Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., fjallar um breyt. á l. nr. 8 frá 1972, um tekjustofna sveitarfélaga. Efni þess er aðallega í tvennu lagi. Í fyrsta lagi fjallar það um fyrirframgreiðslu útsvars, sem er svo háttað nú samkv. l., að innheimta má 50% af fyrra árs útsvari, en frv. gerir ráð fyrir, að heildarprósentan verði hækkuð í 60%. Í öðru lagi er svo mælt, að fjmrh. sé heimilt að ákveða breytingu á hinu nýja fasteignamati til samræmis við það verðlag, sem var 1. nóv. 1973. Á efni frv., eins og það liggur fyrir, féllst félmn. En í sambandi við þetta frv. kom til umr. og athugunar í n. 38. gr. gildandi l. um tekjustofna sveitarfélaga. Í ákvæðum 38. gr. segir, að aðstöðugjald megi ekki hærra vera en nemi 65% þess hundraðshluta, sem í sveitarfélaginu var á lagður á árinu 1971. Þegar álagning aðstöðugjalds fór fram á árinu 1971, giltu reglurnar frá hinum eldri tekjustofnalögum, þ. e. a. s. lögunum frá 1964, og eftir þeim var farið þá um aðstöðugjöld, að þessi gjöld mættu ekki hærri vera en: 1. Allt að 1/2% af rekstri fiskiskipa og flugvéla. 2. Allt að 1% af rekstri verslunarskipa og af fiskiðnaði. 3. Allt að 1½ % af hvers konar iðnaðarrekstri öðrum. 4. Allt að 2% af öðrum atvinnurekstri. Í framkvæmdinni hefur ákvæði 38. gr. reynst þannig, að þau sveitarfélög, sem t. d. lögðu ekki á aðstöðugjald á árinu 1971 eða notfærðu sér ekki alla þessa 4 atvinnugreinaflokka, hafa orðið að sæta áframhaldandi takmörkun í öflun tekna til sveitarsjóðs, þ. e. a. s. gátu ekki eftir 1971 lagt á aðstöðugjald, ef það hafði ekki verið lagt á 1971, og ekki heldur bætt við atvinnugreinastofninn. Sveitarstjórnarmenn margir hverjir hafa átt tal við okkur í félmn. um þetta ákvæði og talið, að það væri óþolandi að búa við þetta fyrir mörg sveitarfélög, sem notuðu lítið eða ekki aðstöðugjald á árinu 1971. Nýjar atvinnugreinar hafa orðið til í ýmsum sveitarfélögum á tímabilinu frá 1971. Á slíkar atvinnugreinar er ekki hægt að leggja aðstöðugjald, af því að áður var það ekki lagt á slíkar greinar, þar eð þær voru ekki til í sveitarfélaginu. Þannig eru mjög skertir tekjumöguleikar sveitarfélaga að þessu leyti, og má rétt hugsa sér, að mörg sveitarfélög, sem búa við þennan þrönga stakk, hafi orðið að afla sér síaukinna tekna vegna margs konar umsvifa í hinum ýmsu málefnum sveitarfélagsins. Auk þess eru þessar þröngu skorður þess eðlis, að vafalaust hefur leitt til nokkurs misréttis að því er varðar skattþegnana. Fyrirtæki t. d., sem stofnað er eftir 1971 í sveitarfélagi, sem ekki lagði aðstöðugjald á, vegna þess að slík atvinnugrein var á árinu 1971 ekki til staðar, er, eins og ég sagði, ekki aðstöðugjaldskylt og vissulega, eftir því sem sveitarstjórnarmenn hafa sagt bæði mér og öðrum félmn.-mönnum, hafa verið nokkur brögð að því beinlínis, að fyrirtæki hafi flust á milli sveitarfélaga, m. a. til þess að komast undan aðstöðugjaldi. Og þó að sú hafi ekki verið ætlunin, hefur niðurstaðan að sjálfsögðu orðið hin sama, að slíkt fyrirtæki hefur ekki þurft að greiða aðstöðugjald. Nm. þótti alveg einsýnt, að í þessu efni þyrfti að liðka til. það væri réttlætismál, og þyrfti að fella niður þá takmörkun, sem er á álagningarheimildum í þessu ákvæði 38. gr. tekjustofnalaganna. Í samræmi við þessa niðurstöðu n., sem hún var fyllilega sammála um, hefur hún leyft sér að flytja brtt. á sérstöku þskj., 252, þar sem teknar eru skilyrðislaust upp þær álagningar, heimildir allar, sem voru áður í lögum, þ. e. a. s. í gömlu l. frá 1964, að því er varðar aðstöðugjald, þó þannig, að hundraðshlutinn, sem þar gat um, er færður niður um 35%. N. mælir með samþykkt frv., en með þeirri breytingu, sem ég hef getið um.



Herra forseti. Við 1. umr. málsins í þessari hv. d. vakti ég athygli einmitt á, hvaða vandræðaástand væri ríkjandi í framkvæmd og álagningu aðstöðugjalda, og ég þakka hv. félmn. fyrir að taka þær ábendingar til greina.



Herra forseti, Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 14 15. mars 1965, um launaskatt. Frv. þetta fjallar um álagningu 3½% launaskatts og skiptingu hans milli Byggingarsjóðs ríkisins og ríkisins. Frv. svipaðs efnis hefur verið á ferðinni hér í þinginu fyrir hver jól, enda hafa lög um þetta efni aðeins gilt frá ári til árs, og svo er einnig um það frv., sem hér liggur fyrir. N. hefur athugað frv. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt, - 2 nm., Magnús Jónsson og Geir Hallgrímsson, voru fjarstaddir afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, er, eins og hv. frsm. og formaður fjh.- og viðskn. gat um, framlenging á l. um launaskatt eða álag á launaskatti, sem upphaflega var í lög tekið haustið 1970 í sambandi við ráðstafanir, sem þá voru gerðar til verðstöðvunar. Áður hafði verið 1% launaskattur, sem rann til Byggingarsjóðs ríkisins, en þarna var viðbótarlaunaskattur á lagður, 1½%, í sambandi við tekjuöflun til að halda niðri verðlagi. Eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum, beitti hún sér fyrir áframhaldandi skattlagningu af þessu tagi, þ. e. a. s. að þessi 1½% viðbótarlaunaskattur rynni áfram til ríkissjóðs, m.a. í sambandi við verðstöðvunaraðgerðir, sem þá voru framkvæmdar. Það má kannske segja, að það fari nú orðið lítið fyrir þeim verðstöðvunaraðgerðum, en engu að síður hefur farið svo um þennan skatt eins og hefur farið um ýmsa skatta, að það þykir erfitt að fella þá niður. Við erum hér með gamlan kunningja af þessu tagi, sem er framlenging ýmissa gjalda með viðauka. Ég man ekki, hve marga áratugi er búið að framlengja þetta frá ári til árs, og hefur stundum komið til orða, að það væri réttast að fara að lögfesta þetta, það væri búið að vinna sér hefð, og ætli það fari ekki svo með þennan blessaða launaskatt að lokum. Engu að síður hefur sá háttur verið á hafður að framlengja þetta frá ári til árs, og frv., sem hér er um að ræða, er þess efnis, að það gildi út næsta ár. Út af fyrir sig hefur Sjálfstfl. ekki sett sig gegn því, að þetta yrði gert, þó að segja megi, að rökin fyrir því séu nokkuð breytt og ekki sömu ástæður fyrir hendi og var um þær tvennar verðstöðvanir, sem ég vék að, að hefði verið talið nauðsynlegt að beita þessari fjáröflun í sambandi við. En ég vildi láta það koma fram hér, að ástæðan til þess, að við hv. 2. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, vorum ekki á fjhn.-fundi í gær, þegar þetta var afgreitt, var eingöngu sú, að sá fundur var sameiginlegur fundur fjh.- og viðskn. þd., þar sem var verið að ræða um tollskrárfrv., og hafði ekki verið boðað, að það yrði svo sérfundur í fjh.- og viðskn. Ed. til að ræða um þetta mál, sem hér liggur fyrir. Af þeirri ástæðu höfðum við vikið af fundi, þar sem við höfðum öðrum störfum að sinna. Vil ég, að þetta komi fram. En það sýnir á engan hátt nein sérstök mótmæli gagnvart afgreiðslu þessa máls. Við munum því eftir atvikum geta fallist á, að þetta verði framlengt þetta eina ár án allrar skuldbindingar um, hvað verður í framtíðinni. Það verður að athuga að sjálfsögðu. Hér hafa, síðan þetta frv. var flutt, verið lagðar fram brtt., sem ekki hafa verið athugaðar, að ég hygg, sérstaklega í n., og ég geri ráð fyrir, að flm. þeirra till. muni mæla hér fyrir þeim. Það eru meira formbreytingar, sem þar er um að ræða, en geta vafalaust átt rétt á sér. Ég tel, að það hefði verið æskilegt, að n. fengi tækifæri til að taka þær till. til sérstakrar athugunar, og væri ekki óeðlilegt. Þar sem frv. er nú í seinni d., liggur ekki svo mjög á, því að það ætti að vera öruggt, að það komist í gegn engu að síður. Við viljum ekki bregða fæti fyrir það, að 3. umr. um þetta mál verði tekin fyrir hér í dag. Ég veit ekki, hvað hæstv. forseti hefur hugsað sér í því, en n. ætti að gefast kostur á milli 2. og 3. umr. að athuga þessar brtt.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls í gær sagði ég nokkur orð sem sérstaklega var beint til fjmrh. Ég gerði ráð fyrir, að hann yrði við þessa umr. Hæstv. forseti tjáði mér áðan, að hann mundi verða við.  Fundarhlé. Herra forseti. Í þeim orðum, sem ég sagði í gær við 1. umr. málsins, sagði ég, að ég mundi bera fram brtt. Þær yrðu að vissu leyti um formsatriði, en þó veigamikið atriði að því leyti, að gert yrði ráð fyrir, að 1% launaskatturinn, sem rennur til Byggingarsjóðs ríkisins, sé varanlegur, eins og upphaflega var samkv. l. um launaskatt frá 1965. Ég hef því leyft mér á þskj. 258 að bera fram brtt. um þetta efni. Þær eru þess eðlis, að þær fylgja nákvæmlega því, sem ég tel. að hæstv. fjmrh. hafi lofað, að breytt yrði, bæði hér í hv. d. í des. s. l. og í apríl s. l. En það er aðeins ein önnur lítil breyting, sem ég skal koma að síðar. Samkv. þessu geri ég það að till. minni við 1. gr. frv., að í 1. mgr. verði sú breyting, að í staðinn fyrir 2½% standi 1%, þ. e. a. s. að mgr. eigi einungis við þann launaskatt, sem rennur til Byggingarsjóðs ríkisins. Og í brtt., sem ég geri við 2. mgr. frv., segir: „Skattur þessi rennur til Byggingarsjóðs ríkisins sem stofnfjárframlag“. Þetta orðalag er nákvæmlega eins og það stóð í l. frá 1965. En samkv. frv., eins og það er lagt fram, er reiknað með í þessari mgr. 1½% launaskatti til ríkissjóðs jafnframt. Þessi gr., þ. e. 1. gr. frv., verður þá, ef till. mínar verða samþ., eins og l. voru frá 1965, þó með einni breytingu, sem komin er inn í 1., þ. e. a. s. það er felldur niður launaskattur af tekjum sjómanna. Ég hefði haft tilhneigingu til að bera líka fram brtt. við það, en ég geri það ekki, bæði vegna þess að ég tel, að hæstv. fjmrh. hafi ekki lofað neinum breytingum á því atriði, og svo, að þó að þarna sé um 25 millj. kr. skerðingu á tekjum Byggingarsjóðs að ræða eins og ég kom inn á í umr. í gær, þá læt ég það gott heita í trausti þess, að nú fari að koma einhverjar efndir á margítrekuðum loforðum ríkisstj. um tekjuöflun til Byggingarsjóðs. - Þetta var um 1. gr. frv. Þá er brtt. mín við 2. gr. frv. um, að hún falli niður, því að þarna er tekið fram, að Byggingarsjóður ríkisins greiði til ríkissjóðs 1% af hluta sjóðsins af innheimtum launaskatti. Það er vegna þess, að það er gert í 1. gr. frv. bæði ráð fyrir launaskatti til Byggingarsjóðs og ríkissjóðs. Þetta ákvæði í 2. gr. á því ekki við. En í síðari brtt. mínum er ein brtt. mín um það, að 10 gr. l. um launaskatt frá 1965 hljóði svo: „Byggingarsjóður ríkisins greiðir 1% af innheimtum launaskatti, samkv. l. þessum, til ríkissjóðs vegna kostnaðar af framkvæmd laganna: Þetta er nákvæmlega eins og 10 gr. l. var 1965, þegar l. áttu einungis við 1% launaskatt til Byggingarsjóðs ríkisins. Þessar breytingar, sem ég hef nú greint frá, fela það í sér, að ekki er gert ráð fyrir nema 1% launaskatti til Byggingarsjóðs, eins og l. um launaskatt frá 1965 kváðu á um. Þar sem í frv. er gert ráð fyrir, að launaskatturinn til ríkissjóðs eigi að gilda aðeins í eitt ár, er eðlilegra, að það ákvæði komi í ákvæði til bráðabirgða, og ég geri till. um, að það hljóði svo: „Frá 1. jan. 1974 og til loka þess árs skal fjárhæð almenns launaskatts samkv. 1. gr. nema 2½% og 1½% renna í ríkissjóð: Þetta ákvæði á ekki að gilda nema til eins árs, og því er eðlilegt, að það komi þarna án þess að raska meginmáli laganna. Af þessu leiðir, svo sem ég sagði í upphafi, að þessar till. gera enga efnislega breytingu á því frv., sem hér liggur fyrir, nema þá að 1% launaskatturinn til Byggingarsjóðs ríkisins verður varanlegur, eins og upphaflega var gert ráð fyrir, þegar Byggingarsjóði ríkisins var fenginn þessi mikilvægasti tekjustofn sinn. Ég vil nú leyfa mér að vona, að hæstv. fjmrh., sem ég tel, að sé mér sammála samkv, því, sem hann hefur áður sagt um þetta efni, styðji það, að þetta frv. verði leiðrétt á þennan hátt, þannig að það komist í framkvæmd, sem hann hefur áður lofað í þessu efni. En ég tel að þetta sé ekkert hégómamál gagnvart Byggingarsjóði ríkisins. Ég sagði, að það væri aðeins ein brtt., sem ekki varðar þetta meginefni, sem ég hef gert grein fyrir. Það vildi svo til, að það hefur verið vakin sérstök athygli mín á einum vankanti á þessum l., sem er að finna í 2. mgr. 3. gr. l. frá 1965. 2. mgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú vanrækir launagreiðandi lengur en einn mánuð skil á launaskatti samkv. 1. mgr. þessarar gr., og skal hann þá sæta viðurlögum og greiða til viðbótar skattinum álag, er nemur 25% af því, sem greiða bar.“ Mér hefur verið bent á, að það sé skoðun þeirra embættismanna skattayfirvalda, sem við þetta fást, að þetta sé meinlegt ákvæði, vegna þess að menn þurfa að greiða 25% álag, þó að kannske fyrir slysni muni einum degi, og þeir þurfi ekki að greiða meira, þótt það dragist a. m. k. ár, að þeir greiði skattinn, þarna þurfi að vera einhver sveigjanleiki í þessu, sem skattyfirvöldin geti svo notað og tekið mið af, hvað vanskilin hafa staðið lengi. Með tilliti til þessa legg ég til, að í staðinn fyrir „nemi 25%“ komi: nemi allt að 25%. Þá mætti setja nánari ákvæði um framkvæmdina í reglugerð. En þetta er óskylt hinu atriðinu, og ég tek fram, að hæstv. fjmrh. hefur engu lofað um þetta atriði og ég hef ekki rætt það við hann.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af brtt. þeim á þskj. 258, sem hv. 5. þm. Vestf. hefur flutt, vil ég segja það, að það er rétt, sem hann hefur vitnað til í sambandi við þetta frv. og það, sem ég sagði hér í fyrra, en einhvern veginn stóð ég í þeirri meiningu, að við breytinguna, sem gerð var í fyrravetur, hefði þessu verið breytt aftur í það horf, sem upphaflega frv. var. En þegar það var samið í fjmrn. í fyrrahaust, var því breytt, án þess að ég vissi þá um breytinguna, sem var fólgin í því að gera þetta að varanlegum skatti. Hins vegar hefur sú hugmynd komið fram og að því hefur verið töluvert unnið að breyta frv. um launaskatt, og er það verk nú næstum því fullunnið. Ég býst við að sýna það hér í vetur, og getur Alþ. þá afgreitt það í rólegheitum. Þar kemur sú hugsun fram að gera að einu máli þessa innheimtu ásamt öðrum atvinnurekendaiðgjöldum, sem nú ganga til trygginganna. Það er mikið stúss í kringum þessa margföldu innheimtu hjá sömu aðilum, og það er miklu meira mál en þetta mál er, eins og það liggur fyrir hér. Ég skal ekki segja um það, hvað hv. alþm. kann að sýnast um þá hugmynd, en það er spor í þá átt, sem er verið að reyna að stefna að í skattakerfinu, að fækka sköttunum og fella saman í eina heild það, sem saman á að vera, í stað þess að innheimta af sama aðila 3 eða 4 gjöld, sem mættu vera eitt. Ég held því, að þegar þetta frv. var samið nú, þá hafi það verið með hliðsjón af þessu og þess vegna hafi það verið haft óbreytt, eins og það var í gildandi lögum. Það mun hafa verið eitthvert misminni hjá mér, að við hefðum breytt þessu aftur í fyrra, þegar við breyttum launaskattinum í sambandi við sjómannafrádráttinn. Þess vegna er það rétt, að ég hef heitið því, að þetta skyldi gert, og verð ég að segja eins og er, að mér þykir slæmt, að það sé hægt að halda því fram, að ég standi ekki við það, sem ég hef gefið fyrirheit um. Þess vegna hefði ég getað hugsað mér til samkomulags nú, að aðeins yrði gerð sú breyting, sem er fólgin í því, sem við hv. 5. þm. Vestf. ræddum hér um í fyrra, og að málið yrði þá afgreitt hér úr hv. d.í dag, af því að það verður þá að fara aftur til Nd. Ef um það verður samkomulag, mun ég ekki leggjast gegn því, því að ég minnist þess, að það er rétt með orð mín farið, og satt að segja stóð ég í þeirri meiningu, þegar ég óskaði eftir því, að frv. yrði haft eins og l. væru, að breytingin hefði verið gerð, þegar l. var breytt í fyrravetur. Ef hv. 5. þm. Vestf. vildi fallast á, að við breyttum frv. þannig, að það yrði aðeins um þá breytingu að ræða og málið yrði afgreitt frá þessari hv. d. í dag, mundi ég vilja gera um það samkomulag til þess að standa við það, sem ég hef áður sagt, enda er það svo með þetta mál, að á einhvern hátt verður forminu á því breytt, því að launaskatturinn og þessi gjöld, þetta þarf að falla saman í eitt, op er ástæðulaust að vera með þetta svona frá ári til árs. Ég vil því leyfa mér að gera það tilboð til hv. þm., að við höldum okkur eingöngu við þessa breytingu, því að ég hef ekki haft aðstöðu til þess að setja mig inn í annað, og bráðabirgðaákvæðið gilti þá um þetta eina prósent, ef það yrði að samkomulagi, að við afgreiddum málið út úr þessari hv. d. á þessum degi.



Herra forseti. Ég vil fagna því, sem hæstv. ráðh. hefur sagt. Þó að ég telji, að 25% álagið, sem ekki varðar þetta höfuðmál, sem við höfum rætt um, sé nokkurt atriði, þá tel ég, eins og ég tók raunar fram, að um það hafi engu verið lofað af hálfu ráðh. að breyta í því efni. Ég tek því tilboði hans, að við sameinumst um að gera þá breytingu, sem um hefur verið talað. Ég mundi þá draga þessa till. til baka. Ég hef ekkert á móti því, að málið verði afgr. nú frá d., af því að það þarf að fara til einnar umr. í Nd. Ég þykist viss um, að þetta hindri ekki framgang málsins á þessu þingi. Ég fagna þessu og mun draga þessa einu till. til baka.