Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og skýrt var frá hér við 2. umr. þessa máls, hafði n. ekki haft tíma til að ganga frá brtt. sínum við þá umræðu, og varð samkomulag um að bíða með þær til 3. umr. og athuga málið jafnframt nánar þangað til. Mér þykir þá rétt, áður en lengra er farið, að geta þess hér í stórum dráttum, hvernig afkoma þessa hluta útvegsins hefur verið að undanförnu. Samkvæmt gögnum, sem fyrir liggja, eru samanlagðar skuldir 140 vélbáta, sem hér um ræðir, umfram eignir, báta, sem stundað hafa síldveiðar á undanförnum árum með stöðugu tapi, samtals 25.226.000 kr. Tap þessara báta á sumarsíldarvertíðinni 1948 nemur samkvæmt skýrslunum 14.104.133 kr. Alls voru tekjur þeirra á þessari vertíð 11.138.822 kr. en rekstrargjöldin 25.242.955 kr. Það er því bert af þessum gögnum, að það er ekki að ófyrirsynju, að fram er komið frv. um að veita þessum flota nokkra aðstoð. Þeir bátar, sem hér um ræðir, eru mikið til sömu bátarnir og veitt var 5 millj. kr. lán 1945 og aftur 5 millj. kr. lán 1947, og munu sárafáir þeirra hafa getað endurgreitt nokkuð af þessum lánum, sem ekki er furða. Rekstrarafkoman hefur sumpart átt rætur sínar að rekja til aflabrestsins undanfarin ár, allt frá 1945, en þó verður ekki sagt, að heildaraflinn á þessu tímabili hafi einn gefið tilefnið til þessarar afkomu, heldur koma þar og aðrar ástæður til greina. Hins vegar varð fullkominn síldarbrestur s.l. sumar, er rak smiðshöggið á verkið og leiddi til þess fjárþrots og öngþveitis, sem nú ríkir, enda var það ekki nema lítil] hluti af skipunum, sem fiskaði fyrir tilkostnaði í sumar. eða líklega um 25%. Það er því ekki deilt um það, að þessarar hjálpar er þörf. Um hitt eru fremur skiptar skoðanir, á hvern hátt eigi að hjálpa útveginum, og þá, hvort þetta frv. nægi til þess að koma útgerðinni á eðlilegan rekstrargrundvöll eða bæta svo fjárhag hans, að annað og meira þurfi ekki til, og er það viðurkennt af flestum, að þessar aðgerðir einar nægi ekki. Ég tel vafasamt, að þetta mál eigi að vera annað en hlekkur í keðju, og hefði talið heppilegra, að það væri leyst í sambandi við frekari aðstoð. Ég hef átt sæti í nefnd til að rannsaka, hve hátt fiskverðið þyrfti að vera, til þess að þessir bátar beri sig á þorskveiðum í Faxaflóa í vetur og síldveiðum í Hvalfirði, ef síldin kemur þangað. Áætlanir um þetta frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna voru lagðar fyrir þessa nefnd, og sýndu þær, að þorskverðið þyrfti að vera 88 aurar pr. kg. til þess, að bátarnir gætu stundað þorskveiðarnar hallalaust í vetur. Ef þessar áætlanir væru réttar, væri samt ekki hægt að greiða neinar skuldir með þessu verði á fiskinum, sem ég nefndi, og virðist því svo, að sú aðstoð, sem hér er talað um, þyrfti a.m.k. að ná svo langt, að verðið gæti orðið 88 aurar pr. kg. til þess, að bátarnir gætu stundað þorskveiðarnar hallalaust í vetur. Ef þessar áætlanir væru réttar, væri samt ekki hægt að greiða neinar skuldir með þessu verði á fiskinn, sem ég nefndi, og virðist því svo, að sú aðstoð, sem hér er talað um, þyrfti a.m.k. að ná svo langt, að verðið gæti orðið 88 aurar, ef fyrirbyggja á sams konar fjárhagslegt öngþveiti bátaflotans innan mjög skamms tíma. Í þessu 88 aura verði er reiknað með 11,2 millj. kr. vaxtabyrði, en afborgunum er þar ekki reiknað með, og eru þær þó 4–12 þús. kr. á bát. Það er því auðséð, að þetta frv. getur á engan hátt dugað eitt til að greiða úr þessum málum. Væri nú horfið að, að tryggja 88 aura verð jafnframt þessu frv., mundi það samt sem áður kosta ríkið 38 milljónir auk uppbóta, eða samtals um 50 millj. kr. fyrir allan flotann. Hér er því um 50 milljónir að ræða eða þar um bil auk þeirra 6 milljóna, sem tilteknar eru í þessu frv. Og þessi upphæð, um 50 milljónir, gildir þó ekki nema fyrir þorskveiðarnar 1949, síldveiðarnar eru þar fyrir utan. Samkvæmt áðurnefndum áætlunum LÍÚ er gert ráð fyrir 42 kr. verði pr. mál af þeirri síld, sem veiðist í Hvalfirði, og á þá að verða aðeins um 1000 króna rekstrarafgangur yfir vertíðina, ef reiknað er með þessu verði fyrir síldina. Með tilvísun til þessa tel ég, að til þess sé full ástæða að halda því fram, að það sé í fyllsta máta eðlilegt að taka öll þessi mál til athugunar í einu, en kippa ekki þessu einu úr samhengi. Eins og ég gat um áður, þá eru menn á eitt sáttir um, að svona sé nú hag útvegsins komið, og enn fremur eru allir á eitt sáttir um, að eitthvað verði að gera til þess að bæta úr. En á hitt eru menn ekki eins sáttir, hvernig fara beri að því. Ég fer ekki dult með það, að það er álit mitt, að það sé rangt að fara þá leið, sem hér er valin. Ég álít, að það eigi að taka málið til athugunar að nýju, og við þá yfirvegun er rétt að beina skeytum að öðrum aðilum en ríkisstj. Það hefur verið bent á tvöfalt gengi. Ég tel þá leið of lítið athugaða. Ef þessi leið er farin, þá er það sjáanlegt, að verðmæti útflutts fisks nemur 100 millj. kr. Ef taka ætti þessar 100 milljónir og selja á hærra gengi, þá þyrfti að hækka um 50% til þess að ná 50 millj., eins og þyrfti. En það þarf enginn að halda því fram, að hægt sé að leggja 50 milljónir á 100 milljónir. Eins og innflutningsáætluninni er nú háttað, þá er slík hækkun ekki möguleg nema með mjög mikilli röskun. Væru síldarafurðir teknar og taldar gefa 100 milljónir, þá þyrfti ekki nema 15% til þess að standa undir rekstrarhallanum. En þessi braut er erfið, og alls ekki hættulaus. Það er athyglisvert, sem fram hefur komið í n., að til þess að hækka aflann svo að bátarnir beri sig, þá þarf hlutur sjómanna að vera 16.000 kr. og mundi það verða með 80 aura verði. Það segir sig sjálft, að ef það þarf að tryggja sjómenn með 1.6000 kr. í 41/2 mánuð, þá mundi það velta af stað nýrri verðbólgu. Það dettur engum í hug, að það sé hægt að tryggja með 16.000 kr. fyrir 4–5 mánaða vinnu. En það hefur verið skýrt fyrir okkur í n., að þó að þessir menn væru tryggðir með þessari upphæð, þá væru sjómenn samt verr settir en þeir, sem vinna við frystihúsin. Þess vegna er ekki hægt að fá menn á bátana, þegar þeir bera minna úr býtum en þeir, sem vinna að aflanum í landi. Ég er fullkomlega sammála, að þeir, sem hafa lengstan og verstan vinnutíma, vinna hættulegustu störfin og bera mesta áhættu, þeir eiga að hafa mest kaupið. En þegar þeir, sem í landi vinna, frétta, að hinir hafi meira en þeir, þá gera þeir kröfu til að fá meira og meira en framleiðendurnir þola. Ég er ekki að ráðast á kaupgjald manna í landinu. En er það ekki þjóðin sjálf, sem fyrir þessu verður? Er þá ekki sama, hvort greidd eru minni laun eða að öðrum kosti lagðir á hærri skattar? Ég hygg nú, að svo sé komið að menn séu farnir að sjá, að þessi loddaraleikur getur ekki staðizt öllu lengur. Það hefur sýnt sig, að málið er komið á það stig, að útvegurinn þarf að fá stórar fjárfúlgur úr ríkissjóði, ekki aðeins einu sinni, heldur hvað eftir annað. Mér hefur verið tjáð, að bráðlega sé von á nýjum lagafrv., þar sem þessi mál verði tekin til meiri og gaumgæfilegri athugunar. Ég tel heppilegast, að þetta sé látið bíða þangað til, vegna þess að þetta er svo fléttað hvað inn í annað. Það hefur, reyndar ekki í þessari d., en við umræður um frv. í Nd., verið deilt harðlega á bankana í sambandi við þetta mál, einkum á Landsbankann, og hann sakaður um hina mestu afturhaldssemi gagnvart bátaútveginum. En ég vil leyfa mér að benda á, að menn mega ekki gleyma því, að Alþ. fyrirskipaði bönkunum að lána útgerðinni gegn 4% vöxtum, eða 2% lægra en venjulegt er, og 1/2 lægra en bankarnir greiða sparifjárinnlánendum. Þetta er stór fórn, og það er mikið vafamál, hvort það geti talizt eðlilegt, að Alþ. skipi þjóðbankanum að lána með slíkum kjörum, en þetta er staðreynd, sem ekki verður gengið fram hjá.Það má heldur ekki loka augunum fyrir þeirri staðreynd, að flest verðbréf Landsbankans eru með 31/2% vöxtum, eða 1/2% lægri, en lánin til útvegsins. Hins vegar er það ljóst, að ríkisstj. hefur orðið að knýja á dyr hjá Landsbankanum með stærri lánaupphæðir en hollt er. Hv. þm. hafa haldið því fram, að bankarnir væru ríkisstofnanir, sem Alþ. gæti skipað fyrir verkum, en bankalögin mæla svo fyrir, að bankarnir eigi að vera óháðar stofnanir. Það er líka mjög varhugavert að rýra svo mjög sjálfsákvörðunarrétt bankanna, því að fjárhagslega sterkur þjóðbanki er sterkasta stoðin fyrir allt athafnalíf. Stjórnin verður því að gera aðrar ráðstafanir, en veikja þjóðbankann fjárhagslega. Að svo búnu mun ég ræða hér þær brtt., sem sjútvn. leggur hér fram. Eins og þskj. 205 ber með sér, þá hefur n. mætt á 3 fundum. Rætt hefur verið við forsrh., fjmrh. og formann Landssambands ísl. útvegsmanna um þær brtt., sem komið hafa frá nm. Var n. sammála um, að nokkrar brtt. væru til bóta, og var n. óklofin um fyrstu þrjár greinarnar. Hins vegar fékkst ekki samkomulag um 4. gr., og skrifuðum við tveir nm., hv. 5. landsk. og ég, undir nál. með fyrirvara. 1. brtt. á þskj. 205 er við 2. gr. frv. og er svo hljóðandi, að aftan við 2. mgr. bætist: „Hafa þau lán sama forgangsrétt fyrir öðrum skuldum sem þær lögveðskröfur og sjóveðskröfur, er inn kunna að verða leystar skv. 1. mgr. þessarar greinar.“ Þ.e.a.s., það er heimilt að lána fleiri aðilum, sem hafa getað fengið lán, til þess að leysa sjóveðs- og lögveðskröfur út, en n. leggur það til, að þessi lán hafi sama gildi, sama forgangsrétt og lögveðskröfur. Það er vitanlega ekki hægt að leysa út lögveðskröfur og láta um leið haldast sem forgangskröfur og koma aftur fyrir veðbundnar kröfur. Þess vegna þótti rétt að setja þessa brtt. inn. 2. brtt. er um það, að aftan við 3. gr. bætist: „Lögveðskröfur og sjóveðskröfur, sem kunna að myndast eftir gildistöku þessara laga, hafa þó alltaf forgangsrétt fyrir hinum innleystu kröfum samkv. 2. gr.“ Það hefur þótt rétt að taka af öll tvímæli hér um, og var gr. því sett inn. N. var sammála um, að rétt væri að tryggja þessar kröfur. Um 3. og 4. tölul. brtt., að í stað „lánveitinganefnd“ komi: skilanefnd - er það að segja, að það er gert til að samræma við væntanlegar lagagreinar síðar. Eins og sést af nál. hef ég skrifað undir það með fyrirvara, og vil ég nú snúa mér að þeim atriðum, er snerta fyrirvara minn, og skírskota ég til grg. brtt. á þskj. 206, við 4. gr. Sú fyrri er um það, að í stað „1. júlí“ tvisvar í greininni komi: 1. okt. Skv. þskj. 190 er gert ráð fyrir greiðslufresti til 1. júlí. Ég tel, að frestur þessi sé allt of skammur, ef ætlazt er til þess, að útvegurinn geti sjálfur reist sig við og starfað þessa vertíð, og ekki aðeins þessa vertíð, heldur áframhaldandi, Það er staðreynd, að 1. júlí er mikill hluti bátaflotans að búa sig undir síldveiðarnar fyrir Norðurlandi, sem er rauðan í egginu hjá útgerðinni. Ef bátarnir gætu ekki farið á síld vegna þess, að allt væri í sama horfinu og nú er, þá efast ég um, að nokkur vildi taka á sig það ómak að fara á veiðar og leggja mikið fé í undirbúning þeirra, ef fresturinn væri útrunninn 1. júlí. Með tilvísun til þessa þykir mér rétt, að fresturinn sé lengdur til 1. okt. Ég tel það ákaflega vanhugsað að halda, að útvegurinn geti á þeim tíma, sem er til 1. júlí, greitt vexti og afborganir og rekstrarkostnað vegna síldveiðanna. Ég vænti þess, að hv. þdm. sjái sér fært að breyta frestinum með tilvísun til þessa. Eins og frv. gerir ráð fyrir, þá er greiðslufrestur veittur, lögboðinn á skuldum útgerðarmanna, á öllum skuldum, þar með taldar lausaskuldir. Þetta tel ég vera mjög ranglátt, því að þeir aðilar, sem í góðri trú hafa lánað útgerðarmönnum í von um, að vel veiddist, þeir eru alveg tryggingarlausir, en þeir, sem hafa samið um lánin, hafa þó alltaf einhverja tryggingu. Ég tel þetta rangt af tveim ástæðum. Í fyrsta lagi af því, að fyrir því er engin trygging, að hagur útvegsins verði betri 1. júlí og að einmitt þá sé hægt að greiða þessar skuldir og hægt sé að fá lán út á væntanlegar síldveiðar. Hins vegar tel ég þetta verða mjög til að veikja traust viðkomandi aðila til útgerðarmanna og geti orðið til þess, að þeir hætti að lána þeim fé. Ég er viss um, að ef þessi ákvæði verða samþykkt hér, þá fer á annan veg en stjórnin ætlast til, og ég tel það óviðeigandi, að Alþ. skuli þurfa að bjóða að það skuli vera gjaldfrestur, eða með öðrum orðum, að skuldunautar skuli ekki greiða. Það hefur verið viðurkennt af stjórninni, að þetta ákvæði skuli ekki ná til þeirra, sem hafa haldsrétt, það er að segja til veiðarfæra, sem eru í viðgerð, ekki til þeirra hluta, sem vélsmiðjur hafa til viðgerðar o.s.frv. Eftir að þessi viðurkenning liggur fyrir, tel ég óhæft að útiloka aðra aðila, sem hafa í góðri trú lánað þessum mönnum, að þeir geti ekki samið um þessar skuldir. Þess vegna hef ég orðað mína till. þannig, að þetta nái ekki til lausaskulda, en ekki megi gera fjárnám í eignum útgerðar til 1. okt. 1949 til tryggingar þeim skuldum, þótt ekki hafi náðst samkomulag um greiðslu. Þetta orðalag er haft beinlínis vegna þess, að ég vil ekki heldur gefa þessum mönnum rétt til að stöðva útgerðina vegna þessara skulda. Þessi hjálp, sem hér á að gera og er samkvæmt þskj. 190 6 millj. kr., er til að losa þau sjóveð og lögveð, sem hvíla á bátunum. Þau eru beinlínis til að tryggja það, að bátaútvegurinn fari aftur til starfa. Það má segja, að hjálpin nái ekki lengra, því að komi ekki önnur hjálp í viðbót, þá verður hún ekki önnur en þetta, en þetta er helzti hængurinn á, að þeir geti tekið til starfa. En ég álít, að þessi fyrirmæli 4. gr., að lögbinda, að lausaskuldir skuli ekki greiða upp fyrr en 1. júlí, torveldi það svo mjög, að flotinn geti tekið til starfa á þessari vertíð, að hann geri það ekki í mörgum tilfellum bara fyrir það atriði, og þá tel ég verr farið en heima setið, að kasta út úr ríkissjóði 6 millj. kr., án þess að trygging sé fyrir, að það takmark náist, sem til er ætlazt með því að greiða þessar 6 milljónir. Hitt er annað atriði, eins og ég hef áður skýrt frá, hvaða ráðstafanir eigi að gera um önnur atriði, svo sem hvernig útgerðinni verði skapaður öruggur rekstrargrundvöllur. Það er atriði, sem er miklu meira aðkallandi en að leysa þessi veðbönd, sem hér er um að ræða, því að ef rekstrargrundvöllurinn er ekki gerður tryggur, getur Ísland ekki starfað eða lifað. Það getur ekki starfað, nema heilbrigður rekstrargrundvöllur sé fyrir aðalatvinnuveg landsins, en ef það mál væri leyst, þyrfti ríkissjóður ekki að kasta út 6 milljónum til að leysa þessi veðbönd, því að það kæmi af sjálfu sér. Ég legg mjög eindregið til, að þessar brtt. á þskj. 206 verði einnig samþ., þó að þær séu aðeins frá tveimur nm. og hinir tveir hafi ekki getað fallizt á þær. - Ég skal geta þess, að einn nm., hv. 1. þm. Reykv., var erlendis og gat því ekki verið á fundum n.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. sjútvn. segir, að þessar till., sem hér eru fram komnar, hafa verið ræddar við ríkisstj. af hálfu n., og eins og hann segir, þá getur ríkisstj. fallizt á brtt. á þskj. 205. Vil ég sérstaklega geta þess að því er snertir lögveðskröfur og sjóveðskröfur, sem kunna að myndast eftir gildistöku þessarar löggjafar, að þær hafa ávallt forgangsrétt fyrir hinum innleystu kröfum samkvæmt 2. gr., en það eru þær kröfur, sem hugsað er, að ríkissjóður leysi til sín með því fjármagni, sem um hefur verið talað, að yrði að ræða í þessu skyni. Þetta var alltaf hugsað þannig, þó að það sé sjálfsagt eins gott að segja það berum orðum. Þó segja þeir lögfræðiráðunautar, sem voru við samningana á þessu orðalagi, að það segi sig sjálft, og þess vegna var þetta ekki tekið beinum orðum fram. - Ég skal svo ekki fjölyrða um þessar brtt., en aðeins lýsa yfir, að þetta var alltaf tilgangurinn, eftir að brtt. komu inn í frv. í Nd. Eins og kunnugt er, hefur málið tekið talsverðum stakkaskiptum frá því, sem ég lagði það upphaflega fyrir. Það verður svo jafnan, þegar farið er að leita eftir víðara verkahring en upphaflega var til stofnað, að till. manna ganga mjög í ýmsar áttir. Mín upphaflega hugmynd með þessu frv. var vitanlega smávaxin, en hún var einföld. Hún var sú að fara þá sömu leið í þessu efni og gert var 1945 og 1947 og veita þessa hjálp í sama formi. Aðeins hafði ég aðra fjárútvegunarleið í huga en þá, sem hér hefur verið farin. Það var sem sé tekið lán í bæði skiptin til þess að mæta kostnaðinum, en mér virtist ekki hægt að halda slíku áfram og því réttast að taka þetta sem rekstrarútgjöld. Nú var öllum ljóst, þegar fram í sótti, - það er langt síðan þetta frv. var smíðað, - að þetta var ekki sú hjálp, sem dygði til allra hluta. Það var mér ljóst. Þá var þó ekki búin að fara fram sú rannsókn á þessum atvinnuvegi, sem síðar hefur farið fram. En það, sem ég hafði í huga, var að losa af bátunum þau höft, sem venjulega eru talin þeim einna erfiðust, sem sé lögveðin og sjóveðin. Mér var ljóst um leið, að hér þurfti meiri aðgerða við, en kannske ekki alveg á sömu stund. Annað takmark, sem ég sá í mínum huga, var það að reyna að gera eitthvað til þess að kröfuhafarnir,í þessum tilfellum sjómenn, þyrftu ekki að bíða allt of lengi eftir þessari úrlausn. Maður veit, að í mörgum tilfellum er um réttláta kröfuhafa að ræða, og í öðrum tilfellum eru menn, sem maður getur vel skilið, að eigi erfitt með að fá ekki sitt sumarkaup. Þetta voru sem sagt tveir áfangar, sem ég upphaflega hafði fyrir augum. En inn í þetta, síðan málið kom fram, hefur blandazt meira af því almenna ástandi en manni virtist þá, að þyrfti að koma inn í þetta mál. Þegar undirbúningur málsins fór fram, átti ég tal við bankana, og ekki aðeins ég, heldur aðrir menn, sem bæði fyrir ríkisstj. tilstilli og eins af áhuga vildu stuðla að því, að bankarnir snerust vel við í þessu efni. Áttum við því mjög ýtarlegt tal við þá, hvort þeir í fyrsta lagi vildu ekki taka út úr bátaflotanum þann hóp, sem þeir gætu á bankastarfsgrundvelli bjargað frá sjóveðum og lögveðum, án þess að stj. og þing þyrftu að því að koma. Þetta var það fyrsta, sem bankarnir voru beðnir um. í framhaldi af þessu voru þeir beðnir, þegar ríkisvaldið réðst í að leysa lögveðin og sjóveðin af einhverjum bátum, að hjálpa bátunum að öðru leyti með það þá fyrir augum, að þeir kæmu til rekstrar á næstu vertíð. Lengra eða hærra var ekki stefnt þá í bili. Ég veit, að það klingir iðulega við hjá ýmsum, sérstaklega hjá mjög áhugasömum bátaútvegsmönnum, og það kom síðast fram í ræðu hv. frsm., að það eina, sem hjálpi í þessu efni, sé að skapa þessari starfsemi það, sem menn kalla heilbrigðan atvinnurekstur. Ég ætla, að það sé vísast að tala varlega um svona hluti, því að ég hef orðið var við, að orð, sem ég hef sagt í sambandi við heilbrigðan atvinnurekstur, hefur verið afflutt af einu stjórnarblaðinu á opinberum vettvangi. Ég tek undir, að æskilegast væri, ef hægt væri að koma atvinnuvegunum á heilbrigðan rekstrargrundvöll. Það getur verið, að ég sé þeim mun úrræðaminni eða lítilsigldari en aðrir, sem halda fram, að þetta megi gera, en ég fæ ekki séð, eins og allar aðstæður eru, dýrtíð, verðbólga og alls konar kröfur, að hægt sé með einni löggjöf eða jafnvel einu þingi að kippa því í lag. Það hefur þess vegna verið reynt að finna leiðir til að mæta þeim erfiðleikum, sem við blasa hverju sinni, og vísast er það rétt, sem hv. frsm. segir, að sumar þeirra hafa ýmsa vankanta. Hv. frsm. segir t.d., að bátarnir muni ekki fara af stað fyrir minna en 88 aura verð, enda þyrftu þeir þess. Hann reiknaði út, að það væru margar milljónir, sem þyrfti af hálfu þess opinbera til að standa undir slíku. Hefur hann þá fyrir augum óbreytt ástand í landinu að öðru leyti. Og það er einmitt þetta óbreytta ástand í landinu, sem er annar þröskuldurinn og hann svo stór, að ekki er hægt hann að yfirstíga. Hinn dragbíturinn er sá slóði af skuldum, sem þessi bátafloti dregur eftir sér vegna margra ára taps. Nú er það svo, að þegar menn eiga annars vegar undir högg að sækja með að reyna að gera ráðstafanir til framdráttar einum eða öðrum atvinnuvegi og hins vegar verður að taka tillit til þeirrar löggjafar og starfsreglna, sem þær lánsstofnanir hafa, sem bæði almenningur og ríkisvaldið verður að snúa sér til í þessu efni, þá er ekki hægt að reka hnefann í borðið frá einni hlið og segja: Þetta viljum við hafa. Við viljum fá það, sem hér er stefnt að: aðstoð bankanna til að hjálpa bátaútvegsmönnum áfram með rekstrarlánum. Svo viljum við líka hafa þetta, að jafnvel þó að kröfur bankanna séu settar á langinn og í hættu, þá megi annarra manna kröfur hafa forgang. Það er þetta, sem ég treysti mér ekki til að ganga inn á, en það finnst mér felast í brtt. á þskj. 206. Svo vil ég aðeins benda á, að það frv., sem ég flutti, var ákaflega einfalt, en er nú orðið mikið breytt, og einmitt breyt., sem menn settu inn í það, valda nú öllum deilunum. Og þá þykir mér illt, ef breyt. og deilurnar út af breyt. eiga að verða til þess, að þetta frv., sem ég hafði hugsað mér, að ætti aðallega að verða til að leysa höftin af bátunum og um leið hjálpa sjómönnum, sem eiga sínar kröfur, á nú að stöðvast, sem mér skildist á hv. frsm., að væri hans vilji, en ég vil ekki að óreyndu trúa, að d. vilji fallast á. Ég vil þvert á móti vona, að frv. nái næstu daga lögfestingu, helzt ekki síðar en á morgun, til að flýta fyrir því, að unnt verði fyrir bátaútveginn að gera skil til sinna manna. Það má della um þetta atriði, sem hv. þm. Barð., frsm., ræddi sérstaklega í sambandi við brtt. á þskj. 206, það má deila um það, og það sakar ekki. En það sakar þó, ef deilur verða um það, sem tefja þetta frv. Hv. þm. fór réttmætum viðurkenningarorðum um starf bankanna í landinu og það, þó að mönnum þætti ekki alltaf blása sem byrlegast hjá þeim, þá yrði maður að viðurkenna, að bankarnir hefðu alltaf sínar reglur og l. að fara eftir. Ég er honum sammála í því. Hann sagði líka, að bankarnir hefðu látið bátaflotann fá það rekstrarfé, sem þeir hefðu þurft. Ég býst við, að þetta sé að mestu leyti rétt, því að allt meginféð til rekstrarins hafa bátarnir fengið hjá bönkunum, og ef það væri ekki, þá væri það ákaflega undarlegur áhugi, sem fyrst á hverri vertíð, ekki aðeins á haustin, heldur endranær hefur sýnt sig hjá bátaútvegsmönnum, sem hafa knúið fjarskalega fast á með það, að ríkisstj. stuðli að því, að bankarnir færu að veita rekstrarlán og þau heldur rífleg. Þetta sýnir líka út af fyrir sig, hvernig þessar peningastofnanir standa undir rekstrarlánunum, og til þess eru þær líka, enda er það ekki nema sjálfsagt, það er þeirra hlutverk, enda geri ég ráð fyrir, að langmestur hluti af skuldum bátanna sé hjá peningastofnunum. Innsetning breyt. frá 1. júlí til 1. okt. er ekki ýkja þýðingarmikil, því að þessum l. eins og öðrum l. verður breytt, ef það kæmi í ljós, að þessi greiðslufrestur stæði því verulega fyrir þrifum, að bátarnir gætu búið sig út á síld, því að þá geri ég ráð fyrir, að hvaða stj. sem situr teldi sér skylt að aka þessu til eftir því, sem nauðsyn bæri til á hverjum tíma, og gefa þá út bráðabirgðal., ef brýn nauðsyn krefði. Þessi tiltölulega stutti greiðslufrestur er settur inn í frv. með það fyrir augum, að það sé tekið til þess strax að ná samningum fyrir bátana við hina ýmsu lánardrottna. Ef takmarkið er sett allt of langt fram á næsta ár, þá eru minni líkur fyrir því, að menn álíti þörf til að vinna ötullega að þessu máli. Annað eða verra held ég, að mönnum hafi ekki gengið til með þessari dagsetningu inn í frv. Hitt er algert aukaatriði, hvort fresturinn er settur nú til 1. okt. eða l. verður breytt, ef nauðsyn krefur síðar meir á árinu. Að sjálfsögðu má hafa það svipað um annað atriði, sem hv. þm. taldi, að mundi verða svo stór trafali á að koma bátunum út, en það er þessi flokkun kröfuhafanna í tvennt, eins og þar er gert ráð fyrir, en það sýnir sig bráðlega, hvort þetta atriði verður örlagaþrungið fyrir bátaflotann, en ég trúi ekki, að svo sé. Ég hef átt tal um það atriði við menn, sem eru þessum málum kunnugir, t.d. sem standa framarlega í stjórn Landssambandsins, og þeir segja, að það sé ekki orðið um að ræða báta, svo að nokkru nemi, sem geti lifað á lánstrausti Péturs og Páls til síns rekstrar. En vitaskuld getur verið um það að ræða, að bátar standi með einhverjar ógreiddar skuldir ýmist frá gömlum tímum eða þurfi að stofna til einhverra skulda nú, sem ekki eru í bönkum. Eini bankastjórinn, sem ég hef talað við um þetta mál, sagði við mig út af þessu atriði, að sér sé vel ljóst, að með tilliti til greiðslufrestsins yrðu tryggingalánin að vera rifari, en endranær. Þetta var í beinu sambandi við þær mótbárur, sem komið hafa fram í Nd. og eru svipaðs eðlis og þær, sem hafa valdið því, að tveir hv. þm. þessarar d. hafa borið fram brtt. á þskj. 206. Að þessu athuguðu finnst mér, að það geti ekki orðið neinn stór skaði, þó að ekki sé farið að rugla þessu gjaldfrestsatriði nú, með því líka, að enn mun vera almennt skilið svo, að ekki sé gengið í þessu efni á rétt neins frá lögfræðilegu sjónarmiði, heldur vil ég staðhæfa, að það sé aðeins skilið svo, að gjaldfresturinn sé aðeins „moratorium“, eins og það er nefnt. Hitt held ég sé ekki reglan og ekki samkvæmt réttri hugsun, að veittur sé greiðslufrestur þar sem einhverjir aðilar eru teknir út úr. Ég held það sé of mikið sagt hjá hv. frsm., þegar hann segir, að mönnum sé bannað að greiða nokkra skuld. En sé maður orðinn svo skuldugur, að hann eigi ekki fyrir skuldum, þá má fara varlega í að greiða einstakar skuldir, þegar búið er tekið til skipta, því að þá má segja, að einum eða öðrum aðila hafi verið veitt forréttindi. Ég vil því ekki taka undir það, að með þessu frv. sé bannað að greiða upp í lausaskuldir. En með því að greiðslufresturinn snertir allar skuldir, þá er stefnt nær því, sem menn hafa látið sér detta í hug, að útgerðin geti fengið nokkuð alhliða eftirgjafir á skuldum í sambandi við fyrirhugaða eftirgjöf ríkissjóðs á kreppulánunum frá 1945 og 1947 og þessu væntanlega láni, eða samtals um 15 millj. kr. Ég ætla svo ekki að fara lengra út í þetta. Ég hef reynt að skýra afstöðu ríkisstj. og vil leggja sérstaka áherzlu á, að mér finnst ærinn tími til kominn, að Alþ. afgreiði þetta frv. með þeirri hjálp, sem í því er fólgin, því að hægara er að stiga skrefin smátt og smátt, en taka allt málið til einnar höfuðúrlausnar.



Herra forseti. Mér sýnist, að mál það, sem hér liggur fyrir, beri á ýmsan hátt dálítið undarlega að hér á Alþingi. Þegar í lok ágúst, er séð var, að síldarvertíðin mundi bregðast, þá var bollalagt um það, að nauðsyn væri opinberra ráðstafana til aðstoðar útvegsmönnum, sem harðast höfðu orðið úti undanfarnar vertíðir. Var þá sett á laggirnar opinber nefnd, sem safnaði skýrslum um fjárhag útvegsmanna. Síðan var beðið eftir því að fá að vita, í hverju hjálpin ætti að vera fólgin, en langt var liðið á þing áður en nokkuð kæmi fram í því efni. Þá flytur hv. sjútvn. Nd. eftir beiðni hæstv. fjmrh. frv., sem ber heitið: Frv. til l. um aðstoð til útvegsmanna, er síldveiðar stunduðu sumarið 1948. Í þessu frv. er aðeins gert ráð fyrir því, að ótilgreindri fjárhæð skuli varið til að lána viðkomandi útvegsmönnum, þannig að þeir losnuðu úr mestu vandræðunum. Nokkru síðar flytur svo hv. sjútvn. Nd. gagngerar brtt. við þetta fyrirkomulag, og veit ég ekki betur en öll n. hafi verið sammála um, að aðstoðin ætti að vera óafturkræfur styrkur. Þegar þetta er í deiglunni, þá koma enn fram skv. beiðni frá hæstv. fjmrh. alveg gagngerar brtt. við hvort tveggja hið fyrra, og það er það frv., sem nú liggur fyrir. En aðstoðin, sem felst í þessu frv., er ekki önnur en sú, að ríkissjóður tekur að sér að innleysa sjóveðin, sem á bátunum hvíla, svo að þeir geti farið á stað, ef þeir fá nokkra fjárhagsmöguleika til þess. Mér finnst allur þessi undirbúningur bera vott um það, að of lauslega hafi verið á málunum tekið, og allar þær breytingar, sem sífellt eru gerðar, sýna það, að stefnan er ákaflega óákveðin, svo að það virðist sem hæstv. ríkisstj. viti varla, hvað hún vill gera, og útgerðarmenn vita ekki, við hverju þeir mega búast. Þetta vildi ég segja um undirbúning málsins, og þó að frv. feli ekki í sér róttækar úrbætur, þá ber þó að fagna því, að eitthvað er gert, og vil ég ekki verða í vegi fyrir því, að frv. nái fram að ganga, en þó eru á því veigamiklir agnúar, svo að nauðsynlegt er að breyta ýmsum atriðum, t.d. ákvæðum 4. gr. Eins og frv. er nú, eru aðalatriði þess tvö. Í fyrsta lagi leysir ríkissjóður inn til sín sjóveðskröfurnar, sem á skipunum hvíla, og fær heimild til að lána þeim útgerðarmönnum, sem leyst hafa af sér kröfurnar af eigin rammleik. Í öðru lagi er útgerðarmönnum svo veittur gjaldfrestur á öllum skuldum til tiltekins tíma. Ég skal ekki fjölyrða um fyrra atriðið, til þess að tefja ekki umr., enda hefur hv. frsm. skýrt málið, en um síðara atriðið vildi ég ræða nokkuð, því að það er þýðingarmikið, og held ég, þrátt fyrir allar umr., sem fram hafa farið um málið, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki enn gert sér grein fyrir afleiðingunum, sem af ákvæðum 4. gr. mun leiða. Þetta lítur að vísu vel út á pappírnum, þar sem látið er lita svo út, að þetta sé greiði við útvegsmenn, svo að þeir geti starfað í friði, en málið er bara ekki svo einfalt. Til dæmis bendi ég á það, að þótt gjaldfrestur sé lög inn, þá upphefur hann ekki þann haldsrétt , sem sumir aðilar hafa gagnvart útgerðinni. Ef bátur er í slipp og á þeim bát liggur krafa sem ekki er greidd, þá er hægt að fastsetja bátinn í slippnum, og sá bátur verður ekki gerður út. Því hefur verið haldið fram, að þetta muni aðeins verða í örfáum tilfellum, en ég held þau geti orðið þónokkuð mörg. Skip þurfa mjög oft upp í slipp, og ég held, að á hverjum tíma séu fleiri eða færri af bátunum, sem kröfur hvíla á. Það þarf ekki meira, en að stykki úr vél sé til viðgerðar í verksmiðju. Því er líka hægt að halda föstu. Það geta því orðið mörg tilfelli, þar sem þetta ámæli yrði til þess, að skipin sætu jafnföst eða fastari, svo að þessi gjaldfrestur er ekki mikill greiði við útgerðina, nema gert sé ráð fyrir því, að ákvæðið verði brotið, og þá er þýðingarlaust að setja það í l. Haldsrétturinn gildir einnig um síldarnætur, og menn vona, að hér veiðist síld í vetur, en fjöldi síldarnóta er á netaverkstæðum, og á mörgum þeirra liggja vafalaust kröfur. Ef það á að banna mönnum að greiða viðgerðarkostnaðinn, þá sitja næturnar fastar. Ég held því, að ef menn vilja gera sér grein fyrir, hvernig þetta ákvæði verki, þá hljóti menn að komast að sömu niðurstöðu og við í brtt. okkar á þskj. 206 og sjá, að bátarnir sitja enn fastari en áður, ef frv. verður ekki breytt frá því, sem nú er. Við þetta bætast svo önnur tilfelli, sem verka eins og um haldsrétt væri að ræða. Það er í ýmsum viðskiptum, t.d. olíukaupum. Vitað er, að ýmsir bátar skulda olíu hjá olíufélögum eða olíusamlögum. Það er alveg gefið, að ef bátarnir greiða ekki skuldir sínar frá fyrri vertíð, þá verður torvelt fyrir þá að fá keypta olíu í vetur og framvegis, en enginn bátur verður gerður út án þess að fá olíu. Alveg sama gildir um verzlunarskuldir, sem bátarnir eru í fyrir vistir og veiðarfæri. Ef bátarnir eru í vanskilum og þau vanskil lögboðin, þá verður erfitt fyrir þá að fá keyptar þessar nauðsynjar. Ég held sem sagt, að grundvallarskilyrði fyrir því, að útgerðin haldi áfram, sé það, að hún haldi áfram að standa í skilum með ósamningsbundnar skuldir. En í staðinn fyrir að reyna það, þá er með frv. þessu verið að lögbjóða vanskil, og það mun sýna sig, að þetta bitnar á útgerðarmönnum. Þá kemur það og til greina, að í ýmsum tilfellum eru skuldirnar, t.d. fyrir olíu, veiðarfæri, viðgerðir og annað, við samtök útgerðarmanna sjálfra. Þeir hafa sums staðar komið upp olíusamlögum og dráttarbrautum, og enn fremur er til, að útgerðarmenn hafi viðgerðaverkstæði og innkaupasamlög. Þessi samtök munu flest vera nýlega stofnuð, og þau hafa ekki annað veltufé en samningsbundið lánsfé, og ef bátarnir geta ekki greitt skuldir sínar til þeirra, þá geta þau heldur ekki staðið í skilum og verða að hætta starfsemi sinni. Það er því ekki greiði við þá útvegsmenn, sem hér um ræðir, að lögbjóða gjaldfrest við þeirra eigin fyrirtæki. Það mundi þvert á móti eyðileggja fyrirtæki þeirra. Öll þau atriði, sem ég hef nú nefnt, hníga að því að sýna fram á, að gjaldfrestsákvæðið torveldar í öllum atriðum rekstur útgerðarinnar, og því verður ekki komizt að annarri niðurstöðu en þeirri, að það brjóti í bága við yfirlýstan höfuðtilgang frv. Hins vegar væri það sjálfsagt og raunverulegur greiði við útgerðina, ef veittur væri gjaldfrestur á föstum, samningsbundnum lánum. Þar er ekki um vanskil að ræða, því að þetta eru yfirleitt lán til langs tíma. Það er ekkert höfuðatriði, þótt langur gjaldfrestur sé framlengdur um eitt ár, og er það annars eðlis, en að veita gjaldfrest á lausaskuldum, sem engin trygging er fyrir. Það er nauðsynlegt að greina á milli þessara tveggja tegunda skulda, eins og við höfum gert í okkar brtt., og það mun sýna sig, er til framkvæmdanna kemur, ef frv. verður ekki breytt, að þá mun ríkisstj. reka sig á, að hún verður að gera nýjar ráðstafanir gegn afleiðingum þessa frv. - Nokkur atriði hafa komið fram í umr., en ég held ég hafi ekki ástæðu til að fara út í að ræða þau að svo komnu máli, enda vil ég halda mig við höfuðatriði málsins, en eitt það allra þýðingarmesta er aðgreiningin á föstu og lausu skuldunum.



Mér þykir hlýða, að við, sem erum annar hluti að ágreiningnum innan sjútvn., gerum nokkra grein fyrir ágreiningnum og afstöðu okkar til till. á þskj. 206. Áður vildi ég þó segja um ræðu hv. frsm., að sumt af því, sem hann sagði, verður að skrifast á hans eigin reikning. Sumt af því, sem hann kom fram með, er ekki talað fyrir hönd n., og sumt hefur ekki verið rætt í n. og n. í heild því ekki tekið afstöðu til þess. Ég get hins vegar getið þess, að ég tel ýmsar þær upplýsingar, sem hann flutti um hag útgerðarinnar réttar, en þó að við báðir, og hv. þm. N-Þ., teljum þær réttar í höfuðatriðum, og í samræmi við skýrslur og greinargerðir þær, sem liggja fyrir Alþ., skal ég ekki segja, hvað tæmandi þær eru eða hvort þær eru 100% réttar. Ég vildi segja þetta út af ræðu hv. frsm. Í raun og veru er ekki um ágreining að ræða um málið í heild. Hér er um bráðabirgðaráðstafanir að ræða, sem fela það í sér, að ríkið innleysi lögveðs- og sjóveðskröfur á hendur útgerðarmönnum og fyrirtækjum, er stunduðu síldveiðar sumarið 1948. Þetta er það sama og gert var 1945 og 1947, með þeim skilyrðum, sem í frv. felast. Þó er reiknað með nokkru hærri upphæð, 6 millj. kr., og er gert ráð fyrir því, að þessi upphæð verði tekin inn í fjárlög næsta árs. Áður voru veittar 5 millj., og var það kallað hallærislán eða kreppulán. Ég hafði ástæðu til að fylgjast með ástandi útvegsins á þeim tíma, því að ég var riðinn við þá úthlutun, sem þá fór fram, en nú er ástandið enn ömurlegra, og hagur útgerðarinnar hefur ekki verið réttur í einu né neinu. Mér er ljóst, enda hefur það nú komið fram, að þeir verða fleiri og fleiri, sem þarfnast hjálpar. Árin 1945 og 1947 töldust um 100 bátar þurfa hjálpar við, en nú eru þeir fleiri. Í frv. er að vísu talað um lánveitingarnefnd, - áður var talað um skilanefnd, en sá stigmunur er á, að veð skyldi koma á móti þeim styrk, sem áður var úthlutað, en nú hefur verið litið svo á, að þess verði ekki krafizt, heldur er um beinan styrk frá ríkinu að ræða. Það er sá stóri munur á þessu. Ég skal játa, að ég hefði óskað, að þetta mál hefði verið fyrr á ferð, því að þær lágu tekjur, sem síðasta síldarvertíð gaf í aðra hönd, hefði þurft að greiða fyrir löngu. Það er erfitt fyrir marga, sem ekki hafa fengið þessar greiðslur. Þetta segi ég vegna þess, að þótt málið sé nú seint á ferð, tel ég ekki, að tefja megi tímann, heldur verði að afgreiða það sem fyrst. Um ágreininginn milli okkar hv. þm. Barð. og hv. 6. landsk. get ég sagt það, að hann er í raun og veru um greiðslufrestinn, sem um getur í 4. gr. Þeir vilja draga úr, svo að þessi ákvæði nái ekki til hinna lausu skulda. Ég verð að segja, að ég tel þetta lauslegt hugtak. Teljast allar aðrar skuldir, en veðskuldir lausaskuldir?

Ekki víxilskuldir.

Nei, ekki við bankana, en það geta legið tryggingarvíxlar fyrir eitthvað af matarskuldum og skuldum fyrir viðgerðir og olíu. Ég hef ekki átt kost á því að kynna mér þetta, en slíkir víxlar eru ekki óvenjulegir og þá heyra þeir undir bundnar skuldir. En ef svo er ekki, er rétt að geta þess, sem hæstv. fjmrh. einnig nefndi, að í 4. gr. frv. stendur: „skulu hafa greiðslufrest.“ Það er á valdi hvers einstaks, hvort hann notar sér þetta. Ef það er aðkallandi, er hverjum einum heimilt, sem hefur getu til þess, að greiða lausaskuldirnar. Frv. hindrar það ekki. Ég skal geta þess, að í sambandi við kreppulánin 1947 var ekki sett inn „moratorium.“ Lánunum skyldi varið til greiðslu lögveðs- sjóveðskrafna, áfallinna tryggingariðgjalda og vaxta af stofnlánum. Þá var ekki ætlazt til, að greiddar væru svokallaðar lausaskuldir. Ég man, að kröfur komu fram frá smáverzlunum, er lánað höfðu fæði, en n. gat ekki tekið þær til greina. Sama er nú, þessar skuldir verða að lúta því sama. Veðskuldirnar hafa forgangsrétt, stofnanir eins og fiskimálasjóður og bankarnir, en hinn, er lánar af góðsemi, ef svo má segja, er réttindalítill gegn stóru veðhöfunum. Annars held ég, að of mikið sé gert úr því, hvað farið sé illa með þessa aðila, og því ekki eins mikil ástæða til þess að undanskilja þá sérstaklega og þessir tveir hv. þm. telja. Það hefur verið skýrt af hæstv. fjmrh., að ef um „moratorium“ er að ræða, þá er ekki hægt að ívilna einum frekar en öðrum. Þetta mun vera regla, og þannig höfum við hv. þm. N-Þ. skilið það. Sami skilningur kom fram í Nd., í n. og utan hennar, og þannig er þetta túlkað af hæstv. ríkisstj. Þá er hitt atriðið, sem hv. frsm. beindi til okkar. Hann skildi ekki, að við vildum hafa greiðslufrestinn einungis til 1. júlí. Ég hef sagt við hv. frsm., að mér finnist nokkur rök fyrir lengri fresti, en frestur til 1. júlí virðist nægilegur til þess, að séð verði, hvort hægt er að fá samkomulag og fleyta skipunum áfram. Ef hins vegar þessi frestur reynist ekki nógu langur, er það á valdi Alþ. eða stj. að framlengja hann og því auðvelt að bæta úr því. Ég er sammála hv. frsm. um það, að þessar ráðstafanir verða til einskis, ef skipin stöðvast einmitt þegar þau eiga að fara út á síldveiðar. Annars held ég, að það sé rétt hjá hæstv. fjmrh., að minna megi vænta, ef fresturinn er langur. Það er nú einu sinni svo, menn bíða ætið fram á síðustu stund. Í sjútvn. var ágreiningur bara um þessi tvö atriði, og ég tel brtt. óþarfa. Tímann má brúa, og hitt atriðið tel ég, að ekki þurfi að vera til trafala. Það er sagt, að þeir, sem ekki hafa tryggt lán sín með veði, muni ekki veita frekari lán, nema eldri lán séu greidd. Það kann svo að vera um einstöku útgerð, en hæstv. fjmrh. hefur svarað því til, eftir að hafa rætt við bankamenn, að það muni þýða meiri rekstrarlán, en áður voru veitt. Loks eru það matarskuldirnar, en þær hafa verið taldar í flokki lausra skulda. Þegar krafizt er sjóveðs, er miðað við brúttótekjur og hundraðshluta af afla, en af þessu á að greiða fæði, og hlutur fæðisins í tekjunum hlýtur því að verða greiddur. Ég hygg, að það sé rétt hjá mér, að sjóveðskröfur reiknist eins og hundraðshluti af afla. Ég skal ekki fullyrða, hvort svo er, en ég held, að þetta sé rétt hjá mér í meginatriðum. Sá ótti, sem komið hefur fram í þessu sambandi, þurrkast því út að nokkru. Ég sé svo ekki ástæðu til að rökræða þetta frekar. Við hv. þm. N-Þ. álítum brtt. á þskj. 206 óheilbrigða, og ég skal benda á það, að ég er ekki viss um, hvað Nd. gerir, ef þessi brtt. verður samþ. Ég legg því til, að hún verði ekki samþ.



Herra forseti. Ég gleymdi því, þegar ég talaði hér áðan, að auk þeirra breyt., sem ég minntist á þá, hefur sjútvn. gert smávegis breyt. í sambandi við skipun þeirrar n., sem ætlað er starf samkv. þessu frv. Þeirrar breyt. var að vísu getið af frsm., en hún felur í sér það, að í staðinn fyrir að heita lánveitinganefnd skuli n. heita skilanefnd. Mér skilst, að þetta þýði það, að þessari n., þó að það komi ekki beinlínis fram hér í frv., sé ekki aðeins ætlað það verkefni, sem felst í þessu frv., heldur muni henni einnig vera ætlað annað verkefni samkvæmt öðru frv., sem von sé á frá ríkisstj. nú á næstunni, þ.e.a.s. að henni mun auk þess vera ætlað að annast það almenna uppgjör á bátaflotanum, ef svo mætti að orði komast. Þetta þýðir hins vegar það, að starf þessarar n. verður miklu víðtækara, en gert er ráð fyrir samkvæmt þessu frv. út af fyrir sig. Þess vegna álít ég, að það sé enn brýnni nauðsyn fyrir það en þó var áður, að Alþ. sjálft kjósi þessa n., en að það sé ekki aðeins ráðh., sem skipar hana. Í tilefni þess ber ég fram brtt. við 5. gr. um það, að í staðinn fyrir upphafsorðin „Sjávarútvegsmálaráðherra skipar“ komi: - Alþingi kýs. Það var flutt brtt. við þetta atriði í Nd., en fékkst ekki samþ. Höfuðrökin, sem voru færð fyrir henni, voru þau, að það væri eðlilegt, að stjórnarandstaðan fengi einnig aðstöðu til að fá mann í n. og þar með aðstöðu til þess að hafa áhrif á þá starfsemi, sem n. á að hafa með höndum, þ.e.a.s. aðstoðina við útvegsmenn. Ég tel það fullkomlega ástæðu, þegar n. á til viðbótar við það, sem þetta frv. felur í sér, að fá í hendur miklu víðtækara starf, að stjórnarandstaðan eigi að fá möguleika til þess að koma sinni skoðun fram, og enn fremur, að eðlilegt sé, að Alþ. sjálft kjósi n., þegar um svona umsvifamikið starf er að ræða. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta, en leyfi mér að leggja þessa skriflegu brtt. fram og mun afhenda hæstv. forseta hana. Það er í raun og veru ekki ástæða fyrir mig að fjölyrða um þetta mál, sízt að svo stöddu, því að hæstv. ráðh. vék af fundi, þegar hann hafði lokið máli sínu, og var ekki einu sinni inni meðan ég hélt ræðu mína. Þess vegna hafa ekki verið færð hér fram nein rök til þess að hnekkja þeim rökum mínum og hv. þm. Barð., sem við höfum fært fyrir brtt., sem við flytjum við frv. og eru að mínu áliti höfuðatriðið í þessu máli. Þó vil ég aðeins minnast á eitt atriði, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh. áðan, fyrst hann er staddur hér í hv. d., atriði, sem hv. 1. landsk. þm. tók upp eftir honum og notaði sem sína höfuðröksemd eða einu röksemd gegn till. okkar. Hæstv. ráðh. fórust orð á þessa leið, í sambandi við sundurgreiningu okkar á föstu og lausu skuldunum, að það væri almennt skilið svo, að „moratorium“ eða slíkur gjaldfrestur, sem hér um ræðir, yrði að gilda jafnt fyrir allar skuldir, í þessu tilfelli jafnt fyrir þessar samningsbundnu skuldir og einnig fyrir lausaskuldirnar. Hins vegar segir hann jafnframt, að þó að þetta ákvæði sé óbreytt í frv., að gjaldfresturinn skuli einnig vera fyrir lausaskuldirnar, þá sé ekki þar með bannað að greiða þessar lausaskuldir, eða eins og hv. 1. landsk. þm. orðaði það, að það væri á valdi hvers einstaks manns að greiða skuldirnar, ef hann teldi sig geta það, þrátt fyrir ákvæði frv. Sjá nú ekki þessir hv. ræðumenn þá mótsögn, sem felst í þessu, annars vegar það, að greiðslufresturinn verði að gilda fyrir hvorar tveggja skuldirnar, jafnt fyrir allar skuldir, að það sé almennur skilningur um þetta efni, sem menn verði að halda sig við, og hins vegar, að þó að gjaldfresturinn sé veittur einnig fyrir lausaskuldum, þá megi samt sem áður greiða þær? Í löggjöfinni verður sama ákvæðið að gilda um hvorar tveggja skuldirnar, en í framkvæmdinni þarf það ekki að gilda þrátt fyrir ákvæði laganna. Þetta er alger mótsögn. Auk þess er verið af formælendum þessa ákvæðis að halda því að viðkomandi mönnum, að þeir þurfi ekki að telja sig bundna af ákvæðum l. og að þeir geti haft þetta eftir eigin geðþótta, sem mundi leiða til þess, ef menn færu eftir þessum ráðleggingum - og ég geri ráð fyrir því, að í framkvæmdinni leiði til þess, að menn verði að fara eftir þeim -, að þeir kölluðu yfir sig mjög ströng viðurlög, ef svo færi fyrir þeim, sem vel gæti orðið, meðan þetta uppgjör allt er óbundið, að þeir yrðu gjaldþrota, þá hefðu þeir með því að fara eftir þessum ráðleggingum leitt yfir sig þung viðurlög fyrir að hafa mismunað sínum kreditorum. Ég held, að þetta ákvæði sé algerlega rangt í frv. og ætti ekki í því að vera. Það mun koma að því, að ríkisstj. og aðrir, sem eru formælendur þessa ákvæðis, munu reka sig á, að þeir munu ekki geta framkvæmt það, þegar til kastanna kemur. Eins og ég sagði áðan, að vegna þess að af hálfu þeirra, sem eru andvígir okkar brtt., hafa engar röksemdir aðrar en þessi, sem ég hef hér rætt um, komið fram, hef ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta frekar eins og sakir standa.



Herra forseti. Mér þykir rétt að svara nokkrum aths., sem hér hafa komið fram við frv. þetta, og einkum í sambandi við brtt., sem ég og hv. 6. landsk. þm. berum hér fram við það. Hæstv. ráðh. gat þess fyrst, að þetta frv. væri í raun og veru komið fram til þess, að sjómennirnir þyrftu ekki að bíða lengur eða of lengi eftir sínum greiðslum, og hv. 1. landsk. þm. undirstrikaði þetta mjög í sinni ræðu. Eftir þeim upplýsingum, sem hér hafa komið fram, er mér það ljóst, sem ég ekki vissi fyrr og ekki kom fram í sjútvn., að frv. er fram komið til þess eins, að hægt sé að greiða sjóveðskröfurnar þeim mönnum, sem hafa haft litlar tekjur og hafa orðið að bíða svo lengi eftir þessu. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Ég er ekki á móti því, að það sé gert, en því verður þá heldur ekki neitað, að þá hefði þetta átt að koma miklu fyrr - og segi ég það ekki sem ásökun - og hins vegar hefði frv. þá ekki átt að hafa þá fyrirsögn, sem það nú hefur. Þá er það ekki lengur frv. til l. um aðstoð við útvegsmenn o.s.frv., heldur hjálp til þeirra manna, sem bíða eftir þessum greiðslum, sem þeir eiga fulla tryggingu fyrir. Ég hygg, að hægt hefði verið að koma þessu fyrir á annan hátt, að hægt hefði verið að taka þetta atriði út úr frv., ef þetta eitt hefur vakað fyrir ríkisstj., og mér skilst, að engin önnur rök séu til fyrir því, að þetta frv. sé tekið út úr hinni almennu hjálp til sjávarútvegsins, en þau, sem ég hef hér nefnt. Ég tel það heldur illa farið, að mál þetta var ekki leyst á annan hátt. - Út af þeim ummælum hæstv. ráðh., að frv. yrði tafið, eins og frsm. hefði ætlazt til, þá vil ég leiðrétta það, þar sem ég gaf ekkert tilefni til þeirra orða. Hinu hefði ég búizt við, að hæstv. ráðh., eftir að hafa heyrt þau rök, sem hér hafa fram komið, mundi telja það heppilegra að leysa þetta mál með öðrum vandamálum, sem væntanlega eiga að leysast hér nú næstu daga, en sé það hans skoðun, að það sé ekki heppilegra, þá er það síður en svo, að ég vilji gera tilraun til þess að tefja málið. Hæstv. ráðh. upplýsti einnig, að hann teldi ekki rétt, þegar verið væri að gera kröfur til bankanna um frekari lán, að þessar kröfur væru settar til hliðar, þ.e. lausaskuldirnar, og þess vegna væri hann mótfallinn breyt. Ég vil út af þessu benda hæstv. ráðh. á það, að mér finnst tæplega ástæða til að óska eftir því, að bankarnir eða aðrar peningastofnanir, sem eiga tryggar kröfur með veðrétti, að þær setji til hliðar sínar kröfur, þegar ríkið tekur að sér 6 millj., sem eru fyrir framan þessar kröfur. Það eitt væri nægilegt til þess að komast að samkomulagi um greiðslufrestinn, sem verið er að gera, ekki eingöngu vegna útgerðarinnar, heldur sérstaklega vegna þjóðarinnar, og í öðru lagi til þess að koma bátunum af stað til þess að afla nýrra verðmæta fyrir þjóðina, nýrra tekna fyrir bankana. Mér finnst ekki þurfa að kaupa þá því verði að taka þá áhættu, sem því fylgdi að binda þá einnig lausaskuldirnar. Og nú má vel segja, að betra sé að krefja lausaskuldirnar vegna þeirrar aðgerðar, að það hvíli 6 millj. krónum minna á fyrirtækjunum, og þess vegna verði þær einnig færðar um þær upphæðir fram móts við það sem þær eru í dag. Þá er því til að svara, að ef til vill mætir útvegurinn þeim skakkaföllum, að þær verði engu betur settar 1. júlí en í dag, þó að þessar 6 millj. væru greiddar. - Eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni, eru þessar skuldir ekki tryggðar með neinum veðrétti og eru því í alveg lausu lofti í sambandi við þessi mál gagnstætt því, sem er með veðbundnu skuldirnar. En það er ekki þetta sérstaklega, sem vakir fyrir mér, en hitt miklu frekar, að ekki sé stofnað til vandræða fyrir útveginn sjálfan, að hann fái ekki með þessari lagasetningu enn meiri erfiðleika af þessum málum en hann hefur í dag. Hæstv. ráðh. vildi ekki gera neitt úr þessu atriði. Í sambandi við það vil ég leyfa mér að lesa upp erindi til sjútvn., sem n. hefur rætt. Með leyfi hæstv. forseta segir svo: „Mótmælum þeim hluta frumvarps, sem fjallar um festingu viðskiptaskulda, og viljum benda á afleiðingar, ef samþykkt verður. Fyrirtæki, sem hafa lánað útgerðinni í góðri trú um endurgreiðslu á vanalegan hátt, verða útilokuð að standa í skilum við sína lánardrottna og mundu verða gjaldþrota, ef ekki kemur fullkomin trygging á greiðslu skuldanna. Samvinnufélag útgerðarmanna, Olíusamlag útvegsmanna, Dráttarbrautin h.f.“ Það má segja, að þetta sé ekki nein yfirlýsing um það, hvað koma skal. Þetta er snertandi álit útvegsmanna sjálfra. Eins og hv. 6. landsk. þm. benti á, eru það hér þeirra eigin skuldir, sem skapa þeim þá erfiðleika, sem hann hefur lýst. Það er komið hér inn annað erindi, sem sýnir líka, að erfiðleikarnir geta af þessu stafað, og ég tel sjálfsagt að lesa hér upp. Erindi það, sem áðan var lesið upp, er aðeins frá einum aðila, mismunandi fyrirtækjum útgerðarmanna á einum stað. Hér er svo erindi frá miklu sterkari aðilum, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta. „Vér undirrituð vátryggingafélög viljum harðlega mótmæla 4. gr. frumvarps til laga nr. 197 um aðstoð til útvegsmanna, er síldveiðar stunduðu sumarið 1948. Teljum vér vafasamt, að Alþingi hafi heimild til með venjulegum lögum að meina mönnum að innheimta venjulegar skuldir, sem stofnað er til á löglegan hátt. Vátryggingafélögin hafa oft veitt útgerðarmönnum gjaldfrest á vátryggingariðgjöldum yfir lengri eða skemmri tíma, og þar með aðstoðað þá til að geta stundað veiðar. Ef lög þessi öðlast gildi, verður að sjálfsögðu að taka fyrir alla slíka starfsemi, og teljum vér vafasamt, að útvegsmönnum sé þá gerður greiði með samþykki þessarar lagagreinar. Sjóvátryggingafélag Íslands, Almennar Tryggingar. Ég tel, að þegar sé komin á daginn sú spá mín, að þessi grein, eins og hún er orðuð, muni valda margvíslegum erfiðleikum, sem ríkisstj. verður að mæta, ef frv. verður samþ. svona óbreytt. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að ég hefði sagt í framsöguræðu minni, að bankarnir hefðu lánað bátunum öll nauðsynleg lán. Það er fjarri því, að ég hafi sagt það. Hæstv. ráðh. hefur misskilið það, sem ég sagði, en það var þetta, að öll nauðsynleg lán, sem bankarnir hefðu lánað til útvegsins og rekstrarlán, hefðu verið lánuð með 4% vöxtum. Bankarnir hafa ekki lánað bátunum öll nauðsynleg lán, því að ef þeir hefðu gert það, þá væri ástæðulaust að bera fram þetta frv., sem hér er til umr. Það er einmitt vegna þess, að bankarnir hafa ekki talið sér fært að lána bátunum nauðsynleg lán, að svo er komið sem komið er. Þá segir hæstv. ráðh., að ríkisstj, muni breyta þessu ákvæði með brbl., þannig, að í staðinn fyrir 1. júlí komi eitthvað annað, ef það þætti nauðsynlegt á þeim tíma. Ég hygg, að þessi yfirlýsing hæstv. ráðh. bendi til þess, að hann sé í raun og veru á sama máli og ég, að ekki sé skynsamlegt að miða við 1. júlí. Ég vil svara því til, að ég tel mjög óheppilegt, að það sé verið að setja l. á Alþ., sem má svo búast við, að ráðun. sjálft þurfi að gefa út brbl. um breyt. á jafnskjótt og Alþ. er hætt störfum. Ég tel, að það leiki svo mikill vafi á um lagasetningu þá, sem hér um ræðir, og hvort hún fái staðizt yfirleitt í sambandi við okkar stjórnarskrá, að eðlilegt sé, að ríkisstj. láti þá ábyrgð hvíla á Alþ., en taki hana ekki á sig. Það er sannarlega þörf á því, að Alþ. allt standi sameiginlega bak við slíka löggjöf, sem hér er verið að setja og er alveg óvenjuleg. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að þetta tímamark væri sett með það fyrir augum að semja nú þegar um skuldirnar. Þá er komið að kjarna málsins. Þetta frv. er ekki fram komið til þess eingöngu að hjálpa útgerðinni til þess að halda áfram að starfa og sem hjálp til sjómanna, að þeir geti fengið sína peninga, heldur spor í áttina til þess að gera hér alger skuldaskil. Og eftir að heyra þá yfirlýsingu, þá verð ég að segja það, að minn hugur stendur miklu minna til fylgis við þetta frv. en áður var. Ég tel gersamlega óframbærilegt að vera að kasta út í dag 6 millj. kr. og segja þjóðinni, að það sé gert til þess að koma bátaflotanum á stað, en viðurkenna á sama tíma að það er ekki markmiðið, heldur gera bátaflotann upp, ná samkomulagi um skuldir og eftirgjöf á skuldum og þá væntanlega bæði lausaskuldum og veðbundnum skuldum. Ég vil benda á, að þegar aðili er kominn í greiðsluþrot, verður hann að gefa sig upp til gjaldþrotaskipta. Svo er nú komið, að 25 menn eiga minna en eign, og ætti að vera búið að gefa þá upp sem gjaldþrota. En hér gripur Alþ. fram fyrir hendur mönnum. Þeim er gefin syndakvittun og síðan hvattir til að halda áfram, en styrktir til þess gegn gildandi l. Til hvers er verið að gera þetta? Ég hélt, að það væri réttlætt með því að fá fiskinn á land og meiri tolla inn. Aðalmarkmiðið mun vera að semja um eftirgjöf á skuldunum, og það er eigi frambærilegt. Það er bezt að gera bátana bara strax upp, en það á að hjálpa þeim til að gera sig út áfram og hjálpa þeim eina þorskvertíð enn og aðra á síld - til 1. okt. 1949. Það er engan veginn stætt að kasta til þess 6 millj. kr. og segja síðan, að nú eigi að knýja fram eftirgjöf á skuldum, en láta hitt e.t.v. óleyst að koma bátaútveginum á hagstæðan rekstrargrundvöll. Hæstv. fjmrh. gat þess, að hann hefði ekki lengur lánstraust hjá Pétri og Páli. Hversu margir ætli þeir verði, Pétrarnir og Pálarnir, sem munu koma? Það verður eigi um auðugan garð að gresja. Er það sannarlega margra milljóna króna virði að eyðileggja tryggingar þeirra manna, sem Pétur og Páll hafa fengið lán hjá. Bankarnir hafa eigi talið rétt að hjálpa útvegsmönnum um lán til alls, og allir hafa oft orðið að leita til Péturs og Páls. Þessari leið er nú lokað með þessu frv., ef till. okkar verða felldar. Hæstv. fjmrh. hefur sagt og hv. 1. landsk. líka, að þessum mönnum sé eigi bannað að greiða skuldir sínar. En skýrt hefur og veríð frá því, að ætlazt er til, að sett verði „moratorium,“ gjaldfrestur. En ef svo er, þá varðar við l., ef greiða á sumum aðilum fremur en öðrum. Hér ber og að gæta annars: að hæstv. ríkisstj. verður þá að setja hreina skilanefnd yfir allan reksturinn. Þá má vitanlega eigi reka útgerðina á núverandi grundvelli, heldur af þessari skilanefnd. Allt annað er brot á landslögum. Það á þá að setja þessa skilanefnd yfir útgerðina til að reka hana eða selja eignir hennar. Getur ekki staðizt að leyfa mönnum að galsa og valsa með eignirnar. Það verður að setja reksturinn undir allsherjarstjórn, þar til er málin hafa verið gerð upp. Hæstv. ríkisstj. hlýtur að vera það ljóst, að hvort sem um er að tala þrotabú eða nauðasamninga, þá verður að fara að l., en eigi þessa leið, sem getið er í frv. Hér er hugsað að gefa eftir um 100% af fé ríkissjóðs, en það fer ekki eftir l. um skuldaskil. Því er ekki unnt að segja, að hér sé um gjaldþrotabú að ræða, og er eigi rétt að láta lausaskuldirnar fylgja með eins og fram kemur í ráðleggingum hæstv. sjútvmrh. og tveggja hv. nm. í sjútvn. Í sambandi við ummæli hv. 1. landsk. vil ég benda á að gefnu tilefni, að aðeins sum fyrri orð mín voru sögð á ábyrgð n., og þóttist ég hafa tekið það fram, að ég ætlaði að ræða málið almennt, og hafði í huga, að ummæli mín yrðu sögð á mína eigin ábyrgð. Varðandi orð, er ég hafði við um reksturinn, og þau, sem ég sagði varðandi ráð til úrbóta, þá lýsti ég þessu í frumræðu minni og vildi ekki gera aðra hv. þdm. meðábyrga. En tækifæri gafst til að ræða þetta í sambandi við annað mál. Hæstv. ráðh. sagði, að útvegurinn væri aðframkominn, - og þarf eigi að deila um það. En hann benti ekki á ástæðurnar fyrir þessu, og e.t.v. er ekki ástæða til að ræða það mál nú. Hann gat þess og, hversu ástatt hefði verið á fyrri árum í svipuðum efnum: að árin 1945 og 1947 hefðu lán verið veitt vegna fyrirliggjandi trygginga, en nú væru engar tryggingar. Ég hygg hann hafa mismælt sig hér. Þá voru 10 millj. kr. veittar á veikum tryggingum, en nú eru sterkar tryggingar fyrir hendi, því að þær eru nú forgangur fyrir framan alla veðrétti. Hið eina, sem fram kemur hér, eru hinar nýju sjóveðskröfur, og skýtur því nokkuð skökku við. - Ég hef í svari mínu til hæstv. ráðh. útskýrt það, hvers vegna hraða ætti greiðslum til sjómanna. En í sambandi við það, hvað væru lausaskuldir og hvað ekki, þá mun rétt að taka það fram, að lausaskuldir eru þær skuldir, sem stofnaðar eru án bindandi samninga. Víxlar eru það ekki, því að þeir eru samningsbundnir og búið að greiða þá skuld með nýrri skuldbindingu. Því er hér um að ræða ósamningsbundnar skuldir vegna veiðarfærakostnaðar, viðgerðakostnaðar o.fl. þess háttar, og hér er eigi um stórkostlegar fjárhæðir að ræða. Þessi Grýla er því öldungis ástæðulaus. Hann gat þess, að fæðisskuldirnar væru greiddar, en það getur ekki haft mikil áhrif á þetta mál. Það eru miklu fleiri örðugleikar á varðandi samþ. frv. nú en menn gera sér almennt ljóst. Hæstv. ráðh. gat þess, að árin 1945 og 1947 hafi sá háttur verið á hafður, að lán þau voru greidd upp, er veitt voru til greiðslu á lausaskuldum. En í fyrsta lagi var ekkert ákvæði í 1. um það, til hvers féð skyldi renna. Voru lán veitt þeim til aðstoðar, sem eigi voru færir um að standa við skuldbindingar sínar. Nú á að vera aðalatriðið að koma bátunum af stað. Nú eru bátarnir tilbúnir að fara á veiðar. Þess vegna má ekki torvelda bátunum að komast af stað. Ég sé eigi ástæðu til að ræða frekar aths. frá hv. 1. landsk., mundi það verða endurtekning á því, er kom fram í svari mínu áðan. En ég vil geta þess varðandi fram komna brtt., að till. þessi kom ekki fram í n. Ég legg því á móti henni og get eigi heldur léð henni mitt fylgi.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. hefur skýrt málið frá sjónarhóli okkar tveggja nm., sem höfum eigi orðið samþykkir nefndarfélögum okkar um afgreiðslu málsins. Hef ég litlu við orð hans að auka. En vegna tveggja síðast haldinna ræðna og þar eð fram kom í þeim höfuðmisskilningur á þessu máli, þá sé ég ekki annað en ég verði að leggja hér orð í belg. Þessir hv. þm. hafa margsinnis talað um brtt. sína við 4. gr. frv. og talið voða hreinan fyrir útgerðina, ef sú gr. verður samþ. óbreytt. Hafa þeir flutt þessa brtt. sína til að bæta úr því tjóni, er að öðrum kosti mundi orsakast af núverandi ákvæðum 4. gr. Þetta álit sitt styðja þeir þeirri röksemd, að með gr. sé útgerðarmönnum bannað að greiða lausaskuldir sínar. En ég held, að þetta sé nú misskilningur. Í 4. gr. segir, að þeir, sem aðstoðar njóti, skuli hafa greiðslufrest til 1. júlí 1949 á öllum skuldum og vöxtum af þeim, sem stofnaðar hafi verið vegna útgerðarinnar. Þarna er þeim veittur réttur til að fá gjaldfrest til þessa tiltekna dags. Hins vegar er þeim síður en svo bannað að borga, ef þeir geta. Á þessum misskilningi byggja þeir hv. þm. Barð. og hv. 6. landsk. rök sin. Get ég trúað, að eitthvað af því, sem þeir hafa látið uppi um öll vandræðin, sé rétt, ef skilningur þeirra er réttur. En m.ö.o. álít ég þetta misskilning hjá þeim. Þeir blanda þessu hér saman við það, ef maður tekur að greiða „kreditorum“ sínum, en eigi öllum jafnt. Og rétt er, að þung viðurlög liggja við þessu. Ef maður rýrir rétt kröfuhafa á einhvern veg, þá varðar það við lög. En á hinn bóginn gegnir það allt öðru máli, ef „moratorium“ er veitt. Liggur engin refsing við því, ef ekkert það er fyrir hendi, sem sýni, að hlutaðeigandi aðili eigi ekki fyrir skuldum. Ég held því, þegar litið er á málið út frá mínum rökum, að þá sé brtt. á þskj. 206 við 4. gr. frv. algerlega óþörf og í henni komi ekki annað fram, en er í frv. sjálfu. Hún tekur ekki til 1. mgr., og í henni stendur svo: „Þetta ákvæði nær þó ekki til lausaskulda. Hins vegar má ekki gera fjárnám í eignum útgerðar til 1. október 1949 til tryggingar þeim skuldum, þótt ekki hafi náðst samkomulag um greiðslu.“ Í þessu er ekkert annað sagt, en er í frvgr. Því álít ég, að hv. flm. hljóti að sannfærast. Lögfræðingar segja, að moratorium sé elgi fólgið í neinu banni við að greiða skuldir sínar. Það er leið, sem er alltaf opin, ef maður á ekki fyrir skuldum. Hins vegar má aðili ekki mismuna kröfuhöfum. - Þessir hv. þm. hafa nú haldið langar ræður og alið á svartsýninni. Þess vegna ættu þeir að athuga, hvort þeir muni ekki geta fallizt á þetta. Ættu þeir og að spyrja lögfræðingana, og síðan ættu þeir að geta tekið brtt. sína aftur og látið vera að berjast fyrir henni. - Ég mun nú annars eigi orðlengja frekar um mál þetta, því að mörg ummæli hafa verið viðhöfð um það, bæði með og á móti. Ég tel frv. vera mikla hjálp fyrir útveginn, en ekki geta orðið útgerðarmönnum að tjóni.



Vegna ummæla hv. þm. N-Þ., þar sem hann talaði um, að misskilningur væri, að bannað sé að greiða skuldirnar, - og þetta kom einnig fram í ræðu hæstv. fjmrh., - þá vil ég bara spyrja: Mega þá útgerðarmenn nota það fé, sem kostur er á að fá, ríflega til rekstrar fiskibátanna? Mega þeir þá nota það fé, er þeir fá frá bönkunum, til að greiða lausaskuldir sínar? Þrír hv. þm. hafa sagt, að það sé eigi lagt bann við því að greiða skuldirnar, þó að frv. verði samþ. svona. Mega þá útgerðarmenn taka rekstrarlán hjá bönkunum og byrja með því að nota hluta þess til að greiða þessar skuldir? Ef svo er, því er þá yfirleitt verið að hafa þennan gjaldfrest í frv.? Ef hægt er að nota t.d. viðbótina við lánin, má þá nota þessa viðbót til greiðslu á lausaskuldum? Þá get ég tekið brtt. aftur. En til hvers er þá verið að setja þetta í l.?



Herra forseti. Ég vil segja hv. 6. landsk. það, að ég var að verða of seinn að mæta á mikilvægum fundi, og hvarf ég því úr salnum. En þar sem ég var þá búinn að reyna að svara hv. frsm., þá sá ég eigi lengur fært að þrjózkast við því að gegna fundarkallinu, þó að ég á hinn bóginn gjarnan hafi viljað heyra rök hv. þm. fyrir máli sínu. Nú, ég býst við, að hann hafi sömu rök fram að færa og hv. frsm. Hv. 6. landsk. lýsti því yfir og boðaði brtt., sem hefur nú fengið samþykki d., að upp megi bera, en hún er varðandi breyt. á skipun n. Ég er búinn að taka afstöðu til þessa máls í Nd., og rök hv. þm. hafa eigi sannfært mig um réttmæti breyt. Hv. þm. Barð. sagði, að ég hefði sagt, að hann vildi tefja málið. En ég sagði alls ekki, að hann vildi tefja fyrir. Hitt er annað mál, að hann kvað nauðsyn til bera að fresta málinu. 



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. lengi, en vil gera nokkrar athugasemdir út af síðustu ræðum. - Hv. þm. N-Þ. hélt því fram, að till. okkar þm. Barð. væri fram komin af misskilningi, og fullyrti, að mönnum væri ekki bannað að greiða lausaskuldir, þó að greiðslufresturinn væri lögfestur á þennan hátt. Út af þessu spurði þm. Barð., hvort greiða mætti lausaskuldir af rekstrarfé, en því skaut hæstv. ráðh. sér undan að svara og sagðist líta á það sem samningsatriði milli viðkomandi lántakanda og bankastjórans, sem lánið veitti. Ég tel, að með þessum orðum ráðh. sé komið skýrt fram, hvers vegna þetta er sett í frv., en það er sýnilega að tilhlutun Landsbankans, svo að hann geti sagt án þess að hika: Þið fáið ekki lán til þess að greiða þessar skuldir. - Af þessu verður ráðið, að menn fá ekki leyfi til að greiða lausaskuldir eða samningsbundin lán fyrr en aðstæðurnar knýja svo á, að ekki verður undankomu auðið og að því rekur, en hins vegar gerir þetta útvegsmönnum erfiðar um vik, um leið og það skapar bönkunum aðstöðu til að neita um lán til að greiða skuldir. - Þá sagði þm. N-Þ. að þessi till. okkar breytti engu. Þetta er alger misskilningur, því að í 4. gr. er það meginregla að greiða ekki þær skuldir, sem brtt. fjallar um, en hjá okkur er meginreglan að greiða þessar skuldir. Till. okkar grundvallast á því, að ekki verði lögfest ákvæði, sem torveldi áframhaldandi útgerð, en það gerir þetta ákvæði frv., ef því verður ekki breytt.



Herra forseti. Með því að hæstv. ráðh. hefur ekki séð sér fært að lýsa yfir, að útvegsmenn megi greiða lausaskuldir með lánum þeim, er þeir kunna að fá í bönkunum til rekstrar útgerðar sinnar, þá leiðir það af sér, að þessar skuldir verða ekki greiddar, og fyrst svo er, tel ég ekki hægt að taka brtt. til baka. - Afstaða þm. N-Þ. í þessu máli byggist á misskilningi eins og afstaða hans í fleiri málum, því að hann greiðir atkvæði og túlkar málin eins og honum er skipað af sínum flokki.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að skattyrðast við þm. Barð., þó að hann sendi mér hnútur. Það er eins og vant er hjá þessum hv. þm., hann getur yfirleitt aldrei talað svo í nokkru máli, að hann ekki sendi persónulegan skæting um leið. Ég get fullvissað hann um, að ég hef engar fyrirskipanir frá mínum flokki um afstöðu mína, hvorki í þessu máli né öðrum. - Hv. 6. landsk. telur, að ýmis ákvæði þessa frv. torveldi áframhaldandi útgerð, en að brtt. sín og þm. Barð. geti mikið bætt úr. Ég tel hins vegar, að þessi brtt. hafi ekki neina þýðingu og að röksemdir og ræður flm. byggist á einum allsherjar misskilningi á málinu.



Þrátt fyrir það að brtt. sú, sem ég flutti hér með þm. Barð., hafi verið felld, þá vil ég ekki tefja þann stuðning, sem þessu frv. er ætlað að veita bátaútveginum, og þar sem ég vænti líka, að tilgangur brtt. okkar náist við framkvæmd þessara væntanlegu laga, segi ég já.



Ég tel, að 4. gr. frv. torveldi það, að bátaflotinn geti tekið til starfa, en tilgangur frv. er fyrst og fremst sá, að tryggja það, að bátaflotinn geti þegar farið til veiða. Í trausti þess, að ríkisstj. leysi þann vanda, sem 4. gr. frv. hlýtur að skapa, svo að bátaflotinn stöðvist þá eigi af þeim ástæðum, segi ég já. Frv. endursent Nd.