Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til l. um dýralækna, sem hér liggur fyrir til 2. umr., hefur landbn. haft til athugunar. Frv. þetta er samið af Dýralæknafélagi Íslands eða nefnd á þess vegum og hefur síðan verið nánar athugað í landbrn. Í því eru allmörg nýmæli og ýmis atriði þeirrar skipunar, sem á dýralæknamálum hafa verið, betur skilgreind og skýrð en áður hefur verið. Það helzta, sem hér er um að ræða, er, að nokkur breyting hefur verið gerð á skiptingu landsins í umdæmi, og hefur landbn. virzt, að það væri allt með eðlilegum hætti og til bóta, sem þar hefur verið ákveðið. Þá er í þessu frv. að finna heimild til þess að ráða dýralækni án fastrar búsetu til þess að gegna dýralæknisþjónustu í forföllum héraðsdýralækna, sem er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að fá heimild til. Þá gerir frv. ráð fyrir því, að greidd verði staðaruppbót á laun héraðsdýralækna í tekjurýrustu héruðunum, sem nánar eru tilgreind í frv. Þá gerir frv. ráð fyrir því í þriðja lagi, að yfirdýralæknir setji héraðsdýralæknum erindisbréf, þar sem kveðið er á um starfssvið þeirra, m.a. það, að dýralæknar skulu hafa heilbrigðiseftirlit með kjötvinnslustöðvum og mjólkurbúum, og er það að sjálfsögðu nauðsynlegt og í samræmi við það, sem gerist í nálægum löndum. Þá er gert ráð fyrir því í frv., að fast áhaldasafn fylgi hverju dýralæknisumdæmi, og er það ætlað til þess að auðvelda dýralæknum, sem nýkomnir eru frá námi að hefja störf, því að mörg þeirra áhalda, sem þeir þurfa að hafa með höndum, eru nokkuð dýr, og því ekki þess að vænta, að menn, sem hafa stundað kostnaðarsamt nám, séu þess umkomnir að afla sér þeirra um leið og þeir hefja sitt starf. Á sama hátt er að finna þarna heimild til þess að veita nokkurn stuðning við bílakaup manna, sem á sama hátt eru að hefja störf. Sá stuðningur er hugsaður með lánveitingum m.a. Landbn. leggur til, að frv. verði samþ. Hins vegar hafa tveir nm. skrifað undir nál. með fyrirvara, og flytja þeir tvær brtt. við frv., sem aðrir nm. gátu ekki fallizt á. Þetta frv. var sent stjórn Búnaðarfélags Íslands til umsagnar, og í umsögn stjórnarinnar eru m.a. þessi tvö atriði, sem hér er gerð till. um að breyta í frv., sem stjórnin lagði nokkra áherzlu á, að kæmu fram. Í fyrsta lagi er það, að dýralæknir, sem þjónað hefur héraði í 10 ár, eins og segir í frv., fái 6 mánaða orlof á fullum launum til þess að endurnýja sig í starfi, en þá leggja þeir til hér í brtt., að þetta verði gert á 5 ára fresti. Við aðrir nm. teljum, að þar sem þetta er nú alveg nýtt í l. varðandi dýralækna, þá sé hér ekki ómyndarlega af stað farið og er hliðstætt við það, sem er hjá ýmsum embættismönnum öðrum, að fá þetta orlof á 10 ára fresti, og við væntum þess, að það muni verða til stórra bóta frá því, sem það er, þótt það sé ekki þéttara en svo. Í öðru lagi lagði stjórn Búnaðarfélagsins til, að heimilt yrði að greiða af opinberu fé fyrir ferðakostnað, þegar dýralæknirinn þarf að fara um langan veg í vitjanir, og tekið þá til, að það skuli vera, þegar vegalengdin er orðin yfir 40 km. Meiri hl. n. gat ekki heldur fallizt á þessa brtt. og er það fyrst og fremst af þeim sökum, eða tveimur sökum má segja. Í fyrsta lagi, að þetta hefur ekki verið kannað að neinu ráði, af okkur a.m.k., hvað hér væri um mikla fjármuni að ræða. Í öðru lagi sýnist okkur, að þetta muni ekki leysa allan vanda í þessu máli. Það má segja, að það leysi kannske vandann fyrir dýralæknana sjálfa að því leyti til, að þeir menn, sem lengra eru frá aðsetursstað dýralæknisins, muni frekar vitja þeirra, ef þeir geta vænzt þess að þurfa ekki að greiða ferðakostnaðinn alla leiðina. Hins vegar má benda á það, að það getur alveg eins komið til greina að hafa einhverja verðjöfnun á þessum hlutum milli manna í umdæminu, og við teljum, að aðrar leiðir, sem betur þyrfti þá að skoða en enn hefur verið gert um þetta, kæmu til greina til þess að leysa þennan vanda. Það er því niðurstaða meiri hl. n., að frv. verði samþ. óbreytt, en n. öll mælir með frv.



Herra forseti. Ég get tekið undir það, sem hv. 5. þm. Sunnl. sagði almennt um þetta frv., sem hér liggur fyrir, og mun ég gera frekari grein fyrir þeim brtt., sem hv. 2. þm. Austurl. flytur ásamt mér á þskj. 635. Fyrri brtt. er um að breyta 14. gr. frv., þar sem segir, að héraðsdýralæknar eigi rétt á 6 mánaða fríi frá störfum á fullum launum fyrir hver 10 ár, sem þeir hafa þjónað. En breytingin er í því fólgin að stytta þennan starfstíma dýralækna úr 10 árum í 5 ár, svo að þeir fái 6 mánaða frí á 5 ára fresti. Ástæðan fyrir því er sú, að á sviði læknavísinda eiga sér stað mjög örar breytingar, og til þess að læknar fylgist vel með þeim, er nauðsynlegt fyrir þá að fá frí miklu oftar en á 10 ára fresti. Hin brtt. er um það, að þegar dýralæknar þurfa að fara í nauðsynlegum lækniserindum yfir 40 km vegalengd, að þá borgi hið opinbera þann kostnað við ferðina, sem er umfram 40 km, en sá, sem ferðin er farin fyrir, borgi að fullu fyrstu 40 km. Greiðslur þessar skal inna af hendi eftir reglum, sem ráðh. setur. Vegalengdir eru mjög víða á landinu allmiklar og mjög erfitt fyrir þá, sem búa fjarri dýralæknum að hafa not af þekkingu þeirra sakir mikils kostnaðar, þegar vegalengdin er mikil. Þess vegna er þessi brtt. fram komin, og á hún að jafna aðstöðumuninn, ef að l. verður. Þarna er farið fram á, að hið opinbera minnki samkvæmt settum reglum þann aðstöðumun, sem bændur hafa, sem búa í víðlendum læknishéruðum. Þess vil ég geta, að hér lá fyrir hv. Alþ. 1967 frv. til l. um dýralækna. Það frv. var samið af n. skipaðri af Dýralæknafélagi Íslands. Voru þessi ákvæði, sem eru í brtt. okkar, í því frv. Það er því eindregin ósk Dýralæknafélags Íslands, að þessi ákvæði komi inn í 1., því að þeir þekkja bezt, hvar skórinn kreppir að í þessum efnum. Þá vil ég einnig minna á það, eins og raunar hv. 5. þm. Sunnl. kom inn á, að Búnaðarþing hefur oftar en einu sinni farið fram á, að þessi ákvæði í brtt. okkar verði lögfest. Hér er því um það að ræða, hvort jafna á aðstöðumun bænda, til þess að þeir geti haft not af þeirri þjónustu, sem dýralæknar veita, og hér er einnig um það að ræða, að dýralæknar, sem eru í starfi, geti tileinkað sér jafnan þær nýjungar, sem gerast á þeirra læknissviði víðs vegar í heiminum. Ég ætla, að hv. þm. sé vel ljóst, hvaða þýðingu þetta kann að hafa fyrir þessa starfsemi landbúnaðarins, og ég vænti þess, að brtt. verði samþykktar.



Herra forseti. Efni þessa frv. er það að veita ríkisstj. heimild til þess að hækka kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og framlag hans til Alþjóðabankans. Eins og nál. á þskj. 639 ber með sér, mælir fjhn. einróma með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Þar sem frsm. samgmn. er fjarstaddur í dag, hefur hann beðið mig að mæla hér fyrir þeirri brtt., sem samgmn. leggur til, að gerð verði á frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr. Við athugun málsins í n. kom í ljós, að trúlega hefur fallið niður að setja inn í 5. gr. frv. sams konar ákvæði og er í 1. og 3. gr., þar sem fjallað er um fólksbifreiðar í 1. gr. og sendiferðabifreiðar í 3. gr., en í 5. gr. er fjallað um vörubifreiðar. Efni málsins er það, að yfirleitt er gert ráð fyrir, að sýslunefnd sé heimilt að ákveða, að allar leigubifreiðar fyrir fólksflutninga í sýslunni eða tilteknum hluta hennar skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöðvum, sem hlotið hafa viðurkenningu sýslunefndar. Og þá kemur hér ákvæði til viðbótar, svo hljóðandi: „Nú tekur félagssvæði stéttarfélags fólksbifreiðastjóra til tveggja sýslna eða hluta úr þeim, en stéttarfélagið rekur fólksbifreiðastöð fyrir allt félagssvæðið, og er þá sýslunefndunum heimilt að ákveða, að allar fólksbifreiðar á svæðinu skuli hafa afgreiðslu á stöð félagsins.“ Þetta ákvæði þarf sýnilega að koma hér inn fyrir vörubifreiðar einnig, því að svo hagar til á vissum stöðum, að eðlilegast er að félagssvæðið nái til meira en eins sýslufélags. Að öðru leyti þarf ég ekki að fjölyrða um frv. Í n. varð samstaða um að mæla með samþykkt þess og einnig um að flytja þá brtt., sem ég hér lýsti. Þegar málið var afgr. í n., var Karl Guðjónsson fjarstaddur. Að öðru leyti er n. samróma.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar, en eins og nál., sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur hún ekki náð samstöðu um málið, þannig að við, sem stöndum að meirihlutanál. á þskj. 615, leggjum til, að það verði samþ. eins og Nd. gekk frá því, eða með þeim breyt., sem þar voru gerðar á frv., en aðrir nm. hafa tjáð sig andvíga frv., eins og nál. á þskj. 586 ber með sér. Þegar frv. um útflutningslánadeild var til umr. fyrir fáum dögum hér í hv. d., gerði ég það að umræðuefni, að hin breyttu viðhorf í efnahagsmálum vegna EFTA-aðildar Íslands sköpuðu margvísleg ný viðfangsefni og vandamál og gerðu alla hagstjórn erfiðari en áður hafði verið. Íslendingar verða að leggja inn á nýjar brautir í atvinnumálum, stofna ný fyrirtæki og umbreyta þeim, sem fyrir eru, og leita inn á nýja markaði. Allt þetta krefst í senn aukins fjármagns og betri nýtingar þess fjármagns, sem til ráðstöfunar er. Við, sem að nál. meiri hl. stöndum, lítum svo á, að frv. það, sem fyrir liggur, sé spor í rétta átt til lausnar þessum viðfangsefnum. Þetta ber ekki svo að skilja, að ekki hefði verið þörf fyrir það að leysa þau viðfangsefni, sem stofnun þeirri, sem frv. gerir ráð fyrir, að komið sé á fót, verður falið að vinna, þótt ekki hefði til EFTA-aðildar komið, en hún gerir það miklum mun meira aðkallandi en áður, að þessi viðfangsefni séu leyst. Ég gat þess í umræddri framsöguræðu minni fyrir frv. um útflutningslánasjóð, að framleiðsla iðnvarnings fyrir svo lítinn markað sem íslenzki markaðurinn er skapaði ekki skilyrði fyrir það, að nútímatækni mætti hagnýta, nema þá á mjög takmörkuðum sviðum. En til framleiðslu í stærri stíl og þá fyrir erlendan markað þarf í senn meiri fjárfestingu og þá um leið fjármagnsnotkun en þegar framleiðslan var í smærri stíl, meira átak í markaðsmálum en þegar framleiðsla er eingöngu fyrir innlendan markað, og enn fremur verður öll áætlanagerð, tækni og stjórnun vandasamari en áður. Ég vænti þess ekki, að ágreiningur sé um það hér í hv. d., að þau verkefni, sem Fjárfestingarfélaginu er ætlað að vinna að og nánar eru tilgreind í 1. gr. frv., þarfnist úrlausnar, sem sé meira aðkallandi vegna nýrra viðhorfa í efnahagsmálum en nokkru sinni fyrr. Hitt getur menn auðvitað greint á um, hvort nauðsynlegt sé að koma á fót nýrri stofnun í þessu skyni eða hvort treysta megi því, að þær fjárfestingarlánastofnanir, sem starfandi eru, muni taka að sér lausn þeirra, svo að viðunandi sé. Við, sem að meirihlutanál. stöndum, erum þeirrar skoðunar, að miklu meiri líkur séu á árangri með því að koma á fót nýrri stofnun í þessu skyni en ef treysta ætti á þær lánastofnanir, sem nú eru starfandi, í þessu efni. En út af fyrir sig má segja, að ef maður hefði trú á því, að þessar lánastofnanir gætu sinnt þessu verkefni og væru líklegar til að sinna því, svo að viðunandi væri, þyrfti ekki sérstaka lagaheimild þeim til handa. Út af fyrir sig er það tekið réttilega fram í nál. hv. minni hl. Rök okkar fyrir því, að þessum málum verði skynsamlegar skipað með því að koma á fót nýrri stofnun, sem þau hafi með höndum, eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi hníga að því þau rök, að okkar áliti, að Fjárfestingarfélagið er í nánum og beinum tengslum við samtök þeirra aðila, sem hitinn og þunginn hlýtur að hvíla á við þá aðlögun atvinnulífsins, sem EFTA-aðildin krefst. Í öðru lagi má á það benda, að skortur er á hæfum starfskröftum til þess að leysa af hendi þau verkefni, sem hér er um að ræða, og má gera ráð fyrir því, að þeir starfskraftar, sem völ er á, mundu nýtast betur í einni stofnun en ef þeim væri dreift á milli margra aðila. Þá má einnig geta þess, þó að vera megi og ég geti vel tekið undir það sem eðlilegt er, þar sem ég tilheyri hinni rosknari kynslóð, að ungu mennirnir geri kannske stundum of lítið úr hæfni og verðleikum okkar hinna eldri, en meira en efni kunna að standa til úr hæfni sinni, að hvað sem þessu líður, þá tel ég, að þegar um ný verkefni er að ræða, sem áður hefur ekki verið sinnt, sé það betri skipan mála að koma á fót nýjum stofnunum, sem gera má ráð fyrir að ungir menn, sem tækniþjálfun hafa í þeim verkefnum, sem um er að ræða, starfi við, heldur en að fela þessi sömu verkefni gömlum stofnunum, sem stjórnað er af rosknum mönnum, sem ekki hafa sinnt eða stjórnað slíkum málefnum áður. Þetta meira almenna atriði tel ég einnig, að mæli með því, að ef menn eru þeirrar skoðunar, að nauðsyn sé á að leysa þau viðfangsefni, sem hér er um að ræða, - og það kæmi mér einkennilega fyrir sjónir, ef menn væru ekki sammála um það, - þá sé það betri skipan mála að fela þau nýrri stofnun en að treysta á lausn þeirra af hálfu eldri stofnana, sem ekki hafa starfað á slíkum grundvelli, þó að æskilegt hefði verið í sjálfu sér. En það er nú einu sinni staðreynd, þó að það megi segja, að starfandi lánastofnanir hefðu átt að leysa þau viðfangsefni, sem upp eru talin í 1. gr. frv., að það hefur ekki verið gert þannig, að viðunandi megi teljast. En nú verður það meira aðkallandi en nokkru sinni áður, að þessi verkefni séu leyst. Vandi okkar í sambandi við aðlögun að EFTA-aðildinni er þó ekki einungis fólginn í því að nýta betur þá fjármuni, sem til ráðstöfunar eru, heldur og ekki síður í því að auka það fjármagn, sem til ráðstöfunar er, fyrst og fremst með aukinni fjármagnsmyndun innanlands, en auk þess er að mínu áliti óhjákvæmilegt að leita á erlendan fjármagnsmarkað, ef lán eru þar fáanleg með hagkvæmum kjörum. Ekki skal ég að vísu gefa nein loforð um það, að samþykkt þessa frv. marki stórt spor í þá átt að útvega nýtt fjármagn, en þó eru til erlendar lánastofnanir, sem gera má ráð fyrir, að fúsari mundu að veita lán til Fjárfestingarfélagsins, ef því yrði komið á fót, en annarra innlendra stofnana. Má þar fyrst og fremst nefna International Finance Corp., sem er í nánum tengslum við Alþjóðabankann, og má í rauninni líta á stofnunina sem eins konar útibú frá honum. Hlutverk þessarar stofnunar er að efla einkarekstur í þeim löndum, þar sem hann á erfitt uppdráttar. Starfsemi stofnunarinnar hefur að vísu einkum verið í þróunarlöndunum, því að þar má segja, að skiljanlegar ástæður liggi fyrir því, að einkarekstur eigi þar sérstaklega erfitt uppdráttar. En einnig mun stofnunin þó hafa lánað löndum, sem ekki teljast til þróunarlanda, ef einkarekstur á þar erfitt uppdráttar af einhverjum orsökum, svo sem t. d. Finnlandi. Og vel að merkja er með einkarekstri hér ekki átt einvörðungu við rekstur á vegum einstaklinga, heldur einnig félaga, svo sem þegar um er að ræða hlutafélög, samvinnufélög eða önnur félög. Það fellur einnig undir einkarekstur. En á Íslandi á einkarekstur erfitt uppdráttar, þótt ekki væri nema vegna smæðar landsins, og ættu því lán á vegum þessarar stofnunar hingað að geta komið til greina. Þetta frv. hefur verið gagnrýnt á þeim grundvelli, að gert er ráð fyrir tímabundnum skattfríðindum í 6. gr. frv. En þess ber þó að gæta í sambandi við það, að það er aðeins félagið, sem gert er ráð fyrir að verði skattfrjálst um árabil, en hins vegar greiða hluthafar auðvitað skatta af útborguðum arði eftir þeim reglum, sem um það gilda á hverjum tíma. Hér er því aðeins um það að ræða, að félagið fái eftirgjöf á tvísköttun, að því er útborgaðan arð snertir, og þurfi ekki að greiða skatta af því, sem lagt er í varasjóði. Verður að telja það sjálfsagðan hlut, ef á annað borð er litið svo á, að stofnunin hafi nauðsynlegu hlutverki að gegna, enda, eins og frv. ber með sér, eru þessi ákvæði tímabundin. Niðurstaðan af því, sem ég hef nú sagt, hlýtur að vera sú, að Fjárfestingarfélagið geti átt mikilvægu hlutverki að gegna til lausnar þeim viðfangsefnum, sem við blasa í atvinnulífinu, ef vel tekst til um rekstur þess. Af hinu má þó ekki missa sjónar, að það, sem mestu máli skiptir fyrir lausn þeirra viðfangsefna, sem við blasa, er aukin fjármagnsmyndun í landinu, því að ef ekkert fjármagn myndast, verður heldur ekkert fjármagn til ráðstöfunar, og bollaleggingar um það, hvort það eigi að vera hið opinbera, einstaklingar eða félög, sem nýta eigi fjármagnið, mundu þá vera fánýtar. En grundvallarskilyrði aukinnar fjármagnsmyndunar er það, að takast megi að halda verðbólgunni í skefjum. Sparnaður einstaklinga er að jafnaði í þeirri mynd, að peningar eru lagðir fyrir, en fari peningagildið ört rýrnandi, vill enginn eiga peninga eða peningakröfur, og eyða menn þá peningunum frekar en að leggja þá fyrir. Að mínu áliti er bæði hér á hv. Alþ. og annars staðar, þar sem fjárhagsmálefnum þjóðarinnar er ráðið til lykta, einblínt allt of mikið á það, hvernig eigi að skipta kökunni, fremur en að leggja áherzlu á að skapa sem bezt skilyrði fyrir að stækka hana. Og ættu menn þó frekar að geta staðið saman um ráðstafanir, sem að því miða að stækka kökuna, því að það er mannlegt að deila, þegar til þess kemur að skipta kökunni. En þannig er það nú einu sinni, að yfirgnæfandi meiri hluti af tíma hv. Alþ. fer í það að deila um og ákvarða það, hvernig fjármununum skuli ráðstafað. Hitt ber sjaldan á góma, hvaða skynsamlegar leiðir lægju til þess að fá meiri fjármuni til ráðstöfunar. Það má nú að vísu segja, að þessar hugleiðingar liggi utan þess málefnis, sem hér er til umræðu, en þessu má þó að mínu áliti ekki missa sjónar á, þegar vandamál í sambandi við fjárfestingu og fjármögnun eru til umræðu.



Herra forseti. Ég skal nú ekki hér á síðustu annríkisdögum hv. d. koma með neina doktorsritgerð um þetta frv. eins og hv. form. fjhn. las hér áðan, en örfá orð vildi ég þó segja um þetta mál fyrir hönd okkar þriggja fjhnm., er stöndum að sérstöku nál. á þskj. 586 og erum andvígir þessu frv., teljum enga ástæðu til þess, að það hljóti samþykki hæstv. Alþ. Ég vil að vísu strax taka fram, að ég get helzt lekið undir ýmislegt af því, sem hv. form. fjhn., sagði um þau vandamál, sem sköpuðust við EFTA-aðild okkar, m. a. að hún gerði kröfu til allt annarrar hagstjórnar en við höfum búið við hér á undanförnum árum og breytingar fyrirtækja, betri nýtingar fjármagns og annars slíks. Um þetta er ég honum alveg sammála og reyndar ýmislegt annað, sem hann sagði, en mér fannst lítið koma þessu sérstaka máli við, sem hér er til umræðu. Ef við athugum þetta frv., eins og það liggur fyrir, er það ljóst í sambandi við 1. gr. frv., þar sem ákveðið er, hvert verksvið Fjárfestingarfélagsins eigi að vera, að þar eru engin þau ákvæði, sem á nokkurn hátt stangast á við íslenzk lög, og til þess þarf engar lagasetningar að setja af hálfu hv. Alþ., að það sé hverjum fullmyndugum fjárhagsaðila í landinu mögulegt og leyfilegt að stofna félag í þeim tilgangi, sem þar greinir. Í 1. gr. segir m. a., að verkefnin eigi að vera þau og tilgangi sínum eigi félagið að ná með því að fjárfesta í fyrirtækjum, og er auðvitað um það að segja, að rétt til þess hafa allir, sem hafa fé og vilja verja því til fjárfestingar í fyrirtækjum, skv. íslenzkum lögum. Í öðru lagi á verkefnið að vera að útvega lán, ábyrgjast lán og síðast en ekki sízt að veita lán til atvinnufyrirtækja, þó með þeim fyrirvara, sem enginn annar fjárfestingarsjóður í landinu hefur, að þar á aðeins að vera um að ræða að greiða fyrir fyrirtækjum, sem þetta Fjárfestingarfélag á hlut að eða beitir sér fyrir. Hér er engum blöðum um það að fletta, að eitt meginverkefni þessa Fjárfestingarfélags á að vera það að vera nýr fjárfestingarlánasjóður, en starfsemi hans á aðeins að binda við þau fyrirtæki, sem forgangsaðilarnir og þeir, sem því ráða, hafa velþóknun á. Í þriðja lagi á hlutverk félagsins að vera það að taka þátt í rannsóknum á atvinnunýjungum og tilraunum með þær og annast tæknilega og viðskiptalega ráðgjafarþjónustu. Enginn bannar mönnum að bindast frjálsum samtökum, í hvaða formi sem er, til þess að vinna að slíku. En niðurstaðan er sú, að á öllum þeim sviðum, sem 1. gr. frv. fjallar um, er um að ræða verkefni, sem fjölmargir aðilar í landinu fást við, fleiri en ég er hér viðbúinn upp að telja. Þetta gera sjálfsagt margir þessir aðilar með ófullnægjandi hætti, eins og frsm. meiri hl. sagði, en samt er unnið að því, eftir því sem starfskraftar og fjármagn fást til þeirra hluta, sem þessum aðilum er ætlað að fást við. Ég held, að það sé ekki vandamál, eins og hv. frsm. meiri hl. vildi vera láta, að sjóðirnir væru of margir í landinu, sem hefðu það verkefni með höndum að veita stofnlán, og vandinn sé ekki sá, að við höfum ekki nægilega margar úthlutunarnefndir og úthlutunaraðila til þess að dreifa því fjármagni, sem þjóðin hefur yfir að ráða í formi sjóða og í bankakerfinu. Ég held einmitt, að höfuðvandi okkar, til þess að betri nýting fáist á það fjármagn, sem þjóðin hefur yfir að ráða og fjárfestingarsjóðir hennar og lánakerfi hafa yfir að ráða, sé sá, að það sé í allt of margra höndum, þar sem það vill oftast nær verða, ef svo háttar málum, að hægri höndin veit ekki, hvað sú vinstri gerir. Mönnum er kannske hjálpað út í miðja ána og þeir svo skildir þar eftir. Það er byrjað á rekstri fyrirtækja, stórum sem smáum, án þess að í upphafi hafi á nokkurn fullnægjandi hátt verið séð fyrir fjármagnsþörf þeirra. Ég held einmitt, að stefnan í þessum málum ætti miklu frekar að vera sú, að einfalda allt lánakerfið og bankakerfið. Ég teldi það eina mestu framförina og kannske eitt af því, sem auðveldaði okkur að njóta EFTA-aðildarinnar sem skyldi, að hér væri settur á laggirnar einn fjárfestingarbanki, sem sameinaði innan sinna vébanda flesta eða jafnvel alla fjárfestingarsjóði, sem við höfum í landinu. Ég held þess vegna, að við séum síður en svo bættari með það, þó að við bætum einum nýjum fjárfestingarsjóði við og þegar þess er sérstaklega gætt, sem ég síðar skal aðeins koma nánar að, að höfuðfjármagnið, sem nýi fjárfestingarsjóðurinn á að hafa yfir að ráða, er tekið af öðrum vanmáttugum fjárfestingarsjóðum í landinu. Það er staðreynd, sem engum dylst, sem frv. les. Varðandi rannsóknarstarfsemi atvinnuveganna, þá höfum við lögfest um það hér á Alþ. mjög mikið og flókið kerfi. Við höfum Rannsóknaráð og við höfum fjölda stofnana, sem eiga að þjóna hinum einstöku atvinnugreinum í þessum efnum. Við höfum Iðnaðarmálastofnun, sem á að vera ráðgjafi í fjárhagslegum og tæknilegum efnum, og við höfum fjölda annarra stofnana undir yfirumsjón Rannsóknaráðs til þess að annast leiðbeiningaþjónustu í sambandi við landbúnað, iðnað, sjávarútveg o. s. frv. Ætla ég ekki að þreyta menn á því að lesa upp nöfn allra þeirra stofnana, sem um það fjalla. En að þessu leyti er spurningin í sambandi við þetta frv. að mínu viti þessi: Eru þessi verkefni betur komin í höndum enn eins nýs aðila, eða styður hann örugglega það, sem fyrir er? Ég segi, að svarið við því gæti e. t. v. verið játandi, ef þeir aðilar, sem ætla sér fyrst og fremst að standa að þessu Fjárfestingarfélagi, kæmu með nýtt fjármagn, sem þeir hafa hingað til veitt í óarðbærari og ónytsamari hluti en þetta. En það er nú svo, að flestir þessir aðilar hafa ekki látið afskaplega mikið af því á undanförnum árum, að þeir væru aflögufærir. Mér sýnist helztu aðilarnir vera þeir, sem mest þurfa sjálfir á lánum að halda og fá í sinn hlut mjög verulegan, ef ekki einn stærsta hlutann af lánsfjármagni þjóðarinnar. Þeir eru þess vegna vissulega ekki neitt líklegir til þess að koma með eitthvað nýtt fé, sem þannig gæti verið stuðningur við þá starfsemi, sem fyrir er í landinu. Eins og ég vék að áðan, þá er í 1. gr. frv. raunverulega ekki um að ræða nein laganýmæli, sem þörf er á að setja, vegna þess að allt, sem þar stendur, er hægt að framkvæma án þess. En laganýmælin, sem í þessu frv. felast, eru fyrst og fremst í 3. gr., þar sem ákveðnum aðilum, þ. e. a. s. Verzlunarráði, Félagi ísl. iðnrekenda og SÍS, er falin forsjá þessa félags og forganga, og í öðru lagi er það nýmæli og mjög athyglisvert, að það er ætlazt til þess, að félagið verði fyrst og fremst fjármagnað af einkabönkum, opinberum sjóðum og með almennu hlutafjárútboði, eins og segir þar. Og kem ég þá enn að því, sem ég sagði áðan, að ég sé ekki, að það geti verið nokkur bót að því, ef einhverjir opinberir sjóðir kynnu að fallast á það, - sem ég vil reyndar segja, að mér finnst ákaflega ólíklegt, að þeir muni gera í nokkrum verulegum mæli, - að fá enn einum nýjum aðila úthlutunarvaldið í hendur. Þá er ekki líklegt, að út úr þessu komi stórir hlutir, en þótt þeir kæmu, þá yrðu þeir eingöngu til þess að skerða það, sem þegar er fyrir, og þá lánastarfsemi, sem þegar er til í landinu. Um almennt hlutafjárútboð vil ég segja það, að ég vil að vísu ekki líkja því við almennt hlutafjárútboð eins og var t. d. í sambandi við Almenna útgerðarfélagið hérna í fyrra. Ég vil ekki gera það. En mér finnst afar ólíklegt, að þetta fyrirtæki fengi það traust hjá almenningi, a. m. k. í fyrstu, að sparifjáreigendur yrðu mjög fúsir til að leggja í það fé. Til þess að það væri aðgengilegt eða líklegt, þá þyrfti þetta félag að sanna það með nokkurra ára reynslu a. m. k., að það væri gróðafélag, sem skilaði meiri arði en sparifjáreigendur gætu fengið með öðrum hætti. En ef út á þá braut væri farið, sem reyndar virðist ekki vera ólíklegt, sýnist mér hæpið, að þeim fallega tilgangi, sem lýst er í 1. gr., verði náð. Þriðja nýmælið í þessu frv. er svo það, að þetta einstaka þriðjungaskiptahlutafélag, - ég verð nú að segja, að allur tilbúnaður í sambandi við þetta frv. minnir mig á helmingaskiptapólitíkina, sem rekin var hér á samstarfsárum Framsfl. og Sjálfstfl., - að þetta eina væntanlega gróðafélag í landinu á að njóta skattfrelsis um fjölda ára samkv. 6. gr. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það. En í fyrsta lagi sýnist mér, að öllum hljóti að vera auðsætt, að í því felst stórkostleg mismunun, sem aðrir fjármálaaðilar í landinu mundu illa þola og það ekki að ástæðulausu, og í raun og veru engin rök fyrir því, að slíkt skattfrelsi sé gefið, þar sem um er að ræða hlutafélag, sem reka á í gróðavænlegum tilgangi. Eina frambærilega röksemdin, sem fyrir því gæti verið að gera slíka stofnun eða hlutafélag eða hvað sem við viljum kalla það skattfrjálst, er það, að hér væri eingöngu um fjárfestingarsjóð að ræða og ekkert annað. Ég vil svo segja það, og ég hygg, að það sé líka skoðun þeirra, sem standa að nál. með mér, fulltrúa Framsfl. í fjhn., að það er ekkert nema gott um það að segja, ef þessir aðilar geta frá sjálfum sér eða með erlendum og heilbrigðum lánum bætt um fyrir þeim stofnunum, sem vinna að þeim sömu verkefnum og félaginu er ætlað að starfa að. En þó teldi ég, að það fé væri miklu betur komið í því kerfi, sem við nú höfum og er, eins og frsm. meiri hl. viðurkenndi, að mörgu leyti vanmáttugt vegna skorts á, ég mundi nú segja fyrst og fremst fjármagni, en hann nefndi einnig skort á starfskröftum. Og þetta mundi tryggja það alveg sérstaklega, að rannsóknarstarfsemin í landinu yrði í höndum yngri manna en nú væri. Nú held ég, að það sé staðreynd, sem hv. frsm. er sjálfsagt þó miklu kunnugra en mér, að rannsóknarstarfsemin í landinu er yfirleitt í höndum yngstu kynslóðar vísindamanna okkar. Það eru ekki nein ellimörk á þeirri stétt. Forusta Rannsóknaráðs er í höndum ungs manns og rannsóknamennirnir í öllum þeim stofnunum, sem um rannsóknirnar fjalla, tilheyra yngstu kynslóðinni, þeirri yngstu kynslóð, sem komin er til starfa á þeim vettvangi. Það kann vel að vera, að ýmislegt af þeim verkefnum, sem um er fjallað í þessu frv., hafi, eins og frsm. meiri hl. orðaði það, ekki verið leyst viðunanlega, en þó er það mín bjargfasta skoðun, að hér verði ekki um það bætt, að hér sé fyrst og fremst um það að ræða að mynda nýja stofnun á kostnað þeirra, sem fyrir eru. Eitt nefndi hann þó, sem ætti að benda til þess, að það væri auðveldara fyrir enn einn nýjan aðila að fást við þessi mál, og það væri það, að tiltekin erlend lán væru auðfengnari til þessa sjóðs en annarra. Ég verð að játa, að ég er ekki það fróður, að ég geti fullyrt um þetta, en alla vega sýnist mér, að séu þær erlendu lánastofnanir, sem hann nefndi, þeim fordómum haldnar, að þær vilji frekar lána einkafyrirtækjum en opinberum sjóðum eða opinberum stofnunum, sem ríkið stendur á bak við, þá mundi það þó vera auðvelt fyrir þá forgönguaðila, sem að þessu Fjárfestingarfélagi ætla að standa, að fá þau lán og nota þau, án þess að þeim væru um leið veitt stórkostleg fríðindi umfram alla aðra fjármálaaðila í þessu landi. Mín skoðun er sú, að í raun og veru hafi það sjaldnast eða ekki verið okkar stóri vandi í sambandi við fjármagnsskort í landinu, að við höfum ekki getað tekið nægilega mikið af erlendum lánum. Ég held, að vandi okkar í þeim efnum sé fyrst og fremst fólginn í því, að við höfum ekki notað þau erlendu lán sem skyldi. Þau hafa í stöðugt auknum mæli og sérstaklega undir forustu þeirrar ríkisstj., sem nú ríkir, verið notuð til þess að fjármagna ýmsar opinberar framkvæmdir, sem þjóðin hafði áður og lengst af fjármagnað með samtímatekjum, og það tel ég vera eins og vera ber, þegar um óarðbærar fjárfestingar er að ræða. En allt öðru máli gegnir, þegar um er að ræða fyrirtæki og sérstaklega gjaldeyrisaukandi fyrirtæki, sem skila arði sínum aftur í erlendum gjaldeyri. En núv. ríkisstj. hefur ekki takmarkað sig við það, nema síður væri. Lántökur og fyrirhugaðar lántökur til algerlega óarðbærra, en í mörgum tilfellum óhjákvæmilegra framkvæmda hafa verið fjármagnaðar með þeim hætti. Ég er þess vegna á því, að það sé hvorki nú í dag né verði í nánustu framtíð okkar höfuðvandi að fá erlent fjármagn til landsins, hvorki sem lánsfjármagn né áhættufjármagn í þeim mæli, sem þjóðin telur heppilegt og eðlilegt. Ég held, að okkar vandi verði fyrst og fremst fólginn í því að nota það fjármagn, sem við getum fengið, með sem allra mestu skipulagi og sem allra mestu viti. En fleiri aðila til þess að taka slík lán, til þess að úthluta því fé, sem þjóðin hefur yfir að ráða, tel ég vera spor í algerlega öfuga átt við þau markmið, sem m. a. frsm. fjhn. nefndi í upphafi máls síns, þ. e. a. s. þá hagstjórn, sem okkur er nú brýn nauðsyn að taka upp og alveg sérstaklega eftir að EFTA-aðildin er orðin staðreynd.



Herra forseti. Í nál. minni hl. fjhn., sem er prentað á þskj. 586, er talið, að ekkert hindri slíka félagsstofnun án sérstakrar lagasetningar. Því er til að svara, að samkv. þessu lagafrv. eru félaginu veitt meiri hlunnindi en venjulegu hlutafélagi. Einnig má benda á það, að aðaltilgangur félagsins er svo sérstæður, að ekki væri um annað að ræða en sérstaka lagasetningu. Hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði, að hlutverk félagsins væri raunverulega að vera nýr fjárfestingarsjóður. Lagafrv. þetta um Fjárfestingarfélagið er ekki langt, en tilgangur félagsins kemur þó greinilega fram. í 1. gr. er tilgangurinn talinn upp og það er miklu meira en bara vera fjárfestingarsjóður. Félaginu er ætlað að vera frumkvöðull að stofnun og endurskipulagningu atvinnufyrirtækja. Því er ætlað að kaupa, eiga og selja hlutafé í atvinnufyrirtækjum. Því er ætlað að útvega, veita og ábyrgjast lán til atvinnufyrirtækja. Því er ætlað að taka þátt í rannsóknum og atvinnunýjungum. Því er m. a. ætlað að annast tæknilega og viðskiptalega ráðgjafarþjónustu. Tilgangurinn er því margþættur og mikilvægur til uppbyggingar íslenzku atvinnulífi. Hv. 4. þm. Norðurl. e., talsmaður minni hl. fjhn., taldi ólíklegt, að opinberir sjóðir tækju sjálfviljugir þátt í starfsemi eða stofnun þessa félags. í frv. er ekkert valdboðsákvæði um það, að stjórnendum sjóða sé skylt að leggja í félagið stofnfé. Þvert á móti. Í 4. gr. frv. stendur: „Einkabönkum og opinberum sjóðum í landinu er heimilt að kaupa eða eiga hlutabréf í félaginu.“ Þetta er aðeins heimildarákvæði, en ekki neitt valdboð. Ég get einmitt hugsað mér, að þessi hv. þm. yrði einn með þeim fyrstu, sem leituðu aðstoðar Fjárfestingarfélagsins til endurreisnar á einhverju atvinnufyrirtæki í hans kjördæmi. Slík þarfaverk þekkir þessi þm. betur en hann vill vera láta. Frv. þetta var einnig borið hér fram á síðasta þingi, en fékk þá ekki fullnaðarafgreiðslu. Að þessu sinni er frv. borið fram nokkuð breytt, auk þess sem breyting var gerð á því í Nd., þannig að Sambandi ísl. samvinnufélaga var bætt inn sem forgangsaðila að stofnun félagsins ásamt Verzlunarráði og Félagi ísl. iðnrekenda. Skortur á fjármagni til atvinnuuppbyggingar hér á landi hefur oft orsakað það, að fyrirtæki hafa byggzt upp stig af stigi, oftast af vanefnum, þannig að reksturinn hefur orðið óhagkvæmur og oft riðið fyrirtækjum að fullu. Framkvæmdabankanum var ætlað að bæta úr þessu á sínum tíma, en hans dagar eru nú taldir, enda óvíst, hversu honum hefði tekizt að koma í stað þessa félagsskapar, sem hér er fyrirhugaður. Áhugi á þessum félagsskap, Fjárfestingarfélaginu, hefur sýnt sig vera mjög mikill bæði hjá verzlunarstéttinni og iðnrekendum og einnig hjá samvinnusamtökunum. Einnig er svo að sjá, sem fleiri aðilar hafi mikinn áhuga á þessu félagi. Seint á árinu 1968 fór, að tilhlutan þeirra aðila, sem hafa stofnaðild að þessu félagi, framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda til Norðurlandanna og kynnti sér þar starf slíkra félaga hjá nágrönnum okkar. Liggur eftir hann vönduð skýrsla, en þar kemur m. a. fram, að t. d. í Finnlandi hefur slíkt félag, Sponsor, sem er líka hlutafélag, haft verulega þýðingu, t. d. með stuðningi við iðnaðarfyrirtæki, sem lent hafa í fjárhagsörðugleikum, eða til stækkunar á fyrirtækjum vegna útflutnings að tilgangi. Einnig hefur það sýnt sig, að fyrirtæki í einkaeign, sem oft byggja starfsemi sína í byrjun á einum einstaklingi, þurfa margháttaðrar endurskipulagningar við, þegar slíks einstaklings nýtur ekki við lengur. Í slíkum tilvikum er Fjárfestingarfélagið einmitt réttur aðili til að grípa inn, en ógerlegt væri, að bein ríkisafskipti kæmu til. Einmitt af því að hér er um hlutafélagsform að ræða, einkarekstur, eru meiri líkur fyrir, að þetta félag nái lengra en t. d. Framkvæmdabankinn hefði náð á sínum tíma. Samkv. 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að hlutafé félagsins sé ekki minna en 80 millj. kr. Einnig er félaginu ætlaður möguleiki til lántöku. Ekki er ólíklegt, að hægt væri að fá aukið fjármagn. Frsm. meiri hl. minntist hér á fjármögnunarfélagsskap, International Finance Corporation. Það eru líka fleiri alþjóðastofnanir, sem þetta félag gæti hugsanlega leitað til. Ef þau áform, sem uppi eru með Fjárfestingarfélagið, rætast, er ekki ólíklegt, að stofnun þess yrði stórt spor í þá átt að bæta möguleika til innlends stórrekstrar á mörgum sviðum. Vel væri hugsanlegt, að þetta félag gæti verið aðili þess að hrinda af stað t. d. sjóefnavinnslu, olíuhreinsun, nýtingu á heita vatninu og mörgu öðru, sem okkur Íslendingum er nauðsynlegt að skoða nánar á næstunni með framkvæmdir í huga. Ég álít því hiklaust réttmætt að samþykkja lagafrv. það, sem hér liggur fyrir, um Fjárfestingarfélag Íslands h. f.



Herra forseti. Frsm. minni hl. hefur gert grein fyrir afstöðu okkar, sem stöndum að áliti minni hl. hv. fjhn. En ég vildi taka hér til máls til þess að leggja áherzlu á andstöðuna gegn þessu máli. Hér er verið að stofna til einhvers konar samblands af banka og atvinnurekstrarfyrirtæki, sem á að hafa þann tilgang að koma á fót hlutafélögum, fjölga hlutabréfum í eldri hlutafélögum og selja hlutabréf. Vafalaust væri unnt að stofna slíkt fyrirtæki sem hér er á ferðinni án lagasetningar þar um, en tilgangur þessa frv. er að veita þessu væntanlega fjárfestingarfélagi forréttindi umfram önnur atvinnurekstrarfyrirtæki í landinu. Samkv. 6. gr. frv. á að veita þessu hlutafélagi undanþágu frá greiðslu allra opinberra gjalda á sama hátt og ríkisbönkunum. Og samkv. 4. gr. er veitt heimild fyrir einkabanka og opinbera sjóði til að gerast aðilar að þessu fjárfestingarhlutafélagi. Slíkar undanþágur og aðstoð til þessa félags ná að mínum dómi engri átt. Það kemur fram í grg. frv., að fyrirmyndin sé sótt til Norðurlanda. Það kom fram í umr. um málið í Nd., að þessi fjárfestingarfélög væru orðin allalgeng í Bandaríkjunum og þar stæðu harðar deilur um þessi félög. Það mun vera eitt af aðalverkefnum eins af aðstoðardómsmálaráðherrum Bandaríkjanna að kynna sér starfsemi þessara fyrirtækja þar í landi og sérstaklega þó að fylgjast með því, hvort þessi fjárfestingarfélög brjóta með starfsemi sinni í bága við löggjöf um hringa, sem þar er í gildi og allir þekkja deili á. Þeir, sem andvígir eru starfsemi þessara fjárfestingarfélaga í Bandaríkjunum, telja, að þau séu m. a. beinlínis stofnuð til þess að fara í kringum hringalögin. Það er vafalaust ekki ágreiningsatriði, að okkur Íslendinga skortir tilfinnanlega aukið fjármagn í atvinnurekstur landsmanna. En okkur skortir áreiðanlega ekki fleiri aðila til að úthluta því fjármagni, sem fyrir hendi er. Í landinu eru starfandi sjö aðalbankar og sá áttundi mun bætast við, ef stjórnarfrv. um Alþýðubankann, sem nú liggur fyrir hv. Alþ., verður að lögum. 17 bankaútibú eru starfandi í Reykjavík og 36 utan Reykjavíkur. Fastir starfsmenn þessara banka eru liðlega 1070. Fyrir utan þennan fjölda banka eru svo 53 sparisjóðir starfandi og svo þar að auki fjárfestingarsjóðirnir, stofnlánasjóðir hinna einstöku atvinnugreina, sem munu vera, að ég hygg, 10 eða 11 talsins. Hv. 12. þm. Reykv. sagði réttilega, að höfuðatriðið væri að fá aukna fjármuni til ráðstöfunar. En ég get því miður ekki séð, að miklar líkur séu til, að með stofnun slíks hlutafélags sem hér er gert ráð fyrir muni koma mikið af nýju fjármagni til atvinnuvega landsmanna. Í frv., eins og það var upphaflega, var gert ráð fyrir því, að Verzlunarráð Íslands og Félag ísl. iðnrekenda hefðu forgöngu um stofnun Fjárfestingarfélags Íslands h. f. Við meðferð málsins í Nd. var þessu breytt þannig, að Samband ísl. samvinnufélaga skal vera þriðji aðilinn, sem forgöngu á að hafa um stofnun þessa hlutafélags. Nú hef ég hvergi séð það liggja fyrir hv. Alþ., hvort Samband ísl. samvinnufélaga er reiðubúið að taka að sér þetta hlutverk, en mér finnst satt að segja vera óhjákvæmilegt, að slík yfirlýsing liggi fyrir, áður en Alþ. afgreiðir þetta frv. Fjhn. Nd. sendi frv. til umsagnar Verzlunarráði Íslands og Félagi ísl. iðnrekenda og frá þeim aðilum bárust jákvæð svör, að því er þátttöku þeirra varðar í þessu væntanlega hlutafélagi, að ég hygg. Í frv. er gert ráð fyrir, að Fjárfestingarfélaginu verði heimilt að vera frumkvöðull að stofnun, endurskipulagningu og sameiningu atvinnufyrirtækja, með því að kaupa, eiga og selja hlutabréf í atvinnufyrirtækjum og skuldabréf þeirra, að útvega, veita og ábyrgjast lán til atvinnufyrirtækja, sem félagið tekur þátt í eða beitir sér fyrir. Hér er, eins og menn sjá, eingöngu gert ráð fyrir afskiptum þessa væntanlega félags af hlutafélögum og eingöngu lánafyrirgreiðslu til þeirra fyrirtækja, sem eru í hlutafélagsformi, ef ég skil frv. rétt. Eins og menn sjá, verður hér ekki um að ræða neina fjárhagslega fyrirgreiðslu til annarra fyrirtækja en hlutafélaga. Í frv. eru önnur rekstrarform ekki viðurkennd. Þar er samvinnufélagsformið t. d. ekki viðurkennt, enda er frv. samið af þeim aðilum, sem telja annað rekstrarform fyrirtækja heppilegra. Menn hafa í umr. um þetta mál bent á hættu á því, að væntanleg fjárfestingarfélög mismuni aðilum í sambandi við fyrirgreiðslu. Ég vil vekja alveg sérstaka athygli á því, að frv. gerir beinlínis ráð fyrir slíkri mismunun milli fyrirtækja, eftir því hvaða rekstrarform er á atvinnufyrirtækjunum. Slíkur fjármálafélagsskapur hlýtur t. d. að vinna beinlínis gegn framgangi samvinnustefnunnar í landinu. Og ég hygg, að það hljóti að vera andstaða innan samvinnuhreyfingarinnar gegn því, að fjármagn verði lagt fram af samvinnuhreyfingunni sjálfri, sem á svo beinlínis að stefna gegn samvinnufélagsforminu í atvinnurekstri, hvort sem er í verzlun eða á öðrum sviðum. Ég sé því ekki betur en það hafi verið fullkomlega rökrétt hjá flm. þessa frv. að blanda ekki samvinnuhreyfingunni í þetta mál. Þetta mál allt sýnist mér annars þannig vaxið, að ekki sé ástæða til að samþykkja þetta frv. Þetta hlutafélag, sem hér er verið að stofna til með sérstakri löggjöf, á að vera sambland af banka og atvinnurekstrarfyrirtæki. Það sýnist eiga að verða samsuða af einkafyrirtæki og hálfopinberu fyrirtæki, sem þó er bannað að stuðla að stofnun og veita stuðning atvinnufyrirtækjum, sem t. d. sveitarfélög stofna til, nema þau séu í hlutafélagaformi. Og þetta fyrirtæki á að vera undanþegið greiðslu opinberra gjalda á sama hátt og ríkisbankarnir. Samvinnuhreyfingunni er loks ætlað að leggja til starf og fjármagn til að koma þessu fyrirtæki á fót, en ef samvinnuhreyfingin ætlar sér að fá fjárhagslegan stuðning í gegnum þetta félag, verður að breyta samvinnufyrirtækjum í hlutafélög. Kaupfélag fær ekki stuðning, eftir því sem ég skil þetta mál, fyrir atbeina þessa félagsskapar, nema því verði hreinlega breytt í hlutafélag. Og ekki verður heldur stofnað til nýs atvinnurekstrar með samvinnusniði fyrir forgöngu eða með aðstoð Fjárfestingarfélagsins. Það sýnist einsýnt, að Alþ. á ekki að blanda samvinnuhreyfingunni í þetta mál á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, a. m. k. ekki án yfirlýsingar frá þeim félagsskap um vilja hans í þessum efnum. Og allt þetta mál er þannig vaxið, að mér sýnist, að Alþingi ætti ekki að samþykkja þetta frv.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður, en það eru aðeins örfáar athugasemdir, sem ég vil gera í tilefni af þeim ræðum, sem hér hafa verið fluttar af andstæðingum þessa frv. Hv. 4. þm. Norðurl. e. taldi, að óþarfi væri að koma hér á fót nýrri fjárfestingarstofnun, með tilliti til þess, hvað fjárfestingarstofnanir eru þegar margar. Það er út af fyrir sig rétt hjá honum, að nýtt fjármagn kemur ekki til sögunnar með því einu, að komið sé á fót nýrri fjárfestingarstofnun. Um það má auðvitað deila, hve mikið eigi að dreifa ákvörðunarréttinum í þessu sambandi. Vissulega er hægt að dreifa honum of mikið. Stofnanir, sem fjárfestingarlán veita og eru lítils megnugar, koma auðvitað ekki nema að takmörkuðu gagni, og má þá oft og tíðum færa rök að því, að rétt væri að sameina slíkar stofnanir, svo að þær hefðu meiri möguleika á að sinna þeim verkefnum, sem þeim eru ætluð. Á hinn bóginn get ég ekki tekið undir það sjónarmið hv. þm., að heppilegasta fyrirkomulagið væri það að koma á fót einni fjárfestingarstofnun, sem ætlað væri að taka allar ákvarðanir. Þó að hægt sé að dreifa völdunum í þessum efnum of mikið, þá er líka hægt að færa þau allt of mikið saman. Það er nú einu sinni þannig, að betur sjá augu en auga. Ég tel, að dreifing fjárfestingarvaldsins sé að vissu marki æskileg og nauðsynleg. Það þarf ekki að koma í veg fyrir almenna hagstjórn í fjárfestingarmálum í einni eða annarri mynd, þó að það séu fleiri aðilar, sem ákvarðanir taka um fjárfestingu. Þá er ekkert því til fyrirstöðu, að hægt sé að setja, ef stjórnvöldum sýnist það nauðsyn, almennar reglur, sem öllum aðilum er þá gert að fara eftir. Þetta er ekki aðalatriðið í sambandi við það mál, sem hér er til umr., að mínu áliti, og má í fyrsta lagi á það benda, að það er ekki um það að ræða í þessu frv., þótt að lögum yrði, að þvinga þá aðila, sem gert er ráð fyrir að leggi fram fé til þessarar stofnunar, til slíks. Það er þeim algerlega frjálst, bæði forgangsaðilum, bönkum, opinberum sjóðum o. s. frv., sem heimilað er að leggja fram fjármuni. Það er því undir ákvörðunarvaldi þessara aðila komið, hvort þeir telja hagkvæmt að styðja þetta félag. Þar er ekki um neina þvingun að ræða. Aðalatriðið er það, að þeim verkefnum, sem þessu félagi eru falin skv. frv., hefur ekki verið sinnt af öðrum fjárfestingaraðilum, og að áliti okkar, sem styðjum þetta frv., er það líklegasta og fljótvirkasta leiðin til árangurs í þessu efni, að komið verði á fót nýrri stofnun, sem annast þau, vegna þess að meira aðkallandi er en áður hefur verið, að þessum verkefnum sé sinnt, og aðrar stofnanir hafa ekki sinnt þeim fullnægjandi. Mér skildist, að við hv. 4. þm. Norðurl. e. værum sammála um, að ekki sé hægt að treysta því, að þessar stofnanir annist þau hlutverk, sem hér er um að ræða, og þess vegna verði að koma á fót nýrri stofnun, því að eins og á hefur verið bent, eru möguleikar á því að fá hingað í fyrsta lagi erlent fjármagn og í öðru lagi innlent fjármagn til þessarar starfsemi, sem annars mundi ef til vill ekki vera til ráðstöfunar, þó að reynslan ein fái auðvitað úr því skorið, að hve miklu leyti svo verður. Hv. 4. þm. Norðurl. e. taldi óþarfa að koma á fót nýrri stofnun til þess að tryggja starfskrafta ungra manna til þeirra hluta, sem hér væri um að ræða, og benti í því sambandi á Rannsóknaráð, forustu þess og starfskrafta. Nú er þar auðvitað um önnur mál að ræða og annars konar rannsóknarstarfsemi en gert er ráð fyrir, að einkum mundi eiga sér stað á vegum Fjárfestingarfélagsins. Það er út af fyrir sig rétt, að sú rannsóknarstarfsemi, sem hér er stunduð, er fyrst og fremst unnin af yngri mönnum. Þetta leiðir beinlínis af því, að yngri mennirnir kunna betur til þeirra starfa, það verð ég að viðurkenna, þó að mér sé það e. t. v. ekki að öllu leyti ljúft. Það er nú einu sinni þannig, að yngri mennirnir kunna betur til þessara starfa en þeir eldri vegna þeirra stórfelldu framfara, sem orðið hafa í allri rannsóknarstarfsemi, bæði á sviði raunvísinda og á sviði efnahagsmála, á allra síðustu árum. Það eru aðeins yngri mennirnir, sem í mjög mörgum tilvikum hafa fullt vald yfir þeirri tækni sem til slíks þarf. En það er ekki þetta, sem að mínu áliti er aðalatriðið í þessu sambandi, heldur hitt, að ég dreg mjög í efa, að gamlar stofnanir, sem áratugum saman hafa hjakkað í sama fari með sína starfsemi, hafi skilning á nauðsyn þeirra verkefna, sem hér er um að ræða. Þetta finnst mér vera kjarni málsins, þegar taka á afstöðu til þess, hvort réttmætt sé að samþ. þetta frv. Að öðru leyti sé ég ekki í sjálfu sér ástæðu til þess að gera frekari aths. við ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann talaði um það, að okkur hefði ekki skort möguleika á því að fá erlent fjármagn. Við höfum að vísu oft haft minna af því á milli handa en við hefðum talið þörf fyrir, en hvað það atriði snertir, þá býst ég við, að við hv. þm. séum sammála um það, að þó að ekki hafi verið komizt hjá því að taka erlent lánsfé, þá sé það í rauninni neyðarúrræði, það æskilegasta væri að auka fjármagnsmyndunina innanlands, þannig að hægt væri að komast hjá því að auka mjög lántökur erlendis. En til þess að gera mætti sér góðar vonir í því efni, þyrfti verðlagsþróunin á næstu misserum að verða önnur en hún hefur verið, svo að af því leiðir, að við getum varla bandað hendinni á móti erlendu lánsfé í allra næstu framtíð, sem fáanlegt væri með góðum kjörum. En eins og bent hefur verið á, bæði af mér og hv. 7. þm. Reykv., skapar það að koma slíkri stofnun á fót vissa möguleika á því að fá erlend lán, því að sú stofnun, sem einkum hefur verið nefnd í þessu sambandi, International Finance Corporation, hefur nú einu sinni því hlutverki að gegna að efla einkarekstur í þeim löndum, þar sem hann á erfitt uppdráttar, og af þeim ástæðum má í samræmi við hlutverk stofnunarinnar einmitt gera ráð fyrir því, að hún sé fúsari til þess að lána slíku félagi heldur en opinberum aðilum, það síðara telur hún utan síns verkahrings. Varðandi ræðu hv. 11. þm. Reykv. eru það aðeins tvö atriði, sem ég vildi leyfa mér að leiðrétta. Hann vitnar í Bandaríkin í þessu sambandi og segir, að þar í landi séu deilur um þau félög, sem þar gegna svipuðum hlutverkum, hvort starfsemi þeirra brjóti ekki á bága við löggjöf þar í landi, sem bannar myndun hringa o. s. frv. Ég rengi það ekki, að þarna muni vera rétt með farið hjá hv. þm. En mér finnst það óraunhæft að bera okkur saman við Bandaríkin í þessu efni, því að þeim verkefnum, sem gert er ráð fyrir, að þetta félag sinni hér, er þar á fullnægjandi hátt sinnt af öðrum aðilum. Einkafyrirtæki þar eru svo sterk, að þau hafa fullt fjárhagslegt bolmagn til þess að sinna sjálf þeim verkefnum, sem um er að ræða, svo að þar í landi er ekki sama þörf á því, að það opinbera styðji slíkan félagsskap, eins og hér mundi verða. Aftur á móti varðandi Norðurlöndin, sem hv. þm. minntist einnig á, þá er það svo, eftir því sem ég bezt veit, - og ég hef átt þess kost að kynna mér skýrslu Þorvarðar Alfonssonar, sem minnzt er á í grg. fyrir frv., - að þar þykir um þarflega starfsemi að ræða, sem í samræmi við þessa skýrslu, ekki sízt í Finnlandi, þykir rétt að efla með ráðum og dáð. Ég get satt að segja ekki skilið það sjónarmið hv. þm., að samvinnufélögin yrðu útilokuð frá því að njóta stuðnings samkv. þessu frv. Það er að vísu talað þar um hlutafé og hlutafjárútboð, en ég get ekki skilið 1. gr. frv. öðruvísi en þannig, að sú fyrirgreiðsla, sem þarna er um að ræða, geti bæði komið til góða einstaklingsfyrirtækjum og einnig samvinnufélögum. Ég legg allt annan skilning í efni þessa frv. en hv. þm. Hitt er svo annað mál, að þegar um er að ræða nýjan og áhættusaman atvinnurekstur, þá er það auðvitað spurning, hvort samvinnufélagsskapurinn hentar. Það er ekkert í þessu frv. að mínu áliti, sem bannar það, að ef slík fyrirtæki eru stofnuð með samvinnusniði, þá geti þau notið fyrirgreiðslu eins og önnur. En hitt er annað mál, að það er á sérstökum sviðum, eins og t. d. varðandi dreifingu nauðsynjavöru o. s. frv., sem samvinnuhreyfingin hefur sérstaklega haslað sér völl. Þegar um áhættusöm fyrirtæki er að ræða, hentar hlutafélagsformið yfirleitt betur til þess að safna til þeirra nauðsynlegu fjármagni. Ég veit ekki annað en þess séu a. m. k. mörg dæmi, að þegar samvinnuhreyfingin hér á landi, eða Samband ísl. samvinnufélaga, hefur lagt inn á þær brautir, hafi verið stofnuð félög í tengslum við samvinnuhreyfinguna, og þau hafi þá verið með hlutafélagsformi.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki miklu við það að bæta, sem ég sagði í umr. hér áðan, og ekki heldur miklu að svara af því, sem hv. 12. þm. Reykv. sagði hér um þau orð, sem ég viðhafði um samvinnuhreyfinguna. En ég vil enn vekja athygli á því, að frv. gerir ekki ráð fyrir samvinnufélagaformi í atvinnurekstri. Það má rétt vera og er vafalaust rétt, að það sé hvergi bannað í frv. að stofna til fyrirtækja með samvinnusniði. En tölul. í 1. gr. telja upp hlutverk félagsins á þann hátt, sbr. t. d. 2. lið, að félaginu er ætlað „að kaupa, eiga og selja hlutabréf í atvinnufyrirtækjum og skuldabréf þeirra.“ Og í 3. lið: „að greiða fyrir útgáfu hlutabréfa og skuldabréfa atvinnufyrirtækja með beinni eða óbeinni þátttöku í útboðum og annarri dreifingu á þeim.“ Í 4. lið: „að útvega, veita og ábyrgjast lán til atvinnufyrirtækja, sem félagið tekur þátt í eða beitir sér fyrir.“ Í öllum þessum liðum er gert ráð fyrir hlutafélagaforminu einu saman. Að vísu er í 1. lið gert ráð fyrir því með almennari orðum, að félaginu sé heimilt „að vera frumkvöðull að stofnun, endurskipulagningu og sameiningu atvinnufyrirtækja“. Í liðunum, sem á eftir koma, er svo gert ráð fyrir hlutafélagaforminu, en ekki öðrum formum. Það má vel vera, að þetta sé misskilningur hjá mér, en ég get ekki skilið þetta frv. öðruvísi, enda hefur í öllum umr. um það komið fram, að hér sé um að ræða eins konar vísi að kauphöll, til þess að verzla með verðbréf, - hlutabréf í þessu tilfelli. Og ég fæ þess vegna ekki séð, að hv. þm. hafi á neinn hátt hrakið þau ummæli mín, að þessu Fjárfestingarfélagi er ekki ætlað skv. þessu frv. að vera til stuðnings samvinnufyrirtækjum.



Herra forseti. Út af ummælum hv. 11. þm. Reykv. hér, bæði nú og í fyrri ræðu, vil ég upplýsa það, þó að ég sé kannske ekki rétti maðurinn í þessari hv. þd. til að upplýsa það, að Samband ísl. samvinnufélaga hefur samþykkt alveg skilyrðislaust að verða einn forgangsaðilinn að Fjárfestingarfélaginu ásamt Verzlunarráði Íslands og Félagi ísl. iðnrekenda. Sami hv. þm. miklaði það fyrir sér, að hér væri eingöngu átt við hlutafélagsformið. Ég satt að segja get ekki stælt við hann um það, en í 1. gr. er alls staðar rætt um atvinnufyrirtæki. Atvinnufyrirtæki ná til samvinnufélaga og hvaða rekstrarforma sem er. Auk þess má bæta því við, að samvinnufélagsskapurinn á aragrúa af hlutafélögum í hinum ýmsu starfsgreinum, sem í mörgum tilfellum henta einmitt miklu betur en samvinnureksturinn, þar sem hver einstakur er kannske fullábyrgur fyrir áhættusömum rekstri.



Herra forseti. Það var nú ekki margt, sem ég ætlaði að gera að umtalsefni, og ekki vil ég lengja umr., enda hefur ekkert það komið fram, sem breytt hefur skoðun minni á þessu máli, sem ég gerði grein fyrir í framsöguræðu minni fyrr í umr. Hv. nm. í meiri hl. fjhn. hafa talað um það, að það mundi nú ekki verða mikil bót að því að setja megnið af fjárfestingarsjóðum landsins saman í einn banka, það leiddi af sér allt of mikið miðstjórnarvald. Það væri því miklu hentugra að dreifa valdinu á svona margar hendur. En ég álít, að málið standi þannig, að valdið í öllum þessum fjárfestingarsjóðum sé í raun og veru í höndum sömu aðilanna alls staðar, þ. e. a. s. fulltrúa pólitísku flokkanna. Það er mín skoðun, að það mætti gjarnan breytast og reynt yrði að finna á því önnur form. En það, sem er kannske aðalatriðið í þessum efnum, er það, að með því að hafa þennan fjölda af vanmáttugum stofnlánasjóðum er ekki hægt að fullnægja þörf atvinnuveganna fyrir stofnlán, jafnvel þó að samanlagt fé væri nægilegt. Þá er bent á, að það þurfi nú ekki mikið að derra sig út af því, að það séu afnumin öll lög allra bankanna um það, að þeir megi ekki eiga hlut í hlutafélögum, því að þarna sé alls ekki verið að lögfesta það, að bankarnir séu skyldugir til þess. Ég segi nú bara, að fyrr hefði nú mátt rota en dauðrota, ef bankarnir hefðu verið skyldaðir til þess að leggja fram eitthvert ákveðið hlutafé í einkafyrirtæki þessara aðila, sem hér er um að ræða. En það getur auðvitað ekki dulizt neinum, að þetta er sett inn til þess að þrýsta á bankana og sjóðina til þess að láta fé af hendi til þessa nýja fyrirtækis, og þá með hliðsjón af því, að það verði sérstakir aðilar, sérstök fyrirtæki, verðug fyrirtæki sem njóti þar góðs af, eins og kemur greinilega fram í frv., þar sem sagt er, að enga fyrirgreiðslu megi veita öðrum en þeim, sem Fjárfestingarfélagið, - þ. e. a. s. Verzlunarráðið, Félag ísl. iðnrekenda og Samband ísl. samvinnufélaga, - hefur velþóknun á. Allir aðilar í landinu aðrir, sem eiga við stofnfjárskort að stríða, eiga þarna enga hjálp að fá. En það, sem kom mér nú sérstaklega til þess að standa hér upp aftur, var það, að mér sýnist, að hér hafi komið fram hjá hv. 11. þm. Reykv. alveg nýjar upplýsingar í þessu máli, sem kunni að breyta afstöðu manna til þess. Það hafði satt að segja farið fram hjá mér, að í þeim aragrúa af umsögnum, sem fylgja nál. meiri hl. fjhn. Nd. á þskj. 414, kemur engin umsögn frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, sem þó á að verða þriðjungsaðili að stofnun þessa nýja félags. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég vil frétta það öðruvísi en á skotspónum, áður en þetta frv. er afgr., að Samband ísl. samvinnufélaga hafi samþykkt það og að það liggi fyrir, að Sambandið vilji og ætli að verða aðili að þessu fyrirtæki. Ég er ekki að gera því skóna, að hv. þm. Sveinn Guðmundsson sé að skrökva því, að hann álíti, að þetta muni vera gert með góðum vilja Sambandsins, en það liggur ekkert óyggjandi fyrir hv. þd. um þetta atriði. Mér finnst þess vegna alveg full ástæða til þess, að a. m. k. á milli umr. geri fjhn. tilraun til þess að fá umsögn frá þessum aðila um málið og um væntanlega þátttöku hans, því að það finnst mér ekki vera neitt lítilsvert atriði.



Herra forseti. Hér er um að ræða þmfrv., sem komið er frá Nd. og hefur verið samþ. þar ágreiningslaust. Samkv. tryggingalögunum, 16. gr., hefur tryggingaráð heimild til að ákveða, að greiddur sé barnalífeyrir með börnum einstæðra mæðra, ef móðirin er öryrki, en hins vegar er litið svo á, að lögin leyfi ekki að greiða barnalífeyrinn áfram, ef móðirin fellur frá. Þetta hefur væntanlega ekki verið tilætlun löggjafans og verður að telja, að þetta sé smíðagalli á lögunum, sem verður að lagfæra, og það er einmitt það, sem gert er hér með þessu frv. Þessu frv. var vísað til heilbr.- og félmn. Fyrir n. lágu meðmæli Tryggingastofnunar ríkisins með þessu frv. og n. mælir einnig með því, en þó hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til þess að flytja brtt. við frv. og styðja brtt., er fram kynnu að koma, enda hafa tveir hv. nm. flutt hér brtt. við frv. á þskj. 636. Ég get aðeins getið þess, að það náðist ekki samstaða um það innan n. að flytja þessar brtt., og var sú hugmynd, sem kemur þar fram, borin óformlega undir Tryggingastofnunina. Fékk hún ekki meðmæli þar, en hins vegar er rétt að taka það fram, að þetta var ekki sent skriflega til Tryggingastofnunarinnar, þannig að um þessa brtt. liggja ekki fyrir nein skrifleg ummæli þaðan. Brtt. er um efni, sem er auðvitað úr tryggingalögunum, en er ekki skylt þessu sérstaka ákvæði, sem frv. fjallaði um upphaflega.



Herra forseti. Við hv. 4. þm. Sunnl. flytjum brtt. við þetta frv., sem hér er til umr., og er hún á þskj. 636 og er við 12. gr.l. um almannatryggingar. En síðasta mgr. 12. gr. hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Nú andast maður, sem frestað hefur töku lífeyris fram yfir 67 ára aldur, og lætur eftir sig maka á lífi, og skal þá hinn eftirlifandi maki til viðbótar eigin ellilífeyri eiga rétt á þeirri hækkun, sem hinn látni átti rétt á, vegna frestunar, sem átt hafði sér stað eftir 1. janúar 1961.“ Brtt. okkar er í því fólgin, að gera alla jafnréttháa gagnvart lögunum, hvort heldur þeir frestuðu töku ellilífeyris fyrir 1. jan. 1961 eða eftir þann tíma. Þessi breyting á lögunum mun ekki ná til margra, því að varla eru þeir margir nú á lífi, sem frestuðu töku ellilífeyris fyrir 1961. Ég sé heldur ekki, hvers vegna þeir aðilar eiga ekki að hafa sama rétt og hinir, sem fresta töku ellilífeyris eftir 1961. Þess ber líka að geta, að ellilífeyrir er nú ekki orðinn ýkjahár samanborið við þarfir hinna öldruðu, og hafa því máli verið gerð fyllilega skil hér í þessari hv. d. á yfirstandandi þingi, og skal ég því ekki koma nánar inn á það. En ég vil benda á það í þessu sambandi, að á Alþ. í vetur er þegar búið að samþykkja þrjú frv. um breyt. á almannatryggingalögunum og þetta verður fjórða frv., sem verður samþ., - sem ég geri ráð fyrir, að verði, því að n. mælir öll með frv., enda þótt við flytjum hér brtt. tveir, sem erum í n. Og auk þess liggja fyrir hv. Alþ. fjögur frv. í viðbót um breyt. á almannatryggingalögunum og ein þáltill. um endurskoðun laganna, þannig að það virðist sem það séu býsna mörg atriði í þessari löggjöf, sem þurfi endurskoðunar við, og býst ég við, að þessi löggjöf verði endurskoðuð, áður en langir tímar líða. Eigi að síður fannst okkur ástæða til þess nú að flytja þessa brtt. í von um það, að hv. þd. og hv. Alþ. samþykki þá till., og ef svo illa fer, að hún verði ekki samþykkt nú, að hún lægi þá fyrir til athugunar, þegar nánari endurskoðun laganna fer fram. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um þetta nú, en ég vænti þess, að hv. þdm. sé ljóst, við hvað er hér átt, þ. e. að allir eigi jafnan rétt, hvort heldur þeir hafa frestað töku ellilífeyris fyrir 1961 eða eftir þann tíma. Ég sé ekki ástæðu til að gera þarna upp á milli.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft þetta frv. til athugunar milli umr. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um frv. Bæði er það, að efni þess var nokkuð rakið við 1. umr., og svo hefur það einnig nú á þessum þingfundi mjög komið til umr. í sambandi við frv. til l. um skemmtanaskatt. Ég skal láta nægja að gera aðeins grein fyrir tveimur brtt. á þskj. 638, sem menntmn. flytur við frv. Fyrri brtt. er við 1. gr. frv., og er á þá leið, að niður falli orðin „og á þann hátt, sem ráðh. samþykkir“ í niðurlagi gr. Með síðustu mgr. þessarar frvgr. er kveðið svo á, að 10% af tekjum Félagsheimilasjóðs skuli renna í menningarsjóð félagsheimila. Úr þeim sjóði má svo veita styrk til menningarstarfsemi einstakra félagsheimila úti um landið, með því skilyrði, að hluti af aðgangseyri að samkomum félagsheimilisins renni í sérstakan menningarsjóð þess. Þennan sjóð á svo að varðveita heima í héraði og þar er það stjórn hlutaðeigandi félagsheimilis, sem varðveita skal sjóðinn, og honum verður eingöngu varið til menningarstarfsemi í því félagsheimili. Við töldum, að það ætti að nægja að hafa í lögunum ákvæði um það, að þessum sjóði, sem varðveittur er heima í héraði, skuli eingöngu varið til menningarstarfsemi í hlutaðeigandi félagsheimili og að ekki þyrfti að leita samþykkis ráðh. um það, á hvern hátt það yrði gert. Það virðist, að það ætti að vera hægt að trúa stjórnum félagsheimilanna fyrir því, að þessir sjóðir verði notaðir á þann hátt, sem lög mæla fyrir um. Síðari brtt. er við 2. gr. frv. 2. mgr., en þar stendur í næstsíðustu línu: „Sé sótt um styrk úr menningarsjóði félagsheimila eða sérstökum deildum hans“. Við leggjum til, að niður falli orðin „eða sérstökum deildum hans“, og er það ákvæði satt að segja eftirlegukind frá því, sem frv. mun hafa verið í handriti, sem síðar hefur svo verið breytt, en láðst hefur að taka þetta út. Eins og þetta stendur þarna, þá getur maður eiginlega ekki fundið neina meiningu í því. Þessar tvær brtt. eru fluttar af n. Menntmn. stendur öll að þeim, og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um frv.



Herra forseti. Menntmn. hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum, síðan 1. umr. fór fram um málið. Á þessum fundum hafa mætt Þórður Eyjólfsson fyrrv. hæstaréttardómari, sem samdi frv., sá starfsmaður tollstjóraembættisins, sem hefur með innheimtu skemmtanaskatts að gera, og íþróttafulltrúi, en áður höfðu mætt á fundi hjá n. ráðuneytisstjórinn í menntmrn., ásamt fulltrúa þar, og þá mætti einnig fyrrnefndur starfsmaður tollstjóraembættisins. Eins og áður hefur verið rakið og kemur einnig fram í grg. með frv., þá eru meginbreytingarnar samkv. þessu frv. frá því, sem nú gildir, þær, að kvikmyndasýningar eru settar í sérflokk með 15% skemmtanaskatt. Þá er gjaldskyldan færð út, þannig að skemmtanaskattskyldan nær nú skv. frv. til allra staða á landinu, en samkv. núgildandi lögum nær hún aðeins til kaupstaða með 1500 íbúa og þar yfir. Þá rennur samkv. frv. allur innheimtur skemmtanaskattur, að frádregnum innheimtulaunum og framlagi til sinfóníuhljómsveitar, í Félagsheimilasjóð, en samkv. núgildandi lögum skiptist skatturinn til helminga milli Félagsheimilasjóðs og Þjóðleikhússins. Þá er með frv. lagt til, að skattprósentan sé miðuð við brúttóverð miða, en nú er miðað við nettóverð. Þá eru felldar niður heimildir til 200% álags á skatt af kvikmyndasýningum og 20% álags á skatt af öðrum skattskyldum skemmtunum og einnig fellur niður 10% álag, sem nú rennur til sinfóníuhljómsveitarinnar, en hins vegar fær sinfóníuhljómsveitin samkv. frv. 10% af innheimtum skemmtanaskatti, þegar innheimtulaun hafa verið dregin frá. Þá er sú breyting á gjaldi til Menningarsjóðs, að í stað þess að það er nú föst krónutala, þ. e. a. s. 1 kr. af hverjum aðgöngumiða að kvikmyndasýningum og 2 kr. af dansleikjum, þá er með frv. lagt til, að menningarsjóðsgjaldið verði ákveðin prósenttala af andvirði aðgöngumiða, 1½% af miðum að kvikmyndasýningum og 2% af miðum að dansleikjum. Þessi prósenttala gefur í aðra hönd nokkuð svipað eða aðeins meira en einnar og tveggja krónu gjaldið, sem nú gildir. N. leitaðist við að gera sér, a. m. k. að einhverju marki, grein fyrir því, hvaða áhrif breytingar á skattheimtunni samkv. frv. hefðu annars vegar á heildarupphæð skemmtanaskattsins og hins vegar á rekstur þeirra skemmtistaða, sem nú eru undanþegnir skemmtanaskatti, og þá aðallega rekstur félagsheimilanna. Það er skemmst frá því að segja, að það er ekkert hægt að fullyrða um það, hver heildarskatturinn yrði eftir breytinguna. Skattur af kvikmyndasýningum lækkar verulega, og þó niður falli skattfrelsi vissra kvikmyndahúsa, sem hafa verið skattinum undanþegin, þá má búast við því, að sá skattur, sem þau samkv. frv. kæmu til með að greiða, rynni að verulegu eða mestu leyti aftur til þeirra stofnana eða í þarfir þeirra málefna, sem þessum húsum er ætlað að standa undir. Spurningin er þá sú, hve mikið megi áætla, að útfærsla skattskyldunnar til alls landsins geti gefið í aðra hönd. Á svo naumum tíma sem n. hefur haft frv. til meðferðar hefur mjög takmarkaðar upplýsingar verið hægt að fá og það mundi áreiðanlega taka vikur, ef ekki mánuði, að safna slíkum upplýsingum, sem yrðu þó væntanlega alls ekki tæmandi. Ég skal þó nefna eina tölu, sem n. var látin í té frá tollstjóraembættinu, en þar segir, að í bréfi Efnahagsstofnunarinnar til menntmrn. frá því í október á fyrra ári séu m. a. þær upplýsingar, að brúttósala aðgöngumiða að kvikmyndasýningum á árinu 1968, á stöðum með 300–1500 íbúa, hafi numið 10 millj. 989 þús. kr., þ. e. a. s. tæpum 11 millj. kr. En í þessa skýrslu vantaði þó upplýsingar frá 10 stöðum, sem nánar eru tilgreindir. 15% skemmtanaskattur af þessum 11 millj. kr. mundi þá hafa orðið 1650 þús. kr. Lætur nærri, að það sé þriðjungur af því, sem 5 kvikmyndahús hér í Reykjavík hefðu greitt á árinu 1969 með sömu skattprósentu. Það hefði vissulega verið æskilegt, að fyrir hefðu legið ítarlegri upplýsingar en raun er á um þau atriði, sem ég áður hef nefnt, en afgreiðsla frv. á þessu þingi væri þá útilokuð, ef slíkra upplýsinga ætti að bíða. Á hitt verður og að líta, að það virðist sem það sé alveg óumflýjanlegt, að leiðrétting fáist á skemmtanaskatti kvikmyndahúsanna, eins og rekstri þeirra er nú komið. Fimm kvikmyndahús hér í Reykjavík greiða nú u. þ. b. helming af öllum innheimtum skemmtanaskatti. Þetta er því langstærsti gjaldstofn skemmtanaskattsins, og ef ekki verður þegar eitthvað að gert, þá verður ekki betur séð en sá gjaldstofn sé í þann veginn að bresta. Eins og ég áður sagði, reyndi n. að gera sér einhverja grein fyrir því, hvaða áhrif frv. - ef að lögum yrði hefði á rekstur þeirra staða, sem nú eru ekki skattskyldir, og þá aðallega á rekstur félagsheimilanna. Íþróttafulltrúi mætti á fundi hjá n. og gaf okkur margar mjög athyglisverðar upplýsingar. Ég skal hér stikla á nokkru af því, sem hann lét okkur í té. Félagsheimilin eru nú 136 á öllu landinu. Þau skiptast þannig á byggðarlög, að 98 eru í sveitum og kauptúnum, 7 eru í kaupstöðum. Þeir kaupstaðir eru: Sauðárkrókur, Ólafsfjörður, Húsavík, Neskaupstaður, Seyðisfjörður, Vestmannaeyjar og Kópavogur. - Af þessum 7 kaupstöðum eru 2, sem tvímælalaust eru skemmtanaskattsskyldir. Hinir munu ekki hafa greitt skemmtanaskatt vegna íbúaákvörðunar laganna, nema þá líklega Húsavík upp á síðkastið. - Þetta voru 7 félagsheimili í kaupstöðum. Þá eru 5 félagsheimili í dreifbýli, sem eru sameign skóla og félaga. Þá eru loks 26 félagsheimili, sem eru eign einstakra félaga, en yfirleitt hefur þar verið um minni háttar framkvæmdir að ræða. Af þessum 26 eru t. d. 11 skátaheimili, sem hafa hlotið styrki úr Félagsheimilasjóði, - 11 skátaheimili víðs vegar um landið, reyndar ekkert hér í Reykjavík. Við sjáum af þessu, að sá helmingur af skemmtanaskattinum, sem skv. núgildandi lögum fellur í hlut Félagsheimilasjóðs og kemur nú frá kaupstöðum með 1500 íbúa eða fleiri, hann rennur að langsamlega mestu leyti til dreifbýlisins og annarra staða, sem engan skemmtanaskatt greiða. Í sambandi við þetta má aðeins minnast á, að staðir eins og t. d. Selfoss, sem mun hafa yfir 1500 íbúa, eru alls ekki skattskyldir, vegna þess að þeir eru ekki kaupstaðir. Þá eru upplýsingar um styrkveitingar úr Félagsheimilasjóði og eru þær einnig frá íþróttafulltrúa og miðaðar við það, sem var í desember 1969. Þá voru það 75 félagsheimili, sem ekki höfðu fengið full 40% byggingarkostnaðar úr Félagsheimilasjóði, og til þess að svo gæti orðið, vantaði 56.4 millj. kr. Tekjur Félagsheimilasjóðs hafa frá upphafi, þ. e. a. s. frá árinu 1948 þar til í desember s. l., numið samtals 74 millj. kr. Þegar félagsheimilalögin voru sett, þá voru þau látin verka aftur fyrir sig, þannig að þau náðu til þeirra framkvæmda við félagsheimili, sem voru byrjaðar á árinu 1944, og heildarupphæð framkvæmda allt það tímabil og á öllum stöðum samanlagt er um 240 millj. kr. Í þessu sambandi er bezt að minna á það, sem ég ætla að hafi komið fram við 1. umr. málsins, að skemmtanaskattur árið 1968, að frádregnum innheimtulaunum og framlagi til sinfóníuhljómsveitar, nam tæpum 14 millj. 730 þús. kr., sem skiptast svo til að jöfnu milli Félagsheimilasjóðs og Þjóðleikhússins. Um rekstur félagsheimilanna sagði íþróttafulltrúi okkur, að í heild tekið væri hann ekkert vandamál. Smærri húsin eru mörg hver kannske nokkur þúsund kr. yfir eða undir því að í járnum standi, en annars eru nokkur áraskipti að og stærri heimilin, sum hver a. m. k., skila nokkrum ágóða, kannske rösklega 100 þús. kr., en önnur minna. En tæmandi upplýsingar gátum við að vísu ekki fengið eða réttara sagt, það hefði tekið þann tíma að útvega þær, að eftir því hefði ekki verið hægt að bíða. Þegar ég segi, að íþróttafulltrúi hafi tjáð okkur, að rekstur félagsheimilanna væri ekki vandamál, þá er þar við að athuga, að þar er eingöngu talað um hreinan rekstur. Þá er ekki tekið neitt tillit til afskrifta. En langflest félagsheimilin eru með einhverjar skuldir, meiri eða minni, sum hver eru þó ekki með meiri skuldir en sem nemur því, er þau eiga eftir að fá úr Félagsheimilasjóði. En það er að sjálfsögðu vandamál á þessum stöðum að greiða vexti og afborganir af þessum skuldum. Á það jafnt við um þessar framkvæmdir og yfirleitt aðrar í þjóðfélaginu. Í frv., sem n. flytur einnig að beiðni hæstv. menntmrh., um breyt. á lögum um félagsheimili, sem er á dagskrá þessa fundar og kemur væntanlega til umr. hér síðar, er farið fram á heimild til handa Félagsheimilasjóði til að gefa út skuldabréf til þess að greiða fyrir félagsheimilunum. Ég held, að það sé ekki of mikil bjartsýni að líta svo á, bæði nú, þegar skemmtanaskatturinn á allur að renna í Félagsheimilasjóð og til kemur að auki útgáfa slíkra skuldabréfa, að þá ætti þarna að vera ráðin veruleg bót á erfiðleikum félagsheimilanna. Ég hef þá, hv. forseti, gert nokkra grein fyrir þeim upplýsingum, sem n. hefur aflað sér milli umr., og athugunum hennar á frv. og vil að lokum segja það, að það yrði ekki lítil bót að því, ef þetta frv. yrði að lögum, að fá þá einföldun á öllum ákvæðum skemmtanaskattsins og innheimtu hans, sem frv. hefur að geyma, því að með öllum þeim breyt., sem orðnar eru á lögunum, er þetta satt að segja eins og hálfgerður frumskógur fyrir menn að fara í gegnum. Ég skal þá víkja lítillega að brtt. þeirri, sem við 5 þm. úr menntmn. flytjum við frv. og eru á þskj. 637. Fyrri brtt. við 6. gr. og er með henni mælzt til, að 2. mgr. þeirrar gr. falli niður. Í þessari mgr. frv. er gert ráð fyrir því, að sveitarfélög, sem þegar hafa fengið staðfestar reglugerðir skv. lögum frá 1918 og hafa þær enn þá í gildi, skuli áfram halda rétti til þess að innheimta gjald af skemmtunum, sem þau lög heimila. Með þessu frv. hefur verið lagt til, að þessi lög frá 1918 verði felld úr gildi. Með þeim lögum var bæjar- og sveitarstjórnum heimilað að leggja allt að 20% skatt á almenningsskemmtanir, sem aðgangur er seldur að. En álagning skattsins er háð því, að sveitarstjórn hafi samið reglugerð, sem hafi hlotið staðfestingu dómsmrh. Þessi lög frá 1918, náðu sem sé til allra sveitarfélaga í landinu. Með lögum um skemmtanaskatt og um þjóðleikhús frá 1927 var þessi heimild felld úr gildi, að því er varðaði kaupstaði með 1500 íbúum eða fleiri. Síðan var svo með lögum nr. 28 frá 1952 veitt almenn heimild sveitarstjórnum, hreppsnefndum og bæjarstjórnum til handa, án tillits til íbúafjölda, til að leggja sérstakt gjald á kvikmyndasýningar, allt að 10% af aðgangseyri að kvikmyndasýningum, að frádregnum skemmtanaskatti. Með þessum lögum var felld úr gildi heimild í lögunum frá 1918 um allt að 20% gjald að því er varðaði kvikmyndasýningar. Þetta frv., sem hér er til umr., haggar í engu lögunum um gjald af kvikmyndasýningum frá 1952, og þau lög munu standa óbreytt þó að frv. verði að lögum og sveitarstjórnir þannig halda sinni heimild áfram til að leggja gjald á kvikmyndasýningar. N. leitaðist við að gera sér grein fyrir því, hvaða tekjur sveitarfélögin kynnu að hafa haft samkv. lögunum frá 1918. Nú hafa verið gefnar út alls 45 reglugerðir skv. þeim lögum. Af þeim eru allmargar fallnar úr gildi, þ. e. a. s. reglugerðir, sem gefnar voru út fyrir kaupstaði með 1500 íbúum eða fleiri. Eins og ég áður sagði, voru þessi lög afnumin, að því er þessa kaupstaði snerti, með lögunum um skemmtanaskatt og Þjóðleikhús frá 1927. Ég vil skýra frá því, að tollstjóraembættið var beðið um að útvega upplýsingar um það, eftir því sem unnt væri og tími ynnist til, hvað sveitarsjóðir samkv. reikningum sveitarfélaganna kynnu að hafa haft í tekjur af þessu gjaldi á skemmtanir. Eftir þeim upplýsingum, sem n. fékk, - en það voru athugaðir sveitarstjórnarreikningar frá sveitarfélögum, sem nú eru skemmtanaskattsfrjáls, og það var gert af Hagstofunni að beiðni tollstjóraembættisins, - þá virðist sem sveitarfélögin hafi lítið eða ekkert notfært sér þessa heimild í lögunum frá 1918. Þó getur maður látið sér detta það í hug, að reikningar einhverra sveitarfélaganna séu þannig úr garði gerðir, að þar komi ekki fram þessar tekjur af skemmtanahaldi, og mætti jafnvel hugsa sér, að þær rynnu beint til einhverra ákveðinna málefna og kæmu þá hvorki inn á gjaldabálkinn né tekjubálkinn í sjálfum sveitarstjórnarreikningunum. Það eru hér upplýsingar, sem ef til vill er rétt að kynna fyrir hv. þm., reyndar eru þær sjálfsagt teknar af handahófi, en þar er um að ræða nokkra stærri staðina. Þar er t. d. fyrst nefndur Selfoss, og segir þar, að samkvæmt upplýsingum frá oddvita þar hafi enginn skattur verið innheimtur 1969. Segir hér: „Kvikmyndahúsið er eign hreppsfélagsins. Enginn skattur innheimtur 1969. 1968 innheimtur skattur 10%, ca. 20 000 kr.“ Þá er Raufarhöfn. Þaðan eru upplýsingar oddvita, en í þeim segir, að félagsheimilið sé í skuld við hreppinn og enginn skemmtanaskattur hafi verið innheimtur, síðan það var reist. Úr Neskaupstað eru aftur á móti upplýsingar frá skrifstofu bæjarfógetans, sem segir, að enginn skemmtanaskattur sé innheimtur. Í Stykkishólmi gefur sýsluskrifstofan þær upplýsingar, að enginn skemmtanaskattur sé innheimtur í Stykkishólmi, Ólafsvík, Hellissandi eða Grundarfirði. Sveitarfélögin eigi sjálf samkomuhúsin og síðast hafi verið innheimtur 10% skattur í Stykkishólmi 1967, en þá hafi samkomuhúsið þar verið í einkaeign. Þetta eru að vísu dæmi af handahófi og varlegt að draga af þeim neina allsherjar ályktun um notkun sveitarfélaganna á gjaldheimildinni í lögunum frá 1918. Þegar nú er lagt til að fella úr gildi lögin frá 1918, þá virðist manni satt að segja óeðlilegt, að heimildir þeirra standi þó áfram, varðandi nokkur sveitarfélög, en önnur geti þar ekki komið til greina, þ. e. a. s. þau, sem ekki hafa fengið staðfestar reglugerðir. Það sýnist því fremur eðlilegt, að fella niður þessa mgr. Þar virðist varla vera um að ræða nokkurt fjárhagsatriði, sem einhverju nemur, fyrir sveitarfélögin. Ég býst við, að fleiri en ég muni líta svo á, að þó frv. yrði samþ. með þessari mgr., þá yrði það aldrei um langa framtíð, sem slík heimild til handa einstökum sveitarfélögum yrði látin standa, og væri þá hreinlegra að nema þetta ákvæði úr frv. nú þegar. - Eins og áður sagði, er fyrri liður brtt. okkar fimmmenninganna um það, að svo verði gert. Síðari liður brtt. okkar er varðandi menningarsjóðsgjaldið, sem um ræðir í 8. gr. frv. Þarna kemur prósenta af seldum aðgöngumiðum í stað 1 og 2 kr. gjalds, sem er samkv. núgildandi lögum. Í n. var nokkuð rætt um menningarsjóðsgjaldið og í því sambandi um fjárþörf Menningarsjóðs. Ég sé, að hv. 5. þm. Reykn. hefur flutt hér brtt. við frv. einmitt varðandi þessa gr., og þar sem hann er svo nákunnugur öllum málefnum Menningarsjóðs og fjárþörf hans, þá geri ég ráð fyrir, að þegar hann gerir grein fyrir sinni brtt., þá muni koma fram allt það sem máli skiptir varðandi það atriði. Það lágu hér fyrir nokkrar upplýsingar um menningarsjóðsgjaldið, sem ég ætla að hafi verið nokkuð skýrt frá við 1. umr. málsins, og sé ég þó hér á plöggum, að menningarsjóðsgjald er eingöngu innheimt í Reykjavík. Með útfærslu gjaldskyldunnar til alls landsins hljóta tekjur Menningarsjóðs eitthvað að aukast. Hversu mikið, er ákaflega erfitt um að segja, eins og um skemmtanaskattinn yfirleitt, en eftir þær umr., sem fram fóru í n., urðum við fimmmenningarnir, sem stöndum að brtt. á þskj. 637, sammála um, að rétt væri að flytja brtt. við 8. gr., um að 2% af brúttóverði aðgöngumiða að dansleikjum breyttist í 3%, sem mundi þá auka nokkuð tekjur Menningarsjóðs. Hins vegar hefur einn okkar flm. þessarar brtt., hv. 5. þm. Reykn., flutt brtt. um hækkun á prósentunni á kvikmyndahúsmiða og mun hann að sjálfsögðu gera grein fyrir henni hér á eftir. Ég hef orðið nokkuð margorð um þetta frv. Ég taldi rétt, að þessar upplýsingar, sem ég hef rakið, kæmu fram. N. hefur varið allmiklum tíma til að kynna sér þetta frv. og, eins og ég áður sagði, leitazt við að gera sér grein fyrir áhrifum þeirra breytinga, sem samþykkt frv. mundi hafa í för með sér. Ég skal svo ekki fjölyrða að sinni um málið, nema þá tilefni gefist til síðar.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér um ræðir, frv. til l. um skemmtanaskatt, er óneitanlega snöggsoðið á ýmsa lund og virðist svo, að í ljós hafi komið, að undirbúningur þess hafi ekki mátt minni vera. Þetta kemur m. a. fram í því, hversu erfitt hefur reynzt að fá upplýsingar um ýmis atriði, sem þó skipta máli, og það kemur einnig fram í því, að hér er að mínum dómi eingöngu - og á það legg ég áherzlu eingöngu verið að reyna að setja nýjar bætur á gamalt fat, sem er í rauninni fyrir löngu orðið úr sér gengið. Það hefði verið þörf á því fyrir löngu að gera um þessi mál öll nýja löggjöf og að ýmsu leyti út frá nýju sjónarmiði. Ég held, að það sé enginn efi á því, að löggjöfin um skemmtanaskatt, a. m. k. allverulegur hluti hennar, þ. e. að því er tekur til kvikmyndahúsanna, hefur verið og er byggð á þeirri hugsun, að kvikmyndasýningar séu nánast dæmdar til að vera eins konar annars eða þriðja flokks skemmtanir, sem sjálfsagt sé að skattleggja, að vísu til stuðnings ýmsum góðum málefnum, en þó býsna óskyldum kvikmyndahúsarekstri og kvikmyndagerð. Ég skal ekki fara mjög langt út í þessa sálma. Ég viðurkenni, að það er í rauninni ógerningur að gera þær breytingar á þessu frv., sem nægðu til þess að fullnægja nútímakröfum að því er varðar löggjöf um og stuðning við kvikmyndarekstur með menningarlegu sniði og innlenda kvikmyndagerð, en á því er hin fyllsta þörf. Ég vildi aðeins, áður en ég færi að fjalla um einstök atriði þessa frv., leggja á það ríka áherzlu, að þrátt fyrir þær breytingar, sem hér er verið að gera og sumar eru að vísu, eins og hv. form. menntmn. lagði áherzlu á, til að einfalda dálítið þetta skattheimtukerfi og að því leyti alveg tvímælalaust til bóta, - þá er hér í heild verið að gera tiltölulega lítilfjörlegar breytingar á löggjöf, sem er fyrir löngu orðin gersamlega úrelt. Við þurfum ekki að leita nema til næstu nágranna okkar til þess að sjá, að um þessi mál öll, þ. e. kvikmyndasýningar, rekstur kvikmyndahúsa og stuðning við innlenda kvikmyndagerð, gildir heildarlöggjöf, sem hefur alveg tvímælalaust, t. a. m. í Danmörku og Svíþjóð, haft mjög veruleg áhrif í þá átt að bæta rekstur þessarar greinar og styrkja innlenda kvikmyndagerð mjög stórlega. Áhugamenn um þessi mál, þeir menn, sem standa hér að Kvikmyndaklúbbnum h. f., hafa tekið saman mjög fróðlega greinargerð og sent menntmn. Ed., og hún fjallar einmitt um þessi atriði, sem ég hef nú vikið lauslega að. Því miður hefur þessi greinargerð og bréf, sem henni fylgir, komið það seint, að ekki hafa verið tök á að fjalla um málið í n., en ég vil ekki láta hjá líða að vekja athygli á því, að hér liggja fyrir að mínum dómi mjög fróðlegar upplýsingar um það, hvernig þessum málum öllum er háttað, ekki aðeins varðandi skemmtanaskatt, heldur fyrst og fremst varðandi kvikmyndahús og kvikmyndahúsarekstur. Það liggja hér fyrir upplýsingar um það, hvernig þessum málum er háttað í stórum dráttum í ýmsum Evrópulöndum og alveg sérstaklega hvernig Danir hafa mótað þessi mál hjá sér með löggjöf og að því að talið er, með mjög jákvæðum árangri. Ég vil aðeins með leyfi hæstv. forseta, lesa hér tvo stutta kafla úr bréfi Kvikmyndaklúbbsins, sem er dags. 20. apríl s. l. Það var sent menntmn. beggja d. Alþ. í tilefni af þessu frv., en þar er fyrst og fremst fjallað um þessi mál á breiðari grundvelli en um er fjallað í frv. Í bréfinu segir m. a.: „Á Íslandi hefur kvikmyndamálum aldrei verið mörkuð nein heildarstefna með löggjöf. En viðfangsefni slíkrar löggjafar mundu einkum vera þessi: a) rekstur kvikmyndahúsa, b) dreifing kvikmynda, erlendra og innlendra, c) innlend kvikmyndagerð, skipulag hennar og fjármögnun, d) kvikmyndasafn, e) fræðslumyndasafn.“ Síðan er tekið fram í bréfinu, að um ekkert þessara atriða gildi viðhlítandi löggjöf, nema þá helzt um Fræðslumyndasafn ríkisins, lög frá 1961, sem margt gott megi um segja. Undir lok bréfsins komast þeir kvikmyndaklúbbsmenn svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrir því mælumst við til þess við hv. menntmn., að þær beiti sér fyrir því þegar í sambandi við afgreiðslu þessa frv., að hafinn sé umsvifalaust undirbúningur að sérstökum kvikmyndalögum fyrir Ísland, sem afgr. verði á næsta þingi. Einnig bendum við á það, að við þetta frv., sem væntanlega tekur lagagildi innan skamms, mætti vel auka ákvæðum um sjálfsagðar menningarskyldur kvikmyndahúsanna: a) einhvers konar lágmark um val mannsæmandi kvikmynda, b) verulegt eftirlit með efnisvali á barnasýningum og íslenzkt tal á allar barnamyndir, c) skyldu til að sýna íslenzkar aukamyndir, eitthvert lágmark sýningafjölda. Þá væri heldur engin goðgá að mynda af skemmtanaskatti bíóanna eða a. m. k. hluta hans fyrsta vísi að hérlendum kvikmyndasjóði.“ Ég sé ástæðu til þess að vekja athygli á þessu erindi. Legg ég á það áherzlu, að ég tel, að hér sé hreyft mjög veigamiklu máli og sé orðin brýn þörf á að undirbúa heildarlöggjöf um þessi efni. Eins og ég áðan sagði, þá sé ég, að þess eru ekki tök að bæta þannig um þetta frv., sem hér er flutt um skemmtanaskatt, að það geti á nokkurn hátt með einhverjum breytingum komið í staðinn fyrir heildarlöggjöf um öll þessi kvikmyndamál. Það má segja, að það frv. um skemmtanaskatt, sem nú er flutt, hafi tvenns konar tilgang. Annars vegar hefur það þann tilgang að koma til móts við þau kvikmyndahús hér í þéttbýlinu, sem hafa borið sig illa að undanförnu og sýnt fram á það, að því er talið er með töluverðum rökum, að þau hafi nú um sinn verið rekin með tapi. Það er komið til móts við þessi hús á þann veg, að skemmtanaskattur á þau er lækkaður verulega, eða úr 271/2% niður í 15%. Ég býst við, að það sé alveg rétt, að þau kvikmyndahús hér, sem hafa orðið að greiða þennan tiltölulega háa skemmtanaskatt og hafa jafnframt orðið að taka á sig mjög verulegar hækkanir á leigu fyrir kvikmyndir, m. a. og þó ekki sízt vegna ítrekaðra gengisfellinga, hafi barizt í bökkum og jafnvel verið rekin með tapi síðustu árin, eftir að samkeppnin við sjónvarpið fór verulega að segja til sín. Það er einnig ljóst af tölum, að aðsókn að kvikmyndahúsum hefur minnkað mjög tilfinnanlega, eða að því er virðist um allt að þriðjung á örfáum árum. Hins vegar get ég ekki annað en látið í ljós þá skoðun, að bíóeigendur og bíóstjórar hér hafa staðið sig heldur slælega í því, er til þess tekur að mæta nýjum viðhorfum, mæta þeirri auknu samkeppni, sem þeir verða að horfast í augu við nú, eftir að sjónvarp er komið. Þá kemur maður enn að því, sem ég minntist á hér í upphafi þessa máls, að engin löggjöf er til um það, sem alls staðar virðist vera bundið með lögum í nálægum löndum, að þeir, sem reka kvikmyndahús, þurfi að uppfylla vissar lágmarksþekkingarkröfur áður en þeir fá slíkt leyfi. Um ekkert slíkt er hér að ræða, ekki einu sinni þótt svo sé, sem mun nú vera tiltölulega óvíða í nálægum löndum, að sömu aðilarnir, örfá kvikmyndahús hér í Reykjavík, flytja inn allar kvikmyndir, sem sýndar eru hér á landi. Það munu ekki vera nema aðeins örfá hús, sem það gera, nálega engin kvikmyndahús utan Reykjavíkur munu fást við slíkan innflutning. Þetta er eitt af því, sem tvímælalaust ætti að taka til athugunar, þegar heildarlöggjöf verður sett um kvikmyndahúsarekstur á Íslandi. Það er t. d. býsna einkennilegt, sem upplýsingar hafa verið gefnar um nú nýlega, að af þeim kvikmyndum erlendum, sem sýndar voru hér á landi t. d. árið 1969, eru rétt um 80% - ég endurtek: 80% af öllum þessum erlendu kvikmyndum eru bandarískar myndir. Þetta er nánast furðulegt, og hér hefur orðið afar einkennileg breyting á allra síðustu árum. Ég hygg, að ég fari rétt með, að fyrir kannske 15–20 árum hafi þessi hlutföll verið dálítið lík þessu. Þá var yfirgnæfandi meiri hluti allra kvikmynda hér bandarískur. Síðan breyttist þetta allverulega, þannig að bandarísku kvikmyndirnar munu hafa verið komnar niður undir helming, þegar bezt lét, að því er snertir sýningar á erlendum kvikmyndum. En nú er þetta orðið þannig á nýjan leik, að því er mér er tjáð, að það eru hvorki meira né minna en 80% af öllum kvikmyndum, sem hingað voru keyptar 1969, bandarísk framleiðsla. Og verður þó víst sízt sagt, að Bandaríkjamenn hafi á síðari árum staðið þjóða fremst að því er snertir gerð góðra kvikmynda, þó að jafnan framleiði þeir talsvert af góðum myndum af þeim mikla fjölda, sem þar er framleiddur, og með því mikla fjármagni, sem til þeirra hluta er varið. En hér er skýringin m. a. og kannski ekki hvað sízt sú, að þessir fáu aðilar, sem flytja hér inn kvikmyndir til sýningar, virðast margir hverjir hafa samningabundizt við bandaríska framleiðendur, sem hafa þann ágæta sið, að þeir selja þessa framleiðslu sína í kippum. Ef kvikmyndahús hefur áhuga á að sjá eina eða tvær myndir, sem þau álíta að séu góðar og æskilegar til sýningar, þá verða þau að sögn að gjöra svo vel að kaupa af þessum sama framleiðanda kannske 15–20 myndir af allt öðrum gæðaflokkum og þurfa þá að burðast við að sýna þær. Því miður verður það að segjast, að jafnvel þau kvikmyndahús, sem maður hefði e. t. v. vænzt af einhverrar forustu í menningarmálum, svo sem það kvikmyndahús, sem er eign og rekið af Háskóla Íslands, og ég veit ekki betur en sprenglærðir prófessorar, ef ekki sjálfur hæstv. menntmrh., séu þar í stjórn, - hafi því miður ekki skorið sig úr og síður en svo sýnt betri myndir en önnur. Ég hygg að Háskólabíó eigi metið í fjölda bandarískra kvikmynda. Þær munu vera um eða yfir 90% af kvikmyndum, sem það sýnir. Þetta er e. t. v. dæmi um það, að það dugar trúlega ekki að setja það í löggjöf, að menn verði að vera sprenglærðir til þess að stjórna kvikmyndahúsum. Þeir verða að kunna eitthvað til þeirra sérstöku mála, en það er ekki nóg, að þeir kunni einhverja aðra hluti og kunni þá e. t. v. vel. Það er enginn efi á því, að hér verður að koma til ný löggjöf, sem miðar m. a. að því, eftir því sem hægt er með löggjöf, að bæta um myndaval og að styðja innlenda kvikmyndagerð og þá alveg sérstaklega nú fyrst um sinn gerð hinna minni heimildakvikmynda og minni leikinna mynda einnig. Þetta hefur verið brýnt lengi og er nú enn þá brýnna en áður, eftir að sjónvarp er komið hér til sögunnar, því það vantar að sjálfsögðu gott eða sæmilegt sjónvarpsefni, sem ekki liggur laust fyrir og verður ekki komið hér upp nema með góðri skipulagningu og töluverðum tilkostnaði. Það er nú svo í sambandi við þessi mál, og þá sérstaklega íslenzka kvikmyndagerð, að löggjöf hefur verið af heldur skornum skammti, þó ekki hafi algerlega skort löggjöf um það efni, t. d. eru bæði í lögunum um Menningarsjóð og í lögunum um Fræðslumyndasafn ríkisins ákvæði um það, að þessir aðilar megi og jafnvel eigi að styðja íslenzka kvikmyndagerð. En hér hefur fyrst og fremst skort fé til að vinna að þessum hlutum á þann veg, að einhver verulegur árangur gæti orðið af. Ég taldi ástæðu til að fara nokkrum orðum um þetta sérstaka atriði, enda þótt ég, eins og ég áður sagði, hafi ekki séð mér fært að flytja brtt. við þetta frv., t. a. m. um stuðning við íslenzka kvikmyndagerð eða annað slíkt, sem er þó brýn þörf á. Hitt meginatriði þessa frv., sem ég ætlaði að koma að, - það fyrra var ég búinn að nefna, en það var að bjarga, ef svo mætti segja, þeim kvikmyndahúsum, sem rekin hafa verið með tapi nú að undanförnu, - er að bæta hinn mjög svo slæma hag Félagsheimilasjóðs, sem ár eftir ár hefur verið að dragnast með sífellt lengri og lengri skuldahala, sem mun nú vera orðinn milli 50 og 60 millj. kr. Þessi breyting, að skemmtanaskatturinn á nú svo til allur að renna til Félagsheimilasjóðs og honum á sömuleiðis að vera heimilt að gefa út ríkisskuldabréf, verður væntanlega til þess, að eitthvað verður hægt að stytta þennan skuldahala. Ég vil lýsa því hér yfir sem minni skoðun, að ég tel, að það hefði átt og það eigi að leysa vandamál Félagsheimilasjóðs hreinlega á þann veg, að ríkissjóður leggi þar fram myndarlegt fjármagn eða hóflega upphæð árlega, til þess að sjóðurinn geti gegnt eðlilegu hlutverki sínu, en ekki eigi til frambúðar að hagnýta skemmtanaskattinn til þeirra hluta. Hins vegar treysti ég mér ekki til þess nú, eins og komið er, að gera till. um þessar breytingar, fyrr en þá er það yrði gert í samræmi við nýja löggjöf um kvikmyndamál á Íslandi. Ég vil svo að lokum aðeins víkja nokkrum orðum að Menningarsjóði og því gjaldi, sem hann hefur notið, bæði nokkru gjaldi af kvikmyndahúsum, þ. e. a. s. þar hefur verið um að ræða 1 kr. af hverjum seldum bíómiða að öðrum sýningum en barnasýningum, og í öðru lagi hefur verið um að ræða 2 kr. gjald af dansleikjum. Það hefur farið svo um fjármál Menningarsjóðs, eins og sumra þeirra stofnana, sem hafa fengið tekjur bundnar við eitthvert ákveðið krónugjald eða fastagjald, að þessar tekjur hafa stórlega verið að rýrna að verðgildi á undanförnum árum. Síðar, þegar það bætist við, að aðaltekjustofninn, sá sem í nokkur ár reyndist einna traustastur og var langveigamestur, þ. e. a. s. þetta krónugjald af bíómiðum, fór einnig lækkandi í krónutölu, var ekki við góðu að búast. Þetta gjald, þ. e. a. s. bæði bíómiðagjaldið og dansleikjagjaldið, hefur nú á fjórum síðustu árum lækkað að krónutölu úr 3.3 millj. kr., sem það var hæst, niður í 2.2 millj. kr., eða um réttan þriðjung, og sér þá hver maður, hvernig komið er hag þeirrar stofnunar, sem á að hafa þennan tekjustofn sem aðalhaldreipi sitt. Ég skal taka fram, að Menningarsjóði er lögum samkvæmt gert að styrkja ýmsa aðila. Í fyrsta lagi á hann að leggja ákveðna fjárupphæð árlega til Vísindasjóðs. Í öðru lagi á hann aðleggja 1/6 hluta af brúttótekjum sínum til listaverkakaupa handa Listasafni ríkisins. Sitthvað er það fleira, sem er hreinlega bundið með lögum. Síðan á hann, samkv. eigin reglum, m. a. að styrkja innlenda tónlist, innlenda myndlist og innlenda kvikmyndagerð, auk þess sem hann hefur staðið undir allmikilli bókaútgáfu, þ. á m. útgáfu fræðirita, sem aðrir aðilar hafa yfirleitt veigrað sér við að gefa út, sakir kostnaðar. Öll þessi starfsemi sjóðsins má nú heita gjörsamlega lömuð vegna fjárskorts. Hæstv. menntmrh. og menntmrn. hafa lengi vitað að hverju fór í þessu efni og að stöðugt seig á ógæfuhliðina, og hæstv. menntmrh. hefur í rauninni fyllilega viðurkennt þörfina á að bæta þarna úr, m. a. með því, að fyrir rúmu ári var sett á laggirnar að hans frumkvæði sérstök nefnd þriggja ágætra manna til þess að fjalla um vanda þessarar ríkisstofnunar. Þar var einn fulltrúi frá menntmrn., annar frá fjmrn. og sá þriðji frá menntamálaráði, formaður þess. Þessi n. skilaði áliti fyrir næstum því ári, samróma áliti, og gerði þar ýmsar till., bæði aðaltill. og varatill., að ég hygg, um úrbætur á fjárhagsvanda Menningarsjóðs, en því miður hefur ekki verið talið fært af hálfu hæstv. ríkisstj. að sinna þessum till. enn. Ég var nú satt að segja að vænta þess, að í sambandi við afgreiðslu þessa máls yrði eitthvað verulega á þennan vanda Menningarsjóðs litið, en ég get ekki sagt annað en það, að ég hef þar orðið fyrir allverulegum vonbrigðum. Að vísu fæst það nú fram, sem hefði þurft að vera í löggjöfinni frá upphafi, úr því að gjald af bíómiðum var ákveðið sem aðaltekjustofn sjóðsins, að nú er því breytt úr krónugjaldi í prósentugjald. Má þá vænta þess, að það haldi héðan af hlutfalli sínu miðað við verðlag og dýrtíð í landinu, sem það hefur alls ekki gert sem bezt sést á því, að þegar þetta krónugjald var sett á 1957, var það rétt um 6% af verði bíómiðans, en er nú komið niður í 1½%. Einnig er til bóta og ber sízt að vanmeta það, að meiri hl. menntmn. flytur þá brtt., að í stað 2% af aðgöngumiðum á dansleiki verði gjaldið til Menningarsjóðs 3%. Þetta nemur ekki ýkjamiklu, en gæti þó e. t. v. gefið Menningarsjóði 200–300 þús. kr., að því er ég áætla mjög lauslega. En þetta er þó engan veginn neitt nálægt því að bæta Menningarsjóði þann gífurlega halla, sem hann hefur orðið fyrir í sambandi við alla verðbólguþróun á undanförnum árum, þar sem aðaltekjustofn hans hefur svo að segja brostið. Ég ræddi það í n., hvort nm. sæju sér ekki fært að hækka prósentugjaldið á bíómiðana, og menntamálaráð hafði komið þeim tilmælum á framfæri, að það yrði hækkað úr 1½% í 3%. Það var ekki talið fært og ekki heldur þó að minna væri, en ég hygg þó, að það sé svo, að einstakir nm. séu alveg óbundnir í sambandi við þetta mál. Ég hef leyft mér, á þskj. 647, að flytja litla brtt. við frv., en hún er um það, að í stað þess að þetta bíómiðagjald til Menningarsjóðs er í frv. ákveðið 1.5%, þá komi 2%. Þetta er að vísu algjörlega ófullnægjandi fyrir sjóðinn, en væri þó nokkur bót. Það mundi bæta úr allra brýnustu þörf sjóðsins. Það er að vísu erfitt að reikna út, hvað það mundi gefa, en mér sýnist að það ætti ekki að gefa minna en hálfa millj. kr. Ég skal svo að lokum geta þess, að örlitla viðbót fær Menningarsjóður í sambandi við það, að ákvæðið um að binda bæri skemmtanaskattinn og menningarsjóðsgjaldið við byggðarlög, kauptún og kaupstaði, með 1500 íbúa eða fleiri, fellur niður. Þó er mjög erfitt að gera sér grein fyrir, hvað það nemur miklu, þar sem upplýsingar eru af ákaflega skornum skammti. Fjárþörf sjóðsins, til þess að hann beinlínis geti staðið nokkurn veginn undir brýnustu ætlunarverkum sínum, sem hann hefur haft með höndum undanfarin ár, er það mikil, að ég tel, að til þess að bæta úr til bráðabirgða sé bráðnauðsynlegt að fallast á þessa litlu hækkun á prósentutölunni einnig að því er varðar kvikmyndahúsin, þ. e. að í stað 1.5% komi 2%. Herra forseti. Ég skal svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en vil að lokum minna á það, sem ég sagði í upphaf í, að þetta frv., eins og það er nú, getur ekki talizt annað en alger bráðabirgðalagfæring í sambandi við viss atriði, en ég legg á það áherzlu, að heldur fyrr en síðar og það raunar, ef vel ætti að vera, fyrir næsta Alþ. þyrfti að taka öll þessi kvikmyndahúsamál og þar með gjarnan skemmtanaskattinn til nýrrar yfirvegunar og líta þar á það, sem bezt hefur gefizt meðal nágrannaþjóða okkar. Undirbúa þarf heildarlöggjöf um þessi mál, sem gæti orðið til þess, að kvikmyndahúsareksturinn og þó sérstaklega innlend kvikmyndagerð ætti nokkra framtíð fyrir sér og gegndi menningarlegu hlutverki.



Herra forseti. Á dagskrá þessa fundar eru tvö mál, sem standa í nánu sambandi hvort við annað. Annars vegar er frv. það, sem nú er til umr., um skemmtanaskatt, og hins vegar frv. um félagsheimili. Ég mun e. t. v. í þessum orðum, sem ég segi hér, víkja nokkuð að báðum þessum málum, vegna þess hve náið samband er þeirra á milli. Þessi frv. eru flutt af menntmn. þessarar hv. d. að beiðni hæstv. menntmrh. Þau eru flutt með þeim fyrirvara, eins og algengt er, þegar málsmeðferð er á þessa lund, að nm. hafi óbundnar hendur um afgreiðslu frv. Þessi mál komu til n. mjög seint á þessu þingi, þannig að í rauninni eru ekki nema fáir dagar síðan n. fékk tök á að fara að fjalla um þau. Þó að n. hafi út af fyrir sig lagt alúð við að reyna að kynna sér efni þessara frv., þá er það skoðun mín, að það vanti mikið á, að henni hafi gefizt kostur á að brjóta þetta vandamál svo til mergjar sem vera þarf. Og það lítur út fyrir, að menntmrn. hafi þurft langan tíma til þess að móta þær till., sem fram eru settar í þessum frv. Nú er talið, að þessi frv. séu fram borin og að því stefnt að lögfesta þau nú á þessum fáu dögum, sem þingið á eftir að starfa, annars vegar vegna fjárhagsvandamála félagsheimilanna og hins vegar vegna fjárhagsvandamála kvikmyndahúsa. Nú er það svo, að vissulega eiga félagsheimilin við allmikil fjárhagsvandamál að stríða, þar sem Félagsheimilasjóður hefur ekki sökum fjárskorts getað greitt það framlag, sem aðstandendur félagsheimilabygginga hafa vonazt eftir og raunar treyst á að þeir fengju. En þessi vandi er ekki nýtilkominn og ég held, að þó að málsmeðferð yrði sú, að löggjöf yrði ekki sett um þessi efni nú á þessum fáu dögum, sem eru eftir af þinginu, heldur yrði það látið bíða næsta hausts, þá mundi það ekki hafa nein úrslitaáhrif á afkomu eða hag félagsheimilanna. Þessi vandi hefur verið að skapast á mörgum undanförnum árum. Lög um félagsheimili eru frá 1947, þannig að það vantar lítið á, að þau séu orðin aldarfjórðungs gömul, og þessi fjárhagsvandi hefur orðið til smátt og smátt á þessum tíma. Hvort núgildandi ákvæði eru látin standa óbreytt fáum mánuðum lengur eða skemur, fæ ég ekki séð, eins og ég sagði áðan, að hafi úrslitaáhrif á afkomu eða fjárhagslega stöðu félagsheimilanna. Segja má, að þessi fjárhagsvandræði félagsheimilanna séu nú fyrir hendi og hafi verið að aukast á undanförnum árum, vegna þess að framkvæmdir á þessu sviði hafi orðið of örar. Þess ber þó að gæta, þegar á þetta mál er litið, að í mjög mörgum byggðarlögum hefur verið alveg knýjandi þörf á því að koma upp þessum stofnunum, félagsheimilunum. Og við verðum varir við það á öðrum sviðum, þegar þörfin er afar brýn og knýjandi fyrir framfarir, þá fara menn að bjóða lánsfé til þess að hraða framkvæmdum, svo sem á sér stað um rafvæðingu sveitanna, svo að eitt dæmi sé nefnt. Ég held því, að bygging félagsheimilanna hafi verið í því horfi, sem raun er á, vegna þess að fólkið í byggðarlögunum taldi þessar framkvæmdir og þá aðstöðu, sem þær hafa veitt og veita til félagstarfs, alveg ómissandi. Að vissu leyti má líka gleðjast yfir því í þjóðfélagi, þar sem verðbólgan vex ár frá ári, hve mikið hefur áunnizt í því að koma upp víða um land myndarlegum félagsheimilum, sem áreiðanlega fullnægja þörfum á þessu sviði um alllanga framtíð. Eigi að síður er það staðreynd, að þær vangreiðslur, sem átt hafa sér stað af hálfu Félagsheimilasjóðs sökum fjárskorts, valda vissulega erfiðleikum hjá mörgum félagsheimilum, og kemur þar m. a. til sú þunga vaxtabyrði, sem á þeim hvílir vegna lausaskulda, sem stofnað hefur verið til. Ég vil út af fyrir sig ekki gera lítið úr þessu. Nú er talið, að það, sem knýr á um að samþykkja þessi frv., séu einnig vandamál kvikmyndahúsa, m. a. kvikmyndahúsa, sem bezta hafa aðstöðu hér á mesta þéttbýlissvæði landsins. Það er talið, að orsök þessara breytinga á rekstraraðstöðu kvikmyndahúsanna sé fyrst og fremst tilkoma sjónvarpsins. Nú felast í þessum frv. tili. menntmrn. í þessu efni. Ekki er nema gott um það að segja, að slíkar till. komi fram. Þá fá menn málið til athugunar og í tillöguformi. En eigi að síður eru mörg atriði í þessu máli þannig, að hér er vissulega um álitamál að ræða, hvort ganga á lengra eða skemmra í einstökum atriðum. Það er því fyllsta ástæða til þess að mínum dómi, að hv. alþm. fái betra tóm til þess að glöggva sig á þeim efnisatriðum, sem í þessum málum eru fólgin, áður en til lögfestingar kemur. Og nú er talið, að stefnt sé að því af hálfu hæstv. ríkisstj. eða jafnvel að það sé ákveðið, að þinglausnir verði að þessu sinni eftir fáa daga eða helzt síðasta dag þessa mánaðar. Þá ber þetta allt að sama brunni, að á þeim fáu dögum, sem eftir eru af þinghaldi í þetta sinn, og einnig þegar tekið er tillit til þess málafjölda, sem fyrir liggur og þarf að afgreiða, þá er ekki hægt að ætlast til þess, að þm. geti virt fyrir sér, kannað til hlítar eða tekið afstöðu til allra þeirra atriða, sem í þessu máli eru fólgin. Þess vegna er það mín skoðun, að það væri eðlilegasta málsmeðferðin, þar sem þessi frv. eru þegar komin fram og menn hafa kynnt sér þau að nokkru, að ekki væri haldið lengra að þessu sinni, en afgreiðslu málsins frestað til næsta þings, sem á að hefjast í október n. k., þannig að það eru ekki nema nokkrir mánuðir þangað til. Ég hef vikið að því, að í þessum frv. felast allmörg efnisatriði, sem að nokkru leyti eru nýmæli og að öðru leyti breytingar frá gildandi lögum. Ég skal nú drepa á helztu efnisatriðin, sem hér er um að ræða. Samkv. frv. um skemmtanaskatt á að lækka skatt af kvikmyndasýningum úr 27.5%, sem gjaldið er raunverulega nú af andvirði miðanna, og í 15%. En miðað er við, að skattgjald af öðrum skemmtunum skili svipuðum tekjum og verið hefur. Skattinn á nú samkv. frv. að innheimta af öllum kvikmyndahúsum, en að undanförnu hafa allmörg hús notið undanþágu um skattgjaldið. Þó á að haldast heimild til þess að endurgreiða skattinn þeim, sem áður hafa notið undanþágu, ef fénu er varið til menningar- eða mannúðarmála. Gjaldskyldan samkv. frv. um skemmtanaskatt er færð mjög út eða aukin, þannig að verði þetta frv. lögfest, nær gjaldskyldan til alls landsins, en nær nú samkv. gildandi lögum til kaupstaða með 1500 íbúa og fleiri. Samkv. lögum frá 1918 hefur sveitarfélögum verið heimilt að fá settar reglugerðir um að ákveða og innheimta skemmtanaskatt til sveitarsjóðs eða í þágu sveitarmálefna, og það hafa verið settar 45 reglugerðir samkv. þessum lögum frá 1918. Nú er gert ráð fyrir að afnema þessa heimild og fella lögin frá 1918 úr gildi. Skatturinn, sem innheimtist samkv. ákvæðum þessa frv., ef að lögum verður, á að skiptast þannig, að 90% skattgjaldsins renni til félagsheimila, en 10% til sinfóníuhljómsveitar. Að undanförnu hafa 45% af skattgjaldinu runnið til Þjóðleikhússins, en sá hluti á nú að falla niður sem tekjur Þjóðleikhússins og þá á sjálfsagt að mæta þeim tekjumissi Þjóðleikhússins með auknum framlögum á fjári. til þeirrar stofnunar. Samkv. gildandi lögum hefur það verið svo, að íþróttanefnd og fræðslumálastjóri hafa í sameiningu haft vald til þess að ákveða, hvort hefja skuli byggingu félagsheimilis eða ekki. En hafi þessa tvo aðila greint á, hefur átt að skjóta þeim ágreiningi til menntmrh., og hefur hann þá fellt úrskurð um þetta atriði. Nú er stefnt að því að gera þá breytingu á þessu ákvæði, að leyfi menntmrh. þarf eftirleiðis, ef þetta frv. verður lögfest, til þess að hefja byggingu félagsheimilis. Samkv. frv. því um félagsheimili, sem hér liggur fyrir og ég leyfi mér að víkja ofurlítið að í þessu sambandi, á að leysa skuldamál félagsheimilanna, sem eru í smíðum eða lokið er smíði á, en ekki hafa verið gerðir upp reikningar fyrir að fullu. Það á að leysa úr skuldamálum þessara félagsheimila á þann hátt að heimila Félagsheimilasjóði að gefa út skuldabréf til allt að 15 ára til greiðslu á þeim styrk, sem nú er vangreiddur til félagsheimila. Þá er það nýmæli í þessu frv., að 10% af tekjum Félagsheimilasjóðs skuli renna í sérstaka deild í sjóðnum, menningarsjóð félagsheimila, og að fé úr þeirri deild verði einungis varið til þess að styðja menningarstarfsemi í félagsheimilunum. Og loks er, eins og greinilega kom fram hjá hv. 5. þm. Reykn., sem hér talaði næst á undan mér, gerð breyting á því gjaldi, sem rennur til Menningarsjóðs og undanfarið hefur verið fast gjald, 1–2 kr. af aðgöngumiða. Nú á að breyta því gjaldi prósentugjald. Ég hef rakið þessi efnisatriði, til þess að það liggi ljóst fyrir, að það er ekki ofsagt, sem ég áðan sagði, að í þessum málum felast veigamiklar breytingar frá því, sem gilt hefur, og nýmæli, sem vissulega getur verið álitamál, hvort lögfesta á eða ekki, eða hvaða breytingar er ástæða til að gera á þeim till., sem hér eru bornar fram. Ég vil þó taka fram, að ég lít þannig á, að eitt þessara atriða, sem ég hef minnzt á, sé varhugaverðast í þessum málum, en það er jafnframt að vissu leyti undirstöðuatriði beggja þessara frv., sem hér liggja fyrir. Það er þetta efnisatriði, að færa gjaldskylduna um skemmtanaskattinn út til alls landsins, án tillits til mannfjölda og annarrar aðstöðu í þeim byggðarlögum, þar sem skemmtanir eru haldnar. Undanfarið og um langan tíma, ég ætla allt frá 1927, hefur þessi gjaldskylda um skemmtanaskatt til ríkisins verið bundin við kaupstaði með 1500 íbúa eða fleiri. Þetta hefur vafalaust á sínum tíma verið sett í lög að vel athuguðu máli. Það er ákaflega mikill munur á því, hvað rekstrargrundvöllur kvikmyndahúss eða annars skemmtistaðar er betri og tryggari í byggðarlögum, þar sem fjölmenni er, heldur en í byggðarlögum, þar sem fámennt er. Hitt er svo annað mál, að öll byggðarlög eru að reyna að halda í horfinu að þessu leyti og halda uppi kvikmyndasýningum og öðrum skemmtunum, því það er álitið óhjákvæmilegt menningaratriði í hverju þorpi eða í hverju byggðarlagi, að völ sé á kvikmyndasýningum, þó að erfitt sé um reksturinn og mjög takmarkað, hvað hægt er til þess að kosta. Og það er sannast sagna, að þær upplýsingar, sem hv. formaður menntmn. vék að og hafði eftir íþróttafulltrúa og var vitanlega alveg rétt með farið, eftir því sem fram kom á nefndarfundi, eru að mínum dómi, - og ég tala þar sem maður utan af landsbyggðinni, sem nokkuð þekkir til mála, þar sem ekki er um fjölmenni að ræða, - ekki tæmandi eða segja ekki allt í þessu máli. Nú er talið, að annað aðalatriðið, sem knýr á um að gera breytingar á þessum lögum, sé fjárhagsaðstaða kvikmyndahúsanna og það ekki sízt hér á mesta þéttbýlissvæði landsins. Eftir þeim upplýsingum, sem unnt hefur verið að afla á þessum fáu dögum, hygg ég, að þetta hafi við nokkur rök að styðjast. En hvað er það þá, sem veldur þessari breytingu, að kvikmyndahús, sem kannske fyrir fáum árum eða allt fram að þessu hafa skilað hagnaði, berjast nú í bökkum með rekstur sinn? Skýringin á þessu er fyrst og fremst talin vera sú, að kvikmyndahúsin eiga erfitt með samkeppni við sjónvarpið. Nú er það svo, að sjónvarpið kom fyrst til nota hér í Reykjavík og í næsta nágrenni Reykjavíkur, þannig að það er lengri reynsla, - þó að hún sé raunar ekki löng enn þá, - fengin af þessari samkeppni hér á þéttbýlissvæðinu heldur en orðið er annars staðar á landinu. En nú er sjónvarpið góðu heilli sem óðast að færast út um landsbyggðina. Hvernig halda menn þá að áhrifin verði, þegar hin smáu, fjárhagslega veiku kvikmyndahús eiga að fara að keppa við sjónvarpið, þegar það kemur út í byggðarlögin? Hver verður þá rekstrargrundvöllur hinna smáu kvikmyndahúsa úti um landið? Ég held, að hér sé mjög alvarlegt málefni til íhugunar, hvort það eigi að stefna að því fyrir áhrif löggjafarvaldsins að lama verulega eða jafnvel varanlega slíka starfsemi úti í fámenninu, með lagaákvæðum eins og þeim, að færa gjaldskyldu skemmtanaskattsins út yfir allt landið. Ég tel það styðja þá skoðun, að rétt sé að hraða ekki afgreiðslu þessa máls nú á þessum fáu dögum, sem þingið á eftir að standa, því að á næstu mánuðum hlýtur að fást meiri reynsla heldur en nú er fyrir hendi af því, hvaða áhrif sjónvarpið hefur á skemmtanahald úti í kaupstöðunum, kauptúnunum og sveitabyggðunum. Og það er rétt og skylt að það komi fram, að þær tölur, sem íþróttafulltrúinn gaf á nefndarfundi og vikið var að í ræðu form. menntmn. alveg réttilega, eru allar miðaðar við fyrri ár, 1968 og þar áður, þ. e. a. s. það er miðað við rekstrargrundvöllinn eins og hann var, áður en sjónvarpið kom til sögu eða var fært út yfir landsbyggðina. Ég endurtek það, að þetta er í mínum huga eitt meginatriði þessa máls og ákvæði, sem ég álít varhugavert að samþykkja nú í skyndi, án þess að meiri reynsla og fyllri áætlanir séu fyrir hendi heldur en nú eru um þetta mál. Ég hef því hugsað mér ásamt hv. 11. þm. Reykv., Kristjáni Thorlacius, að bera hér fram brtt. við þetta frv. um skemmtanaskattinn, sem yrði þannig að 1. gr. frv. orðist svo: „Í öllum sveitarfélögum landsins, sem hafa 1500 íbúa eða fleiri, skal greiða skatt samkv. lögum þessum, þegar aðganga er seld að skemmtunum fyrir almenning.“ Í þessari brtt. felst það að halda sama marki um mannfjölda, þar sem gjaldskylda er um skemmtanaskatt til ríkisins, eins og verið hefur í lögum um fjöldamörg undanfarin ár. Það er raunar gerð breyting frá gildandi lögum, því þau binda þetta eingöngu við kaupstaði, en það finnst okkur, sem stöndum að þessari brtt., ekki eðlilegt, heldur eigi það blátt áfram að vera mannfjöldamarkið í sveitarfélagi, sem lagt er til grundvallar, en ekki það, hvort sveitarfélagið er kaupstaður eða kauptún. Ég mun svo, áður en ég lýk máli mínu, afhenda hæstv. forseta þessa till., en ætla að bæta fáum orðum við, áður en ég lýk máli mínu. Það hefur verið vikið að því lauslega í þessum umr., að það sé eðlilegt og rök fyrir því að lögleiða gjaldskyldu um allt landið, vegna þess að samkv. þessum till., sem hér eru til umr. í frv.-formi, á meiri hlutinn af tekjum, sem af skemmtanaskatti fást, að renna til félagsheimilanna. Ég tel ekki rétt að ræða málið sérstaklega á þeim grundvelli. Skemmtanaskatturinn er almennt gjald, sem lagt er á af hálfu ríkisvaldsins, svipað og önnur almenn gjöld, sem í ríkissjóð falla. Því er náttúrlega ekki að neita, að um langt árabil rann skemmtanaskatturinn eingöngu til Þjóðleikhússins, allt frá 1927–1947. Það var gert til þess að gera þetta átak að koma upp þessari menningarstofnun. Þessi menningarstofnun er eign þjóðarinnar og hennar njóta vissulega allir landsmenn. Þó er ekki hægt að neita því, að íbúar þess sveitarfélags eða höfuðborgarinnar, þar sem þessi menningarstofnun er og starfar, hafa bezta aðstöðu til þess að njóta þess, sem þar fer fram. Ef ætti að fara að skoða þetta frá sjónarhóli einstakra sveitarfélaga, þá er það mestur ávinningur fyrir höfuðborgina, að slík menningarstofnun komst upp og starfar. Fólk víðs vegar að af landinu er langdvölum í þéttbýlinu við nám í skólum og því um líkt, þar sem ekki er völ á að njóta þeirrar menntunar, sem það sækist eftir, nema í tiltölulega fáum sveitarfélögum, og þá stendur þetta fólk að vissu leyti undir þeirri tekjuöflun, sem þarna fer fram. Ég vil eiginlega ekki ótilneyddur ræða þessi mál á þessum grundvelli, þó ég hafi vikið að þessu með fáum orðum. Hér er um menningarmál að ræða. Það þarf að líta til allra manna í þessu efni. Það má segja, að það væri a. m. k. fræðilegur möguleiki að binda ekki framlagið til félagsheimilanna við þennan ákveðna skatt. Það er fræðilegur möguleiki að greiða í Félagsheimilasjóð framlag úr ríkissjóði, ef menn vildu frekar hafa þann hátt á. En til viðbótar því, sem ég hef nú tekið fram til stuðnings þeirri skoðun minni, að eðlilegasta málsmeðferðin nú sé að láta afgreiðslu þessara frv. bíða til næsta þings, kemur það, sem hv. 5. þm. Reykn. ræddi um og færði rök fyrir í sinni ræðu, að jafnvel þó þessi frv. verði samþ., þá er þetta tæplega nema til bráðabirgða. Hér vantar kvikmyndalög eða heildarlöggjöf um kvikmyndir, og sumir þeir, sem kunnugir eru kvikmyndahúsarekstri og hafa áhuga á því máli, hafa gefið mjög skýrar bendingar í þeim efnum í erindi til menntmn. Hv. 5. þm. Reykn. gerði þennan þátt nokkuð að umtalsefni og las upp kafla úr þessu erindi, þannig að ég skal ekki fjölyrða um það. Þá er rétt, að n. reyndi eftir beztu föngum, á þessum fáu dögum, sem hún hefur haft þetta mál til athugunar, að gera sér grein fyrir því, hvaða fjárhagsgrundvöllur lægi eiginlega á bak við þetta, eða á hvaða fjárhagsgrundvelli þetta skemmtanaskattsfrv. hvíldi. En ég verð að segja, að þrátt fyrir viðleitni í þessu efni tel ég vanta mjög mikið á, að fullkomnar eða fullnægjandi áætlanir um ýmsa þætti þessa máls séu nú fyrir hendi. Það er, eins og kom fram í ræðu formanns menntmn., ekki fyllilega ljóst, hve mikið fé sveitarfélögin hafa innheimt samkvæmt þeim reglugerðum, sem þau hafa fengið settar. Þetta eru tæplega 40 sveitarfélög, sem nú innheimta þennan skatt. Og það liggja engar áætlanir fyrir um það, svo mér sé kunnugt, hvað ætla má, að þessi útfærsla á gjaldskyldunni gefi mikið í auknum tekjum. En með því að gera sér eitthvað nánari grein fyrir því heldur en nú virðast vera tök á, þá væri auðveldara að meta málið annars vegar út frá því, hver efling þetta væri Félagsheimilasjóði, og hins vegar skoða það frá þeim sjónarhóli, hve mikið skattgjald hér væri um að ræða frá hinum ýmsu stöðum. Það virðast engin tök á því að kanna þetta núna í skyndi. Enn kemur það til viðbótar, að ýmsir aðilar, m. a. félagasamtök, sem beita sér fyrir skemmtanahaldi úti í héruðum landsins, hafa ekki fengið tækifæri til þess eða aðstöðu til þess að senda umsagnir eða láta í ljós, hvorki við n. né við þingið, álit sitt á þessu máli. En yrði málinu nú frestað, þá mundi vissulega gefast ráðrúm til þess að leita álits ýmissa félagasamtaka, ég nefni sem dæmi Ungmennafélag Íslands, og jafnvel sveitarfélaga. Ég vil því vænta þess, þó þessi umr. fari fram nú, að samkomulag kunni að takast um það, að málsmeðferð verði þannig í reynd, eins og ég hef leitazt við að færa rök fyrir að ég teldi skynsamlegt. Ég viðurkenni þessa fjárhagserfiðleika félagsheimilanna, en þeir hafa ekki orðið til núna á síðustu vikum, og ég endurtek það, sem ég sagði í upphafi, að ég fæ ekki séð, að það ráði neinum úrslitum gagnvart þeim, hvort þetta mál er lögfest nú í lok apríl eða tekið upp aftur síðar á þessu ári, þá eftir nánari athugun og meiri undirbúning en nú hefur farið fram. Ég hef vikið að því, að samkvæmt þessu frv. um skemmtanaskatt á að afnema lögin frá 1918, sem heimila sveitarfélögum að fá settar reglugerðir um að innheimta skemmtanaskatt í sveitarsjóð eða til sérstakra þarfa í sveitarfélagi. Hins vegar er gert ráð fyrir því í frv. að láta þær reglugerðir halda gildi sínu, sem áður hafa verið settar og skattar eru nú innheimtir eftir. Nú sé ég, að menn, sem mynda meiri hl. menntmn., leggja til í sérstakri brtt., að þessi heimild eða þessi réttur til að innheimta samkv. reglugerðum, sem í gildi eru nú, verði niður felldur. Það leiðir af því, sem fram hefur komið í mínu máli, að ég vil binda gjaldskyldu skemmtanaskatts til ríkisins við 1500 íbúa í sveitarfélagi eða fleiri, að ég get ekki fylgt þeirri brtt. að afnema þennan rétt, sem þegar er fyrir hendi. Það leiðir af því, að ef mín brtt. verður samþ., þá er það alls kostar eðlilegt, að þessi réttur haldist áfram. Þetta er efnislega á móti því, sem ég hef látið í ljós um skoðun mína á málinu. Ég mun nú afhenda hæstv. forseta þessa brtt. Hún er skrifleg og of seint fram komin og ég vænti þess, að leitað verði afbrigða um hana, og hér er um svo veigamikið efnisatriði að ræða, að það hlýtur að hafa áhrif á afstöðu mína til málsins, hvort hún verður samþ. eða ekki.



Herra forseti. Ég vildi mæla hér fyrir brtt., en áður en ég kem að því, vildi ég fara örfáum orðum um meðferð þessa máls. Þetta frv., sem hér liggur til umr., er eitt þeirra mála, sem lagt er fyrir Alþ. af ríkisstj. á síðustu dögum þessa þings. Við athugun á þessu máli kemur í ljós, að frv. er ekki nægilega vel undirbúið. Mál þetta varðar t. d. mjög félagsheimili landsins og afkomu þeirra. Það er gert ráð fyrir, að vangreidd framlög Félagsheimilasjóðs til félagsheimila verði greidd með skuldabréfum, sem Félagsheimilasjóður greiði síðan vexti af og afborganir. Það má vel vera, að hér sé að einhverju leyti fundin lausn á því vandamáli, að Félagsheimilasjóður hefur ekki getað greitt framlög jafnóðum og byggingar hafa risið. Sjálfsagt er þetta til bóta fyrir einhverja þá aðila, sem þegar hafa reist félagsheimili eða eru að reisa félagsheimili. En um þetta mál hefði að mínum dómi átt að hafa samráð við t. d. stjórn Félagsheimilasjóðs. Samkvæmt upplýsingum, sem ég hef fengið, hefur þetta mál ekki verið rætt í stjórn Félagsheimilasjóðs. Það mun hafa borið á góma í íþróttanefnd, en Félagsheimilasjóður er, eins og kunnugt er, skipaður íþróttanefnd og til viðbótar fræðslumálastjóra. Þetta mál mun, eins og ég sagði, hafa borið á góma í íþróttanefnd, en samkvæmt upplýsingum eins af íþróttanefndarmönnum mun þar engin ályktun hafa verið gerð um þetta mál. Ég bendi á þetta til að sýna, hve ófullnægjandi undirbúning málið hefur fengið. Menntmn. hefur beðið um ýmsar upplýsingar í sambandi við þetta mál. T. d. hefur n. óskað eftir áætlun um, hvað sú breyting á skemmtanaskattinum, sem frv. gerir ráð fyrir, þýði tölulega. En slík áætlun hefur ekki legið fyrir. Það á samkvæmt frv. að lækka skemmtanaskatt á kvikmyndahúsum úr 27.5% niður í 15%. Í staðinn á að innheimta skemmtanaskatt hjá þeim, sem hingað til hafa verið skattfrjálsir. Um það, hvaða fjárhæð fæst inn frá þessum nýju aðilum, liggur engin áætlun fyrir. Samkv. frv. á skemmtanaskatturinn að renna til Félagsheimilasjóðs og sinfóníuhljómsveitarinnar, þannig að 90% af honum renna til Félagsheimilasjóðs og 10% til sinfóníuhljómsveitar. Áður gekk skatturinn að hálfu til Þjóðleikhúss, og að hálfu til Félagsheimilasjóðs. En hvað kemur hlutur Félagsheimilasjóðs til með að vaxa mikið við þetta? Þeirri spurningu hefur ekki fengizt svarað, eða ekki fengizt nein áætlun um það frá hæstv. menntmrh. Kvikmyndahúsin bera sig illa. Og mér skilst, að þetta frv. sé fyrst og fremst drifið áfram á síðustu dögum þingsins til þess að bjarga þeim. Það virðist hafa haft mikil áhrif á hæstv. menntmrh. að kvikmyndahúsin hóta lokun. Mér hefði fundizt eðlilegt, að einhver bráðabirgðalausn yrði fundin á vanda kvikmyndahúsanna fram til haustsins, en þá yrði þetta mál tekið fyrir á ný, og bæði hæstv. ráðh. og Alþ. gæfi sér þannig betri tíma til þess að afgr. þetta mál. Sumir þættir þess þurfa áreiðanlega mun betri athugunar við. Það er t. d. glöggt dæmi um það, hvað tími þingmanna og ráðh. er naumur vegna afgreiðslu margra mála nú á þessum síðustu dögum þingsins, að hæstv. menntmrh. hefur ekki haft aðstöðu til þess að vera við þessa umr. hér í dag. Tel ég það þó miður farið um slíkt mál sem hér er á ferðinni. Ég vildi eindregið beina því til hæstv. menntmrh. og vona, að þeim tilmælum verði komið til hans, hvort hann vildi ekki athuga að fara þessa leið, sem ég gat um og hefur komið hér fram hjá fleiri ræðumönnum. Ég þykist vita, að þm. mundu verða til samkomulags um að reyna að finna einhverja lausn á þeim vanda, sem kvikmyndahúsin eiga í, ef samkomulag næðist um að málinu yrði frestað til haustsins til nánari athugunar. Ég vil vissulega taka undir það, sem fram hefur komið hjá öðrum þm., að þetta mál er það yfirgripsmikið, að það þarf mun betri athugun en n. og aðrir hv. þm. hafa haft aðstöðu til þess að gera. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um meðferð þessa máls, en vildi fara nokkrum orðum um brtt., sem við hv. 4. þm. Norðurl. e., Björn Jónsson, flytjum hér skriflega. Þessi brtt. er við 3. gr. frv., að aftan við h-lið komi nýr liður, i-liður, svo hljóðandi: „Allar fjáröflunarskemmtanir íþróttafélaga.“ Í þessari gr. frv. er upptalning á þeim skemmtunum, sem undanþegnar skuli vera skemmtanaskatti samkv. frv., og brtt. okkar er um að undanþiggja allar fjáröflunarskemmtanir íþróttafélaga skemmtanaskatti. Það fer ekki á milli mála og þarf ekki að hafa um það mörg orð, að íþróttafélögin eru mjög illa stödd fjárhagslega og eru í miklum vandræðum með tekjuöflunarmöguleika. Þetta stendur íþróttahreyfingunni og íþróttastarfseminni í landinu mjög fyrir þrifum. Við flm. þessarar brtt. teljum sjálfsagt að undanþiggja fjáröflunarskemmtanir íþróttafélaganna skemmtanaskatti og reyna með þeim hætti að létta fjárhagsbyrðar íþróttafélaganna og gera þeim auðveldara um starfsemi sína fjárhagslega. Ég veit, að ég þarf ekki að fjölyrða um þessa brtt., og skal ekki tefja hv. þd. með því að orðlengja um þetta, en vil mega vænta þess, að aðrir hv. þdm. séu okkur flm. þessarar brtt. sammála um hana. Brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og ég vil afhenda hæstv. forseta hana og vænti þess, að hann leiti afbrigða um hana.



Herra forseti. Mér láðist að geta þess í fyrri ræðu minni, að menntmn. hefðu borizt tvö erindi, annars vegar frá Kvikmyndaklúbbnum. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera því erindi ítarlegri skil heldur en hv. 5. þm. Reykn. gerði hér áðan í sinni ræðu. Hitt erindið var ályktun aðalfundar Félags kvikmyndahúsaeigenda, þar sem það fer fram á, að Alþ. afnemi með öllu skemmtanaskatt af aðgöngumiðaverði kvikmyndahúsa. Ég skal reyndar lesa þessa ályktun, hún er stutt og er svo hljóðandi: „Aðalfundur Félags kvikmyndahúsaeigenda, haldinn 10. apríl 1970, skorar á Alþ. að afnema með öllu skemmtanaskatt af aðgöngumiðaverði kvikmyndahúsanna, eins og gert hefur verið í öllum nágrannalöndum vorum. Fundurinn bendir hins vegar á, að ekki sé óeðlilegt, að 5–10% af verði aðgöngumiða sé lagt í sérstakan menningarsjóð til styrktar íslenzkri kvikmyndagerð og öðrum skyldum greinum.“ Hér hafa verið fluttar tvær skrifl. brtt. við frv. Fyrri brtt., sem er frá hv. 2. þm. Austf. og hv. 11. þm. Reykv., er um það, að frv. nái aðeins til staða, sem hafa 1500 íbúa eða fleiri. Ég get sagt það strax, að ég er andvíg þessari brtt. Með frv. er lagt til, að skemmtanaskattur renni nú allur í Félagsheimilasjóð, og þess fjár njóta fyrst og fremst staðir, sem hafa færri en 1500 íbúa. Mér finnst því ekki nema ofur eðlilegt og sanngjarnt, að þeir staðir taki að sínu leyti einhvern þátt í að byggja upp Félagsheimilasjóð. Það hefur verið talað um það og er sjálfsagt rétt, að það sé erfitt að láta skemmtanahald bera sig í dreifbýlinu. Það er hins vegar á það að líta, að það eru sjálfsagt líka í dreifbýlinu haldnar skemmtanir á öðrum stöðum en í félagsheimilunum. Þegar íþróttafulltrúi kom á fund hjá n., barst það í tal, að t. d. hérna í nágrannasveitum Reykjavíkur væri það oft svo, að hljómsveitirnar héðan úr höfuðborginni héldu skemmtanir í félagsheimilum og öðrum skemmtistöðum og leigðu aðeins húsin. Ég held, að út af fyrir sig hefði enginn séð neitt eftir því, þótt þessir aðilar greiddu skemmtanaskatt. Þetta mun að vísu hafa breytzt, eftir að félagsheimilin tóku sig saman um að útiloka að á þennan hátt væri stofnað til dansleikja. En eins og ég áður sagði, þá finnst mér ekki nema sanngjarnt, að þeir landshlutar, sem fyrst og fremst njóta Félagsheimilasjóðs, taki að einhverju leyti þátt í því að byggja hann upp. Það er vitað fyrir fram, að það kemur ekki nema lítill hluti af því, sem í Félagsheimilasjóð rennur, frá þessum stöðum á landinu. Hann verður áreiðanlega enn um sinn, þó þessi breyting verði gerð á, að langsamlega mestu leyti byggður upp með skatti úr þéttbýlinu. Hv. 2. þm. Austf. talaði um, að af sveitarfélögum, sem hafa fengið staðfestar reglugerðir með stoð í lögunum frá 1918, mundu vera tæplega 40, sem notfærðu sér þessa gjaldheimtu. En eins og ég áður sagði, hefur ekki verið unnt að fá tæmandi yfirlit um, hvernig og að hve miklu leyti heimildin er notuð, en ég held, að full ástæða sé til þess að álíta, að hún muni vera mjög lítið notuð. Ég skil það vel, að þegar hv. þm. er búinn að bera fram brtt. um það, að ákvæði frv. nái ekki til annarra staða en þeirra, sem hafa 1500 íbúa eða fleiri, þá vilji hann ekki láta afnema lögin frá 1918, - það er mjög rökrétt, - en hins vegar, ef brtt. yrði nú felld, þá liggur auðvitað ekkert fyrir um það, hvernig hann mundi bregðast við því að fella niður 2. málsgr. 6. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að sveitarfélög, sem hafa slíkar staðfestar reglugerðir, geti áfram haldið að leggja á gjald samkvæmt þeim eftir að þau lög, sem reglugerðirnar styðjast við, hafa verið úr gildi felld. Þá hafa hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 11. þm. Reykv. flutt brtt. við 3. gr. frv. um, að allar fjáröflunarskemmtanir íþróttafélaga skuli vera undanþegnar skemmtanaskatti. Í 3. gr. er kveðið svo á, í f-lið, að íþróttasýningar skuli undanþegnar skatti, enda renni ágóðinn óskiptur til íþróttastarfsemi. Hins vegar nær sú undanþága ekki til allra skemmtana, sem íþróttafélögin halda. Ég er eftir atvikum einnig mótfallin þessari brtt. Það eru ýmis félög, sem halda skemmtanir, ekki undanþægar samkv. 3. gr., sem geta þó haft ýmis ágæt málefni á sinni dagskrá, en eiga ekki samkvæmt frv. að njóta skattfrelsis í þessu sambandi. Ég tel, þó að íþróttafélögin séu alls góðs makleg, að það sé ekki ástæða til þess að fella allar þeirra skemmtanir undir þessar undanþágur. Þá er hér skrifleg brtt., - svo sú 3. bætist nú í hópinn, - sem ég ætla að leyfa mér að flytja. Hún er við 1. málsgr. 6. gr. frv. Mér hafði ekki verið það ljóst og ekki heldur öðrum í n., að í frv. um breytingu á félagsheimilalögum, sem hér er einnig á dagskrá og svo mjög er nátengt þessu frv., enda af sumum verið rætt eins mikið og það frv., sem nú er til umr., þar segir í 3. gr., að þegar lög þessi, þ. e. a. s. frv. um breyt. á félagsheimilalögum, hafi hlotið staðfestingu, þá eigi að fella meginmál þeirra ásamt 1. gr. laga nr. 47/1957 inn í lög nr. 77/1947, um félagsheimili, og gefa þau út svo breytt. Ef til þess kemur, að þetta frv. verði samþ. og texti þess verði felldur inn í lögin frá 1947, þá verða þau gefin út að nýju og þá mundi breytast ártal, dagsetning og númer. Þess vegna væri það óeðlilegt, ef í 1. málsgr. 6. gr. laga um skemmtanaskatt væri vitnað til laganna frá 1947, því það er ekki um að villast, hvert skemmtanaskatturinn á að renna. Hann á að renna í Félagsheimilasjóð, og það verður ekki misskilið, hvert honum er þá ætlað að fara. Þessi brtt., sem ég leyfi mér að flytja, er því svo hljóðandi: „Við 6. gr. Niður falli orðin „(sbr. lög nr. 77/1947)“ í 1. málsgr.“ Ég endurtek, það er óþarft að þetta standi þarna og yrði villandi, ef þessi frv. næðu samþykki. Þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin. Ég vil fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða um hana.