Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. heilbr.- og félmn., sem væntanlega verður útbýtt innan stundar, mælir n, með samþykkt frv. um hækkun á bótum almannatrygginga, sem hér er til umr. Vill n. þar með verða við tilmælum hæstv. félmrh. um skjóta afgreiðslu málsins, til þess að unnt verði að greiða bótahækkunina fyrir þetta ár í einu lagi í þessum mánuði, eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég leyfi mér að þakka meðnm. mínum fyrir þessa afstöðu. En þar sem tími var naumur til athugunar á málinu í n., höfðu nm. Jón Skaftason og Ágúst Þorvaldsson þann fyrirvara á afstöðu sinni, að þeir áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Með þessum fyrirvara tveggja nm. mælir n, með samþykkt frv. Eins og segir í grg. með frv. þessu, nema almennar launahækkanir í landinu á yfirstandandi ári 12.875%, og gerir frv. ráð fyrir 15% hækkun bóta frá almannatryggingum miðað við 1. júlí s.l. og að þetta svari til þessara launahækkana, en það hefur verið venja, að bætur almannatrygginganna hækkuðu hlutfallslega eins og laun almennra launþega. Samkv. fskj. með frv. er gert ráð fyrir, að útgjöld tryggingakerfisins aukist við þessa breytingu, sem hér segir: Lífeyristryggingar 27.8 millj. kr. á árinu 1963 og 63 millj, kr. á árinu 1964, eða samtals 90.8 millj. kr. Slysatryggingar: árleg hækkun 3½ millj. kr. Sjúkratryggingar: árleg hækkun 2.3 millj. kr. Samtals nema þessar hækkanir 96.6 millj. kr. Útgjaldaaukning lífeyristrygginganna skiptist þannig á aðila: Ríkissjóður greiðir 37.2 millj. kr., eða um 36%, hinir tryggðu 29.1 millj., eða 32%, sveitarsjóðir 16.3 millj., eða 18%, og atvinnurekendur 12:7 millj., eða 14%. Þetta gerir samtals 90.8 millj. kr. og 100%. Við 1. umr. þessa máls kom það fram hjá ræðumönnum hv. stjórnarandstöðu, að þeir töldu frv. ganga of skammt í hækkunarátt, og var m. a. vitnað til þeirra hækkana, sem kjaradómur tildæmdi opinberum starfsmönnum á árinu. Það er rétt, að opinberir starfsmenn fengu að þessu sinni meiri hækkanir en almennt gerast vegna kjaradóms, en á það ber að líta í því sambandi, að sú hækkun stafar að mjög verulegu leyti af því, að með kjaradómi hefur allt launakerfi opinberra starfsmanna verið stokkað upp, ef svo mætti að orði komast, bæði með tilliti til þess, að almennt var viðurkennt, að þeir höfðu dregizt aftur úr öðrum stéttum í kjaramálum, svo og með tilliti til þess að ákveða hinum ýmsu starfshópum hjá ríkinu laun í samræmi við kröfur til menntunar og mismunandi ábyrgðar, sem einstökum störfum fylgir. Slík endurskoðun var að flestra eða allra dómi tímabær og nauðsynleg og getur ekki með réttu flokkazt undir það, sem við er átt, þegar talað er um almenna kauphækkun. Er þess að vænta, að sá grundvöllur, er kjaradómur hefur lagt að nýju launakerfi opinberra starfsmanna, haldist um margra ára skeið. Þeir eru a. m. k. bundnir af þessum fyrsta úrskurði kjaradóms í 2½ ár og eiga þess ekki kost á þeim tíma að fá kjörum sínum breytt nema til samræmis við almennar launabreytingar. Ég tel þess vegna, að þegar svo er komið, að hækka þarf bætur almannatryggingakerfisins, eins og lagt er til í frv., þá sé eðlilegt að miða við hinar almennu launahækkanir, eins og áður hefur verið gert, en ekki við hækkun kjaradóms á launum opinberra starfsmanna. Sú hækkun var eins konar undantekning frá þeirri reglu, að sömu eða svipaðar launahækkanir gangi yfir allt launakerfið, og áður hafa hækkanir á bótum almannatrygginga ekki fylgt hækkunum á launum opinberra starfsmanna fremur en annarra launþega. Í framhaldi af þessum hugleiðingum vil ég svo leyfa mér að vekja athygli á þeirri yfirlýsingu í grg. frv., að ef um frekari almennar launahækkanir verði að ræða, verði hækkun bótanna að sjálfsögðu endurskoðuð, þegar vitað er, hversu miklar þær launahækkanir verði. Frv. gerir ekki ráð fyrir hækkun fjölskyldubóta af ástæðum, sem frá er skýrt í grg., en ég leyfi mér að vekja athygli á þeirri breytingu á almannatryggingalögunum varðandi fjölskyldubætur, sem tekur gildi nú um áramótin. Þá hefjast greiðslur fjölskyldubóta með öllum börnum án tillits til annarra bóta, svo sem áður hefur gilt. Þetta er mikil réttarbót fyrir einstæðar mæður og feður og hefur í för með sér 19.4 millj. kr. útgjaldaaukningu fyrir tryggingarnar á næsta ári. Sú árátta hv. stjórnarandstöðu að telja allt, sem ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar gera, vera einskis virði og minna en það, kom glöggt í ljós við 1. umr. þessa máls. Hv. 5. þm. Vestf., hv. 5. þm. Reykv., hv. 5. þm. Austf. og hv. 1. þm. Austf. mega ekki heyra það nefnt, að bætur þær, sem hinir tryggðu fá úr almannatryggingakerfinu, hafa margfaldazt í tíð núv. ríkisstj. Og af því að þessi staðreynd er eitur í þeirra beinum, reyna þeir að gera eins lítið og þeim er framast unnt úr aðgerðum stjórnarflokkanna í tryggingamálunum. Samt brá svo við á dögunum, þegar ég nefndi það við 1. umr. um þetta frv., að fyrir samstarf stjórnarflokkanna hefði svokallað skerðingarákvæði verið afnumið og einnig afnumin skipting landsins í verðlagssvæði, þá viðurkenndi hv. 5. þm. Vestf., að þetta væri raunar harla gott, og vildi eigna sjálfum sér árangurinn, af því að hann hefði oft flutt till. í þessa átt. Þetta er út af fyrir sig viðurkenning, sem stjórnarflokkarnir geta tekið sér til inntekta, en hv. 5. þm. Vestf. verður aldrei af öðrum en sjálfum sér talinn hafa aðhafzt annað í þessum efnum og á mörgum öðrum sviðum en að flytja gegndarlausar yfirboðstill. utan stjórnar, hafandi haldið að sér höndum, þegar hann sjálfur átti sæti í ríkisstj. Hv. þm. afsakar sig með því, að tryggingamálin hafi heyrt undir annan ráðh. í vinstri stjórninni, og það er rétt, að núv. hæstv. utanrrh. fór þar með þessi mál. Þegar gerðar voru efnahagsráðstafanir vorið 1958, lagði Alþfl. til, að ýmsar breytingar yrðu gerðar á almannatryggingalögum, en fékk þeim till. ekki framgengt. Af hverju? Af því að það stóð á samstarfsflokkum Alþfl. í þáv. ríkisstj. að samþykkja till. hans þá. En hvort það hafi verið hv. 5. þm. Vestf. eða hv. 1. þm. Austf., sem var þar helzti þrándur í götu, get ég ekki dæmt um. Það mega þessir ágætu menn bítast um sín á milli mín vegna. En með því að ráðh. tryggingamálanna fékk ekki till. sínum framgengt vorið 1958, skipaði hann nefnd til að endurskoða almannatryggingalögin í júlí 1958. Ber skipunarbréf n. með sér, hverjar voru till. Alþfl., en í því segir m.a., að endurskoðunin skuli miðuð við það að bæta hlut lífeyrissjóðsþega, og þá sérstaklega athuga um hækkun grunnupphæða elli-, örorku- og barnalífeyris, enn fremur allt að tvöföldun barnalífeyris vegna munaðarlausra barna, einnig greiða lífeyri með barni látinnar móður, enn fremur jafna að einhverju eða öllu leyti aðstöðu hjóna og einstaklinga gagnvart tryggingalögum. Í nefnd þessari áttu sæti Hjálmar Vilhjálmsson, Jóhanna Egilsdóttir, Adda Bára Sigfúsdóttir, Ragnhildur Helgadóttir, Helgi Jónasson, Gunnar Möller og Sverrir Þorbjörnsson. Var með skipun þessarar nefndar lagður grundvöllur að því mikla starfi, sem síðan hefur verið lagt í það að endurskoða lögin og fullkomna almannatryggingarnar til hagsbóta fyrir hina tryggðu. Sú framkvæmd hefur öll orðið fyrir tilverknað núv. stjórnarflokka. Stjórnarandstaðan hefur þar af engu að státa öðru en lítt hugsuðum og oft flausturslegum yfirboðum. Það eru nú bráðum 3 ár síðan skerðingarákvæðin voru felld úr gildi. Við afnám þeirra fjölgaði bótaþegum um hátt á annað þúsund og bein útgjöld trygginganna hækkuðu um tugi millj. kr. á ári. Á þessu ári hefur landið allt verið gert að einu verðlagssvæði, og við það fá 5282 bótaþegar, sem áður voru á 2. verðlagssvæði, sömu bætur og greiddar eru á 1. verðlagssvæði. Miðað við fullan elli- og örorkulífeyri samkv. þessu frv., 19 603 kr. á ári, þýðir þetta um 4900 kr. árlega hækkun til hvers bótaþega, sem áður var á 2. verðlagssvæði. Heildarhækkunin til þeirra verður þá um 26 millj. kr. ári, en flestir þessara 5282 bótaþega munu vera búsettir í sveitum landsins, þar sem Framsfl. telur sig eiga bæði ítök og sálir. Afnám verðlagssvæðaskiptingarinnar var framkvæmd þrátt fyrir mótmæli fjölda sveitarstjórna, þar sem framsóknarmenn eru áreiðanlega mikils ráðandi. Á þessum stöðum hagar óvíða þannig til, að gamla fólkið geti dvalizt í elliheimilum, og var þess vegna mikil þörf á að bæta aðstöðu þess. Vafalaust á það gamla fólk í mun meiri erfiðleikum, sem ekki á þess kost að komast á hjúkrunar- eða vistheimili gamalmenna, og hefði þess vegna mátt ætla, að hv. framsóknarmenn segðu nú sem svo: Við viðurkennum afnám skiptingarinnar í verðlagssvæði sem mikilvægt framfaraspor, en áskiljum okkur jafnframt rétt til þess að flytja till. um, að meira sé gert til hagsbóta fyrir það gamla fólk, sem stendur hvað höllustum fæti. En hv. framsóknarmenn tóku ekki þessa afstöðu við 1. umr. um þetta frv. Þeir aðgættu ekki, að 5282 bótaþegar hafa á þessu ári fengið 25% hækkun á lífeyri sinn og fá nú samkv. frv. 15% hækkun til viðbótar. Aðalræðumaður hv. Framsfl. við 1. umr., hv. 5. þm. Reykv., eyddi allri orku sinni í það að setja upp dæmi, sem átti að sýna, að lífeyrir vistmanna á elliheimilum, sem hann reyndar kallaði ekki lífeyri, heldur styrki, hefði ekki hækkað til samræmis við hækkun daggjalda. Eyddi hann í þetta löngu máli og setti dæmið vísvitandi þannig upp, að allir vistmenn hefðu sama lífeyri, hvort sem þeir væru í sjúkradeildum eða ekki. En þetta skiptir höfuðmáli, vegna þess að tryggingarnar greiða vistgjöld þeirra, sem hjúkrunar þurfa með, að fullu: Hv. 5. þm. Reykv. ræddi aðallega og eingöngu um elliheimilið Grund, og hef ég síðan af því tilefni kynnt mér, hvernig skiptingin er þar milli venjulegra vistmanna og hinna, sem eru hjúkrunar þurfi. Alls eru á elliheimilinu 329 vistmenn. Þar af fá l69 eða 82% uppborinn allan dvalarkostnað af tryggingunum og sveitarfélögum. En 59, eða aðeins 18%, greiða sjálfir - eða vandamenn þeirra - mismuninn á daggjöldum og ellilífeyri. Auk þess að sleppa viljandi þessu veigamikla atriði, gekk hv. 5. þm. Reykv. einnig fram hjá því atriði, að það eru til önnur vistheimili gamalmenna en Grund, þar sem daggjöldin eru til muna lægri, og nefndi ég sem dæmi um það við 1. umr. m. a. Skjaldarvík á Akureyri, þar sem daggjöld eru 110 kr., Blönduós, þar sem daggjöld eru 100–125 kr. eftir því, hvort margir eru á stofu eða einn, í Keflavík 95–100 kr., á Ísafirði 95–120 kr., á Sólvangi 115–122 kr. og á Akranesi kr. 80.87. Á þessum stöðum öllum dvelst allstór hópur vistmanna, sem býr þannig við mun hagstæðari daggjöld en eru á Grund, en þar eru þau nú 130 kr. fyrir venjulega vistmenn, en 150 kr. fyrir þá, sem hjúkrunar eru þurfi. Af framansögðu er ljóst, að það er gersamlega út í hött að reikna út dvalarkostnað á sjúkradeild Grundar, eins og hv. 5. þm. Reykv. gerði við 1. umr., og segja síðan, að venjulegur ellilífeyrir sé nú ekki nema 34% af dvalarkostnaðinum samanborið við 39% árið 1958. Tryggingarnar greiða dvalarkostnað þessa fólks að fullu. Hitt er sanni nær að athuga, hver breytingin er á dvalarkostnaði annars vegar og ellilífeyri hins vegar, t.d. frá 1958, að því er snertir aðra vistmenn en sjúka og ellikrama. Þá kemur þetta í ljós: Daggjaldið 1958 var 65 kr., en er núna 130 kr., hækkun 100%. Ellilífeyrir á 1. verðlagssvæði 1958 var 9211 kr. á ári, en verður frá 1. júlí s.l. með 15% hækkun samkv. frv. 19603 kr. á ári. Hækkun miðað við eitt ár á ellilífeyrinum er þannig 112% á móti 100% hækkun daggjaldanna. Útkoman á þessari athugun, sem ég byggi á upplýsingum frá Tryggingastofnun ríkisins, er því sú, að hækkun lífeyrisins er mun meiri en hækkun daggjaldanna frá því ári, sem hv. 5. þm. Reykv. valdi sér til samanburðar. Þarna hefur þá hv. 5. þm. Reykv. svarið við því, sem hann þóttist leita að á dögunum, þegar hann hafði uppi mesta tilburði við að reikna út, hver hluti „styrkirnir“, eins og hann orðaði það, væru af framfærslukostnaðinum. Og með því að við höfum athugað þetta varðandi dýrasta elliheimilið, sem við þekkjum; þá gefur auga leið, að ellilaunin duga enn þá betur fyrir þá, sem dveljast á hinum ódýrari stöðum, sem ég áðan nefndi. Af því, sem ég hef rakið hér að framan um framfarir á sviði almannatrygginga, meðan núverandi stjórnarflokkar hafa starfað saman, vænti ég, að það sé nokkuð ljóst, að þessar framfarir hafa orðið í áföngum, og sannarlega hefur mikið verið gert í hverjum áfanga síðustu árin. Ellilífeyrisþegar voru alls 9986 árið 1960, en fjölgaði upp í 11883 árið 1961, og s.l. ár voru þeir orðnir 12356. Þarna segir til sín afnám skerðingarákvæðanna. Í byrjun þessa árs var tekið að greiða öllum lífeyrisþegum jafnt, hvar sem þeir búa á landinu, og við það fengu 5282 25% hækkun, eins og ég gat um áðan. Frá næstu áramótum munu fjölskyldubætur ná til allra, og ýmsar fleiri lagfæringar, sem lögfestar voru s.l. vor, taka þá einnig gildi. Fá þá tryggingarnar heimild til þess að greiða að fullu dvalarkostnað allra vistmanna á elliheimilum, að viðbættum 10% til vistmannanna sjálfra til annarra þarfa. Þannig er markvisst unnið að því að bæta aðstöðu hinna tryggðu, þótt ekki sé unnt að gera alla hluti í einu. Og með tryggingunum á sér stað meiri háttur tilfærsla á tekjum í þjóðfélaginu frá þeim, sem betur eru settir, til hinna, sem minna mega sín. Árleg útgjaldaaukning trygginganna vegna þeirra breytinga, sem samþykktar voru s.l. vor og taka gildi um áramót, var talin nema 44.4 millj. kr. samtals á hinum ýmsu greinum trygginganna, og sú tala hækkar enn vegna ákvæða þessa frumvarps. Tryggingarnar hafa alla tíð verið baráttumál Alþfl., og það, sem unnizt hefur, hefur af skiljanlegum ástæðum hafzt fram í samvinnu við aðra flokka. Mest hefur áunnizt með samstarfi Alþfl. og Sjálfstfl., en Framsókn hefur oft verið málefnum trygginganna fjandsamleg og kommúnistar tómlátir. Við 1. umr. um þetta frv. gætti mjög þessarar afstöðu stjórnarandstöðuflokkanna, eins og ég sýndi fram á bæði þá og nú. Ég gat þess þá í lok máls míns, að ég teldi þá ellilífeyrisþega, sem ekki eiga þess kost að komast á dvalarheimili, vera verr setta en vistmenn elli- eða hjúkrunarheimila, og ég lýsti yfir þeirri skoðun minni, að næsta átakið, sem gera þyrfti í tryggingamálunum, væri að bæta hlut þessa fólks. Þá skeði það, sem mér finnst vera táknrænt fyrir afstöðu Framsfl. til trygginganna. Formaður flokksins, hv. 1. þm. Austf. (EystJ), spratt á fætur og kvaddi sér hljóðs, og hefði mátt ætla, að það væri í því skyni að taka undir mína skoðun að þessu leyti. En það var nú eitthvað annað. Hv. 1. þm. Austf. átti það erindi eitt í ræðustól að þessu sinni að bera fram rótarlegan útúrsnúning út úr máli mínu. Hann kvað röksemdafærslu mína hafa verið á þessa lund, og nú tilfæri ég orðrétt það, sem hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þess að ríkið borgar að fullu fyrir suma, má hinum standa á sama, hvort það er meira eða minna, sem þeir fá nú samanborið við það, sem var 1958.“ Þetta er svo lágkúrulegur málflutningur hjá formanni annars stærsta stjórnmálaflokks landsins, þegar til umræðu er jafnmikilvægt mál og almannatryggingarnar, að engu tali tekur. Hv. þm. hefur ekki annað til þeirra mála að leggja en tóman skæting, og er það reyndar oftar, sem sami hv. þm. viðhefur þessa aðferð í umr. hér á Alþ. um mikilvæg mál. Ég ætla mér ekki að reyna að kenna hv. þm. betri siði, það er sennilega of seint, eins og komið er fyrir honum. En afstaða hans til almannatrygginganna markast enn af þeirri afstöðu, sem hann hafði, þegar hann lét sér þau orð um mun fara, að engin vitglóra væri í frv. um almannatryggingar, þar sem það hefði milljónaútgjöld í för með sér. Hv. 1. þm. Austf. er sem sagt á móti tryggingunum eins og áður og gerir sér ekki það ómak að kynna sér einstök atriði varðandi þær. Ég hef nú, að því er ég tel að gefnu tilefni, gerzt nokkuð langorður um þetta mál. Það væri freistandi að rekja lítið eitt ummæli hv. 5. þm. Austf. við 1. umr, um lífeyrissjóðina og þá breytingu, sem verður á stöðu þeirra gagnvart almannatryggingunum. En þar sem ég tel, að þessi ummæli hafi verið byggð á tómum misskilningi, læt ég mér nægja að benda hv. þm. á að lesa sér til um málið í grg. með frv. til l. um almannatryggingar, sem Alþingi afgreiddi sem lög á s.l. vori. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Það hefur verið látið í veðri vaka af þeim, sem standa að þessu frv., að nauðsynlegt væri að hraða því í gegnum þingið, og ég tel það ekki óeðlilegt, ef á að fara að greiða út bætur mjög fljótlega fyrir þetta ár. En mér virtist það samt koma fram í ræðu hv. frsm., að hann hefði ekki sérstakan áhuga á þessu, vegna þess að nú við þessa 2. umr. hélt hann áfram þeim deilum, sem urðu hér við 1. umr. þessa máls og ekki virtist vera ástæða til að fara að rifja upp að þessu sinni, ef mjög hefði legið á því að hraða afgreiðslu málsins. En fyrst hv. frsm. hefur valið þessa aðferð, þá vona ég, að mér verði ekki láð það, þótt ég gerist hér kannske eitthvað langorðari en ég ella mundi hafa orðið. Ég vildi svo, áður en ég vík að ræðu hv. frsm., lýsa skrifl. brtt., sem ég leyfi mér að leggja fram til forseta. Efni hennar er, að í staðinn fyrir það, þar sem talað er um 15% hækkun í frv., komi 25% hækkun. Ég vil láta það álit uppi, að ég hefði talið eðlilegt, eins og ég lýsti við 1. umr. þessa máls, að þessi hækkun yrði meiri, en það kom fram við 1. umr., að það var algerlega útilokað, að hæstv. ríkisstj, mundi fallast á að veita lífeyrisþegum að þessu sinni sömu hækkun og opinberir starfsmenn hafa fengið, og þess vegna fannst mér hyggilegt, fyrst auðséð var, að það fengist ekki fram, að reyna hér nokkra millileið. Ég held, að með því að vísa til þess, sem orðið hefur á þessu sumri í efnahagsmálunum, sé mjög auðvelt að rökstyðja það, að hér er farið fram á mjög takmarkaða hækkun, þar sem lagt er til, að þetta verði hækkað um 25%. Á þeim tíma, síðan almannatryggingalögin voru afgreidd frá seinasta Alþingi, í aprílmánuði s.l., hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað um 16 stig, eða það lætur nærri, að dýrtíðin hafi á þeim tíma samkv. henni aukizt um 12%. Nú virðist ekki fjarri lagi að áætla, að ellilífeyririnn sé 40% af eðlilegum framfærslukostnaði og það lágum framfærslukostnaði einstaklings, og ef maður reiknaði fullar bætur, 12% á allan framfærslukostnaðinn, þyrfti ellilífeyrir, sem er 40%, að hækka um 30%, svo að hér er meira að segja ekki gert ráð fyrir því með þessari hógværu till., að lífeyrisþegar fái alla þá dýrtíðaraukningu bætta, sem hefur átt sér stað síðan í apríl í vor, þegar almannatryggingalögin voru sett, en lengra var ekki talið vogandi að ganga, í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar fengjust þó til að veita nokkru meiri bætur en gert er ráð fyrir í þessu frv. Að sjálfsögðu er svo ætlazt til þess, að ef hækkanir verða á almennu kaupgjaldi hér frá, komi það fram til hækkunar hjá lífeyrisþegum, þó að síðar verði. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að sinni að mæla frekar fyrir þessari till., en afhendi hana herra forseta. Ég ætla þá að víkja nokkrum orðum að því, sem kom fram í ræðu frsm., þegar hann var að halda langan lestur um það, sem hæstv. núv. ríkisstj. hefði áorkað í tryggingamálunum, og færa henni það helzt til gildis. Það voru tvö atriði, sem hv. frsm. nefndi sérstaklega. Annað var afnám skerðingarákvæðanna, hitt var það, að landið hefði verið gert að einu verðlagssvæði. En er það nú rétt af hv. frsm. að þakka núv. ríkisstj. afnám skerðingarákvæðanna? Ég veit ekki betur en það sé allt önnur ríkisstj., sem hefur komið fram ákvæðinu um afnám skerðingarákvæðanna. Ég veit ekki betur en það standi skýrum orðum í almannatryggingalögunum frá 1956, að skerðingarákvæðin skuli niður falla í árslok 1960, og það hafi verið samkv. þeim lögum, sem skerðingarákvæðin féllu niður, en ekki vegna atbeina hæstv. núv. ríkisstj. Það var samþ. á þinginu 1955, þegar almannatryggingalögin frá 1956 voru til umr., að skerðingarákvæðin skyldu ganga úr gildi í árslok 1960, eins og þau líka gerðu. Hæstv. ríkisstj. gerði þess vegna ekkert annað í þessum efnum en framfylgja því, sem önnur ríkisstj. var búin að koma fram, og ég tel, að hún eigi ekki neinar sérstakar þakkir skildar fyrir það. Þetta var ákveðið í almannatryggingalögunum frá 1956, sem voru sett undir forustu Steingríms Steinþórssonar, sem þá var félmrh., og það er þess vegna honum að þakka, en ekki núv. hæstv. ríkisstj., að skerðingarákvæðin eru fallin niður. Hv. frsm. gerði sér mjög tíðrætt um þá breytingu, að landið hafi verið gert að einu verðlagssvæði, sem var mjög merkilegt mál. Mér finnst, að ég hafi nú sérstaka ástæðu til þess að rifja það mál nokkuð upp, því að það var einmitt í sambandi við það mál, sem ég hlaut þá nafngift í stjórnarblöðunum að vera kallaður 11. þm. kommúnista. Þess vegna finnst mér nokkur ástæða til þess að rekja nokkru nánar aðdraganda þess, fyrst á þetta efni er minnzt. Í sambandi við löggjöf, sem ríkisstj. setti, þegar hún kom fram viðreisninni svokölluðu á Alþ. í marz 1960, gerði hún nokkra breytingu á almannatryggingalöggjöfinni. í sambandi við það frv. lagði Hannibal Valdimarsson, hv. 5. þm. Vestf., fram þá till. við 2. umr. málsins í þessari hv. d., að landið skyldi gert að einu verðlagssvæði, og þessi till. kom til atkv. hér í þinginu 24. marz 1960. 24. marz 1960 kom til atkv. till. hér í þinginu um að gera landið að einu verðlagssvæði, og hefði ekki mátt ætla, að samkv. þeim mikla áhuga, sem stjórnarsinnar þykjast nú hafa fyrir þessu máli, hefðu þeir staðið sem einn veggur að því að koma þessari breytingu fram, fyrir ekki meira en tæpum þremur árum, 24. marz 1960? En Alþingistíðindin sýna annað. Þau sýna það, að þessir hv. þm. hafa þann 24. marz 1960 greitt atkv. gegn því, að landið yrði eitt verðlagssvæði, og greitt þar atkv. með því, að verðlagsskiptingunni yrði haldið áfram. Og nú les ég nöfn þessara hv. þm., eins og þau eru birt í þingtíðindum, samkv. þeirri röð, sem þar er, og þeir hv. þm., sem þá greiddu atkv. gegn því 24. marz 1960, að landið væri gert að einu verðlagssvæði, eru þessir: Benedikt Gröndal, Birgir Finnsson, Birgir Kjaran, Geir Hallgrímsson, Einar Ingimundarson, Emil Jónsson, Sigurður Bjarnason, Guðlaugur Gíslason, Unnar Stefánsson, Gunnar Gíslason, Gylfi Þ. Gíslason, Ingólfur Jónsson, Einar Sigurðsson, Jónas G. Rafnar, Matthías A. Mathiesen, Ólafur Thors, Pétur Sigurðsson, Ragnhildur Helgadóttir, Sigurður Ágústsson, Sigurður Ingimundarson, Alfreð Gíslason bæjarfógeti og Jóhann Hafstein. Sem sagt, allir stjórnarþm., sem þá áttu sæti í Nd., 24. marz 1960, greiða atkv. gegn því, að landið verði gert að einu verðlagssvæði. Meiri var ekki áhuginn þá fyrir þessu máli heldur en þetta, að með sínu atkv. studdu þeir allir að því, að þetta mál yrði fellt, og það var fyrst, þegar seinustu alþingiskosningar fóru að nálgast, á þinginu 1962, sem þeir tóku þetta upp og létu það ná fram að ganga. En 2 árum þar áður voru þeir ekki lengra komnir í þessum efnum en að þeir fylktu sér um að fella þessa breytingu. Og þegar þessi forsaga hv. stjórnarþm. er athuguð, finnst mér, að þeir geti ekki sýnt neitt sérstakt stærilæti yfir því, að þeir hafi verið baráttumenn fyrir að fella skiptingu landsins í verðlagssvæði úr lögum, þar sem þeir fyrir tæpum þremur árum allir saman hér í Nd. greiða atkv. með því, að landið verði áfram tvö verðlagssvæði. En það var meira, sem gerðist í sambandi við þetta mál, sem rétt er að vekja athygli á. Það gerðist nefnilega, að ég ásamt 3 framsóknarmönnum öðrum greiddi atkv. með þessari till. Hannibals Valdimarssonar, hv. 5. þm. Vestf., og ég greiddi einnig atkv. með nokkrum fleiri till., sem hann flutti við þetta tækifæri. Hvernig var nú þakklætið, sem ég fékk fyrir þetta í stjórnarblöðunum, að hafa stutt þetta mikla áhugamál, sem stjórnin talar nú um að hafi verið henni fyrr og síðar? Það var þannig, að eftir þetta hlaut ég nafngiftina í stjórnarblöðunum að vera kallaður 11. þm. kommúnista. Það var sem sagt hreint álit stjórnarblaðanna á þeim tíma, að það væri hreint og beint kommúnistískt ódæði að láta sér detta í hug að gera landið að einu verðlagssvæði og sjálfsagt að stimpla þá, sem létu sér detta þá ósvinnu í hug, hreina og beina kommúnista. Fyrir þetta mál var það á sínum tíma, sem ég fékk nafnið 11. þm. kommúnista. Og svo koma þessir menn fram og halda um það langar ræður, að þeir hafi verið miklir áhugamenn og baráttumenn fyrir því að gera landið að einu verðlagssvæði, - menn, sem fyrir þremur árum stimpluðu þetta hálfgert eða algert kommúnistískt ódæði. Ég held, að þegar þessi saga er rakin, þá geti hv. stjórnarsinnar ekki verið neitt hreyknir af sinni framkomu í þessum efnum. Ég vík þá örlítið að því, sem um var deilt hér við 1. umr. og það var það, hvað hefði gerzt í þessum málum í vinstri stjórninni. Því var haldið þá fram af hæstv. félmrh. að Alþfl-menn hefðu á sínum tíma lagt fram ákveðnar till. í vinstri stjórninni um endurbætur í tryggingamálum. Alþýðublaðið sjálft hefur orðið til þess að fletta ofan af því, hvernig þessu var háttað. Þessu var þannig háttað, eftir því sem Alþýðublaðið segir frá og líka stendur í þingtíðindunum: Ráðh. Alþfl. lögðu til, að það yrði athugað að gera breytingar á almannatryggingalögunum. Og það var líka strax fallist á að gera þessa athugun, því að eins og hv. frsm. skýrði frá áðan, var í þeirri ríkisstj. skipuð sérstök nefnd til athugunar á þessum málum, og þar með var gert það, sem Alþfl. fór fram á, athugun um endurbætur á tryggingalöggjöfinni. Það var strax fallizt á þetta og skipuð nefnd til þess að láta þessa athugun fara fram. En eins og skýrt kemur fram í því, sem Alþýðublaðið hefur um þetta birt innan gæsalappa, var eingöngu talað um að láta fara fram athugun, en ekki gerðar neinar beinar efnistillögur. Þá var hv. frsm. að víkja að því, sem ég hefði sagt, þegar þetta mál var seinast rætt hér í d., um samanburð á ellilífeyri og dvalarkostnaði á elliheimilinu Grund. Ég nefndi dvalarkostnað á elliheimilinu Grund fyrst og fremst til þess að sýna þær breytingar á framfærslukostnaði, sem orðið hefðu á þessum tíma, því að ég tel, að dvalarkostnaður á elliheimilum sýni miklu réttari mynd af þessu en jafnvel framfærsluvísitalan, vegna þess að framfærsluvísitalan er miðuð við fjölskyldu, sem hefur að ýmsu leyti aðrar þarfir en gamla fólkið. Og gamla fólkið notar nokkuð aðrar vörur t.d. heldur en fjölskyldufólk, - fólk, sem hefur börn, og það vill nú þannig til, að einmitt þær vörur, sem eldra fólkið notar alveg sérstaklega, hafa hækkað langsamlega mest, því að ef við flettum upp í framfærsluvísitölunni, þá sjáum við t.d., að mjög margar matvörur og einmitt þær matvörur, sem mest er keypt af, hafa hækkað síðan í marz 1959 um 88 stig og jafnvel meira. En sá útreikningur, sem ég birti hér á síðasta fundi, þegar þetta mál var rætt, um dvalarkostnað á elliheimilinu Grund, með hliðsjón af elliheimilunum, lítur þannig út, og ég vil taka það fram, að þær upplýsingar, sem ég er hér með um dvalarkostnað á elliheimilinu Grund, eru komnar frá heimilinu sjálfu. Árið 1958 nam ellilífeyririnn hjá einstaklingi á fyrsta verðlagssvæði 9955 kr., en þá var dvalarkostnaðurinn á almennu deildinni á elliheimilinu Grund til jafnaðar á því ári 21900 kr., eða m.ö.o., að á þessum tíma nam ellilífeyririnn 45% af dvalarkostnaðinum. Í ár lítur þetta þannig út, og ég skal taka það fram, að það er miðað við þann ellilífeyri, sem greiddur er nú, en ekki það, sem verður, eftir að þetta frv. er komið í gegn, því að það er fyrst og fremst miðað við daginn í dag, þá er ellilífeyririnn 18240 kr., en dvalarkostnaðurinn á almennu deildinni á Grund er 46800 kr., eða m.ö.o., ellilífeyririnn nú er ekki nema 39% af dvalarkostnaðinum. Það má vel vera, að þetta geti verið eitthvað breytilegt, en ég hygg, að þessar tölur gefi nokkra hugmynd um þá aukningu, bæði á ellilífeyrinum annars vegar og dvalarkostnaðinum hins vegar, sem orðið hefur í landinu á þessum tíma. Hitt er að sjálfsögðu rétt og það skal fúslega viðurkennt, að hjá þeim sem búa á þeim svæðum, sem áður tilheyrðu 2. verðlagssvæði, lítur þetta nokkuð öðruvísi út. Þar hefur ellilífeyririnn hækkað tiltölulega meira miðað við dvalarkostnaðinn heldur en hér í Reykjavík, en að sjálfsögðu miða ég í framsöguræðu minni vitanlega fyrst og fremst við það kjördæmi, sem ég er fulltrúi fyrir hér á Alþingi. Eins og ég hef áður rakið, er það ekki hæstv. ríkisstj. að þakka, að þetta ákvæði, að gera landið að einu verðlagssvæði, er komið til framkvæmda, þar sem hún eða hennar flokkar fyrir tæpum 3 árum greiddu atkv. gegn því hér á Alþingi, heldur var það fyrst og fremst barátta stjórnarandstæðinga, sem áorkaði því, að þetta mál næði fram að ganga. Það væri mikil ástæða til þess að ræða nokkru nánar um þessi mál, en vegna þess að ég hygg, að það sé rétt hjá hæstv. ríkisstj., að það sé nauðsyn á, að þetta mál komist sem fyrst í gegnum þingið, þá vil ég ekki eyða meiri tíma að sinni, enda mun sennilega gefast síðar tækifæri til að ræða nánar um þessi atriði.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur skýrt mér frá því, að hann leggi mikið kapp á það, að þessu máli sé hraðað, og get ég vel skilið það. Það er ekki svo ýkja langt til jóla, og auðvitað þarf jólagjöf að berast fyrir jólin. En dálítið undarlega ber nú að 2. umr. um þetta mál, sem átti að hraða svo mjög. Það er í fyrsta lagi það, að þegar málið er tekið á dagskrá, er ekki komið nál., ekki einu sinni frá meiri hl., því síður að nokkur þm. viti, hvaða till. séu á ferðum. Nú er Alþb. þannig statt, að það á ekki fulltrúa í nefndum, og þegar svo stendur á eins og nú, að engin vitneskja fæst í gegnum nál. um það, hver hafi orðið niðurstaða. n. í tillöguformi um meðferð málsins, væri sanngjarnt, að Alþb. væri að jafnaði gefinn frestur til að athuga mál, eftir að það kemur úr nefnd, þegar svo ber undir, að mál koma með eðlilegum hætti frá nefnd, áður en umr. hefjast um málið. En í þetta sinn vildi svo til, að einn þeirra flokka, sem á fulltrúa þó í n., bað um frest til þess að ganga frá afstöðu sinni til málsins, að mér skilst. Og þarna gat Alþb. gefizt einnig tóm til þess að athuga málið, hefði haft nóg tóm til þess og að boða sínar till., en till. fengum við ekki fyrr en eftir að hléið hafði verið veitt, till. meiri hl. Í annan stað er það svo dálítið einkennilegt, að þegar 2. umr. máls fer fram sem hæstv. ríkisstj. biður stjórnarandstöðuna um að hraða og tefja ekki, þá sér frsm. hæstv. ríkisstj. einmitt ástæðu til að troða illsakir við stjórnarandstöðuna og það á þann veg, að hann er enn að gera tilraun til að verja margopinber ósannindi, sem borin hafa verið fram í þingsölunum, og held ég, að slíkt hefði hvorki átt heima í framsöguræðu fyrir nefnd undir svona kringumstæðum né heldur af hæstv. forseta sameinaðs Alþingis, og mun hann ekki auka virðingu sína í augum þm. með slíku framferði, það þori ég að fullyrða. Ég boðaði það við 1. umr. málsins, að Alþb. mundi bera fram till. um það, að í stað þess, að bætur almannatrygginga að undanteknum fjölskyldubótum skyldu hækka um 15%, eins og lagt er til í þessu frv., mundi Alþb. leggja til, að bæturnar hækkuðu um 40%. Og ég rökstuddi það þá með því, að breytingar til hækkunar á bótum almannatrygginga hefðu jafnan fylgt þeirri hækkun, sem orðið hefði á launum opinberra starfsmanna og verkafólks, sem jafnan hafa farið þannig fram, þessar hækkanir, að verkalýðurinn hefur brotizt í gegn með sínar kauphækkanir á undan, og svo hafa opinberir starfsmenn fengið venjulega sömu prósentuhækkun á sín laun nokkru síðar með löggjafarákvörðun á Alþingi, en frá sama tíma og verkalýðurinn hefur fengið sínar hækkanir. Að þessu sinni bar hins vegar það við, að launahækkanir til verkafólks höfðu á þessu ári orðið í tvennu lagt, í ársbyrjun 5% og fyrir mitt ár eða í júnímánuði s.l. 7½%. En opinberir starfsmenn höfðu síðar á sumrinu, eða nánar tiltekið frá byrjun júlímánaðar, fengið að því er talið er af hagfróðum mönnum, 45% meðaltalshækkun á sín laun. Hverju áttu nú hækkanir til gamla fólksins og þeirra annarra, sem njóta bótagreiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins, að fylgja, verkafólkinu, sem til bráðabirgða hefur fengið 13% kauphækkun til að byrja með, en öll mál verkafólksins eru nú til nýrrar endurskoðunar, eða þá launagreiðslum til hinna opinberu starfsmanna, sem fengið höfðu 40–45% meðaltalshækkun, eða nánar tiltekið 20–90% hækkun? Hæstv. ríkisstj. gerði sitt val. Hún var ekki í neinum vafa um það, að bæturnar til gamla fólksins áttu að vera í samræmi við þá, sem minnst höfðu fengið, og um það er þetta frv. Það var upphaf máls hjá frsm., hv. 2. landsk. þm. (BF) áðan, að n. mælti með frv. og teldi hún sjálfsagt, að bótahækkanir til gamla fólksins og til bótaþega trygginganna ættu fremur að fylgja kauphækkunum verkafólks heldur en opinberra starfsmanna. Hans rökstuðningur fyrir þessu var sá, að með þessu væri verið að gera hlut gamla fólksins betri, þessar hækkanir til opinberra starfsmanna væru bundnar svo lengi, að það væri miklu eðlilegra að hafa vonina í væntanlegum hækkunum verkafólksins, sem kynnu að koma smátt og smátt. Nú vil ég vona alls hins bezta í því efni, að hlutur verkafólksins verði um síðir ekki lakari en opinberra starfsmanna. En samt sem áður er ég þeirrar skoðunar, að það hefði verið full þörf á því, að gamla fólkið hefði fengið sínar bætur frá 1. júlí, og hefði þá ekki verið úr vegi fyrir hæstv. ríkisstj, að gefa út brbl. um það, svo að það drægist ekki úr hömlu, að gamla fólkið fengi þessar bætur. Það var ekki gert og það var ekki heldur lagt fram, þetta merkilega frv., í byrjun þings, nei, heldur rétt þegar leið að jólum, þá var kominn tími til þess. Þá mátti það ekki lengur dragast. Og þá held ég því fram og við þm. Alþb., að till. um breytingar hefðu átt að vera í samræmi við þá allsherjarbreytingu, sem orðið hefur á sumrinu á launum opinberra starfsmanna, a.m.k. 40% hækkun. Það er sjálfsagt gott fyrir gamla fólkið að lifa í voninni um, að það eigi smátt og smátt að fá þær hækkanir, sem verða á almennu kaupi verkafólks, en það lifir ekki á voninni einni saman, og hefur þó orðið að lifa á því frá 1. júlí s.l. án þess að fá neinar bætur. Þegar hv. frsm. n. hafði gert grein fyrir þessari skoðun, að hann teldi miklu eðlilegra og betra fyrir gamla fólkið að fá hækkanir á sínum bótum í samræmi við almennar kauphækkanir verkafólks heldur en það, sem þegar hefur gerzt viðvíkjandi hækkun á launum opinberra starfsmanna, vék hann að því að gylla hæstv. ríkisstj. enn og afrek hennar í tryggingamálunum. Stórkostlegar endurbætur hafa verið gerðar á tryggingalöggjöfinni í tíð núv. hæstv. ríkisstj. En stjórnarandstaðan er svo svívirðileg, hún er svo ofstækisfull fram úr hófi, að hún telur þetta allt saman verra en ekkert, allar þessar stórkostlegu umbætur á tryggingalöggjöfinni, allt verra en ekkert. Og einmitt af því að bæturnar eru svo stórkostlegar, þá er þetta allt saman eitur í þeirra beinum, eitur í beinum þessara ofstækismanna, sem telja allt verra en ekkert, sem stjórnin gerir bezt. Þetta er ljóta fólkið, þetta er illþýði hið mesta, það er alveg greinilegt. Stjórnarandstaðan, það er ekkert fyrir hana gerandi. En hann lætur kannske gera eitthvað fyrir gamla fólkið þrátt fyrir hina vondu stjórnarandstöðu. Hvernig er um þessa margföldun á bótum trygginganna, hvernig er um margföldunina? Ætli þeim hafi ekki skeikað eitthvað í margföldunarlistinni? Það hefur orðið hækkun í krónutölu á bótum almannatrygginga nokkrum sinnum, en þó aldrei þannig, að verðgildi trygginganna ykist, alltaf hefur heldur dregið aftur úr með það, og bætur trygginganna hafa dugað minna, haft minni kaupmátt, hækkað minna en verðlagið hefur áður hækkað, og þannig hafa þessar margföldu endurbætur hæstv. ríkisstj. á tryggingunum ekki orðið fullar bætur. Tryggingarnar eru, eins og margsýnt hefur verið fram á hér við 1. umr. málsins, ekki eins góðar og þær voru áður. Tryggingarnar hafa dregizt aftur úr, þeim hefur hrakað, og er þar alveg sérstaklega um að ræða afturför að því er snertir ellilífeyrinn. Það eru talandi tölur, sem hér hafa verið nefndar, að matvælavísitalan hefur hækkað síðan í marz 1960 um 78%, og það eru meginútgjöld gamla fólksins að kaupa sinn mat, klæði eða fatnaður hefur hækkað um 46%, en hækkanirnar á ellilífeyri á sama tíma eru 27%. Þetta er margföldunin á tryggingunum, svona er hún í tölum, opinberum tölum ríkisstj. sjálfrar. Það blandast engum hugur um það, að þetta þýðir lakari tryggingar en áður voru, það þýðir afturför, og veitti því sízt af öllu af að láta gamla fólkið og aðra bótaþega nú njóta þess réttlætis að fylgja með hækkunum launa til opinberra starfsmanna, eins og alltaf hefur verið siður fram að þessu, þangað til sú regla er nú brotin af hæstv. ríkisstj. Þá kemur sálmurinn um blómið, þá kemur sálmurinn um það, að ég hafi hins vegar ekkert gert í þessum málum, þegar ég hef verið í ríkisstj., enn þá einu sinni endurtekinn. Alþfl.-menn eru búnir að fara með þetta fleipur í umr. á Alþingi, í útvarpsumr. frammi fyrir þjóðinni, að bregða mér um það, að ég hafi, þegar ég hafi verið félmrh. í vinstri stjórninni, ekkert gert í tryggingamálunum. En hver er sannleikurinn? Sannleikurinn er sá, að það var Alþfl.-maðurinn Guðmundur Í. Guðmundsson, sem fór með tryggingamálin í vinstri stjórninni eftir harðsvíraðri kröfu Alþfl. sjálfs um það, að þessi málaflokkur skyldi heyra undir Alþfl. og engan annan í þeirri stjórn, ef hann ætti að taka þátt í henni á annað borð. Þegar það því var sagt í útvarpsumr. hér fyrir skömmu, að það versta af öllu, sem vinstri stjórnin hefði gert, hafi verið aðgerðaleysi hennar í tryggingamálunum, þá var verið af þeim hæstv. ráðh., sem þá talaði, en það var hæstv. félmrh., þá var hann ekki að kjaftshöggva mig, hann var að snoppunga sinn eigin flokksbróður, sem hafði tryggingamálin undir sínu ráðuneyti í vinstri stjórninni. Og sé það satt, að vinstri stjórnin hafi þar verst gert að gera lítt eða ekkert í tryggingamálunum, þá hittir það þann ráðh. og engan annan. Ég gerði það augljóst öllum, sem hér voru viðstaddir við 1. umr. málsins, að sem ráðh. í vinstri stjórninni gat ég allra manna sízt tekið fram fyrir hendur á meðráðh. mínum og flutt brtt. um málaflokk, sem heyrði undir hann. Það mundi vera óheyrt í þingsögunni, að einn ráðh. í ríkisstj. bæri fram frv. eða till. á Alþ. um málaflokka, sem heyra undir samráðh. Ég spurði t.d. núv. hæstv. félmrh., hvort hann teldi sér það fært, hvort hann mundi telja sér það sæma, þó að hann hefði brennandi áhuga fyrir einhverju máli, sem heyrði undir dómsmálin, heyrði þannig undir embætti dómsmrh., - hvort hann mundi telja sér fært að bera fram till. um slík mál, ef hann fengi dómsmrh. ekki til þess. Ég man nú ekki, hvort hann svaraði þessu, en það liggur í augum uppi, að það er ógerningur fyrir samráðh. að haga sér þannig. Þetta er hin fyllsta skýring á því, að ég gat ekki flutt breytingar til umbóta á tryggingalöggjöfinni og gripið þannig fram fyrir hendurnar á þeim ráðh., sem með þau mál fór. Hins vegar er það alkunnugt, að ég hef bæði áður en ég varð ráðh. í vinstri stjórninni og eftir það hamrað á till. til bóta á tryggingunum fyrr og síðar, og hefur það verið nú í þessum umr. viðurkennt, að ég hafi einmitt borið fram till. um að fella niður skerðingarákvæðin og gera landið að einu verðlagssvæði fyrir fáum árum og þá hafi stjórnarmeirihl. að viðhöfðu nafnakalli gerzt ber að því að greiða atkv. á móti till. og það var ekki í fyrsta sinn, sem þeir gerðu það. En svo voru kosningar í vændum, og þá fengu þeir áhuga á málinu. Samt leyfði hæstv. forseti sameinaðs Alþingis, hv. 2. landsk., sér að segja, að kommúnistar hefðu sýnt tómlæti í tryggingamálum fyrr og síðar og verið stundum að bera fram flausturslegar og lítt hugsaðar yfirborðstill. m. a., - hann meinar Alþb., þegar hæstv. forseti sameinaðs þings talar um kommúnista, þá er það Alþb., hann hirðir ekki um þá mannasiði að nefna flokkana réttum nöfnum, flausturslegum og lítt hugsuðum till. hafi hann verið að kasta inn í þingið í tryggingamálum. Þarna hafa nú verið nefndar tvær, afnám skerðingarákvæðanna, landið eitt verðlagssvæði. En þessar till. voru ekki vanhugsaðri eða yfirborðslegri en það, að þegar kosningar voru í nánd, þá var hægt að gera þær að sínum till. alveg óbreyttar. Nú hefur verið hopað í það vígi, að þáv. tryggingamálaráðh., þ. e. í vinstri stjórninni, hafi að vísu verið Guðmundur Í. Guðmundsson, það er játað, að hann hafi farið með tryggingamálin, en hinar góðu till. hans hafi ekki komið fram á Alþingi, af því að hann hafi sætt svo mikilli andspyrnu frá samstarfsflokkunum, Framsfl. og Alþb., í þessum málum. Og þá kiknaði hann, blessaður maðurinn. Þá lét hann það ekki koma í ljós innan þingsalanna, að hann hefði mætt þessari andspyrnu hjá samstarfsmönnunum í ríkisstj., og bar ekki sitt mál undir þingið, eins og sjálfsagt hefði verið, því að till. hans í þessum málum frá dögum vinstri stjórnarinnar finnast ekki í þskj., það er það merkilega. En hitt er sannleikur málsins, að ekki einu sinni innan vinstri stjórnarinnar bar hann fram neinar slíkar till. til umbóta á tryggingamálunum í þingskjalsformi. Það hefur aðeins verið sagt nú í Alþýðublaðinu, að það hafi verið bornar fram af Alþfl. í tíð vinstri stjórnarinnar till. í efnahagsmálum, einu sinni þegar hafi verið erfiðleikar í efnahagsmálum, og þá hafi þar verið ein mgr. um það, að athuga bæri, hvort ekki væri hægt að gera lagfæringar á tryggingunum. Þetta var nú sett innan gæsalappa, en samt var talað þarna um till. Alþýðublaðsins, það kann að hafa verið prentvilla, það hafi átt að vera till. Alþfl. En þessar till. komu aldrei fram í vinstri stjórninni í brtt. formi við tryggingalögin, og ég get fullyrt það, að Framsfl. er jafnsaklaus af því og Alþb. að hafa beitt sér gegn till. meðráðh, okkar, Guðmundar Í. Guðmundssonar, í þessum málum. Hann kom aldrei með þær tillögur. Á síðasta þingi var samþ. frv. til l. um breyt. á almannatryggingalögunum. Þá hafði, á árinu 1962, verið gerð smábreyting á tryggingalögunum, þannig að ellilífeyrir hækkaði um 7%. En í þeirri breytingu var ekki haggað við neinum öðrum bótaupphæðum tryggingalaganna. í þessari nýju löggjöf, sem taka á gildi 1. jan. n. k., er ellilífeyririnn hins vegar og örorkubætur eins og í núgildandi löggjöf, hækka ekki um áramótin. Ég bið hv. alþm. að taka eftir því, að í löggjöfinni, sem tekur gildi 1. jan. n. k., á ellilífeyrir og örorkubætur að vera óbreytt eins og er í núgildandi löggjöf. Þetta er ein af röksemdunum fyrir því, að það er fyllsta nauðsyn til þess að hækka a. m. k. ellilífeyri og örorkubætur meira en um 15%, miðað við þá dýrtíðaraukningu, sem orðin er. Ég leyfi mér nú að leggja fram, hæstv. forseti, tvær brtt. við 1. gr. þessa frv. Það er í fyrsta lagi, að í stað „15%“ á tveimur stöðum í 1. gr. komi: 40%. Og í annan stað, að við 1. gr. bætist ný mgr., svo hljóðandi: ,.Allar bótafjárhæðir samkv. 2. mgr. skulu teljast grunnupphæðir og breytast í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar.“ Þetta þýðir, að þegar búið væri að bæta við með samþykkt brtt. í 1. lið 40% viðbótum við allar bætur tryggingalöggjafarinnar, þá beri eftir 1. jan. n. k., þegar nýja löggjöfin hefur tekið gildi, að líta á bæturnar eins og þær þá eru sem grunnupphæðir og þá eigi að varðveita verðgildi þeirra bóta, sem þá eru lögfestar, með verðlagsvísitölu, með vísitölu framfærslukostnaðar. Það er vitanlega skammgóður vermir fyrir bótaþegana að fá afgreiðslu á lagfæringum nokkuð í samræmi við dýrtíð á hverjum tíma, þegar svo líður ekki nema mánuður, kannske tæplega það, þangað til þessi ákvæði um bætur hafa misst gildi sitt að verulegu leyti og brunnið upp á eldi dýrtíðarinnar. Þess vegna vænti ég þess, að hv. alþm. fallist á, að nú, um leið og breytingar verða gerðar á bótaupphæðunum, verði jafnframt samþ. till. um, að gildi bótanna framvegis varðveitist með því að hækka samkv. vísitölu framfærslukostnaðar hverju sinni mánaðarlega. Það væri nokkuð varanleg umbót á tryggingalöggjöfinni. Ein af höfuðkröfum verkalýðssamtakanna við þá samningagerð, sem nú stendur yfir, er m. a. þessi, að það kaupgjald, hvort sem það verður nógu mikil hækkun eða lítil, sem fæst, þá verði þær hækkanir, sem fáist og um semjist, varðveittar með verðtryggingu í einhverju formi, annaðhvort vísitölu, eins og áður hefur stundum verið gert, eða með öðrum ráðstöfunum, sem verðtryggi kaupmáttinn. Hvort sem það verður ofan á eða ekki, mætti vel gera þá undantekningu með bótagreiðslur frá almannatryggingunum, að þær væru, jafnvel þó að kaupgjald fengist ekki tryggt á þann hátt, verðtryggðar með vísitölu framfærslukostnaðar. Ég vil svo, herra forseti, vænta þess, að þessar tvær brtt. við frv. verði samþ., og læt svo máli mínu lokið. Till. eru skriflegar og þurfa því afbrigða, sem ég bið hæstv. forseta að leita.



Herra forseti. Það hefur nú verið skýrt frá því hér, að ég hafi óskað eftir, að þetta mál hefði eins skjótan framgang og mögulegt er, og skal ég þess vegna ekki fara út í þessi mál og þessar umr. eins og vert væri, en nokkur atriði kemst ég þó ekki hjá að nefna. Það hefur verið talað um ýmis grundvallaratriði í tryggingalöggjöfinni, og málsmeðferðin verið þannig, að það getur ekki staðizt mótmælalaust, eða ég get ekki, þó að ég vilji, að málið fái sem greiðastan framgang, látið vera að ræða a. m. k. ögn um þau. Báðir síðustu ræðumenn, hv. 5. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Vestf., héldu því fram, að afnám skerðingarákvæðisins væri miklu eldra en svo, að það gæti verið þessari stjórn að þakka, að það hefði verið afnumið. Ég skal til upplýsingar um þetta geta þess, að afnám skerðingarákvæðisins er ekki komið inn í lögin 1956, eins og hv. 5. þm. Reykv. vildi vera láta, það er eldra í lögum, það er frá 1946. Þá var sett inn heimild til þess að afnema skerðinguna, en í bráðabirgðaákvæðum við frv. var ákvæði um, að þetta skyldi vera óbreytt í næstu 5 ár eða til 1951, en 1951 byrjaði frestun á framkvæmd málsins og var haldið áfram oftar en einu sinni, þannig að það var fyrst endanlega ákveðið í l. frá 1956, að það skyldi falla niður 1960. Það var að vísu frestun líka, mátti segja. En það, sem ég tel vera vel gert hjá þessari ríkisstj., er það, að hún fylgdi l. í þessu efni og frestaði ekki að afnema skerðingarákvæðið, eins og ríkisstj. frá 1951–1956 höfðu gert, einmitt sá félmrh., sem hv. 5. þm. Reykv. vildi eigna, að skerðingarákvæðið var afnumið. Þetta kemst ég ekki hjá því að leiðrétta, því að það er meginatriði í þessu máli. Um verðlagssvæðin og afnám þeirra er það að segja, að fram undir það síðasta hefur verið andstaða gegn því, að verðlagssvæðamunurinn yrði afnuminn, frá yfirgnæfandi meiri hl. sveitarfélaga þessa lands. Og það, sem réð því, að ekki var farið fyrr í að afnema verðlagssvæðin, var, að sveitarfélögin voru yfirleitt á móti því, að það yrði gert. Það er alveg rétt, að hv. 5. þm. Vestf. hefur sjálfsagt borið fram till. um þetta, um afnám verðlagssvæðanna, en þá stóð málið þannig, þegar till. var borin fram, að það þótti ekki fært af þessum ástæðum, sem ég nú nefndi, að samþ. hana. Það er ýmislegt fleira, sem kannske væri vert að taka fram í sambandi við þetta, þó að ég fari fljótt yfir. Hv. 5. þm. Vestf. og raunar hv. 5. þm. Reykv. líka töldu, að hækkun bótanna með þessu frv. væri allt of lág, hún ætti að vera miklu hærri. Hv. 5. þm. Reykv. leggur til, að hún verði 25% í staðinn fyrir 15%, og 5. þm. Vestf. leggur til, að hún verði 40% í staðinn fyrir 15%. En það, sem ég sérstaklega vildi mótmæla í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Vestf., er það, að hann marghélt því fram, að þær hækkanir, sem gerðar hafa verið á bótagreiðslunum, hefðu aldrei verið fullar bætur, þær væru ekki eins góðar, tryggingarbæturnar núna, eins og þær hefðu áður verið, og færði því til sönnunar, að matvælavísitalan hafi hækkað um 86 stig, held ég, að hann hafi sagt, og fatnaðarvísitalan um 40 stig á síðustu árum, en á sama tíma hefðu bætur almannatrygginga ekki hækkað nema um 27%. Ég held, að þetta skýrist bezt, ef ég les upp bæturnar á 1. og 2. verðlagssvæði, eins og þær hafa breytzt frá marz 1959, að vísitalan var fest í 100, og til þessa dags, því að vísitöluupphæðin í dag gefur þá hækkun, sem orðið hefur á þessu tímabili: Í marz 1959 voru lífeyrisgreiðslurnar til einstaklings 829 kr. á mánuði. Í dag, í nóvember 1963, eru greiðslurnar 1519 kr., þannig að hækkunin, sem hefur orðið á þessu tímabili, er 83.2%, og ef 15% eru tekin með, sem nú er lagt til að hækka um, er hækkunin frá marz 1959 og til nóv. 1963 110.7%. Fyrir hjón eru þessar tölur þannig: Lífeyrisgreiðslur til hjóna á fyrsta verðlagssvæði voru í marz 1959 kr. 1327.27 á mánuði, en eru í nóv. í ár kr. 2735.35, þ.e.a.s. hækkun á þessu tímabili um 106.1%, og ef 15% er bætt við, þá er hækkunin 137%. Á 2. verðlagssvæði lítur dæmið þó enn öðruvísi út, því að þar voru bótagreiðslur til einstaklinga í marz 1959 kr. 622.16. Þær eru í dag 1519.64 kr., þ.e.a.s. hækkunin á þessu tímabili hefur orðið 144.3%, og ef 15% hækkunin, sem nú er gert ráð fyrir, er tekin með, er hækkunin frá marz 1959 180.9% fyrir einstakling, og enn frekari hækkun hefur orðið á lífeyrisgreiðslum hjóna, ef miðað er við 2. verðlagssvæði. Þar voru bótagreiðslurnar fyrir hjón í marz 1959 kr. 995.45, þær eru í dag kr. 2735.35, alveg eins og á 1. verðlagssvæði, þ.e.a.s. hækkunin á 2. verðlagssvæði hefur orðið 179.8%, og ef reiknað er með 15%, sem hér á að bæta við, hefur hækkunin á 2. verðlagssvæði til hjóna orðið 216% á þessu tímabili. Ég tel, að það sé mjög ómaklegt, þegar hv. 5. þm. Vestf. kemur og segir, að það hafi aldrei verið greiddar fullar bætur á þessu tímabili og bótaþegarnir hafi aldrei fengið eins góðan árangur á þessu tímabili og þeir höfðu áður. Þessar tölur tala sínu máli og sýna, hvílík fjarstæða það er að hafa þessi orð, sem hv. þm. segir. Þá hafa nokkuð dregizt inn í þessar umr. vistgjöldin á elliheimilinu Grund. Ég hef látið athuga það líka, og það er sennilega skiljanleg skekkja, sem komið hefur í þær niðurstöður, sem hv. 5. þm. Reykv. hefur verið með, og það er af því sjálfsagt, að hann veit ekki, að á sjúkradeild Grundar er greitt meira en venjulegur lífeyrir öllum, sem á deildinni eru, eða 20% meira. Og þegar það er tekið með og hækkanirnar, sem núna eru fyrirhugaðar, þessi 15%, þá hefur ekki verið um hlutfallslega lækkun að ræða, heldur um hækkun, það lítið hún er. 1958 hefur hundraðshlutinn í venjulegri greiðslu á sjúkradeild, sem. Tryggingastofnunin hefur greitt, verið 43.2%, en verður með þessari breytingu, sem nú er verið að gera, 46%. Það er að vísu ekki um mikla hækkun að ræða, en þó er breytingin í rétta átt. Á almennu deildinni hefur hundraðshluti bótagreiðslnanna af heildarkostnaði verið 1958 42%, en verður með breytingunum, sem nú eru fyrirhugaðar, 45%. Það er að vísu alveg fráleitt, finnst mér, að taka breytingarnar á kostnaði á elliheimilum eða ársvistargjaldi á elliheimilum og leggja þær til grundvallar í þessu sambandi, því að það er svo lítill hluti af þessu gamla fólki, sem hefur tækifæri til þess að fá dvöl á elliheimilum og er þess vegna miklu réttara að taka þá breytingu, sem orðið hefur á afkomu þess fólks, sem utan vistheimilanna dvelst. Ég veit t.d. ekkert, hvernig það kæmi út, ef venjulegt tímakaupgjald og breytingin á því á þessu tímabili yrði borin saman við dagkostnað á sjúkrahúsum. Ég efast um, að hlutfallið væri þar nokkru betra. En allt í allt er niðurstaðan af þessum samanburði sú, að það hefur ekki orðið lækkun á hlutfallinu á milli lífeyrisgreiðslna og ársvistargjalda á elliheimilum, heldur þvert á móti hefur orðið lítils háttar hækkun, og hækkun á bótagreiðslum almannatrygginganna til einstaklinga og hjóna á 1. verðlagssvæði, og alveg sérstaklega ef miðað er við 2. verðlagssvæði, þessar hækkanir eru gífurlega miklar miðað við þær hækkanir, sem orðið hafa almennt. Ég vil nú ekki taka þá venjulegu vísitöluhækkun til samanburðar í þessu efni, en þó að maður bara taki matvöruhækkunina, sem sjálfsagt er sú hækkun, sem hv. 5. þm. Vestf. hefur getað nefnt mesta, þá er hún samt ekki nema hluti og tiltölulega lítill hluti af þeirri hækkun, sem orðið hefur á bótagreiðslunum, og er þó ýmis annar kostnaður gamla fólksins náttúrlega nokkur, og hefur hann, sem betur fer, ekki hækkað jafnmikið. Eins og ég segi, ég ætlaði ekki að stofna til neinna illdeilna um málið, því að mér er akkur í því og ég hef áhuga fyrir því, að málið verði leyst nú sem allra fyrst. En ég gat ekki komizt hjá því að gera þessar aths. við það, sem hér hefur fram komið. Það var verulega um það rætt við 1. umr. málsins, að ég hefði farið með ósatt mál hér, þegar ég taldi, að till. Alþfl. um hreyfingu á þessum málum hefðu ekki fengizt viðurkenndar í vinstri stjórninni. en það er þó orðin nokkur breyting á því nú, því að hv. 5. þm. Reykv. viðurkenndi það, að Alþfl. hefði borið fram till., en þær hefðu bara verið látnar koma strax til framkvæmda. Till. hefðu verið þannig, að það hefði verið hægt. En ég skal ekki fara frekar út í að deila um þetta. Það fæst kannske betur úr því skorið, hver hefur farið með rétt mál þar eða rangt.



Herra forseti: Ég ætlaði í raun og veru að falla frá orðinu til að flýta fyrir því, að þetta mál næði fram að ganga. Ég skal gera það að mestu og nær öllu leyti. Hv. frsm. sparkaði hér í allar áttir í framsöguræðu sinni með furðulegum hætti, þegar þess er gætt, að sagt er, að mikill áhugi sé fyrir því, að þetta gangi fljótt fram og verði orðið að lögum fyrir 6. þ. m. En þeir hafa svo rækilega svarað honum tveir, að ég sé ekki ástæðu til að bæta miklu þar við. Það er aðeins tvennt, sem ég vil minnast á. Hann sagði, að ég hefði viðhaft óviðeigandi skæting í mínum málflutningi um daginn. Ég sagði það þá, að það mætti setja hans málflutning í hnotskurn á þann hátt, að hann hefði svarað hv. 5. þm. Reykv., Þórarni Þórarinssyni, því, að af því að borgað væri að fullu fyrir suma á elliheimilum og það yrði gert áfram, þá skipti ekki máli, hvernig aðstaða hinna væri samanborið við 1958. Ég ætla nú þeim, sem lesa þingtíðindin seinna, ef þeir verða einhverjir, að dæma um það, hvort hér var um skæting að ræða eða ekki. Þm. flutti mál sitt þannig, að hann sagði, að röksemdir Þórarins Þórarinssonar, að menn stæðu verr að vígi að greiða daggjöld á elliheimilunum með ellilaununum nú, fengju ekki staðizt vegna þess, að Þórarinn Þórarinsson hefði ekki viljað taka til greina, að borgað væri að fullu fyrir suma. Hvað kom það við ellilaunum til hinna, sem borgað var fyrir menn á sjúkradeildinni á elliheimilinu? Auðvitað kom það ekkert við ellilaunum til hinna, og þess vegna var þetta rétt lýsing á málflutningi hv. þm., sem ég gerði í nokkrum orðum, þó að honum hafi gramizt. Þá sagði hv. þm., og það vil ég ekki láta standa ómótmælt, að Framsfl. hefði mjög oft verið fjandsamlegur í tryggingamálunum. Ég vil minna á það einu sinni enn, að það Framsfl., sem ásamt Alþfl. kom hér fyrst fram löggjöf um almannatryggingar, tryggingalöggjöfinni. Og það ætla ég að hafi verið þýðingarmesta skrefið, sem stigið var, og verið grundvöllur að öllu hinu. Og það var Framsfl., sem ásamt Alþfl. steig þetta skref, en ekki man ég betur en Sjálfstfl. hafi þá verið á móti. Þessu virðast hv. Alþfl.-menn algerlega vera búnir að gleyma, en þetta er engin ástæða til að láta liggja í láginni og ekki heldur hitt, að Framsfl. hefur verið fylgjandi öllum endurbótum, sem gerðar hafa verið á tryggingalöggjöfinni, en aðeins einu sinni lagt til, að frv. um þau efni væri frestað, þ.e. 1945, hygg ég, að það hafi verið, sem við lögðum til, að frv. væri frestað til þess að athuga það betur, sérstaklega til að athuga betur skipulagsbreytingu, sem þar átti að gera. Síðan lætur þessi hv. þm. sér sæma að halda því fram, að Framsfl. hafi a.m.k. mjög oft verið fjandsamlegur tryggingunum, og hann færir m.a. fram þau rök, að einhverjir sveitarstjórnarmenn, sem hljóti að vera framsóknarmenn sumir, hafi mælt í móti því að afnema verðlagssvæðaskiptinguna. Skyldi maður þó halda, að það skipti meira máli í þessu sambandi en hitt, hvað einstakir sveitarstjórnarmenn víðs vegar um landið hafa álitið um þetta. En svona var málflutningur þessa hv. frsm., sem átti að hafa það hlutverk að koma þessu máli fljótt og vel gegnum þingið. Ég mun láta þetta nægja, því að aðrir hafa drepið á önnur atriði, en ég vil þó að endingu segja út af því, að þeir eru sífellt, - og meira að segja hæstv. ráðh. lét sér sæma að minnast á það nú nýlega, - að þeir eru sífellt að reyna að koma þeirri skoðun inn, að við sem vorum með Alþfl.-mönnum í ríkisstj., vinstri stjórninni svokölluðu, höfum fellt eða komið fyrir kattarnef endurbótatill. Alþfl. á almannatryggingunum. Við erum nú búnir að marglýsa því yfir hér hver um annan þveran, sem vorum í þessari ríkisstj., að í þessu er engin hæfa og enginn flugufótur fyrir þessu. Alþfl. bar ekki fram neinar endurbótatill. í þeirri ríkisstj., sem við felldum eða vorum mótfallnir að yrðu fluttar. Eins og hv. 5. þm. Reykv. réttilega tók fram, þá voru bornar fram till. um að taka til endurskoðunar alþýðutryggingarnar, og sú endurskoðun var yfirstandandi, þegar vinstri stjórnin fór frá. Það er blátt áfram ósæmilegt að halda áfram að klifa á þessu, þrátt fyrir það að þetta er rækilega upplýst að vera rangt, hvað eftir annað.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til að tala langt mál og tel líka sjálfsagt að greiða fyrir því, að þetta frv. fái sem skjótasta afgreiðslu. Það hefur verið staðfest hér af hæstv. félmrh., að það var ákveðið í almannatryggingalögunum 1956, að skerðingarákvæðið skyldi falla úr gildi 1960, og sést á því, að sú stjórn, sem þá fór með völd, kom þeim málum fram, en núv. stjórn gerði ekki annað en að sjá um, að lögunum yrði framfylgt í þessum efnum. Og það var einnig óbeint viðurkennt af hæstv. félmrh., að ekki síðar en í marz 1960 hefði allt stjórnarliðið hér á Alþ. greitt atkv. gegn því að gera landið að einu verðlagssvæði og meira að segja ég kallaður kommúnisti, 11. þm. kommúnista, fyrir að greiða atkv. með þeirri till., að landið yrði gert að einu verðlagssvæði. Þegar það er athugað, sé ég ekki mikla ástæðu til þess, að hæstv. ríkisstj. sé að hreykja sér af því að hafa loksins fallizt á þetta mál fyrir seinustu kosningar, eftir að hennar andstæðingar eru búnir að halda uppi mikilli baráttu um það að gera landið að einu verðlagssvæði. En ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en ég vildi aðeins minnast að lokum nokkrum orðum á þá útreikninga, sem hér hafa verið í sambandi við elliheimilið Grund. Ég vil aðeins endurtaka það, að ég álít, að það sé réttara dæmi upp á það, ef menn vilja kynna sér, hvort hlutur gamla fólksins hefur farið batnandi eða versnandi, að bera saman þær hækkanir, sem orðið hafa á dvalarkostnaði á elliheimili, heldur en á framfærsluvísitölunni, því að dvalarkostnaður á elliheimili er alveg áþreifanlegt dæmi og sýnir einmitt þá aukningu, sem hefur orðið á framfærslukostnaði þess fólks, sem hér er um að ræða, miklu betur en framfærsluvísitalan, sem fjallar um talsvert aðra aðila, eða barnafjölskyldu, þar sem þarfirnar eru að ýmsu leyti aðrir. Þess vegna held ég, að það sé alveg hárréttur samanburður, þegar menn vilja gera sér grein fyrir því, hver hefur verið framfærslukostnaður hjá gömlu fólki á undanförnum árum, að miða við dvalarkostnað á elliheimili. Og ef taka á eitthvert eitt heimili sérstaklega, þá á að sjálfsögðu ekki að taka neitt heimili frekar en Grund, sem er búið að starfa lengst af þessum heimilum, og stendur líka talsvert öðruvísi á um önnur elliheimili. Þau njóta meiri styrktar og fyrirgreiðslu, eins og t.d. dvalarheimili aldraðra sjómanna. Það hefur stuðzt bæði við happdrætti og kvikmyndahúsrekstur, og þess vegna er ekki óeðlilegt, þó að gjöldin séu e. t. v. eitthvað lægri þar. Hin elliheimilin voru ekki heldur tekin til starfa 1958 eða í mjög litlum mæli og þess vegna erfiðara að gera samanburð á þeim fyrir svona langt tímabil. Hæstv. félmrh. vildi halda því fram í sambandi við dvalarkostnað á almennu deildinni á Grund, að þá hefði ellilífeyririnn numið af honum 42.6% á ári árið 1958, en eftir að sú hækkun væri komin fram, sem felst í þessu frv., mundi ellilífeyririnn nema 45% af dvalarkostnaðinum, svo að hér væri um hækkun að ræða. Ég veit ekki, hvernig þessi útreikningur hæstv. ráðh. er fundinn, en ég hygg, að hann sé þó byggður á því, að hann hefur tekið meðaltal dvalarkostnaðarins fyrir árið 1963, sem mun vera eitthvað um 43 þús. Ég aftur á móti miða við dvalarkostnaðinn eins og hann er nú, en hann er nú, miðað við daggjöldin, sem eru í dag, um 46800 kr., og ég tel miklu réttara, þegar maður er að miða við framtíðina, til dæmis næsta ár, að þá sé tekinn dvalarkostnaðurinn eins og hann er í dag og eins og hann mun vera í framtíðinni, heldur en það sé tekinn meðaltalskostnaðurinn, sem verið hefur á þessu úri. En nú fyrir ekki löngu hefur t.d. dvalarkostnaðurinn hækkað um nær 5 þús. kr., og það á að sjálfsögðu að miða við þann dvalarkostnað, sem er nú og verður í framtíðinni, en ekki þann, sem hefur verið. Og ef við setjum dæmið þannig upp, þá hygg ég, að niðurstaðan verði sú, að þrátt fyrir þá hækkun, sem felst í þessu frv., verði ellilífeyririnn minni hluti af dvalarkostnaðinum á næsta ári, talsvert minni en var á árinu 1958. En annars er athyglisvert líka að setja þetta upp á annan hátt og fá kannske enn þá gleggri mynd af þessu. Og hún er sú, að á árinu 1958 nemur dvalarkostnaðurinn á almennu deildinni 21900 kr., en nemur nú 46800 kr., þannig að hann hefur hækkað um 24900 kr. á þessu tímabili. Ef maður dregur svo frá ellilífeyrinn, eins og hann verður eftir þá hækkun, sem felst í þessu frv., vantar samt um 14 þús. kr. upp á það, að hann hrökkvi fyrir þeirri dýrtíðaraukningu, sem hefur orðið síðan 1958. En þá dreg ég að sjálfsögðu frá líka þann ellilífeyri, sem var greiddur á árinu 1988, til þess að fá dæmið alveg rétt út, þannig að niðurstaðan verður sú, að maður, sem nú dvelur á almennu deildinni á Grund, verður að borga um 14 þús. kr. meira, eins og dæmið stendur í dag, heldur en hann þurfti að borga 1958 að frádregnum ellilífeyri í bæði skiptin. Og það sýnir, að það, sem hefur komið fram hér, er alveg rétt, að möguleiki gamla fólksins til að standa undir þeim framfærslukostnaði, sem nú er, er lakari en var fyrir þetta mörgum árum. Þess vegna má segja, að hér sé raunverulega um afturför að ræða. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar að sinni, vegna þess að ég vil ekki tefja fyrir málinu.



Herra forseti. Ég skal sannarlega ekki bregða fæti fyrir það, að jólagjöf hæstv. ríkisstj. berist gamla fólkinu fyrir jól, og ætla ekki að leggja hér orð í belg frekar við þessa umr. Ég tel, að það liggi ljóst fyrir eftir þessar umr., að það er rétt í heild, að tölulegar hækkanir tryggingabóta hrökkva nú verr til að standast aukningu dýrtíðar heldur en var fyrir 1938, og á þetta kannske ekki við um allar bæturnar, en sérstaklega á þetta við um tvær þær þýðingarmestu, ellilífeyrinn og örorkubæturnar. Einnig er af þessum umr. ljóst t.d., að stórfelldustu umbæturnar, sem orðið hafa á tryggingunum, langt umfram þær tölulega, miklu þýðingarmeiri, eru afnám skerðingarákvæðanna og sú breyting, að landið var gert að einu verðlagssvæði. En hvorar tveggja þessar breytingar eru ávöxtur af baráttu Alþb. árum saman fyrir þessum málum, sem að seinustu náðu svo miklum vinsældum, að núv. stjórnarvöld sáu sér ekki lengur fært að standa gegn till. og samþykktu þær, eftir að hafa margsinnis greitt atkv. gegn þeim á Alþingi.