Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta mál, en get látið nægja að skírskota til nál. og þeirra brtt., sem n. hefur borið fram, sem ekki eru stórvægilegar. Ég get að vísu sagt það af hálfu n., að hún var í nokkrum vafa um nokkur atriði í frv., hve ýtarlega skyldi taka þau fram. t.d. um slökkvitæki og ýmislegt þess konar. En þegar athugað er, hve efni þessa máls er margþæft, leizt n. sem ekki væri hægt að hafa tæmandi ákvæði þar að lútandi í löggjöfinni sjálfri, heldur væru lögin fremur sem heildarrammi, sem fyllt væri nánar út í með reglugerð. Því að bæði kann þetta að breytast eftir byggingum og öðru á hverjum tíma, og þess vegna þykir okkur nm. ekki fært að selja um þetta tæmandi ákvæði í löggjöf. T.d. bar það á góma í n., að almenn fræðsla um þessi mál væri nauðsynleg, og jafnvel ætti helzt að taka hana upp í skólum, upplýsa ungmennin um það t.d., hvernig þau ættu að haga sér ef eldsvoða bæri að höndum, bjarga sér og öðrum. Skólarnir þyrftu að láta í té einhverja þekkingu í þessum efnum. Hið sama er að segja um meðferð hinna einföldustu heimilistækja, slökkviáhalda og björgunartækja, að mönnum er mjög ósýnt um að nota þetta. N. átti tal við Sigurjón, sem nú er forstöðumaður brunamálanna, og talaði einnig við brunaeftirlitsmenn, sem ferðazt hafa um landið, og höfðu þeir orðið þess greinilega áskynja á ferðum sínum um landið, að menn eru býsna fákunnandi um það, hvernig á að nota hin einföldustu slökkvitæki, sem fást í verzlunum. Auðvitað ber ekki að skilja þetta svo, að einhverjir menn á hverjum stað kunni ekki að fara með þessi tæki, en það er ekki nóg, og það er óhjákvæmilegt, að almenningur öðlist þekkingu á þessu. En allt þetta sýndist okkur eðlilegra, að kæmi í reglugerð, og væri vel til fallið, ef ríkisstj. kæmi þessu í betra horf meðal almennings úti um land. Hið sama er að segja um notkun á köðlum og björgun úr brennandi húsum. Það er skemmst að minnast brunans á Laugarvatni. Þar þurfti aðeins ein stúlka á kaðli að halda, og hann var við höndina, og stúlkan notaði kaðalinn eitthvað til að bjarga sér fyrst í stað, en sleppti tökum á honum áður en hún var komin niður og meiddist við það. Það getur að sönnu alltaf viljað til, að menn missi stjórn á sér undir slíkum og líkum kringumstæðum, en þó er ég ekki í neinum vafa um það, að í flestum tilfellum mundu menn vera öruggari og rólegri undir slíkum kringumstæðum, ef þeir hefðu þekkingu og æfingu í að nota sér björgunartækin. Ég vil af hálfu allshn. beina því til ríkisstj. eða þess ráðh., er um þessi mál fjallar, að það væri vel til fallið að gera eitthvað í þessa átt. er ég hef lýst, til þess að upplýsa almenning og koma betra skipulagi á þessi mál. Í háum húsum þarf kaðall að vera í hverju herbergi. Það felst vafalaust í þessu frv., en þó væri réttara að taka það betur fram í reglugerð. Ég hirði ekki að fara nánar út í þessi atriði, en kem þá að brtt. okkar. 1. brtt. er við 31. gr., en samkvæmt frv. skyldar þessi gr. alla kaupstaði og kauptún, sem hafa 200 íbúa eða fleiri, til þess að hafa hæfileg slökkviáhöld og björgunartæki, en við teljum, að ekki sé rétt að binda þessa skyldu við íbúatöluna. Við hvaða tölu skuli binda þetta, má að vísu nokkuð deila um, en n. fannst ekki óeðlilegt að miða þetta við 200 íbúa. En við höfum lagt til, að bætt verði við gr., þ.e. við 31. gr., að á eftir orðunum „sem hafa 200 íbúa eða fleiri, sbr. 2. gr.“ komi: svo og öðrum stöðum, þar sem um sérstaklega verðmætar byggingar eða eignir er að ræða að dómi ráðuneytisins. 2. brtt. n. er um það, að l. þessi verði ekki látin ná til Rvíkur. Þó var n. í nokkrum vafa um réttmæti þessarar breyt., en að svo vöxnu máli vildi n. ekki selja sig á móti því að samþykkja þetta, þar sem henni höfðu borizt eindregnar óskir um það. En með því að undanskilja Reykjavíkurbæ frá l. þessum, þá gæti verið nokkur hætta á, að önnur bæjarfélög mundu bera fram sams konar óskir, en með því gætu l. þessi misst marks. Þrátt fyrir þetta vildi n. ekki setja sig á móti þessari breyt. 3. brtt. n. er breyt. á fyrirsögn frv. Leggjum við til, að fyrirsögn frv. verði: Frumvarp til laga um brunavarnir og brunamál. - Okkur fannst rétt að breyta heiti l. á þennan veg, og er óþarfi að hafa fleiri orð um það. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál nú.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir það að koma þessu máli áleiðis, og ég tel vera mikinn feng að fá þessa löggjöf, því að margir þættir fyrri löggjafar um brunavarnir og brunamál eru fyrir löngu úreltir. Ég tek það fram, að gert er ráð fyrir því í 51. gr. frv. þessa, að rn. geti sett reglugerð með nánari fyrirmælum og ákvæðum en l. þessara, ef það telur þess vera þörf. Það var rétt hjá hv. frsm., að nauðsynlegt er að setja strangar reglur um brunavarnir við skóla og á öðrum stöðum, þar sem margt fólk býr, að mönnum verði gefnar leiðbeiningar um, hvernig beri að haga sér, ef eldsvoða ber að höndum. Það gæti komið til mála að ráða sérstakan mann til þess að semja leiðbeiningar í þessum efnum til leiðbeiningar fólki. Ég gæti t.d. trúað því, að Erlendur Halldórsson í Hafnarfirði væri líklegur maður til þess að varpa fram algildum reglum, sem kæmu að gagni í skólum og í stórum húsum, þar sem margir íbúar eru. Erlendur er mjög duglegur og hugkvæmur maður, og mundi hann áreiðanlega verða að miklu liði í slíku starfi. Um breyt. þær, sem hv. n. hefur gert á frv. vil ég segja það, að ég hef ekkert við þær að athuga, og ég sé ekki, að það sé neinn skaði fyrir frv., þó að þær verði samþ. Aðalbreyt. n. er sú að undanskilja Reykjavíkurbæ frá l. Hin brtt. n. um að breyta fyrirsögn frv. er réttmæt. Þriðju brtt. n. við 31. gr. frv., eins og segir á n. 402, tel ég vera til bóta. En varðandi aðalbrtt. n., um að undanskilja Reykjavíkurbæ ákvæðum þessara l., þá mun sú breyt. fram komin vegna þess, að bæjarráð Rvíkur hefur eindregið óskað hennar, og læt ég hana í léttu rúmi liggja. Því er og svo varið, að í l. um brunavarnir í Rvík frá 1945 er hluti, sem er samhljóða einum kafla þessa frv., og ég sé ekki annað en eðlilegt geti talizt, að þau lög gildi áfram, og frekar vegna þess, hve nýleg þau eru. Hins vegar eru heildarlög þau um brunavarnir, sem nú gilda, gömul, eða frá 1907, og eru því 40 ára. Þess vegna var full þörf á viðauka við þau l. og að ýmsar endurbætur yrðu á þeim gerðar. Ég vildi rétt drepa á þetta vegna brtt. þeirra. sem n. hefur látið frá sér fara. Ég hef ekkert við það að athuga, þó að frv. verði samþ. með þessum breyt. Rvík býr við svo að segja ný l. í þessum efnum, en um aðra staði á landinu gildir öðru máli og lagasetning þessi mun úr því bæta.



Herra forseti. Síðan frv. þetta var afgr. við 2. umr., hefur mér veríð bent á, að orðalag á tveim stöðum í frv. gæti farið betur. Hér er um tvö atriði að ræða. Í fyrsta lagi er á það bent, þar sem svo hagar til, að sókn nái yfir tvo hreppa. Nú geta útgjöld hreppa verið æði misjöfn og útsvörin orðið þeim misþung, þó að þau séu af sömu tegund. Ef 2 hreppar eiga hlut að máli að greiða hundraðsgjald af útsvörum í kirkjugjald, þá kunna viðbótargjöldin að leggjast þyngra á hluta sóknarmannanna. Annað atriðið snertir bændakirkjurnar. Þær munu nú vera 37 talsins. Þar af eru tvær ekki nothæfar, svo að þær eru raunverulega 35 talsins. Mér hefur verið bent á af einum hv. þm., að með orðalagi 4. gr. frv. sé ekki nóg séð fyrir bændakirkjunum. Ef söfnuðurinn á kost á að taka kirkjurnar til umsjónar, en vill það ekki, þá eiga bændakirkjurnar að hafa sama rétt og safnaðarkirkjurnar. Vegna þessara ábendinga leyfi ég mér hér með að leggja fram 2 skriflegar brtt., sem víkja við orðalagi 3. gr. frv. þannig: „a. Fyrir orðin „sem hundraðsgjaldi af útsvörum“ komi: eftir sömu reglum og útsvör eru á lögð. b. Upphaf 2. málsgr. orðist svo: Í þeim sóknum, þar sem söfnuður hefur eigi átt þess kost að taka að sér með sanngjörnum skilmálum að dómi kirkjustjórnar umsjón og fjárhald kirkju, er niðurjöfnun aukagjalds óheimil.“ Ég vil taka það fram, að það er ekki langt um liðið síðan 2. umr. málsins fór fram, og hef ég því ekki getað lagt þetta fyrir fund í menntmn. En ég hef rætt þetta við einstaka aðila, sem sæti eiga í n. og voru samdóma frv. í byrjun, og hafa þeir ekki reynzt mótfallnir þessari breyt. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið nú, en leyfi mér að afhenda forseta brtt. þær, sem ég hef lýst.



Herra forseti. Eins og frv. þetta kom fyrst fram, var svo ákveðið í 1. mgr. l. gr., að hver maður, karl eða kona, á aldrinum 16–67 ára. sem er heimilisfastur hér á landi eða lögskráður á íslenzkt skip og er í þjóðkirkjusöfnuði, skuli árlega greiða gjald til kirkju þeirrar, er hann á sókn að. Í 3. mgr. sömu gr. er gerð grein fyrir, hverjar undanþágur séu veittar frá þessu. Orðalag 3. og 4. mgr. er allvafasamt, og hef ég því umorðað þessar gr. og leyfi mér að leggja fram skriflega brtt. varðandi þetta. svo hljóðandi: „Við 1. gr. 3. og:1. málsgr. orðist svo: Hver sá, er telst til utanþjóðkirkjusafnaðar, er hefur löggiltan prest eða forstöðumann, greiði gjald til trúfélags síns, hverju sinni eigi lægri upphæð en honum hefði ella borið að greiða til þjóðkirkjunnar. Nú er maður utan þjóðkirkjunnar og greiðir ekki safnaðargjald samkvæmt því, er að framan segir, og ber honum þá að greiða árlega í prófgjaldasjóð Háskóla Íslands upphæð, er nemur eigi minna en hinu lögboðna sóknargjaldi.“ Eins og hv. þm. heyra, er hér ekki um neina breyt. á l. eða frv. að ræða. Þetta er aðeins orðamismunur, sem ég mundi telja, að betur færi en það, sem nú er í frv.



Herra forseti. Við að heyra fljótlega skriflegu brtt., sem hv. þm. ber fram við 3. gr., skilst mér, að hún mundi ekki ná þeim tilgangi, sem hann lýsti. Vil ég þess vegna bera fram þá ósk, að þessari umr. verði frestað, svo að menntmn. eigi kost á að skoða þessar brtt., sem fram eru komnar.



Herra forseti. Eins og sjá má á grg., hef ég leyft mér að flytja þetta frv. skv. ósk safnaðarfundar Akureyrarsóknar, sem haldinn var 21. sept. s.l., þar sem samþykkt var að vinna að því að fá l. um skipun prestakalla breytt þannig, að framvegis skuli vera tveir sóknarprestar á Akureyri. Um þetta liggja og fyrir meðmæli frá héraðsfundi Eyjafjarðarprófastsdæmis. Málinu var svo vísað til kirkjumrn., sem síðan leitaði umsagnar biskups, og mælir hann á þann veg, að full þörf sé á því, að sóknarprestar á Akureyri verði tveir, m.a. vegna stóraukinnar fólksfjölgunar þar á síðustu árum. En íbúum prestakallsins hefur fjölgað um helming á s.l. 21 ári, eða síðan núverandi sóknarprestur tók við embætti þar, og eru þeir nú orðnir milli 7 og 8 þús. auk fjölda aðkomufólks, sem dvelur þar oft í lengri tíma, svo sem skólafólk. Þegar breyt. á l. um prestaköll í Reykjavík voru gerðar árið 1940, þá var gert ráð fyrir því, að ekki megi ætla presti fleiri en 5000 sóknarbörn. Hér væri þá vel í lagt, ef sóknarbörnin væru milli 2 og 3 þús. fleiri en þar er gert ráð fyrir. Akureyrarbær er í örum vexti, og má því enn búast við mikilli fólksfjölgun á næstu árum. Ég get þess ekki í grg., að sóknarpresturinn á Akureyri hefur verið heilsuveill undanfarið, og hefur hann orðið að taka aðstoðarprest, sem nú hefur þjónað í eitt ár, og stendur til að halda því fyrirkomulagi áfram, ef þetta frv. verður ekki samþ. Þá vil ég aðeins minnast á fjárhagshlið málsins, því að sumum hv. þm. gæti fundizt, að hér væri um aukin útgjöld hins opinbera að ræða með því að stofna þarna nýtt embætti. En ef menn líta á málin eins og þau liggja fyrir, þá sést, að um engin aukin fjárútlát er að ræða. Akureyrarprestakall nær yfir 3 sóknir, en vegna heilsubrests sóknarprestsins hefur einni þeirra, Glæsibæjarsókn, verið þjónað undanfarið af prestinum á Möðruvöllum, en eftir að aðstoðarpresturinn kom, hefur þjónusta þeirrar sóknar aftur fallið undir Akureyri. Meðan Glæsibæjarsókn var þjónað af Möðruvallapresti, var honum greitt það aukastarf að fullu, en ef þetta frv. verður samþ., fellur það starf undir sóknarprestana á Akureyri. Þá hefur verið gerður samningur um aðstoðarprestinn og honum greidd full prestslaun úr ríkissjóði, og er mér kunnugt um, að sá samningur mun verða framlengdur, ef frv. þetta verður ekki að lögum. Ég vil að lokum undirstrika nauðsyn þessa máls, þar sem prestakallið er orðið svo fjölmennt og umdæmið stórt og erfitt og enn fremur það, að Akureyrarprestar hafa jafnan skipað öndvegissess þar nyrðra, verið t.d. vígslubiskupar eða gegnt öðrum mikilvægum störfum, þannig að sóknarprestsstarfið á Akureyri er ofvaxið einum manni. Ég vona, að hv. þm. sjái, að full sanngirni mælir með þessu frv., og vona, að það fái hraðbyr gegnum þingið, því að það er ósk sóknarnefndarinnar, að það fyrirkomulag, sem frv. gerir ráð fyrir, komi sem fyrst til framkvæmda. Ég legg til, að frv. verði svo vísað til 2. umr. og menntmn.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Ég get að mestu látið nægja að vísa til nál. okkar í minni hl. fjhn. á þskj. 177. Það er nú orðið svo langt síðan það kom fram, að hv. þdm. hefur gefizt góður tími til að kynna sér það, sem þar segir um málið. Það hefur nokkuð verið rætt og ritað um þetta mál opinberlega, og í þeim ræðum og ritsmíðum hefur farið svo fyrir mörgum. að þeir hafa í sambandi við þetta mál tekið að ræða um, hvernig skipta ætti innflutningnum milli kaupmanna og kaupfélaga og túlka skoðanir sínar um það, hvort hagkvæmara væri fyrir landsmenn, að verzlunin væri rekin af kaupmönnum og kaupfélögum. En um það eru vitanlega skiptar skoðanir. Ég fæ þó ekki séð, að það komi þessu máli við, og mun ekki hefja deilur um það hér. Ég tel alla hafa rétt til þess að hafa sína skoðun í því efni, og finnst mér því ástæðulaust að gera það hér að deiluatriði. - En um það hef ég ákveðna skoðun. Ég tel, að tilveruréttur kaupmanna og kaupfélaga fari eftir því, eða eigi að fara eftir því, hvort eða að hve miklu leyti menn vilja hafa skipti við þessa aðila. Ef 100 menn í einhverjum landshluta vilja skipta við kaupmenn, þá eiga þeir að fá það, og ef hins vegar aðrir 100 menn vilja skipta við kaupfélög, þá er enginn að banna þeim það. Og allir þessir viðskiptamenn eiga að geta fært sig milli búða eftir því, sem þeir sjá sér hagkvæmt í það og það skipti. Þetta sjónarmið hljóta allir frjálslyndir menn að geta viðurkennt, og frv. fjallar einmitt um þetta frelsi manna. Það er um þau sjálfsögðu réttindi mönnum til handa, að þeir megi sjálfir ákveða það og ráða því, hvernig þeir haga kaupum á þeim vörum, sem þeir samkv. ákvörðunum skömmtunaryfirvalda eiga að geta fengið á hverjum tíma. En meðan lög eru þannig framkvæmd að stjórnskipuð ráð og nefndir ráða öllu um skiptingu innflutnings milli verzlana, og innflutningur er mjög takmarkaður, þá hafa viðskiptamennirnir ekki þessi sjálfsögðu réttindi. Það er óþarft og óviðeigandi að vera með ágizkanir um, hvort það fyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir í frv., mundi frekar verða til hagsbóta fyrir kaupmenn eða kaupfélög. Úr því fær reynslan ein skorið. Eins og fram kemur í nál., er það aðeins undirritað af tveimur nm. Hinir nm. hafa enn ekki skilað áliti, og má ef til vill álykta af því, að þeir séu raunar ekki á móti frv., þótt þeir hafi ekki undirritað nál. með okkur hinum á þeim tíma, þegar það var út gefið. Enda þykir mér ólíklegt, að margir séu á móti því, að menn fái frelsi til þess að kjósa sér sjálfir viðskiptastaði án forsagnar yfirvalda.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. V.-Húnv., að meiri hl. fjhn. hefur enn ekki skilað áliti. Það á m. a. rætur sínar að rekja til þess, að nýlega hefur verið haldinn fulltrúafundur bæjar- og sveitarfélaga um þessi mál, og hefur sá fundur gert till. til ríkisstj. um málið, og hefur n. verið skipuð til að athuga þær. Þar sem engin úrslit eru fengin, þá höfum við viljað bíða eftir því að heyra álit n. og till. fundarins, en það er þó vitað, að á þessum fundi var engin samþykkt gerð um það, að leggja bæri skömmtunarseðla til grundvallar leyfisveitingum. eins og þetta frv. leggur til. Við teljum slíkt fyrirkomulag óheppilegt, því að það hefur í för með sér smölun á seðlum og mun jafnvel stundum þurfa að veita viðbótarleyfi umfram áætlun, ef slíkt fyrirkomulag yrði tekið upp. Gætu þessi leyfi orðið allmikil og truflað allt leyfisveitingakerfið. Alþ. hefur afgr. þetta mál í hendur ríkisstjórnarinnar og fjárhagsráðs, og hygg ég, að svo verði bezt ráðið. Um hitt skal ég ekki segja, hvort skömmtunarseðlaaðferðin verður þægilegri fyrir kaupmenn eða kaupfélög, en ég tel líklegt, að við það mundi verzlunin dragast mjög til Reykjavíkur. Við teljum ríkisstj. eiga að ráða fram úr þessu, og get ég lagt hér til munnlega að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Mér þykir hlýða að gera grein fyrir afstöðu minni til frv. á þskj. 20 og enn fremur nál. á þskj. 177. Hv. þm. V.-Ísf., form. fjhn., hefur skýrt afstöðu okkar, en ég vildi koma nokkru nánara inn á viðhorf mitt til málsins. L. um fjárhagsráð eru ný og þá auðvitað líka 12. gr., sem frv. þetta miðar til breytinga á. Eðlilegast er að l. um fjárhagsráð fengju að sýna sig nokkuð í framkvæmd, áður en farið væri að gera breyt. eins og þessa. Frv. sjálft er að efni til eins og till. Hermanns Jónassonar og Sigtryggs Klemenzsonar. sem borin var fram í fjárhagsráði í sept. 1947. áður en tekið var að framkvæma 12. gr. l., en sú till. var byggð á gamalli fundarsamþykkt S.Í.S. á s. l. sumri. Flm. hefur ekki sýnt fram á, að skortur hafi orðið á skömmtunarvörum eða öðrum vörum nokkurs staðar á landinu, sem stafi af því, hvernig 12. gr. l. um fjárhagsráð er orðuð nú. Ef till. verður samþ., skapast það ósamræmi að tvenns konar reglur eiga þá að gilda um veitingu innflutningsleyfa. Annars vegar yrðu skömmtunarvöruleyfi, sem færu eingöngu eftir skiluðum skömmtunarmiðum, en hins vegar allar aðrar vörur, er færu þá eftir hinni almennu reglu um leyfisveitingar, eins og þær eru nú. L. um fjárhagsráð segja, að veiting leyfa skuli miðast við gjaldeyrissparnað og hver selji vörur sínar bezt og ódýrast. Sýnist ástæðulaust, að við veitingu leyfa fyrir skömmtunarvörum megi ekkert tillit taka til þess tvenns, heldur aðeins til miðanna, sbr. orðalag frv. „skulu“ í 1. málsgr. 2. línu. Ef frv. yrði að l., mundi verða stórfellt kapphlaup milli verzlana innbyrðis um miðana. Það kom einnig fram við úthlutun epla samkvæmt stofnauka fyrir jólin, að kaupfélög og verzlanir auglýstu í útvarpinu eftir slíkum stofnauka og lofuðu fríðindum í staðinn. Þá var þetta frv. aðeins komið fram, en yrði það að l., má nærri geta hvernig færi. Ef veiting leyfa er beinlínis harðbundin við miðana, eins og frv. ætlast til, yrði það slík hvatning til verzlana að smala saman miðum, að skapa mundi augljósan rugling og óheilbrigði, ekki sízt þegar litið er á, hve leyfi eru naum fyrir mörgum tegundum og því mikið keppikefli að ná í miða fyrir þeim. Auk seðlakapphlaups munu hljótast af frv., ef það yrði að l., óeðlilegir verzlunarhættir, sem yrðu öllum almenningi til stórtjóns. Framkvæmd frv. mundi leiða til þess, að mikill fjöldi manna legði alla miða sína fyrir fram inn til ákveðinnar verzlunar. Ættu þeir, sem það gerðu, þá mikið á hættu um það, hvernig með miðana yrði farið, og mundi slíkt skapa neytendum vandræði og öryggisleysi, sem sjálfsagt er að forðast. Reglan á að vera: Vara gegn seðli, eins og alls staðar tíðkast. Hvergi nokkurs staðar í þeim löndum, sem við þekkjum og skömmtun hefur verið, er innkaupaheimild verzlana miðuð við skömmtunarseðla, eins og hér er gert ráð fyrir. Á bls. 5 í frv. 6. þm. Reykv. er tekið upp það, sem þeir Hermann Jónasson og Sigtryggur Klemenzson tala um svartan markað. Skömmtun á nauðsynjavörum var fyrst tekin upp á stríðsárunum, og gafst þá vel. Það, sem af er, verður að segja hið sama um nýja skömmtunarfyrirkomulagið. Ekki er vitað, að borið hafi á svörtum markaði, og væri algerlega óverjandi að setja lagaákvæði. sem mundu leiða af sér margs konar vandræði. eins og áður hefur verið bent á, til að forðast hættu, sem alls ekkert hefur borið á, þótt möguleikar kynnu að vera fyrir því, að hún gæti komið í ljós síðar. Þörf slíkra aðgerða gegn svörtum markaði er ekki til nú, og þótt slíkt fyrirbrigði kæmi upp, mundi verða gripið til allt annarra ráðstafana. En frv. 6. þm. Reykv., ef að l. yrði, gæti leitt til annars, sem jafna má við svartan markað, en það er, að skömmtunarseðlar fari að ganga kaupum og sölum meðal manna innbyrðis eða verzlana annars vegar og neytenda hins vegar. Sú hætta er augljós og mikil, einkum ef þrengist um innflutning, sem allt útlit er á. Nægir í því sambandi að minna á, hvernig gjaldeyrisleyfi gengu kaupum og sölum á krepputímanum. Ég vildi með þessum fáu orðum taka undir till. hv. þm. V.-Ísf. Lögin eru ekki það gömul, að vert sé að breyta þeim strax. Það er rétt, að það komi betur í ljós, hvernig þau verða í framkvæmd, áður en farið er að breyta þeim. Ég er sannfærður um, að þessi breyting yrði jafnslæm bæði fyrir kaupfélög og kaupmenn.



Ég geri ekki ráð fyrir að tala oftar í þessu máli, enda finnst mér, að það megi fara að ljúka þessari umr., sem er búin að standa upp undir hálfan mánuð í þessari hv. d. Málið verður ekki upplýst frekar fyrir það, þó að haldið sé áfram með það hér í d. á þennan hátt. En ég neyðist til þess að segja örfá orð til þess að bera af mér sakir, vegna þess að hv. þm. Borgf. (PO) bar í rauninni á mig sem frsm. n., að ég hefði farið rangt með tvö atriði varðandi upplýsingar, sem ég flutti hér fyrir hönd n. í sambandi við þetta frv., og get ég ekki legið undir því sem einstaklingur eða frsm. landbn. Það, sem hv. þm. Borgf. taldi mishermt eða rangt hjá mér, eru þau ummæli, sem í fyrsta lagi eru höfð í grg. hér í nál. landbn., þar sem n. telur og hefur það eftir loðdýraræktarráðunautnum, að rannsakaðir hafi verið eitthvað í kringum 600 villiminkar, sem veiddir hafa verið, með tilliti til þess, undir hvaða afbrigði þeir gætu heyrt. Ég vil taka það fram, að ég sagði aldrei, að allir villiminkar, sem veiddust, hefðu verið rannsakaðir með tilliti til tegunda heldur, að af þeim, sem hefðu verið rannsakaðir, hefði fundizt einn vafasamur minkur, sem ekki væri gott að ákveða, hverrar tegundar væri. Ég hef fengið hér í hendur nýtt plagg frá loðdýraræktarráðunaut um þetta, sem er til afnota fyrir hv. þm. Borgf. og aðra þm., sem vildu sjá skýrslu hans um málið. En ég vil aðeins leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa niðurlagið á skýrslu hans um þetta. sem hljóðar þannig: „Skilyrði fyrir verðlaunaveitingu hefur verið, að hinu dauða dýri eða skinninu af því hafi verið skilað til mín. Stundum hafa þó sýslumenn eða hreppstjórar móttekið dýrin og gefið vottorð um það. Hafa þá verðlaun verið greidd í skrifstofu minni gegn afhendingu vottorðanna. Sjálfur hef ég skoðað hræið eða skinnið af rúmlega 500 dýrum, sem veitt voru verðlaun fyrir að drepa. Öll þessi dýr voru af stofni Mið-Ameríku-minksins (Missisippiminksins, sem fyrst var fluttur hingað til landsins, en hvergi hefur verið ræktaður hér hin síðari ár. Um hina minkana, sem ég hef ekki séð, get ég ekkert sagt. “ Þetta er umsögn loðdýraræktarráðunautarins varðandi þetta mál, og vísa ég þar með frá mér og landbn. öllum getsökum um það, að við höfum á nokkurn hátt farið rangt með þær upplýsingar, sem við gátum fengið í þessu máli. Loðdýraræktarráðunauturinn talar um 500 minka. En til viðbótar skal það sagt, að Páll Þormar, sem er aðalsérfræðingur í skinnasölu og skinnakaupum fyrir Loðdýraræktarfélagið, hefur tekið á móti allmörgum skinnum af villiminkum, og þau hafa öll verið af þessum sama stofni, nema vafasamt er um 1 eða 2 stykki. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en þetta ætti að nægja til að sýna, að landbn. hefur reynt að byggja á þeim upplýsingum, sem hún gat fengið í þessu máli, og mér dettur ekki í hug að væna opinberan starfsmann í þjónustu ríkisins um það, að hann gefi upplýsingar, sem ekki megi byggja á. - um tölu minka, sem beinlínis hafa verið rannsakaðir í þessu augnamiði. Það er vitað mál, að drepnir hafa verið fleiri villiminkar. Og þó að brennd hafi verið skottin af þeim, þá haggar það ekki tölu þeirra, sem rannsakaðir hafa verið. Hitt atriðið var það, að hv. þm. Borgf. dró í efa, að við færum rétt með umsögn tilraunaráðs í búfjárrækt varðandi frv. Ég hef hér í höndum bréf frá Runólfi Sveinssyni sandgræðslustjóra, þar sem hann skýrir frá afstöðu ráðsins til málsins. Vil ég ekki þreyta hv. d. og ofbjóða þolinmæði hæstv. forseta með því að fara að lesa upp þetta bréf, en þar er ekki tekið fram neitt annað en að tilraunaráð í búfjárrækt hafi allt staðið að samþykktinni. Ég ætla ekki að ræða þetta mál frekar eða endurtaka það, sem ég hef áður sagt fyrir hönd n. Við erum reiðubúnir til samvinnu um örugg ákvæði um útrýmingu villiminkanna og viljum vinna með flm. frv. á því sviði. En mér ógnar sú græðgi hjá flm. að gera sig ekki ánægða með annað en að fá fullvissu fyrir því, að minkarnir hafi verið að sleppa út allt fram á síðustu ár. Ég tel það til sóma, að það virðist hafa tekizt að hindra, að minkurinn hafi sloppið úr haldi síðustu árin, og þess vegna er afstaða landbn. í þessu máli eins og ég hef lýst. Um brtt. hv. þm. S-Þ. skal ég ekkert segja á þessu stigi. Hún hefur verið tekin aftur til 3. umr., og mun þá verða tækifæri til að ræða hana frekar.



Ástæðan til þess, að ég fór að kynna mér, hversu háttað væri aðstöðu loðdýraræktarráðunautar til að dæma um, að minkurinn hafi ekki sloppið, var sú, að hv. frsm. vildi gera lítið úr því, sem ég hef haldið fram í ræðu minni, að loðdýraræktarráðunauturinn hefði takmarkaða aðstöðu til þess að dæma um þetta. Og eiginlega var ekki hægt á honum að skilja annað en að hann hefði yfirlit yfir og hefði farið höndum um skott af flestum ef ekki öllum þeim minkum. sem drepnir hafa verið. Og þrátt fyrir það að nokkuð hafi verið farið að slá í sum skottin við langa geymslu á þeim. þá hefði hann góða aðstöðu til að dæma um þetta, jafngóða og ég hefði til að dæma um það, hvort dindill af kind væri svartur eða hvítur. Þetta voru hans ummæli um þetta. En ég hafði í ræðu minni fært fram þær ástæður, að það væri allmikið af þeim minkum, sem drepnir hafa verið, sem loðdýraræktarráðunauturinn hefði enga aðstöðu til að dæma neitt um. Og svo þegar ég fór að leita mér upplýsinga um þetta, þá kemur það í ljós, að þau skott, sem afhent hafa verið oddvitum víðs vegar úti um landsbyggðina, koma aldrei út fyrir bæjardyr oddvitans, af því að jafnskjótt sem honum er afhent skottið, þá kastar hann því á bál, en tekur það sem fullkomið sönnunargagn viðkomandi manns, sem fær svo kvittun hjá oddvitanum, sem hann fær endurgreidda í stjórnarráðinu. Og ég er enn þá með hér í vasanum ávísun, sem gefin hefur verið út á slíka kvittun. Svoleiðis að það er augljóst af þessu, að aðstaða loðdýraræktarráðunautarins til þess að taka fyrir, að dýr hafi sloppið, er ákaflega hæpin og ekkert upp úr henni leggjandi framar því, sem hann hefur beinlínis farið höndum um þau dýr. sem drepin hafa verið, sem eru fæst af þeim, sem drepin hafa verið. Þess vegna dreg ég ekkert í land um það, að það er ákaflega hæpið að ætla að byggja á þessu, þegar á það er litið hins vegar, hve óskaplegir erfiðleikar eru á því að halda þessum dýrum í búri. Viðvíkjandi hinu atriðinu, þá var það einn af þessum mönnum, sem sagði mér, að hann ætti engan hlut að því að mæla gegn framgangi þessa máls. Það var Halldór Pálsson, búfjárræktarráðunautur Búnaðarfélags Íslands. og veit ég, að hv. frsm. fer ekkert að rengja umsögn mína um þetta, þó að af því bréfi, sem honum barst í hendur, hafi máske ekki mátt ráða um þessa afstöðu Halldórs Pálssonar. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en vil aðeins árétta það, að ég tel vonlítið, að þeirri baráttu, sem hér er hafin, verði haldið áfram, ef við höldum áfram að ala þennan snák við brjóst okkar hér á Íslandi, villiminkinn, bæði af þeirri ástæðu, að það verður miklu erfiðara að fá almenna þátttöku í útrýmingu minkanna, af því að menn eru vonlitlir um þetta, enda vofir alltaf yfir okkur á hverjum degi sú hætta, að eitthvað geti sloppið úr þessum búrum, þó að vel sé um búið og fullur ásetningur þeirra manna fyrir hendi, sem að því standa, að gera sitt bezta til þess að halda dýrunum innibyrgðum. Þar höfum við reynsluna hjá okkur og yfirlýsingu merks náttúrufræðings, sem byggð er á reynslu og þekkingu annars staðar úti í heimi um þetta atriði. - Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en aðeins endurtaka það gagnvart þeim mönnum, sem mundi þykja bezt gengið frá því hvað snertir útrýmingu minksins í þessum brtt., að þeir slá engu úr hendi sér með því, að svo verði frá þessu gengið, þó að þeir greiði atkv. gegn þeim á þessu stigi málsins og bjargi því við, að ekki sé haldið áfram villiminkaeldi. Því að það er vitanlega aðstaða til þess við 3. umr., að menn taki höndum saman um það að búa sem allra traustlegast um útrýmingarákvæðið. Geri ég ekki ráð fyrir, að það verði neinn ágreiningur um það út af fyrir sig að vanda til þess eftir beztu föngum.