verða settar á stað byggingar, sem nema um 50 millj. frá atvinnumálanefnd, og það sé 1/5 þess fjármagns. Það þýðir skipabyggingar upp á 250 millj. Ég samgleðst líka hv. 11. þm. Reykv., að hann skuli vera svo ánægður með ummæli forsrh. Eins og í nál. minni hl. er tekið fram, telja þeir, að 50 millj. fjárhæð, eins og atvinnumálanefnd hefur heitið til eflingar íslenzkum skipasmíðaiðnaði, sé hvergi nærri fullnægjandi. Hins vegar má benda á það, að hér er um að ræða 1/5 hluta af öllu því fé, sem atvinnumálanefnd ríkisins hefur til ráðstöfunar. N. hefur samþ. þessa lánveitingu einróma, og flokksbróðir þeirra hv. þm., sem hér hafa talað, sem sæti á í atvinnumálanefnd, hefur ekki séð ástæðu til þess að koma fram með neina brtt, eða aðrir nm. N. hefur verið einróma í að leggja til það lánsfé, þessar 50 millj. Þessar 50 millj. eiga að taka við, þegar lán fiskveiðasjóðs og atvinnujöfnunarsjóðs, 80%, hefur komið til, og eins og ég sagði áðan, þessi upphæð þar með 5-faldast. Verða þá til ráðstöfunar fyrir skipabyggingar innanlands nú, þó að það sé kannske ekki til í dag, eins og kom fram í ræðu um fiskveiðasjóð hér í gær, það verða þó 250 millj., og ég efast ekki um, að það verði staðið við það. Efasemdir, sem koma fram í nál. minni hl. um, að fjármagn til fiskveiðasjóðs hafi verið tryggt, eru óþarfar eftir svo skilyrðislausa yfirlýsingu hæstv. forsrh., sem hér hefur verið margminnzt á. Þá er fundið að því, að þessar ráðstafanir séu aðeins bundnar við 2 ára starfstímabil eða það tímabil, sem atvinnumálanefnd ríkisins er falið að starfa. Segir í nál. minni hl., að hér sé um framtíðarverkefni að ræða eða framtíðarviðfangsefni. Ég skil ekki, á hvern hátt hv. minni hl. hugsar, ef það skyldi eiga að vera framtíðarverkefni að smíða skip á „lager“, án þess að kaupendur kæmu til. Að mínum dómi getur það aldrei verið nema takmarkað viðfangsefni að byggja skip á „lager“. Skipin verða að sjálfsögðu að seljast og komast á fiskveiðar, þegar smíði þeirra er lokið. Þannig yrði hægt að velta áfram þeim fjármunum, sem í þetta færu, aftur og aftur, og þyrfti aldrei nema nokkuð takmarkað fjármagn í þessa smíði, nema út í það væri farið að smíða áfram, án þess að kaupendur væru fyrir hendi. Af nál. minni hl. er það helzt að skilja, að áframhaldandi skipasmíðar fari fram án þess að nokkur markaður sé fyrir hendi. Þetta er að sjálfsögðu meinloka, sem ekki er hægt að taka alvarlega. Hv. 3. þm. Vestf. minntist á getu fiskveiðasjóðs. Það er rétt, hann er fjárvana. En það verður ekki séð, að neitt ákvæði í l. um fiskveiðasjóð hindri það, að sjóðurinn geti tekið að sér það hlutverk, sem honum er hér fyrirhugað, þ. e. að lána til smíði fiskiskipa, þótt kaupendur séu ekki fyrir hendi, þegar smíðin er undirbúin og hefst. M. a. gerir 9. gr. l. um fiskveiðasjóð frá 1964 ráð fyrir, að sjóðurinn geti veitt viðskiptabönkum bráðabirgðalán til endurláns einmitt í slíkum tilvikum. Og ef slík ákvæði fullnægðu ekki þessum fyrirhugaða tilgangi, þá getur sjútvmrh. skv. 24. gr. l. sett með reglugerð nánari ákvæði um starfsemi fiskveiðasjóðs. Ég held, að þessi efasemd sé alveg óþörf, og ég vænti, að við getum allir verið sammála um það og fagnað því, að nú er fyrirhugað, að allar skipasmíðastöðvar komist í gang með því fjármagni, sem þegar hefur verið aflað og verður aflað.



Herra forseti. Það voru nú aðeins örfá atriði. Ég hlýt að vera mjög skilningssljór maður. Frsm. meiri hl. sagði, að það væri mjög gaman að vita, hverja skoðun skipasmiðir á Vestfjörðum hefðu á rökum mínum. En hvaða rök skyldu það vera, sem ættu að valda svona mikilli forundrun á Vestfjörðum, að ég ætti helzt ekki að þora að láta það út úr mér? Ég er sannfærður um það, að skipasmiðir á Vestfjörðum eru mér alveg sammála í því, að það sé mjög eðlilegt og þarft mál að smiða skip á „lager“. Ég get nefnt eitt dæmi, og ég veit, að ég ætti ekki að þurfa nefna þessi dæmi fyrir hv. frsm., hann þekkir þau svo ákaflega vel. Skip er í smíðum í einni stöð, það er ráðinn á skipið skipstjóri. Hann ræður að nokkru leyti teikningu og ýmsum breytingum síðan. Einhverra hluta vegna hverfur þessi skipstjóri á braut. Það er ráðinn nýr skipstjóri, og enn á ný koma breytingar. Þriðji skipstjórinn er ráðinn, og enn þarf að fara að breyta. Þetta eru staðreyndir, sem ég veit um og þarf ekkert að undra neinn, sem komið hefur nærri járnsmíði og málmiðnaði eða skipasmíðum yfirleitt, því að þetta eru staðreyndir. Fram hjá þessu yrði augljóslega gengið, ef skip væru smíðuð á „lager“, þau yrðu bæði ódýrari og fyrr búin, svo að ég held, að skipasmiðir á Vestfjörðum mundu ekki hafa neitt á móti þessum rökum mínum. Ég get ekki fundið það, og ég fann satt að segja ekki, að ég væri neitt að móðga hv. kjósendur, hvorki mína né aðra á Vestfjörðum, með neinum af þeim rökum, sem ég bar fram. Frsm. taldi, að heimildin til skipasmíðanna væri ákaflega lítil, og það er, að mér finnst, aðalþyrnirinn í augum, að við höfum verið hógværir með þessar skipasmíðar. Ég verð nú að láta í ljós dálitla undrun yfir því, að þegar menn ætla rétt að sinna brýnustu þörfum, þá sé það talið undrunarefni, hvað þeir séu smátækir. Ég held, að það liggi fyrir, að stjórn fiskveiðasjóðs hafi aldrei viljað samþ. lagersmíði. Það lá fyrir í umsögninni um þetta frv., sem dagaði uppi í hv. iðnn. á síðasta þingi, þar sem formaður stjórnar sjóðsins, Davíð Ólafsson, og framkvæmdastjóri sjóðsins, Elías Halldórsson, skrifuðu undir bréf, að þeir hefðu yfirleitt alltaf verið andvígir nýsmíði fiskiskipa, án þess að kaupendur væru fyrir hendi, og þeirri skoðun hafi þeir ekki breytt. Meðan féleysi fiskveiðasjóðs er svo mikið, að það er sagt hér á Alþ., að hann sé alls ófær um að sinna þeim skuldbindingum, sem hann hefur tekið á sig, og til þarf að koma sérstök yfirlýsing frá hæstv. fjmrh. í sambandi við afgreiðslu laga um fiskveiðasjóð, þá held ég, að það fari ekkert á milli mála, að fiskveiðasjóður getur hvorki lánað 75 né 85% í nýsmíði, nema sérstök fjárveiting komi til, og það er lagt til í þessu frv., að ríkisstj. sé heimiluð lántaka í þessu skyni. Fiskveiðasjóður hefur að vísu lánað viðskiptabönkunum. Hann hefur einhverra hluta vegna ekki talið það reglum sínum samkvæmt að lána kaupendum sjálfum, þó að þeir séu fyrir hendi, heldur hefur þetta alltaf orðið að ganga einhverja krókaleið inn á reikning í viðskiptabönkunum, þannig að fiskveiðasjóður á fé liggjandi á bönkunum, en kaupendur eða skipasmíðastöðin hefur aftur á móti orðið að taka lán í viðkomandi viðskiptabanka. Þetta eru vankantar, sem ætti að sníða af þessari starfsemi, því að þetta er engum til góðs, öllum til kostnaðarauka og erfiðleika.



Herra forseti. Suðurströnd Íslands er, svo sem menn vita, hafnlítil, svo að hún hefur oft verið kölluð hafnlaus. Rétt er það, að stærstur hluti hennar er hafnlaus. Þær hafnir, sem á suðurströndinni eru, eru bæði smáar og fáar og á útjaðri strandarinnar, annars vegar vestanvert, Þorlákshöfn, Eyrarbakki og Stokkseyri, en austanvert á suðurströnd Íslands má telja, að Hornafjörður sé eða Höfn í Hornafirði. Þar á milli eru ekki hafnir. Þetta er þeim mun bagalegra, sem á Suðurlandi, einkum á Suðurlandsundirlendinu er hvað blómlegust byggð á Íslandi, hvort heldur er til þéttbýlis eða sveitabúskapar, að öðru leyti en því, að vandkvæði mikil stafa af því, hve langt er til góðra hafna. Menn hafa líka fundið til þess arna,og Alþ. hefur haft uppi viðleitni í þá átt að styrkja hafnargerðir á þeim stöðum, sem ég hef nefnt, enda þótt vitað væri, að þar gæti ekki orðið á neitt nálægri tíð, um stórar hafnir að ræða hafnir með verulega þýðingu fyrir þjóðarbúskap Íslendinga. Það er líka nokkur vafi á, að þessum höfnum hafi öllum verið valinn heppilegasti staðurinn. Ég verð t.d. fyrir mitt leyti hreinlega að játa, að mér datt aldrei í hug, að hafizt yrði handa um hafnargerð í stórum stíl á stað eins og t.d. Þorlákshöfn, nema það væri þá fullkannað, að þeir aðrir staðir, sem hugsanlega hefðu getað komið til greina og á ég þar fyrst og fremst við árósana á suðurströndinni, að þar væri ekki hægt að gera hafnir. Varðandi þann stað, sem hér er flutt till. um, Þjórsárósinn, þá hygg ég, að menn hafi almennt verið haldnir þeirri hugsun, að hún mundi renna fram á Þjórsárhrauninu svonefnda, sem er mesta hraun, sem vitað er til, að runnið hafi nokkru sinni á jarðkúlunni. Þar af leiðandi mun ég ekki hafa verið einn um það að ganga með þá hugmynd, að það mundi vera svo grunnt í árósnum niður á fast, niður á klöpp, niður á hraun, að þar væri ekki tiltækt að gera höfn, nema með kostnaði, sem ekki væri viðráðanlegur fyrir okkar þjóð. En þessu er ekki þannig varið. Bent hafa mér á það menn, sem eru áhugamenn um hafnargerðir, að á síðustu sjókortum, sem gefin hafa verið út af sjókortagerðinni, sem nú er flutt hér inn í landið og er í tengslum við Vitamálaskrifstofuna, að þá verður ekki annað séð, en þarna sé mikið dýpi niður á hraun eða fastan botn, þannig að flestum, sem með skjótum hætti hafa athugað þetta mál, sýnist svo, sem áin renni alls ekki fram á Þjórsárhrauninu, heldur renni hún austan við hraunjaðarinn og þar sé ærið djúpt niður á fast og væri þess vegna hægt að gera höfn þeirra hluta vegna. En þá kemur fleira til. Það er í fyrsta lagi vandkvæði við hafnargerð á suðurströndinni, sem ekki er í neinu náttúrlegu vari fyrir úthafsöldunni. Úthafsaldan verður af þeirri stærð, að það torveldar siglingar skipa oft á tíðum. Þegar betur er að gætt, sjáum við, að frammi fyrir ósi þessa fljóts, sem hér um ræðir, Þjórsár, er útstreymi það mikið, að það bugar úthafsölduna verulega, en alveg sérstaklega er vert að gefa gaum að því, að í þeim áformum, sem raforkumálastjórnin hefur uppi um þessar mundir, stendur til að veita saman hinum stærstu fljótum landsins, Hvítá í Árnessýslu og Þjórsá og er það þá orðið fljót af slíkri stærð, að ætla má, að það muni kæfa mjög niður úthafsöldu, þar sem það fellur til sjávar. En auðvitað verður að rannsaka allt þetta nánar og það er einmitt það, sem þessi till. gerir ráð fyrir, að gert verði. Því skyldum við ekki líta á okkar árósa sem hafnarstæði, einkum þegar þeir liggja á þeim svæðum, þar sem þjóðina vantar hvað tilfinnanlegast höfn? Þróunin í íslenzkri hafnargerð hefur orðið sú, að almennt hafa hafnirnar hreint ekki verið byggðar við árósa. Það er í rauninni, að því er talizt getur, aðeins ein höfn á Íslandi, sem þannig er byggð, Höfn í Hornafirði og það er margt, sem bendir til, að tækniþróunin nú og í framtíðinni muni verða sú, að það sé viðráðanlegra að gera hafnir góðar á slíkum stöðum, heldur en þar, sem hafnirnar eru byggðar út í úthafið. Ég hef þess vegna ásamt hv. 4. þm. Sunnl. leyft mér að flytja hér till. um það, að þessi hv. þd. skori á ríkisstj. að láta fram fara rannsókn á Þjórsárósi sem hugsanlegu hafnarstæði. Ósinn er þannig, að það þarf ekki annað en líta hann augum til þess að láta sér detta í hug, að þar muni einmitt vera möguleiki til þess að hafa veruleg og stór hafnarmannvirki og fyrir Sunnlendingafjórðung mundi það skipta sköpum, ef einmitt á þessum stað gæti komið upp stór verzlunar– og fiskihöfn, sem flest bendir til, að ætti að geta orðið, án þess að það væri með ógurlegum kostnaði. Það bendir enn í þá átt, að við megum ekki láta þennan hlut órannsakaðan, að uppi eru raddir um það og leitað hefur verið hófanna hjá stjórnvöldum landsins um að byggja nýja álverksmiðju og þá allt eins, að hún gæti nærzt af orku þessa fljóts, eins og álverksmiðjan, sem nú er í smíðum, á að gera. Og þó að það sé kannske heldur seint athugað, þá er það þó ekki of seint að athuga einmitt möguleikana á því, að útflutningshöfn slíkrar verksmiðju gæti orðið í Þjórsárósi. Herra forseti. Þar sem ákveðin hefur verið ein umr. um þetta mál, er fyrst og fremst litið svo á, að það muni ekki vera fjárhagslegt mál að aðalatriði og er ég því sammála, að svo sé ekki á þessu stigi. Ég legg því til, að málinu verði á einhverju stigi vísað til hv. samgmn. Ég hygg, að sú hv. n. hafi ekki ofreynt sig í vetur, því að þó að ég eigi sjálfur sæti í n., þá er mér ekki kunnugt um, að hún væri kölluð saman til sjálfstæðrar starfsemi, en að venju hefur hún átt þátt í því sem hluti af samvinnun. samgöngumála að gera till. um flóabátaframlög á fjárl., en ég held, að það væri verðugt verkefni fyrir þá n. að fjalla um þessa till. og segja þessari hv. þd. álit sitt um hana og koma því í verk á þessum vordögum, áður en þingi lýkur.