Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Núna að loknu jólaleyfi þm. er óhjákvæmilegt að okkar mati að taka til umræðna ýmis mál sem fram hafa komið á stjórnmálavettvangi síðustu vikurnar. Það varð að samkomulagi með formönnum þingflokkanna og forseta Sþ. í gær að þessar umræður færu fram í dag með þeim hætti að fulltrúar allra flokka töluðu hér í upphafi 15-20 mínútur hver, ef ég man rétt, og síðan yrði umræðum hagað eftir því sem aðstæður leyfa. Þetta þykir mér ástæða til að taka fram þegar í upphafi þannig að ljóst sé öllum með hvaða hætti samkomulag var gert um þessar umræður. Ég vil áður en ég vík að hinu almenna stjórnmálaástandi nefna hins vegar atriði sem hafa komið nokkuð til umræðna síðustu daga en snerta hugsanlegar breytingar á lögum um sveitarstjórnarkosningar. Þannig er að fyrir þinginu liggur stjfrv. um breytingu á lögum um sveitarstjórnarkosningar sem gerir ráð fyrir breyttum kjördegi til sveitarstjórna frá því sem verið hefur og sömuleiðis því að um verði að ræða 18 ára kosningaraldur við sveitarstjórnarkosningarnar í vor. Það er óhjákvæmilegt fyrir þingið þegar á fyrstu dögum þess að gefa mjög skýrar og afdráttarlausar yfirlýsingar í þessu efni þannig að ljóst megi verða hver er vilji þingflokkanna til afgreiðslu á þessu máli. Ég vil fyrir mitt leyti láta það koma fram f.h. þingflokks Alþb. að við höfum lagt á það áherslu í viðræðum við fulltrúa hinna flokkanna að það verði þegar gefin út yfirlýsing um 18 ára kosningaraldur og að kjördagur verði með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj. til breytinga á sveifarstjórnarlögum, þ.e. annan laugardag í júnímánuði. Ég held að nauðsynlegt sé að þessar upplýsingar komi fram í upphafi og væri fróðlegt ef fulltrúar annarra flokka gætu einnig greint frá afstöðu sinni í þessu efni. Ég vil þessu næst víkja að nokkrum þeim málum sem fram hafa komið í stjórnmálaumræðum nú í jólaleyfi þm. Þessir atburðir sýna svo að ekki verður um villst að meðal stjórnarflokkanna er ekki samstaða um neitt annað en það að halda kaupgjaldinu niðri, enda má segja að ríkisstj. hafi fyrst og fremst verið mynduð til þess. Fjórir viðburðir sýna hins vegar ákaflega vel þau óheilindi milli manna og flokka sem einkenna stjórnarsamstarfið um þessar mundir. Í fyrsta lagi vil ég í þeim efnum nefna svokallað Þróunarfélag þar sem það hefur gerst að forustumenn þessa félags hafa sagt af sér vegna pólitískra afskipta, að þeir segja, hæstv. forsrh. Ég spyr hæstv. forsrh. í tilefni af þessu máli: Lýstu ráðherrar Sjálfstfl. andstöðu við vinnubrögð forsrh. í þessu efni fyrir fram? Tók forsrh. málið aldrei upp í ríkisstj. varðandi ráðningu framkvæmdastjóra Þróunarfélagsins? Ef hvorugt hefur verið gert, sem ástæða er til að hafa uppi grun um, sýnir það glöggt þau óheilindi í stjórnarsamstarfinu sem hafa komið fram í vaxandi mæli að undanförnu og þó alveg sérstaklega óheilindin gagnvart kjósendum íhaldsins sem nú er af formanni Sjálfstfl. gefið í skyn að hann hafi aðra afstöðu í þessu máli en hæstv. forsrh. Ég vil í öðru lagi nefna úr stjórnmálaumræðu liðinna vikna skattahækkanir Þorsteins Pálssonar hæstv. fjmrh. sem því miður getur ekki verið hér í dag vegna veikinda. Hæstv. fjmrh. hefur sett hvert skattametið á fætur öðru. Þungaskatti er mótmælt fyrir utan Alþingishúsið svo að segja daglega. Hringl með vörugjald hefur einkennt umræðuna einnig að undanförnu. Fyrstu hugmyndir ráðherrans í þeim efnum reyndust vera óframkvæmanlegar. Hann lýsti því yfir í fyrstu ræðu sinni sem fjmrh. að hann ætlaði að lækka tekjuskatt, en hann hætti við það aðeins nokkrum vikum síðar. Það er bersýnilegt að hæstv. fjmrh. hefur troðið sér inn í ríkisstj. á fölskum forsendum. Það er augljóst að hann getur ekki framkvæmt fyrirheit íhaldsins um skattalækkanir. Hann gengur þvert á móti lengra í skattahækkunarátt en forveri hans, hæstv. fyrrv. ráðherra fjármála Matthías Á. Mathiesen, sem var þó til þess tíma einn stærstur uppfinningamaður í skattamálum sem sögur fóru af í Stjórnarráði Íslands. Það er einnig ljóst að ekkert hefur verið gert til þess að taka á þeim vanda sem blasir við í rekstri ríkissjóðs. Þar blasir við stórfelldur halli, og það er ljóst að það mun verða mjög örðugt fyrir stjórnina, miðað við þær forsendur sem hún byggir starf sitt á, að koma saman hallalausum fjárlögum fyrir árið 1987. Það er einnig ljóst, og það er alvarlegt umhugsunarefni, að hæstv. fjmrh. ræður ekki við útfærslu einfaldra praktískra verkefna. Bakarar hafa orðið að taka að sér að leiðbeina honum varðandi vörugjaldsálagningu. Ég hygg að það sé í fyrsta sinn um langt árabil sem fjmrh. er hrakinn til baka með embættisathafnir með þeim hætti sem nú hefur gerst með hæstv. ráðh. Þorstein Pálsson. Þriðja dæmið sem ég ætla nefna úr stjórnmálaumræðu undanfarinna vikna eru yfirlýsingar fyrrv. hæstv. utanrrh. um að núv. hæstv. iðnrh. tali upp úr orðasafni kommúnista, eins og hann orðaði það, vegna þess að hæstv. iðnrh. vildi vefengja þau vinnubrögð sem uppi höfðu verið höfð varðandi kjötinnflutning til hersins á Keflavíkurflugvelli. Hæstv. fyrrv. utanrrh. talaði um það að í rauninni væri hæstv. iðnrh. að brigsla sér um landráð. Ég hygg að það sé algjört einsdæmi að ráðherrar í ríkisstjórn landsins beri slík orð hver á annan milli ólíkra flokka hvað þá heldur þegar um er að ræða ráðherra sama stjórnmálaflokksins. Þegar þannig er komið er bersýnilegt að slíkir ráðherrar eru ekki líklegir til að ráða fram úr flóknum verkefnum. Ég vil í tilefni af þessu spyrja hæstv. iðnrh. hvernig á því standi að hann ætlar ekki að taka þessi mál upp á Alþingi eins og hann hafði þó lýst yfir að hann ætlaði að gera. Þó að málaflokkurinn heyri ekki undir hann er hann hér sem alþm. og er auðvitað skylt að fylgja eftir sannfæringu sinni samkvæmt því drengskaparheiti sem hann hefur gefið eins og aðrir alþm. Fjórða atriði undanfarinna vikna ætla ég að nefna lauslega, en vísa kannske frekar til utandagskrárumræðna eftir nokkra daga. Það er Lánasjóður ísl. námsmanna. Þar hefur hæstv. menntmrh. komið fram með þeim hætti að algjört einsdæmi er á undanförnum árum ef ekki áratugum. Hæstv. menntmrh. sagði í þessum ræðustól áður en þinginu lauk: "Ég mun ekki fara aftan að námsmönnum. Ég mun standa við þau fyrirheit sem þeim hafa verið gefin." Alþingi var ekki fyrr farið heim í jólaleyfi en hæstv. menntmrh. sá ástæðu til þess að fara aftan að námsmönnum með því að gefa út nýja reglugerð um lán til námsmanna á síðari hluta námsársins 1985-1986. Ég er þeirrar skoðunar að þessi reglugerð sé með þeim hætti að hæstv. menntmrh. hafi gengið á bak orða sinna bæði gagnvart alþm. og námsmönnum. Og ég vil segja: Ákveðnar reglur tíðkast í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu og menn reyna eins og mögulegt er að haga orðum sínum þannig í umræðum eins og um þetta mál að menn séu ekki, að ætla má eftir á, vísvitandi að blekkja. Ég er þeirrar skoðunar, miðað við það sem eftir fór hjá hæstv. menntmrh., að hann hafi gert alvarlega tilraun til að blekkja þingið í þessu máli og því miður hafi margir þm. látið blekkjast vegna fyrirheita sem hann gaf úr þessum ræðustól og á fundi fjh.- og viðskn. Nd. Ég hef aldrei áður upplifað það sem stjórnarandstæðingur þann tíma sem ég hef setið í nefndum þingsins að ráðherra hafi með þessum hætti borið mál fyrir þingnefnd. Aldrei. Og ég vona að ég eigi aldrei eftir að upplifa slíkt á nýjan leik. Ef hæstv. ráðherrar ætla að iðka vinnubrögð af þessu tagi er verið að segja í sundur griðum, brjóta óskráð lög milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þessari stofnun - óskráð lög sem verða að vera til ef menn eiga að geta tekist á um málefnin með eðlilegum hætti. En það hefur einnig verið ákaflega fróðlegt í þessu máli, herra forseti, að fylgjast með því hvernig Framsfl. hefur verið að reyna að hvítþvo sig í þessu lánasjóðsmáli. Ég las í blaði, reyndar besta dagblaði á Íslandi sem heitir Þjóðviljinn, að hæstv. forsrh. hefði kallað hæstv. menntmrh. inn á teppið út af þessu máli og skammað hann. Ég hefði gjarnan viljað sjá þann viðburð, hvernig það gekk fyrir sig.

Ég líka.

Hv. 5. þm. Reykv. líka. Ég hugsa að við séum ekki tveir um það heldur fleiri. - Framsfl. samþykkti niðurskurðinn á Lánasjóði ísl. námsmanna, felldi brtt. stjórnarandstöðunnar um að hækka framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það er hlálegt og hraklegt þegar Framsfl. er að reyna að gera sig sérstaklega dýrlegan í þessu máli því auðvitað ber hann alla ábyrgð á þessu eins og íhaldið nema hæstv. forsrh. gangi fram og biðjist lausnar fyrir menntmrh. sinn fyrir þau afglöp sem hann hefur unnið í þessu máli. Þá yrði hæstv. forsrh. maður að meiri. Á meðan yrðu framsóknarummælin í þessu eins og hver önnur ómagaorð, hver önnur tilraun Framsfl. til að þvo sig af verki sem hann ber fulla ábyrgð á. Ég þekki hins vegar af eigin raun þessi vinnubrögð Framsfl. Á fyrri hluta kjörtímabils er hann gjarnan nokkuð í takt við samstarfsflokkinn. Eftir tvö ár eða svo fer hann að halla sér á sveifina með stjórnarandstöðuflokkunum. Á fyrri hluta síðasta kjörtímabils var hann mjög í takt við Alþb. Þegar tvö ár voru liðin fór hann hægt og bítandi, gráðu fyrir gráðu, dag fyrir dag að halla sér á sveifina með íhaldinu og stóð nokkuð þétt með því í verki og orði á fyrstu tveimur árum þessarar stjórnar. Núna er það þannig að formaður þingflokks Framsfl., hv. þm. Ingvar Gíslason, og hv. þm. Haraldur Ólafsson eru stöðugt að gefa yfirlýsingar sem gefa í skyn að framsókn gæti hugsað sér annað kompaní eftir næstu kosningar. Þetta er aðferðin sem framsókn hefur haft. Hún sveiflast þannig til. Hún er að meðaltali stöðupollur, það er ljóst, en það eru ákveðnar hreyfingar í þessum polli. Það má segja að þar gæti pólitískt séð flóðs og fjöru. Ég hef hér nefnt fjögur dæmi um stjórnarsamstarfið sem blasa við þjóðinni frá síðustu dögum og ég held að það sé alveg ástæðulaust að nefna fleiri. Dæmin sýna að í þessu stjórnarsamstarfi vegur nú hver annan af bestu getu. Tilefni þeirrar umræðu sem við erum að hefja nú er auðvitað m.a. það að skipt hefur verið um ráðherra í ríkisstj. Hæstv. fyrrv. utanrrh. Geir Hallgrímsson hefur látið af þeim störfum og við tekið hæstv. ráðh. Matthías Á. Mathiesen. Ég vil í þeim efnum ekki fara að ræða almennt um utanríkismálin, enda ástæðulítið vegna þess að hæstv. ráðh. hefur sagt að hann muni fylgja í einu og öllu vinnubrögðum fyrirrennara síns. Það er mál sem verða rædd hér síðar. En ég get ekki komist hjá því að benda á að hluti af þessum stólaskiptum felst í því að hæstv. fyrrv. utanrrh. er fluttur í Seðlabankann. Það var eins og kunnugt er mikið keppikefli íhaldsins fyrir síðustu alþingiskosningar að leggja Framkvæmdastofnunina niður og kommissarakerfið. Það var eitur í beinum þeirra og var meginkosningamál manna eins og hv. þm. Friðriks Sophussonar og slíkra talsmanna Sjálfstfl. Núna hefur verið tekin um það ákvörðun að skipta um heimilisfang á kommissarakerfinu. Það er ekki lengur hjá Framkvæmdastofnuninni við Rauðarárstíg heldur í Seðlabankanum. Kommissararnir í Framkvæmdastofnun hétu Sverrir og Tómas. Kommissararnir í Seðlabankanum heita Geir og Tómas. Ég er þeirrar skoðunar að þjóðin þurfi á því að halda að eiga miðbanka sem nýtur almenns pólitísks og víðtæks trausts. Ég tel að ákvörðunin um það að setja Geir Hallgrímsson inn í Seðlabankann styrki ekki þetta traust á Seðlabankanum. Ég tel að með þeirri ákvörðun sé verið að segja að Seðlabankinn sé pólitísk stofnun. Seðlabankinn er stofnun sem tekur undir og vinnur í raun og veru í samræmi við ákvarðanir íhaldsins. Framvegis er ekki meiri ástæða til að taka mark á Seðlabankanum en hverjum öðrum pólitískum samþykktum sem kunna að koma frá Sjálfstfl. þá og þá. Ég tel að þessi tíðindi séu svo alvarleg að það sé óhjákvæmilegt að yfir það verði farið þegar kostur er á að skipt verði um alla bankastjóra Seðlabankans. Það er bersýnilegt að hér er um að ræða hápólitíska forustumenn sem hljóta að líta á sig sem slíka og munu þess vegna ekki geta verið ráðgjafar annarrar ríkisstjórnar í landinu en þeirrar sem nú situr. Herra forseti. Ég hef farið hér yfir fáein mál. Ástæða hefði verið til að fara rækilega yfir kjaramálin. Það eru að hefjast kjarasamningar. Þar miðar ekki neitt. Þrátt fyrir batnandi stöðu þjóðarbúsins hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að Vinnuveitendasambandið vilji ganga til móts við verkalýðshreyfinguna í landinu. Kröfur verkalýðshreyfingarinnar eru um 8% kaupmáttaraukningu, en það er svipuð tala og nemur aukinni þjóðarframleiðslu á árunum 1983-1986. Það blasir einnig við um þessar mundir stórfelldur vandi í okkar atvinnuvegum, ekki síst í iðnaðinum. Það sjáum við af fréttum af fyrirtækjum eins og Víði, fyrirtæki eins og Heklu og fleiri slíkum fyrirtækjum í iðnaði sem nú eiga við verulegan vanda að stríða. Og það er einnig brýnt, einmitt um þessar mundir þegar bæði Landsbankinn og Útvegsbankinn búa við stórfelld vandamál, verulega slæma lausafjárstöðu í Seðlabankanum, að það verði tafarlaust tekið á skipulagsmálum bankanna. Allt rekur þetta á reiðanum. Það er ekki tekið á nokkru einasta máli. Niðurstaðan er sem sagt þessi: 1. Það eru ríkjandi óheilindi milli stjórnarflokkanna og sérstaklega formanna stjórnarflokkanna sem núna bera brigslyrði hvor á annan. 2. Menntmrh. gengur á bak orða sinna gagnvart þinginu og sýnir því þar með sérstaka fyrirlitningu. 3. Innan annars stjórnarflokksins bera ráðherrar landráðabrigsl hver á annan. 4. Ekkert hefur verið tekið á skipulagsmálum bankanna og Seðlabankanum er breytt í flokksútibú Sjálfstfl. með atkvæðum framsóknarþingmanna rétt eins og gerst hefur á öðrum sviðum. 5. Ríkisstjórnin horfir aðgerðarlaus upp á hugsanleg átök á vinnumarkaði og stendur hundrað prósent með atvinnurekendavaldinu og afhjúpar þannig stéttareðli sitt. 6. Undirstöðuatvinnuvegir eru reknir með verulegum halla, nauðungaruppboð eru svo að segja daglegur viðburður og við iðnaðinum blasa sérstök vandamál. 7. Ríkissjóður er rekinn með halla og ríkisstj. mun eiga mjög erfitt með að koma saman fjárlögum fyrir árið 1987. 8. Viðskiptahalli frá því að þessi stjórn tók við nemur 15 milljörðum kr. Þannig hefur þessi stjórn aukið skuldasúpu þjóðarinnar erlendis. 9. Þróunarfélagið, sem átti að glíma við nýsköpun í atvinnulífinu, er nú dauðadæmt samkvæmt yfirlýsingu Þorsteins Pálssonar hæstv. fjmrh. 10. Það ber að minna á að í umræðum um mál að undanförnu hefur ekkert komið fram frá ríkisstj. og stjórnarflokkunum um vaxtamál annað en það sem kemur fram frá hv. 2. þm. Reykv. um nauðsyn þess að hækka almenna vexti. Þetta liggur fyrir, herra forseti. Ríkisstj. er ekki vanda sínum vaxin. Ríkisstj. á að fara frá hið fyrsta og efna til kosninga. Eftir því sem stjórnin situr lengur magnast vandi heimilanna og framleiðsluatvinnuveganna. Tölurnar um landflóttann segja sitt: 700 manns úr landi umfram aðflutta á s.l. tveimur árum. Tillögur formanns Verslunarráðsins um að leggja niður krónuna segja líka sitt. Niðurstaðan er þessi: Með stólaskiptunum hefur auðvitað ekkert breyst. Vandinn hefur magnast og í stjórninni er enginn vilji, engin samstaða og engin geta til að taka á neinu nema halda niðri kaupgjaldinu í landinu.



Herra forseti. Staða ríkisfjármála, verðbólguþróun, erlend skuldastaða, atvinnuástand, viðskiptakjör, framleiðni og hagvöxtur eru algengir mælikvarðar þegar lagt er mat á lífskjör, ástand þjóðmála eða árangur ríkisstjórna. En það er einnig hægt að nota aðra mælikvarða þegar lagt er mat á stefnu og árangur ríkisstjórna og lífskjörin í landinu. Sá mælikvarði er að því leyti mikilvægur að hann segir meira til um stefnu, hugsjónir og baráttumál stjórnmálaflokka sem og stjórnarstefnuna hverju sinni en allar hagtölur sem stjórnmálamenn bera þjóðinni á borð. Sá mælikvarði er hagur, velferð og líðan fólksins í landinu. Sá mælikvarði er hvernig eigna- og tekjuskiptingunni er háttað og hvernig húsnæðisstefnu við rekum. Sá mælikvarði er hvort tekjur launafólks nægja fyrir framfærslu heimilanna. Sá mælikvarði er hvernig búið er að þeim sem minna mega sín. Sá mælikvarði er hvernig stjórnvöld hverju sinni ganga fram í því að uppræta spillingu, misrétti, forréttindi og brask í þjóðfélaginu. Það er fyrst og fremst þessi mælikvarði sem skiptir máli fyrir fólkið í landinu, fyrir það þjóðfélag sem við viljum búa því, fyrir alþýðuheimilin, fyrir húsbyggjendur og íbúðakaupendur sem berjast í bökkum og sem skiptir máli fyrir hag og velferð einstæðra foreldra og sjúkra og aldraðra í þjóðfélaginu. Ég hygg t.d. að frétt í einum fjölmiðli fyrir skömmu um að sextándi hver Reykvíkingur hafi þurft að leita eftir fyrirgreiðslu hjá Félagsmálastofnun segi fólkinu í landinu meira um árangurinn af stefnu og störfum þessarar ríkisstj. en verðbólgutölurnar sem Steingrímur og Þorsteinn nota sem helsta mælikvarða á ágæti stjórnarstefnunnar. Spyrja má: Hvers virði eru verðbólgutölur Þorsteins og Steingríms láglaunaheimilunum, þegar staðreyndin er sú að framfærslan verður sífellt erfiðari fyrir heimilin þrátt fyrir verðbólguhjöðnun í tíð þessarar ríkisstj., þegar staðreyndin er sú að árangur verðbólguhjöðnunar er nær alfarið á kostnað launafólks og þegar ávinningurinn skilar sér fyrst og fremst til braskara, forréttindahópa og þeirra betur settu í þjóðfélaginu? Ég teldi nær fyrir hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. að leita í smiðju til Félagsmálastofnunar en Seðlabanka og Þjóðhagsstofnunar ef þeir vilja draga einhvern lærdóm af stjórnarstefnu þessarar ríkisstj. og hvernig hún hefur leikið heimilin í landinu. Þá kæmust þeir að raun um að yfir 20% einstæðra foreldra þurfa að leita á náðir Félagsmálastofnunar eða 640 af um 3000 einstæðum foreldrum. Þá kæmust þeir líka að raun um að á framfæri sínu hefðu þessir einstæðu foreldrar 1000 börn 16 ára og yngri en það er tæplega fjórðungur allra barna einstæðra foreldra. Ég hygg líka að sú staðreynd að áttundi hver ellilífeyrisþegi þurfti að leita til Félagsmálastofnunar segi hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. meira um áhrif stjórnarstefnu þeirra en hagtölur Nordals í Seðlabanka eða Jóns Sigurðssonar í Þjóðhagsstofnun. Og þegar reynt er að bæta sultarkjör láglaunafólksins í landinu leggjast hæstv. forsrh. og fjmrh. á sveif með grátkór Vinnuveitendasambandsins í Garðastræti. Í þeirra augum eru hagtölur grátkórsins í Garðastræti hinn heilagi sannleikur, en þeir loka augum og eyrum fyrir hagtölum heimilanna, þeirra verkamanna og verkakvenna sem fórna heilsu sinni, lífshamingju og fjölskyldulífi fyrir atvinnurekendavaldið en geta samt ekki brauðfætt sig og sína. Hvernig væri að Steingrímur og Þorsteinn kynntu sér hagtölur verkakvenna og verkamanna sem finna má í skýrslum Félagsmálastofnunar í Vonarstræti og hvíldu sig eitt augnablik frá grátkórnum í Garðastræti? Þá mundu þeir komast að raun um að 25% þeirra sem leita til Félagsmálastofnunar eru verkamenn og verkakonur sem eiga ekki fyrir brýnustu framfærslu heimilanna. Þá mundu þeir komast að raun um hvernig stjórnarstefnan hefur leikið sjálfsvirðingu einstæðra foreldra, verkamanna og verkakvenna sem þurfa að leita á náðir Félagsmálastofnunar með brýnustu framfærslu fjölskyldu sinnar þrátt fyrir langan vinnudag í atvinnulífinu. Nýársgjöf hæstv. heilbr.- og trmrh. Ragnhildar Helgadóttur til sjúkra og aldraðra í þjóðfélaginu, sem var að stórhækka sjúklingaskattinn, er varla vitnisburður um það að hæstv. ráðh. viti að 36% þeirra sem leitað hafa aðstoðar Félagsmálastofnunar eru öryrkjar og sjúklingar. Þvert á móti taldi ráðherrann helst ráð að sækja peninga til sjúkra og aldraðra þegar rétta þurfti af slagsíðuna á hagtölum reikningsmeistara ríkisstj. Það sýnir vel áherslur og forgangsröðun þessarar ríkisstj., sem brýnir fyrir fólki sparnað og aðhald, að þessi sjúklingaskattur, nýársgjöf heilbrrh. til sjúkra og aldraðra, færir ríkissjóði 83 millj. á ári. Það er kaldhæðnislegt að þessi útgjöld skuli lögð á aldraða og sjúka á sama tíma og ríkisstj. er aflögufær til að kaupa eitt stykki áfengisútsölu fyrir 40 millj. og súrmjólkurstöð fyrir á annað hundrað millj. kr. Það sýnir vel hvar ríkisstj. telur að helst eigi að leita peninga að í tíð þessarar ríkisstj. hefur þessi sjúklingaskattur hækkað um 340-733% á sama tíma og ellilífeyrir hefur aðeins hækkað um 125%, tekjutrygging um 182% og meðalkaup verkamanns um 114%. En það stendur ekki á ríkisstjórninni að veita fyrirtækjum og fjármagnseigendum skattalækkanir og vinna síðan upp tekjutap ríkissjóðs vegna þess með sjúklingasköttum og auknum byrðum á láglaunaheimilin. Sannleikurinn er sá að stjórnarstefnunni er ekki hagað í takt við raunveruleikann í daglegu lífi láglaunafólksins. Og eitt er víst að raunveruleikans í daglegu lífi launafólks er ekki að leita hjá Þjóðhagsstofnun eða Seðlabanka heldur má finna hann í skýrslum Félagsmálastofnunar eða hjá uppboðshöldurum og í öllum þeim fjölda nauðungaruppboða hjá fjölskyldum sem eru að missa eigur sínar undir hamarinn af því að stjórnarstefnan er aldrei slegin í takt við raunveruleikann eða velferð og þarfir launafólks og láglaunaheimilanna. Stjórnarstefna ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar hefur fyrst og fremst haft þær afleiðingar að auka á misrétti í tekjuskiptingunni, að breikka bilið á milli þeirra sem betur mega sín og forréttindahópa annars vegar og hins vegar hins almenna launamanns og þeirra sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Herra forseti. Ég sé í sjálfu sér ekki mikinn tilgang í því að ræða verk ríkisstj., aðgerðir eða aðgerðarleysi í þinghléinu um jólin. Ríkisstj. hefur ekki brugðið út af vananum á þessum vikum. Hún hefur haldið áfram fyrri iðju sem er fyrst og fremst að leggja á skatta og standa í innbyrðis ágreiningi. Það breytir auðvitað engu um lífskjör fólksins hvort ráðherrar Sjálfstfl. telja tíma sínum best varið í innbyrðis deilur, hvort Geir Hallgrímsson brigsli Albert Guðmundssyni um landráð og kommúnistaáróður vegna deilna um hvort útlendingar á Keflavíkurflugvelli eigi að éta innlent eða erlent kjöt eða hvort Albert telji Geir rökþrota og tilgangurinn sé að flæma Albert úr ríkisstj. Það breytir auðvitað engu um lífskjör fólksins í landinu frekar en sviðsetningin með stólaleik ráðherra Sjálfstfl., frekar en það skiptir máli fyrir fólkið hvort Albert eða Þorsteinn er fjmrh. eða Birgir iðnrh. í stað Alberts eða Matthías utanrrh. í stað Geirs. Ekkert af þessu skiptir máli eða breytir nokkru fyrir launafólk. Fólkið er orðið vant því að ráðherrarnir séu allir uppteknir við að leika á fiðlu meðan Róm brennur. Meðan neyð ríkir hjá fjölda heimila er leikið á fiðlu og Þorsteinn og Steingrímur eyða tíma sínum í að rífast um hvor hafi beitt meiri pólitískum þrýstingi við að ota sínum tota í Þróunarfélaginu eða að Steingrímur og Páll þingflokksformaður eru uppteknir við að telja utanlandsferðir hvor hjá öðrum. Það er spurning hvort það skiptir miklu máli hvort Þorsteinn baki bakara eða bakarar baki Þorstein í deilunni um skatt á sætabrauð og kökur eða hvort flugvallaskattur er 250 eða 750 kr. þegar fæstir geta leyft sér utanlandsferðir nema þá Páll þingflokksformaður og Steingrímur forsrh. Þessir skattar sýna fyrst og fremst hvers vænta má af nýjum fjmrh. Þorsteini Pálssyni, þ.e. að brjóta endanlega kosningaloforð íhaldsins um skattalækkanir og skattpína almenning og heimilin eins og kostur er. Skattahækkanir fjmrh. í jólaleyfi þingmanna eru bara viðbót við þá miklu skattpíningu sem launafólk hefur mátt þola í tíð þessarar ríkisstj. ofan á skerðingu launa um 25-30%, ofan á samdrátt í félagslegri þjónustu og árás á velferðarkerfið. Sjúklingaskattur hæstv. heilbrrh., valdníðsla hæstv. menntmrh. í málefnum Launasjóðs ísl. námsmanna og skattagleði hæstv. fjmrh. sýna eitt: Þau sýna að stólaskiptin hafa þær afleiðingar að enn verður hert að heimilunum. Hér mætti auðvitað, herra forseti, nefna mörg dæmi um það hvernig íhaldið hefur svikið sín kosningaloforð, t.a.m. kosningaloforðin sem gefin voru í kosningunum 1983. Þá gaf íhaldið út bækling sem það nefndi "Frá upplausn til ábyrgðar." Það má nefna að í þeim bæklingi eru gefin kosningaloforð um að veita 80% lán til íbúðakaupa. Hvað hefur orðið um það kosningaloforð? Þar stendur enn fremur að Sjálfstfl. vilji afnema tekjuskatt á almennar launatekjur. Það loforð hefur einnig að verulegu leyti verið svikið. Sjálfstfl. tíundaði í þessum bæklingi tvo kosti, annars vegar væri það vinstri stefnan í verki, eins og þeir kölluðu það, og hins vegar stefna Sjálfstfl. Sjálfstfl. sagði að vinstri stefna í verki væri t.a.m. sú að erlendar skuldir hafi aldrei verið meiri og nemi nú helmingi af allri framleiðslu þjóðarinnar, eins og segir í þessum bæklingi 1983. Hver er staðan nú, hver er hægri stefnan í verki? Hún er sú að erlendar skuldir hafa aldrei verið meiri en nú og, nema ekki bara helmingi af allri þjóðarframleiðslu heldur yfir 60% . Í þessum kosningabæklingi íhaldsins, þar sem talað er um vinstri stefnu í verki, er sagt að þriðji hver fiskur, sem dreginn sé úr sjó, fari í að greiða afborganir og vexti af erlendum skuldum. En hver er hægri stefnan í verki? Hver er staðan nú varðandi afborganir og vexti af erlendum skuldum? Það fer ekki bara þriðji hver fiskur, sem dreginn er úr sjó, í að greiða afborganir og vexti af erlendum skuldum heldur nálgast það að vera annar hver fiskur. Þetta er hægri stefnan í verki. Herra forseti. Ég tel að öllum sé það ljóst, jafnvel ráðherrunum sjálfum, að einskis sé að vænta af þessari ríkisstj. En svo vænt þykir ráðherrum Sjálfstfl. og Framsfl. um stóla sína að þeir setja þá ofar hagsmunum fólksins í landinu. Ríkisstj. er í raun óstarfhæf vegna innbyrðis ágreinings, í hann eyðir ríkisstj. tíma sínum í stað þess að takast á við vandamálin sem alls staðar eru óleyst og blasa við. Meira að segja málgögnum stjórnarflokkanna er farið að blöskra getuleysi ríkisstj. sem kannske kemur best fram í stórauknum erlendum lántökum og slæmri stöðu ríkissjóðs sem ekki hefur staðið verr um langan tíma og hefur staðan versnað um 3000 millj. á einu ári. Nefna má dæmi sem auðvitað vegur ekki þungt í ríkisbúskapnum en segir nokkuð um siðferðisvitund ráðherranna. Orð ráðherra um aðhald og sparnað í ríkisrekstri hafa auðvitað enga merkingu í augum þjóðarinnar þegar ráðherrarnir spara hvergi sjálfir sem best sést á því að rekstrarkostnaður á bílum þeirra getur numið allt að sex mánaða dagvinnulaunum verkafólks og bifreiðahlunnindum á einu ári má jafna til átta árslauna verkafólks. Herra forseti. Það er aðeins ein ályktun og niðurstaða sem hægt er að draga af stjórnarstefnu ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og gjörðum einstakra ráðherra í ríkisstj. Ríkisstj. hefur misst öll tök á efnahagsvandanum. Sitji hún áfram mun það enn auka á efnahagsvandann og misréttið í eigna- og tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Nú er búið að lýsa hér í ræðum ýmsum uppákomum síðustu vikna og missera og ég held að það væri kannske dálítið fróðlegt að athuga hvort þetta eigi sér einhverja aðra uppsprettu en ósamlyndi á stjórnarheimilinu eða eitthvað þess háttar. Ég held að svo sé. Ég held að stjórnmálum okkar megi lýsa með öðrum samnefnurum, þ.e. í fyrsta lagi miðstýringu, fámennisvaldi og hagsmunaárekstrum, og ég ætla að gera það að umræðuefni vegna þess að ég tel að það sé undirstaðan og rótin að því sem við höfum séð hér að undanförnu. Miðstýringin er arfur frá stríðsárum, býsna lífseig. Grunntónn hennar er sá að fólk kunni ekki að hafa vit fyrir sér, hafi ekki vit á því sem það er að segja eða gera. Þetta birtist okkur á ýmsan hátt, t.d. í landbúnaðarstefnu, sjávarútvegsstefnu, í peningastefnu sem fylgt er í landinu. Síðast birtist okkur þetta í dálítið ruglingslegum ummælum hæstv. menntmrh. Sverris Hermannssonar sem mér skilst að ætli að fara að úthluta peningum til námslána og velja þar námsgreinar og fólk eftir einhverri undarlegri forræðisstefnu sem að vísu á eftir að fá á nánari skýringar. Til þess að hafa þessa stjórn á öllum hlutum þarf auðvitað að setja upp stofnanir. Við þekkjum þessar stofnanir, Framleiðsluráð, Búnaðarfélag, sem í raun stjórna öllum málum landbúnaðarins, þannig að landbrn. er eins og símsvari eða í besta falli símaklefi frá þessum stofnunum. Við þekkjum dæmi í sjávarútvegi og iðnaði, við þekkjum sjóðakerfið sem er ekkert annað en angi af þessum sama hugsunarhætti, að láta forræðið ráða og hafa vit fyrir fólki. Við þekkjum dæmin af þessu í sambandi við æðstu fjármálastofnanir þjóðarinnar, ríkisbankana, Seðlabanka, Framkvæmdastofnun eða Byggðastofnun eða hvaða nafni sem þessi fyrirtæki nefnast, þetta eru allt saman greinar á þessum sama meiði. Þessum stofnunum er síðan stjórnað þannig að þó að kannske einhverjum í einfeldni sinni þætti eðlilegt að ríkisstjórnin stjórnaði þessum stofnunum sem handhafi framkvæmdavaldsins, þá er alls ekki svo. Þá koma allir stjórnmálaflokkarnir til sögunnar og þeir líta ekki á stjórnarfarið eða stjórnarkerfið sem leiðir til að styrkja lýðræði og réttindi fólks heldur leiðir til að styrkja flokksræði og réttindi stjórnmálaflokka. Þeir koma þessum stofnunum upp og síðan koma þeir sér og þjónum sínum í þessar sömu stofnanir alveg án tillits til þess hver er niðurstaða kosninga í landinu og hver fer með ríkisstjórn. Sumt hafa þeir sett í lög og um annað er bara ágætt samkomulag að allir skuli fá að eiga þar sinn mann. Við þekkjum síðan stóru deildaskiptingarnar í þessu valdakerfi þar sem framsókn er með landbúnaðarkerfið og SÍS, Alþfl. og Alþb. eru með verkalýðshreyfingu og Sjálfstfl. er með atvinnurekendur, stórfyrirtækin í landinu, svo sem sölusamtökin. Þessar miðstýringartilhneigingar birtast okkur síðan í fámennisstjórn vegna þess að brennipunktum valdsins er safnað saman á fáa staði og þar fara síðan gjarnan sömu mennirnir með völdin eða halda í taumana. Á þessa staði raða flokkarnir síðan mönnum sem þeir treysta. Um þetta þekkjum við fjölmörg dæmi. Ég ætla að taka nöfn úr umræðu síðustu daga. Ég ætla t.d. að nefna til sögunnar Davíð Sch. Thorsteinsson. Hann er í miðstjórn Sjálfstfl., hann er í bankaráði Iðnaðarbankans, hann er afgerandi í ýmiss konar stefnumörkun Sjálfstfl. í atvinnu- og fjármálum, fyrrv. formaður Félags ísl. iðnrekenda og hefur á úrslitastundum oft verið spurður að því hvort hann mundi ekki gefa kost á sér í formennsku Sjálfstfl. þegar hún er á lausu. Ég nefni annað dæmi. Þorsteinn Ólafsson er í miðstjórn Framsfl., hann var í framkvæmdastjórn Framsfl., hann er aðstoðarmaður forstjóra Sambands ísl. samvinnufélaga sem er valdamesta fyrirtæki í landinu, hann er formaður stjórnar Samvinnusjóðsins sem á að verða eitthvert sterkasta fjárfestingarfyrirtæki í landinu, hann er formaður stjórnar Íslandslax sem á að verða stærsta laxakompaní í landinu, hann er áhrifamaður um pólitíska stefnumörkun flokksins, hann samdi m.a. hina nýju stefnu flokksins sem var birt á miðstjórnarfundi á Akureyri þegar Framsfl. uppgötvaði framtíðina, fór úr vaðmálsfötunum og kúskinnsskónum og reyndi nýjan búning 20. aldarinnar sem virðist reyndar ætla að fara honum heldur illa. Stundum taka þessi flokkstengsl á sig dálítið sérstaka mynd. Ég nefni til Val Arnþórsson. Hann er í framkvæmdastjórn framsóknar, hann er formaður stjórnar SÍS, hann er kaupfélagsstjóri KEA, hann er formaður kaffibaunafabrikkunnar fyrir norðan, hann er formaður stjórnar prentsmiðjunnar sem prentar Dag sem hann er líka formaður stjórnar fyrir. Menn geta síðan í sakleysi sínu velt því fyrir sér hvers vegna það geti komið sér vel að tengja saman Framsfl., SÍS, KEA og prentsmiðjuna og eina dagblaðið á Norðurlandi. Þannig birtist okkur fámennisstjórnin sem er afleiðing af þessari miðstjórnarstefnu. En svo birtist okkur fámennisstjórnin að nýju og hún er vaðandi í hagsmunaárekstrum því að auðvitað geta menn ruglast á hlutverkum sem hafa kannske tíu, fimmtán á hendi. Við þekkjum dæmi um erfiða hlutverkaskipan þegar hinum fáu útvöldu kann að verða dálítið erfitt að finna sína réttu stóla. Ég nefni hv. þm. Stefán Guðmundsson sem eitt sinn var formaður stjórnar Steinullarverksmiðju, formaður Framkvæmdastofnunar, alþingismaður, kjörinn af Norðurlandi vestra þar sem verksmiðjan er staðsett. alþingismaður, væntanlega berandi hagsmuni heildarinnar fyrir brjósti. Það hefur líklega komið sér vel þegar alþm. samþykkti aðild ríkisins að þessari verksmiðju til þess að stjórn verksmiðjunnar gæti síðan gengið á fund Framkvæmdastofnunar og mælt með því að aðilar verksmiðjunnar fengju lán til að koma þessari verksmiðju á fót. Ég nefni hv. þm. Halldór Blöndal í bankaráði Búnaðarbanka, í stjórn Byggðastofnunar og alþingismann. Það er engin furða þótt hv. þm. sjái ekki mikla ástæðu til að Norðlendingar fái heimastjórn. Hann heldur þar um alla tauma sem hann telur að þeir þurfi. Við getum nefnt til fleiri og fleiri slík dæmi. Ég tel að þessi einkenni miðstýringar, flokksræðis og fámennisstjórnar og hagsmunaárekstra séu í raun og veru mergur málsins hér í dag. Við getum bara athugað þau mál sem hafa risið hæst á undanförnum vikum. Hvað með Þróunarfélagið? Þróunarfélagið varð til vegna mikillar óánægju, ekki síst sjálfstæðismanna, með Framkvæmdastofnun sem menn töldu of pólitíska. Síðan var sett á fót ný stofnun, Byggðastofnun, sem átti að taka við hinum byggðalega þætti Framkvæmdastofnunar sem menn hafa kannske talið pólitískastan. Loks var sett á stofn alveg glæný og ópólitísk stofnun sem heitir núna Þróunarfélagið. Þar voru settir algjörlega ópólitískir menn. Sjálfstfl. t.d. setti þar Davíð Sch. Thorsteinsson og Hörð Sigurgestsson. Varamenn þeirra eru algjörlega ópólitískir, Björn Þórhallsson varaforseti ASÍ og Gunnar Ragnars frá Akureyri. Framsfl., kannske í gegnum SÍS eða eitthvert af sínum kompaníum, setti síðan alveg ópólitískan miðstjórnarmann frá sér, Þorstein Ólafsson. Þannig er komið upp algerlega ópólitísku kompaníi. Hvað gerist síðan? Það sem við erum að sjá núna eru nákvæmlega þessi átök flokksræðisins og fámennisvaldsins. Þarna eru Sjálfstfl. og Framsfl. að togast á um skæklana. Það er síðan spurning um hentistefnu hverju sinni hvernig sá ágreiningur er látinn birtast, hvort hann er látinn koma eins vel upp á yfirborðið og hann gerði núna. Það hentar stundarhagsmunum þeirra, sjálfstæðismanna, að láta talsvert á því bera að þeir séu óánægðir með Framsfl. og óánægðir með stjórnina. Þróunarfélagsmálið er angi af þessum samnefnurum sem ég minntist á áðan. Var ekki Hafskipsmálið líka af nákvæmlega sama toga, fámennisstjórnunar? Við munum eftir tengslum Sjálfstfl. í því máli og við munum eftir því hvernig aðrir þögðu þar um eins lengi og þeim var almennilega stætt á að þegja. Hvað með Húsavíkurtogarann? Við fengum lifandi lýsingar á því í blöðunum núna í jólafríinu hvernig áformum um útboð og einhvers konar viðskipta- og arðsemissjónarmið var á einni nóttu snúið upp í hreinan farsa þar sem t.d. hluti löggjafans hljóp inn og út úr bönkum, stofnunum og sjóðum hér í Reykjavík, pantaði skýrslur, afhenti skýrslur og útvegaði skýrslur og kippti í spotta. Síðan kemur út eitthvað allt annað og algerlega óskiljanlegt sem á ekki neitt skylt við arðsemis- eða viðskiptasjónarmið. Maður getur spurt sig hvort þeim þm. hefði ekki verið nær að reyna að setja þannig lög í landinu að svona hlutir þurfi ekki að koma fyrir, t.d. setja þannig lög um fiskverð og gjaldeyrisverslun í landinu að ekki þurfi að koma upp árlega einhvers konar Húsavíkurtogaramál. Við sjáum fyrir okkur gauraganginn sem verður í kringum raðsmíðaskipin. Það verður nú fjör. Þá verða pantaðar skýrslur og þá munu einhverjir léttstígir kjördæmapotarar læðast hægt um laut og gil og reyna að útvega sínum mönnum skip og styrki einhvers staðar. Þar munu flokkarnir togast á og tala við sína menn í viðkomandi sjóðum og stofnunum. Við getum séð fyrir okkur gauraganginn sem verður í kringum launasamningana. Þar munu flokkarnir tala við sína menn, hvort sem það verður Björn Þórhallsson eða jafnvel hv. þm. sem eru forvígismenn í þessum verkalýðssamtökum. Ég fullyrði að það verða hagsmunir flokkanna sem munu ráða því hvað kemur út úr launasamningum, t.d. hagsmunir flokkanna með tilliti til sveitarstjórnarkosninga og með tilliti til hugsanlegra alþingiskosninga í haust. Það eru þessar kosningar sem ráða því hvernig menn standa að launasamningum. Menn munu ekkert vera að hugsa um hagsmuni launafólks eða hagsmuni heildarinnar, menn munu spyrja sig: Hentar það okkar pólitísku hagsmunum að þjarma að þeim? Við getum haldið þessu áfram, við getum rakið þetta allt til þessara sömu hluta. Hvað með Geir Hallgrímsson og Seðlabankann? Þar hefur bersýnilega þótt vísast að láta fámennið, flokksræðið og miðstýringuna ráða með því að formanni Sjálfstfl. - ég segi formanni Sjálfstfl., hann er nýlega hættur því - og um leið einhverjum valdamesta manni þjóðarinnar er skotið þar inn fyrir þetta gullna hlið, inn á þetta torg hins eilífa friðar, þar sem bílakjör, risna og lífeyriskjör, sem ekki eru aðgengileg öðru fólki í þessu landi, munu tryggja öllum þar himnaríkissælu. Ég tel að þessi mál eigi sér öll þessa samnefnara. Þetta væri svo sem allt í lagi ef menn gætu síðan sýnt fram á að það skilaði góðu búi. En hvernig er búið? Lítum í kringum okkur. Það er góðæri til sjávar og sveita. Við fáum dag eftir dag upplýsingar um það í öllum fjölmiðlum að það hafi verið metafli, góð verð, landbúnaður ætti að blómstra samkvæmt öllum venjulegum formúlum, það er gott veður, það er meira að segja næstum hætt að vera vetur á Íslandi. En hvað gerist síðan? Lífskjör fara versnandi, erlendar skuldir fara hækkandi, fyrirtæki lognast út af. Ýmis þessara dæma hafa verið rakin hér í dag. Þetta er ekki gott bú. Menn geta tekið eldri dæmi, til að mynda Kröflu sem er ávöxtur þessa sama hagsmunapots, þessarar hagsmunavörslu og þessara hagsmunaárekstra. Hvað kostar Krafla okkur núna? Hún kostar okkur jafngildi 10% launahækkunar fyrir alla opinbera starfsmenn á einu ári. Það er nú bara nokkuð. Svo fara menn hér í blóðug verkföll svo vikum skiptir og reyna að kría út 1 og 2 og 3% út úr samningum. Hvernig væri að líta á það hvernig kerfið fer með peningana? Svona birtast okkur ávextir þessa valdakerfis. En málið er að þetta er ekkert verra en vant er. Ég hefði getað staðið hér í fyrra eða hitteðfyrra eða árið þar áður, við hefðum kannske verið að tala um önnur mál, það hefðu kannske verið aðrir menn sem við hefðum talið upp, það hefðu kannske verið aðrir flokkar í valdaaðstöðunni, en þetta er innbyggt í þetta kerfi. Og þetta verður alltaf svona nema við breytum skipulaginu. Við verðum að rífa þetta valdakerfi upp með rótum. Fólk er að byrja að skilja þetta. Fjöldahreyfingin með fylkjunum t.d. fyrir norðan er dæmi um þetta. Fjöldahreyfingin með fylkjaskipulaginu er sjálfstæðisbarátta, hún er sjálfstæðisbarátta fólks sem neitar því að þurfa að láta allan sinn póst og allar sínar langanir fara í gegnum einhverja þingmenn sem þeir kusu og sitja svo hérna fyrir sunnan. Þetta er ekki tæknileg aðgerð, þetta er grundvallarkerfisbreyting. Þetta er eitt dæmi um það að það er að fæðast nýr skilningur í íslenskri pólitík og vei þeim sem ekki skilja. Fylkjahugmyndirnar eru einmitt það að fólk er að hafna forræði þessa flokkakerfis og er að hafna því að þurfa að fara sífellt í gegnum póstlúgur þingmanna sinna, það vill fá að ráða sér sjálft. Málið er það að þessum breytingum verður ekki náð með því að alþingismenn einir fjalli þar um vegna þess að sagan sýnir að menn saga aldrei greinina sem þeir sitja á sjálfir. Eina leiðin í þessu er að það þarf að boða til þjóðfundar. Þjóðin á að kjósa sér fólk sem kemur saman og hefur það eina hlutverk að semja nýja stjórnarskrá, nýjar grundvallarreglur sem eru ekki til sóunar og eru ekki til kúgunar og afnema flokksræðið. Við verðum að mínu mati að byrja frá grunni. Sá á að vera lærdómur þessara vikna og þessara missera.



Herra forseti. Þm. hittast nú að loknu jólaleyfi og má ætla að þeir hafi ekki verið aðgerðarlausir en nýtt tíma sinn til þess að hafa samband við kjósendur, kynna sér ýmis mál og safna kröftum til að reka mál sín hér á þingi. Það sem hér er fyrst og fremst til umræðu eru athafnir stjórnarinnar á þessum tíma sem þing hefur ekki setið. Það er lítil nýlunda í vinnubrögðum hennar, herra forseti, þar kveður allt við sama tón. Þó má segja að offors hæstv. menntmrh. skeri sig nokkuð úr og hafa menn ekki lengi séð jafn fádæma hrokafull og skilningssljó vinnubrögð þó ýmsu séu þeir nú vanir. Er það bæði gagnvart Lánasjóði ísl. námsmanna, og bera margir nú kvíðboga fyrir afdrifum hans, og einnig við embættisveitingar. Þessi hæstv. ráðh. mun þó ekki sitja fyrir svörum í dag og því mun ég ekki beina orðum mínum frekar til hans, þó að brýn ástæða sé til, en bíða til fimmtudags. Það eru mörg mál sem minnast mætti á í þessari umræðu en ég mun einungis minnast á nokkur þeirra. Sá halli á ríkissjóði, sem stjórnarandstaðan sá fyrir og boðaði við umræðu fjárlaga á sínum tíma, hefur nú verið staðfestur og nemur 2,5 milljörðum kr. Þessi staða er alvarleg og hefur ekkert heyrst frá ríkisstj. eða hæstv. fjmrh. hvernig á að mæta henni. Því vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. eða staðgengil hans, sem hér mun tala á eftir: Hvernig hyggst hann og ríkisstj. mæta þessum halla upp á 2,5 milljarð kr.? Á sama tíma og þessi staðreynd er gerð kunn berast tölur um eyðslu vegna bílakostnaðar ráðherra. Auðvitað þurfa ráðherrar ekki síður en aðrir að komast leiðar sinnar snurðulaust svo að þeir megi reka erindi sín án mikilla tafa. Hins vegar eru þau samgöngumál bæði illa skipulögð og óhóflega dýr. Auk þess er þarna um óþarfa flottræfilshátt að ræða sem ráðherrar ættu ekki að láta glepjast út í. Það hlýtur að mega leysa þau mál öðruvísi en nú er, þó þannig að markmiðinu sé náð, þ.e. að flytja mennina úr einum stað í annan, en að minna fé sé til þess eytt. Sama gildir um fríðindi til ráðherra varðandi bílakaup sem við vorum minnt á með mynd í dagblaði nú nýlega. Þetta er ósmekklegur óþarfi og undrast ég að ráðherrar geti varið slíkt fyrir samvisku sinni eða þá þjóðinni. Og ekki er það skárra þegar svo illa stendur á fyrir ríkissjóði eins og nú, það er beinlínis móðgun við þjóðina. Risna og eyðsla hins opinbera hefur ekki verið dregin saman sem skyldi og verður að standa mun betur að því að minnka hana. Það var klaufalega staðið að skattaálögum og undarlegt að ekki skuli hafa verið betur hugað að framkvæmdum. Hvers vegna var ekki hugað betur að stöðu ferðamála áður en skellt var á flugvallarskatti? Prentaðir höfðu verið bæklingar og kynningarstarfsemi hafði verið rekin erlendis með venjulegum fyrirvara, sem er langur, þegar þessi skattur var lagður á. Þetta veldur ferðamannaþjónustunni svo augljósum vandræðum að undarlegt má teljast að svo illa skuli að málum staðið af ríkisstj. sem þegar hefur lýst sig hlynnta því að efla þann atvinnuveg sem ferðamannaþjónusta er. Má ég spyrja hæstv. fjmrh. eða staðgengil hans: Hvers vegna var svo illa að þessu máli staðið? Aukið gjald á kökur og brauð er aðgerð sem stríðir ekki bara gegn þeirri innlendu iðngrein sem bakarar stunda og gæti leitt til aukins innflutnings á erlendum vörum sem þar að auki eru fullar af rotvarnarefnum, hún er líka fjandsamleg þeim sem reka heimili og hafa það innan verksviðs síns að útbúa kaffibrauð fyrir heimilisfólk. Þetta gjald vinnur því gegn konum, einkum þeim konum sem eru útivinnandi og hafa lítinn tíma til baksturs. Hugleiddi hæstv. fjmrh. það? Málefni Þróunarfélagsins, sem hefur verið drepið á hér í umræðunni, kjötmálið og uppboð á togurum snerta öll það undarlega og fallvalta samstarfsmynstur sem ríkir á milli stjórnarflokkanna og jafnvel milli einstakra ráðherra eða þingmanna innan sama flokks. Sú þreyta, önuglyndi og vandræði, sem þetta stjórnarsamstarf hefur leitt af sér, minnir á slæmt hjónaband, þar sem ávinningur af sambúðinni er orðinn harla lítill eða hverfandi en neikvæðu áhrifin yfirgnæfandi. Og í þessari samlíkingu má heldur ekki gleyma því hve slæm áhrif slíkt hjónaband hefur á börnin. Og víst má vera að mörg landsbörnin eru orðin illa farin af þessari sambúð og mál að linni. Það blés ekki byrlega fyrir Þróunarfélaginu í byrjun og virtist ætla að ganga erfiðlega að safna til þess nægu fé. Svo fór þó að lokum að það tókst að afla því nægilegs fjár til þess að orðið gæti lífvænlegt. Þetta fé og þau völd og áhrif, sem því og félaginu fylgja, hafa samt orðið bitbein fyrir pólitísk átök um hagsmunagæslu en það er tilbrigði við gamalt stef, eins og hv. 4. landsk. þm. reifaði hér áðan. Það sem er þó e.t.v. alvarlegast við feril þessarar ríkisstj. eru ekki þær smágárur sem myndast á yfirborðinu á ferli hennar, ekki stormarnir í vatnsglösunum. Fregnir af slíkum veðrum eru í raun dægurmál. Það sem er alvarlegast er undiraldan. Það eru forsendurnar sem ríkisstj. byggir stefnu sína á, forgangsröðun þeirra markmiða sem hún hefur sett sér og aðferðir hennar við að ná þeim markmiðum. Þrátt fyrir barlóm hafa ýmsar ytri aðstæður ekki verið betri í lengri tíma hér á landi. Eins og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir minntist á í umræðum um fjárlög er gert ráð fyrir lækkandi vöxtum og lækkandi olíuverði á heimsmarkaði á næstunni. Þessi spá er nú óðum að rætast og hlýtur sú staðreynd að koma íslensku efnahagslífi til góða, hlýtur reyndar að koma því jafnvel og háir vextir og hátt olíuverð komu sér illa áður. Aflamagn hefur einnig verið meira á s.l. ári en nokkru sinni áður. Þetta er metaflaár í sögu landsins og þriðja hæsta aflaár í sögunni hvað varðar verðmæti afla. Ytri skilyrði eru því batnandi og betri en oft áður. Þessi ríkisstj. hefur haldið illa á spilum sínum. Nú situr hún með nokkuð góða hendi og öllu skiptir hvernig úr er spilað. Ríkisstj. hefur ekki sýnt að hún verðskuldi það traust þjóðarinnar að hún fái að klúðra þeirri góðu stöðu sem nú býðst. Þess vegna á hún að fara frá.



Herra forseti. Ég ætla ekki að verða hér orðmörg um þær fjölbreytilegu uppákomur sem núverandi ríkisstj. hefur staðið fyrir á undanförnum vikum. Það hafa þeir ræðumenn gert sem hér hafa á undan mér talað og hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir hefur þar um fjallað fyrir hönd Kvennalistans. Ég hef hins vegar þrjár brennandi og beinar spurningar sem ég vil nota þetta tækifæri til að beina til hæstv. forsrh. og til fjmrh. eða staðgengils hans hér í dag, hv. þm. Friðriks Sophussonar, en á fundi þingflokksformanna, forseta og forsrh. í gær var ákveðið að þessi umræða hér í dag mundi einkum beinast að þeim málefnum sem eru í verkahring þessara ráðherra og umræða um aðberðir menntmrh. bíða fram til fimmtudags. Þær spurningar, sem ég vil beina til forsrh. í þessari umræðu og til forsvarsmanns fjármála landsins þessa stundina, eru þessar: Í fyrsta lagi, hvernig hefur ríkisstj. hugsað sér að mæta þeim gífurlega halla sem varð á ríkissjóði á síðasta ári og þeim halla sem fyrirsjáanlegur er á ríkissjóði á þessu ári? Á að gera það með auknum erlendum lántökum? Á að gera það með auknum skattaálögum á þjóðina eða á að gera það með auknum sparnaði og þá hvaða sparnaði? Við þessum spurningum á íslenska þjóðin heimtingu að fá svör vegna þess að svörin munu snerta daglegt líf hennar náið um mörg ár í framtíðinni og því ber ég þessa spurningu hér fram. Önnur spurningin sem mig langar til að beina til þeirra forsvarsmanna ríkisstj. sem hér sitja fyrir svörum er: Hvernig má það vera að nú þegar hvert aflaárið siglir í kjölfarið á öðru, og það síðasta eitthvert albesta aflaár í sögu nútímaútgerðar á Íslandi, virðist þjóðarhagur ekki taka nokkrum framförum ef marka má síendurtekin ummæli ráðamanna í íslensku þjóðfélagi, bæði innan þings og utan, um erfiða tíma, efnahagsþrengingar og hertar sultarólar? Hvernig má það vera að silfrið úr sjónum skili engu í sameiginlega sjóði landsmanna þeim öllum til hagsbóta? Þessu vil ég fá svör við hér á eftir. Þriðja spurningin sem ég vil beina til forsvarsmanna ríkisstj. í dag er: Á hvern veg hafa þeir hugsað sér að halda á kjarasamningum við opinbera starfsmenn á næstunni? Ég spyr einungis um opinbera starfsmenn því það er í verkahring ríkisstj. að semja við þá en ekki aðra aðila vinnumarkaðarins. Þess vegna spyr ég: Á hvern veg hafa þeir hugsað sér að halda á kjarasamningum við opinbera starfsmenn á næstunni? Í því efni hef ég margar spurningar: Í fyrsta lagi spyr ég: Hvers vegna eru samningaviðræður ríkisins og opinberra starfsmanna ekki þegar komnar á skrið þegar samningar hafa verið lausir í nærri mánuð? Hafa einhverjar samningaumleitanir farið fram eða situr ríkisstj. aðgerðarlaus í þessum málum, eins og á haustdögum 1984, og bíður eftir óveðrinu? Í öðru lagi: Hvaða kjarabætur hyggst ríkisstj. bjóða opinberum starfsmönnum í þessum samningum? Hver verður launastefna ríkisstj. nú í kjölfar þess mikla aflaárs sem ég gat um áðan og góðra almennra efnahagsskilyrða? Hyggst hún leiðrétta þá kjaraskerðingu sem hún stóð fyrir fyrir nærri þrem árum? Og hyggst hún leiðrétta hlut opinberra starfsmanna gagnvart þeim sem starfa í einkageiranum? Við þessum spurningum vil ég fá skýr svör. Í þriðja lagi: Hvers vegna hafa kjör kennara ekki þegar verið leiðrétt, eins og lofað var fyrir margt löngu síðan? Og hvernig hyggst ríkisstj. launa þeim sem sjá eiga um uppfræðslu barnanna okkar í framtíðinni? Við þessu vil ég líka fá skýr svör. Og að lokum: Hvernig hyggst ríkisstj. leiðrétta það kynbundna launamisrétti sem á sér stað meðal opinberra starfsmanna, eins og alls staðar annars staðar á vinnumarkaðinum? Hvernig hafa hæstv. ráðh. hugsað sér að taka á því máli nú í kjölfar kvennaáratugar Sameinuðu þjóðanna og í kjölfar nýsamþykktra laga um jafnan rétt og jafna stöðu kvenna og karla og - ekki má gleyma því - í kjölfar nýsamþykkts alþjóðasamnings um afnám allrar mismununar gagnvart konum? Ef hæstv. forsrh. ætlar að svara mér því til, eins og hann gerði í haust, að það þurfi að kanna þessi mál betur áður en hafist sé handa er það hrein bábilja og enn ein undanfærslan því þegar liggja fyrir yfrið nógar upplýsingar, kannanir og úttektir á þessum málum. Leiðrétting á því launamisrétti, sem hér um ræðir og sem nú viðgengst, snýst um pólitískan vilja og ekkert annað og um það er spurt. Við þessum spurningum öllum vonast ég til að fá svör.

Kristín S. Kvaran Hæstv. forseti. Þá stöndum við hér, rétt eina ferðina, í utandagskrárumræðum. Að þessu sinni almennt um stjórnmálaástandið. Ég álít hins vegar að umræður sem þessar þjóni í raun og veru harla litlum tilgangi, sérstaklega þegar þær eiga sér stað oftar en einu sinni á sama þinginu. Það eru svo mörg mál sem eru brýn og sem nauðsynlega þurfa á umfjöllun að halda þannig að þau geti fengið afgreiðslu. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því að þessi mál koma fram í dagsljósið í umræðunum hér í dag og hafa raunar gert það nú þegar. Ég álít samt sem áður að tímanum hefði verið betur varið til þess að fara rækilega ofan í kjölinn á hverju máli fyrir sig. Í slíkum tilfellum getur að sjálfsögðu verið bráðnauðsynlegt að hafa um þau utandagskrárumræðu, eins og þá sem ætlað er að verði á fimmtudag, og að þau fáist þá þar með rædd ef ekki í tengslum við frv. og þál. þar að lútandi. Það er t.d. brýnt að taka á húsnæðisvandanum. Það þarf að taka þann málaflokk til rækilegrar umfjöllunar þannig að ljóst verði hvert þeir sem völdin hafa eru að stefna. Getur einhver svarað því hvert stefnt er í þeim málaflokki? Það efast ég um. Það er varla til nokkur maður sem hefur trú á því lengur að eitthvað raunhæft sé að gerast á vegum ríkisstj. hvað húsnæðismálin varðar. Það situr allt við það sama hvað varðar aðgerðarleysi ríkisstj. Á meðan svo er berst fólk um, það fólk sem er að reyna að koma þaki yfir höfuð sér, og reynir með öllu mögulegu móti að klóra í bakkann meðan kviksyndi skuldafensins læsir sig enn fastar um það og kemur klónum fyrir með endanlegu taki. Það er e.t.v. verið að bíða eftir því að húsbyggjendur taki sig saman og hætti að borga af skuldum sínum. Það virðist vera orðið máltæki, eða nánast eins og hálfgerður kækur hjá hinum unga fjmrh. okkar hæstv., að taka sér í munn setningar eins og hann gerði þegar hann tók við embætti hinn 16. október s.l., setningar eins og þessa, með leyfi herra forseta: "Þjóðin á mikið undir því að vel takist til við ákvarðanir á næstu vikum og mánuðum." Þetta virðist vera orðið honum tamt því að síðan hef ég margoft heyrt hann segja ýmislegt þessu líkt. En því miður sjáum við þess nú engin merki að einhverjar þær ákvarðanir hafi verið teknar sem þjóðin hafi átt mikið undir, í það minnsta ekki á þann veg að það hafi komið henni neitt til góða. En e.t.v. leggur hæstv. fjmrh. ekki þann skilning í merkingu þeirra orða sem hann raðar saman og notar að þau eigi að hafa í för sem sér einhverja þá framkvæmd er geri það að verkum að árangur sjáist af þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið. Þá á ég við slíkan árangur að fólkið í landinu fari að bera það úr býtum sem það á skilið fyrir þann ómanneskjulega langa vinnutíma sem það vinnur. Það þarf að gera þær kröfur að hér þurfi menn ekki að berjast í bökkum til þess eins að halda húsnæði sem hart hefur verið lagt að sér við að eignast, sérstaklega þegar tekið er tillit til þess að yfirlýst stefna ríkisstj. er sú sem kölluð hefur verið sjálfseignarstefna í húsnæðismálum. Hæstv. fjmrh. hefur einnig oft haft á orði og þá gjarnan í framhaldi af setningunni frá 16. október, sem ég minntist á áðan, um að þjóðin eigi mikið undir því að vel takist til við ákvarðanir á næstu vikum og mánuðum, og setningu í framhaldi af henni, með leyfi herra forseta: "Þær munu ráða miklu um framgang mála í okkar þjóðfélagi, þær munu ráða miklu um það hvort við getum náð betra jafnvægi í efnahagsmálum, stuðlað að auknum hagvexti og bætt lífskjörin í landinu." Hver kannast ekki við tugguna? En hefur eitthvað gerst? Hefur einhver sú ákvörðun verið tekin sem gerir það að verkum að náðst hafi betra jafnvægi í efnahagsmálum? Hefur hagvöxtur aukist? Getur einhver sagt með hreinni samvisku að lífskjörin í landinu hafi batnað? Hvað er það þá sem menn eiga við með svona tali? Halda þeir að það sé ekki tekið eftir því þegar svona orð eru látin falla þegar tækifæri bjóðast? Hugsanlega eru þau látin falla til þess eins að láta blekkingarvef hylja hinn raunverulega tilgang sem hlýtur að vera að slá ryki í augu þeirra sem til heyra og vonast eftir úrbótum. Það er verst að hæstv. fjmrh. skuli vera fjarverandi í dag, sem er vegna veikinda. Það er jafnljóst að hæstv. fjmrh., eða staðgengill hans, verður að svara fyrir hvers vegna honum hefur mistekist. Honum hefur mistekist að færa fram þær ákvarðanir sem taka átti á næstu vikum og mánuðum að því er hann sagði í október. Honum hefur mistekist að ná betra jafnvægi í efnahagsmálum, stuðla að auknum hagvexti og bæta lífskjörin í landinu. Þess vegna er það skylda hæstv. fjmrh. eða staðgengils hans að gera okkur grein fyrir hvers vegna honum hefur mistekist og hvað það var sem varð þess valdandi að honum mistókst að ná þeim markmiðum sem hann setti sér í upphafi ferils síns sem fjmrh. Einnig ber honum skylda til þess að gera grein fyrir því hvað það er sem hann hyggst taka til bragðs þannig að þessi markmið geti orðið að veruleika. Í ræðunni þann 16. október voru það ákvarðanir næstu vikna sem skiptu sköpum. Þjóðin átti mikið undir því að vel tækist til með þessar ákvarðanir. Ég hef hins vegar ekki séð þess nein merki að teknar hafi verið neinar þær ákvarðanir sem skipt hafi sköpum fyrir þjóðina. Það einasta sem maður hefur orðið var við er ómerkilegt pex milli ráðherra. Og þá ekki síst milli ráðherra innan sama flokks. Það er nákvæmlega þess vegna sem, eins og ég sagði í upphafi máls míns, mér finnst umræður eins og þessar svo óumræðilega lítils virði og tilgangslausar. Það verður að gera þær kröfur til ríkisstj. að hún kynni sér hver hinn raunverulegi vandi fólksins í landinu er. Því næst verður að gera þær kröfur til ríkisstj. að hún takist á við og hefjist handa við að leysa hann. Ef ríkisstj. tækist nú á við að leysa þennan vanda þjóðarinnar í stað þess að eyða tíma sínum og orku í sífellt stapp við að leysa innanbúðarvandamál sín væri vel. Þessi sífellda naflaskoðun er ekki bara óþægileg, heldur einnig ónauðsynleg. Og það sem meira er, hún er einnig algjör sýndarmennska og ómerkilegt sjónarspil. Það er greinilegt að um er að ræða algjört stefnuleysi ríkisstj. Þrátt fyrir það að á sínum tíma var veifað með miklum glæsibrag framan í landsmenn hinum 25 punktum sem stuðla áttu að framþróun nánast allra þeirra þátta sem gera áttu lífvænlegt að búa hérlendis þá virðist allt slíkt nú kafna í skoðanaágreiningi. Menn virðast ekki á nokkurn hátt koma sér saman. En þjóðin á heimtingu á því að ríkisstj. leysi úr skoðanaágreiningi sínum og að stýrt verði með styrkri hendi út úr erfiðleikum þeim sem þjóðin á við að etja. Það á ekki að líðast að hver ráðherrann á fætur öðrum sé með yfirlýsingar sem engan veginn standast nánari skoðun. Sjálfstfl. virðist hins vegar hafa mestan áhuga á því einu að fleyta sér á öndvegissúlum borgarstjóra í land í komandi kosningum til borgarstjórnar í vor. En þar er ekki einu sinni land fyrir stafni. Sem dæmi má taka að óskabarn Sjálfstfl. frá því í vor, sem þá var frjálst útvarp, er nú ekki lengur á óskalista þeirra. Þeir þurfa ekki lengur á því að halda, og það er vegna þess að þeir hafa náð tökum á einokuninni í Ríkisútvarpinu. Þannig er það sýnt að þeir haf ekkert að gera lengur við frjálst útvarp. Þess vegna minnast þeir sem minnst á það nú orðið. Og þar með er liðagigt þeirra, þar sem er Ísfilm, nú u.þ.b. að liðast í sundur. Það sama er að segja um afrek hæstv. menntmrh. Sverris Hermannssonar í kringum Lánasjóð ísl. námsmanna. Og þrátt fyrir að Háskólinn hafi stefnt að opnum háskóla og telji það vera heilladrjúga leið í menntamálum þjóðarinnar, þannig að best komist til skila jöfn aðstaða til náms hvar sem er á landinu, og þá ekki síst að slíkur opinn háskóli muni ekki kosta nema brotabrot af því sem háskóli fyrir norðan kostar, er það eitt af fyrstu embættisverkum hæstv. menntmrh. Sverris Hermannssonar að tilkynna það að hann ætli sér að færa báknið út og stofnsetja háskóla fyrir norðan. En hann sagði reyndar nú í hádegisfréttum að hann ætti bara eftir að afla sér stuðnings við ákvörðun sína í ríkisstj. Það er þess vegna greinilegt að það er ekki til nein heildarstefna í verkum þessarar stjórnar. Og það er augljóst að hæstv. forsrh. stjórnar ekki þessari ríkisstj. Hæstv. ráðh. komast hver af öðrum upp með yfirlýsingar, aðgerðir og ákvarðanir sem hæstv. forsrh. er greinilega alls ekki á sama máli um. Yfirlýsingar eru gefnar út í fjölmiðlum þrátt fyrir að málin hafi ekki svo mikið sem verið rædd á fundum ríkisstj. og því síður að fengist hafi fyrir þeim samþykki eins og ég gat um með fréttir í hádegisútvarpi í dag. En það er auðvitað lágmark að þess verði krafist af forsrh. þessa lands að hann sjái til þess að ráðherrarnir fylgi þá eftir yfirlýsingum sínum og hann veiti þeim lausn frá embætti samkvæmt því sem þeir eru að láta hafa eftir sér í fjölmiðlum þar að lútandi hver af öðrum. Nýjasta dæmið er að finna í Þjóðviljanum í dag, þar sem hæstv. menntmrh., Sverrir Hermannsson, segir, með leyfi herra forseta: "Ég ætla að standa og falla með ákvörðunum mínum í þessu máli." Þessi orð lét hann falla í viðureign sinni við Lánasjóð ísl. námsmanna. Skyldi maður hafa heyrt aðrar eins eða þvíumlíkar yfirlýsingar í svipuðu samhengi áður? Ég er ansi hrædd um það. En þá kemur óhjákvæmilega að því að maður fer að velta fyrir sér hvað það er sem mennirnir meina með því "að standa og falla með ákvörðunum sínum". Það sem maður hefur séð af því hingað til hefur einna helst falist í því að draga til baka ummæli sín, segjast mega hafa skoðun á málinu, og að aðrir megi hafa sína skoðun á málinu, o.s.frv. Þessar yfirlýsingar eru allar óábyrgar og ekkert mark á þeim takandi. Óhjákvæmilega hefur komið til tals hér í dag sú ályktun að Seðlabankinn sé að verða dvalarheimili fyrir aldraða stjórnmálamenn. En það er eitt sem við verðum að hafa í huga í þessu sambandi: Þetta er og á að vera banki bankanna og þar á að gæta flokkspólitísks hlutleysis. Þessi banki á samkvæmt lögum að vera ríkisstjórnum til ráðuneytis. Þetta á að vera ráðgefandi peningastofnun. Það er hins vegar enginn að tala um það að þessir stjórnmálamenn, sem um ræðir og tekið hafa við stöðum í umræddum banka, séu á neinn hátt óheiðarlegir menn eða óhæfir sem slíkir. Spurningin stendur ekki um það. Hún stendur hins vegar um það að þetta er ekki og átti ekki að vera atvinnubótavinna, hvorki þegar um er að ræða ráðherradóminn né stöðu seðlabankastjóra. Það fer hins vegar ekki hjá því að þessir menn eru í gegnum árin sterklega mótaðir af pólitískri afstöðu sinni og þess vegna verður erfitt fyrir þá að koma að gagni þeim ríkisstjórnum sem hafa önnur flokkspólitísk sjónarmið en viðkomandi bankastjóri. Þess vegna verður að gera kröfu um það að þessari stöðu gegni fagmaður.



Herra forseti. Hér hafa verið fluttar margar ræður. Ég verð hins vegar að taka undir það með hv. síðasta ræðumanni að þær hljóma ansi mikið eins og endurtekningar og er fátt nýtt sem mér þykir hafa komið fram. Ég skal reyna að svara því sem til mín hefur verið beint eins og ég frekast get og koma að nokkrum öðrum atriðum sem mér þykir nauðsynlegt að minnast á. Hv. síðasti ræðumaður taldi að ekkert hefði verið gert í húsnæðismálum. Ekki veit ég hvort þetta er skortur á upplýsingum - vel má það vera - eða hvort hv. ræðumaður hefur bara ákveðið að svona sé þetta. Staðreyndin er þó sú að útlán til húsnæðismála hafa aukist frá 1980 úr u.þ.b. 1,3% þjóðarframleiðslu í 3,6%, eða m.ö.o. ekki aðeins aukist, margfaldast að krónutölu, heldur einnig að raungildi. Þar hefur verið gert verulegt átak til að aðstoða þá ýmsu húsbyggjendur sem eiga í miklum erfiðleikum vegna þeirrar aðlögunar sem íslenska þjóðin gengur nú í gegnum að allt öðru ástandi á fjármagnsmarkaði, aðlögunar sem er óhjákvæmileg frá neikvæðum vöxtum í raunvexti. Til þeirra mála hefur verið varið nokkrum hundruðum millj. kr., ég segi nokkrum hundruðum millj., því á vegum Húsnæðisstofnunar var varið um 300 millj. kr. á síðasta ári í þessu skyni, en við það bætast síðan stórar upphæðir á vegum bankanna í lengingu lána. Mér er það fullkomlega ljóst að margir húsbyggjendur eiga engu að síður í erfiðleikum. En ég hygg þó að það sé staðreynd að afar mörgum hefur verið hjálpað á þennan máta. Starfað hefur milliþinganefnd í húsnæðismálum sem náði víðtæku samkomulagi enn um aðgerðir á þessu sviði sem eru nú að koma til framkvæmda. Ég get tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni að vissulega eiga launamenn að bera úr býtum það sem þeim ber og það er of lítið eins og nú er ástatt einmitt í ýmsum grundvallaratvinnuvegum þjóðarinnar. Ég verð hins vegar að segja það að mér þótti engin skýrsla sem ég hef séð nú alllengi ljótari en skýrsla kjararannsóknarnefndar um launakostnað í íslenskri fiskvinnslu. Þar kom fram að tímalaun í íslenskri fiskvinnslu eru miklu lægri hér en í Danmörku og Noregi, mig minnir allt að helmingi lægri. En það kom einnig fram að launakostnaður á hvert kíló af unninni vöru er u.þ.b. 50-60% hærri hér en hjá þessum keppinautum okkar. Þetta er vitanlega ákaflega alvarlegt mál, mjög alvarlegar upplýsingar og kannske ein af skýringunum á því að okkur hefur ekki tekist að halda hér þeim lífskjörum sem okkur tókst um tíma. Við keppum við aðrar þjóðir í niðurgreiddri fiskvinnslu, en erum með svona langtum, langtum minni afköst hjá okkur en þar eru. Því fer víðs fjarri að ég sé að kenna fiskvinnslufólki um þetta. Þar er margt hæft fólk sem leggur sig fram. Staðreyndin er hins vegar sú að það er langtum meiri tilfærsla á fólki hér innan fiskvinnslunnar, langtum meira um það að sumarvinnufólk leysi af á sumrin, miklu minna um það að fastráðið fólk starfi hjá fiskvinnslunni árum saman. Það er líka alveg rétt að ormurinn sem við eigum við að stríða í fiskinum veldur hér miklu um. Það er einnig eflaust rétt að það veldur óhagkvæmni að fiskvinnsluhúsin hér eru langtum, langtum minni en t.d. í Danmörku, þar sem eitt fiskvinnsluhús er jafnstórt og 20 meðalhús hér á landi. Þetta eru allt saman staðreyndir sem við verðum að glíma við og að sjálfsögðu að reyna að leysa, reyna að leysa með framförum á sviði tækninnar. Ég held að þetta sé eitt af allra stærstu viðfangsefnum nú á næsta leiti. En því nefni ég þetta að þetta er í raun lykilatriði þegar við erum að tala um það að bæta hér kjör, bókstaflega lykilatriði. Við verðum að leysa þetta mál og um það er núna mikið fjallað. Hv. þm. taldi yfirlýsingar ráðherra miklar og taldi að forsrh. ætti að leysa þá frá störfum. En staðreyndin er eins og margoft hefur verið sagt að íslenskir ráðherrar hafa mjög mikið sjálfræði sinna mála samkvæmt stjórnarskránni. Ég get tekið undir það með hv. þm. að vitanlega verða ráðherrar að fara varlega í yfirlýsingar og geta staðið við það sem þeir segja. En sú ábyrgð hvílir þá fyrst og fremst á þeim sjálfum eins og íslensk stjórnarskrá er. Sum mál eru tekin upp í ríkisstjórn, önnur ekki. Mjög mörg mál eru afgreidd eðlisin$ vegna af viðkomandi ráðherrum og í viðkomandi ráðuneytum. Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir beindi til mín nokkrum spurningum. Því miður óttast ég að ég geti ekki svarað þeim öllum svo hún verði ánægð með. Hún spurði í fyrsta lagi hvernig ætti að mæta halla s.l. árs. Halli s.l. árs er aukin skuld ríkissjóðs og verður að breyta í lengra lán, og er gert, og verður svo að greiðast niður með öðrum skuldum ríkissjóðs. Ríkisstj. treystir sér ekki til að afla tekna með nýjum sköttum og þess háttar til að greiða þennan halla, þótt það hafi út af fyrir sig verið mjög gagnrýnt eins og skuldastaða þjóðarbúsins er. Ég vil alls ekki gera því skóna, eins og virðist nú gert af ýmsum hv. þm., að halli verði á þessu ári. Þegar eru hafnar á vegum fjmrh. víðtækar ráðstafanir til að koma í veg fyrir það. Það eru viðræður við öll ráðuneyti um það hvernig mæta megi auknum kostnaði sem verða kann á þessu ári. Við vitum ekki hve mikið. Það fer eftir verðbólgunni. Það verða ræddar leiðir til þess að draga úr kostnaðarhækkun o.s.frv. Þannig að ég vil alls ekki gera því skóna að halli verði og það er eitt af mikilvægum stefnumiðum þessarar ríkisstj. að ríkissjóður verði hallalaus og að því verður unnið með öllum ráðum. Hv. þm. spyr: Hvernig í ósköpunum má það vera að lífskjörin hafa ekki endurheimst þrátt fyrir töluvert miklar framfarir og endurvöxt þjóðarframleiðslunnar, ef ég má orða það svo. Á árunum frá 1982-1983 féll þjóðarframleiðslan um u.þ.b. 8%. Á síðasta ári batnaði hún um u.þ.b. 2%. Þannig að við höfum þarna út af fyrir sig töluvert eftir að vinna. Það sem kannske er alvarlegast í þessu sambandi er að á undanförnum fjórum árum, á sama tíma og þjóðarhagur hér hefur að meðaltali staðið nokkurn veginn í núllinu, ef farið er aftur til ársins 1981, þá hefur í öllum löndunum í kringum okkur orðið verulegur vöxtur í þjóðartekjum á hvern mann. Ber þar náttúrlega hæst Japan, þar sem vöxturinn hefur orðið um 25%. Jafnvel í Evrópulöndunum, þar sem þessi vöxtur hefur verið miklu minni, er þó um 11-12% vöxtur þjóðartekna á þessum sama tíma. Þetta er alvarlegt mál og má bæta við að núna er yfirleitt spáð u.þ.b. 3-3,5% vexti þjóðarframleiðslu, en hér á landi rúmlega 2%. Þetta er viðfangsefni sem verður að takast á við því að öll viljum við að sjálfsögðu endurheimta fyrri lífskjör og að lífskjör hér verði sambærileg við það sem er í okkar nágrannalöndum. Ég vil leyfa mér að fullyrða að hagur hafi almennt batnað á síðasta ári. Ég tel að það komi fram í þeirri staðreynd að kaupmáttur ráðstöfunartekna jókst á s.l. ári um u.þ.b. 6%. Það var mikil hækkun. Ég held því miður að það sé meiri hækkun en atvinnuvegirnir gátu staðið undir og er m.a., þó alls ekki eitt sér, valdandi þess að verðbólgan náðist ekki eins langt niður á síðasta ári og að var stefnt. Viðskiptahalli varð og meiri en æskilegt hefði verið. Hv. þm. spurði um kjarasamninga opinberra starfsmanna og viðræður við þá. Ég get fullvissað hv. þm. um það að þær viðræður eru hafnar á vegum fjmrh. Hann hefur gert mér grein fyrir því. En ég treysti mér ekki til að ræða nánar hér á hinu háa Alþingi um stöðu þeirra viðræðna eða hvað þar er fram undan. Ég vil fullvissa hv. þm. um að þar verður ekkert legið á neinu. Það verður unnið kappsamlega að því að ná þar endum saman. Eins og fram hefur komið hafa opinberir starfsmenn lagt á það mikla áherslu að varðveita lífskjörin, eins og þeir kalla það. Það gæti leitt til lífskjarasamnings sem ég tel að sé mjög athyglisverð hugmynd, sem kom fram á s.l. ári og mjög vert er að athuga, því vitanlega er það það sem um þarf að semja en ekki falskar launahækkanir sem renna út í sandinn og leiða til aukinnar verðbólgu. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir ræddi töluvert um slæmt hjónaband o.s.frv. Ég held ég megi fullvissa hana um það að mörg hjónabönd eru verri en hjá þessari ríkisstjórn. Við höfum einsett okkur að ræða deilumálin og gerum það í langflestum eða öllum tilfellum. Við höfum lagt sum slík mál til hliðar. Við höfum kappkostað að hlaupa ekki með slíkt í fjölmiðla þótt ég viðurkenni að það hafi komið fyrir. Þannig að ég vil fullvissa hana um það að ef önnur hjón höguðu sér svona eins og við reynum að gera þá væri miklu betur ástatt hér á landi í hjónaböndum en raun ber vitni. Hún þarf því ekki að hafa miklar áhyggjur af þessu út af fyrir sig. Hv. þm. Guðmundur Einarsson ræddi mikið um miðstýringuna o.s.frv. Ég er ekki sammála því sem hv. þm. boðar hér á Alþingi dag eftir dag og viku eftir viku og mánuð eftir mánuð. Hann ræddi í nokkra mánuði um ferðir til tunglsins, o.s.frv., en nú er það aðallega um miðstýringuna. Ég held að hv. þm. Guðmundur Einarsson kunni að verða stórum hæfari til að taka þátt í íslensku atvinnulífi af því að hann hefur setið á Alþingi og fengið að kynnast bar ýmsum þáttum þjóðlífsins sem hann kannske þekkti ekki áður. Ég mundi a.m.k. treysta honum miklu betur til þess heldur en ég treysti honum áður. Ég er t.d. algerlega ósammála hv. þm. að það sé óeðlilegt að Alþingi kjósi bankaráð eins og hann hefur oft nefnt. Ég man ekki hvort hann nefndi það áðan. Ég tel ekkert óeðlilegt að Alþingi hafi eftirlit með svo mikilvægum stofnunum í þjóðfélaginu eins og ríkisbönkunum. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisbankar séu óhjákvæmilegir, m.a. til þess að ná þeim kjörum á erlendum lánamörkuðum sem einkabankar ná ekki. Ég hef síður en svo á móti einkabönkum. Þeir eiga að fá að þróast og verða öflugir, en ég held að ríkisbanki eða bankar séu óhjákvæmilegir og með þeim eigi Alþingi að hafa eftirlit. Ég álít það eðlilegt. Ef þeir menn sem hafa verið kjörnir til þess eru ekki taldir gera það þá á Alþingi að skipta um þá menn. En ég held að ýmsir hafi reynst vel í því starfi. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flutti sína venjulegu ræðu og skal ég ekki fara mörgum orðum um hana. Það er vitanlega alveg rétt hjá henni að afkoma fólksins í landinu er stór mælikvarði og ég fullyrði að afkoma fólksins hafi batnað þótt ég viðurkenni um leið að hún er hjá mörgum alls ekki nægilega góð og margt þurfi þar að lagfæra og er við það leitast. Ég vil hins vegar fullvissa hv. þm. um það að þátttaka sjúklinga í sjúkrakostnaði hefur aðeins verið hækkuð til samræmis við verðlagið í landinu og þess verið gætt að halda þeim kostnaði innan þeirrar hundraðstölu sem að undanförnu hefur yfirleitt verið í þessu sambandi. Ég minni hv. þm. á að t.d. hefur þess verið gætt að hækka minna hjá þeim sem ellilífeyris njóta og að sjálfsögðu hjá sjúklingum sem stöðugt þurfa á ákveðnum lyfjum að halda. Það er greitt að fullu af sjúkrasamlagi. Þess hefur verið gætt og vandlega athugað að slíkt væri innan þeirra eðlilegu marka sem verðlagshækkanir hafa sett, en ég get út af fyrir sig tekið undir að það eru allt of miklar hækkanir. Hv. þm. Svavar Gestsson kom að nokkrum málum og mun ég reyna að svara honum. Ég vil taka undir það með hv, þm. að sjálfsagt er að kosningaraldur verði 18 ár og eðlilegt að kjördagur verði eins og nú liggur fyrir í frv. á hinu háa Alþingi. Ríkisstj. hefur rætt þetta mál og er fullkomlega sammála um að vinna að því að svo verði og að þetta verði langsamlega eðlilegast gert með því að afgreiða það frv. sem liggur fyrir Alþingi. Mér er tjáð að það geti mjög fljótlega komið frá þeirri nefnd sem það nú er í og ætti þá að geta fengið sæmilega skjóta ferð í gegnum Alþingi. En það er alveg rétt hjá hv. þm. að þetta þarf að liggja fyrir. Ég lýsi því yfir fyrir mitt leyti að ég lít svo á að 18 ára kosningaraldur sé ákveðið mál og kjördagur verði eins og lagt er til nema hið háa Alþingi breyti kjördegi. Ég hef heyrt skiptar skoðanir meðal þm. um það. Það þyrfti fljótlega að koma í ljós og kemur væntanlega í ljós þegar nefndin skilar sínu áliti. Hér var nokkuð rætt um Þróunarfélagið og spurði hv. þm. ákveðinna spurninga um það. Ég vil í því sambandi vekja athygli á fáeinum atriðum. Þegar ákveðið var að stofna Þróunarfélagið var það að sjálfsögðu gert í þeirri von að frá svokölluðum einkageira eða hvað ég á að nefna það kæmi umtalsvert fjármagn í þessu skyni. Nú er það staðreynd að sett hafa verið á fót ýmis fyrirtæki af einkaaðilum í þjóðfélaginu eða atvinnufyrirtækjum á þeirra vegum sem hafa sama markmið. Ekki er nema hið besta um það að segja. Það verður að segjast eins og er að mér þótti og ég hygg mörgum fleiri allt of lítið fjármagn koma frá þessum aðilum í Þróunarfélagið. Þar er langmest um ríkisfé, þar er um 100 millj. kr. hlutafé frá ríkissjóði að ræða, og fé frá bönkum eða ýmsum opinberum sjóðum. Stafar það eflaust af því að einkaaðilar hafa talið æskilegt að verja sínu fjármagni á annan veg. Það er svo, þrátt fyrir að til fjögurra ára lánar ríkissjóður þeim sem þess óska helming af því fjármagni sem einkaaðilar leggja til félagsins. Sömuleiðis vek ég athygli á því að ríkissjóði er heimilt að veita ríkisábyrgðir fyrir 500 millj. af lánsfé sem Þróunarfélagið kann að taka til starfsemi sinnar. Ég held að því verði þess vegna alls ekki neitað að þetta félag er mjög háð stuðningi ríkissjóðs. Ég er þeirrar skoðunar að þegar svo er ástatt eins og varð raunin beri bæði fjmrh., sem fer með fjármál ríkissjóðs, og mér, sem samkvæmt lögum fer með málefni félagsins, nokkur skylda til að reyna að hafa áhrif á að þar sé vel með farið og veljist menn til starfsins sem við berum traust til. Þegar lagt var til við mig að Davíð Scheving Thorsteinsson yrði formaður félagsins féllst ég á það því að ég ber traust til Davíðs Schevings og tel að hann geti vel sinnt þeim málum þannig að öruggt sé. Þegar ég vakti athygli á manni sem var á lausu og hefur reyndar verið viðurkennt af öllum að sé mjög hæfur maður í framkvæmdastjórastarfið taldi ég það sömuleiðis mjög eðlilegt. Ákvarðanir eru hins vegar að sjálfsögðu stjórnarinnar og eru teknar þar með atkvæðum hennar. Hv. þm. spurði hvort þessi mál, eins og ákvörðun um formann eða ákvörðun um framkvæmdastjóra, hefðu verið lögð fyrir ríkisstj. Það er ekki. Þetta er ekki að mínu mati ríkisstjórnarmál eftir að félagið var sett á fót. Hann spurði sömuleiðis að því hvort athugasemdir hefðu verið gerðar af hálfu ráðherra Sjálfstfl. við þá ábendingu sem ég gerði um mann í framkvæmdastjórastöðu. Það hafa engar slíkar athugasemdir borist til mín né hafa komið athugasemdir frá ráðherrum svo að ég viti um val þess formanns sem var í félaginu. Hv. þm. ræddi töluvert um skattaálögur. Ég vil segja um það í örfáum orðum að í þeirri stöðu sem nú er, þegar leggja verður svo mikla áherslu á að ríkissjóður verði hallalaus, ég álít það grundvallaratriði í efnahagsmálum nú, var ákveðið að hverfa frá þeirri skattalækkun sem áður var ráðgerð og sömuleiðis frá breytingum á tollalögum sem ég tel reyndar að séu ákaflega brýnar og margir fjármálaráðherrar hafa unnið að. Þar er orðinn, eins og hv. þm. veit, hinn mesti frumskógur og þarf að leiðrétta. En það sýndi sig, þrátt fyrir mikla yfirlegu, að ekki væri unnt án umtalsverðs tekjutaps að ryðja þann frumskóg. Þessu var frestað, því miður, til að leggja áherslu á að halda hallalausum fjárlögum. Aðrir skattar og gjöld sem hafa verið hækkuð voru hækkuð beinlínis á grundvelli þeirra hækkana sem orðið hafa í þjóðfélaginu síðan þessi gjöld voru síðast leiðrétt. Ýmis þessi gjöld höfðu ekki verið leiðrétt um nokkur ár. Þess vegna eru þær leiðréttingar sem nú eru gerðar vissulega í sumum tilfellum mjög miklar. Ég veit að þær koma sumum mönnum á óvart. En í þessari yfirferð upplýsti fjmrh. að þess yrði gætt í öllum höfuðatriðum að leiðrétt yrði með tilliti til hækkunar verðlags. Hv. þm. taldi öruggt að halli yrði á fjárlögum þessa árs. Ég hef komið að því. Ég hef sagt að á það verði lögð mjög mikil áhersla að svo verði ekki. Það er reyndar nauðsynlegt í þeirri stöðu efnahagsmála sem nú er. Hv. þm. kom nokkuð að svonefndu kjötmáli. Um það skal ég segja þetta: Þegar ég ákvað að biðja þrjá lögfræðinga að skila áliti var það að sjálfsögðu ekki bindandi fyrir ríkisstj. á nokkurn máta. Ég tel hins vegar að álitið sé vel unnið. Það hefur a.m.k. sannfært mig um að utanrrh. sé heimilt að leyfa þennan innflutning. Skal ég ekki fara mörgum orðum um það, en vek þó athygli á að lögin frá 1928 fjalla ekki fyrst og fremst um bann við innflutningi á kjöti heldur um varnir gegn gin- og klaufaveiki. Það er staðreynd að gin- og klaufaveiki er ekki í Bandaríkjunum. Fleira sem ég veit að hv. þm. hafa eflaust kynnt sér í þessu áliti hefur sannfært mig um að allar þær ríkisstjórnir sem framkvæmt hafa þennan samning á þann veg sem gert hefur verið hafa farið að lögum. Hitt er svo allt annað mál hvort mönnum finnst eðlilegt að leyfa þennan innflutning. Ég segi í því sambandi að það hafa orðið miklar breytingar á getu okkar Íslendinga að sjá varnarliðinu fyrir góðu kjöti, ekkert síðra kjöti en þeir fá frá Bandaríkjunum. Ég lýsi þeirri von minni að það takist að ná samningum við varnarliðið um að það auki stórlega kaup á íslenskum landbúnaðarafurðum. Ég vil einnig geta þess að ríkisstj. gekk fyrir sitt leyti frá stórhertum reglum um innflutning til varnarliðsins. Utanrrh. og landbrh. var falið að ganga endanlega frá þeim og þeir eru að því einmitt þessa daga. Það verður tilkynnt varnarliðinu mjög fljótlega. Ég skal geta nokkurra atriða þar. Í fyrsta lagi verður ekki heimilt að flytja kjöt inn nema frá Bandaríkjunum. Þess verður krafist að með fylgi vottorð um uppruna. Þess verður krafist að með fylgi vottorð um heilbrigði. Það verður algerlega bannað að flytja kjöt út af vellinum. Því miður, verð ég að segja, höfðu ýmsar fjölskyldur sem utan vallarins bjuggu heimild til að taka með sér kjöt af vellinum. Það verður algerlega bannað. Og öllum úrgangi verður eytt. Þarna verður sem sagt leitast við að tryggja að megintilgangi laganna frá 1928 verði fullnægt, þ.e. að slíkur innflutningur hafi ekki í för með sér gin- og klaufaveiki. Hv. þm. ræddi nokkuð um Lánasjóð ísl. námsmanna. 

Ég skildi hæstv. aðalforseta svo að hér væri samið um ákveðinn tíma í upphafi, 20 mínútur á flokk. Hæstv. forsrh. hefur þegar talað drjúgt það, en ég skal ekki hindra hann í að svara nauðsynlegustu atriðum í því sem fram hefur komið.

Ég þakka fyrir. Ég mun að sjálfsögðu hlíta fyrirmælum forseta. Ég skil það svo að um málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna verði rætt á fimmtudag og skal ég því leiða það hjá mér. Það gefst ugglaust nægur tími til þess þá. En ég verð að segja að ég hef áhyggjur af því hvernig á að útvega 500 millj. kr. til að fullnægja þörfum lánasjóðsins samkvæmt núgildandi reglum. Ég get ekki stutt að það verði gert með erlendu láni. Ég held að það sé óforsvaranlegt satt að segja. Við verðum að finna einhverjar leiðir til að leysa þau mál án þess að taka slíkt erlent lán. Nokkuð hefur verið rætt um hæstv. fyrrv. utanrrh. Geir Hallgrímsson og Seðlabankann. Mér þykir það satt að segja undarlegt ef hann er talinn ófær til að gegna þar störfum. Víða eru seðlabankastjórar endurskipaðir við hverja ríkisstjórn. Það er í sumum löndum svo. Með því er lögð áhersla á að seðlabanki og ríkisstjórn starfi mjög náið saman. Vel kæmi til greina að taka upp þá reglu hér að mínu mati. Ég vil taka undir það, sem einn hv. þm. sagði hér í gær, að Geir Hallgrímsson hefur tvímælalaust sýnt að hann er mjög vel að sér í efnahagsmálum þessarar þjóðar. Þó að menn séu ekki allir á sama máli og hann í þeim málum held ég að við hljótum að viðurkenna þetta. Og hann er fullkomlega fær um, sextugur maðurinn, að gegna störfum seðlabankastjóra. Hv. þm. Svavar Gestsson kom nokkuð að kjarasamningum. Ég vísa því til vinnuveitenda og ASÍ ef hann telur að þær gangi seint. Ég vil taka fram að fulltrúar Alþýðusambands Íslands gengu á fund ríkisstj. í desember. Sömuleiðis hafa vinnuveitendur rætt við stjórnina og hún hefur tjáð þeim að hún er hvenær sem er reiðubúin að taka þátt í þeim viðræðum þegar óskað er. Við höfum unnið ötullega að því að undirbúa okkur undir þá þátttöku þegar eða ef hennar verður óskað. Ég verð hins vegar að segja strax að ég held að því miður sé 8% kaupmáttaraukning ofan á það sem varð á síðasta ári ofviða atvinnuvegunum, enda lýsti hv. þm. miklum áhyggjum út af halla undirstöðuatvinnuveganna. Ég verð að taka undir það með honum. Þetta tvennt fer því miður ekki saman. Hann lýsti líka áhyggjum út af viðskiptahalla. Slík kaupmáttaraukning mundi svo sannarlega ekki draga úr viðskiptahalla þjóðarinnar. Það er alveg ljóst. Slík kaupmáttaraukning mundi ekki heldur verða til þess að lækka vextina. Ég held hins vegar að það séu nokkur góð batamerki í íslensku þjóðfélagi, eins og reyndar hefur komið hér fram. Ég vek athygli á mikilli hækkun á fiskverði erlendis, t.d. á saltfiski, u.þ.b. 16%, og á frystum fiski í Bandaríkjunum um það bil 5% frá áramótum. Ég hygg að allt þetta muni færa fiskvinnslunni eitthvað á annan milljarð í auknum tekjum. Kannske verður það til þess að stöðva halla þessa undirstöðuatvinnuvegar og bæta afkomu hans og hann geti þá tekið á þeim nauðsynlegu málum að lagfæra laun manna í fiskvinnslunni. Ég vil einnig vekja athygli á því að töluvert hefur dregið úr þenslu á höfuðborgarsvæðinu samkvæmt upplýsingum sem við höfum fengið, dregið nokkuð úr yfirborgunum á nokkrum sviðum. Ég vek einnig athygli á því að þrátt fyrir allt eru batamerki í bankakerfinu. Á síðara helmingi síðasta árs varð innlánsaukning miklu meiri en útlánsaukning. Innlánsaukning varð um 50-55% þegar á heildina er litið, en útlánsaukning um 30-35%. Það er í fyrsta sinn síðan 1981 að þetta hefur snúist þannig við og er það tvímælalaust mjög jákvætt. Þannig gæti ég fleira rakið sem ég tel tvímælalaust vera batamerki. Ég er sannfærður um að unnt er að ná núna umtalsverðum árangri í því að lækka verðbólguna, sem er tvímælalaust það sem kemur launþegum að mestu gagni, og á sama tíma að gera samninga sem tryggja einhverja aukningu á kaupmætti og þar með batnandi lífskjör.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns leiðrétta að ég sé hér sem staðgengill fjmrh. Því miður komst hann ekki hingað í dag vegna veikinda. Ég tala hér sem fulltrúi Sjálfstfl., en hann hefur jafnmikinn tíma og aðrir flokkar í þessari umferð samkvæmt samningi sem gerður var um þá almennu umræðu sem hér fer fram um stjórnmálaviðhorfið að loknu jólaleyfi þm. Af þessum ástæðum get ég ekki svarað fyrir hönd fjmrh. þeim spurningum sem til hans var beint. Ég mun þó gera tilraun til þess að því marki sem hæstv. forsrh. hefur ekki nú þegar svarað fsp. sem komu fram, einkum og sér í lagi frá hv. þm. Kvennalistans. Það var minnst á það í ræðum hv. þm. Kvennalistans hvað hefði orðið um batann sem varð vegna aukins afla. Reyndar svaraði hæstv. forsrh. því. En við það má bæta að menn verða að hafa í huga þegar samanburður er gerður nú og við þau ár þegar mest var aflað á Íslandsmiðum fyrir nokkrum árum að auk þess að lifa á þeim afla sem þá fékkst lifðum við á erlendum lántökum langt umfram þau lán sem nú eru tekin erlendis. Erlent fjármagn, sem kom inn í landið, stóð því að verulegum hluta undir þeim lífskjörum sem þá voru. Batinn kemur fram samt sem áður, m.a. í auknum sparnaði, sem hæstv. forsrh. minntist á, en einnig í því að fram kemur í opinberum skýrslum, sem ekki hafa verið bornar brigður á, að heildaratvinnutekjur manna hafa hækkað að meðaltali á milli áranna 1984 og 1985 um 3-4%. Varðandi samninga við opinbera starfsmenn er rétt að fram komi að það er álit hæstv. fjmrh. að kjarasamningar eigi að eiga sér stað við þau skilyrði að hægt sé að semja við alla launþega, sem hafa lausa samninga, í senn. Viðræður hafa farið fram. Það hefur verið rætt þar um ýmis mál, eins og kom fram í ræðu hæstv. forsrh. Meginstefna hæstv. ríkisstj. hlýtur að vera sú að hægt verði að tryggja kaupmátt launþega án þess að verðbólgan fari af stað af fullum krafti. Um kynbundið launamisrétti er aðeins hægt að segja að samningar sem gerðir eru við opinbera starfsmenn eru yfirleitt heildarsamningar. Nú hefur það hins vegar gerst að frá því að síðustu heildarkjarasamningar voru gerðir við opinbera starfsmenn hafa stéttir í heilbrigðiskerfinu þar sem konur eru í yfirgnæfandi meiri hluta hækkað mun meira en aðrar starfsstéttir. Á ég þá sérstaklega við hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða. Þessar upplýsingar koma mjög glöggt fram í nýútkomnu blaði sem Starfsmannafélag ríkisstofnana gefur út. Það sem hins vegar veldur áhyggjum er að launamunur þessa fólks og hinna sem ekki eru faglærðir en vinna á sjúkrahúsum er orðinn nær því óþolandi. Þá á ég við þá sem skipa sér undir merki Sóknar, Sóknarkonur, en þær hafa setið mjög eftir í því launaskriði sem hefur átt sér stað frá síðustu kjarasamningum. Það veldur auðvitað vissum vandamálum og erfiðleikum. Á því verður að taka þegar kjaramálin eru skoðuð. Það eitt út af fyrir sig sýnir hve nauðsynlegt er að kjarasamningar á hinum almenna vinnumarkaði og hjá ríkisstofnunum verði samferða. Hv. 3. þm. Reykv., sem reið á vaðið í dag, minntist í upphafi sinnar ræðu á sveitarstjórnarkosningar og gaf út þá yfirlýsingu að hann styddi 18 ára kosningaraldur og vildi hafa kjördag 14. júní. Í þessu sambandi er rétt að láta koma fram að í jólafríinu hefur verið unnið talsvert að sveitarstjórnarlagafrv. Sú vinna hefur farið fram í félmrn., en auk þess hefur verið haft samband við formann félmn. Nd. Þessi vinna er unnin á grundvelli þeirra viðhorfa sem komu fram á fundum nefndarinnar fyrir jól. Stærstu efnisbreytingar sem gerðar verða á þessu frv. varða IX. kaflann sem fjallar um lögbundna samvinnu sveitarfélaga. Hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir því og þingflokkar stjórnarflokkanna, a.m.k. að svo komnu máli, að hægt verði að afgreiða þetta mál á þessu þingi. Mér er ljóst eins og öllum öðrum að eftir því sem tímar líða fram þeim mun erfiðara er að afgreiða þetta mál, en ljóst er þó, og það hefur komið fram í ræðum fulltrúa allra stjórnmálaflokka á Alþingi að ég held, að það er fullur stuðningur við 18 ára kosningaraldur. Ef tekst að afgreiða sveitarstjórnarfrv. sem nú liggur fyrir Alþingi verður vitanlega hægt að kippa þessum ákvæðum út úr frv. og flytja um það sérstakt frv. Varðandi kjördaginn hins vegar er enn ekki ljóst hver niðurstaðan verður. Þó hygg ég og hef rætt það við hæstv. félmrh. að a.m.k. á þessu ári verði kjördagar óbreyttir frá því sem verið hefur, þ.e. að kosið verði í kaupstöðum og kauptúnahreppum 31. maí, en 28. júní í sveitahreppum eins og er í núgildandi lögum. Um þetta hafa ekki farið fram samningar á milli stjórnarflokkanna, en það hefur verið viðrað og þessum sjónarmiðum vil ég lýsa hér, einkum og sér í lagi vegna þess að í stærstu kaupstöðunum hefur þegar farið fram ákveðinn undirbúningur. Til að mynda hér í Reykjavík, sem er langsamlega stærsta sveitarfélagið, væri bagalegt ef breytt yrði kjördegi á þessu ári, hvað sem verður um kjördaginn í sjálfu frv., en í frv., ef því væri fylgt og frv. yrði að lögum án bráðabirgðaákvæðis, yrðu kosningar 14. júní. Þetta er enn til skoðunar. Hér hef ég lýst mínu áliti á því hvenær kjördagur eigi að vera í vor, en það er meiri hluti Alþingis sem hlýtur að ráða því. Nokkuð hefur verið rætt um Þróunarfélagið og kannske ástæða til enda ræddi hv. 3. þm. Reykv. um það í sinni ræðu. Ég vil láta eftirfarandi koma fram: Tilgangurinn með því að stofna þetta félag var auðvitað að safna fé til að standa fyrir nýsköpun. Sjálfstfl. vildi frá upphafi að ríkissjóður væri í minni hluta og vildi þannig tryggja áhrif atvinnurekstrarins sjálfs en ekki að úttæra nýja útgáfu af Framkvæmdastofnun ríkisins með sjóðsstofnun. Í öðru lagi vil ég að fram komi að að því er ég best veit gerðu formenn stjórnarflokkanna með sér samning um að þeir færu með sinn helminginn hvor af hlutafjárloforði ríkissjóðs. Sá samningur stendur enn að ég vona. Hlutur hvors er þá um það bil 'h af hlutafjárframlögum. Með þetta hlutafé fóru þeir á síðasta fundi, þ.e. stofnfundi félagsins, Guðmundur G. Þórarinsson fyrir hönd hæstv. forsrh. og Davíð Scheving Thorsteinsson fyrir hönd hæstv. fjmrh. Í þriðja lagi vil ég að fram komi að það náðist á stofnfundinum víðtæk samstaða um kosningu í stjórn. Þar var ekki um ágreining að ræða. Stjórnarmennirnir koma flestir úr atvinnurekstri og stjórnin var sjálfkjörin. Formaður stjórnar var kjörinn í stjórninni sjálfri. Það var Davíð Scheving Thorsteinsson sem var kjörinn formaður eins og alþjóð veit. Um það gengu engir samningar milli stjórnarflokkanna, enda á ríkissjóður sem slíkur minni hluta í félaginu. Þess skal þó getið, fyrst rætt er um þetta félag, að bankarnir vildu hafa áhrif á stjórnina, en það voru uppi þau sjónarmið, sem mér er kunnugt um, á stofnfundinum að ekki væri rétt að fulltrúar bankanna ættu sem slíkir sæti í stjórn hins nýja félags. Mín skoðun er sú að það sé ákaflega óeðlilegt að hæstv. forsrh. reyni að hafa áhrif á stjórnarmenn í fyrirtækinu og lýsir það dálítið hugmyndum sem eru allt of einkennandi fyrir Framsfl. fyrr og nú. Gunnlaugur Sigmundsson hefur verið sérstakur kommissar Framsfl. í Framkvæmdastofnuninni á s.l. ári. Það liggur fyrir og er viðurkennt af hæstv. forsrh. að hann hafi lagt til og lagt á það nokkra áherslu að Gunnlaugur yrði framkvæmdastjóri þessa félags. Það hefur haft afleiðingar sem allir þekkja. Það getur verið til gamans og kannske til að hressa upp á hjónabandið í stjórnarherbúðunum að rifja upp þessa áráttu Framsfl. og vitna þá til bréfs frá Steinólfi í Fagradal sem hann sendi Vesturlandsblaðinu um síðustu jól og er nokkuð skemmtilegt bréf þar sem hann er að lýsa trjónukrabbaveiðum. Hann lýsir trjónukröbbunum m.a. með því orðalagi, með leyfi forseta, að trjónukrabbinn hafi augu á stilkum svo sem marsbúar hafa "og getur dýrið horft aftur fyrir sig og fram og haft yfirsýn fyrir báða sína enda jafntímis. Leikur framsóknarmönnum mjög öfund til þessa hæfileika dýrsins." Það má vera að það liggi nokkuð í eðli Framsfl. að vilja vera með nefið ofan í hvers manns koppi og hafa áhrif þar sem hann mögulega getur. Það skilur þessa tvo stjórnarflokka að því að Sjálfstfl. vill að félög á borð við Þróunarfélag Íslands fái að þróast án afskipta stjórnmálamanna, enda var leikurinn til þess gerður. Jafnframt er rétt að það komi fram, af því að það birtist í blöðum, að ekki er rétt að hluthafar hafi margir sótt um lán til ríkissjóðs til að leggja fram og borga sitt hlutafé. Ég býst við að það hafi verið innan við 5% af hlutafjárloforðunum sem voru þannig útbúin að beðið var um lán úr ríkissjóði, en ég sá haft eftir hæstv. forsrh. að ríkissjóður hefði lánað helminginn. Það var í lögunum heimild til þess arna, en þá heimild kusu langsamlega flestir aðilarnir að nýta ekki. Í ræðum þeirra sem hér hafa talað í dag hefur nokkuð verið drepið á skatta sem hafa verið lagðir á eða hækkaðir að undanförnu. Í fyrsta lagi vil ég láta það koma fram að samkomulag hefur tekist við Landssamband bakarameistara um framkvæmd á innheimtu vörugjaldsins á kökur, sætabrauð og annað brauðmeti. Verðhækkun á framleiðsluvörum bakaríanna á ekki að verða meiri en 3-4%, en bökurum er í raun í sjálfsvald sett hvernig þeir dreifa skattinum á framleiðsluvörur sínar. Einstakar kökur eða sætabrauð geta hækkað meira, en annað þá minna. Það er áætlað að á þessu ári náist inn tekjur a.m.k. að upphæð 50 millj. kr. af þessu vörugjaldi, en það er nokkru minna en upphaflega hafði verið áætlað. Það er hins vegar alveg út í bláinn, eins og kom fram hjá einum hv. ræðumanni áðan, að telja að hér sé verið sérstaklega að ráðast á konur með því að leggja þennan skatt á. Þvert á móti held ég að þetta vörugjald hljóti að þróast með tíð og tíma í þá átt að verða skattur á sykurvörur eins og gengur og gerist í öðrum löndum. Það er skylt þeim skatti sem lagður er á alls kyns sælgæti og er gert m.a. til að stuðla að heilbrigðara líferni fólksins í landinu. Varðandi flugvallaskattinn verður að geta þess að flugvallaskatturinn hefur eingöngu verið færður upp til verðlags. Hann er mjög svipaður nú á föstu verðlagi og hann var fyrir nokkrum árum. Af því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir minntist á það að með þessum hætti væri verið að koma í veg fyrir að aðrir en sérstakir fáeinir útvaldir fengju að fara úr landi ber að rifja það upp að á sínum tíma felldi þessi ríkisstjórn niður 10% skatt af gjaldeyri á ferðamenn en það hlýtur að hafa leitt til þess að auðveldara var fyrir fólk að ferðast úr landi. Það hafa auðvitað ýmsir smáskattar hækkað. Það er eðlilegt til samræmis við aðrar verðhækkanir. Þeir hafa þó hækkað mismunandi mikið og þeir einna mest sem eru sjaldan lagðir á eða eru einungis gjöld fyrir þjónustu. Einn skattur hefur þó hækkað einna mest en það er gjald fyrir að stunda fasteignasölu. Það gjald hækkaði úr 1600 kr. í 24 300 kr. til samræmis við leyfi til annarrar umboðssölu og vonast ég til þess að hv. þm. Svavar Gestsson kvarti ekki mikið undan þeim skatti.

Nei, ég studdi hann.

Ég þakka hv. þm. stuðninginn og vona að ég megi eiga hann vísan á fleiri sviðum. 
             Þegar litið er til fjármála ríkisins er það alveg rétt sem hér hefur verið rætt, og reyndar hefur það komið fram í fréttatilkynningu frá fjmrn., að ríkissjóður var rekinn með verulegum halla á s.l. ári vegna þess að gjöld hækkuðu verulega umfram verðlagsbreytingar og vegna þess einnig að tekjur urðu ekki eins miklar og verðlagsbreytingum nam. Það er ástæða til þess að vekja athygli á því sérstaklega að á milli áranna 1984 og 1985 hækkuðu húsnæðismál, framlög úr ríkissjóði, um 167%, Lánasjóður ísl. námsmanna, framlög úr ríkissjóði, um 109%, vaxtagreiðslur hækkuðu um 107% en launaútgjöld um 44%. Þetta held ég að sé ástæða til þess að minna hv. þm. á. Það er hins vegar alveg út í bláinn þegar hv. þm. stjórnarandstöðunnar koma hér upp og segja að ríkisstj. sé að ráðast á sjúka og aldraða. Hér hefur verið talað um sjúklingaskatta og í raun hefur hæstv. forsrh. fjallað nokkuð um það mál. Ég vil aðeins láta þetta koma fram: Á undanfórnum þremur árum hefur það gerst - svo að ég taki dæmi úr heilbrigðis- og tryggingamálum annars vegar og félagsmálum hins vegar, og ég vel þá málaflokka sérstaklega vegna þess að hv. 3. þm. Reykv. fór með þessa málaflokka í síðustu ríkisstjórn - að útgjöld ríkisins til heilbrigðis- og tryggingamála hafa aukist um 10% á föstu verðlagi á síðustu þremur árum og að útgjöld til félagsmála hafa tvöfaldast á sama tíma. Þetta er nú niðurskurðurinn til félagsmála og til heilbrigðis- og tryggingamála, þegar ég lýsi því ástandi sem nú ríkir og ber það saman við það ástand sem ríkti þegar hv. 3. þm. Reykv. sat yfir þessum tveimur málaflokkum. Það er ástæða fyrir því, herra forseti, að þessar upplýsingar komi nú fram. Um Lánasjóð ísl. námsmanna, herra forseti, ætta ég ekki að fjalla. Um hann verður rætt á fimmtudaginn n.k. og mun þá hæstv. menntmrh. sitja fyrir svörum. Ég get þó ekki hjá því komist að ræða lítillega um Seðlabankann, einkum og sér í lagi vegna orða hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar í gær, þar sem hann kallaði þetta elliheimili stjórnmálamanna og fór niðrandi orðum um þá menn sem þar starfa. Reyndar bætti hv. þm. Sighvatur Björgvinsson dálítið um fyrir honum með því að þakka Geir Hallgrímssyni, fráfarandi utanrrh., fyrir góð og drjúg störf í þágu íslenskra stjórnmála og íslensks þjóðfélags. En lítum aðeins betur á þetta. Hvar eru fyrri foringjar Alþfl.? Hvert fóru þeir eftir að þeir voru leystir frá störfum? Ég veit ekki betur en að Benedikt Gröndal hafi farið í utanríkisþjónustuna. Sama gildir um Guðmund Í. Guðmundsson og Haraldur Guðmundsson var einnig sendiherra.  Herra forseti. Fram undan er mikið starf hjá hæstv. ríkisstj. Stjórnarflokkarnir ætla sér hér á Alþingi að koma fram nokkrum mjög mikilvægum stjórnarfrv. Ég vil hér minnast á seðlabankafrv. sem þarf að komast fram. Í því frv. er gert ráð fyrir því að viðskiptabankarnir fái meira frelsi en nú er til vaxtaákvarðana. Í öðru lagi vil ég minnast á sjóðafrv. sem hæstv. forsrh. hefur sagt að hann muni leggja fram nú á næstu dögum. Í þriðja lagi vil ég benda á að fyrirhugað er að þingið afgreiði frv. um virðisaukaskatt og gerðar verði jafnframt breytingar á tollalöggjöf og löggjöf um vörugjald sem stóð til að gera á s.l. hausti en hætt var við eins og öllum er kunnugt. Það eru ýmis fleiri járn í eldinum. Við megum búast við því að á þessu þingi verði fjallað um hugsanlegan samning við erlendan aðila vegna kísilmálmvinnslu á Austurlandi og auðvitað verða málefni Lánasjóðs ísl. námsmanna rædd hér og væntanlega lagt fram lagafrv. Það skiptir mestu máli að ríkisstjórnin haldi áfram að reyna að ná jafnvægi annars vegar í ríkisfjármálum og hins vegar í peningamálum þjóðarinnar. Að því ber að vinna. En umfram allt skiptir máli um þessar mundir að vel takist til í þeim kjarasamningum sem nú standa yfir. Í þeim kjarasamningum verður að tryggja kaupmátt án þess að verðbólgan fari af stað aftur af fullum krafti. Á þessu er skilningur meðal flestra fulltrúa verkalýðsins í landinu. Ég vonast til þess að það sé enn fremur skilningur á þessum málum hjá forustumönnum stjórnarandstöðuflokkanna. Auðvitað eru erfiðleikar á því að koma kjarasamningum saman, einkum og sér í lagi vegna þess að á milli áranna 1984 og 1985 hækkuðu atvinnutekjur landsmanna um 3-4% án þess að kaupmáttur kauptaxta hækkaði nokkuð. M.ö.o. þeir sem ekki eru bundnir af kauptöxtum en taka laun sín samkvæmt öðrum samningum, samningum beint á milli launþega og vinnuveitenda, hafa fengið a.m.k. 5-6% launahækkun á meðan þeir sem eru á kauptöxtum hafa enga launahækkun fengið. Það er þetta misræmi sem veldur því að nú er erfitt að takast á við þetta mál. Ég legg mikla áherslu á það að ríkisstjórnarflokkarnir og stjórnarandstöðuflokkarnir skoði þetta mál með tilliti til framtíðarinnar, ekki með tilliti til þess að nú í vor fara fram kosningar til sveitarstjórna. Mér er það auðvitað ljóst að það er ótti í stjórnarandstöðuflokkunum. Það er skiljanlegur ótti þegar haft er í huga að í skoðanakönnunum, m.a. einni sem birtist í dag, skuli stjórnarandstöðuflokkarnir tapa fylgi en stjórnarflokkarnir vinna á.

Nei, ekki allir.

Að vísu er það með fáeinum undantekningum sem nú skal getið því að Kvennalistinn fór verulega upp á við. Má telja að hann hafi í þeirri sveiflu tekið nokkuð af því sem Alþb. hefði annars fengið. En þessi ótti má ekki verða til þess að menn missi sjónar á því að við verðum sem ábyrgir stjórnmálamenn að takast á við þann vanda sem þjóðin stendur nú frammi fyrir, en það er að ná jafnvægi í peningamálum, í ríkisfjármálum og í kjaramálum launþeganna sem nú eiga lausa samninga. Herra forseti. Ég hef hér gert tilraun til þess að svara nokkrum spurningum, sem beint var til mín og hæstv. fjmrh. sem ekki getur verið hér í dag, og fjallað hér um örfá atriði sem fram komu í þessum umræðum og læt hér máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör sem hann gaf við þeim fsp. sem ég bar fram í upphafi þessara umræðna í dag. Ég held að þessar umræður hafi leitt í ljós að það er auðvitað full ástæða til þess að fram fari hér í þinginu af og til almenn pólitísk stjórnmálaumræða. Þingið er ekki einungis, og á ekki að vera, afgreiðslustofnun fyrir tiltekin frv. og tillögur sem fluttar eru, heldur er þingið líka málstofa þeirra stjórnmálaumræðna sem óhjákvæmilegt er að fari fram í landinu, í þingræðis- og lýðræðisríki, og þess vegna skil ég ekki það tal sem stundum er haft uppi um gagnsleysi umræðna af þessu tagi. Ég held að það sé mjög brýnt fyrir alla stjórnmálaflokkana og þm. sem hér sitja að menn beri saman bækur sínar og geri grein fyrir sínum sjónarmiðum þannig að okkur takist sem þm. að átta okkur betur en ella væri á almennum þróunarlínum í stjórnmálunum þá og þá. Ég ætla þá að víkja að þeim atriðum sem hafa fram komið í ræðum nokkurra aðila og fyrst ætla ég að víkja að ræðu hæstv. forsrh. Hann vék nokkuð að ástandinu í húsnæðismálum og gagnrýndi það sem hv. 1. landsk. þm. hafði sagt um þau mál. Það er út af fyrir sig nokkuð til í því hjá hæstv. forsrh. að það hefur orðið nokkur aukning á framlögum til húsnæðismála beint úr ríkissjóði. En það er ekki það sem ræður úrslitum í dag, heldur hitt að kaupið hefur lækkað svo mikið að fólkið getur ekki byggt, og vextirnir hafa hækkað svo mikið að fólkið getur ekki borgað skuldirnar sínar. Það er þetta sem veldur því ástandi sem nú er um að ræða í húsnæðismálum, sem m.a. kemur fram í því að það er svo að segja ekkert byggt af nýju íbúðarhúsnæði m.a. hér á þéttbýlissvæðinu samkvæmt nýjustu upplýsingum um þau mál. Hæstv. forsrh. á ekki að spyrja fyrst um framlög úr ríkissjóði heldur um það hvað er byggt og hvernig stendur á því að nauðungaruppboðin á íbúðum hafa aldrei nokkurn tímann verið fleiri en núna. Aldrei verið fleiri en núna. Það segir meira um ástandið í húsnæðismálum en allt annað, en allar tölur sem hæstv. ráðh. geta tínt fram í þessum efnum. Hæstv. forsrh. vék nokkuð að kjarasamningunum og stöðu fiskvinnslunnar m.a. Hann vitnaði til þess að ég hefði rætt um stöðu framleiðsluatvinnuveganna. Ég vil leiðrétta hann að því er það varðar sem hann hafði eftir mér í þeim efnum. Staða framleiðsluatvinnuveganna hefur verið að batna samkvæmt upplýsingum sem liggja fyrir núna um þróun markaðsverðs síðustu dagana. Það er nú skyndilega komið svo að Þjóðhagsstofnun mun vera komin að þeirri niðurstöðu að meðaltalsfrystihúsið sé með nokkurn veginn eðlilegan rekstrargrundvöll. Þetta stafar af því að verðlag á okkar afurðum erlendis hefur verið að hækka, m.a. á saltfiski, og sú nýja mynd sem blasir við verður ekki fullskýrð nema það verði tekið með líka að olíuverð er að lækka. Eins og menn vita þá er kostnaður við olíu á meðalfiskiskipi í kringum 20% af útgerðarkostnaði núna, þannig að 10% lækkun á olíuverði munar geysilega miklu í afkomu útgerðarinnar um þessar mundir. Það er þess vegna fjarstæða eins og sakir standa að halda því fram að ekki sé hægt að koma til móts við verkalýðshreyfinguna vegna þess að þjóðarbúið eigi nú í miklum þrengingum. Staðreyndin er sú að þjóðarframleiðsla hefur farið vaxandi allt frá 1983. Erlendir vextir hafa lækkað. Olía er að lækka erlendis. Verð á okkar framleiðsluvörum erlendis fer hækkandi. Birgðahald okkar útflutningsfyrirtækja verður stöðugt ódýrara og minna en áður var. Allt gerir þetta það að verkum að það eiga að vera til þess möguleikar núna að koma til móts við verkalýðshreyfinguna í landinu. Og hvað er hún að biðja um? Það er best að fara aðeins yfir það. Hún er að biðja um 8% aukningu á kaupmætti kauptaxta. Það er málið. Auðvitað er það hárrétt, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði hér áðan, að það er ekki einfalt mál að koma þessu fyrir, m.a. vegna þess að yfirborganir hafa færst mjög í vöxt á undanförnum árum. Á sama tíma og Þjóðhagsstofnun mælir 4% aukningu kaupmáttar ráðstöfunartekna liggur það fyrir að kaupmáttur kauptaxta - taxtanna sjálfra á milli áranna 1984 og 1985 - hefur heldur lækkað ef eitthvað er. Og ef nú ætti að ná upp kaupmætti kauptaxta ársins 1985, ef það ætti að gerast í dag, þá þyrfti að auka kaupmáttinn núna um 5-6% vegna þess að kaupmáttur hefur í janúar fallið um 45%, í þeim mánuði einum. Þannig að verkefnið, að koma þessum kauphækkunum fyrir til þeirra sem vinna á strípuðum töxtunum, er út af fyrir sig ekki einfalt, hvorki frá sjónarmiði verkalýðshreyfingarinnar né, trúi ég, heldur atvinnurekendasamtakanna. En það er þetta sem verkalýðshreyfingin er að leggja áherslu á og ég er reyndar þeirrar skoðunar að leiðin í þessu efni geti ekki verið önnur en sú að hækka kaupið, hækka kauptaxtana sjálfa og taka meira í gegnum samneysluna, gegnum félagslega þjónustu, til þeirra sem eru með hraklegustu kauptaxtana í landinu. Það stríðir hins vegar gegn stefnu Sjálfstfl., stefnu markaðshyggjunnar og stefnu ríkisstjórnarinnar og þess vegna er ekki hlustað á úrræði af því tagi. En ég held að þegar menn skoða þetta málefnalega og af sanngirni viðurkenni þeir að þetta sé eina leiðin. Það er auðvitað alveg hrikalegt að heyra þennan blessaðan hæstv. forsrh. þjóðarinnar vera að tala um það að kjörin hafi batnað. Þvílík ósvífni! Þetta er eins og blaut tuska framan í andlitið á þúsundum heimila í landinu. Þúsundum heimila í landinu. Þar eru nauðungaruppboð, þar eru skuldir og framleiðsluatvinnuvegirnir í viðkomandi byggðarlagi eru að sligast. Fólkið er að flýja af landsbyggðinni. Fólkið er að flýja Ísland. Ætli það sé af því að kjörin hafi batnað? Ætli það hafi orðið fólksfækkun á Vestfjörðum vegna þess að kjörin hafi batnað? Ætti það hafi orðið fólksfækkun á Íslandi vegna þess að kjörin hafi batnað? Auðvitað er ósvífni, ósvífni af hæstu gráðu af hæstv. forsrh. landsins að tala svona um þessar mundir. Þeir eru að vísu til þar sem kjörin hafa batnað og batnað mikið. Þeir eru til. Þeir eru til ýmsir gæðingar Verslunarráðsins. Okurlánastarfsemin, þar geta kjörin hafa batnað hjá þeim sem hana stunda. Hjá hinum almenna manni er þetta fjarstæða og raunar fullkomin svívirða, fullkomin svívirða að halda öðru eins fram. Og ég blæs á alla talnaleikfimi þar sem er gerð tilraun til þess að halda svona rugli fram fyrir þing og þjóð. Hafa menn ekki tekið eftir því að fjölgað hefur um tugi prósenta því fólki sem leitar til Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar um fátæktarhjálp? Það hefur aldrei verið eins margt og í dag. Ætli það sé slóðaskapur eða trassaskapur eða ræfildómur sem því veldur? Auðvitað ekki. Auðvitað er það kaupið og kjörin sem því veldur. Menn eiga að kynna sér hlutina áður en þeir slengja út úr sér fullyrðingum af þessu tagi yfir Alþingi Íslendinga. Hæstv. forsrh. ræðir svo um það hér í sinni ræðu að hann teldi eðlilegt að gerður yrði heildarsamningur um lífskjör. Út af fyrir sig teldi ég heppilegt að finna aðstæður til að gera slíkan samning. Það er útilokað hins vegar að gera ráð fyrir því að núv. ríkisstj. geri slíkan samning. Eða um hvað er verkalýðshreyfingin að gera kröfur? Hún gerir í fyrsta lagi kröfur um 8% kauphækkun umfram verðhækkanir á árinu 1986. Hún gerir í öðru lagi kröfur um það að kaupmátturinn sem um verður samið verði tryggður. Og hún gerir í þriðja lagi tillögur um stórfellt átak í húsnæðismálum. Það er lágmark áður en ráðherrar fara að láta út úr sér yfirlýsingar um lífskjarasamninga að þeir lýsi því yfir að þeir séu tilbúnir til þess að standa við bakið á verkalýðshreyfingunni í þeim kjaraátökum sem nú standa yfir. Ef einhver vilji væri hjá ríkisstj. í þessu efni mundi hún auðvitað láta þessa hluti koma fram. Nei, talið um lífskjarasamning, vilja til að bæta kjörin, laga afkomuna og allt þetta, þetta er blekkingarleikur. Billegur blekkingarleikur. En hann er dónalegur gagnvart því fólki sem hefur fengið að kynnast fátæktinni inni á heimilum á Íslandi á nýjan leik. Hæstv. forsrh. og hv. 2. þm. Reykjavíkurkjördæmis svöruðu spurningum mínum varðandi kjördaginn og 18 ára kosningaraldur. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að fyrir liggi frá þeim báðum að hvað sem öllu öðru líður þá verði ákvæðin um 18 ára kosningaraldur afgreidd á þessu þingi. Mér þykir það hins vegar miður að stjórnarflokkarnir skuli ekki hafa komið sér saman um kjördaginn varðandi sveitarstjórnarkosningarnar. Ég nefndi 14. júní eða annan laugardag í júní vegna þess að ég taldi að stjórnarflokkarnir stæðu að þeirri tillögu af því að hún stendur í stjfrv. Núna kemur hins vegar hv. 2. þm. Reykv. hér upp og setur viss spurningarmerki við þann dag. Það er ekki aðstaða til þess hér að fara að rökræða um það hvaða dagar eru heppilegastir. Ég vil aðeins segja það af minni hálfu að Alþb. er tilbúið til þess að ganga í það með öðrum þingflokkum núna næstu daga að festa þennan dag, það er alveg meginatriðið, og það verði gefin um það yfirlýsing, hvað svo sem líður frv. ríkisstj. Ríkisstj. vill sjálfsagt fá það afgreitt, en það er hennar að knýja á um það en ekki okkar. Óvissan í þessu efni er í raun og veru ekki boðleg. Herra forseti. Í ræðum hv. 2. þm. Reykv. og hæstv. forsrh. var svo vikið að Þróunarfélaginu. Ég kallaði þetta félag oft undarlega skepnu í ræðum mínum hér á síðasta þingi. Ég komst þannig að orði að þessi undarlega skepna hefði gengið aftur, komið inn í fjárlögin og farið út úr þeim inn í lánsfjárlagafrv. og farið út úr því aftur o.s.frv. koll af kolli. Nú hefur hins vegar hv. 2. þm. Reykjavíkurkjördæmis hjálpað mér við að finna nafn á þessa undarlegu skepnu. Hún heitir trjónukrabbi. Nafngiftin er fengin frá Steinólfi Lárussyni vini mínum í Fagradal á Skarðsströnd og ég tel að það sé óvíða betra að leita að góðu nafni en einmitt hjá honum. Það stendur yfir forustudeila í trjónukrabbanum um þessar mundir, Þróunarfélaginu. Forsrh. komst þannig að orði: Þegar ég vissi að góður maður var á lausu, þá ákvað ég að beita mér fyrir því að hann yrði ráðinn forstjóri Þróunarfélagsins. Góður maður var á lausu. Alveg fyrir hreina tilviljun. Allt í einu frétti hæstv. forsrh. af því að Gunnlaugur Sigmundsson væri á lausu. Það hefur nú verið stórkostleg stund fyrir hæstv. forsrh. þegar hann skynjaði þessa miklu lausn á vanda Þróunarfélagsins að þessi snillingur var á lausu. Og hann sagði: Málið var ekki lagt fyrir ríkisstjórnina og er ekki mál ríkisstjórnarinnar, en samt er eðlilegt að forsrh. ráði í þessu máli. Og síðan sagði hæstv. forsrh. eftirfarandi setningu, sem er yfirlýsing um það að ráðherrar Sjálfstfl. eru ekki starfi sínu vaxnir, hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: "Athugasemdir hafa ekki komið til mín frá ráðherrum Sjálfstæðisflokksins." Hvað er hæstv. fjmrh. að geipa í blöðum og fjölmiðlum um þetta mál og láta málgögn sín þenja sig síðu upp og síðu niður um þetta mál þegar hann hefur ekki einu sinni rænu á því að koma athugasemd á framfæri við hæstv. forsrh.? Hverslags ódöngun er þetta eiginlega í íhaldsráðherrunum um þessar mundir? Maður hefði haldið að stólaskiptin hleyptu lífi í einn og einn mann á þeim bæ. En það er nú eitthvað annað. Þeir geta ekki einu sinni ungað út úr sér bókun á ríkisstjórnarfundum eða haft uppburði í sér til að nefna málið við hæstv. forsrh. Hann hefur aldrei heyrt það nefnt að Sjálfstfl. sé óánægður með þetta mál. Ég vil biðja hv. 2. þm. Reykv., starfandi formann Sjálfstfl. í dag, um að gera grein fyrir því hvernig honum líki þessi embættisfærsla ráðherra íhaldsins. Hverslags eiginlega vesöld og uppdráttarsýki er það sem sækir á íhaldsráðherrana um þessar mundir, þegar þeir geta ekki tíst út úr sér einni bókun á ríkisstjórnarfundum í máli af þessu tagi? Því að það var þetta sem hæstv. forsrh. sagði orðrétt: "Athugasemdir hafa ekki komið til mín frá ráðherrum Sjálfstæðisflokksins um Þróunarfélagið." Það var von að hv. 2. þm. Reykv. teldi nauðsynlegt að kveða fast að orði og vitna í Steinólf í Fagradal til þess að gefa máli sínu litríkt innihald þegar hann ræddi þessi mál hér áðan. En ráðherrar Sjálfstfl., sex stykki, hafa ekki komið þessu frá sér enn þá. Ja, þvílíkt, þvílíkt og annað eins! Ég ætla aðeins að koma hér að þessu máli á eftir með því að líta á nokkra punkta sem komu fram í ræðu hv. 2. þm. Reykv. Það var spaugileg ræða, fyrir utan þetta með trjónukrabbann sem var nú kapítuli út af fyrir sig. Hann sagði: "Það var samið um það að stjórnarflokkarnir fengju sinn helminginn hvor." 50 millj. hvor til að ráða Þróunarfélaginu. Hæstv. forsrh. lét Guðmund G. Þórarinsson, alþjóðlegan samningamann Framsfl., fara með sinn hlut. En hvern ætli hæstv. fjmrh. hafi látið fara með sinn hlut? Það var hinn engilhreini og ópólitíski miðstjórnarmaður í Sjálfstfl., Davíð Scheving Thorsteinsson. Það skyldi þó ekki vera að hæstv. fjmrh. hafi beitt Davíð Scheving Thorsteinsson þrýstingi í þessu máli, sett á hann þrýsting? Eða er hugsanlegt að hæstv. fjmrh. hafi ekki sinnt sínum embættisskyldum og þar með látið afskiptalaust hvernig var farið með umboð þessara 50 millj. kr.? Auðvitað er þetta hreinn skrípaleikur hjá íhaldinu. Hreinn skrípaleikur. Og þegar íhaldið þykist ekki vilja láta pólitík koma nálægt peningamálum þá er það auðvitað þvílík fjarstæða miðað við reynsluna af Sjálfstfl. sem ævinlega leggur á það mesta áherslu að standa þannig að hlutunum að skara eld að sinni köku, nota aðstöðu sína í ríkisstjórn til þess að koma peningum til sinna manna. Út á það gengur þeirra aðild að stjórnkerfinu yfirleitt. Ég vík aftur máli mínu að ræðu hæstv. forsrh. Þegar hann hafði fjallað nokkuð um Þróunarfélagið ræddi hann aðeins um kjötmálið. Ég beindi ákveðnum spurningum í þeim efnum til hæstv. iðnrh. Hæstv. iðnrh. lofaði formanni Sjálfstfl. að taka það mál ekki upp í þinginu og hefur núna runnið af hólmi og ætlar ekki einu sinni að þora að svara fyrirspurnum. En ég vil segja við hæstv. forsrh. að það er athyglisverð leið sem hann er með tillögu um í utanríkismálum, og það verður ekki sagt um framsóknarmenn að þá skorti alltaf frumleika. Það er, eins og kunnugt er hlutverk hersins, að sögn íhaldsins og NATO-flokkanna, að verja Ísland fyrir hugsanlegum árásum óvinarins, þ.e. Rússa. Nú hefur Framsfl. fundið það út að rétt sé að setja herinn í alveg nýtt verkefni, þ.e. að éta vandann, landbúnaðarvandann. Hygg ég að þessi ræða forsrh. um að skipa hernum að snæða landbúnaðarvandann sé kannske eitt merkasta innlegg Framsfl. í umræðuna um þessi mál lengi. Og í alvöru talað: Eru menn ekki orðnir þreyttir á - í stjórnarflokkunum líka - þeirri óvissu varðandi lög og reglur í kringum þennan her sem hefur komið í ljós aftur og aftur og hefur orðið til þess að einstakir ráðherrar í ríkisstjórnum botna ekki neitt í neinu? Er ekki kominn tími til þess að herstöðvarflokkarnir geri hreint fyrir sínum dyrum í þessum efnum? Ég held að kjötmálið og deilan og landráðabrigslin séu dæmi um það. Hv. talsmenn stjórnarliðsins ræddu nokkuð um Seðlabankann og gagnrýni mína á það að Geir Hallgrímsson skyldi skipaður bankastjóri Seðlabankans. Ég fagna því að hæstv. forsrh. tók undir þá skoðun mína að eðlilegt væri að skipta um bankastjóra í Seðlabankanum við stjórnarskipti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingið og aðrir átti sig á því að hæstv. forsrh. skuli hafa tekið undir þetta sjónarmið því að það er auðvitað alveg óhjákvæmilegt að líta á það með fullri alvöru eftir það sem nú hefur gerst þegar kommissarakerfið hefur verið flutt úr Framkvæmdastofnuninni í Seðlabankann. Ég vil þá aðeins víkja að nokkrum atriðum sem fram komu í ræðu hv. þm. Friðriks Sophussonar. Mér fannst það satt að segja nokkuð merkilegt hvað hann varði einarðlega skattahækkunarstefnu Þorsteins Pálssonar - það var nokkuð athyglisvert - og bar því jafnvel við að þessi skattahækkunarstefna væri ekki aðeins efnahagsleg nauðsyn, heldur gæti hún jafnvel stuðlað að heilbrigðara líferni í sambandi við vörugjald á kökur og brauð. Ég taldi að innan Sjálfstfl. gætu hugsanlega verið uppi mismunandi sjónarmið varðandi þessa skattahækkunarstefnu. En eftir þá ræðu sem hv. 2. þm. Reykv. flutti áðan tel ég hafa komið í ljós að innan Sjálfstfl. er full samstaða um skattahækkunarstefnuna. Og það hlýtur að vera nokkuð athyglisvert í ljósi þeirra kosningaloforða, sem Sjálfstfl. gaf fyrir síðustu kosningar, og fyrirheita um það að lækka verulega skatta hér í landinu. Þau kosningaloforð, eins og önnur, reynast auðvitað hjómið eitt þegar á hólminn kemur. Sjálfstfl. hefur engan áhuga á að standa við nein kosningafyrirheit. Hann hefur engan áhuga á öðru en að skara eld að sinni köku og sinna manna þar sem þeir sitja á réttum stöðum í kerfinu. Hv. þm. Friðrik Sophusson vitnaði nokkuð til þess að útgjöld ríkisins til heilbrigðismála hefðu aukist um 10% á föstu verðlagi á árabili sem hann nefndi. Ég hef ekki séð þessar tölur, en ég hygg að þær séu ekki fjarri lagi. Ég hygg að ástæðan fyrir þessu sé fyrst og fremst sú stórfellda uppbygging í málefnum aldraðra sem hófst í tíð síðustu ríkisstj., og það var útilokað fyrir núv. ríkisstj. að stöðva þessa uppbyggingu. Það var hreinlega ekki framkvæmanlegt. Um það hefði aldrei orðið friður í landinu. Það hefði þýtt uppreisnarástand, liggur mér við að segja, í landinu. Þess vegna er þessi hækkun sem þarna er um að ræða á rauntölum til rekstrar í heilbrigðiskerfinu auðvitað fyrst og fremst niðurstaða af verkum fyrrv. ríkisstj. Hins vegar er ljóst að ákvarðanir núv. ríkisstj. um það að draga úr framlögum til framkvæmda í heilbrigðismálum munu hafa í för með sér að þarna mun hægja verulega á á komandi árum frá því sem verið hefur. Og ég hygg að sama skýring, herra forseti, eigi einnig við að því er varðar félagsmálin. Útgjöld til félagsmála á föstu verðlagi hafa tvöfaldast á nokkrum árum segir hv. þm. Ég hygg að það sé rétt. Ég hef um það upplýsingar að útgjöld til félagsmála fatlaðra á árunum 1980-1986 hafa mikið meira en tvöfaldast. Mér sýnist að þau hafi að raungildi u.þ.b. átjánfaldast á tímanum. Ástæðan fyrir þessu er sú ákvörðun sem var tekin í tíð síðustu ríkisstj. um þjónustu við fatlaða og Framkvæmdasjóð fatlaðra. Og það var svo mikill skriður á þessum framkvæmdum um allt land að það var vonlaust verk fyrir ríkisstj. að gera tilraun til að stöðva það fullkomlega. Nú hefur hins vegar verið tekin um það ákvörðun að hægja einnig á á þessu sviði þannig að þegar ríkisstj. er að hæla sér af því að eitthvað hafi aukist fjárframlög til heilbrigðismála og félagsmála er það fyrst og fremst vegna þess að um var að ræða víðtækt uppbyggingarstarf í þessum málaflokkum, sérstaklega málum fatlaðra og aldraðra, í síðustu ríkisstj., og það var ekki hægt fyrir ríkisstj., þá sem tók við, að stöðva það þó hún fegin hefði viljað. Ég hef hér, herra forseti, farið yfir nokkur atriði sem fram hafa komið í málflutningi talsmanna stjórnarflokkanna og ætla ekki að bæta þar miklu við. Ég ætla aðeins að segja þetta að lokum: Ég held að mjög nauðsynlegt sé að gera sér grein fyrir því að núna á þessum síðustu dögum janúarmánaðar 1986 er að koma verulegur bati inn í þjóðarbúið, bati sem á að geta skilað sér í betri lífskjörum og hærra kaupi fólksins í landinu. Mér hefur fundist að þessi ríkisstj. gerði allt sem hún gæti í rauninni til að ala á svartsýni þjóðarinnar og trúleysi á að Íslendingar geti lifað eðlilegu lífi í þessu landi. Það kemur fram í landflóttatölunum sem ég nefndi áðan og fleiru. Með þeirri auknu þjóðarframleiðslu sem ytri aðstæður hafa skapað, með hækkandi verði á afurðum okkar og lækkandi olíuverði, sem nú er um að ræða, er alveg augljóst að allir möguleikar eiga að vera til þess að koma með mjög myndarlegum og afgerandi hætti til móts við verkalýðshreyfinguna í landinu í þeim kjarasamningum sem nú eru að hefjast.