Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þessi þáltill., sem ég flyt hér ásamt hv. 2. þm. Rang. (lngJ) og hv. þm. Snæf. (GTh), fjallar um það, að reynt verði eftir fremsta megni að greiða fyrir innflutningi efnis til bygginga símalína og einnig talstöðva í vélbátaflota landsmanna og enn fremur efnis í talstöðvar til notkunar á afskekktum stöðum. Eins og hv. alþm. er kunnugt um, eru nú mjög miklir örðugleikar á því og hafa verið síðan stríðið hófst að ná inn efni til símalagninga. Það má að vísu segja, að á meðan það ástand ríkir, sem nú er í landinu, þá sé naumast ástæða til að fara fram á miklar nýbyggingar í símalagningum á landinu. En það er engu að síður vitað mál, að fjölmargar símalinur, sem bráðnauðsynlegt er, að lagðar verði, bíða nú eftir efni til þessara framkvæmda. Og hitt má einnig benda á, að um talstöðvarnar er það að segja, að það er enn þá brýnni nauðsyn, að innflutningur til þess að koma þeim upp, stöðvist ekki, vegna þess að þær eru öryggistæki fyrir vélbátaflota landsmanna. Og sjómenn, sem nú eignast nýja báta, geta alls ekki án þessa öryggistækis verið. Og vegna þess að efni til símalagninga fæst ekki innflutt, en margir staðir, sem þurfa að fá síma, bíða eftir því vegna skorts á efni, er það enn þá nauðsynlegra, að efni til talstöðva fáist innflutt, því að talstöðvar gætu bætt að nokkru leyti upp vöntun símans á afskekktum stöðum. Og þó að litið sé frá þeirri þörf, sem er á nýbyggingu símalína, þá er samt mjög brýn þörf á því, að hafizt verði handa um sem allra viðtækastar ráðstafanir til þess að ná inn efni til viðhalds á þeim símalínum, sem til eru í landinu. Símalínurnar greinast nú út um allar byggðir landsins, og þarf nauðsynlega að halda þeim við. Í þessari þáltill. okkar er bent á þetta og skorað á ríkisstj. að hlutast til um, að allt verði gert, sem unnt er, til þess að fá flutt til landsins efni til þessara framkvæmda. Um þáltill. hefur verið ákveðin ein umr. Vænti ég, að ekki þurfi að fresta umr. til þess að vísa till. til n., annars legg ég það á vald hæstv. forseta, hvort till. verður vísað til n. og umr. frestað. En fari till. til n., fer hún að líkindum til allshn.

Flm. (Sigurður Bjarnason) Till. þessi er flutt með það fyrir augum, að flugmálum landsins verði aukinn gaumur gefinn. Nauðsyn þess er auðsæ af því, sem gerzt hefur, síðan yfirstandandi styrjöld hófst. Svo var komið fyrir stríð, að reglubundnum flugferðum hafði verið komið á í mörgum löndum, og hefur flugsamgöngum mjög fleygt fram síðan um öryggi. Það væri mikill fengur að því, að flugferðir væru teknar upp hér á landi í vaxandi mæli, jafnvel við önnur lönd. Þess vegna er nauðsynlegt að athuga í samráði við Flugfélag Íslands skilyrði til flugvalla- og flugskýlagerðar víðs vegar um landið. Skortir mikið á, að allir landshlutar hafi jafna aðstöðu til þess að njóta flugsamgangna, eins og sakir standa, sökum skorts flugvalla og flugskýla fyrir sjóflugvélar. Flugfélag Íslands hefur haldið uppi reglubundnum flugferðum milli Rvíkur og Akureyrar og jafnframt gert athuganir á flugvallastæðum víðs vegar um landið, en eins og ég tók áðan fram, þá er flugvalla- og flugskýlagerð mjög nauðsynleg, til þess að hægt verði að koma á reglubundnum flugferðum til allra landshluta. Og það verður að samræma flugsamgöngurnar heildarsamgöngukerfi landsmanna. Flugfélag Íslands hefur haft forustuna að undanförnu í þessum framfaramálum. Það hefur vakið áhuga landsmanna á framtíð flugsamgangna í þessu landi. Það er trú flm. þessarar till., að flugsamgöngur eigi mikla framtíð hér á landi. Hinar miklu fjarlægðir hafa skapað nauðsyn þeirra. En í þessum málum sem öðrum má að engu hrapa. Allur undirbúningur framkvæmda verður að vera traustur og markvís, þegar valdir verða staðir flugvalla eða flugskýla og dráttarbrauta. Í grg. till. er bent á, að eðlilegt sé, að flugsamgöngur hefjist frá Íslandi, er styrjöldinni lýkur. Flm. höfðu athugað þetta, er þeir fluttu till., en þótti mesta nauðsyn bera til þess að stuðla að bættum flugsamgöngum innanlands. Þessi till. okkar er fyrsta sporið, sem stíga verður til þess að koma flugmálum okkar Íslendinga ,í viðunandi horf. Ég hygg, að þess gerist ekki þörf að fjölyrða öllu meira um þetta mál. Mér er kunnugt um, að flugfélagið hefur sent Alþ. erindi, þar sem þess er farið á leit, að félagið verði stutt öfluglegar en áður. Höfum við flm. þessarar till. bent á það, að brýna nauðsyn beri til þess, að því erindi verði sinnt. Ég legg svo til, að till. verði að þessari umr. lokinni vísað til allshn., og enn fremur vænti ég þess, að hv. þm. taki þessu mikla framfaramáli vel og veiti því þann atbeina, sem það verðskuldar.



Herra forseti. - Við höfum borið fram brtt., sem að vísu hafa ekki verið fengin afbrigði fyrir, skilst mér. Ég vildi aðeins benda á, að æskilegt væri, að þeir menn, sem hafa með þetta mál að gera í allshn., taki til athugunar, hvort ekki sé tiltækilegt að hrinda þessu máli um millilandaflug í framkvæmd einmitt nú, meðan stríðið stendur. Því að bæði er það kannske mest aðkallandi nú, og eins kunna að vera mestir möguleikar á því að koma þessu máli af stað, meðan sú samvinna er milli Ameríku og Ís lands, sem nú er. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara að ræða málið nú, en óska eftir, að þessi brtt., sem ég gat um, verði send hv. n. til athugunar samhliða aðaltill. á þskj. 64.



Það eru aðeins nokkur orð um þingsköp. Mér sýnist sem hæstv. forseti eigi í nokkrum erfiðleikum með að koma þessu máli áfram, því að Alþ. mun nú ekki vera ályktunarfært. Ég sting því upp á því, að umr. verði frestað um málið og því vísað ásamt brtt., sem getið hefur verið, síðar til n., því að það mun ekki vera ætlunin að láta málið ganga áfram nefndarlaust. Skilst mér þá, að það komi í sama stað niður, þó að brtt. verði ekki rædd hér nú. Gera má líka ráð fyrir, að þm. leiki hugur á að gera brtt. bæði við þáltill. sjálfa og einnig brtt., sem fram er komin við hana. Mætti þá svo vera, að n. sú, sem málið fær til meðferðar, gæti gert málið svo úr garði, að ekki þyrfti frekari breyt. á því að gera en eftir till. n., og ætla ég því ekki, að þessi tilhögun mundi verða málinu til tafar. Ég óska, að hv. flm. geti á þetta fallizt, en mér skilst, að það gæti verið nokkuð hæpið, að fengizt geti ný afbrigði fyrir brtt., eða a.m.k. virðist, að það geti dregizt.



Það er náttúrlega mjög illt til þess að vita, að hv. alþm. skuli sækja svo slælega fund, að hæstv. forseti skuli þurfa að eiga í harmkvælum alllengi út af því. Ég sé ekki ástæðu til að amast við þessari uppástungu hv. 1. þm. Árn., en vil einungis bera fram þá ósk, að þó að þessi háttur verði á hafður, þá megi það ekki verða til þess að tefja fyrir afgreiðslu málsins.



Ég hef athugað töluvert till. þá á þskj. 55, er hér liggur fyrir til umr., og borið hana saman við till. þá á þskj. 35, sem þegar er afgreidd, og komizt að raun um, að um er að ræða sömu málin á báðum þskj. að verulegu leyti. Því vil ég leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hv. 1. flm., hvort það væri ekki heppilegra að samræma það verkefni, er n. kæmu til með að fá, þannig að öll sjávarútvegsmál á þskj. 35, svo og önnur skyld mál á þskj. 55 færu til sömu mþn. Mér fyndist það eðlilegast sjálfum og vildi því gjarnan heyra álit 1. flm. á því, áður en málið fer til allshn. Annars vil ég benda á, að mér finnst þetta mál og undirbúningur þess ákaflega einkennilegur. Það virðist hér eiga sér stað kapphlaup um að koma hverju stórmálinu á fætur öðru fram að útliti til, en þegar betur er að gáð, t.d. með þetta mál á þskj. 55, þá hverfur það svo að segja inn í sjálft sig, þegar það er krufið til mergjar. Og þetta er því einkennilegra sem það eru næstum sömu mennirnir, sem standa að báðum þessum þskj., nr. 35 og 55. Ég hef reynt að flokka málin eins og þau koma fyrir á þskj. 55, og verða þá fyrst fyrir rafmagnsmálin, en nú vill svo til, að einmitt þessi mál eru til athugunar og rannsóknar hjá mþn., og verður ekki séð, að þessi n. fái nokkru þar til leiðar komið fram yfir það, sem er á valdi mþn. í raforkumálum að gera. Annar flokkurinn er svo sements- og áburðarverksmiðjur. Bæði þessi mál hafa áður verið athuguð í mþn., og er athuganir hennar að finna í riti, sem nefnt hefur verið „Rauðka“. Þar er að finna fróðleik, sem nauðsynlegur er til framkvæmda á þessu sviði, og að ekki hefur enn verið hafizt handa, mun fyrst og fremst hafa stafað af féleysi ríkissjóðs. Og fyrir utan þetta liggja fyrir nákvæmar rannsóknir af hálfu einstaklinga, svo að að þessu athuguðu hygg ég, að ekki muni bæta neitt, þó að ný n. verði sett á laggirnar til þess að rannsaka aðstæðurnar. Þriðji flokkurinn er lýsisherzla og lýsishreinsun og athugun á byggingu verksmiðju í því skyni. Um þetta liggur fyrir skýrsla frá Trausta Ólafssyni. Var þetta mál rætt í Ed. í gær, og fannst mér flokkur framsóknarmanna sýna lítinn skilning á því máli. Þess utan er mál þetta komið í svo fastar skorður, að það mundi litlu breyta, þótt einhver n. yrði látin fjalla um það. Fjórði flokkur er smíði og viðgerðir skipa. Um það er að segja, að ætlazt er til, að mþn., sem kjósa á samkv. þskj. 35, hafi þetta mál til meðferðar, og kemur það þá til greina, að því er mér virðist, að setja þennan lið til þeirrar mþn. Fimmti flokkurinn er óskyldur málum þeim, sem á undan eru komin. Hann er ræktunarmál, ýmist í þorpum eða þá í nýju landnámi, þurrkun á landi. Svo og heyra hér undir byggingarmál, nýbýlamyndun, húsabyggingar o.fl. Öll þessi mál eru að meira eða minna leyti til meðferðar hjá Búnaðarfélagi Íslands, sem er eðlilegt og í samræmi við skoðun hv. 1. flm., þar sem hann sagði nýlega, að Fiskifélag Íslands ætti að sínu leyti að hafa jafnvíðtækt og mikið starfssvið í sjávarútvegsmálum og Búnaðarfélag Íslands í landbúnaðarmálum. Og finnst mér því það vera óeðlilegt og á móti skoðun hans að fara að rýra starfssvið búnaðarfélagsins með því að taka mál, er undir það heyra, og setja í mþn. Í sambandi við þetta sérstaka mál vil ég biðja þá menn, er að þessu standa, að athuga, hvort ekki sé ráðlegra og viturlegra að eyða styrkjum til róttækra ráðstafana í málum þessum frekar en í athuganir og umþenkingar á þeim, hvort ekki sé einmitt nú orðið tímabært að ljá þessari hlið málsins meiri gaum en gert hefur verið. Í sambandi við aukningu landbúnaðarins verður að gæta þess vandlega, að hann sé ekki aukinn fyrirhyggjulaust, þannig að selja þurfi afurðir hans með styrkjum úr ríkissjóði til annarra landa. - En tökum t.d. mjólkurframleiðsluna. Það er vitanlegt, að við gerum of lítið af því að neyta þeirrar hollu fæðu. Þessa fæðutegund má auka til muna, og það fyrirkomulag, sem á þeirri framleiðslu er nú, er alveg óviðunandi. Sjötti flokkur er rannsókn á vegakerfi landsins, mál, sem algerlega heyrir undir vegamálastjóra, og yrði það mjög einkennileg aðferð að fela þau mál í hendur sérstakrar n., er hinn rétti aðili er til staðar. Varðandi þetta atriði vil ég leyfa mér að benda á, að þegar vegamálin voru hér til umr. fyrir skömmu, benti hv. 1. flm. þessa máls á, að stefna bæri að því að gera suma vegi að aðalbrautum. Það, sem hann sagði í því sambandi, hélt ég, að væri alveg nýjung, en síðar frétti ég, að vegamálastjóri hefði reynt að fá þessu sama komið á með samþ. frá Alþ., en ekki tekizt. Hvort allir aðrir flokkar en Framsfl. hafi verið á móti því, veit ég ekki, en þykir mér það þó ólíklegt. Þá kem ég að sjöunda flokknum, en hann hljóðar um hafnargerð og lendingarbætur. En þetta eru mál, sem ætlazt er til, að n., sem skipuð sé samkv. þskj. 35, taki til athugunar, auk þess sem þau heyra einnig undir vitamál, og sé ég því enga ástæðu til þess að skipa sérstaka n. til að athuga þau. Í þessu sambandi vil ég minna á, að of lítil athygli hefur verið veitt möguleikum fyrir því að gera örugga og trygga höfn á Suðurlandsundirlendinu. Það er ekkert atriði nú orðið, hvort það tekur 5, 10 eða 20 ár, heldur að málið sé undirbúið þannig, og að hvert dagsverk sé þannig unnið, að hægt sé að byggja á því í framtíðinni. Nú er liðinn aldarfjórðungur, síðan þetta mál kom fyrst á dagskrá, og mér skilst, að ekki standi á því, að það hafi ekki verið nægilega rannsakað. Það hefur staðið meira á getu en vilja þingsins til að hrinda þessu máli í framkvæmd en y skorti á rannsóknum. Þá komum við að síðasta atriðinu í grg., en hún er um rekstrarfyrirkomulag atvinnurekstrar í stærri stíl. Ef aðaltilgangur þáltill. á þskj. 57 væri raunverulega sá að rannsaka, hvernig ætti að reka stóratvinnurekstur, en ekki, hvernig hann skyldi byggður upp, hvenær og af hverjum, þá mundi málið horfa öðruvísi við. En að vísu þarf ekki að deila um það, hvernig eigi að reka sumt af því, sem minnzt er á í till., t.d. brúa- og vegagerðir, hafnargerðir og lendingarbætur. Allt er þetta komið í fast kerfi. Um landbúnaðinn skal ég ekki segja. En það vakir e.t.v. fyrir flm. þessarar till. að koma þessu á samvinnugrundvöll, en ekki frjálsan grundvöll, því að það gengur eins og rauður þráður í gegnum alla till., að það ætti að koma öllum þessum málum á grundvöll samvinnurekstrar. Má ég nú spyrja hv. flm. þessarar till., hvað hann á við með orðunum „stærri atvinnurekstrar“. Á hann við togaraveiðar, síldveiðar og frystihús o.s.frv., eða er átt við eitthvað annað og víðtækara? Ég veit ekki um neinn atvinnurekstur í landinu, sem er nú, eins og sakir standa, stærri en síldarútvegurinn, - síldarverksmiðjurnar, sem nú þegar eru reknar að miklu leyti af ríkinu og verið er að draga meira undir ríkið en þeir, sem trú hafa á frjálsum atvinnurekstri, telja hollt. Það er varla að tala um stóratvinnurekstur, þó að bændur búi stórbúi eða þó að menn hafi 20–30 menn í vinnu í smiðjum eða svoleiðis. Hv. flm. till. hlýtur því að eiga við stórútgerðina. Þá vil ég spyrja hv. flm. till., hvaða álit hann hafi á ágæti samvinnunnar í stórútgerðarmálum. Samvinnustefnan í útgerð á Íslandi hefur liðið eitt hið stærsta skipbrot, sem liðið verður á nokkru sviði. Ég þarf ekki að rekja það nánar, en þar hefur samvinnurekstur algerlega liðið skipbrot, og það svo, að ég efast um, að nokkur sjómaður eða verkalýðsfélög yfirleitt samþykki, að sjávarútvegurinn sé rekinn á samvinnugrundvelli. Ef við svo förum yfir á svið verzlunar, þá er sama máli að gegna. Fleytunni er þar haldið á floti með skattfríðindum og þó sérstaklega fríðindum um innflutning, en aukið á erfiðleikana hjá öðrum innflytjendum að sama skapi. Það þarf ekki annað en vitna í kjötsöluna. Samvinnufélögin hafa nú með sérstökum fríðindum séð að mestu leyti um kjötverzlun landsmanna og hafa þó ekki getað boðið bændum betri kjör en frjáls verzlun, a.m.k. s.l. 25 ár. Þegar svo fríðindin eru tekin burtu, þá er samvinnufélagsverzlunin sokkin til botns. Þessi dæmi, sem ég hef nefnt, eru síður en svo fallin til þess að hvetja menn til að styðja samvinnurekstur í stórum stíl, þegar afköstin eru ekki betri en hér hefur verið lýst. Hvað hug.,a þeir menn, sem vilja setja allan atvinnurekstur á samvinnugrundvöll? Hvar ætla þeir að taka þá skatta, sem nú eru látnir hvíla á frjálsum atvinnurekstri, eftir að búið er að leggja allt undir skattfrjáls samvinnufélög? Og ef sama skattabyrði á að hvíla á þeim og nú hvílir á frjálsum atvinnurekstri, þá get ég ekki hugsað mér, að útkoman verði glæsileg. Ég hefði talið það miklu eðlilegra að flokka verkefnin, sem þessi till. gerir ráð fyrir, að sett séu í mþn., þannig, að sjávarútvegsnefnd hefði farið með öll þau mál, er sérstaklega varða sjávarútveginn, og landbúnaðarmál væru þá sett í sérstaka n. En ég hef ekki trú á því, að slík mþn., sem hér er gert ráð fyrir, verði miklu afkastameiri en Rauðka var á sínum tíma. Ég vil aðeins benda á, að ef það á að fara að velja menn í n., þá þurfa þeir að hafa dýpri og margþættari skilning á þeim málum, sem n. á að fjalla um, en almennt vill verða, og ég efa, að hægt sé að finna menn, sem færir eru um að setja sig nógu vel inn í öll þessi mál í einu. Þá hefur flm. bent á, að þessi n. ætti að gera till. um notkun fjár úr framkvæmdasjóði ríkisins. Það er víst búið að lofa svo miklu út á þennan sjóð, að það er ekki þörf á mþn. til að ráðstafa honum. Mér skilst það sé búið að lofa a.m.k. helmingi meira en gera þarf ráð fyrir, að komi í þann sjóð. Svo á n. líka að gera till. um tekjuöflunarleiðir. Við höfum nú fengið nýja stjórn, og ef dæma má af ræðum hæstv. fjmrh., þá mun hún finna einhverjar nýjar leiðir til tekjuöflunar og verður að líkindum búin að framkvæma þá tekjuöflun, áður en till. n. gætu komið til greina. Þá verður að öllum líkindum búið að taka svo mikið af tekjum landsmanna, að ekki verður miklu meira til að dreifa. Annars skal ég ekki vera með neina spádóma, en þetta lætur að líkum eftir ræðu hæstv. fjmrh. á dögunum.



Forseti. - Mér þykir rétt að minnast nokkrum orðum á þessa till., sem hér liggur fyrir. Það er engum vafa bundið að hér er brytt á merkilegu máli, sem snertir ekki svo mikið líðandi stund, heldur framtíðina, sem kynni að vera ekki svo langt undan. Það er svo, að í löndum, þar sem styrjöldin geisar, þar hefur fyrir löngu verið hafinn undirbúningur um framkvæmdir að stríðinu loknu. Forustumenn þjóðanna hafa það fyrir takmark sitt engu síður að vinna fyrir friðinn að heimsstyrjöldinni liðinni en að vinna stríðið. Það reyndist svo að fyrri heimsstyrjöldinni lokinni, að ýmsir erfiðleikar sköpuðust í löndunum, ekki bara þeim, sem átt höfðu í styrjöld, heldur einnig þeim, sem staðið höfðu utan við stríðið, og erfiðleikanna gætti þar kannske engu síður. Það kom til athugunar að loknu stríðinu 1914–1918, að þá þurftu stríðslöndin að taka við milljónum hermanna, og af heimkomu þeirra hlutust mestu vandræði, vegna þess að allt var svo óundirbúið. Nú erum við Íslendingar ekki stríðsaðilar og verðum að vona, að við komumst hjá því, en við getum lært af því, sem hent hefur aðrar þjóðir, og verið viðbúnir að taka á móti þeim erfiðleikum, sem gera má ráð fyrir, að mæti okkur að stríðinu loknu. Þegar stríðinu lýkur - og ef til vill fyrr - getur komið stórfelld röskun á atvinnulífið, vegna þess að fjöldi manna, sem haft hefur uppeldi sitt beint eða óbeint af stríðsaðgerðum hér á landi undanfarin ár, hverfur aftur til þeirra starfa, sem hann áður hafði framfærslu sína af, eða til annarra starfa, ef þau þá eru fyrir hendi. Þetta verðum við nú þegar að taka til athugunar. Þá er engu síður ástæða til að benda á það, að vel mætti svo fara, að upp úr þessu stríði rísi nýtt tímabil, þar sem öðruvísi yrði háttað um stjórnar- og atvinnuhætti en áður. Fjöldi fólks, sem nú hefur verið leiddur á stríðsvöll, en áður bjó við skort og öryggisleysi, mun, eftir að það hefur lagt líf sitt í hættu og séð af sínum, ekki gera sig ánægt með að hverfa aftur til öryggisleysisins, til þess þjóðfélags, sem ekki býður því meira félagslegt öryggi en það átti áður við að búa. Það má vænta þess, að sú alda, sem ganga mun yfir heiminn að stríðinu loknu og nú þegar er tekin að stíga, muni ná til okkar Íslendinga sem annarra. Í Bretlandi hefur nú verið sett á fót sérstök stjórnardeild, sem beinlinis hefur með höndum undirbúning verkefna að stríðinu loknu. Norska stjórnin í London hefur einnig skipað n., sem skipuð er sérstökum kunnáttumönnum og gera á ráðstafanir um uppbyggingu lands síns að stríðinu loknu og einnig athuga, á hvern hátt skuli komið á nýju og betra skipulagi en áður var. Alþfl. hefur lengi verið ljóst, að nauðsynlegt er að gera ráðstafanir til þess að mæta nýjum viðfangsefnum að stríðinu loknu. Þess vegna var á síðasta Alþfl.þingi samþykkt ályktun, sem einnig var eitt atriðið í þeirri stefnuskrá, sem flokkurinn lagði fyrir þjóðina í síðustu kosningum. Ég leyfi mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp þá ályktun: „Skipuð sé nefnd, er geri tillögur um nýskipun þjóðfélagsins til tryggingar öryggi og jöfnuði þegnanna og eflingar þeim stjórnarfars- og atvinnuháttum, er miða til almennrar hagsældar. Meðal annars sé rannsakað, hvernig haga skuli skipulagi byggðarinnar með sérstöku tilliti til þess, að í hverjum landshluta sé höfuðmiðstöð samgangna, verzlunar og iðnaðar og þá jafnframt aðalmarkaðsstaður landbúnaðarsvæða héraðsins. Nýbýla- og ræktunarlöggjöfin sé endurskoðuð frá rótum með tilliti til þessa byggðaskipulags og tryggt sem bezt, að landbúnaðurinn samræmist skipulaginu, verði rekinn með fullkominni tækni o.s.frv., og þannig samkeppnisfær við aðra atvinnuvegi. Í sambandi við þessa nýskipun séu því gefnar nánar gætur, hversu rata megi æskilegan meðalveg á milli óhjákvæmilegrar skipulagningar atvinnuveganna til tryggingar afkomu almennings og þeirrar ofstjórnar, er gangi of nærri persónulegu frelsi manna og sjálfsákvörðunarrétti. Í þessu skyni fylgist nefndin sem bezt með starfsemi hliðstæðra nefnda, sem skipaðar hafa verið erlendis.“ Ég bendi sérstaklega á niðurlag ályktunarinnar. Ég bendi á það vegna þess, að mér finnst rík ástæða fyrir þessa mþn., sem fyrirhuguð er samkv. þessari till., að fylgjast með og kynna sér þær till., sem nú koma fram víða erlendis um nýsköpun þjóðfélagsins og aukið öryggi. Það hafa orðið frægar um allan heim tillögur þær, sem kenndar eru við brezka stjórnmálamanninn Sir William Beveridge, er um langt skeið hefur unnið að því fyrir brezku stjórnina að gera tillögur um öryggi þjóðfélagsins. Hann hefur lagt fram ýtarlegar till., sem má vænta, að verði birtar almenningi hér á landi innan skamms tíma og lúta að alþjóðatryggingu að stríðinu loknu. Ég vil því mæla með þessari till., sem hér er komin fram, þótt orðalag hennar sé kannske öðruvísi í einstökum atriðum en við Alþýðuflokksmenn hefðum kosið. En það skiptir ekki mestu máli. Tilgangurinn er aðalatriðið. Ég vildi sérstaklega undirstrika þau orð í grg., sem hljóða þannig: „En stranglega verður að gæta þess, að í þetta sinn fari ekki eins og stundum áður, að raunhæft starf kafni í skýrslusöfnun og skriffinnsku. Í n. og til starfa fyrir hana þurfa að veljast glöggir úrræðamenn, sem ekki hafa allt of margt í takinu á sama tíma.“ Þetta eru merkileg orð, og það þyrfti að velja aðstoðarmenn n. úr hópi sérfróðra manna. Ég álít ekki of miklu fórnað, þótt teknir væru á full laun nokkrir menn með sérþekkingu til þess að gera till. til n. Það vill oft verða svo með nefndastörf, að þau verða ekki eins affarasæl og skyldi, vegna þess að nm. hafa þau sem aukastörf, en hafa að öðru leyti mörgum og umfangsmiklum störfum að gegna, og verk n. segir til sín í samræmi við það. Ég tel, að í till. sé gripið inn í mál, sem Alþfl. álýtur mjög nauðsynlegt. En það verður vel að gæta þess að vanda val nm. og þeirra, sem eiga að aðstoða þá. Við megum ekki horfa í kostnað þann, sem kann að vera því samfara að velja færa aðstoðarmenn. Ég geri ráð fyrir, að till. fari til n., og mætti þá athuga orðalag hennar betur. Svo er gjarnan, að till. eru mótaðar af flokki flm., en aðrir flokkar geta, er till. kemur til n., fundið grundvöll að flutningi málsins á þann hátt, að hún geti túlkað skoðun þeirra flokka, sem vilja standa saman um hana.



Ég skal ekki hafa þetta langt mál, enda er mér það mest áhugamál, að till. komist til n. Ég vil þó segja örfá orð út af því, sem fram hefur komið í þeim ræðum, sem haldnar hafa verið. Ég þakka hv. 4. þm. Reykv. fyrir undirtektir hans í málinu og sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það, sem hann sagði, að þessu sinni. Hv. þm. Barð. hins vegar tók till. ekki eins vel, þótt ég skildi hann þannig, að það væri vafamál, að hann væri á móti því, að n. væri skipuð. Ég held, að þessi hv. þm. misskilji tilganginn með till. að verulegu leyti. Það, sem vakir fyrir flm. till., er, að rannsökuð séu grundvallaratriðin fyrir auknum atvinnurekstri í framtíðinni, bæði um verkefni og fyrirkomulag. Það er alls ekki meiningin, að n. geti rannsakað teknísk og sérfræðileg atriði eða tekið til afar ýtarlegrar meðferðar hvert einstakt verkefni. Aðalhlutverkið, sem n. mun hafa, er að gera till. um, hvernig skuli ganga að þeim mörgu hlutverkum, sem bíða munu okkar eftir styrjöldina, hvað sitji í fyrirrúmi og að hvaða verkefnum skuli beina þeirri vinnuorku, sem kynni að verða til ráðstöfunar, og því fjármagni, sem hægt væri að draga saman til þess að vera undirstaða slíkra framkvæmda. Nefndin mun að sjálfsögðu fá til afnota þær upplýsingar og það álit, sem þeir aðilar, er þm. taldi upp sem einhlíta til að sinna hinum einstöku verkefnum, hefðu yfir að ráða. Hún mundi kappkosta að fá heildaryfirlit yfir verkefnin, og þess vegna er það, að ég tel nauðsynlegt að skipa eina nefnd í málinu. Á sama hátt mundi n. hafa nána samvinnu við forstöðumenn ýmissa starfsgreina ríkisins og einnig nota upplýsingar ýmissa nefnda, sem hafa þrengra starfssvið, eins og sjútvn., ef hún verður skipuð, og raforkunefnd. Við þetta mundi hún styðjast og skapa sér á þann hátt heildaryfirsýn í málinu. Eins og hv. 4. þm. Reykv. benti réttilega á, þykir svo mikið um vert þetta hlutverk í öðrum löndum, hlutverk, sem mþn. er ætlað hér, að sérstakar stjórnardeildir eru settar á stofn til þess að fara með það. Þeim er ætlað að draga saman frá stofnunum og forstöðumönnum ýmissa starfsgreina allar teknískar og sérfræðilegar upplýsingar, sem nauðsynlegar eru til þess að átta sig á viðkomandi málum. Það er áberandi í fari okkar Íslendinga, eins og eðlilegt er, hve langt við erum á eftir öðrum þjóðum um öll vinnubrögð af þessari tegund. Okkur hættir til þess að einskorða okkur við þau mál, sem kalla á afgreiðslu þann daginn eða þá vikuna, en gleyma að horfa fram í tímann nægilega langt til undirbúnings undir framtíðina. Þetta er galli á vinnubrögðum Alþ. og alls staðar, hvar sem litið er, og ekki er vafi á því, að sú þröngsýnislega gagnrýni, sem haldið hefur verið uppi undanfarna áratugi um nefndarvinnu og undirbúningsvinnu og það að sjá eftir hverjum eyri til slíkrar starfsemi, hefur átt verulegan þátt í því, að við höfum ekki rifið okkur upp úr þessum vandræðavinnubrögðum né verið djarfir í því að ætla nægilega starfskrafta til undirbúningsframkvæmda. Nú hefur það komið ákaflega greinilega í ljós, að í öllum hinum pólitísku herbúðum er vilji á því að láta vinna slík verk, eins og bezt sést á blöðum allra flokka. En þá er að koma sér saman um framkvæmdaformið. Ég held, að það sé mþn., sem reynir að haga störfum sínum eins og líklegt er, að vaki fyrir flokkunum. Ég vil í þessu sambandi alveg sérstaklega benda á þau ummæli í grg., sem sé, að nm. megi ekki vera allt of önnum kafnir við önnur verk, og einnig ættu þeir að hafa þá sérfræðilegu aðstoð, sem nauðsyn krefur. Hv. þm. Barð. ætti að athuga ýmislegt, áður en hann tekur afstöðu til þessa máls, m.a. grennslast eftir því, við hvað flm. ættu með stóratvinnurekstri, - mér skilst, hvort átt sé við verzlunarfyrirtæki eða rekstur annarra fyrirtækja. Er þar skemmst af að segja, að fyrir flm. vakir, að mest þörf sé á eftirliti með rekstri stóratvinnufyrirtækja. Af því að flm. gera grein fyrir þessu í grg., sé ég ekki ástæðu til þess að endurtaka það hér. Hv. þm. Barð. fannst ekki viðeigandi, að við létum í ljós í till., að við hefðum mesta trú á því, að friður skapaðist um atvinnurekstur og næði bezt tilgangi sínum í framtíðinni, ef hann væri byggður á samvinnugrundvelli, og viðhafði hann í því sambandi hallmæli um samvinnarekstur yfirleitt. Hv. þm. veit vel, að því fer alls fjarri, að nokkuð hafi verið reynt til hlýtar með samvinnurekstur í útgerð hér á landi. Þau félög, sem stofnuð hafa verið, voru ekki samvinnufélög að skipulagi. Að öðru leyti voru þau stofnuð, þegar útgerð gekk afar illa og atvinnureksturinn varð ekki rekinn nema með tapi, nema sér stök höpp kæmu til. Þannig hefur engin reynsla fengizt á samvinnuútgerð. Hins vegar er fengin reynsla á samvinnuverzlun og hefur orðið bændum til ómetanlegs stuðnings. Þótt mér virtist hv. þm. Barð. viðhafa brigzlyrði um þá grein samvinnu, mun hún hafa lyft alþýðu þessa lands, ekki sízt bændastéttinni, meira en annað úr sárustu fátækt til sæmilegra bjargálna. Allir, sem reynslu hafa í þessum efnum og vilja vera sanngjarnir, munu geta skrifað undir þessi ummæli. Annars er það mikið vandamál, einnig frá sjónarmiði samvinnumanna, hvernig koma eigi þessum útgerðarmálum í framkvæmd, sérstaklega í sambandi við stóratvinnureksturinn, ekki sízt vegna þess, hve breytilegt starfslið fyrirtækjanna er. Mér þætti ekki ólíklegt, að hafa yrði lágmarksgreiðslu, áður en séð yrði, hver afkoman yrði, og greiða síðan uppbætur, eftir að endanleg niðurstaða er fengin og séð hefur verið fyrir tryggingarsjóðum fyrirtækjanna. Það er ekki tímabært að fara út í einstök atriði á þessu stigi málsins, en ég nefndi þetta af því, að hv. þm. var að tala um samvinnu. Hv. þm. Barð. kvað það vera undarlegt, að flm. vildu láta n. athuga, hvernig verja skyldi framkvæmdasjóðnum, vegna þess, að búið væri að lofa meira fé en í honum væri. Ég held, að þetta sé ekki rétt, og kann að vera, að það upplýsist á sínum tíma. Enn fremur er ástæða til að benda á, að í grg. er einnig gert ráð fyrir, að n. geri till. um fjáröflun og fjárhagsgrundvöll. Kvað þm. helzt hægt að ímynda sér af ummælum núv. fjmrh., að ekkert fjármagn yrði til, af því að búið yrði að taka það allt af mönnum. Ég veit ekki, hvað hann hefur fyrir sér, en hann ræddi nokkuð um skatta. En heldur þykir mér álit þm. á þessum flokksbróður sínum vera farið að breytast, þar sem hann hefur þessa skoðun á honum að óreyndu.



Eins og fram kom í ræðu hv. 4. þm. Reykv., er það ákaflega mikilsvert, að í n. veljist menn, sem góðan skilning hafa á málinu. Það hefur skilið nokkuð milli mín og 1. flm. Hann lítur svo á, að það sé skilyrði fyrir nefndarskipuninni, að nm. séu úr þinginu, þótt verið geti, að þeir hafi ekki viðtæka þekkingu á málinu. Afstaða mín til málsins markast af því, hvernig valið verður í n. Af því að ég á sæti í n., sem fær málið til athugunar, vildi ég fá nánari upplýsingar en komu fram í grg. Geymi ég mér að svara öðrum atriðum, þangað til við höfum flutt till. okkar. Mun ég því ekki ræða að sinni um ýmislegt af því, sem hv. 2. þm. S.-M. kom að í ræðu sinni, m.a. um skoðanir mínar á samvinnumálum.



Það er engin nýlunda, að fluttar séu á Alþingi till. bæði um, að ný brúarstæði séu tekin upp í brúalög og enn fremur, að framkvæmdir séu hafnar um þegar ákveðnar brúargerðir. En um slíkt finnst mér því aðeins ástæða til að flytja sérstaka till., að sérstök atvik liggi fyrir um, að nauðsyn beri til að flýta þeim aðgerðum, sem um er að ræða. Ég álít um þessa till. mína, að ráðast svo fljótt sem kostur er á í brúargerð á Hvítá í Árnessýslu hjá Iðu, að þar sé þannig ástatt, að fyllsta ástæða sé til að ýta undir, eflir því sem verða má, að þessi brú verði gerð. Höfuðástæðan til þess, að réttlátt er að lita þannig á málið, er sú, að eins og kunnugt er, þá klýfur Hvítá meginhérað Árnessýslu, og er þar á löngu svæði ekki um aðrar brýr að ræða á sama fljóti en Ölfusárbrúna hjá Selfossi, og það er öllum kunnugt og vitanlegt, að hún kemur ekki til greina fyrir héraðsbúa í byggðum uppsveitanna. Hins vegar stendur svo á, að héraðslæknirinn þar í ofanverðu héraðinu er búsettur í Laugarási á vestri bakka Hvítár, örskammt frá fyrirhuguðu brúarstæði hjá Iðu. Samgöngur hans til ferðalaga um héraðið eru sæmilega góðar að vestanverðu, þeim megin við Hvítá, sem hann á heima, en um austurhluta héraðsins, Hreppa og Skeið, er öðru máli að gegna. Þessar þrjár sveitir, sem þarna er um að ræða, þar sem eru á annað hundrað heimili, eru þannig hindraðar frá að njóta þeirra hlunninda við sókn héraðslæknis að geta notað bílaakstur um þessar sveitir, þó að bílvegir séu þarna talsvert miklir. Eigi héraðslæknirinn að komast á bíl í þessar sveitir, þegar mikið liggur við, verður hann að fara þvert vestur yfir héraðið, vestur yfir Brúará hjá Spóastöðum, austur yfir Ölfusárbrú, upp allan Flóa og Skeið. Þetta er óraleið og því sjaldan notuð, heldur neyðast menn til þess að flytja lækninn á ferju yfir Hvítá og flytja hann síðan á hestum þangað, sem veikindin hafa borið að höndum, eða þá gangandi, ef ófærð er, eða a.m.k. á einhvern annan hátt en á bílum. Þetta þarf engrar skýringar við, þegar maður tekur með í reikninginn, að þessar sveitir eru viðlendar og fjölmennar og mikið á annað hundrað heimili, sem verða að nota þennan héraðslækni. Sá, sem nú er þarna, sem er ágætlega metinn læknir, býr samt sem áður við mikinn heilsubrest og á ákaflega örðugt um ferðalög nema í bílum, svo að hvaða afleiðingar þetta getur haft, að þessi stöpull sé á leiðinni, vona ég, að óþarft sé fyrir mig að lýsa fyrir hv. þingheimi. Það hafa verið bornar fram till. um hinar og þessar brúargerðir, sem eiga meiri og minni rétt á sér, en ég er sannfærður um það, að hér stendur svo á, að þessi brúargerð er á alveg sérstakan hátt aðkallandi, bæði að vísu til að tengja þessa stóru landshluta saman á eðlilegan hátt til samgangna með þeim miklu viðskiptum, sem eiga sér þar stað, en það, sem gerir hana á alveg sérstakan hátt aðkallandi, er það, sem ég áðan ræddi um, sem sé þörf læknishéraðsins. Þjóðvegurinn, sem liggur frá Spóastöðum, er í framkvæmd og nærri því kominn að brúarstæðinu, og á síðustu fjárlögum mun nokkurt fé hafa verið veitt til að halda þar áfram með auknum hraða. En menn sjá það skjótlega, að sú samgöngubót, sem þarna er mergurinn málsins, er brúin hjá Iðu, að hún geti komizt í framkvæmd. Ég geri það því vísvitandi að ganga fram hjá, á hvern hátt þetta yrði eða á hvaða tíma það yrði gert nema bara svo fljótt sem nokkur leið er, því að þær hömlur, sem kunna að vera á að fá efnivið til brúargerðar, eru okkur huldar, hvað lengi þær verða fyrir hendi. Maður lifir þar í voninni, að þær verði sem skemmst, og á þeirri von er till. byggð. Og ef þingið fæst til að samþykkja hana, sem ég vona og vænti að verði, þá er hún bending um, að þetta verði gert og þarna verði brugðizt við þeirri nauðsyn, sem ég hef lýst með þessum orðum. Að svo mæltu sé ég ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessa till. mína. Frá sjónarmiði allra mælir hún með sér sjálf. Ég tel eðlilegt eða hef ekkert við það að athuga, þar sem um hana eru ákveðnar tvær umr., að henni verði vísað til n., sem ég læt laust og bundið, hvort gert verður nú eða ekki, en ég treysti hins vegar, ef svo verður, þá hraði n. að láta álit sitt í ljós um það, og í trausti þess, að hún verði endanlega samþ. hér á Alþ., læt ég máli mínu lokið.



Það mun að vísu vera fátítt í sögu þingsins, að á fjárlagaþingi séu fluttar áskoranir um vissar framkvæmdir, sem ekki þarf annað en fjárveitingu til. Þessi brú, sem rætt er um í till. þessari, er á brúal., eins og hv. þm. vita. Það skortir því ekki annað á framkvæmd verksins en fjármuni til framkvæmdarinnar og að stj. annist þá framkvæmd. Ég hef skrifað fjvn. um þetta atriði ásamt öðrum og óskað eftir, að hún tal:i upp í sínar till. fjárveitingu til þessarar brúargerðar, og vil ég vona hið bezta, að fjvn. sjái sér fært að verða við þeim tilmælum, og jafnframt vil ég vona, að svo framarlega sem nokkur tök verða á slíkum framkvæmdum, að hæstv. ríkisstj. sjái um, að það verði gert á næsta sumri. Ég held, að það sé í alla staði rétt að halda sér við þá gömlu reglu um framkvæmd mannvirkja, þegar fjárlagaþing er, að taka inn á fjárl. fjárveitingar til þeirra framkvæmda, sem ætlazt er til, að lagt sé í, en ekki að koma með alls konar ályktanir og áskoranir um framlög utan fjárlaga til slíkra framkvæmda, enda hefur þingið jafnan tíðkað að fara þessa leið, og hygg ég, að það sé hollt. Nú vil ég þrátt fyrir þetta á engan hátt mæla á móti þessari till., sem hv. samþm. minn flytur, fyrst hún er hér komin fram, heldur vil ég mælast til, að hún verði samþ., a.m.k. við þessa umr. Ég legg til, að till. verði vísað til fjvn., og í framhaldi af erindi mínu til þeirrar n. vit ég vona, að hún leggi til, að fjárveiting til þessarar brúargerðar verði tekin upp í fjárlög þessa árs, en læt þá ekki í ljós neinar óskir um, að till. verði samþ. við síðari umr. Ég vil vænta þess, að stj., hver sem hún verður á þeim tíma, þegar þetta kemur til framkvæmda, kynni sér nauðsyn þessa máls og fari þá eftir fyrirmælum þingsins, ef samþ. verður fjárveiting í þessu skyni. Á þann hátt tel ég, að málinu sé fullkomlega borgið og tel þá afgreiðsla þá heppilegustu og þá bezt við hlítandi, sem Alþingi getur gert um slík mál. Kjósi hæstv. Alþingi hins vegar að taka upp þann nýja sið að fara hina leiðina, liggur í hlutarins eðli, að ef till. kemur til síðari umr., þá greiði ég atkv. með henni, því að ég vil á engan hátt hindra framkvæmd málsins. En þá vil ég benda þinginu á, að þá má gera ráð fyrir, að þannig kunni að verða farið um fleiri framkvæmdir, og veit ég þá ekki, hversu mikill vinningur hefði verið í því fólginn að taka upp slíka afgreiðslu mála. Ég vil því að lokum endurtaka þá ósk mína, að hv. fjvn. - því að ég geri ráð fyrir, að Alþ. geti á það fallizt að vísa till. þangað - taki þessu máli vel og geri till. um, að fé verði veitt til þessarar framkvæmdar, og þá treysti ég því, að Alþingi í heild fallist á slíkar óskir, því að ég vil fullkomlega taka undir það, að nauðsynin fyrir brúargerð á Iðu er mjög mikil, enda hafa menn nú um skeið haft það mjög ríkt í huga ekki eingöngu að framkvæma þetta heldur einnig á hvern máta það yrði framkvæmt, en út í það fer ég ekki frekar að þessu sinni.



Það fór sem vænta mátti, að hv. samþm. minn tekur þessu málefni vel; um það var ekki að efast, þó að hann gerði að álitamáli aðferðina til að fá þessu framgengt. Ég skal strax taka fram, að ef fjvn. fæst til að taka upp fjárveitingu til þessarar brúargerðar í fjárl., þá er mér það að vísu mjög kært og tel það öruggustu leiðina til framgangs þessu máli, og ef það verður samþ., sem ég vil vona, að megi verða, þá tel ég, að málinu sé þar með siglt í höfn, ef slík fjárveiting yrði tekin inn á fjárl. fyrir tilstilli fjvn., og þá tel ég, að till. minni sé þar með fullnægt, og get ég að því leyti tekið undir með hv. 1. þm. Árn., að þá er till. óþörf, og get ég að því leyti fallizt á, að hinkrað verði við með síðari umr., þar til séð er, hvort fjvn. fæst til að taka fjárveitinguna upp í fjárl., og í samræmi við þetta tel ég ekki nema eðlilegt, að till. verði vísað til þeirrar n. Hitt fannst mér dálítill útúrdúr hjá hv. síðasta ræðumanni, þegar hann var að tala um gömlu leiðina, að leita beint til fjárl. um aðgerðir sem þessar. Það er eins og ég hef tekið fram eðlilegasta leiðin, en hitt hefur oft við gengizt, að leiðir hliðstæðar þessari hafa verið farnar, ekl:i sízt til svipaðra aðgerða og þessara, og vil ég þar minna hv. samþm. minn á sjálfan hann og hvað hann hefur gert, og er ég sízt að ámæla honum fyrir, og get ég sagt honum, ef hann vill, hvað ég á þar við. Ef till. mín mætti verða til þess að ýta undir eða verða til þess, að fjvn. tæki upp till. um nauðsynlega fjárveitingu í þessu skyni, þá er tilgangi mínum fyllilega náð. Ég þarf svo ekki að orðlengja um þetta meira. Ég get látið útrætt um. hvaða aðferð eigi hér að nota, því að þetta er ekki kergjumát um aðferðir, heldur er hitt aðalatriðið, sem mér og hv. samþm. mínum kemur fyllilega saman um, að það er þörf fólksins, sem verður að sinna. Hitt skiptir minna máli, hvert formið er. Ég get svo látið lokið orðum mínum. Ég get tekið undir þau tilmæli að gefnu tilefni, að till. verði vísað til fjvn. og í því skyni, að hún fái þar þá afgreiðslu, sem til framkvæmda horfir.



Herra forseti. - Rafveita Reyðarfjarðarkauptúns er nú orðin algerlega ófullnægjandi fyrir íbúa kauptúnsins. Kveður svo rammt að þessu, að íbúarnir telja sig varla geta beðið með það að stækka rafveituna. Nú er það álit þeirra kunnáttumanna, sem um þetta hafa fjallað, að til þess, að stækkunin geti farið fram svo til frambúðar megi verða, þurfi að gera hvort tveggja í senn að auka þau mannvirki, sem fyrir eru, og endurnýja suma hluti rafveitunnar. Ég þarf ekki að hafa með þessari þáltill. langa framsögu, en vil aðeins geta þess, að þörfin fyrir þessa stækkun er ákaflega brýn. Má vel vera, að mönnum vaxi nokkuð í augum sú upphæð, sem farið er fram á, að veitt verði í þessu skyni, með tilliti til þess, að hér er ekki um mjög stórt kauptún að ræða. En þess ber að gæta, að einmitt á þessum stað má gera ráð fyrir, að rísi upp mikill iðnaður í framtíðinni og menn þurfi á miltilli raforku að halda til þess iðnaðar. Ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja það hér, hvernig hugsað er að framkvæma þessa gerbreyt. á rafstöðinni, en mun að sjálfsögðu leggja þau skilríki, sem ég hef í höndum fyrir því, fram fyrir hv. fjvn., og það er till. mín, að þessari þáltill. verði að þessari fyrri umr. lokinni, vísað til þeirrar hv. n.



Herra forseti. - Fyrir hinu háa Alþingi liggur frv. til l. um búfjártryggingar. Eiga flm. þess, þeir hv. 2. þm. Skagf. (JS) og hv. þm. N.-Ísf. (SB) þakkir skilið fyrir flutning þess nytjamáls. Í grg. fyrir frv. sínu minnast þeir á fjárskaðann við Ísafjarðardjúp, sem varð á s.l. hausti. Virðist svo sem þessi atburður hafi leitt athygli að því, hve brýna nauðsyn ber til þess, að hafizt verði handa um búfjártryggingar og betur verði um hnútana búið heldur en fyrr, þegar mál þetta var á döfinni. Á einum degi drapst í ofsaveðri þarna vestra á fimmta hundrað fjár. Megintjónið lenti á þremur bæjum, Hafnardal, Laugalandi og Unaðsdal, því að um 340 fjár fórst þá af þessum þremur bæjum, og er það eignatjón áætlað um 20 þús. kr. Það vildi svo til, að þeir, sem urðu fyrir þessum mikla skaða, voru einmitt menn, sem hafa nú og hafa haft óvenjulega mikla ómegð á framfæri. Hefur einn bændanna á þessum bæjum átt 16 börn, annar 15 og sá þriðji 7. Svo sem að líkum lætur, hefur lífsbarátta þessara manna verið mjög hörð, en þeir hafa hingað til sigrazt á örðugleikunum. Nú er það svo, að í reglugerð, sem sett var eftir l. nr. 75 27. júní 1941, er ákvæði um stuðning handa bændum, sem misst hafa fé úr sjúkdómum. Virðist öll sanngirni mæla með því, að þessir bændur í Norður-Ísafjarðarsýslu verði látnir njóta sams konar bóta fyrir skaða þann, Sem þeir urðu fyrir 7. okt. s.l. Þeir hafa engar aðstæður haft til þess að tryggja búpening sinn. og þeir áttu enga sök á skaðanum að neinu leyti og eru alls góðs maklegir. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram þáltill. þá, sem hér liggur fyrir til umr. á þskj. 91.



Herra forseti. - Áður en þessi þáltill. um bætur vegna fjárskaða í Norður-Ísafjarðarsýslu var fram borin, átti ég tal um þetta mál, sem fyrir hv. flm. þáltill. vakir, við einstaka menn í sauðfjársjúkdómanefnd. En sú n. mun hafa með að gera að einhverju eða verulegu leyti úthlutun þeirra styrkja, sem gert er ráð fyrir vegna skaða af völdum sauðfjársjúkdóma og farið er hér fram á, að verði einnig látnir ná til þeirra manna, sem urðu fyrir því tjóni, sem greint er í grg. þessarar þáltill. og þáltill. sjálfri. Ég hef engu við það að bæta, sem hv. flm. þeirrar till. sagði um þetta. Tjónið, sem þessir bændur urðu fyrir, var mjög tilfinnanlegt. Og það er ekki einungis þarna norðan við Ísafjarðardjúpið sjálft, sem menn hafa orðið fyrir þess konar tjóni í þessu ofsaveðri í haust, heldur einnig við Jökulfirðina. Ég mun, þegar málið kemur til n., veita n. upplýsingar um þetta eins og ég get, svo að hún geti sem bezt gert sér grein fyrir málinu. Enn fremur hef ég aflað mér álits þess búnaðarþingsmanns, sem er úr Norður-Ísafjarðarsýslu, þar sem hann lýsir öllum atvikum að þessu hörmulega tjóni, sem þessir bændur biðu í fárviðrinu 7. okt. s.l. Ég vil taka undir það, sem hv. flm. sagði, að það væri mjög gott, ef hægt væri að koma þessum mönnum undir ákvæði um þær bætur, sem farið er fram á með þáltill. Á hvern hátt því skuli hagað, verður að athugast í þeirri n., sem málið fær til athugunar. En án sérstakrar heimildar töldu þeir menn, sem ég ræddi við í sauðfjársjúkdómanefnd, ekki vera heimilt að láta þessar bætur ganga til þessara bænda samkvæmt þeim reglum, sem giltu um þær bætur. Ég vænti þess, að hv. n., sem málið fær til meðferðar, og hæstv. Alþ. taki þessu máli eins vinsamlega og hægt er og stuðli að því að bæta þeim, sem þetta tjón hafa beðið.



Ég er nú ekki kunnugur þeim atburðum, sem þarna hafa gerzt vestra. En ég hef heyrt það, sem hv. flm. sagði, og sömuleiðis lesið það, sem í grg. þáltill. segir um þann atburð. En ég vil benda á í sambandi við þetta mál, að fyrir nokkru síðan skeði það á Austurlandi, að snjóflóð féll úr fjalli og hafði með sér talsvert mikið af fénaði, enn fremur varð annað mikið tjón af því flóði. Ég hafði með höndum athuganir á því fyrir þá, sem þar áttu hlut að máli, hvort bætur kæmu til greina fyrir þetta tjón. En þær hafa, enn sem komið er, ekki komið til greina. Vil ég hafa samband við þá n., sem þetta mál fer til, til þess að bera saman, hvort hér muni ekki um hliðstæður vera að ræða að bæta það tjón, sem í þáltill. getur, og hitt, sem ég nú minntist á.



Þó að ég viti nú ekki til þess, að áður hafi legið fyrir Alþ. till. eða kröfur um bætur á tjóni, sem bændur hafa beðið álíka þessu, sem hér hefur orðið vegna fjárskaðans, sem um getur í þáltill., þá vil ég nú samt sem áður mæla með þessari þáltill. Það má segja, að þetta skapi fordæmi, sem gæti talizt varhugavert undir venjulegum kringumstæðum. En ég vil aðeins minna á, að hér fyrir nokkrum árum skeði það, að sjávarbændur við Eyjafjörð urðu fyrir mjög miklu tjóni á bátum, húsum og útgerðartækjum af völdum ofviðris. Þá ákvað hæstv. Alþ. að bæta þeim að nokkru leyti tjón það, sem þeir urðu fyrir vegna þess veðrahams. Ég tel því, að vegna þess, sem hæstv. Alþ. gerði þá, hafi að nokkru leyti skapazt fordæmi til þess að bæta tjón eins og það, sem þessir bændur hafa orðið fyrir, sem nefndir eru í þáltill. og grg. hennar. Ég vil enn fremur undirstrika það, sem hv. flm. þáltill. minntist á, vegna þess að nú liggur fyrir Alþ. frv., sem felur í sér ákvæði, sem lengi hafa verið í l., sem heimildarl., að bændur geti tryggt fénað sinn fyrir slysum af þessum völdum. Ef það frv. verður samþ., á síður að vera hætta á, að margar beiðnir líkar þessari, sem hér liggur fyrir, komi fram, því að þá geta menn tryggt fénað sinn fyrir slíku tjóni. Ég geri ráð fyrir, að það frv. verði samþ., og þeim mun hastarlegra væri það, ef þessir menn, sem hafa orðið fyrir þessu tjóni svo sem árið áður en slík l. gengju í gildi, gætu ekki fengið bætt þetta tilfinnanlega tjón, sem þeir hafa orðið fyrir. Ég mæli því með því, að þessi þáltill. verði samþ. Og ég tel, að sá grundvöllur undir bætur handa þessum mönnum, sem hér um ræðir, eigi að vera sá sami sem hv. flm. talaði um, að bæturnar verði hliðstæðar bótum til þeirra manna, sem misst hafa fé sitt úr sjúkdómum. Og ég tel, að sá grundvöllur verði svipaður og undir bætur til þeirra manna, sem hafa orðið fyrir mjög miklu tjóni að öðru leyti á atvinnurekstri sínum.