Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) : N. hélt strax fund að aflokinni 1. umr. og komst að þeirri niðurstöðu, að hún ætti ekki öll samleið, því að þar kom fram bæði meiri hl. og minni hl. Meiri hl. vildi samþ. frv. óbreytt, en minni hl. vildi gera tvær brtt. Ég vildi gera hér stutta grein fyrir aðalatriðum frv., því að ég tók ekki þátt í 1. umr. 1. gr. hefur það hlutverk að verja verk rithöfunda, þau sem lifa og eru gefin út, þegar liðin eru 50 ár eða meira frá dauða þeirra. Þetta hefur ekki verið til áður í íslenzkum 1., og er þetta tekið eftir norskum l. Hafa margir höfundar verið þess fýsandi, að þessu yrði komið á. Höfundum þætti það eflaust óskemmtileg tilhugsun, að hægt væri að gefa út rit þeirra að 50 árum liðnum frá dauða þeirra alla vega breytt. Mun flestum þykja sjálfsagt að verja höfunda fyrir slíku, og býst ég ekki við því, að þetta muni vekja deilur. Um 2. gr., þar sem tekið er fram, að íslenzka ríkið eitt hafi rétt til útgáfu rita, sem samin eru fyrir árið 1400, er aftur á móti það að segja, að hér er um óvanalegt ákvæði að ræða. En það er líka óvanalegt, að nútímaþjóðir eigi svo gamlar bókmenntir, sem eru raunveruleg listaverk. Annars er ekki líklegt, að menn hefðu farið að óska eftir slíkri lagasetningu, ef ekki hefði reynzt hætta á, að þessi rit yrðu misnotuð í gróðaskyni. Það er öllum kunnugt, að fornritin eru stolt þjóðarinnar. Við gerum kannske of mikið úr því stundum, einkum erlendis, hve mikið við finnum til þessarar eignar, en hún er okkur áreiðanlega mikils virði. Það var nú gefið í skyn hér í dag, að ekki skipti miklu máli, þó að farið væri hirðuleysislega með þessi rit, því að það hefði verið gert oft áður, lélegar afskriftir teknar af þeim o. s. frv. En þessi handrit hafa nú samt alltaf verið okkur kær, við höfum t. d. viljað fá heim til Íslands þau þeirra, sem niður eru komin erlendis, því að við höfum talið það rangt, að handrit þessi væru í löndum erlendrar þjóðar. Mér þótti undarlegt það, sem kom fram í ræðu eins hv. þm. hér í dag. Hann taldi það ákvæði óeðlilegt, að rétturinn til fornritaútgáfunnar skyldi vera í höndum ríkisins. Mér þótti þetta undarlegt, þar sem vitað er, að hann hefur verið manna skeleggastur í baráttunni fyrir því að fá handritin heim, sjálfan hinn dauða hlut. Ég hef verið samherji hans um þetta. En ef það er rétt að fá þennan dauða hlut heim, handritin sjálf, er þá ekki miklu sjálfsagðara að sjá vel fyrir lifandi anda ritanna með því að slá því föstu, að útgáfurétturinn skuli verið í höndum ríkisins? Þessi réttur hefur nú verið afhentur fornritafélaginu, sem hefur af miklum dugnaði og myndarskap tekið að sér að gefa ritin út. Það hefur verið álit þeirra, sem stóðu að þessari frumvarpsgerð, að þetta félag væri svo sérstakt og að því væri svo mikið að þakka fyrir ágæti þess og myndarskap, að það ætti að taka það fram, að þrátt fyrir ákvæði þessara l. hafi Hið íslenzka fornritafélag heimild til útgáfu fornrita. Má gera ráð fyrir, að engin ríkisstj. mundi neita um rétt til útgáfu eins og t. d. útgáfu Sigurðar Kristjánssonar af Íslendingasögunum, sem er eitthvert hið allra þjóðnýtasta verk, sem hér hefur verið unnið, þó að það fullnægi ekki tvímælalaust þeim kröfum, sem gerðar eru eftir því, sem menn nú líta á málið. Það er álit eldri manna, að nálega engin vakning hafi komið yfir Íslendinga eins og sú, sem stafaði af þessari útgáfu af fornritunum, þegar þessi rit komust í hendur þjóðarinnar, sem voru að vísu ekki íburðarmikil, en bættu úr þörf þjóðarinnar í þessu efni, og það var farið af fullri virðingu með þessi verk. Ég geri ráð fyrir því, að þeir, sem vilja gefa út þessi verk, skrifi stjórnarráðinu og það ákveði, hvort það leyfi útgáfuna eða ekki. Og ég geri ráð fyrir, að ráðuneytið veitti öllum leyfi til þess, sem sýndu, að þeir gerðu það í góðu skyni og með fullri virðingu fyrir þessum bókmenntum, og gerðu það sýnilega í því skyni að auka menningu og sjálfsvirðingu þjóðarinnar, og þeim einum neitað um það leyfi, sem sýnilegt væri, að ætluðu að misbrúka það. Eins og hæstv. fjmrh. tók fram í dag, er það misskilningur hjá þeim, sem halda, að stjórnin megi ekki leyfa að gefa þessi rit út nema með fornri stafsetningu. Það er á valdi stj. og fer eftir því, hvernig sótt er um það, og því, sem ríkisstj. og hennar ráðunautar telja rétt og gott vera. Ástæðan til þess, að farið var að hugsa um þetta efni nú, var það, sem hv. 9. landsk. þm. er a. m. k. kunnugt um, að í blaði, sem hann vinnur við, kom tilkynning frá einum duglegum iðnaðarforkólfi hér í bæ um, að hann ætlaði að gefa út Laxdælu. Þessi tilkynning gaf til kynna, að hann þýddi hana á eiginlega nýtt mál, og að vafasamt væri, að afturhaldssamt fólk sætti sig við þetta. Og það var eiginlega gefið í skyn, að það ætti að umskrifa Laxdælu á vissa tegund nútímamáls. Þá var það, sem hv. 9. landsk. skrifaði mjög skarpa grein í Vísi á móti þessu, og ég skrifaði aðra grein um málið um sama leyti í annað blað. Og þegar sú vitneskja kom fram, frá þessum heimildum öllum, fyrst með tilkynningu þessa úgefanda og síðan þessum báðum blaðagreinum, þá hafði það alveg óvenjuleg áhrif, vegna þess að það virtist eins og hér um bil allt fólk væri samdóma um, að þetta ætti ekki svona að vera, þetta ætti ekki svona til að ganga, því að þarna væri farið út á leið, sem særði þjóðartilfinningu og metnað manna. Við hv. 9. landsk. munum hvorugur telja okkur neitt sérstaklega snjalla út af þessum greinum. En eftir að þær voru skrifaðar, kom mótalda gegn þessu, þannig að fólk sagði: Við getum þolað kommúnistum eitt og annað, en bara ekki þetta. - Svo hefði náttúrlega verið eðlilegast, að norrænudeildin hefði gengizt fyrir löggjöf um þetta efni, sem hv. 9. landsk. vill nú gera breyt. um, að ætti að vera úrskurðaraðili í þessum efnum, sem ég tel ekki óeðlilegt. En ég vil benda á, að norrænudeildin hefur ekkert gert í þessu. Þegar hv. 9. landsk. vaknaði til umhugsunar í þessu máli og þegar ég vaknaði, sem hvorugur er af okkur sjálfum eða öðrum talinn vera stórmenntaður í íslenzkum fræðum, þá var það einn aðili, norrænudeildin, sem ekkert gerði sem slík. En einn af aðalmönnum norrænudeildarinnar átti einn aðalþáttinn í því, að menntamálaráð ásamt stjórn Þjóðvinafélagsins skoraði á stjórnina að láta flytja frv. um þetta. Ég vildi láta hv. 9. landsk. vita þetta, að einn maður úr þessari stofnun, þar sem hann er með öðrum en sínum stéttarbræðrum, rís upp á móti þessu af fullum krafti, en sjálf norrænudeildin gerir ekkert í því, þó að það væri hennar skylda að koma hér fram sem aðili. Þess vegna held ég, að það sé alveg óhætt að fella þessa brtt. hv. 9. landsk., af því að samþykkt hennar mundi bæði verða til þess, að frv. næði ekki fram að ganga á þessu þingi, og í öðru lagi af þeim ástæðum, sem ég hef tekið fram. Eftir að þessi almenni mótgangur kom á móti því að, fara að þýða Laxdælu á það mál, sem mæti kalla „tíkó“-mál, þ. e. lélegasta hrognamálið, sem talað er í okkar landi, þá breytti höfundurinn þessu. Því að það var vitað, að þjóðarmeðvitund Íslendinga mundi rísa upp á móti þessu, með því að þá hefði ekkert verið keypt af slíkri bók, sem þýdd hefði verið á götumálið í Reykjavík. Þetta veit hv. 9. landsk. manna bezt, og hann hefur bent á það í Vísi, að þarna varð stefnubreyting, þegar vitað var, að þjóðin mundi ekki gera sér það að góðu, að Laxdæla yrði þýdd á götumál né skemmd á annan hátt. En þó að það tækist í þetta sinn að afstýra þessu, undir pressu almenningsálitsins, þá er enginn kominn til að segja, hversu lengi það helzt. Svo þegar þessi smjörlíkisgrósseri, sem starfaði að þessari útgáfu, varð var við, að ríkisstj. var búin að biðja menntmn. Nd. fyrir frv. um málið, þá breytir hann til, þannig að það er ekki gengið eins langt eins og í boðsbréfinu. Hins vegar hugsar hann sér nú að verða á undan þinginu - og varð það, með því að hann lét vaka nætur og daga til þess að hraða þessari útgáfu Laxdælu, og mun ég segja nokkuð um hans framgangsmáta í því efni. Í tilkynningu sinni segir hann, að þessi bók eigi að vera prýdd myndum eftir Gunnlaug Blöndal. En það var í þetta skipti eins og Ameríkumenn segja um það, þegar einhver maður fer hart, þá fari hann eins og þjófur fari í stolinni bifreið. Þannig var farið að um þessa útgáfu. Hún var prentuð á lélegan pappír, viðhafður lélegur prófarkalestur, - bókinni var hroðað af. Það var eins og þjófur væri á ferð í stolinni bifreið. Það mátti ekki bíða eftir myndunum, því að það mátti til að komast á undan Alþ. með þetta. Myndunum var sleppt og sagt, að það mætti gefa þær út seinna, - og þá sennilega líma þær inn í þar, sem þær áttu að vera. En svo er ekki nóg með þetta, að þannig væri farið eins og þjófur væri í stolinni bifreið, því það var ekki minna eða mjórra en það, að Laxdælu var stolið. Það er ekki tekin til greina heimild fornritafélagsins, en viðurkennt, að hún er notuð. Og það er ekki annað en miskunn fornritafélagsins, ef það fer ekki í mál út af því, að tekin er þarna vinna fornritafélagsins, sem er afskapleg ófyrirleitni, þessi bók er nú seld í kápu á 14 krónur, en vönduð útgáfa fornritafélagsins af Laxdælu kostaði 9 kr. Jafnvel nýja útgáfan af Snorra er ódýrari en þetta og þó stærri bók. Það er auðséð á öllu, að það er eins konar ræningja- og menningarleysisaðferð í kringum allt þetta mál í öllum aðgerðum. Hvernig er svo þessi útgáfa? Ég ætla ekki að þreyta hv. þd. seint á kvöldi með mörgum orðum um það. En í formálanum fyrir þýðingunni er talað um „kontrapunkta“ og „temu“. Ég get hugsað mér, að næst verði talað um, hvar kontrapunkturinn hafi verið í Guðrúnu Ósvífsdóttur eða Kjartani eða Bolla. En auk slettanna í formálanum er verið að gefa það í skyn, að Laxdæla sé skáldskapur. Það er hvorki meira né minna en að Laxdæla á öll að vera lygi. En við bókina er enginn efnislegur formáli, ekki sögulegar skýringar eða orðaskýringar eða registur. Svo er fellt úr sögunni hér og þar það, sem útgefandanum þóknast. Samt sem áður er ómögulegt að neita því, að þó að útgáfan sé svona fengin, svona hirðuleysisleg og vankunnandi, þá er útgáfa þessi ekki eins andstyggileg eins og boðsbréfið gaf til kynna og hv. 9. landsk, mótmælti fyrir sitt leyti, að gefin yrði út. Ég get látið vera þessa útgáfu. Þó að hún sé prentuð á lélegan pappír og ekki vandað sem skyldi til útgáfunnar að öðru leyti, geri ég ráð fyrir, að himinn og jörð forgangi ekki út af því. Það er svo mikið til af rusli, að ég held, að það geri hvorki til né frá. Það, sem ég held, að hv. 1. þm. Reykv. sé ekki búinn að átta sig á, er, að meiri hl. þjóðarinnar og meiri hl. þingsins, eins og hann kom fram í hv. Nd., þar sem kommúnistar höfðu sömu afstöðu í þessu máli eins og hv. 1. þm. Reykv., er alvara með að láta ekki draga þá dýrgripi þjóðarinnar sem fornritin eru niður í saurinn. Ég ætla aðeins að benda hv. 1. þm. Reykv. á það, að hann og ég og menn okkur snjallari hafa reynt að fá handrit að bókmenntum okkar flutt hingað heim frá Kaupmannahöfn. En hversu miklu fremur ættum við þá ekki að halda í heiðri anda bókmenntanna, sem fólginn er í þeim myndum, sem í fornritum okkar koma fyrir augu lesandans? Það, sem hér liggur þá fyrir, er það, - og það er rétt að segja um það fáein orð, - að tilkynningin í Vísi var áreiðanlega alveg táknræn og sannleikurinn um það, sem átti að gera þarna. Ég veit ekki, hvort allir hv. þdm. vita, að hér fyrir nokkru var lögboðin stafsetning að tilhlutun prófessors í íslenzku við Háskóla Íslands, sem hann og margir beztu menn þjóðarinnar hafa viljað hallast að, og það er sú stafsetning, sem þessi smjörlíkiskarl tók svo upp, eftir því sem hann hafði vit á, í þessari Laxdælu. Það, sem átti að vinnast með þessari stafsetningu, var það að vera svona eins nærri eins og menn gætu hinum fyrri bókmenntum þjóðarinnar. En einum tveimur eða þremur árum eftir að þessi stafsetning var lögleidd, þá var farið að þrýsta á ríkisstj. og þá, sem með þetta höfðu að gera, um að slá undan í þessu efni og leyfa undanþágu fyrir barnaskóla landsins til að mega nota léttari stafsetningu, þó að börnin þurfi og eigi að læra hina erfiðari stafsetningu, Þarna kom fram þessi flótti hjá nokkrum hluta kennarastéttarinnar frá hinni réttu stafsetningu og í þá átt að fá að nota þessa venjulegu, hversdagslegu stafsetningu, en það var undireins fallið frá því aftur að nota hana. Hvað er nú um að ræða hér, þar sem eru þessar þýðingar á léttasta og lélegasta málið, sem talað er í landinu og hv. 9. landsk. hefur haft þá heppilegu líkingu um að kalla það „tíkó“mál, af því að orðið „tíkó“ er eitt einkennilegasta kallorðið í þessu götumáli? Ódysseifskviða hefur verið gefin út í hinni vönduðu þýðingu Sveinbjörns Egilssonar. Og hún er fáanleg í bókaverzlunum hér í bænum fyrir 4 kr. eintakið. En smjörlíkiskarlinum og kommúnistum þótti þetta ekki nóg, heldur fannst þeim, að þeir þyrftu að draga Ódysseifskviðu niður í saurinn. Það hefur verið tekin einhver dönsk grautargerð úr Ódysseifskviðu og þýdd á íslenzku, og þetta er nú nýkomið út fyrir blessuð börnin. Ef þessi útgáfa er borin saman við þýðingu Sveinbjörns Egilssonar, þá verður maður að segja tvennt. Maður fær enn meiri aðdáun fyrir þessum manni, sem hefur - sennilega í leku húsi - á Bessastöðum unnið að þessari þýðingu, en á hinn bóginn megna óbeit á þessu vinnulagi, sem nú á tímum er að búa til „slang“ hér og bókmenntir fyrir „slang“. Þessi Ódysseifskviða, þessi þýðing á dönsku grautargerðinni úr því ritverki, sem verður af kommúnistum vafalaust reynt að koma inn í barnaskólana til fyrirmyndar til þess að vera „tíkó“-mál þar, er nýkomin á markaðinn, og menn hafa skemmt sér við að bera þetta hundamál saman við hina snjöllu þýðingu Sveinbjörns Egilssonar á Ódysseifskviðu, og þeir hugsa ekki blítt til þeirra, sem standa að þessu braski öllu saman. En náttúrlega var þetta ekki nóg fyrir þessa útgefendur. Þeir þurftu líka að taka Íslendingasögurnar sjálfar, og það er það, sem hér er um að ræða. Hv. 1. þm. Reykv. segist treysta því, að dómgreind manna verði nægileg til forsjár í þessum efnum. En ég vil spyrja þennan hv. þm.: Er nokkur sér stök ástæða til þess með þessar sérstöku bókmenntir, sem við erum stoltir af og höfum barizt harðri baráttu til að reyna að fá handritin að inn í landið, að fara að hjálpa til að gefa þær út á skrílmáli? Það er hægt fyrir þessa andlegu vesalinga, sem eru á því stigi að vilja skrifa á skrílmáli, að semja eitthvað sjálfir fyrir götulýðinn, en það íslenzka mannfélag yfirleitt er alls ekki upplagt fyrir þess konar bókmenntir. Ég vil benda hv. 1. þm. Reykv. á það, að öll hv. Nd. fylgdi þessu frv., að frádregnum kommúnistum. Og fylgi við anda frv. er enn meira utan þings heldur en í þinginu sjálfu. Ég þykist þess því fullviss, að þegar hv. 1. þm. Reykv. fer að átta sig, sjái hann, að hann geti ekki haft neinn ávinning af fylgi við þetta mál í kjördæmi sínu. Það er ekki skríllinn í Reykjavík, sem fær honum þingmannssætið. En skríllinn skipar mann í eitt þingsæti hér á hæstv. Alþ., sem er sæti hv. 1. landsk., og það er því hans skylda við sína kjósendur og sitt lífsstarf að gera það, sem hann gerir í þessu máli. En öðru máli gegnir um hv. 1. þm. Reykv. Hann passar illa þar. Þær röksemdir, sem ég hef fært fram nú, og þær röksemdir, sem hv. 5. landsk. og hæstv. fjmrh, hafa fært hér fram í dag, tel ég algerlega nægja fyrir þessu máli. Það getur vel verið, að hv. þd. felli þetta frv. nú í kvöld eða nótt. Það er þá ekkert að segja við því. Þá hefur „tíkó“-málið einhvern veginn óeðlilega mikið þingfylgi, miðað við fylgi þess utan þingsins. En ég geri ráð fyrir, að sá þingstyrkur mundi ekki endast lengi, vegna þess að hv. l, þm. Reykv. má vita það, að það er almenn fyrirlitning fyrir því. Og hann er fyrsti maðurinn, sem ég hef heyrt afsaka þetta framferði smjörlíkiskarlsins og kommúnistanna.

Frsm. minni hl. (Árni Jónsson) : Hv. frsm. meiri hl. menntmn., þm. S.-Þ., hefur nú lokið máli sínu. Hann talaði um í ræðu sinni, að útgefandi, sem hann kallaði smjörlíkiskarl og smjörlíkisgróssera, hefði farið að eins og þjófur í bifreið, - held ég að hann hafi sagt  Ég tel, að þó að verið sé að hafa hér hrópyrði um þessa útgáfu, þá beri nánast að skoða þau sem afleiðingu af gremju bókaútgefanda í samkeppni á bókamarkaðinum. Vil ég mega skrifa þessa gremju hv. þm. S.-Þ. á þennan reikning. Annars tel ég ekki hlutverk mitt að halda uppi vörn fyrir þennan bókaútgefanda, sem hér er um að ræða. Ég þekki ekki nema eina bók, sem það forlag hefur gefið út. Og af því að ég þýddi hana, tel ég, að það hafi verið mjög sæmileg bók. Og ég tel, að það, sem þessi „smjörlíkiskarl“ hefur sent frá sér, hafi verið mjög sæmilegt að efni og öllum búnaði. En út af því, sem barst í tal um það, að blað eitt hefði birt tilkynningu um þessa útgáfu, þá vil ég leiðrétta það. Þar var alls ekki um tilkynningu né auglýsingu frá útgefandanum að ræða, heldur bara venjulega blaðafregn, sem seinna sýndi sig, að var á misskilningi byggð. Og það er varla hugsanlegt, þó menn séu viðbragðsfljótir, að það hafi verið búið að breyta allri Laxdælu til nútímastafsetningar á þeim stutta tíma síðan við hv. þm. S.-Þ. höfum umr. um þetta mál. Ég held, að okkur greini ekki á um það, að við viljum hvorugur láta draga fornbókmenntir okkar í svaðið, eins og hann nefnir það, en ef þessi útgáfa, sem hér um ræðir, er ekki annað og meira en það, að stafsetningin er færð til nútímamálvenju, sé ég ekki, að það sé stórhættulegt, a. m. k. hafa ýmsir góðir menn riðið þar á vaðið og ekki sízt þm. sjálfur. Ég hef hér fyrir framan mig grein eftir Arnór Sigurjónsson, sem birtist í blaðinu Þjóðólfi, þar sem segir frá því, að þegar þessi hv. þm, var að gefa út kennslubækur sínar, tók hann einmitt kafla úr þessari bók, Laxdælu, og breytti ekki aðeins að stafsetningu, heldur einnig að efni til nútímamálvenju. Tel ég lítt sitja á honum að segja, að aðrir dragi fornbókmenntirnar í svaðið, þótt þeir fari líka leið og hann, og þó tæplega eins djarfa, í þessum sökum. Veit ég hv. þm. neitar ekki, að þetta muni satt vera, og hirði því ekki að lesa upp kaflann um það, hvernig hann fór með þessa kafla úr Laxdælu, en mun gera það, ef tilefni gefst til. Það var ekki um neitt boðsbréf að ræða, aðeins venjulega blaðafrétt, en er sýnilegt var, að um missögn var að ræða, skrifaði ég grein um þetta mál, sem ég held, að hafi orðið til þess að vekja almenningsálitið til meðvitundar um það, að ekki mætti draga fornbókmenntir vorar í svaðið, og eins og á var bent þar, væri æskilegast, að ekki þyrfti að hafa löggjöf um efni sem þessi, heldur að ávallt mætti treysta því, að þeir menn væru á verði, sem gætu fyrirbyggt, að það kæmi fyrir, að fornbókmenntir vorar væru í nokkurri hættu. Ég ætla svo ekki að fara lengra út í að svara því, sem hv. þm. sagði, og álít það tilgangslaust. Ég vil aðeins skýra stuttlega frá þeim brtt., sem ég ber hér fram. Ef tími hefði unnizt til, hefði ég óskað að skrifa nál. um þetta mál, en þetta hefur borið svo brátt að og ég er staðráðinn í því að gera ekkert til þess að leggja stein í götu málsins, svo að ég verð að láta mér nægja að bera fram brtt. Fyrri brtt. er við 1. gr. Þar stendur: „Þó að 50 ár eða meira séu liðin frá dauða rithöfundar, má ekki birta rit hans breytt að efni, meðferð eða málblæ, ef breytingunum er svo háttað, að menning eða tunga þjóðarinnar bíði tjón af.“ Ég held, að hv. þdm. geti verið mér sammála um, að hér vanti aðila í. Hver á að dæma, hvort menning okkar og tunga bíði tjón?

Ríkisstj. og hennar ráðunautar.

Ríkisstj. og hennar ráðunautar, já. En ég tel nú, að úr því að við eigum því láni að fagna að eiga háskóla, og úr því við höfum norrænudeildina með þeim ágætu mönnum, sem þar starfa, að það eigi að vera þeirra að vísa okkur veginn um allt, sem viðkemur málvernd og málvöndun, og hef þess vegna borið fram þessa brtt. Ég get ekki fallizt á það, að þó þessi brtt. yrði samþ. og síðari brtt. mín líka, sé málinu stefnt í hættu. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að við getum afgr. málið héðan út í kvöld og Nd. tekið það til einnar umr. á morgun, svo því ætti að vera fyllilega borgið. Það er því algerlega rangt með farið, að ég vilji leggja stein í götu málsins, þvert á móti vil ég koma því úr því flaustursástandi, sem það er í, og gera það nokkurn veginn frambærilegt. Hin brtt. er við 2. gr., sem er um það, að ríkið eigi réttinn til þess að gefa út íslenzk rit, sem samin eru fyrir 1400, en geti að nokkru framselt þann rétt. Brtt. gengur út á það, að þessu sé þannig fyrir komið, að það þurfi leyfi kennslumálaráðuneytisins, enda skal ráðuneytið leita álits heimspekideildar háskólans áður en það veitir slíkt leyfi eða synjar um það. Ég held, að þessu sé miklu eðlilegar fyrir komið með því að þessi aðili, sem á að vera forvörður okkar í málverndun, heimspekideildin, hafi þetta með höndum, - eða vill hv. þm. bera brigður á það, að norrænudeildin sé skipuð þeim mönnum, sem treystandi sé í þessu efni? Ég vil nefna Árna Pálsson, - ætli hann sé ekki sæmilegur? Hvað segir hv. þm. um hann? -- Hann vill ekki svara. Ég nefni Sigurð Nordal. Ætli hann sé ekki frambærilegur?

Þessi þm. vildi nú senda hann til Noregs.

Eða Alexander Jóhannesson?

Má ég skjóta inn í? Alþingi varð í vetur að leggja háskólanum til málfræðing, til þess að þaðan kæmu sæmilega færir menn.

Ég þakka fyrir þetta innskot. Þarna bætist maður við, svo þetta ber allt að sama brunni. Mér skilst það ekki geta leikið á tveim tungum, að heimspekideild háskólans sé ólíkt færari um að sinna þessu hlutverki heldur en pólitískur ráðherra, hver sem hann er. Ég er ekki að kasta neinni rýrð á núverandi ráðherra, en það er ætíð hætta á, að pólitískur ráðherra geti fallið undir grunsemd um það, að hann sé ekki alls kostar hlutlaus, og þess vegna á þessi till., sem hér er fram borin, svo mikinn rétt á sér. Ég ætla svo ekki að fara um þetta fleiri orðum, en er sannfærður um, að hv. þdm. muni, ef þeir vilja ekki aka eins og þjófur í stolnum bíl, fallast á þessar till. mínar, sem ég hef borið hér fram til breyt. og geri mér fyllstu vonir um, að verði samþykktar. Það er engin hætta á, að málið nái ekki fram að ganga fyrir því. Við getum gengið frá því í kvöld, og það tekur ekki nema stuttan tíma í hinni deildinni.



Ég vil segja það fyrir mitt leyti, að ég er út af fyrir sig samþykkur þeim breyt., sem hv. minni hl. hefur lagt til, að gerðar verði á þessu frv. Mér finnst, að þótt hér sé um að ræða mál, sem ég er á móti almennt, og alveg óvenju vitlaust mál, sé engin þörf á, að það sé eins álappalega samið eins og það er. Og 1. gr. eins og hv. Nd. hefur gengið frá henni er alveg óframbærileg. Þar segir: „Þó að 50 ár eða meira séu liðin frá dauða rithöfundar, má ekki birta rit hans breytt að efni, meðferð eða málblæ, ef breytingum er svo háttað, að menning eða tunga þjóðarinnar bíði tjón af.“ Það er alveg laukrétt, sem hv. minni hl. segir, að hér er ekkert sagt um það, hver á að skera úr um þetta mál. Meiri hl. segir, að það sé stjórnin og hennar ráðunautar. Þetta er hér ekki lagt á vald stj., og það er bókstaflega ekkert um það sagt, hver hafi þetta vald. Það gæti alveg eins verið, að mjólkursölunefnd eða hundahreinsunarmenn ættu að skera úr um þetta. Ef menning og tunga þjóðarinnar er að bíða tjón, þá má ekki minna vera en að vitað sé, hver á að segja til um það. Mér þykir undarlegt, ef þeir vilja ekki láta leiðrétta svona augljósan smíðagalla á frv. - ef þeir vilja ekki láta gera frv. þannig úr garði, að hægt sé að fara eftir því. að koma einhver stjórnarráðsúrskurður um þetta í hvert skipti og taka þá bókina inn aftur? Mér virðist þetta undarleg afstaða. Hitt er minna atriði, hvort það er heimspekideildin, norrænudeildin eða einhver annar aðili. Látum það vera kennslumálaráðherra, aðeins að það sé ákveðið. Norrænudeildin stendur að vísu þar næst, hvort sem hv. þm. vilja við það kannast eða ekki, og við verðum að minnast þess, að mennirnir fara, en lögin standa, og þeim mönnum, er við norrænudeildina eru, ætti að vera bezt treystandi til þess að dæma í þessu atriði. Nei, ég álít ekki frv. þannig úr garði gert, að ég geti verið með því, en einmitt það, að setja þetta ákvæði, er að lagfæra augljósan smíðagalla á því. Það er alltaf verið að tala um, að þetta taki til fornritanna. Mér sýnist, að þessi 1. gr. taki til ákaflega margra rita. Hún tekur til allra þeirra rita, sem yfirleitt eru frjáls til útgáfu. Það verður ekkert smáræðis verk í þessu fyrir þá, sem eiga að hafa umsjón með því. Hvernig er það anað úrvalsljóðin, sem hafa verið gefin út og hv. þm. S.-Þ. hefur verið við, mætti ekki segja, að þau væru valin þannig, að þau spilltu tungu þjóðarinnar? Það er afskaplega margt, sem kemur undir þetta. Í 2. gr. er ákveðið að miða þetta við aldamótin 1400. Það er svo margt, sem gefið var út fyrir þann tíma. Eins og t. d. annálar Gústafs Stolpes, sem hann gaf út. Hvaða áhrif hefði það á smekk þjóðarinnar, með hvaða stafsetningu þeir væru gefnir út núna? Það er eins og menn álíti, að ekkert annað en fornritin hafi verið gefin út fyrir 1400. Eins og það hafi svo mikil áhrif, að það, sem gefið var út eftir 1400, hafi minni rétt á sér. Hvaða breyt. varð hér með svartadauða, sem gerði þetta að verkum? Mér finnst, að þeir, sem undirbjuggu þetta í Nd., hefðu átt að taka fram, hvaða rit hér væri um að ræða. Ég vil benda á það, að með þessu er engan veginn girt fyrir hvers konar útgáfu sem er af svona ritum. Það þarf ekki annað en að fara til Færeyja og gefa þau út þar. Það er hægt að gefa þau út í Danmörku. Á venjulegum tímum er þetta afar auðvelt, og maður þekkir það alveg, hvernig t. d. Þjóðverjar hafa gefið út einhver lifandi ósköp af enskum bókum og látið flæða yfir enskan markað. Það verður að bæta því við, að ekki megi flytja slíkar bækur inn. Þó þessi 1. verði samþykkt, er þetta ekki nokkur vandi. Ekkert annað en að fá einhvern lepp. Þeir spillast þá auðvitað ekki, prentararnir, af því að þurfa að setja bækurnar á þessu voðalega hrognamáli. Nei, ef einhver alvara er í þessu, verður að undirbúa það betur. En það á auðvitað að bjarga heiðri þessa Alþ., sem þykir hafa afrekað lítið, með þessari löggjöf. Það hefur nú verið rætt allmikið um málið, og skal ég ekki fara út í það. Ég vil taka undir það, sem hv. minni hl. sagði um verndun fornbókmenntanna, og erum við víst allir sammála um að gera, allt, sem unnt er, ekki aðeins til að vernda þær, heldur til þess að sem flestir lesi þær: Ég hef verið að hugsa um, að það þyrfti að koma þeim í skólana, m. a. með því að gefa þær út með nútímastafsetningu. Ég get alveg sagt það frómt, að þetta er ekki af virðingarleysi fyrir fornbókmenntunum, heldur finnst mér, að þessar fornbókmenntir okkar standi miklu framar öllu, sem við höfum afrekað, svoleiðis að það er ekki hægt að bera okkur það á brýn, sem erum á móti þessu frv., að við séum það af einhverju skeytingarleysi eða illvilja til okkar fornbókmennta. Ég vil játa það, að ég hef ekki getað kynnt mér þessa útgáfu Laxdælu, sem umræður hafa snúizt hér um. Ég rétt sá hana og blaðaði í henni, og dæmalaust fannst mér málið fallegt á henni. Já, ég vil bara segja það, að undarlegt væri, ef málsmekkur manna og öll menning spilltist við þessa Laxdælu. Og það er ég alveg sannfærður um, af því litla, sem ég leit í þessa bók, að ef einhverjir slæddust til þess að lesa þessa útgáfu, sem ekki læsu Laxdælu annars, þá er ekki til einskis verið að gefa hana út, og þá liggur ekki á að samþ. þetta frv. í nótt. Það er ekkert í þessari bók, sem hv. þm. S.-Þ. kallar „götumál Reykjavíkur“. Annars fannst mér hans ræða götumál, þegar hann talaði um smjörlíkisgróssera og smjörlíkiskarl. Þessi maður er dugnaðarmaður og stjórnar smjörlíkisverksmiðju. Smjörlíkiskarlar geta verið ágætir. Það var eigandi smjörlíkisverksmiðju, sem gaf stóran sjóð til menningarstarfsemi í Danmörku, þann stærsta fyrir utan Carlsbergsjóðinn. Mér finnst óskammfeilið að hnýta í menn fyrir þá atvinnu, sem þeir stunda, og að uppnefna finnst mér ósæmilegt á Alþingi. Hann á að hafa stolið frá fornritaútgáfunni. Ég skal ekki segja um það. Það mun vera sagt í formálanum, að fornritaútgáfunni sé fylgt þeirri útgáfu er fylgt í öllum bókum Sigurðar Kristjánssonar, sem hafa gert mest gagn hér á landi, og aldrei hefur nokkur maður bendlað hann við þjófnað í því sambandi. Ég veit ekki, hvað útgefandi Laxdælu á að gera annað en að fara einmitt eftir fornritaútgáfunni, slíkt er auðvitað algengt og á ekkert skylt við þjófnað. Mér finnst það bara góðra gjalda vert að taka reyndar og góðar heimildir. Hv. þm. kom nú inn á svo margt, t. d. að Laxdæla ætti öll að vera lygi. Ég veit nú ekki, hvort það liggur fyrir að ræða, hvað mikið er satt af því, sem hv. þm. kallaði lygi. Sigurður Nordal hefur sýnt fram á, að Hrafnkels saga sé skáldsaga, og menn greinir á um það, hvað mikið af Íslendingasögunum sé skáldskapur og hvað raunverulegir atburðir. Það er mikið, að Englendingar skuli lepja öll þessi ósköp af lygi eftir Shakespeare, sem þá er allt saman lygi frá upphafi til enda. Þetta kemur náttúrlega ekkert málinu við. Ef þetta er sagt í formála þessarar bókar, þá er það sýnilega skoðun þessa útgefanda, að Laxdæla sé að verulegu leyti skáldsaga. Og mér finnst nú einhvern veginn, að það ekki vera fjarri því, að hún muni vera það að nokkuð miklu leyti. Mér sýnist hún vera svo listræn að allri byggingu, að maður geti búizt við, að það geti verið með hana og ýmsar aðrar Íslendingasögur, að höfundarnir hendi ýmsa viðburði og persónur og skapi svo listaverk af.

Hann talar um hana bara sem listaverk.

Já, hann talar um hana sem listaverk. Það er eitt, sem mér finnst svo einkennilegt, að menn skuli ekki hafa minnstu trú á, að fólkið muni um það dæma, hvernig þessi útgáfa er. Það er eins og menn haldi, að menn geti gefið út Íslendingasögurnar á hvaða „tíkó“-máli sem er og ekki sé mögulegt að leiðbeina þeim. Það getur vel verið, að menn vilji skipuleggja smekk fólksins, eins og þegar menn höfðu trú á því, að það væri hægt að gera menn trúaða með því að neyða þá með gapastokk til að fara í kirkju og hafa á sér ytra snið guðrækni. Mér finnst, þvert á móti, eiga eins í þessu efni eins og trúmálum að vinna með munnlegri og skriflegri prédikun. Mundi þá smekkur fólksins dæma það norður og niður, sem óhæft væri, og auðvitað er öruggasta ráðið til þess, að það yrði ekki gefið út, að það yrði ekki keypt. Ég held, að þeir yfirleitt, sem lesa þess háttar bókmenntir, sem koma út á svo kölluðu „tíkó“máli, mundu ekki svo mjög lesa Íslendingasögurnar, heldur sögur eins og „Hinn óttalega leyndardóm“ og „Kapítólu“. Íslendingasögurnar eru þannig, að það er ekki gaman að þeim í þeim skilningi, að sá hluti þjóðarinnar, sem vill lesa „tíkó“-bókmenntir, fari að lesa þær. Það skaut því einhver að mér eftir 1. umr., hvort ég vildi láta fara svo með biblíuna að þýða hana á Laxnessku. Því er þar til að svara, að það hefur verið ákaflega mikið gert að því að færa biblíuna til nútímamáls í ýmsum löndum. Það var t. d. fyrir nokkru síðan, að danskur málfræðingur þýddi nýja-testamentið á það mál, sem var alveg eins og hann hugsaði sér, að rit þess mundu hafa verið, ef þau hefðu verið skrifuð upphaflega á dönsku á þeim tíma, sem hann gerði þýðinguna, - sem sagt nú í dag. Ég skal ekki segja, hvort einstaka íhaldssamur maður hafi kannske ekki eitthvað blakað við þessu. En þetta verk þótti stórmerkilegt. Og fjöldi manna fór að lesa nýja-testamentið í þessari meistaralegu þýðingu og svo út frá því að athuga hina þýðinguna. Englendingar hafa sína autoriseruðu þýðingu af biblíunni, sem þeir nota í sínum kirkjum: En svo er fjöldi annarra þýðinga til af biblíuritum hjá þeim. Einn prófessor enskur þýddi t. d. allt nýja-testamentið og skrifaði við það skýringar, á því máli, sem hann hugsaði sér, að það hefði verið skrifað, hefði það verið upphaflega skrifað á nútímaensku, og t. d. bréf Páls postula hefðu verið gersamlega nútímaritgerð. Og ég hef staðið undrandi yfir því. Maður stendur undrandi yfir þeirri rökfimi og krafti og hvernig maðurinn er að berjast fyrir áhugamáli, þegar maður les ritin eftir að búið er að þýða þau á þetta nútímamál. Nei, biblían hefur ekki farið varhluta af þessu. Og biblían gamla stendur enn óhögguð, og ég veit ekki til þess, að nokkur menningarspillir hafi orðið að þessu. Alveg eins hafa verið gefnir út útdrættir úr biblíunni, biblíusögur og annað slíkt. Ef einhver áhugi er á því að fá bók lesna, þá er að mínu áliti ráðið að gefa út af henni slíkar útgáfur, eða eitthvað úr þeim, á þann hátt, sem hér hefur verið rætt um, á vönduðu nútímamáli. Og hér er ráðið til þess að láta fornbókmenntir vorar verða að gagni. En ég hef litla trú á svona stjórnarráðstöfunum, en meiri trú á einstaklingsframtakinu, og ég er mikið á móti því að vera að binda útgáfu fornritanna á þann hátt, sem hér er till, um. Það var talað um það, að það ætti ekki að draga þessi rit, Íslendingasögurnar, niður í saurinn. Það liggur bara ekkert fyrir um, að það hafi átt að gera neina tilraun til þess né að nokkrum hafi dottið slíkt í hug. Hvers vegna hafa ekki þessi l. verið sett fyrir löngu, löngu síðan? Mér finnst það bara hlægilegt óveður, sem skellur á út af þessari einu útgáfu, og satt að segja allt of mikill heiður fyrir þetta verk, þó að einn útgefandi og eitt skáld taki sig saman um að gefa út eina Íslendingasögu, óbreytta nema að stafsetningu: Alþ. Íslendinga hefur nú þotið upp til þess á næturfundi að fara að gera veður út af þessu. Þetta er allt of mikill heiður. Svo er þetta svo mikil auglýsing, að bókin selst náttúrlega upp á auga lifandi bragði fyrir þetta. Mér finnst á hinn bóginn, að við drögum Alþ. þó nokkuð mikið niður á við með því að setja 1. eins og þetta, miklu meira heldur en Laxdæla er dregin niður með þessari útgáfu. Ég vil hafa fullt frelsi til að gefa út okkar rit á nútímastafsetningu. Hún er eins góð og þessi normalstafsetning. Ég álít, að hið opinbera eigi ekkert að gera í því máli annað en að styðja góðar útgáfur fornritanna, til þess að ekki komi slæmar útgáfur af þeim, og veita fé til þess, t. d. fornritaútgáfunni, og svo mikið, að hún geti selt bækurnar svo ódýrar, að fólkið kaupi þær. En ég álít ekki, að það eigi að þjóta í að banna að gefa ritin út. Ef einhver alvara er í þessum mönnum, sem þykjast bera þessi mál svo mjög fyrir brjósti, þá mundu þeir að sjálfsögðu veita ríflegt fé til fornritaútgáfunnar. Nei, ekkert annað en að banna. Hér er engin alvara á ferð. Það má ekki hrófla við þessum dýrgrip, sem fornritin eru. En hvort fólkið les þau eða ekki, -- það er eins og þeim, sem skoða sig verndara þeirra, standi nokkuð á sama um Það, því að til útgáfu þeirra er ekki veitt nema sultar framlag, sem gerir það að verkum, að bækurnar, sem út eru gefnar af fornritaútgáfunni, verða ákaflega dýrar. Ég þakka hv. þm. S.-Þ. fyrir hans umhyggju fyrir mér út af því, hvað ég muni fá að heyra frá mínum kjósendum fyrir það, að ég er andvígur framgangi þessa máls. Ég veit ekki, hvernig almenningur snýst við þessum 1., sem hér á að setja. Ég get búizt við því, að það verði nokkuð pólitískt mótað eins og svo margt annað. Ég sagði við einn mann, sem var með þessu, sem svo, hvort hann hefði litið svona á málið, ef Ísafoldarprentsmiðja og Árni Pálsson hefðu staðið fyrir útgáfunni. Mér fannst renna á hann tvær grímur um það, hvort honum hefði þá þótt það eins alvarlegt. Hæstv. Alþ. á ekki að líta á svona pólitísk rök. En formálinn í Vísi fannst mér vera óheppilegur fyrir þetta málefni, því að í honum er bent lengra í áttina til þess, sem menn eru hér að mála á vegginn, heldur en rétt er og afsakanlegt. Og það væri leiðinlegt, ef ætti að fara að setja okkar fornrit á mál eitthvað svipað því, með öllu listfengi Laxness. Hann hefur skapað sér sinn eiginn óklassíska stíl, og væri leiðinlegt, ef fornritin væru sett á það mál. Ég býst líka við, að þau mundu ekki seljast á því máli. Ég skal ekki miklu við þetta bæta. Ég sný ekki aftur með það, að Alþ. muni enga sæmd hafa af því að setja 1. eins og hér er frv. um, og sízt af því að leggja svo mikið kapp á það að sitja að næturlagi síðustu daga þingsins yfir löggjöf sem þessari. Ef þjóðin dæmir þetta þing hart fyrir athafnaleysi, þá er það að bæta gráu ofan á svart af þinginu, þegar það er búið að ljúka því verki, sem hélt því hér, að sitja yfir því að búa til eins hlægilega löggjöf eins og þessa, sem er ein hin lakasta og tilgangslausasta löggjöf, sem hefur komið fram á hæstv. Alþ. Ég get helzt líkt þessari löggjöf við mannanafnalögin, sem þingið var ginnkeypt við á sínum tíma, en alltaf hefur verið til vanvirðu fyrir Alþ. En ég þykist sjá, að það sé búið að búa svo sterklega um þetta mál, að það verði samþ. Og það stendur þá sem bautasteinn yfir þessu þingi.



Mér þykir hlýða að segja hér örfá orð frá mínu eigin brjósti, en ég tala þar ekki fyrir neinn flokk. Ég hef skrifað undir nál. á þskj. 68, og er, eins og sjá má á því nál., enginn rökstuðningur í því sjálfu. Ég hef nú hlustað á þessar umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál, bæði með og móti málinu. Og það hefur ekkert það komið fram í þeim umr., sem hefur breytt skoðun minni á þessu máli. Ég hafði þegar mótað mína skoðun á því strax og ég sá frv. þetta koma fram í hv. Nd. Og ég skal taka það fram, að ég var einn af þeim, sem vaknaði við vondan draum, þegar ég las í Vísi þá frétt, að gefa ætti Laxdælu út eins og þar var til tekið, og sá, hvað var á ferðinni. Ég vil nú segja, að sú frétt, sem upphaflega kom í því blaði um þetta efni, hafi ekki verið alls kostar rétt, en hún var þó í þeim atriðum rétt, að ýmsir gróðabrasksmenn ætluðu nú að fara að taka okkar dýrmætasta arf í okkar bókmenntum, fornritin, og hafa þau sér að gróðalind og breyta þeim eftir geðþótta þeirra rithöfunda, sem hafa ekkert að gera annað en að gera sér það til dundurs að breyta þeim eins og þeim þóknast. Ég hef ekki séð þessa umtöluðu útgáfu af Laxdælu, heldur hef ég séð í því blaði, sem upphaflega gat um, að þessi útgáfa mundi koma, formálann fyrir hinni nýju Laxdælu. Og ég býst við, að það sé rétt, sem hér hefur komið fram, að það sé annar málbær á sögunni í þeim búningi, sem hún nú er, heldur en á formálanum. En ef sami eða svipaður málblær hefði verið á sögunni sjálfri eins og er á formálanum, þá kastaði nú fyrst tólfunum. Nú er það svo, eftir því sem ég bezt veit, að útgáfa fornritanna mun ekki vera löghelguð neinum, og hef ég þetta eftir mjög skýrum og greinagóðum lögfræðingi, sem stendur nú að þeirri útgáfu fornritanna, sem bezt er og glæsilegust, fornritaútgáfunni. Svo það mun í lófa lagið fyrir hvern mann, sem vill leggja sig í það, að taka okkar fornrit og gefa þau þannig út eins og hverjum meðalgutlara dettur í hug að gera það á hverri stundu, og það í miklu ófullkomnari búningi heldur en þó þessi útgáfa Laxdælu er. Það er engin trygging fyrir því, að ekki komi einhver peningamatador og fari að gefa út fornritin breytt og fái svo dagblöðin til að flytja skrumauglýsingar um þessa útgáfu, til þess að ginna fólk til að kaupa fornritin þannig meðfarin. Þetta er aðferð þeirra manna, sem kunna að bjóða sína vöru. Fólkið hleypur eftir skrumi og kannske keyptum ritdómum, sem birtir eru til þess að mæla með bókum. Þess vegna er valt að treysta á dómgreind almennings um það, hvort verið er að bjóða því góða vöru eða svikna. Og hætt er við, að það verði ekki dómgreind almennings, sem ræður því, hvort það er holl eða óholl fæða, sem verið er að bjóða fólkinu. Það, sem skeð hefur hér, er, að breytt hefur verið til nútímamáls íslenzkum fornsögum. En hvernig hafa íslenzku ungmennin farið að, sem ekki hafa getað lesið fornritin á því máli, sem Laxdæla hefur verið gefin út á nú, nútímamálinu? Ég var ekki nema 8 ára, þegar ég byrjaði á því að lesa íslenzkar fornsögur upphátt fyrir fólkið, og mér varð engin skotaskuld úr því að lesa þær á því máli, sem Sigurður Kristjánsson gaf þær út á. Svo er talað um, að það séu örðugleikar á að lesa okkar fornrit, af því að menn geti ekki stautað sig fram úr málinu á þeim. En þetta er engin ástæða til þess að mæla með þessari breyt. Fyrir utan frásögurnar margar, þá er eins og standi einhver ljómi af þessum. sögum, sem að mínu áliti gerir það að verkum, að það eigi ekki að gefa þær út á öðru máli en fornmálinu. Og það á að útiloka, að götu-„slang“ komist inn í málið á þeim, og að þær frægu sögur verði þýddar á eitthvert og eitthvert mál eftir því, sem sá, sem þýðir þær, vill vera láta, og eftir hans geðþótta. Þetta er höfuðástæðan fyrir því, að ég álít mjög nauðsynlegt, að hæstv. Alþ. grípi nú þegar inn í í þessu efni og hið opinbera taki sér nú réttinn til þess að hafa yfirráðin yfir útgáfu fornritanna og til að geta úthlutað þeim einum rétti til að gefa út fornritin, sem að dómi alþjóðar teljast verðugir til þess að hafa þann rétt. Og það er þegar tekið fram í þessu frv., að það skuli vera fornritaútgáfan, eins og nú standa sakir, sem hafi þennan rétt. Og ég hef ekki heyrt neinn mæla á móti því, að hjá fornritaútgáfunni sé mjög sómasamlegur frágangur á útgáfu fornritanna. Það hefur komið hér fram í þessum umr., hve mikill hraði var settur á þessa útgáfu Laxdælu. Og ég veit, að dugnaður þessa manns er takmarkalaus til þess að koma áfram því verki, sem honum dettur í hug. Það mætti segja mér, að ef ekki væri tekið hér í taumana með þessari löggjöf, yrði ekki aðeins Laxdæla, sem kæmi út þannig þýdd fyrir 15. febr. n. k., heldur fleiri fornrit, eftir dugnaði þessa manns að dæma til þess að koma slíku í verk. Svo rísa hér upp menn á hæstv. Alþ., sem maður álítur, að hafi verulegt vit á bóklegum fræðum, og mæla í gegn því, að komið skuli í veg fyrir slíkan verknað sem þetta, og ég verð að segja, að ég undrast það mjög. Mér eru mjög mikið undrunarefni þær ræður, sem hv. 1. þm. Reykv. hefur haldið hér. Ég hef litið á hann sem töluvert víðsýnan og formfastan bókmenntamann, sem ekki vildi láta leiða til verri vegar yfirleitt það, sem íslenzka þjóðin á bezt á þessu sviði. En hann hefur gengið hér fram fyrir skjöldu og reynt að verja það, að slík útgáfa eins og hér er á ferðinni, skuli fá að flóa yfir landið takmarkalaust og draga úr því, að íslenzk alþýða eigi kost á ómenguðum Íslendingasögum með góðu og skaplegu verði. Sá hv. þm. minntist eitthvað á, að það hefði verið talað við sig um biblíuna í sambandi við svona útgáfur á bókum. Ég kannast við, að við áttum tal um þetta saman eftir fund, þegar þetta mál hafði verið til 1. umr., sem hér liggur fyrir nú. Og af því að hann er guðfræðingur og hann hefur ritað og prédikað það orð, bæði utan kirkju og innan, þá skaut ég því fram, sem ég minntist á um biblíuna. Ég býst við, að hvorki honum eða neinum, sem eru kristilega þenkjandi, þætti æskilegt, að biblían væri tekin og prentaðir svona kaflar úr henni, en sumu sleppt úr, sem ekki þætti eins viðeigandi að gefa út.

Þetta er gert með biblíusögunum.

Það er dálítið annað mál, þegar talað er um þær, heldur en þegar tekið er heilt ritverk undir þessa meðferð, t. d. ef nýja-testamentið væri tekið og prentað, en sleppt úr því kafla eins og t. d. fjallræðunni, ef útgefandanum þætti ekki viðeigandi að gefa út fjallræðuna. Nú er mér sagt, eða a. m. k. kemur það fram í formála Laxdælu, að það sé sleppt úr henni, en hvað það er, veit ég ekki. Eins býst ég við, að bók bókanna yrði meðfarin, ef hún væri gefin út á „nútímamáli“. Hitt er rétt, að það hafa verið gefnir út kaflar úr biblíunni, en ekki í gróðaskyni. En eins og biblían er heilög bók kristnum mönnum, eins eru fornsögurnar heilög rit mörgum Íslendingum, og útgáfa þeirra á ekki að verða að gróðafyrirtæki einstakra manna. Þess vegna hef ég gengið með þessu frv. eins og það liggur fyrir, því að ég sé ekki, að í frv. felist neitt, sem geti orðið til tjóns viðkomandi útgáfu fornritanna eða í vegi fyrir því að halda þeim yfirleitt í heiðri. Í 1. gr. frv. eru ákvæði um, að ekki megi afbaka verk rithöfunda. Mér finnst enginn geti haft á móti því. En um 2. gr. stendur deilan. Og ég hef gert grein fyrir því, hver s vegna ég tel rétt, að hæstv. Alþ. gangi inn á þá braut, sem hér er lagt til í frv. Það er ekki okkar sök hér í Ed., að málið hefur tafizt í Nd. Og fleiri málum er eftir að ljúka hér. Og úr því að ekki er búið að koma þessu máli fyrr en þetta til hv. Ed., þá tel ég sjálfsagt, að d. ljúki ekki störfum fyrr en búið er að afgr. annað eins þrifamál eins og þetta. Þó að það hafi verið nokkuð dregið í efa hér, dettur mér ekki í hug að draga það í efa, að hver sá, sem fer með menntamál í ríkisstj., bæði nú og framvegis, muni leita ráða til hinna beztu manna á sviði íslenzkrar tungu, þegar um það verður að ræða að veita leyfi til að gefa út íslenzk fornrit. Ég vona, að í ráðherrasæti veljist aldrei sá maður, sem ekki hefði fullkomna dómgreind til þess að leita slíkra ráða hjá þessum menntamönnum. Þess vegna geri ég ráð fyrir, að í flestum slíkum tilfellum verði á hverjum tíma leitað til prófessora háskólans í norrænum fræðum. Það er ekki ástæða til að setja málið í þá hættu að bæta inn í frv. ákvæði um, að leitað skuli álits heimspekideildar háskólans, áður en gefin eru út rit, sem samin eru fyrir 1400. Ef reynslan sýnir, að slíks þurfi við, má endurskoða þessi 1. eins og önnur 1. Mér þykir kenna mikils andvaraleysis hjá heimspekideildinni, að hún skyldi ekki fyrst allra bregða við og benda á þá hættu, sem hér var á ferðum. Það gerði hv. 9. landsk. þm., og því er mér óskiljanlegt, að hann skuli á elleftu stundu vilja bregða fæti fyrir málið. Ef brtt. hans verða ekki samþ., ætlar hann að vera á móti málinu. Ég segi, að það sé heiður Alþ., en ekki vanvirða, að bregðast nú vel við og vernda okkar dýrmæta arf frá skemmdum.

Frsm. minni hl. (Árni Jónsson) : Það kom í ljós hjá síðasta ræðumanni, hvað þetta hefur allt gengið með bílhraða, og hann var á slíkri ferð eins og hann væri í stolna bílnum. Hann sagði, að engin trygging væri fyrir því, að ekki væri hægt að gefa út þessi helgu verðmæti á alls konar hrognamáli. Það er svo fjarri því, að mínar till. miði að því að draga úr slíkri tryggingu. í frv. er gert ráð fyrir, að málið sé háð hinu pólitíska valdi á hverjum tíma, en með till. mínum er það tryggt, að valdið sé falið fullkomlega hlutlausri og vísindalegri stofnun. Hv. þm. virðist mjög hafa misskilið hina nýja útgáfu Laxdælu, þar sem hann talar um, að verið sé að breyta sögunni til nútímamáls. Það er ekki um það að ræða, heldur er breyt. aðeins stafsetningarlegs eðlis. Ég þykist sjá, að menn komi hér með fyrirfram sannfæringu og vilji engum rökum taka. Það vill oft fara svo, en ég held fast við það, að málinu er ekki stofnað í neina hættu. Það hljóta allir að fallast á, að frv. er ekki frambærilegt í þess núverandi mynd, og það er fjarri því, þó að ég sé í minni hl. í n., að ég vildi nokkuð tefja málið, þar sem ég í stað þess að skila rökstuddu nál. bar aðeins fram brtt. í. trausti þess, að málinu yrði ekki flaustrað af að ófyrirsynju, heldur drengilega á málum tekið.

1) Forsrh.: Með því að ráðuneytið leitar að sjálfsögðu til sérfróðra manna í þessum efnum, segi ég nei.