Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Páll Þorbjörnsson) Það er í sjálfu sér óþarft að hafa langa framsögu fyrir þessu frv., því þetta mál hefir verið rætt hér á undanförnum þingum, og það hefir berlega komið í ljós, hvað menn telja dragnótaveiðinni til gildis. - Aðalinntak þessa frv. okkar er það, að við viljum fá breytt að nokkru þeim tíma, sem ákveðið er í l., að dragnótaveiðar megi stunda innan landhelgi. Í l., sem um þetta fjalla, er svo ákveðið, að á tímabilinu frá 1. jan.-31. ág. ár hvert megi ekki veiða með dragnót í landhelgi. En frv. okkar fer fram á að breyta þessu þannig, að bannað verði að veiða innan landhelgi á tímabilinu frá 1. jan.-15. júní ár hvert, sem sé að veiðitíminn verði lengdur frá 15. júní -31. ág. Auk þess höfum við flm. lagt til í þessu frv. okkar, að 8. gr.l. um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi verði felld niður. Hún felur það í sér, að ef héraðsstjórnir óska, þá sé heimild til þess að banna dragnótaveiðar frekar heldur en 1. gr.l. heimilar. Eins og öllum er kunnugt, þá er það svo, að með hverju árinu, sem liður, þrengist um markað okkar fyrir ísvarinn fisk bæði í Þýzkalandi og Englandi, og er því afarnauðsynlegt að flytja á þennan markað einungis verðmætasta fiskinn. En eins og kunnugt er, þá er sá fiskur, sem aflað er með dragnót, sá verðmætasti fiskur, sem aflast við strendur landsins. Og þó landhelgin sé friðuð, þá skjótast þangað inn bæði innlendir og erlendir veiðiþjófar og grípa þennan dýrmæta fisk og flytja á erlendan markað. Hinsvegar er því haldið fram af fiskifræðingum og þeim, sem bezt hafa vit á þessum efnum, að það sé fjarri því, að dragnót spilli öðrum veiðiskap eða að hún geti talizt sérstaklega hættulegt veiðarfæri. Þar við bætist svo það, að nú á þessum tímum, þegar mjög er að því stefnt að draga úr öllum kostnaði við veiðiskap, og þá sérstaklega þeim kostnaði, sem liggur í vörum, sem kaupa þarf frá útlöndum, þá ætti það að vera kappsmál að hlynna að þeim veiðiskap, sem er ódýrastur, en eins og allir vita, er dragnótin það ódýrasta veiðarfæri, sem hægt er að nota. Það vill nú svo einkennilega til, að ef maður lítur yfir nokkur undanfarin ár og athugar þá andstöðu, sem dragnótin hefir sætt úr ýmsum byggðarlögum, þá rekur maður sig áþreifanlega á það, að þar, sem menn hafa ekki átt þetta veiðarfæri, hefir andstaðan gegn því verið mest. En þess eru dæmi, að á skömmum tíma hafi gerbreytzt hugsunarháttur manna í ýmsum byggðarlögum einmitt við það, að einn eða fleiri menn hafa tekið sig fram um að ná sér í þetta veiðarfæri og nota það til veiða. Ég hygg, að af þessu megi í raun og veru sjá, að það er einungis ókunnugleiki og gömul hjátrú, sem hefir skapað þessa miklu andúð, sem þessi veiðiskapur hefir átt að sæta. Ég vildi mega vænta þess, að þetta mál mæti meiri skilningi nú hér á þingi heldur en það hefir mætt að undanförnu. - Mun ég svo ekki hafa þessa framsögu lengri, en óska þess, að málinn verði að lokinni þessari umr. vísað til sjútvn.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hv. fyrri flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, sagði, að það væri í rauninni óþarft að tala um þetta mál. Ég get tekið undir það með honum, að það, sem hann sagði um málið, var óþarft, og miklu betur látið ósagt. En svo óþarft sem það er, þá er ennþá óþarfara að flytja slíkt frv. sem þetta, því ég býst við, að hv.flm. þessa frv. séu ekki svo skyni skroppnir, að þeim detti í hug, að þeir fái því framgengt hér á þingi, að felld verði niður ákvæði í núgildandi 1. um þetta efni, sem heimila héraðsstjórnum að gera þær samþykktir hjá sér að banna dragnótaveiði í landhelgi frekar en 1. gr.l. heimilar. Þessar samþykktir hafa verið gerðar á mörgum stöðum hér á landi og eru vitanlega byggðar upp af samhuga samtökum þeirra manna, sem eiga lífsuppeldi sitt undir aflabrögðum á sjónum. Og það, að flm. þessa frv. ætla sér að knésetja gersamlega margra ára reynslu þessara manna, nær vitanlega ekki nokkurri átt, og þingið mun við afgreiðslu þessa máls sýna þeim, hvílík fjarstæða flutningur þessa frv. er. Hin hlið þessa máls, um að lengja tímann, sem leyfilegt sé að veiða með dragnót innan landhelgi, þar sem það er ekki bannað með héraðssamþykktum, er fyrst og fremst gerð fyrir Dani, því það, sem hefir verið því til fyrirstöðu, að þeir hafa ekki notað sér meira heldur en raun er á slíka veiði hér við land, er vitanlega það, að þeir hafa ekki haft leyfi til að vera hér yfir sumarmánuðina. Það er ekki fyrr en farið er að halla sumri og veður er farið að versna, að þeir mega koma inn í landhelgina. Af þessum sökum er það, að sá floti, sem þeir hafa sent hingað til dragnótaveiða, er ekki nema lítill brothluti af þeim flota, sem þeir mundu hafa sent, ef þeim hefði staðið opið að stunda þessar veiðar yfir sumarmánuðina, eins og þetta frv. mun hafa í för með sér. - Ég skal ekki segja, hver hugur manna er nú til þess að fara að bæta aðstöðu Dana, sem skv. sambandslögunum, meðan þau gilda, hafa jafnan rétt til atvinnurekstrar hér á landi og í landhelgi við íslenzka ríkisborgara. En ég hefði búizt við því, að í samræmi við það álit, sem komið hefir fram á þingi, að sjálfsagt væri á sínum tíma að segja upp sambandinu við Dani, myndu menn vilja gera sem minnst úr þessu hættulega ákvæði, að þeir hefðu jafnan rétt til atvinnurekstrar hér á landi við íslenzka ríkisborgara. En að Dönum sé á þennan hátt beinlínis rétt höndin til að auka atvinnurekstrarmöguleika sína hér við land, þykir mér ótrúlegt að verði ofan á hér á þingi. Það er líka alkunnugt, að Danir, sem eru miklir dragnótaveiðimenn, hafa lengi stundað slíkar veiðar við strendur Danmerkur, og þar hefir orðið sama reynslan og hér. Þeir hafa orðið að setja svipaða löggjöf hjá sér og banna veiðar með dragnót á vissum stæðum, nema á ákveðnum tímum árs, og hafa veitt viðkomandi héraðsstjórnum heimild til þess að loka fyrir þessa veiði á sumum tímum árs. - Þetta mundi því ýta undir Dani að leita frekar hingað til Íslands, ef þeir hefðu leyfi til slíkrar veiði á þeim tíma, sem þeim væri mögulegt veðráttunnar vegna að stunda veiðar hér við land. Ég vildi nú aðeins vekja athygli á þessum tveimur atriðum þessa frv., til þess að sýna fram á þegar í upphafi, hvaða óskaplega fjarstæðu hér er verið að fara fram á með flutningi þessa máls. Í fyrsta lagi að ætla að tak, af héraðsstjórnunum allt það leyfi, sem þær hafa haft til þess að verja sig fyrir ágengni innlendra og útlendra manna inni á grynnstu miðum, og í öðru lagi að ætla að fara að opna landhelgina þannig fyrir Dönum og gera þeim á þann veg hægra fyrir að nota þau atvinnurekstrarskilyrði, sem þeir hafa hér til jafns við okkur Íslendinga sjálfa eftir sambandslögunum. Ég vil grípa það tækifæri, sem gefst við flutning þessa frv., til þess að leiðrétta leiðinleg mistök, sem orðið hafa hjá Alþingi á tveimur síðustu árum, þar sem nokkuð hafa verið skert ákvæði l. um bann gegn dragnótaveiðum að því er snertir viss svæði hér við suðurströndina. Alþingi er nú með flutningi þessa frv. gefið tækifæri til þess að lagfæra þetta á auðveldan hátt, ef það vill snúa frv. upp í það form, sem brtt. mínar fara fram á. Ég ætla ekkert að fara út í að ræða þær að svo stöddu; það tilheyrir 2. og 3. umr. En ég vænti, að sú n., sem að sjálfsögðu fær málið til meðferðar, taki mínar tillögur til athugunar jafnhliða frumvarpinu sjálfu.

Flm. (Páll Þorbjörnsson) Ég hygg, að hv.þm. Borgf. hafi hafið mál sitt á því að segja, að það væri óþarft að flytja þetta mál. Ég veit ekki, með hvaða rétti hann getur haft þessi orð um flutning þessa frv., þar sem honum engu síður en öðrum eru kunnugar þær háværu raddir og fjölmennu, sem á hverju ári koma fram svo að segja úr öllum landshlutum um að rýmka ákvæði þessara laga, sem hér er um að ræða. Honum er fullvel kunnugt, að t. d. hér við Faxaflóa mun það ekki vera nema í einum hreppi, sem andstaða er veruleg gegn dragnótaveiðum, og það er vitað, að sú andstaða er runnin frá einum manni, sem hefir þau áhrif á sveitunga sína, að þeir standa með honum í þessu máli. Í næstu sveit, þar sem aðstæður virðast vera mjög líkar, er langt frá því, að meiri hluti sé fylgjandi banni gegn dragnótaveiðum. Þá minntist hv.þm. á, að lenging veiðitímans væri fyrst og fremst gerð fyrir Dani. Vildi hann halda fram, að takmarkanirnar á veiðitímanum, hvað seint á sumrinu mætti byrja veiðarnar, yrði til þess að hamla Dönum frá því að stunda veiðar hér við land. Þessi skoðun hygg ég, að hafi ekki við mikið að styðjast. Maður veit, að þau skip, sem Danir hafa haft hér við land til dragnótaveiða, hafa ekki fráfælzt veiðarnar svo mjög, þó þau mættu ekki byrja fyrr en að áliðnu sumri, enda höfum við dæmi þess, að íslenzkir bátar af sömu stærð hafa siglt út til Englands með afla sinn eftir 1. sept. Sú skoðun hv.þm. Borgf., að það beri að ganga á rétt Íslendinga sjálfra og standa á móti nauðsynlegum umbótum á sviði fiskveiðanna vegna þess, að Danir kunni að geta notið einhvers góðs af þeim, hygg ég, að geti ekki orðið til þess að tefja þetta mál. Þá sneri hv.þm. að því, sem mér skildist hann telja aðalagnúann á þessu frv., að með því væru sveitarstjórnirnar sviptar valdinu til þess að koma á héraðsbönnum gegn dragnótaveiði. Nú er þó vitanlegt, eins og ég gat um í framsöguræðu minni, að komið hefir fyrir nú að undanförnu, að í þeim byggðarlögum, þar sem verið hefir ákveðinn vilji fyrir því á einum tíma að setja á héraðabönn, hefir sú breyt. orðið á einu eða tveimur árum eftir að menn fóru að kynnast þessum veiðarfærum, að menn hafa óskað eftir að mega veiða á þeim tíma, sem heimilað hefir verið að banna veiðarnar. Ef maður lítur aftur í tímann, rekur maður sig oft á þennan gamla draug, sem hv.þm. Borgf. er nú að vekja upp. Menn standa á móti öllum umbótum, hvort sem er á sviði fiskveiðanna eða annars. Hv. þm. er kunnugt, hve mikilli andstöðu mætti hér í fyrstu að nota þorskanet og jafnvel línur. Hverjum mundi detta slíkt í hug nú? Honum er kunnugt um andstöðuna, sem síminn mætti hér á landi, og sú skoðun kom fram a. m. k. í Englandi, þegar járnbrautirnar komu fyrst til sögunnar, að þær áttu að vera stórhættulegar fyrir búpening manna. Hver vildi gerast forsvarsmaður þessara skoðana nú á tímum? Ég hygg, að sama verði uppi á teningnum innan skamms tíma að því er dragnótaveiðarnar snertir, að þeir menn, sem ennþá eru svo svartsýnir að bannfæra þær, verði þess fýsandi að fá þeim bönnum aflétt, sem þeir hafa komið á.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég skal aðeins drepa á tvö atriði, sem fram komu hjá síðasta ræðumanni. Annað var það, að alltaf væru að koma fram háværari og háværari kröfur um að opna viðar fyrir dragnótaveiðunum heldur en verið hefði. Þetta er nefnilega gersamlega öfugt. Hv. þm. snýr hér sannleikanum við, því á síðustu árum hafa verið gerðar fjöldamargar héraðssamþykktir, sem banna dragnótaveiðar á sérstökum svæðum. Þróunin í þessu efni miðar því gersamlega í aðra átt heldur en hv.þm. vill vera láta. Hvað snertir afstöðu Dana vil ég benda á það, að Danir hafa mjög klifað á því við íslenzk stjórnarvöld, að með þeim takmörkunum á heimild til dragnótaveiða, sem nú væru í lögum, væri jafnréttisákvæðið að þessu leyti gert að engu. Ég býst við, að þessar raddir hafi borizt til eyrna hv.þm. og hitt þar fyrir betri hljómgrunn heldur en hjá Alþingi að undanförnu. Því það hefir aldrei viljað láta undan ásælni Dana hér við land. Um þann gamla draug, sem hv.þm. var að tala um í sambandi við járnbrautir o. fl., er það að segja, að það er harla langt seilzt, þegar hv.þm. fer að draga símamál og járnbrautir og háskasemi þeirra fyrir stórgripi í Englandi inn í þetta mál hér. Það sýnir aðeins fátækt hans og vesaldóm í því að verja þetta mál með rökum, sem snertir það sjálft. Þetta er því alger uppgjöf frá hendi hv.þm. við að standa við þessar till. sínar, og Alþingi ætti sem allra fyrst að gera hans þrautastundir í því efni sem fæstar og minnstar.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Ég hefði vænzt þess, sérstaklega þar sem hv.þm. Borgf. er búinn að flytja ýtarlegar brtt. við þetta frv., að þá fengi það að fara til n. og till.hv.þm. Borgf. fengju þannig þá eldskírn, sem ég álít, að þær þurfi að fá. En af því að sá hiti hefir nú hlaupið í hv.þm. Borgf., að hann virðist hafa gleymt till. sínum og vilja láta fella frv. strax, þá þykir mér við eiga, sem annar flm. frv., að fara um það nokkrum orðum. Það eru tvö aðalatriði, sem mér finnst, að hafi komið fram hjá hv.þm. og alltaf koma fram í sambandi við þetta mál. Það er afstaðan til Dana annarsvegar, að það sé verið að greiða fyrir þeim með rýmkun á banni gegn dragnótaveiðum, og hinsvegar þvílíkur háski þetta geti verið fyrir smáútgerðina. Hvað fyrra atriðinu viðvíkur, þá sé ég ekki, að það hafi við mikið að styðjast, því það er vitanlegt, að Danir halda þegar uppi allstórum flota veiðiskipa hér við land, bæði þá mánuði, sem heimilt er að veiða í landhelgi, og þegar það er ekki heimilt. Þeirra innflutningur til Englands er takmarkaður eins og okkar, og er erfitt að auka veiðina, ef slíkar takmarkanir haldast. Ég get því ekki séð, að það sé mikil ástæða gegn þessu máli, að með því sé verið að gera Dönum léttara fyrir með veiðiskap hér við land. Hin ástæðan, að dragnótaveiðarnar spilli svo mjög fyrir öðrum veiðiskap, og þá líklega helzt línuveiði á smábáta, er atriði, sem fiskifræðingar nú a. m. k. halda fram, að hafi ekki við neitt að styðjast, og ýmsir skynbærir menn víðsvegar um land láta í ljós þá skoðun, að þar, sem dragnótaveiðar hafa verið stundaðar, sé ekki hægt að merkja, að annar afli sé neitt minni en áður var. En mér finnst, að það hafi ekki enn komið fram í þessu máli, sem að mínum dómi er aðalatriði, að það er bókstaflega ekki hægt að halda uppi þessum lögum. Eftir því sem fleiri bátar fá tækifæri til þess að stunda dragnótaveiðar, verða þau meira og meira brotin án þess að hægt sé að koma fram sektum eða öðrum refsiákvæðum. Það er kunnugt, að hér við Faxaflóa var farin fyrir nokkrum árum herferð inn í landhelgina af mörgum bátum samtímis. þeir voru teknir og sektaðir, en ég efast um, að nokkur þeirra hafi borgað seklina. Mér er sagt, að slíkar sektir séu í flestum tilfellum gefnar eftir, enda eru þær svo háar, að bátarnir hrökkva ekki einu sinni fyrir þeim við fyrsta brot. Ég sé því ekki annað en grundvöllurinn undir þeim samþykktum um héraðabönn, sem heimilaðar hafa verið, sé horfinn burtu, og geta því slík ákvæði orðið okkur hættuleg á sama hátt og bannlögin voru á sínum tíma, vegna þess að lítið var farið eftir ákvæðum, sem þar giltu. Þetta eru bannlög á sinn sviði, sem brotin eru stórkostlega, og sektirnar fást ekki inn. Það virðist ekki spilla annari veiði, þó notaðar séu dragnætur, en hinsvegar getur það gefið mönnum talsvert í aðra hönd, þar sem það fyrirkomulag er, að togararnir kaupa aflann til útflutnings. Frá sónarmiði þjóðarheildarinnar geta slíkar veiðar hæft afkomuna, því aflinn er verðmeiri heldur en annar fiskur og eykur þannig fjármagnið, sem við fáum að selja fyrir í útlöndum. Þar við bætist, að þessi héraðabönn geta ekki byggzt á neinni verulegri sanngirni. Útgerð landsmanna er, eins og menn vita, aðallega samansöfnuð í kaupstöðum og kauptúnum, sem hafa yfir sáralitlu af strandlengjunni að ráða; hún er í höndum sveitabænda, sem varla nokkra útgerð reka. Það eru aðeins bændurnir, sem búa úti við sjóinn, sem róa á litlum bátum fram frá bæjum sínum. Allur þorri sveitabænda er hindraður frá að stunda veiðiskap, - og því þá að hindra aðra í að notfæra sér miðin með dragnótum, þegar sýnt er, að það spillir ekki annari veiði á nokkurn hátt, en getur hinsvegar stutt útgerðina í bæjunum og aukið útflutningsmagn landsmanna að því er verðmæti snertir? - Ég ætla svo ekki að hafa þetta lengra, en skora á hv.þm. Borgf. að greiða atkv. með frv. til 2. umr. og sjá til, hvort ekki verður hægt að taka till. hans til greina að einhverju leyti.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég hefi ekki látið mig þetta mál miklu skipta, þegar það hefir verið til umr. hér á Alþingi. En það eru fullyrðingar hv. 6. landsk., sem koma mér til þess að segja nokkur orð. Hann sló því föstu sem sönnuðu máli, að dragnótaveiðarnar drægju ekki úr annari veiði. Nokkur undanfarin ár hefir danskt skip verið að dragnótaveiðum seinni hluta sumars og haust á Miðfirði inni undir botni og uppi í landsteinum. Hvort sem það er nú tilviljun eða eigi, þá hefir síðan þessi veiði byrjaði þarna svo að segja tekið fyrir þann fiskafla, sem þarna var áður einmitt á þessum sama tíma. T. d. í sumar seinni part sláttar þóttust útvegsbændur þarna út með firðinum verða þess varir, að talsverður fiskur væri kominn í fjörðinn. Heyannir hindruðu þá frá veiðum þá í svipinn, en þegar þær voru úti og grípa átti upp fiskinn, brá svo við, að ekkert fékkst. Þá var þessi danski bátur búinn að skarka í firðinum og veiða talsvert af kola, en sennilega drepa meira af öðrum fiski, sem steypt var fyrir borð, því þorsk hirða þeir eigi, en eitthvað lítilsháttar af ýsu. Ég er eigi svo fróður að vita, hvort það getur spillt afla, að fiskurinn, sem drepinn hefir verið, liggur í botninum, eða hvort fiskurinn helzt ekki við þar, sem dragnótin er notuð, en hitt er staðreynd, að fiskaflinn hefir þorrið á þessum stöðvum. Það hefir ekki enn komið fyrir sýslunefnd Vestur-Húnavatnssýslu að fá þetta svaði friðlýst, en ég get fullyrt, að farið er að undirbúa að fá samþykkt í þá átt einmitt á næsta sýslufundi, því þeir, sem hlut eiga að máli, þykjast orðnir sannfærðir um, að þarna sé um veiðispjöll að ræða, og það mun verða gert allt, sem unnt er, til þess að vernda hag þeirra. Það eru fleiri en þeir bændur, sem fiskveiðarnar stunda, er hér hafa hagsmuna að gæta. Allir, sem búa í sveitunum upp af, hafa hagsmuni af því, að eitthvað veiðist hjá sjávarbændunum, til þess að þeir geti fengið fisk til heimilisnota á hagkvæman hátt. Það er ekki svo lítið hagsmunaatriði fyrir þá, sem ekkert hafa að gera að haustönnunum loknum, að þeir geti þá farið á sjó og fiskað til heimilisnota handa sér og nágrönnum sínum. Ég verð því að segja um þá reynslu, sem talað hefir verið um í sambandi við þetta mál, að þar sýnist sitt hverjum. Hvað snertir reynslu manna þarna fyrir norðan, þá fellur hún öll í þann farveg að styrkja þá skoðun, að dragnótaveiðarnar spilli annari veiði í sjónum. Ég mun því beita mínu atkv. biklaust í þá átt að hindra allt, sem gera á til þess að draga úr valdi sveitarfélaganna til þess að vernda fiskimið sín í þessu efni. Finnst mér ég hafa þar full rök að mæla, þar sem reynslan, sem venjulega er ólygnust, hefir hjá okkur bent til þess, að þessi veiðiaðferð hafi spillt fyrir öðrum fiskveiðum. Það má líka benda á annað, sem í þessu sambandi er athugavert. Áður en umrædd dragnótaveiði hófst á Miðfirði, mátti ganga að því vísu, að seinni partinn í september og fram í miðjan nóvember væri a. m. k. nægileg síldveiði til beitu á firðinum, en nú hefir síldar ekki orðið þar vart tvö til þrjú síðustu árin, einmitt á þessum tíma, sem áður var mest af henni. Ég man eftir því ein tvö haust ekki fyrir löngu, að nægileg síldveiði var á Miðfirði og út af honum eftir að öll síld var horfin annarsstaðar. Þá voru stundum 30 skip þar að veiðum í einu. Sum þeirra lögðu afla sinn upp á Hvammstanga, og barst þar í land ekki svo hundruðum, heldur svo þúsundum tunna skipti. Hafði héraðið ekki svo litlar tekjur af því að fá þessa síld þarna á land til frystingar. Ég skal nú ekki beinlínis segja, að síldarleysið á þessum slóðum undanfarin haust sé dragnótaveiðinni að kenna, en einkennilegt er það, að þarna ber að sama brunni, - síldin hvarf á þessum tíma árs, einmitt eftir að byrjað var að stunda dragnótaveiðarnar þarna inni í firði. Og ég veit, að allir, sem fiskveiðar og síldveiðar stunda, líta mjög miklu hornauga til þessa manns, sem ár eftir ár upp á síðkastið kemur til þess að fiska með dragnót þarna inni á firðinum.