Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á barnalögum, nr. 9/1981. Málið er komið frá Nd. þar sem samstaða varð um það. Það gildir alveg það sama í þessari hv. deild. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt frv. eins og það kom frá Nd.. um það var enginn ágreiningur í nefndinni. Undir nál. rita Haraldur Ólafsson, Helgi Seljan, Eyjólfur Konráð Jónsson, Valdimar Indriðason og Eiður Guðnason. Kristín Ástgeirsdóttir sat fundi nefndarinnar og er samþykk þessu nál.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Í sept. 1983 skipaði ég nefnd til að endurskoða gildandi lög um skipulag ferðamála, sem eru frá árinu 1976, og var nefndinni sérstaklega falið að kanna: 1. Ákvæði 8. gr. um álagningu sérstaks gjalds á vörusölu fríhafnarinnar í Keflavík sem skuli nema 10% af árlegu söluverðmæti og renna til landkynningarverkefna o. fl. 2. Ákvæði III. kafla laganna sem fjalla um Ferðaskrifstofu ríkisins, rekstur hennar og rekstur sumarhótela. 3. Ákvæði IV. kafla laganna sem fjalla um almennar ferðaskrifstofur. 4. Ákvæði laganna um Ferðamálasjóð. Auk þessara ákvæða, sem nefndinni var sérstaklega falið að kanna samkvæmt framansögðu, gerði hún tillögu um þrjár nokkuð veigamiklar breytingar á gildandi lögum um skipulag ferðamálaráðs svo og ýmsar minni háttar lagfæringar. Ég taldi nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar á frumvarpsdrögum nefndarinnar. Hefur verið gerð sérstök grein fyrir þessum breytingum í almennum athugasemdum um frv. svo að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þær hér. Málið hefur verið til umræðu og afgreiðslu í samgn. Nd. og gerði samgn. þeirrar deildar átta breytingar á frv. Flestar þessar breytingar eru meira orðalagsbreytingar og málfarsbreytingar, en 2. breytingin, við 4. gr., er einna veigamest. Þar er ákveðin aðild ferðamálasamtaka í öllum kjördæmum landsins að ferðamálaráði sem hefur í för með sér að það fjölgar aðeins í ferðamálaráði frá því sem frv. gerði ráð fyrir. Þá eru ákvæði 8. gr. varðandi tekjur af fríhöfninni í Keflavík gerð nokkuð ákveðnari en var í frv. og allur vafi tekinn af með því orðalagi sem þar er. Í 5. brtt. nefndarinnar við d.-lið 9. gr. er gert ráð fyrir að selja 30% af hlutafjáreign ríkissjóðs í Ferðaskrifstofu ríkisins til samtaka starfsmanna ferðaskrifstofunnar. Í sambandi við þá sölu, en þetta er sama og var í frv., eru ákvæði fyllri og nánar skilgreint að eingöngu sé um að ræða sölu til samtaka starfsmanna ferðaskrifstofunnar þannig að þeir starfsmenn sem nú eru gætu ekki, ef þeir hefðu hætt störfum, verið áfram eigendur eins og hefði verið hægt að túlka frv. eins og það var lagt fyrir. Enn fremur er breytt orðalagi í sambandi við gildistöku laganna. Vegna þess hve liðið er á þingið var talið í nefndinni að nauðsynlegt væri að hafa gildistöku 1. okt. Í Nd. náðist mjög góð samstaða um málið. Allir nm. að einum undanskildum skrifuðu undir nál., en ein brtt. var flutt af einum nm. í Nd. sem ekki náði fram að ganga. Að öðru leyti var fullkomin samstaða um málið í deildinni. Í nær tveggja ára gamalli úttekt sem samgrn. lét gera um ferðamál hér á landi, þjóðhagslega þýðingu þeirra, spá um þróun til 1992 og tillögur um ferðamálastefnu, kemur fram að miðað við árlega fjölgun erlendra ferðamanna um 7% árið 1983 og síðan árlega aukningu um 3.5% yrðu erlendir ferðamenn 106 þús. á árinu 1992, en það er 45% heildaraukning á þessu tíu ára tímabili. Þegar haft er í huga að þessi atvinnugrein skapar þjóðarbúinu verulegar gjaldeyristekjur, auk þess sem 4–5% af vinnuafli landsmanna tengist henni á einn eða annan hátt, verður ekki fram hjá því gengið að aukning þessa atvinnuvegar hefur veruleg áhrif fyrir þjóðarbúið. Eins og fram kemur í þessari skýrslu, sem ég minntist á, er greinin gjaldeyrisskapandi án verulegrar fjárfestingar og hún getur, ef rétt er á haldið, skapað fjölmörg ný atvinnutækifæri á komandi árum. Öll fjárfesting í þessari atvinnugrein kemur auk þess innlendum ferðamönnum sjálfum að notum þar sem aukinn straumur erlendra ferðamanna hingað til lands tryggir enn betur samgöngur okkar við umheiminn en nú er. Herra forseti. Ég legg á það mjög mikla áherslu, þó að þetta frv. komi seint til þessarar hv. deildar, að það nái fram að ganga og ég vænti þess að hv. þdm. og nm. reyni að gera sitt til þess að málið nái fram að ganga. Hér er um nauðsynlegar og sjálfsagðar breytingar að ræða á skipun ferðamálaráðs með aukinni þátttöku fólks sem úti á landi býr, en það hefur sótt fast að fá fulla aðild að ferðamálaráði. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Landbn. hefur haft þetta frv. til meðferðar, að vísu í mjög skamman tíma, en unnið bæði hratt og vel, eins og nefndum í Ed. er lagið. Því miður náðist ekki algjör samstaða um málið, eins og fram kemur í nál., en allmikill meiri hl. myndaðist þó um frv. Eins og herra forseti hefur skýrt þingdeildinni frá er nýlega komið fram nál. frá minni hl., þ. e. hv. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur. Meiri hl. nefndarinnar leggur eigi að síður fram brtt. við þetta frv. Þær eru að vísu ekki stórar í sniðum. En þær eru tvær og varða báðar 1. gr. frv. Ég mun gera grein fyrir þeim jafnharðan og ég mun fara yfir frv. Eins og hv. þdm. er kunnugt, og sakar ekki að minna á það einu sinni enn, var á Búnaðarþingi 1985 fjallað um frv. til jarðræktarlaga sem samið var af milliþinganefnd Búnaðarþings. Eins og fram hefur komið lauk Búnaðarþing ekki afgreiðslu þess máls. Þær breytingar, sem hér eru lagðar til með þessu frv., felast einkum í því að sníða jarðræktarlögin að ríkjandi ástandi í landbúnaði og þeirri stefnu sem verið er að marka, m. a. með fram komnu frv. um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Frv. þetta felur í sér bráðabirgðabreytingu á 10. og 12. gr. gildandi jarðræktarlaga er nái til áranna 1985 og 1986. En af hverju ekki til lengri tíma? Jú, vonir standa til þess að það takist að ljúka heildarendurskoðun jarðræktarlaganna á þessum tveimur árum. Það má segja að frv. feli einkum í sér þrjú meginatriði. Í fyrsta lagi er dregið úr framlögum sem stuðlað geta að aukningu búvöruframleiðslu í hefðbundnum búgreinum, svo sem framræslu og grænfóðurrækt. Í öðru lagi er efldur stuðningur við heimaafla, svo sem endurræktun, bætta heyverkun og geymslu garðávaxta. Í þriðja lagi er efldur stuðningur við nýjar og vænlegar búgreinar og þá einkum og sér í lagi loðdýrarækt, enda er uppbygging loðdýraræktar komin, að mínum dómi, allnokkuð á veg þótt að sjálfsögðu mætti betur gera og muni vonandi verða gert. Það er ekki löng greinargerð sem fylgir frv. Breytingar eru allnokkrar á þeim grunni sem ég nefndi hér. M. a. vegna þess að frv. hefur ekki verið svo lengi, hygg ég, undir höndum annarra en hv. landbn.-manna vil ég leyfa mér að fara örfáum orðum um meginatriði sem varða málið og g.etið er um í grg. eða athugasemdum með frv. Úr I. lið 10. gr. gildandi laga er fellt niður ríkisframlag á plægða hagaskurði, handgrafna skurði, kílræsi, önnur ræsi, svo og flóðgarða og fleiri framkvæmdir samkv. g-lið gildandi laga. Sett er hámark á framleiðsluframkvæmdir er framlags geta notið. C-liður er hliðstæður e-lið gildandi laga. Við 1. gr. I. er gerð sú breyting að 1. málsl. 2. málsgr. b-liðar orðist svo: „Heildarframlag ríkissjóðs samkv. þessum stafliðum skal að hámarki svara til 7 milljóna rúmmetra skurðgraftar og 1200 km plógræslu á árunum 1985 og 1986.“ Þessi breyting er til komin vegna þess einfaldlega að nú þegar hefur verið samið um allverulegar framkvæmdir, þ. e. hvort tveggja, skurðgröft og plógræslu, þannig að allar líkur eru á að þær umsömdu framkvæmdir fari á þessu ári verulega fram úr því hámarki sem getið er um í frv. eins og það liggur fyrir nú. Breytingin felur einvörðungu í sér að hægt er að færa á milli ára eins og augljóst er samkv. brtt., en heildarmörkin miðað við bæði árin hækka ekki. Í II. lið greinarinnar er gerð sú breyting að framlag til nýræktar er lækkað nokkuð, en endurræktin er lögð að jöfnu við nýrækt. Er það gert í því skyni að styðja fremur við bakið á endurræktun en túnauka. C-liðurinn er aftur á móti nýmæli, settur í ljósi vaxandi möguleika á kornrækt og frærækt hérlendis, sem getur að dómi margra eflt innlenda fóðurframleiðslu á lögbýlum. Við 1. gr. II. er lagt til að í stað orðsins „héraðsráðunautur“ komi: jarðræktarráðunautur. Það hafa einfaldlega orðið mistök við gerð frv. að þarna stóð ekki jarðræktarráðunautur. Þar er átt við jarðræktarráðunaut Búnaðarfélags Íslands. III. liður greinarinnar er efnislega óbreyttur frá gildandi lögum. IV. liður breytist þannig, að niður fellur framlag til girðinga um heimahaga. V. liður er efnislega óbreyttur frá gildandi lögum. Nokkrar breytingar eru gerðar á VII. lið. Framlag á votheysgeymslur er hækkað, m. a. með hliðsjón af samþykkt Alþingis um eflingu votheysverkunar og ábendingum Búnaðarþings í sömu átt. Þá er gerð sú breyting að nýjar hlöður njóta því aðeins framlags að í þeim sé súgþurrkunarkerfi. Stafliðir b og c í þessum lið frv. koma í stað a-, e-, f- og g-liðar í VI. lið 10. gr. gildandi laga. Nýmæli er enn fremur heimild til að greiða framlög á kælivélar í garðávaxtageymslum, sem og rafstrengi til þessara nota, svo og súgþurrkunar. Þá er framlag á garðávaxtageymslur hækkað, enda séu þær með viðeigandi loftræstibúnaði. Áður en lengra er haldið er líklega rétt að hnykkja á því, sem mér raunar láðist varðandi fyrri liði og sem er ein af meginbreytingum sem frv. felur í sér, að styrkir til grænfóðurræktar eru felldir svo að segja niður. Það er að vísu gert ráð fyrir heimildum til að styrkja grænfóðurrækt vegna harðinda, en almennt séð er lagt til að styrkir til þeirrar ræktunar falli niður. Síðustu þrír liðirnir í frv., þ. e. IX., X. og XI. liður, eru nýmæli. Um þessa liði er í sjálfu sér ekki ástæða til að fjalla. Varðandi X. liðinn, þ. e. til loðdýrabygginga, er það mála sannast að til þessa verkefnis er ætlað verulegt fé, en ég mun koma að því síðar. Þau stærðarmörk sem hér er um að tefla eru, eftir því sem mér er sagt, fyrir svo sem eins og 100 refalæður hið minnsta og 300 minkalæður hið minnsta. Þessar upplýsingar hef ég nú beint frá Búnaðarfélaginu, þ. e. búnaðarmálastjóra, Jónasi Jónssyni. Sú bústærð, sem hér er vikið að, er u. þ. b. eitt ársverk eftir því sem mér er tjáð. XI. liðurinn, þar sem vikið er að ræktun skjólbelta, kom aðeins, eins og aðrir liðir, til umræðu í nefndinni og að því var vikið hvort þessi liður stangaðist hugsanlega á við skógræktarlög. Það er álit fróðra manna að svo sé ekki. Í skógræktarlögum er gert ráð fyrir, eins og kunnugt er, framlögum með vissum hætti af hálfu Skógræktarinnar vegna skógræktar. Þar er ekki, að mínu viti, sérstaklega vikið að skjólbeltum eins og hér er. Ég held að rétt sé í lok þessarar yfirferðar að ég lesi yfir síðustu mgr. tvær, með leyfi forseta: „Ráðh. er heimilt, að höfðu samráði við stjórn Búnaðarfélags Íslands og stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins, að ákveða stærðarmörk framkvæmda sem framlags njóta skv. þessari grein. Búnaðarfélag Íslands áætlar fjárþörf til framkvæmda skv. lögum þessum og gerir tillögur til landbrn. um fjárveitingu á næsta ári, áður en frv. til fjárlaga er lagt fyrir Alþingi. Í því skyni er ráðh. heimilt með reglugerð að ákveða fyrir hvaða tíma úttekt árlegrar jarðræktar og húsabóta skuli lokið.“ 2. gr. frv. varðar verðlagsbætur skv. vísitölu er sýni breytingar á tilkostnaði framkvæmda frá meðalkostnaði þeirra á árinu 1984 í samræmi við önnur ákvæði 12. gr. jarðræktarlaga nr. 79 29. maí 1972. Inn í þessa grein hefur, að mínum dómi, slæðst villa sem okkur láðist að breyta í landbn. Upphaf bráðabirgðaákvæðisins hljóðar svo: „Á framlög skv. 1. gr., vegna framkvæmda, sem unnar verði árin 1984 og 1985.“ Ef að líkum lætur eiga þessi ártöl að vera 1985 og 1986 því að í öllu frv. er gengið út frá þeim ártölum. 1. mgr. 1. gr. hljóðar svo: „Í stað ákvæða 10. gr. skulu eftirtalin bráðabirgðaákvæði gilda um framlög til búnaðarframkvæmda sem unnar eru á árunum 1985 og 1986.“ Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta mörg fleiri orð. Nefndinni bárust upplýsingar um þá kostnaðarskiptingu sem hugsanlega verður að þessu frv. samþykktu. Það má segja að í meginatriðum sé hún þannig: 1. Hefðbundin viðfangsefni í jarðrækt fara úr 58% heildarframlaga í 43% eða þar um bil. 2. Stuðningur við endurræktun o. fl. verður svipaður. Grænfóðurræktar og votheysgeymslna er áður getið. 3. Ný viðfangsefni hljóta um það bil 15% af heildarframlögum. Það hefur raunar oft, bæði innan Alþingis og utan, verið minnt á að það fjármagn hafi skilað sér illa sem talið er hafa sparast vegna skerðingarákvæða sem komu inn í jarðræktarlög 1979. Upphafsorð þess ákvæðis til bráðabirgða hljóða svo, með leyfi forseta: „Heimilt er landbrh. í samráði við stjórn Búnaðarfélags Íslands að ákveða eftirgreind frávik frá ákvæðum þessarar greinar á næstu fimm árum.“ Á grundvelli þessa hafa átt sér stað allverulegar skerðingar. Menn hafa litið svo á að í því efni hafi sparast fjármagn. Þetta fjármagn hefur hins vegar hvergi nógu vel skilað sér. Veittar hafa verið upplýsingar um það, þótt ekki séu þær nógu nákvæmar, að þar vanti á hartnær 100 millj. kr. Það segir sig sjálft að það munaði allverulegu ef þessar 100 millj. kr. hefðu komið til ráðstöfunar á vegum landbúnaðarins og þá í framkvæmdir á sviðum nývirkja innan þess atvinnuvegar. Að síðustu læt ég að sjálfsögðu í ljós þá von að það verði staðið við framlög skv. þessu frv., ef að lögum verður, og ætla ég alls ekki að bera brigður á það, en læt í ljós þá einlægu von. Hitt er ljóst að halda verður áfram að endurskoða núgildandi jarðræktarlög. Ég skal ekkert segja um það á þessu stigi hversu umfangsmiklar breytingar kunna að verða gerðar á þeim lagabálki. en eins og þetta frv. ber með sér er gert ráð fyrir allnokkrum fresti að því er varðar endurskoðun. Sá dráttur sem orðið hefur á endurskoðun jarðræktarlaga á sínar skýringar og að hluta til hafa þær komið fram, bæði í grg. með þessu frv. og reyndar hef ég vikið að því. Við sem höfum starfað að endurskoðuninni höfum ekki viljað ganga á snið, ef svo má að orði komast, við Búnaðarþing í þessum efnum. Við höfum viljað leitast við að hafa þá faglegu aðila með okkur í ráðum. Þetta frv., og það skulu vera mín síðustu orð, er að mínum dómi að verulegu leyti sniðið að þeim viðhorfum sem ríktu á Búnaðarþingi til þessa máls. Um minnihlutaálitið mun ég ekki ræða núna. Ég mun gera það síðar í umr. ef tilefni gefst til.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hl. hv. landbn. um frv. til l. um breyt. á jarðræktarlögum, nr. 79 29. maí 1982. Minnihlutanefndarálitið er á þskj. 1202. Eins og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl. n. hefur þetta frv. verið allskamman tíma í meðförum hjá hv. landbn. og er með ólíkindum hvað það hefur staldrað stutt við. Ég tók mér því tíma nú um helgina og fór betur í gegnum ákvæði þess því hér er verið að styrkja beint, gefa mönnum fjármagn og við tökum skv. því ákvörðun um það á hv. Alþingi hversu háar upphæðir hver og einn fær í sinn vasa sem gjöf frá ríkinu. Ákvæði VI er nýmæli, þ. e. að það má styrkja um al  (t að 40% af innkaupsverði kælivéla vegna garðávaxtageymslna og rafstrengja sem lagðir eru sérstaklega í þessu skyni, svo og súgþurrkunarblásara með aflvél. Til þess að glöggva mig á þessu hafði ég samband við forsvarsmenn ræktunarmála í nágrenni stór-Reykjavíkursvæðisins, þ. e. á Suðurlandi, og bar undir þá hvort það væri virkilega mikil þörf á því að þeir væru styrktir meira en nú er í því skyni að koma upp varanlegum geymslum með kælivélum til þess að geyma kartöflur. Þeir tjáðu mér að flestallir þeir bændur sem hafa kartöflurækt sem aðalbúgrein væru nú þegar komnir með kælivélar í sínar geymslur þannig að þetta komi þeim ekki til góða. Þeir voru mjög mikið á móti því að nú væri verið að auka styrki til þessarar búgreinar þegar samkeppnin er orðin allmikil og uppskera nægir innanlandsmarkaði oftar en ekki. Þar af leiðandi væri verið að mismuna mönnum í þeirri samkeppni sem nú á sér stað. Þetta fannst mér reyndar líka bagalegt þegar litið er á þá staðreynd að hv. formaður þeirrar nefndar sem um þetta mál fjallar, hv. 11. landsk. þm. ef ég man rétt, Egill Jónsson bóndi á Seljavöllum, er einn af kartöfluræktendum hér á landi. Hann er bæði höfundur að þessu frv. og formaður þeirrar nefndar sem um þetta frv. fjallar. Þar af leiðandi gæti einhverjum dottið í hug að hér kæmu til eigin hagsmunir. Þó að ég vilji ekki halda því sérstaklega fram er mér þó kunnugt um að hann hefur ekki fram að þessu byggt sér geymslu og gæti því vel fengið aukinn styrk út á þetta lagafrv. verði það að lögum. Ég læt þetta hér með koma fram því að þessu er ég kunnug. (SkA: Ætli hann sé að byggja hlöðu kannske?)  Já, þar að auki er rétt sú ábending sem hér kom fram, að sá ágæti bóndi mun vera að byggja votheyshlöðu.

Turn.

Það er víst sama og hlaða eftir þeirri skilgreiningu sem hér kemur fram. Til þess að glöggva mig nánar á hversu mikið þetta væri í upphæðum, miðað við þá styrki sem á undanförnum árum hafa gilt eða gilda, get ég tekið dæmi um 400 fermetra geymslu og þar er talað um styrki varðandi geymslu fyrir garðávexti en ekki votheyshlöðurnar. Út á 400 fermetra geymslu mætti fá um 240 þús. í beinan styrk, auk þess sem kælivél mun kosta í kringum 240–250 þús. með rafbúnaði. Þetta er verð frá því fyrr í vetur og hér ríkir verðbólga, þannig að hér er um 80–100 þús. kr. að ræða sem fást í styrk ef fullnýtt eru þau 40% af innkaupsverði sem kveðið er á um í þessari mgr. Svo er það rafstrengurinn. Það fer náttúrlega eftir fjarlægð frá stofnstreng að kartöflugeymslu hvað sú upphæð gæti orðið há. En ekki er úr vegi að áætla, ef þetta eru um 400–500 metrar og er þá vægt tekið til orða, að kostnaðurinn við sjálfan strenginn sé í kringum 35 þús. kr. og það er beinn styrkur úr ríkissjóði. Vegna þessa tel ég að hv. landbn. ætti að taka þetta frv. aftur til athugunar og fara náið ofan í hversu mikil þörf er á þessum styrkjum og hvort ekki megi beina því fjármagni, sem ég a. m. k. þori að fullyrða að er ekki þörf fyrir í mörgum tilfellum hér til nýrra búgreina án þess að hækka þá heildarupphæð sem við erum hér að skipta. Í þeim kafla sem ég hef verið að fjalla um er áætlað að auka framlög um nær 11 millj. kr. frá því sem áður hefur gilt, bæði frá núgildandi lögum og þeim ákvæðum sem féllu úr gildi við síðustu áramót og þessum lögum er ætlað að taka við af ef samþykkt verða. Það er ansi há upphæð ef litið er til þess hvað miklu fé á að verja til loðdýrabúa, en það eru 18.8 millj. Skjólbeltin fá 400 þús. og gróðurhúsin 1.9 millj. En hækkunin varðandi heygeymslur o. fl., eins og þar stendur, er 11 millj. Þar er heildarupphæðin 35.2 millj. Ég ætla ekki hér og nú að gera tillögur um í hvaða nýjar greinar ætti að verja þessu fjármagni, enda er ég ekki í stakk búin til þess, en ég tel það til vansa fyrir hv. landbn. að taka ekki frv. þó ekki væri nema til viku meðhöndlunar í nefnd og skoða það betur en hingað til hefur verið gert. Þess vegna legg ég til að málið verði tekið upp á nýjan leik. Að öðrum kosti mun ég ekki styðja þetta frv. og greiða atkv. gegn þeirri hækkun sem þarna kemur fram.



Herra forseti. Á síðustu dögum þingsins Í fyrra áttum við hv. 11. landsk. þm. Egill Jónsson og sá sem þetta mælir nokkur orðaskipti í þessari hv. deild um kartöflumál og ég átti eiginlega ekki von á því að það yrði mitt hlutskipti síðustu daga þessa þings að koma upp og taka upp hanskann fyrir hv. þm. Egil Jónsson í þeim málum. Það má vera að þau ummæli, sem hv. 8. landsk. þm. viðhafði í ræðustól áðan, hafi verið fremur sögð í gamni en alvöru. Öllu gamni fylgir þó nokkur alvara. Þegar beinlínis er látið í það skina að þm. í þessari deild, og í þessu tilviki hv. þm. Egill Jónsson, styðji frv. og flytji hér mál vegna þess að hann hafi af því persónulegan hag og hagsmuni, þá get ég ekki orða bundist, einkanlega þar sem umræddur þm. er ekki einu sinni staddur í deildinni og hefur ekki tækifæri til að svara þessum ásökunum sem vera má að hafi frekar verið settar fram í gamni en alvöru. Ég vildi eiginlega mælast til þess að umr. yrði ekki lokið öðruvísi en að hv. þm. Egill Jónsson ætti þess a. m. k. kost að heyra hvað hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir sagði um hann og hans afstöðu til málsins og svara því þá ef hann telur svaravert. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara og skal gera nokkra grein fyrir því í hverju hann er fólginn. Hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir hefur gert grein fyrir þeirri afstöðu sinni að hún leggur til að frv. verði fellt. Ég skal játa að ég get tekið undir eitt og annað í sambandi við þær röksemdir sem liggja að baki því að rétt væri að fella þetta frv., en þá verða menn að gera tillögur um einhverja aðra skipan mála vegna þess að þetta mál er þannig vaxið að verði frv. fellt núna hækka framlögin skv. jarðræktarlögunum mjög verulega frá því sem verið hefur í gildi að undanförnu, þ. e. þá falla öll skerðingarákvæði niður og framlögin hækka, fara í gamla vitlausa farið ef ég má leyfa mér að segja sem svo. Þetta frv. er engan veginn gott og ég er langt frá því að vera ánægður með það. Það er rétt að koma ætti meira til móts við nýjar búgreinar og það ætti að lækka ræktunarframlög meira en gert er, en við getum sagt að það séu þrír kostir í málinu. Í fyrsta lagi er hægt að flytja nýtt frv. um enn þá meiri skerðingu. Ég hef enga von til þess að slíkt frv. mundi ná fram að ganga þannig að það er ekki raunhæfur kostur. Þá er næsti kostur að fella þetta frv. Þá mundu framlögin hækka mjög verulega. Þriðji kosturinn, sem er engan veginn góður, er að samþykkja þetta frv., samþykkja þær breytingar sem það gerir ráð fyrir sem eru í rétta átt þótt þær nái allt of skammt og séu hvergi nærri nógu róttækar. Með því er a. m. k. nokkurn veginn haldið í horfinu um þetta mál. Nú eru jarðræktarlögin öll í heildarendurskoðun, það hefur komið hér fram, og ég vil bíða með miklar mótmælaaðgerðir þangað til ég sé þá endurskoðun, í hverju hún er fólgin. Ég vona að henni ljúki sem fyrst. Þá er rétt að gera brtt. og kappkosta að fá fram breytingar. En eins og þetta mál stendur núna mundi það að fella frv., þó að það hljóði eins og öfugmæli að fella frv. um þau framlög sem frv. gerir ráð fyrir, hafa í för með sér hækkun framlaganna. Svo öfugt sem það hljómar, þá er það staðreynd. En með því að samþykkja frv. yrði um að ræða nokkra lækkun. Ég endurtek að ég er alls ekki sáttur við þetta frv., en af þeim þremur kostum sem ég hef hér lýst og ég tel að séu fyrir hendi í málinu er þessi skömminni skástur eins og málið stendur núna og þess vegna mun ég ekki leggjast gegn afgreiðslu þessa frv., en hvet hæstv. landbrh. til þess að gera nú þær ráðstafanir er duga mega til þess að flýta endurskoðun jarðræktarlaga þannig að endurskoðað frv. um þau efni geti legið fyrir þinginu sem fyrst.



Herra forseti. Aðeins örfá orð um þetta frv. Það er rétt hjá hv. 8. landsk. þm. að við höfum ekki haft þetta mál ýkja lengi til umfjöllunar, en þær upplýsingar, sem við fórum fram á þegar í upphafi að gefnar yrðu um áhrif þessa frv., lágu fyrir samdægurs sem betur fer og er það býsna óvenjulegt um hraða á afgreiðslu þeirra upplýsinga sem við biðjum yfirleitt um. Meginupplýsingarnar um greiðslur skv, jarðræktarlögum, miðað við þetta frv., miðað við lögin frá 1972 og miðað við lögin frá 1979 með skerðingarákvæðinu þá, bárust okkur samdægurs. Það verð ég að láta koma hér fram og þakka um leið að við fengum góða skilgreiningu á þessum breytingum þar sem m. a. kom fram að sá þáttur sem hv. 8. landsk. þm. benti á sérstaklega varðandi heygeymslur og fleira mundi hækka. Það lá alveg ljóst fyrir vegna þess sem þar hefur verið bætt inn í og við sáum þess vegna strax í hverju það lægi. Ég held því að ekkert hafi verið óljóst í okkar huga, eftir að við höfðum fengið þetta frá landbrn., til hvers þetta frv. mundi leiða og hvaða breytingar það hefði í för með sér. Ég ætla ekki að fara út í umræður um hverjir séu að semja frv. fyrir hverja í sambandi við þessi mál. Ég vil a. m. k. ekki ætla hv. 11. landsk. þm. það varðandi afstöðu hans til landbúnaðarmála að hann sé að semja frv. til að hafa af því hag eða vegna eigin framkvæmda eða þá í því búi sem þeir búa félagsbúi hann og sonur hans og held að ég taki undir það hjá hv. 5. landsk. þm. að þegar að því er vikið hér svo ákveðið hljóti að vera nauðsynlegt að hv. 11. landsk. þm. fái áður en umr. lýkur að svara til saka og bera af sér sakir ef hann kýs það vegna þessara ummæla. En ég leit á þetta frekar sem nokkurt gaman hjá hv. 8. landsk. þm. Það er alveg rétt. Sumar af þessum breytingum kunna að vera umdeildar og við höfum ekki fjallað um þær nákvæmlega sem slíkar. En ég segi varðandi þau atriði sem hv. 8. landsk. þm. kom sérstaklega inn á að þar tel ég að séu samt sem áður jákvæðir þættir inni í eins og þeir hvatar sem þarna eru og ég tel nauðsynlega til að bæta heyverkun og ekki síður til að bæta geymslu garðávaxta. Ég held að það sé mikil nauðsyn á því og það hefði mátt koma fyrr, enda lá það reyndar í hennar orðum að þeir sem áður hefðu staðið fyrir framkvæmdum hefðu ekki notið góðs af eins og kannske hefði verið verðugt. Ég tek undir það með hv. 5. landsk. þm. að hér er um bráðabirgðalausn að ræða á heildarstyrkjamálum landbúnaðarins og ég legg ríka áherslu á að endurskoðunin í heild gangi sem best og skjótast fram. Ég á þar við ræktunarþáttinn sér í lagi, en það er vitað að miðað við hefðbundinn búskap í dag þarf verulega að skoða heildarþörfina á ræktun almennt og hversu þar skuli að staðið. Það er rétt að 1979 var gerð hér á veruleg breyting, sett á ákveðið skerðingarþak eftir túnstærð. Þá þegar voru menn sammála um að betur þyrfti að standa að styrkjamálum til nýræktar. Enn frekar þarf þess nú í ljósi þeirrar þróunar sem orðið hefur, enda bendi ég á að ef við hverfum aftur til laganna sem giltu fyrir 1972 væru jarðræktarstyrkirnir í heild sinni yfir 100 millj. eða 104 millj. nánar tiltekið, en eru skv. frv. núna innan við 60. Það er auðvitað veruleg lækkun og sjálfsögð leið sem þarf sérstaklega að athuga með. Það kann vel að vera að framkvæmd þessarar skerðingar og lagabreytingarinnar frá 1979 hafi verið ábótavant og hún hafi ekki farið svo úr hendi sem menn þá væntu. En þessi bráðabirgðalausn er m. a. til þess, eins og hv. 5. landsk. þm. kom inn á áðan, að hverfa ekki aftur til þeirra laga sem giltu fyrir 1979 og í ljósi þess ber að skoða hana og meta sem slíka, en ekki síður í ljósi þess að heildarendurskoðun skal lokið sem allra fyrst, enda gert ráð fyrir því að þessi tilskipan gildi aðeins um þetta og næsta ár. Ég vil svo segja það að styrkjakerfið í landbúnaði er íslenskri bændastétt býsna hættulegt ef það verður ekki tekið til verulegra breytinga og lagfæringar. Reyndar er það mín skoðun að lífskjör bænda þyrftu að vera þau að styrkir af þessu tagi væru óþarfir nema styrkir varðandi búháttabreytingar annars vegar og til nýliða í stéttinni. Þannig þyrftu lífskjör bænda að vera að styrkir af því tagi, sem við erum hér að fjalla um, væru óþarfir nema til verulegra breytinga á búháttum og svo til þeirra sem eru nýir, að hefja búskap eða að reyna algerlega nýjar leiðir. Besta atriði þessa frv. felst einmitt í stuðningi við loðdýraræktina, en þar þarf að mínu viti enn betra skipulag og enn betri heildaryfirsýn að komast á. Það er umhugsunarefni ef landbúnaðurinn og byggðirnar sem slíkar eiga að njóta virkilega þessarar nýju búgreinar. Ég segi það líka að ég fagna áherslu á votheysverkun sem felst í auknum stuðningi við votheysgeymslur, enda hefur Alþingi áður lýst einróma vilja sínum í kjölfar ályktunar frá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni. En endurskoðun heldur áfram og að henni ber sem best að vinna. Ég benti á það við 1. umr. og ítreka það hér að að þessari endurskoðun koma nú stjórnarliðar eingöngu. Það er að vísu hið ágætasta lið, eins og hér hefur þegar komið fram, með hv. 11. landsk. þm. í broddi fylkingar og framkvæmda, en ég ítreka þá ósk mína til hæstv. landbrh. að þegar þessi mikilvægi og þýðingarmikli lagabálkur verður endurskoðaður til þess að bera hér fram heilsteypt jarðræktarlög í heild sinni fái stjórnarandstaðan að koma að því máli.



Að gefnu tilefni vil ég geta þess að von er á hv. 11. landsk. þm. á hverri stundu. Hann hafði ekki boðað forföll og áleit að hann mundi ná fundi. Það er því okkar að verja brúna þangað til hann kemur.



Herra forseti. Ég hafði að vísu kvatt mér hljóðs áður en hv. 8. landsk. þm. tók til máls, en ég verð að styðja það mjög eindregið að ekki sé skilið svo við þessa umr. að hv. þm. Egill Jónsson fái ekki að svara hér til saka því vissulega voru bornar á hann sakir. Það má náttúrlega ekki við svo búið standa, að hann fái ekki tækifæri til þess, enda grunar mig að til máls hefði hann tekið að aflokinni ræðu hv. 8. landsk. þm. Ég ætlaði að segja að mér finnst frv. sem hér liggur fyrir vissulega spor í rétta átt. Að mínum dómi er þó e. t. v. ekki gengið jafnlangt og ég hefði vænst með tilliti til svokallaðs samkomulags formanna stjórnarflokkanna frá því í haust. Skv. mínum skilningi á því samkomulagi skyldi stefnt að því, kannske ekki í einu lagi en það skyldi stefnt að því að framleiðsluaukandi aðgerðir yrðu ekki styrktar. Nú má sjálfsagt deila um hvað séu framleiðsluaukandi aðgerðir, en ég vildi spyrja annaðhvort hv. varaformann landbn. eða þá hæstv. landbrh. hvort vitað sé um hve mikla tilfærslu á fjármunum yrði að ræða á þessu ári frá framleiðsluaukandi aðgerðum, - hvað sem það nú er, væntanlega þá jarðræktarstyrkir, styrkir til áburðarkjallara og þess háttar,- til nýrra búgreina, og þá helst í krónum, ekki í prósentum, ef þessi áætlun er til sem ég ekki veit. Vera má að þetta hafi komið fram í umr. einhvers staðar, en ég hef þá misst af því. Mér finnst líka að fyrst verið var að endurskoða þessar greinar á annað borð þrátt fyrir að eftir sé, eins og upplýst hefur verið, að endurskoða lögin í heild sinni hefði annaðhvort mátt fella niður eða umorða eitthvað fleira í greinunum. Ég vek athygli á lið III í 1. gr. frv.: „Grjótnám úr ræktunarlandi, þar sem grjót er ekki seljanlegt, kr. 65 or. m3.“ Ég veit nú ekki hvað or. þýðir. og ég veit ekki heldur hvort seljanlegt grjót numið úr ræktanlegu landi er mikið, hvort mikið er selt af grjóti slíku. Vera má að svo sé. Ekki veit ég það. Um annað vildi ég spyrja, annaðhvort hæstv. ráðh. eða hv. þm. Davíð Aðalsteinsson: Vita þeir hvort mikið er veitt til kölkunar á túnum í dag og hvort þörf sé á sérstakri grein um það í lögum?



Herra forseti. Það er þá fyrst vegna ræðu hv. 8. landsk. þm. og ummæla um hv. þm. Egil Jónsson, 11. landsk. þm. Ég segi fyrir mitt leyti að ég ætla að leyfa mér að taka orð hv. 8. landsk. þm. í þessari umr. sem grín. Ég hef ekki orðið var við enn sem komið er af hálfu þess hv. þm. ávirðingar á hendur þm. og ég held og ég veit raunar vegna samstarfs okkar í landbn. að það er alls engin ástæða til þess af hálfu hv. þm. Hér hefur verið að því vikið að hv. 11. landsk. þm. verði að svara fyrir sig. Það getur hver haft sína skoðun á því. Ég tel þessi orð fyrir það fyrsta grín. Í öðru lagi, hafi þau verið mæli af einhverjum alvöruþunga, falla þau dauð og ómerk um sjálf sig. Það er minn dómur. Mér er kunnugt um að hv. þm. Agli Jónssyni er miklu meira í mun að þetta mál nái fram að ganga en að svara héðan úr ræðustól órökstuddum dylgjum, að mínum dómi, um hann sjálfan. Ég vil að því leyti og fyrir mitt leyti svara fyrir hv. þm. vegna þessara ummæla hv. 8. landsk. þm. Hv. 8. landsk. þm. leggur til að þetta frv. verði fellt. Að vísu er það orðað svo í nál. hv. þm. að hv. þm. muni ekki samþykkja frv. Nokkuð er nú farið í kringum grautinn að mínum dómi, enda ekki óeðlilegt vegna þess að í nál. er tekið fram að það er álit hv. 8. landsk. þm. að með frv. sé þó stigið spor í rétta átt. Með leyfi forseta stendur í nál.: „Það frv., sem hér um ræðir, er einvörðungu um styrki til uppbyggingar og endurbóta í landbúnaði og markar því stefnu stjórnvalda í þessum atvinnuvegi. Með þessu frv. er aðeins að litlu leyti komið til móts við nýjar búgreinar með því að bæta við styrkjum vegna bygginga loðdýraræktar. Styrkir eru enn fremur hækkaðir sérstaklega til bygginga á votheyshlöðum og geymslum fyrir garðávexti. Að öðru leyti felast þær breytingar, sem lagðar eru til með þessu frv., í því að laga jarðræktarlögin að ríkjandi ástandi í landbúnaði.“ Það sem sagt er í nál. og ég las upp er ekki af því tagi að byggja undir núverandi ríkjandi ástand í landbúnaði. Þess vegna er mér óskiljanlegt af hverju hv. þm. getur ekki látið svo lítið og stutt þetta frv. Að mínu viti flokkast þær aðgerðir sem hv. þm. vék sérstaklega að í sinni ræðu, undir það sem hv. þm. gæti stutt varðandi nýbreytni í stefnu í landbúnaðarmálum einfaldlega vegna þess að hv. þm. nefnir það fyrst, en víkur orðum sínum þannig og segir: „Að öðru leyti felast þær breytingar, sem lagðar eru til með þessu frv., í því að laga jarðræktarlögin að ríkjandi ástandi í landbúnaði.“ Það er einmitt þetta sem er fyrst og fremst ádeiluefni af þm. hálfu. Ég bið forláts, en mér finnst ekki alveg samhljómur í nál. og í þeim viðhorfum sem fram komu í ræðu hv. þm. Hv. þm. Helgi Seljan kom aðeins inn á þessi mál. Hann orðaði það eitthvað á þá lund að styrkir væru mjög hæpnir í landbúnaði og gætu þegar stundir liðu jafnvel orðið þrándur í götu bænda sjálfra. Ekki vil ég taka undir þetta nema að því leyti þar sem þm. vék að því að landbúnaðurinn þyrfti í ríkari mæli að standa sjálfur undir eigin fjárfestingu. En þá þarf líka að byrja á réttum enda og að þessu leyti vil ég taka undir orð hv. þm. Auðvitað er æskilegast að allir atvinnuvegir og hinar ýmsu greinar innan atvinnuveganna standi sjálfar undir fjárfestingu, að afrakstur viðkomandi atvinnuvegar og atvinnugreinar sé slíkur að fjárfesting sé möguleg með skaplegum hætti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. Björn Dagbjartsson vék að því hversu mikil fjármunatilfærsla væri að þessu frv. samþykktu og þá sérstaklega úr hinum hefðbundnu greinum í nýjar, þ. e. og þá ekki síst frá þeim greinum sem hugsanlega auka framleiðslu á hefðbundnum búvörum til annarra þátta landbúnaðar. Þessi tilfærsla er yfir 20 millj. Þegar bornar eru saman fjárhæðirnar við fjárlög nú með skerðingarákvæðinu kemur fram að þar er gert ráð fyrir til undirbúnings ræktunar 43.5 millj., en skv. frv. 23.8 millj., til jarðræktar 43.2 millj., en skv. frv. 35.8 millj. Sú breyting sem hefur mest áhrif í þá átt að draga úr framleiðslu, a. m. k. að mínum dómi, á hefðbundnum búvörum er niðurfelling styrkja til grænfóðurræktar. Sú breyting er gerð ef þetta frv. verður að lögum. Að vísu er það tekið fram að heimilt er að verja fé til grænfóðurræktar í sérstökum tilvikum vegna harðæris. Hv. þm. beindi annarri spurningu til mín varðandi VIII. liðinn, þ. e. kölkun túna. Þessi fjárhæð er óbreytt, hvort heldur er gerður samanburður með inniföldum skerðingarákvæðum núgildandi laga eða skerðingarákvæðum ekki eða frv. sem við erum að fjalla um núna, en þar er um 800 þús. að tefla í öllum tilvikunum þremur. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég endurtek það sem ég sagði í upphafi. Ég er sannfærður um að hv. 11. landsk. þm. Egill Jónsson lætur sér eins og vind um eyrun þjóta þau orð sem hv. 8. landsk. þm. viðhafði úr ræðustól og svo stóra lund hefur hv. 11. landsk. þm. að hann metur meira framgang góðra mála en svara órökstuddum dylgjum sem fram koma úr þessum ræðustól.



Herra forseti. Ég þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli og þeim sem tekið hafa undir efni þess. Það kom fram í framsöguræðu minni við 1. umr. að þarna væri um tímabundnar ráðstafanir að ræða sem ganga í áttina að því sem hlýtur að verða stefnt að. Þarna er aðeins um áfanga áð ræða. Ég vil leggja áherslu á að ganga þarf þarna lengra og gera mál skýrari. Það er enginn ávinningur fyrir neinn að vera hvattur með slíkum framlögum til framkvæmda sem ekki eru nauðsynlegar því að vissulega fylgir því alltaf einhver kostnaður fyrir viðkomandi aðila og meira en lítill þó að þarna sé um mikilvægan stuðning að ræða. Vissulega má segja að það væri æskilegast fyrir bændastéttina að hún þyrfti alls ekki á neinum slíkum framlögum að halda. En ef grannt er skoðað eru þau ekki eingöngu í þágu bændastéttarinnar heldur þjóðfélagsins í heild. Við vitum að fjárfesting í landbúnaði skilar arði hægt, veltuhraði er hægur í landbúnaði miðað við það sem gerist í öllum öðrum atvinnuvegum. Þar af leiðandi verður fjármagnskostnaður þungur. Og þó að við þurfum að draga saman í bili a. m. k. hefðbundna búvöruframleiðslu þarf vitanlega áfram að framleiða mjólk og kindakjöt hér á landi og þá skiptir það miklu máli að á þá sem að því starfa séu ekki lagðar allt of þungar fjárfestingarbyrðar. Get ég tekið undir með hv. 2. þm. Austurl. að vissulega er þar hlutur frumbýlinga erfiðastur. En eftir því sem fjárfestingarkostnaðurinn verður hærri þarf stærri liður að koma inn í verðlagningu búvara til þess að standa undir þessum fjárfestingarkostnaði og það hækkar þá búvöruverðið í landinu. Það er þess vegna sem ávinningur er að því að reyna að lækka fjárfestingarkostnað, jafna milli einstaklinga og draga úr aðstöðumun. Þarna þarf því að huga vel að. En ég ítreka það, sem ég sagði við 1 . umr. málsins, að endurskoðun þarf að halda áfram og ég get tekið undir með þeim sem lagt hafa áherslu á að henni ljúki sem fyrst.



Herra forseti. Menn tóku aldeilis við sér þegar ég benti á að það gæti orkað tvímælis þegar einn og sami maðurinn væri höfundur að frv., væri formaður þeirrar nefndar sem um frv. fjallaði og gæti auk þess haft hagsmuna að gæta. Ég bar ekki á hann neinar sakir, en sagði að mér væri kunnugt um að hann ætti ekki geymslu eins og hér væri verið að auka styrki til. Það má hver og einn taka það og skilja það eins og hann vill. Ég er ekkert hrædd um að hv. þm. Egill Jónsson mundi ætla mér að ég væri að bera á hann einhverjar sakir. En svo sannarlega má oftar en í þessu tilfelli benda á að einn og sami maðurinn getur ekki og á ekki að geta setið í öllum sætum við ráðstefnuborðið og þyrfti oft og tíðum að hafa spegil til þess að tala við með stólinn auðan á móti sér. Þetta vil ég endilega benda á í þessu samhengi. Til þess að afla mér frekari upplýsinga varðandi nauðsyn þess að hækka þessa styrki hafði ég samband við þá bændur sem lifa af þessari búgrein. Þeir hafa ekki heyrt á það minnst að hér eigi að fara að auka styrki frá opinberum sjóðum eða frá ríkinu. Það kom mér spánski fyrir sjónir að enginn af þeim sem ég ræddi við - og hæstv. landbrh. ætti að vera þeim málum kunnugur hafði hugmynd um hvað hér væri að fara fram og þeir töldu enga þörf á þessari hækkun. Það eru einhverjir hagsmunir sem mér er ekki kunnugt um eða einhver önnur rök fyrir því að þarna þurfi að auka styrki. Hv. 5. landsk. þm. o. fl. sögðu hér úr ræðustól að ég legði til að frv. yrði fellt. Það er alger misskilningur. Ég tók fram að ég mundi ekki samþykkja frv. Þar af leiðandi mundi ég sitja hjá. En ég tók fram að ég mundi greiða atkv. gegn þessari hækkun í lið VI. Hv. 5. þm. Vesturl. las upp úr nál. mínu. Það má vel vera að hægt sé að misskilja það, en þar benti ég á að lítillega væri komið til móts við nýjar búgreinar með því að taka upp styrki til bygginga loðdýraræktar. Enn fremur segir: „Styrkir eru enn fremur auknir sérstaklega til bygginga á votheyshlöðum og geymslum fyrir garðávexti.“ Þarna er ég eingöngu að benda á þessi atriði í frv. Að lokum segi ég: „Undirrituð telur að ekki sé lögð sú áhersla sem skyldi á stuðning við nýjar búgreinar“ - ég tek það sérstaklega fram og kartöflurækt og votheyshlöður flokkast ekki undir nýjar búgreinar - „ef ríkið er á annað borð að veita styrki til atvinnuvega og mun því ekki samþykkja þetta frv.“ Þarna gæti hann misskilið eitthvað. En þarna legg ég áherslu á nýjar búgreinar. Kartöflurækt eða votheysverkun af einhverju tagi flokkast ekki undir nýjar búgreinar þó að verkunin sem slík sé nýmæli á einhverjum bæjum víðs vegar um landið. Ég tel ekki ástæðu til að lengja þessa umr. og ef hv. þm. Egill Jónsson hefur eitthvað við orð mín að athuga fær hann vonandi tækifæri til þess við 3. umr. þessa máls.