Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Soffía Ingvarsdóttir) : Herra forseti. Í grg. með þessari þáltill. er gerð grein fyrir þeirri þörf, sem á því er, að reist verði uppeldisheimili fyrir vangæf börn og unglinga, og tel ég óþarft að bæta þar miklu við. Þó þykir mér rétt að rifja það upp, að hér er ekki á ferðinni neitt nýmæli. Þegar árið 1935 flytur frú Guðrún Lárusdóttir till. til þál. um þetta efni, en hún var því á sínum tíma mjög kunnug, hver þörf var fyrir hendi í þessu efni. Segir í grg. hennar, að stór hópur barna og unglinga þurfi þá slíkrar hjálpar við. Síðan eru nú liðin 15 löng ár, og sá hópur hefur æ farið vaxandi og þörfin því margfaldazt fyrir slíkt hæli. - Þá vil ég enn fremur leyfa mér að minna á, að árið 1949 skipaði menntmrh. nefnd til að gera till. um ráðstafanir til hjálpar og viðreisnar börnum og unglingum á glapstigum, og voru í henni þessir menn: Dr. Matthías Jónasson, dr. Símon Jóh. Ágústsson, Þorkell Kristjánsson, Jónína Guðmundsdóttir og Gunnhildur Snorradóttir. Nefndin kynnti sér þessi mál ýtarlega og þá reynslu, sem um þau hefur fengizt, en í greinargerð barnaverndarnefndar frá 1949 segir svo meðal annars, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin reynir að fjarlægja þessi börn úr umhverfi sínu með því að koma þeim í sveit. Stundum lánast það vel, en oft illa. Unglingarnir tolla ekki í hinu nýja umhverfi sínu, enda sjaldnast aðstaða þar til þess að halda þeim kyrrum. Þeir koma svo í bæinn á ný í sitt gamla umhverfi og taka til við sömu iðju og fyrr. En mörgum þessara unglinga er alls ekki hægt að koma í burt, bæði vegna þess, að færri og færri heimili fást til að taka þá, og svo neita foreldrar oft að láta þá frá sér. Þótt áður sé sagt, að nefndin hafi haft afskipti af 15 telpum, var full þörf á að koma 20 stúlkum innan 16 ára burt úr bænum, flestum vegna lauslætis. En ekki tókst að koma fleirum en 12 fyrir, og 9 þeirra komu aftur, sumar eftir nokkra daga, aðrar eftir nokkra mánuði. Þá hefði þurft að ráðstafa 34 drengjum burt úr bænum. En aðeins tókst að útvega heimili handa 13 þeirra, og 4 þeirra komu aftur í bæinn eftir tiltölulega stutta dvöl. Hinum - 21 dreng - var ekki hægt að ráðstafa, og fengu því að leika lausum hala hér í bænum og fremja sumir ýmiss konar afbrot og spellvirki og leiða auk þess aðra drengi út á sömu braut. Þess er alls ekki að vænta, að húsráðendur á sveitaheimilum opni heimili sín fyrir þeim unglingum, sem barnaverndarnefndir kaupstaða telja óalandi í heimahögum. Nú þegar þarf því að hefjast handa um þær aðgerðir, sem gera barnaverndarnefndum kleift að koma þessum unglingum burt úr umhverfi sínu og skapa þeim annað, sem megnar að breyta viðhorfi þeirra til lífsins og beinir orku þeirra og áhuga inn á aðrar brautir. Þær aðgerðir geta aðeins verið á einn veg, þ. e. að stofna uppeldishæli fyrir þessi ungmenni. Þangað til slík heimili eru komin, hlýtur það starf barnaverndarnefnda, a. m. k. hér í Reykjavík, sem lýtur að því að bjarga þessum unglingum af afbrotabrautinni, að vera kák eitt og fálm.“ Þetta var úr greinargerð frá barnaverndarnefnd Reykjavíkur frá 18. marz 1949. Síðan sendi hin stjórnskipaða nefnd till. til úrbóta til menntmrh., og vil ég lesa upp útdrátt úr þeim, með leyfi hæstv. forseta. „Nefndin leggur til: 1) Að stofnað verði upptökuheimili og rannsóknarstöð, sem veitt geti viðtöku börnum og unglingum, sem vegna lögbrota eða annars misferlis þarf að taka af heimilum þeirra um lengri eða skemmri tíma. Nefndin telur nauðsynlegt, að öll slík börn séu rannsökuð gaumgæfilega af sérfræðingum. Orsakirnar til misferlis barnsins geta átt rætur í sálrænni eða líkamlegri veiklun, sem oft má ráða bót á án þess að taka þurfi barnið af heimili þess. Sé frekari aðgerða þörf, hljóta þær að byggjast á þeirri niðurstöðu, sem rannsóknin leiddi í ljós. Nefndin lítur svo á, að slík rannsóknarstöð tryggi að verulegu leyti árangurinn af starfi uppeldisstofnana og sveitaheimila, sem börnunum kynni að vera ráðstafað á. Raunar er til vísir að slíkri stofnun að Elliðahvammi við Reykjavík, en húsnæði hennar, eins og það er nú, er með öllu ófullnægjandi. 2) Að stofnað verði uppeldisheimili handa drengjum allt að 15 ára gömlum, sem framið hafa lögbrot eða annað misferli. Stærð þessa heimilis mætti fyrst um sinn miða við, að þar dveldust 25–30 drengir. Eftir þeim gögnum að dæma, sem nefndin hefur getað aflað sér, virðist þetta vera lágmarkstala. Nefndin telur það mikils vert, að hægt sé að sjá þeim drengjum, sem leiðast út í afbrot, fyrir hollara uppeldi, áður en þeir eru komnir svo langt út á afbrotabrautina, að þeim verði naumast bjargað. Teljum vér, að þessi ráðstöfun mundi draga verulega úr afbrotum meðal eldri unglinga. 3) Að stofnað verði uppeldisheimili handa piltum á aldrinum ca. 15–20 ára, sem framið hafa lögbrot eða valda á annan hátt vandræðum með hegðun sinni. Stærð þessa heimilis miðist fyrst um sinn við 15–20 unglinga. Eftir skýrslum barnaverndarnefndar Reykjavíkur síðastliðin ár virðist þessi tala vera fulllág, en nefndin telur hins vegar ekki heppilegt að byrja með stór heimili. 4) Að stofnað verði uppeldisheimili handa unglingsstúlkum fram til tvítugsaldurs, sem þarfnast sérstaks uppeldis vegna lauslætis og annars misferlis. Stærð þessa heimilis gæti fyrst um sinn miðazt við 12–15 stúlkur.“ Síðan leggur nefndin áherzlu á, að góð starfsskilyrði þurfi að vera fyrir hendi á þessum heimilum, og sé þeim valinn staður sérstaklega með það fyrir augum. Í þessum till. nefndarinnar er farið fram á það, sem brýn þörf er fyrir, en auðvitað væri mikil bót að fá eitthvað af þessum heimilum, þótt ekki væri ráðizt í að koma þeim öllum á fót nú þegar. Ég hygg, að allir geti verið sammála um það, að undirbúningur undir starf og stofnun þessara heimila sé nú mjög nauðsynlegur, og í trausti þess, að Alþ. og ríkisstj. sýni þessu máli skilning og velvilja, höfum við konurnar lagt fram þessa till., sem ég hef nú í fáum orðum gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um mál þetta, sem hér liggur fyrir; það koma fram í áliti meiri hl. allshn. þær ástæður, sem valda því, að meiri hl. kaus að afgreiða málið með rökst. dagskrá. Hæstv. ríkisstj. hafði málið til athugunar og setti sérstaka menn til að athuga atvinnuástand og atvinnuhorfur víðs vegar um land. Ég held, að þetta geti ekki orðið eða komið að gagni, nema með samstarfi við forráðamenn kauptúna og bæja sem hafa mesta þekkingu í þessum efnum. Í umr. þeim, sem hér urðu, þegar mál þetta var flutt, kom einnig fram frá ríkisstj., að hún mundi halda áfram athugunum í þessum efnum til að geta hafizt handa um liðveizlu þar, sem þess væri þörf. Og þó að haldið verði áfram athugunum í þessum efnum, þá verður að fela það sérstökum mönnum, sem ráðuneytið telur, að hafi mesta kunnugleika og þekkingu, og hlýtur sú athugun að fara fram í samráði og samvinnu við forráðamenn kaupstaðanna og kauptúnanna. Ef einhvers staðar þarf svo sérstaks liðsinnis, þá verður slíkt varla gert með öðru móti en hið opinbera hlutist til um það. Ég held því eftir eðli þessa máls, að því sé bezt borgið með því, að sömu mennirnir hafi þetta með höndum og skipaðir voru af ráðuneytinu, og öruggast, að sú tilhögun sé höfð. Þetta skilst mér, að sé höfuðatriðið í meðferð þessa máls. Ég hef ekki trú á, og mæli þar einnig fyrir hönd meiri hl. allshn., að þetta geti gengið hagkvæmara fyrir á annan hátt. Í áliti því, sem liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að ríkisstj. skipi þessa menn, en ætlazt er til, að A. S. Í. tilnefni tvo menn og Vinnuveitendasamband Íslands tvo og einn er skipaður af ráðuneytinu án tilnefningar. Ég efast ekki um, að þessir aðilar mundu vanda val þessara manna, en að þeir hefðu meiri kunnugleika í þessum efnum en menn þeir, sem ráðuneytið hefur látið vinna að þessum málum, því hef ég ekki trú á, og auk þess er opin leið fyrir þá aðila, sem að þessum athugunum vinna, að leita til Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins til að heyra tillögur þeirra og álit. Það er því aðalatriðið, að vel takist til um það, sem gera þarf, og ég held, að því sé ekki síður borgið með þeirri tilhögun, sem meiri hl. allshn. leggur til á þskj. 168. - Ég sé svo ekki þörf á að taka fleira fram í þessu efni.



Herra forseti. Ég vildi spyrja hæstv. forseta, hvort hann vissi, hvort hæstv. forsrh. muni verða hér viðstaddur þessa umr. Hann vékst undan að ræða um atvinnumál í Nd. í gær, og taldi ég þá eðlilegt, að hann mundi tala í sambandi við afgreiðslu þessarar till., sem hér er til umr. Ég hefði því eindregið viljað óska, að hann væri hér viðstaddur þessa umræðu, af því að þetta heyrir undir hans ráðuneyti. - 

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Ég heyrði af ræðu hv. þm. Ísaf., að hann er farinn að undirbyggja till. þá, sem hann flutti hér ásamt fleiri hv. þm. fyrir nokkru síðan, öðruvísi en hann gerði þá. Þegar till. var flutt, var hún aðeins um rannsókn og úrbætur á yfirstandandi atvinnuleysi, en nú mælir hann fyrir till. á öðrum grundvelli, því að nú talaði hann einkum um hættu þá, sem er samfara miklum fólksflutningum milli staða, og að taka þurfi málið almennt til athugunar. Ég get vel verið honum sammála um þessi atriði, en málið er nú komið á annan grundvöll en það var upphaflega á. Þetta getur stafað af því, að sá landshluti, sem hann ber mest fyrir brjósti, sem skiljanlegt er, þar sem hann er þm. fyrir hluta hans, hafði orðið verst útí í þessum efnum, en nú hefur ástandið mjög batnað þar, og viðurkenndi hv. þm. það. Það getur verið, að ástandið í þessum efnum sé eitthvað verra en undanfarin ár, en að það sé miklu verra en venjulega, dreg ég í efa, til þess benda einnig ummæli bæjarstjórans á Ísafirði, sem sagði, að ástandið hefði mikið batnað við það, að togarinn fór á veiðar, þó að það væri ekki eins gott og ákjósanlegt væri, en slík ummæli benda til, að ástandið sé ekki óskaplegt. Á Suðureyri er ástandið ekki mjög slæmt, eftir því sem segir í bréfi frá oddvitanum þar. Þar róa allir bátar, sex að tölu, en búizt er við, að þeir stöðvist eftir áramótin, en þar er komið inn á framtíð bátaútvegsins yfirleitt, en önnur nefnd vinnur nú að lausu þess máls, og er eðlilegast, að því sé þá slegið saman. Á Þingeyri er ástandið mjög bágborið, ettir því sem oddvitinn á staðnum segir. Þar eru engir bátar við róðra og enginn togari leggur þar upp afla. Á Flateyri hefur ástandið mikið batnað síðan togarinn Akurey tók að leggja þar upp afla sinn, en þó ekki eins og ákjósanlegt væri, en það má almennt vera gott ástand á einhverjum stað til þess, að oddviti staðarins segi ekki, að það mætti vera betra í skammdeginu. Á Siglufirði hefur ástandið stórbatnað, síðan vinna hófst við flökun á karfa. Ég gæti komið með fleiri dæmi, sem sýna, að ástandið er ekki alveg eins slæmt og hv. þm. Ísaf. vill vera láta. Hv. þm. talaði með lítilsvirðingu um ráðuneytið, en það hefur þó sett sig í samband við forráðamenn bæjar- og sveitarfélaganna og reynt að gera meira í þessum efnum og a. m. k. í einu kauptúni á Vestfjörðum komið í veg fyrir, að alger katastrofa yrði og hrun. Þetta, sem ég hef nú sagt hér, ber ekki að skilja svo, að ég telji ekki einhverra aðgerða þörf, en hitt er jafnrangt, að reyna að telja Alþ. trú um, að engar breytingar hafi á orðið í þessum efnum síðan í haust, því að miklar breytingar hafa orðið sem betur fer á ýmsum stöðum, og sýnir það, hve togaraverkfallið var óskaplega óheppilegt, því að það eru fyrst og fremst togararnir, sem bjargað hafa atvinnuástandinu þar, sem það hefur batnað. Og það var á þessum grundvelli, sem félagsmálaráðuneytið lagði gegn till., bæði af því, að önnur till. er um athugun á afkomu bátaútvegsins og ákveðið var að vísa henni til n. Og hv. þm. Ísaf. veit, að þetta rennur algerlega saman og ekkert vit er í því að aðgreina aðgerðir til úrbóta hjá þessum atvinnuvegi í dag og í framtíðinni. Það er nú spurningin, hvernig á að gera vélbátaflotann starfhæfan, og Alþ. verður að greiða úr þeirri spurningu, og ég vil taka það fram í þessu sambandi út af því, sem hv. þm. Ísaf. sagði um, að ríkisstj. væri harðhent á stjórnarandstöðunni, að hún mun taka fullt tillit til tillagna hans og annarra hv. þm. í þessu máli, sem ekki eru þess efnis að gleypa við till. sem þessari, sem er þess efnis að skipa n., sem ekki hefur neitt varanlegt gildi. Slíkt er ekki hægt að fallast á. Hitt er rannsóknarefni með fólksflutningana og ástæða til að láta rannsaka, hvað er heppilegast í þeim efnum, en slíkt verður ekki gert á fáum vikum og tæpast í sambandi við úrræði til bjargar vélbátaflotanum, og er ég fús til að ræða það mál nánar við hv. þm. Ísaf. - Ég vil svo ekki lengja umr. frekar, en vil taka það fram, að ég er samþykkur hinni rökst. dagskrá á þskj. 168, frá meiri hl. allshn., og mun greiða henni atkv.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að atvinnuástand hefur á þessu hausti verið mjög erfitt í kaupstöðum og kauptúnum. Aflabrestur á síldveiðum í 6. skiptið í röð hefur haft mjög örlagaríkar afleiðingar fyrir almenning í þessum byggðarlögum, en því miður er þetta svo, að þetta ástand er ekkert einsdæmi, því að þannig hefur það einnig verið undanfarin haust. Og það er ekki ofmælt, að 2–3 síðustu árin hefur verið mjög þröngt fyrir dyrum hjá þessu sama fólki, sem nú á erfiðast, og því erfiðara sem þetta er 6. árið í röð, sem síldin bregzt. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert, að till. skuli koma fram um það, að hér þurfi aðstoð að koma til, en það vekur þó athygli manna, að undanfarin haust, þegar ástandið hefur verið sízt betra en nú, þá hafa engar till. hliðstæðar þessari komið fram. Þá hafa engar till. verið fluttar hér á Alþingi hliðstæðar þessari. Þá hefur ekki verið rætt mikið um það, hvernig bæta mætti afkomu fólksins í þessum byggðarlögum. Og þó staðhæfi ég um þann landshluta, þar sem ég er kunnugastur, eða við Ísafjarðardjúp, að atvinnuástandið þar hefur ekki verið verra á þessu hausti en undanfarin haust. Og það er ekki rétt, sem hér hefur verið upplýst af þessum hv. þm., að bókstaflega öll útgerð væri stöðvuð og hraðfrystihúsin væru óstarfrækt. Áður en ég fer út í að ræða þetta nánar, vil ég vekja athygli á því, að það er ekkert nýtt, að við borð liggi, að útvegurinn stöðvist. Það hefur þvert á móti undanfarið verið eitt stærsta verkefni, sem legið hefur fyrir hverju þingi, að koma í veg fyrir, að bátaflotinn stöðvaðist. Þetta vita allir hv. þm. Og þetta hefur tekizt. Flotinn hefur jafnan lagt úr höfn, og hraðfrystihús og önnur atvinnutæki hafa verið starfrækt. Ég vil nú láta þá von í ljós, að enn muni finnast leið til að leysa þennan vanda, sem nú steðjar að þessum atvinnuvegi. En þar á aflabresturinn höfuðsökina og markaðstregðan og aðrar slíkar óviðráðanlegar ástæður. Og svo ég minnist á atvinnuástandið við Ísafjarðardjúp, þá er það staðreynd, að undanfarin haust hefur það ekki verið glæsilegt, og þó jafnan rætzt úr, og það er engu verra nú en verið hefur. Eftir upplýsingum, sem oddvitar í sjávarþorpum við Ísafjarðardjúp hafa látið mér í té, þá hófust haustróðrar að þessu sinni á venjulegum tíma í öllum þorpum þar um slóðir, eða um miðjan október. Í Bolungavík ganga þannig 7 skip til veiða nú, og eru þau aðeins tveimur færri en á s. l. haustvertíð. Þar hafa verið frystir um 4000 pakkar af fiski nú, en ekkert í fyrra. Og auk þess, sem bátafloti þorpsins hefur aflað, er búið að verka þarna 125 tonn af karfa, sem Ísafjarðarbátar hafa lagt þar inn. Mér er tjáð, að atvinnuástandið í Bolungavík sé þannig ekki verra en um þetta leyti í fyrra. Atvinnan er mikil við aflann, þó hún sé minni en áður við byggingarframkvæmdir. - Þetta var um Bolungavík. Þá er Súðavík. Þar hafa 3 bátar róið á þessari haustvertíð. Það er einum færra en í fyrra. Frystihúsin hafa starfað þar óslitið, og annað þeirra hefur tekið til flökunar um 50 tonn af karfa, sem þar hefur verið lagður inn af bátum frá Ísafirði. Þá eru einnig gerðir út í Hnífsdal þrír bátar; það er einum færra en í fyrra. En bátar þaðan og frá Bolungavík hafa stundað síldveiðar hér í Faxaflóa.

Hvað hafa þeir haft upp úr því ?

Allir bátarnir, sem farið hafa suður, hafa fengið sæmilegan afla og ekki orðið tap á útgerðinni nema e. t. v. á einum bát. Hraðfrystihúsið í Hnífsdal hefur einnig verið starfrækt og tekið til flökunar um 80 tonn af karfa frá Ísafirði. Þá eru gerðir út á Ísafirði 7 bátar auk togarans, og bæði frystihúsin eru starfandi. Það er rétt, sem hv. þm. Ísaf. sagði, að stærri bátarnir ganga ekki, nema Njarðarbátarnir, og ég held ég fari rétt með það, að enginn af bátum hv. þm., eða Samvinnufélags Ísfirðinga, sé í gangi. En smærri bátarnir, sem einstaklingar reka, eru hins vegar gerðir út. Þetta eru engin svigurmæli í garð hv. þm.; það er vitað, að útgerð hans hefur orðið hart úti á síldveiðum undanfarið, og er það honum til afsökunar. Þetta er þá heildarmyndin af útveginum eins og nú er ástatt um hann við Ísafjarðardjúp. Það er gert út með svipuðum hætti og undanfarið. Hins vegar hefur afli verið tregur, og afkoma manna er því erfið. Þannig hafa sjómenn á nokkrum stöðum horfið frá fastri kauptryggingu til að auðvelda það að halda togurunum úti. Hæstv. forsrh. minntist á það áðan, að á nokkrum stöðum í Vestur-Ísafjarðarsýslu væri þessum málum mjög svipað háttað og áður, t. d. á Súgandafirði og á Flateyri, og svo mundi vera víðar. Ég er nú ekki að rekja þetta hér vegna þess, að ég vilji sannfæra hv. þm. um, að í þessum efnum sé allt í lagi og við getum því snúið okkur rólega til veggjar án þess að hafast nokkuð að. En ég álít samt, að Alþingi eigi kröfu á því að fá að vita það, sem rétt er í þessu máli, og því hef ég komið fram með þessar upplýsingar nú. Og ég vil benda þeim hv. þm. á það, sem dökkast vilja mála atvinnuástandið á vegginn, að það getur orðið tvíeggjað vopn að auglýsa um land allt, að ákveðinn landshluti sé að leggjast í auðn og örbirgð og menn reisi þar helzt ekki lengur höfuðið frá koddanum. Og það er a. m. k. ekki sterkur grundvöllur undir trú löggjafans á framtíð þess landshluta; en sú trú er nauðsynleg forsenda þess, að hann láti miklar fjárveitingar af hendi rakna til framkvæmda á hverjum stað. Þetta vildi ég láta koma fram, jafnframt því, að ég legg ríka áherzlu á það, að leitazt verði við að bæta úr örðugleikum þess fólks, er þennan landshluta byggir. En það, sem mestu máli skiptir í því sambandi, er það, hvað lagt er til, að gert sé, og hvaða skilning við höfum á sjálfu eðli þess vanda, sem við er að stríða. Og ég verð því miður að segja, að enda þótt ég virði viðleitni hv. þm. Ísaf. í þessu efni, þá hafa mér orðið það vonbrigði, að engar ábendingar skuli hafa komið frá honum um það, hvað gera skyldi, annað en að skipa nýja 5 manna nefnd í málið. Það getur verið góðra gjalda vert; en við höfum sannarlega nóg af nefndum í þessu landi, og að mínu áliti of mikið, því að margar þeirra vinna lítið til gagns fyrir þjóðina. Hitt er mest um vert, að bent sé á úrræði og það gæti þá a. m. k. orðið til leiðbeiningar fyrir þá nefnd, sem fjalla kynni um mál:ð.  (Rödd úr þingsal: Það lítur nú ekki út fyrir, að það sé ætlun hv. þm., að n. verði skipuð.)  - Ég kem nú að því síðar. En annars vil ég nota tækifærið til að lýsa því hér yfir, að ég hef ekki trú á, að skipun nefnda sé neitt allsherjarúrræði, þegar vanda þarf að leysa. Og ég óska hv. þm. Ísaf. til hamingju með þá bjartsýni, sem lýsir sér í þeirri trú hans að halda, að nefndarskipun sé einhver lausn á umræddu máli. Nei. Það, sem mestu skiptir, er að benda á leiðir til úrbóta. Og það, sem mér hefur heyrzt, að fólk fyrir vestan hefði einkum í huga í því sambandi, það er, að hraðað verði því, að hlutatryggingarsjóður geti tekið til starfa eins og lög standa nú til. Þann sjóð þarf að efla, svo að hann megi gegna því hlutverki fyrir útveginn, sem honum er ætlað. Því miður hefur þannig til tekizt, að þá fyrst er farið að mynda þennan sjóð, þegar útvegurinn er mjög aðþrengdur orðinn. Fyrir 6 árum stóð ég að flutningi frv. um þetta efni, og þá hefði útgerðin verið þess umkomin að byggja upp sjóðinn. En þá var þeim ráðum ekki hlýtt, og þetta er nú fyrst orðið að lögum, - nema eitt þorp á Vestfjörðum, Bolungavík, hefur starfrækt slíkan sjóð, eingöngu fyrir sig, s. l. 12 ár; en hann hefur nú verið lagður niður við tilkomu hinnar almennu löggjafar um slíkan sjóð. En ég vil leyfa mér að beina þeim tilmælum til hæstv. ríkisstj., að hún stuðli sem unnt er að eflingu sjóðsins, þar sem ég tel þar um að ræða eitt hið brýnasta hagsmunamál fyrir útgerðina. Þá er lækkun útgerðarkostnaðarins annað atriðið, sem menn ræða um og telja brýna nauðsyn. Það er of langt mál að ræða hér nú, en margir útvegsmenn telja mikla möguleika á því. - Loks er svo hið stóra mál, hvernig markaðs- og verðlagsmálum útvegsins verði komið í betra horf og sá vandi leystur, er þar hefur steðjað að. Við getum auðvitað samþ. till. hv. þm. Ísaf. um hallærisframlag hliðstætt óþurrkahjálpinni. En það leysir ekki vandann sjálfan, heldur aðeins örfárra manna og fjölskyldna. Og hitt skiptir meira máli, hvernig hægt er að tryggja sjómönnum og útvegsmönnum það verð fyrir framleiðslu sína, sem þeir þurfa að fá til þess að geta lifað. Heildarsamtök útvegsmanna fjalla nú um þetta vandamál í samráði við hæstv. ríkisstjórn. Þeir hafa orðið fyrir miklum vonbrigðum af gengislækkuninni, sem ekki hefur orðið að því liði, sem til var ætlazt; en þar koma til þær óviðráðanlegu ástæður, að markaðirnir hafa glatazt. Þar er gengisbreytingunni ekki um að kenna. Og hvorki í mínu kjördæmi né hv. þm. Ísaf. mundu nú hundruð manna hafa atvinnu af karfaveiðunum t. d., ef gengisbreytingin hefði ekki verið gerð. Þetta veit hv. þm. eins vel og ég, enda þótt hann segi allt annað og haldi því fram, að gengislækkunin hafi eyðilagt afkomu þessa fólks. - Sannleikurinn er hins vegar sá, að útvegurinn á í erfiðleikum og þrengingum þrátt fyrir gengislækkunina, en ekki vegna hennar. Ég sé ekki ástæðu til að lengja mál mitt frekar. Ég vil aðeins skýra frá því, að ég og fleiri stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., sem erum fulltrúar útvegsbyggðarlaga í landinu, höfum rætt við hana um þessi mál í heild, og mér er það ánægja að geta skýrt frá því, að hjá hæstv. ríkisstj. er fullur skilningur ríkjandi á nauðsyn þess að tryggja rekstur útvegsins. Það er vandamálið, sem við stöndum nú andspænis, að tryggja þennan aðalútflutningsatvinnuveg þjóðarinnar. En það vandamál er ekki nýtt. Með gengisbreytingunni reyndum við að leysa þennan vanda; en þær forsendur brustu, sem til þurfti, að hún kæmi að fullu gagni, enda þótt hún væri útveginum mikil hjálp. En ég vænti þess; að hæstv. ríkisstj. í samráði við þá fulltrúa útvegsmanna, er nú sitja fundi um þetta mál, muni finna hér hina æskilegustu leið til bjargar, og að af þessum umræðum spretti nýir möguleikar til að sjá þessum atvinnuvegi borgið á komandi vetri. Ég vil svo lýsa yfir fylgi mínu við hina rökst. dagskrá, í trausti þess, að heppileg leið verði fundin til að leysa vandræði þess fólks, sem hefur orðið hart úti á s. l. ári vegna aflabrests og annarra örðugleika, sem að því hafa steðjað.



Herra forseti. Ég veiti því athygli, að fsp. mín varðandi Keflavíkurflugvöll er ekki á dagskrá þessa fundar, og langar mig til að grennslast fyrir um það hjá hæstv. ríkisstj. eða hæstv. flugmrh., hverju þetta sætir og hvort ekki megi bráðlega vænta svars við henni. Mér þykir næsta kynleg þessi töf á málinu, þegar í hlut á jafnsamvizkusamur maður og hæstv. flugmrh. er.



Herra forseti. Ég svaraði þessari fsp., þegar hún var hér til umr. s. l. miðvikudag, og hef á þessu stigi málsins engu við það að bæta.



Herra forseti. Hæstv. flugmrh. sagði á síðasta fundi Sþ., að þótt hann væri ekki af vilja gerður til að svara þessari fsp., þá gat mér samt skilizt á honum, að hann ætlaði að sætta sig við að gera það, og ég vil benda honum á, að samkvæmt þingsköpum er hann skyldugur til að svara fsp. þm., og ég á bágt með að skilja, að það sé svo erfitt að svara fsp. minni. Ég vil t. d. benda hæstv. ráðh. á það, að ef hann vildi snúa sér til bandaríska sendiráðsins hér, mundi hann þar umsvifalaust fá upplýsingar varðandi þetta mál og gæti svarað fsp. minni þegar í stað.



Herra forseti. Ég kann ekki við, að hv. 10. landsk. þm. (MK) sé að hafa upp eftir mér ummæli, - fund eftir fund - sem ég hef aldrei sagt og leiðrétti við síðustu umr. um þetta mál. - Ég sagði hv. þm. þá, að það tæki langan tíma að fá svör við mörgum atriðum í fsp. hans, og þar að auki eru sum þess eðlis, að það er á valdi ráðh., hvort hann vill svara þeim eða ekki. Hv. þm. hafa ekki einhliða rétt á að koma fram með eins fráleitar fsp. og þeim þóknast og skylda ráðh. til að svara þeim. Svör við fsp. hv. 10. landsk. þm. liggja ekki fyrir, og mun ég því ekki svara henni frekar á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. flugmrh. vil ég taka það fram, að það er réttur okkar þm. að bera fram fsp. sem þessa víðvíkjandi Keflavíkurflugvelli, og hæstv. ráðh. verður að hafa það hugfast, að það er skylda hans, þar eð hann gegnir þessu embætti, að svara þessari fsp., sem hér hefur verið lögð fram, og ef hann treystir sér ekki til að grennslast fyrir um, hvað er að gerast á þessum stað, og láta Alþ. Íslendinga í té upplýsingar um það mál, verður að fara aðrar leiðir til þess að fá það upplýst.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Það er vitanlega á valdi ráðh., hvernig hann svarar fsp., sem fram koma, og þm. geta ekki borið fram hvaða fsp. sem þeim þóknast og haldið því fram, að ráðh. sé skyldugur til að svara.

Fyrirspyrjandi (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Það barst í tal í sumar í Þingvallan. að grennslast fyrir um það, hvar lýðveldisfáninn, sem dreginn var að hún á Lögbergi við lýðveldisstofnunina árið 1944, mundi vera varðveittur, og var framkvæmdastjóra n. falið að komast eftir því, í því skyni að óska eftir, að fáninn yrði framvegis varðveittur sem minjagripur þjóðarinnar á þjóðminjasafninu. Með því að framkvæmdastjóri hefur tjáð mér, að honum hafi ekki tekizt að komast að því, hvar fáninn sé niður kominn, er þessi fsp. fram komin, ekki af því að ég haldi persónulega, að hann sé ekki vel varðveittur, heldur til þess að fá að vita, hvar hann sé, og þætti mér vænt um að fá yfirlýsingu hæstv. forsrh. um það, að hann verði framvegis varðveittur á þjóðminjasafninu sem einn af minjagripum þjóðarinnar.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Út af þessari fsp. hv. þm. Barð. vil ég leyfa mér að lesa upp bréf, sem menntmrn. hefur borizt frá þjóðminjaverði, dags. 27. nóv., og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Sem svar við fyrirspurn hæstv. menntmrn. varðandi lýðveldishátíðarfánann vildi ég mega skýra frá því, að fáni sá, er notaður var á Þingvelli 1944, er hinn sami og notaður var á Alþingishátíðinni 1930 og er geymdur í þjóðminjasafni ásamt öðrum minningargripum frá þeirri hátíð. Fáninn er vel á sig kominn og að öllu leyti óskemmdur. Með sérstakri virðingu Kristján Eldjárn.“ Ég vil taka það fram, af því að fyrirspyrjandi óskaði eftir yfirlýsingu ríkisstj. um, að fáninn yrði framvegis geymdur á þjóðminjasafninu, að engum í ríkisstj. hefur dottið í hug, að hann yrði varðveittur annars staðar en þar. Annars finnst mér, að hægt hefði verið að fá upplýsingar um þetta atriði á annan hátt en að bera fram fsp, um það hér á Alþ.

Fyrirspyrjandi (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svar hans og lýsi ánægju minni yfir því að fáninn er vel varðveittur. En út af athugasemd hans vil ég taka það fram, að þessi fsp. var borin hér fram af gefnu tilefni. Það hafði verið spurzt fyrir um þennan fána í forsrn. og þau svör gefin þar, að rn. væri ekki kunnugt um, hvar hann væri geymdur; annars hefði þessi fsp. ekki verið borin fram hér.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Út af síðustu ummælum hv. þm. Barð. vil ég skýra frá því, að mér er ekki kunnugt um, að þessi fsp. hafi komið til rn., en að öðru leyti get ég ekkert fullyrt um það, hvort hún hafi verið borin fram við einhvern starfsmann þess.



Herra forseti. Þann 18. jan. s. l. var samþ. þál., þar sem Alþ. skorar á ríkisstj., að hún hlutist til um að láta framkvæma þegar á næsta vori - þ.e. s. l. vor - tilraunir með límvatn sem áburð til ræktunar. Var ætlazt til þess, að tilraunastöðvum ríkisins í jarðrækt yrði falið að gera þessar tilraunir. Það er vitað, að slíkar tilraunir hafa einnig verið gerðar í nágrannalöndunum, m. a. í Noregi, við góðan árangur, og vildi ég því spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ríkisstj., hvort þessar tilraunir hafi verið gerðar á s. l. sumri, sem fyrirskipað er í þál., og ef svo er, hver árangurinn hafi orðið.

Landbrh. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Ég hef hér í höndunum bréf frá Atvinnudeild háskólans, og mun ég lesa upp úr því, en vil áður taka fram, að beinar tilraunir í því skyni, sem hér um ræðir, hafa ekki verið gerðar á s. l. vori, enda telur atvinnudeildin, að það liggi ljóst fyrir, hvað sé áburðargildi límvatns, og því þurfi ekki að gera um það rannsóknir hér, en hins vegar kemur það fram í bréfinu, hvað sérfræðingur telur að hafi mesta þýðingu og krefjist helzt frekari rannsókna í þessum efnum, og segir svo í bréfinu, með leyfi hæstv. forseta: „Límvatn er köfnunarefnisáburður. Það inniheldur ekki önnur áburðarefni, svo að teljandi sé, og þarf því að bera á með því fosforsýru- og kalíáburð. Áburðartilraunir hafa ekki verið gerðar með límvatn hér á landi. Hins vegar hafa verið framkvæmdar áburðartilraunir með síldar- og fiskimjöl, og má m. a. af þeim álykta nokkuð um notagildi límvatns sem áburðar. Áburðargildi límvatns er breytilegt, bæði eftir því, á hvaða tíma árs borið er á, og einnig er það háð veðráttu eftir að því er dreift. Sé límvatn borið á að hausti eða fyrri hluta vetrar, má ganga út frá því, að nokkuð af köfnunarefninu skolist burt úr jarðveginum, áður en jurtirnar geta hagnýtt það. Slík útskolun er þó mjög háð því, hvort jörð er frosin eða þið, svo og úrkomu og jarðvegsskilyrðum. Sé límvatn borið á frosna jörð, verður varla komizt hjá töpum með yfirborðsrennsli, einkum í halla. Sé límvatnið borið á, eftir að gras er farið að lifna í rót, þá nýtist það verr, eða áburðargildi þess minnkar, því seinna sem það er borið á að sumrinu. Notagildi límvatns frá síldarverksmiðjum á Norðurlandi yrði þannig lélegt, nema límvatnið yrði geymt til næstkomandi vors. Bezt nýtist límvatnið, sé það borið á seinni hluta vetrar eða snemma vors, í lengri eða skemmri tíma eftir veðráttu. Það mun varla fjarri sanni að ætla, að límvatn og fiskúrgangur, er til fellur á seinni hluta vetrarvertíðar fyrir þorsk, mundi nýtast bezt sem áburður, miðað við að þessi afgangsefni séu borin á um leið og þau safnast. En er þá ekki hægt að geyma límvatnið og bera það á á hentugum tíma? Það hefur ekki verið reynt, en virðist hafa takmarkaða möguleika. Vegna of mikils kostnaðar, sem ekki skal rakinn hér, kemur varla til greina að eima vatnið úr límvatninu til þess að minnka geymslu- og dreifingarkostnað sem áburð. Það má hugsa sér að geyma límvatnið í loftþéttum tönkum án þess að bæta í það rotvarnarefnum, en vitað er, að við slík skilyrði tekur það á sig mjög daunilla lykt, svo að illvinnandi yrði við flutning og dreifingu þess. Þar með er þó væntanlega ekki útilokað að geyma límvatn til áburðar á þennan hátt. Rotvarnarefni eru hins vegar í fyrsta lagi of dýr, og kæmi raunar heldur ekki til greina að nota sum þeirra, svo sem brennisteinssýru, vegna skaðlegra áhrifa á jarðveginn. Geymslukostnaður á límvatni yrði mjög verulegur. Hver rúmmetri í geymslutönkum kostar nú að minnsta kosti kr. 100.00. Ef áætlað er, að límvatnið innihaldi 1% af köfnunarefni, sem mun vart ýkja fjarri meðallagi, þyrfti um 10 smálestir eða 10 m3 á hvern hektara, svo að sæmilega sé borið á. Stofnkostnaður geymslutankanna yrði samkvæmt þessu kr. 1000.00 á hektara, eða geymslukostnaður á hvert kíló af köfnunarefni 1.00 kr., ef gert er ráð fyrir, að 10% af stofnfé þurfi að greiðast árlega sem vextir, afborganir og viðhald. Þar sem ekki liggja fyrir samanburðartilraunir með límvatn og tilbúinn áburð, svo sem fyrr var getið, er erfitt að áætla um áburðargildið, og mundi raunar svo vera, þó að tilraunir hefðu verið framkvæmdar í eitt ár, vegna áhrifa veðráttunnar á árangurinn. Þess má t. d. geta, að köfnunarefni í tilbúnum áburði hefur gefið frá 35 til 130% meiri vaxtarauka en köfnunarefni í síldar- og fiskimjöli. Sé límvatn borið á á hentugum tíma, er það væntanlega nokkru hraðvirkara en síldarmjöl, sem dreift er í grasrótina. Þó er ekki sennilegt, að hið fyrrnefnda sé jafnvirkt og tilbúinn áburður, miðað við sama magn af köfnunarefni. Að svo stöddu máli er tæplega hægt að meta límvatnið meir en svo, að á móti 75 kg af köfnunarefni í tilbúnum áburði, sem er sæmilegur skammtur á einn ha, mun þurfa 100 kg af köfnunarefni í límvatni eða 10 smálestir af 1% límvatni. Dreifingarkostnaður. - Það fer ekki fjarri því, að eitt kg af köfnunarefni í tilbúnum áburði komið á tún muni kosta kr. 5.00 á næsta vori, eða kr. 375.00 á hektara, ef 75 kg af köfnunarefni eru borin á. Samkvæmt þessu og ofangreindu mætti tonnið af límvatni, dreifðu á túnið, ekki kosta meir en kr. 37.50. Nú þyrftu fiskimjölsverksmiðjur að fá eitthvað fyrir að safna límvatninu og afgreiða það. Sé verðið við verksmiðjuna áætlað kr. 4.50 á tonn, þá er spurningin, hve langt sé hægt að flytja límvatnið, ef greiddar eru kr. 100.00 fyrir hleðslu, flutning og dreifingu á hverjum 3 smálestum af límvatni. Ef bera ætti á að sumrinu, á haustin eða fyrri hluta vetrar, þegar notagildi límvatnsins er minna, yrði flutningsgjaldið að vera minna, eða það yrði ekki hægt að flytja límvatnið eins langa leið, ef það ætti að vera nokkurn veginn samkeppnisfært við tilbúinn áburð. Benda má á, að það getur verið erfiðleikum háð að nota mjög stórar bifreiðar við dreifingu límvatnsins, þar eð hætt er við, að þær mundu spora túnin á vorin. Rannsóknarverkefni. - Af framanskráðu er ljóst, að nota má límvatn með góðum árangri hið allra næst framleiðslustaðnum. Það, sem helzt þyrfti að athuga og rannsaka nánar í sambandi við notkun límvatns sem áburðar, virðist vera sem hér segir: 1. Að athuga flutnings- og dreifingarkostnað og þar með áætla, hve langt megi flytja límvatnið með hliðsjón af líkum reikningsgrundvelli og þeim, er að ofan greinir. 2. Fá upplýsingar um það magn af límvatni, sem til, fellur í hinum ýmsu verstöðvum, og tún stærð ræktunarlanda í nágrenni þeirra. 3. Gera dreifingartímatilraun og samanburð á límvatni og tilbúnum áburði í grennd við fiskimjölsverksmiðjur. Það er óþægilegt að framkvæma slíkar tilraunir á tilraunastöðvum, sem er fjarri verstöðvum. Samanburðartilraunir með límvatn eru nokkuð umfangsmiklar og dýrar, einkum þar sem köfnunarefnisinnihald límvatnsins er að sjálfsögðu breytilegt. Það virðist eðlilegt að athuga allgaumgæfilega atriði þau, sem nefnd eru undir liðum 1. og 2., áður en lagt er í kostnað vegna áburðartilrauna með límvatn.“ Af þessu er ljóst, að það eru tvö verkefni, sem hægt hefði verið að vinna að í sumar, þ. e. að rannsaka flutningskostnað og reikna út, hvers virði límvatnið verður, komið á þann stað, þar sem það á að bera á, og í öðru lagi, hve mikið af túnum er í nánd við þá staði, þar sem límvatnið fellur til. Það má vitanlega segja, að þetta yfirlit hefði átt að gera á s. l. vori, eins og hv. fyrirspyrjandi talaði um. En sannleikurinn er nú sá, að það er svo um þennan mann, sem sinnir þessum störfum, dr. Björn Jóhannesson, að hann kemst ekki yfir að framkvæma þær rannsóknir og tilraunir, sem eru aðkallandi á því sviði, sem hann fæst við, og ekki einu sinni helminginn af þeim, vegna ónógs vinnukrafts við tilraunirnar. Ef þessar upplýsingar þykja ekki nægar, þá er vitanlega nú á næsta vori hægt að gera þessar tilraunir. En þá þarf jafnframt að ætla fé til þeirra á fjárl.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svarið. En ég harma hins vegar, að hann hefur látið undir höfuð leggjast að framfylgja hér vilja Alþ. í þessu máli. Hann hefur í sambandi við það lesið upp langa skýrslu frá atvinnudeildinni til afsökunar á því, að hann hefur ekki gert þetta, lesið skýrslu, sem mér var kunnugt um, því að ég var búinn að fá þá skýrslu áður en þáltill. var samþ. Ég get sagt hæstv. ráðh., að aðrir menn hafa gert þessar tilraunir með góðum árangri, sem hæstv. landbrh. vanrækti að gera. Og það er svo að segja enginn tilkostnaður við að gera þessar tilraunir, sem ætlazt er til eftir þáltill., því að það mundi hver tilraunastöð vera fús til að taka við litlu magni af þessu límvatni, t. d. 5–10 tunnum, til að bera það á ákveðna reiti á tilraunastöðinni, blönduðu með ýmsum áburðartegundum öðrum, og gera þannig raunhæfar tilraunir með þetta. Þetta er hægt að gera án þess að veita nokkurt sérstakt fé til þess. Tilraunastöðvarnar geta gert svona litlar tilraunir, sem hér er ætlazt til, án neins teljandi kostnaðar, en þó með árangri. Hins vegar hefði mátt spara að lesa allar þessar hugleiðingar frá atvinnudeildinni, sem þeir hafa þar skemmt sér við að búa út, þegar þeir höfðu ekkert annað að gera. Ég vildi hins vegar, að hæstv. landbrh. léti gera tilraunir með þetta næsta vor, nálægt stöðinni, þar sem límvatnið er framleitt. Og ef hann vill ekki láta kosta til þess að aka nokkrum tunnum af límvatni til ræktunarstöðva, ætti hann að láta gera þessar tilraunir rétt við húsveggina, þar sem límvatnið er framleitt. - Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. láti í ljós, að þál. þessi verði framkvæmd, eins og til var ætlazt, þegar hún var samþ. á þinginu 1950.

Landbrh. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Það er náttúrlega hægt að framkvæma ræktunartilraunir eins og hv. þm. Barð. talaði um nú. Ef það væri svona einfalt að gera áburðartilraunir, þá þyrfti ekki annað en að reikna út, hvað bíllinn kostar, sem áburðurinn væri fluttur á, ásamt áburðinum. En ef ætti að gera tilraunir með þetta efni með vísindalegri nákvæmni, til þess að vita, hvernig visst áburðarmagn verkar af þessum áburði, þá þarf að gera tilraunir með þetta oft og lengi og við mismunandi skilyrði, svo sem t. d. undir regni, svo og án þess, að regn sé, er borið er á, og á ýmiss konar land og á mismunandi árstímum. Og þó að meðaltal áburðarmagnsins í þessu áburðarefni sé 1% köfnunarefni, þá er það líka nokkuð misjafnt. Og þegar við vitum, að áburðarmagnið er um 1%, þá er spurningin, sem þarf að svara, hvort það borgar sig að flytja þetta áburðarefni út á túnin og hvað borgar sig að flytja það langt. Og þetta er eins og það væri spurt um einhverja aðra áburðartegund, sem hefur ákveðið áburðarinnihald, hvort það borgaði sig að bera hana á. Og reikningsdæmið er þá alveg eins um flutningskostnaðinn. Og að geyma þetta áburðarefni í tönkum borgar sig ekki. Það er víst. Á stað eins og Akranesi, þar sem er fullt af þessu áburðarefni, þá er það vitað, að það eru takmarkaðar vegalengdir, sem borgar sig að aka því á tún, þannig að bíllinn kostar meira en áburðurinn er verður. Þetta er sannleikurinn. Hins vegar, ef Alþ. óskar eftir, að þessar tilraunir verði gerðar, þá er hægt að gera tilraunir og segja, að þegar áburðarmagnið er þetta, 1% t. d., þá er hægt að bera það á með góðum árangri, ef það kostar ekki meira að flytja það en eitthvað visst. En ef það á að setja þetta fram á þann hátt, að vísindalega sé að unnið, og segja til, hvaða árangri hægt er að ná með þessum áburði, eftir því, á hvaða tíma og undir hvaða skilyrðum er borið á, og eftir því, með hvaða áburðartegundum öðrum þetta áburðarefni er borið á, og svo eftir jarðvegi, þar sem borið er á, og eftir því, hve lengi borið er á visst land ár eftir ár þetta áburðarefni og við hvaða aðstæður og hvaða árangur er af að bera þetta á í ýmsum þessum aðstæðum, eftir því, hvort áburðarmagnið er yfir eða undir 1%, - ef á að vinna að rannsóknum þessa áburðarefnis með tilliti til þess, þá er málið ekki mjög einfalt. Hins vegar er það einfalt mál að athuga, hvað bíll kostar með þetta áburðarefni út á tún, og þá getur hver gert það sem er með því að spyrja um taxta hjá bílstjórum.

Fyrirspyrjandi (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Á síðasta Alþ. var samþ. frv. til l. um að reisa stöð til hagnýtingar efna úr síldarsoði, og var hæstv. ríkisstj. heimilað að taka 4 millj. kr. lán til byggingar stöðvarinnar. Það var upplýst, að um 20% meira verðmæti fengist úr hverju síldarmáli með því að hagnýta soðkjarnann heldur en ella og að ef soðvinnslustöð væri rekin hér, þá mundi hún, með núverandi markaðsverði, skila á tveimur árum þeim gjaldeyri, sem nauðsynlegur er vegna stofnkostnaðar stöðvarinnar, og að með 22 vinnslusólarhringum á ári fengist stöðin að fullu greidd á fimm árum. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. um það, á hvaða stigi málið standi og hvort nokkur von er til þess, að þessi verksmiðja verði byggð í náinni framtíð, og hvort unnt sé að fá kostnað við byggingu hennar settan inn á Marshallaðstoðina.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Herra forseti. Ég tel mig bezt og í skemmstu máli svara fyrirspurn hv. þm. Barð. með því að lesa meginkafla úr bréfi frá Síldarverksmiðjum ríkisins, sem fengu þessa fyrirspurn hv. þm. til umsagnar. En umsögn þeirra er í aðalefnum þessi: „Skömmu eftir að Alþingi hafi samþykkt lagafrumvarpið um að reisa stöð til hagnýtingar efna úr síldarsoði, tók stjórn Síldarverksmiðja ríkisins að athuga frekar leiðir til framkvæmda. Sökum breytingar þeirrar, er varð á gengi ísl. krónunnar eftir að lagafrumvarpið var samþykkt, voru fyrri áætlanir endurskoðaðar, og hækkaði þá stofnkostnaður stöðvarinnar úr 4 millj. í rúmar 6 milljónir. Rætt var við skrifstofustjóra viðskiptamálaráðuneytisins um útvegun Marshallfjár til kaupa á nauðsynlegum tækjum í Bandaríkjunum, og taldi hann fé það til reiðu, ef Síldarverksmiðjur ríkisins gætu tryggt fé í mótvirðissjóði og fé til greiðslu á innlendum kostnaði. Enn fremur var rætt við fjárhagsráð um fjárfestingu. Sökum hins mikla stofnkostnaðar, svo og hins, að ýmislegt var að gerast erlendis í þessum efnum, einkum í Noregi, er leitt gæti inn á nýjar brautir, þótti stjórninni rétt að bíða átekta, en sendi verkfræðing sinn á s. l. vori til Noregs til frekari athugana. Leiddu þær athuganir í ljós, að fara megi greiðari og ódýrari leiðir en áður var ráð fyrir gert. Þar sem og einsýnt var, að eigi mundi koma til framkvæmda fyrir síðustu sumarvertíð, ákvað stjórn S. R. að fresta málinu, þar til séð yrði, hvernig afkoma verksmiðjanna mundi verða. Svo sem kunnugt er, brást síldveiðin hrapallegar síðasta sumar en nokkru sinni fyrr og raskaði þeim grundvelli, er fyrrgreindar áætlanir voru reistar á, þ. e. meðalafkomu síðastliðinna sumra. Þó að síldveiðarnar hafi brugðizt og stjórn S. R. því eigi talið ráðlegt að hefja framkvæmdir, hafa karfaveiðarnar skapað ný sjónarmið, er gefa verður gaum, því að karfasoðið er, engu síður en síldarsoðið, mikilsvert hráefni til framleiðslu fóðurefnis. Er nú í athugun, hvort ekki muni fært að reisa soðvinnslustöð, er sé talsvert minni en sú, sem ráð var fyrir gert í lögunum, en orðið geti mikilsvert reynsluspor í þessum málum. Framkvæmdir hljóta þó að fara eftir fjárhagsgetu verksmiðjanna og hvernig kann að takast um útvegun lánsfjár til framkvæmdanna.“ Ég hef í sjálfu sér engu við þetta að bæta öðru en því, út af síðustu spurningu í ræðu hv. þm., um hvort Marshallfé væri til umráða til að byggja þessa verksmiðju fyrir, þá dreg ég það mjög í efa, eins og komið er málum, að það fé verði hægt að fá til þessa, þar sem búið er að ráðstafa svo verulegum hluta af Marshallfénu til virkjana og áburðarverksmiðjubyggingar.

Fyrirspyrjandi (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, og eins stjórn Síldarverksmiðja ríkisins fyrir það, sem hún hefur gert í þessu máli. Ég álít nauðsynlegt, að haldið sé áfram rannsókn og undirbúningi þessa máls, byggingar þessarar verksmiðju. Og mér sýnist, að það mál sé allt á réttri leið, þó að fjárhagur ríkisins hafi stöðvað framkvæmdir á þessu stigi. Og ég vænti, að stjórn Síldarverksmiðja ríkisins hafi um þetta fullt samráð við hæstv. ráðh., til þess að hrinda þessu máli fram eins fljótt og unnt er og fjárhagur ríkisins leyfir.



Herra forseti. Í lok síðasta Alþ. bar ég fram till. til þál. á þskj. 759 um sparnað á útgerðarkostnaði dýpkunarskipsins Grettis. Vegna þess, hve þáltill. kom seint fram á þinginu, gafst ekki tími til að ræða málið og afgr. það þá efnislega á Alþ. Það var upplýst í grg. till., að þá væru á skipinu 14 skipverjar, sem hefðu fengið á sjöunda hundrað þús. kr. í vinnulaun á árinu, eða sem svarar rúml. 43 þús. kr. hver maður að meðaltali, og það þótt skipið hefði legið í höfn verulegan tíma af árinu. Af þessu eru skipstjóralaun nærri 86 þús. kr., laun I. vélstjóra um 50 þús. kr., matsveins yfir 40 þús. kr., og háseta um og yfir 40 þús. kr., allt auk margvíslegra hlunninda, svo sem trygginga, orlofs, fæðis, sjúkrasamlagsgjalda o. fl., og fæðiskostnaður á mann var 15 kr. Er þetta tekið beint úr reikningum, sem lágu fyrir fjvn. á sínum tíma. - Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvort nokkuð hafi verið gert til þess að draga úr þessum kostnaði, þótt hins vegar ekki hafi verið mælt svo fyrir af Alþ., vegna þess að þáltill. var ekki afgreidd fyrir það, hve seint hún kom fram.



Herra forseti. Varðandi rekstrarkostnað dýpkunarskipsins Grettis hef ég hér í höndunum skýrslu frá vitamálastjóra. Og ég hef tilhneigingu til að svara fyrirspurninni þannig, að það hafi verið gerðar virðingarverðar tilraunir til þess að draga úr rekstrarkostnaði við þetta skip og að þær hafi borið góðan árangur. Ég tel, að nokkur sönnun þess finnist við samanburð á útgjöldum ársins 1949 og 1950 við rekstur skipsins, þar sem niðurstöðutölurnar eru þær, að kostnaðurinn 1949 var 1289 þús. kr., en 1950, að sönnu með færri útgerðardögum, kr. 849 þús. kr. Ég viðurkenni, að það er svona aðeins rúmlega í járnum með afkomu skipsins á árinu, en við það er því að bæta, að á árinu hafa farið fram mjög víðtækar viðgerðir á skipinu, sem munu hafa kostað um 400 þús. kr., og viðgerðarkostnaðurinn er færður allur á rekstrarkostnað, auk 65 þús. kr., sem varið hefur verið sömuleiðis til viðhaldsins. - Ég býst við, að það varpi enn skýrara ljósi á það, sem um er spurt, að ég lesi kafla úr bréfi frá vitamálastjóra, varðandi einstaka liði. Þar segir: „Skipt var um matsvein á skipinu, enda hefur fæðiskostnaður lækkað mjög verulega, þrátt fyrir að allt verðlag á matvælum hefur hækkað á árinu. Leitazt hefur verið við að hafa vinnu skipsins samfellda allt vinnutímabilið og skipshöfnin afskráð yfir vetrarmánuðina. Var í byrjun ársins gerð áætlun um vinnu skipsins allt árið og leitazt við að raða henni þannig niður, að flutningskostnaður yrði sem minnstur. Yfirvinna var takmörkuð, þó þannig, að ef viðkomandi staður, sem unnið var fyrir, óskaði eftir yfirvinnu, var hún leyfð á hans kostnað. Það má geta þess, að leitazt hefur verið við að draga úr flutningskostnaði pramma og áhalda milli staða eins og hægt hefur verið. Hefur vitaskipið Hermóður verið notað til þessara flutninga að langsamlega mestu leyti og reynt að samræma þá öðrum ferðum skipsins, svo að kostnaður yrði sem minnstur. Dagleiga fyrir skipið hefur ekki verið hækkuð þrátt fyrir hækkandi verðlag, en flutningskostnaður milli hafna hefur verið færður leigutaka til gjalda, en þessi kostnaðarliður hafði áður verið lækkaður mjög, eins og þegar er sagt. Niðurstaða reikningsins sýnir að vísu aðeins um það bil jöfnuð á rekstrarreikningi, án afskriftar, en þar við er að athuga, að höfuðviðgerð hefur farið fram á árinu, sem kostað hefur um 400 þús. kr., sem öll er færð á þessa árs rekstur.“ Ég tel, að þessar upplýsingar ættu að svara nægilega fyrirspurn hv. þm. Barð.

Fyrirspyrjandi (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir greinileg svör í sambandi við þetta mál. Ég sé, að þáltill., sem ég flutti um þetta mál á síðasta þingi, hefur haft sín áhrif til þess, að farið hefur verið nánar inn á sparnaðarleiðir í þessu máli, og sá árangur orðið af, sem hæstv. ráðh. hefur lýst. Og ber að þakka þá viðleitni öllum þeim aðilum, sem að því hafa starfað.



Herra forseti. Á síðasta þingi bar ég fram þáltill. á þskj. 765 um yfirfærslu á smávægilegri skuld við Danmörk og viðskiptasamninga milli ríkjanna. Þetta mál var borið svo seint fram, að það náði ekki afgreiðslu á þinginu, m. a. vegna þess, að ekki var vitað um þá erfiðleika, sem höfðu skapazt við vangreiðslu á skuld, sem Danir áttu hér í Íslandi. - Ég vildi spyrja hæstv. ráðh., hvort þessi skuld, sem Íslendingar stofnuðu til við Danmörku á s. l. ári, hafi verið yfirfærð. Í öðru lagi vildi ég spyrja, hvort gerðir hafi verið viðskiptasamningar milli Íslands og Danmerkur, og í þriðja lagi, hvernig viðskiptajöfnuðurinn er milli ríkjanna á þessu ári. Eftir að þessi þáltill. kom fram í fyrra, fékk ég margvíslega staðfest, að það átti mikinn hljómgrunn hjá þjóðinni að gera ekki viðskiptasamninga við Dani, nema það yrði Íslendingum hagstætt og unnið upp aftur það misrétti, sem hefur verið beitt í viðskiptum á undanförnum árum, m. a. á árinu 1949. Vildi ég því heyra frá hæstv. viðskmrh., hvernig hefur verið farið með þessi mál síðan, og vænti, að tekið verði tillit til þeirrar þáltill., sem borin hefur verið fram þessu að lútandi, þótt hún fengi ekki efnislega afgreiðslu.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Í sambandi við 1. spurninguna, um skuld Íslendinga við Dani, vil ég svara því, að nokkuð af henni hefur verið yfirfært, en ekki allt. Um 2. spurninguna er það að segja, að engir formlegir viðskiptasamningar hafa verið gerðir enn við Danmörk, en gerður hefur verið sérsamningur um sölu á 12500 tunnum af síld héðan til Danmerkur, og er það allt Faxaflóasíld. Umræðum um viðskipti milli landanna er haldið áfram. - Í sambandi við 3. spurninguna vil ég geta þess, að innflutningur frá Danmörku nam mánuðina janúar-október í ár 35 millj. og 860 þús. kr. cif, en útflutningur á sama tíma nam 6 millj. og 37 þús. af fobverði. Í innflutningnum frá Danmörku eru innifalin tvö skip, Gullfoss og María Júlía, samtals 18 millj. 222 þús.

Fyrirspyrjandi (Gísli Jónsson) : Ég vil þakka ráðh. fyrir svörin. Ég lýsi vonbrigðum yfir því, að viðskiptasamningarnir skuli vera svo óhagstæðir sem lýst er. Ég get trúað því, að ekki hafi verið hægt að komast hjá að greiða þessar 18 millj., sem talað var um, en það er sannarlega mjög athyglisvert, að eiga skuli sér stað 17–18 millj. kr. innflutningur á móti 6 millj. kr. útflutningi af okkar hálfu, og vildi ég beina þeirri ósk til hæstv. ráðh., að hann gerði sitt ýtrasta til þess, að þetta yrði jafnað. Það er kapphlaup um það nú hjá öllum þjóðum að selja vörur til annarra landa og engin ástæða lengur að láta dönsku þjóðina kúga Íslendinga í viðskiptum, en hér virðist beinlínis vera farið inn á það ár eftir ár að flytja til landsins frá Danmörku mörgum sinnum meira en Danir kaupa af okkur. - Ég vildi því vænta þess, að hæstv. viðskmrh. beitti sér fyrir því, að þessi viðskipti yrðu löguð Íslendingum í hag í framtíðinni.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Ég vil leiðrétta þann misskilning hjá hv. þm., að þessi viðskiptajöfnuður sé svo óhagstæður vegna þess, að Danir hafi kúgað Íslendinga til þess að kaupa af sér vörur. Þessar vörur hafa verið keyptar í frjálsum viðskiptum, og það eru ráð Íslendinga sjálfra, að þeir hafa keypt þar svo mikið af vörum, vegna þess að þeir hafa talið sér hagkvæmast að kaupa vörur þaðan. Og þó að við þurfum í viðskiptum við ýmis lönd, eins og t. d. Pólland, Finnland og Austurríki, að hafa jafnvirðisviðskipti, er sú stefna uppi nú meðal frjálsra þjóða Evrópu, að það séu ekki jafnvirðisviðskipti, heldur séu þau eins frjálsleg og mögulegt er og þjóðunum frjálst að velja, hvar keypt sé. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að Hollendingar hafa á þessu ári keypt af okkur miklu meira af vörum en við höfum keypt af þeim. Að vísu hafa þeir kvartað undan því, hvað við keyptum lítið af þeim, en þó hafa ekki komið fram neinar kröfur af þeirra hendi um jafnvirðisviðskipti, og ég tel ekki heldur, að það væri okkur í hag, að inn á slíka braut væri farið í viðskiptum milli hinna frjálsu þjóða Vestur-Evrópu.

Fyrirspyrjandi (Soffía Ingvarsdóttir) : Herra forseti. Út af þessari fyrirspurn minni vildi ég segja fáein orð til skýringar. Í öllum menningarlöndum er fyrir löngu hafin barátta fyrir því réttlætismáli, að konur fái sama kaup og karlar fyrir sömu vinnu. Í fyrstu fengu þessar raddir ekki mikinn hljómgrunn, því að menn þekktu ekki annað en að konur ynnu erfiðisvinnu, - t. d. eins og hér hjá okkur, bæru á móti karlmanni allan daginn, - fyrir helmingi minna kaup en þeir. En augu fleiri og fleiri opnuðust fyrir þessu ævagamla óréttlæti, og þá tók að miða í rétta átt. Og nú er svo komið, að þetta mál er komið á góðan rekspöl, þó að hvergi nærri sé það komið í rétt horf. Og þetta mál er ekki lengur aðeins baráttumál kvenréttindakvenna, heldur mál allra frjálslyndra manna, mál verkalýðssamtaka og fjölda annarra í hverju landi fyrir sig. En með starfsemi Sameinuðu þjóðanna má segja að alheimshreyfing sé komin á þessi mál. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna hefur, eins og kunnugt er, tekið þetta upp á stefnuskrá sína sem hreint mannréttindamál. Í áframhaldi af því er það veigamikla atriði, að Alþjóðavinnumálastofnunin í Genf vill beita sér fyrir að koma á fullum jöfnuði í kaupgreiðslum karla og kvenna. Alþjóðavinnumálastofnunin skrifaði öllum ríkisstjórnum innan Sameinuðu þjóðanna sumarið 1949 og sendi þeim ýmsar fyrirspurnir varðandi þessi mál, sem átti að svara fyrir alþjóðavinnumálaþingið 1960. Spurnarskjalið er nánast tillögur eða uppástungur um, hvernig bezt sé að koma á til framkvæmda jöfnuði í kaupgreiðslum til karla og kvenna. Meginspurningin er sú, hvort viðkomandi ríkisstjórnir telji æskilegt, að alþjóðavinnumálaþingið samþykki alþjóðareglur um sömu laun fyrir sömu vinnu. Þá eru í þessum plöggum lagðar fyrir ýmsar spurningar, er lúta að því, hvernig hvert ríki fyrir sig telji að hagkvæmast verði að vinna að því að koma þessu jafnréttismáli í framkvæmd í einstökum atriðum, þ. á m. hvort eigi mundi tiltækilegast, að reglan yrði fyrst tekin upp í þeim starfsfyrirtækjum, sem hið opinbera rekur, og löggjafarvaldið síðan beitti sér fyrir því, að þessi regla kæmi einnig til framkvæmda í öllum einkarekstri. Hvergi hefur - það ég til veit - verið skýrt opinberlega frá því, t. d. hér á Alþ., hvort íslenzka ríkisstj. hefur fengið þetta bréf Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, og því síður, hverju hún hefur svarað því, en það er stórt atriði, hvort hún t. d. telur æskilegt, að alþjóðavinnumálaþingið samþykki alþjóðlegar reglur um sömu laun fyrir sömu vinnu. En þetta er ein aðalspurningin. Og óhætt er að segja, að íslenzkar konur vilja mega treysta því, að íslenzka ríkisstj. á hverjum tíma vilji nota hvert tækifæri til að vinna í anda Sameinuðu þjóðanna að því, að konur fái sama kaup og karlar fyrir sömu vinnu.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Þessi fyrirspurn hv. 4. þm. Reykv. er í raun og veru í tvennu lagi, þó að það tvennt sé um sama efni. Fyrst um það, hvort ríkisstj. hafi borizt fyrirspurn eða till. um sama kaup karla og kvenna fyrir sömu störf, og get ég svarað því játandi. Slíkar fyrirspurnir hafa borizt. Síðari hluti fyrirspurnarinnar er: „Ef svo er, hefur þá ríkisstj. svarað fyrirspurninni, og hver var afstaða ríkisstj. til málsins?“ Um það atriði vil ég segja þetta: Það var á sínum tíma ákveðið að ræða einmitt þetta mál á alþjóðavinnumálaþinginu í Genf á s. l. sumri. Áður mun alþjóðavinnumálaskrifstofan hafa samið grg. um þetta mál og sent hana öllum aðildarríkjum stofnunarinnar til athugunar. Þ. á m. barst slík grg. til félmrn. hér. Í þessari grg., sem send var til athugunar, var spurningalisti, alllangur og sundurliðaður, um þetta efni, sem ríkisstjórnunum var ætlað að svara. Og spurningar þessar - eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda áðan - fjölluðu um væntanlegar alþjóðareglur um ýmis atriði í sambandi við þetta mál. Það, sem rn. hefur aðhafzt í þessu máli, er, að spurningar þessar, sem eru langt skjal, voru þýddar á íslenzku og sendar til Vinnuveitendasambands Íslands, til Alþýðusambands Íslands, til Kvenfélagasambands Íslands og til Kvenréttindafélags Íslands. Þetta var sent út 10. marz s. l. Jafnframt var þess sérstaklega óskað af rn., að þessi félagasambönd létu álit sitt í ljós á því, hvernig þessum spurningum skyldi svarað, og þá sérstaklega þeim atriðum að sjálfsögðu, sem hv. fyrirspyrjandi nefndi áðan. - En svo einkennilega hefur við borið, að ekkert af þessum félagasamböndum hefur virt rn. svars um þetta efni. T. d. hafa hvorki Kvenréttindafélag Íslands né Kvenfélagasamband Íslands svarað þessu bréfi og þessum fyrirspurnum ráðuneytisins. Á alþjóðavinnumálaþinginu í sumar, sem háð var í Genf og setið var af fulltrúa Íslands, Jónasi Guðmundssyni skrifstofustjóra í félmrn., þá fjallaði sérstök nefnd um þetta dagskrármál. Og af þeim fréttum, sem borizt hafa, bæði frá hálfu þess fulltrúa og eftir skýrslum, sem borizt hafa, kom í ljós, að mjög misjafnra skoðana gætti um þetta mál á því þingi, þannig að engin leið var þar að ná samkomulagi um málið. Það var loks samþ., að þetta mál skyldi tekið til lokaafgreiðslu á næsta þingi, sem skyldi halda sumarið 1951, og þá var gengið frá uppkasti að slíkri alþjóðasamþykkt, sem þó var ekki samkomulag um nema sem uppkast til að bera undir aðildarríkin. Félmrn. hefur nú fyrir skömmu borizt slík samþykkt, og það er þegar búið að senda hana þessum félagasamböndum, sem ég áðan nefndi, til athugunar. Ég vil leyfa mér að vænta þess fyrir hönd rn., áður en margar fleiri fsp. koma um þetta mál, að það komi hljóð úr horni frá þessum aðilum, sem hér eiga hlut að máli. Og ég vil taka fram fyrir hönd félmrn., að ég mun ekki svara þessum fsp., fyrr en svör hafa borizt frá einhverjum þeim aðilum, sem rn. hefur sent þessi mál til umsagnar. Tel ég mjög eðlilegt, að leitað sé umsagnar stærstu félagasamtakanna hér á landi, sem með þessi mál fara, og ekki sízt kvenfélagasambandsins. Ég held það sé ekki fleira, sem ég hef um þetta að segja, og vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi láti sér nægja það, sem ég hef getað upplýst um málið á því stigi, sem það er nú.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir greinilegar og góðar upplýsingar, en því miður kemur í ljós, að það hefur ekki verið mikil árvekni í þessu máli. Það er nú upplýst, að ríkisstj. hefur ekki sent spurningalista til vinnumálastofnunarinnar fyrr en undir vor 1950, og einmitt þá mun það hafa legið nokkurn veginn ljóst fyrir, að þá yrði of lítill tími til að undirbúa þessi svör formlega fyrir alþjóðavinnumálaþingið, sem átti að vera síðastliðið vor, 1950. En ég er ánægð með það, að hægt er að taka þetta mál upp að nýju, og treysti félmrn. til að ítreka við þessa aðila, sem rn. leitaði samstarfs við í þessu máli, að draga ekki að svara þessum þýðingarmiklu spurningum, og ríkisstj. geri svo að lokum sitt til þess að stuðla að því, að þetta réttlætismál, sama kaup fyrir sömu vinnu, nái fram að ganga hér á landi. - Svo þakka ég fyrir.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) : Það er aðeins út af því, sem fyrirspyrjandi sagði, að rn. hefði sýnt tómlæti í þessu máli. Það vil ég ekki viðurkenna, og ber mér þó ekki fyrir það að svara, því að það, sem hv. 4. þm. Reykv. minntist á, skeði áður en ég kom í rn. En ég tel alls ekki, að rn. eigi neina sök á þessu, því að það sendi umræddan lista 10. marz, en alþjóðavinnumálaþingið er haldið fyrst í júlímánuði, má ég segja, og það er vissulega nógur tími til undirbúnings þessa máls. Og ég vil segja, að það liggi ekki mikil alvara á bak við í þessu máli, ef þessir aðilar hafa ekki getað notað þann tíma til að taka ákvarðanir og senda rn. bréf um það efni. Tíminn var vissulega nógur, og tel ég ekki ástæðu til að ásaka rn. í þessum efnum, heldur tel ég sökina liggja hjá þeim kvenfélagasamtökum, sem aldrei birtu svör við bréfi rn. Ég tel því, að ummæli hv. þm. hafi ekki við rök að styðjast.



Herra forseti. Á Alþ. 29. marz 1950 var samþ. þáltill. um rannsókn á réttarstöðu og atvinnuskilyrðum kvenna, og leyfi ég mér að lesa hér upp þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera ýtarlega athugun á réttarstöðu og atvinnuskilyrðum kvenna. Að lokinni þeirri athugun skal ríkisstj. gera tillögur um breytingar á gildandi lögum, ef nauðsynlegt kann að reynast, tii að tryggja konum jafnrétti við karla, og um ný lagaákvæði, er rétt þykir að setja til að tryggja konum sömu aðstöðu og karlmönnum til að sjá fyrir sér og sínum og njóta hæfileika sinna í starfi. Ríkisstj. leggi álit og tillögur um þetta efni fyrir Alþingi svo fljótt sem unnt er.“ Og nú vil ég spyrja: Hvað hefur hæstv. ríkisstj. gert til athugunar á því, er í þál. felst?



Út af þessari fsp. skal ég taka þetta fram: Hv. fyrirspyrjandi las þál. upp, svo að ég þarf ekki að endurtaka það, en þar stendur, að ríkisstj. skuli falið „að gera ýtarlega athugun á réttarstöðu og atvinnuskilyrðum kvenna.“ Í þessu orðalagi felst það, að ætlazt er til, að hér sé ekki um neina bráðabirgðaathugun að ræða, heldur að málið sé athugað mjög gaumgæfilega. Hefur verið hafizt handa um þetta atriði, m. a. var hv. 8. þm. Reykv. (RÞ) falið að fara utan til að kynna sér þetta, eftir því sem efni stæðu til, og kynnti hún sér þessi mál nokkuð á Norðurlöndum og í Sviss og kannske víðar, en við þá fljótlegu athugun um þessi mál kemur það fram, að þetta mun vera töluvert meira verkefni en búizt var við í fyrstu, og yfirleitt mun þessi athugun víða vera skammt á veg komin. En rn. hefur gert ráðstafanir til þess, að þetta verði athugað í sambandi við alþjóðaþingið, sem nú er haldið fyrir vestan. Vil ég geta þess, að sendiherra Dana á Íslandi, sem situr það þing fyrir hönd Danmerkur, sýndi okkur þann velvilja að lofa að safna öllum gögnum um þetta mál og ná í þær upplýsingar, sem unnt væri. Það hafa borizt nokkrar bráðabirgðaskýrslur frá henni, en áreiðanlega fást margar fleiri upplýsinga., þegar sendiherrann kemur heim. - Lengra en þetta eru þessar athuganir ekki komnar, en ég vil taka fram, að ekkert er í þál. um það, að ríkisstj. skuli leggja skýrslu um athuganir sínar fyrir þetta þing, sem nú stendur yfir.



Ég þakka ráðh. fyrir góðar upplýsingar og er mjög ánægð yfir því að fá upplýst, að byrjað er að athuga þetta mál, og vona ég, að því verði haldið áfram. - Ég þakka hæstv. ráðh. mjög góðar upplýsingar.