Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðan frv. til fjárl. á þskj. 336 var afgr, frá 2. umr., hefur fjvn. haft með sér nokkuð marga fundi til að ræða sumpart þær till., sem hún tók til baka til 3. umr., og sumpart till., sem ýmsir hv. þm. einnig tóku til baka til 3. umr. og ekki voru teknar til athugunar við 2. umr. N. hefur komið sér saman um að taka upp aftur ýmist óbreyttar eða með breyt. allar þær till., sem prentaðar eru á þskj. 352 og útbýtt var í þ. í gær. Ég skal nú fara nokkrum orðum um einstakar till. 1. brtt. við 10. gr. er tekin upp aftur óbreytt, eins og hún var á þskj. 308. Var nokkuð gerð grein fyrir henni við síðustu umr. N. hefur rætt þetta mjög ýtarlega og leggur til, að þessi málsgr. verði samþ. þannig við 10. gr., til þess að tryggja það, að þeir starfsmenn, sem vinna við hin ýmsu sendiráð, fái staðaruppbót hlutfallslega við laun sín. Það hefur komið fram í gögnum frá rn., að menn í mismunandi stöðum hafa fengið mismunandi launauppbætur hlutfallslega, og svo lengi sem þessum mönnum eru ætluð laun samkv. launal., lítur n. svo á, að ekki sé hægt að halda þeirri reglu áfram, og þess vegna beri að samþ. brtt. Brtt. 2 var tekin aftur vegna þess, að það lágu þá ekki fyrir upplýsingar frá rn. um skrifstofukostnað við embætti sýslumanna og bæjarfógeta. Nú eru þessi skjöl komin til n. Að vísu er skrifstofukostnaðurinn eftir þeim gögnum, b. 1–2, nokkru lægri, 16 þús. kr. lægri, en n. sá ekki ástæðu til að gera um þetta breyt., en lét sér nægja, að 3. liður væri lækkaður úr 220000 í 200000 kr. Var rætt um þetta við skrifstofustjórann í dómsmrn. Þá er liður 3. sem er skipaskoðun ríkisins. Þar hefur n. ekki getað fallizt á till. skipaskoðunarstjóra um að taka þessa till. að fullu til baka, um að tekjur komi á móti útgjöldum, og ekki heldur þau rök, sem hæstv. samgmrh. hefur fært fram í þessu máli. Það kom fram bréf frá skipaskoðunarstjóra, þar sem hann heldur fram, að hækka þurfi gjöldin stórkostlega til þess að ná þessum tekjum inn, en á það getur n. ekki heldur fallizt. Það kemur fram í bréfi þessu, að gjaldið er um 1 kr. á hverja rúmlest. Er það sett fyrir stríð, svo að ekki væri óeðlilegt að innheimta það með verðlagsvísitölu, og ef það væri gert, mundu þessar tekjur nægja. Í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að benda á, að við síðustu áramót eru rúmlega 50 þús. smálestir af skipastól í landinu, svo að ef reiknað væri með 3 kr. á smálest, þá fengjust 150 þús. kr. á móti 118 þús. kr., sem yrðu teknar til útgjalda í frv. Auk þess hefur n. við samanburð á þessum skjölum séð, að hér er einhver misskilningur á ferðinni hjá skipaskoðunarstjóra, því að í þessu bréfi er m. a. haldið fram, að skoðunargjald fyrir togara sé kr. 110,25, en ég hef reikninga fyrir 3 skip, sem sýna, að gjaldið er á annað þús. kr. Ef það er þannig, að þetta gjald fari eitthvað annað en í ríkissjóð, ber að gera ráðstafanir til, að það fari þangað, en ekki til einhverra annarra manna. N. leggur því mjög ákveðið til, að þetta verði samþ., þannig að tekjur komi á móti gjöldum, 118 þús. kr. Í sambandi við það vil ég einnig leyfa mér að benda á, að eftirlit með vélum og verksmiðjum er ætlazt til, að beri sig, enda hefur það sýnt sig, að það hefur gert það, því að reikningarnir frá 1944 sýna, að þar koma inn 78 þús. kr. tekjur og 17 þús. kr. meiri tekjur en gjöld, en það er vitanlegt, að til þess þarf miklu þyngri gjöld hlutfallslega á hverja verksmiðju en þarf fyrir hvert skip, svo að það er eitthvert fyrirkomulag, sem þarf að laga, ef þetta á að geta borið sig. Þetta á ekki að verða til þess, að skoðunin eða eftirlitið minnki, því að n. er á þeirri skoðun, að hægt sé að auka skoðunina stórkostlega, þó að ekki sé tekinn annar kostnaður inn á frv. en sá, sem skipaskoðunin getur sjálf staðið undir. Fjórða till. er um, að fjárveitingin til vörumerkjaskrásetningar verði felld niður. N. hefur rætt þessa till., og meiri hl. n. er með því, að till. verði tekin upp. Fimmta till., um nýbyggingarráð, var tekin aftur eftir ósk rn. Þar hefur ekkert nýtt komið fram, sem raskað gæti skoðun n. í þessu máli, og leggur n. því til, að þessi liður verði tekinn upp í frv. Þá er sjötta till., flóabátaferðir. Það var búið að skrifa þessa till. áður en brtt. á þskj. 308 var lögð fram, en féll niður. Þessi liður er samkv. till. samvn. samgöngumála, og var henni lýst við 2. umr. Þá er sjöunda till. N. hefur rætt þetta mál, og m. a. vegna þess, að komið hafa sterkar kröfur frá öðrum prestaköllum, m. a. Akureyri, að þau fengju sams konar hlunnindi til skýrslugerðar, þá sér n., að þetta mundi verða til þess, að haldið yrði áfram með þetta í enn fleiri prestaköllum, og leggur því til, að þessi liður verði felldur niður. Þá er áttunda till., um 6000 kr. til að gefa út minningarrit vegna 100 ára afmælis prestaskólans. N. mælir einróma með því, að þessi fjárveiting verði tekin upp í fjárl. Níunda till. er ekki nema leiðrétting. Þetta átti að vera í fyrri till. við Hvanneyrarskóla, en ekki Hóla, og leiðréttist það hér með. Tíunda till. er aðeins um 300 kr. grunnlaunahækkun vegna gamals barnakennara. Leggur n. einróma til, að það verði tekið inn í frv. Ellefta till. er vegna launahækkunar samkv. launal. til húsmæðraskóla. N. var ljóst, að þessi hækkun þurfti að koma inn, en af því að hún gat ekki fengið frá viðkomandi rn. nægar upplýsingar um, hve mikil hækkunin þurfti að vera, þá gat hún ekki gengið frá þessari till. fyrr en nú. Till. er gerð sumpart samkv. till. rn., en sumpart í samráði við þá, sem kunnugastir voru þessum málum og töldu, að þessi upphæð mundi nægja til að greiða þann kostnað, sem þessir skólar hafa af breyttum launal. Ég vil í sambandi við þetta mál leyfa mér að taka fram, að ætlazt er til, að húsmæðraskólinn á Löngumýri fái hlutfallslega sama styrk, bæði frá þessari launahækkun og eins frá sjálfum styrknum eins og hann er í frv., enda hefur það áður verið regla, þó að það hafi ekki verið sérstaklega tekið fram í frv. Hefur þetta verið rætt við fræðslumálastjóra, og telur hann ekki ástæðu til að tryggja þetta á annan hátt en að taka það fram í framsögu. Tólfta till. er nýr liður, 10000 kr., til húsmæðraskólans á Staðarfelli til kaupa á ljósamótor. Till. er flutt að beiðni hv. þm. Dal. N. var sammála um að taka þessa till. upp vegna útgjalda, sem skólinn getur ekki sjálfur staðið undir. Er þetta vegna þess, að ljósamótor sá, sem þar var áður, er nú ónýtur, og verður að fá annan í hans stað. Þá er hér ný till. um styrk til Sigurðar Greipssonar, vegna íþróttaskóla hans í Haukadal. Þetta erindi hefur legið fyrir n. nokkuð lengi með miklu hærri upphæð, en það varð samkomulag um þessa upphæð, sem er alls 13750 kr. Fjórtánda till. er um náttúrufræðifélagið. Þessi till. var tekin til baka fyrir ósk frá þeim mönnum, sem stjórna þessum félagsskap, vegna þess að þeir töldu, að nægar upplýsingar hefðu þá ekki verið fyrir hendi. Óskað var eftir, að 55 þús. kr. upphæð, sem stóð í frv., stæði óhögguð. N. hefur rannsakað þetta mál og getur ekki fallizt á, að sú upphæð standi, en leggur til, að hún verið færð niður í 42100 kr. og þar af 5000 kr. til að lima upp plöntusafn ríkisins, en í brtt. stendur „plöntusafn skólans“, sem er prentvilla, og óska ég, að hæstv. forseti láti leiðrétta þetta, þegar frv. verður prentað upp aftur. Þar á að standa „plöntusafn ríkisins“. Ein meginástæðan fyrir því, að n. vill ekki hækka þetta, er sú, að allir starfsmennirnir við þetta safn eru á fullum launum hjá ríkinu, flestir hjá atvinnudeild háskólans. N. taldi ekki ástæðu til, að laun þeirra væru hækkuð svo stórkostlega sem hér er farið fram á í þeirra erindi og leggur því til, að fyrir 55 þús. komi 42100 kr. Það næsta er til útgáfu ævisagna lærðra manna eftir Hannes Þorsteinsson. Það hafa verið gerðir samningar við eina prentsmiðju hér um að gefa þetta út, ef ríkið styrkti þetta með 60 þús. kr. Í stað þess á ríkið að fá 100 eintök til gjafa og eigin nota, en ætlazt er til, að hvert eintak verði selt á 1000 kr. Það var álit n., að ódýrast yrði fyrir ríkið að hafa þennan hátt á útgáfunni, og er því lagt til, að þessar 20 þús. kr. verði teknar inn í frv. 16. till. er vegna útgáfu á bók Guðbrands Vigfússonar, borin fram af hv. 7. landsk. þm., og hefur n. fallizt á að mæla með, að þetta verði samþ. 17. brtt. er líka nýr liður. Frá Leikfélagi Reykjavíkur hefur borizt erindi um 10 þús. kr. hækkun á styrk til leikfélagsins, sem n. er sammála um að taka upp. Till. um tónlistarskólann á Akureyri var tekin aftur til 3. umr. Hefur borizt erindi frá söngfélaginu Geysi á Akureyri, að því verði einnig veitt nokkur upphæð. N. sá sér ekki fært að sameina þetta, tónlistarskólann og söngfélagið, og ekki heldur að leggja fé til söngfélagsins Geysis sérstaklega og tekur þetta því upp óbreytt. 19. till. var tekin aftur. Það er nýr liður til Guðjóns Samúelssonar í viðurkenningarskyni fyrir að uppgötva aðferð við múrhúðun. N. er ekki sammála um þessa till. Hún er samþ. með litlum meiri hl. í n. Menn hafa óbundnar hendur að greiða henni atkv., með eða móti. Ég persónulega legg á móti þessum útgjöldum. 20. till. er um jarðboranir og kaup á jarðborum. Þessi till. kom ekki til n. fyrr en með bréfi dags. 22. nóv., og eftir að n. hefur rannsakað þetta atriði, sér hún sér ekki fært annað en að leggja til, að 420 þús. kr. séu teknar inn í fjárl. í þessu skyni, því að um það eru til lagaákvæði, sem ekki er hægt að komast fram hjá. Þá er það 21. liður, krafa frá byggingar- og landnámssjóði um, að greidd sé vangoldin verðlagsuppbót á framlag ríkisins, alls kr. 532500. Þetta er að sjálfsögðu samkv. lögum. Fjmrh. hefur að vísu talið vafasamt, hvort fullur réttur væri til þess að krefjast þessara greiðslna. En á þessu stigi sá n. sér ekki fært annað en að taka þetta upp í fjárlfrv., þó ekki til þess að undirstrika það, að skoðun fjmrh. sé rétt eða röng, heldur er það atriði út af fyrir sig, sem kemur þá til dómstólanna, ef ástæða þykir til. En n. þótti rétt að taka þetta upp í frv., eins og sakir standa nú. Í 22. till. er gerð 50 þús. kr. hækkun vegna væntanlegs mjólkurbús á Blönduósi. Að vísu hafði verið beðið um miklu stærri upphæð, en vegna þess að verkið er skammt á veg komið, þótti n. ekki ástæða til að taka hærra framlag í þessu skyni, og verður það því aðeins notað, að byggingin verði reist á næsta ári. 23. till. er um laun til Páls Pálssonar dýralæknis samkv. samningi, 6 þúsund kr. N. hafði fyrst hugsað sér að setja þetta inn á þann lið, sem veittur er til stúdenta, sem eru við erlenda háskóla, en eftir ábendingu fjmrh. þótti rétt að taka þetta sem sérstakan lið. Þá er það 24. till., nýr liður, til Kristins Kristjánssonar, Nýhöfn, í viðurkenningarskyni fyrir að finna upp línulagningaráhöld fyrir fiskiflotann, kr. 20000. Þessi krafa byggist á sömu rökum og krafan til Guðjóns Samúelssonar, og ég verð að segja, að ég efa mjög, að krafa um þetta hefði komið inn í fjárl., ef ekki hefði verið búið að samþ. þetta á undan,. þetta sé m. ö. o. afleiðing af því, sem búið er að gera við Guðjón Samúelsson. Ég álít því, að þess megi vænta, að margir komi á eftir, þegar séð er, að Alþ. hefur farið inn á þessa braut. Mér þykir rétt að minna á þetta til athyglis fyrir þm., þegar þeir greiða atkv. 25. gr. er aðeins leiðrétting, kr. 2405 til prófessors Ágústs H. Bjarnasonar, sem hafði fallið niður, og sama máli gegnir um 26. gr., Sólveigu Eggerz, sem einnig hafði fallið niður. Þá er það 27. gr. N. taldi rétt að taka þessa till. til nýrrar athugunar, því að raddir heyrðust um það, að hér væri um óréttláta breytingu að ræða, en svo er ekki. Þessi upphæð, samfara þeirri upphæð, sem Guðmundur Sveinbjörnsson hefur í sín föstu eftirlaun, og því, sem rennur í lífeyrissjóð, verða þau sömu laun, sem hann hafði sem skrifstofustjóri, áður en hann lét af störfum, og honum hefur verið greitt til þessa dags. N. taldi ekki rétt að fara hærra, og taldi þó, að samningnum við Guðmund Sveinbjörnsson væri fullnægt nægilega. N. vildi ekki taka tillit til þess, að hann hefur haft slæma vinnu í stjórnarráðinu, því að það er ekki vitað, hve lengi hann hefur heilsu til þess að gegna þessu starfi. Hér er því aðeins um leiðréttingu að ræða frá frv., eins og það var fyrst lagt fyrir. 28. till. var tekin aftur til athugunar og tillagið lækkað úr 2 þús. kr. í þús. kr. 29. till. er um að hækka framlag til viðbótarhúsnæðis ríkisspítalanna úr 1 millj. kr. upp í 2 millj. króna. Er þetta gert samkv. ósk dómsmrh. Hann hefur lagt fram gögn, þar sem segir, að raunverulega þurfi miklu meira fé en 2 millj. kr. til þess að ljúka við þær byggingar, sem nú eru í smíðum fyrir ríkisspítalana, enda verði þeim ekki lokið fyrir þá fjárhæð. En hann taldi samt, að ef hann fengi samþ. alls 1800000 kr. fyrir þessar byggingar, þá mundi það verða viðunandi á næsta ári. 200 þús. kr. af þessu eiga að fara til að byggja við Kristneshælið. Þá er það 30. till. Þar hefur fjvn. sett upp sína fyrri till. um Menntaskólann í Reykjavík, að hann verði lækkaður um 500 þús. kr., en í stað þess verði tekið upp 500 þús. kr. tillag til Menntaskólans á Akureyri. Um þetta mál er fjvn. klofin og menn óbundnir, hvernig þeir greiða atkvæði. Að vísu var ætlað í upphafi, að fullt samkomulag yrði um þetta mál, en á síðustu stundu náðist þó ekki að fullu samkomulag um það. 31. till. er ekki annað en leiðrétting, til byggingar á prestssetrum um 650 þús. kr., þar af 150 þús. kr. til byggingar prestsseturshúss í Hestþingum. Kirkjumrh. óskaði eftir, að það kæmi sérstaklega fram, að af þessu ætti að fá 150 þús. kr. til þess að byggja upp prestsseturshús á Hvanneyri. Þá er það 32. till. Þar eru tveir nýir liðir. Rn. er heimilað að láta falla niður styrki þá, sem fara til ýmissa nauðstaddra Íslendinga erlendis, og þykir rétt að veita rn. heimild til þess að gefa þetta eftir, þar sem það er álitið nauðsynlegt. Hins vegar verði aðrar kröfur greiddar, sem viðkomandi hafa ástæður til að greiða og þurfa ekki á neinum styrk að halda. - Þá er það b-liðurinn. Þar er um að ræða greiðslu til Ingibjargar Jóhannsdóttur, fyrrverandi kennara, 10 þús. kr. Meiri hl. n. leggur til, að þetta sé heimilað ríkisstj., og liggja fyrir öll gögn í því efni. 33. liður er aðeins leiðrétting og óbreytt að öðru leyti, nema hvað orðalag er gert skýrara en það var áður. Í 34. gr. er tekin upp ný heimild að greiða 5000 kr. til húsmæðraskólans á Hallormsstað fyrir að kenna kennslukonum vefnað. 35. gr. er tveir liðir. Að verja skuli allt að 50 þús. kr. til fyrirhleðslu við Klifanda í Mýrdal. Þetta hefur undanfarið verið í fjárl., var í fyrra 30 þús. kr. Var leitað umsagnar vegamálastjóra um þetta atriði, og hann heldur því fram, að það verði ekki byrjað á þessu verki fyrr en Alþ. hefur ákveðið að veita a. m. k. 140 þús. kr., til þessarar fyrirhleðslu. Það lá ekki fyrir n. á þessu stigi að verja þessari upphæð til þess arna, en þó þótti rétt að taka upp heimild til 50 þús. kr. Í b-lið er ríkisstj. heimilað að greiða 18 þús. kr. til fyrirhleðslu í Grjótá og Staðará gegn 1/3 kostnaðar annars staðar að. Um þetta eru einnig erindi. Staðará er eign ríkisins, og má því segja, að ríkinu beri að hirða um sína eigin eign. En um Grjótá kom mjög ýtarlegt erindi frá Búnaðarfélagi Íslands á þann veg, að ekki einasta liggi jörðin undir stórskemmdum, heldur einnig rafstöð jarðarinnar, og þótti þá rétt, að fé yrði samþ. til þess að bjarga því frá þeim skemmdum. Ef fallizt verður á till. n., koma fjárl. til með að líta þannig út: Rekstraryfirlit með tekjur kr. 122419711, gjöld kr. 124155994, og rekstrarhallinn verður þá kr. 1736283. Sjóðsyfirlitið lítur þannig út, að út eru greiddar kr. 138548941, en inn eru greiddar kr. 125053711 og greiðslujöfnuður því kr. 13495230. En auk þess eru ýmis útgjöld heimiluð á 22. gr. Var nokkuð um það rætt í fjvn., hvort ekki bæri að yfirfara aftur tekjuáætlunina og auka þá nokkuð e. t. v. tekjuliðina, og voru í n. menn, sem álitu, að vel mætti auka tekjurnar um allt að 5 millj. kr., svo að skila mætti fjárl. tekjuhallalausum. Var rætt um þetta við fjmrh., sem óskaði ekki eftir, að þessi hækkun yrði gerð á tekjuliðum, taldi sig frekar vilja taka við fjárl. eins og þau litu út en að hækka tekjuliði, sem væri bara á pappírnum, því að ef útkoma ársins yrði betri, kæmi það í sama stað niður, og var farið að hans till. um afgreiðslu fjárl. á þennan hátt. Þá hefur n. borizt erindi frá dómsmrh. (FJ) um 50 þús. kr. til aukningar á eftirliti með slysum í landi. Í bréfi þessu kemur fram, að tilætlunin er, að Slysavarnafélagið hafi með þessi mál að gera. N. gat ekki fallizt á, að þörf væri á að láta þau yfir til annars aðila, meðal annars vegna þess, að ef þessi leið verður farin, er eftirlitsstarfið afhent mönnum, sem að vísu hafa tækifæri til að hafa eftirlitið með höndum, en hafa ekkert lögregluvald til að grípa inn í í einstökum atriðum, sem eftirlitslögreglan þarf að úrskurða um. Því telur n. ekki rétt að veita því yfir á þennan vettvang og telur ekki heldur, að það hafi verið skorið svo við nögl sér til ríkislögreglunnar, að þessum útgjöldum sé ekki enn bætandi inn á þann lið. Að vísu hefur fjárveiting til hennar verið skorin niður um 25% eftir till. ráðh., en á það skal einnig bent, að ætlazt var til, að þessi ríkislögregla væri raunverulega mikið til afnumin, og hann upplýsti hér, að koma ætti á hana nýrri skipan, og væntir n., að hann í gegnum þá nýskipan geti náð sama árangri og ætlazt er til í þessu erindi. Þá hefur komið erindi frá Búnaðarfélagi Íslands um að veita 100 þús. kr. til að geta komið á fót framhaldsskóla fyrir búfræðinga. N. hefur rætt þetta við landbrh. (PM), sem hefur upplýst, að þetta mundi ekki koma til framkvæmda hvort sem væri á þessum vetri, en kvað það hins vegar vera vilja sinn, að hægt yrði að undirbúa þetta mál þannig, að það gæti komizt á fyrir næsta haust, og það þótt ekki sé sérstaklega tekin upp fjárveiting til þess í þessum fjárl. Frá hæstv. atvmrh. (ÁkJ) kom beiðni um 200 þús. kr. styrk til þess að byrja á að byggja við atvinnudeild háskólans, þar sem fram ætti að fara rannsókn í þágu atvinnuveganna, einkum hvað snertir sjávarútveginn. Þetta hefur verið rætt við hæstv. atvmrh. og einnig við fiskimálastjóra og við dr. Þórð Þorbjarnarson, sem hefur nú, ásamt Árna Friðrikssyni fiskifræðingi, sent langt erindi um þetta mál. N. sá sér ekki fært að leggja til að hækka upphæðina eftir að hafa fengið allar upplýsingar um málið, meðal annars þær, sem ég nú skal greina frá. Í síðustu fjárl. voru veittar 100 þús. kr. til að koma upp rannsóknarstöð við Fiskifélag Íslands. Þessu fé átti að verja að mestu leyti til að kaupa vélar í rannsóknarstöðina, en auk þess var gert ráð fyrir, að fiskimálanefnd gæti látið 150 þús. kr. upphæð til að koma upp byggingu yfir vélarnar. Fiskimálanefnd vildi ekki verða við þessum tilmælum, því að hún áleit rétt að sameina allar þessar rannsóknir undir háskólann, eins og ætlað er með hinu nýja frv. Það hefur ekkert verið samið við Fiskifélagið um þetta mál, hvort það, sem afgangs er af því fé, sem veitt hefur verið, skyldi renna til að byggja rannsóknarstofu við háskólann eða hvort Fiskifélagið ætti að hætta við að koma upp sinni rannsóknarstofu. Og þar sem allt er í þeirri óvissu, sem raun ber vitni, þótti n. ekki fært að leggja til, að fé yrði veitt til þess. Það er upplýst, að til þessarar byggingar mundi þurfa allt að 1500 þús. kr., og þarf ekki að hugsa til að ná því fé frá fiskimálanefnd. Munar þá minnstu, hvort féð er tekið nú að nokkru eða öllu leyti, eða hvort þessar 200 þús. kr. komi eða ekki. Á meðan ekkert er samið um þetta atriði og vitanlegt er, að samkomulag verður að fá um það, þá telur n. ekki rétt að taka till. upp. Það kom einnig til n. till. um að taka upp í fjárl. 300 þús. kr. til að byggja nýtízku fiskirannsóknaskip. Það voru veittar 50 þús. kr. í síðustu fjárl. til að undirbúa byggingu fiskirannsóknaskips. Þessi undirbúningur hefur farið fram. Hins vegar hefur ekki verið tekin ákvörðun um það á Alþ., hvort bygging skuli hafin eða ekki. N. þótti rétt, að um það væri gerð sérstök heimild með l. til að taka lán til byggingarinnar og taka þá upp í fjárl. á næsta ári. Þess vegna er ekki lagt til, að þetta sé tekið upp í fjárl. Hins vegar er það ljóst, að þetta er mál, sem er nokkuð mikið aðkallandi. Ef vel og hyggilega væri um þetta búið, mætti reka þessar fiskirannsóknir með litlum aukakostnaði með því að láta fara saman fiskirannsóknir, landhelgisgæzlu og slysavarnir. Hefði verið nokkru nær, að þeirri millj. kr., sem varið var til að kaupa mislukkaða strandgæzlubáta, hefði verið varið til að kaupa jafnágæt skip og virðist nú liggja fyrir, að Íslendingar geti fengið skv. upplýsingum, sem lágu fyrir n. Þá vill n. einnig benda á í sambandi við þessi mál öll, að hún hefur að vísu ekki gert till. um niðurfærslu á kostnaði við atvinnudeild háskólans, en þykir full þörf á því, að rannsakað verði til hlítar, hvort ekki sé hægt að gera stórkostlegar breytingar til batnaðar. Landbúnaðardeildin kostar um 500 þús. kr. Það er vitanlegt af launalistum, sem komu til n., að langflestir af þessum mönnum, sem starfa við deildina, taka annaðhvort full laun frá öðrum ríkisstofnunum eða fullar tekjur frá ríkinu á einn eða annan hátt. Hins vegar liggur ekkert fyrir um það, hvaða árangur er af starfi fyrir þessar 500 þús. kr. frá þessari deild, og er full ástæða til að rannsaka þetta algerlega niður í kjölinn, og að gerðar verði mjög róttækar endurbætur á þessari stofnun. Þá hefur borizt til n. bréf frá stjórn ríkisspítalanna, þar sem, að því er séð verður, hæstv. dómsmrh. hefur fyrirskipað að greiða aukalega 3 þús. kr. styrk til utanfarar prófessora á Landsspítalanum ásamt uppbót á styrkinn. N. sá ekki ástæðu til að taka þetta upp í fjárlfrv. Hún hefur ekki getað fundið lagastaf fyrir því, hvers vegna þetta er ákveðið, og telur, að ekki beri að greiða þessar 3 þús. kr. með verðlagsuppbót nema það sé ákveðið í hvert skipti, að styrkurinn sé notaður. Á bls. 54 á þskj. 336 er prentvilla, er ég vildi gjarnan biðja forseta að athuga. Það er undir B-lið nr. 6. Þar er komin inn Áslaug Thorlacius með 2000 kr. ekkjulaun. Er þetta komið inn fyrir misskilning. Við þetta kom fram brtt. við 2. umr., en var tekin til baka af hv. 7. landsk. (KA), svo að n. finnst ástæða til að athuga þetta mál. Nú er þetta komið inn í bækur og borið upp með till. n. Mun hér um mistök að ræða, sem óskað er eftir, að forseti sjái til að verði felld úr frv. Að öðrum kosti þyrfti að koma með brtt. Í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að upplýsa, að viðkomandi frú hefur í laun skv. því, sem aðstandendur hennar upplýsa, 21 þús. og 700 kr. á ári, en eftir því, sem fjvn. hefur fengið upplýst frá öðrum aðilum, tæpar 20 þús. kr. Hvort þetta sem reyndist rétt, þá er það sjáanlegt, að yrði þetta einnig samþ., mundi viðkomandi ekkja hafa með hæstu embættislaunum, um 28 þús. kr., og gæti ég trúað, að ef farið væri inn á að samþ. þetta, að þá yrði ekki hægt að standa á móti því; að fjöldamargar embættismannaekkjur verði hækkaðar stórkostlega. Bið ég menn að athuga það, þegar gengið verður til atkvæða um þetta atriði. Þá er að síðustu brtt. á þskj. 362 frá fjvn., um það, að liðurinn við 3. gr. A. eignabreytingar 2, orðist þannig: Til ráðstöfunar Alþ. síðar meir 1 millj. og 80 þús. kr. - Þetta er nú ákveðið í frv., að byggja útvarpshús. Meiri hl. fjvn. telur, að þetta eigi ekki að standa í frv. sjálfu. Hún telur, að ríkisstj. beri að leita heimildar á sérstakan hátt til að mega byggja útvarpshús, en ekki að setja þetta inn í fjárl., og að sjálfsögðu yrði þá tekin til sú upphæð, sem ætlazt er til, að útvarpshúsið kosti, og kemur þá til atkvæða, hvort menn fylgja henni eða ekki. Það þarf ekki að fara saman við þessa brtt. í n. og fylgi við hitt, hvort útvarpshús verður byggt eða ekki, heldur hitt, að rétt þykir, að sá háttur sé hafður á. Aðrar brtt., sem n. hefur haft frá ýmsum þm., varð ekki samkomulag um að taka upp í frv. Að sjálfsögðu munu þeir, sem þær hafa borið fram, mæla fyrir þeim, og skal ég láta máli mínu lokið um þetta atriði.

Forseti (JPálm) : Ég skal taka það fram út af því, sem hv. frsm. sagði um villu í frv. á bls. 54, að hún er ekki inn komin vegna þess, að till. hafi verið borin upp, því að þetta var greinilega tekið fram, þegar afgreiðsla fór fram og undirskrift, heldur hefur villan skolazt með í sambandi við bókun, og hef ég gert ráðstafanir til þess, að þetta verði leiðrétt.

Gísli Sveinsson Hv. fjvn. hefur nú tekið upp það, sem af vangá féll niður í fyrri till. n., með till., sem samvn. samgm. stóð að og fjvn. tók áður til meðferðar í heild og nú bæri að samþ. inn í fjárl. Þetta, um flóabátaferðir, er undir 6. lið á þskj. 352. Eins og hv. frsm. (GJ) gat um, er þar 853.150 kr. upphæð í staðinn fyrir, að í fjárlfrv. stendur 500 þús. kr., og vil ég láta þess getið, að sú upphæð, 500 þús. kr., var þannig tilkomin, að ég hygg, að í stjórnarráðinu hafi þótt hagkvæmt að setja upphæð þessa, eins og aðrar, niður um skör fram, því að það er alveg gefið, að öllum, sem þekktu til málsins, hefði aldrei getað dottið í hug, að hún yrði minni en fyrir ári, en þá var upphæðin um 800 þús. kr., m. ö. o., 500 þús. kr. eru settar fram út í bláinn af ókunnugleika vægast sagt. Þetta er sérstaklega lítil hækkun, eins og þeir þm. vita, sem kunna skil á þessu, en varð þó að vera nokkur, sem stafar af þeim uppbótum, sem verður að greiða á árinu í styrki til vélakaupa í farkostina. Þetta er því komið á réttan rekspöl. - Að öðru leyti ætla ég ekki að gera að umtalsefni brtt. fjvn. Ég mun, eins og sjálfsagt flestir hv. þm., láta nægja að lýsa velþóknun minni eða vanþóknun á brtt. fjvn., enda býst ég við, að í fjvn. hafi eins og fyrri daginn verið mjög skiptar skoðanir um þessar till., enda hlýtur það alltaf að vera svo, að margt orki mjög tvímælis, því að nm. eru jafnan ekki svo samstæðir, þó að það kæmi ekki fram, og það þarf ekki að koma fram fyrr en við atkvgr. Þó að nafn mitt sé að vísu aðeins tengt við tvær till., mun ég ekki gera að umtalsefni brtt. á þskj. 362 XI. Aðrir munu mæla fyrir þeim liðum, en þeir eru um brúargerðir. En það er brtt. á sama þskj., X, sem ég vildi minnast á. Það er brtt., sem ég hef borið fram um, að tekin sé upp í brúarlög brú á Skaftá undan Heiði á Síðu, og að til hennar verði nú veittar 60 þús. kr. í fjárl. Eins og hv. þm. e. t. v. rekur minni til, þá flutti ég í fyrra hér í Sþ. till. til þál. um brúargerð á þessum stað. Þessi till. er á þskj. 90, og eru þar færð svo fullkomin rök fyrir nauðsyn þessa máls, að ég hygg, að enginn bæti þar um, hvorki ég né aðrir. Þessari till. var vísað til fjvn., en n. hefur ekki haft tíma til að taka till. til meðferðar og þar af leiðandi er ekki hægt að ætlast til að koma fram neinni samþykkt í málinu í því formi, en hvað sem forminu líður, er gefið að koma upphæðinni inn í fjárl., svo að úr rakni nokkuð, og er engin fyrirstaða hjá vegamálastjóra fyrir því, að upp verði tekin 60 þús. kr. fjárveiting í fjárl. undir brúarákvæðunum. Þessi brúargerð er áreiðanlega með þeim nauðsynlegustu, sem finnast í þessu frv., enda þótt það vatnsfall sé ekki farartálmi á þjóðvegi, og má segja það um margar ár að sjálfsögðu, en hún fullnægir í öllu þeim skilyrðum, sem 2. kafli brúarlaganna greinir, að tilskilin séu, enda mun hún koma þar inn, hvort sem fjárveiting verður tekin upp nú eða ekki, og er það formsatriði. Ég vil nú, án þess að ég vilji tefja tímann, vísa til grg., sem fylgir till. á þskj. 90, og vona, að hv. þm. fylgi þessari brúargerð, sem er tiltölulega lítil, miðað við aðrar brýr, en hefur fulla nauðsyn til að bera engu síður en þær. Ég þóttist ekki í vafa um, að ef till. hefði komið fram, hefði hún hlotið samþykki Alþ., eftir öllum málavöxtum að dæma, og má þá eðlilega það sama gilda um þessa fjárveitingu. - Að svo mæltu mun ég ekki segja frekar um þessa till. að sinni.



Herra forseti. Ég stend að fjórum brtt. á þskj.362 og skal stuttlega gera grein fyrir þremur þeirra. - Það er í fyrsta lagi till. nr. 21 á þessu þskj. varðandi þjóðminjasafnið. Eins og hv. þm. vita allir, hefur fjvn. lækkað nokkuð þann lið, sem ætlaður er til launagreiðslu, frá því, sem upphaflega var ætlazt til í fjárlfrv. Hún hefur fært þetta niður úr 23670 kr. í 18300 kr. Ég hygg, að þessi till. fjvn. hafi byggzt á því, - en er ekki kunnugt um það, - að maður, sem við það safn hefur starfað, Jón Auðuns, muni láta af starfi um áramót. Það, sem hann hefur fengizt við, er skráning og röðun ljósmynda. Því starfi er ekki lokið, og er þörf á að hafa mann til að halda þessu verki áfram. Þetta er á misskilningi byggt. Eftir því, sem ég hef fengið upplýst hjá hæstv. menntmrh. (BrB) og þjóðminjaverði, er það fjarri því, að það starf, sem séra Jón Auðuns hefur unnið, sé óþarft, þegar hann hverfur frá því, heldur líta þeir svo á, að þarna þyrfti að vinna og móta meira starf en hann gat gert. Þeir líta svo á, að þörf sé á, að safnið fái mann til viðbótar, sem taki við starfinu af Jóni, og að hann vinni það ekki sem ígripastarf, heldur verði hér um fullkomið starf að ræða og byggist það á því, að safninu verði komið fyrir í nýjum húsakynnum. Er mikið verk óunnið á þessu sviði enn. - Skal ég láta þessi orð nægja fyrir þessari brtt., en vænti þess, að hv. þm. muni vera mér sammála um það, að ekki sé rétt að draga svo úr starfskröftum þjóðminjasafnsins sem að er stefnt með þeirri niðurfærslu launa, sem hér á að samþ. Um 25. till. á sama þskj., sem ég einnig stend að, skal ég ekki ræða. Það mun hv. fyrri flm. (BBen) gera. En 31. till. á sama þskj., varðandi laun Ágústs H. Bjarnasonar, prófessors, mun ég ræða nokkuð. Eftir þeim upplýsingum, sem lágu fyrir fjvn., á Ágúst H. Bjarnason, sem nú hverfur frá starfi 70 ára að aldri, að fá 2405 kr. og er sú upphæð komin inn í till. fjvn. Úr lífeyrissjóði á hann að njóta að ég hygg kr. 1770,80 eða samtals kr. 4175,80. Nú virðist mér, að maður með starfsferil Ágústs H. Bjarnasonar að baki sér eigi skilið að hverfa frá störfum með fullum launum. Það er óþarfi að rekja sögu þessa mæta manns. Hún er alkunn. En þess má þó minnast, að hann hefur starfað í þjónustu íslenzka ríkisins frá 1905, fyrst við menntaskólann 1905–1911, en síðan við háskólann, frá því að hann var stofnaður 1911 til þessa árs. Sýnist mér næsta augljóst eftir því, sem gert hefur verið við ýmsa aðra menn, sem látið hafa af störfum við háskólann, að óverjandi sé, að gert sé verr við þennan aldraða heiðursmann, þegar hann er að láta af störfum vegna aldurs. Við flm. þessarar till, leggjum til, að honum verði veittar í staðinn fyrir þær 2500 kr., sem n. leggur til, kr. 6924,20 og er þá miðað við, að hann fái prófessorslaun, sem eru, eins og kunnugt er, 11100 kr. En færi svo, mót von minni, að hv. þm. geti ekki á það fallizt, þá höfum við til vara lagt til, að þessi upphæð yrði 5 þús. kr., og er það þó að vísu mikil framför frá því, sem fjvn. leggur til. Ég mun svo ekki fjölyrða meira um þetta. Þá stend ég í þriðja lagi að till. 35 á þessu sama þskj. Stendur líkt á um þá till. og þessa, sem ég var að tala um áður. Sú till. fjallar um það, að Þorkeli Þorkelssyni verði veitt full embættislaun, er hann lætur af starfi veðurstofustjóra. Þorkell verður sjötugur á næsta ári og hefur starfað í þjónustu ríkisins síðan 1908, fyrst sem kennari við gagnfræðaskólann á Akureyri til 1918, síðan sem forstjóri löggildingarstofunnar til 1920 og síðan sem forstjóri Veðurstofunnar. Ég þarf ekki að lýsa fyrir hv. þm., með hve mikilli samvizkusemi hann hefur rækt þessi störf. Og ég þarf ekki að lýsa því, að maður, sem helgar sig allan embættisstörfum og hefur ekki haft með höndum önnur launuð störf um dagana, að það er ekki hægt að safna gildum sjóði. Ég vona, að hv. þm. leysi hann frá störfum með fullum launum og það því fremur, sem fjvn. hefur lagt til, að annar maður fái full laun, er hann hættir starfi sínu, og ekki hef ég á móti þessari till. n. Maðurinn, sem í hlut á, dr. Matthías Einarsson, er þess vissulega verður að hljóta nokkra viðurkenningu frá íslenzka ríkinu, og þótt ekki hafi hann unnið beint í þjónustu þess, þá hefur hann unnið þjóðnýtt starf, en vissulega á einnig að breyta svo við annan mann, sem líka hefur sýnt mikinn dugnað og mikla vísindahæfni í sínu starfi og hefur alla tíð starfað í þjónustu ríkisins.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Í sambandi við ræðu hv. frsm. fjvn. vildi ég gera það að umtalsefni, að n. hefur ekki treyst sér til að taka upp sem sína till. framlag til umferðarslysavarna 50 þús. kr., sem dómsmrn. hefur skrifað n. um. Hv. frsm. lét þess getið, að það væri ætlunin að breyta nokkuð til um ríkislögreglu, og sú breyt. er í því fólgin að fækka ríkislögreglunni, sem nú starfar, um ¼. Starfssvið ríkislögreglunnar er allt annað en það, sem ætlazt er til, að verði tekið upp í þeim till., sem ég sendi fjvn. - Eins og menn vita, hafa orðið hér á s. l. ári 17 dauðaslys vegna umferðar á landi fyrir utan öll önnur meiðsli, sem ekki hafa leitt til dauða. Þessi slys eru orðin svo ógurlega mikil, að það virðist ekki vera hægt að komast hjá því að reyna að taka hér í taumana, og þá helzt með því að auka umferðarmenningu landsmanna, bæði gangandi fólks og eins þeirra, sem hafa lögreglustjórn á hendi. Aukin umferðarmenning er allt annað en lögreglueftirlit, og mig furðar á því, að fjvn. skuli hafa talið sér fært að ganga framhjá þessari till., að vísa henni algerlega á bug með því að segja, að það mundi vera hægt að láta ríkislögregluna annast um að framkvæma þetta. Ég tel, að þetta séu óskyld mál. Eins og fram er tekið í bréfi frá ráðuneytinu, er ætlunin að auka umferðarmenningu landsmanna fyrst og fremst á þann hátt að kenna umferðarreglur í skólum, og til þess að koma því í framkvæmd, þarf að hafa einhverjar kennslubækur til þess, en slík útgjöld verða ekki færð undir ríkislögreglu. Þá var og ætlunin, að komið yrði á umferðarvikum, og vitanlega getur lögreglan að nokkru leyti tekið nokkurn þátt í því, en ekki veitt sama skilning sem uppeldisstarfsemi í skólum mundi veita í þessum efnum. Það er ætlunin að hefja auglýsingastarfsemi, aðvara fótgangandi fólk og bifreiðarstjóra í blöðum og útvarpi, og ætlunin var að ná í umferðarkvikmyndir og annað slíkt og reyna að fá Slysavarnafélagið til þess að taka að sér forgöngu í að varna slysum á landi, eins og það hefur nú tekið að sér að reyna að varna slysum á sjó. Þessi starfsemi er nokkuð skyld þeirri starfsemi, sem Slysavarnafélagið rekur nú, sem sé „hjálp í viðlögum.“ En Slysavarnafélagið hefur ekki það fjármagn, að það geti ráðið sér nýjan mann til þessa starfa og kostað auglýsingar í blöðum og útvarpi, búið til stórar auglýsingar og fest þær upp, útvegað umferðarkvikmyndir og umferðarkennslubækur svo sem gera þarf. Það var talið fyrir stríð, að eitt mannslíf væri metið á 50–60 þús. kr. Nú hafa farizt á einu ári 17 manns af umferðarslysum, fyrir utan alla þá, sem orðið hafa fyrir margs konar meiðslum. Það er því sannarlega kominn tími til þess, að það opinbera grípi þarna eitthvað inn í. En til þess að hér verði ekki eingöngu um ríkisrekstur að ræða, hefur mér þótt rétt að fá Slysavarnafélagið, sem hefur, eins og menn vita, deildir úti um landið, til þess að taka upp öfluga starfsemi í þessu efni. Ég hef því leyft mér að leggja til við fjvn. að taka upp till. um 50 þús. kr. fjárveitingu til umferðarslysavarnanna. Ég mun við framhald þessarar umr. leggja fram till. hér á hæstv. Alþ. í þessu efni. Ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á, að Alþ, telji sér fært að láta undir höfuð leggjast að gera eitthvað til þess að varna þeim hörmulegu umferðarslysum, sem nú eiga sér stað hér á landi. Umferðarslysin eru að verða engu síður áhyggjuefni en sjóslysin, ekki sízt af því, að það má segja, að oft sé ómögulegt að varna sjóslysum, en umferðarslysum á landi sé frekar hægt að varna með upplýsingastarfsemi fyrir fótgangandi menn og ökumenn. Þá hafa legið fyrir n. tilmæli frá SÍBS um, að ríkið ábyrgist rekstrarlán fyrir sambandið allt að 300 þús. kr. Samband íslenzkra berklasjúklinga er, eins og menn vita, einkafyrirtæki og hefur ekki notið til þessa verulegs styrks frá því opinbera að öðru leyti en því, að gjafir til sambandsins voru á þeim tíma gerðar skattfrjálsar. Hins vegar hefur sambandið rekið ákaflega þýðingarmikla starfsemi og reist nú þegar byggingar fyrir 40 vistmenn að Reykjalundi, og þar dvelja ýmsir sjúklingar, sem áður hafa verið á sjúkrahúsum. En verksvið sambandsins er að koma sínum málum þannig fyrir á þessu hæli, að þetta fólk, sem áður hefur verið algerlega vinnulaust, annaðhvort á hælum eða sem heimamenn, fái þarna vinnu við sitt hæfi. Þarna er verið að nýta vinnuafl þjóðarinnar og um leið verið að koma þeim, sem í rauninni voru komnir út úr lífinu, inn í lífið aftur með því að útvega þeim nokkra vinnu við þeirra hæfi. Ég er hv. fjvn. þakklátur fyrir það, að hún hefur tekið upp í sínar till. byggingarstyrk til SÍBS, þar sem ætlunin er að reisa á næsta ári aðalbygginguna, sem hælið vantar. Hins vegar þarf hælið að fá ríkisábyrgð fyrir rekstrarláni, því að þarna liggja á ýmsum tímum talsverðar vörubirgðir hjá hælinu, og eins hefur það þurft að kaupa mikið af vélum og áhöldum til þess að nota við vinnu sinna vistmanna, og í því skyni tel ég, að ekki væri nema sanngjarnt, að ríkið gengi í 300 þús. kr. ábyrgð fyrir rekstrarláni handa SÍBS, og mun ég í samráði við fjmrh. leggja hér fram till. um þetta síðar við þessa umr. Þá hefur einn af héraðslæknum landsins, sem nú hefur stundað lækningar í rúm 20 ár, orðið fyrir heilsutjóni. Það er Guðmundur Guðmundsson, áður læknir í Reykhólahéraði. Ríkið hefur litið á þarfir manna, sem orðið hafa fyrir slíku áfalli, á ýmsan hátt, og ég hafði ætlað mér að senda fjvn. tilmæli um, að slíkt hið sama yrði gert fyrir Guðmund Guðmundsson. Ég mun síðar við umr. leggja fram till. við 22. gr. fjárl. um það, að ríkisstj. heimilist að greiða úr ríkissjóði til Guðmundar Guðmundssonar, fyrrverandi héraðslæknis, vissa fjárupphæð, þannig, að samanlögð eftirlaun, greiðsla úr lífeyrissjóði og ríkissjóði nemi 2/3 héraðslæknislauna í sams konar héraði og hann starfaði í lengstan hluta starfsævi sinnar. Ég þarf að biðja nokkurrar afsökunar á því, að ég hef gert og geri till. að umtalsefni, sem ekki hafa enn legið hér fyrir, en þetta er af þeim ástæðum, að ég geri ekki ráð fyrir að geta orðið viðstaddur alla umr. hér í kvöld, eins og ég hefði óskað eftir. Á þskj. 362 hef ég flutt tvær brtt. ásamt tveim öðrum hv. þm. Sú fyrri er um byggingarstyrk til bókasafnsins á Ísafirði. Í Ísafjarðarkaupstað er nú reyndar mjög myndarlegt bókasafn. Alþ. leit með velvilja til þessarar byggingar með því að veita nokkurn styrk til hennar í s.l. fjárl. eða 20 þús. kr. Nú verður þessi bygging í senn bæði stór lestrarsalur og mjög veglegt bókasafn og kostar mikið fé. Við höfum þess vegna leyft okkur að leggja til, að Alþ. veiti til þessarar byggingar 20 þús. kr., en til vara 15 þús. kr., og væntum, að sú till. fái samþykki hæstv. Alþ. og sérstaklega með tilliti til þess, að samþ. var till. fyrir bókasafnsbyggingu í Stykkishólmi, samtals 10 þús. kr., við 2. umr. Ætlazt er til, að bókasafnið á Ísafirði verði, ef tekst að koma því í það horf, sem bæjarstj. á Ísafirði ætlast til, - gert að eins konar sögufræðilegu bókasafni fyrir Vesturland, og hefur jafnvel komið til orða að nefna það bókasafn Jóns Sigurðssonar. Aðra till. flytjum við sömu þm. á þskj. 362, XLIII. Sú till. er fram komin og flutt eftir beiðni bæjarstj. á Ísafirði. Bæjarstj. á Ísafirði hefur ætlað sér að leggja í allstórt atvinnufyrirtæki, og er þar sérstaklega fyrirhugað að reisa fyrirmyndar iðnaðarfyrirtæki til vinnslu sjávarafurða, og ætlazt er til, að þetta fyrirtæki verði allt í senn, hraðfrystihús, niðursuðuverksmiðja, lýsisbræðsla og fiskúrgangsverksmiðja. Þetta fyrirtæki hefur verið undirbúið af dr. Þórði Þorbjarnarsyni og fleiri áhugamönnum og nýbyggingarráð hefur mælt með því, að þetta fyrirtæki verði reist í því formi, sem Þórður Þorbjarnarson hefur lagt til. Ætlazt er til, að þetta fyrirtæki verði hlutafélag, og hefur verið leitað til manna á Ísafirði um hlutafjárframlög, en auðséð er, að jafnvel þó að fram gangi þær till. um breyt. á fiskveiðasjóði, sem hér liggja fyrir, verður fyrirtækinu varla komið á fót, nema ábyrgð fáist fyrir einhverjum hluta framlagsins. Það er svo um Ísafjörð, eins og aðra staði úti á landi, að smáútgerðin þar hefur svona rétt lifað af stríðsárin, en ekki safnað neinum stríðsgróða svo að teljandi sé. Verzlun hefur ekki heldur verið þar til að safna stríðsgróða, vegna þess að á stríðsárunum hefur öll heildsöluverzlun dregizt hingað til Reykjavíkur. Það er þess vegna auðséð, að ef á að framkvæma þann lið í málefnasamningi núv. stj. að staðsetja ýmis fiskiðnaðarfyrirtæki á þeim stöðum, þar sem helzt er verkefni fyrir þau og þörf fyrir þau, til þess að fólkið flytji ekki allt til Reykjavíkur, verður ríkið að gera eitthvað meira en að afgr. þær breyt. á lánveitingum úr fiskveiðasjóði, sem fyrir liggur. - Þá hefur Ísafjarðarbær einnig haft í huga að fá tvo af þeim togurum, sem stj. er nú að láta byggja, og gildir það sama um framlagið þar, að þó að fullur vilji sé fyrir hendi hjá bæjarbúum og bæjarfélaginu, mun það fé, sem nú er handbært í bænum, hrökkva skammt til þess framlags, sem þarf, til þess að ná inn fyrirhuguðum togurum í bæinn. - Enn hefur Ísafjarðarbær lagt út í að byggja á þessu ári þrjár menningarstofnanir. Er það fyrst og fremst íþróttahöll og sundlaug, sem var byggð að talsvert miklu leyti vegna framlaga og samskota frá einstökum mönnum svo og með styrk frá ríkissjóði, gegnum íþróttasjóð, og styrk frá bæjarsjóði. Þá hefur Gagnfræðaskóli Ísafjarðar sprengt utan af sér húsnæði, sem byggt var í byrjun stríðsins. Enn fremur hefur Ísafjörður reist húsmæðraskóla, en húsmæðraskóli hefur verið starfandi á Ísafirði nú um 25 ára skeið og er í algerlega ofsetnu húsnæði. Þessi húsmæðraskóli hefur notið almennrar viðurkenningar, og í hann hafa sótt nemendur mjög víðs vegar að af landinu. Nú er það svo, að Ísafjarðarbær borgaði upp sínar skuldir á s. l. ári og þar á meðal ýmsar skuldir hjá veðdeild Landsbankans, þannig að við s.l. áramót var bæjarfélagið skuldlaust að öðru leyti en því, að bæjarfélagið hafði byggt rafveitu Ísafjarðar og Eyrarhrepps, en það fyrirtæki stendur undir skuldum og er rekið alveg óháð bæjarfélaginu, þó að bærinn beri að vísu ábyrgð á því verki. En þegar svo átti til að taka að fá lán hjá bönkunum aftur til þeirra stórfelldu fyrirtækja, sem Ísafjörður nú hefur með höndum, þá bregður svo við, að annað bankaútibúið á Ísafirði lánar honum 500 þús. kr. sem bráðabirgðalán upp á væntanlegan ríkisstyrk til þeirra skóla, sem verið er að byggja. Hitt útibúið hefur svo gefið kost á að lána eitthvað svipað, þó með þeim afarkjörum, að það fái fyrst og fremst þær greiðslur, sem koma úr ríkissjóði, en hitt útibúið verði látið sitja á hakanum. En til þeirra framkvæmda, sem bærinn ætlar sjálfur að kosta, er ekki viðlit að fá lán í bönkunum. Það virðist þess vegna hafa orðið árangurinn af því, að Ísafjarðarbær borgaði upp sínar skuldir, að bæjarfélagið hafi misst allt lánstraust hjá bönkunum. Ég sé ekki ástæðu til að gera það frekar að umtalsefni á þessu stigi, en okkur flm. þessarar till. þótti rétt að láta hana koma fram nú við þessa umr. fjárl. vegna þess, að það er alveg sýnt, að ríkið verður að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir, fyrst og fremst til þess að nýbyggingarframkvæmdir komi að gagni fyrir bæjarfélög úti á landi, og í öðru lagi þarf að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir gagnvart bönkunum, til þess að þeir sinni lánsbeiðnum bæjar- og sveitarfélaga, sem hingað til hafa verið einhverjir þeirra beztu viðskiptavinir og engin dæmi eru til, að bankarnir hafi tapað einum einasta eyri á. Ég læt svo útrætt um þessar till. Ég vænti þess, að þær verði teknar til velviljaðrar athugunar af hæstv. Alþ.



Ég á eina brtt. við þessa umr., og hún viðkemur Snorra Sturlusyni. Það er lagt til, að stj. verði gefin heimild til að verja allt að 60 þús. kr. til þess, í samráði við þjóðvinafélagið og menntamálaráð, að gefa út almenna útgáfu af Heimskringlu Snorra Sturlusonar, þannig að hún komi á næsta ári inn á 13000 heimili í landinu, þar, sem þessi bók er ekki til. Rökstuðningurinn fyrir þessu er sá, að aðalbækur Snorra hafa aldrei verið gefnar út á Íslandi fyrr en í fyrra. Þá var þessi bók svo dýr, 200–300 kr., að fólkið gat ekki keypt hana. En það getur ekki verið samræmi í því, að þjóðin miklist af því að eiga Snorra Sturluson, en þessi fræga bók hans sé ekki til á heimilum fólksins í landinu. Nú mundi það vera þýðingarlaust, þó að þessi bók væri gefin út, ef hún kostaði t. d. 100 kr., hún yrði ekki keypt samt af almenningi. Þar sem nú Norðmenn frændur okkar ætla að sýna Snorra þann sóma að reisa honum veglegt minnismerki í Reykholti á næsta sumri, væri leiðinlegt, ef það vitnaðist um leið, að Snorra eigin þjóð hefði ekki hirt meira um hans verk en svo, að þau væru ekki til nema hjá fáum útvöldum mönnum í landinu. Að vísu er ekki alveg rétt að bera þetta fram sem hreina fjárveitingu, vegna þess að þetta yrði að vera samningamál milli ríkisstj. og þess útgáfufyrirtækis, sem sæi um útgáfu verksins, því að sannleikurinn er sá, að ég geri ráð fyrir, að menntamálaráð gæti gefið út bókina með því að kosta 1/3 af henni. Nú er verið að gefa út Egilssögu, og kostnaðurinn er 40 þús. kr. Heimskringla er það miklu stærri, að gera má ráð fyrir, að hún kosti 100 þús. kr. Þess vegna fannst mér það liggja opið fyrir að sjá, hvort þingið vildi ekki líta á þetta svipuðum augum og ég hef gert. Ef þingið eða stj. hefði ekki áhuga á þessu, þá félli þetta niður. En það er ein ástæða til þess að veita þessu eftirtekt nú, og hún er sú, að Norðmenn hafa, eins og menn vita, verið frekir í því að innlima allt, sem hægt var, viðvíkjandi fornum fræðum til sín. Þeir hafa lagt mikla stund á að ná Leifi Eiríkssyni í sína eigu, og um það urðu miklar deilur á sínum tíma. En því máli lauk þannig, að landar okkar vestan hafs sigruðu Norðmenn í þessari deilu 1930, þegar þeir fengu Bandaríkjastjórn til að gefa Leifsstyttuna hingað. Þá var því slegið föstu, að Leifur hefði verið Íslendingur, en ekki Norðmaður. Svo hafa fræðimenn átt í harðri deilu við Norðmenn út af Snorra Sturlusyni, og sú deila var lengi tvísýn, og Norðmenn reyndu að halda fram, að hann hefði verið norskur rithöfundur. Nú hefur þetta breytzt þannig, að með þessari gjöf hingað viðurkenna Norðmenn, að við eigum Snorra. En það væri fráleitt, ef það vitnaðist, að við, sem höfum miklazt af að eiga Snorra og höfum sigrað í þessu kapphlaupi, ættum ekki til, að vissu leyti, þessa merku bók Snorra. Ég hef spurt ýmsa þekkta fræðimenn við háskólann og helztu ritstjóra í bænum, hvenær þeir hafi fyrst lesið Heimskringlu. Kom þá í ljós, að flestir höfðu ekki lesið Heimskringlu fyrr en þeir voru fullorðnir menn og þá helzt norsku útgáfuna. En nú er þetta ekki aðeins metnaðarmál, heldur hitt, að Heimskringla er óefað sú bók, sem æskilegast er, að hefði áhrif á meðferð málsins bæði í ræðu og í stíl. Það er vitað um einn af þeim mönnum núlifandi, sem skrifar einna bezt íslenzkt mál, dr. Helga. Péturss, að hann skrifaði ekki betri íslenzku en hver annar, þegar hann var orðinn kandidat, en svo lagði hann stund á það með því að kynna sér rit Snorra og fleiri merkra rithöfunda og bætti sinn stíl og mál þannig, að það er ekki um deilt, að hann fari þannig með íslenzkt mál nú, að mjög beri af. Ég nefni þetta sem dæmi. Þetta eru nokkur útgjöld, en þau eru nú mikil hvort sem er. En ég fullyrði, að nú, þegar svo mikið er talað um menntun, þá eigi ekki annað mál meiri rétt á sér en þetta. Það er stórkostlegur þáttur í uppeldi, að unglingarnir eigi aðgang að úrvalsrithöfundum þjóðarinnar, enda mun það svo, að þeir, sem bezt skrifa íslenzku, læra það sem börn.



Herra forseti. Ég talaði fyrir sumum brtt. mínum við 2. umr., en þá voru fáir viðstaddir. Núna eru nokkru fleiri. Fyrsta brtt. mín á þskj. 362 er í tveimur liðum. Undanfarin ár hefur verið lögð áherzla á að koma Norður- og Austurlandi í samband hvoru við annað, og til Brekknaheiðarvegar hafa oftast verið lagðar 100 þús. kr. og í fyrra var unnið fram yfir ca. 40 þús. og því þá unnið fyrir ca. 140 þús. Núna er veitingin 100 þús., en dregið frá það, sem unnið var fram yfir í fyrra, svo að hún verður ekki nema 60 þús. Ef þessi veiting væri nú ákveðin 100 þús. kr., væri von til að klára þennan veg á næstu þrem árum. Yfir þessa heiði sækja allir Bakkfirðingar lækni og nokkur hluti íbúa Skeggjastaðahrepps alla sína verzlun. Það er því mjög nauðsynlegt, að þessi vegagerð gangi sem fljótast og verði framkvæmd á sem stytztum tíma. Ég legg áherzlu á, að þessi veiting verði hækkuð. Ef hins vegar væri lofað stærri veitingu næsta ár, t. d. 300 þús. kr., þá gæti ég fremur sætt mig við þetta, enda væri þess þá að vænta, að stærri verkfæri yrðu notuð, svo að meira fengist fyrir féð en þegar allt er gert með skóflum og mannafli. Þá fer ég fram á, að veitt verði til Jökulsárhlíðarvegar kr. 5000. Þessi veiting á að nægja til þess, að koma veginum niður á árbakka undan Fögruhlíð, en úr því má aka bíl eftir árbökkum ca. 30 km., eða á sveitarenda, og er þá öll sveitin komin í vegasamband. Það er hart, ef Alþ. sér sér ekki fært að leggja þetta fram og gera með því bílfært um alla sveitina. Ég er meðflm. að brtt. XI á sama þskj. Þegar vegamálastjóri gerði till. um brýr, sem byggja þyrfti á næsta ári, bætti hann við þremur brúm, sem taka skyldi í viðbót, ef fjvn. sæi sér fært. Nú eru vitanlega margar fleiri ár óbrúaðar í Norður-Múlasýslu en Jökulsá í Fljótsdal, en flestir munu sammála um, að mest þörf sé þessarar brúar af öllum. Það má benda á margar ár á landinu og færa gild rök fyrir, að þörf sé að brúa þær, en ég hygg, að ekki verði unnt að benda á neina á, sem hægt er að færa gildari rök fyrir, að þörf sé að brúa, en Jökulsá í Fljótsdal. Hún klýfur heila sveit og er venjulegast ekki reið nema að sundleggja hestum, og yfir hana þarf að ferja fé haust og vor, en einatt verður ekki farið yfir hana, og þarf þá að fara í kringum Löginn. Auk þess mundi þessi brú hafa mikla þýðingu fyrir ferðamenn, sem vilja skoða hinar fögru sveitir kringum Löginn. Það virðist ekki fráleitt, eins og fjárlögin eru nú úr garði gerð, að bæta mætti við þessari ½ milljón. En verði þessi till. felld, þá flyt ég undir lið XL brtt. við 22. gr., en hún fjallar um að heimila ríkisstj. að láta byggja brú yfir Jökulsá í Fljótsdal, ef efni og vinna fæst til brúarbyggingarinnar annars staðar frá í bili en úr ríkissjóði. Nú skal ég ekkert um það segja, hvort ráðizt verður í þessa byggingu. Það fer allt eftir, hversu ríflegur verður innflutningur á sementi og timbri og svo hvernig gengur að fá slíkt lán, sem um ræðir, en þó vænti ég að það takist, ef ekki strandar á öðru. Það má vera, að þessi varatill. flýti ekkert framgangi þessa máls, en ég vænti þó, að hún verði í öllu falli samþ. Vil ég í því sambandi vitna til orða hæstv. samgmrh., þar sem hann sagði áðan, að hann hefði ekki á móti því, að unnið væri upp í væntanlegar fjárveitingar síðar, ef einstaklingarnir, sem hlut ættu að máli, vildu leggja féð fram í bili. Þá vil ég geta þess í sambandi við ummæli. hæstv. dómsmrh., en hann er nú víst farinn út, - þegar hann sagði, að Ísafjarðarkaupstað vantaði lánstraust hjá bönkunum og færi þess vegna fram á ábyrgð ríkissjóðs fyrir 3 millj. kr. láni. En hve mörg bæjar- og sveitarfélög eru það ekki, sem vantar lánstraust. Ég get ekki áttað mig á því, hvernig það má ske, að Alþ. eigi að vera ábekingur fyrir Ísafjarðarkaupstað, en ekki önnur bæjar- eða sveitarfélög, sem líkt stendur á með. Viðvíkjandi styrknum til húsameistara ríkisins vil ég segja það, að mér finnst undarlegt, að þegar nýbúið er að dæma það, að honum beri ekki réttur til einkaleyfis á múrhúðun, þá skuli Alþ., koma og vilja veita honum styrk. Ég vil láta það koma fram, að ég er á móti slíkum aðförum.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég vildi leiðrétta það, sem hv. þm. N.-M. hafði eftir mér, að ég legði ekki á móti því, að lagt væri fram fé til vegagerða, ef vinna og fé fengist, þangað til Alþ. samþ. veitingu. Hv. þm. virðist vilja draga almenna ályktun af því, sem ég sagði um einstakt tilfelli, og fær það vitanlega ekki staðizt. Það er allt annað, hvað gert er til að ljúka við verk, eða hvort hefja á ný verk með þeim hætti. - Þá minntist sami hv. þm. á veitingu til Guðjóns Samúelssonar. Ég vil lýsa því mér á hendur, enda er ég sannfærður um, að hann á þessa viðurkenningu skilið. Það var einungis formgalli, sem orsakaði, að hann fékk ekki einkaleyfi, og á þeim forsendum byggðist dómur Hæstaréttar. En hitt er kunnugt, að húsameistari ríkisins notaði fyrstur þessa aðferð í praxis. Annars kvaddi ég mér ekki hljóðs til að svara hv. 2. þm. N.-M., heldur var það viðvíkjandi brtt. fjvn. um að þurrka út fjárveitingu til skipaskoðunar. Vil ég í því sambandi vitna til bréfs frá skipaskoðunarstjóra, sem ég hef meðtekið, en það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna ákvörðunar meiri hl. fjvn. Alþ. um það, að skoðunargjöld af skipum eigi að bera uppi allan kostnað við skipaeftirlitið, skal ég gera nokkra grein fyrir, hverjar líkur eru til þess. Ef öll skip á landinu væru skoðuð á sama ári, sem aldrei kemur fyrir, þá mundu skoðunargjöldin nema um kr. 24350 í grunngjald. Af þessari upphæð eru líklega um kr. 6000, sem áætla má, að kæmu í ríkissjóð fyrir skoðun, sem framkvæmd væri af launuðum skipaskoðunarmönnum. Annað rennur til ólaunaðra skipaskoðunarmanna. Þá er það hleðslumerkjaeftirlitið. Það er kr. 15 á skip í grunnlaun, við það bætist verðlagsuppbót, en þetta starf er þannig, að það fer venjulega fram á kvöldin eða á nóttunni og hverfur í þeim tilfellum til þeirra, sem framkvæma það. Skoðunargjald af 12 rúmlesta bát er kr. 15 - 30 - - - - 30 - 50 - - - - 45 - 100 - - - – 85 - 200 - - - - 160 - 300 - - - - 210 - 400 - - - - 280 - 500 - - - - 350 Sé skipið klassað, er gjaldið helmingi lægra. Gjald fyrir skoðun á togara, sem er 315 rúmlestir, er kr. 110,25. Hleðslueftirlit miðað við 8 utanlandsferðir á kr. 15 er samtals kr. 120. Ef bætt er við verðlagsuppbót og miðað við vísitölu 284 á kr. 110.25 og kr. 120, verður þetta samtals á ári kr. 651.91. Sé hleðslueftirlitið framkvæmt að kvöldi eða nóttu til, verður það hærra, en þá verður að greiða yfir- eða næturvinnu, ef ekki er um fastan vörð allan sólarhringinn að ræða, t. d. eins og hjá tollurunum, og væri hugsanlegt, að hægt væri að fela þeim hleðslueftirlitið, því að þeir afgreiða skipin til brottferða, og ætti þá allt gjaldið að geta óskert runnið í ríkissj., en um leið og það væri gert, verður að afnema eftirlit með öryggisútbúnaðinum í hverri ferð, og ætti það nú að vera óhætt, þar sem ýmsum öryggisráðstöfunum vegna stríðsins mun verða aflétt, Heildarútkoman mundi því verða með þeim skoðunargjöldum, sem nú eru greidd, þessi: Fyrir innkomin skoðunargjöld um kr. 6000 Fyrir 200 hleðsluskoðanir á 15 kr. kr. 3000 Samtals kr. 9000 Hér við bætist svo verðlagsuppbótin, sem nú er 284, og reiknað með því yrðu tekjurnar alls 25560 kr. Það er því bersýnilegt, að ef hækka á skipaskoðunargjöldin svo, að tekjur til ríkissjóðs yrðu 118000 kr., þyrfti að hækka þau allt að því fimmfalt. Þess utan mun ég gera kröfu til aukinnar aðstoðar við skipaeftirlitið. Það er, að fá fullkominn skipasmíðameistara, og yrði þá að hækka gjöldin enn þá um þá upphæð, sem laun hans mundu verða. Allt þetta yrði svo gífurleg hækkun, að hvergi í heimi mundu finnast neitt svipuð skipaskoðunargjöld. Ég vona, að hér finnist einhver millivegur, til dæmis sá, að hækka öll skoðunargjöld það mikið, að þau stæðu undir öllum kostnaði við skipaeftirlitið, öðrum, en launum þeirra manna, sem fastlaunaðir eru við skipaeftirlitið.“ Það er kunnugt, að uppi eru kröfur um, að auka þurfi skipaeftirlitið, og hafa komið fram ákveðnar kvartanir þar um. Ég teldi rétt, að samið yrði við tollaeftirlitið um þetta mál, að tollverðir geti sinnt þessu, þegar ekki er um annað að ræða. En ég tel fjarstæðu að draga nokkuð úr þeirri fjárveitingu, sem nú er í fjárl. til þessa. Ég get svo látið máli mínu lokið að mestu, en þar sem óvíst er, að ég geti mætt á fundi í kvöld, vil ég minnast hér á fáein atriði. - Það er þá fyrst till. um að veita fráfarandi dómprófasti eftirlaun. Það hefur láðst að gera ráðstafanir til þessa, og hef ég leyft mér að taka upp sérstaka till. þess efnis. - Sömuleiðis er hér önnur brtt., sem hv. fjvn. tók ekki upp. Það er till. um landmælingar, sem er flutt eftir till. vegamálastjóra, og er nauðsyn að gera leiðréttingu í þessu, áður en ný kort verða gefin út. Það var óskað eftir, að fjárveitingin yrði hækkuð upp í 150 þús. kr. og þá gert ráð fyrir, að tveir vinnuflokkar yrðu hafðir úti, en nú er þetta lækkað ofan í 75 þús. kr. og þá gert ráð fyrir aðeins einum vinnuflokki. Vænti ég, að hv. alþm. geti fallizt á þessa till. - Þá er og hér lagt til, að 4. og 7. brtt. verði felldar niður. Um fyrri brtt. er það að segja, að mér er kunnugt um, að þetta starf er unnið utan venjulegs vinnutíma, og þyrfti því að fá annan mann til að gegna því. En sá, sem nú hefur þetta starf, hefur gegnt því vel, og finnst mér ekki miklu skipta um þessar 2000 kr. Um skýrslugerð dómkirkjuprests vil ég segja það, að þetta er mikil skýrslugerð og því ekki sanngjarnt, að þessi liður verði felldur niður. Að síðustu vil ég, viðvíkjandi ummælum mínum við 2. umr. um lán til hafnargerða og skiptingu hafnarbótasjóðs, segja það, að ef ekki fæst önnur lausn á þessu en sú, er kemur fram í till. fjvn., þá tel ég mig eigi bundinn við ummæli mín við 2. umr.



Enda þótt nú sé fámennt, vil ég freista að gera grein fyrir einni till., sem ég er meðflm. að. Till. er á þskj. 362 og er 37. töluliður og þess efnis, að ríkissjóður greiði Jörundi Gestssyni, bónda á Hellu í Steingrímsfirði, allt að 5 þús. kr. styrk til þess að koma upp hjá sér verkstæði, sem annazt geti viðgerðir og smíði smærri báta. Jörundur hefur um langt skeið stundað smíðar og viðgerðir í byggðarlagi sínu. Hann er kunnur hagleiksmaður og jafnvígur bæði á tré og járn. Nú hefur Jörundur farið fram á, að nýbyggingarráð styddi sig við að koma upp verkstæði eins og hér um ræðir, en það hefur talið eðlilegt, að slíkur stuðningur kæmi beint frá hinu opinbera. Mín skoðun er sú, að það sé bæði eðlilegt og sjálfsagt að greiða fyrir þessum hagleiksmanni að koma upp slíku verkstæði. Það er ekki einungis í þágu hans, heldur er líka þörf fyrir slíkt verkstæði. Mönnum hefur áður verið veittur styrkur til slíkra framkvæmda, og vænti ég, að þm. taki þessari till. vel. Læt ég því útrætt um þetta mál. Ég sé ekki ástæðu til að mæla með öðrum brtt., sem ég er meðflm. að, þar sem ég mælti svo rækilega með þeim við 2. umr., og tel ekki þörf að endurtaka það. Aðeins vil ég geta þess, að till. um björgunarskútu fyrir Vestfirði er flutt í samráði við dómsmrh., og ég vonast fastlega eftir, að hún verði samþ. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar.



Ég á tvær brtt. á þskj. 362 ásamt hv. þm. V.-Sk., og er önnur þeirra varatill. við þá fyrri, ef hún verður ekki samþ. Þessi till. er undir tölulið VIII á þskj. 362. Hún fer fram á, að veittar verði á fjárl. 1946 3700000 kr. til vegagerðar á Suðurlandsbraut, og er gert ráð fyrir, að þetta verði fyrsta greiðsla af sex. Mundi verða byrjað á þeim vegi nálægt Lækjarbotnum eða eftir till. mþn., sem haft hefur þessi mál til athugunar og lagt til, að gerður verði nýr vegur frá Lækjarbotnum austur í Ölfus. Ég ætla ekki að fara út í það mál, hversu gagnlegt það er að breyta veginum austur. Það er vafalaust rétt, að hann verður snjóléttari þessa leið en austur yfir Hellisheiði. Hæðarmunur er mikill og snjóalög þar af leiðandi minni. Hitt er annað mál, að ef snjóalög eru mikil, má búast við, að þessi leið sé hvergi nærri örugg. Og vegna þess er líka nauðsynlegt að flýta Krýsuvíkurveginum, svo að unnt verði að fara þann veg, þegar aðrar leiðir lokast. Það eru sjálfsagt deildar meiningar um það, hversu heppilegt er að leggja veg stytztu leið austur, og um engjar í Ölfusi. Mér er kunnugt um, að þar er nokkuð mjúkt undir fótum, og víst, að nauðsynlegt er að gera veginn þar allháan, og má búast við, að erfitt verði að gera hann þannig, að ekki verði torvelt að ferðast um hann, þegar flug er í vötnum og Ölfusá teppist af jakaburði. Ég treysti mér ekki að dæma um slíkt, það verða færari menn að gera. En hvað sem því líður, er aðalatriðið að fá bættan veg austur yfir fjall. Þessi fyrirhugaða leið mun vera sú stytzta. Hún verður farin, þegar mögulegt er, og munar það miklu með vegalengdina, þegar athugað er, hvaða óhemju magn það er, sem flytja þarf eftir þessari leið. - Ég geri ráð fyrir, að það þyki mikið í ráðizt að hefjast handa nú eftir því útliti, sem er á fjárl. Þetta er alveg rétt, en nauðsyn þessa máls er mikil og þetta er hagsmunamál nærri helmings allrar þjóðarinnar. Það liggur nú fyrir Ed. frv., sem ræðir þetta mál, en aðalefni þessarar till. er heimild fyrir lántöku til vegarins. Má vera, að mönnum þyki það ekki mikið í ráðizt að taka 20 millj. kr. lán. En ég tel ekki rétt að taka svo mikið lán vegna framtíðarinnar. Menn geta ekki búizt við, að þeir veltutímar, sem nú eru, verði endalaust. Ef ekki er ráðlegt að verja fé af tekjum til þessa mannvirkis, þá verður meira en lítill vafi, hvort stofna skal til slíkrar lántöku. Ég drap á, að við flm. hefðum borið fram varatill. á þessu sama þskj. undir lið XXXVIII. Þar er um að ræða, að heimilt sé að verja þessari upphæð, ef reksturinn reynist verða svo hagkvæmur. Ég vil mælast til, ef menn skortir áræði til þess að samþ. aðaltill., að þá samþ. þeir varatill. Þá verður ríkisstj. látin ráða, hvað gert verður. Ég fjölyrði svo ekki meir um þetta, og vil ekki gera fjárl. frekar að umræðuefni eða einstakar brtt. Ég á eina till., sem er ekki komin úr prentun, og vona, að forseti taki það ekki illa upp, þó að ég drepi á hana örlítið. Þessi till. fer fram á, að ríkisstj. sé heimilað að veita fé úr ríkissjóði til þess að steypa í málm mynd af Hirti Snorrasyni. Það var veitt fé til að gera þessa mynd, en vantar að koma henni fyrir á Hvanneyri, þar sem henni er ætlaður staður. Ég vænti, að þm. samþykki þessa till., svo að Alþ. skilji við þetta mál með fullri sæmd.



Herra forseti. Ég vil þakka fjvn. fyrir að hafa tekið í fjárl. 12 þús. kr. til útgáfu á orðabók Guðbrands Vigfússonar. Hitt þykir mér miður, að n. hefur ekki séð sér fært að taka í fjárl. styrk til ekkju Sigurðar heitins Thorlaciusar. Ég flyt ásamt hv. 1. þm. N.-M. (PHerm) og hv. 1. þm. Reykv. (MJ) till. um að verja 50 þús. kr. til kaupa á listaverki eftir Sigurjón Ólafsson. Enda þótt ég viti, að þm. er Sigurjón Ólafsson kunnur, vil ég segja ofurlítið frá honum. Sigurjón Ólafsson hefur dvalið erlendis síðan 1928, en þá fór hann út, 19 ára að aldri. Námsárin kom hann heim til að vinna, dvaldi eitt ár í Róm, annars í Danmörku og gat sér góðan orðstír. Kennarar hans sáu hæfileikana, sem hann bjó yfir, og strax eftir 3 ára nám fékk hann heiðurspening úr gulli og 1000 kr. styrk. Hann hefur oft fengið verðlaun síðan og meðal annars fyrir minnisvarða um H. C. Andersen. Hann hefur unnið með Frank að skreytingu Kaupmannahafnar. Auk þess hefur hann hlotið ágæta dóma hjá dönskum listdómurum og meðal annars verið sagt, að Íslendingar gætu verið hreyknir af að eiga slíkan listamann, engu síður en Bertel Thorvaldsen. Nú er þessi listamaður kominn heim, og verður að búa um sig í bragga inni í Kleppsholti. Það, sem hér er farið fram á, er að keypt sé af Sigurjóni Ólafssyni listaverk, sem hann nefnir fiskstöflun, og hefur það verk fengið sérstaklega góða dóma. Honum er sérstakt áhugamál, að þetta verk komist til Íslands. Verkið er stórt og kostnaðarsamt að flytja það og koma því vel fyrir. Þetta er lágmynd um 12 fermetrar og ætluð til að steypast í byggingu. Þetta verk var 8 mánaða vinna fyrir listamanninn og efni í myndina kostaði um 2 þús. kr. Þegar þessi mynd var sýnd 1935, fékk hún svo góða dóma, að Sveinn Björnsson, þá sendiherra í Kaupmannahöfn, skrifaði blöðum hér heima og bað þau að tilfæra blaðaummælin og segir síðan: „Þannig rita beztu listdómarar um íslenzka verkamannssoninn.“ Eftir þessa sýningu var gerð tilraun til að fá myndina heim, en þó að listamaðurinn byðist til þess að gefa verkið, var kostnaðurinn það mikill, að það mál strandaði. Þetta verk liggur úti í Kaupmannahöfn og er geymt í mörgum hlutum uppi á lofti hjá kunningja Sigurjóns. Ég hef heyrt á Sigurjóni síðan hann kom heim, að honum er mikið áhugamál, að mynd þessi verði flutt heim og steypt í varanlegt efni. Þess vegna kom ég fram með þessa till. Ég veit, að þessi till. bætir lítið úr skilyrðum þessa listamanns til að geta unnið hér heima. En eins og kunnugt er, eru myndhöggvurum allar bjargir bannaðar hér, ef hið opinbera sér þeim ekki fyrir verkefnum eða greiðir götu þeirra á annan hátt, því að einstaklingar kaupa ekki verk þeirra. Einar Jónsson hefði ekki skapað sín verk, ef ríkið hefði ekki veitt honum fjárstuðning. Aftur á móti er það hróplegt dæmi, hvernig búið hefur verið að Ásmundi Sveinssyni myndhöggvara. Hann hefur á síðustu árum engin vinnuskilyrði haft og orðið sjálfur að byggja yfir sig og átt við mikla fátækt að búa. Það væri leitt til þess að hugsa, ef eins ætti að búa að Sigurjóni Ólafssyni. Þessi till. tryggir að vísu lítið fjárhag þessa listamanns, en hún er honum þó örvun, eftir að hann er fluttur hingað heim og tekinn til starfa hér. Vænti ég svo, að hæstv. Alþ. taki þessari till. vel og samþ. hana. Ég er meðflm. að fleiri brtt., en sé ekki ástæðu til að ræða þær, þar sem fyrstu flm. munu mæla fyrir þeim.



Herra forseti. Ég á hér nokkrar brtt. á þskj. 363, sem ég flutti við 2. umr., og skal ég ekki mikið fjölyrða um þær, því að ég talaði fyrir þeim þá. En tvær þessar brtt. eru nýjar. Önnur er um stofnun mjólkurbús á Blönduósi, og ræddi ég hana nokkuð við 2. umr. Eins og ég gat um þá, sendi ég fjvn. beiðni um að taka upp í fjárlfrv. tilskilda upphæð til þeirrar stofnunar. Jafnframt sendi ég hv. n. bréf frá form, búnaðarráðs og nýbyggingarráði, þar sem þessir aðilar styðja þetta mál eindregið. N. hefur daufheyrzt við þessu, - en hefur tekið upp 50 þús. kr. fjárveitingu til þessa, sem mun vera 1/12 hluti stofnkostnaðar, svo að það er gersamlega ófullnægjandi. Ég uni ekki þeirri till., þótt n. hafi þótzt gera vel með því að taka þetta upp. Ég vil leyfa mér að leggja til, að ríkisstj. sé gefin heimild til að borga til þessarar stofnunar 3/4 kostnaðar og ábyrgjast að helmingi lántöku Sláturfélags A.-Húnv. Ábyrgð þessa láns mun vera áhættulaus, vegna þess að þarna er um félag að ræða, sem nær yfir allt héraðið, og væntanlega ekki um áhættu að ræða. Ég flyt þessa beiðni vegna þess, að auðvelda þarf lánsútvegun og einnig fengjust væntanlega lægri vextir en ella. Hv. frsm. sagði í 2. framsöguræðu sinni, að 1/4 kostnaðar væri lögbundinn. Það er rétt, það er lögbundið á svipaðan hátt og ríkissjóði er gert að skyldu að kosta þjóðvegi og brýr og hafnir að 2/5 og ½ leyti og þar fram eftir götunum. En við vitum, hvernig það gengur að fá það mikið eða ríflegra á fjárl. til þeirra hluta. Þar ræður eðlilega fyrst og fremst fjárhagsgetan á hverjum tíma. Önnur till. er undir XII. lið á þskj: 363. Það eru lántökuheimildir, sem ræddar eru í þessum lið. Lagt er til, að aftan við 22. gr. XVII. bætist: þar af til Skagastrandarhafnar 200 þús. kr. og til Vestmannaeyjahafnar 100 þús. kr. samkv. till. meðflm. míns, hv. þm. Vestm. Það hefur verið upplýst við 2. umr., að fjvn. hefði gert till. í þá átt, að tekin skyldu lán til þess að greiða fyrir hafnarbótum, og hún flytji jafnframt till. í nál. um, hvernig þessu fé skuli skipt. Þetta eru till., sem ég fyrir mitt leyti get ekki sætt mig við og finnst því eðlilegt, að komi undir atkvæði hér á Alþ., hvernig skuli með þetta fé farið. Það eru alveg ný vinnubrögð, að n. hér í þ. taki að sér að skipta fé því, sem verja skal til hafnarbóta, án þess að það sé borið undir samþykki Alþ. Og ég tel, að ríkisstj. sé ekki bundin slíkum till., sem ekki hafa náð samþ. Alþ. Hæstv. samgmrh. lýsti hér yfir í dag, að ef ákveðnar till. yrðu samþ. varðandi skiptingu fjárins, þá teldi hann sig ekki bundinn af till. þeim, sem fram komu í nál. fjvn. Ég skal svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en vil geta þess í sambandi við þetta mál, að samkv. skýrslum frá vitamálaskrifstofunni, sem ég hef fengið, vantar 450 þús. kr., til þess að fullnægt sé ákvæðum um ríkisstyrk til Skagastrandarhafnar, miðað við það, sem búið er að gera og áformað er að vinna á næsta ári. Samkv. fjárlfrv., eins og það er, er ákveðið 200 þús. kr. framlag. Og þar sem ég fer nú fram á 200 þús. til viðbótar, er það vissulega ekki frekt í farið, a. m. k. ekki þegar miðað er við ýmislegt af till., sem fram hafa komið hjá fjvn. og ætlazt er til, að teknar séu til greina án þess að samþykki Alþ. komi til.



Herra forseti. Ég vil byrja að þakka fjvn. fyrir, að hún hefur tekið upp í sínar till. till., sem ég bar fram við 2. umr. um fjárl. um heimild fyrir ríkisstj. að verja fé til fyrirhleðslu vegna landbrots af völdum Hafursár í Mýrdal. Þótt þessi upphæð hafi verið lækkuð nokkuð, úr 60 þús. í 50 þús., sem ég tel ekki líkt því fullnægjandi, þá vil ég hlíta þeim niðurskurði, þar sem n. leggur til, að 50 þús. skuli greiðast í þessu skyni, en það má heita endurnýjun á heimild, sem staðið hefur í fjárl. s. l. ár, en í þeim hefur staðið 45 þús. kr. heimild. Hér er því aðeins um 5000 kr. nýja heimild að ræða samkv. till. n. - Hins vegar harma ég það, að hv. fjvn. skuli ekki hafa talið sér fært að taka upp fleiri till., sem ég flutti við 2. umr. um fjárl., einkanlega þó þær till., sem snerta vegagerð í Vestur-Skaftafellssýslu, en þá flutti ég brtt. við fjárl. um tvo nýja vegi, Landbrotsveg, og skyldi framlag til hans hækka um 20 þús., eða upp í 50 þús., og Mýrdalssandsveg, og skyldi framlag til hans hækka einnig um 20 þús., eða upp í 40 þús. kr. Ég hygg, að fjvn. hefði vel getað staðið sig við að taka upp þessa lítilfjörlegu hækkun, sem ég hef farið fram á, og ég fullyrði, að þótt hún hefði gert það, þá hefði Vestur-Skaftafellssýsla samt orðið mjög útundan, samanborið við mörg héruð landsins, um fé til vegagerða í þessum fjárl. Ég hygg, að það sé hægt að segja, þegar maður lítur á það, að jafnvel enginn þm. hefur farið jafnvægt í sakirnar með að fá leiðréttingu í þessu efni. Ég skýrði frá því við 2. umr. fjárl., hversu ástatt væri með þessa hækkun, og hirði ég ekki um að endurtaka það. Ég vil þó aðeins benda á hækkunina á fyrra lið brtt. á þskj. 362,VI, sem er 30 þús. kr. til vegagerða fyrir tvö hreppsfélög, þar sem svo að segja engir vegir eru fyrir hendi. Það eru tvær sveitir, sem eingöngu eru upp á landflutninga komnar, sem þar eru einna erfiðastir á landinu. Þegar á þetta er litið og jafnframt, hvernig upphæðir eru veittar í mörgum tilfellum til vegagerða í öðrum héruðum landsins, sem hafa þó mun betri aðstöðu bæði á sjó og landi til flutninga, þá held ég, að megi fullyrða, að engin hlutdrægni sé í þeim dómi, þó að sagt sé, að það sé nokkur skammsýni og ekki full réttsýni af hv. fjvn. að geta ekki gengið inn á svo lítilfjörlega hækkun til tveggja sveita, sem enga fjárveitingu hafa fengið til vega tvö undanfarin ár, til sveita, þar sem ekki er til upphleyptur vegarspotti og þar sem ekki er hægt að nota bílasamgöngur nema þegar bezt og þurrast er að sumrinu til og þá aðeins með bílum, sem færir eru á versta vegi. Ég get ekki skilið það á annan veg hjá þeim mönnum, sem leggja gegn því, að lítilfjörleg hækkun verði veitt til samgöngubóta, þar sem farið er fram á 30 þús. kr. hækkun til byrjunarframkvæmda, en þeir álíti, að þessar sveitir eigi að leggja í eyði, og styðst ég þá við það, sem hv. þm. Barð. (GJ), frsm. fjvn., sagði við 2. umr. fjárl., þar sem hann taldi réttilega, að þær sveitir, sem fengju á engan hátt sinnt samgöngubótakröfum sínum, væri sama og að dæma þær til að leggjast í auðn. Og ég þori að fullyrða, að það munu vera fáar sveitir á landinu, þegar litið er til þess, að þar ræðir ekki um aðrar samgöngur en á landi og að það eru mjög miklar vegalengdir, jafnvel þær lengstu hér á landi, - sem búa við eins léleg skilyrði og jafnlítið er gert til að bæta úr af því opinbera. Þessar tvær sveitir, Landbrot fyrst og fremst og jafnframt Meðalland, sem liggur suður af Landbroti, mundu við framlengingu þessa vegar og byggingu hans komast nær því að komast í vegakerfi landsins, sem þær eru nú útilokaðar frá. Við það að leggja þessa upphæð til Landbrotsvegarins er þess að gæta, eins og ég hef áður skýrt frá, að hver spotti, sem lagður er af þessum vegi, tengir fleiri eða færri bæi við vegarkerfið. Ég vildi mega fastlega vænta þess, að hv. þm. yrðu svo réttsýnir í þessu efni, að þeir mundu hér rétta hlut þeirra manna, sem ég þori að fullyrða, að eru einna verst settir af öllum í þessu landi um samgöngur. Þá hef ég enn fremur flutt með hv. þm. Árn. (JörB) brtt. á þskj. 362,VIII, um greiðslu til Suðurlandsvegar. Mun hv. þm. Árn. þegar hafa gert nokkra grein fyrir henni, og tel ég því ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um hana. Það er vitað, að Alþ. hefur skipað n. fyrir nokkru, sem átti að vera og var skipuð að miklu leyti mönnum með sérþekkingu og skyldi rannsaka og gera till. um, á hvern hátt skyldi bætt úr samgönguerfiðleikunum milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur. N. hefur nú skilað áliti sínu, þar sem hún leggur til, að vegur verði byggður um Þrengslin frá Lækjarbotnum. Er áætlað, að vegurinn kosti um 20 millj. kr., og leggur n. til, að unnið verði að lagningu hans á 6 árum með 3,7 millj. kr. framlagi í fjárl. á ári. Það er í sambandi við þessar till., sem Alþ. hefur óskað eftir að fá fram og nú liggja fyrir, að við berum fram þessa till. Þar er flutt það, sem Alþ. óskaði eftir að fá álitsskjal um eftir ýtarlega rannsókn um það, hvað heppilegast væri í þessu efni. Hvort okkur sem leikmönnum finnst hér rétt ráðið eða ekki, þá er ekkert um það að efa, að það verður að leggja til grundvallar í þessu efni það, sem sérfróðir menn hafa rannsakað og lagt til, að gert yrði. Þess vegna berum við það fram í fullu samræmi við þessar till., að tekin verði í fjárlfrv. fyrsta ársgreiðsla af sex til framkvæmda á þessum vegi. Það er komið fram frv., sem heimilar stj. að taka 20 millj. kr. lán til að leggja veginn á næstu 6 árum. Mér finnst fara betur á því, að þetta sé tekið upp í fjárlfrv. núna, þó að greiðsluhalli sé á frv., því að hæstv. fjmrh. (PM) hefur lýst yfir því, að ef tekjurnar hrökkvi ekki til samkv. útgjöldum frv. til verklegra framkvæmda og annarra hluta, muni ríkisstj. telja sig nauðbeygða til að fá heimild hjá þinginu til lántöku, og virðist mér þá miklu réttara, ef svo færi, að lán þyrfti að taka, að þá væri þessi upphæð með í þeim efnum, heldur en heimila lántöku á 20 millj. kr. fyrir utan fjárl. í þessu skyni, sem vitað er, að ekki þarf að nota á næsta ári. Mér finnst rétt, ef þörf er á að taka lán, að þá sé þetta með í þeirri heimild. Ef þess þarf ekki með, af því að tekjur ríkissjóðs yrðu meiri en áætlað er, þannig að fjárl. gætu staðizt að mun betur á þessu ári, þar sem vitað er að mikil peningavelta er í umferð, þá ætti að vera hægt að taka fé til þessara framkvæmda, ef svo reyndist um afkomu ríkissjóðs eins og á síðasta ári, að hún fari fram úr áætlun, sem vitanlega er ekki óhugsandi, þótt áætlunin sé þannig úr garði gerð nú eins og við vitum, enda höfum við við þessa brtt., eins og hv. 1. þm. Árn. (JörB) tók fram, flutt aðra til vara um að setja þetta inn á heimildargr., og hefur ríkisstj. þá í hendi sér, hvort hún notar þessa heimild og tekur sér vald til að ráðast í framkvæmdir á þessu ári, en vitanlega er það undir því komið, að ríkisstj. sjái sér einhverja möguleika til þess. Aðrar brtt. á ég ekki við fjárl. nema ásamt öðrum. Það er brtt. 362,XI, um framlag til nokkurra nýrra brúargerða, sem ég flyt ásamt hv. þm. Str., hv. 10. landsk., hv. 2. þm. N.-M. og hv. 1. þm. N.-M., en þess vegna höfum við tekið þessar brýr sérstaklega, að vegamálastjóri lagði til í sínum till. til fjvn., að þessar brýr yrðu teknar á þessu ári, og það er vitað, að margar þeirra eru búnar að bíða í mjög mörg ár á biðlista hjá vegamálastjóra, þó að vitað sé, að þörfin sé mjög rík, að úr framkvæmdum verði, og er mér þar sérstaklega kunnugt um þá brú, sem ég hef farið fram á, að gerð verði í mínu kjördæmi, sem sé á Djúpá í Fljótshverfi. Ég lýsti því nokkuð við 2. umr., hversu þar er ástatt, enda mun það vera komið fyrir fjvn. frá vegamálastjóra, hver þörf er, að þessi brú verði gerð það fyrsta. Þetta vatnsfall er á aðalþjóðleiðinni um Skaftafellssýslu og stöðvar bíla á austurleið, því að þetta vatnsfall er allstórt og oft mjög illt yfirferðar, auk þess sem það hindrar, að hægt sé að nota aðalþjóðleiðina fyrir bíla austar en þangað að. Þá skilur þetta stóra vatnsfall sundur austursveitir Vestur-Skaftafellssýslu, og bæirnir, sem fyrir austan eru, eru svo að segja alveg einangraðir. Það er því tvennt, sem vinnst með að gera þessa brú, því að hún bætir ekki aðeins úr samgönguþörf innanhéraðs og tengir saman þessar sveitir, heldur verður þetta mikil samgöngubót fyrir sveitirnar austan Skeiðarársands eða Austur-Skaftafellssýslu, þar sem það lengir að mun þann veg, sem þá yrði fær bifreiðum eða alla leið að Skeiðarársandi, og mér virðist, að þótt víða sé mikil nauðsyn brúargerða, þá verði þó að ganga fyrir þær brýr, sem tengja saman stórar sveitir og eru á aðalvegi, þar sem þær eru ekki aðeins úrlausn fyrir eina sveit, heldur landsbúa í heild til að greiða fyrir samgöngum kringum landið. Þetta er í þriðja skiptið, sem ég flyt till. um brú á Djúpá. Það er sagt, að ekki sé fullreynt fyrr en í þriðja sinn, og vona ég, að Alþ. og hv. alþm. reynist nú vel í þriðja sinn við þessa till., svo að ekki þurfi oftar að leita á náðir þ., þar sem aðalráðunautur ríkisstj. og Alþ. um vegamál og brúargerðir hefur lagt til, að á þessu ári verði brúaðar þessar ár, og mér er næstum óskiljanlegt, að fjvn. skuli hafa tekið fram fyrir hendurnar á honum um þetta, þó að hún hafi annars að mestu leyti fylgt till. hans, eins og rétt er að gera. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég vænti þess, að hv. alþm. sýni fullan skilning í þessu efni, sem ég hef borið upp við Alþ. að fá leiðréttingu á með þessari tiltölulega mjög litlu hækkun til míns kjördæmis, sem ég þori að fullyrða, að er mjög hófleg samanborið við það, sem aðrir gera í þessu efni, sérstaklega þegar, tekið er tillit til þess, hvaða fjárveitingar eru þangað samanborið við fjölda annarra kjördæma, og þá sé talið sjálfsagt að leiðrétta það, og ég tel, að hóflega sé í það farið af minni hendi, þar sem ég hef ekki farið fram á meira en hér er gert.



Herra forseti. Ég hafði ætlað að draga að taka til máls, þangað til búið væri að útbýta till., sem ég flyt ásamt fleiri þm., en þar sem fundi verður fram haldið í kvöld, get ég fengið tækifæri til að tala fyrir þeirri till. þá, en tel þó rétt að ljúka því að tala fyrir þeim till., sem þegar hefur verið útbýtt og ég er ýmist flm. að einn eða með öðrum hv. þm. Ég er hér með brtt. á þskj. 362,VII, um það að hækka tillag til Syðri-Landeyjavegar um 20 þús. kr., að fyrir 40 þús. komi 60 þús. Það hefur ekki tekizt í fjvn. að fá tillag til þessa vegar hækkað, en því er þannig varið með þennan veg, að það er langdrægt búið að leggja undirlagið, en vantar að bera ofan í hann. Vegurinn er þannig ófær, þangað til hefur verið borið ofan í hann, en sem sagt hann liggur undir skemmdum, þangað til því hefur verið lokið. Þeir, sem þekkja til austan fjalls, vita, að sú sveit er mjög illa sett um samgöngur, þangað til þessi vegur hefur verið gerður fær. Það hefur verið gerð áætlun um, að til þess að ljúka þessum vegi þurfi a. m. k. 100–120 þús. kr., og með því að hækka till. um 20 þús. kr., þannig að í næstu fjárl. yrðu veittar 60 þús. kr., mætti ætla, að það tæki tvö ár að ljúka veginum. Svo lengi hafa Syðri-Landeyingar beðið eftir því, að þessi vegur yrði fullgerður, að það er tími til þess kominn að gera nú fullnaðarráðstöfun til þess, að veginum verði lokið 1947 í síðasta lagi. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta, en vænti þess, að þótt fjvn. eða réttara sagt hv. form. fjvn. hafi ekki viljað bera þessa till. fram, þá verði hv. þm. það sanngjarnir að samþ. þessa litlu brtt. Það hefði verið ástæða fyrir mig eða okkur þm. Rang. að koma með fleiri brtt. við fjárl. til vega, en það er ekki gert að þessu sinni. Það er t. d. rétt að minna á, að framlag til Rangárvallavegar hefur verið alveg fellt niður að þessu sinni, en það hefur þó verið veitt til þessa vegar áður. Þeir, sem fara um Rangárvelli, vita að þar er sjálfgerður vegur af náttúrunnar hendi, sem er góður yfir sumarið, en mjög vondur á vetrum. Þetta er þó þjóðvegur og sá kafli yfir Rangárvelli verður fyrst ófær af öllum vegarköflum á Suðurlandi. Það er þess vegna viðurkennt af vegamálastjóra og þeim, sem þarna eru kunnugir, að á mörgum stöðum á Rangárvallavegi þarf að gera upphleyptan veg, til þess að hann verði fær á vetrum og ekki ófær svo að segja í fyrstu snjóum. Ég nefni þetta hér til þess að sýna fram á, að við Rangæingar höfum við afgreiðslu þessara fjárl. ekki orðið sérstaklega vel úti með fjárveitingar til vega. Ég hef ekki komið með brtt. um framlag til þessa vegar, því að mér hefur virzt andinn vera þannig í fjvn., að það væri þýðingarlaust að koma með brtt., sem valda miklum hækkunum. Verður það að sjálfsögðu að bíða síns tíma, að fá fjárveitingar til Rangárvallavegar, þó að það mál sé mjög aðkallandi, og við, sem erum þm. Rangæinga, munum væntanlega ekki fá þakkir fyrir það að hafa ekki fengið fé í Rangárvallaveg. Þá er ég hér með brtt. á sama þskj. XII. Það er styrkur til gistihúsbyggingar í Múlakoti í Fljótshlíð, 30 þús. kr. Ég býst við, að flestir hv. þm. hafi komið að Múlakoti í Fljótshlíð. Múlakot í Fljótshlíð er viðurkennt fyrir fegurð, og þeir, sem þangað koma, sjá, að þar vantar gistihús. Þar er aðeins íbúðarhús, sem er opið öllum, sem að garði ber, en þar má ekki lengur við svo búið standa, Ólafur Túbals, sem hv. þm. þekkja af afspurn, ætlar sér að ráðast í að byggja gistiskála í Múlakoti, svo að þar verði hægara að taka á móti gestum og veita þeim aðhlynningu en hingað til. Í Múlakoti er aðeins um að ræða sumargistihús. Það þekkja allir, að sumargistihús eiga erfitt með að bera sig fjárhagslega, því að sum þeirra eru ekki opin nema 2–3 mánuði ársins. Ólafur Túbals hefur aldrei fengið neinn styrk til að taka á móti gestum í Múlakoti. Hann hefur gert það af eigin rammleik með því að hafa heimilið opið fyrir þeirri örtröð, sem þar er á sumrum. Ég held því, að það sé ekki nema eðlilegt og sanngjarnt, að þessi styrkur verði nú veittur. Ég fer fram á, að styrkurinn verði 30 þús. kr. af byggingarkostnaðinum, en það má vænta þess; að hann verði aldrei undir 150 þús. kr., og væri þetta þá aðeins 1/5 hluti af byggingarkostnaðinum. En sjái Alþ. sér ekki fært að veita 30 þús. kr., þá er hér varatill. upp á 20 þús. kr., og vænti ég, að sú till. verði þá samþ., ef ekki þykir fært að veita 30 þúsundin. Þá er ég hér með eina brtt. á sama þskj. XIV, það er byggingarstyrkur til Ásólfsskálakirkju. Þetta er þriðja þingið, sem ég flyt till. um styrk til þessarar kirkjubyggingar. Árið 1943 flutti ég fyrst till. um það, að byggingarstyrkur væri veittur til þessarar kirkju. Þá var veittur byggingarstyrkur til fimm kirkna, en þessi styrkur til Ásólfsskálakirkju og kirkju, sem hv. þm. Snæf. hafði líka borið fram till. um, að byggingarstyrkur yrði veittur til, voru báðir felldir. Við höfum síðan báðir flutt till. um byggingarstyrk fyrir þessar kirkjur, og það var með sama óréttlætinu og 1943 að láta þessar kirkjur ekki koma í fjárl. 1944 eins og þær fimm kirkjur, sem þá voru teknar. Nú vill svo til, að það er ekki komin till. um nýbyggingarstyrki að þessu sinni til nema þessara tveggja kirkna, Ásólfsstaðakirkju og þeirrar kirkju, sem hv. þm. Snæf. flytur till. um. Það má segja, að það sé kannske vafasamt, að Alþ. eigi að skipta sér af kirkjubyggingum. Hitt er ljóst, að þar, sem þannig stendur á, að það þarf að byggja kirkju á þessum tímum, þegar byggingarefni og vinna er svo dýrt sem raun ber vitni, þá geta ekki fátækir söfnuðir og fámennir staðið undir byggingarkostnaðinum að öllu leyti. Þó að þessar kirkjur séu ekki stórar, kosta þær fleiri tugi þúsunda. Fámennum og fátækum söfnuðum veitir því ekki af að fá styrk til þessara bygginga. Það getur vel verið, að ýmsir hv. þm. líti þannig á, að það sé óþarfi að byggja þær kirkjur, sem ekki geta kostað bygginguna sjálfar að fullu og öllu, og það er sjónarmið út af fyrir sig. Ég ætla þó, að þeir þm. séu í minni hluta hér á þ., og ef svo er, að þeir séu í minni hluta, þá ættu þeir, sem líta öðruvísi á málið, að líta með sanngirni á aðstöðu hinna fátæku og fámennu safnaða og stuðla að því, að þær kirkjur, sem endilega þarf að endurreisa, séu styrktar að einhverju leyti. Þá flyt ég hér brtt. á sama þskj. undir XIX. lið ásamt fleiri hv. þm., hv. 7. landsk., hv. þm. Mýr. og hv. þm. V.-Ísf. Það er brtt. um að hækka grunnstyrk til handíðaskólans úr 25 þús. kr. í 31 þús. kr. Þetta er nánast að segja leiðrétting, vegna þess að handíðaskólinn fékk á síðasta ári til kennaralauna 25 þús. kr., en þessi styrkur átti vitanlega að hækka sem svaraði launahækkun samkv. launal., en sú hækkun nemur til þriggja fastra kennara, sem starfa við skólann, 9600 kr. Er engin ástæða til að láta kennara þessa skóla verða útundan og fá ekki launauppbót, fyrst aðrir kennarar hafa fengið það samkv. launal. Þetta verður þess vegna að skoðast sem leiðrétting. Ég held, að þeir, sem hafa kynnt sér starfsemi handíðaskólans, viðurkenni, að þessi skóli er mjög myndarlegur og sú starfsemi, sem þar fer fram, er með ágætum. Skólastjórinn, Lúðvík Guðmundsson, er þekktur að dugnaði og samvizkusemi, og ég ætla, að hafi aðrir kennarar við aðra skóla unnið til þess að fá launahækkun samkv. launal., þá sé sízt ástæða til að láta kennaralið handíðaskólans verða útundan. Ég er að vísu ekki í neinum vafa um, að kennaralaun yfirleitt samkv. launal. eru of há og það verður ofrausn að ætla sér að láta þá hafa svo mikið sem þeir hafa samkv. launal., en þar sem launal. eru komin í gildi, á ekki að vera misrétti á þessu sviði. Það verður vitanlega að ganga jafnt yfir alla, eins og hér er farið fram á. Hér er líka varatill., ef hv. þm. treysta sér ekki til að hækka styrkinn, eins og réttmætt er, upp í 31 þús. kr., og þá mundu kennarar handíðaskólans jafnvel sætta sig við 29 þús. kr., þ. e. 4. þús. kr. hækkun á grunnstyrknum. Ég er hér meðflm. ásamt hv. 8. þm. Reykv. að till. á sama þskj. XXI. Hv. 8. þm. Reykv. hefur mælt fyrir þessari till., og tel ég ekki ástæðu til að bæta neinu þar við. Þá flyt ég ásamt hv. samþm. mínum, hv. 1. þm. Rang., brtt. á sama þskj. XXVIII. Það er að veittar verði til varnar á Þverárbökkum neðan Þverárbrúar að Fróðholti 30 þús. kr. Í fjárl. yfirstandandi árs voru veittar í þessu skyni 25 þús. kr. Fyrir það fé var byggður varnargarður á árbakkanum, til þess að áin flæddi ekki yfir, eins og hún áður gerði. Nú hefur komið í ljós, að það, sem gert var á síðasta ári, er ekki nægilegt til þess að varna því, að áin flæði yfir bakkana og teppi þannig algerlega samgöngur fyrir milli 20 og 30 bændum, sem selja daglega mjólk hingað í bæinn. Það er þess vegna ekki ófyrirsynju, þótt við förum fram á að fá viðbótarfjárframlag í þessu skyni til þess að hindra það, að áin flæði yfir bakkana, og leitast við að tryggja það, að þessir bændur, sem búa þarna neðan Þverár, geti haldið áfram að selja mjólk sína og hafa samgöngur við þjóðveginn. Ég ætla, að þeir, sem eru kunnugir þessum staðháttum, efist ekki um, að þessa till. á að samþ. Hæstv. fjmrh. mælti með því í fyrra, að veitt væri fé til þessara framkvæmda, og það gerði hann vegna þess, að hann var kunnugur staðháttum þarna og honum var ljóst, að þetta var nauðsynlegt. Aðaltill. er 30 þús., en varatill. er 20 þús., og þætti okkur flm. viðunandi, ef hún væri samþ., þótt ekki mundi veita af að fá það, sem aðaltill fer fram á. Þá er hér önnur till. undir XXVIII líka, sem við flytjum. Er hún um fjárveitingu til fyrirhleðslu í Laugará í Austur-Eyjafjallahreppi. Það er líka 30 þús. kr. aðaltill., en varatill. 20 þús. kr. Þannig er ástatt um þessa á, að hún flæðir yfir engjar og tún þriggja jarða og allt í kringum bæina, þannig að bæirnir, þegar vatnsflóð eru, eru eins og eyjar í hafi, og það er ekki hægt að komast að þeim eða frá nema á traustum hestum eða þá helzt bátum. Eftir því sem kunnugir menn segja, mætti hlaða fyrir þessa á með 20–30 þús. kr. framlagi. Það mundi ekki eingöngu verja þessar þrjár jarðir frá því að verða oft og tíðum eins og eyjar í hafi, heldur mundi það einnig varna landbroti og sandburði á tún og engjar. Framlag til þessa fyrirtækis er þess vegna mjög nauðsynlegt, og ég vona, að þar sem tillagið er ekki hærra en þetta, þá verði hv. þm. við óskum okkar þm. Rang. og samþ. a. m. k. varatill. Ég hef þá ekki fleiri brtt., sem hefur verið útbýtt, en eins og ég tók fram áðan, er ein brtt. á leiðinni, en henni hefur ekki verið útbýtt enn, og læt ég þess vegna bíða að mæla fyrir henni þangað til seinna í kvöld, enda verður umr. haldið áfram, að mér hefur skilizt á hæstv. forseta, og get ég því látið staðar numið að þessu sinni.



Herra forseti. Á þskj. 363 flyt ég brtt., sem ég vil skýra með örfáum orðum. Ég skal taka fram, að nokkrum öðrum brtt., sem ég er við riðinn, hefur ekki verið útbýtt enn, og mun ég fresta þar til síðar að skýra þær. Eins og rætt var við 2. umr., þá er svo ástatt um fjárveitingar í 13. gr. til vega í Snæfellsnessýslu, að þar er sérstakur liður, 210 þús. kr., sem er til endurgreiðslu á því, sem unnið var fram yfir fjárveitinguna á þessu ári. Þetta hefur verið reiknað með heildarframlaginu til sýslunnar með þeirri niðurstöðu, að framkvæmdir yrðu örlitlar í vegamálum sýslunnar á næsta ári, ef þessu er ekki einhvern veginn breytt. Nú flyt ég nokkrar till. um tilfærslu á þessum lið. Ég fer ekki fram á hækkun á framlagi til vega, heldur aðeins tilfærslu. Það er í því falið, að endurgreiðslan á þessari umframgreiðslu fari fram á tveimur árum, þ. e. a. s. 1946 og 1947, m. ö. o. lækka þessar greiðslur um 105 þús. kr., en verja þeim sömu upphæðum til vegaframkvæmda á næsta ári. Brtt. á þessu þskj. undir rómv. I og VI heyra saman, og vil ég undirstrika það, að þar er ekki um hækkun að ræða, heldur tilfærslu, að því er snertir einstaka vegi. Fyrst undir lið nr. I er Hnappadalsvegur og lagt til, að til hans verði veittar 20 þús. kr. Það er vegur, sem tekinn var fyrir nokkrum árum á fjárl., en féll niður nú. 2. liður, Útnesvegur, er um að veita til þess vegar 90 þús. kr., og miðar sú till. um vegagerð að því að koma Arnarstapa og Hellnum í vegasamband á næstu árum. Þá er undir þessum lið till. um, að til Hellissandsvegar, sem hefur verið afskiptur á undanförnum árum, en þar á þó í hlut fjölmennt kauptún, verði samþ. 35 þús. kr. fjárveiting. Loks er undir þessum lið till. um Fróðárhrepps- og Eyrarsveitarveg, um að fjárveiting til hans hækki um 20 þús. kr. Þetta er samtals 105 þús. kr., sem lagt er til sem hækkun undir I. lið og svo samsvarandi, sem ég legg til að lækka fjárveitingar undir VI. lið. Þá flyt ég brtt. um fjárveitingu til brúargerðar á Langadalsá á Skógarströnd, 45 þús. kr., sem er fyrri greiðsla, og er sú till. 3. tölul. undir VI. á þessu þskj., nr. 363. Þetta er brú, sem fyrir alllöngu er komin inn á brúalög. Eftir því sem vegurinn færist þarna lengra inn á Skógarströndina, verður meir knýjandi nauðsyn fyrir að brúa þetta vatnsfall. Undir XI eru brtt. frá mér á þessu þskj. um hafnargerðir og lendingarbætur. Sú fyrsta er um 50 þús. kr. hækkun á framlagi til Grafarness. Þar standa fyrir dyrum miklar framkvæmdir og samkv. áætlun vitamálastjóra er ætlazt til, að þar sé unnið á næsta ári fyrir 465 þús. kr., til þess að ljúka þeim mannvirkjum, sem þar hafa staðið yfir í nokkur ár, og að framlag ríkissjóðs sé 186 þús. kr. Og bersýnilega nær ekki nokkurri átt að veita einar 75 þús. kr. í þessu skyni. Ég legg til, að framlagið verði 125 þús. kr. í þessu skyni. Í Stykkishólmi er bryggjan gersamlega ónýt. Þar er þó töluverð útgerð og tvö hraðfrystihús, sem notuð eru fyrir Breiðafjörð. Verður ekki komizt hjá því á næsta sumri að byggja þarna bryggju. Er áætlað, að hún kosti 300 þús. kr. 50 þús. kr. framlag í þessu skyni er varla hægt að taka alvarlega. Ég flyt brtt. um, að 100 þús. kr. verði veittar í þessu skyni. En það verður óhjákvæmilegt að byggja þetta mannvirki í einu lagi. Og býst ég við, að hreppurinn mundi reyna að kljúfa það að taka lán, til þess að hlutfallslegt framlag ríkisins komi á móti framlagi hreppsins til þessa mannvirkis. Þriðji liður þessara brtt. er um framlag til lendingarbóta á Hellnum, 10 þús. kr. Þarna er útgerð nokkur, að vísu ekki í stórum stíl, en þó nokkrir bátar, og þarf smávegis aðgerðir þar, sem gerðar hafa verið áætlanir um af vitamálastjóra, til þess að bæta þarna lendingarskilyrði. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þessar brtt., en mun væntanlega síðar í kvöld taka til máls til þess að skýra þær brtt., sem ég flyt, en ekki er búið að útbýta.



Herra forseti. Ég á hér ekki skylt við nema fáar brtt., þ. e. ekki nema eina einustu, síðan fjárl. voru lögð fram, og hún er ekki um hærri upphæð en 2500 kr. Við síðustu umr. dró ég þessa brtt. til baka. Þessi brtt. er á þskj. nr. 322,XVII, um, að til Einars Sturlusonar verði veitt þessi upphæð til söngnáms erlendis. Þessi maður er við söngnám í Stokkhólmi, og hann hefur fengið meðmæli frá fróðustu mönnum í hans námsgrein, þeim dr. Jósep Hislop í Stokkhólmi og Páli Ísólfssyni. Og þar sem þetta eru bein meðmæli um það, að þessi maður sé verðugur þess, að honum sé liðsinnt til þess að afla sér þessarar þekkingar, þá vona ég, að því verði tekið vel af hv. þm., þegar kemur til atkvgr. En úr því að ég stóð upp, vildi ég aðeins minnast á eina brtt., sem nú liggur hér fyrir, sem ég samkv. því, sem ég sagði áðan, er ekki flm. að, og ég er því alveg óbundinn um hana. Það er brtt. um að verja á næsta ári allt að 3700000 kr. úr ríkissjóði til lagningar Suðurlandsvegar. Það er nú hægara að ræða um þetta en að finna þau rök, frá hvaða sjónarmiði sem er, sem enginn geti hallað á. Ég segi fyrir mitt leyti, að þótt ég eigi óskylt við þessa brtt., - þá er það vegna afstöðu minnar til þeirra stöðva, sem þarna á að leggja brú á milli með framlögunum - þó að ég eigi ekki skylt við þessa brtt., þá er mér ómögulegt annað en að greiða atkv. með henni. En hins vil ég geta, að ég álít þá aðferð, sem valin er til þess að bera fram brtt, um, að þetta verði fellt inn í fjárl. nú, vafasama. Og sérstaklega þau rök, sem flutt voru fyrir þessari brtt. af hv. fyrri flm. hennar, álít ég vafasöm og dálítið brosleg. Þau rök voru fyrst og fremst, að það væri nauðsynlegt að bæta þessar samgöngur, og það vil ég vitanlega undirstrika með honum. En svo kom hv. fyrri flm. inn á það, að lántaka væri ekki hentug og ætti tæpast við, og hins vegar, að óvíst væri um getu ríkissjóðs á komandi árum. Það segir hv. þm. að vísu rétt, því að hvað vitum við, hvernig efnahagur ríkissjóðs stendur og geta hans til stórframlaga á næstu árum? En ef það er einu sinni lögð áherzla á það, að þessi framkvæmd, sem mun samkv. áætlun kosta allmikið fé, sé höfuðnauðsyn, þá verðum við líka að leiða rökin áfram í samræmi við það, að til þess að tryggja, að þetta verði framkvæmt, þá sýnist ekki úr vegi, ef svo færi á þessu áætlaða tímabili, 6 árum, sem milliþn. í þessu máli gerir ráð fyrir, að þessi framkvæmd verði gerð á, að þröngt yrði í búi hjá ríkissjóði um slík framlög, sem þarna koma til greina, að heimila ríkissjóði að taka lán í þessu skyni. Það skiptir ekki litlu máli, til hverra hluta lántökur eru heimilaðar, hvort það er til framkvæmda hinna mestu nauðsynjamála eða til þess, sem teljast má mjög vafasamt eða kannske óþarft. - Það er sagt sitt af hverjum ýmissa hv. þm. um það, hve hátt þetta framlag sé, sem hér er lagt til, að heimilað verði. En því meiri sem nauðsyn er þessa máls, því meiri áherzlu verður að leggja á fjárframlög til þess og því síður má koma fyrir, að framkvæmdin strandi á féleysi. Nú er því þannig háttað um þessar framkvæmdir, að kostnaðurinn er að mestu leyti miðaður við að borga fyrir framkvæmdir, sem unnar eru með okkar heimaorku. Þetta er vegagerð með íslenzku starfsafli, þó að vísu eitthvað þurfi að kaupa af stórvirkum verkfærum til þessara framkvæmda. Frv. það, sem er í hv. Ed., vil ég ekki ræða hér í sambandi við fjárlagaumr., því að það kemur ekki fjárl. við, nema í sambandi við aðferð, sem stungið er upp á í þessu máli. En ég vil endurtaka það, að þar sem brtt. þessi lýtur að beinum fjárframlögum úr ríkissjóði, án tillits til lögfestingar á frv., sem fyrir liggur í hv. Ed., þá get ég ekki annað en greitt till. atkv., í hvaða formi sem er, um framlag til þessara framkvæmda, þó að mér þyki formið að einhverju leyti beyglað, sem till. kemur fram í. En frá því sjónarmiði, að allt vill sem bezt lag hafa, vil ég benda á, að bindingur í þessu máli þarf að vera sem traustastur og öruggastur. Og ég álít hann öruggastan með því að lögfesta heildarfyrirkomulag framkvæmda þessara, sem í á að ráðast, því að ég hygg, að það mætti betur fara en að karpa um þetta mál ár eftir ár á hverju fjárlagaþingi, meðan þessi framkvæmd stendur yfir. Og frá sjónarmiði velunnara málsins er það mjög æskilegt að geta verið laus við slíkt karp með því að reka saman ramma að framkvæmdum málsins í einu lagi og heimila fjáröflun til þess, sem stendur ekki að öllu leyti og fellur eftir því, hvernig efnahagur ríkissjóðs er á hverju ári á komandi árum. Ég vildi taka þetta fram um afstöðu mína strax, af því að mér þykir það réttara en að gera það aðeins, þegar ég væntanlega mun segja álit mitt um till. við atkvgr.



Herra forseti. Það eru ekki nema örfá orð. Við erum tiltölulega fáir í þessum sal nú, og því yfir fáum að tala og fáa að sannfæra, þótt takast kynni að mega með ræðuhöldum hér. Ég á hér tvær brtt. Aðra þeirra flyt ég einn, en hina með nokkrum öðrum hv. þm. Fyrri brtt., sem er á þskj. nr. 362,II, er um að hækka framlag til Bitruvegar úr 200 þús. kr. í 500 þús. kr., og til vara upp í 300 þús. Þessi brtt. kann ýmsum að þykja fara fram á nokkuð mikla hækkun. En ég vil segja þessu máli til skýringar, sem ég reyndar hef gert við hv. fjvn., að hér er um veg a.ð ræða, sem er aðkallandi nauðsyn að fá lagðan nú þegar eða sem allra fyrst, fyrir heilt byggðarlag. Það hafa orðið þau mistök, sem þýðir ekki um að sakast, að vegurinn inn í Strandasýslu hefur verið lagður yfir Steinadalsheiði, og reynslan hefur sýnt, að snjóþyngsli eru þar svo mikil, að vegurinn er ekki fær bifreiðum nema tvo eða þrjá - oft ekki fulla þrjá mánuði ársins. En vegurinn yfir Bitruháls mundi vera snjóléttur og greiðfær fyrir bifreiðar mikinn hluta ársins. Og sama máli gegnir um þennan veg eftir endilangri sýslunni, hann mundi allur vera greiðfær fyrir bifreiðar, vegna þess, hve snjólétt þar er á ströndinni. En snjóþyngslin eru mest á Steinadalsheiði, þar sem vegurinn er nú. Þegar þess er gætt, að sáralítið fé hefur verið lagt til Strandasýslu og öll áherzlan hefur verið lögð á að gera heildarátak um að leggja þennan eina veg, og þegar litið er einnig til þess, að á öllum þingmálafundum hefur verið þannig frá þessu máli gengið svo að segja í hverjum einasta hreppi í sýslunni, að íbúar sýslunnar vildu láta fjárveitingar bíða til annarra nauðsynlegra framkvæmda sýslunnar, til þess að geta fengið heildarátak um veginn yfir Bitruháls til þess að fá sæmilegar samgöngur við aðra landshluta, þegar þessa er gætt, er hér ekki farið fram á mikið um fjárveitingu til sýslunnar. Og ég hef ekki farið fram á fjárveitingar til annarra hluta í samræmi við þessar samþykktir, sem gerðar hafa verið þar í sýslunni, þótt ekki hafi fengizt meðmæli hv. fjvn. fyrir meiru í þessu skyni en 200 þús. kr., og eru tæpast umtalsverðar aðrar fjárveitingar til Strandasýslu. Ég er þess vegna ekki í vafa um það, þó að ég reyndar viti, að hv. fjvn. hefur í mörg horn að líta, að ef litið er með fullri sanngirni á þörfina á þessum stað fyrir þennan veg, þá sjá menn, að það ber að veita meira framlag til hans en hv. fjvn. leggur til. Vegarstæði þarna hefur verið rannsakað tvívegis af bezta manni, sem vegamálastjóri hefur yfir að ráða, Jóhanni Hjörleifssyni, sem hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að bezt muni að leggja veginn yfir Bitruháls, og það væri því ekki með því verið að kasta peningum á glæ. Þegar þess er gætt, hve mikla þörf þarna er um að ræða og ekkert teljandi er lagt úr ríkissjóði til annarra framkvæmda í sýslunni, þá er það ekki nema sanngirnismál, þó að samþykkt fengist fyrir þessum 500 þús. kr., hvað þá heldur, ef varatill. væri samþ., 300 þús. kr. Það vonast ég til, að hv. þm. geti sannfært sig um með því að bera saman fjárveitingar til Strandasýslu og fjárveitingar, sem veittar eru til annarra héraða. Viðkomandi hinni brtt., sem er á sama þskj. undir XI, vil ég segja það, að hún styðst einnig við fyllstu sanngirni. Rökin fyrir því að flytja og samþ. þessa brtt. byggjast beinlínis á áliti vegamálastjóra. Það er tillaga vegamálastjóra, að ef byggðar verði fleiri brýr á næsta ári en þær, sem nú eru komnar inn í fjárlfrv., eins og það liggur fyrir, þá álíti hann alla sanngirni mæla með því, að þessar brýr, sem við gerum hér till. um í þessari brtt., að byggðar verði, verði teknar næst. Þessum framlögum var ekki hægt að koma fram í hv. fjvn. og ekki heldur ákveðinni yfirlýsingu um að lofa því, að þessar brýr yrðu gerðar á árinu 1947 og teknar upp í fjárl. fyrir það ár. Ég skal ekki fara út í að ræða um, hvort meiri þörf sé á að byggja þær brýr, sem gert er ráð fyrir í þessari brtt., á Staðará í Steingrímsfirði, Djúpá í Fljótshverfi og Jökulsá í Fljótsdal, heldur en ýmsar brýr, sem teknar eru upp í fjárlagafrv. Á það ætla ég ekki að leggja dóm. En hitt liggur fyrir, að vegamálastjóri gerir till. um, að þessar brýr komi næst á eftir þeim, sem teknar hafa verið upp á fjárlagafrv. Og ég er alveg viss um, að þau rök, sem vegamálastjóri færir fram fyrir þessu áliti sínu, eru í fyllsta gildi. Því að ég hygg, að þessar brýr, sem um ræðir í þessari brtt., eigi engu síður rétt á sér en ýmsar þær brýr, sem teknar hafa verið í fjárlagafrv. Ég geri ráð fyrir, að hv. meðflm. mínir segi eitthvað um þessa brtt. að því er snertir Djúpá og Jökulsá. En ég vil bæta því við, að ég hef tekið það fram við hv. fjvn., að bæði Staðará og Selá, sem nauðsynlegt er að brúa báðar og sem fyrst, eru farartálmi fyrir mikinn hluta Strandasýslu um að komast til Hólmavíkur, og að þessar ár eru óbrúaðar, veldur því, að flytja verður fé á bátum yfir Steingrímsfjörð til þess að koma því til slátrunar. Og þráfaldlega verður að fara kaupstaðarferðir með því móti að fá sig ferjaðan yfir Steingrímsfjörð í staðinn fyrir að fara veginn yfir Kaldrananeshrepp. Þessi vatnsföll, Selá og Staðará, eru ákaflega hættuleg vatnsföll, svo sem oft hefur reynzt og skal ekki rakið hér í þessu máli. En það gegnir áreiðanlega sama máli um þessar tvær brýr aðrar, sem í þessari brtt. er farið fram á, að veitt verði fé til að brúa á næsta ári, eins og um Staðará, bæði Djúpá í Fljótshverfi og Jökulsá í Fljótsdal. Og það liggur náttúrlega ljóst fyrir, að nauðsynlegt er að brúa Jökulsá í Fljótsdal, vegna þess að hún er eitt af hættulegustu vatnsföllum landsins. Það hefur svo oft verið rætt um þetta á hæstv. Alþ., að það hlýtur að liggja ljóst fyrir hv. þm., hve aðkallandi nauðsyn er á að brúa þá á. Og í raun og veru getur enginn þm. um Austurland farið og litið þetta vatnsfall öðruvísi en að hálfblygðast sín fyrir það, að það skuli ekki vera búið að brúa þetta vatnsfall, þó að þörfin sé víða aðkallandi.



Herra forseti. Ég er tæplega tilbúinn að tala nú, því að ég átti von á því, að búið væri að útbýta brtt., sem ég hef afhent og ætlaði að minnast á um leið. En hér á þskj. 362 er brtt. frá okkur þm. Eyf., sem ég get minnzt á, og kann þá að vera, að þskj. verði útbýtt á meðan. Við þm. Eyf. fórum að dæmi annarra hv. þm. við 2. umr. og tókum allar brtt. okkar aftur. Nú berum við sumar fram við þessa umr., en þó ekki allar. Í fyrsta lagi berum við fram till. um lítils háttar hækkun til vega í Eyjafjarðarsýslu. Er það sama till. og við bárum fram við 2. umr. Ég gerði þá grein fyrir þessari till. og sé því ekki ástæðu til að endurtaka það nú. En ég varð þess var við þá umr., að það gætir nokkurs misskilnings bæði hjá frsm. n. og fleiri hv. þm., sem minntust á, hve mikið væri lagt til vega í Eyjafjarðarsýslu. Ég man eftir því, að einn hv. þm. nefndi millj. kr. í þessu sambandi. En það er ekki rétt, að svo há upphæð sé lögð beinlínis til vega í Eyjafjarðarsýslu. Ég fæ ekki séð, að það sé annað eftir fjárlagafrv., eins og það er eftir 2. umr., heldur en 90 þús. kr. Hrísavegur 10 þús. kr., Árskógssandsvegur 50 þús. kr., Hörgárdalsvegur 10 þús. kr. og Laugalandsvegur 20 þús. kr. Þetta er veitt til Eyjafjarðarsýslu eða samtals 90 þús. kr. Það er að vísu satt, að á fjárlagafrv. eins og það er nú og samkv. því, sem fjvn. lagði til við 2. umr., er veitt allhá upphæð til Öxnadalsheiðarvegar og Ólafsfjarðarvegar. En svo stendur á um báða þessa vegi, að þetta fé verður ekki notað í Eyjafjarðarsýslu nema að mjög litlu leyti. Eins og fjölmargir vita, sem farið hafa veginn til Akureyrar, er vegurinn þarna að langmestu leyti lagður vestur að sýslumörkum Eyjafjarðar- og Skagafjarðarsýslna. Ég játa það, að Eyfirðingar hafa gagn af veginum yfir Öxnadalsheiði, eins og fjölmargir landsmenn aðrir, sem veginn þurfa að nota. En ég get ekki séð, að það sé sérmál Eyfirðinga að fá þennan veg lagðan. Það stendur allt öðru vísi á um þennan veg en veginn yfir Hellisheiði, sem menn á Suðurlandsundirlendinu þurfa að nota til þess að koma afurðum sínum til Rvíkur. Eyfirðingar þurfa ekki að koma neinum afurðum svo teljandi sé yfir Öxnadalsheiði. Þessi vegur er byggður vegna þjóðarheildarinnar, en ekki vegna Eyfirðinga sérstaklega. Það er alveg eins nauðsynlegt fyrir Skagfirðinga að komast til Akureyrar eins og Eyfirðinga að komast vestur fyrir heiði. Svipað má segja um Ólafsfjarðarveginn. Þótt hann heiti Ólafsfjarðarvegur, mun hann vera um það bil á takmörkum þess lands, sem nú tilheyrir Ólafsfjarðarkaupstað og Skagafjarðarsýslu. Og féð verður notað, að því er ég bezt veit, aðallega í Skagafjarðarsýslu. Þessi vegur kemur sjálfsagt Ólafsfirðingum að miklum notum, en það gegnir ekki síður um Fljótamenn, sem þurfa að koma afurðum sínum til Ólafsfjarðar. Og þeirra viðskipti munu beinast þangað, þegar vegurinn er kominn. Verzla þeir þar þó þegar nokkuð. Ég sá ástæðu til að leiðrétta þetta, þar sem bæði frsm. fjvn. og fleiri hv. þm. hafa talað um það, hvað mikið væri lagt í vegagerð í Eyjafjarðarsýslu. Þá höfum við þm., Eyf. endurtekið þær brtt. okkar við 22. gr., sem við fluttum við 2. umr. um heimild fyrir ríkisstj, til að ábyrgjast 160 þús. kr. lán fyrir Ólafsfjarðarkaupstað til að reisa fiskimjöls- og niðursuðuverksmiðju. Ég gerði grein fyrir þessu máli við 2. umr. og ætla ég ekki að endurtaka það, sem ég sagði um það þá. Aftur á móti höfum við fellt niður till. um brú, sem við fluttum við 2. umr., af því að við álítum, að vonlítið muni vera að fá slíka till. samþ. Sé ég þó, að margir hv. þm. bera fram till. um brúarbyggingar við þessa umr. Þá höfum við einnig fellt niður till. um að greiða Ólafsfjarðarkaupstað sama styrk til skólabyggingar eins og ef Ólafsfjarðarkaupstaður hefði verið hreppur áfram. Ég heyrði ávæning af því, sem frsm. fjvn. sagði við 2. umr. um þetta mál, en þó ekki svo greinilega, að ég geti nú svarað því, þar sem ég lét það vera við þá umr., og þá sérstaklega vegna þess, að till. er ekki fram borin nú. En ekki fæ ég skilið, að það hafi verið eins mikið ódæði að bera þessa till. fram eins og frsm. fjvn. vildi vera láta, og gerðum við þm. Eyf. ekkert annað í því efni en ganga þá leið, sem hæstv. ríkisstj. virðist vera að ganga í þessu efni, því að það lítur út fyrir, að hennar ætlan sé, að kaupstaðir fái styrk til barnaskólabygginga á sama hátt og sveitirnar hafa fengið hann. Þá flyt ég hér á þskj. 366 brtt. ásamt tveimur öðrum hv. þm. undir III. lið. Það er verið að útbýta þessu þskj., en ekki búið að fá afbrigði fyrir því. Vona ég, að hæstv. forseti leyfi mér samt að tala fyrir þessari till. Við flytjum þarna till. um að hækka styrk til fyrrverandi barnakennara um 1000 kr. frá því, sem nú er í frv., eins og það liggur fyrir, auk tilsvarandi hækkunar á verðlagsuppbót. Fjvn. hefur gert till. um að hækka þetta um 300 kr. miðað við sams konar hækkun á verðlagsuppbót. Er þá sú hækkun, sem við leggjum til, frá því, sem fjvn. gerir, 700 kr. Ég býst við því, að það séu nákvæmlega sömu ástæðurnar til þess, að við berum þetta fram eins og fjvn. ber fram sínar brtt. Ég hlustaði á frsm. fjvn. í dag, og hann gat þess, að till. n. væri borin fram til þess að sérstakur kennari, að mér skildist, gæti komizt að um styrk. Þessi till. er einnig borin fram af sömu ástæðum, til þess að kennari, Ingimar Eydal á Akureyri, sem að vísu hefur of lítil ellilaun úr lífeyrissjóði, geti komizt að um viðbótarstyrk þarna. En svo er um ýmsa merka kennara, sem voru búnir að gegna lengi starfi áður en lögin um lífeyrissjóð voru sett, að lífeyrir þeirra eða eftirlaun eru miklu lægri en ætlazt var til, að þau verði fyrir þá kennara, sem starfa fullan starfstíma undir l. og fá eftirlaun sín úr lífeyrissjóði kennara. Þetta er lítil upphæð, og ég vona, að það verði ekki ágreiningur um þetta, þótt það sé ákaflega smávægilegt samanborið við fjárl., sem eru nú töluvert yfir 100 millj. kr. En eins og menn vita, er ekki víst, að það sé svo smávægilegt í augum þeirra, sem eiga að njóta þessa. Ég tel víst, að fjvn. hafi haft samráð um þetta við fræðslumálastjóra, en það er einmitt út af viðtali við hann, sem ég ber mína till. fram. Þessi till. er flutt vegna manns, sem hann taldi þess maklegan að fá þarna einhverja litla glaðningu. Vona ég, að meiri hl. fjvn. hvað þá aðrir hv. þm. verði ekki á móti þessari meinlausu till.

Forseti (JPálm) : Ég vildi reyna, hvort ekki tekst að fá samþ. afbrigði fyrir brtt. á þskj. 363, 366, 369, 370, 371, en till. þessum hefur nú verið útbýtt á fundinum.



Herra forseti. Nú hefur verið útbýtt nokkrum till. til viðbótar. Sú fyrsta þeirra, sem ég mun minnast á, er á þskj. 366 undir II. lið, byggingarstyrkur til Hellnakirkju 14 þús. kr., sem ég ætti ekki að þurfa að fara mörgum orðum um, þar sem ég hef áður talað um till. á þessu þingi. Ég vil geta þess, að þetta er fámennur söfnuður, ekki nema 66 gjaldendur, en hefur ráðizt í það þrekvirki að koma upp kirkju fyrir 60 þús. kr., og er söfnuðinum gersamlega ofvaxið að standa undir því. - Á sama þskj., V. lið, flyt ég till. ásamt 3 öðrum þm. Það er út af því, hvernig úthlutað skuli styrkjum til skálda og listamanna. Samkv. till. frá fjvn. var því breytt þannig við 2. umr., að Alþ. skyldi aftur taka úthlutunina í sínar hendur, og skyldi kjósa til þess 4 menn. Þetta hefur þótt óheppilegt fyrirkomulag og þingið hefur reynt að koma þessu starfi af sér, fyrst yfir á menntamálaráð og nú upp á síðkastið hefur það falið Bandálagi íslenzkra listamanna úthlutunina. Fjvn. bar fram fyrir síðustu umr. till. um breyt. á þessu, án þess þó að ræða það einu orði við þá aðila, sem þetta snertir mest, Bandalag íslenzkra listamanna og deildir þess. Stjórn Bandalagsins hefur lýst yfir óánægju sinni og hefur ritað bréf til Alþ., sem ég vil leyfa mér að lesa upp með leyfi hæstv. forseta : „Þar sem stjórn Bandalags íslenzkra listamanna hefur orðið þess áskynja, að fram séu komnar till. á Alþingi um gagngerðar breytingar á fyrirkomulagi við úthlutun listamannastyrkja, verður stjórn Bandalagsins að láta í ljós nokkra undrun yfir því, að ekkert skuli hafa verið við hana rætt um þetta mál. En ef hið háa Alþingi óskar eftir breytingum frá núverandi skipulagi, leyfum við okkur að gera eftirfarandi tillögur: Skipuð verði 5 manna nefnd, er hafi á hendi úthlutun styrkja til listamanna. Sé einn valinn af hverju þessara félaga: Félagi íslenzkra leikara, Félagi íslenzkra tónlistarmanna, Félagi íslenzkra myndlistarmanna og Rithöfundafélagi Íslands og hinn fimmti af menntamálaráði. Vonum við fastlega, að hið háa Alþingi virði þessar tillögur Bandalagsins.“  Næsta till., sem ég flyt ásamt 1. þm. Reykv., er á sama þskj., VI. liður. Hún er um að hækka nokkuð styrk til tónlistarskólans í Reykjavík. Við leggjum til, að styrkurinn hækki í 15 þús. kr. úr 10 þús. og verðlagsuppbót í samræmi við það. Skólinn hefur vaxið svo, að nú eru í skólanum 250 nemendur og 14 kennarar, svo að það er bersýnilegt, að þegar skólinn er orðinn svona stór; þá þarf hann mikið starfsfé. Er því ekki ósanngjarnlega í sakirnar farið með þessari till. Á sama þskj. (þskj. 366) undir VIII. lið flyt ég smátill., sem ég vil skýra nánar frá. Í fjárlfrv. er gert ráð fyrir 15 þús. kr. fjárveitingu til styrktar- og sjúkrasjóða samkv. úthlutun félmrn. Áður fyrr var þetta sundurliðað í fjárl., en nú hefur verið fallið frá því og er ætlazt til þess, að félmrn. úthluti fé þessu. En nú hefur farið þannig um einn slíkan sjúkrasjóð, þ. e. hjúkrunarfélags Ólafsvíkurhrepps, að styrkur, sem veittur var til hans á fjárl. 1942 og 1943, hefur ekki fengizt greiddur enn þá. Er ástæðan sú, að um þetta leyti var héraðslæknirinn í Ólafsvík veikur og féll frá, og var því ekki unnt að skila þeim skýrslum til rn., sem ætlazt er til, að gert sé, áður en styrkur er greiddur. Ég hef þess vegna fengið rn. í hendur skýrslur um starfsemina á þessum árum, en þar kemur fram, að félagið hefur starfrækt þarna sjúkrastofu og einnig veitt nokkurn styrk til sjúklinga. En þegar skýrslum var skilað eftir lát héraðslæknisins, taldi ráðuneytið sér ekki fært að greiða þennan styrk, af því að þetta væri orðið svo gamalt. Hér er því aðeins um það að ræða að endurgreiða 300 kr. fyrir hvort árið, eða 600 kr. samtals. Á sama þskj. undir XII á ég till., þar sem farið er fram á lífeyri til kennaraekkju. Fyrir nokkru féll frá Bergsveinn Haraldsson, kennari í Ólafsvíkur- og Fróðárhreppi. Lét hann eftir sig konu og sex börn. Hann hafði verið kennari síðan árið 1922, fyrst í Fróðárhreppi og síðan settur kennari í Ólafsvík, en fáeinum árum áður en hann féll frá, var staðan veitt öðrum umsækjanda af ástæðum, sem ég fer hér ekki út í. Af þessum ástæðum hefur svo til tekizt, að ekkja hans hefur, ekki rétt samkv. l. til greiðslna úr lífeyrissjóði barnakennara og hefur fengið úrskurð um það. Hins vegar hefur oft verið farin sú leið í slíkum tilfellum sem þessu að taka þetta upp í fjárl., eins og sjá má af 18. gr. fjárl. Till. mín er á þá leið, að ekkjan fái sama styrk og ef maður hennar hefði haft réttindi til lífeyrissjóðsins, þegar hann dó, eða kr. 200 fyrir hana og samkv. upplýsingum frá lífeyrissjóði kr. 850, sem greiddar eru með hverju barni innan 16 ára aldurs. Ég vænti þess, að þessi till. nái samþykki hv. þm., en ef talið er, að þetta sé of langt farið, flyt ég varatill. miðaða við, hvað ekkjan hefði fengið samkv. l., ef maður hennar hefði verið hættur störfum áður en hann dó. Ég hef í dag fengið bréf frá fræðslumálastjóra, þar sem hann mælir með því, að hæstv. Alþ. verði við þessari beiðni, m. ö. o., að ekkjan fái styrk frá Alþ. samsvarandi og ef hún hefði haft rétt til greiðslu úr lífeyrissjóði barnakennara, ef hann hefði verið starfandi kennari, þegar hann dó, en hann var hættur skömmu áður, m. a. vegna veikinda og sökum misréttis, sem hann taldi sig hafa verið beittan. Loks flyt ég á sama þskj. brtt. XIV, sem undarlegt er, að skuli þurfa að flytja. Flyt ég hana ásamt hv. þm. Dal. (ÞÞ), og er hún um lífeyri handa Magnúsi Friðrikssyni hreppstjóra og konu hans. Ég þurfti einnig í fyrra að verja þessi hjón fyrir ágengni hv. fjvn., og nú aftur hefur lífeyrir þeirra verið lækkaður. Það hefur verið samningsbundið við þessi hjón, að þau fengju 3000 kr. í lífeyri. Hins vegar hafa að jafnaði verið greiddar uppbætur á þennan lífeyri eins og annað, síðan byrjað var á að greiða þær, og alveg í samræmi við þetta er fjárlfrv., en þar er grunnstyrkur áætlaður 3874 kr., að viðbættri verðlagsuppbót, en samkv. bréfi frá fjmrh. hefur sú venja verið viðhöfð við þessi hjón. Nú fékk hv. fjvn. það hins vegar samþ. við 2. umr. þessa máls að fá þennan lið skorinn niður, þannig að hjónin fá nú ekki verðlagsuppbót greidda á styrkinn. Flytjum við því till. um að færa þetta í sama horf og áður var í frv. og væntum þess, að hv. þm. fari ekki svo langt að lækka stórkostlega þennan lífeyri, sem hjónin hafa notið undanfarin ár. Að vísu skal ég viðurkenna, að það var ekki samningsbundið að greiða verðlagsuppbót, þegar gerðir voru samningar við þessi hjón, en þá var ekki heldur um slíkar uppbætur að ræða. En þessari reglu hefur verið haldið öll styrjaldarárin og er ætlazt til, að svo verði gert áfram eða meðan slíkar uppbætur eru greiddar. Þá á ég tvær brtt. á þskj. 369. Aðra flyt ég ásamt 3 öðrum hv. þm. og er hún vegna Stefáns Einarssonar prófessors í Baltimore fyrir samningu kennslubókar í íslenzku á enska tungu. Er þetta mjög góð og þýðingarmikil bók og hefur hann, að því er mér hefur verið tjáð, ekki fengið nein laun fyrir þetta mikla verk sitt. Hefur hann nú skrifað hingað og farið fram á 1500$ viðurkenningu fyrir þetta, og flytjum við því till. um, að hann fái 10000 kr. í þessu skyni, og til vara 7000 kr. Loks flyt ég III. brtt. á sama þskj. um 1000 kr. fjárveitingu til skrúðgarðs kvenfélagsins í Stykkishólmi. Hefur mér borizt bréf um þetta efni frá kvenfélaginu Hringnum þar, en það hefur unnið nokkur ár að því að koma upp þessum skrúðgarði, sem er hin mesta bæjarprýði, og er nú ætlunin að stækka hann að allverulegu leyti. Er hér um að ræða smávægilegan styrk og er þetta samsvarandi till. og hér hefur verið veitt til skrúðgarðs í Borgarnesi. Ég vænti þess, að brtt. mínar fái góðar undirtektir hv. þm., og þeir sjái, að hér er um fullkomnar sanngirniskröfur að ræða, sérstaklega hvað snertir lífeyri kennaraekkjunnar og þeirra Staðarfellshjóna, Magnúsar Friðrikssonar og konu hans.



Herra forseti. Ég vildi minnast hér nokkrum orðum á þær brtt., sem ég er 1. flm. að, og nokkrar aðrar. Á þskj. 362 á ég brtt. ásamt hv. 1. þm. Árn. (JörB) undir XVI, sem er að vísu ekki sams konar, en svipuð till., sem ég flutti við fyrri umr. þessa máls. Er hún varðandi söngnám Önnu Þórhallsdóttur frá Hornafirði, sem nú dvelur vestanhafs við slíkt nám. Ég hef hér hin ágætustu meðmæli með þessari umsókn frá dr. Páli Ísólfssyni, og að öðru leyti ætla ég, að flestir kannist við söng þessarar stúlku, því að hún hefur sungið allmikið í útvarpið hér, áður en hún fór vestur. Þessi brtt. er að vísu í tvennu lagi, aðaltill. um 8500 kr. og varatill. 6500 kr., og sýnist vera stillt svo í hóf, að ef á að styrkja hana þarna til náms, megi varla vera um minna að ræða en það, sem hér er lagt til. Hins vegar er það ekkert nýmæli, að bæði karlar og konur séu styrkt til slíks náms, og ætla ég því, að með tilliti til verðleika ungfrúarinnar verði litið á þetta með sanngirni, og þar eð hún hefur nú í bili fórnað atvinnu sinni til þess að fara út á þessa braut, og til þess hvött af mörgum velunnurum sínum, sem unna góðri sönglist. Mun hún vera mjög efnileg í þeirri grein eftir meðmælum Páls Ísólfssonar. Á sama þskj., XX. lið, leyfi ég mér að flytja till. um sjóvinnuskóla í Vestmannaeyjum, sem flutt var við fyrri umr. málsins, en þá tekin aftur. Þess háttar menntastofnun fyrir þá, sem aðallega draga björg í bú, hefur verið starfrækt nú um nokkur ár. Var byrjað í smáum stíl, en hefur sífellt færzt í aukana, enda nytsamt fyrirtæki að kenna mönnum rétt vinnubrögð á sjó. Hér er farið fram á 50000 kr. fjárveitingu í þessu skyni gegn jafnmiklu framlagi frá Vestmannaeyjakaupstað. Veit ég, að bæjarsjóðurinn hefur þegar veitt þessa fjárhæð og hefur staðið undir rekstri skólans án þess að fara fram á utanaðkomandi styrk í þessu skyni. Hins vegar mælir öll sanngirni með því, þegar skólahaldið er orðið umfangsmeira og kostnaðarsamara, að ríkið standi að nokkru leyti undir því að kosta þetta mjög svo nytsama nám sjómanna. Eins og kunnugt er, reis allmikil óánægja út af því, þegar þetta mál var afgr. við 2. umr., að ýmsir þeir, sem hafa hafnarmálum að sinna í sínu kjördæmi, þóttust ekki of vel haldnir af meðferð hv. fjvn. á fjárveitingum til hafna. Þá minntist ég á það sérstaklega, að mér fyndist Skagastrandarhöfn og Vestmannaeyjahöfn vera illa settar. Fjárveiting til Vestmannaeyjahafnar var eftir till. hv. fjvn. lækkuð úr kr. 300000 kr., sem hún hafði á síðustu fjárl., niður í 200000 kr. Ég sá ekki, að nein skynsamleg rök lægju fyrir þessari lækkun, og hef síðan aflað mér upplýsinga um, að svo er ekki, heldur þvert á móti, því að það er fjarri því, að nokkuð eigi að draga úr vinnu til byggingar þessarar hafnar, og stendur til að efla mjög þær framkvæmdir. Ég hef að vísu orðið þess var, að við hina aukalegu niðurskiptingu hv. fjvn. varðandi hafnir, leggur hún til, að heimilt sé að taka lán auk framlags úr hafnarbótasjóði, og skiptir hún því á nál, niður á vissar hafnir. Hef ég heyrt sagt, að eitthvað hafi nú verið bókað frekara í fundargerðum hv. fjvn. viðvíkjandi skiptingu þessa fjár, en fyrir þá, sem lenda svo að segja í veikasta „tillögupartíinu“ hjá hv. n., er það lítt viðunandi. Í raun réttri hefur hv. fjvn. skipt höfnunum í 3 flokka eftir því, sem áhugi hennar fyrir hafnarframkvæmdum hefur virzt vera á hverjum stað. Í fyrsta flokki eru teknar upp myndarlegar beinar fjárveitingar. Þar næst eru hafnir, sem auk þess eru teknar upp í hinar aukalegu fjárveitingar hv. n., sem hún á nál. lagði til, en lagði ekki í einstökum atriðum undir atkv. þingheims. Loks er þriðji flokkurinn, sem að því er mér skilst á vonarpeninga í einhverjum bókunum hv. fjvn., sem hún hefur þó ekki látið á þrykk út ganga. Ég fyrir mitt leyti kann því illa, að höfn eins og Vestmannaeyjahöfn, sem hefur nú stóran hundraðshluta í útfluttum vörum og mikla útgerð, að með hana sé ekki farið á svipaðan hátt eins og þær hafnir, t. d. Faxaflóahafnir; sem hv. n. virðist hafa lagt sig mjög í líma við að „hífa“ upp, ef svo mætti að orði kveða. Hef ég nýlega talað við þau yfirvöld, sem í þessu máli koma til greina í Vestmannaeyjum, og spurt þau að því, hvort þau hafi gefið tilefni til þess, að minnkað væri framlag til hafnarinnar, og var svarið þvert á móti eins og vænta mátti. Er því full ástæða til að mælast til þess, að hæstv. Alþ. setji þessa höfn ekki neðar nú frekar en endranær, heldur láti haldast til hennar sams konar fjárveitingu eins og er í núgildandi fjárl., og þegar þess er gætt, að hv. n. hefur ætlað sumum höfnum þrefaldar fjárveitingar á móts við það, sem ég fer fram á með brtt. minni í þessu skyni. Hins vegar má segja, þó með öðrum forsendum, um Skagaströnd, að það hefur ekki getað dulizt hv. fjvn., hvaða fyrirætlanir þar er um að ræða, því að það hefur vakið almenna eftirtekt, enda nýmæli mikið hér í þessu þjóðfélagi, að gerðar séu svo öflugar ráðstafanir til þess að gera fiskihöfn á komandi tímum eins og stendur til á Skagaströnd. Ég verð því að segja það, að mig rak í rogastanz á því tillitsleysi til stefnu núv. hæstv. ríkisstj. í þessum efnum, er kom fram í till. hv. n. varðandi Skagaströnd við 2. umr. þessa máls. Nú megum við allir vera þess fullvissir, að því aðeins komi að haldi þau hin miklu mannvirki, sem Síldarverksmiðjur ríkisins hafa lagt út í á þessum stað, að ekki standi á aðbúnaði fyrir bátaflotann, hvað höfn snertir. Miklu fremur mundi það geta heitið rétt aðferð, að einna mest áherzla væri lögð á hafnarmannvirki, jafnvel áður en verksmiðjubyggingar rísa af grunni, og þess vegna tel ég, að hér hafi ekki verið stigið spor í rétta átt af hv. fjvn. Ber því hinu háa Alþ. að kippa í liðinn hvað snertir stefnu n. viðvíkjandi Skagaströnd og gera hlut hennar a. m. k. svo sem lagt er til með brtt. okkar hv. þm. A.-Húnv. (JPálm) á þskj. 363,XII, en þar er lagt til, að til Skagastrandarhafnar verði veittar 200 þús. kr. og til Vestmannaeyjahafnar 100 þús. kr. Á þskj. 366,XVI hef ég leyft mér ásamt 4 öðrum hv. þm. að gera till. um það, að heimild verði fyrir hendi fyrir ríkisstj. að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs allt að 8 millj. kr. lán til sveitarog bæjarfélaga vegna kaupa á atvinnutækjum. Áður en þessi till. var lögð fram, var komin hér og prentuð till. frá hæstv. dómsmrh. o. fl. um það að heimila ríkisstj. að ábyrgjast fyrir einn kaupstað á landinu allt að 3 millj. kr. til kaupa á atvinnutækjum, og raunar gæti sú ábyrgð, eftir því sem till. er orðuð, náð til fleira en sjálfra atvinnutækjanna. Ég skal játa það, að till. sú, sem við flytjum hér, hefur fyrir aðalmarkmið að stuðla að því, að bæjar- eða sveitarfélög utan Reykjavíkur og Hafnarfjarðar geti notið einhvers stuðnings af hálfu þess opinbera á þann hátt, sem greinir í till., sérstaklega til þess að eignast togara. Það er kunnugt, að ríkið hefur fest kaup á 30 togurum, og að þessir togarar hafa verið boðnir út þeim, sem þá vilja kaupa með vissum skilyrðum. Það er enn fremur kunnugt, að Reykjavíkurbær leggur mikla áherzlu á, að 20 af þessum togurum verði staðsettir í Reykjavík og að einstaklingar og félög í Hafnarfirði hafa sótt um 5 af þessum skipum, en víðs vegar utan af landi, utan þessara tveggja áðurnefndu staða, hafa borizt umsóknir um a. m. k. 14 skip. Nú er það víst, að efnaleg aðstaða þeirra, sem eiga heima utan Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, til þess að eignast þessi skip er yfirleitt allt önnur en togaraeigenda í Reykjavík og Hafnarfirði, þar eð hinn svokallaði stríðsgróði hefur að því er togaraútgerðina snertir að langmestu leyti fallið í skaut félaga og einstaklinga, sem búsettir eru á þessum tveim stöðum. Hlýtur maður um leið að viðurkenna það, að það er eðlileg ósk fólksins utan þessara tveggja staða, þar sem hafnarskilyrði og önnur skilyrði eru góð til þess að reka togaraútgerð, að eitthvað af þessum skipum sé staðsett þar. Það virðist samhljóða ætlun manna, að veita verði fleiri en einum stað á landinu aðstoð til þess að þar geti búið fólk. Sú aðstoð verður að vera í ríkum mæli á einn eða annan veg. Koma þar til greina bæði einstaklingar og aðrir, sem sótt hafa um skip eða aðra aðstoð. Við, sem stöndum að þessari till., búumst við, að hjálpa verði ýmsum stöðum utan Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, eða þar sem sjóðir hafa myndazt á stríðsárunum. Þeir sjóðir ættu nú að geta staðið undir skipakaupum eða öðrum framkvæmdum í framtíðinni. Þetta er ástæðan til þess, að við komum fram með þessa brtt. Sumir hafa æskt þess mjög, að nokkuð af hinum nýju skipum, sem út á land fara, yrðu sumpart eign félaga eða bæjar- og sveitarfélaganna sjálfra. Það hefur með réttu oft verið á það bent, hver hætta stafaði af því, ef allur landslýður settist saman hér í Reykjavík eða nærliggjandi plássum. En meðulin gegn því, að firðirnir og landsbyggðin eyðist, er það, að minni hyggju, að skapa fólkinu þar eins góð vinnu- og framfaraskilyrði og tök eru á, og að þau lífsskilyrði séu ekki síðri en það fólk á við að búa, sem hingað hefur leitað. Á þskj. 371 hef ég eftir ósk frá Leikfélagi Vestmannaeyja farið fram á, að styrkur til þess félags verði hækkaður upp í 3000 kr. Þetta félag er nú 35 ára, og hefur það ráðizt í stærri verkefni en ætla mætti, að félag í ekki stærra bæjarfélagi réðist í. Vildi ég mega vænta þess, að því verði veitt þessi viðurkenning. Önnur brtt. á sama þskj. (371), sem ég flyt ásamt hv. 2. þm. Reykv., er um það, að til tóvinnuskóla Halldóru Bjarnadóttur á Svalbarðseyri við Eyjafjörð verði veittar 40000 kr. og til vara 30000 kr. Þessi kona, sem ég ætla, að vera muni einhver sú þekktasta af þeim, sem áhuga hafa á ullariðnaði og vefnaði, sneri sér til nýbyggingarráðs í sumar með málaleitun um, að nýbyggingarráð legði gott inn fyrir því, að hún fengi einhvern styrk til tóvinnuskóla, sem hún hygðist stofna að Svalbarðseyri við Eyjafjörð. Sendi hún ágæta greinargerð. Verkefni það, sem skólanum er ætlað, er hvers konar ullariðnaður. Þá kveður hún svo að orði, að nú byðist góður staður norðanlands, sem er Svalbarðseyri. Þar eru húsakynni allmikil síðan á dögum Björns heitins Líndals. Núverandi ábúandi notar húsnæðið ekki nema að nokkru leyti, og getur hún fengið húsnæðið við mjög vægu verði eða kr. 200.00 á mánuði. Raforku frá Laxárfossum verður veitt til Svalbarðseyrar á næsta hausti, og verður hún notuð bæði til ljósa og suðu. Undirbúningur að þeirri leiðslu er þegar hafinn. Vatnsveita og frárennsli er hvort tveggja í góðu lagi, og yfirleitt er myndarbragur á öllu. Þá sendir hún kostnaðar- og rekstraráætlun yfir eins árs rekstur. Virðist kostnaður vera um 50 þús. Stofnkostnaður er talsverður: innanstokksmunir, borðbúnaður og önnur áhöld: Þá minnist fröken Halldóra á, að þegar hún átti sjötugsafmæli, hafi sér verið gefnar 12 þús. kr. Þessa gjöf kveður hún sig fúsa til að leggja fram til skólans. Ég hef nú rakið þetta mál allrækilega, og er það af nokkuð sérstöku tilefni. Mér hefur verið tjáð, að máli þessu hafi verið tekið á nokkuð sérstakan hátt í fjvn. Það hafi vakið hlátur mikinn og kátínu meðal nm., og af því að hlátur er hollur, þá er vel farið, að n. sé svo glaðsinna sem mér er tjáð, og er þá og þess að vænta, að hún verði þm. ekki til annars en gleði og þeir taki máli þessu vel. Annars get ég ekki séð, að annað en gott sé um það að segja, þar sem það er þessi kona, sem sótt hefur um styrk til kennslu í tóvinnu og slíku. Ég hef verið nokkuð lengi hér og oft heyrt minnzt á Halldóru Bjarnadóttur og aldrei nema með mikilli virðingu. Þegar hún sneri sér til nýbyggingarráðs, hefðum við kannske getað sagt, að þetta málefni heyrði ekki undir ráðið, en ef aðeins ætti að anza því, sem beinlínis heyrir undir það, væri mörgu ósvarað. En okkur virtist einsætt að taka undir málaleitun þessa, þar sem Halldóra Bjarnadóttir vill halda áfram þessum störfum, þótt farin sé nokkuð að eldast. Hins vegar er svo nafn hennar, en það tryggir nytsemi þessarar nýjungar, sem hún berst fyrir. Það vita allir, hvað liggur eftir þessa konu. Hún segir sjálf í bréfi sínu: „Ég hef haft sýningar til og frá um öll Norðurlönd, í Englandi (London) og á 50 stöðum hjá löndum vestanhafs og í þarlendum skólum. Alls staðar hefur verið lokið lofsorði á íslenzku listvinnuna úr ullinni. Ég hef fengið hvatningu frá mörgum mönnum hér á landi, körlum jafnt sem konum, um að ráðast í þessa skólastofnun og leita aðstoðar stjórnarvalda að koma henni í framkvæmd. Ég er þess fullviss, að stofnun þessi kemst upp, áður langt um líður, þó að ekki yrði af framkvæmdum að þessu sinni, því að þeir, sem þessum málum unna, hljóta að sjá, að svo búið má ekki standa, ef hinn ágæti íslenzki listtóskapur á ekki að týnast. En það er nokkur hætta að draga þetta mál á langinn, með því að fleiri og fleiri heltast úr lestinni, sem kunna hin ýmsu handbrögð, sem eru sérstök fyrir okkur Íslendinga. Þá er það og sérstakt nauðsynjamál að kynna mönnum og kenna að nota þau áhöld og verkfæri, sem létta og flýta fyrir ullarvinnu heimilanna. Persónulega langar mig til að mega taka þátt í að hrinda þessum skóla af stað. Ég hef unnið að heimilisiðnaðarmálum nú í 20–30 ár og gefið út ársritið „Hlín“ í 28 ár á eigin kostnað, en það fjallar mikið um heimaiðnað og er mjög útbreitt. Ég geri ráð fyrir, að krafizt verði við stofnun þessa skóla eins og annarra, sem ríkið styrkir, að fé sé lagt fram á móti ríkisstyrknum. Það er réttmætt og eðlilegt. Enn sem komið er, er ekki neitt fé framlagt í þessu skyni, því að hugmyndin er tiltölulega ný. En ég geri ráð fyrir, að hægt verði að afla henni fylgis, ef áherzla verður á það lögð og áhugi virðist vera fyrir málinu á æðri stöðum. Ég vil leggja fram sem minn skerf til þessa skólahalds það fé, sem mér barst sem gjöf frá hinum ýmsu félögum og félagasamböndum kvenna í landinu á sjötugsafmæli mínu fyrir ári síðan, 12 þús. kr., og ekki þætti mér ólíklegt, að mér tækist að safna öðru eins þessu máli til framgangs um land allt. Að mínu áliti mundi þessi skóli nægja fyrir landið í heild að svo stöddu.“ Okkur í nýbyggingarráði skildist, að kennslu mundi verða hagað á þann veg, að stúlkur, sem þarna lærðu, kenndu aftur öðrum. Áður en við gerðum nokkuð í þessu máli snerum við okkur til Kvenfélagasambands Íslands og báðum um álit þess, og barst þaðan svohljóðandi svar 19. sept. : „Þér hafið með bréfi dags. 6. þ. m. sent oss erindi frú Halldóru Bjarnadóttur á Akureyri um stofnun tóskaparskóla og jafnframt óskað, að K. Í. léti í ljós álit sitt á málinu. Er þá fyrst á að minnast, að á landsþingi K.Í. 1943 bar frú Halldóra Bjarnadóttir mál þetta fram án þess að binda það við ákveðinn stað, og var þá eftirfarandi samþykkt gerð: „Landsþing K.Í. 1943 telur mjög æskilegt, að komið verði á fót sem fyrst tóskaparskóla fyrir land allt, til þess að fyrirbyggja, að hinn gamli, íslenzki ullariðnaður, er náð hefur meiri fullkomnun en nokkurs staðar annars staðar á Norðurlöndum, falli í gleymsku.“ “ Þetta virðist mér nægilegt til að sýna, að ef fjvn. hefur litið svo á, að nýbyggingarráð hafi rasað þarna fyrir ráð fram, þá höfum við kallað til ráða þann félagsskap, sem telja má vel hæfan til að dæma í þessum efnum. Ég kann ekki að benda á neinn hæfari dómara hér á landi, jafnvel ekki hv. form. fjvn. Við höfum því farið til réttra aðila. - Síðan sendi nýbyggingarráð erindi ásamt bréfi Halldóru Bjarnadóttur til ráðherra. Var málið útskýrt eins og það lá fyrir. Nýbyggingarráð ætlaði ekki að fara fram á neina ákveðna upphæð, heldur fara þess á leit, að skóli þessi væri styrktur með hæfilegri upphæð. Ég hef viljað segja nokkuð ýtarlega sögu þessa máls vegna ummæla, sem sögð hafa verið í mín eyru um þessa virðulegu íslenzku konu, ummæla, sem mér þættu nokkuð undarleg, ef bak við þau stæðu allir meðlimir fjvn. Mér hefur virzt fjvn. líta á þetta sem hégómamál, og get ég ekki skilið þá afstöðu, þar sem um er að ræða, að önnur eins kona og Halldóra Bjarnadóttir fer út í að stofna skóla í þessum lofsverða tilgangi. Hún vill nota tækifærið, þegar hún fær hentugt húsnæði nálægt öðrum stærsta bæ landsins. Ég hef heyrt um mál þetta talað sem hégómamál, og vil ég nú gefa fjvn., sem svo vel hefur skemmt sér yfir þessu máli innan sinna eigin veggja, tækifæri til að skemmta sér hér í þingsölunum. N. hefur ekki séð ástæðu til að taka umsókn Halldóru Bjarnadóttur til greina, og getur verið, að n. hafi einhverjar fyrirætlanir í þessu efni á prjónunum. Það munu allir sammála Halldóru Bjarnadóttur um, að þeim fer alltaf fækkandi, sem kunna til listvefnaðarins. Þeim konum fer fækkandi, sem geta kennt þessa listgrein, og Ísland á ekki margar Halldórur Bjarnadætur í þessu efni. Ef n. telur ekki allt þess konar óþarfa og skaðræði, þá vona ég, að hún taki þær staðreyndir, sem ég hef bent á, til greina. Nú fyrir nokkrum dögum var auglýst eftir nokkrum nemendum í skóla, og virðist sem áhugi Halldóru Bjarnadóttur sé ungur og vakandi. Ég vil benda þingheimi á, að það er vel þess vert að athuga, hvort ekki eigi að hjálpa þessum vísi hennar að skóla við Eyjafjörð, þessum skóla, sem hún er að stofna. Þess er að vænta, að þ. sjái sér fært að greiða atkvæði með erindi Halldóru Bjarnadóttur, sem talin hefur verið standa öllum öðrum framar í þessari iðngrein, tóskapnum og listvefnaðinum, hér á landi.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Það eru fyrst smávægilegar brtt. þrjár, sem ég er aðalflm. að, og tvær, þar sem ég er meðflm. Sú fyrsta er á þskj. 362,XXIII, sem ég flyt ásamt þremur öðrum og er við 15. gr. Á.VIII, á þá leið, að aftan við fyrri málsgr. aths. bætist: og Steingrímur Matthíasson, fyrrum héraðslæknir, 5000 kr. heiðurslaun, að viðbættri verðlagsuppbót. - Það vill segja, að þessi maður fái 5000 kr. á sama hátt og Gunnar Gunnarsson 6000 kr. Steingrímur Matthíasson er nú að verða sjötugur. Hann hefur látið af embætti fyrir nokkrum árum. Fjárhagur hans leyfði honum ekki að dvelja hér á landi embættislaus. Hvarf hann til Danmerkur, þar sem hann hefur dvalið síðan. Í haust kom hann snögga ferð til Íslands, en hvarf þegar aftur utan og mun ekki sjá sér fært að koma hingað heim til að setjast hér að. Ég hef orð landlæknis fyrir því, að enginn íslenzkur maður hafi skrifað um heilbrigðismál til eins mikils gagns fyrir almenning og Steingrímur að J. Jónassen landlækni undanskildum. Munu rit hans hafa haft talsverða þýðingu. Auk þess ritaði hann allmikið um annað efni, og veit ég, að almenningur mun ekki telja hann síður launa verðan en marga aðra, sem fengið hafa ritlaun á undanförnum árum. Það er ekki ætlazt til, að upphæð þessi valdi hækkun á útgjöldunum. Þá hef ég flutt brtt. á þskj. 352 við 15. gr. A.XII., þar sem lagt er til, að Guðjón Samúelsson húsameistari fái 50000 kr. heiðurslaun fyrir uppfinningu á múrhúðunaraðferð. Það hefur verið nokkuð um þetta rætt, og eru skiptar skoðanir á málinu. Ég tel engan efa á, að sanngjarnt er, að hann fái þessa þóknun fyrir uppgötvun sína. Hún var til þess hæf, að hann fengi einkaleyfi á henni, en hann fór ekki dult með hana og missti rétt til hennar hér, af því að hann hafði látið öðrum í té upplýsingar um aðferðina, áður en leyfið var fengið, og hann hugsaði meira um að láta uppfinningu sína koma að gagni þegar en að afla sér einkaleyfis á henni. Ég held, að allir séu sammála um, að þessi uppgötvun sé mjög mikilsverð fyrir íslenzka húsagerð, og virðist því rétt, að Guðjón Samúelsson sé heiðraður með því að veita honum þessa upphæð. Hins vegar er engin ástæða til að láta hana koma á eitt ár, heldur skipta henni á 5 ár, og komi þá 10 þús. næsta ár og jafnframt skal tekið fram, að það sé fyrsta greiðsla. Um brtt. mína á þskj. 362, XXXIII, við 22. gr. V., þarf ekki að hafa mörg orð. Eins og kunnugt er, hefur þetta félag unnið að því að koma fornritum okkar út og selt þau ódýrara en aðrar bækur, sem út koma. Af því að Laxdæla var uppseld, réð félagið af að láta ljósprenta hana í Vesturheimi, en það hafði mikinn kostnað í för með sér. Félagið er hið mesta þjóðþrifafyrirtæki, og er því sanngjarnt, að því sé rétt hjálparhönd við starf sitt. Ég er meðflm. að XVII. brtt. á sama þskj. Vænti ég, að ekki þurfi að fara mörgum orðum um till. þessa, svo nauðsynleg er hún, og er þess að vænta, að hv. þm. sjái sér fært að styðja að framgangi hennar. Auk þeirra till., sem fyrir liggja frá fjvn., liggur mikið fyrir frá einstökum þm. Ég lagði allar upphæðirnar lauslega saman fyrir fáum kvöldum og reyndust þær samanlagt um 700000 kr. Hvað síðan hefur bætzt við, veit ég ekki. Þeir flm. hafa talað fyrir brtt. sínum. Flestar hinar stærri fjárhæðir eru vegna brúargerða. Flestir hafa sjálfsagt mælt ágætlega fyrir till. sínum. En ekki er hægt að byggja á einu ári allar þær brýr, sem byggja þarf á Íslandi. Vegamálastjóri hefur gert till. um þær brýr, sem taka ætti á næsta ári. Ég veit, að þessar framkvæmdatill. eru allar jafnnauðsynlegar, en reynslan hefur verið sú, að sumar af þeim till., sem fluttar eru við 3. umr., ná fram að ganga. Ég vildi því mega mælast til þess, að menn stilli till. sínum sem mest í hóf. Ég vildi mæla með því, að brtt. XXI á þskj. 366 verði samþ. Vinnustöðinni á Reykjum er svo myndarlega stjórnað og hefur létt svo miklum gjöldum af ríkissjóði. Ég held, að allir, sem séð hafa, séu á einu máli um, að hér sé prýðilega af stað farið, og er heppilegt, að stofnunin fái eðlilega og heilbrigða þróun. Þá get ég ekki annað en minnzt á VIII. brtt. á þskj. 362, um 3700000 kr. greiðslu til Suðurlandsvegar, og skal það vera fyrsta greiðsla af sex. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, er búið að verja milljónum króna til vegagerðar um Krýsuvík: Ég hef aldrei haft mikla trú á, að vegaspursmálið yrði leyst með því móti að koma þeim vegi á: Ég var upphaflega á móti þeirri vegagerð og bar fram till. um veg um Þrengslin, en hún fékk ekki byr. Nú er, eftir því sem ég bezt veit, eftir að ljúka 30–40 km. kafla af Krýsuvíkurvegi og kostar mikið að ljúka því verki. En ég býst við, að úr því sem komið er, detti engum annað í hug en að ljúka þeim vegi. Það væri hringlandaskapur að hætta við hann í miðjum klíðum. Ef þær vonir, sem menn gerðu sér um þann veg, að hann yrði fær mestan hluta vetrarins, reynast réttar, þá er mikið með honum unnið og mæla öll skipulagsleg rök með því, að honum sé lokið áður en vegurinn um Þrengslin er lagður. Það er ljóst, að sú vegagerð kemur ekki að notum, fyrr en komið er niður í Ölfus. Hins vegar er það ljóst, að ef farið er að leggja fé í þennan veg, dregur það úr framlagi til Krýsuvíkurvegar. Ég efast ekki um, að það er stefna í rétta átt að fá veg um Þrengslin, en það er heldur engum til góðs að fara að basla við báða vegina samtímis. Ég held, að það eigi að leggja Krýsuvíkurveginn fyrst. Ef hann reynist eins vel og þeir bjartsýnustu álitu, þá er kannske ekki ástæða til að fara eins geyst af stað með Hellisheiðarveginn. Ég treysti mér ekki til annars en að greiða atkvæði á móti þessari till., þar sem fjárl, eru komin fram úr því, sem skynsamlegt má heita. Mér er engan veginn ljúft að taka þá afstöðu, en úr því að sagt hefur verið a, verður líka að segja b. Úr því að framkvæmdavaldið byrjaði á þessum vegi, verður að ljúka honum. Það býst ég við, að öllum sé ljóst. Hins vegar verður að taka tillit til greiðslugetu ríkissjóðs. Ef till. fjvn. verða allar samþ., verður greiðsluhallinn 3½ millj. kr. Ég geri ráð fyrir, að eitthvað af till. þm. verði samþ., og má þá búast við, að rekstrarhalli verði nálægt 20 millj. kr. Ég býst við, að ekki séu skiptar skoðanir um það, að þetta verði óvarfærin afgreiðsla fjárl., og ekki sízt, þar sem nú síðustu dagana hafa borizt alvarlegar fréttir, en þar á ég við sölutregðu á fiski. En auðvitað er ekki unnt að miða fjárl. við það. Ef við gerum það, erum við þegar búnir að byggja stórhýsi á sandi. Við verðum að gera okkur vonir um, að salan verði með eðlilegum hætti á næsta ári. Sé ég enga ástæðu til að örvænta. Hins vegar liggur það fyrir, að þegar samþykktar fjárveitingar, sem ekki eru lögboðnar, nema 30 millj. kr., auk þess lögboðnar framkvæmdir. Það er einnig kunnugt, að ríkið og einstaklingar hafa stórkostlegar framkvæmdir í huga á næsta ári. Þegar þess er gætt, hvað boginn er spenntur hátt, sé ég ekki, að það sé með nokkru móti verjandi að hlaupa í kapp við framleiðsluna til að vinna að framkvæmdum, ef það kemur í ljós, að nægilegt vinnuafl fæst ekki til að vinna að hinum fyrirhuguðu verklegu framkvæmdum. Þess vegna tel ég nauðsynlegt, að stjórnin fái heimild til að draga úr verklegum framkvæmdum, ef henni sýnist svo. Hins vegar væru fjárlög með þessum greiðsluhalla óverjandi, ef ekki stæðu vonir til, að þetta færði tekju- og greiðsluafgang. Það er það eina, sem getur varið það, að stj. tekur á móti svona fjárl. Ef ég væri ekki bjartsýnn, mundi ég ekki sjá mér fært að halda áfram sem fjmrh. En nú er hvort tveggja, að ekki er séð fyrir endann á útgjöldum yfirstandandi árs og enn þá er eftir að greiða allmikið. Ekki er heldur séð, hvað tekjurnar verða miklar á næsta ári. Sumir tekjustofnar geta rýrnað og ekki þarf mikið til að þetta breytist. Þess vegna er nauðsynlegt, að ríkisstj. fái heimild til að taka lán, ef tekjurnar hrökkva ekki til. Ef til vill er hæpið, hvort stjórnarskráin heimili, að ríkisstj. geti tekið lán. En þessi leið hefur verið farin áður, og ætla ég, að það sé skynsamlegasta ráðstöfunin. Þess vegna leyfi ég mér að flytja brtt., sem komi sem síðasti liður við 22. gr. og er svohljóðandi: „Við 22. gr. XIX. Nýr liður: Að draga úr framlögum til verklegra framkvæmda, sem ekki eru bundin í öðrum l. en fjárl., um allt að 30%, eftir jöfnum hlutföllum, að því er við verður komið, svo framarlega sem ríkisstj. telur, að vinnuafl dragist um of frá framleiðslustörfum. Telji stj. hins vegar, að ekki sé ástæða til að draga úr framkvæmdum, skal henni heimilt að taka lán innanlands, allt að 15 millj. kr., ef tekjur ríkissjóðs hrökkva ekki fyrir gjöldum.“ Mér er það ljóst, að það hefur oft valdið ágreiningi, hvort sú leið sé rétt að heimila ríkisstj. að draga úr verklegum framkvæmdum, en ég held, að stj. sé sammála um það, og ég vona, að hv. alþm, skilji, að réttmætt er að veita stj. heimild þessa.



Herra forseti. Ég er meðflm. að þrem brtt., sem hafa verið prentaðar, og auk þess að einni skriflegri brtt., sem forseti hefur þegar lýst. Ég mun ekki ræða verulega nema eina þessara till., sem ég er 1. flm. að. Þó vil ég minnast á brtt. XI á þskj. 362, sem ég er meðflm. að. Þar er farið fram á fjárframlög til þriggja brúa. Ég held, að ég hafi svo oft lýst þörfinni á brú á Jökulsá í Fljótsdal, að það þýði ekkert að rifja það upp hér einu sinni enn. Ég veit, að það stafar ekki af ókunnugleik, að fé hefur ekki verið veitt til brúargerðarinnar, heldur stafar það af því, að hv. alþm. hefur ekki fundizt, að röðin væri komin að þessari brú. En mér virðist röðin vera sannarlega komin, þó að um það megi deila, því að þörfin er víða. Jafnvel þótt ég geri varla ráð fyrir, að fjárveiting þessi verði samþ., þótti mér rétt að taka þátt í flutningi þessarar till. til að halda enn málinu vakandi. Finnst mér eðlilegt, að slík framlög til mannvirkja eigi erfitt uppdráttar nema að hafa fyrst verið samþ. í fjvn. Ég er enn fremur meðflm. að brtt. XXXIV. á þskj. 362, en 1. flm. hefur nú þegar mælt fyrir henni betur en ég gæti gert. Vona ég, að sú till. nái samþykki. Mér hefur skilizt svo, að Sigurjón Ólafsson myndhöggvari mundi eiga skilið, að hæstv. Alþ. sýndi honum sóma. En það, sem veldur því sérstaklega, að ég kvaddi mér hljóðs, er brtt. XXII á þskj. 366, er hljóðar svo: „að greiða úr ríkissjóði halla þann, er verða kann á rekstri húsmæðraskólanna árið 1945.“ Ég býst ekki við, að þetta verði ákaflega stór útgjaldaliður, en vil samt gera grein fyrir því, hvers vegna till. þessi er fram komin. Húsmæðraskólarnir styðjast við l. frá 1938, en í þeim er lagður sæmilega traustur grundvöllur að starfsemi þeirra, eftir því sem þá átti við. Ég ætla, að eftir þeim fjárframlögum, sem skólarnir nutu þá, hafi vel verið séð fyrir fjárhag þeirra skóla, sem skuldlausir voru. Að vísu hafa þeir þurft eitthvert framlag að heiman, en ekki mikið. Nú er svo tekið fram í l. skólanna, að þeim er bannað að leggja gjöld á skólanemendur sína. Fjárframlög, sem l. þessi ætla húsmæðraskólunum, eru sem hér greinir: Á sérhvern nemanda í skóla, sem telur 15 nemendur eða færri, ber ríkissjóði að greiða 450 kr., en á hvern nemanda, sem er umfram 15, 400 kr. Þetta gerir í stofngjald til 30 nemenda skóla kr. 12750,00. Síðan verðbólgan kom, hefur verið greidd vísitöluviðbót, og mér reiknast svo til, að samkv. meðalvísitölu í ár sé framlag til 30 kvenna skóla um 36000 kr. Enn fremur ber ríkinu að greiða sérstök gjöld vegna námskeiða. Eins og ég hef þegar tekið fram, var með l. 1938 allvel séð fyrir rekstrarfé handa skólum þessum. Nú er hið lögboðna gjald algerlega ófullnægjandi, og þrátt fyrir það að ríkissj. taki á sig hækkun, sem stafar af setningu launalaganna. Orsök þess, að gjaldið er nú ófullnægjandi, er sú, að verðhækkunin nemur yfirleitt meiru en vísitöluhækkunin. Með vísitöluhækkuninni fást nú kr. 2.85 í staðinn fyrir kr. 1.00 1938, en munurinn verður miklu meiri, er út í sjálft lífið kemur og farið er að kaupa fyrir peningana. Ég er sérstaklega vel kunnugur einum húsmæðraskóla, sem sé á Hallormsstað. Ég skal játa, að rekstrarhalli þar hefur ekki verið ógurlegur, en hann eykst samfara hækkun dýrtíðarinnar. Allt, sem snertir viðhald og umbætur skólans, hefur hækkað mjög verulega. T. d. var rekstrarhalli á Hallormsstað árið 1944 4000 kr., en árið 1945 verður rekstrarhallinn miklu meiri. Þetta er líka auðskilið, því að ríkið leggur fram 36000 kr., en á því ári var varið til viðhalds hátt á 14. þús. kr. og var þó ekki nóg. Það sama ár voru lagðar 10000 kr. til upphitunar og ljósa. Hreinar tekjur frá ríkinu voru það ár 40000 kr., og er þar meðtalið fé, sem lagt var til námskeiða. Aðrar tekjur úr héraði námu þá á seytjánda þús. kr. Ég verð að telja, að hér sé ekki nema um tvær leiðir að velja. Önnur leiðin er sú, að skólarnir haldi áfram að starfa og stórauka skuldir, en hin leiðin er sú að fara bónarveg til ríkisstj. Við flm. höfum tekið þá leiðina að leita til hæstv. Alþ. Ég geri ráð fyrir, að húsmæðraskólarnir séu nú á vegamótum. Nú liggja fyrir Alþ. frv. um ýmiss konar skólahald, þar á meðal húsmæðraskóla. Ég veit ekki, hversu frv. þessum miðar, en ef þau verða að l., er lagður á ný grundvöllur að starfsemi húsmæðraskólanna, enda er grundvöllurinn frá 1938 orðinn algerlega úreltur. Eins er hitt, að búið er að gera till. um það að bera blak af þessum skólum að því er snertir launahækkunina vegna launalaganna. En hins vegar á það eftir að sýna sig, hvernig þær ráðstafanir koma út, þegar að því kemur að gera þetta upp. Ég verð því að telja, og við flm., að það, sem bráðast liggi á nú, sé að gera skólum þessum kleift að gera reikninga sína upp fyrir yfirstandandi ár, en síðar muni af þinginu á annan hátt séð fyrir framtíðinni þeim viðkomandi, en ef það verði ekki, þá verði leitað til hæstv. Alþ. á ný. Ég er ekki í vafa um það, að nægilegur vilji er fyrir því á hæstv. Alþ., að húsmæðraskólarnir starfi áfram. Það er nægilega viðurkennt af hv. þm. flestum eða kannske öllum, að e. t. v. fátt af skólastarfsemi í landinu muni vera gagnlegra en einmitt sú skólastarfsemi, sem undirbýr væntanlegar húsmæður undir sitt húsmóður- og móðurstarf. Þess vegna tel ég víst, að þegar vakin er eftirtekt hæstv. Alþ. á því, að þessir skólar þurfa á aðstoð að halda, þá muni hún verða látin í té. Ég get ekki gizkað á, hve þetta mundi þurfa að vera í stórum stíl. Ég veit fyrst og fremst um hag og ástæður eins skólans, en ég veit fyrir víst, að það hlýtur að vera líkt ástatt fyrir þeim öllum. Þessir skólar eru 6 eða 7 í sveitum. Og þótt ég viti ekki nákvæmlega, hvað framlag þetta þyrfti að vera mikið til skólanna, þá veit ég samt, að það er rétt að samþ. þessa heimild, þó ekki væri til annars en að fyrirbyggja, að ríkisstj. þyrfti að hjálpa skólum þessum í heimildarleysi. Því að ég veit, að þegar að því kemur, að skólar þessir geti ekki starfað án aðstoðar, verður þeim hjálpað, til þess að þeir geti starfað áfram. Það lætur engin ríkisstj. loka húsmæðraskólunum. Mér þætti trúlegt, að útgjöld eftir þessari heimild gætu numið 50 þús. kr. eða kannske nálægt 100 þús. kr. En mér skilst, þó að heimild um þetta verði samþ., þá verði ekki látið samkv. henni annað en það, sem endilega þarf, til þess að skólarnir geti starfað áfram. Og þá virðist ekki vera neitt óvarlega stefnt með því að samþ. þessa heimild. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þessa brtt. Ég vildi gera þess grein á hæstv. Alþ., hvernig á henni stendur, og ég vildi gera tilraun til þess að gera hæstv. Alþ. grein fyrir því, hvers vegna það er svo, að skólar þessir þurfa á meira fé að halda en þeir eiga rétt á samkv. gildandi l., og stafar það af því, að fjárframlög til þeirra eru lögbundin, en útgjöld þeirra aukast miklu hraðar en vísitöluhækkunin bætir við hinar lögbundnu tekjur skólanna.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. nr. 362 till., sem er XXVII. brtt. þar og ég á sínum tíma var búinn að leggja fyrir hv. fjvn., en hefur ekki hlotið náð fyrir augum hennar, um að „til byggingar rannsóknarstofnunar fyrir fiskiðnfræði og fiskifræði á vegum Háskóla Íslands og á lóð hans“ verði varið á fjárl. 200 þús. kr., og til vara 100 þús. kr. Þessi stofnun, sem þarna er um að ræða, má segja, að sé ein hin allra nauðsynlegasta, sem fyrir okkur liggur nú að koma upp, ef. meiningin er að ráðast út í stórar atvinnulegar framkvæmdir. Með þessari stofnun er ætlazt til þess, að komið verði upp vísindalegum rannsóknum, sem sjávarútvegsiðnaður okkar geti hvílt á, með það fyrir augum, að hægt sé að tileinka íslenzkum atvinnuvegum allar þær nýjungar, sem beztar eru og þekktar eru erlendis. Það er vissulega útilokað, að við getum komið upp fullkomnum niðursuðuútbúnaði, fullkomnum hraðfrystiiðnaði og öðrum iðnaði sjávarútgerðarinnar, ef við höfum ekki rannsóknarstofnanir, sem veitt geti fiskiðnaðarfyrirtækjum þekkingu um niðurstöður, sem þær komast að í þessum efnum. Fiskifélag Íslands hefur á þessu sviði eins og öðrum sviðum hafið brautryðjandastarf. Það hefur rekið rannsóknarstofu undir stjórn Þórðar Þorbjarnarsonar, sem mun einn bezti fræðimaður okkar á þessu sviði. En bæði er, að sú stofnun hefur of litlu fé úr að spila til þessa, og eins er húsnæði það, sem þessi rannsóknarstofa á við að búa, gersamlega ófullnægjandi, þannig að sýnt er, að einnig þess vegna getur þessi stofnun ekki komið að því haldi, sem hún þarf, þegar lögð verður stund á það, sem við gerum okkur vonir um að verði sem fyrst, að komið verði upp fiskiðnaðarverksmiðjum hér á landi. Það er líka atriði, sem ekki er vert að horfa fram hjá, að það hafa komið upp vissar óánægjuraddir yfir því, að þessi félagsskapur skuli annast þessar rannsóknir, sem það gerir nú, og þessar raddir hafa komið frá ýmsum hlutum þeirra stétta, sem atvinnu sína og afkomu eiga undir því, að sjávarútveginum vegni sem bezt. Og þessar raddir hafa farið fram á það, að þessum rannsóknum verði sem mest komið á hendur ríkisins og þannig um þær búið, að sem minnstar deilur geti um þær orðið. Nú liggur fyrir hæstv. Alþ. frv. til l. um atvinnudeild háskólans, sem samið er af mþn., sem hæstv. menntmrh. skipaði með það fyrir augum að koma á skipun, þar sem endanlega væri ákveðið fyrirkomulag atvinnudeildar háskólans, nefnilega að gera hana raunverulega að deild í Háskóla Íslands og jafnframt að stofna við þá deild fiskiðnaðardeild. Þrjár deildir eru nú starfandi í atvinnudeild háskólans, fiskideild, iðnaðardeild og landbúnaðardeild, en þar vantar fiskiðnaðardeild, sem er það allra nauðsynlegasta, eins og nú er, að undanteknum fiskirannsóknum, sem ekki verður gerður munur á, hvort nauðsynlegra er, fiskifræði eða fiskiðnfræði. Það eru nauðsynlegar greinar við háskólann, sem þörf er á að reka með miklum myndarbrag. Með þessu frv., sem ég gat um, er ætlazt til þess, að allar þessar vísindalegu rannsóknir í þágu atvinnuveganna verði reknar af Háskóla Íslands og undir stjórn hans. Vitanlega er hverri ríkisstj. í lófa lagið að sjá svo um, að þessar rannsóknir verði reknar með tilliti til þess, sem atvinnuvegirnir þarfnast á hverjum tíma, þannig að menn, sem þarna starfa, snúi sér að þeim verkefnum, sem brýnust þörf er á fyrir atvinnuvegina á hverjum tíma. En með því að setja þessar rannsóknir undir stjórn háskólans, þar með fiskiðnfræði, tel ég, að búið væri að ganga þannig frá þessum stofnunum, að ekki ættu að þurfa að vera neinar deilur um starfsemi þeirra. Þá eru þær einnig komnar út úr því að þurfa að koma með beiðnir til fjárveitingavaldsins á hverjum tíma, þar sem þær þá væru orðnar hluti af stofnun, sem hefur sjálfsforræði, sem ég býst við, að fáir kvarti undan viðkomandi háskólanum. Þegar frv. um fiskveiðasjóð var lagt fram, var samkomulag um það í ríkisstj. að setja í það bráðabirgðaákvæði með tilliti til stofnkostnaðar byggingar sem fyrirsjáanlegt er, að koma þarf upp fyrir þessa rannsóknarstarfsemi. Er það á þskj. 315. Þar er gert ráð fyrir, að frá 1. janúar 1946 til ársloka 1949 skuli gjald það, sem um ræðir í l. nr. 47 19. maí 1930, um fiskveiðasjóðsgjald, renna til þess að greiða stofnkostnað byggingar til fiskiðnrannsókna og fiskifræðirannsókna, sem reist verði á vegum Háskóla Íslands og á lóð hans. Árið 1943 var allt útflutningsgjaldið lagt til fiskveiðasjóðs, það er 1½% af verði útfluttra afurða skv. l. frá 1935, og mun vera tæpar 2 millj. kr., sem rennur nú á hverju ári til fiskveiðasjóðs. Þar með er fiskveiðasjóðsgjaldið, sem ákveðið var með l. frá 1930, orðið mjög veigalítið sem gjald til fiskveiðasjóðs, þar sem þar er ekki um að ræða nema 1½% af verði útfluttra fiskafurða, og þess vegna taldi ríkisstj. rétt, að þetta síðastnefnda gjald félli til þessarar fiskiðnaðardeildar í fjögur ár, til þess að koma henni upp, en síðan yrði gjaldið fellt niður. Þetta 1/8% gjald af útfluttum fiskafurðum gefur nú í tekjur kringum ¼ millj. kr., þannig að ef svipaður útflutningur yrði í næstu 4 ár og verið hefur nú undanfarið, ætti það að gefa af sér á þeim tíma röska eina millj. kr. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því, að fullkomið rannsóknahús verði reist á lóð háskólans, sem fellur vel inn í allar fyrirætlanir um skipulag á háskólalóðinni. Einnig er gert ráð fyrir, að reist verði tilraunaverksmiðja, sem ekki yrði reist á háskólalóðinni, vegna óþrifnaðar og ódauns, sem mundi fylgja slíkri verksmiðju, en hún mundi verða höfð sem næst háskólanum, að fært væri. Gert er ráð fyrir, að þessi bygging kosti 1½ millj. kr., þannig að með þessu fiskveiðasjóðsgjaldi, sem gert er ráð fyrir í frv., að renni til þessarar byggingar, og með því gjaldi, sem gert er ráð fyrir með brtt. við fjárl., þá erum við komnir langleiðina með að greiða stofnkostnað þessarar rannsóknarstofnunar. Og ég tel þetta vera svo brýnt nauðsynjamál, að það megi ómögulega svo fara, að þessi fjárl. verði afgr., án þess að þingið lýsi yfir samþykki sínu með þessu máli. Meðal allra fagmanna á þessu sviði, allra vísindamanna, sem starfað hafa að þessum rannsóknum hingað til hér á landi, og þeirra nýju manna á þessu sviði, sem eru að koma heim, er einróma álit um það, að þetta sé æskilegasta niðurstaðan, að koma upp einni fullkominni stofnun, sem ríkisvaldið annist og sé undir stjórn háskólans og rekin í sambandi við háskólann, sem annist þessar rannsóknir. Og þetta er sérstaklega lagt til með samkomulagi við Þórð Þorbjarnarson, sem hefur veitt forstöðu þessum rannsóknum á vegum Fiskifélags Íslands. Og ég geri ráð fyrir, að hann verði ráðinn forstjóri þessara rannsókna, þegar þeim verður komið á á vegum háskólans. Hann hefur samþykkt að taka að sér þá forstöðu, og öllum, sem vit hafa á þessum málum, ber saman um, að hann muni vera færastur allra Íslendinga til þess að stjórna slíkum rannsóknum. Þegar þetta mál var til athugunar hjá hv. fjvn., bað ég Árna Friðriksson fiskifræðing og Þórð Þorbjarnarson fiskiðnfræðing að semja grg. um þetta mál og leggja fram fyrir hv. fjvn., og það gerðu þeir með bréfi dags. 26. nóv. s. l. Í þessari grg. telur Þórður Þorbjarnarson upp verkefni þessarar rannsóknarstofnunar fyrir fiskiðnfræði, og ég tel rétt að lesa upp þessi verkefni, með leyfi hæstv. forseta, til þess að gera hv. þm. dálítið gleggri grein fyrir því, hvaða verkefni þarna á að leysa. Verkefnin eru þessi : 1. Tilraunir og rannsóknir í sambandi við niðursuðu, niðurlagningu og frystingu fiskafurða og geymslu þeirra. 2. Vítamínrannsóknir á þorskalýsi og öðrum afurðum, sem líklegt er, að í framtíðinni verði seldar á vítamíngrundvelli. 3. Rannsóknir á efnatöpum í lifrarbræðslum og síldarverksmiðjum. Í sambandi við þennan lið er fyrirhugað almennt eftirlit með lifrarbræðslum í landinu. 4. Rannsóknir á fúavörn veiðarfæra og tilraunir með mismunandi fúavarnarefni. 5. Tilraunir með hreinsun og herzlu síldarolíu og lýsistegunda og framleiðslu þorskolíu og vítamínkonsentrata úr þeim. 6. Tilraunir með framleiðslu verðmæta úr fiskslógi og öðrum úrgangi. 7. Aðstoð við mat á sjávarafurðum í samráði við stjórnarvöldin og á þann hátt, sem síðar kann að verða ákveðið. 8. Upplýsingastarfsemi og fræðileg aðstoð við byggingu og rekstur fiskiðnfyrirtækja. Einn stærsti þáttur í starfi þessarar stofnunar verður að líkindum að rannsaka möguleika til þess að vinna ýmis verðmæt efni úr úrgangi úr framleiðslu sjávarútvegsins. Það er nú eitt mesta áhyggjuefni allra, sem um sjávarútvegsmál hugsa, hve miklu við verðum hér á landi að kasta af úrgangi sjávaraflans. Þetta gengur svo langt, að oft er þannig í verstöðvum, að óhjákvæmilegt er að kasta meiru en helmingi af því fiskmagni, sem borið er á land, af því að ekki er hægt að gera neitt verðmæti úr því. Það sér hver maður í hendi sinni, að þetta getur ekki gengið svo áfram. Þarna er kastað mjög verðmætum efnum, sem gætu, ef hagnýtt væru, gerbreytt afkomu fjölda fiskimanna, sem afla fisksins, og eins þeirra fyrirtækja, sem fyrir fiskveiðunum standa í hverju tilfelli. Það er svo nú, að ég býst við, að í sumum verstöðvum hvíli afkomumöguleikar margra manna á því og verði beinlínis undir því komnir, hvort betur tekst í framtíðinni en hingað til hefur verið að vinna úr þessu úrkasti fiskaflans. Það kann að hafa blandazt inn í þetta mál hjá sumum, að með því að taka þessar rannsóknir úr höndum Fiskifélags Íslands og setja þær undir stjórn háskólans, eins og hér er ætlazt til, þá sé verið að vanþakka Fiskifélaginu, og þetta sé illa gert gagnvart því. Ég held, að þetta sé ákaflega mikill misskilningur, sem kemur fram í þessari skoðun. Fiskifélagið á fullar þakkir skilið fyrir það forustustarf, sem það hefur rekið á þessu sviði. En nú eru bara verkefnin orðin svo mikil og þjóðin á svo mikið undir þessum rannsóknum, hver einasti eigandi fiskiðnaðarfyrirtækja, hver einasti sjómaður, hver einasti útgerðarmaður og þjóðin í heild sinni líka, af því að þessar rannsóknir verða að vera undirstaða undir ýmsum þáttum eins aðalatvinnuvegar þjóðarinnar, sjávarútvegsins, að það er ekki hægt að láta sér nægja þá krafta og þá aðstöðu, sem Fiskifélagið getur haft til þessara rannsókna. Og við verðum að taka þessi mál fastari tökum en hægt er að gera með því að hafa þessi mál í höndum Fiskifélagsins. Og jafnframt því, að þetta verkefni væri tekið úr höndum þess félags, væri því þakkað það brautryðjandastarf, sem það hefur af hendi leyst í þessum efnum. Og af því starfi hefur leitt það, að við eigum nú sérfræðinga í þessum efnum, sem við vonum, að við fáum að njóta, þegar við getum búið þeim starfsskilyrði í háskólanum. Fiskifræðirannsóknirnar byrjuðu á vegum Fiskifélagsins, en þegar skilningur jókst á nauðsyn fiskirannsóknanna, kom það á daginn, að það var ofætlun Fiskifélaginu að annast þær rannsóknir, heldur þyrfti ríkið að taka þær að sér. Og það var gert með stofnun fiskideildar í atvinnudeild háskólans. Hefur hún mátt sín mikils síðan og mikið getað aukið fiskirannsóknarstarfsemi, þó að það sé alls ekki þannig, að við getum gert okkur ánægða með það. Árni Friðriksson fiskifræðingur er sannfærður um það, að einmitt sú breyting, sem varð á fyrirkomulagi fiskirannsóknanna, hafi orðið til þess að stórbæta alla aðstöðu til þessara rannsókna og auka möguleika þessara rannsókna til þess að koma þjóðinni og atvinnuvegum hennar að fullu gagni. Og bæði dr. Þórður Þorbjarnarson og Árni Friðriksson eru sammála um, að sama máli sé að gegna nú í sambandi við þær till., sem nú liggja fyrir um breyt. á fyrirkomulagi fiskiðnrannsóknanna, um að breyta því úr því að vera á vegum Fiskifélagsins í það að vera á vegum ríkisvaldsins og undir stjórn háskólans, sem tryggir það, að vísindamenn geti starfað rólegir að sínum viðfangsefnum, án allrar íhlutunar frá því framkvæmdarvaldi, sem oft vill verða nokkuð reikult í ráði vegna örra skipta á starfsmönnum þar. Það er sem sagt í stuttu máli almennt álit allra fagmanna okkar á þessu sviði, að þetta sé heppilegasta tilhögunin á fiskiðnrannsóknunum, og það er í einu og öllu orðið að ráði þeirra. Ég veit líka, að menntamenn okkar á öðrum sviðum, þar á meðal prófessorar háskólans, ég held allir, eru sammála um, að þetta muni vera æskilegasta lausnin á þessu mjög svo þýðingarmikla máli. Og ég held líka, að það sé mjög almennur skilningur hjá þessum menntamönnum okkar, sem ráða í Háskóla Íslands, um þá mjög svo miklu þýðingu, sem fiskiðnrannsóknir hafa fyrir sjávarútveginn, þann atvinnuveg, sem við ætlum nú að snúa okkur að með fullum krafti að byggja upp. Ég vil þess vegna mega treysta því, að hv. þm. leggi þessu mjög svo þýðingarmikla máli lið sitt með því að samþ. þessa brtt. mína á þskj. 362, XXVII, um að leggja til byggingar rannsóknarstofnunar fyrir fiskiðnfræði og fiskifræði á vegum Háskóla Íslands 200 þús. kr. Og ef hv. þm. sumir telja þetta of mikla upphæð að veita nú, hef ég flutt varatill. um, að upphæðin verði 100 þús. kr. Ég vil að lokum í þessu sambandi taka fram, að það er gert ráð fyrir að sameina í einu húsi rannsóknarstarfsemi og fiskifræði, og þegar hafa verið gerðar teikningar að þessu, að vísu ekki endanlegar teikningar, en byrjunarteikningar. Og að gert er ráð fyrir, að fiskideildin verði þarna líka, er af því, að húsrúm hennar í atvinnudeild háskólans er of lítið, sem er sérstaklega aftur af hinu, að sú önnur starfsemi, sem fer fram í atvinnudeildinni, vegna landbúnaðar og iðnaðar, svo og gerlarannsóknir og þess háttar og rannsóknir á byggingarefni, þetta allt býr við svo þröngt húsrúm, að nauðsyn er á því húsrúmi, sem atvinnudeildin hefur nú yfir að ráða, sem nú er notað fyrir fiskideildina, til annarrar rannsóknarstarfsemi, sem atvinnudeildin hefur með höndum og ég greindi. Og þótt ekki yrði ráðizt í að byggja þetta hús fyrir fiskiðnfræði, sem ég geri að till. minni, að verði einnig notað fyrir fiskideildina, þá verður óhjákvæmileg nauðsyn að byggja hús samt sem áður, ef víð viljum ekki láta fræðimenn okkar, sem við rannsóknir eiga að starfa í atvinnudeildinni, tefja hvern fyrir öðrum. Nú starfa þar oft 2–3 menn í sama herbergi, en við það verður ekki unað, heldur verður að skapa þeim þau starfsskilyrði, sem forsvaranlegt er að láta þá starfa við í þágu ríkisins. Ríkið verður að sjá þeim mönnum fyrir starfsskilyrðum, sem það ræður í þjónustu sína, ef nokkurt vit á að vera í því að ráða þá. Og þá verðum við að vera samtaka um að skapa þeim starfsskilyrði með því að byggja hús yfir þá starfsemi; sem þeim er falið að leysa af hendi, eftir því sem þörf krefur. Þá hef ég flutt brtt. á þskj. 366,I, um framlag til hafnarmannvirkja fyrir Siglufjarðarkaupstað, þar sem ég legg til, að fyrir 100 þús. kr. komi 200 þús. kr. Þessi brtt. er flutt samkv. ósk bæjarstj. Siglufjarðarkaupstaðar, og sendi ég hana á sínum tíma til hv. fjvn. En hv. fjvn. sá sér ekki fært að mæla með meiri upphæð en 100 þús. kr. í þessu skyni. Ég vil taka fram, að þau verkefni, sem fyrir liggja í hafnarmálum Siglufjarðarkaupstaðar, eru aðallega dýpkun á innri höfninni og bygging geysimikils nýs lands innan við Siglufjarðareyri. Krikinn innan við Siglufjarðareyri er miðstöð síldarsöltunarinnar á Íslandi og hefur verið það, ég býst við óhætt að fullyrða, um 40 ár. Á þessu svæði hefur langsamlega mestur hluti íslenzku saltsíldarinnar verið saltaður. En þannig er ástatt, að á hverju ári grynnkar höfnin meira og meira vegna framburðar, sem berst með straumi inn í höfnina. Þannig er nú komið, að syðstu söltunarstöðvar innan við Eyrina eru nú lítt nothæfar vegna grynninga. Bryggjurnar verða vegna grynninganna óhæfilega langar og þrátt fyrir það komast ekki nema smábátar að þeim. Þetta hefur orðið og verður til þess að draga úr síldarsöltun þarna. En það er ekki vafi á því, að Siglufjörður liggur betur við síldarsöltun en nokkur annar staður á landinu. Siglufjarðarbær á tilveru sína því að þakka, að fjörðurinn er á miðju síldveiðisvæðinu, Það er ekki vegna þess, að síldveiðitækjum hefur verið komið upp á Siglufirði, að hann er miðstöð síldveiðanna, heldur af því, að hann er á miðju síldveiðisvæðinu, og það er það, sem skapað hefur byggð á Siglufirði. Þetta er ákaflega snjóþungur staður og miklir kuldar þar, en þrátt fyrir þetta hefur þetta orðið nokkuð stór bær, vegna þess hve hagstæðir þessir atvinnuhættir eru.

Má ég spyrja hæstv. atvmrh., hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni

. Já, ég á mikið eftir. - Fundarhlé Herra forseti. Ég ætlaði að skýra frá því, að þarna á Siglufirði er verið að byggja stóran hafnargarð, sem myndar stórt undirlendi, sem er mjög gott í eins þröngum firði og Siglufirði, og skapar það möguleika til að koma upp stórum söltunarstöðvum, betri en þeim, sem nú eru. Þær gömlu eru mjög slæmar. Þeim er hrófað upp og er mjög lítið um þær hirt. Nú er meiningin að ráðast í að byggja stóra nýtízku söltunarstöð, sem gæti gefið okkur möguleika til að salta síldina með miklu betri gæðum en við höfum gert hingað til. Það er ekki nokkur minnsti vafi á því, að síldarsöltun verður einn þýðingarmesti þátturinn í sjávarútvegi okkar. Við höfum mikinn markað fyrir saltsíld, og það er svo, að alls staðar þar, sem íslenzk síld hefur komið á markað, hefur hún verið mjög eftirsótt, hún er viðurkennd gæðavara, sem allir vilja kaupa. Við höfum saltað þetta frá 2–3 þús. tunnur, en við eigum að geta aukið söltun okkar, ef við fáum þann útbúnað og þau tæki, sem við þurfum, upp í 7 þús. tunnur. Og það er gífurleg atvinna, sem þetta skapar, og aukinn þjóðarauður, sem af þessu mundi hljótast, ég tala ekki um, ef við gætum líka gengið frá þessari söltuðu síld okkar í dósir, útbúið hana á borðið til neytenda og þar með notað til þess íslenzkan vinnukraft. Þetta byggist mikið á því, að bæjarstjórn Siglufjarðar geti komið fram þessu áformi með nokkuð miklum hraða, og ég held, að það sé varlega í farið að biðja um 200 þús. kr. til þessarar hafnar og ekki sé annað hægt en að leggja það fram nú. Þá vil ég víkja örfáum orðum að hinu svo kallaða Rauðkumáli. Ég flyt till. á þskj. 362 ásamt 3. þm. öðrum, hv. 4. þm. Reykv. (StJSt), hv. 7. þm. Reykv. (SK) og hv. 1. þm. Eyf. (BSt). Hún hljóðar svo: „Að ábyrgjast vegna síldarverksmiðju Siglufjarðar, Rauðku, 2 millj. kr. lán til þess að greiða áfallinn byggingarkostnað og vegna stækkunar verksmiðjunnar upp í 10 þús. mála afköst fyrir næstu síldarvertíð, gegn þeim tryggingum, er ráðherra metur gildar.“ Þetta mál var mikið rætt hér haustið 1944, og er ekki nein sérstök ástæða til að rekja það neitt nú. Siglufjörður lagði út í að stækka verksmiðjuna vorið eða veturinn 1944, og var það meining þeirra í upphafi að stækka verksmiðjuna upp í 5 þús. mála afköst, eins og búið var að undirbúa 1939. Árið 1939 var Siglufjarðarkaupstaður búinn að útvega sér 1 millj. norskra kr. og auk þess ½ millj. kr. innlent lán til að koma þessari verksmiðju upp. En af einhverjum ástæðum varð ekkert úr framkvæmdum, til stórtjóns fyrir Siglufjörð og síldveiðarnar yfirleitt. Það er ekki nokkrum vafa bundið, að ef verksmiðjan hefði verið byggð þá, ætti Siglufjörður þessa verksmiðju skuldlausa og hún búin að færa bæjarbúum stórkostlega fjármuni til þess að hrinda í verk ýmsum bæjarframkvæmdum, auk þess sem hún hefði gert síldarútvegi okkar mikið gagn, því að síðan 1939 hafa komið fyrir löndunarstöðvanir vegna of lítilla afkasta, og stundum hefur orðið að moka síldinni í sjóinn, svo að hundruðum-mála skiptir. Það er því ekki nokkur minnsti vafi á því, að það var hinn mesti skaði fyrir Siglufjörð og sjávarútveginn yfirleitt, að ekki skyldi vera byggð þessi verksmiðja 1939. Bæjarstjórnin fer fram á, að ríkisstj. ábyrgist 2 millj. kr. viðbótarlán til þess að auka verksmiðjuna. Sér hver maður, að það er minni áhætta fyrir ríkissjóð að veita 2 millj. kr. ábyrgð fyrir viðbótarláni upp á það, að afköstin aukist upp í 10 þús. mál, en sú ábyrgð, sem ríkið er að leggja þeirri verksmiðju, sem afkastar 5 þús. málum. Það er svo miklu meira en það, sem svarar þessari áhættu, að það er beinlínis hagkvæmt út frá sjónarmiði ríkissjóðs að veita þessa viðbótarábyrgð. Nú eru rökin, sem liggja til þess að byggja þessa verksmiðju, mjög mörg og sterk, og vil ég þá fyrst taka fram, að ef öll þau skip, sem nú eru í smíðum, þar með talin sænsku skipin, verða komin á veiðar fyrir næstu vertíð, - og ég býst við að svo verði, - þá erum við, þegar tillit er tekið til þeirrar aukningar, sem þegar er orðin, verr staddir eða a. m. k. ekki betur staddir með afköst verksmiðja okkar en við vorum á fyrri árum stríðsins. Það er verið að byggja 10 þús. mála verksmiðju á Siglufirði og 7 þús. mála verksmiðju á Skagaströnd. En ég er ekki alveg viss um, að verksmiðjan á Skagaströnd geti orðið til fyrir vertíðina, og byggist það á því, að staðið hefur á hafnarmannvirkjum þar, sökum óhagstæðs tíðarfars í sumar, og það mun gera miklu örðugra um uppskipun á vélum og efni til verksmiðjunnar. Ef svo fer, að ekki verður hægt að koma upp þessari verksmiðju á Skagaströnd fyrir næstu vertíð, þá erum við greinilega verr staddir en við vorum á fyrri árum stríðsins, þegar Íslendingar urðu að fyrirskipa veiðibann og skipin máttu sig ekki hreyfa úr höfn. Frá því almenna sjónarmiði er því Rauðka mjög kærkomin aukning á vélaafköstum verksmiðja okkar. Ef maður tekur kostnaðarhliðina, þá vil ég taka fram, að þetta er alveg óvanalega ódýr verksmiðja, og verður hún í öllu falli nokkrum millj. kr. ódýrari en sú síldarverksmiðja, 10 þús. mála, sem verið er að byggja á Siglufirði nú. Og þess vegna hlýtur það að vera lítil áhætta fyrir ríkið, frá því sjónarmiði séð, því að hún kemur fyllilega til með að standa fyrir sínu. Allt, sem Siglufjarðarkaupstaður átti í verksmiðjunni, er komið inn í þetta, mjög mikið af efni, nokkuð af vélum, lóð og hús að hálfu leyti, af því að húsið er byggt upp þannig, að gamall grunnur var tekinn og steyptur og svo sett þak yfir. Annars er húsið það sama. Það, sem Siglufjarðarkaupstaður hefur þannig lagt inn í þetta, eru geysileg verðmæti. Við skulum hugsa okkur, að það fari eins illa og það getur frekast farið, - komi nýtt síldarleysisár og stórtap verði á þessari verksmiðju. Þá hefur ríkið þann kostinn að velja að yfirtaka verksmiðjuna. Þessi verksmiðja kostar, þegar maður leggur við rekstrartapið í sumar, ekki meira en í kringum 7½ millj. kr., en ég geri mér ekki vonir um, eftir því sem fyrir liggur, að síldarverksmiðja ríkisins, sem verið er að byggja á Siglufirði, verði undir 10 millj. kr., og byggist það á því, að þar hefur orðið að reisa hús frá grunni, þar var ekkert á að byggja. Ef illa fer fyrir Siglufjarðarbæ, stendur ríkið frammi fyrir því að yfirtaka þessa verksmiðju, sem er fyllilega sambærileg við þær verksmiðjur, sem ríkið á nú, og það er svo hagkvæmt, af því að þessi verksmiðja er í höfuðstað síldariðnaðarins og því ákaflega gott að reka hana í sambandi við Síldarverksmiðjur ríkisins. Þannig standa málin. Ef bæjarfélagið gefst upp á þessu fyrir einhverra hluta sakir, eru hæg heimatökin fyrir ríkið að yfirtaka verksmiðjuna. Og enginn efast um það, að þarna í verksmiðjunni er allt fyrsta flokks, enda hef ég ekki heyrt nokkurn mann bera brigður á það. Það hefur allt verið vandað til hins ýtrasta í þessari verksmiðju. Fjárskortur og önnur vandræði hafa ekki verið látin hafa áhrif á það. Nafn Snorra Stefánssonar er trygging fyrir gæðum verksmiðjunnar, og ber enginn brigður á sem þekkir hann persónulega. Ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um það, að Siglufjarðarkaupstaður gefst ekki upp. Ég er sannfærður um, að þessi verksmiðja verður honum til blessunar og kemur til með að borga sig niður. Hitt vildi ég aðeins benda á, að ef það fer eins illa og við getum hugsað okkur það verst, þá tekur ríkið þessa verksmiðju yfir, - og að hún er fyllilega sambærileg við ríkisverksmiðjurnar. Þetta er það atriði, sem ég vildi sérstaklega undirstrika. Þetta mál var lagt fyrir fjvn. og er flutt hérna af mönnum úr öllum flokkum. Í bæjarstjórn Siglufjarðar var það samþ. með atkv. allra bæjarfulltrúanna. Á Siglufirði er þetta mál ofan við alla flokka og flutt þannig hérna í þinginu til þess að undirstrika, að þetta sé ekki flokksmál, heldur mál, sem allir Siglfirðingar standa að, og vænta þeir góðra undirtekta Alþ. Það kom einnig maður vegna undirbúnings þessa máls, Aage Schiöth lyfsali, sem er form. verksmiðjustjórnar Rauðku. Hefur hann lagt fram gögn og áætlun í þessu máli, er mun hafa verið lagt fyrir fjvn., til þess að hún gæti kynnt sér þetta mál. Því miður varð niðurstaðan hjá fjvn. sú, að hún taldi sér ekki fært að flytja málið, og af þeim sökum hef ég, ásamt meðflm. mínum, flutt þetta mál. Hæstv. fjmrh. (PM) bar fram ósk um, að ábyrgðarbeiðnir, sem oft hefur verið rætt um, að muni koma hér fram í sambandi við ýmis bæjarfélög, 8 millj. kr. ábyrgð á einum staðnum, 3 millj. kr. á öðrum staðnum, - verði teknar aftur, þar með talin þessi ábyrgð fyrir Siglufjarðarkaupstað. Þó viðurkennir hæstv. ráðh., að það standi sérstaklega á með Síldarverksmiðjur ríkisins. Og það er rétt, eins og ég tók fram, að þessi aukna ábyrgð fyrir Rauðku er beinlínis til að minnka , áhættu ríkisins, sem þegar er komið í stórar ábyrgðir fyrir þetta fyrirtæki. Þarna gegnir allt öðru máli, eins og hann réttilega benti á. Ég vil út af ósk hv. fjmrh., sem ég vil tæpast telja, að beint sé til mín og flm. þessarar till., vegna þess fyrirvara, sem hæstv. ráðh. gerði, - taka fram, að til þess að þessi verksmiðja geti staðið í 10 þús. mála afköstum fyrir næstu vertíð, má engan tíma missa til þess, sem þarf að smíða, að ég hygg. Það er ekki strax búið að því. Það þarf að kaupa skilvindur. Þær eru ekki til á lager og þarf að smíða þær sérstaklega. Þannig þolir málið enga bið, ef gengið er inn á þá braut að gefa Siglufjarðarkaupstað aðstöðu til að stækka verksmiðjuna. Þess vegna er það óhjákvæmileg nauðsyn að fá úr þessu skorið nú. Þegar fram í febrúar er komið, er það orðið of seint. Að fresta þessu máli er sama og að fella það. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, og með tilliti til þess fyrirvara, sem hæstv. fjmrh. gerði í ræðu sinni, vænti ég þess, að hann fallist á þá skoðun mína, að mér sé ekki fært að draga þessa till. aftur. Siglufjarðarkaupstaður stendur í miklum skuldbindingum við ríkissjóð og ekkert bæjarfélag á landinu í hlutfalli við íbúafjölda stendur í eins miklum óbættum sökum við ríkissjóð, og það er ekki minnsti vafi á því, að hann hefur fulla löngun til að standa við þær skuldbindingar og höggva í þær stóru skuldir, sem ríkissjóður er í fyrir þennan kaupstað. Og það er ekki vegna þess, að kaupstaðurinn vilji ganga freklega fram til að heimta ábyrgðir handa sér, með þessu tiltölulega óverulega fjárframlagi til að stækka þessa verksmiðju, því að þá eru kaupstaðnum skapaðir miklu meiri möguleikar en áður til að geta losað ríkissjóð algerlega við þessar ábyrgðir. Það er þess vegna, sem .kaupstaðurinn gerir þessa kröfu, sem hver einasti bæjarbúi er sammála um að fara fram á í trausti þess, að Alþ. skilji, hvað fyrir Siglufirði og bæjarstjórn Siglufjarðar vakir. Það er ljóst, að ef Siglufjarðarkaupstaður hefði ekki orðið fyrir því óhappi á fyrsta rekstrarári verksmiðjunnar, að hin mikla síldarleysisvertíð skall yfir, svo að síldveiðin brást gersamlega, þá hefði hann getað framkvæmt þessa stækkun af eigin rammleik, en þessi skellur skaðar bæinn og verksmiðjuna um meira en það, sem nemur tapinu, því að hann hefur gert lánsstofnanirnar svo hræddar, að þær vilja helzt ekkert fyrir síldarútveginn gera. Og meðal annars mun sá bankinn, sem helzt á að sinna þessum málum, Útvegsbankinn, eiga svo mikið bundið fé í síldarútgerðarfyrirtækjum frá síðustu vertíð, sem hann hefur ekki getað fengið borgað vegna þess, hvernig vertíðin fór. Og það er þess vegna óeðlilegt að gefa Siglufjarðarkaupstað ekki tækifæri til að koma upp fullkominni verksmiðju, þegar þörfin fyrir verksmiðju er svo mikil fyrir þjóðina í heild eins og raun er á, þrátt fyrir það að þetta óhapp hefur orðið, sem alltaf má gera ráð fyrir í sjávarútveginum. Með tilliti til þess, sem ég hef sagt um þessa Rauðkuábyrgð, leyfi ég mér að vænta þess, að hv. þm. sýni Siglufjarðarkaupstað fulla sanngirni í þessu máli og veiti þá ábyrgð, sem farið er fram á.



Það hefði kannske verið ástæða til að minnast almennt á málið, en það ætlaði ég ekki að gera og vísa því til þess, sem ég hef áður sagt þar um. Ég hafði ekki ætlað mér að gera till. annarra þm. að umtalsefni, en vil þó segja nokkur orð út frá þeirri ræðu, sem hæstv. atvmrh. (ÁkJ) flutti hér áðan. Í þessu stórmáli, sem áður hefur verið hér til meðferðar, er ýmislegt, sem þyrfti frekari upplýsinga við, t. d. þetta, hve mikið af lánum hafi verið boðið út á Siglufirði, heima fyrir, til viðbótar þeirri ábyrgð, sem hér var veitt í fyrra, og vil ég skjóta því hér fram, að ég hefði talið skynsamlegra af hæstv. ráðh. að flytja varatill. við þetta mál. Gera má ráð fyrir, að þeim, sem vilja styðja að því, að afköst Rauðku væru aukin upp í 10 þús. mál, hafi ekki þótt þessi ábyrgð vera um of til að koma þessu í framkvæmd, og að síðar mætti athuga, hverjar bætur yrðu að því og hvort bærinn gæti haldið verksmiðjunni. Við þm. S.-M. eigum hér till. saman, varðandi vegi og brýr. Það er fyrst og fremst til að brúa Geitdalsá og Múlaá í Skriðdal. Þessar ár skipta þessum sveitum í tvennt og eru örðugar viðfangs. Það hefur lengi verið sótt um að fá þær brúaðar, en ekki tekizt, og flytjum við nú einu sinni enn till. um, að það verði gert. - Hofsá í Álftafirði klýfur sveitina í sundur. Sjaldan er þar bílfært, en leiðin er afar fjölfarin frá Hornafirði og austur um land. Þeir eru margir, sem fella sig ekki við að koma til Hornafjarðar og geta ekki haldið ferðinni áfram á landi. En til þess að það sé mögulegt eru vegir og brýr stórt og veigamikið atriði, sem verður að bæta úr. Það telst svo til, að til þessarar brúar hafi verið farið fram á flestar fjárveitingar til þessa, en án árangurs. Vegatill. eru þrjár. Fyrst er Skógavegur. Það er vegur, sem liggur af aðalveginum til Hallormsstaðar. Honum er ábótavant og er ekki eins góður og hann þyrfti að vera á jafnfjölfarinni leið. Fjvn. ætlar til hans 10 þús. kr. Það er lítið hægt að gera fyrir þær, og hefur verið farið fram á 30 þús. kr. - Annar vegurinn er Fagradalsbraut, þ. e. vegurinn til Reyðarfjarðar. Það er eins og allir vita gamall akvegur, sem hefur verið vel við haldið, en er mjög lágur og er því ófær mikinn hluta vetrarins oft og tíðum, en ef hann væri hækkaður, mundi verða að því veruleg bót og Héraðið verða í sambandi við aðalhöfnina. Það er farið fram á 100 þús. kr. í þessu skyni í samráði við vegamálastjóra. - Sá þriðji er Berufjarðarvegurinn. Lagt er til, að framlag til hans hækki úr 15 þús. kr. í 25 þús. kr. Loks er það till., sem ég er fyrsti flm. að, en aðrir Austfjarðaþm. flytja með mér. Hún er um það að heimila ríkisstj. að verja allt að 500 þús. kr. til að byggja varðskip, er annist landhelgisgæzlu og björgunarstörf fyrir Austfjörðum. Keyptir hafa verið bátar fyrir landhelgisgæzlu og björgunarstörf. Ég er hræddur um, að þeir verði aldrei til björgunarstarfa, svo að ekki sé meira sagt. Við þessir flm. hefðum að sjálfsögðu getað fallizt á að láta þetta mál vera í höndum ríkisstj., en þegar við sáum, að hér er haldið fram við 3. umr. till. um smíði á bát fyrir Vestfirði, þá er ekki lengur hægt að krefjast þess af okkur, að við höfumst ekkert að, og því höfum við flutt þessa till. Við þykjumst geta fært glögg rök fyrir því, að það sé ekki síður brýn nauðsyn á því að hafa hentugan varðbát og björgunarbát á Austfjörðum en á Vestfjörðum. Þess vegna er till. komin fram. Það er tilraun af okkar hendi til að gæta þess, að okkar hlutur verði ekki eftir í sambandi við þetta mál. Ég ætla svo ekki að fjölyrða meira um till., og get ég látið niður falla að ræða um önnur atriði í sambandi við þessi mál.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Það er nú að verða endir á þessum umr. um fjárl., sem búnar eru að standa alllangan tíma. Þegar litið er á allar þær ádeilur, sem fram hafa komið frá ýmsum háttv. þm. á fjvn., þó undanskilin skot úr baunabyssu hv. þm. Vestm. (JJós), þá held ég, að fjvn. megi vel una þeim móttökum og þeim dómi, sem verk hennar hafa fengið hér á Alþ. Það verður engan veginn sagt, ef nokkuð má marka þskj., sem fram hafa komið, að fjvn. hafi verið bruðlsöm. Það eru hvorki meira né minna en brtt. fyrir um rúmar 10 millj. kr., sem liggja fyrir fram yfir það, sem fjvn. leggur til, svo að það verður ekki annað sagt en hún hafi ekki verið bruðlsöm, þó að hæstv. fjmrh. þyki nóg um hallann á fjárl., sem ég er honum alveg sammála um. Þó verður varla heldur sagt, að hún hafi verið ákaflega sparsöm, ef miðað er við afgreiðslu fjárl. undanfarinna ára, og hefur henni þá tekizt að þræða hinn gullna meðalveg, sem fjvn. hefur ekki tekizt áður að gera, ef marka má nokkuð þau plögg, sem fyrir liggja. Þá vil ég leyfa mér að víkja nokkuð að ræðu hæstv. fjmrh. (PM) og þá fyrst og fremst till., sem hann hefur borið fram á þskj. 372. Fjvn. hefur ekki haft tækifæri til að ræða hana og athuga, því að hún kom fyrst fram í kvöld, eins og kunnugt er, og þykir mér að sjálfsögðu nokkuð miður að hafa ekki haft tækifæri til að ræða um þetta atriði við n. Get ég því ekki talað um till. í nafni n., heldur mun ég tala um hana frá mínu eigin sjónarmiði og ætlast ekki til, að það verði tekið til ábyrgðar af n. hálfu. Hæstv. fjmrh. fer hér fram á að fá heimild til að skera niður fjárveitingar til verklegra framkvæmda allt að 30%, ef þess gerist þörf, og fyrir mín tilmæli hefur þetta verið orðað þannig, að þetta skuli gert eftir jöfnum hlutföllum, eftir því sem við verður komið. En ég vil í sambandi við þetta leggja aðaláherzluna á, að ég tel, að fjvn. mundi ekki fella sig við, að þetta væri látið ganga út yfir þær brýnu vega- og brúaframkvæmdir, sem tilheyra hinum strjálu byggðum. En það er vitanlegt, að hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir því, að hann teldi ranga stefnu að eyða miklu fé til vega úti um landið, og það er einnig vitað, að hæstv. samgmrh. (EmJ) hefur haldið þessu sama fram. Þegar fjárlfrv. var fyrst lagt fram, bar það svip þess, að skera ætti niður þorrann af smærri vegaframkvæmdum í landinu. Út af þessari till. vil ég taka það fram, að ég lít ekki svo á, þó að ég mundi ljá henni samþykki, að hún sé til þess, að framkvæmdir verði algerlega skornar niður, því að ég hef óskað eftir því, að þetta yrði gert hlutfallslega. Það á að gera margar aðrar framkvæmdir, eins og margar stórbyggingar, sem vafasamt er að byggja á næsta ári, ekki einasta af því að þær eru stórar, heldur vegna þess, að þær eiga ekki hvað minnstan þáttinn í að auka dýrtíðina í landinu, vegna þess, að því meiri sem eftirspurnin er eftir fólki og efni til þessara nota, því dýrari verða þessar byggingar og því erfiðara verður að halda dýrtíðinni niðri við aðalatvinnuvegi þjóðarinnar. Um heimild til lántöku er það að segja, að ég tel það sjálfsagt og rétt, enda ekki annars úrkosta nú eftir að búið er að ganga frá fjárl, eins og þau líta út í dag, hvað þá eftir að búið er að ljúka afgreiðslu þeirra við 3. umr. Hæstv. fjmrh. ræddi hér um till. út af Steingrími Matthíassyni lækni. Ég minnist þess, að þegar þetta var rætt í n., tóku allir því mjög vel, en sökum þess að það var þá ekki komið í það form, sem það er nú komið í, og ekki var vitað, í hvaða formi ráðh. óskaði að hafa það, þá var ekki gengið frá því í n. Hins vegar hefur n. fjallað um till. viðvíkjandi Guðjóni Samúelssyni. N. varð ekki sammála um hana, og munu sumir nm. greiða atkv. á móti, að ég held til að lækka hina aðaltill., og hef ég gert grein fyrir því í framsöguræðu minni. Þriðja till., sem hæstv. ráðh. minntist á, var aldrei borin undir n. Hún var um ljósprentaða útgáfu á fornritum. Hins vegar var till. um námsstjórn, frá hæstv. menntmrh. og fjmrh., borin undir n., en hún gat ekki fallizt á að samþ. hana eins og hún lá fyrir. Ég vil þá snúa mér að þeim atriðum, sem hæstv. atvmrh. (ÁkJ) minntist á út af Rauðkuábyrgðinni. Ég verð að segja það, að ég er undrandi yfir þeim starfsaðferðum, sem hæstv. ráðh. hefur valið sér í þessu máli. Það fyrsta, sem skeður í þessu máli, er það, að bæjarstjórnin á Siglufirði samþ. 21/11, eða fyrir rúmum 3 vikum, að senda til þm. kjördæmisins beiðni um að bera fram þáltill. um ábyrgð til handa síldarverksmiðjunni, eins og nú er borið fram í ábyrgðarheimild hér í þinginu. Hvers vegna hefur hæstv. atvmrh., hv. þm. Siglf. (ÁkJ), daufheyrzt við þessu máli, þegar hann telur það nú lífsskilyrði fyrir síldarverksmiðjur bæjarins, að þetta nái fram að ganga hér á fjárl.? Það næsta er, að bréf er sent til fjvn. með beiðni um, að hún flytji þessa till., og getur fjvn. ekki skilið það öðruvísi en svo, að hv. þm. kjördæmisins hafi viljað víkja þessu verki frá sér. Honum bar þó fyrst og fremst skylda til að flytja till. Nú tók fjvn. mjög vel á þessu máli og hæstv. atvmrh. var mjög vel kunnugt um það. Hún vildi aðeins ekki hafa málið í þessu formi, að setja þetta inn á fjárl., og telur, að slíkt stórmál eigi ekki að koma fram í þ. á síðustu stundu, og sannleikurinn er sá, að hér hefur hæstv. atvmrh. gert róttæka tilraun til að tefja þessa umr. og afgreiðslu fjárl. því að hann veit, að þetta mál hlýtur að vekja stórkostlegar deilur, og það er engin önnur ástæða fyrir því, að málið er lagt fram í þ. á elleftu stundu. Hann veit, að hæstv. forseti mun ekki hafa þolinmæði til að halda fundinum áfram svo lengi sem menn vildu ræða um þetta mál. Sannleikurinn er sá, að það vantar allar upplýsingar um þetta mál, til þess að hægt sé fyrir þm. að greiða um það atkv. Fyrir það fyrsta er það ekki rétt meðfarið eins og það er sett inn í till., að það sé eingöngu verið að fá ábyrgð til að stækka verksmiðjuna, heldur til að standa við þær greiðslur af skuldum, sem hún hefur ekki getað innt af hendi. Og þannig er þetta tilkomið, að verksmiðjan á ekki einu sinni sjálf þessi áhöld. Það eru aðrir aðilar, sem eiga þetta í verksmiðjunni, og geta þeir tekið það, hvar sem er í verksmiðjunni, sem nemur 2 millj. kr. Og þó að hér sé verið að sækja um ábyrgð fyrir 600 þús. kr. og 540 þús. kr. til stækkunar, þá vildi ég benda hæstv. atvmrh. á, að það liggur engin grg. fyrir því hér, að verksmiðjan sé 10 þús. mála verksmiðja, þegar búið er að setja þessa hluti í hana, sem ekki kosta nema 540 þús. kr. Þetta eru þær upplýsingar, sem n. vildi fá, og það má hver lá henni sem vill, að hún hefur ekki viljað leggja nafn sitt við það að mæla með þessari ábyrgð, þegar ekki var hægt að fá þessar upplýsingar. Hæstv. ráðh, var bent á það, að eðlilegasta leiðin væri, að hann sjálfur, sem þm. kjördæmisins, flytti þáltill. um þetta mál, og honum var jafnframt skýrt frá því, að fjvn. mundi taka mjög vel í það mál og gera allt til þess að hjálpa því máli áfram og krefjast upplýsinga um það, á hvaða stigi málið stæði. Í þessu sambandi vil ég benda á það, að þessi skýrsla, sem hér hefur verið lögð fyrir fjvn., er ekki nákvæmari en það, að þar er sagt, að verksmiðjan sé annaðhvort 5000 eða 7000 mála verksmiðja. Það er ekki kunnugt um það enn, hvort hún er 5000 eða 7000 mála verksmiðja, og höfum við þá heldur ekki fengið að vita, hvort hún verður 8000 eða 10000 mála verksmiðja, þegar búið er að lána í hana 540 þús. kr. í viðbót, eins og farið er fram á. Ég segi þetta ekki til þess að vera á móti málinu, en vil aðeins benda á þær veilur, sem voru á þessu máli frá hendi hæstv. atvmrh. og ekki var hægt að laga, svo að n. geti tekið pósitiva ákvörðun í málinu, Það er hægt að setja fram þessa ákvörðun um 5000–10000 mála verksmiðju, en hitt er annað atriði, að þessar tölur hafa ekki sannfært mig enn þá, til þess þarf betri upplýsingar en þessar, en séu þær réttar, að þessi verksmiðja sé talin vera 5000–7000 mála verksmiðja, getur hún ekki haft meiri ágóða en 200000 kr., en 10000 mála verksmiðja á að hafa komizt upp í næstum 1 millj. kr. ágóða með öllum sömu skilyrðum. Þá vildi ég spyrja hæstv. atvmrh.: hvers vegna hefur hann þá undir sinni stjórn ætlazt til, að byggð yrði verksmiðja á Skagaströnd; sem væri aðeins 500 málum stærri en sú verksmiðja sem hér á að byggja við á Siglufirði, því að hann upplýsir, að verksmiðjan á Skagaströnd eigi ekki að vera nema 7500 mál? Hvers vegna hefur hann ekki verið svo framsýnn að bæta við 2500 málum, svo að sú verksmiðja gæti veitt 1 millj. kr. hagnað eins og Rauðka? Með þessum upplýsingum hefur hæstv. ráðh. ásakað sig miklu meira en hann hefur vitað um. Sannleikurinn er sá, að það þarf meiri upplýsingar um þetta mál en þær, sem n. bárust. Ég vænti þess jafnt, að þessi till. verði felld, eins og hins, að hv. alþm. taki með fullum skilningi á málinu, og eins, að málið verði borið fram í réttu formi, eins og ég vænti, að verði eftir að niður er felld þessi till. Í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði um liðinn á þskj. 366, 21. liðinn, það er 300 þús. kr. ábyrgð fyrir vinnuhæli SÍBS, vil ég upplýsa það, að við ræddum um þetta mál við lækni hælisins á sínum tíma, og að n. vildi ekki mæla með þessu var fyrir það, að henni þótti varhugavert að fara inn á þessa braut að taka ábyrgð á rekstrarútgjöldum yfirleitt, en ekki af því, að hún hefði ekki fulla samúð með þessari stofnun. Hins vegar féllu orð læknisins þannig hjá n., að ef gengið væri inn á það af n. að hjálpa um byggingarstyrk eins og gert er í till. n., þá mundi þetta ekki verða til vandræða fyrir þessa stofnun. Ég vil upplýsa það í sambandi við ummæli hæstv. ráðh. um nýja veginn, að þó að ég sé honum sammála, skil ég ekki, hvers vegna verið er að koma með svona mál, svona stórt mál, inn í fjárl. á síðustu stundu. Það er vitanlegt, að í Ed. liggur fyrir frv. um þetta mál, þar sem ætlazt er til, að það sé leyst á ákveðinn hátt. Það getur því ekki verið hægt að skilja þetta öðruvísi en að það sé borið fram sem hrein og bein kosningabeita, og það er allt of illa farið með jafnstórt mál og nauðsynlegt eins og þetta, að það skuli aðeins vera haft til þess að setja á sig eitthvert merki fyrir kosningar, án þess að ætlazt sé til þess að fá með þessu samkomulag til þess að frv. nái fram að ganga. Auk þess vil ég í sambandi við þetta benda á það, að ég tel, að fyrir Árnesinga hafi gersamlega verið brugðizt því loforði, sem búið var að gefa í fjvn. um þessi vegamál almennt, og þykir mér það miður. Ég hygg, að það sé ekki neitt óvenjulegt eða óþinglegt, að þm. komi sér saman um að bindast samtökum um ákveðið mál, og það hefur verið gert í fjvn. nú eins og svo oft áður, að allir þeir, sem komið hafa sér saman um að bera engar nýjar till. fram eða fylgja öðrum till. í hafnarmálum eða brúamálum, greiði atkv. á móti annarra till., eins og ávallt hefur verið venja hér á hæstv. Alþ. Nú víkur einn af þessum mönnum, hv. þm. N.-Þ., úr n. og af þingi og sendir í stað sinn hv. 1. þm. Árn., og tel ég hann bundinn af öllu því samkomulagi, sem fyrirrennari hans hafði gert í n. Hv. 1. þm. Árn. var bent á þetta í n., og ég gat ekki annað skilið en hann teldi þetta fullkomlega skyldu sína alveg á sama hátt eins og hv. 7. landsk. (ÁS) skildi sína afstöðu, þegar hann tók sæti síns flokksmanns 1 n. Ég ætla svo ekki að lengja umr. um þennan veg. Ég er á sama máli og hæstv. fjmrh. um það, að það sé fyrsta skilyrðið í þessu máli að koma sér niður á það, hvar vegurinn eigi að liggja, því að það hefur verið sótt ákaflega fast á af sumum hv. þm. að fleygja tugum og hundruðum þúsunda í Krýsuvíkurveginn til þess að ljúka honum, sem nú á allt í einu að víkja frá. Meðal annars hafði hv. 1. þm. Rang. fallizt á það í n. að lækka þá till., sem vegamálastjóri lagði til, vegna þess að kom fram, að hann hafði verið á rangri leið. Svo er því haldið fram hér, og það með mjög miklu kappi, að þessi vegur eigi á engan hátt að íþyngja öðrum vegaframkvæmdum í landinu, þegar ætlazt er til, að teknar séu 4 millj. kr. til vegaframkvæmda við þennan eina veg á árinu. Ég tek því undir það með hæstv. fjmrh., að það sé engan veginn heppilegt, að þannig sé að farið í þessu máli. - Í sambandi við það, sem hann taldi, að mundi kosta að ljúka Selvogsveginum að fullu, að vegamálastjóri hefði tilkynnt, að það mundi kosta 2 millj. kr., kemur til mála, hvort ekki ætti að gera það fyrst, áður en farið er inn á nokkrar nýjar leiðir. Þá vil ég ræða um tvær till., sem hafa komið hér fram sem ábyrgðarheimildir frá einstökum þm. önnur er frá hæstv. dómsmrh. um ábyrgð handa Ísafirði. Hin er frá nokkrum þm., meðal annars hv. þm. Vestm., um 8 millj. kr. ábyrgð fyrir ýmis sveitarfélög. Þar sem till. um sveitarfélögin var hreyft í fjvn., vil ég skýra það hér, að þegar hún kom fyrir, var hún ekki nema 5 millj. Fjvn. ræddi þetta mál mjög, og henni fannst engan veginn rétt að mæla með því, að slík heimild væri gefin á 22. gr., og þó hefur þessum hv. þm., sem er meðal annars helmingurinn af nýbyggingarráði, þótt sjálfsagt að setja þessa till. hér inn. En ég vil benda hv. þm. Vestm. á það, að hann er nú í samlífinu við vini sína í nýbyggingarráði orðinn svo gerspilltur, að hann kann ekki lengur fótum sínum forráð í fjármálum. Ég veit ekki betur en að hann hafi í fyrsta lagi lagt til, að það væri lánað 75% af kostnaðarverði út á þessa staði. En auk þess á svo ríkið að taka á sig stórkostlega ábyrgð fyrir þá aðila, sem kaupa þessi tæki, eftir að þeir hafa fengið 75% lánað, með ábyrgð ríkisins raunverulega. Ég veit ekki, hvert stefnir með fjármálaspeki þessa ágæta fjármálamanns, ef hann telur þetta fjármálaspeki. Svo er ekki betur greitt fyrir þessu en það, að engir af þeim, sem ætlað er að tryggja, eiga að vera fyrir utan Reykjavík og Hafnarfjörð. Ég gæti því trúað því, að ef till. yrði samþ. eins og hún liggur fyrir, þá gæti Reykjavík fengið helming af þessu, ef hún bæði um það. Kapphlaupið er svo mikið, að það er ekki einu sinni hér kunnað fótum sínum forráð. Ég held, að þegar það er orðin staðreynd, eins og hefur verið undanfarið, að það séu látnar milljónir í áhættulán til þess að hjálpa til að kaupa þessi atvinnutæki, þá sé bikarinn að verða fullur. Ef það getur ekki dugað, að menn fái 75% af kostnaðarverði atvinnutækjanna til láns, með þeim kjörum, sem gert er ráð fyrir, þá fer að verða spursmál, hvort ekki á að tala um þetta á öðrum grundvelli, að láta ríkið eiga allt draslið, því að ég sé þá engan mun á því. Till. frá hæstv. dómsmrh. er svo fjarri öllu lagi sem frekast getur verið, því að þar er, eins og hæstv. fjmrh. sagði, verið að biðja um ábyrgð fyrir því að setja upp gagnfræðaskóla, sem ríkið borgar, fyrir þann íþróttaskóla og sundhöll, sem ríkið leggur einnig stórkostlega fjárfúlgu í, og húsmæðraskóla, sem ríkið leggur mikið fé í. Ofan á þetta á svo ríkið að ábyrgjast allt það fé, sem á vantar, ábyrgjast allt þetta fyrir bæinn, eftir að hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir því, að enginn banki vilji koma nálægt þessu, vegna þess að þeir vantreysti því. Það er ekki að furða, þó að fjvn, vilji ekki gleypa við því, þegar komið er með svona beitu. En ég hefði gaman af því að spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig stendur á því, að þeir Ísfirðingar flæmdu burtu frá sér stórútgerð á þeim tíma, sem hún gat gefið þeim efni? Ætli það geti ekki skeð, að fjárhagur þeirra væri betri nú, ef þeir hefðu ekki notað það bragð að flæma frá sér eina atvinnutækið, sem gat gefið þeim peninga á þessu ári, og ekki verður það til þess að lyfta höndum margra þm. hér um það að tryggja þessa ábyrgð, að þeir gátu ekki farið sæmilega með þau mál á sínum tíma. Viðvíkjandi till. hæstv. atvmrh. varðandi atvinnudeildina vildi ég mega benda honum á, að hann á sjálfur stærstu sökina á því, að ekki varð samkomulag um þetta í fjvn. Fjvn. tók mjög vel í þetta mál, en eftir að hafa haft fund með fiskimálastjóra annars vegar og dr. Þórði Þorbjarnarsyni hins vegar, komst hún að raun um það, að Fiskifélagið, sem hafði verið brautryðjandi í þessu máli, eins og hæstv. ráðh. minntist á hér áðan, hafði gersamlega verið hindrað í þessu máli, - vildi fjvn. ekki verða til þess að leggja til, að greiddar væru 200 þús. kr. í þessa byggingu. Ég benti nokkuð á það í framsöguræðu minni í dag, - og ef hæstv. ráðh. hefði verið við, hefði hann getað kynnt sér þetta mál, - að sannleikurinn er sá, að það þarf að byrja að byggja og koma fullu samkomulagi á milli þessara aðila, áður en farið er að láta nokkra krónu frá Alþ. í þessa byggingu. Hitt er annað atriði, sem ég er ekki viss um, að þm. verði sammála um. Það er að taka 1 millj. kr. úr fiskveiðasjóði til þess að gera þetta. Að vísu er fram komið frv. í þ., en fjvn. vildi sjá, hvernig þessu frv. reiddi af, áður en hún legði til, að lagt yrði fé í þessa byggingu. Ég veit ekki hvaðan hæstv. atvmrh. kemur sú heimild að lýsa því yfir hér á hæstv. Alþ., að töluverð óánægja sé með það, að þessi mál séu í höndum Fiskifélagsins. Ég leyfi mér hér að mótmæla þessu. Ég held, að það hafi hvergi heyrzt um það óánægja, að þetta mál sé í höndum Fiskifélagsins. Það hefur einmitt verið talið mikilsvert, að Fiskifélagið starfi á þessu sviði. Hitt er svo annað atriði, hvort Fiskifélagið er réttur aðili til þess að halda því starfi áfram, en þrátt fyrir það er hægt að ganga svo frá þessu máli, að engin vansæmd sé að, án þess að það sé gert á þann hátt, sem hér er lagt til. Svo ber einnig að athuga það í þessu máli, að ef það frv. verður að l., sem hér liggur fyrir, kemur til athugunar, hvort háskólinn getur ekki sjálfur staðið undir þessari byggingu og sé atvinnudeildin þannig lögð undir háskólann, og er þá aðallega að athuga, hvað mikið fé frá happdrættinu rennur til háskólans. Nú hefur happdrættið verið aukið úr 10 í 12 flokka á ári, og er þá athugandi, hvort það getur ekki staðið undir þessari byggingu, án þess að veita til þess fé úr fiskimálasjóði eða greiða fé úr öðrum sjóðum. Það má segja, að þarfirnar séu miklar, en þó verður ekki um það deilt, að betur sé fénu varið til þess að koma slíkri vísindastofnun upp en til þess að koma upp því íþróttahúsi og girðingu, sem hugsað er að láta féð renna í fyrst um sinn. Ég trúi því ekki, að háskólaráð vilji ekki endurskoða sína fyrri afstöðu um, að atvinnudeildin fari öll undir þeirra yfirráð. Þetta eru rökin fyrir því, að fjvn. vildi ekki leggja til, að tekið væri upp í frv. 200 þús. kr. framlag til þessarar byggingar. Ég skal ekki ræða mikið við hæstv. ráðh. um hafnarframkvæmdir á Siglufirði, en aðeins leyfa mér að benda á það, að mér er alveg óskiljanlegt, hvernig samstarfið milli hans og hæstv. samgmrh. er, því að þessi till. er gerð í fullu samræmi og með vilja hæstv. samgmrh., að leggja ekki nema 100 þús. kr. í Siglufjörð. Vitamálastjóri lagði til, að þetta yrði 75 þús. kr., en það var hækkað um 25 þús. kr. í samráði við samgmrh., sem taldi, að Siglufjörður þyrfti ekki meira framlag fyrst um sinn, og hæstv. atvmrh. færði þá fyrir n. engin þau rök, sem hann hefur nú rætt hér í dag og ég geri frekar ráð fyrir, að hann flytji sem kosningaauglýsingu en hann ætlist til, að þau séu tekin gild. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að ég hygg, að Siglufjörður sé ein af þeim fáu höfnum á landinu, sem ekki hafa notað sér aðstöðu til að afla sér tekna eins og hefði mátt samkv. reglugerð. Það væri mjög vel athugandi fyrir hæstv. ráðh., sem einnig er þm. kjördæmisins, hvort hann vildi ekki beita sér fyrir því, að hafnarstjórinn á Siglufirði notaði að fullu réttinn til tekjuöflunar, sem hann á, til þess að gefa hafnarsjóði tekjur. Þyrfti þá kannske síður að ganga bónarveg til Alþ. um nauðsynlegar framkvæmdir. Hv. þm. Vestm. óskaði eftir því, að áður en þessi nótt liði, yrði brugðið upp „Bíói“ af heimilishögum hans og frk. Halldóru Bjarnadóttur. Hann hélt hér mjög langa ræðu út af þessu ástalífi þeirra. En ég hefði haft gaman af, að hann hefði lesið meira en sjálft erindið. Ég hefði haft gaman af, að það hefði einnig verið látið fylgja dálítið af blómunum úr umsögn nýbyggingarráðs um þetta mál. Ég geri ráð fyrir, að ef ég hefði haft afrit af bréfinu, hefði ég getað séð, hver upphæðin var, sem nýbyggingarráð lagði til, að lögð yrði í þennan skóla, ekki hin sama og er hér á þskj., heldur miklu hærri. Var þá lagt til, að „frúnni“, eins og hann kallaði það, væru veittar 100 þús. kr. til þess að koma á stofn þessum skóla. En ég vil leyfa mér að benda á, að hér stendur: „Hefur nýbyggingarráð rætt þetta mál ýtarlega: Bréfi frú Halldóru fylgir kostnaðaráætlun, sem nær yfir eins árs rekstraráætlun á stofnkostnaði, og kemst hún að þeirri niðurstöðu, að kostnaður alls nemi 100 þús. kr.“ Nú var fjvn. ekki alveg ljóst, hvernig leggja ætti til að leggja fram 100 þús. kr. upp í rekstraráætlun á stofnkostnaði. Hins vegar fannst fjvn. það sorglegt atriði, þegar nýbyggingarráð var að tryggja sér konu til framkvæmda, sem komin var á áttræðisaldur. Fjvn. var það ljóst, að þegar einhver embættismaður er settur á laun hjá ríkinu, verður hann að fara, þegar hann er sjötugur, en nú ætlar nýbyggingarráð að byrja að veita launin við sjötugsaldurinn. Nú vil ég biðja hv. þm. Vestm. að blanda þessu ekki saman við Halldóru Bjarnadóttur, sem aldrei hefur komizt í tæri við nýbyggingarráð. - Hvað er það svo, sem á að kenna? Hvaða nýjar listir? Það á að kenna helzta ullariðnað, svo sem verkun ullar, þvott ullar og spuna ullar, vefnað og hannyrðir. Ég hélt sannast að segja, að íslenzka þjóðin hefði kunnað þetta áður en nýbyggingarráð varð til, og ég efast um, að nýbyggingarráð hefði nokkurn tíma fengið ástæðu til að skrifa svona ummæli, ef íslenzka þjóðin hefði ekki kunnað þetta áður. Svo endar þetta mjög svo skemmtilega rit á því, að nýbyggingarráði þætti vel til fallið, ef stj. vildi taka upp í næstu fjárl. hálfa upphæð til þess að koma skóla frú Halldóru á fót, enda yrði þá gert ráð fyrir framlagi til skólans annars staðar frá. Fyrst á ríkisstj. að fá nægilegt fé til skólans, svo er gert ráð fyrir nægu fé annars staðar frá. Ég vil taka það fram, að ég hef ekki látið þessi orð falla hér vegna andúðar á Halldóru Bjarnadóttur, og mér leiðist meira að segja, að nafn þessarar ágætiskonu skuli hafa verið dregið hér inn í umr., en það hefði líka aldrei orðið, ef hv. þm. Vestm. hefði þekkt sinn vitjunartíma. Nýbyggingarráð hefur einnig farið fram á, að fjvn. mælti með að styrkja mann nokkurn til að læra teppagerð. N. sá sér ekki fært að verða við því að styrkja þennan fertuga mann, þar sem hún veit ekki einu sinni, hvort viðkomandi maður hefur nokkurn tíma séð teppi, hvað þá heldur stigið á það. Nýbyggingarráð gerir ekki neitt gagn með slíkum aðferðum sem þessum, en mér skilst helzt, að það vilji fá einkarétt á því að vera ekki gagnrýnt. Hv. þm. Vestm. ásakar n. einnig þunglega fyrir, að hún skuli ekki hafa viljað leggja meira fé til hafnarmannvirkja í Vestmannaeyjum. En sannleikurinn er sá, að fjvn. lagði aldrei til neina sérstaka upphæð til Vestmannaeyja, heldur til hafnarmannvirkja í heild. En frá vitamálastjóra. kom till. um 200 þús. til Vestmannaeyja, en það hefur aldrei komið fram nein till. um hækkun á þessu framlagi frá hv. þm. Vestm. Ég ræddi við hæstv. samgmrh., og lýsti hann því yfir, að engin ástæða væri til að veita nema 200000, m. a. vegna þess, að nú væri fundinn sérstakur staður í höfninni, þar sem hægt væri að geyma bátana á öruggari stað en áður. Ég fæ ekki skilið, að þótt veittar hafi verið 300000 kr. til Vestmannaeyja áður, að það sé neitt eilífðarframlag. Ekki gat ég vitað, hvað þessi hv. þm. ætlaðist til, að fjvn. gerði - ekki gat ég rannsakað hug hans, hjarta eða nýru. Ég held helzt, að hv. þm. sé ekki að halda því fram, að 200000 kr. sé of lítið, því að ég álít, að Þetta sé einungis kapphlaup við hv. þm. Borgf., enda hefur það fyllilega komið fram hjá þessum hv. þm., að þetta sé ekki of lítið fyrir Vestmannaeyjar, heldur, að öðrum sé gert betur. Hv. þm. sagði enn fremur, að einkennilegt væri, hvað fjvn. gæti dulizt, hvað væri að gerast á Skagaströnd. Ég verð að játa, að ég var ekki með í þeirri veizlu, sem ræddi þær framkvæmdir, en ég veit, að fjvn. aflaði sér upplýsinga m. a. hjá vitamálastjóra og samgmrh., þar sem látið er í ljós, að það fé, sem veitt er, sé nægilegt til þess að framkvæma það, sem hugsað er á næsta ári. Nú getur vel verið, að hv. þm. A.-Húnv. og V.-Húnv. hugsi sér, að gert sé meira, og þá þarf vitanlega meira fé, en þó kom skýrt fram í ræðu hjá hv. þm. A.-Húnv., að þetta fé sé nægilegt til þeirra framkvæmda, sem ætlað er. Þegar þessir menn eru svo að deila á fjvn. fyrir fjárveitinguna til Akraness, taka þeir alls ekki með í reikninginn, hvað ríkið skuldar höfninni á Akranesi. Það skuldar nú 500000 kr. Er ekki það sama upp á teningnum og þegar rætt er um Skagaströnd og Vestmannaeyjar, að það þurfi að fá fé til framkvæmda, af því að það er lagt á móti úr héraði. Allar dylgjur hv. þm. A-Húnv. og Vestm. eru því ástæðulausar og fram bornar af öfund við þessa umræddu staði. Fjvn. álítur einmitt, að það þurfi að hlúa að höfn, sem er við Faxaflóa. Þar fyrir er ráðh. engan veginn bundinn við bókun fjvn. Hann hefur umráð yfir hafnarbótasjóði, sem er sjálfsagt nú um 2 millj. kr. Ráðh. er aðeins bundinn við þær upphæðir, sem settar eru í frv. Það er alger misskilningur, sem haldið hefur verið fram af sumum hv. þm., að það hafi verið tekin upp önnur aðferð við skiptingu nokkurra hundraða þúsunda til ákveðinna framkvæmda en áður hefur tíðkazt. Ég hygg, að þetta stafi af því, að hún sjálf vildi halda þeim sið að gera till. um allt það fé, sem ætlað er til verklegra framkvæmda.

Nú vantar ekki rannsókn hjartna og nýrna

. Það er auðvelt, því að þetta liggur beint fyrir. Þá kem ég að hv. þm. V.-Sk., sem hélt því fram, að framlag til fyrirhleðslu á Klifanda hefði ekki hækkað nema um 5000 kr. Ég veit nú ekki betur en í fyrra hafi verið veitt til þessarar fyrirhleðslu 30000. Ég held, að klerkurinn sé eitthvað farinn að ruglast í hebreskunni sinni, úr því að hann heldur, að munurinn á 30 og 50 sé 5. Mér finnst, að hv. þm. eigi ákaflega erfitt með að binda sig við sannleikann, en raunar þarf ég ekki að kippa mér upp við það. Hann ræðst á fjvn. fyrir það, að hún skyldi ekki taka upp þær till., sem hann flytur. Ég vil bara leyfa mér að spyrja: Hvernig á að samræma það að skera niður framlög til strjálbýlisins, en leggja á sama tíma 4–5 millj. í nýjan veg og höggva svo annan upp? Mér sýnist því þessir hv. þm. vilja nota báðar aðferðir. Þeir mæla með því að leggja nýjan veg og leggja samtímis mikið fé í eldri veginn, svo að allt þetta nemur meira fé en áður hefur verið lagt til vegamála almennt. Það er alltaf verið að halda því fram, hvað vegamálastjóri hafi sagt um svona mál. Það er hamrað á þessu látlaust, ef það fellur saman við hagsmunamál þessara þm., en ef orð vegamálastjóra eru þeim ekki í vil, þá er ekki á það minnzt. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að vegamálastjóri legði til, að byggðar væru 3 brýr þarna austurfrá á þessu ári. En vegamálastjóri sagði aldrei annað en það, að þær yrðu byggðar, ef fjvn. sæi sér fært. Till. voru teknar upp um að fullgera tvær brýr á næsta ári, og var ekki öðru breytt en því, að Holtakíll var tekinn fram yfir Laxá. En hv. þm. verður víst ekki mikið flökurt að venda svo við sannleikanum. Hv. 2. þm. Rang. bar það fram, að ég hefði neitað að bera upp vegatill., sem fjvn. hafði borizt frá hans hendi. Ég lýsi yfir því, að þetta eru alger ósannindi. Ég veit ekki til, að nokkur till. hafi komið frá honum, sem ég hef neitað að bera upp eða stungið undir stól. Hvernig þetta hefur farið með rafmagnsstraumi í gegnum sál og heila hv. þm., veit ég ekki. Um till. hv. þm. til að styrkja gistihúsbyggingu í Múlakoti hygg ég, að honum sé óhætt að taka hana aftur, því að það er til sjóður í vörzlu póstmálastjóra, sem er ætlað að standa undir þeim byggingum, sem þannig eru reistar. Held ég, að bezt væri fyrir hv. þm. að ræða við póstmálastjóra og vita, hvort hann vildi ekki sinna þessu máli. Þá hef ég svarað flestu af því, sem til n. hefur verið beint. Mun ég ekki tefja tímann nema sérstakt tilefni gefist til. Ég finn nú, að ég get verið hreykinn af þeim góðu undirtektum, sem till. fjvn. hafa fengið yfirleitt.



Herra forseti. Þegar ég lauk við að tala fyrir brtt. á þskj. 362, gat ég þess, að von væri á annarri brtt., sem nú er komin fram á þskj. 366, sem ég flyt ásamt fleiri þm. og er 20. liður við 22. gr., þess efnis að heimila ríkisstj. að verja 1.8 millj. kr. til háspennulínu og héraðsveitu frá Selfossi til Þykkvabæjar og Hellu á Rangárvöllum. Þetta mál hefur verið til athugunar hjá ríkisstj. undanfarið og hefur hún orðið sammála um það. Hæstv. samgmrh., sem einnig er verkfræðingur og hefur beitt sér fyrir því, að hið nýja raforkufrv. hefur verið lagt hér fram á Alþ. og hér er farið fram á heimild til að framkvæma einn þátt þessarar löggjafar, sem má víst kalla svo, - hæstv. samgmrh. bað hv. 4. þm. Reykv. að vera flm. þessarar till., og ráðh. sósíalista hafa einnig veitt aðstoð og einnig eru flm. þessa máls hv. 11. landsk. og hv. 6. landsk. Hv. þm. Vestm. er 2. flm. þessarar till., en hann er einnig, eins og kunnugt er, formaður nýbyggingarráðs, en það hefur í hyggju ýmsar áætlanir'á Suðurlandsundirlendinu í næstu framtíð, og er því ekki undarlegt, þótt hv. þm. Vestm. sé flm. þessarar till. En nú er vitað mál, að ef einhverjar verklegar framkvæmdir eiga að vera framkvæmanlegar á Suðurlandsundirlendinu, þá verður fyrst að leggja þangað rafmagn. Og ég hef orð hæstv. samgmrh. fyrir því, að hann telur nauðsynlegt að hefjast handa sem allra fyrst, því að ótalin eru þau verkefni, sem bíða, og sé rafmagni veitt þangað, skapar það ótal möguleika. - Ég tel óþarfa að fara mörgum orðum um þetta frv., því að þær stoðir, sem að því standa, eru sérstaklega traustar, og veit ég, að meiri hl. þm. er máli þessu fylgjandi. Læt ég svo útrætt um það. Ég veit ekki, hvort ástæða er til að svara því, sem hv. þm. Barð. sagði hér áðan í sambandi við gistihússbyggingu í Múlakoti. En ég vil þó alltaf pakka hv. þm. fyrir góða ábendingu, en raunar þurfti ég þess ekki með, því að ég vissi vel um sjóð þennan. En hér sem oftar vill það bera við, að sjóður þessi er lítill og margar umsóknir berast, og ekki er hægt að veita nema fáum, og oftast er það einnig lítið: Ég held, að sjóðurinn hafi nóg á sinni könnu, þó að hann yrði losaður við að veita örfá þúsund til Múlakots. Hv. þm. Barð. vildi einnig neita því, að það væri rétt, sem ég sagði hér í dag, að hann hefði neitað að bera upp till. frá mér í fjvn., og munu fleiri hv. þm. einnig hafa sömu sögu að segja. Held ég fast við það, sem ég sagði í dag, að þessi hv. þm. neitaði að bera upp þessa umræddu till., og verð ég að segja það, að þetta eru störf, sem ég þekki ekki - a. m. k. var þetta ekki viðhaft, þegar ég starfaði í fjvn. Finnst mér algerlega ástæðulaust af hv. þm. að vera að neita þessu, þar sem hann hefur viðurkennt það fyrir utan umræðurnar. Þá sagði hv. þm. Barð., að það ætti að lækka fjárframlagið til Krýsuvíkurvegar og færa það annað, en hann gleymdi að segja hvert. Hann gleymdi að segja, hvert það fé hefði verið flutt, sem vegamálastjóri sagði, að ætti að fara í Suðurlandsbrautina. Ég skal ekki halda uppi málþófi. En á þskj. 372 er till., þar sem lagt er til, að ríkisstj. sé gefin heimild til að draga úr framlögum til verklegra framkvæmda, sem ekki eru bundnar í öðrum lögum en fjárl , um allt að 30%, svo framarlega sem ríkisstj. telur, að vinnuafl dragist um of frá framleiðslustörfum. Það er vitanlegt, að það er háskalegt að ráðast í framkvæmdir sem þessar, á meðan ekki er hægt að fá nægilegt vinnuafl til að reka framleiðslu landsmanna. Þá er einnig í þessari till. lagt til, að ef tekjur ríkissjóðs hrökkva ekki fyrir gjöldum, skuli ríkisstj. heimilt að taka innanlandslán, allt að 15 millj. kr., ef hún telur, að ekki sé ástæða til að draga úr framkvæmdum. Það er neyðarbrauð að taka lán til að standast lögboðin útgjöld, en hér virðist ekki um annað að ræða. Ég býst við, að ýmsum finnist afgreiðsla fjárl. ógætileg, þar sem rekstrarhalli er 15 millj. kr. En eini ljósi punkturinn í þessu er því sá, að greiðsluafgangur verði ríflegur og nægi fyrir tekjuhallanum, Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar, allar mínar till. eru lágar nema þessi síðasta.



Herra forseti. Ég á hérna 2. brtt. á þskj. 362, sem ég flyt ásamt 1. þm. Skagf., en það eru nú gamlir kunningjar, og hefur 1. þm. þegar fært rök fyrir þeim, og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það. Svo flyt ég brtt. á þskj. 369, þar sem farið er fram á, að veittar verði 100 þús. kr. vegna rekstrarhalla, sem kynni að verða á fyrirhugaðri landbúnaðarsýningu í Reykjavík 1946. Þar sem þetta er nýmæli, vil ég fara nokkrum orðum um það. Fyrir vakir, að hér verði á næsta ári haldin allsherjar landbúnaðarsýning, sem verði sniðin eftir landbúnaðarsýningum í nágrannalöndum vorum. Þessar sýningar hafa sýnt sig í því að hafa mikla þýðingu. Þær hafa opnað augu fólksins fyrir því, sem gert hefur verið og verið er að gera, og skal ég í fáum dráttum gera grein fyrir því, sem sérstaklega mundi koma þarna fram. Það er þá í fyrsta lagi vélar og verkfæri í þágu landbúnaðarins og eldri tæki, sem þegar eru fallin úr gildi. Í öðru lagi framræsla og áhrif. áburðar. Auk þess yrði sýnt úrvals búfé. Þá er og ætlazt til, að fram komi þættir úr félagsstarfsemi bænda og þróun landbúnaðarins, hvernig hann hefur stækkað, hvað hann var stór, um árið 1900 og hvað hann er stór nú, hvað framleiðslan hefur verið mikil á hvern mann um 1900,1920 og svo aftur nú, svo að það komi í ljós og sýnt verði fram á, að því er ekki þannig varið, sem margir hafa fullyrt, að landbúnaðurinn hafi staðið í stað. Þá verður hér enn um garðrækt, grænmeti og hagnýtingu þess og ýmislegt fleira, sem snertir húsmæðurnar. Svo má benda á sýnishorn af byggingum í sveitum, innréttingu þeirra o. fl. Enn fremur kæmi þarna ýmislegt um verksmiðjuiðnað, ullar- og skinnvöruiðnaður og mjólkuriðnaður. Það er einnig vel hugsanlegt, að þarna kæmu sýnishorn um sandgræðslu og skógrækt. Þetta verður að sníða eftir stærri sýningum erlendis. Hvað fjáröflun til þessa snertir, þá er hægt að leita til ýmissa fyrirtækja landbúnaðarins um að ábyrgjast upphæð til að grípa til, ef halli yrði, og ýmsar fjáröflunarleiðir, svo sem happdrætti, aðgöngumiðar o. fl. En jafnframt er það alsiða erlendis, að ríkið taki þátt í að ábyrgjast einhverja greiðslu, og því er ekki nema eðlilegt, ef halli yrði á þessu, að ríkið tæki þátt í að greiða þá upphæð að meira eða minna leyti. Það var lítil reynslusýning haldin árið 1921, og eru því nú 25 ár síðan, og því full ástæða til að fara nú af stað. Af þessum ástæðum höfum við leyft okkur að bera þessa till. fram og vonum, að Alþ. heimili stj. að greiða þetta.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Viðvíkjandi ræðu hv. frsm. fjvn., þá vil ég segja nokkur orð til leiðréttingar. Það er þá fyrst varðandi till. um framlag til byggingar til fiskiðnaðarrannsókna. Hv. frsm. sagði, að það væri vegna þess, hve illa væri gengið að Fiskifélaginu, að fjvn. vildi ekki taka þetta. Ég hef aldrei farið fram á, að Fiskifélagið léti af þessu starfi, og við njótum góðs af starfi þess, en Fiskifélagið á ekki þessa starfsemi. Og hér má ekki koma til greina einhver ást á Fiskifélaginu, heldur það sjónarmið, hvað okkur er fyrir beztu. Fjvn. getur ekki fengið neina fagmenn í þessu til að neita, að þetta er hyggilegast, og mér finnst meiri hl. fjvn. sýna þröngsýni með því að finnast oddur gegn Fiskifélaginu, þótt þessari rannsóknastöð sé komið upp. Fiskifélagið hefur nægileg verkefni fyrir þessu og er búið að vinna sitt brautryðjandastarf, og hefur sannað, hversu þessi rannsóknastarfsemi er þýðingarmikil. Nú er í ráði að setja upp sjúkdómarannsóknastöð fyrir sauðfé. Og það deilir enginn um nauðsyn sjávarútvegsins miðað við kvikfjárræktina, því að við stöndum og föllum með sjávarútveginum, og því verður ekki hjá þessu komizt. Smærri sjónarmið sem þessi eru ekki forsvaranleg sem ástæða til að bregða fæti fyrir þetta. . . . . . Ég valdi þessa leið vegna þess, að ég áleit það skemmstu leiðina, til þess að hægt væri að koma verksmiðjunni í 10 þús. mála afköst fyrir næstu síldarvertíð. Hv. þm. Barð. (GJ) segir, að ég sé að tefja umr., en það er síður en svo, því að þessi till. er flutt af mikilli nauðsyn. Annars finnst þessum hv. þm., að við séum allir ábyrgðarlausir og gerum okkur aðeins leik að því að tefja málin, en á sér einum hvíli ábyrgðarfargið. - Hann talar um, að hér vanti ýmsar upplýsingar í þessu máli. Sem dæmi nefnir hann, að afköst verksmiðjunnar nú séu frá 5–7 þús. mál. Þetta stafar af ókunnugleika hjá hv. þm. Afköst verksmiðjanna breytast mjög eftir því, hvort síldin er mögur eða feit. Breytingin getur verið allt að 50%, þannig að verksmiðja, sem afkastar 5000 málum, getur undir beztu kringumstæðum komizt upp í 7500 mál. Slíkt er ekki hægt að ganga úr skugga um nema með reynslu, en í sumar var ekki hægt að fá þá reynslu vegna þess, hvað lítið var brætt. Hv. þm. vill draga í efa sannindi þess, að rekstrarmunur á 5000 og 10000 mála verksmiðju sé sá, sem hér hefur verið bent á. Þær rekstraráætlanir, sem hér liggja fyrir, eru samdar af Snorra Stefánssyni. Snorri Stefánsson byrjaði að starfa í síldarverksmiðju ungur drengur og er viðurkenndur fyrir dugnað og nákvæmni í starfi sínu, auk þess sem ég þekki Snorra Stefánsson það vel, að ég veit, að hann bindur ekki nafn sitt við rangar áætlanir. Þá spyr hv. þm. Barð., hvernig standi á því, að ég sem atvmrh. láti byggja 7500 mála verksmiðju, en ekki 10000 mála verksmiðju eftir þessari rekstraráætlun. En ég vil benda á, að í l. var gert ráð fyrir aðeins 5000 mála verksmiðju. Þessa áætlun lét ég hækka upp í 7500 mála afköst, vegna þess hvað reksturinn yrði tiltölulega miklu hagstæðari, auk þess sem afköst þessara verksmiðja geta í bezta tilfelli orðið allt að 10000 mál. Síldarverksmiðjan á Skagaströnd og Rauðka munu nota vélar, sem byggðar eru eftir teikningu Snorra Stefánssonar. Rauðka hefur því haft forustuna tæknilega séð, og er það vel þess virði, að það væri munað bæði við Siglufjarðarkaupstað og Snorra Stefánsson. Það er ekki rétt hjá hv. þm., að ríkið hafi eingöngu reist verksmiðjuna, því að Siglufjörður hefur lagt í hana 500 þús. kr., sem ekki eru veðsettar. Vegna þessarar óveðsettu upphæðar hlýtur Siglufjarðarkaupstaður að hafa áhuga á rekstri verksmiðjunnar, því að ef Siglufjörður missir verksmiðjuna, þá eru líka þessar 500 þús. kr. tapaðar. Ef hv. þm. sjá sér ekki fært að samþ. þessa till., sem ég vona, að komi ekki til, hef ég lagt fram varatill. - Eftir upplýsingum frá verksmiðjustjóranum, þá mun ef til vill mögulegt að koma í framkvæmd þessari stækkun fyrir 1.5 millj., ef bæjarstjórnin getur samið við kröfuhafa. Siglfirðingar geta ekki hugsað sér að reka sína verksmiðju með 5000 mála afköst, þegar svo lítið þarf til þess að auka afköstin upp í 10000 mál. Að lokum vonast ég eindregið til, að Siglfirðingum verði veittar 2 millj., þar sem hér er um þjóðarhagsmuni að ræða, en hef flutt þessa varatill. til að undirstrika nauðsyn málsins.



Ég er meðflm. að 2. till., en sé ekki ástæðu til að ræða um þær hér, að svo stöddu. Hins vegar vil ég ræða nokkuð till. á þskj. 362 frá 1. þm. Árn. og þm. V.-Sk. um Austurveg. Ég mun vera eini maðurinn hér úr mþn., sem hafði þetta mál til athugunar. Í umræðunum hefur komið fram nokkur misskilningur á till., sem ég nú vildi nota tækifæri til að leiðrétta á þessu stigi málsins, þótt ég þykist vita, að sá misskilningur leiðréttist þegar þm. hafa kynnt sér málið betur. Ég hef að undanförnu lagt eyrun við, hvort ekki kæmu fram till. um fjárveitingu til þessa vegar, en sú fjárveiting kom aldrei. Ég fann sökina að nokkru leyti hjá nefndinni í vegamálunum, vegna þess hvað málið var seint tilbúið frá hennar hendi. Þegar svo frv. um Austurveg kom í Ed., þar sem gert er ráð fyrir, að framlags til vegarlagningarinnar sé aflað með lántökuheimild, þá lét ég mér það vel líka, því að þegar um svona stórkostleg fyrirtæki er að ræða, verður eðlilegt, að kostnaður við þau komi niður á lengri tíma en 6 ár. Hins vegar varð ég mjög undrandi, er ég sá till. á þskj. 362. Og ég leyfi mér að efa, að flm. hafi gengið nokkuð gott til með þessari till., og tel mikinn vafa, að þeir hefðu flutt till., ef þeir hefðu búizt við, að hún næði fram að ganga. 1. þm. Árn. vék að því, að þetta væri rétta leiðin, og jafnframt, að þetta væri ekki í fyrsta skiptið, sem hún væri valin. Þegar rætt vár um járnbraut eftir 1920, var þessi leið álitin bezt, og eftir 1930 var þessi leið líka talin sú bezta. Þetta er rétt. Hitt þótti mér tortryggilegt, þegar þm. var að tala um Ölfusforirnar sem vafasama leið. Hv. þm. er það ljóst, að vegaverkfræðingar, sem hafa rannsakað vegarstæði þar, hafa aldrei efazt um, að þar er vel nothæft vegarstæði, því að þótt þær séu alldjúpar, þá er þar alls staðar hraun undir. Ég hefði því ekki séð ástæðu til að ræða um þetta, ef ekki hefði verið ræða hæstv. fjmrh. (PM). Hann er stoltur af því að hafa verið á móti Krýsuvíkurvegi. Margar villur hafa verið gerðar varðandi samgöngurnar yfir fjallið, en þó sennilega sú stærsta, þegar horfið var frá að leggja Þrengslaveginn 1933, en Krýsuvíkurvegur valinn í staðinn. Öllum er ljóst, að þegar sú leið var valin, var ekki hugsað um að fá framtíðarveg austur, heldur að fá veg í Krýsuvík frá Hafnarfirði og austur í Þorlákshöfn. Augljóst er, að þar sem flutningar eru orðnir svo miklir á þessari leið, kemur ekki til mála að nota Krýsuvíkurveginn sem aðalleið, þar sem hún er nálega 1/3 lengri en Þrengslaleið. Hæstv. ráðh. leggur til, að haldið verði áfram með Krýsuvíkurleiðina og henni lokið áður en byrjað verður á hinni. Þetta kom mér óvænt. Ég átti von á því, að hæstv. ráðh. vísaði til frv., sem komið er fram í Ed., og rétt væri að bíða eftir afdrifum þess: Það er engin ástæða til þess að reyna Krýsuvíkurleiðina áður en hafizt er handa með Þrengslaveginn, þar sem leiðin um Krýsuvík er lengri og verður því aldrei aðalleið. Hins vegar er langt frá því, að ég taki undir það hjá hæstv. ráðh., að ef ekki sé strax lokið við Krýsuvíkurveginn, þá sé það, sem þar hefur verið gert, ónýtt verk. Því fer fjarri, sá vegur er í sínu fulla gildi þegar hann kemur. Í fyrsta lagi sem varaleið austur, í öðru lagi sem vegur milli ákveðinna staða, eða frá Rvík og Hafnarfirði til Krýsuvíkur, og svo frá Selvogi til Selfoss. Og þegar Krýsuvíkurvegurinn er tilbúinn, er auðvelt að gera veg frá Krýsuvík til Grindavíkur, en þá er kominn öruggasti vegurinn til Reykjavíkur. Þá vil ég minnast á kostnaðinn. Ég vil benda hæstv. fjmrh. á það, að það kostar litlu meira að leggja malarveg af þjóðveginum neðst í Svínahrauni yfir á Suðurlandsbraut hjá Þurá en að fullgera Krýsuvíkurleiðina. Menn hafa áhyggjur af því, að ekki fáist nægilegt vinnuafl, en ég held þó, að það þurfi einmitt minna vinnuafl til að vinna að Þrengslavegi en til að ljúka Krýsuvíkurvegi, vegna þess að hægt verður að nota meira vélar og það stórvirkari vélar en við Krýsuvíkurveg. Nú vil ég líka benda á það, að þegar mest kapp var lagt á Krýsuvíkurleiðina, þá gengust margir upp við það, að nauðsyn væri að fá leið sem allra skjótast, sem væri miklu öruggari en Hellisheiðarleiðin er. Sú leið er þegar fengin gegnum Þingvöll, þannig að hún hefur mjög bætt úr. Hún hefur verið þrautalendingin undanfarna vetur, og svo mikil þrautalending, að það má segja, að samgöngurnar austur hafi tiltölulega lítið stöðvazt. Nú geri ég hins vegar ráð fyrir því einnig, að ef gerður er vegur úr þjóðveginum í Svínahrauni og á Selvogsvéginn, muni með því fást allörugg leið. Þessi vegur mundi vera 100 metrum lægri en Hellisheiðarvegurinn. Auk þess er vegarstæði þar svo gott, að undir mörgum kringumstæðum tel ég hann öllu öruggari en Krýsuvíkurveginn, vegna sérstaks hafts, sem hætt er við að komi á Krýsuvíkurleiðinni þegar fennir. Í fyrravetur stoppaðist leiðin frá Krýsuvík til Hafnarfjarðar fyrr en Hellisheiðin. Auðvitað komu snjóalög í fyrra undir nokkuð óvenjulegum kringumstæðum, því að mjög oft snjóaði þá af útsuðri, og það er óheppilegasta átt fyrir þennan veg. Þá vil ég benda á það að síðustu, að hér er um mjög stórkostlegt fjárhagsatriði að ræða að fá sem fyrst þennan steinsteypta veg yfir Þrengslin sem skemmstu leið. Samkv. þeim gögnum, sem þessi nefnd gat útvegað um flutninga 1943, þ. e. síðasta árið, sem n. gat náð í þær upplýsingar frá, er það hvorki meira né minna en að fargjöld og flutningsgjöld nema yfir árið 40 þús. kr. á hvern km. á Hellisheiðarleiðinni. Við sjáum því, hve mikla þýðingu þetta hefur, ef steinsteyptur vegur kæmi austur, svo að hægt væri að lækka flutningsgjöldin um 10% eða jafnvel upp í 20%, hve mikla peninga hér er um að ræða. Það mundi mikið rekstrarfé sparast á hverju ári, ef vegi þessum væri flýtt. Ég vildi nota þetta tækifæri til þess að benda hv. þm. á þetta, til þess að koma í veg fyrir það, að umr. hér um þessi mál gætu orðið til þess, að einhverjir hv. þm. bitu sig í eitthvað, sem væri ekki rétt og gæti orðið þessu máli til trafala síðar meir. Því að sannleikurinn er sá, að svo miklir skandalar hafa orðið í sambandi við þetta vegarmál, sem snertir nú orðið fullan helming þjóðarinnar, að það væri rétt að gera allt, sem hægt er, til þess að hindra, að það endurtæki sig. Og ég þykist nokkurn veginn sannfærður um það, að brtt. á þskj. 362,VIII muni ekki ná fram að ganga, þar sem við 3. umr. fjárl. kemur fram svona há brtt., sem nemur upp undir 4 millj. kr. En mér þætti ekki illa til fallið, að samþ. væri aftur á móti varatill., sem er XXXVIII. liður á þessu sama þskj., þar sem ríkisstj., væri heimilað þetta fjárframlag, því að ég álít það vera styrk við framkvæmd málsins á seinni stigum þess.



Herra forseti. Það er þegar orðið nokkuð áliðið nætur og farið að fækka í þingsalnum, þannig að það er ekki vert að fara mörgum orðum um það, sem hér hefur mjög dregizt inn í umr., sem sé Suðurlandsbrautina og framlag til hennar. En ég get þó ekki látið hjá líða að minnast á það efni nokkrum orðum, og þá fyrst á það, sem hæstv. fjmrh. fór nokkrum orðum um það mál. Hæstv. ráðh. sagði, að það yrði að ljúka Krýsuvíkurveginum, þar sem sú tilraun hefði verið gerð áður en byrjað var á Þrengslaveginum, eftir væru aðeins 35 km. af Krýsuvíkurveginum ólagðir, og það yrði að sjá, hvernig sú tilraun gæfist, áður en hafizt væri handa um að leggja veg um Þrengslin, sem mþn. hefur lagt til, að lagður yrði. Nú veit hæstv. fjmrh. það, - og um leið get ég svarað hv. síðasta ræðumanni - að það hefur aldrei verið til þess ætlazt, að Krýsuvíkurleiðin yrði aðalleið á milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur. Frá því fyrst að ákveðið var, að þessi vegur yrði lagður, hefur því jafnan verið haldið fram af öllum, sem hlut hafa átt að máli, að þetta yrði aðeins varaleið, sem mundi vera öruggust í snjóalögum að vetrinum, og nauðsynlegt væri að hafa hana til þess að tryggja samgöngur betur í snjóalögum en þær væru með Hellisheiðarleiðinni einni. Og það hefur þá líka komið í ljós, að hin varaleiðin, sem lögð hefur verið, sem er þó ekki fullger enn að öllu leyti, vegurinn um Þingvöll og Mosfellsheiði, hefur verið til mjög mikilla bóta þau ár, sem liðin eru síðan hann var tekinn í notkun. Þó er þessi leið mjög miklu hærri en Krýsuvíkurleiðin, enda er líka raunin sú, þrátt fyrir það, sem hv. 6 landsk. (GBen) sagði, að þessi leið hefur líka verið teppt undanfarna vetur og það verulega, þrátt fyrir það þó að engir snjóavetur hafi komið svo teljandi hafi verið síðan sú leið kom. Það er því jafnmikil þörf fyrir það, þótt Krýsuvíkurleiðin væri fullgerð, að leggja yfir Þrengslin fullkominn veg, sem verði aðalleið, eins og Hellisheiðarvegurinn er nú, sem er vitanlega stytzta leiðin og bezta í öllu sæmilegu færi. Það er vitanlega mikil nauðsyn á, að þessum vegi sé flýtt, einmitt til þess að draga úr flutningskostnaðinum á þessari leið, þar sem flutningskostnaðurinn er svo gífurlegur eins og raun ber vitni. Og mér er ekki kunnugt um, að þeir, sem staðið hafa að því, að vegur um Krýsuvíkurleiðina yrði lagður, hafi nokkurn tíma lagt til, að felld væru niður lög þau, sem samþ. voru 1932 um veginn um Þrengslin, en það frv. var þá flutt af þáverandi hæstv. ríkisstj. og samþ. á þ. 1932 og er þar af leiðandi enn í l., þó að ekki hafi verið lagt fram fé til hans á undanförnum árum, og það meðfram vegna þess, að ég hygg, að mér er ekki kunnugt um, að vegamálastjóri hafi komið með till. til fjvn. um það að leggja fé í þennan veg. Ég hef aldrei orðið var við það. En það er vitanlega þrátt fyrir það alveg jafnmikil nauðsyn á því að hraða framkvæmdum í þessum efnum, að leggja veg um Þrengslin, eftir að rannsókn hefur farið fram um þá leið af fagmönnum í þessum efnum, a. m. k. að meiri hluta til, þó að þeir hafi ekki allir verið fagmenn, sem við þá rannsókn hafa fengizt, eins og t. d. hv. síðasti ræðumaður (GBen), sem hér talaði, enda virðist það svo, sem hann sé allreikull í fræðum sínum, sem hann hefur tileinkað sér í þessari mþn., þar sem hann gerist til þess í sinni fyrstu ræðu hér á þingi að undrast yfir því að sjá till. borna fram við fjárl., sem er í fullu samræmi við það, sem mþn. sú lagði til. Því að það er þó vitanlegt, að hv. 6. landsk., sem síðast talaði, getur ekki á móti því mælt, að þar er lagt til, að þessi vegur skuli lagður á næstu sex árum með jöfnum framlögum úr ríkissjóði ár hvert, og eru því þessar till. í fullu samræmi við það, sem mþn. um þessi mál lagði til, eftir að vera búin að rannsaka það mál um alllangt skeið. Og má því segja um þessa framkomu hv. 6. landsk. þm. eins og sagt hefur verið áður stundum, að „ill var þín fyrsta ganga“ að byrja með því hér á hæstv. Alþ. að leggja á móti brtt. um það, sem hann ásamt öðrum er búinn að pæla við á kostnað ríkisins og ábyrgð Alþ. að gera till. um til Alþ., að gert yrði. Hv. form. fjvn. var ekki lengi að finna þær hvatir, sem að baki lægju því að bera fram þessa brtt., eftir að búið er að gera rannsókn um þetta efni, að vilja allra þingflokkanna, hversu þetta mál skuli leyst, og telur, að þegar við flytjum brtt. við fjárl., sem er till. um að fylgja þeirri áætlun, sem gerð hefur verið sem niðurstaða af þessari rannsókn, og segir hv. form. fjvn., að við hv. 1. þm. Árn. séum hér með þessu aðeins með kosningabeitu. Ég vil þá segja það, að ég held, að það geti aldrei verið kosningabeita fyrir nokkurn mann að fylgja öðru heldur en réttustu máli og beztu fyrir þá umbjóðendur, sem þeir eru fyrir, og þjóðina í heild. Og ef hv. form. fjvn. og frsm. n. finnst sem hér sé um mjög mikla kosningabeitu að ræða, kannske eins og nýjan smokk, svo að notað sé hans orðalag, þá er það vitnisburður hans um það, að þetta, sem við leggjum til í brtt., sé það bezta, sem hægt er að gera í þessu máli, eins og komið er. Og hygg ég, að ég þurfi ekki frekari viðurkenningu um það frá hans hendi en einmitt þessa yfirlýsingu. Hv. 6. landsk. þm. sagði það, að Krýsuvíkurleiðin hefði teppzt fyrr í fyrra en Hellisheiðarleiðin. Ég vildi mjög gjarnan biðja þennan hv. þm. að gefa mér upplýsingar um það, hvenær það var. Því að ég hef fylgzt allrækilega með því, síðan vegurinn komst alla leið að Kleifarvatni, hvernig snjóalögin hafa verið, þegar vegurinn hefur verið tepptur á Krýsuvíkurleiðinni. Og m. a. fór ég s. l. vetur með núv. hæstv. samgmrh., þegar tepptur var vegurinn alla leið frá Árbæ Hellisheiðarleiðina og austur á Kambabrún. Fórum við þá í litlum bíl alla leiðina að Kleifarvatni, án þess að snjókorn væri á þeirri leið. Og það hefur jafnan verið haft eftirlit með þeirri leið, þegar ófært hefur verið austur yfir fjall, og mér er ekki kunnugt um annað en að alltaf hafi verið fær Krýsuvíkurleiðin, þegar þær teppur hafa verið. Sú fullyrðing hv. 6. landsk. þm., að vegurinn úr Svínahrauni yfir í Ölfus muni einhver tryggasta vetrarleiðin, sem hægt sé að hugsa sér, er vitanlega svo fjarri öllum sanni fyrir þá, sem til þekkja, þar sem vitanlegt er, að mjög oft teppist leiðin fljótlega frá Lögbergi og ég vil segja upp í Svínahraun. Og ég vildi segja það í sambandi við það, sem hv. 6. landsk. þm. var að segja, að miklir skandalar hefðu verið gerðir undanfarið í sambandi við þessi vegamál, samgönguleiðina milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins, að þá væri það a. m. k. að bæta einum skandala þar við, ef einn af mönnum í mþn., sem hefur lagt til, að það yrðu tekin upp jöfn framlög á sex árum til þess að leggja þennan nýja veg um Þrengslaleiðina og jafnhliða að ljúka vegarlagningu á Krýsuvíkurleiðinni, - ef einn þessara manna verður síðan til þess að leggjast á móti sinni eigin till. strax og hann kemst inn fyrir dyr þingsalanna. Og ef - eftir að búið er að rannsaka þetta mál, hversu það verði heppilegast leyst, af fulltrúum frá öllum þingflokkum, og fullkomið samkomulag er komið á um það, hversu það skuli leyst, og samtímis situr ríkisstj., sem telur sig framar öllu öðru hafa áhuga á nýsköpun í landinu, - ef þá skeður það, að felld yrði till. sú, sem hér er fram borin til þess að leysa þetta mál, sem vitanlega hefur undanfarandi verið eitt hið örðugasta og mest knýjandi nauðsyn á að leysa á sem beztan hátt, bæði fyrir þá, sem búa vestan heiðar, sem er um þriðjungur landsmanna, hér í og kringum Reykjavík, og líka þá, sem búa á Suðurlandsundirlendinu, sem eru beztu landbúnaðarsvæði landsins, - ef það ætti að koma fyrir, þá væri það hinn langstærsti skandali, sem átt hefði sér stað í sambandi við þetta mál. Það er ömurlegt að hlusta á það, að þeir menn, sem berja sér á brjóst og segjast vilja nýsköpun á öllum sviðum og segja, að þeir einir vilji bæta fyrir fólkinu, ef þeir, þegar komið er með tiltölulega litla till. á móts við annað, sem nú er lagt til í sambandi við þessi fjárl., ég get bent á margt í því, sambandi, - til þess að bæta úr erfiðleikum, sem við er að stríða fyrir upp undir helming landsmanna, ef þeir menn, sem mest hafa barið sér á brjóst og sagzt vilja nýsköpun í landinu, leggjast á móti þessari brtt. og vilja drepa hana, þrátt fyrir fullt samkomulag í mþn. um þessa lausn á samgöngumálunum austur yfir fjall, - hvar er þá nýsköpunaráhuginn? Er hann aðeins í orði, en hjaðnar eins og bóla, ef á hann er andað? Þá var hv. frsm. fjvn. með nokkrar fullyrðingar í minn garð og um minn málflutning og taldi, að ég væri ekki mjög sterkur í meðferð sannleikans, og vildi nefna nokkur dæmi. En það held ég, að óhætt sé að fullyrða, að ég sé sterkari á þeim leiðum en hv. þm. Barð. er á leiðum hógværðarinnar og lítillætisins. Ég verð að segja það, að það er næstum því að maður kveinki sér fyrir hönd annarra hv. fjvnmanna, að hlusta á þá framsögu, sem n. hefur valið sér hér í meðferð fjárl., framsögu, sem er svo full hroka og yfirlætis, eins og sá hv. þm. viti alla hluti betur, hvar sem er í landinu, í hvaða kjördæmi sem er, heldur en þm. héraðanna, og jafnvel fullyrðir hv., frsm., - eins og hann þekkti hjörtun og nýrun, - hvaða hvatir og leyndustu hugsanir hreyfa sér hjá hverjum þm. Mér kæmi ekki á óvart, þótt sumir hv. fjvnmenn undir þessari furðulega yfirlætislegu framsögu, sem hér hefur farið fram, væru ekki sérlega hrifnir eða ánægðir. A. m. k. vildi ég ekki, að fyrir mína hönd væri höfð slík meðferð mála, ef ég sæti í fjvn. Ég skal þá aðeins víkja að þeirri fullyrðingu hv. frsm. fjvn. í minn garð, þar sem hann sagði, að ég hefði farið með ósannindi um tvö atriði í ræðu þeirri, sem ég flutti í dag um brtt., sem ég flyt við fjárl. Hann sagði, að ég færi með ósannindi um það, að það væri ekki nema 5 þús. kr. í raun og veru viðbótin, sem ég legði til um heimild til að veita fé til fyrirhleðslu á stað, sem ég gat um í dag, frá því, sem verið hefði á undanförnum árum á fjárl., og hann sagði, að í fjárl. í fyrra hefðu verið veittar 30 þús. kr. til þessa, en nú legði ég til, að 50 þús. kr. yrðu veittar til þessa. Sagði hv. frsm. fjvn., að meiri munur væri á 30 þús. kr. og 50 þús. kr. en 5 þús. kr., og rétt er það. En ef sá hv. þm. hefði hugað rétt að ræðu minni dag, þá hefði hann vitað, að ég sagði þá, að í undanförnum fjárl. í tvö ár, 1944 og 1945, hefði verið heimild til að veita 15 þús. kr. á fjárl. 1944 og 30 þús. kr. á fjárl. 1945, og eru það 45 þús. kr.  Þá hélt hv. frsm. fjvn. því enn fremur fram, að ég hefði farið með rangt mál, - ósannindi, eins og hann orðaði það, - þegar ég sagði, að vegamálastjóri hefði lagt til, að þessar þrjár brýr, sem ég flyt ásamt öðrum hv. þm. brtt. um, yrðu teknar til framkvæmda og veitt fé til þess, en hann sagði þá jafnframt, hv. frsm., að vegamálastjóri hefði lagt það til, að þessar brýr yrðu teknar fyrst, ef nokkrum brúm yrði bætt við. Er þetta ekki að leggja til, að brýrnar verði teknar upp? Ef hv. þm. Barð. skilur ekki mælt mál betur en þetta, þá treysti ég mér ekki heldur til að kenna honum meðferð á sannleikanum. Ég verð að segja það, að þar sem hann í öðru orðinu viðurkennir, að þessi till. hafi komið fram frá vegamálastjóra, eins og ómótmælanlegt er, og nú er hins vegar vitað, að það eru frammi till. um nokkrar brýr aðrar en þessar þrjár, þá er sjálfsagt, að mér skilst, að ef bætt verður við nýjum brúm, eins og allir kannast við, að full þörf sé á að bæta við brúm, þá er það till. vegamálastjóra, að þessar brýr verði teknar. Og að eiga svo að hlusta á það frá form. hinnar virðulegustu n. í þinginu, að hann sé að bera á aðra samþm. sína, að þeir fari með ósannindi, er þeir tala það, sem liggur skjallega fyrir, að er alveg nákvæmlega rétt  Þá var hann að tala um það, hv. form. fjvn., að það væri lítið samræmi í því að leggja til, að milljónir væru lagðar til vissra mannvirkja frá minni hendi, og átti hann þar sennilega við framlagið til Suðurlandsbrautar, og leggja svo til að brjóta upp mannvirkin aftur. Ég skil ekki þennan málflutning. Hvar er lagt til í okkar till., að brotin verði upp mannvirki? Ég vil fá skýringu á þessu hjá hv. frsm. Hitt get ég ekki skilið, að á þeim mestu fjárveltiárum, sem yfir þessa þjóð hafa komið, sé búið að stofna fjármálum þjóðarinnar í þann vanda, að þrátt fyrir allt nýsköpunaryfirlætið sé ekki nokkur vegur að sinna neinum nýjum umbótum frá því, sem við höfum, til að bæta um samgöngumál landsins án þess að þurfa að taka til þess lán á lán ofan. Ég skil það ekki. Það er a. m. k. kominn tími til fyrir Alþ. eða þann meiri hl., sem ber ábyrgð á störfum Alþ., að endurskoða fjármálastefnu sína í þessu efni, því að það getur ekki farið saman að telja sig nýsköpunarmenn framar öllum öðrum, en jafnframt rísa upp á afturfótunum gegn hverri umbótatill., sem fram er borin til endurbóta í landinu, og telja, að það sé ekki hægt vegna fjárskorts. Og ef svo er fyrir þjóðinni farið, að enginn eyrir er til að verja til slíkra framkvæmda eins og hér er lagt til, þá er vissulega tími til kominn að endurskoða afstöðu fjvn. og hæstv. ríkisstj. í þessu efni, og ég hygg, að það sé rétt eins og hæstv. fjmrh. lét orð falla við afgreiðslu fjárl., að nýsköpunin byggðist á, að hægt væri að breyta til frá þeirri stefnu í fjárl., sem fylgt hefur verið á undanförnum árum, en það sést bara ekkert á því bóla. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Ég vildi óska vini mínum, hv. þm. Barð., þess hlutskiptis að vera nokkru hógværari og rökfastari næst þegar hann tekur til máls um till. þm. en hann leyfði sér að vera í kvöld. Ég held líka, að það væri öllu hollara fyrir fjvn., ef hún ætlar sér að reyna að móta eitthvað afgreiðslu fjárl., svo að ég gefi hv. frsm. holl ráð frá mínu sjónarmiði séð, enda tel ég margt, sem hann heldur fram í minn garð og annarra, með öllu órétt, óhugsað og órökstutt.



Herra forseti. Ég skal ekki þreyta þessar umr. lengi. Það hafa komið hér nokkrar hnútur til fjvn., og er það kannske eðlilegt að vissu leyti, en flestar hafa þær verið heldur veigalitlar og rök lítil eða engin. Ég vil leyfa mér að mótmæla því, sem kom fram frá hv. 2. þm. Rang., þar sem hann ber það á form. n., að hann hafi neitað að bera upp ýmsar till., sem fyrir n. lágu. Þetta er ekki rétt. Form. hefur ekki neitað að bera upp neina till., sem vitað var, að hafði nokkurt fylgi. Þær hafa því hlotið það þinglega afgreiðslu. Um till., sem vitað var, að lítinn byr höfðu hjá nm., kannske aðeins einn nm., sem fylgdi henni, þá var það ekki sótt svo fast að fá þær bornar upp, ef vitað var, að þær féllu í n. Um till. þá, sem hann sérstaklega átti við, er það að segja, að ég vissi, að hún yrði ekki samþ. í n., og þess vegna lagði ég ekki á það ríka áherzlu, að hún yrði borin upp, en hefði ég farið þess á leit við hv. form., þá veit ég, að hann hefði gert það. Ég tel mér skylt að leiðrétta þetta sem einn nm. Að hv. frsm. hafi sýnt í framsögunni yfirlæti og óbilgirni, því hirði ég ekki að svara, því að hann mun svara því sjálfur, ef honum finnst ástæða til, og skal ég ekki svara að öðru leyti fyrir hann, ég tel þess ekki þörf. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að hv. frsm., en það er ekki mjög mikið, sem ég þarf að minnast á. Hann gaf í skyn, að ég væri nú farinn að hafa minni áhuga fyrir Krýsuvíkurvegi. Við höfum oft talað um þennan veg, hv. þm. Barð, og ég. Ég skal viðurkenna, að eftir langan og harðan bardaga varð ég að láta undan í fjvn., eins og í sumu öðru, og fékk ekki mínar fyllstu till. uppfylltar og gaf eftir, að vegurinn yrði lækkaður um 150 þús. kr., en samt sem áður er hann langhæstur allra vega í fjárl., eins og vera ber, en að það hafi verið af því, að ég hafi verið orðinn áhugaminni fyrir þeim vegi en áður, það er mesti misskilningur. Mig langar til að spyrja hv. form. fjvn.: Var það af því, þegar hann féll frá því að brúa fjórar ár í Barðastrandarsýslu, að hann teldi þess ekki þurfa? Hafði hann minni áhuga fyrir því en áður? Ég býst við, að svo hafi ekki verið. Ég býst við, að hann hafi unnið það til að ná einhverju samkomulagi í n., að hann féll frá því, en ekki öðru. Sama máli gegnir með mig um þessa lækkun til Krýsuvíkurvegar, ég gerði það til að ná samkomulagi, en ekki af því, að ég væri áhugaminni fyrir veginum en áður var. Hv. samþm. minn heimtaði, að það væri gefin skýrsla um, til hvers þetta fé hefði farið, sem eftir var gefið. Mér þótti þetta svo broslegt af manni, sem hefur verið í fjvn. Þótt maður gefi eftir á einhverjum lið, þá er ekki verið að gefa hann til sérstaks ákveðins staðar, það er til hinna sameiginlegu þarfa ríkissjóðs, sem kemur fram annars staðar í hækkun, þótt ekki sé í sambandi við þá lækkun. Ég get ekki gefið honum aðra skýringu, og ég hef ekki rétt til að gefa sérstökum manni eða kjördæmi þetta fé. Þá hefur verið talað hér talsvert um hinn nýja Austurveg, sem ég skil ekki, að þurfi að breyta um nafn. Suðurlandsbraut hefur hann heitið, en hitt er nýyrði frá hv. 1. flm., nýsköpunarmanninum hv. 2. þm. Árn., en ég tel vel til fallið að halda gamla nafninu, hann hefur heitið Suðurlandsbraut, en það er aukaatriði, hvaða nafn vegurinn fær. Mér þykir dálítið einkennilegt, hvernig hefur verið látið út af þeirri till., sem hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. V.-Sk. hafa flutt um þennan veg. Þeir hafa þar flutt till. þeirrar mþn., sem um málið hefur fjallað, um að leggja á hverju ári 3,7 millj. í þennan veg. Þetta gengur svo langt, að meira að segja einn nm., sem á nú sæti hér á þingi, er undrandi yfir þessari málsmeðferð. Þetta er það, sem hann leggur sjálfur til í n., sem hann segir, að hafi starfað mjög vel og dyggilega og samvizkusamlega, en svo, þegar að Alþ. kemur að fylgja þeim till., sem n. leggur til og bendir á, þá er það kallað fjarstæða og gert af illum hug við málið að koma fram með það á þingi. Það er vitað, að í Ed. er frv., þar sem farið er fram á að taka 20 millj. kr. lán til að fullgera þennan veg, en ég sé ekki betur en hér hafi komið fram frá hæstv. fjmrh. till. um heimild til stórfelldrar lántöku til útgjalda ríkissjóðs á næsta ári, og ég get ómögulega séð þennan eðlismun, sem á þessu er, þó að því láni, sem tekið er á næsta ári, sé að einhverju leyti varið til þessa vegar, þó að lánsheimildin sé miklu stærri. Mér þykir miklu eðlilegra, að í þessu sem öðru sé fylgt vilja n. Ég skal engan dóm leggja á, hvernig þetta vegarstæði er, ég þori ekki að segja um það, en ég mun í því tilfelli algerlega aðhyllast þá till., sem þessi n., sem í voru ýmsir sérfræðingar, leggur til. Ég tel, að við séum þess ekki umkomnir að koma með till. í aðra átt, hvað þetta snertir. Þá þykir mér það ákaflega einkennilegt, sem kemur fram hjá fjölda hv. þm., þegar þeir tala um þessa samgöngubót austur yfir Hellisheiði, þá halda þeir fram, að Krýsuvíkurleiðin sé talin aðalleið, sem alltaf eigi að fara, þegar sá vegur er fullgerður. Þetta er mesti misskilningur. Þessu hefur aldrei verið haldið fram af neinum manni, sem er fylgjandi Krýsuvíkurleiðinni. Hæstv. fjmrh., hv. þm. Barð. og hv. 6. landsk. hafa allir rætt um, að Krýsuvíkurleiðin væri svo löng að hafa hana sem aðalleið. Hún hefur alltaf verið hugsuð sem þrautavaraleið, sem ekki væri farin nema þegar svo ber undir, að hinar leiðirnar væru ófærar, það er vitað mál. En þeir, sem hafa ferðazt hér iðulega á vetrum austur yfir Hellisheiði og vita, að það tekur stundum á annan sólarhring að komast til Reykjavíkur á bíl austan yfir fjall, þeim vex ekki í augum, þó að Krýsuvíkurleiðin sé 30 km. lengri, ef hún er greiðfær. Ég býst ekki við, að neinn sá maður, sem hefur lent í því svo að segja vikulega, eins og ég hef gert, að vera heilan sólarhring og stundum meira að brjótast austur yfir Hellisheiði, hvort sem farinn er Þingvöllur eða Hellisheiði, geti ekki sætt sig við 30 km. krók, ef sú leið er greiðfærari og snjóléttari. Ég býst við, að mþn. byggi till. sínar um Þrengslin á því, að vegur þar verði snjóléttari, af því að hann liggur um 100 km. lægra en Hellisheiðarvegurinn. Það er rétt, en við vitum þó, að Krýsuvíkurleiðin er miklum mun lægri en Þrengslin og liggur þar að auki á sjávarströndinni, og við, vitum, að þar er snjóléttara en þegar lengra kemur inn í landið. Það er svo einkennilegt með snjóalög austan fjalls, að jafnvel þótt það gæti komið fyrir, að á Krýsuvíkurleiðinni yrði snjór, sem er þó afar sjaldan, það er þá helzt, þegar snjóar af suðri eða landsuðri, sem það getur komið fyrir, að Þingvallaleiðin sé snjóléttari, það getur farið svo í einstökum tilfellum á margra ára millibili. En þegar leiðirnar eru orðnar þrjár, þá segja allir menn, sem þessar leiðir hafa athugað. að mjög miklar líkur séu fyrir því, að einhver leiðin verði ávallt fær, því að snjóalög eru svo misjöfn eftir því, á hvaða átt vindurinn blæs, og það er vitað um Krýsuvíkurleiðina, að þar liggur vegurinn á sjávarströndinni, sem oftast verður þrautalendingin, þegar miklir snjóar eru. Ég þarf svo ekki meira að fara út í þessi vegamál, því að hv. þm. V.-Sk. sýndi fram á, að það er mótsögn, sem hefur komið fram hjá hv. 6. landsk., og tel ég ekki ástæðu til að fara nánar út í það atriði. Þá vil ég minnast með örfáum orðum á brtt. frá hæstv. fjmrh. á þskj. 372, þar sem hann fer fram á að fá heimild í 22. gr. til að draga úr framlögum til verklegra framkvæmda um 30%. Ég skal lýsa yfir fyrir mitt leyti og ég býst við fyrir hönd samflokksmanna minna í fjvn., að okkur finnst þessi till. að ýmsu leyti eðlileg og réttmætt, að hún komi fram að því undanteknu, eins og hv. form. tók fram að nokkru leyti, að við leggjum mikla áherzlu á, að þær verklegu framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru í dreifbýlinu og flestar með mjög lágar upphæðir, verði látnar sitja fyrir með framkvæmdir á næsta ári og frekar dregið úr ýmsum þeim stórbyggingum, sem framkvæma á aðallega í Reykjavík og kaupstöðunum, sem ég tel, að séu, eins og nú standa sakir, ekki hyggilegar, þó að kunni að vera hyggilegt að ráðast í þær, því að þær taka mikið af þeim gjaldeyri, sem mikil þörf er að nota til íbúðarhúsa og annars slíks, auk þess sem þær eru mjög mannfrekar og taka til sín ákaflega mikið af fólki, en eins og nú hagar til með vegagerð, er á það að líta, að það er tiltölulega miklu minna vinnuafli hægt að koma við, eins og hagar til víða með verkfæri til slíkra hluta, og þá munar ekki svo mikið um það, þó að það verði unnið í þeim dreifðu byggðum, sem aðkallandi er og þar sem ekki er veitt mikið fé til annarra verklegra framkvæmda. Og þar sem ég veit, að hæstv. fjmrh. muni líta á það mál með fullum skilningi, þá lýsi ég yfir, að ég mun greiða þessari till. atkv.

Jóhann Jósefsson Hæstv. fjmrh. gerði að umtalsefni till., sem ég ásamt öðrum hef flutt hér á þskj. 366, að heimila ríkisstj. að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs allt að 8 millj. kr. lán til sveitar- og bæjarfélaga vegna kaupa á atvinnutækjum, og mæltist til þess, að þessi till. yrði tekin aftur. Ég verð að segja, að það er fleiri en ein ástæða fyrir því; að ég sé mér ekki fært að verða við þessum tilmælum hæstv. ráðh. Ég viðurkenni að vísu röksemdirnar fyrir því, að þetta mál mætti taka upp aftur síðar á þ. í þessu formi, þó að þessi till. væri tekin aftur, en það eru aðrar till., eins og hæstv. ráðh. veit, sem fara í svipaða átt og jafnvel alveg í sömu átt og eru bundnar við vissa staði á landinu, sem ég veit ekki til að verði teknar aftur nú, og þá hefði það a. m. k. orðið að vera þannig, að allar þessar till. yrðu teknar aftur. Annars er hér ekki um annað en heimild að ræða, og ég þykist mega treysta svo réttdæmi hæstv. ráðh., að það verði að öllu leyti óhætt að leggja slíka heimild í hans hendur. En ekki frá hálfu hæstv. ráðh., heldur af hálfu hv. frsm. n., hafa fallið nokkuð svæsin orð út af flutningi þessarar till. Ég hirði ekki um að svara þeim orði til orðs, en ég vil benda þingheimi á, að það er vissulega svo, að það mun sýna sig, að við verðum að ganga feti lengra en við höfum undir öðrum kringumstæðum viljað gera, ef á að verða í þessu efni við þeim óskum utan af landi frá ýmsum stöðum, sem fram hafa komið um það, að einhver af þessum stórvirku atvinnutækjum, t. d. togarar, yrðu staðsett þar, m. ö. o. ef ekki á að vinna að því beinlínis, að þessi togarafloti verði bundinn við Reykjavík og Hafnarfjörð. Ég held, að það sjónarmið að vinna á móti því, að skipin verði ekki öll hér, heldur einnig á góðum höfnum úti á landi, þar sem aðstaða er til að notfæra sér slík skip, verði útilokað sökum skorts á fjármagni til að eignast slík skip, en það sjónarmið hefur vissulega meira til síns máls en hv. frsm., vill vera láta, og get ég þess vegna látið mér hans umbrot í þessu máli í léttu rúmi liggja eins og sakir standa. Ég vil svo að því er snertir þá till. hæstv. fjmrh., sem síðast kom fram um heimild fyrir ríkisstj. til að takmarka útgjöld, sem hér eru samþ., að vissum hundraðshluta, ef ástæður verða þannig, að það virðist óhjákvæmilegt o, s. frv., þá vil ég segja það, að ég tel þá till. vera réttmæta, enda ekki eins dæmi, að slík till. sé samþ. á Alþ., því að það hefur oft verið gert áður, og mun ég því fyrir mitt leyti fella mig við, að stj. fái slíka heimild og ekki síður fyrir það, að formáli fylgir þar eða eftirmáli reyndar, sem gæti orðið nokkuð til fyrirgreiðslu nauðsynlegum framkvæmdum. Þó að þessi heimild yrði notuð, þá er það talsvert á annan veg en áður hefur átt sér stað, því að vissulega hefur þessi heimild verið til fyrir ríkisstj., án þess að bent væri á leið til úrbóta á annan veg. Hv. frsm. fór mjög geyst í svörum sínum, ekki einasta að mér, heldur mörgum öðrum. Hann er náttúrlega sjálfráður um sinn málflutning, og það er ekki fyrir mig að kenna slíkum manni, hvernig hann á að haga orðum sínum gagnvart þingheimi, en hitt vitum við báðir, að það er engin nýlunda hér á þingi, að þm. beri sig upp, skulum við segja, undan ýmsum hliðum, sem að þeim snúa frá fjvn. Við höfum hér hlýtt á framsögu fjvn. á ýmsum tímum, en ég veit varla dæmi til, að nokkur frsm. hafi brotizt svo hart um í sinni framsögu og, ég vil segja, ausið yfir menn ásökunum, eins og hér hefur átt sér stað. Það er yfir höfuð ákaflega leiðinlegt ástand, þegar það hendir okkur að ganga út frá því, að við einir vitum allt og hinir viti ekkert, en það er eins og eitthvað svipað hafi vakað og vaki fyrir þessum hv. þm., þegar hann er að tyfta þá þm., sem hafa leyft sér að fara fram á breyt. eða leiðréttingu á því, sem n. hefur gert undir hans stjórn. Hann segir í einu orðinu eitt og öðru orðinu annað, þegar ég ber mig upp undan því, að framlag til Vestmannaeyjahafnar hafi verið minnkað frá því, sem áður hefur verið. Hann segist ekki geta séð inn í mitt hugskot, af því að ég hafi ekki borið mig upp við n., og í hinu orðinu segir hann, að kvörtun mín byggist á öfund á öðrum, og síðan rekur á sviptibyl af fúkyrðum, sem hv. þm. skemmti sér við að slá um sig með, en engin rök. Þá var það eitt bréf, sem hv. þm. hélt svo mjög á lofti hér, sem nýbyggingarráð forbraut sig á að skrifa hæstv. ráðh., sem síðan komst í hendur fjvn., það varð þessum hv. frsm. yrkisefni ekki alllítið, og eiginlega er þungamiðja málsins hjá hv. frsm. ein misritun í þessu bréfi. Hann lagði út af því og velti mjög vöngum yfir því, að í þessu bréfi er komizt þannig að orði, sem ég skal játa, að er misritun, sem oft getur komið fyrir, að þar er talað um eins árs rekstraráætlun á stofnkostnaði, en á vitaskuld að lesast og mundi hver fermingardrengur geta lesið í málið, ef hann vildi, að þetta á að vera eins árs rekstraráætlun ásamt stofnkostnaði. En hv., þm. hefur vitaskuld ekki viljað lesa það rétt, heldur nota tækifærið til að snúa út úr. Hans afsökun er engin í þessu máli, vegna þess að þessi áætlun fylgir bréfinu, og hún er ekki frá nýbyggingarráði, heldur frú Halldóru sjálfri, og er þetta stofnkostnaður og rekstraráætlun. Það liggur því augljóst fyrir, að hv. form. fjvn. er ber að því að reyna að nota misritun til þess að gera nýbyggingarráð hlægilegt í þessu máli, í augum hv. þm. Og til hvers? Hv. form., fjvn. sagði, að Halldóra Bjarnadóttir hefði verið svo óheppin að lenda með erindi sitt hjá nýbyggingarráði. Og það er hennar eina sekt. Nýbyggingarráð pantaði ekki þetta bréf frá frú Halldóru. En því þótti hlýða, þar sem um var að ræða kennslu í ekki ómerkari efnum en tóskap og þess háttar, að leggja þessu máli liðsyrði. En það lítur út fyrir, að af einhverri andúð á nýbyggingarráði hafi hv. form. fjvn., og kannske einhverjir aðrir hv. nm. með honum, snúizt öndverðir gegn þessari ágætu konu fyrir það, að hana henti þetta, að beina orðum sínum til nýbyggingarráðs. Og þó veit ég ekki, hvað hér er á ferð, því að í öðru orðinu hrósar hv. form. n. þessari konu, en í hinu orðinu vill hann gera nýbyggingarráð hlægilegt fyrir það að vilja leggja þessari konu, sem er rösklega sjötug, liðsinni. Ég held, að svona málfærsla sé langt fyrir neðan það, sem frambærilegt getur talizt, að jafnvel núverandi hv. form. fjvn. vaxi ekki af henni. Það er gersamlega óframbærileg málafærsla að nota misritun í bréfi til þess að gera veður út af og slá um sig með því. Sama er að segja um þann mann, sem er á fertugs aldri - Guð minn góður! - og nýbyggingarráð lagði til, að væri styrktur til að læra teppagerð ( ! ) - maður, sem aldrei hefur stigið fæti á teppi, eftir því sem hv. form. fjvn. segir( ! ) Hvílík rök! Hvað lízt hv. þm. um þau? Því að þessi ummæli hv. form. áttu að miða að því, að eitthvert óráð væri að styrkja þennan mann. Þá var ekki minna veður í hv. form. fjvn., þegar hann fór að telja upp verkefni þessa fyrirhugaða skóla frú Halldóru Bjarnadóttur. Ég vil segja það hér, að form. nýbyggingarráðs hefur ekki samið þessa upptalningu. Hún er samin af Halldóru sjálfri. Og ég geri ráð fyrir því, eftir því sem þjóðin þekkir verk hennar, að það mundi engin löngun vera til þess að gera í fjármálaframsögu jafnmæta konu hlægilega fyrir að telja upp þessi verkefni, nema hjá sinnislagi eins og hv. þm. Barð., núverandi form, fjvn., hefur. Og að því er snertir það, að hún sé svo gömul þessi kona, að ekki megi líta við henni í þessum efnum, þá verð ég að halda því fram, að þegar maður lítur á þá löngu reynslu, sem hún hefur í sinni iðn, og hverju hún hefur afrekað á því sviði, þá sé miklu meira af henni að vænta en yngri konu, þó að hún væri kannske orðhvatari og pilsvargur, einhver Gíslína í þeim efnum, og þótt hún væri yngri að árum, ef hún væri af þessari tegundinni, að hún áliti sig vita allt, en aðra ekkert. - Sérstaklega fannst hv. form. fjvn., að það væri hlægilegt, að frú Halldóra talaði um kennslu í þvotti ullar, og hann gekk yfir sjálfan sig í kátínu og gleðskap yfir slíkri heimsku, að því er skilja mátti á honum. Það hafa einhvern veginn farið öfugt í höfuðið á hv. form. fjvn. þessi ummæli frá nýbyggingarráði. En við höfum ekki farið fram á annað en að þessu erindi frú Halldóru verði hæfilegur gaumar gefinn og hún verði styrkt hæfilega til þess að geta komið kennslustofnun sinni á fót. Við höfum ákveðið þannig að hjálpa henni um stofnkostnað til þess, en með því, að líka komi styrkur annars staðar frá. Það er svo mikill klaufabragur á hártogunum hv. form. fjvn. á erindi þessarar konu og skiptum nýbyggingarráðs af fyrirætlunum hennar, að í augum hv. þm. er sá klaufabragur svo mikill, að mér virðist, að jafnvel þótt það kynni að reynast svo, að enginn í þessu landi hefði þörf fyrir kennslu frú Halldóru í ullarþvotti, þá sé það þannig, úr því að hv. form. vill þvo hendur sínar af frú Halldóru í þessu efni, þá séu sumir, sem þurft gætu að fá einhverja undirvísun í kattarþvotti. Því að þessi kattarþvottur hjá hv. form. fjvn. í því skyni að hrinda þessu erindi af höndum sér byggist ekki á öðru en útúrsnúningum í sambandi við þá afstöðu hjá okkur í nýbyggingarráði, sem vorum að mæla með erindi frú Halldóru. Þessi framkoma í garð þessarar ágætu konu verður ekki til þess að hvetja hv. þm. til þess að vera á móti þessum styrk, sem við förum fram á, að þessum skóla verði veittur, heldur þvert á móti ætti hún að geta orðið til þess að hvetja hv. þm. til þess einmitt að styrkja þennan litla skóla þessarar ágætu konu.



Herra forseti. Ég skal vera fáorður. Bæði er klukkan að ganga fimm að nóttu og svo er hitt, að hv. 6. landsk. (GBen), sem ég ætlaði að svara nokkru, er kominn í háttinn og aðrir búnir að svara honum að nokkru leyti, svo að ég get alveg leitt hann hjá mér, enda þótt enn þá sé nokkuð, sem hann sagði, sem þyrfti að mótmæla. Það, sem alveg sérstaklega gerir það að verkum, að ég stend upp, er brtt. fjmrh. á þskj. 372, og þá fyrri málsl. hennar sérstaklega. Þar er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. fái heimild til þess að lækka um 30% eftir jöfnum hlutföllum þær greiðslur, sem á fjárl. eru samþ. til verklegra framkvæmda, sem ekki séu bundnar í öðrum lögum en fjárl. Ég get nú vel skilið það, að ríkisstj. vilji fá slíka heimild. Mér finnst það ekki nema eðlilegt. En mér finnst á hinn bóginn, að það sé svo himinhrópandi mismunur á þeim framlögum, sem hér er ætlazt til, að gert sé jafnt undir höfði, að það sé gersamlega óhugsandi að samþ. þessa brtt. eins og hún liggur fyrir, nema fyrir liggi a. m. k. yfirlýsing frá hæstv. fjmrh. um það, að hann muni ekki framkvæma hana að öllu leyti eins og orðalag brtt. gefur tilefni til að ætla, að gert yrði. Það er svo mikill eðlismunur á þörfinni fyrir að klára t. d. einhvern vegarspotta, sem í fjárl. eru ætlaðar 5 þús. kr. til, og hinu, að koma upp byggingum, sem stendur á sama, hvort byggðar eru 1946, 1947, 1948 eða jafnvel 1950, eins og segja má um ýmsar þær byggingar, sem fyrirhugað er, að ríkið reisi á næstu árum, og mundi kosta milljónir að reisa, og allir játa í hjarta sínu, að því efni og vinnu, sem ætlað er til að reisa þær, væri miklu betur varið til þess að reisa með því íbúðarhús, - það er svo mikill eðlismunur á þessum tvennum framkvæmdum; að ég get ekki fellt mig við þessa brtt. hæstv. fjmrh., nema hann a. m. k. gefi þá yfirlýsingu, að ekki verði skorin niður framlög, sem kannske litlu muna fjárhag ríkisins, en framkvæmdirnar, sem gerðar væru fyrir féð, geta orðið tiltölulega mörgum til verulegs gagns, svo sem þar sem gert er ráð fyrir í fjárl. að leggja fram litlar fjárhæðir til að klára vegarspotta, gera hafnir og brýr o. fl. úti um hinar dreifðu byggðir. Og ef hæstv. fjmrh. vildi lýsa þessu yfir, þá treysti ég honum það vel, þó að ég treysti ekki vel ríkisstj. í heild, að ég met orð hans það mikils, að ég tel líklegt, að þá mundi ég sætta mig við að samþ. þessa brtt. hæstv. fjmrh. En ef á að skera jafnt niður fjárframlög til mannvirkja, sem fé er veitt til í fjárl. og eru ekki bundin með öðrum l., hvort sem um er að ræða 5 þús. eða 10 þús. kr. í stað, og hins vegar framlög, sem skipta hundruðum þús. kr. og kannske milljónum og eiga að ganga til mannvirkja, sem er ekki nauðsynlegt að byggja alveg strax, þá get ég ekki þolað það. Þá er annað, sem undrar mig. Við höfum nú sex ráðh. og hv. þm., sem styðja þá, hafa reynt að binda þá saman, til þess að gera þá sem sterkasta. En þó er það svo, að hæstv. fjmrh. stendur upp við umr. um fjárl. og óskar, að aftur séu teknar tvær brtt., sem meðráðh. hans flytja. Og hann stendur einnig upp til þess að óska, að brtt. hans um heimild til niðurskurðar á framlögum á fjárl., sem ég gat um, verði samþ. Og þó er það svo, að meðráðh. hans flytja brtt., sem eru 600–700 þús. kr. hækkunartill. Og einn hv. þm., sem farinn er hér af fundi nú, hv. 2. þm. Rang., lýsir yfir, að öll ríkisstj. standi á bak við 1,8 millj. aukin framlög úr ríkissjóði, sem brtt. er um. - Mér finnst, að þessir 32 hv. þm., sem saman hnýttu þá 6 hæstv. ráðh. okkar, sem nú eru hnýttir saman í ríkisstj., muni þurfa að reyra böndin fastar, svo að ekki komi fram svona mikið ósamræmi í þeirra gerðum, heldur séu þeir svo fast saman bundnir, að þeir geti komið fram í þessum efnum eins og ein persóna, svo að tveir ráðh. flytji ekki brtt., sem svo þriðji ráðh. óskar, að teknar verði aftur. Og ég vildi mega vænta þess, að þegar til afgreiðslu fjárl. kemur, standi hæstv. ráðh. að einhverju leyti saman um þetta, svo að eitthvað fengist fram af því viti, sem hæstv. fjmrh. vill láta koma í fjárl., en hann virðist ekki ráða við að framkvæma, af því að böndin, sem saman hnýttu þessa 6 ráðh., virðast ekki nógu sterk.



Herra forseti. Ég hef nú ekki lagt mikið til þessara umr. og skal heldur ekki gera það. Ég lét alveg niður falla við 2. umr. að gera grein fyrir þeim fyrirvara, sem ég hafði, þegar ég skrifaði undir nál. fjvn. Mér þykir rétt nú, áður en þessari 3. umr. fjárl. lýkur, að gera þetta aðeins með örfáum orðum. Fyrirvari minn var miðaður við það, að mér leizt svo sem sumar hækkunartill. n. á sumum tekjuliðum fjárl. væru ekki alls kostar gætilegar, þegar tekið er tillit til þess - eins og mér virðist vera -, að grundvöllur undir atvinnulífi þjóðarinnar virðist vera harla ótraustur sökum sívaxandi dýrtíðar og verðbólgu í landinu, samfara óvissu um verðlag á afurðum okkar á erlendum markaði. Þetta er þó alls ekki miðað við það nýja viðhorf, sem nú hefur skapazt í fisksölumálunum, enda var það ekki vitað, þegar ég skrifaði undir nál. með fyrirvara. Ég veit, að menn líta allmisjöfnum augum á það, hvernig atvinnulífi okkar er háttað nú. Sumir líta á það með mjög mikilli bjartsýni og hjá þeim ýmsum verður ekki vart við neinn ótta við, að þar verði breyting á, og kemur þetta oft og iðulega fram. En ég vildi sem sagt láta koma fram þessa afstöðu mína og þá þetta sem skýringu á mínum fyrirvara. Það er aðeins eitt atriði hjá hv. frsm. fjvn., sem ég vildi gera dálitla aths. við. Það var það, þegar hann sagði, að samgmrh. væri alveg óbundinn um ráðstöfun á því fé, sem gert er ráð fyrir að taka að láni og verja til hafnargerða og lendingarbóta. Eins og hv. frsm. fjvn. hefur flutt hér af hálfu fjvn., þá hefur hún gert till. um skiptingu á þessu fé. Og sömuleiðis hefur hv. frsm. fjvn. borið hér fram fyrir hönd n. till. um skiptingu á fé, sem veitt er til byggingar gagnfræðaskóla, húsmæðraskóla o. s. frv. Ég vildi láta koma fram þá skoðun, sem ávallt hefur verið ríkjandi hér á hæstv. Alþ., að ríkisstj. eða sá ráðh., sem með slík mál fer, væri bundinn af þessum yfirlýsingum, sem gerðar eru á Alþ. í viðurvist hv. alþm. án þess að nokkrum mótmælum hafi verið hreyft. En ef sá skilningur væri í það lagður, sem hv. frsm. fjvn, hefur hreyft hér, þá er það alveg andstætt þeirri venju, sem ríkt hefur í þessum efnum hér á hæstv. Alþ. að undanförnu, og ég vil sem sagt ganga út frá því, að út af þeirri venju verði ekki brugðið, enda er þessi skipting, sem n. gerði till. um viðkomandi framlagi til hafnanna, gerð í samráði við þann ráðh., sem þessi mál heyra undir. Og það er vitanlega enn frekar til áherzlu á því, að fullkomið tillit verði tekið til þessarar skiptingar, þegar til framkvæmdanna kemur. Það hefur mörgum hv. þm. orðið tilrætt um þá brtt., sem hæstv. fjmrh. hefur borið fram við fjárl. á þskj. 372, um að draga úr fjárframlögum til verklegra framkvæmda, ef fé er ekki fyrir hendi, eða, eins og það er orðað í till., að með þeim hætti að framkvæma verklegar framkvæmdir, sem um er að ræða, dragist um of vinnuafl frá framleiðslustörfum í landinu. Ég hef áður hér á hæstv. Alþ. staðið að flutningi sams konar eða mjög svipaðrar till. og þessarar. Ég ætla, að það hafi verið í a. m. k. tvö eða þrjú skipti, sem fjvn. hefur beitt sér fyrir, í samráði við þáverandi ríkisstj., að slík ákvæði væru tekin inn í heimildargr. fjárl., 22. gr. Og eins og nú horfir við um fjárlagaafgreiðsluna, þá virðist mér fullkomin ástæða vera til þess að slá slíkan varnagla. A. m. k. hygg ég, að í þau skipti, sem þetta hefur verið gert áður, hafi ekki verið nándar nærri eins brýn ástæða til að slá slíkan varnagla eins og nú er. En þetta kann að vera af því, að ég er ekki eins bjartsýnn í þessum efnum eins og aðrir hv. alþm, virðast vera. En hins vildi ég mega vænta, að hæstv. fjmrh. gæti framkvæmt þessa brtt. þannig, ef þörf gerðist að framkvæma hana, að í þessu efni yrði ekki í framkvæmd alveg fylgt því, sem hér segir, þannig, að niðurfærslan á útgjöldum ríkissjóðs til þessara verklegu framkvæmda, sem brtt. tekur til, verði hlutfallslega jöfn, hvaða verklegar framkvæmdir, sem um er að ræða innan þessa ramma. Því að, eins og hér hefur verið tekið fram, þá er náttúrlega mjög mikill munur á því, hvort um er að ræða framkvæmdir, sem eru beinn þáttur í framleiðslustarfsemi landsmanna, sem með þessari brtt. á að styðja og styrkja, þ. e. a. s. með þeim hætti að draga ekki allt of mikið vinnuafl frá þeim starfsgreinum, - það er ákaflega mikill munur á því, hvort um slíkar framkvæmdir er að ræða eða aðrar, sem standa þar utan við, til dæmis að taka þær starfstegundir, sem standa ekki í neinum beinum tengslum við framleiðslustarfsemi á þeim tíma, sem gert er ráð fyrir, að þær fari fram á. Ég vil t. d. í þessu sambandi benda á, að á 20. gr. fjárl. er gert ráð fyrir að verja 6½ millj. kr. til byggingar nokkurra stórbygginga, sem er þó ekki nema lítill hluti af því, sem þær byggingar endanlega kosta. En gera má ráð fyrir, og er sennilega út frá því gengið, þegar þessar upphæðir eru teknar inn í fjárl., að á grundvelli þessara fjárveitinga verði byrjað á þessum byggingum. Vil ég í þessu sambandi t. d. benda á, að í fjárlfrv. er gert ráð fyrir, að rúmlega ein millj. kr. verði veitt til þess að byggja fyrir útvarpshús í Reykjavík, en sú bygging á, samkv. þeim áætlunum, sem fyrir liggja, að kosta 9 millj. kr. Sömuleiðis er hér um að ræða byggingu yfir þjóðminjasafnið, sem veitt er til á fjárlfrv. 1 millj. kr., en sú bygging, sem þar liggur fyrir að reisa, á samkv. áætlun að kosta 3 millj. kr., en mun þó sennilega fara nokkuð mikið fram úr þeirri áætlun, miðað við þá teikningu, sem ráð er fyrir gert af því húsi. - Ég vildi aðeins benda á þetta, hvort hæstv. fjmrh. mundi ekki, þegar til þess kemur e. t. v. að framkvæma þessa brtt., telja sig hafa nægilegt svigrúm til þess að haga nú þessum niðurskurði nokkuð misjafnlega, en ekki hlutfallslega jafnt á öllum viðkomandi greiðsluliðum, heldur eftir því sem þessar greiðslur grípa inn í atvinnulíf í landinu og atvinnuástand landsmanna. Mér skilst t. d., að orðalagið „að því er við verður komið“ í brtt. ætti að geta veitt hæstv. fjmrh. nokkurt svigrúm í þessu efni. Mér þykir svo ekki ástæða til að lengja þessar umr. frekar, en ég vildi aðeins, til viðbótar því, sem hv. 1. þm. Rang. (HelgJ) sagði hér að gefnu tilefni frá hv. 2. þm. Rang., því leiðinlega fleipri, sem fram kom hjá þeim hv. þm., er hann sagði, að við í fjvn. hefðum verið beittir ofríki þar af okkar form., þá vildi ég taka undir það, sem hv. 1. þm. Rang. sagði um það efni, að fyrir þessu er ekki hinn minnsti flugufótur. Í fjvn. hefur nú sem endranær - og kann ég þar vel um að dæma - verið gott samkomulag og hv. form. n. hefur ekki sýnt neina viðleitni í þá átt, sem hv. 2. þm. Rang. var hér að fleipra um í umr. í. kvöld.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég skal vera fáorður. Hv. þm. Borgf. lagði annan skilning í það stóra atriði en ég, hvernig skipta bæri því fé, sem hann gat um og ég hafði gert að umtalsefni í ræðu minni í dag. En í sambandi við það vil ég leyfa mér að benda honum á, að það hafa komið fram mótmæli á þessu stigi gegn fyrirkomulagi skiptingarinnar. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég hefði þurft að haga orðum mínum um þetta efni eins og ég gerði, ef það hefði ekki verið til staðar, og sést það m. a. á þeim till., sem komið hafa fram í sambandi við skiptingu þessa fjár. Nú er alveg ljóst, að hæstv. samgmrh. hefur í raun og veru ótakmarkað vald til þess að nota hafnarbótaféð eins og honum sýnist samkv. l. um hafnarbótasjóði. Og ég hygg, að það væri ekki að brjóta þau lög, þó að hann viki eitthvað frá þeirri skiptingu, sem fjvn, var sammála um að leggja til, að gilda skyldi. Það kann líka að vera nauðsynlegt fyrir hæstv. ráðh. að víkja eitthvað frá þeirri skiptingu, ef ekki er unnið á þeim stöðum, sem gert er ráð fyrir, að unnið verði á, samkv. þeirri skiptingu, sem hér ræðir um. Ég skal ekki ræða meira um það atriði. Varðandi fyrirspurn hv. 2. þm. Rang. um, hvað hafi verið gert við féð, sem flutt var frá Selvogsveginum, þá er því til að svara, að því var dreift hingað og þangað um landið, eins og hv. 1. þm. Rang. tók fram. Í fjárlfrv. var gert ráð fyrir 5 millj., og 100 þús. kr. til vegaframkvæmda. Síðan koma till. frá vegamálastjóra um 6 millj. og 300 þús. og að lokum leggur fjvn. til, að veittar verði rúmlega 7 millj. til vega. Má þá geta nærri, að þessar 150 þúsund kr., sem lækkuðu framlagið til Krýsuvíkurvegarins, geta ekki uppfyllt allar viðbætur til annarra staða og því ekki auðvelt að greina, hvert þær hafa farið. En þar sem viðkomandi hv. þm. er ekki viðstaddur hér nú, vona ég, að hv. meðþm. hans beri honum þau skilaboð frá mér, ef honum skyldi var fróun í því, að hver einasti eyrir hafi farið vestur í Barðastrandarsýslu. Hins vegar mun hv. þm. hafa séð till. vegamálastjóra og veit því, hvað mikið átti að fara til Hagabrautar. Ég sé ekki ástæðu til að svara ræðu hv. þm. Vestm. En ég sé þó, að á þessari stundu hafa þeir orðið vinir þeir hv. þm. Vestm. og 1. þm. Rang., eins og Heródes og Pílatus, og hefur mér þótt það heldur styrkur en hitt. Ég veit ekki, hvernig venja hefur verið að taka form. fjvn. á Alþ. á öðrum tímum en þeim, sem ég hef setið hér, en ég minnist ekki að hafa heyrt falla jafnþung orð í hans garð og þau, sem til mín hafa verið sögð í þessum umr., þar sem m. a. því er haldið fram í fullri alvöru, að ég hafi ekki til annars setið í n. en til að hlúa að mér og kjördæmi mínu. Það þykir kannske eðlilegt, að ég taki á móti slíkum skotum án þess að svara. Ef hv. þm. hafa skotið þessum skotum og búizt við því, þá hafa þeir sett allt annan mann í n. en þeir áttu að gera. Ég tel, að slík skot, bæði frá hv. þm. Vestm. og öðrum hv. þm., séu aðeins þakklætisvottur fyrir það starf, sem ég hef lagt í þetta verk. En ég er viss um það, að ef sjónarmið þeirra hefði ráðið,, þá væri ekki víst, að hæstv. fjmrh. hefði viljað taka við því verki. Rök hv. þm. V.-Sk., sem heldur því fram, að mismunurinn á 35 og 50 sé 5, ætla ég ekki að ræða. Hitt vil ég taka fram í sambandi við þetta mál, að fjvn. hefur ekki lagt þann skilning í heimildina, að henni ætti að bæta við upphæðirnar, sem heimilaðar voru 1944 og 1945, svo að nú væri heimilað að greiða 95 þús. kr. til Klifanda, en sá skilningur kom skýrt fram í ræðu hv. þm. V.-Sk. Að gefnu tilefni vil ég líka taka það fram, að ráðh. lagði ekki heldur þann skilning í þessa heimild. Ég hef því farið með rétt mál og rök hv. þm. hafa verið fyrir neðan allt velsæmi hér á hæstv. Alþ. Á slíkum rökum byggði hv. þm. álit sitt á verkum mínum í fjvn.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Það hefur ekki mikið af rökum komið fram gegn því, sem ég sagði hér í kvöld, enda mun ég ekki eyða tíma til að svara þeim fáu andmælum, sem komið hafa. Ég vildi aðeins leiðrétta það, sem hv. 2. þm. Rang. sagði, er hann hélt því fram, að sá skilningur hefði komið fram hjá mér, að Krýsuvíkurleiðin ætti að vera aðalleið. Það hefur mér aldrei komið til hugar. Mér hefur alltaf verið ljóst, að hún er hugsuð sem varaleið. Og mér er líka ljós þörfin á því, að fullkominn vegur komi hið fyrsta milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins. En það breytir engu um það, að ég álít óskynsamlegt að vinna að þessum tveimur vegum samtímis. Ég tel réttara að leggja kapp á að ljúka öðrum veginum fyrst og láta hinn bíða á meðan. Það verður aldrei hægt að leggja fram nema takmarkað fé til þessara vega, og ef unnið er að báðum vegunum samtímis, tefur það fyrir, að önnur leiðin komist á. Og þar sem Alþ. tók þá stefnu fyrir meira en tug ára að leggja aðaláherzluna á Krýsuvíkurleiðina, þá álít ég það ekki sæmandi af Alþ. að viðhafa slíkan hringlandahátt að hætta nú við þá vegagerð og snúa sér að annarri. Ég endurtek það, að ég skil vel og þykist lengi hafa skilið nauðsyn þess að fá fullkomið vegasamband milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins. Annars kvaddi ég mér hljóðs eingöngu til þess að svara nokkrum aths., sem beint hefur verið til mín út af brtt. á þskj. 372. Ég er sjálfur þakklátur hv. alþm. fyrir þær góðu undirtektir, sem þessi till. hefur fengið. Tveir hv. þm. hafa þó í ræðum sínum komið inn á það, að niðurskurðinn mætti ekki framkvæma of bókstaflega, ekki mætti binda sig of fast við það að skera hlutfallslega jafnt öll útgjöld, heldur yrði að haga því eftir kringumstæðum. Ég vil taka það fram, að þótt brtt. sé svo orðuð, að niðurfærslan skuli framkvæmd eftir jöfnum hlutföllum eftir því, sem við verði komið, þá legg ég ekki þann skilning í þetta, að stj. skuli lækka framlag til allra verklegra framkvæmda jafnt. Það liggur í augum uppi, að slíkt er óframkvæmanlegt. Það er ekkert vit í því, t. d. við vegagerð, eins og bent var á af hv. 2. þm. N.-M., þar sem veittar eru 5–10 þús. kr. Það getur tæplega komið til greina að skera slíkar fjárveitingar niður. Ég hef áður bent á, hve lítil bót er í að senda vinnuflokka til þess að vinna svo stuttan vegarspotta. Og því minni er ráðdeildin sem minna er unnið. Á sama hátt er það augljóst mál, að ef skornar verða niður fjárveitingar til bygginga, verða þær ekki allar skornar hlutfallslega jafnt. Sumar byggingar, sem veitt er til nú í fjárl., eru komnar áleiðis, eins og t. . d. viðbyggingin við Klepp og fæðingardeildin  Ég hef svo ekki meira um málið að segja að þessu sinni. Ég geri ráð fyrir, að þessari umr. sé lokið, og skal ekki halda vöku fyrir hv. þm.



Hér var útbýtt í gær nál. meiri hl. utanrmn. um till. til þál. um landsvistarleyfi nokkurra útlendinga á þskj. 281. Ég vildi óska, að hæstv. forseti vildi sjá um, að þessi till. yrði tekin á dagskrá helzt á morgun eða a. m. k. svo tímanlega, að hún geti fengið afgreiðslu áður en þinghlé verður. Ég get þessa af því, að ég hef ekki enn þá séð nál. frá minni hl. utanrmn. Væri gott, að hæstv. forseti aðvaraði minni hl. n., ef hann ætlar sér á annað borð að skila nál. Ég skal geta þess, að málið var afgr. í n. á föstudag, svo að allmikill tími hefur verið til að ganga frá nál.

Forseti (JPálm) : Út af þessum tilmælum skal ég taka fram, að ég mun sjá um, að málið verði á dagskrá á morgun, hvort sem þá vinnst tími til að taka það til umr. eða ekki.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Ég tel nægja að vísa til grg. og óska þess, að till. verði vísað til fjvn.