Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra, innanríkisráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil beina máli mínu til hæstv. forsætisráðherra hér í dag og inna hann eftir upplýsingum um það hvort í gangi sé, eins og ráða mátti af ummælum hv. þm. Birgis Ármannssonar um helgina, vinna á vegum stjórnvalda til þess að kanna hvort Evrópusambandið hafi brotið samningsskyldur sínar í gagnkvæmum samningum við Ísland með því að hætta greiðslu fjár vegna IPA-styrkja. Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að hingað til hefur það verið afstaða hæstv. forsætisráðherra og félaga hans að þessir styrkir væru af hinu illa, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur rakið, og tilgangur þeirra væri að koma landinu inn í Evrópusambandið, ekki gera það í stakk búið til að taka ákvörðun um hvort það vilji ganga inn síðar eða ekki. Lýsingar hæstv. utanríkisráðherra hafa verið heldur fjálglegri. Hann hefur eins og sumir aðrir þingmenn lýst IPA-styrkjum eins og glerperlum og eldvatni og ölmusu Evrópusambandsins í hendur Íslendinga. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort einhver vinna sé í gangi að því leyti að reyna að fá Evrópusambandið til að standa við skuldbindingar um greiðslu fjár vegna IPA-styrkja á grundvelli samningsskyldna. Ef svo er vil ég byrja á að spyrja: Af hverju var þá ekki farið fram á það í sumar við Evrópusambandið að IPA-verkefnin héldu áfram þegar ríkisstjórnin hóf þá ferð án fyrirheits að slá úr og í um það hvort við héldum áfram aðildarumsókn eða ekki? Ef þessi vinna er í gangi og það er ætlun ríkisstjórnarinnar að knýja Evrópusambandið með einhvers konar samningsrökum til að inna greiðslur af hendi, hver er þá tilgangurinn? Er það til þess að koma Íslandi inn í Evrópusambandið, eins og hæstv. forsætisráðherra sagði síðast í ágústmánuði að væri tilgangur þessara styrkja, eða er það vegna þess að hæstv. forsætisráðherra er farinn að þorna í kverkunum og þráir meira eldvatn?

Virðulegur forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, ég hef ekkert verið sérlega hrifinn af því markmiði sem Evrópusambandið setti okkur með þessum IPA-styrkjum enda hefur komið augljóslega fram, nú þarf maður ekki lengur að velta því fyrir sér, að tilgangur þeirra var að undirbúa Evrópusambandsaðild Íslands, þ.e. þetta voru svokallaðir aðlögunarstyrkir. Hins vegar var búið að gera ýmsar ráðstafanir á grundvelli þess að ákveðið hafði verið að taka við þessum styrkjum. Sú ákvörðun var tekin í tíð síðustu ríkisstjórnar og ýmsar stofnanir gerðu ráðstafanir út frá því. Þegar ekki er svo staðið við að afhenda þá styrki sem fyrirheit höfðu verið gefin um og þessar stofnanir höfðu réttmæta ástæðu til að ætla að mundu skila sér taldi formaður utanríkismálanefndar og fulltrúar þar, og hæstv. utanríkisráðherra hefur lýst sömu skoðun, að þá væri eðlilegt að menn skoðuðu réttarstöðu þeirra stofnana sem höfðu gert ráðstafanir í trausti þess að búið væri að semja um að þær fengju þessa tilteknu styrki. Út á það gengur þetta, ekki að halda áfram að bæta við nýjum IPA-styrkjum heldur er þetta eingöngu spurning um réttarstöðu þeirra stofnana sem höfðu gert ráðstafanir á grundvelli ákvarðana sem höfðu verið teknar í tíð síðustu ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svörin en hlýt þá að spyrja: Þegar hæstv. forsætisráðherra hitti Herman Van Rompuy í sumar, þegar hann hitti José Manuel Barroso, óskaði hann eftir því að haldið yrði áfram með IPA-styrki? Þegar hæstv. utanríkisráðherra hitti Stefan Füle í sumar, óskaði hann eftir því að haldið yrði áfram með fjárveitingar á grundvelli IPA-styrkja? Var það sett fram af hálfu íslenskra stjórnvalda að þau vildu halda áfram þeim verkefnum sem þegar hafði verið hafist handa við? Var óskað eftir því að einhver frekari verkefni yrðu þróuð eða þroskuð?

Virðulegur forseti. Á þeim fundum sem hv. þingmaður vísar til óskaði ég ekki eftir því að Evrópusambandið héldi áfram að styrkja Ísland með IPA-styrkjum hvað varðaði ný verkefni. Ég tók það sérstaklega fram að ég skildi það mætavel ef Evrópusambandið ætlaði ekki að halda áfram að veita styrki til þessara mála á meðan staðan væri eins og hún er. Hins vegar taldi ég rétt og lýsti því yfir að mér þætti eðlilegt að Evrópusambandið afgreiddi það sem búið væri að taka ákvörðun um og menn hefðu gert ráðstafanir, lagt í kostnað jafnvel til að taka á móti. Ég fór því ekki fram á annað en að menn stæðu við þá samninga sem gerðir höfðu verið að því marki að þeir kláruðu það sem búið var að taka ákvörðun um að veita til íslenskra stofnana, enda mundi ella talsverður kostnaður falla á þessar stofnanir ef Evrópusambandið stæði ekki við ákvörðun um fjármagn til þeirra.

Virðulegi forseti. Innanríkisráðuneytið hefur verið viðfangsefni fjölmiðla að undanförnu vegna upplýsinga sem virðast hafa lekið úr ráðuneytinu, eða einhverri af stofnunum þess, um málefni tiltekins hælisleitanda. Ég ætla ekki að fara út í það tiltekna mál hér, en vil spyrja hæstv. ráðherra hvað hún hafi gert til að komast til botns í því hvernig gögn með viðkvæmum persónuupplýsingum um hælisleitendur rötuðu í fjölmiðla. Burt séð frá því máli sem þessi gögn tengjast verður að segjast að það er mjög óheppilegt að uppi sé óvissa um hvernig þessi gögn láku út. Mér er kunnugt um að hæstv. ráðherra hafi komið á fund hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar vegna málsins, en mér skilst líka að enn sé óvissa um það hvernig þessi tilteknu gögn komust í hendur fjölmiðla, hvaðan þau komu, hvort það var frá embættismönnum eða aðstoðarmönnum ráðherra eða eitthvað slíkt. Þetta er enn óvitað. Nú ætla ég ekki að setja mig í neitt dómarasæti en vil hins vegar segja að það er ekki gott að gögnum sem geta skaðað borgarana sé lekið í fjölmiðla, ekki aðeins út af þessu tiltekna máli heldur þar með skaðast traust stofnana sem við verðum að geta treyst og eru undirstöður í því samfélagi sem við byggjum. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig þetta mál hafi verið rannsakað, hvort hún sjái fram á að þetta mál verði upplýst því að ég tel fordæmi skipta hér verulega miklu máli. Þetta eru viðkvæm mál þar sem við verðum að geta treyst því að stjórnsýslan virki og því er svo mikilvægt að svona mál séu upplýst.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og vek athygli á því, og ég held að flestir þingmenn átti sig á því að mjög mörg þeirra mála sem verið er að fjalla um í stjórnsýslunni eru trúnaðarmál. Hvað varðar innanríkisráðuneytið, t.d. til upplýsingar eru 5 þús. mál sem koma á ári hverju sem ný mál inn í innanríkisráðuneytið og því fylgir gríðarlegt magn af upplýsingum og trúnaðarupplýsingum. Ég er algjörlega sannfærð um að þar er öryggi trúnaðarupplýsinga vel varið enda er formfesta í kringum slík mál mikil og reglur í því ráðuneyti eins og öðrum vel virtar. Ég held að þetta mál, af því að við ræðum ekki hér um málefni einstaklinga eða einstök mál, en þegar svona kemur upp, þá er það algjörlega einstakt miðað við þann fjölda sem er af málum inni í ráðuneytunum almennt . Ég segi líkt og hv. þingmaður að ég harma það. Ég harma að það skuli gerast í einhverjum tilvikum að gögn sem eiga að vera trúnaðarmál skuli fara víðar. Það er hins vegar þannig að í málefnum er tengjast hælisleitendum fara gögn, eins og ég hef áður upplýst þingheim um þegar hv. þm. Birgitta Jónsdóttir nefndi málið hér, nokkuð víða. Þau fara til lögmanna, lögreglunnar, Rauða krossins, þau fara nokkuð víða. Kannski eigum við, og við ræddum það á ágætum fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að hugsa þessi mál aðeins upp á nýtt, ekki bara innan innanríkisráðuneytisins heldur innan stjórnsýslunnar almennt. Þá eigum við að velta því fyrir okkur hvort læsa þurfi gögnum frekar, hvort takmarka þurfi enn frekar aðgang að þessum gögnum, bæði þá innan ráðuneytanna og hugsanlega innan undirstofnana þeirra. Það er alveg rétt, eins og hv. þingmaður kom hér inn á, og ég tek alfarið undir það, að það ber að skoða það. Það er búið að skoða málið innan innanríkisráðuneytisins. Ráðuneytisstjórinn hefur farið með það. Engin ástæða er til að ætla að nokkur formleg gögn hafi farið frá ráðuneytinu þannig að ég get ekki útskýrt nákvæmlega hvernig þetta gerðist, þ.e. ef það hefur gerst. Ég get einungis útskýrt það að við fjöllum um mikinn fjölda mála 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hún sagði hér að sér væri í raun ekki kunnugt um hvað hefði gerst, hvernig þessi gögn hefðu komist í hendur fjölmiðla. Ég skil hæstv. ráðherra þannig og óska þá eftir því að hún staðfesti það í seinna svari sínu. Það sem mig langar að fá á hreint er hvort hæstv. ráðherra líti þá svo á að rannsókn málsins innan ráðuneytisins sé lokið og að málið verði ekki upplýst eða hvort eitthvað verði áfram skoðað hvernig þetta gekk til. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, þetta er mikilvægt mál að því leyti að þegar svona nokkuð kemur upp rýrum við traust stofnana samfélagsins. Þess vegna lít ég svo á að þó að alltaf geti eitthvað slíkt komið upp á sé mikilvægt að svona mál séu upplýst þannig að allir borgarar geti treyst á það að málsmeðferð þeirra sé réttlát og geti treyst þessum undirstöðustofnunum samfélagsins.

Virðulegur forseti. Ég upplýsti það hér áðan og segi það bara aftur að við getum ekki fundið því stað, forsvarsmenn og stjórnendur ráðuneytisins, að þessi gögn hafi farið út úr ráðuneytinu. Við getum auðvitað ekki heldur leitað af okkur allan grun hvað það varðar í undirstofnunum ráðuneytisins. Eins og ég fór yfir áðan fara þessi gögn nokkuð víða og við þurfum að skoða hvort þau fari of víða. Við þurfum að ræða það og fara yfir það. En líka til þess að árétta það, vegna þess að hv. þingmaður heldur því hér fram að ákveðnir fjölmiðlar séu með þessi gögn, þá höfum við ekki fengið staðfestingu á því. Við höfum einungis munnmæli um það. Þeir sem hafa sent þessi gögn, og það eru ekki einu sinni sambærileg gögn og eru til í ráðuneytinu, eru einstaklingar en ekki ákveðnir fjölmiðlar þannig að því sé til haga haldið. Ég tek undir það með hv. þingmanni, ég held að við eigum að skoða það stöðugt og vera í stöðugri eftirgrennslan og eftirfylgni með að tryggja að trúnaðarupplýsingar fari ekki þangað sem þær eiga ekki að fara. Það er alveg skýrt. Og ráðuneytisstjórinn í innanríkisráðuneytinu hefur leitað af sér allan grun innan ráðuneytisins með það, en við verðum að tryggja að múrarnir séu eins þéttir og þeir mögulega geta verið og þess vegna þurfum við að rýna það. Ég tel þetta gefa ástæðu til þess að við eigum að rýna það hvort gögnin geta komist í hendur of margra og hvort við hugsanlega dreifum þeim of víða.

Virðulegi forseti. Í upphafi síðasta kjörtímabils ritaði fulltrúi þáverandi ríkisstjórnar undir fjárfestingarsamning vegna álvers í Helguvík. Það var gert eftir að lög um slíkan samning höfðu verið samþykkt á hinu háa Alþingi. Þegar því máli var lokið má segja að ekkert hafi verið því til fyrirstöðu að álverið gæti farið af stað nema þá viðskiptalegar forsendur, þ.e. samningar um orkukaup við aðila eins og til dæmis HS Orku sem er einkaaðili á orkumarkaði. Við lentum hins vegar í því æ ofan í æ á síðasta kjörtímabili að fá að heyra það héðan úr þessum þingsal og utan úr samfélaginu, frá stjórnmálamönnum sem voru ekki okkar megin í pólitík, að ástæðan fyrir því að ekkert gerðist í Helguvíkurmálinu væri þessi vonda vinstri stjórn sem væri að bregða fæti hér fyrir alla atvinnusköpun. Þetta heyrðum við oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Nú eru að koma fregnir af því að verkefnið sé að sigla í strand og sé siglt í strand, þ.e. að það sé ekki arðbært miðað við forsendurnar sem nú eru uppi og að þess vegna verði ekkert af því. Menn eru að greina frá því með greiningaraðilum í Bandaríkjunum og það er dálítið stórt upp í sig tekið af forstjóra fyrirtækis ef hann segir þetta við slíka aðila þannig að það er nokkuð ljóst að mikil alvara er þarna að baki. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra sem var sú sem fór kannski hvað hæst fyrir þeim hópi og fremst í flokki þess hóps sem kallaði okkur hér á síðasta kjörtímabili atvinnustoppara, þ.e. að við stæðum í vegi fyrir því að þetta álver gæti orðið að veruleika; ég vil spyrja hana fyrst hún sagði sjálf, þegar hún tók við í ráðuneytinu síðasta vor, að nú væri komið að því að hún ætlaði að ryðja öllum hindrunum úr vegi til að þetta gæti orðið að veruleika: Hvaða hindranir voru á borðinu hjá hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður rifji hér upp forsögu þessa máls og einmitt fari til baka að atkvæðagreiðslunni um fjárfestingarsamninginn varðandi þetta verkefni sem var á dögum minnihlutastjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í mars, minnir mig, 2009. Þá var staðan þannig að fjárfestingarsamningurinn var samþykktur, þökk sé atkvæðum þáverandi stjórnarandstöðuflokka, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, en ráðherrabekkurinn var í öllum litum, rauður, grænn og gulur, og beinlínis stefna, að minnsta kosti annars stjórnarflokksins, að berjast gegn þessu verkefni. Við munum eftir ummælum hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur þegar hún beinlínis lagði það til að HS Orka yrði þjóðnýtt þegar deilur komu upp um eignarhaldið þar. Við munum eftir ákvörðun þáverandi hæstv. umhverfisráðherra um sameiginlegt umhverfismat á línum er tengjast þessu verkefni meðal annars þannig að það lá alltaf fyrir að ekki var stuðningur beggja stjórnarflokkanna við þetta ákveðna verkefni og það hafði hindranir í för með sér. Ég leyfi mér að fullyrða það. Ég vil hins vegar segja við hv. þingmann að ég hef aldrei efast um hennar stuðning og hef sagt það áður úr þessum ræðustól að ég hef fulla trú á því að í hennar tíð sem iðnaðarráðherra hafi verið reynt af hennar hálfu að greiða götu þessa verkefnis, en ekki fór betur en á horfðist. Þær fréttir sem hv. þingmaður vísar hér til núna frá forstjóra Century Aluminum eru að mínu mati ekki góðar 

Virðulegi forseti. Það var engu svarað sem ég spurði um. Ég spurði: Hvaða hindranir hafa verið uppi á borði sem vonda vinstri stjórnin skildi eftir sig og ítrekað hefur verið talað hér um? Það kom ekkert fram um það í svari hæstv. ráðherra. Það er vegna þess að þær voru engar og höfðu ekki verið frá því að skrifað var undir fjárfestingarsamning snemma árs 2009. Það var bara svo einfalt. Það var engin ákvörðun sem fráfarandi ríkisstjórn gat tekið eða tók til að stöðva málið, svo langt var það komið. Þess vegna er það eðlileg spurning af minni hálfu að ráðherrann - eitt af því fyrsta sem hún segir þegar hún kemur í stól ráðherra er að hún ætli að ryðja úr vegi öllum hindrunum og ætli að tryggja að þetta verkefni verði að veruleika. Sex mánuðum síðar: Bingó, búið, bless. Virðulegi forseti. Þess vegna er eðlilegt að við spyrjum hvernig þessari ríkisstjórn tókst að klúðra málinu á sex mánuðum. Það lifði þó áfram í þau fjögur ár sem vonda vinstri stjórnin var hér. Þannig er það bara. Það voru engin mál uppi á borði, það er greinilega ekkert sem hæstv. ráðherra gat gert 

Virðulegi forseti. Það er ekki búið að slá þetta verkefni af þannig að því sé haldið til haga. Við skulum, á meðan svo hefur ekki verið gert, gera ráð fyrir að verið sé að vinna að því  Ef það er sú ákvörðun sem fyrirtækið mun taka, ef í ljós kemur að ekki er vilji til að halda því áfram, er það ekki okkar að þrýsta því í gegn án þess að fyrirtækin sjálf komi að því máli. Það hefur alltaf legið fyrir. Þær hindranir 

Virðulegur forseti. Ásýnd Íslands í samskiptum við aðrar þjóðir þarf að vera skýr. Það þarf að vera á hreinu hvaðan við komum og hvert við erum að fara þó að það megi skilja á hæstv. forsætisráðherra þegar rætt er um Evrópusambandið að við séum ekki að fara neitt. Sú óskýra staða sem upp er komin og nú ríkir í sambandi Íslands og Evrópusambandsins er afleiðing þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt síðustu sex mánuði. Gert er hlé á viðræðum, samninganefnd er leyst upp, frekari styrkir eru afþakkaðir og þegar Evrópusambandið tekur sínar eigin ákvarðanir er það harmað og rekin upp ramakvein. Fátt er svo með öllu illt. Við í Bjartri framtíð erum ánægð að því leyti með þá stöðu sem nú ríkir að ekki er búið að slíta viðræðunum. Nýr þingmeirihluti gæti á kjörtímabilinu jafnvel tekið viðræðurnar upp og haldið þeim áfram þar sem frá var horfið. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er þetta ekki sameiginlegur skilningur okkar á þeirri stöðu sem upp er komin? Það er enn þá, með leyfi: Afsakið, hlé, en ekki búið að ljúka útsendingu. Það er mikilvægt að við fáum þetta á hreint. Svo langar mig til þess að spyrja hæstv. forsætisráðherra um framtíðarsýnina: Hvað líður úttekt Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands á stöðu Evrópusambandsins? Er ekki ljóst að í kjölfar þess að hún lítur dagsins ljós verður tekin ákvörðun um það hvenær þjóðaratkvæðagreiðsla verður haldin um það hvort haldið verði áfram samningum við Evrópusambandið?

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi fyrri spurninguna, þá er það rétt að gert var hlé á aðildarviðræðum við Evrópusambandið og slíkt er ekki einsdæmi. Kýpur gerði á sínum tíma hlé á viðræðum sínum við sambandið og tók svo upp þráðinn að nýju og gerðist aðili. Sviss gerði líka hlé á viðræðum sínum við Evrópusambandið og hefur ekki tekið upp þráðinn að nýju núna meira en tveimur áratugum seinna. Hins vegar má líta svo á að Evrópusambandið hafi sent Íslendingum þau skilaboð að það líti svo á að viðræðum Íslands við Evrópusambandið sé lokið með ákvörðuninni sem Evrópusambandið tók um IPA-styrkina, þ.e. að falla frá því að veita þá IPA-styrki sem búið var að lofa hér og stofnanir höfðu gert ráðstafanir til að taka við, jafnvel lagt í nokkurn kostnað. Að menn skyldu ganga það langt að hætta jafnvel við þær fjárveitingar hlýtur að vera vísbending um að Evrópusambandið líti að minnsta kosti ekki svo á að það megi gera ráð fyrir áframhaldi viðræðna á næstunni. Ef Evrópusambandið heldur sig við þá stefnu að það sé engin ástæða til að klára það sem lagt var af stað með hér er ekki hægt að túlka það öðruvísi en að Evrópusambandið telji ekki stefna í aðild Íslands að Evrópusambandinu. Hvað varðar seinni hluta spurningar hv. þingmanns stendur að sjálfsögðu enn til að kynna á áætluðum tíma skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um stöðu Evrópusambandsins sjálfs og stöðu aðildarviðræðna. Þegar niðurstaða þeirrar vinnu liggur fyrir munum við að sjálfsögðu taka það til umræðu hér í þinginu og ræða næstu skref.

Virðulegur forseti. Það verður auðvitað að gera þá kröfu til ráðherra í hæstv. ríkisstjórn Íslands að þeir tali af meiri ábyrgð og meiri skýrleika um utanríkismálapólitík landsins en eins og þeir væru staddir á hárgreiðslustofu á Sauðárkróki. Það þarf að koma með skýr svör í þessum efnum. Það gengur ekki að halda því fram eftir þær yfirlýsingar sem ríkisstjórnin hefur komið fram með síítrekað í þessu máli að nú allt í einu sé Evrópusambandið að slíta þessum viðræðum þannig að það sé búið að taka þá ákvörðun fyrir hönd okkar Íslendinga. Það er af og frá. Þar að auki svaraði hæstv. forsætisráðherra ekki þeirri spurningu minni sem er mjög skýr: Er ekki ljóst að í kjölfar þeirrar skýrslu sem kemur frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands verði ákveðið hvenær boðuð þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald viðræðna við Evrópusambandið fari fram?

Virðulegur forseti. Það hljóta að felast í því skilaboð þegar Evrópusambandið ákveður að hverfa frá samningum, fyrirheitum, sem það hafði gert gagnvart Íslandi. Það hefur ekki fært fram önnur rök fyrir því en að það geri ekki ráð fyrir að Ísland sé að fara að ganga í Evrópusambandið. Það er ekki túlkunaratriði, þetta eru þau skilaboð sem bárust Íslendingum frá Evrópusambandinu. Svo ég ítreki svarið við seinni hluta spurningarinnar hljótum við bara að gera ráð fyrir opinni umræðu um stöðu þessara mála, eins opinni og hægt er að fara í þegar Evrópusambandið er búið að setja í þá stöðu sem er uppi núna þegar skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands liggur fyrir. Hagfræðistofnun mun auðvitað fara yfir þá stöðu sem upp er komin núna, enda mun hún skoða þetta ferli í heild sinni, en Hagfræðistofnun mun líka fjalla um hvernig Evrópusambandið sjálft hefur verið að þróast á undanförnum árum og það gefur okkur vonandi efni í góða og áhugaverða umræðu um stöðu og framhald Evrópusamvinnu almennt.

Virðulegi forseti. Kjarasamningar eru lausir, slitnað hefur upp úr viðræðum milli almennra stéttarfélaga og Samtaka atvinnulífsins og málið er komið til ríkissáttasemjara. Áhersla Starfsgreinasambandsins var á blandaða leið krónutöluhækkunar og prósentuhækkunar, krónutöluhækkunar á lægstu laun, um 20 þús. kr., sem kemur fólki í Starfsgreinasambandinu langbest. Samtök atvinnulífsins hafa hafnað þeirri kröfu og ber mikið á milli. Innlegg Seðlabanka Íslands um að launahækkanir mættu ekki vera verðbólguhvetjandi geta vart átt við þessa hógværu kröfu Starfsgreinasambandsins, en aðilar vinnumarkaðarins hafa kallað eftir því að opinberir aðilar haldi að sér höndum í verðlagsbreytingum og gjaldskrárhækkunum sem óhjákvæmilega valda verðbólgu og eru ekki til þess að skapa efnahagslegan stöðugleika. Mig langar til að heyra frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort ríkisstjórnin hafi hugsað sér að endurskoða áform sín um uppfærslu á gjaldskrám og þjónustugjöldum ríkisins líkt og Reykjavíkurborg hefur gert. Stéttarfélögin hafa skorað á sveitarfélög og opinbera aðila að gera slíkt hið sama. Telur hann það ekki þess virði að koma með það innlegg í kjarasamningana fram undan og mæta þessum stéttarfélögum sem eru með hjá sér láglaunafólk og munar mikið um það að ekki fari af stað skriða verðhækkana í kjölfarið og verðbólgan rjúki upp úr öllu valdi? Hún er versti óvinur þjóðarinnar, sérstaklega láglaunafólks þegar litlar kauphækkanir brenna upp á verðbólgubáli.

Virðulegi forseti. Við gerð fjárlagafrumvarpsins að þessu sinni var sérstaklega horft til þess hvernig stjórnvöld gætu með aðgerðum sínum stutt við afkomu heimilanna og í því sambandi meðal annars horft til þeirra sem lægst hafa launin, barnafjölskyldna og þeirra sem þurfa á að halda stuðningi frá bótakerfunum. Það sem ný ríkisstjórn gerði strax í sumar var að stórauka útgjöld til þeirra sem sækja stuðning í bæði ellilífeyrisgreiðslur og örorkubætur með því að draga úr skerðingu sem fyrri ríkisstjórn hafði kynnt til sögunnar. Við þetta eitt og sér vaxa útgjöldin á næsta ári um rúmlega 8 milljarða. Annað sem ríkisstjórnin gerði sérstaklega var að verja nýtilkomnar stórfelldar hækkanir á barnabótum sem líka munu styðja við tekjulágar barnafjölskyldur í landinu. Í þriðja lagi gæti ég nefnt tekjuskattslækkunina sem var kynnt til sögunnar og mun skilja eftir 5 milljarða hjá heimilunum í landinu umfram það sem ella hefði verið. Nú síðast kynnti ríkisstjórnin til sögunnar 20 milljarða aðgerð sem kemur til framkvæmda á næsta ári, en verður í gildi í fjögur ár og mun lækka verðtryggðar skuldir heimilanna um alls 80 milljarða. Þetta eru markvissar, skilvirkar aðgerðir til að bæta hag heimilanna. Ef menn vilja gera það að aðalatriði í samskiptum við stjórnvöld hvernig fer með verðbreytingar á krónutölugjöldum og sköttum, sem skila ríkinu 2–3 milljörðum, verð ég bara að gera þá athugasemd að heildaráhrif frumvarpsins eru til þess að auka kaupmátt ráðstöfunartekna heimilanna. Það hlýtur að vera aðalatriðið og þeir sem berjast fyrir bættum kjörum félagsmanna sinna 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hann veit þó eins og ég að þær skattalækkanir sem fyrirhugaðar eru gagnast ekki því láglaunafólki sem ég er að tala um sem er á lægstu töxtunum, með innan við 200 þús. kr. Þó að hæstv. ríkisstjórn hafi ákveðið að draga það til baka að lækka barnabætur og taki þær tekjur úr hinum vasa þess sama fólks í formi skerðingar vaxtabóta gagnast það ekki heldur þessu sama fólki. Þetta sama fólk þarf á stuðningi að halda og ríkið á að ganga fram með góðu fordæmi. Ég vil nefna sem dæmi að misskiptingin er að aukast í þessu þjóðfélagi. Um næstu áramót geta forstjórar og framkvæmdastjórar N1 átt von á að fá að hámarki fjórföld mánaðarlaun í formi árangurstengdra bónusgreiðslna. Er það eðlilegt? Ég held að varúðarorð Seðlabankans eigi við um þessa hópa því að það virðist vera að fara af stað skriða bónusgreiðslna hjá þeim sem hafa það best. Ég spyr hæstv. 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni þegar kemur að launaskriði sem hefur orðið vart við hjá einstaka stéttum á undanförnum árum. Það er ekki til eftirbreytni hjá fyrirtækjunum í landinu að taka ákveðna hópa út fyrir sviga og láta launaþróun þeirra vera með einhverjum allt öðrum hætti en almennt er að gerast með kjör fólksins í landinu. Ég get tekið undir það, við deilum ekki um þetta. Hins vegar varðandi heildaráhrif frumvarpsins erum við að vinda ofan af nýlegum skattahækkunum. Þeir sem eru í þeim tekjuhópi sem hv. þingmaður horfir hér sérstaklega til, fólk með í kringum 200 þús. kr. í laun, greiða eingöngu tekjuskatt í lægsta skattþrepinu. Hjá því fólki sem greiðir eingöngu tekjuskatt í lægsta þrepinu koma um 600 milljónir af þeim rúmlega 100 milljörðum sem koma inn í tekjuskatt. Þessu fólki var hlíft sérstaklega með aðgerðum fyrri ríkisstjórnar, þeir sem eru hins vegar þar fyrir ofan fengu á sig skattahækkun. Okkar tillaga er að vinda ofan af þeirri skattahækkun. Þeir sem eru einungis með um 200 þús. kr. í laun, 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2014 og þar kennir ýmissa grasa, eins og sagt er. Að mínu mati er boðuð mjög afturhaldssöm atvinnu- og byggðastefna í frumvarpinu og mér finnst það að mörgu leyti aðför að landsbyggðinni og því fólki sem minnst hefur handa á milli í þjóðfélaginu. Snúið er af braut jöfnuðar og tærrar vinstri stjórnar, eins og hv. formaður fjárlaganefndar sagði í umræðu um fjáraukann. Það er líka gott að heyra það úr munni hv. formanns að menn eru ekkert að fela það að hér er rekin grjóthörð hægri stefna og stefna jöfnuðar er fyrir bí og mikil fjármunatilfærsla undirliggjandi frá þeim efnaminni til þeirra sem betur eru settir í þjóðfélaginu. Ríkisstjórnin er þar með að vinna þveröfugt við það sem gert var á síðasta kjörtímabili. Við þekkjum söguna um Hróa hött sem færði frá þeim ríku til þeirra fátæku, en segja má að Hrói höttur þessarar ríkisstjórnar færi frá þeim fátæku til þeirra ríku. Það hefur líka verið sagt í þessum umræðum að of mikið sé gert af því að horfa í baksýnisspegilinn og ræða það sem liðið er, eins og kom fram í máli eins hv. þingmanns í fjárlagaumræðunni, að við þyrftum frekar að horfa til framtíðar en ekki velta okkur upp úr því sem gert hefur verið. En ég tel að ef við mundum aldrei horfa á fyrri verk okkar og annarra værum við alltaf að gera sömu mistökin aftur og aftur og lærðum ekkert af því sem betur mætti fara og því sem vel væri gert. Ég tel mjög mikilvægt að við setjum þetta allt í stóra samhengið og gerum greinarmun á því hvaða stefnu viðkomandi flokkar hafa í fjárlagaumræðu hvers árs. Í fjárlögum, stærsta þingmáli hvers árs, er verið að marka það hvernig þjóðfélagið verður. Þau eru stefnumarkandi plagg fyrir alla þætti samfélagsins sem snertir hvern einasta þjóðfélagsþegn með einum eða öðrum hætti. Ekki er hægt að komast undan því að tala um fortíðina þegar við horfum til framtíðar og lifum í nútíðinni - eins og góður málsháttur segir: Að fortíð skal hyggja ef framtíð skal byggja. Ég er sammála því, eins og ég var á síðasta kjörtímabili, að við eigum að stefna að hallalausum fjárlögum en stefna lá fyrir að það yrði á næsta ári. Ríkisstjórnin stefnir líka að því og leggur upp með að ná 600 milljónum í plús fyrir árið 2014. En það er ekki sama hvernig það er gert, hvort það er gert með niðurskurði, skattlagningu eða hvoru tveggja, öflun tekna og hvar þá. Þarna greinir á milli þegar flokkar leggja fram stefnu sína og vinna henni framgang þegar þeir komast til valda. Enginn vill reka ríkissjóð með halla. Menn stóðu bara frammi fyrir því þegar hrunið varð 2008 að það var ekkert val. Þetta voru ekki þær aðstæður sem neinn gat hafa kosið sér, og það er gífurlega góður árangur á ekki lengri tíma að vera búinn að ná þeim halla niður í þá tölu sem hún er í dag - frá því að vera 216 milljarðar árið 2008, rúm 14% af vergri þjóðarframleiðslu, niður í um 1% af vergri landsframleiðslu. Þetta gerist ekki af sjálfu sér og við viljum að þeir háu vextir sem ríkið er að borga af skuldum sínum nýtist í uppbyggilegri hluti í samfélagi okkar. Það er því mjög brýnt að vinna sameiginlega að því, við sem þjóð og við sem stjórnmálamenn hér á Alþingi, að ná hallanum niður og fara að vinna að því að byggja upp öflugt velferðarsamfélag. Ég er mjög óttaslegin, miðað við þau fjárlög sem eru hér til umræðu, um að við séum að skjóta okkur í fótinn og snúa af braut sem reyndist okkur vel og við fengum mikið hrós fyrir frá ýmsum erlendum sérfræðingum og eftirlitsaðilum sem höfðu eftirlit með efnahagsáætlun okkar, eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn. Við höfum verið á réttri braut en ég óttast að við séum að skrúfa okkur niður í niðurskurð, deyfa samfélagið og brjóta innviði þess niður. Í fjárlagafrumvarpinu eru ýmsir óvissuþættir sem eru teknir sérstaklega út fyrir sviga, eins og skilmálar á skuldabréfi Seðlabanka Íslands sem var veitt haustið 2008. Erfiðleikar Íbúðalánasjóðs hafa verið mikið til umræðu og búið að leggja mikla fjármuni í sjóðinn og búist er við að þess þurfi áfram eins og horfir. Það eru spurningar um bankaskatt á þrotabú gömlu bankanna, hvort hann standist lög. Hann er ekki í hendi fyrr en það liggur fyrir. Gert er ráð fyrir að í Íbúðalánasjóð þurfi um 4,5 milljarða frá ríkinu á hverju ári. Til viðbótar eru 20 milljarðar vegna skuldaleiðréttingar sem er nú kannski ekki alveg það sem fólk reiknaði með eftir hinn mikla kosningaáróður Framsóknarflokksins í vor um að farið yrði í stórfelldar skuldalækkanir fyrir almenning. Ég held að runnið hafi tvær grímur á marga sem áttu von á því að fá enn frekari leiðréttingar þegar lagt var upp með þá leiðréttingu sem þar er á ferðinni og á fyrst og fremst að fjármagna með skatti á fjármálafyrirtæki í slitameðferð, og ekki er tryggt enn sem komið er að það haldi, og að einstaklingar geti sjálfir með séreignarsparnaði sínum greitt inn á höfuðstól lána og fengið skattafslátt, þ.e. ekki greitt skatt af þeim fjármunum sem fara inn á höfuðstól þeirra lána. Ég var spurð að því á dögunum af leigubílstjóra, sem velti fyrir sér hvað þarna væri á ferðinni, hvort ríkið gæti mismunað þegnum sínum, hvort verið væri að brjóta á jafnræði þegnanna með því að veita sumum skattafslátt en öðrum ekki. Hvað um jafnræði? Út af hverju er hægt að taka ákveðinn hóp fólks, sem er með veð í húsnæði og skuldar íbúðarlán, og veita honum skattafslátt en ekki öðrum? Mér fannst þetta góð og gild spurning því að margir glíma við erfiðleika, burt séð frá erfiðum skuldum í íbúðarhúsnæði, sem gætu kallað á stuðning frá ríkinu, þ.e. að ríkið kæmi með einhverjum hætti að því, meðal annars með skattafslætti. Þetta er hreinn ríkisstuðningur í þessu formi. Maður spyr sig líka: Hvað þá um lækkun tekna ríkissjóðs í framtíðinni sem bitnar á komandi kynslóðum? Ríkið hefur, eins og við höfum rætt mikið hér á þingi undanfarna mánuði, afsalað sér miklum tekjum í formi veiðigjalda. Áætlað er að á árinu 2014 sé um 6,4 milljarða að ræða í því sambandi. Ríkið afsalaði sér líka lækkun á gistináttagjaldi á ferðaþjónustuna, eða að hækka vaskinn úr 7% í 14%, sem þýðir árið 2014 tap upp á 7,9 milljarða og svo mætti áfram telja. Hætt var við áform um auðlegðarskatt. Ríkið er þar að sýna hug sinn til þjóðfélagsins. Það telur að þessir hópar þurfi á sérstökum stuðningi að halda, með því að afsala sér þessum tekjum, og þá liggur það bara fyrir hvar áherslurnar liggja. Það er gott að almenningur hefur tekið eftir þessu. Sumir klóra sér í hausnum yfir því að hafa keypt köttinn í sekknum en þannig er það nú bara, það er ekki alltaf það besta sem kemur upp úr kjörkössunum þegar nótt er úti. Ég tel þetta mjög óskynsamlegt og órökrétt og að þetta ýti undir mikla misskiptingu í þjóðfélaginu. Þær tekjur sem þarna fara forgörðum hefðu vissulega getað nýst til að halda áfram að byggja upp sterkt og öflugt velferðarsamfélag með fjölbreyttum atvinnutækifærum og stuðningi við nýsköpun, rannsóknir og þróun og gert okkur samkeppnisfærari við nágrannalönd okkar og önnur lönd. Það hefur líka áhrif á unga fólkið, hvort það hafi hug á að snúa heim aftur, sem hefur þurft að fara erlendis til að afla sér vinnu og tekna og sjá sér og sínum farborða þegar ríkisstjórnin slær skjaldborg um þá efnamestu og stórfyrirtækin í landinu. Þetta er gömul saga og ný og menn ættu að vera minnugir þess að hægri stjórnir hafa í gegnum tíðina leitast við að hlífa þeim sem hafa breiðu bökin og almenningur fær að finna fyrir því í versnandi lífskjörum sem bitnar á þeim sem minnst mega sín. Ef við ræðum aðeins þá atvinnustefnu sem fram kemur í frumvarpinu þá finnst mér hún ekki mjög framsækin. Þessir hægri flokkar, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, hafa sýknt og heilagt verið að tala um það á liðnum fjórum árum að óvissan væri svo gífurleg í samfélaginu að ekkert væri hægt að gera og koma þyrfti hjólum atvinnulífsins í gang. Hvað gera menn síðan þegar þeir fá tækifæri til að koma hinum svokölluðu hjólum atvinnulífsins í gang? Þá slá þeir niður þá vaxtarsprota sem helst gætu drifið samfélagið áfram hvað varðar fjölbreytni í atvinnulífi, nýsköpun og hugviti. Þá telja þeir að ekki sé gott að halda áfram stuðningi og uppbyggingu við hluti sem fyrri stjórn hafði lagt af stað með við erfiðar aðstæður og hafði veðjað á að það væri allt þess virði að styðja og styrkja því að það mundi skila sér margfalt til baka, að styðja allt sem sneri að nýsköpun, þróun, rannsóknum og hugviti og hugverkum. Og vissulega gerði það það. Það hefur sýnt sig og allar hagtölur segja okkur að það hefur skilað sér margfalt til baka og mun gera til framtíðar ef menn brjóta þær stoðir ekki niður. Úr ólíkum áttum hefur verið varað við því að ríkið fari svo bratt í niðurskurð að það yrði á kostnað þróunar og nýsköpunar, það væri mjög hættulegt. Við því hafa varað bæði Samtök iðnaðarins, sem eðlilegt er, og Viðskiptaráð, sem maður er kannski ekki alltaf sammála. Viðskiptaráð sér greinilega hvaða hætta er á ferðinni og hvaða merki verið er að gefa aðilum sem eru á fullu í áhugaverðum og framsæknum verkefnum, að fá þessa köldu kveðju frá ríkisstjórninni, að samkeppnissjóðirnir séu skornir niður og annað sem hefur styrkt þau verkefni sem hafa verið í þróun - endurgreiðsla skatta og annað sem þessi nýsköpunarfyrirtæki hafa verið að fá og hefur hleypt miklu lífi og blóði í fjölda fyrirtækja, ekki bara hér á höfuðborgarsvæðinu heldur úti um allt land. Nú hriktir í starfsumhverfi þessara fyrirtækja og þá spyr maður sig: Hvað eru menn að hugsa að ætla að afsala sér framtíðartekjum, að skynja ekki að þetta er framtíðin, að þetta er það sem unga fólkið okkar leitar í, að mennta sig til þessara hluta, og að við verðum að vera samkeppnisfær við aðrar þjóðir. Ég er undrandi á því að það er eins og landsbyggðarþingmenn þessarar ríkisstjórnar hafi ekki náð að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við gerð fjárlaga. Í mínu kjördæmi, Norðvesturkjördæmi, eru átta þingmenn og sex þeirra tilheyra stjórnarmeirihlutanum. Mikið heyrðist í mörgum þeirra þingmanna á síðasta kjörtímabili, um að standa þyrfti vörð um þetta og hitt, þegar grípa þurfti til óhjákvæmilegra erfiðra aðgerða sem enginn gat komist undan, en reynt var að gera með sem sanngjörnustum hætti með það að leiðarljósi að til framtíðar yrði hægt að koma okkur út úr kreppunni og sýna kröftugan stuðning á móti þegar það væri að komast í höfn. En nú er eins og þessi skjaldborg sem menn töluðu þá um, þ.e. að standa vörð um mörg góð og brýn málefni á landsbyggðinni - það er eins og það hafi einhvers staðar týnst frá síðustu kosningum. Mér þætti mjög vænt um það ef landsbyggðarþingmennirnir tækju sig saman í þessum ríkisstjórnarmeirihluta og færu yfir þessi mál. Auðvitað eigum við landsbyggðarþingmenn ekki einir og sér að standa vörð um málefni landsbyggðarinnar og það er ekkert sanngjarnt af mér að segja að við ein gerum það yfir höfuð. Það er fullt af ábyrgum þingmönnum á höfuðborgarsvæðinu sem hugsa um hag allra landsmanna. En einhvern veginn verður það þannig að menn einblína meira á sín svæði og það sem er fjarri vill stundum verða dálítil afgangsstærð þó að menn meini kannski ekkert illt með því. Halda þarf mönnum upplýstum um hvað brennur á í ýmsum landshlutum og hvað það er helst sem þarf til til þess að jafna búsetuskilyrði í landinu, sem hefur nú staðið upp úr flestöllum flokkum eins lengi og ég man eftir. Frá því að ég fór að fylgjast með pólitík vildu allir sem voru að reyna að komast að sem þingmenn fyrir kosningar að búsetuskilyrði í landinu yrðu jöfnuð. En ansi hefur það nú gengið brösótt jafnvel þó að þeir hinir sömu þingmenn hafi haft tækifæri til að stýra landinu tvo síðustu áratugi. Þar má til dæmis nefna húshitun og dreifingu á rafmagni, það gengur ansi hægt að ná því markmiði að menn fái rafmagn til sín á sama verði hvar sem þeir búa í landinu og að dreifingarkostnaður verði jafnaður. Fyrir rúmu ári var skipaður starfshópur sem átti að fjalla um þessi mál og kynnti hann tillögu um grundvallarbreytingu á niðurgreiðslukerfi þannig að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis yrði greiddur niður að fullu og kerfið yrði sjálfvirkt þar sem öllum breytingum á verði á dreifingu á raforku yrði mætt með sjálfvirkum hætti án þess að sérstök ákvörðun þyrfti að liggja þar á bak við. Einnig gerði starfshópurinn tillögu að breyttri fjármögnun niðurgreiðslna og var það tillaga hópsins að jöfnunargjald yrði sett á hverja framleidda kílóvattstund sem næmi þeim kostnaði sem nauðsynlegur væri á hverjum tíma til að niðurgreiða að fullu flutning og dreifingu á raforku til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Það var þverpólitískur starfshópur sem skilaði þessu áliti, þessum samhljóða tillögum. Ég man ekki betur, og ég man það bara algjörlega eins og það er, en hv. þingmenn, þeir sem nú eru í stjórnarmeirihluta, hafi lagt fram tillögu hér á Alþingi á síðasta vetri samhliða þessari niðurstöðu. Sú tillaga komst ekki til atkvæða. Maður hefði þá ætlað að menn tækju sömu tillögu upp aftur og endurflyttu hana þegar þeir kæmust til valda. Það gera menn ekki heldur er farið út í að flytja tillögu sem hlífir stóriðju og álverum, og það eru heimilin sem greiða þessa niðurgreiðslu, þetta jöfnunargjald. Þar sem álverin og önnur stóriðja fá sína orku beint frá Landsneti en ekki í gegnum dreifiveiturnar munu þau ekki greiða þetta sérstaka jöfnunargjald. Þar með eru stjórnvöld að leggja aukinn kostnað á heimilin í landinu en hlífa stóriðjunni og álverunum. Þetta var ekki niðurstaðan í þeim hópi sem skilaði frá sér þeim tillögum sem fjallað var um og þykir mér það miður. Þó að þetta sé vissulega skref í rétta átt held ég að fyrri hugmyndir þessa starfshóps hefðu komið betur út. Niðurgreiðsla húshitunar á köldum svæðum er lækkuð um 75 millj. kr. í fjárlögum yfirstandandi árs en var hækkuð upp í 175 millj. kr. á þessum lið og var það hugsað sem fyrsti áfangi af þremur til að koma þessum málum í viðunandi horf. Nú er verið að snúa af þeirri braut sem fyrri ríkisstjórn hafði markað og fara aftur á bak. Ég tel það vera mikla afturför og kalda kveðju til fólks á köldum svæðum sem þarf að kynda húsin sín og borgar allt aðrar upphæðir en fólk sem hefur ódýra hitaveitu, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða annars staðar. Ég held tvö heimil og hefur áður bent á að á ársgrundvelli er ég að borga um 300 þús. kr. vestur á fjörðum, fyrir að kynda húsnæði mitt þar, en hér á höfuðborgarsvæðinu greiði ég á ársgrundvelli um 50 þús. kr. Þarna munar háum upphæðum og þetta er eitt af þeim málum sem menn verða að fara að taka höndum saman um, þ.e. að jafna þennan kostnað á milli landshluta. Þetta er óásættanlegt og við sem erum sammála um að við eigum öll sem þjóð auðlindir landsins, hvort sem er til sjávar eða í formi vatnsaflsvirkjana eða jarðhita, eigum að deila þeim þannig út að ekki sé verið að mismuna fólki eftir búsetu. Svo að ég tali um fleira sem mér finnst snúa beint að landsbyggðinni í þessu fjárlagafrumvarpi - mér finnst það ekki til fyrirmyndar hvernig ríkisstjórnin kemur fram við landsbyggðina - þá nefni ég fjarskiptasjóð. Við fjölluðum um það í fjáraukanum um daginn að markaðar tekjur fjarskiptasjóðs upp á 195 milljónir skila sér ekki inn í sjóðinn til að hann geti sinnt sínu lögbundna hlutverki, heldur tekur ríkið þá upphæð til sín. Ég veit ekki hvað verður á næsta ári með fjarskiptasjóð og hlutverk hans. Ég er 1. flutningsmaður að tillögu um háhraðatengingar í dreifbýli, á henni eru fleiri hv. þingmenn með mér, um að fela innanríkisráðherra að kortleggja þarfir um háhraðatengingar utan þéttbýlis með það að markmiði að allir landsmenn eigi eftir fjögur ár kost á háhraðatengingu sem stenst kröfur samtímans um flutningsgetu. Þá kom fram í máli hv. þm. Haraldar Benediktssonar að verið væri að vinna að hugmyndum um þetta mál i innanríkisráðuneytinu. Mér fyndist mjög gott að menn færu að sýna á spilin, hvað þar væri á ferðinni. Ég var mjög jákvæð þegar ég mælti fyrir þessari tillögu á sínum tíma og taldi að hún væri gott innlegg í þá vinnu sem lá í loftinu að verið væri að vinna í innanríkisráðuneytinu. Ég ætla að vera vongóð þar til annað kemur í ljós og vona að einhver alvara sé þar á bak við. En til þess þarf fjármagn. Við verðum að framkvæma þá stefnu sem lengi hefur verið en aldrei náðst að klára, það er ekki boðlegt fyrir landshlutana að hafa hlutina eins og þeir eru. Það kom skýrt fram í heimsóknum okkar þingmanna í kjördæmaviku nú í haust að þetta var eitt af þessum stóru byggðamálum. Unga fólkið sættir sig eðlilega ekki við annað en að þessir hlutir séu í lagi. Ferðaþjónustan sættir sig ekki við að þessir hlutir séu ekki í lagi, ferðaþjónusta sem hefur verið að byggjast upp í afskekktum byggðum og þarf eðlilega að hafa þessar háhraðatengingar í lagi því að hún er í samskiptum við allan umheiminn. Ferðaþjónusta eins og í Djúpuvík á Ströndum þar sem fólk alls staðar að úr heiminum á samskipti við viðkomandi hótel og pantar sér gistingu og gerir sín plön - þessir hlutir þurfa að vera í lagi því að þessar byggðir geta spjarað sig býsna vel ef grunnþarfir hvers byggðarlags eru fyrir hendi, hvort sem það er til afþreyingar fyrir íbúa eða til fyrirtækjareksturs. Fjarnám af ýmsu tagi hefur verið að færast í vöxt á undanförnum árum og þá þurfa þessir hlutir að vera í lagi. Menn geta þá búið í hinum dreifðu byggðum og sinnt námi í gegnum tölvur við háskóla í öðrum landshlutum og þannig gert hluti sem ekki var hægt að ímynda sér áður. En þá þurfa þessir hlutir líka að ná til allra landsmanna og til þeirra sem enn sitja á hakanum, áður en þau svæði halda áfram að molna að innan. Sóknaráætlun landshluta sem var vissulega mjög metnaðarfullt verkefni og unnið í miklu og góðu samstarfi við heimamenn - verið er að tala um að setja aftur inn 85 milljónir, en búið var að slá það hreinlega af. Það var vonda vinstri ríkisstjórnin, eins og hefur nú verið nefnt hér í ræðu fyrr í dag, sem virðist hafa verið grýla þeirra stjórnarflokka sem nú eru við völd, en svo er spurning hver er meiri grýla þegar veruleiki þessarar ríkisstjórnar er að birtast okkur í þessum fjárlögum. Mikil samvinna hefur verið um sóknaráætlun og unnið hefur verið með sveitarfélögunum. Þar er fullt af góðum verkefnum sem sveitarstjórnarmenn eru miður sín yfir að ekki eigi að standa við og halda áfram með, það skiptir þessi byggðarlög og svæði miklu máli. Þó að hætt sé við 400 millj. kr. niðurskurð í sóknaráætlun og settar inn 85 millj. kr., sem eiga að einhverju leyti að mæta dreifnámi og öðrum hlutum, þá er það bara allt of lítið fjármagn miðað við hvað þetta er atvinnuskapandi; mikill styrkur og kraftur sem þetta hefur haft fyrir þessi landsvæði. Hvar í flokki sem menn standa eru allir mjög ánægðir með hvernig þessi sóknaráætlun landshlutanna hefur lagst upp og hvernig hún hefur unnist og hve gott samstarf hefur verið meðal sveitarstjórnarmanna um framgang hennar. Það er því til skammar þegar menn ráðast inn í verkefni af þessu tagi, vegna þess eins að fyrri ríkisstjórn hafi komið þessu á koppinn og ekki megi neitt varða vegferð hennar til framtíðar. Það þarf að brjóta þær vörður niður til þess að menn geti reist sínar eigin vörður og sagt: Sjáðu, þetta gerði ég. Hér áður fyrr komust menn yfir fjöll og heiðar eftir vörðuðum leiðum. Og hvernig hefði það verið ef þær vörður sem forfeðurnir byggðu hefðu verið brotnað niður til þess eins að geta sagt að þessi eða hinn hefði varðað umræddar leiðir? Nei, auðvitað hlaða menn nýjar vörður en brjóta ekki niður þær vörður sem búið er að reisa til þess að leiða menn áfram í lífinu eða í atvinnulífinu eða í hvaða verkefnum sem menn hafa á prjónunum. Svo eru það Brothættar byggðir. Það var eitt af þessum góðu verkefnum sem fyrri ríkisstjórn lagði upp með. Mjög mikilvæg vinna fór af stað á síðasta kjörtímabili við að vinna með þeim byggðum sem áttu undir högg að sækja vegna fólksfækkunar og erfiðs atvinnuástands. Það var stefnumótun varðandi fjarskiptin, samgönguáætlun, jöfnun húshitunar, dreifnám, menntastefnu og ýmislegt sem því tengdist. Byggðastofnun var tryggt að hún fengi 50 millj. kr. framlag til þessa verkefnis árið 2013. Einnig var lagt upp með það af hálfu síðustu ríkisstjórnar að Byggðastofnun hefði yfir að ráða 1.800 tonna kvóta til að mæta þeim byggðarlögum sem væru brothættar og ættu í erfiðleikum; að vinna með þeim að fyrirbyggjandi aðgerðum og vinna með heimamönnum að því að nýta slíkan pott sem best til að draga að fleiri aðila og verkefni og í raun margfalda þann kvóta sem Byggðastofnun lagði þarna til; að vinna þetta með íbúum á svæðinu og kalla fleiri aðila að þessum verkefnum. Þessi verkefni tvö hafa samlegðaráhrif og eru svo líka mismunandi eftir því hvaða staðir eiga í hlut. Í Brothættum byggðum hefir verið unnið með stöðum eins og Raufarhöfn og Bíldudal, Breiðdalsvík og Skaftárhreppi og margar byggðir sem ég veit um þar sem þessi kvóti hefur komið að gagni, t.d. mín heimabyggð, Suðureyri, Flateyri og fleiri staðir - þar eru menn afskaplega ánægðir með þau verkefni sem fóru af stað hjá fyrri ríkisstjórn. En nú er meiningin að skera niður fjárlög til Byggðastofnunar vegna Brothættra byggða, úr 50 milljónum niður í 1,5 milljónir. Það er smánarlega lítið því að það stendur ekki undir þeim verkefnum sem þarna eru farin af stað. Formaður Byggðastofnunar hefur sent okkur þingmönnum Norðvesturkjördæmis það sem í raun má kalla bænarskjal. Mér finnst að við þingmenn verðum að taka mark á því þegar við fáum slíka sendingu, þ.e. ákall um að snúa af þessari braut. Ég vitna í erindi sem er opið, og engin leynd hvílir yfir, sem við þingmenn höfum fengið. Þar er sagt að þetta sé tilraun Byggðastofnunar til að nálgast málefni hinna veikustu byggða, sem ég nefndi hér áðan, á forsendum íbúanna sjálfra með stuðningi ríkis og sveitarfélaga. Þessi verkefni hafi vakið nýjar vonir og þegar skilað umtalsverðum árangri og það séu mikil vonbrigði að í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar við 2. umr. sé einungis gert ráð fyrir 1,5 millj. kr. í þetta verkefni. Jafnframt sé gert ráð fyrir því að þessi upphæð fari í fjárlagalið sóknaráætlunar landshlutanna en ekki til Byggðastofnunar. Hvað eru menn að hugsa? Byggðastofnun er að gera góða hluti þarna og vinnur með íbúunum og árangurinn hefur strax sýnt sig. Hvað eru menn að hugsa með því að slátra verkefni af þessu tagi? Ég skil ekki hvaða meinbugir eru á þessu og ég trúi ekki öðru en að menn dragi í land. Við fáum ákall um að snúa verði við blaðinu og standa með því fólki á þessum stöðum sem treystir á að þessi verkefni haldi áfram. Ég held að landsbyggðarþingmenn, allir sem einn, og líka höfuðborgar- og þéttbýlisþingmenn, hljóti að horfa til þess að standa með þessum veiku byggðum okkar og vilji að Ísland byggist upp sem fjölbreyttast og að rúm sé fyrir bæði smærri og stærri byggðir og þar geti allir lifað við sem best búsetuskilyrði. En stundum þarf að leggjast með byggðunum þegar stjórnvöld hafa, eins og á við í mörgum þessara tilfella, farið út í aðgerðir sem hafa brotið þessar byggðir niður - sumar sem eru við sjávarsíðuna, þær byggðir sem eru í landbúnaðarhéruðum og eru langt frá þéttbýli, eins og Skaftárhreppur, þar var ákveðið að taka út úr fjárlögum stórt verkefni, Kirkjubæjarstofu, sem fyrrverandi stjórnvöld höfðu ákveðið að leggja inn í það svæði til uppbyggingar og var mikil ánægja heimamanna með það verkefni. En það fékk ekki að lifa vegna þess að þar töldu menn að það væri ekki nógu góður minnisvarði um þá heldur um fyrri ríkisstjórn.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún fór mjög vandlega yfir þá byggðastefnu sem birtist í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar. Ég get tekið undir með hv. þingmanni þegar hún talar um slæma byggðastefnu þar. Hv. þingmaður talaði um jöfnun húshitunar og þær fyrirætlanir sem kynntar eru í breytingartillögunum frá meiri hluta fjárlaganefndar. Þær breytingartillögur eru dálítið sérstakar. Þar er reiknað með því að 304 millj. kr. innheimtist samkvæmt lögum sem ekki er búið að leggja fram. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki að skynsamlegra væri að láta frumvarpið koma fram og taka um það rökræðu um hvernig er best að gera þetta, einkum í því ljósi að tillögurnar og fyrirhugað frumvarp brjóta pólitíska sátt og eru í andstöðu við pólitíska sátt sem náðist í starfshópi sem vann tillögur hvað þetta varðar. Hæstv. forseti Alþingis, sem þá var stjórnarandstöðuþingmaður, lagði fram frumvarp ásamt fulltrúum frá öðrum stjórnmálaflokkum í samræmi við það sem starfshópurinn lagði upp með, sem gekk út á það að gjaldið legðist á þá sem kaupa rafmagn en ekki bara á heimilin í landinu sem nýta sér dreifiveiturnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, ég er mjög undrandi yfir því að sömu hv. þingmenn og komu fram með tillögu sem þeir tóku í raun upp úr niðurstöðum skýrslu hins þverpólitíska starfshóps um jöfnun húshitunarkostnaðar á köldum svæðum frá því í desember 2012, treysti sér ekki leggja til að að lagðir verði 10 aurar á hverja framleidda kílóvattstund í landinu, sem mundi skila sér í innbyrðis jöfnun hjá öllum notendum í dreifingu á rafmagni. Ég hef svo oft orðið hissa í þessum efnum þannig að ég er hætt að verða hissa og það kemur mér því kannski ekki á óvart að þarna er enn eina ferðina verið að hlífa stórfyrirtækjum sem maður hefði nú haldið að gætu lagt eitthvað af mörkum, stóriðjan sem fengið hefur raforku á gjafverði frá þessari þjóð í gegnum árin. Hún hefur fengið niðurgreitt rafmagn til sín á kostnað heimilanna í landinu. Stórkaupendum, álverum og stóriðju er hlíft en dreifa á kostnaðinum á heimili og önnur fyrirtæki í landinu, eins og ég skil það. Auðvitað kallar það á togstreitu þegar menn eru ekki látnir sitja við sama borð. Þá er auðvitað hætta á því að upp komi einhver togstreita milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, eins ömurlegt og það er þegar menn setja sig í þær stellingar. Ef lagt hefði verið til gjald á hverja framleidda kílóvattstund og það hefði jafnast út á alla hefði ekki verið hægt að gagnrýna það því að það hefði verið eðlileg ráðstöfun. Mér fannst þessi starfshópur skila mjög skynsamlegum og góðum tillögum, en svo virðist sem hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafi skipt snögglega um skoðun. Mér þætti gaman vita hvað hafi breytt skoðun þeirra í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Já, þetta eru undarleg sinnaskipti en það eru auðvitað aðeins hv. stjórnarþingmenn og hæstv. ráðherrar sem geta farið yfir það með okkur hvað veldur sinnaskiputunum. Við þurfum að kalla eftir nánari svörum varðandi stefnubreytinguna sem er í þágu stóriðjunnar og á kostnað heimilanna í landinu. Hv. þingmaður fór vel yfir sóknaráætlun landshluta og verðmæti hennar fyrir byggðirnar í landinu og eins fjallaði hún sérstaklega um brothættar byggðir. Aðeins er um að ræða 50 millj. kr. framlag til Byggðastofnunar en verkefnið er ákaflega vel upp byggt og er mikil ánægja með það. Þarna er verið að nálgast byggðamálin með öðrum og frumlegri hætti þannig að það er mjög undarlegt að stjórnarmeirihlutinn skuli ekki halda þessum 50 millj. kr. inni vegna þess að það mundi skipta svo miklu máli fyrir þessar byggðir. Það eru fleiri byggðarlög en þessi fjögur sem hefðu gjarnan viljað vera í þessu prógrammi. Þessi fjögur byggðarlög voru ekkert endilega valin af því að þau stæðu verst heldur var ákveðinn fjölbreytileika að finna í lausnunum sem fram kæmu. Ég vil spyrja hv. þingmann út í hornsteina vænlegrar búsetu á hverjum einasta stað, sem eru heilbrigðismálin og menntamálin. Sér hv. þingmaður ekki vandamál í uppsiglingu þar vegna stöðu stofnananna víða um land? Staða þeirra er slæm, margar hverjar draga með sér halla yfir á árið 2014. Sér hv. þingmaður ekki einnig vandamál í uppsiglingu á þessum sviðum fyrir byggðirnar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, ég hef áhyggjur af heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um landið og það hefur auðvitað verið eitt af því sem við landsbyggðarþingmenn höfum fengið að heyra að það er mikil óánægja með hugmyndir um sameiningu heilbrigðisstofnana og hvernig á að gera það, eins og hv. þingmaður orðaði það. Fjárhagsvandinn verður dreginn fram á næsta ár og enginn veit nákvæmlega hvernig á að útfæra þetta og hvaða hagræðing og sparnaður eru í kortunum við hugsanlegar sameiningar. Í mínu kjördæmi, á Vestfjörðum, Sauðárkróki og Blönduósi er mikill ótti og áhyggjur vegna þess að heimamenn telja að ekki hafi verið hlustað á þá og hugmyndir þeirra. Uppi voru mjög álitlegar hugmyndir í Vesturbyggð um að byggðarlagið tæki til sín málaflokkinn og gerði svipað og gert hefur verið á Akureyri varðandi félagsaðstoð sveitarfélaganna, að heilbrigðisstofnanir fengju að nýta samlegðaráhrifin og gera tilraunir í þeim efnum. Var það lagt til við ráðherra að skoða það. Því var algjörlega hafnað og bæjarstjórnir á Ísafirði, Bolungarvík og í Vesturbyggð hafa allar ályktað gegn sameiningu heilbrigðisstofnana á Vestfjörðum, en lokað er á milli þessara staða kannski hálft árið. Hvernig í ósköpunum er hægt að ætlast til að hægt sé að steypa þessum stofnunum saman á meðan samgöngur á milli svæða eru eins í því tilfelli?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hélt afar góða ræðu áðan og fór yfir atriði málsins sem lítið hafa verið rædd, en það er hluti byggða. Hún kom með byggðasjónarmiðin inn í ræðu sína og að það skipti máli að fjárlög og breytingar sem á þeim eru gerðar séu út frá ólíkum sjónarmiðum kynjanna, byggðanna og fjölskyldna, að það sé rýnt með þeim gleraugum. Þess vegna sakna ég þess, virðulegi forseti, að undir ræðu hv. þingmanns sat enginn úr stjórnarmeirihlutanum, enginn. Við sáum hv. formann nefndarinnar labba hingað inn, fram fyrir myndavélina og svo aftur út. Það er það eina sem hefur sést af hv. þingmönnum stjórnarliðsins. Mér þykir það mikil vanvirðing við umræðuna og mikil vanvirðing við þau ólíku sjónarmið sem uppi eru gagnvart þeim breytingartillögum sem hér er verið að gera. Mér finnst skipta máli að þeim sjónarmiðum sem ég er að koma hér á framfæri verði komið til þingmanna og þeir í það minnsta leggi það á sig, ef það er of erfitt að sitja í þessum sal, að horfa á ræðu hv. þingmanns á netinu í endurspilun. En burt séð frá þessu, þetta var almenn athugasemd, þá vil ég spyrja hv. þingmann einmitt út í þetta, hvort hún telji að þessar breytingar hafi verið rýndar út frá byggðasjónarmiðum þegar hún fer yfir þetta og hvort hún telji yfir höfuð að fjárlagafrumvarpið hafi verið rýnt með þeim hætti, vegna þess að manni sýnist ekki - hv. þingmaður opnaði augu manns fyrir ákveðnum þáttum sem skipta máli. Svo langar mig að nefna annan þátt, sem breytingartillaga er um á síðu 15 í frumvarpinu, þ.e. Rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs. Það á að skera hann niður samkvæmt þessum breytingartillögum um 50 milljónir kr. Þar stendur, virðulegi forseti: „Gerð er tillaga um 50 millj. kr. lækkun vegna aðhaldsmarkmiða og breyttrar forgangsröðunar útgjalda. Tillagan felur í sér að verulega dragi úr umfangi sjóðsins.“ Nú langar mig að spyrja hv. þingmann hvort og hvaða 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, varðandi það sem hún nefndi hér síðast tel ég það vera auðvitað eitt af því sem er vissulega áhyggjuefni. Það er ekki um háar fjárhæðir að ræða í þessu samhengi en geta skipt gífurlega miklu máli fyrir sjávarútveginn, nýsköpun og þróun og þau verkefni sem eru í gangi og eru hlutir sem þarf þolinmótt fjármagn í en getur kannski á einhverju árabili orðið góður grunnur til að byggja á nýsköpun og nýjar greinar út frá sjávarútveginum. Ég hefði nú haldið, af því að hæstv. ríkisstjórn hefur talið sig standa með stórútgerðinni, að hún horfði þá líka til þess smáa, rannsókna og fullnýtingar sjávarfangs, og héldi þessu inni en svo er því miður ekki. Varðandi áhuga hæstv. ríkisstjórnar almennt og meiri hlutans hér inni á þeim sjónarmiðum að hlusta á ólík sjónarmið, þá segi ég það líka eins og hv. þingmaður að mig undrar það að þingmenn hafi ekki meira úthald til að hlusta á ræður stjórnarminnihlutans þegar farið er yfir ákveðna þætti og einblínt á þá, byggðaþætti, sem snerta stóran hluta landsmanna og ætti nú að koma við hjartað á mörgum þingmönnum hér inni og höfða til þeirra. Ég man ekki betur en að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, þegar hann sat í fjárlaganefnd á síðasta ári, hafi kallað eftir því að fjárlögin væru rýnd með landsbyggðargleraugum. Hvar er hv. þingmaður í dag og hvar eru landsbyggðargleraugu hans? Eru menn allir orðnir 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þetta sjónarmið með hv. þingmanni að það sem er að birtast hér og við erum að sjá, og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, að verið er að fara mjög skart í að skera niður svokallaða fjárfestingaráætlun - ég er nú farin að segja „svokallaða“ af því að hún er alltaf kölluð „svokölluð“ í fjárlögunum. En fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar var ekkert gæluverkefni, hún var úthugsuð að því leyti að menn ætluðu að örva hér vöxt á ákveðnum sviðum, þar með talið t.d. Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, við skulum ekki gleyma honum. Það er ekki bara Tækniþróunarsjóður heldur er Framkvæmdasjóður ferðamannastaða skorinn mjög hressilega niður, og það eru nú aldeilis fjármunir sem skila sér út á landsbyggðina, ekki síst til að byggja upp nýja ferðamannastaði þar, vegna þess að ágangurinn er svo mikill á þá staði sem eru hvað mest sóttir. Hv. þingmaður kemur úr kjördæmi þar sem þó nokkuð af þeim fjármunum hefur farið inn og ef eitthvað er þá þyrfti að fara töluvert meira og kannski ekki síst til Vestfjarða þar sem þarf að byggja upp verulega betri aðstöðu víða. Það er því víða að þessu komið. Það sem vekur mér ugg þegar ég les þessa grein um Rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs, þá stendur það beinlínis að lækkunin sé vegna breyttrar forgangsröðunar útgjalda og hún feli í sér að verulega dragi úr umfangi sjóðsins. Með öðrum orðum, það er stefnubreyting, það er viðurkennd stefnubreyting af hálfu núverandi ríkisstjórnar að veikja samkeppnissjóði, að veikja sjóði eins og t.d. Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, að veikja þá sjóði sem ætlað er að styðja við uppbyggingu á þeim atvinnugreinum sem eru kannski nýrri í okkar efnahag en eru farnar að skipta okkur gríðarlegu máli og þar sem vaxtarsprotinn er. Það er það sem maður sér hér. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Já, það vekur hjá manni ótta að þetta er skipulagt og markvisst, þessi stefna, og það vekur óhug að menn séu ekki framsýnni en þetta. Vissulega, eins og hv. þingmaður kom inn á, hefur Framkvæmdasjóður ferðamannastaða gert marga góða hluti og miklar væntingar voru í mínu kjördæmi og annars staðar líka. Menn höfðu fengið þar fjármagn til uppbyggingar sem var vissulega atvinnuskapandi og er atvinnuskapandi og þarf sérstaklega að huga að ef við ætlum að taka á móti öllum þeim fjölda ferðamanna sem við blasir að verði á næstu árum. Ég vil kannski nefna eitt sem ég kom ekki að í minni ræðu en vildi þó nefna. Það varðar stuðning við innanlandsflugið á afskekkta staði sem hafa þurft ríkisstuðning. Þar er ríkisstjórnin að skera niður 75 millj. kr. Innanlandsflug á mörgum stöðum er bara almenningssamgöngur. Það eru kannski einu samgöngurnar sem menn hafa víða til að treysta á að koma sér á milli landshluta á stuttum tíma. Þetta eru almenningssamgöngur fjölda byggða. En þar leggjast menn svo lágt að skera niður stuðning við þær veikustu byggðir sem hafa þurft ríkisstuðning um 75 millj. kr. Ég hélt kannski að á milli 1. og 2. umr. mundu menn koma til baka með þetta, það hlýtur að vera að menn hafi hugsað sinn gang tvisvar hvort þeir ætluðu virkilega að ganga svona hart að því sem snýr að almenningssamgöngum inn á þessi svæði. Nei, ég finn það hvergi í þessum breytingartillögum að menn bakki neitt með það, það skal skorið niður hjá þessum veiku byggðum, 

Virðulegi forseti. Þetta er búin að vera góð umræða hingað til og margt sem er mögulega að koma út úr þessari umræðu til breytinga á þessu máli, sem betur fer. Vonandi skilar það sér þó að meiri hluti nefndarinnar sjái sér ekki fært að sitja hér í sal meðan ræður eru fluttar. Þó ætla ég að taka út fyrir sviga hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur sem hér situr og ágætan hv. þm. Harald Einarsson, sem er líka sestur inn í sal og þakka þeim fyrir það. Ég vona að þau skili til hv. forustu fjárlaganefndar því sem hér fer fram. Virðulegi forseti. Ég hef verulegar áhyggjur af þeirri stefnubreytingu sem við sjáum í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögum. Af hverju hef ég áhyggjur af henni? Það er vegna þess að hér er verið að færa til fjármuni frá liðum sem ég tel að þoli það síður til að setja yfir á aðra liði. Það er sem sagt búið að finna breiðu bökin í okkar samfélagi, breiðu bökin sem eiga að fjármagna aukna fjármuni til heilbrigðiskerfisins. Það er ekki þannig að ég sé andsnúin því að setja eigi aukna fjármuni til heilbrigðiskerfisins, þvert á móti, enda sat ég í ríkisstjórn sem tók þá ákvörðun á síðasta ári að nú væri nóg komið í niðurskurði innan heilbrigðiskerfisins og snúa þyrfti af þeirri braut vegna þess að hann var farinn að hafa veruleg áhrif á kerfið. Þess vegna var aukið verulega í á þessu ári og gerð áætlun um að halda því áfram. Þetta snýst ekki um það að maður þurfi að velja á milli ákveðinna liða, eins og þessu hefur svolítið verið stillt upp af meiri hlutanum í þessari umræðu. Pólitísk ákvörðun var tekin um það í sumar að afsala sér tekjum, afsala sér tekjum frá þeim sem nýta auðlindir þjóðarinnar, þeim sem eru með einkaleyfi til að nýta auðlindir þjóðarinnar. Menn ákváðu að afsala sér tekjum frá þeim upp á hvorki meira né minna en 6,4 milljarða á næsta ári ef maður miðar við tölur og upplýsingar frá fjármálaráðuneytinu sjálfu. Virðulegi forseti. Þetta þykir mér röng forgangsröðun. Síðan finna menn breiðu bökin, milljarðana sem vantar út af þessari ákvörðun, hjá sjúklingum, en þar á að fara að taka sjúklingaskatta, hjá námsmönnum, en það á að hækka á þá gjöld, innritunargjöld í háskóla, sem síðan skila sér ekki til háskólanna. Síðan á að finna þá hjá íbúðareigendum í þessu landi, skuldugu fólki, fjölskyldunum, með því að lækka vaxtabætur um hálfan milljarð. Þetta eru breiðu bökin sem ríkisstjórnin hefur fundið í okkar samfélagi. Svo koma menn fram og kalla þetta frumvarp þjóðarsáttarfrumvarp. Það hlýtur bara að vera grín, vegna þess að um þetta verður aldrei nein þjóðarsátt. Alls staðar í þessu frumvarpi og fylgifrumvörpum birtist það sem er raunverulega að gerast: Við erum að fara af braut aukins jöfnuðar í samfélaginu og inn á brautir aukins ójöfnuðar. Það er gert með því að námsmenn fá á sig aukna skattlagningu í gegnum hækkun á skráningargjöldum án þess að fá betri þjónustu fyrir vikið. Það gerist með því að ef maður leggst inn á spítala er lagt til að ofan á allan kostnað sem viðkomandi hefur þurft að bera, vegna þess að flestir þeir sem eru lagðir inn á spítala hafa notað heilbrigðiskerfið í töluvert miklum mæli áður en þeir eru lagðir inn, komi til innritunargjald eða komugjald á spítala. Það kemur ofan á allan þann kostnað sem fólk hefur borið nú þegar. Í staðinn er verið að lækka skatta og gjöld á þá sem hafa einkaleyfi til þess að nýta auðlindir þjóðarinnar og tekin ákvörðun um að lækka skatta á þá sem eru í millitekjuþrepi. Það er gott og vel, ég ætla ekki að setja mig upp á móti því, en þá þurfa menn að hafa algjörlega opin augu fyrir því að sú lækkun kemur sér best fyrir þá sem eru komnir með um 700 þús. kr. í tekjur. Það er því tekin ákvörðun um það að þeir sem eru með 700 þús. kr. í tekjur fái mest út úr þessum skattbreytingum, en svo á að lauma inn bakdyramegin viðbótarsköttum á sjúklinga og námsmenn. Það er forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar. Þessu er ég algjörlega andsnúin og tel að það sé ekki svona sem við eigum að afla tekna til mikilvægra verkefna í samfélaginu. Virðulegi forseti. Við höfum lagt fram tillögur um hvaða breytingar eigi að gera á þessu frumvarpi og þær líta allt, allt öðruvísi út en tillögur ríkisstjórnarinnar, vegna þess að við lítum ekki svo á að breiðu bökin séu námsmenn og sjúklingar og við lítum ekki svo á að það eigi að fórna lengingu á fæðingarorlofinu til að fjármagna auðlindagjöld sem menn hafa nú afþakkað. Við lítum svo á að breiðu bökin séu þeir sem hafa raunverulega breið bök, þ.e. þeir aðilar sem hafa einkaleyfi til að nýta auðlindir okkar. Þrjú fyrirtæki í sjávarútvegi, þrjú af þeim stóru, eru að skila í hagnað - við sáum það bara síðast í sumar - eftir að hafa dregið auðlindagjöldin frá, hátt í 30 milljörðum, á milli 20 og 30 milljörðum. Það voru fréttir um þetta í sumar. Við sem tölum fyrir auðlindagjöldum erum ekkert að tala um að ætla að knésetja einhver fyrirtæki vegna þess að við séum svo á móti útgerðinni. Alls ekki. Við erum bara að tala um að þeir sem sannanlega hagnast á því að nýta sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar deili umframarðinum með þjóðinni. Það er nú öll frekjan, það er nú öll krafan. Í staðinn fyrir að fara þá leið ætlar þessi hægri ríkisstjórn að sækja sér fjármuni til námsmanna og sjúklinga og það er að mínu mati algjörlega óásættanlegt. Fyrir utan breytingarnar t.d. á vaxtabótunum. Síðan getum við nefnt Ríkisútvarpið og nefskattinn þar, hann mun ekki renna allur heill og óskiptur til Ríkisútvarpsins heldur eru menn að sækja sér aukatekjur þar. Þar eru allir með sömu krónutöluna sem þýðir að hlutfallslega er sá skattur þyngstur fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar. Þetta er allt á sama veginn. Menn þykjast vera að fara í skattalækkanir en lauma svo inn skattahækkunum á þá sem lægstar hafa tekjurnar eftir öðrum leiðum. Virðulegi forseti. Að mínu mati er þetta ekki heiðarleg pólitík, vegna þess að það þarf að horfa á heildarmyndina og ég er ekki viss um að það hafi verið gert í þessu tilfelli, svo að það sé sagt. Hér koma fram ýmsar breytingar á frumvarpinu til niðurskurðar, og það er ein sem ég vil nefna sem ég set talsvert spurningarmerki við. Mér þætti vænt um ef einhver úr meiri hluta fjárlaganefndar gæti svarað spurningu minni um þann lið, en það er niðurskurður hjá ráðuneytunum. Fráfarandi ríkisstjórn þurfti að fara í mjög mikinn niðurskurð á síðasta kjörtímabili og það fyrsta sem gert var, það sem við byrjuðum á, a.m.k. í því ráðuneyti sem ég var í á þeim tíma, iðnaðarráðuneytinu, var að skera ráðuneytisskrifstofurnar sjálfar algjörlega inn að beini. Það var forgangur númer eitt vegna þess að það var ekki farið í flatan niðurskurð. Það var byrjað á þeim og síðan var farið í önnur verkefni. Ég get því fullyrt að við skárum niður t.d. á skrifstofu ráðuneytisins í iðnaðarráðuneytinu um hátt í 30% á tímabilinu. Núna á enn að bæta við 5% og ekki bara 5% heldur eru sum ráðuneyti látin bera meira, eins og utanríkisráðuneytið. Ég vil meina að það sé bara einhver ægilegur og vanhugsaður popúlismi í gangi þegar verið er að hjóla svona í utanríkisráðuneytið eins og gert er í þessum breytingartillögum. Lagt er til að um 95 milljónir verði skornar niður á skrifstofu utanríkisráðuneytisins ofan á allt sem hefur verið skorið hingað til og ég get fullyrt að þar er allt inn að beini. Síðan bættust auðvitað við þessar 47 milljónir sem ráðuneytið var látið bera með afar undarlegum hætti í fjáraukalögum vegna fjárdráttar sem varð í einu af sendiráðunum. Samanlagt tekur utanríkisráðuneytið á sig, bara á næsta ári, hátt í 150 milljóna niðurskurð. Þetta þýðir að menn munu þurfa að fara í uppsagnir á fólki í töluverðum mæli, ekki bara í utanríkisráðuneytinu heldur í öðrum ráðuneytum líka. Þá hlýtur maður að spyrja þá sem bera ábyrgð á þessum tillögum: Hvaða hugmynd liggur að baki? Hvað á að segja mörgum upp, hvaða verkefnum á þá að hætta? Það er einfaldlega þannig þegar svona mörgum á að segja upp, þessu fólki fylgja einhver verkefni. Eða eru skilaboðin til þeirra sem fyrir eru: Þið fáið að sitja uppi með þessi verkefni til viðbótar við þau sem þið hafið? Þetta eru spurningar sem væri gott að fá svör við, vegna þess að um leið og maður er kominn í svona mikinn niðurskurð fylgir þetta á eftir. Virðulegi forseti. Tökum sem dæmi utanríkisráðuneytið þar sem á núna að skera niður um nærri því 150 milljónir, ef við leggjum saman töluna á þessum lið og það sem ráðuneytið á að bera út af þessum fjárdrætti sem ræddur var í fjáraukanum. Þá spyr maður sig: Er þetta hægt á einu ári? Er hægt að fara í uppsagnir, eru menn ekki með þannig samninga að mögulega sé það ekki hægt á einu ári? Hvernig á þetta að líta út, hvernig ætla menn að gera þetta? Þessum spurningum þarf að svara samhliða því að menn koma með svona popúlisma: Já, það er nú svalt að vera brjálaður út í utanríkisráðuneytið, við skulum aldeilis taka þá niður, og alltaf að vera að agnúast út í utanríkisþjónustuna. Menn gleyma því að hún hefur verið skorin mjög hressilega niður og sá viðbótarniðurskurður sem hér er hlýtur að kalla á uppsagnir, bæði í ráðuneytinu og í utanríkisþjónustunni. Hann hlýtur að kalla á það að menn loki einhverjum verkefnum, hætti þeim. Hvað fáum við að vita? Við fáum ekkert að vita. Við sjáum bara tölurnar, við fáum ekkert að vita hvað býr þarna að baki, hvaða hugsun býr að baki, ekki neitt. Hvernig væri að menn mundu stíga fram og segja hvernig á að forgangsraða verkefnunum, hverju á að loka, hverjum á að segja upp og hvernig á að gera þetta. Virðulegi forseti, þetta er ekki trúverðugt. Annað sem ég vil líka nefna sem dæmi og ég átta mig ekki á hvaða hagræðing á að felast í, og það er skrifstofa rannsóknastofnana atvinnuveganna. Tekin er ákvörðun um það í þessum breytingartillögum af hálfu meiri hlutans að henni eigi að loka eða leggja svona að mestu leyti niður og framlög til hennar eru helminguð. Þá spyr ég mig: Hvað verður um þau verkefni, af því að einhvers staðar munu þau verkefni þurfa að vera unnin? Ég tek sem dæmi: Þessi stofnun sér um að reikna út og sjáum uppgjör fyrir Tækniþróunarsjóð. Þýðir þetta þá að Tækniþróunarsjóður þurfi að kaupa þessa þjónustu annars staðar og þurfi þá að taka fjármuni úr samkeppnishluta sjóðsins eða nota verkefnafjármuni til þess? Við þurfum að vita hvaða afleiðingar þetta hefur. Hér er bara pennastrik, lokum þessari skrifstofu, en það fylgir ekkert um hvert þessi verkefni eiga að fara. Einhvers staðar verður t.d. að vinna bókhald Tækniþróunarsjóðs. Ég hef mestar áhyggjur af því að þessi framkvæmd þýði enn meiri niðurskurð á verkefnahlið sjóðsins. Ef einhver vildi svara þessu þætti mér vænt um það vegna þess að einhver hlýtur hugsunin að baki þessu að vera og hún fylgir ekki með hér í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Þá verð ég líka að nefna Ríkisútvarpið, af því að það er einhvern veginn eins og Ríkisútvarpið og utanríkisráðuneytið séu póstarnir sem menn ætli að taka niður í þessum fjárlögum og veikja þannig að maður veit ekkert hver framtíð þessarar stofnunar og ráðuneytis verður og verkefna. Mér finnst við eiga að fá skýringu frá meiri hlutanum, sem leggur til enn frekari niðurskurð til Ríkisútvarpsins, á því hvernig hann eigi að fara fram. Munum við fá fregnir af nýrri hópuppsögn sem framkvæmd verður með sambærilegum hætti og síðast? Annar hópur af starfsmönnum Ríkisútvarpsins fái reisupassann með engum fyrirvara og gert að yfirgefa staðinn samstundis? Þetta þurfum við að fá að vita. Það er ekki hægt að koma bara hér og segja: Þetta Ríkisútvarp, við í þessari hægri stjórn erum ekkert sérlega hrifin af því þannig að við ætlum að vippa hundruðum milljóna út úr því - nota bene af nefskatti sem greiddur er sérstaklega til útvarpsins - yfir á annan lið og ekki að svara þeirri spurningu hvernig eigi að útfæra þann niðurskurð. Það koma engin svör. Virðulegi forseti, ég vil líka fá svar við þessu, hvernig á að gera þetta? Þá verð ég líka nefna að ég er afar leið yfir því að ríkisstjórnin skeri niður arðbær og góð fjárfestingarverkefni og meiri hluti fjárlaganefndar haldi því síðan áfram, skeri niður á sviðum sem eru vaxtarsprotar í okkar samfélagi og hafa sannanlega skilað fjármunum til baka í ríkissjóð. Þar verð ég að nefna verkefni Græna hagkerfisins. Hér var samþykkt þingsályktunartillaga í tíð fráfarandi ríkisstjórnar, þvert á alla stjórnmálaflokka, um verkefni tengd Græna hagkerfinu. Núna kannast enginn við neitt. Þegar menn eru farnir að bera einhverja ábyrgð og farnir að sýna sitt rétta andlit kannast enginn við Græna hagkerfið. En fyrir kosningar, á síðasta kjörtímabili, voru allir flokkar til í það. Núna: Pennastrik, út með þetta. Hvað er þá að marka þverpólitíska samstöðu um mál í þinginu ef þetta er raunin? Virðulegi forseti. Þá ætla ég líka að nefna ferðaþjónustuna. Ferðaþjónustan er okkar helsti vaxtarsproti hér á landi. Hún hefur tekið mikinn kipp og sem betur fer hefur markaðsátak sem ráðist hefur verið í í samstarfi opinberra og einkaaðila skilað þó nokkrum árangri auk þess sem eldgos og staða krónunnar hafa líka hjálpað til. Þegar það er allt lagt saman höfum við verið alveg einstaklega lánsöm að fá mikið af ferðamönnum til landsins og ég held að Ísland sé orðið þekktara núna um heiminn en það var fyrir örfáum árum og alltaf fleiri og fleiri sem vilja leggja leið sína hingað. En við getum ekki tekið á móti endalausum fjölda ferðamanna öðruvísi en að ráðast í alvöruaðgerðir og alvöruframkvæmdir á ferðamannastöðum sem eru fjölsóttir nú þegar, þar þarf að ráðast í mjög miklar aðgerðir til þess að halda stöðunum við og gæta að náttúrunni þar, en það þarf líka að ráðast í nýframkvæmdir á stöðum sem eru nýir og efnilegir fjölsóttir ferðamannastaðir til að dreifa álaginu betur. Ég hef heyrt hæstv. núverandi iðnaðarráðherra tala þannig að ég hélt að þetta lægi bara fyrir og ég hefði talið að allir væru sammála um þetta. En hvers vegna er þá tekin ákvörðun um það í þessum fjárlögum að skera Framkvæmdasjóð ferðamannastaða niður miðað við árið í ár um 60%? Hvaða stefna er það? Ætlum við ekki að fara að auka verðmæti í ferðaþjónustu? Lykillinn að því er verkefnaféð í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða. Ég held að þingheimur ætti að kynna sér starfsemi sjóðsins, ég skora á þingmenn hér inni að kynna sér hana. Þó að honum hafi verið komið á laggirnar í tíð fráfarandi ríkisstjórnar þarf ekki að refsa góðum verkefnum fyrir það. Það er ekki svoleiðis. Ég hvet menn til að skoða hvað sjóðurinn hefur verið að gera, vegna þess að grundvallarhugsunin að baki honum er að ráðast í framkvæmdir til að gera einmitt það sem flestir stjórnmálamenn hér inni tala örugglega um á tyllidögum: Að byggja upp þannig að aðstæður verði betri fyrir ferðamenn og við verndum náttúruna í leiðinni. Þess vegna kemur þessi niðurskurður mér verulega á óvart og mér finnst það vond niðurstaða að menn ætli að halda þessu áfram. Jú, í þessum tillögum er einhverju örlitlu bætt við til baka en það er svo lítið að í megindráttum er verið að skera sjóðinn niður um helming og það er ekki góð þróun. Ég vil líka nefna að hér hefur verið byggð upp sterk stoð í sjávarútvegi undir okkar efnahagslíf, það er komin öflug stoð í áliðnaði og nú hefur vaxtarsprotinn verið ferðaþjónustan. Hún er farin að skila okkur verulegum gjaldeyristekjum og er komin upp í, við skulum segja, sömu stærðir og þær tvær stoðir sem ég nefndi. Svo er það fjórði þátturinn sem ég hélt að allir hér inni væru sammála um að byggja upp. Það er hátæknin og nýsköpunargeirinn sem á að byggja undir vöxtinn inn í framtíðina. Af náttúrulegum ástæðum eru auðlindir takmarkaðar en hugvitið er það ekki, og þar höfum við séð stórkostleg ný fyrirtæki verða til, nýleg fyrirtæki, sem skila gríðarlegum tekjum inn í þjóðarbúið, sem og fyrirtæki sem eldri eru. Þessi fyrirtæki hafa ekki orðið til úr engu. Þau urðu ekki til vegna þess að í stefnunni sagði: Við lækkum bara skatta og vonum það besta, að hér spretti upp fyrirtæki eins og gorkúlur út af því. Það þarf markvissa stefnu utan um þennan geira og vöxt hans. Ef við ætlum að byggja undir þennan geira til framtíðar litið þannig að hann fari að skila alvörutekjum í þjóðarbúið þarf ríkið að átta sig á því, og stjórnmálamenn, að það þarf að leggja eitthvað til. Það er það sem fjárfestingaráætlun fráfarandi ríkisstjórnar snerist um. Við hlustuðum á þá sem kynntu hér hina svokölluðu McKinsey-skýrslu. Við hlustuðum á Samtök iðnaðarins og vettvang sprotafyrirtækja og hátæknifyrirtækja. Við hlustuðum á samtök sprotafyrirtækja. Þess vegna var ráðist í þessa fjárfestingaráætlun, ekki bara af því að okkur datt hún í hug sem eitthvað æðislega sniðugt og við gætum kannski slegið okkur upp á henni í kosningum. Þetta snerist aldrei um það. Þetta snýst um það að Ísland þarf að fara að taka sprettinn inn í framtíðina og ríkisvaldið þarf að styðja við þann sprett. Það þarf að vera viðspyrna fyrir fyrirtækin, um það snýst þetta. Þess vegna verð ég að segja, virðulegi forseti, að mér þykir afar miður að heyra hvernig menn tala, fyrst hvernig menn töluðu í umræðunum um fjárfestingaráætlunina, þegar hún var að koma inn í fjárlögin í fyrra, sem gæluverkefni ríkisstjórnarinnar. Ég vonaði að þegar þessi ríkisstjórn tæki við léti hún þó vera það sem sannarlega ýtir undir vöxt í samfélagi okkar. En þá varð það ekki þannig, heldur stóðu menn aldeilis við orð sín og líta enn þá á þetta sem slík gæluverkefni fráfarandi ríkisstjórnar að þeirra megi ekki sjást staður í fjárlögum ríkisins, þessarar aukningar. Þetta þykir mér miður, virðulegi forseti, og þarna vita menn hvað ég er að tala um, ég er t.d. að tala um Tækniþróunarsjóð. Hann hefur margsannað sig, það fé sem fer út úr þeim sjóðir skilar sér margfalt til baka, margfalt. Fé úr Rannsóknasjóði skilar sér líka til baka. Hvernig ætlum við annars að byggja upp öflugan hugvitsgeira sem gæti orðið fjórða stoðin í útflutningi okkar Íslendinga, öflugum útflutningi? Hvernig getum við með öðrum hætti byggt undir slíkan geira nema með því að efla rannsóknir og vísindi? Þá á ég ekki síst við samkeppnissjóðina, sjóðina þar sem bæði fyrirtæki og háskólar og vísindafólk geta komið saman og sótt um styrki til þess að vinna að öflugum verkefnum sem geta verið undirstaða hugvitsgreina sama á hvaða sviði þær liggja, undirstaða hugverkaiðnaðarins eða hvað við viljum kalla þetta. Mér þykir miður þegar menn ræða um þessa sjóði og líta á aukningu í þá sem einhvers konar gæluverkefni fyrri ríkisstjórnar en ekki sem alvöruframlag til þess að auka tekjur ríkisins til lengri tíma. Þá eru menn algjörlega á villigötum. Það var t.d. frétt nýlega í Fréttablaðinu þar sem var farið ágætlega yfir þetta. Þar kom fram að þau þrettán fyrirtæki sem fengu styrki úr Tækniþróunarsjóði árið 2005 höfðu endurgoldið ríkissjóði framlagið tuttugu- til fjörutíufalt árið 2012. Þetta eru bara tölur sem eru til. Þá segja margir: Já, en þetta eru ekki nógu stórir styrki og þetta eru öflug fyrirtæki, hvað munar þau um þetta? Það getur bara munað öllu. Það getur munað því að þessi fyrirtæki sem hafa byggt upp öfluga kjarnastarfsemi geti leyft sér að nýta þá þekkingu sem þar er til staðar til að byrja á nýjum vaxtarsprotum. Þetta er ein vænlegasta leiðin sem við höfum til að fjölga störfum, að styðja við það að menn byrji á nýjum verkefnum og byggi á þeirri þekkingu og reynslu sem þeir hafa úr öðrum verkum og kjarnastarfsemi sinni, sem og öflugu starfsfólki. Þess vegna er það að mínu mati algjörlega fráleitt að lækka svona mikið fjármuni til Tækniþróunarsjóðs, Rannsóknasjóðs og að ætla líka að gera breytingar á lögunum um endurgreiðslu á rannsókna- og þróunarkostnaði. Þegar við fórum af stað með það verkefni á síðasta kjörtímabili byrjuðum við nefnilega bara á smáu skrefi. Við töldum okkur ekki geta gengið lengra að sinni, en það þyrfti að ganga lengra seinna og hækka þakið á endurgreiðslunum. Hvað er það fyrsta sem menn gera hér? Það er tillaga frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að lækka þakið. Hvaða áhrif hefur það? Það hefur þau áhrif að stærri verkefnin fá minna, sem eru oft verkefni sem eru unnin í samstarfi stærri fyrirtækja og háskóla eða jafnvel með erlendum aðilum o.s.frv. Þau fá minna og hvað þýðir það? Þá er veruleg hætta á því að við missum þessi verkefni úr landi. Þau verða unnin, en viljum við ekki að þau verði unnin hér? Auðvitað. Og þetta fé skilar sér aftur. Þess vegna er svo mikil skammsýni að gera þessar breytingar. Í fréttinni í Fréttablaðinu frá 11. desember sem ég er að vitna í var tekið dæmi um að hjá þeim þrettán fyrirtækjum sem fengu styrki úr Tækniþróunarsjóði árið 2005 jókst heildarvelta úr 20 milljörðum á því ári í 118 milljarða á árinu 2012, og starfsmannafjöldinn fór úr 500 í 1.000. Það sem kemur út úr þessum sjóði getur því haft alveg gríðarleg áhrif, þetta skiptir máli. Þá vil ég líka nefna, því að ég hef kannski einbeitt mér að stærri fyrirtækjunum hér og stærri rannsóknunum, að það eru mörg dæmi um gríðarlegt mikilvægi endurgreiðslu á rannsókna- og þróunarkostnaði fyrir minni fyrirtæki og minni sprotafyrirtæki um allt land. Tökum sem dæmi Kerecis á Ísafirði. Vegna endurgreiðslunnar gátu þau komið sér þar betur fyrir og ákveðið að vera þar og aukið umfang starfseminnar. Nú eru þau að hasla sér völl í Bandaríkjunum með vörur sínar. Virðulegi forseti. Við verðum að horfa til lengri tíma og ég vil sjá að við náum samstöðu um að byggja undir þéttan vöxt til lengri tíma. Það gerum við með því að leggja okkur öll fram við að halda hugvits- og nýsköpunarfyrirtækjunum hérlendis. Svo að ég nefni það hér, þá var gert gott áhrifamat á Tækniþróunarsjóði varðandi nýsköpun í landinu núna árið 2011, ef ég man rétt. Þar kom fram að af öllum þeim verkefnum sem fengu stuðning úr þeim sjóði skildi 2/3 þeirra verkefna eftir sig svokallaða frumgerð af annaðhvort einhverri vöru eða þjónustutýpu eða hvað það var. Það varð til vísir að vöru út úr 2/3 þeirra verkefna. Það telst í öllum samanburði vera meiri háttar árangur. En þetta á að veikja hér í þessu frumvarpi og það er ekki gert út í bláinn, það er meðvituð stefna um að halda ekki áfram á þessari braut. Það stendur bara í skýringum við fjárlagafrumvarpið að vegna breyttrar forgangsröðunar, nýrra áherslna, verði hitt og þetta ekki gert. Virðulegi forseti. Ég ætla að skora á þá þingmenn stjórnarmeirihlutans sem sitja hér inni að skoða þetta í alvörunni, ræða við Samtök iðnaðarins, fara yfir þetta með þeim, fara yfir tölurnar sem þeir hafa kynnt okkur þingmönnum í gegnum tíðina og líka síðustu daga, vegna þess að menn hafa af þessu verulegar áhyggjur. Þetta er ekki bara ég, einhver fúll fyrrverandi ráðherra sem er spæld yfir því að það sé verið að slátra verkefnum sem ég studdi og stóð fyrir og vann með mínum félögum. Þetta kemur ekki þannig til. Þetta kemur þannig til að sú fyrirætlan að skera niður fjárfestingaráætlun er líka gagnrýnd af Alþýðusambandi Íslands, mjög harðlega. Samtök iðnaðarins gagnrýna þetta mjög harðlega, sem og Viðskiptaráð. Þessir aðilar verða seint sakaðir um að vera eitthvert sérstakt klapplið þess stjórnmálaflokks sem ég er í. Þetta voru skynsamlegar ákvarðanir. Þetta voru skynsamlegar tillögur, þetta var skynsamleg ráðstöfum fjármuna vegna þess að þeir skila sér til baka í ríkissjóð. Ég veit að Samtök iðnaðarins hafa fært fyrir því rök með raunverulegum dæmum að árangurinn af fjárfestingum í þessum sjóðum sé mjög góður fyrir ríkissjóð og það geti orðið verulegt tekjutap af þessari ákvörðun núna, af því að breytingin skili neikvæðum nettótekjum af greiðsluflæði fyrir ríkissjóð til skamms og lengri tíma. Þeir fara ágætlega í gegnum það í dæmum sem ég veit að fjárlaganefnd hefur fengið. Þá skila framlög ríkisins í gegnum samkeppnissjóðina sér líka í jákvæðu greiðsluflæði í ríkissjóð þar sem þau draga með sér mun meira fjármagn frá einkaaðilum en það sem ríkið leggur fram og skattar og gjöld eru greidd af launum og aðföngum frá fyrsta mánuði. Þarna er mestmegnis um að ræða launatekjur. Það er aldrei þannig að menn geti bara fengið styrk úr Tækniþróunarsjóði heldur verða þeir að hafa mótframlag, þannig að styrkurinn úr Tækniþróunarsjóði kemur mikilli hreyfingu af stað annars staðar líka, úti á „feltinu“, ef ég má orða það þannig, afsakið slettuna, virðulegi forseti. Það er því miður þannig að ef sú stefna sem hér er verið að leggja verður ofan á er mjög mikil hætta á því að fyrirtæki í tækni- og hugverkagreinum bætist í hóp þeirra fyrirtækja sem verða seld eða flutt úr landi. Það er þess vegna sem ég bið menn um að hugsa þetta betur og sérstaklega stjórnarþingmenn og reyna að koma með betri rök en færð hafa verið fyrir því hingað til að gera þetta svona. Það getur ekki verið að við höfum öll rangt fyrir okkur, ASÍ, Viðskiptaráð, Samtök iðnaðarins, fráfarandi ríkisstjórn, það getur bara ekki verið. Ekki líta á þetta á sem gæluverkefni fráfarandi ríkisstjórnar, lítið á þetta sem hagvaxtarskapandi verkefni sem skipta máli fyrir Ísland til lengri tíma. Komum upp úr skotgröfunum og horfum á verkefnin sjálf, ég bið um það. Virðulegi forseti. Ég fór yfir það í upphafi ræðu minnar að ég teldi það mikil öfugmæli að segja að í þessu frumvarpi fælist einhvers konar þjóðarsátt. Þegar menn náðu þjóðarsáttinni á sínum tíma var það meiri háttar afrek sem margir komu að úr ólíkum áttum samfélagsins. Hér er ekkert slíkt á ferðinni. Það hefur bara verið efnt til stríða úti um allt samfélag með þeim tillögum sem hér hafa verið lagðar fram. Sem betur fer hafa einhverjar af þeim verið dregnar til baka. Tillögurnar sem ríkisstjórnin samþykkti upphaflega um að taka niður barnabæturnar um 300 milljónir slógu nú ekki beint í gegn. Hverju var breytt í staðinn, hvað var gert í staðinn þó að sú tillaga væri dregin til baka? Í staðinn fyrir að vaxtabæturnar fari niður um 300 milljónir fara þær niður um 500 milljónir. Að mínu mati er það ekkert betri ráðstöfun, vegna þess að akkúrat sá hópur sem Framsóknarflokkurinn þykist standa að baki, heimilin í landinu, fjölskyldurnar í landinu, hefði átt að fá þennan hálfa milljarð sem á núna að taka út úr vaxtabótakerfinu. Þetta hittir skuldugasta hópinn á Íslandi fyrir, svo einfalt er það. Menn segjast líka vera fjölskylduflokkur. Já, við erum fjölskylduflokkur, segja menn á tyllidögum. Og hvað er gert? Það er ákveðið að lengja ekki fæðingarorlofið, draga þá breytingu til baka. Hvað þýðir það? Það er enginn fjölskylduflokkur sem gerir slíkt. Það verkefni var fjölskyldupólitík og snerist hreint og beint um það að auka samverustundir barna og foreldra, sem gerir börnin að öruggari og sterkari einstaklingum og án efa með meira sjálfstraust til þess að takast á við framtíðina. En þetta er engin fjölskyldupólitík. Öfugmælin eru því alls staðar, virðulegi forseti. Ég er til í að reyna að ná einhvers konar þjóðarsátt um fjárlög ríkisins, ég er vel til í það. En þá þurfa menn líka að hefjast handa og hafa eitthvert samráð sem vit er í. Við sjáum núna að þessi fjárlög eru ekki að gera neitt fyrir kjaraviðræðurnar, ekki neitt. Það kemur alls staðar fram. Það er ekkert framlag héðan inn í þá deilu sem fram undan er,  Virðulegi forseti. Menn þurfa að kalla þetta frumvarp sínum réttu nöfnum og að mínu mati erum við á leiðinni inn í samfélag mikils ójöfnuðar og óréttlætis 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og yfirferð. Mig langar einmitt að taka aðeins upp það sem hún og við höfum rætt töluvert í þingsölum er varðar meðal annars Tækniþróunarsjóð. Nú var okkur fjárlaganefndarfólki að berast áskorun og ítrekun um að hvetja ríkisstjórnina til að snúa til baka af þessari leið. Eins og kom fram áðan er þetta að skila sér margfalt til baka og hér er tekið dæmi af einu fyrirtæki sem skilaði 217 milljónum umfram það sem það fékk í ríkisstyrki. Því skilur maður ekki alveg að ríkisstjórnin skuli vilja fara þessa leið og telji það vera í rauninni sparnaðaraðgerð. Af því að það hefur nú töluvert verið talað um að afsala sér tekjum, þá er þetta einn hluti í því að mínu mati og margra annarra sýnist mér vera. Ég tek því undir það með hv. þingmanni. Mig langar að lesa það sem er í þessu erindi, með leyfi forseta: „Við þurfum einfaldlega að snúa vörn í sókn í harðri samkeppni við nágrannaþjóðir um fólk og fyrirtæki í nýsköpun. Framangreindur niðurskurður er ekki sóknarleikur heldur lélegur varnarleikur og örugg uppskrift að minni tekjum ríkissjóðs til bæði skamms og langs tíma.“ Þetta er það sem við hér í minni hluta höfum töluvert verið að predika og af því að við vorum nú gagnrýnd fyrir það að missa fólk töluvert úr landi. Það sem mig langaði til að spyrja hv. þingmann um í þessu fyrra andsvari er um veikleika frumvarpsins, af því að hv. þingmaður átti hér orðastað í hádeginu við hæstv. iðnaðarráðherra, hvort hún telji að þar sem Helguvík virðist vera úti, a.m.k. í augnablikinu, að það veiki forsendur frumvarpsins. Alveg eins má segja með Seðlabankann, þ.e. lánin til Seðlabankans og bankaskattinn, 

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera, en þó tel ég að það hafi verið þannig að Helguvík hafi ekki átt að koma inn fyrr en á árinu 2015, alla vega þyngst, en þó að einhverju leyti á næsta ári. Jú, það munar um hana og það munar líka aldeilis um þau hagvaxtarskapandi verkefni sem verið er að skera niður og ég fór yfir áðan. Það munar um þetta allt. En ég hef mestar áhyggjur af því - af því að við vitum það, ég og hv. þingmaður, hún situr í fjárlaganefnd - að áhrifin hafi ekki verið metin enn þá. Þess vegna segi ég að það er mjög mikið óráð að mínu mati að ætla að skera niður þessi hagvaxtarskapandi verkefni, ekki síst þegar menn eru að fá fregnir af því að stór verkefni eins og álverið í Helguvík sé líklega út af borðinu. Ég vil líka nefna að kosturinn við svona verkefni - þá er ég að tala um hagvaxtarskapandi verkefni eins og í gegnum Tækniþróunarsjóð, gegnum endurgreiðslur á rannsókna- og þróunarkostnaði og almennan stuðning við hugverkageirann - að þar getum við verið að byggja upp jafnan og þéttan vöxt til lengri framtíðar á meðan ókosturinn við það að sitja alltaf og bíða eftir einni verksmiðju er að þetta eru viðskiptalegar ákvarðanir, en líka að þetta eru ekki svo mörg störf sem koma út úr hverri og einni slíkri fjárfestingu á meðan það er ótakmarkað hvað getur orðið til af störfum í þessum geira. Bara af þeim 13 fyrirtækjum sem ég nefndi í ræðu minni áðan sem fengu úr Tækniþróunarsjóði árið 2005 hefur starfsmönnum fjölgað þar um 500, á tímabilinu 2005–2012. Þarna eru því gríðarlegir vaxtarmöguleikar sem við megum ekki horfa fram hjá. Mér finnst það vera gert í þessu frumvarpi, mér finnst vera horft fram hjá þeim vaxtarmöguleikum 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd sem og hv. fjárlaganefnd hafa fengið boð um að koma til Bandalags íslenskra listamanna þar sem það leggur einmitt áherslu á þetta líka og telur að það sé eitthvað sem eigi að leggja áherslu á. En það kemur nefnilega fram í frumvarpi til fjárlaga, um stefnuhorfur, varðandi framkvæmdir álversins í Helguvík, eða ígildi þess, að þær hefjist árið 2014 og verði svo komnar á fullt skrið 2015. Ég tel því að töluverður veikleiki sé í þessu fólginn. Af því að hv. þingmaður ræddi aðeins um utanríkisráðuneytið, niðurskurðinn, útgerðina og allt það langar mig að spyrja, af því að það er nefnilega álíka mikil aukning til ríkisstjórnarinnar og niðurskurðurinn er hjá utanríkisráðuneytinu, hvort hún sé sammála mér í því að forgangsröðunin geti tæplega talist rétt fyrir þjóðina. Svo líka þetta, heldur hún að útgerðin sé sammála því 

Nei, alveg örugglega vill hún það ekki og það er ömurlegt að vera í þeirri stöðu að ræða þetta með þeim hætti. Ef við ætlum að ná einhvern tíma sátt um nýtingu auðlinda hér á landi verðum við að fara að ná sátt um það hversu mikið af umframarði vegna auðlindanýtingar og einkaleyfis til nýtingarinnar skili sér til samfélagsins, þ.e. með hvaða hætti skiptum við, eigendur auðlindarinnar, arðinum með þeim sem eru að nýta hana? Það er sjálfsagt að þeir sem nýta hana fái sinn góða skerf af því, en það er bara verið að biðja um hóflegan skerf hér. Ég held að þarna sé verið að gera útgerðinni mikinn óleik með því að draga þetta svona til baka eins og gert var. Ég kalla eftir því að sátt náist og ég vona að svo verði til lengri tíma. En ég næ því miður ekki að svara öllu hinu, geri það vonandi síðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hún kom þar inn á verkefni græna hagkerfisins, og að það virtist vera að það hefði bara horfið út í himinhvolfið, þess fyndi hvergi stað í fjárlagafrumvarpinu. Ég sé að hér er skrifað: „Gerð er tillaga um að 86 millj. kr. fjárheimild liðarins falli niður varðandi atvinnuuppbyggingu og fjölgun vistvænna starfa.“ Mig langar aðeins að biðja hv. þingmann til að upplýsa mig og aðra sem á okkur hlýða hvað það er sem þarna er á ferðinni, hvaða væntingar, hvaða umfang og gjaldeyrissköpun eru fólgin í því sem við köllum „græna hagkerfið“ og einnig hvaða hugsun. Það er ekki bara eitthvað sem er fínt á prenti að hafa lagt upp með Græna hagkerfið heldur viljum við sjá það til framtíðar að efnahagsvöxtur okkar byggist á því í heimi þar sem við höfum ekki óþrjótandi orku. Svo vil ég aðeins nefna við hana að stjórnvöld hafa boðað afnám á orkuskatti og kolefnisgjöldum sem skila ríkissjóði nærri 6 millj. kr. á næsta ári. Telur hv. þingmaður að stjórnvöld séu alfarið búin að snúa baki við þeirri hugsun sem unnið hafði verið eftir að þeim þáttum sem snúa að græna hagkerfinu og umhverfisvernd og öllu sem því lýtur?

Virðulegi forseti. Já. Við sjáum stefnubreytinguna í þessu frumvarpi. Hún sýnir okkur að menn fara nú af grænu brautinni, sem ég vil kalla beinu brautina, og af hugverkabrautinni og líka af hinni skapandi braut. Mér finnst menn ekki viðurkenna það nægjanlega í þessu frumvarpi og þessum tillögum hversu miklu máli það skiptir fyrir okkur Íslendinga að vera með sterka græna ímynd. Við gerum út á slíka ímynd, t.d. í ferðaþjónustunni; við segjum að landið okkar sé mjög grænt og við gerum líka út á það í orkugeiranum að allt sé endurvinnanlegt o.s.frv. En svo sér maður þess ekki stað í neinu öðru, við erum ekki einu sinni með umhverfisráðherra í landinu lengur, í landi sem selur þessa grænu ímynd til ferðamanna. Síðast þegar ég vissi koma 86% ferðamanna til Íslands út af náttúrunni. Við verðum mjög fljót að missa ferðamannastrauminn ef við stöndum okkur ekki í því að vernda náttúruna og ef við stöndum okkur ekki í því að vera með einhvers konar heildræna hugsun þegar kemur að hinu græna hagkerfi og umhverfismálunum almennt. Þess vegna er það mjög vont að menn skuli fara af grænu brautinni. Græna hagkerfið er í raun og veru grein af sama meiði, t.d. það sem Tækniþróunarsjóður er að gera og hugverkagreinar yfirleitt, þ.e. við viljum byggja upp nýjar öflugar greinar sem byggja á hugviti og á sama tíma að gera náttúrunni gagn með græna hagkerfinu. Virðulegi forseti. Það er því allt á sömu bókina lært hjá þessari ríkisstjórn, verið er að kveðja skapandi græna hugverkageirann með því sem hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Mig langar aðeins að koma inn á vaxtabæturnar. Við þekkjum að ríkisstjórnin kastaði á milli sín þeim bolta hér á dögunum að hún ætlaði að lækka vaxtabætur, en sem betur fer dró hún í land með það. Ég held að það hafi nú verið mikið stjórnarandstöðunni að þakka að það var gert og vonandi einhverjum stjórnarliðum, að þeir hafi ekki viljað leggja út í þá vegferð. En síðan er haldið áfram að skera niður vaxtabætur. Telur hv. þingmaður að hér sé jafnvel verið að hætta við að taka úr einum vasa en tekið í staðinn úr öðrum vasa? Þarf sá hópur sem þarna á í hlut ekki álíka mikið á þessum stuðningi að halda og þeir hópar sem fyrri ríkisstjórn lagði upp með að styrkja með barnabótum og sérstökum vaxtabótum?

Virðulegi forseti. Upphaflega áttu þetta að vera 600 millj. kr. samkvæmt minnisblaðinu sem kom frá ríkisstjórninni, 600 millj. kr. skipt til helminga í vaxtabætur og barnabætur, 300 og 300. Sem betur fer breyttu menn því þannig að þeir ákváðu að lækka ekki barnabæturnar og er það vel vegna þess að annars væri það tekið þaðan sem fjármunirnir nýtast best. En í staðinn er skerðingin á vaxtabótunum hækkuð upp í 500 milljónir. Það þykir mér skelfileg ráðstöfum vegna þess að þeir sem vaxtabæturnar skipta mestu máli eru þeir sem eru hvað skuldugastir. Það eru þá yfirleitt þeir sem eru nýbúnir að kaupa sér húsnæði, það eru fjölskyldurnar og barnafólkið sem fá hvað mest úr vaxtabótakerfinu. Þess vegna eru það mikil öfugmæli hjá ríkisstjórn, sem segist vera hér fyrir fjölskyldurnar og heimilin í landinu, að taka 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta og fræðandi ræðu. Ég hef svolítið verið að velta fyrir mér í gegnum það að læra allt þetta ferli hvernig fjárlögin virka í raun og veru og hvaða aðferðir geri það að verkum að staða ríkissjóðs batnar eða versnar. Það er kannski ekki endilega augljóst strax hvað virkar raunverulega. Vinstri maðurinn í mér og hægri maðurinn í mér hafa rifist mjög mikið upp á síðkastið og verið háværir hvor við annan frekar en hitt, en því meiri þörf finn ég til þess að koma hérna upp í pontu og spyrja fyrrverandi hæstv. ráðherra hvernig hlutirnir voru í fortíðinni og hvaða aðferðir virkuðu helst og hverjar ekki. Það þarf augljóslega að gera eitthvað meira en einfaldlega hækka eða lækka skatta eða einfaldlega hækka eða lækka útgjöld. Það þarf að hugsa svolítið strategískt. Það þarf að hugsa þetta þannig að útgjöldin skili helst einhverju til baka, ekki einungis í formi almennrar, segjum eflingar á heilbrigðiskerfinu eða menntakerfinu, sem er þó auðvitað líka langtímafjárfesting í eðli sínu, heldur kannski með beinum hætti í ríkissjóð. Ég sé hérna að halli á ríkissjóði hefur minnkað ótrúlega mikið frá hruni og í raun og veru kemur verulega á óvart að sjá slíkan árangur miðað við það sem maður mundi halda að kæmi frá svokallaðri vinstri stjórn, hvað svo sem það á að þýða nákvæmlega á Íslandi. Spurning mín til hv. þingmanns er: Með hliðsjón af því að greinilegt er að hallinn er að minnka, hann minnkar frekar hratt, hvenær sá hæstv. fyrrverandi ríkisstjórn fyrir sér að hallinn yrði enginn, þ.e. ef við miðum við forsendur á síðasta ári? Svo hef ég líka sérstakan áhuga á að vita hvernig hugmyndin hafi verið rétt eftir hrun, því að þá leit ekki út fyrir að það væri hægt yfir höfuð.

Virðulegi forseti. Það sem beið fráfarandi ríkisstjórnar var 216 milljarða mínus og það var dálítið hressilegt verkefni, og kannski ekki síst fyrir vinstri stjórn, að taka að sér að reyna að loka því gati. Það var ekkert auðvelt, en af því að hv. þingmaður spyr hvaða strategía liggi þar að baki, eða eigum við að segja áætlanagerð og markmið ef við reynum að íslenska það, þá var það einfaldlega þannig að tekin var ákvörðun um að í niðurskurðinum yrði hagrætt eins víða og hægt væri, t.d. var ráðuneytum fækkað. Það var líka tekin ákvörðun um að taka meira á þeim sviðum sem ekki heyra beinlínis undir grunnþjónustuna þannig að ekki var skorið jafn mikið niður alls staðar. Það var líka tekin ákvörðun um að hlífa samkeppnissjóðunum á versta niðurskurðarárinu og þá var m.a.s. aukið örlítið í t.d. Tækniþróunarsjóð því að menn voru að reyna að búa til vöxt í gegnum hann. Það var því tekin svona ákvörðun og ég held að kannski hefði verið betra, af því að hv. þingmaður er mikill áhugamaður um opna vinnuferla og það er ég líka, ef fráfarandi ríkisstjórn hefði náð að kynna betur hvernig þetta var allt gert. Ég held að umræðan hefði verið önnur. Mögulega eigum við núna, til lengri tíma litið, að nýta netið betur til þess að gera það gagnsærra og opnara sem við erum að gera og sem við erum að fást við. Eins og til dæmis þær tölur sem hv. þingmaður nefnir hér, að það hafi verið vinstri stjórn sem lokaði eða fór svona langt með að loka þessu stóra gati - það snerist ekkert um það vegna þess að ef það er ekki gert, ef gatinu hefði ekki verið lokað og ef því verður ekki lokað munu lífskjör 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið og tek heils hugar undir þau sjónarmið sem hér voru borin á borð að með opnun fjármálanna og opnun ríkisbúskaparins sé auðveldara að hvetja til heilsteyptrar umræðu um málið. Sú umræða er óneitanlega af skornum skammti því að þrátt fyrir að þessar upplýsingar séu í raun allar opinberar er kannski ekki svo auðvelt að nýta þær. Ég vil því þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir starf sitt sem hæstv. ráðherra við að opna gögn og setja þau á netið og tek undir að ganga megi mun lengra í þeim efnum. Ég held að ekki sé hægt að ganga of langt þegar að því kemur og þá er mikið sagt fyrir mann eins og mig sem telur að allt geti gengið of langt, kannski með einstaka undantekningum. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sjái nánari útfærslur á því nákvæmlega hvað mætti opna, eitthvert heilræði til nýrrar hæstv. ríkisstjórnar í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Já, kannski tókum við fyrstu skrefin síðastliðið vor áður en fráfarandi ríkisstjórn fór frá. Ég vona að núverandi ríkisstjórn, og ég held að þau hafi áhuga á þessu, haldi áfram með þetta verkefni vegna þess að það skiptir máli fyrir okkur öll. Ég er í raun og veru eins og hv. þingmaður, ég sé engar sérstakar takmarkanir á þessu. Menn þurfa auðvitað að skoða persónugreinanlegar upplýsingar og annað slíkt en innan þess ramma sem eðlilegur getur talist hvað það varðar tel ég að ríkið eigi að ganga eins langt og hægt er. Við eyðum töluverðum tíma og menn eyða töluverðum tíma í ráðuneytunum við að safna saman upplýsingum um hvernig til dæmis svokölluðu skúffufé ráðherra er ráðstafað, hversu margir fá verktakagreiðslur frá ráðuneytunum o.s.frv. Af hverju ekki að einfalda okkur öllum lífið og hafa þetta opið? Þá geta menn sótt upplýsingarnar og það þarf til dæmis ekki að fara heill dagur 

Hæstv. forseti. Þessi umræða um fjárlög hefur verið harla sérkennileg og óvenjuleg. Hún hefur átt sér nokkuð langan aðdraganda, byrjaði í sumar með skipan sérstaks hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar sem síðan eftir því sem á leið fór að spila eða sýna á spilin, stöku spil um breytingar sem hópurinn ætlaði að leggja til. Síðan kom á daginn að í ýmsum efnum var um að ræða gamalt vín á nýjum belgjum. Það var kynnt í fréttum Ríkisútvarpsins í gær að til stæði að gera mjög róttækar breytingar á skipulagi lögreglu og sýslumanna. Það hefði reyndar lengi staðið til en nú teldi hæstv. innanríkisráðherra að af því yrði. Ég held að það sé rétt hjá hæstv. innanríkisráðherra vegna þess að nákvæmlega sömu frumvörp hafa legið fyrir þinginu, ekki bara á síðasta þingi heldur þinginu þar áður og flokkurinn sem kom í veg fyrir að þau næðu fram að ganga heitir Sjálfstæðisflokkur og er flokkur hæstv. innanríkisráðherra. Þetta er ekkert nýtt. Þetta eru tillögur sem hafa legið fyrir þinginu og það var þáverandi stjórnarandstaða sem kom í veg fyrir að þau næðu fram að ganga. Það kom reyndar ekki að sök vegna þess að dagsetning breytinganna er 1. janúar 2015. Það var samkvæmt ákvörðun fyrri ríkisstjórnar að setja þá dagsetningu til að gefa öllum tóm til að undirbúa breytingarnar. Sumt af því sem menn hafa verið að spila út, og þessi hagræðingarhópur, eru gamlar tillögur sem hafa verið í vinnslu í nokkurn tíma. Síðan kom á daginn að hagræðingarhópurinn gerði annað og meira. Hann fór að tala niður opinbera starfsemi almennt. Hann þurfti að skera hana niður við trog og draga úr umfangi hennar. Við héldum nú sum að menn væru smám saman að reyna að feta sig frá flötum niðurskurði en það er aldeilis ekki. Á síðustu dögum kemur skyndilega ný tillaga frá fjárlaganefnd þingsins um 5% niðurskurð í stjórnsýslunni í öllum ráðuneytum ofan á hálfs annars prósents hagræðingarkröfu, hygg ég að það hafi verið, þ.e. að öllum ráðuneytum verði gert skylt að skera niður um 5% og gildir það þá um alla starfsemi á vegum Stjórnarráðsins, stjórnsýslunnar. Erum við til dæmis að tala um að fækka þeim sem sinna hælisleitendum? Það er veigamikill þáttur stjórnsýslunnar sem fjallar um það. Menn komust að þeirri niðurstöðu að hægt væri að spara ríkinu mikla fjármuni með því að hraða afgreiðslu, þannig spöruðust miklir peningar. Er það þetta sem menn ætla að spara við? Á að fækka þeim sem sinna skipulags- og eftirlitshlutverki með Jöfnunarsjóði sveitarfélaga? Er það þar sem á að skera niður, fækka? Hvað er það sem vakir fyrir fjárlaganefndinni? Eða er þetta kannski ekkert hugsað? Ég held að það sé nákvæmlega þannig. Þessu er bara slengt fram, 5% niður, 10% niður og síðan er stjórnsýslan látin algerlega um hituna. Hæstv. forseti. Ég ætlaði að spyrja formann fjárlaganefndar ákveðinna spurninga og óska eftir því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir verði hér í salnum við þessa umræðu og spyr hvort hægt sé að gera ráðstafanir til að hún komi hingað.

Forseti mun umsvifalaust gera ráðstafanir til að formaður fjárlaganefndar verði látinn vita af beiðni þingmannsins.

Ég þakka fyrir það. Það er reyndar af nógu að taka meðan við bíðum eftir hv. þingmanni. Þegar ríkið með þessum undarlegu vinnubrögðum, þessum hraðaupphlaupum og heljarniðurskurði og einstakar stofnanir leggja saman, eins og Ríkisútvarpið og stjórnendur Ríkisútvarpsins hafa gert með fjárlaganefnd og ríkisstjórninni, þá er útkoman ekki falleg. Það eru vægast sagt mjög undarlegir hlutir að gerast í Ríkisútvarpinu. Við höfum lagt til að tvennt verði gert í senn, að endurskoðuð verði áform um að skera niður við Ríkisútvarpið og reynt að vinda ofan af þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið þar síðustu vikurnar, uppsagnir á mörgu mætasta starfsfólkinu sem sumt hvert hefur starfað um áratugaskeið hjá Ríkisútvarpinu. Ég hef einnig vakið máls á því að stofnanir sem heyra undir Alþingi séu skornar niður um of, þ.e. fjárveitingar til þeirra. Ég nefni þar sérstaklega Ríkisendurskoðun sem fór núna fram á hækkun um 44 millj. kr. og fær 25, helminginn af þeirri upphæð sem óskað er eftir til að geta haldið mannaflanum óbreyttum og sinnt þeim verkefnum sem lögboðin eru. Sama gildir um umboðsmann Alþingis. Það embætti fór fram á 20 millj. kr. hækkun og ég tel mjög brýnt að það verði orðið við þeirri beiðni. Það liggur hins vegar fyrir tillaga frá fjárlaganefnd um að hækka upphæðina til umboðsmanns Alþingis um 10 milljónir. Það þýðir að mínu mati, og eftir að hafa skoðað skýrslur umboðsmanns Alþingis um hans störf, að embættið muni ekki geta sinnt lögboðnu hlutverki sínu, hvað þá tekið til hendinni við frumkvæðisvinnu eins og allir vildu helst að embættið gerði. Ég leyfi mér því að beina því til hv. formanns fjárlaganefndar að skoða með velvilja óskir Ríkisendurskoðunar og umboðsmanns Alþingis um hækkun og ég nefndi töluna 20 milljónir til umboðsmanns Alþingis og 44 milljónir til Ríkisendurskoðunar. Ég vil þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir að koma hingað í salinn vegna þess að mig langaði til að beina ákveðnum spurningum til hv. þingmanns, formanns fjárlaganefndar, og það snýr að Vinnumálastofnun. Eftir því sem ég kemst næst er ætlunin að skera niður við Vinnumálastofnun um 360 millj. kr. Reyndar er þegar kominn til hluti af þeim niðurskurði upp á 120 milljónir sem varð til þess að stofnunin sagði upp 25 starfsmönnum. Nú hefur hún óskað eftir því að fá 250 milljónir til baka af þessum fyrirhugaða niðurskurði en ef af því verður ekki er fyrirsjáanlegt að segja þarf upp 40 starfsmönnum til viðbótar. Þetta er gríðarlegur niðurskurður sem við erum að ræða hér, 360 milljónir Þá þarf að hyggja að því hvað það er sem Vinnumálastofnun gerir, hvaða verkefnum hún sinnir auk þess að sjá um greiðslur til atvinnulauss fólks eða atvinnuleitenda. Hún hefur með höndum margvíslega ráðgjöf og hefur með höndum vinnumiðlun í sumum tilvikum. Nú veit ég að verkefni hafa verið flutt til annarra aðila, til verkalýðshreyfingarinnar eða stofnana sem þeim tengjast. Ég hef haft ákveðnar efasemdir um að fara lengra út á þá braut en ég vil spyrja hv. þingmann: Hvað er það sem skýrir þennan gríðarlega niðurskurð? Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af afleiðingum þessa eða finnst mönnum í lagi að 40 manns verði sagt upp til viðbótar þeim 25 sem þegar hafa misst vinnuna hjá Vinnumálastofnun? Þetta eru spurningar sem við verðum að fá svar við áður en mikið lengra er haldið með þessa umræðu. Við þurfum að fá upplýsingar um hvað það er sem raunverulega vakir fyrir mönnum og á hverju hinar miklu niðurskurðartillögur byggja, hverjar forsendurnar eru. Ég veit að það eru áhyggjur á meðal starfsmanna um það sem þarna er að gerast. Ég hef einnig fregnað að samtök launafólks sem halda utan um réttindi þessa fólks eru farin að hreyfa við sér og vilja fá upplýsingar og skýringar á því sem er að gerast. Hæstv. forseti. Við höfum hamrað á tilteknum þáttum í umræðunni síðustu daga og Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt mjög ríka áherslu á tvennt. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt áherslu á að atvinnuleitendum verði greidd desemberuppbót eins og gert hefur verið á liðnum samdráttarárum, þá hefur alltaf verið greidd desemberuppbót. Hún var í fyrra rúmar 50 þús. kr. og þarf að sjálfsögðu að færast upp samkvæmt verðlagsþróun, en hún var það. Fyrir einstakling sem er með 172 þús. kr. í atvinnuleysisbætur þá munar um minna. Tekjuháu fólki finnst þetta hugsanlega ekki skipta öllu máli, 50 þús. kr., það sé ekki há upphæð en hún er það og hún getur orðið til þess að fólk sem ekki getur dekkað borðið á jólunum geti það. Þetta er bara spurning um það. Við höfum lagt mjög ríka áherslu á að þetta komi inn í fjárlögin núna. VG hefur lagt mjög ríka áherslu á það. Það er annað sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt mjög ríka áherslu á og það eru komugjöldin. Þau voru fyrst kynnt sem legugjöld. Það varð mikil alda mótmæla í þjóðfélaginu þegar menn gerðu sér grein fyrir því að það átti raunverulega að fara að rukka fyrir að leggjast inn á spítala. Það átti að gefa afslátt til öryrkja, aldraðra og barna og það átti að vera ókeypis fyrir fæðandi mæður. Ég hef spurt úr þessum ræðustól: Hvers vegna? Fæðandi mæður eru ekki veikar en þær eiga að geta fætt sín börn án endurgjalds, það er okkar skoðun, alveg tvímælalaust. Ég hef óskað eftir skýringu á þessari hugmyndafræði þarna vegna þess að það á að rukka einstakling sem er lagður inn á gjörgæsluna, líka barnið. Lítið barn á gjörgæsludeild Landspítalans verður rukkað, það fær bara afslátt. Einstaklingur sem er lagður inn á Landspítalann með blæðandi magasár eða krabbamein verður rukkaður. Þannig ætlar ríkisstjórnin að ná inn 220 milljónum. Við segjum einfaldlega nei. Síðan heyrum við úr þessum ræðustól að þetta sé réttlætismál vegna þess að rukkað sé á göngudeildunum. Það er rukkað á göngudeildunum og annars staðar í kerfinu og þess vegna verður að rukka alls staðar. Þetta er nákvæmlega það sama og menn ætla að gera við Orkuveituna. Það er svo mikið óhagræði af þeim laga- og reglugerðarbreytingum sem ákveðnar voru á sínum tíma þegar raforkutilskipun ESB var sett í raforkulög árið 2003, með framkvæmd síðar, það varð svo mikið óhagræði að því fyrir orkuveitur í landinu, Orkuveita Reykjavíkur var undanþegin, að nú verður að innleiða þetta líka hjá Orkuveitu Reykjavíkur þannig að allir búi við sama óhagræðið. Þetta er sama hugsunin. Það er rukkað annars staðar í heilbrigðiskerfinu, látum alla borga. En eigum við ekki að gera eins og Danir og draga úr þessum kostnaði og hafa heilbrigðisþjónustuna gjaldfrjálsa? Það er staðreynd að síðasta ríkisstjórn vildi það. Sjálfstæðisflokkurinn hafði innleitt tiltekin gjöld á Landspítalanum en við afnámum þau. Þau eru vissulega við lýði á göngudeildunum og víða í kerfinu og við höfum haldið mjög á lofti til dæmis rannsóknarskýrslu Ingimars Einarssonar sem sýnt hefur fram á að frá því á tíunda áratugnum og fram á þennan dag hefur hlutdeild sjúklinga í heilbrigðisþjónustu farið vaxandi. Við höfum af því áhyggjur. Við viljum vinda ofan af þeirri öfugþróun, ekki auka á hana. Við vitum náttúrlega líka hvað það er sem vakir fyrir markaðssinnunum í Sjálfstæðisflokknum. Þeir vilja gera allt heilbrigðiskerfið óháð rekstrarformi, hvort sem það heitir einkarekin klíník eða Landspítali Íslands, áþekk. Rekstrarumhverfið á að vera hið sama. Það á ekki að skipta máli hvort búið er að markaðsvæða eða ekki. Það er hugsunin á bak við þetta. Þess vegna er lagt ofurkapp á að fá það í gegn. Við teljum að það eigi að hverfa frá komugjöldunum. Það er ekki aðeins að þau séu ranglát heldur eru þau líka óútfærð. Þegar spurt er hversu há gjöldin eru getur enginn svarað því. Það eina sem okkur er sagt er að innheimta eigi um 220 milljónir með þessum hætti. Hvernig veit enginn. Verður rukkað við dyrnar á gjörgæslunni? Hversu mikið? Þau segja að það skipti ekki máli hve lengi er legið inni heldur einungis koman. Hvað er það mikið? Hvað þarf gjaldið að vera hátt til að ná inn 220 milljónum? Ég veit það ekki. Þau vita það ekki heldur. Þetta er alveg óútfært, óúthugsað og þar að auki á að útfæra þetta með geðþóttaákvörðun til handa ráðherra. Hann á að geta ákvarðað með reglugerð hve há gjöldin eru. Gengur það? Auðvitað gengur það ekki. Hvernig sem á málið er litið er það í prinsippinu ranglátt og þar að auki óútfært. Það þarf að hugsa þessi mál miklu betur. Við leggjum ríka áherslu á þetta tvennt, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, að desemberuppbót verði greidd til atvinnuleitenda og að komugjöldin verði felld brott úr fjárlagafrumvarpinu. Síðan eru að sjálfsögðu ýmsir aðrir þættir sem við höfum vakið máls á, gjöldin í háskólanum, árásin á græna hagkerfið, aðförin að Ríkisútvarpinu. Við viljum snúa því til baka. Ég er að vekja athygli hér á Vinnumálastofnun og óska eftir skýringum frá hv. formanni fjárlaganefndar á því hvað valdi því að ráðist er í þennan mikla niðurskurð á Vinnumálastofnun. Svo væri líka fróðlegt að heyra frá formanni fjárlaganefndar hvernig hún sér fyrir sér niðurskurðinn í stjórnsýslunni, í ráðuneytunum. Það er talað um 5% niðurskurð ofan á, eftir því sem ég skil, hálfs annars prósents aðhaldskröfu sem áður hafði verið sett fram. Hvað er það sem á að skera? Er búið að hugsa það út? Á hið sama að gilda um alla þætti stjórnsýslunnar eða er þetta ekkert hugsað? Er þetta bara sett fram sem tölur á blaði? Hvernig á þetta að ganga upp? Ég held ekki að það sé til of mikils mælst að fá skýringar á því. Ef þetta eru haldbær rök og skýringar sem þarna liggja að baki þá skulum við hlusta á þau. Við skulum hlusta á skýringar á því að skorið sé niður við Vinnumálastofnun um 360 millj. kr. Fáum að heyra hvað það er. Ég ætla ekki að leggja það á hv. formann fjárlaganefndar að fá hana til að reyna að skýra fyrir mér aðfarirnar inni á Ríkisútvarpi þar sem allir þulirnir voru reknir heim eins og hundar, sagt að snáfa heim til sín, loka tölvunum. Það er náttúrlega framkoma sem er svo forkastanleg að það tekur ekki tali, hvernig sem á málið er litið. Og þetta er á ábyrgð okkar sem erum í þessum sal vegna þess að Ríkisútvarpið heyrir undir okkur. Við staðnæmumst að sjálfsögðu við það sem er að gerast þar, uppsagnirnar í Ríkisútvarpinu, en ég er líka að vekja máls á uppsögnum hjá Vinnumálastofnun. Þegar er búið að segja upp 25 manns, ég held að það hafi verið í byrjun nóvember, og svo er fyrirsjáanlegt að 40 fylgi í kjölfarið. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann talaði um Vinnumálastofnun og þann vanda sem þar blasir við ef niðurskurðartillögurnar ná fram að ganga þar sem ekki er talið að stofnunin muni geta sinnt hlutverki sínu hvað varðar ráðgjöf til atvinnuleitenda og miðlun atvinnu. Enn eru um 7.000 einstaklingar atvinnulausir og ég spyr hv. þingmann, þegar hann skoðar anda fjárlagafrumvarpsins og þær tillögur sem þar eru, hvort hann telji ekki að fleiri verði einmitt atvinnulausir fyrir niðurskurð á stofnunum og líka fyrir þá atvinnustefnu sem birtist í fjárlagafrumvarpinu því að þar er harkalega skorið niður. Samkeppnissjóðirnir eru skornir niður, Tækniþróunarsjóður og Rannsóknasjóður. Stuðningur við rannsóknir og þróun í atvinnulífinu er skertur, samdráttur er í stuðningi við vaxtarbroddinn skapandi greinar, sjóður til fjárfestingar í uppbyggingu fjölsóttra ferðamannastaða er skorinn niður, sóknaráætlunin er skorin niður að mjög miklu leyti og þannig mætti áfram telja. Afnám Fjárfestingarsjóðs til að efla fjárfestingar í fyrirtækjunum á sviði umhverfislausna - og menn hafa, og meðal annars Samtök iðnaðarins, bent á að bara með styrkjum úr Tækniþróunarsjóði komi til baka tugir milljarða sem síðan megi nýta til að fjölga störfum. Ég spyr hv. þingmann um afleiðingar slíkrar stefnu.

Hæstv. forseti. Já, mér finnst þetta vera góðar spurningar og góðar vangaveltur. Það sem tókst best til í efnahagslegu tilliti hjá síðustu ríkisstjórn var breytt áhersla eða breyttar áherslur í skattamálum. Í annan stað tókst vel til varðandi stuðning við nýsköpun og hv. þingmaður vísaði í sjóði sem voru settir á laggirnar og gerðar voru breytingar á skattalögum til stuðnings sprotafyrirtækjum og reynt var að stuðla að vexti hins græna hagkerfis. Þetta voru fjaðrir í hatti síðustu ríkisstjórnar. Þær er verið að plokka allar út núna, og athyglisvert er að sjá hverjir að andmæla þessu. Eins og hv. þingmaður vék að eru það Samtök iðnaðarins sem benda á hve mikil skammtímahugsun er í því fólgin að grafa undan þeim sjóðum sem komið var á laggirnar og veikja hvers kyns sprotastarfsemi. Síðan er það alveg rétt hjá hv. þingmanni, ég tek undir það, þegar einstaklingum er sagt upp eins og núna hjá Vinnumálastofnun, þegar er búið að segja upp 25 manns og fyrirsjáanlega 40 til viðbótar, það eru 65 manns, hugsanlega er hluti þeirra á atvinnuleysisskrá, það er bara þannig. Þetta eru störf líka. Og það get ég alveg sagt að ég veit að það fólk er ekki að sinna vinnu sem er ekki verðmætaskapandi. Ég vék að því áðan með vinnu við að stytta raðir hælisleitenda, það styrkir stöðu ríkissjóðs, sparar skattútgjöld.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég veit að hv. þingmaður hefur haft áhyggjur af heilbrigðiskerfinu, ekki bara núna heldur áður og var ötull talsmaður þess að ekki yrði haldið áfram að skera niður í því kerfi á árinu 2013, enda var tekin um það ákvörðun að stöðva þá leið og heldur byrja að gefa til baka. Í frumvarpinu hjá nýju ríkisstjórninni var gert ráð fyrir að hafinn yrði niðurskurður að nýju, en nú hefur því verið snúið við og það á að gefa í í heilbrigðiskerfið og ég er ánægð með það og væntanlega hv. þingmaður líka. En ég vil spyrja hann um aðferðirnar, hvert er leitað til þess að bæta upp vanda heilbrigðiskerfisins þegar farið er í þróunarsamvinnuna, 

Hæstv. forseti. Jú, þetta vekur athygli. Ég minnist þess ekki við fjárlagasmíð að niðurskurður sé í texta fjárlagafrumvarpsins jafnan réttlættur með skírskotun til annarra þátta. Að skorið sé niður við háskóla vegna þess að styrkja þurfi heilbrigðiskerfið, ég minnist þess ekki. Ég hefði kosið að þetta hefði þá verið orðað öðruvísi og sagt bara hreint út: Við erum að setja auknar álögur og gjöld á stúdenta vegna þess að við heykjumst á því að setja á auðlegðarskatt, sem gæfi okkur 9 milljarða í tekjur á ári, eða fá fjármuni frá útgerðinni, sem næmi 6,4 milljörðum á ári, eða virðisauka á ferðaþjónustu, sem gæfi hálfan annan milljarð á ári. Ég mundi sætta mig betur við skírskotun af þessu tagi 

Virðulegur forseti. Ég tek eindregið undir með hv. þingmanni, það er engin ástæða fyrir okkur til að fara heim fyrir jól fyrr en búið er að tryggja að atvinnuleitendur fái þann jólabónus sem þeir hafa fengið undanfarin ár. En það er annað atriði sem ekki er hægt að skilja við hér með góðu móti, það eru þessir nýju sjúklingaskattar, skattar sem við, ég og hv. þingmaður, ræddum hér á laugardaginn um hvernig væri eiginlega fyrirhugað að leggja á, því að þessa skatta á að leggja á þá sem eru lagðir inn á sjúkrahús. Eins og við vitum eru nú ekki allir sem lagðir eru inn á sjúkrahús í aðstöðu til þess að svara því hvort þeir vilji greiða einhvern tiltekinn reikning eða ekki. Ég spurði þá hv. þingmann hvort þetta ætti að leggja á þá sem leggjast t.d. inn á gjörgæsluna. Ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort hann hafi komist eitthvað nánar að því með hvaða hætti eigi að gera þetta og upplýsa hann um að samkvæmt mínum heimildum hér úr einhverju nefndarstarfi í kringum málið þá þyrfti að leggja 6.700 kr. á hvern sjúkling ef leggja ætti skatt á alla þá sem innlagðir eru. Þá er þess að gæta að auðvitað er ekki hægt að leggja þetta á alla vegna þess að sumir eru bara ekki í aðstöðu til þess að samþykkja slíka gjaldtöku við innlögn. Þá er þess að gæta að talsvert af kröfunum tapast og í þriðja lagi er yfir helmingurinn af þeim sem þá þyrftu að greiða þetta börn eða lífeyrisþegar, sem ég geng bara út frá að verði undanþegin svona gjaldi. Miðað við þessar tölur virðist mér að menn þyrftu að leggja kannski 15–20 þús. kr. á sjúkling sem leggja ætti inn - nema menn ætli líka að fara að rukka ellilífeyrisþega, örorkulífeyrisþega og börn um þessa nýju sjúklingaskatta. Ég vildi inna hv. þingmann eftir því hvort hann hafi heyrt eitthvað um upphæðir í þessu því að það hefur því miður ekki verið upplýst í þingsal. Ef það er ekki, hvað hann segi um þessar upphæðir, að fjársjúkt fólk sem verið er að leggja inn þurfi að borga kannski 15–20 þús. kr. fyrir að fá að koma inn á spítala.

Hæstv. forseti. Það getur enginn svarað því vegna þess að það hefur ekki verið reiknað út. Hv. framsögumaður efnahags- og viðskiptanefndar, sem talaði fyrir frumvarpinu í þingsal, viðurkenndi það opinberlega í viðtali við Morgunblaðið á þriðjudaginn í síðustu viku að hann þekkti ekki þessar upphæðir, þær hefðu ekki verið reiknaðar út. Hitt vitum við að á gjörgæslunni verður að sjálfsögðu krafist gjalds. Ég bið menn um að skoða textann sem fylgir tillögunni. Þar er talað um að fólk eigi að greiða fyrir aðstöðu. Hvaða aðstöðu hafa menn á spítala? Það er sjúkrarúm. Menn greiða fyrir aðstöðu. Hv. þingmaður spurði um gjaldtöku af öldruðum, öryrkjum og börnum, þess vegna á gjörgæslunni. Þau munu öll borga en þau fá afslátt. Það eru aðeins fæðandi konur sem eiga að fá ókeypis inn. Það er fínt, mér finnst það gott þó að það sé eini hópurinn sem ekki er veikur. Við skulum ekki gleyma því að þegar fólk er lagt inn á sjúkrahús, hvað hefur þá gerst í þeirra lífi yfirleitt? Hver er aðdragandi þess að maður er lagður inn á sjúkrahús? Yfirleitt eru það einhver veikindi í aðdragandanum, eða mjög oft, og þá hefur dregið úr vinnuþreki. Hvað þýðir það? Það þýðir tekjumissir, að sjálfsögðu. Það er þetta fólk sem gjöldin leggjast síðan á. Á sama tíma - og við verðum að horfa á þetta samhengi - á sama tíma og menn taka ákvörðun um að leggja ekki á auðlegðarskatt, á sama tíma og menn taka ákvörðun um að gefa útgerðinni afslátt sem nemur mörgum, mörgum milljörðum kr., á sama hátt og verið er að lækka skatta við okkur sem erum hér inni um 0,8% á millitekjur 

Virðulegi forseti. Það eru nú ótrúleg handarbakavinnubrögð af hálfu forustu fjárlaganefndarinnar og forustu efnahags- og viðskiptanefndar að bjóða þingheimi upp á það að ræða skatta á sjúklinga inniliggjandi á spítölum án þess að þeir geti upplýst um hvað sjúklingarnir eigi að greiða. Það er auðvitað algerlega fyrir neðan allar hellur. 
             Ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þingmann út í stöðu Ríkisútvarpsins. Mér virðist að í þeim tillögum sem virðast vera í burðarliðnum hvað Ríkisútvarpið varðar verði ekki með þeim farið að tilmælum ESA. Getur verið að ofan í erfiðan og sársaukafullan niðurskurð komi niðurstaða um að fyrirkomulag okkar á Ríkisútvarpinu feli í sér ólögmætan ríkisstuðning sem verði að krefja Ríkisútvarpið um að endurgreiða, sem mundi þá enn auka á fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins? Virðist hann nú vera nægur samt.

Hæstv. forseti. Ég skal nú gera eina játningu, ég fæ ekki í hnén þó að ESA hnerri, hvort sem er út af Ríkisútvarpinu eða öðrum stofnunum hér. Ég hef haft ákveðnar efasemdir um þá gagnrýni sem komið hefur úr þeim ranni. Það sem er alvarlegt með Ríkisútvarpið eru ákvarðanir sem þessi ríkisstjórn hefur tekið um niðurskurð á framlögum til stofnunarinnar og síðan með hvaða hætti gengið er fram í uppsögnum og framkomu við starfsfólkið. Ég ítreka það að ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn eiga að sjá sóma sinn í því að beita sér fyrir því að undið verði ofan af þessari aðför að Ríkisútvarpinu sem Sjálfstæðisflokkurinn stendur fyrir en það hefur því miður orðið dapurlegt hlutskipti Framsóknarflokksins nú í annað sinn á áratug að dansa með í þeim ljóta valsi 

Ljóta valsi …?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hún var fróðleg fyrir nýjan þingmann eins og mig. Ég kem hér upp í raun til þess að fá hv. þingmann til að fræða mig aðeins betur. Hv. þingmaður ræddi niðurskurðinn til Vinnumálastofnunar og mér finnst það líka athyglisvert að starfsendurhæfingarsjóður dettur alveg út úr tryggingagjaldinu. Hvað þykir þingmanninum um þá gjörð ríkisstjórnarinnar? Við sjáum þetta náttúrlega líka með Fæðingarorlofssjóð, þar er tryggingagjaldið, það sem fer í sjóðinn, lækkað um næstum því helming. Mig langar að spyrja svolítið um reynslu þingmannsins í þessum efnum, því að ég er að læra það hér á þingi og í nefndarstörfum að þetta er bara gert án nokkurs samráðs við þá er eiga í hlut, atvinnulífið og auðvitað launþegana sem borga þetta tryggingagjald líka eða hluta af því eða vinna upp í það. Ég vil spyrja hvort það sé venja og þyki eðlilegt að ríkið geti einhliða og án samráðs stillt af hlutfall tryggingagjaldsins og þannig lækkað þessa sjóði án þess að spyrja kóng né prest. Svo fer ég kannski aðeins betur inn á þetta með Vinnumálastofnun og starfsendurhæfinguna í seinna andsvari.

Hæstv. forseti. Ég held að eitt mikilvægasta verkefni okkar fyrir framtíðina sé að bæta fæðingarorlofið. Talandi um samráð þá þarf að vera samráð milli ríkis og sveitarfélaga um fjárframlög til foreldra annars vegar og aðstöðu sem boðið er upp á eða öllu heldur leikskóla fyrir börnin hins vegar, þannig að við tryggjum þeim samveru með foreldrum sínum og foreldrunum jafnhliða traustan fjárhagsgrundvöll. Það er mjög alvarlegt þegar verið er að kroppa í fæðingarorlofið eins og gert er núna. Við höfum lagt mjög ríka áherslu á að staðinn verði vörður um fæðingarorlofið. Ég held að lykillinn að því sem hv. þingmaður nefnir sé einmitt þessi: Samráð. Það er það sem kannski skortir helst þegar kemur að starfsendurhæfingarsjóðnum, svo virðist sem þessi mál hafi ekki verið rædd. Reyndar er það svo með starfsendurhæfinguna að í samkomulaginu sem upphaflega var gert um það efni er kveðið á um að meta skuli árangurinn af starfinu þannig að aðilar setjist saman yfir það og meti árangurinn af starfsendurhæfingunni og endurmeti hugsanlega fjárframlagið sem á að renna þangað. Það er þetta sem hefur skort á, það hefur ekki verið efnt til slíkrar samræðu eftir því sem ég fæ best vitað.

Mig langaði líka að koma að, ég gleymdi því áðan og kom því heldur ekki að, komugjöldunum eins og þau heita víst núna, ekki legugjöld lengur. Það er erfitt að taka afstöðu til einhvers í fjárlagafrumvarpi sem maður veit ekki hvað er og mér heyrist enginn vita hvernig þessi komugjöld eiga að vera. Við í velferðarnefnd vorum þó svo lánsöm í morgun að fá einhverjar útskýringar frá Landspítalanum um hvernig þau héldu að þetta mundi líta út. Þá fengum við þær upplýsingar að miðað við um 30 þúsund komur á ári, þær voru það á síðasta ári, væri líklegt að um 1/3 mundi borga þetta komugjald, 2/3 eru börn og öryrkjar. Þau höfðu auðvitað bara áhyggjur af því að geta ekki innheimt þetta. En komugjaldið yrði eitthvað um 18 þús. kr., 

Hæstv. forseti. Hér er það að gerast að þingmenn eru að geta sér til um það samkvæmt líkindaútreikningi hve há þessi komugjöld eigi að vera. Þetta er náttúrlega ekki boðlegt, þetta gengur ekki upp. Það stendur til af hálfu stjórnarmeirihlutans að ljúka umræðu um fjárlög fyrir jól, þ.e. í lok þessarar viku í síðasta lagi. Þá er frumskilyrði að við höfum á borðinu allar staðreyndir sem snúa að mikilvægum ákvörðunum sem við erum að taka og þar á meðal þessari. Það er fróðlegt að heyra þessa útreikninga hv. þingmanns en þeim mun ríkari ástæða er til að gera kröfu um að við fáum þetta á borðið. En skynsamlegast er auðvitað að draga þetta algerlega til baka. Hæstv. forseti. Mig langaði til að spyrja: Er hv. formaður fjárlaganefndar ekki í andsvörum?

Nei.


             Hann er ekki í andsvörum. Má ég spyrja hæstv. forseta hvort hv. formaður fjárlaganefndar er á mælendaskrá?

Ég held að hv. þingmaður verði að ljúka ræðu sinni þar sem nokkuð er komið fram yfir ræðutíma. Forseti getur upplýst að sem stendur er varaformaður fjárlaganefndar á mælendaskrá en ekki formaður fjárlaganefndar. 
            

Hæstv. forseti. Í rauninni er tilefnið ekki lengur til staðar því að hv. formaður fjárlaganefndar hefur sett sig á mælendaskrá. Ég verð að segja að mér finnst það grundvallarmál, og alveg grínlaust, þegar við óskum eftir upplýsingum um niðurskurð af þeirri stærðargráðu sem Vinnumálastofnun ætlaði að ganga í gegnum að við fáum skýringar á því hvað það er sem vakir fyrir fjárlaganefndinni og stjórnarmeirihlutanum. Við verðum að að fá upplýsingar um það.

Virðulegi forseti. Það er margt að ræða. Hvað varðar heilbrigðiskerfið og svokölluð komugjöld þykir mér það heldur hart. Ég hafði bundið vonir við að hæstv. ríkisstjórn mundi sjá að sér varðandi legugjöldin sem áttu ekki að skila það miklum peningum í ríkissjóð að það borgaði sig að kynna til sögunnar nýja tegund af gjaldi, í það minnsta ekki að mínu mati. Þegar ég lít yfir allt þetta mál stendur einhvern veginn alltaf eftir sú staðreynd að staða ríkissjóðs hefur batnað mjög mikið og mjög hratt eftir hrun. Það er að mínu mati algjörlega ótrúlegt. Ég hefði aldrei trúað því á sínum tíma að svona vel mundi ganga og þótt það sé fullt af vandamálum til staðar, gnægð af þeim, eru þau mjög lítil og væg miðað við það sem maður hefði haldið. Nú veit ég að mikið af fólki hefur flutt úr landi eftir hrun. Ég flutti sjálfur úr landi rétt eftir hrun og ekkert endilega af efnahagslegum ástæðum heldur var frekar leiðinlegt andrúmsloft hérna vegna þess að það ríkti nær eintóm bölsýni. Menn töluðu um tapaðan áratug, glataðan áratug. Það áttu ekki að vera nein takmörk fyrir því hversu slæmt ástandið gæti orðið og það voru í sjálfu sér voða lítil takmörk fyrir því þegar allt kemur til alls. Núna, einungis fimm árum seinna, lítur út fyrir, miðað við gengi síðustu hæstv. ríkisstjórnar í að minnka fjárlagahallann, að menn komi inn nokkuð nálægt núllinu. Við byrjuðum á 216 milljörðum kr. fyrir örfáum árum síðan og núna þótti ægilegur skandall að það yrðu um 30 milljarðar, sem það er almennt ef við tölum um stöðu ríkissjóðs, hallinn á ekki að vera 30 milljarðar en hann á enn síður að vera 216 milljarðar. Það er magnað að þetta hafi gengið svona vel. Ég hef haft ansi margar mjög barnalegar skoðanir í gegnum tíðina, enda var ég barn fyrir ekki svo löngu síðan. Ég trúði því alltaf að það þyrftu að skiptast á vinstri og hægri stjórn. Það þyrfti hægri til þess að laga fjárlagahallann og vinstri til að viðhalda félagslegum réttindum, heilbrigðiskerfi, menntakerfi og þvíumlíku. En ég verð að segja, eins og ég nefndi áðan í andsvari við annan hv. þingmann, að hægri maðurinn í mér og vinstri maðurinn í mér rífast mikið þessa dagana vegna þess að ég sé ekki betur en að hinni svokölluðu vinstri stjórn á síðasta kjörtímabili hafi gengið ótrúlega vel að minnka þennan halla, vissulega vonum framar, miðað við það sem ég taldi hægt á sínum tíma. Hér er margt að ræða, til að mynda desemberuppbótin. Mér skilst á hv. þm. Ögmundi Jónassyni að desemberuppbót hafi tíðkast frá hruni, í það minnsta. Ég verð að segja að eftir atkvæðagreiðsluna um það atriði stóð ég sjálfan mig að því í fyrsta skipti að vera raunverulega sorgmæddur. Ég var raunverulega sorgmæddur vegna þess að þetta hefði getað verið öðruvísi og það hefði verið svo fallegt. Það hefði verið fallegt ef einn hv. þingmaður stjórnarinnar eða stjórnarþingmaður hefði smellt á já og aðrir kannski fylgt í kjölfarið. Það hefði verið fallegt, ég hefði viljað sjá það. Því miður var það ekki svo en öll nótt er ekki úti enn, við sjáum hvað gerist í kjölfarið. Það er fleira sem mig langar að nefna en síðustu hæstv. ríkisstjórn og desemberuppbótina. Ég tók eftir því í breytingartillögum hv. fjárlaganefndar að gefið er rækilega í þegar kemur að Persónuvernd. Ef ég skil rétt voru fjárframlögin til Persónuverndar um 58,1 milljón árið 2012 og 60 milljónir 2013 og nú á að hækka framlagið um 28 miljónir sem er nær helmings aukning. Það gleður mig mjög mikið að sjá að það hafi gengið í gegn. Ég þakka hv. fjárlaganefnd fyrir þá tillögu og vænti þess að það gangi í gegn. Ég vil þó líka vekja athygli á því að það þurfti eiginlega að verða stórslys áður en þetta kom til. Ég varaði við því í ræðu minni 19. nóvember 2013 að það stefndi í óefni og væri í raun og veru komið í óefni þegar kemur að Persónuvernd vegna þess að við látum eftirlitshlutverkið sitja á hakanum. Við það tilefni vil ég nefna að það eru fleiri stofnanir sem þarf að sinna vel til þess að forðast stórslys eins og varð í Vodafone-málinu eða Vodafone-hneykslinu, og þá vil ég sérstaklega nefna Ríkisendurskoðun. Ég veit að á síðasta kjörtímabili varð trúnaðarbrestur milli Ríkisendurskoðunar og hv. fjárlaganefndar og ég veit að mikið er unnið í því að byggja upp trúnað aftur og sé ekki betur en að það sé að takast alveg sæmilega. Ég tek eftir því að í breytingartillögum hv. fjárlaganefndar er 25 milljónum bætt við sem er auðvitað skárra en ekkert en er hins vegar lítið af því sem Ríkisendurskoðun þarf. Ég man ekki alveg nákvæmlega hvað hún fær samkvæmt frumvarpinu, hvort það eru 430 milljónir, það eru um 400–500 milljónir og því ljóst að þótt tillagan um að hækka framlögin um 25 milljónir sé vissulega 25 milljónum meira er það hlutfallslega ekki mikið. Ég vil vekja hv. þingmenn til umhugsunar um að Ríkisendurskoðun telur sig í dag ekki geta haft eftirlit með gæðum hugbúnaðar og tölvubúnaðar hjá ríkinu, hún hafi ekki burði til þess. Auðvitað er ekkert hægt að ausa endalaust peningum í allar eftirlitsstofnanir, ég geri mér grein fyrir því. Ég vildi samt vekja máls á þessu því að meira þarf að gera áður en í frekara óefni stefnir. Að sjálfsögðu þarf alltaf meiri og meiri peninga hér og þar o.s.frv. Einnig langar mig að nefna eitt vegna þess að það hefur setið svolítið í mér og varðar hið margumtalaða veiðigjald, sem ég er persónulega orðinn hálfþreyttur á að ræða. Svo ég segi alveg eins og er hef ég ákveðinn skilning á því að þær upplýsingar hafi ekki legið fyrir sem voru nauðsynlegar til þess að rukka veiðigjaldið, en jafnvel ef ég sætti mig við þau rök finnst mér skrýtið að engin sýnileg vinna hafi verið lögð í að veita Fiskistofu eða Hagstofu þær heimildir sem þurfti til þess að safna þeim upplýsingum. Í Hagstofumálinu í sumar virtust voðalega lítil takmörk vera fyrir því hvaða upplýsingar máttu fara til Hagstofu. Mér þykir það hálfkaldhæðnislegt og benda til þess að ekki hafi verið neinn raunverulegur áhugi á því að laga þetta vandamál heldur fyrst og fremst á því að einfaldlega skera það af og henda því út í sjóinn, ef svo mætti að orði komast. Það er margt sem maður lærir við að standa í ríkisfjármálum. Eitt af því sem mér finnst alveg kostulegt og skil ekki hvernig í ósköpunum fólk sættir sig við varðar nefskattinn til Ríkisútvarpsins. Hann verður núna og á að vera 3,9 milljarðar eða það sem er rukkað í gegnum nefskatt - og þetta er mest óþolandi form skattlagningar sem til er, það tekur ekkert tillit til efnahags, tekur ekki tillit til þeirra þátta sem venjulega ákvarða skattlagningu, þ.e. tekna, neyslu og annars - en Ríkisútvarpið fær einungis 3,5 milljarða. Síðan stöndum við hér, hv. þingmenn og almenningur, og gagnrýnum Ríkisútvarpið mjög harðlega fyrir að þurfa að segja upp fullt af starfsfólki. Kannski er eitthvað að aðferðinni þar sem mætti gagnrýna en í raun og veru skil ég stjórn Ríkisútvarpsins mjög vel ef hún kastar ábyrgðinni á okkur á hinu háa Alþingi því að hér liggur ábyrgðin. Hér rukkum við landsmenn um 3,9 milljarða til þess að þeir fari í Ríkisútvarpið en síðan látum við einungis 3,5 milljarða í Ríkisútvarpið. Fyrir mér eru það hrein svik, það er óheiðarlegt. Ég hef ekki viljað kveða svo sterkt að orði í fyrri ræðum um efnið en ég geri það nú. Því meira sem ég hugsa um þetta því meira pirrandi finnst mér það vegna þess að þetta er svo augljóst, þetta er borðleggjandi, þetta er algjörlega gegnsætt og það rífst enginn um það. Það er enginn ágreiningur um að svona sé þetta, það virðist ekki einu sinni vera raunverulegur ágreiningur um að þetta beri að laga, það er meira um þögn úr öllum áttum nema þeirri um að þetta beri laga. Ég velti því fyrir mér hvort það verði ekki gert eða nefskatturinn alla vega lækkaður frekar en að við rukkum 3,9 milljarða en látum aðeins 3,5 til Ríkisútvarpsins. Það er einfaldlega ekki rökrétt og stenst enga skoðun. Það er fleira, það er mun fleira. Ég tók eftir öðru sem eru framlög Íslands til þróunaraðstoðar. Það er málefni sem má sjálfsagt ræða vítt og dreift en ég tók eftir því í greiningu í nefndaráliti að Ísland virðist hafa fengið meiri stuðning erlendis frá en Ísland leggur sjálft af mörkum. Mér finnst það alveg ótrúlegt. Stundum er Ísland kallað bananalýðveldi af svartsýnu fólki og mér þykir kostulegt að hátæknivædd þjóð sem á ekki í neinum teljandi vandræðum miðað við lönd sem þurfa í alvörunni á slíku fjármagni að halda hafi ekki manndóm í sér til þess að greiða að minnsta kosti jafn mikið út og hún hefur fengið. Ísland er ekkert þriðja heims ríki. Uppgangurinn hérna á 20. öld var auðvitað ótrúlegur og mér finnst við skulda heiminum. Mér finnst ótrúlega kaldhæðnislegt að við skulum eiga við hefðbundin vandamál að stríða þegar kemur að fjármálum, þ.e. hvað við ætlum að hafa háa skatta og hvar við ætlum að leggja út fé og slíkt, og höfum allan tímann verið að græða á þróunaraðstoð. Mér finnst það algjörlega „absúrd“ svo ég segi ekki meira. Jafnvel þótt það væri einungis til þess að friða samviskuna ættum við að gefa í í þessu, að minnsta kosti ættum við ekki að lækka framlagið. Mér skilst að framlagið lækki úr 0,26% af vergri landsframleiðslu í 0,21%, en við höfum skuldbundið okkur með alþjóðasamningum um að vera með það í 0,7%. Að lækka framlagið finnst mér fyrir neðan allar hellur, sérstaklega ef við höfum samið um að hafa það öðruvísi, að hafa það 0,7% af vergri landsframleiðslu. Kannski gætum við ekki hoppað upp í það sisvona og alveg strax, gott og vel, en við ættum í það minnsta ekki að lækka það heldur reyna að láta það halda sér, láta það ekki versna. Mér finnst að þegar skoðaðar eru tölur, einkum í fjármálum, sé ekki nóg að hugsa hver staðan sé núna heldur sé mikilvægt að spyrja í hvað stefni. Mér sýnist því miður stefna okkar í þróunaraðstoð vera í ranga átt, ekki í rétta átt. Ef hún væri alla vega á sama striki og væri ekki að fara lengra frá markmiðinu væri ekki ástæða til þess að eyða miklum tíma í það hér. Þetta minnir mig óneitanlega á það sem ég nefndi í upphafi ræðu minnar um hallann á ríkissjóði. Hann hefur skánað á hverju einasta ári frá hruni og þó nokkuð mikið, alveg merkilega mikið. Þess vegna hugguðu tölurnar mig svolítið. Þegar ég heyrði 30 milljarða halli fyrst fannst mér það heldur hart en það er skömminni skárra en 80 milljarða halli og hvað þá 216 milljarða halli. Ég sé ekki að í raun og veru eigi að víkja mikið frá þeirri stefnu sem var tekin hér á síðasta kjörtímabili. Eins og ég hef oft ítrekað í ræðu finnst mér ekki gott að vera kallaður ýmist vinstri maður eða hægri maður, en ég sé ekki betur út frá tölunum sem liggja fyrir framan mig en að þessi vinstri stjórn hafi gert nokkuð vel miðað við það sem hún fékk að spila úr, bara mjög vel. Það skiptir í raun og veru engu máli hvað okkur finnst um fræðilegar hugmyndir um það hvernig eigi að haga ríkisrekstrinum því að tölurnar tala sínu máli. Auðvitað voru þetta erfiðar ákvarðanir, í raun og veru alveg ómögulegar ákvarðanir og sérstaklega fyrir vinstri sinnað fólk sem vill kenna sig við aukin fjárframlög til heilbrigðiskerfisins. Ég vil þakka síðustu ríkisstjórn fyrir kjarkinn sem þurfti því að sama hvað fólki finnst um ákvarðanirnar þurfti kjark til að fara í þessar aðgerðir. Það er ömurlegt að þurft hafi að ráðast í þær en um leið er rétt að minnast á að árið 2013 var fyrsta árið sem ekki þurfti að skera niður í heilbrigðismálum. Það er alveg nýtt að ekki hafi þurft að skera niður í heilbrigðismálum frá hruni. Það er ekkert sjálfsagt að það sé hægt að stæra sig af því miðað við hvað gekk á hér með 216 milljarða kr. halla. Þegar við tölum um þennan 216 milljarða kr. halla er mikilvægt að við minnum okkur á hvaðan sá halli kemur. Hallinn er afleiðingin af hinu svokallaða hruni árið 2008. Ef við spyrjum okkur hvers vegna hrunið varð þá varð það í einu orði sagt vegna ábyrgðarleysis. Ég persónulega vil meina, þótt ég óttist pínulítið að móðga bæði þing og þjóð, að það sé öllum á Íslandi að kenna. Ég held að það sé þinginu að kenna, ég held að það sé fyrrverandi ríkisstjórn að kenna, ég held að það sé alþýðunni að kenna, ég held að það sé vinnumarkaðnum að kenna, bönkunum að kenna, öllum. Ég held að landið allt hafi hreinlega verið of ungt og vitlaust í fjármálum til þess að kunna að haga sér í samræmi við þær aðgerðir sem var farið í hér snemma á 21. öldinni og seint á þeirri síðustu, þ.e. einkavæðingu bankanna og hönnun peningakerfisins sem var hérna. Mér finnst óþægilegt að vera kallaður hægri maður eða vinstri maður eða að sá einfaldi ás sé notaður um þá mörgu og flóknu hluti sem þarf að taka tillit til þegar við tölum um ríkissjóð eða efnahaginn. Ef við ætlum að fara í einhverjar skotgrafir um vinstri og hægri eða hvort við viljum það sem er gott fyrir fólkið, hvort við viljum það sem er gott fyrir efnahaginn eða að atvinnulífið blómstri eru svo margar spurningar sem komast ekki inn á þennan ás og er einfaldlega ekki hægt að lýsa með af eða á, hægri eða vinstri, rautt eða blátt, upp og niður, svart eða hvítt, já eða nei. Það er ekki svona einfalt. Það er miklu fleira sem ákvarðar lögmæti og skynsemi á bak við hverja aðgerð en hvort hún telst til félagshyggju eða einstaklingshyggju, sem eru nota bene ekki eini sinni það nákvæm orð ef við ætlum að fara í hægri, vinstri vegna þess að það er til fullt af einstaklingssinnuðum vinstri mönnum og það er til fullt af félagssinnuðum hægri mönnum. Það fer eftir því hvað maður er að tala um hverju sinni og einkum og sér í lagi þegar kemur að peningakerfinu sem sá sem hér stendur stúderaði aðeins - nokkuð mikið reyndar - fyrir hrun. Ég sé mjög lítinn hægri eða vinstri vinkil á peningakerfinu og ég sé sömuleiðis litla umræðu um peningakerfið hér á þingi. Hvernig ætlum við að hafa peningakerfið? Mér heyrast allir sem tala um peningakerfið, með örfáum undantekningum, ýmist vera hugmyndasnauðir þegar kemur að því hvað beri að gera, hvernig þetta eigi að vera eða svokallaðir öfgamenn sem vilja kannski fara aftur í aðra staðla eða eitthvað því um líkt. Eftir stendur að ég hef í raun og veru aldrei heyrt talað um peningakerfið út frá hægri eða vinstri sjónarmiði. Það er kannski það gömul umræða að ég hef ekki rótað nógu langt aftur í söguna til þess að kynnast henni almennilega, en það er ekki spurning um hægri eða vinstri. Tökum eitt dæmi: Það að 13% vextir séu á Íslandi á meðan það eru 2 eða 3% vextir erlendis er ekki spurning um hægri eða vinstri heldur spurning um einfalda stærðfræði. Þetta átti að vera augljóst fyrir árið 2008 en var það ekki. Ég vil meina að það sé meðal annars vegna þess að hin hæstvirta íslenska þjóð er mjög ung þegar kemur að fjármálum. Við stofnuðum ekki hlutabréfamarkað fyrr 1985 eða 1986, mig minnir að það hafi verið um það leyti, og við kunnum ekki alveg að fara með þessi kerfi. Þeim mun mikilvægara er að við gleymum ekki eftirlitsstofnununum sem þó spyrja spurninga eins og: Er nógu mikið fjármagn á bak við þessa fjárfestingu til að hún standist? Farið þið eftir þessum og þessum reglum? Oft er ekkert mál að fara eftir reglunum svo lengi sem einhver nennir að spyrja. Oft þarf ekkert meira en að spyrja og þá kemur svarið mjög auðveldlega. Því miður gleymdist þetta fyrir hrun og að mínu mati er það ástæðan fyrir því að hér myndaðist bóluástand. Ég óttast að það gerist aftur ef við sofnum á verðinum og pössum ekki að eftirlitsstofnanir okkar á borð við Persónuvernd, Ríkisendurskoðun og umboðsmann Alþingis séu nógu sterkar til þess einfaldlega að spyrja spurninga, ekki einu sinni erfiðra spurninga, ekki einu sinni nýrra og hugmyndaríkra spurninga heldur klassískra og mjög dæmigerðra spurninga eins og: Er skynsamlegt að borga út 13% vexti af fjárfestingum sem byggja á 4% vöxtum? Nei, það er það ekki. Það er ekki hægri eða vinstri spurning, það er ekki spurning um verðmætamat, það er spurning um blákaldar tölur, það er spurning um stærðfræði. Það sama gildir þegar við tölum um Persónuvernd: Eru lykilorðin dulkóðuð? Það er ekki spurning um vænisýki, það er ekki spurning um öryggi. Þetta er einföld spurning og einfalt svar: Nei, þau eru ekki dulkóðuð. Þá dulkóðum við þau, ekkert mál. Það er ekkert mál að laga fullt af þessum vandamálum svo lengi sem spurninganna er spurt. En þeirra er ekki spurt ef við erum ekki með nógu mikið eftirlit. Þess vegna óttast ég ofboðslega mikið að fjárveitingar okkar, sérstaklega til Ríkisendurskoðunar, séu of lágar og geri það að verkum að við getum ekki forðast til dæmis annað hrun eða annað eins og gerðist fyrir skömmu síðan varðandi öryggiskerfi eins símafélags. Nú er tíminn liðinn þannig að ég lýk ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Mér fannst áhugavert hvernig hann velti fyrir sér allri þessari umræðu um hægri og vinstri pólitík. Það er alveg rétt sem hann segir, það fer svolítið eftir því í hvaða málum maður er. Ég er ýmist kölluð hægri krati eða kommi og það fer eftir því hver það er sem vill búa til stimpilinn og í hvaða umræðu maður er hverju sinni. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann - af því að það er heldur ekkert skrýtið þó að allt þetta sé komið á töluverða hreyfingu, hvað er hægri pólitík og hvað er vinstri pólitík þegar við erum með ríkisstjórn núna sem fer til dæmis þá leið að segja: Við ætlum að lækka skatta. Það á að víst vera svokölluð hægri pólitík en þeir segja þetta með því að lækka skatta á milliþrepið en koma svo með sjúklingaskatta, skatta á námsmenn, þ.e. hækkun á skráningargjöldum, sem á að nota til að fjármagna ríkissjóð, nefskatt á Ríkisútvarpið, sem er eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á, óháður tekjum og öllum tengingum við slíkt, er ein tala sem leggst þá þyngst á þá sem lægstar hafa tekjurnar hlutfallslega o.s.frv. Þá veltir maður fyrir sér: Hvar á ásnum er þessi pólitík? Þetta er orðið svolítið ruglingslegt. Menn segja: Já, við erum flokkur skattalækkunar. Og er það í einhverju formi en laumar inn skattahækkunum í formi ýmissa gjalda á hópa sem kannski síst skyldi. Þetta er því komið í töluverðan hring. Kannski hv. þingmaður lýsi því fyrir mér í svari sínu, ef hann nær því, hvaða skoðun hann hefur á þeim sjúklingagjöldum sem er verið að leggja til og hvort hann óttist ekki að þarna séum við að opna enn einn gluggann ofan í vasa þeirra sem síst skyldi.

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna, um hvar á ásnum þessi pólitík sé. Hvað varðar skattþrepið sérstaklega, miðþrepið á tekjuskattinum, þótti mér alltaf svolítið sérstakt að það væri á miðþrepinu en ekki alla vega á lægsta þrepinu vegna þess að það er svona hefðbundin hægri skattalækkun innan gæsalappa og það væri eitthvað sem ríkisstjórnin gæti þá kannski stært sig af en getur það eiginlega ekki því að hún varðar bara milli- og efri tekjur, sem mér finnst mjög skrýtið persónulega. Sömuleiðis fer hv. þingmaður réttilega inn á það, ég meina, getum við ekki kallað þetta skattlagningu, þær aðgerðir sem varða heilbrigðiskerfið? Vegna þess að auðvitað þurfa þessir peningar einhvers staðar að koma. Og þá er spurningin: Hvern eigum við að skattleggja? Er það ekki þannig að sjúklingar taka þátt í markaðnum? Þurfa ekki sjúklingar líka að versla inn hitt og þetta? Er þá ekki mikilvægt að lækka skatta eða gjöld á þá sama hvort það eru gjöld fyrir það að fá tekjur eða gjöld fyrir það leggjast inn á sjúkrahús? Lendir það ekki á sama stað hagfræðilega? Ég hefði haldið það. Þess vegna skil ég ekki alltaf alveg þessa lógík hjá svokölluðum hægri mönnum að lækka skatta eins og það séu trúarbrögð frekar en spurning um hvað sé skynsamlegast. Hv. þingmaður spurði mig um afstöðu mína gagnvart þessum gjöldum, ég á móti þeim og vil segja hvers vegna. Það er vegna þess að ég hélt í barnaskap mínum að það væri komið á hreint að við vildum hafa sterkt miðlægt heilbrigðiskerfi. Ef ég spyr menn úti í bæ: Hvers vegna erum við með ríki umfram það sem Bandaríkjastjórn er með? Þá segja þeir: Vegna þess að ég vil hafa almennilegt heilbrigðiskerfi. Mér finnst það algjörlega skýrt að þjóðin lítur á það sem algjört forgangsatriði þegar kemur að útgjöldum ríkissjóðs að heilbrigðiskerfið sé í góðu lagi. Þess vegna furða ég mig á því í raun og veru að gengið sé svona langt. Ég hef ekki meiri tíma en held kannski áfram í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Þetta er nefnilega dálítið áhugavert vegna þess að þarna akkúrat held ég að við séum oft með einhvern stimpil á ákveðnum stefnum en svo þegar á hólminn er komið er spurningin: Hvernig framfylgirðu þeim? Eins og í þessu tilfelli finnst mér það - jú, það er kannski ákveðin hægri pólitík í praxís þegar maður horfir í gegnum tíðina að skattleggja með þeim hætti að hæstu tekjurnar komi sem best út úr því. Og þannig er það í þessu tilfelli vegna þess að skattalækkunin - þó að ég sé ekki í sjálfu sér á móti henni á lægri hluta þrepsins, þá er þrepið mjög breitt - skilar sér ekki að fullu fyrr en í um 700 þús. kr. og það eru svo sannarlega ekki meðallaun, 700 þús. kr. Ég verð því að segja alveg eins og er að ég hef ekki verið alveg sátt við það, ég hefði kannski verið sátt við þá skattalækkun ef menn væru ekki á sama tíma að hækka gjöld á þá sem eru sannanlega undir 250 þús. kr. og fá ekki neitt út úr þessu. Horfum til dæmis á lífeyrisþega sem fær kannski um 200 þús. kr. í lífeyri á mánuði. Hann fær ekki skattalækkun, en líkur eru á að hann þurfi að nýta sér heilbrigðisþjónustuna og hugsanlega að leggjast inn á sjúkrahús og þá þarf hann að greiða sjúklingagjöld, hann borgar nefskattinn til RÚV í sömu upphæð og sá sem fær skattalækkunina í 700 þús. kr., sem þýðir í raun og veru að hann fær skattahækkun, þ.e. gjöld sem eiga að renna inn í ríkisreksturinn eru sótt til hans á meðan létt er af þeim sem eru í 700 þús. kr. Það er þetta ósamræmi sem angrar mig og þess vegna er ég að reyna að beina sjónum okkar að öllum þessum gjöldum og nefsköttum og öðru sem hv. þingmaður nefndi áðan, sem hafa gríðarlega mikil áhrif á tekjulága en miklu minni á tekjuháa á meðan menn eru síðan líka að létta sköttum af þeim í leiðinni, eins og t.d. okkur sem hér erum. 

Virðulegi forseti. Þetta er mjög áhugaverð umræða og mér þykir alveg kominn tími til að við ræðum aðeins þennan blessaða ás og sérstaklega þá í hverjum málaflokki fyrir sig vegna þess að eins og við höfum nú bæði nefnt, ég og hv. þingmaður, er ekki alltaf alveg ljóst hvort við erum að tala um eitthvað hægri sinnað eða vinstri sinnað. Það má svo sem alveg kalla þessar gjaldtökur hægri sinnaðar fyrir mér en ég skildi þetta aðeins öðruvísi. Ég skildi þetta þannig að hægrið vildi minnka útgjöldin og lækka tekjurnar og að vinstrið vildi hækka útgjöldin og hækka tekjurnar á móti.  Ef ég mundi kalla mig hægri mann bara svona til að hjálpa til í umræðunni, eða hvað svo sem það á að gera, þá er ég ekki viss um að ég yrði sáttur við það heldur ef ég tryði því að hér ætti ekki að vera sterkt heilbrigðiskerfi. Ég trúi því auðvitað ekki, ég tel að hér eigi að vera sterkt heilbrigðiskerfi og vil segja það fyrst ég er svona ofboðslegur pírati að það er svo sem ekki endilega mín afstaða, þess sem hér stendur, að ákvarða það heldur eru það ákvarðanir þeirra sem kjósa í landinu, nefnilega þjóðarinnar. Og aftur finnst mér frá lýðræðisvinkli vera svo mikilvægt að við stöndum vörð um heilbrigðiskerfið, af lýðræðisástæðum, burt séð frá því hvað okkur finnst um það í þessari pontu hvort þetta sé góð eða slæm hugmynd. Við ættum að spyrja þjóðina um gildismat hennar því að það er þaðan sem við fáum valdið. Ég hef sagt stundum að mér finnist varla taka því að fara í einhverjar skoðanakannanir á þessu vegna þess að gildismatið er skýrt og vilji þjóðarinnar er algjörlega skýr í málinu. En ég furða mig á þessum gjöldum og vildi helst að þau færu og ég ætla bara að skora á hæstv. ríkisstjórn að endurskoða þessa hugmynd alfarið, bæði komugjöldin og legugjöldin.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ágætisræðu og þessar umræður um hægri og vinstri. Mér fannst hann eiginlega skilgreina þetta ágætlega í upphafi þegar hann fór að tala um að hann teldi að hægrið væru þeir sem kynnu að fara með peningana og vinstrið væri það sem þyrfti til þess að passa félagslega vinkilinn. Þetta hefur jú verið mýtan sem hann svo sjálfur kannski vitnaði til að hefði ekki alveg gengið eftir þegar hann fór að tala um það sem við okkur blasti fyrir rúmum fjórum árum, þ.e. þeim mikla halla sem þjóðin stóð frammi fyrir. Og svona til að hafa sagt það í umræðunni þá er hallinn í dag 5% miðað við það sem hann var fyrir fjórum árum. Ég held því að vinstrið hafi alveg sannað að það getur bæði farið með peninga og raðað í þágu velferðar. Mér heyrðist þingmaðurinn vera eiginlega kominn í þann farveg þegar skilgreiningunni lauk, alla vega á þeim tímapunkti. Mig langaði aðeins að ræða við hann um Persónuvernd af því að honum hefur verið mjög umhugað um hana og talað mikið fyrir persónuvernd. Við erum sammála um að það var ánægjuefni að framlögin til stofnunarinnar skyldu verða aukin aftur frá því sem gert hafði verið ráð fyrir. En eins og hann kom aðeins inn á eru aðrar stofnanir sem fá hins vegar ekki framlag sem þær telja sig kannski þurfa til að sinna þessu starfi. Svo er það Bankasýslan og mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að hún geti sinnt því starfi sem henni er ætlað miðað við 50 millj. kr. niðurskurð. Miðað við það sem henni er ætlað telur maður kannski að það geti verið mjög snúið.

Virðulegi forseti. Já, ég veit ekki hvort ég eigi að snúa mér yfir í vinstrimannahlutverkið núna eða hvað, ef það þóknast þinginu í þessari ræðu. En það má kalla mig það sem fólki sýnist, ég er nú vanur því. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, það eru fleiri stofnanir en Persónuvernd sem þurfa nauðsynlega á fé að halda og nefnir hv. þingmaður sérstaklega Bankasýsluna. Það er alla vega brýnt að mínu mati að skera ekki niður í þeim stofnunum sem eru til þess fallnar að veita bankakerfinu svolítið aðhald, vegna þess að það er jú sennilega það eftirlitshlutverk sem hefur klikkað hvað mest, þori ég næstum því að fullyrða, í íslenskri sögu, og vissulega á 21. öldinni, það er engin spurning. Nú áttu svo ofboðslega dramatískir hlutir sér stað á 20. öldinni að ég þori ekki alveg að fullyrða um hana en vissulega fer þetta í sögubækur og ég held að hrunið 2008 verði í framtíðinni - ef það er ekki orðið það nú þegar - að skólabókardæmi um hvað gerist þegar eftirlitið er látið sitja á hakanum. Ég kannast svolítið við eitt úr hugbúnaðargerðinni sem ég hef gagnrýnt og það er að okkur vantar meiri tíma til þess að huga að öryggi. Það kemur viðskiptavinur og hann er með hina og þessa kröfuna, við uppfyllum þær kröfur en tökum eftir því að það er eitthvert öryggisvandamál sem við þurfum að eiga við. En það er ekkert búið að setja neina tíma á það og þá fer verkefnið auðvitað fram úr kostnaðaráætlun, vegna þess að fólk sér ekki fyrir fram hvaða peningar fari í að leysa þetta. Ef ég segi við viðskiptavininn að hann þurfi að eyða 30 klukkustundum í að bæta öryggið þá spyr hann sig ekki að því: Hvað væri það versta sem gæti gerst eða hvað er líklegt að gerist? Hann spyr: Hvernig græði ég peninga á því? Það er kolröng spurning. Ef við hefðum árið 2005 spurt okkur að því: Í hvað eiga peningar til Fjármálaeftirlitsins að fara? Og einhver hefði sagt: Ja, það gæti forðað okkur frá gjaldþroti þjóðarinnar, þá hefði það ekki hljómað sérstaklega trúverðugt í þá daga, vegna þess að maður sér ekki framtíðina fyrir. Það er þess vegna sem það er svo mikilvægt að svona eftirlitsstofnanir séu í góðu lagi, alltaf.

Virðulegi forseti. Þetta eru skemmtilegar spekúlasjónir. Mig langar til að spyrja, af því að hv. þingmaður var í andsvari við annan þingmann og ræddi lækkunina á millistigið í skattinum, tekjuskattinum, hvort hann sé hlynntur þrepaskiptu skattkerfi. Hér hefur verið boðað að frá því verði fallið, a.m.k. í þeirri mynd sem það er í dag. Við vinstri menn höfum talið að þrepaskipt skattkerfi sé til þess að jafna stöðu fólks í samfélaginu. Mig langar líka til þess að spyrja þingmanninn eftir því hvort hann hafi sett sig eitthvað inn í þær fyrirhuguðu aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur boðað varðandi skuldamálin. Margir hafa tjáð sig undanfarið um þessi mál, m.a. Lars Christensen hjá Danske bank, sem hefur nú ekki haft skoðanir sem þóknast öllum. Hann segir með leyfi forseta: „That was true when everything was booming in Iceland. Then nobody was willing to look ahead. Thats also true today, whereas politicians seem to be eager to send checks to everybody to ensure their popularity 

Forseti vill minna á að þingmálið er íslenska.

Tilvitnun lýkur.  Er þingmaðurinn sammála því sem hér kemur fram? Það hefur jú verið töluverður ágreiningur fyrir kosningar, þegar þessi mál eru rædd, um í hvað peningarnir ættu að fara. Við töldum að það gæti stefnt í óefni ef þetta yrði að veruleika, þ.e. það sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa ætlað gera, þrátt fyrir að þeir hafi svo vissulega lagt fram hógværari tillögur en þeir boðuðu í aðdraganda kosninga.

Virðulegi forseti. Sú var tíðin að ég var ægilega mikið á móti þrepaskiptu skattkerfi og þegar talað er um skattkerfi er alltaf sagt að þeir sem þéna meira eigi að borga meira og ég sé ekki betur en að allir séu sammála því. Svo er kannski spurning hvort það eigi ekki að vera sama prósenta fyrir alla. Síðan vex maður úr grasi og þroskast aðeins og maður lærir það fyrr eða síðar að svona kerfi þar sem er bara eitt skattþrep eru ekki það algeng og t.d. í Bandaríkjunum eru sjö þrep í tekjuskattskerfinu, og seint fer maður nú að kalla Bandaríkin háttvirt einhverja sósíalistaparadís. Af fordæmum í heiminum þykir mér augljóst að þetta er alla vega eðlilegt. Sömuleiðis get ég sagt að ég hef yfirleitt verið millitekjumaður sem forritari og ég hef aldrei séð neina ástæðu til þess að grenja yfir einhverri örlítið hærri prósentu sem þar að auki leggst bara ofan á tekjur sem fara yfir ákveðin mörk. Mér hefur aldrei þótt ástæða til að grenja yfir því og furða mig í raun og veru stundum á því hvernig fólki getur fundist þetta sérstaklega mikilvægt, hvort það borgi 40% eða 46% þegar það er þó með nógu miklar tekjur til þess að bæta það upp. Vill maður ekki leggja eitthvað til samfélagsins? Það er það sem ég spyr mig oft að. Hvað varðar skuldamálin - nú brann ég alveg á tíma - og það sem Lars Christensen sagði, þá er ástæða fyrir því að við píratar lofuðum ekki svona skuldalækkunum í kosningabaráttunni. Það var vegna þess að við sáum ekki fram á hvernig væri hægt að gera það með skynsamlegum hætti. Nú hef ég séð þessar hugmyndir og það eina sem ég vil í rauninni segja um þessi skuldamál er að ég vona að aðgerðirnar heppnist vel. Ef ég væri einráður - sem ég vona að ég verði aldrei eða neinn annar ef út í það er farið - hefði ég sett á svona bankaskatt og ég hefði notað hann til að borga niður skuldir ríkissjóðs vegna þess að ég tel það vera eitt af mikilvægustu málefnunum. Ef þessir ægilega miklu peningar eiga að koma þaðan þá held ég að það væri hægt að nota þá í það, ég held að það væri skynsamlegra. Að sama skapi hef ég lofað, eða ekki lofað heldur hef ég sagt að ég mun ekki standa í vegi fyrir þessum aðgerðum og því er ekkert eftir nema að bíða og vona.