Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við höfum leyft okkur, minni hl. allshn., að bera fram brtt. við frv. Ég hafði við 2. umr. málsins gert grein fyrir afstöðu okkar til þessa máls. Við lögðum þá til, að þessar tryggingar væru gefnar frjálsar, en ekki einskorðaðar við það, að bærinn gæti tekið þær í sínar hendur. Nú hefur sú breyting orðið á frv., að bæjarfélög og sömuleiðis sveitarfélög hafa heimild til að semja um tryggingar fyrir umbjóðendur sína eða taka tryggingarnar í sínar hendur. Við erum vitaskuld, minni hl., jafnandvígir frv., þó að þessi breyting hafi verið gerð á, að bæjar- eða sveitarfélög fari að taka þetta í sínar hendur. Við höfum ekki trú á því, að það verði þeim til hagræðis umfram það, sem það gæti orðið í frjálsri samkeppni að tryggja fyrir húseigendur. Því höfum við verið fylgjandi, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefði það í hendi sinni að semja fyrir umbjóðendur sína, húseigendur í bænum, og við gerum ekki mjög mikið úr því atriði, þó að það sé yfirfært á hendur bæjarstjórnum annarra bæja í landinn, eða þó að sveitarstjórnir fái með þessari löggjöf heimild til þess að semja fyrir umbjóðendur sína um brunatryggingarnar. Það má segja, að í þeim búningi, sem frv. er nú að þessu leyti til, þá gæti jafnréttis á milli manna. Þau stjórnarvöld bæjar og sveitarstjórnarvöld, sem vilja láta sig þessi málefni skipta, hafa þá leyfi til þess að semja, og um slíkt er ekki að sakast, en það gegnir nokkuð öðru máli um það atriði, ef bær eða sveit ætlaði að trygginguna sjálft í sínar hendur og íbúum, hvort það er nú bæjar- eða sveitarfélags, þá með öllu óheimilt að tryggja annars staðar eða hafa aðra skipun á tryggingu húsa sinna heldur en bærinn þá fyrirskipar. Ég lét í ljós við 2. umr. málsins, að þetta fyrirkomulag gæti kallað á annað og meira um ýmsa viðskiptaháttu, og ég var ekki viss um, að það gæti enginn fyrir séð, hvaða dilk það kynni að draga á eftir sér. Það a. m. k. væri rétt að athuga fyrir þá, sem hafa trú á frelsi og að einstaklingarnir hafi sem mest ráð til athafna, að þá gæti þetta orðið vísir að því, að meiri og frekari höft yrðu sett á athafnafrelsi manna. Nú ætla ég ekki að rekja það nánar, því að ég þóttist gera því nokkra grein við 2. umr. og ætla ekki að fara að endurtaka það. En út frá þessu sjónarmiði meðal annars flytjum við þessa brtt., hv. þm. Dal. og ég, um, að bæjar- og sveitarstjórnum verði heimilt að semja við eitt eða fleiri vátryggingarfélög fyrir umbjóðendur sína, en að þeim heimilist ekki að taka trygginguna í sínar hendur, hvorki að einu eða öllu leyti. Ég hygg, að það sé heppilegra sakir þess möguleika m. a., sem bæði bæjar- og sveitarfélög hafa á því að annast svona mál. Ég get að vísu viðurkennt, að Reykjavíkurborg hefur náttúrlega sérstöðu nokkra í þessu efni. Það gerir hennar fjölmenni og möguleiki á að taka slíka tryggingu í sínar hendur; en að það verði íbúunum hagfelldara en með samkeppni milli tryggingarfélaganna um slíka samninga, það efast ég mjög um, og enn meir efast ég um það þó í framtíðinni heldur en kannske nú. Mér hefur aldrei dottið í hug um þá menn sem að þessu standa, annað en að fyrir þeim vekti gott eitt og þeir teldu, að þeir gætu séð hagsmunum sinna umbjóðenda vel borgið með þessu. En ég mætti máske minna þá á það, að þó að þeir ráði nú um stund, þá geta þeir á engan hátt tryggt, að sams konar sjónarmið, þegar frá liði, hlyti að vera ráðandi og ríkjandi í þessum málum frekar en öðrum í stjórn bæjarins, og kynni þá svo að fara, að það skyti nokkuð skökku við þær hugmyndir, sem þeir hafa gert sér um þetta, þegar frá liði; auk þess sem einmitt þetta mál, sem er nú nýtt hér hjá okkur, kann að færast út á víðara svið og á allt annan hátt en mönnum þætti æskilegt. Líka er rétt að hafa það í huga, að það er engan veginn nógu vel séð fyrir því eða menn geti, gert sér þess glögga grein, hvað þetta kann að skaða þann félagsskap, sem hefur nú annazt vátryggingar húseigna um landið allt nema í Reykjavík, Brunabótafélag Íslands, og ef mjög róttæk breyting væri gerð á þessum málum, væri eðlilegast, að það gerðist á þann hátt, að gott tóm gæfist til íhugunar á því, hvernig því mætti verða fyrir komið gagnvart þeim félagsskap, svo að hann yrði ekki limlestur alveg gersamlega á eftir. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að gera þetta frekar að umtalsefni. Ég vil vona, að hv. þm. hafi fengið brtt. Mér er sagt, að það sé búið að útbýta þeim. Þetta er ekki margbrotið efni. Það er aðeins, eins og ég sagði, að bæði bæjar- og sveitarfélög geti haft það í hendi sinni, hvort sem þau vilja semja um brunatryggingar við eitt eða fleiri félög, en ekki heimilt að taka það í sínar hendur, eins og frv. eins og það nú liggur fyrir, gerir þó ráð fyrir. Og ég ætla, hvað áhrærir málið sjálft og ekki sízt þá vegna framtíðarinnar, að það sé langtum hyggilegra að afgreiða það nú í þeim búningi heldur en að það gangi í gegn eins og það er, þótt það að vísu sé meira jafnrétti gagnvart þegnum landsins eftir ákvæðum frv. í þessum búningi, sem það er nú, heldur en það var upphaflega.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa frv. lét ég þess getið, að nú fyrir skömmu, þegar bæjarstjórn Reykjavíkur auglýsti eftir tilboðum um brunatryggingar húsa í bænum, hefðu borizt nokkur tilboð og samkvæmt þeim fréttum, sem af þeim hefðu borizt, mundi tilboð frá Samvinnutryggingum hafa verið hagstæðast. Í ræðu, sem hv. 7. þm. Reykv. flutti síðar við þá umr., andmælti hann því, að því er mér skildist, að hagstæðasta tilboðið hefði verið frá því fyrirtæki. Þetta þótti mér einkennilegt að heyra, því að vissulega ætti hv. 7. þm. Reykv. að vera málinu kunnugur. En ég tel mig hafa öruggar heimildir fyrir því, sem ég hélt fram um þetta efni. Lögin um brunatryggingar í Reykjavík eru frá 1924, en breyting var á þeim gerð nokkur 1943. Samkv. 1. gr. laganna hefur bæjarstjórn Reykjavíkur heimild til að semja við eitt eða fleiri brunabótafélög um tryggingu gegn eldsvoða á öllum húsum í Reykjavík, enda staðfesti atvmrh. slíkan samning. Þá segir enn fremur í lögunum, að hafi bæjarstj. gert slíkan samning, skulu öll hús í lögsagnarumdæminu, hvort sem þau eru almenningseign eða einstakra manna, tryggð hjá félögum þeim, sem samið er við, með fullu verði þeirra eftir virðingu dómkvaddra manna og með þeim kjörum og fyrir þau iðgjöld, sem samningurinn tiltekur. Síðan eru ákvæði um það í lögunum, að bæjarstj. hafi eftirlit með virðingargerðunum og að ekkert hús skuli tekið í ábyrgð fyrir hærri upphæð en hún álítur hæfilega og að bæjarstj. sé heimilt að breyta árlega brunabótaverði húsa samkv. vísitölu byggingarkostnaðar í Reykjavík eftir reglum, er bæjarstj. setji um það með samþykki ráðh. Ekki get ég séð í þessum lögum, að þar sé nein heimild til þess fyrir bæjarfélagið að taka til sín ágóða eða hagnað í nokkurri mynd í sambandi við slíka samninga. Hins vegar lítur út fyrir, samkv. því, sem fram kemur í útboði bæjarstj. í vetur, að bærinn hafi gert samning um ágóðahlut við það tryggingarfélag, sem nú hefur brunatryggingarnar. Í þessu útboði, sem dagsett er 25. febr. s. l., er óskað eftir mismunandi tilboðum, þ. e. a. s. tryggingarfélögum er gefinn kostur á að bjóða í tryggingarnar samkv. grundvelli 1–2, sem svo er nefnt. Og hér er m. a., eins og segir í útboðinu, óskað eftir tilboðum miðað við, að núgildandi ákvæði um ágóðahlutdeild samkv. 6. gr. framangreinds samnings, - og það mun vera samningur, sem nú er í gildi, - haldist óbreytt að öðru leyti en því, að í stað 6% vegna rekstrarkostnaðar komi 3%. Samkv. þessu virðist það liggja fyrir, að bærinn hafi gert samninga um ágóðahlutdeild við þetta félag. Ég gat þess áðan, að ég sæi ekki neina heimild til slíkrar fjáröflunar fyrir bæjarfélagið í lögunum um brunatryggingar, og nú þætti mér fróðlegt að vita, hvort einhvers staðar í lögum er heimild fyrir bæjarfélagið til þess að afla sér fjár á þann hátt í sambandi við samningana um tryggingarnar. Ef slík heimild er ekki í lögum, þá virðist mér það fljótt á litið a. m. k. nokkuð vafasamt, að bærinn geti tekið til sín þetta fé í stað þess að láta það renna til húseigenda til lækkunar á iðgjöldum eða með lækkuðum iðgjöldum. Tilgangur laganna virðist vera sá að heimila bæjarfélaginu milligöngu um samninga í því skyni að útvega húseigendum sem bezt tryggingarkjör svo og að þeir njóti alls hagnaðar af hagkvæmum samningum eða geti notið hinna beztu kjara, sem fáanleg eru. En hitt virðist, eins og ég hef tekið fram, ekki koma fram í lögunum, að til þess sé ætlazt á nokkurn hátt, að aðrir hafi hagnað af slíkum samningum. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, gætu húseigendur fengið nærri því helmingslækkun á brunatryggingaiðgjöldum frá því, sem nú er, ef tilboði Samvinnutrygginga væri tekið og fylgt væri fyrirmælum gildandi laga, en það mun, eins og ég gat um við 2. umr., óumdeilanlega vera hagstæðasta tilboðið, sem fram kom og miðað var við það, að tryggingarfélagið bæri alla áhættuna, eins og lögin gera ráð fyrir. Hins vegar mun bæjarstj. einnig hafa leitað tilboða á þeim grundvelli, að bærinn væri þátttakandi í tryggingunni, en slíkt fyrirkomulag hefur ekki stoð í lögum. Um útkomuna af því fyrirtæki, ef til þess verður stofnað, er vitanlega ekki hægt að segja fyrir fram, því að það fer eftir því, hvað brunatjónin verða mikil á hverjum tíma. Einhver tilboð munu hafa borizt byggð á þeim grundvelli, en mér hefur verið skýrt svo frá, að sé tekið nokkurra ára meðaltal af brunatjónum í bænum, komi það í ljós við samanburð, að álitlegasta tilboðið af því tagi sé ekki betra, heldur fremur óhagstæðara en það lægsta, sem fram kom og byggt var á því, að bærinn tæki ekki að sér tryggingarnar að neinu leyti. Eins og ég sagði, má kannske um þetta deila, því að þetta er óútreiknanlegt fyrir fram, um útkomuna af þessum tryggingum, og í áætlunum um það virðist nú ekki eðlilegt að miða aðeins við þau ár, sem hafa sýnt bezta útkomu, þar sem brunatjónin hafa verið minnst, heldur væri eðlilegt, þegar áætlanir eru um þetta gerðar, að byggja þær á meðaltali allmargra ára, þar sem bæði væru tekin með hagstæð og óhagstæð ár að þessu leyti. Þessari athugasemd vildi ég koma hér að í tilefni af þeim ummælum, sem féllu við 2. umr. hjá hv. 7. þm. Reykv. Við þá umr. ræddi ég einnig nokkuð um það og beindi því nú einkum til hv. sjálfstæðismanna hér í deildinni, að vel mættu þeir taka það til íhugunar, ef þeir taka að beita sér fyrir þjóðnýtingarmálum á borð við þetta og lögfesta slíkt fyrirkomulag, þar sem þeir telja sér í svipinn henta að viðhafa það, þá gæti nú svo farið, að eitthvað það kynni að gerast síðar á þeim sviðum, sem þeim væri síður að skapi en það, sem hér er á ferð, ef út á þessa braut væri yfirleitt gengið lengra en áður hefur verið gert. En ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka hér það, sem ég sagði um það mál.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að fara að lengja þessar umr., en vegna þess, hvaða stefnu málið hefur nú tekið, þótti mér óumflýjanlegt að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni og ýmissa annarra flokksbræðra minna hér í sambandi við þetta mál með hliðsjón af þáltill., sem við höfum flutt í Sþ. og var útbýtt í gær. Það kom hér fram hjá hv. 11. landsk. við 2. umr. þessa máls, og raunar fleirum, að það væru miklar kvartanir uppi vegna þeirra kjara, sem húseigendur í bæjum og sveitum utan Reykjavíkur yrðu að búa við hjá Brunabótafélagi Íslands, og hann rakti hér ýmis dæmi þess, að þessi kjör væru miklum mun verri en Reykvíkingar byggju við. Ég er hv. 11. landsk. alveg sammála um þetta atriði, og ég tel mig einnig geta mælt þar fyrir munn allra þeirra, sem standa að umræddri þáltill. En sú till. er, eins og hv. þdm. vita, þess efnis, að ríkisstj. verði falið að láta athuga í samráði við bæjarstjórnir og sýslunefndir, hvernig tryggingum utan Reykjavíkur verði hagkvæmast fyrir komið. Ástæðan til þess, að við bárum fram þessa till., en greiddum jafnframt atkv. gegn brtt. hv. 11. landsk., sem má segja að gengi í þá átt að rétta hlut þessara aðila að því leyti til, að þeim væru gefnar frjálsar hendur um það, hvar þeir tryggðu sínar húseignir, byggðist á því, eins og segir í grg. þáltill., sem ég vék að, að við teljum, að hér sé um það mikið mál að ræða, að það sé nokkuð varhugavert að gera nú ráðstafanir sem þessar, sem hljóta að hafa í sér það fólgið, að það félag, sem annazt hefur þessar tryggingar til þessa, Brunabótafélag Íslands, kunni að meira eða minna leyti að liðast í sundur eða sá grundvöllur, sem það er byggt upp á. Afstaða okkar byggist ekki á því, að við teljum út af fyrir sig það skipta meginmáli, hvort til er Brunabótafélag Íslands eða ekki, heldur hitt, að það sé algerlega óathugað mál, hvaða afleiðingar þetta kann að hafa fyrir hin ýmsu bæjar- og sveitarfélög, og það þurfi nánari athugunar við. Þess vegna töldum við, þar sem hér er um tvenn lög að ræða, sem alltaf hafa gilt um þetta, önnur lögin fyrir Reykjavík og hin lögin fyrir bæjar- og sveitarfélög, að þá væri ekki eðlilegt að fara að blanda þessum tvennum lögum saman nú, heldur taka út af fyrir sig það mál, sem bæjarstjórn Reykjavíkur var hér með og hafði þegar undirbúið og rannsakað, en láta síðan framkvæma svipaða rannsókn varðandi önnur bæjar- og sveitarfélög. Þetta vildi ég að kæmi hér skýrt fram í sambandi við þetta mál. Hins vegar, þar sem það virðist vera skoðun meiri hl. hv. þdm. og það sé ekki talið varhugavert heldur af hæstv. félmrh., að út á þá braut verði farið, að gefa þessar tryggingar frjálsar að þessu leyti án þess að athuga frekar, hver áhrif það hafi á grundvöll brunatrygginga utan Reykjavíkur yfirleitt, þá erum við þeirrar skoðunar, að það sé að sjálfsögðu ekki ástæða til að setja fótinn fyrir það og munum af þeirri ástæðu vitanlega styðja málið eins og það liggur nú fyrir og var samþ. við 2. umr. Ég held, að það liggi nokkuð ljóst fyrir samt, að það hljóti alltaf að verða nokkur sérstaða hjá Reykjavík varðandi þessi tryggingarmál, eins og enda hv. 1. þm. Árn. kom inn á hér, og mér þótti einnig vænt um að heyra hann taka það fram, sem var einnig frumrök okkar fyrir þáltill., að það væri mjög nauðsynlegt að fá tóm til þess að íhuga þetta mál betur og sjá, hvaða afleiðingar það hefði, og að rjúfa ekki það tryggingarkerfi, sem byggt hefur verið upp í gegnum Brunabótafélagið, nema lægi ljóst fyrir, að það væri hagkvæmari og betri fyrir heildina önnur skipan mála. Þetta vildi ég sem sagt að kæmi hér fram, þannig að það lægi ljóst fyrir, hvernig afstaða okkar er og hvað liggur til grundvallar þessari till., því að vel kann svo að fara, ef frv. nær fram að ganga í þessu formi, að það þyki þá ekki sérstök ástæða til þess að láta fara fram þá rannsókn, sem þar um ræðir, og vildi ég því, að þetta lægi ljóst fyrir og skýra jafnframt afstöðu okkar til málsins eins og það liggur nú fyrir.



Herra forseti. Sumum finnst nokkuð einkennilega við bregða, er hv. framsóknarmenn þykjast nú orðnir öðrum mönnum skeleggari gegn ríkis- og bæjarrekstri, eins og fram hefur komið í þessum umræðum. En væntanlega liggur ekkert þar á bak við nema löngunin til þess að hafa frjálsræði sem mest í landinu, og mætti þá segja, að batnandi mönnum sé bezt að lifa. Ég er sammála hv. 2. þm. Eyf. um það, að fullmikill hraði sé í þeirri kollsteypu, sem hefur verið tekin í þessu máli með þeirri samþykkt, sem gerð var hér í gær á því frv., sem hér liggur fyrir. Það getur vel verið rétt, sem ýmsir hafa haldið fram, að staðir og héruð utan Reykjavíkur verði að þola þyngri búsifjar í sambandi við brunatryggingarmál en Reykjavík og þess vegna sé réttmætt, að þetta verði nú gefið frjálst með pennastriki. Það getur vel verið, að þetta sé rétt og taka þurfi þetta mál til íhugunar og ef til vill að leiðrétta hlut manna utan Reykjavíkur í þessu efni. En mér finnst það mjög óhyggilegt, einmitt með svona mál, sem er fjölþætt og vandasamt, að breyta því svo skyndilega án nokkurrar athugunar. Reykjavík hefur alveg sérstöðu í þessu máli. Ég hygg, að aðstaða staða og héraða úti á landi sé afar misjöfn og sé því ekki hægt að leggja sama mælikvarða á alla staði utan Reykjavíkur. Þess vegna er ekki skynsamlegt að gera þessar breytingar án nokkurrar rannsóknar eða athugunar. En vegna þeirrar breytingar, sem frv. hefur nú tekið, þá ætla ég að bera fram brtt., sem ég ætla að leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta. Hún er skrifleg, og verð ég að biðja hann um að leita afbrigða fyrir tillögunni, áður en hún er lögð fram. Hún hljóðar svo: „Á eftir 1. gr. komi ný gr., er verði 2. gr. (og breytist greinatala samkv. því): Skylt er bæjar- og sveitarstjórnum á fimm ára fresti að leita tilboða í tryggingarnar á frjálsum markaði. Sama gildir um endurtryggingar. - Bæjar- og sveitarfélög geta því aðeins tekið tryggingarnar í eigin hendur, að fjárhagsgrundvöllur þeirra sé tryggur og iðgjöldin séu sambærileg iðgjöldum viðurkenndra tryggingarfélaga, sem hagkvæmast tilboð gefa, að viðbættu gjaldi, sem ákveðið er að leggja í sérstakan tryggingarsjóð, sbr. 1. mgr.“ Það, sem stefnt er að með þessari till., er fyrst og fremst það, að þegar búið er að gefa öllum bæjar- og sveitarfélögum á landinn heimild til þess að taka tryggingar í eigin hendur á einn eða annan hátt, þá sé jafnframt séð fyrir því, að iðgjaldagreiðendur greiði nokkurn veginn sannvirði fyrir sínar brunatryggingar. Með því að skylda bæjar- og sveitarfélögin til að leita tilboða á fimm ára fresti, er nokkurn veginn fengin trygging fyrir því, að ekki sé hægt að halda iðgjöldunum hærra en eðlilegt væri á frjálsum markaði, sem leitað væri eftir, fyrir slíkar tryggingar í heild. Seinni hluti till. er um það, að bæjarfélögin geti ekki tekið þessar tryggingar í eigin hendur, nema fjárhagsgrundvöllurinn sé tryggur, og virðist það ekki nema sjálfsögð og eðlileg krafa, að slíkt sé gert og bæjarfélögin fari ekki að taka slíka ábyrgð á sig án þess að hafa fyrir því baktryggingu eða svo stóran tryggingarsjóð, að segja mætti, að hann gæti staðið fyrir áhættu slíkra trygginga. Hins vegar tel ég sjálfsagt, að bæjarfélag, sem tekur þessar tryggingar í eigin hendur með það fyrir augum fyrst og fremst, að tryggjendurnir sjálfir njóti góðs af, geti ekki gert þessar heimildir að tekjustofni fyrir sjálft sig. En með þessu á að tryggja fasteignaeigendum eða þeim, sem iðgjöldin greiða, að þeir greiði á hverjum tíma nokkurn veginn heilbrigt og sanngjarnt iðgjald fyrir brunatryggingu eigna sinna, jafnvel þó að bæjarfélagið eða sveitarfélagið hafi tekið tryggingarnar í eigin hendur.



Ég ætla ekki núna að fara að ræða hér um efni málsins, en ég vil benda mönnum á, að hér er um allvandasama lagasetningu að ræða, og hér er komin fram skrifleg brtt. um talsvert vandasamt atriði í málinu. Ég vil því fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá, svo að mönnum gefist tækifæri til þess að athuga þessa brtt., sem fram er komin, áður en umr. verður haldið áfram eða til atkvgr. kemur. Ég vil mjög eindregið beina þessu til hæstv. forseta.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. óskar þess, að málið sé tekið út af dagskrá og frestað, og ber það fyrir sig, að hér sé um svo vandasama lagasetningu að ræða. Eins og frv. þetta var flutt, þá liggur málið ákaflega ljóst fyrir, og ég veit, að hæstv. fjmrh. hefur fyrir löngu áttað sig til fulls á því. Það, sem kann að gera málið nokkru vandasamara, er brtt., sem samþ. var hér í gær frá hv. 11. landsk. þm. um að gefa frjálsar tryggingar í öllum bæjar- og sveitarfélögunum utan Reykjavíkur. Það má vera, að þessi till. hafi gert málið nokkru vandasamara, en þessi till. náði samþykki í d. fyrir atbeina hæstv. fjmrh. og flokksbræðra hans. Maður skyldi því ætla, að hann og flokksbræður hans hafi ekki greitt atkv. blindandi um málið, heldur hafi þeir verið búnir að átta sig á þessari brtt. áður en þeir samþykktu hana. Ég sé því ekki, að þessi ummæli hans og rökstuðningur fyrir því, að fresta þurfi málinu vegna þess, hvað málið sé vandasamt, geti haft við nein rök að styðjast, heldur hefur hann sjálfur með atkv. sinu gersamlega afsannað þessa röksemd, sem hann flutti hér fram. Ég vil aðeins taka það skýrt fram, að ég skora eindregið á hæstv. forseta að verða ekki við þessari ósk. Það er öllum vitanlegt og hæstv. fjmrh. líka, að þetta frv., sem miðar að því að gera Reykjavíkurbæ kleift að gera nauðsynlegar ráðstafanir út af brunatryggingunum hér í bæ, þarf að afgreiðast fyrir mánaðamót. Með því að taka málið út af dagskrá núna, sem er út af fyrir sig gersamlega ástæðulaust og hæstv. fjmrh. hefur í rauninni afsannað í öðru orðinu að sé réttmætt, þá er nokkurn veginn útilokað, að frv. geti orðið að lögum fyrir þennan tíma. Ég þarf í rauninni ekki mörgu við að bæta það, sem ég sagði við 2. umr. þessa máls, því að flest af þeim atriðum, sem hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. V-Húnv. höfðu hér fram að færa, voru aðeins endurtekningar, sem búið var að svara. En það gætir yfirleitt furðulega mikils misskilnings, sérstaklega þó í ræðu hv. þm. V-Húnv., og er þess vegna kannske nauðsynlegt hans vegna og annarra þm. einhverra að skýra þetta nokkru nánar. Reykjavíkurbær efndi til útboðs um tryggingarnar, og það var óskað tvenns konar tilboða. Báðir þessir tilboðsflokkar voru miðaðir við það, að bæjarstjórnin tæki rekstur trygginganna í sínar hendur, þ. e. a. s. innheimtu iðgjalda, greiðslu brunabóta og annað, sem snertir daglegan rekstur. Báðir útboðsflokkarnir voru miðaðir við það. Annar var svo miðaður við 100% endurtryggingu, en hinn við endurtryggingu þannig, að bærinn hefði vissan hluta af hugsanlegu brunatjóni í eigin ábyrgð, en endurtryggingar fyrir því, sem yrði umfram þá prósent eða prómilletölu. Það hefur verið lítið svo á, að gildandi lögum um þetta þyrfti að breyta, hvorum tilboðunum sem ætti að taka, úr hvorum flokki sem væri. Nú kemur það alveg greinilega fram, og það er ekkert verið að draga neitt dul á það í ummælum hv. þm. V-Húnv., að ástæðan fyrir andstöðu hans og flokksbræðra hans hér í hv. d. gegn frv. er hagsmunir Samvinnutrygginga. Hann fer ekki dult með það og lýsir því hér yfir margsinnis. Ég vil þá benda honum á það, að til þess að bæjarstjórn Reykjavíkur gæti nú tekið þessu tilboði Samvinnutrygginga, þá er samþykkt þessa frv. nauðsynleg. Það hefur verið talið, að samkv. gildandi lögum væri ekki hægt að taka tilboði Samvinnutrygginga, vegna þess að það byggist líka á því, að bærinn taki daglegan rekstur trygginganna í sínar hendur, en hins vegar endurtryggi að fullu. Hér gætir því eins og víðar ákaflega mikils misskilnings, sem stafar af því, að þessi hv. þm. og fleiri virðast alls ekki hafa sett sig inn í málið nógu vel, heldur aðeins hlaupa hér fram fyrir skjöldu út af einhverjum ímynduðum hagsmunum ákveðins fyrirtækis. Það er náttúrlega mjög mikill misskilningur, að þetta frv. sé fram komið vegna þess, að þegar tilboð voru opnuð, þá hafi þetta tiltekna fyrirtæki verið lægstbjóðandi. Í fyrsta lagi er þess að geta, að það er komið á annað ár síðan bæjarstjórn Reykjavíkur samþykkti að láta athuga sérstaklega þá leið, að bærinn tæki rekstur brunatrygginganna í eigin hendur. Það mun hafa verið í ársbyrjun 1953, sem sú samþykkt var gerð. Áð því máli hefur síðan verið unnið, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samið fyrir alllöngu og miðað við niðurstöður þeirrar rannsóknar. Hv. þm. V-Húnv. vildi halda því fram, að hér hefði verið framið lögbrot á undanförnum árum með því, að í sjóð bæjarins hefði runnið ágóðahlutdeild, þ. e. a. s. hluti af þeim ágóða, sem tryggingarfélagið hefur haft af brunatryggingunum. Ég vil aðeins benda á það, að núna um undanfarin a. m. k. tíu ár hefur þetta ákvæði um, að viss prósenttala af ágóða tryggingarfélagsins rynni til bæjarins, verið í gildi, og það hefur aldrei verið hreyft neinum athugasemdum við það. Þetta var samþykkt á sínum tíma einróma af bæjarstjórn Reykjavíkur, það var staðfest af ríkisstj., og frá engum aðila hafa komið fram athugasemdir nm það, fyrr en nú er reynt að tína þetta til, sem þó hefur í rauninni ekki neinn grundvöll. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri; vísa aðeins til fyrri ummæla og röksemda í þessu efni. Mér virðist till. hv. frsm. meiri hl. n. eðlileg, að eins og málinu er komið, þá verði það beinlínis ákveðið,lögboðið, að bjóða skuli út tryggingarnar á fimm ára fresti og að settar séu vissar skorður við því, að bæjar- og sveitarstjórnir noti þetta ekki sérstaklega til tekjuöflunar. Í rauninni á það að vera tryggt í frv. eins og það er og eins og það var flutt, með því að tekjur, sem bæjar- eða sveitarstjórn kynni að hafa af þessari starfsemi, skuli renna í sérstakan tryggingarsjóð, en ekki í bæjar- og sveitarsjóði. En sem sagt, ég get vel fellt mig við till. hv. þm. Ég vil svo aðeins bæta því við út af margendurteknum ummælum hv. framsóknarmanna hér um, að það væri fasteignaeigendum fyrir langsamlega beztu að gefa tryggingarnar frjálsar, sem þeir kalla, - þá vil ég benda á það, að hér hefur um ákaflega langan aldur í Reykjavík verið ákveðið, að sameiginlega skuli tryggðar allar húseignir í bænum. Nú virðist Framsfl. snúast mjög harkalega gegn þessari samhjálp og samvinnu, sem hér hefur verið í höfuðstaðnum um tryggingarmálin um langan aldur og við teljum að hafi gefið góða raun, og reynslan sýnir líka, að tryggingariðgjöldin eru eða hafa verið um langan aldur hér í Reykjavík miklu lægri en nokkurs staðar annars staðar. Í öðru lagi má benda á það, að þar sem tryggingarnar eru frjálsar hér í Reykjavík, þ.e.a.s.varðandi innanstokksmuni, innbú og lausafé, þá er iðgjaldið af þeim frjálsu tryggingum um 2½ sinnum hærra en iðgjaldið af fasteignunum eða steinhúsunum í bænum, þar sem um þetta hefur verið samið í einn lagi að undangengnum útboðum. - Annars vil ég aðeins ljúka þessum orðum með því, að ég ætla, að menn þurfi varla að draga í efa, hvorum sé betur trúandi til þess að koma brunatryggingum Reykvíkinga sem bezt fyrir, annars vegar einhuga bæjarráði Reykjavíkur með samþykki stjórnar Fasteignaeigendafélagsins eða framsóknarmönnum, sem Reykvíkingar hafa nú nýskeð alveg afþakkað og ekki kosið að eiga fulltrúa úr þeim flokki á Alþingi.



Ég hef ekki óskað eftir því, að málið væri tekið út af dagskrá vegna till., sem samþ. voru í gær. Það ætla ég að hafi verið ljóst af því, sem ég sagði áðan. Heldur er það vegna þeirrar skrifl. brtt., sem nú hefur komið fram og ástæða væri til þess að menn fengju tóm til þess að átta sig á. Hún hefur komið fram frá einum hv. þm. Reykv. (BÓ). - Ég vil því ítreka það, sem ég sagði áðan, að forseti taki málið út af dagskrá og gefi mönnum tóm til að íhuga þá brtt., sem fram er komin. Það sjá auðvitað allir, að það er engin von til þess, að þetta mál verði að lögum fyrir 31. marz. Það er ekki hægt að gera það að lögum fyrir þann tíma, enda gerir það minnst til.

Forseti (SB): Ég vil af tilefni þeirrar óskar, sem fram hefur komið um að fresta málinu, segja það, að ég varð við þeirri ósk hæstv. fjmrh. í gær að fresta 3. umr. um málið þar til í dag. Þar sem ég hef heitið flutningsmönnum frv. því að ljúka 3. umr. um það í dag, treysti ég mér ekki til þess að verða við ósk hæstv. fjmrh. nú að fresta umr. um það í dag.



Herra forseti. Hér hafa nú verið fluttar nokkrar brtt. við þetta frv. frá því, sem áður hafði verið fram komið, eða síðast þegar þetta mál var til umr. Ég vildi fara örfáum orðum um þessar brtt. og afstöðu mína til þeirra. Þær brtt., sem eru á þskj. 563 og fluttar af minni hl. allshn. og hv. 1. þm. Árn. hefur hér gert grein fyrir, gera ráð fyrir þeirri meginbreytingu á frv. frá því, sem það er nú, að niður verði felld sú heimild, að bæjar- og sveitarfélög geti tekið rekstur trygginganna í eigin hendur. Hér áður í umr. hafði ég lýst því yfir, að mín skoðun væri sú, að ósk bæjar- og sveitarfélaga utan Reykjavíkur miðaðist fyrst og fremst við það, að þau fengju rétt til þess eins og Reykjavík hefur nú að bjóða tryggingarnar út og eiga þar með kost á því að taka lægstu fáanleg tilboð í tryggingarnar. Út af fyrir sig raskar því þessi till. ekki á neinn hátt því, sem ég tel mestu máli skipta fyrir bæjar- og sveitarfélög utan Reykjavíkur. Ég hef ekki trú á því, að þau mundu í framkvæmdinni ætla sér að taka upp rekstur trygginganna, heldur fyrst og fremst nota sér hitt ákvæðið um heimild um það að gera útboð. En það virðist hins vegar vera, að þetta muni skipta Reykjavíkurbæ talsvert verulegu máli, því að það er einmitt þetta, sem bæjarstjórnin í Rvík er að fara fram á Rvík til handa, til viðbótar við það, að hún hefur haft frjálsræði til þess að bjóða út sínar tryggingar, að hún megi nú framvegis einnig taka að sér rekstur trygginganna. Vegna þess að mér sýnist, að það sé mjög hæpið, að hægt sé að tryggja framgang þessa máls með því að neita Reykjavíkurbæ um það, sem hann hér óskar eftir, að fá aðstöðu til þess að reka sjálfur sínar tryggingar, þá treysti ég mér ekki til þess að styðja þessa brtt., eingöngu á þeim forsendum. Önnur ákvæði, sem fram koma í brtt. á þskj. 563, leiðir í öllum meginatriðum af þessari breytingu, sem ég var að lýsa núna. Ég skal játa það, að ég hef ekki fyllilega gert mér grein fyrir þeirri brtt., sem hv. 3 þm. Reykv. hefur flutt hér skriflega, og ég mundi fyrir mitt leyti styðja þá ósk, sem hér hefur fram komið, að það yrði veittur einhver frestur til þess að hugleiða þá brtt., áður en atkvgr. fer fram um hana. Ég sé ekki, að það væri þörf á því að veita þann frest ýkja langan, þannig að það þyrfti ekki að setja þetta mál í neina hættu þess vegna, en hins vegar finnst mér full ástæða til þess, að þm. fái að virða þá brtt. betur fyrir sér en þeir hafa átt kost á hingað til. Ég lít þannig á þetta mál, eins og ég hef lýst hér áður, að aðalatriðið eða það, sem ég vil leggja mesta áherzlu á, er sá réttur, sem eðlilegt er að bæjar- og sveitarfélög utan Rvíkur fái, það er rétturinn til þess, að þau megi bjóða út sínar vátryggingar á hliðstæðan hátt og Rvík hefur haft. Till. um það efni hefur nú verið samþ. inn í frv., og þannig lítur frv. út nú. Hér hefur enginn hv. þm. raunverulega mótmælt því, að réttmætt væri, að bæjar- og sveitarfélög utan Rvíkur fengju þessi réttindi, en hins vegar hafa nokkrir hv. þm. komið með vissar afsakanir í sambandi við afgreiðslu málsins og ýmist bent á það, að það væri óæskilegt að blanda þessari beiðni bæjar- og sveitarfélaga utan Rvíkur saman við það frv., sem hér liggur fyrir, og nokkrir hafa jafnvel hallazt að því ráði að flytja þáltill. um málið og vilja setja þetta í sérstaka athugun. Ég segi það, að ég sé enga ástæðu til þess að fresta ákvörðun um að veita bæjar- og sveitarfélögum utan Rvíkur sama rétt og Rvík hefur haft í mörg ár. Margir kaupstaðir landsins hafa gert samþykktir um að óska eftir þessu frjálsræði, og mörg erindi hafa borizt til Alþingis í þessa átt. Mér er sagt, að bæjarstjórnin á Siglufirði hafi gert samþykkt um þetta efni, bæjarstjórnin á Ísafirði; ég veit um Neskaupstað. Hér liggur enn fremur fyrir, sem mér er kunnugt um, undirskriftarskjal frá öllum húseigendum á Eskifirði, þar sem þeir óska eindregið eftir því, að þeim verði heimilaður sá réttur, sem Reykjavík hefur, að bjóða út sínar brunatryggingar. Sömuleiðis mun bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum hafa gert samþykkt um þetta mál, og auk þess má svo benda á það, að slíkar samþykktir og áskoranir frá bæjar- og sveitarfélögum úti á landi hafa komið hingað til Alþingis á mörgum undanförnum árum og verið hér nokkuð til umr. á Alþingi. Ég vil því benda þeim hv. þm., sem m. a. flytja nú þáltill. um, að þetta mál skuli setja í nefnd og þar athugað, á það, að það getur ekki orðið fullnægjandi afsökun fyrir þá gagnvart sínum umbjóðendum heima fyrir, þegar þetta mál er hér raunverulega á dagskrá og hefur verið samþ. hér inn í frv., sem liggur fyrir á Alþingi, að verða við óskum þeirra í þessu efni. Það getur ekki orðið fullnægjandi afsökun fyrir þá að óska nú eftir því, að málið verði sett í nefnd, sennilega til langvarandi athugunar, til athugunar, sem á að fara fram, eins og þar segir, í samráði við allar bæjarstjórnir landsins og allar sýslunefndir landsins, en slík athugun mundi án efa taka alllangan tíma. Það liggur alveg óumdeilanlega fyrir, að þau brunatryggingarkjör, sem bæjar- og sveitarfélög úti á landi eiga við að búa, eru nú orðin þannig, að iðgjöld þeirra flestra eru um það bil fimm sinnum hærri en þau iðgjöld eru á samsvarandi húseignum, sem Rvík á nú kost á í dag. Hér er sem sagt farið að skakka svo gífurlega miklu, að það er engin von til þess, að fulltrúar þessara staða uni við það lengur, að þetta haldist í því formi, sem það hefur verið. Ég vil líka benda á þessum hv. þm., sem nokkuð hafa hikað hér við afgreiðslu þessa máls núna í sambandi við þetta atriði, að það er með öllu ástæðulaust að tala um það, að með afgreiðslu málsins á þann hátt, sem það liggur nú fyrir, sé verið að rjúfa það tryggingarkerfi Brunabótafélags Íslands, sem gilt hefur á undanförnum árum, og í rauninni verið að leggja Brunabótafélag Íslands niður. Þetta er fullyrðing, sem engin ástæða er að halda fram. Brunabótafélag Íslands hefur vitanlega jafnan rétt til þess á við önnur tryggingarfélög í landinu að gera tilboð í brunatryggingar bæjar- og sveitarfélaga, eftir að þetta frv. yrði orðið að lögum. Og ég vil benda á það, að Brunabótafélag Íslands er allgamalt félag og talsvert öflugt félag, hefur þar að auki á bak við sig ríkið sem eiganda, mun vera orðið allfjársterkt félag og hefur hagnazt m. a. á undanförnum árum allálitlega, og hví skyldi það ekki geta gert tilsvarandi tilboð í vátryggingar sveitarfélaganna eins og hin frjálsu tryggingarfélög? Það er engin ástæða að ætlast til þess, að með þessu yrði Brunabótafélag Íslands lagt niður. Ég vil líka benda þessum hv. þingmönnum á það, að ekki kemur þeim það til hugar í sambandi við afgreiðslu þessa máls að flytja hér þáltill. um, að brunatryggingarmálin í Reykjavík skuli sett í nefnd og þau athuguð og það m. a. athugað, hvort rétt er að fara inn á þá braut í tryggingarmálum höfuðborgarinnar, sem hún óskar eftir. Þáltill. er ekki flutt um það. Þar þykir sjálfsagt að verða við óskum Rvíkur um það, að hún fái allmiklu meiri réttindi en hún hefur haft fram að þessu, þó að hún hafi óumdeilanlega haft miklum mun meiri réttindi í þessum efnum en allir aðrir kaupstaðir landsins hafa haft og sveitarfélög. Ég lít á þetta mál þannig, að hér sé um kröfu bæjar- og sveitarfélaga utan Rvíkur til jafnréttis við Rvík að ræða. Þetta er eitt af þeim málum, sem komið hafa hér fyrir Alþingi, þar sem fólkið úti á landi óskar eftir því að eiga kost á sömu réttindum og fólkið hér í Rvík, og eins og ég hef bent á áður, þá er ekki einu sinni í þessu tilfelli verið að fara fram á það, að neitt sé af Reykvíkingum tekið. Hér er ekki verið að fara fram á neina verðjöfnun. Hér er ekki verið að fara fram á það, að þau tryggingarumdæmi úti á landi, sem til yrðu með samþykkt frv., eigi að búa við sama tryggingariðgjald og Rvík. Ef Rvík hefur betri brunavarnir en aðrir staðir á landinu, ef hennar aðstaða er betri en annarra bæja, þá vitanlega nýtur hún betri tryggingarkjara. Iðgjöldin verða hér lægri. Við, sem að þessari till. stöndum, erum ekki að óska eftir því, að iðgjöldin verði gerð jöfn um allt land, heldur aðeins þetta, að bæjar- og sveitarfélögin úti á landi fái þann rétt, sem Rvík hefur haft til þess að bjóða út sínar brunatryggingar; ekkert annað. Ég skildi ummæli í lók ræðu hv. 2. þm. Eyf., sem er 1. flm. að þáltill. þeirri, sem ég hef nokkuð minnzt á, þannig, að hann mundi nú og þeir flokksbræður hans styðja frv. eins og það liggur nú fyrir. Ég vona, að þessi skilningur minn sé réttur, því að ég efast í rauninni ekki um, að hann er á þeirri skoðun, að hér sé um réttlætismál byggðarlaganna úti á landi að ræða.  Ég verð svo að segja það, að mér þykir þar nokkuð skorta á í sambandi við framgang þessa máls, að 1. flm. þessa frv. um brunatryggingarnar í Rvík, borgarstjórinn í Rvík, sem hér hefur nokkrum sinnum talað í sambandi við þetta mál, vildi ekki í gærdag í sambandi við atkvgr. um málið verða við óskum bæjar- og sveitarfélaga úti á landi um það að veita þeim hliðstæðan rétt og hann óskar nú eftir f. h. Rvíkur. Og þó að hann hafi ekki hér í ræðum sínum mælt á neinn hátt gegn því, að hér væri um réttlætismál að ræða, þá hef ég ekki heldur enn getað fundið í ræðum hans hér, að hann vildi standa með þessum óskum byggðarlaganna úti á landi. Mér sýnist, að full ástæða væri til þess fyrir hann, sem nú leggur mikið kapp á það, að þetta mál nái fram að ganga og að Rvík fái þau réttindi, sem hún óskar eftir, að hann beinlínis lýsti því hér yfir, að hann vildi, um leið og hann fer fram á þetta, verða við óskum byggðarlaganna úti á landi og tryggja þar með framgang málsins í þeirri mynd, sem það nú liggur fyrir. Með því fær hann allt það, sem hann hefur óskað eftir og telur að máli skipti fyrir Rvík, en neitar þó ekki öðrum um sama rétt. Ég skal svo ekki á þessu stigi heyja frekari umr. um málið, en tek undir þau ummæli, sem hér hafa komið fram um það, að rétt væri að leyfa þm. nokkra athugun á þeirri skriflegu brtt., sem hér hefur komið fram um málið, áður en a. m. k. atkvgr. fer fram um þá till.



Það eru aðeins nokkrar athugasemdir út af ummælum hv. 7. þm. Reykv. áðan. Hann sagði, að lögum þeim, sem nú gilda, þyrfti að breyta, til þess að hægt væri að taka einhverju af þeim tilboðum, sem nú liggja fyrir um brunatryggingarnar í Rvík. Ég er ekki viss um, að þetta sé nú rétt hjá hv. þm. Að vísu þykist ég sjá það af útboði bæjarstjórnar, að það muni hafa verið í samningum eitthvað um, hvað tryggingarfélag mætti reikna sér háan rekstrarkostnað, og gert ráð fyrir að lækka þann hundraðshluta um helming, en ekki þykir mér ósennilegt, að bæjarstjórn gæti nú komizt að samkomulagi um það atriði - það er ekki það stórvægilegt í sambandi við málið til þess að geta tekið hagstæðasta tilboðinu án þess að fá fram lagabreytingu. Mér þykir ólíklegt annað en það væri hægt. Ekki hafði hv. 7. þm. Reykv. að öllu leyti rétt eftir það, sem ég sagði í minni ræðu. Hann hefur það eftir mér, að ég hafi sagt, að hér hafi verið framið lögbrot í sambandi við þennan ágóðahluta, sem bærinn hefur tekið til sín. Ekki voru það mín orð, en ég sagði, að ég sæi ekki neina heimild til þess í lögunum um brunatryggingar í Rvík að taka hagnað í sambandi við þetta í bæjarsjóð Rvíkur. Ég sagði enn fremur, að mér þætti fróðlegt að vita, hvort slík heimild væri einhvers staðar annars staðar í lögum. Ég varð satt að segja fyrir nokkrum vonbrigðum, þegar hv. 7. þm. Reykv. talaði hér áðan, að hann benti ekki á neinn lagastaf um þetta efni, og hljóta þá að vakna grunsemdir um það, að slík heimild finnist ekki í lögum. Hann segir að vísu, að þetta fyrirkomulag hafi staðið lengi, og mig minnir, að hann væri jafnvel að tala um, að ráðh. hafi samþykkt einhverja reglu um þetta. Nú veit þessi hv. þm. það auðvitað ekki síður en ég, að lög eru nú æðri en einhverjar samþykktir bæjarstjórna, jafnvel þó að þær séu uppáskrifaðar af ráðherra. Ekki fæ ég heldur séð, að þetta sé neitt betra, þetta tiltæki, ef það er ólöglegt, þó að það hafi staðið lengi. Ég held, að það væri þá sýnu lakara, ef það hefur staðið mjög langan tíma, heldur en ef þetta hefði nýlega verið upp tekið. Ég, eins og ég sagði áður, hélt því ekki fram, að þetta væri lögbrot, en ég hef ekki getað séð í lögum heimild til að taka þennan hagnað fyrir bæinn, og ég skal ekkert um það segja, hvernig það færi, ef einhver húseigandi hér færi að gera kröfu til þess að fá sinn hluta af þessum sjóði, sem þarna hefur verið myndaður í sambandi við tryggingarnar. Hv. 7. þm. Reykv. fór að gera samanburð á tryggingariðgjaldi fyrir brunatryggingar húsa og innanstokksmuna og lausafjár, en þetta er nú að ýmsu leyti ólíkt og ekki gott að bera saman.



Herra forseti. Vegna þess að ég sé, að till. þá, sem ég lagði hér fram áðan, muni eiga að nota til þess að tefja málið hér í deildinni, þá hef ég ákveðið að taka till. aftur, og mun hún verða lögð fram við umr. í Ed.



Það eru fáein orð út af því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði hér áðan. Hann skar þykkar sneiðar og útdeildi á báða bóga, einkum þó framsóknarmönnum, í sambandi við þetta mál, og það gefur mér tilefni til þess að segja fáein orð. Ég hef ekki skilið, hvaða nauður rekur til þess að breyta lögunum um brunatryggingar í Rvík. Mér skilst, að bæjarstjórnin hafi eftir núgildandi lögum alveg fulla og óskoraða heimild til þess að bjóða út tryggingarnar í Rvík og semja við þann, sem bezt býður. Hvað er áfátt við þessa löggjöf? Hvað er það, sem gerir að verkum, að það þykir nú allt í einu svo nauðsynlegt að knýja fram nýja löggjöf um brunatryggingar í Rvík? Ég hef ekki heyrt neina frambærilega ástæðu borna fram fyrir því. Er það ekki nóg fyrir bæjarfélagið að hafa óskoraða heimild til þess að bjóða út tryggingarnar fyrir íbúana og geta frjálst tekið lægsta og bezta tilboðinu fyrir bæjarmenn? Hvað er það, sem skortir? Hvað vantar á ? Ég held því þess vegna alveg hiklaust fram, að það sé eitthvað annað en umhyggja fyrir Reykvíkingum, sem gerir það að verkum, að lagt er slíkt ofurkapp á að fá breytt lögunum um brunatryggingar í Rvík í það horf, sem hér er gert ráð fyrir, og ég vil láta þá skoðun mína alveg eindregið í ljós í tilefni af því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði hér áðan. Hver getur verið tilgangurinn með þessu frv.? Frv. er um það, að í stað þess, að bærinn hefur nú óskoraða heimild til þess að bjóða tryggingarnar út og semja við þann, sem bezt býður, þá skuli heimilað, að bærinn taki að einhverju leyti tryggingarnar í eigin hendur. Dettur mönnum í hug, að þetta sé gert til þess, að Reykvíkingar geti fengið lægri tryggingariðgjöld eða betri tryggingarkjör? Dettur yfirleitt nokkrum í hug, að það muni vera hægt að fá betri kjör með því, að bærinn færi að taka þarna hluta af áhættunni, heldur en með hinu mótinu? Ég held ekki. Hér er á hinn bóginn á ferðinni tilraun af hendi bæjarstjórnarmeirihlutans til þess að sölsa til sín í bæjarsjóð eða til afnota fyrir þá, sem stýra fjárhagsmálum bæjarins, eitthvað af því, sem bæjarbúar ættu að fá í lækkuðum iðgjöldum. Ég sé enga ástæðu til þess að stuðla að slíku. Það er hvort tveggja, að ég hef ekki neina sérstaka trú á bæjarrekstri á tryggingum né ríkisrekstri á tryggingum, og svo líka hitt, að ég sé enga ástæðu til þess, að bæjarstjórnin í Rvík fái heimild til þess að skattleggja íbúa Rvíkur í gegnum tryggingarnar með því að halda fyrir þeim iðgjaldalækkunum, sem þeir eiga með réttu að fá, en það er þetta tvennt, sem um er að ræða í þessari nýju lagasetningu. Það er sannarlega farin að færast skörin upp í bekkinn, þegar sá flokkur í landinu, sem telur sig byggja á einstaklingsrekstri og frjálsri samkeppni, fer að beita sér fyrir lagasetningu eins og þessari, lagasetningu, sem fjallar um það eitt, að bæjarsjóður eða bærinn geti tekið í sínar hendur þennan rekstur að einhverju eða öllu leyti. Ég hef ekki heyrt nein rök fyrir því, eins og ég sagði áðan, að það sé hin veikasta von til þess, að hægt væri að fá betri kjör fyrir Reykvíkinga með slíku móti. Hitt er annað mál, að með þessu móti mætti kannske takast fyrir bæjarsjóðinn og þá, sem honum stýra, að ná til sín einhverjum fjármunum, sem með réttu lagi ættu að renna til almennings, eins og ég gat um áðan. Ég sé svo að vísu, að það er önnur ástæða líka í þessu máli. Það er verið að finna einhverjar leiðir til þess að þurfa ekki að semja við Samvinnutryggingar. Ástæðurnar fyrir lagasetningunni eru tvær sýnilega: Annars vegar að sölsa til bæjarsjóðs nokkuð af því fé, sem íbúarnir eiga með réttu að fá í lækkuðum iðgjöldum, hins vegar að komast hjá því að semja við Samvinnutryggingar, þótt þær bjóði beztu kjörin. Þegar svona mikið liggur við, þá er ekki verið að horfa í prinsipin eða horfa í það, þó að sjálfstæðismenn, bæði í bæjarstjórn og á þingi, verði að kasta fyrir borð stefnu sinni, enda eru þeir ekki óvanir því. Ég vildi láta þessi orð falla, þar sem hv. 7. þm. Reykv. leyfði sér að tala um umhyggju fyrir Reykvíkingum í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér fyrst lagt fram, þá fjallaði það eingöngu um brunatryggingar í Rvík, og efni frv. var í stuttu máli það í aðalatriðum að heimila Reykjavíkurbæ að taka í sínar hendur nokkurn hluta þessarar starfsemi, fyrst og fremst það, sem þeir kalla í grg. rekstur brunatrygginganna inn á við. þ. e. að annast útreikning og innheimtu iðgjalda, bókhald, sjá um breytingar á brunabótaverði húsa og ýmislegt þess háttar, og enn fremur voru í frv. þessu, sem hér er lagt fram, ákvæði, sem heimiluðu bæjarsjóði Rvíkur að taka á sig nokkurn hluta áhættunnar, ef svo vildi verkast, og endurtryggja þannig ekki nema nokkurn hluta þess, sem iðgjaldagreiðendur eða fasteignaeigendur í bænum tryggðu. Við þetta hafði ég ekkert að athuga. Mér finnst það eðlilegt, að Reykjavíkurbær fái þessa heimild. Hann hefur að ýmsu leyti sérstöðu gagnvart öðrum bæjum á landinu, og hann hefur haft sérstöðu að því er snertir tryggingarnar, þar sem hann hingað til einn allra bæja hefur verið laus undan skyldutryggingu Brunabótafélags Íslands. Við 2. umr. er svo samþ. brtt. frá hv. 11. landsk. þm. og hv. 9. landsk. þm., sem fer í allt aðra átt, sem fer inn á að losa bæjarfélögin og sveitarfélögin á landinu undan þeirri skyldutryggingu, sem þau hafa átt við að búa hjá Brunabótafélagi Íslands. Þetta er allt annað mál og hinu svo gersamlega óviðkomandi, að jafnvel fyndist mér, að um þetta þyrfti tvenns konar lagasetningu. En rökin fyrir þessari brtt. hv. 11. og 9. landsk. þm. eru þau, að kvartanir hafi borizt frá ýmsum bæjar- og sveitarfélögum víðs vegar um landið undan of háum og að þeirra dómi óeðlilega háum iðgjöldum hjá Brunabótafélagi Íslands. Það er að vísu rétt, að iðgjöld á fasteignum bæjar- og sveitarfélaga víða úti um land eru miklu hærri en brunabótaiðgjöldin eru í Rvík. En það hefur vissulega sínar orsakir. Það er vegna þess, að áhættan, sem tryggingunni fylgir, er víða miklu meiri í bæjarfélögunum úti um land heldur en hún er hér í Reykjavík með þeim fullkomnu slökkvitækjum og brunavörnum, sem hér eru til. Leiðin til þess að lækka brunabótaiðgjaldið úti á landi er vissulega ekki einasta sú að segja upp þeirri skyldu, sem Brunabótafélag Íslands hefur þarna til tryggingar, heldur að fá endurbætt brunavarnir og slökkvitæki þau, sem á stöðunum eru. Sú leið hefur verið farin, þar sem ég þekki til. Þar hefur ekki verið krafizt neinnar uppsagnar hjá Brunabótafélagi Íslands, heldur hefur verið farin samningaleið við Brunahótafélag Íslands um endurskipulagningu á slökkvitækjum og brunavörnum kaupstaðarins og með þeim árangri, að þar hefur verið komizt niður í svo að segja sömu iðgjöld í a. m. k. sumum húsaflokkum eins og nú gilda í Rvík. En til þess að ná þessum úrbótum fram þarf vissulega fé, mikið fé oft og tíðum, og það fé hefur Brunabótafélag Íslands í mörgum tilfellum útvegað og gert bæjarfélögunum kleift að endurbæta sín slökkvitæki og sín brunavarnakerfi til þess að komast niður með iðgjöldin í sambærilegar upphæðir. og nú gilda í Rvík. Það liggur engin trygging fyrir í augnablikinu um, að þó að skyldutryggingin hjá Brunabótafélaginu verði afnumin, þá lækki brunabótaiðgjöldin úti á landsbyggðinni. Mér þætti gaman, ef hv. 11. landsk. þm. gæti sannfært mig um það, að uppsögnin hjá Brunabótafélaginu þýddi, að iðgjöldin að öllu óbreyttu mundu lækka. Iðgjöldin lækka ekki af þessum sökum, heldur mætti segja mér, að sumt benti til þess, að þau mundu hækka, því að vitanlega hefur eitt félag, sem hefur allar tryggingarnar á sömu hendi, meiri möguleika til að halda tryggingunni niðri heldur en þegar mörg félög keppa um trygginguna og fá kannske hvert þeirra ekki nema 1/5 hluta hennar. Nei, ég tel, að þetta sé ekki leiðin. Leiðin er sú, að kaupstaðir og kauptún úti á landinu útvegi sér fé, sem þau telja sig þurfa, til þess að koma brunavörnum sínum í það horf, að það gefi möguleika til iðgjaldalækkunarinnar. Þetta hefur verið gert í einstaka tilfellum og hefur gefizt vel, svo vel, eins og ég sagði, að í þeim tryggingarflokknum, a. m. k. á þeim stað, þar sem ég þekki bezt til, sem tekur yfir fullkomlega vel byggð hús úr steinsteypu, með steinloftum, eru iðgjöldin komin niður í eða niður fyrir það, sem gildir í Reykjavík. Það hefur komið fram hér till. frá hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. Dal. á þskj. 532, þar sem gert var ráð fyrir, að húseigendum í Rvík væri heimilað hverjum og einum út af fyrir sig að tryggja sínar húseignir þar, sem þá langaði til að tryggja, eða þar, sem þeir héldu sínum hag bezt komið með því að tryggja. Þessa till. vildi hv. 11. landsk. þm. ekki samþ. í gær, ef ég man rétt. Vegna hvers? Ég geri ráð fyrir því, að hann telji eins og ég, að sameiginlegt útboð trygginganna í einu lagi gefi heildinni, fasteignaeigendunum í heild, betri möguleika til að ná heildarsamningum heldur en þegar hver og einn vátryggir fyrir sig og tryggingin skiptist á margar hendur með þá margfaldri „administration“ og margföldum kostnaði á við það, sem hún þyrfti að vera, ef hún væri á einni hendi. Nákvæmlega sama tel ég vera, ef bæirnir allir og sveitarfélögin kringum land tryggja í einu lagi og semja sameiginlega við eitt félag, eins og þau gera núna, Brunabótafélag Íslands, í staðinn fyrir það, að það ætti að skipta þeim niður á fimm eða sex eða jafnvel fleiri tryggingarfélög, sem hver þyrftu að hafa svo sína umboðsmenn og sína innheimtu í öllum kaupstöðum og sveitarfélögum landsins. Það má segja kannske, að það sé þýðingarlítið að ræða þetta nú, þar sem búið er að samþykkja till. hv. 11. landsk. og hv. 9. landsk. þm., sem fjallaði um þetta, í gær, en ég vildi ekki láta hjá líða, að þetta sjónarmið mitt kæmi fram, vegna þess að ég tók eftir því, að hv. 11. landsk. sagði áðan, að hér hefðu engin mótmæli komið fram gegn þeirri skoðun, sem hann hefur haldið fram í þessu máli. Ég vil bara undirstrika það, að ég er á allt annarri skoðun, tel hans till. ótrygga, illa undirbúna og engar líkur til þess, að hún gefi iðgjaldagreiðendum í kaupstöðunum neitt betri kjör heldur en þeir hafa nú í sambandi við skyldutrygginguna í Brunabótafélagi Íslands. Um afstöðu mína til þessa frv., eins og það liggur fyrir nú, vil ég þess vegna segja það, að ég er með því, að Reykjavíkurbæ verði heimilað að taka þátt í tryggingunum, eins og lagt var til í frv. eins og það lá fyrir í upphafi. Ég er andvígur þeirri breytingu, sem hér var samþ. við 2. umr. í gær, en ég mun sennilega greiða atkv. með frv. þó, eins og það liggur fyrir, af því að ég tel, að Reykjavík þurfi og megi gjarnan fá það samþ., sem að henni snýr, í trausti þess, að það, sem hér hefur verið aflagað, verði á síðara stigi í meðferð málsins lagað.



Herra forseti. Það voru nokkur orð í sambandi við ræðu hv. 5. landsk. þm. Hann taldi, að í nokkurt óefni væri stefnt með þeirri till., sem ég hafði flutt hér ásamt hv. 9. landsk. um að veita bæjum utan Reykjavíkur jafnan rétt til útboðs á tryggingum eins og Reykjavík hefur haft, og er þó þessi hv. þm. fulltrúi eins slíks bæjarfélags. Ég verð að segja það, að þessi afstaða hans kemur mér ákaflega undarlega fyrir sjónir, ekki síður en það, sem hann sagði um þessi efni, þegar hann tók þau hér til umræðu. Hann minntist í upphafi síns máls á það, að Reykjavík hefði nokkra sérstöðu í brunatryggingarmálum og hefði alltaf haft. Þetta hafa að vísu fleiri ræðumenn sagt hér, en hins vegar hefur jafnan verið horfið frá því að veita frekari skýringu á því, í hverju þessi sérstaða Reykjavíkur liggur. Ég hef ekki getað heyrt það, að nokkur þm. hafi bent á það, að neitt væri í raun og veru því til fyrirstöðu, að aðrir kaupstaðir landsins gætu gert útboð á sínum tryggingum, ef þeir hefðu lagalega heimild til þess, og að þeir mundu geta fengið sæmileg tilboð frá tryggingarfélögunum. Og ótrúlegt er, það vil ég segja, að Brunabótafélag Íslands falli úr sögunni og brotni niður og þurfi að hætta sinni starfsemi, ef það býður svo bæjarfélögunum á eftir eins góð tryggingarkjör eða jafnvel betri, eins og þessi hv. þm. vildi vera láta, þó að bæjar- og sveitarfélögin fái nú rétt til þess að bjóða út sínar tryggingar og leita eftir því, hvort annars staðar er hægt að fá betri kjör en hjá Brunabótafélagi Íslands. Ég hygg, að einmitt þetta atriði sýni það einna bezt, að þeir, sem af einhverjum sérstökum ástæðum er sérstaklega annt um Brunabótafélag Íslands og í rauninni jafnvel enn þá annarra um Brunabótafélagið heldur en nokkurn tíma sína umbjóðendur, –að þeir einmitt óttast það, að bæjarfélögin fái rétt til þess að bjóða út brunatryggingar sínar og eigi kost á því að taka lægstu tilboðum, að þeir óttast það að veita þeim þessi réttindi, einmitt með það í huga, að þá geti Brunabótafélag Íslands ekki haldið tryggingunum áfram. Einmitt þessi afstaða sannar það, að þeir reikna fyllilega með því, að Brunabótafélagið muni ekki bjóða á frjálsum grundvelli jafngóð kjör og önnur tryggingarfélög mundu bjóða. Þessi hv. þm. sagði, að orsakirnar til hærri brunaiðgjalda bæjar- og sveitarfélaga heldur en iðgjöldin hafa verið hér í Reykjavík lægju auðvitað fyrst og fremst í því, að hér væri um betri brunavarnir að ræða heldur en annars staðar á landinu, og þetta væri því ofur skiljanlegur hlutur, og bæjar- og sveitarfélögin úti á landi, sem ættu þarna við lakari aðstöðu að búa, gætu þar af leiðandi aldrei fengið þessi góðu kjör, sem Reykjavík getur fengið, sem hefur miklu betri brunavarnir. Í þessu efni hefði ég gaman af að spyrja hv. þm. um það, hvernig hann vill rökstyðja það, að brunaiðgjöldin í Kópavogshreppi, hérna í nærsvæði við Reykjavík, þar sem brunavarnirnar í Reykjavík eru gildandi og gilda, eru fimm sinnum hærri, þar eru iðgjöld Brunabótafélagsins nú fimm sinnum hærri en fyrirliggjandi tilboð í Reykjavík nema ekki er þar því til að dreifa, að brunavarnirnar séu eitthvað lakari en hér í Reykjavík, heldur kemur fram í þessu dæmi, sem í rauninni allir vissu, að Brunabótafélagið tekur þarna miklum mun hærri iðgjöld af húseigendum í Kópavogshreppi heldur en þeir húseigendur gætu fengið, ef þeir ættu kost á því að bjóða út sínar brunatryggingar. Hv. 5. landsk. þm. vitnaði í þann stað, þar sem hann þekkti bezt til um tryggingariðgjöld, og ég tel alveg víst, að þar eigi hann við Hafnarfjarðarkaupstað, og þar hefði, eftir því sem orð hans lágu til, verið hægt að ná mikið til sömu iðgjöldum hjá Brunabótafélagi Íslands eins og Reykjavík hefði haft með sínum frjálsu útboðum. Ég hafði hér áður í umr. lesið upp skýrslu, sem ég hef aflað mér, um iðgjaldagreiðslur af húsum í Hafnarfirði ásamt mörgum öðrum kaupstöðum landsins og um þau iðgjöld, sem nú eru boðin fram til handa húseigendum í Reykjavík. Af algengustu íbúðarhúsunum, sem eru steinhús með innréttingu, en þau eru alveg yfirgnæfandi, eru iðgjöldin í Reykjavík eftir hinu nýja útboði 0.37‰, en í Hafnarfjarðarkaupstað 1.50‰. Er þetta rangt? Mér var gefið þetta upp, að iðgjöldin í Hafnarfirði eru fyllilega fjórum sinnum hærri en þau iðgjöld, sem húseigendur í Reykjavík eiga kost á. Mér sýnist því, að upplýsingar hv. þm. einmitt um brunatryggingariðgjöldin á þeim stað, þar sem hann þekkir bezt til, séu heldur einkennilegar og stangist mjög við staðreyndirnar. Hv. þm. nefndi það, að í einstaka flokkum húsa munar ekki ýkja miklu. Það er rétt, að það eru til flokkar húsa, þar sem þetta munar ekki verulega miklu miðað við þau iðgjöld, sem á undanförnum árum hafa verið í Reykjavík, einkum í einum flokki húsa, sem er í rauninni afar áhrifalítill í þessu efni, en það eru hús, sem eru einvörðungu byggð úr steini og engu öðru efni. En í þennan flokk er mér sagt að sárafá íbúðarhús komi. Þar voru iðgjöldin í Reykjavík 0.56‰, en í Hafnarfirði 0.60‰. Þar munaði tiltölulega litlu. En eftir því tilboði, sem nú liggur fyrir um Reykjavík, þá yrðu iðgjöldin í þessum flokki líka 0.30‰, eða nákvæmlega helmingi lægri en þau eru hjá Brunabótafélaginu í Hafnarfirði. Á þessu og öðrum upplýsingum, sem hér hafa komið fram í þessu máli, er það sjáanlegt hverjum manni, sem vill þetta sjá, að brunaiðgjöldin í kaupstöðum og kauptúnum úti á landi eru ekki í neinu samræmi við það, sem orðið er nú í Reykjavík. Yfirleitt munar þetta þannig, að iðgjöldin í kaupstöðum úti á landi eru um fimm sinnum hærri en þau verða hér í Reykjavík eftir því tilboði, sem nú liggur fyrir. Hv. þm. benti á það, að hin rétta leið væri ekki sú að samþ. frv. í þeim búningi, sem það liggur hér fyrir nú, heldur væri hitt hagkvæmari leið fyrir bæjar- og sveitarfélög úti á landi, að snúa sér til Brunabótafélagsins og semja við það, að manni skildist, um lántöku í því skyni, að hægt yrði að bæta nokkuð úr brunavörnum á þessum stöðum. En ég býst við því, að þessi hv. þm. geri sér það ljóst, að þó að gott sé nú að í fá lán til framkvæmda, þá skiptir hitt þó miklu meira máli, ef maður borgar meira en sem lántökunni nemur í mismun á iðgjöldum jafnvel á hverju ári, eins og dæmi munu vera til um nú. Og það er þessi aukagreiðsla til Brunabótafélagsins fram yfir það, sem fullar ástæður er til þess að búast við að hægt yrði að fá með frjálsu útboði, sem ég fyrir mitt leyti vil ekki una við að skylda bæjar- og sveitarfélög úti á landi til þess að standa undir. Síðast benti þessi hv. þm. á það, að eins og ég hefði hér við fyrri afgreiðslu þessa máls verið á móti þeirri till., sem hér kom fram frá framsóknarmönnum um það að gefa tryggingarnar algerlega frjálsar, þannig að hver einstakur húseigandi gæti tryggt þar, sem hann vildi brunatryggja sín hús, vegna þess að ég mundi hafa verið á þeirri skoðun, að hagkvæmara væri að bjóða út allar hústryggingar í sama kaupstað á einni hendi, svo að þannig yrði hægt að fá hin hagstæðustu tryggingarkjör, eins ætti ég líka að draga þá ályktun af brunatryggingunum almennt, að hagstæðara væri fyrir öll bæjar- og sveitarfélög landsins að vera í einu og sama tryggingarfélagi með sínar tryggingar, því að þannig mundu þau fá betri kjör en ef jafnvel hvert þeirra um sig færi að semja ýmist við þetta eða hitt vátryggingarfélagið. Þetta kann nú að líta svona út við fyrstu athugun. En hver sá, sem athugar þetta eitthvað nánar, sér, að hér er dæmið ekki réttilega upp sett. Bæjar- og sveitarfélögin úti á landi hafa sannarlega ekki þann rétt að koma öll í einu til Brunabótafélags Íslands og annarra tryggingarfélaga og segja: Hvaða kjör viljið þið bjóða okkur öllum í einu? - Ef þau mættu það nú í dag og gætu þar með sagt við Brunabótafélag Íslands: Ef þið ekki bjóðið okkur jafngóð kjör, okkur öllum, eins og við gætum öll náð með því að bjóða til annarra tryggingarfélaga, - þá væri dæmið rétt upp sett. En við eigum nú engan rétt til samninga við Brunabótafélag Íslands um vátryggingariðgjöldin. Það félag skattar okkur á hverjum tíma og segir: Þetta skulu ykkar iðgjöld vera. - Og þó að sá skattur sé þannig nú, að við verðum að borga fjórföld og fimmföld iðgjöld á við það, sem húseigendur í Reykjavík verða að greiða, þá verðum við að una því, vegna þess að lög binda okkur til þess. Þannig er aðstaðan. Ég vil svo að lokum segja það í sambandi við þessa athugasemd hv. 5. landsk. þm., að ég hefði gaman af því, að hann vildi skýra þessa afstöðu sína, sem hann hefur gert litla tilraun til að skýra hér á hv. Alþingi, fyrir kjósendum sinum í Hafnarfirði, hvernig hann í rauninni vill réttlæta það að vilja lögbinda þá til þess að hlíta fjórum sinnum óhagstæðari brunatryggingarkjörum hjá Brunabótafélagi Íslands heldur en allar líkur benda til að hann gæti aflað sínum umbjóðendum þar með frjálsu útboði á tryggingunum, jafnvel þó að það þyrfti að þýða það, að Brunabótafélag Íslands missti af tryggingunum. Ég verð einnig að segja það, að ég tel það mikið vantraust hjá þessum hv. þm. á getu og aðstöðu bæjar- og sveitarfélaga úti á landi til þess að koma brunavörnum sínum í lag og til þess að geta búið eðlilega að þeim málum, hver hjá sér, að treysta því ekki, að þau geti komizt eitthvað nær því að búa að sams konar tryggingarkjörum eins og Reykjavík býr við nú eða á kost á að búa við nú, - að halda að það þurfi alltaf að vera jafnmikið bil þarna á milli eins og nú er. Það er engin ástæða ábyggilega til þess að búast við því, enda er það löngu vitað mál og upplýst frá ýmsum tryggingarfélögum, að þau mundu bjóða niður tryggingarkjörin í kaupstöðum úti á landi til mikilla muna frá því, sem nú er, ef þau ættu kost á því að bjóða þar í tryggingarnar í einu lagi. Með ræðu hv. 5. landsk. þm. hefur að vísu komið hér fram ein rödd, sem telur ekki eðlilegt að veita bæjar- og sveitarfélögum úti á landi þann sama rétt og Reykjavík hefur haft til þess að bjóða út sínar brunatryggingar. Það hefur að vísu komið hér fram ein rödd, sem mælir gegn þessu í sjálfu sér, en það er líka eina röddin, og ég sé ekki, að hún geti breytt miklu hér í sambandi við þær rökfærslur, sem hér hafa komið fram frá hálfu þessa þm., um afstöðu hv. þingmanna til þessa máls, því að hér er, eins og ég hef bent á áður, alveg tvímælalaust um að ræða jafnréttismál byggðarinnar úti á landi við Reykjavík. Hér er aðeins óskað eftir því að fá sömu aðstöðu og Reykjavík hefur haft. Það er ekki óskað eftir því að taka neitt af Reykjavík eða standa á neinn hátt gegn því, sem Reykjavík er að fara fram á sér til handa, heldur einvörðungu að óska eftir því að mega bjóða tryggingarnar út á frjálsum grundvelli og þar með gefa Brunabótafélagi Íslands, einu ríkasta og öflugasta tryggingarfélaginu, sem er nú starfandi hér í þessu landi, jafnan kost á því eins og öðrum tryggingarfélögum að sýna, hvað það getur, og bjóða tryggingarnar sem lægstar.



Herra forseti. Ég hirði nú ekki að fara í neinar miklar deilur, hvorki við hv. 11. landsk. né aðra, út af þessu máli. Ég læt mér aðeins nægja að benda á, að mér virðist að sumu leyti, að hér standi hlutirnir skringilega á höfði, þar sem hv. 11. landsk. hefur gerzt forsvarsmaður hinnar frjálsu samkeppni, en borgarstjórinn í Reykjavík, hv. 7. þm. Reykv., hefur tekið að sér hitt hlutverkið, að mæla fyrir hinum opinbera rekstri. En það er út af fyrir sig mál, sem ég vil ekki blanda mér í, enda ekki höfuðkjarninn frá mínu sjónarmiði. Aðalkjarni málsins, sem hv. 11. landsk. gat ekki hnekkt, er það, að hann hefur ekki fært fram nokkrar minnstu líkur fyrir því, að hann mundi geta fengið lægri brunatryggingu af fasteignum í kaupstöðum og sveitarfélögum landsins, þó að skyldutryggingum Brunabótafélagsins væri sleppt. Ég hef hins vegar bent á það og skýrði frá því í ræðu minni áðan, að við í Hafnarfirði hefðum fengið með bættum brunavörnum, sem gerðar voru með aðstoð Brunabótafélags Íslands, fækkuð iðgjöldin í sumum flokkum niður í svipað og nú gilti í Reykjavík. Ég tók skýrt fram, að það var eins og nú gilti í Reykjavík. Mér var ekki kunnugt um og ég veit ekki heldur um það, hvaða tilboð um nýjar tryggingar þar hafa nú borizt, en ég sagði, og ég stend við það, að þau tryggingariðgjöld, sem við fengum á húsum, alsteyptum, sem nú er sú tegund húsa, sem mest er byggt af, eru í sama flokki eða sams konar iðgjald og í Reykjavík er greitt. Iðgjaldagreiðslurnar bæði hjá Brunabótafélagi Íslands og hjá öðrum tryggjendum hér í Reykjavík og þeim, sem annast til dæmis lausafjártryggingar, hljóta náttúrlega í eðli sínu að miðast fyrst og fremst við þá áhættu, sem tryggingarstarfseminni er samfara. Brunavarnirnar eru í Reykjavík í fullkomnustu lagi. Það er ein sérstaða Reykjavíkur. Í öðru lagi er það sérstaða Reykjavíkur, að þar eru tryggingarupphæðirnar hæstar, dreifingin á áhættunni kannske þar af leiðandi mest og kostnaðurinn við innheimtu og afgreiðslu hlutfallslega minni en annars staðar, þar sem um minni fjárhæðir er að ræða, en kannske lítið minni vinnu við reksturinn. Allt þetta verður til þess, að það er ekki óeðlilegt, að Reykjavík geti fengið að nokkru leyti lægri brunabótaiðgjöld en aðrir kaupstaðir eða sveitarfélög geta fengið handa sínum fasteignaeigendum. Hitt er svo aftur annað mál, að ef sveitarfélögin koma sínum brunavörnum í það lag, sem þær geta bezt orðið á viðkomandi stað, með viðráðanlegum kostnaði vitaskuld, þá tel ég, að þau geti komizt svo nálægt Reykjavík með beinum samningum við Brunabótafélag Íslands, að ég tel ekki líklegt, að það fáist betri kjarasamningar með því að bjóða tryggingarnar út hverjum sem hafa vill, gefa þær frjálsar, fá kannske 5–6-faldan stjórnarkostnað á tryggingarstarfsemina og ýmislegan fleiri aukakostnað, sem gerir það að verkum, að það hlýtur að liggja í hlutarins eðli, að tryggingariðgjöldin þurfa við það að hækka. Hv. þm. lét liggja að því, að ég bæri hag Brunabótafélagsins alveg sérstaklega fyrir augum. Það er fjarri því. Ég ber fyrst og fremst hag þeirra manna fyrir brjósti, sem eiga að fá tryggingar á sínar fasteignir, og það er mín óbifanleg skoðun, að á þennan hátt, eins og málum er skipað, verði bezt fyrir því séð. Hv. þm. skoraði á mig að ræða um þetta við kjósendur í Hafnarfirði. Ég hef gert það. Ég hef gert það margsinnis, og niðurstaðan af þeim umr. hefur orðið sú, að það hefur verið talið heppilegt að fara þá leiðina, sem ég benti á, en ekki skora á Alþ. að breyta fögunum, eins og nokkrir menn létu sér detta í hug að væri kannske eðlilegt að gera. Hvað viðvíkur iðgjaldagreiðslunni í Kópavogshreppi, sem hv. þm. benti á að væri fjórföld á við það, sem gilti í Reykjavík, þá skal ég ekkert um það segja; ég þekki það ekki. En ég gæti ímyndað mér, að þar væri ýmislegt, sem á skorti, til þess að brunavarnirnar væru þar í því lagi, sem þær þyrftu að vera. T. d. skulum við nefna eitt aðalatriðið eins og vatnsleiðslur og annað þess háttar, sem er nauðsynjaatriði til að slökkva eld. Það er hugsanlegt, að það sé það, sem einhverju getur valdið, og eitthvað fleira, sem ég þekki ekki. En ég trúi því ekki, að ef áhættan í Kópavogi er sama eða svipuð og í Reykjavík, þá fáist ekki Brunabótafélag Íslands til að tryggja með svipuðu iðgjaldi og reynist mögulegt að gera í Reykjavík. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta frekari orðum. Ég ætlaði mér ekki að fara í neinar deilur. Ég vildi bara skýra frá minni afstöðu til málsins og hvers vegna ég tel það óheppilegt, geti jafnvel verið skaðlegt, ef að óathuguðu máli verður farið í það að gefa þessar tryggingar frjálsar, svo að fimm eða sex félög komi til með að hafa fimm eða sex umboðsmenn á stöðum kringum land og fimm- eða sexfaldan kostnað við innheimtu og afgreiðslu þessara mála á borð við það, sem nú er. Ég er þess vegna í prinsipinu hlynntur þeirri till., sem fram hefur komið, var útbýtt hér í gær og hv. 2. þm. Eyf. lýsti hér áðan, að þessi mál verði athuguð, en að það verði ekki hlaupið í að breyta þessu að svo algerlega óathuguðu máli eins og hér hefur verið samþ. að gera með samþykkt till. hv. 11. landsk. þm. í gær.



Herra forseti. Það hefur komið í ljós, að við athugun á þessu máli hefur hv. félmn. sést yfir það, að á einum stað í frv. hefur orðið prentvilla, sem veldur efnisbreytingu, ef hún verður ekki leiðrétt. Ég hef því leyft mér ásamt 2. þm. Rang. (BFB) að bera fram á þskj. 562 brtt. til leiðréttingar á þessu. Í 59. gr. frv., eins og það liggur fyrir prentað, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Kostnaður við húsaleigunefndir greiðist úr ríkissjóði, og ákveður sveitarstjórn þóknun til húsaleigunefndarmanna.“ Það liggur í augum uppi, að það væri mjög óvenjulegur háttur, ef sveitarstjórnir ættu að ákveða þóknun, sem greiða á úr ríkissjóði. Til þess að taka af öll tvímæli í þessu efni hefur þetta verið borið saman við frv., sem lá fyrir 1951 um sama efni, og kemur í ljós við þann samanburð, að hér er um prentvillu að ræða. Í þriðja lagi vil ég enn fremur geta þess, til þess að taka af öll tvímæli, að skrifstofustjórinn í félmrn. hefur með bréfi tekið fram, að hér sé um prentvillu að ræða og hann hafi veitt þessu eftirtekt. Ég vil því benda mönnum á, að sú brtt., sem fyrir liggur á þskj. 562, er aðeins leiðrétting á þeim mistökum, sem orðið hafa við prentun þessa frv.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að ræða efni sjálfs frv., það var rækilega gert við 2. umr. En í tilefni af fram kominni brtt. frá hv. þm. A-Sk. og hv. 2. þm. Rang. vil ég taka það fram, að ég tel þá till. ekki miða í rétta átt. Ég held, að það hafi verið samkomulag um það í þeirri n., sem undirbjó frv., að ríkið annaðist kostnaðinn af húsaleigunefndunum og framkvæmd laganna. Ég vil einnig benda á það í þessu sambandi, að fjárhagur bæjarfélaganna er ekki það góður, að ástæða sé til þess að bæta á þau auknum útgjöldum. Á ríkið því að taka á sig þann kostnað, sem stafar af framkvæmd húsaleigulaganna. Um þetta þarf ég ekki að hafa fleiri orð, en vil endurtaka það, að ég er á móti þeirri brtt., sem fram hefur komið.