Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Á þessu stigi málsins ætla ég ekki að fjölyrða um efni frv. Þetta hefur verið ágreiningsmál hér í Alþingi og því hefur verið fundinn farvegur hingað inn í þingið með því að leita eftir því við landbn. Ed. að hún tæki að sér að flytja málið. Sú umfjöllun hefur farið fram í nefndinni og er frv. þess vegna flutt af henni en að ósk landbrh. Að sjálfsögðu er hér ekki um neina skuldbindandi afstöðu að ræða í þessu máli. Nefndin mun fjalla um málið og skila því til afgreiðslu hér í deildinni og að sjálfsögðu, eins og jafnan er um störf þeirrar nefndar, vanda sín vinnubrögð og hraða þeim eftir föngum.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um heimild fyrir fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs til að selja fasteignir Grænmetisverslunar landbúnaðarins að Síðumúla 34 og jarðhús í Ártúnsbrekku við Elliðaár í Reykjavík. Á árinu 1986 var undirritaður samningur milli sölusamtaka íslenskra matjurtaframleiðenda og ríkissjóðs um sölu eigna Grænmetisverslunar landbúnaðarins með fyrirvara um samþykki Alþingis. Á fjárlögum síðasta árs var heimild til að selja ofangreindar eignir, sbr. 6. gr., lið 5.22, en sú heimild var ekki nýtt, einkum vegna eftirtalinna tveggja þátta: Í fyrsta lagi: Ekki var talið að það ákvæði sem var í heimildinni um að fasteignirnar yrðu áfram nýttar í þágu samtaka framleiðenda matjurta væru gildar eða uppfylltar. Í öðru lagi: Upplýsingar lágu fyrir um slæma rekstrarafkomu Samtaka íslenskra matjurtaframleiðenda, SÍM, og að samtökin áformuðu að selja hluta fasteignanna til að mæta þeim fjárhagsvanda sem leiddi af slæmri rekstrarafkomu. Við afgreiðslu fjárlaga þessa árs var ákveðið að endurnýja ekki þessa heimild heldur boðað að lagt yrði fyrir Alþingi sérstakt frv. um sölu nefndra eigna. Frv. er flutt til þess að afla fjmrh. heimildar til þess að ganga endanlega frá ráðstöfun og sölu eigna Grænmetisverslunar landbúnaðarins samkvæmt framansögðu. Að lokinni umræðu í hv. Ed. legg ég til að þetta mál fari fyrir hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. um breytingar á lögum nr. 37 frá 1961, um ríkisábyrgðir, með síðari breytingum. Frv. fjallar annars vegar um hækkun áhættugjalds vegna veittra ríkisábyrgða og hins vegar um innheimtu ábyrgðargjalds af erlendum skuldbindingum þeirra aðila sem njóta ábyrgðar ríkissjóðs vegna eignaraðildar hans eða af öðrum ástæðum. Frv. felur ekki í sér neinar efnisbreytingar frá ákvæðum V. og VI. kafla brbl. nr. 68 frá 1987, um ráðstafanir í fjármálum. Brbl. fjölluðu um breytingar á ýmsum lögum sem undir fjmrh. heyra auk ákvæða um nýja tekjustofna fyrir ríkissjóð. Eins og kunnugt er var frv. til staðfestingar á umræddum brbl. lagt fram á sl. hausti. Það frv. hefur ekki verið afgreitt. Mál hafa skipast þannig að ákvæði II.–IV. kafla og VII. kafla þeirra laga hafa verið afnumin þar sem þau höfðu verið felld inn í aðra löggjöf þar sem þau eiga réttilega heima samkvæmt efni sínu. Í ljósi þessa hefur sá kostur verið valinn að flytja sérstök frv. um efni þeirra þriggja kafla sem eftir standa af brbl. Með þessum hætti er öllum efnisatriðum brbl. komið fyrir í viðeigandi sérlögum og þar með komið í veg fyrir að þau festist í sessi í formi bandorms svokallaðs. Frv. þetta, annað tveggja frv. sem flutt eru í framangreindum tilgangi, er efnislega samhljóða V. og VI. kafla brbl. frá liðnu sumri. Hins vegar hefur orðalagi og uppsetningu verið breytt nokkuð í því skyni að gera ákvæðin skýrari en þó hvergi vikið frá efni brbl. Að því er breytingar varðar hefur verið stuðst við þá reynslu sem er komin á um gjaldtöku þessa, svo og framkvæmdareglur sem mótaðar hafa verið. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál og legg því til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um bifreiðagjald sem er 436. mál á þskj. 786. Frv. er efnislega nær samhljóða 1. kafla brbl. nr. 68 frá 1987, um sérstakar ráðstafanir í ríkisfjármálum, sem sett voru á sl. sumri og fólu í sér margháttaðar breytingar á tekjuöflun ríkissjóðs. Brbl. þessi fólu í sér breytingar á hinum ýmsu lögum sem undir fjmrh. heyra auk ákvæða um nýja tekjustofna ríkissjóðs. Frv. til staðfestingar á umræddum brbl. var lagt fram á sl. hausti. Mál hafa síðan þróast á þann veg að ákvæði II. og IV. kafla og VII. kafla þeirra hafa verið afnumin þar sem þau hafa verið felld inn í aðra löggjöf þar sem þau eiga heima samkvæmt efni sínu. Í ljósi þessa hefur sá kostur verið valinn að flytja sérstök frv. um efni þeirra þriggja kafla sem eftir standa af brbl. Með þessum hætti er öllum efnisatriðum brbl. komið fyrir í viðeigandi sérlögum í stað þess að framlengja líf þeirra á lögbókum í formi bandorms. Þetta frv., annað tveggja frv. sem flutt eru í framangreindum tilgangi, er efnislega samhljóða 1. kafla brbl. að öðru leyti en því að í því er kveðið á um rýmri heimildir til að undanþiggja bifreiðagjaldi í fyrsta lagi bifreiðar í eigu öryrkja, í annan stað bifreiðar björgunarsveita og í þriðja lagi fornbíla, þ.e. bifreiðar sem eru 25 ára eða eldri. Að því er varðar framkvæmd á heimildinni til undanþágu á bifreiðum öryrkja þykir mér rétt að vekja athygli hv. þm. á því ákvæði reglugerðar sem um það fjallar. Það er í 4. gr. reglugerðar frá 28. des. 1987 og hljóðar svo, með leyfi forseta: "Af bifreiðum í eigu þeirra sem njóta örorkustyrks, styrks vegna örorku barna eða örorkubóta frá Tryggingastofnun ríkisins skal ekki greiða bifreiðagjald skv. þessari reglugerð. Ef aðili sem á rétt á niðurfellingu bifreiðagjalds skv. þessari mgr. á fleiri en eina bifreið skal bifreiðagjald fellt niður af þeirri bifreið sem er þyngri." Þessu til viðbótar er þess að geta að af hálfu fjmrn. var erindað til Tryggingastofnunar og heilbrrh. um framkvæmd slíkrar reglugerðar þar sem tilkynnt var að fjmrh. hefði ákveðið að nýta sér þessa heimild og þess farið á leit að heilbrrn. og reyndar Tryggingastofnun gerði tillögur um framkvæmdina og hvernig best megi tryggja hnökralausa framkvæmd þessarar ákvörðunar. Í þessu bréfi segir: "Sérstaklega þarf að hyggja að því hvernig tryggja megi þeim öryrkjum sem komnir eru á ellilífeyrisaldur sama rétt og öðrum öryrkjum í þessu sambandi." Það hefur vafist nokkuð fyrir heilbrrn. og Tryggingastofnun að tryggja þessa framkvæmd með þeim einfalda hætti að afhenda innheimtumanni ríkissjóðs áreiðanlega og rétta skrá yfir öryrkja eftir 67 ára aldur af - eigum við ekki að segja - tæknilegum ástæðum. Framkvæmdin hefur hins vegar verið sú að innheimtumenn ríkissjóðs hafa fengið skrár að frumkvæði fjmrn. um alla þá sem skráðir eru öryrkjar fram að 67 ára aldri og auk þess alla þá sem njóta svokallaðs bensínstyrks eftir 67 ára aldur. Um það gildir reglugerð sett af heilbr.- og trmrn. frá 30. júlí 1980 í tíð þáv. hæstv. félmrh., Svavars Gestssonar, en þar segir: "Tryggingastofnun ríkisins er heimilt að greiða uppbót á elli- og örorkulífeyri og örorkustyrk vegna rekstrar bifreiðar sem bótaþega er brýn nauðsyn að hafa vegna hreyfihömlunar." Þess skal getið að hér er um að ræða meginþorra þess fólks sem er á skrá yfir öryrkja fram að 67 ára aldri en þó kann það ekki að vera algerlega tæmandi. Hér er miðað við bensínstyrk sem upphaflega nam ákveðinni krónutölu sem fylgt hefur síðan vísitölu. Er miðað við um 200 lítra bensínnotkun á ári. Það sem hér hefur verið sagt er það að þótt heimildin hafi að fullu verið nýtt hefur ekki verið gengið frá reglugerðinni með formlegum hætti. Framkvæmdin er eins og hér er lýst en enn er beðið eftir nákvæmum skrám af hálfu heilbrmrn., Tryggingastofnunar sem ekki hafa talið sig geta gert það með tryggilegri hætti en fram kemur af þessu, þ.e. að bæta við á undanþágulistann öllum þeim sem bensínstyrks njóta. Undanþáguákvæðin ná þá til öryrkja, skilgreint skv. þessu í framkvæmd, björgunarsveita og fornbílaeigenda, en það eru nýmæli frá upphaflegum ákvæðum brbl. á liðnu sumri. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn.



Virðulegi forseti. Það hefur verið nokkuð sérkennilegt að sitja hér á Alþingi í vetur. Það hefur eiginlega ekki sést í þinghúsið fyrir bjór. Það hefur verið þannig að fjölmiðlar og þingheimur, almenningur í landinu hefur verið svo upptekinn af þessu þjóðþrifamáli sem er núna komið hingað upp í Ed. að það hefur í raun og veru ekki orðið vart við það í landinu að neitt annað væri á dagskrá á þinginu en þetta frv. sem hér kemur til 1. umr. í þessari virðulegu deild. Á þeim tímum þegar ástand í efnahagsmálum er t.d. jafnalvarlegt eins og allir þekkja sem eitthvað um þau hugsa og staða atvinnuveganna er með þeim hætti sem menn þekkja er býsna alvarlegt að hugsa til þess að þær raddir sem vilja ræða þau mál skuli ekki ná út fyrir þessa þykku veggi þinghússins sem umlykja okkur, þessa "bergmálslausu múra" sem Steinn Steinarr kvað um forðum. Félagar okkar og samstarfsmenn í Nd. Alþingis hafa rætt um þetta mál vikum ef ekki mánuðum saman. Sú umræða hefur stundum einkennst af því að menn væru fremur að takast á af kröftum en lagni og beita hver annan rökum sem eðlilegt er að flytja með og á móti máli af þessu tagi. Ég vil segja það strax fyrir mitt leyti við þessa 1. umr. málsins að ég hef engan hug á því og engan áhuga á því að frá þessari virðulegu deild þingsins leggi málflutning út til þjóðarinnar með þeim hætti sem við höfum kynnst undanfarna daga úr herberginu við hliðina á okkur. Ég held að það þjóni engum tilgangi, hvorki fyrir þá sem eru með bjórnum og jafnvel enn síður fyrir þá sem eru á móti honum, að fara að setja hér á langar ræður og ítarlegar umræður, að ég segi ekki rifrildi, um mál af þessu tagi þar sem menn uppnefna hver annan jafnvel innan stjórnmálaflokka. Ég ætla þess vegna aðeins að draga hér fram þau rök sem eru efst í mínum huga og eru þessi: Það eru í fyrsta lagi heilbrigðisröksemdir. Ég starfaði um nokkurra ára skeið í heilbrrn., þurfti þá starfs míns vegna að heimsækja stofnanir, meðferðarstofnanir fyrir áfengissjúklinga, að kynnast þannig þeim vandamálum sem þar er við að glíma, að sjá ungt fólk tugum, hundruðum saman, kornungt, mjög illa farið af neyslu vímuefna af margvíslegu tagi. Eftir að hafa kynnst þessum málum með þessum hætti get ég ekki varið það fyrir samvisku minni að fallast hér á frv. sem hefði í för með sér aukningu á notkun áfengis í landinu, en það viðurkenna allir að sjálfsögðu. Ég bendi á að fyrir nokkru var dreift hér í þinginu skýrslu frá nefnd um opinbera stefnumótun í áfengismálum sem ég átti þátt í að skipa árið 1983. Þessi nefnd gerir tillögur á grundvelli stefnumótunar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Grundvallaratriði stefnumótunar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar eru þau að það beri að gera það sem unnt er til að draga úr aðgengi að áfengi með það markmið í huga að áfengisneysla hafi minnkað mjög verulega árið 2000. En eins og þingheimi er kunnugt er það eitt kjörorð Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar að berjast fyrir heilbrigði allra árið 2000. Það væri í hrópandi mótsögn við þetta markmið Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og þeirrar opinberu nefndar sem starfað hefur og fjallað um þessi mál ef Alþingi færi nú að samþykkja frv. sem, ef að lögum verður, hefði í för með sér aukningu á áfengisneyslu hér á landi. Nú er því haldið fram hins vegar af þeim sem bera þetta mál mjög fyrir brjósti að þetta þýði ekki aukningu, hér verði aðeins um að ræða verslun á vegum ríkisins með þessa vöru. Ég tel að það sé út af fyrir sig góðra gjalda vert að menn hafi þetta í huga í upphafi en ég er sannfærður um að eftir tiltölulega mjög skamman tíma mun verslun með áfengt öl færast miklu víðar. Hún mun ekki takmarkast við Áfengisverslunina þó ekki sé nema vegna þess að pósthús landsins sem taka nú við póstkröfum frá Afengisversluninni munu fljótlega og forráðamenn þeirra komast að því fullkeyptu að þau hafi ekki pláss til að hýsa þessa vöru. Þess vegna kemur fram krafa um að henni verði opnaðar dyr í allar almennar verslanir. Ég hef heyrt þau rök í þessu máli að Alþingi eigi ekki að reyna að hafa vit fyrir þjóðinni. Hver einstaklingur eigi að hafa vit fyrir sjálfum sér, hann eigi að hafa þroska til þess og getu. Auðvitað þarf það að vera þannig. En ég spyr á móti: Erum við ekki alltaf að setja hér reglur sem taka á þeim málum sem snerta einstaklinginn? Frelsi er gott en á því verður að vera nokkurt skipulag og við viljum að það skipulag sé ákveðið með lýðræðislegum hætti. Ég tel að það að taka afstöðu gegn framleiðslu og innflutningi áfengs öls sé ekki forræðishyggja heldur heilbrigðisstefna sem byggist á lýðræðislegu sjónarmiði. Við þekkjum það þegar við umgöngumst börnin okkar að við viljum gjarnan halda þannig á málum við þau að þau verði ekki fyrir því að lenda í klóm vímugjafanna sem herja á yngstu kynslóðina í okkar landi eins og mörg önnur lönd á okkar menningarsvæði. Þá beitum við forræðishyggju sem foreldrar. Það þýðir ekki, a.m.k. við mig, að setja mál þannig upp að við berum ekki ábyrgð gagnvart einstaklingunum í þjóðfélaginu. Það gerum við sem hér erum. Til hvers erum við kosin á þing? Við erum kosin á þing til að framkvæma þá stefnu sem flokkar okkar og stjórnmálasamtök standa fyrir. Ég held að við séum nokkuð sannfærð um það öll, hvert með sínum hætti, að við séum hér á þingi til að reyna að láta gott af okkur leiða. Þegar við styðjum mál gerum við það í trausti þess og vissu að niðurstaðan, ef málið nær fram að ganga, sé betri en óbreytt ástand. Ég hef engan mann heyrt halda því fram að það að hefja innflutning og framleiðslu á áfengu öli hér á landi bæti ástandið í áfengismálum, fækki þeim sem þurfa að leita til meðferðarstofnana t.d., dragi úr vanda unga fólksins sem þarf að takast á við þennan vanda, dragi úr vanda foreldranna. Fyrir mér a.m.k. sem einstaklingi hér á þessari samkomu er það lykilatriði þegar ég tek afstöðu til máls að ég hafi fulla sannfæringu fyrir því að það sem ég er að gera geri ástandið ekki verra út frá þeim grundvallarsjónarmiðum sem ég geng út frá þegar ég er kosinn hér til þessara starfa. Af þessum ástæðum, virðulegi forseti, hef ég á undanförnum árum þegar þetta mál hefur komið hér fyrir þingið ævinlega greitt atkvæði gegn bjórfrv. og ég mun gera það nú líka. Ég mun ekki gera neinar tilraunir til að hengja aftan í það einhver önnur og gersamlega óskyld mál. Ég tel að það sé út í hött, það sé til þess að drepa málinu á dreif. Ég mun greiða atkvæði á móti frv. eins og það kemur fyrir. Ef svo illa fer að þetta mál verði samþykkt hér og verði að lögum frá þessu þingi mun ég síðar flytja tillögur um þingmál til að taka á þeim vanda sem samþykkt þessa frv. mundi hafa í för með sér. Ég mun ekki gera neina tilraun til að hengja þar hluti saman, eins og gert var hjá félögum okkar í Nd., fyrst og fremst vegna þess að ég tel eðlilegast að menn taki afstöðu til málsins eins og það liggur fyrir, gangi í gegnum það hér vafningalaust, tali með og á móti eftir atvikum, flytji mál sitt með eðlilegum og málefnalegum hætti, eins og tíðkast gjarnan í þessari deild. Ég hygg að það yrði bæði deildinni og þar með þinginu í heild mestur sómi, hver svo sem lendingin yrði, ef afgreiðsla málsins gengur fyrir sig með eðlilegum, rökvísum, skynsamlegum og rólegum, málefnalegum hætti. Ég mundi harma það ef niðurstaðan yrði sú að bjórfrv. yrði samþykkt. Ég tel enga ástæðu til að ætla að svo sé í þessari deild. Ég veit ekkert um hugi einstakra þm., það kemur í ljós. Mín afstaða er skýr, hún er sú sem ég hef hér fært rök fyrir. Þó að ég þekki málið, virðulegi forseti, allvel og gæti flutt um það miklu ítarlegra mál tel ég enga ástæðu til þess á þessu stigi en áskil mér rétt til að ræða um málið við síðari umræðu eftir því sem ástæður verða til.



Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með síðasta ræðumanni um að kominn sé tími til að Alþingi taki efnislega afstöðu til þessa bjórmáls, það sé ekki verið að lesa upp símaskrána, nafnalista eða aðra slíka hluti sem eru þessu máli alls óskyldir. Þess vegna held ég að þau áhrínsorð frá einum "kollega" okkar í Nd. muni ganga eftir, að það finnist skynsamir menn hér í Ed. sem muni ræða þetta mál efnislega en ekki út frá öðrum forsendum. Ég virði vel skoðanir þeirra sem eru andvígir þessu bjórmáli þó að ég sé persónulega ekki sama sinnis. Ég tel að eins og frv. er orðið núna sé raunverulega verið að staðfesta það, eins og frv. liggur fyrir, að bjór sé aðeins ein tegund af áfengi. Áfengi er leyft að selja hér á landi af öllum styrkleikum fyrir ofan það sem við köllum bjór. Mér finnst það tvískinnungur að tala um þjóðaratkvæðagreiðslu um bann við einstökum tegundum af áfengi. Ég tek fyllilega undir það að fræðsla um áfengismálin, eins og önnur vímuefni, á að vera mikil af ríkisins hálfu og eins áhrifarík og nokkur tök eru á. En ég tel að sá tvískinnungur sem er í þjóðfélaginu í dag, að bjór er leyfður til sölu, meira að segja hjá ríkisfyrirtæki, þar sem við komum inn til landsins sem farþegar á Keflavíkurflugvelli, og hjá farmönnum, en öðrum sé meinað að kaupa bjórinn, gangi ekki upp. Ég fullyrði að meðan bjórbannið var í reynd í gildi, áður en heimiluð var sala í Fríhöfninni, var léttara að útskýra fyrir útlendingum að bjór væri bannaður á Íslandi en það er í dag. Hann er ekki bannaður og hann er ekki leyfður, heldur svona sitt lítið af hvoru. Ég hef verið staddur suður á Keflavíkurflugvelli að taka á móti farþegum og séð til ýmissa hátt settra manna, ekki endilega embættismanna, en áhrifaríkra manna í þjóðfélaginu, taka á móti félögum sínum komandi frá útlöndum og snúa þeim við í dyrunum og biðja þá í guðs bænum að fara inn og kaupa einn kassa af bjór sem þeir mættu taka með sér til landsins. Síðan þegar komið er fram er hlegið að öllu saman þegar loks útlendingurinn fær útskýringu á því hvers vegna hann átti að gera þetta. Þetta gengur náttúrlega ekki. Bjór er vissulega áfengi, það er rétt stefna í þessu frv., og við eigum að staðfesta það. Ég er alveg tilbúinn að ræða það að banna bjór á Íslandi alfarið og þá hjá farmönnum sem farþegum. Ég er líka tilbúinn að ræða það ef við erum reiðubúin til þess að velta því fyrir okkur að banna áfengissölu og meðhöndlun þess hér á landi alfarið. En ég held að það sé hvorki vilji í þessari stofnun né í þjóðfélaginu til þess að algert bann verði lagt á áfengi. Meðan það er svo tel ég skynsamlegra að við leyfum sölu á þeim tegundum sem framleiddar eru hér á landi og þá ekki síst veikustu tegundunum. Hvað sem sagt verður um okkur sem foreldri held ég að ég sætti mig frekar við það að vita af sonum mínum drekkandi jafnvel nokkrar dósir af bjór en að vera að slá sér saman með öðrum ungum mönnum um sterkari drykki eins og viskí og vita nánast ekkert hvað er að ske í veröldinni eftir nokkra sopa. Ég tel að sá tvískinnungur sem er samfara reglum um áfengissölu sé afleitur.  Um það hvort þetta veldur aukningu á áfengisneyslu í landinu vil ég ekki fullyrða. Ég tel að það sé mjög eðlilegt að menn spái því að það verði um aukningu að ræða. En ég er ekki viss um að hún verði jafnmikil og menn hafa talið vera, m.a. vegna þess að ég tel að sú neysla á bæði löglegum og því sem hægt er að kalla ólöglegan bjór í landinu sé allmiklu meiri en menn vilja vera láta. Ég segi það m.a. vegna þess að víða kemur maður þar sem manni er boðið upp á bjór. Það eru stundum þannig tegundir að maður er nánast viss um að hann fékkst ekki í fríhöfninni. Hann kemur einhvern veginn til landsins eftir öðrum leiðum. Einnig held ég að það muni draga úr neyslu sterkra drykkja ef bjórinn verður heimilaður. En um þetta er ekkert óeðlilegt að menn hafi skiptar skoðanir. Síðasti ræðumaður hafði sína skoðun á þessu máli og ég hef mína. Ég tek undir það með honum að því fyrr sem Alþingi losar sig við þetta mál út af dagskránni og tekur efnislega afstöðu til ess, því betra. Ég er formaður allshn. þessarar virðulegu deildar og ég skal lofa ykkur því að málið muni fá eins skjóta og vandaða meðferð í þeirri nefnd og nokkur kostur er. En ég vænti þess að menn í hv. deild séu mér sammála um að taka málið til efnislegrar meðferðar fyrir þingslit í vor.



Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. 7. þm. Reykv. að það sem knýr mig nú upp í ræðustólinn er að mér finnst samvisku minnar vegna ég ekki geta annað en látið það koma fram núna þegar við þessa umræðu hver afstaða mín er til þessa máls sem hér er til umræðu og lýsa yfir andstöðu minni við það. Ég ætla ekki að breyta út af þeim málflutningi hér á undan að ræða það í rólegum tón og ekki með neinum hávaða. Kannski vita fréttamenn það fyrir fram að þannig verður umræðan hér í deildinni. Þegar þetta mál kom til meðferðar í Nd. voru sjónvarpsmyndavélar og aðrar myndavélar í hverju skoti. En hér sést enginn.  Í mínum huga er þetta alvarlegt mál. Það sem kannski er þyngst á metunum í því sambandi er nokkuð svipað og hjá hv. 7. þm. Reykv., þ.e. að ég var í fjögur ár í dómsmrn. og kynntist þá afleiðingum áfengisneyslu í svo ríkum og sorglegum mæli að það hefur hert mína afstöðu í þessu máli frá því sem áður var. Þar komu, má segja daglega, til mín einstaklingar í öngum sínum yfir afleiðingum af áfengisneyslu. Þeir voru búnir að brjóta allar brýr að baki sér í félagslegu og efnahagslegu tilliti. Fjölskyldan var sundruð, eignirnar tapaðar o.s.frv. Þar sem svo illa er komið fyrir einstaklingum sem þangað lenda er því miður fátt að gera annað en að bera fram þá ósk að þeim fækki eitthvað sem í þessari stöðu lenda og þá jafnframt að strengja þess heit að reyna að leggja sig fram um að stuðla að því að svo verði. Því hlýt ég að leggja mig fram um að rökstyðja það a.m.k. sjálfs mín vegna að þetta mál eigi ekki fram að ganga. Það eru ýmisleg rök sem færð eru fram af hendi flm. þessa máls, eins og það að það eigi að vera frelsi fyrir menn að gera það sem þeir vilja og hver og einn eigi að bera ábyrgð á sínum eigin gjörðum. Nú er það svo með frelsið að sumir gera varla greinarmun á frelsi og stjórnleysi. Um leið og við viljum hafa eitthvert skipulag verðum við að setja einhverjar reglur sem setja þá skorður. Ég er sannfærður um að þetta tal um frelsi sem mjög hefur klingt í eyrum á síðustu árum eigi drjúgan þátt í ýmsu því sem nú fer aflaga í okkar þjóðfélagi á öðrum sviðum. En það sem mér er ríkast í huga í þessu sambandi eru þó börnin sem eru að vaxa upp í landinu. Ég var beðinn um að taka þátt í umræðu í einum framhaldsskóla hér í borginni í vetur þar sem óskað var eftir að kæmi einn sem væri meðmæltur bjór og annar sem væri andvígur. Eitt af því sem viðmælandi minn taldi bjórnum til ágætis var það að það væri svo gott fyrir börn og unglinga að eiga kost á að fá veikara áfengi en nú er á boðstólum. Þess vegna er ég ekki alveg sannfærður um að hv. síðasti ræðumaður geti verið svo mjög lengi öruggur um að börnin byrji ekki á neyslu á bjór jafnvel þótt ung séu. Við vitum að áfengisaldur færist stöðugt niður og enda þótt í þessu frv. sé ákveðið að flokka bjór með öðru áfengi held ég að slík lagasetning breyti ekki viðhorfi margra til þess að þarna sé um nokkuð annað að ræða, þarna sé um svaladrykk að ræða, eða a.m.k. að það sé notað að yfirvarpi. Þá er komið að því sem mér finnst vera ömurlegast í málflutningi stuðningsmanna bjórsins, þegar þeir segja að allir eigi að ráða því sjálfir hvort þeir neyta áfengis eða ekki og því sé það í lagi hversu mikill þrýstingurinn frá þjóðfélaginu er til áfengisneyslunnar, og það er gagnvart börnunum. Börnin, þau hafa ekki skapað þjóðfélagið sem þau alast upp í og þau ráða ekki því umhverfi sem þau búa þar við. Hvorki í þjóðfélaginu í heild né á hverju einstöku heimili. Það hefur verið skrifað margt um þetta bjórmál í vetur og ég ætla ekki að fara að lesa þar mikið upp, það væri af mörgu að taka. En ég er hér með fyrir framan mig örfáar setningar um aðstöðu barna áfengissjúklinga eftir einn lækni sem hefur mikla reynslu af meðferð áfengissjúklinga á öllum aldri. Hann segir, með leyfi forseta: "Börnin vita ekki hvað er óeðlilegt. Þau halda að ástand sem ríkir á heimilinu sé fullkomlega eðlilegt og ekkert við það að athuga. Þau læra að aðlagast spennunni og óvissunni, læra snemma að takast á herðar allt of mikla ábyrgð. Þau fara að taka þátt í lygunum og blekkingunni, segja ósatt í síma um ástandið, ljúga að vinum og kunningjum, þau læra að treysta engum og trúa engu." Þetta eru örfá orð sem lýsa því sem reynslan hefur kennt mönnum að áfengisneysla valdi. Því hljótum við sem ekki erum ánægð með þetta að reyna að gera það sem í okkar valdi stendur til að sporna við að því að þetta verði örlög fleiri barna sem þess vegna hljóti að ganga þá ævileið sem allt of margir fara vegna áfengisneyslunnar með þeim afleiðingum sem þetta hefur fyrir þjóðfélagið. Þessi sami aðili hefur bent á að eins og áfengisneysla er hér á landi bitnar hún í ríkari mæli á aðstandendum sjúklinganna en sums staðar annars staðar þar sem sídrykkja er meiri en ofdrykkja þá kannski minni þó að heildaráfengismagn sé meira. Það er talað um að við þurfum að breyta okkar löggjöf til þess að við þurfum ekki að vera að útskýra fyrir útlendingum hvernig ástandið er hér. Ég fyrir mig tel að það sé engin þörf á því að vera "akkúrat" eins og allir aðrir. Það var a.m.k. í sveitinni áður fyrr ekki talið neitt eftirsóknarvert endilega, að sagt var, að það þyrfti að vera eins og hundarnir á hinum bænum. Því finnst mér að það séu heldur léttvæg rök. En reynsla mín í dómsmrn. kenndi mér annað en það hversu illa áfengið færi með líf margra einstaklinga. Hún kenndi mér líka hversu margir það eru sem vilja græða á áfenginu, selja áfengi og skeyta þar engu um hverjar afleiðingarnar verða. Það voru margir sem sögðu að þeir væru að fara á hausinn og þyrftu að koma í veg fyrir það með aukinni áfengissölu. Það hefur heldur ekki skort á að í ljós hafi komið áhugi ýmissa á því að græða á bjórnum. Við höfum heyrt sögur af mörgum sem væru að tryggja sér umboð og annað slíkt. Og það er alveg áreiðanlega rétt sem hér kom fram áðan að þeir verða margir sem telja sér nauðsynlegt að hafa bjórinn sem víðast á boðstólum til þess að geta grætt. Það er áreiðanlega mjög veigamikil ástæða fyrir þeim þrýstingi sem er fyrir aukinni áfengisneyslu í landinu. Annað er það sem við höfum áreiðanlega öll fundið að þeim sem neyta áfengis er geysimikið kappsmál að allir sem í kringum þá eru geri það líka. Hver raunveruleg ástæða er fyrir því þori ég ekki að segja um. Stundum hef ég þó orðið var við að þeim finnst það ekki gott ef einhver allsgáður er í slíkum hópi. Það er þessi þrýstingur sem veldur því að raunverulega geta menn ekki alist upp í hlutleysi gagnvart áfengisneyslu. Þrýstingurinn á að neyta þess frá þjóðfélaginu, eins og staðan er í dag, er svo mikill. Það hefur verið rætt oft og m.a. hér í þessari umræðu að kannski væri best að banna alla áfengisneyslu. Ég held við vitum það að lögum sem ekki njóta hljómgrunns hjá miklum hluta þjóðarinnar verður ekki framfylgt svo lag sé á. Því kemur að sjálfsögðu ekki til greina að setja einhver slík lög sem eru ekki í samræmi við vilja mikils meiri hluta þjóðarinnar. Það sem þarf að gera er að breyta viðhorfi og þar er að sjálfsögðu hlutverk ríkisvaldsins að vinna að slíku. Það vegur miklu þyngra en a.m.k. margs konar fræðsla því að því hefur stundum verið varpað fram að fræðsla gæti a.m.k. verið í því formi að hún yrði að hálfgerðum áróðri og hún vekti forvitni og gæti, a.m.k. ef hún er ekki rétt fram sett, jafnvel ýtt undir unglinga að byrja áfengisneyslu. En að sjálfsögðu þarf að finna þar rétta leið og eins og við vitum öll hefur geysimikið verið unnið að slíku hér síðustu árin, að hjálpa þeim sem illa eru farnir, en enginn veit nákvæmlega hversu afleiðingarnar af áfengisneyslunni eru orðnar þungur baggi fyrir þjóðfélagið efnahagslega, fyrir utan allt annað. Ég ætla ekki að tala mikið lengur við þessa umræðu. Því hefur verið haldið fram að Alþingi þyrfti að afgreiða þetta mál, losa sig sem fyrst við málið. Þetta mál hefur verið oft til umræðu áður og til meðferðar á Alþingi og Alþingi hefur losað sig við málið. Málið hefur verið fellt hvað eftir annað. Það hefur hins vegar ekki dugað til. Það hefur alltaf verið komið aftur og farið af stað aftur með það af þeim sem hafa viljað þarna breytingu. Því vænti ég þess að svo verði enn í hv. Ed. þó að mér sé lítt kunnugt um hver afstaða einstakra hv. þingdeildarmanna er. En ég vonast til þess að afgreiðsla deildarinnar í málinu verði ótvíræð og vonandi þá þannig að það verði fellt því að samþykkt þess á Alþingi núna tel ég vera mikið slys. Ég held að það sé algjör tímaskekkja á sama tíma og aðrar þjóðir taka alvarlega áskorun Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um að vinna að því að draga úr heildaráfengisneyslu og telja að leiðin til þess sé að reyna að draga úr framboði á ýmsan hátt og að þá væri lítið samræmi í því fyrir okkur að fara nú að auka framboð. Sérstaklega mundi þetta verða táknrænt fyrir það að nú vildi ríkisvaldið að flóðið yrði meira.



Virðulegi forseti. Það var ekki hugmynd mín að taka þátt í umræðu um bjórmálið við 1. umr. þess hér í hv. deild. Ég tel að það sé best eftir þau miklu læti sem fjölmiðlar eru búnir að gera úr þessu máli að við höldum ekki málinu neitt óeðlilega lengi hér í deildinni og að það fari á þinglegan hátt til nefndar og verði þar skoðað eins og formaður allshn. nefndi áðan, skoðað vel og því skilað hér inn aftur í hv. deild, vel unnu, og að vel sé að því hugað hvort hér sé verið að koma með mál sem eigi að bæta þjóðfélagið, að við reynum að leita að rökum fyrir því hvort svo sé. Ef þau rök finnast ekki, sem ég hef svona frekar trú á að verði erfitt að finna, komi málið hér inn í hv. deild eingöngu til þess að fella það. Ég mun svo sem kostur er í hv. allshn., þar sem ég á setu sem áheyrnarfulltrúi, beita mér fyrir því að málið verði þar yfirfarið á þennan máta sem ég nefndi. Það sem kom mér hins vegar hingað og mér fannst endilega að ég þyrfti að mótmæla voru fullyrðingar hv. 8. þm. Reykn., formanns allshn., um þann tvískinnung sem andstæðingar bjórsins héldu uppi í sambandi við þessa umræðu og þann tvískinnung sem væri ríkjandi með þeirri áfengislöggjöf sem við búum við í dag. Ég held, og það kom reyndar alveg fram í ræðu hv. þm., að tvískinnungurinn sé ekki okkar megin sem erum á móti bjórnum, heldur hinna sem leggja nú ofurkapp á það að bæta við einni áfengistegundinni á sama tíma og þeir tala um að það þurfi að leggja mikið á sig til þess að uppfræða almenning um hættu áfengisins á sama tíma og þessir menn hafa ekki hreyft sig mikið til þess að breyta því ástandi sem við búum við sem jafnvel sumir hverjir af okkur sem erum andstæðir þessu bjórfrv. hefðum getað staðið að. Við hefðum jafnvel getað staðið að þeirri tillögu sem hv. 8. þm. Reykn. nefndi. Við eigum bara að banna allt. Ég gæti vel staðið að því, sagði hv. þm. 

Það væri til umræðu. Ég sagðist ekki standa að því.

Það var a.m.k. mjög nálægt því sem sagt var og þessu hafa menn verið að halda fram og tengja, að ef ekki er leyfður bjór á ekki að vera að leyfa viskí eða vodka. Ja, mikill óskapa tvískinnungur er nú þetta. Það hníga öll rök að því að aukið áfengisframboð kallar á aukna neyslu. Við vitum aftur á móti að það er næstum því óframkvæmanlegt og verður ekki framkvæmt að setja á allsherjar áfengisbann. Í því felst tvískinnungur að halda því fram að það verði að breyta ríkjandi ástandi. Ég sé ekki nokkur rök sérstaklega fyrir því. Það sem verið er að tala um jöfnum höndum, banna þetta, af hverju ekki hitt? Banna það þá líka. - Það er því miður illframkvæmanlegt. Svo er hinn þátturinn. Ef þetta frv. okkar, sem við erum að fjalla um, verður ekki samþykkt, það var reyndar sagt í hv. Nd., verðum við að banna allsherjar meðferð á bjórnum. Það má ekki leyfa þá stöðu sem við búum við í dag. Það er tvískinnungur, segja þeir. Ég er nú á því að það ástand, með einhverjum kannski tiltölulega litlum breytingum, skapi okkur vissa stöðu, það að hægt sé að flytja inn takmarkað magn af bjór. Það dregur úr því og reyndar gerir það óþarft að í gangi sé mikið smygl, ólöglegur innflutningur á þessum hlutum. Það er svo með mörg mál að það er næstum því ógerningur að framfylgja þeim að fullu. Við vitum það vel að því miður er oft ekið dálítið hraðar á Reykjanesbrautinni en leyfilegt er og það er næstum því ómögulegt að framfylgja því að það verði ekki einhvern tíma gert. Og við förum alls ekki út í það að stilla upp lögregluþjóni við lögregluþjón við Reykjanesbrautina til að þetta gerist ekki. Við reynum að hafa viss áhrif á að það verði sem fæstir sem brjóta þetta þó að við vitum að það sé brotið. Við verðum oft á tíðum að horfa svona fram hjá og það getur líka verið gott í eðli sínu að hafa vissar undanþágur löglegar. Ég er á því að sú undanþága sem verið hefur í gildi í sambandi við bjórinn geri það að vissu leyti mögulegt að framfylgja bjórbanni á Íslandi með nokkurri reisn. Það er nú svo að það kemur fyrir að menn mega ekki heyra hlátur, þá halda þeir að verið sé að gera grín að sér. Þeir menn eru kallaðir spéhræddir. Hv. þm. nefndi það hér í ræðustól áðan að hann hefði margsinnis orðið var við það á Keflavíkurflugvelli að vel settir menn í þjóðfélaginu, kannski ekki embættismenn, hefðu verið að koma frá útlöndum eða verið að taka á móti gestum og notað tækifærið til að fá sér bjór, notað smuguna þarna, sem er lögleg, og fengið sér bjór. Og útlendingar hefðu hlegið að þessu. Ja, mikið voðalegt var nú það að útlendingar skyldu hlæja að þessu. Ég hef heyrt útlending hlæja að því að við erum með fornafn föður okkar í nafninu okkar. Honum fannst það óskaplega skrýtið að Íslendingar skyldu vera með þessa sérvisku að hafa fornafn föður síns í nafni sínu, vera ekki með ættarnafn. Ja, það skal mikið á sig leggja til að losna við það að hlegið sé að manni. Við megum búast við því nokkuð lengi, ef við Íslendingar ætlum að reyna að fá af okkur öll séreinkenni, að hlegið verði að okkur. Ég held að við megum vera stolt af því að hlegið sé að okkur vegna þess að við höfum ekki bjór. Sú spéhræðsla, hvort sem það er spéhræðsla hv. þm. eða annarra Íslendinga, er dálítið langt sótt. Ég skal ekki hafa þessi orð mikið lengri. En því ber að fagna að fréttastofurnar íslensku, ekki síst íslenska sjónvarpið og ríkisfjölmiðlarnir, skulum við segja, hafa meiri áhuga núna á því sem er að gerast í Nd. en því sem verið er að fjalla um hér. Þeir hafa núna meiri áhuga á framhaldsskólafrv. en bjórumræðu. Öðruvísi mér áður brá, þegar sjónvarpið íslenska þurfti að koma með stóran flokk manna og tæki til að taka upp og senda út með beinni útsendingu atkvæðagreiðslu um bjórmálið í hv. Nd. í fyrradag. Er það komið á það stig að íslenska sjónvarpið telji nauðsynlegt að sýna svona atriði úr starfsemi Alþingis frekar en mörg, mörg önnur góð mál sem hér er verið að fjalla um? Það er ekki verið að sýna atkvæðagreiðslu þegar verið er að takast á um ýmis menningarmál, ýmis framfaramál landsbyggðar, vegáætlun eða annað þess háttar. Nei, hér eru sett upp stór tæki til þess að geta sent út í beinni sjónvarpssendingu til landsmanna hvernig hv. Nd. greiðir atkvæði um bjórmálið. Nota bene. Nd. var aðeins fyrri áfanginn í umræðunni. Það var ekki verið að sýna úrslitin í bjórmálinu. Þau ákvarðast hér í Ed. Ég vænti þess að hv. Ed. muni, þegar málið kemur hér til lokaafgreiðslu, sýna það að svo sem oft áður muni deildin taka afstöðu til þessa máls á þann hátt sem ég er sannfærður um að er til hagsbóta fyrir okkar þjóð, þ.e. á þann veg að þetta mál verði fellt.



Virðulegi forseti. Ég vil víkja nokkrum orðum að frv. um breytingar á áfengislögum við 1. umr. Síðan hef ég tök á því að vinna að málinu til að hafa áhrif á það í hv. allshn. þar sem ég á sæti og þangað hygg ég að frv. muni verða vísað. Mig langar þá að byrja á því að segja að mér finnst það afleit forgangsröðun í verkefnum okkar hér að við skulum verja tíma okkar nú til þess að ræða þetta mál þegar svo mörg önnur þarfari blasa við bæði þingi og þjóð. Ekki síst nú þegar samdráttur er í efnahagsmálum og verkföll eru yfirvofandi finnst mér að þetta mál skipti litlu. Miklu betur þætti mér að standa hér og ræða heildarstefnumörkun í áfengismálum þjóðarinnar sem lengi hefur verið brýn. Einnig þykir mér afleitt að margar þær brtt., sem sannarlega horfðu til bóta og lagðar voru fram í Nd., skyldu vera felldar því að þetta er mál sem hlýtur að varða okkur öll miklu. Þetta er auðvitað ekki einungis mál sem varðar alþm. miklu, heldur alla þjóðina. Þetta er mál sem hver og einn þarf að gera upp við samvisku sína og þess vegna fannst mér mjög miður að tillagan um þjóðaratkvæðagreiðslu skyldi vera felld vegna þess að ég tel að mál eins og þetta eigi að bera undir alla þjóðina. Fyrir því er hefð og það yrði þá gert að undangenginni ítarlegri og,mikilli umræðu um málið. Í núgildandi áfengislögum segir í 1. gr.: "Tilgangur laga þessara er sá að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og útrýma því böli sem henni er samfara." Ég tel að þetta markmið hafi ekki náðst nema að mjög litlu leyti og þar sem talað er um tilgang flm. þessa frv. stendur m.a. í 1. lið: "að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja" o.s.frv. Ég tel að þetta markmið náist ekki með því einu að auka framboð á áfengi og sú skoðun mín er í samræmi við niðurstöður Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar eins og áður hefur verið vitnað til. Nú er það svo að málið mundi vefjast minna fyrir mér og líklega flestum öðrum ef öruggt væri að áfengur bjór mundi koma í staðinn fyrir og leysa af hólmi þá drykkju af sterkum vínanda sem mörgum þykir óhófleg eða óæskileg hérlendis og á þetta einkum við um unglingana sem þegar hefur verið minnst á. En þrátt fyrir sterka sannfæringu manna í þessum efnum og jafnvel óskhyggju virðast þó niðurstöður rannsókna sýna að viðbót á áfengum bjór eykur heildarneyslu en kemur ekki í stað sterkari drykkja. Í þessu sambandi má nefna og reyndar ítreka að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur af heilsufarslegum ástæðum mælt með því í ljósi rannsóknaniðurstaðna að dregið sé úr heildarneyslu áfengis með takmörkun á aðgengi og með háu verði. Hvorugt hefur í raun verið reynt að marki hér. Þetta mál, eins og ég áður sagði, varðar ekki bara alþm. heldur alla þjóðfélagsþegna. Þeir hafa margir og samtök þeirra látið til sín heyra því að það hefur bókstaflega rignt inn til þm. áskorunum og ályktunum ýmissa félagasamtaka sem gera sér ljósan þann heilsufarslega vanda sem hlotist gæti af viðbót sem þessari án þess að nokkuð annað sé gert til úrbóta. Og til að gefa örlitla mynd af því langar mig til að lesa eina ályktun, sem er reyndar frá aðalfundi Félags áfengisvarnanefnda á Austurlandi, með leyfi forseta, sem "skorar á alþm. að fresta afgreiðslu á fyrirliggjandi bjórfrv. þar til heilbrigðisáætlun hefur verið rædd og afgreidd á þingi. Samþykkt bjórfrv. kann að verða afdrifarík fyrir þjóðina og því mikilvægt að fjalla um það í tengslum við heilbrigðismál og áætlanir um bætta heilbrigði landsmanna." Þetta les ég vegna þess að mér þykir þetta meginefni. Mér finnst afleitt að taka svona út úr eina tegund áfengis og ætla að fara að ræða hana og greiða sérstaklega um hana atkvæði hér án þess að gera það í samhengi við aðrar tegundir áfengis og við heildarstefnumörkun í þessum efnum hér á landi. Fyrr á þessu þingi bar ég fram fsp. til hæstv. heilbrmrh. um niðurstöður þeirrar nefndar sem getið var áðan í umræðum hjá hv. 7. þm. Reykv. Þessi nefnd hafði verið skipuð í kjölfar samþykktar á þáltill. á Alþingi 7. maí 1981, en hún fjallaði um að skora á ríkisstjórnina að láta nú þegar undirbúa tillögur um stefnu hins opinbera í áfengismálum og var ítarlega sundurliðuð um það hvernig slíkt mætti fara fram. Í kjölfar þessarar,þál. var nefndin skipuð og var talsvert fjölmenn. Í henni störfuðu 17–18 manns og henni var ætlað að skila áfangaskýrslum til ríkisstjórnarinnar þannig að ríkisstjórnin gæti fylgst með störfum nefndarinnar. Þetta var reyndar gert, bæði í nóvember 1983 og svo í febrúar 1984. Þær áfangatillögur fjölluðu um sérstakt átak í áfengis- og fíkniefnamálum, en þær vöktu engin viðbrögð hjá ríkisstjórninni og veit ég reyndar ekki hvort var jafnvel fjallað um þær þar. Nefndarmenn voru sammála um efni þessara tillagna, en allir þingflokkar áttu fulltrúa í nefndinni. Hún hélt áfram störfum sínum þrátt fyrir áhugaleysi stjórnvalda og komst að samkomulagi um lokatillögur sem hún síðan skilaði í janúar 1987. Þær fjölluðu í fyrsta lagi um markmið laganna, tilbúning og dreifingu áfengis, í öðru lagi um áfengisvarnir og í þriðja lagi um meðferð og þjónustu við misnotendur og aðstandendur þeirra. Þessar tillögur eru nokkuð ítarlegar og vel unnar og þær verðskulda sannarlega bæði meiri umfjöllun og athygli en þær hafa fengið, ekki síst af hálfu stjórnvalda. Og þá vil ég bæta þm. við. Tillögurnar eru unnar í anda þeirrar stefnu sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur mótað á þessu sviði, enda var nefndinni uppálagt að fylgjast náið með starfi stofnunarinnar og gera endanlegar tillögur sínar með framtíðarlausnir í huga. Síðan höfum við íslenska heilbrigðisáætlun sem var ítarlega rædd á nýafstöðnu heilbrigðisþingi sem haldið var í febrúarbyrjun og hún er samin í samræmi við stefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og markmið hennar í áfengismálum eru mjög samhljóða tillögum nefndarinnar, sem ég áður gat um, þó að þær séu að sjálfsögðu ítarlegri. Þetta þætti mér geta orðið góður efniviður fyrir okkur til þess að fjalla um í því skyni að móta heildarstefnu í áfengismálum. Sú stefna yrði auðvitað að taka til allra tegunda áfengis og hvernig okkur þætti skynsamlegast að fara með þær með tilliti til þess mikla heilbrigðisvanda sem þessi vímuefni valda í þjóðfélaginu og líti nú hver maður sér nær því ég hygg að í nærri hverri einustu fjölskyldu í landinu finnist dæmi um slíkan vanda, svo algengur er hann. Mikil umræða hefur farið fram um vímuefnavanda barna og unglinga, en án þess þó að þær umræður hafi alltaf tengst hvor annarri eða almennri stefnumótun í áfengis- og vímuefnamálum. Ég tel það vera beinlínis skyldu okkar hér að taka niðurstöður eins og þær sem ég áður nefndi frá nefndinni sem fjallaði um mótun áfengismálastefnu til umræðu því að það er afleitur siður að setja á viðamiklar nefndir til að fjalla um mikilvæg mál og hirða síðan ekkert um niðurstöður og vinnu þeirra þegar til kastanna kemur. Ég hef talað talsvert um niðurstöður og stefnumörkun á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að það er ágreiningur um túlkun þessara niðurstaðna og hafa þm. m.a. borist áskoranir frá hópum lækna sem greinir á um það hvernig túlka beri þessar niðurstöður og hversu óhæft það er að leyfa bruggun og innflutning áfengs öls eða bjórs hér í landi án þess að eitthvað annað komi á móti eða aðrar aðgerðir komi til til að vega upp á móti þessari viðbót. Hins vegar tel ég að þessar niðurstöður gefi ærið tilefni til þess að hafa áhyggjur og taka ekki á málinu á þennan hátt sem hér er lagt til. Ég vil vitna stuttlega, með leyfi forseta, til minnisblaðs sem mér barst frá landlækni eftir fund sem haldinn var í Norræna húsinu nýlega með geðlækni frá Osló að nafni Hans Olaf Fekjær sem hefur mikla reynslu af umfjöllun um áfengismál og meðhöndlun áfengis- og vímuefnasjúklinga. Þar komu fram eftirfarandi upplýsingar, með leyfi forseta: Heildarneysla áfengis ræður mestu um heilsufarslegt tjón af áfengisneyslu. Og þá er stuðst við ályktanir sérfræðinga Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, norrænna, breskra og franskra vísindamanna og gefnar tilvitnanir til verka þeirra. Síðan er komið með samanburð við önnur efni þar sem niðurstöður eru þekktar eða fylgni. Það er minnst á tíðni lungnakrabbameins sem eykst í hlutfalli við tóbaksnotkun. Það er minnst á fjölda kransæðasjúkdóma sem eykst í hlutfalli við magn fituefna í blóði. Það er minnst á fíkniefnanotkun sem eykst í réttu hlutfalli við magn fíkniefna í umferð, þ.e. framboð af fíkniefnum. Síðan er sem dæmi tekið að samfara lækkandi kaupmætti um og eftir 1980 minnkaði sala áfengis t.d. í Bandaríkjunum, Brettandi og Svíþjóð og samtímis dró úr heilsufarslegu tjóni áfengis og fyrir allar þessar staðhæfingar eru gefnar tilvitnanir. Í öðru lagi er talað um að tilraunir í nágrannalöndum til þess að draga úr neyslu sterkra áfengistegunda með því að beina áfengisneyslunni að veikari tegundum hafa að öllu jöfnu mistekist. Ýmsar tilraunir hafa verið gerðar til þess að hafa áhrif í þessa átt en án árangurs. Og þá er vitnað sérstaklega til reynslu Finna og Frakka í þessum efnum. Það er einnig minnst á það að hugsanlega sé hægt að draga úr heilsufarsvanda vegna áfengisneyslu með því að beina áfengisneyslunni að veikari tegundum, en, og ég legg áherslu á það, þá verður jafnframt að draga úr sölu á sterkari áfengistegundum og ég vek athygli á því að sú tilraun hefur í raun aldrei verið gerð. Meðal nokkurra þjóða hefur sala sterkra áfengistegunda minnkað á undanförnum árum, þar á meðal Svía. Sumir hafa talið orsökina vera aukna sölu á veikari tegundum áfengis sem er reyndar með öllu ósannað þar eð Svíar beittu jafnframt mjög harðri verðstýringu, þ.e. hækkuðu verð á sterkum tegundum umfram verð á öðrum vörum sem hafði í för með sér minnkandi sölu á þeim. Við höfum t.d. vanrækt hér á landi að nota verðstýringu til þess að hafa áhrif á neyslu áfengis eða gert það að mjög litlu marki. Ég vil vekja enn athygli á því, eins og reyndar hefur komið fram í máli annarra, að náttúra bjórs er öðruvísi en annars áfengis. Félagsleg staða þess og félagsleg notkun er allt önnur. Á því leikur enginn vafi. Menn tala mikið um það að þeir vildu fegnir að unglingarnir og börnin þeirra, ef þau á annað borð neyta áfengis, mundu fremur velja sér bjór en sterkt áfengi. En hvenær og hvernig ætla foreldrarnir að draga línuna gagnvart bjórneyslu, við hvaða aldursmörk, vegna þess að bjórinn er notaður allt öðruvísi en vín? Hann er stundum næstum álitinn sem svaladrykkur. Vitandi það að neysla vímuefna t.d. byrjar yfirleitt með neyslu áfengis af einhverju tagi, hvaða foreldri veit í raun hver örlög barnsins verða því það veit enginn fyrir fram þegar hann stígur fyrsta skrefið? Við hljótum öll að hafa áhyggjur af því. Án þess þó að við ætlum að stýra hegðun barnanna okkar að öllu leyti viljum við þeim hið besta. Við hljótum að bera áhyggjur gagnvart þessu því í raun getum við ekkert fullyrt um þetta. Ég hygg líka að það verði í raun aukin krafa um meira framboð og fleiri sölustaði af áfengi vegna þess að fólk vill jöfnuð í þessum efnum. Það fer fram á það að áfengisútsölur verði opnaðar víða um landið til þess að það geti fengið bjór, ekki síst vegna þess að félagsleg neysla hans er öðruvísi og það má vænta þess að í kjölfar bjórsölu fylgi önnur áfengissala og þess vegna aukist framboð af áfengi. Það er mjög líklegt og þá erum við farin að vinna beinlínis gegn þeim markmiðum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem lögð hefur verið mikil áhersla á, að minnka framboð og aðgengi að áfengi. Varðandi það sem kom fram í máli hv. 8. þm. Reykn. - er hann í salnum?

Hann er hérna til hliðar.

- skil ég vel viðbrögð hans. Meðan ég bjó erlendis, í 13 ár, þar sem neysla á bjór var almenn kom ég heim í heimsókn auðvitað og einu sinni kom ég á ráðstefnu þar sem var fjöldi útlendinga sem fannst það afskaplega undarlegt, einmitt þetta sem hv. þm. minntist á, að hér væri ekki hægt að fá bjór. Mér fannst það líka undarlegt þó að ég hefði ekki dálæti á honum sjálf, þá fannst mér það mjög undarlegt og ég skil vel viðbrögð hans. En síðan, eftir að þetta mál hefur komið til umræðu og ég hef nú skipt um starf og er hér á þingi og hef þess vegna þurft að gaumgæfa málið í miklu, miklu víðara samhengi og á annan hátt, þá í fyrsta lagi er mér alveg sama þó að öðrum finnist það skrýtið. En ég hef jafnframt komist að því að málið er miklu flóknara að þessu leytinu til. Það er ekki bara spurning um að leyfa bjórinn, það er spurning um að móta almenna stefnu sem tekur á þeim vanda sem fylgir í kjölfar þessarar neyslu. Ég hygg að fáir geti tekið undir eða mælt með þeim tvískinnungi og þeirri hræsni sem er í þessum málum nú þar sem hluti manna getur auðveldlega náð til - þetta voru kölluð lífsgæði í Nd. - þessarar vöru en aðrir eiga erfiðara með það. Það er eðlilegt að þetta valdi óánægju, sérstaklega ef mann langar til að neyta vörunnar. Ég tek undir það, tvískinnungurinn er afleitur. En besta ráðið til að taka á honum er einmitt að móta heildarstefnu í áfengismálum, að mínu viti. Ég sé enga aðra betri leið. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að það er talsvert mikill þrýstingur og áhugi frá þeim sem vilja selja bjór, eins og kom fram í máli hæstv. landbrh. áðan. Vitanlega er mikið fjármagn sem felst í því að framleiða og selja vöru sem á sér svo örugga notkun. Þannig að það er enginn vafi að þarna eru miklir hagsmunir í veði. Síðan vildi ég nefna það sem ég hygg að hafi lítið komið til umræðu. Það hefur í gegnum tíðina verið mikið áhugamál kvenna og kvennahreyfinga að starfa að bindindismálum og berjast gegn afleiðingum áfengisnotkunar. Ég vil í því sambandi minnast á Hvíta bandið sem upphaflega var bindindishreyfing og ég vitna, með leyfi forseta, til þess sem sagt er um Hvíta bandið í bók Sigríðar Thorlacius, Margar hlýjar hendur: "Hvíta bandið á Íslandi var stofnað árið 1895. Var það Ólafía Jóhannsdóttir sem beitti sér fyrir stofnun þess. En það var í fyrstu eingöngu bindindisfélag og nefnt Bindindisfélag kvenna. Ekki er vitað hve margar gengu í það á stofnfundinum 26. apríl. En í júní 1896 eru félagar orðnir 250. Fljótlega voru stofnaðar deildir úti um land, á Ísafirði, Bíldudal, Flatey og Akureyri, og auk þess barnadeild í Reykjavík. Einnig starfaði yngri deild Hvíta bandsins hér í mörg ár og var fjölmenn. Í ágúst 1895 mætti á fundinum bandarísk kona, Jessy A. Ackermann, umboðsmaður kristilegs alheimsbindindisfélags kvenna. Gerðist íslenska félagið meðlimur þess og var eftir það kallað Hvíta bandið. Fyrstu stjórn Hvíta bandsins skipuðu Ólafía Jóhannsdóttir forseti, Elín Eggertsdóttir skrifari, Louise Jensen gjaldkeri. Allmargir karlmenn störfuðu innan vébanda félagsins framan af." - Reyndar getur nú ekkert um það hvað varð af þeim, hæstv. forseti. "Sem fyrr segir var aðaltilgangur félagsins að vinna að bindindismálum. Gaf það út tímarit um skeið og var Guðrún Lárusdóttir ritstjóri þess. Var öfluglega unnið að því að koma á aðflutningsbanni á áfengi og viðhalda því. Var oft haft samstarf við Góðtemplararegluna um áskoranir til Alþingis þessu viðvíkjandi. Meðal tillagna sem fram komu á fundum var t.d. sú að konur skyldu ekki versla við kaupmenn er seldu vín og að veitingamönnum skyldi gert að skyldu að hýsa drukkna menn ef þeir væru ósjálfbjarga. Eitt sinn tóku konur í félaginu sig saman um að stand vörð við veitingahúsin á lokadaginn og fá menn til að eyða ekki kaupinu sínu í vín." Það er vert að minnast þeirra brautryðjendakvenna sem nú eru löngu gleymdar en löngu hefur fennt í sporin þeirra og fáir minnast á þær, því miður. Það var ekki að ástæðulausu að konurnar tóku sig saman og mynduðu bindindishreyfingar. Það var kannski ekki síst vegna þess að það voru fyrst og fremst karlmenn sem drukku þá vín og drukku vín illa. Það voru feður þeirra, það voru mennirnir þeirra, það voru bræður þeirra og synir þeirra sem lentu illa í því út af ofneyslu áfengis. Það var þeirra hag sem þær vildu reyna að bæta. Ég minni ykkur líka á það, hv. þingdeildarmenn, að ein af ástæðunum fyrir því að konur voru mjög virkar að safna fyrir Háskóla Íslands á sínum tíma - því þar voru þær mjög duglegar án þess að þeirra hafi verið getið mikið af því tilefni - var ekki síst sú, auðvitað, að efla íslenska menningu. En önnur meginástæðan var líka að koma í veg fyrir það að karlmennirnir þeirra, synir þeirra, bræður, kannski feður og makar, lentu í sollinum í Kaupmannahöfn. Þær vildu frekar hafa þá hér heima þar sem minni hætta væri á að þeir færu illa, eins og margir fóru reyndar sem fóru til Hafnar á þeim tíma til náms. Þannig að þetta hefur lengi verið baráttumál kvennahreyfinga, að berjast gegn ofneyslu áfengis. Reynsla annarra þjóða sýnir okkur að áfengisneysla barna og unglinga eykst og byrjar fyrr þar sem áfengur bjór er á boðstólum en þar sem hann fæst ekki. Það ástand sem nú ríkir í okkar þjóðfélagi í umönnun barna og unglinga, ekki síst í málefnum þeirra sem erfiðast eiga vegna vímuefnaneyslu, gefur ekki tilefni til að auka á þann vanda sem fyrir er, að mínu mati. Meðan ekki er gert betur í þessum efnum, meðan félagsleg umönnun barna og unglinga er ekki beysnari en hún er, meðan ekki er til langtíma meðferðarathvarf fyrir allra yngstu fórnarlömb vímuefnaneyslu, meðan geðheilbrigðisþjónusta barna annar ekki verkefnum sínum vegna fjármagnsskorts, meðan aðstæður til sérstakrar geðheilbrigðisþjónustu unglinga eru að vísu byrjaðar en hefur kannski ekki verið sinnt sem skyldi, í stuttu máli sagt: meðan úrræði okkar til að sinna þeim sem óhjákvæmilega verða fórnarlömb aukinnar neyslu eru ekki betri í reynd get ég ekki stutt það frv. sem hér er til umræðu. Það kunna að koma þeir tímar og þær staðreyndir byggðar á reynslu að réttlætanlegt sé að bæta við það úrval áfengis sem á boðstólum er. En ég get ekki sannfærst um að þetta sé kappsmál kvenna og barna, en hingað kom ég sem málsvari þeirra. Þess vegna mun ég ekki styðja þetta mál. Ég mun reyna að hafa áhrif á það í nefndinni. Ég mun reyna að hvetja til þess að fremur verði staðið að því að móta heildarstefnu í áfengismálum þjóðarinnar því að það held ég að sé mun vænlegri kostur, bæði til að leita bóta á þeim vanda sem við höfum enn ekki getað sinnt, eins til að leita þess jöfnuðar sem margir vilja í þessum efnum. En ég mun ekki hafa fleiri orð við þessa 1. umr. og hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.



Frú forseti. Ég mun ekki draga þessa umræðu á langinn. Ég átti von á því að hér yrðu mjög litlar umræður um þetta mál. Þetta mál hefur fengið mjög mikla umfjöllun í Nd. þar sem málið hefur meira einkennst af tali en því að sagt hafi verið mikið. Ég vona að við föllum ekki í sömu gryfju og ýmsir menn í þeirri deild gerðu. Það sem hvatti mig hér upp voru orð hv. 4. þm. Vesturl. þegar hann talaði á móti bjórnum og sagði að þjóðfélagið mundi ekki verða betra með bjór. Ég er alveg sammála honum í því. En það er líka spurningin hvort það verði eitthvað verra með því að við leyfum bjórinn. Ég er ekki á þeirri skoðun. Mín skoðun er sú að við eigum að leyfa hitt og þetta, þar á meðal bjór, nema veigamiklar ástæður séu til að banna. Við eigum ekki að að lifa hér í þjóðfélagi boða og banna, heldur að leyfa ýmsar athafnir ef þær skerða ekki rétt ýmissa til ýmissa athafna. Við eigum að byggja þjóðfélag þar sem fólk geti lifað ekki lakara lifi en erlendis. Það má tala um það þegar bjór er ræddur hvort eigi ekki að banna rauðvín og hvítvín. Þetta eru drykkir sem eru hafðir með mat og lítið drukknir að öðru leyti. Með sömu rökum og beitt er til að banna bjórinn mætti afnema þetta áfengi. Ég vil ekki tefja þessa umræðu en taldi rétt að segja hér örfá orð og vara við því að umræður verði langar og kannski um hluti sem margoft er búið að tala um. Ég legg til að við höldum uppi þeirri reisn hér í Ed. að vera málefnaleg og reynum að taka á málum eins og þau liggja fyrir en ekki að fara út fyrir málið og byggja málflutning á öðru en því sem málið gefur tilefni til.



Hæstv. forseti. Ræða mín verður stutt. Hún var raunar frumflutt 10. júní 1985 þegar ég talaði fyrir áliti meiri hl. hv. allshn. og meiri hl. lagði til að frv. yrði samþykkt. Ræðan er sem sagt endurflutt vegna margra áskorana og er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál. Menn hafa æðimikið rætt um bjór og ekki bjór að undanförnu. Ég hygg ekki að við bætum okkur neitt á langri umræðu hér í kvöld um það mál. Ég býst við því að öll rök bæði með og móti séu þegar komin fram og ég veit að hver einasti hv. alþm. hefur hugsað mikið um þetta mál. Sumum finnst það ekki stórt í sniðum. Sjálfur hef ég ekki tekið neinn þátt opinberlega í umræðu um málið. Ég hef gert það upp við mína eigin samvisku hvernig ég greiði hér atkvæði og það veit ég að allir hv. þm. hafa gert. En sem sagt, mín von er sú og sjálfsagt okkar allra að hvernig sem atkvæðagreiðsla hér fer - og ég hef ekki hugmynd um hvernig hún muni fara - verði það til gæfu fyrir okkar þjóð. En ég vil leggja á það áherslu að ég er mjög eindregið á móti því að vísa þessu máli frá Alþingi, vísa því til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel að okkur beri skylda til að taka afstöðu hér og allir geri það auðvitað eftir bestu vitund og í von um að gott muni leiða af atkvæði þeirra. Þannig vona ég að atkvæðagreiðslan fari, hvort sem málið verður samþykkt eða fellt verði ákvörðunin rétt."



Hæstv. forseti. Stuðningsmenn bjórsins furða sig á því að hér skuli vera rætt um þetta mál eða finnst jafnvel að eigi helst ekkert um það að ræða.  Orð hv. 11. þm. Reykv. vekja óneitanlega ýmsar hugleiðingar og gætu orðið tilefni til langrar ræðu. Það er þetta með frelsið sem ég reyndar vék að í upphafi máls míns. Hann sagði að það þyrfti þetta frelsi til að fólk gæti lifað ekki lakara lifi en annars staðar. Gerir hv. þm. sér ekki grein fyrir því hversu slæmt líf þeirra er sem hafa orðið fyrir barðinu á ofneyslu áfengis? Eins og hér kom fram áður þekkjum við öll svo sorgleg dæmi um það að ég get ekki skilið þá hv. alþm. sem telja sig knúna til að stuðla að því að fleiri fari þá leið. Það er ofvaxið mínum skilningi. Hér á Alþingi hefur mjög verið talað um ólögleg vímuefni og þörfina á því að berjast gegn þeim og að það þyrfti að setja upp öflugt lögregluríki hér til að hindra neyslu þeirra. En ég er sannfærður um að á meðan eftirspurn er eftir slíkum efnum verða alltaf einhverjir til sem vilja græða á því að selja þau og reyna að koma þeim inn í landið og hversu öflugt lögreglulið sem við höfum sé aldrei hægt að koma í veg fyrir það. Það var gerð fyrir nokkrum árum athugun á því hver væri orsök þess að menn lentu í fangelsum. Það var einn ágætur læknir sem gerði athugun á því í fangelsinu á Litla-Hrauni. Þar kom í ljós að um 98% þeirra sem þar voru neyttu áfengis og að mati þeirra og læknisins var það upphafið að þeirra ógæfuferli í langflestum tilvikum. En mjög margir þeirra voru þar vegna afleiðinga ólöglegrar vímuefnaneyslu. Þróunin er þessi hjá þeim sem hallar undan fæti fyrir, að unglingurinn byrjar á veikasta vímugjafanum og heldur síðan áfram smátt og smátt. Sem betur fer er það ekki nema hluti sem þannig fer fyrir en þó að það sé tiltölulega lítill hluti held ég að við hljótum að vera öll sammála um að það er allt of stór hluti. Og þegar bjórdósirnar eru komnar í ísskápinn við hliðina á matvælum held ég að það skipti litlu máli hvort þær hafi verið keyptar í Áfengisverslun ríkisins eða einhvers staðar annars staðar, viðhorfið til þeirra er hjá mörgum a.m.k. að þetta sé svaladrykkur. Ég minnist þess að sumir þeirra sem komu til mín í vandræðum sínum vegna þess að þeir voru búnir að missa ökuleyfið höfðu orðið fyrir því vegna þess að þeir höfðu fengið sér bjór. Þeir héldu að þó þeir hefðu gert það væri allt í lagi, en því miður var ekki svo. Sumir voru svo heppnir að þeir höfðu verið stöðvaðir áður en þeir höfðu orðið valdir að tjóni á sjálfum sér og öðrum, en hjá öðrum vitum við að slysin gerast áður. Það var mjög tekist á um svokallað bjórlíki fyrir nokkrum árum og ég hygg að ég hafi kannski eitthvað minnst á það hér þegar umræða var um bjórinn síðast - en hv. 8. þm. Reykv. var að minnast á hvað ég hefði sagt þá - því að ég tengdist þeirri umræðu allmikið. En ég býst við að við munum öll eftir því hversu mikill áróður var rekinn þá í sambandi við það þegar byrjað var á þeim drykk. Talað var um að það ætti að reyna að vekja upp stemmningu og fá menn til að sitja á kránum.

Má ég aðeins trufla hæstv. ráðherra í máli hans. Nú er klukkan orðin rúmlega 4 og það eru þingflokksfundir fram undan. Ég vildi því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann ætti mikið eftir af máli sínu og vildi gera hlé á því eða hvort hann vildi ljúka því nú.

Ég skal gera hlé á máli mínu.



Virðulegi forseti. Ég vil mælast til þess að það verði þá boðaður nýr fundur kl. 18, að loknum þingflokksfundatíma, þannig að halda megi þessari umræðu áfram og koma þessu máli til nefndar. Ég hafði raunar minnst á það við virðulegan forseta og ég ítreka þá ósk hér með og veit að ég tala þar fyrir hönd a.m.k. allmargra hv. þm. í þessari deild.



Að gefnu tilefni vill forseti taka fram, sérstaklega vegna ummæla um það hér áðan að um óvanaleg vinnubrögð væri að ræða, að það er reynsla forseta af setu hér um eitt kjörtímabil að ef ræðumaður óskar eftir því að hlé verði gert á máli hans og hann vilji ljúka því síðar, þá sé engin ástæða til annars en að verða við þeirri beiðni. Það hefur forseti ítrekað séð gert án nokkurra andmæla. Þess vegna hygg ég ekki að um óvanaleg vinnubrögð hafi verið að ræða. Síðan vil ég líka taka það fram að einungis einn þm. hefur komið til mín og beðið sérstaklega um að fundur yrði hafður hér að loknum þingflokksfundi í dag og það er hv. 3. þm. Vesturl. Enginn annar hefur komið að máli við mig um þetta mál eða beðið um eina eða aðra fyrirgreiðslu í því sambandi. Sjálfri finnst mér mjög eðlilegt að þetta mál fái vanalega afgreiðslu þingsins. Ef tök verða á því og menn geta mætt hér til fundar kl. 6 mun verða boðaður fundur. Ég mun kanna það meðal þm. hvort þeim takist að mæta hér á fundi kl. 6.



Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þm. Eiði Guðnasyni. Ég gerði ráð fyrir að þessari umræðu yrði lokið í dag og málinu vísað til nefndar. Ég ætla hins vegar ekki að neinir í þessari hv. deild ætli sér að draga þetta mál á langinn með neinum hætti og síst hæstv. ráðherra. Ég get þess vegna fyrir mína parta fallist á að þetta verði fyrsta mál á dagskrá eftir helgina þegar deildarfundur verði hér haldinn og verði þá afgreitt til nefndar ef forseti æskir þess frekar. Ég hef enga ástæðu til þess að ætla að það muni tefja málið. Það verður áreiðanlega gengið til atkvæða í þessari hv. deild. Ég held að enginn hv. þingdeildarmaður ætli sér að hindra það og fyrir mína parta get ég á það fallist.



Ég vil vekja athygli á því í framhaldi af máli hv. 8. þm. Reykv. að hér hafa verið fluttar stuttar og málefnalegar ræður af hálfu þeirra þm. sem hafa talað.



Frú forseti. Ég vil taka undir það, sem fram kom í máli hv. þm. Eiðs Guðnasonar, að ég tel mjög eðlilegt að þetta mál verði afgreitt til nefndar núna í dag. Þetta mál hefur verið á þinginu síðan í október og hlotið mikla umræðu í Nd. Þar hafa þeir aðilar sem eru í minni hluta kappkostað að tefja afgreiðslu málsins. Mér finnst ekki sæma þessari deild, hv. Ed., að hafa sama uppi á teningnum. Ég vil mælast til þess að eftir að þingflokksfundir eru búnir kl. 6 verði þetta mál tekið á dagskrá og umræðu lokið.



Virðulegi forseti. Ég bið þessa virðulegu deild að halda ró sinni og falla ekki í þær fallgryfjur sem við höfum séð opnast hérna í næsta herbergi stundum í tengslum við þetta mál. Ég kannast ekki við það að menn séu hér uppi með offors og sjaldan hef ég heyrt hæstv. landbrh. brugðið um það að hann hafi gengið fram með offorsi, óbilgirni og frekju hér í þingsölum.  Það er sérkennilegt að hv. 3. þm. Vesturl. er órólegur í þessu máli og gefur það kannski ástæðu til að ræða ítarlegar við tækifæri hverju það veldur. Ég skil ekki hvers lags læti þetta eru. Er ekki rétt að menn fái tíma til að ganga til þingflokksfunda með eðlilegum hætti og ráða ráðum sínum? Forseti skoðar svo á sín spil og boðar til fundar þegar hún telur rétt og nauðsynlegt í samráði við þm. Ég vil geta þess að minn þingflokkur, þingflokkur Alþb., er nú að hefja fund og hafði gert ráð fyrir að sitja á fundi með venjulegum hætti. Ég vísa því á bug að verið sé að gera okkur það upp að það standi til af okkar hálfu að tefja hér mál. Ég kannast ekki við að það drepi þetta mál né önnur þó að það yrði tekið fyrir á þriðjudag en ekki í dag kl. 6 sem er harla óvenjulegur tími. Ég vil einnig mótmæla þeim aðdróttunum í garð hæstv. forseta sem hér hafa komið fram sem ég tel að öllu leyti óeðlilegar og endurtek það að ég skora á menn að halda ró sinni og á okkur öll að reyna að halda okkur við þau grundvallaratriði sem við settum okkur í upphafi þessarar umræðu.



Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt sem fram hefur komið hér í umræðunni fram að þessu að hér hafa verið fluttar frekar stuttar og hógværar ræður um þetta mál. Ég hygg að það hafi m.a. verið vegna þess að það hafi verið nánast samkomulag þingdeildarmanna, þó óformlegt væri, um að koma málinu í dag til nefndar og að málið fengi heldur hljóða og stillta afgreiðslu á hvern hátt sem það í lokin færi. Hér var þakkað fyrir það áðan að menn gætu flutt skaplegar ræður án þess að hafa alla fjölmiðlana yfir sér. En nú er búið að koma þessari umræðu þannig að hér eru allir fjölmiðlar allt í einu mættir.  En ég beini þeirri eindregnu áskorun til forseta að fundi verði fram haldið kl. 6 í dag. Það er ekkert óvanalegt við það og ég held að það geri það líka að verkum að þá er hægt að taka málið fyrir í hv. allshn. á þriðjudag. Þá er reglulegur fundur og hægt að taka afstöðu um hvernig nefndin tekur á málinu þá. Ég taldi reyndar að búið væri að gefa til kynna með viðtali við forseta að málinu yrði trúlega lokið í dag.



Nú vil ég biðja menn um að stytta ræður sínar um þingsköp því að þingflokksfundir eru að hefjast og trúlega þegar hafnir.



Virðulegi forseti. Ég vil bara segja hv. þm. Svavari Gestssyni að mér er afar rótt í huga vegna þessa máls og það er enginn hugaræsingur yfir því. Þingflokksformaður hafði óskað eftir því við forseta að ef umræðu ekki lyki núna fyrir þingflokksfundartíma yrði umræðunni haldið áfram síðar í dag og reynt að koma þessu máli til nefndar, því að ég hygg að við séum öll sammála um að þetta mál beri að afgreiða hér á einn eða annan veg sem allra fyrst og kannski með sem allra minnstum hávaða. Þegar svo hæstv. forseti biður hæstv. landbrh. að gera hlé á máli sínu og segir síðan að fundi sé slitið, þá samrýmist þetta tvennt einfaldlega ekki vegna þess að ef forseti biður ræðumann um að gera hlé á máli sínu hlýtur forseti að fresta fundi en ekki slíta fundinum. Annars leiðir það af sjálfu að ræðumaður gerir ekki hlé á máli sínu, hann lýkur máli sínu og hann byrjar nýja ræðu næst þegar fundur er settur. En ég hafði óskað eftir því við forseta að þetta yrði gert með þessum hætti. Forseti hefur auðvitað fullt leyfi og óskorað vald til að taka ekki hið minnsta tillit til slíkrar óskar. Þó hygg ég að það sé heldur óvenjulegt. Ýmsir hv. þm. hér hafa orðið til þess að taka undir þessar óskir mínar. Ég ítreka þá beiðni, þau vinsamlegu tilmæli, að hér verði boðað til nýs fundar eða fundi fram haldið - mér er ekki alveg ljóst á hvaða stigi þessi fundur er núna - kl. 18 og 1. umr. um þetta mál geti lokið þá. Það er að vísu ekkert stórmál eða sáluhjálparatriði en ég held að það væri samt að ýmsu leyti ákjósanlegt og gott ef það væri unnt.



Að gefnu tilefni vil ég í fyrsta lagi taka fram að forseti bað ekki hæstv. landbrh. að gera hlé á máli sínu. Forseti spurði ræðumanninn hvort hann væri að ljúka máli sínu og kysi að ljúka því eða hvort hann ætti langt mál eftir og vildi gera hlé. Ræðumaður valdi að gera hlé. Það hafa þrír þm. í þessum umræðum farið fram á að fundur verði haldinn kl. 6. Fyrsta beiðni kom til mín þar sem ég sat hér í forsetastóli. Mér hefur ekki verið unnt vegna starfa minna að ráðfæra mig við aðra þm. eða þingflokksformenn til þess að athuga hvort slíkt væri fært. Það er engin ástæða til annars en að kanna það, eins og ég hef þegar sagt, og að sjálfsögðu rétt að taka tillit til óska allra þm. eins og frekast er unnt. Þess vegna mun ég að sjálfsögðu kanna það hvort hægt er að halda hér fund kl. 6. Fundi hefur reyndar enn ekki verið slitið þannig að það er hægur vandi að fresta fundi hvort sem hann heldur síðan áfram kl. 6 eða eftir helgina.



Virðulegi forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Ég vil taka undir með þeim hv. þm. sem hafa óskað eftir því að þessari umræðu yrði fram haldið kl. 6 og við reynum að ljúka henni í dag og koma þessu máli til nefndar. Ég held að það sé öllum fyrir bestu að þetta mál fái skjóta málsmeðferð hér í efri deild Alþingis því að ég óttast það að ef þetta mál dregst og umræðunni verði haldið áfram eftir helgina, þá stefnum við inn í sams konar umræður og fóru fram í Nd. Það yrði okkur öllum til vansa hér, hv. þingdeildarmönnum. Ég mæli því með því að við höldum umræðunni áfram og ljúkum málinu í dag og afgreiðum það til nefndar.



Nú vil ég biðja alla hv. þingdeildarmenn, úr báðum deildum reyndar, að stilla skap sitt og stytta mál sitt því að við eigum nú að vera mætt á þingflokksfundi. Ég vil ítreka þá athugasemd sem ég gerði áðan. Hér hafa farið fram hógværar, stuttar og málefnalegar umræður um þetta mál.



Virðulegi forseti. Ég vil láta það koma fram að þingflokkur Alþb. óskar ekki eftir því að það verði sérstaklega haldinn fundur til að ræða þetta mál hér á eftir en er reiðubúinn til þess fyrir sitt leyti að greiða fyrir afgreiðslu þess eins og öðrum þingmálum hér næstu daga með eðlilegum og venjulegum hætti. Jafnframt minni ég á það að frá því var gengið í Nd. fyrir nokkru með samkomulagi allra flokka að þar lyki deildafundi um fjögurleytið og þar hæfust fundir ekki aftur kl. 6 í dag þó að þar sé ærið að starfa vegna þess m.a. að einn af þingflokkum ríkisstjórnarinnar, Framsfl., óskaði eftir því að hafa ríflegan tíma til að fjalla um þau erfiðu mál sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir og sá flokkur ætlar að glíma við um helgina, hvort sem það leiðir til stjórnarslita eða ekki. Það rímar því betur við ástandið í Nd. að hér verði fundað með eðlilegum, rólegum, málefnalegum og skikkanlegum hætti á þriðjudag. Ég ítreka, það er engin ósk frá okkur þm. Alþb. í þessari deild um að taka málið endilega fyrir hér kl. 6 í dag.



Umræðum um þingsköp er lokið og fundi er frestað. Forseti mun gera tilraun til þess að kanna meðal þm. hvort hægt er að hafa hér fund áfram kl. 6 eða hvort hann verður síðar. - Fundarhlé.



Þá verður fundi fram haldið og hæstv. landbrh., sem hafði gert hlé á máli sínu, mun taka til máls. En ég vil taka það fram í upphafi fundar að hér er áætlað að halda fund til kl. 7. Í dag er síðasti vetrardagur og ljúki málinu ekki fyrir þann tíma verður að halda því áfram eftir helgi þegar þingfundir byrja á ný.

Landbúnaðarráðherra (Jón Helgason) (frh.): Hæstv. forseti. Mér fannst leitt að það hlé sem ég gerði á máli mínu skyldi leiða til þeirra orðaskipta við hæstv. forseta, sem fóru fram áðan, þar sem mér virtist forseti ekki gera annað en það sem vanalegt er við slíkar kringumstæður og þá við mál sem fá venjulega málsmeðferð. Virtist mér það koma fram í máli manna áðan, þeirra stuðningsmanna sem hér töluðu, að slíka meðferð ætti þetta mál að hafa. Það sem kom mér til að standa upp voru, eins og ég sagði í upphafi þessarar ræðu minnar, orð hv. 11. þm. Reykv. um það að þetta mál ætti eiginlega ekki að ræða hér í deildinni, en þó sérstaklega það að með þessu frv. væri verið að stuðla að betra mannlífi og meiri hamingju einstaklinganna. Þegar ég gerði hlé á máli mínu var ég að víkja að því sem hér var mjög um talað fyrir u.þ.b. tveimur árum, minnir mig, þ.e. bjórlíkinu, og hvernig það var notað til þess að skapa andrúmsloft fyrir meiri áfengisneyslu. Það var reynt að fá fólk til þess að sitja við öldrykkju og þá hygg ég að annað hafi fylgt með. Því miður fór það svo að á suma þessara staða hópuðust þeir sem gjarnan virtust leita eftir einhverjum ólöglegum vímuefnum og sýnir það hvert aðdráttarafl slík neysla hafði. Þess vegna finnst mér það vera algjör öfugmæli að tala um að með slíku andrúmslofti, slíku viðhorfi í þjóðfélaginu, sé verið að skapa betra mannlíf. Það varð allmikill eða nokkur hávaði frá hendi þeirra sem töldu sig græða á þeim tíma þegar ekki var lengur unnt að halda áfram þessari sölu. Mér er það minnisstætt að daginn eftir að einn af þessum hörmungaratburðum, sem við erum áreiðanlega öll sammála um að þurfi að gera allt til að koma í veg fyrir að gerist, varð við einn veitingastaðinn sáu þessir aðilar ástæðu til að halda sérstaka hátíð hér á götum úti. Óneitanlega hugsaði ég þá um það að æskilegt hefði verið að það hefði verið þarna kippt heldur fyrr í spottana. Það voru sem sagt þessi atriði sem ég vildi leggja áherslu á hér að gefnu tilefni við þessa 1. umr. Ég ætla ekki að halda langa ræðu frekar en er minn vani og mun því ljúka máli mínu nú en endurtaka það sem ég sagði fyrr að ég vonast til að hv. Ed. beri gæfu til þess að vinna í samræmi við ályktanir Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar og annarra þeirra sérfræðinga sem besta hafa þekkingu á þessum málum og reyna að stuðla að því að draga úr framboði og þrýstingi á aukna áfengisneyslu.