Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ætli það sé ekki vel við hæfi að nýr þingmaður hefji upp raust sína í fyrsta sinn í þessum sal í umræðum um sjávarútvegsmál miðað við fyrirferð þeirrar atvinnugreinar í sögu þessa unga lýðveldis. Ég vona þó að hv. þingmenn fyrirgefi að ég mun ekki tala klukkutímum saman í fyrstu atrennu. Það verða að teljast grafalvarleg tíðindi þegar Hæstiréttur landsins úrskurðar að lög um jafnmikilvægan hlut og stjórn sóknar í okkar helstu auðlind stangist á við jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Það er því eðlilegt að þingið hafi brugðist skjótt við þessum dómi. Á hinn bóginn vil ég draga í efa að sú lausn sem hér stefnir í sé fullnægjandi. Að baki þessari umræðu er í sjálfu sér afar einfalt mál. Það er hvort stjórnvöld á hverjum tíma eigi að hafa rétt til þess að gefa lögbundnar sameignir þjóðarinnar og hennar helstu auðlindir fáeinum einstaklingum sem voru á réttum stað á réttum tíma. Það má auðvitað færa fyrir því rök að í krafti meiri hluta á Alþingi hafi þjóðin með lýðræðislegum hætti fengið stjórnvöldum þetta vald en þá er líka mikilvægt að hún geri sér grein fyrir afleiðingum gerða meiri hlutans. Og hlutverk þeirra sem eru á öndverðri skoðun við hann er að benda á það sem betur mætti fara. Þetta er og hlutverk dómstóla og hefur það nú gerst að Hæstiréttur Íslands hefur dæmt að ákvæði laga um fiskveiðistjórn brjóti í bága við stjórnarskrá. Fyrstu viðbrögð framkvæmdarvaldsins voru því miður þau að gera lítið úr þessum úrskurði æðsta dómstóls Íslendinga og önnur viðbrögðin virðast vera þau að reyna með bellibrögðum að komast hjá því að framfylgja úrskurðinum. Lagatextanum sem slíkum skal breytt til að gerningurinn geti haldið áfram óbreyttur. Anda dómsins er hafnað. Áfram skal haldið að hygla fáum á kostnað margra. Í skjóli ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. er því fram haldið af kappi að ákveðnum mönnum hafi endurgjaldslaust verið fengin auðlind sem í orði kveðnu er sameign íslensku þjóðarinnar til eigin nota. Þeir ráðstafa henni svo að vild og framleigja nytjaréttinn til annarra sem greiða hinum heppnu lénsherrum kvótans fyrir hann miklar fjárhæðir. Úthlutun ókeypis aflaheimilda er í raun niðurgreiðslur til einnar atvinnugreinar á kostnað annarrar. Þar er haldið áfram á þeirri braut að gera sjávarútvegi hærra undir höfði en öðrum atvinnugreinum á Íslandi. Það er ekki eins og þetta sé í fyrsta skipti sem það er gert. Strax upp úr seinna stríði tókst okkur að eyða gjaldeyrisforða sem nam um helmingi þjóðarframleiðslunnar í fjárfestingu í sjávarútvegi og það á tveimur árum. Á sjötta áratugnum var sérstök gengisskráning fyrir sjávarútveginn þar sem hann átti kost á ódýrari gjaldeyri en aðrar atvinnugreinar. Svokallað fjárhagsráð sá um að ekki væru veitt lán til fjárfestinga í öðrum atvinnugreinum en í sjávarútvegi. Á áttunda áratugnum í olíukreppunni svokölluðu var olía til sjávarútvegs niðurgreidd. Gengisfellingar til að rétta hag sjávarútvegsins voru nánast daglegt brauð. Hið íslenska ríkisvald hefur litið á það sem heilaga skyldu sína að hafa full afskipti af íslensku atvinnulífi. Hefur það í því skyni beitt fjármálastofnunum sínum, ríkisbönkum og sjóðakerfi og lánað myndarlega til vonlausra fyrirtækja. Þannig hafa þeir sem einhvern dug hafa haft verið skattlagðir sérstaklega svo skussarnir gætu haldið áfram taprekstri, oft í nafni byggðastefnu. Stjórnmálamönnum hættir til að líta á þjóðir eins og fyrirtæki í samkeppni við aðrar þjóðir á einhvers konar alheimsmarkaði. Í stórum dráttum hafa þeir þar rangt fyrir sér. Eina raunverulega samkeppnin á markaði er á milli einstakra fyrirtækja og þegar ríkisvaldið velur að styðja eina atvinnugrein umfram aðrar og þar með ákveðin fyrirtæki umfram önnur, þá er það að koma í veg fyrir hagkvæmustu dreifingu fjármagns í þjóðfélaginu og sóa fjármunum sem annars hefðu án nokkurs minnsta efa nýst betur annars staðar. Í raun standa hægri menn á Íslandi nú eins og alltaf fyrir þá meginstefnu að hygla vinum sínum og skjólstæðingum á kostnað viðskiptafrelsis, hagkvæmni og hagsmuna þorra Íslendinga. Það er von mín, herra forseti, að einhvern tíma takist okkur að opna augu þeirra landsmanna sem í blindni ljá hægri mönnum atkvæði sitt í þeirri trú að þar sé að finna málsvara frelsisins, fyrir þessari staðreynd. Ég hef ekki í hyggju um að tjá mig í smáatriðum um þær brtt. á lögum um stjórn fiskveiða sem liggja fyrir í dag. Þær eru fyrst og fremst til að slá ryki í augu fólks, til að tefja málið fram yfir kosningar í vor. Mesta athygli fjölmiðla undanfarna daga hafa vakið ákvæði sem snerta útgerðir smábáta. Þar sýnist sitt hverjum og svo virðist sem tekist hafi að drekkja umræðunni í umfjöllun um einstakar útfærslur og þar með týndist skógurinn í trjánum. Sagt hefur verið um Íslendinga að þeir hafi gaman af að karpa um lögfræðileg álitamál en vilji týna sér í því og missa sjónar á aðalatriðinu. Þetta sýnist mér því miður muni verða helsta hættan í þessari umræðu þar sem dansað er á barmi hins siðferðilega vafasama og óhagkvæma og augunum er lokað fyrir því að við búum í dag í flestum atvinnugreinum við markaðsbúskap þar sem framboð og eftirspurn ræður verði á aðföngum sem fullunninni vöru. Þegar aðföng einnar atvinnugreinar, verðmæti upp á hundruð milljóna, eru gefin fáeinum einstaklingum er ríkisvaldið að skekkja allan aðbúnað atvinnulífsins í landinu og bjóða heim spillingu og rentusækni eins og verst þekkist í þeim löndum sem við viljum síður bera okkur saman við. Brýnt er að þeir sem aðgang hafa að helstu auðlind Íslendinga kaupi þann aðgang af eigendunum, þjóðinni sjálfri. Skelfilegast þykir mér þó að sjá í þessum brtt. gert ráð fyrir svokölluðum byggðakvóta. Það er auðvelt að sjá fyrir sér kjördæmapotið og spillinguna sem gæti viðgengist í tengslum við hann. Hann einn ætti að nægja til þess að allar viðvörunarbjöllur ættu að fara af stað gagnvart þessum brtt. En þarna sjá eflaust ýmsir sér leik á borði þar sem sé tækifærið til að útdeila jólagjöfum í skiptum fyrir stuðning á þing. Herra forseti. Þjóðin bíður. Þjóðin bíður eftir réttlæti í þessu máli. Þjóðin bíður eftir því að geðþóttaákvörðunum og rentusókn linni. Þjóðin bíður eftir því að allir sitji við sama borð þegar kemur að sókn í sameiginlega auðlind hennar, að sumir geti ekki fengið ókeypis það sem aðrir þurfa að greiða fyrir fullu verði. Ef sömu menn halda um stjórnartaumana eftir kosningarnar í vor gæti hún þurft að bíða lengi enn.

Herra forseti. Vegna ákalls hæstv. forsrh. um tillögur frá stjórnarandstöðunni um breytingar á lögum nr. 38/1990 vil ég segja þetta: Ég hef flutt tillögur bæði í ræðu og í þingsályktunarformi, auk frumvarpa til laga um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Eina tillagan sem komið hefur verið til móts við í þeim efnum er um rannsókn á áhrifum dragnótar og trolls á lífríki hafsins í Faxaflóa. En þegar sú tillaga hafði verið samþykkt og fengið fjárveitingu varð ekkert úr framkvæmdum. Slík vinnubrögð eru ekki til þess fallin að menn leggi sig í framkróka með tillöguflutning sem síðan er bara stungið undir stól. Herra forseti. Þær tillögur sem fyrir liggja í þessu frv. eru flóknar, illskiljanlegar og ég sé ekki að með þeim hafi verið brugðist við dómi Hæstaréttar í máli Valdimars Jóhannessonar gegn ríkinu. Þess vegna finnst mér, herra forseti, það hörmulega sem var að gerast í tengslum við lög nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða vera að hugtakið frjáls maður er ekki lengur til. Skyldu hv. alþm. gera sér grein fyrir því hvað frjáls maður er? Það er kannski ekki svo að fólk geri sér almennt grein fyrir því hvað frjáls maður er. Jú, það er sá sem er frjáls gerða sinna. Frjáls maður er sá sem á kosta völ. Það þýðir að það sem hann gerir á að vera í sátt við samvisku hans og siðferðisvitund á hverjum tíma þegar hann tekur ákvörðun. Maður sem verður að vinna eftir kostum sem framkvæmd íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins býður upp á er ekki lengur frjáls. Maður sem verður að henda veiddum afla í sjóinn aftur vegna kerfisins sem hann býr við er ekki lengur frjáls. Maður sem býr við þann kost að hann verður að leigja til sín þorskkvóta á 90 kr. kg er ekki frjáls því að hann verður að henda öllum afla í sjó aftur sem ekki skilar arði þó svo að bannað sé að henda veiddum afla fyrir borð. Sá sem býr við þessi skilyrði er ekki frjáls. Sá sem verður að reikna 90 kr. í kostnað við veiðar á hverju þorskkílói skilar ekki tekjum til ríkisins. Hann skilar tekjum til sægreifans hver svo sem hann er. Maður sem hefur gert það sem stríðir gegn samvisku hans, eins og hér er lýst, er ekki frjáls. Í þessum viðjum eru fjölmargir og allt of margir og nærri allir íslenskir sjómenn í dag. Vegna hvers? Vegna framkvæmdar fiskveiðistjórnarkerfisins, vegna framkvæmdar. Ekki vegna kerfisins heldur vegna framkvæmdarinnar. Ég vil meina að í engu máli sem fyrir þinginu hefur legið sé meiri þörf á vönduðum vinnubrögðum og varfærni. En menn hafa ekki gefið sér þann tíma sem til þarf til að gera það sem best. Fyrir liggur að enn verður að gera breytingar miðað við það búsetuástand sem er í landinu. Það verður að haga málum öðruvísi. Ég ætla í mínu máli, herra forseti, að reyna að fara nokkrum orðum um það sem mér finnst að blasi við að þurfi að lagfæra. En ég geri mér að sjálfsögðu ljóst að lítil von er til annars en að það taki nokkuð langan tíma. Herra forseti. Enn einu sinni á að grípa til einhvers konar pottagaldurs í íslenska stjórnkerfinu. Menn muna sennilega nokkuð vel pottagaldurinn í heilbrigðiskerfinu svo maður nefni dæmi. Það ber að hafa áhyggjur af því hvernig úthlutunin úr pottunum á að fara fram. Það ber að hafa áhyggjur af því hverjir úthluta og það ber að hafa áhyggjur af því hverjum er ætlað meira en öðrum, hvernig eigi að mismuna í kerfinu, því að þessir pottar hljóða upp á einhvers konar mismunun, alveg sama hvernig við reynum að nálgast þá. Það viðgengst eins og fram hefur komið og menn vita að til er kvótamarkaður þar sem leiguliðarnir greiða um það bil 90 kr. fyrir hvert kíló af þorski í þeim tilvikum sem menn leigja til sín heimild. Ef menn leigja til sín heimild á þessu verði má reikna með að a.m.k. jafnmörgum þorskum sé hent dauðum í sjóinn aftur og hinir sem eru hirtir til að skila inn á markað. Ef menn vilja skoða hversu miklu er hent þá má athuga hversu mikið magn fer í gegnum Kvótaþing og áætla brottkast út frá því. Óhætt er að gera það nákvæmlega út frá þeirri reglu sem ég var að lýsa að það fer a.m.k. annar hver fiskur í sjóinn dauður af því að það er sá verðmismunur á milli flokka að það er 8 kg fiskur og þyngri sem getur skilað veiðimanninum einhverjum tekjum ef hann þarf að leigja til sín afla á 90 kr. Það er nákvæmlega svona sem þessir hlutir eru. Veiðimaður sem leigir til sín afla á 90 kr. má reikna þann kostnað við útgerð hjá sér og ríkið fær ekki krónu í skatt af þessum veidda afla --- nema frá hverjum? Frá sægreifanum sem fær til sín leigutekjurnar. Ég held að nær væri að fara einhverja aðra leið en gert er ráð fyrir í því frv. sem við erum að ræða nú, fara einhverja aðra leið með þau 6.000 tonn sem á að setja í pottagaldra. Ástæða er til að velta því fyrir sér hvort ekki væri réttara að fara á einhvern annan hátt með þetta magn. Ég vil velta upp þeirri hugmynd að sú viðbótaraukning sem er áætlað að bæta við í heildarheimildum verði öll ásamt þessum 6.000 tonnum send inn og í gegnum kvótamarkaðinn þannig að í stað þess að fjármunir renni til svonefndra sægreifa renni þeir fjármunir sem koma af leigugjaldi til stoðgreina sjávarútvegsins eða í ríkissjóð til eflingar sjómannamenntun og fiskvinnslumenntun. Með þessu væri örugglega hægt að ná miklu betri sáttaleið og á tiltölulega skömmum tíma en hér er farin með þeim pottagaldratillögum sem liggja fyrir frá hæstv. ríkisstjórn. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er búið að rukka eftir tillögum frá stjórnarandstöðunni af hálfu stjórnarliða í þessari umræðu og sagt er um leið að við gagnrýnum aðeins en leggjum ekkert til. Kannski er rétt að velta þessu aðeins fyrir sér. Herra forseti. Ég tek ekki stórt upp í mig þegar ég segi: Þessi orð sem hafa verið sögð hér af hálfu stjórnarliða eru slík haugalygi að engu tali tekur. Heildartillögur liggja fyrir um breytingu á úthlutunarkerfinu í heild sinni og einnig í einstökum tilvikum. Ekki er áhugi á skoðun á þeim tillögum. Það er ástæða til þess, herra forseti, þar sem ég sé formann hv. sjútvn. sitja brosandi út að eyrum, að ræða við hæstv. utanrrh., sem er aðalhöfundur og kannski hluthafi í því kerfi sem við erum að ræða um, og minna á að hv. formaður sjútvn. flutti tillögu um að aflaheimildir skyldu renna til sjómanna í hlutfalli við starfsaldur á sjó. Hvar sér þess stað í þeim tillögum sem liggja nú fyrir að þær hafi verið skoðaðar? Hvergi. Það er ekki stafkrókur um það. Ég minni á þær tillögur sem ég hef flutt sem lúta að því að þeim sem hafa lent í verðhruni og aflaleysi við veiðar ákveðinna tegunda verði úthlutaðar aflaheimildir tímabundið og yrði aðeins bundið við þá menn og báta sem þeir hafa haft undir höndum. Á þetta er ekki hlustað. Það er verið að rukka eftir tillögum, hæstv. utanrrh. Þess vegna er ég að fara yfir þessi mál. Þó svo að þeir sem bera upp sakir á stjórnarandstöðuna séu ekki viðstaddir. Ég minni á tillögur mínar, hv. formaður sjútvn., það er ágætt að taka aðeins til máls um það. Ég minni á tillögu mína um verðmætakvóta á hvern bát og ég minni á tillögu um afla á stærðartonn báta skipt eftir stærðarflokkum. Þessa og aðrar tillögur get ég tínt til í langan tíma ef menn vilja. En ég veit að staðreyndin er sú að ekkert verður gert með þær frekar en, herra forseti, að litið verði á þær umsagnir sem hafa komið frá ýmsum aðilum í þjóðfélaginu sem voru beðnir um að gefa umsögn um það frumvarp sem við erum að ræða, það var ekki litið á umsagnirnar. Þess vegna liggja ekki fyrir tillögur varðandi þessi mál nákvæmlega í útfærslu frá stjórnarandstöðunni frekar en ég hef gert grein fyrir nú. Hvaða atriði eru það sem ég hef vikið að þegar ég hef verið að ræða um fiskveiðistjórnina? Hvað er það sem bæði ég og aðrir höfum verið að reyna að ná fram? Hvað er það sem hefur ekki verið hlustað á, alveg sama í hvaða formi það hefur verið sett fram? Við höfum verið að ræða um að nýting verði skynsamlegri á fiskstofnum í fiskveiðilögsögunni og á aðlægum miðum. Þetta er númer eitt. Við höfum verið að ræða um að tryggð verði búseta í landinu á þann hátt að afli skipa okkar verði unninn í landi og gert eins mikið úr þeim verðmætum og auðlindin getur gefið af sér. Þar með höfum við verið að ræða um að allur afli, dreginn um borð í skip, skuli koma að landi. Hér hafa meira að segja talsmenn stjórnarliða viðurkennt að ekki sé hent fyrir milljónir, ekki fyrir tugi milljóna, ekki fyrir hundruð milljóna heldur fyrir milljarða. Hent er í sjóinn verðmætum sem hafa verið dregin um borð í skipin, það er hent verðmætum sem nema milljörðum. Samt erum við með viðurkennt kerfi. Það er sem sagt framkvæmdin á kerfinu sem er eitthvað að. Það er þar sem við þurfum að laga. Við höfum sagt að allan afla sem kemur úr sjó eigi að nýta. Það sem ég á við er slóg, ég á við hausa og ég á við hryggi. Ég hef sagt að meðalafli eigi ekki að skerða fiskveiðiheimildir skipa en samt sem áður á heimild um meðafla ekki að leiða til misnotkunar. Ég tel að kerfið sem lýtur að stjórn fiskveiða eigi ekki að leiða til kjaraskerðingar sjómanna á þann hátt sem það hefur gert með því leyfilega kvótabraski sem er innan kerfisins. Það er leyft. Ég tel að kerfið eigi að leiða til aukins frelsis við fiskveiðar þannig að sjómenn og útgerðarmenn geti nýtt veiðigleðina sem hefur ávallt verið aðall íslenskra sjómanna. Herra forseti. Af því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er kominn í salinn er ástæða til að velta því upp enn og aftur hvort hv. alþm. geri sér grein fyrir því hvað er frjáls maður. Frjáls maður er sá sem er frjáls gerða sinna. Frjáls maður er sá sem á kosta völ. Það eru ekki frjálsir menn sem þurfa að lúta því fiskveiðikerfi sem íslenskir sjómenn verða að vinna eftir. Það eru ekki frjálsir menn og ég hef rakið á hvern hátt þeir eru ekki frjálsir. Það eru ekki lengur til frjálsir menn við fiskveiðar á Íslandi vegna þeirra aðgerða sem Alþingi Íslendinga hefur leitt yfir íslenska sjómenn. Ég hef lagt fram tillögur þess eðlis að stjórn fiskveiða eigi að leiða til bættrar umgengni við auðlindina. Til dæmis að ekki séu skilin eftir veiðarfæri í sjó þannig að þau haldi eilíflega áfram að veiða, drepa fisk til óþurftar. Þetta hefur lagast og það er rétt. Þetta hefur lagast á undanförnum árum. Menn láta net liggja skemmri tíma í sjó en þó er það svo að það kemur ekki lengur dauðblóðgaður fiskur að landi, aldrei, vegna þess að verðið er svo lítið fyrir dauðblóðgaðan fisk að honum er hent í sjóinn aftur. Þetta er það sem menn þurfa að taka á. Þetta þurfa menn að laga. Hvað halda menn að það séu mörg net á sjó í Faxaflóa í dag í vestanbriminu sem verða ekki dregin? Hvað halda menn að margir fiskar komi úr þeim netum frá deginum í dag eða frá því í nótt? Þegar verður vitjað um net mun ekki koma einn einasti fiskur nema lifandi blóðgaður í land. Vegna hvers? Vegna þess kerfis sem við látum sjómenn búa við. Herra forseti. Það kerfi sem við erum að fjalla um krefst brottkasts fisks eins og ég hef verið að lýsa. Ég minnist þess að hafa rætt við einn af aðaltalsmönnum fiskveiðistjórnarkerfisins. Hann telur að það geti verið um að ræða 5--10% brottkast af öllum heildarafla aftur í sjóinn og það dauðum fiski. Það er um að ræða milljarða verðmæti sem er hent í sjóinn. Þetta er kerfið sem við erum að verja. Þetta er kerfið sem við erum að reyna að bæta með þeim plástrum sem við erum nú að fjalla um. En halda menn að pottagaldrarnir bæti þetta ástand? Nei, þeir bæta ekki þetta ástand. Það getur verið og verður svo að í einstökum tilvikum muni þeir létta róðurinn fyrir ákveðna aðila. En hvernig á að deila út? Hverjir eiga að deila út? Eftir hvaða reglum? Það liggur fyrir í sumum tilvikum en varðandi 1.500 tonna byggðakvótann, sem á að verða til jöfnunar, liggur ekki fyrir hverjir eiga að deila út eða hvernig á að deila út. Það liggur ekki fyrir. Skipstjórar eru ekki virtir viðlits varðandi þessi frumvörp. Ekki talað við þá eitt einasta orð um það hver sé vilji sjómannanna, til þess að bæta það kerfi sem þeir búa við. Ekkert. Ekki er einu sinni litið nema mjög takmarkað á þær umsagnir sem fyrir liggja í hv. sjútvn. Ég hef verið að ræða örlítið um ágalla kerfisins, örlítið. Þetta er brot af því sem ég veit um. Þessa galla þarf að sníða af. Það hefur verið nefnt eins og ég sagði áðan að Íslendingar búi við besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi. Ég ætla ekki að fara í deilur um það en framkvæmdina á stjórninni er ég að gagnrýna. Ég er að gagnrýna framkvæmdina á stjórninni. Hún er ekki sú besta í heimi. Ég fullyrði það. Það vantar mikið á. Það virðist gleymast sem miður fer. Á starfstíma kerfisins sem er ættað frá sjávarútvegsráðherratíð hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar og hefur verið haldið við af Kristjáni Ragnarssyni og hæstv. sjútvrh. Þorsteini Pálssyni, hefur margt komið í ljós. Það hafa komið fram kostir. Það hafa komið fram áberandi gallar. Ég hef verið að ræða gallana. Það er kannski ástæða til þess að nefna niðurstöður að einhverju leyti. Einn af þessum stóru göllum er t.d. að grálúðustofninn, einhver verðmætasti stofn sem við eigum við Ísland, er upp veiddur, nánast upp veiddur. Það mun taka, herra forseti, a.m.k. 15 ár að byggja þann stofn upp aftur. Það mun ekki taka skemmri tíma en til ársins 2014 að byggja þann stofn upp aftur þangað til hann verður kominn í sæmilega stöðu. Það verður að sjálfsögðu að gera í samráði við þá aðra aðila sem veiða úr stofninum ef hann á að verða sambærilegur við það sem hann var þegar ástandið var best. Það mun taka 10--15 ár, 10 ár a.m.k., að byggja upp ufsastofninn. Í ufsastofninn var sótt á fullri ferð meðan verið var að hlífa þorskinum. Úr ufsastofninum hefur verið sífellt minnkandi afli. Þetta er niðurstaðan. Hvernig er ástandið í lúðunni? Smálúða sem var verulegur hluti af afla veiðimanna, t.d. við Faxaflóa, sést ekki lengur í afla. Af hverju? Vegna þess að leyfðar hafa verið veiðiaðferðir sem eyða stofninum. Ég skora á menn sem treysta sér til þess að hrekja þessa umsögn mína að koma hér og hrekja hana. Það er kannski rétt að rifja upp ástandið í karfastofninum. Hvernig er farið að við þær veiðar? Það er sótt í karfann á gottímanum og togararnir eru bókstaflega löðrandi í seiðum. Akkúrat á gottímanum þegar verið er að sækja í þennan fiskstofn, þá eru togararnir löðrandi í seiðum aftur úr og fram úr, fljótandi út um allan sjó. Við þessu er ekkert gert. Það er bara haldið áfram að sækja. Hvað er gert á eðlunartíma þessa fisks? Þá er sótt í stofninn af fullum afköstum með flottrollum og afleiðingin er sú að karfastofninn er sífellt að minnka og áhyggjur skipstjórar í flotanum hafa miklar áhyggjur af því hvernig ástandið er. Hvað er gert við því? Ekkert. Nákvæmlega ekki neitt. Það er kannski rétt í lokin að rifja upp hvernig ástandið er á ýsustofninum. Sífellt minnkar sá afli sem kemur í land af ýsu. Það hefur ekki náðst að veiða úthlutaðar heimildir af ýsu. Ég held að rétt sé að rifja upp að menn greinir á um hvort margar tegundir af ýsu séu við Ísland. Vita menn að ýsan sem fæst núna inni í Hvalfirði er hnöttótt af fitu en stærðin er ekki nema eins og þrískær fiskur eins og kallað er. Það er níu ára gamall fiskur. Hann verður bara ekki stærri. En menn ætla að fara að vernda þennan fisk. Hvað með ýsuna við Stafnesið? Það er allt önnur tegund en fæst inni í Hvalfirði. Hvað með ýsuna við Eyrarbakka? Það segja sjómenn að sé allt önnur tegund. Alla vega er mikill stærðarmunur á þessum fiski miðað við aldur eftir því á hvaða svæðum hann er veiddur. Jafnvel getur Eyrarbakkaýsan verið grindhoruð þó hún sé allt að helmingi stærri en ýsan sem fæst inni í Hvalfirði. Þetta fer auðvitað eftir árstíma og ástandi. Það hlýtur að vera alvarlegur ágalli á veiðistjórnarkerfi sem hefur leitt þetta af sér sem ég hef verið að rekja og ég skora á hv. þm. sem sitja í sjútvn. að koma og hrekja það sem ég hef verið að rekja varðandi grálúðustofninn, varðandi ufsann, varðandi blálönguna, varðandi ýsuna, varðandi smálúðuna og varðandi karfann. Ég skora á hv. þm. í sjútvn. að gera grein fyrir því til hvaða aðgerða hefur verið gripið til verndunar þessara stofna. Herra forseti. Það mætti segja mér að enginn yrði til að svara þeim spurningum sem ég hef sett fram sérstaklega varðandi þá ágalla sem ég hef rakið hér. Það sem er að gerast í dag, eins og ég rakti áðan, er að ef einhver talar þá hvorki heyra stjórnvöld né sjá. Það er enginn fiskur hirtur á netavertíð nema 8 kg og þaðan af þyngri eða stærri. Það má heita. Ég fór ásamt fleirum í ferð til Suðurnesja í hittiðfyrra og ég hef gert mér það erindi að fara í heimsókn í fiskverkanir víða um land. Það sést varla fiskur af annarri stærð í húsunum frá svonefndum vertíðarbátum en 8 kg og stærri. Það er svolítið annað mál þegar við ræðum um krókabátana. Þeir koma almennt með þann afla að landi sem þeir draga upp. Það er vegna þess kerfis sem þeir búa við. En bara rétt til þess, herra forseti, að fara yfir hvernig er með þennan veiðiskap þegar menn halda því fram að ekki komi annar fiskur í netin en 8 kg og stærri, þá er ég hér með mér til að sýna virðulegum forseta að hér er um að ræða 9,5 tommu möskva. Það er verið með allt upp í 12 tommu möskva á þorskveiðum í Faxaflóa. Það er verið með net sem eru felld að 60% þannig að möskvinn er aðeins opinn um 40%. Og halda menn svo að það komi bara 8 kg fiskur og stærri í þessi net. Það koma nefnilega allar gerðir af fiski í þessi net. Ég þekki þetta, virðulegur forseti. Ég hef stundað þorskveiðar. Ég gerði það fyrir 25 árum síðan og ég veit um hvað þetta mál snýst. Ég hef stundað veiðar með 10,5 tommu grásleppunet og í þau kemur þorskur sem er ekki stærri en eitt fet. Hann flækist þar í ekkert síður en í þorskanetin. Hvað verður um þann smáfisk undir 8 kg sem kemur í net sem er 10,5 tommur? Honum er öllum hent í sjóinn aftur. Það er staðreynd að vegna fiskveiðistjórnarkerfisins sem býður upp á þetta leiguframsal þá neyðast sjómenn til að henda öllum verðminni fiski sem hér er um rætt dauðum og lifandi í sjóinn. Það er þess vegna, herra forseti, sem ég segi: Íslenskir sjómenn eru ekki lengur frjálsir menn. Þeir eiga nefnilega ekki val. Frjáls maður á val. Þessir menn neyðast til þess að henda í sjóinn öllum afla sem ekki skilar arði. Það er ágallinn á þessu fiskveiðikerfi. Það er ástæða til þess að nefna að á þeim tíma sem menn voru að skera niður þorskveiðikvótann þá átti sér mikil tæknibylting stað. Skipin hafa stækkað. Vélarafl hefur aukist margfalt í sumum tilvikum. Veiðarfæri eru margfalt stærri en á árunum t.d. milli 1960 og 1975. Mælabúnaður, fiskleitartæki eru ótrúlega nákvæm og ótrúlega fullkomin. Í dag er með þeim hægt að telja fiskana sem koma í veiðarfærin. Ég vil segja að stærð flottrollanna sem verið er að nota nú er óhugnanleg. Þau eru svo margfalt stærri en veiðarfærin voru áður og skipin eru orðin svo öflug að þau geta dregið tvö troll hraðar en síðutogararnir drógu smávasaklút á eftir sér hér á árunum. Svo telja menn sig hafa verið að byggja upp og auka fiskvernd. Ég get ekki séð það. Ég get ekki séð að menn hafi verið að auka fiskvernd með vísun til þess sem ég lýsti áðan varðandi karfann, varðandi lúðuna, varðandi blálönguna sem er horfin og varðandi ýsuna. Ég get haldið lengi áfram að telja því að af mörgu er að taka. Það er ástæða til þess sérstaklega vegna þeirra sem eru í þingsal að rifja upp hver áhrif afnáms línutvöföldunar eru. Hver eru þau áhrif? Það eru fjögur ár síðan Alþingi Íslendinga afnam þær reglur eða lög sem giltu um tvöföldun línuafla á ákveðnu tímabili sem var frá hausti og fram á vetrarvertíð. Án þess að rifja það sérstaklega upp að einstökum aðilum var færður í hendur veiðiréttur með þessari aðgerð sem nemur tugum og jafnvel hundruðum milljóna, einstökum aðilum, þá stefndu þessir sömu aðilar að því leynt og ljóst að ná sér í veiðiheimildir og afla sér veiðiheimilda vegna þess að þeir vissu að línutvöföldunin yrði aflögð. Hverjir voru það sem náðu sér í þessar heimildir? Það voru þeir sem gerðu út marga báta á línu og færðu síðan heimildirnar á milli skipa. Það voru þeir sem gerðu út útileguskip með beitningavélar, allt upp í fimm báta, sama útgerðin. Hvað gerðist svo? Í ljósi þeirrar reynslu sem þeir höfðu fengið voru aflaheimildirnar á þessum fimm bátum færðar yfir á tvo báta. Þetta heitir hagkvæmni. Það er rétt. En yfir hverja gengur þetta? Þetta gekk yfir litlu karlana. Þetta gekk yfir þá sem er verið að plástra kerfið fyrir núna. Þeir fengu á sínum tíma að nýta sér tvöföldunarréttinn. Það voru menn sem voru á 5 og upp í 10 tonna bátum og voru með hóp af fólki í landi við beitningu og fleira, sem ekki er orðið til í landinu. Við erum búin að eyða þeirri þekkingu á línubeitningu sem var til staðar og leggja af þau störf og ugglaust geta ýmsir sem fylgjast með þeim umræðum sem hér eiga sér stað verið hreyknir af því, ef þeir rifja upp hvernig þetta var gert. Allt hefur þetta verið gert í nafni hagræðingar. Ugglaust hefur náðst árangur. Ég neita því ekki að árangur hefur náðst. Það er minni tilkostnaður við fiskveiðar. Það er sennilega sem nemur allt að 10% minni tilkostnaður. En þetta hefur gengið yfir marga, margar fjölskyldur og marga einstaklinga. Margir hafa orðið að blæða og borga fyrir hagræðinguna. Munum við eftir fólkinu í fiskvinnslunni? Fiskvinnsla er meira en að taka fisk og hreinsa, raða í pakkningar eða flaka. Hluti af fiskvinnslunni er auðvitað beitningin sem ég var að ræða um áðan. Sömu trillukarlar og slegist er fyrir núna og menn eru að búa til pottagaldra fyrir stunduðu fiskveiðar á smábátum að sumrinu og voru sáttir og glaðir. Hvað gerðu þeir að vetrinum? Þeir unnu við beitningu. Að stórum hluta unnu þeir við beitningu. Það er búið nú. Þess vegna geta þeir ekki sætt sig við að skammta eigi þeim ákveðinn tíma til að sækja þann fisk sem þeir hafa með einhverjum ráðum komið sér upp réttindum til að ná í. Rétt er að rifja upp að þeir sem stunduðu fiskveiðar með línu, reru úr landi með beitta línu á hefðbundinn máta, hafa goldið fyrir það vegna aðgerðarinnar sem ég lýsti áðan og hafa miklu minna úr að spila. Fjölmargar smærri fiskvinnslur sem keypt hafa línufisk sitja uppi með að húsin eru vannýtt. Þær hafa færra fólk í vinnu, fá minna af fiski til vinnslu, eru sumar komnar á hausinn og aðrar standar tæpt. Þá er ég að tala um fiskvinnslu án útgerðar. Þetta er eitt dæmið um mistök í fiskveiðistjórnarkerfinu sem við búum við. Ég segi: Það er framkvæmd fiskveiðistjórnarkerfisins sem er stórgölluð. Ég tel að hægt sé að lagfæra þessi mistök. Ég hef flutt um það tillögur og minni á, herra forseti, að í upphafi máls míns fór ég yfir a.m.k. tíu liði í tillögum sem ég hef lagt fram ásamt með félögum mínum. Ég minni á tillögu hv. formanns sjútvn. sem vill að sjómenn njóti þess að hafa stundað sjómennsku í mörg ár, verið að veiða fisk fyrir útgerðarmennina sem hafa veiðiréttinn. Ég leyfi mér að minna á þessa tillögu og vildi gjarnan sjá hennar stað einhvers staðar. Ég hef mælt með þeirri tillögu. Ég minni á það. Ég held að möguleiki sé á að lagfæra. Þeir sem áður höfðu rétt til að nýta sér línutvöföldunina og stunduðu landróðra án beitningarvéla ættu að fá þann rétt aftur. Þetta er hægt að gera á 3--5 árum og það er sanngjarnt. Á sama tíma á auðvitað að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu algjörlega eins og við jafnaðarmenn höfum sagt. Aflinn sem barst á land fyrir nokkrum árum var mestallur dreginn á línu. Það var mjög góður fiskur. Hið sama má segja um fiskinn sem kemur á land í dag, það er góður fiskur. Það er af því að búið er að henda öllum dauðum fiski í sjóinn aftur. Það er af því að öllum smáfiski hefur aftur verið hent í sjóinn, hjá þeim sem eru kvótasettir. Það er út af verðmætunum eins og ég er margbúinn að koma inn á í máli mínu. Ég hef hlustað á sjómenn segja að þeir hefðu aldrei trúað því á sjálfan sig að þeir yrðu svo ófrjálsir menn að neyðast til að henda í sjóinn aftur, jafnvel línufiski, henda í sjóinn öllum smáfiski, öllum fiski undir 8 kg að stærð.

7 kíló.

Það breytir engu hvort þú talar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, um 7 kg fisk eða 8 kg fisk. Þetta snýst um það að fiskurinn sé í hæsta verðflokki. Þegar sjómaðurinn þarf að leigja til sín kílóið á 90 kr., verður hann að hafa a.m.k. 50--60 kr. í arð. Það getur hann gert með því að taka umræddan fisk, slægja hann um borð og skila honum slægðum í land. Þannig fær hann mest út úr þeim fiski sem hann aflar sér til lífsviðurværis. Það er mögulegt að skipta um kerfi. Það er möguleiki að fara út í verðmætaúthlutun þannig að hver bátur fyrir sig megi afla fyrir ákveðin verðmæti. Ef miðað er við verðmæti mun allur afli koma að landi. Ef miðað er við verðmæti á skip. Það getum við gert miðað við þorskígildisheimildir. Ef mönnum er gert að koma með allan afla á land þá kemur sjómaðurinn jafnt með 2 kílóa fiskinn og 8 kílóa fiskinn, sé miðað við verðmæti. Þetta er hægt. Ég beini þeim orðum, herra forseti, til sjútvn. að menn leggi einu sinni vinnu í að skoða þá möguleika sem felast í úthlutun verðmætakvóta miðað við þorskígildi á hvern einasta bát í landinu. Það mundi leiða til þess að allur afli kæmi í land. Það leiddi til þess að Hafró hefði möguleika á að meta hvað tekið er af fiskveiðistofnunum. 
             Það er hægt að útfæra þessa hugmynd alveg nákvæmlega. Bátur með 10 þorskígildistonn, við skulum bara miða við eitthvað einfalt, t.d. meðaltalsverðið 100 kr. á kg., má landa afla fyrir 1 millj., ef við gerum þetta í snarheitum í huganum. Þó að meðalverðið færi niður í 70 kr., vegna þess að svo mikið væri af smáafla og meðafla, þá hefði hann samt aflaheimild upp á 1 millj. Auðvitað yrðu að vera einhver takmörk á því hvað yrði dregið af svona meðafla. Eins og ég lýsti áðan, þegar ég dró fram bút af þorskaneti og sýndi hvernig hann liggur í sjónum miðað við fellingu, kemur alls konar smáfiskur í netin. Honum er í dag hent í sjóinn en kæmi í land ef miðað væri við verðmætaúthlutun. Ég vona að þessi stutta útskýring sé nægjanleg. Ég skal með glöðu geði útfæra hvar mörkin þyrftu að vera. Það væri einhvers staðar á bilinu 15--20% sem menn mættu koma með af meðafla, með aflanum sem þeim hefur verið úthlutað. Það er rétt að minna á að smáfisk vantar í vinnsluna. Það vantar alvarlega smáfisk í vinnsluna þar sem menn koma ekki með þennan smáfisk að landi, vegna verðsins. Ég undirstrika, herra forseti, vegna þess sem margsinnis hefur komið fram og m.a. í 1. umr. um þetta mál þegar hæstv. sjútvrh. sagði mér að þeir sjómenn sem ég bæri mest fyrir brjósti yrðu fyrir alvarlegustum áföllum varðandi þessi lög. Ég ber engan sérstakan útgerðarflokk fyrir brjósti. Ég tel að öll útgerðarmynstur eigi rétt á sér í íslenskum sjávarútvegi í dag. Það eina sem ég er verulega ósáttur við eru reglur um endurnýjun skipa. Ég vil að útgerðirnar fái að ráða hvers konar skip þær gera út til að koma með sem mest aflaverðmæti að landi. Ég vil að sjómenn eða útgerðarmenn sem eiga loðnuskip geti endurnýjað þannig að þeir komi sér upp skipum með kælitanka. Þá kæmu þeir að landi með bestu hugsanlegu vöru sem völ er í stað þess að gera út 30--50 ára gömul skip og koma með grútinn að landi eftir bræluferð í fjóra eða fimm daga. Ég vil, herra forseti, að allur afli fái viðurkenningu og vottun fyrir góða umgengni allt frá veiðum að veisluborði. Ég tel ástæðu til, herra forseti, að vitna til upphafsræðu minnar um þetta mál. Hvers vegna? Vegna þess að í henni kom fram að ég taldi að meiri tíma þyrfti til að ræða þetta mál. 18. desember var skoðun mín sú að a.m.k. sex vikur þyrfti til að málið gæti fengið eðlilega umfjöllun. Með tilvitnun í ræðu mína, með leyfi forseta, þá sagði ég: ,,Ég tel að við verðum að gefa okkur tíma til að afgreiða þetta mál. Það gengur ekki að mínu mati að afgreiða málið eins og það var lagt fyrir í þeim frumvörpum eins og þau lágu þá fyrir til afgreiðslu.`` Ég sagði þá að ef þinginu væri ætlað að klára þetta mál á einni viku, frá 5.--12. janúar, þá óttaðist ég að niðurstaðan gæti orðið slæm. Þess vegna bað ég um að málið fengi góða umfjöllun. Herra forseti. Að mínu mati hefur hv. sjútvn., jafnvel þó að hún sé öll af vilja gerð, ekki gefist sá tími sem til þarf. Staðreyndin er sú að ekkert liggur á. Þess vegna skil ég ekki þetta ráðslag hæstv. ríkisstjórnar. Þeirri málsmeðferð sem ég gæti sætt mig við eins og nú er komið er að málinu verði einfaldlega frestað og kallaðir til þeir sem hagsmuna eiga að gæta, þá á ég við sjómenn, skipstjórar og fulltrúa fiskvinnslu án útgerða. Þessa aðila á að kalla til og ræða við þá. Menn verða að gefa sér tíma til að hlusta á sjónarmið þeirra. Á þeim skamma tíma sem málið hefur verið til umfjöllunar hefur ekki verið tími til að ræða við þá. Ég tel að nægjanlegt sé, miðað við það sem fyrir liggur, að ljúka þessari afgreiðslu fyrir 20. febrúar. Það er nægur tími. Það má fresta málinu sem þessu nemur án nokkurs skaða. Það liggur ekkert á vegna þess að byggðapottinum á ekki að úthluta núna. Það á að úthluta byggðapottinum á næsta fiskveiðiári. Þess vegna liggur ekkert á með hann. Varðandi 3.400 tonnin liggur heldur ekkert á, þeim á að úhtluta til báta sem eru allt að 200 tonn að stærð, í þeim útgerðarflokki. Það liggur heldur ekkert á með 601 tonnið. Þar liggur ekkert á. Það liggur aðeins á vegna þess að menn þurfa að velja á milli kerfa. Það má fresta því sem þessu nemur til 20. febrúar. Málinu yrði öllu frestað í umræðu eins og stendur vegna þess að það er gífurleg ósátt um þetta mál í öllu þjóðfélaginu. Ég veit að það er ósátt innan stjórnarliða í sjútvn. Það er ekki samkomulag. Þar ríkir einhvers konar neyðarástand. Ég hygg að best væri ef við gætum haft samráð við sjómenn og útgerðarmenn varðandi það sem við erum að ræða í dag, að allir smábátar undir 6 tonnum lendi í sama veiðistjórnarkerfinu. Þrátt fyrir það tel ég að miðað við núverandi framkvæmd séu menn ekki lengur frjálsir. Ég held að þessir aðilar eigi að vera í sama veiðikerfi, þ.e. krókaveiðikerfi. Dagakerfi er e.t.v. líklegt til að tryggja viðunandi afkomu en ég held að aflamark sé besti kosturinn. Það kemur í veg fyrir áhættusama og óskynsamlega sjósókn. Þegar ég tala um óskynsamlega sjósókn, á ég við sjósókn á þeim tíma að veður eru hvað viðsjárverðust, þ.e. frá janúar og fram í mars eða apríl. Það er hættulegur tími. Sjómenn mundu sannarlega, eins og þeir gerðu áður, velja annan tíma til að sækja sjó ef þeim gæfist kostur á því. Ég ætla að ljúka máli mínu, herra forseti, með því að rifja enn upp hvað frjáls maður er. Hvað er frjáls maður? Ég held að menn geri sér ekki grein fyrir því að enginn sjómaður er lengur frjáls. Frjáls maður er frjáls gerða sinna. Frjáls maður á kosta völ. Það þýðir að það sem hann gerir á að vera í sátt við samvisku hans og siðferðisvitund á hverjum tíma. Maður sem verður að vinna eftir þeim kostum sem framkvæmd íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins býður upp á er ekki frjáls. Maður sem verður að henda afla, lifandi og dauðum, í sjóinn vegna kerfis sem hann býr við er ekki lengur frjáls maður. Maður sem býr við að þurfa að leigja til sín þorskkvóta á 90 kr. kílóið er ekki frjáls. Hann verður að henda öllum afla fyrir borð aftur sem ekki skilar honum arði --- þó það sé óheimilt. Herra forseti. Ég hef áður sagt og ítreka að í engu máli sem legið hefur fyrir þinginu er meiri þörf á vönduðum vinnubrögðum og varfærni. Ég tel að menn hafi ekki gefið sér þann tíma sem til þarf. Í þessu felst ekki ásökun á hendur hv. nefndarmanna í sjútvn. Ég treysti því að þeir hafi gert eins og þeir gátu. Ég veit að það er ekki af neinum slæmum hvötum eða illum vilja að dæmið liggur fyrir eins og það er. Ég reikna með að menn hafi gert það sem þeir telja skást miðað við aðstæður.

Herra forseti. Vegna orða þingmannsins um athugun á rétti launþega í sjávarútvegi vil ég rifja upp að sjútvn. hefur ákveðið að fara þess á leit við Lagastofnun Háskóla Íslands að gera álitsgerð um hver atvinnuréttindi útvegsmanna eru, með hliðsjón af ákvæðum stjórnarskrárinnar, og enn fremur að stofnunin gefi álit sitt á því hvort aðrir sem starfa við sjávarútveg, þ.e. sjómenn og fiskverkunarfólk, eigi stjórnarskrárvarinn atvinnurétt í greininni. Ég hygg að þetta muni varpa ljósi á stöðu réttinda þessa fólks og vænti þess að ekki séu deilur uppi á hinu háa Alþingi um að sjútvn. hafi frumkvæði að því að afla álitsgerðar af þessu tagi. Ég vil einnig segja, vegna þess sem fram kom í ræðu þingmannsins um ýmsa ágalla á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi,  Ég minni á að stjórnarflokkarnir hafa ákveðið að bregðast við sjónarmiðum af þessu tagi með því að skipa nefnd til að endurskoða lögin í heild sinni. Sú nefnd mun starfa á breiðum grundvelli þannig að það mun örugglega verða að þau sjónarmið sem hér voru reifuð eigi hljómgrunn eða aðgang að starfi nefndarinnar.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni sjútvn. fyrir svör hans. Ég vissi um að menn höfðu gert ráðstafanir og ætla sér að gera ráðstafanir til að gera úttekt á því kerfi sem við búum við. En það er svo sárt að hafa staðið síðan 1993, a.m.k. þrisvar til fjórum sinnum á hverjum vetri, og óskað eftir því að farið yrði út í svona úttekt, einhvers konar aðgerð sem sýndi rétt, sem sýndi fram á að fleiri eiga rétt en bara ákveðnir útgerðarmenn sem hafa fengið réttinn til að veiða fiskinn. Það er líka fólkið í landi. Það eru líka þeir sem stunduðu beitningu á sínum tíma. Ég lýsi ánægju minni með að þetta skuli loksins vera komið í framkvæmd. En á hvaða tíma gerist það? Það gerist þegar kosningar eru á næsta leiti. Það er líka varðandi þessa potta sem ég var að ræða um áðan, það gerist ekkert varðandi þá annað en að þeir sem hafa umráð yfir þeim eins og er geta beitt þeim fyrir sig í kosningabaráttu. Þeir geta beitt þeim fyrir sig í kosningabaráttu. Það er svo sannanlegt. Og af því hef ég áhyggjur varðandi þessa potta. Að öðru leyti veit ég að skoðanir okkar hv. formanns sjútvn. fara saman að mjög mörgu leyti enda þekkjum við sennilega báðir allnokkuð til útgerðar eins og hún er rekin bæði í dag og fyrr á árum.

Herra forseti. Tillögur stjórnarliða um byggðakvóta eru viðbragð við ákveðnum afleiðingum af kerfinu. Mér finnst mjög ósanngjarnt af þingmönnum jafnaðarmanna að gagnrýna þessa tillögu okkar svo mjög sem raun ber vitni án þess að þeir hafi sjálfir neinar aðrar tillögur fram að færa um það hvernig þeir vilja bregðast við þessari afleiðingu af kvótakerfinu. Af því að það kom fram í máli hv. ræðumanns að ekki væri samkomulag milli stjórnarliða í sjútvn. vil ég bera það til baka. Fullt samkomulag er um afgreiðslu málsins og hefur verið mjög gott samstarf milli þingmanna stjórnarflokkanna í þessu máli. Ég vil svo segja að lokum, af því það kom fram hjá hv. þm. að verið væri að hvetja til óskynsamlegrar sjósóknar í svartasta skammdeginu á tiltölulega litlum bátum, að það er í raun og veru þvert á móti það sem felst í tillögu nefndarinnar. Nefndin er einmitt að leggja fram tillögur um að beina sjósókninni frá þessum árstíma og upp úr þessum litlu bátum. Annars vegar með því að setja það skilyrði fyrir sóknardagakerfi að á því sé einungis róið á tímabilinu 1. apríl til til 30. sept. og þar með að stöðva veiðar þessara smáu báta yfir háveturinn sem hafa verið leyfðar hingað til og sem merkilegt nokk hefur verið gagnrýnt að við skyldum leggja til að takmarka sóknina á þessum tíma, bæði á Alþingi og af fulltrúum Landssambands smábátaeigenda. Það er dálítið merkileg afstaða, herra forseti. Í öðru lagi felst í tillögu meiri hluta sjútvn. að heimilt verður að stækka þorskaflahámarksbáta að loknum aðlögunartíma upp úr sex tonnum. Með því erum við að beina sjósókninni á þessum bátum úr þeirri stærð sem hún er í í dag yfir í stærri og öruggari báta.

Herra forseti. Ég nefndi í ræðu minni áðan að allur sá viðbótarafli, þau 6 þúsund tonn sem er verið að ræða um núna í pottagöldrunum, færi gegnum kvótamarkað með ákveðnum skilyrðum. Eru það engar tillögur? Það er nákvæmlega sama, herra forseti, hvaða tillögum við stjórnarandstæðingar höfum lýst í þessum ræðustóli, það er alveg sama hvaða tillögur við höfum komið með og hvað við höfum sagt, það eru engar tillögur. Það er nákvæmlega það sama sem hefur gerst í gegnum tíðina frá 1993. Hver einasta tillaga sem undirritaður hefur flutt hefur annaðhvort ekki verið hlustað á eða verið felld, önnur en sú að ég flutti till. til þál. um að könnuð yrðu áhrif veiðarfæra, dragnótar og trolls, sem var samþykkt. Og hvað var gert með hana? Hvað var gert með þessa tillögu? Búið var að úthluta fjármunum til að útfæra tillöguna. Það var ekkert gert. Ekki neitt. Ekki handtak. Þetta er árangurinn. Ég hef áhyggjur af því, þegar ég nefndi sjósókn í skammdeginu, hvað menn ætla að fara að gera núna, t.d. í minni gömlu heimabyggð þar sem ættmenni mín eru og umbjóðendur hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Þeir verða núna að fara að stunda sjósókn yfir þennan tíma til að sækja sér réttindi í meðafla. Er það ekki rétt? Er það rangt? Varðandi sátt í nefndinni vil ég segja þetta: Fyrsta blað sem ég sá eftir helgi var Dagblaðið. Á baksíðu þar var þvert yfir síðuna viðtal við hv. þm. Guðmund Hallvarðsson. Hann sagði, með mínum orðum, að hann hefði samþykkt þetta með hundshaus. Er það slík sátt sem ríkir í nefndinni?

Herra forseti. Ég hef oft veitt því athygli að hv. þm. hefur mikinn áhuga á útgerð og útgerðarháttum, sérstaklega strandhéraðanna, og hefur oft komið með mjög góðar og þarfar ábendingar og tillögur þar um. Ég reyndi að hlusta á ræðu hans og reyndi að leggja mig fram. Hann fór á mjög athyglisverðan hátt yfir vandamálin sem við stöndum frammi fyrir gagnvart aflakvótakerfinu, gagnvart brottkastinu og gagnvart þeirri gífurlegu sóun sem við vitum að á sér stað við fiskveiðarnar. En ég gat ekki heyrt, ég gat ekki áttað mig á því hvað það er sem hann leggur til. Við höfum verið að takast á um hvernig við eigum að standa að útgerð smábátanna, hvernig það geti gagnast þeim best, hvernig það geti gagnast þjóðfélaginu best, hvernig við gerum það best. Við höfum verið að deila um þetta, við erum búin að deila lengi um þetta. Nú stöndum við frammi fyrir þeim vanda sem þessi dómur hefur í för með sér og við erum að reyna að tryggja atvinnuréttindi þessara útgerða og þessara manna og menn deila um hvernig eigi helst að gera það. En ég gat ekki áttað mig á því hver var afstaða hv. þm.

Herra forseti. Mér þykir með ólíkindum ef hv. þm. og ágætur félagi, Einar Oddur Kristjánsson, hefur ekki heyrt það sem ég sagði. Það er ugglaust vegna þess að hann hefur verið upptekinn af að skrifa eigin ræðu eða ræða um einhver mál í nefndinni sem eru efst á baugi í sjútvn. í dag. Ég lagði það til og hef lagt það til áður að í stað úthlutunarkerfisins, sem er í dag, verði tekið upp verðmætaúthlutunarkerfi miðað við þorskígildi. Ég fór yfir það mál í örfáum orðum og get gert það aftur á hvern hátt það gerist. Það þýðir varðandi þau úthlutuðu verðmæti í þorski eða aflahlutdeild í þorski, að það verður gert þannig að þetta verður reiknað út í verðmætum og hverjum báti verði heimilt að koma með þau verðmæti að landi í öllum tegundum. Það þýðir að brottkast hættir. Það þýðir nánast að brottkast fisks hverfur. Allur fiskur kemur í land. Ég hélt að þetta væri svo einfalt að það væri hægt að skilja orð mín. Ég fór yfir þetta í ræðu minni áðan og ég má til með að segja rétt einu sinni enn: Íslenskir sjómenn eru ekki lengur frjálsir menn. Vegna hvers eru íslenskir sjómenn ekki frjálsir menn? Vegna þess að þeir eiga ekkert val. Frjáls maður á val. Í mjög mörgum tilvikum á íslenskur sjómaður ekki val. Hann verður að henda þeim afla í sjóinn aftur sem skilar ekki arði. Ég veit að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er mér sammála um að mjög margir íslenskir sjómenn eru ekki lengur frjálsir. Ég tel mig kunna túlkun á því hvað er frjáls maður, a.m.k. út frá siðferðisvitundinni og líka út frá lögum. Þegar lögin gera mönnum að mega ekki henda í sjóinn en þeir verða að gera það til að komast af, eru menn ekki lengur frjálsir.

Herra forseti. Ég heyrði þennan hluta ræðunnar um verðmætakvótann. Að vísu hafði ég aldrei heyrt það fyrr og það er út af fyrir sig ágætt og gott og þakkarvert þegar menn koma með nýjar hugmyndir og reyna að horfa á nýja fleti og nýjar víddir í því vandamáli sem við erum að fást við. En ég held að hv. þm. verði að gera sér grein fyrir því að við höldum náttúrlega áfram að tala um sjávarútvegsmál. Í þessu frv. og þessum brtt. er gert ráð fyrir því að á næstu tveim árum ætlum við að endurskoða það allt frá grunni. Það er hið ágætasta mál að menn komi með sem flestar tillögur og sem margbreytilegastar. En ég var að spyrja eftir því hver afstaða hans væri til þeirra deilna og þeirra átaka sem hafa átt sér stað núna í æðimörg ár eða allan þennan áratug og reyndar hluta af þeim fyrri, hvort menn vildu setja alla þessa smábáta inn í aflamarkskerfið og hafa þá fasta þar, eða hvort menn vildu leyfa þeim að viðhalda því sóknarkerfi sem hefur þó verið þeim drýgst og komið þeim best og orsakað að þessi útgerð er þó enn þá til að mínum dómi. Ég er alveg viss um að hún væri horfin fyrir löngu hefðu þeir fengið að ráða sem vildu setja hana inn í hið almenna aflakerfi. Um þetta höfum við verið að takast á alveg fram á þennan dag. Um þetta var spurning mín.

Herra forseti. Vegna þessarar spurningar má ég til með að fara yfir það enn þá einu sinni að ég sagði hér í lokaorðum mínum, herra forseti: Það er skoðun mín og margra annarra --- ég er ekki að lýsa flokksskoðun --- að allir smábátar undir 6 tonnum eigi að vera undir sama veiðistjórnarkerfinu, þ.e. krókaveiðikerfinu. Það er skoðun mín að dagakerfi, sem er líklegt til að tryggja viðunandi afkomu, ef það væri þannig, eða aflamarkið, sem hefði það sama að markmiði, geti dugað. Ég held að aflamark sé besta kerfið vegna þess að það kemur í veg fyrir óskynsamlega og áhættusama sjósókn á þeim tímum sem ég var að rekja áðan. Herra forseti. Ég get ekki útskýrt orð mín betur. Ég er búinn að fara með þau þrisvar. Varðandi tillöguna um verðmætaúthlutun á báta er ég búinn að reifa þessa tillögu í fimm ár, í hvert einasta skipti sem þessi mál hafa verið til umræðu á Alþingi. Í hverri einustu grein sem ég hef skrifað um sjávarútvegsmál er getið um þennan möguleika. Þær greinar eru ekki margar, þær eru svona tvær til þrjár á ári, það eru sennilega sjö til átta greinar sem liggja eftir undirritaðan um þessi mál. Þetta er í fyrsta skipti sem einhver tekur undir að það felist hugsanlega eitthvað nýtt í þessum hugmyndum.

Herra forseti. Það frv. og þær brtt. sem hér liggja fyrir frá meiri hluta sjútvn. fjalla um gamalt vandamál. Fjalla fyrst og fremst um það hvernig staðið skuli að veiðum smábáta. Það er og margbúið að fara yfir það hver var orsök þess að þessi mál voru tekin hér upp nú og ástæðulaust að fara yfir það náið aftur. Það þekkja allir. Það var þessi frægi dómur Hæstaréttar sem gerði það að verkum að hjá því var ekki komist að taka málið upp og tryggja að ekki færi svo að allir sem vildu gætu fengið veiðileyfi í þessum krókaflokki þannig að rýmið fyrir þá sem fyrir voru yrði náttúrlega ekkert á svipstundu. Það þarf ekkert að fara yfir þetta, það þekkja þetta allir. Þess vegna var ég ákaflega ósáttur við tillögur ríkisstjórnarinnar í upphafi því að þá var gert ráð fyrir því að allir þessir bátar færu inn í hið stóra aflamark og yrðu þar eftir tvö ár. Ég er sannfærður um, herra forseti, að gangi svo fram að þeir fari allir inn í hið stóra aflamark verði þeir þar í mjög skamman tíma. Þessi útgerðarhópur og þessi útgerðarflokkur mundi hverfa mjög fljótlega. En hann hefur haft gríðarlega þýðingu á mörgum sviðum. Hann hefur haft þýðingu félagslega, hann hefur því haft efnahagslega þýðingu því að hann er mjög hagkvæmur og hann hefur haft gríðarlega þýðingu fyrir strandbyggðirnar og fyrir fiskvinnsluna, landvinnsluna á Íslandi. Þessi flokkur veiðimanna hefur orðið fyrir mjög miklu aðkasti vegna þess að þeir hafa reynt að ástunda og reynt að halda því að löggjafanum og barist fyrir því að fá að veiða í sóknarkvótum, fá að veiða eftir ákveðnum tímabilum og ákveðnum dögum og átt í heilmiklum átökum um þann tilverurétt sinn mjög lengi. Ég er sannfærður um að sóknarkvótinn er mjög æskilegt form fyrir þessar strandveiðar. Hann er mjög æskilegt form. Ég hef haldið því fram alveg frá því að umræður um stjórn fiskveiða hófust opinberlega 1983 að það ætti að horfa til þess af mikilli alvöru að þetta væri það stjórnunarform sem við ættum að nota og skyldum nota. Það er að vísu alveg rétt sem hefur komið fram hjá mjög mörgum sem hafa gagnrýnt þetta að sóknarkvótar, án þess að mjög sterk og nákvæm flotastýring fylgi, leiða til mikils ófarnaðar. Það verður að vera mjög sterk flotastýring og það verður að passa ákaflega vel upp á það að afkastageta flotans vaxi ekki upp úr öllu þannig að lífsrými þeirra og afkoma sem stunda greinina verði að engu. Til eru nokkur dæmi, sérstaklega frá Bandaríkjunum um svoleiðis ólympískar veiðar sem hafa náttúrlega leitt til hlægilegrar niðurstöðu. Til eru dæmi um ákveðnar skeljategundir í Bandaríkjunum sem eru veiddar á undir tíu klukkutímum á ári. En þetta eru náttúrlega dæmi sem menn segja sem hryllingssögu. Auðvitað er hægt að stjórna flotanum, ýmsar tilraunir hafa verið gerðar í því sambandi. Það liggur fyrir, t.d. frá tæknideild Fiskifélags Íslands, viðamikil úttekt á því hvernig megi reikna út afkastagetu skipa. En umræðan hér hefur bara fjallað um þessi 6 tonna skip og hvernig þau geta komist af. Ég er sannfærður um að þau hafa náð mjög miklum árangri. Vandræðin hafa fyrst og fremst verið þau að menn eiga ákaflega erfitt með að skilja þegar verið er að tala um sóknarkvóta, hvað þeir þýða. Menn verða að horfa til þess og vita að útgerðarsaga Íslands gengur öll út á það að afli rís og hnígur, sjórinn gefur mismunandi mikið. Þannig hefur sagan sýnt okkur í mörg hundruð ár að þetta er misjafnt frá ári til árs og við verðum að líta á þetta tímabil í lengra samhengi. Við verðum að horfa á fimm eða tíu ár í einu, þá sjáum við þetta. Því miður hefur það verið þannig að sá mikli afli sem hefur verið á sóknareiningu á þessum bátum síðustu þrjú ár hefur orðið til þess að menn í stjórnkerfinu hafa trúað því að þetta sé bein leið upp á við og þetta sveiflist ekki. Þetta eru náttúrlega óskaplega barnaleg sjónarmið en samt mjög erfitt við að eiga þegar verið er að reyna að breyta og koma löggjöfinni þannig fyrir að þessi skip eigi sér rekstrarmöguleika. Það er alveg sama með aflamarkið sjálft. Menn hafa viljað meina, og ég held að það sé heilmikill meiri hluti fyrir því í dag á Alþingi og hafi verið nokkuð lengi, að aflamarkið sé hið rétta form. Mjög margir eru því sammála. En þá verða þeir líka að vera viðbúnir því að horfa á það og viðurkenna það sem eru gallar þess kerfis. Öðruvísi getum við aldrei lagfært það. Hv. þm. Gísli Einarsson, sem talaði á undan mér, fór að mörgu leyti mjög glöggt yfir þetta. Hann lýsti því ástandi sem er á miðunum. Þó að ég hafi í sjálfu sér ekki neina ákveðna, fastbundna skoðun á því hversu mikil sóunin er þá veit ég fyrir víst að hún er gríðarleg. Hún er svo gríðarleg að við svo búið má ekki standa. Hvort það eru 50 þúsund tonn sem við hendum eða 60 eða 70 eða 100 þúsund tonn, ég hef líka heyrt töluna 200 þús. tonn sem ég legg ekki trú á, það er sama. Það liggur fyrir að þetta er svo gríðarleg sóun að við komumst ekki hjá því að horfast í augu við það. En því miður hefur afstaða þeirra sem harðast hafa barist fyrir þessu kerfi verið sú að ekki má tala um þetta. Þeir neita að viðurkenna að þessi galli sé til staðar. Í gærkvöld fór einn hv. þm. yfir það að fyrir 7--8 árum hefði birst opinber skoðanakönnun sem gerð hefði verið meðal sjómanna. Þá voru viðbrögðin þessi: ,,Þetta er ekki satt, þetta er bara rógur gegn kvótakerfinu.`` Svona megum við ekki láta þetta ganga fyrir sig. Ef við ætlum að endurskoða, sem ég vona að verði samþykkt eins og lagt er til í brtt., þetta fiskveiðistjórnarkerfi á næstu tveimur árum þá komumst við ekki hjá því að fara í gegnum galla og kosti kerfanna. Þá komumst við ekki hjá því að sjá hver sóunin er og reyna að finna hvort einhver leið er til þess að komast hjá henni. Ég er viss um að aflakvótakerfið í einsleitum tegundum gengur mjög vel, t.d. í loðnuveiðum og í síldveiðum. Það gengur mjög vel. Dæmið gengur alveg upp. Þegar við komum hins vegar að fjölstofnaveiðum, þá rekst hvað á annars horn. Það er ekki vegna þess að útgerðarmenn séu vondir menn og sóðar. Það er ekki vegna þess að sjómenn séu vondir menn. Það er vegna þess að hagsmunirnir eru þessir: Menn reyna að bjarga sér, reyna að lifa af við það umhverfi sem þeim er boðið. Þessi skepna, maðurinn, hefur alltaf reynt að bjarga sér og ef hann hefði ekki gert það væri hann fyrir löngu útdauður. Þetta eru bara eðlileg viðbrögð manna. Þeir verða að lifa af í þessu kerfi. Það er því ekki við útgerðarmenn eða sjómenn að sakast. Ég trúi því að ef menn skoða þessi kerfi, hvort sem það eru aflakvótar eða sóknarkvótar, opnum huga og fordómalaust, skoða án fordóma hvernig það geti helst orðið okkur að liði, muni þeir komast að því að við getum notað bæði þessi kerfi. Ég tel að þau geti bæði hentað okkur mjög vel. Sóknarkvótarnir við strandveiðarnar. Þeir hafa þann kost að þar er ekki hagur neins að henda. Menn hafa hagnað af því að hirða allt og það er tiltölulega einfalt að fylgjast með, áætla og reikna út, sóknargetu skipa sem stunda strandveiðar. Það er mjög einfalt og auðvelt í framkvæmd. Ef menn vildu skoða þetta í alvöru þá sæju þeir það. Þeir hafa bara fordæmt þetta og ekki viljað horfa á það hlutlægt. Þegar ég lít á þessar brtt. er ég viss um að flestum þeim sem hafa verið að vinna á smábátunum þykja þessir kostir allir heldur rýrir. Ég skil það mætavel. Þeir eru allir heldur rýrir. Við hefðum svo gjarnan viljað koma með tillögur sem gæfu þeim meira olnbogarými. Til þess var hins vegar ekki pólitískur vilji og um það var ekki hægt að ná sátt. Ég lít þó þannig á að um varnarsigur sé að ræða. Það tókst að koma í veg fyrir það að sóknarkvótar væru afnumdir fyrir fullt og allt. Hefði það verið gert, þá efast ég um að tekist hefði að koma þeim á fæturna aftur vegna þess að það er sterkur pólitískur vilji til að setja allt í eitt kerfi, kerfi þar sem ég veit að smábátarnir mundu fljótlega gufa upp og hverfa, okkur til mjög mikils tjóns. Ég bendi á að gefnu tilefni að í þessum tillögum er gert ráð fyrir að sóknardagarnir verði framseljanlegir. Ég tel það mjög mikið framfaraspor. Menn verða að horfa til þess í fullri alvöru að hvaða stjórnarkerfi sem við höfum, hvort sem það er aflakvótakerfi eða sóknarkvótakerfi, getur aldrei orðið að liði eða gert það gagn sem við ætlumst til sem hagstjórnartæki nema einingarnar séu framseljanlegar og helst alveg framseljanlegar. Mjög margir hafa verið á móti þessu. Menn hafa kallað það brask, sem er náttúrlega bara vanvirðingarorð yfir verslun. En þessi verslun getur ekki gert annað en að færa okkur nær því sem við viljum, nær meiri hagkvæmni í sjávarútvegi. Ég tel það rangt af sjómannasamtökunum að leggjast svo eindregið gegn framsali eins og oft hefur komið fram í ræðum þeirra og kröfum. Sjómenn verða að gera sér grein fyrir því að framsal aflaheimilda eða sóknareininga er nauðsynlegt. Þeir ættu því að snúa sér að því að semja um þá hluti við útgerðir sínar. Auðvitað er hægt að semja um þá hluti. Það ber að hafa samninga og virða þá, um þetta má semja eins og allt annað. Það þarf ekki að koma sjómönnum á nokkurn hátt í koll gagnvart afkomu þeirra. Það er mjög nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að þannig verður þetta að vera. Ég hefði viljað að framsalið hefði byrjað fyrr. Sóknarbátunum er skorinn of þröngur stakkur. Það hefði verið nauðsynlegt að byrja framsalið fyrr til að tryggja að þeir sem ætluðu að stunda þessa atvinnu í alvöru treystu sér til að ná sem mestum árangri og ættu á því möguleika. Því fyrr, því betra. Því miður hefur mörgum tekist að rægja þetta sóknarkerfi smábátanna með verulegum árangri. Haldið hefur verið uppi stanslausum rógburði um að sú mikla aflaaukning sem orðið hefur á undanförnum árum hafi ekki átt sér stað í raun, heldur sé hún tilkomin vegna svindls og svínarís. Það er náttúrlega úr lausu lofti gripið. Það hefur verið óvenjugott árferði, óvenjumikil fiskgengd á grunnslóð. Þetta eru því áður óþekkt aflabrögð. Ég hef enga trú á að slíkt ástand geti staðið lengi. Ég er viss um að í framtíðinni muni koma í ljós, eins og hefur alltaf gerst í Íslandssögunni og við þekkjum af veiðunum í gegnum mörg hundruð ár, að aflinn rís og hnígur. Þessi mikla og glæsilega afkoma sem menn hafa náð á undanförnum árum, ég hef því miður enga von um að hún geti haldist. Ég vil einnig hafa nokkur orð um gagnrýni á að við værum að setja inn um 1.500 þorskígildi til Byggðastofnunar. Ég get alveg tekið undir með sumum ræðumönnum um að auðvitað þarf að fara varlega þegar slíkar stofnanir fá svo miklar aflaheimildir. Það verður að gæta þess mjög vel að varlega verði haldið á. Margt í sögu Byggðastofnunar hræðir. Þeir fóru ákaflega illa að ráði sínu, margir sem þar voru við stjórnvöl. Ég vil hins vegar minna á, herra forseti, að undir öruggri stjórn núverandi formanns, hv. þm. Egils Jónssonar, hefur Byggðastofnun breyst verulega mikið. Hún hefur tekið ákaflega raunhæft á þeim vandamálum sem þeir hafa glímt við og ég tel að vinnubrögð þeirra og hvernig þeir hafa snúið sér að þessu á undanförnum árum sýni að þeir séu traustsins verðir. Við verðum að horfa til þess með stjórnarkerfi sjávarútvegs, hvort sem það er aflakvótakerfi eða sóknarkvótakerfi, að tilgangurinn er að knýja fram hagræðingu í greininni. Það er mikil viðurkenning að fá þetta inn í lögin. Það er mikil pólitísk viðurkenning á því að til eigi að vera slíkir björgunarhringir, tæki sem geti komið byggðunum til aðstoðar, verði menn fyrir verulegum skakkaföllum. Við eigum að reikna dæmið til enda. Við eigum að hugsa um hinn endanlega fórnarkostnað ef illa fer fyrir ákveðnum byggðum. Við eigum að sýna að við þorum og viljum koma til aðstoðar ef slys verða eins og alltaf getur átt sér stað í byggðum sem byggja afkomu sína á mjög áhættusömum atvinnugreinum eins og sjávarútvegi. Að lokum vildi ég gera að umtalsefni það sem ég hef reyndar mestar áhyggjur af í sambandi við þetta frv. og þá stöðu sem við erum í varðandi þennan dóm. Í frv. er gert ráð fyrir að engin takmörkun verði lengur á stærð flotans og samsetningu hans. Gert er ráð fyrir að öllum verði leyfilegt að koma með skip af hvaða stærð, gerð, aldri eða útliti sem menn vilja. Þeir eiga rétt á því að sækja um leyfi til fiskveiða við Ísland. Ég held, herra forseti, að í þessu felist mikið bráðræði. Ég held að þetta sé rangt þrátt fyrir að lögspekingar hafi túlkað dóminn þannig að ekki verði undan því komist að hafa það alveg galopið. Ég hef rætt það við félaga mína í sjútvn. að við ættum að freista þess að setja upp takmarkanir. Ég vona að við munum koma saman milli 2. og 3. umr. og þá hefði ég fullan hug á að setja fram, þó ekki væri nema heimildarákvæði til ríkisstjórnarinnar til næstu þriggja eða sex mánaða til að setja reglugerðir sem væru almenns eðlis og gætu orðið til að koma í veg fyrir að allir drullukoppar Norður-Evrópu hrúguðust hér inn undir íslenska fánanum. Ég held að það væri hroðalegt ef við misstum niður alla þá viðleitni og vinnu sem við höfum lagt í það á öllum síðasta áratug að hemja stærð flotans. Ég vil að lokum segja að ég hef miklar áhyggjur af strandbyggðinni almennt. Ýmis viðleitni er í þessum tillögum til að efla hana og koma henni til góða. Ég er alveg viss um að þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir, hvernig hallar á íslenskar byggðir gagnvart þéttbýlissvæðinu eigi ekki hvað síst þá orsök að bæði strandveiðar og fiskvinnsla í landi standa höllum fæti. Þetta eru atriði sem við eigum fyrst og fremst að gaumgæfa ef við meinum eitthvað með því að við viljum rétta byggðunum hjálparhönd. Ef við meinum eitthvað með því að stuðla eigi að jafnvægi í byggðunum og reyna að viðhalda jafnvægi sem við vitum að er þjóðhagslega nauðsynlegt í byggðunum, þá er náttúrlega fyrst og fremst að gæta þess að undirstaðan sé rétt bundin. Þessar byggðir eiga flestar allt sitt undir sjávarútvegi og ef þær fá ekki að njóta samkeppnisstöðu sinnar, fá ekki að njóta land- og sjávargæða sinna, þá er hætt við að öll önnur viðleitni verði til lítils.

Herra forseti. Ég tek undir almenna umfjöllun hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar um veiðistjórnina og veiðistjórnarkerfið. Ég vil taka að það hefur orðið hagræðing í kerfinu en það er þvinguð hagræðing. Sú hagræðing nemur sennilega 10%. Það eru engir smáfjármunir sem þar eru í húfi. Það má vel vera að sóknarkvóti eigi vel við þetta útgerðarmynstur. Ég er ekki frá því að það geti verið. Til þess þarf hins vegar gífurlega sterka og aðhaldssama flotastjórnun. Það tengist máli sem hv. þm. nefndi undir lok ræðu sinnar, að ekki eigi að vera möguleiki á að flytja inn hvers konar skip sem er. Ég get tekið undir það. Mér fyndist það bara vitlaust. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann hafi myndað sér skoðun á frv. sem ég óskaði eftir að tekið yrði til umfjöllunar varðandi grásleppu sem meðafla og aðgerðir vegna þess ástands sem ríkir hjá 1.500 manns sem eiga að verulegu leyti afkomu sína undir grásleppuveiðum. Hefur hv. þm. eitthvað skoðað þau mál? Síðan vildi ég, herra forseti, gjarnan spyrja hvort hv. þm. telji að þær aðgerðir sem liggja fyrir núna í frv. geti gilt sem svar við hæstaréttardóminum sem felldur var í máli Valdimars Jóhannessonar. Að lokum spyr ég: Er hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sammála mér um það að stór hópur íslenskra sjómanna sé ekki lengur frjáls vegna þess kerfis sem þeir búa við?

Herra forseti. Ég þyrfti að halda aðra ræðu til að svara fyrirspyrjanda. Ég spyr hann aftur í staðinn: Var það rétt tekið eftir að hann telur það vitlausa tillögu hjá mér að reyna að standa gegn stækkun flotans?

... sammála.

Nú, varstu sammála? Ágætt, það er gott að vita það. Ég trúði ekki hinu. Ég lít þannig á og tók undir þær aðfinnslur og kvartanir sem komu fram í sjútvn., að við þyrftum lengri tíma til að fara í gegnum grásleppumálið, þar væru hlutir sem orkuðu mjög tvímælis og ekki sú knýjandi þörf, ekki sú nauð sem ræki okkur til þess að afgreiða það einmitt núna. Við ákváðum það sameiginlega að gefa okkur betri tíma til að reyna að höndla það hvernig við gætum helst orðið þeim að liði. Ég lít þannig á, herra forseti, að ríkisstjórnin og stuðningsflokkar hennar hafi gert hárrétt, með því að grípa til þeirra ráðstafana að tryggja atvinnuréttindi og afkomu þeirra báta sem höfðu veiðileyfi skv. 5. gr. með því að flytja þau yfir í þá 6. og tryggja þannig að ekki færi saman veiðileyfi og veiðiheimild. Okkur ber skylda til þess og þetta áttum við að gera. Við viljum sýna íslenskri útgerð fram á að við, ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar, viljum standa vörð um atvinnuréttindi allra í útgerð. Við viljum ekki hafa nein vafaatriði þar um. Við teljum það nauðsynlegt, annars værum við að vinna efnahagslífinu gríðarlegt tjón. Svo koma hér menn og segja: Þetta var ekki nóg. Það er kannski væntanlegur einhver annar dómur, einhver annar skilningur. Það er nokkuð, herra forseti, sem við á Alþingi getum ekki tekið til umræðu og rætt. Ef slíkt gerist munum við að sjálfsögðu taka það þeim tökum sem efnið gefur tilefni til.

Herra forseti. Mér þykir leitt að ég skuli stilla spurningum þannig upp að heila ræðu þurfi til að svara þeim. Það var ekki ætlunin. Ég spurði um afstöðuna gagnvart frv. sem ég lagði fram um breytingu á stjórn fiskveiða sem lýtur að grásleppu sem meðafla. Núna í dag --- það er ekki farið að veita eitt einasta leyfi til grásleppuveiða --- er farið að landa grásleppu sem meðafla. Ekki þarf annað en kíkja í blað allra landsmanna, sem kallað er, Morgunblaðið, til að sjá að farið er að landa grásleppu sem meðafla. Þetta frv. lýtur að því að grásleppu verði sleppt í sjóinn aftur. Það er samdóma skoðun sjómanna að grásleppa geti lifað, jafnvel þótt hún sé dregin af miklu dýpi, ég tala nú ekki um af grunnsævi, með því að sleppa henni í sjóinn aftur. Það er varla að hrogn séu í dag orðin nógu þroskuð til að taka þau til vinnslu. Það er þó gert. Þess vegna spurði ég um þetta. Ég veit að ekki bráðliggur á, en það þarf að gera það. Síðan spurði ég um annað atriði sem mér finnst mikilvægt að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson svari. Telur hann að fjölmargir sjómenn sem stunda fiskveiðar við Ísland séu siðferðislega frjálsir menn, meðan þeir þurfa að henda afla í sjóinn aftur sem þeir geta ekki fengið arð af?

Herra forseti. Ég bið nú hv. þm. afsökunar. Ég hef tekið rangt eftir. Ég hélt hann væri að spyrja um grásleppufrv. ríkisstjórnarinnar. Hann er sjálfsagt að spyrja um meðaflafrv. sitt um grásleppu. Ég get svarað því strax. Að sjálfsögðu styð ég það. Ég veit að það er alveg hárrétt sem hann heldur fram þar. Það er erfitt, herra forseti, að svara hvort sjómenn séu siðferðilega frjálsir. Hins vegar hef ég haldið því fram, alveg frá því við hófum umræðu um fiskveiðistjórnina, að menn yrðu að horfast í augu við aðalgalla aflamarkskerfisins, sem er brottkast. Við verðum að horfast í augu við það og tala um það opinskátt því ef við viðurkennum ekki vandamálið þá er engin von til að tekið verði á því. Það að viðurkenna vandamálið er fyrsta skrefið. Ég veit að brottkastið er mjög mismunandi mikið. Það er mjög mismunandi mikið á skipunum vegna þess að þau standa mjög misjafnlega að veiðum. Þau standa mjög misjafnlega að vígi til að stunda útgerðina og menn eru misjafnir eins og við þekkjum. Ég veit að brottkastið í þessu kerfi er meira en við getum staðið undir. Við verðum að fá breytingar á þessu. Ég hef viðrað nokkrar slíkar breytingar. Ég hef talað um það hér við 1. umr. að við skyldum skoða það að öllu leyti. Ég held t.d., herra forseti, að til greina kæmi að gera tilraunir, t.d. með því að láta ákveðin skip fá svona ruslakvóta og gá hvað gerðist. Ég veit að Hafrannsóknarstofnun hefur rannsakað þetta. Ég veit að uppi í háskóla hafa menn rannsakað og tölurnar sem þeir fá út eru skelfilegar. Við getum ekki lifað við þetta áfram. Ég veit um mjög marga sjómenn sem hafa sagt sínar farir ekki sléttar í þessu og ég skil það mætavel. Það sem þeir segja mér er svo sem misjafnt og misvísandi en ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að við getum ekki látið við svo búið standa. Það verður að grípa til aðgerða.

Virðulegur forseti. Málið sem þingið fjallar um þessa dagana, frv. ríkisstjórnarinnar um breyting á lögum um stjórn fiskveiða, er gífurlega þýðingarmikið, ekki síst í ljósi þess að frv. er tilkomið vegna dóms frá æðsta dómstóli landsins, sem þykir mjög nýstárlegur og grípur mjög ákveðið inn í lagaframkvæmd í vissum atriðum. Þó er ekki að öllu leyti fullljóst hvert dómurinn er að fara varðandi einstaka þætti, a.m.k. ef marka má umræðuna sem síðan hefur farið fram. Þar koma fram mjög ólík sjónarmið. Ég ætla við 2. umr. málsins að víkja að því sem snýr að Alþingi varðandi meðferð flókinna mála eins og þeirra sem hér eru, samspili þessara mála og þingsins sem stofnunar við stjórnkerfið að öðru leyti, þar á meðal við dómskerfið eða þá sem yfir lögfræðilegri þekkingu búa. Ég held að þau viðbrögð sem hér birtast við dómi Hæstaréttar í tillögum ríkisstjórnarinnar og meiri hluta sjútvn. séu afar ófullnægjandi. Þau eru mjög takmörkuð og spurning hvort þau taka á þeim þáttum sem Hæstiréttur vísar til í dómsniðurstöðu sinni. Dómur Hæstaréttar er tilkominn vegna tiltekins máls og málshöfðunar sem kunnugt er og Hæstiréttur hafði auðvitað ekki tilefni til að fara yfir allt sviðið eða leggja mat á fiskveiðistjórnarlögin í heild sinni. Álit réttarins fór a.m.k. að verulegu leyti eftir því hvernig þetta tiltekna mál var fyrir lagt. Samt má lesa margt út úr dómi réttarins sem vísar til þess að ekki sé eingöngu verið að fjalla um atvinnuréttindin, þá þætti sem ríkisstjórnin er að bregst við með frv. sínu og meiri hluti sjútvn. Þar virðist vísað í fleira, til jafnræðisviðhorfa sem tengst geta því kerfi sem nú er lögfest og hugmyndin er að lögfesta áfram með þessu frv. Það er auðvitað ekki hlutverk dómstóla að útfæra forsendur t.d. í stjórnarskrá. Það er Alþingis að setja reglurnar. En dómstólar hafa eðlilega rétt og skyldur til að kveða á um skilning og túlkun á forsendum, í þessu tilviki varðandi stjórnarskrá lýðveldisins og á því byggir Hæstiréttur dómsorð sitt. Það er túlkun á tilteknum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Virðulegur forseti. Það er mikið umhugsunarefni í hversu afar veikri stöðu Alþingi er til að taka á málum af þessum toga og hversu illa og ófullkomlega er búið um samspil Alþingis sem löggjafarvalds við upplýsingabrunna í samfélaginu, til þess að leita ráðgjafar, ekki síst varðandi möguleika á því að fá túlkanir á forsendum eins og hér um ræðir, þ.e. forsendum stjórnarskrárinnar. Mér verður æ meir hugsað til þess, virðulegur forseti, hve knýjandi er orðið að styrkja Alþingi sem stofnun, langtum meira en tekist hefur þrátt fyrir ágæta viðleitni í þá veru á undanförnum árum. Sú viðleitni er þó afar langt frá því að geta talist fullnægjandi. Mér finnst málið sem við ræðum hér og aðrir þeir dómar sem fallið hafa og byggja á túlkun stjórnarskrár og þar með á afgreiðslu Alþingis eða forsendum löggjafar sem Alþingi hefur sett, kalla á að þingið athugi sinn gang af fullri alvöru og fjalli um hvernig við getum styrkt stöðu þingsins þannig að það rísi undir þeim kröfum sem nútímasamfélag og réttarþróun gerir. Í tengslum við það þyrfti jafnframt að skoða samskipti Íslendinga í alþjóðasamfélaginu, varðandi alþjóðasáttmála sem við höfum gerst aðilar að í sívaxandi mæli. Í mörgum tilvikum er það sjálfsagt og eðlilegt þó að önnur atriði á því sviði séu álitaefni sem kunnugt er. Þetta leiðir hugann að því. Mér finnst umræðan sem hér hefur fram farið um þetta mál --- þá vísa ég til 1. umr. sem ég tók ekki þátt í m.a. vegna þess hve tíminn fyrir jólin var knappur til þingstarfa og umræðu um þetta efni --- hafa of lítið beinst að þessum þætti og þess vegna leyfi ég mér að fjalla um þetta við 2. umr. Þegar við ráðum í dóm Hæstaréttar, sem er forsenda fyrir tillögum ríkisstjórnarinnar þótt ég sé ekki sáttur við það hvernig lesið er í málið, þurfum við að átta okkur á því að sjónarmið innan réttarins og meðal löglærðra manna eru mismunandi. Innan Hæstaréttar ríkja vafalítið mismunandi viðhorf til mála sem þessara. Því er réttmætt að menn velti fyrir sér hvort líklegt sé að niðurstaða dómstólsins hefði orðið önnur ef sjö hefðu verið í dómi í stað fimm, eins og stóðu að þeim dómi sem hér var uppkveðinn. Ég er ekki að ræða það út frá því sjónarhorni að skylt hefði verið að hafa sjö dómara í dómi, að það hefði verið nauðsynlegt eða eðlilegt, heldur út frá því að ástæða er til að ætla að allólík viðhorf geti verið til þróunar mála og einnig til réttarþróunar. Þar á meðal geta viðhorfin til tengsla við alþjóðasáttmála sem við erum aðilar að verið ólík. Mér sýnist að sá dómur sem um ræðir sé meira í anda þróunar dómshefða eins og við höfum orðið vör við að þær þróist á meginlandinu, innan ríkja Evrópusambandsins og einnig þegar litið er til sjálfs Evrópudómstólsins. Þetta er því ekki þröngur dómur, það er ekki bókstafstúlkun sem liggur að baki heldur víðari sjónarmið sem verið er að taka tillit til og ákveðin lykilatriði í stjórnarskrá okkar sem verið er að gefa nýtt inntak og þá alveg sérstaklega hugtakinu jafnræði. Það er nokkuð ljóst að dómur af þeim toga sem hér hefur verið felldur af Hæstarétti hefði tæpast fallið fyrir nokkrum árum, segjum 5--10 árum. Ég er ekki í nokkrum vafa um að hér endurspeglast þróun í dómskerfinu sem trúlegt er að áframhald verði á og sem við þurfum að átta okkur á, einnig á Alþingi og búa okkur undir að líta á málin með hliðsjón af þeirri þróun sem er að verða innan dómskerfisins. Auðvitað er afleitt, virðulegur forseti, ef það á að gerast trekk í trekk --- og það má búast við að við eigum eftir að fá í framhaldi af afgreiðslu þessa máls aðra dóma sem Alþingi getur þurft að taka tillit til og sem geta kannski orðið okkur áminning um það eftir á en of seint að það hefði þurft að spá betur í þau spil sem við erum að ræða en raun ber vitni og taka sér til þess eitthvað rýmri tíma til þess að ná niðurstöðu. Spurningin er þá, virðulegur forseti: Til hvaða ráða ætti þingið að grípa? Ég hef engar úthugsaðar tillögur fram að færa hér og nú um það efni en ég vil leyfa mér að vísa til þess sem gerist í þróuðum ríkjum réttarfarslega sem er sjálfsagt að líta til í þessum efnum. Ég nefni í því sambandi þýska stjórnlagadómstólinn sem er beinlínis til þess settur að kveða á um gildi lagasetningar með tilliti til stjórnarskrár. Ég er ekki að segja að aðstæður á Íslandi þurfi að vera hliðstæðar að öllu leyti, það er auðvitað atriði sem þarf að skoða vel. En sá dómstóll er beinlínis kosinn af stjórnmálaflokkunum, kosið er í stjórnlagadómstólinn af stjórnmálaflokkunum. Niðurstöður hans eru bindandi og þinginu gjarnan gefinn ákveðinn tímafrestur til þess að leysa úr árekstrum milli settrar löggjafar og stjórnarskrár. Í Frakklandi er sérstakt stjórnlagaráð starfandi og þingmenn, einnig þingmenn í minni hluta, geta skotið settum lögum, ekki aðeins frumvörpum heldur lögum sem þingið hefur sett til stjórnlagaráðsins til þess að fá viðbrögð, til að fá um það úrskurð hvort viðkomandi lög standist stjórnarskrá. Þá eru það ekki einhver tiltekin atriði sem þar eru undir heldur geta það verið lögin í heild sem stjórnlagaráðið kveður upp úr um hvort fái staðist. Menn ættu að bera saman aðstöðu okkar á Alþingi Íslendinga við þær aðstæður sem nú ríkja og þá möguleika sem væru ef við værum með stjórnlagadómstól í einhverju formi til þess að prófa á --- og ég gleðst yfir, virðulegur forseti, að hæstv. dómsmrh. og sjútvrh. er kominn, en ég er að ræða um þætti sem falla ekkert síður undir dómsmrh. en sjútvrh. sem stendur bak þessu frv. --- og hvernig við værum í allt annarri stöðu til að taka á málum og gildir það bæði um stjórn og stjórnarandstöðu, um þingið almennt ef það væri til staðar á vegum þingsins eða tengt þinginu stofnun sem hægt væri að skjóta frumvörpum til eða settum lögum og fá um það niðurstöðu hvort viðkomandi lög standist stjórnarskrá lýðveldisins eða ekki. Ég held að í ljósi þess sem hefur verið að gerast sé knýjandi fyrir Alþingi Íslendinga að taka á þessu máli alveg sérstaklega, hvort ekki sé rétt og nauðsynlegt fyrir þingið að stuðla að því að hér komi stofnun, nefnd eða ráð eða sérdómstóll, hvað menn vilja kalla það, sem þingið getur notað sér til halds og trausts í sambandi við mat á málum og sem tengist áliti á réttarþróun. Mér finnst að umræðan um þetta mál eigi ekki síst að snúast um þetta. Auðvitað er hægt að ræða endalaust um þær tillögur sem fyrir liggja, m.a. að reyna að einfalda stjórnkerfið að því er varðar smábáta sem er það fyrirferðarmesta í þessu frv. Það er allt saman stórt mál út af fyrir sig og þýðingarmikið fyrir þá sem eiga í hlut og almennt fyrir þróun sjávarútvegs hvernig á þeim málum er haldið og sannarlega fátt sem vísar meira á þörfina á einföldun og skilvirkni í lagasetningu en sá frumskógur réttarheimilda eða lagaheimilda sem hefur þróast síðan 1984 varðandi smábátaflotann, sem er það flókið að það er ekki fyrir nema vel lesna og helst útlærða sem hafa tekið sér langan tíma í að fjalla um það að botna nokkurn skapaðan hlut í þeim efnum og eðlilegt að þeir sem ekki eiga beinna hagsmuna að gæta villist fljótt í þeim skógi öllum saman. Virðulegur forseti. Við þurfum að nota þetta tilefni og tilefni sem hafa komið fram nú að undanförnu --- verið var að dæma af Hæstarétti ólöglegan flutning tiltekinnar stofnunar af því það rækist á við almenn ákvæði, stjórnarskrárákvæði, að flytja hana út fyrir Reykjavík. Það er auðvitað allt annað mál og miklu stærra sem við erum að fjalla um hér, en þetta tengist. Virðulegur forseti. Ég nefndi þýska stjórnlagadómstólinn og franska stjórnlagaráðið. Ég held að leita megi til Norðurlanda að úrræðum þar sem menn hafa leitast við að draga hæstarétt með einhverjum hætti inn í mat á löggjöf og lagasetningu, t.d. í Svíþjóð. Ég á eftir að kanna það nánar en ég hygg að þannig hátti til hjá Svíum að sænska þingið hafi tryggt sér slíka möguleika. Ég vil nefna svona rétt til umhugsunar hvort ekki væri athugandi fyrir Alþingi að koma á fót fastri ráðgefandi nefnd löglærðra manna þar sem um gæti verið að ræða tilnefningar frá Hæstarétti inn í slíka nefnd, tilnefningar frá lagadeild Háskóla Íslands. Ég legg áherslu á að ég segi lagadeild Háskóla Íslands --- ekki Lagastofnun, og eftir atvikum frá félögum lögmanna sem gætu átt erindi inn í Lögmannafélagið eða einhverjir slíkir sem gætu átt erindi inn í slíka nefnd, til þess að vera fastur ráðgjafi fyrir Alþingi í málefnum af þessum toga. Við stöndum hér höndum uppi á Alþingi Íslendinga þegar spurningin er um að leita álits fyrir þingið. Menn eru endalaust að rugla saman reytunum við framkvæmdarvaldið sem er yfirleitt búið að múlbinda þessar stofnanir --- fyrirgefið, virðulegur forseti, ég biðst velvirðingar, það er kannski ekki rétt að segja að múlbinda --- en sem búið er að nýta sér þá möguleika til ráðgjafar sem helstir eru fyrir þingið, búnir að leita álits hjá þeim sem þingið er svo aftur að leita álits hjá og þar er búið að binda menn fyrir fram, hugsanlega með álitsgerðum. Ég leyfi mér að ítreka það sem hefur komið fram hjá mér áður í sambandi við ýmis mál, þar á meðal varðandi frv. um gagnagrunn á heilbrigðissviði, að umræðan um Lagastofnun Háskóla Íslands sem álitsgjafa er komin út á hreinar villigötur. Ég heyrði það hjá formanni sjútvn., í framsögu formanns sjútvn., að einmitt væri leitað álits þangað og ætti kannski að leita frekara álits. Hvað er Lagastofnun Háskóla Íslands? Hagsmunafyrirtæki starfsmanna háskólans. Það er engin stofnun til þess að veita hlutlæga löggjöf. Þar eru skoðanirnar jafnmargar starfsmönnunum. Svo eru menn að flagga álitsgerðum einstakra starfsmanna Lagastofnunar Háskóla Íslands á Alþingi Íslendinga og almenningur utan þings heldur eðlilega að menn séu að tala um hlutlæg lögfræðiálit. Þetta er ekki lagadeildin sem þyrfti að fjalla um viðkomandi mál. Þetta er á ábyrgð þeirra sem veita álitið og fá borgað fyrir það. Það er náttúrlega hneyksli fyrir þingið hvernig bar að í sambandi við gagnagrunn á heilbrigðissviði þar sem eitt aðalmálið sem lá fyrir, reitt fram inn í umræðuna var álit Lagastofnunar Háskóla Íslands. Þrír tilteknir ágætir menn stóðu að því áliti sem lá fyrir þinginu sem hafði verið pantað frá aðalhagsmunaaðila í málinu, Íslenskri erfðagreiningu, og borgað fyrir. Engin gagnsókn, enginn til þess að prófa viðkomandi lögfræðinga, starfsmenn háskólans. Engin gagnsókn var í málinu þannig að þeir væru að svara krítískum spurningum. Þeir voru að svara spurningum frá aðalhagsmunaaðilanum sem var að sækja á um einkaleyfi. Ég nefni þetta, virðulegur forseti, til þess að vekja athygli á því öngstræti sem við erum stödd í á Alþingi að því er þetta snertir, ósjálfstæði þingsins og vandræði að fá bærar álitsgerðir sem einhver veigur er í. Við eigum að nota það mál sem um ræðir til þess að taka okkur tak í þeim efnum. Jafnframt, virðulegur forseti, eigum við að styrkja þingið að öðru leyti eins og forusta þingsins hefur verið að leitast við að gera, m.a. með tilstyrk hæstv. forseta á undanförnum árum að því er varðar gagnaöflun og annað af því tagi. Þegar kemur að þessu, spurningunni um álitsgerðir varðandi sjálfa stjórnarskrána og túlkun hennar, erum við náttúrlega með svo stórt mál á ferðinni að það kallar á það að mínu mati að sköpuð verði festa með fastanefnd eða sérstökum dómstól eða ráði sem yrði þar til kvatt. Réttarþróunin öll kallar á þetta. Hvað sem menn vilja segja um óhæfi dómstóla er það auðvitað svo, virðulegur forseti, að dómstólar þurfa í vaxandi mæli að svara spurningum sem eru stórpólitískar í eðli sínu. Ég er ekki að segja flokkspólitískar en almennt séð pólitískar. Það er það sem er að gerast í réttarþróun á meginlandinu sem farin er að grípa inn í okkar mál í sívaxandi mæli í gegnum EES-samninginn og Evrópudómstólinn, sbr. 6. gr. EES-samningsins þar sem okkur ber að taka tillit til réttarþróunar og niðurstöðu Evrópudómstólsins. Þessi dómstóll er í rauninni farinn að kveða upp hápólitíska dóma, frumkvæðisdóma er hafa síðan áhrif á réttarþróun. Virðulegur forseti. Mér þætti gott ef hæstv. sjútvrh. og dómsmrh. léti uppi sjónarmið sín varðandi það sem ég hef nefnt. Mér finnst þetta það þýðingarmikið í samhengi við málið sem hér um ræðir. Jafnhliða vil ég beina þessu máli til hæstv. forseta til umhugsunar. Ég veit að hæstv. forseti hlýðir á mál mitt en mér finnst þetta viðfangsefni sem forsætisnefnd þingsins og forusta þurfi að gefa gaum að. Við gætum lent í brotsjóum áður en varir í samhengi við stjórn fiskveiða. Að því kemur að kveðnir verða upp dómar um þá niðurstöðu sem hér er fjallað um og það sem ekki er lagt til hér en sumir lesa út úr dómi Hæstaréttar að dómurinn hafi verið að fara. Á það getur reynt fyrr en varir. Væri ekki gott að þingið væri betur í stakk búið, hefði einhvert björgunarbelti, þegar menn lentu í þeim brimgarði? Hann getur verið skemmra undan en margan grunar. Í lögunum um stjórn fiskveiða erum við, virðulegur forseti, með gífurlega snúin álitaefni sem eru vegna samspils 1. gr. við útfærsluna. Það er þess eðlis að knýjandi er að kafa í það til að átta sig á raunverulegu inntaki sameignarákvæðisins varðandi nytjastofna á Íslandsmiðum. Sá sem hér talar ber nokkra ábyrgð á því að það ákvæði var tekið inn, vakti athygli á því árið 1983 í umræðu um fyrstu löggjöfina um þetta efni, að taka bæri þetta viðhorf, sameign þjóðarinnar á fiskstofnunum, inn í löggjöfina sem síðan var gert 1987. Það hefur verið þróað síðan og settir inn ýmsir varnaglar við 1. gr. eins og þar kemur fram. Við stöndum frammi fyrir spurningum, virðulegur forseti, um hversu langt jafnræðiskrafan geti leitt. Hver er sú sérstaða útgerðaraðila sem taka ber tillit til varðandi atvinnuréttindi? Hver er hún? Hvar eru mörk hennar? Hver er réttur byggðanna í landinu sem hefur skapað í rauninni grunninn fyrir úthlutun eins og hún var gerð og rækilega og eðlilega hefur verið gagnrýnt að gerðist án þess að nokkurt gjald kæmi fyrir? Síðan geta menn gengið út úr kerfinu með stórar upphæðir. Það sker allra mest í augu við núverandi stjórnkerfi fiskveiða og er hvað mest gagnrýnt. Hver er réttur fólksins og sjávarbyggðanna sem skapa þennan auð á hverjum tíma? Ég ætla, virðulegur forseti, tímans vegna ekki að fara lengra út í hugleiðingar um þetta. Ég vildi aðeins koma þessu viðhorfi á framfæri en síðan fjalla um fáeina aðra þætti sem snerta frv. og talsvert hefur verið rætt um. Annars vegar er það spurningin um breytingar á núverandi löggjöf sem hugsanlega væru til bóta og það sem ekki hefur verið tekið inn. Mér finnst að það gildi um mikið af því sem rætt er um í sambandi við þetta að það skortir á fótfestu. Það vantar ansi mikið í grunninn, bæði í gagnrýni en líka í sambandi við útfærslur. Ég tel að þetta eigi við þingið almennt. Í rauninni geta allir á þingi tekið það að nokkru leyti til sín að við höfum á liðnum árum ekki fjallað nógu rækilega um grundvallarþætti þessa máls, ekki þá bara lögfræðilega heldur samhengið við nýtingu auðlindarinnar. Það þarf auðvitað að skoða út frá mælikvarða sjálfbærrar þróunar. Í þeim efnum höfum við fengið gott orð utan úr heimi upp á síðkastið. Við huggum okkur gjarnan með því. Það getur út af fyrir sig verið gott að líta til þess sem jákvætt er um okkur sagt utan að. En ég tel að veikleikarnir hjá okkur við meðferð þessara mála séu gífurlega margir. Eitt atriði hefur verið rætt og gagnrýnt harðlega m.a. af minni hluta sjútvn. Það er kallað byggðapotturinn. Fleiri hugtök komu við sögu, pottagaldrar held ég, hjá málsnjöllum manni úr þingflokki jafnaðarmanna. Hann talaði um pottagaldra í sambandi við þá viðleitni sem fram kemur í þessu frv. og hefur auðvitað borið á áður. Menn hafa reynt að tjasla upp á þetta kerfi og berjast við afleiðingar þess, taka til hliðar ákveðið magn aflaheimilda til að bregðast við sértækum vandamálum. Menn höfðu 500 tonn vegna smábáta fyrir nokkrum árum. Það var síðan afnumið. Nú eru menn með tillögu um 1.500 tonn til þess að bregðast við vá í tilteknum byggðarlögum. Ég sagði fyrr í umræðunni, í andsvörum við formann sjútvn., að ég er við núverandi aðstæður, á þessari stund, eindreginn stuðningsmaður þess að hafa slíka neyðarútgöngu eða slíkt viðlagaákvæði í lögunum. Ég hefði gjarnan kosið að þarna væri um að ræða stærri pott til þess að bregðast við afleiðingum kerfisins á meðan við finnum okkur ekki aðra leið sem ásættanleg er af meiri hluta þingsins til að skipta um kerfi. Ég tilfærði nýlega sláandi dæmi um aðstæður í sjávarplássi á Austurlandi sem eru eins og einhver orðaði það réttilega, skólabókardæmi um aðstæður sem verður að bregðast við og í rauninni er óhjákvæmilegt að bregðast við því. Það snertir réttlætiskennd manna. Það snertir hag það margra að ekki verður fram hjá gengið. Þær aðstæður gætu komið upp í hvaða kjördæmi landsins sem er og hvenær sem er, þinginu að óvöru, vegna þess að kerfið felur í sér að hægt er að kippa grunninum undan atvinnu manna og lífsafkomu með því að flytja aflaheimildir burtu eða ráðstafa öðruvísi en gerst hefur. Það hefur komið fram áður, bæði hjá mér og enn frekar af hálfu fyrrv. formanns sjútvn., hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem ítrekað hefur flutt tillögur í þinginu til að bregðast við vandamálum sem skapast af núverandi kerfi. Það var síðast á síðasta þingi með þingmáli 263, um ráðstafanir í sjávarútvegsmálum. Þar eru ítarleg atriði sem snerta marga augljósa ágalla kvótakerfisins. Þar var m.a. gert ráð fyrir því, og ég var meðflutningsmaður að því máli, að settur yrði viðlagapottur upp á 7 þúsund lestir til ráðstöfunar í byggðarlög sem misst hafa umtalsverðan hluta veiðiheimilda sinna, þar sem fiskveiðar og fiskvinnsla eru uppistaða atvinnulífs. Þetta var heimild sem gert var ráð fyrir að yrði virk á fiskveiðiárinu 1998/1999, 7 þúsund tonn. Ég held að menn taki þarna of lítið undir með þessum 1.500 tonnum. Síðan er sá ágalli á málinu að því er varðar aðsteðjandi vanda nú á þessari stundu að þetta verður ekki virkt fyrr en á næsta fiskveiðiári samkvæmt tillögu meiri hlutans og kannski ekki útfært fyrr en í byrjun næsta árs, ársins 2000. Það kemur til ný stjórn Byggðastofnunar eins og minnt hefur verið á sem væntanlega verður ætlað að útfæra málið þó hugsanlegt sé að núverandi stjórn móti tillögur. Ég geri kröfu til þess, í sambandi við þetta mál, að þannig verði um hnúta búið að hægt verði að grípa á vandamálum af þeim toga sem ég nefndi. Þau geta dunið yfir sjávarbyggðirnar fyrirvaralaust. Þannig stæðu menn ekki tómhentir án þeirra tækja sem til þarf. Um leið vil ég leyfa mér, virðulegur forseti, að gagnrýna þá röksemdafærslu sem fram hefur komið hjá minni hluta sjútvn. og tekið er undir af hverjum alþýðuflokksmanninum á fætur öðrum, eða jafnaðarmanninum, hvað sem menn vilja kalla sig. Þeir hafa lagst í víking gegn sértækum aðgerðum til að bregðast við ágöllum núverandi kerfis. Þetta er ein aðaluppistaðan í málflutningnum. Það kemur ekki svo mjög á óvart hjá þeim sem vilja láta markaðinn um að leysa sem flesta hluti, ef ég hef lesið rétt í málflutninginn, að það eigi að vera sjálfvirkar, sjálfgengar reglur út frá óskilgreindum hugmyndum um jafnræði sem leysa eigi allan vanda. Ef vandinn er það stór að menn nái ekki saman um hann á Íslandi, þá á að færa þetta undir Evrópuréttinn. Það er mat þingflokks jafnaðarmanna sem vill koma Íslendingum inn í Evrópusambandið hið fyrsta og fá nú óvæntan stuðning frá utanrrh. landsins. Hann hefur nýverið lýst áhuga á því að koma Íslendingum í gættina a.m.k. með því að kanna til þrautar sjávarútvegsþátt málsins. Þingflokkur jafnaðarmanna hefur því fengið liðsstyrk í forustu Framsfl. í þessu mikla hugðarefni, að færa Íslendinga undir Evrópuréttinn í allri grein með aðild að Evrópusambandinu. Ég heyrði þetta, virðulegur forseti --- ég ætla ekki að ræða það sérstaklega --- í jómfrúrræðu hjá ungum þingmanni sem er nýkominn í þingið og túlkaði þetta mjög ákveðið í umræðunni í morgun. Ég las reyndar í blaðagrein í Morgunblaðinu eftir sama hv. þm. Þar mátti sjá viðhorf hinna ungu jafnaðarmanna, alþýðuflokksmanna, til byggðarmálanna. Nefndur hv. þm. er því miður ekki hér viðlátin, hv. 15. þm. Reykv., sem skrifaði í Morgunblaðið 7. janúar 1999 undir fyrirsögninni ,,Byggðamál og borgarsvæði``. Það væri vert fyrir menn að lesa sér svolítið til í þeim fræðum til að átta sig á því hvert hin vaska sveit jafnaðarmanna stefnir í sambandi við byggð í landinu og tillögugerð þar að lútandi. Virðulegur forseti. Ég sé fulla ástæðu til þess að nefna þetta. Það hlýtur að vera mönnum mikil spurning hvert sú fylking sem hefur verið að reyna að koma undir sig fótunum að undanförnu stefni, hvert inntak þeirrar stefnu er. Það skiptir kannski ekki öllu máli hvaða höfuð verða á henni ef málafylgjan er af þeim toga sem margar greinar benda til. Virðulegi forseti. Litið til einstakra efnisþátta er af mörgu að taka í sambandi við málið. Ég hef látið það koma fram. Ég tel að í þessu frv. hafi menn stytt sér leiðina og ekki kafað djúpt í forsendur sem ég tel að lesa megi út úr dómi Hæstaréttar. Verði niðurstaðan sú að frv. verði lögfest með þeim breytingum sem fyrir liggja þá sýnist mér að til þess komi fyrr en síðar að nýir dómar falli og þingið þarf þá að bregðast við. Meginatriðið í máli mínu hér er að þingið búi sig til að geta lesið betur í málin en verið hefur, efli sig til að fást við forsendur lagasmíðar þannig að eðlilegra réttarviðhorfa sé gætt og eðlilegt tillit tekið til stjórnarskrárvarinna ákvæða varðandi lagasetningu og lagasmíð. Það væri mikið fengið, virðulegur forseti, ef þessi atburður, svo leiður sem hann verður að teljast fyrir Alþingi Íslendinga, dómurinn sem ég met almennt séð jákvæðan, verður til að þingið taki sér tak og verði sér úti um tæki til að slíkir atburðir verði ekki árvisst brauð, hvað þá daglegt.

Herra forseti. Hv. 4. þm. Austurl. vék að mjög áhugaverðu atriði sem lýtur að undirbúningi löggjafar bæði af hálfu framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, sérstaklega með tilliti til stjórnarskrárinnar. Ég er alveg sannfærður um að bæði framkvæmdarvaldið og löggjafarvaldið þurfa að huga að þessum þáttum í miklu ríkari mæli á komandi árum. Það er mjög ör réttarþróun í gangi í Evrópu. Við sjáum það til að mynda á úrlausnum Mannréttindadómstóls Evrópu, það kemur einnig upp hjá Evrópudómstólnum og þetta hefur áhrif á réttarþróun á Íslandi. Víða er sérstaklega hugað að þessum efnum. Í Danmörku til að mynda fær sérstök deild í dómsmálaráðuneytinu öll frumvörp til umsagnar út frá lagatæknilegum sjónarmiðum hliðstætt því að fjármálaráðuneytið fær öll stjórnarfrumvörp til umsagnar út frá fjármálalegum sjónarmiðum og gefur umsögn. Ég held að mikilvægt sé, og tek undir það með hv. þm., að menn hugi að úrlausnum í þessu efni til þess að vanda löggjafarstarfið. Þar koma auðvitað fjölmörg álitaefni til greina, bæði á vegum framkvæmdarvaldsins varðandi undirbúning að frumvörpum og eins ráðgefandi álit. Hér þarf líka að huga að því hvort ástæða er til að koma á fót sérstökum dómstóli til þess að úrskurða um stjórnarskrármálefni. Það er gífurlega mikil ákvörðun að úrskurða að lög sem Alþingi, þjóðþingið sjálft, hefur sett standist ekki stjórnarskrá og allt eru þetta atriði sem ég tel að full ástæða sé til að hugsa og leggja nokkra vinnu í. Ég ætla ekki að kveða upp neina dóma um það hér nákvæmlega með hvaða hætti en ég tek undir að mikilvægt er að þetta verði gert til þess að auka festu og öryggi í löggjafarstarfi og stjórnsýslu í landinu.

Virðulegur forseti. Ég fagna ummælum hæstv. sjútvrh. og dómsmrh. um þetta efni og þeim undirtektum sem hann veitir við þeim hugmyndum, vissulega ekki útfærðum, sem ég var að reifa í máli mínu. Við erum greinilega alveg sammála um að leita þurfi nýrra úrræða fyrir þingið og ríkisvaldið einnig eftir atvikum til að atburðir af þeim toga sem þessi stofnun á undanförnum mánuðum hefur ítrekað verið að reyna endurtaki sig ekki, verði ekki margir því greinilegt er að verulega skortir á að skilningur hafi verið nógu vel ígrundaður, að forsendur hafi verið nægilega vel kannaðar í sambandi við lagasetningu og þingið þarf að gefa meiri gaum að réttarþróuninni og hvert hún er að leiða okkur vegna lagasetningar. Virðulegur forseti. Ég hefði talið að það þyrfti að koma þessu máli hið fyrsta í formlegan farveg af hálfu þingsins því að það er auðvitað þingið sem hér á í hlut og ríkisvaldið, ríkisstjórn og framkvæmdarvaldið, hefur haft sín úrræði og eins og ég gat um, sumpart þurrausið þá brunna sem helst er fyrir þingið að leita í. Við þurfum að gæta þess að það séu viskubrunnar sem við höfum í að leita í sambandi við þessi mál og að tekið sé af framsýni og víðsýni á málum við lagasetningu og ákvarðanir sem miklu varða fyrir þjóðarheildina.

Herra forseti. Þetta er mikilvægt íhugunarefni en það er engan veginn víst að menn leysi öll vandamál af þessu tagi jafnvel þó að þingið eigi kost á ráðgjafaráliti frá færustu sérfræðingum. Ég er t.d. nokkuð sannfærður um að ef slík ráðgjöf hefði verið fyrir hendi og gefin fyrir 15 árum þegar löggjöfin var sett í upphafi, þá hefði hún ekki verið á þann veg sem dómur Hæstaréttar varð nú um 5. gr. og það sem ýmsir vilja halda fram að dómurinn sé að segja um 7. gr. vegna þess að þá voru aðrar hugmyndir uppi í þessum efnum. Það á sér stað ákveðin réttarþróun og engan veginn er víst að álit sem gefið er á einum tíma standist fyrir dómstóli áratugum síðar. En eigi að síður breytir það ekki þeirri skoðun minni að þetta þarf að íhuga og það þarf að leggja meiri rækt við spurningar sem lúta að stjórnarskránni þegar við erum að setja okkar löggjöf og ekki síst í ljósi þess að ýmsir ytri þættir eru farnir að hafa mjög mikil áhrif á lagasetninguna. Réttarþróunin í Evrópu hefur eðlilega mikil áhrif hér og við þurfum að huga að þeim þáttum öllum og reyna líka að átta okkur á því hvert réttarþróunin er að stefna að þessu leyti. Síðan er það alveg sjálfstætt íhugunarefni hvort sjálfstæður stjórnlagadómstóll á að koma til skjalanna en við skulum gera okkur fulla grein fyrir því að við leysum ekki málin í eitt skipti fyrir öll. Jafnvel þó að við finnum farveg fyrir svona vinnubrögð, þá getur það alltaf komið upp síðar að lög verða talin stangast á við stjórnarskrá samkvæmt nýjum hugmyndum.

Virðulegur forseti. Það er enginn ágreiningur af minni hálfu við það sjónarmið sem hér kom fram hjá hæstv. ráðherra. Það er auðvitað alveg ljóst og ég sagði það í ræðu minni að dómur af þeim toga sem við stöndum nú frammi fyrir frá Hæstarétti hefði ólíklega fallið fyrir einum fimm, hvað þá tíu árum síðan svo ekki séu nefnd 15 ár vegna þess að ég held að réttarþróunin og skilningur hafi breyst það mikið á þessum tíma m.a. varðandi grundvallarhugtök eins og jafnræði og réttarheimildir sem tengjast því hugtaki. Sem betur fer verða mál ekki leyst í eitt skipti fyrir öll. Ég er hjartanlega sammála hæstv. ráðherra um það, og ég segi sem betur fer, vegna þess að þá værum við komnir í alkulið væntanlega ef svo væri. Aðalatriðið er að tryggja flæði hugmynda og endurnýjun hugmynda og að hugmyndir þeirra sem löggjöf setja séu ekki mjög fjarri þeim hugmyndum sem eru í réttarfarskerfinu eða dómstólakerfinu. Þess vegna held ég að t.d. nefnd eða dómstóll eða hvað við viljum kalla það þar sem um væri að ræða tilnefningar frá Hæstarétti og frá lærðum mönnum í Háskóla Íslands, frá lagadeild Háskóla Íslands sem var dæmið sem ég tók, sem mundi tryggja á vissan hátt að þarna yrði um að ræða flæði hugmynda á milli og menn hefðu það sæmilega tryggt að ekki skapaðist tómarúm eða hindranir á slíkri reynslu, slíku streymi sem æskilegt er og nauðsynlegt er að reyna að tryggja. Í framhaldi af þessu finnst mér það tæknilegt úrlausnarefni hvernig hrundið yrði úr vör mótun tillagna til þess að ná því landi sem við hæstv. ráðherra erum alveg sammála um að þurfi að ná í framhaldi af þessum stóru atburðum.

Herra forseti. Ég vil taka mjög undir þær hugrenningar sem hér hafa átt sér stað milli hv. þm. og hæstv. ráðherra varðandi gildi þess að leggja í vinnu til að fylgja eftir réttarþróun í landinu. Fyrir því er, eins og þeir hafa fært rök fyrir, full og rík ástæða. Ekki er síður ástæða til þess að leggja í einhverja vinnu til að styrkja stöðu þingsins og það leiðir einmitt hugann að þessari gullnu jafnvægisreglu á milli þeirra þriggja þátta sem menn einatt tala um varðandi þrískiptingu valdsins, þ.e. dómstóla, framkvæmdarvaldsins og löggjafarsamkomunnar. Ég held að með rökum megi halda því fram að dálítið hafi hallað á jafnvægi í þrískiptingu valdsins. Ég tek sem sagt undir þær hugrenningar. Hins vegar lýsi ég furðu minni á þeirri falleinkunn sem hv. þm. gaf Lagastofnun Háskóla Íslands og hafi ég tekið rétt eftir rökstuddi hv. þm. þá falleinkunn á Lagastofnun háskóla annars vegar með því að hér væri bara um hagsmunasamtök að ræða og hins vegar væru skoðanir skiptar meðal prófessora innan Lagastofnunar. Mér þykir rétt, herra forseti, að vekja athygli á því að hér er ekki bara um einhverja stofnun að ræða. Hér er um Lagastofnun Háskóla Íslands að ræða, stofnun sem starfar í nafni Háskóla Íslands og þarf þar af leiðandi að uppfylla ákveðin skilyrði. Akademían stendur fyrir ákveðin fræði eins og hv. þm. veit og þess vegna get ég ekki fallist á þá einkunn sem hv. þm. gaf stofnuninni. Þau rök sem hv. þm. færði gilda í raun um hvaða stofnun sem er. Meira að segja innan Hæstaréttar eru oft og tíðum skiptar skoðanir, hvað þá hér í sölum Alþingis þannig að með þeirri röksemdafærslu sem hér var flutt má segja að á sama hátt séu þessar stofnanir ómarktækar og hygg ég að það sé ekki meining hv. þm.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað nauðsynlegt þegar rætt er um þetta álitaefni, stofnanir háskólans sem hafa vaxið upp til hliðar við deildir háskólans á undanförnum árum --- ég hef fylgst með þessari þróun því að þetta var ekki til fyrir nokkrum árum, ég tala nú ekki um þegar ég kom fyrst inn á þing. Þá vorum við á Alþingi að leita til Háskóla Íslands, til deildarmanna eða beindum erindum til Háskóla Íslands og þá veigruðu menn sér við því þegar þessum erindum fjölgaði að sinna þessum störfum og fá ekkert fyrir. Þá þróast það eðlilega og er svo sem ósköp tengt ýmissi annarri þróun í samfélaginu að þessi fyrirtæki eru stofnuð til að skapa farveg fyrir útsölu á vinnu þeirra sem taka að sér verkefni. Út af fyrir sig er ekkert við það að athuga. Það sem er við að athuga og ég hef gert athugasemdir við, er að menn leggi annan skilning í eðli þessara fyrirtækja starfsmanna við Háskóla Íslands í einstökum deildum, að menn leggi einhvern annan skilning í það heldur en ber. Þetta eru fyrirtæki sem eru að selja út hugmyndir sem einstakir tilgreindir aðilar þar standa ábyrgir fyrir. Þetta eru ekki fræðilegar álitsgerðir sem deildir háskólans standa að heldur eru þetta sjónarmið og niðurstöður tilgreindra ágætra heiðursmanna sem skrifa undir það. Því miður er það svo að verið er að fara með þetta þannig að það er verið að eyðileggja þetta. Ég nefndi álitsgerð sem tengdist gagnagrunni á heilbrigðissviði. Hún átti að vera eitthvert þungavigtarplagg í því samhengi og var þannig farið með hana í þeirri umræðu að það ætti að vekja athygli alþjóðar á því. Ég sem sagt hef verulega annan skilning á þessu máli en mér heyrist hv. þm. hafa og tel að hann þurfi að skoða betur innviði þessara stofnana og tengsl við það sem við köllum Háskóla Íslands.

Herra forseti. Ekki veit ég hvort það kunni að vera að afstaða hv. þm. til þessarar stofnunar byggi á því að í gagnagrunnsmálinu svokallaða hafi komið álitsgerð sem hv. þm. er ekki að skapi. En ég ítreka það sem ég nefndi áðan að þessar stofnanir starfa í nafni Háskóla Íslands og til þeirra eru gerðar ákveðnar akademískar kröfur. Þar starfa jafnframt fróðustu menn á sínu sviði sem hafa þá meginreglu að starfa hlutlægt. Ég tel það í rauninni alvarlega ásökun á stofnanir háskólans að ráðast á þær eins og hv. þm. gerði án þess að geta nefnt dæmi um það að því valdi sem fylgir að starfa undir merkjum Háskóla Íslands hafi verið misbeitt. Ég veit ekki dæmi þess og bið þá þingmanninn að nefna slík dæmi. Ég ítreka að hér eru fróðustu menn á sínu sviði sem starfa undir merkjum Háskóla Íslands, starfa undir merkjum akademíunnar með þeirri merkingu sem felst í akademíu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að bregðast við þessu máli vegna þess að nauðsynlegt er að ræða það og nauðsynlegt fyrir þingið að öðlast sæmilegan skilning á vegna þess að þessi viðskipti fara í vaxandi mæli fram milli þingnefnda á hv. Alþingi og stofnana Háskóla Íslands þar sem menn eru að panta álitsgerðir. Hér kemur þingmaðurinn og talar um ákveðnar akademískar kröfur. Ég held það sé alveg nauðsynlegt fyrir Alþingi, kannski fyrir háskólann, ég veit það ekki, að kanna hvort menn séu þarna að fá álitsgerðir frá Háskóla Íslands. Eru menn að fá álitsgerðir frá Háskóla Íslands, undir fræðilegum kröfum þeirrar stofnunar? Er Háskóli Íslands að samsama sig með þeim álitsgerðum sem þaðan koma?

Lána nafn sitt.

Lána nafn sitt, það er nefnilega það sem er kannski hið alvarlega í málinu en ekki það að þetta mál er tekið upp í því samhengi sem ég reiði það fram. Ég er ekki að gera nokkra einustu athugasemd við það að menn sem eru starfandi við Háskóla Íslands veiti álit og taki fyrir það sanngjarna þóknun. Ég er ekki að gera neina athugasemd við það. Ég er að gera athugasemd við að farið er að ræða þessi efni eins og verið sé að reiða fram fræðilegar niðurstöður úr viskubrunni Háskóla Íslands. Það er það ekki. Að mínu mati er rangtúlkun að líta á að svo sé. Ég held að hv. þm. eigi að skoða þessi mál miklu betur og að full þörf sé á því fyrir þingið að átta sig á þessum þáttum. Þetta hefur færst mjög í vöxt. Álitsgerðirnar um Evrópusambandið og inngöngu í það voru eitt af því sem utanrrn. notfærði sér á sínum tíma. Álitsgerðir í þykkum doðröntum liggja fyrir en þær höfðu ekkert með viðhorf Háskóla Íslands að gera heldur var þetta seld vinna þeirra manna sem lögðu nafn sitt við.

Herra forseti. Lögin um stjórn fiskveiða eru til meðferðar rétt eina ferðina og nú vegna dóms Hæstaréttar sem vissulega er ekki venjulegt. Eins og við var að búast hefur umræðan um grundvallarbreytingar á lögunum um stjórn fiskveiða blossað upp eftir að dómur Hæstaréttar var kveðinn upp. Umræður um kvótakerfið eru svo logandi í þjóðfélaginu að ekki var við öðru að búast en breytingar á lögunum kölluðu á hugleiðingar manna úr öllum áttum um hvort hagfelldar breytingar mætti gera sem sátt gæti orðið um. Þegar umræðan er komin af stað í þinginu bendir hins vegar fátt til þess að svo geti orðið ef marka má umræðuna hér og þá miklu umfjöllun sem jafnan fer fram í fjölmiðlum um lögin um stjórn fiskveiða og allt sem lýtur að nýtingu auðlinda sjávar. Af hálfu stjórnarflokkanna var ekki gert ráð fyrir því að taka upp lögin um stjórn fiskveiða á þessu stigi. Hæstaréttardómurinn kom hins vegar mörgum á óvart og eins og eðlilegt og nauðsynlegt var af hálfu ríkisstjórnarinnar var brugðist strax við og leitað leiða til þess að skýra stöðuna, koma í veg fyrir óvissu og standa þannig að málum að þrátt fyrir dóm Hæstaréttar yrði ekki nein viðvarandi óvissa um þennan mikilvæga atvinnuveg okkar, sjávarútveginn. Eftir skoðun málsins varð það niðurstaðan að rétt væri að bregðast við dómi Hæstaréttar með því að leggja til að breytingar yrðu gerðar á 5. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, og öðrum ákvæðum laga sem tengjast aðgangi að veiðileyfum en ekki væri efni til þess að leggja til breytingar á 7. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Þetta er sá útgangspunktur sem valinn var og við höfum verið að vinna á grundvelli hans síðustu dagana í þinginu. Í dómi Hæstaréttar er hvergi vikið að því að ástæða sé til að bregðast við með öðrum hætti en þeim sem ríkisstjórnin gerir í frv. sínu, þ.e. að taka til við breytingar á 5. gr. Eins og oft vill verða fer umræðan um víðan völl og það hefur heyrst að menn hafa talið að einnig þyrfti að gera breytingar á 7. gr. en niðurstaðan er hins vegar sú sem hér er til umfjöllunar, breytingar á 5. gr., og breytingar sem leiða af henni og varða fyrst og fremst smábátaútgerðina. Að mínu mati voru viðbrögð ríkisstjórnarinnar hárrétt að því er varðar breytingar á 5. gr. laganna og engra annarra kosta var völ en að ganga mjög hratt til verks að þessu leyti og sjá til þess að allri óvissu væri eytt sem fyrst. Í dómi Hæstaréttar kemur fram það sjónarmið að eðlilegt sé og full heimild til að bregðast við og forða ofveiði á fiskstofnunum. Í dómnum segir m.a., með leyfi forseta, ég vildi aðeins árétta það sem þar kemur fram: ,,Löggjafanum er rétt að takmarka fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, ef uggvænt þykir, að fiskstofnar séu í hættu. Byggist það á almennum valdheimildum handhafa löggjafarvaldsins og fullveldisrétti ríkisins, sbr. 2.--4. gr. laga nr. 41/1979, um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn. Ákvæði 75. gr. stjórnarskrárinnar standa því ekki í vegi að í lögum sé mælt fyrir um slíkar takmarkanir, enda sé almannahagsmunum fyrir að fara. Af forsögu núgildandi fiskveiðistjórnarlaga er ljóst, að löggjafinn hefur talið að almannaheill ræki til takmörkunar veiðanna. Ekki eru efni til þess að því mati verði haggað af dómstólum.`` Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að undirstrika alveg sérstaklega það sem kemur fram í dómi Hæstaréttar því að sumir hafa efast um heimildir til að takmarka aðganginn að auðlindum sjávar og atgangur sá, sem ýmsir hafa staðið fyrir og hefur helgast af því að reyna að fá aðgang að auðlindinni, hefur verið miðaður við að stjórnvöldum væri ekki heimilt að takmarka aðganginn. Að mínu mati hefur kvótakerfið sem slíkt sannað gildi sitt sem sóknarstýringaraðferð. Vandinn og deilurnar hafa hins vegar staðið um útdeilingu á aflahlutdeild og þar með aflamarki á hvert skip og ekki síst hinu ótrúlega verði á aflaheimildum sem ganga kaupum og sölum á milli útgerða. Ég lít svo á að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við höfum búið við hafi sannað gildi sitt að langmestu leyti en þetta sé stærsti og erfiðasti gallinn á því sem er hins vegar í rauninni ekki galli á löggjöfinni heldur er framkvæmdaratriði og snýr að útvegsmönnum sem kaupa og eru tilbúnir til að kaupa aflaheimildir á svo háu verði sem raun ber vitni. Ég tel því að það sé fyrst og fremst vandi útgerðarmannanna sjálfra sem hafi skapað það háa markaðsverð sem ógnar e.t.v. kerfinu sem slíku. Spurt er hvort kvótakerfið sé í hættu eftir dóm Hæstaréttar. Ég tel að svo sé alls ekki. Með þeim breytingum sem við erum að fjalla um á 5. gr. er komið til móts við það sem dómurinn fjallar um og þá niðurstöðu sem hann gefur en eftir sem áður á að vera hægt að halda þessu kerfi. Hins vegar þurfum við auðvitað að gæta þess að gera á því endurbætur eins og við höfum verið að gera á undanförnum árum. Þann tíma sem ég hef verið á þingi höfum við staðið fyrir mjög umfangsmiklum lagfæringum á lögunum um stjórn fiskveiða sem ég tel að hafi allar verið til mikilla bóta og við þurfum að þróa kerfið og færa það til betri vegar. Ég vil sérstaklega vekja athygli á þeim breytingum sem við höfum gert, hvort sem um er að ræða takmörkun á framsali, reglum um skattalega meðferð, sem varðar að vísu ekki lögin um stjórn fiskveiða, sem var afar mikilvægt að gera breytingar á. Í þriðja lagi má nefna ákvæði í lögum um stjórn fiskveiða um hámarkseign einstakra útgerðaraðila. Fleira mætti nefna af breytingum sem við höfum verið að gera á lögunum um stjórn fiskveiða og allar miða að því að gera kerfið skilvirkara og betra sem grundvöll fyrir sjávarútveg á Íslandi. Ég nefndi áðan að verðið á aflaheimildum sem ganga í kaupum og sölum, bæði leiguverð og sala á varanlegum aflaheimildum, er allt of hátt. Í rauninni er óskiljanlegt hvernig það hefur verið að þróast og ég vil að það komi fram að ég tel að útgerðarmenn beri á þessu mjög mikla ábyrgð og það sé svo komið að slík verðlagning á aflaheimildum sé sá partur af þessu öllu saman sem ógnar einna helst lögunum um stjórn fiskveiða og í raun öllu fiskveiðistjórnarkerfinu. En hvaða leiðir eru til að bæta þessa stöðu, bæta hér úr? Við höfum kosið til verka svokallaða auðlindanefnd. Hún er að störfum og henni er ætlað að skoða hvernig við getum nýtt auðlindir okkar sem best og hvernig við tökum á gjaldtöku gagnvart auðlindunum. Starf nefndarinnar er að því er ég best veit komið nokkuð á veg en engar niðurstöður liggja fyrir eða eru mér vitanlega uppi á borðinu. Ég bind mjög miklar vonir við starf þessarar nefndar. Í nefndina voru kjörnir fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna og við verðum að binda miklar vonir við starf nefndarinnar og að hún geti orðið til þess að leggja fram tillögur sem mætti fjalla um á Alþingi og gætu leitt til meiri sáttar um nýtingu auðlinda, bæði auðlinda hafsins og auðlinda í jörðu og nýtingu þeirra. Hvað varðar nýtingu auðlinda sjávar og hið svokallaða kvótakerfi hafa menn gagnrýnt annars vegar að nota þetta aflamarkskerfi sem ég tel að hafi sannað gildi sitt. Menn hafa síðan gagnrýnt það og krafist þess að tekið yrði upp veiðileyfagjald, settur skattur á sjávarútveginn og þannig yrðu þeir sem hefðu veiðiheimildir knúnir til að greiða afla- eða veiðigjald eða auðlindagjald í ríkissjóð. Ein leiðin sem menn hafa nefnt til að komast út úr þessu kerfi, brjóta kerfið upp er uppboðsleiðin, þ.e. að notuð yrði sama aðferð og menn nota við sölu laxveiðileyfa í ám og vötnum. Auðvitað þarf að skoða þá hugmynd eins og allt annað í þessu sambandi en ég hef ekki séð hvaða möguleikar væru á því að bjóða upp aflaheimildir og skapa þá miklu óvissu sem mundi fylgja því. Sala á aðgangi, sala á veiðileyfum fyrir íslenskan sjávarútveg verður að vera þannig að það sé stöðugleiki. Það sé ekki algerlega hendingu háð hvaða heimildir útvegsmenn og þar af leiðandi hvaða möguleika fiskvinnslan í landi hefur til þess að vinna og selja síðan afurðir. Ég get ekki séð að sú leið, sem ýmsir ,,ábyrgir aðilar`` --- við skulum hafa þetta innan gæsalappa --- hafa nefnt, sem er uppboð á veiðiheimildum, sé fær nema settar séu mjög miklar girðingar, mjög harðar og háar girðingar eins og er nú í tísku að tala um á vinstri væng stjórnmála a.m.k., til þess að tryggja að á einni nóttu færu ekki allar veiðiheimildir úr einstöku byggðarlögum. Í annan stað má nefna að það mætti skoða, og það hlýtur að verða skoðað í náinni framtíð, hærra aðgangsgjald að auðlindinni. Við þekkjum það í dag að innheimt er veiðileyfagjald af útgerðinni sem er viss krónutala á tonn. Það er ekki há upphæð en það er vafalaust eitt af því sem verður skoðað í framtíðinni að teknu tilliti til þess kostnaðar sem ríkissjóður hefur af rannsóknum á auðlindum hafsins og eftirliti með veiðum o.s.frv. Ég tel að eðlilegt sé að það gjald sem greitt er fyrir veiðileyfi standi undir þeim kostnaði sem tengist beint útveginum. Ég hef hins vegar ekki getað fallist á að tilefni væri til að efna til sérstakrar skattlagningar á sjávarútveginn sem hluta af stjórnkerfi í sjávarútvegi. Þá vil ég nefna hér sem eitt af því sem hefur verið rætt og ég tel að þurfi að ræða um, að vísu er ekki sérstök ástæða til þess við þessa umræðu að eyða miklum tíma í það því hér er um svo þröngt og afmarkað svið þessarar löggjafar að ræða en það er skattlagning söluhagnaðar þegar útgerðarmenn ganga út úr rekstri í sjávarútvegi. Það getur hins vegar ekki verið partur af lögum um stjórn fiskveiða, það hlýtur að verða að taka öðruvísi á því en það er alveg ljóst að hið háa verð veiðiheimilda, sem verið er að greiða fyrir, kallar á umræðu um það hvernig megi ná til baka, þá í þágu almennings, þeim mikla hagnaði sem verður í einhverjum tilvikum af sölu á réttindum í sjávarútvegi. Umræðurnar um það frv. sem hér er til meðferðar hafa hins vegar fyrst og fremst snúist um smábátana. Menn hafa að því er virðist verið nokkuð sammála um, þrátt fyrir minni háttar efasemdir af hálfu stjórnarandstöðunnar, að gera þessar breytingar á 5. gr. Umræðan hefur fyrst og fremst snúist um þær breytingar sem jafnframt er verið að gera á því skipulagi sem snýr að smábátaútgerðinni. Sú gagnrýni sem fram hefur komið af hálfu stjórnarandstöðunnar gæti bent til þess að stjórnarandstaðan hefði hreinlega ekki áttað sig á því hvaða hætta er á ferðinni ef ekkert verður að gert til að verja smábátaútgerðina. Mikilvægasta viðfangsefni okkar er að setja lög um stjórn fiskveiða sem fjalla um heildarhagsmuni. Hins vegar fer ekki hjá því að við verðum að líta til einstakra útgerðarhópa þegar verið er að setja lög. Hér er það gert með því að fara sérstaklega í þá þætti sem snúa að smábátaútgerðinni. Mér sýnist að hér hafi meiri hluti hv. sjútvn. náð býsna góðri lendingu. Það er afar mikilvægt, ekki síst fyrir hinar dreifðu byggðir, að tryggja að útgerð smábáta geti verið bærilega eðlileg. Smábátaútgerðin þróast mjög mikið og með tilkomu fiskihraðbáta og betri báta almennt hefur bátum fjölgað mjög mikið eins og allir þekkja. Með þessu frv. og brtt. hv. sjútvn. er leitast við að verja smábátaútgerðina og tryggja að smábátaútgerðin geti sinnt því mikilvæga hlutverki sem hún hefur tekist á hendur í síauknum mæli. Ég hefði hins vegar talið heppilegra að við hefðum í þessum áfanga, af því nú er farið ofan í þessa löggjöf, getað einfaldað kerfið. Niðurstaðan er hins vegar sú að halda áfram með svokallað dagakerfi sem ýmsir leggja mjög mikla áherslu á og ég hef lagt áherslu á að væri nauðsynlegt. Niðurstaðan er sem sagt sú sem við höfum hér fyrir framan okkur. Ég geri engar athugasemdir við breytingartillögur meiri hluta sjútvn. Mér sýnist að þar hafi náðst lending sem við getum verið bærilega ásátt um, miðað við aðstæður. Gagnrýnt hefur verið að Byggðastofnun skuli ætlað að hafa til ráðstöfunar tiltekin tonn sem nýta mætti til að koma til móts við byggðarlög sem lenda í hremmingum. Stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt þetta og reynt að gera tortryggilegt. Ég tel þetta mjög mikilvægan hluta löggjafarinnar og algerlega óhjákvæmilegan, ekki síst vegna þeirrar óvissu sem hæstaréttardómurinn hefur valdið. Fyrir vikið er nauðsynlegt að Byggðastofnun geti, eins og hér er gert ráð fyrir, komið til móts við byggðir sem lenda illa úti. Þá er gert ráð fyrir að koma til móts við minni aflamarksbáta. Ég tel það einnig hafa verið nauðsynlegt. Á heildina litið sýnist mér hv. sjútvn., meiri hluti hennar, hafa unnið býsna gott starf, komist að niðurstöðu sem ástæða er til að vekja athygli á að styrkir smábátaútgerðina. Ég vænti þess að breytingarnar geti orðið til að festa kerfið í sessi. Ég ítreka að auðvitað þurfum við að vera á verði. Við þurfum að hafa fiskveiðistjórnarkerfið í stöðugri endurskoðun, ekki til þess að valda óvissu heldur til þess að bregðast við breyttum aðstæðum. Þar á ég við breyttar aðstæður í útgerðinni og ekki síður breyttar aðstæður almennt, en stöðugleikinn er það allra mikilvægasta fyrir sjávarútveginn. Fyrir liggur að álag á auðlindir jarðarinnar hefur vaxið mjög mikið. Maðurinn er laginn við að finna leiðir til að nýta auðlindir. Það er afar mikilvægt fyrir okkur hér á Íslandi, í þessu stóra landi, fyrir fámenna þjóð sem byggir á auðlindum hafsins að ganga þannig um land og haf að ekki sé tjaldað til einnar nætur. Ég vil því nefna það sérstaklega að við eigum að standa þannig að breytingum á lögum um stjórn fiskveiða að umfram allt skuli þess gætt að það tryggt sé að við ráðum við sóknina, að ekki verði brestur á stjórn fiskveiða á Íslandsmiðum. Sá var nú tilgangurinn með lögunum um stjórn fiskveiða, að stjórna aðgangi að fiskimiðunum án þess að búa við sérstakt lögregluríki hvað það varðar.

Hæstv. forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. lýsti áðan kostum og göllum kvótakerfisins. Hann taldi að helsti galli kerfisins væri að verðið á kvótanum væri of hátt. Samkvæmt þeim kokkabókum sem ég hef lesið hingað til greiða menn yfirleitt það verð sem þeir sjá sér hag í að greiða. Ef verðið er of hátt þá kaupa þeir ekki eða kaupa eitthvað annað. Ef verðið er hátt þá þýðir það að aflaheimildir eru mikils virði fyrir þá sem kaupa þær. Hvers vegna ekki að láta þá fjármuni sem menn eru til í að borga fyrir slíkar heimildir renna til eigenda auðlindarinnar frekar en þeirra einstaklinga sem voru á réttum stað á réttum tíma í byrjun síðasta áratugar? Mig langar einnig að spyrja hv. 2. þm. Vesturl.: Hvað vill hann gera við þessu háa verði? Á að setja á verðstýringu og koma á verðlagsráði? Hvar er trú sjálfstæðismanna á hinn frjálsa markað?

Herra forseti. Það er ánægjulegt að fá viðbrögð frá hv. þm. um þetta atriði, ekki síst með tilliti til ræðunnar sem hann flutti í morgun. Ég vakti sérstaka athygli á því að verðið væri ótrúlega hátt. Ég tel að það sé of hátt, bæði verð á leigukvóta og varanlegum aflaheimildum. Ég tel út af fyrir sig ekkert fyrir löggjafann að gera í þessu, ég tók það sérstaklega fram. Engu að síður tel ég ástæðu til að vekja athygli á þessu. Með því kapphlaupi og háa verði sem hefur viðgengist eru útgerðarmenn að ógna kerfinu. Þeir ógna kerfinu að ég tel og það er ekki í þágu útgerðarinnar og alls ekki í þágu fiskvinnslunnar sem endanlega verður að taka á sig hluta af verðinu. Auðvitað kemur það fram í fiskverðinu. Fyrst og fremst eru þetta varnaðarorð af minni hálfu. Mér er hins vegar mjög vel ljóst að stjórnvöld hafa afskaplega lítið um það að segja hvað útgerðarmenn eru tilbúnir til þess að greiða fyrir aflaheimildir. Þannig er nú bara hinn frjálsi markaður.

Herra forseti. Ég veiti því athygli að hv. þm. Sturla Böðvarsson er að tipla í kringum gjaldtöku í sjávarútvegi. Hann nefndi að e.t.v. væri ráðlegt að skattleggja þar sérstaklega söluhagnað. Ég vænti þess að hv. þm. hafi velt þessum málum eitthvað fyrir sér áður en hann varpar þessari hugmynd fram. Ég vil því gjarnan fá svör við nokkrum spurningum sem hljóta að leita á mann þegar hugmyndin er reifuð. Í fyrsta lagi: Finnst þingmanninum eðlilegt að skattleggja söluhagnað í sjávarútvegi umfram söluhagnað í öðrum atvinnugreinum? Nú höfum við heyrt um mjög háar fjárhæðir þegar menn eru að selja fyrirtæki í öðrum atvinnugreinum. Telur hann að það eigi að vera sérákvæði í skattalögum gagnvart sjávarútvegi þegar um söluhagnað er að ræða? Hvernig sér hann það fyrir sér? Á þetta að gerast við sölu hlutabréfa í fyrirtækjunum og þá hlutabréfum allra, bæði einstaklinga, fyrirtækja, lífeyrissjóða --- allra? Hvernig telur hann að hægt sé að fara með það sem kallað er óbein eignaraðild í sjávarútvegi, ef beita ætti þeirri aðferð? Ég hef velt þessu fyrir mér sjálf. Mér finnst þetta vera afskaplega flókið og hef ekki alveg náð til lands þegar þessi aðferð er skoðuð. Þess vegna væri áhugavert að fá að heyra hvaða skoðanir eða niðurstöður hv. þm. hefur fundið í vangaveltum sínum um þetta mál.

Herra forseti. Þetta var eðlileg spurning hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. Spurningin er vissulega flókin og ekki einfalt að svara því hvernig setja eigi sérstakar reglur um skattlagningu á hagnaði í sjávarútvegi umfram aðrar atvinnugreinar. Það tel ég í rauninni ekki hægt. Varðandi það að ég hafi tiplað í kringum gjaldtöku þá sagði ég hreint út að ég tel að skoða þurfi hvort ekki sé eðlilegt að útvegurinn greiði kostnað við eftirlit og megnið af hafrannsóknum, eftirlit með veiðum og þvílíka hluti. Það mundi leiða til þess að þessi gjaldtaka yrði hækkuð. Ég hef hins vegar tekið það skýrt fram að ég er á móti því að við nýtum sjávarútveginn sem sérstaka auðlind, skattaauðlind, þar sem við mundum, eins og ýmsir jafnaðarmenn og jafnvel breiðfylkingarmenn á vinstri vængnum hafa talað um, ná inn miklum tekjum fyrir ríkissjóð. Ég get ekki fallist á það. Niðurstaða mín er því sú að eðlilegt sé að skoða hvort útvegurinn eigi að greiða hærra gjald fyrir veiðileyfin til að standa undir kostnaði vegna sjávarútvegsins, sem ríkissjóður hefur í dag, en ekki séu efni til neinnar sérstakrar skattlagningar.

Herra forseti. Mig grunaði að niðurstaða þingmannsins yrði sú að þetta væri mjög flókið af því að fyrirtæki í sjávarútvegi eru ýmislegt fleira en kvóti og staða þeirra fer ekki endilega eftir kvótastöðu, þ.e. rekstrarleg staða og söluandvirði fyrirtækisins eða hlutabréfanna. En af því að þingmaðurinn vék aftur að fyrri ræðu sinni þar sem hann var að ræða um gjaldtöku í sjávarútvegi finnst mér ástæða til að komi fram vegna orða hans að jafnaðarmenn hafa talað um það að menn ættu að greiða fyrir aðganginn að auðlindinni. Nú er það svo að eftir að stjórnarmeirihlutinn hefur samþykkt fyrirliggjandi frv. og brtt. við það verður allur veiðiréttur á Íslandsmiðum orðinn söluvara og útvegsmenn eru að selja hver öðrum þennan rétt. Við höfum eðlilega spurt eins og þjóðin: Af hverju fá þeir að selja hver öðrum aðgang að auðlindinni þegar eigandi auðlindarinnar fær ekkert í sinn hlut? Þetta er sú grundvallarspurning sem menn verða að svara. Þó svo að hið sjálfsagða gerist, sem þingmaðurinn vék að, að sjávarútvegurinn færi að borga sjálfur fyrir ýmsa þá þjónustu sem hann nýtur og færi þar með út af fjárlögum með ýmsa hluti stendur hitt þó eftir að Alþingi er búið að ákveða að veiðirétturinn sé söluvara og við það hljóta menn að setja spurningarmerki. Það hafa jafnaðarmenn gert og telja óeðlilegt að viðskipti með veiðiréttinn fari fram eins og þau gera í dag.

Hæstv. forseti. Þingmaðurinn kom inn á ákvæði, sem fjallað er um í frv. og breytingartillögum hv. sjútvn., sem varðar heimildir til þess að selja þá veiðidaga sem viðkomandi smábátaútgerðir hafa. Það er mat manna að hæstaréttardómurinn kalli á þessa heimild. Það verði að vera möguleiki á því að selja allar heimildir, hvort sem einingin er dagur eða tonn. Sú varð niðurstaðan enda er eðlilegt að sömu reglur gildi um allan útveginn. Þetta vildi ég að kæmi sérstaklega fram hér. Varðandi það sem hv. þm. nefndi og ég talaði um, skattlagningu á hagnaði af sölu, var ég fyrst og fremst og einungis að tala um þegar aðilar hætta útgerð, fara út úr greininni og selja veiðiheimildir sínar. En ég tók sérstaklega fram að þetta er ekki einfalt mál. Það verða að gilda sömu reglur. Engu að síður tel ég að vegna þess m.a. að það er sérstakt ákvæði um endurskoðun á lögunum að ákveðnum tíma liðnum þurfum við að skoða þetta þannig að fólkið í landinu átti sig á því að við erum að skoða kerfið í heild sinni, einnig kosti þess og galla. Það er því afar mikilvægt að þessi þáttur sé skoðaður eins og allt annað. Ég vil bara endurtaka það sem ég sagði mjög skýrt í ræðu minni að ég tel að við þurfum að halda þannig á málum að lögin um stjórn fiskveiða séu í stöðugri endurskoðun, ekki til þess að rústa grundvöll sjávarútvegsins heldur til þess að bæta löggjöfina eins og best verður hverju sinni.

Herra forseti. Þessi umræða hefur staðið nokkuð lengi í dag og fer nú að ljúka. Fjölmörg atriði hafa komið fram sem talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa gert skýra grein fyrir og ég sé ekki sérstaka ástæðu til að fara yfir þau. Ég vil hins vegar freista þess í nokkrum orðum að draga fram þætti sem ég tel vera meginatriði í málinu. Herra forseti. Þetta mál snýst um pólitískan grundvallar\-ágreining. Það gerði það þegar við 1. umr. og núna í 2. umr. Við skoðun breytingartillagna frá meiri hlutanum og nál. bæði meiri hluta og minni hluta er alveg ljóst að um grundvallarágreining er að ræða. Þetta hefur gleymst svolítið í tæknilegri umræðu um útfærslu smábátakerfisins sem er vitaskuld mikilvægur þáttur í fiskveiðistjórninni en hæstv. ríkisstjórn hefur notað þennan þátt til að draga umræðuna frá hinum pólitíska ágreiningi. Það sem okkur stjórnmálamönnum ber skylda til að gera hér er að bregðast við dómi Hæstaréttar. Það var tilefnið til að breyta löggjöf. Nú hafa allir flokkarnir á hinu háa Alþingi stefnu í sjávarútvegsmálum, mismunandi vel útfærða. Ýmsir af flokkunum eru að undirbúa stefnu sína fyrir komandi kosningar, og vitaskuld er umræða sem þessi tækifæri til að draga fram helstu þætti í slíkri stefnumótun. Hins vegar er tilefnið annað, það er dómur Hæstaréttar sem við þurfum að bregðast við. Það er ljóst um hvað dómurinn fjallar því að hann segir það beinlínis sjálfur. Hann dæmir ólöglega úthlutun veiðileyfa. Það kemur alveg skýrt fram í dómnum. En Hæstiréttur gerir annað. Hann setur ramma um stjórn fiskveiða og hann tengir þennan ramma þremur lagaákvæðum. Það eru þessi tvö ákvæði stjórnarskrárinnar sem voru skoðuð út frá þeim málavöxtum sem lágu fyrir dómnum, þ.e. jafnréttisákvæðið og atvinnufrelsisákvæðið. Þriðja stoðin í þessu uppleggi Hæstaréttar er 1. gr. laga um stjórn fiskveiða. Oft hefur verið vitnað til 1. málsliðar þessarar greinar, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar.`` Þetta er 1. málsliður. En greinin í heild hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.`` Þetta er mjög skýrt í lögum. Það er ekki einungis að nytjastofnarnir séu sameign heldur verður fiskveiðistjórnarlöggjöf að stuðla að verndun og hagkvæmni í nýtingu fiskstofna. Það er beinlínis krafa löggjafans við lagasetningu að hér sé hagkvæmt fiskveiðistjórnarkerfi. Það er líka sagt hvað þetta fiskveiðistjórnarkerfi á að gera. Það á ekki bara að vera hagkvæmt, það á að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Því eru sett ströng skilyrði í lögum um stjórn fiskveiða hvað útfærslu löggjafarinnar varðar. Síðan er kveðið á um það í þessari grein að úthlutun veiðiheimilda myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Við höfum hins vegar séð það gerast á þeim tíma sem liðið hefur frá því að fyrst var sett löggjöf um núverandi kvótakerfi. Ríkisstjórnin túlkar dóm Hæstaréttar þannig að einungis sé verið að tala um veiðileyfi vegna þess að dómurinn tók einungis afstöðu til þess hvort heimilt væri að synja Valdimar Jóhannessyni um veiðileyfi á grundvelli bréfs hans eins og hann lagði það upp á sínum tíma. Niðurstaða Hæstaréttar var að ráðuneytinu væri ekki heimilt að synja honum um veiðileyfi vegna þess að úthlutun veiðileyfa er tiltölulega einföld. Hún byggir á því að sá einn geti fengið veiðileyfi sem átti skip á árunum 1981--1983, og það er þessi viðmiðunarregla sem Hæstiréttur segir að brjóti í bága við ákvæði þeirra laga sem ég vísaði til. Hann færir fyrir því rök að menn hafi mátt setja þessi lög í upphafi þegar mikil hætta vofði yfir fiskstofnum og af því að þetta var gert tímabundið en síðan breyttist form löggjafar. Þessa umræðu þekkjum við. Við eigum sömuleiðis að þekkja það sem segir í lögum um stjórn fiskveiða, að við úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum, þ.e. kvóta, komi einnig einungis þeir til greina sem áttu skip á árunum 1981--1983. Það er alveg ljóst í lögunum um stjórn fiskveiða. Það er þess vegna, herra forseti, sem við höfum sagt í þessu máli: Þetta er stærra mál en svo að hægt sé að reyna að leysa einungis spurninguna um hverjir eigi að fá veiðileyfið. Við stjórnarandstæðingar höfum sagt: Þessi dómur felur í sér að menn verða einnig að skoða úthlutun veiðiheimilda, þ.e. kvótans, vegna þess að sama regla er lögð til grundvallar við úthlutun veiðiheimilda. Þessu hafnar ríkisstjórnin alfarið. Það er í þessu, herra forseti, sem hinn pólitíski ágreiningur liggur milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Þess vegna framsetningin sem stjórnarandstæðingar hafa komið með í þessu máli allt önnur. Ríkisstjórnin skoðar einungis 5. gr., túlkar hana reyndar á nokkuð sérkennilegan máta vegna þess að hún tekur upp stjórnkerfi um smábáta og breytir því í veigamiklum atriðum, fyrst í frv. og síðan enn og aftur og reyndar mun meira í brtt. sem eru til umræðu og koma til atkvæðagreiðslu að lokinni 2. umr. Herra forseti. Það var hægt að taka upp veiðistýringu smábáta án dóms Hæstaréttar. Ef menn kusu að gera breytingar, hvort sem menn kusu að gera þær í átt við það sem meiri hluti sjútvn. leggur til í brtt. sínum eða í einhverja aðra átt, þá þurftu menn ekki dóm Hæstaréttar til að gera þessar breytingar. Ekkert í dómi Hæstaréttar kveður á um að útfærslan skuli vera með þeim hætti sem meiri hluti sjútvn. hefur lagt upp með. Við erum að takast á um hugtakið ,,gjafakvótakerfi``. Við höfum lýst þessu fiskveiðistjórnarkerfi þannig að eitt aðaleinkenni þess sé að kvótum er úthlutað ókeypis, nær ókeypis því það er reyndar greitt smávægilegt þróunarsjóðsgjald fyrir veiðileyfin eða fyrir kvótann. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa lagst hatrammlega gegn þessu sjónarmiði. Þeir hafa að vísu hörfað smátt og smátt aðeins í áttina að þeim málflutningi sem við höfum talað fyrir, nú síðast í ræðu hv. þm. Sturlu Böðvarssonar, sem sagði: Það er sanngjarnt að greitt sé fyrir veiðileyfi eða veiðiheimildir þannig að sá kostnaður sem ríkisvaldið verður fyrir vegna sjávarútvegs sé þá borinn upp af handhöfum kvótans. Þetta er ein af skoðunum sem heyrst hefur í sambandi við veiðileyfagjald, að fara þá leið að stilla gjaldtökuna þannig að hún verði ekki hærri en sem nemur kostnaði við sjávarútveginn, hvort sem það er eftirlit, menntun eða ýmsir aðrir þættir sem tengjast sjávarútvegi, sem eru nokkrir milljarðar, þrír, fjórir, fimm milljarðar í dag, það fer eftir því hvernig menn reikna það dæmi. Aðrir segja, þar á meðal við jafnaðarmenn, að þetta snúist um sameiginlega auðlind og þá sanngirniskröfu að almenningur fái réttláta hlutdeild í afrakstri auðlindarinnar þannig að gjaldtaka geti þegar fram líða stundir orðið meiri en nemur kostnaði hins opinbera við sjávarútveginn, þegar fiskstofnar hafa náð að braggast og fyrirtækin geta unnið við slík skilyrði. Um þetta hefur ríkt pólitískur ágreiningur um nokkra hríð í íslensku samfélagi. Hann kemur einnig fram í þessu máli þó við ættum að reyna að einskorða okkur við rammann sem Hæstiréttur setur okkur. Meginþátturinn er sá að okkar mati að taka verður úthlutunarkerfið, úthlutunarregluna til endurskoðunar vegna þess að hún brýtur í bága við þessar lagagreinar nákvæmlega eins og veiðileyfareglan, því þetta er sama reglan. Nú liggja fyrir í sjútvrn. að ég held um 3.000 umsóknir frá einstaklingum sem sækja um veiðileyfi eða kvóta, misjafnt hvernig menn hafa orðað það í bréfum sínum. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa bréf sem hæstv. sjútvrh. var sent. Ég hef fengið leyfi bréfritara til að kynna bréfið hér á hinu háa Alþingi. Bréfið sem er skrifað í Kópavogi 6. jan. 1999. Sá sem skrifar það er ekki alveg ókunnugur hér í þingsölum. Það er Jón Ármann Héðinsson, fyrrv. alþingismaður, sem þekkir vel til íslensks sjávarútvegs. Bréfið er svona, með leyfi forseta, og ég ítreka að ég hef leyfi Jóns Ármanns Héðinssonar til að lesa bréfið: ,,Umsókn um veiðileyfi og aflamark, 6. des. 1998. Ég sendi þetta bréf þar sem mér hefur enn ekki verið svarað þótt 30 dagar séu liðnir og er það alls ekki í samræmi við góða stjórnsýslu og vinnubrögð í hæstv. ráðuneyti þínu. Ég krefst þess án undanbragða að fá jákvætt svar við beiðni minni. Til upplýsingar, þótt ég viti að þér sé kunnugt um mikilvægan þátt minn í íslenskum sjávarútvegi, vil ég minna á eftirfarandi: Ég kom með hugmyndina að flokkunarvél fyrir síld árið 1962 og greiddi tilraunir og gerð fyrstu vélarinnar. Þetta skapaði aukalega hundruð milljóna króna næstu árin fyrir afla í síldinni þar sem síldin var á næstu árum mjög blönduð og stundum algjörlega óvinnandi nema í gegnum flokkun. Nú er loðna flokkuð í mjög stórum stíl með sömu aðferð og geysileg verðmætasköpun vegna þessa í stað gúanóvinnslu. Árið 1966 komum við bræðurnir með nýtt skip og það stærsta sinnar tegundar fyrir síld og loðnu. Í ms. Héðni ÞÁ 57 voru eftirtalin atriði heimsnýjung þá: Tvær þverskrúfur, sjókælitankur og sogdæla fyrir síld og fleira. Nokkur ár tók fyrir aðra að koma með slík skip og var upplýsingasöfnun og vinna við smíðina algjörlega mitt verk sem tók nærri tvö ár og víða farið til viðræðna og samninga um lausn á verkinu. Þetta var upphafið að þeirri veiðigetu sem hringnótaskipin sýndu síðar og gaf þjóðarbúinu ómælda milljarða kr. Vegna aldurs hætti ég beinni vinnu við útgerð, fiskvinnslu og sölu eftir nær 40 ára starf. Heilsan er mjög góð og ég á smábát á Húsavík núna og vil fá að veiða á heimaslóðum eins og áður. Þetta er minn réttur samkvæmt stjórnarskránni`` segir í bréfi Jóns Ármanns. Og hann heldur áfram: ,,Mér er mætavel kunnugt um þróun fiskveiðistjórnunar samkvæmt íslenskri löggjöf. Ég var fyrsti formaður fyrstu nefndarinnar í um þrjú ár sem kom með ný lög um fiskveiðar við landið árið 1970. Einnig var ég í fleiri nefndum og sat lengi á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Ég met þig mjög mikils fyrir skoðun þína á friðun vissra svæða til lengri tíma og þrengingu á togveiðarfærum. Ég hef enga sérstaka löngun til þess að standa í deilum við ráðherra eða ráðuneytið þar sem ég vann nærri fimm ár hér áður fyrr. Ég vil fá þetta einfalda leyfi. Það skaðar alls engan einstakling og ég þvælist hvergi fyrir neinum. Með mikilli virðingu, Jón Ármann Héðinsson, Birkigrund 59, Kópavogi.`` Þetta, herra forseti, er bréf til hæstv. sjútvrh., Þorsteins Pálssonar. Jón Ármann hafði jafnframt sent stutt bréf 6. des. þar sem hann sagði, með leyfi forseta: ,,Umsókn um veiðileyfi og aflamark. Með þessu bréfi sækir undirritaður um fullt veiðileyfi innan íslensku fiskveiðilögsögunnar og aflamark, samanber lög um stjórn fiskveiða, nr. 38. Aflamarkið sem undirritaður óskar eftir að fá í hlutdeild sína er eftirfarandi: Tólf tonn af þorski, fimm tonn af ýsu, eitt tonn af steinbít, hálft tonn af hlýra, hálft tonn af lúðu, hálft tonn af keilu og hálft tonn af karfa. Samtals 20 þúsund kíló eða 20 tonn. Ég á smábát og mun fullnægja öllum reglum um búnað til veiða og sjósóknar. Ég byrjaði árið 1942 sem háseti og hef gert út og verkað fisk frá árinu 1956, en átti ekki skip einmitt þegar viðmiðunarmörkin voru sett og missti því formlega af gjafaaflamarkinu. Nú þegar dómur frá Hæstarétti liggur fyrir tel ég augljóst að ég hafi jafnræðisrétt til veiða, samanber 1. mgr. 1. gr. laga sem vitnað er í hér að ofan. Þetta verður fullkomlega vistvæn veiði og skilar úrvalshráefni. Virðingarfyllst, Jón Ármann Héðinsson.`` Aftur las ég úr bréfi til hæstv. sjútvrh. Ég les þessi bréf, herra forseti, vegna þess að þau eru hluti af Íslandssögunni. Jón Ármann Héðinsson er í bréfi sínu að lýsa mjög merkilegri þróun. Þeir sem starfað hafa í sjávarútvegi þurfa ekki að vera mjög gamlir til að þekkja vel þessa sögu. Þeir muna vel eftir Héðni er hann kom með fyrstu sjókælinguna. Menn þekkja þá Húsvíkinga sem stóðu að útgerð þessa skips. Nú er Jón Ármann 71 árs gamall, heilsuhraustur og vill fá að sækja sjóinn, sem hefur verið hans aðalatvinna alla tíð fyrir utan þann tíma sem hann sat sem fulltrúi almennings í þessum sal. Af hverju, herra forseti, fær slíkur maður ekki veiðileyfi? Af hverju fær hann ekki smávægilegan kvóta til að fiska á efri árum eins og hann óskar eftir? Hvers á hann að gjalda og hvers eiga aðrir að gjalda í þessu kerfi, sem hefur sýnt sig að er óréttlátt að miklu leyti og ósanngjarnt? Það hefur jafnframt verið dæmt ólöglegt. Frumvarp ríkisstjórnarinnar svarar í engu bréfi Jóns Ármanns Héðinssonar. Verði frv. ríkisstjórnarinnar og brtt. lögfestar á eftir eða á morgun, þá getur Jón Ármann fengið veiðileyfi en engar veiðiheimildir. Hann verður að kaupa þessar veiðiheimildir á frjálsum markaði. Vitaskuld munu margir af þessum þremur þúsundum sem sóttu um veiðiheimildir fara í mál aftur. Það þarf ekki endilega að vera Valdimar Jóhannesson. Þeir verða margir Valdimararnir sem fara munu í mál. Þeir munu krefjast þess á grundvelli fyrri dóms Hæstaréttar að þeim verði úthlutað veiðiheimildum. Þeir munu krefjast þess að fá úthlutað kvóta vegna þess að Hæstiréttur sagði í dómi sínum að veiðiúthlutunarkerfið væri byggt á sömu reglu og úthlutun veiðileyfa. Ríkisstjórnin er því með mjög einfalda hugsun í þessu máli. Hún ætlar að knýja þetta frv. í gegn. Hún veit mætavel að málið mun rekið fyrir dómstólum. Hún veit það mætavel. Hún veit líka að það verður ekki búið að dæma í því máli fyrir kosningar í vor. Um það snýst allt málið. Í dómnum eru gefnar ákveðnar leiðbeiningar fyrir löggjafann varðandi fiskveiðistjórnarkerfið og sanngjarna hlutdeild. Í dómnum er rifjuð upp aðferðin, þrengingin, að einungis þeir sem áttu skip á árunum 1981--1983 hafi komið til greina við úthlutun veiðileyfa og veiðiheimilda. Þegar búið er að lýsa því að sú regla brjóti í bága við stjórnarskrá segir í dómnum, með leyfi forseta: ,,Með þessu lagaákvæði er lögð fyrirfarandi tálmun við því að drjúgur hluti landsmanna geti, að öðrum skilyrðum uppfylltum, notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru, og þeir tiltölulega fáu einstaklingar eða lögaðilar sem höfðu yfir að ráða skipum við veiðar í upphafi umræddra takmarkana á fiskveiðum.`` Hæstiréttur er einfaldlega að segja: Annaðhvort verða menn að fá sama atvinnurétt í sjávarútvegi eða njóta sambærilegrar hlutdeildar í sameigninni. Ef menn njóta ekki sambærilegrar hlutdeildar verða menn að geta sótt um veiðileyfi og veiðiheimildir á jafnréttisgrundvelli. Auðvitað þurfa að vera reglur, það er beinlínis sagt í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna að fiskveiðistjórnarkerfið verði að vera hagkvæmt. Auðvitað þurfa að vera úthlutunarreglur. Það er enginn að tala um að leggja eigi niður allar úthlutunarreglur. Það verður ekki gert, vitaskuld ekki, en það þarf að breyta reglunum. Úthlutunarreglur sem taka einungis mið af þeim sem áttu skip á árunum 1981--1983, brjóta í bága við stjórnarskrá. Hæstiréttur segir: Annaðhvort verða allir Íslendingar að fá sambærilegan möguleika á því að stunda sjóinn eða þeir verða að fá sambærilega hlutdeild í sameigninni. Hvernig geta menn fengið sambærilega hlutdeild í sameigninni? Jú, t.d. með veiðileyfagjaldi. Ef almenningur fær sanngjarna hlutdeild í fiskveiðiarðinum, þeim arði sem auðlindin skilar í íslenskt þjóðarbú, þeim arði sem nú rennur til útgerðarfyrirtækja, þá er þessi krafa Hæstaréttar líka uppfyllt. Það er því nokkuð merkilegt, og e.t.v. hefur þessi þáttur í dómi Hæstaréttar ekki verið dreginn nógu skýrt fram, að ein af þeim lausnum sem til greina koma til að mæta dómi Hæstaréttar er að leggja á veiðileyfagjald í íslenskum sjávarútvegi. Það getur verið ein af lausnunum. Þær geta verið fleiri en þetta er ein af þeim leiðum sem Hæstiréttur bendir á. Hins vegar er alveg ljóst í mínum huga, herra forseti, að hið nýja smábátastjórnkerfi sem hér er lagt upp með hefur nær ekkert með dóm Hæstaréttar að gera. Það bregst á engan hátt við þeirri meginkröfu dómsins að taka upp úthlutunarkerfi. Þess vegna, herra forseti, er aðkoma stjórnarinnar ólík aðkomu stjórnarandstöðunnar. Stjórnin leggur þetta upp með því að segja: Við ætlum bara að breyta 5. gr. Við ætlum líka að taka upp allt sem viðkemur smábátunum og setja nýtt kerfi þar. Þeir hafa talað fyrir þessu og segjast ekki ætla að gera neinar aðrar breytingar. Við í stjórnarandstöðunni höfum sagt, herra forseti: Þetta mál er miklu stærra í sniðum en ríkisstjórnin vill vera láta. Það mun ljóst verða þegar Hæstaréttur fellir dóm í næsta máli af þessu tagi. Nú mundu menn segja: ,,Gott og vel, eins og spurt hefur verið í þessari umræðu, þið eruð annarrar skoðunar en stjórnin. En hvar eru tillögurnar? Hvar eru lausnir ykkar á þessum vanda?`` Ég hef verið að reyna að lýsa aðkomunni að þessu máli eins og við stjórnarandstæðingar sjáum það. Við segjum: Þetta er miklu stærra mál en svo að nóg sé að gera breytingu á 5. gr. og taka upp tiltekna þætti í stjórn smábáta. Það verður að skoða málið í stærra samhengi. Þá er mjög gott fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að vísa til þeirra ákvæða í málefnaskrá samfylkingarinnar sem fjalla um sjávarútvegsmál. Þetta var stefnumörkun sem var ákveðin í sumar og á eftir að útfæra og kynna nánar en þar segir að sameign þjóðarinnar á nytjastofnum skuli vera bundin í stjórnarskrá. Þar segir að tekið skuli sanngjarnt gjald fyrir afnot af auðlindum í þjóðareign til lands og sjávar sem verði m.a. notað til að standa straum af þeim kostnaði sem þjóðin ber af nýtingu þeirra og stuðla að réttlátri skiptingu á afrakstri auðlindanna. --- Þarna er tekin afdráttarlaus afstaða í mjög umdeildu stefnumáli, vitaskuld í því samhengi að við erum að tala um auðlindir, miklu fleiri auðlindir en bara fiskimiðin. En við segjum líka að stjórnkerfi fiskveiða verði gerbreytt fyrir árið 2002. Það verður að stokka þetta kerfi upp og dómur Hæstaréttar, sem kemur eftir að þessi orð eru skrifuð, staðfesta það að þessi stefnumörkun, þ.e. að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið frá grunni, var rétt. Þar eru mörkuð hjá okkur, eins og komið hefur fram í málflutningi stjórnarandstæðinga hér og eru hluti af stefnumörkun samfylkingarinnar, þau áhersluatriði að einstakir aðilar hafi ekki tekjur af ráðstöfun veiðiréttinda. Við höfnum því gjafakvótakerfi sem er við lýði. Við viljum að fiskveiðistefnan tryggi vernd og skynsamlega nýtingu. Við viljum að aðild nýliða að greininni verði auðvelduð. Við viljum efla fiskmarkaði og stuðla að því að verðmyndun afla miðist í auknum mæli við markaðsverð. Sum okkar hafa lagt fram tillögu um það að allur fiskur fari á markað en það er reyndar í samræmi við skoðanir flestra sjómanna. Við í stjórnarandstöðunni höfum því yfirgripsmikla og róttæka stefnu í sjávarútvegsmálum. Við svörum dómi Hæstaréttar með því að segja: Hefjumst handa við þessa vinnu, við það að móta hina nýju stefnu sem felur í sér ekki einungis uppstokkun á reglum um úthlutun veiðileyfa heldur einnig uppstokkun á reglum um úthlutun kvóta. Við höfum rakið í þingræðum, bæði í þessari umræðu og í 1. umr. fjölmargar leiðir sem í sjálfu sér koma þar til greina og hægt væri að hafa um langt mál. Ég ætla ekki að gera það nú vegna þess að ég hef verið að reyna að freista þess í umræðunni að draga skýrt fram að það er pólitískur ágreiningur um efnið. Við skulum þá ekki tapa okkur í tæknilegri útfærslu á einstökum lausnum. Við erum ekki að leita að sátt við ríkisstjórnina um hvernig bregðast eigi við dómi Hæstaréttar. Við erum ekki að leita að neinni sátt við ríkisstjórnina um það efni. Ríkisstjórnin hefur komið skýrt fram með skoðun sína. Við erum ósammála henni. Við erum ósammála mati ríkisstjórnarinnar og við leggjum til allt aðra leið. Við erum á móti þessu frv. Við erum á móti þessum viðbrögðum við dómi Hæstaréttar. Ríkisstjórnin hefur sömuleiðis þann rétt að hafna sjónarmiðum okkar. Vitaskuld hefur hún rétt til þess. Að nokkru leyti hafa stjórnarsinnar þó, aldrei þessu vant, tekist nokkuð á við okkur í málefnalegri umræðu. Hér skilur milli stjórnar og stjórnarandstöðu og pólitík snýst um það, herra forseti. Ekki hvað síst þegar dregur að kosningum er mjög mikilvægt fyrir almenning í landinu að átta sig á því að Sjálfstfl. og Framsfl. verja núverandi gjafakvótakerfi fram í rauðan dauðann, það sama kerfi sem við viljum afnema. Þess vegna, herra forseti, er langeðlilegast og hreinlegast að kjósa um þessar mismunandi pólitísku áherslur í vor.

Hæstv. forseti. Í sambandi við það mál sem hér er til umfjöllunar, löggjöf í mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar, ætla ég að undirstrika að enn er ósvarað mörgum grundvallarspurningum til þess að menn geti myndað sér skoðun í smáatriðum hvernig eigi að útfæra stjórn fiskveiða betur en gert er í dag. Árið 1992 bað ég Sigurð Líndal lagaprófessor að gera álitsgerð um hvort 3. gr. fiskveiðistjórnarlaganna stæðist ákvæði stjórnarskrár. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa þrjár línur úr álitsgerðinni: ,,Í 3. gr. laga um stjórn fiskveiða er ákvörðunarvald um að leggja bönd á atvinnufrelsi manna, framselt sjútvrh., og verður ekki séð að það samrýmist 69. gr. stjórnarskrárinnar svo sem Hæstiréttur hefur túlkað hana.`` Þessa álitsgerð sendi ég ríkisstjórninni og ég veit að hún var send tvíhöfða nefndinni sem þá var að störfum í sjávarútvegsmálum og síðan veit ég ekkert hvað varð um hana. Þess vegna hef ég lagt fram skriflega fyrirspurn á hv. Alþingi til sjútvrh. um hvað hafi orðið um þessa álitsgerð og hvers vegna hafi ekki verið tekið mið af henni. Meining mín er sú að ef Alþingi ákveður aflahámark, eins og ég tel að skylt sé að gera, þá fer fram umræða í löggjafarsamkomu þjóðarinnar um hversu mikið má veiða af einstökum tegundum og þannig geta þingmenn sett sig inn í það og er það til mikilla bóta. Takmörkun á atvinnufrelsi í mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar á ekki að fara fram í einhverjum lokuðum klúbbi eða jafnvel bara í einhverri tölvu úti í bæ. Það er aldeilis ófært. Án nokkurrar umræðu. Allra síst ef miðað er við reynsluna sem ég rifjaði upp í gærkvöldi. En aðeins í sambandi við atvinnuréttindin. Það hefur verið skilgreint að útgerðarmenn ættu tiltekin atvinnuréttindi, þ.e. eignarréttindi í formi atvinnuréttinda. En ekki hefur verið spurt um atvinnuréttindi fiskvinnslu í landi, atvinnuréttindi fiskverkafólks og atvinnuréttindi sjómanna. Þessum grundvallarspurningum verður að fá svar við því að Alþingi getur ekki markað vandaða löggjöf nema fá svar við þessum spurningum. Ég ætla ekki að fullyrða að þessir aðilar eigi einhver sérstök atvinnuréttindi en löggjöfin verður að vera hafin yfir allan vafa og þess vegna á að fá svar við þessum grundvallarspurningum, lögfræðilega skilgreiningu á þessum atvinnuréttindum. Ef ég leyfi mér aðeins að láta hugann fljúga, t.d. hvort atvinnuréttindi sjómanna eru fyrir hendi, þá getur vel verið að ef kvóti er leigður af bát eigi hluti af leigutekjunum að koma til skipta samkvæmt ákvæðum kjarasamninga. Þar væri kannski um að ræða atvinnuréttindi sjómanna á viðkomandi bát. Ég ætla ekki að fullyrða að svo sé en mér finnst samt líklegt að sjómenn eigi einhver atvinnuréttindi eins og aðrir ríkisborgarar. Fiskvinnsla hlýtur líka að eiga einhver atvinnuréttindi. Ég rifjaði það upp í gær að til er lögfræðiálit Viðars Más Matthíassonar, lagaprófessors uppi í háskóla, sem unnið var fyrir ári þar sem hann kemst að því að fiskvinnsla eigi tiltekin atvinnuréttindi, þ.e. fasteignir og fjárfestingar í landi. En á meðan hv. Alþingi hefur ekki látið fara fram slíka grundvallarvinnu er mjög erfitt fyrir þingmenn að mynda sér skoðun eða semja vandaða löggjöf, og ég tala ekki um ef þetta er unnið í tímahraki. Ég vildi því undirstrika að allir alþingismenn, þingmenn í öllum flokkum eiga að sameinast um að vinna þessa grundvallarvinnu til að menn geti síðan markað sínar pólitísku stefnur í framhaldi af þeirri vinnu. Mig langar aðeins að vitna í margumræddan hæstaréttardóm, með leyfi hæstv. forseta: ,,Löggjafanum er rétt að takmarka fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, ef uggvænt þykir að fiskstofnar séu í hættu.`` Ég undirstrika þetta. Ef uggvænlegt þykir að fiskstofnar séu í hættu þá er heimilt að takmarka fiskveiðar. Þessi setning segir að ef það er ekki neitt uggvænlegt með einhvern fiskstofn er vafasamt að það megi beita róttækum takmörkunum, frekar að það mætti beita almennum takmörkunum en á því er mikill munur. En síðar segir í hæstaréttardómnum: ,,Þær skorður, sem atvinnufrelsi á sviði fiskveiða við strendur Íslands eru þannig reistar með lögum, verða á hinn bóginn að samrýmast grundvallarreglum stjórnarskrárinnar. Dómstólar eiga úrskurðarvald um það, hvort löggjafinn hafi að því leyti gætt réttra sjónarmiða.`` Ég dreg þessa löggjöf í efa þó ekki væri nema vegna þess að veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, eins og ég rifjaði upp í gær, hefur aldrei reynst rétt. Aflasveiflur hafa alltaf verið á Íslandsmiðum. Ég ætla að minna á greinargerð sem Páll Bergþórsson, fyrrverandi veðurstofustjóri, vann. Hann var með samanburð á hitastigi og aflahlutum aftur til ársins 1600, þ.e. í nærri 400 ár. Hann bar saman hitastig í Stykkishólmi og aflasveiflur á Íslandsmiðum og í ljós kom að afli jókst um 40% við hverja gráðu sem hiti hækkaði í Stykkishólmi. Aflasveiflur og veðurfarssveiflur hafa því alltaf fylgst að í þessi 400 ár. Þessi 400 ára reynsla er því ekki lítið innlegg í umræðuna. Ég ætla líka að minna á að líffræðideild Háskóla Íslands og prófessorar þar vöruðu við því þegar kvótakerfið var sett á að ekki væri verið að beita réttri nýtingarstefnu þar sem vaxtarhraði hafði fallið í þorskstofninum um 30% árin 1980--1983. Margir aðrir náttúrufræðingar, sjálfstætt starfandi fiskifræðingar og leikmenn hafa gagnrýnt forsendur fyrir þeirri friðunarstefnu sem er rekin í Norður-Atlantshafi. Ég rifjaði það upp í gær, hæstv. forseti, að þorskafli í Norður-Atlantshafi er einungis orðinn einn þriðji af því sem hann var meðan veiðar voru frjálsar og það getur ekki talist merkilegur árangur. Á Íslandi var samin svokölluð svört skýrsla 1975 og sagt að ef ekki væri farið að tillögum Hafrannsóknastofnunar mundi þorskstofninn hrynja. Ekki var farið eftir þessum tillögum og þorskstofninn blómstraði beinlínis við meinta ofveiði, þ.e. hann var 830 þús. tonn 1975 og það var haldið áfram að veiða 360 þús. tonn að meðaltali næstu fimm árin og þorskstofninn stækkaði um helming eftir ofveiði um 600 þús. tonn. Mér finnst mjög margt benda til að sams konar uppsveifla sé í sjávarskilyrðum við Ísland í dag. Enda kom út bók Hafrannsóknastofnunar um nytjastofna á Íslandsmiðum 1995 þar sem sagði að þorskstofninn á þessu ári, ef fylgt væri tillögum þeirra, mundi verða 780 þús. tonn en hrygningarstofninn mundi minnka niður í 280 þús. tonn. Síðan kemur út skýrsla þeirra núna í ár og þá er hrygningarstofninn allt í einu orðinn 560 þús. tonn, og ég orðaði það sem svo að það hefði rignt 280 þús. tonnum af hrygningarfiski óvænt ofan í miðin. En auðvitað var um að ræða uppsveiflu sjávarskilyrða eins og 1975--1980. Varðandi flotastærð á Íslandsmiðum verð ég að taka undir það að ég held að strandveiðiflotann þurfi að takmarka. Reyndar er nægilegt að takmarka hann með dagatakmörkunum að mínu mati, miðað við þá reynslu sem við höfum af veiðum. En t.d. í veiðum á kolmunna eigum við engin skip þannig að ekkert væri því til fyrirstöðu að breyta eitthvað reglunum, t.d. hvað varðar kolmunna. Við eigum engin nógu stór skip til að stunda þær veiðar þannig að arðsemi sé tryggð. Það þarf mjög stór og þung skip til að draga þau veiðarfæri sem kolmunninn veiðist í. Þó að það sé kannski hægt að gera það á minni skipum er það ekki eins öruggt og ekki eins arðsamt. Við eigum túnfisk sem við erum lítið byrjuð að veiða bæði utan við landhelgina og í landhelginni, búra og margar fleiri fisktegundir sem við erum ekkert farin að nýta. Ég spyr bara: Hvaða floti er afgangs í þetta? Er hann einhver? Ég veit ekki til þess að nein stór skip séu nokkurn tímann verkefnalaus. Ég ætla að minna á að loðnuveiðar hafa ekki náðst í mörg, mörg ár. Það hefur alltaf gengið af kvótanum 100--200 þús. tonn og gerir það sjálfsagt enn þá í ár. Er þá flotinn of stór ef við erum að tapa af kannski milljarði á ári vegna þess að við náum ekki að veiða það sem sérfræðingar segja að við megum veiða? Þá er önnur spurning: Þurfum við að takmarka veiðar þegar við náum ekki að veiða það sem við megum veiða? Það er a.m.k. rétt að spurt sé. Mér virðist að þetta málefni, stjórn fiskveiða, og hvernig fjölmiðlar koma inn í það --- það er orðið það mikið í tísku, eins og ég sagði í gærkvöldi, að friða þorsk í Norður-Atlantshafi, að við erum eiginlega komin á sömu braut og Bandaríkjamenn með hvalafriðun. Við Íslendingar höfum orðið að þola að mega ekki veiða hval fyrir tískuþrýsting í gegnum fjölmiðla. Það er aðalmálið. Menn hafa ekki haft bein í nefinu til þess að leyfa hvalveiðar á Íslandi og spyrna á móti þessari tísku. Það finnst mér mjög miður. Enn meira miður þykir mér ef fara á sömu braut með þorskinn. Ég ítreka að þorskveiðar eru orðnar einn þriðji af því sem þær voru. Það eru engar þorskveiðar við Grænland og engar þorskveiðar við Kanada. Þorskurinn hætti að vaxa þegar hann var friðaður og ég rakti það í gærkvöldi og ég ætla ekki að gera það aftur nú, þannig að þyngsti fiskurinn á svæðinu var kominn í um 800 grömm 1993 í Kanada, og það var hrygningarstofninn, sem dó svo að lokinni hrygningu. Aðeins hefur verið rætt um brottkast afla, hæstv. forseti, og hvað eigi að gera í því sambandi. Ég hef í sjálfu sér enga patentlausn á því. En það fyrsta sem á að gera er að auka aflaheimildir í þorski um 50 þús. tonn til að minnka þá spennu sem er um þorskveiðar. Kvótaleiga í dag á 96 kr. sýnir að menn eru að kaupa þetta í nauðvörn. Menn eru að leigja aflaheimildir í nauðvörn til þess að fá að komast að öðrum fisktegundum sem þeir hafa heimildir til að veiða, til þess að geta gert út. Þeir eru að kaupa sér aðgöngumiða að þorski, aðgöngumiða að öðrum fisktegundum með því að kaupa þorskveiðiheimildir á 96 kr. því að getur enginn keypt þorskveiðiheimild á 96 kr. til þess að hafa arð af því, því að menn fá ekki nema 90--96 kr. að meðaltali fyrir fiskinn þegar hann kemur í land. Það má kannski líkja þessu við sjúkling með 96 stiga hita þegar hann ætti vera með 37, því það væri eðlilegt að segja að verðið gæti verið 37 kr. þannig að einhver glóra væri í því. Ég hef þá lausn á þessu máli að auka framboð á aflaheimildum. Þá minnkar borttkastið um leið og þá lækkar verð á veiðiheimildum og kvótakerfið fer kannski að virka eins og það átti að gera. Þorskstofninn er nefnilega miklu stærri en sérfræðingar segja og það er miklu meira af þorski því að hann er alltaf að þvælast fyrir mönnum. Þess vegna eru þeir að neyðast til þess að kaupa þessar heimildir á svona háu verði. Það er bara að menn vilja ekki skilja þetta. Það má ekki tala um að reiknilíkan veiðiráðgjafa sé ónýtt. Alla rannsóknarstarfsemi Hafrannsóknastofnunar tel ég vera með ágætum, þó ég vildi reyndar fá samkeppni á því sviði. En ég tel að túlkun þeirra á rannsóknargögnum sé algjörlega út í hött. Ég sagði í gær að fiskifræðingar og fiskihagfræðingar uppi í háskóla ættu að biðja þjóðina afsökunar á öllu því bulli sem þeir hafa látið frá sér fara. Ég ætla að ítreka það nú. Það kemur að því að þeir verða að gera það vegna þess að þetta bull í kringum ofveiði á þorski í Norður-Atlantshafi er að verða hneyksli að mínu mati eins og Watergate-hneykslið í Bandaríkjunum á sínum tíma. En fjölmiðlar á Íslandi eru svo slappir að þeir þora ekki að kynna sér þetta af því það er ekki í tísku. Maður selur kannski enga auglýsingu á eftir umfjöllun um eitthvert mál sem er ekki í tísku. Það verður að vera í tískunni til þess að geta selt auglýsingarnar, og fjalla bara um umhverfismál, friða hval, friða þorsk, friða, friða. Vera í tískunni. Friða gelda gæs hjá Eyjabökkum, friða alls staðar. Það er tískan. Svo dansa menn eftir tískunni og stjórnmálamenn á eftir. Þannig halda þeir að þeir verði vinsælir. En við skulum ekki gleyma því að þessi saga verður öll skráð. Þegar upp verður staðið verða þeir ekkert vinsælir sem feyktust með í vitleysunni. Auðvitað snýst þetta ekki um vinsældir. Þetta snýst um skyldur, skyldur hv. alþingismanna að vita hvað er rétt í því sem verið er að halda fram. Er það rétt sem ég er að segja að það sé engin ofveiði á þorski? Ég er búinn að kynna mér þetta sem leikmaður í tíu ár, bæði hér á Íslandsmiðum og annars staðar í Norður-Atlantshafinu. Niðurstaðan er sú að þessi veiðiráðgjöf sé alltaf röng. Mönnum datt í hug að búa til reiknilíkan fyrir 30 árum sem hefur aldrei staðist. Þetta reiknilíkan virðist vera svo heilagt að ekki má tala um að það sé ekki nothæft. Það er heldur ekki í tísku að tala um það. Við skulum ekki gleyma því. Ég tel sem sagt að hv. alþingismenn í öllum flokkum eigi að afla sér svara við grundvallarspurningunni um atvinnuréttindi allra í sjávarútvegi. Það er númer eitt. Síðan eiga þeir að kynna sér hvað er hæft í þeirri gagnrýni sem ég og margir fleiri, vísindamenn, náttúrufræðingar, veðurfræðingar, líffræðingar, margir uppi í háskóla sem þora ekki að láta á sér kræla því að það er jafnvel mannorðsmissir að tala um þetta. Allir þessir gagnrýnendur eiga skilið að Alþingi Íslendinga hlusti á það hvað þeir hafa fram að færa þó þeir séu minnihlutahópur. Þegar upp verður staðið skráir sagan það alveg eins og þegar menn héldu því fram að jörðin væri flöt. Á hvaða forsendum héldu menn því fram þá? Ég rifjaði það upp í gærkvöldi. Samkvæmt bestu ríkjandi vísindalegu þekkingu sem þá var til. Nákvæmlega sami frasinn og í dag. 300 ár í mannkynssögunni eru ekki langur tími. Þegar hv. alþingismenn hafa fengið svör við grundvallarspurningum um atvinnufrelsi, atvinnuréttindi, hvort framsal er í núverandi stjórnarskrá, hvort framsal er í núverandi fiskveiðistjórnarlögum og hvort jafnréttisákvæðum er fullnægt geta þeir farið að smíða vandaða löggjöf í þessari mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar. Ég harma að sú vinna skuli ekki hafa verið unnin fyrr en betra er seint en aldrei.

Herra forseti. Samandregin eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar við dómi Hæstaréttar þessi: Að öll veiðiréttindi, aflahlutdeild og sóknardagar skuli verða framseljanleg sérréttindi þeirra sem eru fyrir í kerfinu. Að endurnýjunar- og úreldingarreglur þurfi að afnema strax, þó ekki nema í hluta flotans. Og að setja þurfi upp tímabundna millifærslusjóði, þar af einn til úthlutunar hjá stjórn Byggðastofnunar. Þingflokkur jafnaðarmanna telur að þessi viðbrögð ríkisstjórnarinnar gangi ýmist þvert á eða hafi ekkert með dóm Hæstaréttar að gera. Þessi viðbrögð, herra forseti, tryggja hvorki réttlæti né vinnufrið í greininni. Rétt er að ríkisstjórnarflokkarnir beri einir ábyrgð á viðbrögðum sínum. Við munum því sitja hjá við afgreiðslu frv. og brtt. meiri hluta sjútvn.

Herra forseti. Það er gott að búa í landi þar sem Hæstiréttur er frjáls í ákvörðunum sínum burt séð frá afstöðu stjórnvalda á hverjum tíma. Sá dómur Hæstaréttar, sem við höfum rætt hér, kallar hins vegar á tvenns konar viðbrögð. Annars vegar eiga viðbrögðin að varða stöðu Hæstaréttar sjálfs. Ég tel að nú eigi að ræða hvort fjalla eigi um skipan hæstaréttardómara á Alþingi framvegis í stað þess að hafa það mál einvörðungu á snærum framkvæmdarvaldsins eins og nú er. Í því sambandi minni ég á frv. mitt í þeim efnum sem flutt var fyrir fáeinum árum og ég mun endurflytja nú næstu daga. Í annan stað kallar dómur Hæstaréttar á breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða sem við höfum rætt hér. Viðbrögð stjórnvalda með þessu frv. eru tvímælalaust of þröng, í raun og veru hættulega þröng, og ég hef leitt skýr rök að því í þessum umræðum, rök sem hefur ekki verið mótmælt. Eðlilegra hefði verið að takmarka gildistíma laganna með því að samþykkja nú sólarlagsákvæði eins og við alþýðubandalagsmenn gerum tillögu um. Jafnframt hefði átt að setja í gang vinnu við að gera tillögur um nýtt fiskveiðistjórnarkerfi sem stenst grunvallarkröfur stjórnarskrárinnar. Við alþýðubandalagsmenn drögum tillögu okkar nú til baka til 3. umr. en viljum ekki greiða atkvæði um málið sjálft að sinni. Við teljum að málið sé gallað, bæði í heild og í einstökum atriðum, til þess að við viljum bera ábyrgð á því að einu eða neinu leyti og vísum því að öllu leyti á ábyrgð stjórnarflokkanna. Við sitjum því hjá við afgreiðslu málsins við þessa umræðu.

Herra forseti. Í þessari grein, 1. gr. frv., koma fram efnislega meginviðbrögð hæstv. ríkisstjórnar við dómi Hæstaréttar. Ríkisstjórnin og meiri hluti hennar hafa valið þá sérkennilegu leið að flytja með breytingu þessari á 5. gr. laganna þá stefnu fram að afnema skuli alla stýringu á stærð eða afkastagetu íslenska fiskiskipaflotans, samanber þessa útgáfu af nýrri 5. gr. laganna. Hins vegar er hvergi hróflað við hinu megintakmörkunarkerfi stjórnkerfisins, þ.e. aflamarkinu eða aflahlutdeildarkerfinu, þvert á móti er það fest enn betur í sessi með aðgreindum og framseljanlegum sérréttindum þeirra aðila sem eru fyrir í kerfinu. Þessi viðbrögð við dómi Hæstaréttar orka mjög tvímælis, herra forseti, og við munum ekki greiða þeim atkvæði. Hins vegar eru ekki efni til að greiða atkvæði gegn ákvæðum þessarar greinar sérstaklega. Við þingmenn óháðra munum í aðalatriðum sitja hjá við meginefni frv. en þó reyndar greiða atkvæði gegn og í öðrum tilvikum með nokkrum völdum ákvæðum frv.

Herra forseti. Hér er á ferðinni mjög sérstakt ákvæði. Samkvæmt breytingartillögum meiri hluta sjútvn., á þeim eina hópi í íslenska flotanum sem kynni að velja það að stunda veiðar með handfærum á samkvæmt þessu ákvæði að vera meinað að stunda atvinnu sína og sækja sjó utan tímabilsins 1. apríl til 30. sept. ár hvert. Fyrir því standa engin rök að meina þessum bátum eða þessum hluta flotans frekar að sækja sjó utan þessa tímabils en öðrum sambærilegum smábátum eða jafnvel minni smábátum sem kjósa að stunda sjósókn í öðrum kerfum. Þetta er bersýnilega óréttlátt ákvæði, til þess fallið að hræða menn frá því að velja þá tilhögun sem á að nafninu til að vera í boði áfram, að sækja sjó á sóknartakmörkunum og án þess að fara inn í kvótakerfið. Ástæða er til að vekja athygli á þessu ákvæði sérstaklega og mótmæla því og ég greiði atkvæði gegn því.

Herra forseti. Hér er lögð til ákaflega hæpin breyting af hálfu meiri hlutans á sjálfu stjórnarfrv. og var það þó ekki gott fyrir í ýmsum greinum. En hér er tvímælalaust lögð til breyting til hins verra. Hún lýtur að því að í stað þess að við útreikning á aflareynslu þorskaflahámarksbáta í aukategundum, ufsa, ýsu og steinbít á árunum 1996 til og með árinu 1998, þá verði horfið að því ráði að láta bátana keppa einnig á nýbyrjuðu almanaksári innbyrðis um aflareynslu sín í milli. Þetta er ávísun á gegndarlaust kapphlaup og háskalega sókn þessara báta og getur ekki verið annað. Þetta er í raun og veru bæði ranglát og stórkostlega varhugaverð útfærsla á þessu ákvæði og breyting frá frv. til hins verra. Vilji menn breyta þá væru margar leiðir farsælli en sú að stofna til slíks kapphlaups með þeirri hættu sem af því getur hlotist. Ég vara við þessu ákvæði, herra forseti, og hvet þingmenn til að hugsa sinn gang og greiða atkvæði gegn því.

Herra forseti. Ég hef ýmsa fyrirvara við útfærslu þessa ákvæðis. En hér er þó sú hugsun á ferð að reyna að beina nokkrum veiðiheimildum í þorski til vertíðarbátaflotans eða bátaflotans upp að 200 tonnum og koma þar með til móts við þá skerðingu og þá miklu erfiðleika sem skertar veiðiheimildir í þorski hafa á umliðnum árum valdið þessari útgerð sérstaklega, einkum vegna þess að hún hefur haft minni möguleika en aðrir hlutar flotans og stærri skip til að bæta sér upp skertar bolfiskveiðiheimildir með veiðum á öðrum tegundum og á fjarlægum miðum. Með þeim fyrirvara, herra forseti, sem ég hef á um útfærsluna tel ég þetta ákvæði þó ganga til réttrar áttar, eða eins og danskurinn mundi segja, meningen er god nok, og ég styð því ákvæðið að höfðum þessum fyrirvara.

Herra forseti. Hér er á ferðinni sérstök leiðrétting á stöðu smábáta undir sex brúttórúmlestum sem róa á aflamarki, löngu tímabær og langþráð viðurkenning á því að þessi hluti flotans --- að vísu aðeins stærri hluti, þ.e. allir smábátar undir tíu tonnum sem völdu aflamark árið 1990 --- hefur á umliðnum árum fengið verri útreið vegna skertra veiðiheimilda í þorski en nokkur annar hluti flotans. Ég fagna þessari leiðréttingu þó í litlu sé og seint sé. Ég vek athygli á því að það þarf að athuga betur útfærslu ákvæðisins og ég vona að í sjútvn. verði það gert milli umræðna, þ.e. hvort stærðarmörkin eigi ekki að vera tíu brúttórúmlestir í staðinn fyrir sex.