Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till. á þskj. 484, frá mér og hv. þm. Mýr., er flutt af mikilli nauðsyn, til þess að koma í veg fyrir, að þessum nytjafugli verði útrýmt. Eins og allir vita, er fuglalífið einn merkasti þátturinn í náttúrulífi landsins. Meiri hluti þeirra fugla, sem hér eru, eru farfuglar, sem fljúga burt til heitari landa á haustin, en koma hingað á vorin. Þó eru nokkrar tegundir fugla, sem eru svo harðgerðar, að þær haldast við hér allt árið, og meðal þeirra er rjúpan einn merkasti fuglinn. Af henni voru miklar nytjar, þar til hún gekk um of til þurrðar, vegna of mikillar drápgirni manna. Það er álit þeirra, sem kunnugir eru, að fuglalíf okkar sé fábreytt og að fugli fækki vegna mikillar eyðileggingar. Þetta er raunalegt, og ber að athuga, að það verði ekki látið við gangast um þá fugla, er nauðsyn er að lífi og mikil fegurð er að. - Þessi till. fer fram á, að rjúpan verði alfriðuð næstu 5 ár frá fyrsta sumardegi, eða 20. þ. m. Ég vona, að hv. alþm. fallist á að taka þessa ákvörðun, svo að þeim fáu rjúpum, sem eftir eru, að kunnugra sögn, verði þyrmt. Hér er ekki heldur um arðbæran atvinnuveg að ræða og svo komið á síðustu mörk, að alfriða verður þennan merkilega fugl. - Ég legg svo til, að umr. verði frestað og málið athugað í allshn.



Það má sjálfsagt taka undir með flm. þessarar till. um það, að vert er að gera ráðstafanir til þess, að ekki verði gengið of nærri fuglastofninum í landinu með skotum. En það er því miður meira en skothríð ein, sem stefnt er gegn fuglalífinu í landinu. Eins og kunnugt er, er svo víða í sveitum og einnig við sjávarsíðuna, að fækkun fuglastofnsins stafar af völdum minka. Það er fullkomlega athugunarvert, því þó að mannskepnan gangi hér of nærri, þá er sízt betra að ala til þess minkana. Það er því sjálfsagt í sambandi við friðunarráðstafanir till., sem ég er hv. flm. sammála um, að vera á verði gagnvart minkinum, svo að þetta kvikindi gangi ekki af fuglalífinu dauðu. Það er alveg eins á valdi Alþ. að gera það eins og að banna, að rjúpa sé skotin visst árabil. - Ég vildi taka þetta fram, vegna þess að ekki hefur komið fram jafnmikill áhugi fyrir því, að gerðar væru aðrar ráðstafanir, að minnsta kosti ekki hjá öðrum flm. þessarar till.

Það mætti bæta því inn í till.

Það er annað atriði, en það var hv. þm., sem kenndi sín, er hann sagði þessi orð.

Frsm. (Finnur Jónsson) Allshn. hefur haft þetta mál til meðferðar og sent það til umsagnar skipulagsstjóra, bæjarráði Reykjavíkur og þjóðminjaverði. Frá bæjarráði Reykjavíkur hefur ekki borizt neitt svar enn þá, en frá skipulagsstjóra hefur borizt svar, sem prentað er í nál. Af umsögn þjóðminjavarðar virðist mega telja víst, að gamli Reykjavíkurbærinn hafi staðið á þeim stað, sem tilgreint er í till., og telur þjóðminjavörður jafnvel sennilegt, að bærinn hafi frá öndverðu staðið þarna, m. ö. o., þar sé um að ræða fyrstu byggð, sem sett hafi verið á Íslandi síðan Íslendingar hófu hér landnám. Í umsögn skipulagsstjóra má benda á það, að hann telur, að til þess að gengið verði úr skugga um þetta, þá mundi þurfa að rannsaka þetta með uppgrefti, og mundi þá vera fyrsta verkefni að tryggja sér eignirnar á þessum stað til niðurrifs og rannsókna. Nefndin er sammála um að leggja til, að þessi till. verði samþ. með þeirri breyt., að í staðinn fyrir orðið „fela“ á tveim stöðum í tillgr. komi: heimila. Ég held, að það sé sameiginlegt álit n., að hún telur að það sé rétt og sjálfsagt að sýna þessum stað, þar sem fyrsti landnámsbærinn stóð, allan þann sóma, sem unnt er, og í því skyni leggur n. til einróma, að ríkisstj. fái heimildir þær, sem um ræðir í till.



Ég vil út af þessu máli leyfa mér að gera fyrirspurn til hv. frsm. um það, hvort það beri þá að skilja afgreiðslu þessa máls þannig, að með því hafi ríkisstj. fengið heimild til að gera kaup á þessum lóðum, eða hvort hér sé aðeins um að ræða heimild fyrir ríkisstj. til að leita fyrir sér um söluverð, því ef skilja ber till. þannig, að með henni hafi ríkisstj. heimild til að kaupa lóðirnar, þá væri ákaflega fróðlegt að fá upplýst, hvað mikla fjárhæð er hér um að ræða. En ég sé ekki, að það komi fram í ræðu hv. frsm., en vildi fá þetta upplýst áður, en ég greiði atkv. um till.

Frsm. (Finnur Jónsson) : Ég sé ekki ástæðu til að vera að lesa till. upp fyrir hv. þm., en þar er m. a. tekið fram, að ef það komi í ljós, að Reykjavíkurbær hafi ekki í hyggju að gera ráðstafanir til að eignast þessar lóðir og hús, þá fái ríkisstj. heimild til að leitast við að fá keyptar lóðirnar, í því skyni að síðar verði hægt að reisa þar opinbera byggingu eða hagnýta þær á annan hátt. Nú held ég ekki, að neinn úr allshn. muni gera tilraun til þess á þessu stigi að nefna neina fjárhæð í þessu sambandi, og efalaust er þetta ekki annað en nauðsynlegur undirbúningur undir það að koma þessu máli þannig fyrir, að á þessum stað, sem margir Íslendingar mundu álíta helgan stað, verði ekki reistar tómar mangarabúðir. Það má vera, að það mundi kosta landið eitthvert fé, og ég álít, að þetta mál sé þannig vaxið, að hver sú ríkisstj., sem fengi þessa heimild, mundi, ef hún teldi sig hafa fjármuni til þess að framkvæma þessa till., eflaust gera það, en ef hún teldi sig ekki hafa fjármuni til þess, þá mundi hún leita til Alþ. um nauðsynlega heimild.



Ég vil fyrir hönd okkar flm. þakka. hv. allshn. fyrir afgreiðslu hennar á málinu. Hún hefur gert þá breyt. eina, að í staðinn fyrir að í till. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. sé falið að rannsaka, hvort þarna sé um að ræða upprunalegt bæjarstæði fyrsta landnámsmannsins, og ef svo reyndist, þá sé ríkisstj. falið að kaupa þessar lóðir, þá er þessu breytt í heimildarform. Ég hefði að vísu frekar kosið, að till. væri samþ. í upprunalegu formi, en get sætt mig við þessa breyt., sem n. gerir á till., og geri það í trausti þess, að verði till. samþ., þá muni ríkisstj. nota þá heimild, sem í till. felst, til þess að láta fara fram rannsókn á því hvort þarna hafi verið bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar, og ef svo reynist, þá geri ríkisstj. ráðstafanir til þess að þessar lóðir komist í opinbera eigu, ef bæjarstjórnin hefur ekki áhuga á því að eignast lóðirnar undir mikilvægar byggingar í þarfir bæjarfélagsins, eins og ég teldi eðlilegt.



Eins og hér hefur verið tekið fram, er búið að breyta þessari till. í það form, að nú er það á valdi ríkisstj., hvort nokkuð verður gert í þessu efni eða hvað langt verður gengið af hennar hálfu í því efni, sem í till. felst, og er till. því að því leyti til aðgengilegri nú en hún var í því skipunarformi, sem hún var frá hendi flm. En mér skilst, eftir þeim upplýsingum, sem fram koma í áliti skipulagsstjórans, að till. sé eiginlega óþörf, því að það virðist vera aðaltilgangurinn með þessari till. að tryggja það, að reist verði á þessari lóð vegleg og myndarleg bygging, hvort sem það er nú Reykjavíkurbær, sem stendur fyrir þeirri byggingu, eða ríkið. Nú segir svo í áliti skipulagsstjórans, með leyfi hæstv. for-seta: „Á skipulagsuppdrætti Grjótaþorpsins og Aðalstrætis er gert ráð fyrir því, að sérstaklega verði vandað til þeirra bygginga, er risa eiga vestan Aðalstrætis, en gatan sjálf verður nánast opið torg, eða rúmlega 40 metra breið, og tengist Tjarnargötu til suðurs.“ Enn fremur segir um þetta: „Mun fylgzt vel með því, að þar rísi ekki nema fögur og vönduð heild bygginga.“ Svoleiðis að mér skilst, að með þeirri ákvörðun, sem skipulagsstjóri hefur tekið um byggingu húsa á þessum stað og aðra skipan í því efni, þá sé búið að ganga svo frá um þessa tilhögun, þegar breyt. verður á þessum stað, að það, sem ætlazt er til með till. sé fullkomlega ráðið, og þess vegna sé frá því sjónarmiði ástæðulaust fyrir Alþ. að vera að blanda sér inn í þetta mál. Hitt gæti orðið, að mér skilst, dýrt og kostnaðarsamt fyrir ríkissjóðinn, ef hann ætti að fara að blanda sér inn í þetta á þann hátt sem kemur fram í þessu áliti, að ganga úr skugga um það, hvar hinn forni Ingólfsbær hafi verið, og ef hann ætti í því augnamiði að fara að kaupa upp lóðir og hús á þessu svæði til þess að láta fara fram gröft og aðrar rannsóknir á því, hvort Ingólfsbærinn muni hafa staðið þarna frekar en annars staðar. En það er skýrt tekið fram í þessu áliti skipulagsstjóra, að það verði ekki gengið úr skugga um þetta með öðrum hætti en þeim að grafa þarna allmikið í jörð og leita með þeim hætti eftir því, hversu háttað hafi verið um byggingar þarna að fornu. Þá gæti farið svo, ef það yrði skylda ríkisstj. að fara að kaupa upp lóðir og hús í því augnamiði að ganga úr skugga um þetta, að sú yrði niðurstaðan, að þarna hefði alls ekki verið um neinn Ingólfsbæ að ræða, og þess vegna var ekki ástæða til að fela því opinbera að gera neinar sérstakar ráðstafanir í sambandi við þetta. En með því að þessari till. hefur verið breytt í heimildarform, verður að gera ráð fyrir því, að hér ríki ávallt svo gætin ríkisstj., að hún flani ekki út í að ófyrirsynju þann geipikostnað, sem sjálfsagt mundi leiða af því að kaupa upp hús og lóðir, og þess vegna sé eins og nú er komið áhættulítið að samþ. slíka till. sem þessa. En aðalatriðið er það, að mér skilst ástæðulaust að vera að blanda sér inn í þetta mál af hálfu Alþ., þar sem það er yfirlýst, að þarna á eingöngu í framtíðinni að reisa myndarlegar og fallegar byggingar, sem sæma vel í miðbiki kaupstaðarins, og þá líka með tilliti til þess, að þarna muni hafa verið, eða í nánd, hinn forni Ingólfsbær. Svoleiðis að Reykjavíkurbær og þau stjórnarvöld, sem fara með skipulagsmál bæjarins, eru búin að ákveða um þetta og gera nauðsynlegar ráðstafanir í þessu efni í framtíðinni. Ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram, að ég tel þessa till., að fengnum þessum upplýsingum, ákaflega þýðingarlitla, ef ekki þýðingarlausa og ástæðulausa, eins og málin standa.



Herra forseti. Ég tek mjög undir það, sem hv. þm. Borgf. sagði. - En það kom fram hjá hv. frsm. n., að þessi till. hefði verið send til bæjarráðs Reykjavíkur og umsögn hefði ekki borizt þaðan. Þetta kom mér á óvart. Því að það er ekki langt síðan bæjarráð fjallaði um þetta. Og meiri hluti þess var ekki andvígur því, að rannsakað væri, hvort þarna væri bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar landnámsmanns, en vildi ekki taka að öðru leyti afstöðu til málsins, þ. e. um það, hvort Reykjavíkurbær eða ríkið reisti þarna byggingar í framtíðinni. Mér þykir fyrir, að þetta álit bæjarráðs skyldi ekki liggja fyrir hv. þd., sem það hefði getað. Hins vegar er meiri hl. bæjarráðs samþykkur till. í heild. En ég tek undir það, sem hv. þm. Borgf. sagði. - Ég vildi beina því til hæstv. forseta, hvort ekki væri hægt að bera þessa till. upp í tvennu lagi, fyrri hlutann sér og síðari hlutann sér. Því að með því að samþ. fyrri hlutann einan, þá yrði fyrst gengið í það, eftir því sem ríkisstj. þætti ástæða til, að ganga úr skugga um, hvort bæjarstæði Ingólfs Árnasonar væri þarna eða ekki, og síðan ekki söguna meir. En hér í till. er farið fram á að rannsaka þetta fyrst og gera svo ráðstafanir í því sambandi. En eins og hv. þm. Borgf. benti á, þá getur svo farið, að hér sé ekki bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar, þar sem nefndur er staður í till. Og þegar búið væri að rannsaka um það, væri nægur tími til að ákveða, hvað gera skuli í því sambandi, ef álitið væri, að um bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar væri að ræða.



Herra forseti. Mér finnst út af fyrir sig þakkarvert að vilja sýna fornhelgum minjum sóma. Ég get þó ekki varizt þess, að mér finnst till. sú til þál., sem hér liggur fyrir, nokkuð einkennileg, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp fyrri hluta hennar, sem er svona: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita um það álits sérfróðra manna, hvort eigi megi telja líklegt eða fullvíst, að bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar hafi verið í Grjótaþorpinu, eða um það bil þar, sem nú stendur húsið Grjótagata 4.“ - Það er ákaflega einkennilegt orðalag að segja þarna, hvort „eigi“ megi telja fullvíst o. s. frv. Venjulegir menn mundu hafa sleppt þessari neitun þarna úr og haft till. jákvæða að formi. Mér finnst, satt að segja, að málið á till. sé svo andkannalegt, að Alþ. hæstv. eigi helzt ekki að vera þekkt fyrir að samþ. slíka till. óbreytta. Það mætti, skilst mér, ráða bót á þessu með því að fella niður þetta eina orð, „eigi“. - Nú er vitað, að margir sérfróðir menn, ef svo má segja, hafa látið uppi um þetta álit, hvar bær Ingólfs, okkar fyrsta landnámsmanns, hafi staðið. Og eins og þjóðminjavörður gerir grein fyrir í sinni álitsgerð, þá er ákaflega fljótlegt að átta sig á því - ekki nema hálftíma verk - hvað sérfróðir menn hafa um þetta sagt. Og ég efast ekki um, að hv. tillögumenn hafi kynnt sér það, áður en þeir fluttu till. Og það getur að líkindum varla verið ætlun hv. flm. till. að fela ríkisstjórninni - og allra sízt hv. n. að heimila ríkisstjórninni - að lesa þessar bækur. Sem betur fer, þá hafa menn heimild til þess að lesa enn þá, án þess að um það sé samþykkt gerð sérstaklega af Alþ. Það gat verið vit í því að skylda ríkisstjórnina til þess, að hún ætti að lesa þetta. (Hlegið lágt á pöllunum). En þegar þetta er heimild, þá finnst mér Alþ. skipta sér nokkuð mikið af störfum ríkisstj., þegar á að taka til í þál., hvað menn eigi að hafa heimild til að lesa af því, sem ritað hefur verið. (Hlegið hálf-upphátt á pöllunum.) - En svo að í fullri alvöru sé talað, finnst mér, að það gæti verið vit í því, að Alþ. samþ. að láta fara fram uppgröft og rannsóknir á þessu svæði. Ef það er það, sem fyrir mönnum vakir, þá á líka að segja það berum orðum og taka það fram í till. og miða ákvarðanir við það. Og það er vissulega mikið verkefni. Við vissum, að þegar Steindórsprent var reist, þá var framinn uppgröftur, sem ég hygg, að hafi reynzt ákaflega merkilegur. Sá uppgröftur staðfesti það, sem fræðimenn höfðu haldið fram áður, að gamli Reykjavíkurbærinn var þarna í nágrenni. Því að þar lentu menn á öskuhaug gömlum, sem gat ekki verið langt frá hinu gamla bæjarstæði Ingólfs landnámsmanns. Og ég veit ekki, hvort það þarf að kosta svo ákaflega mikið að rannsaka þetta. Mikið af því landsvæði, sem þarna er um að ræða. hygg ég að sé óbyggt. Sumt af því kann að vera undir einhverjum húsum. Sumir hafa ekki tilgreint það hús, sem þarna er nefnt í till., heldur Uppsali, þar sem líklegt megi telja, að bær Ingólfs hafi staðið. En hvað sem um það er, þá er þarna óbyggt horn, sem má grafa niður í án þess að rífa stórar byggingar, og athuga, hvort þar hafi verið um stórar byggingar að ræða til forna. En ef ætlunin er að láta slíka rannsókn fara fram umfram það, sem Eiríkur Briem og Klemens Jónsson upplýsa okkur um þetta mál - sem við getum gert án þess að gera um það þingsamþykkt sérstaklega - en ef við viljum gera um það samþykkt á þingi, þá finnst mér, að það eigi að segja það berum orðum, að það eigi að stofna til uppgraftar á þessum slóðum, til þess að kanna þetta enn betur en þegar er gert, þar sem getgátur hafa ýmsar verið hingað til bornar fram í þessum efnum. - Og eins finnst mér óþarfi að vera að samþ. það að fela ríkisstj. að kynna sér það, hvort Reykjavíkurbær vilji kaupa þessar lóðir og reisa þarna stórhýsi. Sumar af þessum lóðum, sem þarna koma til greina, eins og upp með Túngötu, sem eru alveg á næstu grösum, þær á Reykjavíkurbær nú þegar. En hitt er vitað, og það er engin nýjung, að á þessum slóðum hefur byggð Ingólfs Arnarsonar landnámsmanns verið. Eiríkur Briem sannaði það svo glögglega sem bezt verður á kosið fyrir hálfri öld, og stjórnendur Reykjavíkurbæjar hafa allt frá þeim tíma vitað það eða nokkurn veginn síðan. Og þeir hafa ekki séð ástæðu til þess fram að þessu að ákveða í því skyni að reisa sérstakar byggingar þarna. Það hefur einmitt oft verið talað um það af þessum sökum að ákveða, að ráðhús Reykjavíkurbæjar stæði á þessum slóðum. En vegna þess að það hefur verið litið svo á, að ráðhús færi ekki vel þarna, hefur bæjarstjórnin aldrei viljað taka ákvörðun um að ætla því þarna stað. Og þetta er vitað mál öllum, sem eitthvað eru kunnugir gangi bæjarmála hér. Og það er hægt að upplýsa þetta, með því að skrifa bæjarráði eða bæjarstjórninni og fá það upplýst á tveim til þrem dögum - ekki að vísu með því að stinga svari bæjarráðs undir stól, eins og gert er með því, sem sannað er, að álitsgerð þess ráðs hefur legið fyrir, en hún ekki verið birt. En ef menn vilja fá álitsgerð frá bæjarráði og láta hana koma fram, þá er þetta hægt að gera án þess að fela það ríkisstjórninni, og þá getur Alþ. gert það. Og síðan getur hæstv. Alþ. tekið ákvörðun um það, hvort það vill verja fé til þess að kaupa þarna lóðir og hús vegna þessara rannsókna, og þá mundi það liggja nokkurn veginn fyrir líka, hvað þær lóðir mundu kosta. Ríkisvaldið hefur þetta í hendi sinni, ef það vill, með því að ákveða eignarnám á lóðunum. Og þar er einungis um fjárhagsatriði að ræða. Það er hér um bil hægt að gera sér grein fyrir, hvað þessar lóðir verði metnar til fjár, ef til kæmi að taka þær eignarnámi. Og þá er um það að ræða, hvort menn vilja verja því fé úr ríkissjóði til að kaupa þær. Hitt er annað mál, að ríkisstjórnin keypti fyrir 20 árum lóðir fyrir ofan Lækjargötu, og þar var ætlazt til, að ýmiss konar byggingar yrðu reistar. Í það hefur enn þá ekki verið ráðizt. Frá skipulagslegu sjónarmiði færu stórbyggingar þar miklu betur í bænum heldur en fyrir vestan Aðalstræti, jafnvel eftir að það væri breikkað. Og það væri betra fyrir ríkið að byrja með því að nota þessar dýrmætu lóðir fyrir ofan Lækjargötu, áður en ráðizt er í að kaupa fleiri lóðir hér í Miðbænum. En þetta er atriði, sem ekki er hægt að láta ríkisstjórnina ákveða eftir meir eða minna óljósum, ólánlegum og að því er mér virðist óframbærilegum till., eins og mér virðist þessi þáltill. vera, - þetta allt saman. Ef það væri meining Alþ. að láta gera eitthvað í þessu, þá verður Alþ. að taka ákvörðun um það. - En aumingja ríkisstjórnin, sem eftir þessari till. á að leitast við að fá keyptar þessar lóðir og hús þau, er á þeim standa, eins og þetta er orðað í till. - ef ríkisstjórnin nú vill semja um þessi kaup, þá hefur hún ekkert fé eða heimild til þess að kaupa þær. Ef ætlazt er til, að ríkisstjórnin kaupi lóðir þessar, þá verður að ætla henni fé til þess og fá ríkisstjórninni heimild til þess að hefja samninga um það. Auk þess má segja, að samningaumleitanir um þetta eru óþarfar, vegna þess að ef ríkið vill eignast þetta, verður bezt að beita eignarnámi þegar í stað, því að að öðrum kosti verður aldrei skaplegt verð á þessum lóðum. Ég veit, að vegna kunnugleika á bæjarmálum hér þá veit hv. 1. flm. till., að það er þýðingarlaust að reyna að fá skaplega samninga þarna fyrir stjórnarvöldin, nema því aðeins, að eignarnámsheimild liggi fyrir. Mér finnst, að frumefni till. geti staðizt, að gengið verði úr skugga um þetta, eftir því sem hægt er, með nýjum rannsóknum, þar með uppgrefti, hvort líklegt sé, að þarna hafi verið bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar. Og þá tel ég, að það beri að taka fram berum orðum, að það sé sú framkvæmd, sem ætlazt sé til, að ráðizt sé í. Og ef menn eru ásáttir um, að svo sé gert, þá tel ég, að einnig sé rétt að taka það fram berum orðum, að lóðirnar skuli keyptar, ef það er ætlun manna, og þá e. t. v. að setja um þetta löggjöf, til þess að fá eignarnámsheimildina. En eins og till. er nú, finnst mér hún vera einkennilega hugsuð og óframbærileg að orðfæri, þannig að ég treysti mér ekki til að greiða henni atkv. En ég vildi, að hv. n. tæki till. aftur til athugunar í sambandi við þær aths., sem hér hafa komið fram.



Herra forseti. Ég sé, að það hefur ekki verið ástæðulaust af mér að spyrja hv. frsm. um þetta mál. Sannleikurinn er sá, eins og hæstv. utanrrh. hefur bent á, að orðalag till. er þannig, að það þyrfti sjálfsagt skarpari mann en mig til þess að fá nokkurt vit út úr henni. Og má líta svo á, að þetta mál hafi verið borið fram svona til gamans fyrir flokk, sem er búinn að tapa öllum pólitískum hugsjónum á Alþ. - Hinu furðar mig á, að hv. allshn. skuli hafa tekið málið svo alvarlega eins og ráða má af nál. Og sérstaklega furðar mig á því, að það skuli hafa farið fram hjá hv. 2. þm. Rang., að hér er um milljónatugi að ræða, sem greiða yrði úr ríkissjóði, ef um kaup á þessum lóðum væri að ræða. Þess vegna var ekki undarlegt, þó ég spyrði um það, hvað væri meint með þessari till. Nú er upplýst, að hv. frsm. allshn., sem ég geri ráð fyrir að mæli fyrir hönd n., ætlast til þess, að gefin sé heimild til þess ekki aðeins að leitast við að fá keyptar þessar lóðir, heldur verði einnig ríkisstj. gefin heimild til þess að kaupa lóðirnar eða taka þær eignarnámi. En þá væri um milljónaupphæðir að ræða. Og þarf í því sambandi ekki annað en minna á það, að það er nýfallinn dómur um mat á þeirri lóð, sem Hótel Ísland stóð á, sem er nokkrir fermetrar og notuð er nú fyrir bílastæði. Og mér sýnist eftir blöðunum, að kaupverð á henni sé ein og hálf millj. kr. Menn geta af því fengið nokkra hugmynd um það, hvað það mundi kosta að kaupa kannske margfalt stærri lóðir heldur en bær Ingólfs hefur staðið á. Ég álít því, að þeir, sem hafa sent mál þetta til allshn., hafi ekki tekið það mjög alvarlega, því að eftir eðli sínu hefði málið átt að fara til fjvn. til athugunar, þar sem það er svo mikið fjárhagsspursmál, þegar það mundi, ef samþ. yrði, geta gilt milljónaframlag úr ríkissjóði. Nú mun það verða sagt, ef að vanda lætur, að þetta sé aðeins heimildartill. En ég vil þá benda á annað mál, sem hefur verið mjög umrætt nýlega í hv. Ed., það er heimildin til þess að endurgreiða toll af innfluttum svo kölluðum sænskum timburhúsum. Heimild til þeirrar endurgreiðslu var veitt með atkv. meiri hl. alþm. Hún var ekki notuð af ríkisstj. Hver er svo afleiðingin? Hún er sú, að ár eftir ár hefur verið sótt á um það, að ríkisstj. notaði þessa heimild sína. Síðan er sótt á með það gagnvart fjvn., að hún leggi til, að þetta verði tekið upp á fjárl. Þegar það dugir ekki, er borið fram lagafrv. um það, að þetta verði greitt - ekki vegna þess, að nægilegt fé sé til þess í ríkissjóði, eins og hæstv. forseti Ed. hefur viðurkennt, að sé ekki, og ekki af því, að það sé talið eðlilegt að endurgreiða tollinn nei, heldur af því, að þarna sé um loforð að ræða, sem svikið hafi verið af ríkisstj., og þess vegna skuli þetta verða greitt og tekið lán til þess að greiða það. Þannig skilja þeir menn þáltill. yfirleitt. - Ég vildi gjarnan vita, hvort hv. frsm. allshn. hér er á sömu skoðun, þannig að ef þessi till., sem hér liggur fyrir, væri samþ., þá bæri að skilja þetta þannig, að ef ríkisstj. vildi af einhverjum ástæðum ekki kaupa þessar lóðir, þá mundi hann eða hans flokksmenn bera fram frv. um, að það skyldi gert, vegna þess að þessi þáltill. hefði verið samþ., - frv. um, að ríkisstj. skyldi fyrir hönd ríkissjóðs kaupa þessar lóðir, þó að um tuga milljóna kr. greiðslur úr ríkissjóði væri að ræða vegna þess og þó að ríkissjóður hefði ekkert fé til þess að inna af hendi þessar greiðslur. - Ég verð að segja, að þeir menn, sem hafa tekið fjármálin þessum tökum, hljóta að hafa gert það að gamni sínu að bera þessa þáltill. fram. Því að ég veit, að Alþ. hefur allt annað að gera, en að samþ. svona hluti, meðan fjárlagafrv. er ekki komið til 2. umr., vegna vandamála í fjárhagsmálum þjóðarinnar. Ég vildi óska, að hv. n. taki þetta til alvarlegrar athugunar. Ég fer ekki fram á að stíla till. um, eftir að hún hefur komið frá menntamanni eins og hv. 3. landsk. þm. En ég vildi, að hún væri umorðuð þannig, að það sé þó a. m. k. eitthvert fjárhagslegt vit í málinu. Og þá ber að birta það hér í nýju nál., hvað það mundi kosta raunverulega fyrir ríkissjóð að framkvæma þessi lóðakaup. Því að það kemur ekkert fram hér í nál. um það, hvað það mundi kosta fyrir ríkissjóð. Og einnig er það alveg óverjandi að prenta ekki með nál. umsögn bæjarráðs Reykjavíkur um málið, frá þeim aðila, sem langmest kemur þetta mál við. - En í því tilfelli, að hvorki hv. frsm. né n. í heild vildi taka þetta til athugunar, vildi ég leggja til, að þáltill. þessari yrði vísað til ríkisstj. og hún ekki samþ. Hins vegar tel ég eðlilegt, að málið gangi aftur til n. og verði betur upplýst heldur en gert hefur verið, eins og komið hefur fram í umr., að þörf er á.



Herra forseti. Ég vildi, út af ítrekuðum ummælum, fyrst frá hv. 5. þm. Reykv., um að bæjarráð Reykjavíkur hefði samþykkt um þetta mál einhverja umsögn, og síðar fullyrðingum frá hæstv. dómsmrh. um, að allshn. hefði stungið þessari umsögn undir stól, og ítrekuðum ásökunum um það frá hv. þm. Barð., lýsa því yfir, að þegar allshn. hafði þetta mál til afgreiðslu, hafði enn engin umsögn borizt frá bæjarráði Reykjavíkur. Ég vil þess vegna fyrir hönd n. lýsa það alger ósannindi, hver sem fer með það, að allshn. hafi stungið slíkri umsögn undir stól. Ég hef undir ræðu hæstv. dómsmrh. brugðið mér hér fram á skrifstofu Alþ. og spurt eftir þessu, hvort þessi umsögn hafi komið, eftir að n. hafði málið til athugunar, og fengið það svar, að slík umsögn lægi ekki fyrir. Annars hygg ég, að bæði hv. flm. og allshn. megi vel við una undirtektir þær, sem þessi till. hefur fengið. Því að bæði hefur hv. þm. Borgf., sem hægt er að taka mjög alvarlega í þessu máli, og hæstv. dómsmrh. lýst sig samþykka efni till. Hv. þm. Borgf. vildi að vísu telja till. heldur þýðingarlitla, vegna þess að það væri ákveðið af hálfu skipulagsstjóra, að á þessum stað ættu að rísa myndarlegar byggingar. Ég er honum ekki alveg sammála í þessu. Ég hygg, að það sé ekki sama, til hverra nota þær væntanlegu, myndarlegu byggingar eru hafðar. Komi það í ljós við nánari rannsókn á þessu, sem væntanlega verður framkvæmd - ekki sízt eftir undirtektir hæstv. dómsmrh. undir þetta mál -, að þarna sé bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar, þá hygg ég, að það skipti nokkuð miklu máli, hvers konar byggingar þar yrðu reistar, hvort það eru byggingar, sem hafa menningarþýðingu fyrir þjóðina, eða einhverjar byggingar fyrir einhverjar skrifstofur eða verzlun eða til annarra dægurafnota. Ef farið er út í að reisa byggingar á þessum stað, eftir að sannazt hefði, að þar hafi verið fyrsti landnámsbær á Íslandi, bær Ingólfs Arnarsonar landnámsmanns, þá trúi ég því ekki, að það væru margir þm. hér á hæstv. Alþ., sem ekki hefðu vilja fyrir því að láta gera þarna eitthvað til minningar um helgi staðarins, eins og gert er ráð fyrir í þessari till. Það má vel vera, að hæstv. dómsmrh. hafi fundið eitthvað til þess, að hann sem verndari Reykjavíkurbæjar og borgarstjóri í þessum bæ hafi ekki sýnt þessu máli nógu mikinn sóma, og þess vegna gerzt svo gamansamur eins og hann gerðist. Þó var ekki að finna annað en að hann væri till. samþykkur, þar sem hann komst svo að orði, að frumefni till. gæti vel staðizt. Ég hygg, að þessi till. sé ekki verr orðuð en till. eru hér yfirleitt á Alþ., og það getur ekki verið neinn vandi fyrir Alþ. að samþ. hana eins og hún liggur fyrir, og það því fremur sem búið er að breyta fyrirskipununum, sem í till. voru, í heimildir, þannig að engin ríkisstjórn þarf að ganga lengra í þessu máli, hvorki um það að lesa bækur eða rit né heldur í fjárútlátum, heldur en hún treystir sér til hverju sinni.



Herra forseti. Ég varð mjög forviða á ræðu hæstv. dómsmrh. og þeirri hótfyndni - ég leyfi mér að segja ómerkilegu hótfyndni - sem þar kom fram. Hæstv. dómsmrh. reyndi að telja hv. þdm. trú um, að það væri ekki rétt mál á fyrstu málsgr. till., en hún er svo orðuð, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita um það álits sérfróðra manna, hvort eigi megi telja líklegt eða fullvíst, að bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar hafi verið í Grjótaþorpinu, eða um það bil þar, sem nú stendur húsið Grjótagata 4.“ Ég er alveg forviða, að hæstv. ráðh. skuli geta komið fram með þá fullyrðingu, að það sé málfræðilega eitthvað við þetta orðalag að athuga. Ég vænti, að hæstv. ráðh. og aðrir geti skilið, að sé einhver t. d. í vafa um það, hvort tiltekinn þm. hafi komið inn í deildina, þá geti hann spurt, hvort sem hann vill: Hefur þm. komið inn í deildina? eða: Hefur þm. ekki komið inn í deildina? Báðar spurningarnar eru málfræðilega réttar. En það er svolítill efnismunur á þessu tvenns konar orðalagi. Það er á því nokkur blæmunur. Ef ég spyr t. d.: Hefur hv. þm. komið inn í þingsalinn, þá gefur orðalagið til kynna, að ég búist við því, að svarið verði annaðhvort já eða nei, ekkert frekar annaðhvort, en ef ég spyr: Hefur hv. þm. ekki komið inn í þingsalinn? Þá liggur það í orðalaginu, að ég býst frekar við jákvæðu svari. Þetta á hverjum manni með barnaskólamenntun í íslenzku að vera ljóst, og þykir mér undarlegt, ef það vefst eitthvað fyrir hæstv. utanrrh. Um það er ekki ágreiningur, að það er blæmunur á þessu tvennu, en það er fullkomlega út í bláinn að segja, að báðar setningarnar séu ekki málfræðilega réttar. Ég orðaði einmitt þessa setningu svona - en ég samdi þennan hluta till., - vegna þess, að ég býst frekar við jákvæðu svari, sem sé að bæjarstæði Ingólfs sé á þessum stað. En það er til þess ætlazt, að gangur málsins sé sá, að fyrst sé leitað álits sérfræðinga um það, hvort bæjarstæðið hafi verið þarna eða ekki. Ef það er álit þjóðminjavarðar og annarra sérfræðinga, að það sé líklegt eða jafnvel fullvíst, að bæjarstæðið hafi verið þarna, þá er eðlilegt, að efnt verði til uppgraftar á lóðum, t. d. á lóðinni Grjótagötu 4. Ef þá kemur í ljós, að þar séu rústir hins forna bæjar, þá liggur það í augum uppi, að kaupa verður fleiri lóðir þar í kring, því að eins og vitað er og forminjavörður hefur bent á, þá væru bæjarhúsin það stór, að rústir þeirra ættu að vera undir fleiri en einni lóð. En eðlilegt er að efna ekki til framkvæmda nema sérfræðingar vilji taka á því ábyrgð, að þarna sé til einhvers að grafa. Komi í ljós, þannig að tvímælalaust sé, að bærinn hafi staðið þarna, þá verður vonandi ekki um það ágreiningur, að kaupa beri þarna allstórt svæði. Hæstv. utanrrh. mun ekki hafa verið við, er fyrri umr. fór fram um þetta mál - ég dreg þá ályktun af ræðu hans. Þá gerði ég ýtarlega grein fyrir rökum fræðimanna um það, hvar bærinn hafi staðið, en ég vildi í því efni engu slá föstu, heldur áleit ég, að leita bæri álits fræðimanna, t. d. forminjavarðar. Hann telur, samkvæmt því, sem hann hefur látið í ljós við n., að það sé líklegt, að þarna hafi bærinn staðið, en það er eðlilegt að snúa sér til fleiri fræðimanna, áður en efnt er til uppgraftar þarna. Hæstv. utanrrh. vildi, að í till. væri heimild til eignarnáms fyrir ríkisstj. Við ræddum þetta nokkuð okkar á milli, flm., en okkur kom saman um, að ekki væri rétt að fara fram á eignarnámsheimild á þessu stigi, heldur ætti ríkisstj. fyrst að leitast við að ná frjálsu samkomulagi við eigendur lóðanna, en ef það næðist ekki, þá væri eðlilegt, að ríkisstj. leitaði eignarnámsheimildar hjá Alþingi, og til þess er vissulega nægur tími. Við vildum og síður nefna eignarnámsheimild, til þess að ekki væri hægt að segja, að farið væri á stað með neinu offorsi, enda er alltaf opin leið til að fá þá heimild, ef almennir samningar takast ekki. Mér kom fyrst í stað mjög á óvart málflutningur hæstv. utanrrh., en er ég hugleiddi málið, varð mér skiljanlegra, hvers vegna hann hefur horn í síðu þessarar till., og kom hv. frsm. raunar inn á þetta, en svo er mál með vexti, að fyrir 13 árum, eða árið 1937, var á Alþingi flutt till. um nálega alveg sama efni og þessi till., eða þess efnis, að samstarf yrði milli ríkisstjórnar og bæjarstjórnar um að hrinda í framkvæmd því sama og um getur í till. okkar. Flutningsmenn þessarar till. voru Ásgeir Ásgeirsson, Jakob Möller, Stefán Jóh. Stefánsson og Bergur Jónsson, og í henni var sem sagt gert ráð fyrir því, að ríkisstj. og bæjarstj. Reykjavíkur hefðu með sér samvinnu og létu rannsaka, hvað kosta mundi að kaupa lóðirnar á öllu þessu svæði, eða nánar tiltekið milli Túngötu, Aðalstrætis, Brattagötu og Garðastrætis, og svo kirkjustæðið austan Aðalstrætis. Í þessu máli var svo ekkert gert, þrátt fyrir þessa samþykkt Alþ., og á því ber náttúrlega ábyrgð þáv. hæstv. ríkisstj. og ekki þó síður bæjarstjórn eða bæjaryfirvöld Rvíkur, sem hafa látið það viðgangast, að þessu merkilega máli væri ekkert sinnt, en eftir að þessi till. var samþ., varð hæstv. utanrrh. borgarstjóri í Reykjavík. Sú vanræksla, að ekki var þegar hafizt handa um að koma þessum lóðum í opinbera eign, hefur óbeint skaðað bæjarsjóð um milljónatugi, ef marka má ummæli glöggs fjármálamanns, hv. þm. Barð. Þess vegna er tónninn í ræðu hæstv. utanrrh. eins konar samvizkubit út af því að hafa ekki staðið sig betur í þessum málum, meðan hann var borgarstjóri, en orðið til þess, að þær ráðstafanir, sem fyrr eða síðar hljóta að verða gerðar, koma til með að verða tugum milljóna dýrari en ella. Út af ummælum hv. þm. Borgf. um, að till. væri óþörf, vegna þess að samkvæmt áætlun skipulagsyfirvalda bæjarins ætti að reisa þarna fagrar og miklar byggingar, þá tek ég undir það, sem hv. frsm. sagði, að það skiptir miklu máli, hvers konar byggingar þetta eru. Það er ekki nóg, að þær séu fagrar og reisulegar, heldur þurfa þær að samsvara helgi staðarins, en ég tel það t. d. ekki samsvara helgi staðarins, að þarna yrði reist fagurt verzlunarhús eða samstæða verzlunarhúsa. Þarna, á þessum mjög merka stað, eiga að koma opinberar byggingar, eða þar á að vera autt svæði með minnismerki Ingólfs Arnarsonar, og fleira kæmi til greina, sem ég sé ekki ástæðu til að rekja hér. Það er fullkominn misskilningur hjá hv. þm. Barð., að till. sé flutt til skemmtunar eða gamans. Hér er um að ræða mikið menningarmál, sem m. a. sést af því, að Alþingi sá fyrir 13 árum ástæðu til þess að samþykkja svipaða till.



Herra forseti. Það var nokkur þjóstur í hv. 3. landsk., en eftir þá háðulega útreið, sem till. hans hefur fengið, þá bætir hann ekki fyrir sér með því klámhöggi, sem hann reyndi að koma á mig um það, að ég hefði vanrækt að framkvæma alþingissamþykkt frá 1937. Ég varð ekki borgarstjóri fyrr en á árinu 1940, og má hver lá mér sem vill, þótt ég myndi ekki eftir samþykkt frá Alþingi, sem gerð var þremur árum áður. En hv. þm. hefði allra sízt átt að rifja þetta upp, ef hann hefði athugað, hver er meðflutningsmaður hans að till., og ef hann hefði vit á að athuga, hver var ráðherra þessara mála 1937, en það var einmitt Haraldur Guðmundsson, meðflm. hv. þm. að till., og ef einhverjum á að kenna um það, að þál. var ekki framkvæmd, þá er það Haraldur Guðmundsson. Ég ber þó engar sakir á hann í þessu efni, en till., sem þá var flutt, var ekki til gamans, eins og þessi, og samin af lagnari mönnum, sem ekki urðu sér til athlægis, en það þýðir ekki að samþ. slíkar till., ef ekkert fé er til framkvæmdanna, og Haraldur Guðmundsson er ekki ámælisverður, þótt hann gæti ekki framkvæmt þál. frá 1937, en hv. þm. ætti ekki að ásaka mig fyrir að framkvæma ekki það, sem meðflm. hans átti að gera. Svona málflutningur er alveg óhæfur. Ég met þennan hv. þm. í mörgu, en hann á ekki að koma með svona fjarstæður. Ég ætlaði ekkert að særa, þótt ég benti á, að orðalagið á fyrri hluta till. væri ambögulegt. Hann sagðist hafa samið það sjálfur, enda er ólíklegt, að Haraldur Guðmundsson hefði gert það. En það kann að vera, að tveir höfundar væru að till., því að í byrjun segir svo (með leyfi hæstv. forseta): „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita um það álits sérfróðra manna, hvort eigi megi telja líklegt eða fullvíst, að bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar hafi verið í Grjótaþorpinu, eða um það bil, sem nú stendur húsið Grjótagata 4.“ Hv. þm. segir, að þetta sé rétt mál, og má það vera, en það er ósköp ambögulegt og verður hrein vitleysa, ef borið er saman við síðari hlutann, þar sem segir: „Sé það álit fræðimanna“. Hvað? Að eigi megi telja líklegt, að bæjarstæði Ingólfs hafi verið í Grjótaþorpinu. Sem sagt, ef upplýst er, að þarna hafi bæjarstæðið ekki, verið, þá á að gera ráðstafanir til að kaupa lóðirnar. Þannig er þetta eftir íslenzku máli. Það má vera, að eitthvað annað hafi vakað fyrir hv. þm., en þetta sér hver maður með barnaskólamenntun, og er furðulegt, að hv. þm., maður með doktorspróf frá Þýzkalandi, skuli ekki finna þetta upp á eigin spýtur. Hann ætti ekki að vera að koma hér fram með rembing, og væri honum sæmra að láta minna yfir sér. En það hefur alltaf verið talið og er raunar sannað, að þarna voru bæjarhúsin, og það er ástæðulaust að fara nú að leita álits um það, sem er löngu sannað, m. a. með uppgreftinum vegna Steindórsprents, og allra sízt, þegar uppgröftur er ekki nefndur í till. Það er fyrst, þegar sýnt er, hvað barnaleg till. hv. þm. er, að hann dettur í sinni fallhlíf ofan á það, að þarna eigi að efna til uppgraftar, en í till. var ekki minnzt á að grafa, heldur átti að heimila ríkisstj. að lesa skrif fræðimanna um þessi efni. Annars ætlaði ég ekki að kappræða þetta mál hér eða særa hv. þm., en það er, eins og vant er, að sá, sem fer óvarlega, hittir oft eigin menn, og ég held, að svo miklar upplýsingar hafi nú fram komið í málinu, að Alþingi geti ekki samþ. till. eins og hún er. Mig langar ekkert til að vera á móti þessari till., en það er vægasta aðferðin, sem hún verður beitt, að henni verði vísað aftur til n. til betri athugunar.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að taka til máls um þessa till., en hv. þm. Barð. hélt því fram, að með samþykkt till. væri verið að gera kröfur á ríkissjóð og binda honum þungar byrðar, og hv. 1. þm. N-M. tók undir þetta, og eru það út af fyrir sig tíðindi, að þessir hv. þm. skuli vera sammála, en það er því einkennilegra, að báðir skuli þeir vera sammála um þetta, að fyrir því eru engin rök. Þótt till. sé samþ., þá leggur það engar skuldbindingar á ríkissjóð, og þurfa menn ekki annað en lesa till. til þess að sannfæra sig um það. Þar segir: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita um það álits sérfróðra manna, hvort eigi megi telja líklegt eða fullvíst, að bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar hafi verið í Grjótaþorpinu eða um það bil þar, sem nú stendur húsið Grjótagata 4. Sé það álit fræðimanna og komi í ljós, að Reykjavíkurbær hafi ekki í hyggju að gera ráðstafanir til þess að eignast þessa lóð og næstu lóðir, t. d. til þess að reisa þar ráðhús eða annað opinbert stórhýsi, ályktar Alþingi að fela ríkisstjórninni að leitast við að fá keyptar þessar lóðir og hús þau, er á þeim standa, svo að síðar verði hægt að reisa þar opinbera byggingu eða hagnýta þær á annan hátt, er hæfi helgi staðarins.“ Henni er ekki ætlað að kaupa lóðirnar, heldur athuga möguleikana á því að fá þær keyptar, og þótt ríkisstj. gæti komizt að aðgengilegum samningum, þá yrði hún aftur að leita til Alþingis um heimild til að kaupa lóðirnar. Það verður sem sagt að leita heimildarinnar hjá Alþingi, og ef ekki er fé fyrir hendi í ríkissjóði, þá verður að leita lánsheimildar hjá Alþingi. Þetta hygg ég, að allir muni skilja, og allshn. eða a. m. k. meiri hluti hennar telur alveg áhættulaust að samþ. till., því að ríkisstj. verður að koma aftur til Alþingis til að leita kaupheimildarinnar, og hæstv. utanrrh. var einmitt á þessari skoðun, því að hann sagði, að í till. fælist engin heimild til að kaupa þessar lóðir, og stangast þetta við það, sem hv. þm. Barð. og hv. 1. þm. N-M. sögðu í sinni fullyrðingu, að till. hefði í för með sér tugmilljóna útgjöld. Hvað á allt þetta skraf að þýða og allur sá orðaleikur, sem hér hefur verið? Þegar málið var til athugunar í nefnd, þá gerði ég till. um það, að í stað þess að fela ríkisstj. þessar framkvæmdir, þá eigi ríkisstj. að fá heimild til þessa, og eftir það þarf ekki annað en bera dálítið traust til hæstv. ríkisstj. til þess að hættulaust sé að samþ. þetta. Flokkur, sem ekki er stuðningsflokkur hæstv. ríkisstj., mælir fastast með þessu, að veita ríkisstj. þessa heimild, en ekki stuðningsmenn hennar. Þetta er dálítið einkennilegt. Hv. þm. Borgf. taldi þó till. skaðlausa eftir þessa breytingu, að hafa „heimila“ í staðinn fyrir fela, og hæstv. utanrrh. hefur viðurkennt efni till. Ég skal ekki fullyrða, að till. verði til þess að bera árangur frekar en þál. frá 1937, en hún er alveg hættulaus og meinlaus og ég fordæmi fullyrðingar hv. þm. Barð. og ég fordæmi fullyrðingar hv. 1. þm. N-M. um það, að það beri vott um gáleysi í fjármálum að samþ. þessa till. Ég fordæmi slíkar fullyrðingar án raka, og það er rétt að fordæma einnig þann orðaleik, sem hér hefur orðið í hv. Alþingi um þetta mál. Í sambandi við það, að stungið hafi verið undir stól álitsgerð frá bæjarstjórn Reykjavíkur, þá er það ekki rétt, því að hún liggur ekki fyrir, en þá má spyrja, hvers vegna n. hafi ekki beðið eftir álitsgerðinni. Málið var sent til umsagnar í þrjá staði fyrir löngu, og svör frá tveimur aðilum komu fljótt, en ekki frá þeim þriðja, og þá áleit n., að ekki væri ástæða til að bíða lengur, sérstaklega af því, að n. áleit till. á engan hátt geta skaðað stjórn Reykjavíkurbæjar. Ég álít að samþykkt till. sé ekki hættuleg fyrir Reykjavík eða bæjarstjórnina. Ég rökstyð það með því, að bæjarstjórnin áleit ekki vera þörf á því að svara n. Ef bæjarstjórnin hefði talið málið hættulegt, hefði hún flýtt sér að svara og rökstutt rækilega, af hverju hún væri því mótfallin. Ég er Reykjavíkurbæ mjög hlynntur, en ég álít, að það sé engin hætta fyrir bæinn, þó að þessi till. sé samþ. Þess vegna lagði ég til, að málið væri afgr. frá allshn., þótt ekki hefði borizt svar frá bæjarstjórninni. - Það hefur verið talað um það, að eðlilegt væri, að till. yrði aftur vísað til allshn. Ég tel það ekki eðlilegt og álít, að Alþ. eigi að taka ákvörðun um till., enda þótt málhreinsunarmenn hafi um það deilt, hvort málið á till. sé forsvaranlegt. Ég get fallizt á það með hæstv. dómsmrh., þó að ég hafi bara barnaskólamenntun í íslenzku, að till. hefði getað verið betur orðuð. En ég held, að ef till. er borin saman við ýmislegt annað. sem hér hefur verið samþ., þá þurfi Alþ. ekki að skammast sín fyrir að samþ. hana 



Herra forseti. Ég ætla ekki að svara ræðu hv. 2. þm. Rang., en ég vildi biðja hann að athuga fasteignamat lóða í Grjótaþorpinu og söluverð lóða í miðbænum, og athuga síðan niðurstöðurnar af því. Annars var það ekki af þessari ástæðu að ég kvaddi mér hljóðs. Ástæðan til þess var sú, að ég er á móti till. eins og hún er nú og tel, að hún verði að vera í öðru formi, ef á að samþ. hana. Ég er með því, að rannsakað sé, hvort bæjarstæði Ingólfs Arnarsonar hafi verið þar, sem nú er Grjótagata 4, og með þeirri rannsókn sé gengið úr skugga um það. En ég er á móti því, að þarna sé reist stórhýsi, ég vil að þar verði reistur bær í sama formi og fornmenn byggðu. Ef ég kæmi hér sem útlendingur og mér væri sagt, að þarna væri fyrsti bær á Íslandi, værí um þjóðlegar minjar að ræða, sem mér mundi leika forvitni á að skoða, en mér mundi þykja minna til þess koma að skoða þarna stórhýsi. Sama mundi mörgum Íslendingum finnast. Ég styð því ekki till. um, að ríkið kaupi þessar lóðir til þess að byggja þar stórhýsi, hvort sem um er að ræða ráðhús eða eitthvað annað. Ég vil láta byggja þarna bæ með líku sníði og Ingólfur Arnarson byggði, eftir því er við bezt vitum. Ég mundi geta stutt till. þannig breytta. Fyrst er að athuga, hvort bærinn hefur staðið þarna, og ef svo er, þá á að byggja bæ í líku sniði sem sýnishorn þess, hvernig fyrst var byggt í Reykjavík.



Ég hjó eftir því, að í tilkynningu, sem hæstv. forseti las upp um erindi, sem borizt hafa Alþ., var áskorun frá nokkrum aðilum á Ísafirði um, að ríkisstj. leyfði ekki útflutning skipa Björgvins Bjarnasonar, nema því aðeins að hann borgi þeim vinnulaunaskuldir og annað slíkt, sem þeir ættu hjá honum. Í sambandi við þetta birtist í blaði í gær frásögn um það, að búið sé að veita útflutningsleyfi fyrir þessum skipum. - Ég sé, að hæstv. atvmrh. er ekki viðstaddur, og vildi þess vegna í þessu sambandi leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh., hvort honum sé kunnugt um, hvort þessi frétt sé á rökum byggð eða ekki, og ef svo væri, hvort ríkisstj. hefði áður en þetta leyfi var veitt, gengið úr skugga um, að þingvilji væri fyrir þessu. Ástæðan til þess, að ég spurði um þetta, er sú, að þetta mál liggur fyrir í þinginu til athugunar og afgreiðslu. Það hefur verið flutt um þetta þáltill., og sú till. er hjá allshn., sem sendi hana til umsagnar nokkrum aðilum og óskaði eftir, að umsagnir bærust fyrir 10. þ. m. Nú er þingið svo nýkomið saman, að allshn. hefur ekki haft tíma til að taka till. til afgreiðslu, eftir að þessi frestur um umsagnir var liðinn. En þar sem mál þetta er nokkuð sérstaks eðlis og getur haft ákaflega alvarlegar afleiðingar og eftirköst og sérstaklega skapað fordæmi fyrir útflutning á atvinnufyrirtækjum úr landinu, sem margir munu telja mjög óheppilegt, þá vildi ég óska eftir, að hæstv. forsrh. upplýsti um það, hvort honum er þetta mál kunnugt, og ef svo væri, hvort ríkisstj. stæði öll að þessum einkennilega útflutningi atvinnutækja úr landinu eða hvort það er hæstv. atvmrh. einn.

Forsrh. (Steingrímur Steinþórsson) : Út af þessari fyrirspurn hv. þm. Ísaf. vil ég taka það fram, sem hann gat um, að hæstv. atvmrh. er sem stendur erlendis, en mun koma heim eftir örfáa daga, og ég er alls ekki við því búinn að svara þessari fyrirspurn nú á þessari stundu á þann hátt, sem hv. þm. lagði hana fyrir. Ég tel eðlilegt, að ef þetta mál kemur til meðferðar þingsins, þá væri beðið með það þangað til hæstv. atvmrh. kemur heim.



Ég vildi aðeins mega spyrja hæstv. forsrh., hvort hann með þessu svari sé að taka ábyrgð á þessum atburðum.