Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að að loknum atkvæðagreiðslum um fyrstu tvö dagskrármálin fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. þm. Svavar Gestsson og hæstv. umhvrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 50. gr. þingskapa, 1. mgr., þ.e. hálftíma umræða. Efni umræðunnar er umhverfismat fyrir fiskimjölsverksmiðju í Örfirisey.

Virðulegi forseti. Ég hef gert efnislegar athugasemdir við þetta frv. sem hér er komið til atkvæðagreiðslu. Ég hef enn nokkra von til þess að menntmn. taki nokkurt tillit til þeirra athugasemda milli 2. og 3. umr. og mun því nú sitja hjá við afgreiðslu einstakra breytingartillagna og málsins í heild.

Hæstv. forseti. Þetta frv. um framhaldsskóla sem hér er til meðferðar gerir ráð fyrir aukinni miðstýringu í framhaldsskólum, dregur úr möguleikum kennara og annars starfsfólks til að hafa áhrif á stefnumótun skólans og tryggir að okkar dómi ekki jafnrétti til náms. Þess vegna greiðum við í þingflokki Alþb. þessu frv. ekki atkvæði. En við munum styðja þær breytingartillögur sem til bóta horfa og áskiljum okkur rétt til að flytja breytingartillögur við frv. við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég vísa til nefndarálits 2. minni hluta menntmn. þar sem rakin eru fimm grundvallarsjónarmið sem rökstyðja það að þetta frv. endurspeglar menntastefnu sem ekki verðskuldar framgang. Við kvennalistakonur munum því sitja hjá við einstakar greinar frv. og greiða atkvæði gegn frv. í heild.

Herra forseti. Ég vil láta þess getið að brtt. sem við þrír hv. þingmenn höfum flutt við frv. og lýtur að kostnaði vegna byggingar heimavista er dregin til baka til 3. umr. í trausti þess að hún verði nánar skoðuð í hv. menntmn. áður en 3. umr. fer fram.

Virðulegi forseti. Erindi mitt er að spyrja hæstv. umhvrh. að því hvort hann ætli ekki að endurskoða þá ákvörðun sína að neita borgaryfirvöldum í Reykjavík um umhverfismat vegna stækkunar fiskmjölsverksmiðju í Örfirisey, stækkunar úr 120 tonna framleiðslu á dag upp í 520 tonna framleiðslu á dag. Hér er í raun og veru um nýja verksmiðju að ræða, allt aðra starfsemi en verið hefur. Þess vegna hefur það verið skoðun heilbrigðisnefndar Reykjavíkur að það væri óhjákvæmilegt að á þessu máli væri sérstaklega tekið. En því neitaði hæstv. umhvrh. með bréfi sem hann sendi borgaryfirvöldum fyrir nokkru, þar sem hann hafnaði óskinni og taldi ekki ástæðu til að verða við henni. Þetta bréf hæstv. umhvrh. var dagsett 17. apríl sl. og þar svaraði hann bókun heilbrigðisnefndar Reykjavíkur frá 22. mars, en þar var óskað eftir því við umhvrh. að hann, bein tilvitnun, með leyfi forseta: ,,... hlutaðist til um að fram færi umhverfismat samkvæmt lögum nr. 63/1993, um mat á umhverfisáhrifum vegna umsóknar fiskmjölsverksmiðjunnar Faxamjöls um breytingu á starfsemi fyrirtækisins.`` Breytingin er, eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, að gert er ráð fyrir því að auka afköst verksmiðjunnar úr 120 tonnum á sólarhring í 520 tonn á sólarhring eða um 400 tonn á sólahring þannig að hér er eiginlega um nýja verksmiðju að ræða. Í lok bréfsins frá 17. apríl sagði hæstv. umhvrn. m.a., með leyfi forseta: ,,Með vísun til ofanritaðs getur ráðuneytið ekki fallist á að beita 6. gr. laga nr. 63/1993, um mat á umhverfisáhrifum, þar sem ekki verður séð að breytingarnar eða aukningin hafi í för með sér umtalsverð áhrif á umhverfi, náttúruauðlindir og samfélag. Verður tekið á málum í samræmi við mengunarvarnareglugerð og ákvæði um varnir gegn lyktarmengun sett í starfsleyfi fyrir verksmiðjuna eins og vera ber.`` Undir þetta ritar Guðmundur Bjarnason umhvrh. Tilefni þessarar óskar borgarinnar var að stofnun sem heyrir undir umhvrn., þ.e. Hollustuvernd ríkisins, hafði lýst því yfir að það væri ekki hægt að taka á þessu máli nema að efna til frekari rannsókna. En í bréfi frá Hollustuvernd ríkisins sem er dagsett 14. mars sl. segir svo, með leyfi forseta: ,,Fram kemur að reynsla af fiskmjölsverksmiðju með lykteyðingarbúnað af svipuðum gæðum og fyrirhugað er að nota í Örfirisey er mjög misjöfn. Ekki er því hægt að draga einhlítar ályktanir af reynslu af þessum búnaði hérlendis. Ekki er hægt að fullyrða án frekari rannsókna sem t.d. geta falist í mati á umhverfisáhrifum, hversu hætta á lyktarmengun eykst við stækkun verksmiðjunnar.`` Sem sagt, stofnun sem heyrir undir umhvrn. segir: ,,Það verður að rannsaka málið betur.`` Þá segir heilbrigðisnefnd Reykjavíkur og heilbrigðiseftirlit: ,,Rannsökum málið betur.`` Hún fer fram á það að málið verði sett í umhverfismat sem er á vegum umhvrn. og skipulagsstjóra ríkisins. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir eindregin tilmæli yfirvalda í Reykjavík sem fara með þetta mál, þá kýs hæstv. ráðherra að hafna þessum óskum. Ég hlýt að átelja þessi vinnubrögð ráðuneytisins og vísa á bug lokaorðum bréfs hæstv. ráðherra, þar sem segir að breytingarnar eða aukningin hafi ekki í för með sér umtalsverð áhrif á umhverfi, náttúru, auðlindir og samfélag. Ég tel að í þessari túlkun umhvrn. felist þau viðhorf að mannlíf í þéttbýli flokkist ekki undir þessi ákvæði laganna um umhverfismat. Ég vísa þeirri afstöðu algerlega á bug. Ég tel að mannlíf í þéttbýli sé líka hluti af náttúruauðlindum, samfélagi og umhverfi og þess vegna sé fullkomlega út í hött að hæstv. umhvrh., hæstv. ríkisstjórn, skuli hafna þessari eðlilegu og sanngjörnu ósk borgaryfirvalda í Reykjavík. Ég spyr hæstv. ráðherra: Mun hann afturkalla neitun sína og fallast á beiðni borgaryfirvalda?

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. málshefjanda, er það rétt að umhvrn. hefur borist erindi frá heilbrigðisnefnd Reykjavíkur eða heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur um það að fram fari umhverfismat vegna stækkunar á fiskmjölsverksmiðju í Örfirisey. Nú er það svo að samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum er ekki skylda að fram fari mat á umhverfisáhrifum þegar um er að ræða fiskmjölsverksmiðjur þannig að þetta þyrfti því að fella undir 6. gr. laga um mat á umhverfisáhrifum, þ.e. þar sem segir að umhvrh. sé heimilt að fengnu áliti skipulagsstjóra að ákveða að tiltekin framkvæmd eða framkvæmdir fari í umhverfismat. Nú varð það niðurstaða ráðuneytisins að á þessum atriðum sem hér er fjallað um og koma fram í greinargerð vegna ítarlegrar bókunar heilbrigðisnefndarinnar, eigi að taka samkvæmt mengunarvarnareglugerð fyrst og fremst en ekki að ástæða sé til þess að slík framkvæmd fari í mat á umhverfisáhrifum. Ég vil minna á til samanburðar að á seinasta ári var reist ný fiskmjölsverksmiðja á Fáskrúðsfirði, ekki stækkun eða breyting á eldri verksmiðju heldur ný verksmiðja. Þar var ekki talin ástæða til þess að láta fara fram mat á umhverfisáhrifum. En auðvitað þurfti sú verksmiðja eins og þessi að sækja um starfsleyfi. Þess vegna var það alveg eindregin ákvörðun ráðherra samkvæmt ítarlegri umfjöllun í ráðuneytinu að það ætti fyrst og fremst að fjalla um starfsemina við útgáfu starfsleyfis. Og að auki segir svo í bréfi ráðuneytisins sem dagsett er 17. apríl og hv. málshefjandi vitnaði til, með leyfi forseta: ,,Það er skoðun ráðuneytisins að um þau atriði sem fram koma í áðurnefndri greinargerð eigi að fjalla í starfsleyfi fyrir verksmiðjuna sem gefið skal út samkvæmt mengunarvarnareglugerð þar sem settar eru fram kröfur um einstaka þætti auk þess sem Reykjavíkurborg gæti sett í samþykkt, sbr. 22. gr. laga nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit með síðari breytingum, strangari kröfur vilji sveitarfélagið ganga lengra en reglur mengunarvarnareglugerðar segja fyrir um. Þau atriði sem talin eru upp í áðurnefndri greinargerð varða eingöngu mengunarvarnabúnað til að fyrirbyggja lyktarmengun sem ótvírætt þarf að taka á í starfsleyfi.`` Í mengunarvarnareglugerðinni er hins vegar kveðið skýrt á um að fiskmjölsverksmiðjur þurfi að sækja um starfsleyfi og er öðruvísi tekið á því þar heldur en í lögum um mat á umhverfisáhrifum. Þar segir, með leyfi forseta, í 56. gr.: ,,Atvinnurekstur sem upp er talinn í viðaukum 7 og 8 með reglugerð þessari má ekki hefja fyrr en fengið er starfsleyfi samkvæmt ákvæðum þessa kafla.`` Og þar eru eins og ég segi fiskmjölsverksmiðjur taldar upp sem fyrsta starfsgreinin eða atvinnureksturinn sem þarf að sækja um starfsleyfi fyrir. Í 61. gr. mengunarvarnareglugerðarinnar segir: ,,Hollustuvernd ríkisins skal við gerð starfsleyfistillagna ávallt leita umsagnar hlutaðeigandi heilbrigðisnefndar og eftir því sem við á hverju sinni, Náttúruverndarráðs, Skipulags ríkisins, Vinnueftirlits ríkisins, Siglingamálastofnunar og annarra sérfróðra aðila. Áður en umsagnar heilbrigðisnefndar er leitað skal liggja fyrir mat Hollustuverndar ríkisins á áhrifum hugsanlegrar mengunar á umhverfið. Telji Hollustuvernd ríkisins eða umsagnaraðilar að upplýsingar um mengun og áhrif hennar á umhverfið séu ekki fullnægjandi getur stofnunin krafist þess að fram fari athuganir, mælingar eða rannsóknir á kostnað umsækjanda.`` Þetta er samkvæmt 61. gr. mengunarvarnareglugerðarinnar og mér sýnist í þessu felist í raun öll þau ákvæði sem á þarf að halda varðandi þessa starfsemi, þar sem Hollustuvernd ríkisins getur krafist frekari mælinga og rannsókna til þess að fá fullnægjandi upplýsingar og niðurstöðu um það hvers þarf að krefjast til þess að geta gefið út starfsleyfið. Í 63. gr. reglugerðarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Starfsleyfistillögur skulu liggja frammi á skrifstofu viðkomandi sveitarstjórnar til kynningar þeim aðilum sem rétt hafa til þess að gera athugasemdir, samanber 64. gr. Skal auglýsing birt í Lögbirtingablaði þar sem fram kemur frá hvaða degi starfsleyfistillögur liggja frammi á skrifstofu viðkomandi sveitarstjórnar. Frestur til að gera athugasemdir er sex vikur frá því að starfsleyfistillögur eru lagðar fram. Heimilt er að lengja frestinn í allt að tólf vikur ef sérstakar ástæður mæla með því.`` Virðulegur forseti. Ég tel að hér sé líka eins og eðlilegt er opnaður farvegur fyrir þá aðila sem vilja gera athugasemdir við starfsleyfistillögurnar, enda sé það fyrst og fremst þar og á þeim vettvangi sem þarf að skoða þessa starfsemi þó það sé rétt sem hv. málshefjandi getur um, að þetta er umtalsverð stækkun á afkastagetu verksmiðjunnar. En það er ekki breyting á eðli starfseminnar.

Herra forseti. Það þurfti að segja mér það tvisvar að hæstv. umhvrh. hefði hafnað því að láta fara fram umhverfismat vegna stækkunar fiskmjölsverksmiðjunnar í Örfirisey. Mig undrar þessi afgreiðsla stórlega. Valdið er vissulega hans þar sem ekki er um fortakslausa skyldu að ræða samkvæmt lögum um umhverfismat og það er náttúrlega umhugsunarefni út af fyrir sig. En með tilliti til allra aðstæðna hefði ég talið sjálfsagt og í hæsta máta eðlilegt að verða við óskum stjórnvalda í Reykjavíkurborg um umhverfismat. Það er nánast, verð ég að segja, herra forseti, dónaskapur að afgreiða málið, ósk þeirra, á þennan hátt. Við erum að tala um fyrirtæki sem upphaflega voru ákaflega deildar meiningar um svo sem eðlilegt er með fyrirtæki þessarar gerðar nánast steinsnar frá hjarta höfuðborgar landsins. Það fór af stað með tímabundið leyfi til framleiðslu fiskimjöls að hámarki um 120 tonn á sólarhring. Það er mála sannast að fyrirtækið hefur staðið sig ágætlega. Starfsemi þess hefur ekki orðið tilefni til mikilla kvartana og ekki sætt ýkja mikilli gagnrýni. Nú hefur það gerst sem ýmsir óttuðust að þessi tiltölulega umfangslitla starfsemi yrði ekki látin duga, heldur yrði sótt á um aukin umsvif --- og það munaði ekki um það þegar að því kom. Ætlunin er að fimmfalda starfsemina, hvorki meira né minna, auk þess sem breyting verður á samsetningu hráefnis. Hér er því um mjög miklar breytingar að ræða á starfsemi verksmiðjunnar. Og það er athyglisvert að Hollustuvernd ríkisins hefur tekið undir óskir og sjónarmið heilbrigðisnefndar Reykjavíkurborgar um að fram fari umhverfismat og telur frekari rannsókna þörf, sem t.d. gætu falist í mati á umhverfisáhrifum, áður en hægt sé að fullyrða með nokkurri vissu hvort og hversu mikið hætta aukist á lyktarmengun vegna þessara breytinga. Ég verð að segja það, herra forseti, í fyrsta lagi að ég hef aldrei getað skilið af hverju þessi rekstur var leyfður á sínum tíma á þessum stað og í öðru lagi að hversu vel sem er staðið að mengunarvörnum er afar erfitt að útiloka lyktarmengun. Því miður, herra forseti, er tími minn búinn. Ég hefði gjarnan viljað koma fleiru að en ég skora á hæstv. umhvrh. að endurskoða afstöðu sína.

Herra forseti. Ég held að það sé ekki réttmæt gagnrýni sem fram hefur komið á umhvrh. í þessari umræðu. Málið snýst um það að gæta fyllsta öryggis að því er varðar mengunarmál og umhverfisvarnir í fyrirhugaðri verksmiðju. Þær kröfur eru að sjálfsögðu settar í starfsleyfi eins og fram kom hjá ráðherra. Það er óeðlilegt að koma með kröfu um sérstakt umhverfismat þegar það var ekki gert við sambærilega verksmiðju austur á Fáskrúðsfirði í fyrra og ég sá það í blaði í morgun að sams konar verksmiðja sé í uppsiglingu uppi á Akranesi einnig. Mér finnst óeðlilegt að vera að draga þetta mál inn á Alþingi með þessum hætti, þ.e. að gera stækkun þessa mikilvæga fyrirtækis tortryggilega í sölum Alþingis. Það er engin ástæða til þess að vantreysta hvorki stjórnvaldinu í þessum efnum, umhvrh. eða fyrirtækinu sjálfu sem hefur sýnt það á undanförnum árum að þar er staðið að öllum þessum málum með þeim hætti að það er til sérstaks sóma. Gagnrýnin sem höfð var upp á þetta fyrirtæki fyrir örfáum árum reyndist alls ekki á rökum reist. Þarna hefur verið starfrækt nýtískuleg fiskmjölsverksmiðja undanfarin fjögur ár, að vísu mun minni en sú sem nú er verið að tala um. En reynslan af henni er mjög góð. Það vita þeir sem búa í nágrenni við verksmiðjuna. Það geri ég nefnilega alveg eins og hv. síðasti ræðumaður.  Hér er auðvitað á ferðinni greinilegt hagsmunamál fyrir Reykvíkinga alla saman, að efla þessa starfsemi og auka hana því þetta er mikilvæg atvinnustarfsemi. Og það er líka sérstakt hagsmunamál fyrir Reykjavíkurborg að þarna sé ráðist í stækkun og að þau tækifæri sem þarna eru fyrir hendi verði nýtt borgarbúum og borginni til hagsbóta.

Virðulegur forseti. Það hefði sannarlega komið til greina að skylda starfsemi eins og fiskmjölsbræðslu til að falla undir umhverfismat þegar lögin voru sett. Það má raunar flokka það undir viss mistök af hálfu þeirra sem um fjölluðu og þar á meðal umhverfisnefndar þingsins, sem ég átti þá sæti í, að gera það ekki. En það ásamt fleiri framkvæmdum sem til umræðu voru þá átti að mati nefndarinnar að falla undir umhverfismat, eða að það væri eðlilegt. En svörin voru þá að vísa í greinar þar sem hæstv. ráðherra hefur heimildir til þess að fella viðkomandi framkvæmdir undir slíkt mat. Menn hljóta að sjálfsögðu að spyrja sig: Hvað kemur ráðherra til að neita beiðni um mat á umhverfisáhrifum þessarar starfsemi? Hvað liggur þar að baki þegar beðið er um það? Það er vísað á að byggðar hafi verið upp aðrar verksmiðjur. En lágu þar fyrir skýrar beiðnir um mat á umhverfisáhrifum frá viðkomandi sveitarfélagi eins og hér er um að ræða? Ég vek athygli á skýringum við 7. gr. frv. á sínum tíma, þar sem beinlínis er vísað til 7. gr. í því frv. sem opnar fyrir það að haldið sé á málum út frá íslenskum aðstæðum en ekki verið að fylgja viðaukanum úr viðkomandi reglugerð Evrópusambandsins. Mér finnst það ekki réttmætt að hæstv. ráðherra skuli beita valdi sínu á þennan hátt. Það er tortryggilegt. Og hvaða munur er á því að reisa verksmiðju af þessum toga eða ýmsa aðra starfsemi sem kveðið er á um í 5. gr. núverandi laga? Menn geta velt því fyrir sér. Allar vegaframkvæmdir í landinu falla t.d. undir hana þannig að mér finnst að hæstv. ráðherra hafi ekki haldið rétt á þessu máli.

Herra forseti. Ég var formaður hafnarstjórnar Reykjavíkurhafnar þegar fyrst kom erindi frá þessu gagnmerka fyrirtæki, Faxamjöli hf., í ágúst 1991. Í svari hafnarstjórnar vegna óska þeirra þá um starfsleyfi segir svo, með leyfi forseta: ,,Í aðalskipulagi Reykjavíkur er miðað við að gamla höfnin sé fiskihöfn borgarinnar. Í deiluskipulagi vesturhafnarinnar er reiknað með fiskmjölsverksmiðju á lóð Faxamjöls hf. við Örfirisey. Fyrirtækið hefur lóðasamning frá 1964--2004 um rekstur slíkrar verksmiðju. Á lóðinni eru verksmiðjuhús, hráefnisþrær, tankar, lýsisgeymslur og mjölturnar fyrir afurðir. Blöndunarbúnaður og færibönd til lestunar á mjöli eru á síldarbryggju.`` Niðurstaða hafnarstjórnar er: ,,Hafnarstjórn samþykkir fyrir sitt leyti að fyrirtækið fái starfsleyfi á leigulóð þess í Örfirisey, enda uppfylli verksmiðjan ströngustu kröfur um varnir gegn mengun lofts og sjávar.`` Það var svo merkilegt að á meðan hafnarstjórn var að fjalla um þetta mál, gengu undirskriftalistar um vesturbæinn. Menn voru þar að safna undirskriftum til að mótmæla þessari verksmiðju vegna þess að það yrði svo vond lykt af henni. Undirskriftasöfnunin stóð líklega í um þrjár vikur á sama tíma og hin nýendurbyggða verksmiðja var í fullum gangi. Það var ekki meiri mengun af henni en svo að undirskriftarsöfnunaraðilar vissu ekki einu sinni af því að verksmiðjan væri komin í gang. 
             Það segir líka hér að sú verksmiðja eða viðbót sem þetta félag hyggst nú reisa er búin allra besta búnaði sem völ er á. Um er að ræða eina af þremur tegundum búnaðar sem getur framleitt hágæðamjöl. Eitt þeirra grundvallaratriða sem horft var til við val á búnaðinum voru mengunarvarnir þannig að hér hefur verið mjög kappsamlega og vel unnið og vel staðið að málum. Það var hins vegar athyglisvert að heyra hv. 12. þm. Reykn., Kristínu Halldórsdóttur, tala um það að fyrirtækið hefði staðið sig ágætlega og það væri ekki mikið um kvartanir. Ég hef ekki orðið var við það sem Reykvíkingur að það væri nein ólykt af þessari verksmiðju. Það er líka athyglisvert að heyra í þingmönnum tala hér, jafnvel 8. þm. Reykv., því þeir minnast ekki á þá miklu atvinnusköpun sem verður af þessari verksmiðju. Ég treysti því að stjórnendur verksmiðjunnar muni halda á málum eins og þeir hafa gert hingað til þannig að Reykvíkingar muni ekki verða fyrir neinum óþægindum af henni.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson orðaði það svo að það væri hart ef hv. þm. þyldu ekki lengur að finna lykt af undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Örlögin hafa kosið mér og örfjölskyldu minni bústað í skjóli tankveggjanna. Svo vel hefur tekist til um mengunarvarnir frá þessari verksmiðju að stundum hef ég saknað þess að finna ekki þennan umrædda ilm. Herra forseti. Ég get sagt það alveg eins og hv. þm. Geir H. Haarde áðan. Ég bý þarna í næsta nágrenni og verð að segja það að mengunarvarnirnar hafa tekist umfram allt það sem menn væntu. Ég verð aldrei var við nokkra lykt frá þessari verksmiðju og verð ekki var við að nágrannar mínir kvarti undan henni heldur. Ég held að þarna sé um að ræða mikla framför frá því sem áður var því þarna var ansi mikil lyktarmengun áður fyrr. Nú stendur til að auka framleiðsluna um nánast fimmfalt og það er auðvitað eðlilegt að menn óttist það. Sá ótti er studdur ákveðnum rökum sem koma fram í bréfi frá Hollustuvernd ríkisins til heilbrigðisnefndarinnar. Þar kemur fram að reynsla af fiskmjölsverksmiðjum með lykteyðingarbúnað af svipuðum gæðum og fyrirhugað er að nota í Örfirisey er misjöfn. Það segir líka að það sé ekki hægt að draga einhlítar ályktanir af reynslu á þessum búnaði hérlendis. Þar segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Ekki er hægt að fullyrða án frekari rannsókna sem t.d. geta falist í mati á umhverfisáhrifum, hversu hætta á lyktarmengun eykst við stækkun verksmiðjunnar.`` Nú er mér alveg ljóst að samkvæmt mengunarvarnareglugerð og þeim starfsskilyrðum sem Hollustuvernd er búin, þá getur hún ef hún telur nauðsynlegt krafist frekari rannsókna á afleiðingum stækkunarinnar. Ég óttast ekki afleiðingar þessarar stækkunar, herra forseti. En ég hefði talið að til þess að skapa frið um þetta mál, þá hefði verið betra að hæstv. umhvrh. hefði farið þá leið að setja þetta í umhverfismat. Ég tel að hann geti það enn þá og í anda þess friðar sem jafnan ríkir í vesturbænum og hefur ríkt um þessa verksmiðju, þá tel ég að það væri farsælast úr því sem komið er.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að við úthlutun starfsleyfa fiskmjölsverksmiðja þarf að standa við ströng ákvæði mengunarvarnareglugerðar og flestar verksmiðjur eða líkega allar hafa fengið starfsleyfi eingöngu á þeim forsendum hingað til. Það er hins vegar ljóst að borgin vill ganga lengra. Það er mjög eðlilegt vegna þess að hún er þar studd af einni undirstofnun umhvrn. og mér finnst það því mjög eðlilegt að borgarfulltrúar hafi áhyggjur af þessu máli ef undirstofnun umhvrn. telur að það þurfi að fara í umhverfismat. Ég skil því ekki af hverju ekki er hægt að verða við þeirri beiðni og ég held að allir hljóti að óttast að verið sé að setja málið í þá stöðu að það fari að velkjast á milli skrifborða. Ég held að það sé nefnilega ekki rétt sem segir í bréfi ráðherrans að verksmiðjan muni ekki hafa áhrif á umhverfi, náttúruauðlindir og samfélag. Mér finnst ekki óeðlilegt þó að borgaryfirvöld hafi áhyggjur af því að hún kunni að hafa áhrif á samfélag. Það er stutt frá þessum stað í þann stað þar sem skemmtiferðaskip koma að, þannig að það skiptir verulegu máli. Það skiptir líka máli hvort þessi verksmiðja verður stækkuð eða ekki með tilliti til framtíðar loðnufrystingar í borginni og þeirrar miklu atvinnuþátttöku sem hefur orðið vegna hennar. Mér finnst ekki óeðlilegt þó að borgaryfirvöld vilji fá að vita bæði skjótt og örugglega hvað þeim er óhætt að ganga langt í þessum efnum. Það skiptir sem sé verulegu máli varðandi áframhaldandi atvinnuuppbyggingu í sjávarútvegi í borginni að niðurstaða komi í þessi mál. Ég tek því undir með þeim sem hvetja til þess að það verði farið í umhverfismat og að málið verði ekki látið flækjast á milli skrifborða. Úr því verði skorið skjótt og örugglega.

Herra forseti. Nú er það svo að um málefni sem þessi er fjallað í mengunarvarnareglugerð og þar er kveðið á um það hvernig á að standa að þessu. Til þess að láta umhverfismatslögin ganga yfir þetta þarf hins vegar að vera um að ræða umtalsverð áhrif á umhverfi, náttúruauðlindir og samfélag. Það er því mat hæstv. umhvrh. hvort hér sé um að ræða umtalsverð áhrif. Þegar hann metur þetta verður hann líka að hafa í huga jafnræðisregluna. Hefur þessu verið beitt þegar aðrar fiskmjölsverksmiðjur hafa fengið starfsleyfi? Hann getur ekki gengið á svig við jafnræðisregluna með því að leggja meiri kvaðir á þessa einu verksmiðju umfram þær aðrar verksmiðjur sem hafa fengið leyfi hér á landi. Reykjavíkurborg getur hins vegar gengið lengra, hún hefur valdið til þess. En hvers vegna er hún að skjóta sér á bak við umhvrn. og hæstv. umhvrh.? Ég bara spyr. Þorir hún ekki að taka af skarið sjálf í þessu máli ef hún getur? Það væri hins vegar gaman að það mundi gerast einhvern tíma, sem ég þó efast um, eins og hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir ýjaði að, að við þyrftum einhvern tíma að frysta loðnu í júlí á sama tíma og skemmtiferðaskipin eru í Reykjavíkurhöfn.

Ágæti forseti. Ég var formaður heilbrigðisnefndar Reykjavíkur þegar fjallað var um starfsleyfi þessarar verksmiðju á fyrri stigum, var reyndar formaður þeirrar nefndar í 12 ár. Við tókumst mikið á um þetta málefni, aðallega til þess að tryggja að farið væri eftir þeim kröfum sem settar voru fram um mengunarvarnir. Reyndar var ekki gert neitt umhverfismat á þeim tíma. Þetta var 1991. Heilbrigðisnefndin samþykkti eftirfarandi skilyrði: 1. Hráefnið skyldi ætíð vera ferskt og geymslu þess og meðferð hagað samkvæmt því. 2. Strangasta hreinlætis gætt við alla starfsemi, úti sem inni, sérstaklega við geymslu og meðferð hráefnis og afurða. 3. Að loftmengunarvarnabúnaður verksmiðjunnar skyldi vera af fullkomnustu gerð og komið yrði fyrir fullnægjandi búnaði til varnar frárennslismengun. 4. Í starfsleyfinu kæmu fram skýr ákvæði um framkvæmd eftirlits og hvernig skyldi bregðast við brotum á einstökum ákvæðum starfsleyfisins. 5. Að heilbrigðisnefnd Reykjavíkur yrði falið allt mengunareftirlit með verksmiðjunni. Þetta gekk prýðilega fram og þessu hefur verið fylgt eftir og ég veit ekki annað, bæði sem fyrrv. formaður heilbrrn. og íbúi í Vesturbænum, að það hafi verið vel staðið að málum í verksmiðjunni. Nú er um að ræða rúmlega fjórföldun á afköstum verksmiðjunnar sem að sjálfsögðu er heilmikil stækkun. Einnig eru breytingar fyrirhugaðar. Ég tel eins og ýmsir aðrir á undan mér að þetta sé líklega leysanlegt á grundvelli mengunarvarnareglugerðar og að sveitarstjórnin hafi þetta í hendi sér með kröfum sínum til starfsleyfisins að sómasamlega sé að málum staðið og að gerðar séu eins ítarlegar kröfur og gert var við útgáfu fyrra starfsleyfis. Ég treysti ráðherranum til að vera bakhjarl ef sveitarstjórnin sér fram á að þetta sé ekki leysanlegt nema með aðstoð hans og hann komi þá til móts við þær óskir. Ég tel þó að heilbrigðisyfirvöld í Reykjavík hafi fulla burði til að standa vel að málum eins og gert hefur verið hingað til.

Virðulegi forseti. Satt að segja er svona umræða alltaf dálítið erfið vegna þess að þá koma hingað yfirleitt upp í ræðustól menn eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og segja: Þola menn ekki lyktina af því sem þeir lifa af og eru með sprettibrandara af þessu tagi sem koma málinu ekkert við. Svo eru menn með fullyrðingar eins og hv. þm. Árni Mathiesen um það að Reykjavíkurborg sé að bregða sér á bak við ráðherrana í þessu máli. Málið snýst ekkert um það. Veruleikinn er sá að heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur, faglegir aðilar í Reykjavík byggja á umsögn Hollustuverndar ríkisins um að á þessu máli verði að taka. Það er hinn faglegi veruleiki málsins og þess vegna eiga menn að venja sig af því í umræðum að taka á þessu eins og um pólitískan skylmingarleik sé að ræða. Hér er veruleikinn þessi: Hollustuverndin segir: Það þarf meiri rannsóknir. Heilbrigðisnefndin biður um það og það er farið fram á umhverfismat við ráðuneytið og ráðuneytið neitar heilbrigðisyfirvöldum í Reykjavík. Ekki pólitískt kjörnum borgaryfirvöldum, heldur heilbrigðiseftirlitinu og heilbrigðisnefnd Reykjavíkur um athugun á þessu máli. Ég segi alveg eins og er, hæstv. forseti: Ef Reykjavík á að búa við meðferð mála af þessu tagi þá á Reykjavík ekkert umhverfisráðuneyti vegna þess að þá eru menn að fara öðruvísi með hlutina í Reykjavík en þeir mundu gera ef sveitarstjórnir eða bæjarstjórnir eða heilbrigðisnefndir annars staðar á landinu ættu í hlut. Spurningin fyrir Reykvíkinga er sú: Verða þeir að sætta sig við að vera meðhöndlaðir öðruvísi en aðrir aðilar á Íslandi þegar kemur að málum af þessu tagi? Það er stórkostlega alvarlegt umhugsunarefni, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Út af lokaorðum hv. málshefjanda vil ég segja að það er þveröfugt. Það er verið að meðhöndla útgáfu starfsleyfis fyrir fiskmjölsverksmiðju í Örfirisey á nákvæmlega sama hátt og gert er annars staðar, ekki öðruvísi heldur á nákvæmlega sama hátt og gert var með nýja verksmiðju austur á Fáskrúðsfirði og þarf ekki að eyða fleiri orðum í það. Auðvitað hefur Hollustuvernd ríkisins alla möguleika og henni ber reyndar að láta framkvæma þær rannsóknir sem hún telur að nauðsynlegt sé að gera til að ganga úr skugga um að umhverfisáhrifin séu ásættanleg eða ekki þess eðlis að það sé óásættanlegt fyrir nágranna verksmiðjurnar að búa við þessa starfsemi. Það hefur hún samkvæmt ákvæðum í mengunarvarnareglugerðinni, sem ég las upp áðan, og þarf reyndar ekki að árétta en það segir þó hér að telji Hollustuverndin að upplýsingar um mengun og áhrif hennar á umhverfið séu ekki fullnægjandi getur stofnunin krafist þess að fram fari athuganir, mælingar eða rannsóknir þannig að það er Hollustuverndarinnar að gera það. Af því að fleiri en einn hv. þm. spurði af hverju ráðherra hefði tekið þessa afstöðu og neitað því að láta málið fara í mat á umhverfisáhrifum þá er það vegna þess að ég tel að það sé ákvæði í mengunarvarnareglugerð sem þurfi að fjalla um í starfsleyfisútgáfunni. Það á allt að koma fram í starfsleyfinu sem hér er ágreiningur um að áliti ráðuneytisins og þess sem hér stendur. Það er þar og undir þeim ákvæðum að finna möguleikana til þess að fylgja eftir athugasemdum sem kunna að koma fram. Verksmiðjan er í skipulögðu hverfi fyrir atvinnurekstur þannig að þess vegna þarf ekki að láta fara fram mat á umhverfisáhrifum. Þarna er hverfi sem á að vera fyrir starfsemi af þessu tagi. Ég tel að það sé líka snúið út úr bréfinu frá 17. apríl sl. þegar sagt er að það sé ekki rétt hjá ráðherra að starfsemin hafi ekki í sér umtalsverð áhrif á umhverfi, náttúruauðlindir og samfélag o.s.frv. Setningin er bara ekki lesin öll, hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir. Það segir, með leyfi forseta: ,,Þar sem ekki verði séð að breytingar eða aukningin hafi í för með sér umtalsverð áhrif á umhverfi, náttúruauðlindir og samfélag verði tekið á málum í samræmi við mengunarvarnareglugerð og ákvæði um varnir gegn lyktarmengun sett í starfsleyfi fyrir verksmiðjuna eins og vera ber.`` Þetta las hv. þm. því miður ekki. Þetta er það sem þarf að gera, á að gera og væntanlega verður gert samkvæmt ákvæðum mengunarvarnareglugerðarinnar eins og Hollustuverndinni ber að gera.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tveimur breytingartillögum frá allshn. Sú fyrri er á þskj. 715 og hljóðar þannig: ,,7. mgr. 8. gr. falli brott.`` Þetta er einungis tæknileg breyting, ekki efnisleg og er samfara þeim breytingartillögum sem allshn. lagði til á frv. en hins vegar var ekki athugað að taka þessa breytingu með samhliða. Hin brtt. við frv. til laga um mannanöfn frá allshn. er á þskj. 784 og hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Við 14. gr. Á eftir 4. mgr. komi ný málsgrein er orðist svo: Heimilt er með leyfi dómsmálaráðherra að fósturbarn, sem er í varanlegu fóstri hjá fósturforeldrum, sé kennt til fósturforeldris. Leita skal samþykkis kynforeldra barnsins, ef unnt er, áður en ákvörðun er tekin um slíkt leyfi. Nú er kynforeldri ekki samþykkt breytingu á kenninafni og getur dómsmálaráðherra þá engu að síður leyft breytinguna ef sérstaklega stendur á og telja verður að breytingin verði barninu til verulegs hagræðis.`` Þórhildur Líndal, umboðsmaður barna, kom þessari ábendingu til allshn. milli 2. og 3. umr. um málið og taldi nefndin rétt að leggja til þessa brtt. til þess að bæta stöðu fósturbarna hvað þetta snertir.

Herra forseti. Á þskj. 901 flyt ég brtt. sem er á þessa leið eftir uppprentun, með leyfi forseta: ,,Dómsmálaráðherra skal, er lög þessi hafa tekið gildi, skipa þriggja manna nefnd er fylgist með framkvæmd laganna. Einn nefndarmaður skal skipaður eftir tilnefningu menntamálaráðuneytis. Nefndin skal skila greinargerð til ráðherra fyrir 15. september 1997 og tillögum um breytingar á lögunum eftir því sem nefndin telur nauðsynlegt, m.a. í ljósi þeirrar reynslu sem þá hefur fengist af lögunum. Nefndin skal leita álits Hagstofu Íslands.`` Hæstv. forseti. Þessi brtt. er m.a. flutt í framhaldi af nokkrum viðræðum sem hafa átt sér stað um þessi mál þar sem ég hef m.a., eins og ég mun rekja síðar, óskað eftir því að Hagstofa Íslands geri grein fyrir því hvernig hún telji að það verði að framkvæma þessi lög ef frv. verður samþykkt. Hagstofa Íslands hefur mjög miklar áhyggjur af því að ef þetta verður samþykkt nákvæmlega eins og það lítur út muni það verða illframkvæmanlegt eftir ákvæðum frv. Í annan stað tel ég að við meðferð málsins hafi þess ekki verið gætt nægilega skýrt að kalla til Hagstofuna. Þess hafi ekki heldur verið gætt að kalla til menntamálayfirvöld. Ég tel að þetta sé menningarmál og það hefði átt að kalla til menntamálayfirvöld. Það hefði átt að kalla til menntmn. Alþingis til þess að fjalla líka um þetta mál og ef ég varðandi mín embættisverk sem ráðherra í þessum efnum vil nefna eitthvað sem ég tel að ég hafi ekki gert rétt að því er varðar mannanafnalögin þá sé ég eftir því að hafa flutt þau yfir til dómsmrn. vegna þess að það er greinilegt að þar er ekki gætt heildarsjónarmiða í þessu máli sem ég tel að eigi að gera. Það er ljóst, hæstv. forseti, að verulegur meiri hluti Alþingis vill knýja þetta mál óbreytt í gegn og ég hef engan áhuga á því eða getu að tefja það á neinn hátt þótt ég teldi fulla þörf á því að skoða þessi mál miklu betur. Þess vegna hef ég ákveðið fyrir mitt leyti, ég og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, til samkomulags að draga til baka tillögu um að vísa málinu frá af því að við teljum það illa undirbúið. Við teljum full efnisleg rök fyrir þeirri tillögu en okkur sýnist að miðað við allar aðstæður verði hún einfaldlega felld og það sé þó betra en ekkert. Það er ekki rétt einu sinni að segja hálfur sigur. Það sé betra en ekkert að fá samþykkta þá tillögu sem ég mæli fyrir sem ég geri mér vonir um að við fáum samþykkta. Varðandi málið að öðru leyti vísa ég til þeirra blaðaskrifa sem fram hafa farið um þessi mál núna frá því að málið var til 2. umr. Ég vísa til greinar Helga Hálfdanarsonar í Morgunblaðinu. Ég vísa til greinar Jónasar Kristjánssonar í Morgunblaðinu. Ég vísa til greinar Árna Björnssonar í Morgunblaðinu. Ég vísa til forustugreina í Morgunblaðinu og ég vísa til ummæla tveggja nefndarmanna í mannanafnanefnd þar sem þeir eru með greinar, tvær í sama blaði, Erlendur Jónsson og Páll Sigurðsson. Ég vísa sérstaklega til greinar þeirra félaga sem birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 4. maí 1996 þar sem lið fyrir lið eru tekin fyrir þau atriði sem þeir telja að felist í frv. eins og það liggur fyrir og séu meingölluð. Ég verð að segja alveg eins og er að ég undrast að Alþingi skuli vera þannig á sig komið að ekki skuli vera hægt að koma fyrir yfirveguðum og sanngjörnum athugasemdum af því tagi sem mér finnst þeir gera, en það er greinilega ekki hægt. Það er augljóst að það er yfirgnæfandi meiri hluti á þinginu fyrir því að afgreiða málið eins og það kemur fyrir núna jafngallað og það er. 21. mars sl. skrifaði ég Hagstofu Íslands bréf og ég óskaði eftir því að Hagstofan svaraði nokkrum spurningum: 1. Hvernig verður framkvæmd laganna ef frv. verður samþykkt að því er varðar ættarnöfn, millinöfn og kenningu til föður eða móður án dóttur- eða sonar-viðskeytisins? 2. Eru einhver sérstök vandkvæði á framkvæmd laga þessara ef frv. verður samþykkt eins og það er nú? 3. Hver er aðild Hagstofu Íslands að samningu frv. og meðferð þess fram að þessu? Mér barst þriggja síðna svar frá Hagstofu Íslands sem væri full ástæða til að lesa yfir. Auk þess mjög ítarleg greinargerð upp á fimm síður þar sem tekin er fyrir svo að segja hver einasta grein í frv. Hagstofan telur að tæknilega sé mjög erfitt að framkvæma frv. Ég veit að meiri hluti allshn. eða formaður hennar hefur fengið þessa greinargerð til meðferðar. Ég tel að það hljóti að vera vegna þess að forsrh. og hagstofuráðherra hefur fengið þessa greinargerð í hendur. Samt sem áður vilja menn afgreiða málið svona. Ég segi það eins og er, hæstv. forseti, að ég harma þessa niðurstöðu. Og ég harma það að menn skuli ekki vilja setjast niður yfir málið og finna á því lausn. Ég mun koma greinargerð minni á framfæri við opinbera aðila. Ég hef hugsað mér að skrifa um þetta blaðagrein þar sem ég geri ítarlega grein fyrir sjónarmiðum mínum en ég tel það því miður ekki þjóna neinum tilgangi að bera þau á borð hér úr þessum virðulega ræðustóli vegna þess að menn hafa að mínu mati kosið að loka eyrunum fyrir rökum. Af þeim ástæðum, hæstv. forseti, mun ég láta staðar numið í umræðunni. Ég mun ekki greiða frv. atkvæði eins og það lítur út og áskil mér rétt til að greiða atkvæði á móti einni og einni grein þegar þar að kemur en ég vænti þess að sú tillaga sem ég flyt verði talin bera vott um það að menn vilji ná samkomulagi og ég segi það alveg eins og er, hæstv. forseti, að ég á efni í allítarlega ræðu um þessi mál. Ég tel enga þýðingu að flytja hana eins og sakir standa og mun ekki gera það en læt máli mínu lokið. Ég harma þessa niðurstöðu en vona þó að þessi tillaga verði samþykkt sem er miðað við allar aðstæður betri en ekki neitt, er þó ekki hálfur sigur og ekki brot af sigri heldur svona aðeins í áttina.

Virðulegi forseti. Ég vil í örstuttu máli svara ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar. Ég byrja á að mótmæla því að ekki hafi verið gætt heildarsjónarmiða hjá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu við meðferð þessa máls. Í þriggja manna nefnd er samdi þetta frv. var mjög mikil vinna lögð í málið. Það er líka rétt að ítreka að formaður mannanafnanefndar átti sæti í nefndinni. Varðandi Hagstofuna er alrangt að ekki hafi verið leitað eftir áliti þeirra. Bæði var leitað eftir umsögn þeirra er frv. var í samningu. Ég veit ekki betur en að biðtími hafi verið margar vikur í því sambandi. Þá var einnig beðið um umsögn þeirra í allshn. og að lokum voru þeir kallaðir á fund nefndarinnar. Þar komu fram tillögur um breytingar af þeirra hálfu og allshn. féllst á flestar þær breytingar og tillögur sem þeir komu með. Ég skil því ekki þessar fullyrðingar hjá fulltrúum Hagstofunnar hvað þetta snertir. Ég hef fengið þetta bréf í hendur sem hv. þm. talaði um og gæti í sjálfu sér svarað henni líka ítarlega en það þjónar e.t.v. ekki tilgangi þar sem nú er komin fram brtt. um að skipuð sé þriggja manna nefnd er fylgist með framkvæmd laganna. Það er í sjálfu sér í samræmi við yfirlýsingu hæstv. dómsmrh. við atkvæðagreiðslu við 2. umr. um frv. og tel ég sjálfsagt að skoða þessa tillögu með velvilja.

Virðulegi forseti. Ég segi alveg eins og er að ég tel að hvað sem líður aðdraganda málsins sé ljóst að Hagstofan, sem á að framkvæma hluta af þessu máli, hefur ekki verið höfð með í ráðum sem skyldi. Það er ekki ég sem segi það, það er Hagstofan sem segir það. Yfirmaður þessara mála í Hagstofu Íslands, ráðuneyti hæstv. forsrh., fullyrðir að Hagstofan hafi ekki komið nægilega að málinu. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Hagstofan átti ekki aðild að nefndinni sem samdi frv. Nefndin [þ.e. þingnefndin] fór eftir sumum athugasemdum Hagstofunnar en öðrum ekki. Þess sér lítinn stað í greinargerð frv. hver sjónarmið Hagstofunnar voru í mörgum greinum og rök hennar eru lítt tíunduð þar.`` Síðan segir hér: ,,Hagstofan var því ekki spurð álits hvernig þær veigamiklu breytingar á nafnahefðum þjóðarinnar, sem frv. nú gerir ráð fyrir, gætu reynst í framkvæmd. Þetta er bagalegt því að flest sem snýr að framkvæmd mannanafnalaga kemur með einhverjum hætti til kasta Hagstofunnar. Ef frv. verður óbreytt að lögum nú í vor yrði margt í framkvæmd Hagstofunnar brotakennt og fæli í sér afturför frá því sem nú er.`` Hver skrifar undir þetta? F.h.r. Hvað þýðir f.h.r.? Fyrir hönd ráðherra. Hver er ráðherrann? Hann er Davíð Oddsson þannig að hér eru ekki ómagaorð á ferðinni, hæstv. forseti. Vil ég leyfa mér að taka upp hanskann fyrir hæstv. forsrh. í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég get auðvitað ekki svarað fyrir hæstv. forsrh. enda er hann ekki hér staddur en ég vek athygli á því að mál sem leiddi m.a. til samningar þessa frv. fór til umboðsmanns Alþingis og hann sagði að nauðsynlegt væri að Hagstofan setti verklagsreglur til þess að það yrði samræmd skráning og jafnræðis yrði gætt á skráningu á nöfnum í Hagstofunni. Ég held að Hagstofan verði að horfast í augu við það. Ég get auðvitað skilið að það geta komið upp einhver sérstök dæmi og erfiðleikar því að við vitum að tölvukerfið hjá þeim er ekki tilbúið. En ég man ekki betur en fulltrúar þeirra hafi lýst yfir á fundi allshn. að það hafi yfirleitt verið hægt að semja um skráningu nafna og ég vona svo sannarlega að það verði áfram.

Hæstv. forseti. Þetta mál snýst um það að þegar verið er að setja lög eins og mannanafnalög þá þurfa þau stjórnvöld, sem koma að málinu, að vera með í vinnunni og ef þeim finnst þau ekki vera með þá geta það verið full rök. Ég las tilvitnanir í bréf Hagstofunnar áðan og ég ætla að bæta annarri tilvitnun við, hæstv. forseti: ,,Þá má geta þess að margvísleg gögn eru fyrirliggjandi á Hagstofunni um notkun manna á lögunum frá 1991. Er miður hversu lítið frumvarpshöfundar hafa nýtt sér þau við samningu frv. og til athugana á mannanafnahegðun og mannanafnahefðum.`` Ég segi alveg eins og er, hæstv. forseti. Mér finnst þetta dálítið alvarleg ábending.

Herra forseti. Ólíkt þeim sem síðastur talaði, hv. þm. Svavari Gestssyni, þá fagna ég því að nú sér loks fyrir endann á umræðu um mannanöfn að þessu sinni og lög verða væntanlega sett alveg á næstunni um mannanöfn, vonandi lög sem geta gilt um nokkra tíð. Hitt er annað mál að við ljúkum aldrei umræðu um mannanöfn endanlega. Ég byrja á að svara nokkrum atriðum frá hv. þm. Svavari Gestssyni. Það er varðandi Hagstofu Íslands. Sá aðili, sem skráir nöfn, á ekki að ákveða hvaða nöfn séu góð og gild. Hagstofa Íslands hefur áhyggjur af sínum hlut. Það er eðlilegt og réttmætt að taka mið af því og virða þær áhyggjur og reyna að lina þær, líka með samstarfi og samráði eins og gert er ráð fyrir í brtt. hv. þm. Svavars Gestssonar. En nefndin sem verður skipuð á einmitt að fylgjast með og ég trúi því að hún muni ekki skirrast við að gefa upplýsingar þegar fram líða stundir. Hitt vil ég segja að hv. þm. Svavari Gestssyni hefur tekist betur að seiða upplýsingar út úr Hagstofu Íslands en t.d. hv. allshn. og það er atriði út af fyrir sig. Allshn. varð ekki svona vel ágengt. Ég vil geta þess líka að umboðsmaður Alþingis tók upp að eigin frumkvæði þetta með skráningu íslenskra nafna hjá Hagstofu Íslands og fann að því hvernig Hagstofa Íslands skráði nöfn og forsrh. hefur aðspurður í þinginu sagt að sú góða stofa, Hagstofa Íslands, þyrfti að breyta kerfi sínu til að geta skráð nöfn fullum stöfum en þangað til það yrði gert væri nauðsynlegt að sett yrði reglugerð um skráningu nafna. Ég hef lesið með athygli ýmsar þær greinar sem hafa komið fram í blöðum undanfarið því að hér er athyglisvert mál og varðar miklu. Ég er sammála hv. þm. Svavari Gestssyni í því að nafngiftir eru einnig menningarmál og taka reyndar til margra þátta í menningu okkar Íslendinga. En þetta er eins og með gamlar byggingar að við þurfum að varðveita þær en það er ekki þar með sagt að ekki megi líka byggja nýjar byggingar. Það væri slæmt ef við tækjum ákvörðun um það að nú mætti aðeins byggja í þeim stíl sem hingað til hefur verið byggt og ekkert þróað áfram. Stýrið yrði bara sett fast. Nú skuluð þið bara hafa þetta nákvæmlega svona. Þetta var gert með lögunum 1991. Það var tekið fyrir frekari þróun íslenska nafnasiðarins. Ég vil einnig geta þess sem oft hefur komið fram varðandi þá félaga Skjarp og Skunnar sem við frumvarpshöfundar tókum í greinargerð til þess að sýna fram á stafarunur sem þyrfti að gæta að. Í athugasemdum við 1. mgr. 5. gr. frv. bendum við á að í íslensku máli er í rauninni ekki eðlismunur á nýjum aðlöguðum tökunöfnum og merkingarlausum stafarunum sem geta lotið íslenskum málfræðireglum og má þar t.d. taka Skunnar. Við teljum að þetta muni vart koma að sök. Ríkjandi smekkur veldur því að litlar sem engar líkur eru á því að stafarunur af þessu tagi verði teknar upp sem eiginnöfn. Ýmsir hafa orðið til að lýsa áhyggjum sínum vegna þessa, bæði hér á þinginu og utan þess, og því tel ég eðlilegt að fara um þetta nokkrum orðum. Eiginnafn má ekki vera þannig að það geti orðið nafnbera til ama og er ástæða til að benda á þetta ákvæði í 3. mgr. 5. gr. Merkingarlaus stafaruna eins og Skunnar getur því varla komið til. Ef svo ólíklega vildi til að einhver óskaði eftir því nafni eða einhverju áþekku, þá kemur amaákvæðið til með að hindra slíka nafngift. Í athugasemdum við 3. mgr. 5. gr. segir að eðlilegt sé að beita ákvæðinu þegar merking nafns er neikvæð eða óvirðuleg og ég vek athygli á þessu: óvirðuleg. Þegar alls er gætt sýnist þetta þó óþarflega varkár og þröng túlkun á málsgreininni. Við hefðum getað sagt þetta samkvæmt frv. hljóðan og það er óhætt að beita örlítið víðari túlkun á þann veg að telja verði ama af nafni ef það er óvirðulegt eða niðrandi að merkingu eða á einhvern annan hátt. Það liggur í innsta eðli nafna að þau eiga sér rætur í einhverju tungumáli og þar með í mannlegu félagi, enda er nafngjöfin í rauninni táknræn um að barn sé tekið inn í samfélag manna. Sé barn nefnt merkingarlausri stafarunu, eins og stundum hefur komið til tals, er því um tvennt að ræða. Barninu er ekki sýnd sú virðing með nafngjöfinni sem sérhver manneskja á rétt á og hitt að í raun og veru er því ekki með þessu gefið nafn heldur stafaruna. Fyrra atriðið brýtur því gegn 3. mgr. 5. gr. laganna og hið síðara gegn 1. mgr. 2. gr. þar sem kveðið er á um að skylt sé að gefa barni nafn. Þetta bið ég hv. þingheim að athuga vel. Þegar þetta er haft í huga er auðsætt að mannanafnanefnd sem úrskurðar um ný nöfn, á í rauninni ekki annars kost en að hafna beiðnum um merkingarlausar stafarunur sem nöfn. Því er ótti manna við þessa lagasetningu stórlega ýktur. Hún er ekki svo ábyrgðarlaus sem hv. þm., sérstaklega einn, hefur minnst á og ekki eins frjálsleg og ætla hefði mátt. Hins vegar er nauðsynlegt að hafa visst frelsi í nafngiftum og við megum ekki þrengja um of að borgurum landsins í nafngiftum.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað fjöldamargt sem ég vil mótmæla í ræðu hv. þm. en ég tel ekki ástæðu til þess að eyða tíma í það. En það er eitt atriði sem ég gleymdi að koma á framfæri áðan sem er mikilvægt. Einn af þeim aðilum sem hefur óskað eftir frestun á þessu máli er Íslensk málnefnd. Það þarf geysilega þung rök til þess að hafna þeirri ósk. Þau rök hef ég ekki enn þá heyrt. Það er líka merkilegt, hæstv. forseti, að núna kemur hv. þm. með nýja lögskýringu, við lok 3. umr., sem gengur út á að það megi ekki nota merkingarlausar stafarunur af því að þær brjóti í bága við anda laganna. Hér er um að ræða allt annan hlut en undirbúningsnefndin sagði meðan hún var að semja drögin að frv. Það er því mjög sérkennilegt að skjóta hér inn nýrri lagaskýringu við lok málsins. Spurning mín til hv. þm. er síðan í framhaldinu: Er meira í pokahorninu? Er það fleira sem hann ætlar að draga til baka úr frv.? Mér væri þökk í því.

Herra forseti. Mér er ljúft að svara þessu. Ekkert er til baka dregið heldur lesið í merkingu frv. sem væntanlega er að verða að lögum. Það getur hv. þm. sjálfur gert og komist að þessari sömu niðurstöðu með því að lesa vel yfir. Ég hins vegar tók það fram áðan að það væri ekki ástæða til að vera eins varkár og við höfum verið varðandi amaákvæðið. Það má túlka það samkvæmt orðanna hljóðan að það tekur bæði til merkingar og eðlis nafns. Varðandi Íslenska málnefnd vil ég geta þess að sú ágæta nefnd, var beðin um umsögn. Hún sendi hv. allshn. ágæta umsögn. Tekið var tillit til flestra atriða í henni og við kunnum þeim góðar þakkir fyrir. Eftir að málið var tekið út úr nefndinni kom svo athugasemd eða ósk frá Íslenskri málnefnd um að bíða enn frekar. Ég man ekki eftir að annað hafi komið fram að þessu sinni, en það kemur þá kannski á eftir.

Virðulegi forseti. Ég hef engin rök heyrt enn fyrir því að hafna þessari frómu ósk Íslenskrar málnefndar. Mér finnst það mjög sérkennilegt og talsvert umhugsunarefni að hér er verið að taka í gegn frv. um mannanöfn á móti málnefndinni og á móti Hagstofunni. Málið liggur þannig að þegar einn þingmaður og meira að segja í stjórnarandstöðu skrifar Hagstofunni bréf, þá koma svör en nefndin fékk aldrei nein svör að sögn hv. þm. Er það Hagstofunni að kenna? Getur ekki verið að það sé eitthvað að vinnubrögðum nefndanna í þessu máli? Ég held að það gæti vel hugsast, hæstv. forseti.

Herra forseti. Ég tek undir þau orð að það er athyglisvert að ekki hafi komið umsögn frá Hagstofu Íslands til hv. allshn. og tel það ámælisvert að ekki sé auðveldara að senda formlegri fastanefnd þingsins umsögn heldur en að senda til einstakra þingmanna. Vissulega er gott að hv. þingmenn hafi gott samband við stofnanir ríkisins en það er nauðsynlegt einnig að menn virði svars þær nefndir þingsins sem óska eftir slíku. Íslensk málnefnd hefur haft sömu möguleika og aðrir meðan málið var til meðferðar til þess að svara og einnig að koma með ósk um að þeir vildu að málið yrði betur skoðað. Þetta er iðulega sagt. Það þarf að fara betur yfir málið. Það þarf að fara ofan í saumana á því. Við fáum hins vegar aldrei að vita, hvað það er, hvaða atriði það eru sem viðkomandi vill að farið sé betur yfir. Þeim hefur öllum verið svarað og ekkert stendur í raun og veru eftir af málflutningi andstæðinga þessa frv.

Virðulegur forseti. Það dregur væntanlega að lokum umræðu um þetta umdeilda frv. og ég ætla að mæla aðeins nokkur orð af því tilefni. Ég hef verið í hópi þeirra sem hafa varað við lögfestingu þessa máls. Ég tel að það skorti mikið á að málið hafi fengið þá umfjöllun sem því ber. Ég tel að í frv. eins og það nú liggur fyrir sé að finna afar varhugaverð ákvæði sem líkleg eru til þess að draga úr þeirri hefð sem allir viðurkenna að er sérstök fyrir okkur Íslendinga, þ.e. kenninafnahefðinni og vega að þeim góða sið m.a. með ákvæðum um millinöfn sem upp verða tekin samkvæmt frv. Ég óttast að það sem hér er verið að lögleiða, ef það gengur fram til lengri tíma, verði til þess að rústa okkar kenninafnakerfi. Það er vissulega til bóta ef samþykkt verður tillaga sem hv. þm. Svavar Gestsson hefur borið fram og hefur fengið þannig undirtektir að ástæða er til að vænta þess að hún verði samþykkt, þ.e. að yfir málið verði farið reglubundið og það metið. Þá hugsanlega kemst Alþingi að því að þörf er á að staldra við og breyta þeim lögum sem hér er verið að keyra í gegnum þingið. Síðan málin voru rædd síðast hafa komið fram í mörgum greinum frá aðilum sem vel eiga að þekkja til þessara mála mjög ákveðnar og sterkar aðvaranir sem ég tel að geri að engu þær fullyrðingar sem hér hafa fram komið, og síðast í andsvari frá hv. þm. Hjálmari Jónssyni, að allar mótbárur við frv. þetta hafi verið reknar til baka og að engu gerðar. Ég tel að það sé afskaplega mikil einföldun og raunar allt of sjálfbirgingslegt að setja slíkt fram í ljósi þeirra gildu raka og aðvarana sem fram hafa komið að undanförnu og eru bornar fram með góðum hug og fyrst og fremst út frá því sjónarmiði að stuðla að varðveislu á íslenskum menningararfi. Mér er ljóst að það er meiri hluti fyrir því að lögfesta þetta mál. Ég vil ekki stuðla að því að þetta verði að lögum en ég tel til bóta að fá umrædda tillögu samþykkta. Ég vil vekja athygli á því að dag hvern verður skýrara það sem ég hef varað við í umræðum um þetta mál í þinginu nú og áður, þ.e. sú tískubreyting sem er í fullum gangi að kalla Íslendinga tveimur nöfnum og ekki aðeins að skíra þá tveimur nöfnum eða gefa þeim tvö nöfn, heldur að nota þau og sleppa kenninafni. Þessi þróun er í fullum gangi og er ásamt því sem hér á að taka upp um millinöfn líkleg til þess að gera að bókstaf okkar kenninafnahefð. Það væri að æra óstöðugan að draga fram dæmi um það sem ég er að leiða líkur að svo mörg sem dæmin eru sem falla í fjölmiðlum landsins og máli manna dag hvern, þar sem fólk með tvínefni er nefnt tveimur nöfnum og kenninafni sleppt, en þeir sem við einnefni búa fá að halda kenninafni. Ég vara mjög alvarlega við þessari breytingu sem fær undirtektir á Alþingi m.a. þar sem menn láta sig hafa það sama í þessum efnum þegar vitnað er til einstaklinga eins og er að gerast úti í þjóðfélaginu. Ég vænti þess að menn reyni að halda vöku sinni, einnig þeir sem virðast blindaðir af þeim nýjungum sem hér er verið að innleiða. Ég mun ekki stuðla að framgangi málsins á lokastigi.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að mótmæla því fyrir hönd allshn. að málið hafi ekki fengið þá umfjöllun sem því ber í nefndinni þar sem það var mjög vandað til allrar umfjöllunar um þetta mál, enda tók það langan tíma í meðferð og vinnslu. Þegar frumvörp um breytingu á mannanafnalögum hafa komið fram, þá er það oft að menn hafa mjög skiptar skoðanir á ákvæðum sem þar koma fram. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson tók fram að hann teldi mörg varasöm ákvæði í þessu frv. Ég er ekki sammála honum, allshn. ekki heldur og það er náttúrlega fullljóst að almenningur í landinu hefur ekki sömu skoðun. Það sýnir sú gagnrýni sem hefur komið fram á núgildandi mannanafnalög, en hún var einmitt grundvöllur þess að nýtt frv. til mannanafnalaga var samið. Eins og ég sagði áðan koma hins vegar oft fram mismunandi skoðanir í þessu efni. Það var einnig minnst á breytingartillögu sem hv. þm. Svavar Gestsson hefur lagt fram og ég tel ástæðu til þess að skoða á jákvæðan hátt, um að ástæða sé til þess að skoða þetta mál. Ég ítreka að þetta er í raun og veru sú lausn sem allshn. hefur einmitt skoðað og hún fól dómsmrh. að fylgjast með þróun mála eftir að lögin öðluðust gildi og gefa Alþingi skýrslu eftir að reynsla er komin á framkvæmd þessara lagabreytinga og var þá miðað við eitt ár eftir gildistöku laganna. Þetta kemur skýrt fram í þingtíðindum hjá hæstv. dómsmrh. og, með leyfi virðulegs forseta, vil ég aðeins fá að lesa það upp:

Tíminn er úti.

,,Ég tek undir það sjónarmið að það sé mikilvægt að fylgjast með framkvæmd laganna og hef því ákveðið að fela mannanafnanefnd að gera skýrslu um framkvæmd laganna verði  Að gefnu tilefni, virðulegi forseti, vildi ég fá að rifja þetta upp.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað mikils virði að sálarró hv. formanns allshn. virðist vera í besta lagi. Hv. þm. telur að nefndin hafi unnið málið vel. Ég hef ekki verið að fella neina sérstaka dóma yfir störfum nefndarinnar. Hún fékk í hendur mjög slæmt frv., afar slæmt frv. Á meðal höfunda þess er hv. þm. Hjálmar Jónsson sem ég hafði vænst að tæki öðruvísi á álitamáli eins og því sem hér liggur fyrir, en það hefur því miður ekki orðið. Svo kemur hv. formaður allshn. og hefur bara þjóðina á bak við sig í málinu. Meiri hluti þjóðarinnar er á þessari skoðun vegna þess að komið hafa fram, virðulegur forseti, umkvartanir við lög sem voru lögfest árið 1991 og því er formaður allshn. kominn með þjóðina á bak við sig í málinu. Ég leyfði mér að benda á það að utan úr þjóðfélaginu hafa komið aðvörunarorð í grein eftir grein nú á undanförnum vikum eftir að umræða fór af stað um þetta mál úti í samfélaginu. Ég held að það væri fróðlegt og hefði verið ástæða til á þessum tímum skoðanakannana í landinu, þar sem verið er að skoða hjörtun og nýrun í næstum hverjum manni, að fara ofan í þessi efni til þess að finna m.a. hvort það væri einhver staður á bak við þær fullyrðingar sem nú eru að koma fram. En það er líklega of seint að til þess verði gripið. Ég harma þá undanlátssemi sem hér er á ferðinni og kemur fram í tillögum meiri hlutans, þá vöntun á að standa vörð um okkar menningararf og vera að taka undir og hopa undan atriðum sem geta átt rétt á sér í vissum tilvikum, en hægt hefði verið að leysa með frjálslyndari framkvæmd gildandi laga.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir umhyggju hanns fyrir sálarró formanns allshn. en hún skiptir nú ekki máli í þessu sambandi. Ég vil aðeins ítreka það vegna þess að hv. þm. er að vitna til þess að komið hafi fram greinar um þetta mál að það hafa líka komið fram greinar í fjölmiðlum og viðtöl við fólk sem hefur talið sig eiga um sárt að binda vegna ákvæða núgildandi mannanafnalaga. Ég veit ekki betur en það hafi komið fram hundruð kvartana til mannanafnanefndar út af framkvæmdum þessara laga þó að ég hafi ekki mælikvarða á það hversu stór hluti af þjóðinni allri eigi þar hlut að máli. Það er að sjálfsögðu mjög athyglisvert að hv. þingmenn skuli hugsa sem svo að fólk geti ekki haft frelsi til þess að skíra börn sín nöfnum sem eru kannski bundin miklum tilfinningum í fjölskyldu. Menn þurfa ekki að gefa sér það að þau nöfn þurfi að vera eitthvað ljót eða að þau falli ekki að íslensku málkerfi.

Virðulegur forseti. Ég fer kannski að efast um að það hafi verið alveg rétt til getið hjá mér áður að það væri friður og ró í sál hv. formanns allshn. Mér heyrist satt að segja á þeim málflutningi sem hér kom fram að það sé einhver ólga þar á bak við og kannski eftirþanki. Ég ætla að vona það. Mér finnst satt að segja að sá málflutningur sem hér var uppi hafður að vegna þess að lagaframkvæmd hafi ekki verið sem skyldi í öllum tilvikum og ég held að það liggi fyrir að það hefði mátt halda öðruvísi á framkvæmd gildandi laga um mannanöfn, þá skuli hlaupið upp til handa og fóta og breytt grundvallarreglum í þessu máli sem ljóslega leiðir til þess ef að líkum lætur að kippa fótunum undan þeirri hefð sem menn þó í orði játa að skipti miklu máli, þ.e. íslensku kenninafnahefðinni.

Herra forseti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson talaði um varhugaverð ákvæði og hann talaði líka um það að frv. mundi rústa kenninafnasiðnum ef að lögum yrði. Ég er á annarri skoðun, andstæðri skoðun. Frv. mun verja kenninafnasiðinn. Hv. þm. nefndi það einnig að ástæða væri til að gera skoðanakönnun um málið. Það hefur verið gerð skoðanakönnun. Gallup á Íslandi gerði seinni hluta árs 1994 skoðanakönnun. Þar var spurt: Til eru lög um mannanöfn á Íslandi. Finnst þér að það eigi að vera takmörkun á hvaða nöfn má gefa, eins og er í lögunum eða á þetta að vera alveg frjálst? Niðurstöðurnar eru þessar: 1. Meiri takmarkanir en nú eru vildu 1%. 2. Ánægðir með núgildandi lög voru 21%. 3. Aukið frjálsræði en þó einhverjar takmarkanir vildu 45%. 4. Algert frjálsræði vildu um 34%. Herra forseti. Ég hygg að við förum nokkuð vel eftir vilja þjóðarinnar í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Hér er verið að samþykkja lagafrv. sem getur haft mjög mikil áhrif á þróun íslensks máls og íslenskrar menningar. Þrátt fyrir það hefur málið ekki fengið þá meðferð sem það á skilið og þess vegna hefði ég kosið að því hefði verið frestað. Ég er þannig sammála sjónarmiðum sem fram hafa komið t.d. frá Íslenskri málnefnd sem hefur óskað eftir frestun þessa máls, sammála sjónarmiðum t.d. Jónasar Kristjánssonar og Helga Hálfdanarsonar og ég er sammála Hagstofu Íslands um að málið sé illa undirbúið. Ég er líka sammála Morgunblaðinu um að það hefði verið skynsamlegra að fresta þessu máli. Því miður er það svo, hæstv. forseti, að meiri hluti Alþingis kýs að skella skollaeyrum við ábendingum og óskum þeirra sem hvað best þekkja til. Ég tel hins vegar mikilvægt að sú breytingartillaga sem ég flutti við frv. fái stuðning. Það er viðurkenning á því að það þarf að vinna í þessu máli áfram. Það er viðurkenning á því að þessu máli er ekki lokið. En um frv. í heild greiði ég ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það fyrir hönd allshn. að málið hefur fengið vandaða meðferð á hinu háa Alþingi og vil ítreka það að með lögum þessum, ef samþykkt verða og þau verða væntanlega samþykkt hér á eftir, er íslensku þjóðinni búinn frjálslyndari rammi um nafngiftir en verið hefur. Það er von nefndarinnar að þjóðin hafi þannig betra tækifæri til að móta nafnasiði sína en hingað til og að sátt sé um þá framkvæmd. Allshn. hefur þar að auki áður fjallað um það atriði að fylgst verði með framkvæmd laganna ef þau verða samþykkt þannig að við erum ekkert mótfallin breytingartillögu hv. þm. í sjálfu sér nema síður sé. Við vonum hins vegar að þetta mál verði farsælt fyrir nafnasiði Íslendinga. Ég segi já.

Forseti vill geta þess að á fundi með formönnum þingflokka og forseta fyrr í dag varð samkomulag um tilhögun umræðunnar. Hún verður þannig að hæstv. utanrrh. og flokkur hans hafa 30 mínútur til umráða í tveimur umferðum. Aðrir þingflokkar hafa 20 mínútur og þá í tveimur umferðum og geta skipt milli umferða að vild.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir það að hér gefst tækifæri til þess að ræða þetta mikilvæga mál. En eins og þingmönnum er kunnugt, var í morgun undirritaður samningur um síldveiðar í Ósló milli Íslendinga, Rússa, Norðmanna og Færeyinga. Aðdragandi þessa máls er alllangur. Fyrir um það bil einu ári síðan hófust samningaviðræður um þennan mikilvæga síldarstofn í Reykjavík. Því miður slitnaði upp úr þeim viðræðum og það var ákveðið að Íslendingar og Færeyingar tækju sér einhliða kvóta eins og hinar þjóðirnar höfðu gert, 250 þús. lestir og skiptu honum á milli sín þannig að í hlut Færeyinga komu 65 þúsund tonn og 185 þúsund tonn í hlut okkar Íslendinga. Það lá fyrir á því augnabliki að við vorum tilbúnir til þess að lækka hlut Íslendinga og Færeyinga ef samningar næðust. Því miður gerðist það ekki og þessar samningaviðræður hafa átt sér stað annað slagið nú í rúmt ár. Að undanförnu hefur komið í ljós að möguleikar væru á samningum og þeir eru nú orðnir að veruleika. Ég vil í örstuttu máli fara yfir það hvað þessir samningar fela í sér. Þeir fela það í sér að þjóðirnar koma sér saman um að veiða úr stofni þessum í ár, þ.e. á árinu 1996, 1.107 þús. lestir. Í hlut Íslendinga koma 190 þús. lestir, í hlut Færeyinga 66 þús. lestir, í hlut Noregs 695 þús. lestir og í hlut Rússlands 156 þús. lestir. Í bókuninni stendur 166 þús. lestir en síðan eru dregnar frá 10 þús. lestir þannig að heildartalan verður 1.107 þús. lestir. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að böndum sé komið á þessar veiðar og að stjórnlausum veiðum sé afstýrt. Það er mikill misskilningur ef menn halda að þetta hefðu getað orðið endanlegar tölur þessara þjóða í ár því að það hefur komið fram af hálfu Norðmanna og Rússa að það væri alls ekki útilokað að þeir kynnu að hækka sínar veiðar ef samningar næðust ekki. Í þessum samningi eru mjög mikilvæg ákvæði um það hvernig skuli staðið að málum til framtíðar, en í 1. gr. 2. tölul. stendur, með leyfi forseta: ,,Aðilar skulu gera ráðstafanir til að tryggja að hrygningarstofninum sé haldið ofan við örugg líffræðileg mörk þar sem nýliðun er tryggð til að gera sjálfbæra nýtingu til langs tíma mögulega.`` Hér er um eitt mikilvægasta hagsmunamál Íslendinga að ræða til lengri tíma og það var alls ekki einsýnt að þetta markmið gæti náðst fram. Það var mikil hætta á því að það gæti farið á annan veg því að hagsmunir okkar Íslendinga liggja í því að síldin gangi inn í okkar lögsögu og að síldin, sem nú er rétt utan við lögsöguna sem er fyrst og fremst fjögurra til fimm ára, fái að vaxa þannig að hún komi inn á Íslandsmið. Síldin sem gekk hér áður fyrr var fyrst og fremst síld sem var sjö til fjórtán ára gömul og var uppistaðan í veiðistofni okkar þannig að við höfum allt að vinna í þeim efnum til að þessi síld fái að vaxa og verði ekki ofnýtt til langrar framtíðar. Það er jafnframt mikilvægt ákvæði í þessum samningi sem kemur fram í 6. gr. hans, en þar er tekið fram að það skuli settur á fót vinnuhópur vísindamanna til að fylgjast með og meta þróun þessa stofns þannig að það geti orðið grundvöllur samninga um lengri framtíð. Slíkur vinnuhópur er vissulega starfandi, en nú verður hann settur formlega á stofn. Í þessari grein kemur jafnframt fram, með leyfi forseta: ,,Aðilar skulu nota niðurstöður vinnuhópsins sem grundvöll samningaviðræðna í framtíðinni um verndun stofnsins, skynsamlega nýtingu hans og stjórnun veiða úr honum, m.a. vegna hugsanlegra breytinga á leyfilegum heildarafla og aflahlutdeild aðila að svo miklu leyti sem dreifing stofnsins réttlætir breytingar á gildandi fyrirkomulagi. Við sérhverja endurskoðun skal tekið tilhlýðilegt tillit til dreifingar allra hluta stofnsins.`` Hér er um mjög mikilvægt ákvæði að ræða sem verður grundvöllur samninga í framtíðinni. Þessu máli er að sjálfsögðu ekki lokið. Við höfum fengið í okkar hlut nú í ár um það bil 17,2% af heildarveiðinni sem skipt er og það er miklu minna en það sem við getum sætt okkur við til langrar framtíðar. En það er rétt að taka það fram að við fáum þessa hlutdeild áður en síldin hefur gengið að nokkru ráði inn í okkar lögsögu. Því hefur verið spáð síðustu daga að síldin væri um það bil að koma inn í okkar lögsögu. Því miður hefur það ekki gerst því að hún er enn þá á svipuðum slóðum um 15--20 mílur utan við lögsöguna og er nú á norðurleið. Vonandi kemur hún inn í íslensku lögsöguna, en það er engin trygging fyrir því. Miðað við þá stefnu sem hún er nú á þá stefnir hún á lögsögu Jan Mayen. En vonandi kemur hún hér inn og það er það sem þessi samningur á að sjálfsögðu að tryggja til lengri tíma litið. Kostir þessa samnings eru margir. Þeir eru fyrst og fremst þeir að hér er komið á heildarstjórnun veiðanna. Kostirnir eru jafnframt þeir að þessar þjóðir sýna fram á það að þær geta komið sér saman um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum. Það hlýtur að auka virðingu þeirra á alþjóðlegum vettvangi og efla sjálfstraust þessara þjóða að þær geti staðið að skynsamlegu samstarfi og skynsamlegri nýtingu á Norður-Atlantshafi. Það er eitthvað sem ekki er afsakanlegt ef þessar fjórar þjóðir gætu ekki samið um þessi mál. Það er eitthvað sem er ekki afsakanlegt ef við ættum að horfa upp á stjórnlausar veiðar úr þessum stofni á næstu árum. Það má vel vera að einhverjir vilji taka þá áhættu en við sem að þessum samningum stöndum erum ekki tilbúnir að taka þá miklu áhættu. Það er vissulega rétt að það sem í okkar hlut kemur hefði mátt vera meira í ár eða 190 þúsund tonn. En það er til þess að líta að með þessum samningi eru skapaðir möguleikar á að ná mun meiri verðmætum út úr síldinni en voru á síðasta ári. Við höfum verið að veiða um 120--130 þús. tonn á ári af svokallaðri Suðurlandssíld og það vita allir hve mikla atvinnu það hefur skapað í landinu og hve mikil verðmæti það hefur skapað, ekki aðeins til sjómanna heldur jafnframt til útvegsmanna. Á síðasta ári veiddum við 171 þús. tonn úr norsk-íslenska síldarstofninum. Sú síld fór nær eingöngu til bræðslu og það varð ekki nægilega mikið úr þeirri síld. Hún fór þar að auki til bræðslu að mestu leyti þegar hún var horuð. Það liggur fyrir að ef hægt er að nýta til manneldis milli 30--40 þúsund tonn af þessum heildarafla, þá er þegar vegið upp það verðmæti sem tapast vegna þess að við fáum minna magn í okkar hlut. Það er jafnframt ljóst að með þessum samningi er veiðin miklu öruggari. Ef svo fer að síldin fer inn í lögsögu Jan Mayen, þá hefur það verið tryggt með þessum samningi að við megum veiða þar ótakmarkað og þess vegna verður um miklu öruggari veiði að ræða en ella. Það er líka ljóst að skynsamlegar veiðar eins og nú er hægt að skipuleggja, ef menn bera gæfu til að gera það, munu skapa mikla atvinnu í landinu og stuðla að velmegun margra fjölskyldna. Hér er ekki hægt að hafa eingöngu í huga hagsmuni útvegsmanna og sjómanna, heldur verður líka að hafa í huga hagsmuni landvinnslu og verkafólks sem hefur miklar tekjur af vinnslu sem þessari. Varðandi aðra hluta samningsins þá hefur verið samið um að aðilar fái aðild eða aðgang að lögsögu hvers annars. Það er eðlilegt þegar um sameiginlegan stofn er að ræða að reyna að tryggja sem hagkvæmasta nýtingu hans. Það var gert í sambandi við loðnuna. Hér er t.d. fallist á að Rússar fái heimild til að veiða allt að 5 þús. tonn á takmörkuðu svæði innan íslensku lögsögunnar. Nú er ekki líklegt að á þetta reyni á þessu ári. En vegna þess að Rússar hafa verið nokkuð til umræðu í þessu sambandi þá er rétt að minna á að þeir stofnar sem nú eru að ganga á Íslandsmið koma úr Barentshafi og Rússar hafa friðað þessa smásíld árum saman og staðist þær freistingar að moka henni upp til mjölvinnslu og lýsisframleiðsu. Það er að sjálfsögðu hægt að veiða smásíldina og það var gert áður fyrr, sérstaklega af Norðmönnum. Og þessar þjóðir, Rússar og Norðmenn, stigu að sjálfsögðu mikilvægt skref þegar ákveðið var að friða þessa síld og stöðva allar veiðar í rússnesku lögsögunni. Það þarf að tryggja til langrar framtíðar að ekkert verði veitt í rússnesku lögsögunni. En það er ekki hægt að reikna með því að ein þjóð leggi endalaust á sig í þeim efnum ef hún hefur ekki skilning annarra sem eiga mikilla hagsmuna að gæta jafnframt. Þess vegna finnst mér eðlilegt að Rússar fái hér takmarkaðan aðgang. Íslendingar fá ótakmarkaða aðild eða aðgang að Jan Mayen lögsögunni sem við höfum lagt höfuðáherslu á. Norðmenn fá síðan aðgang að okkar lögsögu sem nemur tveimur þriðju af því. En eins og ég sagði áður eru ekki neinar líkur til þess að á það reyni á þessu sumri. En það sem er e.t.v. mikilvægast af öllu er að við höfum sýnt fram á með þessum samningi að við getum samið um þessi mál. Og við höfum sýnt umheiminum fram á það að við höfum framtíðarhagsmuni að leiðarljósi en ekki skammtímahagsmuni. Við stóðum frammi fyrir því eftir þær umræður sem hafa átt sér stað undanfarið hvort ætti að semja á þessum grundvelli eða ekki. Það var blákaldur veruleikinn. Auðvitað geta menn velt því lengi fyrir sér hvort einhverjir aðrir samningar hefðu verið í boði. Menn geta sagt sem svo: Það hefði átt að semja ef við hefðum fengið 200 þúsund tonn í okkar hlut. Auðvitað hefðum við viljað að svo hefði getað orðið. Það er hins vegar okkar mat að framtíðarhagsmunirnir skipti svo miklu máli að það hefði verið óverjanlegt með öllu að hafna samningum á þessu stigi, sérstaklega með tilliti til þess að það eru ákvæði í þessum samningi sem tryggja verndun og uppbyggingu stofnsins til frambúðar. Það hefur verið okkar aðalsamningsmarkmið þegar það er jafnframt haft í huga að hagsmunir til skemmri tíma eru ekki meiri en svo að það er hægt að ná þeim upp með ábyrgari veiðum og betri nýtingu aflans. Það er að sjálfsögðu kominn tími til þess að hafin verði manneldisvinnsla úr þessari síld þannig að Íslendingar fari á nýjan leik að leita sér markaða til þess að selja þessa síld hvort sem hún er söltuð eða fryst. Ég ætla ekki að fullyrða um það hvað mönnum tekst að gera mikið úr því á næstunni, en vonandi bera menn gæfu til að skipuleggja það vel. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess í upphafi að hafa mikið lengra mál um þennan samning. Ég vænti þess að hv. þingmenn hafi fengið hann í hendur og getað kynnt sér hann. Við höfum haft í þessu máli mikið samstarf og samflot með frændþjóð okkar, Færeyingum, og þessar þjóðir og þeir aðilar sem standa að samningnum af Færeyja hálfu og Íslands hálfu eru hvorir tveggja sammála um að þetta þjóni langtímahagsmunum landanna. Við höfum gætt þess í einu og öllu að vera þeim samskipa. Það gerðum við í fyrra og það gerðum við í ár og að sjálfsögðu ber okkur að taka tillit til þeirra framtíðarhagsmuna með sama hætti og þeir taka tillit til okkar. Það hefði þess vegna verið útilokað að þjóðirnar hefði skilið að í þessu máli, en sem betur fer hefur samstaðan haldist. Ég tel að að undanförnu hafi tekist gott samstarf við Norðmenn og Rússa í þessu máli. Það verður að hafa það í huga að þetta mál var farið að skaða samvinnu landanna til lengri tíma og það er mikið mál fyrir Íslendinga að eiga vinsamleg samskipti við þessar þjóðir í Norður-Atlantshafi. Við höfum við þær margvísleg samskipti, viðskiptalegs eðlis, menningarlegs eðlis og stjórnmálalegs eðlis. Við eigum mikið samstarf t.d. við Rússa og höfum átt viðskipti við þá mjög lengi og ég vænti þess að þessi samningur geti greitt fyrir frekara samstarfi þjóðanna í framtíðinni á sjávarútvegssviðinu. Herra forseti. Ég mæli eindregið með því að þessi samningur verði samþykktur af Alþingi því að það þarf að leggja málið hér fyrir. Ég vænti þess að eftir að farið hefur fram umræða um málið á Alþingi og innan lands, sjái menn hvað þetta mál skiptir miklu til frambúðar og láti langtímahagsmunina ráða en gleymi skammtímahagsmununum því að það er það sem skiptir öllu máli. Við erum búnir að bíða í 30 ár eftir að síldin gangi á nýjan leik á Íslandsmið. Er einhver tilbúinn að taka þá áhættu að það þurfi að bíða 30--40 ár til viðbótar? Hvers eiga framtíðarkynslóðir að gjalda í þeim efnum? Þessi samningur er framtíðarkynslóðum okkar í hag vegna þess að hér hafa langtímahagsmunir ráðið en ekki skammtímahagsmunir

Herra forseti. Það er í eðli sínu yfirleitt jákvætt og fagnaðarefni að menn nái samkomulagi og verði sammála. En þegar betur er að gáð er það samt þannig að þá og því aðeins er samkomulag fagnaðarefni að það sé réttlátt og sanngjarnt. Það samkomulag sem hér hefur verið flutt löng og samfelld áróðursræða fyrir stenst því miður ekki þær kröfur. Ég geri í fyrsta lagi, herra forseti, athugasemdir við vinnubrögð. Það er alveg ljóst að allt var klappað og klárt sem í þessu samkomulagi felst fyrir alllöngu síðan. Tölur sem nú birtast í niðurstöðunni eru nákvæmlega þær sömu og óbreyttar og fyrir alllöngu voru komnar á flot. Atburðir helgarinnar, svokallað samráð við hagsmunaaðila og utanrmn., voru því sýndarmennska. Ferðin til Óslóar var leiksýning. Þar fór ekki fram venjulegur samningafundur heldur undirritun á þegar gerðu samkomulagi. Ég mótmæli í öðru lagi, herra forseti, sem formaður sjútvn. mjög harðlega að ekkert samráð af neinu tagi skuli haft við fagnefnd þingsins á þessu sviði í jafngífurlega stóru og afdrifaríku máli. Í þriðja lagi, herra forseti, tel ég tímasetningu vera út í hött. Veiðar okkar eru um það bil að hefjast, innan 3--4 sólarhringa og hefðu að ósekju getað hafist fyrr. Síldin er við lögsögumörkin það best er vitað. Það er búið að auglýsa veiðarnar og á hvaða grundvelli þær munu fara fram á þessari vertíð. Áttatíu og fimm útgerðarmenn eru búnir að hefja undirbúning að veiðum á grundvelli tiltekinna reglna sem ráðuneytið hefur auglýst. Í fjórða lagi, herra forseti, um innihald. Það að Íslendingar skuli gefa eftir af sínum tiltölulega litla kvóta 54 þúsund tonn, leggja til meira en helminginn af því sem veiðin er tekin niður um, er ekki góð niðurstaða fyrir okkur. 22% af hlut Íslands eru þar með farin. 23,3% af hlut Færeyinga, aðeins 4% af miklu stærri kvóta Norðmanna og Rússar græða á samkomulaginu, auka sinn hlut. Það er von að þeir skrifi undir. Það sem er þó lakast er upphafsprósentan sem hér er fest í sessi með samningi. Það eru aðeins liðlega 17% af stofni sem við Íslendingar getum með verulega þungum sögulegum og efnislegum rökum gert kröfur til að eiga hlutdeild í upp á 30--40% miðað við fullorðna síld. Það langhættulegasta í samkomulaginu er að þessi 17% verði þröskuldur eða þak sem okkur mun á komandi árum reynast mjög erfitt að yfirstíga. Það er þessi lági upphafspunktur sem ég óttast mest. Hlutur Færeyinga er heldur ekki góður í ljósi þess hvernig veiðar hafa gengið á þessu ári og hinu síðasta. Það liggur ljóst fyrir, það er opinbert og óopinbert leyndarmál, að Færeyingar eru fyrst og fremst með í þessu á grundvelli mikils þrýstings frá Íslandi. Í fimmta lagi, herra forseti, var ég kannski spenntastur að sjá hið margrómaða orðalag 6. gr. sem hefði, ef rétt væri frá sagt, átt að geta verið veigamesti efnisþáttur málsins í okkar þágu, endurskoðunarákvæðið um það að kvótahlutföllunum yrði breytt ef hegðunarmunstur síldarinnar breyttist. En því miður er það þá þannig að þar er ekki á vísan að róa. Orðalagið er mjög veikt og loðið. Með leyfi forseta stendur þar á því máli sem samningurinn er gerður á, ensku, ,,possible adjustments``. Með öðrum orðum, það er mögulegt að um aðlögun verði að ræða á grundvelli þess m.a. að síldin breyti hegðunarmunstri sínu og gangi í ríkari mæli inn í íslenska lögsögu. Fastar er nú ekki að orði kveðið. Löggiltir skjalaþýðendur eiga að sjálfsögðu eftir að þýða þetta, en svona stendur þetta á frummáli samningsins. Í sjötta lagi, herra forseti, er verið að opna íslensku landhelgina einhliða fyrir Norðmönnum og Rússum sem eru í fyrsta skipti svo að ég viti til ef maður lítur fram hjá þeirri venju sem nú er tekin upp í landhelgisgæslu að sleppa rússneskum landhelgisbrjótum út úr landhelginni og það er þá auðvitað í samræmi við það. Það er sagt að það sé gert gegn veiðirétti í Jan Mayen lögsögunni. Gott og vel. En þá er það þannig að eitt af því fáa ef ekki það eina sem er jákvætt við gamla Jan Mayen samkomulagið frá 1980 --- hvað er það? Það er í 6. gr. þess samnings og er sjálfstæður réttur Íslendinga til að fá að veiða sanngjarna hlutdeild af uppsjávarfiskum um leið og samningar liggja fyrir. Það er sjálfvirkt ákvæði þannig að Norðmenn eru þar ekki að leggja af mörkum eitt eða neitt sem ekki hefði leitt sjálfkrafa af samningsniðurstöðu. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Að því er tekur til annarra flökkustofna skal tekið sanngjarnt tillit til þess hve Ísland er almennt háð fiskveiðum, svo og fiskveiðihagsmuna Íslands á Jan Mayen svæðinu. Af þeim aflahlut sem Íslandi er veittur með samningagerð við Noreg og önnur lönd mega Íslendingar veiða sanngjarnan hlut á Jan Mayen svæðinu.`` Það er ekki eins og menn hafi verið að hala þar að landi eitthvað stórkostlegt í okkar þágu sem ekki lá fyrir og hefði leitt sjálfkrafa af samningsniðurstöðu hvenær og hvernig sem hún hefði orðið. Það er í sjöunda lagi sagt að þetta sé sigur fyrir síldina. Ja, guð láti gott á vita og enginn getur orðið spámaður í því. En því miður er það svo að samt er ekki verið að taka veiðina niður nema um 100 þús. tonn. Hún er enn 100 þúsund tonnum yfir ráðgjöf fiskifræðinga og meira en helminginn af þessari minnkun eða 54 þús. tonn leggur Ísland til. En það sem þó er alvarlegast er að það er látið að því liggja að með þessu höfum við náð utan um sóknina í heild sinni, en svo er ekki. Þetta breytir í sjálfu sér engu um það að Evrópusambandið mun væntanlega fara sínu fram og keppast við á næstu árum meðan það er þá ekki bundið af gildistöku t.d. úthafsveiðisamningsins, að ná þeirri veiði sem það ætlar sér. Mér sýnist málið liggja þannig að þá áhættu verðum við hvort sem er að taka og þessi niðurstaða breytir í sjálfu sér ekki sjálfkrafa neinu um það. Ég bið um rök fyrir því, ef Evrópusambandið mótmælir ósköp einhliða þessari ákvörðun og fer sínu fram, hver ætlar þá að stoppa það? Ætla íslensku varðskipin að taka upp gæslu í síldarsmugunni og þá á grundvelli hvaða þjóðréttarákvæða, og stoppa þann flota? Varðandi þær röksemdir, herra forseti, sem hæstv. sjútvrh. fór mjög fögrum orðum um, að þetta fæli í sér mjög mikla möguleika til að ná meira af síldinni í verðmætara ástandi og til manneldis ...  Í öðru lagi er það þannig, herra forseti, að þó að eitthvað minna heildarverðmæti kæmi út úr frjálsum veiðum á þessari vertíð sem færu á hinn bóginn að mestu leyti eða vonandi að verulegu leyti fram innan íslenskrar lögsögu, þá mundi það vera smávægilegur fórnarkostnaður upp á framtíðina litið ef það þýddi sterkari samningsstöðu til að ná til frambúðar og varanlega hærri hlutdeild í stofninum. Þá verðum við líka kannski búin að eignast skip sem geta borið vinnsluhæft hráefni að landi og skipulagt okkar veiðar þannig að við getum gert úr þeim meiri verðmæti. Þá er eftir enn sá þáttur þessa máls, sá hausverkur, að það eru þrír sólarhringar eða þar um bil til stefnu til þess að kvótasetja veiðarnar ef við ætlum að láta það gerast að hver og einn geti skipulagt sínar veiðar með tilliti til þess að ná sem mestum verðmætum út úr þeim. Ég spyr stjórnvöld, sem hafa auglýst að öll fiskiskip með veiðileyfi í íslenskri lögsögu geti sótt um veiðar á grundvelli tiltekinna reglna: Á hvaða forsendum efnislegum á að velja úr þeim hópi þá sem nú fá kvóta og hvernig á að úthluta honum? Það er a.m.k. alveg á hreinu að sjútvn. Alþingis hefur ekki verið höfð með í ráðum varðandi undirbúning að því leyti og það best ég veit hefur það heldur ekki átt við um Landssamband íslenskra útgerðarmanna eða aðra þá sem eðlilegt væri að hafa samráð við um slík efni. Að lokum, herra forseti, er það þannig því miður að þó að mat á svona niðurstöðum sé alltaf erfitt, þá er ég sannfærður um að í þessu samkomulagi felist því miður of mikil eftirgjöf. Ég óttast um framhaldið hvað síldarsamninga á komandi árum snertir út frá þessari slöku byrjun og lága upphafspunkti, en ég óttast einnig um framhaldið hvað varðar önnur deilumál, samninga um til að mynda smugu í Barentshafi og önnur slík óútkljáð mál, ef hendurnar sem um árarnar halda verða áfram eins loppnar og þetta samkomulag bendir til.

Herra forseti. Það er ástæða til að þakka þeim hæstv. ráðherrum sem með þennan samning fara fyrir að bregðast svo skjótt við og færa þetta strax til umræðu inn í þingsal. Það ber vott um góð vinnubrögö. Þeir hafa báðir, hæstv. ráðherrar, talað mikið um nauðsyn þess að ná samningum við Norðmenn og frá því að þessi ríkisstjórn hóf störf sín hafa þessir ágætu herramenn talað um að það sé miklu auðveldara að ná samningum núna heldur en var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Auðvitað var þeim orðið ansi mál að ná samningum og það speglaðist best í ræðu hæstv. utanrrh. þegar hann sagði: ,,Við höfum sýnt fram á að Ísland getur samið.`` Hæstv. ráðherra er það nokkuð í mun að geta sýnt fram á að hann, hæstv. utanrrh., geti samið vegna þess að það hefur verið beðið eftir verkunum eftir öll þau orð sem látin voru falla í upphafi þessa kjörtímabils. Herra forseti. Samningur liggur á borðinu og það þarf að vega hann og meta með tilliti til kosta og galla þessa samnings. Það er sitthvað jákvætt í þessum samningi, en því miður þegar á heildina er litið er hann ekki nógu góður. Það sem við þurfum auðvitað að velta fyrir okkur er: Réttlætir þessi slaki árangur sem núna náðist það að við náum e.t.v. betri ávinningi í framtíðinni? Með öðrum orðum, er hann að bjarga framtíðarhagsmunum Íslendinga? Við þurfum fyrst, herra forseti, að velta aðeins fyrir okkur forsögu þessa máls. Við skulum ekki gleyma því og við verðum að ítreka það að Norðmenn standa í siðferðilegri skuld við okkur. Það voru ekki við sem eyðilögðum stofninn heldur Norðmenn. Það voru þeir sem með gríðarlegri og gegndarlausri veiði, ofveiði og rányrkju á smásíld, drápu niður stofninn. Það er ekki umdeilt. Þó að hæstv. ráðherrar virðist ekki hafa vitað það fyrr en þeim var sagt það í þessum sölum, þá lá það eigi að síður fyrir frá því á árinu 1980 þegar norskir sérfræðingar bókstaflega lýstu því yfir í vísindagreinum að það hefði einungis verið nóg að stöðva rányrkju Norðmanna á smásíldinni. Og enn, herra forseti, örlar á þeim misskilningi að það eigi að verðlauna menn fyrir það að linna smásíldarveiðinni. Þegar hæstv. utanrrh. kemur og reynir að réttlæta þennan samning, m.a. þann hluta samningsins sem leiðir til þess að Rússar munu fara betur út úr honum en þeir voru áður staddir, þeir fá 5 þúsund tonn aukreitis, þá segir hæstv. utanrrh.: Það er svo mikið af smásíld sem gengur innan lögsögu Rússa. Þeir hefðu vel getað veitt hana. Um leið hefðu þeir brotið öll siðferðislögmál og meginreglur sem gilda um veiðar. Ég, herra forseti, fordæmi málflutning af þessu tagi. Hvað er það sem hæstv. ráðherrar telja þessum samningi til tekna? Hæstv. utanrrh. bendir á að með þessum samningi sé um leið komin upp sú staða að Íslendingar geti veitt allan kvóta sinn á Jan Mayen svæðinu. En eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á er sá réttur nú þegar fyrir hendi þegar samningurinn er kominn, sjálfkrafa, samkvæmt þeim samningi sem gerður var árið 1980. Það er því ekki hægt að berja sér á brjóst yfir þessum ávinningi, herra forseti. En hitt er rétt hjá hæstv. utanrrh. að þetta gerir það sennilega að verkum að okkur tekst að ná meiru, e.t.v. talsvert meiru, út úr þeim afla sem við veiðum vegna þess að það er hægt að nýta meira af honum til manneldis en áður. Þetta vegur þungt á metunum og það ber að virða það að hér er um að ræða mikilsverðan áfanga. En það sem ég hjó eftir að hæstv. ráðherra lagði þó enn meira upp úr var það að nú höfum við náð heildarstjórn á veiðunum. Herra forseti. Þetta er rangt hjá hæstv. utanrrh. Það er með engu móti hægt að halda því fram að við höfum núna náð stjórn á veiðunum. Það liggur fyrir að við erum að veiða 100 þúsund tonnum meira en talið er ráðlegt af sérfræðingum. Það liggur líka fyrir að Evrópusambandið hefur gert tilkall til kvóta upp á 150 þúsund tonn. Og hvernig í ósköpunum ætlum við, þó að þessi ríki standi saman, að koma í veg fyrir að þeir geri það? Með öðrum orðum, það liggur fyrir að það sé líklegt að veiðin verði ekki 1.100 heldur 1.200--1.300 þús. tonn. Til hvers var þá barist? Þá er það alveg ljóst að það hníga flest rök að því að veiðin verði talsvert umfram þessi 1.100 þús. tonn og þess vegna er það rangt sem hæstv. utanrrh. sagði áðan að við hefðum náð stjórn á heildarveiðinni. Það er einfaldlega ekki rétt. Ég hjó eftir því að hæstv. sjútvrh. var með sama grunnstefið í öllum viðtölum sem fjölmiðlar tóku við hann í dag. Hann sagði: Þetta er góður samningur vegna þess að hann gefur okkur stökkbretti til að stökkva á inn í framtíðina og fá meiri kvóta vegna þess að í 6. gr. samningsins er talað um að vísindanefnd eigi að meta líffræðilega dreifingu stofnsins. Og ef hún breytist, þá gerir það að verkum að í krafti þess að síldin gangi e.t.v. í ríkari mæli inn fyrir lögsögu Íslendinga, þá eigum við að geta gert tilkall til frekari kvóta. Herra forseti. Ég held því líka fram að þarna sé afskaplega bernsk óskhyggja á ferðinni hjá hæstv. ráðherra. Þegar ég les þessa grein, þá get ég ekki lesið þessar afdráttarlausu yfirlýsingar um möguleika Íslendinga til þessa í framtíðinni sem hæstv. ráðherra les úr. Ég ætla, herra forseti, með góðu leyfi forseta, að lesa hana í hrárri þýðingu minni: ,,Samningsaðilar skulu nota niðurstöður vísindahópsins sem grunn fyrir framtíðarsamninga um vernd, skynsamlega nýtingu og stjórn veiða úr stofninum, þar á meðal mögulega breytingu á heildarkvóta og úthlutun milli aðila að svo miklu leyti sem dreifing stofnsins réttlætir breytingar á núverandi fyrirkomulagi.`` Síðan segir: ,,Öll endurskoðun skal gerð með fullri hliðsjón af dreifingu allra þátta stofnsins.`` Herra forseti. Allt þetta er undirorpið pólitísku mati. Það er pólitískra samningsaðila að meta hinar vísindalegu niðurstöður. Það eru ekki vísindamennirnir sem útbýta þessu, heldur eru það pólitíkusarnir sem eiga að meta þetta. Ég veit hvað átt er við með dreifingu allra þátta stofnsins. Var það ekki einmitt partur af módeli sem var fleygt sem sýndi að Rússar ættu í krafti líffræðilegrar dreifingar að geta krafist á þriðja tugs prósenta af heildarkvótanum vegna þess að sum árin kemur svo mikið af ungviðinu inn fyrir þeirra lögsögu þó þar sé engin hrygning og enginn fullvaxta veiðistofn sé þar til staðar. Með öðrum orðum, ef sú gerbreyting yrði á göngu stofnsins að mikill hluti hans gengi inn fyrir lögsögu Íslendinga og við ætluðum í krafti þess að krefjast meiri kvóta, þá geta Rússar alltaf komið og bent á að það eigi samkvæmt því sem þessir herramenn skrifuðu undir að taka fulla hliðsjón af dreifingu allra þátta, þar á meðal dreifingar ungviðisins. Það er því fráleitt að halda því fram með jafnóyggjandi og afdráttarlausum hætti og hæstv. sjútvrh. gerir, að þetta geri það að verkum að við munum nánast sjálfkrafa, eins og ég les út úr orðum hans í dag, fá aukinn kvóta ef síldin gengur áfram inn fyrir lögsögu Íslendinga. Herra forseti. Við hjuggum líka eftir því, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, að það var ekkert rætt á fundi utanrmn. um þá staðreynd sem blasir við á þeim pappírum sem við fáum í dag, staðreynd sem gerir það að verkum að Rússar mega koma inn fyrir efnahagslögsöguna og veiða fimm þúsund tonn og Norðmenn mega veiða 130 þús. tonn. Skyndilega velti ég því fyrir mér, hvernig stendur á því að Norðmönnum var svona áfram um að ná þessum samningi. Þessi hluti samningsins er dagsettur í dag eftir því sem ég skil af þessum pappírum sem fyrir okkur liggja. Það er svo, herra forseti, að síldin sem er núna að veiðast er fjögurra til fimm ára gömul. Yfirleitt þegar hún gengur hingað inn fyrir lögsögu Íslendinga og á íslenskt hafsvæði, hefur hún verið sjö ára, þ.e. það eru tvö ár í það. Það er líklegt að þessir stóru árgangar sem í dag standa undir veiðinni gangi til Íslands. Auðvitað vita Norðmenn þetta og það er þess vegna sem þeir eru hérna að skapa fordæmi til framtíðarinnar. Það er vegna þess að þeir vita það, eða þeir telja það líklegt að síldin muni í vaxandi mæli ganga hingað inn fyrir, og líka vegna þess að íslenskir vísindamenn hafa á síðustu dögum verið að benda á þá staðreynd að kalda tungan milli Færeyja og Íslands er að hverfa og hún verður ekki fyrirstaðan fyrir göngunni yfir í íslenska hafsvæðið sem hún var í fyrra. Herra forseti. Getur ekki verið að það sé þetta sem vakir fyrir þeim? Ég held, herra forseti, að þó að ýmislegt megi gott um þennan samning segja, þá er hann fráleitt nógu góður. Ég get ekki séð það að svona slakur samningur réttlæti framtíðarhagsmunina sem í þessu máli liggja fyrir Íslendinga.

Herra forseti. Það hefur blasað við um nokkra hríð að það stefndi í mjög verulega veiði úr norsk-íslenska síldarstofninum, langt umfram það sem hagsmunum okkar yrði best borgið með. Það hefur líka blasað við að veruleg hætta væri á því, ef strandþjóðirnar næðu ekki saman, að kapphlaup þjóðanna um að auka kvóta sinn mundi valda enn meiri áhættu í þessu efni. Eins og komið hefur fram eigum við Íslendingar mestra hagsmuna að gæta varðandi það að takmarka veiðar við þessar aðstæður úr norsk-íslenska síldarstofninum. Ungir árgangar eru uppistaðan í stofninum í dag. Við þurfum að leyfa þeim að eldast til þess að verulegar líkur séu á því að síldin komi inn í okkar lögsögu og skapi grundvöll fyrir þeirri framtíðarkröfugerð sem við höfum haft uppi í þessu efni. Forsendan fyrir því að við náum þeim árangri er að síldin komi inn í íslenska lögsögu eins og að hefur verið stefnt. Það eru þess vegna miklir hagsmunir í húfi þegar strandþjóðirnar ná samningi eins og þessum og hann markar vissulega þáttaskil varðandi stjórn stofnsins. En því fer auðvitað fjarri að málið sé að fullu unnið. En hér hefur verið stigið mikilvægt skref fram á við til hagsbóta og til þess að styrkja hagsmuni Íslendinga. Sá samningur sem hér liggur fyrir er líka forsenda fyrir því að strandþjóðirnar geti tekist á við Evrópusambandið um að takmarka þann kvóta sem Evrópusambandið hefur einhliða sett. Menn segja alveg réttilega að þessi samningur leysi það mál ekki sjálfkrafa. Það á eftir að taka á því. En hitt má vera alveg ljóst að ef strandþjóðirnar hefðu ekki náð saman, þá hefði engin von verið til þess að unnt væri að setja bönd á Evrópusambandið og miklu frekar líkur á því að þjóðirnar hefðu farið í kapphlaup um að hækka kvótann á víxl sem leitt hefði til mests tjóns fyrir Íslendinga. Að þessu leyti er samningurinn mikilvægur varðandi þau viðfangsefni sem enn blasa við til þess að koma endanlegri stjórn á veiðar úr þessum stofni. Við erum að treysta framtíðarhagsmuni okkar, ekki síst með því að samningsþjóðirnar, strandþjóðirnar hinar sem við erum að semja við, hafa viðurkennt að skipting stofnsins til framtíðar eigi að byggjast á dreifingu stofnins. Við höfum lagt á það höfuðáherslu í viðræðunum allt frá upphafi að dreifing stofnsins yrði að vera grundvöllur skiptingarinnar. Við höfum vísað til sögulegrar reynslu í þeim efnum og vísað til þess að flest bendir í þá átt, ef stjórn verður á veiðunum, að sú saga geti tendurtekið sig. Við fáum það viðurkennt, komi síldin inn í íslenska lögsögu, að frekari samningar sem munu fara fram á næstu árum um breytingar á hlutdeild einstakra ríkja eiga að byggjast á þessum sjónarmiðum. Þegar hér er verið að gera það tortryggilegt að í samningnum er vísað til þess að sú breyting geti hugsanlega átt sér stað, þá liggur það auðvitað í augum uppi að þannig verður að orða þennan texta því að við höfum engar sannanir fyrir því að svo muni verða. Við væntum þess að síldin komi. Það er enn hugsanlegt að hún komi og það er verið að vísa til þeirrar óvissu en ekki annarra þátta í því ákvæði sem vitnað hefur verið til. Því er haldið fram að við séum að gefa mikið eftir við þessar aðstæður. Vissulega er það svo að við erum að draga í land frá þeim kvóta sem við gáfum út sameiginlega með Færeyingum. En það lá hins vegar alltaf ljóst fyrir að við værum tilbúnir til þess í þeim tilgangi að tryggja framtíðarstöðu okkar. Ef við horfum svo á þetta í því ljósi að á tíu síðustu árum síldveiðanna þegar síldin var í sem ríkustum mæli innan okkar lögsögu og það sem við köllum hið klassíska síldveiðitímabil, þá vorum við að veiða 250 þúsund lestir að meðaltali á ári. Núna erum við að tryggja okkur 190 þúsund lestir áður en síldin kemur inn í íslenska lögsögu að nokkru marki. Í þessu ljósi er ekki hægt með neinum rökum að halda því fram að hér sé um lélega samningsniðurstöðu að ræða að því er þetta ár varðar. Og enn síður er hægt að halda því fram að hér sé um lélega samningsniðurstöðu að ræða þegar horft er til þeirrar viðspyrnu sem við fáum í þessum samningi vegna framtíðarákvarðana þegar síldin hefur komið í ríkara mæli inn í íslenska lögsögu á nýjan leik. Við komumst ekki hjá því að horfa á staðreyndirnar sem þannig blasa við. Við höfum með þessum samningi tryggt veiðirétt í Jan Mayen lögsögunni. Því er hér haldið fram að við höfum á grundvelli Jan Mayen samkomulagsins átt sjálfkrafa rétt til þess að fá að veiða allan okkar hlut í Jan Mayen lögsögunni. Það er rangt. Við áttum og eigum samkvæmt þeim samningi rétt á því að veiða sanngjarnan hlut. En við erum hér að tryggja það að við getum veitt eins og við viljum innan Jan Mayen lögsögunnar. Á móti fá hins vegar Norðmenn rétt til veiða í íslenskri lögsögu, en hann er takmarkaður og það sýnir að hér er verið að framkvæma ákvæði sem eru í jafnvægi. Við erum með þessu að opna möguleika fyrir útgerðarmenn til þess að nýta síldina á hagkvæmari hátt en unnt væri að gera í ólympísku kapphlaupi þar sem öll veiðin færi til bræðslu. Og það hlýtur að vera markmið okkar að standa þannig að stjórnun á veiði úr þessum stofni í samvinnu við aðrar þjóðir að við eigum möguleika á því að fá sem allra mest verðmæti úr stofninum. Það hefur verið unnið að þessu máli kappsamlega. Við höfum lengi haldið fundi sem ekki hafa skilað árangri en við höfum jafnan lýst því yfir að við værum reiðubúnir ef sanngjarn grundvöllur fyndist til þess að ljúka samningum. Það er ekki á málefnalegum rökum sem því er haldið fram að hér hafi átt sér stað óeðlileg vinnubrögð varðandi undirbúning samninga af þessu tagi. Því er haldið fram að það megi ekki gera samning vegna þess hversu stutt er þangað til veiðarnar hefjast. Auðvitað er það rétt að það veldur ákveðnum vandkvæðum þegar svo skammt er til stefnu. En það hefði verið alveg fráleitt af okkur að ætla að hafna samningum sem tryggja viðunandi niðurstöðu í ár og treysta stöðu okkar til framtíðar vegna þess hversu fáir dagar eru þar til veiðarnar hefjast á nýjan leik. Það hefði verið óverjandi með öllu að láta slík sjónarmið koma í veg fyrir að við semdum og eru ekki á neinn hátt málefnaleg rök í þessu efni. Auðvitað leiðir þetta til þess að við þurfum að skipta veiðiheimildum niður á skipin. En er það ekki svo að við höfum verið, a.m.k. í mjög ríkum mæli, sammála um að það væri skynsamlegasti hátturinn sem unnt væri að hafa á til þess að veiðarnar yrðu sem hagkvæmastar. Ég sé ekki með hvaða rökum menn ætla að mæla á móti því að aflahlut Íslendinga sé skipt niður á einstök skip. Þeir sem stundað hafa veiðar, a.m.k. fram til þessa, hafa lagt á það höfuðáherslu að þannig yrði staðið að stjórnun veiða, að menn vissu hvað í þeirra hlut kæmi til þess að þeir gætu stýrt veiðunum á sem hagkvæmastan hátt. Við höfum nú verið að bíða í nærri þrjá áratugi eftir því að þessi mikilvægi veiðistofn stækkaði svo að við gætum farið að nýta okkur hann á nýjan leik. Það eru miklir hagsmunir í húfi fyrir okkur Íslendinga. Ef veiðin hefði haldið áfram stjórnlaust á næstu árum, þjóðirnar hefðu aukið kvóta sinn hver í kapphlaupi við aðra undir því yfirskini að þær væru að treysta stöðu sína, þá hefði niðurstaða af slíku framferði fyrst og fremst bitnað á okkur því að hún hefði dregið úr líkum á því að síldin kæmi á ný inn í okkar lögsögu. Hún hefði veikt samningsstöðu okkar til frambúðar. Ef við hefðum ekki þorað að gera samninga nú hefðum við getað látið þriggja ára bráðlæti leiða til þess að við þyrftum að bíða í aðra þrjá áratugi eftir að fá tækifæri til þess að veiða úr þessum stofni og styrkja efnahag þjóðarinnar með því að geta nýtt okkur hann. Ég held þess vegna, herra forseti, að það hafi verið nauðsynlegt og mikilvægt að gera þann samning sem hér liggur fyrir. Við erum að treysta stöðu okkar til framtíðar. Við erum að taka framtíðarhagsmuni fram yfir allt annað í þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir. Það er mikilvægt og brýnt að Alþingi samþykki þá samninga sem í framhaldi af þessu verða lagðir hér fyrir.

Virðulegi forseti. Sá samningur sem undirritaður hefur verið í Ósló um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum er mjög vafasamur. Það hafa alls ekki komið fram fullnægjandi rök fyrir því að þessi samningur tryggi sem best hagsmuni íslensku þjóðarinnar, enda virðist ljóst að þessi samningur er gerður fyrst og fremst á kostnað Íslendinga. Það erum við fyrst og fremst ásamt Færeyingum sem borgum fyrir þennan samning. Maður spyr: Er það tilviljun að Norðmenn eru fyrst tilbúnir til að semja um síldarkvótann þegar þeir eru langt komnir sjálfir með að veiða það sem þeir í upphafi skömmtuðu sér? Mér finnst því að aðdragandinn beri mikið vott um óðagot og taugaveiklun. Það hefði átt að íhuga mun betur hvort rétt var að gera samning á þessum grundvelli þar sem svo lítið kemur í hlut Íslands miðað við þann sögulega rétt sem við höfum til að veiða úr síldarstofninum. Ég sé ekki að mikil áhætta hefði verin tekin þó beðið hefði verið t.d. fram á haust. Vissulega hefði þá verið um einhverja ofveiði að ræða miðað við hvað áætlað er að stofninn þoli. Við hefðum þá veitt 240 þús. tonn í stað 190 þús. tonna eins og samningurinn gerir ráð fyrir. En vel er líklegt og því er líka spáð að síldin muni í meira mæli ganga inn í íslenska lögsögu. Það hefði gert samningsstöðu okkar miklu betri. Miðað við hvað við fáum nú í okkar hlut með þessum samningi hefði það verið réttlætanlegt. Undir það ber vissulega að taka að langtímahagsmunir íslensku þjóðarinnar felast í því að ekki verði gengið of nærri stofninum og tryggja megi sem fyrst að stofninn nái sér í fyrri stærð. En þegar samningarnir eru jafnsnautlegir fyrir okkur og raun ber vitni, þá er það mikið vafamál að rétt hafi verið að semja upp á þessi býti. Það er sama hvort litið er á aukningu á veiðum þjóðanna frá því sem var í fyrra eða út frá því hvað gefið var eftir af því sem þjóðirnar ætluðu sér að veiða án samninga. Í báðum dæmum er útkoman verst fyrir okkur Íslendinga. Ef litið er á aukningu úr síldveiðistofninum frá veiðunum í fyrra, er aukningin hjá okkur langminnst. Þannig aukast veiðar Norðmanna um 26% frá því í fyrra, Rússa um 56%, Færeyinga um 15% en Íslands aðeins um 10%. Það eru því fyrst og fremst Íslendingar og Færeyingar sem gefa eftir meðan Norðmenn gefa sáralítið eftir og Rússar fá aukningu. Sama gildir ef litið er á það magn sem þjóðirnar ætluðu að taka sér næðust ekki samningar. Þannig hefur Ísland gefið langmest eftir miðað við það magn sem við töldum að við ættum rétt á miðað við sögulegan rétt okkar og það sem áætlað var að stofninn þyldi. Ísland hefur þannig gefið eftir 54 þús. tonn eða 22--23% frá því sem við ætluðum að veiða, Norðmenn aðeins 30 þúsund af þeim 725 þúsund tonnum sem þeir ætluðu að veiða, eða um 4%. Rússar fá heldur meira en þeir ætluðu að taka og Færeyingar gefa eftir svipað og við eða um 23%. Það þarf auðvitað engan að undra að sjávarútvegsráðherra Noregs er afar ánægður með samninginn eins og fram kom í fjölmiðlum í gær. Varðandi þann þáttinn sem snýr að Evrópusambandsríkjunum og betri samningsstöðu gagnvart þeim eftir þessa samninga, þá er ekki sjálfgefið í því efni að þeir stundi ekki óheftar veiðar úr síldarstofninum og taki þau 150 þúsund tonn sem þeir boðuðu. Það vekur líka upp þá spurningu hvort þessi fjögur ríki hafi rætt um hvort og þá hvernig þau ætla að koma í veg fyrir að aðrar þjóðir stundi óheftar veiðar úr síldarstofninum, t.d. Evrópusambandsríkin, ef ekki nást við þær samningar. Um það spyr ég og hvort eitthvað hafi verið um það rætt hvort og þá hvernig þessi fjögur ríki ætla að koma í veg fyrir að aðrar þjóðir sæki á þessi mið þannig að farið verði langt fram úr því sem fiskifræðingar telja ráðlegt. Einnig væri fróðlegt að fá fram hvað þessar þjóðir telja að hægt sé að semja við EB um mikla veiði. Hæstv. utanrrh. hefur gefið í skyn að um mjög lítið magn væri að ræða, nánast gefið í skyn að það væri hverfandi. Það væri æskilegt að fá eitthvað nánar um það í þessari umræðu. Ég vil vitna til þess sem fram kom í fjölmiðlum í gær og var haft eftir Kristjáni Ragnarssyni, formanni LÍÚ. Hann segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það hefur verið villt um fyrir mönnum miðað við þessa niðurstöðu og svo er líka látið að því liggja að með þessu náist stjórn á sókn Evrópubandalagsins. Það er rangt. Evrópusambandið ætlar ekkert að taka tillit til þessara samninga miðað við það sem þeir hafa sagt okkur. Þeir ætla að láta á það reyna hvað þeirra floti getur veitt í sumar.`` Þetta er álit formanns LÍÚ. Vissulega má segja að ekki sé allt alvont við þessa samninga, t.d. það að löndin hafa komið sér saman um í hvaða mæli þau veita hvort öðru aðgang í lögsögu sinni til síldveiða, en með samningnum fáum við nú ótakmarkaðan aðgang að Jan Mayen lögsögunni. Auk þess er það nokkurs virði að ná lausn í einu af þeim ágreiningsmálum sem uppi hafa verið milli Norðmanna og Íslendinga. Einnig er það jákvætt að með samningnum lengist veiðitíminn og líklegra að síldin nái því fituinnihaldi að við getum nýtt hana meira til manneldisvinnslu og að hún verði verðmeiri til lýsisvinnslu. Mig langar í þessu sambandi að spyrja um á hverju það byggist sem fram kemur í fréttatilkynningu sem við höfum fengið. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Norðmenn fá heimild til að veiða í íslenskri lögsögu sem svarar tveim þriðju hlutum hlutdeildar Íslendinga. Rússar munu fá heimild til að veiða allt að 5.000 lestir á takmörkuðu svæði innan íslensku lögsögunnar.`` Ég hefði gjarnan viljað fá upplýst á hvaða forsendu þetta byggir, þ.e. þessir tveir þriðju hlutar sem Norðmenn fá heimild til að veiða í íslenskri lögsögu. Það liggur fyrir að meira en 80 skip hafa sótt um að veiða úr síldarstofninum, þar af 27 frysti- og ísfisktogarar. Þá vaknar auðvitað spurning hvernig með eigi að fara, hvernig skiptingin á þessum 195 þúsund tonnum verður og út frá hvaða forsendum verður gengið. Ráðherrarnir hljóta að hafa rætt það mál og hafa einhverjar hugmyndir um hvernig skipta eigi þessu magni og það er nauðsynlegt að fá einhverjar upplýsingar um það í þessari umræðu. Svo að ég vitni aftur í formann LÍÚ, þá sagði hann í gær að hann telji að þessi samningur sé allur á kostnað Íslendinga og ekki náist samt stjórn á veiðum úr stofninum. Hann gagnrýnir að það sé búið að gefa út reglugerð þannig að þetta komi mjög óvænt og orðrétt segir hann, með leyfi forseta: ,,... má segja aftan að mönnum sem hafa í góðri trú verið að sækja um veiðirétt úr þessum stofni.`` Það hlýtur því að vera fylgst grannt með því hvernig skiptingunni verður háttað og spyr ég um það efni. Ég vil líka segja að það hlýtur að valda okkur nokkrum vonbrigðum að héðan í frá á kvótaskipting að byggja á dreifingu stofnsins og er það viðurkennt með þessum samningum. Þannig er raunverulega okkar sögulegi réttur miðaður við þessi 190 þúsund tonn. Ég hélt því fram þegar við ræddum þessi mál, að mig minnir í fyrra, að sögulegur réttur okkar væri a.m.k. 450--480 þús. tonn. Sumir héldu því fram að hann væri jafnvel meiri. En hér er það raunverulega fest í sessi að sögulegur réttur okkar sé ekki nema rúmlega 190 þús. tonn. Héðan í frá á kvótaskiptingin að byggja á dreifingu stofnsins og það er viðurkennt með þessum samningum. Ég tel það mjög hæpið að halda þannig á málum og mér liggur við að segja að ráðherrarnir hafi í Ósló verið að semja mjög alvarlega af sér miðað við hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Ég ætla að láta þetta nægja í bili. En ég tel að það sé alveg ljóst, virðulegi forseti, að það hefur of mikið verið gefið eftir í þessum samningum og það er langt í frá augljóst að hagsmunir íslensku þjóðarinnar séu tryggðir með þessum samningum.

Virðulegi forseti. Þau tíðindi hafa gerst að búið er að semja við Norðmenn, Dani og Rússa um síldveiðar á komandi vertíð. Strandríkin svokölluðu hafa náð saman en fyrir utan stendur Efnahagsbandalagið sem gerir sívaxandi kröfur til þátttöku í síldveiðum. Ég vil taka undir orð sem hafa fallið í þá veru að það hafi verið góð vinnubrögð að kynna þetta mál bæði í utanrmn. sl. laugardag og einnig að koma með málið strax inn í þingið. Þó að þetta mál sé e.t.v. ekki það kvennapólitískasta sem við tökumst á um í þinginu þá ítreka ég þá stefnu Kvennalistans að við leggjum áherslu á það að síldveiðar eigi sér stað með sjálfbæra þróun í huga eða fiskveiðar yfirleitt og að veiðar séu stundaðar til manneldis og reynt að nýta hráefnið eins vel og kostur er. Ég tel mjög mikilvægt að ná samningum sem auka líkurnar á því að síldveiðar verði fyrst og fremst nýttar til manneldis, þ.e. að síldin fari í söltun og frystingu. Við kvennalistakonur teljum að þó að vissulega sé súrt í broti að þurfa að lækka hlutdeild okkar miðað við einhliða yfirlýsingu okkar mun meira en Norðmenn þá séu það mikilvæg rök að þetta samkomulag komi líklega til með að minnka síldveiðarnar í heild og þetta auki líkurnar á því að stofninn verði veiddur skynsamlega með sjálfbæra þróun í huga. Þá er einnig súrt í broti að þurfa að opna lögsögu okkar fyrir Rússum og Norðmönnum en á móti má benda á að lögsaga Jan Mayen opnast sjómönnum okkar til síldveiða á móti. Þrátt fyrir það að ég sjái vissa kosti við samninginn vil ég einnig láta í ljós ákveðnar efasemdir. Ég er t.d. alls ekki sannfærð um að sú kenning sé rétt að ef síldin nær því að verða nógu gömul komi hún aftur til Íslands. Ég er alls ekki sannfærð um að það sé pólitískt rétt að gefa eftir meira en Norðmenn núna þegar þeir viðhafa þann málatilbúnað eins og aðrir hafa bent á að obbinn af veiðireynslu okkar sé of gömul til að skipta meginmáli. Við höfum reynt að andmæla þessu sjónarmiði og mér sýnist að samningurinn komi til með að veikja okkar fyrri rök. Þá er einnig ljóst að samningurinn hefur fyrst og fremst átt sér stað á kostnað Íslendinga og Færeyinga enda eru hagsmunir okkar kannski stærstir. Þrátt fyrir þessar efasemdir tel ég að kostirnir séu meiri og að þetta sé mikilvægur áfangi þó að enn eigi eftir að koma í ljós hvað ESB eða Efnahagsbandalagið gerir og hvort samningsstaða okkar batnar eitthvað ef síldin kemur til landsins. Mér er ekki alveg ljóst hvernig enda virðist vera mjög óljóst ákvæðið í samningnum um það að hvaða leyti samningsstaða okkar styrkist ef síldin kemur hingað. En veiðitími síldarinnar lengist með samningnum og síldin verður því aðgengileg fyrir íslenska flotann þegar fituinnihaldið hentar til manneldis. Við náðum greinilega ekki öllum kröfum okkar en ég tel eins og ég sagði áðan að þetta sé í rétta átt þó það orki vissulega tvímælis. Að lokum spyr ég hæstv. utanrrh. hvort honum sé ljóst hvað ESB gerir í þessari stöðu, hvers má vænta af þeim. Þá vil ég spyrja hæstv. utanrrh. hvernig hann hyggst framkvæma samninginn eins og hér var líka spurt áðan af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Á að hverfa frá því að hafa síldveiðar frjálsar fyrir þau skip sem hafa nú sótt um leyfi eða á að skipta þessum kvóta á skipin með ákveðnum hætti og ef svo er hvernig stendur til að skipta þessu á skipin? Á að styðjast við þær hugmyndir sem hafa verið ræddar í úthafsveiðinefnd eða á að styðjast alfarið við lögin um stjórn fiskveiða? Það er ljóst að síldarævintýri er fram undan en það er alls ekki ljóst hverjir fá að taka þátt í því og sagan ein getur leitt í ljós hvort samningurinn er til góðs fyrir langtímahagsmuni okkar.

Herra forseti. Sú ræða sem nú var flutt var að mínu mati mjög málefnaleg og það er að sjálfsögðu rétt hjá hv. 19. þm. Reykv., Guðnýju Guðbjörnsdóttur, að allt orkar tvímælis þá gert er. Auðvitað er það með þennan samning eins og alla aðra samninga við erlenda aðila og samskipti okkar við aðrar þjóðir að hann hefur bæði kosti og galla og það er ekkert nema framtíðin sem getur dæmt það endanlega hvort hér var um jákvætt skref að ræða eða ekki. En hann er að mínu mati góður og hefur marga kosti en auðvitað hefur hann líka galla eins og allir samningar sem við gerum. Það þýðir náttúrlega ekki að tala eingöngu um hagsmuni okkar í málinu eins og mér fannst hv. þm. Össur Skarphéðinsson gera og gera lítið úr hagsmunum Rússa og segja að það skipti engu máli með þeirra smásíld, það sé siðferðilega rangt að drepa hana sem ég er út af fyrir sig sammála en það eru auðvitað hagsmunir í því að hafa fiskstofninn í lögsögu sinni og ég er sem ég sjái okkur Íslendinga fallast á það ef þetta væri öfugt og smásíldin væri hér að við ættum engan rétt. Við verðum að vera tilbúnir til að setja okkur í spor annarra í þessum málum og reyna að meta hlutina út frá því. Auðvitað má halda því fram að Norðmenn skuldi okkur siðferðilega út af því að þeir drápu smásíldina. En það er hins vegar staðreynd að þeir hafa hætt því og þeir hafa ekki gert það á undanförnum árum í neinum mæli og það er stefna þeirra að gera það ekki framar. Það þjónar hagsmunum okkar og við hljótum að reyna að leggja á það áherslu. Því er haldið fram í umræðunni að menn hafi átt að bíða og semja síðar vegna þess að síldin væri að koma inn í lögsögu okkar. Því var líka haldið fram í fyrra að síldin væri að koma inn í lögsögu okkar þegar við sömdum við Færeyinga. Þá voru ekki allir sem mæltu með því án þess að ég sé að gera mikið úr þeirri andstöðu en það reyndist vel og þessi kalda tunga sem er austan við land er ekki að hverfa. Þetta er Austur-Íslandsstraumurinn. Hann var mjög kaldur 1995. Hann er að vísu ekki eins kaldur núna 1996 en hann er samt mun kaldari en hann var á síldarárunum fyrir hrunið. Það er því miður ekki orðin staðreynd jafnvel þó að síldin hafi stefnt mjög hratt í vestur fyrir nokkrum dögum þá kom hún ekki inn í lögsögu okkar og nú stefnir hún í norður á Jan Mayen lögsöguna. Það skyldi nú ekki vera að veiðarnar yrðu fyrst og fremst innan hennar í sumar? Það gæti farið svo. Við skulum ekkert fullyrða um það vegna þess að við vitum það ekki. Þetta er mjög mikil óvissa. Að halda því þá fram núna að það hefði átt að bíða með að semja vegna þess að það hefði styrkt samningsstöðu okkar tel ég að sé rangt og menn skulu hafa það í huga að það er ekki langt þangað til við þurfum að fara að semja um veiðar næsta árs. Þær viðræður þurfa að hefjast í september og það er ekki langt í það. Því er haldið fram að við séum ekki búin að ná stjórn á Evrópusambandinu. Það er alveg rétt. En hér hefur komið fram að þessi samningur er forsenda þess að það geti gerst. Samvinna strandríkjanna er alger forsenda þess að koma á skipulegum veiðum. Samningurinn er líka forsenda þess að veiðarnar verði ákveðnar innan skynsamlegra marka á árinu 1997. Þetta verða menn að horfa á og meta málið í þessu ljósi. Því er haldið fram að fundirnir í Ósló hafi verið sýndarmennska, leiksýning. Það er alveg rétt að það hefur átt sér stað verulegur undirbúningur, því hvernig er hægt að halda slíkan fund án þess að undirbúningur hafi átt sér stað? Gera menn ráð fyrir því að menn hafi svo gaman af slíkum leikaraskap að menn hafi vakað meira og minna alla sl. nótt til þess?

Hver var uppskeran af þeirri vöku?

Hver var uppskeran af þeirri vöku? Uppskeran af þeirri vöku var sú að menn náðu saman og gerðu samning. Það var alls ekki ljóst á tímabili að það gæti gerst. Nú getur hv. þm. haldið því fram að það hafi komið fram í einhverri sérstakri eftirgjöf Íslendinga. Auðvitað er það svo í öllum málum ef menn ætla að ná saman að einhverju þarf að hnika til og hlutum var hnikað til í nótt og í morgun. En það voru ekki þeir hlutir sem skiptu sköpum í þessu sambandi og þar var ekki vikið frá hagsmunum Íslands þannig að það er út í hött þegar því er haldið fram að menn hafi verið með einhvern leikaraskap. Samráð hefur átt sér stað við hagsmunaaðila allan tímann og þetta mál hefur mjög oft verið rætt í sjútvn. og farið yfir það. Það er hins vegar rétt að utanrmn. var boðuð til samráðs á laugardaginn og það hefði verið eðlilegt að kalla jafnframt sjútvn. saman. Það finnst mér rétt að viðurkenna að hafi verið ákveðin mistök en þó verða menn að hafa í huga að staða utanrmn. í þessu samandi er önnur en sjútvn. samkvæmt þingsköpum og hefðum í því sambandi. Það ber að hafa samráð við utanrmn. og henni ber að halda trúnað án þess að ég sé á nokkurn hátt að vantreysta sjútvn. í þessu sambandi. En allt slíkt samráð er til bóta og þess vegna ber að reyna að halda þeirri nefnd upplýstri í þessu máli. Það er gert mikið úr því að með þessu náum við ekki heildarstjórn á veiðunum og við höfum ekki náð utan um veiðar Evrópusambandsins. Það er rétt og það er ekkert tryggt í þeim efnum. En eins og ég sagði er samningurinn forsenda þess að sú vinna geti hafist og það hefur þegar verið lagður grunnur að því. Þetta var mikið rætt milli samningsaðila og full samstaða um það að vinna á þeim grundvelli. Fulltrúum Evrópusambandsins verður nú þegar gerð grein fyrir málinu og við munum fara að vinna að því sameiginlega að koma á heildarstjórnun í stofninum. Auðvitað er það allt önnur staða en vera í sitt hvoru horninu í þessu máli þannig að það geta ekki verið rök í málinu. Það hefði aldrei verið hægt að ná utan um málefni Evrópusambandsins með þessum samningi. Það held ég að öllum sé ljóst. Hefði verið rétt að draga Evrópusambandið að þessu borði með hinum þjóðunum? Ég segi nei. Það hefur alltaf komið fram að það ætti að gera síðar. Það er líka gert mikið úr því að tímasetningin sé röng og vegna þess að vertíðin sé að byrja hafi ekki átt að semja. Ég skil ekki slíkan málflutning. Undirbúningur skipanna væri ekkert með öðrum hætti þó að lengri tími væri til stefnu. Þau skip sem geta veitt síldina hafa verið að undirbúa sig að undanförnu og flest verið að búa sig í mikið kapphlaup í veiðinni. Er það mjög slæmt ef einhverjir fara að hugsa sem svo: Það er best að draga úr fyrirhuguðu kapphlaupi og reyna að gera meiri verðmæti úr þessu? Ég hefði haldið að það væri gott mál vegna þess að skipin þurfa að undirbúa sig hvort eð er. Það eru engin rök í þessu sambandi, en því er jafnframt haldið fram, að við höfum átt einhvern sjálfkrafa rétt í sambandi við Jan Mayen. Því miður er það ekki. Það þurfti að semja um það. Hins vegar styrkti það ákvæði okkur mjög í þessum samningum enda fáum við ótakmarkaðan aðgang að Jan Mayen lögsögunni, allt það sem við hyggjumst veiða. Ekki fá Norðmenn þann aðgang að íslensku lögsögunni að það sé viðurkennt að þeir geti veitt allt sem þeir ætla að veiða í íslensku lögsögunni. Sú röksemd er því viðurkennd af Norðmönnum að við eigum þar rétt á sanngjörnum hlut í samræmi við Jan Mayen samkomulagið. Að því er varðar það sem hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir sagði um framkvæmd samningsins, þá hefur hæstv. sjútvrh. þegar svarað því og sagt að það væri verið að vinna að því að skipta aflanum milli skipanna. Ég tel mig jafnframt hafa svarað fyrirspurn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. En ég vildi taka það fram um það sem hún sagði, að með þessu sé hinn sögulegi réttur Íslendinga metinn 190 þús. tonn, að svo er náttúrlega alls ekki. Hér er um samningsniðurstöðu að ræða. Í samningum þarf að taka tillit til margra atriða. Það þarf að taka tillit til sögulegs réttar og því höfum við haldið mjög á lofti. En dreifing stofnsins og önnur atriði koma þar líka til álita. Og að halda því fram að eingöngu geti verið um sögulegan rétt að ræða og það ráði fyrst og fremst og eingöngu úrslitum, er náttúrlega óraunhæft með öllu, þ.e. að reikna með að slík niðurstaða geti náðst. Herra forseti. Ég tel að þessi umræða sé mjög gagnleg og skýri málið, en ég hvet hv. þingmenn, sérstaklega stjórnarandstöðunnar sem hafa mælt mjög gegn þessum samningi, að kynna sér hann mun betur. Hann verður síðan ræddur betur í þeim nefndum sem fá hann til umfjöllunar á Alþingi og að sjálfsögðu þarf að fara yfir hann bæði í utanrmn. og sjútvn.

Virðulegur forseti. Við ræðum gífurlega þýðingarmikið mál fyrir okkur Íslendinga, mál sem varðar í senn hagsmuni næstu framtíðar en einnig langtímahagsmuni. Auðvitað getum við verið sammála um að það skiptir afar miklu að ná samkomulagi milli þeirra þjóða sem mest eiga undir í máli sem þessu. Það væri því fagnaðarefni ef ráðherrar okkar kæmu nú til Alþingis með samning sem sammæli gæti verið um að væri viðunandi fyrir okkur út frá þessum markmiðum, bæði litið til næstu framtíðar og til lengri tíma. Því miður, og það blasir við af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram, er þessu ekki svo háttað. Ég verð að segja að niðurstaðan sem hæstv. ráðherrar koma með frá Ósló veldur vissulega miklum vonbrigðum, hlýtur að gera það vegna efnis málsins og vegna þess mjög óvissa grundvallar sem varðar endurskoðunarmöguleika á þessum samningi til framtíðar litið. Auðvitað er það svo að ýmis atriði sem tengjast þessu máli og því að það er komin niðurstaða í málið af hálfu stjórnvalda er jákvætt út af fyrir sig. Fyrr mætti vera ef það væri ekki. Við höfum verið að keppa að því að ná samningi um skiptingu og nýtingu á þessum stofni vegna þess að það er augljóst að það er knýjandi nauðsyn að fá þar niðurstöðu til þess að geta nýtt stofninn á sjálfbæran hátt og til framtíðar litið, einnig út frá okkar hagsmunum. Vissir kostir tengjast því auðvitað eins og fram hefur komið í umræðunni að samningur er gerður, þar á meðal að skipin sem síldveiðar koma til með að stunda geti gert það á hverri vertíð út frá því hvað þau megi sækja og hvar þau megi sækja aflann. Þetta skiptir máli sem og hin líffræðilega hlið málsins, að byggja undir möguleika á því að fullorðin síld skili sér inn á Íslandsmið. Allt er þetta mikils virði. En þegar litið er síðan til samningsniðurstöðunnar, þá eru uppi ekki aðeins álitamál heldur mjög neikvæðir þættir sem við hljótum að ræða opinskátt á Alþingi. Það kom satt að segja á óvart hvernig hæstv. utanrrh. flutti sitt mál í upphafi því að hann gerði í rauninni ekkert af því að vísa á þau tvísýnu atriði sem eru fólgin í þessu máli. Hann lagði málið ekki hlutlægt fyrir heldur hélt hann fyrst og fremst áróðursræðu fyrir þessum samningi og það er kannski skiljanlegt ef litið er á innihaldið. Við vorum áreiðanlega sammála um það eftir þær lotur sem fram hafa farið í þessu máli að okkur bæri að stuðla að því að draga niður heildarveiðina með samkomulagi strandríkjanna að svo miklu leyti sem þau höfðu sóknina á valdi sínu, að þar legðu allir nokkuð í púkk. Niðurstaðan er hins vegar sú að veiðin af hálfu þessara fjögurra ríkja er 100 þús. lestir umfram það sem fiskifræðingar mæla með. Og til viðbótar kemur það að Evrópusambandið á eftir að sækja sinn hlut. Á því höfum við enga stjórnun eins og reynt hefur verið þó að læða inn í umræðuna á þessum sólarhring, þ.e. að við hefðum einhverja kosti að takmarka sókn Evrópusambandsins við eitthvað sáralítið eins og látið hefur verið að liggja. Betur að satt væri. Síðan er það niðurstaðan, skiptingin á þessum 1.100 þúsund lestum milli þjóðanna. Það hefur margoft komið fram hvernig það eru Íslendingar og Færeyingar sem leggja í rauninni allt að mörkum til þess að þetta samkomulag náist. Þá er vísað á 6. gr., að þar sé lykillinn að því að breyta þessu hlutfalli í framtíðinni. Það er satt að segja alveg með ólíkindum hvernig ábyrgir ráðherrar í ríkisstjórninni, eins og við vonumst til að þeir séu, þeir reyna að vera ábyrgir, hvernig þeir reyna að skýra þessa 6. gr., mér lá við að segja rangtúlka hana, því að það er ekki hægt að meta það öðruvísi þegar það kemur fram í umræðunni hjá báðum þessum hæstv. ráðherrum að þar liggi öruggur lykill, eins og þeir flytja mál sitt, til þess að lyfta þessum 17% skiptagrunni upp fyrir Ísland á komandi árum. Með hvaða gleraugum les hæstv. sjútvrh. þessa 6. gr.? Það eru einhver önnur en ég ber á nefi. Það eru einhver önnur gleraugu því að  Það eru þó aðalhuggunarorð ráðherranna í umræðunni að þarna liggi möguleikinn. Hæstv. utanrrh. orðaði það í fyrri ræðu sinni svo að þessi 17% væru miklu minna en við gætum sætt okkur við til lengri framtíðar litið og álíka orð hafði hæstv. sjútvrh. uppi. Þeir eru í rauninni að dæma eigin verk með þessum málflutningi þegar menn líta til ákvæðanna sem eru fólgin í 6. gr. Þetta eru hinar döpru staðreyndir sem hér blasa við. Ég er satt að segja alveg hissa á því að menn skuli leggja í það að læsa samningi sem þessum eins og hér hefur verið gert. Og ég á eftir að sjá það að grannþjóð okkar, Færeyingar, sem við höfum reynt að standa saman með hafi gengið glöð til leiks, að fulltrúar þeirrar þjóðar hafi gengið glaðir til leiks að skrifa undir þennan samning í Ósló. Það skyldi ekki vera að næturvökurnar hafi að einhverju leyti verið vegna þess að það hafi þurft nokkuð að leggjast á Færeyinga til þess að fá þá með í þessa ferð ásamt okkur Íslendingum? Ég óttast það, virðulegur forseti, og hef ástæðu til að ætla að grunnurinn að þessum samningi hafi verið lagður í samtölum íslenska utanrrh. og hinna norsku ráðherra fyrst og fremst og það hafi eitthvað skort á að haft hafi verið það samráð við Færeyinga sem eðlilegt hefði verið í sambandi við þetta mál. En eitt verð ég að nefna, því að réttilega hefur undirbúningur málsins verið gagnrýndur og viðurkennt hér síðast af hæstv. utanrrh. að eftir á að hyggja hefði átt að kveðja sjútvn. þingsins með. Ég sat fund utanrmn. síðasta laugardag og hafði þar uppi sterk varnaðarorð um þennan samning og gagnrýndi það mjög að sjútvn. þingsins skyldi ekki hafa verið kvödd til og hvatti til að það yrði gert áður en farið yrði til Óslóar. En það eru fleiri atriði sem því tengjast og ætla ég þó ekki að rjúfa neinn trúnað gagnvart utanrmn. þingsins. Ég get haft uppi hvað ég sagði á þeim fundi og ég get líka haft uppi hvað ekki var sagt á þeim fundi. Eitt af því sem ekki kom fram á þeim fundi í máli hæstv. ráðherra var það stóra atriði að Norðmönnum ætti að hleypa inn í íslenska lögsögu og veita þeim tvo þriðju af hluta Íslendinga og meira að segja Rússar fengju að smjúga þar inn líka. Yfir þessu var vandlega þagað af ráðherrunum í utanrmn. sl. laugardag á sama tíma og það var gyllt fyrir nefndinni að Jan Mayen lögsagan mundi opnast fyrir Íslendinga til síldveiða. Hver var ástæðan? Lá þetta ekki fyrir? Það lá a.m.k. fyrir alveg hreint upp á tonn hvernig skipta ætti þessum hlut. En lá það ekki fyrir síðasta laugardag að það ætti að opna landhelgina fyrir Norðmönnum til að veiða 127 þús. tonn? Ég krefst svara við því. Var það atriði sem kom upp í Ósló og sem fallist var á eftir á? Hver var ástæðan fyrir því að halda því leyndu fyrir utanrmn. þingsins? Síðan er það að lokum, virðulegur forseti, eftirleikurinn í framhaldi af þessu ef Alþingi fellst á þennan gerning. Það er skipting aflans milli þeirra veiðiskipa sem nú hafa búið sig til síldveiða. Ég skil það svo af orðum ráðherranna að það eigi bara að úthluta öllum þessum sem sótt hafa um leyfi kvóta. Hvernig þeir ætla að skipta, það kemur væntanlega í ljós. Það er vandasamt verk og það er líka verk sem varðar framtíðina og nýtingu þessa stofns eða þess hlutar sem kemur í hlut okkar Íslendinga, þessa allt of lága hlutar sem gengið var frá og skrifað undir í Ósló.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. sagði áðan í upphafi máls síns að nauðsynlegt hefði verið að sýna fram á að Íslendingar gætu samið. Ég tel, herra forseti, að það sem hafi verið sýnt fram á í þessum samningum sé að Íslendingar geti samið af sér. Ég vil rökstyðja það með nokkrum orðum. Í fyrsta lagi liggur það fyrir að þessi samningur er gerður á þeim grundvelli að Íslendingar og Færeyingar beygja sig. Hæstv. ríkisstjórn hefur ávallt sagt að hún væri tilbúin að slaka á kröfum Íslendinga varðandi síldveiðikvóta ef aðrir gerðu slíkt hið sama. Þannig hefur málið ávallt verið kynnt fyrir alþingismönnum og fyrir þjóðinni en aðrir gera ekki það sama. Norðmenn eru með tvö og hálf-faldan kvóta á við Íslendinga eða voru með það samkvæmt einhliða ákvörðunum umræddra ríkja. Íslendingar og Færeyingar skera niður sína kvóta um tvö og hálf-falt meira en Norðmenn þurftu að gera. Samningarnir eru alfarið leystir á grundvelli þess að Íslendingar og Færeyingar fórna. Það skiptir ekki máli þó Norðmenn séu með tvö og hálf-falt meiri kvóta en þessar tvær þjóðir samanlagt, Íslendingar og Færeyingar verða að fórna tvö og hálf-falt meiri kvóta en Norðmenn. Hvað fáum við í staðinn fyrir þessa fórn? Það er sagt: Við fáum m.a. það í staðinn að það er samkomulag um það að Rússar stundi ekki smásíldarveiðar í efnahagslögsögu sinni. Í samningunum í íslenskri þýðingu í lið 2.1 stendur orðrétt, með leyfi forseta: ,,5.000 lestir af aflahlutdeild Rússlands eru teknar frá fyrir veiðar í efnahagslögsögu Rússlands.`` Hvaða síld er veidd í efnahagslögsögu Rússlands? Það er smásíld. Vissulega hefur verið ákveðið eins og segir að þessi tonn, sem eru 10 þúsund þegar saman er lagt, verði látin óveidd í verndunarskyni, en Íslendingar eru búnir að skrifa undir og ljá samþykki sitt því að þessar þjóðir taki sameiginlega ákvörðun um það að heimila Rússlandi veiðar á smásíld innan efnahagslögsögu Rússlands þó það sé samkomulag um það að þessi kvóti verði ekki notaður á yfirstandandi ári. Þetta kalla ég ekki að fá það í sinn hlut að Rússar hafi samþykkt að halda sér frá þessum veiðum á hinni viðkvæmu smásíld innan efnahagslögsögu Rússlands. Það kemur líka fram í þessari sömu grein að þegar árinu lýkur eiga Norðmenn og Rússar samanlagt óveiddan 10 þús. tonna kvóta af síld sem þeir geta væntanlega gert kröfu um að geta sótt á næsta fiskveiðiári þegar þessu lýkur. Í öðru lagi var sagt að það sem við fáum í staðinn fyrir það samkomulag sem við höfum gert um fórnir á kvóta Íslendinga og Færeyinga sé að við náum stjórn á síldveiðum. Nú eru allar horfur á því að Efnahagsbandalagið haldi fast við sitt og vissulega hefur Efnahagsbandalagið alla möguleika til þess að sækja þær 150 þúsund lestir af síld sem þeir hafa ákveðið að taka sér. Þá erum við að tala um veiðar á u.þ.b. 25--30% meira magni af síld en fiskifræðingar hafa ráðlagt. Er það þannig sem við náum tökum á veiðunum? Í þriðja lagi er sagt hér að það sem við fáum í aðra hönd fyrir þetta samkomulag sé að við séum búnir að fá viðræðuaðila okkar til þess að fallast á hvaða vinnuferli eigi að nota við framtíðaráætlanir og framtíðaráform um skiptingu síldveiðikvótans á milli þjóðanna. Það hljóðar svo í íslenskri þýðingu, með leyfi forseta: ,,Aðilar skulu nota niðurstöður vinnuhópsins sem grundvöll samningaviðræðna í framtíðinni um verndun stofnsins, skynsamlega nýtingu hans og stjórnun veiða úr honum, m.a. vegna hugsanlegra breytinga á leyfilegum heildarafla og aflahlutdeild aðila að svo miklu leyti sem dreifing stofnsins réttlætir breytingar á gildandi fyrirkomulagi. Við sérhverja endurskoðun skal tekið tilhlýðilegt tillit til dreifingar allra hluta stofnsins.`` Það er ekki alveg ljóst hvað fyrir mönnum vakir. Það er ekki mikil vissa sem menn fá með þessu samningsákvæði. En það er þó eitt sem menn skulu hugleiða í þessu sambandi. Þessi ákvæði og ýmis önnur ákvæði þessarar bókunar hafa framtíðargildi, þ.e. þetta eru ekki tímabundin ákvæði. Það er ekki eins og með kvótaúthlutunina fyrir árið 1996 verið að gera samning sem er tímabundinn. Þetta er ótímabundið ákvæði sem við höfum ákveðið og samþykkt að lúta, svona eigum við og ætlum okkur að fara að með framtíðarákvörðun um heildaraflakvóta á síld og skiptingu á honum milli þjóðanna. Við erum búin að festa okkur í þessu fari. Og ég spyr hvað gerist að árinu 1996 liðnu? Þá erum við búnir að undirrita í samningi milli þjóðanna hvernig sú ákvörðun á að byggjast upp og það er ótímabundið. Þessari spurningu hefði verið hægt að kasta fram ef hæstv. ráðherra hefði látið svo lítið að hafa samráð við t.d. sjútvn. þingsins áður en þessi ákvörðun var tekin. Og ég spyr: Getum við t.d. á árinu 1997 tekið þá ákvörðun að úthluta sjálfum okkur einhliða síldveiðikvóta eða erum við búin að binda okkur með þessum ótímabundna samningi í ákveðið ákvarðanaferli sem við verðum að nýta til þess að brjóta ekki það samkomulag sem við höfum gert? Erum við með þessum samningi að afsala okkur þeim rétti sem við höfum haft? Ef við erum ekki sáttir við samkomulag það sem hugsanlega gæti tekist við aðrar þjóðir, getum við þá ákveðið einhliða okkar kvóta? Getum við ákveðið einhliða okkar kvóta á árinu 1997 ef við erum ekki sáttir við niðurstöðu af því vinnuferli sem hér er verið að samþykkja eða erum við í framtíðinni bundnir af því að ákvörðunin eigi að ganga með þessum hætti fram? Það er auðvitað meginatriðið í málinu og það liggur ekki ljóst fyrir ef menn lesa samninginn eins og hann hefur verið kynntur okkur alþingismönnum. Þá vil ég taka undir með hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni. Það er ekkert smámál að opna íslenska fiskveiðilögsögu fyrir öðrum þjóðum. Sú ákvörðun hefur aldrei verið kynnt, hvorki í sjútvn., sem ekkert hefur verið rætt við, né í utanrmn., né á hv. Alþingi, né meðal þjóðarinnar að það stæði til af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar að opna íslenska fiskveiðilandhelgi fyrir öðrum þjóðum. Hvað þá heldur að kynnt hafi verið að það standi til án gagnkvæmni, án þess að við fáum þá rétt til fiskveiða í fiskveiðilögsögu annarra ríkja á móti. Við opnum landhelgi okkar fyrir Rússum til veiða á 5 þúsundum tonnum af síld. Hvar er gagnkvæmnin í því samkomulagi? Hvaða heimildir fáum við á móti til að veiða í rússneskri fiskveiðilandhelgi? Enga. Við opnum okkar fiskveiðilandhelgi fyrir Norðmönnum svo þeir geti veitt þar 130 þúsund tonn af síld á næsta ári. Hvaða aðgang fáum við að norskri fiskveiðilandhelgi á móti? Og ég er ekki að tala um landhelgina á Jan Mayen svæðinu sem sérstakt samkomulag var gert um hvernig með skyldi fara þann 13. júní árið 1980. Ég er ekki að tala um það. Ég er að tala um fiskveiðilögsögu Noregs þar sem Norðmenn sjálfir veiða mestallan sinn síldarafla. Hvar er gagnkvæmnin þar, herra forseti? Hver er okkar réttur til þess að stunda veiðar í fiskveiðilandhelgi Noregs sem við ættum að fá um leið og við afhendum þeim réttinn til að stunda veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Mönnum kann að yfirsjást að þetta er sennilega stærsta málið af því öllu saman því að þarna eru Íslendingar að setja fordæmi um að opna fiskveiðilögsögu sína án þess að nokkur gagnkvæmnisréttur sé veittur á móti. Við opnum hana fyrir Rússum, við fáum ekki að veiða í rússneskri landhelgi á móti. Við opnum hana fyrir Norðmönnum. Við fáum ekki að veiða í norskri fiskveiðilögsögu á móti heldur við Jan Mayen þar sem Jan Mayen samkomulagið opnaði hvort eð var möguleika Íslendinga til veiða þar. Það eru þrír til fjórir sólarhringar eftir þar til íslenskir útgerðarmenn halda til síldveiða. Þeim er tilkynnt það núna með þessum skamma fyrirvara að hæstv. sjútvrh. ætli sér að úthluta aflakvóta á komandi veiðar. Og ég spyr: Með hvaða hætti hyggst hann gera það? Ætlar hann að gera það á grundvelli veiðireynslu? Ætlar hann að gera það með einhvers konar jöfnunarúthlutun á milli allra þeirra sem sótt hafa um leyfi eða ætlar hann að gera það með blöndu af hvoru tveggja? Það hefur ekkert samráð verið haft við Alþingi um þessi mál. Það hefur lítið samráð verið haft við hagsmunaaðila. En þegar aðeins þrír til fjórir sólarhringar eru eftir þar til þessi stóri floti hefur veiðar er það frumkrafa að hæstv. ráðherra svari svo einfaldri spurningu sem þessari.

Herra forseti. Það getur að sjálfsögðu alltaf orkað tvímælis að ganga til samninga um viðkvæm deilumál og vissulega er það svo í þessu máli að það orkaði tvímælis hvort það ætti að freista þess að ná samningum strandríkjanna um þessar veiðar eða hvort við ættum að skeika að sköpuðu og fara okkar fram í samvinnu við Færeyinga. Og vissulega orkar margt tvímælis í samningstextanum sem komið er með heim. En hvað er það sem skiptir máli í þessum samningi? Það er það sem eru aðalatriðin fyrir okkar hagsmuni, Íslendinga. Þau hljóta að vera að hérna fáum við kvóta upp á 190 þúsund tonn sem við getum verið nokkuð viss um að okkur muni takast að veiða. Og ekki nóg með það. Okkur mun takast að veiða hann í formi sem er verðmætara, dýrmætara fyrir okkur en ella, feitari síld, verðmætari afurðir. Og það er auðvitað svo um þetta eins og svo oft að það er betra að hafa fiskinn öruggan í hendi en óvissuna af því að ná eitthvað fleiri tonnum en ella. Við fáum þarna að vísu færri tonn en að öllum líkindum jafnmikil ef ekki meiri verðmæti en við hefðum fengið. Menn segja: Við erum búin að slaka út 54 þús. tonnum. Málið er ekki svo einfalt. Það er ekki bara þessi hlið á því. Það er líka sú hlið á því sem kom fram í máli ráðherrans að þessi 244 þús. tonn voru auðvitað engin töfratala. Þau voru sett fram í ljósi þess að það þyrfti að slaka á í samningum ef til þeirra kæmi. Ég minnist þess að það voru ýmsir þingmenn sem töldu að þetta væri allt of lág tala, það hefði átt að vera miklu hærri kvóti sem Íslendingar og Færeyingar nældu sér í. Þá hefði mátt með hundalógík halda því fram að við hefðum slakað enn þá meira á þeirri kröfu. En hið raunhæfa í málinu var það að við kynnum að reyna að ná samkomulagi einhvers staðar í kringum 200 þús. tonn. Þetta er það fyrsta. Í öðru lagi er að með þessum samningi náum við fótfestu til framtíðar sem ekki var fyrir hendi áður. Við fáum tryggingar fyrir því að það verði í samkomulagi þjóðanna í framtíðinni tekið tillit til þess að Íslendingar eiga ákveðinn rétt og síldin er hluti af náttúru Íslands. Hún kemur inn í íslenska fiskveiðilögsögu þótt ekkert verði sagt um það fyrir fram hvenær það gerist eða í hve miklum mæli. Því miður eru horfurnar þessa dagana ekki þær að það gerist núna þótt það breytist vonandi. Við fáum fótfestu til framtíðar í þessu máli og það eru langtímahagsmunirnir sem ráðherrarnir hafa talað um, utanrrh. og sjútvrh. En það er líka fleira í þessu máli, m.a. það að búið er að brjóta ísinn gagnvart því að semja við strandríkin, þessar nágrannaþjóðir okkar um mál af þessu tagi. Haldið þið að það sé létt verk fyrir norsku ráðherranna að \mbox{,,presentera``} þennan samning gagnvart sínum umbjóðendum heima í Noregi sem hafa sagt: ,,Íslendingar eiga ekki að fá neitt, ekki nokkuð skapaðan hlut. Þeir eiga ekki að fá einn einasta fisk úr þessum stofni.`` Við erum búin að brjóta ísinn og fá formlega viðurkenningu á því að við eigum réttmætan hlut. Menn geta síðan deilt um það hvort að það sé akkúrat þessi prósenta eða önnur. Auðvitað hefðum við viljað fá meira og ef við hefðum staðið einir að þessu hefðum við getað skammtað okkur meira. En við erum búin að fá hér mikilvæga viðurkenningu á því að Ísland er aðili að þessu máli og það er stór biti að kyngja fyrir norsk stjórnvöld og fyrir norska hagsmunaaðila. Ég tala nú ekki um fyrir Rússa sem ekki hafa mátt til þess hugsa að Íslendingar fengju meira en þeir út úr svona samningi. Þannig að það eru margar hliðar á þessu og þetta er auðvitað ekki einfalt mál. En ég tel að þessi rök um að brjóta ísinn skipti miklu máli því þau sýna fram á þá pólitísku hlið málsins að það er hægt að semja um þessa hluti og auðvitað ber okkur Íslendingum skylda til þess að reyna að ná samningum um þessi fiskveiðimál. Við höfum þá líka sýnt það sjálfir með þessum samningi að við getum samið um þessa hluti og við ætlum okkur að gera það. Við viljum lifa í friði við nágranna okkar og við viljum sitja með sanngjörnum hætti við það borð þar sem þessum gæðum er deilt milli ríkja. Þess vegna er þetta ekki bara efnahagsleg og fiskifræðileg spurning til skamms tíma eða lengri tíma. Þetta er líka pólitísk spurning sem lýtur að samskiptum okkar við önnur ríki, lýtur að samskiptum okkar við nágrannaríkin í Atlantshafinu og þess vegna er það ekki síst mikilvægt að mínum dómi að ná samningi sem þessum. En við skulum gá að því að hér erum við að tala um kvótaskiptingu til eins árs og menn mega ekki tala hérna eins og sumir hafa gert í þessum umræðum eins og búið sé að skipta til frambúðar þessum veiðiréttindum. Það er einfaldlega ekki þannig. Ég tel að við höfum náð þeirri fótfestu sem við getum staðið á til að sækja fram til frekari hlutdeildar og nýtingar á þessum mikilvæga stofni. Utanrrh. benti á að það væri engin fullvissa fyrir því að síldin kæmi inn í landhelgina á þessu sumri og það er heldur ekkert víst að okkur mundi takast að veiða hana í síldarsmugunni svokölluðu á þessu sumri. Kannski hefði hún öll farið inn í Jan Mayen lögsöguna. Hver veit? En aðalatriðið er það að hér getum við byggt á grunni sem nú er búið að skapa, byggt á grunni sem hér liggur fyrir og er viðurkenndur af fólki, aðilum, ríkjum, sem til skamms tíma hafa ekki mátt til þess hugsa að Íslendingar fengju nokkurn einasta rétt viðurkenndan í þessu máli. Það held ég að sé stóra málið í þessu.

Herra forseti. Mér sýnist að sá samningur sem við ræðum hér í dag byggi fyrst og fremst á tvennu. Í fyrsta lagi því að það var pólitískt metnaðarmál núverandi utanrrh. að semja og eins og fram kom í hans máli var eitt af því mikilvægasta að við höfum sýnt að við getum samið. Það er e.t.v. nokkurs virði fyrir hæstv. ráðherrann. En hitt sem þessi samningur byggir á er trúnaðartraust. Í þessum samningi og því sem hæstv. ráðherrar segja um hann kemur fram mikið trúnaðartraust gagnvart hinum strandríkjunum, sérstaklega gagnvart Norðmönnum. Ég hlýt að setja spurningarmerki við það trúnaðartraust vegna þess að sagan segir okkur að við höfum ekki sótt gull í greipar Norðmanna. En ef við lítum til þess sem hér er talið mikilvægast í samningnum, en það er 6. gr. hans, og síðan þess hvernig hæstv. ráðherrar túlka hana í fréttatilkynningu, þá er það ljóst að hún er túlkuð býsna afdráttarlaust af íslenskum stjórnvöldum. Því hér segir, með leyfi forseta: ,,Ef tekst að ná markmiðum samningsins um verndun og uppbyggingu stofnsins mun þetta ákvæði um vægi dreifingar stofnsins leiða til aukinnar hlutdeildar Íslands á komandi árum.`` Herra forseti. Miðað við texta 6. gr. finnst mér þetta fyrst og fremst lýsa því trúnaðartrausti sem þessi samningur byggir öðrum þræði á. Til þess að við sem hlýðum nú á boðskapinn tökum hlutunum eins og ætlast er til þá er okkur líka bent á að setja okkur í spor annarra. Við verðum að setja okkur í spor annarra svo við áttum okkur á því að það voru ekki bara við sem vorum að fórna, hinir voru líka að fórna jafnvel þó þeir fengju meira. En á móti hljótum við líka að spyrja, þjóð sem byggir sína afkomu svo ríkulega á fiskveiðum: Er þess þá ekki að vænta að aðrir setji sig í okkar spor? Er þetta það sem trúnaðartraustið m.a. byggir á, að við setjum okkur í spor annarra? Mér sýnist, herra forseti, að menn fari hér fram af, ég segi ekki glannaskap, en alla vega af mikilli bjartsýni og ég ætla að leyfa mér að vona fyrir okkar hönd að hún byggi á nokkru sterkari stoðum en þeim sem hér eru fram bornar. Það kom fram, herra forseti, í upphafsræðu hæstv. utanrrh. að með þessu væri búið að ná tökum á heildarstjórnun veiðanna. Það er því miður ekki svo og þó svo að hér hafi komið fram í ræðum beggja ráðherranna að þeir telji að við höfum betri stöðu, þessi fjögur ríki saman, til að standa gegn ásókn Evrópubandalagsins í veiðar á síldarstofninum, þá hafa engin svör komið við því hvernig við hyggjumst bregðast við henni. Mér finnast þau svör a.m.k. það fátækleg að í þeim er lítil huggun. Ég held að það þurfi að koma til nokkuð betri tryggingar fyrir því sem menn treysta í þeim efnum en þær sem hér hafa verið reifaðar því það er alveg ljóst að Evrópusambandið mun fara sínu fram. Það á eftir að skipuleggja þessar veiðar. Reyndar hefur þessi samningur augljóslega verið það lengi í undirbúningi að ég trúi ekki öðru en að nokkur undirbúningsvinna á því hafi farið fram. En ég held að það liggi þó á borðinu að þær forsendur, sem reglugerðin byggðist á, þar sem allir máttu senda inn umsókn séu í veigamiklum atriðum brostnar. Við erum að tala um allt annað magn en þar var um að ræða og við erum líka hætt við þá aðferð sem þá var byggt á. Þá stóð til að nota þessa svokölluðu ólympísku aðferð, þ.e. að menn fengju veiðileyfi og síðan veiddi hver sem betur gæti þar til heildarkvótinn væri uppurinn. Nú stendur til að skipta aflanum niður á skip. Það hefur verið margítrekað í þessari umræðu eftir hvaða reglum það ætti að gerast. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson rakti þær mögulegu leiðir sem til þess eru. En ég vil bæta hér við þeirri leið að hæstv. sjútvrh. bjóði upp þá síldarkvóta sem nú verða til ráðstöfunar. Það er alveg ljóst miðað við það magn sem nú er um að ræða og miðað við það að menn ætla sér að reyna að ná síldinni á sem hagkvæmastan hátt, að sækja hana síðar til Jan Mayen, að þá verður það þannig að einhver af þeim skipum sem hafa sótt um þau eiga þess ekki kost að gera úr síldinni þau verðmæti sem vonir okkar standa til. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að það sé íhugað nú þegar við erum að úthluta þessum gæðum, því gæði eru það, að þau verði boðin upp. Hvaða réttlæti er í því að þessum síldarkvóta verði úthlutað ókeypis til þeirra sem enga veiðireynslu hafa einu sinni til að réttlæta það þó með og síðan geti þeir verslað með þessa kvóta að vild? Ef ekki verður hægt að framselja þá kvóta sem úthlutað verður þá erum við auðvitað ekki að tala um þá hagkvæmni veiða sem menn eru hér að láta sig dreyma um. Þess vegna vil ég ítreka það að ef menn vilja hafa eitthvert réttlæti og ég tala nú ekki um frið um þessar úthlutanir, þá ætti hæstv. ráðherrann að láta af þeirri stefnu sem hann hefur viljað fylgja og bjóða upp þessa síldarkvóta. Það er þá ljóst að þau skip sem telja sig geta gert úr síldinni mest verðmæti eru líklegust til að veiða hana. Við erum hvort eð er að úthluta hér nýjum gæðum og þessar veiðar byggja ekki á reynslu sem hægt er að byggja úthlutun kvóta á. Herra forseti. Þegar verið var að taka ákvörðun um það að Íslendingar tækju sér tiltekið magn í samvinnu við Færeyinga þá var mjög á því hamrað að það magn sem ákvarðað yrði yrði ekki í því rétta samhengi við það sem menn ákvörðuðu í fyrra svo ekki mætti kallast fordæmi. Það voru býsna margir sem vöruðu við því að sú ákvörðun sem við tækjum núna gæti skapað fordæmi sem yrði erfitt að semja sig frá. Ég held að menn hafi óttast að það yrði erfiðara að komast upp. Ég held að engum hafi dottið í hug að þetta ,,fordæmi`` sem þarna skapaðist yrði nýtt til þess að fara niður, að minnsta kosti ekki að það yrði svo að Íslendingar og Færeyingar færu niður á meðan Norðmenn nánast halda sínu og Rússarnir bæta við sig. Mér finnast það ekki boðleg rök að með þessum niðurfærslum á kvótum okkar og Færeyinga séum við að kaupa Norðmenn og Rússa frá smásíldarveiðum. Og í lokin. Þessi samningur byggir á trúnaðartrausti. Allt orkar tvímælis þá gert er. Ég vona, herra forseti, að það trúnaðartraust hafi þá innstæðu sem ráðherrarnir hér eru að kynna.

Herra forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Þó vil ég ítreka eftirtalin atriði sem að mínu mati eru hættumerki við þennan samning: Í fyrsta lagi er heildarmagnið sem um var samið enn þá 100 þús. lestum umfram það sem fiskifræðingar hafa mælt með. Í öðru lagi er lögsaga okkar opnuð Norðmönnum og Rússum og ég vil ítreka fyrirspurn hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar um það hvers vegna þetta ákveðna atriði var ekki rætt í hv. utanrmn. laugardaginn var. Lágu þær hugmyndir ekki fyrir á þeirri stundu? Í þriðja lagi slökum við meira á í okkar málflutningi en Norðmenn og veikjum því að mínu mati stöðu okkar til framtíðarsamninga meira en þeir. Í fjórða lagi er allt í óvissu um veiðar ESB og því er ekki hægt að vita hve mikið verður endanlega veitt úr stofninum. Þetta eru allt saman hættumerki. Auk þess vil ég nefna þann ókost að við höfum lækkað heildarkvóta okkar mjög mikið eða allt niður í 190 þús. tonn. Hvaða áhrif það hefur á þann rétt okkar í framtíðinni að ákveða einhliða okkar kvóta er mjög óljóst að mínu mati. Eða er ekki svo? Þetta hljómar því kannski veikt, það skal viðurkennt en meðrökin eru helst þau að væntanlega verður minna veitt úr stofninum en ella og því eru vaxandi líkur á sjálfbærri nýtingu á síldarstofninum. Svo má benda á þá skoðun Hafrannsóknastofnunar að ef síldin nær að eldast þá aukist líkurnar á því að hún gangi til Íslands. En nú má spyrja: Hefði ekki verið alveg eins gott í raun að gera svona samkomulag einhliða, þ.e. að lækka okkar kvóta bara niður í 190 þús. tonn ef það er fyrst og fremst það að minnka veiðarnar sem vakir fyrir okkur? Það munar svo sem ekki það mikið um það sem hinir hafa lækkað sig. Þá þyrftum við ekki að opna lögsögu okkar fyrir Norðmönnum og Rússum og þá hefðum við að mínu mati meira frelsi til þess að ákveða næsta ár okkar kvóta einhliða. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvað það er við þennan samning umfram það sem við hefðum náð með því að lækka okkar hlutdeild niður í 190 þús. tonn. Eða var það fyrst og fremst sá pólitíski ávinningur sem næst við það að semja við önnur ríki? Var það fyrst og fremst pólitískt metnaðarmál ráðherranna að ná samningum óháð því um hvað yrði samið? Eða eru þarna hagsmunir í húfi sem ég kem ekki auga á umfram þá sem ég hef nefnt?

Herra forseti. Vegna þeirrar fyrirspurnar sem hv. þm. varpar hér fram þá er ástæða til þess að ítreka það að þessi samningur er mjög mikilvægur áfangi og treystir stöðu okkar að mörgu leyti. Við erum í fyrsta lagi að stíga mikilvægt skref til þess að takmarka heildarveiðarnar og tryggja þar með framtíðarhagsmuni okkar. Og við erum að fá viðurkenningu samstarfsaðila okkar á því að dreifing stofnsins eigi að verða grundvöllur að framtíðarskiptingu hans. Við höfum haft þá kröfu uppi frá því að viðræður hófust að dreifingin ætti að liggja til grundvallar þegar stofninn hefði tekið upp sitt gamla göngumynstur og komið inn í íslenska landhelgi. Við höfum hins vegar sagt að við yrðum á meðan við bíðum eftir því að síldin komi inn í landhelgina að fá miklu stærri hlut en dreifingin segir til um eins og hún er núna. Hvort tveggja þetta fallast samstarfsþjóðir okkar á. Loks er þess að geta að samningurinn gefur okkur nýja viðspyrnu til þess að takast á við Evrópusambandið. Það er sannarlega ekki hluti strandþjóðanna sem á sögulegan rétt til þessara veiða. Það hefur hins vegar yfir að ráða mikilli veiðigetu og því mikilvægt að reyna að takmarka veiðar þeirra. Það er ljóst að ef strandríkin hefðu ekki komið sér saman um málið þá hefði verið alveg úti um það að koma málum þannig fyrir að Evrópusambandið dragi úr veiðunum. Þannig eru fjölmörg atriði í þessu sem snerta mikilvæga hagsmuni okkar bæði í bráð og lengd og gjörsamlega út í bláinn að halda því fram að við hefðum náð markmiðum okkar með því einhliða að draga úr veiðunum. Það lá alltaf ljóst fyrir áður en viðræðurnar hófust að við værum tilbúnir til þess að draga meir úr okkar veiðum en aðrir til þess að ná samkomulagi. Auðvitað geta menn deilt um það hversu mikið það átti að vera. En hvort það var 10 þús. tonnunum meira eða minna finnst mér ekki skipta öllu máli þegar við erum að treysta stöðu okkar til framtíðar. Ég vil svo, herra forseti, þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram í dag. Þær hafa um margt skýrt málið og skýrt afstöðu einstakra þingmanna og flokka til málsins. En það var mikilvægt að hreinskiptin umræða færi fram um þennan samning um leið og hann lægi fyrir.