Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér fyrir hönd landbn. að minnast hér á brtt., sem landbn. flutti við frv., þegar hún hafði það til meðferðar við 2. umr. Þá varð það að samkomulagi að taka aftur eina till. n., brtt. við 4. gr. Það var gert með það fyrir augum, að líklegt þótti, að samkomulag næðist um breytingu á þessu með því að breyta till. nokkuð. Nú hefur n. tekið þetta atriði til athugunar á fundi sínum og gert þá breytingu á, sem var nokkurt ágreiningsefni, það að binda framlag ríkissjóðs þannig, að það yrði þó aldrei krafizt meira en að ríkið greiddi sinn hluta af fullum launum 10 ráðunauta. Áður var það nokkuð óbundið á valdi stjórnar Búnaðarfélagsins og ráðh., hvað þeir samþykktu í þessu efni hverju sinni. N, væntir þess, að hv. d. geti á þetta fallizt og að samkomulag megi um þetta verða. Jafnframt notaði n. tækifærið til að skjóta þarna inn einu atriði eða ábendingu, sem er um það, að eitt af hlutverkum héraðsráðunautanna sé að veita bændum aðstoð við að gera ræktunaráætlanir viðkomandi bújörðum sínum. Eins og kunnugt er, leggja margir bændur árlega fram stórfé á okkar mælíkvarða í ræktunarframkvæmdir. Það er þess vegna full nauðsyn á því, að unnið sé að þessu með nokkurri fyrirhyggju. Nú orðið dettur engum í hug að byggja íbúðarhús, nema teikning sé gerð og áætlun um verkið. Jarðræktarframkvæmdir, eins og þær nú eru orðnar, krefjast mikils fjármagns, og þess vegna er það eitt af því, sem þarf að stefna að og verður að stefna að, að athuga gaumgæfilega, hvernig ræktun verður bezt komið fyrir á hverri jörð, og helzt áður en ráðizt er í stórfelldar framkvæmdir. Reynslan hefur stundum sýnt, að byrjað hefur verið á þeim, að kalla, á öfugum enda, sem hefur haft kostnað og óþægindi í för með sér. Þetta er sem sagt ábending um það, að hverju skuli stefnt í þessu sambandi. Ég vænti þess, að allir geti verið sammála um það, að ekki sé óhyggilegt, að á þetta sé bent í l. Önnur brtt., sem n. flytur, er viðvíkjandi gaddavírsgirðingum, að við verði bætt, að þær skuli vera úr nýju og óskemmdu efni, og er þetta gert til þess að fyrirbyggja, að styrkur verði veittur út á girðingarefni, sem hefur verið tekið upp og flutt og sett niður á öðrum stað. Þó að þess megi vænta, að þetta yrði aðeins framkvæmt á þann hátt, að girðingar yrðu aðeins gerðar úr nýju og óskemmdu efni, þá taldi n. rétt að taka af öll tvímæli með því að taka þetta fram. Ég hef svo ekkert frekar um þessar till. að segja fyrir n. hönd, og ég vænti þess, að um þær geti orðið samkomulag, en mun síðar ef til vill segja fáein orð um þær brtt. aðrar, sem hér liggja fyrir.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 2. þm. N-M. (HÁ) og hv. þm. V-SK. (JG) leyft mér að flytja 3 brtt. við þetta frv. og liggja þær fyrir á þskj. 413. Fyrsta brtt. er við 11. gr. frv. Hún er um það, að styrkurinn, sem veittur er á votheyshlöður samkv. frv., verði hækkaður úr kr. 4.50 og upp í kr. 6.00 á teningsmetra. Ég held, að það geti ekki verið skiptar skoðanir um það, að eitt af því, sem mestu varðar í landbúnaðinum og ríkust þörf er á að kippa í lag, ef verða mætti, er það, hvernig möguleikar séu til að verka hey. Það er gott að hafa stór, slétt og véltæk ræktunarlönd, en það getur verið, að það komi að minna gagni, en til er stofnað, þegar miklir óþurrkar ganga, eins og oft er í stórum hlutum landsins, og heyfengur hrekst að meira eða minna leyti og missir meira og minna af fóðurgildi, áður en hann kemst í hús. Ég held líka, að ekki verði um það deilt, að af þeim aðferðum, sem notaðar hafa verið og flutzt hafa inn til þess að tryggja sæmilega heyverkun, sé votheysgerðin sú aðferð, sem enn sem komið er hefur gefið beztan árangur með viðráðanlegum kostnaði. Hins vegar fer enn fjarri því, að votheysgerð sé orðin svo almenn í sveitum sem æskilegt væri, og ég held, að full ástæða sé til þess af hálfu löggjafans, um leið og þessi nýju. l. eru sett, að láta það koma greinilega fram, að af hálfu þess opinbera væri lögð sérstök áherzla á þessar framkvæmdir, og vildi ég þá mega vænta þess, að það bæri þann árangur, að nokkru almennar væri hafizt handa um það, en hingað til hefur verið. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að fyrir 10 árum eða rúmlega það fór Alþ. inn á þá braut að veita nokkur verðlaun fyrir kartöfluræktun. Sú löggjöf vakti töluvert almenna athygli, og hún bar strax á 1. eða 2. ári, að ég ætla, þann árangur, að í landinu var ræktað meira af kartöflum, en þá þurfti á að halda, þannig að þjóðin framleiddi á því ári nægilega mikið af þessari vöru, sem ekki hafði verið áður. Ég vil minna á, að það er talið, að hér á landi hafi heyjazt undanfarin ár sem næst 2 millj. hestburða á ári, og er þá talið bæði töðufengur og úthey. Þó að ekki sé gert ráð fyrir, að ónýtt verði af fóðurgildi heyjanna nema sem svarar kr. 5.00 á hvern hestburð - og það er ekki mjög í lagt að gera ráð fyrir, að slíkt fóðurgildi ónýtist vegna hraknings á heyjum -, þá er um að ræða hvorki meira né minna en 10 millj. kr. af þessum 2 millj. hestburðum. Það er því ekki lítið verðmæti, sem gera má ráð fyrir, að jafnan fari í súginn, meðan ekki er tryggð sæmilega örugg heyverkunaraðferð. Ég held þess vegna, að þeirri tiltölulega litlu upphæð, sem fara mundi í að hækka styrkinn, mundi áreiðanlega vera vel varið, ef hún yrði til þess, að framkvæmdir í þessu efni yrðu til muna meiri á næstu árum en hefur verið. Önnur brtt. okkar er við 12. gr. frv. Hún er þess efnis, að á jarðabætur þær, sem taldar eru í 11. og 15. gr., að undanteknum vélgröfnum skurðum, greiðist verðlagsuppbætur þannig, að á jarðabætur, sem taldar eru í I. og VII. lið, greiðist uppbótin samkvæmt vísitölu byggingarkostnaðar í sveitum, en á aðrar jarðabætur samkvæmt vísitölu framfærslukostnaðar. Eins og frv. hljóðar nú, er gert ráð fyrir, að uppbótin á jarðabótastyrkinn greiðist öll samkvæmt vísitölu framfærslukostnaðar. Þetta virðist ekki alls kostar eðlilegt. Það hefur verið reiknuð út sérstök vísitala byggingarkostnaðar í sveitum, þannig að hún er fyrir hendi, og það virðist miklu eðlilegra að reikna uppbótina eftir henni, þar sem það á við, og það á við um framkvæmdir, sem heyra undir byggingar, eins og t.d. um hvers konar hlöður og um áburðargeymslur, og þær eru samkvæmt okkar brtt. bættar upp samkv. vísitölu byggingarkostnaðar í sveitum. Ég sé enga ástæðu til þess, að þetta sé á annan veg, úr því að þessi byggingarkostnaður hefur verið reiknaður út, og í till. frá búnaðarþinginu ætla ég, að ráð hafi verið fyrir gert, að þessi hluti framkvæmdanna yrði bættur upp samkvæmt þessari vísitölu, en aðrar framkvæmdir, sem uppbætur eru greiddar á, samkvæmt vísitölu framfærslukostnaðar, því að þar verður ekki nánar komizt en sú vísitala segir til um. Þriðja brtt. okkar er um það, að á eftir 12. gr. frv. komi ný gr., sem þá verður 13. gr., og er hún um það að greiða ekki hærri styrk en sem svarar tilteknu hámarki á hvert býli; í brtt. er gert ráð fyrir 30 þús. kr. Í þeim jarðræktarl., sem nú eru í gildi, eru hámarksákvæði, og skal ég að vísu játa, að þau eru ekki heppileg, eins og nú standa sakir. Sérstaklega eru óheppileg ákvæðin um það, að ekki megi greiða nema tiltekna upphæð á ári út á jarðræktarframkvæmdir, því að síðan farið var að nota stórvirkar vélar til jarðabóta, er miklu hentugra og ódýrara að geta látið vinna sem mest á hverjum stað, og þess vegna á þetta hámarksákvæði ekki rétt á sér lengur. Mér virtist og okkur flm. þessarar brtt., að nokkuð hæpið sé að fella með öllu niður hámarkið á greiðslum, og þess vegna höfum við lagt til, að hámark það, sem nú er í l., verði þrefaldað. Það virðist ekki óeðlilegt, að einhver takmörk séu sett, þannig að ekki sé hægt að nota þennan styrk ríkissjóðs alveg án takmörkunar, hvernig sem á stendur. Hins vegar virðist okkur eðlilegt, að hámarkið sé sett það hátt, að það komi ekki við mjög marga, og við höfum valið þá aðferð að þrefalda upphæðina. Í till. höfum við tekið sams konar ákvæði og áður var í jarðræktarl. um það, að hámarksákvæðið nái ekki til þeirra búa, sem bæjarfélög reka vegna þess, að ókleift er að flytja nauðsynlega neyzlumjólk til bæjarins handa íbúunum, að dómi Búnaðarfélags Íslands.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lýsti ég nokkrum ágreiningi við meiri hl. hv. landbn. út af einu þýðingarmiklu atriði í þessum l., sem er um það að skipa verkfæran. og starfsmenn, sem í sambandi við það eru. Það fór svo við þá umr., að till. meiri hl. n. voru samþ. og eru í frv., eins og það liggur nú fyrir. En um það bil leyfði ég mér sem þáv. landbrh. að flytja brtt., sem er að finna á þskj. 406. Þessar brtt. byggjast á þeirri skoðun, sem ég lýsti við 2. umr., að ég tel enga ástæðu til að fara að breyta til í þessu efni á þá leið, sem hér er gert með frv., milli verkfæran. og Búnaðarfélags Íslands. Ég veit ekki til, að nokkur árekstur hafi um þetta orðið þar á milli, og ég álit miklu hyggilegra og betra að hafa eina verkfæran. en tvær. Að öðru leyti er það ákaflega undarleg aðferð, eins og er ráð fyrir gert í þessu frv., að sett sé vélan., sem skipuð á að vera af landbrh., en allir mennirnir eru frá Búnaðarfélagi Íslands. Það á að vera verkfæraráðunautur og jarðræktarráðunautur og svo þriðji maðurinn, sem kostaður er af búnaðarþinginu, sem í raun og veru er ekki nema aðalfundur Búnaðarfélags Íslands. Ekki einu sinni landbrh. má skipa einn manninn. Og auk þess er gert ráð fyrir, að sett sé ný verkfæran., sem á að annast verkfæratilraunir. Ég sé ekki, að þetta séu framfarir, heldur sýnist mér það vera afturför, en heppilegast sé að hafa þetta eins og það hefur verið, að það verði verkfæran. með framkvæmdastjórn og starfsmannalið, sem hafi það þýðingarmikla verkefni með höndum að annast útvegun á varahlutum í hinar mörgu og þýðingarmiklu jarðræktarvélar, sem til eru í landinu, og það mun ekki að neinu leyti bæta úr að breyta til í þessu efni. Auk þess er það svo, að eins og stendur og eins og hefur verið er enginn verkfæraráðunautur til hjá Búnaðarfélagi Íslands, svo að það er nýtt embætti, sem ætlazt er til, að stofnað verði samkvæmt lögum þessum. Nú vildi ég vona, að hv. þm. athugi það, sem hér er ágreiningur um, því að þetta er ekki veigalítið atriði. Og ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann láti ekki greiða atkv. um þessar till., nema d. sé fullskipuð. - Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu, nema sérstakt tilefni gefist, að fjölyrða meira um þetta mál.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tala langt mál um þetta. Ég hef fylgzt með umr. um málið, og því hefur verið lýst, að frv. um þetta, sem flutt var af hæstv. ríkisstj., hafi verið óskalisti frá búnaðarþingi. Því var lýst yfir, að það væri flutt eftir kröfum, sem gerðar hefðu verið af búnaðarþingi hvað jarðrækt í landinu snertir. Þetta frv. var samið á síðasta ári, áður en dýrtiðin hækkaði svo sem hún hefur gert síðan, og sýnist hún ætla að gera það í enn ríkara mæli. Þegar búnaðarþing gerði till. sínar á síðasta ári. gerði sú n., sem samdi frv., áætlun um það, hver kostnaður væri við það að rækta hvern hektara lands, hvað það kostaði á hvern teningsmetra að grafa skurði, og gerði einnig áætlun um, hvað kostaði að byggja þurrheyshlöður og votheysgryfjur og safngryfjur og hvað það kostaði að girða tún með girðingum, sem styrktar eru samkv. l. En nú hefur þetta allt breytzt og kemur til með að breytast meira frá því sem var, þegar búnaðarþing gerði sínar till. Samt sem áður hefur hv. landbn. breytt frv. búnaðarþings til muna og lækkað styrkinn, sem þar var farið fram á. Það er því sýnilegt, að það frv., sem nú liggur fyrir, í þeirri mynd sem það hefur nú, eftir 2. umr. hér í hv. d., er langt fyrir neðan það að vera fyllstu kröfur fyrir hönd bændastéttarinnar frá hendi ríkisvaldsins viðkomandi ræktunarmálunum. Og þegar á þetta allt er litið, er vitanlega stigið aftur á bak, frá því sem áður var, vegna þess að styrkurinn til framkvæmdanna beinlínis minnkar eftir frv. hlutfallslega, miðað við aðstæður, frá því sem hann var eftir gömlu l., þegar miðað er við allar slíkar framkvæmdir, sem styrktar hafa verið af ríkinu. Við getum ímyndað okkur, hversu miklu meira það muni kosta nú, eftir að gengisbreyt. er komin í gegn, að rækta en áður var, hve áburðurinn verður miklu dýrari, en hann var t.d. í fyrra, og hve grasfræ og aðrar sáðvörur, sem nauðsynlegar eru til þessara framkvæmda, verða dýrari, hve olía og benzín, sem notað er á dráttarvélar, verður einnig miklu dýrara. Sama máli gegnir vitanlega um byggingarnar. Þær verða miklu dýrari, en þær áður voru. Og það er hætt við, að það verði að mun að draga úr þeim, ekki aðeins vegna þess, að byggingarefni verði takmarkað, heldur einnig vegna þess, að bændur hafa ekki fjármagn til þess að ráðast í þessar framkvæmdir. Ég bendi á þetta hér, til þess að menn geri sér grein fyrir því yfirleitt, hvernig sakir standa í þessum efnum, og til þess að þeir, sem talið hafa jarðræktarstyrkinn eftir og styrkinn til húsabóta í sveitum, geri það jafnvel síður nú en áður, eftir að þeir hafa gert sér grein fyrir því, að styrkurinn er raunverulega stórlækkaður. Ég hef ekki flutt hér brtt. til hækkunar á jarðræktarstyrknum eða húsabótastyrknum, vegna þess að ég hef talið, að þeir hafi rétt fyrir sér, sem sagt hafa hér í hv. d. og víðar, að ríkissjóður hafi yfir mjög takmörkuðu fé að ráða og hafi í mörg horn að líta. Hef ég því ekki séð mér fært að flytja hækkunartill. í þessu efni, þó að ég telji á því vera mikla nauðsyn. Þegar á allt þetta er litið, aðstöðu bændastéttarinnar til byggingarmála og ræktunarmála, og þegar litið er á það, hve skammt við erum á veg komnir í þessum efnum, þá finnst mér vera fjarstæða að vera að viðhalda þessu gamla hámarksákvæði í l. viðkomandi styrknum. Að vísu er þessu ekki við haldið í þeirri mynd sem áður var, að takmarka hámarkið árlega, heldur er hér komin fram till. á þskj. 413, þar sem til er tekið, að hámarkið skuli ekki fara fram úr 30 þús. kr. á býli. Ég held nú, satt að segja, eins og ástandið er, þá sé alveg ástæðulaust að vera að flytja svona brtt. nú. Ég held því miður, að þeir bændur verði fáir, sem hafa efni á því að ráðast í það miklar framkvæmdir á jörðum sínum, að styrkurinn fari fram úr 30 þús. kr. í heild á býli, með þeim styrkstiga, sem ætlað er að láta verða í þessum l. Ég held, að það væri þakkarvert, ef einhverjir bændur gætu sýnt svo mikinn dugnað og hefðu efni á að fórna svo miklum fjármunum í ræktunar- og byggingarframkvæmdir, þannig að það ætti ekki að refsa þeim mönnum með því að taka af þeim styrkinn. Þetta land er í dag lítt numið land, og það, sem okkur fyrst og fremst vantar, er að geta ræktað landið í stórauknum mæli. Og ef menn rækta vel jörðina, þó að í stórum stíl sé, kemur það til hagnaðar ekki aðeins þeim, sem það gera, heldur komandi kynslóðum. Það er því nokkuð hart, þegar menn koma með till. um það beinlínis að refsa þessum mönnum. Og eftir því sem meira er lagt í ræktun á einni jörð, eftir því kemur þar betri aðstaða til þess að skipta þeirri jörð í fleiri býli. Og þannig er ástatt víða hér á landi, að þegar börnin eldast, þá vilja foreldrarnir skipta jörðum sínum milli þeirra. En það er því aðeins hægt, ef bóndinn fær tækifæri til þess að bæta jörð sína í tæka tíð, sem venjulega er framkvæmanlegast meðan börnin eru að alast upp heima. Ef nú styrkurinn er tekinn af slíkum bónda, sem hefur kraft til þess að rækta mikið meðan börnin eru að alast upp, þá má gera ráð fyrir, að ræktunin stöðvíst og aðstaða verði ekki til þess að skipta jörðinni niður í tvö eða þrjú býll á milli systkinanna, ef þau vilja og ætla að hafa þarna búskap. Ég held, að það sé nauðsynlegt að hafa það alveg opið, að þeir menn, sem hafa yfir miklu fjármagni að ráða og vilja leggja það í ræktunarframkvæmdir, geti gert það og notið áfram þess styrks, sem lög heimila, án hámarkstakmarkana, því að, eins og ég áðan lýsti, með þeim mikla aukna kostnaði við ræktun, sem aukizt hefur vegna aukinnar dýrtíðar, þá er styrkurinn ekki nema lítið brot af öllum ræktunarkostnaðinum. Það er dugnaður mannsins, sem verður að koma til greina, ef hann ætlar að rækta í stórum stíl, og ræktunin kemur ekki aðeins honum sjálfum að notum, heldur þeim, sem eftir hann koma á jörðina. Og það kemur þjóðinni allri til nota, ef landið er ræktað, og því betur sem það er gert meira.



Herra forseti. Það eru nú ekki nema fáein orð, sem ég ætla mér að segja út af þessu. Ég vil þá fyrst snúa mér~ að hv. þm. A-Húnv. (JPálm). Hann flutti hér sitt mál eins og þegar þetta mál var hér til 2. umræðu. Þeir ræddust þá nokkuð við hann og núv. forsrh. um þessi atriði. Það hefur ekkert nýtt komið fram síðan í málinu. Og hann flytur hér aftur þær sömu till. og felldar voru við 2. umr. Ég vil þá leiðrétta það, sem hann sagði. Hann sagði, að ætlazt væri hér til þess að skapa nýtt embætti með þessari löggjöf. Fyrst er því til að svara, að á síðasta búnaðarþingi var ákveðið, að Búnaðarfélag Íslands - og hefði átt að vera fyrir löngu - réði til sin hæfan mann sem verkfæraráðunaut. Þetta er að vísu ekki komið til framkvæmda, en mun hafa verið ákveðið í haust, að yrði gert næsta vor. Auk þess er það starf, sem er greitt að öllu leyti af Búnaðarfélagi Íslands og Alþ. þess vegna óviðkomandi. Það er þess vegna ekki um neitt nýtt embætti þarna að ræða, sem kosti ríkissjóð aukin útgjöld, en ætlun okkar með þessari breyt. er sú að spara nokkurt fé fyrir ríkissjóð, eins og frá frv. er gengið nú. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta atriði frekar. Ég tel, að það sé fullrætt og að hv. þdm. muni vera það nokkurn veginn ljóst. Öðru máli gegnir um brtt. á þskj. 413. Ég skal taka það fram, að eins og hv. frsm. gerði svo rækilega grein fyrir við 2. umr., þá vakti það fyrir n., þegar hún færði niður ýmsa liði eða lækkaði styrkinn til ýmissa liða, að tryggja um leið það, sem n. taldi mestu máli skipta og að bæri að leggja höfuðáherzluna á í ræktunarmálunum, en það er framræslan. Í því trausti, að það yrði gert, þá lagði n. til, að það yrði veittur nokkru ríflegri styrkur til þeirra framkvæmda, en verið hefur, sem og þá kostar ríkissjóð allmikið fé. Til þess að mæta þessu lagði n. til, eins og ég sagði áðan, að færa niður ýmsa liði eða jafnvel fella alveg niður nokkra liði, sem hún taldi ekki eins nauðsynlega, og var það gert með það fyrir augum, sem hv. 2. þm. Rang. (IngJ) kom að í sinni ræðu, að fjárhagsástæður ríkisins væru þannig, að á byrðar ríkissjóðs mundi ekki vera bætandi, og að það yrði að taka fullt tillit til þeirra ástæðna. Það var með þetta fyrir augum, sem styrkurinn á votheyshlöður var lækkaður og sömuleiðis, að fellt var niður það ákvæði, sem búnaðarþing hafði sett inn, að styrkur til ýmissa húsabóta, sem styrktar eru, skyldi reiknaður með byggingarvísitölu. Og n. var sammála um þessi atriði og gekk að þessu vitandi vits, hvað hér var verið að gera. Að því er snertir votheyshlöður vil ég benda á, að styrkur, sem nú eru ákvæði um í frv. og n. lagði til, er nokkru hærri, en í gildandi l., þrátt fyrir það að n. lækkaði hann nokkuð frá því, sem var í frv. Í gildandi l. er styrkurinn á votheystóttir kr. 3.50 til 4.00, en er hér kr. 4.50 í frv., sem fyrir liggur. - N. heldur að sjálfsögðu fast við sínar till. Þá er síðari liðurinn um að nota byggingarvísitölu við útreikning á styrknum til húsabóta, bæði súrheystótta og annarra. Ef sú leið yrði valin, þá mundi það kosta ríkissjóð allmikið fé. Ég get búizt við, að það mundi skipta hundruðum þúsunda, með því að byggingarvísitalan er 450, en almenna vísitalan 300, þannig að þarna munar mjög verulegu. Ég skal þó taka fram, að því er votheyshlöður snertir, að ég er þar alveg sammála hv. þm. N-Þ. (GG) um nauðsyn þeirra framkvæmda. Hins vegar hef ég ekki sannfæringu fyrir því, að þessi kr. 1.50, sem hér er deilt um, skipti nokkru máli í þessu sambandi. En ef það yrði lyftistöng í þessu tilliti, eins og sá hv. þm. virtist álita, til þess að kippa því máli áleiðis, þá mundi ekki standa á mínu fylgi við þessa hærri upphæð styrksins, en ég hef ekki trú á, að þessi mismunur breyti mjög miklu, þessum framkvæmdum viðkomandi, því að þessar byggingar eru tiltölulega ódýrar og oft hægt að gera þær með litlum kostnaði, t.d. með því að setja skilrúmsvegg í hlöðu eða þess háttar. Það hefur ekki hingað til strandað á þessu, það veit ég með vissu, heldur eru önnur atriði, sem torvelda þetta, sem nauðsynlega þarf að leysa, til þess að þessar framkvæmdir gætu orðið miklu almennari, en nú er. Meiri hl. n. var sammála um það, að undanteknum hv. 5. landsk., að fella niður hámarkið, a.m.k. fyrst um sinn, og ég geri ráð fyrir, að n. muni halda sér við það. Ræði ég svo ekki um það meira.



Herra forseti. Af því að ég var frsm. landbn. við 2. umr., langar mig til að segja örfá orð um þetta mál, áður en frv. fer út úr hv. d. Ég þarf í raun og veru engu við það að bæta, sem hv. 2. þm. Skagf., sem nú hefur mælt fyrir hönd landbn., hefur að segja um þessar till. En þó eru það viss atriði í þeim ummælum, sem hér hafa fallið, sem mér virðist ástæða til að nefna. - Hv. 2. þm. Rang. (IngJ) talaði hér nokkur orð um þetta mál. Mér fannst blærinn á ræðu hans vera sá, að hann teldi, að hér væri verið að stíga spor aftur á bak með þeim breyt. á jarðræktarl., sem hér eru gerðar, þannig að í raun og veru væri aðstaða ræktunarmanna, hvort sem væri bænda eða annarra, jafnvel -verri, ef frv. væri samþ., heldur en með því að búa við núgildandi lög í þessu efni. Ég veit, að það er nokkuð til í því, sem hv. þm. sagði um það, að það eru miklar hækkanir á ýmsu, verði framundan og ekki sízt í sam,bandi við byggingar, og má segja með sanni að nokkru leyti, að þar geti verið um afturför að ræða. En það er alls ekki rétt, að styrkurinn sé stórkostlega lækkaður, og í ýmsum mjög veigamiklum atriðum er styrkurinn stórhækkaður, og því megum við ekki gleyma. Með þessari breyt. á jarðræktarl. verður allveruleg stefnubreyt. frá því, sem áður hefur verið. Það hefur áður verið tíðkað að greiða styrk á sem flestar húsaumbætur á jörðum. Þetta hefur verið teygt út á allmikið af húsabótum, sem geta orkað tvímælis. Hins vegar var það megingallinn á jarðræktarl. frá upphafi, sem stafaði af því, að við vorum eiginlega börn í þessum efnum og höfðum ekki nóga yfirsýn yfir þessi mál til að ákveða á æskilegasta hátt styrkina, - megingallinn á þeim frá upphafi var sá, að við höfðum ekki hugmynd um, hvað það kostaði að ræsa fram jörð. Þess vegna varð styrkurinn fyrir framræslu hlægilega lítill. T.d. má taka, að einn bóndi hefur gnægð af þurrlendum þúfum og valllendismóum til ræktunar, en annar bóndi aðeins mýrlendi, og þá er auðvelt fyrir þann bóndann, sem valllendismóana á, að koma upp stóru túnflæmi á stuttum tíma með styrk jarðræktarl. En það væri fyrir hinn, sem aðeins hefur mýrlendið, verri aðstaða til ræktunar, vegna þess, hve styrkurinn til framræslu er lítill, eftir núgildandi l. Þessu hefur verið breytt til bóta gagnvart þeim, sem hafa þurft að ræsa fram mýrar, í öllum þeim breyt., sem gerðar hafa verið á jarðræktarl. til þessa. En nú á að taka stórt stökk í þessa sömu átt, og breytt hefur verið ákvæðum l. í þessu tilliti þannig, að hægt sé á tiltölulega stuttum tíma að ræsa fram meginhlutann af öllu mýrlendi landsins í helztu byggðum þess. Það hafa ekki verið möguleikar til þess fyrr en við fengum þær hraðvirku vélar, sem við nú loks höfum, en með þeim eygjum við það, að þetta sé mögulegt, og þess vegna tel ég þá breyt. mikilvægasta, að nú er þessu breytt. Og það er mikið gleðiefni, að þeir fulltrúar hér í hv. þd., sem eru, ekki fyrst og fremst tengdir landbúnaðinum, hafa sýnt fullan skilning á því að samþ. þessa hækkun til framræslunnar, þar sem nú er gert ráð fyrir, að helmingur verði greiddur af kostnaði skurðagerðar vélgrafinna skurða Þetta er vissulega réttarbót, ekki aðeins fyrir bændur, heldur og þjóðina alla, ef hægt er að halda þessu, því að þegar búið er að þurrka upp mikið af mýrlendinu í helztu byggðum landsins, þá er land okkar orðið allt annað til nota en það nú er. Og ég varð glaður yfir þeim góða skilningi, sem mér fannst við 2. umr. málsins sjást hér í hv. d. á því, að þetta væri rétt stefna. - Um leið hefur verið hækkaður mikið styrkur til handgrafinna skurða, og það var afleiðing af hinni till. um hækkun styrksins til vélgrafinna skurða, því að þau byggðarlög, sem ekki geta fengið til sín skurðgröfur, verða þá með ófullkomnum tækjum að vinna að framræslu fyrst um sinn og verða að geta fengið nokkurn styrk til þess. Það skal viðurkennt, að n. slakaði á ýmsu öðru aftur á móti, af því að hún telur minni ástæðu til þess t.d. að byggja heyhlöður og safnþrær o.s.frv. í stórum stíl, þó að nauðsyn sé á þessum framkvæmdum. Hitt virtist okkur líka liggja í hlutarins eðli, að ekki væri óeðlilegt, þó að einhver ofurlítil lækkun væri á ræktunarstyrknum í sumum greinum, þar sem lækkun hefur orðið á ræktunarkostnaðinum vegna hinna hraðvirku véla, sem menn hafa notað nú á síðustu árum og væntanlega verða notaðar framvegis. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Rang., að áburðurinn verður dýrari, en hann hefur verið. Og hugmyndin með þeim lögum um gengisskráningu, sem samþ. hafa verið hér, er sú, að það fáist að einhverju leyti upp borið eftir á, eins og frá þeim l. er gengið. En hitt er rétt, að þarna koma kostnaðarliðir. - En mig langaði til þess að taka þessi atriði fram, áður en málið færi út úr hv. d. Mér finnst, að hv. alþm. megi ekki segja, að hér sé verið með þessum nýju jarðræktarl. að ganga aftur á bak, hvað þetta snertir. En það er um stefnubreyt. að ræða í frv. frá því, sem verið hefur. Styrkur er aukinn til stórra muna til vissra framkvæmda, og aftur á móti er dregið úr styrk á öðrum sviðum, vegna þess að við treystum okkur ekki til að leggja ríkissjóði það þungar byrðar á herðar, sem verða mundi, ef ekki væri þar dregið nokkuð úr. Ég ætla ekki að tala hér um brtt. á þskj. 406. Við hv. þm. A-Húnv. og ég, meðan hann var landbrh., ræddum svolítið skipun verkfæranefndar við 2. umr. málsins. Ekkert nýtt hefur komið fram í því efni síðan, og hver verður að halda sinni skoðun í því efni. Skal ég ekkert inn á það koma nú. Hinu vil ég víkja til hæstv. forseta, að það virðist vera dálítið einkennilegt að bera fram brtt. við 3. umr. máls um að fella burt það úr frv., sem inn hefur verið sett í það við 2. umr. málsins. En hér er það gert. Þá var samþ. að setja upp þessa vélanefnd, og nú er lagt til við þessa 3. umr. málsins að fella þetta burt. Mér finnst dálitið hæpið, að hægt sé að samrýma þetta þingsköpum. Og sama verð ég að segja um brtt. á þskj. 413, sérstaklega um það, sem þar er lagt til, að á jarðabætur þær, sem taldar eru í I. og VII. lið 11. gr., skuli greiða styrk samkv. vísitölu byggingarkostnaðar í sveitum, - vegna þess að einmitt þetta var fellt út úr frv. við 2. umr. málsins. Ég tel því a.m.k. mikið vafamál, að hægt sé að bera fram þessar brtt., eins og á stendur. Ég geri þetta ekki að neinu sérstöku atriði, en vil benda á þetta, því að vitanlega dettur engum í hug, að hv. þd. breyti afstöðu sinni, sem hún er búin að taka ákvörðun um í þessu efni við 2. umr., þó að till. um sömu efnisatriði komi fram við 3. umr., svo að ég ætla að biðja hæstv. forseta og hv. þdm. að taka þetta ekki svo, að ég geri þetta að einhverju atriði. Ég get verið samþykkur hv. flm. till. á þskj. 413 um það, að mikil nauðsyn sé á aukinni votheysgerð, eins og líka kom fram hjá hv. 2. þm. Skagf. Hins vegar tel ég mig bundinn við samkomulag það, er varð í landbn. um þetta atriði, u,m að grunnstyrkurinn væri kr. 4.50, og sé ég mér því ekki fært að hverfa frá því. - Um 3. brtt. á þskj. 413 er það að segja, að ég er að nokkru sammála hv. 2. þm. Rang. um það, að hún sé tiltölulega meinlaus. Tilfellin eru svo fá, að fáir mundu reka sig upp undir. Hins vegar vil ég taka það fram, að samkomulag varð um það á búnaðarþingi, að þetta væri fellt niður. Ég var með í því samkomulagi og mun því greiða atkv. á móti till.



Herra forseti. Út af andmælum þeim, er komið hafa fram gegn brtt. á þskj. 406, sé ég ástæðu til að segja fáein orð. Hv. 2. þm. Skagf. sagði, að það væru sömu till. og felldar hefðu verið við 2. umr. Ég undrast stórlega þessi ummæli hv. þm., því að þetta er rangt. Í fyrsta lagi flutti ég engar brtt. við 2. umr. Ef við eitthvað er miðað í þessu sambandi, er það því till. hv. 5. landsk., en sú till. er gagnólík till. á þskj. 406. Hann lagði til, að n. yrði skipuð þannig, að í henni ættu sæti verkfæraráðunautur Búnaðarfélags Íslands eða einn af jarðræktarráðunautum þess, einn maður kosinn af búnaðarþingi og einn tilnefndur af landbrh. Samkvæmt till. á þskj. 406 eiga hins vegar að eiga sæti í n. einn maður tilnefndur af búnaðarþingi, einn maður tilnefndur af nýbýlastjórn ríkisins og einn maður skipaður af landbrh. án tilnefningar. Það er því rangt, að till. hafi verið felld við 2. umr., nema átt sé við heitið á n., en það er í sjálfu sér þýðingarlítið atriði, hvort n. er kölluð vélanefnd eða verkfæranefnd. - Það er líka rangt hjá hv. 2. þm. Skagf., að með till. hv. landbn. sé ekki verið að stofna nýtt embætti, sem á að heita verkfæraráðunautur Búnaðarfélags Íslands. Því að þótt þetta hafi verið samþ. á búnaðarþingi, hefur sú samþykkt ekki verið framkvæmd og starfið því ekki verið til. Eins og kunnugt er, var Árni Eylands áður fyrr verkfæraráðunautur Búnaðarfélags Íslands, en síðan hann fór, hefur félagið ekki haft neinn verkfæraráðunaut, enda ekki verið ástæða til þess, þar sem verkfæran. hefur haft með þessi mál að gera. Það hafa því margir menn farið með þetta starf, sem einn maður - hafði áður með höndum, og ég hygg, að því verði ekki breytt samkvæmt frv., eins og það er nú. Ég legg því áherzlu á, að þessu verði haldið í svipuðu horfi og áður, og ég sé ekki, að till. landbn. gangi í betri átt. Það liggur við, að þær séu fáránlegar, þar sem verið er með n., sem landbrh. á að skipa, en er þó eingöngu skipuð af Búnaðarfélagi Íslands. Það eru starfsmenn félagsins, en það verður að engu leyti gert ráð fyrir, að þeir geti unnið betur en sú verkfæran., sem verið hefur undanfarið.



Herra forseti. Það hefur komið fram hér í umr., að vafasamt gæti verið, hvort 2. brtt. á þskj. 413 væri rétt fram borin. Í því sambandi vil ég vekja athygli á því, að ákvæðin um greiðslu vísitöluuppbótar áttu áður við 11. gr., eins og hún var þá, en við 2. umr. var 11. gr. breytt allverulega, og þess vegna eiga ákvæði þau, er felast í 2. brtt. okkar, við 11. gr., sem er á annan veg en sú, sem áður var. Það er því ekki svo, að vafi geti á því leikið, að þessi brtt. sé rétt fram borin. - Ég skal að öðru leyti ekki hafa mörg orð um þessa brtt. Flm. töldu sér skylt að gera tilraun til þess að koma brtt. fram, og vil ég vænta þess, að hún reynist ekki árangurslaus, Það er áreiðanlega ekki of í lagt, er ég sagði áður um mikilvægi votheysverkunar fyrir landbúnaðinn, og sú tiltölulega litla upphæð, sem lagt er til, að styrkirnir hækki um, er aðeins lítið brot af því verðmæti, sem þessi ráðstöfun mundi varðveita fyrir þjóðina. Fyrir nokkrum dögum var hér til umr. mál um hagnýtingu á síldarsoði. Menn hafa uppgötvað, að verðmæti hafa þar farið til ónýtis, og eru að fá augun opin fyrir því, að nauðsynlegt sé að stemma stigu við slíkri eyðileggingu, verðmæta. Þetta er sjálfsagt rétt. En í sambandi við verkun fóðurs í sveitum landsins fer mikið verðmæti forgörðum. Með bættum og öruggari heyverkunaraðferðum er verið að gera hið sama og fyrirhugað er með síldarsoðið. Það er verið að koma í veg fyrir, til hagsmuna fyrir bændastéttina og alla þjóðina, að næringarefni rigni niður í jörðina aftur. Viðvíkjandi hámarkinu, sem sett er í 3. brtt., hefur því verið haldið fram, að það gæti verið vafasamt. Ég held þó, að það séu ekki margir bændur, sem eru á móti því að hafa þetta hámark. Hitt er óvarlegt, að hafa þessar greiðslur óbundnar. Ýmislegt getur komið fyrir, sem rétt er að gera ráð fyrir.

Forseti (FJ): Það hafa komið fram tilmæli í þá átt að fresta atkvgr., þangað til d. væri fullskipuð. Ég óttast, að það geti dregizt um of, en mun fresta atkvgr. til næsta fundar, í þeirri von, að fleiri hv. þm. geti þá verið við.

Frsm. (Pétur Ottesen) : Herra forseti. Eins og getið er um í nál. landbn., er meginatriði þessa frv., að bannað verði refaeldi og fyllri ákvæði sett um eyðingu villiminka, en nú eru í lögum. Þó að n. hafi gefið út sameiginlegt nál., varð ekki samkomulag um það að banna með öllu minkaeldi. N. skiptist í því efni, eins og frá er greint í nál. Hins vegar tókst að ná samkomulagi um að setja fyllri ákvæði um eyðingu villiminka en nú eru. N. leggur að vísu til, að nokkrum atriðum frv. verði breytt, en þær breyt. snerta eingöngu þær reglur, sem settar eru um greiðslu kostnaðar við eyðinguna. Um þetta varð fullt samkomulag í n., og stendur hún því sameiginlega að þessum brtt. Það er þess vegna óþarfi að ræða þá hlið málsins frekar. Um hitt atriðið, að banna minkaeldi, voru skiptar skoðanir. Við, sem föllumst á ákvæði frv. að þessu leyti, lítum svo á, að ekki sé hægt að gera ráð fyrir því, að lögð verði fullkomin áherzla á eyðingu villiminka, meðan áframhaldandi hætta er á því, að starfið beri ekki árangur, vegna þess að minkar geta sloppið út úr girðingum. Þessi villiminkafans er nú dreifður um allt land, ógnar fugli og fiski og dæmi benda til, að þessum vargi sé stefnt á fleiri verðmæti. Þegar þessi innflutningur hófst, benti Guðmundur Bárðarson náttúrufræðingur á það, og lagði áherzlu á, að varla mundi hægt að einangra svo þessi dýr, að þau slyppu ekki úr vörzlu. Guðmundur sálugi Bárðarson, sá merki náttúrufræðingur, kynnti sér eðli og hætti þessara dýra, þar sem þau voru til annars staðar, og hann hafði þær sagnir í þessum efnum, að hann taldi óhugsandi, að svo yrði um búið, að þau slyppu ekki úr haldi. Þetta kom líka fljótt í ljós, því að það leið ekki langur tími, þar til dýrin fóru að sleppa. Þótt það sé ekki að efa, að í seinni tíð hafi verið reynt að búa betur um, bendir allt til þess og styðst við reynslu annars staðar, að tæplega sé hægt að ganga þannig frá búrunum, að ekki sé möguleiki fyrir dýrin að sleppa. Það hefur líka sýnt sig, að villiminkar, sem veiddir hafa verið, eru ekki eingöngu af fyrsta stofni, heldur eru líka í þeim hópi dýr af öðrum stofnum, er síðar hafa verið fluttir til landsins. Þetta er fullkomin ábending og sannar, að þrátt fyrir endurbætur á girðingunum hefur ekki tekizt til þessa að gera þær svo örugglega úr garði, að dýrin geti ekki sloppið. Á þessu byggist sú skoðun, að ekki verði hamlað á móti tjóni og voða af völdum þessa dýrs, nema með því að taka gersamlega fyrir allt minkaeldi í landinu. Og það virðist ekki miklu fórnað. Stofninn hefur minnkað ár frá ári og var síðastliðið ár 4.000 dýr, þar af 1/4 hluti fullorðin. Þegar líka er tekið tillit til þess, að þessi atvinnugrein gefur litlar tekjur, í sumum tilfellum hafa búin verið rekin með tjóni, virðist það léttvæg mótbára, að fjárhagslegt tjón muni leiða af banninu. Hitt er ábyrgðarhluti, að spyrna á móti því, að gengið sé með gunnreifum hætti að því að afstýra þessum voða. Villiminkur er nú dreifður um allar byggðir landsins, nema ef einhver héruð á Austfjörðum eru laus við þennan faraldur. En þess verður ekki langt að bíða, að hann komi einnig þangað, ef ekki verður tekið fastar á þessum málum, en verið hefur gert undanfarið. Við flm. og meiri hl. landbn. væntum þess, að hv. Alþ. taki rögg á sig og samþ. að banna minkaeldi með öllu, eins og lagt er til í frv. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, þó að segja mætti margt og mikið um þann háska, sem af þessu dýri stafar. Málið hefur oft verið rætt á Alþ. og í blöðunum, og ekki er langt síðan náttúrufræðingar okkar hafa ritað um það og lagt þunga á, að gengið yrði hér röggsamlega til verks. En það er þeirra skoðun, að þá verði að taka fyrir allt minkaeldi í landinu, og er hún í samræmi við orð Guðmundar Bárðarsonar, er fyrst var stofnað til minkaeldis í landinu.



Herra forseti. Þetta frv. er ekki nýtt hér í d. Það var borið fram á síðasta þingi og þá breytt í þá átt, að í stað þess að banna minkaeldi voru samþ. lög, sem hertu á útrýmingu villiminka. Það er kunnugt, að villiminkur er nú kominn allt frá Markarfljóti vestur í Dali og hefur valdið miklum búsifjum og eyðileggingu. Það er því ekki að ófyrirsynju, að Alþ. hefur gert tilraun til að útrýma villiminkum. Norðmenn eiga við erfiðleika að stríða í þessu efni. Villiminkar hafa gert miklar búsifjar þar. Samt sem áður hafa þeir ekki farið út á þá braut að banna eldi minka, enda er minkaeldi og loðdýrarækt yfirleitt snar þáttur í útflutningsframleiðslu þeirra. Norðmenn fá fleiri tugi milljóna í erlendum gjaldeyri fyrir grávöru eða loðdýraskinn, sem þeir framleiða. Hér gegnir öðru máli. Við byrjuðum á að rækta silfurrefi, en sú ræktun hefur mistekizt algerlega og hefur gengið saman með ári hverju og er nú að verða að engu. Við fáum nú mjög lítinn erlendan gjaldeyri fyrir útflutt minkaskinn. Ég skal engan dóm á það leggja, hverju það er að kenna, að við höfum ekki komizt upp á lag með það, eins og t. d. Norðmenn, að afla okkur gjaldeyris með þessum hætti, enda þótt við virðumst í fljótu bragði hafa svipaða aðstöðu til þess og þeir. En staðreyndirnar tala. Sá gjaldeyrir, sem við fáum fyrir útflutning minkaskinna, er hverfandi, eins og fyrir skinn af öðrum loðdýrum, og sú framleiðslugrein er stöðugt að ganga saman, og er þó hvað auðveldast að annast eldi hans. Ég hef verið þeirrar skoðunar, að síðan minkabúrin voru treyst frá fyrstu gerð, þá hafi dýrin ekki brotizt út úr þeim eins og þau, sem villiminkastofninn er frá kominn. Hins vegar benda nú miklar líkur til þess, að jafnvel enn, þrátt fyrir aðvaranir og loforð um að treysta búrin sem bezt, þá sleppi dýrin út eða hafi gert á hinum síðari árum. Og þegar það fer saman, að við höfum lítið gott af minkaeldinu og áhætta er enn af því að geyma þá í búrunum, ef stefna á að gereyðingu þeirra, þá tel ég rétt að banna með öllu minkaeldið. Ég tel það leiðinlegt, að við skulum vera svo miklir eftirbátar Norðmanna, að geta ekki gert þennan atvinnuveg arðbæran og gert búrin trygg, eins og þeim hefur þó tekizt hin síðari ár. En það hefur ekki tekizt að hafa teljandi arð, og af þeim sökum er hitt skiljanlegt, að menn vilji ekki kosta svo miklu til sem þörf er á til þess að gera búrin algerlega trygg. Og úr því þau eru ekki 100% trygg og við erum annars sammála um nauðsyn þess að útrýma villiminknum úr landinu, þá hefur skapazt hér sú aðstaða, að minkaeldið verður að banna. Ég vil taka það fram, að ég harma það, að okkur hefur ekki tekizt að gera þennan atvinnuveg arðbæran, eins og gert hefur verið í Noregi, og ekki gengið svo samvizkusamlega til verks, að 100% trygging fengist fyrir því, að búrin væru örugg. En úr því svo er, að þetta er ekki fyrir hendi, þá hlýt ég að greiða atkv. með frv. á þskj. 172.



Herra forseti. Það er nú búið að ræða mikið um þetta mál, og mun ég því ekki fara um það mörgum orðum, en aðeins gera stutta grein fyrir afstöðu minni hl. Það er ekkert nýmæli, sem hér er flutt. Ég held þetta hafi legið fyrir á öllum þingum síðan 1942, eða a. m. k. flestum, og hafa löngum staðið um það miklar og harðar umræður. Ég býst ekki við, að neinn hafi löngun til að vekja þær upp enn að nýju, a. m. k. mun ég ekki taka hér upp langt orðaskak. Menn munu greiða atkv. um frv. þetta alveg eins, hvort sem ræður verða lengri eða skemmri. Hv. flm. þessa frv. hafa frá öndverðu lagt alla áherzlu á að drepa þau dýr, sem í búrum eru í öruggri gæzlu., og það sem skjótast. Við, sem höfum verið því andvígir, höfum bent á, að hyggilegra væri að snúa sér af meiri krafti að útrýmingu villiminkanna. Hefur sú barátta okkar orðið til þess, að sett hafa verið harðari ákvæði um útrýmingu villiminkanna. Þegar hv. flm. bera nú fram till. um þá útrýmingu, teljum við okkur skylt að fylgja þeim. Um það er ekki ágreiningur. Hann er aftur á móti um hitt, hvort að svo stöddu sé rétt að fyrirskipa að lóga öllum alidýrunum. Hingað til hefur ekkert það komið fram, sem sannar, að þau mistök, sem áttu sér stað í fyrstu, þegar engin lög eða reglugerðir voru til um gerð búranna eða annað varðandi þessa atvinnugrein, hafi komið fyrir aftur, a. m. k. er mér ekki kunnugt um, að þau óhöpp hafi endurtekið sig, svo að ríkari sannanir liggi fyrir, en ágizkanir einar og dylgjur. Enda vitanlegt, að svo mikið slapp úr búrum á fyrstu árunum af þessum dýrum, að það var ærið nóg til þess að skapa villiminkastofninn. Við sjáum þess vegna ekki ástæðu til að svo stöddu að leggja til, að sá alidýrastofn, sem til er í landinu, verði drepinn niður. Þó í smáum stíl sé, er hér um dálítinn gjaldeyri að ræða, sem nú eftir gengisbreytinguna hefur enn meiri þýðingu, en áður var, og ég er ekki heldur trúaður á, að ræktunarmöguleikar þessa stofns séu úr sögunni. Það vita allir, að loðskinnaframleiðsla hefur átt við mikla erfiðleika að stríða undanfarið og dregizt á stríðsárunum stórlega saman í mörgum löndum. Þess vegna er engan veginn hægt að fullyrða neitt um það, nema hér geti orðið um allveruleg verðmæti að ræða. Hitt er matsatriði, hvaða möguleikar séu á því að útrýma villiminkunum og hve mikið þeir séu auknir með því að lóga þessum fáu alidýrum. Fyrir mitt leyti verð ég að segja það, að ég hef enga trú á því, að sú útrýming takist ekki fremur, en við höfum gengið með sigur af hólmi í 1.000 ár í baráttu okkar við fjallarefinn. Þar voru þó engir refir í búrum til að halda stofninum við; hann var bara fyrir í landinu, óræktaður; og þó þar væri um dýr að ræða, sem að ýmsu leyti var miklu auðveldara um útrýmingu á, þá hefur hún aldrei tekizt og dýrunum jafnvel fjölgað mjög ört á seinni árum. Ég verð að segja, að mér hafa fundizt skoðanir margra um þetta efni nálgast ofsatrú, og mér er næst að halda, að þeir trúi því ekki sjálfir, sem þeir halda þar fram. Minni hl. n. sér því ekki ástæðu til þess að svo stöddu, að 1. málsl. gildi, og leggjum við til, að hann falli niður, ásamt a-lið, og komi í staðinn sú orðun, sem við leggjum til í brtt. okkar á þskj. 462.



Herra forseti. Ég skal ekki vera margorður um það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 172, en ég get tekið undir það með hv. frsm. minni hl., 2. þm. Skagf., er hann sagði í ræðu sinni, að bann við minkaeldi, þótt að lögum yrði, mundi lítið færa okkur nær því marki að útrýma villiminkunum. Það, sem drepið hefur verið á undanförnum árum af villiminkum, hefur eingöngu verið af eldri stofninum, sem er ljósbrúnn. Nú hafa hin fáu minkabú, sem enn eru til, eignazt mjög góðan og dýran stofn frá Kanada, og eru dýrin af þeim stofni dökk að lit. Ekki einn einasti dökkur villiminkur hefur verið drepinn undanfarin ár svo ég viti til, heldur eingöngu ljósbrún dýr, og er það sönnun þess, að engin brögð eru nú að því, að dýrin sleppi úr búrum. Ég held, að það sé m. a. af þessum sökum ekki áhorfsmál, að þetta frv. eigi að fá svipaða afgreiðslu nú og á undanförnum þingum, og beri að fella það. Þeim, sem enn hafa sýnt þann dugnað að halda alistofninum við og hafa trú á, að það geti svarað kostnaði, þótt treglega hafi gengið um skeið með þennan atvinnuveg, - þeir eiga það ekki skilið af löggjafans hálfu, að tekin sé sú ákvörðun að láta þá, eftir margra ára stríð og hallarekstur, missa þann góða stofn, er þeir hafa nú eignazt auk þess sem sú ráðstöfun mun kosta ríkissjóð allmikið fé í erlendum gjaldeyri. Ég er því mótfallinn því, að sú grein frv., er um þetta fjallar, nái samþykki.



Herra forseti. Ég vil nú láta í ljós þakklæti mitt við hv. meiri hl. landbn. fyrir afgreiðslu hans á þessu frv., því að enda þótt hv. nm. hafi ekki fallizt á öll ákvæði frv., þá hefur meiri hl. fallizt á meginatriði þess og það, sem mestu máli skiptir, um verkanir þess í framtíðinni, ef verða mætti, að létt verði af þessari plágu, sem nú hefur breiðzt um allmikinn hluta landsins og líkur eru til, að breiðist um land allt, ef ekki verður unnið rækilega að útrýmingu þessara skaðræðisdýra. Ég sé að vísu, að n. vill draga nokkuð úr kostnaði ríkissjóðs af útrýmingunni og færa lítið eitt niður það gjald, sem þeim mönnum er greitt, er dýrin vinna utan ráðningartíma síns. Þetta er ekki stórvægilegt og getur ekki skipt ýkja miklu máli. Hins vegar er ég sannfærður um það, að þeir menn, sem að útrýmingunni starfa, bera ekki úr býtum nema brot af því, sem svarar fyrirhöfn þeirra. Eigi að síður vil ég ekki gera of mikið úr þessu. Ég þykist ekki vera svo haldinn af því að gefa ekki fullar gætur að getu ríkissjóðs, en hann er nú svo staddur um skeið, að það er lítið, sem dregur hann. Og sú tilfærsla, sem hv. meiri hl. gerir hér, getur aldrei skipt höfuðmáli um tilgang þessa frv. Þeir, sem að útrýmingunni vinna, verða hvort sem er svo mikið í sölurnar að leggja, að þá munar ekki miklu, þótt hlutur þeirra sé með þessu svolítið skertur. Því miður sé ég, að landbn. hefur þó ekki getað haldið hópinn að fullu, og enn eru þar til menn, sem ekki geta fallizt á þá öryggisráðstöfun að banna minkaeldi í landinu. Frá þeirra sjónarmiði hefði þó ekki átt að gera þessa sparnaðartillögu. Þeir vita, að þeir, sem kunna að líða vegna þessarar plágu framvegis og hafa gert hingað til, búa við nógu rýran hlut, þótt hann sé ekki með þessu skertur. Og mér hefði fundizt frá þeirra sjónarmiði, að þeir hefðu ekki átt að leggja til, að rýrt væri framlag til þeirra, sem mesta fyrirhöfn þola af þessari plágu. En vitaskuld hafa þeir um þetta sínar skoðanir sem um annað, og er ekki um það að sakast. Ég mun nú, eins og ég hef látið í ljós, ekki gera þessi atriði frekar að umtalsefni né gera mjög mikið úr þeim. - Það fer að vísu saman, að þeir, sem verða fyrir mestu tjóni af þessari plágu, fá þarna rýrðan hlut. En vafalítið kemur líka öll þjóðin til með að líða fyrir það, ef þetta verður til þess, að miður gangi um útrýmingu á þeim vágesti, sem villiminkurinn er. Mér þótti vænt um það, sem hv. 2. þm. Rang. sagði. Honum hefur skilizt, að við verðum að gera okkar ýtrasta til þess að ráða bót á þessu og að svo búið má ekki lengur standa. Því fleiri sem átta sig á þeirri staðreynd, því betra. Hv. 2. þm. Skagf. vék hér nokkrum orðum að þessu. Hann gerir till. um það ásamt hæstv. forsrh. að banna ekki minkaeldi, og taldi hann, að frá því fyrst var um málið rætt, hefði ekkert nýtt komið fram í því. Þetta er ekki að öllu leyti rétt. Eftir því sem tíminn hefur liðið, hefur komið betur og betur í ljós, hvert skaðræði er að þessu dýri og hve útbreiðsla þess fer hraðvaxandi. Fyrst þegar byrjað var að ræða þetta mál, var útbreiðsla þess bundin við suðurlandið, Gullbringu- og Kjósarsýslu og aðeins nokkurn hluta Borgarfjarðar. Nú hefur þessi plága breiðzt út um allt Suður- og Vesturland, og jafnvel austur í Skaftafellssýslur, og ekki er víst, að það líði á löngu, að hún breiðist norður yfir heiðar Holtavörðuheiði og Tvídægru. Tíminn mun leiða í ljós, hvort Strandamenn og Húnvetningar verði eigi fljótlega dýranna varir. Það er staðhæft, að seinni árin hafi þetta dýr eigi sloppið út úr búrunum, þessi nýja tegund hafi eigi sloppið, þegar menn fóru að ganga betur frá henni í búrunum. Ég held þó, að þetta sé alveg rangt, og hv. meðflm. minn veit deili á því, að þessi seinni tegund hefur veiðzt. Ég er eigi sjálfur fróður um þetta, en eftir upplýsingum frá hv. þm. Snæf. um útbreiðslu tegundarinnar kemur í ljós, að tvö dýr, sem unnin voru heima hjá mér á s. l. sumri, voru af þessum nýja stofni. Eftir litnum og hárafarinu er það þessi dökkbrúna tegund. Hef ég heyrt fleiri tala um þetta, enda gefur auga leið, hversu mikil fjarstæða það er, að þau hafi ekki sloppið út. Bæði Norðmenn og Svíar vissu, hver hætta var á ferðum, ef dýrin slyppu út, þegar þeir fluttu þau inn. Nú horfir til vandræða í þessum löndum, og í Noregi ægir minkurinn hlunnindunum, svo að hann er nú kallaður landplága. Ég hef séð lýsingu á aðförum þessa dýrs í norsku tímariti, og segir þar, að það stefni til landplágu, ef eigi verði rönd við reist og það heppnist ekki að vinna bug á þessu dýri. Þar við bætist, að dýrið hefur þar, sem það hefur verið lengst, eyðilagt fuglalíf, að það hefur lagzt á sauðfé, unglömbin. Ég hef séð hér og þar í opinberum skýrslum, að engar sannanir séu fyrir slíku, en fávíslegt er af mönnum að bíða eftir því, þar sem hægt er að sanna hið gagnstæða. En seilzt er til að hindra það, að endi sé bundinn á eldi þessa dýrs í landinu. Það munu dæmi til þess hér á landi, að minkurinn hafi snert sauðfé. Annars finnst mér ekki nauðsynlegt að bíða eftir því. Ég ætla, að nóg sé það, sem komið er. Hv. frsm. minni hl. gat þess, að loðdýraskinnasalan ætti nú erfitt uppdráttar. Við höfum séð það á opinberum skýrslum. En því þá að halda við þeim þættinum, er getur orsakað skemmdir á öðrum hlunnindum landsmanna? Það er hégómi að farga þessum dýrum nú, þegar borið er saman við það, sem þau geta spillt. Mundi t. d. eigi vera verðmæti í laxi? Íslendingar hafa haft tekjur af þeim útflutningi. Hvernig er með dúninn af landinu öllu? Þaðan koma verðmæti. Þessu er öllu stefnt í voða. Mundi eigi fara að skerðast um lax og silung í minni vötnum, þar sem eru hrygningarstaðirnir? Þetta er því enginn hégómi og áreiðanlega miklu meira virði, en nokkrir bjórar af loðdýrunum. Hv. 2. þm. Skagf. sagði, að hér væri um ofsatrú að ræða hjá okkur flm. Þetta hygg ég, að sé eigi rétt hjá honum: að við höfum staðhæft, að yrði lagt bann við minkaeldi í landinu, þá mundi útrýming dýranna heppnast. Hitt höfum við staðhæft, að til þess að menn vilji vinna að útrýmingu minka, þá sé eitt ráðið, að engin dýr séu í búrunum. Það eru eigi nema fullyrðingar, að minkurinn sleppi ekki út úr þeim, og eftir því, sem komið hefur í ljós um innfluttu tegundirnar, þá er sýnt um seinni tegundina, að hún hefur líka sloppið. Það er því eitt, þótt eigi sé þar bókstafleg sönnun, að draga má ýmsar ályktanir. Skyldum við verða „passasamari“ en Norðmenn og Svíar voru á sínum tíma? Hvernig fór það? Þeir ætluðu að gæta þess, að minkurinn slyppi ekki. Hér er um svo þaulsætið og vitiborið dýr að ræða, að það er hægara sagt en gert að hindra, að það sleppi út úr búrunum. Ég get nefnt dæmi. Maður einn í Árnesþingi átti hænsnabú. Hann hafði orðið fyrir heimsókn í húsið. Ætlaði hann nú að koma í veg fyrir það framvegis og gekk vel frá húsinu. M. a. klæddi hann það allt innan með vírneti. Hvergi var smuga, nema auðvitað þar, sem dyrnar voru, en frá þeim gekk hann rammbyggilega. Nú leið svo fullur hálfur mánuður, að ekkert bar til tíðinda. En einn morgun, þegar hann kemur í húsið, þá brá honum heldur en ekki í brún, mikið af hjörðinni dautt. Hann er stórvirkur og notinvirkur, minkurinn, um drápið, þar sem hann kemst til sláturstarfanna. Má hv. þm. Snæf. sanna það. Svo fer hann að rannsaka, hvernig dýrið hafi komizt inn, en finnur enga smugu, fyrr en hann sér í netinu á miðjum vegg í búrinu hleypimöskva, og þetta hefur minkurinn fundið. Þetta er sýnishorn af því, hvað dýrið er aðgætið og slungið að bjarga sér. Hv. frsm. minni hl. sagði, að hann sæi eigi ástæðu til að banna minkaeldi að svo stöddu. Það er gott, að þetta fylgdi með. En hvenær skyldi vera kominn tími til að banna minkaeldið? Hvað ætli hann þurfi að vera búinn að spilla miklu áður? Þeir segja, að dýrin séu í búrum. En þær staðhæfingar eru einskisverðar, - og ég undirstrika það. Þetta er búið að sýna sig, og menn eiga ekki að vera að veifa því, sem ekkert gildi hefur. Hv. þm. Snæf. var úti áðan, þegar ég minntist á tegundirnar, sem eru tvær. En hann lýsti þeim, hvernig þær væru útlits. Þá kemur í ljós, eftir lýsingu hans, að á mínu heimili hafa tvö dýr verið drepin af þessari nýju tegund, dökkbrún á lit. Þetta var ég búinn að heyra. En sjón er sögu ríkari. Ég hef þá séð með eigin augum það dýr, sem aldrei átti að sleppa. Þarf ég því eigi að taka trúanlegt það, sem aðrir hafa sagt um þessi efni. - Hv. þm. Snæf. bætti við, að verið hefði að undanförnu hallarekstur á loðdýraræktinni. Nú virtist mér hann álíta, að hann færi að verða betri. Ég skal ekkert segja um það. Eitt er víst, að það verður hallarekstur að halda þessu dýri við varðandi aðrar nytjar landsmanna - á kostnað þeirra. Mér finnst rétt af okkur að vernda það, sem er víst til vinnings og skiptir máli fyrir þjóðarbúskap vorn, en vera eigi að tefla á tvær hættur, þótt hins vegar sé vonin veik um, að á honum verði ekki hallarekstur. Ég mun svo eigi fjölyrða frekar um þetta mál. Menn verða að velja sér þau viðhorf, sem þeir telja, að við eigi. Hv. þm. Snæf. mundi spara ríkissjóði mikið fé í bætur, ef allt minkaeldi í landinu yrði bannað. Ég hef þá von, að segja má trú, að þeir peningar borguðu sig vel, að verja þeim fyrst til upprætingar í búrunum og síðan til þeirra manna, sem vinna að útrýmingu minkanna á eftir. Í héraði mínu verða menn ófúsir til að leggja á sig að eltast við dýr þetta, meðan svo standa sakir, að minkar eru enn þá í búrunum, því að mikla þaulsætni þarf til að uppræta það. Þá er og aldrei hægt að segja, hvort það heppnast eða ekki. En eina vonin til þess er sú, að þeir, sem vinna að eyðingunni, eigi ekki von á því að fá þennan stefnivarg yfir sig þegar að nýju. Skoðun mín er sú, að forða eigi mönnum frá því. Nóg er um skemmdarverkin, þótt það sé gert. Eins og nú er ástatt í landinu, er ég undrandi yfir hv. þm., að þeir skuli mæla þessu bót. Er furðulegt, að sagt skuli vera, um leið og því er lýst yfir. að hér eigi menn ekki hagsmuna að gæta, að halda eigi þessu við. Ég held, að þá væri rétt að taka sér eitthvað þarfara fyrir hendur en það, sem gerir þeim tjón, sem stunda þennan atvinnurekstur, og öðrum margfalt meira. Ríkið hefur orðið að borga tugþúsundir króna á ári við útrýmingu minkanna og kemur til með að gera það, á meðan eigi er aðhafzt. Ég vænti þess, að hv. d. samþykki frv. okkar hv. þm. Borgf., og til samkomulags mundi ég ekkert segja, þótt brtt. hv. meiri hl. n. væru samþ. Það mundi ég eigi gera að neinu ágreiningsatriði. Sé ég svo eigi ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta.



Herra forseti. Ég held, að misskilnings gæti í meðferð hv. flm. frv. á þskj. 172. Ég heyrði eigi ræðu hv. þm. Borgf. En greinilega kom fram í ræðu hv. 1. þm. Árn., að hann telur, að um leið og búið sé að lóga öllum eldisminkum í landinu, þá sé plágunni létt af. Það er engu líkara, en sá litli stofn, sem hér er, gangi jafnt utan húss sem í búrum og sé því að valda tjóni á fuglalífi landsins, laxveiði og silungs o. fl. Þetta er hinn mesti misskilningur. Álít ég, að hér sé byrjað á vitlausum enda málsins. Ég er þeirrar skoðunar, að allt sé gert til að forðast það, að eldisminkarnir sleppi. Er vitað mál, að villiminkar valda nú miklu tjóni úti um sveitirnar. Allir Íslendingar harma það, að villiminkurinn er til hér á landi. En við, sem fáumst við eldi á minkum í girðingum, álítum, að eigi sé unnið á plágunni með því að útrýma eldisminknum. Hv. þm. gat þess, að Svíar og Norðmenn hefðu gert sér vonir um, að minkurinn mundi eigi sleppa. En það hefur ekki heyrzt, að þeim hafi dottið í hug að banna eldi á minkum í girðingum, þó að villiminkurinn sé til í þessum löndum. Við viljum stuðla að framleiðslunni í landinu og höldum, að gera megi það að atvinnu að hafa eldi á bæði minkum og refum. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Árn., að það lítur dálítið skár út með þetta eftir gengisfallið. Þessi atvinnuvegur hefur verið erfiðleikum bundinn á undanförnum árum. Þó að flest önnur framleiðsla hafi notið stuðnings hins opinbera, þá hefur þessi framleiðsla eigi verið verðbætt, þótt kostnaðurinn við hana vaxi og hún sé rekin með tapi. Ég held því fram, þótt þessum stofni í girðingunum sé lógað, að þá séum við alveg jafnt fjarri því að hafa útrýmt villiminknum í landinu. Það mun sannast, þó að frv. verði lögfest, að villiminknum verður aldrei útrýmt að fullu. Byggist það á því, að hvergi þekkist, að tekizt hafi að vinna bug á honum, þar sem hann er orðinn útbreiddur. Það er rétt, að þetta er harðgert dýr, og erfitt er að vinna bug á honum, ef hann nær að venja sig við umhverfið. Mun reynast mjög örðugt að útrýma villiminknum hér á landi.



Ég vil aðeins skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann vilji ekki doka við með að taka þetta mál til umr., þar til form. fjhn. verður hér viðstaddur, vegna þess að n. mun hafa athugað frv. á ný ásamt brtt., sem ég flutti við það.



Það hefur orðið samkomulag um það milli mín og form. fjhn., hv. þm. V-Ísf., að ég tæki brtt. mína aftur til 3. umr. N. hefur ekki unnizt tími til að athuga hana. Ég tek því till. aftur til 3. umr.