Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eggert G. Þorsteinsson): Herra forseti. Um langan tíma hafa viss sjúkdómstilfelli, sem ekki hefur verið unnt að veita viðeigandi meðferð hér á landi, valdið miklum vandkvæðum. Sjúklingar þeir, sem hér eiga hlut að máli, hafa orðið að leita læknishjálpar erlendis án þess að fá kostnað þann, sem óhjákvæmilega leiðir af slíkum utanförum, endurgreiddan, nema aðeins að nokkrum hluta. Sú regla hefur jafnan gilt um slíkan sjúkrakostnað tryggðra manna, að slíkur kostnaður hefur verið endurgreiddur aðeins að því marki, sem hliðstæður kostnaður hefði numið hér á landi, samkv. gildandi samningum og gjaldskrám. Hefur um þetta einu gilt, hversu brýn þörf var fyrir sjúkrahjálp erlendis og hvort mögulegt var eða ekki að veita hlutaðeigandi sjúklingi nauðsynlega hjálp hér á landi. Einstök sjúkdómstilfelli hafa haft í för með sér mjög stórfelld útgjöld umfram það, sem sjúkratryggingar bæta, jafnvel svo stórfelld, að þau hafa valdið verulegri röskun á afkomu sjúklings eða aðstandenda hans. Til ýmissa ráða hefur verið gripið til aðstoðar þessum sjúklingum, en þau hafa yfirleitt verið ófullnægjandi, erfið og seinvirk og aðstoðin hefur áreiðanlega komið mjög misjafnlega niður. Hefur hér verið um tilfinnanlega vöntun að ræða á þeirri vernd, sem íslenzkar sjúkratryggingar veita og enn tilfinnanlegri fyrir þá sök, á hve mörgum mikilvægum sviðum sérhæfing í læknishjálp hefur hér verið ónóg. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er ætlunin að bæta úr þessum vandkvæðum. Það veldur sérstökum erfiðleikum að greina þau sjúkdómstilfelli skýrt frá, þar sem brýna nauðsyn ber til hjálpar, sem ekki er unnt að veita á íslenzkum sjúkrahúsum. Ekki léttir það vandann, að stundum er sótt fast á um utanfarir af hálfu sjúklinga og reyndar aðstandenda þeirra líka, þegar um er að ræða sjúkdóma, sem ekki er mögulegt að lækna, svo að utanför yrði án árangurs. Slík atvik eru afar viðkvæm og vandmeðfarin, svo sem augljóst má vera. Í 2. gr. frv. er lagt til, að nefnd 5 lækna verði falið að úrskurða um nauðsyn utanfarar, vegna þess að ekki sé unnt að veita hæfilega hjálp á íslenzku sjúkrahúsi og ákveða jafnframt, hvar skuli vista sjúkling þann, sem hlut á að máli. Svo gæti virzt, sem svo fjölmenn nefnd kynni að reynast þung í vöfum og nægjanlegt væri, að tveir læknar frá Landsspítala Íslands ásamt tryggingayfirlækni úrskurðuðu um þessi tilfelli. Það er á hinn bóginn talið æskilegt, að læknar frá Borgarsjúkrahúsinu og St. Jósefsspítala eigi einnig sæti í nefndinni. Í því sambandi er því haldið fram, að flest tilvikin séu svo ótvíræð, að formaður nefndarinnar geti tekið ákvörðun án þess að halda fund. Í öðrum tilvikum getur hann ákveðið, hversu með skuli fara, eftir að hafa ráðgazt við einn eða tvo nefndarmenn í síma, þörf fyrir fund sé aðeins í fáum mjög vandasömum tilfellum. Til skamms tíma var mjög erfitt að leysa þetta vandamál, vegna þess að sjúkrasamlögin voru mörg svo fámenn og fátæk, að þau voru alls ekki fær um að rísa undir þeim kostnaði, sem slíkar sjúkrahúsvistir erlendis höfðu í för með sér. Nokkur bót var ráðin á þessu með l. nr. 83 frá 29. des. 1967, um breyt. á l. nr. 40 frá 30. apríl 1963, um almannatryggingar. Í l. þessum er mælt svo fyrir, að sjúkrahúsvistir skuli greiddar af sjúkrasamlögum kaupstaðanna og af héraðssamlögum, - en í hverri sýslu er héraðssamlag. Þar með voru hin smáu sjúkrasamlög leyst undan skyldunni að greiða fyrir sjúkrahússvistir, en skyldan aftur á móti lögð á héraðs og sýslusamlögin. Dreifing áhættunnar við sjúkrahúsvistun varð þannig mun meiri en áður, og byrðin því léttari fyrir hvern iðgjaldagreiðanda og jafnari í heildina tekið. Í þessum l. var einnig ákveðið, að sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins greiddi sjúkrahússvistir fyrir langlegusjúklinga, þ.e.a.s. fyrir sjúkrahússlegu, sem lengri er en 12 mánuðir. Síðan sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins tók þannig að annast kostnað langlegusjúklinga, sýnist eðlilegt, að umframkostnaður vegna sjúkravistar erlendis verði greiddur af deildinni, en komi ekki í hlut sjúkrasamlaga kaupstaðanna eða héraðssamlaga, sem sum hver eru enn of smáar einingar; svo smáar, að þessi kostnaður yrði þeim algerlega um megn. Hér er því ekki hróflað við þeim reglum, sem nú gilda um greiðslu sjúkrahúsvistar erlendis, þar sem kostnaður er innan þeirra marka, sem greiddur er fyrir vistun samlagsmanna á íslenzkum sjúkrahúsum. Í frv. þessu er einnig lagt til, að sjúkratryggingadeild greiði ferðastyrki til þeirra, sem nauðsynlega þurfa að leita læknishjálpar erlendis. Slíkir styrkir hafa verið veittir af deildinni. Breytingin er einungis í því fólgin, að styrkveitingar þessar eru ekki háðar því, hvert framlag ríkissjóðs er til þessarar deildar. Ekki þykir ástæða til að láta ferðastyrki velta á úrskurði nefndar þeirrar, sem um ræðir í 2. gr., enda mun oft vera þörf á slíkum styrkjum í þeim tilvikum, þegar kostnaður við sjúkrahúsvistina verður ekki hærri en hér á landi og því ekki um að ræða hluttöku sjúkratryggingadeildar í honum. Gert er ráð fyrir, að ákveðin verði í reglugerð veruleg hækkun ferðastyrkja frá því, sem verið hefur. Í núgildandi l. eru ákvæði um greiðslu ferðakostnaðar innanlands. Samkv. g–lið 42. gr. almannatryggingalaga, skal greiða óhjákvæmilegan ferðakostnað samlagslæknis til þeirra samlagssjúklinga, sem ekki eru ferðafærir sökum sjúkdóms síns, ef um lengri vegalengd en 10 km er að ræða á landi eða ef nota verður skip eða flugvélar til flutninga. Ferðakostnað þennan skal greiða að hálfu, ef læknir notar eigið farartæki, ellegar að /4,. Samkv. h–lið sömu gr. skal og greiða óhjákvæmilegan flutningskostnað sjúks samlagsmanns í sjúkrahús innanlands að 3/4 hlutum, enda sé flutningsþörf svo bráð og heilsu hins sjúka svo varið, að hann verði ekki fluttur eftir venjulegum farþegaflutningsleiðum að dómi samlagslæknis og sjúkrasamlagsstjórnar. Ákvæði frv. um greiðslu á ferðastyrk vegna utanlandsferða eru því í fullu samræmi við meginreglur gildandi l. um greiðslu ferðakostnaðar vegna sjúklinga. Gera verður ráð fyrir allmiklum kostnaði vegna ákvæða þessa frv. Áætlun um þennan kostnað liggur hins vegar ekki fyrir, enda mjög vandkvæðum bundið að gera slíka áætlun, sem ætla mætti svo nákvæma, að verulegs virðis væri. Gizka má á, að kostnaðarauki vegna þessa frv. geti orðið ca. 6 millj. kr. á ári. Þrír aðilar bera þunga sjúkratrygginganna í hlutföllum, sem láta nærri því, sem hér segir: Ríkissjóður 57%, hinir tryggðu 23% og sveitarsjóðir 20%. Það er engum vafa undirorpið, að hér er um réttlætismál að ræða, sem er fullkomlega í anda þeirrar hugsunar, er lá að baki l. um Tryggingastofnun ríkisins, og þar áður alþýðutryggingar. Með hliðsjón af þeirri reynslu af þeim lagasetningum, sem nú er fengin, vona ég, að ekki þurfi að verða ágreiningur hér á hv. Alþ. um enn eitt atriði til fullkomnunar á þeirri lagasetningu. Ég tel ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa um frv. fleiri orð, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.– og félmn.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð, til þess að láta í ljósi ánægju yfir framkomu þessa frv. Það var hinn 17. apríl 1968, sem Alþ. samþ. till. til þál., sem ég ásamt nokkrum fleiri alþm. bar fram og var efnislega það, sem þetta frv. felur í sér. – Með frv. þessu, ef að lögum verður, er stigið stórt spor í átt að aukinni samhjálp á sviði sjúkratryggingamála. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hve miklir erfiðleikar hafa á stundum átt sér stað hjá efnalitlum einstaklingum, þegar til þess hefur komið, að sjúkdóm, sem ekki hefur verið aðstaða til að veita læknishjálp við hér á landi, hefur borið að höndum. Á fjárl. yfirstandandi árs er varið 700 þús. kr. til þess að aðstoða í þessu skyni. Þessari upphæð var skipt á milli 20 sjúklinga, sem leita þurftu læknishjálpar erlendis á yfirstandandi ári. En auk þess voru um 6 sjúklingar, eftir því sem landlæknir upplýsir, sem ekki gátu fengið neinn styrk að þessu sinni og bíða því eftir að fá frekari fyrirgreiðslu nú þegar. Gera má ráð fyrir, að tala þeirra, sem þannig stendur á um, verði orðin a.m.k. 8–10 um áramót. Ég er þess fullviss, að mál þetta muni hljóta óskiptan stuðning á Alþ. og eiga því öruggan framgang. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið, en vil aðeins láta ánægju mína í ljós yfir því, að frv. þetta er fram komið.



Herra forseti. Ég get nú tekið undir það, sem hæstv. félmrh. og hv. 2. þm. Vesturl. hafa sagt hér um þetta mál. Ég hygg, að það verði engin fyrirstaða gegn því, að fá alþm. til að samþykkja þessa sjálfsögðu réttarbót og menn hafa talað um það, að þetta hafi löngum verið nokkuð ljóst, að þarna væri atriði í tryggingalöggjöfinni, sem þyrfti að lagfæra. Hv. 2. þm. Vesturl. hefur minnt á það, að fyrir hálfu öðru ári hefði verið samþ. till. frá honum, ásamt fleiri þm., um að taka þessi mál til endurskoðunar. Það er vissulega rétt. Ég hygg, að það mætti, ef ástæða væri talin til, rekja þetta mál enn þá lengra aftur í tímann. Eftir því sem ég veit bezt, var þessu máli hreyft í tryggingaráði í ársbyrjun 1967. Ég hygg, að það hafi verið hv. 1. þm. Vesturl., sem það gerði. Það er þarflaust að vera að telja það fram, hverjir hafa séð nauðsyn á þessum lagfæringum. Ég ætla ekki að gera það að neinni uppistöðu í ræðu minni, aðeins minna á það, að þessu hefur verið hreyft í tryggingaráði og borgarstjórn Reykjavíkur mun hafa ályktað um málið, svo að ljóst er, að hér er atriði, sem allir eru sammála um, að lagfæra þurfi. En það hefur tekið þó nokkurn tíma fyrir hv. rn. að koma því frv. út, sem nú er hér til umr., því að þó að ekki sé miðað við annað en fyrrnefnda þáltill., sem Alþ. samþykkti, þá eru nú liðnir 18 mánuðir síðan. Og í grg. segir, að ástæðurnar til þess, að ekki hefur verið úr þessu bætt, séu aðallega tvær. Það er í fyrsta lagi, að erfiðleikar séu á að greina þau tilfelli skýrt frá, þar sem brýn nauðsyn er hjálpar umfram almennar reglur, og svo í öðru lagi, að sjúkratryggingin hafi verið borin uppi af allt of smáum einingum. Hvort tveggja er vissulega rétt, en við þetta hef ég það að athuga, í fyrsta lagi, að jafnerfitt er nú, eins og alltaf hefur verið, að greina þessi tilvik frá og einhvern tíma verður að höggva á þann hnút. Nú hefur það verið gert og hefði alveg eins mátt gerast fyrr. Í öðru lagi er sagt, að þeir aðilar, sem eiga að bera uppi sjúkratrygginguna, hafi verið of smáir, en einnig úr þessu atriði hefur verið bætt fyrir alllöngu, því að sjúkratryggingadeildin, sem nú er ætlað þetta hlutverk, var stofnsett í ársbyrjun 1968. Um sjálf efnisatriðin langar mig til þess að segja þetta. Það kemur ekki fram í frv., hvaða ferðastyrki er ráðgert að veita. Það er sagt, að það sé atriði, sem eigi að ákveða með reglugerð, sem tryggingaráð setur. En ég tel og kem því hér með á framfæri við þá menn, sem þetta mál eiga að skoða, að sjúklingar ættu að fá fargjöldin greidd að fullu. Það er sérstakt tilvik, sem þessi lög ná til, þegar það er að beztu manna yfirsýn eina leiðin til lækninga að fara utan, vegna þess að þar eru sérfræðingar og aðstaða, sem ekki er til í landinu. Ég tel, að hér sé um svo mikið fjárhagslegt atriði að ræða fyrir viðkomandi sjúkling, að það verði að taka fullt tillit til þess ferðakostnaðar, sem hann þarf að greiða. Í öðru lagi vil ég minna á það, að í mjög mörgum tilfellum þurfa fylgdarmenn að fylgja sjúklingi. Það getur staðið þannig á,- ég fer ekki nánar út í það, það skilja það allir. Það getur í flestum tilfellum verið kostnaðarsamt og erfitt fyrir fylgdarmann að leggja á sig þessar ferðir, atvinnutap og svo uppihald og ég vil beina því til n. og hæstv. ráðh., hvort ekki væri ástæða til að ætla þessum fylgdarmönnum einhverja dagpeninga, meðan á ferðinni stendur. Í þriðja lagi er talað um það í 2. gr., að sú aðstoð, sem þar er ráðgerð, verði til ráðstöfunar fyrir sjúkling, meðan hann vistast í erlendu sjúkrahúsi. En ég vil benda á, að mjög oft þarf utandvöl sjúklings að vera lengri heldur en þeim tíma nemur, sem hann vistast í sjúkrahúsi. Það er algengt, að sjúklingar þurfi að vera til marg víslegrar eftirmeðferðar, eftir að þeir fá ekki lengur vist á sjúkrahúsi, en þurfa þó að vera undir læknishendi, ganga til sjúkrahússins og fá þar aðhlynningu. Einnig í þessum tilfellum getur það verið sjúklingum og aðstandendum þeirra ofviða að kosta dvöl sína í fjarlægu landi. Ég vil enn fremur til viðbótar þeim atriðum, sem ég hef getið hér um, beina því til n. og hæstv. ráðh., hvort ekki væru tök á því að líta eitthvað til þessara tilvika, nú þegar á að fara að lagfæra þennan vankant á almannatryggingalöggjöfinni. Ég skal ekki, herra forseti, vera að eyða fundartímanum í langar ræður um þetta mál. Ég endurtek það, sem ég sagði í upphafi, að hér er um mjög merkt og þarft mál að ræða, sem allir, sem unnið hafa við að koma því á rekspöl og í höfn, eiga þakkir skildar fyrir. En ég vildi koma þessum litlu ábendingum að til umhugsunar fyrir þá n., sem fær málið til meðferðar.