Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þannig háttar til með 1. mál þeirrar dagskrár sem nú hefur verið útbýtt að of skammt er liðið frá 2. umr. og verður því að leita afbrigða um að málið megi koma á dagskrá og til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993. Þetta 105. mál og er að finna á þskj. 108. Áður en ég lýsi sjálfu frv. vil ég að það komi fram að það eru nokkur mál sem enn eru til skoðunar á milli ráðuneyta og gætu þurft að koma til þingnefndarinnar síðar. Þetta eru mál sem varða Landakot, St. Jósefsspítala í Hafnarfirði, Sjúkrahúsið í Keflavík og Íslenska dansflokkinn. Þessi mál eru nú til sérstakrar skoðunar og má búast við því að hv. þingnefnd sem fær málið til meðferðar þurfi að taka við þeim málum á síðari stigum ef á aukafjárveitingum þarf að halda. Að öðru leyti hefur þetta frv. verið unnið í samvinnu fjmrn. annars vegar og annarra ráðuneyta hins vegar. Frv. er eins og venja er í fjórum greinum með gildistökugreininni og ég mun við 1. umr. málsins ekki lýsa einstökum greinum nema sérstakt tilefni gefist til. Fjárlög ársins 1993 voru afgreidd með 6,2 milljarða kr. halla, þar af mátti rekja tæplega 2 milljarða kr. til ákvarðana ríkisstjórnarinnar um aukin útgjöld til vegaframkvæmda. Þrátt fyrir þetta var stefnt að áframhaldandi lækkun útgjalda ríkissjóðs um tæplega 2 milljarða kr. að raungildi. Jafnframt var áætlað að tekjurnar yrðu nálægt 1 milljarði kr. lægri en árið 1992. Frá því að fjárlög þessa árs voru samþykkt hafa ýmsar forsendur breyst í veigamiklum atriðum. Í fyrsta lagi hafa skuldbindingar stjórnvalda í tengslum við gerð kjarasamninga vorið 1993, einkum aukin framlög til ýmissa viðhaldsverkefna og auknar niðurgreiðslur á matvælum, valdið rúmlega 2 milljarða kr. útgjaldaaka umfram fjárlög. Í öðru lagi hafa ýmsar breytingar á skattalögum, m.a. í tengslum við gerð kjarasamninga fyrr á þessu ári, skert tekjur ríkissjóðs. Þessar breytingar munu samanlagt skerða tekjur ríkissjóðs um 1 milljarð kr. frá áætlun fjárlaga. Í þriðja lagi munu áform fjárlaga um sölu ríkiseigna ekki ganga eftir á árinu. Í fjárlögum var gert ráð fyrir að eignasala skilaði ríkissjóði um 1.500 millj. kr. en nú er sýnt að hún nemur aðeins um eða innan við 100 millj. kr. Um þessi mál var fjallað nokkuð á hinu háa Alþingi í fyrirspurnatíma í gær. Í fjórða lagi hefur viðvarandi samdráttur í þjóðarútgjöldum skert tekjur ríkissjóðs og aukið útgjöld umfram það sem reiknað var með í fjárlögum. Aukið atvinnuleysi hefur komið fram í lægri tekjum einstaklinga og þar með dregið úr útgjöldum heimilanna. Af þessu leiðir að tekjur ríkissjóðs af launa- og veltusköttum verða lægri en reiknað var með í fjárlögum. Á gjaldahlið munu framlög til greiðslu atvinnuleysisbóta fara verulega fram úr áætlun fjárlaga eða sem nemur 1.200 millj. kr. Til að hv. þm. átti sig nokkuð á stærðarhlutföllum í þessum efnum má gera ráð fyrir að hvert atvinnuleysisstig kosti ríkissjóð um 650 millj. kr. Þegar allt þetta er lagt saman stefnir í að tekjur ríkissjóðs verði 3 milljörðum kr. minni árið 1993 en áætlað var í fjárlögum. Frávik á gjaldahlið er einnig um 3 milljarðar kr. Eins og nú horfir er halli á ríkissjóði í árslok 1993 áætlaður 12,3 milljarðar kr. eða 6 milljarðar kr. umfram fjárlög. Þar af má rekja 3 milljarða kr. til skuldbindinga í tengslum við kjarasamninga og annað eins til aukins atvinnuleysis og samdráttar í þjóðarútgjöldum umfram forsendur fjárlaga. Það skal tekið fram að það er ekki hægt að sjá á þessu frv. nákvæmlega hver verður endanlegur halli á ríkissjóði, það sést ekki fyrr en síðara frv. um fjáraukalög fyrir yfirstandandi ár kemur fram sem væntanlega verður fljótlega eftir áramótin. Ástæðan er auðvitað sú að hér er verið að leita heimilda sem ekki er alveg ljóst hvort nýttar verða á þessu ári samkvæmt þeim reglum sem upp hafa verið teknar um að færa heimildir á milli ára og skuldbindingar jafnframt samkvæmt tilteknum ákveðnum reglum. Það er ljóst að þessi aukni hallarekstur sem verður á ríkissjóði miðað við fjárlög yfirstandandi árs gerir það að verkum að lánsfjárþörf ríkisins eykst. Á fjárlögum var hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs, þ.e. sú fjárhæð sem ríkissjóður þarf að afla til að mæta halla á rekstrarreikningi og ýmsum lánahreyfingum, áætluð tæplega 9 milljarðar kr. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun verður lánsfjárþörfin á þessu ári hins vegar um 14 milljarðar kr. Hækkunin er 1 milljarði kr. lægri en aukning rekstrarhalla ríkissjóðs sem skýrist af því að innheimtar afborganir af veittum lánum eru hærri en áætlað var í fjárlögum. Það er þess vegna sem viðbót lánsfjárþarfar verður ekki eins mikil og hallaviðbótin sem ég hef þegar lýst í minni ræðu. Ef við lítum næst á tekjuhliðina þá voru heildartekjur ríkissjóðs á fjárlögum yfirstandandi árs áætlaðar 104,8 milljarðar kr. en allt bendir nú til að þær verði rúmlega 3 milljörðum kr. minni. Samdráttur skattteknanna er heldur minni en heildarteknanna eða nær 2,5 milljarðar kr. Skýringin er sú sem hefur verið áður gefin en hún er um aðrar tekjur og þá fyrst og fremst eignasölu. Það er einkum þrennt sem skýrir tekjusamdráttinn frá áætlun fjárlaga. Það eru í fyrsta lagi ýmsar breytingar á sköttum sem samþykktar hafa verið og má þá minna á niðurfellingu tryggingagjalds af útflutningsgreinum og jafnframt var horfið frá því að lækka endurgreiðslur virðisaukaskatts vegna vinnu við íbúðarhúsnæði en það átti að skila ríkissjóði um 400 millj. kr. Ég hef þegar minnst á sölu ríkiseigna en einnig má benda á að meira atvinnuleysi en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga kemur auðvitað fram í minni tekjum einstaklinga sem aftur dregur úr útgjöldum heimilanna og framkallar þannig veltusamdrátt í þjóðfélaginu og leiðir til minni tekna ríkissjóðs af óbeinum sköttum. Ég ætla ekki að lýsa í einstökum atriðum hvernig skattarnir sem innheimtast og munurinn á innheimtu þeirra eða á skatttekjunum eins og þær voru áætlaðar í ríkissjóði og eins og þær eru áætlaðar nú, í hverju þær liggja í einstökum atriðum, en vísa til texta í grg. með frv., fyrst og fremst á bls. 29 og 30. Ég mun þá næst snúa mér að útgjöldunum en áætluð útgjöld ríkissjóðs við afgreiðslu fjárlaga 1993 voru 111 milljarðar kr. samanborið við 110,6 milljarða kr. árið 1992. Nú hafa útgjöldin verið endurmetin í tengslum við gerð fjárlagafrv. fyrir árið 1994 og með tilliti til þeirra upplýsinga sem fyrir liggja um framvindu ríkisfjármála það sem af er þessu ári. Talið er að útgjöldin verði um 113,9 milljarðar kr. en það er 2,9 milljarða kr. hækkun frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum. Rekstrarkostnaður er nú ætlaður 44,2 milljarðar, en það eru 900 millj. kr. meiri kostnaður en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Af þeirri fjárhæð má rekja 600 millj. kr. til ákvarðana tengdum kjarasamningum á þessu ári. Annars vegar var um að ræða kjarasamning við aðildarfélag BHMR og fleiri um að hækka launagreiðslur um 300 millj. kr. Hins vegar var ákveðið með lögum að úthluta aflaheimildum Hagræðingarsjóðs endurgjaldslaust til útgerðarinnar nú í ár. Í fjárlögum var gert ráð fyrir að þessar heimildir skiluðu Hafrannsóknastofnun um 300 millj. kr. í ár. Það sem eftir stendur, þ.e. liðlega 300 millj. kr., skýrist af ýmsum smærri tilefnum sem nánar eru rakin með athugasemdum við einstaka liði þessa frv. sem hér er til umræðu. Tryggingabætur og framlög eru nú áætluð 43,2 milljarðar kr. sem er 2 milljörðum kr. hærri fjárhæð en í fjárlögum. Í fyrsta lagi aukast bótagreiðslur atvinnuleysistrygginga sem nemur ríflega 1.200 millj. kr. og áður hefur verið minnst á, en í forsendum fjárlaga var gert ráð fyrir að atvinnuleysi yrði 3% en nýjustu spár ætla að það geti orðið um 4,5% á yfirstandandi ári. Í annan stað hækka eingreiðslur lífeyristrygginga um 600 millj. kr. og niðurgreiðslur á búvörum um 300 millj. kr. Er það í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamningana á sl. vori. Í fjárlögum voru einungis 250 millj. kr. til að mæta þessum eingreiðslum. Í þriðja lagi eru ýmis smærri framlög sem ýmist hækka eða verða ekki nýtt að fullu á árinu. Vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru áætlaðar um 10 milljarðar kr. eða 500 milljörðum kr. lægri en í fjárlögum. Þetta skýrist fyrst og fremst af því að vextir á erlendum lánamörkuðum hafa verið lægri en áætlað var. Viðhald og stofnkostnaður er talinn nema 16,4 milljörðum kr. á árinu 1993 og hækkar um 500 millj. kr. frá fjárlögum. Í tengslum við gerð kjarasamninga ákvað ríkisstjórnin að verja rúmum 1 milljarði kr. til atvinnuskapandi verkefna. Helmingur þeirrar fjárhæðar voru heimildir í fjárlögum 1992 sem ekki voru nýttar á því ári. Talið er að álíka há fjárhæð til framkvæmda í fjárlögum 1993 verði ekki nýtt á því ári. Ríkisstjórnin hefur hins vegar gefið vilyrði um að þær flytjist til ársins 1994 þannig að staðið verði við það að þessi milljarður komi til framkvæmda eða viðhalds á samningstímabilinu. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem gefin var í tengslum við gerð kjarasamninga sl. vor segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Á árinu 1993 verða útgjöld ríkissjóðs til atvinnuskapandi aðgerða, einkum fjárfestingar og viðhalds, aukin um 1.000 millj. kr. frá því sem áður hefur verið ákveðið. Þetta felur í sér að heildarútgjöld ríkissjóðs vegna fjárfestingar og viðhalds á árinu 1993 verða um 17 milljarðar kr. eða 3 milljörðum kr. meiri en árið 1992.`` Ég hef skýrt það að við gerum ráð fyrir því að kannski um það bil 16,5 milljarðar komi á þetta ár, en það sem á vantar verði þá framkvæmt á næsta ári utan við fjárlagatölur þess árs. Verkefnalistinn er birtur í fskj. 2 og er ástæða til að benda á það fskj. en þar eru sundurliðuð framlög til atvinnuskapandi aðgerða og tekið fram hvar nýjar heimildir er að finna og hvar yfirfærslu frá 1992 er að finna, en eins og hv. þm. vita fékkst ekki afgreitt endanlegt fjáraukalagafrv. ársins 1992 í lok síðasta þings. Þetta er ákaflega skýrt upp sett og vísa ég til þessa fskj. sem sparar mér það að lesa upp þessar heimildir því að þar eru þær sundurliðaðar sem mest á einstök viðfangsefni. Fjárheimildir til rekstrar eru nú í annað sinn fluttar á milli ára með almennum hætti. Áður höfðu geymdar fjárveitingar nær eingöngu miðast við óhafin framlög til stofnkostnaðar og viðhalds. Af rekstrargjöldum ríkissjóðs á árinu 1992 er lagt til að alls verði fluttar 958 millj. kr. til ársins 1993, en á móti verði heimildir fjárlaga 1993 lækkaðar um 435 millj. kr. vegna umframgreiðslna 1992. Loks nema ónotaðar heimildir til stofnkostnaðar og viðhalds 696 millj. kr. Sótt er um þessar fjárheimildir undir liðnum 09-989 Launa- og verðlagsmál í frv., en í fskj. 1 kemur fram frekari sundurliðun á einstakar stofnanir ríkisins og vil ég beina sjónum hv. þm. að því fskj. sem er mjög ítarlegt og sýnir hvernig ætlað er að rekstrarinneign myndist, hvernig rekstrarskuld færist yfir á milli ára, þar sem ætla má að viðkomandi aðilar geti tekið að sér skuldbindingar þrátt fyrir fjárlagatillögur sem fyrir liggja, og síðan hvernig stofnkostnaður og viðhald flyst á milli ára. Samtalan er jafnframt sýnd og niðurstöðutölur koma fram í lok þessarar upptalningar á bls. 52 í frv. Það eru þær tölur sem ég áður vitnaði til. Ég vil segja það almennt um þessi mál að ég tel að það hafi verið til mikilla bóta fyrir rekstur á ríkissjóði að farið var að líta á reksturinn sem rekstur til lengri tíma en á milli áramóta og gefa þannig ráðdeildarsömum stjórnendum í ríkisrekstri tækifæri til þess að áætla öðruvísi en gert hefur verið og spara þannig og sæta frekar lagi þegar um innkaup er að ræða. Þetta hefur orðið til þess að stjórnendur hafa ekki keppst eins mikið og áður um að kaupa eða eyða sínum heimildum í lok ársins því að þeir mega nú eiga vissu fyrir því að geta safnað upp heimildum og nýtt fjármagnið síðar ef um það er að ræða. Ég tel þetta til mikilla bóta og tel að áfram eigi að þróa þessar hugmyndir og þurfa þá að því máli að koma auk fjmrn. að sjálfsögðu önnur ráðuneyti og hv. fjárln. og Ríkisendurskoðun sem fylgjast með þessu starfi. Ef litið er á lánahreyfingar þá vil ég aðeins bæta örlitlu við það sem ég áður hef sagt. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun er hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs nú talin vera 14 milljarðar kr. Heildarlánsfjárþörfin er áætluð 20,2 milljarðar kr. sem er 4,2 milljörðum kr. hærri þörf en gert var ráð fyrir á lánsfjárlögum. Skýringanna er að leita í 6 milljarða kr. auknum rekstrarhalla ríkissjóðs og 0,6 milljarða kr. minna innstreymi í lánahreyfingum, en á móti kemur að innheimtar afborgarnir af áður veittum lánum eru 1,6 milljörðum kr. meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu að svo stöddu að gera grein fyrir einstökum greinum frv. en bendi á að í athugasemdunum er fjallað ítarlega um einstaka liði og ég held að skýringar séu næsta góðar og það sé vandalaust fyrir fyrir hv. þm. að átta sig á því í hverju heimildirnar felast. Ég kemst þó ekki hjá því, virðulegi forseti, að benda hv. Alþingi á að í kaflanum um æðstu stjórn ríkisins, lið 401, um Hæstarétt, er að finna tillögu um 13 millj. kr. sem eru laun hæstaréttardómara. Hér er um að ræða ósk um það að Hæstiréttur fái 13 millj. kr. vegna yfirvinnu sem skiptist á dómarana alla nema einn sem ekki tekur yfirvinnugreiðslur. Þetta eru greiðslur fyrir tímabilið frá 1. sept. árið 1992 og til ársloka 1993, en byrjað var að greiða hæstaréttardómurunum að mig minnir í febrúar á yfirstandandi ári. Mál þetta hefur verið talsvert í fjölmiðlum eins og menn þekkja og hefur verið rætt hér á hinu háa Alþingi, en eins og varaforseti dómsins hefur sagt í blaðagrein þegar Hæstiréttur var að gera grein fyrir sínum málum, þá er það auðvitað Alþingi sem hefur síðasta orðið um fjárveitingar og gildir það jafnt um Hæstarétt eins og aðrar stofnanir þjóðfélagsins. Á þetta vildi ég benda því að þetta er hinn eðlilegi málatilbúnaður, að sækja um heimildir fyrir slíkum greiðslum. Virðulegi forseti. Ég hef ekki rætt hérna um einstakar greinar. Starfsmenn fjmrn. munu að sjálfsögðu vinna að þessum málum með hv. fjárln. og munu þeir þá geta gefið skýringar í einstökum smærri atriðum en hér í 1. umr. vonast ég til þess að umræðan verði fyrst og fremst um stefnuna en auk þess mun ég að sjálfsögðu eftir bestu getu reyna að svara þeim fyrirspurnum sem til mín verður beint. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því í samræmi við ákvæði þingskapalaga að málið fái umfjöllun í hv. fjárln. og verði vísað til 2. umr.

Virðulegi forseti. Þetta frv. sem hér er komið til 1. umr. er í rauninni fyrsti prófsteinninn á það hvernig þau fjárlög standast sem voru samþykkt rétt fyrir síðustu áramót. Þetta er fyrsta fjáraukalagafrv. sem fram kemur og það er hægt að sjá nokkur merki þess með frv. hvernig efnahagsstefnan hefur staðist og hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur tekist til í efnahagsstefnunni því að ríkisfjármálin eru að sjálfsögðu einn meginþáttur hennar. Ég á sæti í fjárln. og hef því að sjálfsögðu tækifæri og við aðrir nefndarmenn til að fara yfir einstök atriði frv. nánar í nefndinni og mun ég því ekki rekja hvert atriði frv. hér, enda rúmast það ekki innan þeirra tímamarka sem ég hef. Eigi að síður er óhjákvæmilegt að nefna nokkur meginatriði varðandi þetta mál. Með fjárlögum fyrir árið 1993 voru sett nokkur meginmarkmið og þau voru m.a. að heildarlánsfjárþörf ríkissjóðs verði um 15,4 milljarðar kr., rekstrarhalli ríkissjóðs yrði 6,2 milljarðar kr. og það hefur komið fram í ræðu hæstv. fjmrh. hvernig þessi markmið hafa staðist. Þau hafa að sjálfsögðu ekki staðist og munar þar milljörðum. Það er alltaf hættan á því þegar rætt er um stórar upphæðir að við hv. þm. og hæstv. ríkisstjórn dofni fyrir þeim upphæðum. Milljarður er nefnilega álitleg upphæð og 4 milljarðar eru enn þá hærri upphæð. Heildarlánsfjárþörf ríkissjóðs á þessu ári er komin yfir 20 milljarða kr. og það er ljóst með þessu fjáraukalagafrv. að rekstrarhallinn hefur vaxið um 7,3 milljarða kr. Þetta eru engar smáupphæðir sem hér er fjallað um og það er hætt við því þegar um þær er fjallað ár eftir ár eins og nú hefur verið, að menn geri sér kannski ekki grein fyrir afleiðingunum af þessum hallarekstri. En þá liggur næst fyrir að spyrja: Af hverju er þróunin á þennan veg? Af hverju hefur þróunin orðið svo til hins verra á yfirstandandi ári? Ég held að þetta fjáraukalagafrv. beri með sér að aðalástæðan fyrir þessari öfugþróun er sú að það hefur ekki tekist að snúa blaðinu við í atvinnumálum og fá hjól atvinnulífsins til að snúast á þann veg að ríkissjóður sé rekinn á viðunandi hátt. Þetta er mjög alvarlegt því að auðvitað viðurkenni ég það að viðvarandi hallarekstur ríkissjóðs gerir það að verkum að ríkissjóður þarf að þrengja sér út á lánamarkaðinn, annaðhvort innlendan lánamarkað eða erlendis, og það hefur áhrif á eftirspurnina eftir lánsfé og þrýstir vöxtunum upp. En ein af ástæðunum fyrir lakri afkomu ríkissjóðs eru þeir háu vextir sem ríkissjóður þarf að borga. Það er nú svo að þeir liðir sem er verið að biðja um viðbótarfjárveitingar til eru liðir sem stjórnarandstaðan varaði sérstaklega við á sl. ári þegar þessi mál voru til umræðu. Stjórnarandstaðan varaði við eignasölunni, að hún gengi ekki eftir. Hún varaði við því að aflaheimildir Hagræðingarsjóðs yrðu seldar og sú hefur orðið raunin. Það varð ekkert samkomulag um það mál. Hún varaði við því að áætla atvinnuleysi ekki nema 3% í forsendum fjárlaga sl. ár en það varð 4,5--5%. Útgjöldin jukust þar með um 1.200 millj. af þeim sökum. Og það var alveg ljóst að tekjur mundu ekki standast miðað við óbreytt ástand í atvinnumálum. En það hefur ekki tekist að hafa forustu um að snúa blaðinu við í atvinnulífi landsmanna. Það hefur ekki tekist að vekja bjartsýni hjá fyrirtækjum. Það hefur ekki tekist að auka fjárfestingar í þjóðfélaginu þannig að fjárfestingar eru og verða á næsta ári í sögulegu lágmarki þannig að það lágmark ýtir enn þá undir atvinnuleysið í landinu. Nú er ríkisstjórnin ósammála um --- eins og annað, hún er yfirleitt ósammála um allt --- hvernig forustu á að veita í þessu, hvernig á að tala í raun. Hæstv. forsrh. virðist vera búinn að komast að þeirri niðurstöðu að það eigi að tala með nokkurri bjartsýni og reyna að snúa þróuninni við með þeim efnum. Stefnræðan fól í sér nokkra bjartsýni. Hins vegar er forustumaður og formaður hins stjórnarflokksins, hæstv. utanrrh, ekkert sammála þessu fremur en öðru og talar af mikilli svartsýni. Þannig að þjóðin veit auðvitað ekkert hvað er fram undan og það er engin forusta hjá þessar ríkisstjórn um að vekja þá bjartsýni sem þarf til þess að snúa blaðinu við í atvinnulífi landsmanna. Takist það ekki þá verðum við með enn þá verra fjáraukalagafrv. núna rétt fyrir áramótin og enn þá verra næsta ár. Það er alveg ljóst. Ég viðurkenni það og það kemur fram í þessu frv. að ríkissjóður tók nokkuð á sig til þess að greiða fyrir kjarasamningum. Ég er ekki að gagnrýna það í sjálfu sér. Hitt er miklu verra að það virðist verða misbrestur á því að það eigi að standa við þau áform og þarf ekki annað en vitna til ályktunar miðstjórnar ASÍ um það mál frá 6. okt. sl. En hún endar svo, með leyfi forseta, eftir að forsagan er rakin: ,,Það er álit miðstjórnar að ef ekki verði gerðar verulegar breytingar á þessum atriðum frá því sem nú er í fjárlagafrv. muni það óhjákvæmilega hafa áhrif á niðurstöðu við endurskoðun kjarasamninga. Með þessu móti gæti ríkisstjórnin ekki einungis valdið verulegum trúnaðarbresti í samskiptum aðila, heldur einnig dregið úr þeim stöðugleika sem ríkt hefur bæði á vinnumarkaði og í efnahagslífi hér á landi á undanförnum árum.`` Það er gagnrýnisvert að ekki skuli vera staðið við þau áform og þau fyrirheit sem gefin voru við gerð kjarasamninga og það ber að vona að hæstv. ríkisstjórn sjái að sér í þeim efnum. Hitt er svo annað mál og það verð ég sem þingmaður og fjárlaganefndarmaður að gagnrýna harðlega, það samráð sem hefur verið við þingið og fjárln. í þessum efnum. Það kemur fram hér í fjáraukalagafrv. varðandi þær framkvæmdir til atvinnuskapandi aðgerða sem fyrirhugaðar eru, að fjmrn. hefur í samráði við önnur ráðuneyti gengið frá verkefnalista vegna framkvæmdanna og hann er birtur í fskj. 2 við þetta frv. Þar er m.a. leitað eftir 1.045 millj. kr. heimild vegna þeirrar framkvæmdaáætlunar. Um þennan lista hefur ekkert verið fjallað í fjárln. Hann hefur ekki verið afgreiddur þar og ekkert samráð verið haft við nefndina um skiptingu þessara liða sem eru þó verulegar, eins og kemur hér fram á bls. 54. Nýjar heimildir eru upp á 487 millj. kr. og um þetta mál hefur ekkert samráð verið haft við nefndina. Til að ég sé nú alveg nákvæmur í þessu, þá mun hafa verið minnst á á einum fundi í nefndinni að það stæði til að gera slíkan lista. En hann hefur ekki verið borinn undir nefndina eða samþykktur þar og auðvitað er þetta alveg óviðunandi og ber að gagnrýna það mjög harðlega. Hér kemur einnig fram á bls. 42 í fjáraukalagafrv. þar sem fjallað er um framlög til viðhalds og endurbóta á húseignum ríkisins að skipting á því fé liggi ekki fyrir en hún verði kynnt fjárln. Hér er komið inn í athugasemdir fjáraukalagafrv. að skiptingar verði kynntar fjárln. Mér er spurn hvort það eigi þá ekki að taka þær þar til afgreiðslu og samþykkja þær. Mér er spurn, hvort fjárveitingavaldið sé komið algerlega til framkvæmdarvaldsins með slíkum yfirlýsingum eða hvort þetta sé merki um það. Ég vona að hér verði teknir upp betri hættir varðandi afgreiðslu þessara mála. Á bls. 31 í frv. er rætt um viðhald og stofnkostnað og segir svo: ,,Í tengslum við gerð kjarasamninga sl. vor ákvað ríkisstjórnin að verja rúmlega 1 milljarði króna til atvinnuskapandi verkefna. Helmingur þeirrar fjárhæðar voru heimildir í fjárlögum 1992 sem ekki voru nýttar á því ári. Talið er að álíka há fjárhæð til framkvæmda í fjárlögum 1993 verði ekki nýtt á því ári. Ríkisstjórnin hefur gefið vilyrði um að þær flytjist til ársins 1994.`` Hér er sagt að viðhald og stofnkostnaður sé talinn nema 16,4 milljörðum kr. á árinu 1993 og hækki um 500 millj. kr. frá fjárlögum. Hins vegar segir hér neðst á sömu blaðsíðu: ,,Á árinu 1993 verða útgjöld ríkissjóðs til atvinnuskapandi aðgerða, einkum fjárfestingar og viðhalds, aukin um 1.000 millj. kr. frá því sem áður hefur verið ákveðið. Þetta felur í sér að heildarútgjöld ríkissjóðs vegna fjárfestingar og viðhalds á árinu 1993 verða um 17 milljarðar kr. eða 3 milljörðum kr. meiri en árið 1992.`` Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvernig stendur á þessu misræmi þarna á milli? Hér er viðhald og stofnkostnaður á sömu bls. talinn nema 16,4 milljörðum kr. á árinu 1993 og síðan 17 milljörðum kr. Þarna skakkar einhverju og væri fróðlegt að heyra skýringar á því. Þarna skakkar um 600 millj. kr. Varðandi það mál sem hæstv. ráðherra kom hér inn á um Hæstarétt og fjallað er um á bls. 34 í frv., þá er það rétt að auðvitað hefur Alþingi fjárveitingavaldið. Það hefur það á meðan framkvæmdarvaldið er ekki búið að taka það af því svona smám saman. En eigi að síður er mér spurn: Hver hefur ákveðið þessar launagreiðslur? Ég veit ekki betur en þessar launagreiðslur séu í ákveðnum farvegi. Þær séu í höndum Kjaradóms. Þess vegna finnst mér náttúrlega fullkomlega óeðlilegt að það sé hægt að senda ríkissjóði þennan reikning eða Alþingi sem auðvitað er rétt að á að veita heimildir af eða á um að greiða hann. En hins vegar þurfa að vera heimildir og launaákvarðanir hjá réttum aðilum þurfa að liggja þar að baki. Það vildi ég taka fram varðandi þetta mál. Ég vildi bera fram eina fyrirspurn til hæstv. fjmrh. varðandi Hafrannsóknastofnun sem fjallað er um hér á bls. 38. Þar stendur að gerð sé tillaga um að sértekjur stofnunarinnar verði lækkaðar og verði frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins að lögum mun Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins verða lagður niður og lækkar þá fjárþörf Hafrannsóknastofnunar sem nemur 190 millj. kr. óhöfnum innistæðum í sjóðnum. Nú kann það að vera að ég hafi ekki lesið frv. um þróunarsjóð nógu vel og skýringar sé þar að finna, en ég vil eigi að síður biðja hæstv. fjmrh. um nánari skýringar á þessu atriði. Það kemur auðvitað fram í þessu frv. að sparnaður sem ákveðinn hefur verið, gengur ekki upp, t.d. í heilbrigðiskerfinu þar sem verið hefur röð af slíkum ákvörðunum sem hafa ekki gengið upp m.a. vegna ónógs undirbúnings. Dæmi um það er að finna á bls. 40 þar sem fjallað er um Tryggingastofnun ríkisins og farið er fram á aukafjárveitingu að upphæð um 350 millj. kr. vegna þess að ýmsar aðgerðir sem áætlaðar hafa verið hafa ekki gengið upp. Sama er að segja um gjaldheimtur og innheimtukostnað þar sem farið er fram á 70 millj. kr. viðbótarheimild og væri fróðlegt að fá nánari skýringar á því hvers vegna farið er fram á slíka heimild. Síðan er farið fram á 50 millj. kr. viðbótarheimild vegna ferjurekstrar sem átti nú að koma í mjög gott horf og skikkanlegt við síðustu fjárlagagerð, en auðvitað voru ekki allir endar þar hnýttir. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu að sinni, enda tíminn búinn samkvæmt hinum nýju þingsköpum og láta nægja, ef ég má, að enda á því að auðvitað sýnir þetta fjáraukalagafrv. að fjárlagafrv. var eins og stjórnarandstæðingar héldu fram meira og minna marklaust plagg. Það hefur mistekist að koma bjartsýni og framkvæmdahug í þjóðina og snúa hjólum atvinnulífsins við og kjarasamningar eru meira og minna að verða í uppnámi. Þetta er ekki góður dómur yfir þeim sem stjórna.

Virðulegi forseti. Það er aðeins eitt atriði sem ég tel ástæðu til þess að svara núna þannig að það sé með í umræðunni --- annað verður að bíða til síðari tíma --- en það varðar fyrirspurn sem kom frá hv. þm. vegna mismunandi talna um viðhald og stofnkostnað á bls. 31 í þessu frv. Annars vegar segir að viðhald og stofnkostnaður verði talinn nema 16,4 milljörðum kr. og hækki um 500 millj. en í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar neðar á blaðsíðunni segir að 17 milljarðar kr. muni ganga til þessara verkefna. Hluti af skýringunni er að það var tekið gilt að nokkur atriði væru tekin með í þessum milljarði sem ekki eru viðhald og stofnkostnaður. Það eru örfá atriði sem eru með slíkum hætti og færast á aðra liði. En að meginstefnu til er þetta vegna þess að við gerum ekki ráð fyrir að okkur auðnist að verja öllum þessum fjármunum til viðhalds og fjárfestinga á þessu ári en það er verið að undirstrika það að þær heimildir verða færðar yfir á næsta ár og með sama hætti og við færum heimildir yfir á milli ára. Þetta misræmi kemur fram af þeim sökum, að við gerum ráð fyrir því að það nýtist ekki nema u.þ.b. helmingurinn af milljarðinum á yfirstandandi ári en 500 millj. eða þar um bil færast yfir á næsta ár. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, láta koma fram núna sem andsvar. Önnur atriði verða að bíða þar til síðar.

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að með þessari yfirlýsingu hæstv. fjmrh. hafi það verið staðfest að þessir fjármunir muni færast á milli ára og er það nokkurs virði að fá þá yfirlýsingu og það eyðir þá öllum vafa um vilja ráðherra í því efni.

Hæstv. forseti. Frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993 liggja nú hér enn fyrir. Eins og hv. 2. þm. Austurl. hefur þegar farið í gegnum, þá sýnir það sig auðvitað að við hv. stjórnarandstöðuþingmenn höfðum rétt fyrir okkur þegar við spáðum því að fjárlög ársins 1993 yrðu ekki afgreidd með 6,2 milljarða kr. halla eins og lagt var upp með, heldur er hér talað um halla sem nemur 12,3 milljörðum. En ég held að við getum öll verið nokkuð viss um að sá halli verður enn meiri þegar ári lýkur. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það sem hv. 2. þm. Austurl. sagði hér áðan, en fjárln. Alþingis hefur lagt á það mikla áherslu að ráðuneyti og stofnanir greiði ekki út fé sem ekki er heimild fyrir. Og von okkar var sú að fjáraukalög mundu verða óþörf í meira mæli en áður. Hér hefur legið fyrir þinginu um nokkurra ára skeið og því miður ekki fengið afgreiðslu, frv. til laga um greiðslur úr ríkissjóði sem fjárln. og raunar tvær hafa flutt. Von okkar er nú að á þessu ári náist það frv. í gegnum hið háa Alþingi. Við höfum einnig reynt að beita okkur fyrir því að hægt sé að lesa saman ríkisreikning og fjárlög. Eins og frá ríkisreikningi hefur verið gengið hefur það verið nær ógerlegt og við eigum von á því að nefnd sem er að fjalla um þau mál ljúki nú loks störfum eins og hæstv. ráðherra hefur lofað fyrir næstu áramót. Það er annað sem hv. fjárln. hefur gert að umræðuefni og lagt nokkra áherslu á, en það er að safnliðir sem fjárln. leggur vinnu í að deila út, verði síðan ekki greiddir á allt annan hátt þegar kemur til ráðuneytanna og ég mun koma aðeins að því síðar í sambandi við mál sem kemur einmitt fram í þessa veru hér í frv. til fjáraukalaga. En ég hyggst fara í gegnum ráðuneytin eitt á eftir öðru og ætla að leyfa mér, hæstv. forseti, að hefja mál mitt með því að mæla fyrir brtt. sem við hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og sú sem hér stendur höfum borið fram við 3. gr. en það er 13 millj. kr. framlag til Hæstaréttar vegna yfirvinnu sem Hæstiréttur hefur ákveðið að greiða starfsmönnum sínum. Það er óþarfi að fara mörgum orðum um þetta mál. Það hefur þegar hlotið nokkra umfjöllun í fjölmiðlum. Við teljum það ekki verjandi að einstakar stofnanir geti ákveðið laun sín sjálfar. Í þessu tilviki er það Kjaradómur sem á að annast ákvarðanir um laun hæstaréttardómara og ég vil taka það fram fyrir mitt leyti að í orðum mínum felst ekki að ég telji að hæstaréttardómarar hafi of há laun. Ég tel hins vegar að það sé óhæfa með öllu að einstakar stofnanir taki fram fyrir hendurnar á Kjaradómi og ákveði sér laun sjálfar. Það gefur auga leið hver áhrif það hefði ef fleiri færu að þeirra dæmi, enda taka dómarar við Hæstarétt fram í greinargerð frá réttinum að hið endanlega ákvörðunarvald liggi hjá hinu háa Alþingi. Þess vegna hljóta hv. þm. að greiða um það atkvæði við afgreiðslu þessa frv. hvort þeir eru því sammála að hæstaréttardómarar ákveði þessa viðbótargreiðslu sjálfum sér til handa að upphæð 13 millj. kr. Þá er hér liður sem hlýtur að vekja athygli manna, en það er liður 02-872. Lánasjóður ísl. námsmanna. Það er alkunna að margir námsmenn hafa nú hrökklast frá námi. Sérstaklega hefur það bitnað á konum sem hafa vikið úr námi til þess að vinna fyrir fjölskyldum sínum. Menn tala hins vegar hátt um það að tekist hafi að spara í útgjöldum Lánasjóðs ísl. námsmanna. Hér er m.a. farið fram á að framlag ríkissjóðs lækki hlutfallslega jafnmikið og endurskoðuð áætlun um lánveitingar sjóðsins í ár bendir til og það er beðið um að taka 60 millj. frá sjóðnum. Þetta kemur okkur spánskt fyrir sjónir sem eigum börn enn í námi og teljum að nær hefði verið að nýta þessar 60 millj. til handa þeim sem nú verða að hverfa frá námi vegna þrenginga sem sjóðurinn hefur valdið þeim. Þá er óhjákvæmilegt að víkja hér að liðnum 02-982 og ég vil benda hv. þm. á að síðasta setningin í aths. um þann lið hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í annan stað er borin upp tillaga um 5,3 millj. kr. aukafjárveitingu vegna kaupa á sýningarrétti kvikmynda til afnota fyrir grunnskóla.`` Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjármálaleg samskipti Hrafns Gunnlaugssonar við ýmsa opinbera aðila kemur fram að keyptar hafa verið í leyfisleysi, án heimildar, tvær kvikmyndir að upphæð 5,3 millj. sem eru kvikmyndirnar ,,Í skugga hrafnsins`` og ,,Óðal feðranna`` til sýningar í grunnskólum eins og þar segir. Þar kemur jafnframt fram að ekkert samráð var haft við Námsgagnastofnun og engin ósk frá henni lá þar fyrir. Aðrar kvikmyndir sem keyptar hafa verið til stofnunarinnar, og þessar tvær voru þær einu á árinu 1993, eru kvikmyndir sem eru byggðar á bókum sem grunnskólabörn hafa verið að lesa. En hér er ekkert um það að ræða. Þar sem þessi skýrsla verður tekin til umræðu hér í næstu viku skal ég ekki lengja mál mitt mjög. En hér er einfaldlega sagt frá því í skýrslu Ríkisendurskoðunar að eftir að kvikmyndamaðurinn hafði fengið neitun um framlag frá norrænum kvikmyndasjóði hafi hann komið að máli við ráðherra og niðurstaða þeirra fundar var að menntamálaráðuneyti Íslendinga greiddi 5,3 millj. kr. skuld í Landsbanka Íslands og þar segir að menntmrh. segist hér hafa tjáð Ríkisendurskoðun að hann hafi sjálfur tekið ákvörðun um kaup á þessum myndum. Hann tekur enn fremur fram að ráðherra hefði fullyrt að auk hans hefðu aðstoðarmaður hans, ráðuneytisstjóri og deildarstjóri, fjallað um málið og hefði enginn þeirra lagst gegn kaupunum. Námsgagnastofnun hefur hins vegar ekki tekið afstöðu til þess hvort umræddar myndir henti til notkunar í skólum, enda hefur erindi þess efnis ekki enn borist stofnuninni frá menntmrn. Þarna eru sem sagt blygðunarlaust settar 5,3 millj. til aðstoðar einstaklingi í bænum undir því yfirskini að það eigi að sýna þessar myndir í grunnskólum. Það hefur þegar komið fram að þær eru báðar bannaðar börnum. Og ég vil ráðleggja landsmönnum, ef þeir eru hart keyrðir í peningamálum, að fara til fundar við hæstv. menntmrh. og spjalla um fjármál sín og vita hvort ekki finnst flötur á því að greiða skuldir þeirra sem bágast eiga. Ég mun að sjálfsögðu ásamt félaga mínum, hv. þm. Margréti Frímannsdóttur, leggja fram brtt. við þessa grein einnig um að þetta falli niður. Það er fullkomlega fráleitt að vera að troða upp á Námsgagnastofnun kvikmyndum sem hún hefur ekkert við að gera. Það eru einmitt svona hlutir sem fjárln. hefur verið að reyna að berjast gegn, að ekki sé farið með fjármuni landsmanna eins og ríkiskassinn sé í einkaeign. Það er kannski einmitt menntmrn. sem er viðkvæmast ráðuneyta fyrir slíkum greiðslum. Það hefur margsinnis sýnt sig að ráðherrar hafa ekki hirt um þær úthlutanir sem fjárln. hefur ákveðið, einfaldlega vegna þess að þær hafa ekki birst í smáatriðum í fjárlögunum sjálfum og ekki heldur í nál. Nú hefur þeirri hugmynd verið fleygt í fjárln. að framvegis verði þessar úthlutanir tíundaðar í nál. þannig að fyrir liggi vilji nefndarinnar um hvernig þessum fjármunum skuli skipt, því að þarna er oft um verulegar upphæðir að ræða. Hæstv. forseti. Það vekur athygli hér á bls. 39 hversu ónákvæm fjárhagsáætlun sýslumannsembættisins í Reykjavík hefur verið. Það er sýnt fram á að útgjöld embættisins fari a.m.k. 15 millj. kr. umfram heimildir fjárlaga í ár. Það er að einhverju leyti skýrt með barnsburðarleyfum, en ég held að svo margar konur geti nú ekki verið við það embætti að það geti nálgast þessa upphæð þannig að ég held að eitthvað annað hljóti að koma til ella er þetta embætti frjósamara en almennt gerist um opinber embætti í landinu.

Það eru fleiri.

Væri það vissulega gleðilegt. Á bls. 40, hæstv. forseti, er liður 07-981 þar sem talað er um að sótt sé um 60 millj. kr. til atvinnumála kvenna. Þar er um að ræða hluta þeirrar fjárhæðar sem ríkisstjórnin ákvað að beita sér fyrir að veitt yrði til atvinnuskapandi aðgerða í tengslum við gerð kjarasamninga fyrr á árinu. Svo segir hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,Félmrn. hefur skipað starfshóp`` o.s.frv. Síðan segir: ,,Ráðuneytið leggur til að um 35 millj. kr. fari til fyrirtækjarekstrar einkaaðila af margbreytilegum toga, um 20 millj. kr. fari til ýmissa verkefna á vegum sveitarfélaga og um 5 millj. kr. fari til námsaðstoðar til að skapa atvinnulausum konum betri aðstöðu á vinnumarkaði.`` Hér er sama vandamálið uppi að fjárln. hefur auðvitað ekkert haft um að segja hvernig þessi upphæð skuli skiptast og það kemur mér spánskt fyrir sjónir að 5 millj. þurfi til námsaðstoðar. Ég man ekki betur en í lögum um atvinnuleysistryggingar geti fólk átt kost á fjárframlögum til námskeiðahalds og framhaldsmenntunar þannig að mér þykir mjög kyndugt að fara að nota hluta af þessum 60 millj. til slíkra hluta. Það hljóta að vera aðrar leiðir til þess. Í kaflanum 08 við lið 271 er dálítill sorgarsöngur. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að auki lítur út fyrir að áform um 50 millj. kr. sparnað í fæðingarorlofi og 75 millj. kr. sparnað með einföldun og samræmingu bóta nái ekki fram að ganga í ár. Á móti kemur að horfur eru á að útgjöld vegna lífeyristrygginga hafi verið ofmetin um 185 millj. kr. í fjárlögum en slíkt frávik má telja innan eðlilegra skekkjumarka.`` Hér sést enn og aftur að allar þessar tilfærslur innan tryggingakerfisins koma að engu gagni, sparnaðurinn er enginn. Og þó að hæstv. heilbrrh. sem við höfum haft á þessu kjörtímabili hafi jafnvel reynt að hafa áhrif á barnsfæðingar, þá hefur það nú ekki tekist og áætlaður sparnaður í fæðingarorlofi hefur ekki tekist þar af leiðandi. Ég veit ekki hvernig á að taka svona yfirlýsingum, en tölur sýna að hér koma útgjöld á móti sparnaði þannig að þegar upp er staðið virðist allt standa á sléttu hvernig sem menn brjótast um á hæl og hnakka. Það er gleðilegt fyrir landsmenn í Norðurlandskjördæmi eystra að þar er blómlegt um þessar mundir og eftir umtalsverðar vegaframkvæmdir í Ólafsfirði þá skal einnig flýta hafnarframkvæmdum. Ekki skal ég hafa á móti þessu. En það er lítið annað sem hæstv. samgrh. þarf á aukafjárlögum en þessar framkvæmdir í kjördæmi sínu og auðvitað björgunarfé til Herjólfs og verður það nú sjálfsagt ekki fyrsta upphæðin sem við fáum að berja augum. Hæstv. forseti. Þrátt fyrir allt hygg ég að aukafjárlög séu minni að vöxtum en oft áður og kannski mjakast þó hægt fari að aðilar geri raunhæfar fjárhagsáætlanir þannig að fjárlög séu ekki jafnórafjarri raunveruleikanum og oft var áður. En hitt er annað mál að ríkisstjórnin er þar auðvitað mikill örlagavaldur og með ákvörðunum sem átti að taka en ekki eru teknar eru auðvitað bæði fjárlagagerð ársins 1994 og raunar aukafjárlög meira og minna í uppnámi. Við höfum ekki fengið svar við því hvers vegna milljarðurinn sem átti að koma til atvinnuskapandi verkefna verður ekki nýttur á þessu ári. Sá siður hefur verið tekinn upp að menn geti fært ónýtt framlag yfir á næsta ár og þá langar mig að spyrja: Kemur þá samt hinn milljarðurinn sem samið var um við verkalýðshreyfinguna? Og þannig mætti lengi spyrja. Heilsukortin sem áttu að standa vörð um heilbrigðiskerfið svo það hryndi ekki til grunna virðast vera úr sögunni og hvað kemur þá? Hvernig á hv. fjárln. að vinna störf sín nú, sem situr yfir því dag hvern að berja saman fjárlög næsta árs, þegar ríkisstjórnin eða landsfundur Sjálfstfl. eða einhverjir aðilar eru að berja niður það sem þegar er að finna í fjárlögum næsta árs. Það segir sig auðvitað sjálft að slík vinna er mestan part marklaus og það væri þess vegna gott að vita eiginlega tvennt: Í fyrsta lagi, er þetta umtalsverður hluti af aukafjárveitingum ársins 1993 sem hér er beðið um eða er að vænta verulegra upphæða enn, áður en ári lýkur? Í öðru lagi, hver verða örlög þess fjárlagafrv. fyrir árið 1994, sem hér liggur fyrir og verið er að vinna að? Verður það tekið upp vegna ákvarðana sem teknar voru um helgina? Eða eigum við að halda áfram að vinna í fjárlögum sem enga þýðingu hafa? Þetta hefði ég nú gaman af að heyra hæstv. ráðherra upplýsa okkur um og ekki síst hvort milljarðurinn sem átti að koma á næsta ári kemur til viðbótar við milljarðinn sem ekki var notaður nema að litlu leyti eða verður farið fram hjá því að greiða hann? Hæstv. forseti. Það þjónar kannski ekki miklum tilgangi að lengja þessa umræðu á þessu stigi. Málið kemur auðvitað til kasta hv. fjárln. og er raunar á dagskrá þegar á morgun svo ég mun auðvitað vinna í því þar. En það er satt að segja heldur raunalegt að sitja í fjárln. og fjalla um þau skelfilegu mistök sem hér hafa verið gerð.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að svara einstökum spurningum um einstaka liði sem fram komu hjá hv. þm. Mér gefst tækifæri til þess síðar. En ég vil vegna umræðna um fjárlög næsta árs sem reyndar eru ekki á dagskrá núna, þó segja það, að við teljum okkur í fjárlagagerðinni hafa farið að þeim samningum sem gerðir voru við verkalýðshreyfinguna. Viðræður hafa staðið yfir við aðila vinnumarkaðarins upp á síðkastið svo ég get ekki skotið fyrir það loku að það verði ekki gerðar einhverjar breytingar í framhaldi af því. Þessi stjórn er ekki svo föst og óbreytanleg að hún vilji ekki eiga gott samstarf við aðila vinnumarkaðarins til að halda vinnufrið í landinu. Í öðru lagi var rætt um heilsukortin. Það er nú þannig að þótt landsfundur Sjálfstfl. sé merk stofnun þá hefur hann ekki yfir Alþingi að segja. En því til viðbótar má geta þess að landsfundur Sjálfstfl. ályktaði ekkert um heilsukortin og hefur komið mjög skýrlega fram að það er á misskilningi byggt, enda var þar verið að tala um stefnumótun til lengri tíma. Þetta vildi ég að kæmi hér fram strax í þessum umræðum sem andsvar við pörtum úr ræðu hv. þm.

Virðulegi forseti. Svo sem fram hefur komið hjá þeim sem hér hafa talað á undan mér, þá er halli fjárlaga allmiklu meiri heldur en gert var ráð fyrir og kemur það raunar ekki á óvart svo venjubundið sem það hefur verið. En ég veit ekki hvort menn hafa gert sér grein fyrir því að hér er ekki aðeins um tvöföldun á hallanum að ræða, sem er þó talað um svona sem þumalputtareglu, heldur meira en það því hann gerir meira en tvöfaldast. Hækkunin er 133% frá því sem áætlað hafði verið. Frv. til lánsfjárlaga, bæði það sem hér hefur nýlega verið rætt og lagt til viðbótar við lánsfjárlög árið 1993, endurspeglar að sjálfsögðu þessa staðreynd að hallinn hefur aukist svona mikið. Heildarlánsfjárþörfin var eins og kom fram hjá fjmrh., ég tel fyllstu ástæðu til þess að endurtaka þær staðreyndir, heildarlánsfjárþörfin var 15,3 milljarðar. Viðbótin er samkvæmt þessu fjáraukalagafrv. núna 6 milljarðar, en þar er ótalið framlag til Landsbanka Íslands upp á 2 milljarða kr. sem samþykkt var hér á þinginu sl. vetur og þar að auki uppkaup í fullvirðisrétti sem eru 700 millj. kr. þannig að hallinn verður nokkuð meiri þegar upp er staðið. Það er spurning hvort þessar upplýsingar eiga að vera með í fjáraukalagafrv. eða að koma aðeins í ríkisreikningi. Það er enn þá deila um það milli fjmrn. og Ríkisendurskoðunar hvernig með skuli fara. En staðreyndin er samt sem áður sú að Landsbankinn fær þessa 2 milljarða. Það er búið að samþykkja það hér á hinu háa Alþingi. Það er auðvitað hlutur sem kemur þegar upp er staðið til gjalda hjá ríkissjóði og eykur þar af leiðandi halla ríkissjóðs á þessu ári. Til frekari skýringar ætla ég að vitna hér í niðurstöður úr skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrir fyrstu sex mánuði ársins í ár. Því miður hefur Ríkisendurskoðun ekki enn unnist tími til að skila af sér skýrslu fyrir níu mánuði ársins, en þessi skýrsla er þó unnin í ágúst þannig að ég tel að inn í hana hafi verið teknar allmargar forsendur og það sé fullkomin ástæða til að skoða það sem Ríkisendurskoðun segir þar um afkomuhorfur í árslok 1993. Það snertir þá það frv. sem við erum hér að ræða. Það hefur reyndar komið í ljós þegar maður skoðar mat Ríkisendurskoðunar á afkomu ríkissjóðs allt frá árinu 1986 að Ríkisendurskoðun hefur tekist nokkuð vel upp við að spá á miðju ári fyrir um það hver yrði lokahalli fjárlaga og hefur komið í ljós að ekki munar mjög miklu á því sem endanlega verður. En í þessari skýrslu um framkvæmd fjárlaga fyrstu sex mánuði ársins 1993 í kaflanum um afkomuhorfur í árslok 1993, segir Ríkisendurskoðun, með leyfi forseta: ,,Niðurstöður Ríkisendurskoðunar eru þær að ef stjórnvöld taka engar nýjar ákvarðanir í ríkisfjármálum það sem eftir er ársins og verðlags- og launaþróun haldast innan viðmiðunarmarka mun lánsfjárþörf A-hluta ríkissjóðs aukast um 7,5--8 milljarða kr. eða úr 15,4 milljörðum kr. eins og fjárlög ársins gerðu ráð fyrir í 23--23,5`` --- en ekki í 20 milljarða kr. eins og segir í fjáraukalögum nú. ,,Að frádreginni afborgun lána ríkissjóðs er hrein lánsfjárþörf áætluð um 17 milljarðar króna og hækkar um svipaða fjárhæð og heildarlántökur ársins. Meðtalin í lántökum ríkissjóðs á árinu 1993 er lántaka vegna Landsbanka Íslands og lokauppkaup á fullvirðisrétti bænda samtals að fjárhæð 2,7 milljarðar kr. Mat á rekstarafkomu A-hluta ríkissjóðs í árslok þessa árs er að rekstrarhallinn muni verða á bilinu 14--14,5 milljarður kr. að meðtöldum framlögum til Landsbanka Íslands og lokauppgjöri vegna fullvirðisréttar. Í fjárlögum ársins 1993 var gert ráð fyrir rekstrarhalla A-hluta ríkissjóðs að fjárhæð 6,2 milljarðar kr. og gerir stofnunin því ráð fyrir að hann aukist um rúmlega 8 milljarða kr.`` Og hækkun á hallanum er þá samkvæmt þessari úttekt Ríkisendurskoðunar 133% og er það allhá tala. Það er í raun og veru ekki hægt að ræða um fjáraukalög fyrir þetta ár öðruvísi en að koma jafnframt inn á forsendur fjárlaga fyrir næsta ár. Það má spyrja hvort það fjárlagafrumvarp, sem nýlega var kynnt, muni verða jafnóraunsætt og þetta sem við erum hér að ræða. Það mátti raunar heyra í framsögu hæstv. fjmrh. þegar hann kynnti það frv. að enn væri verið að tína saman hugmyndir um hvernig lækka mætti þann halla sem þar var settur fram og er kannski ástæða til að spyrja að því hvort eitthvað hafi orðið ágengt í því að finna einhverjar leiðir til að lækka hann. Það er líka svolítið furðulegt þegar maður ræðir um stefnu ríkisstjórnarinnar í fjárlögum ríkissjóðs hvernig hún forðast sífellt að ræða um það að hér sé um að ræða skattahækkanir á almenning, skattahækkanir á einstaklinga. Til þess að forðast að tala um skatta og skattahækkanir þá er sífellt rætt um einhver önnur orð. Ég held að það megi nánast segja að það sé farið að finna upp mjög mörg nýyrði í sambandi við það að fela þetta orð, skattar. Það er talað um þjónustugjöld, það er talað um skólagjöld og það er talað um heilsukort og tekjutengd þjónustugjöld og ég bara spyr: Hvað eru tekjutengd þjónustugjöld annað en skattar? Eru ekki skattar tekjutengd þjónustugjöld? Ég held að þeir hljóti að flokkast undir það. Heilsukortin eru hins vegar ekki tekjutengd þjónustugjöld, þau koma jafnt á alla, alveg sama hvaða tekjur menn hafa. Það sýnir enn og aftur að það er sífellt bætt sköttum á launþega, einstaklinga, en dregið af fyrirtækjum. Nú veit ég að ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin tók þessa stefnu var sú að hún hélt að með því mundi hún bæta atvinnuástandið, það væri verið að draga úr kostnaði fyrirtækja. En það er kannski vert að velta þeirri spurningu fyrir sér: Er nokkur ástæða til þess að vera að lækka skatta á fyrirtækjum sem á annað borð geta greitt skatta? Þau sem tapa greiða hvort sem er engan tekjuskatt því þau hafa engan ágóða til þess að greiða tekjuskattinn af þannig að lækkun tekjuskatta á fyrirtæki endurspeglar í raun og veru að það er verið að hygla þeim fyrirtækjum sem koma þó út með einhvern ágóða og ég bara spyr: Er ekki alveg eins hægt að skattleggja þau og einstaklinga? Það er spurning í 1. umr. hversu mikið á að fara í einstaka liði. Ég hef nokkuð reynt að rekja það hvert stefnir í þessum málum og hver stefna ríkisstjórnarinnar er. Þrátt fyrir það sem ég sagði áðan um að draga úr kostnaði fyrirtækja þá hefur ekki tekist að stemma stigu við atvinnuleysinu og kemur það auðvitað fram í því að Atvinnuleysistryggingasjóður þarf á meira framlagi að halda eins og sagt var fyrir um í raun og veru þegar yfirstandandi fjárlög voru rædd. Þá lá alveg ljóst fyrir að atvinnuleysi yrði meira en 3% enda sýnir reynslan að það hefur a.m.k. orðið 4,5 eða jafnvel 5% og farið yfir það á stundum. Ég veit ekki hvort ástæða er til þess að fara yfir í það hvernig þessi hækkun á fjárlögum sundurliðast sem hæstv. fjmrh. hefur raunar rakið og er ég ekkert að rengja það að hann hafi rakið það rétt. Hins vegar vil ég enn og aftur leggja áherslu á það að ég tel að hallinn verði enn þá meiri en þetta fjáraukalagafrv. sýnir og að heildarlánsfjárþörfin sé hærri en hér kemur fram. Hér hefur nokkuð verið rætt um aukaframlag vegna yfirvinnu Hæstaréttar og tel ég að þar sé um mál að ræða sem verður þá rætt innan fjárln. hvernig með skuli fara, en ég tel það mjög ámælisvert að það sé byrjað að greiða þessa yfirvinnu án samþykkis Alþingis og án þess að þetta hafi nokkurs staðar komið upp á borðið fyrr en núna fyrir nokkrum dögum, að Hæstiréttur hafi ákveðið að dómarar við réttinn fái greidda yfirvinnu og byrjað hafi verið að greiða þetta í febrúar á þessu ári. Hitt er svo mjög mikið álitamál hvort yfirleitt dómarar hafa þann rétt að ákveða sér þessa yfirvinnu. Byggðastofnun sækir hér um 20 millj. kr. til að styrkja heimilis- og listiðnað í landinu og hef ég ekki nema gott um það að segja. Í menntmrn. er einnig sótt um viðbótarheimild fyrir Rannsóknasjóð til þess að koma til móts við fyrri stefnumörkun um það að gera sérstakt átak í rannsókna- og þróunarmálum. Eins og mönnum er kunnugt þá átt fimmtungur af sölu eigna að fara til rannsókna- og þróunarstarfsemi. Þær hugmyndir gengu ekki eftir þannig að hér virðist eiga að reyna að bæta Rannsóknasjóði þetta að einhverju leyti með 45 millj. kr. viðbótarheimild --- eða ég spyr: Er það ekki meiningin, hæstv. fjmrh., að það sé verið að bæta það þarna að einhverju leyti?

Það er meiningin.

Ríkisstjórnin hefur ákveðið að leita eftir 10 millj. kr. heimild fyrir sérstöku viðbótarframlagi til fullorðinsfræðslu til kennslu nýbúa og verð ég að lýsa yfir ánægju minni með það þar sem við kvennalistakonur lögðum til við síðustu fjárlagaumræðu fyrir árið 1993 að það yrði tvöfaldað það framlag sem færi til kennslu nýbúa sem þá var áætlað að yrði um 10 millj. kr. Við drógum þá tillögu til baka vegna þess að við höfðum ákveðin vilyrði fyrir því að þetta yrði skoðað gaumgæfilega og ég sé að hér er í raun og veru orðið við þeirri brtt. okkar, þ.e. það er lagt til að hækka framlag til kennslu nýbúa um 10 millj. kr. Hv. 14. þm. Reykv. ræddi nokkuð um kaflann um Listir, framlög og ég vil taka undir það sem hún sagði um þá tillögu sem hér er borin fram að veitt sé 5,3 millj. kr. aukafjárveiting vegna kaupa á sýningarrétti kvikmynda til afnota fyrir grunnskóla. Það held ég að sé mjög umdeilt og ég segi fyrir mig að ef hún hefur ákveðið að leggja fram brtt. um að fella þetta framlag þá tek ég alveg heils hugar undir það. Ég sé enga ástæðu til þess ef ráðherra hefur ákveðið upp á sitt einsdæmi að kaupa þessar kvikmyndir sem allir vita raunar hver hefur átt, þá held ég að hann verði að taka það af sínu sérstaka ráðstöfunarfé en ekki leita eftir heimild Alþingis til slíks. Ég er sannfærð um að Alþingi samþykkir það ekki. Í utanrrn. kemur fram að heildarkostnaður við þýðingar vegna EES-samningsins stefnir í það að verða allt að 100% hærri en áætlað hafði verið, þ.e. það er um 90% hækkun frá því sem ætlað var þegar verkið var hafið á árinu 1990 og það er sem sagt útlit fyrir það að kostnaðurinn við það tvöfaldist frá áætlun og er það í samræmi við aðra áætlunargerð þessarar ríkisstjórnar. Ég get ekki sagt að ég harmi það mjög að það þurfi að fella niður 48 millj. kr. vegna þess að framlag Íslands til þróunarsjóðs EFTA fellur niður þar sem samningurinn hefur ekki tekið gildi. Sumir kunna e.t.v. að segja að þetta sé gott mál, að það sé gott að leggja til þróunarsjóðs EFTA, við fáum það margfalt á móti. Ég hef hins vegar upplýsingar um það að þeir sem hugsanlega mundu sækja í þennan sjóð eigi mjög óhægt um vik að gera það, standa illa að vígi. Það hefur ekki verið unnið það vel að vísinda- og þróunarstarfi innan lands að þeir aðilar sem hugsanlega gætu sótt í þennan sjóð séu raunverulega í stakk búnir til að gera það. Ég held að það sé mjög mikið álitamál hvað okkur nýtist af þessum sjóðum sem við erum að greiða í þegar samningurinn tekur gildi. Það er jafnvel farið að tala um það af aðilum í sjávarútvegi að þau helstu atriði sem voru jákvæð við þennan samning, þ.e. niðurfelling tolla og lækkun tolla af útfluttum sjávarafurðum sem átti að vera helsti plúsinn í samningnum, muni ekki koma fiskútflytjendum neitt sérstaklega til góða því þar sé jafnvel verið að gera einhverjar breytingar á. Hvort það er rétt skal ég ekki um segja en e.t.v. getur hæstv. fjmrh. svarað því. Hvort þar eru fyrirhugaðar breytingar á tollum sem muni þá draga úr þeim hagnaði sem hér hefur mjög verið tíundaður af þeim sem studdu samninginn. Í kaflanum um Ríkismat sjávarafurða kemur í ljós að biðlaun voru vanmetin um 8 millj. kr. þegar verið var að leggja niður stofnunina. Ekki virðast vera öll kurl komin til grafar í því að það hafi verið mjög hagstætt að leggja niður Ríkismat sjávarafurða. Staðreyndin er líka sú að alls konar eftirlitsstofnanir hafa þotið upp í framhaldi af þeim gjörningi og það hefur aukið kostnað þeirra sem skyldaðir eru til þess að hafa þessi vottorð undir höndum. Það hefur aukið kostnað þeirra mjög mikið og ég held að það sé hafin víðtæk umræða um það í þjóðfélaginu að þetta hafi ekki tekist sem skyldi fyrir utan það að ég held að ríkismatið þurfi eftir sem áður að starfa því oft og tíðum þarf að vera opinbert vottorð, en ekki bara frá einkastofu. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er búinn, ég hefði gjarnan viljað fara yfir nokkur atriði í viðbót en ég verð þá að geyma mér það til síðar.

Virðulegi forseti. Það er aðeins eitt atriði sem ég kýs að taka núna og vil benda sérstaklega á en það eru afkomuhorfur í A-hluta ríkissjóðs í árslok 1993. Miðað við álit Ríkisendurskoðunar annars vegar og fjmrn. hins vegar, þá er það svo að að undanförnu hefur það sýnt sig að afkoma ríkissjóðs hefur reynst betri en menn áttu von á á haustin einmitt vegna þess að þegar uppgjörsfrumvörpin koma fram þá kemur í ljós að heimildirnar hafa verið tiltölulega rúmar og vonandi verður þannig einnig nú. Það sem þó skekkir aðeins myndina þegar við annars vegar lítum á niðurstöðutölur Ríkisendurskoðunar og hins vegar ráðuneytisins er gamall draugur eða gömul viðhorf sem eru ólík hjá þeim báðum og vonandi verður saminn friður um það í framtíðinni en það eru framlögin til Landsbanka Íslands. Þannig er að við lítum á þetta sem eignfærð framlög sem fara á efnahagsreiknig og munum færa greiðslur þegar greitt er af pappírnum sem lagður var inn í Landsbankann, þ.e. vextirnir koma inn í fjárlög og eins ef til þess kemur að greiða þarf af skuldabréfinu. Ríkisendurskoðun telur eins og áður að þetta eigi að gjaldfærast á árinu jafnframt þótt engar greiðslur eigi sér stað. Þetta skýrir kannski að nokkru þann mun sem kemur fram í niðurstöðutölum um lánsfjárþörf. Ríkissjóður eða fjmrn. segir: Það verður engin lánsfjárþörf til þó að við skrifum pappír og leggjum pappírinn inn í Landsbankann. Greiðslan sem þarf að nota kemur ekki til skjalanna fyrr en við þurfum að greiða af þessum pappír annaðhvort vexti eða afborganir. Þetta skýrir muninn.

Virðulegi forseti. Það er að vísu alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. að þetta er ágreiningur um hugtök eða túlkanir á reikningnum, þ.e. hvort strax skuli færa skuldbindingar sem ríkið tekur á sig eða hvort þær skuli færa þegar greitt er af skuldbindingunum. Ég tel alveg tvímælalaust að það skuli færa skuldbindingarnar þegar þær eru ákveðnar jafnvel þó svo þetta skuldabréf sem hæstv. ráðherra nefndi hér áðan fyrir Landsbanka Íslands, 2 milljarðar kr., sé til allt að 20 ára og þó að það hafi nú raunar aldrei komið hér inn í þingið eða inn í fjárln. að sjá það bréf. En mér er sagt að það sé til allt að 20 ára þannig að ríkisstjórnin er að búa til fortíðarvanda fyrir framtíðina þarna. Hvað varðar það að þetta frv. til fjáraukalaga muni ekki sýna alveg rétta stöðu í árslok, vegna þess að það hafi breyst þá er það alveg rétt að það frv. sem kom til fjáraukalaga fyrir ári, á því voru áætluð miklu hærri gjöld heldur en svo urðu þegar upp var staðið. Það breyttist síðan með lokafjáraukalagafrv. sem nýlega er búið að leggja hér fram fyrir árið 1992, en það sem er nokkuð merkilegt í því eru einmitt þessar millifærslur á heimildum og umframgjöldum milli ára og það er búið að taka ákvarðanir á einu ári, við skulum segja árinu 1992, og það er ákveðið að ákveðin útgjöld skuli fara bæði til rekstrar og stofnkostnaðar eða viðhalds. Síðan er ákveðinn hluti af því sem ekki er nýtt fært yfir á næsta ár. Eftir sem áður var búið að taka ákvarðanir um þessi gjöld en heimildirnar færast til næsta árs og koma þá í raun og veru ekki fram fyrr en á því ári. Og það er kannski líka fróðlegt fyrir þá sem á hlusta að athuga milljarðinn sem fara átti til atvinnuskapandi framkvæmda. Hér er fskj. með þessu frv. þar sem kemur fram að yfirfærsla frá árinu 1992 er 558 millj. af þessum milljarði.

Virðulegi forseti. Fyrst um yfirfærslu á heimildum. Þetta er alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þm. að við verðum þá að horfa á málið alla leið. Nú gerist það til að mynda á næsta ári að það verða færðar heimildir af þessu ári til næsta árs, við skulum segja að það séu 400--500 millj. sem eru ekki í fjárlögum næsta árs. Verði þær greiddar á næsta ári, þá munu þær koma til gjalda og færast sem greiðslur og koma fram í afkomu næsta árs þannig að við verðum að horfa á þetta í þessum tíma. Með sama hætti vil ég nefna þetta með Landsbankann, að við leggjum áherslu á greiðslugrunninn og við munum að sjálfsögðu færa til gjalda þegar greiðslur fara fram. En ég minni á að það er óvíst hvort nokkurn tíma þarf að greiða af þessu bréfi sem er til langs tíma og við það er miðað í bankanum að þess þurfi ekki. Það er verið að taka þar á málum. Bankinn var ekki í neinni hættu. Það eina sem var verið að gera var að tryggja það að bankinn sem slíkur stæðist svokallaðar BIS-reglur og um væri að ræða 8% eiginfjárhlutfall í bankanum. Þess vegna þurfti að leggja þennan pappír fram, en þegar greiðslur koma af pappírnum þá munu þær að sjálfsögðu sjást á fjárlögum en fyrr ekki. Það er hins vegar rétt sem kom fram hjá hv. þm. að Ríkisendurskoðun vill hafa annan háttinn á, en það breytir ekki samt greiðslugrunnsniðurstöðu fyrir þetta ár.

Virðulegi forseti. Frv. það til fjáraukalaga fyrir árið 1993 sem hér er til umfjöllunar er á margan hátt athyglisvert og vil ég í örfáum orðum fjalla um það hér við 1. umr. Fjáraukalagafrv. ber að sjálfsögðu mjög merki þess samdráttar í þjóðartekjum sem við Íslendingar höfum þurft að búa við og þurfum að búa við á þessu herrans ári 1993. Þjóðartekjur eru minnkandi. Þær koma m.a. fram í minni tekjum ríkissjóðs. Það er minni velta í þjóðfélaginu og þar af leiðandi minni tekjur af veltusköttum og þetta kemur að sjálfsögðu fram eins og sést hér á frv. en tekjur eru áætlaðar að verði 3 milljörðum minni en fjárlög þessa árs gera ráð fyrir. Hins vegar eru hinar jákvæðu hliðar efnahagslífsins auðvitað þær að stöðugleikinn sem hér hefur verið og er í verðlagsmálum hefur þau áhrif að öll áætlanagerð er auðveldari og rekstur stofnana verður þess vegna viðráðanlegri. Það er betra að gera áætlanir og betra og auðveldara að halda rekstri stofnana innan áætlana og innan þess fjárlagaramma sem þær eiga að vinna innan. Það má glögglega sjá í þessu frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1993 að bein rekstrarútgjöld eru einungis um 1,2 milljarða inni í þessum auknu útgjöldum um ríkissjóð sem frv. gerir ráð fyrir. Þannig eru auðvitað bæði bjartar og örlítið dekkri hliðar á þessu, en ég vil vekja sérstaka athygli á þessum þætti að stöðugleikinn hefur vissulega mjög jákvæð áhrif á rekstur ríkissjóðs og það hefur auðvitað komið í ljós síðustu árin. En það er annað sem setur mjög mark sitt á þetta frv. til fjáraukalaga. Það eru aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem var gengið til í tengslum við kjarasamninga og auka útgjöldin og þá einkum og sérstaklega er það gagnvart stofnkostnaði og viðhaldi eins og fram kemur í frv. en þær aðgerðir eru fyrirhugaðar m.a. til þess að treysta og tryggja atvinnustigið. Það skiptir auðvitað afar miklu máli að reyna að búa svo um hnúta að fjárveitingar geti orðið til þess að efla atvinnu og draga þar með úr útgjöldum ríkissjóðs á hinn bóginn af atvinnuleysisbótum. Auðvitað er það þannig að það hefur margþætta þýðingu að tryggja atvinnuna, ekki einungis að spara ríkissjóði greiðslu úr Atvinnuleysistryggingasjóði heldur einnig það að bæta þá félagslegu stöðu sem þeir sem verða fyrir atvinnuleysi hljóta að standa frammi fyrir. En þegar fjallað er um fjáraukalög, þá hljótum við að líta til þess hvernig staðið er að framkvæmd fjárlaganna. Og það hittist nú þannig á að í morgun var ríkisendurskoðandi á fundi með fjárlaganefndinni þar sem hann fór yfir skýrslu sína um framkvæmd fjárlaga fyrir 6 mánuði ársins og það er auðvitað afar mikilvægt að fylgjast glöggt með því hvernig framkvæmd fjárlaga er. Ég held að óhætt sé að segja að það hafi gengið allvel og framkvæmd fjárlaganna sé innan þess ramma sem áætlanir stóðu til og það er auðvitað afar mikilvægt. Einn stærsti og mikilvægasti þáttur Í starfi fjárln. og reyndar Alþingis er að sjá til þess að það sé eðlilegt aðhald sem framkvæmdarvaldið fær varðandi framkvæmd þeirra fjárlaga sem afgreidd hafa verið frá þinginu og þess vegna held ég að þingið ætti að líta e.t.v. enn frekar eftir því hvernig að verki er staðið þegar fjallað er um fjáraukalög. Það er mjög athyglisvert og hlýtur að verða okkur hv. alþm. umhugsunarefni þegar við lítum til þess hvernig á mörgum undanförnum árum hefur verið staðið að framkvæmd fjárlaga. Það er mjög athyglisverð grein í nýlegu fréttabréfi um verðbréfaviðskipti þar sem gerð er athugun á því hvernig fjárlög annars vegar, áform um ríkisútgjöldin hafa verið og svo hins vegar raunveruleikinn. Og það hefur satt að segja komið í ljós að halli á fjárlögum hefur árum saman orðið mun meiri en fjárlög hafa gert ráð fyrir hér á Íslandi. Þetta hlýtur að vera okkur ærið umhugsunarefni og ég held að bæði ríkisstjórn, framkvæmdarvaldið svo og Alþingi þurfi að bæta ráð sitt allverulega en sem betur fer held ég að með stöðugleika í verðlagsmálum ætti að verða auðveldara að vinna að því markmiði að halli verði sem minnstur á fjárlögum og svo hins vegar að við reynum að láta áætlanir standast. Það er m.a. hlutverk okkar hv. þm. í fjárln. að fara rækilega yfir bæði fjáraukalögin og frv. til fjárlaga þegar þau eru til meðferðar og ég fæ gott tækifæri til þess að skoða þetta frv. til fjáraukalaga núna eftir 1. umr. og mun því ekki lengja þessa umræðu. En ég vænti þess að okkur takist að afgreiða þetta fjáraukalagafrv. sem allra fyrst vegna þess að ég tel að það sé afar mikilvægt að stofnunum á vegum ríkisins sé það ljóst eftir hvaða ramma þær eigi að vinna og með því sköpum við einnig verulega meira aðhald en þegar lausatök eru á þessu og frumvörp eru ekki afgreidd eins og fyrsta fjáraukalagafrv. hvers árs. Með þeim orðum, virðulegi forseti, vil ég ljúka þessari ræðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson, sem er varaformaður fjárln., gerði hér að umtalsefni að við þyrftum að fylgjast vel með framkvæmd fjárlaga og framkvæmd fjárlaga sýndi það að það hefði verið staðið mjög vel að þessum málum. Ég get tekið undir þau orð hans að það er nauðsynlegt að fylgjast vel með framkvæmd fjárlaga en ég get ekki tekið undir það að það hafi verið staðið mjög vel að þessum málum þar sem á bls. 18 í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrstu 6 mánuðina kemur fram að þrjár umframheimildir eru 2,2 milljarðar kr. Það sem gerir stöðuna aftur skárri er það að óhafin framlög voru nokkru meiri þannig að það stóð í járnum. Það breytir samt ekki því að þessi óhöfnu framlög eru framlög sem koma til greiðslu síðar á árinu eða eru þá færð á milli ára. Eftir stendur að það er farið fram úr þeirri áætlun sem gerð hafði verið fyrir 6 mánuðina á þessu ári um rúma 2 milljarða kr. Og eins og hv. þm. Jón Kristjánsson sagði hér áðan, við erum hér alltaf að tala um stórar upphæðir, margar milljónir og milljarða, en 2,2 milljarðar kr. í umframgreiðslur á þessum fyrstu 6 mánuðum er allmikil upphæð.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu lengi. Ég vil þakka fyrir hana og flest þau atriði sem nefnd hafa verið ættu að skýrast betur í starfi þeirrar hv. nefndar sem fær málið til meðferðar. Það eru þó örfá atriði sem ég tel ástæðu til þess að ræða örlítið frekar um í þessari 1. umr. og skal ég nefna þau og reyna að vera stuttorður. Í fyrsta lagi vil ég nefna hæstaréttardómarana, en á bls. 38 í þessu frv. er að finna skýringu á því hvers vegna leitað er þeirrar heimildar, en um það var spurt í umræðunni. Hv. 2. þm. Austurl. spurði hver hafi ákveðið þessi laun til handa hæstaréttardómurum. Ég tel réttast að vísa til athugasemdar sem birst hefur opinberlega frá dómurum við Hæstarétt, en þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þegar komið var fram á árið 1992 hafði vinnuálag í Hæstarétti mjög aukist frá því sem áður var. T.d. má nefna að dómar og aðrar ákvarðanir réttarins voru 275 á árinu 1990, 391 á árinu 1991, en urðu 412 á liðnu ári. Horfir ekki til breytinga í því efni, enda skipta þau mál hundruðum er úrlausnar bíða. Sú ákvörðun var því tekin að kynna forsrh. þá skoðun dómara við Hæstarétt að óhjákvæmilegt væri við þessar sérstöku og óvenjulegu aðstæður að greiða laun fyrir unna yfirvinnu umfram þá yfirvinnu sem ákvörðun Kjaradóms um föst laun tekur til. Þessi yfirvinna var varlega áætluð 48 stundir á mánuði í 10 mánuði á ári. Forsrh. var kynnt þetta með bréfi 28. júlí 1992 og þess óskað að ráðuneytið aflaði aukafjárveitingar vegna þessa og að tillit yrði tekið til þess við gerð fjárhagsáætlunar fyrir árið 1993.`` Síðan kemur og ég legg áherslu á það: ,,Hæstaréttardómarar leggja á það áherslu að þeir töldu ekki rétt með hliðsjón af sérstöðu og sjálfstæði dómsvaldsins að semja sérstaklega við framkvæmdarvaldið um þessar greiðslur fyrir unna yfirvinnu. Frumkvæði dómaranna laut að því einu að kunngera þá staðreynd sem ekki yrði lengur litið framhjá þ.e. að óhjákvæmilegt væri að greiða fyrir aukið vinnuframlag er fylgdi sívaxandi málafjölda.`` Og síðar segir, með leyfi forseta: ,,Þess er svo að gæta að löggjafarvaldið á lokaorð um þessar sem og aðrar fjárveitingar úr ríkissjóði. Það er því bæði rangt og ósæmilegt að bera hæstaréttardómurum á brýn ,,sjálftöku`` launa eða látið að því liggja að þeir hafi fundið og nýtt sér ,,gat`` í lögum sjálfum sér til ávinnings.`` Lýkur hér tilvitnun í ummæli hæstaréttardómaranna sem sent var út sérstaklega í tilefni af þessu. Þetta vil ég að komi fram vegna fyrirspurnar frá hv. þm. Á bls. 38 í frv. sem hér er til umræðu er fjallað um sjútvrn., Hafrannsóknastofnun, liður 05-202, og þar segir í lokin orðrétt, með leyfi forseta: ,,Verði frv. um Þróunarsjóð að lögum mun Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins verða lagður niður og lækkar þá fjárþörf Hafrannsóknastofnunar sem nemur 190 millj. kr. óhöfnum innstæðum í sjóðnum.`` Hér er verið að vísa til þess að í samningum sem gengu á sínum tíma um Þróunarsjóð sjávarútvegsins var ráð fyrir því gert að fallið yrði frá innheimtu þeirra fjármuna sem fengust vegna svokallaðs Hagræðingarsjóðskvóta, ég held það sé kallað það, og þegar sá samningur var gerður var gert ráð fyrir því að Verðjöfnunarsjóðurinn yrði lagður af. Í honum voru 230 millj. kr. Nokkuð hefur gengið á þessa fjármuni og það munu vera um 180--190 millj. kr. í dag. Þetta er þess vegna sett þarna inn til að sýna hvernig þessar greiðsluhreyfingar munu verða þegar búið er að ganga frá þeim lögum sem fjalla um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og önnur skyld mál sem tengjast munu tilkomu þess sjóðs. Vona ég að þetta skýri það hvað þarna er á ferðinni. Hv. 14. þm. Reykv., Guðrún Helgadóttir, ræddi um safnliði og útdeilingu þeirra. Því miður gefst ekki tækifæri hér til að fara ítarlega í þau mál en þess skal þó getið að við höfum látið kanna það hvert sé lögmæti þess að deila út fjármunum af hálfu fjárveitingavaldsins ef það er ekki tiltekið í fjárlögunum sjálfum eða með öðrum tryggilegum hætti eins og t.d. í ræðu formanns nefndar eða í nál. Niðurstaðan er sú að svokallaðir safnliðir séu til ráðstöfunar fyrir framkvæmdarvaldið nema að annað sé tiltekið í slíkum heimildum, eins og að sjálfsögðu fjárlögunum sjálfum sem auðvitað er tryggast, í áliti nefndar eða í ræðu formanns. Best er auðvitað að samkomulag sé frá upphafi um það hvernig skipta skuli safnliðum á milli nefndarinnar og viðkomandi ráðuneytis ef hv. nefnd telur æskilegt að skrifuð séu bréf til viðkomandi aðila sem njóta eiga fjármuna úr ríkissjóði með þessum hætti. Um Lánasjóð ísl. námsmanna er það eitt að segja að upphæðin sem kemur frá ríkinu miðast við tiltekið hlutfall útgreiðslu úr sjóðnum og það hlutfall er fundið út með þeim hætti að það er reynt að koma í veg fyrir að gengið sé á eigið fé sjóðsins, það markast af því, þetta eru að mig minnir 54% eða þar um bil af ráðstöfunarfé sjóðsins. Þetta er mikil breyting frá því sem áður var. Ekki vegna þess að reglur hafi verið hertar heldur vegna þess að nú er ekki lengur um það að ræða að sjóðnum sé ætlað að taka lán og þessu sé síðan ýtt inn á framtíðina með þeim hætti að einhvern tíma og einhvern tíma komi að skuldadögum. Nú er séð fyrir því að sjóðurinn hafi nægilegt fjárframlag úr ríkissjóði og lántökurnar og framlagið leiða ekki til þess að gengið sé á eigið fé sjóðsins. Ég vek athygli á því vegna liðar 02-982, Listir og framlög, að ríkisstjórnin stendur að sjálfsögðu að þessu frv. og þar með að þeirri tillögu sem þar kemur fram í öllum atriðum, þar á meðal varðandi fjárframlag til kaupa á kvikmyndum sem hér hafa verið til umræðu. Ég ætla ekki að fjölyrða um sýslumanninn í Reykjavík, þar eru viss vandamál uppi sem verið er að taka á þessa stundina og ég vænti þess að strax á næsta ári verði fjármál stofnunarinnar komin í gott og viðunandi horf og ég tek það skýrt fram að hér er ekki um að ræða neitt brot á lögum eða þess háttar heldur er einungis nauðsynlegt að tryggja betur áætlanagerð hjá sýslumanninum í Reykjavík. Um það sem getur í liðnum 07-981, þ.e. sá hluti 60 millj. kr. sem gengur til námsaðstoðar, get ég einungis vísað til skýrslu sem gefin hefur verið út af félmrn. Hv. 6. þm. Vestf., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, ræddi nokkuð um skatta sem kannski tilheyra ekki beinlínis þessari umræðu en taldi það ósanngjarnt að færa tekjuskatta niður á fyrirtækjum á sama tíma og tekjuskattar væru hækkaðir á einstaklingum og færði rök að sínu leyti fyrir þeirri skoðun sinni. Ég vil taka það fram að það er mjög mikilvægt fyrir okkur hér á landi að haga skattamálum fyrirtækja þannig að íslensk fyrirtæki séu vel samkeppnishæf miðað við fyrirtæki erlendis og að skattalög séu með þeim hætti að erlendir aðilar, jafnt sem innlendir, séu hvattir til þess að fjárfesta hér á landi. Það sem er að í okkar atvinnulífi er auðvitað fyrst og fremst það að atvinnulífið fjárfestir mjög lítið um þessar mundir og þeim mun meiri líkur eru á því að atvinnulífið fáist til þess að fjárfesta meira hér ef skattbyrðin minnkar. Við verðum að átta okkur á því að með því að styrkja þannig samkeppnishæfni fyrirtækjanna, bæði útflutningsgreinanna og samkeppnisgreinanna, eru meiri líkur á því að okkur takist að halda niðri atvinnuleysinu umfram það sem öðrum þjóðum hefur tekist. Það er nokkuð athyglivert að sjá síðasta tölublað af vikuritinu breska Economist. Í því riti er fjallað um velferðarþjóðfélögin á Norðurlöndum og rakið mjög greinilega og með einföldum og skýrum hætti hvernig þessum þjóðum hefur reitt af upp á síðkastið í þeim mótvindi sem verið hefur í Norður-Evrópu í efnahagsmálum. Ef þær tölur sem þar eru birtar eru bornar saman við tölurnar hjá íslenska ríkinu og þjóðarbúinu íslenska þá held ég að sá samanburður sé kannski mjög góður dómur um það hvernig okkur hefur tekist til hér á landi við afspyrnu erfiðar aðstæður. Ég nefni þetta vegna þess að hér eru á ferðinni nýjar upplýsingar, hér eru á ferðinni upplýsingar sem ég hygg að hv. þm. stjórnarandstöðunnar geti varla sagt að komi upp úr áróðurskokkabókum ríkisstjórnarinnar. Ég hvet þingmenn til þess að kynna sér þessar upplýsingar og bera þær saman við þær upplýsingar sem eru fyrirliggjandi um niðurstöður í íslenskum efnahagsmálum, ekki síst á sviði ríkisfjármála. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að í liðnum 02-233 er verið að setja meiri fjármuni til rannsókna og þróunarstarfa heldur en okkur var skylt samkvæmt fjárlögum. Ástæðan er sú að við teljum ekki viðunandi að bíða eftir því að tekjur komi af einkavæðingu og vildum setja þessa lágmarksupphæð til hliðar. Þetta eru u.þ.b. 45 millj. kr. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. um nýbúana og það má gjarnan koma fram hér að við erum sammála, hygg ég, allir alþm., að ef við erum að fá til landsins, til þessa harðbýla lands, fólk af öðru þjóðerni, sérstaklega fólk sem kemur úr allt öðrum menningarheimi þá er það tvímælalaus skylda íslenskra stjórnvalda og íslenska samfélagsins að taka þannig á móti þessu fólki að það geti aðlagast sem best íslenskum veruleika og íslenskri menningu. Það liggur bókstaflega í hlutarins eðli að það þýðir ekki að óska eftir því að þetta fólk komi hingað, fólk sem hefur átt við erfiðleika að etja heima hjá sér, fólk sem hefur þurft að flýja frá sínum heimkynnum, án þess að gera þannig við þetta fólk að það geti aðlagast íslenskum veruleika, íslensku lífi, íslenskri menningu. Ég vil láta það koma fram og ég fagna því að um þetta mál sýnist mér vera veruleg samstaða.

Virðulegi forseti. Vegna þess hluta í ræðu hæstv. fjmrh. sem fjallaði um safnliði þá sé ég ástæðu til þess að segja örfá orð. Sú vinnuregla hefur viðgengist í gegnum tíðina, að því er fjárln. hefur verið upplýst um, að tilteknir liðir í fjárlögum, svokallaðir safnliðir, hafa fengið þá meðhöndlun hjá fjárln. að þeim hefur verið skipt með tilteknum hætti og hefur verið litið svo á að það hafi verið gert í fullu samráði og með samkomulagi við viðkomandi ráðuneyti. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár vann fjárln. þetta með þeim hefðbundna hætti sem hefur viðgengist og stóð í þeirri meiningu og stendur enn að það hafi verið í fullu samráði og í samkomulagi við viðkomandi ráðuneyti enda hefur ekki komið nein athugasemd fram nema e.t.v. frá einu ráðuneyti. Ef hins vegar þessi framkvæmd getur ekki orðið þannig að talið sé viðunandi þá er auðvitað alveg ljóst að fjárln. verður að taka til athugunar þessa vinnureglu og breyta henni þá þannig að það komi óyggjandi fram í tillögum nefndarinnar sem lagðar eru fyrir Alþingi að ráðuneyti geti ekki gert tilraun til þess að víkja sér undan þeim tillögum og samþykktum sem gerðar eru á Alþingi eða reynt að útfæra þær með öðrum hætti en samkomulag hefur orðið um og samþykkt hefur verið í fjárln. Þetta vildi ég að kæmi fram við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég kem ekki hingað til að andmæla sjónarmiðum hv. þm., ég held að það skipti mestu máli að hv. þingnefnd og viðkomandi ráðherra verði sammála um niðurstöðuna. Það einasta sem ég vildi hafa sagt er að ég tel, og það er engin gagnrýni fólgin í því sem ég segi, að ef engin skýr skilaboð koma, að sjálfsögðu í sjálfu fjárlagafrv., í nál. meiri hluta eða nefndar eða í ræðu formanns eða í ræðum ákveðinna nefndarmanna, getur nefndin ekki reitt sig á að viðkomandi ráðherra, sem fær til ráðstöfunar safnlið sem ekki er greindur í sundur, taki ekki þann safnlið og deili honum út eftir því sem honum þykir eðlilegast. Þess vegna skiptir miklu máli til að koma í veg fyrir árekstra að ef nefndin telur sig eiga og vill skipta slíkum lið gerist það í fullu samkomulagi. Þetta er vandamál sem hefur verið rætt á milli nefndarinnar og einstakra ráðherra og ég tel að það sé hægt að leysa án þess að meiri háttar ágreiningur verði af því máli. Það eina sem ég vildi segja er það að hver væri að mínu mati lagaleg staða málsins, en auðvitað skipta lög miklu minna máli þegar um er að ræða víðtækt og gott samkomulag um framkvæmdina.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir síðustu orð hæstv. fjmrh. í ræðu hans áðan um nýbúana og skyldur okkar í þeim efnum. En það kom einnig fram í hans ræðu að ríkisstjórnin stæði öll að þeirri tillögu sem er að finna í frv. undir liðnum Listir og framlög um það að veita 5,3 millj. kr. til kaupa á sýningarrétti kvikmynda til afnota í grunnskóla, eins og stendur í greinargerð. Ég vil þá spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig á að nota þessar kvikmyndir fyrst ríkisstjórnin stendur öll að þessu, hvernig á að nota þessar kvikmyndir? A.m.k. önnur þeirra var bönnuð börnum innan 14 ára og í þeirri mynd er að finna að mínum dómi ofbeldi og manndráp. Því miður er það lýsing á því sem gerðist fyrr á öldum að vísu, ekki sannsöguleg heldur er þar um mynd höfundarins að ræða af þessum tíma, þannig að það hefur auðvitað vakið furðu hvers vegna þessar myndir voru keyptar því þær eru að mínum dómi ekki nothæfar í grunnskólum. Námsgagnastofnun var ekki höfð með í ráðum þegar þær voru keyptar heldur var verið að bjarga kvikmyndaleikstjóranum. En fyrst ráðherrarnir standa að þessu hvernig hugsa þeir sér að nota þessar myndir?

Virðulegi forseti. Ég get satt að segja ekki svarað fyrirspurninni fullkomlega því það er helst á færi menntmrh. og þeirra sem um málið fjalla. Hins vegar hygg ég að það sé hægt að nota kvikmyndir þótt í þeim séu ákveðin atriði sem verður að fara varlega með ef fullorðinn aðili, kennari eða einhver slíkur, skoðar myndirnar með börnunum. Ég man eftir því og ég veit að hv. þm. man ugglaust einnig að maður var látinn lesa ýmsar sögur í æsku úr Íslendingasögunum. Maður var t.d. látinn lesa um Orm á Stórólfshvoli sem rakti garnir úr mönnum og vafði þeim utan um staur. Ég man eftir því þegar Grettir, sveitungi minn, var að klappa föður sínum á bakið með klóru þannig að það lá við stórslysi og varð reyndar stórslys. Og ég man ekki betur en maður væri látinn lesa um það að Egill hafi verið blindfullur að þvælast þriggja ára gamall. Þetta þóttu allt hinar bestu bókmenntir en ég er ansi hræddur um að þetta væri bannað innan 12 eða 14 ára aldurs ef þetta væri á kvikmynd. Ég veit að í sjónvarpinu er verið að sýna á hverju kvöldi kvikmyndir sem eru bannaðar börnum. Aðalatriðið er það að ef það er kennslugildi í þessum kvikmyndum þá séu þær skoðaðar af kennurum með börnum og þá á ekki að vera mikil hætta á því að börnin spillist af myndunum því það á að vera auðvelt að hlaupa fram hjá grófustu senunum ef um þær er að ræða í þessum kvikmyndum. Því miður veit ég, virðulegur forseti, að þetta er ekki mjög faglegt svar að öllu leyti, það er einfaldlega vegna þess að ég hygg að hæstv. menntmrh. og þeir sem þekkja betur til efnisins séu betur um það færir að svara í einstökum faglegum atriðum þessari fyrirspurn sem kom fram hjá hv. þm.

Hæstv. forseti. Það er greinilegt af þessu svari að hæstv. fjmrh. hefur ekki séð þessar myndir. Ég hef nefnilega séð þær báðar og hann kom líka að kjarna málsins sem er það hvort þessar myndir hafi eitthvert kennslugildi. Það er einmitt það sem þær hafa ekki. Nú kannski fullyrði ég stórt, það má að vísu taka Óðal feðranna sem kennsludæmi um flutning sveitadrengs til stórborgarinnar sem er margnotað efni í íslenskum bókmenntum og íslenskum kvikmyndum reyndar líka, en það er fyrst og fremst hin myndin, Í skugga hrafnsins, sem er að mínum dómi mjög ofbeldiskennd og er fyrst og fremst mynd sem höfundurinn gerir út frá sínum eigin hugmyndum. Hún byggist ekki á neinni ákveðinni sögu, hún er aðallega grautur upp úr Sturlungu og blandað saman ofbeldi af ýmsu tagi. Málið er auðvitað það hvers vegna var verið að kaupa þessar myndir. Það er hægt að fela sig á bak við það að vinna megi eitthvert verkefni upp úr þeim og eitthvað slíkt en þar sem þessi mynd sérstaklega er af því tagi að hún á ekkert erindi inn í skóla landsins vil ég minni á umræður sem urðu á landsfundi Sjálfstfl. um ofbeldi í kvikmyndum og tillögur sem ráðherra er að gera í þeim efnum. Þessi mynd er einmitt dæmi um slíka mynd sem á ekkert erindi inn í skóla landsins.

Virðulegi forseti. Þó það komi kannski ekki þessari umræðu sérstaklega við þá hygg ég nú að myndin Í skugga hrafnsins sé ein besta kvikmynd þessa framleiðanda og leikstjóra sem hingað til hefur verið sýnd 

Já.

Ég veit ekki, það er sjálfsagt smekksatriði  Aðalatriðið var að sú tillaga sem kemur fram í þessum fjáraukalögum og varðar þessi kvikmyndakaup er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar allrar. Þetta er stjfrv. og þetta segi ég af því tilefni sem kom hér upp áðan þar sem gefið var í skyn að eingöngu menntmrh. bæri ábyrgð á þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Við þingmenn erum kannski ekki enn þá alveg búnir að innstilla okkur á þennan skammtaða tíma í 1. umr. en ég ætla ekki að deila um það þar sem ég átti nú hlut að því að koma því á og tel að þar hafi verið vel að verki staðið. En ég átti nokkur atriði eftir sem ég vildi raunar koma hér til þess að benda á og ætla að nýta mér þessar 10 mínútur sem eftir eru til þess. Það er í fyrsta lagi að í kaflanum um félmrn. er greint frá því að sótt sé um 60 millj. kr. til atvinnumála kvenna. Þetta er hluti af milljarðinum svokallaða sem átti að fara til atvinnusköpunar, en ég vil vekja athygli á því hér hversu lítill hluti fer sérstaklega til atvinnumála kvenna. Þetta eru aðeins 6% af þeirri upphæð sem áætluð var til atvinnumála og ég tel að hér sé farið illa með, að hafa það ekki stærri upphæð en þetta. Í kaflanum um heilbrigðis- og tryggingamál er lagt til, eins og hér hefur komið fram, að auka framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna atvinnuleysisstigsins í landinu. En það sem ég vildi vekja athygli á er að í fjárlagafrv., greinargerð fjárlagafrv. fyrir árið 1994, er talað um að endurskoða löggjöf sjóðsins með það að markmiði að lækka framlög til hans. Í því sambandi er rétt að vekja aftur athygli á því að á síðasta ári voru víkkaðar heimildir til þess að greiða bótaþegum úr sjóðnum og það skýtur því svolítið skökku við að nú skuli allt í einu eiga að fara að endurskoða löggjöfina með það að markmiði að draga úr greiðslum. Ég sé ekki að þetta geti farið heim og saman. Ég hef áður vakið athygli á þessum 558 millj. sem eru yfirfærðar heimildir á milli ára og hluti af þeim milljarði sem á að fara til atvinnusköpunar. Ég ætla ekki að ræða það neitt frekar. En hvað varðar samgrn. þá vil ég enn og aftur vekja athygli á og kannski má líka gera það í sambandi við þennan milljarð sem talað hefur verið um til atvinnusköpunar, þeirri braut sem ríkisstjórnin er að fara inn á með því að ákveða sífellt framlög til einhverra sérstakra verkefna og taka sjálf ákvörðun um það hvernig þeim skuli úthlutað. Það er ekki borið undir Alþingi. Það má nefna Vegagerð ríkisins t.d., þar var áætlað að leggja fram 1.550 millj. í sérstakt átak í vegagerð og það var einnig ákveðið með ríkisstjórnarákvörðunum hvernig því skyldi dreift. Ég tel að þessi braut sem ríkisstjórnin er þarna komin inn á í sambandi við fleiri en eitt atriði og kemur hér fram í ýmsum liðum í fjáraukalögum, sé ekki af hinu góða. Hún dregur úr valdi Alþingis og færir það meira til framkvæmdarvaldsins að taka ákvarðanir um fjárframlög ríkisins. Það er svo sem hægt að fara yfir fleiri atriði, en ég ætla ekki að gera það að þessu sinni. Að lokum vil ég vekja athygli á því að á síðasta ári var ákveðið að Veðurstofa Íslands aflaði sér 10 millj. kr. sértekna með því að láta greiða fyrir þjónustu við innanlandsflugið. Þetta náði ekki fram að ganga á yfirstandandi ári. Þetta er inni nú í fjáraukalögum og verið að fella þessa upphæð niður vegna þess að það hefur ekki náðst að koma þessu ákvæði fram. En þetta er aftur inni í frv. til fjárlaga fyrir árið 1994 þannig að það er greinilega ekki búið að gefast upp á því að ná þessum peningum inn fyrir þjónustu við innanlandsflugið. Það var gagnrýnt mjög hér á síðasta þingi hvort þetta væri rétt stefna, að fara að taka greiðslur fyrir þessa þjónustu, þar sem segja má að hér á landi byggist flugsamgöngur algerlega á veðrinu og það er mjög fljótt að breytast hér. Það þarf sífellt að vera að fá nýjar veðurspár. Og ef það að taka gjald fyrir þessa þjónustu mundi leiða til þess að hættunni væri frekar boðið heim, þá tel ég að það væri mjög illa farið. Ég mun síðan að öðru leyti geyma mér það til 2. umr. að fjalla nánar um einstök atriði og að sjálfsögðu hef ég aðstöðu til þess í fjárln. að skoða þetta rækilega.

Virðulegi forseti. Það eru örfá orð til viðbótar inn í þessa umræðu. Hv. varaformaður fjárln. kom þar að í sinni ræðu áðan að hallinn á fjárlögum hefði verið meiri árum saman að lokum heldur en fjárlögin gerðu ráð fyrir og það ætti að vera okkur hv. þm. ærið umhugsunarefni. Það er það vissulega. Það er rétt að fjáraukalög eru með mjög miklum viðbótarheimildum og alveg full þörf á því að fara rækilega yfir það hvort þær heimildir séu raunhæfar. En meginástæðuna núna held ég þó vera þá að fjárlögin eru samþykkt með svo veigamikil atriði óklár og ófrágengin af hálfu ríkisstjórnarinnar. Til dæmis allt þetta föndur með einkavæðingu, að setja inn í fjárlög 1.500 millj. kr. í tekjur vegna einkavæðingar og 330 millj. kr. til rannsókna í Háskóla Íslands sem hluti af þessari einkavæðingu. Niðurstaðan er 100 millj. kr. eftir árið. Það er náttúrlega ekki furða þó að það sé halli á fjárlögum umfram það sem gert er ráð fyrir þegar svona er gert. Og t.d. föndrið með Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og fram og til baka með sölu á þeim veiðiheimildum. Það er náttúrlega engin furða þó það sé halli á fjáraukalögum fram yfir fjárlög þegar slíkt ráðslag er. Og síðan sú staðreynd að þegar fjárlög voru samþykkt síðasta ár voru kjarasamningar lausir í landinu og það gat hver maður séð að kjarasamningar mundu alls ekki nást nema ríkissjóður kæmi þar inn í með verulegt fjármagn. Ég vildi því undirstrika að þetta er ekki neitt náttúrulögmál, við þurfum ekki að leggjst undir feld til að sjá meginástæðurnar. Það er sem betur fer rétt að ýmsar stofnanir hafa staðið þokkalega í stykkinu sem betur fer og ég vildi láta það koma fram. En meginástæðurnar eru auðvitað þessar. Ég hef fulla samúð með hæstv. fjmrh. þótt hann viti ekki hvernig á að nota þessar myndir í grunnskólunum. En hins vegar verð ég að segja það að hann hefur fullt höfuðið af hugmyndum um nýjar myndir, m.a. um frændur hans í Víðidalnum, klóra foreldrum sínum á bakinu. Og ég heyri að framkvæmdastjóri sjónvarps er búinn að ræða við fjmrh. um nýjustu mynd sína og sýna honum hana. Vafalaust hafa þeir þá rætt þessar hugmyndir um ný myndverk og ég ætla ekki að blanda mér í það. Vafalaust fáum við á næstu fjáraukalögum einhverjar upphæðir í því, varðanid þá kvikmyndagerð en skemmtilegra væri nú að fjalla um þær við fjárlagagerð. En hæstv. fjmrh. á kannski takmarkaða aðild þarna að þótt hann taki að sér að skera hæstv. menntmrh. ofan úr snörunni. En það er eitt atriði að lokum sem ég vildi glöggva mig betur á og vil spyrja hæstv. fjmrh. um þó við höfum komið aðeins að þessu áður í umræðunni, en það er að heimildir um fjármagn til atvinnuskapandi aðgerða verði fluttar á milli ára. Nú er ætlunin samkvæmt yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að 1 milljarður verði á árinu 1994 veittur til atvinnuskapandi aðgerða. Mun þá þetta fjármagn sem fært verður yfir koma til viðbótar því? Ég skil það svo, en ég óska eftir að fá staðfestingu á því hvort sá skilningur minn sé réttur. Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég hef tækifæri til þess að fjalla um einstök atriði fjáraukalagafrv. nánar í fjárln.

Virðulegi forseti. Varðandi milljarðinn á næsta ár, þá held ég að það sé hyggilegt að það sé rætt í fjárln. með öðrum málum sem snerta fjárlög næsta árs, þ.e. þennan milljarð og ég á von á því að hv. fjárln. fái tækifæri til þess að fylgjast náið með framvindu þeirra mála. Ég ætla ekki að gera það hér að umtalsefni, heldur hitt þegar því er haldið fram að það sé eitthvað nýtt eða það mátti a.m.k. skilja á orðum þingmannsins, að það væri eitthvað nýtt að fram það kæmi munur á niðurstöðu í fjárlögum og fjárlögum eins og þau eru samþykkt á hverjum tíma. Sannleikurinn er sá að árið 1988 var munurinn svo mikill að það þurfti að margfalda með 137 til þess að jafna útkomuna á fjárlögunum eins og þau voru samþykkt og til þess að fá niðurstöðuna eins og hún varð. Árið eftir, 1989, þurfti að tífalda þá upphæð. Það er aðeins eitt ár sem munaði 20%. Það var á árinu 1990. Síðan hefur munað tvöfalt og heldur  Þetta segi ég hérna til þess að benda á að þrátt fyrir allt, og það er ekki verið að kenna neinni einni ríkisstjórn um heldur einungis verið að benda á, að smám saman þokast þetta í þá átt að það er minni munur á niðurstöðu fjárlaganna í fjárlögunum sjálfum og niðurstöðunni í raun þegar upp er staðið. Og ástæðurnar fyrir þessu eru m.a. þær að það er staðið betur að fjárlögunum, reksturinn er betri og nákvæmari heldur en hann hefur verið og við sjáum núna fyrr í eftirlitinu hvað fer úrskeiðis þannig að það er fjöldi atriða sem hefur áhrif á þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég held að orð mín standi alveg óhögguð þrátt fyrir þessi orð ráðherra. Hins vegar vil ég minna á það að þetta er nú ekki alveg sambærileg talnaleikfimi því að verðlag ársins 1988 var annað og þarf auðvitað að taka inn í þessa mynd. Það var sem betur fer, og það er arfur frá fyrri ríkisstjórn, búið að slá niður verðbólguna þegar þessi hæstv. ríkisstjórn tók við. Það hefur auðvitað skipt sköpum og ýmsar stofnanir hafa staðið sig bærilega og haldið sínum rekstri innan marka. Það tók ég fram og auðvitað ber að þakka það sem vel hefur verið gert í þeim efnum. Ekki ætla ég að draga fjöður yfir slíkt. En það er náttúrlega verðbólgan sem skiptir einnig sköpum í þessu efni.

Hæstv. forseti. Það var ánægjulegt að fylgjast með landsfundi Sjálfstfl. um helgina og einkum vakti það athygli mína og aðdáun hversu vel menn sátu fundinn. En því minnist ég á þetta að hér í sal Alþingis eru nú þrír hv. stjórnarþm., tveir ráðherrar og einn þingmaður, sá eini sem oftast situr þingfundi, hv. 4. þm. Reykv., Eyjólfur Konráð Jónsson. Aðrir hér í salnum eru stjórnarandstæðingar. Ég harma þetta vegna þess að þegar þingmenn eru að tala fyrir málum, þá er það auðvitað mjög til baga að menn skuli ekki hlýða á þann málflutning. En ég mun ekki láta það koma í veg fyrir að tala fyrir þessu máli og hef svo sem áður gert það fyrir hálftómum sölum. Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands, nr. 13/1973, með síðari breytingum. Meðflm. mínir eru hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir og hv. þm. Svavar Gestsson. Þetta er lítið frv., einfalt og auðskilið. Fyrri grein þess hljóðar svo: ,,Lokamálsliður e-liðar 1. gr., orðin ,,Leyfishafi greiði í ríkissjóð 20% af nettóársarði í einkaleyfisgjald,`` fellur brott.`` 2. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Frumvarpstexti þessi skýrir sig sjálfur en rökin fyrir breytingunum eru eftirfarandi: Þegar Happdrætti Háskóla Íslands var stofnað með lögum nr. 44/1933 var happdrættið eina peningahappdrættið í landinu. Enginn annar hafði leyfi til að reka peningahappdrætti. Vegna þessa einkaleyfis háskólans þótti eðlilegt að ríkissjóður nyti í einhverju hluta af arðinum því að þetta var ábatavænlegt fyrirtæki sem mikill þorri landsmanna tók þátt í. Og það hefur svo sannarlega sýnt sig að hér var vel að verki staðið því segja má að húsakostur Háskóla Íslands hafi að verulegu leyti verið byggður fyrir ágóðann af Happdrætti Háskóla Íslands. Nú hefur farið svo að þetta einkaleyfi hefur í raun og veru ekkert gildi lengur því að æ fleiri aðilar hafa fengið leyfi til að reka peningahappdrætti og þar með veitt Háskóla Íslands síharðnandi samkeppni án þess að þurfa að greiða sams konar hluta af arðinum og Háskóli Íslands verður að gera. Og það leiðir af sjálfu að tekjur háskólans af happdrættinu hafa farið mjög minnkandi og þess vegna verður það að teljast í hæsta máta ósanngjarnt að háskólinn einn eða Happdrætti Háskólans greiði eitt 20% af arði sínum til ríkissjóðs. Það hefur áður komið fram í umræðum hér á hinu háa Alþingi að mikill skortur er á heildarlöggjöf um happdrætti í landinu. Í greinargerð frá Háskóla Íslands segir að einkaleyfi Happdrættis Háskóla Íslands af rekstri peningahappdrættis hafi ekki fengist ókeypis og er það réttilega sagt. Happdrætti Háskóla Íslands hefur verið gert að greiða ákveðið hlutfall, 20% af hagnaði sínum, til ríkisins fyrir einkaleyfið. Síðan er talið upp hvaða happdrætti hafa komið síðan, svo sem lottó, getraunir og alls kyns peninga- og veðmálastarfsemi og því segir hér í greinargerð frá Háskóla Íslands eða happdrættinu: ,,Ljóst er því að happdrætti Háskóla Íslands, sá aðili sem einn greiðir 20% af hagnaði sínum til ríkisins vegna einkaleyfis á rekstri peningahappdrættis, á í vök að verjst.`` Og þessi er m.a. ástæðan fyrir því mikla stríði sem upphófst hér fyrir nokkrum dögum milli Rauða kross Íslands og háskólans um stofnun svokallaðra spilakassa. Ég var ekki viðstödd vegna starfa erlendis þegar þessi umræða fór fram, en mér er mikil ánægja að lesa það í þingtíðindum að félagar mínir minntust á þetta frv. sem hér er nú mælt fyrir í þeirri umræðu og hæstv. menntmrh. segir í ræðu sinni 18. okt. sl., með leyfi hæstv. forseta: ,,Hér hefur líka verið minnst á 20% einkaleyfisgjaldið og það liggja raunar fyrir hv. Alþingi núna tvö frumvörp, annað um afnám þess og hitt um aðra ráðstöfun þess heldur en núna er. Ég mun ræða það þegar þau mál ber á góma, en ég get skotið því hér að að ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að þetta 20% einkaleyfisgjald eigi að afnema. Það eigi ekki að renna til ríkisins. Ég hef hins vegar skoðanir á því hvernig eigi að fara með það, en það eigi að renna til háskólans.`` Þar virðumst við vera sammála, hæstv. menntmrh. og flm. þessarar tillögu, og ber að fagna því. Áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, vil ég leyfa mér að gera aðeins að umræðuefni orð virðulegs háskólarektors við útskrift kandídata nú fyrir örfáum dögum. Mér þótti rektor fara hörðum og harla ósanngjörnum orðum um Alþingi Íslendinga þar sem hann deildi hart á hv. þm. fyrir að vera ekki sammála hinni nýju aðferð við fjáröflun sem háskólinn hefur barist svo hart fyrir. Ég vil lýsa því yfir að sem þingmaður er ég tilbúin til að gera allt sem í mínu valdi stendur til að styðja við eflingu Háskóla Íslands. En ég mun ekki og get ekki stutt þær aðferðir sem nú á að taka upp, sem sagt að háskólinn þurfi að fjármagna byggingar sínar fyrir spilafé. Ég held að það hljóti að vera til aðrar og geðfelldari aðferðir. Og virðulegur rektor verður að sætta sig við það að á því mega hv. alþm. hafa sínar skoðanir. Mér þykir það töluvert harmsefni að svo sé komið fyrir áhuga Íslendinga á menntun og menningu í landinu að Háskóli Íslands skuli þurfa að afla sér fjár með því að setja upp spilakassa í bjórbúlum landsmanna. Mér finnst það ekki skemmtileg aðferð og vil því leyfa mér að mótmæla mjög harðlega orðum, sem ég tók til mín m.a., sem rektor lét falla og vil reka þau heim til föðurhúsanna. Ég hygg að hann hafi aldrei þurft að væna þá sem hér stendur um að hafa ekki verið tilbúin hvenær sem er að styðja við bakið á Háskóla Íslands, en ég get ekki fallist á að háskólinn afli fjár á þennan ógeðfellda hátt. Þetta vil ég að komi fram og vona að samskipti hins háa Alþingis og Háskóla Íslands hafi ekki beðið tjón í þessari leiðu umræðu sem hér varð. Ég treysti því hins vegar, hæstv. forseti, að aðrir hv. þm. en hæstv. menntmrh., sem þegar hefur lýst stuðningi við þetta frv., geti fallist á að það nái fram að ganga. Ég held að við getum öll með góðri samvisku fellt þetta ákvæði um 20% niður. Hv. 4. þm. Suðurl. hefur reiknað það út í ræðu sem hún hélt hér í fyrri viku að þar með fengi háskólinn 40 millj. til viðbótar og það er vel. Ég hygg að allir ættu að geta fallist á að það sé engin sanngirni í að háskólinn einn greiði þennan arð. Ég vænti þess því að sú hv. nefnd sem fær þetta frv. til meðferðar geti orðið sammála um að veita því forgöngu. Eftir nokkra umhugsun, hæstv. forseti, hvert bæri að vísa þessu frv., þá hygg ég að það sé smekklegra að ég vísi því til hv. efh.- og viðskn. Nú sé ég að hæstv. dómsmrh. hristir höfuðið og telur sennilega að ég ætti að vísa því til hv. fjárln. 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um mannréttindasáttmála Evrópu. Með lagafrv. þessu er lagt til að mannréttindasáttmála Evrópu verði veitt lagagildi hér á landi. Tildrög þess að frv. þetta sem hér liggur fyrir var samið eru þau að hinn 25. júní 1992 gekk í fyrsta sinn áfellisdómur á hendur íslenska ríkinu fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu. Þar var komist að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkið hafi brotið gegn skyldum sínum samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu sem Ísland fullgilti 19. júní 1953. Mál það sem hér um ræðir varðar kæru Þorgeirs Þorgeirssonar rithöfundar á hendur íslenska ríkinu. Í dómi sínum taldi dómstóllinn að íslenska ríkið hefði brotið gegn 10. gr. samningsins um tjáningarfrelsi er Þorgeir var dæmdur í Hæstarétti til sektargreiðslu á grundvelli 108. gr. almennra hegningarlaga fyrir tiltekin ummæli um lögregluna. Í framhaldi af dómsmáli þessu skipaði ég þann 8. júlí 1992 nefnd til að gera tillögur um viðbrögð við dómi þessum, þar á meðal að kanna hvort tímabært væri að lögfesta mannréttindasáttmála Evrópu hér á landi og þá eftir atvikum að undirbúa frv. til laga um það efni. Í nefnd þessari áttu sæti Ragnhildur Helgadóttir, fyrrv. ráðherra, og var hún jafnframt formaður nefndarinnar, Björn Bjarnason alþm., Eiríkur Tómasson hæstaréttarlögmaður, Markús Sigurbjörnsson prófessor og Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður. Með bréfi dags. 7. apríl sl. afhenti formaður nefndarinnar mér frv. sem nefndin hafði undirbúið þar sem lagt er til að sáttmálinn hafi lagagildi hér á landi. Er það frv. það sem hér liggur fyrir. Jafnframt fylgdu frv. ítarlegar athugasemdir og eru þær prentaðar í heild með frv. Það var samdóma álit nefndarmanna að rétt væri að leggja til að mannréttindasáttmáli Evrópu yrði lögtekinn hér á landi, en sú niðurstaða var einkum byggð á því að lögfesting sáttmálans væri til að auka réttaröryggi. Þótt nefndarmenn væru sammála um réttmæti þess að lögfesta sáttmálann var einn nefndarmanna, Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður, ekki sammála því að leggja til að sáttmálinn í heild yrði lögfestur, heldur taldi hann nægjanlegt að lögfesta aðeins efnisákvæði hans. Hann lagði fram sérálit þar sem hann leggur til að einungis bein réttarákvæði sáttmálans verði lögfest, en ekki ákvæðin um stofnanir sem starfa samkvæmt honum og meðferð þeirra á kærumálum. Tillögur hæstaréttarlögmannsins eru prentaðar sem viðauki við athugasemdirnar með frv. Frv. var lagt fram til kynningar í maímánuði skömmu fyrir lok síðasta þings og er hér flutt að nýju í óbreyttri mynd. Enda þótt nú séu liðin liðlega 40 ár frá því að mannréttindasáttmáli Evrópu var fullgiltur af Íslands hálfu hefur ekki komið til þess fyrr að gerð hafi verið af hálfu stjórnvalda tillaga um lögfestingu ákvæða hans hér á landi. Í flestum aðildarríkjum Evrópuráðsins hefur samningurinn hins vegar verið lögfestur. Þó hafa Norðurlöndin haft þar nokkra sérstöðu, svo og Bretland og Írland. Lönd þau sem ekki hafa lögfest sáttmálann hafa þannig aðeins verið skuldbundin að þjóðarrétti til að hlíta ákvæðum hans. Það er ekki fyrr en á allra síðustu árum sem hreyfing hefur komið á umræðu um það á Norðurlöndum að lögfesta bæri ákvæði sáttmálans. Finnland var fyrst Norðurlandanna til að lögfesta ákvæði sáttmálans, en svo sem kunnugt er eru aðeins fá ár síðan Finnland gekk í Evrópuráðið. Í tengslum við það var mannréttindasáttmálinn lögfestur þar í landi í maí 1990. Í Danmörku var sáttmálinn lögfestur 1. júlí 1992. Frumvörp um lögfestingu voru kynnt bæði í Noregi og Svíþjóð á fyrri hluta þessa árs. Má því búast við að svo til öll aðildarríki Evrópuráðsins hafi áður en langur tími líður lögfest sáttmálann. Vegna þess sérálits sem fram er komið um að lögfesta aðeins efnisákvæði sáttmálans skal hér bent á að bæði finnsku og dönsku lögin lögfesta sáttmálann í heild og í tillögum Norðmanna og Svía um lögfestingu er lagt til að texti sáttmálans verði lögfestur í heild. Ástæður þess að nú fyrst hefur komið upp hreyfing innan Norðurlandanna um að lögfesta ákvæði sáttmálans má e.t.v. rekja til þess að á síðustu 10 árum hefur sáttmálinn orðið mun þekktari í löndum Evrópuráðsins og dómsmálastofnanir orðið mun virkari sem sést best á því að á 30 ára ferli Mannréttindadómstólsins frá 1960--1990 lauk hann við að dæma í 191 máli, en af þeim málum voru aðeins 40 dæmd á fyrstu 20 árunum. Hin 150 voru dæmd á síðustu 10 árunum. Nú er svo komið að endurskipuleggja þarf starfsemi dómsmálastofnananna til þess að gera málsmeðferð hraðari og skilvirkari. Áhrif lögfestingar mannréttindasáttmálans eru fyrst og fremst þau að í stað þess að íslenska ríkið er nú skuldbundið að þjóðarrétti til að virða ákvæði samningsins og haga setningu laga með tilliti til þeirra, verða við lögfestinguna ákvæði sáttmálans beinlínis gerð að landslögum og mundi þannig lögfesting sáttmálans hafa í för með sér að líta má svo á að fyrirmæli eldri laga sem kunna að reynast ósamþýðanleg ákvæðum sáttmálans teldust að meginreglu falla niður við gildistöku lögfestingarlaganna. Með því að hér yrði um almenn lög að ræða yrðu ákvæði þeirra yfirleitt að víkja fyrir yngri lögum en þó svo að ákvæði yngri laga en lögfestingarlaganna kynnu að vera andstæð ákvæðum sáttmálans, þá stæði skuldbinding íslenska ríkisins samkvæmt sáttmálanum samt óhögguð að þjóðarrétti. Gætu því dómstólar með sama hætti og hingað til beitt ákvæðum sáttmálans í úrlausnum sínum til skýringar á yngri lögum. Svo sem að framan segir er ein helsta röksemd þess að lögfesta ákvæði sáttmálans sú að réttaröryggi aukist, en fleiri atriði koma þar einnig til. Eru þau nánar rakin í VII. kafla athugasemda með frv. Vil ég þó geta nokkurra þeirra sérstaklega hér. Er þess þá fyrst að geta að réttindi einstaklinga munu fá aukna vernd. Þá er í sumum greinum sáttmálans að finna ákvæði sem ítarlegri eru en í íslenskri löggjöf um einstaka þætti mannréttindamála. Sem dæmi má nefna 10. gr. sáttmálans sem samkvæmt orðalagi sínu tekur til tjáningarfrelsis almennt meðan 72. gr. stjórnarskrár okkar nær einvörðungu til prentfrelsis samkvæmt orðanna hljóðan. Samkvæmt þessu yrði lögtaka sáttmálans gagngert til þess að fylla upp í það sem kalla mætti eyður í íslenskri löggjöf. Þá getur einstaklingur borið ákvæði sáttmálans fyrir sig sem beina réttarreglu fyrir dómi eða stjórnvöldum ef sáttmálinn er lögfestur, en nú verður aðeins til hans vísað til leiðbeiningar við lögskýringar. Eftir lögfestingu sáttmálans geta einstaklingar fengið dómsúrlausn hér á landi um ýmis þau kæruefni sem ella hefði þurft að leggja fyrir dómsmálastofnanir Evrópuráðsins í Strassborg. Þá vil ég að lokum geta þess að lögfesting mannréttindasáttmála Evrópu hér á landi væri í samræmi við almenna stefnu í flestum öðrum Evrópuríkjum og yrði þannig bæði til að færa íslenska löggjöf um þessi efni í sama horf og löggjöf þeirra ríkja sem við eigum hvað helst samskipti við og samstöðu með og til að auka á alþjóðavettvangi traust á virðingu ríkisins fyrir mannréttindum. Frú forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna því sérstaklega að þetta frv. skuli komið fram og að nefnd sú sem verið hefur að störfum nokkurt skeið hafi nú skilað af sér. Þessi orð mín þýða það auðvitað að ég er því mjög hlynnt að mannréttindasáttmáli Evrópuráðsins verði lögtekinn hér á landi og ég tek undir þær skýringar sem fram komu í máli hæstv. dómsmrh., og reyndar í áliti nefndarinnar, þar sem það er rökstutt hvers vegna beri að gera þetta. Ég vil líka hrósa nefndinni sérstaklega fyrir mjög vel unnið frv. og góða greinargerð. Þetta er alveg sérdeilis vel unnið og miklar og góðar skýringar. Mér datt reyndar í hug þegar ég var að lesa þetta að hér er komið hið besta kennslugagn, hvar sem menn vilja nú æfa sig í tungumálum, því að efni sáttmálans er birt á íslensku, ensku og frönsku. Ef menn vilja leika sér í samanburðarfræðum og æfa sig í að þýða, þá er hér komið hið besta efni til þess. En þetta er ákaflega vel unnið og mér finnst ástæða til að taka það fram sérstaklega. Eins og fram hefur komið er ekki síst ástæða til þess að gera hér gangskör að því að lögtaka þennan sáttmála vegna þeirra dóma sem við Íslendingar höfum fengið á okkur, en þeir sem þekkja til Mannréttindadómstóls Evrópuráðsins og þeirrar miklu virðingar sem hann nýtur vita að það þykir ekki gott að fá á sig dóma þessa dómstóls og menn taka það mjög alvarlega þegar hann fellir dóma sem fela það í sér að ríki Evrópuráðsins hafi ekki staðið við mannréttindasáttmálann, en auðvitað eru sakir misþungar. Og það hefur sem sagt komið í ljóst á undanförnum árum að það er ýmislegt í okkar lögum sem ekki stenst mannréttindasáttmálann og þarfnast lagfæringar. Hér með frv. fylgir greinargerð Guðrúnar Gauksdóttur þar sem hún fer í gegnum íslensk lög og reynir að tína þar til hverju þurfi að breyta og það reynist nú vera ýmislegt. Fyrsta spurning mín til hæstv. dómsmrh. er sú hvort hann hugsi sér að láta vinna það verk að gera nauðsynlegar lagabreytingar til samræmis við sáttmálann eða hvort það verði látið gerast eftir því sem málin koma upp. Ég get lýst þeirri skoðun minni að mér fyndist rétt að menn færu einfaldlega í að verk að breyta íslenskum lögum til samræmis við sáttmálann þó að þar kunni að vera eitt og annað sem menn eru ekki alveg sáttir við og rekst á við þær hefðir sem hér hafa ríkt og þá verður mér einkum hugsað til félagafrelsisins. En ef við undirritum sáttmála og samþykkjum sáttmála um mannréttindi, þá ber okkur auðvitað að standa við þá þó að það rekist á við hefðir. Sú skoðun kemur fram í álitinu, sem ég vil taka undir, að í kjölfar þess að sáttmálinn verði lögtekinn og reyndar ekki bara þess vegna, heldur af ýmsum ástæðum, þá sé nauðsynlegt að endurskoða íslensku stjórnarskrána. Og ég tek undir þau orð sem fram komu í máli hæstv. dómsmrh. að íslenska stjórnarskráin, sem er mjög gömul að stofni, er mjög fátæk af mannréttindaákvæðum og miðast við tíma sem löngu eru liðnir. Það er ýmislegt sem við þurfum að skoða í þeim efnum og setja í íslensku stjórnarskrána þannig að hún tryggi það sem við nú skilgreinum sem mannréttindaákvæði. En rétt eins og við Íslendingar höfum fengið á okkur dóma, þá kemur það í ljós þegar maður fer að glugga í skjöl og heimildir að það er ekkert auðvelt að standa við mannréttindasáttmála, hvort sem við erum að tala um sáttmála Evrópuráðsins eða mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna. Ég fletti upp í skýrslu Amnesty International fyrir árið 1993 og þar kemur í ljós að það eru hvorki meira né minna en 20 ríki Evrópuráðsins sem eru nefnd í skýrslu Amnesty International og þeirra á meðal eru bæði Danmörk og Noregur. Það er að vísu í mörgum tilvikum ekki um alvarleg brot að ræða, en þó það alvarleg að þau hafa komist á skrá hjá Amnesty. Þegar maður lítur betur á þessi brot, þá eru þau fyrst og fremst brot sem snerta fangelsismál, ýmislegt sem gerist í fangelsum. En Ísland er sem betur fer ekki í skýrslu Amnesty International og þó við vitum að ýmislegt sé að í okkar fangelsismálum þá eru vonandi ekki framin þar mannréttindabrot þó ég þori ekki að fullyrða neitt um það. En það eru 20 af ríkjum Evrópuráðsins sem nefnd eru í skýrslum Amnesty af 31 aðildarríki og þar að auki eru nefnd sex ríki sem nú hafa gestaaðild að Evrópuráðinu. Mér finnst þetta mjög umhugsunarvert og bendir auðvitað til þess hversu vandmeðfarin mannréttindamálin eru og viðkvæm að mörgu leyti. Eins og ég hef komið hér að þá höfum við verk að vinna í okkar lagagerð og ég held líka að þegar hið háa Alþingi hefur lögtekið þennan sáttmála, sem ég efast ekki um að muni gerast, þá þarf auðvitað að kynna hann mjög vel. Ég held að það veiti ekki af að kynna Íslendingum mannréttindi, hvaða réttindi fólk hefur. Það er mjög nauðsynlegt að allur almenningur þekki til þeirra. Sáttmálinn sjálfur hefur þróast frá því að hann var fyrst undirritaður 1949 og það hafa verið gerðar við hann ýmsar viðbætur. Ég var einmitt að hugleiða það þegar ég var að fara í gegnum þetta frv. hvort leiðtogafundurinn í Vínarborg í október mundi leiða af sér einhverjar viðbætur við sáttmálann. Ég vildi gjarnan heyra álit hæstv. dómsmrh. á því hvort menn sjái fyrir sér fleiri viðbætur við sáttmálann, því á Vínarfundinum var mikið rætt um ýmis vaxandi vandamál í Evrópu, þar á meðal málefni flóttamanna. En þó ekki síst þær hugmyndir sem menn héldu nú kannski að væru ekki hátt skrifaðar í Evrópu eins og kynþáttamisrétti, útlendingahatur og þjóðernishyggja sem hafa blossað upp á undanförnum árum og valda því að menn þurfa að skoða mannréttindin og þar með talið sáttmálann aðeins upp á nýtt. Okkur var einmitt að berast í gær, held ég að það hafi verið, yfirlýsing Vínarfundar Evrópuráðsins þar sem lögð er mikil áhersla á þessi efni og mér fannst rétt að benda á það hér í þessu samhengi að það kunna að vera viðbætur við sáttmálann á leiðinni í kjölfar þess fundar þótt ég geti reyndar ekki fullyrt um það. Það er eitt atriði sem ég vil einnig nefna í þessu sambandi og sem snertir okkur kannski. Það er það að á vettvangi Evrópuráðsins hafa menn nokkuð verið að velta því fyrir sér hvaða áhrif það muni hafa á meðferð mannréttindamála og ekki síst dómstólsins þegar þangað koma inn nýjar þjóðir. Þjóðum Evrópuráðsins er stöðugt að fjölga og þar er um að ræða þjóðir sem hafa búið við allt annað stjórnarfar og allt annað réttarfar og hefðir en tíðkast hafa í Vestur-Evrópu. Menn hafa verið að velta því fyrir sér þegar og ef dómurum Mannréttindadómstólsins verður fjölgað og þessar þjóðir fá þar sína fulltrúa hvaða áhrif það muni hafa á dómstólinn. Við erum m.a. að tala um þjóðir í Austur-Evrópu þar sem múslimar eru í meiri hluta og þar sem ýmsar aðrar hugmyndir hafa verið ríkjandi. En þetta er nú reynar allt framtíðarmúsik. En kannski ítrekar það fyrir okkur hversu nauðsynlegt það er að standa vörð um mannréttindasáttmála Evrópuráðsins. Ég held að ef við Íslendingar stígum það skref að lögtaka hann þá verði það til þess að styrkja sáttmálann og muni auðvelda okkur sem erum hluti af Evrópu að standa vörð um þau mannréttindi sem við viljum verja og bæta hér í okkar álfu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingar á ýmsum lögum sem varða réttarfar, atvinnuréttindi o.fl. vegna aðildar að samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta frv. er endurflutt. Það var lagt fram á síðasta þingi og þá fóru hér fram nokkuð ítarlegar umræður við 1. umr. og því hafði verið vísað til hv. allshn. Frv. er samið í dóms- og kirkjumrn. til breytinga á lögum sem eru á starfssviði ráðuneytisins til aðlögunar að samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Helstu forsendur fyrir þeim lagabreytingum sem hér er getið um eru eftirfarandi: 1. Í III. hluta samnings um Evrópska efnahagssvæðið er gert ráð fyrir þeirri aðalreglu að þegnar annarra ríkja, sem njóta réttinda samkvæmt samningnum, verði jafnsettir innlendum þegnum á hverjum stað, m.a. varðandi atvinnuréttindi og heimildir til fjárfestingar, auk þess að njóta vissra réttinda til ferða og dvalar í samningsríkjunum. 2. Gera verður breytingar á nokkrum lögum á sviði ráðuneytisins til samræmis við tilskipun 89/48/EBE um almennt kerfi til viðurkenningar á prófskírteinum sem veitt eru að lokinni sérfræðimenntun og starfsþjálfun á æðra skólastigi sem staðið hefur að minnsta kosti í þrjú ár. 3. Ákvæði frumvarpsins miða að auki að nokkru marki að breytingum á löggjöf á sviði ráðuneytisins sem varðar leyfisbundna þjónustustarfsemi málflutningsmanna, fasteigna- og skipasala og niðurjöfnunarmanna sjótjóns. 4. Í bókun 5 með samningi milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls er að finna stofnsamþykkt EFTA-dómstólsins en í 25. og 26. gr. bókunarinnar koma fram reglur um gagnaöflun fyrir dómstólnum sem kosta tvenns konar breytingar á lögum á sviði ráðuneytisins. Að öðru leyti, frú forseti, vísa ég til þeirra athugasemda sem fylgja með frv. og þeirrar umræðu sem fram fór um það á fyrra þingi og legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. dómsmrh. þá er hér verið að endurflytja eitt þeirra frv. sem lögð voru fram í fyrra vegna væntanlegrar aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu en ekki urðu þá útrædd eða hlutu afgreiðslu hér á Alþingi. Um mörg þessara mála urðu mjög skiptar skoðanir eins og öllum er kunnugt. Í þessu frv. eru einnig slík atriði og þau munu að sjálfsögðu verða skoðuð rækilega í nefndinni. En ég skal ekki tefja tímann með því að fara út í einstök atriði frekar að þessu sinni en það mun þá koma í ljós við nefndarstörfin hvert viðhorfið verður.

Frú forseti. Ég stend hér upp vegna þess að ég á ekki sæti í hv. allshn. en vil brýna hv. nefnd að skoða þetta mál vandlega. Það er að vísu svo að hendur okkar alþingismanna eru bundnar eða eru að verða bundnar ef samningur um Evrópskt efnahagssvæði gengur í gildi og við verðum að lögtaka það sem að okkur er rétt. Hér kann að vera um atriði að ræða í þessu frv. sem sneiða nálægt stjórnarskránni. Sumt í þessu frv. er nú nokkuð sérkennilegt. Ég nefni t.d. VI. kafla, lög um eignarrétt og afnotarétt fasteigna þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Ráðherra veitir leyfi til að víkja frá skilyrðum 1. mgr.: 1. Samkvæmt umsókn frá þeim sem hefur rétt til að stunda atvinnurekstur hér á landi og vill öðlast eignarrétt eða afnotarétt yfir fasteign til beinnar notkunar í atvinnustarfsemi sinni eða til að halda þar heimili.`` Gott og vel. Síðan kemur liður 2 og hann hljóðar svona: ,,2. Ef annars þykir ástæða til.`` Þetta finnst mér nú dálítið rúmt og ég spyr heiðraða lögfræðinga hér í salnum hvort þeim þyki þetta ekki vera farið alveg á fremstu nöf. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta mál en ég vil biðja hv. allshn. að skoða þetta mál mjög vandlega og hrapa ekki að afgreiðslu þess. Við höfum dæmi þess að í embættismannakerfinu íslenska eru til menn sem eru kaþólskari en páfinn, þ.e. menn sem vilja fullnægja herrunum í Brussel jafnvel enn meir heldur en þeir krefjast. Þess vegna mæli ég þessi orð.

Frú forseti. Hér liggur fyrir frv. til laga um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta frv. er flutt í samræmi við þann samning sem við höfum gerst aðilar að um Evrópska efnahagssvæðið og felur efnislega í sér að unnt er fyrir íslenska dómstóla að ákveða að leita eftir fyrirframáliti frá EFTA-dómstólnum ef íslenskum dómstólum þykir nauðsyn bera til samkvæmt nánari ákvæðum í lagafrv. þessu. Þetta frv. er endurflutt. Það var rætt hér allítarlega við 1. umr. á síðasta þingi og hafði verið vísað til hv. allshn. Ég vísa að öðru leyti til athugasemda með frv. og þeirrar umræðu sem fram fór á síðasta þingi og legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Hæstv. forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur hér gert grein fyrir efni þessa frv. en það er um það að við þurfum að leita til erlendra aðila til að vita hvernig skuli dæma hér á landi eða þangað eigi að leita eftir erkibiskups boðskap. Eitt af þeim meginatriðum sem ágreiningur var um á sl. ári við meðferð EES-samningsins hér á Alþingi var um það hvort hann stæðist stjórnarskrána eða ekki. Í áliti sem Guðmundur Alfreðsson gaf um það efni fjallar hann nokkuð um þetta og ég vil lesa örstuttan kafla úr hans áliti, með leyfi hæstv. forseta: ,,107. gr. EES-samningsins og bókun nr. 34 með samningnum hljóta einnig að valda stjórnskipunarlegum vandkvæðum, aðallega vegna ónákvæmni í greinargerð með EES-frumvarpinu. Bókunin heimilar, einfaldlega að útgefinni tilkynningu EFTA-ríkis, að dómstólar í EFTA-ríkjunum láti EB-dómstólinn kveða upp forúrskurði með bindandi skýringum á EES-samningnum. Svona samningsákvæði væri greinilega ekki marktækt að óbreyttri stjórnarskrá. Þessi stjórnskipunarafstaða er viðurkennd með hálfum huga í greinargerð frv.`` --- það er ekki þetta frv. en þar segir svo: ,,Enga nauðsyn ber til að gefa slíka tilkynningu. Slík heimild til handa íslenskum dómstólum myndi krefjast lagaheimildar og jafnvel stjórnarskrárbreytingar.`` Þarna þarf að marka skýrar línur og taka af allan vafa um hvernig að framkvæmd heimildarinnar skyldi staðið ef stjórnvöld vildu gefa út umrædda tilkynningu. Það á enginn vafi að leika á því, að bindandi forúrskurðir frá dómstól alþjóðastofnunar, sem við erum þar að auki ekki aðilar að, mundu útheimta stjórnarskrárbreytingu.`` Þarna er vikið að því að það sé margt óljóst í þessu máli og mikill vafi eða jafnvel kannski enginn vafi réttara sagt á að þetta gæti stangast á við stjórnarskrána. En mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann telji ekki að þetta álit, forúrskurðarálit, verði í reynd algerlega bindandi fyrir íslenska dómara þegar búið er að leita eftir því. Það skilst mér að sé að hljóta viðurkenningu t.d. á Norðurlöndunum, að þarna þýði það raunverulega að þar með sé endanlegur dómur fallinn. Enda hefði það litla þýðingu fyrir íslenskan dómstól að vera að kveða upp andstæðan dóm þegar vitað er að honum má skjóta til EFTA-dómstólsins sem er þá búinn að láta í ljós þetta viðhorf sitt. Í frv. er talað um það að dómari geti valið um það hvort það eigi að skjóta máli til forúrskurðar eða ekki. En mér sýnist nú að það geti farið svo að dómari eigi þarna ekkert val og verði hreinlega knúinn til að fá svona forúrskurð þó hann vilji það ekki. Það er sagt í frv. að héraðsdómari geti ákveðið að leita forúrskurðar hvort sem málsaðilar leggja það til eða ekki. En hins vegar geti þá málsaðilar skotið úrskurði héraðsdómara, ef hann hafnar því að leita eftir forúrskurðinum, til Hæstaréttar. Hæstiréttur, eftir því sem ég skil, getur þá knúið dómarann til þess að leitað verði eftir þessum forúrskurði. Þar með sé ég ekki að héraðsdómarinn eigi lengur neitt val. Mér sýnist að þetta stangist nokkuð á eftir því sem ég get skilið. En það er að sjálfsögðu margt sem kemur upp í hugann í sambandi við framkvæmd þessara mála og sem er nú ekki í mínum huga a.m.k. mjög skýrt. Hvernig geta málsaðilar tryggt það t.d. að vel komist til skila öll þeirra viðhorf til dómstóls sem er svo fjarri? Að vísu er kveðið á í þessu að málflutningur geti farið fram fyrir íslenskum dómstóli, að ég skil, eða upplýsingaöflun, en hversu skýrt það kemst til hins erlenda dómstóls er mér ekki ljóst og ekki heldur hver sá kostnaður gæti orðið sem af þessu hlytist fyrir þann sem væri dæmdur til þess að greiða málskostnað vegna þess að máli væri þangað skotið að hans ósk. En það eru sem sagt fjölmörg atriði og ég held að allshn. muni verða að skoða þetta mjög rækilega í meðferð sinni á frv. Þó frv. sé ekki langt þá eru þarna mörg atriði sem hljóta að orka mjög tvímælis, svo að vægt sé til orða tekið, og æskilegt að fá skýringar á því hvernig þetta muni ganga fyrir sig, sama hvaða viðhorf menn hafa til þessa máls, til þess að gera sér grein fyrir því hvað þarna er verið að fjalla um.

Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. síðasta ræðumanns sem sagði að vægt væri til orða tekið þegar sagt væri að hér orkaði mjög margt tvímælis. Ég tel að þarna sjáum við svart á hvítu og reyndar kom það fram í fyrra líka, að verið er að flytja hluta af dómsvaldinu úr landi. Ég tel ekki á því nokkurn vafa. Við munum eftir þeim umræðum sem hér fóru fram, bæði í þessum sal og reyndar utan hans líka um það hvort samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði stæðist íslensku stjórnarskrána, m.a. að því er varðaði dómstóla. Þá var því haldið fram að grundvallaratriðið væri að þó leitað væri úrskurðar eða álits EFTA-dómstólsins þá væri hann ekki bindandi og þess vegna gæti þetta staðist stjórnarskrána. En það hljóta allir að sjá það sem lesa þetta litla frv., sem þó er svo stórt, að það verður mjög erfitt ef ekki ómögulegt fyrir íslenska dómstóla annað en að fara eftir þeim úrskurðum sem EFTA-dómstóllinn kveður upp, því það álit sem þeir hafa á EES-samningnum hlýtur að vera ráðandi og þeim reglum sem þar gilda. Og það er ekkert lítið, því það er ekki bara samningurinn heldur allar þær bókanir sem honum tilheyra. Við hljótum að muna eftir því að mörg ákvæði samningsins eru síbreytileg þannig að við erum stöðugt að fá nýjar reglur frá Evrópubandalaginu sem þarf að vera að túlka. Við erum því í raun að veita erlendum dómstóli rétt til að hafa veruleg áhrif á dómstóla hér á landi. Að mínu mati er þarna um bindandi úrskurði dómstólsins að ræða. Þó að því sé haldið fram og bæði talað um það í þessu að þetta sé eingöngu ráðgefandi og eins var talað um það í fyrra að þetta væri ekki bindandi, þá lít ég svo á að þarna sé um bindandi úrskurði að ræða. Þannig lít ég á að verið sé að fara í kringum stjórnarskrána með því að orða það með þeim hætti sem þarna er gert. Ég skora því á hv. allshn. að fara vel ofan í þetta mál og sé ekki annað en að þarna sé verið að flytja, ef þetta frv. verður að lögum, hluta af dómsvaldi til erlendra aðila.

Frú forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu. Ég veit að hv. nefnd tekur þetta mál til ítarlegrar skoðunar og þar verður tekið á ýmsum þeim álitaefnum sem hv. þm. hafa hér varpað fram í spurnarformi. En mér þykir þó rétt að ítreka það að hér er um að ræða sjálfstæða ákvörðun íslenskra dómstóla. Þeir þurfa ekki að leita til erlendra aðila um úrskurði eins og hv. 2. þm. Suðurl. orðaði. Það er sjálfstætt mat dómara. Frumkvæði í því getur komi frá öðrum hvorum málsaðila eða dómara sjálfum. Hv. 2. þm. Suðurl. taldi að sjálfstæði dómarans væru takmörk sett með því að Hæstiréttur gæti breytt niðurstöðu hans ef mál væri kært til Hæstaréttar og það er vissulega rétt. En það byggir á þeirri grundvallarreglu íslenskrar stjórnskipunar að við búum við tvö dómsstig þar sem Hæstiréttur Íslands hefur endanlegt úrskurðarvald og getur endurskoðað dóma undirréttar. Og sú staðreynd breytir því ekki að það er íslenskur dómstóll sem endanlega tekur um það sjálfstæða ákvörðun hvort álits er leitað fyrir fram frá EFTA-dómstólnum og það vald er alfarið í höndum íslenskra dómstóla. Spurningunni um það hvort álitið er bindandi eða ekki er svarað með mjög skýrum hætti í lögunum. Þetta er ráðgefandi álit. Hver maður getur vitaskuld sagt sér að í mörgum tilvikum a.m.k. hlýtur að verða tekið tillit til þess sem fram kemur í þessu ráðgefandi áliti, en kjarni málsins er sá að það er ekki bindandi og dómari eða dómstóll tekur sjálfstæða afstöðu til þess álits sem þannig er aflað. En af því getur auðvitað verið hagræði að fá að vita fyrir fram um afstöðu EFTA-dómstólsins. Ég vildi fyrst og fremst víkja að þessum atriðum vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið. En mér þykir eðlilegt að nefndin fjalli ítarlega um þessi álitaefni og tek undir ummæli hv. þm. sem hér hafa talað um það efni. Hér er vissulega um að ræða mál sem þarfnast gaumgæfilegrar skoðunar og nákvæmrar umfjöllunar hér á Alþingi.

Hæstv. forseti. Hér stendur í athugasemdum við 1. gr. frv. m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Álitið á aðeins að vera ráðgefandi eins og segir í 1. mgr. 1. gr. og bindur það því ekki héraðsdómara við úrlausn máls þótt vissulega verði að telja að eftir því yrði að öðru jöfnu farið að því leyti sem úrlausnin veltur á álitaefninu.`` Þarna gengur sem sagt hæstv. ráðherra sjálfur út frá því í grg. með frv. að það séu litlar líkur til þess að nokkur fari að dæma öðruvísi. Það kom fram í máli mínu að það væri Hæstiréttur sem gæti knúið héraðsdómara til þess að leita eftir forúrskurði þó að hann teldi ekki þörf á því. Því það segir svo í niðurlagi greinargerðar við 1. gr. frv., með leyfi hæstv. forseta: ,,Kæruheimildin í 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins er þó ekki bundin við þau tilvik þar sem héraðsdómari úrskurðar að álits EFTA-dómstólsins verði leitað heldur nær hún einnig til úrskurðar um gagnstæða niðurstöðu hans.`` Sem sagt, ef hann hafnar því þá getur Hæstiréttur knúið hann til þess. Það er auðvitað alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að Hæstiréttur er íslenskur dómstóll, en hann getur tekið fram fyrir hendur dómara og ekki treyst honum til þess að kveða upp dóm af eigin dómgreind. En þá finnst mér náttúrlega vakna spurningin, og það kemur held ég hvergi fram í þessu frv. og gögnum öllum: Eftir hvaða rökum á Hæstiréttur að dæma að það skuli knýja héraðsdómara til þess að fá forúrskurð áður en dómur er fallinn eða kveðinn upp? Hvaða forsendur þurfa að liggja fyrir til þess að það sé hægt að taka þá ráðin af héraðsdómara og hvað er það raunverulega sem á þannig að meta í þessu sambandi? Það er hvergi vikið að slíku eins og svo fjölmörgu öðru í þessu frv. sem virðist vera áþekkt því sem ég held að hafi nú einkennt mjög margt af því sem verið var að samþykkja á síðasta þingi og á sjálfsagt eftir að samþykkja nú í vetur, að við vitum harla lítið út í hvað við erum að fara. Og einhvern veginn finnst mér nú að andrúmsloftið og viðhorfið sé óðum að breytast í þá átt að helst vildu margir gleyma því sem gert var á síðasta þingi.

Frú forseti. Aðeins vegna ummæla hv. 2. þm. Suðurl. um málsskot eða um kæru til Hæstaréttar, þá er það svo að það eru ýmis dæmi um það að kæra má til Hæstaréttar einstaka þætti í málsmeðferð og rétturinn tekur þá afstöðu til þeirra álitaefna og það er engan veginn svo að þetta sé undantekning í því efni. Varðandi þá spurningu á hvaða grundvelli Hæstiréttur kemst að niðurstöðu sé slíkt mál kært. Vitaskuld kemst hann að niðurstöðu á grundvelli þeirra gagna sem fyrir eru lögð. Sá sem óskar eftir að slíks álits sé leitað færir fyrir því rök. Ef dómari synjar í héraði þá færir hann rök fyrir þeim úrskurði og Hæstiréttur leggur síðan mat á málsástæður beggja og byggir sínar niðurstöðu á því. Þetta er hin venjulega aðferð við að komast að niðurstöðu í dómsmálum og hún verður vitaskuld sú sama í þessu efni eins og öðrum.

Frú forseti. Ég held að það þurfi ekkert að deila um það að verið er að flytja hluta af dómsvaldinu úr landi. Ég vil vekja athygli hv. alþm. á 2. gr. þessa frv. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Með sama hætti og segir í 1. og 2. mgr. 1. gr. getur Félagsdómur leitað álits EFTA-dómstólsins um atriði mála sem eru rekin þar. Úrskurður þess efnis verður ekki kærður til Hæstaréttar.`` --- Ég endurtek: ,,Úrskurður þess efnis verður ekki kærður til Hæstaréttar.`` Síðan segir: ,,Hæstiréttur getur jafnframt kveðið upp úrskurð eins og að framan segir.`` Félagsdómi er það í sjálfsvald sett hvort hann leitar úrskurðar hjá EFTA-dómstólnum og þá hefur Hæstiréttur ekkert yfir honum að segja ef EFTA-dómstóllinn fellir úrskurð. Hins vegar er honum heimilt, hann þarf ekki að fara út fyrir landsteinana, honum virðist vera heimilt, eða ég skil það svo samkvæmt þessari grein, að hann geti jafnframt kveðið upp úrskurð eins og EFTA-dómstóllinn, bara ekki um sama atriði. Mér sýnist að ekki þurfi nú frekar vitnanna við um það að hér sé um að ræða atriði sem samræmist hvorki efni né anda íslenskrar stjórnarskrár.

Frú forseti. Þetta ákvæði sem hv. 1. þm. Norðurl. v. vitnar hér til í 2. gr. frv. á sér þá eðlilegu skýringu að til þess að Félagsdómur geti með sama hætti og héraðsdómarnir leitað slíks álits þarf að taka það sérstaklega fram í lögum. Og eins og kunnugt er þá er úrskurðum eða dómum Félagsdóms ekki áfrýjað til Hæstaréttar.

Frú forseti. Ekki er þetta nú fortakslaust hjá hæstv. dómsmrh. Í 67. gr. laga um Félagsdóm segir: ,,Úrskurðir og dómar Félagsdóms eru endanlegir og verður ekki áfrýjað. Þó má innan viku frá dómsuppsögn eða úrskurði áfrýjað til hæstaréttar: 1. Frávísunardómi eða úrskurði um frávísun. 2. Dómi til ónýtingar, sökum þess að málið heyri ekki undir félagsdóm. 3. Úrskurð um skyldu til að bera vitni, um eiðvinning og sektir.``

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins og heimild til sölu hlutabréfa í því félagi. Þetta mál er að finna á þskj. 126 og er 121. mál þessa þings. Þetta frv. er flutt óbreytt frá síðasta þingi. Reyndar eru gerðar örlitlar breytingar í athugasemdum með frv. sem ég skal skýra frá nánar. Ég vek athygli á því að þetta frv. er nokkuð ólíkt öðrum frumvörpum af sama tagi, sér í lagi með tilliti til þess sem segir í síðari mgr. 4. gr., að fjmrh. sé heimilt að selja hlutabréf ríkissjóðs að öllu leyti eða hluta, sem ekki er óvenjulegt, en til viðbótar kemur orðrétt, með leyfi forseta: ,,Við sölu hlutabréfa skal þess gætt að samkeppni verði tryggð á sviði dreifingar og framleiðslu lyfja.`` Hér er með öðrum orðum, og það kemur fram í greinargerðinni með frv. um 4. gr., verið að setja nokkrar skorður við heimild fjmrh. til sölu hlutabréfanna þannig að þess verði gætt að tryggð verði áframhaldandi samkeppni á sviði lyfjadreifingar og framleiðslu lyfja. Og á það er bent í athugasemdunum við 4. gr. að hagsmunir ríkisins séu afar miklir á þessu sviði þar sem ríkissjóður greiðir í raun langstærstan hluta lyfjakostnaðar landsmanna eða tæplega 70% með endurgreiðslum í gegnum tryggingakerfið og greiðslu lyfjakostnaðar á sjúkrahúsum. Það hefur verið gerð nokkur úttekt á íslenska lyfjamarkaðnum, en það eru til dágóðar upplýsingar um hann og samkvæmt þeim upplýsingum sem til eru í ritinu ,,Íslenski lyfjamarkaðurinn`` kemur í ljós að það munu vera um 8 fyrirtæki sem stunda heildsöludreifingu lyfja á Íslandi. Þar er langstærst fyrirtækið Pharmaco hf. sem er eitt af sterkustu og best reknu fyrirtækjum landsins vil ég fullyrða. Það hefur 55% markaðshlutdeildarinnar, en í öðru sæti er Lyfjaverslun ríkisins sem hefur 18% og í þriðja sæti er síðan Stefán Thorarensen með 14% og önnur fyrirtæki með minna. Eins og kemur fram í almennum athugasemdum með frv. er tilgangur þessa frv. að breyta Lyfjaverslun ríkisins í hlutafélag og er jafnframt aflað heimildar ríkisins til sölu hlutabréfa í félaginu. Ég tel ástæðulaust, virðulegi forseti, að lýsa í einstökum atriðum frumvarpsgreinunum. Þær eru allar eins og þær voru á síðasta þingi og reyndar athugasemdirnar einnig. Það hefur þó bæst við ein setning í athugasemdunum þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Nú stendur yfir endurnýjun framleiðsludeilda svo þær standist nýja staðla um góða framleiðsluhætti.`` Varðandi þetta atriði skal það sagt að á sl. sumri urðu nokkrar umræður um þetta mál og þótti sumum óeðlilegt að fyrirtækið væri að fjárfesta verulega þegar ljóst var að ríkisstjórnin stefndi að því að selja fyrirtækið. Það er gert ráð fyrir því að endurnýjun þessara deilda sem um getur í athugasemdunum kosti u.þ.b. 200 millj. kr. eða tæpar 200 millj. kr. Annars vegar er um að ræða framkvæmdina sjálfa sem er u.þ.b. 140 millj. og síðan eru það tæki sem kosta um 45 millj. kr. Þessi fjárfesting á sér stað að undangenginni mikilli athugun og niðurstaðan varð sú að það væri eðlilegt að hefja þessar framkvæmdir jafnvel þótt ljóst væri að fyrirtæki yrði einkavætt. Það skal tekið fram til þess að fyrirbyggja allan misskilning að fyrirtækið fær ekki fjármuni úr ríkissjóði til þessara framkvæmda, heldur mun það fjármagna framkvæmdirnar úr eigin rekstri. Að sjálfsögðu þarf fyrirtækið að taka eðlileg viðskiptalán, en þar sem fyrirtækið er ríkisfyrirtæki fylgir slíku láni að sjálfsögðu ríkisábyrgð með sama hætti og hjá öðrum ríkisfyrirtækjum. Þess vegna er upphæðin tiltekin í því lánsfjárlagafrv. sem liggur fyrir Alþingi og mælt hefur verið fyrir nú þegar. Í athugasemdum með frv. nú eru nýrri upplýsingar en á sl. ári, en það stafar að sjálfsögðu af því að nú liggja fyrir reikningar félagsins, réttara sagt fyrirtækisins, fyrir árið 1992. Þar kemur í ljós að sala fyrirtækisins nemur yfir 800 millj. kr. Hagnaður af rekstri Lyfjaverslunarinnar var á sl. ári 66,9 millj. og bókfært eigið fé í árslok 1992 er samtals 355,2 millj. kr. Í lok hinnar almennu greinargerðar er sagt frá nokkrum ákvæðum laganna sem koma til með að breytast og falla niður þegar fyrirtækið verður einkavætt. Það skal tekið fram að öll þessi atriði eru sett hér í þessa greinargerð í fullu samráði við heilbr.- og trmrn. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð öllu fleiri. Umræður fóru fram á síðasta þingi, 1. umr. Málið hlaut ekki endanlega afgreiðslu. Leitað var umsagna og þær liggja fyrir þannig að gera má ráð fyrir að athugun á málinu taki skemmri tíma nú en þá. Það er ósk mín að þetta mál gangi til efh.- og viðskn. þingsins og því verði enn fremur vísað til 2. umr.

Hæstv. forseti. Það er ævinlega álitamál hversu mikið hið opinbera, ríkisvaldið í þessu tilfelli, á að vera að skipta sér af atvinnurekstri og/eða reka fyrirtæki og stofnanir sem hinn almenni markaður getur séð um og er kannski þegar með hliðstæða starfsemi í gangi og ríkið er að veita viðkomandi aðilum ákveðna samkeppni. Hins vegar tel ég að í hverju tilviki þurfi að skoða mál sérstaklega og þá auðvitað einnig með hagsmuni ríkisins og ríkissjóðs í huga hvað er í raun skynsamlegt og hagkvæmt fyrir ríkið. Það má ekki líta á einkavæðingu sem svo heilaga að hún sé nánast rekin eins og trúarbrögð og ríkið megi yfirleitt ekki skipta sér af neinu sem að einhverju leyti gæti flokkast undir atvinnurekstur í samkeppni við aðra aðila. Það finnst mér að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn þurfi að hafa í huga alla jafnan og skoða sérstaklega í hverju einstöku tilviki. Ég vil aðeins drepa á nokkur atriði sem mér finnst vera sérstaklega umhugsunarverð varðandi flutning þessa frv. sem nú er til umræðu um að stofna hlutafélag um Lyfjaverslun ríkisins og heimila síðan sölu á því hlutafélagi eða hlutabréfum í því félagi. Ég ítreka það aftur, og reyndar hefur það komið fram á undanförnum missirum þegar hæstv. ríkisstjórn hefur verið að flytja sín frv. um einkavæðingu og selja sum opinber fyrirtæki, að ég og við framsóknarmenn getum vel stutt ýmsar hugmyndir í því sambandi en vörum hins vegar við því að það sé eitthvað algilt og viljum að það sé skoðað rækilega í hverju tilviki. Það sem mig langar að nefna í sambandi við þetta frv. og það fyrirtæki eða þann atvinnurekstur sem hér er verið að ræða um, Lyfjaverslun ríkisins, er ekki síst í tengslum við þau ákvæði sem kveðið er á um í 4. gr. frv. og hæstv. fjmrh. gerði sérstaklega að umtalsefni í framsöguræðu sinni. Þar er kveðið á um það með sérstöku ákvæði að við sölu hlutabréfa þessa fyrirtækis eða hlutafélags ef af verður skuli þess gætt að samkeppni verði tryggð á sviði dreifingar og framleiðslu lyfja. Hvers vegna skyldu menn vera að skoða það sérstaklega? Af hverju þarf það að takast sérstaklega fram í þessu sambandi og hvað er það sem ríkið telur að það þurfi að gæta að einmitt til þess að setja svona lagaákvæði inn? Það hlýtur að vera fyrir það að ríkið telur sig hafa einhverja sérstaka hagsmuni í þessu sambandi umfram það sem kann að vera í ýmsum öðrum almennum atvinnurekstri. Einhverja sérstaka hagsmuni og þeir koma m.a. fram í því að ríkið sjálft er stærsti viðskiptaaðili fyrirtækja sem selja og framleiða lyf. Ekki bara að það greiði tæplega 70% af kostnaðinum eða rétt um það bil og reyndar stundum meira, það er svolítið breytilegt hvað hlutfall einstaklinga sem neyta lyfja eða þurfa að kaupa lyf er hátt og eins hvað fer í gegnum aðra farvegi en í gegnum apótekin til einstaklinganna. Þannig að þetta getur verið breytileg tala og ég hygg að stundum sé hún hærri heldur en 70%. Það eru einmitt þessir hagsmunir sem ríkið hlýtur að vera að hugsa um þegar hæstv. ráðherra setur það hér í frv. að þess skuli gætt að samkeppni verði tryggð á sviði lyfjadreifingar og framleiðslu lyfja við sölu á hlutabréfum. Þetta vildi ég undirstrika og draga fram sérstaklega, virðulegur forseti, vegna þess að ég tel að þetta sé kannski eitt af stærstu atriðunum sem þarf að huga að. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra að því hvernig hann hyggst beita þessu ákvæði í lögunum. Það er eitt að hafa svona ákvæði í lögunum og annað er hvernig menn ætla að framkvæma það. Það held ég að hljóti að vera öllu erfiðara að eiga við. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að sjá til þess með sölu á þessum hlutabréfum að samkeppni verði tryggð og ekki skapist ákveðin einokun á þessum markaði, sem gæti leitt til þess að kostnaður hins opinbera við lyfin fari vaxandi? Ég leyfi mér að efast um að hann hafi mikið vald á því nema kannski rétt í upphafi, þ.e. við fyrstu sölu þegar hæstv. fjmrh. nýtir sér þessa heimild í 4. gr. til að selja hlutabréfin, að öllu leyti eða að hluta, en síðan er gamanið búið. Enginn getur held ég með vissu tryggt það þótt hér sé ágætis lagaákvæði inni um mikilvægi samkeppninnar, tryggt það hver eignast hlutabréfin síðar þegar ríkið hefur selt þau og þá finnst mér þetta vera heldur léttvægt ákvæði. Nú erum við auðvitað með lög sem eiga að tryggja samkeppni og réttmæta viðskiptahætti og kann að vera að hæstv. ráðherra hugsi sér að slík almenn lagasetning geti haft áhrif í þessu sambandi og vissulega er það mikilvægt, en ég vildi hafa a.m.k. sagt þetta hér og sett fram ákveðin varnaðarorð í þessu sambandi. Annað er það sem mig langar að drepa á og er dregið fram í greinargerðinni og reyndar hygg ég að það hafi m.a. verið rætt þegar frumvarpið var til umræðu á seinasta þingi, var að þetta fyrirtæki hefur sérstöðu hvað varðar framleiðslu á ákveðnum lyfjum, svokölluðum dreypilyfjum. Lyfjaverslun ríkisins hefur nær alfarið verið með þessa framleiðslu á sínum vegum og uppfyllt þörf sjúkrahúsanna fyrir þessi lyf. Nú er auðvitað sjálfsagt hægt að segja sem svar við því að það er ekkert sjálfgefið að það sé Lyfjaverslun ríkisins, það getur auðvitað hvert annað lyfjaframleiðslufyrirtæki sem er framleitt þessi lyf og þar að auki getur Lyfjaverslun ríkisins haldið áfram að framleiða þau hver svo sem eigandinn er, það þarf ekki að vera bundið við það að ríkið sé eigandi þessa fyrirtækis. En þarna er alveg tvímælalaust um að ræða mikla hagsmuni fyrir ríkið eða hið opinbera vegna þess að það er sjálfsagt ekki bara 70% greiðandi af þessum lyfjum heldur 100% því þau fara öll í gegnum sjúkrahúsin eða að mestu, kannski eitthvað í gegnum einkastofur sérfræðinga, ekki skal ég fullyrða um það en líklegt þykir mér að þetta sé nánast einvörðungu notað á sjúkrahúsunum og þá er ríkið eini kaupandinn að þessari framleiðslu. Eitt sem ég vildi líka nefna í greinargerðinni og er nú svona fullyrðing sem ég skil kannski ekki, er fallegur texti, þar sem segir að ýmislegt bendi til þess að einkavæðing fyrirtækisins geti orðið til góðs fyrir ríkissjóð. Þetta er auðvitað bara svona eins og ég segi falleg orð á blaði, þau segja mér bókstaflega ekki neitt. Hún getur líka verið góð fyrir rekstrareininguna sem slíka. Það getur vel verið að einhverjir aðrir geti rekið þetta betur en ríkið hefur gert, þó hygg ég að þarna hafi verið gott starfsfólk með afar áhugasaman framkvæmdastjóra fyrir þessari stofnun sem hefur rekið hana af miklum myndarbrag. Síðan segir að þetta geti verið til góðs fyrir markaðinn í heild. Það er sjálfsagt gott fyrir þá sem koma til með að eignast fyrirtækið og geta þá haft það með hinum lyfjaframleiðslufyrirtækjunum sem þeir eiga fyrir þegar þeir eru búnir að kaupa þetta af hæstv. fjmrh. Þannig að mér finnst þetta ekki segja mikið. Mig langaði líka til þess að spyrja hæstv. ráðherra vegna þess að velta fyrirtækisins er mikil og hagnaðurinn á seinasta ári tæplega 70 millj. kr., 67 millj. kr. sem fyrirtækið hefur skilað í ríkissjóð trúlega, þ.e. hagnaður af rekstri Lyfjaverslunarinnar. Auðvitað fer það sjálfsagt að einhverju leyti í endurbyggingu á fyrirtækinu sem hæstv. ráðherra nefndi áðan og hefur nú verið a.m.k. í umræðu og ég hef heyrt suma gagnrýna vegna þessara hugmynda sem fram komu á síðasta þingi að breyta fyrirtækinu í hlutafélag og selja það síðan. En þá er líka um mikla eign að ræða ef hér er talað um að bókfært eigið fé sé 355 millj. kr. og síðan er verið að framkvæma í fyrirtækinu fyrir 200 millj. kr. og sjálfsagt er það eitthvað slíkt sem ráðherra horfir til að þarna séu allmiklir fjármunir sem gætu lagað stöðu ríkissjóðs í bili en það er aðeins í bili ef það þýðir að það gæti leitt til stóraukins kostnaðar hjá hinu opinbera við lyfjaútgjöldin. Nú segir hagnaður kannski ekki mikið heldur vegna þess að það er auðvitað ríkið sem greiðir meginhluta af hagnaðinum ef ríkið greiðir yfir 70% af þessum kostnaði. Eitt enn vildi ég nefna, virðulegur forseti. Það kemur fram í athugasemdum með frv. þar sem gerð er grein fyrir þeim breytingum sem þurfi að gera á núgildandi lögum um lyfjadreifingu nr. 76/1982 þar sem segir að lyfjaverslunin annist framleiðslu lyfja og birgðahald fyrir almannavarnir. Hér er auðvitað líka um að ræða ákveðinn öryggisþátt sem mér finnst ekki mega líta alveg fram hjá og vildi beina þeirri spurningu einnig til hæstv. ráðherra, hvort það sé ekki mál sem þurfi að huga að, kannski ekki alveg sjálfgefið að menn felli bara niður án þess að eitthvað sé um það getið hvernig þessum málum skuli að öðru leyti hátta. E.t.v. er þetta orðið nú þegar óvirkt lagaákvæði eða hægt sé að gera þessar kröfur til einhverra annarra aðila. Þó segir í greinargerðinni að ákvæðið sé fellt niður þar sem ekki verði gerðar frekari kröfur til hins nýja hlutafélags en annarra fyrirtækja til þess að annast þetta öryggishlutverk en mér finnst það þó vera atriði sem ætti að hafa til umhugsunar. Að lokum: Ef það er svo að það sé staðfastur ásetningur hæstv. ráðherra að selja en umræður og hugsanlega rök sem hníga að því að þessi einkavæðing, eins og hún er boðuð, sé ekki að öllu leyti skynsamleg, þá beini ég því til hæstv. ráðherra og þeirrar nefndar sem fær málið til umfjöllunar hvort ekki mætti hugsa sér að breyta starfsemi Lyfjaverslunarinnar og selja hluta starfseminnar eða hreinlega leggja niður, þ.e. þann þáttinn sem varðar beinlínis samkeppni við viðskiptaaðila, þ.e. innflutning og sölu og dreifingu á lyfjum jafnvel fyrir umboðsaðila. En eftir sem áður mætti hugsa sér að hið opinbera hefði fyrirtæki á sínum snærum sem sæi um framleiðslu ákveðinna lyfja og líklega hefur það verið upphaflegi tilgangurinn með þessu fyrirtæki en ekki það að það væri í viðskiptalegri samkeppni við aðra aðila sem eru framleiðendur eða innflytjendur og umboðsaðilar lyfja. Auðvitað hef ég heyrt og það er reyndar hluti af þeirri gagnrýni sem haldið er uppi á starfsemi Lyfjaverslunar ríkisins. Þetta vildi ég nefna, virðulegur forseti, og hef spurt ráðherra nokkurra spurninga sem ég vil gjarnan fá hans svör eða álit við.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í umræðum þá var þetta frv. lagt fram á seinasta þingi og tók ég þá þátt í umræðum um það og ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði þá um þær greinar sem ég hafði ákveðnar athugasemdir við, það má finna í þingtíðindum frá síðasta þingi. Það sem hins vegar hefur bæst við nýtt síðan er að það hafa staðið yfir allmiklar framkvæmdir á þessu ári, endurnýjun framleiðsludeilda, eins og segir hér, svo það standist nýja staðla um góða framleiðsluhætti. Hæstv. fjmrh. upplýsti áðan í framsöguræðu að til þess hefði verið tekið lán, 200 millj. kr. ef ég tók rétt eftir  Þetta vildi ég að kæmi hér fram, að ég hefði þessar athugasemdir um þetta. Einnig í framhaldi af því, sem hér er sagt í 4. gr., að fjmrh. sé heimilt að selja hlutabréfin: Hvernig verður þá með að meta andvirði þessara hlutabréfa þar sem hér hefur verið lagt í allmiklar fjárfestingar að því er virðist til að gera fyrirtækið söluhæft? Heldur fjmrh. að það náist að fá fyrir þeim breytingum ásamt þeim stofnkostnaði þá sem liggur í þessu fyrirtæki? Hefur hann einhverja von um það að geta selt þetta fyrirtæki fyrir þeim útlagða kostnaði sem búið er að leggja í það ásamt með stofnkostnaði?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar umræður, þær draga dám af því að sjálfsögðu að málið hefur verið rætt nokkuð áður. Ég vil strax í upphafi geta þess að mér finnst eðlilegt að málið verði sent áfram til heilbr.- og trn. þingsins úr efh.- og viðskn., ekki síst vegna þeirra breytinga sem þarf að gera á lögunum og varða sjúkrahús og heilbrigðisþjónustuna og reyndar Almannavarnir ríkisins. Ég mun leitast við að svara örfáum fyrirspurnum og nefna nokkur atriði önnur sem fram komu í ræðum hv. ræðumanna. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. 1. þm. Norðurl. e. að það er afar mikilvægt að halda lyfjaverðinu sem lægstu og þess vegna skiptir miklu máli hvernig fer með sölu þessa fyrirtækis ef af verður. Mín skoðun er sú að það þurfi að tryggja samkeppnina á þessum markaði og það sé skilyrðislaus skylda ríkisvaldsins að sjá til þess að slík samkeppni sé fyrir hendi og að hún geti leitt til lægra verðlags, þannig að ég er alveg sammála því sem kom fram hjá hv. þm. enda greiðir ríkið verulegan hlut af lyfjakostnaði hér á landi. Það hefði verið ástæða til þess að ræða dálítið um lyfjaverð, ekki einungis hér á landi heldur í heiminum því lyfjakostnaður er orðinn einn aðalkostnaður heilbrigðisþjónustu og jafnvel ríkisútgjalda í hinum vestræna heimi og nánast óyfirstíganleg stærð hjá ýmsum iðnvæddum þjóðum. Ein af spurningunum sem til mín var beint var sú hvernig ætti að framkvæma 4. gr., þ.e. hvernig ráðherra ætlaði að tryggja það að fyrirtækið lenti ekki höndum þeirra fyrirtækja sem nú eru á markaðnum. Í raun lét einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar fyrirtækið Kaupþing kanna þetta á sínum tíma og það liggja fyrir tillögur um það frá því í október á sl. ári. Nú er ekki þar með sagt að eftir þeim tillögum verði farið, en það eru til hugmyndir um það hvernig hægt væri að standa að slíkri sölu. Til að nefna hugmyndirnar --- og ég vil taka það skýrt fram að ég er ekki þar með að segja að þeim verði fylgt heldur einungis að gefa það í skyn að málið hafi verið kannað --- þá bendir fyrirtækið á að svonefndum millifjárfestum verði gefinn kostur á að taka þátt í kaupunum með kvöð um að setja félagið á markað innan ákveðins tíma. Það skipti einnig máli að ríkið haldi a.m.k. fimmtungi hlutafjárins og stjórnarmanni um sinn til þess að ljóst sé og því sé fylgt að hlutdeildin fari á almennan markað. Þá er á það bent í áliti fyrirtækisins að hugsanlegt sé að fara þá leið að bjóða fyrirtækið út og láta hópa eða tiltekna aðila skila inn hugmyndum um verð og fyrirkomulag enda verði ríkið áfram inni sem þátttakandi. Allar hugmyndirnar sem fram hafa komið eru á þann veg að ríkið geti ekki í einni svipan horfið úr eignaþátttöku í fyrirtækinu heldur beri að fylgja þessum sjónarmiðum eftir sem fram koma í 4. gr. frv. Við höfum áður rætt um dreypilyfin sem ég hygg að fyrirtækið hafi byrjað að framleiða á miðjum sjötta áratugnum. Þetta er kannski einn mikilvægasti þáttur framleiðslunnar og hefur tekist vel og ég sé ekki annað heldur en einkafyrirtæki geti hæglega tekið við slíkri starfsemi. Það er rétt að það er yfirlýsing í greinargerðinni um það að einkavæðingin sé góð fyrir ríkissjóð. Það sem býr að baki þeim ummælum er að sjálfsögðu það að einkavæðingin eins og hún er hugsuð hér á að leiða til harðari samkeppni og ég rifja það upp að á sínum tíma var Lyfjaverslun ríkisins rekin með allt öðrum hætti heldur en nú á undanförnum árum þannig að Lyfjaverslunin var eins konar banki fyrir heilbrigðiskerfið, ekki síst fyrir Ríkisspítalana. Það söfnuðust stundum upp hundruð milljóna skuldir um áramót sem síðan voru leystar með aukafjárveitingum á þeim tíma. Frá þessu hefur verið horfið og á undanförnum árum hefur fyrirtækið verið að breytast í venjulegt viðskiptafyrirtæki. Þegar rætt er um sölu fyrirtækisins, og reyndar kom hv. 6. þm. Vestf. að því máli einnig, þá er það mat þess fyrirtækis sem hefur skoðað og tekið út Lyfjaverslunina að það verði hægt að ná inn fjármunum, bæði fyrir fyrirtækið eins og það stendur nú og þeim viðbótum sem koma í fyrirtækið þegar framkvæmdum er lokið Við verðum að hafa það í huga að nokkur hluti framkvæmdanna er fjármagnaður með lánum þannig að það er ekki hægt að leggja saman virði fyrirtækisins og viðbæturnar og fá heildartölu út úr því, því að fyrirtækið mun þurfa að skuldsetja sig um nokkurra ára skeið og þá ber að líta á nettótöluna. Það er hins vegar alveg óvíst hvert markaðsverð fyrirtækisins er og á það reynir ekki fyrr en við fáum kauptilboð frá tilvonandi eigendum fyrirtækisins. Varðandi birgðahald fyrir almannavarnir skal það tekið fram að aðstandendur frv. telja eðlilegt að dómsmrn. fyrir hönd almannavarna geri samning annaðhvort við sjúkrahús eða sjúkrahús og lyfjadreifingar- og lyfjasölufyrirtæki um birgðahald fyrir almannavarnir. Slíkir samningar eru þekktir, t.d. við apótek í dag, þar sem þau eru skylduð til að halda úti lágmarksbirgðum og það er ekkert sem þarf að koma í veg fyrir að slíkan samning sé hægt að gera við tiltekin fyrirtæki og greiða fyrir eða skylda þannig að skyldan nái jafnt til allra. Það er hins vegar óeðlilegt að einu einkafyrirtæki séu sett þessi takmörk umfram önnur slík fyrirtæki sem eiga í samkeppni á þessum markaði. Varðandi ríkisábyrgðina, þá er það hárrétt sem hv. 6. þm. Vestf. sagði að það er unnið að því að draga úr ríkisábyrgð og þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að ég taki það fram að sú ríkisábyrgð sem við erum að fjalla um í þessu tilliti er ekki þessi venjulega ríkisábyrgð þar sem ríkið samþykkir að veita ábyrgð á viðkomandi láni, heldur er ríkisábyrgðin einungis eigendaábyrgð ríkisins og það er skylt að setja í lánsfjárlög lántökur B-hluta stofnana og fyrirtækja. Það er eingöngu það sem ég átti við þegar ég talaði um ríkisábyrgðina og það þýðir auðvitað að áður en kemur til kasta ríkisins sem ábyrgðaraðila, þá verður fyrirtækið gert upp, gert gjaldþrota eins og gengur og gerist með venjuleg viðskiptaleg fyrirtæki, þannig að það sem ég átti við var einungis það að ríkisábyrgðin er sams konar og sú ábyrgð sem ríkið ber á opinberum fyrirtækjum, B-hluta fyrirtækjum og stofnunum og fyrirtækjum í eigu ríkisins. Ég minni í því sambandi á Síldarverksmiðjur ríkisins, ríkisviðskiptabankana og svo mætti lengi telja. Það var það eina sem ég átti við í mínu máli. Og það er skylda þessara fyrirtækja að afla lánsfjárheimildar með lögum. Ég held, virðulegi forseti, að ég hafi með þessum orðum a.m.k. nefnt flest það sem kom fram í ræðum hv. þm. Ég vænti þess að málið gangi til efh.- og viðskn. og fái síðan umfjöllun í heilbr.- og trn. og lýsi því yfir að ráðuneytið mun að sjálfsögðu gefa allar þær upplýsingar sem um verður beðið og er í valdi ráðuneytisins á meðan málið er til umfjöllunar í viðkomandi nefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um endurskoðun laga um skipan opinberra framkvæmda. Tillagan er 41. mál á þskj. 44. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að skipa nefnd til að endurskoða lög nr. 63 frá 1970, um skipan opinberra framkvæmda. Endurskoðunin miði að því að koma á breyttri skipan við undirbúning og gerð langtímaáætlana um opinberar framkvæmdir.`` Í greinargerð með tillögunni segir svo, með leyfi forseta: ,,Með lögum nr. 63 frá 1970 var opinberum framkvæmdum skipað með ákveðnum og skýrum hætti og sagt fyrir um hvernig staðið skuli að undirbúningi, áætlanagerð og framkvæmdum. Frá því lögin voru sett hefur orðið ör framþróun á sviði verklegra framkvæmda auk þess sem breytt hefur verið verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Þá hefur mannvirkjagerð aukist. Það er því mat flutningsmanns að nauðsynlegt sé að endurskoða lögin og gera breytingar á þeim, einkum varðandi kröfur til undirbúnings framkvæmdum. Setja þarf ákvæði um hvernig meta eigi stærð bygginga áður en hönnun hefst, hvernig taka eigi ákvarðanir um flokk gæða viðkomandi byggingar og um leið kostnað á fermetra og hvernig hönnunarstjórn skuli háttað. Þá er mjög mikilvægt að herða ákvæði um skilamat opinberra framkvæmda þar sem gerð er grein fyrir hvernig framkvæmd hefur tekist miðað við áætlun. Á sama hátt og gerð er áætlun til margra ára um framkvæmdir í vegagerð og hafnagerð er eðlilegt að langtímaáætlun um mannvirkjagerð sé lögð fram og samþykkt. Slík áætlun nái til allra flokka framkvæmda sem ríkið stendur að. Viðhald mannvirkja fer vaxandi með fjölgun opinberra bygginga. Því er nauðsynlegt að setja ákvæði um það í lög um opinberar framkvæmdir hvernig skuli staðið að skipulegu viðhaldi opinberra bygginga og fjármögnun þess af leigu eða reiknuðum tekjum af þeirri starfsemi sem nýtir viðkomandi byggingu eða mannvirki.`` Greinargerðinni fylgir erindi forstöðumanns framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins sem hann flutti á mannvirkjaþingi á síðasta ári og er ástæða til þess að vekja athygli á því. Árið 1965 setti þáv. fjmrh. Magnús Jónsson nefnd til þess að vinna að skipulagi opinberra framkvæmda. Nefndin skilaði ítarlegri skýrslu um skipan opinberra framkvæmda og á grundvelli hennar var unnið frv. til laga um framkvæmdir á vegum ríkisins. Var það lagt fyrir þingið 1967. Nokkur tími fór í vinnu við frv. og voru samþykkt lög nr. 63/1970, um skipan opinberra framkvæmda. Meginhugmyndafræði laganna byggir á þeirri skipan að opinberar framkvæmdir hefjist með frumathugun sem skuli meta áður en frekari áætlanagerð og hönnun hefst. Verklegar framkvæmdir skuli hefjast að undangenginni kostnaðaráætlun, tímaáætlun og rekstraráætlun. Að loknum framkvæmdum skal gera skilamat sem lagt skal fyrir fjárlaganefnd Alþingis, samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir og eignaraðila. Að mati margra þeirra sem unnið hafa á grundvelli þessara laga eru þau um flest vel gerð og ættu að geta verið rammi um góða tilhögun og framvindu framkvæmda. En á þeim 23 árum sem liðin eru síðan þau tóku gildi hefur margt breyst hvað varðar opinberar framkvæmdir í landinu. Í greinargerð nefndar sem undirbjó frv. sagði svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin telur fullvíst að ein af meginorsökum þess hversu mörg af opinberum mannvirkjum verða dýr sé ónógur tæknilegur og fjárhagslegur undirbúningur framkvæmdanna. Nefndin telur vafalaust að lægstum tilkostnaði við mannvirkjagerð megi ná með því að vinna samfellt að verkinu á skemmsta mögulegum tíma, en til þess að það geti orðið þarf öllum tæknilegum undirbúningi verksins að vera lokið áður en verkið sjálft hefst og allt fjármagn til verksins að vera tryggt á hinum skamma byggingartíma. Þetta hefur ekki verið gert á undanförnum árum, heldur hafa ákvarðanir um að hefja opinberar framkvæmdir verið teknar örar en fé hefur verið veitt til þeirra og afleiðingin hefur ekki hvað síst sagt til sín í miklum kostnaði.`` Það sem hér er sagt árið 1966 í greinargerð með frv., sem síðar varð að lögum, er enn í fullu gildi og því ástæða til þess að endurskoða lögin og gera á þeim breytingar sem herði á allri framkvæmd og mati á árangri í verklok. Þeir þættir sem ég tel mikilvægast að endurskoða og taka til sérstakrar skoðunar af þeirri nefnd sem tillagan gerir ráð fyrir að skipuð verði, eru eftirgreindir: 1. Hvernig skilgreina eigi sameiginleg verkefni ríkis og sveitarfélaga og annarra aðila svo að koma megi í veg fyrir togstreitu og ágreining með skýrt afmarkaðri ákvörðun um verkaskiptingu þegar um sameiginleg verkefni er að ræða. Þá er nauðsynlegt að koma á skýrum ákvæðum um lántökur og endurgreiðslu þeirra vegna verka sem unnin eru hraðar af öðrum samningsaðila. Má þar m.a. nefna fjármagnskostnað og verðtryggingu og einnig þann arð sem mannvirki gefur eftir að verki er lokið. 2. Hvernig meta eigi stærðarþörf bygginga og hvaða kröfur eigi að gera til gæða þeirra, sem skiptir afskaplega miklu máli. 3. Hvernig hönnunarstjórn skuli vera háttað og mati hvað varðar kostnaðar- og rekstraráætlun. Þá er mjög mikilvægt að setja skýrar reglur um áætlanagerð og mat á fráviki í áætlun eftir gerð mannvirkja. 4. Hvaða mannvirki eigi að falla undir langtímaáætlun um mannvirkjagerð á vegum ríkisins. Má þar draga saman reynslu af vegalögum og hafnalögum og fella inn í löggjöf um opinberar framkvæmdir langtímaáætlun um húsbyggingar og viðhald mannvirkja. 5. Hvaða reglur eigi að gilda um viðhald mannvirkja og fjármögnun þess og forgang umfram nýbyggingar. 6. Hvernig herða skuli skilamat og reglur um útboðsgögn og verklýsingar. Það gildi bæði um nýbyggingar og ekki síður viðhald þeirra. 7. Hvernig undirbúningi og yfirumsjón með verkum skuli háttað, hvernig styrkja megi framkvæmdadeild Innkaupastofnunar og koma í veg fyrir að einstök ráðuneyti eða stofnanir fari eigin leiðir sem stangist á við lög og þær verklagsreglur sem í gildi eiga að vera. Verulegur hluti útgjalda ríkisins gengur til nýbygginga og viðhalds mannvirkja. Það varðar því miklu að allur undirbúningur sé vandaður og ekki ríki tortryggni milli þeirra sem bera ábyrgð á framkvæmdum og þeirra stjórnmálamanna sem er gert að taka pólitíska ábyrgð á framkvæmdum. Í ljósi þess er tillagan flutt og vona ég að hún nái fram að ganga og lög um opinberar framkvæmdir megi falla að þeim aðstæðum sem hafa verið að þróast og fjármunir ríkisins nýtist sem allra best. Að lokinni þessari umræðu legg ég til, virðulegi forseti, að tillögunni verði vísað til fjárln. og síðari umr.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi tillaga er fram komin á nýjan leik þó ekki væri nema til þess að hv. nefnd fái tækifæri til þess að ræða sérstaklega um útboðsstefnu ríkisins, bæði á framkvæmdasviðinu og jafnvel einnig um innkaup. Ég vil láta það koma fram að nýlega samþykkti ríkisstjórnin útboðsstefnu og það má kannski segja að slík útboðsstefna sé hluti af þeirri stefnu sem sú ríkisstjórn sem nú situr að völdum hér á landi vill fylgja í ríkisbúskapnum, en hún er að læra sem mest af einkamarkaðnum, reyna að draga sem mest úr umsvifum ríkisins, einkavæða þau fyrirtæki sem best eru til þess fallin, bjóða sem mest út af verkefnum ríkisins, ekki bara framkvæmdum heldur líka rekstrarverkefnum til þess að stækka útboðsmarkaðinn, tryggja hann í sessi og ná fram sem mestum gæðum, enda hlýtur það fyrst og fremst að vera hlutverk ríkisins að hafa eftirlit með því að sú starfsemi sem fer fram á vegum ríkisins, þarf ekki endilega að vera unnin af ríkisstarfsmönnum, sé góð og skili sér vel til skattgreiðenda og hinna sem þurfa og eiga að njóta ríkisþjónustunnar, hver sem hún er. Þessi útboðsstefna hefur verið kynnt og ég held að það sé full ástæða til þess að kanna sérstaklega framkvæmdirnar og útboð á framkvæmdum sem auðvitað var meginefni í ræðu flm., enda fjallar tillagan um endurskoðun laga um skipan opinberra framkvæmda. Ég vil sérstaklega taka undir það sem kom fram hjá honum hve mikilvægt það er að koma skilamatinu í lag. Í raun er það kannski sá hluti laganna sem hefur ekki verið í lagi allt frá upphafi þess að farið var að fylgja þessum lögum eða frá 1970. Það er nefnilega gífurlega mikilvægt að ríkið sem er svona stór framkvæmdaaðili læri af mistökum og reynslu og árangri af ýmsum framkvæmdum sem unnið er að á vegum ríkisins. Í vaxandi mæli og ekki síst nú á allra síðustu missirum hafa útboðin á vegum ríkisins verið að breytast. Þeir aðilar sem koma að byggingum og framkvæmdum eru gerðir ábyrgari gerða sinna. Því hefur stundum verið haldið fram að það megi margfalda frumáætlun með tveimur eða þremur, fjórum eða fimm til þess að fá út endanlegt verð, en í vaxandi mæli eru núna allir kvaddir til verksins og gerðir jafnvel ábyrgir fyrir niðurstöðunni. Ég hygg að það kunni að vera fróðlegt fyrir nefndina að kynna sér það hvernig staðið er að fyrirhugaðri byggingu hæstaréttarhúss sem er áreiðanlega gott dæmi um nýjung í framkvæmd. Varðandi þá þætti sem hv. þm. og tillögumaður ræddi hér sérstaklega þá vil ég láta það koma fram að framkvæmdadeildin hefur nýlega verið að gera samninga við einstök ráðuneyti, nú síðast við heilbr.- og trmrn., um það hvernig samstarfi þess og framkvæmdadeildarinnar eigi að vera háttað. En ég vil lýsa því yfir hér að ég tel það mjög mikilvægt að allar ríkisstofnanir, og þá sérstaklega ráðuneytin, virði þær meginreglur sem eiga við um útboð. Það hlýtur að vera í verkahring stærstu stofnananna eins og Pósts og síma og Vegagerðarinnar að sjá um útboðsstarfsemina á þeirra sviðum en það er alveg bráðnauðsynlegt að ráðuneytin öll virði grundvallarleikreglur útboðanna því aðeins þannig getum við vænst þess að fá þann árangur sem við þurfum á að halda í útboðsstarfseminni. Ég fagna því að þessi tillaga er fram komin þó ekki væri nema vegna þess að það gefur færi á að ræða málið við framkvæmdarvaldið í fjárln. og ég tel að það sé mjög góður vettvangur til þess að fulltrúar fjmrn. og stofnananna eins og framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar ríkisins og jafnvel annarra stofnana sem sjá um sín útboðsmál sjálf geti komið þar saman og rætt um það hvernig gera má betur í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna því að hv. þm. hefur lagt þessa þáltill. fram aftur um endurskoðun laga um skipan opinberra framkvæmda. Þetta er löngu tímabær tillaga og vonandi auðnast okkur að afgreiða hana á þessu þingi. Það er nauðsyn á endurskoðun þessara laga, ekki síst með tilliti til þess að verkaskipti ríkis og sveitarfélaga hafa breyst og verulegar breytingar eru áætlaðar á verkaskiptum ríkis og sveitarfélaga. Ég er ekki viss um að það sé hægt að ganga frá langtímaáætlun varðandi opinberar byggingarframkvæmdir eins og í vegagerð og hafnargerð en þó væri fullkomlega eðlilegt að slík langtímaáætlun lægi fyrir og sé a.m.k. stefnumótandi þó ekki færi hún í endanlega afgreiðslu í þinginu. Það heyrist oft að opinberar framkvæmdir verði dýrar vegna þess að undirbúningur og skipulag framkvæmda er ekki í lagi og vegna þess að þær taka mjög langan tíma en það heyrist líka oft það sjónarmið að þegar um opinberar byggingar er að ræða, sé óþarfi að spara þar sem ríkið eigi í hlut. Það er sjónarmið sem heyrist allt of oft. Ég hef sjálf reynt það í starfi mínu sem oddviti, það var töluvert stríð fyrir nokkrum árum við ákveðið ráðuneyti, heilbrrn. svo ég tiltaki það sérstaklega, þar sem átti að fara að reisa heilsugæslustöð í mínu litla sveitarfélagi. Kostnaðaráætlunin fyrir nýbyggingu hljóðaði upp á einhverja tugi milljóna. Við áttum íbúðarhús sem hægt var að breyta og kostnaðurinn við það var u.þ.b. 8 millj. kr. Það var töluvert stríð að fá það viðurkennt af ráðuneytinu að við mættum fara í þessar breytingar. Ég held að það þyrfti að taka það inn við endurskoðun laga um skipun opinberra framkvæmda að ef möguleiki er á þá skuli ávallt reynt að fara ódýrustu leiðina. Ég vil einnig taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. og hæstv. ráðherra að það er nauðsynlegt að koma skilamatinu í lag, það hefur verið verulegur misbrestur á undanfarin ár. Ég fagna þessari tillögu og styð hana eindregið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum og hæstv. fjmrh. undirtektir við þessa tillögu. Ég fagna því út af fyrir sig sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. að ríkisstjórnin skuli hafa markað sérstaka útboðsstefnu, það er mjög ánægjulegt. Hins vegar skiptir auðvitað afskaplega miklu máli hvernig raunin verður og þess vegna tel ég að það þurfi að endurskoða lögin um opinberar framkvæmdir til þess að ráðuneytum verði mörkuð skýr leið til að fara eftir við þá útboðsstefnu sem mörkuð hefur verið og ber að fagna. Hæstv. fjmrh. nefndi sem dæmi um vandaðan undirbúning væntanlega byggingu hæstaréttarhúss. Það kann vel að vera, það þekki ég ekki og væri fróðlegt að kalla eftir upplýsingum um það þegar þessi tillaga verður til meðferðar í fjárln. ef hún fer þangað eftir þessa 1. umræðu í þinginu. En ég tel einmitt að undirbúningur hæstaréttarhússins væntanlega sé e.t.v. skólabókardæmi um það hvernig hægt er með staðsetningu einnar byggingar að velja e.t.v. allra dýrasta kost sem völ er á. Það er valin dýr lóð og erfið staðsetning inni á milli húsa sem er alveg ljóst að þarf að taka tillit til og það er valinn staður þar sem er alveg ljóst að byggingarhraði verður að vera mjög mikill og e.t.v. meiri en hagkvæmnissjónarmið mundu telja að væri æskilegt. Ég tel því að bygging væntanlegs hæstaréttarhúss sem ég tel að vísu, þó það skipti ekki máli í þessari umræðu, sé alveg á kolómögulegum stað. Ég tel að lóð undir hæstaréttarhús hefði átt að finna á öðrum stað í borginni. Það er auðvitað sér mál en það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hvernig fyrirhugað er að standa að þessari framkvæmd. Ég fagna því einnig sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. að það skuli hafa verið gerður samningur milli ráðuneyta og framkvæmdadeildar Innkaupastofnunar, sérstaklega heilbrrn., en það kom fram á síðsta hér þingi, eins og hv. þm. þekkja, að heilbrrn. hafði hugsað sér að standa ögn öðruvísi að framkvæmdum en þingmenn almennt höfðu búist við þannig að á vegum ráðuneytisins sjálfs væri staðið fyrir framkvæmdum í staðinn fyrir að framkvæmdadeildin sæi um þær. Ég tel að skýra og góða löggjöf um opinberar framkvæmdir þurfi til að taka á þessu þannig að það sé ekki þeirri hendingu háð hverjir veljast til þess að verða ráðherrar hvernig staðið er að þessum málum. Varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur um langtímaáætlanagerð, það kunni að vera erfitt að gera áætlun til langs tíma um byggingarframkvæmdir, þá er það alveg rétt og ég tek undir það, það er mun erfiðara og vandasamara en að taka á hinum stærri viðfangsefnum, svo sem framkvæmdum við vegagerð og hafnargerð. En ég tel þó að þarna þurfi að skapa ákveðinn ramma um þær framkvæmdir sem ríkið ætlar sér að fara í á sviði opinberra bygginga og það sé líka liður í því að hafa stjórn á útgjöldum ríkisins, bæði til nýframkvæmda og ekki síður viðhalds. Einnig var mjög athyglisvert sem kom fram hjá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur að það sé oft afstaða til opinberra framkvæmda að ekki þurfi að spara. Þetta vill vissulega liggja í landi og ber auðvitað að harma en með því að í lögum um opinberar framkvæmdir sé ákvæði um að áður en farið er út í framkvæmdir skuli gera sér grein fyrir því í hvaða kostnaðarflokki viðkomandi bygging eigi að vera og það sé val fyrir fram hvort hún eigi að vera dýr eða ódýr eða allt þar á milli, þá er hægt að fjalla um þetta á undirbúningsstigi og er ófært annað en að það sé sniðinn nokkuð þröngur stakkur þeim sem taka ákvarðanir um opinberar framkvæmdir þannig að það sé ekki eilíflega valinn dýrasti kosturinn. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en þakka undirtektir og vænti þess að tillagan fái greiðan gang í gegnum þingið og vonast til þess að í þeirri nefnd sem fjallar um tillöguna verði hægt að kalla til aðila sem gætu veitt fyllri upplýsingar um framkvæmd á löggjöf um opinberar framkvæmdir.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta en af því að hús fyrir Hæstarétt eða dómshús kom aðeins til umræðu þá vil ég bara að það komi fram að mér finnst sú ákvörðun að fara út í þessa byggingu núna kolröng og sýna dæmi um þá forgangsröð verkefna sem verið hefur í tíð þessarar ríkisstjórnar, þar sem aðhalds á að gæta í ríkisfjármálum og niðurskurður er til allra félagslegra þátta og félagslegrar þjónustu, þá er farið í þessa byggingu. Ef til vill er byggingin sjálf eða verkefnið vel undirbúið en alla vega ekki forgangsröðun verkefna á fjárlögum.