Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkomulag er um að framsögumenn nefndarálita fjárlaganefndar og talsmenn annarra þingflokka í nefndinni fái 40 mínútna ræðutíma sem og formenn stjórnmálaflokkanna.

Hæstv. forseti. Hér kemur til umræðu nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. Icesave, þ.e. ábyrgð íslenska ríkisins á greiðslum tryggingarsjóðsins á innstæðum á reikningum Landsbankans í Hollandi og Bretlandi, hefur hvílt á íslensku þjóðinni sem mara síðustu mánuðina, skapað mikla umræðu og vakið upp heitar tilfinningar þar sem umræðan hefur sveiflast frá kvíða til vonarneista, frá uppgjöf til baráttuanda, frá vantrú og reiði til réttlætistilfinningar. Umræðan um Icesave-málið hefur verið mjög almenn, farið fram í fjölmiðlum, birst í þáttum og blaðagreinum, hundruðum tölvupósta og í bloggheimum. Ýmsir hópar hafa gaumgæft málið vandlega, lögfræðingar og fræðimenn hafa rætt málin opinberlega í rituðu og töluðu máli og tekist á um lagalegar skyldur á meðan aðrir hafa rætt getu þjóðarbúsins til að standa við svo miklar skuldbindingar, um skuldastöðu og skuldaþol og ólíkar forsendur sem ráðið gætu því hvort íslenska ríkið réði við slíkar álögur. Öll þessi umræða endurspeglaðist í fjárlaganefnd. Ég vil í upphafi þakka þessa miklu umræðu og lýðræðislegu umfjöllun. Ég hef stundum sagt að lærðustu álit og umfjöllun fræðimanna jafnt sem mótmælaræður, ritað mál og alls kyns orðræða, hafa lagt sitt af mörkum til að hjálpa fjárlaganefnd að komast að niðurstöðu í málinu. Þannig hefur taktfastur trommusláttur á Austurvelli minnt okkur þingmenn á að vanda okkur, vakið athygli á þeim vilja þjóðarinnar að gætt verði hagsmuna Íslendinga, að tryggð verði björt framtíð fyrir börnin okkar. Engan þingmann dreymir um að láta þjóðina greiða sem nemur helmingi árlegrar landsframleiðslu yfirstandandi árs vegna tiltektar eftir hrun einkabanka. Það er engu að síður verkefni okkar að leiða til lykta þetta viðfangsefni, finna lausnir til að koma samfélagi okkar út úr erfiðleikum og tryggja hagsmuni íslenskra borgara sem best í slíkum verkefnum. Í þessu umhverfi og þessum anda hefur fjárlaganefnd unnið með það að leiðarljósi að leiða málið til lykta í sátt. Ég fékk það verkefni að leiða vinnu fjárlaganefndar og reyna að ná sem víðtækastri sátt um málið, mál sem er ekki eitt af stefnumálum stjórnmálaflokka, mál sem er af þeirri stærðargráðu að það á að vera ábyrgð allra þingmanna að leita að bestu lausn á slíku verkefni. Hagsmunir íslenskrar þjóðar eru í húfi, og þar verður fyrst og fremst að meta heildarhagsmuni, jafnt viðskiptalega, félagslega og fjármálalega þætti málsins. Þannig lagði fjárlaganefnd af stað í vinnuna, með því að kalla eftir öllum þeim upplýsingum sem gætu gagnast málinu, leita allra sjónarmiða, tryggja sem besta umræðu, gefa tíma til að skoða og ræða málin og reyna að víkja til hliðar flokkadráttum, forðast átök um málið en horfa fremur til lausna. Þetta hefur ekki alltaf verið auðvelt, umræðan oft gagnrýnin og óvægin, en hér skal fjárlaganefnd sagt það til hróss að hver einasti þingmaður í nefndinni hefur lagt sitt af mörkum í allri vinnunni, haldið uppi gagnrýni og nær allir jafnframt leitað lausna. Öll gögn málsins voru jafnóðum birt á vef Alþingis undir málinu þar en jafnframt á upplýsingavef stjórnvalda, www.island.is, þannig að þjóðin gæti fylgst með þeim gögnum sem lögð voru fram. Lánasamningarnir voru undirritaðir 5. júní sl. og voru þeir lagðir fram í þinginu 2. júlí til 1. umr. og málið afgreitt til fjárlaganefndar daginn eftir. Fyrsti fundur fjárlaganefndar um málið var síðan 6. júlí þar sem samninganefndin gerði grein fyrir lánasamningunum og þar með hófust nánast dagleg fundarhöld. Fyrir nefndina komu milli 50 og 60 gestir og leitað var álita hjá fjölmörgum aðilum Vinnan í nefndinni skilaði uppbyggilegri gagnrýni á þá þætti sem helst þurfti að skoða og bæta úr til að gera bærilegri þá byrði sem hér var verið að axla. Á þessum atriðum er tekið í nefndarálitinu sem hér er lagt fram. Allir nefndarmenn hefðu eflaust viljað sjá samninginn öðruvísi, en það er eðli samninga að þeir koma aldrei að fullu til móts við óskir aðeins annars aðilans. Á lokasprettinum náði fjárlaganefnd víðtækri sátt um helstu breytingar á því frumvarpi sem hér er til umræðu, breytingar sem ætlað er að tryggja betur hagsmuni íslenskrar þjóðar í þeim þrengingum sem yfir okkur ganga. Ég þakka hv. þingmönnum í fjárlaganefnd og riturum nefndarinnar fyrir mikla vinnu liðnar vikur. Þá vil ég þakka hv. þingmönnum efnahags- og skattanefndar og utanríkismálanefndar fyrir þeirra vinnu, en þangað var málið sent til umfjöllunar. Fylgja álit meiri og minni hluta nefndarmanna með áliti meiri hlutans hér. Jafnframt ber að þakka þeim fjölmörgu gestum sem lögðu málinu lið með málflutningi sínum fyrir nefndinni og þeim einstaklingum og stofnunum sem unnu úttektir, skýrslur og greinargerðir um málið. Þá vil ég sérstaklega þakka fimm manna hópi lögfræðinga sem kom að málinu á lokasprettinum og starfsfólki þingsins og ráðuneyta einnig. Síðast en ekki síst þakka ég frábæru starfsfólki nefndasviðs fyrir þolinmæði og æðruleysi þegar unnið var langt fram á nætur við lausn málsins. Vinnan við Icesave-málið hefur raskað sumarfríum og áætlunum starfsfólks þingsins en talið var brýnt að ljúka málinu fyrir sumarhlé Alþingis. Nefndarálit meiri hlutans er of yfirgripsmikið til að gera grein fyrir öllum atriðum í inngangsræðu hér í dag. Hv. þingmenn sem skrifa undir álitið munu gera betur grein fyrir ákveðnum þáttum í sínum ræðum. Nefndarálitið skiptist í meginatriðum í 10 kafla þar sem tilurð Icesave-skuldbindinganna er reifuð, umfang málsins og samningarnir sjálfir. Þá eru dregin fram þau atriði sem fjárlaganefnd taldi brýnast að taka á. Þar bar hæst lögfræðileg álitaefni og efnahagslega óvissu sem fjallað er um í nefndarálitinu og tekið á í breytingartillögum meiri hlutans. Ég ætla að leyfa mér að byrja aðeins á forsögu málsins. Í nefndarálitinu er rakin forsaga málsins, allt frá því að Alþingi innleiddi í desemberlok 1999 tilskipanir um innlánstryggingar og um tryggingakerfi fyrir fjárfesta með lögum nr. 98/1999. Varð sjálfseignarstofnunin Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta til á grundvelli þessara laga. Markmið laganna um innstæðutryggingar er að veita innstæðueigendum lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum innlánsstofnunar, og nam hún við fall bankanna allt að 20.887 evrum. Í ljós hefur komið mismunandi skilningur á því hversu víðtæk ábyrgð tryggingarsjóðsins er samkvæmt þessum lögum og samþykktum Evrópusambandsins og kem ég að því síðar. Mitt í örum vexti íslenska bankakerfisins stofnaði Landsbanki Íslands hf. útibú í Bretlandi í mars 2005 og í Hollandi haustið 2007. Er sú saga rakin stuttlega í nefndarálitinu. Þar sem Icesave-reikningarnir voru í útibúum en ekki dótturfélögum Landsbanka Íslands fellur ábyrgðin af Icesave-skuldbindingunum í Bretlandi og Hollandi á íslenska innstæðutryggingarsjóðinn en ekki tryggingarsjóði þeirra landa þar sem útibúin voru. Af þessum sökum urðu Icesave-skuldbindingarnar til. Landsbanki Íslands hf. hóf að taka við innlánum í útibú sitt í Bretlandi í október 2006 undir nafninu Icesave og undir sama heiti þegar útibú í Hollandi var opnað síðari hluta maí 2008. Samtals áttu um 340.000 sparifjáreigendur innstæður í útibúum Landsbanka Íslands í Bretlandi og Hollandi eins og áður sagði, þar af á annað hundrað þúsund í hinu síðartalda þegar yfir lauk. Til að átta sig á umfangi málsins námu innstæður á Icesave-reikningum í útibúi Landsbanka Íslands hf. í Bretlandi 963 milljörðum íslenskra króna á verðlagsforsendum frumvarpsins - það er sem sagt miðað við 30. júlí - og í Hollandi jafngildi 303 milljarða íslenskra króna. Ríflega helmingur þeirra, samtals um 740 milljarðar kr., lendir á Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta á Íslandi. Eftir standa um 535 milljarðar íslenskra króna sem eru utan ábyrgðar sjóðsins og falla á tryggingakerfi Bretlands og Hollands. Heildsöluinnlán, þ.e. innlán flestra fyrirtækja, félagasamtaka og stofnana, standa utan tryggingakerfa Bretlands og Hollands og falla ekki undir lánasamningana. Eins og áður sagði bar íslenska tryggingarsjóðnum samkvæmt lögum að greiða öllum innstæðueigendum á Icesave-reikningunum í Bretlandi og Hollandi lágmarksupphæð, þ.e. að því marki sem eignir hans hrykkju til. Auk þess hafði Landsbankinn fengið aukaaðild að breska tryggingarsjóðnum þannig að hann bætti við íslensku lágmarkstrygginguna frá 20.887 evrum upp í 50.000 pund. Við bankahrunið reyndust eignir íslenska sjóðsins ekki duga fyrir lágmarksverndinni og ákváðu bresk og hollensk stjórnvöld einhliða að auka verndina þannig að í Bretlandi voru innstæður tryggðar til fulls, um 50.000 pund, en í Hollandi upp að 100.000 evrum. Eignir íslenska tryggingarsjóðsins voru aðeins brot af þeim skuldbindingum sem hann stóð frammi fyrir þrátt fyrir að hann hafi uppfyllt reglur um innstæður í samræmi við gildandi lög og ákvæði innstæðutilskipunarinnar við fall íslensku bankanna. Samkvæmt 10. gr. laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta er stjórn sjóðsins heimilt að taka lán svo sjóðnum sé fært að standa við skuldbindingar sínar. Í þessu tilviki lá ljóst fyrir að um umtalsvert lán yrði að ræða, þ.e. sem nemur um helmingi af áætlaðri vergri landsframleiðslu 2009, en eigið fé innstæðudeildar sjóðsins nam einungis 16,1 milljarði kr. í árslok 2008. Ljóst var að íslenski tryggingarsjóðurinn stóð ekki sjálfur undir skuldbindingu af þessari stærðargráðu. Icesave-skuldbindingin varð að milliríkjadeilu. Bresk og hollensk stjórnvöld kröfðust uppgjörs en voru reiðubúin að lána sjóðnum, en þó aðeins gegn því að veitt yrði ríkisábyrgð. Það er hér sem fyrst rís álitamál og lagaleg óvissa varðandi Icesave-samningana. Íslensk stjórnvöld telja að óvissa ríki um að þeim beri lagaleg skylda til að ábyrgjast innstæður í útibúum erlendis umfram þær eignir sem fyrir hendi eru í tryggingarsjóðnum, enda hafi hann verið settur á fót í samræmi við skuldbindingar landsins og staðist allar kröfur sem gerðar eru til slíkra sjóða og að fullu fjármagnaður í samræmi við kröfur Evrópusambandsins Til að leysa þessa deilu gengu íslensk stjórnvöld til samninga við bresk og hollensk stjórnvöld en töldu að þeim bæri engin lagaleg skylda til að veita ríkisábyrgð. Icesave-samningarnir byggjast á þeirri meginforsendu að íslensk stjórnvöld höfðu ítrekað nokkrum sinnum í aðdraganda bankahrunsins að þau mundu standa við skuldbindingar samkvæmt tilskipunum Evrópusambandsins og að yfirvöld styddu Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta til þess ef þörf krefði. Í því sambandi má nefna bréf viðskiptaráðuneytisins til breska fjármálaráðuneytisins, dagsett 20. ágúst og síðan 5. október 2008. Mikilvægt er þó að hafa í huga að yfirlýsingarnar voru gefnar áður en fyrir lá að allir stóru íslensku bankarnir lentu í greiðsluerfiðleikum. Þegar bankarnir féllu allir nokkurn veginn samtímis vöknuðu því spurningar um hvort og þá hvernig evrópskum tryggingakerfum innstæðna væri ætlað að taka á slíkri stöðu. Íslensk stjórnvöld töldu ljóst að forsendur tilskipunarinnar væru hrun einstakra banka en ekki almennt kerfishrun. Því væri vafi á því hvort tilskipunin ætti við með sama hætti í slíkum tilvikum og nauðsynlegt væri að fá úr því skorið með lögformlegum hætti fyrir dómstóli eða gerðardómi hvort íslenska ríkinu bæri að ábyrgjast greiðslur til innlánseigenda ef þær færu fram úr því sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta gæti staðið undir. Þessari afstöðu hefur verið haldið skýrt til haga í öllum viðræðum við stjórnvöld viðkomandi ríkja eftir að bankarnir féllu. Þessari túlkun tilskipunarinnar var alfarið hafnað, ekki einungis af þeim ríkjum sem hlut eiga að máli heldur öllum ESB-ríkjunum og Noregi að auki, eins og fram kemur jafnt í áliti meiri og minni hluta utanríkismálanefndar Alþingis, sem fjárlaganefnd leitaði til vegna umfjöllunar sinnar um málið. Hugmyndir um að úr þessu ágreiningsefni yrði skorið af hlutlausum úrskurðaraðila eða dómstóli náðu því ekki fram að ganga. Þegar ljóst var að engar undirtektir hlytust við að leggja málið fyrir dómstól eða annars konar úrskurðaraðila sem íslensk stjórnvöld gátu sætt sig við og ágreiningurinn var farinn að hafa áhrif á stuðning við efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar ákváðu íslensk stjórnvöld að leita pólitískrar lausnar á málinu. Niðurstaða um umsamin viðmið, svokölluð Brussel-viðmið, náðist milli deiluaðila 14. nóvember 2008 en þau eru grunnurinn að Icesave-samningunum. Þau þýddu í fyrsta lagi að íslensk stjórnvöld viðurkenndu að tilskipun Evrópusambandsins frá 1994 gilti á Íslandi með sama hætti og í aðildarríkjum ESB, en jafnframt og í öðru lagi var lögð áhersla á að samningsaðilar mundu taka tillit til „hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna“ sem Ísland var komið í „og knýjandi nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt“. Þá var þess getið að samkomulagið greiddi fyrir skjótri niðurstöðu samningaviðræðna Íslands við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Til að tryggja að þetta gengi eftir var í þriðja lagi lögð sérstök áhersla á að stofnanir ESB og EES tækju áfram þátt í samningaferlinu sem færi fram í samráði við þær. Samningurinn um Brussel-viðmiðin dugði ekki til að ná samningum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sem krafðist frekari yfirlýsingar íslenskra stjórnvalda um að Ísland stæði við skuldbindingar sínar á grundvelli innstæðutryggingakerfisins. Þáverandi fjármálaráðherra og seðlabankastjóri undirrituðu viðbót við viljayfirlýsinguna þar sem Ísland heitir því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingakerfisins gagnvart öllum tryggðum innlánshöfum. Næsta skref var svo samhljóða samþykkt Alþingis 5. desember 2008 á þingsályktun þar sem ríkisstjórninni var falið að ganga til samninga við bresk og hollensk stjórnvöld um lausn Icesave-deilunnar eins og lesa má í nefndaráliti meiri hlutans. Ég fjalla hér í byrjun ítarlega um þessar forsendur þar sem þær skipta máli við afgreiðslu málsins. Í mati á umfangi ríkisábyrgðar á lánum tryggingarsjóðsins er ein mikilvægasta forsendan hvernig endurheimtur verða á eignum þrotabús Landsbanka Íslands hf. Gert er ráð fyrir að 75% af kröfum vegna Icesave-innstæðnanna fáist greidd úr þrotabúinu og verði varið til að greiða niður höfuðstól lánanna og árlega vexti. Eignirnar hafa verið metnar af sérfræðingum á vegum skilanefndar Landsbanka Íslands hf., en veruleg óvissa ríkir um endanlega niðurstöðu matsins af völdum ótryggs efnahagsástands. Fari svo að heimtur verði með þessum hætti reiknast Seðlabanka Íslands svo til að ábyrgð íslenska ríkisins vegna samninganna verði alls um 340 milljarðar kr. miðað við fyrrgreindar heimtur. Núvirði þeirrar fjárhæðar, miðað við umsamda vexti, nemur 240 milljörðum kr., eða sem svarar 17% af áætlaðri vergri landsframleiðslu ársins 2009. Þessa fjárhæð er ætlunin að endurgreiða á átta árum, þ.e. 30 milljarða kr. á ári, sem nemur 2,1% af áætlaðri vergri landsframleiðslu árið 2009. Lánasamningar milli Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta á Íslandi og Íslands annars vegar, og fulltrúa breska fjármálaráðuneytisins og Hollands hins vegar, svokallaðir Icesave-samningar, voru undirritaðir 5. júní 2009, eins og áður sagði. Í þeim koma m.a. fram bakgrunnur samninganna, skilmálar lánanna, gildistaka samninganna, endurgreiðslur, vaxtakjör, ábyrgð samningsaðila og jöfn meðferð kröfuhafa. Einnig taka samningarnir til breyttra aðstæðna, gildandi laga og lögsögu og með hvaða hætti fallið sé frá friðhelgisréttindum. Í stórum dráttum fela samningarnir í sér að tryggingarsjóðurinn á Íslandi tekur lán hjá Bretum og Hollendingum upp á 2,35 milljarða punda annars vegar og 1,3 milljarða evra hins vegar sem endurgreiðist þá eins og áður sagði á 15 árum. Fyrstu sjö árin þarf ekki að greiða afborganir af lánunum umfram það sem tryggingarsjóðurinn fær greitt úr þrotabúi Landsbanka Íslands. Á síðari átta árunum er greitt af lánunum með 32 jöfnum afborgunum. Lánin bera 5,55% fasta ársvexti. Icesave-samningarnir fela í sér að tryggingarsjóðurinn, sem er sjálfseignarstofnun, tekur lánin en ríkissjóður ábyrgist endurgreiðslur höfuðstóls og vaxta. Tryggingarsjóðurinn notar eignir sínar og eignir þrotabús Landsbankans til að greiða niður lánin en það sem upp á kann að vanta í lokin ábyrgist ríkissjóður. Áhættan sem lántökunni fylgir byggist því á endurheimt eigna úr þrotabúi Landsbankans en þar við bætist m.a. gengisáhætta og efnahagsleg óvissa sem nánar verður vikið að síðar. Ég vel hér í ræðu minni og kynningu á áliti meiri hluta fjárlaganefndar að fara beint í þær breytingartillögur sem fluttar eru við frumvarpið. Þær taka á helstu álitamálum og viðfangsefnum sem talið var mikilvægt að huga að við afgreiðslu málsins. Í allri umfjöllun hafði fjárlaganefnd að leiðarljósi að íslenska ríkið ætlaði að standa við skuldbindingar sínar í þessu máli. Reynt var að nálgast lausnina þannig að ekki yrði allt sett upp í loft og að við fyndum lausn sem verði hagsmuni Íslendinga um leið og við stæðum við skuldbindingar okkar. Ákveðið var að setja fáa en skýra, veigamikla og sanngjarna fyrirvara við afgreiðslu á ríkisábyrgðinni og birtast þeir í formi breytingartillagna við frumvarpið. Þær tillögur voru efnislega studdar af 10 hv. þingmönnum fjárlaganefndar, enda komu allir að samningu þessara breytingartillagna. Ber að fagna að svo víðtæk sátt náðist um málið. Ég mun lesa upp að mestu þann kafla sem fjallar um breytingartillögurnar en forsendur þeirra eru skýrðar í mun lengri texta í nefndarálitinu. Fyrst um breytingartillögur meiri hlutans, það er mat hans, að fengnu áliti þjóðréttarfræðings, að samningsaðilum megi vera ljóst að Alþingi hefur heimild til að setja efnisleg skilyrði fyrir ríkisábyrgð. Í málsgrein 3.1.b í breska samningnum og 3.1.1.b í þeim hollenska segir að þeir öðlist gildi „ef og þegar“ Alþingi hefur samþykkt að íslenska ríkið taki á sig ábyrgð samkvæmt samningunum. Meiri hlutinn lítur því ekki á veitingu ríkisábyrgðar sem sjálfgefið formsatriði, heldur raunverulegt efnislegt skilyrði fyrir gildistöku samninganna og leyfir sér því að setja málefnalega og sanngjarna lagalega og efnislega fyrirvara sem forsendur fyrir ríkisábyrgðinni. Í ljósi þessa og þeirra álitaefna sem að framan greinir er það mat meiri hlutans að nauðsynlegt sé að gera ákveðnar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi þykir nauðsynlegt að kveða nánar á um forsendur Alþingis fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar. Þar ber fyrst að telja að nauðsynlegt er að mati meiri hlutans að kveða skýrt á um stöðu hinna svokölluðu Brussel-viðmiða sem grundvallarforsendu lánasamninganna og þar með ríkisábyrgðarinnar. Í öðru lagi er mikilvægt að árétta þá grundvallarforsendu að íslenska ríkið er þrátt fyrir þessa einkaréttarlegu ábyrgðargjöf fullvalda ríki með þeim takmörkunum sem af því leiðir. Í forsendunum er að lokum áréttað að lagasetningin haggi í engu forræði Íslands á náttúruauðlindum sínum. Í þriðja lagi er talin þörf á að bæta við ákvæðum um efnahagsleg og lagaleg viðmið ríkisábyrgðarinnar. Í ákvæðinu um efnahagslegu viðmiðin er gerð grein fyrir hagfræðilegum forsendum fyrir ábyrgðargjöfinni, og greiðslubyrði vegna ábyrgðarinnar takmörkuð með ákveðnum hætti. Í ákvæðinu um lagalegu viðmiðin er gerð grein fyrir tvenns konar tilvikum sem gætu leitt til þess að ábyrgðin yrði takmörkuð. Komi til takmörkunar samkvæmt ákvæðum þessum er gert ráð fyrir því að viðræður eigi sér stað við viðsemjendur og mælt fyrir um aðkomu Alþingis ef samkomulag næst ekki eða ef Alþingi óskar eftir að taka málið upp. Í fjórða lagi er talið rétt að kveða í sérstöku ákvæði á um málsmeðferð vegna ákvörðunar um að virkja endurskoðunarákvæði samninganna og í öðru ákvæði er fjallað um eftirlit Alþingis með framkvæmd þeirra. Að lokum þykir rétt að leggja til sérstakt ákvæði um endurheimtur eigna. Ef við skoðum forsendur fyrir skilyrðum eða fyrirvörum við samþykki Alþingis í nefndarálitinu segir þar orðrétt: Í 2. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um þrígreiningu ríkisvaldsins og fer Alþingi með löggjafarvaldið. Með þingsályktun frá 5. desember sl. markaði Alþingi ramma um samningaviðræður framkvæmdarvalds við erlend stjórnvöld með vísan til Brussel-viðmiðanna sem aðilar höfðu komið sér saman um. Samkvæmt 21. gr. stjórnarskrárinnar getur framkvæmdarvaldið ekki gert samninga við önnur ríki nema samþykki Alþingis komi til. Þannig er það raunverulegt efnislegt skilyrði fyrir gildistöku samninganna. Eins og áður sagði öðlast þeir aðeins gildi, samkvæmt málsgrein 3.1.b í breska samningnum og 3.1.1.b í þeim hollenska, „ef og þegar“ Alþingi hefur samþykkt að íslenska ríkið taki á sig ábyrgð samkvæmt samningunum og samþykkt hver þau lög önnur eða heimildir sem þar er lýst. Alþingi sem handhafi löggjafarvalds getur því augljóslega sett skilyrði fyrir eða gert fyrirvara við ríkisábyrgð sem samræmist hinum sameiginlegu viðmiðum. Meiri hluti fjárlaganefndar Alþingis leggur því til að settir verði ákveðnir fyrirvarar við ríkisábyrgðina sem gerð er grein fyrir hér á eftir. Í breytingartillögum meiri hlutans stendur 1. gr. að mestu leyti óbreytt. Meiri hlutinn leggur til að ríkisábyrgðin afmarkist ekki einvörðungu af ákvæðum lánasamninganna eins og segir í frumvarpinu, heldur einnig af þeim fyrirvörum sem meiri hlutinn leggur til að verði teknir upp í frumvarpið. Fyrirvararnir verða því óaðskiljanlegur hluti ríkisábyrgðarinnar. Er rétt að undirstrika það Þá leggur meiri hlutinn til að efni lokamálsliðar 1. gr. frumvarpsins verði fært í sérstakt ákvæði þar sem nánar er kveðið á um skilmála fjármálaráðherra gagnvart Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta vegna ábyrgðarinnar. Meiri hlutinn leggur til að við bætist sjö nýjar greinar sem kveða á um forsendur ríkisábyrgðar, efnahagsleg viðmið, lagaleg viðmið, endurskoðun lánasamninganna, eftirlit Alþingis, skilmála ríkisábyrgðar gagnvart tryggingarsjóðnum og endurheimtur á innstæðum eins og áður sagði. Í nýrri 2. gr. eru tilgreindar forsendur Alþingis fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar í þremur töluliðum. Í 1. tölulið greinarinnar er kveðið á um að lánasamningarnir verði túlkaðir í samræmi við Brussel-viðmiðin en mikil gagnrýni kom fram á það í nefndarstarfinu að samningarnir fælu ekki í sér beina tilvísun til þeirra. Meiri hlutinn telur að með ákvæðinu sé tryggt til hins ýtrasta að túlkun samninganna verði í samræmi við Brussel-viðmiðin þannig að Íslendingum verði gert kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt. Sérstaklega er tilgreint í ákvæðinu að í þessu felist meðal annars að viðsemjendur Íslands verði við rökstuddri og málefnalegri beiðni um endurskoðun samninganna samkvæmt ákvæðum þeirra. Slíkur er skilningur meiri hluta nefndarinnar á Brussel-viðmiðunum. Á fundum nefndarinnar kom fram gagnrýni á að ákvæði samninganna um takmörkun friðhelgisréttinda gengi lengra en venja væri í lánasamningum ríkisins. Meiri hlutinn telur nauðsynlegt að bregðast við þessu og leggur til að í 2. tölulið greinarinnar verði lögð áhersla á að staða Íslands sem fullvalda ríkis komi í veg fyrir að gerð verði aðför í þeim eignum ríkisins sem nauðsynlegar eru vegna hlutverks þess sem fullvalda ríkis. Sama eigi við um eignir íslenska ríkisins erlendis, þar á meðal eignir Seðlabanka Íslands, sem njóta verndar samkvæmt almennum reglum þjóðarréttar. Með ákvæði þessu er vísað til viðtekinna viðhorfa um það að fullnustugerð gagnvart íslenska ríkinu komi vart til álita. Í því sambandi má minna á 40. gr. stjórnarskrárinnar varðandi fasteignir sérstaklega. Eignir íslenska ríkisins erlendis tengjast fyrst og fremst starfrækslu utanríkisþjónustu og njóta verndar samkvæmt Vínarsamningnum um stjórnmálasamband og meginreglum þjóðaréttar. Meiri hlutinn telur rétt að taka fram að samningsaðilar hafa staðfest með óformlegum hætti í tölvupóstum að ákvæði lánasamninganna feli ekki í sér takmörkun á þessum friðhelgisréttindum en telur rétt að taka af öll tvímæli um það með ákvæði þessu í breytingartillögunum. Þá telur meiri hlutinn einnig nauðsynlegt að kveða á um að hið sama eigi við um eignir Seðlabankans en einnig liggur fyrir óformleg staðfesting samningsaðila á því að þeir séu sammála þeim skilningi. Nær þetta þá til gjaldeyrisvarasjóða bankans einnig. Þá leggur meiri hlutinn til að kveðið verði á um það í 3. tölulið að veiting ríkisábyrgðar samkvæmt lánasamningunum haggi í engu óskoruðum yfirráðum Íslands yfir náttúruauðlindum landsins og rétti handhafa íslensks ríkisvalds til að kveða á um nýtingu og skipan eignarhalds á þeim. Telur meiri hlutinn í ljósi umræðu liðinna vikna um lánasamningana, einkum varðandi ákvæði þeirra um bann við lagabreytingum er rýri getu ríkisins til að standa undir skuldbindingum samkvæmt samningunum, að nauðsynlegt sé til öryggis að ítreka þessa grundvallarreglu í íslenskri réttarskipan. Í nefndarálitinu er viðamikill kafli um efnahagsleg viðmið. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur til að í nýrri 3. gr. verði fjallað um efnahagsleg viðmið og að í henni verði óbein tilvísun til framangreindra Brussel-viðmiða með þeim hætti að ríkisábyrgðin verði grundvölluð á því að fjárhagsleg byrði vegna hennar verði innan viðráðanlegra marka þannig að Íslandi verði gert kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt. Í endurskoðunarákvæðum samninganna er vísað til IV. greinar úttektar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, samkvæmt samkomulagi um samþykktir sjóðsins frá 1945, með síðari breytingum, sem viðmiðs fyrir ósk um endurskoðun. Að mati meiri hlutans er nauðsynlegt að kveða nánar á um með hvaða hætti skuli óskað eftir slíkri úttekt og innan hvaða tímamarka. Meiri hlutinn leggur áherslu á nokkur atriði sem líta beri til við mat á forsendum til endurskoðunar á samningunum. Því er í 2. mgr. greinarinnar kveðið á um að tillit sé tekið til stöðu í þjóðarbúskapnum og ríkisfjármálum á hverjum tíma og mats á horfum í þeim efnum þar sem sérstaklega sé litið til gjaldeyrismála, gengisþróunar og viðskiptajafnaðar, hagvaxtar og breytinga á landsframleiðslu, svo og þróunar fólksfjölda og atvinnuþátttöku. Það er mat meiri hlutans að þessi atriði hafi beina tilvísun í Brussel-viðmiðin og séu þar af leiðandi þess eðlis að ætlast megi til þess af viðsemjendum að þau séu lögð til grundvallar í þessu samhengi.“ Ríkisábyrgðin grundvallast á því að fjárhagsleg byrði vegna hennar verði innan viðráðanlegra marka og hafa því tiltekin viðmið verið sett til að unnt sé að leggja mat á greiðslugetu þjóðarbúsins á hverju ári. „Þannig er gert ráð fyrir að viðræður verði teknar upp um lánasamningana verði skuldaþol þjóðarbúsins og ríkissjóðs ósjálfbært.“ Í nefndarálitinu eru tilgreindir þrír mælikvarðar sem horfa skal til varðandi endurskoðunarákvæðin. Icesave-samningarnir verða greiddir í erlendri mynt, evrum og pundum, og byggjast á því að umtalsverður afgangur verði á vöruskipta- og þjónustujöfnuði. Til þess að ná fram nauðsynlegum afgangi þarf að auka útflutningstekjur og draga úr innflutningi. Forsendur þess að það takist er að hagvöxtur verði að meðaltali 3% á tímabilinu, gengi krónunnar muni styrkjast og að 75% endurheimtist af eignum Landsbankans hf. Verði hagvöxtur hér á landi lítill má leiða að því líkum að þjóðarbúið geti átt í erfiðleikum með að afla þess gjaldeyris sem þarf til að standa straum af greiðslum af Icesave-samningunum. Gert er ráð fyrir að 75% eignanna í eignasafninu gangi upp í skuldina vegna Icesave-innstæðureikninganna. Óvissa ríkir þó enn um hversu mikið endurheimtist af eignunum og hvenær greiðslur muni berast. Verði endurheimtur umtalsvert lægri en 75% og tefjist greiðslur verður greiðslubyrðin þyngri og afla verður aukinna útflutningstekna. Reiknireglan sem sett er fram í nefndarálitinu miðar við að Icesave-skuldbindingin sé greidd að fullu gangi forsendur Seðlabankans eftir varðandi hagvöxt, gengi og endurheimtur, en sett er þak á greiðslur ef forsendur ganga ekki eftir. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, starfandi varaformaður fjárlaganefndar í þessu máli, mun í sinni ræðu gera ítarlegar grein fyrir hinum efnahagslegu fyrirvörum og þeim reiknireglum sem miðað er við auk þess sem ég geri ráð fyrir að þeir sem áttu verulegan þátt í að móta þessar tillögur muni fjalla um þær í þingræðum á eftir. Eins og áður hefur verið greint frá í áliti þessu hefur verið deilt um það hvort íslenska ríkið geti risið undir þeim álögum sem ríkisábyrgðin hefur í för með sér. Það er mat meiri hlutans á grundvelli fyrirliggjandi umsagna, m.a. frá fjármálaráðuneytinu, Seðlabanka Íslands og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, að ríkissjóður geti staðið undir ábyrgðinni. Að sama skapi er ljóst að ríkisábyrgðin verður íslenska ríkinu íþyngjandi og hugsanlegt er að greiðslubyrði einstakra ára reynist því ofviða. Þess ber að geta að aðeins ef svo ólíklega vildi til að hagvöxtur yrði enginn öll 15 ár lánatímabilsins væru forsendur lánasamninganna brostnar og mundi reyna á endurskoðunarákvæði þeirra að fullu. Meiri hlutinn telur því nauðsynlegt og í fullu samræmi við forsendur samninganna að kveða á um hámark árlegrar greiðslubyrði. Ef litið er á lagalegu viðmiðin leggur meiri hlutinn til að í nýrri 4. gr. verði kveðið á um lagaleg viðmið. Í 1. mgr. er fjallað um það álitaefni hvort ríkisábyrgðin byggist á lagalegum grunni eins og áður hefur verið bent á. Íslensk stjórnvöld hafa aldrei fallist á slíka lagalega skuldbindingu en hafa hins vegar talið nauðsynlegt að ljúka málinu með samningum á pólitískum grunni, m.a. í ljósi viðbragða alþjóðasamfélagsins. Með vísan til þessa er talið nauðsynlegt að árétta að enn sé óleyst það lagalega álitaefni hvort aðildarríki EES-samningsins beri ábyrgð gagnvart innstæðueigendum vegna lágmarkstryggingar þegar eignir tryggingarsjóða duga ekki til. Eins og áður hefur komið fram getur Ísland ekki einhliða knúið fram bindandi úrlausn. Hins vegar er ekki loku fyrir það skotið að í framtíðinni kunni aðstæður að breytast með þeim hætti að samningsaðilar Íslands fallist á slíka meðferð málsins eða að leyst verði úr sambærilegu máli annars staðar í Evrópu og íslensk stjórnvöld muni þá leita leiða til að fá úr þessu álitaefni skorið. Því telur meiri hlutinn nauðsynlegt að kveða á um að ef þessi staða kemur upp skuli fara fram viðræður milli samningsaðila um áhrif þess á lánasamningana og skuldbindingar ríkisins. Í 2. mgr. er fjallað um áhrif mögulegra mismunandi aðferða við úthlutun úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf. til eigenda innstæðukrafna. Fyrir liggur sú afstaða viðsemjenda að skylt sé samkvæmt Evrópurétti að gæta jafnræðis milli forgangskröfuhafa að þessu leyti. Jafnframt liggur fyrir að af hálfu íslenska ríkisins hafi verið byggt á því að rétt túlkun íslenskra laga væri í samræmi við þetta. Eftir lok samningsgerðar hafa komið fram gagnstæð sjónarmið. Sumir lögfræðingar hafa fært fyrir því rök að samkvæmt íslenskum rétti skuli öðruvísi staðið að úthlutun þegar upphafleg krafa innstæðueiganda hefur verið framseld. Þeir telja að krafan gagnvart bankanum eða þrotabúi hans verði eftir sem áður ein þannig að við úthlutun upp í hana skuli eignir bankans fyrst renna til tryggingarsjóðsins og síðan, hrökkvi eignirnar til þess, til hins upphaflega innstæðueiganda eða þess sem komið hefur í hans stað. Aðrir lögfræðingar hafa komist að þeirri niðurstöðu að líta verði svo á að hin upphaflega krafa skiptist við framsal hluta hennar í tvær eða fleiri sjálfstæðar kröfur. Samkvæmt íslenskum gjaldþrotarétti beri að meðhöndla þær sem slíkar og njóti þær því sömu réttarverndar. Engin heimild sé til að láta kröfu tryggingarsjóðsins njóta sérstaks forgangs í þessu tilfelli. Ekki hefur verið leyst úr þessu eða sambærilegu álitaefni fyrir íslenskum dómstólum. Miklir hagsmunir eru tengdir niðurstöðu um það hvor túlkunin er rétt og telur meiri hluti fjárlaganefndar rétt að leyst verði úr þessu máli hjá þar til bærum úrskurðaraðilum. Miðað er við að tryggingarsjóðurinn hagi kröfulýsingu sinni þannig að reynt geti á þennan rétt frammi fyrir slita- eða skiptastjórn þrotabús Landsbanka Íslands, með málskotsrétti til héraðsdóms og Hæstaréttar og eftir atvikum að fengnu ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins. Leiði þessi meðferð í ljós að framangreind grundvallarforsenda um jafnræði milli forgangskröfuhafa hafi verið röng telur meiri hlutinn að sanngjarnt sé og eðlilegt að málið sé tekið upp í viðræðum samningsaðila. Í slíkum viðræðum þarf að komast að sameiginlegri niðurstöðu um áhrif á lánasamningana fyrir alla aðila, þar með talið Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta. Framangreind tvö atriði í 1. og 2. mgr. greinarinnar eru grundvallarforsendur af því tagi að óhjákvæmilegt er annað en að kveða á um að Alþingi geti, fari viðræður ekki fram eða leiði ekki til niðurstöðu, tekið málið upp að nýju og takmarkað ríkisábyrgð samkvæmt lögunum í eðlilegu samræmi við tilefnið, sbr. 1. tölulið nýrrar 2. gr. um að samningsaðilar verði við rökstuddri og málefnalegri beiðni Íslands um endurskoðun samninganna samkvæmt ákvæðum þeirra. Rétt er að árétta sérstaklega að slíkar viðræður snúa ekki einvörðungu að ríkisábyrgðinni, heldur einnig að skuldbindingum tryggingarsjóðsins. Nauðsynlegt er að á endanum sé samræmi milli ríkisábyrgðarinnar og skuldbindingar sjóðsins. Síðan er í þessari umfjöllun um breytingartillögurnar fjallað um endurskoðun lánasamninganna og kafli um eftirlit Alþingis. Hér er um gríðarlega stórar skuldbindingar að ræða og skiptir mjög miklu máli að Alþingi, og þá ekki hvað síst fjárlaganefnd, fái upplýsingar reglulega um framvindu málsins, hvernig endurheimtur verða og hvernig þróun þessarar skuldbindingar verður. Í því samhengi má kannski segja að ekki síður þarf að fylgjast með öðrum lánum sem ríkið hefur á sinni ábyrgð. Um þetta er fjallað sérstaklega í nefndarálitinu. Síðan er sérstakt ákvæði sem fjallar um endurheimtur á innstæðum og var það látið fylgja með í frumvarpinu. Þar er einmitt fjallað um að í þessari 8. gr. verði tekið upp ákvæði er felur ríkisstjórninni að grípa til allra nauðsynlegra ráðstafana til að sjá til þess að sem mest endurheimtist af fjármunum sem lagðir voru inn á Icesave-reikningana. Meiri hlutinn telur þetta atriði samofið því að ná breiðri sátt í samfélaginu um að ríkið gangist í ábyrgð fyrir Icesave-skuldunum. Að þessu sögðu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir þetta nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar skrifa undirritaður, Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, Árni Þór Sigurðsson, Ásmundur Einar Daðason, Bjarkey Gunnarsdóttir, Oddný G. Harðardóttir og Sigmundur Ernir Rúnarsson, og Þór Saari, með fyrirvara. Það er einlæg von mín að Alþingi Íslendinga takist að ljúka þessu erfiða máli í sem mestri sátt og þar með komumst við eitt skref áfram í hinni nauðsynlegu uppbyggingu á okkar þjóðfélagi. Þar eru mikilvægustu verkefni næstu mánaða að tryggja atvinnu og gæta hagsmuna einstaklinga og heimila í þeim þrengingum sem fram undan eru, alls óháð Icesave-samningunum. Ég ítreka þakkir til allra þeirra sem hafa unnið að þessu viðamikla máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu hans og þær skýringar sem hann hefur gefið á nefndaráliti meiri hlutans. Mig langar til að vekja athygli á mikilvægasta þætti málsins eins og það liggur núna fyrir þinginu með breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar, efnahagslegu fyrirvörunum og þeim takmörkunum sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að gerðar verði á ríkisábyrgðinni. Nú skiptir öllu að menn séu sammála um túlkunina og skilninginn. Er það ekki ábyggilega þannig að sú ríkisábyrgð sem meiri hlutinn leggur hér til að verði veitt er takmörkuð þannig að hún gildi ekki lengur en í líftíma lánasamninganna, þ.e. í mesta lagi til ársins 2024? Jafnvel þótt vísað sé til þess að viðræður þurfi að eiga sér stað ef þau atvik komi upp sem leiða til takmarkaðrar ríkisábyrgðar 

Hæstv. forseti. Það er rétt að í samningunum er ákvæði um að ríkisábyrgðin gildi til ársins 2024. Það er almennt ákvæði í öllum þeim tillögum sem við höfum fjallað um og bara sett sem kurteisisviðmið að þar sem eitthvað bregði út af og reyni á þá fyrirvara sem við höfum sett skuli fara fram viðræður við samningsaðila og ef það leiði ekki til niðurstöðu komi þetta aftur til Alþingis. Það er Alþingi sem setur ábyrgðina, það er Alþingi sem ákveður hvað er gert ef hlutir ganga ekki eftir með þeim hætti sem áætlað er. Það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson er væntanlega að spyrja um er hvað verður ef eitthvað stendur út af miðað við efnahagslegu forsendurnar varðandi það ef ekki er búið að greiða upp lánið að fullu. Þar er reiknað með þessari sömu málsmeðferð, að leitað sé eftir samningum um það með hvaða hætti skuli ganga frá því, hvort þar skuli vera um að ræða niðurfellingu eða endurupptöku á lánunum. Ekki er kveðið nánar á um það 

Virðulegi forseti. Ég vil árétta skilning minn á þessari breytingartillögu. Hann er þessi: Ríkisábyrgðin er takmörkuð. Ef efnahagsþróunin á Íslandi verður með þeim hætti sem fjallað er um í breytingartillögunni nær ríkisábyrgðin einungis til þeirrar greiðslugetu sem við Íslendingar getum staðið undir miðað við þá þróun. Eigi sér stað einhverjar viðræður milli aðila eins og fjallað er um í breytingartillögunni og leiði þær til niðurstöðu, við skulum segja ef svo ólíklega vildi til að menn ætluðu að taka það sem út af stæði og ýta því á undan sér, þá er það minn skilningur að fyrir slíku samkomulagi sé engin ríkisábyrgð á grundvelli þessarar breytingartillögu. Þess í stað þurfi þá að koma að nýju til þingsins og leita ríkisábyrgðar vegna slíks samkomulags, þ.e. við meðhöndlum hér ríkisábyrgð sem tekur eingöngu mið af greiðslugetu 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé nokkuð ljóst að ekki er mikill ágreiningur um þetta. Hv. þingmaður nefndi einmitt að koma þurfi að nýju til þingsins ef leita á eftir frekari ríkisábyrgð eða öðrum breytingum. Eins og ég sagði áðan held ég að það sé sameiginlegur skilningur að þingið setur ábyrgðina. Það tekur fyrirvarana og skoðar þá aftur þannig að það verður engin sjálfvirk framlenging án umræðu í lok samningstímans.

Forseti minnir á einnar mínútu ræðutíma.

Virðulegi forseti. Klukkan gengur. Við ræðum nú þetta mál sem hefur tekið ansi langan tíma og það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, að það skiptir máli að túlkunin sé skýr. Ég vil spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson hvort það sé ekki örugglega hans skilningur að hér séum við að hafna þeim samningi sem var skrifað undir og gera slíkar breytingar að það þýði alvöru breytingar á samningnum. Ég vil fá á hreint hvort það sé ekki túlkun hans eða hvort hann sé sammála forustumönnum ríkisstjórnarinnar sem hafa sagt að þetta sé allt saman innan samningsins, því það skiptir afskaplega miklu máli 

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í ræðu minni áðan reyndi fjárlaganefnd að fara þann veg að hleypa ekki öllu í uppnám. Það þýðir að ekki er verið að hafna samningunum sem slíkum heldur leita leiða til að setja mjög stranga fyrirvara samkvæmt þeim heimildum sem þar eru, eða við teljum okkur hafa þjóðréttarlega og sem Alþingi. Menn geta síðan túlkað sem svo að það felli ákvæðin en það felur ekki í sér að menn þurfi sjálfkrafa að setjast að samningaborði vegna þess að ég held að Bretar og Hollendingar eigi að geta samþykkt alla þessa fyrirvara sem hér hafa verið settir fram, hafandi sameiginlega hagsmuni af því að skuldbindingar Íslendinga verði greiddar. Þessar tvær þjóðir hafa þá sameiginlegu hagsmuni fyrst og fremst að fá sína peninga endurgreidda. Þessir fyrirvarar eru mjög skýrir og afdráttarlausir en ég tel að það megi fá þá alla 

Virðulegi forseti. Ég kalla ekki eftir því að nauðsynlegt sé að fara í aðra samninga ef þær þjóðir sem við stöndum í deilum við eru sáttar við okkar niðurstöðu og forsendur. Það skiptir hins vegar afskaplega miklu máli að þeir sem hafa forustu um þetta mál tali skýrt um hvort þessi samningur sem skrifað var undir, með þeim skuldbindingum sem hann felur í sér, sé þessi grundvöllur og það sem eigi að byggja á eða hvort við séum að setja skilyrði sem ekki er hægt að hlaupast frá. Það er stóra einstaka málið því ef það koma upp deilur um þessi mál í nánustu framtíð munu menn vilja vita hver túlkun forustumanna þingsins var sem og þeirra aðila sem um þetta mál fjölluðu. Ég vil því fá skýr svör frá hv. þingmanni: Telur hann að ef til deilu kemur milli aðila, 

Hæstv. forseti. Ég held að mér sé óhætt að svara þessari síðustu spurningu: Það eru fyrirvararnir sem ganga lengra. Alþingi setur fyrirvara og viðmið. Alþingi mun fjalla um það ef ekki næst samkomulag um hvað á að gera í þeirri stöðu og ákveður hvort ábyrgðin fellur niður í samræmi við ákvæði samningsins. Þetta á að vera mjög skýrt. Við teljum að það sé gert með þeim hætti, með því að veita aðilum aðkomu að því að ræða málin, að þetta eigi ekki að þurfa að hleypa málinu í loft upp. Það er kannski önnur meginforsendan en það er alveg klárt að fyrirvararnir eru settir til að þeir haldi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þingflokkur hv. þingmanns og hinn stjórnarflokkurinn, Vinstri grænir, samþykktu að veita ríkisstjórninni heimild til að skrifa undir samning sem þeir höfðu aldrei séð og ríkisstjórnin felur síðan hæstv. fjármálaráðherra að skrifa undir samning sem hún hafði jafnvel ekki séð. Þessar aðgerðir gera það að verkum að ég, sem er á móti því að greiða skuldir og innstæður hjá einkabönkum líkt og stór hluti þjóðarinnar, neyðist til þess að samþykkja þær tillögur sem nú hafa verið samþykktar og liggja fyrir Alþingi. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hann rétt í ljósi allra þeirra upplýsinga sem borist hafa af þingflokki hans að fela ríkisstjórninni að skrifa undir samningana óséða og koma Alþingi í þá úlfakreppu sem það er í?

Hæstv. forseti. Það hefur stundum einkennt þetta mál að menn hafa haft uppi fullyrðingar um aðkomu manna að málinu á ýmsum stigum. Ég kannast ekki við að þingflokkur Samfylkingarinnar hafi samþykkt samningana óséða. Þeir voru kynntir ítarlega. Það er hægt að gagnrýna þingflokkana eða þingmenn fyrir að hafa samþykkt þá en það var gert og þetta var sett inn í þingið. Þar hefur það fengið þinglega meðferð. Þegar við afgreiðum mál inn í þingið er það oft gert vegna þess að Alþingi hefur síðasta orðið og ræður því hver niðurstaðan verður. Þannig hefur það verið í þessu máli og það verður unnið út frá því að bæta málið. Margt af því sem kemur fram í fyrirvörunum tengist í sjálfu sér ekki samningnum öðruvísi en að viðhalda lagalegri óvissu. Það var sameiginlegur skilningur þeirra þingmanna sem ég hlustaði á að það væri nauðsynlegt að komast áfram með þetta mál og ljúka því. Það átti sér langan aðdraganda og var búið að fara í ákveðið ferli eins og ég rakti 

Frú forseti. Heldur hv. þingmaður því fram að þingflokkur Samfylkingarinnar hafi fengið að sjá samninginn án þess að aðrir þingmenn fengju að sjá hann? Mér er ekki kunnugt um að aðrir þingmenn hafi fengið að sjá þennan samning sem þingflokkur hv. þingmanns veitti ríkisstjórninni heimild til að skrifa undir. Hann var nefnilega ekki kynntur neins staðar. Löngu seinna birtist hann á netinu, áður en þingmenn höfðu séð hann, og öll þau fylgiskjöl sem hafa nú verið birt. Í þessu ljósi felur þingflokkur hv. þingmanns, og hann væntanlega þar með, ríkisstjórninni að skrifa undir samning sem hefur sett okkur í þá stöðu að við getum hvorki samþykkt hann né fellt vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra þjóðarinnar er búinn að skrifa undir fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar Íslands. Ef við fellum það segja útlendingar: Það er ekkert að marka þessa Íslendinga. Þetta er sá vandi sem við stöndum frammi fyrir 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fjargviðrast við hv. þingmann um aðdraganda þessa máls. Ég ber auðvitað ábyrgð á því að hafa hlustað á og fengið kynningu um samninginn og ekki gert athugasemdir við að hann yrði undirritaður. Það var í samræmi við það hlutverk sem samþykkt var með þingsályktunartillögu 5. desember að ganga ætti frá málinu og þar voru engin önnur ákvæði en að viðkomandi samninganefnd fengi til þess fullt umboð. Síðan var sett inn í samninginn, sem er auðvitað sjálfsagt, eðlilegt og nauðsynlegt, að samningurinn öðlaðist ekki gildi nema til kæmi ríkisábyrgð sem Alþingi fjallaði um og þar með fjallaði um samninginn í heild sinni. Nákvæmlega þetta gerðum við og árangurinn af því liggur fyrir. Ég tel því ekkert óeðlilegt við þessa málsmeðferð og enga ástæðu til að leggja mönnum til einhverjar hvatir eins og hér hefur komið fram.

Virðulegi forseti. Við gerðum ýmis herfileg mistök í aðdraganda þessa máls. Um eitt af stærstu mistökunum er einmitt fjallað á bls. 4 í nefndaráliti meiri hlutans. Þar stendur, með leyfi forseta: „Icesave-samningarnir byggjast á þeirri meginforsendu að íslensk stjórnvöld höfðu ítrekað nokkrum sinnum í aðdraganda bankahrunsins að þau mundu standa við skuldbindingar samkvæmt tilskipun 94/19/EB og að yfirvöld styddu Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta til þess ef þörf krefði.“ Íslensk stjórnvöld, ríkisstjórnin sem sat í lok síðasta árs sagði ítrekað við Breta og Hollendinga að við ætluðum að borga og styðja við tryggingarsjóðinn ef þess gerðist þörf. Þetta er rétt. En síðan kemur annað sem er rangt, virðulegi forseti. Þarna kemur fram að mikilvægt sé að hafa í huga að þessar yfirlýsingar voru gefnar áður en bankarnir féllu 

Hæstv. forseti. Ef ég man þann texta rétt sem hér er vitnað í stendur þar mjög skýrum stöfum að vitnað sé í tvö bréf sem send voru fyrir bankahrunið 6. október. Þau eru skrifuð og þær yfirlýsingar eru gefnar áður en fyrir liggur að um allsherjarbankahrun sé að ræða. Í álitinu kemur jafnskýrt fram að síðar voru gefnar yfirlýsingar, og þær voru knúðar fram ef ég man rétt 14. nóvember, sérstakar yfirlýsingar um að við mundum standa við okkar skuldbindingar. Ég tel ekki að á neinn hátt sé rangt farið með málið. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að það er vitnað bæði fyrir hrunið en það er líka ítrekað eftir hrunið. Einnig má ítreka að þetta byggir allt á því uppleggi sem var ákveðið árið 1999 með því að stofna tryggingarinnstæðusjóðinn. Þær ræður sem þar voru fluttar eru auðvitað líka málsgögn í þessu máli. Ég held að þannig hafi allir flokkar komið að því að 

Virðulegi forseti. Það er afar mikilvægt að þetta atriði sé útkljáð í þingsal af því að það stendur réttilega í áliti meiri hlutans að Icesave-samningarnir byggist á þessari meginforsendu, þ.e. að íslensk stjórnvöld höfðu ítrekað sagt að við ætluðum að borga ef upp kæmi erfið staða í tryggingarsjóðnum. Þessi svör voru ekki send í tómarúmi eins og hér kemur fram í áliti meiri hlutans. Þau voru send af því að við vorum að fá spurningar. Við vorum spurð: Hvað ætlið þið Íslendingar að gera ef þessi staða kemur upp? Svörin eru: Við ætlum að borga. Þetta eru bréf frá 20. ágúst og 5. október og þau eru í þskj. 503, 227. mál, þannig að þeir sem vilja geta lesið þetta. Það er ekki boðlegt, virðulegi forseti, að við höldum þessari sögu ekki til haga. Í meirihlutaálitinu er gefið í skyn 

Hæstv. forseti. Við getum farið í langar söguskýringar um tilefni eða orsök bankahrunsins. Ég held að óhætt sé að fullyrða að okkur sem sátum við þetta borð og fjölluðum um stöðuna rétt fyrir bankahrunið grunaði ekki hvernig færi nákvæmlega. Ég held að menn hafi á þessum tíma fyrst og fremst gefið yfirlýsingar til að reyna að róa þjóðina og hindra að það yrði svokallað „run“ á bankana, þ.e. að menn færu að flytja innstæður sínar. Við fáum þó tækifæri til að skoða þetta frekar í framhaldinu. Heilar rannsóknarnefndir eru að athuga aðdraganda þessa hruns og þá mun hið rétta koma í ljós. Tilgangurinn með því að taka þetta fram var að vekja athygli á því að þó að efast megi um lagalegu skuldbindingarnar voru ákveðnar siðferðilegar skuldbindingar við þessar yfirlýsingar sem gefnar voru. Það er megininntakið í áliti meiri hlutans og ég vona að það hafi komist skýrt til skila.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar um 136. mál á þskj. 204, stjórnarfrumvarpi um ríkisábyrgð á lántöku Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Ég vil í upphafi máls míns færa formanni og varaformanni nefndarinnar sérstakar þakkir fyrir þrautseigjuna og mjög gott samstarf, svo og öðrum samverkamönnum í fjárlaganefnd í þeirri vinnu sem þar hefur farið fram. Sömuleiðis vil ég nota tækifærið og þakka starfsfólki nefndasviðs Alþingis fyrir þess frábæru störf. Það góða fólk hefur lagt nótt við dag í störfum sínum og gert þar með nefndinni fært að vinna með þeim hætti að þessu máli sem raun ber vitni. Kröfur ríkisstjórnarinnar og forustu Alþingis um hraða vinnslu þessa máls hafa verið slíkar að tæpast er til eftirbreytni eða sóma. Deilan vegna uppgjörs Icesave-reikninganna er án efa eitt erfiðasta deilumál sem Íslendingar hafa staðið frammi fyrir frá lýðveldisstofnun. Allt frá því að Landsbanki Íslands hf. fór í þrot á haustmánuðum árið 2008 hefur deilan magnast. Strax og þrýstings frá innstæðueigendum í Bretlandi og Hollandi varð vart beittu stjórnvöld þar í landi öllum brögðum til að fá íslensk stjórnvöld til að gangast við skuldbindingum sem fullkomin óvissa var og er um hvort leggja eigi á herðar íslensks almennings. Bretar og Hollendingar hafa allar götur frá því í haust neitað Íslendingum um þann sjálfsagða rétt að leita lagalegrar niðurstöðu í deilunni. Þrátt fyrir að íslensk stjórnvöld hafi strax í upphafi lýst því yfir að þau muni ávallt standa við lagalegar skuldbindingar dugði það ekki Bretum og Hollendingum á annan hátt en þann að þessi stjórnvöld kröfðust þess af Íslendingum að þeir greiddu ýtrustu kröfur. Fyrir utan lagalega óvissu beittu þjóðirnar Ísland gríðarlegum pólitískum þrýstingi þegar Íslendingar voru hvað viðkvæmastir fyrir. Meðan íslensk stjórnvöld börðust við að afla nauðsynlegs stuðnings frá alþjóðasamfélaginu vegna þess gríðarlega efnahagstjóns sem fall bankanna hafði í för með sér lögðu Bretar og Hollendingar stein í götu Íslendinga hvar sem þeir komu því við. Í þessu andrúmslofti magnaðist deilan sem frumvarpinu er ætlað að taka á. Afstaða 1. minni hluta til málsins helgast af brýnni nauðsyn þess að ná almennri alhliða sátt um málefni Landsbanka Íslands hf. og annarra íslenskra banka er stöðva þurftu starfsemi í októbermánuði 2008. Þá eru uppi miklar efasemdir hjá 1. minni hluta um gildi þeirra ráðstafana sem gerðar hafa verið og þarf að gera af hálfu íslenska ríkisins til að bregðast við því neyðarástandi sem leiddi af hruni bankanna. Til þessa telst sú nauðsyn að tryggja sátt við breska og hollenska ríkið um stöðu þeirra og íslenska tryggingarsjóðsins við slitameðferð Landsbankans og uppgjör krafna á hendur Tryggingarsjóði innstæðueigenda í kjölfar ákvarðana ríkjanna á árinu 2008 um að leysa til sín sparifjárinnstæður í útibúum bankans í Bretlandi og Hollandi. Fyrsti minni hluti lítur svo á að umræddar ákvarðanir hafi verið teknar á ábyrgð hvors ríkjanna um sig, viðhald og framkvæmd tryggingakerfa á grundvelli laga og tilskipana þar að lútandi sé í reynd sameiginlegt vandamál þeirra ríkja sem hagsmuna eigi að gæta og raunar allra ríkja sem áhrif tilskipananna ná til. Markast afstaða 1. minni hluta til breytingartillagna meiri hluta nefndarinnar af þessu viðhorfi. Áður en vikið verður nánar að efnisatriðum breytingartillagna þeirra sem fyrir liggja er nauðsynlegt í ljósi umfangs málsins að gera grein fyrir forsögu þess og þeim forsendum og röksemdum sem afstaða 1. minni hluta fjárlaganefndar byggir á. Ljóst er af öllum gögnum málsins að frumvarpið mundi að óbreyttu hafa veruleg áhrif á lífsafkomu Íslendinga um langt árabil. Þeim skuldbindingum sem af því leiðir yrði einungis mætt með hærri sköttum, minni kaupmætti og samdrætti í þeirri öflugu velferðarþjónustu sem byggð hefur verið upp á undanförnum árum. Það er því ekki óeðlilegt að mikil umræða hafi átt sér stað um efni frumvarpsins um allt þjóðfélagið og sýnist sitt hverjum. Samdóma álit allra þeirra sem um þessi mál hafa fjallað er að orsakir þess megi rekja til blöndu af blekkingarleik, aðgerðaleysi, mistökum og uppgjöf. Vegna Evróputilskipunar var Íslandi gert að koma á fót innlánstryggingakerfi og stofna sérstakan Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta í því skyn. Sjóðnum var meðal annars ætlað að greiða þeim til baka sem áttu sparnaðarreikninga í íslenskum banka ef hann færi í þrot. Í tilskipuninni er hins vegar heimilt að neita bönkum um að stofna útibú ef fjárhagsstaða þeirra þykir gefa tilefni til. Eins og menn þekkja var Landsbankanum þó leyft að safna gífurlegum fjárhæðum í erlendum útibúum á svokallaða Icesave-reikninga í Bretlandi og Hollandi. Í aðdraganda og kjölfar hruns íslensku bankanna kom þetta mál svo fram með fullum þunga. Þegar reynt var að greiða úr því voru samskipti við fjármálayfirvöld viðkomandi landa mjög merkt þeirri óvissu og að mörgu leyti risavöxnu viðfangsefnum sem við var að glíma og við það að halda efnahagslífi þjóðarinnar gangandi. Skilaboðin frá ríkisstjórn Íslands, sérstaklega frá fjármálaráðherra og viðskiptaráðherra, voru afar misvísandi. Viðskiptaráðherra virðist hafa fullvissað Breta lengi framan af um að íslenska ríkið ábyrgðist innstæðurnar á Icesave-reikningunum, líkast til með þeim afleiðingum að sífellt bættist á reikningana, en fjármálaráðherra var á öðru máli eins og fram kom í símtali hans við fjármálaráðherra Breta. Margir virtir lögspekingar settu strax fram þau sjónarmið að hlutverk innlánatryggingakerfa samkvæmt reglum ESB-/EES-svæðisins ætti aldrei að takast á við allsherjarbankahrun, heldur aðeins fall einstakra banka. Sama sjónarmið kemur fram í skýrslum og yfirlýsingum frá Seðlabanka Evrópu og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Veigamikil rök hnigu því strax frá upphafi að því að íslenska ríkið bæri ekki ábyrgð á skuldum vegna Icesave-reikninganna umfram þá upphæð sem var til reiðu í Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta. Hinn 14. nóvember 2008 verða ákveðin vatnaskil í þrátefli Íslendinga við bresk og hollensk stjórnvöld þegar skrifað var undir yfirlýsingu um svokölluð „umsamin viðmið“ til lausnar Icesave-deilunni. Áður hafði að sjálfsögðu ýmislegt gengið á og er í því tilfelli rétt að nefna nokkrar dagsetningar: 6. október féllu bankarnir. Óformlegar viðræður á milli Hollendinga og Íslendinga áttu sér stað þann 11. október. Svokallaður Ecofin-fundur með fjármálaráðherra var haldinn 4. nóvember. Loks komu Frakkar að þessari deilu og gengust fyrir því að aðilar næðu sátt um hin svokölluðu umsömdu viðmið sem stundum eru nefnd Brussel-viðmiðin. Það gerðist 14. nóvember. Í kjölfar þess samkomulags var undirrituð ný viljayfirlýsing á milli Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Íslendinga. Það gerðist 15. nóvember. Hinn 5. desember samþykkti svo Alþingi tillögu til þingsályktunar þar sem ríkisstjórninni var falið að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli þeirra sameiginlegu viðmiða sem aðilar höfðu komið sér saman um. Laut þingsályktunartillagan fyrst og fremst að því að ríkisstjórninni skyldi falið að ganga til samninga við bresk og hollensk stjórnvöld vegna innlánsreikninga Landsbankans í löndunum tveimur. Mismunandi skilningur er lagður í þann áfanga í deilunni sem hér um ræðir. Oddvitar þeirrar ríkisstjórnar sem þá var við völd, þau Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, þáverandi utanríkisráðherra, og Geir H. Haarde, þáverandi forsætisráðherra, hafa sagt að með samþykki hinna umsömdu viðmiða hafi íslensk stjórnvöld tryggt aðkomu Evrópusambandsins að málinu. Þar með hafi Evrópusambandið orðið beinn aðili að samningaviðræðum landanna sem hafi verið afar mikilvægur áfangi því að regluverk sambandsins hafi þar verið lagt til grundvallar. Núverandi hæstv. fjármálaráðherra leggur í leiðréttingu fjármálaráðuneytisins, sem dagsett er 25. júlí sl., þann skilning í málið að í fyrrahaust hafi íslensk stjórnvöld fallist á „að þeim bæri að greiða innstæðueigendum í Bretlandi og Hollandi hluta af innstæðum þeirra í Landsbanka Íslands (LÍ) í samræmi við reglugerð Evrópusambandsins um innstæðutryggingar“. Ég tek hins vegar undir túlkun og afstöðu hv. þm. Steingríms Jóhanns Sigfússonar, formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem birtist í Morgunblaðsgrein þann 24. janúar 2009, en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Þó má segja að enn sé örlítil vonarglæta eftir í málinu því enn á Tryggingarsjóður innstæðueigenda eftir að taka við skuldunum og tryggingarupphæðirnar eru því formlega séð enn á ábyrgð viðkomandi ríkja. Eins og undirritaður lýsti yfir við atkvæðagreiðslu um málið í þinginu 5. desember síðastliðinn lítur þingflokkur Vinstri grænna á samninginn sem riftanlegan eða ógildanlegan nauðungarsamning.“ Þessi afstaða er í fullu samræmi við afstöðu meiri hluta utanríkismálanefndar sem kom fram í greinargerð með þingsályktun Alþingis þann 5. desember en þar segir, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi var nefndin upplýst um þau meginsamningsmarkmið sem stjórnvöld hafa sett sér og fram kom að stöðu Íslands verði haldið á lofti í þeim viðræðum sem í hönd fara þannig að sem hagstæðust niðurstaða fáist fyrir Ísland. Leiði samningar ekki til ásættanlegrar niðurstöðu fyrir Ísland er það sjálfstætt úrlausnarefni hvernig stjórnvöld og Alþingi vinna úr þeirri stöðu, en hin umsömdu viðmið fela ekki í sér að stjórnvöld afsali sér með einhverjum hætti lagalegri stöðu að þjóðarétti sem ríkið hefur í dag.“ Taka ber fram að ekki var farið að vinna á grunni þingsályktunarinnar fyrr en minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hafði tekið til starfa og skipað nýja samninganefnd þann 24. febrúar sl. Lokaorð tilvitnaðrar Morgunblaðsgreinar eru hins vegar eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í ljósi þessa er mesta örlagastundin í Icesave-málinu í raun enn eftir. Enn er hægt að afstýra stórslysi fyrir íslenska þjóð. Taki Tryggingarsjóðurinn hins vegar við skuldunum er ljóst að þá verður ekki aftur snúið: Þá hefur þjóðin endanlega verið skuldsett á grundvelli pólitískra þvingunarskilmála sem ríkisstjórnin hafði ekki dug í sér til að standa gegn.“ Lok þessarar sögu þekkja allir. Stórslysinu varð ekki afstýrt, jafnvel þótt greinarhöfundur yrði í millitíðinni fjármálaráðherra. Tækifærið til þess kom þann 26. janúar þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sprakk og ný ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar var mynduð til bráðabirgða 1. febrúar, í skjóli Framsóknarflokksins. Ábyrgð á samningagerðinni vegna Icesave er á ábyrgð minni hluta stjórnarinnar en þann 24. febrúar var skipuð ný samninganefnd. Í erindisbréfi nefndarinnar segir svo, með leyfi forseta: ,,Samninganefndin skal gera fjármálaráðherra grein fyrir framvindu samningaviðræðna eftir því sem þeim miðar áfram og leggja niðurstöður þeirra fyrir hann til endanlegrar samþykktar.“ Þegar fjármálaráðherra hafði farið með Icesave-málið í rúma fjóra mánuði í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur var kynnt niðurstaða samninganna, þ.e. föstudaginn 5. júní. Því miður varð hún nákvæmlega sú sem ráðherrann hafði áður talið fráleita og alls ekki koma til greina. Hæstv. núverandi forsætisráðherra hefur sagt að þau drög að samkomulagi sem hafa verið kynnt séu mun hagstæðari hvað varðar lánstíma og vaxtakjör en áður hafi verið í boði. Tryggingarsjóður innlána gengur frá málinu með ríkisábyrgð, en vegna ábyrgðanna þurfi málið að fara fyrir þingið. Orð hæstv. forsætisráðherra um „mun hagstæðari“ lán eru ósönn þegar litið er til þess sem Steingrímur J. Sigfússon lýsti í grein sinni þann 24. janúar sl. í Morgunblaðinu. Samningaviðræðurnar undir forustu Svavars Gestssonar skiluðu vissulega niðurstöðu. Hún var hins vegar ekki þess eðlis að nokkur ástæða sé til að fagna henni. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sagðist á Alþingi þann 23. júlí sl. gera sér grein fyrir því að Icesave-samningurinn hvíldi þungt á þingmönnum. Það væri hins vegar ekki kostur í stöðunni fyrir Alþingi að fella samninginn enda hefði verið skrifað undir hann með fyrirvara um samþykki Alþingis. Þessi orð forsætisráðherra vekja óneitanlega upp hugrenningar um hlutverk Alþingis. Það vekur því furðu að í skipunarbréfi nýju samninganefndarinnar hafi ekki verið vakin athygli á vilja Alþingis eins og hann birtist mjög skýrt í þingsályktunartillögunni frá 5. desember 2008 og áliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Þvert á móti virðist það hafa verið skilningur þeirra sem voru í forsvari fyrir samninganefndinni að hennar verkefni hafi fyrst og fremst verið að semja um vexti og skilmála. Full ástæða er til að gagnrýna að framkvæmdarvaldið hafi með þeim hætti sniðgengið skýran vilja Alþingis í málinu. Íslendingar höfðu aldrei og hafa ekki fallið frá þeirri lagalegu óvissu sem í málinu er og það var því frumskylda samninganefndar fjármálaráðherra að halda þeirri skoðun Alþingis Íslendinga á lofti. Ekki síður er ástæða til að nefna að þau sjónarmið sem hér að framan greinir voru einnig staðfest og viðurkennd af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og fulltrúum íslenskra stjórnvalda, þáverandi fjármálaráðherra og seðlabankastjóra, í sameiginlegri viljayfirlýsingu framkvæmdastjórnar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda frá 15. nóvember 2008. Þar segir í 9. lið, með leyfi forseta: „Ítrekuð er sú yfirlýsta stefna stjórnvalda að standa lagalega rétt að uppgjöri gagnvart innstæðueigendum og kröfuhöfum gömlu bankanna, hvort sem er í samræmi við íslensk gjaldþrotalög eða þjóðréttarlegar skuldbindingar. Íslendingar hyggjast virða allar lagalega réttarlagalegar skyldur sínar. Sé ekki samkomulag um það hverjar þær séu sé réttast að vísa slíkum ágreiningi til dómstóla eins og fram hefur komið á öðrum vettvangi.“ Þessi yfirlýsing skiptir að sjálfsögðu gríðarlega miklu máli fyrir alla umgjörð og vinnslu málsins. Því er rík ástæða til að gagnrýna harðlega að þessi hluti yfirlýsingarinnar skuli hvorki koma fram í greinargerð með frumvarpinu né í áliti meiri hlutans. Sjálfstæðisflokkurinn stóð að þeirri þingsályktunartillögu sem samþykkt var í desember sl. og ber því á henni pólitíska ábyrgð. Það er hins vegar á ábyrgð þeirra sem tóku við málinu hverjar lyktir þess urðu. Þrátt fyrir þá viðurkenningu ábyrgðar hefur því verið haldið fram að svokallað „Letter of intent“ sem undirritað var í tíð fyrri ríkisstjórnar í nóvember sl. hafi bundið hendur samninganefndar við samningagerðina og því sé ábyrgðin á samningunum hennar. Fram kom hjá formanni samninganefndarinnar á fundi fjárlaganefndar að þetta bréf hefði ekki haft áhrif eða truflað störf samninganefndar og væri eingöngu minnisblað. Í vinnu fjárlaganefndar hafa ekki fengist fullnægjandi svör við því hvers vegna þeim sjónarmiðum sem þingsályktunin byggðist á var ekki fylgt. Á heildina litið er vandséð að íslensk stjórnvöld hafi náð fram nokkrum þeirra samningsmarkmiða sem ætla má að þau hafi átt að leggja áherslu á að ná fram í samningaviðræðunum. Á hinn bóginn verður ekki betur séð en að viðsemjendur ríkisstjórnarinnar hafi náð fram öllum sínum samningsmarkmiðum. Raunar blasir við að viðsemjendur íslensku ríkisstjórnarinnar hafi tekið ákvörðun um hverjar skuldbindingar íslenska ríkisins væru vegna Icesave-reikninganna og að á þá ákvörðun hafi íslenska samninganefndin fallist. Virðist ljóst að íslenska samninganefndin hafi gengið til viðræðna á þeim forsendum að íslenska ríkið væri greiðsluskylt vegna innlána á Icesave-reikningunum og því einungis samið um þau greiðslukjör sem fram koma í áðurnefndum samningum. Sú ályktun er dregin af því og staðfest raunar í greinargerð með frumvarpi ríkisstjórnarinnar í 11. kafla hennar þar sem segir á bls. 13, með leyfi forseta: ,,Heildarfjárhæð skuldbindinganna var því ekki samningsatriði heldur var verkefnið að semja um sem hagstæðasta skilmála.“ Ekki verður séð, eins og áður sagði, að sú nálgun sé í samræmi við þá þingsályktun sem samþykkt var á Alþingi 5. desember eða þá kynningu sem fram fór á hlutverki samninganefndarinnar þegar hún var skipuð. Samkvæmt þingsályktuninni ályktaði Alþingis einungis að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta samninga við stjórnvöld á grundvelli hinna sameiginlegu viðmiða. Í þeim viðmiðum er hins vegar ekkert sem mælir fyrir um að Alþingi hafi litið svo á að íslenska ríkið væri greiðsluskylt, né heldur eru ákvæði samningsins í samræmi við þau umsömdu viðmið sem leggja skyldi til grundvallar. Þar við bætist að þeir skilmálar og þau kjör og sem samninganefndin samdi um og koma fram í samningunum eru svo afleit að á þau verður ekki fallist. Afstaða ríkisstjórnarinnar var frá upphafi að ekki væri hægt að gera neina fyrirvara við ríkisábyrgðina. Þeir yrðu ávallt óásættanlegir og Alþingi bæri landi og þjóð til heilla að staðfesta ábyrgðina óbreytta. Verður að telja að hér hafi verið um að ræða algjöra rangtúlkun á hlutverki framkvæmdarvaldsins og þrískiptingu valdsins. Málið er samkvæmt stjórnarskrá á forræði þingsins og það er þingsins að samþykkja eða synja ríkisábyrgð á samningunum. Fjárlaganefnd fékk frumvarpið, eins og áður sagði, til meðferðar þann 6. júlí. Það sem hefur gert vinnu nefndarinnar við frumvarpið erfiða er sú staðreynd að því sem næst á hverjum einasta fundi nefndarinnar komu fram nýjar upplýsingar sem kröfðust þess að nefndarmenn þurftu oft og tíðum að endurskoða afstöðu sína til ýmissa álitaefna í þessu umfangsmikla máli. Þau efnisatriði samninganna sem þóttu sérstaklega aðfinnsluverð og mestar athugasemdir voru gerðar við í vinnu nefndarinnar eru eftirfarandi þættir: Lagaleg óvissa varðandi ábyrgð ríkisins á skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Svokölluð friðhelgisákvæði. Efnahagsleg áhætta. Vextir á lánum og upphaf vaxtatíma. Lögsaga samninganna. Gjaldfellingarákvæði. Umsýslukostnaður. Endurskoðunarákvæði samninganna. Varðandi efnisatriði þessara álitamála leyfi ég mér að vísa til ítarlegs nefndarálits 1. minni hluta fjárlaganefndar sem mér skilst að hafi nú verið lagt fram. Alþingi hefur val um mismunandi leiðir við afgreiðslu málsins. Þær áherslur hafa ráðið för að takmarka eða skilyrða ríkisábyrgðina með þeim hætti sem breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar gera ráð fyrir. 1. minni hluti telur í ljósi þess hversu margvíslegir fyrirvarar koma fram í breytingartillögum meiri hlutans ástæðu til að draga saman þýðingu þeirra í frumvarpinu í heild sinni. Í 1. gr. er tiltekið að fyrirvararnir sem settir kunni að verða séu óaðskiljanlegur hluti ríkisábyrgðarinnar. Í 2. gr. eru settar fram eftirfarandi forsendur fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar; a. að lánasamningar verði túlkaðir í samræmi við hin umsömdu viðmið og samningsaðilar verði við rökstuddri og málefnalegri beiðni Íslands um endurskoðun samninganna samkvæmt ákvæðum þeirra; b. að staða Íslands sem fullvalda ríkis sé virt; c. að hvergi sé haggað við óskoruðum yfirráðum Íslands yfir náttúruauðlindum landsins. Í 3. gr. breytingartillagnanna eru sett fram efnahagsleg viðmið sem eiga að takmarka greiðslubyrði lánasamninganna auk skilyrða um viðræður um áhrif þeirra viðmiða. Ef ekki er orðið við þeim óskum takmarkast ríkisábyrgðin nema Alþingi ákveði annað. Í 4. gr. er í 1. mgr. skilyrt að fram skuli fara viðræður milli Íslands og viðsemjenda þess um áhrif niðurstöðu þar til bærs úrlausnaraðila varðandi ábyrgð Íslands á lágmarkstryggingu innstæðueigenda. Í 2. mgr. 4. gr er áskilið að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta láti á það reyna fyrir þar til bærum úrlausnaraðilum hvort kröfur hans gangi við úthlutun framar öðrum hluta krafna vegna sömu innstæðu. Fari ekki fram viðræður samkvæmt þessum ákvæðum eða leiði þær ekki til niðurstöðu getur Alþingi takmarkað ríkisábyrgðina. Í 5. gr. er kveðið á um að unnt sé að Alþingi geti samþykkt að óska eftir viðræðum um breytingar á lánasamningunum samkvæmt endurskoðunarákvæðum þeirra eigi síðar en 5. október árið 2015. Virðulegi forseti. Til að forða því að Íslandi yrði stefnt í efnahagslegar ógöngur var þess freistað að leiða umræðuna á þá braut að ekki mætti samþykkja samningana óbreytta. Vinna fjárlaganefndar einkenndist af því að stöðugt fleiri sjónarmið voru uppi um galla á frumvarpi ríkisstjórnarinnar og þann skaða sem það óbreytt myndi valda þjóðinni. Af lagalegum álitamálum bar hæst að fullkomin óvissa er um það hvort við Íslendingar getum staðið undir þeim fjárhagslegu skuldbindingum sem af samningunum leiðir. Það er ekki síst á grunni greiðslugetu þjóðarinnar sem 1. minni hluti taldi nauðsynlegt að reyna að koma í veg fyrir að ríkisábyrgðin á samningunum yrði samþykkt óbreytt. Þau hagfræðilegu álit sem fyrir liggja benda að vísu til þess að Ísland gæti greitt þessar skuldir. Þó er rétt að taka fram að það er ekki einungis rétt að spyrja hvort Íslendingar geti staðið undir þeim greiðslum sem af samningunum kynni að leiða. Ekki síður er ástæða til að íhuga vandlega hvaða afleiðingar það kynni að hafa ef Íslendingar tækju á sig þær skuldbindingar sem samningarnir kveða á um. Í áliti Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, sem er fylgiskjal við álit 1. minni hluta fjárlaganefndar, kemur skýrt fram að þjóðin þyrfti að færa miklar fórnir yrði samþykkt óbreytt að veita ríkisábyrgð á Icesave-samningunum. Í grófum dráttum má segja að Alþingi standi frammi fyrir fimm kostum við afgreiðslu málsins: 1. Samþykkja frumvarpið óbreytt og þar með ótakmarkaða ríkisábyrgð. 2. Hafna frumvarpinu og leita nýrra samninga. 3. Hafna frumvarpinu og láta reyna á réttarstöðuna. 4. Vísa frumvarpinu til ríkisstjórnarinnar með rökstuddri dagskrá. 5. Takmarka/skilyrða ríkisábyrgð á einhvern hátt Af hálfu 1. minni hluta fjárlaganefndar var í öllu starfi nefndarinnar lögð áhersla á að samningarnir væru í reynd óaðgengilegir og að í frumvarpinu voru engar skorður reistar við því ofríki sem íslensk stjórnvöld voru beitt. 1. minni hluti færði rök fyrir því í vinnu nefndarinnar að hreinlegast væri að láta viðsemjendur okkar vita strax að Alþingi gæti ekki og mundi ekki samþykkja málið óbreytt. Jafnframt hefur þeirri afstöðu þingflokks Sjálfstæðisflokksins verið haldið á lofti í nefndarstarfinu að hafna beri frumvarpinu eða vísa því til ríkisstjórnarinnar með rökstuddri dagskrá. Undir það sjónarmið tók meðal annars lögfræðingurinn Lee Buchheit sem boðaður var sérstaklega á fund nefndarinnar undir lok starfsins. Við meðferð málsins í fjárlaganefnd kom fljótlega í ljós að útilokað var að þingmeirihluti myndaðist til stuðnings framangreindum sjónarmiðum. Fljótlega kom í ljós að hugmyndir stjórnarflokkanna um fyrirvara voru ófullnægjandi að mati stjórnarandstöðunnar og þess var freistað af fulltrúum allra flokka í fjárlaganefnd að skapa farveg fyrir ríka fyrirvara og ströng skilyrði ríkisábyrgðarinnar. Niðurstaða meiri hluta fjárlaganefndar, sem nú er til umfjöllunar, er borin uppi af ríkisstjórnarflokkunum með aðkomu fulltrúa Borgarahreyfingarinnar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur gegnt miklu hlutverki í að þessir fyrirvarar urðu til, ekki síst hinn efnahagslegi fyrirvari sem hefur einmitt það markmið að greiðslur vegna Icesave séu í samræmi við getu þjóðarbúsins almennt. Vinna við frumvarp fjármálaráðherra um ríkisábyrgð vegna Icesave-reikninganna í fjárlaganefnd hefur einkennst af því að annar ríkisstjórnarflokkurinn hefur lengst af verið ófáanlegur til að gera sér grein fyrir göllum málsins. Þá var hinn ríkisstjórnarflokkurinn, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, klofinn í afstöðu sinni til málsins. Sjálfstæðismenn hafa allt frá upphafi lýst fjöldamörgum göllum á málinu eins og að framan er rakið. Framan af var ófært að fá forustu ríkisstjórnarflokkanna til að fallast á að unnt væri að bregðast við þessum göllum. Vikum saman tók fjárlaganefnd á móti gestum sem bentu nefndarmönnum á galla í samningsgerðinni. Hinn almenni borgari tók það upp hjá sjálfum sér að ígrunda málið og freista þess að hafa áhrif á ríkisstjórnarflokkanna svo forða mætti því stórslysi sem ella var í uppsiglingu. Sú gagnrýni sem hinir ýmsu sérfræðingar héldu á lofti var mjög í samræmi við þann málflutning sem sjálfstæðismenn höfðu uppi í fjárlaganefnd við vinnu málsins. Að lokum tókst að leiða ríkisstjórnarflokkunum það fyrir sjónir að málið yrði aldrei samþykkt í þeim búningi sem það var í. Afstaða stjórnarandstöðunnar við þessa samninga lá strax fyrir og jafnframt það, sem er alvarlegra þegar meirihlutastjórn er við völd í landinu, að ekki var tryggur stjórnarmeirihluti fyrir málinu. Að mati þess sem hér stendur hefði ríkisstjórnin átt að ganga úr skugga um það áður en farið var til undirritunar samninganna að tryggur stjórnarmeirihluti væri í málinu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur talað fyrir því í allt sumar að ríkisstjórnin færi strax til þess að tala máli Íslendinga við viðsemjendur, nágranna- og vinaþjóðir með skipulögðum hætti, enda ljóst að samningarnir væru í uppnámi. Þar var talað fyrir daufum eyrum. Það var og er mat Sjálfstæðisflokksins að aldrei sé mikilvægara en einmitt nú að rækta tengslin við nágrannaþjóðir og leiða þeim fyrir sjónir hvers konar afarkostir felist í þessum samningum. Því miður hefur ríkisstjórnin látið þetta mikilvæga verkefni undir höfuð leggjast. Í nefndaráliti 1. minni hluta er tæpt á þeim leiðum sem tækar voru til að leiða málið í farsælan farveg. Að okkar mati hefði verið farsælast að hefja þegar viðræður við Breta og Hollendinga um þá stöðu sem uppi er á Alþingi vegna þessa máls með það að markmiði að afla fylgis við nýja samninga. Ef slíkir samningar hefðu ekki boðist hlyti þrautalendingin ávallt að vera sú að ríkið léti reyna á sinn lagalega rétt í málinu og að úr því fengist skorið hverjar skuldbindingar okkar væru. Allt að einu varð niðurstaðan sú í fjárlaganefnd að setja skýra fyrirvara við ríkisábyrgðina. Sjálfstæðisflokkurinn er ekki hluti af þeirri niðurstöðu, það eru ríkisstjórnarflokkarnir sjálfir, eins og áður gat, sem standa að henni með stuðningi Borgarahreyfingarinnar. Engu að síður lýstu fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd yfir stuðningi við þessar breytingartillögur en áskildu sér þó rétt til þess að leggja fram eða styðja aðrar tillögur sem væru til þess fallnar að styrkja málstað Íslands enn frekar. Það er þýðingarmikið að ríkisstjórnarflokkarnir átti sig á að þeir fyrirvarar sem gerðir hafa verið við samningana fela í sér miklar breytingar. Ekki er ásættanlegt að ríkisstjórnin reyni að telja nágrönnum okkar, t.d. á Norðurlöndunum, trú um að þessir fyrirvarar breyti þeim í engu. Ríkisstjórnin hefur engar forsendur til að halda slíku fram meðan viðsemjendur okkar hafa ekki lýst afstöðu sinni til málsins. Ef ríkisstjórnin hefur einhverjar upplýsingar um afstöðu viðsemjenda okkar ber henni skylda til að skýra Alþingi frá því. Af hálfu 1. minni hluta fjárlaganefndar er skýrt að hér er um slíkar breytingar að ræða, ekki síst hvað varðar greiðslur okkar samkvæmt samningunum, að viðsemjendur okkar verða að bregðast við því. Með því að setja ríkisábyrgðinni skorður er löggjafarsamkundan að senda framkvæmdarvaldinu og raunar viðsemjendunum einnig skýr skilaboð um þá samninga sem gerðir voru. Miklu skiptir hver afstaða manna til þessara fyrirvara er og það er ekki æskilegt að uppi sé ágreiningur milli stjórnar og stjórnarandstöðu um gildi þeirra. Um þetta er það að segja, eins og svo margt annað í þessu máli, að einu gildir hvað þingmenn og flokkar segja hver við annan á Íslandi um efni og túlkun samninganna - niðurstaðan hlýtur alltaf að verða sú að það er afstaða viðsemjendanna sjálfra sem öllu skiptir. Að lokum þykir mér rétt að árétta og minna á það álit 1. minni hluta fjárlaganefndar að Íslendingar verði hið fyrsta að fara fram á rannsókn á því hvernig það mátti vera að hægt var að misbeita Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í fyrrahaust í þágu þriggja aðildarríkja á kostnað eins. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er stofnun sem ekki tekur þátt í tvíhliða deilum og er ekki í anda stofnsamningsins sem samþykktur var í Bretton Woods í júlí 1944 að beita sjóðnum eins og gert var í fyrrahaust til að þvinga Ísland til að gangast undir að greiða fyrir þær skuldbindingar sem felast í frumvarpi ríkisstjórnarinnar vegna Icesave-samninganna. Hæstv. forseti. Enn eru uppi ýmis álitamál og óvissa í tengslum við þetta mál. Viðbúið er að sú umræða sem hér er hafin í dag kalli fram sjónarmið og upplýsingar sem krefjast munu frekari umræðu. Með vísan til þess tel ég fullt tilefni til að málinu verði, að lokinni umræðu, vísað aftur til frekari umfjöllunar í fjárlaganefnd. Að lokum vil ég geta þess að undir nefndarálit 1. minni hluta fjárlaganefndar rita auk þess sem hér stendur hv. þm. Ólöf Nordal og Ásbjörn Óttarsson.

Virðulegi forseti. Mig langar til að eiga orðastað við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Nú er ágreiningur á milli sjálfstæðismanna og ríkisstjórnarflokkanna varðandi hvort fyrirvararnir rúmist innan samningsins sjálfs eða ekki. Í gr. 13.1.1 í breska samningnum segir t.d., með leyfi forseta: „Aðeins er heimilt að gera breytingar á samningi þessum, bæta við hann eða falla frá honum með skriflegu samkomulagi milli samningsaðila.“ Að auki er samkvæmt breskri réttarvenju það eitt hluti af samningnum sem í honum stendur. Hvernig lítur hv. þingmaður á þessa túlkun? Er þessi fyrirvaravinna öll óþörf eða lítur þingmaðurinn svo á að Bretar og Hollendingar þurfi ekki að rita undir samninginn með fyrirvörum áður en Alþingi samþykkir ríkisábyrgð svo að sameiginlegur skilningur þjóðanna sé að um samning sé að ræða sem fyrirvararnir rúmast innan? Ég bið hann vinsamlegast um að svara því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég undirstrika það álit mitt að Alþingi Íslendinga hafi ekkert með samningsgerð vegna þessa máls að gera að öðru leyti en því að það frumvarp sem hér liggur fyrir krefst þess að Alþingi staðfesti ríkisábyrgð þá sem í umboði ríkisstjórnarinnar er skrifuð inn í samninga Breta og Hollendinga við Íslendinga. Ég álít að það sé viðsemjendanna að meta hvort sú skilyrðing, takmarkanir og fyrirvarar sem Alþingi og meiri hluti fjárlaganefndar hefur sett fyrir ríkisábyrgðinni falli að þeirri grein sem hv. þingmaður vitnaði til í máli sínu. Mitt mat, miðað við hvernig orðalag þessarar samningsgreinar hljóðar, er að þeir fyrirvarar sem hér liggja fyrir í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar kalli óhjákvæmilega á að ríkisábyrgð sú sem yrði staðfest með þeim fyrirvörum sem hér um ræðir sé ekki sú sama og samninganefndirnar komu sér saman um.

Virðulegi forseti. Samningurinn er þannig gerður að hann tekur ekki gildi nema Alþingi samþykki á hann ríkisábyrgð. Um það snýst þetta mál eins og hv. þingmaður kemur inn á. Það sem mig langar til að fá skýrar fram hjá talsmanni Sjálfstæðisflokksins í þessu máli er hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi gert sér grein fyrir því að með því að vísa í að fyrirvararnir séu ekki inni í samningnum heldur tilboð um nýjan samning til Breta og Hollendinga - og þar með um leið og samningurinn tekur gildi með ríkisábyrgð án þess að Hollendingar og Bretar skrifi undir samninginn - fellur samningurinn strax í breska lögsögu og um samninginn gilda bresk lög - þá er ekkert skjól í okkar íslensku lögum sem ríkisábyrgðin er veitt á og því síður í íslenskri stjórnarskrá varðandi eignarréttarákvæðið og önnur ákvæði í stjórnarskránni. Ég spyr því þingmanninn á ný: Hafa sjálfstæðismenn farið vel yfir það 

Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki á þeirri skoðun sem hv. þingmaður hélt hér fram. Ég vitna enn og aftur til þeirra breytingartillagna sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur sett fram. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lýst yfir stuðningi við að þar er skrifað inn í textann að fyrirvararnir sem settir verði við ríkisábyrgðinni séu óaðskiljanlegur hluti ríkisábyrgðarinnar. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir mjög góða yfirferð og ágæta ræðu. Icesave-innlánin voru eins konar illgresi í garði fjármálanna. Fjármálaeftirlitið átti að fylgjast með og uppræta það illgresi en gerði ekki sem skyldi. Vegna þeirrar umræðu um ábyrgð stjórnmálaflokka, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins sem hljómar eins og hann verið einn í stjórn í 18 ár, langar mig til að spyrja hv. þingmann og skerpa á þeirri forsögu sem hann fór í gegnum, hver hafi verið viðskiptaráðherra og þar með yfir Fjármálaeftirlitinu á þeim tíma sem illgresið óx hvað hraðast í Hollandi og Bretlandi. Kannski gæti hv. þingmaður upplýst okkur um úr hvaða flokki sá hæstv. viðskiptaráðherra var.  
             Mig langar líka til að spyrja hv. þingmann hvort honum sé kunnugt um hver hafi verið formaður Fjármálaeftirlitsins og jafnframt í bankaráði Seðlabanka Íslands á þeim tíma sem illgresið óx hvað hraðast í Hollandi því að það gerðist á þremur mánuðum, í júní, júlí og ágúst á sl. ári.

Virðulegi forseti. Undir ræðu félaga míns og vinar, hv. þm. Péturs H. Blöndals, leið mér eins og ég væri í spurningakeppninni Gettu betur. Svör mín við þessu eru eftirfarandi: Björgvin G. Sigurðsson var viðskiptaráðherra og Jón Sigurðsson held ég að hafi verið stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins. 
            

Frú forseti. Ég er ekki ánægður með þetta svar  Mig langar til þess að benda á að það var viðtal við formann Fjármálaeftirlitsins í blaði sem hét Moment, Landsbanki Magazine, sem var fréttabréf Landsbankans. Það birtist í maí í fyrra og þar stendur í fyrirsögn: „Finances of the Icelandic banks are basically sound.“ Svo ég þýði það yfir á íslensku: Fjárhagur íslensku bankanna er í grunninn heilbrigður. Þetta segir formaður Fjármálaeftirlitsins og hann er titlaður sem slíkur. 

Virðulegi forseti. Ég hafði svarið ekki alveg fullkomlega rétt. Ég skýt á að þessir ágætu heiðursmenn hafi verið og séu samfylkingarmenn, fylgi þeim flokki að málum.

Voru þeir í ríkisstjórn?

Ég vona að ég botni þetta þar með. Þeir voru í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og í sameiningu bera þeir ábyrgð á þessu máli öllu saman eins og raunar allir stjórnmálaflokkar á Alþingi, hver með sínum hætti, nema Borgarahreyfingin. Svo að það liggi hér fyrir tengjast allir flokkar á Alþingi, Sjálfstæðisflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, Samfylkingin og Vinstri grænir, þessu máli með þeim hætti að þeir bera ábyrgð með Samfylkingunni á þeim samningum og þeirri ósk um ríkisábyrgð sem nú liggur fyrir Alþingi. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Það er athyglisvert og í raun lýsi ég ánægju minni með að hv. þm. Pétur Blöndal skuli hafa látið rifja þessa hluti hér upp því þeim hefur kannski ekki verið haldið nægilega á lofti. Það sem ég velti fyrir mér er, og kannski hv. þingmaður sem ég veiti andsvar geti svarað því: Hvernig getur Sjálfstæðisflokkurinn í raun tekið málið út úr nefnd með þeim hætti sem hann gerir og talað svo eins og gegn málinu? Það er svolítið sérstakt að standa að því að taka þingmál út úr nefnd, vera meiri hluti og taka málið út, og síðan túlkar sá flokkur málið með allt öðrum hætti en meiri hlutinn gerir í rauninni eða stjórnarflokkarnir. Það er eins og þessir flokkar hafi ekki talað saman þegar samþykkt var að taka málið út úr nefndinni. Þetta er túlkað á annan hátt hjá Sjálfstæðisflokknum, þ.e. að þessir samningar haldi ekki og þetta þýði nýja samninga, á meðan hinn hópurinn sem stóð í að taka þetta út úr nefndinni túlkar það þannig að þetta rúmist innan samningsins. Hvar liggur þessi munur? Ljóst er og það hefur komið hér fram að flestir stjórnmálaflokkar bera mikla ábyrgð í þessu máli og við erum þar ekki undanskilin, nema Borgarahreyfingin. Sjálfstæðisflokkurinn ber gríðarlega ábyrgð á því hvernig staðið var að málum hér í upphafi ásamt Samfylkingunni, í hvaða farveg málið fór þegar hrunið varð. Ég lýsi því yfir og vil segja hér að það eru mikil vonbrigði hvernig það þróaðist. Ég tek undir það sem hv. þingmaður nefndi hér í sinni ræðu að það þarf að rannsaka þátt Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þessu máli og full ástæða er til að skoða og rannsaka hvaða kúgunum hefur verið beitt, hvernig stendur á þessum misskilningi eða sitt hvorri túlkuninni hjá þeim aðilum sem tóku málið út úr nefnd. Ég lít svo á að það hafi verið mikil mistök 

Virðulegi forseti. Ég er þeim ósköpum gæddur að hafa ekki fullan skilning á þankagangi þess fólks sem aðhyllist aðrar stjórnmálaskoðanir en ég, þannig að það er kannski til of mikils ætlast að ég sé í svörum fyrir það en skilningur okkar sjálfstæðismanna í þessum efnum er skýr. Við höfum með fjárlaganefndinni allri gengið þann veg, úr því að meiri hluti alþingismanna leitaði eftir þeirri sátt, að reyna að bæta málið að okkar mati frá því það kom fyrst fyrir þingið. Við erum sammála um það, 1. minni hluti fjárlaganefndar, að miðað við þann farveg sem málið fór í eru þær breytingartillögur til stórra bóta á því frumvarpi sem ríkisstjórnin lagði hér fyrir. Við höfum þennan skilning afdráttarlausan. Aðrir hafa aðra sýn á þetta eins og hér hefur komið fram í umræðum nú þegar í fyrirspurnum til formanns fjárlaganefndar. Þetta er okkar skilningur en svör við þessu getum við ekki gefið hér. Eins og kom fram í ræðu minni er það viðsemjendanna að svara þessari spurningu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Lokaorðin í ræðu hans eru einmitt það sem veldur mér áhyggjum. Er hægt að samþykkja þessa fyrirvara og þessa ríkisábyrgð án þess að túlkun viðsemjendanna liggi fyrst fyrir? Getum við samþykkt hér hluti sem við höfum ekki hugmynd um hvernig verða túlkaðir af þeim sem við erum að semja við? Ég ætla ekki að velta því upp hvernig menn geta túlkað þetta en ég vil koma því á framfæri að ég hef miklar áhyggjur af þessu. Mig langar líka að spyrja í ljósi þeirra orða sem hér hafa fallið: Getur Sjálfstæðisflokkurinn í raun stutt þá ríkisábyrgð sem hér er farið fram á ef flokkurinn telur að fyrirvararnir gangi ekki nógu langt og óljóst sé hvernig viðsemjendur okkar muni túlka þetta? Þetta skiptir miklu máli.

Virðulegi forseti. Enn þá gefst færi til þess að fá svör við þessum spurningum. Málið er á forræði ríkisstjórnarinnar og þetta er 2. umr. um málið. Það er hennar að svara því og axla ábyrgð á því hvernig málið kemur til atkvæðagreiðslu hér. Hvernig þátttaka Sjálfstæðisflokksins í henni verður liggur ekki fyrir enn. Málið er enn ekki komið til enda, það skýrist þegar þar að kemur. Ég vona að þetta svari þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta í máli nr. 136 um frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf., svo forminu sé haldið til haga. Áður en ég fer efnislega í minnihlutaálitið vil ég taka fram að vinna við álitið hefur staðið núna í nokkra daga langt fram á nótt og lá álitið ekki fyrir fyrr en snemma í morgun. Ég vil nota tækifærið og að þakka þeim riturum sem minni hlutinn hafði aðgang að, þeir hafa unnið framúrskarandi verk og í rauninni gengið lengra en ætlast má til af þeim. Icesave-samningarnir eru óaðgengilegir fyrir Ísland. Má segja að þeir endurspegli fjölmörg þeirra mistaka sem stjórnvöld hafa gert bæði í aðdraganda bankahrunsins og í kjölfar þess. Eru þar fáir undanskildir. Um leið og þeir endurspegla slæma stöðu þjóðarinnar er veiting ríkisábyrgðar á samningana ein stærsta ákvörðun sem Alþingi Íslendinga hefur staðið frammi fyrir. Ákvörðunin sem slík bindur þjóðarbúið næstu tvo áratugina og mun hafa mikil áhrif á þau lífskjör sem þegnum landsins bjóðast á þeim tíma. Að því sögðu var þeim mun mikilvægara að Alþingi gæfi sér góðan tíma til að skoða málið frá öllum hliðum þess, velta við hverjum steini og reyna með öllum tiltækum ráðum að fá aðstoð færustu sérfræðinga sem völ er á, sem aldrei mætti velkjast í vafa um að væru hlutlausir í afstöðu sinni. Stjórnvöldum reyndist ómögulegt að uppfylla þá sjálfsögðu kröfu að almenningur í landinu fengi að sjá samningana. Það var ekki fyrr en samningarnir birtust í fjölmiðlum að stjórnvöld birtu þá fyrir sitt leyti. Það er einnig sorglegt til þess að hugsa að sterkar vísbendingar benda til þess að ekki hafi átt að sýna þingmönnum samningana. Dapurlegra er einnig að hugsa til þess að einstakir þingmenn lýstu sig reiðubúna til að samþykkja samningana án þess að hafa séð þá. Tregðu stjórnvalda til að upplýsa málavexti var þó ekki lokið. Þrátt fyrir fullyrðingar einstakra ráðherra um að öll skjöl væru fram komin var hulunni svipt af áliti virtrar breskrar lögmannsstofu, Mishcon De Reya, sem gefið hafði álit sitt á réttarstöðu Íslands. Fleiri gögn komu upp sem ekki höfðu verið lögð fram. Þau áttu það öll sammerkt að varpa ljósi á hversu illa hafði verið staðið að samningunum við Hollendinga og Breta. Til að bæta um betur ákvað ríkisstjórnin að sum skjöl mættu ekki koma fyrir augu almennings. Voru þau sett í svokallaða leynimöppu sem alþingismenn einir höfðu aðgang að. Efnisyfirlit þeirrar möppu er birt sem fylgiskjal með álitinu. Eftir mikla baráttu 2. minni hluta sem og annarra þingmanna í minni hluta fjárlaganefndar fékkst leyndinni aflétt af hluta þessara gagna. Fjárlaganefnd hefur varið drjúgum tíma í yfirferð málsins. Það ber að þakka. Mikill fjöldi skjala liggur fyrir og fjöldi gesta hefur komið fyrir nefndina. Það verður þó að benda á að einstakir fulltrúar meiri hlutans hafa stigið fram og gagnrýnt hvað málsmeðferðin hefur tekið langan tíma. Var fullyrt að þingmenn ættu að leggja niður störf og samþykkja ríkisábyrgðina án fyrirvara. Sem betur fer varð það ekki niðurstaðan. Annar minni hluti barðist allt til enda fyrir upptöku samninganna. Einnig vann 2. minni hluti ásamt öðrum nefndarmönnum að fyrirvörum við ríkisábyrgðina. Það varð svo lendingin þrátt fyrir að að okkar mati hafi ekki verið gengið nógu langt. Sú barátta sem 2. minni hluti stóð í í þessu mikla hagsmunamáli gerði það að verkum að sú niðurstaða sem við stöndum nú frammi fyrir er langtum betri en sú niðurstaða sem í stefndi í upphafi málsins. Mun þjóðin njóta þeirrar baráttu þótt lengra hefði þurft að ganga til að halda uppi góðum lífskjörum hér á landi. Meiri hluti fjárlaganefndar ákvað að afgreiða málið frá nefndinni um miðja aðfaranótt laugardagsins 15. ágúst sl. Það var gert þrátt fyrir að enn þá lægju fyrir beiðnir um að fá gesti fyrir nefndina og fleiri gögn sem varpað gætu betra ljósi á málið. Sérstaklega er gagnrýnisvert að upplýsingar um eignir þrotabús Landsbanka Íslands hf. liggja ekki enn þá fyrir hjá nefndinni. Hafa komið fram upplýsingar um að Hollendingar og Bretar hafi aðgang að þessum upplýsingum sem og hinn íslenski innstæðutryggingarsjóður. Það þarf nefndin að kanna betur. Þá sýnir það svart á hvítu að ekki reyndist áhugi hjá meiri hlutanum í reynd á að ná sameiginlegri niðurstöðu allra flokka á Alþingi þar sem ekki var vilji hjá meiri hlutanum til að gefa 2. minni hluta frekari tíma til að vinna að fyrirvörum. Í nefndaráliti þessu er reynt að varpa ljósi á þá mörgu fleti og álitamál sem upp hafa komið varðandi Icesave-samningana. Aðdragandinn er rakinn og varpað er ljósi á þá atburði og ummæli sem leiddu til samningaviðræðna við Hollendinga og Breta. Liggur ljóst fyrir og er samstaða um það í fjárlaganefnd að yfirlýsingar ráðamanna í aðdraganda og kjölfar bankahrunsins bundu þjóðina ekki til að greiða Icesave-skuldbindingar Landsbanka Íslands hf. Því vakti það furðu mína að formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjartur Hannesson, skyldi hafa sagt hér áðan að þó að það væri samstaða um að lagalega skyldan væri ekki fyrir hendi liti hann svo á að siðferðisleg skylda væri fyrir hendi. Það eru nýjar upplýsingar, hæstv. forseti. Varpað er ljósi á hvort veita eigi ríkisábyrgðina eða hvort greiða eigi eingöngu þá fjárhæð sem fyrir var í innstæðutryggingarsjóðnum við bankahrunið, en virtir fræðimenn hafa bent á að engin ríkisábyrgð hafi verið til staðar samkvæmt Evróputilskipun nr. 94/19/EB, um innstæðutryggingar. Samningaferillinn er rakinn sem og skipan nefndarinnar. Þá er aðdragandinn að samþykki samninganna rakinn og gagnrýndur. Nokkuð ítarlega er farið í þau ákvæði Icesave-samninganna sem valdið hafa hvað mestum deilum. Dylst engum að þau eru eingöngu til hagsbóta fyrir Hollendinga og Breta. Einnig er ágreiningur um hvort þjóðinni sé gert að greiða meira en hún gæti hugsanlega verið skuldbundin til lagalega. Hleypur mismunurinn á hundruðum milljarða króna og um gríðarlega hagsmuni er að ræða. Í lokin er fjallað um þá fyrirvara sem meiri hlutinn hefur samþykkt að gera við ríkisábyrgðina auk þess sem farið er yfir þær breytingartillögur sem 2. minni hluti hyggst leggja fram. Ég mun á eftir fara yfir þær breytingartillögur í ræðu minni. Ég vil taka það fram að hér er ekki um tæmandi upptalningu að ræða en einnig er fjallað um fjölmarga aðra þætti sem varpa ljósi á málið í heild sinni. Álitið er samt nokkuð ítarlegt og á að varpa skýrri mynd á hvað gerst hefur á þeim tíu mánuðum frá því að bankahrunið átti sér stað. Það er skýr afstaða 2. minni hluta í fjárlaganefnd og Framsóknarflokksins í heild sinni að hreinlegast og skynsamlegast hefði verið þegar fyrir lá að samningarnir yrðu ekki samþykktir í sinni upprunalegu mynd að leggja samningana til hliðar og semja upp á nýtt við Breta og Hollendinga. Um það er samstaða í þingflokki framsóknarmanna. Undir það sjónarmið tók Lee Buchheit. Taldi hann fullvíst að vel yrði tekið í þá beiðni þar sem hagsmunir Íslendinga, Hollendinga og Breta væru að mörgu leyti sambærilegir og því hefðu þessar þjóðir ríka hagsmuni af því að Íslendingum vegnaði vel. Helstu rökin sem komið hafa fram gegn þessari leið eru að stjórnvöld hafi óttast að slíkt kynni að hleypa aðildarviðræðum um ESB í uppnám. Einnig var þeim sjónarmiðum haldið á lofti að innstæðutryggingarsjóðurinn yrði, ef þessi leið yrði farin, gjaldþrota um leið og greiðsluskylda hans hæfist. Sú fullyrðing stenst ekki nánari skoðun þar sem skýrt er tekið fram í Icesave-samningunum að þeir taki ekki gildi fyrr en Alþingi hefur veitt ríkisábyrgð á samningana. Á það hefur verið bent fyrr í álitinu. Sjóðurinn getur því haldið sömu stöðu og hann hefur í dag. Hann greiðir því einungis það sem í honum er og Bretar og Hollendingar þurfa því að leita réttar síns fyrir þartilgerðum dómstól, telji þeir að sjóðnum beri skylda til að greiða meira. Það eru sjónarmið sem íslenska samninganefndin átti að hafa í huga, að það væri alltaf Breta og Hollendinga að gera kröfu um að sjóðurinn mundi borga eins og þeir töldu að hann ætti að borga. Því hefur verið snúið á hvolf í umræðunni og sagt að Íslendingar gætu ekki leitað úrlausnar um þetta ágreiningsatriði. Á þeim forsendum sem ég lýsti hér áðan hófu framsóknarmenn viðræður við meiri hlutann með það að leiðarljósi að leiða fram hvort vilji væri fyrir hendi að ná fram sameiginlegri niðurstöðu. Á fundi fjárlaganefndar var ákveðið að fá hóp lögfræðinga undir forustu Eiríks Tómassonar lagaprófessors til að vinna tillögur úr annars vegar hinum svokölluðu „Ögmundarfyrirvörum“ sem 2. minni hluti lýsti sig fyrir sitt leyti tilbúinn að samþykkja. Átti 2. minni hluti einnig drjúgan þátt í þeim fyrirvörum. Þegar niðurstaða lögfræðingahópsins lá fyrir kom í ljós að ekki voru teknir inn í það skjal allir þeir fyrirvarar sem fram komu í tillögunum og mikið hafði verið dregið úr vægi þeirra fyrirvara sem þó voru inni. Framsóknarflokkurinn eða 2. minni hluti lýsti sig hins vegar reiðubúinn til að samþykkja þá efnahagslegu fyrirvara sem unnir höfðu verið af hópi þingmanna úr öllum flokkum og að þeir gengju nægilega langt. Tekið skal fram að í áliti meiri hlutans hefur enn á ný verið dregið úr vægi þeirra efnahagslegu fyrirvara sem þingmannahópurinn lagði fram. Snemma varð ljóst að samkomulag hefði náðst milli allra flokka fyrir utan Framsóknarflokk að sætta sig við niðurstöðu úr vinnu lögfræðingahópsins. Annar minni hluti tekur undir margt af því sem kemur fram í meirihlutaáliti um fyrirvarana. 2. minni hluti telur samt að hinir lagalegu fyrirvarar sem þar komu fram hefðu þurft að vera sterkari og skýrari til þess að þeir nái markmiði sínu. Vill 2. minni hluti benda á að orðalag um hina lagalegu fyrirvara þar sem sagt er að komi einhver lagaleg niðurstaða fram sem sýni að ekki sé ríkisábyrgð að baki innstæðukerfum Evrópu finnst 2. minni hluta orðavalið þar svo almenns eðlis að nánast engar líkur séu á bankahruni í öðru landi og að slík niðurstaða fengist þar sem látið yrði reyna á hvort ríkisábyrgð sé á bak við innstæðutryggingakerfið. Í annan stað telur 2. minni hluti það ekki ganga nógu langt að verði þessi ólíklegi atburður að veruleika hefði eingöngu verið gengið til viðræðna á ný við Breta og Hollendinga og hefðu þeir ekki samþykkt samningaviðræður eða slitnað upp úr þeim ætti málið að fara að nýju til Alþingis. Má þá segja að við lentum aftur í þeirri stöðu sem við erum í nú en þá væri best að leysa málið nú þegar hér á Alþingi. Annar minni hluti hefur lagt fram breytingartillögu til þess að styrkja þetta ákvæði sem kennt hefur verið við þá Stefán Má Stefánsson lagaprófessor og Lárus Blöndal hæstaréttarlögmann. Orðast breytingartillagan þannig: „Fáist síðar úr því skorið fyrir þar til bærum úrlausnaraðila að ríkisábyrgð gildi ekki, þá ber Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta ekki að greiða hærri fjárhæð en til var í sjóðnum við upphaf bankahrunsins. Sami fyrirvari á við ef betri réttur skapast á sviði Evrópulöggjafar, hún skýrist eða ef lagaleg skylda til að ábyrgjast innstæður minnkar eða á annan hátt liggur fyrir að ríkisábyrgð sé ekki til staðar, einnig ef í ljós kemur að skaði hafi hlotist af aðgerðum breskra og hollenskra stjórnvalda fyrir þrotabú Landsbanka Íslands hf.“ Eins og ég sagði áðan er tillaga meiri hlutans styrkt hér að því leyti að mun líklegra er að Ísland geti notið þess ef þessu er breytt í átt að hagsmunum Íslands. Þá bætist einnig við að ef í ljós kemur að t.d. hryðjuverkalögin hafa rýrt þær eignir sem finnast í Landsbankanum og ef einhver innstæðueigandi í hvaða landi sem er lætur á það reyna muni Íslendingar einnig fá að njóta þess. Það er fullkomlega sanngjarnt og eðlilegt. Annar minni hluti vill taka fram að það að niðurstaðan sé endanleg en ekki þurfi aftur að fara og ræða við Breta og Hollendinga og svo aftur til Alþingis á einnig við um aðra fyrirvara varðandi ríkisábyrgðina. Þeir eru allir sama marki brenndir. Ef eitthvað gerist sem þjónar hagsmunum Íslendinga verður það ekki niðurstaðan heldur skal aftur taka upp viðræður og ljúka málinu á Alþingi. Á það sérstaklega við um fyrirvarann varðandi það þar sem innstæðutryggingarsjóðnum er gert skylt að höfða mál um útgreiðslu úr þrotabúi Landsbankans. Það ákvæði er styrkt til mikilla muna í breytingartillögum 2. minni hluta. Þar kemur fram að ábyrgðin er bundin við að Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta láti á það reyna fyrir slita- eða skiptastjórn þrotabús Landsbanka Íslands hf. hvort kröfur hans gangi við úthlutun framar öðrum hluta krafna vegna sömu innstæðu og hagi kröfulýsingu sinni þannig að reynt geti á þennan rétt með málskotsrétti til héraðsdóms og Hæstaréttar. Þá kemur fram í c-lið að ef þessi niðurstaða verður Íslendingum í hag gildir hún, ekki verður þá rætt aftur við Hollendinga og Breta. Þessi fyrirvari var unninn í samráði við færustu menn hérlendis og leikur enginn vafi á að innstæðutryggingarsjóðurinn á að leita allra leiða til þess að ágreiningur um þetta atriði verði leystur fyrir dómstólum. Hann verður að stíga skref í meðferð þrotabúsins og fjallar þessi fyrirvari um að þau skref verði sannanlega stigin. Varðandi hina efnahagslegu fyrirvara sem settir voru inn til að koma í veg fyrir gjaldþrot þjóðarbúsins og tryggja viss lágmarkslífskjör í landinu, lýsir 2. minni hluti sig sammála því að þessi leið sé farin. Engu að síður gagnrýnir 2. minni hluti að greiðslubyrði skuli hafa verið hækkuð upp í 4% úr 3,85% gagnvart Bretum en úr 1,94% í 2% gagnvart Hollendingum. Þessi prósentuhækkun samsvarar um þriggja milljarða hækkun á greiðslubyrði ríkisins á einu ári. Þess ber að geta að breytingartillögur 2. minni hlutans miðast algerlega við útreikninga Seðlabankans eins og álit þingmannahópsins gerir ráð fyrir að lagt sé til grundvallar. Til þess að varpa ljósi á um hversu háa fjárhæð er að ræða má til samanburðar geta þess að fyrr í sumar skáru núverandi stjórnvöld, meirihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna, niður framlög til aldraðra og öryrkja um svipaða upphæð. Það munar um þessa þrjá milljarða, það geta aldraðir og öryrkjar staðfest. Það fær mann til að velta því fyrir sér hvers vegna þeir sem gæta eiga hagsmuna þjóðarinnar berjist fyrir því að greiðslubyrðin sé hækkuð sem þessu nemur. Hverra hagsmuna er hér verið að gæta? Ekki íslensku þjóðarinnar, það er víst. Í annan stað átelur 2. minni hluti að þrjú skilyrði um fjárhagslega byrði séu ekki í breytingartillögum meiri hlutans heldur eingöngu í nefndaráliti meiri hlutans og eru því haldlítil og tryggja ekki réttarstöðu landsins að þessu leyti. Þess má geta að í áliti meiri hlutans eru þessi skilyrði enn á ný færð niður þannig að enn ólíklegra er að á þau reyni. Því leggur 2. minni hluti fram þá breytingartillögu að þetta verði skýrt í lagafrumvarpinu. Þá orðast breytingartillagan þannig: „Ríkisábyrgðin grundvallast á því að fjárhagsleg byrði vegna hennar verði innan viðráðanlegra marka. Til að fyrirbyggja greiðslufall ríkissjóðs fellur ríkisábyrgðin niður ef: a. hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af vergri landsframleiðslu fer yfir 240%, b. hlutfall erlendra skulda opinberra aðila af skatttekjum fer yfir 250%, c. hlutfall erlendra afborgana og vaxta af útflutningstekjum fer yfir 150%.“ Það skiptir gríðarlega miklu máli að þessu sé haldið til haga. Ég vil benda á þá staðreynd að til þess að þetta verði raunverulega virt verður það að standa skýrum orðum í frumvarpinu sjálfu, það nægir ekki að það sé eingöngu í nefndarálitinu. Ég vil taka fram að skýr ákvæði lagatexta ganga alltaf framar óskýrum ákvæðum í nefndaráliti, jafnvel þó að nota eigi þau sem lögskýringargögn. Annar minni hluti leggur fram breytingartillögu þess efnis að upphafsdagur vaxta miðist við 27. júlí 2009 í stað 1. janúar sama ár. Miðast dagsetningin við upphaf greiðsluskyldu samkvæmt samningunum. Er hér um að ræða hagsmuni fyrir íslenskt þjóðarbú að fjárhæð um 24 milljarðar kr. Er á engan hátt hægt að réttlæta að Íslendingum sé gert að greiða þessa fjármuni án neinnar skyldu. Það er eitt að við séum neydd til þess að samþykkja útgreiðslu upp á 20.887 evrur en að Bretar og Hollendingar ætli sér að græða á þeirri erfiðu stöðu sem Íslendingar eru í kemur ekki til greina að mínu mati. Þetta snýst um stolt okkar Íslendinga hvort við ætlum að láta beygja okkur í duftið eða hvort við ætlum að koma fram sem upprétt þjóð. Ég vil líka taka fram að í samtali sem Lee Buchheit átti við fjárlaganefndina benti hann á að vextir upp á 5,5% væru lélegir vextir. Bretar eiga aðgang að lánum með 3,38% vöxtum. Þannig munu þeir fjármagna lánið sitt til Íslendinga, þeir munu stórgræða á láninu. Er það eðlilegt að Íslendingar, sem ætla einir að taka á sig galla í evrópska innstæðutryggingarkerfinu, borgi um leið gríðarlega háar fjárhæðir til Breta og Hollendinga, langt umfram þær 20.887 evrur sem getið er um í tilskipuninni en ríkir þó ágreiningur um? Getur verið að meiri hluti Alþingis ætli að láta þetta viðgangast? Það kemur í ljós í atkvæðagreiðslunni sem fer fram einhvern tíma á næstu dögum. Annar minni hluti telur að styrkja eigi eftirlitshlutverk Alþingis betur en gert er í frumvarpinu. Í því er kveðið á um að fjármálaráðherra skuli árlega upplýsa Alþingi um framkvæmd samninganna og mat skv. 1. mgr. Telur 2. minni hluti að í ljósi efnahagsástandsins sé nauðsynlegt að efla eftirlitshlutverk Alþingis, bæði með þessum samningum sem og framkvæmd fjárlaga. Telur því 2. minni hluti að gera ætti ársfjórðungslega grein fyrir framkvæmdinni í skýrslum um framkvæmd fjárlaga sem staðfestar séu af endurskoðendum. Auk þess telur 2. minni hluti mikilvægt að ríkisreikningur verði gefinn út eigi síðar en í upphafi febrúar ár hvert en ekki um eða eftir mitt ár eins og raunin hefur verið síðustu tvö árin. Hann leggur til að lögum um fjárreiður ríkisins verði breytt í þá veru því að síðbúið uppgjör bendir til veikleika í eftirliti með fjárreiðum ríkisins og er slíkt óviðunandi þegar kreppir að í efnahagsmálum. Það skiptir miklu máli vegna þess að við erum að leggja til að eftirlit verði með framkvæmd út af Icesave-samningunum. Við höfum sett skilyrði þannig að ef skuldahlutfallið verður ósanngjarnt gagnvart okkur greiðum við minna. Eftirlitið skiptir öllu máli fyrir það hvernig lífskjör verða á landinu næstu 20 árin. Annar minni hluti er sammála breytingartillögum meiri hlutans um endurheimtur á því fé sem safnaðist inn á Icesave-reikningana. Um það atriði tel ég að sé rík samstaða innan nefndarinnar og ég tel líka að þetta atriði eitt og sér gæti leitt til þess að öldur lægðust erlendis gagnvart Íslendingum. Icesave er ekki lengur til umræðu í Hollandi og Bretlandi eins og kom skýrt fram hjá sendiherra Íslands í Bretlandi. Það er hins vegar reiði gagnvart þeim sem stóðu að opnun þessara bankareikninga, ekki bara Landsbankanum heldur öðrum bönkum, Glitni, Singer & Friedlander og Heritable Bank. Ef við samþykkjum að ná í þessa fjármuni tel ég að það muni hafa mikil áhrif á það að álit á Íslendingum muni batna. Það sem ég gagnrýni hins vegar er að það er óljóst til hvaða ráðstafana ríkisstjórnin getur gripið án þess að ganga á stjórnarskrárvarin réttindi viðkomandi aðila og þarna sé því miður gengið of skammt eins og í öðrum fyrirvörum í breytingartillögum meiri hlutans. Þetta atriði hefur því miður verið lítið sem ekkert rætt innan fjárlaganefndar og enginn utanaðkomandi sérfræðingur hefur tjáð sig um álitaefnið, hvað þá lagt fram greinargerð um málið. Eins og ég sagði er mikilvægt að hafa frumkvæði að samstarfi við þar til bæra aðila, m.a. yfirvöld í Bretlandi, Hollandi og Evrópusambandinu, og óska aðstoðar þeirra við að rekja hvert Icesave-innstæðurnar fóru. Með þessu ákvæði og að það sé hér í tillögum meiri hlutans verður að líta svo á að hér sé komin staðfesting á algeru sinnuleysi núverandi ríkisstjórnar gagnvart því að reyna að nálgast þá fjármuni sem lagðir voru inn á Icesave-reikningana. Ef reynt hefði verið að ná í þessa fjármuni væri ekki þörf á svona ákvæði. Er það einnig til marks um þá döpru staðreynd að ekkert hefur verið gert á erlendum vettvangi af hálfu stjórnvalda til að rétta við stöðu Íslands í alþjóðlegu umhverfi. Ég vil taka það fram að í aðdraganda bankahrunsins lögðu stjórnvöld á sig ótal ferðir til útlanda til þess að útskýra fyrir öðrum þjóðum hvað bankakerfi Íslendinga væri frábært. Svo þegar það hrynur og þjóðinni er gert að greiða fyrir þau mistök sem þar voru gerð er ekkert gert til þess að leiðrétta þann misskilning sem víða gætir erlendis. Ég er sannfærður um að ef stjórnvöld hefðu sinnt þessu máli hefði aðstaða okkar í samningunum verið allt önnur en raun ber vitni og við sætum ekki uppi með þá slæmu samninga sem við erum hér að glíma við. Vandamálin sem Íslendingar eru að takast á við eru geysilega alvarleg og má raunar segja að það séu fá dæmi í hagsögu 20. aldar sem jafna má við þann vanda sem Ísland á við að etja núna. Saman hefur farið hrun fjármálakerfisins, fall gjaldmiðilsins, lækkun eignaverðs og slæm fjárhagsstaða fyrirtækja og einstaklinga. Afleiðingin er atvinnuleysi, harkalegur samdráttur framleiðslu og skert lífskjör. Þær fjárhagslegu skuldbindingar, ábyrgðir og greiðslur sem ríkið tekur á sig munu hafa úrslitaáhrif á framleiðslugetu og lífskjör í landinu. Þess vegna skiptir takmörkun ríkisábyrgðar áhættu og óvissu vegna Icesave-samninganna svo miklu máli. Þess vegna verða alþingismenn einnig að hafa í huga að enn þá ríkir mikil óvissa um þá efnahagsfyrirvara sem meiri hlutinn ætlar að setja. Sjálfstæðismenn sem tóku þátt í afgreiðslu málsins úr nefndinni leggja annan skilning í þetta en meiri hlutinn. Það getur skipt höfuðmáli og menn eiga ekki að fara þannig með fjöregg þjóðarinnar að það sé algjör óvissa um hvernig Hollendingar og Bretar muni bregðast við fyrirvörunum. Þess vegna legg ég til að málið verði enn á ný tekið til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. og að fjárlaganefndin fari mjög ítarlega yfir hvort það sé sameiginlegur skilningur þeirra sem stóðu að þessum fyrirvörum hvaða áhrif þeir eigi að hafa. Í efnahagslegum fyrirvörum meiri hluta fjárlaganefndar er fyrst og fremst horft til endurskoðunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og tengingar hámarksgreiðslna við hagvöxt. Það er skoðun 2. minni hluta að efnahagslegir fyrirvarar meiri hluta fjárlaganefndar séu til bóta, því skal haldið til haga, en þeir ganga einfaldlega ekki nógu langt. Sérstaklega telur 2. minni hluti slæmt að viðmið Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um skuldaþol íslenska þjóðarbúsins er ekki að finna í fyrirvörum meiri hlutans. Breytingartillagan gengur út á að það komi inn. Jafnframt átelur 2. minni hluti að ekki er fyllilega tekið á því hvað gera skuli við eftirstöðvar á árinu 2024, ef þær verða einhverjar. Í staðinn er mjög almennt orðað að ræða skuli við viðsemjendur og senda svo málið til Alþingis ef ekki fæst niðurstaða. Þrátt fyrir að nú sé lagt til að fyrirvarar verði settir við ríkisábyrgðina af hálfu Alþingis verður ekki séð að það breyti því áliti sem sett er fram í lokaorðum 3. minni hluta efnahags- og skattanefndar um að vafi leiki á því að fyrirvararnir séu nægjanlegir og að betra sé að ganga hreint til verks og ganga á ný til viðræðna um lausn á Icesave-skuldbindingunni. Í sérstöku skjali frá 2. minni hluta fjárlaganefndar er lögð til frávísunartillaga, þ.e. að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að taka upp viðræður á nýjan leik við bresk og hollensk stjórnvöld á grundvelli Brussel-viðmiðanna. Leitað verði eftir pólitískum farvegi til lausnar deilumálinu eða samningsniðurstöðu á sanngjarnari forsendum. Verði frávísunartillagan ekki samþykkt mun koma til atkvæða varatillaga 2. minni hluta sem felur í sér að nauðsynlegar breytingar verði gerðar á fyrirvörum Íslands til að taka á stærstu ágöllum Icesave-samninganna. Framsóknarmenn eru reiðubúnir að þoka málinu lengra þannig að fyrirvararnir verði í það minnsta skýrir og að þeir virki eins og þeir eiga að virka. Það skal þó tekið fram í lokin að frávísunartillagan er ekki hér í lok minnihlutaálitsins heldur á sérstöku skjali af þeirri ástæðu einni að þar kemur hún skýrar fram og er enn þá verið að vinna við frágang nefndarálits 2. minni hluta. Það er þó gaman að geta þess að síðast þegar frávísunartillaga var lögð fram á einu skjali var það gert af fyrrverandi þingmanni, Svavari Gestssyni, árið 1997. Að lokum, virðulegi forseti, árétta ég það sem fram kom áðan, að málið verði enn á ný fært til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. Ég vona að þeir fulltrúar Norðurlandaþjóðanna sem ég sé hér stadda á pöllum, geri sér grein fyrir því hversu slæm staða íslenska þjóðarbúsins er og að þeir hjálpi Íslendingum til þess að sjá fram úr þeim erfiðleikum sem þeir glíma við um þessar mundir. Vináttan hefur alltaf verið til staðar og hún verður að vera það þegar fram í sækir.

Frú forseti. Vegna þess að hv. þingmaður reyndi hér að viðhalda þeirri goðsögn að íslensk stjórnvöld hafi haft löngun til eða tilburði í þá átt að halda einhverju leyndu í þessu máli verð ég einfaldlega að mótmæla því. Það er rangt. Strax við lok samninganna beittu fulltrúar íslenskra stjórnvalda sér fyrir því að unnt væri að upplýsa meira en minna í þessu máli, t.d. að unnt yrði að upplýsa strax opinberlega um lánskjör og vexti sem ekki stóð til af hálfu viðsemjenda okkar. Í framhaldinu var strax hafist handa um að tryggja að hægt væri að gera samningana opinbera eða a.m.k. tryggja að allir alþingismenn fengju þá og aðgang að öllum gögnum.  Meðferð gagna að öðru leyti var síðan unnin í samstarfi við rannsóknarnefnd Alþingis og forseta Alþingis. Ég held að þeirri staðreynd verði ekki á móti mælt að aldrei í þingsögunni hafa fylgt neinu máli ítarlegri og jafntæmandi gögn um viðkvæm atriði og í þessu tilviki. 
             Ég vil að lokum segja að ég er ósammála því uppleggi sem mér fannst bera á í máli hv. þingmanns að einhverjir sem að þessu máli hafa unnið eða að því komið hafi starfað eða mótað afstöðu sína til þess með nokkuð annað að leiðarljósi en hagsmuni þjóðarinnar. Mér finnst engin ástæða til að gefa í skyn að aðrar hvatir hafi nokkurs staðar legið að baki því hvernig menn hafa komið að þessu máli. Mat manna á því er hins vegar mismunandi og menn geta komist að ólíkri niðurstöðu. Ég held að við eigum ekki að vera uppi með hugleiðingar 

Virðulegi forseti. Tveimur dögum fyrir undirritun Icesave-samninganna var hæstv. fjármálaráðherra spurður að því hvort það væri rétt sem Alþingi hefði borist til eyrna að verið væri að skrifa undir Icesave-samningana. Hann harðneitaði því. Þetta liggur fyrir í þingskjölum Alþingis. Það liggur einnig fyrir og hægt er að sannreyna með gögnum að álit lögmannsstofunnar Mishcon de Reya, sem svo undarlega vildi til að var afar óþægilegt fyrir meiri hlutann, var ekki lagt fram. Það er staðreynd. Það er hægt að sýna fram á það með gögnum og umræðum ef menn vísa í umræður á Alþingi. Af hverju var ekki lagt fram minnisblað um skilning frá 31. október 2006? Af hverju þurfti minni hlutinn að draga þessi gögn út með töngum og berjast fyrir því að leynd yrði aflétt af uppgreiðslusamningnum svokallaða, sem er fylgiskjal með breska samningnum? Af hverju hvíldi leynd á þessum samningi? Af hverju var almenningi ekki sýnt strax hversu einhliða og hlutdrægir samningarnir voru eingöngu fyrir Hollendinga og Breta? Þetta er ástæðan fyrir því að samningarnir voru ekki samþykktir í óbreyttri mynd eins og til stóð að gera 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fróðlega og ágæta ræðu. Þegar búið var að skrifa undir þennan hræðilega samning sem setti Alþingi í úlfakreppu þannig að það gat hvorki samþykkt hann né fellt fóru menn að átta sig á þeirri gífurlegu áhættu sem var í þessum samningi. Gífurlegu áhættu. Það getur verið að það komi upp, það getur líka verið að það komi ekki upp en við hv. þingmenn getum ekki látið áhættu koma yfir þessa þjóð sem steypir henni í varanlega fátækt. Þess vegna myndaðist mjög brothættur meiri hluti á Alþingi sem í voru hv. þingmenn Framsóknar, Sjálfstæðisflokks, Borgarahreyfingar og nokkrir hugrakkir þingmenn Vinstri grænna, vegna þess að þeir þingmenn voru undir miklum þrýstingi. Þessi hópur sem var með meiri hluta á Alþingi - mjög skrýtin og merkileg staða og einsdæmi að ég held - leit á þetta mál algjörlega burt séð frá flokkspólitík. Hann reyndi að finna lausnir og leiðir til þess að tryggja að ekki dyndu þau áföll á þjóðinni sem samningurinn gerði ráð fyrir. 

Virðulegi forseti. Í máli hv. þm. Péturs Blöndals kemur fram stór misskilningur. Hann stafar af þeirri staðreynd að mínu mati að Sjálfstæðisflokkurinn stóð að málum hér sl. haust. Það er ekki búið að skrifa undir samningana. Það er gert með þeim fyrirvara að ríkisábyrgðin verði virk. Ef ríkisábyrgðin verður ekki virk eru engir samningar. Það er mjög mikilvægt að þessu sé haldið til haga vegna þess að því hefur verið haldið fram að ríkissjóður gæti orðið gjaldþrota ef ríkisábyrgðin yrði ekki samþykkt. Það er alrangt. Hann hefði bara sömu stöðu og hann hefur í dag, engir ósanngjarnir samningar. Það er alveg hárrétt að Framsóknarflokkurinn tók þátt í þeirri vinnu sem hinn brothætti meiri hluti átti þátt í að vinna. Þetta var gríðarlega mikilvæg vinna og á stóran þátt í að staðan er sú að það á a.m.k. að setja fyrirvara. Hins vegar vil ég taka fram að það er búið að taka allt bit úr þeim fyrirvörum, bæði efnahagslegum og lagalegum. Þeir hafa í rauninni lítið eða nær ekkert gildi, svo ég tali fyrst og fremst um lagalegu fyrirvarana. Út á það ganga breytingartillögurnar og undir lok viðræðnanna bárum við fram þá spurningu: Er meiri hlutinn raunverulega til í að ræða við Framsóknarflokkinn um að nálgast þá, varðandi Ögmundarfyrirvara. Við sögðum: Gefið okkur svar, ef það er jákvætt skulum við koma með tillögur í fyrramálið. Þá var komið um eða yfir miðnætti, 

Frú forseti. Hv. þingmaður misskilur þetta. Það er búið að skrifa undir samningana. Hæstv. fjármálaráðherra er búinn fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands að skrifa undir samninga við ríkisstjórnir Breta og Hollendinga. Þessi samningur kveður á um ríkisábyrgð og við erum að fjalla um hana hér á Alþingi. Við erum ekki að breyta samningunum, við erum að fjalla um ríkisábyrgðina. Við getum að sjálfsögðu fellt það og þá munu útlendingar segja um allan heim: Það er ekkert að marka það sem ríkisstjórn Íslands skrifar undir. Þessi frávísunartillaga ætlar að fela ríkisstjórninni að semja aftur. Er svona mikið traust á þessari ríkisstjórn sem er nýbúin að gera samning sem allir eru sammála um að sé slæmur? Halda menn virkilega að sama ríkisstjórn geti komið fyrir sömu aðila og sagt: Heyrðu, ég var að skrifa undir samning við ykkur um daginn en nú er ekkert að marka það, ég vil fá að semja aftur. Svona gerist það ekki. Ég er nærri sannfærður um að ef þessi frávísunartillaga yrði samþykkt, sem ég vona að verði ekki, þá félli ríkisstjórnin. Þá fengjum við stjórnmálaóreiðu til viðbótar við öll þau vandræði sem við glímum nú við, vandamál fyrirtækja, heimila, banka, fjármálakerfis o.s.frv.

Hún er nú til staðar.

Það er komið nóg af því. Ég er því mjög óhress með að Framsókn skuli hafa brugðist í þessari samstöðu sem hafði myndast meðal allra þingmanna á Alþingi um þær tillögur sem þessi brothætti meiri hluti náði fram með miklu harðfylgi og sannfæringarkrafti. Það þurfti að sannfæra mann fyrir mann í ríkisstjórnarflokkunum um ágæti þessara tillagna og að þær hindruðu að hér yrði efnahagslegt áfall - að því gefnu að það var búið að skrifa undir samning. Það var búið að leggja fram 

Virðulegi forseti. Svo undarlega sem það hljómar ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að hafa tvær skoðanir í þessu máli. Hann þykist vera á fyrirvörunum, hann samþykkir að málið sé tekið út úr fjárlaganefnd en kemur svo fram og segir að hann hafi allt aðrar skoðanir á hvernig eigi að túlka þá en meiri hlutinn. Nú kemur hv. þm. Pétur H. Blöndal fram og fullyrðir að það að samþykkja samningana hafi á einhvern hátt áhrif á fyrirtæki í landinu. Í fjárlaganefnd voru allir sammála um að þessi fullyrðing væri algjörlega órökstudd. Það kom enginn fyrir fjárlaganefndina sem hélt þessu fram, fyrir utan einn aðila sem reyndist vera varaþingmaður Samfylkingarinnar.  Það er ekki búið að samþykkja Icesave-samningana og það er ekki búið að skrifa undir þá, svo ég svari hv. þm. Pétri Blöndal. Ef Alþingi fellir ríkisábyrgðina falla samningarnir niður. Undirskriftirnar voru gerðar með fyrirvara og ég ráðlegg þingmanninum að lesa samningana. Það er lykilatriði. Framsóknarmenn telja að það sé fullkomlega eðlilegt í því ástandi sem við glímum við núna að það verði farið og samið á ný. 

Frú forseti. Það er ekki ofsögum sagt að hér sé til umræðu eitt stærsta og afdrifaríkasta mál sem Alþingi hefur tekist á við um langt skeið. Vandinn sem Icesave-samningunum er ætlað að leysa á rætur að rekja mörg ár aftur í tímann. Í raun má líkja þessu ástandi við það sem gerist þegar tiltekin atburðarás fer úr böndunum, þegar menn missa sjónar á markmiðum sínum, færast of mikið í fang og verða óhófi og græðgi að bráð. Þessi þróun, og ég leyfi mér að segja þetta hugarástand, náði vissu hámarki árið 2007. Það ártal er eiginlega orðið að hnjóðsyrði í íslensku máli. Endanlega valt svo allt með falli bankanna haustið 2008. Vissulega urðu atburðir í alþjóðlegum fjármálaheimi sem áttu sinn þátt í þeim erfiðleikum sem við glímum nú við en undir niðri hafði grasserað í íslensku efnahagslífi mein sem aldrei var tekið á. Hér ríkti góðæri sem var að verulegu leyti tekið að láni, það var ofþensla í hagkerfinu, allar vélar voru keyrðar á fullu og síðan endaði með að þær brunnu yfir. Þorri þjóðarinnar hafði hins vegar litla hugmynd um þær hrikalegu skuldir sem gerjuðust undir yfirborðinu og við súpum nú seyðið af með þeirri ríkisábyrgð á skuldbindingum Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta sem við fjöllum um á Alþingi í dag. Þjóðin var í raun grunlaus um það sem hún átti í vændum. Það er hafið yfir allan vafa að mínu viti að stjórnvöld, Seðlabankinn, Fjármálaeftirlitið, Alþingi sjálft og e.t.v. mætti einnig nefna fjölmiðla, brugðust því samfélagslega hlutverki sínu að tryggja öryggi og hagsmuni alls almennings í landinu með skilvirku, gagnsæju og gagnrýnu eftirliti. Þessum aðdraganda er mikilvægt að halda til haga, frú forseti. Ekki í þeim tilgangi að kenna einhverjum sérstökum um, þetta er ekki tíminn til þess, heldur til að læra af þeim mistökum sem þá voru gerð og áttu sinn ríka þátt í að fjármálakreppan olli meira tjóni hér en víða annars staðar. Undirstöðurnar sem á yfirborðinu litu ágætlega út voru einfaldlega feysknar, báru í öllu falli ekki hið ofvaxna hagkerfi. Þegar við lítum til baka og sjáum hvernig menn bárust á í efnahagslegu tilliti í viðskiptalífinu og víðar og hvernig við fórum um lönd og álfur og hreyktum okkur af hinu ofvaxna fjármálakerfi sem eftirlitsstofnanir samfélagsins áttu ekki roð í þá getur maður eiginlega ekki varist því að hugsa: Dramb er falli næst. Ég held að það sé hollt fyrir okkur á þessum tímamótum að rýna svolítið inn í okkur sjálf og velta því fyrir okkur á hvaða vegferð við raunverulega vorum og hvert hún hefur leitt okkur. Ég ítreka, ekki til þess að kenna einhverjum einum um. Það hefur lítið upp á sig í þeirri stöðu sem við erum í dag. Sú saga verður áreiðanlega skráð þótt síðar verði. Í gangi er rannsókn sem Alþingi setti á laggirnar á aðdraganda og orsökum bankahrunsins þar sem reynt er að draga fram hverjar orsakirnar voru og hverjir báru þar ábyrgð. Sagnfræðingar framtíðarinnar munu áreiðanlega rýna í þessa sögu og skrifa hana. Á þessum tímamótum er að mínu viti mikilvægt, sérstaklega fyrir framhaldið og hvernig við ætlum að vinna okkur út úr þeirri stöðu og inn í framtíðina, að við hugsum um það í fullri einlægni og algerlega áreitnilaust hvað hefði mátt betur fara, hvar okkur sem þjóð varð á og hvernig við eigum að vinna úr þeirri stöðu sem við erum í. Í dag er athyglisverður leiðari í Fréttablaðinu sem m.a. tekur á þessu og þar segir, með leyfi forseta: „Eitt allra mikilvægasta tækifæri yfirstandandi kreppu felst í lærdómnum sem má draga af hinni miklu leit að sökudólgum. Margir af helstu fjármálafurstum landsins hafa orðið opinberir að sorglegri græðgi, hroka og virðingarleysi fyrir verðmætum. Sum látalæti hinna ofurríku voru pínleg í samtíma sínum og eru enn verri þegar litið er um öxl.“ Þar segir líka um þá einstaklinga sem þar kunna að bera ábyrgð að þeir séu ekki annað en „skilgetin afkvæmi þjóðfélags sem varð hér til á tiltölulega fáum árum“. Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Þjóðin þarf að gera sér grein fyrir þeirri ábyrgð. Umfram allt þurfa þó landsmenn að gera sér grein fyrir valdi sínu til að hafa áhrif á þær þjóðfélagsbreytingar sem eru óumflýjanlegar í tómarúminu eftir hrunið.“ Ég vek athygli á þessu, virðulegi forseti, vegna þess að mér finnst þetta vera mikilvægt núna þegar við reynum að leysa úr þeim vanda sem Icesave-skuldbindingarnar og bankahrunið hafa valdið í íslensku samfélagi og við erum auðvitað öll sár og reið yfir, þjóðin öll og við sem sitjum á Alþingi. Það breytir ekki því að við verðum að takast á við þetta ástand, þessa erfiðleika. Við verðum að reyna að vinna okkur út úr því og við eigum að reyna að vinna að því í breiðri, pólitískri sátt og samstöðu. Við eigum að reyna að læra af því sem við höfum gengið í gegnum og ég tel að við séum í raun að stíga fyrstu skrefin á þeirri lærdómsbraut nú þegar þetta mál er til 2. umr. og ég kem betur að því síðar. Fjármálaráðherra lagði í byrjun júní fram það frumvarp sem hér er til umfjöllunar. Ríkisstjórnin fól fjármálaráðherra strax síðla vetrar að leiða þetta mál til lykta í samningaviðræðum við Breta og Hollendinga. Það átti sér reyndar forsögu því Alþingi samþykkti 5. desember sl. þingsályktunartillögu þess efnis eins og kunnugt er og hér hefur þegar komið fram í umræðunni. Eins og málum var komið á þeim tíma var orðið ljóst að það yrði að leysa þetta mál með samningum við Breta og Hollendinga. Dómstólaleiðin sem margir vildu fara var í raun orðin ófær og það er óþarfi að rekja það mál hér og nú. Alþingi þekkir það og ýmsir af þeim sem þegar hafa tekið til máls í umræðunni hafa vakið máls á því. Ég ætla að leyfa mér í allri hógværð að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir hvernig hann hefur haldið á þessu geysierfiða máli sem hann fékk í fangið, ef svo má segja, og hefur unnið að nær þrotlaust um margra mánaða skeið. Ég vil líka þakka þeim ágætu einstaklingum sem skipuðu samninganefnd Íslands og lögðu sig fram í þágu íslenskra hagsmuna við afar erfiðar aðstæður. Ég veit að það er auðvelt að kenna þeim um og mörg þeirra sem þar hafa unnið hafa mátt þola mikla gagnrýni og jafnvel persónulegar árásir á köflum en ég ætla að leyfa mér að færa því fólki öllu þakklæti fyrir að hafa lagt á sig mikla vinnu fyrir okkur hin. Fjárlaganefnd Alþingis hefur nú haft þetta þingmál til meðferðar í um átta vikur. Nefndin hefur farið rækilega yfir öll efni málsins, fengið fjölmarga gesti, skoðað gríðarlegt magn gagna og fengið margvísleg álit úr ýmsum áttum eins og kom skilmerkilega fram í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, formanns fjárlaganefndar. Í nefndaráliti meiri hlutans eru rakin ýmis álitamál sem varða þetta efni. Ég ætla að tipla á nokkrum og sérstaklega að víkja að hinum alþjóðapólitísku álitaefnum og vinnu utanríkismálanefndar. Utanríkismálanefnd fékk beiðni frá fjárlaganefnd um að fjalla sérstaklega um tiltekna hluti, einkum er vörðuðu samskipti okkar við þessar erlendu þjóðir, við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Evrópusambandið og Norðurlöndin, og að fjalla einnig um áhrifin í alþjóðlegu pólitísku samhengi af því ef þetta mál yrði áfram óleyst. Það er mat meiri hluta utanríkismálanefndar sem kemur fram í áliti hans til fjárlaganefndar að það sé brýnt að leysa þetta mál því eins og þar segir, með leyfi forseta: „Hætt sé við að alþjóðlegri einangrun Íslands linni mun síðar ef samningar nást ekki.“ Þetta er í raun og veru grunntónninn í þeirri afgreiðslu sem málið fékk að lokum á vettvangi fjárlaganefndar eins og ég lít á hana. Ég hygg að nokkuð breið pólitísk samstaða sé um að það er brýnt að leiða þetta mál til lykta. Vitanlega geta menn verið mismunandi ánægðir með þá niðurstöðu, bæði úr samningunum sjálfum og eins úr vinnu fjárlaganefndar, en það breytir ekki hinu að við þurfum að fá niðurstöðu í þetta mál til að við getum haldið áfram að byggja upp íslenskt efnahags- og atvinnulíf og tekist á við þau fjölmörgu önnur úrlausnarefni í samfélaginu sem bíða. Ég vil líka nefna í þessu sambandi samskiptin við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn vegna þess að í umræðunni bæði hér og á fyrri stigum og úti í samfélaginu hefur mikið verið fjallað um þær tengingar sem hafa verið gerðar á milli þessa máls sérstaklega og fyrirgreiðslu okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Margt hefur verið sagt um að þarna séu engar tengingar. Fáir vilja gangast við því að þær séu til staðar en það hefur þó komið í ljós í raunveruleikanum vegna þess að það eru engar aðrar skýringar haldbærar á því af hverju Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur frestað fyrirtöku á málefnum Íslands aðrar en þær að þessi mál hafi verið óleyst. Þótt það hafi e.t.v. ekki verið sagt skýrum og berum orðum tel ég að það liggi fyrir. Í því efni vil ég undirstrika þá skoðun meiri hluta utanríkismálanefndar sem gagnrýnir harðlega, eins og segir í áliti meiri hlutans, hvernig ríkin tvö, Bretland og Holland, hafa að því er virðist nýtt sér stöðu sína í framkvæmdastjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að koma sínum málstað á framfæri í deilu þeirra við Ísland. Það er mjög ámælisvert og ég tel að það sé ekki í samræmi við starfsreglur og samþykktir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Að því leyti get ég verið sammála því sem um það segir í, hygg ég, áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar. Niðurstaða utanríkismálanefndar er sem sagt eins og ég gat um að það sé mikilvægt að ljúka þessu máli. Í niðurlagi meirihlutaálits utanríkismálanefndar segir m.a., með leyfi forseta: „Þá er ljóst að verði deilan ekki sett niður kann það að hafa alvarleg áhrif á þátttöku Íslands í EES og þar með viðskiptahagsmuni landsins gagnvart helstu viðskiptalöndum. Meiri hlutinn getur ekki mælt með því að þeim hagsmunum verði teflt í tvísýnu við þær aðstæður sem nú eru í íslensku efnahagslífi enda gæti það haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir endurreisn þess. Jafnvel þótt samningnum verði hafnað með skýrum skilaboðum um að ekki sé horfið frá því að leita pólitískrar lausnar og lýst sé vilja til þess að setjast að samningaborðinu að nýju telur meiri hlutinn að óvissuástand geti skapast sem valda muni miklum töfum á endurreisnarstarfi efnahagslífsins. Slíkt óvissuástand getur jafnframt skapað alvarlegar hindranir gagnvart Íslandi í því alþjóðlega samstarfi sem er landi og þjóð nauðsynlegt til að vinna sig út úr yfirstandandi efnahagsþrengingum.“ Þetta vildi ég segja um hin alþjóðapólitísku eða utanríkispólitísku efni. Ég vil líka koma inn á það álitamál sem hér hefur verið til umfjöllunar allt frá því að fjárlaganefnd lauk umfjöllun sinni um þetta mál, hvort í þeim fyrirvörum felist gagntilboð til Breta og Hollendinga eins og hér hefur verið orðað eða hvort við setjum skilmála sem rúmast innan þess samnings sem gerður var. Ég vil byrja á því að minna á að Alþingi er að fjalla um ríkisábyrgð á samningunum en ekki einstök efnisatriði samninganna sjálfra. Þó að hér sé eðlilega mjög erfitt að gera greinarmun á erum við formlega séð að fjalla um ríkisábyrgðina. Alþingi hefur að sjálfsögðu allar heimildir til þess að binda ríkisábyrgð við þær skuldbindingar, skilyrði og skilmála sem það kýs. Um það var fjallað ítarlega á vettvangi fjárlaganefndar og ég hygg að ekki sé ágreiningur um það í sjálfu sér. Ég lít svo á að í þeirri afgreiðslu sem fór fram af hálfu fjárlaganefndar sé að finna tillögur um að binda ríkisábyrgðina tilteknum skilyrðum og skilmálum. Ég vil taka undir með hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni sem nefndi að það væri síðan viðsemjenda okkar að meta hvort þeir féllust á þessa skilmála eða ekki. Við eigum að sjálfsögðu ekki að gefa okkur það fyrir fram, þá hefði verið hreinlegra að segja að við ætluðum ekki að veita þessa ríkisábyrgð. Miðað við að almennur vilji sé í þinginu til þess að veita hana með sterkum skilmálum á það þó að vera okkar málflutningur að við munum kynna viðsemjendum okkar þá fyrirvara og skilmála sem Alþingi vill setja og binda við ríkisábyrgðina. Þeir verða þá að bregðast við því þegar þar að kemur.  Ég ætlaði líka, eins og kom fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar, að fjalla aðeins um hin efnahagslegu viðmið. Mikil umræða fór fram um það hvort við ættum að binda ríkisábyrgðina skilmálum um greiðslugetu þjóðarbúsins til framtíðar. Reyndar kemur fram í meirihlutaáliti efnahags- og skattanefndar að það sé erfitt að spá sérstaklega fyrir um framtíðina. Við erum öll sammála um að það ríkir mikil óvissa um hvernig hagþróun verður nákvæmlega hér þegar við reynum að spá 10 eða 15 ár fram í tímann. Við leyfum okkur engu að síður að gefa okkur ákveðnar forsendur sem liggja að baki þessum samningum og þeim efnahagslegu fyrirvörum sem við höfum ákveðið að leggja til af hálfu fjárlaganefndar að verði bundnir við þessa ríkisábyrgð. Auðvitað eru ýmsar aðferðir til við að setja sér efnahagsleg viðmið. Margvíslegar hugmyndir í því efni voru ræddar á vettvangi fjárlaganefndar og hópur þingmanna tók sig til, lagði fram og formaði ákveðnar hugmyndir í því efni. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka fyrir það góða innlegg í umræðuna og þá vinnu sem sannarlega var unnin. Þetta er ekki eina aðferðin sem hægt er að nota í þessu efni og fleiri aðferðir voru skoðaðar. Eftir talsverða umfjöllun á vettvangi nefndarinnar var það niðurstaðan engu að síður að vinna út frá þeim hugmyndum sem umræddur þingmannahópur lagði í púkkið, þ.e. að tengja hámarkið sem við viljum að gildi um þessa ríkisábyrgð við vöxt landsframleiðslunnar til framtíðar með árið 2008 sem grunnár og reikna síðan ákveðið hlutfall af vexti landsframleiðslunnar frá árinu 2008 til greiðsluárs. Þetta þýðir að greiðsluflæðið á samningstímanum frá árinu 2016 verður annað en Icesave-samningarnir gera ráð fyrir. Þetta þýðir að greiðslur verða léttari í upphafi greiðslutímans en þyngjast eftir því sem líður á tímabilið, öndvert við það sem Icesave-samningurinn gerir ráð fyrir. Það má vel færa rök fyrir því að skynsamlegt sé að hafa þetta greiðsluflæði frekar en það sem felst í samningnum. Á hinn bóginn þýðir þetta líka að höfuðstóllinn greiðist hægar niður en ella og vaxtabyrðin verður meiri þegar upp er staðið en Icesave-samningurinn gerir ráð fyrir. Það er mikilvægt fyrir hv. þm. Höskuld Þórhallsson að gera sér grein fyrir því vegna þess að hann ræddi sérstaklega um viðbótarkostnað við eitt og annað sem er í þessum samningi. Ég lít svo á að sá umframkostnaður sé í rauninni eins konar tryggingariðgjald vegna þess að í þessari aðferð felst þrátt fyrir allt meiri vörn gegn efnahagslegum áföllum en í öðrum aðferðum sem ræddar voru. Þetta tel ég kostinn við þessa aðferð þótt hún þýði, miðað við óbreyttar forsendur, hærri vaxtabyrði yfir heildina. Á móti kemur meiri vörn og þess vegna má að mínu viti líkja þessu við ákveðið tryggingariðgjald. Við kaupum okkur ákveðna tryggingu gegn efnahagslegum áföllum. Ég tel að það sé vel rökstyðjanlegt og verjanlegt að gera það. Þessi reikniregla sem er sett inn miðar við að Icesave-skuldbindingin sé greidd að fullu, gangi forsendur Seðlabankans varðandi hagvöxt, gengi og endurheimtur eftir. Eins og ég sagði áðan dreifast þessar greiðslur þó öðruvísi. Ég er sem sagt orðinn - það er best ég orði það þannig - talsmaður þessarar reiknireglu þótt ég hafi ekki verið það í upphafi. Ég hef leyft mér að skipta um skoðun og gerast talsmaður hennar. Ég tel að hvað varðar fyrirvarana sé mikilvægt, bæði varðandi þessa og aðra sem hér hefur verið vikið að, hina lagalegu, að þeir séu sanngjarnir, auðútskýranlegir og rökstyðjanlegir þannig að viðsemjendur okkar fái ekki tækifæri til að gera lítið úr þeim eða reyna að draga í efa að þeir séu málefnalegir. Ég vil einfaldlega segja að með þeirri tillögu, sem breið samstaða náðist um í fjárlaganefnd, eru settir þeir varnaglar sem sanngjarnt og eðlilegt er að gera í þessu tilefni. Ég ætla ekki að fara sérstaklega í aðrar breytingartillögur sem koma fram af hálfu fjárlaganefndar en vil samt víkja örlítið að síðustu breytingartillögunni sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir. Það er tillaga um endurheimtur á innstæðum og þar segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin skal þegar í stað grípa til allra nauðsynlegra ráðstafana sem þarf til að endurheimta það fé sem safnaðist inn á Icesave-reikningana. Í þeim tilgangi skal ríkisstjórnin fyrir 15. október 2009 hafa frumkvæði að samstarfi við þar til bæra aðila, m.a. yfirvöld í Bretlandi, Hollandi og Evrópusambandinu, og óska aðstoðar þeirra við að rekja hvert innstæðurnar af Icesave-reikningunum voru fluttar.“ Síðan segir þar áfram: „Í því skyni að lágmarka ríkisábyrgð samkvæmt lögum þessum skal ríkisstjórnin einnig gera ráðstafanir, í samráði við þar til bæra aðila, til þess að þeir sem kunna að bera fjárhagsábyrgð á þeim skuldbindingum sem stofnast hafa vegna Icesave-reikninganna verði látnir bera það tjón.“ Ég vil lýsa yfir sérstakri ánægju minni með þessa breytingartillögu. Ég tel að það sé mikilvægt fyrir allt framhald málsins að farið sé í mjög þungar aðgerðir í þessu efni. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson kaus að leggja þetta út á þann veg að í þessu fælist viðurkenning á því að ekkert hefði verið gert en mér finnst ekki sanngjarnt hjá hv. þingmanni að gera lítið úr öllu þessu máli. Mér finnst þetta skipta miklu máli. 

Hvað ertu að tala um?

Það er ekki sanngjarnt því að sjálfsögðu hefur á undanförnum mánuðum, bæði eftir alþingiskosningar en einnig á tímum minnihlutastjórnarinnar sem var studd af þingmönnum Framsóknarflokksins, þar með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, verið hafin vinna við rannsókn þessa máls m.a. með því að koma því í sérstakan farveg ríkissaksóknara, ráða sérstakan ráðgjafa, Evu Joly, í rannsókn málsins og setja fjármagn í allt þetta ferli. Það breytir þó ekki því að við þurfum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að leiða sannleikann í ljós, reyna að endurheimta það fé sem þarna kann að vera á sveimi einhvers staðar og lágmarka það tjón sem samfélagið verður fyrir. Það er bæði mikilvægt frá efnahagslegu sjónarmiði en líka siðferðislegu. Virðulegi forseti. Ég vil leggja áherslu á mikilvægi breiðrar samstöðu í þessu máli. Þetta mál allt hefur skapað mikla ólgu í samfélaginu. Icesave-samningarnir hafa vissulega skapað mikla ólgu en þó ekki síður hrunið og allt sem fylgdi þar í kjölfarið. Allt sem veldur þeim ríku skuldbindingum sem við þurfum að takast á við á næstu árum. Það er mikilvægt og nauðsynlegt að ná fram réttlæti til að þjóðin geti orðið sátt við hlutskipti sitt og horft björtum augum fram á veginn, hafið uppbyggingarstarf og lyft grettistaki eins og hún hefur svo oft gert áður og getur gert. Þess vegna er breið pólitísk samstaða um úrlausn þessa máls svo brýn og þess vegna lögðu margir mikið á sig og teygðu sig langt frá sínum upphaflegu sjónarmiðum í málinu til að ná henni. Í þessu máli og stjórnmálum yfirleitt er nefnilega ekki endilega alltaf árangursríkast að halda sínum prívat og persónulegum skoðunum til streitu fram í rauðan dauðann. Það getur einmitt þjónað markmiðum að gefa eitthvað eftir af sínum ýtrustu skoðunum í þeim tilgangi að ná breiðri samstöðu vegna þess að í henni felst líka mikill máttur.  Ég fagna því sérstaklega að vinnan í fjárlaganefnd skilaði niðurstöðu sem fulltrúar fjögurra flokka af fimm styðja. Það er ómetanlegt og ég vil þakka öllum nefndarmönnum í fjárlaganefnd undir dyggri forustu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar. Ég vil líka þakka hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Borgarahreyfingarinnar sem hafa komið að þessu máli og lýst yfir stuðningi við þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir. Ég vil einnig þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, fulltrúa Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd, fyrir hans framlag vegna þess að þrátt fyrir að hann styðji ekki þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir og Framsóknarflokkurinn kjósi að fylgja úr hlaði sínum eigin tillögum hefur innlegg hans og vinna í fjárlaganefnd líka haft sitt að segja fyrir þá niðurstöðu sem meiri hluti fjárlaganefndar komst að. Allir sem að þessu máli hafa komið hafa þannig lagt fram drjúgan skerf í þágu þjóðarsamstöðu og allir fá að sjálfsögðu að eiga það sem þeir eiga í þessu máli. Hér á hlut að máli mikill fjöldi sem hefur með þrotlausri vinnu, samtölum, greinaskrifum og fundahöldum leitt til þeirrar niðurstöðu sem felst í breytingartillögum fjárlaganefndar. Breytingartillögurnar munu að mínu viti styrkja þetta mál mjög mikið og styrkja hagsmuni Íslands og þær eru talandi dæmi um þýðingu öflugs þingræðis. Alþingi hefur að mínu viti styrkt sig í þessu máli og við eigum að vera stolt af því. Það getur verið freistandi að falla í þann fúla pytt að berja sér á brjóst, eigna sér þessa niðurstöðu sérstaklega og benda um leið á aðra sem bera ábyrgð á því hvernig komið var. Alls konar samsæriskenningar hafa heyrst í því efni en í raun eru þær fáfengilegar þegar litið er til þess vanda sem við er að etja. Allir bera einhvern hluta af ábyrgðinni eins og hér hefur verið rakið. Allir stjórnmálaflokkar nema Borgarahreyfingin bera í raun ábyrgð á því sem við er að glíma. Minn flokkur er þar ekki undanskilinn. Hann hefur verið í ríkisstjórn frá 1. febrúar. Hann hefur borið fram það mál sem hér er til umfjöllunar og ég segi fyrir mitt leyti að ég tek á mig gagnrýni á málið með því að standa að þeim breytingartillögum sem fjárlaganefnd gerir. Ég skammast mín ekki fyrir það og ætla ekki að víkja mér undan því. Ég tel að allir, með þeirri undantekningu sem ég nefndi, eigi sinn hluta af ábyrgðinni og eigi þess vegna að leggja sitt af mörkum til að leysa málið og ná um það breiðri samstöðu. Sem þjóð berum við ábyrgð á því að vinna okkur úr vandanum og þingið verður að veita leiðsögn í þeirri vegferð. Ég ítreka þakkir mínar til formanns fjárlaganefndar fyrir frábært samstarf og til annarra nefndarmanna í fjárlaganefnd. Þar er enginn undanskilinn. Þar hafa verið málefnalegar og hreinskiptar umræður og mikil vinna eins og hér hefur komið fram. Starfsfólk fjárlaganefndar og nefndasviðs, starfsfólk í ráðuneytum og stofnunum hefur lagt gríðarlega mikla vinnu í þetta mál og á miklar þakkir skildar. Ég vil að lokum, frú forseti, heita á vini mína í Framsóknarflokknum að skoða vel hug sinn til þessa máls. Þeir hafa kynnt sínar breytingartillögur en líka lýst því yfir í umfjöllun að þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram séu málinu mjög til bóta. Þeir eiga þannig sannarlega erindi í þá samstöðu sem nú er svo brýn þegar þjóðarsómi er í raun í húfi að hér náist breið samstaða. Ég leyfi mér að vona að með afgreiðslu þessa máls verði lokið við einn af mörgum mikilvægum áföngum við endurreisn íslensks efnahags- og atvinnulífs og endurheimt trausts og orðstírs Íslands í samfélagi þjóðanna.

Virðulegi forseti. Ég hef áður nefnt að ríkisstjórnarflokkarnir og Sjálfstæðisflokkurinn eru ekki sammála um túlkun á þessum samningi og þeim fyrirvörum sem er búið að gera tillögur að. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er í þeim hópi sem lítur svo á að fyrirvararnir séu hluti af samningunum og rúmist innan þeirra. Þá vil ég benda honum á, með leyfi fundarstjóra, að samkvæmt grein 13.1.1 í breska samningnum er aðeins heimilt að gera breytingar á samningnum, bæta við hann eða falla frá samningnum með skriflegu samkomulagi milli samningsaðila. Samkvæmt breskri réttarvenju er litið svo á að það eitt sem stendur í samningnum sé hluti af honum. Því spyr ég hv. þingmann: Lítur hann svo á að fyrirvararnir séu innan samninganna og standi sem slíkir, sem löggiltur hluti af Icesave-samningunum?

Frú forseti. Ég gat þess að hér værum við að afgreiða ríkisábyrgðina. Það sem ég sagði um þetta mál er einfaldlega það sem kemur m.a. skýrt fram í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Þar segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Ríkisábyrgðin afmarkast að öðru leyti af ákvæðum samninganna og fyrirvörum þeim sem koma fram í lögum þessum. Fyrirvararnir eru óaðskiljanlegur hluti ríkisábyrgðarinnar.“ Þannig lít ég á málið og þarf ekki að bæta frekar við það sem ég sagði hér áðan.

Virðulegi forseti. Þarna er það sem ég var að spyrja um. Þó að í fyrirvörunum standi að fyrirvararnir séu óskilyrtir og standi fast með samningnum er það samt upptakturinn að því að setja fyrirvara við samninginn. Ég sé því þá ekkert til fyrirstöðu, ef hv. þingmaður túlkar þetta með þessum hætti, að Bretar og Hollendingar komi og undirriti þennan sameiginlega skilning sem hv. þingmaður túlkar svo. Að þeir komi hingað áður en ríkisábyrgðin er samþykkt og undirriti þessa samninga því eins og stendur hér verður að vera skriflegt samkomulag milli aðila að samningarnir standi, sé við þá bætt, sem vissulega er gert með þessum fyrirvörum eins og skilningur ríkisstjórnarinnar er. Hv. þingmaður kom aðeins inn á að málið ætti eftir að taka breytingum í meðförum þingsins. Er það réttur skilningur minn að Bretar og Hollendingar komi hingað 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ræðu hans og þá vinnu sem hann og aðrir hafa lagt fram í fjárlaganefnd og utanríkismálanefnd. Mig langar að spyrja hv. þingmann, og þá kannski undirstrika það sem hann sagði áðan, hvort hann telji aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eðlilega í þessu máli. Hvort hann muni gera einhverjar ráðstafanir til þess að koma því á framfæri við sjóðinn að þeir séu ekki að spila rétt í þessu. Hvaða áhrif hafa fyrirvararnir, hv. þingmaður, ef allan ágreining um þetta mál þarf að leiða til lykta fyrir breskum dómstólum? Ég vil taka undir með honum með eitt, að það þarf að leiða þetta mál til lykta en það er vitanlega ekki sama hvernig það er gert. Þess vegna teljum við framsóknarmenn, og höfum haldið því á lofti eftir að ljóst var að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni. Ég kom áðan inn á aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og tenginguna sem hann hefur gert við þetta mál allt og rakti að í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar er þessi málsmeðferð harðlega gagnrýnd. Ég stend við það. Ég hlýt að gagnrýna að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sé beitt með þessum hætti og ég tel að það komi fyllilega til greina að við skoðum á vettvangi Alþingis hvort það eigi að gera einhverjar formlegar athugasemdir við það. Ég tek þá ábendingu til greina og mun skoða hana. Ég tel að Alþingi geti samþykkt ríkisábyrgðina með þeim fyrirvörum eða skilmálum sem koma fram í breytingartillögunum. Ég tel að þær breytingartillögur haldi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Ég held að við séum sammála um að það er nauðsynlegt að Alþingi láti aðeins heyra í sér um hvernig alþjóðastofnanir eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og jafnvel aðrar hafa staðið lítið við bakið á okkur í þessu stóra máli. Ég er líka sammála honum um að það er mikilvægt að við leiðum þetta mál til lykta og að um það sé nokkuð góð sátt. Hins vegar vil ég líka koma þeirri spurningu á framfæri hvort þingmaðurinn sé sammála því að málið fari til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. og að þar verði farið yfir málið út frá þeirri umræðu sem hér fer fram og þeim yfirlýsta vilja allra hér að sátt náist? Varðandi afstöðu Framsóknarflokksins er ljóst að það þarf að ganga lengra með þá fyrirvara sem þarna eru.

Frú forseti. Það hefur komið fram í máli mínu og formanns fjárlaganefndar og á vettvangi fjárlaganefndar að það er samstaða um að málið komi til umfjöllunar í fjárlaganefnd á milli 2. og 3. umr. Þar gefst tækifæri til þess að ræða álitamál sem uppi kunna að vera og menn vilja ræða frekar. Ég legg hins vegar áherslu á að það er breið pólitísk sátt um þær breytingartillögur sem fyrir liggja og mér finnst mikilvægt að henni verði haldið í gegnum málið allt. Það breytir ekki því að fjárlaganefnd á að taka til umfjöllunar þau álitaefni sem nefndarmenn telja mikilvægt að skoða sérstaklega á milli 2. og 3. umr. og við það verður að sjálfsögðu staðið.

Frú forseti. Ég vil ræða við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson um eftirstöðvarnar af láninu eða það sem mun standa eftir ef forsendur Seðlabankans ganga ekki upp. Það væri raunar ágætt að fá hans túlkun á þessu ákvæði varðandi efnahagsleg viðmið. Með leyfi forseta: „Verði greiðslubyrði lánasamninganna meiri en nemur hámarki skv. 3. mgr. skulu teknar upp viðræður við aðila lánasamninganna um áhrif þess á samningana og skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Fari slíkar viðræður ekki fram eða leiði þær ekki til niðurstöðu takmarkast ríkisábyrgð í samræmi við hámark 3. mgr. nema Alþingi ákveði annað.“ Mín túlkun á þessu ákvæði er að þarna sé bara verið að taka á hámarki varðandi álagðar greiðslur en ekki því hvað eigi að gera við eftirstöðvarnar þegar þessi svokallaða ríkisábyrgð rennur út. Þegar við unnum þetta í þessum þingmannahópi var mjög skýrt 

Frú forseti. Ég lít svo á að það sem segir í þessari breytingartillögu standi og gildi, verði hún samþykkt. Það þýðir að ef greiðslubyrðin verður meiri en þessu hámarki nemur, sem efnahagslegu viðmiðin gera ráð fyrir, eigi að taka upp viðræður við samningsaðila okkar um áhrif þess á samningana og skuldbindingar tryggingarsjóðsins. Innifalið í því er að sjálfsögðu hvernig á að fara með þær eftirstöðvar. Er þeim dreift á önnur ár eða færast þær aftur fyrir og hvað verður þá um ríkisábyrgðina? Því að eins og kom fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar er ríkisábyrgðin í raun og veru bara á þessu tímabili. Ef þær fara aftur fyrir það verður Alþingi að taka á því hvort það vill framlengja ríkisábyrgðina eða einfaldlega fella hana niður eins og í raun og veru er lagt upp með því að tímabilið 

Frú forseti. Ég tel hins vegar að það sé alls ekki nógu skýrt í þessum texta, breytingartillögu frá meiri hluta fjárlaganefndar, hvað eigi að gera við eftirstöðvarnar. Í þeirri vinnu sem fór fram innan þingmannahópsins var skýrt að við töldum að í textanum ætti að koma fram að eftirstöðvarnar ættu að falla niður. Þess vegna höfum við framsóknarmenn einmitt lagt fram breytingartillögu þar sem segir, með leyfi forseta: „Verði greiðslubyrði lánasamninganna meiri en nemur hámarki skv. 3. mgr. og þar með eftirstöðvar í lok lánatímabilsins árið 2024 fellur ríkisábyrgðin á eftirstöðvunum niður.“ Þetta er alveg hreint og skýrt. Ég hvet til þess, þar sem talað var um að við værum að eignast nýja og góða vini, að hv. þingmaður taki tillit til þessara tillagna frá nýju vinunum hans og samþykki þessa breytingartillögu. Ég bendi líka á að hann talaði um áhyggjur af því að þarna kæmi hugsanlega hærri vaxtabyrði. Ef hann samþykkti líka breytingarnar á þessum 

Frú forseti. Ég tel að það beri að leggja þann skilning í þetta sem ég rakti hér áðan. Ef menn hins vegar telja að hér sé eitthvað óljóst eða það þurfi að skýra þetta frekar er þetta eitt af þeim atriðum sem gætu komið til umfjöllunar í fjárlaganefnd á milli 2. og 3. umr. Ég útiloka ekkert í þeim efnum en legg áherslu á að mér finnst að um það þurfi þá að verða sama breiða samstaða og er um tillögurnar sem hér liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu. Okkur greinir á um ansi margt þó að við höfum kannski færst nær hvor öðrum undir það síðasta. Ég vil samt taka fram að ég tel að aðkoma hans sem varaformanns fjárlaganefndar hafi verið góð og til þess fallin að menn nálguðust mjög samstöðu í lokin. Ég tel samt ekki að það sé Alþingi til framdráttar hvernig staðið var að málum. Ég tel einmitt að þetta sé til marks um hvað Alþingi er í rauninni illa sett að þingmenn skuli þurfa að beita öllum sínum kröftum til þess að ná fram gögnum og fá aðila á fund sem þeir telja nauðsynlega til þess að upplýsa málið. Það er 

Frú forseti. Ég lýsti þeirri skoðun minni að ég teldi að Alþingi hefði styrkst sem stofnun í umfjöllun um þetta mál og ég tel að það sé sjálfsagt og eðlilegt að Alþingi fari málefnalega og sjálfstætt yfir lagafrumvörp sem hingað berast, hvort sem þau koma frá þingmönnum eða ráðherrum. Það er ekki sjálfgefið mál að ríkisstjórn geti gengið út frá því sem vísu að þau mál sem hún ber fram séu afgreidd héðan óbreytt. Mér er alveg sama hvaða flokkar eiga þar í hlut hverju sinni. Ég tel að Alþingi hafi styrkt sig í vandlegri og málefnalegri umfjöllun um þetta mál. Hvað varðar upplýsingar vil ég ekki taka undir með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni um að upplýsingum hafi verið haldið frá þingnefndinni. Hér á bak við er gríðarlegt magn upplýsinga og formaður nefndarinnar lagði sig í líma við að taka tillit til allra óska sem komu fram á vettvangi nefndarinnar um gesti og annað slíkt. 

Virðulegi forseti. Við vitum ekki enn hver staðan er á eignum í þrotabúi Landsbankans. Lee Buchheit benti á að meðan sú óvissa væri til staðar væri í rauninni ekki hægt að skrifa undir samningana. Það sem mig langar hins vegar að varpa ljósi á er að nú í vikunni var lögð gríðarleg pressa á starfsfólk og þingmenn að klára nefndarálit. Hér var unnið dag og nótt og það hefur nánast ekki náðst að klára álitin fyrir daginn í dag. Telur þingmaðurinn að þetta sé til eftirbreytni? Ef svo er óttast ég að við horfum upp á mjög erfiðan vetur þar sem meiri hlutinn mun beita valdi sínu, mun beita fyrir sig forseta Alþingis til þess að 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að auðvitað hefur mikið verið unnið hér dag og nótt og um helgar og það hefur m.a. átt við um mig. Ég hef ekki kveinkað mér undan því. Ég er vanur því að vinna mikið í mínum störfum, bæði í stjórnmálum og á öðrum vettvangi. Ég tek þó undir með þingmanninum að margt í vinnubrögðum Alþingis mætti færa til betri vegar. Ég veit ekki betur en sérstakur starfshópur á vegum forseta Alþingis fjalli nú um Alþingi sem fjölskylduvænan vinnustað.  Ég tek því undir með hv. þingmanni um að ég tel að það þurfi að bæta margt í vinnubrögðum Alþingis að þessu leyti til. Það skal þó fúslega viðurkennt að þetta mál er mjög sérstakt, það hefur verið hér lengi til umfjöllunar og kallað á mjög mikla vinnu á nánast öllum tímum 

Frú forseti. Við ræðum nú Icesave, þetta merka og ógeðfellda mál. Það er ekki úr vegi að byrja á því að tala aðeins um fortíðina. Einhver sagði að til að vita hvert maður er að fara þurfi maður að vita hvaðan maður kemur, annars ráfi maður bara stefnulaus út í óvissuna. Ég held að ef við höldum fortíðinni ekki til haga í þessu máli muni Ísland ráfa stefnulaust áfram út í óvissuna. Rætur þessa máls liggja í einkavinavæðingu bankanna, fyrirtækja og atvinnulífs undir stjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, undir stjórn Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar. Þær spilltu ríkisstjórnir settu þetta ferli af stað og þess vegna erum við hér í dag. Ísland hefur ekki haft burði til að reka sitt þjóðfélag á siðrænum, eðlilegum nótum eins og gerist í nágrannalöndunum og því fór sem fór. Ríkisbönkum var komið til vina og flokksfélaga í Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins var m.a. í bankaráði Landsbankans og öll sú saga sem hefur spunnist og verið sögð í kringum þá einkavinavæðingu er þekkt. Við megum ekki gleyma henni því eins og fram kom ekki fyrir löngu síðan í tillögum um endurfjármögnun bankanna virðast menn ekki hafa lært nokkurn skapaðan hlut. Við skulum ekki gleyma því hvar rætur þessa máls liggja. Á tímanum var bankaeftirlit Seðlabankans lagt niður og Fjármálaeftirlitið búið til. Fjármálaeftirlitið var stofnað í kringum ESB-rammalöggjöf um fjármálafyrirtæki á Evrópska efnahagssvæðinu. Fyrsta stjórn Fjármálaeftirlitsins var pólitískt skipuð þremur mönnum hvers skilyrði fyrir setu í stjórn eftirlitsins var að þeir væru samþykkir ráðningu sonar Páls Péturssonar, fyrrverandi ráðherra, í stöðu forstjóra eftirlitsins. Sá maður hafði ekki reynslu af fjármálaeftirliti og mjög takmarkaða reynslu af fjármálastarfsemi. Því fór sem fór. Hann lét af störfum og nýr forstjóri var skipaður, pólitískur flokksdindill Sjálfstæðisflokksins og því fór sem fór. Þessu þurfum við að halda til haga, frú forseti, því þetta eru miklir meinbugir á íslenskri stjórnsýslu og íslenskum stjórnmálum. Rammi fjármálalöggjafarinnar sem ESB-samningurinn kvað á um var tekinn upp á Íslandi. Lögin voru send til umsagnar hjá fjármálafyrirtækjum með tillögum um hvort þau teldu að einhverju þyrfti að bæta við þau. Þau sögðu að sjálfsögðu nei, þetta væri einföld rammalöggjöf. Allar nágrannaþjóðir Íslands prjónuðu inn í þessa rammalöggjöf alls konar ákvæði um eftirlit og skyldur á fjármálastarfsemi, nema Ísland. Því fór sem fór í þessu máli líka. Íslenskur fjármálamarkaður í upphafi 10. áratugarins og fram til október í fyrra var skrípamynd af fjármálamarkaði eins og þeir gerast annars staðar, alger skrípamynd. Sjálfur starfaði ég um tíma í New York á verðbréfamarkaði og í ýmsum stofnunum og fyrirtækjum en fluttist til landsins árið 1997 og varð agndofa yfir því sem ég sá að viðgekkst á fjármálamarkaðnum. Þetta var skrípamynd allan þann tíma sem íslenskur fjármálamarkaður starfaði með þeim hætti sem hann gerði. Þessu verðum við að halda til haga. Fjármálaeftirlitið sjálft var fjármagnað af fjármálafyrirtækjum sem þar með höfðu bein áhrif á hversu margir starfsmenn væru þar. Þeir réðu kjörum starfsmanna sem komu þarna inn beint úr háskóla, störfuðu í eitt ár og var svo kippt inn í bankana. Fjármálaeftirlitið samanstóð því að stórum hluta af óreyndu starfsfólki sem hafði hvorki reynslu, þekkingu né faglegan kjark til að spyrna við fótum. Fjármögnun viðskiptalífsins fluttist úr spilltum pólitískum bankaráðum yfir í spillt einkavædd bankaráð með sterk pólitísk tengsl. Krosseignatengsl banka með fyrirtækjum voru um allt í viðskiptalífinu. Það var mjög óljóst hver átti hvað og hverjir réðu en samt virðist alla tíð hafa verið ljóst hverjir áttu hverja því það Alþingi sem sat á þeim tíma gerði ekki neitt til að spyrna við fótum. Yfirgengilegur hroki Íslendinga, bankamanna og ráðherra, sem höfnuðu allri erlendri gagnrýni er skaut upp kollinum. Skýrslur voru keyptar um glæsilega stöðu Íslands en gagnrýni var hins vegar stungið undir stól. Þessu verðum við að halda til haga líka því að vegna þessa erum við hér í dag. Bankarnir vissu árið 2007 hvað mundi gerast árið 2008. Stórfelld sala starfsmanna banka á hlutabréfum sínum í bönkunum er til vitnis um það. Íslensk stjórnvöld vissu í upphafi árs 2008 hvað mundi gerast. Ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks vissi í upphafi árs að kerfið mundi hrynja með haustinu. Hvað gerði sú ríkisstjórn? Hún fór askvaðandi um öll nágrannalöndin, íslenskir ráðherrar og embættismenn lugu upp í opið geðið á nágrannaþjóðunum og eigin landsmönnum að hér væri allt í himnalagi, þetta væri bara misskilningur og séríslenskar aðstæður og þetta mundi allt reddast. Þessu verðum við líka að halda til haga því það er vegna þessa sem Ísland er rúið trausti um allan heim. Ísland er ekki rúið trausti vegna þess að það mun ekki samþykkja Icesave. Ísland er rúið trausti vegna þess að í áratugi hefur íslenskt stjórnkerfi, íslensk stjórnsýsla og íslenskt Alþingi brugðist skyldum sínum, þeim skyldum sem að öllu jöfnu liggja á eðlilegum þjóðþingum, stjórnvöldum og stjórnsýslum nágrannalandanna. Þess vegna nýtur Ísland einskis trausts og það er ekkert gert til að bæta úr því í dag. Icesave er merki um hlýðni við útlönd, ekki merki um að menn séu að ávinna sér traust. Við skulum halda því til haga líka. Kerfið hrundi eins og spilaborg. Seðlabanki Íslands, með sinni pólitísku stjórn nota bene, tapaði hundruðum milljarða á nánast einu bretti. Hvað hefur verið gert þar? Jú, bankastjóranum margfræga var vikið úr starfi með miklum harmkvælum og tveir aðstoðarbankastjórar fylgdu með. Stjórnsýsla landsins fraus og henti m.a. 200 milljörðum kr. af skattfé almennings inn í peningamarkaðssjóði að kröfu fjármagnseigenda. Þvílíkt siðleysi að þetta skuli hafa verið liðið. Þetta gerði ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Bankamálaráðherrann sem var yfir öllu bankakerfinu sagðist ekkert vita, kom alveg af fjöllum, en sagði svo af sér í kjölfarið. Hvað gerðist svo? Til að efla endanlega traustið á íslensku þingi var hann gerður að formanni þingflokks Samfylkingarinnar. Þetta halda menn að muni efla traust á íslenskum stjórnmálum erlendis. Þetta er hneisa og ég velti því fyrir mér hvað þingmenn Samfylkingarinnar voru að hugsa í haust þegar þeir kusu hann sem formann þingflokksins. Frú forseti. Trúverðugleiki nýrrar ríkisstjórnar er bundinn því að ráðherrar úr fyrri ríkisstjórn fengu stöðuhækkun. Nú er það svo að hæstv. forsætisráðherra Íslands, Jóhanna Sigurðardóttir, er flekklaus í sínum störfum en það er ekki víst að nágrannaþjóðirnar sjái það þannig. Það sem þær sjá er að ráðherrar úr fyrri ríkisstjórn eru hækkaðir upp í stöðum og jafnvel gerðir að forsætisráðherra. Forsætisráðherra sem hafnar því að fara út fyrir landsteinana og útskýra málstað Íslendinga. Þetta eflir heldur ekki traust á íslensku stjórnkerfi. Þessir Icesave-samningar voru gerðir í snatri og þeir leiddu til verstu samninga Íslandssögunnar. Eins og kom fram í máli hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar áðan neitaði hæstv. fjármálaráðherra tveimur dögum fyrir undirskrift samninganna að það stæði til að ganga frá þeim. Engu að síður var það gert og orð var látið berast út um að það ætti að keyra samningana í gegnum Alþingi Íslendinga án þess að þingmenn fengju að sjá þá. Einn hv. þingmaður Samfylkingarinnar sagði opinberlega að það væri sennilega nóg fyrir þingmenn að sjá útdrátt úr samningunum til að geta samþykkt þá. Að lokum hafðist að opinbera samningana eftir að þeim var lekið í fjölmiðla. Þá hundskuðust stjórnvöld til að birta þá almenningi og náttúrlega kom í ljós hvers vegna þeir hefðu átt að vera leyndir í upphafi, því eins og ég sagði áðan voru þetta verstu samningar sem Íslendingar hafa gert. Aðdragandi þessarar samningagerðar er líka hneisa. Í fyrrahaust var m.a. haft samband við Lee Buchheit sem er einhver mesti samningamaður hvað varðar skuldir skuldugra þjóða sem fyrirfinnst í heiminum. Ríkisstjórn Íslands sem þá var þótti hann of dýr og því var hætt við að ráða hann. Á endanum var ráðinn íslenskur embættismaður sem var á launum hvort eð er, hafði ekki reynslu af slíkum samningum en kostaði lítið aukalega. Hann var þar að auki einkavinur fjármálaráðherra en það er regla sem hefur verið viðhöfð allt of lengi á Íslandi. Samningarnir eru vondir. Ég hef ekki hitt einn einasta mann sem hefur mælt þeim bót. Það eina góða við þá er kannski að það er sjö ára greiðslufrestur og má virða það. Þess vegna m.a. lögðust svo margir þingmenn á eitt við að reyna að koma fyrirvörum inn í ríkisábyrgðina til að vernda þjóðina og almenning á Íslandi gegn þessum ofursamningum. Það hefur verið athyglisvert fyrir mig að fylgjast með og taka þátt í þessu starfi. Ég er sjálfur í efnahags- og skattanefnd og í fjárlaganefnd. Það hefur verið athyglisvert að sjá hvernig nefndirnar hafa unnið með misjöfnum hætti, hvernig efnahags- og skattanefnd brást hlutverki sínu í þessu starfi og hafnaði því að sérfræðingar á vegum nefndarinnar skoðuðu málið betur  Fjárlaganefnd undir forustu Guðbjarts Hannessonar hefur unnið þrekvirki í þessu máli. Þó að oft hafi margt gengið á í samskiptum nefndarmanna á fundum hennar efast ég um að nokkurn tímann hafi svo viðamikið mál komið fyrir eina nefnd þingsins. Það er eftirbreytnivert og hv. þm. Guðbjartur Hannesson á mikið hrós skilið sem og varaformaður nefndarinnar Árni Þór Sigurðsson fyrir hvað þeir hafa haldið vel utan um málið. Ég er hvorki sammála öllu því sem þeir gerðu né öllu sem kom út úr nefndinni en þetta var gríðarlega viðamikið mál, mikil vinna liggur þar að baki og þeir stóðu sig vel. Við skulum halda því til haga að breytingartillögur við ríkisábyrgðina voru eingöngu samþykktar vegna þess að það myndaðist nýr meiri hluti á Alþingi Íslendinga. Ríkisstjórnin sem var við völd hafði ekki lengur meiri hluta og ekki heldur meiri hluta í fjárlaganefnd. Annars hefðu þessir samningar verið keyrðir í gegn óbreyttir og verið til ævarandi skammar fyrir Íslendinga og ævarandi kjararýrnunar fyrir íslenskan almenning. Þessi nýi meiri hluti spyrnti við fótum og þverpólitískur hópur þingmanna úr öllum flokkum lagði á sig mikla vinnu við að reyna að koma á framfæri breytingartillögum við þetta frumvarp. Aðkoma okkar úr Borgarahreyfingunni var mun auðveldari en margra vegna þess að við vorum utan ríkisstjórnar, utan stjórnarmeirihluta. Þetta mál bitnaði sérstaklega á þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem lögðu sig fram í þessu máli og sættu aðkasti og ámæli eigin flokksmanna fyrir að reyna að vinna málið vel. Fjögur þeirra, hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason, Lilja Mósesdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson tóku mikla áhættu og sýndu gríðarlegan kjark í að berjast fyrir því að þverpólitísk samstaða næðist á þingi um þetta mál. Hafi þau þökk fyrir. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir úr Samfylkingunni kom að málinu, svo og hv. þm. Eygló Harðardóttir úr Framsóknarflokknum, hv. þm. Pétur Blöndal og Tryggvi Þór Herbertsson úr Sjálfstæðisflokknum sem og Höskuldur Þór Þórhallsson úr Framsóknarflokknum. Þetta fólk skildi mikilvægi þess að setja breytingartillögur inn í frumvarp fjármálaráðherra sem var með þvílíkum ólíkindum að annar eins óskapnaður hefur sennilega sjaldan litið dagsins ljós á Alþingi. Með miklu harðfylgi náði þessi hópur inn breytingartillögum sem skipta mjög miklu máli, breytingartillögum sem nefndarmönnum var ljóst að nauðsynlegt yrði að gera vegna þess m.a. að íslensk stjórnsýsla og stjórnkerfi brást líka í aðdraganda þessa máls. Á fundum fjárlaganefndar kom Seðlabanki Íslands með tölur um hagvöxt og útflutningstekjur sem voru út úr öllu korti. Seðlabankinn var hvað eftir annað sendur til baka og beðinn að koma með nýjar og betri tölur og þeir komu með nýjar og öðruvísi tölur. Enn þá hefur ekki verið hægt að fá út úr Seðlabanka Íslands nákvæmlega hver skuldastaða þjóðarbúsins er. Það kemur ný tala í hvert einasta skipti sem spurt er. Sem betur fer er verið að skipta einu sinni enn um seðlabankastjóra og þá verður kannski unnið á faglegri nótum á þeirri stofnun en hefur verið gert í þessu máli. Þess má þó geta að einstakir starfsmenn Seðlabankans hafa lagt á sig mikla vinnu við þetta mál og það ber að virða en framganga Seðlabankans sem stofnunar í þessu máli er ekki að mörgu leyti til sóma. Seðlabanki Íslands gerir m.a. í spám sínum ráð fyrir 163 milljarða kr. afgangi af viðskiptum við útlönd á hverju ári að meðaltali næstu 10 árin, 163 milljarða kr. afgangi á hverju einasta ári næstu 10 árin. Á árunum 1990–2008 var afgangur af viðskiptajöfnuði Íslands í 7 af 19 árum. Samanlagt var þessi jöfnuður öll árin sem afgangur var 76 milljarðar eða tæplega helmingur þess sem Seðlabankinn gerir ráð fyrir að muni verða á hverju einasta ári næstu 10 árin. Þessi spá Seðlabankans virðist einfaldlega vera algerlega óraunhæf og sett fram með það eitt að markmiði að gera fólk ánægt og óhrætt við að samþykkja samningana. Annað frá Seðlabankanum var í líka veru en í áliti 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar sem er skrifað af undirrituðum fjalla ég örlítið um þá mælikvarða á skuldaþol ríkissjóðs sem Seðlabankinn hefur enn ekki getað útvegað Alþingi. Þar segir, með leyfi forseta: „Alþjóðlegur mælikvarði á skuldaþol ríkissjóðs er hlutfall erlendra skulda ríkissjóðs af skatttekjum. Þetta hlutfall hér á landi er nú orðið 258%. Alþjóðastofnanir veita ríkjum með hlutfall yfir 250% sérstaka aðstoð til að tryggja að þau ráði við skuldabyrðina. Hlutfallið er viðmið um hvenær ekki er hægt að greiða niður skuld af þessari stærðargráðu með frekari skattlagningu. Við útreikninga á greiðslugetu ríkissjóðs var hvorki athugað hvaða áhrif umtalsverðir fólksflutningar úr landi hefðu á skattstofn ríkisins (sem minnkar þegar fólki fækkar) né á hagvöxt en fólksfækkun hefur bein neikvæð áhrif á hagvöxt. Ótrúlegt er að þetta hafi ekki verið skoðað þar sem fram hefur komið að fyrstu fimm mánuði ársins fluttu tíu fjölskyldur úr landi á hverjum einasta degi, hvern virkan daga vikunnar. Í ljósi nýrra upplýsinga um að skuldabyrði þjóðarbúsins sé mun meira en AGS gerði ráð fyrir í nóvember 2008 var Seðlabanka Íslands falið að meta skuldaþol og greiðslugetu þjóðarbúsins. Í skriflegri umsögn Seðlabanka Íslands frá 15. júlí sl. um Icesave-samningana er fjallað um erlenda skuldastöðu þjóðarbúsins, sem bankinn telur að sé um 200% af VLF á þessu ári. Skilgreining Seðlabankans á skuldum þjóðarbúsins er því miður þrengri en AGS, þar sem inn í útreikninga vantar skuldir erlendra dótturfélaga, þ.e. álfyrirtækjanna. Ef notuð er skilgreining AGS á skuldum þjóðarbúsins er hlutfallið hins vegar komið í um 240% af VLF. Þess má geta að Argentína lenti í greiðsluþroti þegar þetta hlutfall var komið yfir 140% af VLF árið 2002. Í ljósi þessa er mikilvægt er að skoða hvað Ísland geti lært af reynslu Argentínu. Hvað varðar mat á eignum Landsbankans þá hefur enginn fengið að sjá hverjar þessar eignir eru fyrir utan skilanefnd bankans. Gert er ráð fyrir að 75% eignanna í eignasafninu gangi upp í skuldina vegna Icesave-reikninganna. Við venjubundin gjaldþrot telst gott ef endurheimtur á eignum eru á bilinu 20–30%. Ofmat á eignum Landsbankans mun þýða að minna endurheimtist af þeim á næstu árum, þannig að höfuðstóll Icesave-lána verður hærra eftir sjö ár en nú er gert ráð fyrir í athugasemdum við frumvarpið.“ Ýmislegt af þessu tagi kom fram hjá Seðlabanka Íslands og fjármálaráðuneytinu, óraunhæfar spár, óraunhæfar tölur og lélegar upplýsingar. Þetta varð okkur ljóst sem unnum að þessum breytingartillögum og þess vegna lögðum við á okkur þessa vinnu. Þessi nýi þverpólitíski meiri hluti er kannski einsdæmi í sögu þingsins. Við skulum þó ekki gleyma því að þessi hópur vann þá vinnu sem efnahags- og skattanefnd Alþingis átti að inna af hendi en gerði ekki. Þær breytingartillögur sem koma fram í dag eru afrakstur þeirrar vinnu, sérstaklega þau efnahagslegu viðmið sem þar eru inni en einnig hluti lagalegu viðmiðanna, sem og 8. gr. um endurheimtur á innstæðum. Breytingartillögurnar eru þess eðlis að nærri öll fjárlaganefnd náði að gera þær að sínum. Það myndaðist mjög breið samstaða um þetta mál og mikill áhugi var á því innan fjárlaganefndar að ljúka því í sátt við alla. Það náðist, með undantekningu framsóknarmanna sem vildu hafa sterkar orðaða fyrirvara í málinu. Þó er ekki útséð með að þeir verði ekki með áður en yfir lýkur, sérstaklega ef tekið er tillit til einhverra af þeim breytingartillögum sem þeir hafa lagt fram. Það er rétt að minna á að þau efnahagslegu viðmið og það þak sem er á greiðslunum vegna Icesave er upprunalega komið frá hv. þm. Pétri H. Blöndal og Tryggva Þór Herbertssyni í Sjálfstæðisflokknum. Þau eru að mínu mati eins og menn sögðu árið 2007 „tær snilld“. Gert er ráð fyrir að þak sé á þessum greiðslum sem fari ekki umfram getu þjóðarbúsins og tekið er á þeirri gjaldeyrisáhættu sem fylgir þessum lánum og þeirri áhættu sem myndast ef endurheimturnar úr eignasafni Landsbankans verða minni en vænst er. Þessi efnahagslegu viðmið slá margar flugur í einu höggi, þau eru skynsamleg, sanngjörn og fyllilega ásættanleg fyrir Breta og Hollendinga, fyllilega ásættanleg fyrir nágrannaþjóðirnar, þar á meðal Norðurlandaþjóðirnar, og ásættanleg fyrir mig sem fulltrúa Borgarahreyfingarinnar í fjárlaganefnd. Vonandi verða þessar breytingartillögur ásættanlegar fyrir sem flesta þingmenn því að ég tel mikilvægt að þingið komi fram með háa rödd í þessu máli og að hún heyrist víða. Þess má jafnframt geta að sú hugmynd um að í upphafi yrði frumvarpið afgreitt hér 63:0 held ég að sé horfin en það var þess virði að fylgja henni eftir. Einnig er áhugaverð 8. grein þessa frumvarps sem snýr að endurheimtum á innstæðum. Sú grein kemur nánast orðrétt upp úr stefnuskrá Borgarahreyfingarinnar þar sem við teljum gríðarlega mikilvægt að þeir sem beri beina fjárhagslega ábyrgð á þessu klúðri verði látnir greiða það þegar þetta er yfirstaðið, eða eins og segir í lokasetningu greinarinnar, með leyfi forseta, „verði látnir bera það tjón“. Hvað varðar þá umræðu sem uppi hefur verið um hvað gerist ef Icesave-skuldbindingarnar greiðast ekki að fullu upp, þ.e. ef spá Seðlabankans um hagvöxt gengur ekki eftir, þá hefur alla tíð verið skilningur okkar sem lögðum fram þessar breytingartillögur að sá afgangur falli niður í lok tímabilsins, að ríkisábyrgðinni sé lokið árið 2024. Ef það Alþingi sem þá situr kýs að borga meira er það þeirra ákvörðun en það er alveg skýrt að hugmyndin á bak við það að afgangurinn falli niður byggir á því að Bretar og Hollendingar taki á sig hluta af þessari áhættu, m.a. vegna þess að þeir rukka Íslendinga um ofurvexti af þessum lánum. Þeir munu stórgræða á þessari lánastarfsemi sinni og mér finnst alveg sjálfsagt að þeir taki þátt í áhættunni. Ég skrifa undir álitið með fyrirvara vegna þess að ég vænti þess að fram komi raunhæfar breytingartillögur til viðbótar hér á þinginu sem ég gæti hugsað mér að samþykkja. Ég hef heldur ekki endanlega gert upp hug minn um hvernig þetta fer í endanlegri afgreiðslu málsins. Ég er feginn að þessar breytingartillögur hafa náð í gegn og ég er feginn að fjárlaganefnd tók þær út úr nefndinni með þeim hætti sem gert var. Vinna fjárlaganefndar í þessu máli hefur að mörgu leyti verið til mikils sóma en eins og ég sagði áðan er ég á þessu áliti með fyrirvara því að eins og komið hefur fram hjá framsóknarmönnum er ekki ólíklegt að fram komi breytingartillögur. Þar á meðal skiptir ein að mínu mati miklu máli en hún varðar 4 og 2% hlutföll sem virtust vera sérstakt áhugamál hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Þessi hlutföll voru upprunalega reiknuð af Seðlabankanum og áttu að vera 3,85% og 1,94% en voru á einhverjum næturfundinum í kaffihléinu hækkuð upp í 2% og 4% án útskýringa og rökstuðnings af einskærum áhuga einhverra í fjárlaganefnd á að borga aðeins meira en þörf er á. Hér hafa verið viðraðar skoðanir um menn sem gengju hagsmuna annarra en Íslendinga í þessu máli. Ég tek ekki undir þær skoðanir en vissulega hef ég orðið vitni að því í þessari vinnu að sú spurning hefur vaknað á hvaða vegferð menn voru þegar skrifað var undir þessa samninga og í þeirri vinnu sem Alþingi hefur unnið í framhaldi af því. Ég er feginn að málið er komið inn í þingið með þessum breytingartillögum. Ég styð þær að öðru óbreyttu og óska fjárlaganefnd til hamingju með að hafa afgreitt þetta mál.

Frú forseti. Hv. þm. Þór Saari rifjaði upp í upphafi ræðu sinnar sögu einkavæðingarferlisins hér á Íslandi. Að gefnu tilefni og þar sem ég veit að hv. þingmaður vill halda öllu til haga vildi ég benda honum á að einkavæðingarferlið sjálft, hugmyndafræðin á bak við að einkavæða ríkisfyrirtæki, hófst víst í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks. Ég vil hins vegar á engan máta víkja mér undan ábyrgð okkar framsóknarmanna á þessu einkavæðingarferli og bendi á að fjöldi forustumanna flokksins hefur einmitt axlað þá ábyrgð og horfið af vettvangi. Hins vegar, til þess að halda enn á ný öllu til haga, sitja hérna enn þá tveir þingmenn sem sátu í þeirri stjórn og eru nú ráðherrar og forustumenn í ríkisstjórn. Þessir þingmenn eru hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir. Fólkið sem hefur barist með kjafti og klóm fyrir afgreiðslu þessa máls, án nokkurra fyrirvara eða breytinga á málinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir athugasemdina. Ég tel mjög mikilvægt að því sé haldið til haga hverjir stóðu fyrir þessari vegferð sem farið var í með einkavæðingu ríkisbanka og ríkisfyrirtækja. Persónulega er ég þeirrar skoðunar að sem flest fyrirtæki eigi að vera í einkaeigu en ekki í eigu ríkisins en það er ekki sama hvernig staðið er að málum. Ég tel að trúverðugleiki Íslands á alþjóðavettvangi muni ekki aukast fyrr en þeir ráðherrar sem voru í síðustu ríkisstjórn og ríkisstjórninni þar á undan og þeir þingmenn sem áttu þátt í þeim ríkisstjórnum eru farnir af þingi. Ég held að þetta mál sé svo mikilvægt að það muni ekki jafna sig fyrr en það gerist. Það mun taka einar til tvennar kosningar í viðbót. Framsóknarflokkurinn hefur unnið grettistak í því að skipta út sínu fólki, nánast allir þingmenn Framsóknarflokksins eru nýir nema einn og ég óska þeim til hamingju með það. Það er full þörf á að hinir fjórflokkarnir geri slíkt hið sama.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svör hans við athugasemd minni. Ég held að ég verði að taka undir allt sem þingmaðurinn sagði. Ég tel mjög mikilvægt að þeir þingmenn sem bera ábyrgð á þessu máli axli hana. Mér hefur fundist mjög sláandi hvað Samfylkingunni hefur tekist með miklum ágætum á þessum mánuðum sem liðið hafa frá hruni að víkja sér fullkomlega undan ábyrgð á þessu máli. Maður hefur nánast fundið til vorkunnar gagnvart hæstv. fjármálaráðherra að þurfa að standa frammi fyrir þessu gífurlega verkefni og fleiri verkefnum, málum sem hann sagði að væru á hans könnu en ég teldi að ættu mun frekar að vera á hendi Samfylkingarinnar því að Samfylkingin ber geysilega mikla ábyrgð á þessu máli. Þó að hv. þingmaður vilji ekki endilega tengja þetta við umræðuna um Evrópusambandið vil ég gjarnan gera það. Það sást mjög skýrt í þeirri umræðu sem varð þegar aðildarumsóknin var rædd og hvort það ætti að taka hana fyrir gagnvart Evrópusambandinu að þetta mál tengist því mjög sterkt þó að Samfylkingin hafi viljað halda því fram að svo væri ekki. Það sést líka á því hvað fyrrverandi formaður Alþýðuflokksins og þáverandi samflokksmaður þeirra, ráðherra sem ég hef nefnt áður, hefur brugðist harkalega við í þessu máli með sínum greinaskrifum og viðtölum. Þá er ég að tala um Jón Baldvin Hannibalsson. Það er greinilegt að hann er mjög viðkvæmur fyrir allri gagnrýni varðandi þetta enda má segja að allt þetta ferli hafi hafist í hans tíð og ber 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Þór Saari fyrir ágæta ræðu. Þó að ég hafi ekki að öllu leyti verið sammála fyrri hluta ræðunnar var margt gott í henni. Fyrri hlutinn hljómaði frekar eins og eitt af þeim bloggum sem maður sér á eyjunni.is. Ég held að rétt sé að halda einu til haga, þannig að maður noti frasa hv. þingmanns, og það er að við sölu á bönkunum og einkavæðingu þeirra stóð í upphafi til að tryggð yrði dreifð eignaraðild að bönkunum til þess að koma í veg fyrir að bankarnir enduðu í eign blokka sem höfðu svo mjög vaðið uppi í íslensku atvinnulífi síðustu áratugina. Þetta var mikið áherslumál hjá fyrrverandi forsætisráðherra Davíð Oddssyni. Hann þurfti að bakka með þetta, var hrakinn með þetta mál af Samfylkingunni og Framsóknarflokknum. Reyndar gekk Samfylkingin svo langt að segja að hér væri ofríki þar sem forsætisráðherra vildi ráða hverjir ættu bankana. Mig langar líka til þess að minnast á annað. Nú var ég staddur í miðju hruninu og tel mig hafa nokkuð góða yfirsýn yfir hvað gerðist a.m.k. einu til einu og hálfu ári áður. Ég hef aldrei nokkurn tímann heyrt ýjað að því að stjórnvöld hefðu vitað af því að 

Frú forseti. Varðandi það að fyrri ríkisstjórn hafi haft heimildir eða upplýsingar um hvert stefndi í bankamálum nægir að vitna til fjölda greina, frétta og skýrslna sem leiða í ljós að sennilega strax í febrúar eða mars í fyrra var öllum ljóst hvert stefndi. Málið var hins vegar þannig vaxið að enginn þorði að grípa til aðgerða því að bankakerfið var svo viðkvæmt að ef einhver andaði á það mundi það hrynja. Þess vegna var ekkert gert í málinu. Varðandi það að hv. þingmaður bendlaði mig við eyjuna.is er rétt að halda því til haga að eftirnafnið Saari er finnskt og þýðir á finnsku eyja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar upplýsingar, sérstaklega þær óumbeðnu vegna þess að nú veit ég hvernig á að segja eyja á finnsku. Vissulega er rétt að einhverjir vöruðu við hruni íslensks efnahagslífs. Ég held að sú umræða hafi byrjað með útgáfu bókarinnar Síðustu forvöð sem prófessor Þorvaldur Gylfason gaf út árið 1995. Í 14 ár komu sífellt einhverjir fram með að nú væri allt að hrynja. Þetta ágerðist árið 2008. Eftir á að hyggja var í sumum þeirra spádóma eitthvað að finna en flestir voru háðir sömu annmörkum og t.d. þessi áðurnefnda bók, Síðustu forvöð, þ.e. því að gefnar voru yfirlýsingar um eitthvað sem ómögulegt var að segja til um. Þrátt fyrir að eitthvað hafi verið gefið út þar sem spáð var rétt er ómögulegt að halda því fram að íslensk stjórnvöld hafi vitað í hvert stefndi. Ef svo væri hefðum við þegar fundið ábyrgðarmenn hrunsins og væntanlega væri hægt að gefa fjármálafurstunum okkar sakaruppgjöf strax en ég er ósammála þeirri túlkun. Þetta er fyrst og fremst bankamönnum og gölluðu reglugerðarverki að kenna.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að útdeila ábyrgð á einn umfram aðra en ég vildi bara minna á að í gangi er vinna á vettvangi rannsóknarnefndar Alþingis. Að því ég best veit vinnur hún nú mjög mikilvægt og gríðarlega öflugt starf við að uppljóstra um aðdraganda þessa hruns og hvað gerðist. Væntanlega mun koma í ljós í nóvember hvernig málavextir liggja í þessu máli og þá verður hægt með sanngjörnum og ábyggilegum hætti að staðhæfa frekar um það.

Fundi er fram haldið á Alþingi. Forseti vill árétta að samkomulag er um að þingfundur geti staðið allt til miðnættis.

Virðulegi forseti. Eins og stundum áður er íslensku þjóðinni vandi á höndum. Þessi litla þjóð, yngsta þjóð Evrópu, hefur lifað af margvíslega erfiðleika sem að henni hafa steðjað og sagan greinir frá síðustu 1100 ár. Við höfum marga skrokkskjóðuna hlotið og mátt þola harðindi, eldgos, aflabrest og tröllauknar náttúruhamfarir á þessu landi þar sem sumardagar eru ekki einasta sætari og lengri en aðrar þjóðir þekkja heldur er skammdegismyrkrið og vetrarnóttin einnig lengri og svartari en nokkurs staðar annars staðar á byggðu bóli. Eins og aðrar þjóðir höfum við einnig orðið að þola margvísleg sjálfskaparvíti sem ófullkomleiki mannsins, eða andlegur atgervisbrestur eins og það mundi heita á útþynntu fjölmiðlasproki samtímans, virðist stöðugt kalla yfir sig og sumir telja að sé refsing æðri máttarvalda í garð tegundar sem fyllst hefur hroka, „hubris“, og týnt auðmýkt sinni frammi fyrir lífinu sjálfu og umhverfi þess. Við höfum vegna eigin vanmáttar, hroka og skeytingarleysis um hag annarra og þar með heildarinnar gengið í gegnum borgarastyrjöld Sturlungaaldar og glatað sjálfstæði okkar og forræði yfir lífi okkar litlu þjóðar. Við höfum mátt þola um langar aldir tilveru sem afskekkt og einskis metin nýlenda, við þekkjum sult og seyru, fátækt og skort. Með tilliti til þess að menn hafa það fyrir satt að það gildi jafnt um þjóðir sem einstaklinga að sú lífsreynsla sem ekki bugar mann eða drepur geri mann sterkari má furðu sæta að þessi lífsreynda smáþjóð skuli nú enn eina ferðina standa nánast ráðalaus gagnvart stórkostlegum vandræðum. Þessi vandræði stafa annars vegar af siðblindu og græðgi gjörspilltra óráðsíumanna og hins vegar af heimsku og skammsýni þeirra innlendu stjórnmálaafla sem telja að tilgangur og inntak lífsins og mannlegs eðlis sé að græða á daginn og grilla á kvöldin. Á Alþingi er það nú verkefni okkar að leita lausnar á svonefndu Icesave-máli sem snýst um hvort eða með hvaða hætti þjóðin eigi að bera sameiginlega ábyrgð á ábyrgðarlausri framgöngu einstaklinga og einkafyrirtækis, þess Landsbanka sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur afhentu sérvöldum einkavini sínum sem áður hafði verið dæmdur og afplánað fangelsisvist fyrir efnahagsbrot. Saga þessa máls er samfellt registur yfir rangar ákvarðanir, pólitískt getuleysi, fljótfærni og afglöp á afglöp ofan. Þar að auki snýst málið um barnalega oftrú á getu Íslendinga til að setja saman samninganefnd sem gæti vafið um fingur sér harðsnúnum samningamönnum Hollendinga og Breta á heimavelli og á tungumáli hinna síðarnefndu sem höfðu óátaldir af alþjóðasamfélaginu og íslenskum stjórnvöldum komist upp með að beita hryðjuverkalögum gegn Íslendingum. Sá samningur sem nú er lagt fyrir Alþingi að ábekja og ábyrgjast er skilgetið afkvæmi ofríkis og þjösnaháttar Hollendinga og Breta í garð smáþjóðar sem hingað til hefur skort gæfu, atgervi og forustu til að bera hönd fyrir höfuð sér. Í stað þess að benda á að Bretar hafi fyrirgert bæði lagalegum og siðferðislegum rétti sínum í Icesave-málinu með beitingu hryðjuverkalaga var gengið til samninga við þetta hruma en siðlausa nýlenduveldi um hvernig íslenska þjóðin ætti að axla ábyrgð og greiða skaðabætur fyrir óráðsíu og fjárplógsstarfsemi íslenskra dólgakapítalista sem Bretar flokkuðu umsvifalaust undir hryðjuverkastarfsemi. Hinum íslensku kapítalistadólgum til afbötunar skal því til haga haldið að mér vitanlega hefur strandhögg þeirra á Bretlandi og í Hollandi ekki kostað mannslíf enn þá, eins og hryðjuverk gera venjulega, heldur aðeins valdið þeim aðilum fjárhagslegum búsifjum sem töldu sig hugsanlega geta grætt á því peninga að taka upp viðskipti við hina íslensku æruleysingja. Icesave-málið er samfelld sorgarsaga af heimsku og græðgi, vanhæfi, getuleysi, fljótfærni og spillingu. Í þessu máli fær ljós skynsemi og sanngirni hvergi að skína fyrr en loksins núna á sumarþingi þegar þessi dæmalausi samningur var tekinn til umfjöllunar í nefndum Alþingis, fyrst og fremst fjárlaganefnd. Ég ber virðingu fyrir þeirri vinnu sem þar hefur verið innt af hendi. Því miður er of seint að byrgja brunninn þegar barnið er dottið ofan í. Fjárlaganefnd, hversu ágæt sem vinna hennar og vilji hefur verið, er þess ekki umkomin að bjarga barninu upp úr botnlausum Icesave-brunninum. Ef við Íslendingar ætlum okkur að halda áfram að vera sjálfstæð þjóð getum við ekki látið í minni pokann fyrir svívirðilegum yfirgangi stærri þjóða. Við getum ekki látið undan kúgunartilraunum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem telur það vera heilaga skyldu sína að setja sig ofar fullveldi Íslendinga. Við getum ekki látið neyða þessum skelfilega samningi upp á okkur. Fyrir alla muni skulum við gera það heyrinkunnugt að við séum reiðubúin að framselja Landsbankaskrílinn í hendur breskra og hollenskra yfirvalda og heita Bretum og Hollendingum allri mögulegri aðstoð við að hafa upp á hverri krónu í eigu þessa lýðs til greiðslu á Icesave-innstæðum. Ef við ætlum að setja framtíðarsjálfstæði okkar ofar tímabundnum deilum um peninga verðum við að sýna þann manndóm að lýsa hátt og snjallt yfir vilja okkar til að leysa Icesave-málið með sanngjörnum og raunhæfum hætti eins og tíðkast með frjálsum þjóðum og höfða til alþjóðasamfélagsins að skilja málstað smáþjóðar sem nú er verið að kúga og svínbeygja með nauðungarsamningi, hryðjuverkalögum og miskunnarlausu kverkataki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Frá þessu máli verða Íslendingar að ganga uppréttir. Líf á fjórum fótum frammi fyrir erlendu valdi er hundalíf.

Frú forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka þingnefndunum sem hafa lagt á sig mikla vinnu í allt sumar og þá sérstaklega fjárlaganefnd, bæði meiri og minni hluta þeirrar nefndar, en einnig efnahags- og skattanefnd og utanríkismálanefnd og öðrum þingmönnum sem lagt hafa á köflum nótt við dag í sumar til að koma þessu máli í endanlegan búning og til afgreiðslu. Ég þarf ekki miklar málalengingar á þessu stigi afgreiðslu málsins. Ég held að ég geti tekið undir allt sem hv. formaður fjárlaganefndar, Guðbjartur Hannesson, sagði í sinni framsöguræðu og sömuleiðis hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Ég tel að nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar sé ítarlegt og í því séu fólgnar góðar útskýringar á málinu sjálfu, aðdraganda þess og eðli og síðan útlistanir á þeim breytingartillögum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til. Mikil vinna og mikil gagnasöfnun hefur farið fram í þessu máli og samhliða vinnu Alþingis hafa ýmsar stofnanir eins og Seðlabankinn, fjármálaráðuneytið og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands lagt fram vinnu sem öll er gagnleg því að í leiðinni hefur myndin af heildarstöðu þjóðarbúsins skýrst nokkuð. Ég fagna sérstaklega þeirri samstöðu sem tekist hefur um umgjörð og afgreiðslu málsins og að fjórir flokkar af fimm standi að því og muni styðja þær breytingartillögur sem hér eru fluttar, ef ég hef skilið rétt. Ég tel að þar eigi allir hrós skilið. Kannski má segja að Borgarahreyfingin eigi ekki síst skilið hrós fyrir að koma að málinu með þessum ábyrga hætti vegna þess að þegar forsaga þessa máls er rakin eiga, eins og hefur komið fram áður í umræðunni, fjórir flokkar af fimm sem nú eiga menn kjörna á þingi sér sögu í þessu máli, bera á því ábyrgð í einhverjum skilningi, annaðhvort á síðustu mánuðum eða fyrr. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að rekja forsögu málsins. Það skiptir í sjálfu sér ekki sköpum í mínum huga hvernig við í túlkunum eða skylmingum ræðum um hana en það væri þá kannski aðallega til heimabrúks eða inn á við. Ég er heldur ekki viss um að það muni ráða niðurstöðu sögunnar þegar hún verður skrifuð. Við sem erum hér núna erum ekki svo stór að þegar frá líður muni þykja mikilvægast í þessu máli hvernig við reyndum að útlista okkar aðild eða hlut að þessu máli, rétta okkar hlut eða halla annarra. Það verður sagan sjálf eins og hún skrifast sem þessu ræður, þó að við leggjum vissulega til efniviðinn í hana með störfum okkar. Ég held að menn sem hafa fjallað um nýlega liðna atburði frá sínu sjónarhorni mættu hafa í huga að væntanlega verða þau mál öll gerð upp yfirvegað, m.a. á grundvelli rannsókna sem nú fara fram. Þá er ekki víst að það komi betur út í framtíðinni að hafa ætlað að merkja sér hlutina öðruvísi en síðan verður hin sannreynda niðurstaða rannsókna og sagnaritara. Ég minni á að framkvæmdarvaldinu var falið það verkefni á Alþingi 5. desember sl. að leiða þetta mál til lykta með samningum í þeim aðstæðum sem þá voru í málinu. Það var síðan gert með fyrirvara um samþykki Alþingis á þeim hluta málsins sem þarf atbeina Alþingis í framhaldinu, þ.e. veitingu ríkisábyrgðanna. Ég ætla ekki að kvarta undan einu eða neinu sem að mér hefur beinst í þessum efnum. Ég tek miklu frekar nærri mér þegar gott fólk sem hefur ekki málfrelsi á Alþingi má sitja undir harla harkalegum ummælum án þess að geta borið hönd fyrir höfuð sér. Ég endurtek það sem ég sagði í stuttu andsvari. Ég tel að allir sem að þessu máli hafa unnið og komið hafi reynt að gera sitt besta í þágu þjóðarhagsmuna við erfiðar aðstæður og það sé ómaklegt að ætla nokkrum manni annað. Icesave-málið sjálft er vandamálið hér. Þessi sorgarsaga sem hv. þingmaður sem síðast talaði, Þráinn Bertelsson, rakti ágætlega er okkar ógæfa í þessum efnum. Það þjónar engum tilgangi og er ekki uppbyggilegt á nokkurn hátt að við, sem höfum setið uppi með það hlutskipti frá og með bankahruninu í október, í vetur, vor og sumar, að reyna að greiða úr ósköpunum, berum hvert annað sökum. Það er ekki stórmannlegt að reyna að færa ábyrgðina af þeim sem sannanlega og raunverulega bjuggu vandamálið til yfir á hina sem hafa reynt að leysa það. Menn geta að sjálfsögðu haft sínar skoðanir á því hvort þar hafi tekist nógu vel til en stórmannlegt er það ekki að reyna að gera samninganefnd íslenskra stjórnvalda eða aðra sem mikið hafa lagt á sig við að greiða úr hlutunum að sökudólgunum í þessu máli. Það voru ekki þeir heldur hinir sem bjuggu vandann til. Icesave-málið sjálft er vandinn, ekki tilraunir til að leysa úr því. Ég ber fyllsta traust til þeirra sem að þessu unnu fyrir hönd stjórnvalda, samninganefndarinnar og annarra sérfræðinga og ráðgjafa sem stuðst var við og þakka þeim fyrir vel unnin störf. Ég vona að það sé sameiginlegur skilningur allra hér að það sem við erum að gera nú sé öllu öðru mikilvægara, að stefna á bestu mögulega lausn þessa máls við þær aðstæður sem okkur eru skapaðar. Við reynum ekki að stefna að lendingu í málinu sem skilur það eftir óleyst eða upp í loft, því þá mistækist okkur ætlunarverkið. Verið er að reyna að finna bestu mögulega umgjörð utan um afgreiðslu málsins sem varðar hagsmuni Íslands í þessu tilviki og það sem lagt hefur verið af mörkum í þeim efnum með mikilli vinnu er mjög virðingarvert. Ég tel að þær breytingartillögur, skilmálar og sú umgjörð sem hér er lögð sé í fyrsta lagi sanngjörn, þetta sé sanngjarnt upplegg af okkar hálfu hvað varðar að setja þetta í þjóðhagslegt samhengi við líklegar aðstæður okkar á komandi árum. Þar með er verið að segja að svona sýnist okkur að við getum staðið að efnd þessa samkomulags og við teljum að það geti gengið upp. Þá á að vera hægt að fá skilning gagnaðilanna á því. Þetta er málefnalegt og í öllum tilvikum eru gild rök fyrir því sem viðsemjendur okkar vonandi fallast á. Það þjónar hagsmunum beggja að þannig sé unnið úr þessu máli að það besta komi út úr því. Nefndin mun skoða málið á milli 2. og 3. umr. og tiltekin atriði hafa verið tilgreind sem á að líta betur á. Það er sjálfsagt rétt og skylt en ég skynja það þannig að menn telji að í öllum aðalatriðum sé hin efnislega niðurstaða fengin í samkomulaginu sem liggur til grundvallar afgreiðslu fjárlaganefndar. Framtíðin ein getur síðan svarað því hvernig úr þessu spilast. Þar skiptir öllu máli fyrir okkur, þó að Icesave væri ekki til og hefði aldrei orðið, óháð því máli skiptir mestu hvernig okkur vegnar í endurreisn íslensks efnahags- og atvinnulífs á næstu missirum. Það mun ráða gríðarlega miklu um í hvaða stöðu Ísland verður eftir 5 ár, 10 eða 20 ár hvernig okkur gengur að komast í gegnum erfiðleikana og vinna okkur af stað út úr þeim. Það að þetta verði ekki of langvinnt samdráttar- og erfiðleikaskeið, að fljótlega fari að rofa til, það kvikni ljós, bjartsýni, trú á framtíðina og kjarkur skiptir gríðarlega miklu máli vegna þess að hugarfarið er stór þáttur. Hinn huglægi þáttur í tilfinningu manna fyrir aðstæðum er kannski stærsta einstaka breytan í hagfræðunum sem allt of oft er horft fram hjá, hugarfarið, andrúmsloftið og stemmningin. Hún er búin til á ýmsan hátt og stundum mögnuð upp fram úr hófi. Mönnum er talin trú um að allt gangi svo vel og sé svo gott að menn geti gert og látið ýmislegt eftir sér sem síðan reynist ekki innstæða fyrir. Við Íslendingar höfum slæma reynslu af því að slík stemmning sé mögnuð upp en við gætum líka átt eftir að fá jafnslæma reynslu af því ef við gerum um of hið gagnstæða, ef við tölum úr okkur kjarkinn og teljum okkur trú um að þetta sé enn verra og vonlausara en nokkur efni standa til. Ég legg áherslu á mikilvægi þess að við ljúkum þessu máli. Almennt séð skiptir það okkur gríðarlega miklu máli að við stefnum til farsællar lausnar á þessu á næstu dögum þannig að þetta mál hætti að standa í vegi annarra hluta og við, mér liggur við að segja, frú forseti, fáum vinnufrið við allt annað sem bíður og fram undan er að sinna. Þetta mál hefur tekið tíma og orku manna nánast alfarið í sumar og bæði stjórnkerfið og Alþingi, svo ekki sé talað um fjárlaganefnd, hafa í raun ekki haft næði til að sinna neinu öðru en þessu. Það er þó ekki eins og engin verkefni bíði, t.d. á sviði ríkisfjármála, sem þessir sömu aðilar munu þurfa að bera hitann og þungann af, þ.e. fjármálaráðuneytið, fjárlaganefnd og Alþingi sjálft. Margt annað kallar á að við náum niðurstöðu í þessu máli en við sjálf, tíminn og allt það. Við horfumst í augu við þá staðreynd að við munum ekki komast áfram með áætlanir um að styrkja gjaldeyrisvaraforðann og þróa áfram samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn nema koma þessu máli úr veginum. Þetta hefur tengingu við endurreisn bankanna og hefur áhrif á samskipti okkar við kröfuhafa, erlenda banka og fjármálastofnanir. Alþjóðasamfélagið horfir til þess hvernig þessu máli reiðir af. Enn þá er alþjóðlegt kastljós á Íslandi og því miður beinist það í talsverðum mæli að þessu tiltekna máli. Þetta hefur síðan afleidd áhrif á hluti eins og þróun gengis krónunnar, spurninguna um forsendur vaxtalækkana, að ná niður verðbólgu og fleiri hluti sem allir eru okkur bráðnauðsynlegir. Atvinnulífið sjálft og hvernig það þróast í vetur er gríðarlega mikilvægur þáttur. Þar bíða mikil úrlausnaverkefni og það er í höndum banka, lánastofnana og forsvarsmanna í atvinnulífinu sjálfu að greiða úr þeim miklu erfiðleikum sem menn búa þar við og sitja uppi með, afleiðingum hrunsins og mikillar skuldsetningar á undanförnum árum, sem og auðvitað afleiðingum af samdrætti í efnahagslífinu og þeim þrengingum sem þetta leggur almennt á almenning, heimilin og fyrirtækin. Einn enn þáttur þessa máls er vissulega huglægur þó að hann byggi á mati á efnislegum undirstöðum og það er spurningin um traust, tiltrú og orðstír Íslands. Okkur er gríðarlega mikilvægt að endurheimta rykti okkar sem áreiðanlegir aðilar í viðskiptum sem hægt sé að eiga viðskipti og samskipti við. Í vetur höfum við þurft að horfast í augu við að íslenskir aðilar, fyrirtæki og fjármálastofnanir hafa þurft að sanna sig fyrir fram upp á hvern einasta dag. Þau þurfa enn að sanna að þau geti átt í eðlilegum bankaviðskiptum, að menn geti afgreitt vörur ef þær eru pantaðar frá þeim, staðið skil á þeim á réttum afhendingartíma, tekið við greiðslunum o.s.frv. Því er gríðarlega mikilvægt að endurheimta almennt traust og koma þeim skilaboðum til umhverfisins að nú séu hlutirnir að komast í skárra horf á Íslandi, að okkur verði ágengt í endurreisninni og það miði í rétta átt. Hver einasta góð frétt er tíu sinnum dýrmætari en ekkert umtal, svo ekki sé talað um hitt ef fréttirnar af Íslandi halda áfram að vera neikvæðar. Í mínum huga er þetta í sjálfu sér ósköp einfalt. Það er engin leið til fyrir Ísland nema áfram. Það er enginn bakkgír á þessum bíl. Við mundum heldur ekki setja í hann þótt hann væri þar. Við verðum að snúa okkur af miklum krafti að því að glíma við erfiðleikana. Við þurfum að horfast í augu við það mikla tjón og þær skuldir sem við sitjum uppi með eftir þetta en þó eigum við heldur ekki að gleyma hinu sem leggst með okkur í endurreisnarstarfinu, sem er mikill þjóðarauður, auðlindir og innviðir í þróuðu og uppbyggðu samfélagi. Við erum lýðfræðilega ung þjóð, vel menntuð, dugmikil og vinnusöm og okkur á því ekkert að vera að vanbúnaði að leggja grunn að þeirri tiltrú á framtíðina sem okkur skiptir miklu máli að skapist. Það þarf ekki að fara í grafgötur með að þetta mál hefur verið öllum erfitt sem að því hafa komið. Það er stórt, siðfræðilega snúið og á því eru ýmsir vinklar sem m.a. er ágætlega fjallað um í nefndaráliti meiri hlutans. Ég sé reyndar að í nefndarálitum fleiri aðila er komið inn á hinn siðferðilega eða siðræna þátt þessa máls og það er vel því hann er að sjálfsögðu stór. Þá skulum við minnast þess líka að þegar Alþingi mótaði leikreglurnar fyrir rannsóknarstarfið sem nú er í gangi var sérstaklega kveðið á um að hinn siðferðilegi og siðræni þáttur þessa máls skyldi rannsakaður og greindur af þar til bærum faglegum aðilum því eitt af því sem við Íslendingar þurfum að horfast í augu við er að sá þáttur er til staðar í öllu þessu ferli og þeim ósköpum sem yfir okkur hafa gengið. Reynslan ein getur skorið úr um hvernig okkur tekst til. Við sitjum uppi með þær aðstæður sem raun ber vitni. Við erum þar sem við erum í tíma og rúmi og hversu mikið sem við vildum verður klukkunni ekki snúið til baka. Við getum t.d. ekki hoppað aftur fyrir 2002 þótt ekki væri nema í stutta stund til að reyna að afstýra ýmsu sem þá fór af stað og í kjölfarið. Það er því miður aðeins í vísindaskáldsögum og myndum sem tímaflakkið er raunhæfur möguleiki. Við erum það sem við erum og raunheimurinn og aðstæðurnar ráða að lokum ferðinni. Mér finnst stundum gæta þeirrar hugsunar að einhvern tímann hafi verið annað í boði eftir að ólánið var orðið, tjónið orðið og skaðinn skeður, en að út úr þessu kæmi þungbær niðurstaða fyrir Ísland. Ég held að aldrei hafi annað verið í kortunum, því miður. Strax í byrjun októbermánaðar fylltust menn skelfingu á þessum vinnustað þegar mönnum varð ljóst hversu háar upphæðir væru þarna undir. Það var lamandi tilfinning að fá upplýsingar um hvað gæti verið í húfi fyrir landið og ekkert hefur breyst í þeim efnum síðan. Krafan um að hér yrði landað litlum og sætum samningi sem gerði þetta Icesave-mál huggulegt og þægilegt, hvernig krafa er það? Að lítill og sætur samningur geti orðið um stórt og afspyrnu vont mál?

Það hefur enginn sagt það.

Hver er með þær kröfur?

Ég bið engan að taka þetta til sín en þeir sem kjósa gera það. Ég legg ekki út af orðum eins eða neins í þessum efnum. Ég legg út af þeirri hugsun sem mér finnst menn stundum nálgast í þessum efnum í almennri umræðu eða hvar sem er, að í boði hafi verið þær aðstæður og forsendur fyrir Ísland í þessum efnum að niðurstaðan gæti orðið önnur en þungbær og erfið. Ég lýsi því mati mínu að svo hafi ekki verið. Ég var gagnrýninn á ýmislegt sem gerðist í þessum efnum í haust og menn hafa gaman af að rifja það upp núna. Ég var það, já, það er rétt. Ég vonaði svo innilega að það fyndust betri leiðir fyrir Ísland út úr þessum ósköpum en í raun varð en ég gerði mér þó alltaf grein fyrir því frá og með byrjun októbermánaðar að þarna gæti verið í uppsiglingu skelfileg ógæfa fyrir okkur. Það gerðum við öll. Á daglegum fundum formanna stjórnmálaflokkanna fram eftir öllum októbermánuði bar þetta mál nánast alltaf á góma af því að menn vissu að þarna gátu verið stórkostlega hættulegir og alvarlegir hlutir í farvatninu. Það varð líka niðurstaðan. Ég held að sú staðreynd blasi við okkur að þetta gat aldrei farið öðruvísi en að verða okkur þungbært og erfitt. Þá er bara eftir að reyna að gera það besta úr stöðunni, reyna að landa skástu mögulegu niðurstöðu sem í boði er og það tel ég að sé að takast. Ég tel að fjárlaganefnd Alþingis og aðrir sem lagt hafa hönd á plóginn í þeim efnum eigi þakkir skildar. Vonandi tekst okkur sameiginlega að halda þannig á hagsmunum þjóðarinnar í þessari annars afar þröngu stöðu að dómur sögunnar verði sá að menn hafi gert sitt besta og skásta niðurstaðan sem í boði var hafi fengist í málinu. Það er að sjálfsögðu of snemmt að sjá fyrir hvort svo verður og við eigum eftir að kynnast því hver viðbrögð gagnaðilanna verða í framhaldi af afgreiðslu málsins. Ég tel þó að við höfum ágætar málsástæður, sterk rök, sanngirnisrök og margt annað í farteskinu til að takast á við það.

Virðulegi forseti. Allt frá því að samningarnir um Icesave-deiluna voru lagðir fram hér á þinginu í sumar hafa forustumenn ríkisstjórnarinnar vísað allri gagnrýni á samningana á bug. Það var sama hvort rætt var um að hin sameiginlegu viðmið hefðu ekki verið tekin með í reikninginn eða að friðhelgisákvæði samninganna væri gallað. Það var vakin athygli á því að eignir ríkisins væru jafnvel í hættu undir ákveðnum kringumstæðum og það var sögð allt of mikil efnahagsleg áhætta í samningunum. Í þessari gagnrýni var talað um að við héldum ekki til haga okkar lagalegu stöðu og endurskoðunarákvæði samninganna var einnig gagnrýnt. Öllu þessu vísaði ríkisstjórnin á bug. Nú hefur fjárlaganefnd Alþingis ákveðið að taka til greina allar þessar athugasemdir og tryggja að ríkisábyrgðin taki mið af þeim þannig að hagsmuna okkar Íslendinga sé betur gætt 

Frú forseti. Nei, það liggur meira á annarri afsökunarbeiðni og það er að þeir sem bera höfuðábyrgð á bankahruninu, efnahagslega og pólitískt, biðjist afsökunar. 
            

Frú forseti. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra sagði um að við ættum að horfa fram á veginn. Við höfum mörg hver talað fyrir því á undangengnum mánuðum að við ættum að gera það og horfa líka til þessara Icesave-samninga og þeirra galla sem þeir hafa óneitanlega borið með sér. Við framsóknarmenn höfum aftur á móti legið undir því af hálfu hæstv. ráðherra að vera kallaðir svartnættismenn, að við ættum að gjöra svo vel og samþykkja þennan samning enda væri um glæsilega niðurstöðu að ræða og samninganefndin hefði náð mjög góðum árangri. Nú hefur annað komið á daginn. Þetta er ekki nóg að okkar mati, við þurfum að gera betur. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji sanngjarnt eða ásættanlegt fyrir íslenska þjóð að hún eigi að greiða vexti frá og með síðustu áramótum vegna þessa samkomulags sem er upp á 25 þúsund millj. í dag, 25 milljarða kr. Hyggst hæstv. ráðherra styðja breytingartillögu okkar framsóknarmanna þess efnis að þessir vextir verði að sjálfsögðu ekki 

Frú forseti. Nei, ég hyggst ekki gera það. Tryggingarsjóður innstæðueigenda viðurkenndi greiðsluskyldu sína á lágmarksupphæðunum í októbermánuði sl. Síðan varð niðurstaðan sú að semja um upphaf vaxtareiknings um áramót. Það var farið bil beggja í þeim efnum. Þetta var sú niðurstaða sem náðist í samningunum og ég held að fyrir henni standi rök og hluti af heildarniðurstöðu málsins hafi náðst fram. Ég tel því að engin efni séu til þess að taka þetta eina atriði sérstaklega út auk þess sem það væri þá bein tilraun til breytinga á samningsniðurstöðunni sem augljóslega væri erfitt að útskýra hvernig ætti að fóðra.

Frú forseti. Ég vonast til þess að á milli 2. og 3. umr. í hv. fjárlaganefnd taki þingmenn á Alþingi Íslendinga þessa tillögu framsóknarmanna til greina. Það er að sjálfsögðu ekki sanngjarnt að íslenska þjóðin eigi að greiða vexti af Icesave-samkomulaginu frá og með síðustu áramótum. Mér þykir dapurlegt ef það eiga að vera skilaboðin frá Alþingi Íslendinga að menn telji það ásættanlega niðurstöðu fyrir íslensku þjóðina. Það má reka Landspítala – háskólasjúkrahús í níu mánuði fyrir 25 milljarða kr. Af hverju reyna menn ekki að standa í lappirnar? Af hverju stöndum við ekki saman og ræðum við þessar þjóðir og fáum þá a.m.k. neikvætt svar við því?. Hver einasta milljón er orðin mikilvæg í rekstri hins opinbera og hér er um að ræða 25 milljarða. Það er margt annað sem við þingmenn Framsóknarflokksins viljum gera betur í þessum efnum og ég vona svo sannarlega að við náum einhverjum árangri á milli 2. og 3. umr. í þeim efnum.

Frú forseti. Það yrði örugglega ekki mikið ósamkomulag hér á Alþingi ef staða málsins væri sú að við ættum sjálfstætt val um hvað mikið af þessu við borguðum, hve seint og hve illa. Það er ekki beinlínis þannig og við vorum ekki að semja við okkur sjálf. Auðvitað verður að skoða samningsniðurstöðuna í heild sinni, lánskjör, lánstíma, afborgunarleysi, vexti og annað og vega það og meta. Það skiptir máli þegar upp er staðið hvernig lausnin á þessu máli er í heild sinni. Hún er til muna hagstæðari en stefndi í um tíma í vetur, því verður ekki á móti mælt. Við vildum þó að sjálfsögðu gjarnan vera laus við að borga þetta, ég tala nú ekki um svona mikið, ef það væri í boði og við ættum um það frjálst val eða hefðum verið að semja við okkur sjálf en þannig eru aðstæðurnar ekki. Við verðum bara að horfast í augu við að hér var reynt að gera það besta sem í boði var í þröngri stöðu.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra talaði um að hann ætti von á því að við fengjum skilning gagnaðilanna á þeim fyrirvörum og breytingartillögum sem hér eru til umræðu. Því langar mig að spyrja hann: Hvernig getur ríkisstjórnin haldið því fram að hér sé um sama samning að ræða þegar búið er að kollvarpa honum í öllum grundvallaratriðum? Er öruggt að hæstv. ráðherra, með allri virðingu, skilji nákvæmlega hvað Alþingi er að gera? Í stað þess að vera með óvissu inn í framtíðina segjum við: Ef hlutir þróast á ákveðinn hátt munum við ekki borga nema ákveðið mikið. Hvernig er sú niðurstaða sambærileg við þann samning sem hæstv. ráðherra kallaði á einhverjum tíma glæsilega niðurstöðu en fjallaði núna um sem skástu niðurstöðuna? Í öðru lagi, Bretar og Hollendingar ætla ekki að tjá sig um þetta fyrr en niðurstaða er fengin. Getum við sætt okkur við það, virðulegi forseti, 

Frú forseti. Ef ég heyrði rétt var hv. þm. Kristján Þór Júlíusson frá Dalvík með mjög góða útlistun á þessu máli sem ég er sammála. Ég held að það sé ekki aðalatriði málsins hvort við túlkum þetta til eða frá innan eða utan ramma samningsins. Það sem ræður í framhaldi af afgreiðslu Alþingis eru undirtektir eða viðbrögð gagnaðilanna, það er augljóst mál. Ég geng út frá því, og trúi að það eigi við um okkur öll, líka hv. þingmann, að við vonumst til þess að hér sé að fæðast farsæl og góð lausn í þessu máli, að við séum að finna skástu lendingu sem í boði er og að málið verði ekki áfram upp í loft. Þess vegna skil ég ekki hvernig það þjónar beinlínis okkar hagsmunum að vera með málflutning sem gengur út á að sannfæra gagnaðilana um að það sé ekkert samkomulag, það sé bara fyrir bí. Ég átta mig ekki alveg á því. Ég held þvert á móti að við þurfum að undirbyggja með málefnalegum sanngirnisrökum, vísa í okkar þjóðhagslegu forsendur og líklegar horfur, 

Virðulegur forseti. Já, við erum öll að leita að farsælli niðurstöðu en farsæl niðurstaða fæst ekki með því að reyna að telja fólki trú um að hvítt sé svart og svart sé hvítt. Ég spyr því hæstv. ráðherra aftur: Hvað hefur ráðherrann fyrir sér um þann skilning sem hann vonast til þess að samningsaðilar sýni þessum breytingum á samningnum, vil ég segja, í minnsta lagi? Auðvitað er þetta ekki sami samningurinn. Dæmisaga eftir ágætan höfund í nágrannalandi okkar segir frá keisara sem var ekki í neinum fötum. Ef þú ert með plagg sem er í grundvallaratriðum búið að breyta, hvernig færðu farsæla niðurstöðu með því að halda því fram að svo sé ekki en samt séum við að ná fram öllum okkar markmiðum? Það sér hver heilvita maður að þetta gengur ekki eftir. Ég er ekki að reyna að vinna málinu ógagn með því að halda þessu fram. Þvert á móti held ég að það væri mjög mikið ógagn fólgið í því ef við samþykktum eitthvað sem við styðjum vegna þess að við teljum að það sé þjóðinni fyrir bestu og tryggi framtíð 

Frú forseti. Samanber það sem hér kom fram er að sjálfsögðu ekkert í hendi með hvernig Bretar og Hollendingar bregðast við. Við vitum hins vegar að þeir fylgjast mjög vel með málinu og þeir eru mjög vel upplýstir um það sem hér hefur verið á dagskrá. Breytingartillögurnar hafa t.d. verið þýddar, þær eru í þeirra höndum og þeir eru að skoða þær. Ég held þvert á móti að ef menn telja að nú þegar ættu að liggja fyrir formleg viðbrögð frá þeim skuli menn hugleiða hvaða staða hefði þá komið upp. Þá hefði Alþingi verið sett í þá stöðu að vera með málið opið á þinginu en um leið í einhvers konar samningaviðræðum við gagnaðilana um einstök efnisatriði.

Hvað hefurðu fyrir þér í því?

Vildu menn það? Ég efast um það. Ég held að þvert á móti hvíli einfaldlega sú skylda á herðum okkar þingmanna að reyna að búa eins vel um málið og kostur er. Hafa fyrir því skýr málefnaleg rök sem halda þannig að líkurnar séu meiri en minni á því að við getum útskýrt og rökstutt umgjörðina sem hér er lögð til grundvallar afgreiðslu málsins þannig að á það verði fallist. Það er mikið undir í þeim efnum, það er mikið í húfi. Takist það ekki 

Frú forseti. Eins og hæstv. fjármálaráðherra hef ég tekið eftir því að við breytum ekki fortíðinni. Það er dálítið langt síðan ég tók eftir því. Þess vegna getum við ekki leiðrétt þau mistök sem gerð hafa verið en þau eru fjöldamörg frá því fyrir áratugum síðan, fyrir og eftir fall o.s.frv. Ég tel líka að þessi samningur sem gerður var hafi verið mistök en við verðum að vinna úr stöðunni eins og hún er núna. Komið hafa fram ákveðnar tillögur sem ég held að séu bæði sanngjarnar og réttlátar og séu líka réttlát niðurstaða fyrir Hollendinga og Breta. Það sem vantar á núna er að kynna þetta mál. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra - frú forseti, hvað er með bjölluna?

Bjallan er ekki alveg í lagi en tímataka er í lagi og hv. þingmaður hefur um 20 sekúndur til umráða.

6,26 stendur hérna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki þurfi að upplýsa þessa vöru sem við erum búin að framleiða á Íslandi um alla Evrópu? Hvort það sé ekki nauðsynlegt að þingmenn fari sjálfir um Evrópu og kynni fyrir félögum sínum út um allt hvernig þessi niðurstaða er fengin og hvernig hún virkar. 

Frú forseti. Ég tek undir þetta með hv. þingmanni. Það skiptir miklu máli að við getum haldið vel á okkar málflutningi og útskýrt þetta og kynnt. Þegar hefur verið unnin heilmikil vinna og nú er í gangi vinna í þeim efnum. Utanríkisþjónustan öll leggur þar sitt af mörkum. Þetta hefur verið kynnt öllum sendiherrum á Íslandi. Þetta hefur verið kynnt í Brussel og á öllum þeim vígstöðvum sem við höfum aðstöðu til, ekki síst á Norðurlöndunum og hjá aðilum þar sem vonandi leggja okkur lið í þessum efnum. Þingmenn geta að sjálfsögðu og eiga að leggja sitt af mörkum. Alþingi er þátttakandi í margs konar fjölþjóðastarfi og það getur skipt máli að við kynnum þetta þar sem við höfum sambönd og aðgang og skipuleggjum jafnvel sérstakar ferðir eða heimsóknir. Til dæmis gætum við kynnt vinahópum Íslands þetta á þjóðþingum sem víða eru starfandi í nálægum löndum. Það getur allt saman komið vel til greina og ber að skoða það í framhaldinu.

Frú forseti. Tíminn er verðmætur og það þarf tíma til að heimsækja menn út um allan heim og skipuleggja svona starf. Um leið og við erum búnir að samþykkja þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir fer í gang mikið áróðursstríð úti í Evrópu. Þá fara menn að gefa yfirlýsingar sem þeir geta ekki bakkað frá, ráðherrar og aðrir. Þess vegna þykir mér svo mikilvægt að við kynnum málstaðinn áður en endanlega er gengið frá málinu. Að við kynnum það fyrir ráðherrum, þingmönnum og almenningi með greinargerðum og öðru slíku áður en við tökum endanlega ákvörðun til að koma í veg fyrir að á okkur dynji yfirlýsingar og annað frá mönnum sem ekki þekkja okkar rök og vita ekki á hverju þetta er byggt.

Frú forseti. Ég held að þessi langa meðganga málsins og sá langi aðdragandi sem er að afgreiðslunni hafi sumpart þjónað þessum tilgangi sem hv. þingmaður lýsir eftir. Ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum að málið er stórt og erfitt og á Íslandi hafa menn þungar áhyggjur af þeim miklu byrðum sem verið er að leggja á okkur. Það hefur skilað sér rækilega í gegnum alþjóðlega umfjöllun að undanförnu. Þeir sem fylgjast með málinu, bæði viðsemjendur okkar Hollendingar og Bretar sem og Norðurlandaþjóðirnar og fleiri, eru mjög vel meðvitaðir um þetta núna. Það vitum við. Miklu betur en í vetur og vor. Að því leyti til hefur þessi langa meðganga málsins þjónað því, að ég held, að skilningur hefur aukist á því hversu stórt og erfitt þetta mál er fyrir Ísland. Að sjálfsögðu þarf síðan líka að fylgja því eftir. Ég held að ekki sé ástæða til að bíða með endanlega afgreiðslu málsins eftir að grundvöllur afgreiðslunnar liggur fyrir. Hann er mönnum ljós núna, það er opinbert, en ég held að það sé tvímælalaust rétt að fylgja því vel eftir í framhaldinu.

Forseti vill árétta að samkomulag er um að þingfundur geti staðið allt til miðnættis.

Virðulegi forseti. Við ræðum um Icesave-samningana, ríkisábyrgðina, eftir umfjöllun fjárlaganefndar sem hefur nú í margar vikur velt upp hinum ýmsu hliðum á þessu máli, lagalegum og efnahagslegum, sögunni og hversu góð niðurstaðan er. Við 1. umr. þessa máls sættu samningarnir sem slíkir harðri gagnrýni. Mig langar til þess samhengisins vegna að fara í örstuttu máli yfir aðdraganda þess að samningar voru gerðir við Breta og Hollendinga í sumar. Ég tel að nokkur meginatriði skipti öllu þegar samhengi málsins er rætt á þinginu og við fjöllum um þörfina fyrir ríkisábyrgð og mikilvægi þess að taka hana til endurskoðunar á þinginu og gera á henni breytingar til samræmis við hagsmuni okkar Íslendinga. Þar er fyrst til að taka í hversu þrönga stöðu viðsemjendur okkar í málinu settu íslensku ríkisstjórnina strax í októbermánuði í fyrra með því að þrengja að okkar hagsmunum á öllum vígstöðvum. Það var ekki nóg með að Bretar beittu hinum ósmekklegu aðgerðum, sem við þekkjum öll og hefur verið vitnað til sem beitingar hryðjuverkalaganna, heldur var gripið til þess ráðs að nota fulltrúana í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til að tefja fyrir fyrirgreiðslu gagnvart Íslandi vegna þeirrar lánsbeiðni sem þar lá frammi af hálfu íslenskra stjórnvalda. Til stóð að þvinga Íslendinga til að fallast á lagalega skuldbindingu í málinu samkvæmt evrópskum tilskipunum. Sú atburðarás átti sér stað í tengslum við ECOFIN-fundinn sl. vetur þar sem þáverandi fjármálaráðherra Íslands, Árni Mathiesen, var staddur. Í kjölfarið fór fram þessi gerðardómsmeðferð sem rann öll út í sandinn vegna þess að viðsemjendur okkar og viðmælendur sýndu sitt rétta andlit. Þeir höfðu engan áhuga á lögfræðilega réttri niðurstöðu í málinu heldur bara á þeirri niðurstöðu sem þeim kom best. Í framhaldinu var síðan komið á viðræðum á grundvelli hinna sameiginlegu viðmiða sem svo oft eru nefnd til sögunnar í þessu máli. Ég vil byrja á því að vekja athygli á einu meginatriði að frá því að hin sameiginlegu viðmið komust á var viðræðuferlið við Breta og Hollendinga núllstillt. Allt það sem fram að þeim tímapunkti hafði gerst var lagt til hliðar. Aðilarnir komu sér saman um að láta ekki reyna á lagalega stöðu málsins sín á milli heldur var ákveðið á grundvelli yfirlýsingar um að ríkt tillit yrði tekið til þarfar Íslendinga til að endurreisa sitt efnahagslíf og koma fjármálakerfinu aftur í gang að viðræður færu fram á þeim grundvelli. Það var í trausti þess sem þingið tók þá ákvörðun í desembermánuði sl. að veita ríkisstjórninni umboð til að leiða samninga við þessar tvær þjóðir til lykta. Þetta er kristaltært og algerlega skýrt öllum þeim sem kynna sér þingumræðuna og þau þingskjöl sem liggja frammi í málinu í tengslum við þá afgreiðslu. Sem formaður utanríkismálanefndar fylgdist ég mjög grannt með því sem gerðist í kjölfarið og inn á borð utanríkismálanefndar komu skýr skilaboð frá samningamönnum Íslands í viðræðunum við Breta og Hollendinga. Í stuttu máli voru skilaboðin þessi: Viðsemjendur okkar telja að Íslendingar skuldi þeim alla fjárhæðina. Þeir ætlast til að hún verði greidd að fullu. Þeir eru tilbúnir til að lána fjárhæðina en þeir vilja fá vexti og þeir vilja að upphæðin verði greidd hratt til baka. Strax á fyrstu vikum málsins var því orðið ljóst að þeir sem höfðu fallist á að fara í viðræður við íslensk stjórnvöld á grundvelli hinna sameiginlegu viðmiða þar sem átti að taka tillit til okkar Íslendinga sviku í reynd það loforð strax á fyrstu dögum viðræðnanna. Í þessum farvegi var málið þegar hin nýja ríkisstjórn tók við í febrúar með yfirlýsingum um að nú þyrfti að taka öðruvísi á þessum málum. Ég tel að það hafi verið gerð mistök strax á þessum tíma að kalla ekki forusturíki ráðherraráðsins og Evrópusambandsins að borðinu vegna þess að það hafði verið skrifað inn í viðmiðið að Evrópusambandið mundi halda áfram að fylgjast með málinu. Við áttum strax á þessum tíma að beita okkur fyrir því að skilningur á okkar afstöðu vaknaði meðal annarra Evrópusambandsríkja, Norðurlandanna og annarra þjóða sem eiga fulltrúa hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til að koma í veg fyrir að ósanngjörnum áróðri væri haldið uppi gagnvart Íslandi. Að óskyld mál yrðu tekin í gíslingu eins og seinna var gert og sú sanngjarna krafa sem við höfðum uppi í málinu um að tillit yrði tekið til aðstæðna á Íslandi og ef engin niðurstaða fengist í slíkar viðræður væri málið lagt fyrir hlutlausa dómstóla heyrðist skýrt og skilmerkilega. Hvaða Evrópuþjóð er annars líkleg til að neita annarri þjóð um að láta reyna á lagalega stöðu sína ef upp kemur ágreiningur? Sú hin sama þjóð verður þá að vera tilbúin til að sæta slíkri höfnun sjálf þegar hún telur mikils vert að geta beitt þeim sjálfsagða rétti sínum. Ég fullyrði að engin þjóð í Evrópu sættir sig við slíka meðferð. Af sömu ástæðu ætti engin þjóð í Evrópu að beita aðra Evrópuþjóð slíkum órétti. Í stað þess að fá Evrópusambandið að borðinu og forusta ríkisstjórnarinnar færi til samtals við forustumenn annarra ríkja sem við helst þurfum að treysta á í þessu samhengi var samt ákveðið að láta það undir höfuð leggjast og halda áfram samningaviðræðum sem framan af virtust vera því sem næst vonlausar. Eftir því sem upplýst var í utanríkismálanefnd högguðust þessar viðræður hvorki til né frá svo mánuðum skipti. Á sama tíma vorum við komin með lánin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum langt fram yfir endurskoðunardagsetningu og tíminn byrjaði að vinna gegn okkur í málinu. Jafnframt er algert grundvallaratriði að átta sig á því að engar yfirlýsingar höfðu verið gefnar af íslenskum stjórnvöldum, hvorki fyrir né eftir bankahrunið, sem lofa ríkisábyrgð á þeim skuldbindingum sem er verið að fjalla um. Það hefur verið talað um að styðja Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta og að Íslendingar mundu standa við sínar alþjóðlegu skuldbindingar. Það hefur líka verið rætt um að ríkissjóður mundi gera það sem í hans valdi stæði til að styðja tryggingarsjóðinn við að leysa úr þeim vanda sem upp kynni að koma en því var aldrei lofað, hvorki fyrir né eftir bankahrunið, að veitt yrði ríkisábyrgð fyrir allri kröfunni sem haldið var uppi gagnvart Íslandi. Þess vegna urðu það þinginu, og ég tala fyrir þá þingmenn sem stóðu að meirihlutaáliti utanríkismálanefndar um að afgreiða þingsályktunartillögu til að ljúka þessu máli frá því í desember í fyrra, gríðarleg vonbrigði að ríkisstjórnin skyldi skrifa upp á samninga þar sem í fyrsta sinn var fallist á að veita ríkisábyrgð fyrir allri skuldbindingunni með tilvísun til þess að menn hafi verið bundnir af fyrri yfirlýsingum íslenskra stjórnvalda. Þetta er ekki bara efnislega misskilningur, þetta er beinlínis rangt. Hvergi er nokkur einasti fótur fyrir þessu í skriflegum gögnum. Í öðru lagi verður að segjast að samningarnir sem slíkir eru líka þinginu mikil vonbrigði á þeirri forsendu að þar er í raun ekkert tillit tekið til aðstæðna á Íslandi eins og upp var lagt með. Menn geta rætt um greiðsluhlé samkvæmt lánasamningunum í sjö ár. Vissulega veitir það okkur svigrúm til að nota þá fjármuni sem við höfum úr að spila til annarra mikilvægra mála en í millitíðinni hlaðast upp vextir. Við fáum engan greiðsluafslátt, það er bara verið að fresta þeim. Þetta skapar svigrúm en það er ekki þetta sem þingið átti við þegar það treysti á að tekið yrði ríkt tillit til þarfar Íslendinga til að endurreisa efnahagskerfi sitt. Fyrir utan þessi tvö grundvallaratriði þar sem ríkisstjórnin leggur sem sagt í fyrsta lagi til að við föllumst á ríkisábyrgð fyrir allri skuldbindingunni og í öðru lagi að við sættum okkur við að ekkert raunverulegt tillit sé tekið til aðstæðna á Íslandi og þarfar okkar til þess að endurreisa efnahagskerfið er fjöldinn allur af öðrum göllum og mistökum í þessum samningi sem hafa verið hér til umfjöllunar í þinginu. Í sjálfu sér væri ástæða til þess að halda sérstaka ræðu um þá. Málið var lagt hér fram með þeim orðum, eins og ég rakti áðan, að hendur samninganefndarinnar hafi verið bundnar af fyrri ákvörðunum. Þetta er rangt. Í öðru lagi var því haldið fram þegar málið var lagt fram á þinginu að samkvæmt þeim útreikningum sem gerðir hefðu verið væri ekki sú efnahagslega áhætta í málinu sem efasemdamenn hér í þinginu hefðu haldið fram. Þeir sem gagnrýnt hafa málið hafa einfaldlega bent á að með því að fallast á ríkisábyrgð á þetta miklum skuldbindingum, óháð efnahagslegri þróun á Íslandi, værum við því sem næst að setja snöru um hálsinn á okkur sem við vissum ekki hvort mundi þrengja að okkur síðar. Til að byrja með var gripið til ýmissa skýringa eins og þess að í samningunum væri að finna endurskoðunarákvæði sem kæmu okkur til góða ef þessar aðstæður kynnu að rísa. Þegar betur var að gáð var ljóst að endurskoðunarákvæðið sem slíkt var algjörlega gagnslaust til þess að tryggja hagsmuni íslensku þjóðarinnar í þessu efni. Ég held að umræðan hér á þinginu og í fjárlaganefnd hafi þróast með þeim hætti að þetta sé orðið óumdeilt. Í ræðu hæstv. fjármálaráðherra hér í 1. umr. velti hann upp þeirri spurningu, hæstv. ráðherra, hvort íslenska þjóðarbúið réði við þessar skuldbindingar. Þar segir í ræðunni, með leyfi forseta: „Þá er spurning um það, ræður íslenska þjóðarbúið við þessar skuldbindingar á árabilinu 2016–2024 eða árunum sem þá fara í hönd? Það er vissulega stór spurning.“ Það er þetta atriði sem þingið sættir sig ekki við. Á þessu atriði klofnaði þingið í tvennt og þetta atriði tekur fjárlaganefndin til endurskoðunar og segir: Við sættum okkur ekki við að fara með þá spurningu opna inn í framtíðina hvort íslenska þjóðarbúið ráði við að standa undir þessum skuldbindingum. Málið er lagt þannig fyrir þingið að það sé réttlætanlegt og í raun óhætt að leggja upp í þessa óvissuferð og vona það besta. Fjárlaganefnd Alþingis hefur nú lagt fram breytingartillögu sem naut stuðnings fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í nefndinni og gengur út á að við slíka óvissu vilji þingið ekki búa. M.a. af þessari ástæðu segi ég: Það er búið að kollvarpa þessu máli. Það er búið að taka efnahagslegar forsendur málsins og segja: Í stað þess að búa við fullkomna óvissu með veikt eða handónýtt endurskoðunarákvæði viljum við einfaldlega að efnahagslega áhættan sé skýrt afmörkuð í ákvæði sem tryggir hagsmuni íslensku þjóðarinnar ef allt fer hér á verri veg. Í reynd er það þannig að samkvæmt ákvæðinu erum við einungis tilbúin til þess að ráðstafa 6% af vexti landsframleiðslunnar í framtíðinni til þessa máls, það er allt og sumt. Þingið segir: Við erum tilbúin til þess að veita ríkisábyrgð fyrir skuldbindingunni en hún mun þó aldrei taka til meiri fjárhæðar en sem nemur 6% af vexti landsframleiðslunnar. Með öðrum orðum, ef hér verður enginn vöxtur á landsframleiðslunni kemur ekki til þess að við greiðum neitt af þessum samningum. Auðvitað munum við ná okkur á strik og ég er ekki að spá slíku afhroði hér í efnahagsmálum að við fáum ekki vöxt í landsframleiðsluna en það er grundvallarmunur á því að leggja málið upp með þeim hætti eða með því að sætta sig við að spurningin hvort við getum risið undir þessum greiðslum sé opin og óviss. Málið hefur þróast þannig frá því að það var lagt fram í 1. umr. að öllum efasemdaröddum hefur markvisst verið vísað á bug sem ýmist misskilningi eða órökstuddum málflutningi.

Rétt.

Það hefur verið einkennileg upplifun fyrir stjórnarandstöðuna í þessu máli að þurfa að eiga orðastað við forustu ríkisstjórnarinnar nánast eins og maður væri að semja við Breta og Hollendinga sjálfa.

Þetta er nú ekki drengilega mælt.

Það hefur ekki verið nokkurt einasta svigrúm fyrir efasemdaraddir og það er alveg sama hvar drepið er niður fæti, öllu hefur markvisst verið vísað á brott..

Hárrétt.

Ég er af handahófi hérna með þrjár greinar frá aðstoðarmanni fjármálaráðherra þar sem hann hrekur öll rök Ragnars Halls, Harðar Felix Harðarsonar og Eiríks Tómassonar lögfræðinga fyrir því að menn hafi gert mistök í uppgjörsákvæði samninganna. Svona er búið að koma fram við stjórnarandstöðuna í þessu máli, hvert og eitt einasta atriði. Menn hafa verið duglegir við að koma fram í fjölmiðlum, skrifa greinar, mæta í andsvör í þinginu. Hart hefur verið tekist á í fjárlaganefndinni. Öllu er markvisst svarað og vísað á brott og spurt: Ætlið þið virkilega að setja Icesave-samningana upp í loft og stórskaða þannig hagsmuni þjóðarinnar, fresta endurreisninni? Senda allt ferlið aftur til októbermánaðar í fyrra, eins og hæstv. fjármálaráðherra fjallaði um í sinni framsöguræðu í málinu. Fjallað hefur verið um málefnalegar athugasemdir stjórnarandstöðunnar sem pólitíska árás á ríkisstjórnina, menn væru í pólitískum skylmingum heima fyrir sem ættu að nýtast í pólitískum tilgangi til þess að auka fylgi flokkanna, það væri ekki í reynd verið að fjalla um málið af neinni alvöru ábyrgð. Við vitum öll hvað gerðist síðan í kjölfarið. Ég vil byrja á því að segja að Alþingi stendur í stórkostlegri þakkarskuld við alla þá lögfræðinga, hagfræðinga og aðra sem hafa af fúsum og frjálsum vilja komið fram, gefið tíma sinn í að kafa ofan í þessi gögn, lesa samningana, fletta lögfræðibókum, finna dóma og lesa erlendar fræðigreinar. Allir þessir hafa gefið sér tíma til þess að leggja íslensku þjóðinni lið við að betrumbæta þetta mál.

Rétt.

Megi þeir allir hafa miklar þakkir fyrir sitt framlag vegna þess að það hefur haft gríðarlega mikil áhrif á framgang málsins hér og alla umræðu í þinginu og þjóðfélaginu yfir höfuð. Eftir því sem fleiri hafa lagst á árarnar hefur efasemdaröddunum fjölgað hér í þinginu. Í reynd kom í ljós eftir nokkrar vikur að ríkisstjórnin hafði ekki meiri hluta fyrir þeirri tillögu sinni að þingið ætti að veita ríkisábyrgð fyrir þeim samningum sem hér voru lagðir fram. Í Icesave-samningunum er ekkert svigrúm fyrir takmarkaða ríkisábyrgð og engin umfjöllun um að Íslendingum sé ætlað að standa í skilum við þá lánasamninga sem um er að ræða í samræmi við greiðslugetu sína. Þetta frumvarp er tvær greinar. Önnur fjallar um að veita þurfi ríkisábyrgð fyrir samningunum og hin segir að lögin taki strax gildi. Ég er hér með breytingartillögur fjárlaganefndar á fjórum síðum. Það er auðvitað ekki endanlegur mælikvarði á efnislegar breytingar á málinu en þegar maður les breytingartillögurnar sést að þar er skipulega farið yfir hvert einasta atriði sem mest hefur verið gagnrýnt í þessu máli og þannig búið um að hagsmunir Íslendinga eru hafðir að leiðarljósi. Það skorti algjörlega í því frumvarpi sem ríkisstjórnin lagði fram. Þeir samningar voru þannig að í reynd hefði nánast sama niðurstaðan orðið ef við hefðum borið málið undir hlutlausan dómstól og einfaldlega tapað því. Það er erfitt að gera sér í hugarlund einhverjar kröfur Hollendinga og Breta sem þeir fengu ekki fullnægt í þessum samningum við íslensku ríkisstjórnina. Ég á erfitt með að sjá fyrir mér nokkurn þann hlut sem Bretar og Hollendingar fóru fram á að við gengjumst í ábyrgð fyrir og viðurkenndum að við skulduðum viðkomandi ríkjum sem ekki hefur náð fram að ganga í þessum samningum. Eftir meðhöndlun þingsins, þegar í ljós kom að ríkisstjórnin hafði í raun og veru ekki meiri hluta lengur á þinginu, tókum við í Sjálfstæðisflokknum og fulltrúar okkar í fjárlaganefnd þá ákvörðun að reyna að betrumbæta þetta mál. Við áttum sannarlega hlutdeild í þeirri ákvörðun að leggja af stað í þetta viðræðuferli. Ég er enn þá þeirrar skoðunar að það hafi verið skynsamlegt. Ég tel að það hafi þjónað okkar bestu hagsmunum á þeim tíma sem sú ákvörðun var tekin og ég er enn þá þeirrar skoðunar að mjög sterkar pólitískar ástæður séu til þess að reyna að leiða þennan ágreining í jörð. Við megum þó aldrei gefa okkar lagalegu stöðu í þessu máli frá okkur og við eigum ekki heldur að sætta okkur við neins konar pólitíska afarkosti. Sem betur fer hefur þó ekki þannig verið haldið á málinu að þessu tvennu verði ekki bjargað. Með breytingartillögum fjárlaganefndar er í reynd verið að gera eins konar viðbót við samningana. Verði frumvarpið samþykkt hér verður ríkisábyrgðin hluti af samningnum sjálfum. Þess vegna verður eiginlega að viðurkennast að þingið er nánast komið í það hlutverk að hafa einhliða áhrif á samningsniðurstöðuna. Þetta er afskaplega einkennileg staða. Þess vegna er það mín sannfæring að langbest og skynsamlegast væri, ef þetta mál verður klárað með þessum hætti, að aðilar málsins kæmu sér saman um að endurgera lánasamningana og að síðan stæði ríkisábyrgð að baki þeim. Það er eitthvað óeðlilegt, óheppilegt og ég vil meina óskynsamlegt við að vera með mjög bólginn lánasamning en takmarkaða ríkisábyrgð á bak við hann. Eru ekki allir sammála því að langbest væri að vera með samninga sem endurspegluðu það samkomulag sem er á milli þjóðanna og að baki slíkum samningi væri einfaldlega ríkisábyrgð án fyrirvara og allra málalenginga og alls þess sem er að finna í þeirri ríkisábyrgð sem við erum nú með í höndunum? Þess vegna er það mín sannfæring að það væri langheppilegast að þeir sem eiga hér hlut að máli, íslenska ríkisstjórnin, sú breska og sú hollenska, horfðust í augu við þennan veruleika og gerðu þær breytingar á samkomulaginu sem þingið kallar eftir. Það hefur verið mjög merkilegt að fylgjast með því undanfarna daga hvernig erlendir fjölmiðlar og eftir atvikum kollegar okkar á öðrum þjóðþingum fóru loksins að taka við sér og augu þeirra opnuðust fyrir því að kröfur Íslendinga í þessu máli eru í reynd afskaplega sanngjarnar og einfaldar. Við höfum í fyrsta lagi sagt allan tímann að við séum tilbúin til að leysa þetta mál og við ætlum ekki að hlaupast undan okkar alþjóðlegu skuldbindingum. Við höfum þó líka haldið því til haga að við ætlum ekki að fella okkur við að skuldir einkaaðila verði gerðar að skuldum almennings í landinu með þeim hætti að fullkomin óvissa sé um hvernig íslenska þjóðin geti risið undir slíku í framtíðinni. Ég er þeirrar skoðunar að það frumvarp sem ríkisstjórnin tefldi fram hafi fallið á báðum þessum prófum. Þar er lagt til að veita ríkisábyrgð fyrir öllu saman og menn sætta sig við efnahagslega óvissu án þess að til staðar sé öflugt endurskoðunarákvæði. Þess vegna hefur verið unnið gríðarlega mikilvægt starf í þinginu. Okkar ákvörðun í Sjálfstæðisflokknum var, eins og ég vék að áðan, að leggja þeirri mikilvægu vinnu lið. Þegar ríkisstjórnin stóð frammi fyrir því að hún hafði ekki meiri hluta á þinginu til að fylgja málinu óbreyttu eftir og í gegn, og það gerðist í reynd mjög seint í ferlinu, sköpuðust aðstæður fyrir stjórnarandstöðuna til að hafa efnisleg áhrif á þetta mál. Slíkt tækifæri í jafnstóru máli vorum við ekki tilbúin til að láta fram hjá okkur fara. Það hefði í sjálfu sér verið afskaplega einfalt að stíga til hliðar og vilja ekki koma nálægt þessu máli, leyfa ríkisstjórninni að eiga það með húð og hári, en við töldum það ekki ábyrga afstöðu í þessu máli. Miklu frekar vildum við koma okkar sjónarmiðum að og það verður að segjast forustu fjárlaganefndar til hróss að menn féllust að lokum á að það væri skynsamlegt að gera breytingar á málinu. Menn hafa haft uppi athugasemdir við að ég skuli fjalla þannig um þessa niðurstöðu að við séum að gera gagntilboð. Það geti varla þjónað hagsmunum okkar að fjalla þannig um málið ef menn vilji í reynd að meðhöndlun þingsins, afgreiðsla Alþingis, leiði málið til lykta. Ég er einfaldlega ósammála þessu. Ég tel að það sé okkur alltaf farsælast að tala um málin eins og þau eru. Þingið sendir núna tiltölulega einföld skilaboð út, þau þurfa að heyrast og við þurfum að vera tilbúin til að standa að baki þeim, tala um þau eins og þau eru, vinna þeim fylgi og stuðning hjá öðrum þjóðum og sannfæra viðsemjendur okkar í þessu máli um að þetta sé skynsamleg niðurstaða. Eins og ég vék að áðan fjallar sú niðurstaða fyrst og fremst um að við erum ekki tilbúin til að veita ríkisábyrgð á fjárhæð sem er umfram þetta tiltekna hlutfall af vexti landsframleiðslunnar í framtíðinni. Nú fer þetta mál aftur til fjárlaganefndar á milli umræðna. Ég tel í ljósi umræðunnar sem hefur verið á þinginu í dag og í fjölmiðlum undanfarna daga að það sé nauðsynlegt fyrir fjárlaganefnd að ræða efnahagslegu viðmiðin nánar og eyða öllum hugsanlegum vafa um að við séum að gera nokkuð annað en veita ríkisábyrgð fyrir þessum hámarksfjárhæðum samkvæmt þeim reiknireglum sem er að finna í frumvarpinu. Það þarf að vera alveg skýrt að það sem út af stendur þegar lánasamningarnir og ríkisábyrgðin eru borin saman er fjárhæð sem nýtur ekki ríkisábyrgðar. Mér finnst eðlilegt að fjallað sé um að við þær aðstæður skulu aðilarnir eiga með sér viðræður, ekki síst í ljósi þess að málið er í þessum einkennilega búningi sem ég var að lýsa áðan. Misræmi getur komið upp milli lánasamninganna og ríkisábyrgðarinnar og við þurfum á því að halda að viðsemjendur okkar ýti öllu sem út af stendur til hliðar. Það má t.d. ekki koma upp að innstæðutryggingarsjóðurinn lendi í vanskilastöðu vegna þess að ríkisábyrgðin sé takmörkuð. Engin ákveðin trygging er fyrir því hér, önnur en sú að það eigi að taka upp viðræður og fari slíkar viðræður ekki fram eða leiði þær ekki til niðurstöðu takmarkist ríkisábyrgðin í samræmi við þetta hámark. Við skulum hafa í huga að þetta girðir í sjálfu sér ekki fyrir að innstæðutryggingarsjóðurinn lendi í vanskilum. Það kann að vera óheppilegt. Þetta er ein hlið á málinu sem ég tel að fjárlaganefnd þurfi að kafa nánar ofan í. Þetta er sama ástæðan og ég vék að áðan fyrir því að í reynd væri langbest að lánasamningurinn sjálfur yrði endurskrifaður og það væri bara ríkisábyrgð að baki honum. Ég ætla líka að fjalla stuttlega um lagalegu stöðu málsins. Það er eðlilegt að því sé velt upp í umræðu um þetta stóra mál hvers vegna í ósköpunum við föllumst yfir höfuð á að greiða nokkuð ef við erum á sama tíma þeirrar skoðunar sem ég er, þ.e. að í reynd sé ekki ríkisábyrgð fyrir greiðslu lágmarkstryggingarinnar. Þetta er eðlileg spurning. Við fjölluðum um hana í vetur og við höfum rætt um hana margoft á þinginu. Ég var þeirrar skoðunar þá að þegar heildarhagsmunir okkar í þeirri erfiðu stöðu sem við höfum verið sett í, og höfum að hluta til komið okkur í, væru skoðaðir þá væri skynsamlegast fyrir okkur að reyna að leiða þetta mál til lykta með samningum. Það var mín sannfæring. Ég sagði í ræðu minni þegar við fjölluðum um þingsályktunartillöguna að við þyrftum að gera okkur grein fyrir því að ef við vildum fara í hart með þetta mál værum við um leið að segjast tilbúin til að taka afleiðingunum af því ef slíkar málsástæður okkar næðu ekki fram að ganga og við töpuðum hreinlega málinu. Í mínum huga er þetta enn ástæðan fyrir því að við eigum að reyna að leiða þetta mál til lykta en ekki sætta okkur við að taka á okkur meira en þingið fjallar um í sínum breytingartillögum. Við skulum þá jafnframt hafa í huga að verði sú leið farin og verði niðurstaðan sú sem ég nefndi, að við töpuðum því máli, verðum við búin að koma okkur í miklu verri stöðu en verið er að tryggja okkur með breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Ástæðan er einfaldlega sú að ef farið yrði í hart með þetta mál og okkar málstaður yrði undir í slíkum málarekstri stæði okkur ekki til boða við fjármögnun slíkrar niðurstöðu í framhaldinu að takmarka greiðslurnar við þróun efnahagsmála á Íslandi. Það væri enginn tilbúinn til að fjármagna slíka niðurstöðu án þess að full greiðsla kæmi fyrir. Sá möguleiki stendur þó að mínu áliti enn þá opinn og í framhaldi þess að þingið mun afgreiða þetta mál er auðvitað nauðsynlegt að halda málstað okkar hátt á lofti eins og hv. þm. Pétur Blöndal vék að áðan. Við þurfum á öllu okkar að halda til að sjónarmið okkar heyrist skýrt og skilmerkilega á Norðurlöndunum og annars staðar. Eins og ég vék að áðan hefur það verið gleðileg þróun fyrir okkur að sjá hvernig augu fjölmiðlanna og kollega okkar eru að opnast fyrir því að við erum ekki með ósanngjarnar kröfur uppi í þessu máli eða að reyna að hlaupast frá okkar skuldbindingum. Þrátt fyrir að ég sé þeirrar skoðunar að við eigum enn pólitískra hagsmuna að gæta af því að fá niðurstöðu í þetta mál tel ég engu að síður að það væri fullkomið ábyrgðarleysi ef þeim lagalegu fyrirvörum væri ekki komið inn sem eru í breytingartillögunum, um að við höfum enn ekki fallið frá þeim rétti að láta á þetta reyna og að við höfum enn ekki gefið frá okkur þann möguleika að fá leiðréttingu á stöðu okkar ef í ljós kemur að okkar málstaður er réttur. Það verður þó að segjast um þetta atriði að staða okkar til að láta á þetta reyna verður allt önnur eftir að lánasamningarnir hafa verið virkjaðir og greiddir út. Það er stærsta og erfiðasta ákvörðunin sem ég tel að við stöndum frammi fyrir. Eigum við að setja okkur í þá stöðu að mun erfiðara verði að láta reyna á þessi lagalegu álitaefni áður en lánasamningarnir eru gerðir, undirritaðir og greiddir út? Munurinn liggur í því að áður en lánasamningarnir eru afgreiddir þurfa Bretar og eftir atvikum Hollendingar að sækja okkur og við getum einfaldlega vísað á íslenska dómstóla. Það kann að vera ólíkleg atburðarás í hugum margra en þannig er a.m.k. hinn lagalegi farvegur málsins. Eflaust mundu fyrst koma til pólitískar þvinganir af ýmsum toga áður en málið færi í þann farveg en sú er a.m.k. lagaleg staða okkar. Eftir að lánasamningarnir hafa hins vegar verið gerðir er það íslenska ríkið sem þarf að sækja sinn rétt og það verður að viðurkennast að þá er miklu þrengra um möguleika til að bera málið undir hlutlausa dómstóla. Þó er rétt að minnast á það í þessu samhengi að hinn lagalegi ágreiningur snýr ekki eingöngu að ríkisábyrgðinni. Við þurfum líka að fá úr því skorið hvernig fara eigi með allt það tjón sem breska ríkið hefur valdið eignasafni Landsbankans með beitingu hryðjuverkalaganna. Það tjón eitt og sér verður í reynd tjón íslenskra skattgreiðenda þar til það hefur fengist bætt vegna þess sem hér er í uppsiglingu. Gatið í eignasafni Landsbankans verður á endanum reikningur til íslenska ríkisins ef innstæðutryggingarsjóðurinn tekur á sig þessar skuldbindingar. Þetta er hinn ískaldi veruleiki málsins og það er alveg ótrúlegt að gengið hafi verið frá samningi við bresk stjórnvöld án þess að þessi hluti málsins hafi verið settur í öruggan farveg. Í þriðja lagi er ein lagaleg hlið á þessu máli sem ég tel að þurfi að gaumgæfa mjög nákvæmlega. Hún fjallar um mögulega bótaábyrgð Evrópusambandsins vegna þeirra væntinga sem innstæðueigendur í Evrópusambandinu höfðu til innstæðutryggingakerfisins. Um þetta hafa Stefán Már Stefánsson prófessor og Lárus L. Blöndal fjallað í sínum blaðaskrifum. Ég ætla ekki að fara nánar út í það hér en sú staða kann að vera uppi að íslenska ríkið hafi við uppgjör málsins fengið til sín framselda bótakröfu, réttarstöðu innstæðueigenda í Evrópu sem hægt er að byggja málsókn gegn Evrópusambandinu á. Í fjórða lagi og að lokum ætla ég að minnast á enn eina lagalega hlið þessa máls sem er sú, og ég tel að fjárlaganefnd þurfi að taka það til skoðunar á milli umræðna, hvort við séum mögulega að fyrirgera einhvers konar skuldajöfnunarrétti með þessari afgreiðslu málsins. Með því værum við að gera okkur mun erfiðara fyrir en efni standa til. Það kann að þjóna pólitískum hagsmunum hér heima fyrir ríkisstjórnina og stjórnarflokkana að halda því fram að við séum að afgreiða sama málið og lagt var fram fyrr í sumar. Það kann að vera þægilegt fyrir þá í pólitískri umræðu að segjast hafa fengið sitt eigið mál samþykkt. Það kann líka vel að vera að fyrir stjórnarflokkana þjóni það þeirra hagsmunum í viðræðum við bresk og hollensk stjórnvöld að geta haldið því fram að þingið hafi staðfest samninginn eins og um hafi verið rætt, að veitt hafi verið ríkisábyrgð eins og lofað var fyrr í sumar. Það þjónar samt örugglega ekki hagsmunum íslensku þjóðarinnar að fara með annað en rétt mál í samskiptum við aðrar þjóðir. Það þarf að tala einfaldlega um hlutina eins og þeir eru. Þannig endurheimtum við það traust annarra þjóða sem svo mikið skortir á að við höfum í dag. Það þjónar heldur engum tilgangi að halda því fram við skynsama Íslendinga sem sjá staðreyndir málsins  
             Ég vil þakka mínu fólki í fjárlaganefnd fyrir þeirra vinnu. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir mjög góða og yfirgripsmikla ræðu. Ég er að mörgum leyti nánast alveg sammála því sem kom fram hjá honum, sérstaklega hvað varðar réttarstöðu okkar Íslendinga og þá hörku sem við urðum fyrir af hendi Breta varðandi hryðjuverkalögin og út af hverju ekki var brugðist betur við þegar þeim lögum var beitt á okkur. Mig langar að spyrja hv. þingmann, eins og ég spurði fyrr í morgun, að sjálfstæðismenn líta á þetta sem samningstilboð, þetta sé í raun gagntilboð til Breta og Hollendinga. Breytingartillögur á frumvarpinu liggja fyrir eins og hv. þingmaður fór yfir. Upphaflega frumvarpið er í tveimur greinum en svo er komin mikil viðbót. Þar sem ríkisstjórnin lítur svo á að þetta sé viðbót við samninginn sem ekki þurfi að bera undir Hollendinga og Breta og þessir fyrirvarar rúmist innan samningsins vil ég lesa enn á ný, með leyfi forseta: „Aðeins er heimilt að gera breytingar á samningi þessum, bæta við hann eða falla frá honum með skriflegu samkomulagi milli samningsaðila.“ Eins og ég benti á í morgun að samkvæmt breskri réttarvenju er litið svo á að það eitt verði hluti af samningi sem í honum er og ekkert annað. Þar eru samningar túlkaðir eftir orðanna hljóðan. Úr því að formaður Sjálfstæðisflokksins lítur svo á að um nýtt samningstilboð sé að ræða er þá ekki hægt að jafna þessu við það að hv. þingmaður sé í raun að taka undir þá frávísunartillögu sem liggur fyrir þinginu frá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, að vísa ætti málinu frá heim til ríkisstjórnar og semja upp á nýtt við Breta?

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins varðandi atriðið með samninginn sjálfan. Ef þetta frumvarp verður samþykkt verður ríkisábyrgðin, eins og þingið gengur frá henni, hluti af samningnum þannig að ákvæðið í samningnum sem vísar í að honum verði ekki breytt nema með samþykki gagnaðilans tekur þá til annarrar breytingar en þessarar, vegna þess að ákvæðið sjálft er órjúfanlegur hluti af samningnum sjálfum og viðkomandi grein getur ekki vísað í samningsgrein í samningnum. Varðandi frávísunartillöguna höfum við verið að vinna þannig að málinu að gera breytingartillögur sem setja málið í þann farveg sem við gætum sætt okkur við. Fjallað er um það í nefndaráliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd að þeir hafa haldið því sjónarmiði á lofti í sumar að skynsamlegast hefði verið að senda málið aftur til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu. Eins og ég rakti í máli mínu áðan tel ég skynsamlegast að í framhaldi af afgreiðslu þingsins komi aðilar málsins sér saman um að aðlaga samningana að þessum breytta veruleika og skilaboðum frá þinginu og einfalda ríkisábyrgðina í samræmi við það. Þetta er spurning um ólíka nálgun í málinu en það er í mínum huga óhjákvæmilegt að viðræður eigi sér stað í kjölfar þessarar afgreiðslu þingsins sem hér virðist stefna í til að bregðast við þessum nýju aðstæðum. Ég lít á þetta sem gagntilboð. Það þýðir ekki að viðsemjendur okkar í málinu þurfi nauðsynlega að hafna því tilboði. Ég tel að þær kröfur sem við erum með uppi í málinu séu þess eðlis að Bretar og Hollendingar ættu með réttu að fallast á þær. Þannig gætu þessar breytingartillögur leitt til þess að málið yrði afgreitt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið því þetta var skilningur minn í morgun þegar ég beindi spurningu til hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar en hann lét ekki svo lítið að svara þeirri spurningu. Farsælast væri að mínu mati að eftir 2. umr. þingsins yrðu Bretar og Hollendingar kallaðir að samningaborðinu og látnir líta yfir það hvernig málið lítur út eftir 2. umr. og hvort þeir mundu fallast á þær breytingartillögur sem fyrir liggja eða hvort það sé raunverulega svo að þeir komi ekki til með að taka tillit til þess að fyrirvararnir gildi, því að þegar samningurinn tekur gildi með þeirri ríkisábyrgð sem á honum er gilda um hann bresk lög og mál verða rekin fyrir breskum dómstólum þar sem hvorki íslensk lög né stjórnarskrá gilda. Þess vegna tel ég að við ættum að reyna að ná samkomulagi um það í þinginu að eftir 2. umr. verði Bretar og Hollendingar kallaðir að borðinu og látnir útskýra hvernig þeir sjá málið og hvort hægt sé að halda þessu áfram.

Virðulegi forseti. Ég held að við verðum að eftirláta framkvæmdarvaldinu að eiga þessi samskipti við Breta og Hollendinga. Auðvitað væri heppilegast að afstaða þeirra lægi fyrir til umræddra skilmála, þeirrar þrengingar á ríkisábyrgðinni sem við erum að fjalla um, áður en þingið afgreiðir málið. Því má halda fram að verið sé að tefla málinu út í ákveðnar ógöngur með því að þingið taki endanlega afstöðu til málsins og síðan verði það að koma í ljós hver viðbrögðin verða. Ég held að færa megi fyrir því mjög gild rök að ríkisstjórnin hefði fyrir löngu átt að taka upp viðræður við Breta og Hollendinga. Ég hef tjáð mig um það áður, m.a. í blöðunum, að ríkisstjórnin hafi algerlega látið undir höfuð leggjast að eiga slík samskipti. Það hefði auðvitað verið hinn eðlilegi farvegur málsins að ríkisstjórnin hefði fyrir löngu horfst í augu við að það upplegg sem hún lagði fyrir þingið og var niðurstaða aðilanna í viðræðum sínum hefur ekki stuðning á þinginu. Það eru því mörg gild rök fyrir því að eiga þessar viðræður en það er erfitt að sjá fyrir um hvert framhaldið verður ef þingið afgreiðir málið með þessum hætti.

Frú forseti. Það þýðir lítið að festa sig í fortíð þessa máls. Við breytum henni ekki en getum lært af henni. Í því ljósi vil ég leita viðbragða hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, við þrennu. Ég lít svo á að dómstólaleiðinni hafi verið ýtt út af borðinu með þingsályktun 5. desember. Ákveðið var að ganga til samninga en ekki til dómstóla. Það er tvennt ólíkt. Í beinu framhaldi af því í öðru lagi gaf fyrrverandi ríkisstjórn frá sér þann möguleika að kæra beitingu Breta á hryðjuverkalögum gagnvart Íslandi. Sá kærufrestur rann út 6. eða 7. janúar 2009. Margfaldar áskoranir komu fram til ríkisstjórnarinnar að beita þessu því að þetta var stjórnsýsluákvörðun Breta, ekki dómstólaákvörðun, og kæruleið og kæruvinnan tiltölulega einföld. Það hefur meira að segja mátt vinna upp röksemdirnar úr ræðum stjórnarandstöðunnar á þeim tíma. Í þriðja lagi vil ég vekja athygli á því og spyrja hv. þingmann þar sem hann fullyrðir að ábyrgð hafi aldrei verið lofað. Ég tel þetta ekki rétt. Hvað með samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þar sem beinlínis var hert á ábyrgðaryfirlýsingum gagnvart Icesave viku fyrir undirskrift samninga? Hvernig getur hv. þingmaður haldið því fram að það hafi aldrei verið lofað ábyrgð? Við verðum að vera reiðumenn í stjórnmálum. Ábyrgir reiðumenn í stjórnmálum, ekki óreiðumenn. Við verðum að standa við það sem við segjum á alþjóðavettvangi. Það er skoðun mín að stöðunni hafi verulega verið fórnað eða staða okkar gerð mun verri með þingsályktun 5. desember. Þá var málið sett í þann farveg sem það er. Það var sett í þann farveg 5. desember og vikurnar á undan, frá 6. október. Endanlega var að mínu mati málinu klúðrað réttarfarslega og lögfræðilega með því að kæra ekki beitingu hryðjuverkalaganna. Mér er óskiljanlegt af hverju það var ekki gert og ég bið hv. þingmann að skýra það út fyrir mér og þingheimi.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi um dómstólaleiðina. Ég tel að við höfum enn ekki gefið frá okkur þann rétt að leita dómstólaleiðarinnar í málinu. Ég er þeirrar skoðunar að ef Bretar og Hollendingar ætla að þráast við og vilji ekki hlusta á skilaboð þingsins, ef á að setja okkur pólitíska afarkosti í þessu máli þá eigum við einfaldlega að segja við viðkomandi ríki: Við skulum leggja þetta mál fyrir hlutlausan þriðja aðila. Það er okkar tilboð fyrst ekki á að standa við hin sameiginlegu viðmið. Alveg tvímælalaust eigum við að fara dómstólaleiðina ef aðrir samningar standa ekki til boða en þeir sem ríkisstjórnin gekk frá og lagði til við þingið að samþykkja. Varðandi kæru á beitingu hryðjuverkalaganna þá er rétt að ákveðinn frestur rann út fyrir íslenska ríkið til að kæra þá stjórnsýsluákvörðun og fyrrverandi forsætisráðherra gerði ítarlega grein fyrir þeirri niðurstöðu þingsins í þingsal á fyrra þingi. Ég ætla ekki að endurtaka það sem þar kom fram en sú ákvörðun ríkisstjórnar þess tíma byggði á lögfræðilegri ráðgjöf. En það eru enn uppi allir möguleikar fyrir skilanefnd Landsbankans til að fara í dómsmál vegna beitingar hryðjuverkalaganna og ég tel að skilanefnd Landsbankans eigi að gera það. Um það að ekki hafi verið lofað ábyrgð og vísað var í samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, þá vil ég leyfa mér að lesa upp úr áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar. Þar er einmitt rakið hvað segir í þessu samkomulagi, með leyfi forseta: „Íslendingar hyggjast virða allar lagalega réttarlagalegar skyldur sínar. Sé ekki samkomulag um það hverjar þær séu sé réttast að vísa slíkum ágreiningi til dómstóla eins og fram hefur komið á öðrum vettvangi.“ Þetta sagði í samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og sá sem heldur því fram að við höfum lofað ríkisábyrgð á þessum skuldbindingum vinsamlegast komi fram með þá yfirlýsingu.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum veikt stöðu okkar verulega lögfræðilega og ég vísa í þann rökstuðning sem ég setti fram áðan, veikt hana mjög verulega þannig að það er leitun að úrræðum í dag - sem við áttum. Það er leitun að þeim. Ég útiloka ekki að þær séu til, langt í frá. En það eru miklu erfiðari leiðir en við áttum í desember, miklu erfiðari. Fyrrverandi forsætisráðherra gaf ekki skýringar á því af hverju við nýttum okkur ekki kæruleiðina fyrir 6. janúar 2009. Þær voru a.m.k. að mínu mati algerlega ófullnægjandi. Ég ítreka fyrirspurn mína til hv. þm. Bjarna Benediktssonar um að gefa þær skýringar sem hann hefur sjálfstætt. Varðandi AGS-ábyrgðina. Við hétum að virða skuldbindingar okkar. Ég hef aldrei heyrt það að menn virði skuldbindingar sínar með því að vaða með ágreining til dómstóla.  
            

Virðulegi forseti. Ég heyri að ég og hv. þingmaður erum sammála um að Bretar verði að standa ábyrgir fyrir því tjóni sem þeir hafa valdið með beitingu hryðjuverkalaganna. Varðandi lagalega stöðu málsins þá er ég ekki sammála því að hún hafi versnað við þingsályktunartillöguna sem reyndar þingflokkur Vinstri grænna taldi að væri ógildanlegur nauðungarsamningur. Ég velti því þá upp hvers vegna þingflokkur Vinstri grænna hefur ekki lagt til að sameiginlegu viðmiðin verði ógild og málið sett aftur á byrjunarreit. Ef hv. þingmaður er svona öflugur og einbeittur talsmaður þess að við förum dómstólaleiðina í málinu þá er það svo sem enn þá opið. Það var ekki meiri hluti fyrir því í fjárlaganefndinni. Við höfum verið talsmenn þess að við sættum okkur ekki við að vera beittir afarkostum í málinu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ef á að halda okkur við þá samninga sem hér hafa verið gerðir og fara fram á ríkisábyrgð vegna þeirra mun Sjálfstæðisflokkurinn undir drep standa gegn því.

Frú forseti. Nú er að koma ítrekað fram að það virðast vera deildar meiningar milli formanns Sjálfstæðisflokksins og formanna stjórnarflokkanna um það hvort hér sé um að ræða nýtt samningstilboð eða ekki. Til að koma þessu alveg á hreint langar mig til að spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson, formann Sjálfstæðisflokksins, hvort hann geti þá ekki tekið undir frávísunartillögu framsóknarmanna þannig að það sé alveg hreint og klárt að við teljum að það eigi að ganga til nýrra samninga. Ég hefði einnig í framhaldinu, ef hv. þingmaður hefði tíma til, gjarnan viljað fá að heyra útskýringar á því hvað hann á við með skuldajöfnunarrétti því eins og ég hef skilið það þegar maður jafnar skuldir þá þarf að vera einhver skuld á móti þannig að þessu sé jafnað út. Það væri því áhugavert að heyra hvað hann á eiginlega við með því. Og ef eitthvað verður eftir af þessum tveimur mínútum sem hv. þingmaður hefur til andsvars þá verð ég að segja það að mér finnst mjög einkennilegt að Sjálfstæðisflokkurinn skuli hafa samþykkt að leggja fram efnahagsleg viðmið í þessum breytingartillögum og standa að þeim án þess að tekið sé skýrt á því hvað eigi að gera við væntanlegar - ekki hugsanlegar heldur að mínu mati væntanlegar - eftirstöðvar af lánasamningunum miðað við þetta hámark sem við erum að gefa okkur. Ég hefði líka mikinn áhuga á að heyra útskýringu á því hvernig stendur á því að hægt var að hækka þarna um miðja nótt útreiknuð viðmið frá Seðlabankanum upp í 4% annars vegar og 2% hins vegar sem, eins og hefur komið fram í umræðunni, jafngildir um 3 milljörðum á ári eða sama og ríkisstjórnin var að skera niður í framlögum til öryrkja og ellilífeyrisþega. Hver er ástæðan fyrir því að þetta var ákveðið? Eftir samtöl mín við sjálfstæðismenn held ég að þeir séu meira og minna sammála um að forsendur Seðlabankans í umsögn hans séu í meira lagi bjartsýnar og því mjög einkennilegt að sjá að þeir skuli hafa tekið undir það að hækka greiðsluviðmiðið.

Virðulegi forseti. Ég tel að í reynd hafi farið fram heilmikið umræða um það í þinginu hvort vísa bæri málinu aftur til ríkisstjórnarinnar. Það var málstaður fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd að það væri eftir atvikum líklega besta leiðin vegna þess að hér væri til umfjöllunar að gera svo miklar breytingar á ríkisábyrgðinni að það væri skynsamlegt að taka einfaldlega upp viðræður um allar þær breytingar. Þessi hlið málsins var rædd held ég í öllum þingflokkum. Niðurstaðan varð sú að það virtist ekki takast neinn meiri hluti fyrir því á þinginu, jafnvel þó ríkisstjórnin væri búin að missa meiri hluta fyrir þingmálinu óbreyttu, að fara þá leið. Það er þá bara einhver raunveruleiki sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins horfast í augu við í starfi sínu í fjárlaganefnd og reyna með öðrum hætti að hafa áhrif á framgang málsins þannig að hagsmunir íslensku þjóðarinnar séu hafðir í huga. En ég vék aðeins að þessu að öðru leyti áðan. Varðandi skuldajöfnun snýst málið einfaldlega um það að taka til skoðunar hvort íslenska ríkið eða innstæðutryggingarsjóðurinn eigi mögulega einhverjar kröfur vegna krafna sem Landsbankinn kann að eiga sem hægt væri að skuldajafna móti þeim miklu kröfum sem er verið að beina að íslenska ríkinu í þessu máli. Ég vil vekja athygli á því að það þarf að gaumgæfa alla skuldajöfnunarmöguleika núna vegna þess að það getur verið erfiðara að beita skuldajöfnun á síðari stigum. Varðandi þær breytingar sem vísað var til þá er mér ekki kunnugt um hvernig þau mál atvikuðust í fjárlaganefndinni. Það sem máli skiptir er að viðmið séu með þeim hætti að íslenska þjóðarbúið geti risið undir þeim endurgreiðslum sem þarna er um að ræða og 6% af vexti landsframleiðslunnar er samkvæmt mati hagfræðinga eitthvað sem þjóðarbúið á að geta ráðið við.

Frú forseti. Ég þakka fyrir svörin frá hv. þingmanni. Ég get ekki alveg tekið undir það sem hann sagði um að hagfræðingar séu sammála um að þetta sé eitthvað sem menn geta staðið við. Það er náttúrlega verið að tala um hámarksgreiðslur þannig að við séum í raun búin að teygja okkur eins langt og við teljum möguleika fyrir þjóðarbúið að standa undir, að gefnum ákveðnum forsendum. Það sem þingmannahópurinn bað Seðlabankann um að reikna út fyrir sig var hvert væri þetta hámark miðað við 75% endurheimtur af lánasafninu. Bara með því að hækka þetta, þó þetta virki ekki háar tölur, þá erum við samt sem áður að tala um hækkun upp á 3 milljarða. Ég veit ekki betur en það muni töluvert um 3 milljarða á ári. Það er því mjög alvarlegt. En það sem mér finnst mun alvarlegra varðandi þær breytingar sem voru gerðar á tillögum þingmannahópsins varðar eftirstöðvarnar. Hvað á að gera við eftirstöðvarnar ef þær verða, eða að mínu mati þegar þær verða, vegna þess að forsendur Seðlabankans eru mjög bjartsýnar?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þetta tækifæri til að fjalla um eftirstöðvarnar vegna þess að það þarf að vera alveg skýrt í afgreiðslu þingsins að það er ekki verið að veita ríkisábyrgð vegna þeirra. Það sem stendur út af umfram það hámark sem fjallað er um í breytingartillögunum nýtur ekki ríkisábyrgðar. Það þarf að koma sérstök ákvörðun Alþingis um að veita ríkisábyrgð vegna þess. Þetta er hámark ríkisábyrgðarinnar sem verið er að fjalla um. Allt sem er umfram nýtur ekki ríkisábyrgðar. Það er okkar skilningur. Sé einhver vafi um þessa túlkun í þingsölum þá beini ég því mjög eindregið til fjárlaganefndarinnar að skýra orðalagið í breytingartillögunni betur vegna þess að þetta er slíkt grundvallaratriði í málinu. Þetta er slíkt grundvallaratriði að það skiptir í sjálfu sér ekki máli ef reynir á þetta þak hvort lánasamningarnir hefðu 10% vexti, 15, 20, 50% vexti, það skiptir engu máli vegna þess að við værum ekki að veita ríkisábyrgð vegna þess sem umfram er. Það skiptir þess vegna heldur ekki máli þó að ekkert heimtist upp í kröfu Landsbankans vegna þess að við erum ekki tilbúin til að greiða nema ákveðið hámark af vexti landsframleiðslunnar.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ekkert ofsagt sem hér hefur komið fram í umræðum í dag að þetta er eitt erfiðasta mál sem íslensk stjórnvöld hafa tekist á við á síðari tímum og auðvitað miklir hagsmunir í húfi fyrir íslenska þjóð. Ég held líka að ef við klárum þetta mál og frágang þess þá sé rutt úr vegi einum stærsta þröskuldi fyrir endurreisninni sem við erum að vinna að. Það er auðvitað óljúft hverjum einstaklingi að mæla fyrir máli sem þessu sem aldrei getur orðið annað en baggi á þjóðinni en undan því verður ekki vikist að mínu viti. Hlutverk okkar stjórnmálamanna er auðvitað að velja þá leið sem við teljum farsælasta fyrir íslenska þjóð jafnvel þó að kostirnir séu slæmir. Umræður og endanleg afgreiðsla þessa máls er að ýmsu leyti prófsteinn á íslensk stjórnmál enda hefur sjaldan verið mikilvægara að málefnaleg umræða og kalt hagsmunamat um það hvernig hag þjóðarinnar verður best borgið ráði niðurstöðunni. Sú niðurstaða sem nú virðist vera í augsýn sýnir að við stóðumst það próf að mestu og ég tel fulla ástæðu til að þakka þingmönnum, ekki síst í þeim nefndum sem hafa fjallað um þetta mál, og starfsfólki þingsins og þeim fjölmörgu aðilum utan þings sem lögðu sitt af mörkum vinnslu málsins. Að mínu viti er það afar mikilvægt að breið samstaða sé orðin um afgreiðslu þess. Málið á að vísu eftir að fara aftur til nefndar eins og hér hefur komið fram milli 2. og 3. umr. en við skulum vona að engu að síður haldist sú breiða samstaða sem orðið hefur í þessu máli. Auðvitað er það svo að gríðarlegt verk er fram undan við að bæta þann skaða sem orðspor Íslands hefur orðið fyrir og það mun verða eitt af mikilvægum verkefnum stjórnvalda næstu missirin og árin en niðurstaða í Icesave-máli er forsenda þess að hægt verði að ráðast í það stóra verkefni. Það er auðvitað eðlilegt eins og reyndin hefur orðið að þingið hefur tekið sér góðan tíma til að fjalla um þetta mál og meta allar hliðar þess, kosti og galla, réttarstöðu Íslands í málinu, skuldbindingar þjóðarinnar til að borga og gera þessa samninga við Breta og Hollendinga og vega og meta hvort umgjörð samninganna sé nægilega traust til að Íslendingar hafi viðspyrnu ef skuldaþol þjóðarinnar breytist verulega næstu árin. Ég tel að þær breytingartillögur sem meiri hlutinn stendur að tryggi betur og skýri betur öryggisákvæði sem lúta sérstaklega að friðhelgi og efnahagslegri framtíð þjóðarinnar þannig að skuldirnar verði ekki þjóðinni ofviða. Það er mikilvægt. Það er líka ástæða til að vekja máls á því að við verðum að varast að horfa of þröngt á það mál sem hér er til afgreiðslu. Þetta er hluti af stærri heild og alþjóðlegu samhengi sem verður að hafa í huga. Við verðum líka umfram allt í þessu stóra máli að læra af mistökunum sem gerð hafa verið í gegnum tíðina, afleiðingunum og orsökum þess að við stöndum í þessum sporum núna. Við hljótum þar m.a. að skoða og læra af einkavæðingu bankanna á sínum tíma, umgjörð þess hvernig að því var staðið. Þar var mörgu ábótavant og sárlega skorti ýmislegt að því er varðar regluverkið. Á ég þar ekki síst við dreifða eignaraðild og hvernig að þessu máli var staðið. Sú saga er liðin en engu að síður verðum við af henni að læra vegna þess að bankarnir sem nú eru í umsjá stjórnvalda eða ríkisvaldsins eiga auðvitað ekki að vera það lengur en þörf krefur og þá er mikilvægt að sú umgjörð sem við búum um framhaldið í þessu máli sýni að við höfum lært af reynslunni. En fleira hefur fallið en íslensku bankarnir frá því í haust. Hugmyndasmíði nýfrjálshyggjunnar sem sett hefur rammann um mestalla efnahagsumræðu í þrjá áratugi hefur hrunið. Sú hugmynd að opnir og alþjóðlegir fjármagnsmarkaðir beini fjármagni ávallt á réttar brautir til framfara og varanlegrar hagsældar hefur einnig beðið hnekki. Sú kennisetning sem komið hefur Íslendingum mest í koll, að fjárfestingarbankar eigi að vera hreyfiaflið í efnahagslífinu, fæddi af sér efnahagsbólu sem hefur sprungið til stórskaða fyrir almenning og ríkissjóði í öllum okkar heimshluta. Við Íslendingar sitjum eftir með sárt ennið í þessu máli, m.a. vegna þess að við teljum að tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar sé miðuð við gjaldþrot einstakra banka en ekki hrun heilu bankakerfanna í einstökum löndum. Við höfum ekki fengið stuðning alþjóðasamfélagsins eða aðildarþjóða Evrópusambandsins á þessari túlkun. Má auðvitað líta svo á að við séum fórnarlömb þeirrar nauðsynjar sem Evrópulöndin töldu vera á því að viðurkenna ekki galla á regluverki í ESB eða tilskipun um innstæðutryggingar vegna hættu á enn frekari og víðtækari bankakreppu ef slíkt yrði gert. Það hlýtur að vera tekið tillit til þess í framhaldi þessa máls og á þeim tímum sem fram undan eru að greiða þann stóra skuldabagga sem búið er að leggja á þjóðina. Það er auðvitað þannig að það er ekki síst verkefni seðlabanka og fjármálaeftirlita að sjá til þess að bankar og fjármálastofnanir tefli ekki efnahag þjóða í tvísýnu. Seðlabankar og fjármálaeftirlit í Bretlandi og Hollandi geta því ekki skotið sér undan allri ábyrgð á því sem varð íslenska bankakerfinu að falli. Íslensk stjórnvöld hafa haldið þessari skoðun á lofti og halda enn fast við hana. Það hefur verið þrautin þyngri að fá aðrar þjóðir til að fallast á sjónarmið okkar eða leggja ólík sjónarmið í þessu efni í óvilhallan dóm. Það þekkjum við og höfum margfarið í gegnum. Þessari grundvallarafstöðu þurfa Íslendingar þó að halda til streitu til síðari tíma enda er allt regluverk alþjóðlegrar bankastarfsemi til endurskoðunar um þessar mundir. Við Íslendingar erum að fást við afleiðingar þrefaldrar kreppu, fjármála- og gjaldeyriskreppu og einnar alvarlegustu efnahagslægðar í okkar heimshluta sem yfir hefur dunið. Það er ljóst að regluverk okkar um fjármálamarkaðinn var ekki nægilega traust, innstæðutryggingatilskipun Evrópusambandsins óljós og eftirlitskerfi okkar var ekki nægjanlega vel á verðinum. Og eins og margoft hefur komið fram er ekki síst ástæða hrunsins að útrásarvíkingarnir fóru fram af of miklu offorsi og of miklum glannaskap. Þeir sem voru í forsvari fyrir útrásinni blésu á skömmum tíma út efnahag bankanna þannig að efnahagur þeirra samsvaraði 10–12-faldri landsframleiðslu og þeir horfðust greinilega ekki í augu við þá staðreynd að ódýrt lánsfé væri ekki lengur aðgengilegt á alþjóðlegum lánamörkuðum frá og með árinu 2006 og gengu fram á árinu 2007 og 2008 með æ meira óhófi og ágirnd. Í stað þess að minnka umsvif sín og sníða fjárfestingarbönkum sínum stakk eftir vexti á erlendum vettvangi hófu þeir að safna innlánum með loforðum um háa vexti á netreikninga í Evrópu. Þar með hjuggu þeir nærri þjóðarhagsmunum Íslands og annarra landa um leið og Landsbankinn skirrtist við að koma innlánssöfnum sínum í Bretlandi og Hollandi í erlenda tryggingavernd. Í raun gerði bankinn þannig út á íslenska ríkisábyrgð með íslensku þjóðskrána að veði. Fæstir Íslendingar gerðu sér grein fyrir að safnað hafi verið á 350 þúsund reikninga eða alls um 1.244 milljarða kr. í Bretlandi og Hollandi á örskömmum tíma. Það er svo sérstakt rannsóknarefni hvers vegna Landsbankanum var leyft að hefja innlánssöfnun á eigin ábyrgð í Hollandi í maí 2008 á sama tíma og reynt var með öllum ráðum að fá bankann til að koma innstæðum á Icesave-reikningum í Bretlandi í breskt dótturfélag. Í Hollandi náði bankinn að safna á annað hundrað þúsund viðskiptavinum áður en hann féll 6. október sama ár. Finnski bankasérfræðingurinn Kaarlo Jännäri dregur það einnig sérstaklega fram í skýrslu sinni að útibú íslenskra fjármálastofnana erlendis hafi verið undanþegið bindiskyldu síðan í maí 2008. Skuldasöfnun einkavæddu bankanna var einnig af ótrúlegri stærðargráðu. Eins og kemur fram í upphaflegri greinargerð með frumvarpinu urðu skuldir Landsbankans t.d. 3.000 milljarðar íslenskra króna áður en yfir lauk þrátt fyrir að hann hafi einungis verið keyptur á 11 milljarða sex árum áður. Hér virðist hafa verið um stjórnlaust áhættuspil að ræða þar sem öll þjóðin var undir. Nauðsynlegt er að gera upp þetta tímabil í Íslandssögunni sem hófst með einkavæðingu bankanna og lauk með því að bankakerfi heillar þjóðar hrundi til grunna. Hér erum við að fjalla um eina afleiðingu bankahrunsins, lagafrumvarp þar sem leitað er eftir samþykki Alþingis við því að ríkissjóður gangist í skilyrta ábyrgð fyrir láni Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta hjá breska og hollenska ríkinu. Ég vek athygli á því að frá upphafi hefur verið gert ráð fyrir að ríkisábyrgðin sé skilyrt með endurskoðunarákvæði þar sem greiðslugeta þjóðarinnar verður metin af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Íslenska ríkið greip inn í rekstur íslenskra fjármálafyrirtækja í byrjun október í fyrra til að koma í veg fyrir allsherjaráhlaup á þá sem leitt hefði til ómældra hörmunga fyrir íslenskt atvinnulíf og samfélag. Við megum ekki gleyma því að neyðarlögin frá 6. október miðuðu að því að bjarga innlendri bankastarfsemi og vernda innstæður landsmanna og það tókst að halda innlendri greiðslumiðlun og almennri bankastarfsemi gangandi og greiðslumiðlun milli landa stöðvaðist aldrei með öllu. Við megum því ekki með nokkrum hætti veikja grunn neyðarlaganna í úrvinnslu okkar á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Þá væri meiri hagsmunum fórnað fyrir minni. Þetta sjónarmið finnst mér stundum hafa gleymst í umræðunni um Icesave-samningana við Breta og Hollendinga og því skulum við ekki gleyma að erlendir kröfuhafar og lánardrottnar höfðu lánað íslensku bönkunum mörg þúsund milljarða kr. til starfsemi sinnar og eiga á hættu að tapa mjög miklu fé. Því er það fagnaðarefni að tekist hefur að semja við þá um að koma að bankastarfsemi hér á landi til að rétta hlut sinn í endurreistu bankastarfi í þeirri von að þeir fái endurheimt að nokkru það fé sem þeir hefðu ella tapað. Allar horfur eru á því að endurreisn bankanna verði ekki eins kostnaðarsöm fyrir ríkið og almenning í landinu en á horfðist. Þar hefur samningaleiðin reynst okkur farsæl og það er okkur einnig dýrmætt að Bretar og Hollendingar hafa í samningunum fallist á að virða neyðarlögin. Hæstv. forseti. Ég vil ítreka þakkir mínar til þeirra nefnda þingsins sem hafa fjallað um málið og ekki síst fjárlaganefndar en það er auðvitað ærin vinna sem liggur að baki umfjöllun um svona gríðarlega stórt mál. Meginniðurstaða nefndarinnar er að styrkja umgjörð samningsins, ekki síst endurskoðunarákvæðið í samhengi við skuldaþol þjóðarinnar og að hluta lagaleg viðmið. Í þeim breytingartillögum sem nefndin setur fram var viðfangsefnið að þræða þann milliveg að þó verið væri að styrkja ýmis öryggisákvæði samningsins sem snúa að Íslandi þá væri mikilvægt að gera það með þeim hætti að viðsemjendur okkar gætu ekki sagt að verið væri að ganga gegn grundvallarákvæðum samningsins eða brjóta hann. Ég tel að það hafi tekist. Það hefur aldrei verið efi í mínum huga að Alþingi gæti sett umgjörð um þann skilning sem það leggur í ríkisábyrgðina og er það raunar staðfest í umsögn þjóðréttarfræðings utanríkisráðuneytisins þar sem segir að samþykki Alþingis um ríkisábyrgðina sé ekki bara formsatriði heldur sé um raunverulegt efnislegt skilyrði fyrir gildistöku samninganna að ræða, enda segir í samningnum að hann öðlist gildi ef og þegar Alþingi hefur samþykkt að íslenska ríkið taki á sig ábyrgðina. Í því sambandi skiptir auðvitað miklu máli þingsályktunin frá 5. desember sl. þar sem Alþingi fól ríkisstjórninni að leiða til lykta samninga við hlutaðeigandi stjórnvöld á grundvelli þeirra sameiginlegu viðmiða sem aðilar hafa komið sér saman um og er það grundvallaratriði að það skuli tekið tillit til hina erfiðu og fordæmalausu aðstæðna sem Ísland er í og knýjandi nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt. Svo ég vitni aftur í þjóðréttarfræðing utanríkisráðuneytisins kemur fram í umsögn hans með vísan til þessara viðmiða að fyrirvari sem styrkir verulega endurskoðunarákvæði Icesave-samningsins og/eða þak á árlegri greiðslu eða efnahagslegt viðmið geti samrýmst viðmiðunum svo dæmi sé tekið. Samþykki Alþingi þessa fyrirvara eða breytingartillögu sem fyrir liggja er það síðan stjórnvalda og framkvæmdarvaldsins að tryggja að þeir fyrirvarar séu að fullu virtir og eins og fram kemur í áliti þjóðréttarfræðingsins, með leyfi forseta: „Væri fyrirvaraleiðin farin væri nauðsynlegt að undirstrika að fyrirvararnir væru óaðskiljanlegur hluti samþykktar Alþingis á ríkisábyrgðinni til að fyrirbyggja að hinir samningsaðilarnir gætu haldið því fram að ríkisábyrgðin gildi en fyrirvararnir ekki.“ Þetta er rækilega undirstrikað í tillögum meiri hlutans. Ljóst er að enginn góður kostur er í þessu máli og skuldabyrðar sem þarf að leggja á þjóðina vegna Icesave-skuldbindinganna eru miklar sem draga munu niður lífskjör í landinu um tíma. Margir hafa orðið til að segja: Við eigum ekki að borga skuldir einkaaðila og ekki sé hægt að leggja á þjóðina þessa skuldabyrði en þeir hinir sömu verða að svara hvaða betri lausn er þá í stöðunni. Ég hef ekki enn heyrt neina raunhæfa lausn sem gangi upp með þeim hætti að við öðlumst trúverðugleika og eðlilegan aðgang að alþjóðasamfélaginu á nýjan leik sem okkur er orðin lífsnauðsyn. Lagaleg viðmið og efnahagslegir fyrirvarar hafa verið aðallega í umræðunni varðandi breytingar á samningnum um efnahagslega þáttinn og skuldaþol þjóðarinnar. Það er rétt að ýmis óvissa er uppi um þann mikilvæga þátt og þar vegur auðvitað þyngst hagvöxturinn þar sem nokkuð ber á milli aðila um hver þróun hagvaxtarins getur orðið, þ.e. vaxtaþróunin og vaxtaútgjöldin. Þetta hangir líka saman ekki síst við sölu eigna Landsbankans hve mikið fellur á Tryggingarsjóðinn og íslenska ríkið. Samkvæmt áliti Seðlabankans telur bankinn að þjóðarbúið verði fyllilega fært um að standa undir Icesave-skuldbindingum, eins og fram kemur í áliti Seðlabankans, og sé litið til álits Hagfræðistofnunar er ekki komist að þeirri niðurstöðu að Ísland geti ekki staðið undir skuldbindingum sínum. Þar kemur fram að hreinar skuldir sem hlutfall af vergri landsframleiðslu fari minnkandi sem gefur til kynna að þær séu ekki ósjálfbærar. Ljóst er þó að hagvaxtarspá Seðlabanka og fjármálaráðuneytisins gera ráð fyrir 3,6% meðalhagvexti 2010–2016 og 3% hagvexti eftir það en Hagfræðistofnun telur hagvöxt líklega verða nær 2–2,5% sem helgast af því að þeir spá minni fólksfjölgun. Einnig er ástæða til að minnast á í þessu samhengi að Seðlabankinn gaf út uppfærða hagspá 13. ágúst sem gerir ráð fyrir 9% samdrætti hagkerfisins í ár miðað við 11% spá bankans frá því í maí. Þetta er afar jákvætt en samkvæmt þessu verður samdrátturinn nokkuð minni en flestir gerðu ráð fyrir og ef þetta er raunin er hugsanlegt að halli ríkissjóðs verði minni en talið hefur verið. En allt er þetta ýmissi óvissu undirorpið eins og fram hefur komið í umræðunni í dag og erfitt að spá um framhaldið. Ég vil segja, virðulegi forseti, að fyrirvararnir sem koma fram í breytingartillögum meiri hlutans eru þess eðlis að stjórnvöld ættu að geta útskýrt þá fyrir viðsemjendum og alþjóðasamfélaginu þannig að á þá verði fallist. Ef frumvarpið nær fram að ganga staðfestir Ísland vilja sinn til að standa við alþjóðlegar skuldbindingar en áréttað er að slíkt megi ekki verða efnahag landsins ofviða. Settir eru fyrirvarar og varnaglar er lúta að fullveldi landsins og efnahagslegri framtíð sem hvert þjóðþing í Evrópu hefði talið sér heimilt að gera. Einnig er haldið til haga rétti til að láta reyna á hver sé lagaleg staða á grundvelli EES-samningsins einkum að því er varðar úthlutun úr þrotabúi. Alltaf er gert ráð fyrir viðræðum milli aðila og aðkomu Alþingis áður en fyrirvararnir mundu leiða til takmörkunar á ríkisábyrgð. Þessa fyrirvara þarf að sjálfsögðu að kynna fyrir viðsemjendum en sannfæring mín stendur til þess að þeir munu ekki setja samningana í uppnám þegar þeir gera sér ljóst að hér er einungis um varnagla að ræða í samræmi við forsendur sem lagðar voru til grundvallar með Brussel-viðmiðunum. Ég tel ekki ástæðu til, virðulegi forseti, að hafa um þetta stóra mál fleiri orð. Það er einlæg von mín að sú niðurstaða sem fæst þegar málið kemur til atkvæðagreiðslu verði til farsældar fyrir þjóðina. Ég ítreka þakkir mínar til nefndarmanna og þeirra sem hafa lagt sig alla fram um að fá eins ásættanlega niðurstöðu og hægt er að búast við miðað við allar forsendur sem menn geta gefið sér inn í framtíðina og hún verði með þeim hætti að þjóðin geti unnið sig fram úr þessu erfiða máli.

Virðulegi forseti. Ekki er hægt að halda því fram að ræðan hafi verið mjög upplýsandi en margar kenningar komu fram. Ein kenningin hjá hæstv. forsætisráðherra var sú að hér væri um gjaldþrot frjálshyggjunnar að ræða og reglugerðarverkið sem unnið væri eftir væri meingallað. Ég er sammála því hvað varðar reglugerðarverkið en vek athygli hæstv. forsætisráðherra á að við tókum það algerlega upp eftir Evrópusambandinu, sem er þá væntanlega það frjálshyggjubandalag sem hæstv. forsætisráðherra vill að Íslendingar fari í. Ég vil sömuleiðis upplýsa hæstv. ráðherra af því að hún telur að það sé mikið rannsóknarefni að kanna af hverju Landsbankinn fékk að stofna Icesave-reikninga í Hollandi, þá er það algerlega mál Samfylkingarinnar þar sem sá sem stýrði Fjármálaeftirlitinu var Jón Sigurðsson, helsti efnahagsráðgjafi þess flokks, og við þekkjum hver bankamálaráðherrann var. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra einnar spurningar: Hvernig stendur á því, þar sem þetta mál er augljóslega meingallað og kom í þingið algerlega meingallað, að ekki var samþykki og samstaða innan ríkisstjórnarinnar um málið þegar það var lagt fram? Af hverju var ekki búið að ganga frá því á þeim heimavelli áður en menn settu málið í þann farveg sem við þekkjum?

Virðulegi forseti. Ég geri mér alveg fulla grein fyrir því að það er viðkvæmt að nefna í eyru hv. þingmanns fall frjálshyggjunnar en ég held að flestir séu sammála um að nýfrjálshyggjan, ekki bara á Íslandi heldur um heim allan, hafi átt sinn þátt í því þroti og hruni sem við stöndum frammi fyrir, og reyndar fleiri þjóðir. Varðandi regluverkið sem við höfum búið við um fjármálamarkaðinn og þó það sé að hluta til tekið upp samkvæmt tilskipunum Evrópusambandsins þá held ég hreinlega að það sé staðreynd sem við verðum að viðurkenna að það hafi verið gallað. Ég vísa í Finnann sem fór yfir allt regluverk og ástæður hrunsins, hann hélt því m.a. fram að skoða þyrfti regluverkið miklu betur, ég held að það sé alveg ljóst. Hvað varðar Icesave í Hollandi þá er það nokkuð sem ég kom upp með áðan, en ég held að ofsagt sé að fara að vísa því til Jóns Sigurðssonar, formanns stjórnar Fjármálaeftirlitsins, að það sé allt honum að kenna að stofnað hafi verið til þeirra reikninga.

Virðulegi forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra einnar spurningar og hef ekki fengið svar. Ég fer fram á að fá svar við því: Af hverju var ekki búið að ganga frá þessu máli í ríkisstjórninni? Hvernig má það vera með þetta risastóra mál, sem er algerlega meingallað, að ríkisstjórnin sé ekki búin að ganga frá því innan sinna raða? Einhver hefði spurt: Hvers konar verkstjórn er þetta? Einhver hefði spurt að því. Ég veit ekki hversu sérfróð hæstv. ráðherra er þegar kemur að hugmyndafræði. Hins vegar liggur fyrir að reglugerðarverkið var meingallað og við tókum það upp eftir Evrópusambandinu. Innstæðutryggingartilskipunin er svo sannarlega meingölluð. Við tókum hana beint upp eftir Evrópusambandinu. Ef hæstv. ráðherra telur að þetta sé tap frjálshyggjunnar þá lítur hún væntanlega svo á að Evrópusambandið sé mikið frjálshyggjubandalag. En ég fer fram á það, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra svari spurningunni.

Virðulegi forseti. Það er eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafi ekki átt sæti í síðustu ríkisstjórn. Það er eins og hv. þingmanni hafi ekki verið kunnugt um það hvaða kjör voru uppi á borðinu í októbermánuði, tel ég,  Ég sagði áðan varðandi þá umgjörð um þann samning sem nú liggur fyrir að hún er betri og bætir mjög samninginn sem var gerður og tryggir miklu betri umgerð. Öryggisákvæðin eru miklu skýrari og það er allt til bóta og ég fagna því mjög.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra tveggja efnislegra spurninga út úr þeirri ágætu umræðu sem hefur farið fram í dag. Það eru tvö atriði sem standa sérstaklega upp úr. Annað lýtur að því hvernig þingmenn skilja áhrif þeirra breytingartillagna sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt til. Það hefur komið fram í umræðunni og í fjölmiðlum að hæstv. forsætisráðherra skilur það sem svo að þær kalli ekki á breytingar á samningunum. Ég hef skilið það þannig að ef Bretar og Hollendingar samþykki þessar breytingartillögur opni það samningana. Það er mjög áríðandi að fá fram hvort það liggi þá fyrir einhverjar upplýsingar, vitneskja hjá ríkisstjórn Íslands um það með hvaða hætti Bretar og Hollendingar taki þessum breytingartillögum. Það er nauðsynlegt fá upplýst á Alþingi áður en breytingartillögurnar verða afgreiddar.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir í þeim breytingartillögum sem við erum að fjalla um frá meiri hlutanum að fyrirvararnir eru óaðskiljanlegur hluti ríkisábyrgðarinnar. Stjórnvöldum, framkvæmdarvaldinu ber auðvitað að virða það, að málinu ljúki þannig að þeir fyrirvarar sem koma fram í breytingartillögunni verði viðurkenndir og virtir af okkur viðsemjendum. Það er viðfangsefni okkar þegar Alþingi hefur samþykkt þetta mál að ræða og útskýra breytingarnar fyrir viðsemjendum okkar. Ég tel að þær séu þess eðlis að þær ættu ekki að setja þetta mál í neitt uppnám. Engin ástæða er til að ætla annað en þeir fallist á þessa fyrirvara. Það er bara viðfangsefni þegar þessu máli lýkur. Í þeim óformlegu viðræðum, sem farið hafa fram milli embættismanna hér og embættismanna í Hollandi og Bretlandi, hefur þetta fyrst og fremst verið útskýrt án þess að menn séu að fara í neinar samningaviðræður. Mér hefur fundist það sem komið hefur út úr því gefa tilefni til að ætla að ekki sé ástæða til að hafa mjög miklar áhyggjur af því að taka þurfi þessa samninga upp aftur eins og mér finnst að hafi komið fram hjá Sjálfstæðisflokknum.

Virðulegi forseti. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. forsætisráðherra varðandi það hvaða ástæður liggja til þess skilnings hennar á áhrifum þeirra fyrirvara og skilyrða sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur sett fram í breytingartillögu. Hæstv. forsætisráðherra upplýsti að hún hefði orð embættismanna fyrir sér og ég spyr: Hefur hæstv. forsætisráðherra rætt við þjóðarleiðtoga og spurt þá þessara spurninga? Hin spurningin sem ég er með lýtur að skilningi hæstv. forsætisráðherra á ákvæðum efnahagslegu fyrirvaranna. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra að því hvort hún líti ekki þannig á að ríkisábyrgðin falli niður þegar gildistíma samninganna lýkur árið 2024.

Skilningur minn, virðulegi forseti, á þessum fyrirvörum er eins og ég hef sagt að ég tel að þeir tryggi betur og skýri þau öryggisákvæði sem fjárlaganefnd vildi tryggja sem lúta sérstaklega að bæði efnahagslegum og lagalegum viðmiðunum. Ég tel að þeir rúmist innan þeirra viðmiða sem menn hafa verið að vinna með, þ.e. það sem samþykkt var fyrir jólin um að taka tillit til þeirra erfiðu og fordæmalausu aðstæðna sem gera Íslendingum kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfið. Þegar horft er til þeirra sjónarmiða í því viðmiði er ég alveg viss um að Hollendingar og Bretar munu skilja það mál. 
             Það er alveg ljóst að þetta verður viðfangsefnið þegar þingi lýkur að tala við Hollendingana og Bretana. Við töldum rétt að á meðan Alþingi væri að fjalla um málið væri það á forræði þingsins. Ég hef talað við ýmsa forsætisráðherra um þetta mál, forsætisráðherra allra Norðurlanda. Ég talaði síðast í dag við Anders Fogh Rasmussen sem hefur talað m.a. við Gordon Brown og allt þetta gefur mér tilefni til bjartsýni í þessu máli.

Forseti vill beina því til þingmanna að gefa þeim sem er í ræðustól gott hljóð.

Frú forseti. Ég veit að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra mæðist í mörgu og það liggur á, ég skil það fullkomlega. Hins vegar skiptir líka verulegu miklu að þetta mál sem við erum að samþykkja verði kynnt um alla Evrópu. Við megum ekki lenda í því að erlendir ráðamenn, forsætisráðherra Hollands eða fjármálaráðherra, gefi einhverjar yfirlýsingar vegna vanþekkingar eða ókunnugleika á stöðu Íslendinga. Þess vegna held ég að það sé svo mikilvægt að við kynnum þetta mál um alla Evrópu. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra nákvæmlega eins og ég spurði hæstv. fjármálaráðherra, vitandi það að við breytum ekki fortíðinni, hvort hún sé ekki til í að þingi verði frestað í tvær vikur og þingmenn verði sendir út af örkinni og allt verði sett í gang í bæði utanríkisþjónustunni og hvar sem er, setja inn í þetta 200–300 millj. mín vegna og kynnum málstað okkar um alla Evrópu, frá Portúgal til Litháens og allt þingið verði notað til þess.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það er mikið verkefni sem bíður okkar að kynna málstað Íslands á erlendum vettvangi og það sem víðast, það er alveg ljóst. Það er langt í land, og við finnum það bara, að endurreisa þann trúverðugleika sem Ísland þarf á að halda til að koma efnahagslífi okkar og atvinnulífi í gang. Mér finnst þessi spurning sem hv. þingmaður kemur fram með því eðlileg. Hv. þingmaður spyr hvort eigi að gefa þinginu frí í hálfan mánuð til að fara að ferðast og kynna málstað Íslands. Ég held að við verðum að ljúka þessu þingi og ljúka þessu máli og síðan munum við í framkvæmdarvaldinu auðvitað þiggja allt það liðsinni sem við fáum til að geta kynnt þetta mál sem best og málstað þjóðarinnar á erlendum vettvangi.

Frú forseti. Um leið og við samþykkjum og afgreiðum þetta mál frá Alþingi fer allt í gang úti í heimi. Þá byrja menn að gefa yfirlýsingar, í Bretlandi, Hollandi og víðar, um þetta og hitt. Þess vegna er svo mikilvægt að áður en það gerist verði jarðvegurinn undirbúinn og kynntar þær tillögur sem við erum að koma fram með sem bæði eru sanngjarnar og réttlátar og í samræmi við Brussel-viðmiðin. Þess vegna bið ég hæstv. forsætisráðherra að hugleiða hvort ekki sé meira virði að kynning sé vel undirbúin úti í heimi en það að við klárum þetta í flýti. Ég veit að það er ýmislegt sem liggur á og bíður. En það eru kannski tvær, þrjár vikur sem við þyrftum að gefa okkur og ég er viss um að hv. þingmenn eru tilbúnir til að leggja hönd á plóg. Varðandi spurningu sem ég kom fram með áðan um það hvort ríkisábyrgðin falli niður 2024, það er mjög mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra gefi um það afdráttarlaust svar að ríkisábyrgðin nær þangað og ekki lengra.

Virðulegi forseti. Þegar hafa verið lögð drög að því og það undirbúið hvernig hægt er að standa að kynningu þegar þessu máli lýkur en ég held að við höfum ekki efni á að bíða með það í hálfan mánuð eða hvað hv. þingmaður nefndi að klára það. Það er það margt undir í þessu efni, það er margt sem bíður í efnahagslegri úrlausn sem hangir á þessu máli eins og hv. þingmaður veit og við höfum farið yfir. T.d. lánasamningarnir varðandi Norðurlöndin. Að hluta til er það Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og endurskoðun á áætluninni. Ég býst við að það hafi eitthvað að segja um lánshæfismat þjóðarinnar hver verður niðurstaðan í þessu máli. Jafnvel hefur þetta áhrif á stýrivexti, það hefur áhrif á það hvort erlendir aðilar hafi áhuga á að verða eignaraðilar að íslenskum bönkum. Allt er þetta mikilvægt fyrir endurreisn efnahagslífsins og hver dagur sem líður tel ég mjög mikilvægan í því að við getum farið að vinna betur að þessari endurreisn sem margt hangir á að því er varðar þessi Icesave-mál.

Hvað með ríkisábyrgðina?

Með ríkisábyrgðina er ljóst að það liggur alveg fyrir hvernig þingið afgreiddi hana. Hún gildir fram til 2024 og þá þarf að taka upp viðræður aftur þegar fyrir liggur hvernig uppgjörið verður.

Virðulegi forseti. Samfylkingin situr nú sitt þriðja ár í ríkisstjórn og var við stjórnvölinn þegar hrunið varð eins og allir vita en oft er reynt að líta fram hjá. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra. Ríkisstjórnin féll frá málssókn vegna beitingar hryðjuverkalaganna þegar Bretar settu þau lög á okkur á sínum tíma. Þá var haft eftir talsmanni ríkisstjórnarinnar að hefði þessum rétti verið viðhaldið þá hefði svo mikill kostnaður fallið á íslenska ríkið. Mig langar til að spyrja forsætisráðherra sem var ráðherra í þeirri ríkisstjórn sem tók þessa ákvörðun: Hver var afstaða hennar til brottfalls réttarins og tók hún virkan þátt í þeirri ákvörðun? Sömuleiðis, hver var hugur samfylkingarráðherra þegar þessi ákvörðun var tekin?

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að setningu hryðjuverkalaganna er ekki hægt að afsaka. Þar gengu Bretarnir allt of langt, enda var tekið undir það af breskri þingnefnd að ekki hefði verið tilefni til að beita hryðjuverkalögunum með þeim hætti sem Bretar gerðu. Þetta mál tók ég líka sérstaklega upp við framkvæmdastjóra NATO í dag að mjög sérkennilega hefði verið staðið að máli af bandalagsþjóð í NATO að beita Íslendinga slíkum þvingunum sem getur ekki samræmst því sem bandalagsþjóð okkar og vinaþjóð á að gera. Varðandi málsóknina og hryðjuverkalögin var farið mjög ítarlega yfir það. Það voru færustu lögfræðingar sem fóru yfir það hvort það væri rétt að íslenska ríkið færi í málsókn út af hryðjuverkalögunum. Það hefur komið fram, og ég held að það sé í nefndarálitinu líka, að ekki var talið rétt að við færum í mál út af hryðjuverkalögunum en engu að síður studdi íslenska ríkið einstaklinga og aðila sem vildu leita réttar síns með málsókn.

Virðulegi forseti. Það er gaman að ríkisstjórnin skuli taka upp nánast ársgamalt mál og ræða það akkúrat í dag við framkvæmdastjóra NATO og kvarta yfir því þegar það var mesta hagsmunamál þjóðarinnar að við skyldum hafa verið beittir hryðjuverkalögum og ekki var lyft litla fingri til að reyna að bera hönd fyrir höfuð þessarar þjóðar sem í raun hafði ekki gert neitt af sér, alveg einkennilegt. Þá langar mig til að spyrja forsætisráðherra nú. Í ræðu hennar kom fram að hún liti svo á að fyrirvarar við frumvarpið sem nú liggja fyrir væru einungis varnaglar sem Hollendingar og Bretar gætu sætt sig við. Ef frumvarpið verður að lögum, hvað á ráðherra við með að tala um að fyrirvararnir séu varnaglar? Verður sama linkindin gagnvart Bretum og Hollendingum þegar viðræður hefjast á ný eins og er verið að lofa gagnvart þessari ríkisábyrgð og á að sætta sig við hina svokölluðu varnagla sem þingmenn kalla venjulega fyrirvara?

Hæstv. forseti. Það er auðvitað útúrsnúningur hjá hv. þingmanni að í fyrsta skipti sé verið að taka það upp í dag af hálfu stjórnvalda að mótmæla hryðjuverkalögunum. Það var gert af hálfu fyrri ríkisstjórnar og núverandi ríkisstjórnar. Ég hef tekið það upp við Gordon Brown líka og óskað eftir því m.a. í framhaldi af niðurstöðu þessarar bresku nefndar að hryðjuverkalögum hafi verið beitt allt of harkalega. Ég hef ekki fengið fullnægjandi skýringu Gordons Browns á því. Varðandi þá varnagla sem hv. þingmaður nefnir þá er það alveg ljóst að það er hlutverk stjórnvalda að taka þetta mál upp af festu við Hollendinga og Breta þegar niðurstaða er fengin í þinginu. Auðvitað er það hlutverk okkar að framfylgja því sem Alþingi samþykkir í þessu máli vegna þess að samningarnir voru undirritaðir með fyrirvara um samþykkt Alþingis. Stjórnvöld hafa því þá skyldu að ganga til þeirra viðræðna af fullri festu og ná fram því sem samþykkt hefur verið af Alþingi. Það er alveg ljóst.

Frú forseti. Nú er þetta rugl búið að standa í hátt á þriðja mánuð og ríkisstjórnin hefur á meðan ekki getað gert nokkurn skapaðan hlut annan. Hún virðist vera með þessi karllægu einkenni að geta bara gert eitt í einu og það er Icesave-málið sem hefur átt hug stjórnarinnar allan. En illu heilli hefur stjórnin ekki verið að vinna að því að gæta hagsmuna Íslendinga í því máli. Frá upphafi hefur þessi ríkisstjórn einbeitt sér að því að verja hagsmuni Breta og Hollendinga sem hafa beitt okkur alveg ótrúlegum órétti í málinu. Engu að síður gerir ríkisstjórnin hvað hún getur til að halda málstað þeirra á lofti og kveða niður umræðu um allt annað. Það kann að þykja undarlegt að ríkisstjórn landsins láti með þessum hætti og menn hljóta að hugsa sem svo: Það getur ekki verið að þau telji sig a.m.k. ekki vera að gæta hagsmuna þjóðarinnar. Þau hljóta a.m.k. að halda að þessi undirgefni muni á endanum skila bestu niðurstöðunni fyrir þjóðina. En það er ekki svo. Hæstv. fjármálaráðherra er búinn að útskýra allt saman sjálfur hvernig í þessu liggur. Þetta snýst allt um það að ríkisstjórnin falli ekki vegna þess að það er mikilvægara en allt annað að þessi sósíalistatilraun fái að halda áfram einhverja mánuði í viðbót. Það er öllu til fórnandi, hagkerfi Íslands næstu áratugina jafnvel, vegna þess að umfram allt verður þessi ríkisstjórn að starfa áfram. Hvað er ráðherrann að segja? Hann er að segja: Það skiptir öllu máli að ég hafi völd. Allt annað er aukaatriði í þessu máli. Þess vegna er ráðherrann tilbúinn til að gefa eftir gagnvart þessari utanaðkomandi ógn, allt til að hann geti áfram haldið völdum í málinu. Það sem ríkisstjórnin leyfir sér að gera til að halda völdum er með stökustu ólíkindum. Menn hafa tekið upp á því úti um allan bæ að eigin frumkvæði, af hugsjón, að reyna að berjast fyrir málstað Íslands í þessu máli, bent á styrk okkar hvort heldur sem er pólitískan eða lagalegan, bent á efnahagsleg atriði, bent á lögfræðilegar útskýringar sem hefðu átt að vera ríkisstjórninni augljósar frá upphafi. Þetta er ekki þegið með þökkum, það er ekki reynt að nýta þetta framtak, hvað þá að sótt sé aðstoð utanaðkomandi manna, bestu manna. Nei, það er reynt að kveða það í kútinn og beitt til þess alveg ótrúlegri ósvífni. Vinstri grænir eða hluti þeirra gera þetta að miklu leyti úr ræðustól og í viðtölum í fjölmiðlum, koma fram og segja: Við viljum ekki þessa umræðu. Við viljum bara málið í gegn. Samfylkingin notar hins vegar ekki svo opinskáar aðferðir, sérstaklega ekki í málum sem eru óþægileg fyrir Samfylkinguna. Þá er notast við meðul á borð við það að leka einhverri vitleysu í fjölmiðla, reyna að hanna atburðarás eða stýra umræðunni og þar fram eftir götunum. Eða fá einhverja menn, t.d. fræðimenn, til að tala máli sínu. Það hefur reyndar gengið erfiðlega í þessu máli því þeir eru ekki margir, fræðimennirnir sem hafa verið tilbúnir að tala máli ríkisstjórnarinnar. Þess vegna hefur þurft að notast við þá sömu aftur og aftur og aftur og ég held að einn ágætur hagfræðiprófessor - ég held að hann sé prófessor - sé líklega búinn að vera í útvarpsþætti einum sjö sinnum að ræða sama málið fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Svo er annar kollegi þessa prófessors sem er eins konar bónusráðherra Samfylkingarinnar, viðskiptaráðherrann, sem hefur haldið fram alveg ótrúlegum bókhaldsbrellum sem enginn banki hefði nokkurn tíma leyft sér að notast við, enda auðvelt að sjá í gegnum málflutninginn. Svona hefur þessi ríkisstjórn starfað af ótrúlegri óskammfeilni og með hreinum og klárum áróðri gegn hagsmunum Íslendinga. Fyrstu drög að nefndaráliti utanríkismálanefndar þar sem ég á sæti, meirihlutaálitinu, voru ótrúlegasta þingskjal sem ég hef séð. Ég held að ekkert þjóðþing í Evrópu hefði sent slíkt frá sér. Þar var kerfisbundið reynt að skaða málstað Íslands í málinu. Það var haldið til haga öllu því sem talið var sterkast í málstað gagnaðilanna. Svo var að einhverju leyti tekið fyrir það sem fulltrúar Íslands eða málsvarar Íslands höfðu haldið fram og reynt að gera sem allra minnst úr því. Ég ætla ekki að fara mikið út í það hvernig samningaviðræðurnar sjálfar gengu fyrir sig en það er hins vegar alveg ljóst og sætir furðu að menn hafa ekki notast við til að mynda þá erlendu sérfræðinga sem voru búnir að bjóða fram aðstoð sína, bjóða Íslendingum aðstoð sína í þeirri erfiðu og einstöku aðstöðu sem þjóðin var í. Kannski var það of dýrt þó að ég efist um að kostnaðurinn hafi verið meiri en næmi í mesta lagi nokkurra daga vaxtagreiðslum í þessu máli því hagsmunirnir eru svo gífurlega miklir og það skýrir hvers vegna þarf að leggja svona mikla áherslu á að reyna a.m.k. að gera sem best úr þessu. Mikið hefur verið rætt um stöðu mála innan lögreglunnar í fjölmiðlum að undanförnu. Þar var niðurskurður upp á rúmar 50 millj. kr. minnir mig sem er búinn að setja allt úr skorðum Þetta eru held ég 13 klukkutíma vextir af Icesave-láninu. Þessa vexti ætla menn að borga áfram hvað sem líður fyrirvörum svo framarlega sem forsendur ríkisstjórnarinnar standast og þá reynir náttúrlega á það. En þetta dæmi sýnir hvers vegna menn ættu að leggja á sig allt sem þeir mögulega geta til að reyna að lágmarka tjónið í þessu máli í stað þess að halda stöðugt á lofti málstað andstæðinganna, andstæðinga sem beittu Íslendinga hryðjuverkalögum og settu Ísland og íslensk fyrirtæki á lista með al Kaída og Norður-Kóreu. Ég held reyndar að viðskiptaráðherra ríkisstjórnarinnar hafi gert það sjálfur þannig að það er kannski einhver skilningur þar á framferði Bretanna. En ríkisstjórnin og raunar sú sem var á undan henni hefur ekki haft fyrir því að mótmæla þessari aðferð Bretanna nema hvað hæstv. forsætisráðherra upplýsti rétt áðan að þar sem nýr framkvæmdastjóri NATO hafi átt leið um þá hafi hún nefnt þetta við hann. Það var sem sagt ekki búið að taka upp símann til að ræða málið. Það er búið að nefna í dag dagsetninguna 7. janúar þegar frestur til að kæra vegna beitingar hryðjuverkalaganna rann út. Sá frestur var ekki nýttur. Og eins og hv. þm. Atli Gíslason benti á þá reyndu mjög margir að leiða þáverandi ríkisstjórn fyrir sjónir hversu mikilvægt væri að nýta tækifærið. Það gekk ekki. Þetta var áður en ég var farinn að skipta mér beint af stjórnmálum. En ég og fleiri komum niður í þing til að reyna að útskýra þetta fyrir þingmönnum seint að kvöldi. Þeir vildu ekki heyra á þetta minnst, allra síst þingmenn Samfylkingarinnar. Þingmenn Framsóknarflokksins - og ég er glaður að geta rifjað það upp hins vegar - höfðu reynt alveg frá því í október að benda á mikilvægi þess að bregðast við þessu ofbeldi sem Íslendingar voru beittir. Strax í október sagði þáverandi formaður flokksins, með leyfi forseta: „Við framsóknarmenn teljum að Bretana eigi að kæra strax, kæra þá sem samstarfsþjóð á hinu Evrópska efnahagssvæði, kæra þá fyrir ólögmæta og einstaka aðför að lítilli vinaþjóð og fyrir að úthrópa Ísland gjaldþrota. Það gerði forsætisráðherra þeirra. Slík yfirlýsing hafði lamandi áhrif á framsækin íslensk fyrirtæki. Út á þessa yfirlýsingu Browns er verið að stöðva viðskipti Íslendinga um víða veröld fram á þennan dag. - Við Íslendingar töldum okkur starfa samkvæmt löggjöf á forsendum samninga og siðareglna á hinu Evrópska efnahagssvæði. - Við eigum að kæra bresku ríkisstjórnina til Brussel, kæra breska heimsveldið til hæstu skaðabóta.“ Þessum málflutningi var svo haldið á lofti næstu mánuðina en allt án árangurs. Ríkisstjórnin þáverandi og sú sem tók við og sú sem nú starfar vildu ekki verja íslenska hagsmuni, töldu best að láta eins og ekkert væri og nú erum við komin í þá stöðu eins og til að mynda hv. þm. Atli Gíslason rakti áðan að það er orðið miklu erfiðara fyrir okkur að verjast en var. En það þýðir ekki að menn eigi að gefast upp. Menn eiga alltaf að berjast áfram, berjast eins og hæstv. núverandi fjármálaráðherra talaði svo mikið fyrir, alveg fram á þann dag að hann varð ráðherra og allt hans pólitíska líf fór að snúast um það, eins og hann útskýrði sjálfur, að halda völdum. Nei, við eigum að breyta um og sætta okkur ekki við það sem er búið að sýna fram á aftur og aftur og aftur undanfarnar vikur að þeir samningar sem liggja fyrir Alþingi eru í raun ekki tækir. Þeir eru ekki í samræmi við það umboð sem þingið veitti í nóvember sl., taka ekki mið af þessum margumræddu Brussel-viðmiðum og þeir eru ekki í samræmi við það sem eðlilegt má teljast í samskiptum ríkja. Erlendir lagaprófessorar hafa tjáð sig um þetta, m.a. forstöðumaður alþjóðalögfræðistofnunar við Cambridge-háskóla, sem lýsti þeim samningi sem hér var reynt að fá Alþingi til að samþykkja sem nýjum Versalasamningum en þó verri að því leyti að kostnaðurinn væri hlutfallslega meiri og þjóðir heims hefðu lært ýmislegt síðan þá. Þar af leiðandi væri þeim mun verra að reyna að þröngva slíkum samningi upp á nokkra þjóð. Þessu er verið að þröngva upp á okkur núna en sem betur fer með hinum ýmsu breytingartillögum sem breyta fullkomlega eðli málsins. En betur má ef duga skal og ég mun reyna að útskýra hvaða gallar eru enn á meðferð málsins, hvers vegna er ekki hægt að sætta sig við þessar breytingartillögur, hvers vegna þær nægja ekki. Í fyrsta lagi er það einfaldlega svo að breytingartillögurnar eru algerlega úr samræmi við efni samningsins. Þegar ráðherrar í ríkisstjórninni halda því fram að þetta sé innan ramma samningsins þá staðfestir það eina ferðina enn það sem hefur komið svo oft í ljós í öllu þessu ferli að ráðherrarnir hafa ekki lesið samningana, enda voru ráðherrarnir tilbúnir til að skrifa undir þá áður en þeir höfðu séð þá. Ráðherrar í þessari ríkisstjórn og raunar margir þingmenn stjórnarmeirihlutans voru tilbúnir til að samþykkja Icesave-samningana án þess að hafa séð þá. Og það var eins gott að það gekk ekki eftir því að þingið átti ekki að fá að sjá samningana. Þingið átti ekki að fá að sjá Icesave-samningana og það er kannski góð ástæða fyrir því. Hvaða þing með réttu ráði mundi samþykkja þessa samninga? Þessu gerðu Bretar og Hollendingar sér eflaust grein fyrir þegar þeir mótmæltu því að samningarnir yrðu birtir opinberlega eða þingmenn fengju að sjá þá. Að vísu barst tilboð eða ýjað var að því tilboði að þingmenn gætu fengið að sjá samningana í lokuðu leyniherbergi, leyniklefa eins og er í fjármálaráðuneytinu þar sem geymdar eru skýrslur. Þingmenn áttu að fá að fara inn í þetta herbergi og skoða samningana þar, samninga sem eru á svo flóknu ensku lagamáli að það tók færa lögmenn marga daga að plægja í gegnum þá. Þar máttu þingmenn fletta í gegnum samningana og svo áttu þeir að fara niður á þing og ýta á græna takkann. Svona hefur verið haldið á þessu máli. Ríkisstjórnin reyndi ekki að fá þessu breytt fyrr en samningunum var flett í beinni útsendingu í sjónvarpinu. Það var ekki fyrr en einhver tók sig til og lak a.m.k. öðrum samningnum, þeim hollenska, í fréttirnar að stjórnarflokkarnir sögðu sem svo: Jæja, það er þá ekkert annað að gera en að birta þetta. Þá er þetta birt með skýringum sem hafa ekki staðist. Það hefur ekkert staðist af því sem sagt var um þessa samninga í upphafi, ekkert einasta atriði. Aftur og aftur og aftur eru menn að koma á framfæri ábendingum um að málflutningur ríkisstjórnarinnar sé rangur. Hvað gerist þá? Nei, það er bara bætt í eða reynt að færa umræðuna eitthvert annað. Ef sýnt er fram á að lagalega standist samningarnir ekki er farið yfir í efnahagsmálin, og ef sýnt er fram á að efnahagslega stöndum við ekki undir þessu er reynt að fara aftur yfir í lagamálin. Svo hrekjast menn úr einu horninu í annað en núna sitja menn uppi með það að ekkert af því sem sagt var í upphafi hefur staðist. Samt er enn þá ætlast til þess að þingið samþykki og staðfesti þessa samninga. Það hefur hvað eftir annað gerst að ég hef séð nýjar upplýsingar á undanförnum þremur mánuðum og hugsað með mér: Jæja, nú þegar þetta er komið fram geta þau ekki reynt lengur, það hljóta allir að sjá að það þýðir ekki að reyna að sannfæra þingið um að fallast á þessa samninga. En nei, blindnin er slík að haldið er áfram og heilu þingflokkarnir, alla vega einn heill þingflokkur lætur teyma sig áfram, að því er virðist gagnrýnislaust. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu hérna áðan að það væri einfaldlega enginn bakkgír. Það er alveg rétt. Hann er eins og dráttarhestur sem veit ekki hvert hann er að fara eða hvað hann er að draga en hann heldur bara áfram, heldur áfram að draga þann farm sem hann veit ekki hver er eða hvert á að leiða. Hann hefur engan bakkgír og er kominn í öngstræti og er þess vegna í vonlausri stöðu. Hann getur í raun ekki bakkað með það sem hann er búinn að segja þrátt fyrir að búið sé að sýna það svart á hvítu að það hafi meira og minna allt verið rangt. Nú heldur hann því m.a.s. fram að aldrei hafi annað verið í kortunum en þessi niðurstaða þrátt fyrir að fyrir liggi fjölmargar greinar, viðtöl og ræður þar sem sami maður heldur fram þveröfugu sjónarmiði. En svona er þessi staða orðin og ekki um annað að ræða fyrir þingið en að reyna að vinna sem best úr henni. Eins og ég nefndi áðan hefði þetta getað farið svo miklu, miklu verr og var á góðri leið með það ef ekki hefði verið fyrir baráttu almennings, fólks í samfélaginu sem ætlaði ekki að láta bjóða sér þetta, hinna ýmsu þingmanna og er þá sérstaklega rétt að nefna hluta þingmanna stjórnarmeirihlutans sem sýndu ótrúlegt hugrekki og baráttu og þrek í því að berjast fyrir málstað Íslendinga í þessu máli. Ég veit að það hefur verið erfitt fyrir þessa þingmenn eins og meiri hluti ríkisstjórnarinnar hefur beitt sér í málinu. En þeir létu ekki bugast og breyttu þannig sögunni til hins betra og það ber að þakka þó að ekki hafi enn náðst fram allar þær lagfæringar á þessum samningum sem nauðsynlegar eru. Raunar er ekki hægt að laga þessa samninga, svo gallaðir og svo eitraðir eru þeir. Það má líkja þessu við að kokkaður hefði verið upp réttur fyrir þingið og svo hefðu leynst á disknum hár og glerbrot og hvers konar rusl og maturinn verið rotinn og þessu skilað í eldhúsið en þá kemur þetta aftur, búið að tína úr nokkru hár og nokkru glerbrot og krydda vel og setja sósu yfir. Maturinn er samt ekki ætur, hann er eitraður. Þessi samningur er eitraður, í honum eru svo fjölmörg ákvæði sem munu koma Íslendingum í koll fari þetta í gegn. Það er í raun ekki hægt að sætta sig við að samningurinn fari í gegn nema fyrst séu uppfyllt ákveðin skilyrði, að fyrst gerist eitthvað og þá öðlist samningurinn gildi. Ef við byrjum á því að staðfesta samninginn og vonumst síðan til þess að í framhaldinu verði tekið tillit til fyrirvara Alþingis verðum við að vona að breskir dómstólar sjái það á sama hátt og við. Því vel að merkja, það er margtekið fram í samningnum að um hann gildi ensk lög og ágreiningur um hann skuli fara fyrir enska dómstóla. Hvaða gildi hafa íslensk lög eða íslenska stjórnarskráin fyrir enskum dómstólum? Eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir fór vel yfir hérna áðan gildir þar bara það sem stendur í samningnum. Ef Íslendingar ætla þá að segja: Ja, við vorum með ýmsa fyrirvara við þetta, er þá hætta á því að menn verði krafðir skaðabóta? Já, það er hætta á því, það er beinlínis tekið fram í samningnum að ef eitthvað slíkt gerist, ef menn breyti lögunum og það skerði endurgreiðslur sé hægt að krefja um skaðabætur. Þetta er því eitthvað sem við verðum að taka til gagngerrar skoðunar og ræða í nefndinni fyrir lokaumræðuna og fá þá til þess hæfustu menn til þess að leggja mat á þetta með okkur. Vinnubrögðin sem hafa verið höfð í þessu máli eru náttúrlega fyrir neðan allar hellur. Hér er um miðja nótt, þegar allir eru orðnir þreyttir og úrillir, verið að hlaupa á milli herbergja úti á nefndasviði, að reyna að klastra saman einhverjum samningi sem enginn veit raunverulega hvers eðlis er eða hvort heldur. Svo daginn eftir koma þreyttir ráðherrar og halda því fram að þetta sé nú allt innan ramma samningsins og fulltrúar stjórnarandstöðu koma og segja að þetta felli samninginn. Það segir allt sem segja þarf um hversu ljósir þessir fyrirvarar eru. Þessi óvissa ein ætti að sannfæra okkur um mikilvægi þess að leita ráða, leita til færustu manna í heimi því að aðstoð þeirra stendur til boða. Nóbelsverðlaunahafar í hagfræði hafa boðið Íslendingum aðstoð sína enda er staða landsins alveg einstök. Lee Buchheit, einn þekktasti samningamaður í heimi, kom á síðustu stundu og þá var því haldið fram að hann kæmi allt of seint, þangað til það var upplýst að hann bauð raunar fram aðstoð strax í nóvember og var búinn að vera í startholunum með að aðstoða okkur síðan þá. Það var ekki þegið, það var ekki þegið vegna þess að stjórnvöld óttuðust að þá kynni eitthvað að koma fram sem styrkti samningsstöðu okkar og drægi þetta mál á langinn. Þannig hefur þetta mál allt saman verið rekið, jafnvel í pólitískum samskiptum við erlend ríki. Hvernig ætli samræður milli íslenskra ráðherra og til að mynda Carls Bildts, vinar okkar í Evrópusambandinu, fari fram? Ætli íslensku ráðherrarnir segi: Þetta er nú ekki hægt með ykkur Svíana, að þið skulið ekki vera búnir að segja það hreint út að lánin frá Norðurlöndunum hafi ekkert með að gera hvernig Alþingi Íslendinga greiði atkvæði um Icesave? Eða er hætta á því að íslensku ráðherrarnir hafi sagt: Carl Bildt, við erum í svo miklum vandræðum heima fyrir, það þarf að gera þjóðinni betur grein fyrir því að þið ætlið ekkert að láta okkur fá pening nema við samþykkjum Icesave-samningana? Á þessum nótum hafa því miður samskiptin verið. Nú síðast kom Kristin Halvorsen, fjármálaráðherra sósíalista í Noregi, mikil vinkona hæstv. fjármálaráðherra okkar Íslendinga, á versta hugsanlega tíma og upplýsti að það væri skoðun hennar að Íslendingar þyrftu að súpa seyðið af þeirri kapítalísku tilraun sem hér var gerð. Þar af leiðandi ætti að refsa þeim með því að þeir fengju ekki lán fyrr en þeir væru búnir að taka á sig Icesave-skuldbindingarnar. Svo lenti hún reyndar í þversögn við sjálfa sig með því að hún sagðist vilja tryggja að lánið færi ekki í að greiða skuldir einkafyrirtækja, svoleiðis að röksemdafærslan gekk ekki upp en hún varð kannski að einhverju gagni fyrir ríkisstjórnina og ráðherrann sem vilja helst ekki heyra neinar góðar fréttir af málstað Íslendinga að utan. Aðstæðurnar eru svo sannarlega fyrir hendi, eins og við höfum séð síðustu daga, til þess að verja málstað Íslands. En það hafa ekki verið Íslendingar sem hafa staðið í því. Það eru útlendingar sem hafa kynnt sér stöðuna hér, m.a.s. blaðamenn á erlendum dagblöðum, ekki hvað síst breskum dagblöðum, sem hafa haft fyrir því að kanna hver raunveruleg staða mála væri og áttað sig þá á því að kannski væri verið að koma fram við Íslendinga af ósanngirni og óbilgirni og þeir hafa skrifað um það. Íslensku ráðherrarnir höfðu ekkert reynt að vekja máls á að þessi væri raunin. Ögmundur Jónasson fór reyndar fyrir nokkrum dögum í viðtal í norsku blaði og það setti strax af stað heilmikla atburðarás þar í landi. Stjórnmálamenn, ekki hvað síst í miðjuflokknum norska, lýstu því yfir að Íslendingar ættu að sjálfsögðu að fá alla þá aðstoð sem þeir þyrftu á að halda hvað sem liði þessum Icesave-samningum. Það var ekki fyrr en vinkona hæstv. fjármálaráðherrans okkar kom og sagði að það væri skoðun sín að Íslendingar ættu ekki að fá lán fyrr en að Icesave loknu að sú umræða dó að miklu leyti út. Þegar menn láta í sér heyra hefur það áhrif. Íslenskir ráðherrar hafa ekki látið í sér heyra heldur þvert á móti reynt að andmæla þeim sem hafa haldið fram málstað Íslands, sem er óskiljanlegt í þessu gífurlega hagsmunamáli þar sem við erum nú þegar eða munum, ef samningarnir verða staðfestir, borga 100 millj. kr. á dag í vexti. Og vextina eigum við að greiða sama hvað á dynur nema hagvöxtur leyfi það ekki og fyrirvararnir haldi. Hvað með fyrirvarana, hvað með þessa efnahagslegu fyrirvara? Þeir eru á margan hátt snjallir, til að mynda það að tengja greiðslurnar við vöxt landsframleiðslu fremur en landsframleiðsluna sjálfa og mæla landsframleiðsluna í erlendri mynt, sem er mikið grundvallaratriði og því ber að fagna. Ég hef engu að síður töluverðar áhyggjur af því að þrátt fyrir allt sé þetta, eins og margoft hefur verið reynt að benda á, lán í erlendri mynt og það getur verið vandkvæðum bundið fyrir ríkið, jafnvel þótt hagvöxtur sé mikill, að verða sér úti um nægan gjaldeyri. Við gætum t.d. séð fyrir okkur að innlend framleiðsla ykist til muna vegna stöðu gengisins og að hagvöxtur yrði töluverður en ríkið ætti í eilífum vandræðum með að verða sér úti um gjaldeyri. Bent hefur verið á það að í mati Seðlabankans var gert ráð fyrir því að Íslendingar gætu greitt Icesave-skuldirnar til baka ef afgangur af gjaldeyristekjum yrði ár eftir ár eftir ár fjórfaldur sá afgangur sem hann hefur mestur verið á einu ári í sögu landsins. Þessi metafgangur átti að vera fjórfaldur ár eftir ár eftir ár við þær aðstæður þegar mjög erfitt er að verða sér úti um gjaldeyri. Hvernig á ríkið síðan að ná þessum gjaldeyri öllum til sín? Sveitarfélög eru skuldsett í erlendri mynt, heimili eru jafnvel með erlend lán og náttúrlega hin ýmsu íslensku fyrirtæki, ekki hvað síst útflutningsatvinnugreinar, eru mjög skuldsettar í erlendri mynt, svoleiðis að það er enginn afgangur, afgangurinn er ekki til staðar. Þetta hlýtur að vera mesta áhyggjuefnið og það er áhyggjuefni vegna þess að við höfum séð afleiðingarnar af of mikilli skuldsetningu í erlendri mynt. Ég held að Japanar skuldi 170% af landsframleiðslu sinni en þær skuldir eru að miklu leyti innan lands og í japönskum jenum. Á sama tíma eru mörg ríki sem skulda kannski bara 20–25% af landsframleiðslu en það í erlendri mynt og þessi ríki eru í skuldafangelsi. Af því að ráðherrar í ríkisstjórninni eru nú farnir að líkja Íslandi við kommúnistaríki er kannski rétt að hafa þann samanburð sem nákvæmastan. Ísland er farið að líkjast einna mest Austur-Þýskalandi gamla og ekki hvað síst eru menn alltaf að færa sig nær og nær þeirri aðferðafræði sem þar hafði verið þróuð í gjaldeyrismálum. Austur-Þjóðverjar áttu einmitt við þetta vandamál að stríða. Þeir voru alltaf með prýðilegan hagvöxt enda framleiddu þeir mjög mikið af vörum og voru reyndar með ágætisútflutning líka. Íslendingar muna margir eftir Trabantbifreiðunum og fleiri vörum sem fluttar voru inn frá Austur-Þýskalandi. En þeir skulduðu svo mikið í erlendri mynt að þeir voru í stöðugri nauðvörn hvað það varðaði. Nú hafa verið færð fyrir því ágætisrök að það hafi átt stóran þátt í falli Austur-Þýskalands, sem svo leiddi af sér hrun járntjaldsins, að skýrsla sem þar var skilað árið 1989 sýndi fram á að ríkið væri að komast í þrot, meðal annars með gjaldeyri, þeir gætu ekki orðið sér úti um mynt til þess að standa skil lána sinna. Þegar menn eru komnir í þá aðstöðu að hafa svona lítið aflögu vegna þess að allar gjaldeyristekjur fara meira og minna í nauðsynlegan innflutning eða þá að borga af lánum má ekkert út af bera. Í Austur-Þýskalandi gerðist það t.d. 1976 þegar varð uppskerubrestur á kaffi í Brasilíu og kaffiverð hækkaði allt í einu í heiminum að það leiddi til þriggja ára efnahagskrísu í Austur-Þýskalandi. Af því að kaffiverð hækkaði. Viljum við að Ísland verði í þeirri stöðu í 20 ár að ekkert megi út af bera, það megi ekki verða verulegar hækkanir á heimsmarkaðsverði á olíu eða einhverju öðru og þá sé komið hér krísuástand? Nei, það er ógn við sjálfstæði landsins að vera of skuldbundinn í erlendri mynt og ríki sem skuldbinda sig í erlendri mynt, ólíkt því sem ríkisstjórnin heldur fram, verða ekki hluti af alþjóðasamfélaginu, þau einangrast. Það er ekki það að taka á sig meiri og meiri skuldir sem gerir menn vinsæla í alþjóðasamfélaginu, það er of mikil skuldsetning sem leiðir til einangrunar m.a. vegna þess að gjaldmiðillinn helst varanlega veikur. Þjóðirnar geta þar af leiðandi ekki keppt um starfsfólk, missa það fólk sem hefur mesta menntun og getur leitað sér að vinnu annars staðar til útlanda, geta ekki keppt um erlenda fjárfestingu og dragast smátt og smátt aftur úr, geta til að mynda ekki tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi. Mér skilst að það standi nú þegar til að skera verulega niður alþjóðlegt samstarf þingsins og ríkisstofnana á sama tíma og stöðugt er verið að hamra þá því að við verðum að vera fullgildir meðlimir í alþjóðasamfélaginu. Við þurfum líka að gera okkur grein fyrir því að sá málflutningur sem hér hefur verið haldið á lofti um það að ef við dirfumst að andmæla þessum Icesave-samningum sem nú liggja fyrir eigum við á hættu að verða beitt einhvers konar efnahagslegri árás, að þessi lönd, Bretar og Hollendingar og fleiri, muni einbeita sér að því eyðileggja íslenskt efnahagslíf í hefndarskyni, stenst auðvitað enga skoðun. Það eru þessi ríki sem umfram alla aðra hafa hagsmuni af því að íslenskt efnahagslíf rétti úr kútnum svo framarlega sem þau eru ekki komin með þau veð sem áttu að felast í upprunalegu Icesave-samningunum, vegna þess að þau hafa svo gífurlega hagsmuni af því að íslenskt efnahagslíf rétti úr kútnum og við getum farið að greiða til baka einhverjar af þeim kröfum sem þau eiga hér í þrotabú. Sá málflutningur að Bretar og Hollendingar mundu sjá sér einhvern hag í því að vega að okkur ef við bara vildum ræða málin og fá sanngjarnan samning stenst enga skoðun frekar en svo margt annað í þessu máli öllu enda hefur þessi ríkisstjórn ekki einu sinni haft fyrir því, eins og ég nefndi, að leita sér ráðgjafar. Þess í stað - og þetta er kannski stóra kaldhæðnin í málinu - er ríkisstjórnin að endurtaka mistök bankanna, endurtaka mistökin sem urðu til þess að ástandið varð eins og það er núna. Það er nánast eins og með einhverjum yfirnáttúrulegum hætti hafi ráðherrar ríkisstjórnarinnar verið settir í þá stöðu að taka ákvörðun um sömu hluti og framkvæmdastjórar bankanna, bankastjórarnir þurftu að taka ákvarðanir um á árunum 2006 og 2007. Niðurstaðan liggur fyrir: Ráðherrarnir, með hæstv. viðskiptaráðherra, fjármálaráðherra og forsætisráðherra í broddi fylkingar, svo ekki sé minnst á hæstv. félagsmálaráðherra, vilja fara nákvæmlega sömu leið og bankarnir nema bara bæta í og leggja meira undir. Þeir sjá fyrir sér að við verðum bara einhvern veginn að verða okkur úti um aukið lánsfé, vegna þess að ef við fáum meira lánsfé getum við haldið gjaldmiðlinum uppi og ef við fáum meira lánsfé náum við að þreyja þorrann þangað til eignaverð hækkar vonandi og heimsmarkaðurinn réttir úr kútnum og við finnum einhverja leið með nýrri verðmætasköpun að greiða þetta til baka. Þetta voru nákvæmlega rök bankanna sem bentu alltaf á það að veltan væri að aukast svo mikið og með aukinni veltu væri hin mikla skuldsetning og viðbótarskuldsetning ekki áhyggjuefni. Þeir ráðherrar sem hafa talað fyrir Icesave-samningunum, óbreyttum Icesave-samningum, geta því ekki leyft sér að gagnrýna stjórnendur bankanna því að þeir eru að gera nákvæmlega sömu hluti og þeir útrásarvíkingar sem fóru fram með hvað óvarfærnustum hætti. Þetta gera þeir vegna þess að þeir telja að með því fái þeir sjö ára skjól og að sjö árum liðnum verði þeir væntanlega komnir í önnur störf en geti haldið völdum í millitíðinni. Hins vegar er það svo að þó að ríkisstjórnin geri sér ekki grein fyrir því að á þessu sjö ára tímabili myndast ekkert skjól gera erlend ríki og erlend fyrirtæki sér fyllilega grein fyrir því að þessar skuldir munu hanga yfir landinu. Þar af leiðandi getur reynst miklu erfiðara en ella að fá hér fjárfesta eða lánveitingar því að menn taka að sjálfsögðu með í reikninginn þær skuldir sem eftir á að greiða þó að fyrirvararnir muni vonandi draga verulega úr þessari áhættu og þeirri áhættu að skuldirnar verði óbærilegar. Það var því til mikils að vinna að ná inn þessum fyrirvörum og það er mikið fagnaðarefni að þeir skuli vera komnir hér fram þó að eins og ég segi að eina vitið í stöðunni væri að sjálfsögðu það að leggja samningana til hliðar og gera Bretum og Hollendingum einfaldlega grein fyrir því að þeir séu ekki í samræmi við það sem umboð var veitt. Við gerum sem best úr þessu. Nú fer þetta mál aftur til nefndar vonandi og þá gefst tækifæri til að gera á því endurbætur þó að þær endurbætur muni aldrei verða fullnægjandi á meðan þær fela það í sér að samningurinn taki gildi áður en þeir hlutir sem við viljum tryggja ná fram að ganga. Við framsóknarmenn munum reyna að vinna áfram að því að bæta hér úr. Þetta er búin að vera löng og ströng barátta og um tíma stóð hún mjög tæpt en sá árangur sem hefur náðst er góð hvatning til að menn þá haldi áfram og reyni að ná fram aðeins meiri leiðréttingu á þeim óskapnaði sem þessir samningar eru. Ef við gerum það ekki og ef okkur mistekst í þessu og ef okkur sést yfir einhver grundvallaratriði er það eitthvað sem við munum ekki bara sjá eftir út þetta ár, við munum sjá eftir því næstu árin og áratugina og íslenskt samfélag verður aldrei samt aftur. Þess vegna skora ég nú á alla þingmenn, hvar sem þeir eru í flokki, að reyna áfram að leita að göllunum á þessum samningum og bæta þá - og helst að viðurkenna það sem er orðin augljós staðreynd, að samningarnir eru í raun ekki tækir fyrir Alþingi Íslendinga.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir tilfinningaþrungna og góða ræðu eins og hann flytur vanalega í þessum sölum. Mig langar aðeins til að spyrja hv. þingmann um ábyrgð Framsóknarflokksins, hvort það geti verið að Framsóknarflokkurinn beri jafnvel einhverja ábyrgð á þessum samningum. Röksemdafærslan er sú að minnihlutastjórnin lagði upp í þessa vegferð með stuðningi og fulltingi Framsóknarflokksins. 

Frú forseti. Þetta var skondin og dálítið skemmtileg tilraun til að tengja Framsóknarflokkinn máli sem hann einmitt á enga aðkomu að og nýtur þar af leiðandi töluverðrar sérstöðu ásamt Borgarahreyfingunni. Það er þó rétt að útskýra eða gefa hv. þingmanni svar við spurningunni. Það er alveg rétt að Framsóknarflokkurinn veitti minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna vernd gegn falli. Það var gert til þess að útskýra fyrir fólki, sýna fólki hvað fælist í svona ríkisstjórn, hvað fælist í hreinni vinstri stjórn. Það tel ég að menn hafi séð strax á fyrstu vikunum og svo sannarlega á fyrstu þremur mánuðunum. Þess vegna varð ég svo undrandi, ég skal bara viðurkenna það, ég varð stórundrandi að sjá þegar þessi ríkisstjórn náði að halda meiri hluta. Ég taldi að þegar menn væru búnir að sjá hvað í þessu fælist gætu þeir ekki annað en fellt þann möguleika að þessir tveir flokkar störfuðu áfram. En þetta voru skrýtnir tímar og skrýtnir hlutir gerðust. Við verðum að vona að þetta verði ekki heil fjögur ár, ekki væri það skemmtilegt, þó að sú tilraun til að vara við því sem í hönd fór hafi ekki tekist.

Virðulegi forseti. Við Íslendingar höfum verið sakaðir um að hafa stundað tilraunahagfræði á Íslandi undanfarinn áratug. Jafnframt hefur það heyrst að við á Alþingi höfum stundað um nokkurra vikna eða mánaða skeið tilraunalögfræði og nú ber svo við að í ljós kemur að Framsóknarflokkurinn stendur fyrir því að stunda tilraunastjórnmálafræði. Við stundum því miklar tilraunir. 
             Að öllu gamni slepptu var hafin einhver vegferð 5. desember sem hefði hugsanlega leitt til annarrar niðurstöðu en við stöndum frammi fyrir í dag þar sem það var skýrt að fara átti að þessum svokölluðu sameiginlegu viðmiðum í samningunum. Með því að skipta yfir í minnihlutastjórnina var farið út í vegferð sem er einhver sú mesta röð af mistökum og rugli sem hefur sést í samningagerð á Íslandi. Það verður því aðeins að minna Framsóknarflokkinn á að það var fyrir tilstuðlan hans sem sú tilraunastjórnmálafræði var hafin.

Hin ríkisstjórnin var nú ömurleg.

Frú forseti. Allt kom þetta nú til af illri nauðsyn. Ég er dálítið hræddur um að hv. þingmaður sé búinn að gleyma því hvernig ástandið var hérna. Ekki hefði verið betra að það héldi áfram eins og það var. Þessi ógurlega sósíalistastjórn sem við sitjum uppi með kom þó á ró í landinu í smátíma, sem stjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hafði því miður algjörlega misst úr höndunum. Hins vegar er ekki rétt að tala um að þetta hafi verið tilraunastarfsemi. Það lá alveg ljóst fyrir hverjar afleiðingarnar yrðu, ég gerði mér alveg grein fyrir því. Þetta var forvarnastarfsemi.

Frú forseti. Ég þakka mjög góða ræðu. Ég hef eina spurningu til hv. þingmanns og hún er þessi: Telur hv. þingmaður að þessir sveru og góðu fyrirvarar muni halda fyrir breskum og hollenskum dómstólum?

Frú forseti. Ég þakka spurninguna vegna þess að þetta er einmitt aðaláhyggjuefni mitt. Það er alveg ljóst hverjum þeim sem hefur fyrir því að lesa samningana að mörg ákvæði þeirra, líklega flest, eru algjörlega úr samræmi við þá fyrirvara sem Alþingi er að setja núna. Þar af leiðandi getur aðeins annað af tvennu gerst. Annað hvort fellir einfaldlega samningana. Þetta verður þá hugsanlega túlkað sem nýtt samningstilboð þó að ég telji ekki að það eigi að vera svo, vegna þess að ég lít á þetta fyrst og fremst sem leið til að koma þessum samningum frá. Því að þegar við förum í viðræður held ég að við mundum nefnilega ekki vilja sitja uppi með fyrirvarana sem hér eru settir sem okkar ýtrustu kröfur eða sem einhvers konar samningstilboð. Hitt sem gæti gerst er það að Bretar og Hollendingar kjósi að líta fram hjá fyrirvörunum og segi sem svo: Þeirra er ekki getið í samningnum, þvert á móti kemur þar fram að það megi ekki setja neina fyrirvara og þeir fyrirvarar eða breytingar sem kunni að vera reynt að gera hafi ekki gildi. Þetta er áhættan sem við stöndum frammi fyrir og þess vegna mundi ég vilja fara aðra leið. Ég get nefnt sem dæmi vanefndaákvæði samninganna, þ.e. gjaldfellingarákvæðin. Á þeim er ekki tekið. Hvað ef Bretar og Hollendingar ákveða einfaldlega að gjaldfella lánið í heild sinni á næstu árum áður en kemur að efnahagslegu fyrirvörunum? Hvað gerist þá? Það er til að mynda tekið sérstaklega fram í samningnum að þó að eitthvað það sé gert sem felli ákveðin ákvæði samningsins úr gildi haldi hin áfram gildi sínu. Þetta er ein af þeim fjölmörgu ósvöruðu spurningum sem við stöndum frammi fyrir. Ég ætla að vona að þingið vinni málið þannig í framhaldinu að það leiti eftir upplýsingum frá þeim sem geta veitt svörin í stað þess að halda áfram um miðjar nætur hér að reyna að bægslast áfram með þetta.

Frú forseti. Mig langar til að byrja á að þakka hópi fyrir sem hefur lagt á sig ómetanlega sjálfboðavinnu til að aðstoða þingmenn og landsmenn alla í þessu viðamikla máli. Sá hópur er þverpólitískur og heitir einfaldlega Indefence. Ég verð að segja, guði sé lof fyrir vinnuna þeirra. Sem betur fer hefur mikið vatn runnið til sjávar síðan Icesave var tekið úr utanríkismálanefnd. Margt sem ég gagnrýndi meiri hlutann fyrir í þeirri ágætu nefnd hefur verið tekið tillit til í áliti og vinnu fjárlaganefndar. Því má fullyrða að tíminn hafi með sanni unnið með okkur sem guldum varhuga við þessum vægast sagt gallaða samningi sem á borð var borinn fyrir þjóðþingið. Í nefndaráliti mínu varðandi Icesave gagnrýndi ég harðlega vinnubrögðin í nefndinni er lúta að Icesave-samkomulaginu. Mér fannst það skrumskæling á lýðræðinu að taka ekki tillit til og hunsa gagnrýni fjölmargra sérfróðra gesta nefndarinnar varðandi málið, sem og annarra sem hafa tjáð sig um það. Þessi vinnubrögð kasta rýrð á fagmennsku þeirra sem eru á öndverðum meiði við þá sem mæra samninginn og segja hann með öllu hættulausan. Borgarahreyfingin gagnrýndi að ekki hefði fengist leyfi til að kalla til fleiri gesti er varða málið en daglega koma fram nýjar upplýsingar sem gætu gefið nefndinni heildstæðari mynd á áhrifum þess að samþykkja samninginn í óbreyttri mynd. Það er þinginu til sóma að hafa gefið Icesave-málinu nauðsynlegan tíma þó ekki væri til annars en að hrekja þau varnaðarorð sem um samninginn hafa fallið. Því miður hafa þau ekki verið hrakin. En það átti með sanni að keyra málið í gegn sama hversu alvarleg gagnrýnin var og sama hversu alvarleg gagnrýnin er í dag. Utanríkismálanefnd hunsaði nánast með öllu í áliti sínu um Icesave þá gagnrýni fjölmargra gesta nefndarinnar um að í samningnum séu stórhættuleg ákvæði og gallar, sér í lagi þeim breska, sem óvefengjanlega geta kostað þjóðina himinháar upphæðir ef ekki eru tekin af öll tvímæli um þessa gagnrýni. Utanríkismálanefnd hefur ekki tekist það og ef eitthvað er hafa stöðugt fleiri bæst við sem gagnrýna þessa áhættuþætti samningsins. Þessi vinnubrögð utanríkismálanefndar voru og eru algjörlega óviðunandi því að samningurinn um Icesave-skuldbindingarnar er eitt stærsta mál er Alþingi hefur fjallað um. Nefndin fékk ekki nema örfáar vikur til að fjalla um Icesave. Því er enn ekki ljóst hvort við getum yfir höfuð staðið við þessar skuldbindingar. Það er mat Borgarahreyfingarinnar að það auki ekki á trúverðugleika okkar erlendis að gangast við skuld sem vitað er að þjóðin getur ekki greitt. Það er næsta víst að reyna muni á þau ákvæði samningsins sem hlotið hafa hvað mesta gagnrýni, sem eru þá væntanlega gjaldfellingarákvæðin. Ljóst er að þau tengsl sem reynt var að benda á varðandi Icesave og ESB eru til staðar og styður álit meiri hlutans þá gagnrýni okkar. Hræðsluáróðurinn í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar er slíkur að ætla mætti að við værum betur sett undir Danakonungi með ormamjöl og einokun. En það er alveg furðulegt þegar því er haldið fram að með því að fella samninginn í þeirri ómögulegu mynd sem hann er nú séum við að segja umheiminum að við ætlum ekki að axla ábyrgð á þessu máli. Það að koma með tillögur til úrbóta er ekki beinlínis merki um að vilja ekki axla ábyrgð. Það sem mér finnst langmikilvægast við allt þetta mál er að tekið verði tillit til þess og sett með skýrum hætti fram að þeir sem efndu til þessara skulda eigi á endanum að borga þetta skuldabréf en ekki almenningur í landinu. Sem betur fer hefur tekist að fá þetta stefnumál Borgarahreyfingarinnar inn í frumvarpið í efnahagslegu fyrirvörunum og finnst mér það persónulega eitt af því mikilvægasta sem hreyfingin sem slík hefur fengið áorkað hér á þingi. Ég verð að viðurkenna að því meira sem ég skoða Icesave-málið, þeim mun meira óbragð fæ ég í munninn. Því nær sem ég kemst að niðurstöðu, þeim mun meiri óhug fyllist ég og beyg. Það er ónotatilfinning innra með mér að á meðan margir samborgarar mínir þjást út af óábyrgri og sérplæginni stjórnsýslu að fjalla um mál sem frá fyrsta degi bar með sér svo margar ambögur að skynsamlegast hefði verið að byrja upp á nýtt. Icesave-málið er vandamál íslenskrar stjórnsýslu í hnotskurn. Í stað þess að byrja upp á nýtt er stöðugt reynt að stoppa í götin sem oft eru orðin stærri en málið sjálft. Þetta minnir mig óendanlega mikið á sögurnar um Bakkabræður, hinar fyrri. Eðlilegast hefði verið að viðurkenna strax mistökin við samningagerðina í stað þess að halda okkur í Icesave-gíslingu á þinginu í allt sumar. Dýrmætum tíma endurreisnar hefur verið sóað í að karpa um eitthvað sem öllum var ljóst, að þessi samningur væri óheillaplagg sem bæri að farga. Ég skil ekki hvað hæstv. fjármálaráðherra gengur til að halda því fram í upphafi máls síns að smávægilegar breytingartillögur á samningnum þýddu að hann væri fallinn og að byrja þyrfti upp á nýtt með allt ferlið og þá værum við komin á svo skelfilegan stað sem þjóð að sjálf móðuharðindin bliknuðu í samanburði. Núna talar hæstv. utanríkisráðherra um skapandi hugsun til að koma hinum sveru og voldugu fyrirvörum inn í samninginn sem var í upphafi svo viðkvæmur að það mátti ekki einu sinni sýna þingmönnum hann. Það þurfti að leka samningnum út í fjölmiðla til að við sem áttum að samþykkja eina stærstu ríkisábyrgð í sögu Íslands fengjum loks að sjá hann. Icesave-málið er þrungið óheilindum og leynimakki sem ég satt best að segja var að vonast til að mundi heyra til fortíðarinnar. Sagan í kringum Icesave/Iceslave-samninginn er nánast eins og söguþráður í lélegum reyfara. Ég ætla ekki að leggja það á fólk að rekja þá sögu, enda hefur hún verið rakin úr þessum stóli í allan dag. En það eru nokkur atriði sem mér finnst þó mikilvægt að minnast á. Það væri mjög jákvætt ef efnahagslegu fyrirvararnir mundu hafa, eins og Michael Hudson hefur nefnt, fordæmisgildi fyrir þjóðir sem þurfa að semja um miklar skuldir út frá greiðslugetu. Ef það yrði að veruleika höfum við lagt meira en margur í að skapa þjóðum sem búa undir þolmörkum fátæktar bjartari framtíð. Ég vona með sanni að sú verði okkar arfleifð fremur en heimurinn muni aðeins þekkja okkur sem sjálfhverfa „game over“ þjóð sem missti stjórn á fjárhagslegu siðferði og samfélagslegu aðhaldi. Ég ætla að minnast á nokkur stikkorð til að rifja upp söguna um Icesave: Nýr Versalasamningur, hryðjuverkalög, al Kaída, Simbabve, Landsbankinn, Norður-Kórea, Kúba norðursins, leyniskjöl í leyniherbergi, Icesave/Iceslave, Brussel-viðmiðun, Indefence, þverpólitísk samstaða, Ögmundarskilyrði, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Parísarklúbbs-viðmiðun, ESB-aðildarviðræður stranda á Icesave, AGS strandar á Icesave, Norðurlandalánin stranda á Icesave, kúgun nýlenduherraþjóða, nauðasamningar, tíminn, leyndin, bankaleyndin, fyrirvarar, mótmæli, óvissa, ótti, knésett, alvörufyrirvarar eða framtíðarsöngur landsins verður „Iceslave for Icesave“.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þegar hv. þingmaður fór yfir þetta rifjaðist ýmislegt upp fyrir mér. Þetta er svo fljótt að líða og maður er, eins og kannski flestir Íslendingar, ekki bara þingmenn, í miðri atburðarás og það fennir svo fljótt yfir það sem á undan er gengið. Ég hjó aðeins eftir því að hún vitnaði til þess þegar hæstv. fjármálaráðherra kom hingað og lagði upp með það að ef yrðu einhverjar smávægilegar breytingar yrði hér allt saman í uppnámi. Sömuleiðis rifjaði hv. þingmaður upp hvernig það er í raun - ég skil ekki af hverju menn eru að reyna að halda öðru fram núna, það átti ekki að sýna þingmönnum samninginn, ég var á nefndarfundi þegar ég bað um að fá að sjá samninginn og ég man alveg eftir hver svörin voru. Mig langar til að spyrja hv. þingmann sem er á sínu fyrsta þingi hvernig vinnubrögð í þessu máli á sumarþinginu koma hv. þingmanni fyrir sjónir.

Frú forseti. Ég þakka spurninguna einfaldlega út af því að ég er eiginlega í hálfgerðu sjokki yfir vinnubrögðunum hérna. Þegar ég heyrði af því í gær á þingflokksformannafundi klukkan rúmlega sex að minni hlutinn fengi aðgang að nefndarstarfsmönnum klukkan átta um kvöldið til að klára álit sitt og ættu að vinna að þessu í nótt, þá féllust mér eiginlega hendur. Ég vona að við munum leggja mikið kapp á að reyna að breyta þessum vinnubrögðum þegar kemur að haustþingi.

Virðulegi forseti. Ég held að ágætt sé að það sé upplýst því að það skiptir máli. Við erum að vinna að gríðarstóru máli við þessar aðstæður. Ég vil líka segja, af því að ég hef örlítið meiri þingreynslu en hv. þingmaður, að þetta hefur ekki alltaf verið svona. Þetta er ekki eins og stjórnmál eiga að vera og þetta er ekki eins og stjórnmál hafa verið. Það er sérkennilegt, af því að maður er búinn að standa í þessu í einhvern tíma, að maður veit ekki einu sinni hvernig dagurinn lítur út, látum vera vikuna. Enginn er svo bjartsýnn að fá að vita hvað þingið á að standa lengi. Það er bara barnaskapur miðað við núverandi aðstæður. En stóra málið og það sem veldur mér áhyggjum, eitt af mörgu, er þegar menn vinna við slíkar aðstæður á þessum hraða. Fram hefur komið að þeir aðilar sem bera hitann og þungann af þessu væru meira og minna lítt sofnir en vinna þetta á nóttunni á síðustu stundu. Það er ávísun á að menn geri mistök.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni. Ég hef gagnrýnt þingið fyrir, áður en ég kom inn, að fólk væri að vinna örþreytt og hefði ekki skýra hugsun en í svona máli verður maður að hafa skýra hugsun. Það er alveg gríðarlega mikilvægt því smávægilegar breytingar á orðalagi geta skipt sköpum. Ég held að við ættum að taka höndum saman þegar við komum á haustþing og gera smáuppreisn til að þetta verði ekki svona áfram því það gengur ekki. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún nefndi hvað gerðist ef lánin yrðu gjaldfelld og þá með vísun í grein í ákvæðum sem hugsanlega mætti nota. Þá vil ég benda á að á bls. 3 um breytingartillögurnar, sem meiri hluti þingsins og góður hluti þingsins hefur samþykkt, stendur í 3. mgr., með leyfi forseta: „Ríkisábyrgð samkvæmt lögum þessum er miðuð við hámark á greiðslum úr ríkissjóði. Þetta hámark miðast á árabilinu 2017–2023 við 4% af vexti …“ Svo stendur síðar að vöxtur vergrar landsframleiðslu skuli mældur til árabilsins 2016–2024. Ef þetta yrði gjaldfellt áður yrði engin ríkisábyrgð á því. Það er mjög einfalt. Það er bara á þessu árabili sem ríkisábyrgð er og eftir það er engin ríkisábyrgð og áður er heldur engin ríkisábyrgð.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með öðrum þingmönnum þakkir fyrir ræðu hv. þingmanns. Mig langar að spyrja þingmann, vegna þess að nú hefur það komið í ljós í umræðunni að uppi er mismunandi skilningur á því milli okkar sjálfstæðismanna og forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar á því hvort hér sé um að ræða nýjan samning eða hvort samningurinn sem skrifað var undir í júníbyrjun af fjármálaráðherra standi innan þeirrar umgerðar - ef notuð er skapandi hugsun og ég veit ekki hvaða orðalag hefur verið notað. Mig langar að spyrja hv. þingmann um afstöðu hennar til þess. Telur þingmaðurinn að þeir fyrirvarar sem Borgarahreyfingin studdi, og við sjálfstæðismenn styðjum einnig en Borgarahreyfingin er flutningsaðili ásamt meiri hluta ríkisstjórnarinnar, rúmist inni í gamla samningnum?

Frú forseti. Ég þakka spurninguna. Ég eiginlega velkist svolítið um með þetta því að út frá því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði hélt ég með sanni að ef komið væri með fyrirvara sem væru sterkir hlyti það að liggja í hlutarins eðli að semja þyrfti upp á nýtt. Ég var eiginlega farin að sjá fyrir mér mjög færa einstaklinga að fara í þá samningagerð, án þess að vera að kasta rýrð á þá sem stóðu að þessum samningi var þetta bara langt yfir þeirra höfuð. Ég hefði haldið að það þyrfti að byrja upp á nýtt og ég hef eiginlega einhvern veginn lagt þann skilning í þetta. Það er því miður ekki hægt að fá svör við því.

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin. Það virðist sem ég og hv. þingmaður séum nokkuð sammála. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra að þessu áðan í andsvari eftir að hafa hlustað á hann segja að hann teldi að hægt yrði að fá skilning gagnaðilanna á þessum fyrirvörum. Þegar ég spurði hann hvað hann hefði fyrir sér í því var það aðallega að honum þættu þetta mjög sanngjarnir fyrirvarar. Ég get alveg tekið undir það en ég óttast að það sé ekki nóg. Því vil ég spyrja þingmanninn hvort hún viti eitthvað sem við sjálfstæðismenn vitum ekki, hvort ykkur hafi verið greint frá einhverjum samtölum við Breta og Hollendinga sem gefur tilefni til að ætla að það séu einhverjar ástæður til þess að þeir hafi á þessu skilning, að samningurinn muni halda.

Frú forseti. Ég hef því miður ekki fengið að vera í þeim leyniklúbbi að heyra svona samtal. Það var fundur í utanríkismálanefnd í gær þar sem var rakið við hverja þeir hefðu verið í sambandi. Það var ekkert á þeim fundi sem gaf til kynna hvort þeir hefðu fengið einhverjar staðfestingar á því að þetta mundi ekki fella samninginn eða að það mundi fella samninginn. Mér finnst einmitt þessi óvissa mjög óþægileg en kannski er þetta bara einhver diplómatískur, pólitískur leikur, ég þori bara ekki að fara með það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir ræðu hennar. Mig langar að spyrja hana að tvennu eða reyndar koma með athugasemd um þetta með skýru hugsunina. Ég held að fólk þurfi ekki að vera þreytt og hafa óskýra hugsun. Mér hefur virst að sumir hér hafi óskýra hugsun þrátt fyrir að vera verulega óþreyttir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hver verður afstaða Borgarahreyfingarinnar? Ef ríkisstjórnarflokkarnir og talsmenn ríkisstjórnarflokkanna halda áfram að tala í þá veru að þeir fyrirvarar, efnahagslegu og lagalegu fyrirvarar sem settir hafa verið, séu varnaglar eða að þeir rúmist innan samningsins, samnings sem hv. þingmaður hefur talað um að sé óásættanlegur, ef ríkisstjórnarflokkarnir halda áfram að tala í þá veru hver er þá afstaða Borgarahreyfingarinnar til þessa samnings?

Frú forseti. Mér hefur alltaf fundist þessi samningur hörmulegur og í sjálfu sér skánar hann ekki þó að fyrirvararnir séu settir. Það þarf hreinlega að byrja á þessum samningi upp á nýtt. Það er mín afstaða til samningsins, þetta er ónýtur samningur. Ég ætla, áður en ég kem með einhverjar svakalegar yfirlýsingar, að bíða og sjá hvað gerist þegar málið fer aftur inn í nefnd og sjá hvort þeir fyrirvarar sem er verið að kalla eftir verði settir inn í samninginn sjálfan því að nú eru þetta einungis fyrirvarar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið svo langt sem það nær. Nú fjallar þetta frumvarp um ríkisábyrgð á samningnum, það fjallar í raun ekki um samninginn sjálfan þannig að við erum ekki að ræða hann heldur þá ríkisábyrgð sem verið að biðja Alþingi um að veita til þess að hægt sé að standa straum af þeim greiðslum sem fyrirhugaðar eru í þessum ágæta samningi. Fáist ekki, eins og hv. þingmaður ræðir um, að fyrirvararnir fari inn í samninginn sjálfan - sem ég tel að sé ómögulegt vegna þess að ekki er verið að ræða hann sem slíkan heldur ríkisábyrgðina á honum - hvað verður þá um afstöðu Borgarahreyfingarinnar og hver eru nú tengsl ESB og Icesave-samningsins eins og hv. þingmaður nefndi í upphafi máls síns?

Frú forseti. Ég vona að mér gefist tími til að svara báðum spurningunum. Ég vil kannski bara byrja á að svara þessu með Icesave og ESB. Það vita allir sem hafa fylgst með þessu máli að Bretar og Hollendingar hafa beitt fyrir sig stöðu sinni í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum með því að stoppa það af að við fáum annan hluta lánsins. Þeir stóðu líka fyrir því að skrifað var svona ört og hratt undir samninginn og ástæðan var að gera það áður en gengið væri til aðildarviðræðna af því að þeir sögðu að þeir mundu beita sér gegn því að við gætum sótt um aðild að Evrópubandalaginu. Ég held að það sé alveg ljóst og hafi skýrt sig sjálft. Varðandi samninginn, ég get stutt fyrirvarana, ég veit ekki hvort ég geti stutt ríkisábyrgðina, það verður bara að koma í ljós eftir að þetta fer til nefndar.

Virðulegi forseti. Stuttu eftir að ríkisbankarnir voru einkavæddir óx mjög framboð á ódýru fjármagni á alþjóðamörkuðum. Rekja má þetta aukna framboð til mikils sparnaðar í nýmarkaðsríkjunum, sérstaklega Kína, Rússlandi og í Miðausturlöndum. Jafnframt urðu fjárfestar almennt áhættusæknari, en áhættusækni helst oftast í hendur við ódýrt fjármagn. Í þessu umhverfi uxu íslensku bankarnir þrír með ógnarhraða, skiluðu miklum hagnaði og fengu fljótlega hæsta lánshæfismat hjá alþjóðlegum matsfyrirtækjum. Íslenska ríkið fékk á sama hátt hæstu einkunn enda nánast skuldlaust, skattar hóflegir og útlitið bjart. Þetta háa mat á ríki og bönkum gerði bönkunum kleift að taka að láni gríðarlega fjármuni í hlutfalli við landsframleiðslu Íslands, um 40 milljónir kr. á hvern íbúa. Með örfáum undantekningum virtust lánveitendur bankanna, stjórnendur þeirra, endurskoðendur, hagfræðingar, matsfyrirtæki, Fjármálaeftirlit, löggjafinn, stjórnmálamenn og fjölmiðlar ekki hafa miklar áhyggjur af þessum mikla vexti fyrr en í byrjun árs 2006 þegar efasemdaraddir hófu að heyrast um hið íslenska „bankamódel“. Krosseignarhald á milli fyrirtækja, raðeignarhald og lánveitingar til stærstu eigenda mögnuðu upp áhættu og ójafnvægi í fjármálakerfinu, sem gerði það óstöðugt og viðkvæmt fyrir áföllum. Þegar vart varð við lausafjárskort í byrjun árs 2006 og sérstaklega eftir fall vogunarsjóða Bear Stearns sumarið 2007 varð sneitt um fjármagn og bankarnir stóðu frammi fyrir lausafjárskorti. Landsbankinn og Kaupþing leystu að hluta vanda sinn með því að opna innlánsreikninga víða um Evrópu. Landsbankinn var stórtækari og hóf umfangsmikla móttöku innlána í Bretlandi og Hollandi undir nafninu Icesave. Bætti sú ráðstöfun stöðu hans umfram Kaupþing og Glitni. Lánsmatsfyrirtækin verðlaunuðu þessa ráðstöfun Landsbankans með hærra lánshæfismati en hinir bankarnir tveir fengu og markaðurinn með lægra skuldatryggingarálagi (CDS-álagi). Við fall Lehman Brothers 15. september 2008 féllu lánalínur til íslensku bankanna meira og minna niður og mikil óvissa greip um sig í fjármálakerfi heimsins. Glitnir leitaði til Seðlabanka Íslands um neyðarlán sem neitaði en lagði þess í stað til yfirtöku á 75% hlutafjár. Þetta leiddi til keðjuverkunar sem á endanum varð til þess að ríkið þurfti að yfirtaka bankann á grundvelli neyðarlaganna svokölluðu. Tveim dögum síðar var Landsbankinn yfirtekinn. Mikill vilji var til að standa vörð um Kaupþing sem m.a. endurspeglaðist í því að lán að upphæð 500 milljón evrur var veitt bankanum gegn veði í hlutafé danska FIH-bankans. Óvarleg ummæli breskra ráðherra og óskiljanleg beiting breskra stjórnvalda á hryðjuverkalögum gegn Landsbankanum kippti hins vegar grunninum undan Kaupþingi og dótturfyrirtækjum og tilraunir til að bjarga félaginu urðu að engu. Í kjölfar falls íslensku bankanna varð staða þeirra sem lagt höfðu fé inn á innlánsreikninga í útibúum bankans óljós. Tryggingarsjóður innlána, sem starfaði á Íslandi sem sjálfseignarstofnun í samræmi við tilskipun Evrópusambandsins, réði einungis yfir fé sem dugði fyrir um 3% af innlánum í þessum löndum. Samkvæmt reglum áttu innlánsstofnanir að greiða 0,15% af innlánum í lok hvers árs þar til 1% af innlánum yrði náð. Þannig réði kerfið við áfall sem næmi því að um einn banki af hverjum 100 lenti í vandræðum á sjö ára fresti. Innstæðutryggingakerfið réð hins vegar ekki við kerfishrun eins og varð á Íslandi, enda ekki hannað til þess. Veik staða innlánstryggingarsjóðsins stafaði af þeim gífurlega vexti sem verið hafði á innlánum og eins því að 85% af fjármálakerfinu á Íslandi hrundu. Óttast var að vantrú sparifjáreigenda mundi breiðast út og valda áhlaupi á banka í Evrópu ef ekkert yrði að gert. Þrátt fyrir að tilskipun Evrópusambandsins gerði ráð fyrir að innlánsstofnanir stæðu alfarið straum af kostnaði við tryggingakerfið sáu bresk og hollensk yfirvöld sig knúin til aðgerða. Ákvörðun var tekin um að skattgreiðendur landanna greiddu það sem á vantaði að tryggingarsjóðurinn og eignir Landsbankans dygðu fyrir greiðslum innlánanna vegna fyrrgreinds ótta við áhlaup. Gerð var krafa um að íslensk stjórnvöld og skattgreiðendur stæðu straum af því sem á vantaði til að innlánstryggingarsjóðurinn gæti tryggt það sem honum bar samkvæmt tilskipuninni. Greiddu stjórnvöld í löndunum tryggingarnar út til innstæðueigenda og að samkomulagi varð að ríkissjóður landanna mundi lána íslenska ríkinu fjárhæð sem þau töldu að því bæri að greiða. Ljóst er að skuldbindingarnar munu hafa mikil áhrif á fjármál hins opinbera í framtíðinni, og lífskjör á Íslandi almennt ef fram heldur sem horfir. Þetta er í hnotskurn forsaga þess vandamáls sem Íslendingar standa nú frammi fyrir. Geta þjóðarbúsins til að standa undir skuldbindingum sem um ræðir felst einkum í: a. Hvernig hagvaxtarþróun verður háttað næstu ár. b. Hvernig endurheimt eigna verður. c. Hvernig þróun verðlags og gengis verður í Hollandi og Bretlandi. d. Öðrum ófyrirséðum þáttum. Stærsta áhættan af skuldbindingu sem þessari fyrir ríkissjóð er hve mikinn hluta af landsframleiðslu, ríkissjóðstekjum og útflutningstekjum hún tekur til sín. Ef lítill eða enginn hagvöxtur verður hér á landi næstu árin er fyrirséð að þjóðin muni ekki geta aflað þess gjaldeyris sem þarf til að standa straum af skuldbindingunni. Ekki er hægt að treysta á endurfjármögnun lána eins og útlitið er í dag. Í greinargerð frumvarpsins er rakið hvernig 60% innheimtur af eignum Landsbankans muni leiða til skuldabyrði sem nemur 26% af vergri landsframleiðslu árið 2016. Skuldahlutfallið er fall af hagvaxtarforsendum og endurheimt eigna. Höfundar greinargerðar fjármálaráðuneytisins og úttektar Seðlabankans virðast láta allar forsendur falla samningnum í vil. Greinargerð Seðlabankans gerir þannig ráð fyrir að á tímabilinu 2010–2018 muni raunhagvöxtur nema um 3% að meðaltali á ári sem í fljótu bragi virðist ásættanlegt þótt í bjartsýnna lagi sé. En ekki er allt sem sýnist í þeim efnum vegna þess að á fyrri hluta tímabilsins, allt til 2014, er hagvöxtur mjög lágur en mun þá hoppa upp í að meðaltali um 4,5% á ári. Ný-klassísk hagvaxtarfræði gerir ráð fyrir að framleiðnivöxtur á mann í þróuðum hagkerfum geti verið um 2,5% á ári til langframa. Til að forsendur og kenningar gangi upp er því gert ráð fyrir allt að 2% mannfjöldaaukningu á ári eftir árið 2014 í spám Seðlabankans. Því er ljóst að hagvaxtarforsendur byggja á mikilli bjartsýni. Fólksfjölgun er úrslitaþáttur þegar fjallað er um hagvöxt. Íslenskur vinnumarkaður hefur stækkað mjög undanfarin ár og má fyrst og fremst rekja það til aðflutts vinnuafls, sem kom hingað til lands vegna mikillar þenslu og vinnuaflsskorts. Yfirgnæfandi líkur eru á að meiri hluti þessa vinnuafls muni hverfa úr landi þegar atvinnuleysið sverfir að og lífskjörin versna. Líta ber til reynslu Færeyinga af kreppunni sem þar reið yfir snemma á 10. áratugnum en þá fluttu um 20% þjóðarinnar úr landi. Hagvöxtur er háður þróun fólksfjölda en í áðurnefndum greinargerðum er á engan hátt reynt að geta sér til um hvernig hann muni þróast sem verður að teljast alvarlegur galli á forsendum. Þá er gert ráð fyrir að verðbólga muni þróast hér á landi í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabankans næstu ár. Það væri nýlunda ef stjórn peningamála yrði þannig háttað hér á landi í framtíðinni að þetta markmið næðist. Það er því ljóst að forsendur um hagvöxt og verðbólgu flokkast í besta falli undir óskhyggju. Mikil óvissa fylgir einnig mati á eignum Landsbankans sem ætlað er að standa að mestum hluta undir höfuðstól láns Breta og Hollendinga til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta. Þessar eignir eru af ýmsum toga, í mörgum löndum og mörgum myntum. Nokkrar eru mjög háðar efnahagsástandi í viðkomandi löndum en aðrar síður, auk þess sem greiðsluflæðið er afturhlaðið þannig að yfir 50% af greiðsluflæðinu er á síðustu þrem árum fyrir gjalddaga Icesave-lánsins sem eykur enn á óvissuna. Ekki liggur fyrir áhættugreining á greiðsluflæðinu og verður að gera alvarlegar athugasemdir við það. Gengið er út frá því að eignir dugi fyrir um 75% af skuldbindingum vegna innlána. Þetta er metið gildi en alla mælikvarða á áhættu vantar. Einungis er sagt að mikil óvissa fylgi matinu. Þá felst áhætta í því hvernig þessar eignir greiðast því að til að mynda málaferli geta tafið þær verulega. Við það þyngist vaxtabyrðin mjög. Ekki hefur verið lagt mat á þessa áhættu. Þá bendir álit Ragnars Halls til þess að sú jafna skipting á greiðslum milli allra kröfuhafa sem áttu kröfurnar upprunalega og þeirra sem hafa yfirtekið þær að hluta vegna innlánstryggingarkerfis Evrópusambandsins standist hvorki reglur um skipti við gjaldþrotameðferð né þá hugmynd á bak við tilskipun ESB um innlánstryggingar að tryggingin sé lágmarkstrygging. Virðist innlánseigendum vera tryggðar hærri bætur en tilskipunin gerir ráð fyrir vegna þess að lágmarkið er fyrst bætt og síðan er búinu skipt en ekki öfugt þannig að kerfið virðist oftryggja innlánseigendur. Mikil áhætta er falin í því hvernig gengisþróun evru og punds verður í framtíðinni. Ef til að mynda verðhjöðnun verður á lánstímanum í evru og pundi leiðir það til þess að myntirnar styrkjast og lægra verð fæst fyrir útflutning Íslendinga auk þess sem raunvextir á láninu sem Íslendingar þurfa að greiða verða hærri. Sama gerist ef mikil verðbólga verður á Íslandi. Samningurinn verður ekki efndur nema með miklum afgangi á utanríkisversluninni og þess vegna er hætta fólgin í minni verðbólgu í þessum myntum en í krónu. Á sama hátt yrði byrðin léttbærari ef þessu er öfugt farið. Forsendur um raungengi eru jafnframt þannig að þær verða í besta falli að teljast óraunhæfar. Gert er ráð fyrir að raungengi verði nær 20% lægra en verið hefur yfir langt árabil. Þessi forsenda gerir það að verkum að samkeppnisstaða verður sterk og útflutningur mikill. Innflutningur verður dýr. Því er gert ráð fyrir að viðskiptajöfnuður verði mjög hagstæður og þar með verði hægur vandi að mæta gjaldeyrisþörf vegna afborgunar lána og vaxta. Spár Seðlabankans um 160 milljarða vöruskiptajöfnuð áranna 2009–2018 eru athyglisverðar. Síðustu 20 ár er mesti afgangur á viðskiptum við útlönd 23 milljarðar árið 1994. Spár Seðlabankans um raungengi sem endurspeglast í hagstæðum viðskiptum við útlönd leiðir til afgangs sem á sér engin fordæmi næstu 10 ár þar á eftir, þ.e. frá 2009 eða 2010. Þetta verður að teljast djörf forsenda og í meira lagi ótrúverðug. Forsendan um raungengi leiðir jafnframt til þess að gert er ráð fyrir að lífskjör versni mjög mikið hér á landi sem mun leiða til almennrar fátæktar. Hætt er við að ungt fólk flýi land ef þetta verður raunin og þá vindur vandinn enn upp á sig og landið festist í vítahring. Ekki er með nokkru móti hægt að fallast á slíka niðurstöðu. Standist ákvæði neyðarlaganna um að innlán njóti stöðu forgangskrafna í þrotabú ekki gundvallarreglu stjórnskipunar um eignarrétt og afturvirkni mun fjárhagslegt tjón íslenska ríkisins aukast gríðarlega. Engir fyrirvarar eru í samningnum um gildi neyðarlaganna. Því er mikilvægt að ríkisábyrgðin verði takmörkuð eins og við höfum fjallað hér um. Það er einn punktur sem mig langar til að koma með sem ekki hefur farið mjög hátt, um ábyrgð á Icesave-reikningunum. Mikils misskilnings hefur gætt í umræðunni um það hver ábyrgð Breta og Hollendinga á reikningunum er í raun og því er ekki úr vegi að rekja hvernig staðið er að opnun útibús sem tekur á móti innlánum innan EES og hvernig eftirliti er háttað. Ef fjármálafyrirtæki með starfsleyfi hyggst opna útibú í öðru landi á EES-svæðinu er um einfalt ferli að ræða: a. Fjármálafyrirtækið sendir tilkynningu til fjármálaeftirlits þar sem móðurfélag er staðsett. b. Fjármálaeftirlitið getur stöðvað opnun útibús ef fjármálafyrirtækið er fjárhagslega vanbúið á þeim tímapunkti og stjórn þess ekki nægilega traust. c. Ef fjármálafyrirtækið uppfyllir kröfur um fjárhagslega burði til að stjórna slíku útibúi tilkynnir fjármálaeftirlit heimaríkis gistiríki um fyrirætlan fjármálafyrirtækisins. d. Fjármálafyrirtækið getur þá opnað útibúi í gistiríki að uppfylltum almennum skilyrðum gistiríkisins. Eins og sjá má er ekki um sérstakt leyfi frá heimaríki að ræða, heldur er um að ræða einfalda tilkynningu. Þær fjármálaafurðir sem fyrirtækið ætlar að bjóða upp á þurfa að hljóta samþykki fjármálaeftirlits gistiríkis en er óháð fjármálaeftirliti heimaríkis. Ef um innlán er að ræða gera tryggingarsjóðir heima- og gistiríkis með sér samning - ef um mismunandi tryggingarupphæðir er að ræða - og fjármálafyrirtækið getur hafið móttöku innlána. Eftirlit með fjármálafyrirtækinu er af tvennum toga. Fjármálaeftirlit heimaríkis hefur hefðbundið eftirlit með móðurfélagi, fjármálaeftirlit gistiríkis hefur með neytendavernd að gera og reyndar eftirlit með lausafjárstöðu útibús. Eftirlit með útibúi er því bæði á höndum fjármálaeftirlits gistiríkis og heimaríkis. Eins og sjá má er gistiríkið í raun eini aðilinn sem getur stöðvað opnun útibús. Vegna þeirrar miklu ólgu sem var í landinu við upphaf 2009 dróst að haldið yrði af stað í samningaviðræður við Breta og Hollendinga vegna Icesave. Það varð því verkefni minnihlutastjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur með stuðningi Framsóknarflokksins að halda áfram með málið í upphafi febrúar 2009. Ákveðið var af hálfu þessarar ríkisstjórnar að skipa nýja forustu samninganefndar og varð því engin samfella í framvindu málsins eins og það var á vettvangi fyrri ríkisstjórnar. Rétt er að ítreka þá skoðun að nauðsynlegt sé að finna lausn með samningum sem tekur mið af getu þjóðarinnar til að greiða án þess að lífskjörum á Íslandi sé á nokkurn hátt stefnt í voða. Þetta er nauðsynlegt til að flýta endurreisninni og ætti þá að taka mið af öðrum skuldbindingum vegna bankahrunsins, eignahruns, gjaldþrota heimila og fyrirtækja og atvinnuleysi. Það er ljóst að lítill eða enginn vöxtur landsframleiðslu á Íslandi mun valda slíkri stöðnun að útilokað er að standa við skuldbindinguna sem samningurinn innifelur. Með þetta að leiðarljósi settu þingmenn Sjálfstæðisflokksins fram tillögu að efnahagslegum fyrirvörum sem takmarka þá áhættu sem fjallað hefur verið um hér að framan, svokölluð hagvaxtargólf, sem nú liggur fyrir breytingartillaga um sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur hér fram. Sátt hefur náðst meðal meginþorra alþingismanna um fyrirvarana og er það vel. Það eru blóðpeningar sem við munum þurfa að greiða en ég tel að fyrirvararnir nægi til að lágmarka efnahagslega óvissu vegna Icesave-ósómans. Þetta mál er búið að taka í kringum 10 vikur í þinginu. Meðferð málsins hefur verið með ólíkindum, hvernig draga hefur þurft fram upplýsingar til að þingmenn geti tekið upplýsta ákvörðun um hvernig taka skuli á málinu, en sem betur fer hefur okkur tekist að viða að okkur nægilega mikilli þekkingu og nægilega miklum upplýsingum til þess að við erum vonandi komin að einhvers konar lokapunkti. Við höfum girt fyrir þá ósvinnu sem ríkisstjórnin hefur framkvæmt með því að undirrita þessa samninga og það er mín einlæga von að þessir fyrirvarar verði til þess að það þurfi að fara út í samningaviðræður að nýju. Ef Bretar og Hollendingar samþykkja fyrirvarana, jú, gott og vel, höfum við fengið þarna tryggingu fyrir því að þetta muni ekki knésetja okkur í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er ekki alveg jafnsannfærður og hann um að hér sé búið að girða fyrir einhverja hluti. Mig langar að spyrja hv. þingmann í ljósi þeirra fyrirvara sem hann og fleiri hafa staðið hér að að samþykkja hvort hann telji í fyrsta lagi að þessir fyrirvarar hafi einhver áhrif eða gæti að hag Íslendinga varðandi gjaldfellingarákvæðin. Í öðru lagi langar mig að spyrja hvort fyrirvararnir hafi einhver áhrif á þær greinar í þessum samningi þar sem m.a. er fjallað um frestun réttinda íslenska ríkisins, þ.e. að lánveitandann virðist alltaf eiga rétt á þeim aurum sem við hugsanlega fáum sem tengjast þessu máli. Eru fyrirvararnir þess eðlis að þeir taki á einstökum greinum í þessum samningi sem skipta verulegu máli, eins og gjaldfellingarákvæðin, eða eru fyrirvararnir 

Virðulegi forseti. Hvað varðar fyrri spurninguna, varðandi gjaldfellingarákvæðið, er ljóst að ef lánið er gjaldfellt þurfum við ekki að borga nema 6% af hagvexti ársins. Efnahagslegu fyrirvararnir girða fyrir það. Í öðru lagi er forsenda efnahagslegu fyrirvaranna 75% endurheimtur. Ef endurheimtur fara neðar, þ.e. ef aðrir aðilar fá meira í sinn hlut, verður einfaldlega eftir afgangur þannig að efnahagslegu fyrirvararnir ráða við það líka.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta aðeins á gráu svæði með túlkun á því hvort þessir efnahagslegu fyrirvarar taki nákvæmlega á þessum gjaldfellingarákvæðum því að þau eru nokkuð mörg og nokkuð skýr. Það kemur fram hvað gerist ef það verður gjaldfellt og þar á meðal t.d. ef allt lánið verður gjaldfellt. Það er hins vegar hægt að gjaldfella að hluta til eða að öllu leyti. Yfir í annað. Í grein 3 um gildistöku samningsins stendur, með leyfi forseta: „Samningur þessi öðlast gildi þegar:“ Svo kemur fram í b-lið: „Alþingi hefur samþykkt að íslenska ríkið taki á sig ábyrgð …“ Lítur hv. þingmaður svo á að þessi samningur sé gildur í dag? Sumir hafa talað eins og það sé búið að skrifa undir og þetta sé eingöngu ríkisábyrgðin sem við erum að fjalla um. Er það réttur skilningur hjá mér að samningurinn taki ekki gildi fyrr en 

Virðulegi forseti. Í mínum huga er það ótvírætt að ekki verður um neina ábyrgð á hendur ríkissjóði að ræða fyrr en við erum búin að samþykkja það hérna. Samningurinn gæti verið gildur og hann hafi kröfu á innlánstryggingarsjóð en það er þá ótryggð krafa. Það er væntanlega lögfræðileg túlkun hvort samningurinn í heild sinni væri þá gildur eða hvort þetta er eins og ég held. Hvað varðar gjaldfellingarákvæðið, ef lánið er gjaldfellt er ljóst að greiða þarf upphæð sem getur numið allt að, segjum 30% af landsframleiðslu. Ríkisábyrgðin gerir ráð fyrir því að við getum greitt að hámarki 6% af landsframleiðslu, þá eru 24% sem standa út af, það er ótvírætt í mínum huga. Sama er með ef tekið verður af þeirri upphæð sem fer upp í þessar 75% endurheimtur. Ótvírætt er í mínum huga að það brýtur efnahagslegu forsenduna og þar af leiðandi verður afgangur sem þá annaðhvort verður ekki greiddur eða nýtt Alþingi tekur ákvörðun um að greiða upphæðina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann fór ágætlega yfir hversu meingallað þetta mál er. Hann fór líka yfir vinnslu málsins og ég vildi að hv. þingmaður mundi staðfesta það vegna þess að hér hefur öðru verið haldið fram. Ég og hv. þingmaður sátum saman á sameiginlegum fundi viðskiptanefndar og efnahags- og skattanefndar þar sem ég spurði gesti sem voru undir forustu pólitísks aðstoðarmanns fjármálaráðherra hvenær við fengjum að sjá samninginn. Þá var það sagt hreint og klárt að við fengjum ekki að sjá hann en hugsanlega gætum við fengið Ríkisendurskoðun til þess að túlka samninginn ofan í okkur. Í kjölfarið hóf stjórnarandstaðan að fylgja því eftir að fá samninginn. Að vísu fór hann á netið áður en þingmenn fengu hann, en ég vildi að hv. þingmaður mundi staðfesta þetta þannig að það liggi alveg fyrir í þingtíðindum.

Hæstv. forseti. Jú, ég get staðfest að skilaboðin til okkar í efnahags- og skattanefnd og viðskiptanefnd á sama fundi voru þau að óþarft væri að við sæjum þennan samning en aftur á móti væri eðlilegt að gerður yrði einhvers konar útdráttur úr samningnum og hann kynntur fyrir okkur og það yrði þá gert af óvilhöllum aðila. Það merkilega við þetta mál er að næstum því hverju einasta skjali hefur verið haldið þétt upp að brjóstinu þangað til við höfum náð að hrifsa það úr höndunum á valdhöfunum til að vinna þær upplýsingar sem við þurfum til þess að geta tekið upplýsta ákvörðun. Ríkisstjórnin hefur hrakist frá því að hafa kokhraustan hæstv. fjármálaráðherra sem lýsti því yfir að við yrðum að skrifa undir þetta, hér væri alveg meiri hluti fyrir því og annað slíkt, yfir í það að þurfa að bugta sig og beygja fyrir meiri hluta þingmanna 

Virðulegi forseti. Þá er þetta staðfest, ég þakka hv. þingmanni fyrir það og ég er sammála lýsingu hans á málinu. Ég verð að vísu að viðurkenna að mér líður ekki vel með hraðann á þessu stóra máli miðað við þær áætlanir sem uppi eru um að klára þetta einn, tveir og tíu og þegar menn hafa unnið að því á næturnar. Það er ekki góður bragur á svo stóru hagsmunamáli. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort það hafi ekki komið hv. þingmanni á óvart hversu lítil umræða er um þessa miklu galla sem innlánstryggingarkerfið er og reglugerðarverkið sem við tókum upp á vegum Evrópusambandsins. Og hvað Samfylkingin kannast ekkert við málið þegar helstu forustumenn hennar, hvort sem það er bankamálaráðherra eða forstöðumaður Fjármálaeftirlitsins, hafa með beinum hætti komið að þessum málum. Látum nú vera 

Virðulegi forseti. Jú, ég held að þetta sé hárrétt athugað hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Það er merkilegt að sök Samfylkingarinnar í málinu eða ábyrgð hennar hefur ekki farið hátt. Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var mynduð voru Icesave-reikningarnir svokölluðu eða þessir innlánstryggingarreikningar erlendis brotabrot og ekki stafaði nokkur hætta af þeim. Vöxturinn varð allur undir ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks þar sem Samfylkingin fór með bankamálin, þ.e. hafði eftirlit með viðskiptabönkunum og var yfir Fjármálaeftirlitinu. Síðan er staðið í ræðustól Alþingis og hrópað að þetta sé allt 

Frú forseti. Ég þakka gamla háskólakennaranum fyrir fróðlegt erindi sem gaman var að hlusta á. Áhugavert væri þó að heyra hann útlista aðeins nánar hvernig hann sér fyrir sér eða hvort hv. þingmaður hefur ekki áhyggjur af því hvað gerist ef hér verður töluverður hagvöxtur en lítill sem enginn afgangur af útflutningstekjum, því að það kæmi ekki á óvart að sú yrði raunin, þannig hefur það yfirleitt verið. Hitt sem ég hefði áhuga á að spyrja út í er viðhorf til áhrifa hinna ýmsu atburða á eignasöfn banka. Nú hefur þetta verið töluvert til umræðu eftir að bankar víða um heim lentu í vandræðum. Hefur það ekki gífurleg áhrif þegar sett eru hryðjuverkalög á banka og hann settur á lista með hryðjuverkasamtökum? Getur þar ekki munað hundruðum milljarða - í tilviki Landsbankans - og ættu þá ekki Bretar að vera skaðabótaskyldir af þeirri sök?

Virðulegi forseti. Það er alltaf gaman að svara fyrrverandi nemendum sínum. Hvað varðar útflutningstekjurnar, þá er eitt af því sem gert er í efnahagslegu fyrirvörunum að þetta er mælt í erlendum myntum. Það stillir nokkuð af en ekki alla áhættuna. Þetta eru því réttmætar áhyggjur, en ég hugsa fyrir mitt leyti að ef landsframleiðslan hækkar þetta mikið í erlendri mynt muni útflutningstekjurnar og endurfjármögnunarmöguleikar verða mun meiri. Hvað varðar þær skemmdir sem urðu á eignasafni íslenska bankakerfisins og íslenskra fyrirtækja erlendis þegar hryðjuverkalögin voru sett á vil ég tvímælalaust mæta því af hörku og fá einhverjar bætur fyrir, svo það sé ótvírætt.

Hæstv. forseti. Ég er feginn að heyra afstöðu hv. þingmanns hvað varðar hugsanlegar bætur og er spurning hvort nógu vel sé tekið á því í þeim breytingartillögum sem nú liggja fyrir. Einnig væri áhugavert að heyra einhvers konar mat á því, skotið út í loftið, hvaða upphæðir gæti verið þar um að ræða. Nú skilst mér að áætlun á verðmæti eigna bara gamla Landsbankans hafi verið um 1.195 milljarðar kr., er reyndar komið niður í 1.100 núna, muni þarna þó ekki væri nema 20% þá eru það engu að síður gríðarlegar upphæðir og upphæðir sem skipta svo miklu máli í þessu samhengi að nánast má segja að Bretar hafi fyrirgert rétti sínum til að krefja Íslendinga um nokkurn skapaðan hlut.

Virðulegi forseti. Þetta er flókið. Ég hef kosið að líta á þau tvö mál sem við ræðum hér sem nokkuð aðskilin vegna þess að í fyrsta lagi blandast fleiri þjóðir inn í þau. Þjóðverjar blönduðust inn í þau og Norðurlandaþjóðirnar, einhver af Mið-Evrópulöndunum, Bretland og Holland. Það er ótvírætt í mínum huga að ekki eigi að blanda þessum málum saman. Aftur á móti gætu skuldajöfnunarhugmyndir alveg gengið upp. Ef Bretum ber að greiða okkur skaðabætur getum við auðveldlega skuldajafnað það við skuldirnar vegna Icesave. En ég treysti mér ekki til að skjóta út í loftið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ágæta ræðu og alveg sérstaklega þar sem hann fór yfir ferlið við stofnun útibúa á Evrópska efnahagssvæðinu, sem var mjög áhugavert. Það virðist vera að ábyrgðinni sé deilt á milli landanna og að gistiríkið, þ.e. Holland eða Bretland, beri ábyrgð á neytendaverndinni og það var einmitt hún sem brást, a.m.k. í Hollandi. Mig langar hins vegar til að spyrja hv. þingmann, þar sem hann er nú hagfræðingur, hvort sá botn eða þak sem sett er á áhættuna fyrir Ísland muni ekki til framtíðar bæta lánshæfismat Íslands og hvort það ætti ekki að vekja Íslendinga til bjartsýni ef þeir fyrirvarar verða samþykktir á Alþingi og viðurkenndir af Hollendingum og Bretum sem hluti af samningnum.

Virðulegi forseti. Jú, þetta er hárrétt. Við það að samþykkja Icesave-samninginn í sjálfu sér er áhættuminna en þá skapast aftur á móti aðrar áhættur vegna þess að óvissa er um skuldaþol landsins og efnahagsmálin, hvernig hægt verði að standa undir því. Þessir fyrirvarar setja þak sem gera það mun auðveldara og gera það raunar ljóst hver hámarksáhættan er fyrir Ísland. Hámarksáhættan fyrir Ísland er 6% af hagvextinum eins og reglan segir til um. Það er óháð því ef hlutum eins og neyðarlögum eða öðru slíku er kippt úr sambandi, það þýðir að minna fæst upp í kröfur Landsbankans og þá einfaldlega kemur þetta hagvaxtarhámark inn, þannig að það stillir fyrir mörgum ólíkum atriðum.

Frú forseti. Það er áhugavert að heyra að breska ríkið tapar á því með þessum hætti ef neyðarlögin verða dæmd ógild í Bretlandi. Það er mjög áhugavert að það fari að myndast hagsmunir hjá þeim að viðhalda því neyðarlagakerfi sem við settum á. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, af því að hann svaraði ekki seinni spurningunni, hvort lánshæfismatið mundi ekki batna ef þetta yrði samþykkt og viðurkennt af Bretum og Hollendingum, þ.e. þessir efnahagslegu fyrirvarar, og hvort Íslendingar geti ekki farið að bretta upp ermarnar og farið að gera eitthvað þegar þeir sjá að þeir njóti 94% af hagvextinum, af vexti landsframleiðslu.

Virðulegi forseti. Jú, það er alveg hárrétt að mjög stórt atriði í þessum fyrirvörum er það að ef þetta gengur eftir minnkum við áhættu og óvissu gríðarlega og lánshæfismat ætti því að vera vissara, þ.e. að lánshæfismatsfyrirtækin geti með meiri vissu gefið okkur betri einkunn, sem þýðir að auðveldara verður að afla lánsfjár og koma efnahagslífinu af stað. Ég er sammála því að eftir að þessi ófögnuður er að baki sé meiri ástæða til bjartsýni um að efnahagslífið á Íslandi geti farið á ferðina, ef við getum orðað það svo, vegna þess að væntingar fólks byggjast þá ekki á bölsýni um framtíðina heldur verði búið að tryggja efnahagslega framtíð. En þetta er bara eitt atriði, það þarf að vinna að fleiri atriðum.

Virðulegi forseti. Hér fer fram 2. umr. um Icesave-samningana. Það má eiginlega segja að það sé svolítið skrýtið andrúmsloft í þingsalnum og á göngunum í dag því ég held að ég geti fullyrt fyrir hönd flestra þingmanna að hér er verið að ræða þetta með miklu óbragði í munni, mismiklu þó því að sumir eru ákveðnari í því að gangast undir þessa samninga en aðrir og höfum við framsóknarmenn tekið stöðu með íslensku þjóðinni í þessu máli því þetta er réttlætismál. Hér er verið að leggja til að ríkisvæða skuldir einkaaðila. Þegar ég tala um að ríkisvæða skuldir einkaaðila þá á ég fyrst og fremst við að Tryggingarsjóður innstæðueigenda er rekinn á einkaréttarlegum grunni og það fyrirtæki sem ber sök á þessum greiðslum öllum og þessari ríkisábyrgð sem liggur fyrir þinginu var einkafyrirtæki. Hér hefur verið komið aðeins inn á þrígreiningu ríkisvaldsins. Ég ætla svo sem ekki að fara að eyða orðum í út á hvað hún gengur en ljóst er að fyrir þinginu liggur samningur sem framkvæmdarvaldið hefur undirritað í þeirri von að löggjafinn komi til með að samþykkja ríkisábyrgð á þessum nauðasamningi. Ef allt fer á versta veg erum við að tala um hátt í 1.000 milljarða sem íslenska ríkið þarf að taka á sig. Þetta eru engar smáupphæðir. Það versta í þessu er óvissan. Hún er svo mikil í þessum samningum að enginn hefur getað svarað því hvað hugsanlega fæst upp í þrotabú Landsbankans þegar upp verður staðið. Í upphafi var talað um að nást mundu 75% upp í þessar skuldir. Ég spurði á sínum tíma: Er þá ekki hægt að ganga þannig frá málum að Bretar og Hollendingar tæmdu innstæðutryggingarsjóðinn og tækju það sem hugsanlega er eftir af Landsbankanum erlendis og við veitum svo ríkisábyrgð fyrir restinni? Nei, það hentaði ekki Bretum og Hollendingum því þeir fóru af stað með samningaviðræður við Íslendinga. Á það hefur verið bent að sjálfsögðu að góðir samningamenn gera alltaf ýtrustu kröfur í upphafi. Þeim samningi sem var samþykktur af íslensku sendinefndinni var ekki breytt neitt og talið er að Hollendingar og Bretar hafi undrast það mjög að ekki fóru fram samningaviðræður því samningarnir eru svo ítarlegir og þeir eru svo kröfuharðir gagnvart íslensku þjóðinni að meira að segja var fullveldisafsalið afhent þeim. Mörg mistök hafa verið gerð á þessari leið sem við sitjum uppi með. En margir hafa líka talað mjög fyrir þessu samningi, að hann sé glæsilegur og góður fyrir íslensku þjóðina. Ég get því miður ekki tekið undir það því þegar samningarnir fengu loks að koma fyrir augu þingmanna og almennings var varla hægt að kalla þetta samninga, þetta var einhliða nauðung frá þeim aðilum sem átti að semja við. Það er svolítið einkennilegt að standa frammi fyrir orðnum hlut en þrautseigja okkar í stjórnarandstöðunni og okkar framsóknarmanna leiddi til þess að nú er komin fram breytingartillaga við frumvarpið því eins og hefur komið fram er frumvarpið einungis tvær greinar og greinargerð. En nú eru sem sagt komnar fram þær breytingartillögur sem m.a. ég talaði fyrir sem ég fer yfir á eftir og eru þær til bóta fyrir frumvarpið. Það sem ég hef efast um síðan þetta kom inn á borð til okkar og hef verið að ræða í dag er þetta: Hvaða gildi hafa þessar breytingartillögur og hvernig eru þessar breytingartillögur túlkaðar? Ríkisstjórnin vill meina að þessar breytingartillögur rúmist innan samningsins. Forsætisráðherra lét hafa eftir sér áðan að þetta væru varnaglar fyrir Breta og Hollendinga, hægt væri að fara með breytinguna þannig. Ég hugsaði bara með mér: Það er eins gott þeir frá framkvæmdarvaldinu sem fara og kynna þetta frumvarp, verði það að lögum, verði með það á hreinu hvað er verið að samþykkja því að meðan aðrir tala um skilyrði þá talar hæstv. forsætisráðherra um varnagla við frumvarpið. Þetta get ég ekki fallist á, frú forseti. Hér er einhver misskilningur á ferðinni eða þá að hér er raunverulega verið að blekkja okkur með því að þessar breytingartillögur séu ekki þær sem látið er í veðri vaka. Enda hefur það komið á daginn þegar gluggað er í breska samninginn, grein 13.1.1, og sambærilegt ákvæði er í hollenska samningnum, grein 12.1, að það stendur skýrum stöfum eins og ég hef sagt í dag í andsvörum og ætla að koma því inn í þessa ræðu, með leyfi forseta, að aðeins er heimilt að gera breytingar á samningnum, bæta við hann eða falla frá honum með skriflegu samkomulagi milli samningsaðila. Þetta er mjög skýrt. Hér er verið að segja að ekki megi breyta neinu, það má hvorki bæta við né draga úr og samningurinn stendur þá eins og hann kemur upphaflega til þingsins. Ýtrasta túlkun. Þess vegna er ég svo hrædd um að þessar breytingartillögur, þetta sem var kallað varnaglar, skipti engu máli. Hér er verið að eyða tíma þingsins, í raun og veru sé verið að setja þetta inn fyrir kurteisissakir því svo þegar á reynir þá gilda þær breytingartillögur ekki. Komist á ríkisábyrgð samkvæmt upphaflega frumvarpinu og verði frumvarpið að lögum þá er ljóst að ákvæðið í hollensku og bresku samningunum gengur út á það að um leið og samningurinn er samþykktur hér gilda um hann bresk lög og breskir dómstólar dæma í málum sem undir samninginn falla. Þarna er samninganefndin búin að semja það meira að segja af sér að hægt sé að höfða mál í íslenskri dómhá. Í Bretlandi gilda önnur lög en hér á norrænu löndunum, svokölluð „common law“ sem ganga aðallega út á það að samningar skulu standa og samningum er ekki hægt að breyta og það sem stendur í samningi er það sem er dæmt eftir. Þess vegna er ríkisstjórnin á miklum flótta með það og fulltrúar stjórnarflokkanna sem ég hef verið að spyrja að því í dag hvaða tilgang þetta hafi. Það getur enginn svarað því. Ég hef spurt að því hvort hægt sé að fá skilning Breta og Hollendinga undirritaðan því eins og kemur fram í grein 3.1.1 á að vera skriflegt samkomulag á milli samningsaðila til að allir samningsaðilar skilji samninginn eins, svo hann taki gildi með vitund og sameiginlegri skoðun allra aðila sem að honum standa. Þessu hefur ekki verið svarað í dag en sem betur fer á málið að fara aftur til fjárlaganefndar til umræðu. Það eru mörg verkefni sem bíða fjárlaganefndar á milli 2. og 3. umr., svo sannarlega. 2. umr. er ekki nærri lokið þannig að ýmislegt á enn eftir að koma í ljós í kvöld þegar fólk fer að rýna meira í þetta. Ég vil taka undir orð hv. þm. Bjarna Benediktssonar þegar hann sagði að það væri alveg með ólíkindum hvað aðilar í íslensku samfélagi hafa verið tilbúnir til að aðstoða okkur þingmenn við að finna hina réttustu niðurstöðu og með það að markmiði að rétt niðurstaða náist í þetta mál. Eins og ég sagði áðan átti ekki einu sinni fyrst að kynna þetta, sýna samninginn. Það átti að fela það öðrum og þingmenn áttu að koma í skjóli nætur liggur við og fá að lesa samninginn yfir. Það er annað sem hangir í grein 13.1.1 varðandi þetta skriflega samkomulag milli samningsaðila. Það er 6. gr. í breska og hollenska samningnum sem eru samhljóða. Þar er fjallað um ríkisábyrgðina og ég hvet þingmenn til að lesa vel yfir 6. gr. samninganna, hún er í mörgum liðum og það er þá sérstaklega aðallega grein 6.5, það er of langt mál að lesa hana upp hér en í 6. gr. er fjallað um að ríkisábyrgð er óafturkræf og skilyrðislaus og þá erum við komin með þetta á tvo staði í samningnum. En þetta segir okkur aftur það að breytingartillögur hafi ekki neitt að segja. Þeim verður ýtt út af borðinu, Bretar vilja fá ríkisábyrgðina, fara svo með þetta mál fyrir breska dómstóla og segja að íslensk lög og íslensk stjórnarskrá gildi ekki í Bretlandi. Þessar breytingartillögur eru tilgangslausar. Við höfum ríkisábyrgðina frá ykkur, kæru Íslendingar, og þannig stendur málið. Við skulum átta okkur á því hvað þetta er alvarlegt mál. Ég gagnrýndi það mjög mikið í 1. umr. að friðhelgisréttur okkar væri fyrir borð borinn og ákvæðið um auðlindirnar í samningunum enda er þetta eins og ég segi nauðasamningur. Ég fer ekki ofan af því. Þetta er einhliða samningur þar sem hagsmunir þjóðarinnar eru algerlega fyrir borð bornir. Það er sama hvar gripið er niður í þetta frumvarp, þar sem samningarnir eru báðir inni, að þar er hvergi jákvæðan punkt að finna fyrir Íslendinga eða íslenska þjóð og alveg með ólíkindum að svona samningar skuli hafa verið undirritaðir, alveg með ólíkindum að framkvæmdarvaldið skyldi hafa tekið sér það vald að undirrita þessa samninga nánast blindandi. Ég fékk nokkuð skemmtilegar skammir fyrir að benda á friðhelgisréttinn. Hæstv. fjármálaráðherra ókyrrðist mjög er ég leiddi honum fyrir sjónir hvað það ákvæði þýddi að friðhelgisrétturinn væri ekki inni. Ég var talin fara með fleipur og sama má segja um hv. formann utanríkismálanefndar en nú hefur það komið í ljós á seinni stigum. Maður gefst ekki upp. Maður heldur áfram að benda á gallana. Maður má ekki gefast upp þegar maður hefur rétt fyrir sér og ef maður hefur tök á því að breyta einhverju. Í þessum breytingartillögum er nú komið bæði ákvæði um stöðu Íslands sem fullvalda ríkis og að hvergi verði haggað við óskoruðum yfirráðum Íslands yfir náttúruauðlindum. Mér finnst það mikill áfangasigur fyrir mig að þetta skuli vera komið inn því með gagnályktun er hægt að segja að þarna sé ríkisstjórnin og meiri hluti Alþingis að viðurkenna að þessum réttindum hafi ekki verið sinnt í samningnum sjálfum og þessi réttindi ekki skjalfest þar. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur farið í gegnum það hvernig lagasetning fer fram og það er með því að til að hafa sem mest vægi verða ákvæði sem þessi að vera inni í frumvarpinu sjálfu en ekki að líta þurfi til nefndarálitsins sem lögskýringargagns. Auðvitað áttu þessi ákvæði að vera strax inni í samningnum. Annaðhvort hefur samninganefndin ekki áttað sig á hverju hún var að afsala sér og þá fjármálaráðherra í leiðinni um leið og hann ritaði undir samninginn eða þá að Bretar hafi ásælst þessi skilyrði svo mikið að samninganefndin hefur gefið það eftir, og væri gaman að fá að heyra það einhvern tíma en ég efast um að samninganefndin komi nokkurn tíma til með að viðurkenna það. Ég rak í það augun í morgun þegar umræðan byrjaði og ég fór að glugga í nefndarálit frá 1. minni hluta fjárlaganefndar varðandi friðhelgisákvæðin, því að stjórnarandstaðan hefur verið mjög samstiga í þessu máli og er nokkuð vel samstiga enn þá þrátt fyrir að Framsóknarflokkurinn hafi einn staðið að því að skrifa ekki undir nefndarálitið, þá langar mig, með leyfi forseta,  „Vert er að benda á að samkvæmt breskum lögum um friðhelgi ríkja geta ríki afsalað sér friðhelgi á mjög víðtækan hátt með skriflegu samþykki og því allar líkur til þess að ákvæðið standist að fullu breska löggjöf.“ Í umsögn Seðlabanka Íslands kemur fram að til að reyna á ákvæðin um afsal friðhelginnar verði breskum lögum beitt. „Er það í samræmi við það að bresk lög gilda um samningana og öll mál sem þeim tengjast. Því yrði breskum lögum jafnframt beitt um fullnustu eigna íslenska ríkisins í breskri lögsögu.“ Þarna er verið að vitna í lög sem Bretar settu 1978 þar sem þeir gera hreinlega ráð fyrir því í sinni löggjöf að ríki afsali sér friðhelgisréttindum sínum. Þarna sá ég það svart á hvítu nú í morgun þegar þetta liggur fyrir, því ég sit ekki í hv. fjárlaganefnd og hef ekki haft aðgang að þeim gögnum sem þar liggja fyrir, að þetta ákvæði er með vilja inni í samningnum. Þetta ákvæði er með vilja inni í breska og hollenska samningnum því þessi mál á að reka fyrir breskum dómstólum. Þarna er samsærið komið og það skal enginn segja mér annað en það að Bretar hafi sett fram sínar ýtrustu kröfur í þessu máli. Út af því stendur ekkert um varnir fyrir íslenska friðhelgisréttinn í þessu frumvarpi. Breytingartillagan sem liggur hér fyrir á að redda einhverju. Íslensk stjórnvöld eru búin að viðurkenna að það vantar friðhelgisréttinn inn í frumvarpið. Breytingartillagan á að koma þar en alltaf kem ég aftur að sama punktinum sem ég hef bent á í allan dag með grein 13.1.1 í breska samningnum og grein 12.1 í hollenska samningnum: Samningnum verður ekki breytt nema það sé skriflegt samkomulag allra aðila sem að samningunum standa. Það er mikið verk og ábyrgð sem liggur á fjárlaganefnd núna þegar þetta kemur fyrir. Þetta afsal á friðhelgisrétti Íslendinga, frú forseti, get ég ekki kallað varnagla eins og hæstv. forsætisráðherra lét hafa eftir sér áðan. Ef það er varnagli að afsala sér þessum réttindum og það er ekki inni í þessum samningum, þá er Evrópusambandið ansi dýru verði keypt og þá fer maður að spyrja sig: Hvers vegna var ekki gætt betur að hagsmunum Íslendinga en raun ber vitni? Hvers vegna lætur fjármálaráðherra ekki lesa þennan samning yfir af færum samningamönnum eftir að samninganefndin var búin að koma með hann heim? Hvernig getur hæstv. fjármálaráðherra sagt að þetta sé góður og glæsilegur samningur þegar Bretar hafa lög sem segja að hægt sé að rífa friðhelgisréttindi af heilli þjóð sisvona fyrir breskum dómstólum? Þetta er grafalvarlegt mál og þetta er verra og verra og verra eftir því sem maður kynnir sér málin betur. Mér finnst íslenska ríkisstjórnin vera komin algerlega út í horn í þessu máli. Hún stendur ein. Hún talar enn máli Breta og Hollendinga. Hér er verið að tala máli fjármagnseigenda og lánardrottna enn á ný. Hér er verið að koma okkur inn í nauðasamning. Það er mikil meðvirkni í gangi í þinginu. Mér finnst eins og allir séu að peppa sig upp við það að þetta séu góðir samningar og þetta er eitthvað sem við þurfum að gera til að hér fari allt af stað. Það var líka sagt þegar Evrópusambandsaðild lá fyrir þinginu og við þyrftum að sækja um aðild að Evrópusambandinu svo vextir færu að lækka og stýrivextir og verðbólga að minnka. Það hefur ekkert gerst. Á ég að trúa því í þetta sinn að þó að Alþingi mundi samþykkja þennan nauðasamning að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn veiti okkur lán frekar en hann hefur gert? Ég trúi því ekki Það eru langtum fleiri ástæður fyrir því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur ekki veitt okkur lánið enn. Það má m.a. rekja til efnahagsástandsins. Það gengur ekkert að stofna bankana. Lífeyrissjóðirnir standa ekki eins vel og menn héldu o.s.frv. Þetta er búið að vera, eins og þessi ríkisstjórn er þekkt fyrir, byggt upp á hræðsluáróðri. Það er búið að hræða okkur með því að EES-samningurinn sé í uppnámi. Nú vill svo til að það kom fram í fréttum í gær að það eru frekar hinir sem koma til með að segja okkur upp samningnum af því að líklega er það komið í þann farveg að neyðarlögin standist ekki við EES-samninginn þannig að við vorum sjálf fyrst að brjóta hann. Ég hef enda viðrað þá skoðun að neyðarlögin hafi brotið EES-samninginn á þann hátt að hefta frjálst flæði fjármagns og loka íslenskt fjármagn inni og tryggja íslenska innstæðueigendur. En tími minn er á þrotum. Þetta voru þau orð sem ég vildi koma að í þessari umræðu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni Vigdísi Hauksdóttur fyrir hennar innlegg í þessa umræðu. Mig langar til að spyrja hana um c-lið 6. gr. sem er á bls. 41 annars vegar og bls. 60 hins vegar í því frumvarpi sem ríkisstjórnin lagði fram og tekur til ábyrgðar og skaðleysis. Þar segir, með leyfi forseta: „Íslenska ríkið skuldbindur sig óafturkallanlega og skilyrðislaust til þess að halda lánveitandanum skaðlausum, þegar krafa er gerð um slíkt, vegna alls kostnaðar, taps eða skaða sem lánveitandinn kann að verða fyrir ef einhver af þeim skuldbindingum, sem íslenska ríkið ábyrgist samkvæmt fjármálaskjölunum, er eða verður óframfylgjanleg, ógild eða ólögmæt. Fjárhæðin, sem kostnaðurinn, tapið eða skaðinn nemur, skal vera jafnhá þeirri fjárhæð sem lánveitandinn hefði ella átt rétt á að endurheimta.“ Ég vil spyrja hv. þingmann Vigdísi Hauksdóttur hvort hún telji að þeir fyrirvarar sem hér liggja fyrir um ríkisábyrgð geti hugsanlega kallað á að þessi grein verði virk og að í ljósi c-liðar 2. tölul. 6. gr. geti bæði Bretar og Hollendingar sótt sínar kröfur vegna þess sem þar stendur.

Virðulegi forseti. Ekki einungis hefur allur réttur verið saminn af íslensku þjóðinni heldur eru ákvæði í samningnum sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir las upp þar sem einnig er sett á okkur skaðabótakrafa ef við getum ekki staðið í skilum með til dæmis þetta sem lesið var upp. Ef íslenska ríkið getur ekki staðið við þessar skuldbindingar sínar og það verður greiðslufall af einhverjum völdum verðum við skaðabótaskyld gagnvart lánveitendum okkar, sem eru í þessu tilfelli Bretar og Hollendingar. Því miður er ekki bara búið að binda okkur upp í tré einu sinni heldur tvisvar, þrisvar því að þegar skaðabótakröfuákvæði eru komin inn í lög sem þessi verða þau tafarlaust virk.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur skilning hennar á þessu ákvæði í c-lið 2. tölul. 6. gr. Mig langar jafnframt að spyrja hana í beinu framhaldi um þá fyrirvara sem verið er að reyna að koma inn í frumvarpið varðandi ríkisábyrgðina. Ég spyr enn og aftur: Ef annað tveggja gerist, að viðsemjendur okkar samþykkja þá fyrirvara sem gerðir eru eða fella þá - og þá er samningurinn úr gildi vegna þess að Alþingi er ekki tilbúið til þess veita ríkisábyrgðina eins og hún er fram sett í frumvarpinu - virka þá þessi skaðabótaákvæði um að íslenska ríkið hafi ákveðið að ábyrgjast skaðleysi lánveitandans? Verður það virkt ef samningurinn 

Virðulegi forseti. Þetta hangir allt saman. Í Icesave-samningnum er ákvæði um að til þess að hann verði virkur og taki gildi þarf ríkisábyrgðina þannig að þá þurfum við að stíga til baka með þetta. Hins vegar ef ríkisábyrgðin verður ekki veitt að fullu, við getum ekki staðið í skilum eða annað er þessi 6. gr., um ábyrgð og skaðleysi, alveg skýr. Þá er baktryggt að íslenska ríkið skuli greiða það sem upp á vantar og skaðabótakröfuna, sé ekki hægt að greiða það sem um var talað í upphafi. Þetta er alveg skýrt. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á þetta því þetta er einn af mikilvægustu punktunum í því neikvæða ferli sem þessir samningar eru í.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir þetta stóra mál og nefndi ýmsa galla á því. Ég held að í stuttu máli getum við lýst því þannig að - ég ætla ekki að fara í aðdragandann eða Icesave-samninginn en frá því að við hófum að fjalla um þetta núna í sumar held ég að óhætt sé að segja að vinnubrögðin hafi einkennst af því að stjórnarandstaðan hefur þurft að toga nokkurn veginn hvert einasta skjal og hvert einasta mál út úr ríkisstjórninni. Við sjáum það líka, og það er einlæg skoðun mín því meira sem ég skoða þetta mál, að þetta mál var keyrt í gegn til þess að afgreiða dekurmál og eina mál Samfylkingarinnar, aðild að Evrópusambandinu. Öllu var fórnað til þess að svo mætti verða. Þegar svona efnahagshrun verður eins og hér varð, þó að það sé ekki bundið við Ísland, finnst mér sjálfsagt að hugsa: Hvað gat maður gert betur í þeirri stöðu sem maður var sem þingmaður og takandi þátt í pólitík? Ég held að það sé alveg sama hvernig á þetta er litið, þetta mál er af hálfu ríkisstjórnarinnar, bæði hvernig það var höndlað í þinginu, aðdragandanum og varðandi samningana, í besta falli algjört klúður, svo maður noti nú ekki stór orð. Framsóknarflokkurinn setti þessa ríkisstjórn af stað 1. febrúar. Ég vildi því spyrja hv. þingmann hvernig henni liði með það og sömuleiðis: Voru ekki settir neinir fyrirvarar við stuðning Framsóknarflokksins við ríkisstjórnina hvað þetta stóra mál varðaði á sínum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er ágætt að það komi fram hvernig að þessu var staðið, hinu svokallaða samstarfi sem var í raun og veru ekki samstarf heldur einstefna. Eins og hv. þingmaður e.t.v. veit lagði Framsóknarflokkurinn fram mjög metnaðarfullar efnahagstillögur í febrúar sem áttu að vera ákveðið innspil í þessa ríkisstjórn og eins og hv. þingmaður veit eru þær ekki enn þá komnar til framkvæmda af því að ríkisstjórninni hentaði ekki að hlusta á Framsóknarflokkinn. Ég var ekki orðin þingmaður þá en formaður Framsóknarflokksins hefur sagt mér að þegar þetta kom upp á, þessi hugmynd um að Framsóknarflokkurinn mundi verja ríkisstjórnina falli til að hér mundi ekki ríkja mikil óöld í stjórnmálalífi, hafi hræðsluáróðurinn byrjað samstundis. Mér skilst að það hafi verið búið að boða til blaðamannafundar áður en búið var að samþykkja þetta samkomulag, svo mikill var asinn. Framsóknarflokkurinn sér ekki eftir því að hafa stutt þessa ríkisstjórn eða varið hana falli en hann sér heldur ekki eftir að hafa ekki þegið ráðherrasæti í þessari ríkisstjórn, því að stemningin á þessum tíma var að hafa hér vinstri stjórn. Það voru erfiðar aðstæður. Framsóknarflokkurinn kom að þessu en miðað við hve lítið var hlustað á Framsóknarflokkinn á þessum tíma og miðað við á hvaða leið þessir stjórnmálaflokkar voru var svo sem ekki mikils að vænta. Framsóknarflokkurinn fékk þó sitt í gegn, þ.e. að kosningunum var flýtt. Ég held að það hafi verið hin mesta gæfa fyrir íslensku þjóðina að fá að kjósa þrátt fyrir að sú ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Það má færa rök fyrir því að ég ætti kannski að beina andsvari mínu til formanns Framsóknarflokksins. Hann kemur kannski og fer yfir þetta því að ég held að það sé mjög merkilegt og skynsamlegt og skipti máli að hér komi skýrt fram hvort hann var eitthvað skilyrtur, stuðningur Framsóknarflokksins við fyrrverandi ríkisstjórn, sem núna er meirihlutastjórn, við þetta einstaka mál. Ég held að vísu að í sögunni verði það álitin okkar mestu mistök eftir hrunið að fara í kosningar og stjórnarkreppu, og sú ríkisstjórn sem hér er mun fá skelfilegan dóm sögunnar af ástæðu. Hingað kom gamall krati, Göran Persson, og fór yfir þetta með Samfylkingunni, sagði að það væri tvennt sem hún mætti ekki gera, alls ekki fara í stjórnarkreppu og alls ekki fara í kosningar. Þar talaði maður af reynslu. Þessi vandræðagangur sem er núna kostar okkur tækifæri,  
            

Virðulegi forseti. Nú hef ég fengið tækifæri hér á milli til að eiga aðeins orðastað við formann Framsóknarflokksins því að hann var að sjálfsögðu fulltrúi okkar þarna. Það var eitt skilyrði, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem Framsóknarflokkurinn setti fyrir því að verja þessa stjórn falli og það var að sú ríkisstjórn mundi ekki samþykkja Icesave-samninginn. Formaður Framsóknarflokksins lét hafa það eftir sér í kosningabaráttunni að Framsóknarflokkurinn mundi ekki taka þátt í þeirri ríkisstjórn sem mundi samþykkja Icesave. Þess vegna er mjög skrýtið að standa hér í dag og ræða Icesave. Þetta voru forsendurnar. Að auki voru okkar frábæru efnahagstillögur sem mér skilst að fái nú jafnvel aukið vægi. Það voru fréttir í gær um að Vinstri grænir væru farnir að huga mjög alvarlega að þeirri tillögu, t.d. að fella niður flatt 20% af húsnæðisskuldum. Við komumst 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni alveg ágæta ræðu. Það var margt sem hún kom inn á með sanni. Hins vegar bendi ég henni á að í 40. gr. stjórnarskrárinnar stendur, með leyfi forseta: „Ekki má heldur taka lán […] nema samkvæmt lagaheimild.“ Það má ekki veita ríkisábyrgð nema samkvæmt lagaheimild. Það að eitthvert fólk úti í bæ segi í samningi að íslenska ríkið ábyrgist eitthvað hefur ekkert gildi fyrr en Alþingi er búið að samþykkja ríkisábyrgð. Það hefur ekkert gildi. Þó að breskir aðilar mundu segja að samningurinn væri svona og svona og gjaldfella hann gerðist ekki neitt. Það gerist ekki neitt nema að innlánstryggingarsjóðurinn verður að fara að borga einhver lifandis býsn og samningurinn er ógildur. Alþingi verður að veita þessa ríkisábyrgð samkvæmt stjórnarskránni. Það má vel vera að Bretar séu ekki með þetta á hreinu vegna þess að þeir eiga ekki stjórnarskrá sjálfir. Við eigum stjórnarskrá sem bannar útgreiðslur úr ríkissjóði nema með lögum frá Alþingi þar sem ríkisábyrgðin er ákveðin og við megum hafa hana eins og við viljum. Við getum t.d. sagt að Alþingi ábyrgist eina milljón vegna Icesave-samninganna og ekki krónu meir. Þá yrði það bara þannig. Við getum líka sagt að þetta sé háð ákveðnum skilyrðum um landsframleiðslu eða aukningu landsframleiðslu, eins og skilyrðin gera ráð fyrir, og gildi bara á ákveðnu árabili, eins og skilyrðin gera ráð fyrir, og þá gildir það á Alþingi. Síðan geta menn sem gerðu þennan samning verið í því að rifta honum og gera það sem þeir vilja. En ríkisábyrgðin sem íslenska ríkið skuldbindur íslenska skattgreiðendur og íslenska ríkið til að greiða gildir samkvæmt þeim lögum sem Alþingi setur. Þau gilda þá ofar því sem þessi samningur segir. Við hv. þingmaður getum líka gert með okkur svona samning og sagt að íslenska ríkið ábyrgist hann 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir áminningu hans. Mig langar til að fara aðeins með þetta lengra og fá að lesa hér 40. gr. stjórnarskrárinnar, með leyfi forseta, en þar stendur: „Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum. Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“ Þarna er þetta ákvæði alveg skýrt. Alþingi þarf að samþykkja ríkisábyrgð. Það má vel vera að Bretar hafi ekki gert sér grein fyrir því að Alþingi þyrfti að samþykkja ríkisábyrgð en samninganefndin hefði a.m.k. átt að geta gert sér það í hugarlund, enda er þetta komið hér inn á borðið sem staðfestir það aftur sem kom fram í umræðum í dag, það var með ólíkindum að ríkisstjórnin skyldi fara fram með þetta mál án þess að hafa fyrir því þingmeirihluta. Það var náttúrlega alveg vitað að þegar svona samningar kæmu heim og væru kallaðir glæsilegir og góðir yrði mikil andstaða við þá. Mér hefur orðið svolítið tíðrætt um hótanirnar sem beint hefur verið að þingmönnum, óbeinar hótanir um að þetta gerist ef þetta gerist, ef a gerist þá gerist b og c og allt neikvætt og ómögulegt og svart. Það er sú hótun sem hefur gengið núna nokkuð lengi, bæði á þingi og í fjölmiðlum, að hér fari allt í kaldakol ef við veitum ekki þessa ríkisábyrgð. Hv. þingmaður kom vissulega inn á það, rétta punktinn í þessu máli. Það sem gerist er að Alþingi veitir ekki þessa ríkisábyrgð og það fyrsta sem Bretar gera þá er að tæma innstæðutryggingarsjóðinn og hirða það sem eftir er í Landsbankanum og fara svo í mál við okkur til að ná restinni. Það verður ekki heimsendir þó að þessi ríkisábyrgð verði ekki veitt á þessum fölsku forsendum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir varðstöðu hennar því að við erum að gera hér mjög flókinn samning sem byggir á breskum lögum sem flestir þingmenn þekkja ekki. Það sem við höfum í hendi okkar er ríkisábyrgðin sjálf og hún er ákveðin hérna með lögum frá Alþingi og hún gildir gagnvart íslenskum ríkiskassa. Íslenskur ríkiskassi greiðir ekki meira út en Alþingi ákveður með lögum. Það gildir. Ég tek undir það með hv. þingmanni, þetta er að sjálfsögðu nauðungarsamningur sem við höfum gert og það er búið að beita okkur miklum þrýstingi. Það væri mjög áhugavert ef við hv. þingmaður mundum reyna að finna út úr því hvernig við gætum upplýst alþjóð um þá nauðung, t.d. á gjaldeyrismarkaði fyrstu 2–3 mánuðina eftir fall. Það væri mjög áhugavert, sérstaklega fyrir erlend ríki að heyra það. Ég hef sagt það við erlenda þingmenn og þeir bara segja mér að það geti ekki verið, ég sé að segja sögur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal enn á ný fyrir. Við erum oft sammála í þinginu og hef ég afar gaman af því. Við erum að hugsa á sömu bylgjulengd um ýmis mál sem hér eru til umræðu. Ég get ekki ráðlagt neinum um það hvernig við eigum að fara að því að kynna þessi mál. Ríkisstjórnin átti plan í mars 2007. Það var nú ekki til sparað í kynningarferðunum þá úti um allan heim til að segja heimsbyggðinni að bankarnir hér væru allir í blóma og gott ef Bessastaðabóndinn var ekki með í för. Það er kannski sneypulegt að koma hér ári síðar og segja að hér sé allt hrunið, en ég ber virðingu fyrir hv. þm. Pétri Blöndal því að hann skrifaði grein á íslensku og lét þýða til birtingar í fleiri erlendum blöðum til að sýna fram á þann vanda sem við þingmenn erum í hér á Íslandi og ekki síst íslenska þjóðin og í hvaða tilvistarkreppu við erum með þau stjórnvöld sem nú ríkja sem sjá ekkert annað en að skuldsetja þjóðina algjörlega niður 

Frú forseti. Það er ekki ofsagt að þau mál sem þessi ríkisstjórn hefur haft á sínu borði eru bæði stór og umdeild, bæði innan þings og utan. En þingmenn eru kjörnir til að leysa mál og finna þeim farveg og það er einmitt það sem við erum að gera, nú þegar við fjöllum um ríkisábyrgð vegna hins svokallaða Icesave-máls. Eins og fram hefur komið í umræðunni er um að ræða lánasamninga milli Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta og íslenska ríkisins annars vegar og Hollands og Bretlands hins vegar sem voru undirritaðir þann 5. júní sl. Samninganefndin hafði í farteskinu ályktun Alþingis frá 5. desember sl. og byggði umboð sitt til viðræðna á henni en þar var ríkisstjórninni falið að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu. Grundvöllurinn voru hin sameiginlegu viðmið sem aðilar höfðu komið sér saman um og samkomulag náðist um í Brussel um miðjan nóvember, en þar kemur fram að Ísland muni ábyrgjast lágmarkstryggingu innstæðueigenda í útibúum bankanna erlendis og að í viðræðum um fjárhagsaðstoð skuli tekið tillit til hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í. Þetta voru þær gagnkvæmu forsendur sem allir samningsaðilar byggðu á í viðræðum um lausn málsins. Töluverð gagnrýni hefur verið á samninganefndina og því haldið fram að samningurinn sem hún kom með heim sé ekki góður. Því er ég ekki sammála og tel ég að samninganefndin hafi unnið gott starf í afar erfiðum aðstæðum.

En af hverju fyrirvara?

Í svona gríðarlega stóru máli er auðvelt að gagnrýna, en það er oft auðveldara um að tala en í að komast. Svo má líka velta fyrir sér hvort hægt sé að tala um eitthvað gott yfir höfuð í slíkum aðstæðum sem uppi eru hjá þjóð sem stóð frammi fyrir þeim ósköpum er yfir dundu í haust. Frágangur þessarar ríkisábyrgðar er nauðsynlegur til að við getum hafið endurreisn íslensks efnahagslífs og atvinnulífs. Icesave-samningurinn er þjóðinni vissulega erfiður og lærdómurinn sem af honum má draga er sá að eigendur bankanna hirða hagnaðinn en við skattborgararnir tapið. Hlutverk stjórnmálamanna er að tryggja að ekkert slíkt geti komið fyrir aftur og tryggja eftirlit hlutlausra stofnana fyrir hönd almennings. Frú forseti. Fjárlaganefnd hefur borið hitann og þungann af vinnunni við frumvarpið en ákveðnum hlutum þess var vísað til efnahags- og skattanefndar og utanríkismálanefndar til umsagnar. Vil ég hér nota tækifærið og þakka formanni og sitjandi varaformanni fjárlaganefndar fyrir framúrskarandi gott starf. Eins og hér kom fram í dag hjá Þór Saari var unnið þrekvirki af hálfu þeirra og verð ég að taka undir það. Ég vil einnig þakka félögum mínum í nefndinni sem lögðust á eitt um að ná breiðri samstöðu og sátt í málinu og voru margir sem komu að því í lokin, þ.e. áður en það kom inn í þingið aftur. Þar sem málið er mjög viðamikið hvíldi einnig afar mikil vinna á riturum nefndarinnar sem ber að þakka sérstaklega. Það er ekki neinum vafa undirorpið að málið er viðamikið og ógrynni af álitum og gögnum kom fyrir nefndirnar. Málið er flókið og umræðan úti í samfélaginu hefur á tíðum endurspeglað það, auk þess litast hún af réttlátri reiði gagnvart þeim sem komu okkur í þessa stöðu. Það má ekki gleymast að stjórnvöld ítrekuðu nokkrum sinnum í aðdraganda bankahrunsins að þau mundu standa við skuldbindingar sínar samkvæmt tilskipun 94/19/EB og að þau mundu styðja við tryggingarsjóðinn ef þörf krefði. Viðsemjendur höfnuðu þessari afstöðu eða lagatúlkun, öll ESB-ríkin höfnuðu henni og Noregur líka. Auk þess reyndu stjórnvöld allar leiðir til að komast undan því að skuldbindingarnar lentu á okkur, íslenskum skattborgurum, og var því haldið fram af Íslands hálfu að skuldbindingin ætti eingöngu við um lágmarkstryggingu ef ekki væri um kerfishrun að ræða eins og varð á Íslandi. Dómstólaleiðin var reynd, en það er að öllu jöfnu óumdeild meginregla þjóðaréttar að allir málsaðilar verða að samþykkja að leggja málið í dóm. Þessu höfnuðu viðsemjendur okkar. Allar leiðir nema sú sem var farin reyndust því miður ófærar og hin pólitíska niðurstaða er því þessi samningur sem við fjöllum hér um ríkisábyrgð á. Hér eins og annars staðar réðu hagsmunir almennings því að ríkisvaldið tók á sig ábyrgð, jafnvel umfram lagalega skyldu, til að verja jafnnauðsynlega þætti samfélagsins og fjármálastofnanir eru. Hin siðferðilega nálgun snýr að hinu nýja Íslandi sem margir vilja reisa eftir hrun. Á græðgisvæðingin, sem kippti úr sambandi grunngildum samfélagsins hjá hluta þjóðarinnar, að víkja fyrir orðheldni og trausti í samskiptum manna, hvort heldur er í viðskiptum eða öðrum daglegum verkum? Nægja lögin ein og sér eða er það svo að óskráð gildi á borð við mannasiði verða að fylgja með? Nú er komið að því að taka ákvörðun og sýna það og sanna að við erum þjóð sem stendur við skuldbindingar sínar. Frú forseti. Eitt af því mikilvæga í breytingartillögunum er að tekið skal tillit til ,,hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í og knýjandi nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt“. Annað afar mikilvægt atriði er hinn sjö ára greiðslufrestur sem náðist milli samninganefndanna, en á þessum árum er gert ráð fyrir því að eignir Landsbanka Íslands gangi upp í höfuðstól lánanna og er gert ráð fyrir að þær standi undir u.þ.b. 75% af kröfunum. Því skal haldið til haga að Seðlabanki Íslands, Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og fjármálaráðuneytið komust að þeirri niðurstöðu að íslenska ríkið geti staðið undir greiðslum reyni á ábyrgðina. Það er ljóst að óvissa felst í sumum af forsendum samningsins en í því má minna á að fæstir geta líklega spáð fyrir um nokkurn skapaðan hlut eftir sjö ár. Ég tel að með þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir séum við að tryggja okkur enn frekar fyrir þessari óvissu sem illa verður í ráðið. Þessi tími ætti auk þess að vera nægjanlegur til að leysa úr málinu fyrir Evrópudómstólnum og ákveða rétta tilhögun á málum þegar innlánstryggingarkerfi í heimalandi hefur ekki yfir nægjanlegu fjármagni að ráða til að greiða út allar innlánskröfur. En stjórnvöld verða líka að nýta þennan tíma til að gera allt til þess að íslensk þjóð þurfi ekki að greiða það sem upp á vantar þegar eignir þrotabús Landsbankans hafa verið innheimtar. Í 8. gr. breytingartillagnanna er ríkisstjórninni gert að grípa til allra nauðsynlegra ráðstafana sem þarf til að endurheimta það fé sem safnaðist inn á Icesave-reikningana og fær frest til 15. september til að leita samstarfs við Breta, Hollendinga og Evrópusambandið til að rekja hvert innstæðurnar af Icesave-reikningunum voru fluttar. Það tel ég mjög mikilvægt. Að hafna samningnum býður upp á mikla óvissu í efnahagslífinu og engan veginn er hægt að ætla að betri kjör verði í boði. Undir liggja m.a. lánasamningar við Norðurlönd og endurskoðun hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem við þurfum til að hefja hér uppbyggingu á norrænu velferðarsamfélagi. Við stöndum nefnilega frammi fyrir því að skortur er á trausti í alþjóðasamfélaginu sem hefur komið fram í ýmsum myndum, t.d. þegar Norræni fjárfestingarbankinn hætti að lána íslenskum fyrirtækjum. Við þurfum að vinna hratt að því að létta á gjaldeyrishöftum og auka flæði fjármagns til fyrirtækja, en liður í því er að ganga frá þessari ríkisábyrgð vegna Icesave-samninganna. Undir þetta hafa forsvarsmenn atvinnulífsins og verkalýðsforustunnar tekið og segja að uppbyggingin fram undan sé því háð. Ekki má heldur líta fram hjá því að hluti af Icesave-innstæðunum fór í neyslu og fjárfestingu á Íslandi á undanförnum árum. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um siðferðileg álitaefni stendur, með leyfi forseta: „Ísland er sjálfstæð þjóð sem verður að taka ábyrgð á gerðum sínum.“ Það er viðurkennt að íslensk stjórnvöld og eftirlitsstofnanir bera jafnt með ýmsum aðgerðum og aðgerðaleysi ákveðna ábyrgð á því efnahagshruni sem hér varð og eru málefni Icesave-reikninga Landsbanka Íslands hf. þar ekki undanskilin. „Íslendingar bera sjálfir ábyrgð á því að leysa úr þeim vanda sem við er að glíma. Íslendingar þurfa að endurnýja traust annarra ríkja á landinu og koma aftur á eðlilegum viðskiptum við aðrar þjóðir. Samþykkt ríkisábyrgðar þeirrar sem hér um ræðir er að mati meiri hlutans ein af forsendum þess að slíkt takist. “ Við teljum að með þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir séum við að styrkja ákveðna þætti samningsins, bæði hvað varðar lagalegu og efnahagslegu hliðina, og staðfestum um leið að við komum fram á sanngjarnan hátt við erlenda sparifjáreigendur og ætlum að standa við skuldbindingar okkar. Frú forseti. Ég tel að engum stjórnmálamanni þyki ljúft að þurfa að afgreiða þennan Icesave-samning, og allra síst okkur í Vinstri grænum og þeim sem mestan þungann ber í málinu, hæstv. fjármálaráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Það breytir því þó ekki að málið þarf að leiða til lykta, þótt bæði vont og umdeilt sé, og það tel ég ekki eftir mér að gera og hvet alla þingmenn til að taka þátt í því í sameiningu að afgreiða málið enda varðar það framtíð allra Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir vel flutta ræðu. Ég vil spyrja þriggja spurninga. Í fyrsta lagi talaði hv. þingmaður um að þetta væri góður samningur. Fyrsta spurningin er hvort einhver ástæða sé til að breyta honum eins og við erum að gera. Í annan stað talaði hv. þingmaður um, og ég er sammála honum um það, að við eigum ekki að vera með kerfi þar sem eigendur græða en skattgreiðendur tapa og ég vil koma í veg fyrir það. Ég spyr hvort hv. þingmaður sjái einhverja aðra leið en að ganga úr EES-samningnum til að ná því fram. Í þriðja lagi vil ég spyrja hv. þingmann, af því að hún segir að lánasamningar við Norðurlöndin hangi á þessu máli. Nú hefur komið fram að Pólverjar og Færeyingar setji engin slík skilyrði, og af því að við erum að tala um siðferðileg málefni, finnst hv. þingmanni það rétt af þessum nágrönnum okkar og vinaþjóðum að taka afstöðu með Bretum, Hollendingum og Evrópusambandinu 

Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór fyrir spurningarnar. Hann spyr um ástæðuna til að breyta samningnum. Ég tel að við séum ekki að breyta honum. Ég lít svo á að við séum að styrkja ákvæðin sem þar eru undir og hlustaði þar á ansi marga lögfræðinga segja okkur að þeir teldu ekki, eins og hér hefur verið haldið fram, að verið væri að fella samninginn heldur sé verið að styrkja þar ákveðin lagaákvæði og þau rúmist þar inni. Varðandi aðra spurninguna um EES þá ætla ég að játa það að ég get ekki svarað henni af því að ég hef ekki kynnt mér það hvort það sé eina leiðin en ég tel það alls ekki vera einu leiðina, af því að ég lít svo á að alltaf séu fleiri en ein leið í málum yfirleitt. Um afstöðu til lána vinaþjóða segi ég: Er eðlilegt að þjóð sem segir að hún ætli ekki að standa við skuldbindingar sínar sé lánað? Ég lít ekki svo á. Þess vegna skil ég vel afstöðu þeirra.

Forseti vill minna þingmenn á að nefna hv. þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör og mættu stjórnarliðar taka hv. þingmann sér til fyrirmyndar, ég tala nú ekki um þann sem situr við endann og er hæstv. fjármálaráðherra. Málið er einfalt, virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að við erum í þessu máli er að við erum á Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta hefur ekkert með einkavæðingu banka að gera eða neitt slíkt, þetta er bara vegna þess að við erum á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég veit ekki hvaða leiðir menn hafa til að komast frá þessari innstæðutryggingartilskipun, kannski veit hv. þingmaður það. Svar hv. þingmanns um að ekki sé verið að breyta samningnum og þetta sé í rauninni eiginlega engin breyting - það mun hafa áhrif á afstöðu mína í málinu þegar maður heyrir hvernig stjórnarliðar tala hér. Það er ekki annað hægt og það eru mér mikil vonbrigði. Að telja það siðlegt að taka afstöðu þegar verið er að beita okkur valdi, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni innlegg hennar og mig langar að spyrja hana tveggja spurninga. Telur hún að sá samningur sem liggur fyrir uppfylli þær kröfur sem settar voru þann 5. desember 2008 og tóku mið og áttu að taka mið af hinni sérstöku og fordæmislausu stöðu sem upp var komin á Íslandi og þá frekar með ívilnandi hætti en íþyngjandi? Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að verði þeir fyrirvarar sem settir eru við ríkisábyrgð, umbeðinni ríkisábyrgð, samþykktir verði skaðabótaábyrgð ríkisins virk samkvæmt c-lið 6. gr. samningsins við Holland og Bretland?

Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar. Hvað varðar fyrri spurninguna um að taka tillit til aðstæðna, þ.e. samningsins eða þingsályktunarinnar, er væntanlega átt við, sem gerð var hér í haust, þá lít ég svo á að það sem við erum að fjalla um í dag nái yfir það, já, ég geri það. Þess vegna er ég tilbúin til þess að fallast á hann með þeim skilmálum og því sem hér er lagt til, þ.e. þeim breytingum til að styrkja hann enn frekar og ég tel að með því séum við að verja stöðu okkar enn betur. Varðandi seinni spurninguna bið ég hv. þingmann um að endurtaka hana af því að ég náði henni ekki.

Frú forseti. Það er ábyrgð og skaðleysi sem íslenska ríkið ákveður að fara að standa við. Ef c-liðurinn eða í raun allir liðirnir a, b og c - verði þeir fyrirvarar sem eru á umbeðinni ríkisábyrgð samþykktir þá spyr ég hvort hv. þingmaður telji að þá verði samhliða virk skaðabótakrafa á hendur íslenska ríkinu samkvæmt þessum greinum?

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr um skaðabótaákvæðið. Ég tel að ef við samþykkjum ríkisábyrgð sem við erum að gera og samningurinn hangir við, þá geri ég ráð fyrir að við stöndum við þennan samning og það leiði af sér að ekki komi til þessarar - þ.e. að virknin verði ekki sú á meðan við stöndum skil á því sem við erum að gera. Við erum auðvitað að leggja til að við stöndum við þær skuldbindingar. Við erum ekki að leggja til að við gerum það ekki og gera okkur hugsanlega skaðabótaskyld. Við erum að leggja til að við samþykkjum þennan samning, þ.e. þessa ríkisábyrgð sem samningurinn hangir við, og þar af leiðandi sé þessi skaðabótaskylda ekki virk.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttur fyrir efnismikla ræðu, ágætlega samda og vel flutta þó að ég sé ekki endilega sammála öllu innihaldinu. Mikið er rætt um í tengslum við allt þetta mál að það að verða við þeirri ósk sem í frumvarpi ríkisstjórnarinnar liggur um ríkisábyrgðina - ég fer örugglega rétt með vitnað í hv. þingmann, að hún teldi að það að verða við óskinni um ríkisábyrgðina væri liður í því að tryggja endurreisn íslensks efnahagslífs og sá tónn að svo sé er mikið í umræðunni. Ég vildi gjarnan heyra hvernig við ætlum að ná því ágæta markmiði fram, hvernig ríkisábyrgðin er liður í því að tryggja endurreisnina.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir spurninguna. Ég tel að með því að veita þessa ríkisábyrgð - eins og sagði í ræðu minni og margoft hefur komið fram í umræðunni þá er það forsenda fyrir m.a. endurskoðunarákvæði hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum varðandi lánalínur og samskipti okkar við Norðurlöndin og önnur lönd, það er hluti af því sem þarf að gerast. Það er bara svoleiðis hvort sem við viljum tala um það upphátt eða ekki. Það er samt sem áður þannig að þetta hangir saman og það hefur komið ítrekað fram í samskiptum við þá aðila sem um þessi mál fjalla og komið hefur fram í ræðum á þingi hjá stjórnarliðum að þetta hangi saman við það að 

Virðulegi forseti. Ég fæ þetta einfaldlega ekki til að ganga upp í kollinum á mér og það kann að vera einhver þverbrestur þar í gagnvart þessari röksemdafærslu því að upplýst hefur verið að fyrirgreiðsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Norðurlandanna á ekki að nýta til annarra verka en þeirra að leggja inn í gjaldeyrisvarasjóð landsins. Ég sé því ekki alveg samhengið á milli þessa en það hefur oft verið nýtt í stórum málum hér á undanförnum missirum að tiltaka að þetta eigi að reisa okkur við og efla traustið. Við getum nefnt sem dæmi hvað átti að gerast þegar skipt var um yfirstjórnina í Seðlabankanum, þegar við værum búin að sækja um Evrópusambandið og nú kemur þetta líka með Icesave-samningunum. Hvað um það. Ég vildi líka gjarnan heyra frá hv. þingmanni skoðun hennar á því hvað felist í þeim skuldbindingum sem hv. þingmaður talar um að við sem þjóð verðum að sýna að við stöndum við. Hverjar eru þær skuldbindingar nákvæmlega 

Frú forseti. Svo því sé haldið til haga enn og aftur hafa Samtök atvinnulífsins líka, eins og ég kom inn á áðan - Vilhjálmur Egilsson hefur m.a. lýst því yfir opinberlega og verkalýðsforustan tekið undir að þetta þurfi að gerast til að atvinnulífið fái þá fyrirgreiðslu sem þarf til að hjólin fari að snúast. Ég verð að taka undir það og ég tek mark á því sem þar er sagt um að atvinnulífið grætur yfir því að hafa ekki opnar fyrirgreiðslur. Ég held að skuldbindingarnar sem við erum að gangast undir sýni að við stöndum okkur í alþjóðlegu samfélagi, að við sýnum þá ábyrgð að við séum tilbúin til að standa við það sem okkur ber 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir ágæta ræðu. Ég hjó eftir einu sem ég fæ ekki alveg til að ganga upp. Hv. þingmaður segir í ræðu sinni að samningarnir séu góðir og bætir síðan við að fyrirvararnir séu til að styrkja samninginn. Nú er það svo að samningurinn og fyrirvararnir eða ríkisábyrgðin eru tveir aðskildir gjörningar, annað er ríkisábyrgð sem löggjafinn samþykkir og hitt er einkasamningur við tryggingarsjóðinn. Virtir lögfræðingar, Ragnar Hall og Stefán Már prófessor hafa talað um að það beri að taka samninginn upp í kjölfarið vegna þess að forsendur hans bresti með þessum breytingum á fyrirvaranum. Ég fæ það því ekki alveg 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir þessa hugleiðingu. Við vitum öll sem hér sitjum og stöndum að samningurinn og ríkisábyrgðin hanga saman. Góðan samning má eflaust gera enn betri, ekki satt? Þrátt fyrir að þetta sé ríkisábyrgð er hún til þess fallin að styrkja þau ákvæði sem í samningnum eru þar sem ábyrgðin tekur ekki gildi nema við samþykkjum hana og samningurinn ekki heldur. Af því að hv. þingmaður nefndi lögfræðinga þá vitum við líka að fimm lögfræðingateymi aðstoðuðu okkur á síðustu metrunum og þeir eru ekki á sömu skoðun og þeir lögmenn sem hér voru nefndir. Þeir telja að þessi samningur sé ekki 

Frú forseti. Hv. þingmaður er væntanlega að vísa í lögfræðinga - annar var aðstoðarmaður hjá Vinstri grænum og hinn er mikið notaður af þeim. Gott og vel. Mig langar til að fylgja þessu eftir með hvað séu góðir samningar. Við skulum láta liggja milli hluta þessa túlkun hv. þingmanns en eru það góðir samningar sem Íslendingar neyðast til að skrifa upp á þótt alls óvíst sé að þeim beri lagaleg skylda til þess? Eru það góðir samningar sem skapa svo mikla óvissu að þjóðfélagið steypist á hvolf heilt sumar við að reyna að krafsa sig út úr þeim samningum og að lokum er 

Frú forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að hér hafi allt farið á hvolf í sumar. Þó að við þingmenn höfum setið inni í sumar og rætt þetta mál tel ég ekki að þjóðfélagið sem slíkt hafi farið á hvolf. Varðandi lögmenn Vinstri grænna sem hér var vitnað til, þá er ég að tala um Eirík Tómasson sem fór fyrir lögfræðingateymi sem fjárlaganefnd fékk með sér á síðustu metrunum. Síðast þegar ég vissi var hann ekki félagsmaður í Vinstri grænum, svo því sé haldið til haga, eða aðrir þeir sem í þessu lögfræðingateymi voru. Ég segi enn og aftur að samningurinn er góður að mínu viti. Það þurfti að samræma skoðanir fólks og í svo stóru máli sem þetta Icesave-mál er er ástæða til að gera það ef þess er nokkur kostur. Þessi þinglega leið var eðlileg 

Virðulegi forseti. Undanfarnar vikur hefur verið unnið ötullega að því að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Gerðar hafa verið nauðsynlegar aðgerðir í ríkisfjármálum og endurskoðun stendur yfir á peningastefnu, sáttmáli hefur verið gerður á vinnumarkaði og unnið er að bættum samskiptum við aðrar þjóðir. Allt þetta þarf að vinna saman til að íslenskt efnahagslíf komist hratt upp úr þeirri lægð sem það er í nú. Verkefnið er stórt og nokkuð tyrfið en ekki óvinnandi. Fjölgun starfa og aðgerðir til að greiða fyrir því að arðvænleg fyrirtæki vilji festa hér rætur ásamt stöðugleikasáttmála á vinnumarkaði eru lykilskref og góð samskipti Íslands við aðrar þjóðir eru einn af hornsteinum endurreisnarinnar. Áföll undanfarinna mánaða hafa grafið undan því trausti sem Íslendingar nutu í alþjóðlegu samstarfi og það traust verðum við að vinna að nýju. Óvissa hefur tafið fyrir endurreisnarferlinu. Einkum hefur óvissan um lausn Icesave-deilunnar valdið töfum og þar með getgáturnar um hvort Íslendingar ætli yfir höfuð að standa við skuldbindingar sínar. Slíkar vangaveltur hafa skaðað ímynd landsins og kynt undir efasemdum um hvort það sé áhættunnar virði að eiga viðskipti við Íslendinga. Þessu verður að linna. Við þurfum á góðri umsögn alþjóðasamfélagsins að halda. Við erum ekki skúrkar heldur heiðarleg og stolt þjóð sem stendur við orð sín, þjóð sem axlar ábyrgð á mistökum sínum og verkum sem unnin hafa verið í hennar nafni. Við þurfum að horfast í augu við að það voru Íslendingar sem með athöfnum sínum sköðuðu orðspor þjóðarinnar og við getum ekki þvegið hendur okkar af því. Við skulum takast á við erfiðleika af staðfestu og metnaði og mæta hnarreist öðrum þjóðum á jafnréttisgrundvelli. Lykilatriðið er þó að við bætum fyrir gerðir okkar, hafi okkur borið af leið. Stjórnvöld verða að ganga frá samningum um skuldbindingar Íslands vegna Icesave sem fyrst. Það er ekki umflúið og aðrir kostir munu aðeins leiða til enn meiri erfiðleika þjóðarinnar í formi kostnaðar vegna lægra gengis, lengra tímabils gjaldeyrishafta, hærra vaxtaálags á erlend lán og vantrausts umheimsins á Íslendingum. Allt hefur þetta slæm áhrif á atvinnulíf, velferð þjóðarinnar og lífskjör. Það er því verulega jákvætt að komið sé að því að leysa deiluna um Icesave-skuldbindingarnar með farsælum hætti. Deilan við Breta og Hollendinga hefur verið hörð og staðið of lengi. Lausn er í sjónmáli með þeim samningum sem gerðir hafa verið og því frumvarpi um ríkisábyrgð sem hér er til umræðu. Eins og komið hefur fram gera samningarnir ráð fyrir að Ísland fái sjö ára tímabil án þess að leggja til fjármagn og taki síðan á þeirri stöðu sem uppi verður þegar búið verður að greiða upp í skuldina með eigum Landsbankans. Hvað þær eignir duga er ekki fullljóst á þessari stundu þótt miðað sé við í forsendum fyrir mati á greiðslugetu að þær dugi fyrir 75% skuldanna. Vaxtakjörin eru ásættanleg og sjö ára tímabilið verður að nýta af skynsemi og festu í fjármálum ríkisins og opinberra aðila. Frú forseti. Umræðan um Icesave-samningana hefur snúist um hagfræði, lögfræði, siðfræði og pólitík. Samkvæmt breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar eru forsendur þess að Alþingi veiti ríkisábyrgð þá sem gerir samningana gilda að staða Íslands sem fullvalda ríkis sé virt og ekki verði haggað við óskoruðum yfirráðum Íslands yfir náttúruauðlindum landsins. Einnig er forsenda ábyrgðarinnar að lánasamningarnir verði túlkaðir í samræmi við hin umsömdu viðmið sem samþykkt voru milli Íslands, Evrópusambandsins og hlutaðeigandi aðildarríkja um að tekið verði tillit til þeirra fordæmalausu aðstæðna sem Ísland glímir við og ráðstafanir verði gerðar sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagslíf sitt. Í því felst m.a. það mikilvæga atriði að orðið verði við rökstuddri og málefnalegri beiðni Íslands um endurskoðun samninganna samkvæmt ákvæðum þeirra. Í samningunum eru ákvæði um endurskoðun ef aðstæður hafa breyst lántaka verulega í óhag sem samkvæmt upplýsingum fjárlaganefndar eigi sér engin dæmi í lánasamningum. Allt umhverfi málsins hefur verið óvissu undirorpið, ekki síst hið efnahagslega. Nauðsynlegt þótti því að leggja til að settir yrðu við ríkisábyrgðina fyrirvarar sem virkja endurskoðunarákvæði samninganna og að viðræður fari fram við viðsemjendur sem leiði til niðurstöðu jafnvel þótt í áliti Seðlabankans, fjármálaráðuneytisins og Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands hafi komið fram það mat að Ísland hafi alla burði til að standa undir skuldbindingum sínum. Fyrirvararnir verja okkur fyrir hugsanlegum áföllum. Þeir eru sanngjarnir þar sem ljóst er að óvissa ríkir um lykilþætti, svo sem endurheimtuhlutfall eigna Landsbankans, þróun hagvaxtar sem hefur áhrif á tekjuöflun ríkissjóðs, þróun útflutningstekna, sem hefur áhrif á aðgang að vöru og þjónustuviðskiptum, og gengi krónunnar og gengisþróun hér og í öðrum löndum. Allir þessir þættir eru síðan háðir framvindu efnahagsmála á heimsvísu en sú framvinda er einnig óvissu undirorpin. Í því augnamiði að lágmarka þá áhættu fyrir Ísland sem samningarnir bera með sér eru efnahagslegu viðmiðin sett fram sem breytingartillaga við frumvarpið. Margsinnis hefur komið fram í umræðunni undanfarna mánuði að Íslendingar hafa staðfastlega haldið því fram að vafi léki á því hvort evrópska tilskipunin um Tryggingarsjóð innstæðueigenda eigi við þegar um kerfishrun er að ræða og þar með ríkisábyrgð á láni til sjóðanna. Úr þessu hefur ekki verið skorið með afgerandi hætti. Einnig greinir lögmenn á um skiptingu eigna við uppgjör Landsbankans og þá helst hvort kröfur tryggingarsjóðsins gangi einar fremstar eða hvort kröfur hans séu hliðstæðar öðrum forgangskröfum. Þegar lagaleg óvissa ríkir um slík hagsmunamál sem hér um ræðir er sanngjarnt að þeirri óvissu verði eytt með þar til bærum úrlausnaraðilum. Af þeirri ástæðu eru lagalegu viðmiðin sett fram í breytingartillögunum. Frú forseti. Siðferðislegu álitamálin eru Íslendingum þungbærust. Vegna þess hvernig eigendur bankanna höguðu sér og hvernig þeir spiluðu með heiðarlega menn af mörgum þjóðernum hefur ímynd þjóðarinnar laskast. Við höfum goldið afhroð og orðið fyrir tjóni í beinhörðum peningum en einnig orðið fyrir siðferðislegu tjóni. Sú lágkúra sem umlék fjármálaumsvif Íslendinga á síðasta áratug hefur sett mark sitt á þjóðina og hún stendur frammi fyrir erfiðu uppgjöri. Það er réttlætismál að ráðstafanir verði gerðar til að þeir sem bera ábyrgð á þeim skuldbindingum sem stofnast hafa verði látnir greiða fyrir það tjón. Ljóst er að margt misjafnt hefur komið í ljós í rústum fjármálakerfisins. Svo virðist sem spilling hafi verið meiri og víðtækari en nokkurn óraði fyrir en um slíkt munu dómstólar landsins væntanlega fjalla á næstu missirum. Við blasir sú bitra staðreynd að okkur hefur borið illilega af leið í uppbyggingu fjármála- og bankakerfis og við verðum sem þjóð að endurmeta stöðu okkar og áherslur. Þjóðin þarf að taka til í sínum ranni, endurnýja gamla eiða, fyrirheit og góð gildi og styrkja kúrsinn á ný. Svona atburðir mega aldrei endurtaka sig og það er í þessu ljósi sem sú sem hér stendur vill að þjóðin nálgist úrlausnarefnin, þar á meðal lausn deilunnar um Icesave-samningana. Þær pólitísku áherslur eru lagðar að stigin verði skref sem skapa íslenska efnahagslífinu trúverðugleika að nýju. Með því að ganga frá samningum um skuldbindingar okkar gagnvart Bretum og Hollendingum sendum við ótvíræð skilaboð um að við vitum hvert við stefnum og afleiðingarnar verða þær að lánshæfi okkar batnar. Nú er það svo að margar efnahagsstærðir, t.d. raungengi og verðbólga, eru háðar því hvernig staðið er að stjórn efnahagsmála. Sýna þarf staðfestu og aga í ríkisfjármálum. Samningar um skuldbindingar vegna Icesave einir og sér nægja ekki við endurreisn efnahagslífsins en þeir eru nauðsynlegir til að hrinda úr vegi hindrunum svo endurreisnarferlið geti gengið farsællega. Það ætti að vera markmið og heit allra hv. þingmanna. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum þakka formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, fyrir góð störf en hann lagði frá fyrsta degi vinnunnar í nefndinni áherslu á að ná niðurstöðu í þverpólitískri sátt. Þar náðist góður árangur þótt framsóknarmenn hafi ákveðið að standa einir og sér. Einnig vil ég þakka öðrum hv. þingmönnum sem skipuðu nefndina úr öllum stjórnmálaflokkum fyrir gott en fyrst og fremst lærdómsríkt samstarf. Starfsmönnum nefndasviðs færi ég þakkir fyrir störf þeirra og einstaklega góða viðkynningu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að ég man ekki eftir, allavega í einhvern tíma, að hafa heyrt þingmann eða aðra tala jafn vel um Icesave-samkomulagið og hv. þingmaður gerði. T.d. setningin „vaxtakjörin ásættanleg“. Þetta er umhugsunarefni. Það sem vakti athygli mína var nálgun þingmannsins. Hún talaði mikið um siðferðileg álitaefni og hve mikil ábyrgð okkar Íslendinga væri. Nú erum við að fara í gegnum ákveðna hluti, þ.e. bankahrunið sem varð ekki bara hér heldur líka annars staðar, það er ljóst að margt fór mjög miður og við þurfum að taka sérstaklega á þeim þáttum. Þetta mál snýst hins vegar ekkert um það. Þetta snýst um að við erum partur af reglugerðarverki Evrópusambandsins og þess vegna erum við í þessari stöðu. Þetta snýst um það að stóru Evrópuríkin eru búin að taka okkur í þumalskrúfu og beita valdi sínu og afli. Ég spyr hv. þingmann: Skiptir þetta nákvæmlega engu máli? Ég gat ekki heyrt annað hjá hv. þingmanni en að þær þjóðir sem við deilum við hefðu rétt fyrir sér varðandi innstæðutryggingarnar og það sem snýr að þessu evrópska samstarfi. Þetta veldur mér miklum áhyggjum. Ég vil fá skýrt fram frá hv. þingmanni hvort henni finnist það hið eðlilegasta mál hvernig þessar þjóðir hafa komið fram við okkur og sömuleiðis 

Virðulegi forseti. Já, það er rétt að hér gilda íslensk lög en hér gilda líka samþykktir EES. Mér finnst í þessu máli mikilvægt það lagalega viðmið sem fjárlaganefnd gerir tillögur um að verði samþykkt, að úr því verði skorið hvort þessi tilskipun sem um ræðir gildi, einkum og sér í lagi þegar um kerfishrun er að ræða. Lögmenn hafa haldið því fram að þessi tilskipun sé á gráu svæði og verði hún tekin upp og í ljós kemur að hún sé gölluð viljum við Íslendingar auðvitað njóta þess. Ég hélt því ekki fram í ræðu minni að við værum í dásamlegri stöðu. Þvert á móti vildi ég segja að við værum í slæmri stöðu en við þurfum að stíga þau skref sem leiða okkur úr þessum vandræðum. Eitt stórt skref stígum við núna með því að gera samning, semja okkur út úr þessum vandræðum sem við erum í. Ég sagði aldrei að mér fyndist gott hvernig aðrar þjóðir hefðu komið fram við okkur en ég sagði að við þyrftum að öðlast að nýju tiltrú alþjóðasamfélagsins í því augnamiði að koma okkur upp úr þeirri lægð sem við erum í. Við þurfum að gera það fljótt og við þurfum að gera það vel. Ef við eyðum lagalegri óvissu varðandi þessa tilskipun er það vel.

Virðulegi forseti. Ég get verið sammála hv. þingmanni og við erum öll sammála um að við þurfum að efla tiltrú Íslands á alþjóðavettvangi. Ef ég skil hv. þingmann rétt vill hún að það verði kveðið á um það við einhvers konar dómstól hvort þessi tilskipun gildir. Nú er ljóst að Evrópusambandið - eftir að við blæðum - ætlar að endurskoða hana og það er augljóst að hún er meingölluð. Hugmyndin er einfaldlega sú - af því að þetta er einn markaður, Evrópska efnahagssvæðið - að það er alveg sama hvar þú setur fjármuni þína í banka, þú átt að vera nokkurn veginn öruggur, ef eitthvað kemur upp á, um að þú eigir ákveðna innstæðu inni. Það er grunnhugmyndin. Í staðinn fyrir að það væri einn sjóður yfir alla álfuna er þetta kerfi fyrir hvert land fyrir sig. Síðan er vægast sagt sérkennilegt hvenær þetta á við Ísland og hvenær við Holland, Bretland og Þýskaland þegar menn eru með útibú frá Íslandi í þessum löndum. Það er í rauninni engin heil hugsun í því. Við áttum ekkert val. Við þurftum að taka þessa tilskipun upp. Þegar Evrópusambandið hefur ákveðið tilskipun verða aðildarþjóðirnar að taka hana upp og líka aðildarþjóðir Evrópska efnahagssvæðisins. Það sem veldur mér áhyggjum með Samfylkinguna er að þjónkunin við Evrópusambandið er svo gríðarleg og Evrópusambandsglýjan svo ótrúleg að öllu er fórnandi. Ég treysti ekki Samfylkingunni til að gæta hagsmuna Íslendinga. Það er enginn vafi í mínum huga um að þetta mál var keyrt svona hratt í gegn til þess að hægt væri að sækja um aðild að Evrópusambandinu og keyra það í gegn. Það eru málefnaleg rök fyrir því að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fullt af góðu fólki vill að Ísland gangi inn en ég treysti ekki fólki sem heldur svona utan um hagsmuni Íslendinga. Mér fannst því miður ræða hv. þingmanns bera keim af þessu.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég tel nauðsynlegt að ljúka við þetta samkomulag farsællega kemur Evrópusambandinu ekkert við heldur íslensku efnahagslífi. Það er nauðsynlegt að við göngum frá þessu samkomulagi til þess að við fáum lán, m.a. frá frændþjóðum okkar, og til þess að vinnumarkaðurinn nái sér vel að nýju og bankarnir reisist við. Það er dagljóst og hefur margkomið fram að þess vegna þarf að ljúka þessu samkomulagi. Auðvitað þarf samt að gera það vel og með hagsmuni Íslands að leiðarljósi fyrst og fremst. Sú sem hér stendur hefur lagt áherslu á einmitt það og, virðulegi forseti, mér líkar illa ef verið er að leiða að því líkum að eitthvert annað sjónarmið en að vinna að hagsmunum Íslendinga sé það sem mér býr í brjósti.  
            

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður dró upp fallega, marksækna og eðlilega mynd af framtíðinni fyrir Íslands hönd. Því miður er það ekki staðreyndin sem við búum við, það er ekki raunveruleikinn. Við búum við allt aðra mynd og allt annan veruleika. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, að Íslendingar væru stolt þjóð, dugmikil og orðheldin og við ættum að mæta öðrum þjóðum á jafnréttisgrundvelli. Það er ekki heldur raunveruleikinn. Við höfum séð hvernig Evrópuþjóðirnar hafa meira að segja dregið svokallaðar vinaþjóðir okkar í norðri með sér til þess að hossast á Íslendingum, berja þá og tæta í sundur með málum sem koma allt öðru við en því þegar fjallað er um Evrópusambandið, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Icesave o.fl. Þeir hafa misnotað aðstöðu sína, beitt valdi og valdníðslu gagnvart Íslendingum og það er raunveruleikinn sem við þurfum að horfast í augu við, hv. þingmaður, því miður. Erlendir fjárfestar eru ekkert betri en innlendir fjárfestar, það vitum við af reynslunni. Ég er ekki að fella neinn dóm yfir fjárfestum almennt en erlendir fjárfestar eru ekkert betri en innlendir þegar eitthvað fer úrskeiðis. Þess vegna skulum við ekki taka of mikið tillit til þeirra og ætlast til þess að þeir ráði ferð í samningum sem lúta að framtíð Íslands. Öll markmiðin í ræðu hv. þingmanns voru skotheld og eðlileg 

Virðulegi forseti. Margt hefur verið sagt um þetta Icesave-mál í dag og óþarfi er að tyggja upp og endurtaka sumt af því. Mér finnst samt ástæða til að bregðast við þeim orðum sem hv. þm. Atli Gíslason lét falla fyrr í dag í andsvörum við formann Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarna Benediktsson, um þá afstöðu hv. þm. Atla Gíslasonar að það hafi verið í tíð fyrri ríkisstjórnar sem þær ákvarðanir voru teknar að falla frá lagalegum rétti þjóðarinnar til að láta á rétt sinn reyna. Nú er það svo og um það er ekki deilt að fyrri ríkisstjórn kaus að setja málið í pólitískan farveg og leita samninga um úrlausn þessa máls en það er ekki rétt að þá hafi jafnframt verið fallið frá lagalegum rétti þjóðarinnar. Í greinargerð með frumvarpi fjármálaráðherra og í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er ákveðnum hlutum sleppt þegar farið er yfir hvaða sjónarmið Ísland hafði uppi gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hv. þm. Atli Gíslason sagði í umræðunni í dag að við Íslendingar hefðum í viðskiptum okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, í aðdraganda þess að sjóðurinn kom hingað til að hjálpa Íslendingum í þessum efnahagsþrengingum, ekki haldið til haga þessum lagalega rétti. Mér finnst ástæða til að leiðrétta þetta. Það kemur raunar fram í máli 1. minni hluta fjárlaganefndar hvernig þessum málum er háttað en ég held engu að síður, í ljósi þeirrar umræðu sem hér var í dag, að ástæða sé til að það komi líka fram í þessum stól. Í þeirri viljayfirlýsingu sem Íslendingar og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerðu 15. nóvember 2008 er fleira sagt en menn hafa kosið að láta koma fram í greinargerð og meirihlutaáliti fjárlaganefndar. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa úr þessari viljayfirlýsingu: „Ísland hefur heitið því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingakerfisins gagnvart öllum tryggðum innlánshöfum. Þetta byggist á þeim skilningi að unnt verði að forfjármagna þessar kröfur fyrir tilstyrk viðkomandi erlendra ríkja og að jafnt Ísland sem þessi ríki séu staðráðin í að efna til viðræðna á næstu dögum með það að markmiði að ná samkomulagi um nánari skilmála vegna þessarar forfjármögnunar.“ Þennan hluta viljayfirlýsingarinnar er að finna í gögnum meiri hluta fjárlaganefndar auk þess sem þetta kemur fram í greinargerð. Þar að auki er önnur setning sem fylgir beint á eftir og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ítrekuð er sú yfirlýsta stefna stjórnvalda að standa lagalega rétt að uppgjöri gagnvart innstæðueigendum og kröfuhöfum gömlu bankanna, hvort sem er í samræmi við íslensk gjaldþrotalög eða þjóðréttarlegar skuldbindingar. Íslendingar hyggjast virða allar lagalega réttarlagalegar skyldur sínar. Sé ekki samkomulag um það hverjar þær séu sé réttast að vísa slíkum ágreiningi til dómstóla eins og fram hefur komið á öðrum vettvangi.“ Viljayfirlýsingin er eins og kunnugt er undirrituð af hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra og fyrrverandi seðlabankastjóra. Íslendingar féllu aldrei frá sínum lagalega rétti og hafa aldrei gert. Þegar þingsályktunartillaga sú sem þessi samningagerð átti að byggja á var samþykkt 5. desember 2008 kom berlega fram af hálfu meiri hluta utanríkismálanefndar að eðlilegt væri við þessar aðstæður sem uppi eru að leita pólitískra lausna og reyna að semja við viðsemjendur Íslendinga um lausn sem ekki yrði Íslendingum of þungbær. Allt er þetta gert á grunni vinnu sem hafði verið unnin í Brussel nokkrum dögum eða hálfum mánuði fyrr, svokallaðra Brussel-viðmiðana þar sem Frakkar komu okkur nokkuð til bjargar í viðskiptum okkar við Hollendinga og Breta. Meiri hluti utanríkismálanefndar greinir frá því í nefndaráliti sínu 5. desember og hnýtir nokkuð í þá þingsályktunartillögu sem þáverandi ríkisstjórnarflokkar höfðu lagt fram einmitt til að leggja áherslu á að jafnvel þótt Íslendingar hefðu kosið að leita pólitískrar lausnar hefðu þeir ekki fallið frá sínum rétti um nokkurn skapaðan hlut ef samningarnir yrðu þess eðlis að þeir yrðu okkur Íslendingum þungbærir. Allt skal þetta sagt hér svo hlutirnir séu í réttu samhengi. Síðan fékk önnur ríkisstjórn það verkefni að hrinda þessum samningaviðræðum í gang. Eins og við þekkjum varð langt hlé frá því að fyrrverandi ríkisstjórn fór frá völdum og þangað til ný samninganefnd tók við undir forustu hæstv. fjármálaráðherra. Í erindisbréfi þeirrar samninganefndar er ekki gert mikið úr þeim vilja Alþingis að taka skyldi til greina þessi svokölluðu Brussel-viðmið og þá fordæmalausu stöðu sem Íslendingar eru í. Þegar samningarnir svo komu heim varð ljóst að þeir voru og eru okkur Íslendingum afskaplega þungbærir. Það var úr nokkuð vöndu að ráða fyrir flokka í stjórnarandstöðu hvernig staðið skyldi að þegar svo var komið. Auðvitað átti ríkisstjórnin ekki að skrifa undir samninga sem hún hafði ekki tryggan meiri hluta fyrir á þingi. Menn gera ekki svoleiðis og maður spyr sig að því hvaða verkefni flokkur í stjórnarandstöðu hafi við slíkar aðstæður. Það er eðlilegt að við sjálfstæðismenn séum spurðir að því af hverju við höfum í sumar kosið að reyna að koma málunum upp úr þessum hjólförum. Mér finnst það eðlileg spurning og auðvitað verðum við að svara henni. Ég segi, og hef sagt áður í þessari umræðu, að það var dæmalaust að þessir samningar skyldu vera undirritaðir þegar fyrir lá að mat stjórnarandstöðunnar var að þeir væru ekki þess eðlis að við gætum á þá fallist. Þá lá líka fyrir að innan stjórnarflokkanna var mikil ólga. Þegar meiri hluti tveggja flokka er við völd á ekki að skipta nokkru máli hvað stjórnarandstöðunni finnst. Menn eiga að hafa sinn trygga þingmeirihluta og vinna samkvæmt honum en engu að síður kaus ríkisstjórnin, þá orðin meirihlutastjórn en hafði áður verið minnihlutastjórn og farið í þetta samningaferli með stuðningi Framsóknarflokksins, að undirrita þessa samninga og umræðurnar fóru í gang í sumar. Frá upphafi var ljóst að engar hugmyndir voru uppi af hálfu þeirra sem stýrðu skútunni að gera breytingar á nokkrum sköpuðum hlut hvað þessa samninga varðaði. Þeir skyldu samþykkjast óbreyttir. Þeir skyldu samþykkjast eins og skot. Menn skyldu bara átta sig á því hvaða þýðingu þetta hefði, hvaða fortíð það hefði o.s.frv. Öll þessi vinna sem fram hefur farið í sumar hefur snúist um að reyna að fá hæstv. ríkisstjórn til að átta sig á því að þessir samningar, eins og þeir lágu fyrir, voru óaðgengilegir fyrir Íslendinga. Ég er sannfærð um, jafnvel þó að menn hafi þráast við í upphafi, að það hefði endað með því að ríkisstjórnarflokkarnir hefðu komið þessum samningum í gegn. Þá stendur sú spurning eftir: Er tilraunarinnar virði að reyna að hafa áhrif á okkar umræðu, sem fer í gang innan þingsins þegar þingmenn tala saman um það hvernig hlutirnir snúa - er tilraunarinnar virði að reyna að hafa áhrif á þetta mál þannig að það verði Íslendingum ekki of þungbært? Ef samningarnir yrðu samþykktir óbreyttir án nokkurra athugasemda af nokkrum toga værum við öll á sama báti með að greiða af þessum skuldum en ég held að það yrði okkur afar þungbært, svo ekki sé meira sagt. Fjárlaganefnd hefur unnið að þessu máli í sumar undir stöðugum kveinkunarorðum um að þetta þyrfti að ganga betur. Brýn verkefni biðu vegna þess að menn gætu ekki klárað þetta Icesave-mál, það ætti að klára málið á morgun eða hinn daginn og það lægi mikið á. Ég tel að allan þennan tíma hafi málið snúist um að reyna að fá hv. þingmenn Samfylkingarinnar til að skilja að þetta mál væri þess eðlis að á því yrði að gera breytingar. Þessi nýja söguskýring sem hefur látið á sér kræla síðustu daga, um að Samfylkingin hafi ávallt viljað gera fyrirvara, á ekki við rök að styðjast, a.m.k. ekki gagnvart því að það hefði átt að skipta einhverju máli. Með þennan forgrunn varð niðurstaðan til hjá meiri hluta fjárlaganefndar á föstudaginn var. Þegar öllu var á botninn hvolft tókst meiri hluta fjárlaganefndar, ríkisstjórnarflokkunum, með því að þvæla málinu áfram í sumar og reyna að leiða mönnum fyrir sjónir þá umtalsvert mörgu galla sem á samningunum eru, loksins að taka þetta mál út úr fjárlaganefnd með ákveðnum breytingartillögum. Afstaða okkar sjálfstæðismanna í sumar hefur verið sú að nauðsynlegt væri fyrir ríkisstjórnina að taka þetta mál aftur inn til sín, það væri ekki tækt til samþykktar á þinginu. Ljóst var að sú skoðun naut ekki fylgis í þeirri vinnu sem fram fór í fjárlaganefnd en henni var haldið á lofti. Þar var líka haldið á lofti þessum lagalegu sjónarmiðum sem ég fór örlítið yfir áðan. Niðurstaðan er nefnilega að meiri hluti fjárlaganefndar hefur gert ákveðna tillögu að breytingum. Það er ekkert launungarmál að þingmenn Sjálfstæðisflokksins styðja þessar breytingartillögur og hafa haft mikið um það að gera hvernig þær urðu til og hvernig þær líta út. Þetta er að mörgu leyti óvenjulegt að því leyti en þetta skiptir allt saman mjög miklu máli. Hv. þm. Oddný Harðardóttir lýsti því áðan að hún hafi verið nokkuð ánægð með samninginn eins og hann var. Ég held að flestir hafi ekki verið sammála því. Margar áleitnar spurningar komu upp í vinnu fjárlaganefndar, ekki síst um hvernig okkur mundi ganga að greiða af skuldinni. Þá voru margir hagfræðingar leiddir fyrir fjárlaganefnd og eins og við vitum er stundum ekki gott að vita hvað hagfræðingarnir eru raunverulega að segja en eitt er klárt: Með alls konar reiknikúnstum má finna út að hægt sé að borga ýmislegt en í mínum huga hefur það ekki verið sú spurning sem rétt væri að spyrja. Það getur vel verið að hvaða heimili sem er geti borgað ýmsar skuldir sem á það eru lagðar en þá þarf að velta fyrir sér hverju á að sleppa á móti. Hverju eigum við að sleppa á móti í rekstri heimilisins til að geta greitt þær skuldir sem á heimilið eru lagðar? Mér finnst miklu nær að spyrja að því hvaða fórnir þurfi að færa til að greiða skuldina. Hvað þýðir það að taka skuldirnar á sig, vitandi að þetta er ekki eina skuldin sem á Íslandi hvílir? Þær eru miklu meiri en þessi skuld og við verðum að líta á þetta allt í samhengi. Þess vegna tel ég að með því að aðlaga greiðslurnar getu Íslendinga sé miklum áfanga náð. Ég held að sú vinna sem átti sér stað meðal þingmanna úr öllum flokkum hvaðanæva í þinginu, inni í flokkum og úti um allt, sé grunnurinn að því sem hér er á borðinu um að reyna að gera þetta þannig að Íslendingar muni geta staðið undir því. Nú skulum við sjá hvernig þessu máli reiðir af en þetta er bara eitt af því sem þarf að gera. Mín miklu vonbrigði í sumar voru þau að þegar fyrir lá að erfitt yrði eða jafnvel ómögulegt að koma þessu máli í gegnum þingið fannst mér að hæstv. ríkisstjórn ætti strax að tala við viðsemjendurna um að þessir samningar væru of þungir fyrir þjóðina og Alþingi treysti sér ekki til að samþykkja þá. Ég held í raun og veru að allar götur frá því að þessir erfiðleikar riðu yfir þjóðina, og ég skal ekki skilja neina ríkisstjórn undan í því, hefðu menn átt að vera duglegri við að tala við alþjóðasamfélagið um þann vanda sem uppi er á Íslandi. Ég held að við þurfum öll að gera það og ríkisstjórnin á hverjum tíma á að passa upp á það. Ég held að við svona alvarlegar aðstæður sem núna eru á Íslandi og í öllum löndum þar sem slíkir atburðir verða sé mjög mikilvægt fyrir ríkisstjórnina að leita þeim sjónarmiðum sem eru uppi í landinu fylgis. Í því efni skiptir miklu máli að bandamenn þjóðarinnar skilji hvað hún er að tala um. Það er ekki nóg að segja við fólk: Ja, þetta ákveðna mál veldur okkur vandræðum. Menn verða að skilja af hverju þetta er svona mikið vandamál fyrir okkur, fyrst við erum alltaf að tala um að við viljum standa við það sem við segjum. Hvað er það sem veldur þessum mikla vanda? Það er erfitt að átta sig á því. Úr slíku verður ekki leyst með því að tala við fólkið. Það verður að tala við þessar þjóðir sem við eigum í viðræðum við. Hæstv. forsætisráðherra upplýsti í dag að hún hefði talað við framkvæmdastjóra NATO um þetta mál í dag. Það er aldeilis ljómandi gott. Þá var hún að kvarta undan því harðræði sem Bretar sýndu Íslendingum þegar þeir lögðu hryðjuverkalögin á okkur. Óhætt er að segja að það var með ólíkindum hvernig þeir komu fram við okkur en mér finnst hins vegar nokkuð seint í rassinn gripið að fara að ræða þetta við framkvæmdastjóra NATO í dag. Mér finnst samt ljómandi gott að menn séu byrjaðir að tala um þessa hluti og eins og ég sagði áðan, það stendur upp á hvaða ríkisstjórn sem er, líka upp á fyrri ríkisstjórnir. Ég ætla ekki að draga úr því. Það er ótrúleg frekja af Bretum að koma svona fram við Íslendinga og algerlega tilhæfulaust að leggja hryðjuverkalög á þjóðina. Mér finnst athugunarefni hvernig í ósköpunum stendur á því að Bretar og Hollendingar gátu beitt sér eins og þeir gerðu gagnvart Íslendingum hvar sem við komum, að við skyldum hafa þurft ítrekað að ræða við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um að honum bæri að koma til hjálpar. Íslendingar eru stofnaðilar að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það var náttúrlega óskaplegt áfall fyrir alla að átta sig á því að menn skyldu beita sér með þessum hætti í algerlega óskyldu máli. Þetta Icesave-mál kemur þeim ekkert við hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hvernig þetta mál var í pottinn búið í haust. Þetta fer fyrir brjóstið á hvaða Íslendingi sem er. Ég held að það sé athugunarefni að kanna hvernig á þessu stendur. Mér finnst ástæða til þess, með leyfi hæstv. forseta, að grípa aðeins niður í lokin á 1. minnihlutaáliti fjárlaganefndar þar sem segir: „Rétt er að minna á að Íslendingar verða að fara fram á rannsókn hið fyrsta á því hvernig það mátti vera að hægt var að misbeita Alþjóðagjaldeyrissjóðnum síðastliðið haust í þágu þriggja aðildarríkja á kostnað eins. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er stofnun sem ekki tekur þátt í tvíhliða deilum og það er ekki í anda stofnsamningsins sem samþykktur var í Bretton Woods í júlí 1944 að beita sjóðnum eins og gert var síðastliðið haust til að þvinga Ísland til gangast undir að greiða fyrir Icesave-ósómann.“ Við skulum aldrei gleyma því hvernig þessar þjóðir höguðu sér en við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að í þeirri þröngu stöðu sem þetta mál er komið í verðum við að leita að þeim kostum sem eru bestir fyrir þjóðina. Ég held að það sé tími til kominn. Jafnvel þótt við komum okkur í gegnum þetta mál og jafnvel þótt Bretar og Hollendingar, hvernig sem þeir bregðast við - ég á ekki von á öðru en þeir muni reka upp stór augu þegar þeir komast að því að við ætlum ekkert að borga þegar hagvöxtur er núll, þá ætlum við ekki að greiða afborgunina. Ég á ekki von á því að þeir muni taka því sérstaklega létt en þá vil ég segja: Komið þið bara. Við munum ekki gefa okkur með nokkurn skapaðan hlut gagnvart þeim. Við höfum lagt okkar tilboð á borðið um þetta. Þetta er það sem við getum gert. Þetta er það sem Alþingi Íslendinga segir. Annaðhvort fallist þeir á þetta svona og við getum greitt þetta eða þeir verða að koma hingað og ræða við okkur um hvernig við eigum að loka þessu máli. 
            

Frú forseti. Ég vil byrja á að því fagna þeirri þverpólitísku sátt sem náðist í fjárlaganefnd um fyrirvara við Icesave-samningana, sátt sem hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson lagði mikið á sig til ná og á hann miklar þakkir skildar fyrir framlag sitt til lausnar á þessu erfiða máli. Það eru mikil vonbrigði að fulltrúi Framsóknarflokksins skuli ekki hafa stutt breytingartillögur fjárlaganefndar. Ég vonast enn til að takast muni að fá þingflokk Framsóknarflokks til að flykkja sér á bak við breytingartillögur fjárlaganefndar þegar kemur að 3. umræðu. Frá upphafi hef ég ásamt félögum mínum í þingflokki VG, hæstv. ráðherra Ögmundi Jónassyni og hv. þingflokksformanni Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, verið á móti Icesave-samningum. Þessi andstaða okkar kom skýrt fram á fundi þingflokks VG fyrir rúmum tveimur mánuðum þegar við höfnuðum beiðni hæstv. fjármálaráðherra um umboð til að klára Icesave-lánasamningana. Ástæðurnar sem ég gaf þá fyrir andstöðu minni eru þríþættar: Í fyrsta lagi var það mat mitt að ekki væri tímabært að ganga frá samningum um Icesave-skuldbindingarnar þar sem of stuttur tími væri liðinn frá sjálfu bankahruninu og því allar líkur á að skuldir þjóðarinnar væru enn vanmetnar og eignir ofmetnar. Það er a.m.k. reynsla Finna sem fóru í gegnum fjármálakreppu í byrjun tíunda áratugar síðustu aldar, fjármálakreppu sem talin er minni að umfangi en íslenska fjármálakreppan. Í öðru lagi þótti mér 75% endurheimtuhlutfall eigna Landsbankans of hátt. Í mun umfangsminna bankahruni hefur þetta endurheimtuhlutfall farið niður í 30%. Í þriðja lagi fundust mér 5,55% vextir of háir, þar sem verið var að veita ríkisábyrgð á alla upphæð samninganna. Samningarnir eru því sambærilegri við ríkisskuldabréf sem bera um 3,4% vexti í Bretlandi. Frú forseti. Það var ekki fyrr en ljóst var orðið að mikill meiri hluti fjárlaganefndar myndi samþykkja fyrirvara við ríkisábyrgðina á Icesave-samningunum að ég gat sætt mig við niðurstöðuna. Fyrirvararnir eru að mínu mati nauðvörn þjóðar sem Bretar og Hollendingar hafa stillt aftur og aftur upp við vegg allt frá því að bankarnir hrundu í október á síðasta ári. Bretar og Hollendingar hafa beitt áhrifum sínum innan Evrópusambandsins og í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að ná fram samningum við Íslendinga um Icesave-innstæðureikningana. Á bak við harða afstöðu alþjóðasamfélagsins er hræðsla við að íslenska þjóðin ætli ekki að standa við skuldbindingar sínar og ógni þar með grundvelli evrópska fjármálakerfisins. Þverpólitísk samstaða er nauðsynleg ef takast á að sannfæra alþjóðasamfélagið um að íslenska þjóðin vilji standa við þær lagalegu skuldbindingar sem henni ber. Breið samstaða þvert á flokkslínur er jafnframt mikilvæg til að ná fram stuðningi almennings við þá leið sem farin verður í Icesave-málinu til að sættast við alþjóðasamfélagið. Fram kom í könnun sem gerð var af Capacent Gallup í byrjun ágúst að 68% þjóðarinnar væru á móti Icesave-samningunum. Því ber að halda til haga að fyrirvararnir sem fjárlaganefnd leggur til fela í sér að Íslendingar muni greiða Icesave-lánin að fullu gangi spá Seðlabankans frá í maí sl. eftir um efnahagsþróunina á næstu árum. Greiðslur falla aðeins niður þau ár sem enginn hagvöxtur verður, þ.e. ef svo ólíklega vill til að slíkt gerist. Íslendingar eru með samþykkt ríkisábyrgðar á Icesave-samningunum að taka á sig alla ábyrgð á meingölluðu regluverki ESB. Erlendur sérfræðingur í skuldaskilum heldur því fram að fjármálaeftirlit í Hollandi, Bretlandi og á Íslandi beri öll ábyrgð á því hvernig fór, ekki aðeins íslenska fjármálaeftirlitið. Allir þessir aðilar vissu að tilskipun ESB um innstæðutryggingakerfið tók ekki til kerfishruns. Icesave-samningarnir eru því óvenjueinhliða og bera þess merki að vera nauðasamningar við þjóð sem alþjóðasamfélagið hefur snúið baki við. Ástæða þess að ég get samþykkt ríkisábyrgð á Icesave er að ég tel að fyrirvararnir dreifi betur en samningarnir áhættunni á milli samningsaðilanna hvað varðar óvissuna um í fyrsta lagi lagalega skyldu okkar, í öðru lagi endurheimtuhlutfall eigna Landsbankans og í þriðja lagi hvað varðar efnahagsþróunina á lánstímabilinu. Frú forseti. Þverpólitískur hópur hagfræðinga úr öllum flokkum á þingi vann efnahagslega fyrirvara sem tryggja eiga að greiðslubyrði íslenska þjóðarbúsins verði í samræmi við greiðslugetu þess. Fyrirvarinn sem setur þak á greiðslur miðar við að Icesave-skuldbindingin sé greidd að fullu gangi forsendur Seðlabankans eftir varðandi hagvöxt, gengi og endurheimtur. Greiðslur dreifast hins vegar öðruvísi en gert er ráð fyrir í lánasamningunum þar sem þær verða léttari í upphafi greiðslutímabilsins og þyngjast síðan. Eins og margir hafa bent á markar fyrirvarinn tímamót við gerð lánasamninga við mjög skuldsettar þjóðir. Það er von margra að fyrirvarinn, sem setur þak á greiðslubyrðina, verði fordæmisgefandi fyrir fátækar þjóðir. Þegar Icesave-samningarnir voru undirritaðir lá fyrir mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á skuldaþoli þjóðarbúsins sem gert var í nóvember 2008. Eitt meginhlutverk Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi er að meta skuldaþol þjóðarbúsins og þrýsta á um aðgerðir til að draga úr skuldsetningu telji sjóðurinn líkur á greiðslufalli eða að þjóðin geti ekki greitt af lánum sínum við erlendar þjóðir. Stuttu eftir undirritun Icesave-samninganna komu fram upplýsingar um að skuldabyrði þjóðarbúsins árið 2009 væri mun meiri en AGS gerði ráð fyrir í nóvember 2008. Hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af vergri landsframleiðslu var ekki lengur 160% heldur 240%. Þetta hlutfall taldi AGS ósjálfbært fyrir íslenskt efnahagslíf í nóvember sl. Þess ber að geta að Argentína fór í greiðsluþrot árið 2002 þegar þetta hlutfall var komið í 140%. Digrir lífeyrissjóðir landsmanna eru taldir réttlæta mun meira skuldaþol íslenska þjóðarbúsins og vekur það upp spurningar um réttmæti mats AGS á skuldaþoli. Miklar líkur eru á að þjóðarbúið og ríkissjóður muni þurfa að taka á sig of miklar skuldbindingar í kjölfar bankahrunsins. Enn eru ekki öll áhrif fjármálakreppunnar á skuldastöðuna komin fram. Auk þess er AGS þekktur fyrir að leyfa of mikla skuldsetningu landa sem hafa neyðst til að leita ásjár hans. Það er því mikilvægt að setja mörk á skuldaþolið og krefjast endurskoðunar Icesave-samninganna þegar skuldsetningin er komin fram úr því sem rík þjóð getur staðið undir. Þessi skuldamörk þjóðarbúsins eru vel skilgreind í nefndaráliti meiri hlutans og í samræmi við mat AGS á skuldaþoli Íslands sem vísað er í í efnahagslega fyrirvaranum. Frú forseti. Ég vil að lokum geta þess að ég tel ekki að fyrirvararnir við ríkisábyrgðina feli í sér gagntilboð þar sem við munum standa við samningana gangi forsendur eftir um efnahagsþróun á næstu árum. Hafni hins vegar Bretar og Hollendingar þessum fyrirvörum lít ég svo á að semja þurfi upp á nýtt um Icesave-skuldbindingarnar. Í þeim samningaviðræðum verða Íslendingar að krefjast lægra vaxtastigs og að dómstólar skeri úr um hver sé raunveruleg lagaleg skylda okkar gagnvart Icesave-innstæðureikningunum.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur kærlega fyrir samstarfið við þetta mál. Það hefði verið óskandi að leitað hefði verið eftir þeirri samstöðu sem þingmaðurinn vann að fyrr. Það sem mig langaði til þess að spyrja hv. þingmann að, sem áður hefur komið fram í umræðunum, varðar grein nr. 6.2, um ábyrgð og skaðleysi í Icesave-samningnum. Þar er tekið mjög skýrt fram að íslenska ríkið ábyrgist óafturkallanlega og skilyrðislaust að staðið verði við greiðslur á tilhlýðilegan hátt og á réttum tíma gagnvart hollenska ríkinu. Sagt er mjög afdráttarlaust að íslenska ríkið geti á engan hátt komið sér undan því að greiða það sem verið er að semja um, þ.e. endurgreiðslu á þessu láni. Með samþykkt ríkisins á þessum samningi sé raunar litið svo á að ríkið sé eins og frumlántakandi, að verið sé að lána ríkinu en ekki innstæðutryggingarsjóðnum. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir spurninguna. Ég hef sjálf lýst því yfir að það sé ekki hægt að gera fyrirvara við þessa samninga vegna þess að það stendur í breska samningnum að ríkisábyrgðin sé skilyrðislaus. En ég tel eftir að hafa legið aðeins yfir þessu máli að komið hafi fram upplýsingar eftir að samningarnir voru undirritaðir sem sýna mun verri stöðu þjóðarbúsins og ríkissjóðs en gert var ráð fyrir við gerð samninganna og að þessi slæma staða okkar muni verða til þess að Bretar og Hollendingar íhugi hvort ekki sé rétt að samþykkja ríkisábyrgð með fyrirvörum. Í sjálfu sér finnst mér ekki svo slæmt ef þeir hafna þessum fyrirvörum og að nýjar samningaviðræður hefjist hér aftur.

Frú forseti. Ég ætla að fá aðeins að ítreka þessa spurningu. Það kemur mjög skýrt fram í frumvarpinu, í e-lið 6.5 gr. að það sé „hvers konar breyting, aðilaskipti að kröfuréttindum (e. novation), viðbót við, rýmkun á, endurtekning (e. restatement) (óháð því hversu áríðandi það er eða þótt það sé meira íþyngjandi) eða skipti á einhverju fjármálaskjali, þ.m.t. (án takmarkana) hvers konar breyting á markmiði fjármálaskjalsins, rýmkun þess eða hækkun á láninu eða að fjármálaskjal bætist við, …“ Það er einnig talað um að eftirstöðvar eða niðurfelling gildi ekki. Má ekki segja að þegar þingið verður búið að samþykkja ríkisábyrgðina með fyrirvörum sem samkvæmt ákvæðum samninganna eru einskis virði að þá verði hreinlega ekki mögulegt að ganga aftur til samninga eins og hv. þingmaður er að tala um og það verði ekki möguleiki á því að semja upp á nýtt? Væri þá ekki kannski mun eðlilegra að samþykkja frávísunartillögu framsóknarmanna og semja í framhaldinu af því upp á nýtt?

Frú forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni finnst mér mjög mikilvægt að við komum þeim skilaboðum áleiðis til Breta og Hollendinga að við viljum standa við skuldbindingar okkar. Með því að vísa þessum samningum frá tel ég að Bretar og Hollendingar gætu túlkað það þannig að við ætluðum ekki að standa við skuldbindingarnar og fengju til liðs við sig aðrar þjóðir í Evrópu sem túlkuðu það þá á sama veg. Ég tel því skárra að samþykkja þessa ríkisábyrgð með fyrirvörum sem þá nokkurs konar yfirlýsingu um það að við viljum standa við skuldbindingar okkar og tel mjög mikilvægt að allt Alþingi standi á bak við þessa fyrirvara til þess að styrkja samningsstöðu okkar gagnvart Bretum og Hollendingum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir bæði upplýsandi og góða ræðu. Vonandi hefur verið tekið eftir þessari ræðu því að ég hef ekki heyrt aðra stjórnarliða halda jafngóða ræðu um þetta mál. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um það að þverpólitísk samstaða er nauðsynleg ef við ætlum að ná árangri og ég er þeirrar skoðunar að við hefðum betur gengið frá þingsályktunartillögu þar sem við hefðum sagt skýrum orðum að við mundum standa við okkar skuldbindingar en vildum vinna okkur tíma í þessu máli. Það hefur hins vegar ekkert verið gert til þess að ná þverpólitískri samstöðu. Þess vegna erum við m.a. að ræða þetta hér seint um kvöld, sem er í besta falli kjánalegt. Ég vil spyrja hv. þingmann, ég spurði hæstv. forsætisráðherra að þessu í dag og fékk ekkert svar: Veit hv. þingmaður af hverju þetta stóra mál var keyrt í gegnum ríkisstjórnina án samþykkis ráðherra? 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Mér er ekki kunnug ástæða þess að hæstv. fjármálaráðherra ákvað að skrifa undir samningana þrátt fyrir andstöðu þriggja þingmanna Vinstri grænna. Það er eitthvað sem hæstv. fjármálaráðherra þarf að svara fyrir.

Virðulegi forseti. Þetta er nefnilega í rauninni alveg stórmerkilegt mál. Það er mjög sérstakt í þessu, málin verða ekki stærri. Það er algjörlega ótrúlegt að menn hafi ekki verið búnir að afgreiða þetta í ríkisstjórn áður en gengið var í klára málið. Talandi um verkstjórn þá finnst mér alveg furðulegt að ekki hafi verið nein umræða um þessa hluti. Það er augljóst, og það kom hér fram í máli hv. þingmanns og hefur svo sem komið fram alls staðar í umræðunni, að í það minnsta hæstv. heilbrigðisráðherra var ekki sammála þessari afgreiðslu og ég veit ekki til þess að menn hafi nokkurn tíma - það er að vísu erfitt að finna sambærileg mál - unnið svona í ríkisstjórn. Því miður eru vinnubrögðin í þessu máli, þetta er bara ríkisstjórnin, svo er þingið og hvernig menn hafa unnið þetta hér, 

Virðulegi forseti. Nú liggur það fyrir að í samningsumboði þeirrar nefndar sem hefur haft með samningana um Icesave að gera var hlutverk hennar ekki skilgreint að fullu til samræmis við ályktun Alþingis frá því síðasta haust þar sem m.a. var vísað til hinna svokölluðu Brussel-viðmiða. Það er alveg ljóst mál að hefði það hins vegar verið gert hefði það auðvitað þrengt mjög samningsumboð þeirrar nefndar sem við sendum til þess að reyna að leiða til lykta þessa samninga við Hollendinga og Breta. Nú bregður hins vegar svo við að í breytingartillögum meiri hlutans er sérstaklega vísað til þessa. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann að því, um leið og ég þakka henni fyrir mjög efnislega og góða ræðu, hvort hún sé ekki sammála mér um að skynsamlegra hefði verið að vísa sérstaklega til þessara samningsviðmiða sem samkomulag var um í því skyni að tryggja það að sú samningsniðurstaða sem við vildum leitast eftir yrði meira í samræmi við ályktun og vilja Alþingis eins og hann birtist 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir fyrirspurnina. Ég get ekki annað en verið sammála að það hefði náttúrlega verið æskilegra að samninganefndin hefði farið með það umboð að semja í samræmi við þessi viðmið, Brussel-viðmiðin. Því miður var samningsumboðið eða samningsverkefni nefndarinnar skilgreint mjög þröngt. Ég þekki ekki til hvernig það kom til en ég tel samt að samninganefndin hafi gert sitt ýtrasta til þess að ná því sem hún gat náð fram. Hún hafði aftur á móti ekki nógu góðar upplýsingar um skuldastöðu þjóðarbúsins. Ef þær upplýsingar hefðu legið fyrir hefði það styrkt samningsstöðu okkar hvað varðar að gera Bretum og Hollendingum grein fyrir því að við gætum ekki tekið á okkur hvaða skuldbindingu sem væri.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst og fremst undirstrika það að ég hef aldrei gagnrýnt í sjálfu sér verkefni eða verklag samninganefndarinnar. Samninganefndin hefur auðvitað starfað í umboði ríkisstjórnarinnar og ef við einhvern er að sakast er það auðvitað ríkisstjórnin. Það er ríkisstjórnin sem markaði samningsumboðið og markaði auðvitað verkefnin sem samninganefndin hafði síðan úr að vinna. Það sem mér finnst vera mjög alvarlegt er að ekki skuli hafa nákvæmlega komið fram í samningsumboðinu sem ríkisstjórnin veitti þessari nefnd hvert verkefnið væri og hvaða umboð hún hefði. Það er einfaldlega þannig að Alþingi fór yfir þessi mál mjög rækilega síðasta haust. Niðurstaða Alþingis var sú að ganga til þessara samninga þrátt fyrir að ágreiningur væri um það hvort við bærum þessar skuldbindingar eða ekki. Þetta var hins vegar gert við tilteknar aðstæður og í ljósi þess að við settum okkur þessi tilteknu viðmið sem höfðu verið umsamin á sínum tíma, Brussel-viðmiðin. Þess vegna tel ég að það sé mjög alvarlegt þegar það liggur fyrir og hefur raunar komið fram, m.a. af hálfu aðstoðarmanns fyrrverandi utanríkisráðherra, að í umboðsbréfinu sem ríkisstjórnin veitti samninganefndinni var einfaldlega ekki vísað til þessa mikilvæga ákvæðis.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, hún sagði í ræðu sinni að hún teldi þessa fyrirvara ekki fela í sér gagntilboð við upprunalega samninginn þar sem við gætum borgað ef efnahagsþróunin yrði hagstæð. Ég vona að ég hafi rétt eftir þingmanninum. Mig langar til að biðja þingmanninn aðeins að hnykkja á þessu. Hvernig getur þingmaðurinn haldið því fram að þetta sé sami samningurinn þegar fyrirvararnir kollvarpa honum í öllum aðalatriðum? Það er samið um ákveðnar greiðslur á ákveðnu árabili með ákveðinni vaxtaprósentu og síðan er núna búið að setja inn í þá fyrirvara að það gæti farið svo að ef efnahagsþróun er þannig að við mundum lítið sem ekkert borga og að ríkisábyrgðin félli niður eftir árið 2024 og þar með væntanlega eftirstöðvarnar. 

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr hvernig ég geti komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé um gagntilboð að ræða þegar settir eru fyrirvarar við ríkisábyrgðinni. Ástæðan er sú að við ætlum að standa við lánasamningana en við setjum fyrirvara til þess að dreifa áhættunni af þeirri óvissu sem ríkir um efnahagsástandið og endurheimtur á eignum Landsbankans. Ég get því ekki séð að um sé að ræða gagntilboð þar sem við ætlum að standa við þessar skuldbindingar.

Frú forseti. Já, við ætlum að standa við okkar skuldbindingar, við erum öll sammála um að það er markmið okkar. Ef ég lána þér þúsund krónur og þú segist ætla að borga mér þær á ákveðnum tíma. Svo kemurðu til mín og segir: Ég ætla ekki að borga þessar þúsund krónur til baka vegna þess að það er hart í ári og ég þarf að borga annað á undan. Síðan líður tíminn og eftirstöðvarnar eru búnar að safnast saman en þá segirðu: Heyrðu, lánstímanum er bara lokið og ég lít svo á, af því að ég gerði fyrirvara við samkomulagið, að ég þurfi ekki að borga þér. Mig vantar enn þá þúsundkallinn þannig að í mínum huga hefur ekki verið staðið við skuldbindingarnar. Hvernig getur þingmaðurinn ætlast til þess að Bretar og Hollendingar líti á þetta sem eitthvað annað en gagntilboð og nýjan samning? Þingmaðurinn hafði það á orði að það væri svo sem ekkert verra 

Frú forseti. Við ræðum um hvort um sé að ræða gagntilboð þegar settir eru fyrirvarar við ríkisábyrgðina. Ég tel ekki svo vera vegna þess að við erum að semja sem mjög skuldsett þjóð áður en þessir Icesave-samningar bætast við þær skuldir sem til staðar eru. Þá er ljóst að við munum eiga í miklum erfiðleikum með að borga af þeim og það eru ekki hagsmunir Breta og Hollendinga að við lendum í greiðslufalli og getum ekki greitt neitt. Fyrirvarar sem tryggja að við getum haldið áfram að greiða af skuldum okkar sem eru að hluta til skuldir við breska þegna og fyrirtæki hljóta m.a. að vera hagsmunir Breta í þessu máli. 
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér ríkisábyrgð vegna svokallaðra Icesave-samninga. Ég vil í upphafi máls míns þakka sérstaklega formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, og starfandi varaformanni, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, sem og nefndarmönnum öllum fyrir einstaklega gott samstarf. Ég vil líka þakka starfsfólki þingsins, nefndarriturum og öllum þeim sem komu að þessu máli, því það er ekki ofsögum sagt, frú forseti, að þetta ágæta fólk vann mjög gott starf við mjög erfiðar aðstæður. Ég vil árétta að þetta fólk er búið að standa nótt eftir nótt við að klára þessi mál. Mig langar að snúa aðeins að forsögu málsins. Það er búið að fara mjög vel yfir aðdraganda málsins í mörgum þingræðum í dag og rekja forsöguna alveg aftur til þess þegar bankarnir hrundu en mig langar aðeins að fara yfir hvernig þetta kom að þinginu og hvernig staðið var að skipun samninganefndarinnar. Með breytingartillögum fjárlaganefndar hefur náðst breið pólitísk sátt um þetta mál og hvernig menn ætla að klára það, eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom hér inn á áðan. Ég tel hins vegar, frú forseti, að æskilegra hefði verið að lagt hefði verið af stað í þá vegferð í upphafi. Ég held að ef menn byrjuðu upp á nýtt, eins og stundum er sagt þó að það sé ekki hægt að spóla aftur í tímann, stæðu menn öðruvísi að því hvernig þetta var gert. Ég hefði talið mjög skynsamlegt að í samninganefndinni hefðu verið sérfræðingar á því sviði. Þá er ég ekki að gera lítið úr þeim ágætu einstaklingum sem þar voru, alls ekki. Ég efast ekki um að þeir hafi lagt sig alla fram og reynt að verja hagsmuni Íslendinga eins og þeim var framast kostur en eins og samningarnir birtust okkur hér í upphafi voru þeir mjög einhliða. Því hefði ég talið æskilegt að þegar farið var af stað hefðu menn skipað sérfræðinga í þessum málum. Eins vil ég reifa aðeins hvernig þetta kom fyrir þingið þó að það hafi verið gert í dag líka. 3. júní kom kynning frá formanni samninganefndarinnar og eftir það voru viðbrögð í þinginu með þeim hætti að þá hefðu menn átt að stíga aðeins á bremsuna. Alvarlegar athugasemdir voru gerðar við það sem kynnt var og síðan var skrifað undir samninginn 5. júní. Síðan erum við búin að hafa þetta mál til meðferðar í þinginu og í fjárlaganefnd mjög lengi og það hefur tekið miklum og góðum breytingum með þeim breytingartillögum sem þar liggja fyrir. Ég vil hins vegar ítreka að allir þeir aðilar sem sátu í fjárlaganefnd lögðu sitt af mörkum til að ná þessari sátt, það eiga allir þátt í því. Menn hafa kvartað yfir því að upplýsingum hafi verið haldið til hliðar og menn hafi ekki fengið þær en ég vil sérstaklega taka það fram að hv. þm. Guðbjartur Hannesson, formaður fjárlaganefndar, hefur aldrei gert það gagnvart okkur í fjárlaganefnd. Hann hefur orðið einstaklega vel við beiðnum okkar, þegar við höfum óskað eftir upplýsingum hefur hann aldrei gert annað en að kalla eftir þeim og beita sér fyrir því að þær kæmu fyrir augu fjárlaganefndar. Eins og ég sagði áðan sitjum við uppi með þessa samninga frá 5. júní og þá lá strax fyrir og mönnum mátti vera ljóst að ekki var þingmeirihluti fyrir þeim samningum sem þá voru undirritaðir. Síðan hafa menn unnið í átt til þess að menn gætu náð sátt og stutt þær breytingartillögur sem þar eru inni. Ég vil einnig aðeins koma inn á þátt hæstv. forsætisráðherra í þessu máli. Hæstv. forsætisráðherra flutti hér í dag tímamótaræðu að því leyti til að það er í fyrsta sinn sem hún tekur þátt í umræðum á hinu háa Alþingi um Icesave-samninginn án þess að svara óundirbúnum fyrirspurnum. Mér þykir mjög merkilegt að hæstv. forsætisráðherra, leiðtogi okkar, skuli í fyrsta sinn í dag taka þátt í þessum umræðum. Það sem gerðist í dag, frú forseti, var að hún svaraði hér andsvörum og fór með rangt mál. Hún sagði að samninganefndin hefði náð mun betri samningi en stefnt var að í upphafi. Það var ekki svo, frú forseti, og það hefur verið rifjað upp hér í dag. Hún vitnaði í undirritun á minnisblaði sem var undirritað við Hollendinga 11. október en síðan dró fyrrverandi forsætisráðherra það til baka. Hún gerði mikið úr því að menn hefðu náð betri árangri. Síðan í kjölfar þess, 14. nóvember, þegar hin svokölluðu umsömdu viðmið eða Brussel-viðmiðin voru samþykkt - þegar í byrjun desember lýstu Hollendingar yfir að þeir vildu ganga til samninga miðað við þessi umsömdu viðmið og tilkynntu þá að þeir vildu þegar gefa okkur betri lánskjör. Það er því rangt með farið að þessi samninganefnd sem núna hafi verið að störfum hafi náð betri niðurstöðu. Svo ég haldi mig við hæstv. forsætisráðherra sagði hún í ræðu sinni í dag að það væri gríðarlega mikilvægt að ljúka þessari umræðu um Icesave-samningana og ég er hjartanlega sammála henni í því. Hún sagði: Til þess að halda áfram og snúa okkur að því að byggja upp. Þá velti ég því fyrir mér, frú forseti, hver þáttur hæstv. forsætisráðherra er í þessu máli. Hún hefur sagt frá upphafi að það yrði að samþykkja þessa samninga og hefur margoft komið fram og sagt að það væri vilji þingflokks Samfylkingarinnar. Síðan hefur komið fram að þegar menn kýta hér um þessa fyrirvara og breytingartillögur við þessa samninga og kýta um það innbyrðis milli stjórnar og stjórnarandstöðu - sem hefur engan tilgang að mínu viti - þá segir hæstv. utanríkisráðherra í fréttunum um daginn að það þurfi hugsanlega að beita skapandi hugsun til þess að kynna þetta með þeim hætti að Bretar og Hollendingar geti litið svo á að þetta rúmist innan þeirra samninga sem eru, þ.e. miðað við Brussel-viðmiðin. Ég verð þá að segja, frú forseti, að það hefði verið skynsamlegra fyrir hæstv. forsætisráðherra að beita skapandi hugsun frá upphafi þessa máls. Þá vil ég víkja að því hvernig þetta kemur fyrir allt saman. Deilan vegna uppgjörs Icesave-samninganna er eitt erfiðasta deilumál sem Íslendingar hafa staðið frammi fyrir frá lýðveldisstofnun. Allt frá því að Landsbanki Íslands fór í þrot á haustmánuðum 2008 hefur deilan magnast. Strax og fór að bera á þrýstingi frá innstæðueigendum í Bretlandi og Hollandi beittu stjórnvöld þar í landi öllum brögðum til að fá íslensk stjórnvöld til að gangast við skuldbindingum sem fullkomin óvissa var um hvort leggja ætti á herðar á íslensks almennings. Bretar og Hollendingar hafa allar götur frá í haust neitað Íslendingum um þann sjálfsagða rétt að leita lagalegrar niðurstöðu í deilunni. Þrátt fyrir að íslensk stjórnvöld hafi strax í upphafi lýst því yfir að þau muni ávallt standa við lagalegar skuldbindingar dugði það ekki Bretum og Hollendingum, á annan hátt en þann að þau stjórnvöld kröfðust þess af Íslendingum að þeir greiddu samkvæmt ýtrustu kröfum. Þrátt fyrir lagalega óvissu beittu þjóðirnar Ísland gríðarlegum pólitískum þrýstingi þegar Íslendingar voru hvað viðkvæmastir fyrir. Meðan íslensk stjórnvöld börðust við að afla nauðsynlegs stuðnings frá alþjóðasamfélaginu vegna þess gríðarlega efnahagslega tjóns sem fall bankanna hafði í för með sér lögðu Bretar og Hollendingar stein í götu Íslendinga hvar sem þeir komu. Frú forseti. Vinna við frumvarp fjármálaráðherra um ríkisábyrgð vegna Icesave-reikninganna í fjármálanefnd hefur einkennst af því annar ríkisstjórnarflokkurinn var lengst af ófáanlegur til að gera sér grein fyrir göllum málsins. Þá var hinn ríkisstjórnarflokkurinn, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, klofinn í afstöðu sinni til málsins. Sjálfstæðismenn hafa allt frá upphafi lýst fjöldamörgum göllum á málinu. Framan af var ófært að fá forustu fjárlaganefndar til að fallast á að unnt væri að bregðast við þessum göllum. Vikum saman tók fjárlaganefnd á móti gestum sem bentu nefndarmönnum á galla á samningsgerðinni. Hinn almenni borgari tók það upp hjá sjálfum sér að ígrunda málið og freista þess að hafa áhrif á ríkisstjórnarflokkanna svo að forða mætti því stórslysi sem ella var í uppsiglingu. Sú gagnrýni sem hinir ýmsu sérfræðingar héldu á lofti var mjög í samræmi við málflutning sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd. Loks tókst að leiða ríkisstjórnarflokkunum fyrir sjónir að málið yrði aldrei samþykkt í þeim búningi sem það var. Raunar er dapurlegt að ríkisstjórnin skuli ekki hafa notað sumarið til að færa málið úr þeim farvegi sem það fór í strax við framlagningu þess. Afstaða stjórnarandstöðunnar til þessara samninga lá strax fyrir og jafnframt það sem er alvarlegra þegar meirihlutastjórn er við völd í landinu að ekki var tryggur stjórnarmeirihluti fyrir málinu. Ríkisstjórnin átti að ganga úr skugga um það áður en farið var í að undirrita samningana í skjóli nætur að tryggur stjórnarmeirihluti væri í málinu. Það er mjög ámælisvert að ríkisstjórnin skuli hafa komið þessu afdrifaríka máli svo fyrir. Sjálfstæðisflokkurinn hefur talað fyrir því í allt sumar að ríkisstjórnin færi strax í það verkefni að tala máli Íslendinga við viðsemjendur, nágranna- og vinaþjóðir með skipulögðum hætti enda ljóst að samningarnir væru í uppnámi. Þá var talað fyrir daufum eyrum. Það var og er mat Sjálfstæðisflokksins að aldrei sé mikilvægara en einmitt nú að rækta tengslin við nágrannaþjóðirnar og leiða þeim fyrir sjónir hvaða afarkostir felast í þessum samningum. Því miður hefur ríkisstjórnin látið þetta mikilvæga verkefni undir höfuð leggjast. Að mínu mati hefði verið farsælast að hefja þegar viðræður við Breta og Hollendinga um þá stöðu sem uppi er á Alþingi vegna þessa máls með það að markmiði að afla fylgis við nýja samninga. Ef slíkir samningar bjóðast ekki hlýtur þrautalendingin ávallt að vera sú að ríkið láti reyna á sinn lagalega rétt í málinu svo úr því fáist skorið hverjar skuldbindingar okkar eru. Niðurstaðan í fjárlaganefnd varð sú að setja skýra fyrirvara við ríkisábyrgðina. Sjálfstæðisflokkurinn er ekki þátttakandi í þeirri niðurstöðu en vann þó að henni ásamt fulltrúum allra flokka í fjárlaganefnd. Fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna í nefndinni leggja tillögurnar fram með stuðningi Borgarahreyfingarinnar. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd styðja þær en áskilja sér þó rétt til að leggja fram eða styðja aðrar tillögur sem eru til þess fallnar að styrkja málið enn frekar. Þeir fyrirvarar sem nú liggja fyrir í formi breytingartillagna meiri hlutans eru í samræmi við þær athugasemdir sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft við samningana frá upphafi og barist fyrir að tekið yrði tillit til, sem og fjölmargir almennir borgarar og sérfræðingar sem rannsakað hafa samningana og verið óþreytandi í að benda á vankanta þeirra. Ber að þakka þeim sérstaklega fyrir það. Frú forseti. Ég tel það skipta miklu máli hver afstaða manna er til þessara fyrirvara. Það er ekki æskilegt að uppi sé ágreiningur milli stjórnar og stjórnarandstöðu um gildi þeirra. Um þetta er það að segja eins og svo margt annað í þessu máli að það gildir einu hvað þingmenn og flokkar segja hver við annan hér á landi um efni og túlkun samninganna, niðurstaðan hlýtur alltaf að vera sú að það er afstaða viðsemjendanna sjálfra sem öllu máli skiptir. Rétt er að minna á að Íslendingar verða að fara fram á rannsókn hið fyrsta á því hvernig það mátti vera að hægt var að misbeita Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sl. haust í þágu þriggja aðildarríkja á kostnað eins. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er stofnun sem ekki tekur þátt í tvíhliða deilum og það er ekki í anda stofnsamningsins sem samþykktur var í júlí 1944 að beita sjóðnum eins og gert var sl. haust til að þvinga Ísland til þess að gangast undir og greiða Icesave-ósómann. Það hefur líka komið fram í máli lögfræðinga að sé þetta rétt, að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi misbeitt valdi sínu hér, er hann orðinn skaðabótaskyldur gagnvart íslenskri þjóð vegna þess að hann má það ekki samkvæmt stofnskrá sinni. Frú forseti. Tíminn líður hratt en mig langar að víkja aðeins að þeim breytingartillögum sem samkomulag varð um í fjárlaganefnd og gjörbreyta þessu máli að mínu mati. Í fyrsta lagi er nefnt í sambandi við 1. málslið að lánasamningarnir verði túlkaðir í samræmi við hin umsömdu viðmið. Það er búið að fara yfir það hver þau eru og í því felst að íslensk þjóð geti risið upp og endurreist fjármála- og efnahagskerfi sitt. Á þeim er hert hér, þau voru ekki nógu góð eins og þau voru. Enn fremur „að staða Íslands sem fullvalda ríkis komi í veg fyrir að gerð verði aðför í eignum þess“. Það ákvæði er styrkt líka. Einnig „að hvergi sé haggað við óskoruðum yfirráðum Íslands yfir náttúruauðlindum“. Síðan er einnig hnykkt á því og sett tímamótaviðmið, þ.e. um hvernig staðið verði að endurgreiðslum, hin svokölluðu efnahagslegu viðmið. Eins og kom fram í fréttum nú á dögunum í viðtali við prófessor úti í löndum er þetta í fyrsta sinn síðan á þriðja áratugnum sem ríki gerir samning af þessu tagi, þ.e. að miðað sé við greiðslugetu þjóðarinnar. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fór vel yfir þetta áðan en þetta byggir á því að menn greiða hér af vexti landsframleiðslu en ekki með prósentu af landsframleiðslu. Það er gríðarlega mikilvægt til þess að við getum komist út úr þeim efnahagslegu hremmingum sem við erum í og byggt okkur upp. Ef við hefðum borgað prósentur af landsframleiðslu hefðum við getað lent í því að borga jafnvel þegar enginn hagvöxtur er hér og þá hefðum við getað lent í fátæktargildru eða katastrófu eins og sagt er. Jón Daníelsson, hagfræðingur í London, benti einmitt á það í grein í Morgunblaðinu hvað það væri mikilvægt að gera þetta með þessum hætti, þ.e. að ef það væri enginn hagvöxtur mundu menn ekki greiða neitt. Ef það er enginn hagvöxtur og við ætlum að greiða höfum við tvær aðferðir til þess, það er annars vegar að auka skatttekjur eða draga úr þjónustu og við vitum alveg hvað það þýðir. Einnig er hert á þeim lagalegu viðmiðum sem eru í samningunum en ég ætla ekki að lesa það upp hér. Eins er farið inn á endurskoðun lánasamninganna og hnykkt á því hvernig staðið skuli að því. Endurskoðunarákvæðið í lánasamningnum var mjög veikt og það var lengi vel kallað í fjárlaganefnd „teboð“, þ.e. samningsaðilar voru skyldugir til að setjast niður og ræða málin en í því fólst ekkert annað. Margir bentu okkur á að þetta endurskoðunarákvæði væri mjög veikt og æskilegt væri að styrkja það. Síðan kemur líka nýtt efni inn í þetta, bæði varðandi eftirlit Alþingis og eins er farið fram á að menn óski eftir eða grípi til nauðsynlegra ráðstafana til endurheimta það fé sem safnaðist inn á Icesave-reikningana. Í þeim tilgangi skal ríkisstjórnin hafa frumkvæði og samstarf við yfirvöld í Bretlandi, Hollandi og Evrópusambandinu. Þetta er líka mikilvægt í þessum endurskoðunarákvæðum. Tími minn er senn á þrotum, frú forseti, og ég vil rétt í lokin ítreka þakkir mínar til allra nefndarmanna í fjárlaganefnd sem unnu þetta sameiginlega og eiga allir sinn þátt í þessum breytingartillögum sem að mínu viti gera málið allt annað. Það ber að fagna þeim góða anda sem náðist í fjárlaganefnd og því trausti sem menn sýndu hver öðrum þar. Ég ítreka enn og aftur, hæstv. forseti, þakkir mínar til samnefndarmanna í fjárlaganefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðu hans. Mig langar að spyrja þar sem hann á sæti í fjárlaganefnd hvernig sú umræða fór fram, hversu miklum tíma var eytt í hana og hvort það hafi verið efnisleg umræða um að yfir höfuð hafi ekki verið ríkisábyrgð á Icesave-samningunum samkvæmt tilskipun 94/19/EB. Franski seðlabankinn kvað upp úr um það árið 2000 að það væri ekki ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðnum þar. Hér í kaflanum um lagalega óvissu frá meiri hluta fjárlaganefndar er ákvæði eða umræða um það að dómur Evrópudómstólsins í máli nr. C-222/02 hafi komið þar inn. Það hefur alltaf verið litið til þess að dómar Evrópudómstólsins séu fordæmisgefandi, eins og á við um aðra dómstóla þegar um æðsta dómstig er að ræða. Með leyfi forseta ætla ég að fá að lesa þetta upp: „Bent var á dóm Evrópudómstólsins í máli nr. C-222/02 en þar segir að tilskipunin geti ekki gert aðildarríki eða lögbær yfirvöld þeirra ábyrg gagnvart innstæðueigendum ef þau hafa séð til þess að koma á einu eða fleiri kerfum viðurkenndum af stjórnvöldum sem ábyrgjast innlán eða lánastofnanirnar sjálfar og tryggja að innstæðueigendur fái bætur og tryggingu í samræmi við skilmála í tilskipuninni.“ Var þetta mál ekki skoðað ofan í kjölinn? Þetta er raunverulega grunnurinn að Icesave-málinu hér á landi, hvort það sé yfir höfuð nokkur ríkisábyrgð á Icesave-samningunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir fyrirspurnina. Ég get fullvissað hv. þingmann um að í fjárlaganefnd fór yfirleitt alltaf fram bæði efnisleg og málefnaleg umræða um þetta mál. Hún talar um lagalega óvissu og vitnar svo í framhaldi af því í þennan dóm sem okkur var bent á af fulltrúa Samtaka sveitarfélaga. Það liggur alveg ljóst fyrir og kemur fram í textanum að það er lagaleg óvissa um þessa Evróputilskipun. Við höfum alla tíð haldið því fram Íslendingar, og það kemur fram í okkar nefndaráliti, að það er lagaleg óvissa um hvort ríkisábyrgð sé á innstæðutryggingum samkvæmt tilskipuninni. Lögfræðingarnir Stefán Már Stefánsson og Lárus Blöndal hafa bent á það í góðum greinum, sem eru reyndar fylgigögn okkar með 1. minnihlutaáliti. Þeir hafa líka sagt að lagaleg óvissa sé vegna þess að ef það væri ríkisábyrgð á innstæðutryggingunum mundi það stangast á við hugsanleg samkeppnislög Evrópusambandsins, því eins og þeir útlistuðu er ríki ekki sama og ríki. Það er ekki sama hvort þú ert með lítið ríki eða stöndugt ríki sem er þá með ríkisábyrgðina. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að lagaleg óvissa liggur fyrir um þetta og við höfum líka haldið því til haga í okkar áliti að menn hafa ekki fallið frá því að leita hugsanlega réttar síns seinna. Eins kemur fram í breytingartillögunum að því er haldið þar áfram inni en það er rétt að það ríkir lagaleg óvissa um þetta.

Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að það hefur farið fram málefnaleg og efnisleg umræða í hv. fjárlaganefnd því þar er margt hæft fólk og margir hæfir gestir hafa komið inn til nefndarinnar. Í framhaldi af því sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson segir um að það ríki lagaleg óvissa um þetta mál, dómur Evrópudómstólsins sé því til grundvallar að þetta sé með þessum hætti og ríkið megi ekki ábyrgjast þetta vegna samkeppnissjónarmiða, af hverju var þá ekki farið af stað með málið til að fá úr því skorið í byrjun áður en þetta mál kom fyrir þingið, að láta reyna á hver væri réttur innstæðutryggingarsjóðs gagnvart ríkinu? Erum við ekki komin of langt í málinu með því að ræða ríkisábyrgð í 2. umr. um þennan samning, þar sem þetta er grundvallaratriði í öllu málinu? Hér fara Bretar og Hollendingar fram á það við okkur á grundvelli þeirra nauðasamninga sem voru gerðir hér, undirskrifaðir af framkvæmdarvaldinu, að það verði ríkisábyrgð allt að 1.000 milljörðum. Þetta er algerlega óútfylltur tékki því það er alltaf að brotna meira og meira úr þessu eignasafni Landsbankans. Ég spyr hv. þingmann: Er ekki skynsamleg byrjun að láta alla vega athuga þetta og skera úr um það áður en málið er komið í þennan hnút sem það er, þó að þar séu einhverjir fyrirvarar? Ég hef farið yfir það í ræðum fyrr í dag og andsvörum að ákvæði 13.1.1. í breska samningnum telur að það megi ekki breyta samningum. Við erum að missa þennan samning úr okkar dómslögsögu með samþykkt þessarar ríkisábyrgðar. Um leið og búið er að samþykkja ríkisábyrgð gilda um samninginn bresk lög og breskir dómstólar dæma í þeim málum sem upp kunna að rísa.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir veltir sér upp úr þessari lagalegu óvissu sem svo sannarlega er og ég er búinn að svara því. Það er lagaleg óvissa um þetta mál. Menn velta fyrir sér hvers vegna verið er að krefjast ríkisábyrgðar við hliðina á samningnum ef það væri ríkisábyrgð á annað borð. Menn geta svo sem rætt það mál fram og til baka. Ég verð að segja, frú forseti, að málið er á forræði ríkisstjórnarinnar. Þessi farvegur og sú afstaða sem við tókum í þessu máli er í samræmi við það sem lagt var upp með 5. desember, að menn mundu leita þessara leiða til að fara samningaleiðina því menn voru búnir að prófa þessa svokölluðu dómstólaleið. Við þekkjum niðurstöðuna af því þar sem menn sögðu sig frá henni áður en fyrir lá hvernig það yrði. Þá komum við kannski að mergi málsins því við höfum í raun og veru alltaf nauðbeygt okkur í þessum málum. Ég kom inn á það í ræðu minni og margir aðrir hafa nefnt hvernig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur hagað sér í þessum málum. Hv. þingmaður ýjar kannski að því hvort eigi að fara dómstólaleiðina en ég held að á það hafi verið reynt í haust þegar við fengum alþjóðasamfélagið upp á móti okkur. Því er reyndar haldið til haga inni í breytingartillögunum að við séum ekki búin að falla frá okkar lagalega rétti, það er hnykkt á því í breytingartillögunum þótt það sé reyndar ekki í samningnum.

Virðulegi forseti. Við ræðum mál sem er í raun og veru gjörólíkt því sem við vorum að fjalla um á sínum tíma þegar hér var til 1. umr. það frumvarp sem liggur til grundvallar því máli sem nú er til umfjöllunar. Það eru einfaldlega mjög ólík mál vegna þess Alþingi eða meiri hluti fjárlaganefndar Alþingis hefur ákveðið að leggja málið fyrir Alþingi að nýju í gjörbreyttu formi. Það breytir engu þó að menn reyni að rembast eins og rjúpan við staurinn og reyni að útskýra það fyrir okkur að við séum hér að fjalla um mál sem sé samrýmanlegt þeim samningi sem undirritaður var við Hollendinga og Breta. Það sér það hver einasti lifandi maður sem skoðar þessi mál og ber saman þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur kynnt og ræddar hafa verið í dag við það frumvarp sem rætt var í byrjun júlímánaðar þá blasir það auðvitað við að hér er verið að leggja til grundvallarbreytingar á þeirri niðurstöðu sem fékkst í samningaviðræðum Íslendinga við Hollendinga og Breta. Það frumvarp sem lagt var fram og rætt um mánaðamótin júní/júlí var býsna stuttaralegt þó að það fjallaði um mikilvægt mál og stórt mál og fæli í sér gríðarlega miklar skuldbindingar gagnvart Íslendingum, en það mál sem við erum núna að fjalla um í 2. umr. hefur tekið þeim stakkaskiptum að búið er að leggja inn í það mjög miklar breytingar sem við tökum afstöðu til þegar greidd verða atkvæði um einstakar breytingartillögur. Það er nauðsynlegt að rifja þetta aðeins upp og átta sig á því hvernig þetta mál hefur borið að upp á síðkastið í þinginu. Það var ætlun ríkisstjórnarinnar að fá Alþingi til þess að fallast á það frumvarp sem lagt var fram um mánaðamótin júní/júlí, kynnt lauslega í þingflokkum í byrjun júnímánaðar og lagt síðan inn í þingið í lok þess mánaðar. Það fer ekkert á milli mála þegar við förum yfir þessa umræðu, bæði þá umræðu sem fór fram hér við 1. umr. málsins og einnig þær umræður sem hafa farið fram í þingsölum og ég tala nú ekki um úti í þjóðfélaginu, að það blasir auðvitað við og það sjá allir að það var ætlun ríkisstjórnarinnar að gera sem minnstar og helst engar breytingar á því frumvarpi. Frumvarpið sem var lagt fyrir þingið á sínum tíma var sú afurð sem ríkisstjórnin vildi fá samþykkta. Það sem síðan hefur verið að gerast er að myndast hefur nýr meiri hluti í rauninni í þessu máli. Ríkisstjórnarmeirihlutinn féll má segja í þessu máli vegna þess að það myndaðist nýr meiri hluti um málið sem knúði á um þær breytingar sem við erum núna að ræða um. Það er alveg ljóst að þetta gerðist ekki átakalaust. Í upphafi þegar þessi mál komu til umræðu vísaði ríkisstjórnin og talsmenn hennar nánast öllu því frá sér sem lagt var á borð og bent var á að gæti orðið til að bæta málið. Sú niðurstaða sem við erum núna að ræða er þess vegna í blóra við vilja þeirra. Ef ríkisstjórnin hefði fengið vilja sínum framgengt værum við að tala hér um niðurstöðu sem væri gjörólík þeirri sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur núna lagt á borð fyrir okkur þingmenn. Þessu er mjög mikilvægt að átta sig á. Ríkisstjórnin vildi ekki þær breytingar sem við erum núna að ræða um. Ríkisstjórnin vildi í mesta lagi gera fegrunaraðgerðir á þessu frumvarpi til þess að reyna að bjarga sínu eigin andliti út úr þessari umræðu. Það kastaði auðvitað fyrst tólfunum þegar, eins og hér hefur komið fram í umræðunni í dag, þingið, Alþingi Íslendinga, sem átti að taka afstöðu til þessarar ríkisábyrgðar átti ekki einu sinni að fá að sjá samninginn sem liggur til grundvallar þeirri ríkisábyrgð og því frumvarpi sem hér er verið að ræða um. Það var þannig að menn áttu helst að greiða atkvæði blindandi um þessi mál án þess að geta séð þetta. Þetta kemur manni þannig fyrir sjónir að stjórnarliðar, þ.e. sá hluti stjórnarliða sem vildi fá málið samþykkt óbreytt, voru dregnir æpandi og sparkandi að þessu borði gegn vilja sínum. Þetta mál var kynnt í þingflokkunum 4. júní. Nú er kominn 20. ágúst og ástæðan fyrir því að þetta mál hefur dregist er auðvitað í fyrsta lagi sú að þetta er flókið mál og mál sem þarf að liggja vel yfir. Þetta er mál þar sem þurfti að draga fram upplýsingarnar með töngum út úr mönnum þar sem ekki einu sinni átti að leggja fram samninginn sjálfan. Og í þriðja lagi voru auðvitað pólitísk átök um þær breytingar sem við erum að ræða núna. Ríkisstjórnin og sá hluti stjórnarliða sem studdi hana í þessu máli vildu ekki þessar breytingar, meiri hluti fjárlaganefndar knúði hins vegar á um þær. Þar var við ramman reip að draga sem var ríkisstjórnin og meiri hluti hennar en sem betur fer tókst að fá fram tilteknar breytingar, fyrirvara, skilyrði við samninginn sem örugglega verður mikið hald í. Það er líka mjög sérkennilegt til þess að hugsa að ríkisstjórnin skyldi láta sig hafa það að undirrita þennan samning vitandi að ekki var pólitískur þingmeirihluti fyrir málinu á Alþingi. Það kom m.a. fram í ræðu hv. þm. Lilju Mósesdóttur áðan að þrír þingmenn Vinstri grænna hefðu lýst því yfir að ríkisstjórnin hefði ekki umboð þeirra til að undirrita þennan samning. Þar með lá það fyrir að ríkisstjórnarmeirihluti í þessu máli var ekki til staðar. Það er mjög alvarlegur hlutur þegar ein ríkisstjórn gerir það að ganga frá samningi af þessu taginu við aðrar þjóðir, ég tala nú ekki um samning af þessari stærðargráðu, vitandi að ekki væri pólitískur meiri hluti fyrir málinu. Það var ekki álitamál hvort það væri pólitískur meiri hluti, það lá fyrir að hann var ekki fyrir hendi. Engu að síður ákvað hæstv. ríkisstjórn að ganga til samninga og undirrita samninga í blóra við ætlaðan vilja meiri hluta Alþingis Íslendinga. Á sama tíma og þetta gerist er verið að tala um að ná þurfi breiðri pólitískri samstöðu í málinu þegar það liggur fyrir að sú samstaða var ekki einu sinni til í hópi stjórnarliða sjálfra. Ríkisstjórnin kaus sér þetta vinnulag. Það var ríkisstjórnin sem ákvað að leita ekki eftir breiðri pólitískri samstöðu um málið í undirbúningi sínum. Þetta var ekki gert af einhverri slysni, þetta var ekki gert af einhverri vangá, þetta var meðvituð pólitísk ákvörðun um það að hafa þetta mál á forræði ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarinnar einnar. Það var sett niður ný samninganefnd á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og auðvitað er ekkert við því að segja. Það kom glögglega fram líka í 1. umr. þessa máls af hálfu stjórnarliða og hæstv. fjármálaráðherra og utanríkisráðherra að þeir töluðu þannig að þetta átti greinilega að vera þeirra mál enda er það svo að þetta er mál ríkisstjórnarinnar eða hluta hennar. Þetta eru algjörlega óviðunandi vinnubrögð. Það er auðvitað eðlilegast í máli af þessu taginu, sem er í eðli sínu átakamál og umdeilt mál, stórt mál þar fyrir utan, þá er auðvitað eðlilegt að reyna að leita eftir breiðri pólitískri samstöðu. Það var ekki gert. Hins vegar var komið í fullt óefni vegna þess hvernig að þessu máli hafði verið staðið, stjórnarmeirihlutinn réð ekki við það og þingið, meiri hluti fjárlaganefndar tók það í raun og veru í sínar hendur. Ríkisstjórnin fór í þetta mál algjörlega vanbúin. Ég hef ekki gagnrýnt samninganefndina sjálfa. Samninganefndin var hins vegar að vinna í umboði ríkisstjórnarinnar. Það var ríkisstjórnin sem veitti henni samningsumboð, það var ríkisstjórnin sem sagði henni auðvitað hvað hún ætti að gera. Í þessum efnum var þessi samninganefnd eins konar framlengdur armur ríkisstjórnarinnar og starfaði í umboði hennar og það er ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á niðurstöðunni. Vandinn sem samninganefndin þurfti m.a. við að glíma var samningsumboðið sjálft. Það er athyglisvert sem kemur fram í blaðagrein eftir fyrrverandi aðstoðarmann hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Kristrúnu Heimisdóttur í Morgunblaðinu 13. ágúst sl. þar sem hún segir, með leyfi virðulegs forseta: „Ljóst er af erindisbréfi að verkefni nýrrar samninganefndar um Icesave var aldrei skilgreint til fulls í samræmi við ályktun Alþingis.“ Þetta er auðvitað alvarlegur hlutur vegna þess að Alþingi á sínum tíma sl. haust markaði þessa vegferð, ákvað það í fyrsta lagi vegna þeirra þröngu aðstæðna sem við vorum í og í öðru lagi með skírskotun til tiltekinna viðmiða sem höfðu fengist samþykkt að við leituðum samninga við aðrar þjóðir. Þess vegna er það mjög alvarlegt sem kemur fram í þeirri blaðagrein sem ég vitnaði til að samninganefndin hafi ekki fengið það umboð sem Alþingi var í raun og veru að veita með samþykkt sinni síðasta haust. Nú er því haldið fram að þær miklu breytingar sem hafa verið gerðar á þessu máli í meðförum Alþingis breyti engu um samninginn. Þetta verð ég að segja að er stórfurðulegur málflutningur. Það er eins og menn líti þannig á að sá samningur sem var gerður við Breta og Hollendinga sé eins konar blaðra sem menn geti bara blásið í og teygt og togað í allar mögulegar áttir, að hann sé ekki gerður úr venjulegu efni heldur úr einhvers konar tyggigúmmíi sem hægt sé að toga og teygja. Það blasir við að gerðar eru athugasemdir við lögfræðilega þáttinn, það eru gerðir fyrirvarar og skilmálar og skilyrði varðandi hagfræðilega og efnislega þáttinn, það er haldið til haga málum sem snúa að því að halda uppi rétti okkar til málsóknar og það er kveðið á um hluti sem lúta að fullveldisákvæði Íslendinga, þá tala menn um það, þrátt fyrir að hér sé verið að gera þessar grundvallarbreytingar, að þetta séu bara einhvers konar minni háttar hlutir, einhvers konar varnaglar, minnir mig að hæstv. forsætisráðherra hafi kallað það í dag, þegar verið er að toga þetta og teygja og auðvitað að gera grundvallarbreytingar á þessu mikla máli. Það er alveg ljóst mál, virðulegi forseti, sem blasti við okkur að af hálfu Breta og Hollendinga ríkti fullkomin harka og óbilgirni og ósanngirni á alla vegu gagnvart okkur alveg frá fyrsta degi, alveg frá því að hryðjuverkalögunum var beitt á okkur í haust. Þessi harka, óbilgirni og ósanngirni af hálfu þessara þjóða hélt áfram í samningunum líka núna í vetur. Til að kóróna sköpunarverkið og til að sýna fyrirlitningu sína á okkur, til þess að strá salti í sárin og snúa hnífnum í sárinu var ákveðið svona í lokin, þegar búið var að fá okkur til þess að fallast á þessa afarkosti samninganna eins og þeir blöstu við okkur núna í júní, þá var það ákveðið að rukka okkur sérstaklega um einhvern umsýslukostnað við gerð samninganna og við kostnað í sambandi við Icesave-innlánin. Þetta er ótrúlegt. Þeir sem svona vinna eru auðvitað að senda skilaboð um það hvernig þeir líta á okkur sem samningsaðila sína. Ég er mest hissa á því að ekki skuli hafa fylgt með í þessu kaffireikningar eða kannski reikningar fyrir leigubíla eða eitthvað þess háttar sem auðvitað var sannarlega hluti af samningskostnaði Breta og Hollendinga, en það hefði náttúrlega verið í samræmi við annað að ríkisstjórnin hefði síðan tekið því. Það var ótrúlegt að hlusta á það og veita því athygli að bæði hæstv. fjármálaráðherra og hans menn fóru í það að verja þennan fantaskap Breta, þetta signal, foragtarsignal sem Bretar voru að sýna okkur með þessum hætti. Ef það er þannig, sem hér er haldið fram, að þessi ákvæði sem nú er verið að breyta varðandi samningana rúmist innan þeirra samninga sem gerðir voru í júnímánuði milli Íslendinga og Breta og Hollendinga vaknar óhjákvæmilega ein spurning og hún er þessi: Hvers vegna í dauðanum var þá ekki samið um þessa hluti strax? Sé það svo að þetta rúmist allt saman innan samningsins hefði þá ekki verið ástæða til þess að kveða á um það strax í samningunum þegar þeir voru gerðir? Það er auðvitað augljóst mál að þetta eru svo veigamiklir hlutir að það hefði verið ástæða til þess að hafa þá inni í samningunum frá upphafi máls. Sá samningur sem hér liggur fyrir hefur verið kallaður gagntilboð eins og hann liggur fyrir núna í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar, hefur verið kallaður gagntilboð af lögmönnum. Ég hlustaði síðast í útvarpinu núna rétt fyrir kvöldfréttirnar á viðtal við Ragnar H. Hall, sem oft hefur komið við sögu í þessari umræðu, þar sem hann segir að þetta sé gagntilboð í eðli sínu og vísar auðvitað til þess að í samningunum sjálfum er bókstaflega kveðið á um það að áður en ábyrgðin sé veitt verði að uppfylla tiltekin skilyrði. Nú erum við að setja þessi skilyrði fyrir ríkisábyrgðinni sem þrengja auðvitað málið með þeim hætti að það er augljóst að málið er komið í allt aðra og nýja stöðu. Það er áhugavert þegar þetta mál er rifjað upp að undirstrika með hvaða hætti menn brugðust við þeirri málefnalegu gagnrýni sem kom á niðurstöðu samninganefndarinnar, niðurstöðu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarmeirihlutans á sínum tíma. Í stað þess að reyna að bregðast nú jákvætt og uppbyggilega við í anda þess að ná ætti breiðri samstöðu um málið var það alltaf þannig í hvert einasta skipti sem vakin var athygli á veikleikum þeirrar samningsniðurstöðu sem fékkst hér í júlímánuði að talsmenn ríkisstjórnarinnar reyndu að vísa þessu öll frá, kasta öllu út í hafsauga, láta það líta þannig út að allar þær ábendingar sem höfðu komið fram af hálfu lögmanna til að mynda og margar úr fræðasamfélaginu og ég tala nú ekki um hér á Alþingi, það var allt talað niður og reynt að gera sem minnst úr þessu. Einnig þegar til að mynda Ragnar H. Hall, Eiríkur Tómasson, Hörður Felix Harðarson og fleiri fóru að benda á að sennilega og augljóslega hefðu verið gerð mjög afdrifarík mistök varðandi skuldaröðunina þegar kæmi að uppgjöri á þrotabúi Landsbankans. Hér var þó ekki um að ræða neina smápeninga, hér var um að ræða hundruð milljarða króna sem gátu verið í húfi. Engu að síður töldu menn svo mikilvægt að reyna ekki bara að bjarga þessum samningi heldur heiðri samninganefndarinnar og ríkisstjórnarinnar að það var brugðist þannig við að reynt var að ýta öllu út af borðinu, jafnvel ábendingum eins og þessum sem þó voru mjög vel rökstuddar. Sama var varðandi efnahagslega þátt málsins, sem er gífurlega mikilvægur. Það sem maður sér varðandi efnahagslega þáttinn er að þar er ekki allt sem sýnist við fyrstu sýn. Í fyrsta lagi var lögð fram skýrsla af hálfu Seðlabanka Íslands. Með eftirgangsmunum var síðan ákveðið að fá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands til að leggja mat á málið og þá blasti það auðvitað við, sem mátti út af fyrir sig lesa líka með góðum vilja út úr mati Seðlabankans, að það er uppi gífurlega mikil óvissa í þessu máli. Óvissan lýtur bæði að uppgjörinu á þrotabúi Landsbankans, hún lýtur líka að framtíðarefnahagshorfum okkar. Það sem stendur upp úr í niðurstöðu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands - sem að mínu mati skiptir miklu máli fyrir þessa umræðu - er að við erum að tala hér um hættu eða áhættu sem getur hlaupið á hundruðum milljarða kr. eftir því hvernig það er reiknað. Það er þessi áhættuþáttur sem gerir það vitaskuld algjörlega óhjákvæmilegt að setja inn í þessa samninga sterka efnahagslega fyrirvara til þess að tryggja það að við sitjum ekki, Íslendingar, einir uppi með áhættuna í þessu máli. Þeir fyrirvarar sem nú eru settir inn í þetta mál, þessi skilyrði sem eru sett fyrir því að hægt sé að veita ríkisábyrgð lúta að því að við borgum ekki nema tiltekið hlutfall af hagvaxtaraukningunni á næstu árum þannig að við getum tryggt að þjóðarbú okkar geti betur ráðið við þessa samninga. Það er auðvitað má segja út af fyrir sig akademísk spurning miðað við þá samninga sem voru kynntir fyrir okkur af hálfu ríkisstjórnarinnar í júní hvort við hefðum ráðið við þessar skuldbindingar. Það ræðst algjörlega af því hvernig okkur gengur að innheimta úr búi Landsbankans, það ræðst af því hvernig efnahagsleg framvinda verður o.s.frv. Þess vegna var það auðvitað óðs manns æði að ætla sér að skuldbinda okkur, skuldbinda þjóðina, skuldbinda Alþingi og skattborgarana til lengri tíma án þess að hafa einhverja fyrirvara sem hald væri í. Þess vegna, virðulegi forseti, var þetta gífurlega mikilvægt og er einn af grundvallarþáttunum, og það er örugglega rétt sem prófessor Michael Hudson sagði, að þetta eru tímamótaákvæði sem margar þjóðir eiga eflaust eftir að taka upp síðar. Virðulegi forseti. Tími minn er bráðlega á þrotum. Ég ítreka að ég tel að það hafi verið einhver stærstu pólitísku mistök þessarar ríkisstjórnar að leita ekki eftir breiðari pólitískri samstöðu um þetta þegar í upphafi. Þess í stað máttum við lúta því að taka þátt í hörðum pólitískum umræðum um þessi mál, reyna að draga stjórnarliða æpandi og sparkandi að samningaborðinu til þess að tryggja að við næðum viðunandi niðurstöðu sem skiptir okkur miklu. Það er engin spurning um það að málið hefur batnað mikið í meðförum Alþingis og er til marks um það að Alþingi tók völdin af ríkisstjórninni í þessu efni sem betur fer.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða eitt af þeim stóru málum sem þetta þing hefur þurft að glíma við, annað af tveimur stærstu málunum alla vega, og full ástæða er til að þingmenn gefi sér tíma til að reifa sínar skoðanir og annað sem máli skiptir í umfjöllun um þetta mál. Það hefur vakið athygli mína í þessari umræðu að þrátt fyrir mikla og góða vinnu í fjárlaganefnd og öðrum nefndum sýnist mér að enn eigi eftir að skýra ákveðna hluti. Ég segi fyrir mig persónulega að þegar ég mætti í þingsal í morgun hafði ég ímyndað mér að það væri komin góð mynd á hvernig málið lægi, hvað bæri að gera, varast og slíkt, en enn eru að koma upp spurningar sem nauðsynlegt er að velta fyrir sér og mikilvægt fyrir þingið að fá svör við. Ég vil í upphafi máls míns þakka þeim sem hafa komið að þessu máli. Ég vil þakka fjárlaganefndarmönnum, utanríkismálanefnd, efnahags- og skattanefnd og öðrum sem hafa unnið að þessu máli. Ég veit að það hefur verið mikil vinna á mannskapnum, ekki síst starfsfólki þingsins og þeim sem stýra bæði nefndum og öðru, og ég vil þakka þessu fólki. Ég vil líka þakka þeim sérfræðingum sem hafa látið sig málið varða og tjáð sig í dagblöðum og fjölmiðlum og síðast en ekki síst vil ég þakka hinum svokallaða Indefence-hóp fyrir að hafa staðið vaktina í þessu gríðarlega stóra máli. Ég held að það sé þarft fyrir okkur þingmenn að þakka íslensku þjóðinni fyrir að hafa látið okkur finna að henni er ekki sama hvernig við höldum á þessu stóra máli. Það er augljóst að þjóðin fylgist mjög vel með og hefur áhyggjur af því að verið sé að setja slíka klafa á hana að vart sjáist út úr og því er mjög mikilvægt að við þingmenn hlustum vel og vöndum okkur við það sem við erum að gera. Í dag er búið að fara býsna mikið yfir sögu þessara Icesave-samninga, hvernig þeir eru til komnir og allt slíkt. Það er vægt til orða tekið að segja að það er mikil sorgarsaga hvernig þessi óskapnaður varð til. Það er enginn stjórnmálaflokkur undanskilinn í því, nema hugsanlega Borgarahreyfingin, sem er hægt að draga frá þegar við förum yfir dæmið og segjum að einhverjir beri ábyrgð eða ekki, eða hafi komið að málum með einhverjum hætti. Það er ekki hægt. Hins vegar er það þannig að þegar mest á reyndi voru tveir flokkar í ríkisstjórn Íslands. Það voru Sjálfstæðisflokkurinn og það var Samfylkingin. Þessir tveir flokkar voru í ríkisstjórn þegar hrunið varð, í aðdraganda þess og þegar mestu skipti hvernig ætti að bregðast við. Að mínu viti brugðust þessir flokkar í sínum viðbrögðum og þegar á þurfti að halda. Ég ætla að viðurkenna að það sem hefur farið í taugarnar á mér við umræðuna um árin 2007, 2008 og byrjun árs 2009 er að einn stjórnmálaflokkur hefur haft mikið lag á því að reyna að koma sér undan allri ábyrgð í þessu máli. Það er Samfylkingin. Það er eins og hún hafi ekki verið til þegar þessi ósköp dundu yfir og þegar þurfti að bregðast við. Það er rétt að halda því til haga að þegar mest þurfti á að halda var það Samfylkingin sem hélt um taumana í þeim stjórnunarstöðum sem mestu skiptu. Þeir voru með viðskiptaráðherrann og þeir stjórnuðu í raun Fjármálaeftirlitinu. Það er mjög sérstakt að horfa upp á að þessi flokkur skuli komast í gegnum þessa umræðu nánast án þess að þurfa að útskýra sinn þátt og sína stöðu. Ég vona svo sannarlega að þegar sagan verður skoðuð, allt verður komið upp á borðið og öll bréf verða birt komi í ljós hversu mikinn þátt þessi ágæti stjórnmálaflokkur átti í aðdraganda hrunsins og þeim viðbrögðum sem á eftir komu. Það má enginn misskilja mig. Ég er ekki að draga úr þætti annarra, ég er ekki að draga úr þætti Sjálfstæðisflokksins. Hann var höfuð þessarar ríkisstjórnar og bar því ábyrgð á henni sem slíkri og þarf vitanlega að svara fyrir sinn þátt í því. Kosturinn, ef það er einhver kostur við þennan óskapnað, er að við verðum að læra af þessu. Þetta er gríðarlega dýr skóli, dýr fyrir þjóðina og sársaukafullur fyrir marga stjórnmálamenn, en við skiptum minna máli en framtíð þjóðarinnar og það sem við munum læra af þessu. Það er einfaldlega þannig. Það sem hefur farið fyrir brjóstið á okkur síðustu vikur og mánuði er hvernig unnið hefur verið úr hlutunum og þar ber sú ríkisstjórn sem nú situr hvað mesta ábyrgð. Það þýðir ekki að skjóta sér á bak við að sú ríkisstjórn hafi erft þessa hluti. Hún vissi nákvæmlega við hverju hún tók þegar hún sóttist eftir því að mynda ríkisstjórn og taka við völdum og koma þjóðinni út úr þessu. Hún vissi nákvæmlega út í hvað hún var að fara. Því miður er það mín skoðun að ekki hafi vel tekist til og í raun alveg ómögulega. Ríkisstjórnin hefur ekki valdið því hlutverki að koma okkur út úr þessari krísu og sá samningur sem var lagður fyrir í sumar er besta dæmið um það. Það sem við höfum í höndunum í dag og erum búin að vera að fjalla um, nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar sem og minnihlutaálitin, undirstrika öll að sá samningur sem átti að leggja fyrir þingið og reynt var að halda leyndri fyrir þjóðinni, sá samningur sem Samfylkingin reynir að koma sér undan og ætlast til þess að hinn stjórnarflokkurinn beri alla ábyrgð á, þetta er samningur sem þingmenn hafa hafnað. Það er búið að hafna því í fjárlaganefnd og öðrum nefndum að þetta plagg skuli lagt fyrir þingið í þeirri mynd sem það var, þó að því hafi verið lýst sem einkar góðu, glæsilegu o.s.frv. Þær tillögur sem hafa komið fram, breytingartillögur, fyrirvarar eða hvað á að kalla það fella þennan samning sem lagður var fram í upphafi, gjaldfella samninginn og eru áfellisdómur yfir honum og því hvernig staðið var að því að gera hann. Það er alveg ljóst samkvæmt minni vitund að fyrirvararnir sem lagðir eru fram gera þetta plagg illskárra en það var í upphafi. Illskárra er kannski ósanngjarnt, það er best að nota stærri orð. Þetta er betra plagg en það var í upphafi og það er mikilvægt að við höfum í huga þegar við lítum til baka að sá samningur sem var undirritaður af tryggingarsjóðnum og aðstoðarmanni fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisins var ómögulegur. Þá ætla ég aðeins að koma inn á að því hefur verið haldið fram sums staðar að ríkið komi ekki að þessum samningi fyrr en ríkisábyrgðin er orðin gild. Auðvitað er það blekking því það hlýtur að vera tekið mark á því þegar mjög háttsettur maður úr stjórnsýslunni skrifar undir slíkan samning. Það hlýtur að vera samningur sem stjórnsýslan og þá væntanlega ríkið og ríkisstjórnin samþykkja. Það er verið að samþykkja þau drög og því þýðir ekki að benda á einkaaðila úti í bæ og segja að þetta eigi bara við um hann. Það er ekki þannig. Ríkisstjórnin er með puttana á þessu og í raun á kafi í þessum samningi eftir að hafa undirritað hann. Ég ætla þó ekki að blanda mér í þá umræðu sem hefur orðið um það þegar menn reyndu að blekkja þingheim varðandi það að ekki væri búið að undirrita samninginn eða það mundi ekki gerast á næstu dögum. Að mínu viti ganga þessir fyrirvarar sem við höfum séð í áliti meiri hlutans, sem er studdur af þeim flokkum sem hvað mesta ábyrgð bera á þessu hruni ásamt Vinstri grænum og Borgarahreyfingu, ekki nægilega langt. Þeir gera ekki nóg til að hafa áhrif á samninginn sem slíkan. Ljóst er að þessir fyrirvarar hafa ekki áhrif á ákveðnar greinar sem miklu skipta enda er ég ekki viss um að það hafi verið hugmyndin þegar þessir fyrirvarar voru settir fram. Hinn efnahagslegi hluti fyrirvaranna er ágætur að mörgu leyti og miklu betri en það sem var lagt af stað með. Það skiptir öllu máli að slíkt sé sett fram en það verður þá að vera hald í því þegar inn í samninginn er komið. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir fjárlaganefnd, sem væntanlega fær samninginn, að fara vandlega yfir það hvort mönnum hafi yfirsést. Ég held að mönnum hafi yfirsést allhrapallega í þessari meðferð og við gerð þessara fyrirvara því í samningnum eru greinar sem útiloka nánast að ríki geti - þótt Alþingi samþykki fyrirvara með skilyrðum eru aðrar greinar í samningnum sem beinlínis vísa í að þetta sé ekki marktækt verði samningurinn samþykktur. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa grein 6.5 sem ber yfirskriftina „Fallið frá vörnum“. Þar stendur: „Aðgerðir, aðgerðaleysi, málefni eða atriði sem myndu, ef ekki væri fyrir þessa málsgrein (mgr. 6.5), draga úr skuldbindingum íslenska ríkisins samkvæmt þessari grein (6. gr.), leysa það undan þeim eða hafa áhrif á þær, hafa ekki áhrif á skuldbindingar íslenska ríkisins samkvæmt þessari grein (6. gr.), (án takmarkana og hvort sem íslenska ríkið eða öðrum samningsaðila er um það kunnugt eða ekki).“ Þetta þýðir í rauninni að ef við breytum ekki þessari grein, ef við skrifum undir samninginn, setjum einhverja ríkisábyrgð sem er skilyrt, málið fer fyrir dóm í Bretlandi og þessi texti stendur óhreyfður, gildir þessi texti fyrir dóminum. Þar af leiðandi er það lykilatriði að nefndin fari vandlega yfir þær greinar samningsins þar sem vísað er í aðra hluti en beinlínis er talað um í fyrirvörum. Í þessu getur verið betra heima setið en af stað farið ef við setjum fyrirvara sem eru góðir að ákveðnu marki en dekka ekki hluti eins og að Bretar geti í raun sótt sinn rétt, eins og það er orðað í samningnum. Við megum ekki gleyma því, sem mér hugnast ekki, að ágreiningsefni varðandi samninginn skuli rekið fyrir breskum dómstólum og samkvæmt breskum lögum. Ég er ekki lagasérfræðingur en þeir sem hafa upplýst mig um það segja að það sé óheppilegt því að þau lög sem ná yfir þennan samning séu þannig að þar er hvert orð túlkað nákvæmlega eins og það stendur og því er ekkert svigrúm fyrir neinar vangaveltur. Því skiptir máli að þeir varnaglar, svo ég noti það undarlega orð sem hæstv. forsætisráðherra notaði í dag, sem við setjum varðandi þennan samning séu inni í samningnum. Ég tek undir orð hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrr í dag þar sem hún kom einmitt inn á að það væri nauðsynlegt að hafa í samningnum sjálfum fyrirvara eða ventla sem bæta stöðu Íslands. Hæstv. forsætisráðherra kallaði í dag þessa fyrirvara varnagla. Ef hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir túlka þá vinnu sem unnin hefur verið í fjárlaganefnd og öðrum nefndum sem varnagla við samningnum og senda þau skilaboð til Breta og Hollendinga að nú sé búið að samþykkja svona varnagla á Íslandi - að mínu viti hefur orðið varnagli í sjálfu sér ekki merkilegra gildi en „við viljum gjarnan sjá til“ eða „við höfum ekki stórar áhyggjur af þessu“ eða eitthvað slíkt, menn slá varnagla fyrir einhverju og það er svona létt orðatiltæki - ef það er þannig þá er ljóst að verið er að blekkja þingið með þessum fyrirvörum og því sem hér er verið að vinna. Ljóst er að ekkert hald er í þessu sem lagt er fram. Því er mikilvægt að varnaglarnir séu a.m.k. beygðir með þeim hætti að ekki réttist úr þeim eða þeir fari úr því sem þeir eiga að festa og það verður eingöngu gert með því að setja þá inn í samninginn. Ég vil nota tækifærið því að menn í ræðustól ræða gjarnan fortíðina. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gert það sjálfur og það er í góðu lagi að rifja hlutina upp. Mig langar því að rifja upp álit sem hæstv. fjármálaráðherra skilaði af sér 3. desember þar sem hann leggur í raun til að verið sé að vísa frá, með leyfi forseta, „þingsályktun um samninga varðandi ábyrgð ríkissjóðs á innstæðutryggingum vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu.“ Hæstv. núverandi fjármálaráðherra, þáverandi þingmaður, leggur til að málinu sé vísað frá með rökstuddri dagskrá, það kemur fram hér. Ég hef þess vegna velt svolítið fyrir mér hvað hafi breyst varðandi afstöðu hæstv. fjármálaráðherra í þessu máli. Væntanlega hefur ekkert breyst annað en það, og fyrir því geta í sjálfu sér verið góð og gild rök, að hann er kominn í ríkisstjórn, ber ábyrgð á málinu og er kannski kominn með sýn á málið sem hann hafði ekki þá. Það getur vel verið að það skipti ekki máli en það getur skipt máli að honum hafi verið hótað einhverju varðandi ríkisstjórnarsamstarf og slíkt og því vilji hann snúa af þeirri braut sem hann var á áður. Mér þykir það í raun miður og ég vona satt að segja að hæstv. fjármálaráðherra endurskoði hug sinn varðandi þetta, horfi aftur til 3. desember og taki undir þá frávísunartillögu sem við framsóknarmenn munum leggja til, þ.e. að málinu verði aftur vísað til ríkisstjórnarinnar og samið upp nýtt. Einhverjum kann að finnast undarlegt að við viljum vísa málinu til ríkisstjórnarinnar til að semja upp á nýtt af því af við höfum kannski ekki svo mikið álit á því að hún hafi staðið sig vel í því sem hingað til hefur verið gert en það er samt hinn eðlilegi vettvangur að ríkisstjórnin geri það. Ég skora því á hæstv. fjármálaráðherra að velta þessu fyrir sér og rifja upp það sem hann lagði sjálfur til 3. desember. Persónulega tel ég að ekki hafi verið sýnt fram á að Íslendingar eigi að borga þessar skuldir sem talað er um að við eigum að borga. Ég hef ekki séð færð rök fyrir því að okkur beri að gera það. Hins vegar kann að vera að sú staða sem við erum í bjóði ekki upp á neitt annað en að við borgum, það getur vel verið. Afstaða mín í málinu hefur því á undanförnum vikum mótast svolítið af því. Innst inni tel ég að við eigum ekki að borga þetta því okkur ber ekki skylda til þess. Það er verið að þröngva upp á okkur nauðungarsamningum til að bjarga og vernda stórgallað evrópskt kerfi sem sett er af löndum Evrópusambandsins og við tökum upp sem aðili að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það er verið að láta okkur gjalda fyrir að þetta regluverk er stórgallað. Mér þykir virkilega sárt að Alþingi Íslands hafi látið það yfir sig ganga að taka við því án þess að láta reyna á lögmætan rétt. Ég held reyndar að ekki sé útilokað að það verði gert. Hins vegar er það eflaust pólitískt mjög snúið og ég get mjög vel sett mig í spor þeirra sem stjórna landinu í dag varðandi þá hluti, að það sé ekki einfalt. Samt sem áður er verið að þröngva þessu upp á okkur. Það er einfaldlega verið að láta okkur borga fyrir skemmt epli í regluveldi Evrópusambandsins. Tíminn er að verða búinn. Ég ætlaði satt að segja ekki að hafa mál mitt mjög langt í kvöld en umræðan hefur þróast þannig að manni liggur mikið á hjarta. Ef á að samþykkja ríkisábyrgð vegna þessara samninga verður hún að vera skotheld. Hún verður að vera inni í samningnum. Þær breytingar sem við gerum verða að halda. Það er ekki nóg að setja almenna fyrirvara sem eru mjög víðir og taka ekki skýrt á málum en það finnst mér að við séum að gera núna. Það þarf að skýra þá fyrirvara sem við setjum ef við ætlum að setja þá á annað borð. Við í Framsóknarflokknum höfum sagt að það beri að semja upp á nýtt og það hefur ekkert breytt þeirri skoðun okkar. Það þarf að gera nýja samninga sem taka mið af aðstæðum Íslands í dag og það þarf að vinna þá samninga í sátt með þinginu og þjóðinni án þess að hafa yfir því leyndarhjúp. Við erum væntanlega að fara að samþykkja, ég geri ráð fyrir að þetta verði samþykkt, og taka einhverja mestu og mikilvægustu ákvörðun sem tekin hefur verið á Íslandi. Við megum ekki flaska á því að gera byrjendamistök með því að flýta okkur og 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu eins og margar ræður hafa verið í dag. Þetta er mjög málefnaleg umræða. Varðandi það sem hann sagði um ríkisábyrgðina og samninginn, bresk lög segja að það sem standi í samningnum gildi, þá segir samningurinn við punkt 6.2 Ábyrgð og skaðleysi: „Íslenska ríkið ábyrgist, skuldbindur sig o.s.frv.“ Þessi samningur sem einhverjir einstaklingar skrifuðu undir í krafti ákveðinna embætta sem þeir hafa, einn var fjármálaráðherra Íslands, annar var fyrir hönd stjórnar innlánstryggingarsjóðs. Svo voru væntanlega fulltrúar bresku og hollensku ríkisstjórnarinnar sem skrifuðu undir þennan samning. Þessir aðilar geta ekki skuldbundið ríkissjóð Íslands vegna þess að í 40. gr. stjórnarskrár Íslands - Bretar hafa ekki stjórnarskrá, við skulum hafa það í huga - í 40. gr. stjórnarskrár Íslands stendur, með leyfi frú forseta: „Ekki má taka heldur lán … nema samkvæmt lagaheimild.“ Þetta segir mér að enginn getur sótt peninga í ríkissjóð Íslands, til íslenskra skattgreiðenda, nema fyrir því sé lagaheimild. Það er alveg sama hvað hver maður skrifar undir, ég leyfi mér að segja úti í bæ, hvort sem það er fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, hvort sem það er hæstaréttardómari eða hver það er sem skrifar undir, hann getur ekki skuldbundið ríkið. Þetta eiga menn að vita, þeir sem eru að semja fyrir ríkisstjórnina. Þess vegna er sú ríkisábyrgð sem við erum að ákveða hérna, með þeim takmörkunum sem við ákveðum, hún gildir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þessa athugasemd. Í samningnum, í grein 6.5 eins og ég vitnaði til áðan, er yfirskriftin „Fallið frá vörnum“. Þar kemur fram varðandi gildi samningsins að hann tekur gildi þegar ákveðnir hlutir gerast. „Gildistaka“. Þar segir m.a., með leyfi forseta, að samningur þessi öðlist gildi þegar: … og svo er upptalning. Í b-lið segir: „Alþingi hefur samþykkt að íslenska ríkið taki á sig ábyrgð samkvæmt þessum samningi …“ Samkvæmt þessum samningi. Ef við samþykkjum fyrirvara og þeir fyrirvarar taka ekki á því hvað gera skuli, eins og fram kemur í grein 6.5, hvað þýðir þetta þá, hv. þingmaður? Þýðir þetta þá ekki að þessi samningur og þær greinar sem fyrirvararnir ná ekki yfir taka gildi? Það kemur hvergi fram í þeim fyrirvörum og tillögum sem hafa komið fram að aðrar greinar en þær sem akkúrat er fjallað um og fyrirvarar ríkisábyrgðar áttu að taka til gildi ekki. Þá held ég að það gildi í raun einu varðandi það sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi áðan, að það stendur að samningurinn, allar greinar hans taka gildi þegar Alþingi hefur samþykkt að taka á sig ábyrgð. Ég efast ekki um að það sé rétt hjá hv. þingmanni að ábyrgðin er háð samþykki Alþingis. Það er eflaust alveg hárrétt. En það stendur í samningnum að hann taki gildi þegar búið er að veita þessa ábyrgð og því hef ég verulegar áhyggjur af greinum sem eru þannig orðaðar að til þeirra er ekki tillit tekið.

Frú forseti. Ég er virkilega á annarri skoðun en hv. þingmaður, ég er í andsvari við hann. Þannig er að ríkisábyrgðin sem við erum að veita er takmörkuð, hún er takmörkum háð. Ef samningsaðilar, ég er kannski ekki að tala um íslensku samningsaðilana, en þeir erlendu, ef þeir sætta sig við þá takmörkun þá eru þeir búnir að sætta sig við að ríkisábyrgðin sé takmörkuð, sætta sig við þá breytingu á samningnum. Auðvitað er sérhver breyting sem við gerum á ríkisábyrgðinni, ef við takmörkum hana í stað þess að veita fulla ríkisábyrgð, þá er það í raun ekki sami samningurinn og þá geta samningsaðilar sagt: Þetta er ekki fullkomin ríkisábyrgð, þessi samningur er ekki í gildi.

Það má ekki breyta honum.

Má ekki breyta honum? Þið getið þá sagt: Hann er ekkert í gildi, eða þá: Hann er í gildi án ríkisábyrgðar, ef þið viljið hafa það þannig. Þeir standa frammi fyrir því annaðhvort að samþykkja þessar breytingartillögur, þessa takmörkuðu ríkisábyrgð sem við erum að veita eða segja að samningurinn sé ekki í gildi, það sé búið að breyta honum og það megi ekki. Það þýðir að þeir verða bara að sækja sinn rétt aftur ef þeir ekki sætta sig við þessa takmörkun. Ef þeir sætta sig hins vegar við takmörkunina þá gera þeir það og þá gildir þessi takmarkaða ríkisábyrgð sem við erum að ákveða og ekkert annað. Mig langar til að spyrja hv. þingmann. Hér myndaðist mjög viðkvæmur meiri hluti á Alþingi, framsóknarmanna, hluta af hugrökkum vinstri grænum, sjálfstæðismanna og Borgarahreyfingarinnar. Þessi meiri hluti náði fram að mínu mati þessum skynsamlegu breytingum á ríkisábyrgðinni, takmörkunum. Nú hefur það gerst að framsóknarmenn hafa farið út úr þessum viðkvæma meiri hluta sem var hætt við að brotna upp. Getur verið að Framsókn gæti komið aftur inn til að mynda samstöðu um það að ná fram einhverjum viðbótarbreytingum á þessum breytingartillögum?

Virðulegi forseti. Ég held að ég sé ekki alveg sammála hv. þingmanni með það - ég er reyndar mjög oft sammála hv. þm. Pétri Blöndal, ekki síst þegar við ræðum Evrópumál, en ég er ekki viss um að ég sé sammála honum með að Framsóknarflokkurinn hafi eitthvað fært sig úr þessum viðkvæma, nýja meiri hluta. Ég hef grun um að hinn nýi, viðkvæmi eða sá viðkvæmi meiri hluti sem var hafi einfaldlega gefið eftir, þeir flokkar sem samþykktu þá fyrirvara sem hér er verið að ræða. Framsóknarflokkurinn stóð hins vegar áfram á því að þeir þyrftu að vera stífari, við þyrftum að halda okkur við það plan sem lagt var af stað með, þá fyrirvara sem taldir voru nauðsynlegir. Það eru aðrir sem fóru að gefa eftir, held ég, hv. þingmaður. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, þó að ríkisábyrgðin sé takmörkuð verður að vera alveg ljóst hvort hún tekur til samningsins í heild, hvort hún taki til einstakra greina eða hvort hún taki á ákveðnum hlutum er varða samninginn. Ég fæ ekki séð, því miður, að eins og þetta er fram sett í dag taki hún t.d. á því sem er talað um í greinum 6.2.–6.5. Ég sé ekki að hún taki á því. Mér finnst vanta að skerpa á því. Ég held að það sé alveg ljóst að samningurinn tekur gildi þegar ríkisábyrgðin hefur verið samþykkt. Ef ríkisábyrgðin takmarkar eitthvað þarf að skýra nákvæmlega hvað það er sem ríkisábyrgðin takmarkar. Þeir efnahagslegu fyrirvarar sem eru settir eru mjög nauðsynlegir og munu létta okkur lífið, það er engin spurning, þeir munu gera það en halda þeir gagnvart öðrum greinum, t.d. ef farið verður í skaðabótamál við okkur? Hvaða máli skipta þeir þá? Getum við farið í skaðabótamál við breska þingið eða erum við að afsala okkur því? Það eru spurningar sem þarf að velta fyrir sér. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði, hvort Framsóknarflokkurinn væri til í að koma aftur, 

Frú forseti. Ég vil hefja mál mitt á svolítilli þjóðfræði. Íslenska bankahrunið átti sér allnokkurn aðdraganda sem ekki gefst ráðrúm til að rekja hér að neinu marki, enda þekkjum við þá sögu, en hrunið sjálft fór fram á fáeinum dögum í fyrrahaust í atburðarás sem hófst um Mikjálsmessu, þann 29. september. Það er kannski táknræn tilviljun í þessu sambandi að meðan Mikjálsmessa var enn þá hluti af opinberu kirkjulífi tíðkaðist að miða reikningsskil skulda við Mikjálsmessuna. Svo mikið er víst að við þá atburði sem urðu á Mikjálsmessu í september 2008 voru knúin fram mikil og erfið skuldaskil, þau stærstu sem íslensk þjóð hefur staðið frammi fyrir. Það voru skuldaskil við skefjalausa viðskiptahætti, rofið siðferði og ábyrgðarlausa hugmyndafræði frjálshyggjunnar. Frá þeim degi hefur íslensk þjóð verið í úlfakreppu, þjökuð af vanmáttugri reiði og sorg, stödd í þrotabúi þeirrar hugmyndastefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn innleiddi í íslenskt samfélag, illu heilli. Þegar á fyrstu dögum eftir hrun varð okkur ljóst að engin endurreisn mundi eiga sér stað og engin aðstoð berast okkur að utan nema okkur tækist að ná samningum um Icesave-reikninga Landsbankans í Bretlandi og Hollandi. Fyrstu ófullburða aðgerðir í þá átt að ná samkomulagi um málið til sjö ára með 6,7% vöxtum og þriggja ára greiðslufresti fengu sem betur fer nýjan farveg í byrjun þessa árs sem lyktaði með þeim samningi sem nú liggur fyrir til 15 ára með 5,5% vöxtum og sjö ára greiðslufresti. Icesave-samningurinn er trúlega þyngsta mál sem komið hefur til kasta Alþingis í lýðveldissögunni, mál sem eðlis síns vegna kallar á yfirvegun og vandvirkni, en ekki síst breiða samstöðu um þátt og ábyrgð hins opinbera í þeim skuldbindingum sem samningurinn inniber. Undanfarna mánuði hefur mikið skort á þá yfirvegun í hinni opinberu umræðu sem hefur verið bæði áróðurs- og æsingakennd af margra hálfu, og þá er ég ekki bara að tala um bloggara og álitsgjafa, sjálfskipaða eða tilfundna, heldur líka stjórnmálamenn og fjölmiðla. Í allt sumar hafa sérfræðingarnir verið eltir hver af öðrum í misvísandi fullyrðingum um túlkun og afleiðingar samningsins fyrir land og þjóð. Í þeirri umfjöllun hefur mikið skort á sjálfstæð vinnubrögð fjölmiðla en þeim mun meira borið á því að sviðsljósi hafi verið beint að þeim hæst hafa haft hverju sinni. Undir öllu þessu hefur þjóðin setið, ráðvillt og agndofa. Þessi atburðarás gefur fullt tilefni til þess að minna þingheim á ábyrgð sína sem löggjafarvalds og stjórnvalds í þeim fordæmalausu aðstæðum sem við erum í þessar vikurnar og mánuðina gagnvart því brýna lífshagsmunamáli sem þjóðin stendur nú frammi fyrir. Frú forseti. Við verðum að afgreiða þetta mál frá okkur af ábyrgð og yfirvegun. Sem betur fer er nú loks útlit fyrir að það megi takast með þeirri víðtæku sátt sem náðist í fjárlaganefnd þingsins um nefndarálit meiri hlutans sem vonandi slær tóninn fyrir afgreiðslu málsins hér í þinginu. Ég ætla ekki að elta ólar við fullyrðingar sem fallið hafa hér fyrr í dag í því skyni að sverta ríkisstjórnina og gera vinnubrögð hennar sem tortryggilegust. Ég gef lítið í raun og veru fyrir tilfinningar þingmanna í garð stjórnarinnar því að ég tel þær tilfinningar léttvægar í samhengi málsins í heild sinni. Það eru málalyktirnar sem meiru varða hér og afdrif þjóðarinnar. Það er núna sem reynir á Alþingi Íslendinga, hvort það yfirleitt stendur undir nafni sem þjóðþing. Okkur má vera það fullljóst - sem við máttum vita - að Íslendingar hafa enga stöðu gagnvart öðrum þjóðum í augnablikinu. Ef við ljúkum ekki þessu máli verðum við einfaldlega álitin ójafnaðarmenn í augum umheimsins, þjóð sem ekki vill standa við skuldbindingar sínar, þjóð sem ól af sér kynslóð fjárglæframanna, hannaði fyrir þá vettvang til að athafna sig á, þar sem þeir gátu látið greipar sópa um fjármálakerfið og narrað saklausan almenning til að leggja fé inn á reikninga, m.a. Icesave-reikningana í Bretlandi og Hollandi. Slíkri þjóð er ekki treystandi - og við viljum ekki vera slík þjóð, vona ég. Málið snýst ekkert um það að „borga skuldir óreiðumanna“ heldur að standa við alþjóðlegar og siðlegar skuldbindingar gagnvart innstæðueigendum í íslenskum bönkum hérlendis og erlendis. Nú liggja fyrir fyrirvarar og skilyrði af hálfu þingsins við samninginn við Breta og Hollendinga. Þeir fyrirvarar taka af allan vafa um skilning þingsins á ríkisábyrgðinni, verði þeir samþykktir, og ég lýsi ánægju með þá vinnu sem átt hefur sér stað í hv. fjárlaganefnd um málið. Það er von mín að þessir fyrirvarar verði til þess að samningurinn haldi á þeim forsendum sem þingið hefur sett með þessum fyrirvörum, eða mun setja með þessum fyrirvörum, svo hægt sé að ljúka þessu máli og endurreisa efnahagslífið. Það starf hefur verið tafið nóg og má ekki tefjast mikið lengur. Frú forseti. Okkar bíður mikið starf að frágengnu þessu máli. Meinsemdir þær sem ollu bankahruninu eru enn til staðar í íslensku samfélagi og það mun sjálfsagt taka ár og áratugi að vinna bug á þeim. Við sjáum þær meinsemdir víða í kringum okkur. Við sjáum þær í þvermóðsku fjármálastofnana við að veita stjórnvöldum upplýsingar sem gagnast geti við rannsókn á hruninu. Við sjáum það á fáránlegum kröfum stjórnenda fjármálafyrirtækja um svimandi háar bónusgreiðslur fyrir það eitt að vinna störfin og gera það sem til er ætlast og þá er ég að tala um þessa menn sem vilja fá föstu launin fyrir það að draga andann og bónusgreiðslur fyrir að vinna verkin. Við sjáum þær meinsemdir í ósanngjörnu og græðgisvæddu kvótakerfi. Við sjáum þær meinsemdir í afskriftum hárra skulda gagnvart útvöldum á meðan fjölskyldur eru að bugast og menn eru að brotna undan skuldabyrði og áhyggjum. Nei, gleymum ekki á hvaða vettvangi við erum, íslensk þjóð. Við erum stödd í þrotabúi Sjálfstæðisflokksins og frjálshyggjuhugmyndafræði hans og meinsemdirnar sem ollu hruninu eru, eins og ég sagði, flestar til staðar. Við skulum ekki vaða í þá villu að halda að nú hafi allir lært sína lexíu og að héðan í frá verði allt betra. Átökin í íslenskum stjórnmálum næstu missirin munu m.a. snúast um það hvernig gert verður upp við fortíðina og þá hugmyndafræði sem leiddi okkur í núverandi stöðu. Þau munu snúast um það hvaða aðferðum verði beitt við uppgjörið vegna bankahrunsins, hvort spilin verða stokkuð upp og hvernig gefið upp á nýtt. Þau munu snúast um það hvort eitthvert uppgjör muni eiga sér stað yfirleitt því að það eru sterk öfl að verki í íslensku samfélagi og þau öfl vilja ekki uppgjör. Frú forseti. Stjórnvöld landsins standa nú frammi fyrir því sögulega tækifæri að reisa við efnahagslíf okkar. Ein stærsta fyrirstaðan í endurreisn efnahagslífsins, Icesave-samningurinn og Icesave-deilan, verður nú vonandi afgreidd héðan frá Alþingi með viðunandi fyrirvörum. Þar með væri stórum steini rutt úr vegi, en vegferðin fram undan er löng og þau verða sjálfsagt mörg, villuljósin sem lögð verða fyrir okkur á þeirri leið. Við höfum nú þegar elt eitt þeirra - frjálshyggjuljósið - út í fenjasvæði siðblindunnar og það má aldrei gerast aftur. En ljós vonar getum við vonandi kveikt og það er a.m.k. á ábyrgð þjóðþingsins að halda vonarljósinu lifandi á þeim tímum sem nú fara í hönd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir hennar orð. Hún ræðir um sjö ára skjól sem stjórnarflokkunum hefur orðið tíðrætt um. Ég hef bent á það í ræðu að það er ekkert sjö ára skjól vegna gjaldfellingarákvæða samninganna sem er að finna í 12. gr. breska samningsins og 11. gr. hollenska samningsins. Þau eru hreinlega í 11 liðum. Verði greiðslufall hjá fyrirtæki ríkisins, svo sem Byggðastofnun eða Landsvirkjun, gjaldfellur Icesave-samningurinn, alveg sama hvort það yrði á morgun, eftir eitt ár eða eftir sex ár.  Því spyr ég þingmanninn: Gerir hún sér grein fyrir því að sú ríkisábyrgð sem hér er til umræðu nú tekur ekki gildi fyrr en eftir sjö ár? Horfur eru slæmar. Nái ríkið ekki að standa við skuldbindingar sínar á sjö árum fellur ríkisábyrgðin úr gildi. 

Frú forseti. Ég talaði ekki um sjö ára skjól, ég talaði um sjö ára greiðslufrest og er með þeim orðum að vitna beint í samninginn sjálfan. Þessi hætta sem þingmaðurinn gerir að umtalsefni um gjaldfall án tímasetningar er auðvitað hætta sem við hugsanlega stöndum frammi fyrir. Sérfræðingar hafa reiknað það út að við eigum ekki að vera í hættu, greiðsluþol þjóðarinnar muni hafa þanþol fyrir þennan samning, og í trausti þess legg ég blessun mína yfir þá fyrirvara sem hér eru lagðir til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Það hafa komið mjög misvísandi skilaboð frá sérfræðingum þessarar þjóðar og erlendis líka. Ég er raunsæ manneskja og tek ekki öllu sem nýju neti þó að það standi í frumvarpi ríkisstjórnarflokkanna sem hafa það eitt að markmiði sínu að koma okkur sem fyrst inn í ESB. Segjum sem svo að þessi samningur verði samþykktur á Alþingi, þá er það allt upp í 1.000 milljarða skuldbinding sem íslenska ríkið tekur á sig sem undir standa 70–80 þúsund vinnufærir menn því að þeir sem eru á almenna vinnumarkaðnum eru í raun og veru að vinna fyrir sköttum sem fara í að greiða opinberum starfsmönnum laun og annað. Þetta er meðalstórt fyrirtæki í Bandaríkjunum. Telur þingmaðurinn virkilega að við verðum ekki í vandræðum með að borga þessa skuldir og telur þingmaðurinn ekki að það sé hætta á greiðslufalli á þessum sjö ára tíma sem við erum í skjóli?

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir segir, það berast misvísandi skilaboð úr ýmsum áttum varðandi þetta mál. Við erum í fordæmislausum aðstæðum. Við vitum ekkert hvað framtíðin ber í skauti sér og það eina sem við í raun og veru getum gert í þeirri stöðu sem við erum í núna er 

Frú forseti. Ég deili ekki stjórnmálaskoðunum með hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur en aldrei mundi ég voga mér í ræðustól á Alþingi að kalla skoðanir þess flokks sem hún tilheyrir meinsemd eins og hv. þingmaður leyfir sér að segja um Sjálfstæðisflokkinn í þessari umræðu. Hefur hv. þingmaður gleymt því að árið 2007 var mynduð hér ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar? Því samstarfi lauk 1. febrúar 2009 vegna þess að Samfylkingin gat ekki staðið í lappirnar þá frekar en endranær. 

Frú forseti. Ég ætla að biðja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að hafa rétt eftir mér og ég ætla að endurtaka það sem ég sagði um meinsemdina. „Meinsemdir þær sem ollu bankahruninu eru enn til staðar í íslensku samfélagi og það mun sjálfsagt taka ár og áratugi að vinna bug á þeim.“ 
             Við sjáum þær meinsemdir í ósanngjörnu og græðgisvæddu kvótakerfi. 
             Við sjáum þær í þvermóðsku fjármálastofnana við að veita upplýsingar. Við sjáum þær í fáránlegum kröfum um bónusgreiðslur og við sjáum þær í afskriftum hárra skulda gagnvart útvöldum á meðan fjölskyldur eru að bugast.“ 
             Þetta voru orð mín, hv. þingmaður. 

Frú forseti. Ég spyr hv. þingmann enn og aftur: Ber Samfylkingin, með viðskiptaráðherra í ríkisstjórn frá 25. maí 2007 til 1. febrúar 2009, enga ábyrgð á gjörðum þeirrar ríkisstjórnar? Ber Samfylkingin ekki ábyrgð á því að hafa skipað Jón Sigurðsson, fyrrverandi bankastjóra Norræna fjárfestingarbankans, formann Fjármálaeftirlitsins? Ber Samfylkingin enga ábyrgð á því stjórnarsamstarfi sem fór fram frá maí 2007 til 1. febrúar 2009? Ætlar Samfylkingin kannski héðan í frá sem hingað til að firra sig ábyrgð og varpa allri ábyrgð á gjörðum þeirra ríkisstjórna og stjórna sem hún er í á samstarfsflokkinn vegna þess að hún er eins og heilög kýr?

Frú forseti. Samfylkingin á ekki að skorast undan ábyrgð, frekar en nokkur annar stjórnmálaflokkur, á því sem gerst hefur í okkar samfélagi.  
             Frú forseti. Það væri indælt að fá hljóð. 

Ró í salnum.

Frú forseti. Við göngumst við okkar ábyrgð, þeirri takmörkuðu ábyrgð sem við berum. Einu erum við þó saklaus af og það er að við höfum aldrei talað fyrir skefjalausri frjálshyggju og meinsemdin felst ekki í að axla ábyrgð og gangast við henni. Meinsemdin í okkar  
            

Einn fund í salnum.

Sjálfstæðisflokkurinn talar hér eins og heilög kýr 

Tíminn er liðinn. Forseti biður þingmenn um að hafa ró í salnum og einn fund í gangi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fylgja eftir umræðunni um hver ber ábyrgð hvar. Þannig vill til að í maí 2007 var mynduð ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem skipti þannig með sér verkum að Samfylkingin tók að sér embætti bankamálaráðherra. Hann var bankamálaráðherra þangað til hann sagði af sér daginn áður en hann var rekinn.  Segðu mér eitt, hv. þingmaður.  
            

Tíminn er liðinn.

Hver var það sem fylgdi þeirri hugmyndafræði annar en Samfylkingin?  
            

Forseti vill biðja þingmenn um að viðhafa venjur í þingsal og ávarpa forseta og tala um þingmenn í þriðju persónu eins og hefð er fyrir í ræðum á Alþingi.

Hæstv. forseti, ég var svo æstur.

Frú forseti. Það er alveg rétt að Samfylkingin var illu heilli í ríkisstjórnarsamstarfi með Sjálfstæðisflokknum um tíma, það fór ekki vel.  
             Sjálfstæðisflokkurinn hefur á undanförnum 18 árum stýrt þessum dansleik, barið bumburnar  
            

Forseti biður um ró í salnum og að gefa ræðumönnum tóm til að svara.

Virðulegi forseti. Þetta var ákaflega merkilegt svar en það var ekki svar við spurningunni sem ég bar fram.

Hvernig var hún?

Kannski skilur hv. ráðherra, nei, hv. þingmaður ekki spurninguna. 
             Ég held að það væri mjög fróðlegt fyrir þingheim að hafa þennan ljósbera vonar hér í þingsalnum meðan við tölum um þetta mál, sem er fyrrverandi hæstv. bankamálaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson. Það væri gaman að heyra hvernig hann svaraði fyrir þessar ásakanir sem hv. þingmaður var með hér áðan þegar hún hélt því fram að 

Frú forseti. Það er svolítið erfitt að halda uppi vitrænum samræðum hérna, það er kominn einhver kvöldúlfur í þingmenn og lítið hljóð í salnum þannig að menn mismæla sig mjög. Ég er ekki hæstv. ráðherra, ég læt mér alveg nægja að vera hv. þingmaður, að svo stöddu a.m.k.  Ljósberi vonar eru fögur orð og væru fallegt heiti á stjórnmálastefnu. Ég er þó fyrst og fremst að vísa til þess að við getum ekki skirrst við að horfast í augu við hvert hugmyndafræði undanfarinna 18 ára hefur leitt okkur. Mér finnst hálfátakanlegt að fylgjast með því að helstu boðberar þeirrar hugmyndafræði enn þann dag í dag, þrátt fyrir þau spor sem við stöndum í núna, neita að horfast í augu við það skipbrot sem sú hugmyndafræði í raun og veru leiddi yfir okkur.  
            

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð umræða. Hér hafa tvær kröftugar konur bæði farið í læknisfræðina og dýrafræðina, talað um heilagar kýr og meinsemd. Ég held hins vegar að sú meinsemd sem er hvað alvarlegust núna sé að annar stjórnarflokkurinn hefur svo mikinn áhuga á því að ganga í samband Evrópuríkja að allt annað virðist víkja.  Mig langar að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi hvort hún telji að 25 milljarða aukakostnaður út af vaxtagreiðslum sé eðlilegur varðandi þessa samninga. Mig langar líka að spyrja hana - ef það er kvikindislegt má hún bara sleppa því - hvernig hún túlki grein 6.5 sem ég fjallaði um áðan. Mér þótti vænt um að heyra 

Frú forseti. Við getum endalaust deilt um forsendur þessa samnings, hvað geti talist eðlilegt og hvað óeðlilegt. Ég held að það sé mjög villandi að ræða upphæðir í þessu sambandi, 

Virðulegi forseti. Mér þykja 25 milljarðar býsna miklir peningar, það er hægt að gera mikið fyrir 25 milljarða og mér finnst leitt að hv. þingmaður skuli þynna þessa umræðu með þeim hætti sem hann gerði. Það munar u.þ.b. 25 milljörðum hvort við borgum vexti af þessum ógnarupphæðum frá áramótum eða frá undirritun samningsins, eða þegar samningurinn tekur gildi - 27. júlí, held ég það sé. Það munar þessari upphæð og það eru engir smáaurar. Ég endurtek spurningu mína hvort henni þyki þetta eðlilegt. Mig langar, fyrst ég er hérna, að spyrja hv. þingmann, af því að hún nefndi áðan niðurfellingu skulda hjá eignamönnum, hvort hún sé sammála því að nú sé komið að því að fella niður skuldir, t.d. húsnæðisskuldir heimilanna að einhverju marki.

Frú forseti. Ég átta mig ekki alveg á því eftir hverju þingmaðurinn er að fiska. 25 milljarðar í mínum eyrum hljóma ekkert sem eðlileg tala, ekki heldur 1.000 milljarðar. Upphæðir og krónutölur í þessu sambandi eru afstæðar og erfiðar í þessari umræðu. Það verður náttúrlega að ræða þá hluti í einhverju samhengi. 
             25 milljarðar eru gríðarlega há fjárhæð.  Varðandi niðurfellingu skulda heimilanna, auðvitað viljum við gera allt sem hægt er til að aðstoða heimilin í landinu í þeim skuldavanda sem víða er við að etja og ég veit ekki betur en 

Forseti hvetur þingmenn til að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Þetta er löng umræða um klink, en við verðum að taka því. Tíu vikur hafa nú farið í það að reyna að lagfæra þessa druslusamninga sem ríkisstjórnin kynnti í sumar.  Hv. þingmaður vakti einnig athygli á því að ef þetta mál verður samþykkt á Alþingi er það áfram í höndum ríkisstjórnarinnar fyrst og fremst og hún er tvískipt. Það kann ekki góðri lukku að stýra þegar menn eru í brimgarði að hafa skipstjóra á bæði borð í brúnni. Það gengur ekki, þess vegna er þetta veik staða. Það er skelfilegt að við Íslendingar skulum búa við þrennt sem við þolum ekki og getum ekki búið við í þessari stöðu: Við getum ekki treyst Samfylkingunni, við getum ekki treyst Evrópusambandinu og við getum ekki treyst Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.

Rétt.

Þetta eru grundvallaratriðin og við eigum ekki að vera með neinn barnaskap eða í dúkkulísuleik og halda einhverju öðru fram. Það er skelfilegt að heyra þegar menn tala hérna eins og þeir séu að búa til einhverja pakka fyrir leikskólaafmæli og kynna þá með einhverjum gylliboðum sem hafa enga stoð. Stórt vandamál í þessu efni er að Samfylkingin er troðfull  Það kemur fram alvarlegur galli, stórhættulegur galli, í vélvirki og reglugerðum Evrópusambandsins þegar efnahagshrun dynur yfir heimsbyggðina. Hvað gerir Evrópusambandið þá? Kallar það þetta reglugerðarverk inn til viðgerðar? Nei, það velur minnstu þjóðina í samfélagi sjálfstæðra þjóða Evrópu og traðkar á henni með svo ófyrirleitnum hætti að það er með ólíkindum. Það undirstrikast kannski best með því að nágrannar okkar, Norðurlandaþjóðirnar, koma fram eins og dulur í kjölfar tilkynningarskyldu Evrópusambandsins, gömlu herraþjóðanna sem þar ríkja. Þetta er það sem við búum við. Við verðum að bregðast við því og vinna okkur úr stöðu á okkar sjálfstæða hátt á okkar eigin forsendum. Hlutverk alþingismanna á fyrst og fremst að vera það að verja Ísland og íslenskt samfélag.  Þegar maður hefur starfað lengi í pólitík lærir maður líka margt sem kemur kynlega út og það er harður skóli. Maður verður þá að læra af því. Alveg sama hvort menn gera mistök, hvort þjóð gerir mistök, hvort einstaklingar gera mistök, það er hluti af lífinu því að lífið er aldrei 100%. Menn verða að læra af þessum mistökum. En við getum ekki tekið áhættu í sambandi við sjálfstæði Íslands, stöðu íslensks samfélags. Þar verðum við að standa á verði miklu betur en í öllu öðru. Það er vandamál í þessu að Samfylkingin hangir í pilsfaldi Evrópusambandsins og það hefur orðið til þess að það er rugl á öllu saman, á Icesave-samningum og aðild að Evrópusambandinu. Það er ekki hægt að slíta þarna á milli eins og þetta hefur vaxið. Vinstri grænir fylgja þessu eftir og hlýða eins og feimið barn í söng.  Vitað er um samtöl seðlabankastjóra Bretlands við seðlabankastjóra Íslands þar sem seðlabankastjóri Bretlands sagði: Auðvitað er ekki hægt að gera ráð fyrir því að Íslendingar beri ábyrgð á þessum áhættulánum sem Icesave-samningarnir voru vegna þess að það var augljóst strax í upphafi að menn ætluðu að græða á óeðlilega háum vöxtum. Svo kemur Evrópuflokkurinn og segir: Ja, þeir vilja skilja það svona. Samfylkingin vill skilja það svona af því að Evrópusambandið vill skilja það svona. Það vita allir að Evrópusambandið er nú byrjað að vinna að því að breyta þeim reglum sem eru að berja Ísland niður.

Rétt.

Það er eina regluverkið sem þeir eru að breyta, en áður ætla þeir að traðka á okkur, þessar hetjur í Hollandi, í London, í Stokkhólmi, og segja okkur að fara til þess sem í neðra býr. Þetta er nú virðing þessara þjóða fyrir sjálfstæðri lítilli þjóð á norðurhveli jarðar. Ég ætti að nota miklu hvassari orð í þessum efnum en að tala um hið neðra, það er talað um að fara neðar en Húsavíkur-Jón. Þetta eru svívirðileg vinnubrögð, þetta er klár nauðgun á einu samfélagi og þjóðfélagi sem við eigum ekki að kyngja. Þá er nú betra að standa eftir einn á jöklinum en að vera í samfloti við þetta lið. Við höfum alla möguleika til að bjarga okkur án þess að vera undirlagðar og flaðrarar við þjóðir sem gefa skít í okkur, virðulegi forseti. Hryðjuverkalögin eru dýrasta og mesta árás á Ísland í sögu landsins frá upphafi. Sáttmálinn frá 1262 var miklu skárri en valdbeiting hryðjuverkalaganna. Eigum við að gleyma því? Auðvitað eigum við ekki að gleyma því, aldrei. Við eigum að læra af því og byggja metnað Íslands í gagnsókn en ekki undirlægjuhætti. Hvað sýndi NATO í þessu dæmi? Heigulshátt, smámennishugsun,  Allir hafa brugðust í þessu Evrópusamfélagi nema Færeyingar og Pólverjar. Þeir reyndust drengskaparmenn.  Það er ömurlegt að Evrópusambandslöndunum skuli ekki vera treystandi og það er ömurlegt að Vinstri grænir sem vilja gjarnan vera byltingarmenn verða svo bara gólftuskur Samfylkingarinnar.  Vandamálið er að Samfylkingin situr öfug í hnakknum. Menn komast ekkert áfram á reið með þeim hætti.  Það er vandamál að ríkisstjórnin vill, eins og Samfylkingin, þegja og þegja. Samfylkingin segist vera „stikkfrí“ og bíður með blaktandi pils eftir Evrópuörkinni. Engir gripir munu fara í þá örk, hvorki sauðfé né aðrir gripir á Íslandi, og við sem verðum eftir getum væntanlega byggt hér upp aftur. Við ætlum ekki í rauðvínspartýið í Brussel. Stærsta áhættan í þessum samningi sem við ræðum um er auðvitað að hlutfallið er allt of hátt af útflutningstekjum og skatttekjum sem við kunnum að þurfa að borga. Öll áhættan er okkar megin. Jafnvel þó að inn hafi komið öflugir fyrirvarar er áhættan okkar megin. Evrópusambandið hefur sýnt sig vera mesta kúgunar- og heimsveldisapparat í sögu heimsins. Rússneska Sovét var bara vasaútgáfa miðað við þá hugsun sem liggur að baki Evrópusambandinu. Svo ætla menn að leggja á flótta, lenda á heiðum Jótlands og halda þar mannskapnum í einangrun. Nei, Íslendingar munu snúa vörn í sókn en ekki fara hraglandi undan vindi eða öldu. Íslendingar munu snúa vörn í sókn, alveg sama þó að Samfylkingin hafi verið með frítt spil frá fæðingu af því að hún er sakleysið uppmálað 

Forseti minnir hv. þingmann á að ávarpa forseta …

Hv. forseti, virðulegur forseti, hæstv. forseti..

… en ekki þingmenn beint út í sal.

Þeir eru nú fólk líka.

Og biður hann einnig að gæta orða sinna í ræðunni.

Virðulegi forseti. Allt sem ég hef sagt er í lágmarki. Eitt af því sem er gegnumsneitt í þessu máli öllu er óvissan sem öll er Íslands megin. Málaferli geta tafið, misjafnar túlkanir, Evrópusambandið sjálft, flækjan sem er eins og kóngulóarnet, óvissan um gengi evru, punds, íslensku krónunnar, og það er hægt að telja upp endalaust. Ekkert er í gadda slegið. Þetta er endalaus óvissa þar sem hundruð milljónaþjóðir hossast á 300.000 manna þjóð, hossast á henni eins og kengúrur. Það verður bara að tala mannamál í þessum efnum, ekki vera með einhverjar silfurskeiðar sem eru yfirleitt allt of litlar til að borða úr. Evrópuþjóðirnar eru að hossast á Íslendingum og merja þá.

Forseti verður að biðja hv. þingmann um að gæta orða sinna í tali.

Það er vægt til orða tekið, virðulegi forseti. Það er ekkert klárt í þessum fyrirvörum og við verðum að taka okkur tak, eins og ég sagði áðan, við eigum að verja Ísland með góðu eða illu að hætti Sturlunga og Haukdæla, til síðasta manns ef svo ber undir. Ábyrgð Breta og Hollendinga er einföld varðandi skylduna fyrir stofnun í gistiríki. Hún er einföld og ekkert torskilin, en við leggjum það ekki á borðið að öllu jöfnu. Það er líka klárt að gistiríkið er það sem getur lokað stofnunum sem ekki standa sig með tilliti til neytendaverndar í þeim löndum þar sem íslensk útibú eru eða hafa verið. Það er klárt. Af hverju eru menn að mylja moðið í þessu, af hverju ganga þeir ekki til verka og kalla þetta réttu nafni? Virðulegi forseti. Icesave varð strax hluti af ESB-valdhöfunum með stjórn Breta og Hollendinga í samkrulli við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það vita allir að þeir brutu leikreglurnar. Það vita allir að reglugerðin var biluð og þeir hafa brotið leikreglurnar gagnvart Íslendingum. Svo eru menn að bugta sig og beygja. Það er kannski ekki skrýtið þó að svona komi upp. Við sem höfum unnið áratugi með hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur vitum vel að Jóhanna hefur alltaf þráð að fólk yrði fátækt. Hvers vegna hefur hún þráð það? Vegna þess að hæstv. forsætisráðherra hefur þá trú að fátæka fólkið kjósi hana.

Forseti minnir hv. þingmann á að nefna hæstv. ráðherra fullu nafni.

Það þarf ekki að minna hv. þingmann á neitt. Ég er búinn að nefna hana þrisvar með nafni, hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Þetta er staðreyndin. 

Þetta er smekklegt.

Við verðum að taka hlutina eins og þeir eru og ekkert kjaftæði, 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ræða hv. þingmanns var um margt ágæt og margt kom sem þar fram eru hlutir sem ég hefði viljað orða og gera að mínum. Ég harma reyndar að þingmaðurinn hafi ákveðið að halda aftur af sér, hafa orðræðuna í lágmarki,  Mig langar til að spyrja þingmanninn um tvennt: Annars vegar, hvað kosta eitt stykki jarðgöng til Vestmannaeyja? Hér kasta menn milljörðum út um gluggann eins og þeir séu klink, 3 milljarðar. Af hverju var barist fyrir því að hækka greiðslubyrðina um 3 milljarða? Jú, bara að gamni, Bretum gæti hugnast það betur. Það er eina ástæðan, það er engin önnur ástæða til. Svo tala menn um 25 milljarða vaxtakostnað sem við þurfum að borga umfram ábyrgð, tölur sem skipta engu máli. Mig langar til að fá skoðun þingmannsins á þessu, hvort hann gæti ekki notað þennan pening til að bæta samgöngur í heimabyggð sína alveg eins og við þurfum á því að halda í Norðausturkjördæmi þar sem samgöngur eru víða erfiðar. Ég vil spyrja hv. þingmann um annað, ég veit að tími minn er að fjara út: 

Forseti verður að minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Það er bara klinkmál að tala um jarðgöng til Eyja miðað við þúsund milljarðana hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Jarðgöng til Eyja munu kosta 25 milljarða plús mínus.  Ég get, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, virðulegi forseti, stutt fyrirvarana eins og þeir eru í dag en þeir eiga eftir að fara í vinnslu, málið er ekki hægt að afgreiða eins og stendur. Þess vegna styð ég framlag framsóknarmanna sem vilja styrkja stöðuna og hnýta þetta upp þannig að eitthvað sé í hendi en ekki bara í skógi eða von, von um blíðu eða ljós. Við lifum ekki á því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir mjög kröftuga og skelegga ræðu. Það er alltaf gaman þegar þingmaðurinn kemur í ræðustól og lætur gamminn geisa. Hann lýsir því í ræðu sinni hver upplifun hans af því að vera í samskiptum við Samfylkinguna hefur verið og þau hótunarstjórnmál sem Samfylkingin stundar. Okkur hefur verið hótað t.d. með EES-samningnum, að EES-samningurinn væri í uppnámi ef við mundum ekki samþykkja ríkisábyrgð. Nú hefur hið gagnstæða komið í ljós. Það bíða 50–60 mál úrlausnar hjá EFTA-dómstólnum sem erlendir aðilar ætla jafnvel að höfða gegn okkur, þeir segja að við höfum sjálf sagt samningnum upp með því að setja neyðarlögin og setja á gjaldeyrishöft. Okkur hefur verið hótað að við fáum ekki lánafyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum ef Icesave-samningarnir verða ekki samþykktir og svona má lengi telja. Þessar hótanir eru orðnar frekar þreytandi að mínu mati. Því var hótað að ef við mundum ekki samþykkja aðildarumsókn að Evrópusambandinu væri allt saman í kaldakoli og ekki nokkur leið fyrir þjóðina að rísa úr þeirri stó sem hún er í. Okkur var lofað lægri vöxtum, lægra matarverði, styrkingu á gengi og lækkun á stýrivöxtum, eins og við vitum, en ekkert hefur gerst 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður hefur sagt um hótanir Samfylkingarinnar. Strax og Samfylkingin hóf samstarf með Sjálfstæðisflokknum byrjaði hún að hóta, hóta breytingum utan frá, með tilkynningum, blaðri um alls konar mál sem voru ekki á dagskrá, sem trufluðu umræðuna, trufluðu fjölmiðla, trufluðu það að skila árangri. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmenn að glotta yfir þessu, þetta er bláköld staðreynd,  Sama gerði Samfylkingin, enn fyrr í samstarfi við Vinstri græna. Það var ekki þornað kaffið í brúðkaupsbollanum þegar það var byrjað að hóta Vinstri grænum utan frá, í gegnum fjölmiðla, í gegnum yfirlýsingar hér og þar út og suður, trufla, færa það yfir á þá. Þannig hefur Samfylkingin - sem vissulega hefur margt gott fólk innan borðs - stjórnað. Þeir hafa setið í stofunni en samstarfsflokkar eiga síðan að vinna húsverkin, þurrka af, vaska upp, bóna, laga garðinn, en fína fólkið situr í stofunni og bíður eftir kaffinu. Þetta er það sem blasir við. Varðandi ríkisábyrgð, ef þessu frumvarpi er hafnað, það þýðir bara eitt. Það þýðir að menn verða að hafa snör handtök við að setjast að samningaborðinu aftur með skelegga nýja samninganefnd, nefnd sem er harðskeyttari, skipuð harðskeyttari og þjálfaðri mönnum.  Við höfðum ekki reiknað með því að Evrópusambandið 

Forseti vill aftur minna þingmenn á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Það var eins og við var að búast að ég fékk skýr og góð svör frá hv. þm. Árna Johnsen. Ég undrast oft eins og hann hversu viljugir Vinstri grænir eru að fara út með ruslið fyrir Samfylkinguna eins og ég sagði í ræðu um daginn. 
             Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann að því hvort hann deili skoðun minni. Verði sú niðurstaða að Alþingi hafni ríkisábyrgð á Icesave-samningnum, komi sú staða upp, hafa Bretar og Hollendingar þá einu leið út úr þeim aðstæðum að tæma innstæðutryggingarsjóðinn, hirða það sem eftir er í Landsbankanum í London og sækja okkur svo til saka og dómhafinn er Héraðsdómur Reykjavíkur. Þær hótanir sem hafa verið hér og blekkingar varðandi þetta mál hafa alveg gengið fram af mér. Eftir því sem ég fæ fleiri gögn í hendurnar sé ég hvaða blekkingaleik og sjónarspil er búið að setja upp fyrir alþingismenn.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það séu óþarflega miklar áhyggjur hjá hv. þingmanni þegar hún spyr hvort Bretar og Hollendingar mundu reyna að yfirkeyra okkur og keyra okkur niður. Þeir eru sjálfir komnir í klemmu. Þeir hafa bunað og talað af sér, kannski á sama tíma og við höfum talað of lítið. Það hefði verið gott að senda marga úr okkar liði út á markaðinn, út á örkina, út á akurinn og tala máli okkar víða um Evrópu. Það sem kæmi einfaldlega út úr höfnun er að það yrði að ganga til samninga strax. Auðvitað bíða þeir eftir samþykki frá Íslandi vegna þess að ef Ísland samþykkir samninginn eins og hann er erum við búin að viðurkenna margar skuldbindingar sem voru í þeim slæma samningi sem upphaflega kom á borðið. 
            

Þess vegna er ekki hægt að samþykkja hann.

Þess vegna er ekki hægt að samþykkja hann, það er alveg rétt. Ef, virðulegi forseti, ef þetta er keyrt svona áfram lýsi ég einfaldlega 

Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi aðkomu Svía í þessu máli og ég verð að viðurkenna að Svíar eða sænsk stjórnvöld hafa valdið mér miklum vonbrigðum. Reyndar er rétt að geta þess að að miklu leyti er þetta kannski vegna þess að íslensk stjórnvöld hafa ekki einu sinni haft fyrir því að útskýra málstaðinn fyrir Svíum. Þegar hv. þingmaður nefndi Stokkhólm hvarflaði að mér: Getur verið að ríkisstjórnin sé haldin svokölluðu Stokkhólms-heilkenni? Þegar því er flett upp í orðabók er það útskýrt sem sálfræðilegt ástand sem lýsir sér svo að þegar einhverjum er ógnað verulega en sýnt eitthvað sem þeir telja vera örlitla tilslökun fari þeir allt í einu að líta upp til kvalara sinna og mynda við þá einhvers konar samband og telja að allir smágreiðar sem þeim eru gerðir séu einhvers konar eftirgjöf, átta sig ekki á því að kvalarinn er í raun bara að gæta eigin hagsmuna. Það er talið, skilst mér, að þetta tengist á einhvern hátt eðli mannsins á þann hátt að smábörn eigi að mynda tengsl við fyrsta fullorðna fólkið sem þau kynnast svona til þess að þeir fullorðnu geti þá væntanlega gætt hagsmuna þeirra. En einnig eru kenningar um að þetta eigi rætur að rekja til ættbálka þar sem tíðkaðist að taka kannski einn í gíslingu og þegar þessi eini hafði verið einangraður frá sínum ættbálki, einn eða nokkrir, fór að myndast sterk samkennd með þeim við þá sem höfðu tekið þá í gíslingu. Allt það sem kvalararnir gerðu var túlkað sem greiðasemi og hollustan varð á endanum algjör við mannræningjana. Er hugsanlegt að þetta skýri það sem við þingmenn margir höfum verið að velta fyrir okkur mjög lengi með þessa ríkisstjórn, hvað skýri þessa órökréttu hegðun hennar í Icesave-málinu?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg rétt ábending hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um Stokkhólms-heilkennið. Það er auðvitað margþætt. Við höfum alltaf haft ákveðna tilhneigingu til að dekra við sænskar kenningar sem hafa í rauninni lítið dugað fyrir veiðimannasamfélag eins og á Íslandi, duga betur fyrir þjónustu- og iðnaðarsamfélög eins og eru úti í hinni stóru Evrópu. Kannski brugðust Norðmenn fyrst með því að færa yfir til Svía meðferð Norðurlandanna á tengingu við Ísland. Það kom verulega á óvart og olli miklum vonbrigðum. Það sýndi að Norðmenn, sem gjarnan hafa sagt „Kjære brødre og venner“, meintu það ekki. Það hefði verið hægt að fara miklu austar í þessum heimshluta, til Moskvu, og mátt vænta heillegri viðbragða þar. Það er nú bara þannig, það er nú bara sagan sem sýnir það. Það eru ekki heilindi í þessu. Við vitum ósköp vel að Svíar eru í alls konar alþjóðlegu makki í samningum í gegnum alþjóðastofnanir, hlutdeild í ráðum og stofnunum um allan heim og lúta því stóru herrunum í Evrópu, gömlu heimsveldissinnunum og kúgurunum þar, Bretum, Hollendingum, Spánverjum, Belgum, Portúgölum o.s.frv. Og ekki má gleyma blessuðum Frökkunum. Þetta er staðan sem við búum við og 

Virðulegur þingforseti. Icesave-málið er ekki minnisvarði um mistök fólksins í landinu. Icesave-málið er ekki minnisvarði um mistök íslensku þjóðarinnar. Nei, það er ekki svo, það skal aldrei heita svo. Þjóðinni verður ekki kennt um það hvernig hér er komið sögu  
             Frú forseti. Í Icesave-málinu eru hlutverkaskiptin skýr. Fórnarlömbin eru breskir og hollenskir sparifjáreigendur og að endingu íslenskir skattgreiðendur, sjálfur almenningur í landinu sem ekkert hafði til saka unnið í þessu efni  
             Og sökudólgarnir eru þá hverjir?  Frú forseti. Hér verður að greina vandann. Hér verður strax að taka af skarið. Hér verður ekki síður að gefa sökudólgunum gaum en sjálfum fórnarlömbunum ef okkur á annað borð á að takast að læra af sögunni. Hér þurfum við að horfast í augu við endimörk óbeislaðrar markaðshyggju. Hér stöndum við frammi fyrir endalokum óheftrar græðgisvæðingar. Það var hér sem sérhagsmunir sönnuðu endanlega ókosti sína - og almannahagsmunum var kastað í einu lagi fyrir róða. 
             Hæstv. forseti. Það er akkúrat hér  Horfum þessu næst og hörfum til baka, og viðurkennum vandann. Hann fólst í því -  
             Frú forseti. Ábyrgðin verður vart meiri í samfélagi manna. Viðlíka ábyrgð er aðeins komið í hendur traustustu, varkárustu og heiðarlegustu peningamanna hvers samfélags. Var þeirra vandlega leitað? Ég segi nei.  Ábyrg stjórnvöld stytta sér ekki leið inn í eigin flokkskompur og afhenda sjálft fjöregg þjóðarinnar reynslulausum ríkisbubbum. Hvers lags stjórnvöld haga sér eins og drukkinn glaumgosi í spilavíti og veðja sparifé almennings á altari eiginhagsmuna?  Jú, það eru stjórnvöldin sem seldu ríkisbankana í óskiljanlegu óðagoti - og ekki til hæstbjóðenda, heldur þeirra sem á endanum höfðu ekki einu sinni ráð á þessum kaupum aldarinnar, heldur þurftu að taka lán til þess og neituðu að lokum að standa skil á því. Já, tökum hér vel eftir. Bönkunum var komið í hendur þröngs hóps manna sem sjálfir treystu ekki eigin peningum inn í reksturinn.  
             Frú forseti. Það er ekki seinna vænna að lýsa eftir þessu erlenda fjármagni nýríku eigenda gömlu ríkisbankanna. 

Taka meiri lán.

Frú forseti. Þetta er of viðkvæmt fyrir suma þannig að ég ráðlegg mörgum að fara úr sal.

Þetta er …

Það er þröngt í búi á Íslandi þessa dagana eftir svakalegasta skipbrot nokkurrar stjórnmálastefnu sem reynd hefur verið á Íslandi. Nærri lætur að frjálshyggjutilraunin hafi kostað Ísland bæði aleiguna og orðsporið. Það dugar ekki eitt út af fyrir sig  
             Frú forseti. Það er þröngt í búi á Íslandi af völdum þröngrar efnishyggju. Þröngt var líka stjórnmálaviðhorfið sem rak okkur í þessar ógöngur. Það rúmaðist ekki mikið lýðræði í því valdabrölti sem leiddi til þröngrar yfirtöku gömlu ríkisbankanna á síðasta áratug síðustu aldar. Hvaðan kom mönnum þessi hugsun, að sjálfum fjárgeymslum almennings og atvinnulífs væri best komið í höndum örfárra og reynslulausra manna? Trúðu þáverandi stjórnvöld ekki á möguleika breiddarinnar þegar kom að dreifðri eignaraðild viðkvæmustu fyrirtækja samfélagsins? Ég segi nei.

Hvað með eignarhald …?


             Það stóð aldrei til að koma bönkunum í hendur hvers sem var. Einkavæðing ríkisbankanna á sínum tíma var einkavinavæðing í þágu sérhagsmuna, en ekki afnám einokunar í þágu almennings.  
             Frú forseti. Íslendingar eru að súpa seyðið af þröngri hagsmunapólitík sem þreifst á forhertri markaðshyggju. Íslendingar eru að gjalda fyrir villt og galið viðskiptafrelsi sem henti gaman að eftirlitsstofnunum sem sagðar voru til þess eins stofnaðar að þvælast fyrir íslenska efnahagsundrinu.

Fjármálaeftirlitið …

Smám saman varð hagkerfi Íslands bara frjálst, ekkert nema frjálst og helst aldrei annað en frjálst, en ábyrgðin var aðeins tálmi á gullum stráðri vegslóðinni.

Ekki detta …

Íslensk stjórnvöld mega aldrei aftur, hv. Pétur H. Blöndal, misbeita valdi sínu með viðlíka hætti. Þau mega aldrei aftur gera mannfjandsamlega tilraun á þjóð sinni.  
             En þjóðin skammast sín.  Eftir situr úrill og reið þjóð og skammast sín. Já, íslensk þjóð á meðal þjóða, kirfilega flækt í sitt evrópska laganet sem leggur þær skyldur á herðar hennar að borga, já, borga brúsann. Og þvílík öfugmæli um eina þjóð, þeir hinir einu borga sem ekki var boðið í veisluna. Frú forseti. Sú ágenga spurning vokar yfir allri Icesave-deilunni hvort mönnum beri að borga skuldir sem þeir hafa ekki stofnað til. Svo vitnað sé til siðferðiskaflans í áliti meiri hluta fjárlaganefndar um málið, með leyfi forseta, verður þessi siðferðisspurning ekki síður ágeng þegar í ljós kemur að athafnamenn geta, í skjóli frjáls hagkerfis, eignast arðinn af starfsemi sinni en ekki skuldirnar. Sér er þá hver áhættan, segir almenningur sem vitnar til góðra gilda og almennra mannasiða í viðskiptum forfeðra sinna þar sem handsalið gilti og orðin stóðu. Ef til vill má segja að Icesave-deilan sé ein helsta birtingarmynd bankahrunsins sem varð á Íslandi haustið 2008. Hún dregur á strigann þá liti sem helst skera í augun, græðgisknúið og galið eiginhagsmunaæði sem fær næsta eftirlitslítið að leika lausum hala. Hún birtir, eða öllu heldur afhjúpar, nýjar og óvenjulegar viðskiptavenjur, sem í skjóli bankaleyndar var aldrei ætlað að koma fyrir augu almennings,  Icesave-deilan fjallar einnig um samfélagsgerð sem virðir lög og rétt og byggir á trausti, nauðsynlegu, gamaldags og geðslegu trausti. Við aukna frelsisvæðingu í íslensku viðskiptalífi á 10. áratug síðustu aldar var því staðfastlega haldið fram að þeir fjármunir sem þar leystust úr læðingi væru varðir af lögum og reglum, með öðrum orðum að frelsinu fylgdi ábyrgð. Segja má að allur almenningur sem lagði fé sitt inn í nýfrjálsa banka hafi talið sig verndaðan af eftirlitsstofnunum ríkisins og grandvörum bankastarfsmönnum sem lutu ströngum reglum um bankaviðskipti. Reyndin varð önnur, allt önnur. Verndin var ekki sem skyldi - frelsið bar ábyrgðina ofurliði - og þar með var vegið að grunngerð samfélagsins. Afleiðingin var siðrof og viðvarandi vantraust á helstu stofnunum samfélagsins, samskiptasáttin var úr sögunni - og spurningin varð ágeng sem aldrei fyrr: Var það raunverulega svo, spyr almenningur eftir hrunið, að fáeinir aðilar komust upp með að knésetja heilt samfélag og valda ólgu og úlfúð þeirra sem öllum vilja gott gera í samfélagi þjóðanna? Íslensk þjóð er  
             Við bankahrunið lenti íslenskt samfélag í fordæmalausum aðstæðum. Íslendingar sem um nokkra hríð voru til alls líklegir í viðskiptum og fóru mikinn í þeim efnum um höf og lönd einangruðust á einni haustnóttu. Frjálsa hagkerfið, sem á tímabili virtust engin takmörk sett, var allt í einu í fjötrum sjálfs sín - og trausti rúið. Í samfélagi þjóðanna varð Ísland í besta falli að athlægi, í versta falli útilokað frá alþjóðaviðskiptum. Hér var úr vöndu að ráða fyrir niðurlút stjórnvöld sem fyrst um sinn gátu ekki gert margt annað en að biðja þjóð sinni guðs blessunar. Hver var ábyrgð þeirra í samskiptum þjóða? Hver var hlutur þeirra í fallinu? Og hver var staða almennings þegar kemur að ábyrgð samfélagsins? Þetta eru stóru spurningarnar. Með íslensku neyðarlögunum, sem gripið var til sama dag og Landsbankinn hrundi, var þess freistað að koma í veg fyrir algjört samfélagshrun. Þau fólu m.a. í sér að innlánseigendur í bönkum á Íslandi fengu allt sitt greitt af innlánsreikningum, ólíkt innlánseigendum í útibúum þeirra á meginlandi Evrópu. Kröfur þeirra síðarnefndu lutu íslenskum lögum um lágmarksvernd innstæðutrygginga. Þeir fengu aðeins hluta sinna innstæðna, en Íslendingar allt sitt. Neyðarlögin gerðu því greinarmun á viðskiptavinum bankanna eftir því hvar þeir bjuggu. Af þessu leiðir nokkur siðferðisvandi í samskiptum þjóða, enda er bann við mismunun í sambærilegum málum einn af hornsteinum regluverksins á Evrópska efnahagssvæðinu, hvort sem mönnum líkar betur eða verr.  Virðulegur forseti. Hverjir hafa axlað pokann sinn þegar að hinni raunverulegu Icesave-ábyrgð kemur?

Taka pokann sinn.

Forvígismenn og ráðherrar þeirra stjórnmálaafla sem hlut áttu að máli? Já, að einhverju leyti, jafnt sjálfviljugir og tilneyddir. Forkólfar og æðstu stjórnendur þeirra eftirlitsstofnana sem helst brugðust? Já, að einhverju leyti, og reyndar einatt tilneyddir. En hvað með hina útvöldu, sjálfa eignamennina sem svifu yfir vötnum - á þyrlum sínum og einkaþotum - í máli þessu öllu?  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir mikla eldmessu svo seint um kvöld. Þetta var hressandi. Í henni talaði hann um mistök valdsins og hörmungarkafla í sögu þjóðarinnar. Hv. þingmaður er mikið fyrir að fara aftur á bak í tímann. Þá skulum við bara fara með þingmanninum aftur á bak í tímann, aftur til ársins 1994 þegar Alþýðuflokkurinn sálugi, sem Samfylkingin er afsprengi af, sat í ríkisstjórn og innleiddi EES-samninginn sem er ástæða þess að við þurftum að innleiða þessa hörmungartilskipun sem er núna búin að koma okkur á kaldan klaka. Áttar hv. þingmaður sig á því? Því spyr ég hann í framhaldi af þessu, úr því að við erum hér í antikumræðu um hverjum er um að kenna: Treystir hann því og stendur hann við hliðina á ríkisstjórn sinni með það að samþykkja þessa hörmungarsamninga 

Frú forseti. Ég tek eftir því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er mikið í 2007-umræðunni og vill  
            

Forseti minnir þingmenn á að beina máli sínu til forseta og tala um þingmenn í 3. persónu.

Virðulegi forseti. Eitthvað er hv. þingmaður að ruglast í ártölum. Ég er ekki föst í 2007 því að ég var að tala um árið 1994. Mig langar til að fá svar við þeirri spurningu, ég hef heyrt það af og til að ég sé vel mælt og spurningin sem hv. þingmaður sagði að væri vel mæt átti svo sannarlega rétt á sér. Því spyr ég þingmanninn á ný: Ætlar hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson að standa með ríkisstjórninni í þessum hörmungarsamningum sem við stöndum frammi fyrir, öðru nafni Icesave-samningunum, samþykkja ríkisábyrgð á þá og koma skuldinni yfir á börnin okkar og barnabörnin sem hv. þingmaður hafði svo miklar áhyggjur af í eldmessunni sem hann flutti hér í kvöld?

Frú forseti. Ég sagði áðan að spurningin væri mjög mæt. Ég vil svara þeirri ágætu spurningu hv. þingmanns svo  
            

Virðulegi forseti. Hér fór þingmaðurinn nokkuð mikinn í söguskýringunni og gagnrýndi Samfylkinguna harðlega, nokkurn veginn alla ræðuna. Ég vil upplýsa hv. þingmann ef hann er búinn að gleyma því að það sem hann gagnrýndi hvað harðast var hvorki meira né minna en landsfundur Samfylkingarinnar og samkoma þar sem menn fengu þessa ágætu menn til að halda ræðu. Borgarnesræða fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar gekk mjög mikið út á að hamast á Sjálfstæðisflokknum fyrir að voga sér að gagnrýna t.d. ofurlaun og aðra slíka þætti. Við værum hins vegar ekki að tala um neitt af þessu og værum ekki með Icesave ef við værum ekki með EES-samninginn. Það er svo einfalt. Það eftirlitskerfi sem við þurftum að byggja upp eftir Evrópusambandinu lagði línurnar um hvernig við ættum að gera það, 

Virðulegur forseti. Sjálfstæðisflokkurinn er mjög snúinn flokkur. Hann snerist á einu augabragði í afstöðunni til EES-samningsins, á einu augabragði. Hann snerist á einu augabragði til breiðrar eignaraðildar að bönkunum, gömlu ríkisbönkunum, á einu augabragði snerist hann. Á einu augabragði er Sjálfstæðisflokkurinn líka að snúast, virðulegi forseti, í Icesave-málinu. Þetta er snúinn flokkur.  
            

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég veit ekkert hvar hv. þingmaður var í þessu andsvari.  Alveg sama hvernig menn snúa þessu máli er þetta regluverk Evrópusambandsins, og það er Evrópusambandið sem er að snúa okkur niður núna, alveg eins og stóru þjóðirnar í Evrópusambandinu hafa látið Íra fara eftir ströngustu reglum Evrópusambandsins meðan stóru ríkin, Þýskaland og Frakkland, hafa fengið að sleppa. Þetta eru staðreyndir og það þýðir ekkert að hjala um frjálshyggju til eða frá. Þetta eru bara staðreyndirnar, við eigum hér við regluverk Evrópusambandsins og skiptir engu máli með einkavæðingu, dreifða eða ekki. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Mér þykir þessi umræða með ólíkindum, að 

Reglugerðafargan.

Ég held að við ættum að líta okkur nær. Ég held að við ættum að líta okkur miklu nær.

Þetta eru reglur …

Og ég held að sumir flokkar sem helst grípa fram í í umræðunni í dag ættu að líta sér miklu nær. 
            

Frú forseti. Nei, flokkar veita ekki andsvör. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson talaði um að Icesave snerist um mannasiði. Eftir ræðu hv. þingmanns er ég ekki alveg viss um að skilningur okkar á orðinu mannasiðir fari saman.  
            

Þetta voru mjög háleitar spurningar, virðulegur forseti. Ég held að ég geti bara ekki munað þær allar. 

Fyrir þá.

Fyrir þá? Hér segir hv. þm. Höskuldur Þórhallsson að ég starfi fyrir auðmenn.

… fyrir þá.


             Ég ætla ekki að taka frekari þátt í þessari umræðu.

Frú forseti. Það er nokkuð ljóst að ekki loga öll ljós í kolli hv. þingmanns ef hann getur ekki munað 2–3 spurningar sem beint er til hans úr ræðustóli. Ég spurði hv. þingmann hvað honum þætti um orð Jóns Sigurðssonar, fyrrverandi formanns stjórnar Fjármálaeftirlitsins, um að bankakerfið á Íslandi væri heilbrigt í maí í fyrra og hvað honum þyki um orð fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttir, sem sagði rétt fyrir hrun: Hér er engin kreppa. Þetta eru einfaldar spurningar og ég vænti þess að það skíni ljós í kolli hv. þingmanns og spurningarnar séu ekki svo háfleygar að honum sé um megn að svara. 
            

Frú forseti. Þetta eru ágætar spurningar og ég skal fúslega viðurkenna að ég get ekki svarað fyrir þá menn sem hún nefndi hér. Þeir voru að spekúlera í sínum ranni, þeir voru að spekúlera út frá sínum 

Forseti vill biðja þingmenn um að vera ekki með samtöl úr sal við ræðumann.

Virðulegi forseti. Ég áttaði mig á því undir ræðu þingmannsins að ég væri staddur í leikhúsi fáránleikans. Leikritið sem var flutt var ekkert sérstaklega skemmtilegt, mér leiddist allan tímann en eins og með sum vond leikrit ákveður maður að sitja út allan tímann vegna þess að stundum gerist það að leikrit verða það vond að þau gætu hugsanlega batnað. Í ræðu þingmannsins var aldrei vikið að efnisatriðum málsins, aldrei - við höfum setið í fjárlaganefnd í 10 vikur - aldrei vikið að efnisatriðum málsins. Og ég gagnrýni það að þingmaðurinn leyfi sér að segja um þjóðina að hún eigi að skammast sín. Þjóðin á ekki að skammast sín, hún hefur ekkert til saka unnið, það voru menn sem 

Frú forseti. Ég fjallaði í ræðu minni um aðdraganda Icesave-málsins sem er mjög alvarlegt. Allur aðdragandi þessa máls er mjög alvarlegur  Ég vil hins vegar segja við hv. þm. Höskuld Þórhallsson: Ég sagði aldrei að íslenska þjóðin ætti að skammast sín, ég sagði: Íslenska þjóðin skammast sín. Þar á er stór greinarmunur.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni fyrr í dag að hlegið væri að íslensku þjóðinni á erlendri grundu. Ég held að það sé alrangt eins og kom fram í samtölum við t.d. sendiherra Breta sem benti á að reiðin í Bretlandi beindist að þeim sem stofnuðu til bankanna og það er sama reiðin og almenningur ber til þessara manna. Við eigum að tala varlega úr þessum ræðustól. Það er rétt að einhverjir forsvarsmenn Samfylkingarinnar hafa haft rangar upplýsingar undir höndum þegar þeir tóku ákvarðanir, en þá verður einnig að koma fram að það kunna aðrir að hafa gert. Við erum hins vegar að taka ákvörðun hér og nú um að skuldbinda almenning upp á 1.000 milljarða. Við ætlum ekki að gera það samkvæmt reglugerðarverki Evrópusambandsins, við ætlum að gera það langt umfram skyldu. 

Íslenska leiðin.

Frú forseti. Að mörgu leyti er ánægjulegt að heyra í hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni, en ég hvet hann, sem aðra þingmenn, jafnvel sjálfan mig, til að tala kjark í þjóðina. Framsóknarflokkurinn hefur einhverra hluta vegna ekki talað mjög mikinn kjark 

Við segjum sannleikann.

Sannleikurinn er ekki fólginn í svartnættinu sem Framsóknarflokkurinn boðar.

Í hverju er sannleikurinn fólginn?

Sannleikurinn er fólginn í því að byggja upp íslenska þjóð á þeim grunni sem hún hvílir á og frá þeim grunni má Framsóknarflokkurinn ekki hrekjast.