Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins. Ég tel eðlilegt að forsvarsmenn þeirra málaflokka sem nú er verið að meðhöndla þessa dagana og sem ég er einmitt að fjalla um, séu viðstaddir. Herra forseti. Ég harma það reyndar að hv. formaður fjárln. skuli ekki vera kominn í salinn. Engu að síður kveð ég mér hljóðs um störf þingsins og vinnuna í fjárln. Samkvæmt boðaðri dagskrá fjárln. í morgun átti kl. 10.15 að kynna tillögur ríkisstjórnarinnar um breytingar á fjárlagafrv. til 3. umr., þar á meðal margboðaðar niðurskurðartillögur á útgjöldum ríkisins. Þá óskaði formaður nefndarinnar eftir frestun á fundinum til kl. 11 meðan meiri hlutinn færi yfir tillögrnar. Fundi var svo fram haldið um hálftólfleytið þar sem minni hlutinn var til kallaður og hafið að kynna honum tillögu ríkisstjórnarinnar. Formaður nefndarinnar greindi þá frá því að hann stefndi að því að afgreiða fjárlagafrv. úr nefnd í kvöld og við 2. umr. var boðað að veigamiklar breytingar yrðu gerðar á fjárlagafrv. við 3. umr. Þess vegna boðaði þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að brtt. biðu 3. umr. Samkvæmt verkáætlun sem starfað hefur verið eftir og skriflegri verkáætlun sem hluta af starfsáætlun þingsins átti ríkisstjórnin að hafa skilað tillögum sínum 30. nóvember sl. Þær eru sem sagt að koma í dag. Ég tel algerlega óviðunandi, herra forseti, að ætlast til þess að á þessum skamma tíma, einum sólarhring, undirbúi stjórnarandstaðan mál sín til 3. umr. á föstudaginn. Verkáætlun hefur hvort eð er öll farið úr skorðum og því ber þinginu að taka tillit til þess og breyta um. Ég fer fram á að 3. umr. fjárlaga verði ekki fyrr en eftir helgi.

Virðulegi forseti. Það er margt rétt í þeim ábendingum sem settar voru fram af hv. þm. Jóni Bjarnasyni, þ.e. að mál eru seinna fram komin til fjárln. en við hefðum viljað. Til þess liggja að sjálfsögðu ýmsar ástæður sem mörgum eru kunnar hér. Ég vil líka láta það koma fram að minni hluti fjárln. hefur sýnt samstarfsvilja og elju í þessum störfum. Við leituðum samkomulags vegna þeirra aðstæðna sem hv. þm. lýsti hér áðan í þá veru að við frestuðum fundi klukkan hálfeitt í staðinn fyrir eitt eins og fyrirhugað var í verkáætlunum mínum og við mundum síðan hefja störf aftur ef við næðum samkomulagi við hæstv. forseta, þá sem eru með mál hér á dagskrá og ráðherra sem verða fyrir svörum. Ég leitaði eftir þessu samkomulagi og fékk þar góðar undirtektir þó svo ég viti að hv. þm. Jón Bjarnason gerði fyrirvara þar um. Ég heiti á fjárlaganefndarmenn að róa vel á bæði borð og klára þetta mál og er tilbúinn til þess að liðka til eftir því sem frekast er unnt og eins líka að fá starfslið þingsins, sem mjög er hart keyrt í þessu máli, til þess að vinna með okkur.

Herra forseti. Ég get tekið undir þær almennu athugasemdir sem hér hafa komið fram um gangverkið í kringum þinghaldið. Mig langar að beina fyrirspurnum til oddvita þessarar ríkisstjórnar og láta á það reyna rétt áður en lokaafgreiðsla fjáraukalaga fer fram, hvort hægt sé að tosa út úr hæstv. ríkisstjórn þær sjálfsögðu upplýsingar er varða 300 millj. kr. sem greiddar hafa verið að stærstum hluta til sérfræðinga sem aðstoðað hafa ríkisvaldið við sölu ríkisfyrirtækja. Hæstv. forsrh. hefur sárlega verið saknað hér á umliðnum dögum þegar þessar umræður hafa farið fram. Ég batt vonir við að hann yrði hér í dag og gæti upplýst um þetta mál, en það er hann ekki. Ég beini því orðum mínum til staðgengils hans, hæstv. utanrrh., og spyr hann á hverju það strandi að þessar upplýsingar til greiðslu lögaðila hérlendis og í útlöndum séu uppi á borðum. Því hefur verið haldið fram að um viðskiptaleyndarmál sé að ræða. Hins vegar eru fjölmörg fordæmi fyrir því á liðnum þingum, á liðnum árum og áratugum, að ámóta upplýsingar hafi verið veittar þannig að hér er um algerlega nýja stefnu að ræða, ný vinnubrögð að ræða. Maður hlýtur að álykta sem svo, herra forseti, að hér séu undirmál á ferðinni, einhver leyndarmál sem þola ekki dagsins ljós, þar til annað hefur verið sannað. Ég vænti þess að staðgengill forsrh., hæstv. utanrrh., leysi úr þessum málum hér og leiði okkur í allan sannleika um raunveruleika hlutanna.

Herra forseti. Varðandi ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. um vinnu í fjárln., þá gæti auðvitað ýmislegt þar betur farið. Hins vegar er alveg ljóst að mikilvægt er að vinna eftir vinnuáætlunum eins og við höfum verið að gera. Við kappkostum við að ljúka fjárlagaumræðunni á tilsettum  
            

Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar hefur þetta mál þegar verið rætt í þinginu. Umbeðnar upplýsingar hafa verið afhentar í fjárln. sem trúnaðarmál. Ég held að eðlilegast sé að umræðan um það mál haldi áfram í þeirri nefnd. Það er ósköp venjulegt í öllum samskiptum að trúnaður sé um ákveðnar upplýsingar. Það eru lög í landinu sem líka krefjast þess. Stundum krefjast aðstæður þess. Ég sé ekki hvaða tilgangi það þjónar að halda áfram að ræða þetta mál hér. Hins vegar finnst mér rétt að það verði áfram rætt á þeim vettvangi sem það er á, þ.e. í fjárln., þar á meðal hvenær sé tímabært að létta þeim trúnaði af. Ég sé engan annan framgangsmáta eðlilegan í því. Ég hlýt að spyrja hv. þm.: Hefur hann aldrei lent í því sem forsvarsmaður í bæjarfélagi með viðamikinn rekstur að stundum þurfi að ríkja trúnaður í ákveðnum málum? Ég er aldeilis hissa á því að ...

Er þetta ekki eitthvað sem ekki þolir dagsljósið?

Ég reikna með að hv. þm. Ögmundur Jónasson sem er forustumaður í ákveðnum lífeyrissjóði --- ég býst við að til séu upplýsingar í þessum lífeyrissjóði sem varða persónur einstaklinga sem rétt er að hafa trúnað um. Eða er það þannig að allt sem þar gerist sé borið á torg daginn eftir?

Herra forseti. Vegna orða hæstv. utanrrh. um að lög væru í landinu sem kvæðu á um að það ætti að gilda þagnarskylda um þessar tilteknu upplýsingar, þá vil ég mótmæla því, herra forseti, og jafnframt inna hæstv. utanrrh. eftir því hvaða lög í landinu þetta séu. Gjarnan hefur verið bent á 5. gr. upplýsingalaga í þessum efnum sem ég tel algerlega fráleitt, herra forseti, að eigi við um það mál sem hér er verið að ræða. Ég vil líka benda hæstv. ríkisstjórn á að hún er að ráðstafa fjármunum ríkisins og ef hún er að gera samninga sem eru bundnir einhverri þagnarskyldu þar um, þá er það bara rangt af henni að gera það vegna þess að hún hefur þá skyldu gagnvart þinginu að upplýsa hvernig hún ráðstafar fjármunum almennings. Um það á ekki að ríkja nokkur einasta leynd. Fyrir utan það, herra forseti, að auðvitað virkar það afskaplega tortryggilega að menn séu nú á þessum síðustu tímum þar sem gegnsæi í stjórnsýslu er orðið lykilorð og réttarþróun hefur verið í þá átt síðustu árin að menn séu allt í einu farnir að skýla sér bak við eitthvert þagnarskylduákvæði um samninga trekk í trekk. Eins og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson benti á eru fjölmörg fordæmi fyrir því að ámóta samningar hafi verið upplýstir hér, enda á það að vera þannig, herra forseti. Þetta eru fjármunir almennings sem verið er að ráðstafa og það á að liggja uppi á borðinu í hvað þeir eru settir.

Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að vinnubrögðin öll í kringum fjárlagagerðina nú og vinnu að fjáraukalagafrv. eru dapurleg. Samskiptin við framkvæmdarvaldið eru eins og allir hafa heyrt og séð hér undanfarna sólarhringa. Forsrn. fer þar í broddi fylkingar og sýnir Alþingi fullkomna lítilsvirðingu og hroka og reynir að telja mönnum trú um að eðlilegt sé að leyna öllum upplýsingum um það hvernig 300 millj. kr. af opinberu fé sé varið á sama tíma og ráðuneytið er að fara fram á að fá þessa sömu fjármuni í aukafjárveitingum vegna verkefna sem það hefur e.t.v. þegar bundið fé í. Ósvífninni eru lítil takmörk sett, verð ég að segja. ,,Látið okkur hafa 300 millj. og ykkur kemur ekki við hvernig þær eru notaðar.`` Þetta er á mannamáli það sem forsrn. er að segja við Alþingi. Herra forseti. Auðvitað var öllum ljóst að 2. umr. um fjárlagafrv. var platumræða. Þá skorti allar forsendur til að ræða það efnislega og hvorki var verið að loka neinum útgjaldaflokkum né tekjuhliðinni. Og ný þjóðhagsáætlun er dagsett í gær með nýjum þjóðhagsforsendum þar sem allt er á floti miðað við það sem áður hefur verið þannig að það bítur höfuðið af skömminni ef menn ætla svo að hespa 3. umr. af á föstudaginn kemur. Ég mótmæli því. Það er enginn svipur á þessum vinnubrögðum, herra forseti. Það er ekki Alþingi til sóma að ríghalda svo í einhverjar löngu útgefnar starfsáætlanir og dagsetningar að við látum þær frekar en efnisleg og vönduð vinnubrögð stjórna gerðum okkar hér. Það er ekki skynsamlegt. Það væri frekar, herra forseti, einhver svipur á því að menn tækju sér helgina í að skoða niðurskurðartillögurnar sem stjórnarflokkarnir hafa verið að rífast um fram á þennan dag, nýjar þjóðhagsforsendur og annað sem breyst hefur í meðförum málsins og hér færi svo fram umræða t.d. á þriðjudaginn kemur.

Herra forseti. Ég beini orðum mínum til hæstv. forseta sem ber að fylgjast með því að starfsáætlunum þingsins sé fylgt og ef þeim er ekki fylgt, hvernig skuli þá bregðast við. Samkvæmt verkáætlun fjárln., sem er hluti af starfsáætlunum þingsins, er gert ráð fyrir að ríkisstjórnin skili tillögum sínum til 3. umr. 30. nóvember og í mínu dagatali er 30. nóvember löngu liðinn. Frágangi nefndarinnar á að vera lokið ekki síðar en 4. desember og í mínu dagatali er sú dagsetning líka liðin. Ég leyfi mér því að beina máli mínu til hæstv. forseta og forsn. sem stýrir störfum þessa þings, að gæta þess að fylgt sé eftir starfsreglum, ekki síst í ljósi þess að 2. umr. fjárlaga var sýndarumræða og boðaðar voru veigamiklar breytingar bæði á gjalda- og tekjuhliðum frv., óljóst hve miklar og hvar. Einnig var boðað og tilkynnt að engum lið í frv. væri lokað þannig að það væri allt saman til umræðu og vinnslu fyrir 3. umr. Þess vegna, herra forseti, hafði litla þýðingu að vera að vinna brtt. við frv. við 2. umr. að svo stöddu. Í dag er verið að byrja fyrst að kynna tillögur ríkisstjórnarinnar. Síðan á fjárlaganefnd eftir að fjalla um þær og vinna þær áfram og aðra vinnu og tillögur sem þar gætu komið upp. Ég vil einnig benda á, herra forseti, að okkur voru birtar spár um efnahagsforsendur annars vegar frá fjmrn. og hins vegar frá Þjóðhagsstofnun. Þær stönguðust á í ákveðnum atriðum. Ég tel það skyldu fjárln. að fara yfir þau mál. Ég legg því áherslu á, herra forseti, að umræðu um fjárlög verði frestað fram yfir helgi.

Herra forseti. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum mínum með heldur rýr svör hæstv. utanrrh., staðgengils forsrh., í þessu svari hans. Augljóst er að Framsfl. er samofinn Sjálfstfl. í því leynimakki sem hér á sér stað. Hæstv. ráðherra spurði mig hvort ég hefði ekki þekkt það úr fyrri störfum að leynd þyrfti að hvíla yfir tilteknum atriðum á tilteknum tíma. Ég skal svara hæstv. ráðherra því alveg þráðbeint. Í Hafnarfirði á bæjarstjóraárum mínum fengu bæjarbúar að vita hverjum var greitt og hversu mikið og enginn undandráttur var þar á. Er málið þannig vaxið og má skilja það svo að yfirstandandi séu samningar við þessa ráðgjafa ríkisstjórnarinnar um sölu ríkisfyrirtækja eins og látið hefur verið í veðri vaka og meðan þeir samningar standa yfir sé ekki hægt að svara spurningunni? Þá spyr maður í framhaldi af því: Er verið að semja um þessa ráðgjöf núna, 5. desember, um sölu á ríkisfyrirtækjum sem á að fara fram á næstu dögum og næstu vikum fyrir áramót? Það er fjarri öllu lagi. Það sér hver einasti maður. Því hlýt ég að spyrja: Er þá ekki hægt að upplýsa hverjum hafi verið greitt nú þegar og hversu mikið? Hvaða viðskiptaleyndarmál geta legið þar að baki? Er ástæðan sú að það sé viðkvæmara að upplýsa um þau mál af því að erlendir aðilar eiga í hlut eins og hér hefur verið látið falla úr þessum ræðustóli af hálfu hæstv. fjmrh. og raunar fleiri? Nei, herra forseti. Þetta mál er auðvitað skandall, fyrir neðan allar hellur. Engin rök verja það að við stjórnarandstæðingar fáum ekki hrein og klár svör við einfaldri spurningu: Hverjir fá greiddar þær 300 millj. kr. sem þingmeirihlutinn er að biðja Alþingi um að blessa og festa í fjáraukalög? Klár er spurningin en svarið er eintómt núll: ,,Ykkur kemur það ekki við.`` Það er fyrir neðan allar hellur og fá dæmi eru um annað eins, sennilega ekkert.

Herra forseti. Þingið hlýtur að vilja vanda vinnubrögð sín og þegar við erum að ræða jafnmikilvæg mál og hér er verið að ræða þá hljótum við að vilja hafa góðan tíma til þess. Það skiptir mjög miklu máli hvernig við verjum fjármunum þjóðarinnar og þegnanna, ekki síst þegar illa árar og útlit er ekki gott í fjármálum þjóðarinnar. Einnig má spyrja í sambandi við þetta mál allt saman með leyniféð: Hversu þykir stjórnarherrum landsins tilhlýðilegt að vera með --- hversu háar fjárhæðir telja þeir vera í lagi að setja á fjáraukalög án þess að nokkur maður fái að vita í hvað þær eiga að fara? Væri t.d. í lagi að setja einn milljarð á fjáraukalög í einhver verkefni sem enginn má vita hver eru? Eða 2 milljarða? Ég spyr og vænti svara.

Herra forseti. Maður er eilítið hugsi við upphaf þessarar atkvæðagreiðslu, hvort frv. og þær tillögur sem hér liggja fyrir séu yfirleitt á vetur setjandi og hvort yfirleitt sé nokkurt vit í því að afgreiða þessar tillögur eins og venja er til samanborið heimildir til ráðherra, sumar ansi víðtækar þegar fyrir liggur í stórauknum mæli að ráðherrar ríkisstjórnarinnar reynast mjög tregir í taumi þegar kemur að einföldum spurningum í þá veru hvernig þeir hafi notað þær heimildir sem Alþingi er að veita þeim. Það liggur í augum uppi að menn hafa í ljósi þessarar nýfengnu reynslu og þess tappa sem virðist í upplýsingastreymi frá framkvæmdarvaldi til þingsins ástæða til að endurmeta verklag og vinnubrögð þegar kemur að opnum heimildum þingsins til handa framkvæmdarvaldinu. Ég held að menn hljóti að skoða það í framhaldi þessa.

Herra forseti. Við lokaafgreiðslu frv. til fjáraukalaga birtast umgengnishættir framkvæmdarvaldsins við lög frá Alþingi þar sem gildandi fjárlög eru enn á ný að engu höfð og 14 milljörðum ráðstafað úr ríkissjóði umfram heimildir fjárlaga. Tilburðir ríkisstjórnarinnar við fjárlagagerðina nú, um 3--4 milljarða niðurskurð er hrein sýndarmennska og víst má telja að stjórnvöld munu eyða margfaldri þeirri fjárhæð á næsta ári umfram heimildir laga þegar á ný verður borið inn í Alþingi frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002. Þingmenn Frjálslynda flokksins hafa miklar áhyggjur af veikri stöðu sveitarfélaga á landsbyggðinni og flytja því tillögur ásamt Vinstri grænum um að styrkja skuldsett sveitarfélög. Þær tillögur eru á þskj. 455 og síðan er önnur tillaga á þskj. 454, um breytingar á lánsheimld til að kaupa Orkuveitu Sauðárkróks. Að öðru leyti vilja þingmenn Frjálslynda flokksins enga aðild eiga að afgreiðslu þessa máls og munu því sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Herra forseti. Margt er athugavert við fjáraukalög ríkisstjórnarinnar að þessu sinni en algera sérstöðu hafa þó felumilljónirnar 300, 300 millj. kr. sem ríkisstjórnin ætlar að verja til að standa straum af kostnaði við einkavæðingarbrask. Mér finnst algerlega óforsvaranlegt að ganga til atkvæða um fjáraukalög án þess að fyrir liggi sundurgreining og ítarleg greinargerð um það hvernig þeim fjármunum verði varið, hverjir fá greiðslurnar og á hvaða forsendum. Í grg. með fjáraukalögum segir að verja eigi peningunum til umsjónarmanna sölunnar í ráðgjöf og frágang skjala, 300 millj. kr. Síðan upplýsir varaformaður fjárln., hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, í gær, eða gefur í skyn, að sölumennirnir séu á prósentum, að menn séu á prósentum í einkavæðingarbraski ríkisstjórnarinnar. Það er þá ekki í samræmi við það sem segir í grg. með frv. Herra forseti. Mér finnst svona framkoma gagnvart Alþingi Íslendinga ekki forsvaranleg og mér finnst ekki forsvaranlegt fyrir Alþingi að greiða atkvæði um fjáraukalögin fyrr en þessar upplýsingar liggja fyrir.

Herra forseti. Það er vitað að leyniþjónustur stórvelda hafa stundum aðgang að leyndum sjóðum, jafnvel svo leyndum að þeim er haldið utan við fjárlög. Ýmsar sögur væri hægt að segja af verkefnum vítt um heim sem slíkir sjóðir hafa fjármagnað. Sá er að vísu munurinn á þeim og leynisjóði ríkisstjórnarinnar að brúttótalan á að fá að koma inn í fjárlögin, en það er líka allt og sumt, brúttótalan. Að öðru leyti er verið að búa til sérstakan leynisjóð fyrir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar til að smyrja hjólin og ráðstafa eftir ,,behag`` í eitt helsta gæluverkefni þessarar ríkisstjórnar fyrr og síðar, einkavæðingartrúboðið, þannig að betur gangi að moka út eignum almennings og helst koma þeim til útlanda. Herra forseti. Það er eftir öðru og hæfir þessum málstað vel að hann skuli þurfa á svona pukri og leynimakki að halda. Það segir sína sögu að vinnubrögðin og ráðstöfun þessara fjármuna, sem eru líka fé almennings, skuli þurfa að fara fram með leynd og sjálfsagt helst í náttmyrkri enda nóg af því núna í skammdeginu. Það er algerlega ótækt, herra forseti, að Alþingi láti koma svona fram við sig. Mér finnast þeir hv. þm. sem ætla að greiða þessum leynisjóði ríkisstjórnarinnar atkvæði, gengisfella sjálfa sig og þingið þar með með því að láta framkvæmdarvaldið komast upp með svona framkomu gagnvart Alþingi. Ýmislegt hefur stofnunin mátt þola í samskiptum við ráðríka stjórnarherra en þetta held ég að sé það fráleitasta af öllu og brjóti í blað í sögunni að forsrn. eða embættismenn þaðan sendi Alþingi orðsendingar um að þá vanti 300 millj. en láti fylgja með svo gott sem samdægurs að því hinu sama Alþingi komi hins vegar ekki við hvernig fénu sé ráðstafað, það skuli allt saman vera leyndó. Hverjir verða svo leynisjóðir framtíðarinnar? Ég sé ekki annað ef menn láta ríkisstjórnina komast upp með þetta en að hún sé komin með formúlu til þess að sveipa leyndarhjúpi þá þætti ríkisfjármálanna sem henni sýnist. Hæstv. utanrrh. þarf ekki annað en fá einn einkaaðila til að taka að sér eitt verkefni fyrir eins og eina krónu og þá getur hann mætt hér að ári og sagt við þingið: ,,Ykkur kemur ekki við hvernig 350 millj. vegna NATO-fundarins var ráðstafað vegna þess að það verður að fara leynt af viðskiptahagsmunalegum ástæðum o.s.frv.`` Og það bítur höfuðið af skömminni að þetta skuli gerast, herra forseti, í tengslum við afgreiðslu fjáraukalaga þegar framkvæmdarvaldið ætti að vita upp á sig skömmina og biðja Alþingi afsökunar á því að hafa vanætlað fjárþörf sína í þessu efni. Herra forseti. Ég lýsi miklum vonbrigðum með það ef þetta á svona fram að ganga og trúi því satt best að segja ekki fyrr en ég tek á því að menn láti koma svona fram við sig.

Herra forseti. Við umræður um fjáraukalög í gær lagði ég fram kröfu um að fjáraukalögin yrðu ekki afgreidd á þinginu fyrr en komið hefðu fullnægjandi svör, opin öllum, bæði fjárln. og Alþingi, um þær 300 millj. kr. sem ætlunin er að verja og kannski er búið að verja til einkavæðingarverkefna sem einkavæðingarnefnd fer með á vegum ríkisins. Þessar upplýsingar hafa ekki komið fram. Þess vegna tel ég að fresta eigi þessari umræðu og afgreiðslu málsins þangað til þær upplýsingar liggja fyrir. Herra forseti. Fjáraukalögin eru hér til afgreiðslu og ætlunin er að afgreiða þau í mikilli óvissu. Tekjuhlið fjáraukalaganna er í fullkominni óvissu. Þar er enn gert ráð fyrir að yfir 20 milljarðar kr. skili sér við sölu ríkiseigna, sem enn hefur ekki átt sér stað og sem betur fer, segi ég, því að ég er að sjálfsögðu andvígur því að Landssíminn verði settur á uppboðstorg. Engu að síður er gert ráð fyrir þessum tekjum í fjáraukalögin, í tekjur þessa árs og því er tekjuahlið frv. í fullkominni óvissu. Sömuleiðis eru aðrir tekjuliðir, svo sem gjöld af vöruinnflutningi, í fullkominni óvissu vegna örs samdráttar í kaupum á slíkum vörum. Herra forseti. Hér er því verið að samþykkja fullkomin óvissufjáraukalög í lok þessa árs, svo mikil er óvissan fram undan. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði ásamt þingmönnum Frjálslynda flokksins höfum flutt brtt. við frv. sem lúta að því að styrkja og efla fjárhag sveitarfélaganna og að því að taka heildstætt á málefnum þeirra á landsvísu, þeirra sem nú eiga í miklum greiðsluerfiðleikum, greiðsluerfiðleikum sem eru m.a. til komnir af rangri efnahags- og atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar sem bitnar hart á dreifbýlissveitarfélögunum sem verða nú að selja eignir sínar til að eiga fyrir rekstri. Herra forseti. Við munum sitja hjá við atkvæðagreiðslu um ýmsa aðra málaflokka, en að sjálfsögðu samþykkja tillögu um að fella burt þær 300 millj. kr. sem ætlaðar eru til einkavæðingarverkefnanna. Við teljum að alls ekki hafi komið fram fullnægjandi skýringar sem réttlæti að þingið afgreiði þessar 300 millj. og leggjum því til í tillögum okkar að þær verði felldar brott.

Virðulegur forseti. Það er undarleg skipan á röð í þennan stól en ég ætla ekki að hafa orð á því. Ég vil aðeins gera grein fyrir því að Samfylkingin mun sitja að mestu leyti hjá við þessa atkvæðagreiðslu við lokaafgreiðslu fjáraukalaga 2001, þessara laga þar sem ekki eru öll kurl komin til grafar. Við vísum allri ábyrgð af þessu á ríkisstjórnina. En við einstakar greinar munum við flytja skýringar ýmist til að hafna þeim eða styðja.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða beiðni forsrn. um 300 millj. vegna einkavæðingarverkefna. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til að fá nákvæmar upplýsingar um hvað hér sé á ferðinni hefur það ekki tekist. Ekki er um slíkar upplýsingar að ræða í bréfi því sem fjárln. fékk í gær, tók undir trúnað um, og því verður ekki fjallað um innihald þess nánar. Hins vegar er ljóst að ekki er búið að greiða út nema lítinn hluta af þessari upphæð. Því hlýtur að vera eðlilegt, meðan enn er beðið upplýsinga, að þessi liður fari inn á fjárlög fyrir næsta ár. Herra forseti. Ég segi já.

Herra forseti. Eina svarið sem Alþingi getur gefið við þessar aðstæður og ekki misskilst er að fella út þessa fyrirhuguðu fjárveitingu eða aukafjárveitingu öllu heldur til forsrn. Forsrn. neitar að upplýsa Alþingi um hvernig eigi að ráðstafa litlum 300 millj. kr. sem ráðuneytið telur sig þurfa til einkavæðingarmálefna. Þá er ekki annað að gera fyrir Alþingi en að segja ósköp einfaldlega: Þá er ekki hægt að afgreiða þessar fjárheimildir. Forsrn. væri þá kannski minnt á það, sem ekki virðist vanþörf á, hvar fjárveitingavaldið liggur. Ég óttast að hluti þess vanda sem nú er uppi sé sá að það sé algerlega búið að rugla þessu saman og mönnum finnist að hér sé bara færiband þar sem eigi að afgreiða það sem forsrn., öðrum ráðuneytum eða framkvæmdarvaldinu sýnist og að einungis eigi eftir að færa hnappinn upp í gamla tukthúsið. En hér liggur valdið og þess vegna á Alþingi að senda skilaboð til framkvæmdarvaldsins sem ekki misskiljast.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort fella skuli burt heimild til að verja á fjáraukalögum 300 millj. kr. til forsrn. til einkavæðingarverkefna. Ítrekað hefur verið beðið um skýringu og greinargerð og rökstuðning fyrir þessari upphæð. Slíkt hefur ekki borist þingheimi. Það er alveg fráleitt að þingheimur samþykki að veita svo háar upphæðir gjörsamlega án þess að fyrir liggi neinn raunverulegur rökstuðningur. Verið er að skera niður fjárveitingar til brýnna málaflokka. Fjárþörf er brýn víða í þjóðfélaginu. Það er fásinna að samþykkja svo óskilgreinda fjárveitingu til gæluverkefna ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvernig sagnfræðingar framtíðarinnar muni fjalla um þetta ákvæði. Það hefur gengið þannig til að forsrn. hefur neitað að upplýsa hvað eigi að gera við þessa aura. Í bréfi frá þeim kemur fram að tiltekinn embættismaður lofaði einhverjum viðsemjendum því að ekki yrði greint frá því hvað væri borgað. Hæstv. forseti þingsins tekur síðan undir þessi sjónarmið og byggir það á því að ekki gildi sami trúnaður um fjárln. og um utanrmn. Niðurstaðan er því sú að þingið fær ekki að vita nokkurn skapaðan hlut og ég fæ ekki betur séð, virðulegi forseti, þegar ég lít á töfluna, en að þingið ætli að sætta sig við þetta. Virðulegur forseti. Ég tek undir að það yki virðingu þingsins að koma þessu út. Því segi ég að sjálfsögðu já við brtt.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að fella niður framlag í leynisjóð ríkisstjórnarinnar, í einkavæðingarbrask. Mér finnst umhugsunarvert hvernig hæstv. forsrh. kemur fram í þessu máli. Þetta hefur vakið miklar deilur í þinginu. Framkvæmdarvaldið og sérstaklega forsrn. hefur verið harðlega gagnrýnt og hæstv. forsrh. að sjálfsögðu einnig. Hæstv. forsrh. lætur hins vegar ekki svo lítið að taka til máls og skýra sjónarmið sín. Hann sendir Alþingi Íslendinga skilaboð frá embættismönnum í forsrn., skilaboð þess efnis að hv. Alþingi Íslendinga komi ekki við hvernig þessum leynisjóði forsrn. er varið.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til nauðsynlegar fjárveitingar til margra merkra stofnana og verka, til Ríkisútvarpsins, til Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, til Hólaskóla, til Garðyrkjuskólans, til Skógræktar ríkisins, til Kirkjumálasjóðs, í kirkjugarðsgjöld, í sóknargjöld, til Jöfnunarsjóðs sókna, til Skálatúnsheimilisins, í fæðingarorlof, til Tryggingastofnunar ríkisins, til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri og Orkusjóðs. Þetta eru allt góðar tillögur í sjálfu sér og nauðsynlegt er að þessir fjármunir komi þarna. Þeir mættu sjálfsagt vera meiri. En þetta er hluti af heildarafgreiðslunni hér á vegum meiri hlutans og Alþingis. Þó að þarna séu góð mál á ferðinni þá sitjum við hjá við þessa atkvæðagreiðslu en lýsum ánægju yfir mörgum þeirra liða þar sem bætt er um betur.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í umræðunni erum við andvíg því að fyrirtækið Rafmagnsveitur ríkisins sé notað til þess að leysa fjárhagsvanda sveitarfélaga. Í fjárlögum er gert ráð fyrir því að Rafmagnsveitur ríkisins hafi heimild til að nota 300 millj. kr. í slík verkefni. Við teljum rangt að stuðla að því að sveitarfélögin í landinu missi forræði yfir grunnþjónustu sinni, þar á meðal veitum. Þess vegna, virðulegi forseti, segi ég já við þessari tillögu. Ég vil jafnframt geta þess að á þskj. 455 er tillaga frá okkur, sömu aðilum, Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði ásamt hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, um annars konar heildstæða lausn á rekstrarvanda sveitarfélaganna í landinu, þá sérstaklega dreifbýlissveitarfélaga.

Virðulegi forseti. Ég styð þessa tillögu. Ég tel ótækt að beita Rafmagnsveitum ríkisins eins og hér er gert til þess að taka þátt í þeim deilum sem hafa verið meðal Skagfirðinga um þetta mál.  
            

Á ekki bæjarstjórnin að ráða?


            

Hann sagði já.


             
            

Hæstv. forseti. Með því að heimila Rarik að taka lán upp á 300 millj. kr. til að kaupa Rafveitu Sauðárkróks erum við að aðstoða þetta sveitarfélag við að taka á fjárhagserfiðleikum sínum. Það er hægt að sýna fram á að fyrirtækið Rarik hafi burði til að greiða þetta lán þegar ákveðið hefur verið, sem vonandi verður gert með nýjum lögum í vor, að af fyrirtækinu verði létt þeim skyldum sem það gegnir í dag í sambandi við óarðbærar einingar í raforkugeiranum.

Herra forseti. Sveitarstjórn Skagafjarðar hefur samþykkt að selja Rafveitu Sauðárkróks og náð samkomulagi við Rafmagnsveitur ríkisins um kaupin. Aðilar málsins hafa með öðrum orðum náð samkomulagi um þessi viðskipti. Við þingmenn Samfylkingarinnar virðum og styðjum sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Sú brtt. sem hér er verið að greiða atkvæði um og hv. þm. Jón Bjarnason er 1. flm. að, er um að Alþingi hafni því að veita Rarik heimild til kaupa á Rafveitu Sauðárkróks. Þessu erum við ósammála og greiðum því atkvæði gegn tillögunni. Svo aðeins út af umfjöllun sem hér hefur verið um ósamkomulag í Skagafirði. Ég held að það sé einungis vegna þess að sjálfstæðismenn í Skagafirði eru í fýlu yfir því að hafa dottið út úr meiri hluta sveitarstjórnar Skagafjarðar.

Herra forseti. Sveitarfélagið Skagafjörður á í miklum fjárhagsvanda eins og mörg önnur sveitarfélög á landsbyggðinni. Þennan greiðsluvanda sveitarfélaganna á að leysa með aðgerðum á landsvísu, heildstætt. Sveitarfélögin á suðvesturhorni landsins, þangað sem góðærið kom, keppast nú við að efla orkufyrirtæki sín og nýta styrk þeirra til sóknar í nýsköpun atvinnulífs. Á meðan sjá sveitarfélögin á landsbyggðinni hvert á fætur öðru sér ekki fært annað en selja þessi fjöregg sín til að létta til bráðabirgða á greiðsluvandanum. Lagt er til að ríkið komi að því að leysa fjárhagsvanda sveitarfélagsins Skagafjarðar sem hluta af heildarlausn á landsvísu en ekki með því að afhenda Rarik peninga til að kaupa af þeim rafveituna og rýra þar með möguleika Skagfirðinga til að sækja fram á eigin forsendum í orkubúskap.

Herra forseti. Hér birtist í hnotskurn hin skrýtna stefna ríkisstjórnarinnar að á landsbyggðinni er ríkið að kaupa upp orkufyrirtæki sem sveitarfélögin höfðu átt eða nota fyrirtæki í ríkiseigu til að kaupa upp hluti í orkufyrirtækjum sem sveitarfélögin hafa átt. Á suðvesturhorni landsins er þessu allt öðruvísi farið. Þar selur ríkið sinn hlut til sveitarfélaganna og ráðstafar svo fjármunum þar til þess að byggja upp atvinnu og efla atvinnusjóði. Þess vegna segi ég já við þessari tillögu.

Herra forseti. Það er sérkennilegt við þessa tillögu að hún er lánsheimild fyrir ríkisfyrirtæki til að stunda taprekstur og kaupa rafveitur sveitarfélaga. Ekki er ætlunin að fyrirtækið sjálft geri ráðstafanir í rekstri sínum til að lækka tapreksturinn heldur er þess vænst að í framtíðinni verði hann bættur með sköttum á orkukaupendur annarra fyrirtækja. Í þessu máli er um að ræða uppkaup á fyrirtæki sem deilur standa um heima í héraði. Í öðrum tilvikum stundar þetta fyrirtæki uppkaup á fyrirtækjum sem verða hins vegar til þess að sameiningarviðræður annarra raforkufyrirtækja, t.d. í eigu sveitarfélaga, ganga erfiðlega vegna þess að þetta fyrirtæki beitir hreinum yfirboðum. Af þessum ástæðum tel ég þetta mál mjög vafasamt. Mér finnst hins vegar nauðsynlegt og rétt að ríkisstjórnin geti greitt götu eðlilegra meiri hluta í sveitarfélögum --- þó svo deilur standi --- og viðskipti á milli þeirra og ríkisfyrirtækja. Einungis þess vegna segi ég já.

Herra forseti. Hér er farið fram á heimild til að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs sjálfskuldarábyrgð lántöku Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hf., til endurfjármögnunar á allt að 2.500 millj. kr. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að leggja stein í götu þess að þetta fyrirtæki geti endurfjármagnað hluta af miklum skuldum sínum. En ég vek athygli á því að hér er verið að lýsa því yfir að áform um að hlutafélag um Flugstöð Leifs Eiríkssonar gæti sjálfstætt og á eigin forsendum ráðið við fjárskuldbindingar sínar eru í reynd að renna út í sandinn. Nú þarf fyrirtækið sjálfstæða ríkisábyrgð til að inna af hendi eða framlengja hverja afborgun fyrir sig þegar hún gjaldfellur. Þetta er auðvitað ekki í samræmi við þau fögru fyrirheit og þær miklu væntingar sem menn höfðu uppi þegar fyrirtækið var stofnað um að töfrastafirnir miklu, hf, mundu leysa þarna allan vanda.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða brtt. frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, Árna Steinari Jóhannssyni og Guðjóni A. Kristjánssyni um að verja allt að 1 milljarði kr. til að greiða úr bráðum fjárhagsvanda sveitarfélaganna og þá sérstaklega dreifbýlissveitarfélaganna. Til eru skýrslur, unnar af nefnd á vegum félmrn., um að vandi sveitarfélaganna vegna félagslega íbúðakerfisins sé um 2,8 milljarðar. Þetta er fyrsti áfangi sem við leggjum hér til, upp á 1 milljarð. Við teljum það vel gerlegt. Þetta eru almennar aðgerðir. Gagnstætt því sem ríkisstjórnin er að gera í sambandi við lausn á fjárhagsvanda sveitarfélaganna í gegnum ríkisfyrirtækið Rarik þá teljum við að hér sé um heilsteypta heildstæða lausn að ræða sem gagnist í grunninn fyrir öll sveitarfélögin í landinu.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að verja allt að 1 milljarði kr. til að greiða úr bráðum fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Mörg sveitarfélög á landsbyggðinni búa nú við háar skuldir og mikla greiðsluerfiðleika m.a. vegna skulda við félagslega íbúðakerfið og aukins kostnaðar við einsetningu grunnskólans og yfirfærslu hans til sveitarfélaganna. Þau telja mörg á sig hallað í samskiptum við ríkisvaldið. Hvor tveggja þessara málaflokka bíður úrlausnar á landsvísu. Þessi mál og önnur er varða verka- og tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga eru óútkljáð en þau verður að leysa með nýju fjármagni til sveitarfélaganna. Óviðunandi er að einstök sveitarfélög séu knúin til að selja bestu eignir sínar og þjónustustofnanir til að leysa úr bráðum greiðsluvanda. Fremur ber að einhenda sér í að leysa þennan fjárhagsvanda sveitarfélaganna á landsvísu. Hér er lagt til að verja allt að 1 milljarði kr., sem fyrsta skrefi, í að leysa þennan vanda án þess að taka af sveitarfélögunum eignir í staðinn.

Herra forseti. Fyrir liggur að uppsafnaður skuldavandi sveitarfélaganna hefur verið metinn af sérstakri nefnd á allt að tæpa 3 milljarða kr. Hér er lagt til að lagt verði af stað í þá vegferð að rétta af hlut skuldsettra sveitarfélaga með almennum aðgerðum. Ég er einn af flutningsmönnum þessarar tillögu og segi já.

Herra forseti. Það er að sönnu rétt að vandi er mikill hjá ýmsum sveitarfélögum vítt og breitt um landið. Ástæður þess eru margvíslegar. Byggðastefna núverandi ríkisstjórnar hefur brugðist algerlega og tekjuskipting ríkis og sveitarfélaga er ósanngjörn. Það var best sýnt hér í langri og ítarlegri umræðu fyrir réttu ári síðan um tekjustofna sveitarfélaga og er þeirri umræðu langt í frá lokið. Ég hef hins vegar efasemdir um þá nálgun sem hér er lögð til um að verja 1 milljarði kr. úr ríkissjóði til þess að dreifa á hin einstöku sveitarfélög samkvæmt reglum sem hæstv. félmrh. setur. Ég hef í fyrsta lagi ekki mikla trú á því að gera félmrh. að skammta úr hnefa hingað og þangað hringinn í kringum landið og nálgun þessa máls er ekki skynsamleg þó að ég efist ekki um heilan hug flutningsmanna. Ég get ekki stutt málið og sit því hjá.

Virðulegi forseti. Til þess að það fari nú ekkert á milli mála: Ég segi nei og nei og aftur nei við því að Rarik kaupi Rafveitu Sauðárkróks. Því ætla ég að styðja þessa tillögu. Ég vil segja það í tilefni af orðum hv. þm. Kristjáns Möllers hér áðan að sjálfstæðismenn í Skagafirði eru vissulega í fýlu yfir því að vera í minni hluta vegna þess að því sveitarfélagi væri miklu betur borgið með því að hafa sjálfstæðismenn þar við völd. 

Það er gott að fá sýnishorn af því hvernig bæjarstjórnarfundir ganga fyrir sig þar nyrðra.

Herra forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er fyrst og fremst lögð fram til þess að það megi fyllilega treysta því sem formenn fjárln. segja við umræður um fjárlög. Þannig var, herra forseti, að við umræður um fjárlög þessa árs sagði þáv. formaður fjárln., hæstv. núv. heilbrrh. Jón Kristjánsson, m.a., með leyfi forseta: ,,Það er fortakslaust að söluandvirðinu á að verja til styrktar rekstri Skógræktar ríkisins, ...`` Og síðan, með leyfi forseta: ,,Þetta eru jarðir sem voru gefnar til Skógræktarinnar á sínum tíma og það er ótvírætt og skilningur meiri hluta nefndarinnar að þessu verði varið til styrktar rekstri Skógræktarinnar.`` Herra forseti. Það er auðvitað bráðnauðsynlegt að við björgum því sem hér liggur fyrir og samþykkjum þessa tillögu þannig að við getum framvegis treyst því að það sem formaður fjárln. segir um álit meiri hluta nefndarinnar standi, a.m.k. það ár sem um er fjallað.

Herra forseti. Skógrækt ríkisins var gefin þessi jörð og þessi tillaga tryggir að andvirði sölunnar renni til Skógræktarinnar og ekki annarra stofnana. Því segi segi ég já.