Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er borið fram af hæstv. ríkisstj. og hefur nú verið samþ. óbreytt í hv. Ed. Frv. gerir ráð fyrir nokkurri rýmkun á heimild ráðh. til að veita leyfi til að veiða hreindýr, en samkv. gildandi lögum má aðeins veiða nokkra hreintarfa árlega, ef ástæða þykir til að leyfa slíkt. Síðan 1940 hefur hreindýrastofninum fjölgað mjög ört, og má vafalaust þakka það að verulegu leyti góðviðratímabilinu milli 1940 og 1950. Er nú svo komið, að kunnugir menn telja, að dýrin séu orðin það mörg, að fremur þröngt sé orðið um þau á því landssvæði austanlands, þar sem þau halda til, og að stofninum geti því stafað meiri hætta af bjargarleysi í hörðum vetrum, þegar þröngt er um haga, en þótt hófleg og skynsamleg veiði sé leyfð undir fullkomnu eftirliti. Með þetta sjónarmið fyrir augum og í trausti þess, að hyggilega verði á málinu haldið með tilliti til veiði, leggur menntmn. til, að frumvarpið verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vil fara fram á það við hæstv. forseta, að þetta mál verði að þessu sinni tekið út af dagskrá. Við síðustu umr. þessa máls í d. voru margir umsækjendur settir inn í frv., sem uppfylltu ekki þau skilyrði eða þær reglur, sem farið hefur verið eftir í þinginu undanfarið. Eins og hv. frsm. hér í deildinni gat um, hafa báðar deildir þingsins undanfarið farið eftir föstum reglum um veitingu ríkisborgararéttar, og ef út af þeim reglum á að bregða, þýðir ekki að vera að setja þetta mál í nefnd og láta nefndirnar aðskilja umsækjendur samkv. þeim reglum, sem þingið hefur sett í þessu máli. N. vill því fá tíma til þess að athuga málið frekar, hvort hún vill breyta afstöðu sinni í samræmi við þann vilja, sem hefur komið fram í d. Um það get ég ekkert sagt. En hvað sem því liður, þá mun hún óska að fá að athuga málið betur, áður en það fer út úr deildinni. Ríkisborgararéttur er talinn af flestum mjög dýrmætur réttur, og það er víst engin þjóð í heiminum, sem lætur hann á mjög auðveldan hátt. Ríkisborgararéttur hér á Íslandi er að sumu leyti verðmætari fyrir marga en borgararéttur ýmissa annarra ríkja, þar sem t. d. íslenzkir borgarar eiga tiltölulega auðvelt með að fá aðgang að borgararétti í Bandaríkjunum og Kanada. Það verður því að gjalda varhuga við því, að útlendingar, sem hér sækja um borgararétt, fái hann alveg að óathuguðu máli og dvelji hér kannske í eitt, tvö eða þrjú ár og fari svo í burtu héðan, en slíks munu dæmi. Ég veit, að hv. þm. eru sammála mér um, að slíkt beri að forðast.

Forseti (SB): Áður en orðið verður við ósk hv. form. allshn. um að taka málið út af dagskrá, vil ég aðeins vekja athygli hans á því, að síðasti fundur hv. þd. verður haldinn í dag. Ég vildi vekja athygli hv. n. á því, að ef málið á að fá þinglega afgreiðslu á þessu þingi, þá verður hv. n. að ljúka athugun sinni á því á örskömmum tíma.



Herra forseti. Það er rétt, sem tekið var fram, að þingfundum í þessari hv. d. er nú að ljúka, og að biðja um frest á einu máli nú er það sama og að biðja um, að málið verði ekki afgr. Þetta frv., sem hér liggur fyrir um veitingu ríkisborgararéttar, hefur verið til umr. og athugunar hér í þessari hv. d. og hjá hv. allshn. Hv. allshn. bar hér fram till. í gær um að bæta nokkrum mönnum við frv. Hins vegar voru teknir nokkrir fleiri inn í frv. en þeir, sem allshn. vildi mæla með. Sé þetta nú athugað, þeir ágætu menn, sem n. mælti með, og hinar heiðvirðu húsfrúr víðs vegar í sveitum landsins, sem voru teknar inn í frv. þrátt fyrir mótmæli allshn., þá geri ég ráð fyrir því, að þessi hv. d. hafi ekki breytt um skoðun síðan í gær og hún vilji, að þessar konur, sem voru teknar hér inn, verði áfram á frv. og fái sinn borgararétt afgreiddan á yfirstandandi þingi. Það er alveg rétt, að íslenzkur ríkisborgararéttur er mikils virði. Það mun einnig vera rétt, sem hv. form. allshn. sagði hér áðan, að það má benda á dæmi þess, að íslenzkur ríkisborgararéttur hafi verið misnotaður þannig, að einstaklingur eða einstaklingar, a. m. k. örfáir, hafi, eftir að þeir hafi fengið íslenzkan ríkisborgararétt, notað sér hann til þess að komast til Bandaríkjanna eða annarra landa, sem þeir hefðu ekki getað, ef þeir hefðu ekki áður öðlazt íslenzkan ríkisborgararétt. En nú vil ég spyrja hv. þm.: Dettur þeim í hug, að þessar konur, sem voru teknar hér inn í frv. í gær og eru búsettar úti í sveitum landsins, giftar íslenzkum mönnum og farnar að ala börn þar, fari nú að taka sig upp og strjúka til Bandaríkjanna? Ég held, að slíkt komi alls ekki til greina. Þær eru þegar fastar hér og eiga ekki heimangengt. Ég vil þess vegna mótmæla því, að þetta frv. verði stöðvað. Ég sé ekki ástæðu til þess að mótmæla því, að hv. n. taki frv. til athugunar, ef hún lofar því, að sú athugun taki stuttan tíma og að frv. geti orðið til umr. og afgreiðslu á næsta fundi þessarar d., sem sennilega verður í kvöld.

Forseti (SB): Það verður orðið við ósk hv. n. um að fresta umr. um málið nú. Ég vil aðeins beina þeim tilmælum til hennar að vinna það hratt að málinu, að unnt verði að veita því þinglega afgreiðslu frá hv. þd., áður en fundum hennar lýkur.



Ég hef sérstaka ástæðu til að taka til máls í þessu máli við þessa umr., þar sem ýmsir talsmenn þessa máls hafa í hv. Ed. sérstaklega vitnað til mín um það, að það hljóti að vera óhætt að samþ. þetta frv., þar sem ég hafi verið meðal þeirra, sem þátt hafi átt í samningu þess. Ég má að sjálfsögðu vel við una það traust, sem þessir hv. framsóknarþingmenn hafa sýnt mér, sem sérstaklega hafa rætt þetta mál þar og jafnvel rökstutt sitt atkvæði með tilvísun í aðild mína að samningu frv. En ég hefði þó kunnað betur við, ef þeir hefðu í allri afstöðu sinni til málsins hagað sér í samræmi við það, sem ég hef gert grein fyrir, bæði í umr. hér í hv. d. og einnig kom fram í sérgrg., sem ég lagði fram með húsaleigulagafrv., þegar upphaflega var frá því gengið. Þegar þetta mál var hér til umr. í þessari hv. d. fyrst nú á þessu þingi, þá lýsti ég þeirri skoðun minni, að það væri mjög æskilegt og enda nauðsynlegt að setja almenn húsaleigulög um samskipti húseigenda og leigjenda, þar sem um það efni giltu að mestu leyti aðeins venjuréttarákvæði. Hins vegar benti ég á, að það væri með öllu óeðlilegt og gæti ekki leitt til neins góðs, heldur miklu fremur hins gagnstæða, að við þetta frv. um almenn húsaleigulög skuli vera tengd ákvæði, sem eiga ekkert skylt við hinar almennu reglur, sem gert er ráð fyrir í samskiptum leigjanda og leigusala, heldur eru um einhliða aðgerðir af hálfu hins opinbera, sem í þá átt miða að taka að verulegu leyti undir vissum kringumstæðum eignarréttinn af þeim mönnum, sem hús eiga. Frv. er að þessu leyti til í tveimur þáttum, og þessi síðari þáttur frv., sem hefur inni að halda þvingunarákvæðin, er á engan hátt tengdur hinni almennu húsaleigulöggjöf, og hefði því verið hægt að samþ. þetta mál án þess, að þessir kaflar væru þar með. Það hefur verið í það vitnað af talsmönnum málsins, að frv. þetta væri samið af n., sem hefði orðið sammála um málið, þ. e. a. s. algerlega sammála um 9 fyrstu kafla frv., en að meiri hluta til sammála um þvingunarákvæðin, sem ég gat um. Ég vil baka það fram hér til skýringar vegna þeirra brtt., sem komið hafa fram í hv. Ed., að eins og tekið var fram í grg., sem fylgdi frá n. hálfu í upphafi, þá var þar tekið fram, að n. hefði orðið sammála um 9 fyrstu kafla frv., en þó þannig, að það kom fram ýmiss konar sérstaða um einstök atriði. En n. allri var kappsmál að reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu um hin almennu réttarákvæði varðandi samskipti leigutaka og leigusala, og af því leiddi, að einstakir nm. véku í ýmsu frá sínum sérskoðunum til þess að reyna að samræma álit sín og komast að sameiginlegri niðurstöðu, þannig að því fer víðs fjarri, að ég t. d. fyrir mitt leyti hafi verið ásáttur með öll þau atriði, sem um getur í hinum almenna kafla frv. Hins vegar taldi ég engin þau ákvæði, sem þar eru sett, vera þess eðlis, að það væri ástæða til að gera um þau ágreining, enda gengu samnefndarmenn mínir til móts við mínar óskir varðandi ýmis önnur atriði, þannig að ég hygg, að eftir atvikum megi telja, að almennu ákvæðin séu sæmileg, að því undanteknu, sem bent hefur verið á bæði hér og í hv. Ed., að það er um að ræða algera nýbreytni í þessu frv., að viðhaldsskylda er lögð á leigutaka, og leiðir það af sér mjög mikil afskipti af hálfu opinberra aðila, í þessu tilfelli ýmiss konar matsmanna, og má gera ráð fyrir, að þetta skipulag geti orðið ákaflega þungt í vöfum. Við því er náttúrlega ekkert að segja, ef menn vilja taka á sig þá erfiðleika, sem þessu fylgja, og þann mikla kostnað, sem þetta hlýtur að hafa í för með sér, og það er vitanlega sjálfsagt, ef löggjafinn er að setja ákvæði sem þessi, að þá beri ríkissjóður allan kostnað af framkvæmd laganna, eins og nú hefur líka verið frá málum gengið. Ég skal ekki ræða frekar hin almennu ákvæði laganna, en vildi leyfa mér að víkja nokkuð að heimildarákvæðunum og þó ekki orðlengja mjög um það mál, vegna þess að það er þegar margrætt, þannig að þess gerist ekki sérstaklega þörf. Þessi heimildarákvæði eiga, að því er manni skilst, að verða til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum, og eiga þau auðvitað þá eina réttlætingu, ef þau megnuðu að bæta úr þeim vanda. En þá er ástæða til þess að gera sér grein fyrir því, hvort heimildarákvæðin sem slík bæta úr vandanum eða ekki. Það kann að vera, ef þessi heimildarákvæði væru notuð, að þau kynnu að binda eitthvert húsnæði á þann hátt, að komið yrði í veg fyrir, að fjölskyldum, sem þar búa, yrði sagt upp því húsnæði. En það er engin ástæða til þess að álíta, jafnvel þótt heimildarákvæðin væru notuð, - og það sýndi sig um gömlu húsaleigulögin, - að þau muni á nokkurn minnsta máta, nema síður væri, miða að því að auka íbúðarhúsnæðið, enda er þannig frá þessum kafla gengið og orðalagi hans öllu, að það er ljóst, að heimildarákvæðin, þótt notuð væru, mundu mjög leiða til þess, að menn mundu a. m. k. draga að sér hendurnar með að leigja út smáíbúðir, sem menn annars mundu nota fyrir sjálfa sig, ekki sízt þar sem um er að ræða eitt og tvö herbergi með aðgangi að eldhúsi, eins og víða er leigt út til mikilla þæginda fyrir þá, sem þess fá að njóta. Ég álít því, að jafnvel þótt heimildarákvæðin væru notuð, þá mundu þau ekki megna í þá átt að leysa á nokkurn hátt húsnæðisvandræðin, nema síður væri, og er þá alveg gengið frá því atriðinu, hversu hér er um að ræða á móti stórkostlega réttarskerðingu, enn þá meiri en nokkru sinni var í þeim húsaleigulögum, sem giltu hér á stríðstímum. Ef við athugum svo aftur hitt, hvernig þessi lagasetning mundi verka í bæjarfélögum, þar sem heimildin er ekki notuð, þá er það alveg ljóst mál, að tilvera þessarar löggjafar mundi alveg tvímælalaust verða til þess að draga verulega úr því, að húsnæði væri leigt út, því að fólki, sem á það yfir höfði sér, að sveitarstjórn geti hvenær sem er ákveðið, að þessi þvingunarákvæði taki gildi, mun ekki þykja fýsilegt að leigja út frá sér íbúðir, þegar þannig er ástatt. Enn fremur er þess að gæta, að þessi heimildarákvæði mundu vitanlega tvímælalaust verka í þá átt, að þeir, sem eru að byggja hús, og oft er það svo, að menn byggja gjarnan svo rúmt, að þeir geti leigt eitthvað út frá sér, - þeir mundu hætta við það, þar sem þeir gætu búizt við, að slíkt húsnæði yrði af þeim tekið samkvæmt þessari löggjöf. Það eru því einnig allar horfur á því, að löggjöfin mundi að þessu leyti spilla fyrir því, að leiguhúsnæði væri byggt. Nú er það vitanlega svo, að margir hafa ekki aðstöðu til að byggja, jafnvel þótt þeir fái byggingarleyfi, efnahags vegna og mega til með að leigja, það er alltaf viss hópur fólks, og það er áreiðanlega ekki í þágu þess fólks, að það sé verið að setja lagaákvæði, sem hér er um að ræða og verða til þess eins að skapa aukin vandræði á þessu svíði. Það kann að mega rökstyðja, að eðlilegt sé, að sveitarstjórnir hafi einhverjar heimildir í sambandi við það, ef erfiðleikar eru með húsnæði í sveitarfélaginu. En ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki hægt að veita sveitarstjórn það vald, sem gert er ráð fyrir í XI. kafla þessa frv., um húsaleigumiðstöð, þar sem svo langt er gengið, að taka má húseignir algerlega af eigandanum og leigja þær út af opinberri miðstöð og húseigandinn fær ekki einu sinni að ráða því sjálfur, hvaða leigjandi er settur þar inn. Hann hefur þann eina rétt, að hann má segja þessum leigjanda upp með 6 mánaða fyrirvara, en sá réttur er harla lítill, þegar þess er gætt, að þá hefur húsaleigunefndin aftur rétt til þess að setja inn leigjanda upp á eigin spýtur, þannig að það yrði stöðugt að ganga, að maður segði upp með 6 mánaða fresti, og hefðist það eitt upp úr því, að húsaleigumiðstöðin setti inn annan mann, alveg eftir því sem henni þóknaðist, þannig að hér eru menn gersamlega sviptir umráðarétti og raunverulega eignarrétti yfir sínum eignum, og mér finnst harla varhugavert af löggjafanum að leggja inn á að fela það á vald hverri einstakri sveitarstjórn eftir eigin geðþótta. Ég hirði ekki, eins og ég sagði hér áðan, að fara ýtarlega út í hin einstöku atriði þessa kafla. Hv. þm. hafa vafalaust kynnt sér það rækilega á ferð þessa frv. í gegnum Alþ., bæði nú og áður. En ýmis þessi atriði eru þess eðlis, að það hefði vissulega verið ástæða til að gera sér ýtarlegri grein fyrir þeim heldur en virðist hafa verið gert af flm. þessa máls og þeim, sem sérstaklega hafa barið það áfram hér í þinginu. Það er mjög eftirtektarvert við alla meðferð þessa máls, að enginn af þm. þeirra staða, sem ætla má að þetta frv. nái til, hefur gerzt flm. málsins, heldur eru það tveir hv. þm., sem hafa ekki innan sinna kjördæma neinn þann stað, sem þetta mál mundi ná til. Mér er ekki ljóst, að þeir hafi gert sér nokkra grein fyrir því, eða það hefur a. m. k. ekki komið fram í umr. þessa máls, hvaða áhrif þessi löggjöf mundi hafa, sem þeir hér beita sér svo hatrammlega fyrir að tekin sé upp, en vilja þó hins vegar ekki fallast á að gildi um land allt, einnig í þeim sveitarfélögum, sem eru minni en segir í þessum lögum, og vissulega kynni svo að fara undir vissum kringumstæðum, að þar yrðu einnig erfiðleikar með húsnæði. Það hefur ekki verið leitað álits neins sveitarfélags eða bæjarfélags um þetta frv., þrátt fyrir það að það séu fyrst og fremst og eingöngu þau, sem komi til með að hafa gott eða bíða tjón af þessu máli. Virðist nokkuð viðurhlutamikið að samþykkja slík ákvæði án þess að bera þau undir þær sveitarstjórnir, sem frv. er fyrst og fremst miðað við. Það liggur meira að segja fyrir, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefur ekki óskað eftir, að þessi löggjöf yrði sett, þ. e. a. s. þessi þvingunarákvæði, sem hér eru í tveim síðustu köflum þessa frv. En ætla má, að frv. hafi þó verið fyrst og fremst hugsað að bæta úr þeim vandkvæðum, sem hér eru. En bæjarstjórnin virðist ekki telja, nema síður sé, og það þeir menn, sem fróðastir eru um þetta efni hér í bæ og hafa með stjórn framfærslumála að gera, að þetta mundi bæta á nokkurn minnsta máta úr húsnæðisvandræðunum í bænum. Málatilbúnaður allur í sambandi við þetta mál er því hinn undarlegasti, vægast sagt, og er næsta kynlegt, að flokkur, sem á ekki þingmann neins kaupstaðar þessa lands, skuli telja sig þess sérstaklega umkominn að taka þetta mál upp einn út af fyrir sig og telja það svo mikilvægt, að það verði að berja það með allri hugsanlegri hörku í gegnum þingið, án þess að sveitarfélögum og bæjarfélögum sé gefinn kostur á að lýsa skoðun sinni um það, hvort þetta mál mundi verða þeim til gagns eða ekki. Ég lýsti því í ræðu minni hér í hv. d., er ég ræddi síðast um þetta mál, að eina viðunandi lausnin í húsnæðismálum, sem vissulega eru víða erfið, bæði hér í bæ og annars staðar, væri að reyna að byggja og koma viðunandi og mannsæmandi húsnæði yfir fólkið. Þetta er sú eina raunhæfa aðgerð, sem verður að vinna að. Og ég held, að heimildarákvæði sem þessi, sem sýnilega mundu stuðla í þá átt, að menn byggðu minna og smærri íbúðir, mundu ekki byggja leiguhúsnæði, séu ekki til þess að stuðla að því, að þetta alvarlega vandamál verði leyst. Hæstv. ríkisstj. hefur tekið það á sína stefnuskrá að leysa lánamál íbúðabygginga til frambúðar og hefur boðað, að frv. um það efni muni verða lagt fyrir haustþingið. Þegar þess er gætt, að hér er þó sýnd viðleitni til þess að bæta úr þessum vanda með hinum einu heilbrigðu ráðstöfunum, og horfur virðast á, að þarna verði á mjög sæmilegan hátt séð fyrir lánamálunum, sem auðvitað eru aðalvandamál þess fólks, sem er að byggja og efnalitið er, og einnig það, að leyst hefur verið fjárfestingareftirlit af íbúðabyggingum, þá gegnir mikilli furðu, að það skuli þykja alveg höfuðnauðsyn að knýja fram þessar stórfelldu réttarskerðingar, sem hér er um að ræða í þessu frv., ákvæði, sem ganga lengra en talið var fært að gengið væri í húsaleigulögum stríðsáranna. Þetta eru vinnubrögð, sem er ákaflega erfitt að finna nokkra skynsamlega skýringu á. Ég vil leyfa mér að leggja hér fram till. til rökst. dagskrár í þessu máli, sem ég vil, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa hér upp; hún er svo hljóðandi: „Þar sem frv. þetta hefur í för með sér veigamiklar breytingar á gildandi réttarreglum og engan veginn er nægilega ljóst, hvað í hinum nýju réttarreglum felst, og þar eð frv. hefur ekki verið sent til umsagnar sveitarstjórnanna, sem málið varðar þó mjög, þá telur deildin ekki tímabært að afgreiða málið nú og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég sé ekki þörf á að mæla frekar fyrir þessari dagskrártillögu en ég hef þegar gert grein fyrir í minni ræðu. Álits sveitarstjórnanna um þessa löggjöf hefur alls ekki verið leitað, nema einnar sveitarstjórnar, og fulltrúi hennar hefur gert ágreining í málinu, og það liggja því fyrir fullkomin rök fyrir því, að það sé nauðsynlegt og sjálfsagt að kanna þetta mál betur, áður en horfið er að því að setja slík heimildarákvæði sem hér um ræðir. Það er venja, ef sérstakt neyðarástand skapast, að þá er sett um það sérstök löggjöf. Það er ekki hægt að sjá nákvæmlega fyrir fram, hvernig slík löggjöf ætti að vera, og verður að setjast hverju sinni, eins og alltaf hefur verið gert í slíkum tilfellum. Slíka löggjöf má alltaf setja, og er alveg ástæðulaust að tengja hana við almennar reglur um húsaleigu og samskipti leigutaka og leigusala, sem eru sérstaks eðlis og eiga alla tíma að gilda og eiga tvímælalaust að vera í sérlögum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram brtt. á þskj. 840. Ég álít, að það sé rétt, að um leið og sveitarstjórnirnar fá það vald, sem mælt er fyrir í 48. gr., þá sjái Alþ. líka til þess, að þær fái vald til þess að geta bætt úr húsnæðisvandræðunum. Það er svo, að nú er löggjöf til um það að sveitarstjórnirnar eigi ákveðinn rétt á hjálp frá ríkinu, allstórum lánum, til þess að koma upp íbúðarhúsum fyrir það fólk, sem býr í heilsuspillandi íbúðum, og það er vitanlegt, að þrátt fyrir ýmislegt, sem verið er að gera til þess að rýmka um húsabyggingar nú, þá er það sízt það fólk, sem nú býr í verstu íbúðunum, sem kemur til með að njóta slíks. Það er þess vegna nauðsynlegt, að sveitarstjórnunum og bæjarstjórnunum sé gefin heimild til þess að fá að nota sér þennan rétt, sem þær eiga eftir lögunum um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kauptúnum og kaupstöðum, lögum frá 1946. En framkvæmd III. kafla þessara laga var frestað með „höggorminum“ eða bráðabirgðabreytingu 1948, og síðan höfum við sósíalistar flutt á hverju einasta þingi till. um, að þetta eigi aftur að koma í gildi, og ég leyfi mér nú, þegar á að gefa bæjarstjórnum og sveitarstjórnum það vald, sem mælt er fyrir í 48. gr., að fara fram á, að þeim sé líka gefið vald til þess að bæta úr íbúðaskortinum. Þegar við álítum rétt að gefa þeim vald til þess að ráðstafa þeim íbúðum, sem fyrir eru. þá er líka rétt, að þær fái það vald, sem veitt er samkvæmt lögum frá 1946 til að byggja ný íbúðarhús yfir þá, sem verst eru staddir. Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að hv. deild samþykki þessa brtt. og geri þar með þetta frv. nokkru víðtækara en það nú er og geri sérstaklega bæjarstjórnunum mögulegt að gera eitthvað raunhæft til þess að auka við íbúðirnar, sem eru til ráðstöfunar. Ég held, að það sé, eins og nú er komið málum, það eina, sem nokkur von væri til að þetta Alþ. gerði til þess að bæta úr húsnæðisskortinum fyrir þá, sem verst eru staddir.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til 1. umr. hér í d., var gerð nokkur grein fyrir efni frv. og því, hvernig undirbúningi málsins hefði verið háttað. Þetta frv. er ekki samið í neinum flýti, heldur liggur á bak við það vinna nefndar, sem félmrn. skipaði til þess að athuga þessi málefni. Frv. var að sönnu flutt af mér og hv. 2. þm. Rang. að beiðni hæstv. félmrh., en málið er algerlega undirbúið á vegum ráðuneytisins, en ekki af okkur, sem tókum það til flutnings. Nefndarmennirnir, sem undirbjuggu þetta frv., voru 5, og félmrn. hefur vissulega leitazt við að velja til þess starfs menn, sem kunnugir eru þessum vandkvæðum, sem til staðar eru í sumum kaupstöðum landsins um samskipti leigusala og leigutaka. Í n. voru valdir 2 menn, sem hafa mjög góða þekkingu á bæjarmálefnum Reykjavíkur, þ. e. Ólafur Sveinbjörnsson og Þórður Björnsson. Enn fremur var fulltrúi í n. frá Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur, hv. 2. þm. Eyf. (MJ), sem hélt ræðu hér um málið fyrir skömmu nú við þessa umr. Fjórði maðurinn var Hannes Pálsson, sem fer með fasteignamat eða millimat á vegum fjmrn., og form. n. var þáverandi skrifstofustjóri í félmrn., Jónas Guðmundsson. Þessi n. hefur vissulega gengið að því starfi, sem henni var falið, með það í huga að finna lausn á viðkvæmu vandamáli, sem til staðar er í þjóðfélaginu, og niðurstaðan af starfi þessarar n. var frv. það, sem nú liggur hér fyrir til umr. Það er rétt, sem fram kom í ræðu hv. 2. þm. Eyf. (MJ), að nm. urðu ekki alls kostar sammála um einstök atriði frv., en frv. sem heild er þó sent rn. af n. En einstakir nm. gerðu grein fyrir afstöðu sinni og sértill. í grg. þeirri, sem fylgdi frv., þegar það var fyrst flutt hér á Alþ. á þinginu 1951, og ef litið er á þessa sérstöðu nm., þá kemur það í ljós, að t. d. hv. 2. þm. Eyf. hefur fyrir sitt leyti fallizt á þetta frv. í meginatriðum. Sá fyrirvari, sem hann gerði í sínu nál., er um það, að það falli niður úr frv. nokkrar vissar greinar, þ. e., að 61. gr. falli niður, að 62. gr. falli niður, að 64. gr. verði umorðuð að nokkru leyti, 67. gr. og 68. gr. falli niður og loks að XI. kafli frv. falli niður, þ. e. kaflinn um húsaleigumiðstöð. Þetta eru þau ágreiningsatriði, sem hv. 2. þm. Eyf. hafði í sambandi við frv., og það er næsta eftirtektarvert, einkum í sambandi við þau orð, sem féllu hjá hv. þm. í ræðu hans hér áðan, að niðurstaða hans, þegar þessu máli var skilað í hendur rn., er, með leyfi hæstv. forseta, þetta: „Ég vil að lokum taka það fram, að ýmis þeirra ákvæða, sem ég hef lýst mig andvígan í X. kafla frv., hefði ég ekki talið óeðlilegt að hafa í frv., ef X. kaflinn hefði einungis verið heimildarákvæði.“ En nú var þessu frv., áður en það var lagt hér fram á þinginu í vetur, breytt einmitt í þetta horf, að X. kaflinn og XI. kaflinn eru heimildarákvæði. Þetta frv. er gert af tveim meginþáttum. Annars vegar eru almenn ákvæði, sem fjalla um réttindi og skyldur leigusala og leigutaka. Um þann kafla, virðist mér, eftir að hafa kynnt mér nokkuð gögn málsins, að hafi ekki verið ágreiningur í n., sem samdi frv., eða að ágreiningur hafi komið fram á vegum rn. í meðferð þess á málinu, enda hygg ég, að það sé álit flestra manna, að það væri ávinningur að fá þessi ákvæði lögfest, og í heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. kom það greinilega í ljós, að fulltrúar Sjálfstfl. í n. voru þess albúnir að fallast á þennan þátt frv. óbreyttan. Ágreiningurinn, sem komið hefur fram um frv., hefur snúizt um hinn þátt málsins, þ. e. þau ákvæði, sem eru í frv. í heimildarformi og fjalla um vissa skerðingu á rétti manna til ráðstöfunar á húsnæði, þegar um mikla húsnæðiseklu er að ræða. Ég verð að láta þá skoðun í ljós, að mér finnst því, að ég hafi orðið fyrir nokkrum vonbrigðum í sambandi við þetta mál hér á þingi, að ýmsir þm. í hv. Ed. - og það einkum þm. úr Alþfl. og Sósfl. - hafa lagt sig fram um það að koma inn í frv. breytingum, ekki aðeins í þann kafla, sem ágreiningur hefur verið um, heldur einnig í hinn kaflann, sem geymir almennu ákvæðin, er ekki hafa verið ágreiningsatriði. En einmitt að tilhlutun þessara hv. þm. í Ed. hefur verið komið inn breytingum á almenna kaflanum, sem að mínum dómi eru sízt til bóta. Þó virðist mér fyrst kasta tólfunum, þegar fram kemur brtt. sú, sem nú liggur fyrir frá hv. 2. þm. Reykv. (EOl). Sú brtt. er um það að taka inn í þetta frv. ákvæði úr öðrum lögum, sem eru í eðli sínu stórfellt fjárhagsmál og ekki hefur vakað fyrir neinum, sem að undirbúningi þessa máls hafa staðið að ættu heima í þessu frv. Það er alveg ljóst, að það, sem helzt veldur ágreiningi í þessu máli, eru þau ákvæði eða þær greinar frv., sem miða að því að bæta nokkuð aðstöðu þeirra, sem höllum fæti standa í þjóðfélaginu, ekki eiga þak yfir höfuðið, en verða að leita á náðir annarra í því efni. Þessu er varla hægt að ná nema á þann hátt að reisa nokkrar skorður í löggjöfinni við því, hvernig menn, sem húseignir eiga og leigja út, geti farið að ráði sínu í því efni. Ég hafði nú ætlað, að það mundi sízt vera von á því frá hv. 2. þm. Reykv., að hann flytti till., sem miðaði að því að torvelda afgreiðslu þessa máls á þann hátt, að ekki næðust fram þau ákvæði, sem miða að því að auka rétt þeirra, sem höllum fæti standa, en ég sé á þeirri brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. hefur flutt, að þessu er ekki þannig farið, heldur flytur hann till., sem hver einasti maður sér að ekki á heima í þessu frv. og mun ekki greiða fyrir framgangi málsins í heild, ef hún verður samþykkt. Ég ætla að leyfa mér að bera fram brtt. við brtt. hv. 2. þm. Reykv. Mér hefur ekki tekizt að koma þessari till. í prentun, því að hér gerast margir atburðir í senn á síðustu dögum þingsins, og verð ég því að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari till. minni. En sú till., sem ég ber fram, er þannig, að við meginmál 1. tölul. í brtt. Einars Olgeirssonar bætist nýr málsl., svo hljóðandi: „Um fjárframlög samkvæmt þessari málgr. fer eftir ákvæðum fjárlaga.“



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir það, sem fram kom í ræðu hv. 2. þm. Eyf. (MJ), að það er með nokkuð kynlegum hætti, þegar fram koma fulltrúar úr sveitarkjördæmum og þess flokks, sem engan kaupstaðarfulltrúa á, og ætla sér nú að lagfæra þetta lítilræði: vandkvæðin í húsnæðismálunum fyrir kaupstaðabúana. Þetta vekur þeim mun meiri furðu sem saga Framsfl. fyrr og síðar í málefnum kaupstaðabúanna og alveg sér í lagi í sambandi við húsnæðismálin er með þeim hætti, að það eitt út af fyrir sig hlýtur að vekja ugg og grunsemdir, þegar fulltrúar úr þeim flokki eru að flytja mál, sem snerta sérstaklega hagsmuni kaupstaðabúanna, en vilja þó láta í veðri vaka, að það sé gert af góðum hug og til þess að bæta úr þeim málum, sem þar um ræðir. Það er rétt hjá hv. þm. A-Sk. (PÞ), að það mál, sem hér liggur fyrir, er tvíþætt, og það hefur ekki verið sérstakur ágreiningur manna á meðal um þann þátt þessa frv., sem fjallar um réttarsamband leigusala og leigutakanna almennt. En það er ágreiningur um hinn þátt málsins, heimildarkaflana svo kölluðu, þ. e. a. s. þau ákvæði, sem heimila svo og svo mikla réttar- og frelsisskerðingu gagnvart einstaklingunum, þegar mikil húsnæðisekla er í kaupstað eða kauptúni. Ágreininginn, sem um þennan kafla er, ætti því í raun og veru fyrst og fremst að reyna að leysa og greiða úr með ráðstöfunum, sem eru til þess fallnar að koma í veg fyrir húsnæðisekluna og afnema orsakir þeirra vandkvæða, sem hér er verið að setja þvingunarráðstafanir um. Í raun og veru má segja, að þessum þvingunarákvæðum sé nær eingöngu stefnt gegn Reykjavík og Reykvíkingum, því að vegna þess, hvernig aðstaðan hefur verið í þjóðfélaginu og þjóðflutningar frá hinum dreifðu byggðum og til höfuðstaðarins, þá er það fyrst og fremst þar, sem húsnæðiseklan er. Nú koma fulltrúar Framsfl. og leggja á það megináherzlu að koma fram þeim þvingunarákvæðum, sem hér um ræðir, og það er þá þeirra innlegg til þess að greiða úr þessum vandamálum Reykvíkinga fyrst og fremst að setja ný og harðari þvingunarákvæði en áður hafa verið í lögum og jafnvel voru hér á stríðsárunum, þegar ástæða þótti til af þeim sérstöku ástæðum að viðhafa þær frelsisskerðingar í löggjöfinni varðandi húsaleigu, sem kunnugt er. Það væri ekki óeðlilegt, að þeir, sem eru þekktir að því og eru kunnir að því að hafa lagt sig fram um að greiða úr húsnæðisvandamálunum, en hafa gefizt upp eða ekki getað orkað því að girða fyrir þau, kynnu sem neyðarráðstöfun að láta sér detta í hug að flytja ákvæði eins og þau, sem hér eru í X. og XI. kafla, en það er ekki eins skiljanlegt, hversu mikil áherzla er lögð á þetta af hálfu þeirra manna, sem aldrei hafa lagt sig fram um að greiða úr húsnæðiseklunni, fyrst og fremst í höfuðstað landsins, heldur þvert á móti, bæði í bæjarstjórn Reykjavíkur og á hv. Alþ. fyrr og síðar, staðið að löggjöf og tiltektum, sem miða að því að auka húsnæðisekluna í höfuðstað landsins og setja stein í götu þeirra manna, sem hafa verið að vinna að því að draga úr henni. Það þarf ekki annað en minna á það hér á stríðsárunum 1940 eða 1941, þegar hæstv. fjmrh. barðist hér um á hæl og hnakka gegn því, að leyft yrði að flytja inn byggingarefni til þess að byggja íbúðir í höfuðstað landsins og öðrum kaupstöðum, og talaði um, að ef þetta væri leyft, þá mundu þessi hús verða myllusteinar um háls þeirra, sem byggðu þau, og verðmætunum, sem í þau væri varið, væri kastað á glæ. Og ég man ekki betur en að aðalritstjóri blaðs Framsfl., Tímans, hafi sagt í janúarmánuði 1948 að það væri ósæmilegt frá alþjóðarsjónarmiði að leyfa nýbyggingar í Reykjavík til almennra íbúða. Menn, sem svona hafa talað, standa sannarlega höllum fæti, þegar þeir þykjast vera í málatilbúnaði hér að koma á löggjöf til þess að koma bættri skipan á húsnæðismál höfuðstaðarbúa og annarra kaupstaðarbúa. - Þessa sögu má rekja miklu lengra. Á sínum tíma beitti formaður Sjálfstfl., Jón Þorláksson, sér fyrir því, að stórkostlega var efld veðdeild Landsbankans á árunum 1926–27 með erlendri lántöku, sem varð gífurleg lyftistöng í húsnæðismálum höfuðstaðarins og annarra kaupstaða og miðaði þess vegna að því í stórum dráttum að greiða fram úr þeirri húsnæðiseklu, sem þá var. Eftir að Framsfl. komst til valda hér á landi og var mikið til einráður á árunum eftir 1930, þá voru engar ráðstafanir gerðar í framhaldi af þessu til þess að viðhalda starfsemi veðdeildarinnar, og hefur hún af þeim sökum og öðrum verið lítt óstarfhæf hin síðari árin. En við sjálfstæðismenn höfum lagt fram till. um það og beitt okkur fyrir því, að þess yrði freistað að gera nýtt átak til þess að endurvekja starfsemi veðdeildarinnar og fyrst og fremst með það fyrir augum að vinna gegn húsnæðiseklunni og þeim vandkvæðum, sem henni eru samfara. Í bæjarstjórn Reykjavíkur, þar sem Framsfl. hefur átt bæjarfulltrúa, er það svo, að á heilu kjörtímabili, 1946–50, flutti þessi bæjarfulltrúi Framsfl. þar enga einustu till. í húsnæðismálunum á öllu kjörtímabilinu til þess að greiða úr húsnæðiseklunni, en það eina, sem hann var við þau mál riðinn, var tillöguflutningur um að lækka bein framlög bæjarsjóðs til húsbygginga í Reykjavík. Núverandi bæjarfulltrúi Framsfl. hefur þó við og við í seinni tíð verið að flytja till. í húsnæðismálunum, sem hins vegar geta ekki skoðazt nema sýndartillögur, þegar maður verður var við það á hinu leytinu, hvaða hugarfari kaupstaðarbúar og Reykvíkingar mæta hér á Alþ. frá framsóknarmönnum og annars staðar, þar sem fulltrúar Framsfl. hafa ráðið og haft nokkur völd. Ég minni á byggingu Bústaðavegshúsanna hér í Rvík, sem er eitt stærsta átak í byggingarmálunum á síðari árum til þess að greiða fyrir almenningi til að eignast eigin íbúðir. Í þeim málum þurftu sjálfstæðismenn að standa í harðri baráttu við fulltrúa Framsfl. í fjárhagsráði, sem til lengstu laga vildu sporna við því, að Reykjavíkurbær fengi fjárfestingarleyfi til þess að hrinda þessu máli úr höfn, Reykjavík bað þá um fjárfestingarleyfi fyrir 200 íbúðum, en það vildu framsóknarmenn í fjárhagsráði þá takmarka við 40 íbúðir, og allan innflutning á byggingarefni á þessum árum, sementi og járni, vildu þeir tefja svo sem framast mátti verða, líklega með sömu forsendu og ég lýsti áðan eða því hugarfari, að þeir töldu þá, að það væri ósæmilegt frá alþjóðarsjónarmiði að leyfa nýbyggingar í Reykjavík til almennra íbúða. Til þess að stemma stigu við húsnæðiseklunni hér í Reykjavík, fyrir utan þær beinu aðgerðir til að fjölga hér íbúðum, kemur náttúrlega fyrst og fremst til greina að breyta þeirri þróun mála, sem verið hefur, og snúa fólksstraumnum úr dreifbýlinu til Reykjavíkur aftur út til dreifbýlisins, senda eitthvað af þessum húsnæðisleysingjum í kjördæmi Páls Þorsteinssonar, hv. þm. A-Sk., og þm. Rang., meðflm., og vita, hvort þeir mundu ekki vera liðtækir í því að sjá þeim farborða. En sannleikurinn er sá, að Sjálfstfl. hefur fyrr og síðar - og ekki sízt í núverandi ríkisstj. - tekið höndum saman við Framsfl. í stórmerkum málum, sem einmitt miða að því að gera sveitir landsins byggilegri, eins og því máli, sem hér hefur verið til meðferðar á þinginu, stórauknum framlögum til raforkuframkvæmda, svo kallaðri rafvæðingu landsins. Enn fremur hefur Sjálfstfl. staðið með Framsfl. á undanförnum árum í hverju einasta af stærstu og helztu þjóðþrifamálum landbúnaðarins, sem miða að sama marki. Það er þess vegna næstum því furðulegt, hversu mikið ofurkapp fulltrúar Framsfl. leggja á það að koma í löggjöf ákvæðum varðandi húsnæðismál kaupstaðabúanna, vitandi það, að því er fyrst og fremst stefnt gegn Reykvíkingum og það er gegn vilja meiri hluta kjósendanna í Reykjavík, það er gegn ráðum þeirra manna, sem nú fara með meirihlutavald í bæjarstjórn Reykjavíkur að nýafstöðnum kosningum og er langsamlega stærsti flokkurinn og með um 50% kjósendanna að baki sér. Ég hef áður lýst því hér á þingi í sambandi við vissa þætti húsaleigulaganna, að ég hef enga trú á þeim þvingunarráðstöfunum, sem í þeim voru og afnumdar voru, til þess að leysa þau vandkvæði, sem hér er um að ræða. Sannleikurinn er sá, að alveg eins og hin gömlu lögþvingunarákvæði húsaleigulaganna urðu þess valdandi, að það varð minna framboð á húsnæði til leigu heldur en ella hefði verið, þá er það skoðun mín, að meðferð þessa máls, flutningur þess hér og ofurkapp það, sem Framsfl. hefur lagt á framgang þess í blöðum sinum og á þingi, sé þegar farið að hafa alvarleg áhrif á framboð leiguhúsnæðis, og það mundi þeim mun fremur, ef þetta frv. yrði að lögum, eins og nú standa sakir, draga úr framboði leiguhúsnæðis, alveg með sömu rökum eins og hin eldri lögþvingunarákvæði gömlu húsaleigulaganna gerðu. Ég vil þess vegna alvarlega vara menn við því að hrapa að því ráði að samþykkja þetta frv. eins og það nú liggur fyrir. Ég vil ekki á þessu stigi málsins gera sérstakar athugasemdir um þau almennu ákvæði þessa frv., sem fjalla um réttarsamband leigusalans og leigutakans, eins og ég vék að áðan. Í hv. Ed. var gerð tilraun til þess, að ákvæði þessa frv., ef samþykkt yrðu, skyldu ná til sveitarfélaga, en ekki aðeins til kaupstaða og kauptúna, sem hefðu 500 íbúa eða fleiri. Það er næsta óskiljanlegt, að þeir, sem staðið hafa að þessu máli, snúist öndverðir gegn því, að þessi ákvæði heimildarkaflanna skuli einnig taka til annarra sveitarfélaga, sem hafa 499 íbúa eða færri. Ég vil þess vegna leyfa mér að freista þess að vita, hvort þroski hv. þm. í Nd. er ekki ívið meiri en hv. efrideildarmanna, með því að taka upp brtt. þess efnis, og leyfi mér að flytja hana skriflega. Það er brtt. við 48. gr., að hún orðist svo: „Þegar mikil húsnæðisekla er í sveitarfélagi, getur sveitarstjórn ákveðið með sérstakri samþykkt, að koma skuli til framkvæmda í sveitarfélaginu að einhverju eða öllu leyti ákvæði þessa kafla.“ Þessi till. er flutt sem varatill., ef til þess kæmi, að maður sæi fram á það við atkvgr., að þetta mál ætti hvort eð er fram að ganga, og því fylgja þá aðrar till., sem leiðir af þessari brtt., þ. e., að orðið „bæjarfélagi“ í 4. málsgr. 49. gr. verði „sveitarfélagi“ - og orðin „kaupstöðum og kauptúnum“ í 5. málsgr. sömu greinar verði „sveitarfélögum“ - og í þriðja lagi, að orðin „kaupstað eða kauptúni með 500 íbúa eða fleiri“ í 70. gr. verði „sveitarfélagi“. Efnislega er þetta ein og sama brtt. Ég skal ekki á þessu stigi málsins, nema frekara tilefni gefist, orðlengja um þetta, en leyfi mér að leggja fram þessa till. og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.