Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Allshn. hefur orðið sammála um sína till. viðvíkjandi þessu máli, en aðalbreytingin er sú, að engin föst n. skuli sett til að endurskoða vinnulöggjöfina. Við leggjum hins vegar til, að hæstv.ríkisstj. láti fram fara þessa endurskoðun, og hvort sem hún setur í það fleiri eða færri menn, þá hafi þeir menn samstarf við þá, sem helzt eru kunnugir framkvæmd vinnulöggjafarinnar og þeirri reynslu, sem á er komin. Hún hafi einnig samstarf við fulltrúa þeirra félaga, sem hlut eiga að máli, bæði vinnuveitenda og atvinnuþiggjenda. Í frumtill. er talað um verkfallsbann embættismanna og að ákvæði þar að lútandi verði endurskoðuð í sambandi við þetta mál. Á þetta atriði er ekki minnzt í okkar till., en þar fyrir til þess ætlazt, að það sé athugað að svo miklu leyti sem það snertir almenna vinnulöggjöf. Í almennri vinnulöggjöf eru ákvæði um embættismenn, og á Norðurlöndum munu líka ákvæði, er snerta starfsmenn ríkis og bæja, vera í almennri vinnulöggjöf. Þetta tek ég fram, vegna þess að þetta atriði er fellt niður í till., en samt liggur í hlutarins eðli, að það verður sett inn, þegar fullkomin vinnulöggjöf verður sett eða endurskoðuð. Ég hygg, að samkomulag hafi verið það gott um þetta mál í n., að það muni ekki kosta miklar umr. og reyni aðeins á framkvæmd hæstv.ríkisstj.

Frsm. (Pétur Ottesen) Í bréfi, sem fráfarandi atvmrh., Vilhjálmur Þór, ritaði fjvn. síðari hl. sept., vekur ráðh. athygli á því, að nú muni vera tækifæri til, að við getum orðið aðnjótandi nokkurs styrks frá Rockefellerstofnuninni í Bandaríkjunum til að koma upp rannsóknarstöð í þarfir landbúnaðarins. Það hefur verið í ráði að koma hér upp fullkominni rannsóknarstofnun, er hefði það verkefni að rannsaka búfjársjúkdóma. Eftir að n. hafði fengið þetta bréf ráðh., tók hún þetta mál til athugunar og kynnti sér þá áætlun, sem gerð hafði verið, að því er snýr að stofnkostnaði þessarar rannsóknarstöðvar. Ráðh. lét að nýju athuga um þetta og gera áætlun um stofnkostnaðinn og sendi n. hana. Sú áætlun hefur, að því er virðist, verið nokkuð flausturslega gerð, og fylgdu þau ummæli, að við nánari athugun mundi verða breyting á kostnaðinum. En eins og áætlunin var lögð fyrir n., hljóðaði hún upp á hálfa aðra milljón kr., og í því fólst 150 þús. kr. upphæð, sem gert var ráð fyrir, að varið yrði til að kaupa ýmiss konar tæki handa rannsóknarstöðinni. Að öðru leyti er falinn í þessari upphæð byggingarkostnaður. Þá þótti fjvn. rétt að láta gera athugun um það, hvaða kostnaður yrði við rekstur slíkrar stofnunar, og við lauslega athugun kom í ljós, að rekstrarkostnaður muni ekki fara mikið fram úr kostnaði við slíkar rannsóknir, sem framkvæmdar hafa verið hér nú um skeið á ýmsum stöðum við erfið skilyrði, þegar tekið er tillit til þess, að gert er ráð fyrir, að stöðin muni fá nokkrar tekjur fyrir bóluefni, vítamínrannsóknir o. fl., og þegar frá liði, mundu tekjur af þessari starfsemi fara vaxandi. Mig minnir, að gert sé ráð fyrir, að útgjöld til þessarar starfsemi muni vaxa um 14–15 þús. kr. frá því, sem nú er veitt til þeirra verkefna, sem eiga að vera aðalverkefni þessarar stofnunar. Frá því sjónarmiði virðist ekki vera áhorfsmál um að ráðast í þetta fyrirtæki, sem skapar vitanlega miklu betri skilyrði til að geta náð þeim árangri, sem stefnt er að. Í grg. er drepið á, hvílík vá er fyrir dyrum í landbúnaðinum vegna búfjársjúkdómanna, sem eru komnir langt með að leggja sauðfjárrækt landsmanna í auðn. Jafnframt er ískyggilegt, hvernig horfir með kúastofn landsmanna. Ég þekki dæmi þess, að bændur hafa misst meira en helming af bústofni sínum. Þeir, sem stunda svínarækt, hafa ekki heldur farið varhluta af þessu, og sama máli gegnir um hænsnaræktina. Þetta eru ískyggilegar horfur, og þegar tekið er tillit til þess, hver þáttur landbúnaðarframleiðslan er í lífi þessarar þjóðar, er það vitanlega ekki áhorfsmál að gera þær ráðstafanir, sem eru á okkar valdi, til að hamla á móti þessu. Hvernig mundi þessi þjóð vera á vegi stödd, ef skortur væri á kjöti og ullarvörum til klæðnaðar og skortur yrði á mjólk handa landsfólkinu? Það ætti einnig að verða til að hvetja og uppörva Íslendinga að gera tilraun í þessum efnum sú reynsla, sem fengizt hefur um hinn menntaða heim, þar sem vísindunum hefur tekizt að ráða niðurlögum ýmissa sýkla og baktería í mönnum og skepnum. Það er ekki ólíklegt, að þeir Íslendingar, sem hafa aflað sér þekkingar á þessum efnum, muni ná svipuðum árangri og starfsbræður þeirra erlendis, ef þeir fá svipuð starfsskilyrði. Það tókst ekki í fjvn., að n. stæði öll að þessari till., en meiri hl. n., sex af níu, fylgir henni. Minni hl. mun gera grein fyrir afstöðu sinni í sambandi við málið. Ég vil svo til viðbótar geta þess, að Rannsóknaráð ríkisins hefur með bréfi til fjvn. frá 5. okt. mælt með því, að komið yrði upp þessari rannsóknarstöð að Keldum í Mosfellssveit, en þar hefur þessari stofnun verið ætlaður staður. Hefur ráðið látið í ljós þá skoðun, að þetta sé líklegt til góðs árangurs, að því er snertir búfjársjúkdómana, og auk þess ættu aðrar rannsóknir að geta notið góðs af, eftir því sem við verður komið. Að því er vikið í grg., að þessi stofnun geti orðið allþýðingarmikil fyrir sjávarútveginn, að því er snertir efnagreiningu á meðalalýsi, og lýsisframleiðslan tryggð, þannig að framleidd verði betri vara með aukið verðgildi á erlendum markaði. Ég vakti athygli á því, þegar ákveðið var að fresta störfum Alþ., að nauðsynlegt væri að hraða þessu máli, því að eins og getið er um í grg. verður á þessu ári, snemma í desember, tekin ákvörðun um þessa styrkveitingu af hálfu Rockefellerstofnunarinnar. Fjmrh. gat þess þá, að auk þess sem þyrfti að athuga þetta mál nánar, yrði því ekki stefnt í hættu af þessum sökum, enda veit ég, að hann hefur athugað, að tími mundi vinnast til að koma málinu á framfæri, eftir að lokið er fullum undirbúningi þess, sem er eðlilegt skilyrði frá hendi þeirra, er munu veita okkur lið í þessu efni. Rockefellerstofnunin hefur veitt slíkum málum stuðning, og eftir því sem hv.fyrrv.atvmrh., Vilh. Þór, upplýsti í n., þá átti hann í síðustu utanför sinni samræður við forseta þessarar stofnunar. Sagði hann, að fyrir lægju mjög margar umsóknir um slíka styrki frá Norðurlöndum, en eins og sakir stæðu nú, hefðu Bandaríkin ekki það samband við ýmis Norðurlandaríki, að slíku væri við komandi. Þess vegna væri sérstakt tækifæri fyrir Ísland núna að sækja þessi mál eða leita stuðnings frá þessari merku vísindastofnun. Ég þarf ekki að fara fleiri orðum um þessa till. Ég vil aðeins bæta við, að með tilliti til þess, að Rockefellerstofnunin gerir að ófrávíkjanlegu skilyrði fyrir slíkri styrkveitingu, að búið sé að ákveða í heimalandinu eða landinu, sem styrksins verður aðnjótandi, fjárveitingu í þessu skyni, þá er ráð fyrir gert í þessari þáltill., að fé til þess sé tekið af tekjuafgangi þessa árs, og fjvn. hefur kynnt sér það nokkuð hjá fyrrv. fjmrh., að sú aðstaða mundi vera fyrir hendi, miðað við þá upphæð, sem hér er um að ræða. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um till., en vænti þess, að þetta mikla nauðsynjamál eigi þeim skilningi að mæta á hv.Alþ., að það fái skjóta og góða afgreiðslu og að því loknu verði undinn bráður bugur að koma upp þessari stofnun, til þess að við getum tekið svo föstum tökum á því máli, að skilyrði verði hér heima til að fara að vinna að þessum rannsóknum við þau endurbættu skilyrði, sem falla okkur í skaut, ef stofnunin kemst upp.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) Ég vil aðeins leyfa mér að láta hv.Alþ. vita um, hvað gerzt hefur í þessu máli, síðan það kom síðast saman. Eins og tekið er fram í grg.þáltill. og hv.frsm. tók fram, þá lá fyrir kostnaðaráætlun s. l. sumar, sem þáv. landbrh. hafði með sér til Ameríku, og talaði hann við stjórn Rockefellerstofnunarinnar. Þessi áætlun er samin af Birni Sigurðssyni, þeim manni, sem mest hefur unnið að þessu máli og teljast má aðalhvatamaður þess. Eftir að stjórnarskipti urðu í haust, átti ég tal við Björn Sigurðsson, og hann skýrði mér frá, að þessi kostnaðaráætlun, sem gerð var í sumar, hafi verið gerð í mesta flýti, og við nánari athugun hafi hann komizt að þeirri niðurstöðu, að á henni þyrfti að gera nokkrar breytingar. Ég bað hann að taka málið til athugunar eins fljótt og auðið væri. Gerði hann það og afhenti mér í síðustu viku nýja kostnaðaráætlun, sem reyndar var nokkru hærri en sú, sem gerð var í sumar. Ég hef útdrátt úr henni fyrir framan mig, og er heildarkostnaðurinn áætlaður 1 milljón og 900 þús. kr., eða fullum 400 þús. kr. hærri en áætlað var í sumar. Þessi kostnaðaráætlun og lýsing Björns Sigurðssonar af hinni væntanlegu rannsóknarstofnun var send til íslenzku ræðismannskrifstofunnar í New York. Var ræðismaðurinn beðinn um að fara með þessi gögn til Rockefellerstofnunarinnar, tala við stjórnendur hennar og fá upplýsingar um, hvaða frekari gögn þyrfti. Það er rétt að geta þess í þessu sambandi, að teikning af þeim húsum, sem ætti að reisa, hefur verið gerð fyrir nokkrum árum, en hún er nú talin ónothæf, og ekki hefur unnizt tími til að gera nýja teikningu. Það er því nokkur ástæða til að ætla, að kostnaðaráætlun sé eigi nákvæm og megi gera ráð fyrir, að byggingarkostnaðurinn verði ef til vill meiri en áætlað var. Ég álít því, að nauðsynlegt sé, svo framarlega sem þessi till. á að ná fram að ganga, sem ég vil vænta, að hækka nokkuð heimildina frá því, sem gert er ráð fyrir í till., a.m.k. upp í 850 þús. kr., og tel ég ekkert því til fyrirstöðu að hækka hana upp í milljón kr. Það gefur að skilja, að ríkissjóður verður að standa straum af öllum kostnaði, ef ráðizt verður í bygginguna á annað borð, en hins vegar getur það haft áhrif á styrkinn frá Rockefellerstofnuninni, ef of lágt er áætlað, því að Rockefellerstofnunin mun ekki veita hærri styrk en nemur ríkissjóðsframlaginu. Ég mun því hlutast til um, að við síðari umr. þessa máls komi fram brtt. í þá átt að hækka heimildina til fjárveitingar í þessu skyni. Viðvíkjandi því, sem hv.frsm. sagði um rekstrarkostnaðinn, þá vil ég aðeins láta þess getið, að ég er ákaflega hræddur um, að fjvn. sé of bjartsýn, er hún áætlar rekstrarkostnaðinn aðeins 15–16 þús. krónur. Ég er hræddur um, að hann verði mun meiri. Hins vegar er ófært að setja fyrir sig, þó að rekstrarkostnaðurinn ykist að mun, þegar þess er gætt, að á fjárlagafrv., sem liggur fyrir Alþ. núna, eru áætluð meira en hálfrar þriðju milljónar kr. útgjöld í sambandi við sauðfjársjúkdóma, sem miðar þó ekki að því að taka fyrir rætur þessa meins. Þegar þess er gætt, þá er náttúrlega ekkert atriði, þó að rekstrarkostnaðurinn færi nokkuð fram úr því, sem hv.frsm. hefur getið til, því að þessi kostnaður er fram lagður með það fyrir augum að ráða bót á meinsemdinni. Auðvitað getur enginn sagt fyrirfram, hvort þessar tilraunir muni bera nokkurn árangur, en hitt er nokkurn veginn víst, að ef ekkert er aðhafzt, þá stefnir út í óefni, og þessi tilraun er því fullkomlega þess verð, að hún sé gerð, þó að um verulegan kostnaðarauka verði að ræða.

Frsm. (Pétur Ottesen) Ég vil aðeins þakka hæstv. fjmrh. fyrir hans góðu undirtektir undir þetta mál og þá fyrirgreiðslu, sem það hefur fengið hjá honum, síðan fundum Alþ. var frestað. Það er náttúrlega sjálfsagt, eins og hann hefur þegar gert, að koma á framfæri breyttri áætlun um stofnkostnaðinn, því að það er sjálfsagt lagt til grundvallar fyrir fjárveitingu frá þeirri stofnun, sem um er að ræða. Ég vil vænta þess að mega hafa samráð við hæstv. fjmrh. við síðari umr. þessarar till. um breyt. á þeirri upphæð, sem í till. felst. Viðvíkjandi því, sem hæstv. fjmrh. sagði um áætlunina, þá getur náttúrlega vel farið svo, að sá kostnaðarauki, sem þar um ræðir, verði að einhverju leyti meiri. Ég dró aðeins fram þær tölur, sem Björn Sigurðsson lagði fyrir n., eða niðurstöður af þeirri áætlun, sem hann lagði fyrir n., en eins og ég tók áðan fram, gat hann þess, að þessi áætlun væri frekar lausleg, og einmitt það, sem milli bar, var sú upphæð, sem ég nefndi. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta, en vænti eftir þessar góðu undirtektir hæstv. fjmrh. og þeirri mikilsverðu fyrirgreiðslu, sem hann hefur veitt þessu máli, að till. fái sams konar undirtektir hér á þingi.

Flm. (Páll Zóphóníasson) Ég ætla ekki að hafa langa framsögu í þessu máli, því að það liggur afar ljóst fyrir. Það var sett n. til að athuga póstsamgöngur o.fl., er snertir póstmál í landinu. Snemma á þessu þingi var útbýtt frá þessari n. áliti um, hvernig hún hugsaði sér að haga póstferðum um landið. Var það í ýmsu frábrugðið því, sem nú er, aðallega í því, að póstsamgöngur stóraukast, og átti að koma póstur vikulega á flestöll heimili úti um allt land. Það gæti vel komið til mála, að ekkert frekar væri gert í því máli og Alþ. léti málið ekki meir til sín taka, heldur léti í vald ríkisstj., hvað af þessum till. hún sæi fært að framkvæma og hvernig. Ég lít a.m.k. svo á, að það fé, sem ætlað er til póstmála, sé áætlað, og þess vegna mætti segja, að það lægi algerlega á valdi ríkisstj., hvað hún léti framkvæma af þessum till. og hvort hún léti framkvæma nokkuð af þeim eða ekki neitt. Mér finnst ekki rétt að láta málið liggja þannig, heldur miklu réttara, að Alþ. segði álit sitt um, hvernig því litist á þessar till., og skoraði á ríkisstj. að láta þegar hefja undirbúning til framkvæmda á næsta ári. Mér finnst liggja í hlutarins eðli, að svo gagngerð breyt. eins og þetta taki tíma, og þó að undirbúningur væri þegar hafinn, er þetta ekki komið til framkvæmda fyrr en í allra fyrsta lagi snemma á næsta ári og vafasamt, að það verði komið að öllu leyti til framkvæmda, þegar árið 1945 er á enda. En því fyrr sem byrjað er, því fyrr komast þessar mikilsverðu umbætur fyrir alla þegna þjóðfélagsins í framkvæmd. Ég vil nefna sem dæmi þær till. um að koma upp póstkössum á vegamótum víðs vegar úti um landið, sem póststjórnin á að láta smíða. Það eitt út af fyrir sig að smíða mörg hundruð kassa og koma þeim fyrir og ganga frá þeim tekur sinn tíma, og því fyrr sem byrjað er, því fyrr kemst það til framkvæmda. Till. mín er ekki önnur en að fá úr því skorið, hvort Alþ. vill fallast á þá stefnubreytingu, sem í till.n. er, og láta hefja undirbúning að framkvæmdum eins fljótt og auðið er og að mestu leyti á næsta ári.