Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Um árabil voru haldin vinnuvélanámskeið á vegum iðnrn., síðan hjá Fræðslumiðstöð iðnaðarins sem heyrði til ráðuneytisins og hjá Iðntæknistofnun eftir að Fræðslumiðstöðin var sameinuð Iðntæknistofnun sem hefur síðan þá staðið fyrir vinnuvélanámskeiðum sem skiptast í tvo flokka, frumnámskeið sem felur í sér 12 kennslustundir og grunnnámskeið sem eru 80 kennslustundir. Frumnámskeiðin eru haldin af Vinnueftirliti ríkisins, aðrir hafa ekki leyfi til að halda þau. En mér skilst að Vinnueftirlitið sjái sjálft um leyfisveitingar. Iðntæknistofnun Íslands hefur síðan 1983 staðið fyrir vinnuvélanámskeiðum, svokölluðum grunnnámskeiðum B. Vafalaust hefur það haft eitthvert gildi á sínum tíma að ríkisstofnun sæi um námskeið af þessu tagi og hafi þar með ákveðið frumkvæði í þessum efnum. Nú hafa aðrir aðilar fengið leyfi og haldið þessi vinnuvélanámskeið um allt land og get ég þar nefnt aðra ríkisstofnun, Bændaskólann á Hvanneyri, en einnig einkaaðila eins og Nýja ökuskólann sem fékk leyfi 1995, Ökuskólann á Akureyri 1999 og Ökuskóla Suðurlands í febrúar sl. Kostnaður við frumnámskeiðin, sem eru 12 kennslustundir, er 9 þúsund kr. eða um 750 kr. á kennslustund, en eins og áður sagði er aðeins einn leyfishafi, ríkisstofnunin Vinnueftirlit ríkisins. Kostnaður við grunnnámskeið B, sem er 80 kennslustundir, var á árunum 1994--1995 kr. 38 þús. eða 475 kr. á kennslustund. Eftir að Nýi ökuskólinn hóf kennslu 1995 lækkaði verðið niður 34.900 kr. eða 437 kr. á kennslustund. Nýverið var auglýst námskeið á vegum Ökuskóla Suðurlands á Hvolsvelli fyrir enn lægra verð. Þá bregður svo við að Iðntæknistofnun Íslands auglýsir sams konar námskeið á enn lægra verði en einkaaðilinn. Eins og áður sagði má vera að einhvern tíma hafi verið uppi þær aðstæður að nauðsynlegt væri fyrir ríkið að standa fyrir námskeiðahaldi af þessu tagi en slíkar ástæður eru ekki fyrir hendi í dag. Fráleitt er að stofnun á vegum ríkisins standi í samkeppni við námskeiðahald á vegum einkaaðila en lítil fyrirtæki sem bjóða ekki lakari þjónustu á landsbyggðinni. Þessi samkeppni getur orðið til þess að ganga af þessum fyrirtækjum dauðum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hvaða aðilar hafa leyfi til þess að halda vinnuvélanámskeið: a. frumnámskeið, b. grunnnámskeið B? 2. Hvaða rök eru fyrir því að slík námskeið séu skipulögð og haldin af stofnunum ríkisins, svo sem Iðntæknistofnun, Vinnueftirliti ríkisins og Bændaskólanum á Hvanneyri? 3. Telur ráðherra að slíkt námskeiðahald eigi að vera á vegum ríkisins? Ef ekki, mun ráð herra beita sér fyrir breytingum á því?

Hæstv. forseti. Spurt er: Hvaða aðilar hafa leyfi til þess að halda vinnuvélanámskeið, a) frumnámskeið, b) grunnnámskeið B? Vinnueftirlit ríkisins veitir leyfi til að halda vinnuvélanámskeið. Sú heimild byggir á 49. gr. laga um aðbúnað, hollustuætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, en þau lög heyra undir félmrh. Þar sem þekking og færni í beitingu þessara tækja er hagsmunamál iðnaðarins er e.t.v. ekki óeðlilegt að iðnrh. láti í ljós skoðun sína á málinu. Í framangreindum lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum segir í 49. gr., með leyfi forseta: ,,Stjórn Vinnueftirlitsins setur reglur um kennslu, þjálfun og próf, er gefi til kynna næga hæfni og þekkingu þeirra aðila, sem óska eftir leyfi til að mega stjórna eða fara með tilteknar vélar, enda sé ekki kveðið á um slík leyfi í öðrum lögum.`` Á grundvelli þessa byggja reglur um réttindi til að stjórna vinnuvélum, nr. 198/1983, með síðari breytingum nr. 24/1999. Þar kemur fram að náms- og þjálfunarkröfur miðast við stærð og gerðir viðkomandi vinnuvéla og er skilið á milli þriggja flokka sem nefnast frumnámskeið, grunnnámskeið og framhaldsnámskeið. Grunnnámskeið voru upphaflega tekin upp í samvinnu iðnrn. og aðila vinnumarkaðarins, en flutt síðan til Iðntæknistofnunar. Frá 1983 hefur öðrum aðilum einnig verið heimilt að halda slík námskeið, að uppfylltum settum hæfniskröfum. Frumnámskeið er námskeið í öryggismálum og slysavörnum sem Vinnueftirlitið heldur. Því lýkur með prófi er gefur rétt til verklegrar þjálfunar undir umsjón kennara sem lýkur með verklegu prófi. Frumnámskeið er aðeins haldið af Vinnueftirliti ríkisins og hafa ekki aðrir rétt til þess. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hefur sóst eftir leyfi til þess að fá að halda frumnámskeið. Grunnámskeið eru ekki haldin af Vinnueftirlitinu, námskeiðin þurfa aftur á móti að vera viðurkennd af þeim samkvæmt fyrirliggjandi námskrá. Um námsefni og framkvæmd fer eftir ákvörðun verkefnisráðs sem skipað er fulltrúum frá Vinnueftirliti ríkisins, Verkamannasambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands, þ.e. samtökum atvinnulífsins. Að lokinni þjálfun og prófi öðlast þátttakendur réttindi til að stjórna öllum algengustu vinnuvélum sem eru í almennri notkun. Réttindi frá Vinnueftirliti ríkisins til að halda grunnnámskeið hafa fimm aðilar, þ.e. Iðntæknistofnun, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri, en þau námskeið eru valgrein fyrir nemendur skólans, Nýi ökuskólinn, Klettagörðum Reykjavík, Ökuskólinn á Akureyri og Ökuskóli Suðurlands, Selfossi. Framhaldsnámskeið eru fyrir þá sem æskja réttinda til að stjórna stærstu vinnuvélunum. Slík námskeið hafa ekki verið haldin. Spurt er: Hvaða rök eru fyrir því að slík námskeið séu skipulögð og haldin af stofnun ríkisins, svo sem Iðntæknistofnun, Vinnueftirliti ríkisins og Bændaskólanum á Hvanneyri? Meginástæða þess að vinnuvélanámskeið eins og mörg önnur sérhæfð námskeið eru haldin af stofnun ríkisins liggur í þeirri sögulegu staðreynd að á þeim tíma sem þau voru sett á fót var enginn annar sem gat tekið slík verkefni að sér. Auk þess er eðlilegt að Vinnueftirlitið annist frumnámskeiðin um öryggismál og slysavarnir. Þau byggja nær alfarið á þeirri reynslu sem fengist hefur af eftirliti með vinnuvélum og rannsókn vinnuslysa á þeirra vegum. Frumnámskeiðin eru haldin um allt land af starfsmönnum umdæmisskrifstofu Vinnueftirlitsins sem eru á níu stöðum á landinu. Hvað varðar Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri þá er almennt viðurkennt að nauðsynlegt er fyrir verðandi bændur að hafa haldgóða þekkingu á þeim vinnuvélum sem er óaðskiljanlegur þáttur í daglegum búrekstri þeirra. Réttindanámskeið er hluti af viðameira námi á búnaðarnámsbraut. Fræðslustarf Iðntæknistofnunar stendur á gömlum merg og hefur námsefni fyrir vinnuvélanámskeið verið þar í stöðugri þróun og hafa aðrir sem síðar hafa haslað sér völl á þessu sviði notið mikils gagns af frumherjastarfi Iðntæknistofnunar. Þessi starfsemi Iðntæknistofnunar á enn fullan rétt á sér eins og vikið verður að hér á eftir. Spurt er: Telur ráðherra að slíkt námskeiðshald eigi að vera á vegum ríkisins? Ef ekki, mun ráðherra beita sér fyrir breytingum á því? Almennt talið verður að telja eðlilegt að stofnanir ríkisins séu ekki í atvinnustarfsemi sem aðilar á hinum almenna vinnumarkaði geta sinnt betur og fyrir minna fé. Því verður að gera þær kröfur til ríkisstofnana að þegar um er að ræða samkeppnisrekstur eða starfsemi sem gæti verið í samkeppni á frjálsum markaði sé slík starfsemi rekin að öllu leyti á jafnréttisgrundvelli og án allrar opinberrar meðgjafar. Iðntæknistofnun sem hefur um árabil haldið grunnnámskeið hefur rækilega gætt þess hin síðari ár að ekkert opinbert fé fari til að greiða niður þessi námskeið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem hún gaf mér. Ég verð þó að lýsa yfir ákveðnum vonbrigðum með þau vegna þess að það er staðreynd og það er auðvitað rétt sem hæstv. ráðherra sagði að það eru söguleg tengsl þess að Iðntæknistofnun Íslands standi fyrir vinnuvélanámskeiðum, grunnnámskeiðum B. Í dag eru engar aðrar forsendur til þess og einkaaðilar hafa boðið upp á þessi námskeið, það er ökuskóli fyrir norðan, það er ökuskóli á Suðurlandi og fleiri aðilar en Iðntæknistofnun hefur hreinlega undirboðið þessa einkaaðila. Það eru röng vinnubrögð. Ökuskóli Suðurlands, sem fékk starfsleyfi í febrúar, auglýsti fyrstu námskeið sín á Hvolsvelli og Selfossi og hann var ekki fyrr búinn að auglýsa en Iðntæknistofnun Íslands auglýsti á sama stað námskeið fyrir heldur lægra verð en Ökuskólinn hafði boðið og hafði hann þó lækkað sig frá því sem Iðntæknistofnun áður var. Ég tel þetta óeðlilegt. Það er hefð fyrir því að þessar ríkisstofnanir séu með slíkt námskeiðahald en engin rök eru lengur fyrir því. Sama gildir í raun og veru að mínu mati um frumnámskeiðið. Það er eðlilegt að Vinnueftirlitið setji reglurnar og ákveði hvaða kröfur eru gerðar til nemenda bæði fyrir og eftir próf en mér finnst fullkomlega óeðlilegt að sama stofnun setji vinnureglurnar, haldi námskeiðin og ákveði prófin, útskrifi nemendurnar og hafi síðan eftirlit með öllu saman á eftir hvernig framgangurinn er og hvernig menn nýta þann árangur sem næst á viðkomandi námskeiðum. Þetta er eitt af því sem hægt er að gera til að ýta styrkum stoðum undir atvinnu á landsbyggðinni þó að í litlum mæli sé, þ.e. að ýta undir að þær stofnanir eða fyrirtæki sem hafa farið af stað falli undir þetta námskeiðahald.

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég lét koma fram áður í máli mínu að sá rekstur sem snýr að þessu námskeiðahaldi er fjárhagslega og stjórnunarlega aðskilinn frá þeim hluta Iðntæknistofnunar sem kalla mætti ríkishluta. Ég tel því að Iðntæknistofnun sé ekki að gera neitt óeðlilegt eða neitt sem getur ekki samrýmst samkeppnislögum og samkeppnisvenjum. Ég tel ekki að það sé landsbyggðarmönnum í hag að Iðntæknistofnun hætti þessari þjónustu meðan hún getur boðið hana á lægra verði en aðrir aðilar. Ég treysti því að þarna sé um aðskilnað að ræða og þess vegna sé Iðntæknistofnun aðeins að sinna skyldum sínum og því hlutverki sem til stofnanirnar hafa verið gerð. Þetta er meginniðurstaða mín eftir að hafa farið yfir þetta mál en ég er hins vegar alltaf tilbúin að endurskoða hug minn ef nýjar upplýsingar koma fram.

Virðulegi forseti. Í byggðaáætlun sem Alþingi samþykkti er kveðið mjög skýrt á um það að jafna skuli húshitunarkostnað í landinu með tilteknum hætti. Í byggðanefnd forsrh., sem svo hefur verið kölluð, í tengslum við breytingar á kjördæmaskipan var enn fremur komist að niðurstöðu varðandi það mál og ályktað um það að húshitunarkostnaður verði lækkaður í jöfnum áföngum á næstu þremur árum þannig að hann verði hvergi meiri en hjá svokölluðum meðaldýrum hitaveitum. Klárlega var gert ráð fyrir því að þessi lækkun færi fram í jöfnum áföngum á þremur árum og hefði fyrsti áfangi átt að koma til framkvæmda nú í ársbyrjun. Nauðsynlegt er að draga mjög skýrt fram að þessi nefnd lagði á það ofuráherslu í starfi sínu að þær tillögur sem hún væri að móta væru tillögur um tafarlausar aðgerðir. Hér var ekki um að ræða tillögur sem ætlað var að færa til framkvæmda á löngum tíma einfaldlega vegna þess að það var einróma niðurstaða nefndarinnar að ástandið væri svo alvarlegt í byggðum landsins að til þess að hægt væri að finna viðspyrnu til að fara í langtímaaðgerðir sem eru auðvitað nauðsynlegar þá þyrftum við að bregðast mjög hratt við með ákveðnum aðgerðum til að bæta lífskjörin á landsbyggðinni og gera fólki það eftirsóknarvert að búa úti á landi. Þegar maður fer yfir þetta svið er auðvitað ljóst að ýmislegt hefur verið gert í þeim efnum og síst ber að vanþakka það. Nú liggur fyrir að Alþingi samþykkti við afgreiðslu fjárlaga fjárveitingar sem fólu í sér skuldbindingar í samræmi við það sem ályktað var um í þessari tillögu byggðanefndar hæstv. forsrh. í tengslum við breytingar á kjördæmaskipan sem ríkisstjórnin gerði raunar að sínum og allir þingflokkar sem þá áttu fulltrúa á Alþingi stóðu að. Við fjárlagagerðina var aukið við fjárveitingar úr 600 millj. kr. til niðurgreiðslu á rafhitun í 760 millj. kr. í meðferð fjárlaganefndar Alþingis til að koma til móts við þennan vilja sem hafði komið skýrt fram hjá fulltrúum allra stjórnmálaflokka á Alþingi. Nú er hins vegar þriðjungur ársins liðinn án þess að þetta hafi skilað sér til lækkunar á orkukostnaði úti á landi eins og reiknað var með. Mér er hins vegar kunnugt um að á vegum hæstv. iðnrh. hefur verið skipuð nefnd sem hefur því miður ekki enn komið saman þó að liðið sé á apríl og hlutverk hennar er að móta tiltekna stefnu um framkvæmd í þessum efnum. Ég tel sjálfur að það sé engin spurning um að í fyrsta lagi eigi tafarlaust að afnema það þak sem er núna varðandi niðurgreiðslurnar sem gerir það að verkum að lækkun húshitunarkostnaðar nýtist ekki eins sem eðlilegt væri. Þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, að leggja fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. iðnrh. um húshitunarkostnað: ,,1. Hvernig er ætlunin að verja því aukna fé sem veitt er á fjárlögum til niðurgreiðslu á rafhitun? 2. Hvað má ætla að húshitunarkostnaður lækki mikið á þessu ári? 3. Verða mótaðar tillögur um aðgerðir svo að dýrari hitaveitur geti lækkað húshitunarkostnað?``

Hæstv. forseti. Í ályktun Alþingis í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 segir m.a. í 12. tölul., með leyfi forseta: ,,Áfram verði unnið að því að lækka kostnað við hitun íbúðarhúsnæðis. Verð á orku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði á næstu þremur árum fært til samræmis við meðaldýrar hitaveitur með aukinni þátttöku Landsvirkjunar og ríkissjóðs.`` Við umfjöllun Alþingis um fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár var ákveðið að hækka fjárveitingu til niðurgreiðslu á rafmagni til hitunar á íbúðarhúsnæði úr 600 millj. kr. í 760 millj. kr. en ekki voru gerðar ráðstafanir vegna hitaveitna. Reglur um niðurgreiðslur á rafmagni til húshitunar sem eru að stofni til frá 1986 þarf að endurskoða. Frá 1986 hefur hlutur niðurgreiðslna aukist verulega jafnframt því sem orkufyrirtækin veita nú afslátt á rafmagni til hitunar íbúðarhúsnæðis. Orkufyrirtækin telja að reglurnar séu ekki nægilega skýrar og þær takmarki möguleika sína til að draga úr kostnaði við rekstur og laga gjaldskrár að breyttum aðstæðum. Loks þarf að setja reglur um eftirlit með niðurgreiðslunum. Það er skoðun ríkisstjórnarinnar að tímabært sé að endurskoða reglurnar. Það stafar af tvennu. Í fyrsta lagi voru reglurnar settar þegar mun minna fjármagni var varið til niðurgreiðslu á rafhitun en nú er gert. Í öðru lagi var með nýrri byggðaáætlun sett fram nýtt stefnumið sem skýra þarf nánar. Til að vanda sem best allan undirbúning málsins hef ég skipað nefnd sem er nú að störfum og er henni ætlað að skila tillögum sínum fyrir 15. júní nk. Helstu verkefni nefndarinnar eru að skilgreina hvað átt er við með meðaldýrri hitaveitu, að meta hvort aðrar leiðir en beinar niðurgreiðslur eru heppilegri til að ná stefnumiði Alþingis einkum vegna þeirra sem búa við erfiðustu aðstæðurnar, að sú leið sem valin verður stuðli að því að orkan verði nýtt með þjóðhagslega hagkvæmum hætti, að fjalla um hvort breyta eigi þaki á niðurgreiðslunum en óvíst er að hækkun þaks eða afnám þess sé heppilegasta aðferðin til að mæta þörfum þeirra sem lakast eru settir og að kanna hvort taka eigi tillit til þess að gjaldskrár veitnanna eru mismunandi. Nefndinni hefur einnig verið falið að ræða við Landsvirkjun og orkufyrirtækin um frekari þátttöku þeirra í lækkun húshitunarkostnaðar í samræmi við þáltill. Spurt er: Hvað má ætla að húshitunarkostnaður lækki mikið á þessu ári? Á þessari stundu er ekki hægt að segja til um það hve mikið húshitunarkostnaður lækkar á þessu ári. Það ræðst af nokkrum þáttum. Alþingi hefur þegar ákveðið að hækka niðurgreiðslurnar til rafhitunar um 160 millj. kr. eða um tæp 27%. Nefndinni sem ég gat um áðan hefur verið falið að ræða við Landsvirkjun og rafveitur um þátttöku þeirra í lækkun húshitunarkostnaðar. Áhrif af aðgerðum vegna stofnunar nýrra hitaveitna á köldum svæðum hafa ekki verið metin en alls hefur verið ráðstafað rúmlega 100 millj. kr. í þessu skyni til stofnunar þriggja hitaveitna frá því í desember sl. Loks má nefna að ekki liggur fyrir hvort og þá hvernig tekið verður á vanda dýrari hitaveitna. Spurt er: Verða mótaðar tillögur um aðgerðir svo að dýrari hitaveitur geti lækkað húshitunarkostnað? Þegar nefndin sem er að fjalla um niðurgreiðslur á rafhitun íbúðarhúsnæðis hefur lokið störfum mun ráðuneytið kanna hvernig hægt sé að tryggja samkeppnisstöðu hitaveitna þar sem orkuverð yrði að óbreyttu ofan við niðurgreitt rafmagn.

Herra forseti. Sérhver niðurgreiðsla eða jöfnun á flutningskostnaði er þjóðhagslega óhagkvæm. Hún skekkir neyslu og hvetur fólk til að kaupa of mikið af dýrum vörum. Þess vegna spyr ég hæstv. iðnrh. hvort hann eða nefnd hans hafi hugleitt að taka upp beingreiðslur til neytenda á köldum svæðum þannig að fólk geti þá einangrað betur eða lækkað hita í híbýlum sínum sem er reyndar heilbrigðismál og jafnvel notað annað eldsneyti eins og rekavið og jafnvel virkjað bæjarlækinn sem gæti orðið samkeppnisfær. Ég vil enn fremur spyrja hvernig hann hyggist leysa þau félagslegu hlutverk sem Rarik hefur verið falið þegar kemur að því að einkavæða og auka samkeppni í orkugeiranum.

Herra forseti. Við skulum vona að aðgerðir Alþingis til jöfnunar húshitunarkostnaði á Íslandi snúist ekki um það að við förum að hita híbýli okkar úti á landi með rekavið eins og hv. þm. Pétur Blöndal var að ræða um sem einn möguleika. Ég þakka hv. þm. Einar K. Guðfinnssyni fyrir að færa þetta inn í þingsali enn einu sinni og minna á loforð fyrrv. hæstv. iðnrh. Finns Ingólfssonar við fjárlagagerð þar sem greinilega kom fram að það ætti að svíkjast undan merkjum. Dýrar hitaveitur áttu ekki að fylgja með eins og tillögur byggðanefndar forsrh. fjölluðu um. Í umræðum um fjárlög lofaði fyrrv. iðnrh. því að þessar tillögur yrðu klárar fyrir lok mars til að taka á vanda dýrra hitaveitna þannig að íbúar Akureyrar, svo dæmi sé tekið, sem búa við dýra húshitun með hitaveitu fái að njóta þessarar niðurgreiðslu sem er og hefur verið en hefur hingað til verið eingöngu til þeirra sem nota rafhitun sem er náttúrlega ekki sanngjarnt.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hafa lagt fram þessa fsp. og ráðherra fyrir svörin. Þannig vill til að nefnd sú sem ráðherra hefur skipað á að taka til starfa á morgun. Ég hef verið skipuð í nefndina og það er von mín að nefndin geti starfað fljótt og vel að því að koma með þær tillögur sem þurfa að liggja fyrir til að það fjármagn sem lagt var í niðurgreiðslurnar nýtist. En í III. kafla þál. um stefnu í byggðamálum var þetta lagt til að það yrði aukið við niðurgreiðslur til húshitunar með það að markmiði að hvergi á landinu yrði dýrari húshitunarkostnaður en nú þekkist hjá meðaldýrum hitaveitum. Í umræðum í fjárln. var jafnframt talað um að leggja niður þetta þak sem við þekkjum núna að er í 30 þús. kwst. Það hlýtur að vera spurning hvort við þurfum endilega að reikna með því að það fólk sem býr úti á landi nýti meiri orku ef verðið lækkar en það sem býr á ódýrari hitaveitusvæðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svörin. Út af fyrir sig hef ég skilning á því að mótaðar séu nýjar reglur í ljósi þess að við erum að veita mikið meira fjármagn til þessa málaflokks en við höfum gert áður en mér finnst það vera mjög gagnrýnisvert hversu hægt þetta mál hefur gengið. Það er einfaldlega þannig að það lá fyrir að Alþingi mundi með einhverjum hætti verja meira fjármagni til þessa málaflokks vegna þess að búið var að ákveða það í byggðaáætluninni og það hafði líka verið ákveðið með þeirri byggðatillögu sem hæstv. forsrh. bar upp í ríkisstjórn og ríkisstjórnin samþykkti og allir stjórnmálaflokkar á Alþingi stóðu að. Þess vegna finnst mér að það sé mjög ámælisvert hversu hægt þetta verkefni hefur gengið. Nú liggur fyrir að þessi nýja nefnd á ekki að skila áliti fyrr en um miðjan júní. Hún hefur sárafáa mánuði til að vinna í þessu mikla verki. Hún á að skila áliti um miðjan júní og þá liggur fyrir að ákvarðana getur ekki verið að vænta fyrr en um mitt þetta ár. Það er því alveg ljóst mál að ákvarðanir sem leiða til lækkunar á orkukostnaði munu þá ekki koma til framkvæmda nema bara á hálfu þessu ári sem mér finnst ganga allt of hægt. Fram kom að hluti af þessu verkefni á að vera að skilgreina þetta hugtak, meðaldýrar hitaveitur. Ég vek athygli á því að fyrirtækið Fjárhitun hf. fór yfir þetta mál í skýrslu í október 1997 og skilgreindi þetta hugtak. Það var þetta hugtak sem Fjarhitun vann sem við gengum út frá í okkar nefndarstörfum, bæði innan Byggðastofnunar og eins við mótun nefndar allra stjórnmálaflokka. Menn voru auðvitað ekkert að ganga að því gruflandi hvað þetta hugtak þýddi. Ég held því að við eigum að geta gengið mjög hratt til verka í þessum efnum. Ég er alveg sammála því sem hæstv. iðnrh. stingur upp á í erindisbréfi sínu til nefndarinnar að auðvitað á Landsvirkjun í þessum efnum að koma að þessu verki. Það liggur fyrir og kemur fram í nýrri skýrslu sem var dreift til þingmanna núna fyrir nokkrum dögum að meðalverð frá Landsvirkjun til almenningsveitna á öllum þessum áratug hefur ekki lækkað um fimmeyring svo einkennilegt sem það er. Það er hið sama og það var árið 1990 eða þar um bil á sama tíma og verið er að gera miklar arðsemis- og hagræðingarkröfur til fyrirtækja almennt í landinu, þá vekur þetta mikla furðu. Auðvitað er sjálfsagt mál að Landsvirkjun komi af fullum krafti í það að lækka orkukostnaðinn í landinu og bæta þannig lífskjörin.

Hæstv. forseti. Alltaf má deila um hvort brugðist er nægilega fljótt við. Sá ráðherra sem hér stendur hefur haft í ýmsu að snúast. Reyndar féllu þau orð í ríkisstjórn þegar ég kom með málið þar inn að það væri sérstaklega til fyrirmyndar hversu fljótt væri brugðist við þannig að ég tel að þetta sé alveg innan marka þó að auðvitað hefði mátt koma fyrr fram tillaga um nefndarskipan. Ég vil bara taka undir það sem hér hefur komið fram hjá hv. þingmönnum, að þetta mál er stórt mál á landsbyggðinni. Hins vegar tel ég alveg nauðsynlegt að fara í ákveðna vinnu til þess að þessu verði betur fyrir komið til framtíðar en hefur verið, ekki síst hvað varðar þetta ákvæði í byggðaáætlun Alþingis um meðaldýrar hitaveitur. Það er ekki skilgreint í dag og þess vegna verður að taka á því. Þar þurfum við að fá viðbótarfjármagn í þennan geira og það vil ég leggja mikla áherslu á vegna þess að í fjárveitingum í ár er einungis gert ráð fyrir niðurgreiðslum vegna rafhitunar þannig að viðbótarfjármagn þarf að fást til þess að taka á vanda dýrra hitaveitna. Þetta hef ég látið koma fram í ríkisstjórn. Um orð hv. þm. Péturs Blöndals vil ég segja að nefnd hefur verið að störfum sem hefur verið að fara ofan í hugmyndir um að virkja bæjarlækinn. Það er svo sem ekki nýtt mál á Íslandi. Það hefur verið gert í áratugi. En það hefur verið nefnd að störfum sem hefur farið ofan í þá þætti og framtíðarhugmyndir sem mætti hafa í þeim efnum. Um rekavið er það að segja að hann er nýttur til hitunar húsnæðis á landsbyggðinni. Auðvitað getur hann aldrei verið neitt aðalatriði í þeim efnum en hann getur virkilega verið til þess að skerpa á og spara. Ég veit að margir nota sér það. Fjárhagsvandi Rariks er mál út af fyrir sig sem ekki verður leyst í þessari umræðu en er að sjálfsögðu mál sem krefst úrlausnar.

Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hafa verið haldnar miklar ræður um atvinnusköpun á landsbyggðinni og mikil og hástemmd fyrirheit verið gefin. En einhvern veginn er eins og af hálfu hæstv. ríkisstjórnar fylgi lítill hugur máli og a.m.k. lítur það þannig út að hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gerir. Mig langar að taka dæmi sem sýnir í hnotskurn vinnubrögð sem eru ólíðandi af hálfu ríkisvalds sem í orði kveðnu hefur þá stefnu að stöðva landsbyggðarflóttann og bæta lífskjör þeirra sem búa úti í hinum dreifðu byggðum. Saumastofan Prýði á Húsavík er eitt af lífseigustu smáiðnfyrirtækjum á Íslandi og hefur verið starfrækt frá árinu 1971. Árið 1997 fékk fyrirtækið styrk vegna átaks til atvinnusköpunar að upphæð 500 þús. kr. til að hanna og markaðssetja vörur úr lími fyrir heilbrigðisstofnanir og í framhaldi af því verkefni frá Þvottahúsi Ríkisspítalanna sem gjörbreytti rekstri saumastofunnar. Hefur fyrirtækið bundið vonir sínar við að framhald yrði á slíkum verkefnum og nýtt útboð yrði á þessu ári. Nýlega var haft samband við fyrirtækið og það beðið að faxa í snatri tilboð í 3.000 sett af starfsmannafatnaði því þarna væri um könnun að ræða. Niðurstaðan af þessu óformlega útboði var sú að lægsta tilboðið barst frá aðila sem hyggst láta sauma fatnaðinn í Litháen og ríkið hyggst spara sér þarna 2 millj. kr. En hvers vegna ekki að taka það með í reikninginn í staðinn að starfsfólk þessa fyrirtækis bætist í stóran hóp atvinnulausra kvenna á Húsavík sem annars hefði e.t.v. verið hægt að fækka í ef þetta verkefni hefði fengist? Það sígur áreiðanlega fljótt á ógæfuhliðina þegar reiknað er með atvinnuleysisbótum, töpuðum opinberum gjöldum og fleiri íþyngjandi þáttum fyrir hið opinbera. Finnst hæstv. iðnrh. ekki skjóta skökku við þegar verk sem ríkisfyrirtæki er að láta vinna fyrir sig, öll verkkunnátta er hér til staðar, aðstaða er til að vinna það hér heima og það hefur jafnvel verið hannað með íslenskum ríkisstyrk, er síðan sett í hendur lægstbjóðanda sem ætlar að láta vinna það fyrir sig á erlendu láglaunasvæði? Er ekki eitthvað að þegar tugir millj. kr. eru sem styrkir frá ríkinu settar í að bjarga jafnvel algjörlega vonlausum fyrirtækjum en tíu millj. kr. verkefni sem hefði bjargað atvinnumálum tíu kvenna á landsbyggðinni er sent úr landi í nafni sparnaðar? Því spyr ég hæstv. iðnrh.: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að reynt verði að láta lítil iðnfyrirtæki á landsbyggðinni njóta ákveðins forgangs þegar útdeilt er verkefnum sem þarf að vinna fyrir opinbera aðila?``

Hæstv. forseti. Mér var ekki kunnugt um að hv. þm. ætlaði að fjalla aðeins um eitt fyrirtæki þannig að ég mun svara þessari fyrirspurn á breiðum grundvelli í aðalatriðum. Svarið er sem hér segir: Um þessar mundir er unnið að því að styrkja starfsemi Háskólans á Akureyri með því að flytja hluta af verkum allmargra vísinda- og rannsóknastofnana til Akureyrar. Hér er um að ræða samstarfsverkefni nokkurra ráðuneyta sem geta lagt til umtalsverða þekkingu frá undirstofnunum sínum til að skapa samstæða rannsóknarheild í nýju umhverfi við Háskólann á Akureyri. Að baki þessari hugmynd liggur sú skoðun að með samstarfi Rannsóknastofnunar ríkisins annars vegar og kennslu- og rannsóknum háskólans hins vegar megi ná fram mikilvægri gagnvirkni sem nýtist bæði háskólanum, nemendum hans og stofnunum einnig. Annar mikilvægur ávinningur felst í því að samstarf vísindamanna með mismunandi faglegan bakgrunn skapar möguleika á rannsóknarverkefnum á nýjum sviðum sem annars væri ólíklegt að stofnað yrði til. Þetta samstarfsverkefni er til þess fallið að leiða af sér ný störf og ný fyrirtæki, einkum í þekkingariðnaði. Ef vel tekst til er ekki ólíklegt að ný sprotafyrirtæki hefðu hag af sambýli í þessu umhverfi einnig. Ástæðan fyrir því að ég geri þetta að sérstöku umfjöllunarefni í upphafi svars við fyrirspurninni er að atvinnuuppbygging á landsbyggðini þarf að verulegu leyti að grundvallast á þekkingu til að takast á við ný verkefni sem í framtíðinni verða stöðugt meira á nýjum fagsviðum. Þekkingaruppbygging á landsbyggðinni mun leiða til þess að þegar boðin eru út verkefni sem vinna þarf fyrir opinbera aðila, verður samkeppnisstaða landsbyggðarinnar betri en ella væri. Ég vil leggja áherslu á mikilvægi þess þar sem bein mismunun með því að útdeila opinberum verkefnum með handafli á einn stað frekar en annan er ekki fær. Þetta grundvallast á hinni almennu reglu um innkaup ríkisins sem við þekkjum öll, þ.e. að útboð skal viðhaft hvort heldur um er að ræða kaup á vörum, þjónustu eða verklegum framkvæmdum. Þetta gildir fyrir öll ráðuneyti, ríkisstofnanir og fyrirtæki í eigu ríkisins og skulu öll vörukaup og aðkeypt þjónusta sem er yfir 3 millj. kr. og framkvæmdir sem eru yfir 5 millj. kr. boðin út. Fyrir smærri verkefni sem eru innan þessara útboðsmarka hafa ríkisstofnanir í auknum mæli sótt þjónustu út á land í samræmi við það þekkingarstig sem þar er að finna. Sem dæmi um þetta má nefna að mikið af þýðingum á erlend tungumál eru fengin utan af landi og ýmiss konar fjarvinnsla fer vaxandi. Þannig held ég að meginþorri þýðinga í mínu ráðuneyti yfir á dönsku sé á Akranesi og til stendur að prenta fréttabréf ráðuneytisins úti á landi. Þó þetta séu ekki stór verkefni eru þau dæmi um hvernig unnt er að nýta möguleika upplýsingatækninnar til fjarvinnslu atvinnuþróun á landsbyggðinni til hagsbóta. En meira er að vænta því að um þessar mundir eru að berast tillögur stofnana ráðuneytisins um flutning verkefna út á land. Ég hef kallað eftir þessum tillögum í samræmi við 6. tölul. þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Lögð verði áhersla á að opinberum störfum fjölgi eigi minna hlutfallslega á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Því markmiði verði meðal annars náð með því að leitast við að staðsetja nýja starfsemi hins opinbera utan höfuðborgarsvæðisins. Skilgreind verði eftir föngum þau verkefni einstakra ráðuneyta, stofnana og opinberra fyrirtækja sem unnt er að sinna á landsbyggðinni. Hvert ráðuneyti fyrir sig leggi fram tillögur þar að lútandi sem meðal annars geri ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar verði nýttir til hins ýtrasta.`` Enn er of fljótt að fullyrða nokkuð um hvað kemur af nýtanlegum verkefnatillögum frá ráðuneytunum. Ég hef þó fullan hug á að hugmyndir þeirra verði skoðaðar rækilega og á það látið reyna að þau fari út á land. Ekki er um annað að ræða en flutningur verkefna úti á land verði í samræmi við lög og því eru athafnir þessa byggðamálaráðherra sem hér stendur takmarkaðar. Ég hyggst engu að síður beita mér fyrir því að lítil fyrirtæki á landsbyggðinni, hvort sem þau eru iðnfyrirtæki eða ekki, njóti eins mikils jafnræðis og unnt er að veita í þeim atvinnuvegi. Ég vil segja að lokum í tilefni orða hv. þm. um fyrirtæki á Húsavík sem heitir Prýði, að ég hef verið í sambandi við aðila sem tengjast því fyrirtæki og er að leita leiða til þess að úr rætist því að það er vissulega hárrétt sem kom fram í máli þingmannsins að það yrði mikið áfall fyrir þann stað ef svo fer sem horfir að vegna verkefnaskorts þurfi þar að fækka verulega störfum. Eins tel ég ekki algjörlega útséð um að ekki verði hægt að veita þeim verkefni frá ríkisstofnun þrátt fyrir það sem ég áður hef látið koma fram um útboð þar sem það væri innan þeirra marka sem kveðið er á um í starfsreglum.

Herra forseti. Ég skora á hæstv. iðnrh. að láta einhvern óvilhallan og ekkert sérstaklega menntaðan mann stofna fyrirtæki úti á landi og prófa hvað gerist. Fyrst þarf hann að fá kennitölu hjá Hagstofunni í Reykjavík. Síðan þarf hann að skrá fyrirtækið hjá hlutafélagaskrá í Reykjavík sem kostar 75 þús. kr. ef það er einkahlutafélag. Síðan þarf hann að leggja til hlutafé. Hann þarf reyndar að gera það áður. Svo kemur skriða eftirlitsiðnaðarins, þ.e. heilbrigðiseftirlit, vinnueftirlit, eldvarnaeftirlit. Svo þarf að fá virðisaukaskattsnúmer í Reykjavík og síðan þarf hann að borga í lífeyrissjóð, sjúkrasjóði og einnig þarf hann að kynna sér kjarasamninga. Þegar hæstv. iðnrh. er búinn að gera þetta allt saman, getur hún dregið af þessu lærdóm, hugsanlega einfaldað þetta eitthvað og lækkað þennan skatt á nýsköpun sem stofngjald í hlutafélagaskrá er.

Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hv. þm. fyrirspyrjanda, Sigríði Jóhannesdóttur, fyrir að flytja þetta mál hingað inn og sérstaklega fyrir gera það eins skýrt og hér hefur komið fram varðandi þessa tilteknu saumastofu á Húsavík. Þingflokkur Samfylkingarinnar var í heimsókn á Húsavík ekki alls fyrir löngu og fór þar m.a. í heimsókn á þennan ágæta vinnustað. Og það verður að segja alveg eins og er að manni krossbrá þegar forsvarsmenn fyrirtækisins lýstu því hvernig staðið var að svokölluðu ,,útboði`` hjá þessari opinberu stofnun í Reykjavík og hvernig að málum var staðið. Þau voru beðin um að faxa upp eftir tíu mínútur eða svo tilboð í 3.000 sett af starfsmannafötum. Það er út af fyrir sig efni til mikillar umræðu hvernig að þessu var staðið og örugglega voru öll lög og hefðbundnar aðferðir brotnar hvað þetta varðar. Hitt atriðið er svo það að ríkisvaldið skuli veita styrki til þess að þróa svona, sem er mjög gott, en nokkrum missirum síðar beitir opinber stofnun sér fyrir því að verkið er tekið í burtu og fært til útlanda þar sem það er niðurgreitt eða unnið á láglaunasvæði. Hæstv. forseti. Þetta er byggðastefna þar sem hægri höndin veit ekki hvað sú vinstri er að gjöra.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur fyrir að taka þetta mál upp hér og hvetja þarna enn meir til dáða og skipulagðrar vinnu. Þarna þarf margt að gera og ekki hvað síst samræmdar meintar aðgerðir byggðar á fullum vilja og það að vilja láta hlutina gerast. Ég vil líka vekja athygli á till. til þál. sem hv. varaþingmaður Helga Erlingsdóttir flutti hér fyrr í vetur um að efla og samræma aðgerðir til að auka fjölbreytni atvinnulífs í dreifbýli. Hún er til umfjöllunar en hefur ekki fengið afgreiðslu. Ég vil líka enn á ný minna á nauðsyn þess að koma þriggja fasa rafmagni sem víðast til iðnfyrirtækja og fyrirtækja á landsbyggðinni sem búa við mjög skerta samkeppnisaðstöðu af þessum sökum. Herra forseti. Ég tek líka undir orð Péturs H. Blöndals um leyfisgjöldin og eftirlitsiðnaðinn.

Herra forseti. Ég hygg að við getum öll tekið undir þau orð hæstv. iðnrh. að mikilvægt sé að skapa þekkingarumhverfi á landsbyggðinni þannig að fyrirtæki og störf í upplýsingatækni geti orðið til þar eins og á höfuðborgarsvæðinu. En það breytir ekki hinu, herra forseti, að afskaplega mikilvægt er að menn varðveiti þau störf sem þegar eru fyrir hendi og ef það sýnir sig að þau eru arðbær, þá er það þeim mun mikilvægara að litið sé til þess að þau fyrirtæki, eins og það var orðað hér áðan, sem eru úti á landi njóti jafnræðis og helst vel það vegna þess að það þarf líka að vega upp ákveðið óhagræði. Lesið hefur verið hér upp úr byggðastefnu ríkisstjórnarinnar og það er alveg ljóst að miðað við það sem þarna gerðist, sem vísað hefur verið til á Húsavík, voru menn að vinna þvert á það sem þar stendur. Ég held að það sé þess vegna mikilvægt að hæstv. iðnrh. skoði þetta 5 millj. kr. mark sem er afskaplega lágt og ef það er á okkar valdi að hafa þar áhrif verði það athugað og sömuleiðis hitt að hún leiti leiða til að úr rætist af helmingi meira kappi og getum við samfylkingarfólk stutt hana í þeirri leit.

Herra forseti. Þessi fyrirspurn kallar á viðbrögð, enda er hér hreyft grundvallarspurningu. Ég er sannfærð um að það á eftir að verða árangursríkt að flytja rannsóknir til Háskólans á Akureyri og samstarf vísindamanna þar mun skila nýjum störfum inn í það samfélag. En er gagn að því ef þau eru síðan kölluð hingað suður með annaðhvort útboði sem skekkir stöðu fyrirtækjanna eða með öðrum hætti? Sífellt er verið að senda tvöföld skilaboð, skilaboð stjórnvalda til landsbyggðar að styðja smáfyrirtæki, fórna þeim síðan á altari kaldrar markaðshyggju, tvöföld skilaboð til kvennafyrirtækis, eins og hér hefur verið lýst, að veita styrk til að fara í nýtt verkefni og hrifsa það svo til baka vegna þess að í útlöndum er hægt að spara 2 milljónir. Þetta er umhugsunarefni fyrir okkur og ég held að fjalla þurfi um þessi mál mjög ítarlega vegna þess að svara verður þeirri grundvallarspurningu sem hér er velt upp.

Hæstv. forseti. Á 123. löggjafarþingi á síðasta ári var lögð fram till. til þál. sem hér var rædd og tekið var undir hana af nánast öllum þingmönnum af miklum fögnuði. Tillagan var lögð fram af ríkisstjórninni og auðvitað fyrir kosningar svo ekki færi á milli mála hjá hv. kjósendum hver væri vilji ríkisstjórnarinnar. Í tillögunni stendur m.a. að hún hafi það markmið að treysta búsetu á landsbyggðinni. Einnig stendur þar að: ,,Unnið verði markvisst að aukinni fjölbreytni atvinnulífs á landsbyggðinni. Þróunarstofur verði efldar og þannig treystur grundvöllur til nýsköpunar og aukinnar fjölbreytni. Hlutverk þeirra verði meðal annars að auka samkeppnishæfni atvinnulífs á landsbyggðinni og aðstoða fyrirtæki við öflun verkefna og styrkja innan lands sem utan. Tryggt verði að aðstoðin skili sér til starfandi fyrirtækja jafnt sem nýrrar atvinnustarfsemi. Til að treysta þessi markmið verði leitað samstarfs við háskóla og rannsóknastofnanir.`` Áður hefur verið lesið upp úr þessari þáltill. í umræðunni og það kom fram fyrr á fundinum að m.a. var samþykkt lækkun húshitunarkostnaðar sem afskaplega hægt hefur gengið að koma í framkvæmd. Nú kemur í ljós hjá hæstv. iðnrh. að skilyrði er að halda útboð fyrir allar framkvæmdir sem eru meira virði en 5 millj. kr. Ég held að þetta 5 millj. kr. mark hljóti að hafa verið fryst í nokkur ár vegna þess að það tekur ekki nokkru tali að verið sé að senda slík smáverkefni sem hér um ræðir til Litháen þegar á sama tíma þarf að leggja niður lítil iðnfyrirtæki á landsbyggðinni og þarna er það ríkið sem stendur að málum. Ég vonast til að þetta verði tekið til endurskoðunar eins og hæstv. iðnrh. gaf reyndar fyrirheit um í máli sínu.

Hæstv. forseti. Ég vona að engum detti í hug að mér þyki það góðar fréttir að svona skyldi hafa farið varðandi verkefni sem þetta fyrirtæki hafði og var frá Ríkisspítölunum. Ég er búin að segja nú þegar að ég tel að ekki sé öll nótt úti enn og geri mér vonir um að úr geti ræst. En það er þó þannig að ákveðnar reglur eru í okkar samfélagi sem ekki síst ríkið þarf að fara eftir. Ráðherrar þurfa að hafa svör við ýmsum spurningum hér, og það er gjarnan gagnrýnt af hv. þingmönnum ef ráðherrar eru ekki taldir fara að reglum. Ég bið því hv. þingmenn að hafa það a.m.k. með í umræðunni að við skulum reyna að fara að reglum. En við skulum hins vegar reyna að koma málum þannig fyrir að hlutir eins og þarna áttu sér stað gerist ekki og fyrir þessa tilteknu saumastofu skipta slík verkefni gríðarlegu miklu máli. Eins og mál horfa við á þessari stundu og það sem vitnað var til hér, þá var þar um bráðabirgðaútboð að ræða þar eð hið raunverulega útboð hefur ekki farið fram, þ.e. ef það fer fram. Þetta er allt í athugun og ég treysti mér ekki til að hafa sterkari orð um þetta en þau að ég vonast til þess að úr rætist en tíminn einn getur leitt það í ljós.

Virðulegi forseti. Tæp 40 ár eru síðan rannsóknir sýndu óyggjandi að reykingar geta valdið lungnakrabbameini. Á þeim 40 árum hafa rannsóknir leitt í ljós tengingu reykinga eða tóbaksnotkunar ásamt óbeinum reykingum við fjölmarga sjúkdóma og stöðugt bætast við nýjar upplýsingar eins og nýbirtar langtímarannsóknir Hjartaverndar sýna. Þess má geta að nikótín fellur undir skilgreiningu fíkniefna en segja má að hagsmunaaðilar hafi hindrað að nikótín sé rétt flokkað fram til þessa. Herra forseti. Nikótín er fíkniefni en auk þess er það mjög sterkt eiturefni sem notað hefur verið m.a. sem skordýra- og illgresiseitur. Tóbaksreykur inniheldur efni sem myndast ýmist við háan eða ófullkominn bruna. Efnin eru í gas- og úðaformi eða föstum efnum og innihalda m.a. geislavirk efni. Sum þessara efna eru á skrá um heilsuspillandi efni í atvinnuumhverfi, svo sem akrolein, ammoníak, anilín, arsenik, bensópýren, blý, kadmíum og blásýra. Krabbameinsvaldandi efni eru m.a. pýren, kadmíum, bensópýren, vinýlklóríð og úretan. Tóbak er eina löglega söluvaran sem er banvæn þegar hún er notuð nákvæmlega á þann hátt sem til er ætlast. Sönnunargögnin eru yfirþyrmandi. Reykingar valda 50% allra þeirra dauðsfalla sem segja má að séu óþörf, þ.e. að unnt hefði verið að koma í veg fyrir þau og helmingur þeirra dauðsfalla eru af völdum hjarta- og æðasjúkdóma. Heilbrigðisstofnun Sameinuðu þjóðanna telur reykingar eitt stærsta heilbrigðisvandamál heimsins í dag og það verði enn alvarlegra í Asíu og ýmsum þróunarlöndum á næstu áratugum. Á meðan tóbaksvarnir hafa aukist til muna í hinum vestræna heimi flytja tóbaksframleiðendur vöruna og framleiðsluna til þeirra ríkja sem standa varnarlausar gegn markaðssetningunni. Herra forseti. Til að snúa vörn í sókn verður enn frekar að efla tóbaksvarnir og það verður helst gert með því að flokka tóbak og tóbaksreyk samkvæmt efnisinnihaldi. Því beini ég eftirfarandi spurningu til hæstv. umhvrh.: Mun ráðherra beita sér fyrir því að flokka sígarettur og aðra vindlinga sem eiturefni með tilliti til þess að í tóbaksreyk eru a.m.k. 11 eiturefni og 40 krabbameinsvaldandi efni? Í fyrsta lagi innan lands með breytingu á löggjöf og í öðru lagi erlendum vettvangi með því að beita áhrifum þar sem Ísland á aðild eða getur haft áhrif á samþykktir og afgreiðslu. Hvaða lög og samningar eða samþykktir gætu hindrað það að íslensk löggjöf flokki tóbak sem eiturefni? Herra forseti. Við þessa spurningu hefði mátt bæta við öllu öðru tóbaki, ekki eingöngu vindlum og sígarettum, en til að einfalda ráðherra svörin var það ekki gert.

Virðulegur forseti. Lög um eiturefni og hættuleg efni, nr. 52/1988, taka til efna og efnavöru sem flokkast sem hættuleg samkvæmt reglugerð nr. 236/1990, um flokkun og merkingu eiturefna, hættulegra efna og vörutegunda sem innihalda slík efni, ásamt síðari breytingum. Til þess að vara falli undir ofangreind lög og reglugerð þarf magn efnis sem flokkast sem eitur eða sterkt eitur að vera yfir 0,1%. Til að vara flokkist sem eitur þarf samanlagt magn eiturefna að vera mun hærra. Magn sérhvers krabbameinsvaldandi efnis þarf að vera yfir 0,1% til að tekið sé tillit til þess við flokkun vöru. Þrátt fyrir að finna megi ýmis eiturefni, þar með talin krabbameinsvaldandi efni í tóbaksreyk, er magn þeirra það lítið að það nægir ekki til þess að flokka tóbakið eða reykinn sem eitur. Það er því ekki unnt að flokka sígarettur og vindlinga sem eiturefni samkvæmt ofangreindum lögum og reglugerðum sem eru settar m.a. með vísun til tilskipunar Evrópusambandsins. Sígarettur og aðrir vindlingar eru neysluvara. Neytendur anda vísvitandi að sér tóbaksreyknum og er því heilsufarsáhætta af öðrum toga en á við almenna efnavöru. Um sölu og merkingar tóbaks gilda lög nr. 74/1984, sbr. lög nr. 101/1996, um tóbaksvarnir, sem hæstv. heilbr.- og trmrh. fer með. Markmið þeirra laga er að draga úr tóbaksneyslu og því heilsutjóni sem hún veldur og einnig að vernda fólk fyrir áhrifum tóbaksreyks vegna tóbaksmengunar andrúmslofts. Með reglugerð um viðvörunarmerkingar á tóbaki sem sett er með stoð í tóbaksvarnalögum er gerð krafa um að umbúðir tóbaks séu merktar á áberandi hátt og þar sérstaklega varað við að tóbak hefur skaðleg áhrif á heilsu auk mismunandi viðvarana um sértæka hættu. Auk þessa er skylt að geta um magn tjöru og nikótíns. Þessar merkingar eru í samræmi við tilskipanir Evrópusambandsins um merkingar á tóbaksvörum. Gildandi reglur um merkingu sígarettna og annarra vindlinga ganga lengra en reglur um merkingu eiturefna og hættulegra efna, enda er um annars konar vöru að ræða. Því segi ég að ef þörf er á að bæta merkingar á tóbaksvörum, þá er árangursríkast að vinna að því innan ramma laga um tóbaksvarnir. Ég vil sérstaklega taka fram að sú sem hér stendur er mikill stuðningsmaður tóbaksvarna, en ég sé ekki að mér sé unnt að beita mér fyrir því að tóbakið sé flokkað sem eiturvara vegna laga og reglugerða, sem m.a. byggjast á tilskipun Evrópusambandsins, og tel því eðlilegra að menn beiti sér á þeim vettvangi sem er árangursríkari, þ.e. innan ramma laga um tóbaksvarnir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin en vil benda á að í Bandaríkjunum hefur staðið um það deila um nokkurn tíma hvort ríkisstjórn Bandaríkjanna hafi haft heimild til að láta matvæla- og lyfjaeftirlitsstofnunina hlutast til um sölu tóbaks sem fíkniefnis en fyrir rúmum hálfum mánuði féll dómur í málinu tóbaksframleiðendum í hag. Í reglugerð matvæla- og lyfjaeftirlitsins var nikótín flokkað sem fíkniefni og miklar hömlur settar við sölu tóbaks. Baráttan við hagsmunaaðila tóbaksiðnaðarins heldur áfram á bandaríska þinginu og svo mun verða áfram um allan heim, því hvaða rök mæla með því að leyfa sölu á banvænni vöru en til að draga úr fjölda dauðsfalla og sjúkdóma af völdum vörunnar sé umtalsverðu fjármagni eytt í forvarnir og heilbrigðisþjónustu við tóbaksneytendur? Talið er að nú deyi árlega um 3 millj. manna ótímabærum dauða af völdum tóbaks og spáð er að þessi tala verði 10 millj. árið 2020. Er ekki tímabært að taka af skarið og flokka tóbak undir réttum skilgreiningum sem fíkniefni og eiturefni? Lög um eiturefni gætu að mínu mati alveg tekið yfir tóbak sem söluvöru, þ.e. ef tóbakið væri flokkað sem eiturefni samkvæmt reglugerðinni. Þegar verið er að miða við magn eiturs átta ég mig ekki alveg á því við hvað þessi prósenta, 0,1%, miðar. Er þar miðað við eina sígarettu, einn pakka eða hvar eru mörkin? Þetta er mér ekki alveg ljóst, herra forseti, hvar mörkin eru en ég dreg ekki í efa að flokkunin sé rétt samkvæmt ákveðinni skilgreiningu. Varðandi merkingar á tóbaksvörum og tilskipanir EES, þá eru það lágmarkstilskipanir. Það eru þjóðir sem hafa gengið lengra, tekið upp merkingar samsvarandi eða líkar því sem við vorum með á pökkunum áður fyrr þegar það sást að aðvaranir voru á pökkunum, nú sést þetta ekki lengur og ég hvet hæstv. ráðherra vegna áhuga hennar á heilbrigðu líferni og þar með í tóbaksvörnum að taka upp gömlu merkingarnar aftur.

Virðulegi forseti. Ég er einlægur stuðningsmaður tóbaksvarna en tóbaksmerkingarnar falla ekki undir minn málaflokk. Hv. þm. spyr hvort ekki væri hægt að flokka þessa vöru sem eiturefni og ég hef svarað því til að ég sé ekki að það sé fært vegna lagaumhverfisins sem við búum við sem er m.a. byggt á tilskipun Evrópusambandsins. Hins vegar er ágætt að koma því á framfæri að væri þessi vara flokkuð sem eiturefni, þ.e. ef svo væri, þá giltu um innflutning og sölu hennar mjög strangar reglur. Það þyrfti leyfi umhvrh. til innflutnings og sölu og einstaklingar þyrftu að framvísa sérstökum eiturleyfum hygðust þeir nota vöruna. Það er alveg ljóst að almenningur í dag veit mjög mikið um skaðsemi reykinga og talsverður áróður er í gangi sem betur fer. Ef svo færi að alþjóðasamfélagið mundi breyta reglunum og þetta yrði flokkað sem eiturefni þá er mér svolítið til efs að það mundi hafa víðtæk áhrif. Fólk veit um skaðsemi reykinga en reykir samt. Auðvitað eru margir að hætta sem er mjög ánægjulegt þannig að ég er ekki viss um að það sé endilega málinu til framdráttar að breyta lögunum um eiturefni. Ég sé ekki alveg hvernig við getum gert það. Ég vil ítreka að ég er mikill stuðningsmaður tóbaksvarna eins og ég veit að hv. þm. Þuríður Backman er. Við höfum t.d. tekið saman þátt í áróðri, í myndatökum. Það er auðvitað mjög brýnt að sem flestir taki þátt í tóbaksvörnum og ég tel að t.d. núv. hæstv. heilbrrh. hafi unnið talsvert þrekvirki á þeim vettvangi og tekið mun fastar á þeim málum en forverar hennar undanfarin ár.

Virðulegi forseti. Í skýrslu sinni og tilmælum um breytingar vekur umboðsmaður barna athygli á stöðu ungra refsivistarfanga sem vistaðir eru með eldri afbrotamönnum í fangelsum landsins. Sérstaklega er þó bent á stöðu ungra gæsluvarðhaldsfanga þar sem hér á landi eru ekki sérstök gæsluvarðhaldsfangelsi heldur afplánunarfangelsi notuð jöfnum höndum fyrir afplánunarfanga og fanga í gæsluvarðhaldsvist. Þetta ætti þó að heyra til undantekninga en ekki vera meginreglan eins og hér er. Um þetta segir í skýrslu umboðsmanns barna, með leyfi forseta: ,,Þeirri hættu sem því fylgir að vista unga gæsluvarðhaldsfanga með eldri föngum er lýst hér að framan. Líklegt er að kynni af hörðnuðum afbrotamönnum við þessar aðstæður festi ungmenni fremur en ella í neti afbrota og fíkniefnaneyslu. Að auki getur þeim yngri beinlínis stafað hætta af þeim eldri, svo sem að þeim sé misþyrmt eða ógnað með öðrum hætti. Alþekkt er að ýmiss konar sálrænir kvillar svo sem þunglyndi aukist, en það getur jafnvel leitt til sjálfsvíga eða tilrauna til þeirra eins og nýleg dæmi sanna. Með vísun til þessa fer ég fram á að tilhögun á vistun gæsluvarðhaldsfanga verði breytt hið allra fyrsta til þess að fullnægt verði þeirri alþjóðlegu skuldbindingu sem íslensk stjórnvöld hafa tekist á hendur, að menn sem bornir eru sökum og ekki hafa verið dæmdir fyrir brot séu ekki vistaðir með þeim sem afplána refsivist. Sérstaklega tel ég ámælisvert að ungir gæsluvarðhaldsfangar sem ekki sæta einangrun séu vistaðir á almennum deildum afplánunarfangelsa innan um fanga sem sumir hverjir eiga að baki langan brotaferil. Geri ég þá sjálfsögðu kröfu að á þessu verði ráðin bót þegar í stað.`` Í skýrslu dóms- og kirkjumrn., eða nefnd sem vann á vegum hæstv. dómsmrh., og skilað var í maí 1999 segir um sama efni, með leyfi forseta: ,,Þá vekur nefndin athygli á því að börn, sem gert er að sæta gæsluvarðhaldi, eru vistuð í hegningarhúsinu við Skólavörðustíg eða á Litla-Hrauni. Ekki síður en þegar ungir fangar eiga í hlut telur nefndin mikilvægt að börn sem ekki hafa verið fundin sek og telja ber saklaus uns sekt þeirra er sönnuð fyrir dómi, verði ekki vistuð í fangelsum. Það á sérstaklega við þegar barn í gæsluvarðhaldi sætir ekki einangrun og getur því umgengist aðra. Við þær aðstæður er mjög óæskilegt að barn hafi samneyti við dæmda afbrotamenn. Til að koma í veg fyrir þetta telur nefndin koma til álita að Barnaverndarstofu, í samráði við Fangelsismálastofnun, verði falið að vista börn í gæsluvarðaldi og mælist nefndin til þess að þetta verði athugað nánar.`` Ég beini því eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. dómsmrh.: Hefur verið gerður samningur milli Fangelsismálastofnunar og Barnaverndarstofu um vistun barna 18 ára og yngri sem úrskurðuð hafa verið í gæsluvarðhald eins og bent er á í skýrslu nefndar sem dómsmálaráðherra skipaði um málefni ungra afbrotamanna?

Hæstv. forseti. Eldra samkomulag milli Barnaverndarstofu og Fangelsismálastofnunar var endurnýjað sl. haust og þar hefur verið bætt við þeim möguleika að vista ungmenni sem úrskurðuð hafa verið í gæsluvarðhald á meðferðarheimilum á vegum Barnaverndarstofu, að höfðu samráði við rannsóknaraðila máls. Sama málsmeðferð skal viðhöfð eins og þegar um dómþola er að ræða, þ.e. Fangelsismálastofnun tilkynnir Barnaverndarstofu um úrskurðinn. Barnaverndarstofa kannar hvort hún telji mögulegt að sakborningur sitji í gæsluvarðhaldi í meðferðarheimili, enda liggi að jafnaði einnig fyrir vilji sakbornings til þess. Ég hyggst beita mér fyrir byggingu nýs fangelsis á höfuðborgarsvæðinu, en stefnt hefur verið að því um allnokkurt skeið. Ekki er almennt ráðgert að ungmenni yrðu vistuð þar í gæsluvarðhaldi. Þó þarf að hafa í huga greiningu á mismunandi þörfum fanga og til þess gæti komið að þar yrðu vistuð ungmenni. Búa þarf húsnæðið og aðstöðuna þannig úr garði að unnt sé að taka eðlilegt tillit til sérstöðu ungmenna þannig að vistunin valdi sem minnstri röskun og skaða á högum ungmenna. Ég tel að leggja beri meðferðarstefnu til grundvallar til fullnustu refsinga þar sem ungir afbrotamenn eiga í hlut. Mikilvægt er að missa ekki sjónar á því hver eru markmiðin með refsingu ungs afbrotamanns og að meðferð sé líklegri til að endurhæfa hann heldur en ef beitt væri fullri refsiábyrgð. Þá ákváðu norrænir dómsmálaráðherrar á árlegum sumarfundi sínum sem haldinn var hér á landi í júní sl. að setja á fót vinnuhóp embættismanna til þess að fjalla um málefni ungra afbrotamanna. Hópnum er meðal annars ætlað að miðla upplýsingum milli landanna um úrræði og fyrirbyggjandi aðgerðir gegn brotum barna og ungmenna. Þá mun hópurinn fjalla um sérstöðu barna með tilliti til refsinga og huga að því hvort önnur viðurlög geti átt betur við og komið í stað refsinga. Þá var einnig gert ráð fyrir því að hópurinn kanni hvernig styrkja megi forvarnir gegn afbrotum barna, en í þeim efnum er einnig mikilvægt að huga að vanda tengdum fíkniefnaneyslu. Brotamenn á aldrinum 15--18 ára eru sakhæfir en engu að síður ósjálfráða. Þeir eru í senn skjólstæðingar refsivörsluyfirvalda, dómstóla, barnaverndaryfirvalda og foreldra sinna. Ef rétt er á málum haldið er það von mín og trú að með samstilltri og góðri samvinnu milli þessara aðila megi ná þeim uppbyggingar- og meðferðarmarkmiðum sem að er stefnt og að jafnframt verði staðinn vörður um réttindi þeirra barna og ungmenna sem eiga í hlut. Að lokum vil ég ítreka að margt hefur áunnist í málum ungra afbrotamanna á síðustu missirum og stöðugt er hugað að enn frekari umbótum á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Þegar umboðsmaður barna fór hér um, skoðaði fangelsi og aðstæður ungra afbrotamanna í fangelsum landsins og skilaði síðan sinni skýrslu eða yfirliti í júlí 1998 til dómsmrh. sem þá í framhaldinu skipaði nefnd sem skilaði skýrslu 1999, kom í ljós að víða var pottur brotinn hvað varðar úrræði og meðferðarmöguleika sem ungir fangar hafa hér á landi, sérstaklega þegar um er að ræða unga fíkniefnaneytendur sem hafa brotið af sér. Ýmist er um að ræða unga síbrotamenn eða þá sem hafa framið alvarlegri glæpi og þá oftar en ekki undir áhrifum eða í vímu vegna of mikillar neyslu harðra efna og þegar neysla hefur staðið yfir í langan tíma. Gerðar eru mjög margar athugasemdir í báðum þessum skýrslum. Ég hef nú, virðulegi forseti, komið með fyrirspurnir byggðar á báðum þessum skýrslum. Oftar en ekki finnum við að störfum ráðherra og vekjum athygli á því úr ræðustól ef þar er pottur brotinn. En mig langar til þess að þakka sérstaklega fyrir þau svör sem ég hef fengið við öllum þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til hæstv. dómsmrh. og ég vænti mjög mikils af hennar störfum miðað við þau fyrirheit sem hér hafa komið fram í þeim svörum sem hún hefur gefið við þessum fyrirspurnum. Það er mikil nauðsyn á að byggja nýtt fangelsi, gæsluvarðhaldsfangelsi þar sem sérstaklega er tekið tillit til ungra fanga. Það er mikil nauðsyn á því að ungir fangar sem eru í harðri neyslu hafi möguleika á að fara í afvötnun eða í meðferð strax í upphafi refsivistar en ekki í lok hennar eins og hefur verið tíðkað hingað til. Ég hef hlýtt á svör ráðherra af athygli og einnig málflutning hennar annars staðar að undanförnu hvað varðar málefni ungra fanga og ungra fíkniefnaneytenda sem hafa gerst brotlegir við lög og ég vænti mikils af hennar störfum.

Herra forseti. Frá því að Egilsstaðaflugvöllur var gerður að alþjóðaflugvelli hefur verið áhugi hjá heimamönnum á að koma á reglulegu millilandaflugi frá flugvellinum. Fyrir nokkrum árum reyndi lítil ferðaskrifstofa að koma á áætlunarflugi til Evrópu og nýlega hefur verið stofnað flugfélag, flugfélagið Jökull, sem hyggst markaðssetja alþjóðaflugvöllinn á Egilsstöðum. Fyrir utan kostnað við markaðssetningu á nýjum ferðakostum og hugsanlegum útflutningi matvæla hefur það aukið erfiðleika heimamanna að dælur við þotur eldsneytistanka eru kraftlitlar og lengri tíma hefur tekið að dæla á flugvélar á Egilsstaðaflugvelli en í Keflavík. Lítil afköst dælukerfisins hefur verið eitt helsta vandamál í að afgreiða þotur á Egilsstaðaflugvelli á undanförnum árum. Það getur tekið um 40 mínútur að dæla því eldsneytismagni sem þarf til áframhaldandi flugs. Það er ekki eini mismunurinn því að töluverður verðmunur er á þotueldsneyti eftir því hvar það er afgreitt því að flutningskostnaði er bætt við verð hvers lítra. Sem dæmi má nefna að í Keflavík kostar lítrinn af þotueldsneyti 32,78 kr. en á Egilsstöðum 44,35 kr. Olíufélögin hafa skipt með sér þjónustu við flugvelli landsins og hefur Olíufélagið Skeljungur um langt árabil annast eldsneytissölu á Egilsstaðaflugvelli og á þar alla aðstöðu til að geyma og afgreiða flugvélaeldsneyti. Til hafði staðið að endurnýja alla aðstöðu þegar nýr flugvöllur var tekinn í notkun. Hætt var við þær áætlanir þar sem þjónustan fór minnkandi. Framkvæmdir hafa eingöngu verið þær nauðsynlegustu aðgerðir sem snúa að mengunarvörnum. Þarna er kominn hnútur sem þarf að leysa. Því verri sem þjónustan er við afgreiðslu eldsneytis, því erfiðara er að koma á og auka millilandaflug og því minni er salan o.s.frv. Ljóst er að eldsneytisaðstaðan á Egilsstaðaflugvelli er ekki með þeim hætti sem æskilegast væri. Staðsetning geym\-anna er óheppileg miðað við núverandi flugvélastæði og hún uppfyllir ekki ýtrustu flugöryggiskröfur varðandi fjarlægð frá flugbraut og jafnframt er æskilegt að hægt sé að geyma meira magn eldsneytis á staðnum því að óviðunandi er að varaflugvöllur fyrir Keflavík sé vanbúinn eldsneyti. Herra forseti. Ég beini því svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. samgrh. um eldsneytisafgreiðslu á Egilsstaðaflugvelli: ,,Hver eru viðbrögð ráðherra við óskum flugfélagsins Jökuls um að birgðastöð fyrir eldsneyti verði skilgreind sem búnaður á varaflugvellinum og að í framhaldi af því verði ráðist í hönnun og byggingu á aðstöðu til geymslu á a.m.k. 100.000 lítrum af JET A-1 þotueldsneyti og 20.000 lítrum af bensíni (LL100)?``

Herra forseti. Hér er borin upp fyrirspurn sem hv. fyrirspyrjandi hefur gert grein fyrir en áður en fyrirspurninni er svarað beint er rétt að gera í nokkru máli grein fyrir aðstæðum á Egilsstaðaflugveli varðandi eldsneytisafgreiðslu þó að hv. fyrirspyrjandi hafi farið að nokkru yfir það. Olíufélagið Skeljungur hf. hefur um langt árabil annast eldsneytissölu á Egilsstaðaflugvelli og á þar alla aðstöðu til að geyma og afgreiða flugvélaeldsneyti. Fyrirtækið hafði gert áætlun um að koma upp nýrri aðstöðu á flugvellinum þegar ný flugbraut var byggð í upphafi 10. áratugarins. Hins vegar hætti félagið við þessi áform vegna dvínandi sölu á flugvélaeldsneyti sem ekki var talin réttlæta fjárfestingu í nýrri aðstöðu. Á síðasta ári voru gerðar nokkrar endurbætur á eldsneytisaðstöðunni á flugvellinum til að koma til móts við athugasemdir yfirvalda vegna mengunarhættu. Eins og málum er nú háttað er rými fyrir 56 þúsund lítra af þotueldsneyti í geymum Skeljungs hf. á Egilsstaðaflugvelli. Eldsneytið er nú flutt landleiðina frá Akureyri til Egilsstaða. Að meðaltali hafa tæplega 100 þúsund lítrar af þessu eldsneyti verið seldir af flugvellinum á ári miðað við sl. fimm ár. Mest hefur salan orðið um 164 þúsund lítrar á ári á þessu tímabili. Algeng þörf þotu fyrir eldsneyti á Egilsstaðaflugvelli er talin vera á bilinu 10--20 þúsund lítrar. Lítil afköst dælukerfis hefur verið eitt helsta vandamálið við að afgreiða þotur á Egilsstaðaflugvelli. Það getur tekið um 40 mínútur að dæla því eldsneytismagni sem algengt er að þota þurfi til áframhaldandi flugs. Samkvæmt upplýsingum frá Skeljungi hf. liggur fyrir að þessi afköst verða tvöfölduð í þessum mánuði en búnaður til þessara endurbóta mun vera kominn til landsins. Hér er um að ræða verulegar endurbætur á þjónustunni. Hvað varðar þá spurningu hvort ráðuneytið muni beita sér fyrir frekari eða öðrum úrbótum á flugvellinum, þá er því til að svara að ekki er gert ráð fyrir því í flugmálaáætlun. Ef um væri að ræða framkvæmdir sem þyrfti að leggja í er um að ræða kostnað upp á tugi millj. kr. og er því ljóst að ekki eru fjármunir í áætlunum til þessara eða þvílíkra framkvæmda og því ekki fyrirliggjandi að af því geti orðið á næstunni, í það minnsta ekki á þessu ári og ekki nema breytingar verði gerðar á flugmálaáætlun í þá átt að uppfylla þær óskir sem þarna er um að ræða. Hins vegar er á það að líta, vegna þess að í þessu sambandi er rætt um að hefja millilandaflug frá Egilsstaðaflugvelli, að auðvitað er mikilvægt að líta á fleiri hliðar þess máls en eingöngu eldsneytisafgreiðslu og ég geri ekki ráð fyrir að það mundi koma í veg fyrir áform ef af þeim yrði og þyrfti að sjálfsögðu að bregðast við því ef áætlanir liggja fyrir um slíka starfsemi.

Herra forseti. Hér er um afar mikilvægt mál að ræða fyrir Egilsstaðaflugvöll að hægt sé að afgreiða þar bensín með eðlilegum hætti. Það er metnaðarmál að Egilsstaðaflugvöllur geti orðið millilandaflugvöllur og þá má þetta mál ekki verða til þess að fæla frá þann áhuga og metnað. Mér sýnist vera þörf á, herra forseti, að taka þessa samninga upp við olíufélögin og athuga hvort ekki megi ná eðlilegum samningum með þeim hætti að þarna sé afgreitt bensín, ekki aðeins í neyðartilvikum heldur með reglubundnum hætti fyrir þotuflug. Og ég vil benda á verðið sem hv. þm. Þuríður Backman minntist á, hinn mikla verðmun. Þetta er ekki aðeins gífurlegur verðmunur á Egilsstöðum. Þetta er líka á Akureyri og Hornafirði. Þetta er hrein misbeiting á þeim rétti sem þessi oíufélög hafa í sölu á bensíni til flugvéla á öllu landinu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin. Það var ánægjulegt að heyra að dælurnar eru komnar til landsins og að þær muni anna helmingi meira en þær gera í dag. En ég gat ekki heyrt í máli hans hvort hann hefði áhuga á að koma að endurbyggingu tankanna með því að setja þá framkvæmd inn á flugmálaáætlun eins fljótt og mögulegt væri. Ég vil nefna aftur þann mismun sem er á bensínverðinu. Það er nógu erfitt fyrir heimamenn að standa að og koma á áætlunarflugi, millilandaflugi, ferjuflugi eða hverju sem er til að auka umsvifin á heimavelli okkar, hvort sem þeir staðir heita Egilsstaðir, Akureyri eða annað, þó ekki komi til viðbótar mismunur á þotueldsneytinu sem er náttúrlega óþolandi fyrir alla aðila sem vilja standa í slíkum rekstri. Ég hvet því ráðherra til þess að taka aftur upp samninga við olíufélögin og fá með einhverjum hætti jöfnunarverð á bensínið. Það er alveg rétt að því meiri notkun sem er á vellinum, því auðveldara eða því viljugra er olíufélagið til að auka þjónustuna og lækka verðið. En það má líka horfa á uppskipunina á þotueldsneytinu. Verið er að keyra eldsneytið yfir hálft landið og flutningskostnaður og virðisaukaskattur bætist við eldsneytisverðið á flugvöllum utan höfuðborgarsvæðis og Keflavíkur. Ég vil líka benda á að með Schengen-samningnum verður flugvöllum úti á landi gert mun erfiðara að standa í millilandaflugi en hingað til.

Herra forseti. Vegna spurningar hv. þm. og fyrirspyrjanda, Þuríðar Backman, vil ég taka fram að ekki gert ráð fyrir framkvæmdum við olíuafgreiðslubúnað í flugmálaáætlun og ég verð að viðurkenna að mér finnst ekki alveg sjálfgefið að ríkissjóður eigi að greiða þann kostnað. Þarna er um að ræða búnað til að selja mikilvægar rekstrarvörur til flugfélaga og ég teldi langeðlilegast að olíufélögin sæju um kostnaðinn við sölu á flugvélabensíni eins og á öðru bensíni og olíum. Mér finnst því ekki augljóst að sá kostnaður eigi að koma úr ríkissjóði. Ég held að það hljóti að vera nokkur hvati fyrir olíufélögin að sinna viðskiptum og koma upp aðstöðu til að selja olíu og bensín svo ekki þurfi að setja einhverjar sérstakar kröfur um þann búnað sem þarf að nota og það hljóti að vera flugfélögin sem nái samningum og viðskiptum við slík félög. Hvað varðar mun á eldsneytisverði þá þekki ég það ekki og þori ekki að fullyrða um í hverju sá munur liggur en treysti því að olíufélögin leiti hagkvæmustu leiða til dreifingar á bensíni og olíu. Um það er hins vegar deilt, við þekkjum það. En á það ber að líta að það hljóta að vera olíufélögin sem eiga að reka á eftir því og sjá til þess að ná sem bestum samningum um eins lágt bensínverð og kostur er í hverju tilviki. Ég held því að það verði mjög erfitt fyrir samgrh., hver sem hann er á hverjum tíma, að hafa sérstaka milligöngu um verðlagningu á slíkum rekstrarvörum.