Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er til staðfestingar á brbl., sem forseti Íslands gaf út samkv. till. ríkisstj. hinn 5. jan. s.l. Meginatriði brbl. er að heimila stofnlánadeild sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands að opna nýja lánaflokka í þeim tilgangi að bæta fjárhagsaðstöðu fyrirtækja, sem stunda sjávarútveg og fiskvinnslu og hafa ekki á undanförnum árum fengið nægilegt fjármagn til langs tíma til þeirra framkvæmda, er þau hafa ráðizt í. Er gert ráð fyrir því, að stofnlánadeildin afli fjár til þessara lána með því að stofna til skuldar við Seðlabankann, enda sé svo um samið við viðskiptabanka þeirra fyrirtækja, er lán fá, að staða þeirra banka gagnvart Seðlabankanum batni í samræmi við það, og skulu lán Seðlabankans til stofnlánadeildarinnar endurgreiðast jafnört og lán hennar innheimtast. Hér er því um það að ræða að breyta allmiklu af skuldum sjávarútvegsins til skamms tíma í löng lán, og var talið nauðsynlegt að gera slíkar ráðstafanir kleifar um leið og vertið hæfist. Áður en ég rek einstök ákvæði brbl. nánar og skýri þau, er rétt að gera stuttlega grein fyrir þeim atriðum í fjármálum sjávarútvegsins, sem gera slíkar ráðstafanir nauðsynlegar og eðlilegar. Um það getur varla verið ágreiningur, að fátt sé íslenzku efnahagslífi mikilvægara en að fjármál höfuðatvinnuvegar þjóðarinnar, sjávarútvegsins, séu í heilbrigðu horfi. Á það hefur hins vegar skort verulega um langt skeið undanfarið. Enginn íslenzkur atvinnuvegur býr nú við jafnóheilbrigt ástand í fjármálum sinum og einmitt sjávarútvegurinn. Jafnframt því, sem hin nýja stefna núv. ríkisstj. í efnahagsmálum lagði traustan grundvöll að heilbrigðum rekstri og auknum afköstum í sjávarútveginum, var nauðsynlegt, að ráðstafanir væru gerðar til þess að koma fjármálum útgerðarfyrirtækja í heilbrigðara horf, þannig að óheilbrigð fjárhagsuppbygging útgerðarfyrirtækja torveldaði þeim ekki að hagnýta þau vaxtar- og framfaraskilyrði, sem hin nýja stefna leggur grundvöll að. Það, sem fyrst og fremst hefur háð útgerðarfyrirtækjum á fjárhagssviðinu, er mikill skortur á lausafé. Hefur hann sumpart stafað af rekstrarörðugleikum, en þó í miklu ríkara mæli af mikilli fjárfestingu, sem hvorki hefur verið hægt að kosta af hagnaði né heldur afla til hæfilega langra lána. Í stað þess hafa fyrirtækin safnað lausaskuldum og þó einkum aukið afurðalán sin og bundið rekstrarfé fyrirtækjanna. Þá er þess og að geta, að mörg fyrirtæki í sjávarútvegi hafa of lítið eigið fé, en það veldur hins vegar því, að vaxtabyrðin verður óeðlilega þung. Verðbólga undanfarinna áratuga og rekstrarörðugleikar hafa smám saman eytt eigin fé í rekstri fyrirtækjanna, jafnframt því sem eigið fé bundið í fasteignum hefur aukizt vegna verðhækkana eignanna. Hins vegar hefur mat eignanna til skatts haldizt lágt og þar af leiðandi einnig lögleyfðar afskriftir. Fjármagnsmyndun í fyrirtækjunum verður lítil, jafnvel þótt afkoman sé góð, og afskriftir og ágóði að frádregnum sköttum nægja ekki til þess að viðhalda eignum og endurnýja þær. Að síðustu er þess að geta, að verðbólga undanfarna áratugi hefur ýtt mjög undir öra fjárfestingu og valdið því, að uppbygging fiskvinnslufyrirtækja hefur verið handahófskenndari en æskilegt hefði verið. Hafa örðugleikar á öflun lánsfjár til langs tíma stuðlað enn frekar að þessu. Þó að framleiðslugetan sé öðrum þræði meiri en hægt er að hagnýta, er að hinu leyti víða um að ræða ófullkomna aðstöðu og lélega skipulagningu. Af því, sem nú hefur verið sagt, má vera ljóst, að það, sem sjávarútveginum ríður sérstaklega á, er, að greiðslutíma skulda hans sé breytt til samræmis við þann tíma, sem hann hefur fest fé til. Mjög mörg útgerðarfyrirtæki eru hlaðin lausaskuldum í bönkunum, og íþyngja þær rekstri þeirra verulega. Er hér sumpart um að ræða lán með veði í afurðum, rekstrarlán, sem eiga að greiðast af afla, og gamlar lausaskuldir vegna taprekstrar. Bæði afurðalánin og rekstrarlánin eru orðin óeðlilega há hjá fjölda fyrirtækja, vegna þess að peningar hafa verið teknir út úr rekstrinum til fjárfestingar eða vegna taprekstrar. Þetta veldur á hinn bóginn því, að peningatekjur fyrirtækjanna eru teknar jafnóðum upp í afurðalán bankanna. Fjármál fyrirtækjanna reyrast þannig í mjög þröngar skorður. Það er megintilgangur þessarar lagaseiningar að létta þeim bagga af sjávarútveginum, sem í því felst, að óeðlilega hár hluti fjármagns fyrirtækjanna er lánsfé til skamms tíma, sem þó hefur verið fest í framkvæmdum til langs tíma. Skal ég nú gera grein fyrir því, hvernig framkvæmd þessarar lánabreytingar er fyrirhuguð. Gert er ráð fyrir því, að fyrirtæki, sem stunda sjávarútveg og fiskvinnslu, geti sótt um nýja tegund lána hjá stofnlánadeildinni fyrir meðalgöngu viðskiptabanka síns og með ábyrgð hans. Lán þessi skulu aðeins veitt gegn veði í framleiðslutækjum. Í sambandi við þá veðsetningu skulu eignir allar metnar til endurkaupsverðs að frádregnum eðlilegum afskriftum, er miðist við rýrnun eignarinnar, frá því að hún varð til. Einnig skal við ákvörðun endurkaupsverðs taka fullt tillit til tæknilegs notagildis eignarinnar, t.d. hvort hún fullnægir nútímakröfum varðandi afkastagetu, rekstrarhagkvæmni o.fl. Mat þetta framkvæma þrír menn, einn tilnefndur af stofnlánadeildinni, einn af fjmrn. og hinn þriðji af viðskiptabanka Landsbankans og Útvegsbanka Íslands sameiginlega. Hámarkslán, að viðbættum öðrum lánum, sem á hinum veðsettu eignum hvíla, skulu vera 70% af matsverði. Gert er ráð fyrir því, að stofnlánadeildin geti lækkað þetta hlutfall, þegar matið er að hennar dómi of hátt, miðað við viðskiptalega aðstöðu fyrirtækis eða staðsetningu, t.d. að því er varðar öflun hráefnis eða rekstrarkostnað. Hámarkslánstíminn skal vera 20 ár fyrir lán út á fasteignir, 15 ár fyrir lán út á skip og 10 ár fyrir lán út á vélar, en innan þessara marka miðist lánstími við áætlaðan endingartíma hinna veðsettu eigna. Stjórn stofnlánadeildarinnar ákveður vexti, að höfðu samráði við ríkisstj. Er gert ráð fyrir því, að lántakandi greiði jafnan afborganir og vexti tvísvar á ári, 1. maí og 1. nóv. Gert er ráð fyrir fyrstu afborgun 1. maí 1962, en vaxtagreiðslur eiga hins vegar að hefjast strax á reglulegum gjalddögum. Stofnlánadeildinni er ætlað að hafa náið samráð við viðskiptabanka lánbeiðanda varðandi athugun á lánbeiðni hans. Skal stofnlánadeildin, að fengnum tillögum frá viðskiptabönkunum, setja reglur varðandi það, hversu meta skuli fjárþörf fyrirtækja í því skyni að leysa úr lausafjárvandræðum þeirra. Lán úr stofnlánadeild skal því aðeins veita, að deildin telji, að með því megi koma fjárhag lánbeiðanda á viðunandi grundvöll. Þegar stjórn stofnlánadeildarinnar telur, að fengnum till. viðskiptabanka umsækjanda, þörf á ýtarlegri athugun á fjárhag umsækjandans, áður en unnt sé að afgreiða lánbeiðni frá honum, getur hún tilkynnt það skiptaráðanda, og er þá hvers konar kyrrsetning eða aðför vegna skuldbindinga lánbeiðanda óheimil á hendur honum og ábyrgðarmönnum hans, þangað til lánsumsókn hefur verið afgreidd, en þó aldrei lengur en til ársloka 1961. Bú hans má ekki heldur taka til gjaldþrotaskipta á því tímabili. Hér er því aðeins um heimildarákvæði að ræða, sem ekki er gert ráð fyrir að þurfi að grípa til nema vegna tiltölulega fárra fyrirtækja, sem orðið hafa fyrir sérstökum rekstrarörðugleikum. Gert er ráð fyrir, að Seðlabankinn láni stofnlánadeildinni það fé, sem hún þarfnast, til þess að kaupa þau skuldabréf, sem hér verður um að ræða. Hins vegar gangi andvirði skuldabréfanna að langmestu leyti til þess að greiða lausaskuldir lántakanda við viðskiptabanka sína eða aðra kröfuhafa, sem að sínu leyti eru einnig skuldunautar viðskiptabankanna, þannig að ekki verði um að ræða aukið lánsfé til handa fyrirtækjunum, heldur breytingu á skuldum til skamms tíma í langt lán. Jafnframt er gert ráð fyrir því, að Seðlabankinn fallist á að taka þessi nýju skuldabréf til greiðslu á lausaskuldum viðskiptabankanna við hann og til að bæta reikningsaðstöðu þeirra, enda ábyrgist bankarnir greiðslu bréfanna gagnvart Seðlabankanum. Þannig verði hér ekki um að ræða, að nýju fé sé veitt til viðskiptabankanna úr Seðlabankanum, heldur minnkar skuld viðskiptabankanna við Seðlabankann eða inneign þeirra þar vex um sömu fjárhæð og útistandandi lausaskuldir viðskiptabankanna hjá sjávarútveginum minnka vegna hinna nýju lánastofnana deildarinnar. Frá sjónarmiði Seðlabankans horfir málið þannig við, að kröfur hans á viðskiptabankana minnka, en hann öðlast hins vegar innstæðu hjá stofnlánadeildinni. Á móti skuld stofnlánadeildarinnar við Seðlabankann koma hins vegar veðkröfur hennar á hendur lántakendum, ásamt ábyrgð viðskiptabankanna. Frá sjónarmiði viðskiptabankanna horfir málið þannig við, að skuld þeirra við Seðlabankann minnkar eða inneignin hjá honum eykst jafnmikið og kröfur á sjávarútveginn minnka. Í lánamálum sjávarútvegsins hefur það hins vegar gerzt, að í stað stuttra skulda við viðskiptabankana er komið langt skuldabréfalán hjá stofnlánadeildinni. Hluti af þeim lausaskuldum sjávarútvegsins, sem greiða verður, er ekki við viðskiptabanka, heldur við aðra aðila, svo sem verzlunar- og iðnaðarfyrirtæki, sem selja sjávarútveginum nauðsynjar eða framkvæma fyrir hann þjónustu. Lánabreytingin stuðlar mjög að því, að fyrirtæki geti greitt slíkar skuldir, þar sem breyting afurðalána og annarra stuttra lána í bönkunum í löng lán losar fé, sem hefði ekki farið til greiðslu þessara stuttu lána. Sú greiðslugeta, sem þannig skapast, á að gera fyrirtækjum kleift að standa í skilum við aðra aðila. Samt má búast við því, að stundum verði óhjákvæmilegt, að hluti stofnlánadeildarlánanna fari til greiðslu lausaskulda utan bankanna. Þegar hin löngu lán eru notuð til greiðslu slíkra skulda, verður að gera ráð fyrir því, að viðskiptabönkunum geti yfirleitt tekizt að lækka skuldir þessara fyrirtækja við sig um jafnháa upphæð. Yrði þá um hreina lánabreytingu að ræða, alveg eins og þegar hin löngu lán eru notuð til greiðslu beinna skulda sjávarútvegsins í bönkunum. Þó má búast við, að þetta sé ekki alltaf mögulegt, þ.e., að í einstaka tilvikum þurfi að greiða með hinum löngu lánum lausaskuldir, sem séu þess eðlis, að samsvarandi lækkun á bankaskuldum geti ekki átt sér stað. Viðskiptabankinn verður eigi að síður að bæta stöðu sína gagnvart Seðlabankanum jafnmikið og nemur hinu nýja láni. Verður þá annað tveggja að eiga sér stað: að viðskiptabankinn leggi fram af eigin rammleik það fé, sem þarf til að greiða slíkar lausaskuldir, eða í öðru lagi, að Seðlabankinn með sérstökum samningi við viðskiptabankann geri honum kleift að leggja fram þetta fé, enda leyfi þróunin í viðskiptum bankakerfisins í heild við Seðlabankann, að það sé gert án nýrrar peningaþenslu. Þetta eru aðalatriði þess kerfis, sem gert er ráð fyrir að koma upp á grundvelli bráðabirgðalaganna frá 5. jan. 1961, sem ríkisstj. vonar að hið háa Alþingi fallist á. Á því getur varla leikið nokkur efi, að rekstraröryggi sjávarútvegsins eykst mjög við þá lánabreytingu, sem hér er gert ráð fyrir. Á hinn bóginn er hér ekki um að ræða neins konar styrk til sjávarútvegsins, sem inntur sé af hendi á kostnað nokkurs annars atvinnuvegar eða nokkurrar annarrar stéttar. Það er Seðlabankinn, sem ber byrðina af lengingu lánanna. Það er sterk aðstaða Seðlabankans, sem gerir þessa lengingu lánanna mögulega, og hin sterka aðstaða hans til þess að gera þessa ráðstöfun byggist fyrst og fremst á því, að gerðar hafa verið á s.l. ári ráðstafanir til þess að koma peningamálum þjóðarinnar í heilbrigt horf. Ríkisstj. er á hinn bóginn Ijóst, að öllum umbótaþörfum í fjármálum sjávarútvegsins er engan veginn fullnægt með þessum ráðstöfunum. Í kjölfar þeirrar endurskipulagningar á fjárhag útgerðarfyrirtækja, sem þessi lagasetning væntanlega leiðir til, er nauðsynlegt að sigli ráðstafanir til þess að sjá öllum greinum sjávarútvegsins fyrir nægilegu fjármagni til nauðsynlegra nýbygginga og endurbóta. Verður það eflaust ekki gert nema með erlendum lánum að verulegu leyti. Einmitt þess vegna er það gleðilegt, að þjóðin endurheimti nú það lánstraust, sem hún því miður var að glata. Ríkisstj. hefur í undirbúningi samningu allsherjar framkvæmdaáætlunar fyrir nokkur næstu ár, og verður samræmd fjárfestingaráætlun fyrir sjávarútveginn að sjálfsögðu einn meginþáttur þeirrar framkvæmdaáætlunar. Þegar hún liggur fyrir, er nauðsynlegt að athuga skilyrði til öflunar erlends fjármagns til langs tíma til slíkra framkvæmda. Kæmi þá vel til greina, að slík lán færu að einhverju leyti um hendur þeirrar stofnunar, sem þetta frv. fjallar um, þ.e.a.s. stofnlánadeildar sjávarútvegsins. Jafnframt þarf að vinna að því, að sem fyrst komist á innlendur verðbréfamarkaður, þar sem hægt væri að afla lánsfjár til stofnlánadeildarinnar og annarra fjárfestingarlánastofnana. Væri þá t.d. hugsanlegt, að víðskiptabankar vildu kaupa verðbréf stofnlánadeildarinnar, sem síðan annaðist útlán til sjávarútvegsins, fremur en að lána sjávarútveginum beint til fjárfestingar. Ég get þessa hér einungis til þess að undirstrika, að ríkisstj. er ljós nauðsyn þess að bæta skipulag á lánveitingum til fjárfestingar í sjávarútvegi og hefur fullan hug á að koma þeim málum á traustan grundvöll í sambandi við framkvæmd þeirrar framkvæmdaáætlunar, sem í undirbúningi er að semja. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umræðu og hv. fjhn.



Herra forseti. Það eru nokkur orð almennt um þetta mál, sem hér hefur verið lagt fyrir. Ég býst við, að það hafi verið ætlun hæstv. ríkisstj. og þeirra, sem hafa stutt hana, að hún mundi eiga annað erindi við hv. Alþingi tæpu ári eftir að lagt var í hina svokölluðu viðreisn en að flytja frv. um eins konar skuldaskil eða kreppulánastarfsemi fyrir sjávarútveginn. Okkur var þá sagt, að það væri verið að stofna til efnahagskerfis, sem ætti að tryggja, að höfuðatvinnuvegir landsins gætu staðið óstuddir, styrkjalausir, og að ekki þyrfti, þegar því væri á komið, sí og æ að vera að gera nýjar ráðstafanir til stuðnings atvinnuvegunum. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er á hinn bóginn svo augljóslega, að ekki verður um deilt, ein af þeim tilraunum, sem hæstv. ríkisstj. er að gera til þess að ná sjávarútveginum út af því skeri, sem hún hefur stýrt honum á. Það er einkennilegt, að þetta mál skuli hafa verið gert að bráðabirgðalögum. Hvernig stendur á því, að það eru gefin út bráðabirgðalög í þinghléinu um þetta mál, sem óneitanlega er stórmál, og þau eru gefin út 5. janúar? Hvers vegna eru þessi bráðabirgðalög gefin út? Hvers vegna var ekki hægt að setja þessi lög með venjulegum hætti á Alþingi? Ekki eitt einasta orð í ræðu hæstv. ráðherra fyrir málinu var til þess að útskýra þetta. Lá svona mikið á að setja þessa löggjöf? Og ef það lá svona mikið á að setja þessa löggjöf, hvernig stóð þá á því, hvaða ástæður lágu til þess, að svona mikið lá á að setja löggjöfina einmitt þennan dag, 5. janúar? Er kannske byrjað að veita þessi lán? Er þetta lánakerfi komið í gang? Fór það í gang 6. jan., lögin eru gefin út 5. jan., - eða 7. jan.? Er það komið í gang? Nei, það hefur enginn enn þá fengið nokkra aðstoð samkvæmt þessari löggjöf, og það er ekki einu sinni núna, þegar þingið er komið saman, búið að gefa út reglugerðina samkvæmt þessari löggjöf. Það er ekki búið að gefa út reglugerðina, og það er fyrst nú í framsöguræðu hæstv. viðskmrh., sem hv. alþm. og þjóðin fær hugmynd um ýmsa þýðingarmestu þætti þessa máls, sem alls ekki er að finna í sjálfum bráðabirgðalögunum. Þannig horfir þetta við um málsmeðferðina. En hvernig stóð þá á því, að um þetta voru sett bráðabirgðalög? Vill ekki hæstv, ráðherra skýra þá nauðsyn, sem á því var, og í hverju hún liggur málefnalega séð, því að ég vænti, að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstj. þekki ákvæði stjórnarskrárinnar um bráðabirgðalög, að það á ekki að gefa út bráðabirgðalög, nema sérstaklega brýna nauðsyn beri til? Það verða að vera sterkar og þýðingarmiklar ástæður fyrir því, að bráðabirgðalagaheimild stjórnarskrárinnar sé notuð. Hverjar voru hinar knýjandi ástæður til þess að gefa út bráðabirgðalög um þetta efni 5. jan., en hreyfa síðan hvorki hönd né fót til þess að gefa út reglugerð eða gera aðrar ráðstafanir til þess, að nokkur aðili geti fengið nokkra aðstoð eða stuðning samkvæmt þessari löggjöf, alveg fram til þessa dags? Eða var þetta, að gera þetta með bráðabirgðalögum, kannske bara einn liðurinn i því að reyna að ná sjávarútveginum af skerinu? Var kannske málsmeðferðin sjálf líka einn þátturinn í því að reyna að ná sjávarútveginum af skerinu, sem hæstv. ríkisstj. hefur siglt honum á? Og hvernig kemur það heim og saman við þá meginstefnu, sem ríkisstj. sagðist hafa, sem sé þá, að koma þannig hag og aðstöðu höfuðatvinnuveganna, að það þyrfti engin afskipti af þeim af ríkisvaldsins hendi, þar gæti allt gengið öruggt og tryggilega? Ég skora enn á hæstv. ráðherra að færa greinagóð rök fyrir því, hvers vegna þessi löggjöf var gerð að bráðabirgðalögum. Við sjáum, að hér eru ráðgerð eins konar skuldaskil fyrir sjávarútveginn, og hæstv. ráðherra tindi fram nokkrar ástæður, sem hann sagði að væru fyrir því, að nú þyrfti að grípa til þessara ráðstafana. Ég skal ekki rekja þær ástæður, sem hann færði fyrir því, lið fyrir lið eða hverja fyrir sig, en ég ætla að bregða upp mynd af þessu máli, eins og ég býst við að hún blasi við hverjum þeim manni, sem er kunnugur því, sem hér hefur gerzt á undanförnum mánuðum, um ráðstafanir hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Það er nú öllum kunnugt, að þegar núverandi valdasamsteypa tók við, var sjávarútvegurinn rekinn með blóma, það má víst nærri segja: með óvenjulegum blóma, og ákaflega örar framfarir voru þá í sjávarútvegsmálum, eins og m.a. sést á þeim glæsilega fiskiflota, sem þá kom til sögunnar og var að koma til landsins raunar löngu eftir að núverandi valdasamsteypa tók við. En það náðist ekki samkomulag þá um að stöðva dýrtíðarskrúfuna, og vegna þess komst núverandi valdasamsteypa til valda, náði völdum í landinu, náði tökum á málefnum landsins. Þá var efnt til algerrar stefnubreytingar í efnahagsmálum, eins og alkunnugt er, og stefnubreytingin var fólgin í því að gera allt í senn: lækka gengi íslenzkrar krónu stórkostlega, leggja gífurlegar nýjar álögur á þjóðina, hækka vextina og gera þá hærri og þungbærari en í nokkru öðru nálægu landi og draga stórkostlega saman alla lánastarfsemi í landinu. Allar þessar ráðstafanir samanlagðar gátu aldrei haft minni áhrif en sem nam yfir 1000 millj. kr. til hækkunar á verðlagi í landinu, samanborið við óbreytt viðskipti, eins og þau voru fyrir þessar breytingar. Það var þegar augljóst fyrir fram og margsagt, að óhugsandi var, að framleiðslan gæti staðizt þessar ráðstafanir. Bara vaxtahækkunin ein nam hjá mörgum fyrirtækjum sem svaraði 15–20% af því kaupgjaldi, sem fyrirtækin greiddu, - bara vaxtahækkunin ein nam slíkum fjárhæðum, og því var meira að segja lýst yfir af þeim, sem fyrir þessu stóðu, að það væri ekki neitt gert ráð fyrir þessum vaxtahækkunum, þegar gert var upp, hvernig þessar ráðstafanir mundu verka á framleiðsluna í landinu. Það var sérstaklega tekið fram, að vaxtahækkunin væri ekki tekin með inn í það dæmi. En hún nam svona gífurlegum fjárhæðum fyrir framleiðsluna, eins og ég var að gera grein fyrir. Þetta var sett ofan á þá gífurlegu verðhækkun, sem átti sér stað á öllum rekstrarvörum framleiðslunnar og á öllum vörum í landinu yfirleitt vegna gengislækkunarinnar og hinna nýju álaga. Ofan á þetta bættist svo, að ríkisstj. lýsti því yfir, að nú ætti að taka upp nýja stefnu í útlánum, það hefði allt of mikið verið lánað út í landinu, og því var lýst yfir í grg. fyrir viðreisninni, að útlánaaukningin í heild mætti ekki verða meiri en 200 millj. kr., það hafði ríkisstj. reiknað út. Auðvitað var þetta ekki minnsta fásinnan af öllu því, sem þá var haldið fram um þessi mál, þegar þess var gætt, að allt verðlag og allur framleiðslukostnaður var stórhækkaður frá því, sem hann hafði áður verið. Því var sem sé lýst yfir, að það ætti að draga svo saman útlánin í landinu með tilstyrk Seðlabankans, að útlánaaukningin ætti að verða minni en hún hefur verið á undanförnum árum, þrátt fyrir stórkostlegum mun hærra verðlag og meiri framleiðslukostnað, enda varð náttúrlega reynslan fljótlega sú, að það sýndi sig í framkvæmd, hvílík fásinna þetta var. Langflest framleiðslufyrirtæki landsins hefðu stöðvazt þegar s.l. vor, ef ríkisstj. hefði treyst sér til eða reynt að framkvæma þessa yfirlýsingu sína eins og hún lá fyrir. Þess vegna varð auðvitað að brjóta þessa áætlun. En samt sem áður voru útlánin dregin stórkostlega saman. Seðlabankinn var látinn endurkaupa minna af afurðavíxlum en nokkru sinni áður, endurkaupin voru sem sé dregin stórkostlega saman, og viðskiptabönkunum var svo ætlað að bæta við nokkrum lánum, til þess að allt stöðvaðist ekki. Niðurstaðan af þessu öllu saman var svo orðin sú í haust, að sjávarútvegsfyrirtækin voru algerlega stöðvuð og komin í greiðsluþrot í stórhópum. Þá var það, sem hæstv. ríkisstj. fór til viðskiptabankanna í landinu og bað þá um að auka lánin, bað þá um að brjóta þá stefnu eða þær yfirlýsingar, sem ríkisstj. hafði fyrir fram gert um útlánastefnuna, - bað þá um að brjóta þessar reglur, bað þá um að auka útlánin til fyrirtækjanna og þá með það fyrir augum, að ríkisstj. mundi síðar gera ráðstafanir til útlánaaukningar, sem gætu að einhverju leyti komið bönkunum til góða, ef þeir ykju útlánin s.l. haust til þess að koma í veg fyrir algera stöðvun sjávarútvegsins þá þegar. Þannig var búið að þjarma að með ráðstöfunum ríkisstj. til þess að auka rekstrarútgjöldin, með vaxtahækkuninni og með lánasamdrættinum, að ríkisstj. varð þá strax að fara að gera þessar ráðstafanir, til þess að framleiðslan stöðvaðist ekki. Þá varð að gera fleiri ráðstafanir til þess að bæta upp þau mistök, sem hæstv. ríkisstj. hafði staðið fyrir. Það varð að gera ráðstafanir til þess að greiða öll vátryggingariðgjöld fiskiskipaflotans, og það varð að gera ráðstafanir til þess að útvega sjávarútveginum gjaldfrest á afborgunum af föstum lánum, það varð að gera sérstakar ráðstafanir varðandi uppbætur úr hlutatryggingasjóði vegna síldarútgerðarinnar, og það varð að gera sérstakar ráðstafanir vegna lána út á síldarnætur. Allar þessar ráðstafanir hefur ríkisstj. verið að gera í haust, smátt og smátt, til þess að reyna að koma sjávarútveginum út af því skeri, sem viðreisnin hefur komið honum á. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er síðasta og nýjasta skrefið, sem hæstv, ríkisstj. hefur stigið í þessu efni. Það er sagt, að þetta lánakerfi, sem nú á að setja upp, sé sett upp vegna þess, að sjávarútvegurinn hafi fengið of lítil stofnlán á undanförnum árum. Ég skal ekki fara mjög út í það. En hitt vita allir, að þetta kerfi er auðvitað fyrst og fremst sett upp vegna þess, hve ráðstafanir núv. ríkisstj. hafa reynzt sjávarútveginum gersamlega óbærilegar, hafa haft í för með sér rekstrarhalla á því ári, sem nú er að líða, og stóraukna rekstrarfjárþörf, sem ríkisstj. ætlaði sér að mæta með því að draga stórkostlega saman lánveitingar til sjávarútvegsins, því að það voru yfirlýsingar hennar í fyrra. Þær voru um, að það skyldi mæta stóraukinni rekstrarfjárþörf sjávarútvegsins með því að draga stórkostlega saman lánveitingar til útvegsins. Það er því verið með þessu fyrst og fremst að mæta þeim stórkostlegu búsifjum, sem sjávarútvegurinn hefur orðið fyrir vegna ráðstafana hæstv. ríkisstj., afleiðingunum af efnahagslöggjöfinni, sem voru alveg fyrirsjáanlegar og varað var við hér í fyrravetur og forráðamenn sjávarútvegsins hafa bæði fyrr og síðar varað við og bent á. En ríkisstj. barði höfðinu við steininn í þessu efni í fyrravetur og fram eftir árinu, barði höfðinu við steininn, en hefur síðan orðið vitanlega, til þess að ekki yrði allsherjarstöðvun til frambúðar, að gera þessar neyðarráðstafanir, sem ég hef verið að lýsa, en allar ganga þveröfugt á þá stefnu, sem ríkisstj. lýsti yfir í fyrravetur. Þær eru því allar samanlagt og hver út af fyrir sig yfirlýsingar um, hve gersamlega hefur mistekizt sú tilraun, sem hæstv. ríkisstj. taldi sig vera að gera til þess að koma málum hér á heilbrigðari grundvöll en áður var. Hæstv. ríkisstj. er þetta auðvitað ljóst, og hún er ákaflega mædd, eins og gefur að skilja, yfir þeirri ömurlegu reynslu, sem á þessu tæpa ári hefur orðið af þessum ráðstöfunum. Og það er ekki nema mannlegt og skiljanlegt, að hæstv. ríkisstj. sé mædd yfir þessu. Hún vill kenna öllu mögulegu öðru um, og það eru sendir menn út af örkinni við öll hugsanleg tækifæri til þess að segja mönnum, að þeir erfiðleikar, sem nú sé við að fást, séu ýmist gamlar leifar, frá því áður en þessi valdasamsteypa tók við, eða þá vegna óviðráðanlegra ástæðna. En hverjar eru staðreyndirnar í þessum efnum? Staðreyndirnar eru þær, að afli bátaflotans á þorskveiðum hefur verið óvenju góður s.l. ár. Togararnir öfluðu mjög illa, það vitum við. En það er ekki hægt að kenna aflaleysi á togurum um, hvernig komið er hag bátaútvegsins og fiskiðjuveranna. Síldarafli var á s.l. sumri sá mesti, sem hér hefur orðið, utan einu sinni á s.l. 16 árum. Verðlag á sjávarafurðum, mjöli og olíu var lágt og lækkandi framan af árinu og á siðari hluta ársins 1959. En því er lýst yfir berum orðum í grg. efnahagsmálafrv. frá í fyrra, að það sé orðin veruleg verðlækkun á þessum vörum og þeim, sem hafi reiknað dæmið fyrir hæstv. ríkisstj., sé þessi verðlækkun ljós og það sé gert ráð fyrir henni, ráðstafanir til þess að mæta henni séu innifaldar í þeim ráðstöfunum, sem gerðar séu. Þessi málflutningur hæstv. ríkisstj. er því gersamlega vonlaus undanbrögð, enda getur hver maður sagt sér sjálfur, að það var óhugsandi, að sjávarútvegurinn eða nokkur annar íslenzkur atvinnuvegur gæti staðizt þær ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir í fyrravetur. Það var alveg óhugsandi, að það væri hægt að hækka framleiðslukostnaðinn svo gífurlega sem þá var gert og vextina og draga jafnframt stórkostlega saman allar lánveitingar, eins og lagt var út í, en hæstv. ríkisstj. hefur orðið að hopa frá að verulegu leyti, en þó alltaf of seint, þannig að tjónið hefur orðið. Það er ekki hægt að segja annað en ráðstafanir þær, sem gerðar voru nú um áramótin til þess að draga nokkuð úr vaxtaokrinu, sem hæstv. ríkisstj. innleiddi, gangi í rétta átt, og það verður einnig að segja, að þær ráðstafanir, sem ganga í þá átt að auka lánveitingar til sjávarútvegsins, ganga líka í rétta átt. Það er verið að stiga skref til baka frá því, sem hæstv. ríkisstj. hafði ætlað sér. En þessi skref eru stigin of seint. Það er búið að verða óbætanlegt tjón að hinum fávíslegu ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. í vaxtamálum og lánamálum framleiðslunnar og almennings í landinu, og auk þess þýðir ekki að stíga í þessu nein hálf skref, eins og hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, heldur þarf t.d. að lækka vextina nú þegar niður í það, sem þeir voru, og taka upp heilbrigða útlánapólitík í stað þeirrar samdráttarstefnu, sem hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir. Það kalla ég óheilbrigða útlánapólitík og hreinlega miðaða við að búa til kreppu í landinu að minnka stórkostlega lán út á afurðir, eins og hæstv. ríkisstj. hefur leyft sér að gera, því að vitanlega er það ekkert annað en að minnka stórkostlega lán út á afurðir að láta Seðlabankann lána sömu krónutölu út á afurðir og áður, enda þótt verðlag allt hækki stórkostlega í landinu. Það er að búa til kreppu að gera slíka ráðstöfun og fær ekki staðizt. Þessar ráðstafanir eru þegar búnar að misþyrma mörgum framleiðslufyrirtækjum í landinu og búnar að hafa í för með sér stórkostlegan samdrátt og verkun niður á við í efnahagslífi þjóðarinnar, sem er ekki búið að bíta úr nálinni með, því að það er máske hægara að koma slíkri hreyfingu niður á við af stað en að stöðva hana og snúa henni við aftur. En þessi hreyfing niður á við, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið af stað með þessum margumtöluðu ráðstöfunum, er nú farin að sýna sig á öllum sviðum þjóðlífsins. Hún hefur dregið úr sjálfri framleiðslunni, hún hefur dregið úr atvinnunni, og hún hefur minnkað tekjur heimilanna í landinu, þannig að margir sjá nú engan veginn, hvernig þeir fá hag sínum borgið. Og þessi hreyfing niður á við hefur þegar skert lífskjör þjóðarinnar stórkostlega frá því, sem þau þyrftu að vera. Á þessari hreyfingu niður á við ber hæstv. ríkisstj. og þeir, sem standa að þessum efnahagsráðstöfunum, fulla ábyrgð. Og nú er þannig komið þessum málum, ekki aðeins í sjávarútvegsmálum, heldur málum yfirleitt, að ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar hefur vafalaust sjaldan, ef það hefur nokkurn tíma verið jafngeigvænlegt og það er nú. Við sjáum aðeins sýnishorn af þessu í þeim margvíslegu kreppuráðstöfunum og uppbótaráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. neyðist nú til þess að gera fyrir sjávarútveginn. Það er eitt dæmið. En það eru því miður fleiri hættulegar hliðar á þessu máli, t.d. eins og það, að varla nokkur maður í landinu treystir sér til þess að halda því fram, að það sé hægt að lifa mannsæmandi eða sómasamlegu lífi á verkamannakaupi, eins og nú er orðið, miðað við 8 stunda vinnudag. Að minnsta kosti hef ég engan mann heyrt bera sér í munn, að það sé í raun og veru hægt. Þannig er búið að koma þessum málum. Það er ekki aðeins sjávarútvegurinn, sem býr við þungan kost og stendur á þessu skeri, sem hæstv. ríkisstj. er að reyna að ýta honum út af, heldur blasa hinar ömurlegu afleiðingar af þessari samdráttar- og kjaraskerðingarstefnu hvarvetna við. Og hvernig hugsa menn sér að leysa þennan vanda? Hvernig hugsa menn sér að leysa þessi mál? Hvaða ráðstafanir ætlar hæstv. ríkisstj. að gera til þess að leysa þennan vanda alþýðuheimilanna í landinu? Nákvæmlega sama er að segja um aðstöðu og afkomu bændastéttarinnar. Þessar ráðstafanir og þessi nýja efnahagsmálastefna hefur þannig hitt bændastéttina, að það er alveg sama að segja um þeirra tekjur og tekjur alþýðustéttanna við sjóinn, það mun varla nokkur maður hafa sig til þess að halda því fram, að þetta geti staðizt til frambúðar og að á slíkum tekjum verði lifað sómasamlegu lífi. Það hefur þegar dregið stórkostlega úr framkvæmdum í sveitunum, eins og upplýsingar hafa verið gefnar um, alveg eins og við sjávarsíðuna. Það var látið í veðri vaka eða því var haldið fram, þegar verið var að leggja út í þetta, sem ég kalla fásinnu, að það yrði að gera þetta vegna þess, að það hafi verið svo stórkostlegur halli á þjóðarbúskapnum á undanförnum árum. Sjálfur forsrh. lét sér sæma það í fyrra um áramótin að halda því fram, að Íslendingar hefðu eytt um efni fram 1050 millj. á fimm árum og það væri ástæðan til þess, að nú væri verið að gera þessar geigvænlegu ráðstafanir í þjóðarbúskapnum og leggja á menn stórkostlega kjaraskerðingu. En hvernig var þetta dæmi sett upp? Það var sett upp þannig, að þá voru talin til eyðslu um efni fram þau lán, sem tekin höfðu verið til þess að reisa Sogsvirkjunina, áburðarverksmiðjuna, sementsverksmiðjuna og gera fjöldann allan af hliðstæðum framkvæmdum í landinu. Þetta var kallaður eyðsluhalli þjóðarinnar. Þetta var kölluð eyðsla þjóðarinnar umfram efni, sem væri þess valdandi, að innleiða yrði stórkostlega kjaraskerðingu. Og það var sagt, að þessi kjaraskerðing yrði að vera svo rækileg, því að það væri ekki hægt að fá lán til framkvæmda, enda gefið í skyn, að það væri algerlega óheilbrigt að taka slík lán. Nú hefðu menn ekki úr að spila á næstu árum nema aðeins sjálfu útflutningsverðmætinu, hreinum gjaldeyristekjum, engu lánsfé. Þess vegna yrðu menn að búa sig undir þetta, og á þessu væri kjaraskerðingin byggð. Hún væri byggð á því, að menn yrðu að fara að borga aftur til baka skuldirnar. Menn yrðu að taka af gjaldeyristekjum þjóðarinnar, sem svaraði afborgunum af þeim lánum, sem búið væri að taka. En um lánsfjárinnflutning mættu menn ekki hugsa, menn yrðu að gera sér það ljóst. Allt voru þetta hreinar blekkingar, eins og við sjáum á því, að ekki var stjórnin fyrr búin að læða þessum ráðstöfunum yfir eða koma þeim á en hún fór að ráðgera stórkostlegar lántökur, og síðast endaði hæstv. viðskmrh. ræðu sína hér áðan með því að lýsa því yfir, að það stæði til að taka stórkostleg erlend lán til þess að byggja upp framleiðsluna í landinu, lýsti yfir, að það yrði mikill innflutningur á erlendu lánsfé. Það voru því hreinar blekkingar, sem þjóðinni var sagt til rökstuðnings fyrir þessum nýju álögum og hinni nýju kjaraskerðingarstefnu, og er margsinnis játað af þeim, sem fyrir þessu standa. Svo er því bætt við, að nú um áramótin er mönnum sagt af hæstv. forsrh., að það sé nú nokkuð annað viðhorf, því að nú sé 270 millj. kr. afgangur á þjóðarbúskapnum, það var sem sé ekki hægt að skilja annað af því, sem hæstv. ráðh. upplýsti þjóðina um á sjálfan nýársdaginn. En þá var ekki gert upp eins og gert var upp í fyrra. Nei, það var ofur lítið annað. Þessar 270 millj., sem verið var að tala um nú, var gjaldeyrisstaða bankanna, sem hafi batnað um það. Nú var ekki verið að taka tillit til lánanna, sem tekin hafa verið. Það var alger óþarfi. Ekki tekið neitt tillit til þess, sem flutt hefur verið inn í landið af erlendu lánsfé, og ekki einu sinni þess, sem menn hafa tekið í stuttum vörulánum á árinu, sem eru ekki smáræðis fúlgur. M.ö.o.: það er nú nefnd tala, sem ekkert segir um afkomuna og er gersamlega allt annars eðlis en þær, sem notaðar voru í fyrra. En menn eiga i sakleysi sínu að líta svo á, að það hafi ekki orðið nein smávægileg breyting á afstöðunni út á við við viðreisnina. Hún sé fólgin í því, að í staðinn fyrir, að á síðustu fimm árum hafi þjóðin eytt um efni fram rúmlega 200 millj. á ári, þá sé hún nú farin að leggja fyrir 270 millj. Það er margt til tínt til að reyna að skjóta ástæðum undir þá óheppilegu kjaraskerðingar- og samdráttarstefnu, sem upp var tekin í fyrra, illu heilli. Afleiðingarnar sjá sennilega sumir hverjir betur en áður, og er ekki of mikið sagt með því. Ég býst við, að margur sá, sem þá studdi að þessum ráðstöfunum, mundi feginn vilja gefa mikið til, að ekki hefði verið út í þetta lagt, enda býst ég sannast að segja við, að það hefði aldrei verið lagt út í þetta, eins og það var gert, ef hv. Alþ. hefði ekki verið rekið heim í fyrrahaust, á meðan hæstv. ríkisstj. lokaði sig inni og bruggaði þetta. Ég leyfi mér að segja þetta. Og ég held, að það sé ekkert of mikið traust í því á þm. Sjálfstfl., að ef þeir hefðu fengið að vera með í ráðum á undirbúningsstigum þessa máls og ekki verið sendir heim, eins og gert var, þá hefði ekki komið til mála að leggja út í þessar ráðstafanir, eins og gert var. Þessar ráðstafanir allar saman bera það nefnilega með sér, að þar hafa ekki þeir um fjallað, sem hafa nægilegan kunnugleika á íslenzku atvinnulífi, enda leyfi ég mér að endurtaka það, sem ég sagði hér eitt kvöldið fyrir jólin, því að það voru svo fáir viðstaddir þá, að sumir af þeim hæstv. ráðherrum, sem um þessi mál fjalla, þekkja ekki miklu meira til íslenzks atvinnu- og framkvæmdalífs en þeir sjá af tilviljun út um gluggana hjá sér. Tökum bara það dæmi eitt að bjóða mönnum upp á annað eins og það að gera þessar ráðstafanir, sem við þekkjum, og lýsa því yfir um leið, að útlánaaukningin í heild í landinu eigi ekki að verða nema 200 millj. Hugsið þið ykkur að bera annað eins og þetta fram og reyna svo að framkvæma þetta og gera mönnum allt það tjón, sem af öllum þeirra tilraunum til að fram. kvæma svona fásinnu hefur leitt. Alltaf hafa þeir verið að brjóta þessa stefnuyfirlýsingu vitanlega, smátt og smátt, en alltaf of seint og of lítið, þannig að þessar tilraunir til að halda atvinnulífinu í kútnum eru búnar að gera sitt tjón, áður en lagfæringarnar eiga sér stað. Nú segir hæstv. viðskmrh., að þær ráðstafanir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. að veita sjávarútveginum, útvegsmönnum og vinnslufyrirtækjum, lán til talsvert langs tíma, eigi að gera með því að breyta stuttum lánum í löng lán. Og hæstv. ráðh. lætur helzt í það skina, að það sé hægt að gera þetta án þess, að það þurfi nokkurt nýtt fjármagn til þess. Það má vera, að í ýmsum dæmum sé hægt að breyta svona, án þess að nýtt fjármagn þurfi til. En í öðrum dæmum er það vitanlega ekki mögulegt. Það er ekki alveg ljóst enn þá, hvernig þetta á að framkvæmast í einstökum atriðum, en ég held, að það hljóti að vera hugsunin, að eitthvað af þeim lánum, sem útvegsmenn eða fiskiðjufyrirtæki hafa fengið í viðskiptabönkunum út á afurðir, verði lengt upp í t.d. 15 ára lán. En ef það er meiningin og þarna er um lán að ræða, sem áttu að greiðast upp, þegar afurðirnar fóru út úr landinu eftir tiltölulega stuttan tíma, en eiga að verða að 15 ára lánum, þá eiga peningarnir að koma til baka á 15 árum í staðinn fyrir að koma inn eftir 3 eða 4 mánuði. Til þess að hægt sé að gera svona lagaðar ráðstafanir og þær komi að gagni fyrir útveginn, en komi mönnum ekki í koll aftur eftir örfáa mánuði, hlýtur náttúrlega að þurfa nýtt fjármagn. Það hlýtur auðvitað að þurfa nýtt fjármagn til þess að lána mönnum þá rekstrarlánin aftur á ný, án þess að hafa fengið þau eldri inn, því að ekki getur það verið ætlunin að hætta að veita mönnum rekstrarlán. Eða er það kannske meiningin hjá hæstv. ríkisstj. að lengja að vísu þessi lán, en skera svo niður rekstrarlánin alveg að sama skapi strax á næsta ári? Kannske það sé meiningin að lána þá þeim mun minna út á nýju afurðirnar á þessu ári. Nei, það hlýtur auðvitað að þurfa nýtt fjármagn að koma til að einhverju verulegu leyti, enda lét hæstv. ráðh. i það skina, að það mundi ekki alls kostar vera hægt að komast hjá því, að nýtt fjármagn kæmi til. En mér skilst, að það atriði sé eins konar feimnismál hjá hæstv. ríkisstj., það megi helzt ekki mikið um það tala, að það þurfi nýtt fjármagn, vegna þess að hún er búin að tala svo digurbarkalega um, að allt nýtt fjármagn, sem látið væri út úr Seðlabankanum umfram það, sem hún hugsaði sér í fyrravetur, þegar hún lýsti yfir um þessar margumtöluðu 200 milljónir, hefði í för með sér verðbólgu og væri brot á lögmálinu, sem þessi viðreisn var byggð á. Þess vegna er það svona mikið feimnismál, ef til mála kæmi, að ríkisstj. beitti sér fyrir því, að nýtt fjármagn færi út úr bönkunum. Auðvitað hlýtur hér að einhverju leyti að verða um nýtt fjármagn að ræða, og er síður en svo, að það sé ámælisvert, því að einmitt ef það verður þannig, að hér sé um nýtt fjármagn að ræða út úr Seðlabankanum, þá er ríkisstj. með því, alveg eins og með vaxtalækkuninni, sem hún neyddist til að framkvæma, að stíga skref til baka, ofur lítið skref til baka til að leiðrétta þá óhæfu, sem hún lét Seðlabankann framkvæma í fyrra með þeim gífurlega lánasamdrætti, sem þá var innleiddur og alls ekki hefur staðizt á nokkurn hátt og ríkisstj, hefur smátt og smátt orðið að gera ráðstafanir til þess að vega á móti og nú síðast þessa ráðstöfun, sem verður auðvitað í reyndinni að verulegu leyti sú, að Seðlabankinn lætur út nýtt fjármagn. Þá er þessi speki öll saman orðin þannig, að fyrst eru innleiddir okurvextir og hagur fyrirtækjanna lamaður með því og lánasamdrættinum út á afurðirnar frá Seðlabankanum, og síðan eru mönnum lánuð skuldaskilaeða kreppulán til þess að borga með í bili tjónið, sem hæstv. ríkisstj. hefur valdið. Mér sýnist, að það gangi alveg í rétta stefnu, að þarna komi nýtt fjármagn frá Seðlabankanum, og að það sé örlítil bót á þeim óhóflega samdrætti, sem sú stofnun hefur verið látin framkvæma með því að draga stórkostlega úr afurðalánunum, og ég tel, að Seðlabankinn muni mjög vel geta lagt þetta nýja fjármagn til, án þess að fá þar nokkuð á móti, og þá einnig með tilliti til þess, að Seðlabankinn hlýtur að hafa alveg óhemjugróða af þeim skatti, sem hæstv. ríkisstj. lét hann leggja á útgerðina og aðra framleiðslu í fyrra með vaxtahækkuninni, þegar afurðavextirnir voru hækkaðir. Það var hreinn skattur, þegar vextirnir á afurðalánunum voru hækkaðir úr 5% og upp í 9%. Það var hreinn skattur, sem Seðlabankinn var látinn leggja á útgerð og landbúnað. Það er því sannarlega engin ástæða til að efast um, að Seðlabankinn geti mjög vel skilað einhverju af þessu aftur með því að greiða fyrir lánamálum útgerðarinnar. Og það má að mínu viti tala um það algerlega feimnislaust, að ef þetta á að verða að gagni fyrir útveginn, þá verður Seðlabankinn að koma með eitthvert nýtt fjármagn inn í þetta, eins og dæmið, sem ég tók áðan um veðlán út á sjávarafurðirnar, sýnir glöggt. Ef á að breyta þeim í löng lán að einhverju leyti, þá verður það til þess, að það fjármagn kemur inn á 15 árum t.d., sem átti að koma inn eftir nokkra mánuði. Og rekstrarlán verða menn svo að fá aftur, eins og áður. Það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að það sé hægt að draga stórkostlega úr rekstrarlánunum, þó að þessar ráðstafanir séu gerðar. Ég get ekki stillt mig um i þessu sambandi að minnast á það, sem hæstv. viðskmrh. sagði um skort á stofnlánum á undanförnum árum. Það er alveg rétt, að það hefði verið æskilegt, að það hefði verið hægt að veita í mörgum dæmum ríflegri stofnlán en gert var á undanförnum árum. En ég man eftir því, að aðalmálgagn núv. ríkisstj. var ekki alls fyrir löngu að lýsa því, hvað margvísleg mistök hefðu orðið varðandi atvinnuuppbygginguna í landinu á dögum t.d. vinstri stjórnarinnar, eða áður en núv. stjórnarflokkar náðu tökum á þessum málum. Það var sagt alveg skilmerkilega í þessu uppgjöri blaðsins, - það var Morgunblaðið, - að höfuðmeinsemdin í sjávarútveginum væri sú, að eignalausir menn og eignalítil fyrirtæki hefðu átt allt of greiðan aðgang að stofnlánum og of háum stofnlánum, það hefði ekkert vit verið í því og mundi framvegis verða fyrirbyggt, að slík mistök ættu sér stað. Það var lögð alveg sérstök áherzla á þetta, að það hefði verið allt of greiður aðgangur að því fyrir þá, sem hefðu of lítið eigið fé á milli handa, allt of greiður aðgangur að allt of háum stofnlánum einmitt í sjávarútveginum. Ég get ekki stillt mig um að minna á þetta, vegna þess að það sýnir ofur lítið málflutninginn úr þessum herbúðum yfirleitt. En það var höfuðatriði í þessu, að þetta ætti ekki að verða framvegis. Og hugsunin var sú, að einungis þeir, sem hefðu nægilegt eigið fé, eins og það var orðað, ættu að eiga rétt á því að fá stofnlán, m.ö.o. einungis þeir efnuðu, þeir ríku ættu að eiga rétt á því að fá stofnlán, hinir ættu ekkert erindi í framleiðsluna eða atvinnureksturinn. Það var hugsunin. Og það er einn angi af þeirri sömu hugsun, sem kemur fram í því, sem hæstv. viðskmrh. lýsti hér áðan og þarf að athuga mjög gaumgæfilega við meðferð málsins, sem sé að hámarkslán samkv. þessu kerfi, sem nú á að setja upp, ætti aldrei að mega vera yfir 70% af matsverði. M.ö.o.: ef ég skil þetta rétt, eiga þeir, sem skulda t.d. meira en 70% af matsverði eigna, alls ekki að koma til greina að fá nokkurn stuðning samkv. þessu nýja lánakerfi, og þetta er í góðu samræmi við þennan höfuðleiðara Morgunblaðsins, sem var um það, að einungis þeir, sem hefðu nægilegt eigið fjármagn, ættu erindi inn í atvinnureksturinn, hinir ættu þangað ekkert erindi. En á undanförnum árum hefur verið reynt að greiða fyrir sem allra flestum í þessu tilliti. T.d. víðs vegar úti um landið hefur verið reynt að greiða fyrir fyrirtækjum til að koma upp framleiðslutækjum, jafnvel þó að þau þyrftu að fá 80–85% af fénu að láni eða meira, og ég fullyrði, að ef það hefði á undanförnum árum átt að halda sér við þessa 70% reglu, sem hér var lauslega nefnd, þá hefði orðið litið úr þeirri stórkostlegu uppbyggingu, sem á síðustu árum hefur átt sér stað viðs vegar um landið í sjávarútvegi og öðrum atvinnurekstri. Ég fullyrði þetta. Það þarf þess vegna að athuga mjög gaumgæfilega þessa hlið á málinu, hvort þeir eiga að úrskurðast hér utangarðs algerlega, sem kunna að skulda meira út á eignir sínar en sem svarar 70% af matsverði. Ef það verður gert, þá er hér tekin upp algerlega ný stefna í þessum efnum. Þetta er því eitt af þeim atriðum, sem þarf að athuga mjög rækilega. Mér finnst enn þá margt óljóst um, hvernig þessar lánveitingar eru hugsaðar. En ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir, að það verði athugað gaumgæfilega í þeirri nefnd, sem fær málið til meðferðar, og vitanlega þarf annaðhvort að setja nánari ákvæði um þessar lánveitingar inn í lögin sjálf eða þá þarf að liggja fyrir, hvernig reglugerðin er hugsuð, og þá um leið, hvernig lánveitingarnar verða. Þá vil ég minnast á, að það er rík nauðsyn að athuga gaumgæfilega um aðstöðu landbúnaðarins á hliðstæðan hátt og hér er ráðgert varðandi sjávarútveginn. Mér er kunnugt um, að samtök landbúnaðarins hafa haft samband við hæstv. ríkisstj. um það efni, því að það er langt síðan það kom greinilega fram, að ætlunin var að athuga skuldamál sjávarútvegsins. Mér er kunnugt um, að samtök landbúnaðarins hafa haft samband um þetta við hæstv. ríkisstj., og mér hefur skilizt, að það sé verið að starfa að hliðstæðri athugun á skuldamálum bænda og landbúnaðarfyrirtækja og hér hefur átt sér stað um sjávarútveginn. Ég vil fyrir mitt leyti leggja hina mestu áherzlu á, að það verði gert og það geti orðið tekið til meðferðar í beinu sambandi við þetta mál, gerðar verði hliðstæðar ráðstafanir til þess að greiða fyrir landbúnaðinum. Það er alveg óhætt að fullyrða, án þess að ég vilji vera að fara lengra út í það núna, að það er knýjandi þörf á því, að hliðstæðar ráðstafanir geti orðið gerðar fyrir landbúnaðinn, bæði einstaklingana og þau fyrirtæki, sem starfa fyrir hann.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, var því lýst yfir, þegar hæstv. ríkisstj. lagði fram till. sínar um nýja efnahagsmálastefnu á öndverðu ári 1960, að megintilgangur hinna nýju tillagna ríkisstj. í efnahagsmálum væri að koma aðalatvinnuvegi landsmanna, sjávarútveginum, á heilbrigðan grundvöll og sjá svo um, að hægt væri að reka sjávarútveginn án styrkja og uppbóta. Þetta var margsinnis tekið fram í grg. frv. og í málflutningi hæstv. ríkisstj. hér á Alþ. um þessar nýju efnahagsráðstafanir. Aðaltilgangurinn var sem sé sá að tryggja rekstrarafkomu sjávarútvegsins og koma þeim rekstri sem heild á heilbrigðan grundvöll; Þá var ekki minnzt á neitt slíkt sem það, sem þetta frv. nú fjallar um. Þá voru ekki gefnar hér neinar yfirlýsingar um það eða nein orð látin liggja að því, að eftir nokkra mánuði þyrfti að taka öll lánamál sjávarútvegsins til nýrrar athugunar og gerbreytingar frá því, sem áður var. Þá voru menn beinlínis látnir skilja, að hin nýja stefna, sem nú átti að taka upp í efnahagsmálum landsins, ætti að leysa vandann og koma sjávarútveginum á þennan heilbrigða rekstrargrundvöll. Það hlýtur því að hafa vakið undrun, a.m.k. allra þeirra, sem trúnað lögðu á orð hæstv. ríkisstj. í þessum efnum, að hún skyldi telja sig neydda til þess að rjúka upp nú í jólafríi þingmanna og setja bráðabirgðalög um raunveruleg skuldaskil útgerðarinnar. Ég óska eindregið eftir því, að hæstv. ríkisstj. gefi hér skýringu á því, hvaða ástæður lágu til þess, að henni þótti nauðsynlegt að grípa til bráðabirgðalagasetningar í þessum efnum. Það var kunnugt, að hæstv. ríkisstj. hafði opinberlega lýst því yfir við samtök útgerðarmanna í landinu, að hún ætlaði sér að setja löggjöf svipaða og þá, sem hér hefur verið sett. Og hún hafði m.a. látið fjármálaráðunaut sinn halda langt og ýtarlegt erindi yfir samtökum útvegsmanna eða útvegsmönnum um það, hvað væri hér raunverulega á ferðinni í sambandi við þessa væntanlegu lagasetningu. Útvegsmenn vissu því fyllilega um það, hvað hér átti að koma. En hvað var það þá, sem gat knúið hæstv. ríkisstj. til þess að þurfa nú að setja brbl. um þetta efni? Lög um skuldaskil útgerðarinnar hafa verið sett hér á Alþingi áður og ekki með bráðabirgðalögum. og framkvæmdin hefur líka orðið sú, síðan brbl. voru sett, að ekkert bendir til þess, að það hafi verið brýn nauðsyn á því að setja brbl. í þinghléinu um þetta mál. Og í þessum umr. hefur ekkert komið fram, sem réttlæti þessa bráðabirgðalagasetningu. En hæstv. ríkisstj. var orðið það ljóst, m.a. vegna yfirlýsinga frá samtökum útvegsmanna, að svo var orðið ástatt með fjárhagsmálefni útgerðarinnar í heild, að þar þurfti ýmislegt að gera, og það voru uppi margar kröfur frá hálfu útvegsmanna til ríkisstj., og svo hefur ríkisstj. í einhverri ofboðslegri hræðslu þotið upp og sett brbl. í þessum efnum, rétt eins og hún væri að gera sinn hag eitthvað betri með slíkri ráðstöfun. Ég á erfitt með að skilja þessa brbl. setningu á annan hátt en þann, að hér hafi komið til eitthvert hræðslukast hæstv. ríkisstj. Mér er ómögulegt að finna, hvaða bein rök hafa legið til þess, að hér voru sett brbl. En væntanlega getur hæstv. ríkisstj. skýrt það atriði nokkru betur en hún hefur gert. En hvað er það svo, sem hér er raunverulega á ferðinni? Jú, það er sagt, að nú eigi aðallega að breyta stuttum lánum, sem útgerðin hefur fengið í bönkum landsins, í löng lán, og einnig muni útgerðin verða þess aðnjótandi, að vextir á þessum lengdu lánum verði nokkru lægri en vextirnir á stuttu lánunum. Kemur það ekki upp í huga einhverra, sem hér voru viðstaddir afgreiðslu viðreisnarlöggjafarinnar á sínum tíma, að eitt af meginákvæðunum einmitt í viðreisnarlöggjöfinni var það ákvæði, að það þurfti að breyta þeim lögum, sem i gildi voru um stofnlán til útgerðarinnar? Það hafði sem sé verið um alllangan tíma svo, að útgerðin gat fengið sin meginstofnlán frá fiskveiðasjóði til 20 ára og reyndar með heldur hagstæðum vaxtakjörum líka, 4 og 41/2% vöxtum. En einmitt eitt af því, sem viðreisnin boðaði, var, að það varð að breyta þessum lögum og ákveða að stytta stofnlán útgerðarinnar úr 20 árum, eins og hafði verið bundið í lögum, niður i 15 ár, og það varð að hækka vextina á þessum stofnlánum frá því, sem áður var. Svo er nú aftur komið eftir 10 mánuði og sagt: Nei, nú skulum við hafa þetta á hinn veginn. Nú skulum við aftur lengja stuttu lánin, og nú skulum við aftur lækka vextina í staðinn fyrir að hækka þá áður. - Hér er m.ö.o. gersamlega snúið við blaðinu frá því, sem var snemma á árinu. Þá var nauðsynlegt að breyta lögum í þá átt að stytta stofnlán útgerðarinnar. Nú á að lengja þau. Þá var nauðsynlegt að breyta lögum og ákveða að hækka vextina á stofnlánunum. Nú á að lækka vextina, einmitt í þessum mánuði. Ríkisstj. hefur auðvitað í þessum efnum rekið sig á það, að kenningar þær, sem túlkaðar voru fyrir henni um það leyti, sem hún var að setja viðreisnarlöggjöfina, hafa reynzt eintóm vitleysa, og því er það, sem slíkt fum er á hæstv. ríkisstj., að nú boðar hún allt annað en hún boðaði þá. En svo er mönnum sagt um þessi nýju lán, sem mjög hefur verið talað um að veita eigi útgerðinni í landinu, - talað hefur verið um 300–400 millj. í þessum lánum, - að þessi nýju lán séu með þeim undrum, að það þurfi hvergi að taka peninga á neinn hátt til þess að setja í þessi lán. Engan nýjan pening á að leggja fram, en samt á að veita ný lán. Og rætt er um það, eins og m.a. kom hér fram í ræðu hæstv. viðskmrh., að það eigi að taka, nokkurn hlutann af þeim afurðalánum, sem útgerðin hefur haft, og breyta þeim afurðalánum í löng lán, og síðan er til þess ætlazt, að eftirleiðis verði afurðalánin ekki hærri en um 70%, í staðinn fyrir það, að afurðalánin hafa nú í mörgum tilfellum verið 100%. Það er ekki mikil bót fyrir útgerðarfyrirtæki að verða þess aðnjótandi, að þau afurðalán, sem fyrirtækið hefur haft um skeið, eigi að lækka, hluta af þessum afurðalánum eigi að taka og breyta í löng lán, en eftirleiðis á fyrirtækið ekki að geta fengið nema 70% af þeim lánum, sem það hefur getað fengið fram til þessa, til þess að standa undir kostnaði af framleiðslu nýrra afurða. Það er auðvitað alveg augljóst; að ef ætti að fylgja þessu fram, þá ræki hér strax til stöðvunar, að ég tali nú ekki um, ef þannig ætti að halda á málunum, eins og hæstv. viðskmrh. túlkaði hér, að með því að taka hluta af afurðalánunum og lengja þau í þessi löngu lán, þá losnar, eins og hæstv. ráðh. sagði, nokkur hluti af andvirði afurðanna. Þegar þær eru nú seldar, þá fær útgerðarfyrirtækið nokkuð af lausum peningum, sem það getur þá, eins og hann sagði, notað til þess að borga aðrar lausaskuldir, sem nú hvíla á rekstrinum. En ef fyrirtækið gerir það, hvernig tekst þá til, þegar fyrirtækið þarf að framleiða á nýjan hátt og fá afurðalán á ný og fær þá ekki nema 70% af framleiðslukostnaði? Hvaðan á þá að taka hinn hlutann af framleiðslukostnaðinum? Nei, um leið og á að ákveða, að afurðalánin eigi eftirleiðis að minnka frá því, sem þau hafa verið, verður vitanlega að taka þann hluta, sem nú losnar af afurðalánunum eða af andvirði afurðanna, og setja í nýja framleiðslu, svo framarlega sem þetta á ekki að leiða til stöðvunar innan skamms. Nei, sú ráðstöfun að ætla að minnka þau lán, sem hafa verið veitt sem afurðalán, og taka hluta af afurðalánum og breyta þeim í löng lán, getur vitanlega ekki orðið til nokkurra bóta fyrir reksturinn. Það er að vísu svo um þessi væntanlegu lán, sem hér er rætt um, að það er margt óljóst í því, hvernig framkvæmd þessara mála verður. En það þykir mér vera alveg sýnt, að svo framarlega sem þetta á að koma sjávarútveginum að einhverju gagni, eins og nú er komið rekstrarmálum sjávarútvegsins, verður hér að vera um beina útlánaaukningu að ræða. Þá verður hér að koma til þess, að þessi nýju lán verði raunverulega ný lán með nýju fjármagni, því að annars hefur þetta sáralitla þýðingu. Ég held líka, að hæstv. ríkisstj. hljóti að gera sér grein fyrir því, að þannig hlýtur þetta að fara. En vegna þess, sem hún hefur sagt áður um útlán bankanna og meginstefnumið viðreisnarinnar að draga úr útlánum, þykir ríkisstj. sennilega handhægara að hafa þetta svona núna, að lýsa því yfir, að hér sé einvörðungu um millifærslu á lánum að ræða, en hér eigi ekki að vera um að ræða útlánaaukningu, þó að hún viti, að þessi ráðstöfun leiðir til þess, að hér verður um útlánaaukningu að ræða innan skamms. Þegar lausaskuldir fyrirtækjanna í bönkunum hafa verið teknar og færðar í aðra stofnun og eiga þar að vera sem löng lán, þá byrjar lántakan á nýjan leik í viðskiptabönkunum og færist fljótt upp að sama marki og hún var áður, því að annars rekur allt í strand. Menn muna eftir því, að í grg. fyrir viðreisnarfrv. sagði hæstv. ríkisstj. á sínum tíma, að hún mundi hlutast til um það við viðskiptabankana og Seðlabankann, að útlánaaukning á árinu 1960 skyldi ekki verða meiri en 200 millj. kr. Þetta var ætlunin í sambandi við útlánamálin. Nú í lok októbermánaðar sögðu Hagtíðindin það, að útlánaaukningin hjá bönkunum væri ekki orðin 200 millj., heldur 421 millj: og þessi útlánaaukning meiri en helmingi meiri en ráð hafði verið fyrir gert í grg. viðreisnarfrv. Þessi útlánaaukning átti sér stað á þeim tíma, sem mjög gekk á birgðir af útflutningsvörum í landinu, og samkv. eðlilegum hætti hefðu útlánin átt að minnka með minnkandi birgðum í landinu. En jafnhliða því, sem birgðirnar minnkuðu, jukust útlánin helmingi meira en sérfræðingar ríkisstj. höfðu gert ráð fyrir. Og útlánaaukningin var raunverulega enn meiri en þetta, vegna þess að það vita allir, að allverulegur þáttur í auknum útlánum nú á þessu ári hefur verið í formi erlendra vörukaupalána hjá verzluninni, sem áður varð að fá sín lán í gegnum banka landsins eins og aðrir, og ef verzlunin fékk eitthvað aukin lán, þá kom það vitanlega fram í auknum útlánum bankanna almennt séð. Nú gat verzlunin tekið mikið á annað hundrað millj. í sérstökum vörukaupalánum erlendis frá, án þess að þessi nýju lán væru talin með í útlánaaukningunni í landinu. Þannig er auðvitað enginn vafl á því, að útlánaaukningin hefur verið margföld á við það, sem sérfræðingar ríkisstj. gerðu ráð fyrir á sínum tíma. Og útlánaaukningin þurfti að verða enn meiri en þetta. Hún þurfti raunverulega að verða þeim 300–400 millj. meiri, sem þetta frv. nú stefnir að, en það stefnir að því að færa til sjávarútvegsins með einum eða öðrum hætti 300–400 millj. í nýjum lánum, þó að það eigi að heita svo í upphafi, að hér eigi ekki að vera um útlánaaukningu að ræða, heldur tilfærslu á lánum, því að það er vitanlegt mál, að framhaldið af þessu hlýtur að verða það, að hér verður um beina útlánaaukningu að ræða. Í þessum efnum hefur auðvitað farið eins fyrir stefnu ríkisstj. viðvíkjandi þessum atriðum og í öðru. Ekkert af þeim útreikningum hefur staðizt, sem ríkisstj. lagði fram sem rökstuðning fyrir viðreisninni á sínum tíma. Við vitum það, að ein aðalröksemdin fyrir viðreisninni var sú, að skuldir þjóðarinnar við útlönd væru orðnar of miklar, - skuldirnar væru orðnar allt of miklar og þær yrðu að lækka, og að því átti viðreisnin að stefna. Nú fyrir tveimur dögum eða svo skrifaði einn af hagfræðingum Sjálfstfl. allýtarlega grein um þetta efni í Morgunblaðið, Þorvarður J. Júlíusson, starfsmaður Verzlunarráðs Íslands. Hann sagði í sinni grein, að árið 1960, viðreisnarárið, hefði nettó-skuldaaukning við útlönd orðið á milli 4 og 5 hundruð millj. kr., eins og hann orðaði það, - nettó-skuldaaukning við útlönd á árinu 1960 hefði orðið á milli 4 og 5 hundruð millj. kr. Og það er enginn vafi á því, að skuldaaukningin við útlönd varð raunverulega mun meiri en þetta, því að stuttu vörukaupalánin eru ekki þarna talin fram, en þar er sumpart um lán að ræða fyrir vöru, sem er innflutt og uppétin eða notuð í landinu, en skuldin stendur enn þá eftir við útlönd. Síðan viðreisnarlöggjöfin var samþ., hefur því orðið um að ræða stórkostlega nýja skuldasöfnun við útlönd. Það hefur vitanlega farið um koll í áætlunum sérfræðinga ríkisstj. eins og annað. Eina afsökunin, sem hæstv. ríkisstj. hefur í þessum efnum, er auðvitað sú, að hún bendir á: Menn verða að gæta að því, að það hefur verið flutt svo mikið inn af bátum og skipum á þessu ári, það hefur verið enn þá meira en var árið á undan. - Það er rétt, að það hefur verið nokkru meira af almennum fiskibátum, en líka er rétt að hafa það í huga, að einmitt skuldirnar, sem þeir viðreisnarmenn býsnuðust sem mest yfir, um það leyti sem þeir voru að réttlæta sína viðreisnarstefnu, voru skuldir við útlönd fyrir að byggja nýja Sogsvirkjun, fyrir að byggja sementsverksmiðju og fyrir að kaupa mjög mikinn og voldugan bátaflota inn til landsins. Þá voru slíkar skuldir taldar óguðlegar, og rök voru sett upp um það, að nú yrði að taka upp nýja stefnu i efnahagsmálum landsins vegna þessarar skuldasöfnunar til þess að koma í veg fyrir frekari skuldasöfnun. En hvernig hefur farið? Þessi sami hv. hagfræðingur, sem ég minntist hér á áðan og skrifaði grein í Morgunblaðið nú fyrir nokkrum dögum, gerði þar líka grein fyrir því, að greiðslujöfnuðurinn við útlönd á árinu, sem var að líða, 1960, er einhver sá óhagstæðasti, sem yfir Ísland hefur komið. Hann gerir samanburð á greiðslujöfnuði fyrir árið 1959 og árið 1960. Hann telur, að greiðsluhallinn við útlönd árið 1959, með alveg sambærilegum tölum, þ.e. sama gengi reiknað allt árið 1959 og var 1960, þá telur hann, að greiðsluhallinn 1959 hafi verið 475 millj. kr., en segir, að hann muni verða 460 millj. 1960. En svo ber bara að hafa það í huga, að opinberar skýrslur sýna líka, að árið 1959, sem var eitt hið óhagstæðasta í greiðslujöfnuði, sem við þekkjum, það ár var þessi óhagstæði greiðslujöfnuður m.a. vegna þess, að þá jukust birgðir i landinu af útflutningsvörum stórkostlega. Um áramótin lágum við með miklu meiri framleiðsluvörur í landinu en við lágum með þá i ársbyrjun. Greiðsluhallinn við útlönd stafaði sumpart af þessu. En núna 1960 er þetta alveg öfugt. Þá liggja miklu minni vörubirgðir í landinu í lok ársins en lágu þar í byrjun ársins. Greiðsluhallinn er því á árinu 1960 raunverulega miklu meiri en á versta árinu áður. Ef- maður vill svo bæta einnig við greiðsluhallann, sem auðvitað ber að gera, þeim sérstöku skuldum, sem við höfum stofnað til erlendis vegna vöru, sem inn er flutt og búið er að nota, þ.e. vegna hinna stuttu vörukaupalána, þá sjá allir, að greiðsluhallinn á árinu 1960, viðreisnarárinu, er margfalt miklu meiri en við höfum þekkt áður. En svona hefur þetta sem sagt gengið til í öllum greinum. Hæstv. ríkisstj. setti í upphafi ársins löggjöf, sem sagt var, að hefði það meginmarkmið, að hún ætti að koma rekstri sjávarútvegsins á hallalausan grundvöll og heilbrigðan rekstrargrundvöll. Nú í byrjun þessa árs verður að grípa til bráðabirgðalaga til þess að setja ákvæði um skuldauppgjör útgerðarinnar í landinu. Þannig hefur það farið. Á nákvæmlega sama hátt hafa ráðstafanirnar yfirleitt í efnahagsmálunum farið. Ég hefði viljað, vegna þess að þetta mál er nú hér til umr. á fyrsta stigi, óska eftir því, að hæstv. ríkisstj. gæfi hér nokkrar frekari upplýsingar um fyrirhugaða framkvæmd á þessu skuldauppgjöri útgerðarinnar. Ég vildi t.d. spyrja um það: Hefur ríkisstj. ákveðið í þessu efni einhverja tiltekna fjárhæð, sem miða skal þessi lán við? Er hér um fasttiltekna fjárhæð að ræða sem heild, 300 millj., 400 millj., eða getur hér orðið um miklum mun hærri upphæð að ræða, þar sem eigi að breyta hinum svonefndu stuttu lánum í lengri lán? Í grg. fyrir frv. kemur ekkert fram um, hvað hér er áætlað um, hvað verja skuli í þetta mikilli fjárhæð. Þá er hér annað atriði, og það er: Hefur ríkisstj. ákveðið eitthvað um það, hvaða vextir skuli gilda á þessum lánum? Þá er enn annað atriði, og það er: Hafa verið teknar ákvarðanir um, hvaða tegundir lána af hinum svonefndu stuttu lánum það eru, sem skulu ganga fyrir öðrum með þessa lengingu? Er það sá hluti afurðalánanna, sem er fram yfir 70%? Á hann að færast yfir fyrst og fremst? Eða hvaða önnur lán eru það sérstaklega, sem hér eiga að færast yfir og verða löng lán fremur en önnur? Eru uppi till. um það hjá hæstv. ríkisstj. að gera hér einhverjar sérstakar ráðstafanir fyrir þau útgerðarfyrirtæki, sem þegar hafa lán til langs tíma fram yfir 70% af matsverði eigna viðkomandi fyrirtækis? Það er kunnugt, að þær reglur hafa verið í gildi um langan tíma varðandi bátaútveginn, að fiskveiðasjóður hefur veitt lán til langs tíma, sem kölluð hafa verið, til þess að kaupa nýja fiskibáta, og þau lán hafa numið 67 og upp í 75% af stofnkostnaði. Ég hygg því, að flestir fiskibátar í landinu hafi þegar fengið lán, sem nema 70%. Er það þá meiningin, að bátaflotinn í landinu sem slíkur geti ekki orðið aðnjótandi þessara lána yfirleitt, þar sem er um að ræða bátana sem slíka, en ekki annan þátt í rekstri bátaeigendanna? Ég hygg, að þeir bátar séu fáir í landinu, sem hafa ekki fengið löng lán, sem nema 70% af stofnkostnaði. Eru þá uppi till. um það hjá hæstv. ríkisstj. að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir fyrir þessa aðila? Mér hefði þótt vænt um það að fá upplýsingar um þessi atriði. Ég vil svo að lokum aðeins segja það, að mér sýnist vera augljóst mál, að það, sem raunverulega er að gerast með þessari löggjöf, er það, að hæstv. ríkisstj. veit það og hefur fengið upplýsingar um það frá bönkum landsins, frá viðskiptabönkunum eflaust, að útgerðin hefur safnað miklum skuldum á s.l. ári, og nú er því ætlunin að breyta þeim töpum, sem orðið hafa á s.l. ári, rekstrartöpunum, sem stafa m.a. af efnahagsráðstöfunum ríkisstj., í löng lán. En hefur þá ekki hæstv. ríkisstj. gert sér grein fyrir því, að ef hún heldur áfram fast við stefnu sína í efnahagsmálunum, þá gerist nákvæmlega það sama aftur um næstu áramót. Enn kemur ný skuldasúpa sem afleiðingar af þeirri efnahagsmálastefnu, sem ríkisstj. rekur, og þá þarf aftur að bæta við lánalengingarsummuna, ef ekki á allt að reka í strand. Það kann að vera, að það sé óhjákvæmilegt, eins og komið er, að fara þessa leið, að taka þau töp, sem hér hafa myndazt á s.l. ári, leggja þau til hliðar, frysta þessar skuldir, en mér sýnist hitt líka jafnóhjákvæmilegt, að reyna að koma í veg fyrir, að þetta endurtaki sig, og það sé aðalatriðið, Ég vænti, að hæstv. ríkisstj. athugi það atriði líka. Umr. frestað.



Herra forseti. Eins og þetta frv. ber með sér, fjallar það um að fella niður þann einkarétt, sem Ferðaskrifstofa ríkisins hefur nú til þess að taka á móti erlendum ferðamönnum. Þetta ákvæði var sett í lög fyrir 25 árum og þá að sjálfsögðu miðað við allt aðrar aðstæður en þær, sem nú eru. Sá ávinningur, sem ætti að hljótast af því, ef þessi breyting yrði gerð, er fyrst og fremst sá, að þá mundu fleiri aðilar en nú vinna að því, að ferðamenn kæmu hingað, og jafnframt mundi þá verða unnið meira að landkynningu erlendis en nú er gert. Nú eru þegar starfandi nokkrar ferðaskrifstofur í landinu aðrar en Ferðaskrifstofa ríkisins, sem aðallega vinna að því að greiða fyrir ferðalögum Íslendinga til útlanda. Þessar ferðaskrifstofur gætu alveg eins unnið að því að greiða fyrir ferðalögum útlendinga hingað til lands. Jafnframt mundi það leiða af því, ef þær fengju leyfi til að gera þetta, að þær næðu sambandi við erlendar ferðaskrifstofur, sem mundu greiða fyrir því, að hingað kæmu útlendir ferðamenn, og á vegum þeirra mætti búast við verulega aukinni landkynningu. Þetta ætti hins vegar ekki að verða neitt til þess að skerða starf Ferðaskrifstofu ríkisins eða aðstöðu hennar til þess að vinna að þessum málum. Hún mundi eftir sem áður halda þeim samböndum við erlendar ferðaskrifstofur, sem hún hefur núna, og þær vinna að þessum málum í samráði við hana, eins og þær hafa gert. Það, sem mundi gerast, ef þessi breyting yrði, væri, að það mundu fleiri aðilar koma til viðbótar, og því mætti búast við aukningu á komu erlendra ferðamanna hingað til lands og eins aukinni landkynningu út á við á vegum þeirra erlendu ferðaskrifstofa, sem ferðaskrifstofur einstaklinga hér innanlands hefðu samband við. Það er mál, sem óþarft er að ræða sérstaklega að þessu sinni, að nauðsynlegt er að greiða á allan hátt fyrir því, að erlendir ferðamenn komi til landsins, því að það á að geta haft verulegan tekjuauka í för með sér. Við eigum því ekki að láta neitt ógert, sem gæti greitt fyrir því, að svo yrði. Það að afnema þær hömlur, sem nú eru á á þessum efnum, þ.e. að aðeins einn aðili skuli hafa leyfi til að vinna að þessum málum, mundi verða nokkurt spor í þessa átt. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta mál að sinni, en legg til, að því verði vísað að umr. lokinni til samgmn.



Herra forseti. Ég vil aðeins með örfáum orðum láta í ljós andstöðu mína við þetta frv. Ég tel, að samþykkt þess mundi hafa illt eitt í för með sér, og vil undirstrika, að það er ekki sögð öll sagan varðandi efni málsins í þeim orðum, sem hv. frsm. mælti fyrir frv. Ferðaskrifstofan hefur verulegar tekjur af því að annast fyrirgreiðslu fyrir útlendinga. Ef hún yrði svipt einkarétti sínum til þess og þessi þjónusta flyttist á margar hendur, er enginn vafi á því, að tekjur ferðaskrifstofunnar, hennar almennu rekstrartekjur, mundu stórminnka. Það hefði á hinn bóginn í för með sér, að veita þyrfti stóraukið fé til ferðaskrifstofunnar á fjárlögum. Nú innir hún af hendi kostnaðarsama landkynningu erlendis og aflar sér að mjög verulegu leyti tekna til þess sjálf, fyrst og fremst með þessari starfsemi sinni. Það liggur því í augum uppi, að ef ekki á að draga verulega úr þessari landkynningarstarfsemi erlendis, sem engum mun þykja hyggilegt, þá mundi þurfa að stórauka framlög til ferðaskrifstofunnar á fjárlögum, ef frv. sem þetta næði fram að ganga. Þetta vildi ég láta koma fram þegar við 1. umr. málsins, af því að þetta veigamikla atriði kom ekki fram í ræðu hv. flm. fyrir frv.



Herra forseti. Ég álít, að þessi aths. hæstv. menntmrh. sé á misskilningi byggð, af þeirri ástæðu, að Ferðaskrifstofa ríkisins kemur til með að halda áfram umræddri starfsemi, þó að þetta frv. verði samþykkt. Hún kemur til með að hafa áfram samband við þær erlendar ferðaskrifstofur, sem hún hefur áður haft, og vinna að því að greiða fyrir ferðum útlendinga hingað til landsins, og það er engin ástæða til að ætla, að það drægi neitt úr þeirri starfsemi, þó að fleiri aðilar bættust þarna við. Það, sem mundi gerast fyrst og fremst, væri, að ef fleiri aðilar tækju að vinna að þessum málum, mundi verða aukning á ferðum ferðamanna hingað til landsins. Sú aukning færi kannske að einhverju leyti fram á vegum annarra aðila en ferðaskrifstofunnar. En í þeirri samkeppni, sem væntanlega yrði í þessum efnum á milli ferðaskrifstofunnar og einkaskrifstofa, sem kynnu að starfa hér, á ferðaskrifstofan, ef hún er sæmilega rekin, að geta haldið sínum hlut og fullkomlega þeim hlut, sem hún hefur haft að undanförnu. Það, sem nýju ferðaskrifstofurnar mundu fyrst og fremst taka að sér og koma til leiðar, væri aukning á ferðamannastraumnum hingað. En hagur eða hlutur Ferðaskrifstofu ríkisins ætti ekki að þurfa að skerðast neitt a.m.k. frá því, sem hann er núna, ef hún er sæmilega rekin. Þess vegna held ég, að það sé alveg óhætt að ganga út frá því nokkurn veginn gefnu, að tekjur ferðaskrifstofunnar ættu ekki að þurfa að minnka, þótt þetta frv. væri samþykkt. Það væru hins vegar líkur til þess, að meira af ferðamönnum kæmi hingað og að hlutur ferðaskrifstofa einstaklinga mundi beinast að því að fá það í sinn skerf.