Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Svo bar til að laugardaginn 30. september birti Fréttablaðið á forsíðu mynd af þingmönnum Framsóknarflokksins sem voru staddir í Ráðherrabústaðnum. Sá texti fylgdi með að þeir væru þar að heiðra í nafni þingflokksins fyrrverandi ráðherra. Við þetta er auðvitað engar athugasemdir að gera. Það var huggulegt af þingflokki að heiðra fyrrverandi ráðherra, og séu þeir sem oftast heiðraðir. Það vakti hins vegar athygli mína að þingflokkurinn var samankominn í Ráðherrabústaðnum en ég vissi ekki að þar væru sérstök tengsl á milli. Eftir að upplýsingar um það voru óljósar í blöðum lagði ég fram fyrirspurn 10. október til forsætisráðherra um ráðstöfun Ráðherrabústaðarins, og fékk svar við henni 1. nóvember. Þar kom fram að afnot af bústaðnum eru eingöngu heimil að fengnu leyfi forsætisráðuneytisins og líka að ráðuneytum eru heimil afnot með því skilyrði að ráðherra haldi gestaboð eða fundi, annars ekki, sem sé ekki þannig að ráðuneytisstjóri geti pantað Ráðherrabústaðinn fyrir starf í ráðuneytinu. Það verður að vera ráðherra. Í þriðja lagi kom fram að ráðuneytin greiða ekki sérstaklega fyrir afnot af bústaðnum enda gert ráð fyrir að þar sé ráðherra í embættiserindum hverju sinni og afnot af bústaðnum eru því á sameiginlegum reikningi ríkisstjórnarinnar og greiðist í forsætisráðuneytinu. Af þessu spunnust líka tíðindi, þó ekki mjög upplýsandi af hálfu þingflokks Framsóknarflokksins. Þess vegna fæ ég nú það svar við fyrirspurn sem ég lagði fram fyrir nokkru um hvaða ráðherra voru heimiluð afnot af Ráðherrabústaðnum að kvöldi föstudagsins 29. september 2006, sem hér mun hafa verið um að ræða samkvæmt frétt blaðsins. Og síðan hvort ráðherra telji eðlilegt að ráðherra haldi fundi eða gestaboð í Ráðherrabústaðnum á vegum aðila utan Stjórnarráðsins, t.d. þingflokks?

Virðulegi forseti. Ráðherrabústaðurinn var umrætt kvöld 29. september síðastliðinn bókaður af landbúnaðar- og viðskiptaráðherra sameiginlega. Þetta svarar fyrri lið spurningarinnar. Um það hvort eðlilegt sé að ráðherra veiti aðilum utan Stjórnarráðsins afnot af Ráðherrabústaðnum er því til að svara að yfirleitt er það ekki eðlilegt eða rétt. En þegar í hlut á maður sem hefur verið forsætisráðherra og ráðherra í ríkisstjórn Íslands í 19 ár og þegar hálf ríkisstjórnin stendur fyrir slíku boði, formlega séð í nafni landbúnaðarráðherra og viðskiptaráðherra, þá er ekkert við það að athuga að mínum dómi.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Mörður Árnason er mikill áhugamaður um Ráðherrabústaðinn. Eftir þá kveðjuveislu sem Halldóri Ásgrímssyni var haldið í Ráðherrabústaðnum spurði hv. þingmaður ítrekað, ýmist í fjölmiðlum eða hér, hver hefði borgað brúsann og því var svarað. Það var þingflokkur Framsóknarflokksins. Nú spyr hann um það hverjir hafi haft ráðstöfunarrétt og hefur fengið svar við því. Ég tek undir það með hæstv. forsætisráðherra að ekki er óeðlilegt að fyrrum forsætisráðherra og ráðherra til hátt í 30 ára skuli haldið kveðjuhóf. En mig langar til að spyrja hinn áhugasama þingmann hvort hann telji þetta öðruvísi en þegar fyrrum foringi hans Lúðvík Jósepsson var kvaddur í Ráðherrabústaðnum í ráðherratíð Ólafs Ragnars Grímssonar. Ég veit ekki betur en hv. þm. Mörður Árnason hafi þá verið aðstoðarmaður eða upplýsingafulltrúi. Og nú spyr ég hann: Hver borgaði þann brúsa þegar fyrrum formaður Alþýðubandalagsins var kvaddur í ráðherratíð, ef þannig má að orði komast, hv. þm. Marðar Árnasonar?

Forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason rifjar það upp, það mun hafa verið fyrir 18 árum, að haldið hafi verið boð í Ráðherrabústaðnum. Já, það mun vera rétt hjá honum. Ég var þá að vísu ekki í starfi hjá ráðuneyti öfugt við það sem hv. þingmaður heldur fram og þarf að bæta upplýsingaþjónustu Framsóknarflokksins mjög í þessu máli. Ráðherra hefur væntanlega pantað bústaðinn það kvöld og gekkst við því öfugt við þá ráðherra sem hér eru til umræðu, hæstv. landbúnaðarráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra.  Hér er seilst nokkuð langt. Hér er seilst aftur í Lúðvík Jósepsson og Ólaf Ragnar Grímsson. Munurinn á þessu máli og hinu er einfaldlega þessi: Þingflokkur Framsóknarflokksins hélt þetta boð, eða hvað? Það ætti kannski að rannsaka þá reikninga. Það er landbúnaðarráðherra, varaformaður Framsóknarflokksins, og viðskiptaráðherra, sem er ekki einu sinni í þingflokknum því hann er ekki á þingi, sem pantaði þetta í nafni þingflokksins. Framsóknarflokkurinn er farinn að haga sér eins og fimmtánda ráðuneytið. Ég skil vel feimni hæstv. forsætisráðherra við að gera það sem honum ber, að taka fram fyrir hendurnar á Framsóknarflokknum í málinu. 
            

Viljið þið gefa þingmanni hljóð.

Það er auðvitað furðulegt og léleg skýring á því að þingflokkur sem hefur hálfa ríkisstjórn innanborðs hafi meira leyfi en aðrir þingflokkar til að halda fundi á opinberum stöðum þar sem forsætisráðherra ber að vernda og varðveita. Ömurlegast er þó þetta hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni sem ber ábyrgð á málinu, er formaður 

Virðulegi forseti. Ég beini þessari fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra: „1. Er til skýrsla hjá ráðuneytinu um mögulega nýtingu varnarsvæðisins á Miðnesheiði og ástand mannvirkja þar og, ef svo er, hverjar eru helstu niðurstöður hennar um mögulega nýtingu svæðisins? 2. Hefur ráðherra upplýsingar um hvenær nýting mannvirkja á varnarsvæðinu hefst og hver hún verður?“ Það blasir við að yfirgefið varnarsvæðið á Miðnesheiðinni býður upp á gífurlega mörg tækifæri til atvinnu- og þjónustuuppbyggingar á Suðurnesjum, gríðarleg tækifæri og einstök. Þar skiptir langmestu máli að nota tímann vel. Herinn fór í september og frá því í byrjun október hefur þorpið staðið autt. Það er mat allra þeirra sem hafa komið að vinnu við að endurnýta yfirgefin hernaðarmannvirki að öllu máli skipti að gera það eins hratt og kostur er. Það hefur dregist. Það er að sjálfsögðu vinna í gangi, Þróunarfélagið hefur auglýst eftir hugmyndum o.s.frv. Það skiptir mjög miklu máli að hæstv. ráðherra gangi þannig fram í málinu að nýting hefjist hið fyrsta. Fyrst og fremst er um að ræða atvinnu og þjónustu hvers konar. Það liggur fyrir að íbúðirnar verða ekki settar á almennan markað enda mundi húsnæðisverð á svæðinu væntanlega hríðfalla eða hrynja. Margar hugmyndir hafa heyrst um notkun á þorpinu sem þekkingarþorpi, hugvitsstarfsemi hvers konar, skólastofnanir hafa heyrst nefndar í því sambandi. Runólfur Ágústsson, fyrrverandi rektor á Bifröst, hefur heyrst nefndur í sambandi við mögulega skólauppbyggingu á svæðinu. Því hefur verið fleygt að það sé upplagt að hluti af deild, t.d. jarðvísindadeild, verði flutt þarna upp eftir o.s.frv. Og þá að sjálfsögðu flugsækin þjónusta af hvaða tagi sem er. Það verða til yfir 100 störf á ári hjá flugstöðinni nú þegar og fyrirsjáanlegt er að störfum fjölgi mjög og þjónusta aukist þar í kring þannig að tækifærin blasa við. Við þurfum að nýta tækifærin. Þetta er einstakt tækifæri til að byggja upp kraftmikið og fjölbreytt atvinnulíf fyrir fólk með ólíka menntun á þessu svæði. Sprotarnir eru fjöldamargir til að byggja upp fjölbreytt störf fyrir bæði langskólagengið fólk og fólk með skemmri skólagöngu. Þau tækifæri þurfum við að nýta og ganga mjög hratt til verka. Fríverslunarsvæði hefur verið nefnt, vörur yrðu fluttar inn á svæðið án tolla og skatta frá einum stað og sóttar á öðrum stað, íhlutir fluttir inn og settir saman, uppskipunarhöfn. Hugmyndirnar eru gífurlega margar. Það skiptir máli að vinna hratt og örugglega úr þeim og því beini ég þessum fyrirspurnum til hæstv. utanríkisráðherra.

Hæstv. forseti. Svokölluðu varnarsvæði á Miðnesheiði var skipt upp eftir brottför varnarliðsins með þeim hætti sem kveðið er á um í lögum um ráðstafanir í kjölfar samnings við Bandaríkin, um skil á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli, sem samþykkt voru frá Alþingi 9. desember sl. Svæðinu er þrískipt. Í fyrsta lagi er svæði afmarkað fyrir starfsemi alþjóðaflugvallarins, flugverndarsvæði, sem heyrir enn sem komið er undir utanríkisráðuneytið, en að störfum er nefnd á vegum utanríkisráðuneytis og samgönguráðuneytis sem vinnur að tillögum um yfirfærslu á stjórnsýslu til samræmis við það sem tíðkast annars staðar í landinu. Gert er ráð fyrir að tillögurnar verði tilbúnar ekki síðar en undir lok þessa mánaðar eins og raunar er kveðið á um í áðurnefndum lögum. Þá er sérstaklega afmarkað öryggissvæði þar sem fyrir er aðstaða vegna varna landsins og heyrir undir utanríkisráðuneytið. Mannvirki á því svæði, sem mörg hver eru í eigu Atlantshafsbandalagsins, verða notuð fyrir varnartengda starfsemi eins og æfingar en ein slík er einmitt fyrirhuguð á haustmánuðum. Í þriðja lagi nefni ég starfssvæði Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar ehf. en forsætisráðuneytið fer með hlutafé þess. Langstærstur hluti bygginga varnarliðsins er á því svæði. Ég geri ráð fyrir að einkum sé verið að vísa til þess í fyrirspurninni enda eru það fyrst og síðast byggingar sem fyrirhugað er að koma í almenna, borgaralega nýtingu. Þetta svæði var með auglýsingu forsætisráðuneytisins, nr. 38/2007, dags. 16. jan. sl., tekið til borgaralegra nota og telst því ekki lengur varnarsvæði. Í utanríkisráðuneytinu er ekki til skýrsla um ástand og mögulega nýtingu svæðisins. Það er verkefni Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar ehf., á grundvelli þjónustusamnings við fjármálaráðuneytið, að leiða þróun og skipulag þess með það að markmiði að fasteignir og svæðið sjálft komist hið fyrsta í arðbær borgaraleg not í sátt við nærliggjandi samfélög. Mér er kunnugt um að starf Þróunarfélagsins fer vel af stað og fjölmargar hugmyndir hafa borist félaginu á liðnum vikum og mánuðum. Að lokum má nefna að varnarsvæði er enn þá skilgreint við Grindavík en það er eftir sem áður undir stjórn og á ábyrgð bandarískra hermálayfirvalda.

Hæstv. forseti. Ég tel að sú leið sem valin var varðandi nýtingu varnarsvæðisins hafi verið sú rétta. Þá erum við að tala um þann hluta sem þróunarfélagið fékk, ekki um öryggissvæðið vegna flugumferðar. Ég teldi að það hefði verið lakari kostur ef sú vinna hefði verið sett yfir á eitthvert ráðuneyti eða á herðar þingsins. Það er eðlilegt að fela hana Þróunarfélagi, eins og gert var, með aðkomu þeirra ráðuneyta sem við eiga og sveitarfélaganna suður frá. Það er óhætt að segja að þetta þróunarfélag fari mjög vel af stað. Þeir hafa auglýst hressilega, þeir hafa kallað eftir hugmyndum. Mér er kunnugt um að á annað hundrað hugmyndir hafa þegar komið inn til þeirra og er nú verið að vinna úr þeim. Ég hygg að menn sjái ekkert annað en tækifæri fyrir svæðið með þeim breytingum sem orðið hafa við það að varnarliðið fór og í þeim miklu mannvirkjum 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjanda, Björgvini G. Sigurðssyni, fyrir að vekja athygli á þeirri þróun sem er að eiga sér stað á varnarsvæðinu á Miðnesheiði. Það kom í ljós í svari hæstv. ráðherra að skýrsla um þessi mál er ekki til að svo stöddu. Ég tel rétt að benda hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni á þá staðreynd að hið nýstofnaða þróunarfélag hefur opnað heimasíðu um starfsemina og virðist í alla staði vera mjög aðgengilegt félag. Upplýsingar eru líklega mjög auðsóttar og þar af leiðandi hægt að beina fyrirspurnum beint til félagsins. Ég vil líka vekja athygli á orðum hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um að það sé mikilvægt að vinna þetta mál hratt. Hér vil ég staldra örlítið við, virðulegur forseti. Það er staðreynd að ekki er atvinnuleysi á þessu fyrrum varnarsvæði og um er að ræða mjög mikilvægt atvinnusvæði til langrar framtíðar. Ég tel því rétt að menn flýti sér hægt í að skipuleggja svæðið og ákveða 

Virðulegi forseti. Hér er hreyft góðu máli, sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson spyr hæstv. utanríkisráðherra út í, þ.e. um notkun á varnarsvæðinu á Miðnesheiði. Ég held að stigin hafi verið ágætisskref með stofnun þróunarfélagsins sem þar er að taka við. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði að ótal tækifæri eru til til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum eftir að herinn fór úr landi. Þar má nefna ótal dæmi eins og hv. þingmaður gerði. Í mín eyru hefur verið nefnt hvort ekki væri ástæða til að athuga það að Háskólinn í Reykjavík flytti í Reykjanesbæ. Hann færi þá inn á svæði þar sem allt er til staðar til skólahalds, svo sem íþróttaaðstaða, sundlaug, námsmannaíbúðir og ég veit ekki hvað. Virðulegi forseti. Ótal fleiri dæmi eru til en allra sísti kosturinn er sá sem bæjarstjórinn í Reykjanesbæ berst hvað mest fyrir núna, þ.e. bygging álvers í Helguvík. Ég held að það sé það allra vitlausasta sem gert yrði á Suðurnesjum. Ég er algjörlega andvígur því að álveri verði plantað niður á sömu lóð og stálverksmiðja og ótal önnur fyrirtæki eiga að koma á.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Það er ljóst að ekki hefur farið fram á vegum hæstv. ráðherra nein úttekt á ástandi og mögulegum notum af svæðinu heldur hefur það alfarið verið falið þróunarfélaginu og gott og vel. Það er nú samt bagalegt, það hefði verið heppilegt að það færi fram heildstæð úttekt sem lægi hér fyrir. Ég ítreka að það þarf að ganga mjög örugglega til verks. Þó að atvinnuleysi sé ekki himinhátt á svæðinu er það samt yfir landsmeðaltali, eitthvað um 3%. Það er ekki einungis það sem rekur á eftir, það þarf að koma mannvirkjunum hið fyrsta í not, arðbær borgaraleg not eins og hæstv. ráðherra sagði hér áðan. Þar hljótum við sérstaklega að horfa til háskólastarfsemi af einhverju tagi sem væri mjög heppileg á þessu svæði. Einn hv. þingmaður nefndi hér áðan að flytja Háskólann í Reykjavík eins og hann legði sig og breyta honum í Háskólann í Reykjanesbæ. Það er í sjálfu sér ágætishugmynd ef hún fær góðar undirtektir skólastjórnenda og forráðamanna þar. Það blasir alla vega við að í þessum yfirgefnu hernaðarmannvirkjum á Miðnesheiði felast gífurlega mörg tækifæri til einstakrar sóknar. Dyr opnuðust að nýjum tímum fyrir þetta svæði þegar herinn fór og allar þessar byggingar urðu þarna eftir. Það er engin spurning að nýta þarf þau tækifæri eins og kostur er hið allra fyrsta. Þess vegna hefði verið fróðlegt að heyra þó ekki væri nema viðhorf og framtíðarsýn hæstv. utanríkisráðherra í þessum efnum. Þó svo að formlega sé framkvæmdin á könnu Þróunarfélagsins er ekki þar með sagt að ríkisstjórn Íslands hafi afsalað sér hinni pólitísku ábyrgð á málinu og seinagangur eða tafir á framvindunni séu einhverjum öðrum að kenna. Þess vegna hefði verið fróðlegt að heyra 

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju með þann jákvæða tón sem hefur verið í þessari umræðu. Það er ánægjulegt að hv. þingmenn skuli fyrst og fremst tala um tækifæri en ekki vandamál því samfara að varnarliðið er farið og að þarna séu miklar og verðmætar byggingar sem alla vega þessa stundina eru ekki í mikilli notkun. Það eru framtíðarmarkmið okkar að koma þessum byggingum í not og við sjáum ýmsa möguleika í þeim efnum. Ég veit að hv. þingmaður hefur mikið álit á ríkisstjórninni og telur að hún hefði átt að láta vinna heildstæða úttekt á þessum byggingum öllum. Við kusum að fara þá leið að fela stjórn Þróunarfélagsins að halda utan um málið. Ég veit að það er komið heilmikið af hugmyndum og mikið starf hefur verið unnið af hálfu stjórnar Þróunarfélagsins. Ég er bjartsýn á að hægt verði að spila skynsamlega úr þessum hlutum en legg áherslu á að það er betra að vanda sig því að tækifærin eru svo margvísleg. Hvað varðar mína sýn hef ég látið það koma fram á stórum fundi á Reykjanesi með sveitarstjórnarmönnum hvernig ég get að einhverju leyti séð þetta fyrir mér. Þá lagði ég mjög mikla áherslu á starfsemi sem er tengd alþjóðaflugvellinum. Það er óvanalegt að alþjóðaflugvöllur hafi svo mikið rými og þessi flugvöllur hefur og hafi með því svo mörg og mikilvæg tækifæri. Sú starfsemi sem þarna mun verða í framtíðinni mun áreiðanlega að verulegu leyti tengjast tækifærum sem snúa að flugrekstri. Þar fyrir utan, eins og hv. þingmaður nefndi og fleiri, eru möguleikar á sviði menntamála og fjölda annarra mála.

Virðulegi forseti. Árið 2005 voru 2.100 manns tekin af lífi í 21 landi. Á sama ári voru 5.200 manns dæmd til dauða í 53 löndum. Þess má geta að nú er talið að um 20.000 manns í veröldinni allri bíði þess að verða tekin af lífi í kjölfar þess að hafa verið dæmd til dauða. Þess má geta að um 94% af aftökunum fara fram í fjórum löndum: Kína, Íran, Sádi-Arabíu og Bandaríkjunum. Árið 2005 eru opinberu tölurnar um aftökur í Kína t.d. 1.770 en Amnesty International heldur því fram að þær aftökur gætu í raun verið margfalt fleiri, reyndar allt að 8.000. Þetta er hörmuleg staða, virðulegi forseti, þar sem dauðarefsingar ættu að sjálfsögðu að heyra löngu liðinni og myrkri tíð, villimennsku fortíðar þar sem misþyrmingar og óréttlæti viðgengust fyrir mörgum öldum síðan. Slíkar refsingar eru hrein tímaskekkja og í andstöðu við réttarríkið að mínu mati. Umræðan um réttmæti dauðarefsinga hefur farið sem eldur í sinu eftir aftökuna á Saddam Hussein fyrir nokkru. Þeim viðbjóðslega atburði var að sjálfsögðu sjónvarpað um allan heim. Hann flaug inn á netið á leifturstundu og vakti upp þessa umræðu. Ban Ki-moon nýr framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna leggur m.a. til að aðildarþjóðir Sameinuðu þjóðanna beiti sér fyrir alþjóðlegu banni við dauðarefsingum. Að sjálfsögðu vil ég nota tækifærið og óska eftir því að íslensk stjórnvöld leggi nýjum framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna lið í að berjast fyrir þessu mesta mannréttindamáli okkar tíma, að setja alþjóðlegt bann við dauðarefsingum. Þær eru andstyggilegar og í hreinni andstöðu við nútímalegt réttarríki, lýðræði og mannréttindi. Þá má geta þess að forsætisráðherra Ítalíu, sem þar fer fyrir vinstri stjórn, Romano Prodi, hefur lagt til alþjóðlegt bann við dauðarefsingum og mun beita sér sérstaklega fyrir slíku banni. Að lokum, áður en ég beini fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra vitna ég í forustugrein Morgunblaðsins frá því fyrr í haust þegar Morgunblaðið segir, með leyfi forseta: „Íslensk stjórnvöld eiga að leggja sitt af mörkum í baráttunni fyrir því að dauðarefsingin verði einnig gerð útlæg annars staðar í heiminum.“ Ég tek heils hugar undir það um leið og ég beini fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra: „Hefur ráðherra beitt sér fyrir alþjóðlegu banni við dauðarefsingum? Er í undirbúningi að vinna slíku banni fylgis á alþjóðavísu? Hefur ráðuneytið lýst sig fylgjandi slíku banni?“

Hæstv. forseti. Hér er hreyft stóru máli. Eins og hv. þingmanni er kunnugt um eru íslensk stjórnvöld fylgjandi afnámi dauðarefsinga og Ísland á aðild að þremur alþjóðasamningum sem kveða á um slíkt. Viðbótarbókun nr. 2 við samninginn um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi svo og viðbótarbókanir nr. 6 og 13 við Mannréttindasáttmála Evrópu. Í samræmi við þessa stefnu hafa íslensk stjórnvöld til margra ára, ekki síst á vettvangi Sameinuðu þjóðanna en einnig annars staðar á alþjóðavettvangi, talað fyrir afnámi dauðarefsinga og átt aðild að fjölmörgum samþykktum sem kveða á um slíkt bann. Nýr aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna á allan stuðning okkar í þeirri baráttu sem hann hefur hafið á þessu sviði. Sem betur fer hefur talsvert áunnist í baráttunni gegn dauðarefsingum þótt enn sé langt í land. Árið 1997 höfðu einungis 16 ríki afnumið dauðarefsingu en í dag eru þau 88 talsins. 11 ríki til viðbótar hafa afnumið dauðarefsingu nema að um stríðsglæpi sé að ræða og þá hafa 29 ríki til viðbótar haldið dauðarefsingum inni í lögum en ekki viðhaft síðastliðin 10 ár eða lengur. Er talið að í þeim ríkjum hafi slíkar refsingar verið aflagðar. Samanlagt hafa 128 ríki aflagt dauðarefsingu með einum eða öðrum hætti. Ég vil að lokum segja að íslensk stjórnvöld munu áfram tala fyrir afnámi dauðarefsinga á alþjóðavettvangi.

Forseti. Þetta var ágæt ræða hjá hæstv. ráðherra. Hún talar sem fulltrúi ríkis þar sem ekki hafa verið dauðarefsingar í næstum tvær aldir og þar sem dauðarefsingar voru afnumdar árið 1928, ef ég man rétt eða a.m.k. á þriðja áratugnum. Hún talar almennt um þetta að við séum heldur á móti dauðarefsingum og höfum skrifað undir hina og þessa samninga í því efni. En umræðan um dauðarefsingar hefur kviknað í kjölfar dauðadóms yfir Saddam Hussein sem hér var minnst á áður. Það er athyglisvert að hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnin sem hún situr í hefur ekkert sagt um það mál, t.d. ekki tekið undir með Romano Prodi. Hæstv. utanríkisráðherra hefur reyndar sagt að þótt íslensk stjórnvöld séu almennt á móti dauðarefsingum þá hafi þessi karl átt það skilið og ekkert að því að finna því að sinn sé siður í landi hverju, ef ég má túlka ummæli ráðherrans nokkuð frjálslega. 

Frú forseti. Kjarni málsins er sá að ég óska eftir því að íslensk stjórnvöld, með hæstv. utanríkisráðherra í broddi fylkingar, beiti sér af alefli fyrir því að sett verði alþjóðlegt bann við dauðarefsingum, að þeirri yfirlýsingu frá nýjum framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, Ban Ki-moon, verði lagt lið þar sem hann óskaði eftir því að aðildarríki Sameinuðu þjóðanna legðu á alþjóðlegt bann við dauðarefsingum. Aftakan á Saddam Hussein var ein af líklega 2.000 til 3.000, jafnvel 4.000 aftökum í heiminum á því ári. Það var ógeðslegur atburður sem minnti okkur á þá viðbjóðslegu grimmd sem felst í að dæma fólk til dauða. Það er grimmd sem á aldrei rétt á sér og þess vegna skora ég á hæstv. ráðherra að taka málið upp á alþjóðavettvangi og beita sér af fullum krafti fyrir því, um leið og íslensk stjórnvöld, þótt þau hafi stutt innrásina í Írak á sínum tíma, fordæmi aftökuna á Saddam Hussein, til marks um að íslensk stjórnvöld muni aldrei una því sem nútímalegt réttarríki að svo forneskjulegum og ómanneskjulegum aðferðum verði beitt til að refsa. Þær eru í hreinni andstöðu við mannréttindi, lýðræði og fyrirkomulag réttarríkisins í dag. Ég skora á hæstv. utanríkisráðherra að beita sér af fullum krafti í málinu, taka málið upp á vettvangi ríkisstjórnarinnar og á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og gerast fánaberi í þessu mikla mannréttindamáli á alþjóðavettvangi. Það þarf að leggja dauðarefsingar af og þær ættu að heyra sögunni til.

Hæstv. forseti. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að ég tel ekki nokkurn ágreining í þessum þingsal um málefnið. Mér er ekki kunnugt um að nokkur þingmaður haldi því fram að dauðarefsingar eigi rétt á sér. Stefna íslenskra stjórnvalda er skýr í þessum efnum. Það lét ég líka koma fram í tengslum við aftökuna á Saddam Hussein. Ég er hrædd um að hv. þm. Mörður Árnason fari ekki með rétt mál þegar hann heldur því fram að ég hafi sagt í tengslum við þann atburð að þessi karl hafi átt þetta skilið. Ég óttast að hv. þingmaður fari með rangt mál. Ég kannast ekki við að hafa látið þessi orð falla. Ég sagði að þessi aftaka væri lögleg samkvæmt írökskum lögum en engu að síður fordæmdi íslenska ríkisstjórnin þennan atburð. Það er aðalatriðið. Ég vil bara endurtaka það sem ég sagði áðan, að aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, Ban Ki-moon, á allan okkar stuðning í þeirri baráttu sem nú er fram undan af hans hálfu og rödd Íslands á vegum Sameinuðu þjóðanna hefur einungis verið í þá átt að fordæma dauðarefsingar. Þannig mun það verða áfram.

Virðulegi forseti. Það er orðið nokkuð um liðið síðan ég sendi inn þessa fyrirspurn, ég hygg að það hafi verið í haust, og hún hefur ekki komist á dagskrá af ýmsum ástæðum. Það er hvorki við þingið né hæstv. ráðherra að sakast í þeim efnum, kannski frekar það að sá sem hér stendur hefur verið fjarverandi þegar hægt hefur verið að taka þetta mál fyrir en nú er loks komið að því. Þessi fyrirspurn mín til hæstv. samgönguráðherra hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hvað líður undirbúningi framkvæmda við nýjan þjóðveg (Þjóðbraut) inn í þéttbýli á Akranesi?“ Þetta er tiltölulega stuttur vegarkafli sem gert er ráð fyrir að verði innkoma af þjóðvegi inn í bæjarfélagið á Akranesi. Akranes hefur verið í mjög örum vexti undanfarin missiri. Í morgun bárust okkur þær gleðifréttir að fjöldi Akurnesinga væri nú kominn upp í 6 þús. Það fæddist barn í gær á Akranesi þannig að þessi múr hefur verið rofinn og það eru mikil gleðitíðindi. Öllum þessum vexti og framkvæmdum fylgja náttúrlega þarfir fyrir að gera ákveðnar breytingar í skipulagi og öðru, m.a. hvað varðar innkeyrsluna í bæjarfélagið. Þjóðbrautin er tiltölulega stuttur vegarkafli sem liggur inn í bæjarfélagið, gamall vegur sem hefur verið áratugum saman, leifar af gömlum þjóðvegi ef svo má segja. Nú stendur til að setja þarna hringtorg og gera þetta að almennilegum vegi, innkeyrslu inn í bæinn. Beggja vegna við þennan veg hafa verið framkvæmdir undanfarin missiri, íbúahverfi hefur verið og er að rísa sunnan megin við veginn en norðan megin við hann er síðan verið að reisa verslunarhúsnæði og annað. Ástandið eins og þetta er núna er í raun orðið mjög slæmt því að við sjáum það náttúrlega fyrir okkur, við Akurnesingar - ég sem stend hér er Akurnesingur og bý á Akranesi - að verði þetta ekki klárað muni það skapa mjög mikil óþægindi fyrir íbúa, m.a. í þessu íbúahverfi sem er að rísa. Þetta mun líka skapa hættur, vegurinn er mjög slæmur, malarvegur eins og hann er í dag, og honum hefur kannski ekki verið haldið við sem skyldi einmitt vegna þess að yfirvöld, bæði bæjaryfirvöld á Akranesi og samgönguyfirvöld í landinu, hafa séð fram á að þarna yrðu gerðar almennilegar umbætur og byggður upp almennilegur vegur með öllu sem því fylgir. Það er eins og að þessi mál séu núna í einhvers konar sjálfheldu þó að tíminn líði hratt og kröfurnar verði sífellt háværari og meiri um að farið verði í að klára þetta. Þetta er í sjálfu sér ekki mikið verk. Þetta er ástæðan fyrir því að ég taldi rétt að leggja fram þessa fyrirspurn og hún er enn í fullu gildi, þ.e. hvað líði nú undirbúningi framkvæmda við þennan nýja þjóðveg inn í þéttbýli á Akranesi.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda spyr hann: Hvað líður undirbúningi framkvæmda við nýjan þjóðveg inn í þéttbýli á Akranesi? Eftir ósk Akranesbæjar og í samkomulagi við Vegagerðina var tekin ákvörðun um að tengja og leggja þjóðveginn að hafnarsvæði Akraneskaupstaðar og tengja það þjóðvegakerfinu eftir nýrri leið með því að leggja nýjan hluta af þjóðveginum í gegnum byggðina og færa þannig frá meginviðskipta- og verslunarsvæðinu þá umferð sem fer um þjóðbrautina og niður á hafnarsvæðin og meginatvinnusvæðin. Það varð niðurstaða í samráði við þingmenn kjördæmisins að þjóðbrautin færðist með þessum hætti. Undirbúningur þessa verkefnis hefur verið í gangi, hönnun verksins og gerð útboðslýsinga er að mestu lokið þannig að það ætti ekki að þurfa að líða langur tími þangað til hægt verður að fara í framkvæmdir. Hins vegar hafa bæjaryfirvöld óskað eftir því og boðið upp á það að ganga til samninga við Vegagerðina um þessa framkvæmd vegna þess að framkvæmdin er ekki með fjárveitingu á gildandi samgönguáætlun. Það er unnið að því að ná niðurstöðu og samkomulagi um hvernig þessari framkvæmd verður hagað eins og alvanalegt er og ég á ekki von á öðru en að það takist að koma þessari framkvæmd af stað mjög fljótlega eftir að samkomulag hefur náðst á milli Vegagerðarinnar og bæjaryfirvalda þar um. Ég þakka því bara hv. þingmanni fyrir að leggja fram þessa fyrirspurn þannig að tækifæri fáist til að gera grein fyrir þessu. Ég hef lagt áherslu á það að þessu verki mætti ljúka, koma því af stað á þessum vetri þannig að það hafi ekki óæskileg áhrif á þá uppbyggingu og framvindu sem hefur orðið á þessu nýja athafnasvæði. Í þessu umhverfi rísa núna hús nánast í hverri viku. En aðalatriðið, og ástæðan fyrir þessari breytingu, er hins vegar að beina meginþungaumferðinni eftir annarri braut en hefur verið í gegnum tíðina.

Hæstv. forseti. Ég fagna því ef þetta mál hefur nú komist á það stig að það sé að fara að komast til framkvæmda. Það hefur liðið dálítið langur tími. Það stendur t.d. þannig á núna að þessi vegur er eina leiðin inn í bæinn þarna megin. Þetta er malarvegur, ekki nema nokkur hundruð metra langur spotti sem um er að ræða og í raun og veru styttist þá sú leið sem ríkið hefur ábyrgð á til hafnarinnar frá þeirri leið sem áður var. Til framtíðar held ég að þetta hafi í sjálfu sér verið góður samningur fyrir ríkið. Ég vil koma því að að ég tel að auðvitað eigi að vera tvær viðurkenndar leiðir til bæjanna þar sem þeirra er virkilega þörf, annars vegar fyrir flutninga til hafna og svæða þar sem iðnaður er stundaður 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði, ég held að það sé algjörlega rétt hugsun og eigi jafnt við um Akranes og aðra staði að helstu flutningsleiðir séu ekki jafnframt þær akstursleiðir sem liggja inn í bæjarkjarnana. Það mættu gjarnan vera fleiri en ein akstursleið inn í bæjarkjarnann. Ég held að þetta sé mjög þörf ábending og á náttúrlega við á fleiri stöðum en Akranesi. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort við getum skilið svar hans þannig að gengið verði til samninga við Vegagerðina innan örfárra vikna þannig að framkvæmdir hefjist þegar í vor, t.d. í aprílmánuði eða eitthvað slíkt. Eigum við að skilja svar hæstv. samgönguráðherra með þeim hætti?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svarið. Við vitum þá að það er undirbúningur í gangi, hönnun og útboði að mestu lokið, ekki fjárveiting á gildandi áætlun, unnið að málinu. Gott og vel. Ég hefði þó viljað heyra, virðulegi forseti, nánar og nákvæmar frá hæstv. samgönguráðherra hvenær hann sæi fyrir sér að hægt yrði að fara í þessa framkvæmd. Það er mjög aðkallandi fyrir Akurnesinga að fá það á hreint hvenær farið verður í þessa framkvæmd og hvenær henni verði lokið. Þetta er farið að þvælast fyrir, orðinn svona hálfgerður flöskuháls eða hindrun og orðið mjög alvarlegt mál að þessum vegarkafla, þó að hann sé ekki langur, skuli ekki vera lokið, að þarna sé ekki lagt á slitlag. Þarna verður rykmengun og önnur óþægindi. Eins og ég sagði áðan, þarna er verið að byggja dýrt og mikið verslunarhúsnæði, það er verið að byggja dýr og stór hús, blokkir, fjölbýlishús, einbýlishús og annað þar fram eftir götunum og fleiri byggingar rísa þarna bráðum og þetta er orðið mjög óþægilegt. Þetta skapar líka óþægindi fyrir þá sem ráða málum á Akranesi sem núna er meiri hluti Frjálslynda flokksins og Sjálfstæðisflokksins. Eins og hæstv. samgönguráðherra benti á er hugmyndin með þessu öllu saman sú að búa til tengingu frá hafnarsvæðinu í gegnum bæinn þannig að þungaflutningar gætu farið þar fram um og annað þar fram eftir götunum. Við höfum hugmyndir um að efla til að mynda hlutverk Akraneshafnar sem fiskihafnar, og Faxaflóahafnir hafa lýst því mjög ákveðið yfir að fiskihöfn verði byggð upp á Akranesi í framtíðinni. Það á að setja fiskmarkaðinn í nýtt hús, það er mikið í gangi, en flutningaleiðirnar inn í og út úr bænum eru alls ekki viðunandi eins og staðan er í dag. Ég vil því nota tækifærið, virðulegi forseti, og heita á hæstv. samgönguráðherra 

Virðulegur forseti. Allt er það rétt sem hér hefur komið fram, þetta er nauðsynleg framkvæmd og mun breyta heilmiklu um umferðarþunga í gegnum bæinn. Vegna fyrirspurnarinnar vil ég bara undirstrika það sem ég sagði áðan, ég tel að þessi framkvæmd eigi að fara af stað í vetur, eða vor eftir því sem fært verður á grundvelli samkomulags milli bæjaryfirvalda og Vegagerðarinnar. Ég á ekki von á öðru en að það takist þannig að þingmenn Norðvesturkjördæmisins þurfa að fara yfir það að sjálfsögðu í tengslum við afgreiðslu samgönguáætlunarinnar 

Virðulegi forseti. Ég kem hér öðru sinni með fyrirspurn sem ég vil leggja fyrir hæstv. samgönguráðherra. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Telur ráðherra ásættanlegt að strætisvagnar fari milli Akraness og Reykjavíkur fullskipaðir fólki þannig að farþegar standi jafnvel í vögnunum á leiðinni?“ Ég vil taka það skýrt fram í upphafi máls míns að með þessari fyrirspurn er ég hvorki að kasta neinni rýrð á það fyrirtæki sem hefur stundað rekstur strætisvagna milli Akraness og Reykjavíkur né þá sem hafa starfað við þann rekstur, m.a. sem bílstjórar, alls ekki. Það fólk hefur allt saman staðið sig ákaflega vel á öllum sviðum, bara svo að það sé alveg á hreinu. Hins vegar taldi ég rétt að vekja athygli á þessu í þingsölum vegna þess að við vitum að samkvæmt lögum er ekkert sem bannar að fólk standi í strætisvögnum. Þessar ferðir eru á milli Akraness og Reykjavíkur um þjóðvegakerfi landsins og eftir því sem ég best veit er þetta hreinlega skilgreint bara sem strætisvagn og það er ekkert sem bannar að fólk standi í vögnunum á leiðinni. Ég vildi vekja athygli á þessu. Ég tel að það sé augljós slysahætta þegar fólk stendur í strætisvögnum sem keyra fjölfarinn þjóðveg eins og Vesturlandsveginn milli Akraness og Reykjavíkur sem oft og tíðum hefur reynst varasamur, bæði með tilliti til veðurs og umferðar. Vagnarnir eru náttúrlega á töluverðum hraða eins og hraði umferðarinnar bara er um þennan veg. Þarna gæti farið illa ef eitthvað bæri út af. Við vitum að í sumum tilfellum og sérstaklega þegar umferðin er mikil eða farþegar margir stendur fólk í vögnunum á þessari leið og þess vegna taldi ég, eins og ég sagði áðan, rétt að bera fram þessa fyrirspurn, þ.e. hvort ráðherra telji ásættanlegt að strætisvagnar fari þarna á milli fullskipaðir fólki þannig að farþegar standi jafnvel í vögnum á leiðinni. Er ekki tímabært fyrir okkur sem störfum á löggjafarþinginu að hugleiða hvort ráðlegt sé að setja lagabókstaf sem hreinlega bannar að fólk standi í strætisvögnum sem fara um hluta af þjóðvegakerfi landsmanna?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að bera fram þessa fyrirspurn. Ég svara henni á þann veg að í fyrsta lagi tel ég með öllu óásættanlegt að ekki sé gætt fyllsta öryggis í strætisvögnum og áætlunarbílum sem eru í akstri til að þjóna á vettvangi almenningssamgangna. Það þarf að leggja ríka áherslu á það og það vil ég gera. En aðeins út af þessari fyrirspurn er rétt að gera nokkra grein fyrir þeirri starfsemi sem þarna er á ferðinni. Áður voru gefin út sérleyfi til fólksflutninga, m.a. sérleyfi frá Reykjavík til Akraness, Borgarness og vestur um land, og sérleyfishafi sá um þessa flutninga. Bæjaryfirvöld á Akranesi lögðu ríka áherslu á að gerður yrði samningur um sérleyfi og veittur styrkur til að halda úti sérleyfi á milli Reykjavíkur og Akraness beint, þá án viðkomu eða án þess að vagnarnir legðu leið sína lengra vestur eftir. Á þetta var fallist og gerður var samningur á milli Akranesbæjar og Vegagerðarinnar þar sem Vegagerðin veitir styrk til þessarar starfsemi með svipuðum hætti og hefði verið, og var gert áður, inn í sérleyfisstarfsemina. Núna er það þannig að Akraneskaupstaður hefur gert samning við Strætó sem er síðan með verktaka, hópferðafyrirtækið Teit, sem sinnir þessari þjónustu. Þetta hefur gefist afskaplega vel og er vinsælt en sem endurtekið svar við fyrirspurn hv. þingmanns leggur Vegagerðin áherslu á og gerir ráð fyrir því að flutningunum sé í öllu sinnt í samræmi við lög og reglur þar um þannig að farþegum sé ekki hætta búin í þeim farartækjum sem þeir eru fluttir í. Það er sú áhersla sem ég vil leggja alveg sérstaklega. Að öðru leyti vil ég segja að þessi samningur hefur gefist afskaplega vel og er Vegagerðinni, bæjaryfirvöldum og Strætó til sóma. Hann hefur ýtt undir almenningssamgöngur á milli Reykjavíkur og Akranessvæðisins þannig að ég held að þetta hafi tekist býsna vel. Þess vegna þarf að sinna öryggisþáttunum alveg sérstaklega.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að bera fram þessa fyrirspurn. Það er nefnilega full ástæða til að gefa þessu gaum. Ef menn líta svo á að hægt sé að flytja fólk töluvert langar vegalengdir standandi í strætisvögnum þurfa menn aldeilis að fara yfir þá hluti. Það er auðvitað stórhættulegt að svo sé gert. Við þurfum ekki að fara langt aftur í tímann til að rifja upp þegar fólksflutningabíll valt við Akrafjallið. Þar höfðu menn ekki spennt á sig beltin - það voru belti í þeim bíl - og þar urðu slys á mönnum vegna þessa. Auðvitað er ekki boðlegt gagnvart öryggi að fólk standi í vögnum af þessu tagi. Það verður einfaldlega að líta þannig á að til að öryggis sé gætt þurfi bílbelti. Ef það þarf að breyta einhverjum reglum hvað þetta varðar er full ástæða til þess að menn gefi því gaum. Ég hvet til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svarið. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hans að þessi samgöngumáti á milli Akraness og Reykjavíkur hefur gefist afskaplega vel. Það er ekki langt síðan byrjað var á þessu. Möguleikarnir opnuðust náttúrlega með tilkomu Hvalfjarðarganga en þetta hefur gengið mjög vel sem af er og er vinsælt meðal fólks að nota almenningssamgöngur til að fara á milli Akraness og Reykjavíkur. Þá er líka þess heldur brýnt að þeir sem bera ábyrgð í þessum málum haldi vöku sinni og fylgist með því að þetta sé gert með sómasamlegum hætti. Mér er kunnugt um að meiri hlutinn sem nú er á Akranesi, meiri hluti frjálslyndra og sjálfstæðismanna, hefur verið með þessi mál í skoðun. Það er verið að athuga hvort ekki sé hægt að hliðra til í ferðum þannig að sérstaklega á morgnana þegar umferðin er sem mest og farþegarnir sem flestir verði ferðum á milli fjölgað þannig að hægt sé að koma í veg fyrir að fólk standi í vögnunum á milli Akraness og Reykjavíkur. Þetta er náttúrlega mjög slæmt fyrir farþegana en við megum heldur ekki gleyma bílstjórunum því að þetta hlýtur að valda bílstjórunum meira álagi en ella. Þeir hafa náttúrlega öryggi farþega sinna í huga og það bitnar á þeim ef illa fer sem við skulum vona að gerist alls ekki. Ég vona bara að þessi fyrirspurn veki fólk til umhugsunar, ekki bara um þessar ferðir heldur einnig aðrar ferðir. Ég vona að hæstv. ráðherra hugleiði það, og við öll, þingmenn, hvort ekki sé tími til kominn að endurskoða löggjöfina með tilliti til þessa. Við verðum þá að setja strangari reglur varðandi aðbúnað farþega í strætisvögnum sem fara um þjóðvegakerfi landsins í þeim tilfellum þar sem það á við þannig að við getum aukið öryggi farþeganna. Það hlýtur ávallt að vera í fyrirrúmi, virðulegi forseti, og ég vona að 

Virðulegur forseti. Ég vil bara undirstrika alveg sérstaklega að auðvitað þarf að gæta alls öryggis í þessum fólksflutningum á vegum Strætós. Það getur ekki verið ásættanlegt að á sama tíma og við rekum á vegum Umferðarstofu mikinn og harðan áróður fyrir því að beltin séu spennt séu farþegar standandi í almenningssamgöngutækjum á þjóðveginum þar sem hámarkshraði er eins og við þekkjum. Ég vil bara að það komi skýrt fram af minni hálfu, eins og ég gat um, að Vegagerðin ætlast að sjálfsögðu til þess að alls öryggis sé gætt í þessum fólksflutningum sem eru styrktir af almannafé. Ég trúi ekki öðru en að fullur vilji sé til þess af hálfu flutningafyrirtækisins enda er mikil umferðaröryggisvakning í landinu og ég þekki það að sum fólksflutningafyrirtæki leggja metnað sinn í að sinna öryggis- og umhverfisþáttum. Fyrirtæki hafa verið verðlaunuð fyrir það þannig að ég vona svo sannarlega að það sé horft mjög til þess á þessari leið. Að öðru leyti þakka ég fyrir þessa fyrirspurn. Hún vekur líka athygli á mjög merkilegu framtaki og mjög merkilegu samstarfsverkefni Vegagerðarinnar, Akraneskaupstaðar, Strætós og samgönguráðuneytisins sem varðar þá leið sem við þurfum að fara í því að auka almenningssamgöngurnar í landinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn sem ég lagði fram á þinginu í október um stöðuna í búsetumálum geðfatlaðra í Reykjavík frá því að Síminn var seldur og ákveðið að 1 milljarður færi til búsetumála geðfatlaðra. Það var mjög góð ákvörðun að mínu mati og það er búið að halda nokkra blaðamannafundi til að kynna ýmislegt í þeim efnum. Í haust var einn slíkur blaðamannafundur þar sem kynnt var mikil og fín vinna í málaflokknum. Þegar maður fer hins vegar að skoða hvað hefur verið að gerast í uppbyggingu - það er búið að tala mikið og blása í lúðra - hefur minna sést af framkvæmdum, þá sérstaklega í Reykjavík. Ég hef fylgst náið með þessu málum þar sem ég er í hópi aðstandenda geðsjúkra. Þar var í haust kynnt staða mála, fulltrúar komu úr félagsmálaráðuneytinu en ýmsir aðstandendur könnuðust ekki við að þær framkvæmdir sem þar voru kynntar væru nokkuð farnar af stað. Þar má m.a. nefna 12 manna sambýli á Flókagötunni sem átti að lagfæra samkvæmt þeirri hugmyndafræði sem ráðherra hefur kynnt. Það eru tvö ár síðan fólkinu sem býr á Flókagötunni var lofað að það fengi sérstakar íbúðir. Ekkert er farið að gerast í þeim málum enn þá. Ég hef spurst fyrir um þetta og síðast fékk ég 12. desember tölvupóst um það að endurbætur t.d. á Flókagötunni ættu að hefjast um áramótin. Nú er 7. febrúar og það er ekkert farið að gera enn þá þannig að ég spyr hæstv. ráðherra þar sem málið virðist hafa gengið óskaplega hægt en hugurinn er góður: 1. Hver er staðan í búsetumálum geðfatlaðra í Reykjavík? 2. Hvenær má búast við að búið verði að lagfæra húsnæðið á Flókagötu í samræmi við nýju hugmyndafræðina sem ráðherra kynnti 9. október sl.? Ég nefndi það áðan. 3. Hversu mörg búsetuúrræði verða tekin í notkun á þessu ári og árlega næstu þrjú ár? 4. Hve margir geðfatlaðir bíða nú eftir að komast í sjálfstæða búsetu í Reykjavík og hvar eru þeir sem nú bíða? 5. Hversu margir þeirra búa nú á stofnunum, og þá hvaða stofnunum, og hve margir bíða í heimahúsum? Það virðist sem sagt allt hafa gengið mjög hægt í þessum málum og ég spyr hæstv. ráðherra hvenær hann búist við að búið verði að ráða bót á þessu og hve margir bíða eftir úrræðum í Reykjavík.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál hér upp. Mikil breyting hefur orðið á viðhorfum til geðfatlaðra meðborgara okkar sem leiðir af aukinni þekkingu á eðli og umfangi geðsjúkdóma. Ráðuneytið telur að búseta utan stofnana en með stuðningi og aðstoð geti tryggt stöðugleika og öryggi sem stuðlað getur að jafnvægi í heilsufari og dregið úr endurinnlögnum. Hagsmunasamtök geðsjúkra og geðfatlaðra og fagfólk á þessu sviði eru sammála um að þjónusta við geðfatlaða skuli í auknum mæli eiga sér stað úti í samfélaginu en ekki á hefðbundnum sjúkrahúsum. Á fyrri hluta ársins 2005 ákvað þáverandi félagsmálaráðherra í samráði við heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra að gerð yrði heildarúttekt á þörfum geðfatlaðra fyrir búsetu og stoðþjónustu af ýmsu tagi. Á grundvelli þessara upplýsinga ákvað ríkisstjórnin að gera sérstakt átak í málefnum geðfatlaðra með því að verja 1.500 millj. kr. á árunum 2006–2010 til stofnkostnaðar vegna búsetu og ýmissa stoðúrræða og um 850 millj. kr. til rekstrar. Jafnframt var sérstökum starfshópi undir formennsku Dagnýjar Jónsdóttur alþingismanns falið að móta stefnu í málefnum þessa hóps. Stefna og framkvæmdaáætlun vegna átaksins var kynnt í október sl. Við stefnumótunina hafði starfshópurinn náið samráð við hagsmunasamtök geðfatlaðra, aðstandendur þeirra og sérfræðinga á þessu sviði. Árangurinn af starfi á grundvelli stefnunnar er að koma í ljós. Keypt hefur verið húsnæði við Lindargötu og Skipholt í Reykjavík með samtals 11 íbúðum auk aðstöðu fyrir starfsmenn. Við Flókagötu verða íbúðir fyrir 11 manns þegar gagngerum endurbótum á þeim húsum lýkur síðar á árinu. Margir húsnæðiskostir eru til skoðunar í Reykjavík og leitað hefur verið samstarfs við Reykjavíkurborg um úthlutun lóða til verkefnisins. Liður í átaki í þjónustu við geðfatlað fólk er verkefni samkvæmt tveimur samningum sem gengið var frá í lok síðasta árs. Annars vegar er um að ræða samstarf við velferðarsvið Reykjavíkurborgar um stofnun og rekstur heimilis fyrir heimilislausa Reykvíkinga. Hins vegar er um að ræða samning sem undirritaður var í desember sl. við AE starfsendurhæfingu um mat á þjónustu við geðfatlað fólk og átak í ráðgjöf og fræðslu. Við upplýsingaöflun fyrir matið verður nýtt svokölluð nsn-aðferð, þ.e. notandi spyr notanda sem gefur notendum þjónustunnar kost á að miðla af reynslu sinni og taka þátt í að móta þjónustuna. Þá vil ég geta þess að nú standa yfir viðræður við AE starfsendurhæfingu og Klúbbinn Geysi um að koma að uppbyggingu og ráðgjöf vegna dagvistunarúrræða. Fyrirhugað er að teknar verði upp viðræður við fleiri aðila um uppbyggingu dagvistunarúrræða fyrir geðfatlaða. Í september á síðasta ári yfirtók félagsmálaráðuneytið af Landspítala – háskólasjúkrahúsi þjónustu við íbúa á Flókagötu. Nauðsynlegar breytingar á húsnæðinu munu hefjast nú í febrúar og gert er ráð fyrir því að þessum breytingum ljúki undir árslok 2007. Í stefnumótunarskýrslu sem ég kynnti í október sl. er að finna sundurliðun nýrra úrræða í búsetumálum geðfatlaðra. Í framkvæmdaáætlun stefnunnar kemur fram að gert er ráð fyrir að íbúar í sértækri búsetuþjónustu samkvæmt átakinu verði á árunum 2006 og 2007 samtals 73. Á árinu 2008 verði þeir 37, 27 árið 2009 og 24 árið 2010. Miðað við stöðuna í dag verður ekki annað séð en að þessi áætlun muni standast hvað varðar yfirstandandi ár. Mörg verkefni eru í vinnslu og nokkuð öruggt er að 68 manns munu fá tilboð í nýja búsetu en þeir gætu orðið 85 ef allt gengur fram sem unnið er að. Áætlanir varðandi árin 2008–2010 kunna að breytast í samræmi við breytingar á högum þeirra sem um ræðir. Samkvæmt upplýsingum sem liggja fyrir hjá svæðisskrifstofum málefna fatlaðra í Reykjavík óska 73 geðfatlaðir einstaklingar eftir búsetu. Gert er ráð fyrir því að þessi hópur fái úrlausn á vegum framkvæmdaáætlunar ráðuneytisins. Að auki fá úrlausn 7 einstaklingar sem nú njóta búsetuþjónustu og bíða eftir annarri búsetu. Framkvæmdaáætlun félagsmálaráðuneytisins gerir ráð fyrir því að á árunum 2006–2007 fái 35 einstaklingar í Reykjavík tilboð um sértæk búsetuúrræði. Á árinu 2008 verða þeir 15. Sami fjöldi bætist við á árinu 2009 og á síðasta ári verkefnisins verða þeir 19. Allmörg mismunandi úrræði eru þegar í farvatninu. Eins og staðan er í dag munu 32 fá tilboð um nýja búsetu árið 2007 en þeir gætu orðið 43 ef allt gengur eftir sem unnið er að. Samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins dvelja nú á geðdeild Landspítala – háskólasjúkrahúss 25 einstaklingar, á vernduðum heimilum 19 og 7 einstaklingar eru í þjónustuúrræðum á vegum eða tengdum svæðisskrifstofunni í Reykjavík. Í heimahúsum búa 29 einstaklingar og flest bendir til þess að þessi hópur fái búsetuþjónustu innan ramma átaksverkefnis félagsmálaráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Ráðherra fór hér yfir áætlanir fyrir næstu ár. Við skulum muna að þetta er fimm ára verkefni og þó að við hefðum viljað sjá allar þessar íbúðir komast til framkvæmda strax þá virkar það því miður ekki þannig. Fasteignamarkaðurinn hér á höfuðborgarsvæðinu var erfiður framan af en er nú farinn að vinna betur með okkur. Það er kannski stærsta ástæðan fyrir því að landsbyggðin hefur komið svo sterkt inn í þetta verkefni. Annar punktur í þessu er sá að við verðum að geta mannað allar stöður í kringum íbúðirnar. Það er þó mikilvægast að við byggjum uppbygginguna á þeirri hugmyndafræði sem við kynntum í haust og að baki henni er mjög mikil vinna. Ég vil nota tækifærið og þakka hlý orð hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur varðandi þessa stefnumótun. Varðandi Flókagötuna ætla ég að verða fyrst til þess að viðurkenna að breytingarnar þar hafa ekki gengið eins og skyldi og tökum við það að sjálfsögðu á okkur. Nú horfir til betri vegar og það er fullur vilji til þess að klára hana sem fyrst. Ég veit að það er allt í fullum gangi en ég vildi koma þessu að hér.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og ég þakka athugasemdir hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur. Það verður að segjast eins og er, og það hefur verið viðurkennt hér, að þetta hefur gengið óskaplega hægt og sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Þeir sem hafa fylgst með þessum málum hafa séð að á landsbyggðinni hafa hlutirnir gengið miklu hraðar fyrir sig eins og hefur verið viðurkennt í þessari umræðu. Ég er hjartanlega sammála stefnumótuninni sem hefur farið fram hjá ráðuneytinu og ég fagna virkilega samningnum við AE-starfsendurhæfingu. Ég tel það allt vera í góða átt. En það er ekki viðunandi að hátt í hundrað manns bíði eftir úrræðum, sjötíu og eitthvað manns bíði eftir úrræðum og þar af hátt í þrjátíu á stofnun, jafnvel uppi á Landspítala. Auðvitað verður þetta að ganga mun hraðar og það er ekki viðunandi að höfuðborgarsvæðið og Reykjavík sitji eftir þó svo að fasteignamarkaðurinn sé erfiðari hér. Það hefur ríkt óvissa og það hefur ríkt uppnám á heimilum eins og á Flókagötunni þar sem búið er að lofa fólki fyrir löngu, fyrir tveimur árum, að bót verði ráðin á högum þess. Það verður að standa við loforð þegar þau eru gefin svona viðkvæmum hópum. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra áður en ég lýk ræðu minni: Hvernig verður háttað eignarhaldinu á þeim húsum sem keypt eru? Eru þau í eigu ríkisins, er það Öryrkjabandalagið eða hverjir eiga þetta húsnæði sem er verið að kaupa? Það þarf að upplýsa hér hvernig eignarhaldinu er háttað. Að lokum, virðulegi forseti, óska ég eftir því að menn reyni nú að hraða sér. Það er ekki langur tími eftir hjá hæstv. ráðherra í ráðuneytinu og það er búið að lofa fólki því að þetta gerist mun fyrr en raunin hefur orðið. Ég hvet hæstv. ráðherra til að drífa í því að koma þessum málum í gott horf, að leysa vanda fólksins á Flókagötunni og allra þeirra sem bíða eftir úrræðum, sem eru allt of margir. Þetta er viðkvæmur hópur og hann á ekki að þurfa að líða fyrir það að bíða eftir úrræðum sem er búið að lofa fyrir löngu.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og þann hug sem fram kemur til þeirrar framkvæmdaáætlunar sem við vinnum eftir. Ég get tekið undir að það er óæskilegt að fólk bíði eftir úrræðum, ég held að við séum öll sammála um það, en það er unnið eftir þessari framkvæmdaáætlun. Það er auðvitað ekki gott ef við náum ekki að halda taktinum samkvæmt henni, það er bara þannig. Að sjálfsögðu er það markmið okkar allra, sem vinnum að þessu, að okkur takist að fylgja áætluninni þannig að hún standist. Þetta er fimm ára verkefni og við sem vinnum að þessu höfum orðið vör við mjög jákvæðan hug allra þeirra sem málið snertir. Það er mjög góður skilningur almennt gagnvart því að hlutirnir taka þennan tíma. Þetta fór af stað á síðasta ári og fólk hefur skilning á því. En ég skil vel óþreyju þeirra sem bíða langan tíma eftir úrræðum, það er eðlilegt. Við viljum sannarlega að hlutirnir gangi fljótt og vel fyrir sig og í takti við það sem lagt hefur verið upp með. Varðandi eignarhald á íbúðunum er það mismunandi. Það er t.d. gert ráð fyrir því að í einhverjum tilvikum sé það Framkvæmdasjóður Öryrkjabandalagsins sem sé eigandi, í öðrum tilvikum ríkið o.s.frv. Það fer eftir þörfum og aðstæðum hverju sinni. Þegar húsnæði er keypt er skýrt tekið fram í þinglýsingu til hverra nota það er ætlað. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka málið upp og gefa okkur kost á að ræða það. Þetta er mikilvægt og gott mál og það er ánægjulegt að fá að taka þátt í því að hrinda því í framkvæmd. Ég vona að okkur takist að láta framkvæmdaáætlunina standast. Það er markmið okkar allra.

Virðulegi forseti. Ég legg fyrirspurn fyrir hæstv. félagsmálaráðherra um stuðningsforeldra. Það er mjög mikilvægt úrræði sem við eigum hér í samfélaginu að geta fengið stuðningsforeldra til þess að taka við börnum sem af einhverjum ástæðum geta ekki verið heima hjá sér öllum stundum. Bæði eru hér úrræði sem félagsmálastofnanir hafa á sínum snærum og svo einnig Svæðisskrifstofur um málefni fatlaðra. Þessa dagana, þegar við erum að ræða hve mikilvægt það er að vel sé búið að börnum sem eru send frá heimilum sínum á heimili annarra, er mikilvægt að fá upplýsingar um það hjá hæstv. félagsmálaráðherra hvaða skilyrði stuðningsforeldrar þurfi að uppfylla. Það kom mér nefnilega á óvart þegar kona nokkur kom að máli við mig og sagði mér að hún þyrfti ekki að uppfylla nein skilyrði þegar hún tæki að sér fatlað barn sem stuðningsforeldri. Hún hafði áður verið stuðningsforeldri fyrir Félagsmálastofnun þar sem kröfur voru mjög harðar um heilbrigðisvottorð, ég veit ekki hvort það var sakavottorð líka, og heimilið var skoðað. Þau þurftu að uppfylla mjög ákveðin skilyrði til þess að geta verið stuðningsforeldrar fyrir börn frá Félagsmálastofnun. Þegar hún ákvað að verða stuðningsforeldri fyrir fatlað barn var aftur á móti ekki óskað eftir neinu. Hún orðaði það þannig við mig: „Það var bara eins og ég væri að fara að vinna í sjoppu, það var ekki beðið um neitt sérstakt“. Þessi kona er búin að vera stuðningsforeldri fyrir fatlað barn í þrjú ár og það hefur einu sinni verið komið heim til hennar og það var þegar endurnýja þurfti samninginn við hana. Þetta vakti furðu mína og undrun og þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: „1. Hvaða skilyrði þurfa þeir sem gerast stuðningsforeldrar að uppfylla? 2. Hvernig er eftirliti með stuðningsforeldrum háttað? Fer það fram reglulega? 3. Hvernig er greiðslum til stuðningsforeldra háttað, hversu háar eru þær og hvað er innifalið í þeim? Er litið á greiðslurnar sem laun eða kostnað við barnið? Eru þær skattlagðar eins og hverjar aðrar tekjur?“ Ég veit að fólk er ekki að taka að sér börn til þess að hafa af því einhvern hagnað en það er engu að síður fullkomlega eðlilegt að fá þessar upplýsingar hér. Mig langar til að bæta við einni lítilli spurningu áður en tíma mínum lýkur og spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé rétt að menn geti sett upp sumarbúðir fyrir börn án þess 

Hæstv. forseti. Í lögum um málefni fatlaðra er ákvæði þess efnis að fjölskyldur fatlaðra skuli eiga kost á þjónustu stuðningsfjölskyldu eftir því sem þörf krefur. Um stuðningsfjölskyldur er jafnframt fjallað í reglugerð um þjónustu við fötluð börn og fjölskyldur fatlaðra, nr. 155/1995. Hlutverk stuðningsfjölskyldu er samkvæmt reglugerðinni að taka fatlað barn í sólarhringsvistun í skamman tíma og er miðað við einn til fimm sólarhringa í mánuði. Starfsfólk svæðisskrifstofa málefna fatlaðra sér um að útvega stuðningsfjölskyldur í samvinnu við foreldra fatlaðra barna. Oft er um að ræða ættingja, vandamenn eða vini sem taka að sér að vera stuðningsfjölskyldur en í öðrum tilvikum getur verið um vandalausar fjölskyldur að ræða. Svæðisskrifstofur sjá um að gera skriflega samninga við hlutaðeigandi aðila. Við val á stuðningsfjölskyldu skal svæðisskrifstofa kanna vandlega heimilishagi og aðstæður stuðningsfjölskyldna í þeim tilgangi að meta hæfni og möguleika viðkomandi til að sinna hlutverki sínu, enda er gerð krafa um að aðstæður stuðningsfjölskyldunnar hæfi hinu fatlaða barni. Við valið getur svæðisskrifstofa óskað eftir því að stuðningsforeldrar framvísi læknisvottorði og sakavottorði. Svæðisskrifstofu er enn fremur heimilt að fara fram á að eldvarnareftirlit sveitarfélags athugi ástand rafmagns og útgönguleiðir á heimili stuðningsfjölskyldunnar. Svör þjónustuveitenda sem leitað var til, þ.e. svæðisskrifstofa um málefni fatlaðra og þeirra sveitarfélaga sem hafa tekið að sér málefni fatlaðra á sínu starfsvæði samkvæmt þjónustusamningi, bera með sér að því sé vel fylgt eftir að öllum ofangreindum skilyrðum sé fullnægt og aðgengi sé kannað ef um hreyfihamlað barn er að ræða. Samkvæmt áðurnefndri reglugerð er svæðisskrifstofum falið að veita stuðningsfjölskyldum fræðslu, ráðgjöf og stuðning og hafa eftirlit með starfsemi þeirra. Framkvæmdastjórar svæðisskrifstofa málefna fatlaðra hafa sett sér vinnureglur í þessu sambandi og í svörum þeirra sem annast þjónustuna kom eftirfarandi fram: Algengast er að gerður sé tímabundinn samningur til þriggja mánaða við stuðningsfjölskyldur og hann síðan framlengdur um 6–12 mánuði í senn ef allt gengur að óskum. Eftirlit er því m.a. fólgið í því hvernig til tekst á þriggja mánaða reynslutímanum. Það er misjafnt hve oft þjónustuaðili heimsækir stuðningsfjölskyldu eða á sameiginlega fundi með stuðningsfjölskyldu og foreldrum. Algengast er að það sé gert á 6–12 mánaða fresti eftir að reynslutímabili lýkur. Í raun eru samskipti mun tíðari með sambandi sem haft er símleiðis, t.d. þegar stuðningsfjölskyldan óskar faglegrar ráðgjafar eða upplýsinga. Umtalsverður hluti eftirlitsins felst í því að foreldrar fylgjast með því hvernig barninu líður hjá stuðningsfjölskyldunni, þ.e. hvernig það bregst við því að fara þangað og hvernig því líður þegar það kemur heim aftur. Samskipti eru umtalsverð á þeim tíma sem barnið dvelur hjá stuðningsfjölskyldunni, foreldrar eru að jafnaði í reglulegu sambandi við þjónustuaðila varðandi ráðgjöf og stuðning og eiga þannig auðvelt með að koma athugasemdum eða ábendingum á framfæri ef einhverjar eru. Varðandi greiðslur skal upplýst að ríkissjóður greiðir verktakagreiðslur til stuðningsfjölskyldna og er þjónustan foreldrum hins fatlaða að kostnaðarlausu. Greiðslur til stuðningsfjölskyldu eru stigskiptar eftir fötlun og umönnunarþörf barnsins. Greiðslur fyrir börn í 1. flokki, sem eru algjörlega háð öðrum við athafnir daglegs lífs, eru 12.600 kr. fyrir sólarhringsþjónustu. Greiðslur fyrir börn í 2. flokki, sem þurfa verulega aðstoð við athafnir daglegs lífs og gæslu, eru 9.700 kr. fyrir sólarhringsþjónustu. Greiðslur fyrir börn í 3. flokki, sem þurfa minni aðstoð en samkvæmt fyrrnefndum flokkum en þurfa eftirlit við athafnir daglegs lífs, eru 7.400 kr. fyrir sólarhringsþjónustu. Heimilt er í undantekningartilvikum að semja um dvöl hjá stuðningsfjölskyldu hluta úr sólarhring. Um greiðslu fyrir þjónustuna er greitt tímakaup, 780 kr. fyrir hverja klukkustund. Fjárhæðir þessar koma til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert með tilliti til launaþróunar. Greiðslurnar eiga fyrst og fremst að koma til móts við beinan og óbeinan kostað stuðningsfjölskyldunnar við að taka fatlað barn í sólarhringsvistun í skamman tíma. Að einhverju leyti er þó um greiðslu vegna umönnunar- og gæsluþarfar barnsins að ræða. Litið er á hluta greiðslunnar sem greiðslu vegna kostnaðar við að taka fatlað barn í sólarhringsvistun eins og fram kemur við skoðun á skattalegri meðferð greiðslnanna. Sérreglur gilda um skattlagningu greiðslna til stuðningsfjölskyldna. Samkvæmt leiðbeiningum ríkisskattstjóra með skattframtali einstaklinga vegna síðasta skattframtals kemur fram að greiðslur til stuðningsfjölskyldna fatlaðra barna teljist að fullu til skattskyldra tekna en á móti má færa til frádráttar beinan kostnað vegna umönnunar og dvalar barnanna enda sé lögð fram sundurliðun um sannanlegan kostnað. Í stað sannanlegs fæðiskostnaðar er þó heimilt að færa fæðisfrádrátt. Frádrátturinn var 90 kr. fyrir hvern morgunverð eða síðdegishressingu og 200 kr. fyrir hvern hádegis- eða kvöldverð. Í stað sannanlegs viðhaldskostnaðar húsnæðis og húsbúnaðar, kostnaðar vegna hreinlætisvara, föndurvara, bóka og þess háttar má færa 25% af tekjum ef um dagvistun er að ræða en 20% ef um sólarhringsvistun er að ræða. Kostnað sem leiðir af sérþörfum barnsins vegna fötlunar má færa til frádráttar auk fyrrnefnds frádráttar enda sé gerð sérstök grein fyrir honum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir þessi svör en ég vil gagnrýna það að ekki skuli vera sömu kröfur til stuðningsforeldra sem eru með fötluð börn í vist og til þeirra stuðningsforeldra sem taka börn á vegum Félagsmálastofnunar. Þó heimilt sé að óska eftir að heilbrigðisvottorði eða sakavottorði sé skilað þurfa að vera ákveðnar reglur um það og sambærilegar reglur. Ég held að fötluð börn séu ekki síður viðkvæm fyrir því ef þau lenda á heimilum sem eru kannski ekki alveg eins og við var búist. Það þarf auðvitað að fylgjast með þessum heimilum alveg eins og heimilum sem börn á vegum Félagsmálastofnunar eru send til. Varðandi fræðsluráðgjöf veit ég til þess að foreldrum, sem tóku fatlað barn og hafa verið með það í þrjú ár, hefur ekki verið boðið upp á nein námskeið eða neitt í þá veru. Þau þekktu lítið til þeirrar fötlunar sem þetta barn, sem þau eru með og hafa verið með reglulega, var haldið. Því er greinilega þarna pottur brotinn að einhverju leyti. Tryggja þarf að fólk fái námskeið, það fái leiðbeiningar í þeim efnum sem snúa að fötlun þess barns sem það er með og það þarf að tryggja eftirlit. Nú er ég ekki að segja að það sé ekki allt í lagi hjá flestum þessum foreldrum, en engu að síður þarf eftirlit og virkt eftirlit. Það hefur sýnt sig í umræðum undanfarna daga að það sakar aldrei að vera með frekar meira eftirlit en minna þegar börn eiga í hlut, sem eru mjög viðkvæm fyrir því ef gengið er eitthvað á þeirra hlut. En ég vil þakka ráðherra og spyrja 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu okkar tveggja um þetta mál og ýmislegt sem kom fram í ræðu hv. þingmanns. Auðvitað er það svo að eftirlit og annað á að vera í lagi og eftir þeim upplýsingum sem ég hef að minnsta kosti, virðist ekki annað vera en að svo sé. En dæmið sem hér er nefnt, ég verð að viðurkenna að ég þekki það ekki en mun láta kanna það sérstaklega og eins hvað varðar fræðsluþáttinn. Ég mun að ábendingu hv. þingmanns láta kanna það mál frekar, en ég hef að minnsta kosti ekki orðið var við annað eftir því sem ég hef grennslast fyrir um en að þessi mál séu í því standi sem við viljum hafa þau. En auðvitað er hárrétt að við þurfum að fylgjast vel með og gæta þess að allir þessir hlutir séu í þeim farvegi sem þeir eiga að vera og við teljum að eðlilegt sé. Ég þakka umræðuna og hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina.

Forseti. Í þingsályktun um framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum frá 1998 og 2004 er minnst á jafnréttisumsagnir með stjórnarfrumvörpum. Samþykkt Alþingis um slíkar umsagnir er sem sé orðin níu ára gömul eða verður það 28. maí á þessu ári. Það virðist hafa verið erfitt við að fást að koma þessu á eða gera sér grein fyrir hvernig þetta ætti að vera, þó að það hafi verið ráðherra sjálfur sem flutti tillöguna um þetta, því hann flytur þingsályktunartillögu sína í samræmi við jafnréttislögin. Þegar þetta kom næst á dagskrá þingsins árið 2001 þegar gerð var grein fyrir framgangi og árangri af framkvæmdaáætluninni í jafnréttismálum fyrir það tímabil, kom í ljós að samstarfshópur hafði verið settur niður úr nokkrum ráðuneytum til að athuga þessi mál. Hann hefur nú verið að störfum í a.m.k. sex ár. Árið 2002 kom þetta aftur til umræðu og þá kom í ljós að samstarfshópurinn hafði ásett sér að fara í tilraunaverkefni í þessum efnum, að gera sem sé einhverjar tilraunir með jafnréttisumsagnir við einhver stjórnarfrumvörp. Ég hef ekki orðið var við þau tilraunaverkefni í störfum þingsins síðan, en tilraunaverkefnið hefur sem sé verið í gangi í fimm ár. Árið 2004 þegar þetta kom síðast til umræðu í þinginu, af einhverju viti að minnsta kosti, gat ráðherra þess - það eru nú mismunandi ráðherrar eftir árum eins og gengur í félagsmálaráðuneytinu - að í forsætisráðuneytinu væri verið að undirbúa gátlista til að hjálpa til við tilraunaverkefnið sem samstarfshópurinn ákvað að standa fyrir um þessa jafnréttisumsögn. Þetta er orðin löng saga, níu, sex, fimm og þriggja ára. Kannski er þess að vænta að núverandi hæstv. félagsmálaráðherra geti sagt af þessu einhverjar nánari sögur en þeir aðrir ráðherrar sem hér hafa kynnt þingmönnum jafnréttisumsögnina. Aðeins í viðbót við þá fyrirspurn sem lögð er fram vil ég spyrja ráðherrann að því með hvaða hætti honum þyki ráðlegast að koma þessu fyrir. Við erum með umsagnir frá fjármálaráðuneytinu og fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um stjórnarfrumvörp. Það er gert í krafti gamallar ríkisstjórnarsamþykktar og við erum líka með umsagnir um sum 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Mörður Árnason hefur beint til mín fyrirspurn varðandi undirbúning að jafnréttisumsögnum sem fylgi stjórnarfrumvörpum. Í þingsályktun um framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum frá árunum 1998 og 2004 er það markmið sett að samstarfshópur þriggja ráðuneyta kynni sér jafnréttisumsagnir með stjórnarfrumvörpum á öðrum Norðurlöndum og í framhaldi af því verði stofnað til tilraunaverkefnis þar sem gefnar verða jafnréttisumsagnir um nokkur stjórnarfrumvörp frá þremur ráðuneytum. Þetta skyldi gert í því augnamiði að koma á reglubundnu mati á stjórnarfrumvörpum með tilliti til jafnréttis kynjanna. Því var slegið föstu að starfshópurinn mundi semja gátlista í þessu skyni, eins og reyndar hv. þingmaður rakti áðan. Samstarfshópur þriggja ráðuneyta var skipaður en verkefnið þótti skarast nokkuð við verkefni forsætisráðuneytisins um útgáfu gátlista til jafnréttismats á lagafrumvörpum og opinberri stefnumótun. Það var því ákveðið að bíða eftir útgáfu þessa gátlista. Við endurmat á verkefninu þótti ekki ástæða til að halda því áfram heldur hvetja ráðuneytið til að nýta sér jafnréttisgátlistann við gerð frumvarpa og aðra opinbera stefnumótun. Enn fremur lagði félagsmálaráðuneytið til að samþætting kynja og jafnréttissjónarmiða verði eitt af þeim atriðum sem stjórnvöldum ber að líta til við endurskoðun laga og reglugerða undir verkefninu Einfaldara Ísland. Í samræmi við framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum fyrir árið 1998–2001 skipaði forsætisráðherra í nóvember 2000 nefnd til að fjalla um jafnrétti kynjanna við opinbera stefnumótun. Í skýrslu nefndarinnar er m.a. að finna tillögu að jafnréttisgátlista sem lagður var til grundvallar í samvinnu forsætisráðuneytisins og Jafnréttisstofu við nánari útfærslu verkefnisins. Ákveðið var að stytta listann og færa efnið í samfelldara mál. Gátlistinn hefur að geyma fjóra meginþætti sem fela í sér spurningar ásamt skýringum. Þegar sá sem vinnur að stefnumótun í hvaða formi sem er hefur farið yfir listann er gert ráð fyrir að fengist hafi nokkuð skýr mynd af stöðu jafnréttismála í þeim málaflokki sem væntanleg stefnumótun tekur til. Auk gátlistans hefur verið sett upp sjálfsmat á rafrænu formi til frekari stuðnings fyrir þá sem koma að vinnu við stefnumótun í samræmi við kynja- og jafnréttissjónarmið. Jafnréttisgátlistinn verður jafnframt gefinn út í formi bæklings. Á baki hans verður enn fremur vísað til frekari upplýsinga um jafnréttismál á rafrænu formi. Bæklinginn sjálfan verður unnt að nálgast á rafrænu formi ásamt sjálfsmatinu á vefsíðu forsætisráðuneytisins. Gátlistanum verður sérstaklega dreift til ráðuneytanna, Alþingis, stofnana og sveitarfélaga. Einnig verði þess óskað að ráðuneytin og sveitarfélögin sendi eintak af listanum til allra nefnda, ráða og stjórna á þeirra vegum sem vinna beint eða óbeint að opinberri stefnumótun. Rétt er að árétta að gátlisti er nytsamlegt tæki fyrir Alþingi, ráðuneyti, sveitarstjórnir, stofnanir, fyrirtæki, nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélaga til að tryggja að jafnréttissjónarmiða verði gætt við stefnumótunarvinnu en tæki til að auka jafnrétti eiga að vera aðgengileg stjórnendum á öllum sviðum samfélagsins. Gátlisti af þessu tagi var eitt af þeim tækjum sem nefnd um hlut kvenna í opinberri stefnumótun lagði til. Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. fyrirspyrjanda um það að mikilvægt er að stjórnvöld og þeir sem koma að stefnumótun og smíði laga og reglugerða hafi jafnréttissjónarmið til hliðsjónar í störfum sínum. Á það vil ég leggja mikla áherslu og hef trú á að umræddur gátlisti verði þar raunverulegt tæki til breytinga. Virðulegi forseti. Ég hef þá svarað þeirri fyrirspurn sem hv. þm. lagði fyrir mig.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn frá hv. þm. Merði Árnasyni og það er vissulega þörf á þeirri fyrirspurn vegna þess að mörg ár eru síðan það átti að vera komið til framkvæmda hjá ráðherrum að láta jafnréttisumsagnir fylgja frumvörpum og hvaða áhrif mál sem þeir leggja fram á hinum ýmsu sviðum hafa á stöðu kynjanna. Ég man ekki eftir einni einustu slíkri umsögn. Mér heyrist nú á hæstv. ráðherra að lofað sé bót og betrun, en satt að segja miðað við fyrri reynslu hefur maður litla trú á að nokkuð verði framkvæmt í því efni. Þetta er sama og með fjölskylduráðið sem á að vera ráðuneytum og ráðherrum til aðhalds og trausts að því er varðar málefni fjölskyldnanna. Ég held að fjölskylduráð hafi ævinlega verið hunsað og sjaldnast leitað til þess með ráð að því er varðar stjórnarfrumvörp eða umsagnir um stjórnarfrumvörp. Ég vil líka spyrja ráðherrann, af því að síðast þegar við samþykktum jafnréttisáætlun var lögð á það áhersla af félagsmálanefnd, sem fór yfir það mál um framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum, að ráðherrarnir yrðu sendir allir sem einn á námskeið í jafnréttismálum, ég vil spyrja hvort slíkt námskeið hafi farið fram.

Forseti. Mér kemur á óvart hvernig hæstv. ráðherra svarar þessu. Þannig er að samþykkt hefur verið ályktun að frumkvæði félagsmálaráðherra sem þá var. Í henni segir, hún gildir frá árinu 2004–2008, að félagsmálaráðherra muni sjá til þess að komið verði á reglubundnu mati á stjórnarfrumvörpum með tilliti til jafnréttis kynjanna. Jafnréttisumsögn verði gerð. Það var ekkert talað um gátlista. Nú talar ráðherrann um að gátlistinn sem kynntur var árið 2004 sem verkfæri í þessu skyni sé að vísu væntanlegur á rafrænu formi og í bæklingi og sé nú í prentun eða að komast í prentun, en það var ekki samþykkt neitt um gátlista. Alþingi hefur aldrei samþykkt nokkurn skapaðan hlut um gátlista og lætur sér ekki nægja það, forseti, að hæstv. félagsmálaráðherra komi með einhvern lista þar sem á að exa við einhverjar tölur. Það sem Alþingi samþykkti árið 1998 og árið 2004 var að félagsmálaráðherra kæmi á jafnréttisumsögn um stjórnarfrumvörp. Hvar er sú jafnréttisumsögn? Það er því miður ekki nóg að mæta hér með gátlista. Það sem ráðuneytin eiga að gera og undir stjórn hæstv. félagsmálaráðherra samkvæmt ályktun Alþingis, fyrst frá 1998 og síðan frá 2004, er að undirbúa jafnréttisumsögn. Ef félagsmálaráðherra vill - og alls konar nefndir sem hann hefur skipað eða hann styðst við og hafa unnið örugglega gott starf, ég veit að þær hafa gert það sumar - leggja til að aðferðir ráðuneytismanna séu þær að viðhafa gátlista, þá er það bara gott og blessað. En þingið bað ekki um það. Þingið bað um jafnréttisumsögn og ég tel með þeim öðrum sem um þetta hafa fjallað, að slík umsögn gæti gert mikið gagn í jafnréttismálum. Ég skil ekki hvers vegna níu ár eru liðin 

Hæstv. forseti. Ég hef engu við það að bæta sem ég fór yfir í svari mínu áðan öðru en því að ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál hér upp og öðrum sem tóku þátt. Hér var spurt hvort ég eða ráðherrar hefðum farið á námskeið í jafnréttismálum. Ég get ekki svarað því að öðru leyti en þannig að ég hef ekki farið á neitt afmarkað námskeið í jafnréttismálum. Ég hef hins vegar tekið þátt í umræðum um jafnréttismál ansi lengi, 

Hæstv. forseti. Nýlega kom fram að umboðsmaður Alþingis telji að ekki eigi að leggja greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði til grundvallar þegar heildartekjur við fæðingarorlof eru reiknaðar út eins og gerst hefur þegar stutt er á milli fæðinga barna í fjölskyldu. Hvetur umboðsmaður til að reglugerð byggð á lögum um fæðingarorlof verði breytt því að hún hafi ekki stoð í lögum hvað þetta ákvæði varðar. Þessi framkvæmd á fæðingarorlofslögunum skerðir verulega fæðingarorlofsgreiðslur þeirra sem í þessu lenda. Nóg er nú að hafa lengt viðmiðunartímabilið sem tekjur í fæðingarorlofi miðast við þó að ekki sé gengið enn lengra á grundvelli reglugerðar sem ekki hefur stoð í lögum. Það er fráleit túlkun að leggja fæðingaorlofsgreiðslur til grundvallar greiðslum ef tvö börn í fjölskyldu fæðast með stuttu millibili þannig að einungis sé miðað við 80% af tekjum stóran hluta tímabilsins eins og gert er við greiðslur í fæðingarorlofi, 80% af fæðingarorlofsgreiðslunum. Þannig getur munað verulega, í mörgum tilvikum nokkrum tugum þúsunda og í sumum tilvikum, hjá þeim sem hæstar hafa tekjurnar og fara í hámarksgreiðslur í fæðingarorlofi, 480 þús., getur munað hátt í 300 þús. kr. á fæðingarorlofstímabilinu að fara í þessar reikningskúnstir sem ekki byggja á lögum eins og nú hefur komið í ljós. Í þeirri fyrirspurn sem hér er lögð fram er spurt hvort ráðherra ætli að beita sér fyrir breytingu á þeirri framkvæmd á fæðingarorlofslögunum sem lýtur að því tekjuviðmiði sem lagt er til grundvallar fæðingarorlofsgreiðslum. Staðreyndin er sú, eins og við bentum á þegar félagsmálaráðherra beitti sér fyrir að lengja viðmiðunartímabilið sem greiðslur til fæðingarorlofs eru grundvallaðar á, úr því að miða það við 12 mánuði og lengja í 24 mánuði, að það varð til þess að greiðslur í fæðingarorlofi skertust verulega. Frá því að sú breyting var gerð eru fæðingargreiðslurnar ekki 80% af launum, heldur hafa þær dregist saman og viðmiðið er raunverulega komið niður í það að fæðingarorlofsgreiðslur eru 72–74% af launum. Við þessu vöruðum við þegar þessi breyting var gerð fyrir nokkrum árum. Það er full ástæða til að ætla að þessi breyting geti orðið til þess að feður, sem iðulega eru með hærri laun, treysti sér ekki til að taka fæðingarorlof þegar skerðingin er orðin svona mikil. Almennt er því spurt hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir breytingu á því tekjuviðmiði sem lagt er til grundvallar fæðingarorlofsgreiðslum en sérstaklega er þó spurt um þá framkvæmd að fyrri fæðingarorlofsgreiðslur séu lagðar til grundvallar í tekjuviðmiði eins og umboðsmaður Alþingis hefur úrskurðað að gangi gegn lögunum. Verði fallist á þessa niðurstöðu umboðsmanns Alþingis spyr ég: Geta þeir vænst þess að fá þessa ólögmætu skerðingu greidda til baka sem hafa orðið fyrir skerðingu vegna þessara ólöglegu framkvæmda? Ég hef tekið eftir að ráðherra hefur í sjálfu sér tekið undir álit umboðsmanns og það er því einfalt mál fyrir hæstv. ráðherra að breyta reglugerðinni. Ég sé ekki að þetta mál sé þess eðlis að það þurfi að fara fyrir úrskurðarnefnd fæðingarorlofsgreiðslna og ég hvet ráðherra til að 

Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr hvort ég hyggist beita mér fyrir breytingu á þeirri framkvæmd fæðingarorlofslaga er lýtur að tekjuviðmiði sem lagt er til grundvallar fæðingarorlofsgreiðslum. Sérstaklega er spurt um þá framkvæmd að fyrri fæðingarorlofsgreiðslur eru lagðar til grundvallar í tekjuviðmiði og um álit umboðsmanns þar að lútandi. Ég svara spurningu hv. þingmanns með mikilli ánægju játandi. Ég vil upplýsa hv. þingmann og þingheim fyrst um það að ég hef þegar afnumið þá framkvæmd að fyrri fæðingarorlofsgreiðslur séu lagðar til grundvallar í tekjuviðmiði þegar annað barn fæðist. Ég hef undirritað breytingu á reglugerð nr. 1056/2004, um greiðslu úr Fæðingarorlofssjóði og greiðslu fæðingarstyrks, og sent hana til birtingar í Stjórnartíðindum. Ég hef skoðað þetta álitaefni og fleiri atriði sem hafa komið upp í umfjöllun um fæðingarorlofslöggjöfina og falið sérstökum vinnuhópi að fara yfir þau mál. Sá vinnuhópur var sammála áliti umboðsmanns Alþingis sem hv. þingmaður vísar til og styður þá breytingu sem ég hef nú þegar gert. Hópurinn fer nú yfir ýmis önnur atriði sem upp hafa komið í umræðu um framkvæmd þessara laga. Þá liggur fyrir að úrskurðarnefnd fæðingar- og foreldraorlofsmála mun nú fara yfir þau mál sem þegar hefur verið úrskurðað um í málum þegar tvö börn hafa fæðst með stuttu millibili, sem eru u.þ.b. fimm talsins. Jafnframt þarf að fara ítarlega yfir önnur tilvik sem hér falla undir en ekki hafa verið kærð til úrskurðarnefndarinnar. Jafnframt eru sérfræðingar nú að fara yfir hvort og þá hvernig megi styrkja með jákvæðum hætti í lögunum þessa breytingu þannig að skilningur löggjafans komi skýrt fram í lögunum. Ég vil að lokum geta þess að þær breytingar sem Alþingi hefur samþykkt á fæðingarorlofslögunum, bæði að því er varðar tekjutengdar greiðslur og sjálfstæðan rétt feðra til fæðingarorlofs, eru afar vel heppnaðar. Að minni hyggju er hér dæmi um vel heppnaða löggjöf sem okkur ber vissulega að tryggja að sé vel framkvæmd. Löggjöfin hefur vakið athygli víða erlendis og mér er kunnugt um að hún hafi þegar haft áhrif á mótun löggjafar í öðrum löndum. Þetta er því fyrirmyndarlöggjöf í bókstaflegri merkingu þess orðs, þetta leyfi ég mér að minna hv. alþingismenn á. Þá vil ég að lokum segja það við hv. þingmenn, í gamni en þó í nokkurri alvöru, að mér hefur verið sagt að ég stýri barneignum hér á landi með því að styðja þá framkvæmd sem hefur verið við lýði og ég er nú að breyta. Ég hef ekki viljað taka undir þau orð en þetta sýnir að mikil getur verið ábyrgð okkar ráðherranna. Ég vænti þess að með þessari breytingu hafi ég stuðlað að auknum barneignum hér á landi og fátt er mikilvægara þegar við lítum til uppbyggingar þjóðfélaga og samfélaga. Um það getum við öll verið sammála. Þjóðfélög um allan heim leita nú allra leiða til að snúa við þróun í fækkun barneigna. Við Íslendingar höfum hins vegar getað snúið þróuninni við og ýmislegt bendir til þess að ný löggjöf um fæðingarorlof hafi haft jákvæð áhrif. Sé svo er það ánægjuleg staðreynd fyrir alla hv. þingmenn sem samþykktu gildandi löggjöf á þessu sviði á sínum tíma.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra sem hér er komin fram, að hann hefur þegar breytt reglugerð þannig að framvegis verði fæðingarorlofsgreiðslur ekki lagðar til grundvallar þegar heildartekjur í fæðingarorlofi eru reiknaðar út eins og gerst hefur þegar stutt er á milli fæðinga barna. Þessari reglugerð hefur þegar verið breytt þannig að þetta mun ekki ske eftirleiðis. Þá spyr ég um þá sem þegar hafa lent í þessu vegna þess að þetta er hreinlega ólöglegt og liggur fyrir hjá umboðsmanni Alþingis að þetta standist ekki lög. Foreldrar fimm barna hafa lent í því að þessu ólöglega ákvæði hafi verið beitt og ég spyr ráðherrann hvort þeim verði ekki bættur sá skaði sem þau hafa orðið fyrir þegar fyrir liggur, og ráðherra hefur viðurkennt það með breytingu á reglugerðinni, að brotið hafi verið gegn lögum. Verða þeim ekki bættar upp þessar skertu greiðslur sem leiddu af því að fyrri fæðingarorlofsgreiðslur voru lagðar til grundvallar, að fæðingarorlof viðkomandi skertist þarna um a.m.k. tugi þúsunda kr.? Það tel ég afar brýnt að verði gert. Ég spyr líka hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki almennt að það eigi að breyta þessu viðmiðunartímabili. Þetta hefur leitt til verulegrar skerðingar á fæðingarorlofsgreiðslum þannig að það er miðað við 72–74% núna en ekki 80% eins og lagt var upp með í fæðingarorlofslögunum. Ég er alveg viss um að hæstv. ráðherra mun stuðla að því, og er það vel, að hér muni fjölga barneignum ef hann fer þá leið að breyta þessu almenna viðmiðunartímabili sem fjöldi manns hefur gagnrýnt og er mjög óréttlátt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hlýleg orð í minn garð í framhaldi af þessum gjörningi sem ég upplýsti um áðan. Hvað varðar þau mál sem hafa verið í gangi fram til þessa og hv. þingmaður spurði um er úrskurðarnefnd fæðingar- og foreldraorlofsmála að fara yfir þau mál sem úrskurðað hefur verið í fram til þessa, eins og ég fór yfir í svari mínu, og einnig verður farið yfir þau mál önnur sem ekki voru kærð.

Með það í huga að bæta stöðu þeirra?

Já, með í huga þá breytingu sem nú hefur verið gerð, og að í framhaldi af áliti umboðsmanns gildi jafnræði hvað það varðar. Ég veit að sú vinna er komin í fullan gang. Hvað varðar breytinguna á viðmiðunartímabilinu ætla ég ekki að vera með yfirlýsingar um hana hér. Ég tel mjög varhugavert að vera með miklar yfirlýsingar um þessi mál, en eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hef ég og við fengið ýmsar ábendingar um þessi mál og athugasemdir sem við erum að fara yfir. Ég skipaði sérstakan starfshóp í desember til að taka það að sér að fara yfir allar þessar ábendingar, sú vinna er bara í gangi og ég get ekkert sagt til um það í raun og veru hvað muni koma út úr henni. Mér finnst meira en sjálfsagt að farið sé yfir þau mál og bara eðlileg stjórnsýsla að taka við athugasemdum sem berast varðandi framkvæmd laga, meta þær og fjalla um þær.

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið á nýliðnu ári sem heilbrigðisyfirvöld tilkynntu stjórnendum heilbrigðisstofnana að tekið yrði upp reiknilíkan fyrir þessar stofnanir. Það var ekki um það að ræða við gerð þessa reiknilíkans að samráð eða samvinna hefði verið höfð við þá sem koma að rekstri stofnananna heldur, að því er virðist, einhliða ákvörðun stjórnvalda eins og svo algengt er. Auðvitað er gott fyrir stjórnendur og eftirlitsaðila með rekstri heilbrigðisstofnana að vita hvað sé á bak við fjárheimildir hverju sinni og hvort raunverulegur vilji sé til staðar hjá stjórnvöldum að farið sé að lögum um heilbrigðisþjónustu eða réttindum sjúklinga og í reiknilíkani hlýtur að felast ákvörðun um hver eigi að sinna hvaða verkefni og hvar í heilbrigðisþjónustunni. Ég dreg hins vegar í efa að hægt sé að fella allar heilbrigðisstofnanir á sviði heilsugæslu á landinu undir eina gerð líkans án þess að þar sé um mismunandi breytur að ræða. Svæðin sem heilsugæslan starfar á eru afar misjöfn, til dæmis landfræðilega hvað varðar samgöngur, dreifingu íbúa og jafnvel aldurssamsetningu fólks á ákveðnum stöðum innan heilbrigðissvæða. Annað atriði getur haft afgerandi áhrif í rekstri þessara stofnana en það eru sumarbústaðir og/eða frístundabyggðir. Það er afar misjafnt hversu fjölmenn frístundabyggð er á hverju svæði, allt frá því að þar séu hundruð einstaklinga til þess að þúsundir nýrra íbúa flytji tímabundið inn á heilsugæslusvæðið hverja helgi allt árið. Þessir frístundaíbúar á heilsugæslusvæðunum þurfa sitt öryggi í heilbrigðisþjónustu þó að þeir hafi ekki lögheimili á svæðinu og að sjálfsögðu er þeim ekki neitað um þjónustu þegar þörf er á þó að ekki sé gert ráð fyrir því í fjárframlögum til viðkomandi stofnunar að hún veiti þjónustuna. Það er nauðsynlegt að fyrir liggi heildarúttekt á fjölda íbúa frístundabyggða á hverju heilsugæslusvæði og að tekið sé tillit til þess þegar sett er upp reiknilíkan fyrir heilbrigðisstofnanir þessara svæða og annarra þátta sem geta haft afgerandi áhrif á rekstur þessara stofnana eins og samgangna, dreifingar íbúa og eins frítökurétts lækna, svo eitthvað sé nú nefnt. Því spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hvernig eru einstakir veigamiklir þættir sem hafa áhrif á rekstur heilbrigðisstofnana, t.d. fjölmennar frístundabyggðir í umdæmi þeirra, teknir inn í reiknilíkan stofnananna? 2. Hefur verið gerð úttekt á fólksfjölda í frístundabyggð á þjónustusvæði hverrar heilbrigðisstofnunar og hlutfalli þeirra í veittri þjónustu viðkomandi stofnunar? 3. Munu heilbrigðisstofnanir fá leiðrétt rekstrarframlög undangenginna 2–5 ára í samræmi við niðurstöður reiknilíkansins?

Virðulegur forseti. Ég fagna sérstaklega þessari fyrirspurn sem lýtur að reiknilíkaninu af því að ég tel að það sé mjög mikilvægt tæki til að gæta réttlætis í útdeilingu fjármuna. Í fyrsta lagi er hér spurt hvernig einstakir veigamiklir þættir sem hafa áhrif á rekstur heilbrigðisstofnana, t.d. fjölmennar frístundabyggðir í umdæmi þeirra, eru teknir inn í reiknilíkan stofnananna. Því er til að svara að fjárveitingar til reksturs heilsugæslustöðva hafa verið endurskoðaðar og sérstakt reiknilíkan útbúið til að meta fjárþörf einstakra heilsugæslustöðva og/eða heilsugæslusviða heilbrigðisstofnana. Lagt var upp með að líkanið yrði einfalt í framsetningu en tæki þó í ákveðnum tilvikum tillit til séraðstæðna stofnana. Við mat á fjölda ársverka tekur líkanið meðal annars tillit til fjölda íbúa á starfssvæði hverrar heilsugæslustöðvar auk þess sem tekið er tillit til ákveðinna séraðstæðna eða sérþátta. Meðal þeirra atriða sem reiknilíkanið tekur mið af eru meðal annars hvort stofnunin starfrækir fleiri heilsugæslustöðvar en eina eða heilsugæslusel, víðfeðmi starfssvæðisins, samgöngur, sjúkraflutningar, áherslur í heimahjúkrun, sumarhúsabyggð, framhaldsskólar og aðrir staðhættir. Varðandi aðra spurninguna er því til að svara að samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu skulu íbúar einstakra sveitarfélaga og byggðarlaga jafnan eiga rétt á því að leita til læknis eða til þeirrar heilsugæslustöðvar eða læknismóttöku sem þeir eiga auðveldast með að ná til hverju sinni, leita sér læknishjálpar sem sagt þangað. Vegna aukins hreyfanleika vinnuafls er eðlilegt að sjúklingar leiti eftir grunnþjónustu heilsugæslunnar þar sem hún er næst enda er heilsugæslan fyrsti viðkomustaður sjúklinga. Í ráðuneytinu hefur verið kannað hjá einstökum stofnunum ráðuneytisins hve margir einstaklingar á viðkomandi svæði eiga lögheimili utan umdæma stöðvanna og leita eftir þjónustu þeirra. Eins og fram kom í svari mínu við fyrstu spurningu hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur tekur reiknilíkanið tillit til aukins álags á einstaka heilsugæslustöðvum þar sem frístundabyggðir eru. Ég get nefnt sem dæmi að á Suðurlandi var bætt við hálfu stöðugildi á Heilbrigðisstofnun Suðurlands vegna frístundabyggðarinnar sérstaklega, þ.e. á Heilsugæslustöðinni á Selfossi þar sem hálfri læknastöðu var bætt við. Varðandi þriðju spurningu hv. þingmanns þá er því til að svara að í fjárlögum ársins 2007 er hækkun fjárveitinga hjá heilsugæslustöðvum og heilbrigðisstofnunum sem eru með of lágar fjárveitingar samkvæmt reiknilíkaninu. Í þeim tilvikum þar sem umtalsverður munur er á fjárheimildum og niðurstöðu reiknilíkansins voru niðurstöður reiknilíkansins látnar ná til nokkurra fyrri ára til að leiðrétta rekstrarframlag til þessara stofnana. Þannig var í fjáraukalögum 2006, á síðasta ári, horft til nokkurra fyrri ára og sem dæmi þá var sett inn í fjáraukann 144,7 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands einungis vegna reiknilíkansins. Þarna er verið að greiða niður halla fyrri ára. Það er sem sagt viðurkennt með reiknilíkaninu að það var, má segja, eins og oft er nú sagt í umræðunni, rangt gefið í upphafi. Stofnunin átti að fá meira þannig að það var tekið tillit til þess í fjáraukanum. Í fjárlögunum 2007 var bætt í grunninn hjá nokkrum heilbrigðisstofnunum vegna reiknilíkansins. Ég get tilgreint að til dæmis á Heilbrigðisstofnun Suðurlands var bætt í grunninn 37,5 millj. kr. vegna reiknilíkansins. Reiknilíkanið sýndi að það vantaði 37,8 millj. kr. Þarna vantar 300 þús. kr. upp á. Reiknilíkanið er því að skila sér með afturvirkum hætti til stofnananna þannig að það er búið að taka og höggva verulega á þá hala sem mynduðust og svo er verið að setja inn í grunninn til framtíðar. Reiknilíkanið sýnir að sumar stofnanir hafa verið að fá of mikið en aðrar of lítið. Það er almennt mjög mikil ánægja hjá stjórnendum þessara stofnana með reiknilíkanið. Auðvitað þarf að breyta því í tímans rás. En einhvers staðar verður að byrja og miðað við hvernig þetta er núna þá hefur almennt tekist mjög vel til. Ég tel að við eigum að reikna út eftir svona líkönum en ekki eftir því hverjir gala hæst á fjármagn af því að það er ekkert réttlæti sem felst í því.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að það á ekki að afgreiða fjárlög þannig að þeir sem gala hæst fái mest. En það hefur stundum viljað brenna við að einstaka fjárveiting hafi farið með þeim hætti frá Alþingi. Ég fagna því að þetta reiknilíkan kemur á leiðréttum rekstrargrunni þessara stofnana sem hafa í mörg ár barist í bökkum bara við það að reyna að sinna þeirri þjónustu sem þau eiga að gera lögum samkvæmt. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að það væru einhver dæmi þess að stofnanir hefðu fengið of mikið. Ég beini þeirri spurningu þá til hæstv. ráðherra hvernig það var leiðrétt og hvernig rekstur þeirra stofnana hafi komið út á undanförnum árum. Ef reiknilíkanið sýnir að viðkomandi stofnun hafi fengið í einhver ár of háar fjárhæðir miðað við þá þjónustu sem hún á að veita hafa þær þá safnast saman? Eiga einhverjar af þessum stofnunum þá uppsafnað fjármagn sem þær geta fært á milli ára? Mér er vel kunnugt um að reiknilíkanið skilaði inn á Heilbrigðisstofnun Suðurlands verulegum úrbótum sem fengust bæði á fjáraukalögum og eins núna í fjárlögum. En mig fýsir að vita: Eru komur þeirra einstaklinga sem eru í frístundabyggð eða sumarbústaðabyggð og sækja sér þjónustu til heilbrigðisstofnana skráðar? Hefur verið haldið utan um það þannig að það sé um raunhæfa úrlausn að ræða eða eru þetta ágiskanir? Er þetta mat ráðuneytis á því hversu margir eru hugsanlega í sumarbústaðabyggð á svæði heilbrigðisstofnana eða hefur á undanförnum árum og í aðdraganda þess að svona reiknilíkan er gert - því að það hlýtur að þurfa að vanda til verka - hefur þá verið haldin sérstök skrá yfir þjónustu við þessa einstaklinga?

Virðulegur forseti. Eins og fram kom hjá mér áðan þá hefur verið kannað hjá einstaka stofnunum ráðuneytisins hve margir einstaklingar sem eiga lögheimili utan umdæma stöðvanna leita eftir þjónustu þeirra. Þetta hefur því verið kannað hjá einstaka stofnunum. Ég get ekki svarað því skothelt hér hvort þetta sé skráð með algjörlega reglubundnum hætti hjá öllum. Ég þekki það ekki nógu vel til þess að svara því beint hérna. En reiknilíkanið tekur tillit til aukins álags á einstaka heilsugæslustöðvar þar sem frístundabyggðir eru. Það er sem sagt innbyggt í reiknilíkaninu. Það hefur skilað sér sem sagt í hálfri stöðu á Suðurlandi af því að þar er svo stór frístundabyggð. Það er líka mjög stór frístundabyggð, svo ég taki sem dæmi, hérna uppi í Borgarfirðinum. Varðandi hina fyrirspurnina sem kom hér fram hjá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur um reiknilíkanið sem sýnir að sumar stofnanir hafi fengið of háar fjárveitingar og aðrar hafi fengið of lágar fjárveitingar þá er það þannig að við höfum ekki getað með réttu staðið á neinum grunni í orðræðunni við þessar stofnanir. Sumar hafa sagt að þær fái of lítið. Aðrar hafa sagt að þær fái miklu minna en næsta stofnun í næsta nágrenni o.s.frv. Menn hafa verið að bera sig saman. En með reiknilíkaninu getum við bara með mjög einföldum hætti rætt þetta við stofnanirnar af því að við höfum eitthvað til þess að miða við. Þær stofnanir sem hafa fengið of há framlög miðað við reiknilíkanið fá aðlögunartíma til þess að draga saman í rekstrinum, aðlaga reksturinn að því sem er eðlilegt. Það eru dæmi um slíkar stofnanir sem þurfa að fara í gegnum það. Það er auðvitað ekkert mjög þægilegt en menn verða að gera það af því að það á að vera hægt að bera saman stofnanirnar og það á að vera eitthvert réttlæti í útdeilingu fjármuna.

Virðulegi forseti. Nú er sá tími liðinn sem íbúar á Suðurlandi og þingmenn gerðu sér von um að sagan sem virtist vera endalaus tæki enda. Það átti að vígja og taka í notkun viðbyggingu við Heilbrigðisstofnun Suðurlands á Selfossi. Þar var um að ræða tveggja hæða viðbyggingu sem á að hýsa hjúkrunardeild fyrir aldraða sem nú er rekin í gamalli byggingu sem hýsti Sjúkrahús Suðurlands hér á árum áður, þ.e. Ljósheimar, en einnig átti viðbyggingin að hýsa aðra starfsemi stofnunarinnar sem býr við þröngan kost. Það vita allir sem til þekkja að aðstæður aldraðra sjúklinga og starfsfólks á Ljósheimum eru fyrir neðan allar hellur. Það liggur fyrir að ár eftir ár hefur Heilbrigðiseftirlitið á Suðurlandi gert athugasemdir við húsnæðið og aðbúnað sjúklinga og starfsmanna. Það sama á við um vinnu og brunavarnir. Litlar endurbætur hafa verið gerðar enda hafa ekki fengist fjárveitingar til þess verkefnis. Vísað var til þess í fyrstu að fyrirhugað væri að byggja við sjúkrahúsið deild fyrir þá sem dvelja á Ljósheimum en nú seinna árið að verið væri að byggja deild. Vegna mikillar þarfar á fjölgun hjúkrunarrýma fyrir aldraða á Suðurlandi var tekin ákvörðun um að bæta þriðju hæðinni við bygginguna. Vegna þessarar ákvörðunar stöðvuðust framkvæmdir óhóflega lengi meðan á hönnunarvinnu stóð. Í upphafi þegar framkvæmdirnar hófust var því lýst yfir að í byrjun febrúar 2007 yrði byggingin tekin í notkun, aldraðir sjúklingar færðir frá Ljósheimum og heilsugæslan, sem einnig býr við óviðunandi vinnuaðstæður, fengi betra rými og fleiri þættir í húsnæðismálum þessarar mikilvægu starfsemi yrðu færðir til betri vegar. Þessi tími er liðinn og nú viljum við, hæstv. ráðherra, fá tímaáætlanir fyrir þessar framkvæmdir, tímaáætlun sem stenst. Því spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hvenær eru áætluð verklok einstakra verkáfanga viðbyggingar við heilbrigðisstofnun Suðurlands á Selfossi? 2. Hvenær má vænta að hægt verði að taka í notkun húsnæði fyrir þá einstaklinga sem nú dvelja á hjúkrunardeildinni Ljósheimum á Selfossi? 3. Hver er áætluð þörf fyrir hjúkrunarpláss fyrir aldraða og langlegusjúklinga á svæði Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á næstu fimm árum? 4. Hvaða áform eru uppi um áframhaldandi byggingu hjúkrunarheimila á svæðinu?

Virðulegi forseti. Varðandi fyrstu spurningu hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur, þá er því til að svara að framkvæmdir við viðbyggingu við sjúkrahúsið á Selfossi voru boðnar út í október 2004 og átti þeim að ljúka 1. febrúar síðastliðinn. Þá var áformað að viðbyggingin yrði tvær hæðir og kjallari. Á neðri hæðinni var fyrirhugað að yrði heilsugæslustöð en á efri hæðinni átti að vera hjúkrunarheimili með 26 vistrýmum þar af 14 í tveggja manna herbergjum. Útboðsverkið tók til alls frágangs hússins að utan og innréttinga á efri hæð þess, það er hjúkrunarheimilinu. Um áramótin 2005–2006 kom fram tillaga um byggingu þriðju hæðar á viðbygginguna og stækka þar með hjúkrunarheimilið auk þess sem eingöngu yrðu eins manns herbergi í viðbyggingunni, en það er sá stíll sem við vinnum eftir núna, að byggja ný eins manns rými en ekki tveggja manna herbergi. Fljótlega eftir áramót voru framkvæmdir við húsið stöðvaðar meðan verið var að komast að niðurstöðu um hvort ráðist skyldi í þessa viðbót eða ekki enda var uppsteypu annarrar hæðar þá lokið og ekki unnt að halda verkinu áfram fyrr en framhald yrði ákveðið. Í mars var tekin ákvörðun um að ráðast í byggingu þeirrar hæðar, m.a. til að koma því þannig fyrir að þetta yrðu eins manns herbergi og tók þá við hönnun hæðarinnar. Hinn 20. september síðastliðinn lágu fyrir hönnunargögn, samningsdrög við verktaka og heimild til framkvæmda og hófust byggingarframkvæmdir þá að nýju. Við þessa stækkun hússins verða samtals 40 rými í eins manns herbergjum á báðum hæðum hjúkrunarheimilisins. Unnt verður að opna á milli samliggjandi herbergja á fjórum stöðum á hvorri hæð þannig að allt að átta hjón eða sambýlisfólk gætu fengið slíka aðstöðu ef þess þarf. Umsaminn skiladagur á verkinu er nú 1. október 2007. Stefnt er að því að ljúka innréttingu hinnar hæðar hjúkrunarheimilisins svo fljótt sem unnt er og helst á þessu ári eða fyrir mitt næsta ár. Miðað við núverandi fjárveitingar til nýbygginga á vegum heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins og önnur verk sem verið er að vinna er ekki unnt að reikna með að framkvæmdir við innréttingu húsnæðis heilsugæslunnar hefjist fyrr en 2009 eða 2010, og þeim ljúki það ár nema það komi til aukið fjármagn. Varðandi aðra spurningu hv. þingmanns er því til að svara að eins og áður sagði verður framkvæmdum við aðra hæð hjúkrunardeildar lokið 1. október 2007, og verður þá unnt að flytja vistmenn af Ljósheimum í þau 20 rými sem þá verða til. Seinni hæðin verður vonandi fullgerð fáum mánuðum síðar. Í þriðja lagi er spurt hver sé áætluð þörf fyrir hjúkrunarpláss fyrir aldraða og langlegusjúklinga á svæði Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á næstu fimm árum. Eins og fram hefur komið er unnið að framkvæmdum við Sjúkrahús Suðurlands á Selfossi þar sem samtals verða 40 hjúkrunarrými sem áætlað er að verði öll komin í notkun í lok næsta árs. Fjöldi hjúkrunarrýma á svæði Heilbrigðisstofnunar Suðurlands svarar nú til þess að 8,27 hjúkrunarrými séu á hverja 100 íbúa sem eru 67 ára og eldri. En landsmeðaltalið er 8,13. Þegar nýju hjúkrunarrýmin á Selfossi verða tilbúin fer hlutfallið í 9,13 rými á hverja 100 íbúa 67 ára og eldri. Það verður þá komið yfir landsmeðaltalið. Að mati ráðuneytisins er ekki þörf fyrir fleiri hjúkrunarrými á svæðinu á næstu fimm árum nema eitthvað stórfenglegt eigi sér stað í tilflutningum fólks sem maður getur svo sem aldrei alveg útilokað Í fjórða lagi spyr hv. þingmaður hvaða áform séu um áframhaldandi byggingu hjúkrunarheimila á svæðinu. Því er til að svara að nýlega kynnti ég áætlun um uppbyggingu hjúkrunarrýma til ársins 2010. Samkvæmt þeirri áætlun verður áhersla á að byggja upp rými þar sem brýnust þörf er. Þau rými eru m.a. á Suðurlandi, þ.e. á Selfossi. Þar var úthlutað 20 nýjum rýmum, m.a. til þess að fara í þriðju hæðina á hjúkrunarheimilinu. Við höfum því þau rými til ráðstöfunar en ég get ekki svarað því hvað verður eftir að því tímabili lýkur. Í pípunum núna er að klára það verk sem hafið er. Verkið hefur að vissu leyti tafist en það er m.a. vegna þess að ákveðið var má segja í miðjum klíðum að bæta hæð ofan á. Það var gert vegna þess að við vildum ekki halda áfram með þau plön sem voru á borðinu um að hafa tvo í herbergi heldur bjóða öllum upp á eins manns herbergi. Ég held að þessi töf hafi verið af hinu góða. Ég held að byggingin verði miklu betri fyrir vikið og betur verði hlúð að vistmönnunum þar sem um einstaklingsrými verður að ræða.

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda Margréti Frímannsdóttur fyrir að fara yfir þetta mál. Það er okkur mjög hollt. Það sem ég vildi segja er að það hefur verið afskaplega ánægjulegt að hafa verið þátttakandi í því að koma þeirri hugmynd á framfæri og í framkvæmd að þriðja hæðin skyldi byggð ofan á sjúkrahúsið eða við þá viðbyggingu sem nú er í gangi. Það er rétt sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur upplýst að tafir hafa orðið sökum þess en ég held að það sé ekki stóra málið heldur að hæðirnar, önnur og þriðja hæð, verði látnar fylgjast að og verði teknar í notkun samhliða. Þó að það þýði eins eða tveggja mánaða bið þá held ég að meira sé um vert að semja strax við þann verktaka sem er í því verki þannig að báðar hæðirnar geti opnað samtímis. Því og þá aðeins getum við flutt þá vistmenn sem eru á Ljósheimum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin þó ég harmi þær tafir sem verða á fullri nýtingu þessa húss. Þeir sem vinna á heilsugæslu Heilbrigðisstofnunar Suðurlands búa við afar þröngan kost. Ég hugsa að Vinnueftirlitið og Heilbrigðiseftirlitið gætu varla fallist á þær aðstæður sem þar eru þó um heilbrigðisstofnun sé að ræða. Þegar hæstv. ráðherra segir að hlutfall rýma á íbúa svæðisins stefni í að verða hærra að meðaltali en gerist annars staða, þá bendi ég á að það hefur a.m.k. viljað brenna við í ráðuneytinu og þeim stofnunum sem hafa verið að taka út þennan fjölda rýma sem eru fyrir Sunnlendinga, að taldar eru með stofnanir t.d. á Stokkseyri og í Hveragerði, þar sem er að langstærstum hluta um að ræða fólk sem kemur af öðrum svæðum. Þau rými eru talin og sett inn í meðaltalið fyrir íbúa á Suðurlandi. Telur hæstv. ráðherra það réttlætanlegt? Staðan núna er sú að a.m.k. tveir ef ekki þrír, fjórir einstaklingar frá Hveragerði hafa verið fluttir hreppaflutningum og eru núna á stofnun fyrir aldraða austur á Klaustri og mjög öldruðum aðstandendum er gert að sinna sínu fólki og keyra 200 kílómetra hvora leið til að geta farið í heimsókn til ástvina og við erum að tala um aldrað fólk. Þetta er ástandið á Suðurlandi í dag. Ég tel að ekki eigi að bjóða öldruðum upp á slíkt og að fara þurfi í verulegar úrbætur nú þegar og flýta framkvæmdum þannig að öll rýmin á Heilbrigðisstofnun Suðurlands á Selfossi verði tekin í notkun í haust og hægt sé að búa öldruðum þær aðstæður að þegar þeir leggist inn á slíkar stofnanir 

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið hafa orðið tafir á verkinu. En ég heyri svona almennt talað að þær tafir hafi verið til góðs. Það var betra að tefja verkið og byggja þá einstaklingsrými og bæta hæð ofan á en að klára verkið eins og upphaflega var áætlað. En þegar menn taka nýjar ákvarðanir í miðju verki kostar það auðvitað ákveðinn tíma að beina verkinu í þann farveg. Þetta kostaði nýjar teikningar og það þurfti að skoða alls kyns skilmála varðandi útboð og annað, hvað væri hægt að gera þegar verk er hafið, búið að taka útboði o.s.frv. Það er því frekar flókið að standa svona að verki. En mér fannst það mikilvægt að fara í það að breyta verkinu til þess að bjóða upp á einstaklingsherbergi. Þetta er hús sem á að standa til langs tíma og nútíminn krefst þess að sem flestir verði í einstaklingsherbergi. Það er mikilvægt fram undan hjá heilbrigðisyfirvöldum og sveitarfélögum að endurnýja gömul rými sem eru mjög víða fjölbýli. Varðandi hlutföll aldraðra á stofnunum er ljóst að hlutfall aldraðra á stofnunum á Íslandi er hærra en hlutfall aldraðra á stofnunum í nágrannaríkjunum. Það er eitthvað sem ég tel brýnt að allir hv. þingmenn hafi í huga, að við erum búin að byggja upp ágætlega af rýmum. Þó eru biðlistar og við ætlum að byggja meira. Við ætlum ekki að byggja mikið meira en ætlum samt að byggja aðeins meira. Það sem þarf að gera er að auka heimahjúkrun. Það er til háborinnar skammar, ég ætla að leyfa mér að segja það í þessum ræðustól, það er til háborinnar skammar, að mínu mati, að yfir helmingur sveitarfélaga hefur dregið úr félagslegri heimaþjónustu til aldraðra. Það sýnir skýrsla Ríkisendurskoðunar sem kom út fyrir ekki löngu síðan. Mér finnst það til háborinnar skammar að sveitarfélögin hafi verið að draga úr þessu og tel að þau verði að standa 

Virðulegi forseti. Segja má að allar þessar fjórar fyrirspurnir sem hafa legið hérna síðan í október tengist. En það var þannig að fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, tók á sínum tíma þá ákvörðun að sameina allar heilsugæslustöðvar á Suðurlandi undir einn hatt, Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Segja má að sú ákvörðun hafi ekki verið tekin í samráði við starfsfólk heilsugæslustöðvanna eða sveitarstjórnir heldur tilkynnt að svona ætti þetta að vera. Skoðanir heimamanna á þessu fyrirkomulagi voru skiptar. Til dæmis mótmælti bæjarstjórn sveitarfélagsins Ölfuss þessari ákvörðun harðlega og óskaði eftir að yfirtaka rekstur heilsugæslustöðvarinnar þar en þeirri beiðni þeirra var held ég aldrei svarað. Eftir að þessi ákvörðun lá fyrir má segja að heimamenn ásamt stjórnendum Heilbrigðisstofnunar Suðurlands hafi lagst á eitt um að vel tækist til og það hafi gengið eftir þó auðvitað sé starfið enn í þróun og einhverjir hnökrar enn til staðar. Ég held að við sem fylgdust með þeirri sameiningu ásamt þeim sem stýra rekstrinum og starfa við Heilbrigðisstofnun Suðurlands hafi talið að þannig yrði gengið frá málum að ef um uppsafnaðan rekstrarhalla væri að ræða við sameininguna yrði hann leiðréttur og stofnunin hæfi ekki starfsemi með halla upp á 10 millj. kr. Sú varð þó raunin og hefur Heilbrigðisstofnun Suðurlands þurft að glíma við hallarekstur vegna þessa frá upphafi. Sameining heilsugæslunnar á Suðurlandi mun örugglega skila sér í hagræðingu þegar til lengri tíma er litið, en hún kostar einnig sitt. Þó sumar þeirra heilsugæslustöðva sem sameinaðar voru væru reknar réttu megin við núllið var ekki svo með allar. Í heildina var um hallarekstur að ræða sem nam um tugum milljóna króna. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur verið leiðréttur sá rekstrarhalli sem var til staðar þegar heilsugæslustöðvar á Suðurlandi voru sameinaðar í Heilbrigðisstofnun Suðurlands? Hve mikill var rekstrarhallinn á núvirði? Ef hann var ekki bættur, hyggst ráðherra beita sér fyrir því að það verði gert?

Hæstv. forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni áðan að bæði spurningar og svör bera það með sér að liðið hefur svolítill tími síðan fyrirspurnirnar komu fram. Hvort búið sé að leiðrétta rekstrarhallann sem var til staðar þegar heilsugæslustöðvar á Suðurlandi voru sameinaðar í Heilbrigðisstofnun Suðurlands er því til að svara að Heilbrigðisstofnun Suðurlands varð til 1. september 2004 þegar sameinaðar voru heilbrigðisstofnanir á Selfossi og heilsugæslustöðvarnar á Kirkjubæjarklaustri, Vík í Mýrdal, Rangárþingi, Laugarási, Hveragerði og Þorlákshöfn. Við sameiningu var höfuðstóll Heilbrigðisstofnunar Suðurlands neikvæður um 19,6 millj. kr. Rekstrarhalli heilbrigðisstofnunarinnar á Selfossi var 21,8 millj. kr., en rekstrarstaða heilsugæslustöðvanna í heild var jákvæð um 2,2 millj. kr. Staða einstakra heilsugæslustöðva var frá því að vera neikvæð um 5,9 millj. kr. þar sem hallinn var mestur til þess að vera jákvæð um 9,3 millj. kr. Rekstrarhallinn var ekki bættur við sameininguna og var beðið með ákvörðun um frekari fjárveitingar til stofnunarinnar vegna vinnu við gerð reiknilíkans ráðuneytisins um fjárveitingar til heilsusgæslustöðva og heilbrigðisstofnana sem við vorum einmitt að ræða í fyrirspurn rétt áðan. Þá er spurt: „Hve mikill var rekstrarhallinn á núvirði? Ef hann var ekki bættur, hyggst ráðherra beita sér fyrir því að það verði gert? Rekstrarhalli stofnana við sameiningu var 19,6 millj. kr. eins og áður sagði, eða 21,9 millj. kr. á núvirði. Rekstrargrunnur Heilbrigðisstofnunar Suðurlands reyndist lægri en niðurstaða reiknilíkans ráðuneytisins um fjárveitingar til heilsugæslu og heilbrigðisstofnana sagði til um, þ.e. reiknilíkanið sýndi að stofnunin átti að fá meira fjármagn. Í fjárlögum ársins 2007 voru á grundvelli reiknilíkansins fjárveitingar hækkaðar um 37,5 millj. eins og sagði í fyrra svari. Og í fjáraukalögum voru settar til stofnunarinnar 144, 7 milljónir vegna uppsafnaðs rekstrarhalla. Eftir að búið var að sameina stofnanirnar og reiknilíkanið varð til, er bæði búið að greiða upphæðir upp á tæplega 145 millj. kr. upp í uppsafnaðan halla sem var að sjálfsögðu m.a. vegna þess að stofnanirnar, sumar þeirra, voru að fá of lítið, aðrar fengu aðeins of mikið á svæðinu, en í heildina of lítið. Búið er að leiðrétta það með þessu framlagi. Síðan er búið að setja inn í grunninn 37,5 millj. kr. en reiknilíkanið segir að það vanti 37,8 millj. kr. Það er því komið til móts við reiknilíkanið þó muni þarna 300 þús. kr. sem ég tel að sé nú óþarfi að eltast beint við. Reiknilíkanið er að skila því til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands að hún fær hærri fjárveitingar. Það er í samræmi við réttlætið að mínu mati. Það eru fleiri stofnanir sem fá hærri fjárveitingar. Ég get nefnt Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, St. Jósefsspítala, hægt er að nefna Hólmavík og fleiri staði, Heilbrigðisstofnun Austurlands. Þetta eru allt stofnanir sem hafa sagt við heilbrigðisyfirvöld í gegnum langan tíma, þar sem þær hafa verið fyrir hendi, að það hafi verið vitlaust gefið. Þær hafi fengið of lítið. Það var bara rétt hjá þeim. En að sama skapi skal halda því til haga að aðrar stofnanir hafi fengið of mikið. Þær komu aldrei og sögðu við heilbrigðisyfirvöld, við fáum of mikið, við viljum gjarnan fá aðeins minna. Það hefur ekki verið sagt. En við þurfum á næstu árum að leiðrétta það líka til að allir fari eftir reiknilíkaninu. Ég tel að þetta reiknilíkan sé stórkostlegt tæki. Það veldur því að við útdeilum fjármagni eftir réttlæti og rökum en ekki eftir þrýstingi hvorki einstakra stjórnenda á stofnunum né þingmanna eða annarra, sveitarstjórnarmanna o.s.frv. Ég er mjög ánægð hvað við erum komin langt með reiknilíkanið og hvað forstöðumenn eru í heildina ánægðir með það. Auðvitað eru einhverjir hnökrar á því og við þurfum að skoða þá hnökra betur. En almennt eru allir aðilar ánægðir með að við skulum vera með stjórntæki sem sýnir réttlæti í þessu málum.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hjá stjórnendum þessarar stofnunar, Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, á undanförnum mánuðum og árum á fundum með þingmönnum að rekstrarhallinn var hærri en þær tölur sem hæstv. ráðherra kemur hér með. Kannski er um mismunandi reikniaðferðir að ræða, t.d. sölu á húsnæði í Laugarási og e.t.v. tekur ráðuneytið það inn í til að laga rekstrartölur. Þær hafa sýnt sig vera hærri. Það er mikill halli þegar við höfum skoðað þetta með stjórnendum þessarar mikilvægu stofnunar í Suðurkjördæmi. Burt séð frá þessum tæpu 150 millj. sem eru á fjáraukalögum fyrir 2006 og þeirri hækkun sem fæst á fjárlögum er niðurstaðan samt sem áður núna sú að þessi stofnun býr við 70 millj. kr. halla. Uppsafnaður rekstrarhalli um þessi áramót er 70 millj. Einhvers staðar skeikar einhverju í þeim leiðréttingum sem þessi stofnun á að fá og telur sig þurfa að fá til að geta haldið uppi eðlilegum rekstri á því mjög svo stóra svæði sem um er að ræða og Heilbrigðisstofnun Suðurlands nær yfir. Þetta er auðvitað hluti af því sem við ræddum áðan varðandi reiknilíkanið þar sem ákveðnar úrbætur fengust og hálf staða til að taka við þeirri þjónustu sem þarf að veita vegna frístundabyggðar. Þúsundir, líklega um 15 þúsund manns, flytja um hverja helgi búferlum á svæði Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, búa þar um helgar og nýta þá þjónustu sem til staðar er hjá stofnuninni. Þessi stofnun er undirmönnuð. Það þarf meira en hálft stöðugildi læknis til að geta sinnt þessari auknu þörf en það þarf líka að laga vinnuaðstæðurnar fyrir heilsugæsluna eins og við komum inn á áðan, sérstaklega á Selfossi í þessari nýju byggingu sem er að rísa og átti að taka í notkun 1. febrúar sl. Rekstrarhalli Heilbrigðisstofnunar Suðurlands er núna um 70 millj. 

Virðulegur forseti. Ég tel að þjónustan sem Heilbrigðisstofnun Suðurlands veitir sé mjög góð. Þar voru fyrir stuttu margar stofnanir sameinaðar í eina og slík sameining varð líka nýlega á Austurlandi þannig að nú erum við með tvær stórar heilbrigðisstofnanir, Heilbrigðisstofnun Austurlands annars vegar og Heilbrigðisstofnun Suðurlands hins vegar. Að auki er umræða um að sameina víðar á landsbyggðinni. Ég tel að það verði gert í framtíðinni með einhverjum hætti þó að margir vilji fara varlega í þá vegferð. Ég tel að þjónustan á svæði Heilbrigðisstofnunar Suðurlands sé góð og að sú stofnun njóti mjög góðs af reiknilíkaninu sem hefur skilað henni hærri fjármunum inn í reksturinn, bæði í formi þess að skera niður hluta af hallanum, tæpar 145 millj. kr., og svo koma inn í grunninn 37 millj. eða svo á yfirstandandi ári sem verða inni í grunninum áfram. Auðvitað verður áfram unnið með reiknilíkanið í fjárlagagerðinni fyrir 2008 og menn munu þróa það á næstu árum. Reiknilíkanið hefur að mínu mati skilað mjög áhugaverðum tölum og það sýnir sig að í fjárlögunum núna fyrir árið 2007 hefur rekstrargrunnur heilsugæslustöðva og heilbrigðisstofnana hækkað um 150 millj. kr. samanlagt og það er hægt að skipta því niður á stofnanir. Ég ætla ekki að gera það í þessu stutta svari hér. Í fjáraukalögum á síðasta ári fengu stofnanir framlög sem annars vegar námu 200 millj. kr. vegna greiðsluhalla þeirra og hins vegar 520 millj. kr. vegna uppsafnaðs rekstrarvanda eða alls um 720 millj. kr. Líkanið hefur skilað heilbrigðisþjónustunni almennt að mínu mati háum upphæðum og það var eðlilegt að koma til móts við þessar stofnanir í fjárlagagerðinni núna, bæði með fjáraukalögunum og í sjálfri fjárlagagerðinni af því að þær 

Hæstv. forseti. Þetta er síðasta fyrirspurnin í þessu tveggja manna tali okkar hæstv. ráðherra um rekstur heilbrigðisstofnana. Ég tek undir þau orð sem hér hafa komið fram að Heilbrigðisstofnun Suðurlands hefur veitt afburðaþjónustu. Þessi fyrirspurn er eins og hinar lögð fram í október og ber þess merki. Á hverju ári þegar líða tekur að hausti upphefst umræðan um rekstrarvanda heilbrigðisstofnana, oft á þeim forsendum að um sé að ræða óstjórn, óráðsíu með þá fjármuni sem fást á fjárlögum hvers árs til að reka þessar stofnanir. Beint og óbeint liggja stjórnendur stofnana undir ámæli stjórnvalda, jafnvel hv. þingmanna, vegna þessa. Umræðan tekur aldrei mið af því hlutverki sem heilbrigðisstofnun er ætlað að sinna samkvæmt lögum, kannski ekki nema von þar sem sjaldan er tekið fullt tillit til lögbundinna verkefna ríkisstofnana við ákvörðun fjárlaga fyrir hvert ár og auðveldara að kenna stjórnendum um en óábyrgri ákvarðanatöku þeirra sem fara með framkvæmda- og fjárveitingavaldið. Það hlýtur oft að vera erfitt fyrir stjórnendur heilbrigðisstofnana að standa frammi fyrir því að ákveða hvort stofnun vinni í samræmi við lög um heilbrigðisþjónustu og virði rétt sjúklinga til bestu fáanlegu heilbrigðisþjónustu sem tök eru á að veita hverju sinni eða fjárlög sem eru svo knöpp að ógerningur er að stofnunin geti staðið við sitt án þess að eyða umfram ákveðin framlög ríkisins til verkefna hennar. En það eru aðrir þættir en veitt þjónusta sem geta og hafa áhrif á rekstur heilbrigðisstofnana, þættir sem stjórnendur þeirra ráða engan veginn við eins og t.d. ákvarðanir stjórnvalda í efnahagsmálum og ýmsir aðrir þættir. Á síðasta rekstrarári heyrðum við að gengisþróun hefði haft veruleg áhrif á rekstur heilbrigðisstofnana. Ef ekki kæmi til leiðréttingar þyrfti annaðhvort að draga verulega úr þjónustu eða búa við rekstrarhalla, jafnvel hvort tveggja. Áhrif gengisþróunar á rekstur heilbrigðisstofnana á ekki að leggja á herðar stjórnenda þeirra eða láta bitna á þjónustu við sjúklinga, það er ekki réttlætanlegt. Því spyr ég: Hver voru áhrif gengisþróunar á rekstrarafkomu heilbrigðisstofnana á Suðurlandi og Suðurnesjum árið 2005 og það sem af er 2006? Það er sem sagt liðið. Á hvern hátt hyggst ráðuneytið bregðast við áhrifum gengisþróunar á rekstur heilbrigðisstofnana?

Virðulegur forseti. Hér er spurt: Hver voru áhrif gengisþróunar á rekstrarafkomu heilbrigðisstofnana á Suðurlandi og Suðurnesjum árið 2005 og það sem af er 2006? Á hvern hátt hyggst ráðuneytið bregðast við áhrifum gengisþróunar á rekstur heilbrigðisstofnana? Því er til að svara að gengisþróun var rekstri ríkisstofnana hagstæð um nokkurt skeið en á árunum 2005 og 2006 voru áhrifin óhagstæð. Fjármálaráðuneytið reiknar áhrif verðlags á rekstrargrunn allra ríkisstofnana og þar með talin áhrif gengisþróunar. Sé það mat fjármálaráðuneytisins að bregðast þurfi við áhrifum gengisþróunar á ríkisreksturinn er það gert með því að endurmeta verðlagsþróunina fyrir allar stofnanir, jafnt heilbrigðisstofnanir sem aðrar ríkisstofnanir. Gengið hefur áhrif á verðlagsþróunina en árlega eru fjárlög hvers árs reiknuð miðað við áætlað verðlag næsta árs og jafnframt tekið tillit til þróunar verðlags liðins árs. Þannig reiknast verðlagsbætur sem hækka rekstrargrunn stofnana. Gengisbreytingar einar út af fyrir sig hafa ekki verið bættar sérstaklega en eru hluti af verðlagsþróuninni og eru þannig bættar þegar þær eru óhagstæðar og hækka verðlag, en lækka verðlag þegar þær eru hagstæðar. Varðandi þessi gengismál almennt voru áhrifin neikvæð á síðasta ári og að hluta til á árinu þar á undan. Ég get nefnt sem dæmi að þetta sló mest út að sjálfsögðu á stærri stofnunum þar sem hæstu upphæðirnar eru nýttar. Þetta varð t.d. til þess að á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi snerist eiginlega við sú staða sem þar var, m.a. út af gengisþróuninni. Sjúkrahúsið hafði rekið sig á svipuðum upphæðum um nokkurt skeið en þar skapaðist talsverður halli á síðasta ári eins og hjá öðrum stofnunum. Gengisþróunin var alls staðar neikvæð, en ég dreg hér fram sérstaklega Landspítalann og við komum til móts við þetta, og ekki bara þetta heldur var ýmislegt annað líka sem við skoðuðum, m.a. með því að setja milljarð inn í fjáraukalögin á Landspítala – háskólasjúkrahús og svo setja annan milljarð í grunninn á yfirstandandi ári. Þetta fjármagn á m.a. að dekka þessi neikvæðu áhrif sem gengisþróunin hafði. Þrátt fyrir að við höfum reynt að styrkja Landspítalann með þessum fjármunum stefnir í að fjárhagsstaðan þar verði erfið. Ég hef átt viðræður við forustumenn Landspítalans þar sem það er alveg ljóst að það þarf að halda mjög vel á spilunum þrátt fyrir þessa innspýtingu. Ég tel að við höfum komið ágætlega til móts við þessi neikvæðu áhrif af gengisþróuninni með því bæði að setja inn í fjáraukalög og grunninn hjá Landspítalanum sem og hjá öðrum stofnunum. Ég get þá vísað til fyrri svara minna gagnvart öðrum stofnunum. Ég get þakkað fjárlaganefnd fyrir þá vinnu sem hún fór í gegnum. Fjárlaganefndin tók til greina óskir um að taka hala af heilbrigðisstofnunum og bæta inn í grunn þeirra. Hún tók myndarlegar á því en oft áður þannig að það er búið að laga verulega til varðandi fjárhagsrekstur heilbrigðisstofnana á landinu almennt og ekki bara þessara hefðbundnu heilsugæslustofnana, heilsugæslu og sjúkrahúsa, heldur líka hjá hjúkrunar- og öldrunarheimilum. Fjárlaganefnd fór í mikla vinnu í þessu og ég get nýtt tækifærið hér og þakkað henni fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin í heild sinni við þeim fjórum fyrirspurnum sem hún hefur nú svarað. Ég get tekið undir það að vissulega hefur verið tekið á til að leiðrétta grunninn og var löngu kominn tími til. En eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, þó að ég væri ekki að spyrja sérstaklega um LSH, þá held ég að öllum hafi verið það kunnugt og það hefur reyndar verið tekið rækilega fyrir áður í fjárlagaumræðunni að rekstrarhalli Landspítala – háskólasjúkrahúss, var m.a. vegna neikvæðra áhrifa gengisþróunar á síðasta ári settur milljarður í fjáraukalögin og milljarður inn í grunninn. Ég get hins vegar ekki fallist á að sú leiðrétting sem fékkst í gegnum reiknilíkanið feli í sér leiðréttingu á þeim halla sem safnast hefur upp hjá stofnunum eins og Heilbrigðisstofnun Suðurlands, sem ég spurði sérstaklega um, og Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, vegna þess að þessar stofnanir hafa ekki fengið framlög til að sinna lögbundnum verkefnum og síðan er þarna líka neikvæður gengismunur sem hefur haft veruleg áhrif á reksturinn á síðasta ári. Það er kannski hluti af skýringunni á því að Heilbrigðisstofnun Suðurlands býr við 70 millj. kr. halla núna, þrátt fyrir þær leiðréttingar sem hafa fengist. Það segir manni að einhvers staðar er pottur brotinn og það verður að taka enn frekar á og kannski ekki hvað síst þegar neikvæð áhrif gengisþróunar eru svona afgerandi á rekstur heilbrigðisstofnana eins og þau voru á síðasta ári. Það er útilokað að leggja það á herðar stjórnenda að mæta því þegar um svona mikinn mun er að ræða, vegna þess að það getur ekki bitnað á neinu öðru en þeirri þjónustu sem á að veita sjúklingum og það getum við undir engum kringumstæðum réttlætt. Það mun bara verða til þess að hallinn eykst og safnast upp. Það verður að taka sérstaklega á þessum 70 millj. halla hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands svo hún geti sinnt verkefnum sínum, a.m.k. þeim þætti sem er vegna neikvæðrar gengisþróunar á síðasta ári. Virðulegi forseti. Enn og aftur, ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem ég hef fengið en minni á að ég fékk ekki svör við því hvort ráðherra telur það ásættanlegt að aldraðir séu fluttir hreppaflutningum 200 kílómetra og skildir að frá aðstandendum sínum vegna plássleysis í öldrunarþjónustu á Suðurlandi.

Virðulegur forseti. Varðandi gengisþróunina þá var það svo að um tíma var hún hagstæð stofnununum, þ.e. þær höfðu úr meiru að spila út af gengisþróuninni, en síðan varð hún neikvæð um tíma. Auðvitað er erfitt að búa við það í rekstri að vita ekki alveg hvernig gengið sveiflast en þetta gengur yfir allar ríkisstofnanir, ekki aðeins þær sem sinna heilbrigðisþjónustu. Við höfum komið til móts við þessa stöðu eins og okkur hefur verið unnt en áfram er halli á einhverjum stofnunum eins og svo oft áður en það var gert mjög mikið átak í fjárlagagerðinni í haust við að skera niður hallana, mjög myndarlegt átak. Fyrir það vil ég þakka þinginu sérstaklega sem auðvitað afgreiðir fjárlög hverju sinni. Varðandi aldraða og vistunarmál þeirra þá tel ég að á Suðurlandi séu margar mjög öflugar öldrunarstofnanir sem sinna öldruðum með glæsilegum hætti. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það líka mjög vel. Ég get nefnt sérstaklega stofnanir sem ég hef nýlega heimsótt, bæði á Kirkjubæjarklaustri og Hvolsvelli. Nýlegar glæsilegar stofnanir þar sem rýmin eru stór og mjög vel búið að fólki. Nú er verið að byggja á Selfossi ný rými og þar mun bráðlega verða tekin í notkun mjög glæsileg stofnun þar sem við getum hlúð betur að öldruðum en verið hefur. Auðvitað viljum við bjóða upp á þjónustu sem næst þeim stað sem sá aldraði býr, það er meginstefnan, en ég ítreka það sem kom fram fyrr í dag að við eigum sinna heimaþjónustunni meira. Fólk á að vera lengur heima hjá sér. Aldraðir sækjast eftir því. Þeir vilja helst vera heima eins lengi og fært er en þá þarf að auka þjónustuna heima. Við erum að auka hana hjá heimahjúkruninni sem er á ábyrgð ríkisins en helmingur sveitarfélaga hefur dregið úr félagslegri heimaþjónustu til aldraðra og ég tel að sveitarfélögin verði að standa sig betur að þessu leyti. Sum eru að gera góða hluti og hafa aukið þjónustuna en meira en helmingur þeirra hefur minnkað hana og það er grafalvarlegt mál að mínu mati.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um athuganir á heilsufari erlendra ríkisborgara. Spurning mín er svohljóðandi: Eru gerðar einhverjar athuganir á heilsufari erlendra ríkisborgara sem koma hingað til lands til dvalar um lengri tíma? Ef svo er, hvaða athuganir eru gerðar? Mér leikur hugur á að fá að vita þetta vegna þess að ég hygg að það sé bæði sjálfsagt og eðlilegt að grennslast sé fyrir um það á þessum vettvangi, á hinu háa Alþingi, hvernig þessum málum er háttað. Ég hef verið að skoða þessi mál og ég mælist til þess að hæstv heilbrigðisráðherra geri það einnig, fari til að mynda á leitarvélar helstu fjölmiðla í löndunum í kringum okkur og slái inn orðinu „tuberkulosis“ og lesi þá fréttir t.d. í norskum fjölmiðlum en líka í breskum fjölmiðlum um einmitt vágestinn berkla sem er sjúkdómur sem okkur Íslendingum tókst sem betur fer að útrýma á sínum tíma. Þar kemur m.a. fram að berklar eru því miður vandamál í löndum til að mynda í Evrópu, í Norðvestur-Rússlandi og Austur-Evrópu. Komið hafa fram tilfelli af berklum þar sem bakterían hefur myndað ónæmi gegn ýmsum lyfjum sem eru notuð í baráttunni við þennan sjúkdóm. Þetta eru staðreyndir sem blasa við okkur. Það er alveg óþarfi fyrir Framsóknarflokkinn að ætla að reyna að snúa út úr umræðunni og tala um að spurningar varðandi þessar staðreyndir snúist um mannfyrirlitningu eða hatur á fólki. Það er náttúrlega alveg út í hött. Ég vil líka benda á grein, sem birt var í SÍBS-blaðinu, nýjasta tölublaði, eftir Helga Hróðmarsson þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Af um 30 þúsund innflytjendum hér á landi hafa um þriðjungur eða 10 þúsund manns berklabakteríuna í sér.“ Ég reikna með því að þetta sé satt, a.m.k. stendur þetta í blaði SÍBS og SÍBS eru mjög merk samtök sem ég vona að hæstv. heilbrigðisráðherra kannist við, samtök sem á sínum tíma voru stofnuð til að berjast við þennan mikla vágest. Mér þætti áhugavert að fá að heyra eitthvað vitrænt frá hæstv. ráðherra um það hvað gert er í þessum efnum. Ég get t.d. bent á að víða í nágrannalöndunum eru reglur um að fólk skuli fara í skoðun til að mynda í Noregi og um það getur hæstv. ráðherra fræðst á Aftenposten.no að allir innflytjendur til Noregs þurfa að undirgangast nákvæma læknisskoðun og sérstaklega próf gegn berklum. Í Bandaríkjunum þarf fólk að skila inn bæði hreinu heilbrigðisvottorði og hreinu sakavottorði þegar það sækir um búsetu- og atvinnuleyfi í því landi og það land hefur oft verið talið mikið fyrirmyndarríki af hálfu þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr, en það verður spennandi að heyra nokkur orð frá hæstv. ráðherra um þessi mál.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hefur beint til mín þeirri fyrirspurn hvort gerðar séu einhverjar athuganir á heilsufari erlendra ríkisborgara sem koma hingað til lands um lengri tíma. Sé svo, óskar þingmaðurinn upplýsinga um hvaða athuganir séu gerðar. Því er til að svara að um langt árabil hefur heilbrigðiseftirlit með dvalarleyfisumsækjendum verið í samræmi við tilmæli heilbrigðisyfirvalda um læknisrannsókn. Áður fyrr var ekki nein lagastoð fyrir slíkum kerfisbundnum rannsóknum. Því voru sett þau ákvæði í sóttvarnalög árið 2000 að ef sóttvarnalæknir teldi hættu á að næmar sóttir sem ógnað gætu almannaheill bærist til landsins gæti hann beint tilmælum til ráðherra um að setja reglugerð um að þeir sem koma til landsins og talin var hætta á að bæru með sér slíkar sóttir skyldu sæta læknisrannsókn. Um framvísun heilbrigðisvottorðs vegna dvalar- og atvinnuleyfis er fjallað í reglugerð um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 339/2005, lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002, og reglugerð um útlendinga, nr. 53/2003. Ekki er þar sérstaklega tilgreint hvaða kröfur eru gerðar til slíks heilbrigðisvottorðs. Ef slíkar kröfur eru gerðar er mikilvægt að hafa í huga að fólk með erlent ríkisfang kemur til landsins af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi getur verið um að ræða ferðamenn sem hafa heimild til að vera hér á landi í allt að þrjá mánuði. Undir venjulegum kringumstæðum eru engar kröfur gerðar um að þeir framvísi heilbrigðisvottorði, enda tíminn sem þeir dvelja hér á landi það stuttur að líkurnar eru litlar á því að þeir ógni heilsu manna. Í öðru lagi getur verið um að ræða fólk sem kemur hingað til náms eða tímabundinna starfa og hyggst dvelja lengur en þrjá mánuði. Samkvæmt áðurnefndum lögum og reglum þurfa þessir einstaklingar að framvísa heilbrigðisvottorði vegna umsóknar um dvalarleyfi ef viðkomandi kemur frá landi utan Evrópska efnahagssvæðisins. Hið opinbera gerir kröfur til þess að þessir einstaklingar séu ekki haldnir bráðsmitandi sjúkdómum sem ógnað geta heilsu manna. Sóttvarnalæknir hefur birt sérstakar verklagsreglur um læknisrannsókn þeirra sem koma til starfa tímabundið. Miðast þær við að almennt heilsufar er kannað jafnframt því að kannað er hvort viðkomandi er haldinn smitandi berklum. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að vinnuveitandi getur gert kröfur um að tilteknum viðbótarskilyrðum sé fullnægt við læknisrannsókn vegna heilbrigðisvottorðs vegna atvinnu. Í þriðja lagi eru þeir sem sækja um dvalarleyfi með framtíðarbúsetu hér á landi í huga. Þá er mikilvægt að horfa til alvarlegra smitsjúkdóma en ekki einungis bráðsmitandi sjúkdóma. Ástæðan fyrir þessu er sú að eftir því sem dvalist er lengur í landinu aukast líkurnar á smitun til annarra. Þeir smitsjúkdómar sem sérstök ástæða er til að fylgjast með um þessar mundir hjá fólki sem flyst til landsins er HIV-smit, lifrarbólga B og berklar. Einnig get ég upplýst að í undirbúningi er reglugerð um sóttvarnaráðstafanir þar sem verklag við læknisrannsókn vegna dvalar- og atvinnuleyfis er nánar skýrt. Einnig er í reglugerðinni fjallað um greiðsluhlutdeild og tryggingar sem tengjast þessum rannsóknum. Þar er tekið mið af sóttvörnum og skulu þær fylgja verklagsreglum sóttvarnalæknis. Heilbrigðisvottorð sem dvalarleyfisumsækjendur þurfa að leggja fram hér á landi eru því annars vegar kröfur opinberra aðila og hins vegar kröfur vinnuveitenda þegar sótt er um atvinnuleyfi vegna sérstakra aðstæðna á vinnustað. Opinberar kröfur um slík heilbrigðisvottorð eru gerðar í samræmi við reglugerð um útlendinga og í lögum um atvinnuréttindi útlendinga fyrst og fremst í því augnamiði að tryggja að sá sem hyggur á búsetu hér á landi, hvort sem það er tímabundið eða til langframa, sé ekki haldinn smitsjúkdómi sem ógnað geti almannaheill. Eftir atvikum er einnig heimilt að gera kröfu um læknisrannsókn vegna aðsteðjandi heilsufarsógna og skiptir þá ekki máli af hvaða þjóðerni viðkomandi er. Ástæða er til að benda á að læknisrannsókn á dvalarleyfisumsækjendum við komu til landsins gagnast öllum. Innflytjendur fá tækifæri til að njóta lækninga og meðferðar og tækifæri skapast til að hindra útbreiðslu smitsjúkdóma hér á landi. Það er þó ekki síður mikilvægt að benda á að þetta er fyrsta tengingin við íslenska heilbrigðisþjónustu. Það er afar mikilvægt að nýta þetta tækifæri til að upplýsa um heilbrigðisþjónustuna og sjá til þess að farsæl og eðlileg samskipti skapist til frambúðar við hana. Um þessar mundir er verið að vinna að nánari útfærslu þessa þáttar, t.d. með upplýsingabæklingum á erlendum tungumálum og með bættri túlkaþjónustu. Virðulegi forseti. Þegar öllu er á botninn hvolft er góð heilbrigðisþjónusta og heilsugæsla það sem skiptir máli fyrir alla þá sem búa hér á landi. Ég tel að þessi mál séu í eðlilegum farvegi og vil benda á að þó að hér hafi verið nefndar tölur um hve hátt hlutfall útlendinga beri berklabakteríuna í sér er ekki þar með sagt að menn séu smitandi þó að þeir beri bakteríuna í sér og það er til lækning við þessum sjúkdómi. Ég tel því að engin sérstök hætta sé hér á ferðum og ber fullt traust til sóttvarnalæknis sem hefur yfirumsjón með þessum málum.

Virðulegur forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra telur að ekki sé nein hætta á ferðum en ég held samt sem áður að full ástæða sé til þess að við höldum vöku okkar. Af einhverjum ástæðum hefur Helgi Hróðmarsson skrifað grein í SÍBS-blaðið, í 1. tbl. í janúar 2007, grein sem heitir nákvæmlega: „Berklarnir, höldum vöku okkar.“ Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra til að ná sér í þetta blað og lesa þá grein. Hæstv. heilbrigðisráðherra svaraði fyrirspurn minni að nokkru leyti en ég heyrði ekki betur en svarið snerist að miklu leyti um þá sem sæktu hér um dvalar- og atvinnuleyfi. Þá spyr ég aftur: Hvað með þá sem hingað koma til að mynda frá aðildarlöndum Evrópusambandsins, löndum sem gengu í Evrópusambandið árið 2004? Mörg þeirra landa eru í Austur-Evrópu þar sem við vitum að aukinn fjöldi tilfella hefur komið upp af þessum sjúkdómi og það hafa komið upp tilfelli fjölónæmra afbrigða af berklum. Hvað með þá sem koma hingað núna frá þessum löndum eftir að frjáls för launafólks var heimiluð? Er eitthvert skipulegt starf í gangi hvað þá einstaklinga varðar sem koma hingað til lands? Mér þætti vænt um að fá nánari útlistanir á því. Síðan vona ég, virðulegi forseti, að fyrirspurn mín muni þó a.m.k. - og þá er til einhvers unnið - skerpa á árvekni heilbrigðisyfirvalda í þessum málum því ég held að það sé mjög mikilvægt að við höldum vöku okkar eins og Helgi Hróðmarsson bendir á í grein sinni, að við sofnum ekki á verðinum. Við höfum náð mikilsverðum árangri í heilbrigðismálum á Íslandi, við höfum náð mikilsverðum árangri í baráttu okkar við erfiða og hættulega sjúkdóma og að sjálfsögðu viljum við halda þeirri stöðu núna og 

Virðulegur forseti. Við gerum próf á hluta þeirra sem koma hingað til lands og það eru til listar yfir þau lönd sem þar eru tilgreind og hv. þingmaður getur sjálfsagt fengið þann lista, ég hugsa að hann sé á netinu. Ég vil hins vegar benda á, vegna þessarar umræðu, að við höfum ekki séð neinar hækkaðar tölur í þeim sjúkdómaflokkum sem hér hafa komið til umræðu í tengslum við auknar komur útlendinga til landsins. Það hefur ekkert sýnt sig í raunveruleikanum að við höfum lent í einhverjum áföllum vegna komu útlendinga, alls ekki. Við höfum ekki séð aukna tíðni á neinum sjúkdómum sem tengjast komu þessara aðila. Ég vil líka benda á að Íslendingar eru mjög duglegir að ferðast til útlanda sjálfir, ferðast til margra landa þar sem alls kyns sjúkdómar geisa. Menn skulu því vara sig á þessari umræðu. Ég tek hins vegar undir það að menn eiga auðvitað að halda vöku sinni og við getum rætt þetta en ég vara við því að þingmenn velti sér upp úr tölum eins og hér var gert, væntanlega með það fyrir augum að reyna að koma einhverjum stimpli á þá útlendinga sem hingað koma, að þeir séu eitthvað hættulegri okkur en aðrir. 

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög ómakleg og óþolandi ummæli af hálfu hæstv. heilbrigðisráðherra að þetta efni sé tekið til umræðu í þingsölum og verið að ásaka mig um að ég sé með því að reyna að skapa neikvæða umræðu eða koma óorði á fólk, jafnvel að ég sé að ala á einhverri mannfyrirlitningu eða hatri í garð tiltekins fólks. Við erum hér að ræða hluti sem eru hreinlega staðreyndir. Ég tel það vera skyldu mína, hæstv. heilbrigðisráðherra, að taka upp mál í þinginu sem varða almannaheill í landinu, sama hvort hæstv. heilbrigðisráðherra þykir það við hæfi eða ekki. Ég er kjörinn hingað á þing, kjörinn fulltrúi af kjósendum í landinu og það er mitt hlutverk að gæta hagsmuna þeirra. Ég mun ekkert hvika frá því, hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er bara eðlilegt og sjálfsagt að þessir hlutir séu ræddir. Ég flutti mjög málefnalega inngangsræðu, benti á staðreyndir máli mínu til stuðnings og þess vegna þykir mér það mjög ómaklegt og ósanngjarnt að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli þá nota tækifærið í einhverjum pólitískum hráskinnaleik til að koma óorði á þingflokk Frjálslynda flokksins, eins og við heyrðum reyndar ritara Framsóknarflokksins gera á Rás 2 í Ríkisútvarpinu í gær. Þetta leiðir ekki til neins, þetta er ósanngjarnt og ég vísa þessu hreinlega út í hafsauga.

Virðulegur forseti. Ég vil halda því til haga þegar ég ber hér af mér sakir líka gagnvart hv. þingmanni, að ræða formanns frjálslyndra og umræðan sem átti sér stað á landsþingi frjálslyndra fór ekki fram hjá neinum. Hún var óvinsamleg í garð útlendinga og þeir sem hlustuðu á það fundu það og gátu heyrt það á þeirri ræðu og á þeirri orðræðu sem hefur komið frá frjálslyndum um þessi mál upp á síðkastið. Ég tel það vera skyldu mína sem heilbrigðisráðherra að benda á að við höfum ekki séð aukna tíðni sjúkdóma hér á landi þó að hingað hafi komið útlendingar. Það tel ég vera skyldu mína. Ég tel eðlilegt að ég bendi á það af því að orðræðan er þannig frá hendi frjálslyndra og frá hendi hv. þm. Magnúsar Þórs að reyna að skapa einhvern neikvæðan hjúp um þá útlendinga sem hingað koma, t.d. með því að draga það fram sérstaklega hve hátt hlutfall þeirra hefur berklasmit. Ég tel að það sé verið að ota þessum upplýsingum að fólki með óréttmætum hætti og leyfi mér að svara því, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra nefnir ræðu formanns Frjálslynda flokksins máli sínu til stuðnings og talar um umræður sem hafi farið fram á landsþingi Frjálslynda flokksins. Ég tel að áður en hæstv. heilbrigðisráðherra, sem á sæti í ríkisstjórn Íslands, kemur með svona fullyrðingar hér á hinu háa Alþingi þá sé það lágmarkskrafa að hæstv. ráðherra færi einhver rök máli sínu til stuðnings. Mér þætti vænt um að heyra hvort hæstv. heilbrigðisráðherra hafi virkilega lesið ræðu formanns Frjálslynda flokksins  Ég held að það hljóti að vera lágmarkskrafa að fyrrverandi ritari Framsóknarflokksins og núverandi ritari Framsóknarflokksins, núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra komi í ræðustól og færi rök fyrir máli sínu, bendi efnislega á hvað það var í stjórnmálaályktun Frjálslynda flokksins sem var svona skelfilegt, hvað það var í ræðu formanns Frjálslynda flokksins sem var svona skelfilegt, í staðinn fyrir að koma hér aftur og aftur og kasta í kringum sig einhverjum innistæðulausum fullyrðingum sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur ekki gert það. Hún kastar í kringum sig einhverjum ákveðnum frösum, einhverjum smjörklípum á Frjálslynda flokkinn en ef fólk les ræðu formanns Frjálslynda flokksins, ef fólk les stjórnmálaályktun Frjálslynda flokksins um málefni innflytjenda og ég gerði það hér á Alþingi í gær - ég vona að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi hlustað á þá umræðu þó að ég efist reyndar stórlega um það - þá kemur það bara fram þar þegar fólk les þann texta og kynnir sér þessi mál að það var ekki verið að segja neitt ljótt,  Það var bara verið að benda á að við þyrftum að ræða tiltekin mál í þjóðfélaginu og enn og aftur ítreka ég það að við í þingflokki Frjálslynda flokksins teljum það hreinlega skyldu okkar að taka þessi mál til umræðu, til efnislegrar og málefnalegrar umræðu í þjóðfélaginu og líka hér á hinu háa Alþingi. Það er skylda okkar. Hvort þingmenn Framsóknarflokksins og ráðherrar Framsóknarflokksins telji það hins vegar ekki falla undir sín skyldustörf þá skal það vera svo, það er þá bara þeirra vandamál sem þeir hljóta að eiga við kjósendur. En það skal alveg vera á hreinu, við í Frjálslynda flokknum erum óhrædd að taka þessi mál upp eins og önnur mál í þjóðfélaginu og ræða þau opinskátt og af hreinskilni. Þeir sem vilja kynna sér það sem hefur verið sagt, til að mynda á landsþingi Frjálslynda flokksins, geta gert það á heimasíðu flokksins. Við höfum ekkert að skammast okkar fyrir þar, ekki nokkurn skapaðan hlut.

Virðulegi forseti. Ég ber fram fyrir fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um afsláttarkort vegna lækniskostnaðar. Þetta er ekki í fyrsta skipti og ekki í annað skipti sem ég ræði þessi mál, ég er að spyrja út í breytingar á fyrirkomulagi til þess að auðvelda fólki, þá aðallega sjúklingum náttúrlega, að njóta þeirra kjara sem afsláttarkortin bera með sér. Ég spyr hæstv. ráðherra: 1. Hvaða aðgerða er þörf svo að afsláttarkort vegna lækniskostnaðar berist fólki sjálfkrafa þegar hámarksgreiðslum er náð? 2. Hvenær mun Tryggingastofnun ríkisins taka upp slíkt kerfi þannig að fólk þurfi ekki að halda til haga öllum kvittunum og bera sig eftir kortunum? 3. Hefur verið veitt fé til að koma slíku kerfi á og hvað mun það kosta Tryggingastofnun, Landspítala – háskólasjúkrahús, heilsugæsluna og aðra, og þá hverja? Mig langar til að bæta við einni spurningu, fjórða lið: Hvenær gerir hæstv. ráðherra ráð fyrir að hætt verði að miða við almanaksárið eins og það er í dag, en frekar miðað við tólf mánaða tímabil eins og er víða annars staðar í heilbrigðiskerfinu þar sem ekki er miðað við almanaksárið? Ég lagði sams konar fyrirspurn fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra sem þá sat í ráðuneytinu fyrir einu og hálfu ári og þá sagði hann að rafrænar upplýsingar og sjálfkrafa afgreiðslu afsláttarkortsins yrði komið á um næstu áramót, þ.e. fyrir rúmu ári síðan. Það er sem sagt rúmt ár síðan þetta átti að vera komið á. Núna um áramótin tilkynnti Tryggingastofnun ríkisins að kortin kæmu sjálfkrafa en aðeins þegar greitt hefði verið fyrir þjónustu sérfræðilækna. Það er bara brot af þeim greiðslum sem veita réttinn fyrir afsláttakortinu, þ.e. það komi ekki fyrir greiðslu þegar farið var á heilsugæslustöðina, á göngudeildina, eða á bráðadeildina o.s.frv. Greiðsla fyrir þjónustu sérfræðilækna er því bara brot af þeim greiðslum sem veita réttinn til afsláttarkortsins. Áfram þurfa menn að safna kvittunum, fara til Tryggingastofnunar og fá kortin þar. Það var talað um það fyrir rúmu ári, þegar ég ræddi þessi mál síðast, að Tryggingastofnun þyrfti 21 milljón til að koma þessu á og sú fjárveiting ætti að koma. Nú var mér sagt hjá Tryggingastofnun ríkisins þegar ekki var staðið við þau orð og ekki var hægt að koma með sjálfkrafa-kortin fyrir ári, að stofnunin hefði ekki fengið umrædda fjárveitingu og því hefði ekki verið hægt að standa betur við þetta en fram hefur komið. Því bið ég hæstv. ráðherra að svara þeim fyrirspurnum 

Virðulegi forseti. Spurt er hvaða aðgerða sé þörf svo að afsláttarkort vegna lækniskostnaðar berist fólki þegar hámarksgreiðslum er náð. Því er til að svara að til þess að tryggt sé að allir fái afsláttarkort þegar hámarksgreiðslu er náð þyrfti stofnuninni að berast upplýsingar frá öllum sjúkrahúsum, heilsugæslustöðvum, sjálfstætt starfandi heimilis- og sérfræðilæknum og einkareknum rannsókna- og röntgenstöðvum um greiðslur sjúklinga. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni er ekki nóg að fá þær bara frá sérfræðilæknunum. Það skipulag sem nú er í mótun hjá Tryggingastofnun ríkisins við útgáfu afsláttarkorta byggist á því að flestir sérfræðilæknar senda núorðið reikninga sína til Tryggingastofnunar á rafrænu formi. Á grunni þeirra upplýsinga er nú sjálfkrafa útbúið afsláttarkort þegar hámarksgreiðslu einstaklings á yfirstandandi almanaksári er náð. Reikningar vegna komugjalda í heilsugæslu og á sjúkrahúsum hafa til þessa ekki verið sendir til Tryggingastofnunar einfaldlega vegna þess stofnunin tekur ekki þátt í greiðslu þess kostnaðar svo það er eðlilegt, en auðvitað viljum við breyta því. Undanfarna mánuði hefur verið unnið að því að koma á samskiptum með reikningsupplýsingar einstaklinga frá Landspítala – háskólasjúkrahúsi til Tryggingastofnunar þannig að stofnunin hefði upplýsingar um útgjöld þeirra vegna læknisþjónustu á Landspítalanum. Áður en reikningur yrði gerður á LSH yrði send inn fyrirspurn í tölvukerfi Tryggingastofnunar um tryggingalega stöðu einstaklingsins. Svarið segir svo til um hvort einstaklingur sé sjúkratryggður, bótaþegi eða hvort hann á rétt á afslætti. Í byrjun verða samskipti Landspítalans og Tryggingastofnunar eingöngu með reikninga úr Sögukerfi spítalans en það eru um 70% allra reikninga vegna sjúklinga á Landspítalanum. Áformað er að þau samskipti verði komin í gagnið í kringum 1. mars 2007. Það verður því núna bráðlega. Reikningar sem þá standa eftir eru úr öðrum upplýsinga- og rekstrarkerfum. Unnið er að gerð áætlunar um rafræna sendingu þessara upplýsinga til Tryggingastofnunar og mun hún liggja fyrir á næstu vikum. Undirbúningsvinna stendur einnig yfir vegna sams konar samskipta heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins við Tryggingastofnun ríkisins. Þar verður nýtt sú vinna sem hefur farið fram í þróun rafrænna samskipta á milli Landspítalans og Tryggingastofnunar. Gert er ráð fyrir að þegar Landspítalinn og heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins verða komin með rafræn samskipti við Tryggingastofnun verði tiltölulega einfalt mál að taka upp sams konar samskipti milli Tryggingastofnunar og annarra heilbrigðisstofnana landsins þannig að þá geta menn farið að elta þá sem fyrr hafa farið fram. Ein meginforsenda þess er þó að öruggar samskiptaleiðir verði til staðar og er nú þegar unnið að uppsetningu sérstakrar heilbrigðisgáttar sem kemur til með að leysa flest rafræn samskipti innan heilbrigðiskerfisins. Í öðru lagi er spurt hvenær Tryggingastofnun ríkisins muni taka upp slíkt kerfi þannig að fólk þurfi ekki að halda til haga öllum kvittunum og bera sig eftir kostunum. Tæknilega ætti að vera hægt að taka þetta greiðslukerfi í fulla notkun í lok þessa árs eða í síðasta lagi fyrir mitt ár 2008. Mikið hagræði verður af þessu breytta fyrirkomulagi. Ekki síst verður ávinningur fyrir einstaklinga mikil þar sem þeir þurfa þá ekki lengur að halda öllum reikningum sínum til haga og sækja afsláttarkort til Tryggingastofnunar þegar viðmiðunarupphæðinni er náð. Afsláttarkortið væri hægt að senda til viðkomandi þegar hámarksupphæð er náð eða einfaldlega að fletta upp í fjárhagsstöðunni fyrir hvern og einn við komu á heilbrigðisstofnun. Fyrir stofnanir eins og Landspítalann og heilsugæsluna felst hagræðið einkum í því að nú verður fyrir hendi fullvissa um tryggingalega stöðu sjúklings og hægt verður að taka gjald samkvæmt því. Í þriðja lagi er spurt hvort veitt hafi verið fé til að koma slíku kerfi á og hvað það mundi kosta Tryggingastofnun, Landspítala – háskólasjúkrahús, heilsugæsluna og aðra, og þá hverja. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið gerir ráð fyrir fjárveitingu til verkefna á sviði upplýsingatæknimála ár hvert til sinna málaflokka. Stofnanirnar hafa kostað þessar breytingar á tölvukerfum sínum innan eigin fjárveitinga og stofnanirnar munu fá umtalsvert hagræði af þessu nýja kerfi. Til dæmis er um talsverðan vinnusparnað að ræða fyrir Tryggingastofnun ríkisins vegna þess að vinna við útgáfu afsláttarkortanna einfaldast og leiðréttingar vegna rangra greiðslna ættu að minnka verulega. Það er hins vegar ljóst að kostnaður einstakra stofnana við að senda þessar upplýsingar til Tryggingastofnunar er misjafn og fer m.a. eftir því hvaða tölvukerfi er í notkun á hverjum stað. Slíkt verður að sjálfsögðu að meta í hverju tilviki hver sá kostnaður er.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þessi svör. Hér kemur fram að sjálfkrafa afgreiðsla á afsláttarkortunum verður ekki komin í gagnið fyrr en tveimur árum síðar en hæstv. heilbrigðisráðherra tilkynnti um fyrir rúmu ári, tveimur árum seinna. Auðvitað er rétt að það er mikið hagræði í því að fólk fái afsláttarkortin sjálfkrafa og þá vegna alls kostnaðar sem veita rétt til þeirra. Mjög margir geta ekki borið sig eftir þeim. Margir geta ekki safnað kvittunum vegna sjúkdóma, vegna fötlunar o.s.frv. Það er mjög mikið réttlætismál að koma þessu á sem fyrst og ég vonast til að þetta geti orðið fyrr en um næstu áramót, þ.e. eftir ár héðan í frá. Þó svo að 1. mars geti menn fengið sjálfkrafa öll útgjöldin frá Landspítala – háskólasjúkrahúsi eða 70% þeirra, dugar það heldur ekki til eins og við vitum. Ekkert frekar en að fá bara sjálfkrafa upplýsingarnar og kortin vegna sérfræðiþjónustunnar. Það þarf allar upplýsingarnar til að fólk geti fengið þessi kort sjálfkrafa. Það er alveg ljóst. Ég hvet til þess að farið verði fljótt í að gangast fyrir þessu. Ég spyr hæstv. ráðherra eins og ég gerði áðan og fékk ekki svar við, enda var það ekki í skriflegu fyrirspurninni: Hvenær má gera ráð fyrir að hætt verði að miða við almanaksárið? Ég er með dæmi sem mér barst í gær um fullorðna konu sem var búin að vera mikið hjá læknum í desember og fór svo til læknis í janúar og hélt að hún væri komin með afsláttarkort en þá þurfti hún að byrja að safna upp á nýtt frá 1. janúar. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvenær getum við miðað 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér kom fram að ekki dugir að einungis Landspítalinn fari inn í kerfið, það þurfa allir að vera í því. Ég vil minna á í þessari orðræðu að rétturinn er fyrir hendi, alveg skýr. Menn geta því nýtt sér þennan rétt. Auðvitað er hagræði að því að þurfa ekki að halda reikningunum saman sjálfur og ná í kortið. Það eru aukaþægindi að nýta sér réttinn sem við erum að ræða hér og við ætlum að reyna að koma á. Maður vill auðvitað gjarnan nota nútímatækni. Þetta er ekki mikið mál ef tölvukerfin eru þannig útbúin að þau senda frá sér upplýsingarnar og þær safnast á einn stað í Tryggingastofnun ríkisins, þannig að stofnunin geti séð hvenær hámarksgreiðslunni er náð og hvenær menn eiga rétt á afsláttarkortinu. Það er alveg skýrt að rétturinn er til staðar og menn geta nýtt sér hann og það verður auðvitað áfram en þetta léttir lífið. Þetta verður þægilegra fyrir sjúklingana sem nota þjónustuna. Hvað varðar spurninguna um almanaksárið þá get ég ekki svarað því hér og nú nákvæmlega hvenær það verður unnt. Þetta eru mál sem við höfum verið að skoða í ráðuneytinu. Það eru væntingar um að þessu verði breytt. Ég skil vel þá sem hafa lent í miklum kostnaði við lok árs og í byrjun næsta árs og detta þarna á milli, þá skiptist greiðslan á tvö ár en ekki á eitt ár eða tólf mánuði. Ég get ekki svarað því hér og nú hvernig við munum koma því fyrir í framtíðinni. Væntanlega þarf lagabreytingu til þó að ég viti það ekki alveg en ég get ekki svarað því að þessari stundu, 

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um rannsóknir á sjófuglum. Þannig er mál með vexti að ég hef haft nokkrar áhyggjur af ástandi sjófuglastofna umhverfis landið nokkur undanfarin missiri. Við höfum séð að lífríkið er ekki alveg eins og það á að sér að vera, ef svo má segja. Við höfum séð að fuglarnir eiga víða í vandræðum með æti um sumartímann, sjófuglarnir og einnig krían, sem að vissu leyti er sjófugl líka, a.m.k. finnur hún fæðu sína í hafinu. Það er augljóst að eitthvað hefur verið að, e.t.v. fæðuskortur. Það er mjög óvenjulegt þegar kríuvarp misferst víða um land. Það er líka óvenjulegt að sjá máva á beit á túnum og umferðareyjum og inni í görðum hjá fólki margar vikur á sumri hverju. Það er óvenjulegt að sjá varp misfarast hjá fuglategundum og að ungadauði sé mikill og annað þar fram eftir götunum. Við höfum rætt þessi mál áður á hinu háa Alþingi. Fram hafa komið fyrirspurnir, bæði frá þeim sem hér stendur og einnig frá öðrum þingmönnum, varðandi þessi mál þar sem við þingmenn höfum verið að reyna að brydda upp á umræðu og nálgast hana frá ýmsum sjónarhornum vegna þess það hafa náttúrlega fleiri en sá sem hér stendur tekið eftir því að ástandið er óvenjulegt. Fyrirspurn mín snýr sérstaklega að Vestmannaeyjum sem eru eitt af dýrustu djásnunum í náttúru Íslands. Fuglalíf er þar mikið eins og við vitum og stórfengleg náttúra og fegurð hvert sem litið er. Fuglarnir í Vestmannaeyjum skipta miklu máli, bæði sem búsílag og líka sem augnayndi. Þess vegna fýsir mig að vita hjá hæstv. umhverfisráðherra hvaða rannsóknir hafi verið gerðar undanfarin fimm ár á ástandi og lífsháttum sjófugla sem verpa í Vestmannaeyjum og hvort hæstv. ráðherra hyggist beita sér fyrir auknum rannsóknum á þessum fuglastofnum og þá hvaða. Auðvitað hafa verið gerðar rannsóknir þarna í gegnum árin. Ég vil nota tækifærið til að minnast sérstaklega á þær miklu athuganir og víðtæku merkingar sem Óskar vitavörður í Stórhöfða hefur staðið fyrir. Hann hefur skilað miklu og drjúgu verki og á fullan heiður skilinn fyrir það. Mér þætti vænt um að fá fleiri og nánari upplýsingar um þetta frá hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson spyr mig um rannsóknir sem gerðar hafi verið undanfarin fimm ár á lífsháttum og ástandi sjófugla sem verpa í Vestmannaeyjum. Margvíslegar rannsóknir sem tengjast sjófuglum í Vestmannaeyjum hafa farið fram á þessu tímabili, undanförnum fimm árum 2001–2006. Alls verpa um 15 tegundir sjófugla í Vestmannaeyjum og hafa rannsóknir beinst að öllum þessum tegundum í mismiklum mæli þó. Þrátt fyrir það vantar enn mikið upp á að nægjanleg þekking sé fyrir hendi á mikilvægum tegundum á borð við fýl, lunda og aðra svartfugla. Þá er lítið vitað um þær tegundir sem eru að mestu á ferli í rökkri, þ.e. skrofu- og sæsvölutegundirnar tvær, stormsvölu og sjósvölu, en helstu rannsóknarverkefni á þessu tímabili eru heildarmat á fjölda sjófugla í Vestmannaeyjum sem hófst 2006 og er hluti af heildarmati á fjölda sjófugla í landinu. Þetta verkefni er unnið í samvinnu Náttúrufræðistofnunar Íslands, Háskóla Íslands og Hafrannsóknastofnunar. Þá má nefna rannsóknir á fæðu og viðkomu ritu í Vestmannaeyjum, eftirlit með pysjum og áhrif kanína á lundabyggðir í Heimaey, rannsóknir á fæðu lunda og lundapysja og varpárangur lunda. Ýmsir aðilar hafa sinnt þessum rannsóknum, svo sem Náttúrustofa Suðurlands í Vestmannaeyjum, Rannsóknasetrið í Vestmannaeyjum, og hluti þessara verkefna hefur verið unninn sem nemendaverkefni nemenda Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri í samvinnu við framantalda aðila. Hv. þingmaður spyr líka hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir auknum rannsóknum á þessum fuglastofnum og þá hvaða rannsóknum. Því er til að svara að umhverfisráðuneytið hefur þegar komið á samstarfi Náttúrufræðistofnunar Íslands, Háskóla Íslands og Hafrannsóknastofnunar um auknar rannsóknir á ástandi og þróun sjófuglastofna umhverfis landið. Þá má nefna að einn af þremur styrkjum sem veittir voru í byrjun síðasta árs úr svokölluðum veiðikortasjóði, sem starfar samkvæmt lögum frá 1994, um villt dýr, var veittur til rannsókna á íslenskum sjófuglastofnum. Að mínu mati er rétt að bíða þess að sjá hvað fyrstu niðurstöður þeirra rannsókna sem þegar eru hafnar sýna áður en ákveðið verður að ráðast í nýjar rannsóknir. Komi í ljós að efla þurfi þessar rannsóknir, breyta áherslum í þeim eða rannsaka aðra þætti sem snerta stofna sjófugla við landið, er ég tilbúin til að skoða það þegar þar að kemur. Mér finnst rétt, frú forseti, í þessu samhengi að geta þess jafnframt að hnignun sjófuglastofna við Norður-Atlantshaf hefur ítrekað verið rætt á fundum umhverfisráðherra Norðurlandanna og á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar hefur verið unnið að samræmingu gagnagrunna yfir sjófuglabyggðir í norrænum löndum, því að þetta er áhyggjuefni víðar en hjá okkur á Íslandi. Norrænn hópur vísindamanna, sem unnið hefur frá því í árslok 2002, skilaði ítarlegum tillögum um vöktun sjófuglabyggða og um samræmda skráningu upplýsinga. Í tengslum við Norðurlandaráðsþingið í Kaupmannahöfn síðastliðið haust ályktuðu umhverfisráðherrar um hnignun stofna norrænna sjófugla og þar var heitið frekari samvinnu og aðgerðum til að komast að orsökum fækkunar sjófugla og sjófugladauða. Að endingu finnst mér rétt, frú forseti, að nefna það hér og minna á það að fyrirhugað er að halda ráðstefnu á vettvangi norræns samstarfs, vettvangi samstarfs Norrænu umhverfisráðherranna, einhvern tímann um mitt þetta ár þar sem vísindamenn munu bera saman bækur sínar um þessi rannsóknarefni.

Frú forseti. Mér finnst eðlilegt að þessu máli sé hreyft. Það eru ákveðin teikn á lofti varðandi fæðu fyrir sjófugla. Við þurfum að fylgjast vel með og kanna það í náttúrunni. Þetta er vísbending um breytingar í náttúrunni. Eitt af því sem ég hef tekið eftir, af því að ég hef verið þeirrar gleði aðnjótandi að fara í eggjatöku í Akrafjalli síðustu 37 árin, er að fyrstu árin réð svartbakurinn þar algerlega ríkjum, þ.e. 90% svartbakur og 10% sílamáfur, sem er helmingi minni fugl. En það hefur gersamlega breyst. Nú er hending ef menn sjá stærri fuglinn, þ.e. svartbakinn. Minni fuglinn hefur algerlega tekið yfir þetta varpsvæði og þar að auki hefur varpið minnkað, sérstaklega á síðustu 6–7 árum þannig að það eru einhverjar breytingar í gangi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin. Ég hef kynnt mér það að einhverjar rannsóknir hafa farið fram. Þær hafa samt verið frekar gloppóttar. Þó eru teikn á lofti um að menn hyggist taka sér tak í þessum efnum enda er það útbreitt - ég vona að það sé líka þannig hjá ríkisstjórnarflokkunum - að margir hafa áhyggjur af þeirri þróun sem orðið hefur undanfarin ár. Það er rétt sem hæstv. ráðherra benti á að enn vantar mikið upp á. Ég hefði viljað nota seinni ræðu mína í þessari umræðu til að hvetja hæstv. umhverfisráðherra til að beita sér fyrir því að rannsóknir á sjófuglum yrðu stórefldar, fuglum sem hafa lífsviðurværi af því sem hafið gefur. Ég held að í gegnum vistfræðirannsóknir megi að mörgu leyti vakta umhverfið og komast að áhugaverðum niðurstöðum sem gætu hjálpað okkur í ákvarðanatöku. Við vitum að lífríkið umhverfis landið hefur verið að breytast. Við vitum að sjórinn hefur verið að hlýna og andrúmsloftið hefur verið að hlýna. Við erum að fara inn í hlýskeið, af hvaða orsökum sem það er. Það er náttúrlega umdeilanlegt þótt margt bendi til þess að þar eigi mannskepnan mikinn og alvarlegan hlut að máli. Ég hefði viljað gera að tillögu minni að rannsóknir á sjófuglum, til að mynda í Vestmannaeyjum þar sem er mikið af þessum fuglum og að mörgu leyti góðar aðstæður til að stunda rannsóknir, yrðu stórlega efldar, fjölgað stöðugildum og hreinlega byggð upp rannsókna- eða vísindamiðstöð. Ég veit að nú þegar eru þar rannsóknir fyrir en þar yrði byggð upp enn frekar rannsókna- og vísindamiðstöð til umhverfisvöktunar, sérstaklega til rannsókna á lífríkinu með tilliti til vistfræði. Þar koma að sjálfsögðu sjófuglarnir mjög sterkir inn.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra: Hve mörgum sem sóttu um skólavist í fyrrahaust, árið 2006, var vísað frá Háskóla Íslands, Háskólanum á Akureyri, Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri, Háskólanum á Hólum og Kennaraháskóla Íslands, sundurliðað eftir deildum og skorum? Hve margir fengu ekki inngöngu í einkareknu háskólana, Háskólann í Reykjavík og Háskólann á Bifröst? Liggur fyrir hve margir umsækjendur fengu hvergi vist í háskóla? Þetta eru mjög mikilvægar upplýsingar sem ég bið um, virðulegi forseti, og nauðsynlegar til að átta sig á stöðu háskólamenntunarinnar hér á landi. Úti um allan hinn vestræna heim hefur á síðustu árum og áratugum streymt í háskólana fólk á öllum aldri, fólk sem hafði ekki tækifæri til lengri skólagöngu þegar það var á hefðbundnum skólaaldri eða unglingsárum og snýr aftur í skólana, fær sig metið inn eða hefur klárað stúdentspróf o.s.frv. Þá fer að sjálfsögðu hærra hlutfall af hverjum árgangi í háskóla en áður. Eins hefur háskólunum hér fjölgað töluvert þó að til standi að sameina aftur nú. Menntunarstig á Íslandi er töluvert miklu lægra en annars staðar á Norðurlöndum og því mikilvægt að efla háskólamenntun eins og kostur er, bæði með staðbundnu námi og að sjálfsögðu fjarnámi eins og hefur rutt sér mjög til rúms víða um landið gegnum fræðslunetin og fullorðinsfræðsluna sem stofnað var til víða um land. Það þróast annars vegar sem fullorðinsfræðsla og endurmenntun og hins vegar sem fjarnámsmiðstöðvar háskólanáms og er óendanlega mikilvægt fyrir byggðirnar, hefur opnað hundruðum ef ekki þúsundum Íslendinga á síðustu árum tækifæri til að mennta sig frekar í heimabyggð sinni án þess að taka sig upp og flytja til Reykjavíkur eða annað og gefur þannig ný tækifæri til menntunar. Vegna fjárhagserfiðleika og fjársveltis Háskóla Íslands hætti háskólinn fyrir nokkrum missirum að veita undanþágur þeim sem ekki voru með stúdentspróf við hefðbundna inngöngu í skólann. Var þetta notað sem nokkurs konar fjöldatakmörkun þar sem skólinn barðist að mörgu leyti í bökkum. Það er að mínu mati afleit þróun þar sem við eigum að sjálfsögðu að raunfærnismeta fólk inn þótt það hafi ekki hefðbundið stúdentspróf. Við þurfum samræmt yfirlit yfir hve margir á hverju ári fá ekki vistun í neinum skóla því að það hefur verið aðall Háskóla Íslands í gegnum tíðina að taka við öllum sem hafa tilskilin réttindi.

Frú forseti. Ég get tekið undir með hv. fyrirspyrjanda, það er mikilvægt að við höfum samræmt yfirlit og við höfum einmitt á undanförnum árum lagt okkur fram um það í menntamálaráðuneytinu að fá sem besta yfirsýn yfir aðsókn að skólakerfinu. Við höfum núna samræmt kerfið í framhaldsskólunum og það hefur gefið góða raun, sérstaklega varðandi stýringuna á því hvernig hægt er að haga innrituninni og það sama erum við að reyna að gera núna varðandi háskólastigið. Varðandi fyrstu spurninguna, um hve mörgum sem sóttu um skólavist í haust var vísað frá þeim háskólum sem hv. þingmaður taldi upp, sundurliðað eftir deildum og skorum, er rétt að taka fram að í fyrravor var tekin sú ákvörðun að safna á markvissan hátt upplýsingum um ásókn í háskólanám á Íslandi eins og ég gat um áðan. Var byggt á þeirri vinnu sem nú þegar hefur verið unnin í samráði við háskólana í menntamálaráðuneytinu og kemur fram í skýrslunum „Rafrænn flutningur gagna milli kerfa í menntageiranum. Aðferðir, notkun IMS Enterprise staðalsins og samskiptareglur“ og „Nemendaskráning og staðlað námsstjórnarkerfi í háskólanum“. Var ljóst að háskólar á Íslandi væru þá í stakk búnir til að skila upplýsingum um umsóknir nema til náms á rafrænu formi til ráðuneytisins. Voru háskólarnir beðnir um að senda inn upplýsingar um umsóknir fyrir skólaárið 2006–2007 og var þeim upplýsingum safnað í gagnagrunn sem mun síðan auðvelda mjög yfirsýn yfir aðsókn um háskólanám. Við úrvinnslu gagnanna kom ýmislegt í ljós, svo sem misræmi í því hvernig nemendur skrá inn upplýsingar á rafrænu eyðublöðin og einnig hvaða upplýsingum er safnað um hvern nemanda. Niðurstaða þessa verkefnis verður síðan gefin út sem skýrsla á næstunni. Markmið mitt með þessu verkefni var einkum að fá heildaryfirsýn, eins og ég gat um áðan, yfir fjölda umsókna þannig að greina megi raunverulega eftirspurn eftir háskólanámi eftir skólum, deildum og námsgreinum. Ég hef talið mjög mikilvægt að ráðuneytið hafi slíkar upplýsingar tiltækar, m.a. til að sjá hvernig háskólastigið í heild kemur raunverulega til móts við þarfir nemenda og óskir þeirra um leið líka gagnvart atvinnulífinu. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns vil ég geta þess að Háskóli Íslands vísaði frá sex umsóknum og það er vert að geta þess að umsóknir og einstaklingar eru ekki endilega það sama. Eins og ég segi á eftir geta verið margar umsóknir á bak við einn einstakling. Tveimur umsækjendum var vísað frá í hugvísindadeild, einum í lagadeild, einum í lyfjafræði, einum í læknisfræði og einum í verkfræði þar sem umsækjendur uppfylltu ekki kröfur settar fram í HÍ varðandi umsækjendurna. Háskólinn á Akureyri vísaði frá 134 þar sem umsækjendur uppfylltu ekki inntökuskilyrði eða umsóknir voru ógildar vegna formgalla. Skiptust frávísanirnar á eftirfarandi hátt: Í félagsvísinda- og lagadeild 26, í heilbrigðisdeild var níu vísað frá, í kennaradeild 70 umsóknum og í viðskipta- og raunvísindadeild 29. Í Kennaraháskólanum var 563 vísað frá vegna þess að deildir voru fullsetnar. Var þá valið eftir styrk umsókna samkvæmt umsóknarreglum Kennaraháskólans. Upplýsingar um aðsókn að Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri og Háskólanum á Hólum þarf að sækja sérstaklega til landbúnaðarráðuneytisins því að enn sem komið er heyra ekki þessir háskólar undir menntamálaráðuneytið. Varðandi inntöku í einkareknu háskólana er það að segja að við Háskólann í Reykjavík voru það 383 sem ekki var boðin skólavist. Ástæður þess að einstaklingum var ekki boðin skólavist voru samkvæmt svörum frá Háskólanum í Reykjavík þær að deildir væru fullsetnar í fyrsta lagi og ekki heimild fyrir fleiri nemendagildum og þá valið inn eftir því hverjir uppfylltu inntökuskilyrðin best, í öðru lagi uppfylltu umsækjendur ekki inntökuskilyrði eins og stúdentspróf eða önnur skilyrði sem eru sett fram af hálfu skólans og í þriðja lagi skiluðu umsækjendur einfaldlega ekki fylgigögnum eða gengu ekki frá umsóknum á fullnægjandi átt. Við Bifröst var 275 umsækjendum ekki boðin skólavist af sömu ástæðum og komu fram hjá Háskólanum í Reykjavík. Varðandi þriðju spurninguna er hægt að segja að með því að bera saman upplýsingar um umsækjendur í háskólanámi í nefndum skólum og þær upplýsingar sem háskólarnir hafa látið ráðuneytinu í té kemur í ljós að af þeim 7.025 umsóknum sem liggja fyrir hafa 2.002 ekki fengið inni í neinum háskólanna. Enn og aftur ítreka ég að fjöldi umsókna er ekki sá sami og fjöldi umsækjenda. Við yfirferð gagnanna frá skólunum kemur í ljós misbrestur í þeim gögnum sem skólarnir fengu í hendur frá nemendum og einnig misræmi á milli skóla hvað varðar úrvinnslu og skilgreiningu á því hvað er umsókn. Ég tel eitt af verkefnum okkar í ráðuneytinu vera að reyna að samræma þessar upplýsingar. Sumir skólar vísuðu frá umsóknum sem ekki voru fullunnar, aðrir vísuðu frá einstaklingum sem skiluðu ekki inn gögnum o.s.frv. Ef gögnin frá skólunum eru skoðuð nánar sést að hópur nemenda skilaði inn fleiri en einni umsókn. Samtals skilaði t.d. 781 umsækjandi inn 1.733 umsóknum og nokkur dæmi eru um einstaklinga sem skiluðu fleiri umsóknum, allt upp í sjö í ólíkar deildir innan skóla. Við nánari athugun á þessum 2.002 umsóknum kemur í ljós að í 1.751 umsókn var sótt um nám á háskólastigi sem þýðir að 251 umsókn var skilað inn um nám sem ekki telst á háskólastigi og fékk því ekki inni. Þar af voru 439 ekki með stúdentspróf samkvæmt gögnum frá háskólanum en 1.312 voru það. Ég vona, frú forseti, að hægt verði 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir mjög athyglisverðar upplýsingar og samantekt. Ef ég heyrði rétt voru umsóknir eitthvað yfir 7 þús. samanlagt þannig að yfir 5 þús. voru afgreiddar jákvætt og ef lesið er rétt úr tölunum hafi 2.002 ekki verið inni og það er spurning hversu margir nemendur eru á bak við þá tölu. Sjálfsagt má geta sér til um það með einhverjum líkindareikningi þeirra sem betur til þekkja en þessar upplýsingar eru eins og ég sagði í fyrri ræðu minni mjög mikilvægar og gagnlegar til að kortleggja eftirspurnina og þörfina á háskólamenntun. Eftirspurnin er sem betur fer mjög mikil og framboð á háskólanámi af öllu tagi hefur aukist mikið á síðustu árum, áratugum ef við lítum 10, 20, 30 ár aftur í tímann. Sérstaklega þarf að huga til framtíðar að fyrirkomulagi háskólamenntunar úti á landi. Nýráðinn rektor á Bifröst talaði um að koma upp neti háskólastofnana um landið. Það þarf að gera með einhverjum skynsamlegum hætti, að ekki sé verið að stofna hverja háskólastofnunina nýja á fætur annarri en það er að sjálfsögðu alvarlegt mál ef á annað þúsund manns hafa ekki fengið inni í neinum háskóla sem kallar á endurskoðun á framboði háskólamenntunar og eins samræmingu á því hvers konar nám það er sem þessi hópur sækist sérstaklega eftir. Þá er það að mínu mati líka alvarlegt mál að svo stórum hópi, 434 sem eru ekki með stúdentspróf, skuli vera vísað frá af því að það á að vera þáttur í háskólamenntakerfi okkar að raunfærnismeta fólk sem hefur aðra 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni varðandi síðasta atriðið. Þessi undanþága er í lögum til að henni sé beitt en þá sparlega og við vitum að t.d. Háskólinn á Akureyri hefur beitt þessari heimild með almennt jákvæðum árangri. Það er rétt sem kom fram í fyrri ræðu hv. þingmanns. Alls staðar um hinn vestræna heim er mikil aðsókn að háskólanámi. Hún hefur reyndar verið hlutfallslega langmest á Íslandi enda þurftum við að sækja á, við vitum að við þurftum að fjölga háskólanemum. Um leið er hæsta krafan í dag í hinum vestræna heimi gæðakröfur og gæðastaðall. Ég hef verið að fara yfir umsóknir í öðrum löndum, nágrannalöndum sem við viljum bera okkur saman við. Ég get nefnt Svíþjóð, þar eru tveir umsækjendur um hverja eina námsstöðu. Sama í hvaða námsgrein er eru tveir umsækjendur á móti einum sem síðan kemst inn. Við erum líklega það land sem tekur hlutfallslega inn flesta nemendur miðað við umsóknir. Við erum með opnasta háskólakerfið, og það er gott Við ætluðum okkur að greiða aðganginn að háskólanámi, við ætluðum að reyna að færa menntunina, við erum að gera það t.d. á framhaldsskólastigi. Ég bendi hv. þingmanni á framhaldsskóladeildina á sunnanverðum Vestfjörðum. Þar erum við að reyna að tengja landshluta sem er í erfiðum tengingum við aðra landshluta út frá samgöngum inn í námskerfið með því að tengja hann við framhaldsskólann á norðanverðu Snæfellsnesi. Það sama erum við að gera við háskólanámið. Ég tel mikilvægt að við eflum aðgengi enn frekar að háskólanámi, ekki með því að stofna formlega háskóla víðs vegar um landið heldur miklu frekar að nýta þá þekkingu sem er fyrir í starfandi háskólum. Ég fagna sérstaklega áherslum nýráðins rektors á Bifröst, að reyna að efla fjarnámið og dreifmenntunina frá skólanum til að teygja anga sína nær fólkinu í landinu sem er víðs vegar dreift um það til þess, frú forseti, að auka aðgengið að háskólanámi þannig að sem flestir geti notið þeirra tækifæra sem skólakerfið býður upp á og um leið notið eigin mannkosta.

Virðulegi forseti. Fyrr í vetur vorum heimsóttum við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vinnustaðinn Landspítala – háskólasjúkrahús. Starfsmenn vöktu athygli okkar á ýmsu því sem betur mætti fara í samskiptum heilbrigðisyfirvalda og stjórnenda starfsfólks LSH og réttindamálum sjúklinga. Þau mál falla yfirleitt ekki undir yfirstjórn menntamála en þannig er því þó farið með eitt mikilvægt mál sem snertir þjónustu við sjúklinga á heilbrigðisstofnunum. Flest börn á grunnskólaaldri sem eiga við langvarandi erfiða sjúkdóma að stríða eða hafa slasast illa og þurfa að dvelja langdvölum á sjúkrahúsum, og/eða endurhæfingarstofnunum, eiga rétt á kennslu á meðan á sjúkradvöl stendur. Grunnskólinn er á forræði sveitarfélaganna og samningar hafa verið gerðir við ákveðna skóla á grunnskólastigi og er kennslunni sinnt undir þeirra stjórn. Þannig er þetta með börn og unglinga á grunnskólaaldri sem dvelja á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, að reynt er að sinna kennslu þeirra. Hið sama gildir ekki um ungmenni sem lokið hafa grunnskóla og eru að hefja eða hafa þegar hafið nám í framhaldsskóla þegar þau veikjast eða verða fyrir slysi og þurfa að dvelja langdvölum á sjúkrahúsi eða í endurhæfingu. Kennarar sem sinna grunnskólakennslu hafa eftir getu og tíma reynt að sinna þeim hópi en eftir því sem mér skilst eru engir samningar í gildi þar um. Rekstur framhaldsskólanna er á ábyrgð ríkisins og það er nauðsynlegt að tryggja að ungt fólk á framhaldsskólaaldri eigi möguleika á kennslu eða aðstoð við fjarnám ef dvalið er langan tíma á sjúkrahúsi eða endurhæfingarstofnun. Þess eru dæmi að ungmenni hafi hætt skólagöngu vegna veikinda vegna þess að kennsla eða aðstoð við nám var ekki til staðar meðan á veikindum og/eða endurhæfingu stóð. Alvarleg veikindi, slys eða varanleg örorka setja mark sitt á þá sem hlut eiga að máli. Þeir eiga ekki orku eftir til að berjast fyrir réttindum sem í raun ættu að vera sjálfsögð. Oft er erfitt að hefja daglegt líf í samfélaginu eða í skóla eftir að veikindum lýkur. Möguleikar til náms meðan á legu á sjúkrastofnun stendur er öflug endurhæfing og mikilvægt að framhaldsskólarnir hafi úrræði til að koma til móts við þá nemendur sem geta ekki sótt skóla tímabundið vegna slyss eða veikinda. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hyggst ráðherra beita sér fyrir skipulögðu framhaldsskólanámi inni á sjúkra- og/eða endurhæfingarstofnunum fyrir langveik ungmenni eða ungmenni sem þurfa af öðrum ástæðum, t.d. vegna slysa, að dvelja langdvölum á sjúkrahúsum eða í endurhæfingu?

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn sem mikilvægt er að komi fram. Hún dregur líka fram það mikilsverða starf sem þingmenn inna af hendi með vinnustaðaheimsóknum. Slíkar heimsóknir draga oft fram mál sem eru brýn og nauðsynleg en fara ekki hátt en auðvelt getur verið að laga innan stjórnkerfisins þegar þörf krefur. Hv. fyrirspyrjandi spyr: „Hyggst ráðherra beita sér fyrir skipulögðu framhaldsskólanámi inni á sjúkra- og/eða endurhæfingarstofnunum fyrir langveik ungmenni eða ungmenni sem þurfa af öðrum ástæðum, t.d. vegna slysa, að dvelja langdvölum á sjúkrahúsum eða í endurhæfingu?“ Langveikir nemendur sækja rétt sinn til þjónustu til 19. gr. laga um framhaldsskóla. Samkvæmt 1. málsgrein þeirrar greinar og líka aðalnámskrár skal veita fötluðum nemendum, samkvæmt skilgreiningu á hugtakinu „fatlaðir“ sem kemur fram í 2. gr. laga um málefni fatlaðra frá 1992, kennslu og sérstakan stuðning í námi, þar með talið sérfræðilega aðstoð og nauðsynlegan aðbúnað eftir því sem þörf krefur. Í sömu lagagrein er mælt fyrir um að fatlaðir nemendur skuli stunda nám við hlið annarra nemenda eftir því sem kostur er. Í 2. mgr. 19. gr. kemur fram að menntamálaráðherra geti heimilað stofnun sérstakra deilda við framhaldsskóla fyrir fatlaða nemendur. Við síðustu endurskoðun á almennum hluta aðalnámskrár framhaldsskóla frá árinu 2004 var staða langveikra nemenda sérstaklega styrkt. Framhaldsskólum ber að greina frá þjónustu við langveik ungmenni í skólanámskrá viðkomandi skóla, hvaða þjónustu þeir bjóða langveikum ungmennum. Fjarnám er einnig algengt á framhaldsskólastigi og hentar vel til að veita langveikum ungmennum þjónustu. Ekki eru áform um skipulagt framhaldsskólanám við sjúkra- og endurhæfingarstofnanir heldur er nám langveikra nemenda skipulagt í náinni samvinnu viðkomandi nemenda og skóla. Skólarnir eru mismunandi og fjölbreyttir og bjóða upp á mismunandi nám. Þannig viljum við líka hafa það. Ráðuneytið lítur svo á að það sé skylda framhaldsskólanna að mennta langveika nemendur eins og aðra nemendur. Það er alveg skýrt af okkur hálfu. En nám á framhaldsskólastigi er mjög fjölbreytilegt og því verður að skipuleggja nám hvers nemanda með tilliti til þarfa hans og stöðu. Það er náttúrlega mjög mismunandi almennt í samfélaginu og oft og tíðum fjölbreyttara hjá langveikum nemum sem þurfa að dvelja langdvölum á sjúkrahúsum. Þess vegna er mikilvægt fyrir skólana að geta aðlagað námið, ekki hafa eina miðstýrða námskrá fyrir þá heldur aðlaga námið þannig að það verði einstaklingsmiðað og sniðið að þörfum langveikra barna sem eru misjafnlega í stakk búin fyrir námið. Þá eiga nemendur sem falla undir skilgreiningu 19. gr. framhaldsskólalaganna rétt á námi við framhaldsskóla í allt að fjögur ár. Fyrir þessa nemendur eru sérstakar námsbrautir starfandi við 16 framhaldsskóla auk þess sem hluti þeirra stundar nám við aðrar námsbrautir skólanna. Á þessu skólaári, frú forseti, stunda tæplega 300 fatlaðir nemendur nám við framhaldsskóla víðs vegar um landið. Ég vil, í framhaldi af því sem kom fram áðan út af annarri fyrirspurn, segja að það er mikilvægt að tryggja aðgang allra að skólakerfinu, hvort sem við erum að tala um háskólanám eða framhaldsskólanám, ég tala nú ekki um leikskóla eða grunnskóla. Að sjálfsögðu gildir hið sama um nemendur og ungmenni á sjúkrahúsum og aðra í samfélaginu. Við erum að vinna að því og við vonumst til að gera það sem við getum, sinna þörfum þeirra eftir bestu getu. En það er mikilvægt að fara yfir þessa hluti. Þess vegna vil ég sérstaklega þakka hv. fyrirspyrjanda þessa fyrirspurn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þann áhuga sem hún sýnir þessu máli. Eftir að hafa rætt við kennara sem sjá um menntun á grunnskólastigi á Landspítala – háskólasjúkrahúsi skoðaði ég þær lagagreinar sem eiga að snúa að þeim sem eru langveikir, hafa orðið fyrir slysi og eru langtímum saman í endurhæfingu eða á sjúkrastofnunum. Okkur var bent á að orðið hefði ákveðið brottfall, sem við höfum orðið vör við. Það átti sérstaklega við hjá þeim sem eru að hefja framhaldsskólanám, hafa ekki fest sig í námi og eru ef til vill það veik að þau geta ekki upp á sitt eindæmi komið á samvinnu á milli viðkomandi skóla eða skipulagt námið. Jafnvel er um það að ræða að þar séu einstaklingar utan af landi sem koma til Reykjavíkur og eru hér vegna langvarandi veikinda. Meðferðin fer oftast fram í höfuðborginni. Það hefur lent í verkahring grunnskólakennaranna að reyna að veita þeim einhverja þjónustu. Þau töluðu um að koma þyrfti starfinu í betra form og kalla eftir skýrslum frá framhaldsskólunum þannig að þeir uppfylli sitt hlutverk og fylgist með því að einstaklingar, hvort sem er hér á höfuðborgarsvæðinu eða þeir sem koma utan af landi, fái þá menntun sem þeir hafa þegar skráð sig í eða ætla að stunda. Þarna er misbrestur á þjónustunni. Þetta er ekki stór hópur en samt þarf að sinna honum. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. ráðherra hafi leitt hugann að þessari þörf og treysti því að gerðar verði ákveðnar úrbætur, þótt ekki væri annað en að kalla eftir því að framhaldsskólarnir sinni þeim einstaklingum sem koma af þeirra svæðum.

Frú forseti. Ég tel ástæðu til að fara vel yfir þessi mál. Ég velti því líka fyrir mér, í ljósi orða hv. þingmanns, hvort efla megi enn frekar náms- og starfsráðgjöfina á grunnskólastiginu sem menn hafa verið að benda á, til að tengja framhaldsskólann betur við grunnskólann og byggja þær brýr sem á þarf að halda. Þetta á að sjálfsögðu líka að gilda um þau ungmenni sem lenda í veikindum. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að fara yfir þetta. Ég mun hugsanlega kalla eftir upplýsingum frá framhaldsskólum um hvernig þessum málum er sinnt en almennt séð er réttarstaðan skýr. Menn hafa sín réttindi. Stefnan er skýr. Við viljum efla og auka aðganga allra að skólakerfinu. Það gildir um alla í samfélaginu, hvar sem þeir eru staddir hverju sinni.

Virðulegi forseti. Ég ber fram fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um skólavist erlendra barna. Hún er svohljóðandi: 1. Hafa yfirvöld kannað með einhverjum hætti hvort erlendir ríkisborgarar sem komið hafa hingað til dvalar um lengri tíma hyggist setjast hér að með fjölskyldum sínum? 2. Hefur verið reynt að kanna hve mörg börn erlendra foreldra munu þurfa skólavist næsta haust? Ef svo er, hve mörg erlend börn telja menntayfirvöld að þurfi skólavist? Virðulegi forseti. Mig langar að fara í stuttu máli yfir hvaða hugsun liggur að baki þessum spurningum. Við könnumst öll við að í fyrra urðu nokkur vandræði, ekki mikil en samt nokkur, vegna þess að erlend skólabörn, börn af erlendum uppruna, gátu ekki fengið kennitölu og því voru vandkvæði á að þau gætu hafið skólavist síðasta haust þegar skólar voru að hefjast. Þetta gerðist úti á landi. Við vitum að hingað til lands hafa komið margir erlendir borgarar. Við vitum líka, þegar við skoðum tölurnar, t.d. gögn frá Hagstofunni og hæstv. félagsmálaráðherra, að stór hluti, um það bil tveir þriðju af þeim sem hingað eru komnir eru karlmenn. Þetta eru karlmenn á besta aldri ef svo má segja. Þeir eiga væntanlega margir fjölskyldur í heimalöndum sínum. Ég hygg að margir þeirra a.m.k. íhugi, eftir að hafa verið hér í einhvern tíma, hvort ekki sé rétt að fjölskyldur þeirra komi hingað eftir þeim, eiginkonur og börn. Þar af leiðandi fór ég að velta þessu fyrir mér. Þetta atvik sem varð í haust, varðandi börnin sem fengu ekki kennitölur, vakti mig til umhugsunar um þessi mál. Síðan, þegar ég fór að skoða tölur og gögn yfir þá sem voru komnir hingað, fór ég áfram að velta málinu fyrir mér. Ég tel mikilvægt að íslensk stjórnvöld reyni að kortleggja þetta eins mikið og hægt er. Að sjálfsögðu er það erfitt og á vissan hátt nokkur óvissa tengd þessu en ég tel mjög mikilvægt að íslensk stjórnvöld reyni a.m.k. að einhverju leyti að gera sér grein fyrir því, ekki bara ríkisstjórnin heldur einnig sveitarfélögin því sveitarfélögin hafa grunnskólann á sínu forræði og leikskólana einnig, hversu mörg börn mundu hugsanlega koma hingað til lands næsta sumar þannig að við getum þá undirbúið okkur og gert ráðstafanir. Að sjálfsögðu viljum við tryggja eftir fremsta megni, ég vona það a.m.k., að þessi börn fái almennilega menntun og aðra þjónustu og að við getum tryggt að vel verði haldið utan um þau. Ég held að það hljóti að vera markmið okkar allar, virðulegi forseti.

Frú forseti. Spurningin frá hv. þingmanni er tvíþætt. Í fyrsta lagi spyr hann: „Hafa yfirvöld kannað með einhverjum hætti hvort erlendir ríkisborgarar sem komið hafa hingað til dvalar um lengri tíma hyggist setjast hér að með fjölskyldum sínum?“ Það er rétt að taka fram að félagsmálaráðuneytið fer með velferðar- og fjölskyldumálin samkvæmt reglugerð og lögum um Stjórnarráð Íslands, með síðari breytingum. En innflytjendaráð er skipað af félagsmálaráðherra. Það hefur það meginverkefni að fjalla um helstu atriði er snerta aðlögun útlendinga að íslensku samfélagi. Samkvæmt 3. gr. reglugerðarinnar fer dóms- og kirkjumálaráðuneytið með málefni útlendinga önnur en atvinnuréttindi. Menntamálaráðuneytið hefur ekki haft frumkvæði að því að kanna sérstaklega kerfisbundið framtíðaráform þeirra einstaklinga af erlendum uppruna sem búsettir eru hér á landi. Ráðuneytinu er heldur ekki kunnugt um að slíkar spurningar séu lagðar fyrir þá Íslendinga sem eiga aðild að hinu Evrópska efnahagssvæði. Þá er komið að þeirri spurningu sem ég tel sérstaklega snerta menntamálaráðuneytið. Þar spyr hv. þingmaður: „Hefur verið reynt að kanna hve mörg börn erlendra foreldra munu þurfa skólavist næsta haust? Ef svo er, hve mörg erlend börn telja menntayfirvöld að þurfi skólavist?“ Samkvæmt 1. gr. laga um grunnskóla frá 1995 er sveitarfélögunum skylt að halda skóla fyrir öll börn og unglinga á aldrinum 6 til 16 ára, eftir því sem nánar segir í lögunum. Í þeim segir einnig að öllum börnum og unglingum á framangreindum aldri sé skylt að sækja skóla þótt frá því megi veita undanþágu ef sérstök skilyrði eru fyrir hendi. Almennt hefur verið við að miðað að skólaskylda sé bundin við lögheimilisskráningu í viðkomandi sveitarfélagi. Ætla verður að börn erlendra foreldra á skólaskyldualdri sem búsett eru hér á landi hafi þegar hafið skólagöngu. Innritun í framhaldsskóla fer á hinn bóginn almennt fram á sumrin. Ekki liggur fyrir hve margir einstaklingar með erlent ríkisfang munu leita eftir skólavist í framhaldsskóla næsta haust. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands hefur erlendum ríkisborgurum fjölgað mjög hér á landi undanfarin ár. Hlutfall erlendra ríkisborgara af íbúum í heild var 6% hinn 1. desember 2006 samanborið við 4,6% á árinu áður. Rétt er að hafa í huga að nokkur óvissa er um skráningu útlendinga í flutningum til og frá landinu. Þannig getur dregist að einstaklingar sem fá dvalarleyfi séu skráðir í íbúaskrá og að sama skapi geta liðið nokkrir mánuðir þar til einstaklingar sem flytjast af landi brott eru felldir út af íbúaskrá. Einnig ber að hafa í huga að erlendum ríkisborgurum sem fengið hafa íslenskt ríkisfang hefur fjölgað ört undanfarin ár. Árið 2005 voru þeir 726 samanborið við 161 árið 1991. Mest var fjölgunin 2003–2004 en þá fjölgaði einstaklingum sem öðluðust íslenskt ríkisfang úr 462 í 671. Fjölgun erlendra ríkisborgara er mjög hröð en athygli vekur - ég vil vekja athygli hv. þingmanns á þessu - að hlutfallslega eru afar fá börn í hópi þeirra sem flytjast hingað til lands. Einungis 2,4% einstaklinga á aldrinum 0–19 ára höfðu erlent ríkisfang hinn 1. desember síðastliðinn samanborið við 2,2% á árinu áður. Þar er fækkun sem skiptist þannig milli skólastiga að fjöldi leikskólabarna var 695 eða 2,8% allra leikskólabarna, fjöldi grunnskólabarna var 969 eða 2,2% allra grunnskólabarna og fjöldi unglinga fram að skólastigi 471 eða 2,6% allra unglinga í framhaldsskólum landsins. Það er rétt að hafa í huga að börn sem eiga eitt íslenskt foreldri og eitt erlent eru almennt ekki í þessum tölum. Tölur um börn sem tala annað móðurmál en íslensku má síðan finna á vef Hagstofu Íslands. Það er rétt að taka fram, út af kveikjunni að þessari fyrirspurn hv. þingmanns, að ég tek undir það að börn útlendinga sem koma hingað til lands eiga rétt á að ganga í íslenska skóla. Kerfisbundin vandamál, sem auðvelt er að leysa, eiga ekki að hindra sveitarfélögin í að börnin komist í skóla. Þau eiga ekki að vera nein hindrun. Sveitarfélögin hafa ákveðið svigrúm. Þetta eru í raun þau vandamál sem hafa komið upp. Þau eru tímabundin og vara skamma stund. Fyrst og fremst verðum við að hafa hagsmuni barnanna í huga og hagsmunir barnanna eru að sjálfsögðu að ganga í skóla og mennta sig. Það veitir þeim aukin tækifæri.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála hæstv. ráðherra í því að fyrst og fremst eru það hagsmunir barnanna sem við eigum að hafa í huga. Það er kannski einmitt þess vegna sem ég legg fram þessa fyrirspurn. Hæstv. ráðherra talaði um að sumt af því sem kom fram í fyrri spurningu minni heyrði undir önnur ráðuneyti, félagsmálaráðuneyti, eða dómsmálaráðuneyti. Ég geri mér að sjálfsögðu fulla grein fyrir því. En með þeirri spurningu vildi ég einmitt draga það fram að sennilega líta íslensk stjórnvöld ekki nógu heildstætt á þessi mál. Kannski er kerfið að þvælast of mikið fyrir okkur, þ.e. þetta heyrir undir þetta ráðuneyti, hitt heyrir undir hitt ráðuneytið og svo kemur þriðja ráðuneytið og það á að sjá um þennan pakka. Síðan höfum við aftur sveitarfélögin sem eru kannski fjórði parturinn í þessu, því að skólarnir eru náttúrlega á þeirra forræði, bæði leikskólar og grunnskólar. Ég held að við ættum að reyna að rífa niður þær girðingar sem við höfum í kerfinu vegna þess að ég held að það sé að torvelda okkur mjög að geta tekið almennilega á málum eins og því sem ég hef verið að reyna að draga fram í fyrirspurn minni. Við skulum athuga það, og ég held að við ættum að hafa það mjög í huga, að alltaf er verið að tala um að við þurfum að læra af reynslu nágrannaþjóðanna varðandi innflytjendur, hvernig þetta hefur verið í nágrannalöndunum. Ég hef aðeins skoðað það. Þangað komu einstaklingar, t.d. til Danmerkur, fengu vinnu og settust þar að, og voru kannski nokkur missiri. Svo kom næsta bylgja og það voru aðstandendur. Skyldmenni, makar eða börn, jafnvel önnur ættmenni og þá kannski skall á hin raunverulega bylgja. Ég held að íslensk stjórnvöld verði að gera sér grein fyrir þessu og þá jafnframt að hjálpa til. Því ég held að það geti orðið mjög erfitt fyrir sveitarfélögin að ætla að leysa þessi mál eingöngu. Ég held að ríkisvaldið þurfi að koma þar til líka. Við höfum nýlega 

Frú forseti. Ég get ekki tekið undir með hv. þingmanni að stefnan sé óskýr. Sú stefnumörkun sem kemur frá félagsmálaráðherra og er stefna ríkisstjórnarinnar í innflytjendamálum og málefnum útlendinga, er nefnilega mjög skýr. Hún er einmitt til þess fallin að brjóta niður þá hugsanlegu múra sem kunna að hafa verið á milli embætta eða stofnana í hinu opinbera kerfi, því unnið hefur verið þvert á allt stjórnkerfið varðandi mótun skýrslunnar og tillagnanna frá innflytjendaráði. Ég vil geta þess að ég átti þar fulltrúa sem tók virkan þátt í undirbúningi að mótun innflytjendastefnunnar, sem er nú til umræðu í samfélaginu. Það er því verið að gera ýmsa hluti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að við eigum að líta til annarra þjóða, læra af reynslu þeirra og mistökum en líka af þeim hlutum sem eru vel gerðir. Við erum að gera stórfellt átak í að efla íslenskukunnáttu útlendinga. Ég tel að við eigum að gera ríkar kröfur til útlendinga sem hingað koma og vilja setjast hér að hvað varðar íslenskukunnáttu og þekkingu. Við eigum ekki að slaka á þeim kröfum. Það er ekki út af neinni óbilgirni sem það er sagt, heldur miklu frekar erum við að líta til reynslu annarra þjóða, t.d. Hollendinga, ef það er gert mun aðlögunin verða miklu betri að íslensku samfélagi, vegna þess að við viljum að allir verði fullgildir þegnar sem hér vilja lifa og búa.

Frú forseti. Hinn 11. janúar síðastliðinn gerðist sá gleðilegi atburður í Háskóla Íslands að hæstv. menntamálaráðherra og rektor Háskóla Íslands undirrituðu samning um kennslu og rannsóknir við háskólann fyrir árabilið 2007–2011. Í þeim samningi er heitið verulega auknu fjármagni til rannsókna, einkum við skólann, sérstaklega á árabilinu 2008–2011. Framlög til skólans munu hafa hækkað um 300 millj. kr. á yfirstandandi ári í tengslum við þennan samning eða sem undanfari samningsins, en eiga síðan að hækka um 640 millj. kr. árlega á tímabilinu 2008–2011 og hafi þá hækkað um tæpa 3 milljarða í lok samningstímans. Þetta er að sjálfsögðu eðlilega mikið fagnaðarefni fyrir háskólann og háskólastigið í landinu þó svo að hitt sé rétt að hafa í huga að góðverkin eiga aðallega að koma til framkvæmda á næsta kjörtímabili. Það kemur í hlut þeirra sem þurfa að koma saman fjárlögum á Alþingi á komandi árum að efna samninginn að sjálfsögðu, en engu að síður er það langþráð að betur sé búið að háskólanum í þessum efnum. Ég hef þess vegna leyft mér að spyrja hvort ekki megi vænta þess, og í raun meira en að vænta þess, hvort ekki megi algerlega treysta því að aðrir opinberir háskólar, einkum þá Háskólinn á Akureyri, og vísa ég í því sambandi til áforma ráðherra um að sameina Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands, sem munu þá renna saman inn í þennan samning. En þá stendur eftir einn opinber háskóli, Háskólinn á Akureyri, og við hljótum að treysta því að hann fái sambærilega meðferð. Ekki er síður brýnt að Háskólinn á Akureyri búi við góð kjör að þessu leyti, vegna þess að hann er staðsettur þar sem raun ber vitni og þarf á öllum sínum styrk að halda til þess að vera samkeppnisfær og geta boðið hæfum starfsmönnum sams konar möguleika hvað varðar aðgang að rannsóknafé og faglegan metnað. Staða mála er þannig við Háskólann á Akureyri að hann hefur vissulega fengið nokkra viðbótarfjármuni, bæði á fjáraukalögum og á fjárlögum yfirstandandi árs sem að hluta til eru eyrnamerktir rannsóknum. En það er enginn langtímasamningur í gildi um rannsóknir sambærilegur þeim sem nú hafa verið gerður við Háskóla Íslands, og í raun eingöngu viðauki sem tekur til þessa árs. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. menntamálaráðherra einfaldrar spurningar og vonast eftir góðu svari: Er þess að vænta að Háskólinn á Akureyri fái á næstunni sams konar samning um aukið fé til rannsókna og Háskóli Íslands fékk á dögunum?

Frú forseti. Ég vil í upphafi sérstaklega þakka hv. fyrirspyrjanda hlý orð í garð þess samnings sem ég gerði við Háskóla Íslands og í rauninni spyrja hann í kjölfarið hvort hann væri að reyna að halda því fram að það væri annarra að uppfylla, hvort ég hefði ekki átt að gera þennan samning. Í fyrsta lagi náttúrlega buðu lögin upp á það. Ég varð að gera þennan samning. Þá spyr ég. Átti ég að hafa hann til þriggja ára, eða fjögurra eða fimm ára, eða bara að sleppa því að gera samninginn? Það lá alveg ljóst fyrir að við þurftum að gera þennan samning og mjög mikil vinna, undirbúningsvinna hafði átt sér stað til að ná þeim samningi. Við vorum búin að gera og báðum um að framkvæmdar yrðu miklar úttektir á rannsóknar- og gæðastarfi innan Háskólans. Við fengum erlenda aðila til að fara mjög gaumgæfilega yfir öll mál. Það einsetti ég mér strax þegar ég tók við embætti menntamálaráðherra, að fara vel yfir málefni Háskóla Íslands til að geta áttað mig enn betur á hvernig best væri að haga samningum og viðskiptum við Háskóla Íslands. Síðan rann samningurinn sem var í gildi út núna um áramótin og það var einboðið að gera nýjan samning við Háskóla Íslands. Ég hef undirstrikað að þýðingarmikið er með þeim samningi að ítreka mikilvægi Háskóla Íslands, ekki bara í íslensku háskólasamfélagi, heldur líka út á við. Við viljum stefna að því að eiga hér háskóla í fremstu röð. Ég tel að við höfum háskóla sem hefur alla burði til þess að gera það, ekki eingöngu Háskóla Íslands, heldur erum við að sjá marga aðra góða hluti gerða í öðrum háskólastofnunum á sérsviði þeirra, en gerðar hafa verið miklar kröfur til Háskóla Íslands. Þetta er alhliða skóli. Við gerum miklar kröfur varðandi menningararfinn, íslenskuna sem honum ber að viðhalda og efla. Ég get líka nefnt heilbrigðisvísindi þar sem við erum í fremstu röð o.s.frv. Það er rétt að núna er í gildi samningur við Háskólann á Akureyri. Hv. fyrirspyrjandi spyr eftirfarandi spurningar: „Er þess að vænta að Háskólinn á Akureyri fái á næstunni sams konar samning um aukið fé til rannsókna og Háskóli Íslands fékk á dögunum?“ Með sérstökum viðauka við kennslu- og rannsóknarsamning milli ráðuneytisins og Háskólans á Akureyri, sem undirritaður var hinn 6. desember síðastliðinn, er staðfest hækkun framlaga til Háskólans á Akureyri sem ákveðið var í fjárlögum 2007. Rétt er að draga það fram að framlagið til Háskólans á Akureyri hækkaði um 70 millj. kr. Þá er ég eingöngu að tala um rannsóknirnar, sem miðað var við í frumvarpi til fjárlaga 2007. Hlutfallslega er, ef hægt er að fara í slíka samanburðarfræði, um mun meiri hækkun að ræða til Háskólans á Akureyri en ákveðið var til Háskóla Íslands. Gildir einu hvort saman eru borin fjárlög áranna 2006 og 2007 eða frumvarp til fjárlaga árið 2006, og síðan endanleg útgáfa af fjárlögunum 2007. Hlutfallslega er hækkunin til Háskólans á Akureyri til rannsókna meiri en til Háskóla Íslands ef við miðum við nemendaígildin. En samkvæmt ákvæðum laga um háskóla gerir menntamálaráðherra, eins og ég gat um áðan, samning um kennslu og rannsóknir við háskólann frá þremur til fimm ára, þ.e. þriggja til fimm ára í senn, sem heimilt er síðan að endurskoða á samningstímanum. Viðauki við gildandi samning við Háskólann á Akureyri gildir út þetta ár. Við erum þegar búin að sammælast um það, ég og yfirstjórn Háskólans á Akureyri, að viðræður um gerð nýs samnings gætu hafist á næsta hausti og nýr samningur verði að sjálfsögðu undirritaður áður en þetta ár er úti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni og fyrirspyrjanda, Steingrími J. Sigfússyni, að afar mikilvægt er að haldið verði áfram að hlú að Háskólanum á Akureyri. Hann er burðarás í menntamálum okkar fyrir norðan og það hefur algerlega sýnt sig að hann hefur skipt sköpum varðandi atvinnu, menningarlíf og menntalíf á því svæði sem hann er staðsettur. Við munum því halda áfram að efla háskólann. Rétt er að geta þess að frá t.d. árinu 2000, miðað við fjárlagaárið í ár, hefur aukning í nemendaígildum á fjárlögunum verið um 180%, miðað við árið í ár. Framlög til háskólans frá árinu 2000–2006, miðað við verðlag hvers árs, hefur aukist hjá Háskólanum á Akureyri um tæplega 160%. Við erum því að efla háskólann. Það skiptir okkur miklu máli að það verði gert áfram. Það er mikið fagnaðarefni að okkur hefur tekist sérstaklega að auka við rannsóknarhlutfallið. Það er sérstakt áherslumál sem hefur verið af hálfu yfirstjórnar Háskólans á Akureyri og að sjálfsögðu munum við fara mjög vel yfir þau málefni þegar verður farið í viðræður við háskólann.

Frú forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. Ég hefði kannski viljað hafa þau bara einfaldari og styttri. Eitt jú hefði dugað mér, það megi bara ósköp einfaldlega treysta því að Háskólinn á Akureyri fái sams konar samning að breyttu breytanda að sjálfsögðu, auðvitað miðað við stærðarhlutföll og aðstöðu að einhverju leyti. Það sem verður að hafa í huga í sambandi við allan samanburð á tölum fyrir Háskólann á Akureyri er að hann hefur verið í mjög örri uppbyggingu. Hann stóð mun lakar að vígi framan af hvað varðaði fjármagn til rannsókna. Það var í sjálfu sér kannski eðlilegt og ekki endilega sanngjarnt að bera ungan eða nýjan háskóla í uppbyggingu saman við rótgróna stofnun eins og Háskóla Ísland. En Háskólanum á Akureyri er ákaflega mikilvægt að fá sams konar meðhöndlun og styrkingu hvað varðar rannsóknaþáttinn ekki síður en fjárveitingar til kennslu og annarrar starfsemi vegna þess að sjálfsögðu að metnaður manna þar stendur til að verða alvöruakademía, fullgild akademía á þeim sviðum sem Háskólinn á Akureyri markar sér bás. Ég endurtek að það er gífurlega mikilvægt að háskólinn hafi fast land undir fótum í þessum efnum þannig að hann geti laðað að sér hæft starfsfólk og tapi ekki í samkeppninni. Mér segja háskólamenn nú þegar, að það beri á því að eftir hinn nýja samning við Háskóla Íslands hafi skapast spenningur og eftirvænting um það sem þar sé fram undan og frekar tilhneiging til að menn séu að snúa sér aftur þangað, jafnvel hæfir menn sem aðrir háskólar og Háskólinn á Akureyri þar á meðal, höfðu verið að reyna að laða til sín. Varðandi samninginn við Háskóla Íslands, að sjálfsögðu átti hæstv. ráðherra að gera samning eins og lög gera ráð fyrir. Ég var fremur að benda á að það væri orðið dálítið kvöldsett á þessu kjörtímabili í embættisferli ráðherrans þegar samningurinn var loksins gerður 

Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni enda eru mýmörg dæmi um að ríkisvaldinu beri að gera samninga við viðkomandi stofnanir eða aðila og þeim ber síðan að fylgja eftir enda verða viðkomandi stofnanir að geta haft eitthvert svigrúm fram í tímann til að skipuleggja starf sitt, bæði fjármögnun og innra starf í ljósi þess samnings sem þau starfa eftir hverju sinni. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni áðan að það hafa verið vaxtarverkir hjá Háskólanum á Akureyri. Hann hefur þanist út hlutfallslega hraðar en aðrir háskólar á landinu. En það er alveg ljóst að við munum halda áfram og það hefur líka þurft pólitískan vilja til að leyfa það að halda áfram. Við vildum fjölga háskólanemum, ekki bara sunnan heiða heldur líka fyrir norðan og það skiptir okkur máli, ekki eingöngu út frá byggðalegu tilliti heldur ekki síst út frá menntapólitísku sjónarmiði að byggja upp öfluga menntastofnun fyrir norðan. Ég lít ekki á Háskólann á Akureyri út frá byggðapólitík, ég vil ekki gera það af því að ég vil líta á Háskólann á Akureyri sem öfluga menntastofnun sem skiptir miklu máli fyrir íslenskt samfélag. Þess vegna segi ég af því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vildi fá einfalt svar: Ég mun beita mér fyrir því að Háskólinn á Akureyri fái áfram það svigrúm, svigrúm til að hann geti talið sig sem fullgilda akademíu eins og hv. þingmaður orðaði það. Að Háskólinn á Akureyri geti haldið áfram að vaxa á því sviði sem hann er sterkur, líka í nemendaígildum en ekki síður í rannsóknum. Við höfum verið að vinna að því og hlutfallslega er þessi aukning núna til rannsókna í Háskólanum á Akureyri miklu meiri en þekkist til annarra háskóla, eins og ég gat um áðan til Háskóla Íslands á þessu fjárlagaári, þannig að ég held að ráðamenn geti borið höfuðið hátt og haldið áfram að sigla á vit nýrra ævintýra og tækifæra.

Frú forseti. Við alþingismenn fáum fjöldann allan af boðum um að mæta á fundi og ráðstefnur og ýmiss konar uppákomur. Í janúar barst okkur tölvupóstur með boði á tónleika sem báru heitið Járn í járn. Þessir tónleikar voru haldnir í þeim tilgangi að vekja athygli á starfsemi Tónlistarþróunarmiðstöðvarinnar. Ég fór og kynnti mér þessa starfsemi, hitti frumkvöðlana og nokkrar hljómsveitir. Ég verð að viðurkenna að ég var mjög hrifinn af því sem ég sá og heyrði og ákvað því að hreyfa við þessu máli í dag. Þarna fær ungt hæfileikafólk á tónlistarsviðinu tækifæri til að vaxa og þroskast við tómstundaiðju sína undir eftirliti og handleiðslu umsjónarmanna. Gróskan í íslenskri tónlist er ekki tilviljun heldur afrakstur ötuls starfs frumkvöðla. Tónlistarþróunarmiðstöðin er við Hólmaslóð í Reykjavík. Þar eru 15 æfingarými og þar æfa nú um 50 hljómsveitir. Flestar eru þær skipaðar ungu fólki og þarna eru þau undir eftirliti í húsnæði sem er vaktað og meðferð áfengis og vímuefna er bönnuð. Tónlistarþróunarmiðstöðin er byggð upp að sænskri fyrirmynd. Þar opnuðu einkaaðilar æfingahúsnæði fyrir um 15 árum. Fljótlega varð allt fullt og yfirvöld félags- og tómstundamála borgarinnar og sænska ríkið sáu sér hag í að koma að rekstri húsnæðisins vegna þess félags- og forvarnagildis sem það hafði. Í Svíþjóð eru menn á einu máli um að þetta æfingahúsnæði og önnur sem spruttu upp í kjölfarið séu vagga sænskrar nýsköpunar í tónlist. Gróskan í íslenskri tónlist sem kristallast á Airwaves-tónlistarhátíð ár hvert er ekki tilviljun heldur uppskera ötuls starfs frumkvöðla og sá tónlistarmaður sem okkur er kannski efst í huga í dag hlaut einmitt eldskírn sína hér á landi hjá Tónlistarþróunarmiðstöðinni. Hér er ég að tala um Elísabetu Lovísu sem gengur undir listamannsnafninu Lay Low. Frú forseti. Nú er staðan þannig að framtíð Tónlistarþróunarmiðstöðvarinnar er óljós vegna fjárskorts. Rekstrarkostnaður er um 20 millj. á ári og félagsmenn, sem eru um 750, greiða um 11,5 millj. á ári í félagsgjöld og húsaleigu. Ég fæ ekki betur séð en að Tónlistarþróunarmiðstöðin sinni góðu starfi í þágu tónlistar og að þar þrífist jafnframt góður og uppbyggjandi félagsskapur fyrir ungt fólk. Í ljósi alls þessa og til að fá umræðu um málið spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: 1. Hvernig kemur ráðuneytið að starfsemi Tónlistarþróunarmiðstöðvarinnar? 2. Veitir ráðuneytið miðstöðinni fjárhagslegan stuðning? Ef svo er ekki, hefur ráðherra fyrirætlanir um að veita henni slíkan stuðning?

Frú forseti. Hv. þm. Valdimar L. Friðriksson spyr eftirfarandi spurninga, í fyrsta lagi: „Hvernig kemur ráðuneytið að starfsemi Tónlistarþróunarmiðstöðvarinnar?“ Tónlistarþróunarmiðstöðin eða TÞM sem rekin er í Reykjavík býður upp á listsköpunar- og æfingaraðstöðu fyrir hljómsveitir og tónlistarmenn og þar er tónleikasalur. Þar er einnig að finna leiklistarsal þar sem leikfélög æfa og setja upp leiksýningar. Aldur iðkenda er frá 14 ára til 50 ára en kjarninn er á aldrinum 15–25 ára. Tónlistarþróunarmiðstöðin hefur unnið að því samhliða að stofna til samstarfs með tónlistarskólum þannig að æfingaaðstaða skólanna færist að hluta til yfir á miðstöðina þar sem skólarnir geta ekki að öllu leyti sinnt æfingum sökum aðstöðuskorts, opnunartíma og hávaða. Aðstandendur Tónlistarþróunarmiðstöðvar hafa leitað til ráðuneytisins um fjárhagslegan stuðning til starfsemi miðstöðvarinnar. Árið 2002 var óskað eftir því að ríkið keypti 10 millj. kr. eignarhlut í húsnæði fyrir Tónlistarþróunarmiðstöðina sem áætlað var að kostaði 50 millj. kr. Á árunum 2004 og 2005 leitaði miðstöðin eftir rekstrarstyrk frá ráðuneytinu. Þessum erindum var synjað þar sem ráðuneytið hafði ekki fjárveitingar til slíks. Ráðuneytið hefur mótað þá stefnu að óráðstafaðar fjárveitingar á fjárlögum ár hvert til ráðuneytisins verði fremur varið til einstakra verkefnastyrkja en til reksturs ýmiss konar starfsemi á sviði lista, æskulýðsstarfs og íþrótta sem sveitarfélög eiga frekar að styðja rekstrarlega við, kjósi þau svo hverju sinni. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður: „Veitir ráðuneytið miðstöðinni fjárhagslegan stuðning? Ef svo er ekki, hefur ráðherra fyrirætlanir um að veita henni slíkan stuðning?“ Ráðuneytið hefur í tvígang veitt Tónlistarþróunarmiðstöðinni verkefnastyrki, annars vegar úr tónlistarsjóði til tónleika á vegum miðstöðvarinnar upp á 300 þús. kr. á árinu 2005 og hins vegar 450 þús. kr. á árinu 2006. Tónlistarþróunarmiðstöðin getur eins og aðrir sem starfa á sviði tónlistar sótt um styrki tónlistarsjóðs til verkefna sem falla að verksviði sjóðsins og samrýmast úthlutunarreglum hans. Tónlistarráð fjallar um umsóknir, metur þær á grundvelli úthlutunarreglna sem allir eiga að þekkja og gerir tillögu um úthlutun til ráðuneytisins. Eins og er hefur ráðuneytið ekki fyrirætlun um fjárstuðning til Tónlistarþróunarmiðstöðvarinnar umfram það sem fyrr greinir í svari mínu.

Virðulegi forseti. Á Íslandi starfa öflugir rannsóknarháskólar sem er ætlað að vera í senn rannsóknarstofnun og vísindaleg fræðslustofnun. Metnaður innan háskólanna er mikill og stefna þeir að því að verða meðal þeirra bestu í heimi. Kennarar hafa ákveðna rannsóknarskyldu jafnhliða kennslu í öllum námsgreinum en fyrst er lagður traustur fræðilegur grunnur áður en námið hneigist að þjálfun til sérhæfðs starfs eða rannsókna. Þessi mikli fræðilegi grunnur er ekki nauðsynlegur í öllu námi á háskólastigi og margir nemendur vilja fyrst og fremst halda áfram menntun í fagnámi að loknu starfsnámi. Hér á landi væri hægt að bjóða upp á fagnám á háskólastigi að loknu starfs- eða verknámi með því að heimila verkmenntaskólum og fjölbrautaskólum að bjóða upp á sérhæft nám í faggreinasviði sínu að loknu stúdentsprófi, sveinsprófi og öðrum skyldum starfsgreinabrautum að uppfylltu ákveðnu lágmarki, þar sem lögð væri minni áhersla á fræðilegan grunn og rannsóknir en beinist að verkmenntun og þjálfun til starfa. Slíkir skólar mundu sérhæfa sig í þeirri verkmenntun sem fyrir er í skólanum og að því námi sem þörf er fyrir á viðkomandi landsvæði. Fagháskólinn væri þá í sama húsnæði og framhaldsskólinn og nýtti sér húsnæðið og kennslukrafta sem þegar eru fyrir í framhaldsskólunum. Ef horft er til Finnlands sem þykir í dag standa framarlega á flestum sviðum menntamála stundar um einn þriðji nemenda nám í rannsóknarháskólum og tveir þriðju í fagháskólum eða öðrum háskólum sem bjóða upp á skemmri verkmenntun. Markmið Finna er að auka gæði og virðingu fyrir verk- og fagmenntun og styrkja almenna verkþekkingu. Þannig má hljóta þjálfun til sérhæfðra starfa og tengja nám þörfum atvinnulífsins. Menntamálaráðherra skipaði sl. vor starfsnámsnefnd sem skilaði skýrslu með ýmsum tillögum um úrbætur í starfsnámi. Þar komu m.a. fram hugmyndir um fagháskóla og í tillögunum er gert ráð fyrir að fagháskólinn verði sjálfstætt skólastig í framhaldi af framhaldsskólunum með áherslu á þarfir atvinnulífsins. Virðulegi forseti. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra hvort fyrirhugað sé að heimila framhaldsskólunum að setja á stofn nám á fagháskólastigi í náinni framtíð.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn um fagháskólastigið eins og það er stundum kallað. Málefni háskólastigsins á Íslandi hafa verið mikið í deiglunni undanfarin ár eins og menn vita og þekkja. Háskólastúdentum hefur sem betur fer fjölgað mjög mikið, bæði í grunnnámi og framhaldsnámi. Til dæmis liggur núna fyrir Alþingi frumvarp um sameiningu Háskóla Íslands og Kennaraháskólans og ég tel það einmitt bera gróskunni í háskólasamfélaginu vitni. Í fyrra var sett ný og framsækin rammalöggjöf um háskólastigið. Á grundvelli þeirra laga hafa verið settar reglur um viðurkenningarferla námsframboða við háskólana en þær fela m.a. í sér að einstakir háskólar þurfa að sækja um viðurkenningu á námskrám sínum á einhverju þeirra sex fræðasviða sem skilgreind eru í fyrrnefndum reglum. En óháðar nefndir sem verða að mestu eða öllu leyti skipaðar erlendum sérfræðingum munu síðan meta umsóknirnar. Meginmarkmið þessara nýmæla í háskólalöggjöfinni er að tryggja gæði í háskólamenntun á Íslandi. Það er verið að auka gæðakröfurnar til háskólanna. Eins og kunnugt er tökum við Íslendingar fullan þátt í svokölluðu Bologna-ferli um samræmingu á skipulagi háskólanáms í Evrópu sem er m.a. ætlað að auðvelda flæði háskólastúdenta milli háskóla og landa í Evrópu. Fyrir rúmu ári síðan skipaði ég nefnd til að kanna hvernig mætti stuðla að aukinni aðsókn að starfsnámi eins og hv. þingmaður kom inn á, einfalda skipulag námsins, sem ég álít vera mikilvægt, og tryggja fjölbreytt framboð, sveigjanleika og samfellu í skólastarfi og bæta tengsl starfsmanna á framhaldsskólastigi við grunnskólastigið annars vegar og háskólastigið hins vegar. Nefndin var skipuð fulltrúum frá framhaldsskólunum og samtökum kennara, atvinnulífs og launþega. Nefndin skilaði mér tillögum sl. sumar sem við höfum rætt nokkrum sinnum í þessum sal og meðal tillagna nefndarinnar var jafngilding bóknáms og starfsnáms til stúdentsprófs og að skilgreint verði svokallað fagháskólastig, eins og það er kallað í skýrslunni. Rök nefndarinnar fyrir fagháskólastiginu voru m.a. þau að þrátt fyrir mjög vaxandi ásókn í háskólanám væri skortur á námsframboði í starfstengdu námi að loknu starfsnámi á framhaldsskólastigi eða að loknu stúdentsprófi. Vísir að slíku námi var þó fyrir hendi, t.d. í námi heilbrigðisstétta, í leiðsögunámi, námi í margmiðlun og sjávarútvegsnámi. Ég held að við verðum að taka einmitt þessar ábendingar nefndarinnar mjög til athugunar. Nokkuð er um að íslenskir nemendur sæki framhaldsnám í verk- og tæknigreinum erlendis enda hefur í nágrannalöndunum þróast fjöldinn allur af námsbrautum í starfstengdum greinum fyrir þá sem lokið hafa starfsnámi í framhaldsskóla. Einnig er rétt að nefna í þessu sambandi meistaranám iðnaðarmanna sem stundað er að loknu sveinsprófi. Það nám er sannarlega í efri mörkum þess að teljast framhaldsskólanám. Fyrir rétt rúmu ári undirritaði ég samkomulag við formann Kennarasambands Íslands um að vinna sameiginlega að betra skólakerfi með heildarendurskoðun á námi og breyttri námsskipan skólastiganna. Fjölmargir starfshópar og nefndir hafa unnið að því verkefni, m.a. er nú unnið samtímis að endurskoðun laga um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Starf þessara hópa og nefnda er nú á lokastigi en of snemmt er að segja til um niðurstöður þess, þar á meðal hvað varðar málefni svokallaðs fagháskólastigs. Ég tek þó heils hugar undir að mikilvægt er að bjóða erlendis upp á fjölbreyttari leiðir til náms á sviði verk- og tæknimennta að loknu hefðbundnu starfsnámi. Það er afar mikilvægt að við aukum þau tækifæri. Ljóst er hins vegar, frú forseti, að nýsett rammalöggjöf um háskóla setur mjög skýrar kröfur um námsgráður á háskólastigi og hæfniskröfur til kennara á háskólastigi. Það eru mjög stífar kröfur hvað þetta atriði varðar. Sé vilji til þess að heimila framhaldsskólum að bjóða upp á háskólanám þá er óhjákvæmilegt að hafa þetta í huga og velta fyrir sér hvort viðbótarnám eftir lok framhaldsskóla eigi að flokka sem háskólanám og þá gildir nýja rammalöggjöfin með þessar miklu kröfur eða að það verði túlkað sem viðbótarnám eftir framhaldsskóla sem veitir síðan tiltekin réttindi. Slíkt nám kallar mögulega á sérstaka löggjöf eða breytingu á framhaldsskólalögum en líkt og ég gat um áðan er unnið að endurskoðun þeirra laga og það má velta því fyrir sér hvort sú nefnd eigi að líta sérstaklega til þessa atriðis sem tengist fagháskólastiginu, þ.e. hvort framhaldsskólanefndin eigi sérstaklega að fara yfir það. Ég tel mikilvægt að ef skólar ætla að kalla sig háskóla þá verði gerðar til þeirra sömu kröfur og við gerum til háskóla almennt í samfélaginu því það skiptir miklu að við höldum okkur við þær alþjóðlegu skuldbindingar eða alþjóðlegu kröfur sem gerðar eru til háskólasamfélagsins og þess vegna er afar brýnt fyrir okkur að meta það hvernig það þjóni þeim tilgangi að efla starfsnám eftir að framhaldsskólanámi lýkur, hvernig við förum best að því að gera það með því að tengja það háskólanum eða veita framhaldsskólanum enn betri tækifæri til að sinna því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör. Ég er mjög stolt af því hvað hún hefur staðið sig vel í sambandi við framhaldsskóla- og þá ekki síður háskólamenntun hér í landinu. Mér finnst það mjög virðingarvert. Þess vegna trúi ég því að átak verði gert í að efla verknámið og iðnnámið. Ég treysti því. Ég hef séð hvernig hæstv. menntamálaráðherra vinnur í sambandi við háskólanámið og framhaldsskólana og ég trúi því að iðnnámið verði eflt verulega.

Frú forseti. Það er algjörlega nauðsynlegt að við höldum áfram að efla iðnnámið og starfsnámið á framhaldsskólastigi. Það er algjörlega nauðsynlegt fyrir okkur og þess vegna erum við að vinna áfram eftir þeim tillögum sem koma fram í starfsnámsskýrslunni. Þær eru í rauninni leiðarljós þeirra sem eru að vinna í öllum þeim hópum sem ég gat um áðan og byggjast á því samkomulagi sem við gerðum við Kennarasamband Íslands, svonefndum Tíu skrefum. Að mörgu er að hyggja hvað það varðar. Hins vegar er líka ljóst, eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á, og talsmenn atvinnulífsins hafa líka bent á, að þarfir atvinnulífsins eru þær að efla starfsmenntun til viðbótar þeirri starfsmenntun sem er veitt í framhaldsskólunum. Þegar fólk er búið að ljúka framhaldsskólanámi á starfsnámssviði eða á iðnmenntasviði, verknámssviði, á það að geta fengið aukin tækifæri til að efla þá verkkunnáttu. Við þurfum að huga að því hvaða leiðir eru færar en ég segi enn og aftur: Ef við ætlum að fara að tala um þetta á háskólastigi vara ég við því að gefa einhvern afslátt á þeirra kröfum. Ég tel það mikilvægt fyrir námið sem slíkt að við gerum ýtrustu kröfur, þær kröfur sem við erum með til staðar í gegnum háskólalöggjöfina varðandi allt háskólanám. Það er til hagsbóta. Miklir hagsmunir eru fólgnir í því fyrir íslenskt samfélag að vera stíf á þeim gæðakröfum sem þar koma fram um leið og við verðum að finna leiðir til þess að sinna þörfum atvinnulífsins. Atvinnulífið kallar á þennan hóp. Hann vantar í dag.