Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og sést af nál. meiri hl. fjhn., þá hafði ég ákveðið að gefa út sérstakt nál., en því miður var það seint undirbúið, og því verður ekki útbýtt fyrr en á morgun. En hins vegar eru þær brtt., sem ég hef borið fram á þskj. 581 ásamt hv. 5. landsk. þm., komnar til útbýtingar, og þar sem þar koma fram aðalatriðin, mun ég nú gera grein fyrir brtt. okkar, þótt nál. liggi ekki enn fyrir. Hæstv. ríkisstj. hafði með 2. gr. frv. gert ráðstafanir til þess, að það fé, sem veitt væri af tekjum ríkisins fyrir árið 1951, mætti eins ganga til greiðslu á skuldum ríkissjóðs, en ríkissjóður fengi í staðinn heimild til þess að lána fé úr mótvirðissjóði til nokkurra þeirra liða, sem upp eru taldir í 1. gr. frv. Hæstv. ríkisstj. hefur þess vegna með því frv., sem hér liggur fyrir, farið inn á þá braut að leggja til um ráðstöfun lána úr mótvirðissjóði, og við flm. brtt. á þskj. 581 hefðum kosið að ganga nokkru lengra í þá átt og ekki sízt af því, að hér liggur nú fyrir Alþ. frv., flutt af þm. Sósfl., sem gengur í þá átt og hefur ekki enn fengið hér afgreiðslu. Við höfum þess vegna lagt hér fram viðtækar brtt. við þetta frv., sem að miklu leyti ganga út á það að taka upp till. okkar sósíalista um ráðstöfun á fé úr mótvirðissjóði. En við göngum út frá því, að ríkisstj. sé heimilt að ákveða, hvað af þessum upphæðum er veitt af tekjum ríkissjóðs árið 1951 og hvað úr mótvirðissjóði. Við gerum ráð fyrir, að tekið verði burt það ákvæði, sem felst í 2. gr. frv., að ríkissjóði skuli skylt að greiða núna lausaskuldir sínar jafnframt. Það er engin ástæða til þess, að ríkið minnki sínar skuldir, heldur þvert á móti ætti ríkið að auka þær, svo framarlega sem það gæti orðið til þess að skapa betri atvinnuskilyrði og meiri atvinnu í landinu. Það yrði þjóðarböl, ef ríkissjóður nú drægi úr kaupgetu almennings og möguleikum sjálfs sín með því að draga úr framkvæmdum, því að það, sem nú þjakar þjóðfélagið og almenning, er of lítil kaupgeta og tilfinnanlegt atvinnuleysi, sem ekki hefur verið jafnmikið síðan 1931. Ég held þess vegna, að það sé mjög nauðsynlegt, að Alþ. taki alvarlegt spor í þá átt að reyna að koma atvinnulífi landsmanna í eðlilegt horf. Og þegar ég segi, að koma eigi atvinnulífinu í eðlilegt horf, þá meina ég með því fulla atvinnu hjá almenningi og næga kaupgetu hjá almenningi, sem er hið eina eðlilega ástand hjá þjóðfélagi, sem á eins mikið af atvinnutækjum og okkar þjóðfélag. Það nær engri átt, að slíkt þjóðfélag þurfi að búa við atvinnuleysi og skort. En atvinnuleysið er framkallað af því opinbera, í stað þess að hið opinbera hjálpi til þess að koma sjálfu atvinnulífinu aftur í gang með því að veita til þess fé og stuðla að eðlilegri fjárfestingu. Í brtt. okkar er í fyrsta lagi lagt til, að ríkisstj. sé heimilt að verja úr mótvirðissjóði eða af tekjuafgangi ársins 1951 50 millj. kr., og í öðru lagi er tekið fram, hvernig því fé skuli varið, en þar er gengið út frá því, að því sé fyrst og fremst varið til framkvæmda í kaupstöðum og kauptúnum til að bæta framleiðsluskilyrði þeirra, svo sem til byggingar eða endurbóta á frystihúsum og fiskimjölsverksmiðjum, bættrar aðstöðu til afgreiðslu fiskiskipa og hagnýtingar sjávarafurða og annarra framkvæmda til eflíngar atvinnulífinu. En þessi brtt. er hugsuð alveg sérstaklega með tilliti til kauptúna og kaupstaða hringinn í kringum allt land. Þó að þetta kæmi Reykjavík að gagni, þá er hér fyrst og fremst miðað við, að það kæmi smærri bæjum og kauptúnum að notum og miðað við að skapa þar betri framleiðsluskilyrði og betri skilyrði fyrir togara og vélbáta en nú eru. Þau tæki, sem nú eru til, gætu þá framleitt miklu meiri verðmæti fyrir þjóðarbúið, svo framarlega sem möguleikar og aðstaða úti um land til þess að vinna úr afla þeirra væri bætt. Ýmis bæjarfélög, sem hafa togara eða vélbátaflota, geta ekki hagnýtt aflann, af því að þau hafa ekki nauðsynleg tæki til þess að taka á móti honum og vinna úr honum. Þau óska þess að geta komið upp hraðfrystihúsum og eru í óða önn að búa sig undir að koma þeim upp til þess að geta gert aflann að dýrmætari vöru. Og það er hægt að auka útflutning landsmanna stórkostlega, um 100–250 millj. kr. á ári, svo framarlega sem togurunum og mótorbátunum væri einbeitt að þessari framleiðslu, en það, sem stendur sérstaklega í vegi fyrir þessu, er skortur á lánsfé og skortur á fé til fjárfestingar, og það er annar tilgangur þessa frv. að bæta úr þeim skorti. Ég efast ekki um það, að það, sem þannig væri veitt til bæjar- og sveitarfélaga, mundi skila sér aftur með vöxtum og vaxtavöxtum. Það mundi setja líf í atvinnulífið úti um allt land og beinlínis verða til að auka erlendan gjaldeyri landsins. Í öðru lagi legg ég til, að veittar verði 20 millj. kr. til verkamannabústaða og útrýmingar heilsuspillandi íbúða, en núna er í frv. hæstv. ríkisstj. gengið út frá, að veittar verði til þessa 4 millj. kr. auk 8 millj. kr. til byggingar sjúkrahúsa, heilsuhæla og heilsuverndarstöðva. Það væri heppilegt og nauðsynlegt að velta meira fé til þessara hluta, því að þarna er um að ræða nauðsynlega fjárfestingu og allur almenningur á við mikil húsnæðisvandræði að stríða, sem nauðsynlegt er að bæta úr, og eins og hv. 8. landsk. hefur bent á, mun þarna vera um að ræða verulega atvinnuaukningu. Allir vita, hversu alvarlegt atvinnuleysi hefur undanfarið verið hjá byggingarverkamönnum og öðrum verkamönnum, sem aftur hefur orsakað það kaupgetu- og peningaleysi, sem ógnar þjóðarbúskapnum. Þessi kaupgetuskorfur hjá verkalýðnum veldur mjög hnignandi kjörum hans og stöðnun í atvinnulífinu. Þá er í 1. tölul. í þriðja lagi lagt til að veita 15 millj. kr. til byggingar smáibúða. Hins vegar hefur hæstv. ríkisstj. flutt frv. um þetta mál, en í þessari till. gerum við ráð fyrir, að vextir af þessum lánum verði 4%, eins og verið hefur um slík lán. - Í fjórða lagi leggjum við svo til, að lánaðar verði til Búnaðarbanka Íslands 30 millj. kr., og býst ég við, að hv. þdm. séu sammála um, að ekki muni af veita, þegar farið verður að ráðstafa fé mótvirðissjóðs, að auka þau framlög, sem ætluð eru til uppbyggingar landbúnaðinum. - Í fimmta lagi er svo lagt til, að greiddar verði upp í vangoldin framlög ríkissjóðs 10 millj. Í frv. er gert ráð fyrir, að varið verði 7 millj. upp í ógreidd framlög til hafna og skólabygginga, en við viljum, að sjúkrahúsin séu tekin með, og leggjum þess vegna til, að þessi upphæð sé hækkuð í 10 milljónir. - Í sjötta lagi leggjum við svo til, að til að byggja sjúkrahús verði veittar 8 millj., og er það ný till., sem ekki er í 1. gr. frv. hæstv. ríkisstj., og eins og hv. þm. vita, liggur till. fyrir um slíkar framkvæmdir. - 7. till. er svo sama till. og till. hæstv. ríkisstj. um iðnaðarbankann. Ég vil taka fram, að fyrst á annað borð er farið inn á það að vilja með þessu frv. ráðstafa fé mótvirðissjóðs, fannst okkur rétt, úr því á að fara að borga skuldir ríkissjóðs, að koma með allýtarlegar till. um ráðstöfun á fé mótvirðissjóðs. Með þessu, ef reiknað er með 50 millj. kr. tekjuafgangi, þýðir þetta, að 86 millj. yrði varið úr mótvirðissjóði. Nú býst ég við, að mjög miklum hluta þess fjár, sem nú er í mótvirðissjóði, sé að vísu, eftir því sem hæstv. fjmrh. lýsti yfir, ráðstafað, þó að ekki liggi enn fyrir nákvæmar upplýsingar um þetta. Nú liggur fyrir Alþ. þáltill., sem felur í sér ósk um ráðstöfun á fé, sem að áliti flm. mundi taka fram yfir það fé, sem nú er til ráðstöfunar í sjóðnum, og taka að einhverju leyti til ráðstöfunar á því fé, sem kemur inn í sjóð, sem ríkisstj. stofnar í stað mótvirðissjóðs, og þangað ganga þær greiðslur, sem borgaðar eru af lánum úr mótvirðissjóði. Ég skal ekki segja um, hvað líður ráðstöfun á því fé, sem er í mótvirðissjóði, né hvað verður í honum endanlega, og skal ekki segja um, hvort þessar till. passa við það. Ég veit ekki heldur, hvort notuð verður sú heimild að ráðstafa 50 millj., eins og samþ. var á síðasta þingi, til að greiða skuldir ríkissjóðs við Landsbankann, og veit ekki, hvort samþykki hefur fengizt vestanhafs fyrir þeirri greiðslu. Þætti mér vænt um að fá nokkurt yfirlit hjá hæstv. fjmrh. um, hvernig þetta stendur. Ef sú heimild verður ekki notuð eða tregða er á að fá hana hagnýtta, álít ég, að Alþ. eigi nú að gera sína samþykkt um ráðstöfun á fé mótvirðissjóðs og láta þessa 50 millj. kr. greiðslu falla niður. Ég álíti illa farið, ef ríkissjóður færi að greiða þessar 50 millj. af tekjuafgangi ársins 1951. Það eru sannarlega ekki þeir tímar nú, að ríkissjóði sé fært að láta fara fram skuldaskil við sínar eigin stofnanir, þó að það líti skár út á pappírnum, þegar þörf er fjárins í skynsamlegra augnamiði. Nú ganga atvinnulausir í Reykjavík úr 13 félögum um 1500 manns, þannig að ef talið er með fólk úr öðrum félögum, sem ekki er skráð og atvinnulausir meistarar í iðnaðarfélögum og verzlunar- og skrifstofufólk, er ekki efa bundið, að yfir 2000 manns eru atvinnulausir hér. Og hve mikið atvinnuleysi er úti um land, er þm. kunnugt, að undanteknum hæstv. viðskmrh., þannig að nú er brýn þörf, að hæstv. ríkisstj. beiti þeim yfirráðum, sem hún hefur yfir fé, til að reyna að bæta úr þessu atvinnuleysi, en samt er ekki í þessum till. lagt til, að farin verði nein sú leið, er orðið geti til eigna- eða framleiðsluaukningar. Ég vil svo vona, að hv. þm. taki þessum brtt. vel, en væri kærkomið að fá frá hæstv. fjmrh. upplýsingar um þá ráðstöfun, sem þegar hefur verið gerð á mótvirðissjóði, til þess að hv. þm. geti í ljósi þess athugað þessar till. okkar raunsæjan hátt, miðað við þær upplýsingar, sem fram koma.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls hér í d. gat ég þess, að af Alþfl. hálfu mundi verða tekið til athugunar með brtt. varðandi sjálft stjfrv., sem fyrir liggur. Ég lýsti því þá yfir, að þó að orkaði tvímælis sú skipting, sem gerð væri í frv. stj., þá fyndist mér þó höfuðgallinn á því, hve mjög væru klipin við nögl fjárframlög til byggingar verkamannabústaða og óþarflega langt gengið í ákvörðun vaxta af þeim lánum, sem gert er ráð fyrir í frv. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram 3 brtt. á þskj. 583. - Sú fyrsta er aðelns um allsherjar hækkun á heildarúthlutuninni í samræmi við 2. brtt., og ætla ég ekki að ræða hana sérstaklega, annað en það, að ég vildi benda á, að eftir yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. eru allar líkur til, að tekjuafgangurinn verði árið 1951 um 50 millj., og ég held, að það sé nokkur ástæða til að ætla, að hann verði frekar yfir 50 millj. en hitt, en e.t.v. getur hæstv. fjmrh. upplýst það nánar nú. Af því leiðir, að til ráðstöfunar er samkv. samþykkt Alþ. 50 millj., eða sennilega eitthvað á 6. tuginn. - Nú hefur mér skilizt af frv. ríkisstj., - en þar er lagt til, að úthlutað verði 38 millj., - að 12 millj. eða meira af tekjuafgangi ríkissjóðs árið 1951 eigi að ganga til að greiða afborganir af skuldum ríkissjóðs, sérstaklega lausaskuldum við Landsbankann. Í því sambandi er rétt að bendu á tvennt, áður en ákveðið er að verja tugum milljóna af greiðsluafgangi ársins 1951 til að greiða lausaskuldir við Landsbankann. Annað er það, að þegar hefur verið samþ. hér að leita heimildar til að verja úr mótvirðissjóði 50 millj. kr. til að greiða lausaskuldir við Landsbankann. Nú veit ég ekki, hvort heimild liggur fyrir um þetta, en telja má líklegt, að ekki muni skorta samþykki af hálfu þess aðila, er til þarf að leita, því að eins og hv. þm. Hafnf. upplýsti, þegar hann ræddi við þessa aðila á sínum tíma, bentu þeir á það, að eðillegt væri, að verulegur hluti mótvirðissjóðs væri notaður til að greiða skuldir ríkissjóðs, svo að ég geri ráð fyrir, að ekki muni skorta helmild til þess. Í annan stað var ákveðið í lögum um gengislækkun o.fl. að leggja á sérstakan stóreignaskatt, er má greiða í verðbréfum, er greiðist á 20 árum með 31/2% ársvöxtum. Þó að litlar upplýsingar liggi fyrir Alþ. um, hverju stóreignaskatturinn nemur og hve mikill hluti hans er greiddur í bréfum, benda öll skynsamleg rök til þess, að verulegur hluti hans verði greiddur í þessum bréfum, ég skal ekki segja hve mikið, en hæstv. fjmrh. getur e.t.v. upplýst nánar um það, því að það átti að tilkynna um það fyrir 10. jan., hverjir ætluðu að nota þessa heimild og greiða skattinn með verðbréfum. Ég vil samt álykta, að allur þorrinn, jafnvel svo að skiptir tugum milljóna, verði afhentur ríkinu í þessum skuldabréfum. - Nú er það ákvæði í gengislækkunarlögunum, að þessi bréf skuli afhent Landsbankanum og hann sé skyldugur að taka þau á nafnverði upp í það, sem ríkið skuldar í Landsbankanum. Þegar þessa er gætt og að hægt er að verja 50 milljónum úr jafnvirðissjóði og í annan stað, að verulegur hluti skuldabréfanna verður afhentur sem greiðsla á lausaskuldunum, sé ég ekki, að brýn ástæða sé til að verja stórum hluta af tekjuafgangi ársins 1951 til að greiða lausaskuldir ríkisins í Landsbankanum og þar sem tugmilljónir eru ætlaðar til þess úr öðrum sjóði. Fyrir þessar sakir tel ég að sé útreiknað með varúð, að eftir séu 44 milljónir í stað 38 til ákvörðunar Alþ. af tekjuafgangi ársins 1951, og samt sé eftir óráðstafað 5–10 millj. Og með tilvísun til þess, sem ég hef áður sagt um greiðslu lausaskulda og skuldabréf stóreignaskattsins, tel ég séð mjög forsvaranlega fyrir niðurgreiðslu lausaskulda ríkisins við Landsbankann. 2. brtt. á þskj. 583 er reist á því, að varið verði 44 millj., en ekki 38, í ákveðnu skyni af greiðsluafgangi ársins 1951, og er lagt til, að í stað 4 milljóna til byggingarsjóðs verkamanna verði varið 10 millj. Við 1. umr. gat ég þess, að ég vissi vel, að hæstv. fjmrh. mundi kunn sú mikla fjárþörf, sem byggingarsjóður verkamanna hefur. Í annan stað er óbætt að slá föstu sem staðreynd, að bygging verkamannabústaða við sjávarsíðuna er einn hagkvæmasti byggingarháttur, sem upp hefur verið tekinn þar. Hús þessi reynast ódýr og hentug og í kaupstöðum og kauptúnum utan Reykjavíkur og Ísafjarðar hefur verið hugsað um það aðallega fyrir utan samvinnuíbúðir, en lítið verið byggt eftir III. kafla laga frá 1946. Ég hika því ekki við að staðhæfa, að þótt ekki dragi úr þörf bæjanna til að byggja sérstakar íbúðir til að bæta úr vandræðunum, sé einnig nauðsyn á að byggja verkamannabústaði, eins hagkvæma og völ er á. Þess vegna er lagt til, að 10 millj. af tekjuafgangi ríkissjóðs árið 1951 verði varið til byggingarsjóðs verkamanna. - Ég hef ekki lagt til, að breytt væri að öðru leyti því, sem lagt er til í frv. um framlög til íbúðabygginga í kaupstöðum til að reyna að bæta úr húsnæðisvandræðunum, og ekki heldur dregið úr að verja 4 millj. til smáíbúðabygginga. Fyrir utan það, sem ég nú hef sagt um þörfina á að byggja verkamannabústaði og hversu hagkvæmir þeir séu, vildi ég geta þess líka, að svo mikil reynsla er fengin eftir 20 ár af þessu fyrirkomulagi, að ég held, að það komi skýrt í ljós, að með öðrum hætti er ekki betur hægt að bæta úr brýnustu þörfinni við sjávarsiðuna. Ég held, að enginn láti sér koma í hug að neita því, að æskilegt sé, að byggingarsjóður verkamanna fengi meira en þessar 4 millj., sem honum eru ætlaðar eftir frv. Það er aðeins hitt: Er hægt að verja 6 milljónum meira í þessu skyni? - og vísa ég þar til þess, sem ég hef áður sagt, að það er hægt, ef vilji og skilningur á þörfinni er fyrir hendi og ef hæstv. ríkisstj. og flokkar þeir, sem að henni standa, skilja þetta. En að óreyndu vona ég, að menn skilji þessa þörf og dragi rétta ályktun af þeim skilningi með atkvæði sínu. Í þriðja lagi er lagt til, að í stað 51/2% vaxtafótar af þeim lánum, sem gert er ráð fyrir að veitt verði, verði hann ákveðinn 4%. Við 1. umr. gat ég þess, að varðandi þau kjör, sem eru veitt mönnum við íbúðir í verkamannabústöðunum, þar sem vextir og afborganir eru aðeins 3%, kostar það sjóðinn verulegar upphæðir að greiða mismuninn á þessum vaxtakjörum, þeim, sem gert er ráð fyrir í frv., og þeim, sem hann þarf að lána út með samkv. gildandi lögum. Í annan stað er viða, t.d. í Reykjavík, þar sem hefur verið byggt og verið er að byggja hin svokölluðu Bústaðavegshús, að það er verulegur hluti af byggingarkostnaðinum, eða a.m.k. helmingur, sem bærinn veitir að láni þeim, sem byggja, og held ég, að þau lán eigi að greiðast á 50 árum með 3% í vexti. Þegar þess er gætt, hvaða vextir eru ákveðnir í l. um verkamannabústaði og hvaða vaxtakjör eru hjá Reykjavíkurbæ, tel ég þörf á að ákveða vexti af þessu framlagi ríkissjóðs lægri en gert er í frv. og legg til, að þeir verði 4% í stað 51/2%. Tel ég þar mjög hóflega í sakirnar farið og vona að skilningur sé fyrir hendi að færa þessa vexti niður. - Án þess að vilja fara inn á fræðilegar umr. um ákvörðun vaxta í sambandi við lánsfjárþörf og lánsfjárkreppu og atvinnurekstur í landinu vil ég segja það sem mína skoðun, að ég tel hæpið að reyna að hefta athafnir og fjárfestingu með mjög háum vöxtum og tel ástæðu til að hafa vexti hóflega og gera aðrar og skynsamlegar ráðstafanir, sem miða að því að hindra of ríka fjárfestingu. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um þessar brtt. minar fleiri orðum, en vildi bara að lokum endurtaka, að það er fullkomlega forsvaranlegt að verja 44 millj. kr. af tekjuafgangi ársins 1951 í því skyni, sem lagt er til með frv. ríkisstj., að viðbættum brtt. mínum, og einna brýnustu þörfina til aukins lánsfjár er að finna hjá byggingarsjóði verkamanna, og verður að telja eðlilegt að miða við lögákveðna vexti í sambandi við byggingu verkamannabústaða og þær reglur, sem settar hafa verið t.d. í Reykjavík í sambandi við bæjarbyggingarnar, þ.e. að lækka vaxtafótinn frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj., niður í 4%. - Þó að Alþfl. hefði að öðru leyti getað hugsað sér skiptinguna á nokkuð annan veg, jafnvel innan þess ramma. sem lagður er með frv. ríkisstj., vil ég ekki fara inn á brtt. snertandi það atriði, því að það er þörf á auknu fé til allra þeirra atriða, sem gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj. Við viljum þó með þessum brtt. reyna að bæta úr þeim höfuðgalla, sem okkur virðist vera á úthlutun tekjuafgangs ríkissjóðs 1951, án þess að ganga lengra en svo, að forsvaranlegt væri varðandi fjárhag ríkisins og greiðslu á lausaskuldum ríkisins í þjóðbankanum. Vænti ég þess vegna, að þessar brtt. mættu við nánari athugun fá þann stuðning hér í d., sem þær vissulega eiga skilið, eftir því sem málefni standa til.



Ég vil segja fáein orð út af brtt. - Vil ég þá fyrst minnast á brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. og hv. 5. landsl., Í þessum till. er stungið upp á að ráðstafa 136 millj. kr. af greiðsluafgangi ríkissjóðs áríð 1951. Þessar till. ná vitanlega alls engri átt vegna þess. að greiðsluafgangur ríkissjóðs 1951 nálgast ekkert þessa fjárhæð, sem þm. vilja ráðstafa. Hann verður ekki einu sinni helmingur af þeirri upphæð, þannig að ef þessi till. yrði samþ., yrði a.m.k. að taka mjög mikið af fé mótvirðissjóðs, enda hefur það komið fram hjá hv. flm., en þá hefði þurft að breyta fyrirsögn frv. En varðandi mótvirðissjóð er það að segja, að núverandi stjórnarflokkar hafa gert samkomulag um að beita sér fyrir því, að úr honum væri varið fé til þess að lána í virkjanir, þ.e. Sogsvirkjunina og Laxárvirkjunina, og áburðarverksmiðju og koma þessum fyrirtækjum upp. Og enn fremur hefur stj., með samþykki stjórnarflokkanna, lagt til, að úr mótvirðissjóði verði varið 50 millj. kr. til þess að greiða lausaskuldir ríkissjóðs í Landsbankanum, en að vísu er ekki enn þá búið að ganga frá þessari 50 millj. kr. greiðslu og nokkuð vafasamt, hvernig um það fer. Er auðséð af þessu, að ekki er til þess að hugsa, að mótvirðissjóður geti á þessu ári náð til annars en þessara atriða, þar sem hlýtur að verða að ætla það, sem hægt er að losa úr sjóðnum á þessu ári, til virkjananna og áburðarverksmiðju, og sést glöggt af því, að það mun þurfa til þessara fyrirtækja á þessu ári mun meira fé en kemur inn í sjóðinn á því sama ári. Sést því, að ekki er á þetta bætandi, og kemur þó enn betur í ljós á næstunni, því að stj. á enn eftir að leggja fyrir Alþ. frv. um heimild til að lána þessum fyrirtækjum úr mótvirðissjóði umfram það, sem þegar er í l. - Vil ég því mæla gegn því, að þessi till. verði samþ. Varðandi till. hv. 8. landsk. vil ég segja örfá orð. - Talsmenn Alþfl. hafa sýnilega að minnsta kosti lært frá því fyrir jól. Þá gerðu þeir till. um að ráðstafa greiðsluafgangi ríkissjóðs upp á - ég held - 90–100 millj. kr., en nú telja þeir það ekki meira en 44 millj., þannig að óneitanlega hefur þetta mál skýrzt mikið fyrir þeim mönnum frá því, sem þá var. Þó hafa engar nýjar upplýsingar komið fram, því að ég var þá búinn að upplýsa það sama og hægt hefur veríð að upplýsa fram að þessu um afkomuhorfur ríkisins. En þeir sýnast nú hafa tekið meira til greina þær upplýsingar, og er ekki nema gott um það að segja, og sízt mundi sitja á mér að finna að því. Er þá spurningin, hvort skynsamlegt sé að ráðstafa meiru af greiðsluafganginum en stjórnin stingur upp á, t.d., eins og hv. 8. landsk. stingur upp á, að ráðstafa 44 millj. í stað 38 millj. Um þetta er það að segja, að við höfum reynt að gera okkur grein fyrir því, hver þessi tekjuafgangur yrði. Komumst við að þeirri niðurstöðu, að hann mundi verða um 50 millj. kr., og síðustu upplýsingar gefa til kynna, að þessi afgangur muni verða nærri þessu, og er þessi áætlun sízt of lág, þannig að ekki er ástæða til að ætla, að hann verði yfir 50 millj. Hefur stj. ekki séð sér fært að ráðstafa meiru en frv. gerir ráð fyrir og leggur því á móti öllum brtt., sem ganga í þá átt að ráðstafa meiru. Af þessu leiðir, að ekki þarf að ræða um nauðsynina á því að leggja fram fé til verkamannabústaða. Ég veit, að það væri mjög heppilegt, hefði það verið hægt, og sama má segja um margt annað, sem stj. hefur orðið að leggja á hilluna í þessu tilliti. En það er að sumu leyti dálítið skemmtilegt fyrir mig, sem hef tekið á móti miklum ávítum frá stjórnarandstæðingunum fyrir að hafa hagað þessum málum þannig, að það hefur orðið svolitill afgangur, - það er skemmtilegt fyrir mig að heyra og sjá þær till., sem stjórnarandstæðingar hafa svo að gera um ráðstöfun á þessu fé, og lýsingar þeirra á því, hversu þetta fé hrökkvi skammt til þess að verða við þeirra brýnustu nauðsynjum. Þá verður lítið úr ákúrum stjórnarandstæðinga, að þannig skuli hafa verið stillt til, að nokkur afgangur varð af tekjum ríkisins 1951, og fer þá öll framkoma þeirra í þessu sambandi að verða nokkuð brosleg. Að lokum vil ég leggja eindregið á móti því, að e-liður brtt. á þskj. 583 verði samþ., og nægir að mestu að vísa til þeirra raka, sem ég flutti við 1. umr. þessa máls, þar sem því var hreyft við þá umr. af talsmönnum sósíalista og Alþfl., að rétt væri að lækka vextina frá því, sem lagt er til í frv. ríkisstj. Þessi till. um vextina er sett inn með tilliti til þess, að stj. beiti sér fyrir því að lána úr mótvirðissjóði með 51/2% vöxtum, og vill þá stj., að það verði hliðstætt við vexti af þeim lánum, sem ríkissjóður lánar beint. Þetta er gert vegna þess, að það fé, sem við lánum úr mótvirðissjóði, og annað fé verðum við að reyna að innheimta aftur með eðlilegum vöxtum til þess að lána það aftur. Ég get ekki á það fallizt, að þau fyrirtæki, sem fá þetta fé úr fyrstu umferð, njóti forréttinda með því að fá þetta fé með óeðlilega lágum vöxtum, heldur er svo ráð fyrir gert, að þau greiði af því nokkurn veginn eðlilega vexti og síðan sé hægt að lána það út aftur til annarra fyrirtækja, sem hafa ekki orðið þess aðnjótandi að fá fé úr mótvirðissjóði frá fyrstu umferð. Þetta er sama og ég sagði við 1. umr., og mun ég ekki endurtaka það, en vil vona, að meiri hl. d. standi fast saman um það að hafa vaxtafótinn eins og stj. hefur lagt til. Sannleikurinn er sá, að fremur mætti segja, að hann væri óeðlilega lágur, en að íhuguðu máli þótti stj. ekki sanngjarnt að fara hærra en í 51/2%. Þetta vildi ég segja út af þeim brtt., sem komið hafa hér fram.



Herra forseti. Ég saknaði þess í ræðu hæstv. fjmrh., að hann skyldi ekki gefa neinar upplýsingar um þá ráðstöfun, sem þegar hefur farið fram á mótvirðissjóði. Þó kom vel fram hjá honum, að því er snertir hinar 50 millj. kr., sem samþ. var fyrir alllöngu að heimila ríkisstj. að greiða úr mótvirðissjóði upp í lausaskuldir í Landsbankanum, að ekki hefur enn verið gengið frá því og vafasamt, hvernig um það fer. Mér sýnist þess vegna, að hæstv. ríkisstj. viðurkenni með þessu, að raunverulega sé þessum 50 millj. kr., sem gengið hefur verið út frá að skyldi verja til að greiða upp í skuldir við Landsbanka Íslands, óráðstafað enn þá. Og þar sem viðhorfið í þjóðfélaginu er gerbreytt síðan heimilað var að ráðstafa þessum 50 millj. á þennan hátt, þá er raunverulega ekki nema eðlilegt, að Alþ. endurskoði þessa ákvörðun sína og geri þá breyt., að í stað þess að verja þeim 50 millj. til að greiða skuldir við Landsbankann sé þeim varið til framleiðsluaukningar. Eins og við munum, mun líklega vera um 11/2 ár síðan við samþ. þetta frv. ríkisstj. um 50 millj. kr. greiðslu á skuldum við Landsbankann, og fyrst ekki hefur verið gengið frá því máli nú og vafasamt, hvernig um það fer, eftir yfirlýsingu hæstv. ráðh., álít ég, að þessi till. okkar hér, þar sem farið er fram á, að ráðstafað verði 86 millj. úr mótvirðissjóði, verði eftir yfirlýsingu hæstv. ráðh. raunsæ, þegar miðað er við að breyta hér ákvörðun um þessar 50 millj., og þær fara þess vegna meira að segja upp í nokkuð af þeim 86 millj., sem við gerum till. um að ráðstafa úr mótvirðissjóði. Það nær vitanlega engri átt, eins og komið er efnahagsástandinu í þjóðfélaginu, að ætla að fara að greiða 50 millj. kr. upp í lausaskuldir við Landshankann. Og ég held, að af þeim litlu yfirlýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf um þetta, megi ráða, að till. okkar hafi við mjög mikil rök að styðjast að því er sjálfa ráðstöfunina snertir, fyrir utan þörfina á að ráðstafa fénu þannig. - Ég veit, að ríkisstj. hefur í undirbúningi að leggja frv. fyrir þingið um aukna fjárveitingu vegna Sogsvirkjunarinnar, Laxárvirkjunarinnar og áburðarverksmiðjunnar, en það mundi þó allt saman ekki hindra þessa ráðstöfun, ef gengið væri út frá því að breyta þessari till. um 50 millj., og held ég væri mjög æskilegt, að fjmrh. gæfi ótviræða yfirlýsingu um, hvernig þetta er, hvort efnahagssamvinnustofnunin í Washington hefur beinlínis lagt á móti þessari samþykkt ríkisstj. að borga 50 millj. til Landsbankans. Eitt var rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, en það var þegar hann benti á, að réttara væri af okkur að gera brtt. við fyrirsögn frv. Væri sjálfsagt formlega réttara, að fyrirsögn þess hljóðaði svo: Frv. til l. um ráðstöfun á greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1951 og ráðstöfun á fé úr mótvirðissjóði. - Munum við bera fram till. um það við 8. umr., ef till. okkar verða samþ. Þá kom hæstv. ráðh. með þá aths., að það væri skemmtilegt að sjá till. stjórnarandstæðinga um það, hvernig skyldi verja því fé, sem hann hefði verið svo duglegur að ná í frá almenningi. Ég vil út frá þessu segja ráðh. það, að þótt það sé ekki nema eðlilegt, að deilt sé um það, hvernig fénu sé ráðstafað, er a.m.k. spurning, hvort hefði ekki verið betra að koma því fé í umferð hjá almenningi en ráðstafa því á þennan hátt, sem hér er gert. Þess er að gæta, að þetta fé er tekið úr umferð á síðasta ári og þar með minnkað það fé, sem almenningur hefur í umferð, og sett í þjónustu ríkisins, þ.e. ríkissjóðs, þannig að þessi upphæð, sem tekin er þannig af almenningi, hefur þegar komið mjög illa við fólk almennt í landinu. Það er ekki aðeins, að kaupgeta verkamanna og annarra launþega hafi verið minnkuð um þessar 50 millj., heldur hefur líka það, sem atvinnureksturinn og verzlunin hafa haft til veltu, verið tekið í ríkissjóð, og það hefur áreiðanlega síðar skaðlegar afleiðingar, þegar svona harkalega er dregið úr öllu rekstrarfé. Þannig að það er síður en svo til að stæra sig af að hafa gengið svo nærri almenningi um innheimtu ríkisfjár. Þess er líka að gæta í þessu sambandi, að með því að taka 50 millj. kr. eða meira frá neyzlu almennings, og þar sem allir okrarar fara fram á að fá að nota þetta fé til fjárfestingar, hefur verið lækkuð lífsafkoma þjóðarinnar á síðasta ári, minnkað það fé, sem hún hefur haft handa á milli til þess að kaupa fyrir sínar nauðþurftir, um 50 millj. kr. Það hefur með öðrum orðum verið pínt út úr almenningi 50 millj. kr. til þess að gera það siðan að kapítali á fjárl., sem síðan er lánað út með vöxtum og vaxtavöxtum, og þetta er mjög hörð aðferð gegn almenningi á þeim tíma, sem hann á jafnerfitt og nú. Þá talaði ráðh. um eðlilega vexti og sagði, að vextirnir væru ekki nógu háir. Hvað heldur hæstv. ráðh., að séu eðlilegir vextir í þjóðfélaginu nú, og hvað meinar hann, þegar hann talar um eðlilega vexti? Á hann við, að það séu eðlilegir vextir, sem skapast með framboði og eftirspurn á núverandi lánsfjármarkaði? Ég veit ekki, hvort hann þekkir þá vexti, sem skapast með framboði og eftirspurn. Ég býst við, að ef menn ætluðu að selja nú t.d. ríkisskuldabréf með 25% afföllum, mundi það vera nokkurn veginn ókleift. Ég veit ekki, hvort hæstv. fjmrh. hefur fylgzt með afleiðingum þeirrar lánsfjárpólitíkur, sem ríkisstj. rekur. En hann má vita, að það eru til vextir í Reykjavík nú, sem eru þannig, að víxill til t.d. þriggja mánaða er seldur með 20% afföllum; það er m.ö.o. lánað fé með 80% vöxtum. Það er vafalaust til líka, að lánað sé fé með miklu skikkanlegra móti á þeim markaði, sem rekinn er utan bankanna, en hitt er vitanlegt, að aldrei hefur svartur markaður blómgazt eins á Íslandi og í tíð þessarar hæstv. ríkisstj., - svartur markaður á peningum. Hæstv. ríkisstj. hefur stært sig af því að hafa útrýmt svörtum markaði á vörum. Það er rétt, að það hefur skapazt það mikil fátækt hjá almenningi, að hann getur ekki lengur keypt sér nauðsynlegustu vörur til þess að lifa af. Þeim svartamarkaði, sem var á vörum, hefur ríkisstj. útrýmt með því að útrýma kaupgetunni, en hefur skapað annan svartamarkað um leið, þ.e. svartamarkað á peningum, - skapað þeim mönnum, sem eiga peninga eða geta fengið lánaða peninga með góðum kjörum, möguleika til þess að taka 10–20 og upp í 80% vexti. Og hvað kallar hæstv. ráðh. svo eðlilega vexti í þessu sambandi? Þetta er ávöxturinn af vaxta- og lánsfjárpólitík hæstv. ríkisstj., - ávöxturinn af þeim bréfum, sem ríkisstj. hefur skrifað bönkunum um að draga úr lánsfjárstarfsemi. Það er eins og það séu samantekin ráð milli hæstv. ríkisstj. og okraranna í Reykjavík að féfletta almenning með þessari aðferð. Kemur þetta líka vel fram í því, að nú fer fram hvert nauðungaruppboðið á fætur öðru, þar sem fólki, sem á undanförnum árum hefur verið að reyna að eignast húsnæði undir pólitík Framsfl., er steypt í örbirgð einmitt með þeirri fjármálapólitík og svartamarkaðspólitík, sem hæstv. ríkisstj. rekur. Ef hæstv. ráðh. ætlar þess vegna í sambandi við vexti af því fé, sem ríkið hefur til ráðstöfunar, að fara út í það að keppa við okrarana, má hann fara langt upp fyrir 5%. Ef ráðh. hins vegar ætlar sér að reyna að stuðla að því, að þessum svartamarkaði verði útrýmt og sköpuð í landinu eðlileg lánsfjárpólitík, m.a. eðlileg fjárfestingarpólitík, sem geri mögulegt að þau fyrirtæki, sem lagt er í, geti borið sig, er ekki rétt að hækka þessa vexti. Það mundi nú líka satt að segja vera allundarleg aðferð - svo að maður taki dæmi í sambandi við landbúnaðinn - að lána úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði, það er nú mismunandi vaxtafótur, en ætli það sé ekki frá 21/2 til 31/2%, þegar lánað er til bænda, en mér skilst, að með núverandi till. hæstv. ríkisstj. sé gengið út frá, að til Búnaðarbankans skuli lánað með 51/2% vöxtum. Og ef ríkissjóði finnst eðlileg ráðstöfun á sínu fé að reikna 51/2% vexti til Búnaðarbankans t.d., skyldi þá ekki Búnaðarbankanum, sem er þó bankastofnun, bráðum fara að þykja eðlileg ráðstöfun á sínu fé að taka ekki aðeins 51/2% vexti af bændum, heldur nokkru hærri vexti? En það liggja ekki fyrir hér till. um slíka hækkun, enda held ég, að það væri óréttlátt að hreyta þeirri stefnu að veita þeim lán með lágum vöxtum, sem eru að byggja landið upp og rækta það og skapa arðbæra eign fyrir framtíðina. Það er undarleg aðferð af ríkisstj. að skapa fyrst að óþörfu lánsfjárkreppu í þjóðfélaginu með ráðstöfunum sínum, setja þar með vextina á svartan markað upp úr öllu valdi og koma siðan til Alþ. og segja: Það verður að hækka vextina, þannig að þeir geti talizt eðlilega háir, því að vextir eru að hækka í þjóðfélaginu. Það var líka einu sinni hægt að fá fé með ákaflega lágum vöxtum hér á Íslandi, og þótt margt væri við það að athuga, var það áreiðanlega hollara ástand en það, sem nú hefur skapazt. Meðan það ástand var og fjmrh. sérstaklega talaði hvað mest um dýrtíðina, sem hann er nú hættur að tala um nú, eins og líka eðlilegt er, þá var a.m.k. allt gert sem hægt var til þess að byggja þjóðfélagið upp. En með þessari pólitík er verið að brjóta þetta niður; vinnuaflið er hindrað í því að vinna og fjármagnið hins vegar gert að okrarafjármagni, sem er það dýrt fyrir almenning, að heita má, að ókleift sé að ráðast í nýjar framkvæmdir, og ríkisstj. leggur hins vegar fyrir bankana að draga úr lánveitingum eins og þeir frekast geta. Ég ætla hins vegar ekki að fara út í neinar almennar umr., en vildi hins vegar svara því, sem hæstv. ráðh. var að deila á okkur hv. 5. landsk. út af því, sem felst í till. okkar. - Mér þætti sem sagt gott að fá nánari upplýsingar varðandi mótvirðissjóð og enn fremur í sambandi við þessar 50 millj. kr., sem ætlunin hefur verið að greiða upp í lausaskuldir við Landsbankann, því að ef svo er sem gefið var í skyn af hæstv. ráðh., að meinað hafi verið að nota þær í því skyni, væri því frekari ástæða til að koma í veg fyrir slíkt með því að samþ. þá till., sem við hv. 5. landsk. þm. höfum lagt fram.



Herra forseti. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv., því að athugasemdirnar, sem því fylgja, skýra, hvernig það er til komið, en það er, eins og tekið er þar fram, bæjarstjórn Akureyrarkaupstaðar, sem hefur sent til Alþ. og fjmrn. ósk um, að Alþ. heimili bæjarsjóði Akureyrar að innheimta fasteignaskatta með allt að 400% álagi og komi þetta til framkvæmda á yfirstandandi ári. Ríkisstj. hefur orðið ásátt um að leggja til við Alþ. að samþ. heimildarlög um þetta efni, þannig að bæjarstjórnunum sé heimilt að innheimta með allt að 400% álagi þá skatta, sem renna til bæjarsjóðs og miðaðir eru við fasteignamat. En undanskilinn þessu er þó vatnsskattur, þar sem hann mun áður hafa verið hækkaður sérstaklega. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv., en legg til, að því að lokinni þessari umr. verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér í sambandi við þetta frv., áður en það fer til n., að óska eftir upplýsingum frá hæstv. ríkisstj. um það, hvernig hún hugsar sér framkvæmdir í sambandi við þetta frv., ef einnig verður samþ. frv. um endurskoðun fasteignamatsins, sem fjhn. flytur að tilhlutun hæstv. fjmrh. Ef við gerum ráð fyrir því, að bæði þessi frv. verði samþykkt hér á Alþ., sem er engan veginn óhugsandi, þar sem hæstv. ríkisstj. stendur að þeim báðum, hvernig hugsar hæstv. ríkisstj. sér þá að hafa framkvæmdirnar á þessu? Mér skilst, að ef lögin um fasteignamatið verða samþykkt og það endurskoðað og því breytt, þá hljóti líka þetta frv. að þýða 400% álag, miðað við það endurskoðaða fasteignamat. Þannig get ég ekki séð, hvernig það má fara saman, að hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir samþykkt beggja frv. óbreyttra. Það er sjálfsagt svo, að það frv., sem nú liggur hér fyrir, er hugsað þannig, að það komi í staðinn fyrir endurskoðun fasteignamatsins, en það er erfitt um afgreiðslu þessara mála, meðan þau liggja bæði fyrir þinginu óbreytt. Ég skal ekki ræða þetta mál nánar að sinni, því að það fer til n., sem ég á sæti í, en það er bara þetta formlega spursmál, sem mig langar til þess að fá upplýsingar um.



Herra forseti. Ég hafði ætlað mér að bera fram sams konar fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. og hv. 2. þm. Reykv. hefur nú gert, um það, hvernig hæstv. ríkisstj: geti ætlazt til þess, að bæði þessi frv., það, sem nú er hér til 1. umr., og frv. á þskj. 200, verði samþykkt. Það er augljóst mál, að bæði þessi frv. er ekki hægt að samþ. óbreytt, eins og hv. 2. þm. Reykv. hefur bent á. En ég vildi bæta nokkrum orðum við þetta. Það, sem ég hef fyrst og fremst að athuga við frv. um endurskoðun fasteignamatsins á þskj. 200, er, að af því mundi leiða hækkaðar opinberar álögur og skatta, bæði til ríkissjóðs og bæjar- og sveitarfélaga, en þessar byrðar eru þegar orðnar mjög þungar. Bæjar- og sveitarfélögin hafa mikla þörf fyrir auknar tekjur, en sama verður ekki sagt um ríkissjóðinn. Það er þetta, sem ég hef við það frv. að athuga. Hins vegar tel ég hitt atriði frv. hafa dregizt allt of lengi, að færa fasteignamatið til samræmis við verðgildi eigna í landinu og færa eignamatið þannig nær sannvirði, svo að ekki væri hægt við skattaframtal að halda stóreignunum skattfrjálsum í skjóli hins ranga fasteignamats. Frv. þetta miðar að því að færa rétt mat á eignir manna, og er ég því vitanlega samþykkur og tel brýna nauðsyn til þess að gera slíka ráðstöfun. Hins vegar getur þetta frv., sem nú kemur hér fram á Alþ., þýtt það, að það verði ofan á, að Alþ. falli frá því að leiðrétta fasteignamatið, en einungis verði hækkuð þau gjöld, sem miðuð eru við núgildandi fasteignamat, allt að því fimmfalt og bæjar- og sveitarsjóðir afli sér aukinna tekna á þann hátt. Ef þetta frv. á að tákna það, að þessi stefna hafi orðið ofan á, þá virðist mér sem svo sé, að sú leið sé valin, sem lakari er. Um þetta vildi ég óska upplýsinga.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. spurði um það, hvernig yrði um framkvæmdir, ef lög yrðu jafnframt sett um fasteignamatið. Meinar hv. þm. það frv., sem hefur verið hér langan tíma til umr. í þingdeildinni, og það frv sem nú liggur fyrir? En ég sé ekki, að þessi frv. fari í bága hvort við annað, og samþykkja mætti þau bæði. Það yrði aðeins að gera lítils háttar breytingu á því frv., sem hér liggur nú fyrir. Bæjarstjórn Akureyrar hefur lagt á það áherzlu að fá tekjur af þessari ráðstöfun á yfirstandandi ári, og þótt endurskoðun fasteignamatsins verði samþykkt og fari fram, þá koma ekki inn neinar auknar tekjur af því á þessu yfirstandandi ári. Það þarf því ekki annað en gera örlitla breyt. á orðalagi þessa frv., þar sem tekið sé fram, að það miðist við núgildandi fasteignamat, og ég tel sjálfsagt, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, lagfæri þetta, þegar hún sér, hvað verður um framgang þess frv., sem hér liggur fyrir. Mér finnst ekki ástæða til að koma verulega inn á það, sem hv. 3. landsk. (GÞG) sagði, þar sem hann óskaði að mestu leyti upplýsinga um það sama og hv. 2. þm. Reykv. Öllum hv. þm. er kunnugt um þau frv., sem hér liggja nú fyrir Alþ., og það er hlutverk þess að ákveða, hvað verður ofan á í þessu efni, og afgreiða þessi mál. Það eru deilur um þetta, og það verður hlutverk Alþ. að velja um og skera úr. hvort frv. verði ofan á. En frv. það, sem nú liggur hér fyrir, er flutt eftir ósk bæjarstjórnarinnar á Akureyri til þess að fá skattana hækkaða nú á þessu ári, og ríkisstj. leit svo á, að sjálfsagt væri að leyfa þessu bæjarfélagi og öðrum að leggja skatta á á þann hátt, sem hér er farið fram á. Það er tilgangur þessa frv. að leyfa þessa skattahækkun á því ári, sem nú er að byrja, og er það ekki í neinni mótsögn við önnur frv. hér eða til fyrirstöðu á endurskoðun fasteignamatsins, sem kann að fara fram síðar.