Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni í gær að ég hafði fjallað um það hlutverk Hagræðingarsjóðs að standa við bakið á þeim byggðarlögum sem lenda í vandamálum vegna þess að viðkomandi byggðarlög hafa misst frá sér aflaheimildir. Það er kannski ekki hvað síst mikilvægast að reyna að gera sér grein fyrir því hvaða framhald verður á stefnumörkun í sjávarútveginum og hvort þetta mál eitt út af fyrir sig er með þeim hætti að líta beri á það sem hluta af þeirri stefnumörkun. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar höfum haldið því fram að þetta mál sé að sjálfsögðu hluti af stefnumörkun í sjávarútveginum. Það tengist fiskveiðistefnunni með svo ríkum hætti að það er fráleitt að taka það til endurskoðunar án þess að taka lögin um stjórn fiskveiða til endurskoðunar líka. Við höfum jafnframt bent á að í lögunum sjálfum er ákvæði þess efnis að taka skuli þessi lög til endurskoðunar fyrir árslok 1992 og það beri að hafa samráð við hagsmunaaðila og það beri að hafa samráð við sjútvn. þingsins. Ég vil benda á í því sambandi, virðulegi forseti, að þessari samráðsskyldu hefur ekki verið sinnt og það er að sjálfsögðu athugunarefni fyrir forsætisnefnd þingsins hvort hér eigi að taka fyrir frumvörp þegar Alþingi hefur sagt fyrir um það hvernig endurskoðun þeirra skuli háttað og hvort forsetar þingsins eigi ekki beinlínis að vísa málinu frá áður en það er tekið til umfjöllunar og þeirri skyldu sé lokið. Það hefur ekki verið gert og við höfum því lagt til að frumvarpinu verði vísað frá. Ég verð að fara þess á leit, hæstv. forseti, að sérstaklega hæstv. utanrrh. verði viðstaddur umræðuna og ég hefði talið mikilvægt að hæstv. forsrh. væri jafnframt viðstaddur því að það er nú svo að þeir einir geta svarað fyrir um það hvað hefur farið þeim í milli um framhald stefnumótunar í sjávarútvegi. Þannig vildi nefnilega til að það voru þessir tveir menn sem gerðu með sér samkomulag um myndun ríkisstjórnarinnar og það er því miður ekki á allra vitorði hvað þeim fór í milli. Sumt af því hefur verið sett í stjórnarsáttmála en það er alveg augljóst að annað hefur ekki komið fram og er svona smátt og smátt að koma í ljós og þess vegna er nauðsynlegt að fá að tala við þessa menn um það sem fram undan er. Því var haldið fram á Alþingi vorið 1990 þegar lögin um stjórn Hagræðingarsjóðs voru samþykkt að þar væri stigið fyrsta skrefið í sambandi við auðlindaskatt. Ég vil minna á það að því var þá eindregið mótmælt, m.a. af mér að hér væri um fyrsta skref til auðlindaskatts að ræða. Ég vil í því sambandi vitna til nokkurra orða sem eftir mér voru höfð af því tilefni. En um það var spurt í 2. tbl. Sjávarfrétta 1990, eðlilega af blaðamanni, og spurningin var þessi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hagsmunaaðilar óttast að þetta sé fyrsta skrefið að upptöku auðlindaskatts. Er þessi ótti ástæðulaus?`` Og þessu svaraði ég m.a. með þessum hætti: ,,Ég vil svara því þannig að fyrsta skrefið í átt til sölu að veiðiheimildum var stigið þegar heimilað var að færa veiðiheimildir á milli skipa því að í mörgum tilfellum kemur gjald fyrir slíkt. Það eina sem breytist nú er að gjald verður greitt úr sameiginlegum sjóði sjávarútvegsins. Í sjóðstjórn hafa hagsmunaaðilar í sjávarútvegi víðtæk áhrif og í reynd meiri hluta með aðild sinni að stjórn Fiskveiðasjóðs. Jafnframt kemur skýrt fram í lögunum að sjóðurinn á að vinna fyrir heildina og ekki ein einasta króna á að renna til opinberra nota. Menn virðast gera því skóna að þessi nauðsynlega ráðstöfun leiði til þess að menn geri eitthvað allt annað í framtíðinni. Ég skil ekki svona málflutning. Ef menn vilja í framtíðinni skattleggja sjávarútveginn vegna þess að þar skapist mikill hagnaður þá verður það sjálfstæð ákvörðun sem kemur þessu ekkert við. Menn geta ekki gert neinar þær ráðstafanir í löggjöf í dag sem hugsanlega geta komið í veg fyrir misvitrar ákvarðanir í löggjöf í framtíðinni. Það fer að sjálfsögðu eftir meiri hluta Alþingis á hverjum tíma.`` Auðvitað er það ljóst í þessu máli sem öðrum að menn munu ekki geta komið í veg fyrir það í dag hvað verður gert eftir fimm ár eða tíu ár. Ef einhver sá meiri hluti myndast á Alþingi sem vill taka upp auðlindaskatt mun hann að sjálfsögðu ákveða það. En það er mikilvægt að það liggi fyrir í þessu máli hver eru áform núv. ríkisstjórnar í framhaldi þessa máls. Og ástæðan fyrir því að ég vil tala við hæstv. utanrrh. er sú að langt viðtal var birt við hann í Alþýðublaðinu 31. des. 1991 þar sem hann ræðir eðlilega um stjórnmál. Með lestri á slíkum viðtölum má oft nokkuð ráða í það hvað hafi farið milli manna í hinni margfrægu Viðey. En hæstv. utanrrh. segir í viðtalinu í þessu óvenjuefnismikla Alþýðublaði, sem því miður hefur nú minnkað eins og mörg önnur blöð. Þar er hann að fjalla um afrek síns flokks á þeirri stundu. En hann segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Einnig náðum við inn lögunum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins`` og er þá að vitna til samstarfsins í fyrri ríkisstjórn. Það er að vísu ekki alveg rétt hjá hæstv. núv. utanrrh. því að hugmyndir um Úreldingarsjóðinn í þeirri mynd sem hann er nú undir nafninu Hagræðingarsjóður komu strax fram á árinu 1989 og er hægt að vitna til þess í blaðaviðtölum þar sem ýmsir aðilar tjáðu sig þá um þá hugmynd, m.a. hæstv. núv. sjútvrh. þannig að það voru hugmyndir sem ekki komu fram í ársbyrjun 1990. Alþfl. var hins vegar þá með hugmyndir um að taka upp sölu á veiðileyfum í áföngum og taldi að taka ætti um það ákvörðun í þeirri ríkisstjórn og lagði það til. Því var hafnað. Hins vegar var ákveðið að styrkja Úreldingarsjóðinn og byggðahlutverk hans og þess vegna var nafninu m.a. breytt með tilliti til ýmissa athugasemda sem höfðu komið fram og ég vitnaði m.a. til í ræðu minni í gær. Þar vitnaði ég sérstaklega til tillöguflutnings hv. 1. þm. Vestf. en sú tillaga var felld með 21:21 atkv. Lengra var ekki gengið og lögð á það megináhersla að þessi gjaldtaka mundi ganga til að styrkja sjávarútveginn í heild sinni í gegnum hagræðingu og úreldingu skipa sem mikil þörf er á en alls ekki til opinberra nota. Á þessu er mikill grundvallarmunur. En hvað um það. Auðvitað átti hæstv. utanrrh. og flokkur hans aðild að málinu á sínum tíma og án þess að ég ætli að fara í nokkurn meting um það hver hafi þar lagt mest af mörkum þá er niðurstaðan öllum ljós. En síðan bætir hæstv. utanrrh. við og er það tilefni þess að mér finnst nauðsynlegt að fá hann á þennan fund og vænti þess að það hafi þegar verið gerðar ráðstafanir til þess nema hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. hafi fjarvistarleyfi. Ég get þá endurtekið orð mín þegar þeir mæta til þingfundar eins og þeim ber eins og öðrum þingmönnum. En þar kemur fram, með leyfi forseta, sem er mikilvægt fyrir hæstv. sjútvrh. að heyra því að ég reikna ekki með því að hann hafi haft ráðrúm til að lesa allt þetta langa viðtal og gæti því þetta hafa farið fram hjá honum eins og það fór fram hjá mér fyrst er ég las viðtalið . . .

Ég hef heyrt eina setningu þannig að þingmaðurinn má lesa allt viðtalið þess vegna.

Nei, ég hef enga löngun til þess, en hins vegar tel ég mikilvægt að hæstv. sjútvrh. heyri þessa einu setningu sem eru að vísu tvær. En þær eru þessar þegar hann hafði sagt frá því afreki að hafa náð fram Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins í fyrri ríkisstjórn þá tekur utanrrh. fram . . .

Hæstv.

Hæstv., ekki má gleyma því, það er ekki síður mikilvægt en annað að halda forminu: ,,Því höfum við fylgt eftir í tíð núv. ríkisstjórnar`` og ég get bætt við hæstv. ríkisstjórnar þó að það sé nú ekki gert í Alþýðublaðinu, ,,með samkomulagi um að aflaheimildir hans verði seldar á markaði á gangverði.`` Hæstv. utanrrh. telur sig hafa náð því fram í hæstv. ríkisstjórn að þetta sé gert og væntanlega hefur hann strax lagt drög að þessu hinum megin við Viðeyjarsund. Síðan er bætt við og það er ekkert smámál, hæstv. sjútvrh.: ,,Það er fyrsti vísir að komandi veiðileyfakerfi í sjávarútveginum.`` Ég endurtek: ,,Það er fyrsti vísir að komandi veðileyfakerfi í sjávarútveginum.`` Hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Þetta var úr afrekaskrá formanns þíns sem hefur lýst þessu væntanlega fyrir hönd Alþfl.

Hvenær var það?

Þessu var lýst yfir á gamlársdag og væntanlega skrifað einhverjum dögum áður.

Það er veiðileyfagjald í sjávarútvegi.

Já, það er rétt, hæstv. sjútvrh. Hins vegar hef ég ekki litið svo á að þetta frv. sem hér er flutt af hæstv. sjútvrh. sé fyrsti vísir að veiðileyfakerfi í sjávarútvegi.

Lestu viðtal við Ólaf Ragnar.

Sá vísir er löngu lagður með stuðningi margra hv. þm. og ætla ég ekki að fara að telja þá alla upp því að þeir eru margir og eru úr öllum flokkum. Það er mikilvægt, hæstv. sjútvrh., og ég veit að við erum þar sammála að reyna að varðveita þá samstöðu hvað svo sem þeir fóstbræður hafa talað um úti í Viðey. Það er svo að ég held að það megi ekki treysta því að þeir séu best inni í þessum málum, enda kemur það í ljós. Það sem núv. hæstv. utanrrh. segir er, og taktu nú eftir, hæstv. sjútvrh., því að ég heyri að þú hefur ekki sett þig nægilega vel inn í þetta. Þarna stendur: ,,Það er fyrsti vísir að komandi veiðileyfakerfi í sjávarútvegi.`` Og hvert er þetta ,,komandi veiðileyfakerfi í sjávarútveginum`` sem þetta frv. sem hér er verið að ræða er fyrsti vísir að? Hér flytur hæstv. ríkisstjórn frv. til laga um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins þar sem við höfum haldið því fram að það eigi að taka lögin til endurskoðunar samhliða lögunum um stjórn fiskveiða. Þessu hefur verið mótmælt af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstjórnar og þeir hafa ákveðið að taka málið þar út fyrir og hafa haldið því fram að þetta mál væri ekki tengt lögunum um stjórn fiskveiða. Síðan kemur hæstv. utanrrh. og lýsir því einfaldlega yfir að hér sé kominn fyrsti vísir að komandi veiðileyfakerfi í sjávarútvegi. Hverjir áttu að fjalla um þetta komandi veiðileyfakerfi? Það er sérstök nefnd á vegum stjórnarflokkanna undir forustu tveggja manna, annar skipaður af Alþfl. og hinn af Sjálfstfl. Ekkert liggur fyrir um það hvor hafi þar meiri áhrif og hefur nefndin gjarnan fengið það viðurnefni að hún starfi undir nafni tveggja manna, væri nokkurs konar tvíhöfða þurs. Ég sé ekki að hægt sé að ræða þetta mál miklu lengur, hæstv. forseti, nema fá svör um það hjá hæstv. forsrh. landsins og hæstv. utanrrh. hvað er rétt í málinu. Er það rétt sem hæstv. utanrrh. heldur fram að hér sé um fyrsta vísi að komandi veiðileyfakerfi í sjávarútvegi að ræða eða er það rangt? Getum við átt von á því að nýtt frv. birtist sem byggir á þessu á þessu Alþingi eða því næsta? Og hvernig er almennt hugmyndin að fjalla um þessi mál? Hér er um eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar að ræða sem mikill ágreiningur er um og það er sjálfsögð krafa þeirra sem eru á Alþingi að vita eitthvað um fyrirætlanir stjórnvalda. Ég á ekki von á að hæstv. sjútvrh. muni lýsa því yfir að þetta sé rétt hjá utanrrh. Ég ætla að vísu að biðja hann um að gera það. Mér þykir það hins vegar með ólíkindum miðað við það sem hann hefur sagt, og treysti ég orðum hans vel, að hann geti tekið undir að þetta sé rétt hjá hæstv. utanrrh. En getur það verið að hæstv. utanrrh. fari með staðlausa stafi í áramótagrein í Alþýðublaðinu? Er það hugsanlegt, formaður þingflokks Alþfl.?  Ég átti von á því að hæstv. utanrrh. mundi koma hér. Ég spyr því hæstv. forseta hvort hann muni koma eða hvort þess sé langt að bíða.

Forseta er ókunnugt um það en mun kanna það. --- Hann kemur klukkan hálftvö er upplýst.

Já, hann mun koma hér hálftvö og þess vegna skal ég gera hlé á þessum hluta ræðu minnar.

Nei, farðu bara með hann aftur.

Eitt af því sem ég hafði ekki rætt um í sambandi við þetta mál er það hlutverk Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins að standa fyrir úreldingu fiskiskipa. Það hlutverk átti sjóðurinn að rækja með tvennum hætti. Í fyrsta lagi með því að kaupa upp fiskiskip, úrelda þau og leysa til sín veiðiheimildirnar. Sjóðurinn átti að geta tekið til þess lán, allt að 80% af kaupverði skipanna, enda áttu tekjustofnar hans að nægja til að greiða þau lán. Í öðru lagi átti sjóðurinn að veita sérstaka úreldingarstyrki til þeirra aðila sem vildu úrelda sín skip og sameina veiðiheimildir. Þessu hlutverki sjóðsins voru sett nokkuð þröng mörk eða aðeins 10%. Ástæðan fyrir því að þessi mörk voru ekki víðari var m.a. sú að uppi hefur verið mjög mikil gagnrýni á frjálsu framsali veiðiheimilda og vil ég m.a. benda á að hv. þm. Alþfl. héldu því margir hverjir mjög stíft fram í síðustu kosningabaráttu að slíkt þyrfti að takmarka með ríkari hætti. Því var lögð meiri áhersla á það að Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins gæti keypt til sín fiskiskip þannig að veiðiheimildirnar dreifðust á heildina. Ég minni t.d. á það að fulltrúar Farmanna- og fiskimannasambandsins lögðu á það mjög ríka áherslu að úreldingarsjóðshlutverkið yrði mjög styrkt, en fulltrúar Farmanna- og fiskimannasambandsins voru mjög andvígir því hversu mikið frjálsræði ríkti í framsali veiðiheimilda. Því miður er með þessar skoðanir eins og svo margar aðrar að það er ýmislegt sem rekst hvað á annars horn. Ef menn eru á móti frjálsu framsali milli skipa verða menn að gera einhverjar aðrar ráðstafanir eigi að vinna að hagræðingu í flotanum. Menn geta vel verið þeirrar skoðunar að rétt sé að halda flotanum við þau mörk sem hann er nú í og ekki sé ástæða til þess að minnka hann, en það hefur ekki verið almenn skoðun. Ef menn vilja hins vegar ekki að hið frjálsa framsal aukist þarf að mynda sameiginlegan sjóð sem getur sinnt úreldingarhlutverkinu af einhverjum krafti. Með þessari löggjöf var verið að gera tilraun til þess og koma þar til móts við sjónarmið aðila sem lögðu á þetta áherslu, m.a. hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar sem nú gegnir þingmennsku fyrir 1. þm. Vestf. og stendur að nál. um þetta mál. Hann er því miður ekki viðstaddur heldur og má nú segja að heldur sé þunnskipað hér í þinginu við þessa umræðu.

Sérstaklega af hálfu Framsfl.

Það má vel vera, hv. þm., en ég skal upplýsa hv. þm. um það að Framsfl. stendur heilsteyptur að sjávarútvegsstefnunni og þar hefur ekki verið mjög mikill ágreiningur innan dyra eins og í þingflokki hv. þm. Það leysir auðvitað ekki aðra þingmenn undan þeim skyldum að vera hér. Það er eins og gengur og gerist og ekkert nýmæli hér á Alþingi. Með þessu frv. er verið að gera þá mikilvægu breytingu að leggja af það hlutverk sjóðsins að geta leyst til sín fiskiskip í heilu lagi og þar með er verið að stefna inn á þá braut að hið frjálsa framsal og samningar milli manna eigi fyrst og fremst að gilda. Það er skoðun út af fyrir sig, en ég minni á að það er andstætt sjónarmiðum margra þeirra sem talað hafa um málið áður á Alþingi. Ég er helst á því að ég hafi heyrt ýmsar skoðanir frá þingmönnum úr allmörgum stjórnmálaflokkum um þetta efni og á það jafnt við um Alþfl., Sjálfstfl., Alþb. og áreiðanlega einstaka þingmenn úr Framsfl. Hér er því vissulega um mikilvægt stefnumarkandi atriði að ræða sem snertir fiskveiðistefnuna og sjávarútvegsstefnuna í heild, fram hjá því verður ekki gengið, og er enn ein sönnun þess hversu mikilvægt það er að þetta mál bíði endurskoðunar laganna um stjórn fiskveiða. Í öðru lagi mun Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins ekki hafa jafnmikla fjármuni ef þetta frv. verður að lögum og hann mundi hafa samkvæmt gildandi lögum. Hann mun halda svipuðum tekjum vegna gjalds á einstök skip sem lagt er á hverja rúmlest, en hann mun missa þær tekjur sem hann hafði eða réttara sagt átti að fá af sölu veiðileyfa. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði hér í gær við umræðuna að það mætti úrelda mörg skip af þeim peningum sem sjóðurinn ætti, ein 50 skip --- nei, ein 12 skip, svo að ég hafi rétt eftir, það hefur einu sinni áður komið fyrir mig að ég hef ekki haft alveg rétt eftir þegar þessi ágæti þingmaður hefur átt í hlut --- 12 skip ef hvert þeirra fengi hámarksstyrk, þ.e. 50 millj. Ég býst ekki við að til þess muni koma að öll þau skip fái hámarksfjárhæð, en það er þó merki þess að ekki hafa allir sjóðir verið tómir eins og hæstv. forustumenn núv. ríkisstjórnar hafa haldið fram hvað eftir annað og ekkert verið til af neinu tagi. Það er vissulega rétt að þarna er til sjóður sem hefur verið til lengi og á stofn sinn fyrst og fremst í Aldurslagasjóði fiskiskipa og er ekkert nýmæli, auk þess sem nokkrir peningar voru eftir vegna gengisbreytinga 1983. Það er vissulega mikilvægur stofn en sjóðurinn mun ekki verða ýkja sterkur eftir það. Þess vegna er rangt að gera sér háar hugmyndir um það hvað þessi sjóður getur gert. Út af fyrir sig er ágætt mál að hækka úreldingarstyrkinn úr 10% í 30%. Það mundi líka vera ágætt mál að hækka ýmsa styrki. Sjálfsagt yrðu ellilífeyrisþegar því fegnir ef þeir fengju hækkun á sínum styrkjum. Gallinn er bara sá að það þarf að afla tekna til tiltækisins vegna því að þessi sjóður hefur ekki þá náttúru fremur en aðrir sjóðir að meira komi inn í hann en út úr honum er tekið. Hann er þeirrar náttúru sem allir aðrir sjóðir að það er ekki hægt að taka meira úr honum en inn í hann kemur. Þess vegna segir það sig sjálft að menn munu fljótt verða uppiskroppa með það fé sem þarna er til ráðstöfunar. Þetta er eitt mikilvægasta atriði sjávarútvegsins í dag, að koma því til leiðar að fiskiskipaflotinn minnki og að halda áfram á þeirri braut, sem við sjáum daglega, að fyrirtækin í sjávarútvegi sameini krafta sína. Það er alveg ljóst að frv. sem hér er flutt mun ekki hjálpa til í þeim efnum heldur mun það verða til þess að gera þá möguleika enn þá minni. Þar af leiðandi mun frv. gera sjávarútveginn óhæfari til að standa undir þeim kröfum sem til hans eru gerðar og þeim lífskjörum sem Íslendingar ætlast til að sjávarútvegurinn standi undir. Í því sambandi minni ég á að enn á ný hafa útflutningstekjur sjávarútvegsins aukist verulega á sl. ári á sama tíma og útflutningstekjur vegna stóriðju og almenns iðnaðar hafa dregist saman. Þannig var hlutur sjávarútvegsins í útflutningstekjum landsmanna um 80% á síðasta ári og það sýnir afar vel hversu mikilvægt er að varðveita sterka stöðu sjávarútvegsins í landinu. Betri lífskjör munu ekki koma fram vegna þess að menn muni finna upp á nýrri stóriðju eingöngu. Það er út af fyrir sig ágætt mál. Ríkisstjórn sem leggur á það höfuðáherslu og gleymir að varðveita það sem mestu máli skiptir mun hins vegar fljótt reka sig á í þeim efnum. Með frv. er því verið að koma því til leiðar að sjávarútvegurinn getur ekki með þeim sama hætti og hann hefði getað staðið undir bættum lífskjörum. Þetta er sérstaklega bagalegt þegar um aflasamdrátt er að ræða. Hins vegar er mjög athyglisvert hversu vel sjávarútveginum tókst á síðasta ári að auka framleiðslu sína. Það mun jafnframt verða athyglisvert hvernig honum tekst til á árinu 1992 og þaðan í frá, en honum mun aðeins vegna vel ef hann fær til þess frið og svigrúm og það svigrúm fæst ekki með aukinni skattheimtu á sjávarútveginn eins og nú horfir. Virðulegur forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að ræða þetta mál mjög lengi dags. Ég átti þó von á að eiga möguleika á því, áður en ég lyki minni ræðu, að eiga orðastað við hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh., a.m.k. annan þeirra, en ég sé ekki að það muni verða. Áður en ég lýk máli mínu langar mig að geta þess, og bíð þá aðeins lengur eftir að hæstv. utanrrh. láti sjá sig í húsinu, að ég vænti þess að hæstv. núv. sjútvrh. komi áður en 2. umr lýkur og lýsi því með hvaða hætti hann telur að eigi að vinna áfram að þessu stóra máli. Ég minni hæstv. sjútvrh. á það að þann 15. nóv. 1991 skrifaði hann öllum nefndarmönnum í sjútvn. þingsins eftirfarandi bréf, með leyfi forseta: ,,Vegna fyrirsjáanlegs aflasamdráttar á komandi árum standa Íslendingar frammi fyrir miklum vanda. Hann snýr ekki síst að sjávarútvegsfyrirtækjum sem hafa um langt árabil búið við erfitt rekstrarumhverfi heima fyrir og óviðunandi samkeppnisstöðu gagnvart erlendum samkeppnisaðilum. Ef snúa á vörn í sókn þarf að nást víðtækt samkomulag um mótun sjávarútvegsstefnu sem nær jafnt til veiða, vinnslu og útflutnings. Leggja þarf áherslu á bætta meðferð sjávarfangs, aukna fullvinnslu, og fara þarf nýjar leiðir í markaðsmálum. Undirstöður verðmætasköpunar og velferðar í landinu má ekki veikja frekar en orðið er. Varast ber að reka fleyg á milli dreifbýlis og framleiðslu annars vegar og þéttbýlis og þjónustu hins vegar. Hætta er á að nýjar álögur á sjávarútveginn umfram aðrar atvinnugreinar hefðu það í för með sér.`` Ég tek undir hvert orð sem sagt er í þessu bréfi þótt ég sé ekki jafntrúaður á það og margir aðrir að hið opinbera geti haft feiknaleg áhrif á það hvernig menn vinna sinn afla, hvort menn frysta hann eða salta hann eða gera eitthvað annað við hann. Vissulega er hægt að hafa nokkur áhrif þar á. Ég tel hins vegar að forðast beri alla miðstýringu í þessum efnum og þess vegna hef ég lagt á það áherslu að fiskveiðistefnan sé grundvöllurinn, en fiskveiðistefnan ætti í sjálfu sér að stuðla til hagkvæmrar nýtingar á öllu sjávarfangi með því að setja ýmis ákvæði inn í stjórn fiskveiða sem stuðla að því eins og álag á ísfisk og fleira því um líkt. Ég tel alveg ljóst að ekki hefur margt komið fram frá hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum sem er í samræmi við þetta bréf. Hér stendur m.a.: ,,Undirstöður verðmætasköpunar og velferðar í landinu má ekki veikja frekar en orðið er.`` Er ekki verið að veikja undirstöðu verðmætasköpunar og velferðar í landinu, hæstv. sjútvrh., m.a. með þessu frv.? Er ekki verið að veikja þessa mikilvægu undirstöðu með því að skattleggja sjávarútveginn á ýmsum sviðum? Jafnframt kemur fram í þessu bréfi að það beri að ná sem víðtækustu samkomulagi um mótun sjávarútvegsstefnu. Ég er því sammála. Hvað er að gerast í þeim efnum? Það hefur verið skipuð nefnd þar sem eru saman komnir fulltrúar stjórnarflokkanna og fulltrúar hagsmunaaðila en eingöngu fulltrúar stjórnarflokkanna. Það er í samræmi við Viðeyjarsamkomulagið og að pólitískir sendimenn skuli vera á sem flestum stöðum þótt þeir eigi ekki að hafa alveg sama vald og hinir kommissararnir, hv. þm., því að hinir kommissararnir eiga að sjá um fjármál stofnana en hér er ekki um það að ræða, heldur um stefnumörkun í mikilvægu máli. Við höfum ekki orðið varir við það í stjórnarandstöðunni að mikill vilji sé til þess að hafa samráð við okkur um þetta mikilvæga mál frekar en annað. Framlag núv. ríkisstjórnar til þessa annars mikilvæga máls er að leggja fram þetta frv., sem er hluti af þessu máli, í fullkominni andstöðu við stjórnarandstöðuna. Það kom alveg skýrt fram við 1. umr. málsins að um þetta mál yrði og væri mikill pólitískur ágreiningur. Samt, þótt þetta varði þetta annars svo mikilvæga mál, er því engu skeytt og haldið áfram á sömu braut og hvergi vikið frá. Það getur verið mikilvægur eiginleiki að víkja ekki í öllu málinu, en í máli þar sem hefur ríkt bærileg samstaða hér á Alþingi, þótt stundum hafi verið naumur meiri hluti, er forsaga málsins öll sú að engar ástæður eru til þess að stefna málinu í tvísýnu með þessum hætti, enda hefur því á engan hátt verið neitað af hálfu stjórnarandstöðunnar að ekki komi til greina að gera breytingar á Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins. Sú löggjöf er ekkert gallalaus fremur en önnur löggjöf. Við höfum einfaldlega haldið því fram að sú endurskoðun eigi að bíða þar til í árslok 1992 og það eru engin efni til annars. Það skal hins vegar ekki gert og er það í fullkomnu samræmi við það sem gerst hefur á ýmsum öðrum sviðum. Vegna þess að komið hefur til tals hvernig vinna eigi að ýmsum mikilvægum málefnum samfélagsins var mjög athyglisvert að hlusta á fulltrúa launþegasamtakanna í landinu í efh.- og viðskn. í morgun. Þeir töldu það ekki koma neitt á óvart þótt taka ætti upp opinbera tilsjónarmenn með fjármálum ýmissa stofnana. Því var haldið fram af formanni BSRB að samráði og samvinnu hafi verið hafnað við þá og ekkert væri gert á grundvelli samvinnu. Hann lýsti því þannig að allt kæmi ofan frá, síðan ætti að miðstýra hlutunum og ef það gengi ekki skyldi kallað á lögreglu. Hann upplýsti okkur um það að þetta hefði einhvern tíma verið reynt í sovéska hernum og gefist illa, sérstaklega fyrir undirmenn, og það er von að mönnum komi nokkuð á óvart að þessar aðferðir, sem gáfust illa í hinum fyrrum sovéska her, skuli nú vera teknar upp af ríkisstjórn Íslands. Þetta eru ekki mín orð, en þetta er skilningur forustumanna stórra launþegasamtaka. Ekki var betra hljóðið í fulltrúa BHMR sem tók undir það, og það kom jafnframt fram bæði frá fulltrúa ASÍ og Verkamannasambandsins, að lítið sem ekkert samráð væri haft við þá um eitt né neitt. Það lá í orðum þessara ágætu manna að eitt aðalátakamál komandi kjarasamninga verður að sækja það til baka sem núv. hæstv. ríkisstjórn er að gera. Það má furðu sæta að núv. hæstv. ríkisstjórn skuli ekki a.m.k. leita eftir samvinnu og samráði við aðila vinnumarkaðarins um margar erfiðar ákvarðanir og taka þá áhættu sem í því felst að hér geti allt logað í verkföllum vegna þess að engir tilburðir hafa verið hafðir uppi um samvinnu við helstu hagsmunasamtök í landinu. Ég held að lýðræði á Íslandi hafi ekki byggst upp á þessum vinnubrögðum fram að þessu og ef hafa verið tekin upp önnur vinnubrögð af pólitískum öflum í landinu, hver svo sem þau hafa verið, hefur þeim verið hrundið. Því má það merkilegt teljast að þessu skuli halda áfram. Þetta var nokkur útúrdúr. Tilefni þessara ummæla var sú spurning mín til hæstv. sjútvrh. hvernig hann hyggist vinna að því, í framhaldi af þeim átökum sem hafa orðið um þetta mál hér á Alþingi og þeirri staðreynd að flestallir ef ekki allir hagsmunaaðilar mæla gegn samþykkt frv., að ná víðtæku samkomulagi um mótun sjávarútvegsstefnu sem hann var að skjóta til okkar í sjútvn. í nefndu bréfi og hvernig hann ætlar að komast hjá því að rekinn verði fleygur á milli dreifbýlis og framleiðslu annars vegar og þéttbýlis og þjónustu hins vegar, en hann sagði í þessu bréfi að nýjar álögur á sjávarútveginn umfram aðrar atvinnugreinar hefðu það í för með sér. Er ekki alveg ljóst að verið er að ætlast til þess að sjávarútvegurinn greiði rannsóknakostnað vegna hafrannsókna í landinu? Er ekki alveg ljóst að ekki eru gerðar samsvarandi kröfur til iðnaðar og landbúnaðar og jafnvel verslunin hefur einhver framlög á fjárlögum ríkisins? Ég held því að ekki verði á móti því mælt að verið er að leggja á sjávarútveginn umfram aðrar atvinnugreinar. En hvað svo sem öllu þessu líður er þetta það mikilvægasta sem ég vil fá svarað áður en þetta mál fer áfram til 3. umr.: Er þetta fyrsti vísir að því sem koma skal? Er það rétt hjá hæstv. núv. utanrrh., sem ætlaði að koma hér klukkan hálftvö en er ekki kominn enn? Ég tel að því verði að svara. Ég hef engan áhuga á því, hæstv. forseti, að standa hér í ræðustól þar til hæstv. utanrrh. kemur og vil ekki fara þess á leit við hæstv. forseta því að ég veit að það er ekki í hans valdi að koma ráðherrum í hús og hann hefur þegar gert tilraun til þess. Ég á hins vegar rétt á því að taka aftur til máls í þessu máli og vænti þess þá að tryggt verði, hvenær svo sem það verður, að hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. verði hér viðstaddir og hæstv. forseti taki þá tillit til þess og reynt verði að haga mælendaskrá með þeim hætti að ég fái í annarri ræðu minni við þessa umræðu að eiga orðastað við þá þó að mér þyki eiginlega heldur miður að þurfa að eiga orðastað við þá og hafa ekki möguleika á að taka aftur til máls. Ég er þó tilbúinn til að láta mér það lynda því að ég veit að ýmsir aðrir þingmenn hér á hv. Alþingi eru tilbúnir til þess og hafa áhuga á að fylgja því máli eftir. Að lokum skora ég á hæstv. ríkisstjórn að láta þetta mál bíða, fresta afgreiðslu þess. Það er ekkert sem rekur á eftir því. Hér eru miklir hagsmunir í húfi. Það stangast algjörlega á við ýmsar yfirlýsingar stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar, ég tala nú ekki um allt það sem þeir sögðu í kosningabaráttunni, og ég sé m.a. fyrir framan mig hv. 5. þm. Austurl. sem ég vænti að hafi kynnt sér vel hvað hér er verið að gera. Það stangast a.m.k. algjörlega á við þann málflutning sem hann hafði í frammi í síðustu kosningabaráttu. Það er kannski með það eins og allt annað að það skiptir engu máli hvað menn sögðu þá og stefna Alþfl. öll komin ofan í skúffur. Sá hv. þm. ætlaði að vísu að breyta þeirri stefnu og gera hana betri, en það er alveg ljóst að þetta frv. hefur gengið í þveröfuga átt og þar af leiðandi ætti hv. 5. þm. Austurl. að beita sér fyrir því að þetta mál fái að bíða í einhverjum skúffum og verði tekið upp þegar þetta stóra mál kemur til umræðu hér á Alþingi og til endurskoðunar í samræmi við lög þar um og í samræmi við ákvæði laga um þetta tiltekna mál.

Herra forseti. Ég tel að hv. þm. Halldór Ásgrímsson sé kominn út á mjög hálar brautir að vera að ýja að því að einn þm. Alþfl. hafi skipt um skoðun í þessu máli. Þau tíðindi hafa nefnilega gerst í þessari umræðu að einn maður hefur skipt um skoðun og það er hv. þm. Halldór Ásgrímsson. Halldóri Ásgrímssyni hefur nefnilega tekist að hafa tvær skoðanir á því hvort um auðlindaskatt sé að ræða eða ekki. Vegna þess að ég hef alltaf borið mikla virðingu fyrir þessum hv. þm. og talið að hann skæri sig frá Framsfl. að því leyti til að hann hefði yfirleitt bara eina skoðun í hverju máli en ekki eins og sá ágæti flokkur sem hefur tíðkað það að vera með tvær skoðanir í mörgum málum, vera bæði með og á móti, stundum kallað að vera opinn í báða enda, tel ég að rétt sé að fara aðeins yfir þann málflutning sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson hefur viðhaft varðandi þetta atriði. Í maí 1990 skilgreindi hv. þm. auðlindaskatt með eftirfarandi hætti í umræðum, með leyfi forseta: ,,Auðlindaskattur gengur út á það að skattleggja greinina og taka til annarra þarfa samfélagsins.`` Hér er hins vegar um það að ræða að verið er að taka afgjald fyrir veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs sem fer til þess eins að kosta rannsóknir sjávarútvegsins og fer því ekki til þess sem þingmaðurinn sjálfur kallar aðrar þarfir samfélagsins. Samkvæmt þessari skilgreiningu hv. þm. frá 1990 er því ekki um auðlindaskatt að ræða. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson var sjálfur þessarar skoðunar þegar málið kom til umræðu þann 28. nóv. á þessum vetri. Þá sagði þingmaðurinn orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ég ætla mér ekki að kalla þessa breytingu sem nú er verið að fara út í auðlindaskatt.`` Hvaða skoðun hefur hv. þm. núna? Í nál. sem hann skrifaði sjálfur fyrir hönd minni hluta sjútvn. nokkrum dögum fyrir jól er hann að fikra sig að því að skipta um skoðun. Þar segir nefnilega að verið sé að stíga fyrsta skrefið til að afla tekna í ríkissjóð af sölu veiðiheimilda og koma á auðlindaskatti. Þarna var sem sagt um það að ræða að stíga fyrsta skrefið að dómi hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar og í gær, í umræðum hér í þessum sal, fór þessi hv. þm. heilan hring í málinu því að þá sagði hann, með leyfi forseta: ,,Ég tel þetta auðlindaskatt að því leyti sem hér erum skatt að ræða sem fer til sameiginlegra viðfangsefna ríkisins.`` Ég vil endurtaka það sem ég sagði í umræðunum í gær. Hæstv. fyrrv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson skuldar þinginu skýringu á þessum sinnaskiptum sínum.

Má ekki skipta um skoðun eins og flokk?

Ég skipti um flokk án þess að skipta um skoðun.

Hæstv. forseti. Hér hefur hv. þm. Halldór Ásgrímsson verið að bera mig þeim sökum að ég hafi skipt um skoðun frá því að við vorum saman í kosningabaráttunni sl. vor. Aldeilis ekki, hv. þm. Halldór Ásgrímsson. Ég hef ekki skipt um skoðun heldur lagt mitt af mörkum einmitt til þess að reyna að breyta þeim óskapnaði sem hann, framar öllum öðrum, hafði forustu um að koma á í íslenskum sjávarútvegsmálum með þeim afleiðingum að búseta mjög víða á landinu, og þá kannski sérstaklega á Austurlandi, var í hættu og hún var í hættu með því að kvóti var endanlega seldur frá byggðarlögum og lífsgrundvelli þannig kippt undan lífskjörum fólksins í þorpunum. Ég veit að hv. þm. tekur undir með mér þegar hann lítur á brtt. frá meiri hluta sjútvn. þar sem kemur fram setning um það að komið skuli til aðstoðar einstökum byggðarlögum með því að efla vinnslu sjávarfangs á þeim stöðum þar sem straumhvörf hafa orðið í atvinnulífi vegna sölu fiskiskips. Ég vona að ég kunni að hafa átt einhvern hlut að þessu máli. Því er það ekki rétt sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson segir að skipt hafi verið um skoðun, þvert á móti. Vonandi verður sú endurskoðun sem er í gangi í þessum málum, sjávarútvegsmálunum og kvótafyrirkomulagi og stjórnun fiskveiða, til þess að hægt verði að koma þeirri skipan á sem tryggi búsetu og lífskjör í byggðarlögum sem kvótakerfi hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar var langt komið með að fara illa með.

Herra forseti. Ég vildi fyrst svara andsvari hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, ég hafði ætlað mér að gera það strax. Einnig vil ég fá tækifæri til að svara andsvari hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar. Ég vil segja við hv. þm. Össur Skarphéðinsson að hann þarf ekkert að vera að lesa þessar ræður mínar fram og til baka. Ég hef ekki skipt um skoðun í málinu. Ég sagði að aðalatriði málsins væri að verið er að taka gjald og leggja á skatt til sameiginlegra þarfa landsmanna. Ég tel að hafrannsóknir séu sameiginlegar þarfir landsmanna. Það getur vel verið að hv. þm. Össur Skarphéðinsson telji að svo sé ekki og í þeim skilningi má kalla þetta gjald auðlindaskatt. Ég hef hins vegar sagt að það væri nokkuð stórt orð og stend við það. Ef þingmaðurinn getur fallist á að hér sé um gjaldtöku í ríkissjóð að ræða til sameiginlegra þarfa, þá get ég verið honum sammála. Ég hef skilið þingmanninn svo að hann telji það vera aðalatriðið að hægt sé að kalla þetta auðlindaskatt þannig að hægt sé að setja það inn í afrekaskrá Alþfl. og þarf ekki að vera að vitna til ummæla minna í því sambandi. Þetta er alveg skýrt og ég stend við það sem ég hef sagt. Að því er varðar það sem hv. 5. þm. Austurl. sagði er alveg ljóst að það sem verið er að gera núna veikir þá möguleika sem voru fyrir hendi. Ef það samræmist skoðunum hans frá því í vor, þá botna ég ekkert í því. Ég hefði hins vegar skilið það ef hv. þm. hefði beitt sér fyrir því að styrkja þau ákvæði með einhverjum hætti en það er ekki verið að gera. Nú kemur hann í ræðustól og stærir sig af því að honum hafi tekist að laga ósköpin frá því að þau voru upphaflega sett fram. Þetta er álíka og þegar ákveðnir þingmenn héldu því fram að afrek þeirra væru mikil vegna þess að þeim hefði tekist að lagfæra alla þá vitleysu í sambandi við sjómannaafsláttinn sem frv. hljóðaði fyrst upp á. Auðvitað bera þingmenn stjórnarliðsins ábyrgð á því hvað lagt er fram hér á Alþingi og ættu ekki að vera að stæra sig sérstaklega af því að lagfæra þær vitleysur sem upphaflega voru í þeim frumvörpum.

Virðulegi forseti. Það var stundum sagt um formann Framsfl. að hann væri manna heppnastur við að gleyma. Nú sýnist mér að varaformaður Framsfl. hafi þennan sama eiginleika til að bera vegna þess að honum hefur tekist að gleyma því sem hann sagði sjálfur í þessum stól í gær. Hann sagði sjálfur að hér væri um auðlindaskatt að ræða. Þetta er hins vegar ekki eina dæmið um heppilega gleymsku þessa þingmanns. Það kom nefnilega fram í ræðu þingmannsins þegar hann var að ásaka Alþfl. fyrir að hafa sett sérstaka pólitíka tilsjónarmenn eða kommissara til að fylgjast með stofnunum í þjóðfélaginu og afneitaði því algerlega að hann eða hans flokkur hefði nokkru sinni komið nálægt slíku. Ég vil þess vegna minna þennan ágæta hv. þm. á frv. til laga um Stjórnarráð Íslands sem lagt var fyrir Alþingi á 112. löggjafarþinginu. Af hverjum, hv. þm. Halldór Ásgrímsson? Af formanni þínum, Steingrími Hermannssyni. Þar segir í 8. gr., með leyfi forseta: ,,Ráðuneyti hefur eftirlit og umsjón með stofnunum sem undir það heyra enda þótt þeim sé með lögum skipaðar sérstakar stjórnir.`` Svo segir og taktu nú eftir, hv. þm.: ,,Hafi verulegir annmarkar komið fram á rekstri stofnunar og ekki er bætt úr, þrátt fyrir fyrirmæli ráðuneytis er ráðherra heimilt að setja sérstakan eftirlitsaðila um stundarsakir . . . `` Það er því alveg ljóst . . . 

Herra forseti. Ég ætla ekki að halda því fram að ég hafi engu gleymt og ég býst ekki við því að það hafi heldur komið fyrir hv. þm. að hann hafi aldrei gleymt neinu. En ég hef haft frumkvæði um það að lesa það upp sem ég hef sagt um þetta mál, auðlindaskattinn, á Alþingi. Ég hef gert það í mínum ræðum og ég hef útskýrt hvað ég á við. Þess vegna skil ég ekki þessa áráttu þingmannsins að koma hér upp aftur og aftur til að hengja sig í þetta orð. Það fer eftir því hvaða merkingu menn leggja í það og ég ætla ekki að hafa lengri ræður um það. Síðan vitnaði hann til frv. til laga um Stjórnarráð Íslands.

Og orða þinna í gær.

Orða minna í gær. Ég stend við þau orð. Þetta frv. um Stjórnarráð Íslands var samið af nefnd og ákveðið var að leggja það fram til kynningar vorið 1989. Það var aldrei tekin efnisleg afstaða til þess, hvorki í ríkisstjórn né þingflokkum. Þar fyrir utan stendur í þessu frv., hv. þm., og taktu nú vel eftir: ,,Hafi verulegir annmarkar komið fram á rekstri stofnunar og ekki er bætt úr þrátt fyrir fyrirmæli ráðuneytis er ráðherra heimilt að ráða sérstakan eftirlitsaðila um stundarsakir, þó ekki lengur en til eins árs í senn . . . `` Þetta á við um allsherjarendurskoðun á lögunum um Stjórnarráð Íslands sem bæði ríkisstjórn og þingflokkar áttu eftir að taka afstöðu til. Það sem hér er verið að segja er allt annað. Svo mikið liggur á að það þarf að skjóta inn sérstöku ákvæði og hvað eiga þeir að gera? Þar stendur, hv. þm., sem er ekki sambærilegt: ,,Hlutaðeigandi ráðherra er þó heimilt að setja mann eða nefnd manna, um tiltekinn tíma, til að vera tilsjónarmenn stofnana, einnar eða fleiri í senn,`` --- ekki eftirlitsmenn. ,,Starfssvið tilsjónarmanna er að skipuleggja og hafa eftirlit með reikningshaldi og gerð fjárhagsáætlana stofnana og taka ákvarðanir um fjárskuldbindingar, þar á meðal umfang starfsmannahalds, . . . `` Þetta er ekkert annað en póltískt kommissarakerfi og ætti hv. þm. að viðurkenna það eða þá að hafa forustu um að draga þetta vitlausa ákvæði til baka. Það er alveg út í hött að fara nú að draga upp úr skúffum Stjórnarráðsins. Ég veit að menn hafa mikið verið ofan í þeim og ættu að fara að komast upp úr þeim í stað þess að vera alltaf í þessum fortíðarvanda. Eina málsvörnin sem núv. stjórnarliðar hafa er að grafa upp gömul plögg úr skúffunum í Stjórnarráðinu.

Hæstv. forseti. Mig langar fyrst, út af þeim umræðum sem hafa farið fram síðustu mínúturnar um það hvort þetta væri auðlindaskattur sem menn væru hér að setja á, að segja að það skiptir kannski ekki öllu máli hvað menn kalla þetta fyrirbrigði, að innheimta gjald af sjávarútveginum. Menn geta kallað það auðlindaskatt eða eitthvað annað. Það sem skiptir öllu máli, og er ástæða þess að þetta atriði veldur svona miklum deilum, eru áhrif þess á stjórnun fiskveiða í framtíðinni. Þetta er alveg óumdeilanlega fyrsta skrefið í áttina að því að koma á auðlindaskatti einfaldlega vegna þess að ekki hefur fyrr af hálfu ríkisins verið innheimt gjald með þessum hætti þar sem selja á veiðileyfi á hæsta verði til útgerðarinnar. Það er náttúrlega augljóst að takist ekki um það sátt í þinginu og með þjóðinni að breyta út frá kvótakerfinu í verulegum atriðum, þá mun svona veiðileyfasala, eins og hér er lagt til að verði samþykkt, smám saman vefja upp á sig og verða að lokum sá auðlindaskattur sem menn hafa verið að tala um. Það eru a.m.k. langmestar líkur til þess vegna þess að fjárþörfin hjá stofnunum ríkisins mun halda áfram að aukast. Þá er mjög stutt í rökin fyrir því að skattleggja eigi sjávarútveginn til annarra þarfa þegar menn eru búnir að viðurkenna að það eigi að skattleggja hann til rannsókna. Ýmislegt fleira en Hafrannsóknastofnun er tengt sjávarútveginum og það verður örugglega ekki langt þangað til, ef menn fara þessa leið, að farið verður að skattleggja sjávarútveginn vegna annarra tengdra mála í þjóðfélaginu. Það er auðvitað þess vegna sem umræðan um þetta er svona snörp og ekki síður vegna þess að núna ætti að standa yfir endurskoðun á fiskveiðistefnunni. Samkvæmt lögum og samkvæmt yfirlýsingum þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr á þessi endurskoðun að vera í fullum gangi. Okkur, sem höfum verið í sjútvn. þingsins, hefur þótt að hún færi af stað með undarlegum hætti og í skötulíki þar sem ekki virðist vera áhugi fyrir því að ná einhvers konar samstöðu, þverpólitískri samstöðu, um þær aðferðir sem nota á til þess að endurskoða þessa stefnu. Mjög mikil þörf er á því að um hana verði eining og satt að segja er ótrúlegt að þeir tveir flokkar, sem nú sitja í stjórn landsins, hafi burði til þess að ná samstöðu um málið ef það ætti að fara í gegnum þingið aðeins á þeirra atkvæðum. Það eru a.m.k. engar líkur til þess og ég skal nú rökstyðja það með fáeinum orðum hvaða vísbendingar eru um að samstaða sé á leiðinni. Kannski er best að rifja það upp fyrst að um leið og núv. hæstv. sjútvrh. var sestur í stólinn voru við hann viðtöl þar sem hann vísaði út í hafsauga hugmyndum alþýðuflokksmanna um að koma á einhvers konar veiðileyfagjaldi og breyta stjórn fiskveiða með þeim hætti. Hann hefur síðan ítrekað þetta oft og víða á fundum. Nýlega var hann í miklu stuði á fundi og hafði samið góða ræðu að honum fannst og sendi okkur alþingismönnum þessa ræðu ásamt bréfi. Í þeirri ræðu kemur ýmislegt fram sem bendir ekki til þess að ríkisstjórnin sé á leið með að ná sátt um framtíð fiskveiða í landinu. Satt að segja hefur hæstv. sjútvrh. ráðist látlaust á Alþfl. fyrir stefnu hans í sjávarútvegsmálum sem virðist vera nokkur sátt um í flokknum. A.m.k. heyrir maður það á hv. 17. þm. Reykv. að þar séu ekki margir á móti því að koma á þessu veiðileyfagjaldi. Það er að mínu viti aldrei hægt að kalla annað en auðlindaskatt, eins og alþýðuflokksmenn hafa lagt það fyrir, vegna þess að þar er verið að tala um að innheimta gjald sem á að nota til annars en sjávarútvegsins. Við ættum því ekki að þurfa að þræta um það að stefna Alþfl. hlýtur að kallast auðlindaskattstefna. Ég ætla, með leyfi forseta, að grípa hér niður í ræðu hæstv. sjútvrh. sem hann hélt á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna 7. nóv. sl. Það verður ekki mjög langt en þar minnist hann á Hagræðingarsjóð sem hér er til umræðu. Ég ætla ekki að lesa nema fyrsta liðinn í kaflanum um Hagræðingarsjóðinn. Þar segir að á næstunni ,,verði lagt fram frv. til breytinga á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins þess efnis að þeim aflaheimildum sem nú renna til sjóðsins verði framvegis ráðstafað til fiskiskipaflotans. Er ætlunin að bjóða útgerðum forkaupsrétt á þessum aflaheimildum í upphafi næsta veiðiárs í hlutfalli við aflaheimildir einstakra skipa en andvirði heimildanna verði varið til reksturs Hafrannsóknastofnunar. Með þessu móti mun sjávarútvegurinn standa undir rúmlega 80% af árlegri fjárþörf stofnunarinnar.`` Þetta les ég upp til þess að mönnum verði samhengið ljóst því að nokkru síðar í ræðu sinni fer hæstv. sjútvrh. að ræða um skattheimtukröfurnar á hendur sjávarútveginum. Ef hv. 17. þm. Reykv. hefur ekki lesið þetta vel ætti hann að gera það því að þar er vikið að Alþfl. og hans stefnu.  Skattheimtumennina greinir á um margt. Annars vegar hafa þeir mjög ólíkar hugmyndir um það hvers vegna þeir eigi að leggja slíkan skatt á. Hins vegar tala þeir út og suður um það hvernig leggja eigi skattinn á. Sumir skattheimtumenn vilja leggja sérstakt gjald á aflaheimildir. Þannig eigi menn að borga ákveðna krónutölu hver fyrir hvert tonn sem þeir hafa átt rétt á að veiða. Aðrir vilja bjóða veiðiheimildir til sölu til lengri eða skemmri tíma á uppboði.`` Þetta var úr ræðu hæstv. sjútvrh. og í lok ræðu sinnar segir hann: ,,Þegar á allt þetta er litið er ljóst að skattheimtukröfurnar eru hagfræðilega rangar, félagslega hættulegar fyrir íslenskt þjóðfélag. Það væru sterkari rök fyrir því að skattleggja neysluhlið þjóðfélagsins. Aðalatriðið er hins vegar að við þurfum að styrkja undirstöðu framleiðsluhliðarinnar ef við ætlum að komast út úr þeim mikla efnahagsvanda sem við stöndum nú frammi fyrir. Þeir sem hóta borgarastyrjöld til þess að koma á skatti á sjávarútveginn eru að verja óeðlilega yfirburðastöðu neysluhliðar hagkerfisins, þeirra sem búa á þéttbýlissvæðunum gegn hagsmunum hinna sem við framleiðsluna vinna og starfa úti á landsbyggðinni.`` Þannig hljóðaði ræða hæstv. sjútvrh. Það er dálítið undarlegt að lesa þetta í ræðunni í framhaldi af því sem stendur í bréfi hæstv. sjútvrh. sem hann sendi okkur þingmönnum og lesið var úr áðan. Ég ætla að gera það aftur, með leyfi forseta. Hann er að tala þar um að móta sjávarútvegsstefnu og segir: ,,Ef snúa á vörn í sókn þarf að nást víðtækt samkomulag um mótun sjávarútvegsstefnu sem nær jafnt til veiða, vinnslu og útflutnings. Leggja þarf áherslu á bætta meðferð sjávarfangs, auka fullvinnslu og fara þarf nýjar leiðir í markaðsmálum. Undirstöður verðmætasköpunar og velferðar í landinu má ekki veikja frekar en orðið er. Varast ber að reka fleyg á milli dreifbýlis og framleiðslu annars vegar og þéttbýlis og þjónustu hins vegar. Hætta er á að nýjar álögur á sjávarútveginn umfram aðrar atvinnugreinar, hefðu það í för með sér,`` þ.e. að reka fleyg á milli þéttbýlis og dreifbýlis. Ég verð að segja það að mér finnst ekki hægt að tala skýrar þegar hæstv. sjútvrh. er að láta Alþfl. vita af því að það komi ekki til greina að fara þá leið sem Alþfl. vill fara í sambandi við stjórn fiskveiða. Þannig talar hann og þannig skrifar hann. En hvað gerir hann? Hann leggur það til með þessu frv., sem hér er til umræðu, að stigið verði fyrsta skrefið til auðlindaskatts. Það er því mjög merkilegt að upplifa það hér í hv. Alþingi að eftir allar yfirlýsingarnar í vor og sumar og ræðurnar sem hæstv. sjútvrh. hefur haldið, þá skuli hann geta lagt fram frv. sem er óumdeilanlega fyrsta skrefið í þá átt að koma á auðlindaskatti. Mig langar að ræða dálítið um vinnubrögðin í sambandi við aðdragandann að þessu máli í hv. sjútvn. vegna þess að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með hvernig að málum var þar staðið, þ.e. undir lok desembermánaðar. Þannig var að formaður nefndarinnar veiktist og gat ekki verið áfram við störf. Varaformaður, sem ég er ekki að vantreysta til að vinna verk, tók við störfum. Það var mjög einkennilegt að upplifa það að hv. 17. þm. Reykv., sem er varaformaður nefndarinnar, setti á einhvers konar æðisgenginn ofsaakstur í því að ná þessu frv. úr nefndinni ---  Við úr stjórnarandstöðunni, sem sátum í nefndinni, vorum margbúnir að benda á að ekki lægi svona á þessu máli og nægur tími væri til stefnu vegna þess að hugmyndir ríkisstjórnarflokkanna um að innheimta þetta gjald mundu hvort sem er ekki komast til framkvæmda fyrr en í september á þessu ári. Enda lauk málinu ekki fyrir jól þannig að ekkert varð af þessum fyrirætlunum frekar en ýmsum öðrum fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar. En samt var keyrt áfram og enn er keyrt í sömu áttina. Menn hafa ekki vitkast. Þær breytingar á frv. sem verið er að leggja til eru að mínu viti lítils virði þó að ég geti fallist á að það sé gott að hafa heimild til þess að gefa sveitarfélögunum kost á að kaupa veiðiheimildir. Ég tel að það breyti ekki mjög miklu fyrir þessi sveitarfélög ef þau þurfa að borga fullt gjald fyrir veiðiheimildina einfaldlega vegna þess að þau gætu þá eins lagt í að kaupa veiðiheimildir á markaðnum. En ég ætla ekki að leggjast gegn breytingunum sem slíkum. Þær sýna þó að menn höfðu einhverja samvisku af því að leggja þetta fram eins og það var í upphafi og voru að reyna að klóra í bakkann og lagfæra frv. frá því sem það var. Í umfjölluninni í sjútvn. komu ýmsir aðilar til fundar við nefndina til að segja álit sitt á þessum hugmyndum. Og óhætt er að segja að það var nánast ekki einn einasti aðili sem treysti sér til þess að mæla með því að þessi leið yrði valin. Það segir nú sitt um það hvað hér er á ferðinni að ekki skuli fyrirfinnast aðilar sem vilja styðja við þetta. Ég held að þetta sé að mörgu leyti hið mesta óþarfamál. Og það sem mér hefur fundist allra verst er hvernig málið spillir því andrúmslofti sem hefði þurft að bæta og reyna að hafa sem allra best í aðdraganda þess að núna á þessu ári ætla menn sér að endurskoða stefnuna um stjórn fiskveiða. Og þetta er, eins og ég sagði, eitthvert versta innlegg sem komið hefur í það mál ofan á náttúrlega upphaf þess sem ég hef áður lýst. Mig langar nú til þess að ræða dálítið um frv. sjálft, þ.e. um þörfina á Hagræðingarsjóðnum. Vonandi endurtek ég mig ekki mjög mikið frá fyrri ræðu sem ég hélt þegar þetta mál var síðast á dagskrá. Menn vita að það hafa verið skiptar skoðanir um það hvort yfirleitt væri þörf á Hagræðingarsjóðnum. Þar hafa þeir tekist á sem trúað hafa á kvótakerfið eins og það er nú og aðrir sem hafa haft vantrú á þessu kerfi. Þeir sem trúa á kvótakerfið og vilja viðhalda því eins og það er hafa margir hverjir talið að engin þörf væri á sjóðnum vegna þess að frjálst framsal aflaheimildanna ætti að nægja til þess að hagræðing yrði í sjávarútveginum. Rökfræðilega séð ætti þessi skoðun að standast. Ég er á þeirri skoðun að ef menn horfa til framtíðar og eru búnir að gefa upp alla von um að hægt sé að losna út úr þessu kvótakerfi, þá geti verið rök fyrir því að endurskoða hugmyndir um úreldingu fiskiskipa því að þær hafa ekkert sterkari röksemdir á bak við sig. Það sama ætti við um flestar aðrar greinar í þjóðfélaginu. Hvað með offjárfestingu í verslun og landbúnaði? Er ekki full ástæða til þess að mynda úreldingarsjóði í kringum alla þessa offjárfestingu á ýmsum sviðum ef við á annað borð teljum að sú stefna eigi að vera uppi að mynda úreldingarsjóði til þess að losna við fjárfestingarnar sem búið er að efna til?  Eins og sakir standa er ég hlynntur því að hafa Hagræðingarsjóðinn áfram í gildi. Ég tel fulla ástæðu til þess, á meðan menn eru að gera upp við sig hvernig eigi að stjórna fiskveiðum við landið og beri menn gæfu til þess að finna þar samstöðu og hluti af því samkomulagi yrði t.d. einhvers konar sóknarmarksstýring, að halda áfram úreldingu ákveðinna skipa þangað til menn hafa komið flotanum í hagkvæmt horf eða það hagkvæmasta horf sem menn geta séð fyrir. Vegna þess að það er eins og hlutirnir gangi býsna hægt og stundum á öfugan veg og það eru þeir reyndar að gera núna í fjárfestingum í sjávarútveginum. Ýmsir hlutir eru að gerast sem menn hafa enga stjórn á og væri miklu meiri ástæða til að snúa sér að og reyna að hafa áhrif á þá heldur en koma með þessa hugmynd í þinginu sem kemur til með að auka á óeininguna og minnka möguleika á að ná samkomulagi um stjórn fiskveiðanna. Við alþýðubandalagsmenn höfum á þessu þingi verið að leggja fram hugmyndir um hvernig við eigum að bregðast við núna á meðan verið er að endurskoða sjávarútvegsstefnuna. Við höfum bæði lagt þessar hugmyndir fram í ræðum á Alþingi og einnig í þáltill. Ég tel ástæðu til þess að rifja þær upp vegna þess að þessi mál stjórnarandstöðunnar hafa ekki mikið komið til umræðu í þinginu og hefðu kannski betur gert það því að sumt af því sem ríkisstjórnin hefur verið að brölta með hefur satt að segja verið illa unnið og illa undirbúið. Má þar m.a. nefna þetta frv. sem við erum hér með í höndunum. Ég tel nefnilega fulla ástæðu til þess að reyna að mynda einhvers konar millibilsástand þennan tíma þ.e. á meðan menn eru að reyna að ná samstöðu um endurskoðun fiskveiðistefnunnar. Og í því skyni lögðum við fram okkar hugmyndir þar sem bent er á ýmis vandamál sem nú eru í sjávarútveginum. Meiri ástæða væri til þess að eyða tíma þingsins í að reyna að leysa þau en koma á þessum auðlindaskatti sem hér er verið að stíga fyrsta skrefið til. Það hlýtur að verða til bölvunar ef menn ætla sér að breyta út frá því kerfi sem nú er í gildi. Og reyndar er það umhugsunarefni fyrir þá sem vilja verja það kerfi sem nú er að þetta er, að mínu viti, líka skref til þess að eyðileggja það. Og mér hefur verið bent á, sem andstæðing þess kerfis sem nú er í gildi, að þetta kerfi muni grafa undan núgildandi kerfi og ég get samþykkt það. En mér finnst samt full ástæða til þess að berjast á móti þessum breytingum einfaldlega af þeim ástæðum að ég tel að þetta sé versta leiðin sem menn hafa rætt um til að stjórna veiðunum og nýtingunni á sjávarfanginu í kringum landið. En eins og ég sagði áðan eru ótal mörg vandamál uppi í sjávarútveginum og ótrúlega fátt hefur komið frá hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstjórn til að reyna að lagfæra þessi mál. Í þáltill. sem við lögðum fram fyrir jól, ég, Steingrímur J. Sigfússon og Kristinn H. Gunnarsson, bentum við á að reyna ætti að taka markvisst á flutningi veiðiheimilda milli byggðarlaga meðan verið væri að endurskoða þetta kerfi. Það væri hugsanlegt að gera t.d. með kvótaskerðingu eða öðrum áhrifaríkum hætti og stöðva ætti flutning fiskvinnslunnar út á sjó, fjölgun frystitogaranna. Sú fjölgun er á fullum skriði og menn geta staðið frammi fyrir þeirri staðreynd eftir fáeinar vikur eða mánuði að búið sé að gera samninga um fjölmörg skip áður en menn hafa gefið sér ráðrúm til að átta sig á því hvort þessi þróun sé hagstæð þjóðinni eða ekki. Og ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst mjög fáránlegt að það geti verið hagkvæmt fyrir þjóðina sem er búin að fjárfesta þessi ósköp í fiskvinnslustöðvum og fyrirtækjum tengdum sjávarútvegi að fjárfesta enn þá meira í fiskvinnslustöðvum sem eiga að fljóta úti á sjó. Þetta hefði ég nú talið að menn ættu að gefa sér tíma til að skoða áður en leyft væri að halda áfram þó ég sé út af fyrir sig ekki að fordæma alla fullvinnslu sjávarafla úti á sjó, þá held ég að menn verði að gera sér grein fyrir því hver ástæðan fyrir þessu er. Aðalástæðan fyrir því að mismunurinn á rekstri þessara skipa og ísfisktogaranna er svona mikill er sú að ísfisktogararnir koma með verra hráefni að landi og það er ekki samkeppnisfært í sölu á erlendum markaði. Þess vegna fær frystihúsið, sem vinnur afla úr ísfisktogara, ekki eins gott verð fyrir sína vöru sem sambærilega er unnin eins og frystitogari fær, sem vinnur fiskinn úti á sjó. Menn fá sjálfkrafa mun hærra verð ef þeir hafa unnið fiskinn úti á sjó og unnið hann ferskan og nýjan. Fram á þennan dag hafa þeir sem stjórna sjávarútvegsfyrirtækjum hér á landi ekki hlustað á þetta og hafa mótmælt þessu harðlega. Ég hef setið á fundum þar sem forsvarsmenn sjávarútvegsfyrirtækja hafa mótmælt því harðlega þegar menn hafa verið að benda þeim á þá staðreynd að þeir væru að vinna fiskinn of gamlan. Þeir hafa haldið því fram að það væri auðséð á því verði sem þeir fengju og á þeim áhuga sem kaupendur hefðu á vörum þeirra að þarna væri góð vara á ferðinni þó þeir væru að vinna fisk sem er kannski orðinn 8--10 daga gamall eins og algengt er í frystihúsum. En ég tel að þeir menn sem eiga aðild að bæði útgerð og fiskvinnslu hefðu margir hverjir þurft að fá tækifæri til þess að átta sig á því hvort þeir geti ekki brugðist við þessu ástandi á einhvern hátt. Að ekki væri stjórnlaust bætt við frystiskipum heldur yrði nú dokað við. Og ég efast ekkert um að í einhverri ekki mjög langri framtíð verður ekki unninn fiskur í landi sem búið er að geyma í ís kannski 12--14 daga eins og gert er í dag. Menn geta fylgst með útvarpsfréttum og fréttum í blöðum um hvað togarar hafa verið að koma úr löngum túrum og enn þann dag í dag getur maður heyrt að togari hafi verið að landa t.d. á Akureyri eftir 12 daga veiðiferð og er þar þó eitt af stærstu útgerðarfyrirtækjum landsins sem hefur úr mörgum skipum að spila og gæti þess vegna stjórnað því betur hvenær skipin koma að landi. En þessi skip eru einfaldlega í þeirri aðstöðu að ef ekki fiskast nógu vel, þá reyna þau að klára túrinn þannig að bærileg veiði náist þó svo það kosti það að menn séu lengur úti. Þarna þurfa að verða skipulagsbreytingar á og því miður er sá floti sem við eigum af þessum stóru skipum of stór og við höfum verið svo óheppnir að hafa fjárfest úr hófi í þeim. Líklega þurfum við að snúa þar til baka á næstu árum og ekki er sama hvaða stefnu menn taka í því hvernig eigi að standa að þeirri endurnýjun sem fram undan er en hún hlýtur að verða mikil. Ég tel að endurnýjun bátaflotans sé óumflýjanleg vegna þess að menn komi til með að standa frammi fyrir því að ísfiskskipin verði ekki samkeppnisfær við frystitogara og bátaflota sem getur landað fiskinum ferskari. Þess vegna þurfi menn að velja á milli þess eða réttara sagt hafa á því skoðun hve mikið eigi að verða til af frystiskipum og hve mikið eigi að endurnýja bátaflotann. Ýmsir telja að ekki þurfi að hugsa um endurnýjun bátaflotans eða skipastólsins yfirleitt því að við eigum allt of mikið af skipum og að fækka eigi og úrelda og annað slíkt en ekkert að koma nýtt í staðinn. Þetta er sjónarmið sem ég held að menn verði að játa að er ekki rétt. Við verðum að halda áfram að endurnýja skipastólinn hægt og rólega. Við megum ekki slá þar slöku við. Við verðum að leyfa nýjungum að þróast og verðum að forðast að dragast aftur úr. Við þurfum einnig að halda okkar striki og vera með góð og öflug skip og að nýjungar fái að njóta sín hjá okkur. Og þess vegna tel ég að menn megi ekki halda á lofti þeim skoðunum að ekkert sé að gerast og að við séum með allt of mikið af skipum og getum þess vegna bara hætt og beðið þangað til þörf verði á nýjum skipum. Það er nú einmitt það sem ég vil meina að hefði átt að gerast. Það hefði átt og ætti að taka á mörgum þessara mála sem ég hef nú verið að koma hér að. Þrætumál eru í gangi innan sjávarútvegsins eins og t.d. að það eigi að taka af tvöföldun línuaflans sem er í gangi núna fjóra mánuði á ári. Ég tel fráleitt að taka þetta af. Ég tel að slíkt kerfi í stjórn fiskveiða feli ekki í sér neitt jákvætt gagnvart þeim fiskveiðum sem gefa kannski mestan arð og er fráleitt að kerfið eigi að vera þannig. Út af fyrir sig er alveg út í hött að stjórna veiðum við landið eins og gert er núna með því að miða eingöngu við þau tonn sem koma að landi. Engu máli skiptir hvort fiskurinn er stór eða smár sem kemur að landi, hve mikill arður fæst af því sem borið er að landi, hvort fiskurinn er geymdur í marga daga og unninn eftir það eða hvernig yfirleitt er farið með hann. Kerfið þarf að taka á þessum málum. Smærri mál skipta sums staðar líka miklu máli. Ég tel t.d miklu máli skipti í sambandi við byggðastefnu í landinu hvernig fer með krókaveiðileyfikerfið. Þar gerði Alþingi mjög slæman fingurbrjót. Ákveðið var að viss tonnafjöldi eða hlutfall ætti að gilda fyrir þau skip. Á sama tíma er settur á kvóti á skip sem eru stærri en sex tonn og gefið leyfi til þess að selja kvótann til togaraflotans. Menn höfðu ekki einu sinni gæfu til þess að setja hann í eina línu til þess að afmarka þetta þannig að það er búið að selja ótölulegan fjölda af bátum. Réttara sagt er búið að selja kvóta þeirra til stóru skipanna og í framhaldi af því hafa þeir sem áttu kvótann í mörgum tilfellum keypt sér krókabáta eða látið smíða nýja krókabáta fyrir einhver gömul hræ. Þessir menn eru núna á einhverjum stærstu skipunum í þessum flokki og hafa jafnvel veitt á vöktum. Dæmi eru um að tvær og jafnvel þrjár skipshafnir hafi verið á einum slíkum bát og hafa skipst á að róa. Hvað er þá að gerast? Það sem gerist er að þeir sem stundað hafa sjó sér til lífsviðurværis á bátum undir sex tonnum á undanförnum árum standa nú frammi fyrir því að nýju skipin og nýju aðilarnir, sem eru farnir að veiða samkvæmt krókaveiðileyfakerfinu, ná afkomugrundvellinum frá þeim. Ætla menn bara að láta það gerast? Ef engu verður breytt, þá gerist það. Það mun þýða að stór hluti þeirra sem hefur lifað á litlu bátunum og heilu byggðarlögin munu missa þá lífsbjörg vegna þess samdráttar sem fyrirhugaður er í lögunum. Á þessu þyrfti að taka núna. Það þyrfti að gefa yfirlýsingar um það hvað menn hugsa sér að verði í þessu. Ég tel að gefa eigi t.d. yfirlýsingu um að krókaveiðileyfin verði ekki afnumin til þess að eyða þessari óvissu og koma í veg fyrir að menn haldi áfram að æða út á sjó hvernig sem viðrar vegna þess að þeir sjá ekki annan kost en þann til að reyna að halda í einhvern veiðirétt eftir að búið er að koma kvótanum á. Svona er þetta víða. Aðrir hamast í einhvers konar kapphlaupi um kvóta á stærri og afkastamestu skipunum og þeir hafa reiknað það út hvað þeir geti selt kvótann fyrir þegar þar að kemur að búið er að koma honum á allt saman. Á þessu tel ég að eigi að taka miklu frekar en að snúa sér að því máli sem við erum hér með. Þótt seint sé tel ég að koma ætti í veg fyrir að veiðiheimildir flytjist frá minni bátum og yfir á stærri skip. Ég tel að eigi að taka á því hvernig fiski er hent í sjóinn og við höfum bent á ákveðna möguleika til þess. Ég tel að ekki sé mjög miklu til hætt þó að mönnum verði gefinn kostur á því fram að næstu áramótum að koma að landi með þann afla sem kemur um borð og landa honum utan kvóta og yrði þá ákveðið sérstakt verð fyrir þann afla. Menn gætu komið með aflann að landi án þess að þeir yrðu fyrir skakkaföllum en fengju þó eitthvað upp í kostnað við að veiða hann. Mismuninn mætti vel láta renna í þyrlukaupasjóð og þetta er tillaga sem við höfum lagt hér fram og ég tel að þetta komi vel til greina sem tímabundin tilraun til að koma í veg fyrir að menn hafi hagsmuni af því að henda fiski í sjóinn sem er vissulega mjög alvarlegt. Ég ætla ekki að velta mér upp úr því að reyna að gera mér grein fyrir því hve miklu magni er hent í sjóinn. Ég hef heyrt menn segja það sem gera slíkt sjálfir. Það er einhverju hent af fiski og það er töluvert miklu stundum. Stundum held ég að það sé vegna þess að menn hafa hreinlega ekki gert sér grein fyrir því að þeir þyrftu að geta fengið kvóta á móti því sem þeir hafa verið að fleygja í sjóinn. Mér var t.d. sagt vestur á Snæfellsnesi í sumar að þar hefðu bátar hent mörgum tugum og tonnum af karfa í sjóinn vegna þess að þeir áttu ekki karfakvóta. Mér finnst mjög líklegt að þeir hefðu getað losnað við þennan karfa til fiskvinnslustöðva sem eiga kvóta sunnan lands hreinlega með því að þær hefðu látið þá fá kvóta á móti. Ég er því ekki viss um að þetta sé allt þannig að ekki sé hægt að breyta því. Fyrst og fremst þarf umræðu um málið og það þarf að koma því þannig fyrir að mönnum finnist ekki að þeir séu hundeltir í kerfinu og þeir verða að fá tækifæri til þess að koma með aflann sem kemur í veiðarfærin að landi án þess að vera hegnt fyrir það. Það er aðalatriðið. Við lögðum auðvitað til í þessari tillögu að fallið yrði frá hugmyndunum um að fénýta Hagræðingarsjóðinn. Við teljum að það sé eitt af því sem eigi að bíða með að ræða. Það eigi að ræða alla þessa hluti í samhengi. Það er ekki nema ár sem menn hafa fram undan til þess að taka á þessu mikla máli og ástæða er til þess að menn ræði öll mál tengd því á því tímabili. Við vorum búnir að leggja fram tillögu í haust um að reynt yrði að hafa áhrif á það að allur fiskur sem ekki færi beint til vinnslu hérlendis væri boðinn hér til sölu. Sú tillaga er til meðferðar í sjútvn. en hefur ekki enn verið tekin þar fyrir til að skila henni úr nefndinni frekar en öðru sem stjórnarandstæðingar hafa lagt fram. Töluverðar umræður urðu um tillöguna. Í henni var talað um að reynt yrði að taka á reglum um meðferð og ferskleika afla og sem betur fer hefur verið töluverð umræða um þau mál núna í vetur í þjóðfélaginu og menn sjá að við verðum að fara að taka þar á málum. Þar kem ég aftur að því sem ég talaði um hér áðan að mjög stór hluti útgerðarinnar í landinu stendur frammi fyrir því að verða að breyta frá sínum útgerðarháttum vegna þess að aflinn er ekki nógu ferkur. Það getur ekki verið framtíðarskipulag á veiðum hjá okkur að landað sé afla sem búið er að geyma í ís í allt að 10--12 daga. Við hljótum auðvitað að setja okkur það markmið að allur afli sem veiddur er á Íslandsmiðum hljóti þá meðferð sem best er og að við fáum þannig hærra verð. Nú standa menn frammi fyrir því þegar boðinn er fiskur til sölu sem er nánast unninn jafnóðum og hann veiðist að miklu hærra verð fæst fyrir hann. Röksemdir þeirra sem hafa alltaf vísað því út í hafsauga að taka ætti á útgerðarmálum stórútgerðarinnar eru fallnar og þeir sjálfir viðurkenna það og nú eru þessir sömu aðilar farnir að skoða möguleikana á því að kaupa sér frystiskip. Ég las athyglisverða grein sem birtist í Morgunblaðinu 8. jan. þar sem Sigurður Tómas Sigurðsson, framkvæmdastjóri í Vogum, skrifar um hvernig þar sé staðið að þessum málum. Þetta er stutt grein og mig langar til þess að grípa niður í hana. Hann bendir m.a. á það að í skjóli sérstakrar undanþágu stjórnvalda og sjómannafélaga frá samnings- og lögbundnum frídögum sjómanna skipulagði LÍU veiðar nokkurra togara um jól og áramót svo að þeir gætu landað aflanum til erlendra fiskvinnslustöðva strax á nýju ári. Hann segir: ,,Ekki verður annað séð en að stjórnvöld fljóti sofandi að feigðarósi á meðan fiskvinnsla í landinu veslast upp og þeir maka krókinn sem þrífast á misréttinu.`` Hann segir margt annað í greininni og hann bendir m.a. á það hvaða hagsmuni menn hafa af því að sigla með aflann. Það er ekki bara það að menn fái hátt verð, heldur fá menn t.d. líka olíuna á lægra verði og sérstök ákvæði eru í samningum sjómanna ef siglt er þar sem þarf ekki að taka tillit til frídaga og annað slíkt. Því er aðilum á erlendum mörkuðum sem kaupa aflann af þeim skipum gefinn ákveðinn forgangur gagnvart íslenskum aðilum sem kaupa afla vegna þess að í raun og veru er verið að beita fyrir þá útgerðarmenn sem vilja senda afla á erlendan markað því að samningar eru öðruvísi, olíuverð er lægra og a.m.k. er fiskverð stundum hærra. Svo hefur reyndar ekki verið alltaf og ýmsir aðilar hafa bent á að oft og tíðum hafi skilaverð verið lægra á síðasta ári. Sérstaklega var það á síðasta sumri sem menn fengu minna fyrir aflann með því að sigla með hann en landa honum heima. Þá getur skýringin á því að menn halda samt áfram að sigla verið sú að aðrir hagsmunir, t.d. olían, komi á móti. Er þá ekki hugsanlegt að líta eigi á það hvort tollar af olíu sem þannig er fengin séu fyrir hendi? Menn hljóta að setja við það spurningarmerki. Ég er ekki að leggja það til, en mér finnst að ástæða sé til þess að velta því fyrir sér og skoða það. Er eðlilegt að útgerðarmaður sem fyllir skipið sitt af olíu erlendis sleppi við þá tolla sem borgaðir eru af olíu innan lands og fái þannig lægra verð? Ég hef að vísu ekki kannað hvernig samsetning á olíuverði er erlendis og um hve miklar álögur er að ræða, en það er a.m.k. ástæða til þess að skoða þetta náið. Ég hef reynt að lýsa því, bæði nú og áður í ræðum sem ég hef haldið um fiskveiðimál, hvernig mér og Alþb. finnst að eigi að taka á því á þessu ári sem á að reyna að ná samkomulagi um nýja fiskveiðistefnu. Mér finnst að stjórnin hafi farið að öllu leyti rangt að þar að vegna þess að hún hefur efnt til ófriðar sem kemur til með að halda áfram ef ekki verður veruleg stefnubreyting um það hvernig eigi að standa að þeim málum og það er mjög slæmt vegna þess að ég tel að ríkisstjórnin hafi ekki nokkra möguleika á að ná saman um einhverja stefnu sem þessir flokkar tveir geti borið í gegnum þingið án þess að til komi liðsstyrkur frá stjórnarandstöðunni. Þess vegna er farið að með kolvitlausum aðferðum. Auðvitað áttu allir flokkar í þinginu að vinna sameiginlega að því hvernig endurskoðunin færi fram og að því áttu allir að koma með sanngjörnum hætti. Þetta er að mínu viti ákveðinn stríðshanski sem kastað er að mönnum að ákveða það að setja á það gjald sem er til umræðu og það á eftir að halda áfram að gerjast í umræðunni fyrir utan það að málið er með meiri og minni hætti undarlegt og skrýtið svo að ekki sé meira sagt. Þetta er nú t.d. fjármögnun fyrir Hafrannsóknastofnun. Ekki er gert ráð fyrir því að neinir peningar komi inn fyrir þetta fyrr en eftir að kominn er september á þessu ári. Þá á að bjóða mönnum að kaupa veiðiheimildirnar. Í raun og veru veit enginn hvernig markaðurinn bregst við. Menn sjá það þegar þar að kemur. Það er ótrúlegt að menn séu tilbúnir að hlaupa upp með veskið í september og kaupa sinn hlut hver og einn. Alveg eins gæti hugsast að menn vildu líta í kringum sig hvort ekki væri til sölu ódýrari fiskur á markaðnum en kaupa hann af hæstv. sjútvrh. og að auðlegðin væri ódýrari á almenna markaðnum. Heimildirnar hafa nefnilega ekki kostað mjög mikið í upphafi kvótaárs og það gæti vel verið að allar áætlanir um það að fá mikla peninga geti fallið fyrir utan að það má reikna með því að peningarnir skili sér ekki inn fyrr en meira og minna á árinu 1993 og það er auðvitað eitthvað sem stjórnvöld verða að takast á við. Eftir mínum upplýsingum hefur verið lítið um kvótaviðskipti í byrjun fiskveiðiáranna. Þau hafa aukist þegar hefur liðið á þau og oft hefur verðið farið upp þegar liðið hefur að haustinu. Það kann vel að vera að verðið sem hæstv. ríkisstjórn gælir við að hún fái fyrir veiðiheimildirnir sé ekki rétt. Ég ætla ekki að dæma um það en ég veit að verðið hefur verið mjög sveiflukennt og hefur farið upp á haustin. Vel kann að vera að menn standi frammi fyrir því þegar á að vinna úr málunum að það verði allt annað verð sem verði borgað fyrir veiðiheimildirnar ef stjórnin eða hæstv. sjútvrh. verða þá ekki að bíða með að selja þangað til verðið stígur aftur. Ef sjútvrn. á að standa því að vera í einhvers konar markaðsleit og bjóða til sölu á ýmsum tímum kippu af þessum eða hinum veiðiheimildunum til þess að reyna að fá það verð fyrir sem menn hafa gert ráð fyrir í fjárhagsáætlunum ríkisins er þetta orðið undarlegt mál. En það kann vel að vera að sú verði framtíð okkar í þessu að við eigum eftir að sjá meiri og minni slíka spákaupmennsku sem ræður því hvað mikið verður handa á milli handa Hafrannsóknastofnun til þess að kosta starfsemi sína. Ég veit ekki í sjálfu sér hvort það þjónar einhverjum tilgangi en mig langar til þess að segja í viðbót fáein orð og það er kannski að sumu leyti endurtekning og sumu leyti ekki um þessa sölu veiðileyfa almennt séð vegna þess að mér finnst að þetta skref í átt til sölu veiðileyfanna sé mjög alvarlegt. En ég hef talið að þeir sem aðhyllast veiðileyfasöluna séu að mestu leyti vera sáttir við núgildandi kerfi og þeir hafi ekki gagnrýnt kerfið sjálft svo mikið. Þeir virðast sumir hverjir telja að það þurfi einungis að selja veiðileyfin til þess að sú framtíðarskipan sé komin á sem þeir vilja fá í þessum efnum. Umræðan um kerfið ef farið yrði að selja veiðileyfin hefur þess vegna aðallega snúist um þau vandamál sem bætast við ef sú skipan verður tekin upp sem þeir vilja og reynt yrði að bæta úr þeim fjölmörgu göllum sem eru á núgildandi stjórn fiskveiða. Þeir geta ekki stutt veiðileyfasöluna nema nýjar hugmyndir komi fram þar sem ráðin væri bót á þeim fjölmörgu vandamálum sem nú er að glíma við við stjórn veiðanna. Sala veiðileyfanna mundi óneitanlega tryggja þjóðinni eignarréttinn ef salan yrði frjáls til hæstbjóðanda og það vil ég sérstaklega undirstrika. Veiðileyfasalan mun hins vegar hraða gífurlega breytingum á því útgerðarfyrirkomulagi sem nú er ríkjandi. Fjársterkir aðilar sem hafa aðgang að lánafyrirgreiðslu mundu hrifsa til sín veiðileyfin, það er ekkert vafamál. Eftirtaldir hópar mundu líklega keppa um veiðiheimildirnar. Það eru fjársterk útgerðarfyrirtæki. Ég er að reyna að sjá fyrir mér hvernig þessi markaður yrði þegar menn eru farnir að bjóða þær til sölu. ( Forseti: Forseti vill spyrja hvort hv. þm. eigi langt eftir til að ljúka ræðu sinni. Það var meiningin að fresta fundi vegna nefndafunda í einn og hálfan tíma.) Verður fundi fram haldið eftir það?

Já. Ef hv. þm. á ekki mjög langt eftir vildi forseti gefa honum tækifæri til að ljúka ræðunni ef hann óskar eftir því en að öðru leyti er meiningin að fresta fundi.

Ég óska eftir að fá að ljúka ræðu minni. Ég get gert það á stuttri stund. Mig langar til að ljúka við að fara yfir það hvernig ég sé fyrir mér að þessi markaður verði. Mér sýnist að fari menn að selja veiðileyfi verði það fjársterk útgerðarfyrirtæki sem muni kaupa vegna veiða sinna eigin skipa og í öðru lagi útflutningsfyrirtæki til að varðveita markaðshlutdeild sína t.d. og umboðsmenn erlendra kaupenda. Í þriðja lagi yrðu það fiskvinnslustöðvar sem yrðu að tryggja sér hráefni, í fjórða lagi byggðasamlög hagsmunaaðila í sjávarútvegi og sveitarstjórnir sem mundu reyna að tryggja framtíð byggðarlaganna með því að kaupa þessi veiðileyfi. Í fimmta lagi mundi stórfjölbreytilegur hópur af smærri kaupendum kaupa veiðileyfi vegna sinnar eigin útgerðar og í sjötta lagi spákaupmenn til þess að selja aftur þegar verðið hækkar. Þetta eru þeir hópar sem ég ímynda mér að muni mæta á uppboðin eða kaupa á þeim mörkuðum sem yrðu til ef farið yrði að selja veiðileyfi á frjálsum markaði sem við, að mínu viti, erum á leiðinni til að öllu óbreyttu með því að nú er stigið fyrsta skrefið. Þeir sem eru aðalhönnuðir og aðalverjendur núgildandi kvótakerfis hafa þá afstöðu að það eigi að sníða það sem þeir kalla gallana af þessu kerfi, þ.e. skuldbindingarnar, bindingarnar við skip og annað, það eigi að gera alla sölu frjálsa. Um leið og öll sala er orðin frjáls myndast svona markaður og þá verður auðvitað slegist um veiðiheimildirnar og þá myndast þeir hópar sem koma til með að ná til sín veiðiheimildunum. Það gerist auðvitað þannig að það eru þeir fjársterkustu og þeir sem eiga sem mestra hagsmuna að gæta sem hæst bjóða þegar á á að herða. Þetta er að mínu viti mjög alvarlegt mál og ég er sannfærður um að þetta er versta leiðin vegna þess að eftir að svo yrði komið yrði þetta kerfi gjörsamlega stjórnlaust þangað til einhverjir mjög stórir aðilar væru búnir að ná tökum á því öllu saman. Það mundi að mínu viti gerast mjög hratt vegna þess að það yrði litið á það sem stríð og það yrði bardagi upp á líf og dauða og þeir sem eftir stæðu væru fáir en mjög stórir aðilar. --- Fundarhlé.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja um hvernig hugmyndin er að haga þinghaldi í dag. Það hefur ekki verið margt þingmanna í húsinu í dag og lítið hefur sést til hæstv. ríkisstjórnar. Ég fór þess á leit í ræðu minni fyrr í dag að hæstv. utanrrh. væri viðstaddur en hann kom ekki. Ég bað jafnframt um að hæstv. forsrh. væri hér vegna þess að ég taldi mig þurfa að bera undir hann ákveðin ummæli hæstv. utanrrh. Ég vildi vita hvaða hugmyndir eru um málið í dag því að ég þarf að taka aftur til máls en vil ekki gera það nema hæstv. ráðherrar verði í húsinu. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt að vita eitthvað meira um þinghaldið í dag og jafnvel á morgun, m.a. út af nefndastörfum og öðru sem við erum jafnframt að sinna.

Það er rétt sem hv. 1. þm. Austurl. nefndi að hann hafði óskað eftir að þessir tveir hæstv. ráðherrar yrðu viðstaddir og boðum var komið til þeirra. Hæstv. utanrrh. hafði verið hér í húsinu í dag og hæstv. forsrh. gerði ráð fyrir að koma á fundinn klukkan hálffimm svo að forseti væntir þess að beiðnir hv. 1. þm. Austurl. verði uppfylltar og þessir hæstv. ráðherrar verði hér innan tíðar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. 1. þm. Austurl. sem sögð voru áðan. Við erum hér dag eftir dag að ræða stórmál og það er ekki aðeins í dag í þessari umræðu um Hagræðingarsjóðinn sem ráðherrar eru fjarverandi heldur gerðist það líka þegar var verið að ræða hið svokallaða GATT-mál. Við sem sitjum í efh.- og viðskn. erum á stöðugum fundum en það vill líka þannig til að mörg okkar eru um leið að reyna að taka þátt í umræðum um þau mál sem hér eru á dagskrá. Það er nú einu sinni þannig að fólk er í fleiri en einni nefnd og jafnvel fleiri en tveimur og þess vegna er mjög brýnt að við fáum að vita hvernig framhaldið á að vera. Sú sem hér stendur er búin að vera á þremur nefndarfundum í dag. Þeir verða sem betur fer ekki fleiri, en við stöndum frammi fyrir því nú að skila nefndarálitum. Ég fer þess eindregið á leit við forseta að tekið verði tillit til þessara aðstæðna og mig langar til að spyrjast fyrir um það hver ætlunin er með morgundaginn. Er hugsanlegt að við fáum svigrúm á morgun til þess að klára nefndarálit? Eða hver er áætlunin fyrir morgundaginn?

Það hlé sem gert var á fundi milli klukkan þrjú og hálffimm var einmitt gert með tilliti til þess að nefndirnar gætu starfað og hafa þær notað þann tíma. Það er öllum vel kunnugt um það að nefndir hafa starfað mikið þessa daga og af eðlilegum ástæðum. Forseti hefur reynt að haga þinghaldinu þannig að nefndirnar hefðu ráðrúm til þess að sinna sínum verkefnum. Þess vegna hafa fundir verið nokkuð óreglulegir og hlé gert einmitt vegna nefndanna. Forseti átti fund með formönnum þingflokka um hádegisbilið og þar voru menn sammála um að það yrði að sjá til síðar í dag eftir því hvernig málin þróuðust hvernig framhaldið yrði. Forseti hafði gert sér vonir um að jafnvel væri hægt að ljúka þeirri umræðu sem hefur farið fram í dag um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins en ekki er ljóst á þessari stundu hvort svo verður. Við erum rétt að hefja umræður að nýju og þegar fer að líða á tímann hafði forseti gert ráð fyrir að hitta aftur formenn þingflokka svo að menn gætu borið saman bækur sínar. Varðandi morgundaginn hafði forseti einmitt gert ráð fyrir að ræða það mál þegar þingflokksformenn hittast að nýju og er því ekki tilbúinn að gefa upplýsingar um það fyrr en betur verður séð hvernig nefndarstörf ganga.

Virðulegi forseti. Í upphafi ræðu minnar hafði ég raunar gert ráð fyrir að eiga orðastað við hv. 17. þm. Reykv. og mig langar til að spyrja hvort hann er í húsinu samkvæmt töflu en ef svo er ekki mun ég fara fram á að ég fái að hnika til í ræðu minni. Að vísu verður þá kannski eitthvað á annan veg en ég hefði kosið. Ég fer hins vegar fram á að hann sé viðstaddur þessa umræðu þar sem við eigum býsna brýnt erindi við hann. Ég veit að hann gerði sér grein fyrir því að í þessari umræðu vildum við fá að ræða við hann, við sem störfuðum með honum í sjútvn.

Hv. 17. þm. Reykv. er í húsinu og hann mun áreiðanlega koma hér á þingfundinn því að hann er einn af þeim sem tekur þátt í þessari umræðu og hlýtur að koma hér á hverri stundu.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Ég verð þá eiginlega að hafa endaskipti á ræðunni minni og byrja þá á því sem e.t.v. átti að vera í lokin ef hv. þm. er ekki rétt að koma, en það er í sjálfu sér gott og gilt. Með þessum algjöru endaskiptum byrja ég á því að beina máli mínu til hæstv. ráðherra sem mér sýnist ég sé að missa úr salnum líka, hæstv. sjútvrh. 

Án þess að forseti viti sýndist forseta að verið væri að kalla hann fram í einhverjum ákveðnum erindum, væntanlega í síma, en ég held að hæstv. ráðherra viti örugglega af því að það sé beðið eftir honum.

Ég skal athuga hvort ég finn eitthvað þar sem ég á orðastað við hvorugan, en mér þykir þetta þó ansi snautlegt. Ég verð að viðurkenna það. Mér finnst ekki til of mikils mælst að annar hvor og helst báðir þessara manna, hæstv. ráðherra og hv. frsm. meiri hluta sjútvn., séu hér staddir. Virðulegi forseti. Ég sé að hér birtist ráðherra og vona ég að mér haldist á honum í gegnum tvær spurningar og hef ég þá mál mitt ef hann er ekki horfinn. --- Nei, nú get ég bara byrjað á réttum stað í ræðunni þar sem hv. frsm. meiri hluta sjútvn. er mættur. Ég þakka kærlega fyrir og hef ég þá mál mitt. Virðulegi forseti. Það er engin furða að hv. frsm. meiri hluta hv. sjútvn. þyki ástæða til að fara mikinn, býsnast og berjast um í þessu frekar vonda máli. En þótt hátt sé talað og hrópað á stundum verður efnið jafnrýrt og snautlegt fyrir það. Ég saknaði þess mjög er hann mælti fyrir nál. meiri hlutans í gær að heyra næsta lítið gert grein fyrir þeim sjónarmiðum sem þó komu fram í allt of knappri umfjöllun sjútvn. um þetta mál sem við nú ræðum. Raunar var það svo lítið að mér heyrðist helst að honum hefði tekist að afgreiða það á örstuttri stundu er ég varð að víkja mér í hliðarsal hér í gær því að ekki heyrði ég það. Ég tók mig því til og spurði hv. þm. beint hvort hann hefði sagt frá þeim er komu á fund nefndarinnar og hann sagðist hafa talið þá skilmerkilega upp og meira að segja getið þess samviskusamlega að þeir væru á móti frv. og þakka ég þær upplýsingar þó að ég hafi ekki heyrt þær. Kannski er málið svo einfalt í raun í hans huga að ekki þurfi að segja mikið meira, að allir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi og byggðamálum sem spurðir voru séu meira eða minna á móti og samt skuli málið í gegn. Það er annað sem mig langar til þess að gera athugasemdir við. Þótt ég hafi ævinlega gaman af því að heyra vitnað til orða hv. 1. þm. Austurl. hefði ég frekar kosið að hv. flm. meirihlutaálits sjútvn. greindi frá ummælum þeirra hagsmunaaðila er fjarstaddir eru þegar málið er í umræðu á Alþingi en þeirra sem eru nærstaddir og fullfærir um að flytja sitt mál sjálfir. En ég ætla ekki að gera athugasemd við stíl manna hér. Ég er aðeins að greina frá því hvers ég hef saknað. Ég skal þá reyna að bæta úr einhverju fyrir hv. 17. þm. Reykv. og upplýsa eitthvað af því sem fram kom í máli þeirra sem nefndin kallaði á fund sinn. Í fyrsta lagi er það alveg rétt og satt að þeir voru á móti þessu frv. og það skilst mér raunar að þegar hafi komið fram.  Margir voru á móti málinu vegna alvarlegra efnisatriða, ekki síst vegna byggðasjónarmiða. Einnig komu upp rökstuddar efasemdir um fjármögnun á úreldingu og einhverjir gátu þess að þeir teldu að of bratt væri að hækka hlutfall greiðslna, þ.e. úreldingarstyrks, úr 10% í 30% af húftryggingarverðmæti fiskiskipa, a.m.k. í einum áfanga. Fleiri atriði voru gagnrýnd en ekki síst finnst mér rétt að fram komi að nær allir tilgreindu meðal ástæðna að þeir teldu ótímabært að krukka í löggjöf um Hagræðingarsjóð fyrr en með heildarendurskoðun á fiskveiðistefnunni. Undir þetta tek ég og flestir aðrir sem hér hafa tjáð sig um málið. Mér er sjálfri efst í huga að líta á byggðasjónarmiðin. Það gleður mig mjög að í umræðunni nú og einnig við 1. umr. málsins hafa þau sjónarmið verið mjög eindregið studd en ekki með beysnari árangri en þeim að við sitjum uppi með gjörsamlega innstæðulausar en, ég vil taka það skýrt fram, áferðarsnotrar brtt. varðandi byggðaþáttinn. Í gildandi lögum um Hagræðingarsjóð var tekið inn eftir langvinnar umræður um sjávarútvegsmálin almennt mjög mikilsverður þáttur um að beinlínis væri unnt að hjálpa byggðarlögum sem lentu í vanda þegar skip væri selt burt og byggðarlagið missti þannig kvóta. Sú hjálp fólst ekki einasta í því að koma fram með máttlaust tilboð um forkaupsrétt á veiðiheimildum á fullu verði eins og brtt. þær sem nú hafa verið lagðar fram við þetta frv. gera. Nei, þarna var um að ræða raunverulegan möguleika til að rétta hjálparhönd. Með leyfi hæstv. forseta tel ég rétt að lesa þá grein laganna um Hagræðingarsjóð sem nú á að fella úr gildi án þess að okkuð bitastætt komi í staðinn. Ég vísa til síðustu mgr. 1. gr. þessara laga þar sem stendur: ,,Sjóðurinn skal koma til aðstoðar í einstökum byggðarlögum með því að efla vinnslu sjávarfangs á þeim stöðum þar sem straumhvörf hafa orðið í atvinnulífi vegna sölu fiskiskipa. Í þessu skyni getur sjóðurinn framselt tímabundið veiðiheimildir enda verði aflanum landað til vinnslu í viðkomandi byggðarlagi.`` Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að hægt sé að framselja veiðiheimildir, ekki að selja á fullu verði og á því er grundvallarmunur. Það hefur einnig komið fram hér hverjar breytingarnar eru í greinargerð eða athugasemdum um frv. sem við erum hér að fjalla um og, með leyfi forseta, langar mig að grípa niður neðst á bls. 3 í þeim athugasemdum sem frv. fylgja og raunar þá áður en brtt. voru lagðar fram: ,,Þá er í frv. lagt til að það hlutverk sjóðsins að koma til aðstoðar við einstök byggðarlög verði fellt úr gildi. Mun eðlilegra er að Byggðastofnun eða öðrum stjórnvöldum sé falið að grípa til þeirra ráðstafana sem þurfa þykir til að hafa áhrif á byggðaþróun í landinu.`` Það er nákvæmlega þetta sem við gagnrýnum hér að ekki eru nein teikn á lofti um að tekið verði á málunum öðruvísi en á máttlausan og í rauninni ónothæfan hátt m.a. með þeirri brtt. sem meiri hluti nefndarinnar hefur nú lagt fram um að hægt sé að ráðstafa fjórðungi veiðiheimilda sem Hagræðingarsjóður hefur til ráðstöfunar til þess að selja sveitarfélögum í vanda á fullu verði. Þetta er nákvæmlega ekki það sem sveitarfélög í vanda þurfa á að halda. Þau þurfa á því að halda að einhver raunveruleg hjálp komi til þegar svona háttar en þau þurfa ekki á því að halda að kaupa á markaðsverði þær veiðiheimildir sem þeim er í flestum tilvikum ómögulegt að ráða við. Ég er ekki enn farin að skilja hver hjálpin er. Það er rétt að láta það koma fram hér að umræða um þetta mál hefur verið mjög villandi. Í fyrsta lagi vegna þess að það hefur ekki komið fram hvað, samkvæmt gildandi lögum, er um að ræða. Það má fara alveg upp í helming þeirra veiðiheimilda sem Hagræðingarsjóður hefur til ráðstöfunar. Undir vissum kringumstæðum, þegar neyð er og ég sé enga ástæðu til þess að það sé komið til hjálpar nema þegar raunveruleg neyð er, er hægt að framselja þessar veiðiheimildir tímabundið núna án endurgjalds, sé það sú hjálp sem sveitarfélög þurfa á að halda. Eftir sumum þeim fregnum og þeirri umfjöllun sem hefur verið í gangi mætti halda að þær brtt. sem nú eru komnar fram við þetta frv. fjalli um það að nú sé í fyrsta skiptið verið að ráðstafa fjórðungi veiðiheimilda í þágu sveitarfélaga eða gefa kost á því. En það er nú eitthvað annað. Það er þvert á móti verið að skera niður úr helmingi í fjórðung veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs, það sem má ráðstafa í þágu sveitarfélaga. Í öðru lagi er verið að bjóða upp á hjálp sem ég hef efasemdir um að sé nokkur hjálp. Verið er að bjóða upp á það að sveitarfélög megi kaupa veiðiheimildir fullu verði. Það hefur raunar komið fram í umræðum, einkum innan nefndarinnar, að það er mál flestra þeirra sem við töluðum við að sveitarfélög geti í raun og veru fengið þessa ,,hjálp`` með því bara að kaupa á þeim markaði sem er nú þegar með kvóta, hversu góður sem hann er. Hann er að mínu mati afleitur og sú leið, sem valin hefur verið, að kvóti sé verslunarvara í stað þess að nýtast í þágu landsmanna eins og lög um stjórn fiskveiða segja eða kveða á um. En látum það vera. Það er sem sagt verið að bjóða upp á ekki neitt. Þetta er auðvitað það stærsta sem ég tel ástæðu til að gagnrýna. Mig langar næst að koma að þeirri staðreynd að ekki er forsvaranlegt að krukka í lög um Hagræðingarsjóð án þess að það sé hluti af heildarendurskoðun sjávarútvegsstefnunnar. Ég held að reynslan hafi sýnt svo að ekki verði um villst að nauðsynlegt er að athuga stöðu byggðarlaga í samhengi við sjávarútvegsstefnuna. Það hefur komið í ljós að það var rétt sem við kvennalistakonur óttuðumst að núverandi kvótastefna hefur opnað fyrir gífurlega byggðaröskun. Við höfum dæmin sem sanna að það hefur gerst og það er ekki alltaf til hagræðingar þótt sem betur fer hafi það stundum gerst. En það er dýrt þegar dýr mannvirki standa ónotuð vegna þess að kvóti er horfinn úr byggðarlaginu. Fiskvinnslan er e.t.v. komin á fárra hendur, eins og þróunin virðist vera að verða, og jafnvel út á sjó sem er kannski eitt það alvarlegasta en ég ætla ekki að fjölyrða um það hér að svo stöddu. Það er einnig dýrt að hagræða aðeins í þágu hinna stóru og öflugu sem hafa helst efni á að kaupa kvóta en þetta er nákvæmlega það sem núverandi kerfi býður upp á og þess vegna er mikilvæg þessi litla viðleitni til að taka tillit til byggðarlaganna sem var í lögum um Hagræðingarsjóð og er sem betur fer enn þá. Þess vegna er það kannski það einasta sem við höfum þó haft sem bendir til þess að menn hafi verið að hugsa um að tengja kvóta og byggðarlög eins og við kvennalistakonur höfum alltaf viljað. Ég vona að enginn misskilji mál mitt þannig að ég sé á móti því að hér sé aflakvóti. Ég er hlynnt því. Það sem ég er að gagnrýna er það hvernig hann hefur gengið kaupum og sölum og hvernig hann hefur verið eignfærður og verið í eigu aðeins eins hagsmunaaðila, þ.e. útgerðarinnar, en ég vil að tekið sé tillit til byggðanna þess í stað og út á það gengur byggðakvótastefna Kvennalistans. Kvóti er nauðsyn, ekki síst vegna verndunarsjónarmiða. Við höfum ekki það sem við viljum þ.e. nógan fisk í sjónum. Auðvitað viljum við það en hann er bara ekki fyrir hendi. Meðan verðum við að finna stjórn fiskveiða þann farveg sem bestur er. Ég tel nauðsynlegt að þetta komi fram þótt ég ætli engum að hafa haldið annað. Ég held stundum að enginn velkist í vafa um stefnu okkar kvennalistakvenna í sjávarútvegsmálum. Mér hefur hins vegar fundist slegið í og úr með undirtektir við þessa stefnu. Ég hef heyrt marga í orði a.m.k. lýsa mjög miklum skilningi á vanda byggðarlaga þegar verið er að ræða hvernig ráðstafa skuli kvóta og það er vel. Það urðu mér þess vegna sár vonbrigði þegar í ljós kom í umfjöllun nefndarinnar einmitt um þetta mál að sú endurskoðun á stjórn fiskveiða sem nú er í gangi hefur ekki, að mér heyrist á nefndarmönnum, gengið á nokkurn hátt út á það að taka inn af fullri alvöru þessi byggðarsjónarmið. Þetta þykja mér mjög slæm tíðindi. Mig langar til upplýsingar að taka örlítið af röksemdum okkar kvennalistakvenna fyrir því hvers vegna við höfum lagt áherslu á byggðakvóta. Við höfum bent á það að í fyrsta lagi er lífríki hafsins ein dýrmætasta auðlindin sem við Íslendingar höfum aðgang að og þessa auðlind verður að sjálfsögðu að umgangast á þann hátt að ekki sé hætta á ofnýtingu. Við verðum að taka vextina en láta höfuðstólinn ósnertan. Þetta þýðir einfaldlega að það er ekki nóg til skiptanna handa öllum og þess vegna stöndum við í þessu stappi með að skipta takmarkaðri auðlind. Við höfum bent á að það sé óhjákvæmilegt að stýra nýtingu fiskstofna. Við höfum einnig bent á að núgildandi fiskveiðistjórnun hefur byggst á því að úthluta veiðiheimildum beint til einstaklinga og útgerðarfélaga sem síðan geta ráðskast með þær að eigin geðþótta án tillits til sameiginlegra hagsmuna þjóðarinnar. Þessi stefna hefur haft alvarlegar afleiðingar fyrir atvinnu og byggðaþróun. Þessu gerum við okkur vel grein fyrir og við erum að reyna að gera öðrum grein fyrir þessu raunar líka. Við höfum bent á að þetta er í algerri mótsögn við ákvæði laga um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Þá ber að okkar mati að nýta til þess að treysta atvinnu og byggð í landinu. Við umræður um stjórn fiskveiða og við afgreiðslu á frv. um stjórn fiskveiða höfum við kvennalistakonur lagt fram mjög vel útfærðar tillögur sem hafa í rauninni tekið á öllum málum er varða stjórn fiskveiða. Við teljum affarasælast að 80% heildarafla verði úthlutað til byggðarlaga með hliðsjón af lönduðum afla næstliðinna ára. Þau ráðstafi síðan aflanum eftir eigin reglum. 20% aflans höfum við lagt til að renni í sameiginlegan veiðileyfasjóð og við höfum verið með ýmsar hugmyndir um hvernig best væri að ráðstafa þar þeim afla. Við höfum bent á að tekjum þessa sjóðs verði að verja í þágu sjávarútvegsins. Markmiðið er að rjúfa það óeðlilega samband sem nú er milli skips og veiðiheimilda, taka tillit til byggðasjónarmiða, draga úr ofstjórn og miðstýringu, efla rannsóknir og hvetja til betri nýtingar og bættrar meðferðar sjávaraflans, treysta innlenda fiskvinnslu og búa betur að fólki í sjávarútvegi. Þetta er stefna Kvennalistans. Auðvitað er margt fleira sem þarf að gera heldur en bara að krukka í kvótamálin en kannski er marklaust að tala um nokkuð slíkt fyrr en við höfum komið kvótamálum í það horf að í raun sé hægt að tala um einhverja sanngjarna skiptingu og sanngjörn sjónarmið við skiptingu á þessari takmörkuðu auðlind okkar. Við höfum einnig bent á að það verði að vinna markvisst að fækkun í fiskiskipaflotanum. Ég held að enginn sé á móti því að það þurfi að koma á vissri hagræðingu og vinna verði skipulega að úreldingu fiskiskipa. En það þarf að gera með þeim hætti að það sé í fyrsta lagi framkvæmanlegt, í öðru lagi að markmiðin séu augljós og í þriðja lagi að tryggt sé fjármagn til þessarar úreldingar og er þá aðeins fátt eitt af því nauðsynlegasta nefnt. Þetta eru auðvitað svo sjálfsagðir hlutir að í raun finnst mér mjög sérkennilegt að standa hér og rekja þetta núna en tilefnið hefur því miður komið upp. Þrátt fyrir á margan hátt mjög skynsamlegar umræður um þessi mál í nefnd og hér á Alþingi detta menn skyndilega niður á afstöðu sem er þvert á þetta allt saman. Er furða þótt við sem höfum starfað með sjútvn. rekum nú upp stór augu eftir þessa afgreiðslu mála. Þetta er það stóra mál sem við stöndum nú frammi fyrir. Við erum að karpa um það hvort eigi að krukka í þessa sjávarútvegsstefnu, svona hér og þar eftir einhverri tilviljun án þess að taka málið fyrir í samhengi. Og við erum jafnframt, a.m.k. við kvennalistakonur, mjög ákveðnar í því að sjónarmið byggðarlaga megi ekki sniðganga en það er kannski það alvarlegasta sem verið er að gera með þessu frv. Sem betur fer höfum við heyrt svipuð sjónarmið hjá ýmsum þingmönnum úr ýmsum þingflokkum og raunar stjórnarflokkum líka þar sem menn gera sér grein fyrir því að ekki er hægt að sniðganga byggðasjónarmiðin. Mig langar fyrst til að benda á og ítreka það sem fram kom að mig minnir fyrr í dag í máli hv. 1. þm. Austurl. Þar rakti hann þær breytingar sem hv. 1. þm. Vestf. reyndi að gera á frv. til laga um stjórn fiskveiða þar sem sérstaklega var verið að hugsa um byggðasjónarmið. Sú tillaga féll í neðri deild á jöfnu, með 21:21 atkv. Mér þykir það mjög athyglisvert vegna þess að ég sé ekki hvernig sjálfstæðismenn geta annað en tekið undir þessi sjónarmið hv. 1. þm. Vestf. Mér finnst svo dagljóst að þau eru rétt. Það þarf að taka tillit til þess hvernig byggðarlög standa. Ég er hér með þessa brtt. og vonast nú til þess að geta leyft mönnum að heyra hvernig hún hljóðaði svo það það sé alveg ljóst um hvað ég er að tala. Þessi tillaga var lögð fram á 110. löggjafarþingi og er brtt. á þskj. 479 frá Matthíasi Bjarnasyni. Og þar stendur í 3. gr., með leyfi forseta: ,,Sé skip með veiðiheimild selt úr byggðarlagi, sem að mestu byggir á fiskveiðum og fiskvinnslu, skal ráðherra heimilt að bæta viðkomandi byggðarlagi aflatapið þannig að veiðiheimildir þeirra skipa sem eftir eru verði auknar. Heimild þessari má þó því aðeins beita að sala skips valdi straumhvörfum í atvinnulífi og hætta sé á byggðaröskun af þeirri ástæðu.`` Ég er ekki að segja að þetta sé óskaútfærsla okkar kvennalistakvenna, en þessi tillaga var, miðað þau lög sem verið var að fjalla um, afskaplega sanngjörn að mínu mati og nálægt þeim byggðakvóta sem við kvennalistakonur boðuðum. Mér finnst í raun alveg afleitt að þetta skuli ekki lengur vera stefna Sjálfstfl. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. sjútvrh. geti upplýst mig um hvort þessi hugsun er alveg horfin úr Sjálfstfl. eða hvort hún er e.t.v. í, ég ætla nú ekki að segja veiðibanni, en í einhvers konar orlofi og mun þá væntanlega heyra eitthvað örlítið meira frá honum í leiðinni. Mér finnst alveg nauðsynlegt að greint sé frá þessu í umræðunni. Jafnframt gleðst ég yfir því að hér í umræðunni hefur a.m.k. einn þingmaður, hv. 3. þm. Vesturl., mjög skýrt úttalað sig um það að gæta verði sjónarmiða byggðarlaga í sambandi við kvótamál. Allir, sem tekið hafa þátt í þessari umræðu, hafa á einhvern hátt viðurkennt að staða byggðarlaga og tenging þeirra við sjóinn, þeirra byggðarlaga sem byggja á fiskveiðum og það eru flest byggðarlög landið um kring, verður að vera inni í umræðunni og hagsmuna þeirra verður að gæta. Það er ekki hægt að grípa til einhverra flausturskenndra ráðstafana. Virðulegi forseti. Nú langar mig að koma að þeim tveimur spurningum sem ég æski svara við hjá ríkisstjórninni og tel það raunar eðlilegt í þessu sambandi. Ég vona að hæstv. sjútvrh. sé að hlusta og jafnframt er honum velkomið að fá þessar spurningar á blaði á eftir óski hann þess. Mig langar þá í fyrsta lagi að spyrja hann: Með hvaða hætti hyggjast stjórnvöld tryggja öryggi þeirra byggðarlaga sem lenda í alvarlegum kröggum við missi kvóta ef þetta frv. verður að lögum og ekki lengur hægt að aðstoða þau með raunhæfum hætti gegnum Hagræðingarsjóð? Í öðru lagi: Stendur til að taka upp einhvers konar tengingu kvóta við byggðarlög, úthlutun kvóta til byggðarlaga eða á annan hátt að taka tillit til sjónarmiða hinna fjölmörgu sem gera sér grein fyrir hve mikilvægur kvóti er byggðarlögum við endurskoðun fiskveiðistefnunnar? Ef svo er, með hvaða hætti yrði það helst gert? Ég sætti mig mætavel við það að hæstv. sjútvrh. svari þessum spurningum fyrir hönd ríkisstjórnarinnar enda þekkir hann manna best hvernig þessi umræða hefur farið fram og um hvað er verið að ræða. Ég þóttist raunar sjá hæstv. forsrh. hér áðan og hans vegna hefði ég kosið að hann væri við þessa umræðu. Það er skaði, vegna þess að hæstv. forsrh. fer með byggðamál, að hann skuli ekki hafa verið meira við umræðuna. Ég tel að hann hefði vissulega haft gagn af því að heyra ýmislegt af því sem hér hefur verið sagt í þessari umræðu, bæði í gær og í dag. Það kom fram í örvæntingarfullri viðleitni sjútvn. til þess að afla sér upplýsinga á þessum, ég vil segja, skammarlega stutta umfjöllunartíma sem við höfðum, en byggðasjónarmið höfðu alls ekki verið rædd í sambandi við útfærslu fiskveiðistefnunnar innan þeirrar nefndar sem við fengum tækifæri til að spjalla við eina stutta morgunstund. Ég heyrði heldur ekki á þeim tveimur formönnum, sem veita forstöðu nefndinni sem margir kusu að kalla yfirnefnd, að þetta hefði verið rætt. Ég held að ég muni það rétt að ég hafi einnig spurt þá. Öll var þessi umfjöllun með slíkum flaustursbrag og flumbrugangi að það getur vel verið að eitthvað hafi skolast til. Þessi mál sem ég hef vikið að eru í mínum huga mjög stór. Ég er ekki að gera lítið úr mikilvægi hafrannsókna, síður en svo. Hins vegar finnst mér ekki forsvaranlegt að gera hafrannsóknir að einkamáli útgerðarinnar. Ég tek undir með þeim sem segja að þetta sé hagsmunamál allrar þjóðarinnar og ég er í rauninni undrandi að við skulum þurfa að karpa um það. Ég er ekki bara að ræða það að útgerðin stendur illa að vígi núna. Það er staðreynd og það er staðreynd sem við getum svo sannarlega ekki litið fram hjá en það eru önnur atriði sem munu íþyngja útgerðinni meir en þetta. Hins vegar sætti ég mig ekki við það sjónarmið að hafrannsóknir séu einungis á vegum útgerðarinnar og greiddar í gegnum útgerð. Ég held að það mundi falla um sjálft sig ef aðrir færu með kvótann. Það væri mögulegt að líta á þessi mál ef öll þjóðin gæti ráðstafað kvótanum. Þá mætti kannski hugsa sér að á þann hátt væri farið að koma með kerfi sem allir nytu góðs af. Byggðarlögin nytu góðs af þeim kvóta sem við hefðum og lagt væri til hafrannsókna frá öllum og þá meina ég öllum. Þótt útgerð sé aðeins stunduð frá byggðarlögum við sjávarsíðuna þá nýtur öll þjóðin góðs af því að hér sé öflug, góð og skynsamleg fiskveiði. Hér hefur verið reynt að bregða upp þeirri mynd, að vísu get ég ekki sagt að það hefði tekist, að þeir sem eru á móti því að fara þá leið, sem boðuð er í þessu frv., séu í rauninni á móti því að hafrannsóknir fái meira fjármagn. Því fer auðvitað víðs fjarri og ég bara vísa því . . .  Efling hafrannsókna og ekki síst þeirra rannsókna sem nú á að fara að gera almennilegar og eru þessar fjölstofnarannsóknir, mér vefst tunga um tönn þegar svona stofnanaleg orð koma inn í umræðuna, er auðvitað eitt af því sem við verðum ávallt að taka tillit til. Þetta frv. snýst um það en við verðum hreinlega að finna aðrar leiðir þar sem við teljum þetta ekki nothæfa leið til þess að efla hafrannsóknir. Ég hef tilgreint nokkuð af því sem ég tel ástæðu til að fara í gegnum. Mig langar til þess að geta þess að ég lýsi mig samþykka nál. minni hluta hv. sjútvn. Það eru einkum ákveðnir kaflar þar sem ég tel að séu til góðs og mig langar til þess að fara örlítið í gegnum þetta álit. Því miður á ég ekki formlega sæti í hv. sjútvn. en hef setið þar fundi og tekið þátt í störfum og tel það mjög gagnlegt. Ég hef talið að þegar tími hefur unnist til hafi þessi nefnd unnið mjög málefnalega og af mikilli ábyrgð. Því svíður mér sárt að þessari ágætu nefnd er nú gert að afgreiða mál með þeim hætti sem gert var. Það er búið að afgreiða þetta mál úr nefndinni með töluverðri óánægju, að ég segi nú ekki meira, alls minni hluta sjútvn. Þetta eru einfaldlega vinnubrögð sem stinga mjög í stúf við það sem nefndin annars hefur staðið fyrir. Mér þykir mjög leiðinlegt að svo er. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að rekja úr þessu nál. minni hlutans mjög málefnalega grein sem tekur í rauninni á þeim margvíslegu sjónarmiðum sem voru innan minni hlutans en samt sameina okkur öll. Ég vil jafnframt segja dálítið frá því hvers vegna þetta skiptir svona miklu máli. Með leyfi forseta byrja ég neðarlega á bls. 2 í þessu nál. sem er á þskj. 310. Þar stendur: ,,Í framhaldi af allri þessari umfjöllun``, þ.e. umfjöllun um stjórn fiskveiða, ,,var gerð tillaga um það að úreldingarsjóðurinn fengi nýtt hlutverk og þjónaði byggðarlögum þar sem sérstakar aðstæður hefðu komið upp. Jafnframt var ákveðið í ljósi þess nýja hlutverks að breyta nafni hans og nefndist hann eftir það Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins. Aðstoðarhlutverki sínu í þágu byggðarlaga sem höllum fæti standa átti sjóðurinn að sinna með því að ráðstafa aflaheimildum sem honum eru úthlutaðar í þessu skyni, enda verði honum landað til vinnslu í viðkomandi byggðarlagi. Samkvæmt núgildandi lögum verður ástæða vandans að vera sala fiskiskips eða fiskiskipa úr viðkomandi byggðarlagi sem leiðir til fyrirsjáanlegrar fækkunar starfa og byggðaröskun sé yfirvofandi af þeim sökum.`` Ég geri hér aðeins hlé á tilvitnuninni þar sem mig langar til að það komi fram að okkur var bent á það í umfjöllun nefndarinnar að þessi binding við fiskiskip gæti jafnvel undir vissum kringumstæðum verið til trafala. Það eru raunar engin sérstök tíðindi fyrir okkur kvennalistakonur. Við höfum ekkert viljað binda þetta við fiskiskip en þetta er skásta leiðin sem hægt var að fara miðað við á stefnu sem tekin var um stjórn fiskveiða er þessi lög voru sett, þ.e. lög um Hagræðingarsjóð og samhliða lög um stjórn fiskveiða því að þetta eru nátengd mál eins og margoft hefur komið hér fram. Ég held þá áfram tilvitnun minni, með leyfi forseta: ,,Áður en ákvörðun er tekin um slíka aðstoð er ljóst að heildarúttekt á atvinnumálum í viðkomandi byggðarlagi verður að liggja fyrir og aðstoð sjóðsins að vera tímabundin hjálp meðan varanlegri úrræða er leitað. Hafi ákvörðun um aðstoð verið tekin skal fyrst og fremst veita sveitarstjórn í viðkomandi byggðarlagi kost á að ráðstafa þeim aflaheimildum sem samþykkt hefur verið að verja í þessu skyni gegn greiðslu samkvæmt gangverði. Kjósi sveitarstjórn ekki að hafa slíka milligöngu skal stjórn sjóðsins ráðstafa aflaheimildunum til einstakra skipa annaðhvort á almennu gangverði eða til hæstbjóðanda. Það ræðst því af aðstæðum á hverjum stað hvað útgerðir einstakra skipa eru tilbúnar að greiða til að fá heimildir til að veiða viðbótarafla með því skilyrði að honum verði landað til vinnslu á staðnum. Séu skip, sem skortir aflaheimild, gerð út frá viðkomandi stað eða liggi hann vel við miðum og sé nærri heimahöfn annarra skipa er líklegt að útgerðaraðilar væru tilbúnir til að greiða eðlilegt verð fyrir viðbótarheimildir enda þótt þær væru bundnar slíku löndunarskilyrði. Séu aðstæður örðugri,`` og nú, virðulegi forseti, langar mig að koma að áhersluatriðinu, ,,t.d. um afskekkt byggðarlag er að ræða með lélega hafnaraðstöðu mundi endurgjald, sem fengist fyrir aflaheimildirnar, verða lægra og í undantekningartilfellum getur stjórn sjóðsins fallið frá endurgjaldi að fengnu samþykki ráðherra.`` Virðulegi forseti. Ég kem enn með innskot. Hér er ekki verið að fara gáleysislega með en hér er hins vegar verið að opna mjög mikilvæga heimild og held ég þá áfram tilvitnuninni: ,,Ekki er talið líklegt að slík staða komi upp almennt þar sem mikil umframafkastageta er hjá fiskiskiptaflotanum og ætti því að vera fremur auðvelt að fá skip til veiða. Eftir mikla umfjöllun um þetta mál varð ekki samstaða um betri lausn til að koma til móts við þessi sjónarmið og tryggja visst öryggi fyrir þau byggðarlög í landinu sem byggja allt sitt á sjávarútvegi. Hér er um að ræða lausn sem byggir á því að nýta umframafkastagetu fiskiskipaflotans til að leysa tímabundin og staðbundin vandamál sem upp kunna að koma. Margvísleg önnur sjónarmið voru að sjálfsögðu uppi um hvernig skyldi bregðast við þessum vandamálum en almennt var talið að hér væri um mikilvægt skref að ræða sem rétt væri að reyna í framkvæmd.`` Þetta er í raun það sem hangir á spýtunni, virðulegi forseti. Hér er rædd lausn sem allir gátu á endanum sætt sig við. Það er verið að koma til móts við sjónarmið. Ég hefði auðvitað viljað sjá að það væri gengið mun lengra til móts við sjónarmið þeirra sem vilja byggðakvóta en það er svo sannarlega verið að finna lendingu sem allir gátu sætt sig við og flestir viðurkenndu að það yrði að koma einhvern veginn til móts við byggðarlögin. Það er ekkert launungarmál og þarf ekki annað en líta á umræðurnar til þess að komast að raun um að þegar verið var að taka afstöðu til stjórnar fiskveiða og ná þar ákveðinni lendingu voru ekki allir ánægðir. Þetta var eitt af því fáa sem menn náðu þó samkomulagi um og því í ósköpunum að vera einmitt að fórna því. Ég sætti mig ekki við það. Hér langar mig að taka upp stutta tilvitnun í viðbót úr þessu nál. sem ég lýsi mig samþykka og, með leyfi forseta, stendur hér: ,,Í frumvarpi ríkisstjórnarinnar kemur fram að eðlilegra sé að Byggðastofnun eða öðrum stjórnvöldum sé falið að grípa til þeirra ráðstafana sem þurfa þykir til að hafa áhrif á byggðaþróun í landinu. Engar slíkar ráðstafanir virðast vera í sjónmáli enda gert ráð fyrir að skerða möguleika Byggðastofnunar í hvívetna. Forstjóri Byggðastofnunar upplýsti á fundi nefndarinnar að hann sæi enga möguleika fyrir Byggðastofnun að hjálpa til í málum sem þessum. Það er því ljóst að núv. ríkisstjórn og fylgismenn hennar hafa ákveðið að virða að vettugi þau sjónarmið sem hafa verið uppi varðandi þennan viðkvæma þátt fiskveiðistefnunnar. Með þeim breytingum sem nú á að keyra í gegn á Alþingi án eðlilegrar umfjöllunar er samstöðu um breytingar á fiskveiðistefnunni stefnt í verulega hættu. Er með ólíkindum að svo stóru hagsmunamáli skuli vera stefnt í slíka óvissu.`` Ég vil láta þess getið að ég bað um að allmargir fleiri en á endanum voru kallaðir til mundu lýsa skoðunum sínu á þessu frv. og þá er ég sérstaklega að tala um fulltrúa byggðarlaga. Það hefur komið hér fram og sé ég ekki ástæðu til að tíunda það í smáatriðum hvernig staðið var að því. Við fengum einhvers konar umsagnir sem margar voru þó á þann veg að það væri ekki hægt að gefa umsögn frá fulltrúum ákveðinna byggðasamtaka. Við fengum þær umsagnir í mýflugumynd eins og þessar stjórnir svæðisbundinna samtaka héraðsnefnda og fjórðungssamtaka hefðu í raun enga möguleika til að setja sig inn í málið. Mér þykir það mjög alvarlegt og ég ítreka það hér að ekki skuli hafa verið send með lög um Hagræðingarsjóð þegar beðið var um þessar umsagnir. Ég gagnýni það og ég ítreka að það skuli hafa verið afgreitt á þann hátt sem gert var, þ.e. að leyfa þessum aðilum aðeins að tjá sig eftir að hafa fengið einn eða tvo sólarhringa til að skoða frv. Það verður að segjast eins og er og ég ítreka það, ég hef hitt mjög marga sem hafa algerlega misskilið þetta frv. og halda að nú fyrst sé verið að gefa heimild til þess að ráðstafa 25% af veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs til byggðarlaga. Ég er ekki sérlega undrandi á því. Þetta er vegna þess að fregnir hafa verið á þennan veg, brtt. var á þennan veg. Þessi ráðstöfun er í rauninni alls ekki neitt, eins og ég hef margkomið að, bæði hér og annars staðar. Ég tel að það sé óforsvaranlegt að fara áfram með þetta frv. nema að því tilskildu að það verði í raun talað almennilega við forsvarsmenn byggðarlaga og við höfum tíma til þess, það hefur margkomið fram. Það liggur ekki svona mikið á. Það verður hreinlega að fjármagna hafrannsóknir öðruvísi hvort eð er. Það kom fram er við ræddum við fulltrúann frá Byggðastofnun og eins og fram kemur í þessu nál. að ekkert annað tekur við ef þessi leið verður farin. Við erum í rauninni að taka það litla sem við höfum úr umferð og bjóða upp á nákvæmlega ekki neitt, reyndar minna en ekki neitt í staðinn, vegna þess að það er frekar verið að draga úr framlögum til byggðamála en hitt. Þetta er því alvarlegt mál. Mig langar að lokum til þess að stikla í gegnum þá minnispunkta sem ég tók niður á þessum mjög svo snautlegu fundum sem við höfðum með hagsmunaaðilum í sjávarútvegi. Ég spurði eftir því sem ég gat. Ég reyndi að vinna eins samviskusamlega og hægt var við þessar erfiðu aðstæður en ég verð að segja eins og er að ég eins og aðrir hafði ekki möguleika til að vinna mína vinnu nógu vel við þessar aðstæður. 1. Ég vil ítreka það að enginn mælti með þessu frv., og flestir lögðust mjög eindregið gegn því. 2. Fulltrúi frá Félagi smábátaeigenda hafði mjög alvarlegar áhyggjur af því að ekki væri tekið tillit til byggðasjónarmiða og benti sérstaklega á að í rauninni væri ekkert sem tæki við núna í lögum um stjórn fiskveiða eða annars staðar sem kæmi á nokkurn hátt til móts við þá sem vildu að byggðasjónarmiða væri gætt. Ég vil vekja athygli á því að ég er ekki að segja að lög um Hagræðingarsjóð séu réttasti staðurinn til þess að geyma þessi mikilsverðu ákvæði þar sem byggðasjónarmiðin eru tekin inn um stjórn fiskveiða en þetta er eini staðurinn sem við höfum nú og ég vil ekki eiga þátt í því að þessu verði fórnað. 3. Margir þeirra er komu á fund sjútvn. gagnrýndu sérstaklega vinnubrögð í sambandi við þetta frv. 4. Mjög margir á þessum fundum tóku undir að það væri ekki hjálp fyrir byggðarlög að kaupa kvóta á fullu verði. Mér finnst nauðsynlegt að það komi fram að samkvæmt þeim brtt. sem nú er verið að leggja til er sagt að svo verði. Þetta er ekki eitthvert nöldur í okkur í minni hlutanum heldur er þetta raunverulegt mat margra og þarf í rauninni ekkert óskaplega mikið hugmyndaflug til þess að gera sér grein fyrir að svona eru málin hreinlega. Í þeim athugasemdum sem fram komu á fundunum er mjög áberandi að margir hafa efasemdir í sambandi við þær tölur sem fram eru settar. Einkum er verið að gagnrýna að ekki sé litið raunsætt á hve mikið sjóðurinn hafði til ráðstöfunar miðað við hver úrelding þurfi að vera. Ég hef þegar getið þess að einhverjum þótti farið of bratt að hækka þann styrk sem hægt er að greiða til úreldingar, þ.e. úr 10% í 30% af húftryggingarverðmætinu á fiskiskipunum. Ég vil líka að það komi fram að okkur var bent á ýmsar aðrar leiðir sem ástæða væri að líta á og sumar þeirra voru mjög forvitnilegar. Ég ítreka að það er alveg nauðsynlegt að gefa okkur meiri tíma. Annað er í raun og veru ekki sæmandi. Í þeim fáu athugasemdum sem við fengum í hendurnar kom eitt og annað upp og m.a. voru ýmsar vangaveltur þar sem ég tel fulla ástæðu að líta betur á, spurningar og augljóslega var verið að gagnrýna að málið lægi ekki nógu skýrt fyrir. Því er ég alveg sammála og hef lýst því nú þegar. Þau atriði sem ég hef rakið eru svo vel rökstudd gagnrýni að ég undrast það og harma að við skulum enn vera að ræða þetta mál, meira og minna ófullburða og í vitlausu samhengi og án þess að hafa fengið nokkur önnur svör en þau að þeir eru á móti sem spurðir voru af ýmsum ástæðum, margvíslegu ástæðum, misjöfnum ástæðum og það skal samt í gegn.

Herra forseti. Nú er það svo að stefna Kvennalistans er ekki öllum og ekki heldur þeim þingkonum Kvennalistans ævinlega svo föst í hendi, samanber þau skammvinnu skoðanaskipti sem þingkonur höfðu á álveri þegar verið var að mynda nýja ríkisstjórn sl. vor. Ég ætla ekki að fara mikið út í það. Mig langar hins vegar til þess að kasta fram örstuttum spurningum til hv. þingkonu Önnu Ólafsdóttur Björnsson af því að það voru ákveðnir hlutir sem ég skildi ekki vel í hennar máli. Hún sagði að hún væri aðili að þessu nál. eins og fram hefur komið og af því tilefni þætti mér vænt um að fá örlitla útskýringu á því af hverju hún telur að sala veiðiheimildanna jafngildi auðlindaskatti. Hún er kjarnyrt kona og ég veit að það mun ekki vefjast fyrir henni að svara þessu á örskömmum tíma. Jafnframt langar mig til þess að fá útskýringar hjá henni hvernig standi á því fyrst hún er sammála því sem kemur fram í nál. þar sem segir að sala veiðiheimilda sem allir vita að verður til þess að efla hafrannsóknir og þar með möguleika sjávarútvegsins til þess að afla tekna, að hún telur að þetta auki tekjur ríkissjóðs en ekki sjávarútvegsins?

Virðulegi forseti. Þetta er svolítið sérkennilegur máti við að koma fram með spurningar en allt í lagi með það. Mig langar samt fyrst til þess að segja það að mér finnst síðari spurningin líkust hártogun. Ég þykist hafa greint frá því að ég geri skýran greinarmun á því að allt samfélagið á að standa undir hafrannsóknum. Ég er alveg ákveðin í því og neita því að það sé bara hagsmunamál útgerðarinnar. Ég geri mér jafngóða grein fyrir því og hv. þm. að útgerðin er hluti af þjóðfélaginu en ekki allt þjóðfélagið. Ég vona að við þurfum ekki að fara að ræða þetta aftur. Annars verð ég bara að biðja um orðið aftur. Í öðru lagi í sambandi við nál., ég er að vísu ekki með það í höndunum hér en ég þykist hafa gripið það mætavel í sambandi við auðlindaskattinn. Ég get alveg tekið undir það að verið er að fara út á þá braut sem við getum kallað auðlindaskatt. Ég skil ekki alveg vandamálið. Ég skil ekki af hverju hann hefur áhyggjur af sálarheill minni vegna þessa. 

Virðulegi forseti. Það er að sönnu rétt að mér er annt um hag Kvennalistans. En þó ég sé vanur að bryðja erfiða texta og hafi nokkra reynslu af því að skilja torskilin málefni gat ég með engu móti skilið þetta svar hv. þm. Kvennalistans, Önnu Ólafsdóttur Björnsson. Ég spurði af hverju hún teldi að það væri auðlindaskattur að selja veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs. Ég spyr að gefnu tilefni vegna þess að hér hafa spunnist ítarlegar umræður í dag um það hvort þar sé um að ræða auðlindaskatt eða ekki og Halldór Ásgrímsson hefur skýrt sína afstöðu. Hann hefur að vísu eins og fram hefur komið haft tvær skoðanir á því og það er mjög vasklega að verki verið að takast á 24 tímum að snúast heilan hring. Ég óska honum til hamingju með það og það er í rauninni ekki í fyrsta skipti sem ég hef á mínum stutta þingferli séð það. En mig langar að ítreka spurningu mína til sérfræðings Kvennalistans í sjávarútvegsmálum: Hvers vegna telur hún að sala veiðiheimilda Hagræðingarsjóðsins sé auðlindaskattur?

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna það að hafi hv. þm. ekki skilið svör mín er það kannski vegna þess að ég skildi ekki alveg spurninguna en ég held að ég hafi gripið hana núna, af hverju það sé auðlindaskattur að selja veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs. Ég segi bara að í þessu nál. segir að verið sé að skattleggja ákveðna atvinnugrein en ekki þjóðfélagið í heild. Ég held að þetta sé mjög skýrt svar og ég sé ekki vandamálið. En ég hef hlustað á þessar umræður jafn vel og kannski betur en hv. þm., þó líklegast ekki nema jafn vel og ég sé ekki alveg vandamálið, ég er ekki búin að ná því enn þá.

Herra forseti. Ég hafði við fyrstu ræðu mína farið þess á leit að a.m.k. hæstv. utanrrh. væri viðstaddur og ég þakka fyrir það að hann hefur séð sér fært að verða við þeirri ósk. Ég hafði jafnframt óskað eftir því að hæstv. forsrh. væri hér en get skilið það að hann hefur í ýmsu að snúast og erfitt fyrir hann að verða við því í hvert sinn að vera hér viðstaddur umræður þó að það verði nú að ætlast til þess að hann sé hér þegar mjög mikilvæg mál eru til umfjöllunar á Alþingi. Það hefur nú vakið nokkra athygli að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki séð ástæðu til að vera mikið viðstödd umræðuna jafnvel þótt í ríkisstjórninni sitji afar margir áhugamenn um málið sem héldu um það langar ræður og sýndu því mikinn áhuga áður fyrr á Alþingi. Má í því sambandi alveg sérstaklega nefna hv. þm. Halldór Blöndal sem væri áreiðanlega tilbúinn til þess að hjálpa hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni í skilgreiningarvandamáli hans á auðlindaskatti. Sömu sögu má segja um hæstv. heilbrrh. Sighvat Björgvinsson sem var mjög mikill áhugamaður í þessu máli. En ég heyri það að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur mikinn áhuga á því að skilja þá hluti sem fram eru settir og vænti ég þess að þar sé komin skýring á því að hann sé áhugasamur um það að vera í sem flestum flokkum og heyrði ég ekki betur áðan en hann hefði hug á að ganga í Kvennalistann til þess að fá frekari skýringar á hugsjónum þess flokks.

Ég get það ekki samkvæmt skilgreiningu.

Hann getur það ekki samkvæmt skilgreiningu, en nú til dags virðist vera hægt að gera ólíklegustu hluti. Ég ætla ekki að gera það að frekara umræðuefni en það er mjög undarlegt að hv. þm. fái ekki skilið hvað við er átt og hann skuli þurfa að halda því fram skipti eftir skipti að ég hafi sett fram tvær skoðanir.

Þær voru reyndar þrjár.

Það er með ólíkindum hversu fundvís hv. þm. er á margar skoðanir. Ég hef einfaldlega sagt það og skal endurtaka það enn fyrir hv. þm. að ég tel það vera auðlindaskatt ef gjald er tekið af nýtingu náttúruauðlindar og sú gjaldtaka notuð til sameiginlegra útgjalda þjóðfélagsins. Ég hef sagt það í ræðu að um það megi deila hvort hafrannsóknir séu sameiginleg útgjöld samfélagsins eða aðeins vegna sjávarútvegsins. Ég hef sagt það sem mína skoðun að ég líti á það sem sameiginlegt verkefni samfélagsins og þar af leiðandi megi flokka þessa gjaldtöku undir auðlindaskatt. Ég hef hins vegar tekið fram í einni af ræðum mínum sem eru orðnar allmargar um þetta mál og þökk sé hv. þingflokksformanni Alþfl. að það væri e.t.v. nokkuð langt gengið að gefa þessu það nafn, auðlindaskatt, og ég veit að hv. þm. hefur lesið þessar ræður allar sem ég er mjög ánægður með en í þessu felast ekki margar skoðanir. En ég vil upplýsa hv. þm. um það að áður fyrr fékkst ég nokkuð við kennslu og hef ekki vanist því að það væri aðeins til svart og hvítt. Ég hef vanist því að það væru ýmsar hliðar á málum og jafnvel ýmsar hliðar á málefnum hagfræðinnar og það yrði ekki eftir því sem henta þykir, sem þingmanninum virðist vera tamast, heldur verður að viðurkenna margvísleg sjónarmið þegar mál eru brotin til mergjar. En ég heyri á hv. þm. að honum er illa við að litið sé til margra átta í málum sem þessum, aðeins eigi að vera svart og hvítt og annað finnist ekki. Ég held að það væri mikilvægara fyrir hv. þm. að átta sig á stefnu Alþfl. í málinu og vera ekki sífellt að reyna að botna í stefnum annarra flokka nema hann sé eingöngu kominn í Alþfl. til þess að reyna að botna eitthvað í stefnu þeirra og fæ ég þá skilið inngöngu hans í þann flokk. Það hefur ekki eingöngu verið leiði á hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni sem nú gengur í salinn. En ég hafði skilið það svo áður að slíks leiða hefði eitthvað gætt svipað og hefur gætt hjá hæstv. utanrrh. varðandi þingstörf. En tilefni þess að ég bað hæstv. utanrrh. að koma eru ummæli hans í annars mjög ítarlegu máli í Alþýðublaðinu og ég sagði, hæstv. utanrrh., að það hefði verið gleðilegt hvað Alþýðublaðið hefði verið efnismikið þennan dag og er eiginlega leitt til þess að vita að það skuli ekki vera svo alla daga því það er mikilvægt að sem flest blöð komi út til þess að tryggja lýðræðið. Þar segir hæstv. utanrrh. þegar hann er að lýsa afrekum sínum eins og títt er um alla stjórnmálamenn og þeir vilja tíunda það sem þeir hafa náð fram, en hann segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Einnig náðum við inn lögunum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins.`` Nú tel ég það nokkuð ofmælt hjá hæstv. utanrrh. að þeir hafi náð þessu inn. Það var hins vegar sameiginleg niðurstaða sem má gjarnan rekja og fleiri komu nú að en Alþýðuflokksmenn eins og vill verða í öllum samsteypustjórnum. En hvað um það, Hagræðingarsjóður sjávarútvegsis og lögin um hann eru staðreynd og þau lög eru hluti af sjávarútvegsstefnunni. Nú hefur hæstv. ríkisstjórn samið um að breyta stefnunni og er mjög óljóst hvað í því samkomulagi felst. Við í stjórnarandstöðunni höfum haldið því fram að það eigi að líta á þessi mál í heild sinni og það eigi að reyna að halda sem mestri samstöðu um þetta mál í þjóðfélaginu. Hæstv. ríkisstjórn hefur kosið að fara aðrar leiðir eins og í flestum öðrum málum. Hún hefur ekki talið ástæðu til að hafa samráð við stjórnarandstöðu í málinu og er leitt til þess að vita, ekki vegna stjórnarandstöðunnar heldur vegna þessa mikilvæga málefnis sem er eitt mikilvægasta verkefni samfélags okkar nú á næstunni að ná niðurstöðu í. Ekki hefði veitt af að reyna að hafa þá sveit sem glímir við það sem breiðasta. En látum það liggja á milli hluta. Síðan segir hæstv. utanrrh.: ,,Því höfum við fylgt eftir í tíð núv. ríkisstjórnar með samkomulagi um að aflaheimildir hans verði seldar á markaði á gangverði.`` Og síðan segir hæstv. utanrrh. sem er það merkilegasta í máli hans: ,,Það er fyrsti vísir að komandi veiðileyfakerfi í sjávarútveginum.`` Nú er alveg ljóst að það er veiðileyfakerfi í sjávarútveginum þannig að það hefur ekki verið fundið upp í sambandi við Hagræðingarsjóðinn. Það er niðurstaða mikillar vinnu sem fór fram á vegum margra aðila og fólks úr öllum flokkum og það ber að virða þá vinnu sem þar hefur átt sér stað. En nú upplýsir hæstv. utanrrh. að þetta mál sem hér er verið að fjalla um sé fyrsti vísir að nýju veiðileyfakerfi. Þar með er staðfest að það er rétt sem við segjum í stjórnarandstöðunni að verið sé að breyta fiskveiðistefnunni að þessu leyti án þess að taka það inn í heildarendurskoðun. Því er haldið fram af hæstv. utanrrh. að kominn sé fyrsti vísir að hinu nýja kerfi. Ég hef haft mikinn grun um það að hæstv. utanrrh. og hæstv. núv. forsrh. hafi komið sér saman um það hvernig skyldi staðið að þessum málum í samtölum sínum í Viðey og mér finnst að það sé að koma smátt og smátt í ljós hvað hafi gerst þarna úti í Viðey. Það dettur upp úr ráðherrunum annað slagið, m.a. í ítarlegu máli sem þessu, hvað þar hafi raunverulega farið fram. Ekki hefur farið fram hjá neinum að núv. hæstv. sjútvrh. hefur sem betur fer verið í andstöðu við þessi sjónarmið og ekki talið efni til að leggja sérstaklega á sjávarútveginn við þessar aðstæður sem nú eru þótt hæstv. utanrrh. virðist hafa gengið mjög hart fram í því við myndun núv. ríkisstjórnar og telur það henni helst til gildis eftir því sem ég hef skilið að tekist hafi að leggja nokkrar álögur á sjávarútveginn. Ég vil benda hæstv. utanrrh. á það að einn mesti vaxtarbroddur í íslensku samfélagi á síðasta ári er aukning sjávarframleiðslunnar og sjávarframleiðslan er á síðasta ári rúmlega 80% af heildarútflutningstekjum á sama tíma og iðnaðarútflutningurinn hefur því miður dregist saman. Vaxtarbroddurinn í íslensku þjóðfélagi er því á þessu sviði og ef menn ætla að auka hagvöxt á næstunni þá er það kórvilla að leggja sérstaklega til atlögu við þennan atvinnuveg og skattleggja hann sérstaklega. Það hefur núv. ríkisstjórn hafið sem mun að sjálfsögðu draga mátt úr sjávarútveginum og þar með úr framleiðslu landsmanna og þar með minnka atvinnu. Það er mikilvægt verkefni að reyna að ná fjárlagahallanum niður. En ekki má ganga svo langt að allur kraftur og blóð sé dregið úr útflutningsframleiðslunni. Ég vil því spyrja hæstv. utanrrh.: Hvað liggur hér að baki? Fyrst þetta er fyrsti vísir að komandi veiðileyfakerfi í sjávarútveginum, hver er næsti vísir? Hvernig í ósköpunum stendur á því að þetta mál er ekki tekið fyrir í sérstakri nefnd ríkisstjórnarinnar sem var sett til að endurskoða sjávarútvegsstefnuna? Við höfum beðið um viðtöl við formenn nefndarinnar, en svo vill til að þeir eru tveir sem er mjög óvenjulegt. T.d. hefur engum manni dottið í hug að hafa tvo formenn í Alþfl. eða öðrum stjórnmálaflokkum en mönnum datt í hug að hafa tvo formenn í þessari nefnd sem er einsdæmi í nefndarskipan í landinu. Hjá báðum formönnum nefndarinnar hefur komið skýrt fram að þeir telja ekki vera sitt verkefni að fjalla um þetta mál og hafa ekki einu sinni tekið það fyrir. Ég spyr: Hvernig stendur á því, hæstv. utanrrh., að þeir hafa ekki verið látnir vita af því að kominn væri fyrsti vísir að nýju veiðileyfakerfi í sjávarútveginum? Ef það er rétt að hér er kominn fyrsti vísir að veiðileyfakerfi í sjávarútveginum á að sjálfsögðu að vísa þessu máli tafarlaust frá og taka það til umfjöllunar með málinu í heild, enda stendur í lögum að þessi mál skuli endurskoða fyrir árslok 1992. Ég trúi því vart að hæstv. utanrrh. fari með rangt mál í þessu sambandi en hér er um svo mikilvægt mál að ræða að ég tel alveg nauðsynlegt, fyrst hæstv. forsrh. sá sér fært að vera hér jafnframt sem ég þakka honum fyrir það, að hann staðfesti með hvaða hætti verði staðið að þessu máli og hvort þetta sé rétt hjá hæstv. utanrrh. því að það sem hann segir stangast á við það sem hæstv. sjútvrh. hefur sagt. Nú geri ég mér ljóst að væntanlega verður það ofan á sem formenn stjórnarflokkanna hafa komið sér saman um á Viðeyjarfundum og er að sjálfsögðu mikilvægt að þinginu sé það ljóst hvernig þeir hyggjast standa áfram að málum. Það er svo sem margt sem styður það að hæstv. utanrrh. fari með rétt mál, t.d. eins og þessi skýrsla Seðlabankans um ECU-tenginu. En hæstv. viðskrh. hefur lýst því yfir að þessi tenging verði tekin upp í ársbyrjun 1993 ef ég man rétt. En í skýrslu Seðlabankans er einmitt bent á að það sé mikilvægt að komin sé niðurstaða í málið sem er verið að tala um en þeir segja m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Leiðin til lausnar þessum vanda er að jafna metin með sérstöku gjaldi á veiðarnar svo sem fiskihagfræðin leggur áherslu á eða takmarka veiðarnar með aflakvótum eða sóknarmarki. Fyrri leiðin samræmist frjálsræði í athöfnum og jafnræði til tekjuöflunar en hin síðari byggist á úthlutun verðmætari réttinda til sumra aðila umfram aðra.`` Síðan segir í lokin: ,,Hins vegar þykir rétt að benda á að væntanleg stefnumótun þessa efnis getur haft áhrif á upphafsstöðu tengingar gengisins við ECU.`` Þeir segja jafnframt að í þessu felist viss viðurkenning á veilum í ríkjandi fiskveiðistjórnkerfi, þ.e. nefndarskipun ríkisstjórnarinnar einkum að því er varðar jafnræði milli megingreina veiða og vinnslu. Nefnd hefur verið sett á laggirnar til þess að gera tillögur um í hvað þessu skuli felast í nánari atriðum. Úrslit þessa máls gætu haft áhrif á stöðu gengismála til frambúðar. Ég trúi því vart að seðlabankamenn leyfi sér að nota sína blýanta í að skrifa efni sem þetta, hæstv. utanrrh., ef þeir hafa ekkert fyrir sér í því hvað hæstv. ríkisstjórn ætlast fyrir og þess vegna rekst maður oft á ýmislegt sem styður þá skoðun að stjórnarflokkarnir hafi samið um að koma á veiðileyfagjaldi og líti á þessa breytingu sem hér er verið að leggja til sem fyrsta skref í þessu efni. Ég held að það ætti að vera alveg skýrt fyrir hæstv. utanrrh. og forsrh. hvað það er sem ég er að fara fram á að þeir svari og vænti þess að þeir muni verða við þeirri ósk minni.

Herra forseti. Ég vil aðeins nefna það eins og málið liggur fyrir hér og nú, að það er ekki eins flókið eins og hv. 1. þm. Austurl. vildi vera láta, að í rauninni varð samkomulag um það við gerð fjárlaga að fyrirtæki, stofnanir og atvinnugreinar skyldu í vaxandi mæli taka þátt í kostnaði við þá þjónustu sem veitt var af opinberri hálfu í þeirra þágu. Þetta er alþekkt. Ákveðið var, til þess að láta sjávarútveginn taka þátt í þeirri þjónustu sem honum var sérstaklega veitt, að fara þá leið sem rakin hefur verið varðandi Hagræðingarsjóðinn. Heldur er ekkert launungarmál að það var jafnvel ætlunin að ganga lengra í þeim efnum en gert var en samkomulag varð um þá upphæð sem þarna var um að tefla. Ríkisstjórnin eða stjórnarflokkarnir gerðu ekkert samkomulag um það með hvaða hætti þetta skyldi verða túlkað og eru menn frjálsir að því. Ég þykist muna að sumir talsmanna Alþfl., m.a. hæstv. iðnrh. hafi opinberlega túlkað það skref sem var stigið varðandi Hagræðingarsjóðinn í tíð fyrrv. hæstv. sjútvrh. sem skref í þá sömu átt og nefnt er að formaður Alþfl. líti á þessa ákvörðun. Það er túlkun þeirra. Ég fjalla ekkert um hana hér og nú. Ég lít eingöngu þannig á eins og fjárlögin báru með sér að þetta var aðferð sem notuð var til þess að fá sjávarútveginn til að taka þátt í kostnaði við þá þjónustu sem Hafrannsóknastofnun veitir honum.

Herra forseti. Ég vil aðeins minna hæstv. forsrh. á það að hér er eingöngu um það að ræða að auka sérstaklega gjaldtöku á sjávarútveginn. Ég veit ekki til þess að mikið sé um það í fjárlagafrv. að aukin sé gjaldtaka á aðrar atvinnugreinar og nefni í því sambandi iðnaðinn. Það er þá í afar litlum mæli. Þarna er verið að skattleggja sjávarútveginn umfram aðrar atvinnugreinar í landinu. Ég ætla ekki að rifja upp hvað hæstv. iðnrh. hefur sagt um ákveðna hluti. En ég skil þá hæstv. forsrh. þannig að það sé rangt hjá hæstv. utanrrh. að í þessu skrefi sem nú er verið að stíga sé kominn fyrsti vísir að komandi veiðileyfakerfi í sjávarútveginum. Það er ekki spurningin um túlkun. Það er bara spurningin: Er þetta fyrsta skref að nýju veiðileyfakerfi eða ekki? Getur hæstv. forsrh. svarað því? Ef svarið er nei, þá vitum við það. Ef það er já, þá hefur hæstv. utanrrh. rétt fyrir sér. Þetta er ekkert spurningin um að túlka hlutina því að ef þetta er fyrsti vísir þá hlýtur einhver annar vísir að koma fljótlega eða er reiknað með því að Alþfl. semji um hann í einhverri allt annarri ríkisstjórn? Er hæstv. utanrrh. farinn að sjá svo langt fram í tímann? Það er mikilvægt að þessu sé skilmerkilega svarað en ég skildi hæstv. forsrh. þannig að hann liti a.m.k. ekki á þetta sem fyrsta vísi að nýju veiðileyfakerfi í landinu og ef hæstv. utanrrh. hafi haldið því fram, þá væri þar um túlkun hans að ræða. Gott og vel. Ég treysti í þessu sambandi orðum hæstv. forsrh. að ekki beri að líta á þetta að hans mati sem fyrsta vísi að nýju veiðileyfakerfi.

Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði áðan að hæstv. utanrrh. er auðvitað frjáls að túlkun sinni á þessari gjörð sem ákveðin var. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að þó að þarna sé ákveðin aðgerð gagnvart sjávarútveginum, þá höfðu aðrar atvinnugreinar þá þegar staðið að sinni hálfu fyrir endurgjaldi vegna þjónustu sem opinberar stofnanir veittu. Þó að það væri ekki í þeim mæli nú hækkuð þau gjöld á þær atvinnugreinar eins og gert var á sjávarúteginn. Það liggur fyrir og ég veit að hv. þm. þekkir það að aðrar greinar hafa þegar tekið meiri þátt en sjávarútvegurinn hefur gert í þeirri þjónustu sem sambærilegar stofnanir hafa veitt þeim atvinnugreinum.

Virðulegur forseti. Ég vildi aðeins benda á í þessu sambandi að sjávarútvegurinn hefur lengi greitt verulegan hluta af kostnaði Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og það hefur verið skilningur ríkisstjórna fram á þennan dag að hafrannsóknir væru ekki málefni sjávarútvegsins eingöngu heldur þjóðarinnar í heild á sama hátt og menn hafa litið á ýmsar rannsóknir á landi sem rannsóknir vegna þjóðarheildarinnar en ekki vegna tiltekinnar atvinnugreinar. Það er afar mikilvægt að hafa í huga þegar um þetta er rætt en ef það er skilningur hæstv. forsrh. að hafrannsóknir séu eingöngu sjávarútvegsins vegna þá má vera rétt að túlka það með þeim hætti að það sé verið að leggja á sjávarútveginn eitthvað sem aðrar atvinnugreinar hafa greitt í meira mæli fram á þennan dag. Ég tel mjög varhugavert að líta svo á enda á sjávarútvegurinn ekki auðlindir hafsins. Það er þjóðin sem á þær og það er staðfest í lögum og ef á að fara að líta svo á að sjávarútvegurinn eigi að fara að borga allan þann kostnað sem varðar þær mikilvægu auðlindir þá finnst mér að í því felist viss viðurkenning á því að sjávarútvegurinn eigi auðlindirnar. En það má aldrei verða þótt sjávarútvegurinn hafi nýtingarréttinn á þeim auðlindum sem þekkjast í dag þá má það aldrei verða að einhverjir tilteknir aðilar eigi þennan rétt.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Austurl. að menn geta varið tíma sínum til einhvers annars þarfara en að deila um staðreyndir. Við ræðum um frv. til laga um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóð og okkur sem hér erum saman komin er vel kunugt um aðdraganda þeirra laga, breytingar sem á þeim hafa orðið á undanförnum árum frá upphaflegri mynd Úreldingarsjóðs. Það sem er um að ræða að því er varðar þá spurningu sem til mín var beint er þetta: Samkvæmt þessu frv. er nú heimilt að selja veiðiheimildir sem Hagræðingarsjóði eru faldar samkvæmt nánari reglum á gangverði, markaðsverði. Með öðrum orðum er um að ræða veiðiheimildir sem seldar eru á gangverði, gjaldtaka fyrir veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs. Þetta eru bara staðreyndir og þarfnast engrar túlkunar. Ef spurningin væri hins vegar sú hvort samkomulag hafi tekist í ríkisstjórninni um að gera þá breytingu á núverandi úthlutun veiðiheimilda að taka almennt gjald fyrir veiðiheimildir er svarið við því nei. Um það er ekki samkomulag. Þetta þekkja allir sem hér eru. Menn vita að Alþfl. hefur gert upp hug sinn um afstöðu í þeim málum og hefur boðað það sem vænlega lausn til lengri tíma litið að því er varðar aðgang að auðlindinni að taka upp gjaldtöku fyrir veiðileyfi. Það skýrðum við rækilega í stefnuskrá okkar fyrir kosningar. Við létum þess getið að við gætum hugsað okkur að sú þróun yrði í áföngum á löngum tíma, t.d. einum áratug. Við gerum okkur fyllilega grein fyrir því að um þetta mikla mál eru mjög skiptar skoðanir. Við vitum að innan annarra flokka t.d. í Sjálfstfl. og í Alþb. eru menn sem eru svipaðrar skoðunar og við. Við gerum okkur líka grein fyrir því að gegn þessu er hatrömm andstaða. Nú er það út af fyrir sig ekki það sem er hér til umræðu heldur annars vegar þær staðreyndir sem ég var að lýsa og hins vegar spurningin um það hver verði líkleg þróun. Þeirri spurningu get ég ekki svarað, ég hef engu slegið föstu um það. Ég er hins vegar persónulega þeirrar skoðunar að rekja megi ákveðna þróun þessa máls frá því að við áttum upphaflega samstarf um það í tíð fyrri ríkisstjórnar að koma á hinu geysimikilvæga ákvæði um sameign þjóðarinnar á fiskstofnunum til þess þegar enn var gerð sú breyting að styrkja það ákvæði frekar með því að binda í fiskveiðistjórnarlögin ákvæðið sem kveður á um það að núverandi úthlutunarkerfi myndi undir engum kringumstæðum stjórnarskrárvarinn eignarrétt né heldur bjóði heim skaðabótakröfum á hendur ríkinu ef af breytingum verði. Enn einn áfanginn var breyting á frv. þáv. sjútvrh., hv. 1. þm. Austurl., sem lagði fram frv. um Úreldingarsjóð. Samkomulag tókst eins og hann vék að um það að breyta því í nokkrum veigamiklum atriðum. Eftir það heitir sjóðurinn Hagræðingarsjóður. Sjóðurinn hefur haft þessar veiðiheimildir. Það sem nú hefur verið ákveðið er að selja hluta þeirra samkvæmt nánari reglum á gangverði, þ.e. gjaldtaka fyrir þau veiðileyfi. Það er laukrétt sem síðan hefur fram komið að þetta er á þessu stigi málsins þáttur í þeirri verkáætlun sem lögð var til grundvallar fjárlögum og var reynt að beita á fleiri sviðum, þ.e. um kostun fyrir þjónustu veitta af hálfu ríkisins við atvinnuvegi þannig að út af fyrir sig fer þetta tvennt saman. Hægt að tala langt mál um þetta mikla mál, fiskveiðistjórn og sjávarútvegsstefnu. Ég sé ekki sérstakt tilefni til þess. Við höfum ærin tilefni til þess. Eins og hv. þm. vita fer nú fram endurskoðun á fiskveiðistjórnarlögunum samkvæmt lögum og núv. ríkisstjórn hefur ákveðið að veita því máli í ákveðinn farveg. Þar eru að verki bæði fulltrúar stjórnarflokkanna í svokallaðri átta manna nefnd sem jafnframt ræðir með reglubundnum hætti við fjölmennan hóp fulltrúa hagsmunaaðila. Þetta er mikið verk. Það er nýhafið.

Hverjir eru hagsmunaaðilar?

Þetta er að vísu ágæt spurning hverjir eru hagsmunaaðilarnir því að margir hafa hagsmuna að gæta. Þjóðin öll hefur hagsmuna að gæta. Það er skylda stjórnarinnar og stjórnarflokkanna að leggja fram vinnu að þessu leyti í samræmi við stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar en hún ræðir einnig við þá sem gegna ábyrgðarstörfum og fara með stóran eignarhlut í atvinnuveginum sjálfum sem er orðin lenska að kalla hagsmunaaðila sérstaklega og vísa ég þá til þess hvernig fyrrv. sjútvrh. vísaði til þess sem hins sjálfsagða hlutar að ræða bæri við hagsmunaaðila. En læt ég þar með útrætt um það. Ekki veit ég hvort þessi svör teljast fullnægjandi að mati þess sem hér spurði en aðalatriðin eru þessi: Hér er verið að taka gjald fyrir veiðiheimildir en það hefur engin ákvörðun verið tekin á þessari stundu um það hvort lengra verður stigið á þeirri braut eða ekki.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir þessi svör. Hann staðfesti að a.m.k. enn sem komið er væri ekki samkomulag um frekari skref í þessu máli en staðfesti það að hann liti svo á að hér væri um fyrsta vísi að nýju veiðileyfagjaldi að ræða eða tók a.m.k. ekki þau orð til baka. Þar með hefur hann í reynd staðfest þá gagnrýni sem við höfum haft í stjórnarandstöðunni að hér er um að ræða breytingu á fiskveiðistefnunni. Verið er að breyta veigamiklum atriðum sem snerta fiskveiðistefnuna að því er varðar hlutverk sjóðsins í sambandi við byggðamál, að því er varðar úreldingarhlutverk sjóðsins og að því er varðar gjaldtöku af veiðiréttindum til sameiginlegra útgjalda þjóðarinnar. Þetta eru engin smámál, hæstv. utanrrh., og þar af leiðandi á ekki að líta á þau svona léttilega úr samhengi við aðra þætti málsins. Ef hæstv. ríkisstjórn er eitthvað umhugað um að ná sem bestri samstöðu um málið þá ætti hún að viðurkenna það og draga málið til baka. En það er alveg sama hvað er sagt við hæstv. ríkisstjórn, hvort sem það er í þessu máli eða um hina nýju fjárhaldsmenn stofnana samfélagsins, sem stendur til að setja á ef ástæður þykja til, að ekki er tekið tillit til nokkurrar gagnrýni. Það skal haldið áfram á þeirri braut sem mörkuð var hinum megin við Viðeyjarsund hvað svo sem hver segir. Þetta finnst mér alvarlegt og hæstv. utanrrh. til vissrar minnkunar, ég tala nú ekki um forsrh., en að öðru leyti þakka ég honum svörin.

Herra forseti. Ég ætla að geyma mér þangað til í ræðu minni að fjalla efnislega um meginþátt máls hæstv. utanrrh. sem lýtur að álitamálum um auðlindaskatt og ekki auðlindaskatt. Ég vil nota þetta tækifæri til að koma á framfæri athugasemd eða andsvari gagnvart hlutum sem hæstv. ráðherra vék lítillega að og varða hlut Alþfl. í áhrifum á sjávarútvegsstefnununa undanfarin allmörg ár. Þetta hefur margoft komið fram áður hjá hæstv. utanrrh. og reyndar skýrara en áðan. Hæstv. utanrrh. og alþýðuflokksmenn hafa tilhneigingu til að eigna sér ákveðna hluti í umræðum um sjávarútvegsmál og stefnumörkun um sjávarútvegsmál á undanförnum árum, sérstaklega sameignarákvæðið yfir auðlindunum. Það fer dálítið í taugarnar á mér að hæstv. utanrrh. skuli jafnoft tala með þeim hætti og hann gerir að allar breytingar sem orðið hafa séu alveg sérstakur einkaréttur Alþfl., allar umræður um þetta sameignarákvæði þjóðarinnar á auðlindunum þegar það er söguleg staðreynd og liggur fyrir skjalfest ítrekað í þingskjölum og ræðum að Alþb. hreyfði fyrst þessum ákvæðum á Alþingi og flutti þau sjónarmið inn með brtt. á árunum 1983 og 1984. Í ræðum talsmanna Alþb. voru fyrst settar fram kröfur um og tilraunir gerðar til þess að koma inn í lög um stjórn fiskveiða þessu sameignarákvæði. Æ síðan höfum við alþýðubandalagsmenn lagt okkar af mörkum til þess að styrkja stöðu þeirra sameignarákvæða í lögum og framkvæmd fiskveiðistefnunnar. Ég tel þess vegna ástæðu til að nota þetta tækifæri, herra forseti, til að ítreka þetta og get gert rækilegar m.a. með upplestri úr sögulegum heimildum ef ástæða er til. En út af fyrir sig er það svo sem eftir öðru að þeir alþýðuflokksmenn þurfi að fara í annarra manna hús til að reyna að sækja sér einhverjar fjaðrir til að skreyta sig með í þessum málum, ekki er svo glæsilegur árangurinn sem þeir hafa af eigin atbeina í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Það er æ betur að koma í ljós sem hefur verið haldið fram, bæði við 1. umr. málsins og í þingskapaumræðu í gær að ákvæði til bráðabirgða II í núgildandi lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins hefur ekki verið virt. Í gær kom fram að hæstv. sjútvrh. andmælti því ekki að honum hefði borið að hafa samráð við sjútvn. þingsins og helstu hagsmunasamtök við endurskoðun frv. Hann bar heldur ekki á móti því að það hafi ekki verið gert en skaut sér á bak við það að ekki væri um að ræða endurskoðun á lögunum í þeim skilningi sem ákvæðið kallar á. Nú hefur hæstv. utanrrh. hins vegar staðfest það svo óyggjandi sé að um sé að ræða endurskoðun á lögunum í þeim skilningi sem ætlast er til og hefur sett fram það sjónarmið að um sé að ræða fyrsta vísi að veiðileyfakerfi. Ég hlýt að vekja athygli hæstv. forseta á þeirri staðreynd að hæstv. sjútvrh. hefur ekki farið að lögum við undirbúning á málinu og framlagningu þess á Alþingi, og bið ég nú forseta forláts á að trufla samræður hans við hæstv. forsrh. Ég hlýt því að fara fram á það við hæstv. forseta að hann taki til athugunar hvort ekki beri að vísa þessu frv. frá að fengnum þessum upplýsingum og þeirri staðfestingu sem fram hefur komið. Ég vil að lokum benda á það að ráðherrarnir tveir, utanrrh. og sjútvrh., eru ekki sammála um eðli frv. Hæstv. sjútvrh. segir að um sé að ræða hreina ríkisfjármálaaðgerð sem standi í engum tengslum við fiskveiðistjórnunina en hæstv. utanrrh. segir að hér sé um að ræða fyrsta vísi að nýju veiðileyfakerfi. Ég vil að lokum spyrja hæstv. utanrrh. fyrst heimilt er að bera fram fyrirspurnir í andsvörum hvers konar veiðileyfakerfi er hann að tala um. Er það kerfi þar sem veiðileyfin eru öllum föl gegn verði, öllum heimilt að bjóða í eða er það kerfi þar sem einungis einhverjum útvöldum er gefin kostur á að kaupa sér leyfi eða er það einhver þriðja útgáfa?

Virðulegi forseti. Ég vísa hv. 5. þm. Vestf. á að kynna sér kosningastefnuskrá Alþfl. þar sem hugmyndum okkar um gjaldtöku fyrir veiðileyfi er ítarlega lýst honum til upplýsingar og til svara við fyrirspurn hans. Ég skal taka fram að nákvæm útfærsla í framkvæmd þess kerfis er ekki sett fram enda eru ýmsar leiðir til, en það sem fyrir okkur vakir er ekki að skapa forréttindakerfi heldur að beita markaðslausnum að því er varðar aðgang að auðlindinni sem nú hefur verið takmarkaður en það er mesta bylting sem orðið hefur á háttum og högum Íslendinga frá því að land byggðist. Að því er varðar túlkun hv. þm. á því hvað hafi komið fram í mínu máli, vil ég enn árétta til þeirrar umræðu sem fram fór um það hvað væru staðreyndir og hvað væri túlkun. Ég skýrði frá því að samkomulag hefði tekist innan núv. ríkisstjórnar við undirbúning fjárlaga um gjaldtökuna og þarf ekki að hafa um það fleiri orð því að það er öllum hv. þm. kunnugt frá því við afgreiðslu fjárlaganna. Útgjöld sjútvrn. munu vera rúmlega einn milljarður og vissulega var um að ræða tillögu um að ætla atvinnugreininni að standa undir verulega auknum hlut þeirra útgjalda sem skattgreiðendur áður höfðu innt af hendi varðandi þjónustu við atvinnuveginn. Jafnframt var aðferðin sú að með vísan til laga um Hagræðingarsjóðinn var ákveðið að gera það með þeim hætti að veiðiheimildirnar yrðu seldar á gangverði. Þetta eru bara einfaldlega staðreyndir málsins og þarfnast engrar túlkunar. Það er rétt að þetta snerti fjárlagaafgreiðslu. Það er einnig rétt að um er að ræða gjaldtöku fyrir veiðiheimildir. Það hefur enginn fullyrt neitt um það að þetta muni leiða til upptöku á gjaldtöku fyrir veiðileyfi þar með. Það er einfaldlega mál sem ekki hefur verið útkljáð.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki lesið þá rauðu bók sem hæstv. utanrrh. var hér með en mun gera það ef hann færir mér hana. Ég vil láta það koma fram að í því sem hann sagði fólst að það sé stefna Alþfl. að hafna því að þeir sem nú hafi réttindi til fiskveiða njóti einhverra forréttinda umfram aðra ef og þegar þeirra veiðileyfakerfi verður tekið upp. Með öðrum orðum hlýtur markaðslausnin að fela það í sér að allir eigi sama rétt til að bjóða í veiðiheimild og þar með er einungis fjármagnið sem ræður för, ekki aðrar aðstæður eins og og búseta eða fyrri störf á sviði sjávarútvegs. Með þessu sýnist mér hæstv. utanrrh. vera að lýsa kerfi þar sem íbúar í byggðarlagi úti á landi eiga engan rétt umfram aðra til að tryggja sér veiðiheimildir í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég féllst á að fresta ræðu minni og hleypa öðrum ræðumönnum að til að greiða fyrir framgangi þingstarfanna og með hliðsjón af því að mér er tjáð að hæstv. utanrrh. sé tímabundinn og hann geti ekki verið hér við alla umræðuna og vil ég taka það fram að það er út af fyrir sig mér að meinalausu. Ég mun ekki gera kröfu til þess að hæstv. utanrrh. verði hér til loka þó nærvera hans gleðji mig að sjálfsögðu. Hins vegar vil ég koma því á framfæri að ég óska eftir því að hæstv. félmrh. verði til staðar einhvern tíma áður en ég lýk máli mínu eða a.m.k. þarf ég að eiga orðastað við hæstv. félmrh. ásamt fleirum vegna þeirra hluta sem lúta að sveitarfélögunum í þessu sambandi. Mér er einnig kært að hv. 17. þm. Reykv. haldi sig sem allra mest í þingsalnum því nokkuð þarf ég að eiga orðaskipti við hann og að sjálfsögðu einnig hæstv. sjútvrh.

Hæstv. félmrh. er í húsinu og verður gert viðvart um ósk hv. þm.

Það er mjög gott. Ég mun þá snúa mér að hæstv. félmrh. einhvern tíma þegar hæfilegt er. Eins og ég veit þarf ég ekki að rökstyðja það því að ákveðnir hlutir í þessu máli lúta að sveitarfélögunum, þ.e. sá forkaupsréttur sem þarna er til umræðu varðar sveitarfélögin nokkru. Það er margt sem ástæða er til að skoða í tengslum við þetta mál og það er í raun full ástæða til að fara í nokkra sögulega upprifjun eins og reyndar hefur verið gert hér að nokkru leyti og kæmi þá margt fróðlegt í ljós ef það væri allt saman lesið, hæstv. forseti, eins og ástæða gæti verið til í þeim efnum. Ég til að mynda hygg að orðaskipti ýmissa hv. þm. Sjálfstfl. á þeim tíma sem þetta frv. var til umræðu, á árunum 1989--1990, og þá ekki síst í garð Alþfl. þættu ýmsum fróðleg lesning. Greinarskrif hæstv. núv. sjútvrh. í Morgunblaðinu. Þá var sá siður að þáv. formaður Sjálfstfl., núv. hæstv. sjútvrh., skrifaði gjarnan stuttgreinar, ef svo má að orði komast, stuttgreinar sem birtust í opnu Morgunblaðsins og var hann þá mikill ljúflingur þeirra á Morgunblaðinu. Í þessum stuttgreinum var tekið á helstu álitamálum sem uppi voru í þjóðfélaginu, oft með býsna skörpum hætti. Formaður Sjálfstfl. tók þarna oft býsna mikið upp í sig, enda var hann þá í stjórnarandstöðu og hefur sjálfsagt talið sér óhætt að taka afdráttarlaust til orða oft og tíðum. Ég er mér til skemmtunar með nokkrar af þessum stuttgreinum sem sumar fjölluðu um hinn illræmda Hagræðingarsjóð sem ætti að setja á fót sem aldrei skyldi verið hafa.

Það er vel þegin upprifjun.

Annað verður ekki séð af lestri þeirra greina en höfundurinn hafi ætlað sér það með allra fyrstu verkum ef hann kæmist nokkurn tíma til einhverra valda og áhrifa í íslensku þjóðfélagi að henda út þessum illræmda sjóði. Það skyldi sko aldeilis út með hann. T.d. má fara ofan í grein sem birtist í Morgunblaðinu hinn 28. apríl 1990 þar sem verið er að fjalla um þennan illræmda sjóð og þær skemmdir á skipan mála sem hann mundi hafa í för með sér og segir þar, með leyfi forseta: ,,Ef Alþingi yrði þvingað til að samþykkja sjóðsstofnun af þessu tagi í skyndingu og eyðileggja fiskveiðistjórnskipuna með þeim hætti er fullljóst að krafan um afnám sjóðsins yrði eitt helsta mál næstu kosninga.`` Með öðrum orðum er alveg ljóst að það átti að verða eitt meginerindi formanns Sjálfstfl. inn í pólitík í framhaldi af því ef Alþingi yrði þvingað til að samþykkja þennan illræmda sjóð að setja á oddinn kröfuna um að leggja hann af í næstu kosningum og þá væntanlega ef flokkur formannsins kæmist til valda. Þetta er fróðlegt að rifja upp ef menn vilja fara út í sögulegar æfingar af þessu tagi á annað borð. Það hefur nefnilega nokkuð borið á því að í örvinglan sinni hafi talsmenn stjórnarliðsins í þessu máli sótt sér rök til fortíðarinnar eins og í fleiri tilvikum og helsta réttlæting þess sem þeir eru nú að gera er sú að einhverjar hliðstæður hafi verið að finna í eldri málum, athöfnum fyrri ríkisstjórnar eða einhverjum hafi einhvern tíma fyrr dottið þetta í hug. Þannig sé allt í lagi. Þannig er það með STASI, nýju lögregluna sem á að senda inn í stofnanirnar, og þannig er það með Hagræðingarsjóðinn. Þetta er að vísu ekki veiðileyfagjald, eða sumir segja það, aðrir í stjórninni ekki, en svo koma menn og segja: En ef þetta er veiðileyfagjald, kvótaleiga eða auðlindaskattur þá er það fyrri ríkisstjórn sem datt það í hug og þá er það í lagi. Þá er allt í lagi að við gerum það. Ég held að þeir menn, sem eru með slíkar heimildir í farteskinu í þessum málum eins og hæstv. núv. sjútvrh., samanber greinaskrif hans í Morgunblaðinu, eins og Sjálfstfl. eftir linnulausar ræður, þindarlausar ræður t.d. núv. hæstv. landbrh. Halldórs Blöndal í efri deild á árunum 1989--1990, Guðmundar H. Garðarssonar, þáv. þm. Sjálstfl. og margra, margra fleiri, ættu nú að fara varlega í það að ásaka aðra um einhvern tvískinnung eða skoðanaskipti í þessum efnum.  Ég held að þeir talsmenn stjórnarliðsins hér ættu að fara sér hægt í því að byggja upp málsvörn sína eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, 17. þm. Reykv. og frsm. meiri hluta sjútvn., hefur gert í þessu máli að ráðast aðallega á aðra. Um hvað vitnar það yfirleitt þegar menn eru í svoleiðis kastþröng í málflutningi sínum að þeir reyna ekki að réttlæta það sem þeir eru að mæla fyrir með efnislegum rökum heldur eyða allri orku sinni í árásir á aðra? Það vitnar um það að málstaður þeirra sé vondur og þeir viti upp á sig skömmina og taki sér það helst til bragðs að reyna að ráðast á aðra. Þetta er náttúrlega alþekkt í stjórnmálum og viðbrögð stjórnarliðsins, hv. 17. þm. Reykv. og stjórnarliða hér í þessu máli og fleirum undanfarna daga, eru nákvæmlega af þessum toga. Þeir finna sér ekkert til varnar í eigin málatilbúnaði og sækjast þá helst eftir því að ráðast á aðra eða segja: Ja, ef þetta er ósvinna, þá er það alla vega þannig að einhverjum öðrum er búið að detta þetta í hug áður og þá hlýtur það að vera í lagi þó að við gerum það. Það er nú ekki háreistur málflutningur, satt best að segja, herra forseti. Það var einnig mjög athyglisvert að heyra hv. 5. þm. Austurl. koma hér upp og taka undir þennan kór þar sem hv. 17. þm. Reykv. syngur fyrstu rödd að það væri aðalefni þessarar umræðu að greina það hvernig menn hefðu skipt um skoðun, aðallega hv. 1. þm. Austurl. skildist mér sem er frægur fyrir flest annað í stjórnmálaumræðu á Íslandi en skipta oft um skoðun. Ég hélt satt best að segja að sá maður hefði nánast alveg löggilt vottorð upp á það að hann skipti helst ekki um skoðun hvað sem á gengi hvorki í hvalamálum né öðrum.  Hv. 1. þm. Austurl. mun hafa leyft sér að halda því fram að 5. þm. Austurl. hefði talað nokkuð öðruvísi í kosningabaráttunni heldur en fram kæmi nú af málafylgju hans í sambandi við Hagræðingarsjóðinn. Þetta er ekki í fyrsta sinn og hann er ekki sá eini, hv. 1. þm. Austurl., sem hefur haldið þessu fram. Í mín eyru hefur því verið haldið fram að hv. 5. þm. Austurl. hafi t.d. talað sem eindreginn stuðningsmaður þess að mynda vinstri stjórn eftir kosningar og stuðningsmaður áframhaldandi stjórnarsamstarfs þáv. stjórnarflokka. En hvernig fór? Því hefur líka verið haldið fram að hv. 5. þm. Austurl. hafi talað sem svo mikill bændavinur að hann ætti það erindi helst inn á Alþingi að stórbæta búvörusamninginn bændum í hag ef hann kæmist til nokkurra áhrifa og er hann þó í Alþfl. Og hvernig hefur farið? Svona mætti áfram telja. Herra forseti. Ég held að það sé þannig að þessir hv. þm. stjórnarliðsins ættu ekki að reyna að byggja málsvörn sína upp á því að aðrir séu að skipta um skoðun, aðrir séu í vandræðum vegna sinnar fyrri afstöðu til mála, aðrir hafi vont mjöl í pokahorninu varðandi afstöðu þeirra á fyrri tímum til sjávarútvegsmála. Og allra síst Alþfl., í guðanna bænum það tóbak sé nú frá okkur tekið því að auðvitað er það svo að Alþfl. ætti að skammast sín fyrir frammistöðu sína í sjávarútvegsmálum á Íslandi á undaförnum árum. Hann hefur þar rekið fullkomlega ábyrgðarlausa pólitík ef pólitík skyldi kalla og verið aðallega í því að safna liði ýmissa óánægjuafla í þjóðfélaginu gegn sjávarútveginum á þeim grundvelli að þar væri svo mikill gróði, svo geysilegur gróði að það yrði að safna liði til að koma alveg sérstökum sköttum og álögum á hann. Það væri efnahagsvandamál hvað sjávarútvegurinn á íslandi væri mikið gróðafyrirtæki. En hvernig er staðan? Er hún þannig að það sé alveg sérstök ástæða til að innleiða sérstakar álögur á sjávarútveginn á Íslandi í dag eins og Alþfl. og hagspekingar hans vilja vera láta? Auðvitað ekki. Það viðurkenna allir og hæstv. sjútvrh. hefur þó haft manndóm í sér til þess að viðurkenna það, m.a. með því að tala um nauðsyn á neyðarráðstöfunum á sl. hausti til að lagfæra rekstrarstöðu sjávarútvegsins. Ég hef áður rakið hér, en lofaði reyndar hv. 17. þm. Reykv. að gera það aftur, þær fjölmörgu nýju álögur á sjávarútveginn sem þessi ríkisstjórn er að beita sér fyrir og eru núna almennt viðurkenndar og enginn hefur í raun reynt að mæla á móti. Það hefur t.d. enginn lagt leið sína í þennan ræðustól og hrakið einn einsta af þeim liðum sem ég hef talið upp og tölusett fyrir menn um hinar nýju álögur á sjávarútveginn. Hv. 17. þm. Reykv. hafði reyndar í framsöguræðu sinni manndóm í sér til að viðurkenna að hinar 525 millj. sem á að taka af sjávarútveginum fyrir veiðiheimildirnar á næsta ári væru nýjar álögur á sjávarútveginn, nýjar vegna þess að sjávarútvegurinn á Íslandi hefur ekki áður greitt eina einustu krónu fyrir þær veiðiheimildir sem hann á nú að fara að kaupa. Og síðan liggur það fyrir að þegar er búið að lögfesta fjölmargar nýjar álögur eins og tvöföldun veiðieftirlitsgjaldsins og skerðingu á sjómannafrádrætti. Fyrir dyrum stendur að lögfesta hlutdeild sjávarútvegsins í greiðslum vegna iðgjalda í ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota. Það hefur að vísu ekki verið reiknað út nákvæmlega mér vitanlega hvað það þýðir í tölum þannig að mitt mat er ekki verra en annarra á því enn sem komið er að þar gætu verið einar 50 millj. kr. Eftir standa aðrar álögur sem hafa verið settar á sjávarútveginn, aukin þjónustugjöld af ýmsu tagi, bæði hjá Ríkismati sjávarafurða, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og fleiri aðilum. Og óútkljáð er það mál sem varðar að falla frá eða hætta með jöfnunargjald á olíu sem gæti að sjálfsögðu þýtt verulegar hækkanir á olíuverði til útgerðarinnar a.m.k. út um landið þannig að þetta stendur eftir. Síðan er það sem hefur verið talsvert til umræðu, kannski að nokkru leyti undir röngum formerkjum, hvort þetta séu nýjar álögur á sjávarútveginn eða ekki, þessar 525 millj. sem þarna á að taka, og hvort það ráði úrslitum um hvort hér sé á ferðinni fyrsta skerfið í átt til auðlindaskatts eða ekki þá liggja hlutirnir þar svo 100% hreint fyrir að ekki þýðir fyrir viti borna menn að þrátta um að það er verið að færa yfir á sjávarútveginn kostnað sem hann áður naut úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. Og til þess að menn hætti þessu röfli í eitt skipti fyrir öll þá er ég hérna með tvenn fjárlög, fjárlögin fyrir árið 1991 og 1992. Það var auðvitað kostulegt að heyra hv. 17. þm. Reykv. fjalla um þetta þannig að helst skilja mátti hann svo að hverri einustu krónu af þessum 525 yrði varið til nýrra verkefna í þágu sjávarútvegsins á sviði hafrannsókna. Það mátti helst skilja hann þannig auk þess sem það hlaut að vera misskilningur og rugl í hv. ræðumanni því að staðreyndin er auðvitað sú að það verður sáralítið meira gert í hafrannsóknum á Íslandi á árinu 1992 heldur en var á árinu 1991. Munurinn er bara sá að núna kostar sjávarútvegurinn svo til alla starfsemi Hafrannsóknastofnunar en áður var hún svo til öll kostuð úr sameiginlegum sjóði landsmanna. Og til þess að menn hafi þetta í eitt skipti fyrir öll á hreinu þá er ég hérna, eins og ég segi, með þessi tvenn fjárlög og ég ætla að bera þau saman og ég ætla að vona að það gerist þá ekki oftar að hv. talsmenn stjórnarliðsins, hvorki hæstv. sjútvrh., hv. 17. þm. Reykv. né nokkur annar kjarkmaður á þeim bæ reyni að koma upp í ræðustólinn og breiða yfir þá staðreynd að það er verið að færa þarna ný útgjöld yfir á sjávarútveginn sem áður voru greidd úr sameiginlegum sjóði allra landsmanna.  Það sem hefur valdið mér mestum vonbrigðum í þessu er að sjálfur háskóladoktorinn, háskólaborgarinn, 17. þm. Reykv. sem ég hélt að hefði nokkurn akademískan skilning á þessum hlutum, skuli virða það að vettugi í sinni umfjöllun um þetta að Hafrannsóknastofnun sinnir í raun og veru nánast ein öllum þeim grunnrannsóknum sem eru gerðar í hafrannsóknum á Íslandi því að um sáralitla starfsemi er annars staðar í þjóðfélaginu að ræða á því sviði. Því miður er það svo að okkar háskólar, Háskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri sem eru með starfsemi á þessu sviði hafa sáralítil bolmagn og eru í raun og veru ekki uppbyggðir í neinum mæli til þess að stunda þarna grunnrannsóknir.  Nei, herra forseti, auðvitað er þetta alveg morgunljóst og alveg skýrt. Það er þannig að hér er verið að velta þessum byrðum yfir á sjávarútveginn og þar með er líka að eiga sér stað stefnubreyting sem ég tel að sé til rangrar áttar og ég held að sé slæm, að á einu bretti sé gusað yfir á íslenskan sjávarútveg greiðslubyrði upp á hálfan milljarð króna í þessum efnum án þess að það sé í samhengi við eitt eða neitt, án þess að sambærilegar breytingar eigi sér stað gagnvart öðrum atvinnugreinum, án þess að sjávarútveginum sé þá bætt það í gegnum betri starfskjör, betri starfsskilyrði eða með öðrum hætti sanngjarnt tillit tekið til þessarar breytingar sem þarna verða á hans hag. Ég hygg, herra forseti, að ég þurfi ekki að fara betur ofan í þetta eða ræða það frekar því að þetta er væntanlega öllum hv. alþm. ljóst. Í öðru lagi er auðvitað óhjákvæmilegt að ræða lítillega þær grundvallarbreytingar sem með þessu frv. verða á gildandi lögum um Hagræðingasjóð. Það er satt best að segja furðulegt hvernig málflutningur manna hefur verið í þessum efnum, t.d. hv. 17. þm. Reykv. sem hefur belgt sig út í fjölmiðlum, og er þó ekki á ummálið bætandi, um að það sé verið að . . . 

Nei.

Það er greinilegt að hv. þm. eru það mikil vonbrigði. Auðvitað er gersamlega verið að draga tennurnar úr þessum lögum hvað það snertir að einhverjir raunhæfir möguleikar séu til að koma til móts við sveitarfélög, sem eiga í erfileikum, ef á þarf að halda. Ég mótmæli þeim málflutningi sem þarna hefur verið hafður í frammi að hið einskis nýta, sem ég leyfi mér að kalla svo í ljósi ríkjandi aðstæðna, forkaupsréttarákvæði sem þarna er á ferðinni, sé eitthvert nýmæli, einhver framför frá því sem verið hefur í þágu byggðasjónarmiða, í þágu sveitarfélaganna og atvinnuhagsmuna. Svo er ekki. Það er stórfelld afturför á ferðinni frá því að inni í gildandi lögum eru möguleikar til þess að veita byggðarlögunum veiðiheimildir ef á þarf að halda, annaðhvort fyrir lægra eða ekkert endurgjald ef svo ber undir. Það er það sem málið snýst um. 25% forkaupsréttur sveitarfélaganna á veiðiheimildum á fullu markaðsverði er auðvitað út í loftið.

Það var sama og þú gerðir áður.

Nei, hv. þm., það er aldeilis ekki. Er ekki hægt að tala við þennan hv. 17. þm. Reykv. með nokkrum rökum? Ég legg til að hv. þm. taki sér sæti, rói sig niður og hlýði á rökin. Það er best að fara með þau fyrir hv. þm. og byrja ég á því að lesa upp úr gildandi lögum um Hagræðingarsjóð. Greinilegt er að það verður að taka til við að fræða hv. þm. því að hann kann ekkert í þessum málum, bókstaflega ekki neitt. Hann verður sér sífellt til skammar með fáfræði um þetta efni sem hér er verið að ræða. Það segir nefnilega í 9. gr. gildandi laga um Hagræðingarsjóð, hv. 17. þm. Reykv.: ,,Sjóðurinn veitir aðstoð sína til eflingar vinnslu sjávarfangs í byggðarlögum, er höllum fæti standa, með því að framselja veiðiheimildir sem honum hafa verið úthlutaðar í því skyni skv. 5. gr. Aflaheimildirnar skulu framseldar gegn því skilyrði að aflanum verði landað til vinnslu í því byggðarlagi sem aðstoð hefur verið samþykkt við. Skal sveitarstjórn í viðkomandi byggðarlagi eiga ráðstöfunarrétt að veiðiheimildum þessum gegn endurgjaldi skv. 1. mgr. 8. gr. Neyti sveitarstjórn ekki ráðstöfunarréttar síns skulu veiðiheimildir framseldar til skipa og gilda ákvæði 1. og 2. mgr. 8. gr. þá um endurgjald fyrir veiðiheimildir þessar eftir því sem við á. Fáist ekki skip til veiðanna með þeim skilmálum getur stjórn sjóðsins, að fengnu samþykki ráðherra, ákveðið lægra endurgjald eða fallið frá endurgjaldi standi sérstaklega á.`` Með öðrum orðum, það er alveg skýrt að ef eigendur skipa fást ekki sjálfviljugir til að taka á sig þessa kvöð að landa aflanum í viðkomandi byggðarlagi og málið leysist ekki þannig, þá er heimilt eftir sem áður að úthluta veiðiheimildunum til byggðarlaganna fyrir lægra endurgjald eða ekkert endurgjald ef það reynist nauðsynlegt 

Þingmanninum hefur þótt þetta rökleysa.

Er það rökleysa, hæstv. sjútvrh., að lesa upp gildandi lög í landinu sem eru alveg af dráttarlaus og taka af tvímæli um það að þessi möguleiki hefur verið fyrir hendi og hann var sérstaklega hugsaður sem öryggisnet undir þau atvik sem upp gætu komið og erfiðast yrði að leysa eða væru óleysanleg með öðrum hætti en þessum? Ég mótmæli því og hafna því að það skuli ekki vera hægt að ræða þessi mál með rökum af þessu tagi við menn ef menn á annað borð hafa áhuga á því að störf gangi með eðlilegum hætti fyrir sig hér á Alþingi. Ég tel að hægt sé að sýna fram á og ég er að gera það, að mínu mati, að það felst stórfelld afturför í þeim breytingum sem hér eru fyrirhugaðar gagnvart sveitarfélögunum og gagnvart afkomuöryggi minni sveitarfélaga, atvinnuhagsmunum fólks í þeim byggðarlögum o.s.frv. Ég held að hv. stjórnarliðum væri hollt að hlusta á það áður en þeir halda heim í sín byggðarlög og þurfa þar kannski að standa fyrir máli sínu gagnvart umbjóðendum í þessum efnum. Ég ætla líka að fara yfir það, herra forseti, hvers virði hið nýja forkaupsréttarákvæði samkvæmt brtt. meiri hlutans er í raun og veru og óska þá eftir því að hv. 17. þm. Reykv. verði kallaður í salinn item hæstv. félmrh. Það er auðvitað þannig að gagnvart þeim mönnum sem fylgst hafa með í íslenskum sjávarútvegi og fylgst með málefnum sveitarfélaganna á síðustu --- herra forseti, það er hvimleitt að hv. 17. þm. Reykv. sem hefur verið jafnfyrirferðarmikill á alla enda og kanta í þessari umræðu skuli ekki tolla í þingsalnum þegar verið er að reyna að svara honum og eiga við hann orðaskipti eða hann sé a.m.k. einhvers staðar þar sem maður geti treyst því að hann heyri það sem verið er að segja.  er á ferðinni. Ákvæðin um Hagræðingarsjóð og öryggisnetið sem í honum fólst, eins og það var útfært gagnvart byggðarlögunum, var mikilvægur liður í málamiðlun um afgreiðslu laganna um stjórn fiskveiða. Menn sættust á það að vegna þeirrar hættu, sem þeim var þar einkum þyrnir í augum vegna möguleikans á frjálsu framsali veiðiheimilda, væri sett ákveðið öryggisnet ef illa færi og einstök byggðarlög kynnu að missa burtu obbann af sínum veiðiheimildum. Þá væri hægt að leysa þeirra mál með því að fá skip til að veiða ákveðinn kvóta með kvöð um að landa hjá sveitarfélögunum. Ef það gengi ekki upp væri jafnvel hægt að úthluta þeim veiðiheimildum án endurgjalds til viðkomandi sveitarfélaga. Þannig er skipulagið í dag, hv. 5. þm. Austurl., og það er verið að gera það verra að mínu mati og augljóslega verra með þessu málamyndaforkaupsákvæði. Ég óska eftir því, herra forseti, að hæstv. félmrh. komi í þessari umræðu og svari því hvert er mat félmrn. á möguleikum sveitarfélaganna til að nýta sér þessar forkaupsréttarheimildir, til að leysa vandamál sem kunna að koma upp á næstu mánuðum vegna þess að veiðiheimildir flytjast burt úr byggðarlögum, með því að kaupa í staðinn veiðiheimildir á fullu markaðsverði. Í fyrsta lagi er auðvitað eðlilegt að spurt sé: Í hverju felst hjálpin úr því að sveitarfélögin eiga hvort sem er að borga fullt markaðsverð? Telja menn að sveitarfélögin séu þeir aumingjar að þau gætu ekki sjálf keypt veiðiheimildir á markaðnum og þau þurfi hjálp til þess? Er það bjargræðið? Það skiptir engu í verði væntanlega úr því að þetta er fullt markaðsverð. Hver telja menn að verði staða þessara sveitarfélaga ef þau eiga að greiða fyrir veiðiheimildirnar? Vita menn ekki að Bolungarvík sem fyrir var skuldsett sveitarfélag er að setja að mér skilst 100 eða á annað hundrað millj. kr. í formi ábyrgða og fjármuna inn í fyrirtæki þar á staðnum? Það eru engir smáfjármunir fyrir ekki stærra sveitarfélag. Veit hæstv. félmrh. ekki að Húsvíkingar eru að setja 75 millj. kr. inn í Fiskiðju Húsavíkur? Hvað er það mikið? Það eru 30 þús. kr. á hvert mannsbarn í bænum og margfaldað með 100 þús. sem er íbúatala Reykjavíkur yrðu það 3 milljarðar. Það samsvarar 3 milljörðum kr. ef Reykjavíkurborg setti samsvarandi fjármagn í eitt atvinnufyrirtæki. Ætla menn svo að koma hér í alvöru, hæstv. félmrh. og hv. 17. þm. Reykv., og bera það á borð fyrir okkur þingmenn að það sé mikið bjargræði í því fyrir þessi sveitarfélög að fá til viðbótar einhvern forkaupsrétt á veiðiheimildum á fullu markaðsverði? Þvílíkur málflutningur, segi ég nú, eða vísa á Byggðastofnun, eins og gert er í grg. með frv., og segja að það sé nær að hún sinni svona verkefnum. Ég verð að segja alveg eins og er að svo lágkúrulegan málflutning hef ég ekki lengi heyrt í umræðum um sjávarútvegsmál og byggðamál á Íslandi og hefur maður þó heyrt ýmislegt dapurlegt á undanförnum árum. Þetta er svo úr takt við raunveruleikann, svo úr takt við veruleika líðandi stundar, eins og hann blasir við mönnum úti í þjóðfélaginu, eins og hann hvílir nú á forsvarsmönnum sveitarfélaganna vítt og breitt um landið, að engu tali tekur og það er þeim mönnum til skammar sem umgangast veruleikann með þessum hætti. Ég óska eftir því að hæstv. félmrh. svari þessu úr því að brtt. er hér frá meiri hlutanum komin, varðandi það að leysa þessi mál með forkaupsréttarákvæðum. Ég óska eftir því að hæstv. félmrh. komi og gefi okkur svör um það hvernig hún, hæstv. ráðherra, metur möguleika á aðstöðu sveitarfélaganna til þess að bregðast við í þessu sambandi. Forsvarsmenn og stjórn Samands ísl. sveitarfélaga voru á fundi í efh.- og viðskn. í morgun og þar spurði ég eftir því hvort sveitarfélögin hefðu tekið saman eitthvert yfirlit yfir það sem einstök sveitarfélög væru nú að leggja í atvinnulífið eða hefðu á undanförnum mánuðum og missirum og árum gert. Því var svarað að það væri að vísu til mjög lausleg úttekt á þessu en engin tæmandi greinargerð væri fyrir hendi um þetta efni. Forsvarsmenn sveitarfélaganna lýstu jafnframt þeirri skoðun sinni að ástæða væri til þess að taka upp þá nýbreytni að sveitarfélögin tilkynntu félmrn. í hverju tilviki um slíkar meiri háttar aðgerðir þar sem ljóst væri að sveitarfélögin í landinu væru að taka á sig gífurlegar byrðar og hefðu gert í erfiðleikum liðinna ára og væru mörg hver að verða nánast ófær um að sinna hlutverki sínu af þessum sökum. Ég fór fram á það að forsvarsmenn sveitarfélaganna gerðu hvað þeir gætu á næstu dögum til að taka slíka greinargerð saman og ég hygg að hún yrði ærið fróðleg þegar það kæmi í ljós hvað sum sveitarfélög hafa gengið nærri sér og hversu miklu það munar orðið um aðstöðu sveitarfélaganna í landinu hvort þau hafa þurft að leggja þannig með atvinnulífinu eða ekki. Tökum t.d. svefnbæina í kringum Reyjavík sem árum saman hafa montað sig af því að þeir hafi ekki þurft að leggja á full útsvör. Og hvers vegna er það? Það er vegna þess að þeir fá heilmikla þjónustu meira og minna ókeypis héðan. Í öðru lagi er það auðvitað vegna þess að þar hafa menn engar byrðar af neinu tagi í líkingu við það sem sveitarfélögin úti um landið hafa þurft að axla á undanförnum árum í stórum stíl vegna atvinnulífsins. Hæstv. sjútvrh. ætti nú að þekkja þetta, t.d. sveitarfélögin á suðurströndinn sem þar fást við sjávarútveg. Ætli það sé ekki þannig að þau hafi þurft að ganga nokkuð nærri sér sum hver, eins og Stokkseyrarhreppur, á undanförnum árum til þess eins að reyna að bjarga og halda gangandi atvinnulífi á staðnum. Þetta eru auðvitað þannig mál að það er ekki hægt að mínu mati að afgreiða þetta frv. eins og stendur til með þessari ávísun á sveitarfélögin sem á sama tíma er verið að ráðast grimmilega á í fjárlögunum og bandorminum og leggja á þungar byrðar einhliða með tilskipunum af hálfu ríkisvaldsins. Síðan á að sleppa billega frá málefnum hvað varðar fiskveiðistjórnunina og Hagræðingarsjóð eins og hér er lagt til. Það nær auðvitað engri átt og ég er ansi hræddur um að það gæti því miður þeirrar fjarlægðar sem virðist vera milli þeirra sem eru að glíma við vandann úti í einstökum byggðarlögum og hæstv. ríkisstjórnar og ráðherra hennar og talsmanna eins og hv. 17. þm. Reykv. Ég er ansi hræddur um að hv. 17. þm. Reykv. mundi ekki tala eins og hann gerir ef hann væri í framboði á Vestfjörðum eða Norðurl. e. og þekkti af eigin raun stöðu sveitarfélaganna í sínu kjördæmi og vissi hvernig staða þeirra væri til þess að taka við þessu gríni, ef ég má kalla þessi forkaupsréttarákvæði svo. Það er auðvitað verið að vísa þessum vanda frá ríkisstjórninni. Það kemur þeim ekki við frekar en margt annað. ,,Kemur-mér-ekki-við``-stefnan er hér afturgengin. Það á bara að vera þeirra vandi ef allt fer á hausinn, byggðarlögin missa veiðiheimildirnar í burtu o.s.frv. Herra forseti. Sjálfsagt kemur hv. 17. þm. Reykv. hér upp og segir að þetta sé allt þvaður. Ég hafi engin rök fært fram og þetta sé allt misskilningur, ég hafi skipt um skoðun o.s.frv. Þá er það hans málflutningur, hans merkilega málafylgja í þessu og gott og vel. Það skal þó a.m.k. vera á hreinu að ég hafi gert mitt til þess að reyna að vekja athygli manna á því hversu óráðlega er hér að hlutunum staðið og hversu gersamlega úr takt við aðstæður líðandi stundar í íslenskum sjávarútvegi og íslenskum byggðamálum þessi afgreiðsla málsins er. Samvisku minnar vegna hlýt ég að gera það. Ég hef af fáu meiri áhyggjur, satt best að segja, þessa mánuðina heldur því hversu nærri sér menn eru að ganga í stórum stíl í fyrirtækjunum og í sveitarfélögunum til þess að reyna að halda hlutunum gangandi. Vissulega eru það skiljanleg viðbrögð. Menn reyna nánast allt áður en þeir neyðast til að loka fyrirtækjunum og missa veiðiheimildirnar í burtu. Svo er nú komið að menn nánast þurrka sjálfa sig upp að innan áður vegna þess að þeir sjá ósköp einfaldlega að það þýðir við núverandi aðstæður endalok búsetu og byggðar og það þýðir eignaupptöku þess fólks sem á hús sín og rætur í viðkomandi byggðarlögum ef veiðiheimildirnar hverfa í burtu. Þannig erum við Íslendingar búnir að koma málum, og mætti margt um það segja, á ekki lengri tíma, tæpum 10 árum, að örlög manna ráðast í raun og veru svona. Það hvort hundruð fjölskyldna, sem kannski hafa alist upp við það og byggt tilveru sína á því að sækja sjó og vinna afla í tilteknu byggðarlagi, fá að gera það áfram, hvort íbúðarhúsið verður einhvers virði eða ekki, hvort þessar fjölskyldur geta yfirleitt framfleytt sér ræðst kannski af því hvort einn togari fer á nauðungaruppboð eða ekki. Þetta er ískyggileg staða og ég fullyrði að þetta er að valda mjög hættulegri mismunun og flokkar menn í fyrsta og annars flokks borgara, byggðir í fyrsta og annars flokks sveitarfélög í stórum stíl með þeim hætti að það hlýtur að enda með skelfingu. Auðvitað þarf ekki að fjölyrða um það að aðstaða þeirra sveitarfélaga sem binda sér slíkar drápsklyfjar til þess eins að halda atvinnulífinu gangandi versnar að sama skapi til þess að veita íbúunum þjónuustu. Það verða ekki byggð barnaheimili, það verða ekki malbikaðar götur fyrir þær 75 millj. kr. sem Húsvíkingar eru að leggja núna í fiskiðnaðinn eða 200 millj. kr. sem Bolvíkingar eru að leggja í fiskiðnaðinn. Þeir bæta ekki þjónustuna við íbúa sína, byggja ekki íþróttahús eða gera með öðrum hætti tilveruna ásættanlegri fyrir það fólk sem þarna starfar að þjóðhagslega mikilvægum verkefnum. Þetta þarf auðvitað ekki að benda hv. þm. á en það er ljóst að þetta er stórkostlega alvarlegt efni. Herra forseti. Mér er tjáð að það sé meiningin að ljúka þessum fundi um kl. hálfátta og ég er leiður á því að tæta ræðu mína endalaust í sundur þannig að ég hugsa að ég reyni að sjá til þess að ég verði alla vega búinn með þennan sprett fyrir þann tíma. Enda er það svo að það vekur mann til umhugsunar um það hvort það þjóni mjög miklum tilgangi að ræða þessi mál að nánast öllum hv. þm. fjarstöddum. Ástandið hefur reyndar verið þannig í dag að maður getur varla trúað því að það væri verið að ræða eitt af mikilvægustu og afdrifaríkustu málum þessa þings. En samt sem áður er það svo. Ég efast að mörg stærri mál fari fyrir 115. löggjafarþing en frv. um Hagræðingarsjóð því að þar er auðvitað komið inn á nánast sjálfan tilverugrundvöll þjóðarinnar með býsna afdrifaríkum hætti ef svo kann að fara. Ástæða væri til að ræða afkomu sjávarútvegsins í tengslum við þetta mál því að það mun að sjálfsögðu hafa sín áhrif á möguleika hans ef það verður yfir hann að ganga að borga 525 millj. kr. á þessu ári, síðari hluta þessa árs, hvort sem hann hefur einhverja peninga til þess eða ekki, þ.e. hvort hann hefur yfir höfuð einhverja möguleika á því að leggja út fyrir slíkum veiðiheimildum. Á fundum í efh.- og viðskn. að undanförnu hefur verið upplýst að staða mjög margra sjávarútvegsfyrirtækja er ákaflega erfið. T.d. er ekki reiknað með því að þau geti mikið greitt af lánum sínum hjá Byggðastofnun og Fiskveiðasjóði við núverandi afkomu, enda í bígerð að skuldbreyta því svo til öllu. Þetta segir auðvitað sína sögu um stöðuna þarna. Hvernig eiga fyrirtæki sem ekki geta einu sinni greitt vextina, hvað þá afborganir, af þeim lánum sem þau hafa að geta tekið á sig nýjar álögur upp á u.þ.b. milljarð króna eins og fjárlagafrv., Hagræðingarsjóðsfrv. og aðrir fylgifiskar gera ráð fyrir? Satt best að segja gengur það ekki mjög vel upp. Þegar fyrirtæki taka á sig mikinn veltusamdrátt vegna aflasamdráttar, búa við bullandi taprekstur og eru svo illa stödd gagnvart langtímalánum sínum eða skuldbindingum að þau verða að fá þar frest af öllum afborgunum og vöxtum þá velja menn tímann til þess að henda yfir á sjávarútveginn rúmlega hálfum milljarði í nýjum útgjöldum af starfsemi sem hann hefur ekki þurft að greiða fyrir áður. Í þessu máli hefur allt of lítil orka farið í það að ræða sjálft úreldingarverkefnið sem Hagræðingarsjóði var ætlað að sinna öðrum þræði og ég held að það hljóti að vera ástæða til þess að eyða nokkrum mínútum í það jafnvel þó að klukkan sé farin að ganga átta, það sé fimmtudagur og það séu fáir í salnum og allt það. Hvað er verið að gera hér gagnvart því sem var tilgangurinn öðrum þræði með þessu brölti að reyna að koma á hagræðingu í íslenska flotanum og fækkun skipa og samræma betur afkastagetu flotans við núverandi afrakstursgetu fiskstofnanna. Ég held að þar sé verið að stíga mjög varhugavert skref og það merkilega kom í ljós að þegar frv. kom inn í sjútvn. hafði engin undirbúningsvinna verið unnin í því að spá í það hverjir yrðu þá burðir sjóðsins til þess að standa fyrir úreldingu fiskiskipa eftir að búið var að taka af honum allt það fé sem áður hafði verið talið að hann gæti fengið fyrir veiðiheimildir. Eftir standa eingöngu iðgjaldatekjur sjóðsins upp á u.þ.b. 80 millj. kr. á ári. Ég fór þess vegna fram á það að tekið yrði saman eitthvað um líklega úreldingarþörf eða úreldingarverkefni í íslenska flotanum á næstu árum. Það varð til þess að útbúið var minnisblað um þetta, dags. 11. des. 1991, og það segir nú sína sögu um málatilbúnaðinn að slíkt gagn var ekki til. Ekkert hafði verið hugað að þeirri hlið málsins hvað verður þá um hagræðingu í flotanum og úreldingu og fækkun fiskiskipa ef veiðiheimildirnar verða allar teknar til hliðar og seldar til að kosta rekstur Hafrannsóknatofnunar og eingöngu iðgjaldatekjur sjóðsins og eigið fé hans til ráðstöfunar á næstu árum til að úrelda fiskiskip. Þannig lítur dæmið út að á undanförnum áratugum er búið að nurla saman um 600 millj. kr. í eigið fé og eru þar á ferðinni það eigið fé eldri sjóða sem Hagræðingarsjóðurinn yfirtók úr Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og gamla úreldingarsjóðnum. Húftryggingamat íslenskra fiskiskipa er hins vegar um 70 milljarðar kr. Það er dálagleg upphæð. Samkvæmt upplýsingum ráðuneytisins sem eru í þessu minnisblaði má gera ráð fyrir því að um 10% af flotanum verði með einum eða öðrum hætti úreld á næstu árum. Þetta þýðir að af 83 ísfisktogurum sem eru með húftryggingarverðmæti upp á rúma 20 milljarða kr. og meðalverðmæti þeirra er 249 millj. kr. má að sögn ráðuneytismanna reikna með að sjö til átta verði úreltir á næstu fimm árum. Það má því samtals gera ráð fyrir því að til greiðslu úreldingarstyrkja fyrir sjö til átta togara fari 350--400 millj. kr. Ekki er gert ráð fyrir því að frystiskip verði úreld en þau eru 23 samkvæmt þessari flokkun að verðmæti um 9,4 milljarðar. Loðnuskipin eru 43, verðmæti þeirra er um 9,7 milljarðar, meðalverð 225 millj. kr. Gert er ráð fyrir því að þrjú skip hverfi endanlega úr rekstri á næstu fjórum til fimm árum og það kosti 150 millj. kr. Bátar stærri en 100 brúttórúmlestir eru 186 og verðmæti þeirra 21 milljarðar 484 millj., meðalverð 115 millj. kr. Gert er ráð fyrir því að samanlagðir úreldingarstyrkir til báta stærri en 100 brúttórúmlestir gætu því numið um 600 milljörðum kr. á næstu fimm árum og báta minni en 100 brúttórúmlestir sem eru 606 dekkaðir að verðmæti 8,7 milljarðar gætu numið um 160 millj. kr. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að miðað við þessar úreldingarforsendur eða forsendur um að úrelding fiskiskipa gæti orðið á þennan veg á næstu fimm árum í ljósi þess að úreldingarstyrkurinn verður hækkaður upp í 30% af húftryggingarverðmæti, færu um 1.300 millj. kr. til þess að kosta þessi úreldingarverkefni. Ég hygg að flestir séu sammála um það að þau væru þörf og þó meira væri miðað við núverandi stöðu mála. Þetta er í raun og veru ekki mikil fækkun skipa þegar það er haft í huga að þau sem bætast yfirleitt við á hinum endanum eru bæði stærri og afkastameiri en þau sem fara úr og eru úrelt 

Það hefur breyst með nýrri ríkisstjórn.

Já, það getur vel verið að það hafi eitthvað lagast og það var alveg orðin þörf á því því að það þýðir lítið að tala um fækkun fiskiskipa og minnkun flotans ef endalaust er gefið eftir með einhverjum teygjum í þeim efnum. Ég get verið sammála því að það hefði mátt setja harðari reglur um stærðarmörk við endurnýjun skipa eða nýbyggingar á undanförnum árum ef það er það sem hæstv. sjútvrh. er að boða. En sem sagt, þetta gæti þýtt 1.300 millj. kr. útgjöld. En hver er staðan? Hún er sú að samanlagt eigið fé Hagræðingarsjóðs og iðgjaldatekjur á næstu fimm árum eru ekki nema 1.000 millj. kr. Þó svo að allt eigið fé verði notað upp og öll iðgjöldin vantar 100 millj. kr. upp á sem úreldingarverkefnin gætu orðið dýrari en tekjumöguleikar plús eigið fé sjóðsins. Það sem mundi þá gerast væri að menn mundu eyða upp öllu eigin fénu, sólunda því í hvelli og þó þeir nýttu síðan alla iðgjaldamöguleikana vantar þá samt upp á 100 millj. kr. Hvert mundu menn þá sækja þær milljónir? Er ekki líklegt að þá kæmi upp þrýstingur á að hækka iðgjöldin í Úreldingarsjóð og þar með nýjar álögur á ferðinni á sjávarútveginn? Menn mundu auðvitað telja mjög slæmt að geta ekki orðið við umsóknum um úreldingu fiskiskipa, a.m.k. við núverandi aðstæður hafandi það í huga að menn hafa yfirleitt talið að það mundi ganga þó nokkuð langt í þeim efnum og það væri til hagræðingar í sjávarútvegi. Miðað við núverandi ástand fiskstofna er ekki hægt annað en viðurkenna það. Að mínu mati hefur þessi hlið mála verið allt of lítið gaumgæfð. Ég leyfi mér því miður að halda það að hefði ég ekki orðið til þess að heimta þessar upplýsingar og krefjast þess að mat væri lagt á það hver úreldingarþörfin gæti verið þá hefðu menn sullað þessu í gegnum þingið án þess að svo mikið sem reyna að reikna þetta út því að þannig var staðan þegar málið var lagt fram. Þannig var hún, hv. 17. þm. Reykv., og vertu ekki endalaust að bera á móti staðreyndum.  Herra forseti. Það er eitt enn sem ég vil koma á framfæri og það er að ég tel það lagasetningarlegan sóðaskap að vera með þessi ákvæði um sölu veiðileyfa til að fjármagna ríkisstofnanir inni í lögum um Hagræðingarsjóð í ljósi þess hvert stefnir. Ég tel að þá eigi að kljúfa þessi ákvæði upp og hafa annars vegar lög um Úreldingarsjóð fiskiskipa sem er orðið algerlega óviðkomandi mál þessari stöðu veiðiheimildinna. Þá eigi að fara aftur á bak í það far að til sé Úreldingarsjóður fiskiskipa, sem heiti því nafni, fjármagnaður með iðgjaldatekjum og verkefni hans sé að úrelda fiskiskip. Hins vegar á að koma inn í lögin um stjórn fiskveiða ákvæði um að 12 þús. tonnum af úthlutuðum veiðiheimildum eigi að ráðstafa með þessum hætti sem hér er verið að tala um. Það er hið rökrétta varðandi lagatæknilega uppsetningu þessara mála. Salan á 12 þús. tonna veiðiheimildum og fénýting þeirra í þágu sameiginlegra verkefna sem áður hafa verið er orðið algerlega óviðkomandi mál úreldingu fiskiskipa, eins og m.a. hefur orðið skýrt af þeirri yfirferð sem ég hef hér farið yfir málefni úreldingarhliðarinnar. Ég vil beina þeim spurningum til hæstv. sjútvrh. hvort hann sé ekki tilbúinn til þess að ljá máls á því að uppsetningu þessara mála verði breytt með þessum hætti. Þá er það líka á réttum stað að mínu mati þegar hv. Alþingi tekur ákvörðun um það hvort það vilji standa að því að 12 þús. tonn af veiðiheimildum verði tekin og seld með þessum hætti. Þá er best að gera það í tengslum við umfjöllun um lög um stjórn fiskveiða en ekki dulbúa það inn í annars óskyld ákvæði um Úreldingarsjóð fiskiskipa sem er orðið gersamlega óskylt mál eins og hlutirnir eru hér settir upp. Ég held að það væri hreinlegra og heiðarlegra að horfast þá í augu við staðreyndir málsins að menn eru að taka ósköp einfaldlega tiltekinn hlut af veiðiheimildunum og selja þær til þess að ná peningum í ríkissjóð. Það er það sem er á ferðinni og það á ekkert að vera að blanda því saman við algerlega óskyld mál sem lúta að einhverjum greiðslum til þeirra sem úrelda fiskiskip. En ég hef einhvern veginn á tilfinningunni að mönnum þyki það þægilegra og pólitískt að blekkja sjálfa sig með því að kalla þetta áfram Hagræðingarsjóð og læða þessu í gegnum lögin heldur en horfast í augu við þetta eins og það raunverulega er. Herra forseti. Margt fleira mætti um þetta segja og ég vænti þess að hæstv. ráðherrar verði til svara um þessi efni. Ég mun ekki taka því þegjandi að umræðunni ljúki án þess að hæstv. félmrh. svari einhverju til um þau málefni sveitarfélaganna sem hér eiga í hlut og ég hef gert að umtalsefni. Ég ætla að hlífa mönnum við því að blanda mér að þessu sinni inn í umræðurnar um það hvort hér sé á ferðinni fyrsta eða annað skrefið að auðlindaskatti eða ekki auðlindaskatti, veiðileyfagjaldi, kvótaleigu eða guð má vita hvaða nafni það nefnist. Ég er eindreginn andstæðingur þess að veiðiheimildir holt og bolt verði settar á frjálsan markað og verði þar hæstbjóðendum til kaups. Ef það yrði gert með þeim hætti sem mestu öfgamenn í þeim efnum gæla við, þá held ég að það yrði skeflilegt og stórkostlegt sögulegt slys fyrir okkur Íslendinga, a.m.k. miðað við núverandi aðstæður í íslenskum sjávarútvegi og núverandi aðstæður í íslenskum byggðamálum. Það er langt í land fyrir það fyrsta að afkoma í þeirri grein sé neitt í þeim mæli að það væri yfir höfuð réttlætanlegt að standa fyrir þeim breytingum á afkomuhlutföllum í íslensku atvinnulífi sem það mundi hafa í för með sér fyrir utan alla aðra ágalla og hættur sem í því væru fólgnar. Herra forseti. Mig langaði til af því að hér eru sjávarútvegsmál til umræðu að nefna eitt mál að lokum sem er reyndar að nokkru leyti óskylt en það gefast sjálfsagt ekki mörg færi önnur betri á þinginu og af því að sjávarútvegsmál eru til umræðu leyfi ég mér að nefna það. Það tengist afkomu sjávarútvegsins og stöðu fjölmargra byggðarlaga og ég vænti þess að núv. forseti geri ekki athugasemdir við það þó að ég hreyfi því hér. Það varðar möguleika sjávarútvegsins sem nú eru til umræðu um að nýta sér saltsíldarmarkaði í Rússlandi sem nú má kalla svo á nýjan leik. Það hefur verið nokkuð til umræðu hvort við Íslendingar gætum komið með vissum hætti til móts við þarlenda með því að auðvelda þeim að eiga við okkur viðskipti um þessa vöru og veita lán samhliða sölusamningum á saltsíld þangað austur. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að hvetja hæstv. ríkisstjórn eindregið til þess að verða við þessum beiðnum og reyna að koma þeim í kring ef nokkur kostur er. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt af ýmsum ástæðum að við reynum að bregðast skynsamlega og mennilega við í þessum efni. Í fyrsta lagi tel ég að við séum að nokkru leyti skuldbundnir þeim aðilum sem við höfum átt við langvarandi og ábatasöm viðskipti sem rekja sig áratugi aftur í tímann og svo merkilega vill til að eiga upphaf sitt að nokkru leyti í hliðstæðum aðstæðum. Fyrrv. sjútvrh. Lúðvík Jósefsson tjáir mér meðal annarra að á sínum tíma komust saltsíldarviðskipti þar austur á að nokkru leyti vegna þess að Íslendingar voru tilbúnir til að lána Sovétmönnum fyrstu árin að verulegu leyti fyrir þeim síldarförmum sem þangað voru sendir fljótlega upp úr stríðinu þegar allt var í rúst og greiðslugeta Sovétmanna ekki mikil. Það kom á daginn og hefur rækilega sannast að þetta var skynsamleg ákvörðun sem menn tóku til að greiða fyrir viðskiptum og opna möguleikana á framtíðarviðskiptum inn á nýjan markað með því að þora að taka vissa áhættu og um áratuga skeið náðu Íslendingar miklum árangri í gegnum þetta farsæla upphaf samskipta við Sovétmenn. Ég hvet þess vegna hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstjórn til þess að reyna að gera það mögulegt að af þessum viðskiptum verði, a.m.k. í einhverjum mæli. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að fullvissa hæstv. sjútvrh. a.m.k. um stuðning minn í því efni. Ég vil gjarnan að það liggi ljóst fyrir að ég fyrir mitt leyti og eftir því sem ég get haft áhrif innan míns flokks er tilbúin til að styðja það að reynt verði að gera þetta þó svo að þarna verði tekin einhver áhætta. Það mundi að sjálfsögðu koma sér vel fyrir okkur að geta áfram nýtt meira en minna af þessum stofni og verka hann til manneldis. Þeir framtíðarmöguleikar sem þetta kynni að opna okkur til áframhaldandi ábatasamra viðskipta þarna í austri, ef menn rísa þar úr rústunum og efnahagur batnar og kaupgeta eykst á næstu árum, væru svo sannarlega mikils virði. Þessu, herra forseti, leyfði ég mér að skjóta að af því að til umræðu eru málefni sjávarútvegsins. Þetta er eitt af þeim hagsmunamálum sem varðar bæði afkomu í greininni og hagsmuni þess fólks sem við sjávarútveg starfar, ekki síst um austanvert landið. Þar sem forseti hefur ekki gert neinar athugasemdir við þetta hliðarspor í umræðum um dagskrármálið tek ég það svo að við það séu ekki athugasemdir. Enda mun það vera svo að stundum hafi mönnum leyfst að taka jafnvel öllu óskyldari mál til umræðu í hinum og þessum dagskrármálum en þetta var án þess að það væri átalið. Menn eru þó nokkuð slegnir yfir fordæmi því, hinu eina og nýja, sem varð á þinginu fyrir jólin. Herra forseti. Ég ætla þá að ljúka máli mínu með tilliti til þess að klukkan er senn 7.30 og ákveðið hafði verið að gera þá hlé á fundum. Ég vil ekki halda hv. þm., þeim sem enn hafa þraukað, lengur en boðað hafði verið. Svo kann að fara að ég sjái ástæðu til að blanda mér eitthvað lítillega í umræðuna síðar. Ég mun þó vonandi fyrr fá að hlýða á svör hæstv. ráðherra, ekki síst hæstv. félmrh. Ég bind nokkrar vonir við að vissar upplýsingar gætu litið dagsins ljós áður en umræðu um þetta frv. lýkur og þá sérstaklega frá Sambandi sveitarfélaga um stöðu sveitarfélaganna í þessu samhengi og þær byrðar sem þau hafa tekið á sig að undanförnu og eru að taka á sig vegna stöðunnar í sjávarútveginum. Ég leyfi mér að spá því að hv. alþm. gætu þótt áhugaverðar þær upplýsingar sem þar koma fram um þær geysilegu byrðar upp á mörg hundruð milljónir kr. sem sveitarfélögin hafa verið að taka á sig sem í sumum tilfellum nema fleiri tugum þúsunda á hvern mannsbarn í viðkomandi sveitarfélögum.

Virðulegi forseti. Ég grennslaðist fyrir um það hjá hæstv. forseta hvort mér væri heimilt að veita andsvar við frammíköllum þar sem þau voru drjúgur hluti af ræðu hv. seinasta ræðumanns. Svo mun ekki vera og mun ég þá veita andsvar við ræðu þeirri sem hér var flutt. Ég vil taka það skýrt fram vegna ræðu hans að í sjútvn. kom sérstaklega fram að forsvarsmenn byggðarlaga, þeir sem við fengum á fund okkar, töldu að það væri mjög mikilvægt að halda inni óbreyttu ákvæði um að Hagræðingarsjóður gæti varið allt að helmingi sinna veiðileyfa til byggðarlaga og þá jafnvel án endurgjalds. Jafnvel þótt þessar heimildir hafi ekki verið notaðar, þá eru forsvarsmenn sveitarfélaga og samtaka þeirra sem komu á fund nefndarinnar á einu máli um það að það sé mjög mikilvægt að halda þessu ákvæði inni og það óbreyttu.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafði áhyggjur af því að ég kynni að hafa skipt um skoðun, eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson gaf í skyn fyrr í dag í ræðu sinni, hvað varðaði sjávarútvegsmálin. Ég skýrði það þá að ég hefði ekki skipt um skoðun og stend enn við þá skoðun sem ég boðaði á Austurlandi í kosningunum og ég boða hér í þinginu um að það verði að gæta hagsmuna byggðanna þegar við hugsum um skipan sjávarútvegsmálanna í landinu og það er tryggt hér. Í öðru lagi var það hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, fyrrv. landbrh., sem hældi sér af því að vera á móti frjálsri sölu veiðiheimilda á markaðstorgi frjálshyggjunnar, og innleiddi sjálfur þá skipan og hafði forustu fyrir þeirri skipan sem sporgöngumaður frjálshyggjunnar á sviði landbúnaðarins, með því að gera framleiðsluréttinn í landbúnaði að frjálsri söluvöru á markaðstorginu, á markaðstorgi frjálshyggjunnar. Hann hafði þar forustu og hældi sér af. Segir svo að ég hafi verið á móti búvörusamningnum af því að ég vildi gera betur. Það er hárrétt hjá honum. Ég vildi gera betur einmitt í því að tryggja búsetuna, einmitt með því að tryggja framleiðsluréttinn heima í héraði þannig að hann yrði ekki að frjálsri markaðsvöru, frjálsri söluvöru á markaðstorgi frjálshyggjunnar. Það er slæmt að fyrrv. landbrh. skuli ekki hafa skilið það þá. En ég veit að hann er að skilja það núna og skipta um skoðun í þessum efnum eins og mörgum öðrum sem stjórnarandstaðan hefur verið að opinbera að undanförnu.

Hv. 5. þm. Austurl. fór auðveldu leiðina þegar hann taldi að með því einu að fullyrða að hagsmunir sveitarfélaganna væru tryggðir í þessu máli væri allt í lagi. Ég held að hv. þm. þurfi ekki að skoða hlutina lengi til þess að sjá að það er fjarstæða. Forkaupsréttarákvæði á 25% þessara veiðiheimilda á fullu markaðsverði fyrir sveitarfélög sem þegar hafa gert sig nær gjaldþrota við að reyna að halda atvinnulífinu gangandi eru auðvitað einskis virði, hv. þm. Það væri hv. þm. hollast að viðurkenna til þess að vera ekki endalaust að berja höfðinu við steininn, það fer illa með höfuðið. Varðandi hitt atriðið sem hv. þm. talaði um, að líkja saman fyrirkomulagi annars vegar framleiðslustjórnar í landbúnaði og hins vegar skipan mála í sjávarútvegi, þá er það býsna langsótt satt best að segja, hv. þm., og opinberar mikla vanþekkingu ef annað liggur ekki á bak við af þeirri ósköp einföldu ástæðu að það gilda allt aðrar reglur og allt önnur lögmál í sambandi við hreyfingar þessara mála innan landbúnaðarins. Þar er til að mynda framleiðslurétturinn bundinn við lögbýli og getur ekki annars staðar verið þannig að kaupsýslumenn í Reykjavík eða fjáraflamenn geta ekki sankað honum að sér. Þar er framleiðslurétturinn bundinn við jákvæða umsögn landgræðslu til að mynda sem að sjálfsögðu mun ekki leyfa óeðlilega uppsöfnun framleiðsluréttarins miðað við æskilega landnýtingu. Þar gilda fjölmargar aðrar reglur sem tryggja að með allt öðrum hætti hlýtur að fara um þessa hluti heldur en málefni sjávarútvegsins. Auðvitað þarf ekki flókin ræðuhöld til að útskýra það fyrir hv. þm. en auðveldast er kannski að útskýra það með því að sá er munur á jörðum og skipum að skipin geta siglt út úr höfninni, jafnvel hringinn í kringum landið eða til útlanda en jarðirnar eru kyrrar á sama stað og við þær er framleiðslurétturinn bundinn.