Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það um staðfestingu á brbl., sem hér með er lagt fyrir hv. Alþ. af hálfu ríkisstj., er sprottið af stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar. Þar var ákveðið í kaflanum um kjaramál að gera leiðréttingu á vísitölu og vísitölugreiðslum, og í meðförum var ákveðið að hafa þann hátt á að bæta launþegum vísitölustigin 1.3, sem þeir höfðu farið á mis við, með því m.a. að fella niður námsbókagjald. Sú ráðstöfun var einnig í samræmi við það yfirlýsta markmið í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. að beita sér fyrir því að felldir yrðu niður nefskattar. Námsbókagjaldið varð hér fyrir valinu. Það nam samkv. útreikningi Hagstofunnar 0.31 F-stigi, en greiða þurfti niður 1.3 kaupgjaldsvísitölustig. Síðan áttu aðrar niðurgreiðslur sér stað einnig til vísitöluleiðréttingar, og munu frv. um þær koma til meðferðar Alþ. á sínum tíma. En eins og í lagagr. stendur, voru jafnframt því að fella niður námsbókagjaldið gerðar ráðstafanir til þess, að ríkissjóður tæki á sig þann kostnað, sem ríkisútgáfa námsbóka hefur fengið upp borinn af námsbókagjaldinu. Þessi ráðstöfun er þó að svo stöddu aðeins gerð til eins árs. Það hefur orðið að ráði að taka lögin um ríkisútgáfu námsbóka til athugunar og þá sérstaklega kostnaðarhliðina. Það verður gert á vegum menntmrn. og með þátttöku fjmrn. Ég tel ekki ástæðu til að hafa að sinni fleiri orð um þetta frv., en vil leggja til við hæstv. forseta, að því verði vísað til fjhn.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt fsp. til hæstv. menntmrh. Í framsöguræðu sinni ræddi hann um lækkun nefskatta. Mig langar til þess að spyrja hann, hvort ríkisstj. hafi í sínum fórum vitneskju um það, hversu mikil eða há sú upphæð er, sú lækkun nefskatta, sem þessi gjöf ríkisstj. til þjóðarinnar nemur. 
             Herra forseti. Það er sjálfsagt að endurtaka fsp. mína til hæstv. ráðh. Hún er á þá leið, hvort í fórum ríkisstj. sé vitneskja um það, hversu há sú upphæð sé, t.d. á vísitölufjölskylduna hér á Íslandi á ári, sem þessi gjöf ríkisstj. til þjóðarinnar nemi. Ég vænti þess, að hæstv. menntmrh. hafi tekið á móti þessari fsp. og skilji, hvað ég er að fara með þessari spurningu.



Herra forseti. Varðandi fsp. hv. 10. þm. Reykv. er það að segja, að mér er nú ekki nákvæmlega ljóst ennþá, hvort hann á við, hvort ríkisstj. sé kunnugt um, hverju nemi á vísitölufjölskyldu niðurfelling námsbókagjaldsins eins, eða aðrar breytingar líka. 



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til staðfestingar á brbl., sem útgefin voru af núv. ríkisstj., og fjallar það um breyt. á l. frá 31. des. 1968, um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar gengis íslenzkrar krónu og um hækkun á aflahlut og breytt fiskverð. Meginefni þessa frv. er það að breyta ákvæðum l. frá því í desember 1968, þar sem ákveðnar voru sérstakar reglur varðandi skiptakjör sjómanna. En í 3. gr. l. frá 31. des. 1968 var ákvæði, sem fól það í sér, að áður en aflahlutur sjómanna væri reiknaður út samkv. gildandi kjarasamningum, þá skyldi m. a. taka sem næmi 11% af brúttósöluverði aflans og afhenda útgerðarfélagi eða útgerðarmanni þá upphæð, áður en skiptahlutur væri ákveðinn. Það er vel kunnugt, að um þetta atriði hafa verið þrálátar deilur á milli fulltrúa sjómanna annars vegar og fulltrúa útvegsmanna hins vegar, síðan þessi lagaákvæði voru sett. Vinnudeilur hafa risið út af þessu ákvæði, og samtök sjómanna hafa hvað eftir annað krafizt þess, að þessum ákvæðum yrði breytt. Nú var það í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj., að nauðsyn bæri til þess að hækka kaup sjómanna. Til þess að efna þetta loforð ákvað ríkisstj. strax á sínum fyrstu starfsdögum að gera ráðstafanir til þess, að aflahlutur sjómanna gæti hækkað í flestum tilvikum um 18–19%. Það var gert með þeim hætti fyrst og fremst að breyta þessu lagaákvæði, sem hér hefur verið vitnað til, en samkv. því hækkaði aflahlutur sjómanna yfirleitt um 11%. Í öðru lagi voru svo gerðar ráðstafanir til þess, að greiðslum af söluverði útfluttra fiskafurða í Verðjöfnunarsjóð væri breytt frá því, sem áður hafði verið, þannig að hægt var að hækka fiskverð til viðbótar við þessi 11% gagnvart sjómönnum um um það bil 7.5%, en sú verðlagshækkun náði að sjálfsögðu einnig til útgerðarinnar. Um leið og fyrra atriðið var framkvæmt, þ. e. að breyta l. frá því í desember 1968, þá var að sjálfsögðu raskað skiptahlutföllunum á milli sjómanna og útgerðarmanna, og hefði ekki komið fleira til, hefði hlutur útgerðarinnar versnað frá því, sem áður var. En vegna þess að jafnframt var reglunum um greiðslur í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins breytt á þann hátt, sem ég lýsti, þ. e. gerðar voru ráðstafanir til þess að hægt væri að hækka fiskverð um 7.5% eða þar um bil, þá var talið samkv. útreikningum Efnahagsstofnunarinnar, að hlutur útgerðarinnar væri, eftir þessa breytingu nokkurn veginn jafn því, sem hann hafði verið áður. En útkoman úr þessum breytingum báðum varð sem sé sú, að aflahlutur sjómanna hækkaði um 18–19%, en sá hlutur, sem féll til útgerðarinnar sjálfrar, var nokkurn veginn óbreyttur frá því, sem verið hafði, og þessar ráðstafanir voru gerðar, eftir að samráð hafði verið haft við helztu hagsmunasamtök sjómanna og útvegsmanna, og ég ætla, að nú séu flestir sammála um, að það hafi verið nauðsynlegt að grípa til þessara ráðstafana, sem ákveðnar voru með brbl. og nú er leitað eftir staðfestingu á hér með þessu frv. Nokkrar umr. urðu á sínum tíma um þessa ráðstöfun að því leyti, sem hún snerti reglurnar um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Því var nokkuð haldið fram af ýmsum aðilum, að hér væri verið að minnka greiðslur til Verðjöfnunarsjóðsins og á þann hátt væri verið að veikja ákveðið tryggingakerfi útgerðarinnar í landinu. Þessi fullyrðing er í rauninni byggð á misskilningi. Hið rétta er það, að hvað eftir annað hefur þurft að taka til endurskoðunar þau ákvæði, sem gilt hafa um greiðslur í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Þannig voru þær reglur t. d. endurskoðaðar um s. l. áramót, þegar gerð var allveruleg breyting á fiskverðinu. Þessar reglur hafa jafnan verið endurskoðaðar með það í huga, hvað rétt væri að taka af útflutningsverðinu mikla upphæð hverju sinni, leggja til hliðar og geyma í Verðjöfnunarsjóði og hve mikið ætti þá að vera eftir af sjálfu útflutningsverðinu, sem kæmi til eðlilegra skipta á milli sjómanna og útgerðarmanna og fiskiðnaðarins í landinu. Í rauninni var það svo, að þær áætlanir, sem gerðar höfðu verið um greiðslur í Verðjöfnunarsjóðinn, áður en núv. ríkisstj. tók við, höfðu ekki reynzt réttar, vegna þess að verð á erlendum markaði hafði hækkað allmiklu meira en gert hafði verið ráð fyrir í útreikningum. Það var því hægt að gera þá ráðstöfun, sem gerð var, án þess að í krónum minnkaði það framlag, sem áætlað hafði verið, að ætti að renna í Verðjöfnunarsjóð, þótt hundraðshlutinn af útflutningsverði afurðanna hefði að sjálfsögðu breytzt frá því, sem áður var. Þrátt fyrir þessa ráðstöfun er það sem sé enn í gildi, að allverulegur hluti af því verði, sem fæst fyrir útfluttar sjávarafurðir og þá einkum frosnar afurðir, rennur enn í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, og hann kemur til með að eflast á þessu ári mjög verulega þrátt fyrir þessa ráðstöfun, sem gerð var í þessu tilfelli. Það er að sjálfsögðu alltaf nokkurt efamál, hve mikla fjárhæð er rétt að taka af útflutningsverði vöru og leggja það til hliðar, en láta það ekki fara til þeirra aðila, sem raunverulega eiga þetta verð, vegna þess að í slíkum ráðstöfunum geta verið fólgnar verulegar hættur vegna misræmis á verðlagi. Þannig var þetta tvímælalaust orðið hjá okkur í þessu tilfelli. Það er enginn vafi á því, að þær reglur, sem giltu hjá okkur um greiðslur í Verðjöfnunarsjóð, voru þannig, að fiskverð hér innanlands var orðið óeðlilega lágt í samanburði við það, sem fiskverð er víða í löndum í kringum okkur. Af þeim ástæðum var það, að framleiðendur hér innanlands sóttu orðið mjög í það að fá að flytja fiskinn úr landi óunninn til þess að ná þar í hið háa verð, sem ekki þurfti að taka neitt af í þennan svonefnda Verðjöfnunarsjóð. En vitanlega hefur það aldrei verið tilgangurinn að skapa slíkt misræmi í fiskverði innanlands og í nálægum löndum, að það leiddi til þess, að fiskurinn yrði fremur fluttur út óunninn til þess að fá þar fullnaðarverð fyrir fiskinn en hann yrði unninn í landinu og aukinn þar í verði, eins og eðlilega verður með vinnslunni í landinu sjálfu. Það frv., sem hér liggur fyrir, fjallar í sjálfu sér ekki um þessa breytingu, sem ég hef gert hér aðallega að umtalsefni, þ. e. breytinguna á reglunum um Verðjöfnunarsjóð, heldur fjallar frv. eingöngu um breytinguna á ákvæðunum, sem í gildi hafa verið varðandi skiptinguna á aflahlutnum á milli sjómanna og útgerðarmanna. En af því að þessi mál voru þannig samhnýtt, þá hefur mér þótt ástæða til þess að gera hér grein fyrir þeim báðum í einu. Mér er það fyllilega ljóst, að það er enn þörf á því að taka gildandi ákvæði um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins til rækilegrar athugunar og það hlýtur í rauninni að verða gert fyrir næstu áramót, þegar tekin verður ákvörðun að nýju um fiskverð og það, hvort áfram á að halda jafnmiklum fjárgreiðslum í þennan verðjöfnunarsjóð og nú er gert eða hvort á að draga nokkuð úr þeim og hækka þá um leið fiskverðið í landinu og koma þar á eðlilegra samræmi en enn er milli fiskverðsins innanlands og fiskverðs hér í nálægum löndum. Ég tel rétt, að sjútvn. þessarar d. fjalli um þetta frv., og legg því til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Viðvíkjandi þessu frv., sem hér liggur fyrir til 1. umr. og hæstv. sjútvrh. hefur fylgt úr hlaði, þá get ég fyrst komið að því, sem ég er honum sammála um. Ég er honum alveg sammála í því, að fiskverð hlaut að geta hækkað og átti að hækka, enda lá það ljóst fyrir vegna hagstæðs afurðaverðs, að fiskverð mundi hækka frá því, sem það var áður, án þess að til þessara hluta hefði komið. Hitt er svo annað mál, að það mátti einnig koma til móts við sjómenn á annan hátt en þann, sem frv. gerir ráð fyrir, og þá vil ég fyrst og fremst nefna það, að það hefði verið ólíkt hyggilegra hjá hæstv. ríkisstj. að koma til móts við sjómenn með því að veita þeim undanþágu frá tekjuskatti í einhverri mynd fram yfir þau hlunnindi, sem sú stétt hefur núna og fékk nokkra breytingu á á síðasta Alþ. Ég hygg, að hæstv. ráðh. og ríkisstj. hafi með þessari aðferð verið að ýta undir verðbólguna, sem þeir skömmuðu mest fyrrv. ríkisstj. fyrir að hafa ekki getað haldið í skefjum. En ég held, að aðgerðir hæstv. núv. ríkisstj. hafi allar verið með þeim hætti að halda ekki í við verðbólguna, heldur hreint og beint að auka verðbólguna, eins og raun ber vitni. Við skulum líka líta á það, hvað sjómenn fá í aðra hönd með þessum hækkunum. Hverjir þeirra eru það, sem fá mest af þessum hækkunum? Það eru auðvitað fyrst og fremst sjómennirnir á þeim skipum, sem mest afla. Fólkið á skipunum, sem minna afla - kannske ekki fyrir kauptryggingu, fær enga hækkun við þessa breytingu,sá hluti sjómannastéttarinnar fær enga hækkun. En þeir, sem yfirleitt afla vel og fá fiskverðshækkunina að öllu leyti, fá auðvitað mesta hækkunina. Og hverjir njóta svo þessarar hækkunar aðrir en sjómennirnir - yfirmennirnir - á þessum skipum og aðrir, sem hafa fyrir nokkuð háar tekjur? Það eru fyrst og fremst ríkið og sveitarfélögin, sem taka um 53% af þessu fólki aftur. En hvað gerir það svo aftur að öðru leyti? Það ýtir auðvitað undir kröfur hinna, sem hafa orðið á undanförnum árum að sætta sig við kauptrygginguna, um að fá kauptrygginguna hækkaða verulega í næstu kjarasamningum. Þetta hlýtur að liggja ákaflega ljóst fyrir öllum. Og ég veit, að það liggur líka mjög ljóst fyrir hæstv. sjútvrh. Það hefur verið mikið rætt um það gjald, sem ákveðið var með l. frá 31. des. 1968, að fiskkaupandi greiði til útgerðarinnar - 17% ofan á fiskverðið, sem ekki kæmi til skipta. Hv. stjórnarandstæðingar, sem þá voru, gerðu sér mikinn mat úr þessu gjaldi, og alltaf er hægur vandi að koma af stað leiðindum og illindum í þjóðfélaginu. En við skulum líta á aðstæðurnar, sem voru fyrir hendi eftir þau miklu áföll, sem sjávarútvegurinn og útflutningsatvinnuvegir okkar urðu fyrir á árunum 1967 og 1968. Hagur útgerðarinnar var með þeim hætti, að það varð að gera þessar aðgerðir í efnahagsmálum til þess að bæta rekstraraðstöðu útvegsins, svo að hann gæti starfað með eðlilegum hætti og aftur yrði vakin sú trú í landi okkar, að það væri nauðsynlegt og jafnvel ábatasamt að byggja og reka fiskiskip fyrir þjóðarbúið. Með efnahagsaðgerðunum 1968 varð gerbreyting á rekstraraðstöðu útvegsins, og það var aftur stofnað til þess, að þeir menn, sem fengjust við þennan atvinnuveg, tryðu á framtíð hans, og aftur hófust í ríkum mæli skipabyggingar í landinu og endurnýjun fiskiskipastólsins. Það getur hver maður spurt sjálfan sig að því og svarað því, að þegar gengisbreytingin var gerð 1968, gat það ekki gengið, ef við ætluðum að rétta við starfsemi útflutningsatvinnuveganna, að ein stétt nyti gengisbreytingarinnar með því að fá þá kauphækkun, sem gengisbreytingin leiddi af sér fyrir útfluttar sjávarafurðir, því að þá hefðu aðrar stéttir komið á eftir og heimtað einnig þá þegar sinn hlut af kökunni. Það hefði auðvitað þýtt það, að innan skamms tíma hefðum við staðið alveg í sömu sporum eftir þessar efnahagsaðgerðir, útflutningsatvinnuvegirnir hefðu verið komnir í vanda og hin góðu áhrif gengisbreytingarinnar orðið að engu á skömmum tíma. Þessu bar ríkisstj. auðvitað ábyrgð á og þeir flokkar, sem að henni stóðu. Hitt skal svo aftur sagt, að sumir stjórnarandstæðingar vildu nota sér óánægju sjómanna yfir, að gengið væri þannig á rétt þeirra, eins og þeir sögðu, og ýfðu upp sár og leiðindi í sambandi við þessi mál. En ég staðhæfi það, þó að þessi tími sé liðinn, að þessar ráðstafanir voru nauðsynlegar, og það var jafnframt skylda ábyrgrar stjórnar í landinu að gera þessar ráðstafanir, hvort sem henni var það ljúft eða leitt. Og auðvitað er það alltaf leitt, þegar þarf að grípa til þess að skerða kjör einhverrar ákveðinnar stéttar, en það getur verið nauðsynlegt að gera það vegna heildarinnar, ekki hefði verið hægt að ráða við þetta í þessu tilfelli með öðru móti. En hvað skeður svo síðar? Eftir að þessi 17% eru lögð á, staða útgerðarinnar verður aftur sterk og útgerð er á þessu tímabili rekin með góðum árangri, verðum við samhliða fyrir því mikla láni, að verðlag á útflutningsafurðum okkar fer stígandi yfirleitt í öllum greinum útflutningsafurða, þannig að við gátum þegar mjög fljótlega veitt sjómönnum nokkrar kjarabætur bæði í nokkuð hækkuðu fiskverði og svo síðar í því að semja um að lækka þessi 17% niður í 11%. Á það féllust sjómannasamtökin og Alþ. staðfesti þetta á s. l. vetri. Í ársbyrjun 1969 var samið að nýju og þá samið um, að sjómenn fengju verulegar kjarabætur í mynd lífeyrissjóðs og ókeypis fæði að verulegu leyti. Þegar þetta hafði verið gert, gengu útvegsmenn auðvitað út frá því, að hér væri um endanlega breytingu að ræða, hvað snerti gerð þessara samninga. Hitt er svo annað mál, að það hefði getað orðið samningsatriði að nýju, því að nú eru allir samningar lausir, hvort það hefði átt að lækka þetta gjald enn úr 11% og færa það eitthvað niður, en þá hleypur ríkisstj. til, um leið og hún er mynduð, með þessum makalausa málefnasamningi sínum, því að með málefnasamningnum bauð hún allri þjóðinni upp í dans, en þjóðin hefur ekki dansað síðan, en ráðh. hafa dansað síðan. En það hafa ekki komið neinar frekari skýringar á fjölmörgum greinum þess, hvernig á að uppfylla þennan mikla óskalista. Það, sem ríkisstj. átti auðvitað ekki að gera í þessu tilfelli, var að hlaupa til og gefa út brbl. Hún átti fyrst og fremst að leita eftir samstöðu og áliti hagsmunasamtakanna í þessu máli, L. Í. Ú. og sjómannasamtakanna. Hún er með þessum aðgerðum að koma enn fleiri og stærri upphæðum inn í verðlagið og ýta undir verðbólguna. Þetta átti auðvitað allt að bíða. En það má kannske segja, að ríkisstj. hefði haft það sér til afsökunar og varnar í þessu máli, ef hún hefði samið um vinnufrið við stéttasamtökin í landinu og látið hér við sitja. Það liggur ekkert fyrir enn þá þrátt fyrir þessar aðgerðir. Vitaskuld hefðu sjómannaleiðtogarnir borið fram sínar kröfur. En þegar ríkisvaldið gengur á þennan hátt á undan, þá finna menn upp á því að bera fram kannske nýjar kröfur og stærri kröfur en við verður ráðið. Ég tel, að þeir menn séu ekki sjómönnum verri, sem vilja halda rekstraraðstöðu útgerðarinnar sterkri og tryggja áframhaldandi rekstur hennar, en hinir, sem vilja ýta fyrst og fremst undir það að bjóða mönnum miklar tekjur, bjóða mönnum að hafa mikið fé á milli handanna, sem svo aftur er tekið af þessu sama fólki í auknum sköttum og með aukinni dýrtíð. Hæstv. sjútvrh. gerði nokkuð að umræðuefni Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Ég skal ekki á þessu stigi málsins vera langorður um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, en við getum auðvitað talað mikið og langt mál um hann. En ég vil aðeins minna á, að þegar frv. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins var til umr. á Alþ., þá sagði hæstv. núv. forsrh. um Verðjöfnunarsjóðinn, að að baki hugmyndarinnar um Verðjöfnunarsjóð lægi heilbrigð hugsun að hans dómi. Það væri skynsamleg regla að leggja til hliðar í góðum árum og geyma til hinna lakari. Þetta sagði hæstv. forsrh., þegar hann var í stjórnarandstöðu, um frv. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, þegar það kom til 1. umr. í Ed. Alþ. og hæstv. þáv. sjútvrh. hafði fylgt því úr hlaði. Ég er sammála þessum orðum hæstv. forsrh., en mér finnst, að hann og ríkisstj. hans hafi ekki munað eftir þessum orðum hans í sambandi við Verðjöfnunarsjóðinn, þegar hún ákvað að gefa út þessi brbl. og skerða framlög til sjóðsins um 310 millj. kr. á ári, sem auðvitað gerir sjóðinn óhæfari til að gegna sínu hlutverki. Það er alveg rétt hjá hæstv. sjútvrh., að það verður að endurskoða ákvæði um greiðslur í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og við verðum auðvitað að leggja til grundvallar rekstrarkostnað sjávarútvegsins á hverjum tíma. Við megum ekki taka það mikið í Verðjöfnunarsjóðinn, að hann skerði eðlilega rekstrarafkomu allra greina sjávarútvegsins. Þar er ég honum algerlega sammála. Ég ætla ekki á þessu stigi að flytja miklu lengra mál, en það gefst aftur síðar tækifæri á seinna stigi þessa máls hér í þessari hv. þd., þegar sjútvn. hefur haft þetta frv. til meðferðar. Ég vil benda á það, að stjórn L. Í. Ú. hefur lýst sig andvíga þeirri fyrirætlun ríkisstj. að afnema þessa kostnaðarhlutdeild, sem fiskkaupendur greiða útvegsmönnum og ekki hefur komið til hlutaskipta. Um það voru eins og flest önnur mál eitthvað skiptar skoðanir. Sjútvrh. núv. er snjall maður í ræðuflutningi og hefur ákaflega mikla, og góða eiginleika til að fá menn til þess að fallast á sitt mál, þegar hann er á þeim buxunum, og það var hann sannarlega, þegar þetta mál var á döfinni, því að hann talaði við nokkra útvegsmenn á svæðafundum útvegsmanna. Hann ætlaði sér nú að fara um landið allt, en hefur ekki lokið því ferðalagi enn þá, en honum tókst að sannfæra útvegsmenn um það, að með því að hækka fiskverðið svo verulega með þessum hætti, eins og hann og ég hafa lýst, væri hér um stórfellda kjarabót að ræða fyrir sjómenn og enga skerðingu á rekstraraðstöðu útgerðarinnar. En ég er hræddur um það, að sumir þeirra, sem þá létu sannfærast, verði orðnir sannfærðir á annan hátt, þegar liðið er á þetta haust, því að við auðvitað sjáum það og skiljum, að eftir því sem kaup og verðlag hækkar, hækka allir kostnaðarliðir útvegsins að sama skapi og rekstraraðstaða útgerðarinnar versnar. Þetta liggur mjög augljóslega fyrir. Og ég efast ekki um, að jafnglöggur og greindur maður og hæstv. sjútvrh. er í hjarta sínu mér algerlega sammála, þó að það henti honum ekki að viðurkenna það enn, af því að hann stóð fyrir þessum darradansi fyrir kosningarnar út af þessu máli. Og ég held líka, að hann sé mér sammála um það, að það hefði verið ólíkt hyggilegri leið að láta fiskverðið hækka um það, sem hagstæðari sala á erlendum markaði leyfði, þar ber ekkert á milli hjá okkur. En hitt hefði verið ólíkt hyggilegra að grípa til þess að veita sjómannastéttinni meiri fríðindi í sambandi við álagningu tekjuskatts. Það er varhugavert og hættulegt að hafa áhrif á álagningu útsvara, hvað það snertir, vegna þess að það kemur svo ójafnt niður á sveitarfélögunum. Það kemur hart niður á mörgum, litlum sveitarfélögum, sem eru með tiltölulega fáa sjómenn, að hækka þessi fríðindi, því að það kippir grundvelli undan rekstri margra sjávarplássa, en hitt hefði verið auðvelt verk fyrir ríkisstj. og ríkið að auka skattfríðindi sjómanna án þess að ýta neitt undir það, að aðrar stéttir kæmu á eftir. Ég fyrir mitt leyti tel það ekki vera neitt áhorfsmál, að þeir, sem eru fjarri heimilum sínum vikum og mánuðum saman og geta ekkert gert heima hjá sér vegna starfa sinna, eigi að njóta þessara fríðinda umfram allar aðrar stéttir og þau fríðindi hefðu ekki farið inn í verðlagið, það hefði verið ólíkt skynsamlegra. Það hefðu ekki verið neinar „hundakúnstir“ að gera það, eins og þegar ríkisstj. ákvað að afnema söluskatt af smjöri og lækkaði svo niðurgreiðslur á smjörinu um það sama. Það kallar maður „hundakúnstir“. En þetta hefði verið sú leið, sem hefði verið skynsamlegt að fara, og þetta hefði vafalaust orðið niðurstaðan og orðið, samkomulag um hana, ef ríkisstj. hefði ekki tekið ákvörðunina, áður en hún fór að hugsa, eins og hún hefur gert í svo mörgu öðru. Ef hún hefði rætt þessi mál við samtökin.  Eins og ég sagði áðan, ætla ég að geyma mér frekari umr. í þessu máli, þar til sjútvn. hefur skilað áliti um frv.



Herra forseti. Ég er næstum undrandi á því, að hv. 2. þm. Vestf. skuli halda ræðu á þá lund, sem hann gerði hér nú. En svona er það. Menn geta stundum þurft að stíga nokkuð þungt til jarðar til þess að halda taktinum við hina, sem búnir eru að segja of mikið og miklu meira um þetta mál en þeir vita þó, að er rétt. Ég veit það, að hv. 2. þm. Vestf. á að vita miklu betur í þessu máli. Þegar hann ræðir hér um það, að í þessu tilfelli hefði ríkisstj. átt að láta sér nægja að veita sjómönnum nokkur fríðindi í skattamálum, þá veit hann það mætavel, að það gat ekki leyst þann vanda, sem við var að glíma vegna kjara sjómanna í landinu. Hann hlýtur að vita það, að í okkar stærstu verstöðvum hafði meiri hluti sjómannanna komið þannig frá borði á s. l. vertíð, að þeir yrðu að búa við lágmarkskauptryggingu, og það var vitanlega allsendis ófullnægjandi að bjóða þessum mönnum, sem þannig stóð á fyrir með tekjur, upp á það, að þeir skyldu fá nokkur skattfríðindi. Sannleikurinn er sá, að mikill hluti af þessum mönnum borgaði tiltölulega lítið í tekjuskatt, en við erum einmitt sammála um það, að það eru ekki tök á því nema með allmiklum öðrum tilfærslum að veita sérstaka ívilnun á útsvari vegna þess, hvernig það kemur út, m. a. fyrir útgerðarbæina í landinu. Nei. Hér stóðum við frammi fyrir því, að sjómenn okkar höfðu mjög skertan hlut í kaupgjaldsmálum, og það var mjög farið að bera á því víða í verstöðvum landsins, að sjómenn gengu í land og leituðu annarrar vinnu, af því að þeir höfðu þar meira upp úr sér. Í einni stærstu verstöðinni í landinu sögðu útgerðarmenn beinlínis við mig, að það væri farið að bera á því, að þeir yrðu að yfirborga menn til þess að halda þeim hjá sér á bátunum. Hér var um það að ræða, að það þurfti að bæta launakjör sjómanna með einum eða öðrum hætti. Sú leið að ætla að gera það með auknum skattfrádrætti var allsendis ófullnægjandi. Ég álít fyrir mitt leyti, að það komi vel til mála enn að bæta kjör sjómanna eftir þeirri leið, af því að ég álít, að það hallist enn verulega á um launakjör sjómanna og margra annarra vinnandi stétta í landinu. Það er mín skoðun nú, að einn mesti vandinn, sem við eigum við að glíma, sé einmitt manneklan við sjóinn - sá mikli vandi að fá fólk til þess að starfa að undirstöðuframleiðslu okkar. Og það er alveg furðulegt, þegar þm., sem er eins nákunnugur sjávarútvegsmálum og hv. 2. þm. Vestf., talar um það hér æ ofan í æ, að þessar ráðstafanir, þ. e. að hækka laun sjómanna um 18–19% sem auðvitað nær þó ekki yfir alla sjómenn, hafi ýtt undir verðbólgu í landinu. Verðbólgan er ill. Menn standa á móti henni, og þess vegna hefði auðvitað þurft að standa á móti hækkun á launum sjómanna til þess að vera ekki með verðbólgunni. Hér er auðvitað um mestu fjarstæðu að ræða. Auðvitað þurfti það ekki að hafa nein sérstök áhrif almennt séð á verðlag hér í landinu, þó að launakjör sjómanna, sem höfðu greinilega dregizt aftur úr, væru bætt, og hefur ekki heldur gert það. Það vissu allir, sem eitthvað vildu vita í launa- og kjaramálum í landinu, að það höfðu orðið stórkostlegar launabreytingar í landinu áður hjá fjölmennum vinnustéttum, og það vissu einnig allir, að það stóð til, að fulltrúar verkamanna krefðust fyrir þeirra hönd verulegra launabóta til samræmis við það, sem orðið var í landinu. Þeir höfðu lausa samninga frá 1. okt., en sjómenn voru hins vegar yfirleitt samningsbundnir til áramóta. Það var því alls ekki þannig, eins og hv. þm. sagði hér, að ríkisstj. hefði hlaupið til að ástæðulausu, þar sem allir samningar hafi verið lausir. Sjómenn voru bundnir af samningum til næstu áramóta, og ef ekkert hefði verið gert, hefði sú óheillaþróun haldið hér áfram, að fleiri og fleiri sjómenn hefðu farið í land og leitað sér annarrar vinnu og framleiðslan í landinu hefði orðið minni. Og það var verið að koma í veg fyrir slíka óheillaþróun. Ég vil líka segja það, að það bar að mínum dómi mjög vott um það, hve hv. þm. voru mislagðar hendur í þessum málflutningi sínum, þegar hann vék að því, að hann vildi gera tortryggilegar þessar launabætur til sjómanna, þar sem fiskverð er almennt hækkað, með því að segja: Hverjir fá aðallega þessa launahækkun? Það eru þeir, sem fiska mest. Það eru þeir, sem eru yfirmenn á skipunum, þeir fá auðvitað mest, en sjálfur boðar hann ákveðin skattfríðindi til sjómanna. Heldur hann kannske, að þeir yrðu aðnjótandi mestra skattfríðinda, sem hafa hæstu tekjurnar, eða heldur hann, að skattfríðindin mundu aðallega lenda hjá hinum, sem hafa lægstu tekjurnar? Nei, auðvitað er þessu ekki svona farið. Sannleikurinn er sá, að 18–19% hækkun á venjulegum aflahlut er umtalsverð launahækkun til sjómannastéttarinnar almennt séð. Það er auðvitað alveg rétt, að launakjörin eru byggð upp með þeim hætti, að hækki fiskverð, þá fá þeir mestan hlut, sem mest afla og eru ráðnir með þeim kjörum, að þeir eru með einfaldan hlut. En það lá vitanlega ekki fyrir, að ríkisstj. væri að hlutast til um neitt af slíku tagi. Þegar hv. 2. þm. Vestf. víkur hér aðl., sem hann sér mjög eftir, að gerð er breyting á, þessum margumtöluðu deiluákvæðum l. frá 1968, þá talar hann mikið um það, að þessi l. hafi verið alveg nauðsynleg, það hafi verið nauðsynlegt að hafa áhrif á hlutaskiptakjörin á þennan hátt vegna hinna miklu áfalla, sem við urðum fyrir á árunum 1967 og 1968. Mér dettur ekki til hugar að neita því, að þá stóðum við frammi fyrir miklum vanda. Það hef ég margendurtekið sem mína skoðun hér á Alþ. Við þurftum að sjálfsögðu að grípa þá til mjög róttækra ráðstafana. En ég hef bent á það og bendi á það enn, að þeir menn í landinu, sem þá urðu harðast úti vegna þess, að síldaraflinn brást, hvarf á stuttum tíma svo að segja alveg, voru þeir, sem tóku laun sín sem aflahlut, m. a. úr síldveiðiaflanum, sem hvarf. Þeir misstu svo miklar tekjur, að þær lækkuðu um meira en helming. Engin önnur launastétt í landinu varð fyrir slíku áfalli engin. Það var því full ástæða til þess að gera þær efnahagsráðstafanir, sem þá voru gerðar, með þeim hætti, að það væri ekki verið að veitast að þessum mönnum sérstaklega, en það var gert með þessum ákvæðum alveg tvímælalaust. Og það er svo enn þá furðulegra, að þeir, sem rökstyðja sitt mál með því, að l. frá 1968 hafi verið nauðsynleg vegna áfallanna, skuli þráhalda í þessi ákvæði, þegar áföllin hafa gengið yfir og nýtt ástand hefur skapazt. Nei, í þessum efnum áttum við auðvitað að vera raunsæir. Við áttum tvímælalaust að hækka launahlut sjómanna. Það var þjóðinni allri nauðsynlegt, og þegar við gátum gert það með þeim hætti, að við þurftum ekki að gera hlut útgerðarinnar í landinu almennt séð verri en hann var, þá var sjálfsagt að velja þá leið, því að það er mín skoðun, að það sé alveg grundvallaratriði að tryggja það, að sá atvinnurekstur, útgerðin í landinu, sem flest annað verður að byggja á að meira eða minna leyti, sé rekinn með þeim hætti, að reksturinn sé sæmilega tryggur. Ég held, að undan þeirri ráðstöfun að hækka laun sjómanna hafi ekki verið hægt að víkjast. Ég neita því algerlega, að þessi hækkun á hlut sjómannanna sé einhver orsök til þess, að annað kaup í landinu kunni að verða hækkað. Hver er sá, sem heldur því fram, að laun verkamanna hefðu ekki hækkað eitthvað nú 1. okt., þó að fiskverðið hefði ekki hækkað neitt í sumar? Er virkilega einhver, sem býst við því, að hér hefði staðið óbreytt kaup hjá öllum þeim launastéttum, sem nú hafa sagt upp kaupgjaldssamningum sínum, eftir allt það, sem gerzt hafði almennt í launamálum í landinu? Ég held, að sá maður sé varla til. Nei, ég veit, að það, sem hér er á ferðinni, er þvermóðska nokkurra aðila, og því miður eru þeir í stjórn L. Í. Ú. og haldnir þeirri þrákelkni, að þeir segja: Þangað til allt keyrir um þverbak í stórátökum eins og þeir hafa þurft að standa frammi fyrir stundum, halda þeir í ákveðin atriði í kjarasamningum og eru jafnvel tilbúnir að fara út í löng verkföll að ástæðulausu til þess að deila um slík atriði. Það, sem ég tel að skipti máli fyrir útgerðina í landinu, er að tryggja henni rekstrargrundvöll. Hún þarf að hafa ákveðna útkomu úr sínum rekstri. Það hefur verið séð um það, að sá rekstrargrundvöllur, sem hún samdi um sjálf og stjórnarmennirnir í L. Í. Ú. héldu fram, að væri nú betri en hann hefði nokkurn tíma áður verið, skyldi haldast óbreyttur, þó að laun sjómannanna væru hækkuð. Ef menn hefðu valið aðra leið og hækkað laun sjómannanna með einhverjum öðrum hætti, þá er ég ekki í nokkrum vafa um það, að áfram hefði haldið gamla baráttumálið um það að breyta þessum lagaákvæðum, og ef þingið hefði ekki breytt þeim, hefði þeim ákvæðum verið breytt eftir langvinn og kostnaðarsöm verkföll. Það var ekki hyggilegt. Ég tók eftir því, að hv. 2. þm. Vestf. minntist að sjálfsögðu á það, að stjórn L. Í. Ú. hefði haft þessa skoðun og reyndi að halda henni nokkuð fram við útvegsmenn. Það er rétt líka, sem hann minntist síðan á, að ég hefði farið á allmarga fundi og hefði ætlað að fara á fleiri. Það er alveg rétt. Mig langaði t. d. sérstaklega til þess að komast í hans kjördæmi, og ég á kannske eftir að gera það. Ég hef kannske dregið eitthvað af mér í þessum efnum, þegar ég fann það, að útvegsmenn voru, þegar farið var að ræða þessi mál við þá, allir á annarri skoðun en stjórn L. Í. Ú. Þeir voru nálega allir á annarri skoðun, þeir voru á sömu skoðun og ég og töldu, að þessi ráðstöfun væri rétt og hún væri þeim sjálfum gagnleg. Og undarlegt þykir mér það, ef hv. 2. þm. Vestf. hefði verið í mínum sporum og hefði ekki bara af raunhyggju gripið til sömu ráðstafana. En ég held, að hann ætti að láta sér þetta að kenningu verða og fara fremur í þessum efnum eftir sínu eigin hyggjuviti en elta þann áróður, sem flokkur hans og blað hafa uppi svona stundum að lítt athuguðu máli í málaflokkum, sem þeir þekkja miklu minna til en hann. Nei, það er alveg ábyggilegt, að af þeirri hækkun á fiskverðinu, sem ákveðin var í sumar, leiðir enga sérstaka verðbólgu hér á Íslandi. Hún miðar að því að tryggja okkur það vinnuafl, sem við þurftum að tryggja okkur. Aðeins eitt atriði langar mig til, að komi hér fram að lokum í sambandi við Verðjöfnunarsjóðinn, sem mér sýndist á því, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði hér, að okkur greindi ekki svo mikið á um. Þó virtist hann eitthvað efast um, að þessi ráðstöfun væri að öllu leyti rétt, og því vil ég geta þess, að samkvæmt útreikningum Efnahagsstofnunarinnar var gert ráð fyrir því í júní-mánuði í sumar, að til langsamlega stærstu deildarinnar, sem er í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, þ. e. hraðfrystideildarinnar rynnu samkvæmt þeim reglum, sem þá giltu, 391 millj. kr. á þessu ári til viðbótar því, sem til deildarinnar var komið áður. En vegna verðbreytinga, sem orðið höfðu fram að þeim tíma, sem þessar ráðstafanir voru gerðar, sem ég stóð að, taldi Efnahagsstofnunin, að sennilegra væri, að til hraðfrystideildarinnar rynnu ekki 391 millj. kr., heldur 520 millj. kr., og að loknum þeim ráðstöfunum, sem ég stóð að, að gerðar voru, taldi hún, að áfram mundu renna til þessarar deildar 326 millj. kr., en gamla áætlunin hafði verið upp á 391 millj. kr. Það er því alveg augljóst, að það er svo fjarri lagi, að hér hafi verið gerðar ráðstafanir, sem miðuðu að því að skerða þennan sjóð. Allt, sem komið var í sjóðinn, átti að vera í honum áfram, og miklar greiðslur áttu að halda áfram og halda enn áfram að renna í þennan sjóð. En það er rétt, að það voru gerðar ráðstafanir til þess, að framlagið til hans yrði ekki eins mikið og eldri reglur gerðu ráð fyrir, en þær eldri reglur miðuðu að því að halda niðri fiskverði hér á landi í algeru ósamræmi við það, sem var t. d. bæði í Bretlandi og Færeyjum, en þangað leituðu okkar bátar til þess að fá hærra verð. Ég skal svo taka undir það með hv. 2. þm. Vestf., að það gefst að sjálfsögðu tækifæri til þess að ræða þessi mál enn þá betur, þegar n. hefur fjallað um þau, en ég ítreka þá skoðun mína, að sú ráðstöfun, sem gerð var til þess að hækka launahlut sjómanna, var nauðsynleg, og ég álít, að það þurfi að gera viðbótarráðstafanir í ýmsum greinum til þess að bæta launakjör sjómanna. Mér var það ljóst, að þessar ráðstafanir náðu ekki til allra íslenzkra sjómanna. Þeir t. d., sem stunda veiðar á fjarlægum miðum og leggja afla sinn upp í Danmörku eða annars staðar, fengu hér enga kjarabót - enga, heldur aðeins hinir, sem leggja aflann upp hér heima. Í þeim miklu breytingum, sem hafa orðið á launamálum í landinu á undanförnu ári og alveg er fyrirsjáanlegt, að verða nú, þá tel ég, að það þurfi enn að endurskoða ýmislegt varðandi launakjör sjómanna, ef við ætlum að tryggja okkur það að hafa nægilega marga menn til þess að stunda sjávarútveg okkar og ef við ætlum okkur að fá full afköst í sjávarútvegi okkar. Það efast ég ekkert um, að um það atriði erum við a. m. k. fyllilega sammála, ég og hv. 2. þm. Vestf., að reyna að halda þannig á málinu, hvort sem við verðum fyllilega sammála um leiðir til þess að ná því marki eða ekki.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur lagt til, að þessu máli verði vísað til n., sem ég á sæti í, þ. e. sjútvn., og þarf ég þess vegna ekki við þessa 1. umr. að vera langorður um málið. Það kom fram bæði hjá hv. 2. þm. Vestf. og hæstv. sjútvrh., að ráðstafanirnar, sem gerðar voru 1968 til að bæta rekstrargrundvöll sjávarútvegsins, hefðu verið nauðsynlegar, þar sem aðstæður í þjóðfélaginu hefðu þá verið á þann veg, að hjá róttækum ráðstöfunum varð ekki komizt. Það hefur alltaf frá fyrstu tíð verið nokkur ágreiningur um það ákvæði, þar sem tekin var viss upphæð og undanskilin skiptaverði til handa sjávarútveginum og kom ekki til skipta handa sjómönnum. Ég tel, að þetta hafi nokkuð háð alla tíð eðlilegum samskiptum sjómanna og þeirra, sem útveg reka. Og ég hef alltaf verið sannfærður um það, að þetta mundi hverfa með tímanum, enda er það reynslan, að þetta var lækkað í samningum um síðustu áramót, og ég er alveg sannfærður um það, að hvaða ríkisstj. sem nú hefði tekið við eftir kosningar hér s. l. sumar, hefði tekið þetta ákvæði út úr l. annaðhvort eftir samkomulagi milli fiskseljenda og fiskkaupenda eða þá með beinu lagaákvæði, þannig að ég tel og hef alltaf litið þannig á, að þetta ætti að fara út, þegar aðstæður breyttust þannig, að hægt væri að gera það með eðlilegum hætti. En það er eitt í sambandi við ráðstafanirnar 1968, sem hvorki kom fram hjá 2. þm. Vestf. né hæstv. sjútvrh., en var þá grundvallaratriði, og ég ætla, að öllum þm. hafi verið það ljóst, að ef ráðstafanirnar hefðu ekki verið settar fram á þann veg, sem gert var, bæði með þessu ákvæði, sem ég hef hér minnzt á, og öðrum fleiri, þá hefði gengisbreytingin orðið að vera allmiklu hærri en hún þó var, og það hefði ekki verið til hagsbóta, hvorki fyrir sjómenn né þjóðfélagið í heild. Það var farið eins varlega í þá gengisbreytingu, þó að hún væri nokkuð há, og unnt var og áhrif hennar milduð með þeim hliðarráðstöfunum, sem þá voru gerðar. Það var auðvitað að sjálfsögðu mjög skemmtilegt fyrir hæstv. núv. sjútvrh. að hafa aðstæður til þess að gera þær ráðstafanir, sem hann gerði. En hann hafði aðstöðu til þess eingöngu vegna þeirrar lagasetningar, sem sett var 1968, og síðan vegna þeirra breytinga, sem gerðar voru með l. um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Þetta fór, sem betur fer, allt nokkuð á annan og betri veg en menn þó þorðu að vona á þeim tíma. Verðjöfnunarsjóðurinn var orðinn fjársterkur. Það var þegar farið að grípa til hans til þess að breyta hlutaskiptunum í samningunum - um síðustu áramót var hlutfallið lækkað um 6%, en þrátt fyrir það var fyrirsjáanlegt, eins og hér hefur komið fram, að þarna var um mjög fjársterkan sjóð að ræða. Það, sem einfaldlega gerist með brbl., er það, að hæstv. sjútvrh. og ríkisstj. á þarna aðgang að fjármagni, sem er bein eign fiskvinnslunnar, útgerðarmanna og sjómanna. Ríkisstj. færir þarna á milli úr þessum sjóði, sem á að standa á bankabók í Seðlabankanum, yfir til þessara aðila aftur, en eftir öðrum reglum en áður hafði verið gert. Um þetta má kannske deila, ég segi það ekki. En ég segi bara fyrir mitt leyti, að ég er sannfærður um það, að þetta ákvæði hefði horfið úr þessum lögum, hvaða ríkisstj. sem hefði tekið við, annaðhvort með beinum samningum á milli þeirra aðila, sem þar eiga hlut að máli, eða þá á annan hátt. Vegna þess að hv. 2. þm. Vestf. lét að því liggja, að hæstv. sjútvrh. hefði farið um landið og blekkt útgerðarmenn, og vegna þess að samkv. því virtist ekki vera samræmi í skoðunum útvegsmanna og stjórnar L. Í. Ú., þá vil ég taka fram, að ég sat á einum þessara funda, sem hæstv. ráðh. hélt í Vestmannaeyjum. Ég held, að útgerðarmenn bæði í Vestmannaeyjum og annars staðar þekki orðið vel hæstv. sjútvrh. Hann hefur lengi haft afskipti af þessum málum, og ég held, að þeir taki hann alveg með sæmilegri varúð. Þeir gera sér fulla grein fyrir hlutunum burtséð frá því, hvernig hann reynir að túlka málin. Þeir þekkja þessi mál ekkert síður en hann og eru að mínum dómi alveg dómbærir um það að taka afstöðu í þeim málum, hvort sem núv. hæstv. sjútvrh. líkar það betur eða verr. En það er eitt í þessum málum, sem við skulum gera okkur alveg fulla grein fyrir og þeir menn vita, bæði ég og aðrir, sem í útgerð standa, að erfiðleikar eru fram undan þrátt fyrir þær miklu hækkanir, sem orðið hafa á kjörum sjómanna á þessu ári, því að það er um verulegar hækkanir að ræða, það held ég, að öllum sé ljóst. Fyrst hækka laun sjómanna um síðustu áramót, ef ég man rétt, um 25%, síðar á árinu um 5–10% og svo með þessum brbl. aftur um 18–19%. Þetta er veruleg hækkun til einnar stéttar á einu ári, og ég tel það vel, að þessi hækkun skuli hafa orðið. En þrátt fyrir þetta stöndum við frammi fyrir þeim vanda - og ég hygg, að það séu flestir útgerðarmenn sammála um það - að það hefur kannske aldrei verið erfiðara að fá sjómenn á bátaflotann til fiskveiða en kannske einmitt nú. Þetta er mikið vandamál, sem þarf að ráða fram úr, og getur vel komið til afskipta hv. Alþ. í því efni að leggja þar eitthvað til málanna, þannig að úr þessu verði bætt. Hv. 2. þm. Vestf. benti hér réttilega á eina leið, sem ég hygg, að muni verða nokkurs - kannske verulega - metin af hendi sjómanna, en það er, ef horfið væri að sérstökum auknum skattfríðindum umfram það, sem nú er. Það er alveg rétt, sem hér kom fram. Það kemur kannske ekki öllum að sama gagni, en við verðum að treysta því, að fiskverð verði þannig og aflabrögð verði þannig, að það verði ekki almennt um kauptryggingu að ræða, heldur verði um að ræða aflahlut, og ef það er, þá koma bein skattfríðindi mjög að gagni öllum, sem fiskveiðar stunda. Mér þótti vænt um, að hæstv. sjútvrh. tók þó ekki af skarið með það, að hann teldi ekki þá leið færa, heldur taldi hana mjög athyglisverða, og er þess að vænta, að þetta atriði verði tekið til sérstakrar athugunar á yfirstandandi þingi. En ég fór aðallega í ræðustólinn til þess að undirstrika það, að mér er kunnugt um það, að það eru skiptar skoðanir hjá útgerðarmönnum um landið, hvort þessar ráðstafanir, sem gerðar voru, hafi verið eðlilegar og réttmætar eða hvort breyting á aðstöðu sjómanna hefði átt að gerast eftir öðrum leiðum, og þar eru ekki allir sammála stjórn L. Í. Ú. Ég skal svo við þessa 1. umr. ekki fjölyrða frekar um málið. Ég endurtek það, sem ég sagði í upphafi máls míns, að þessu máli er vísað til n., sem ég á sæti í, og fæ ég þar aðstöðu til þess að gera grein fyrir afstöðu minni til málsins, þegar n. tekur það fyrir og skilar áliti.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., en vil aðeins segja út af ræðu hæstv. sjútvrh., að það er alveg rétt hjá honum, að við erum auðvitað um margt algerlega sammála. Við erum einnig sammála um það, að þó að einhverjar ráðstafanir hafi verið gerðar, sé alltaf eðlilegt, að þær séu endurskoðaðar og metnar, þ. e. hvort þær eigi að vera óbreyttar eða falla niður. En það, sem ég lít hvað alvarlegustum augum, er, að þegar útgerðin fékk þessi hlunnindi, sem við getum kallað svo, eftir gengisbreytinguna, og næst var samið við sjómenn - þá auðvitað á þeim grundvelli og með það í huga, að þetta höfðu útgerðarmenn fengið - þá var auðvitað gengið til móts við sjómenn á ýmsan annan hátt, ekki beint með hækkun á kaupi eða aflahlut eins og með lífeyrissjóðunum og öðru fleira, sem var mjög sjálfsögð og eðlileg leið, heldur var það einnig með hluta af fæði og annað þess háttar. Það, sem núna skiptir höfuðmáli, er það, að við erum alveg sammála um það, að við viljum hækka kaup og tekjur sjómannsins eða réttara sagt kaupmátt sjómannsins, og teljum, að það hafi verið tröppugangur á því í landinu. Ég skal fúslega játa það, að ég hef oft verið óánægður með það, sérstaklega eftir að tekið var upp víðast hvar bónuskerfi í frystihúsunum og störfin þar orðin langstærsti þátturinn í vinnslu sjávarafurða, að á vissum tímum var launabilið á milli sjómanna og þeirra, sem nutu þessa bónuskerfis í landi, orðið sjómönnum óhagstætt, sem er mjög óeðlilegt, því að þjóðfélag, sem byggir jafnmikið á sjávarútvegi og við, verður auðvitað að viðurkenna sérstöðu þessarar stéttar og sjá til þess, að hún beri meira úr býtum en þeir, sem í landi eru, undir flestum kringumstæðum til þess að laða menn til að stunda þessa atvinnu og til þess að tryggja eðlilegan rekstur sjávarútvegsins og bátanna. Sjútvrh. sagði, að með hækkun fiskverðsins hefði ekki náðst til síldveiðiskipanna. En það hefði, að mér skildist á honum, verið komið að verulegu leyti í veg fyrir siglingar innlendra fiskiskipa með ísvarinn fisk á erlendan markað, en þessar siglingar standa nú með miklum blóma þrátt fyrir fiskverðshækkunina. Það er auðvitað óvenjuhátt verð á fiski í Bretlandi um þessar mundir, og þrátt fyrir fiskverðshækkunina siglir nú fjöldi íslenzkra fiskiskipa með afla sinn á brezkan markað. Ráðh. sagði, að það hefði auðvitað legið á að hækka fiskverðið. Það lá auðvitað fyrir að hækka fiskverðið, þó að hækkunin yrði ekki í þessu formi, og það hefur legið á að gera það vegna þess, að menn voru að fara í land. Hann lýsti líka yfir, hve stór hluti flotans hefði ekki náð kauptryggingu á s. l. vetri. Hvers nutu þeir sjómenn með þessum ráðstöfunum hæstv. ráðh., ef þeir ekki höfðu náð kauptryggingu? Þeir, sem helzt þurftu á því að halda, nutu ekki nema kauptryggingar, þ. e. þeir, sem ekki hafa náð kauptryggingu eða a. m. k. ekki farið upp fyrir hana. Þeir hafa ekki fengið neitt, og það má segja, að þeir, sem voru rétt innan við markið, hafi kannske helzt náð markinu, en það eru enn þá margir, sem hafa ekki náð því. Það var ekki séð fyrir því. En hverjir njóta fyrst og fremst þessarar fiskverðshækkunar? Ráðh. sagði: Ég er sammála því, að þeir sjómenn, sem hæstar tekjur hafa og afla mest, fá auðvitað mest af þessum hækkunum. En hverjir fá svo líka stóran hluta af hækkununum? Ríkið og sveitarfélögin, sem taka yfirleitt af þessum mönnum, sem eru svona ofarlega í þrepum skattstigans, um 53% af þessari hækkun. Það var verið að velta þessu inn í verðlagið, og það var þetta, sem ég var að gagnrýna, en ekki það, að sjómennirnir fengju þessa hækkun. Ég tel, að það hefði verið miklu skynsamlegri leið að láta þetta ganga beint til þeirra manna, sem áttu að fá þessar úrbætur. - Það hefði komið þeim miklu betur, en okkur greinir á um það. Við vitum það, að það eru margvíslegar hækkanir í þjóðfélaginu og hækkanir eru líka miklar vegna þess, að það er mikil spenna í þjóðfélaginu. Það var hægt að ráða við ýmsa útgjaldaliði atvinnuveganna, t. d. sjávarútvegsins, á meðan ekki var spenna í þjóðfélaginu. Það var hægt að fá tilboð í viðgerðir skipa, smærri viðgerðir og annað. Það er eiginlega að verða útilokað aftur nú, því að það bíða hundruð verkefna á hverjum stað, og nú er komið í sama farið og var fyrir 7–8 árum, að við ráðum ekki við þessa spennu. Hún er það mikil. Þetta hefur í för með sér geigvænlega hækkun rekstrarkostnaðar fyrir jafnmikil framleiðslutæki og bátarnir eru og fiskiðnaðurinn í landinu yfirleitt. Þetta hefur í för með sér, að rekstraraðstaða þessara atvinnutækja fer versnandi, og það stenzt engan veginn, sem hæstv. ráðh. fullyrti í sumar, rétt eftir að hann varð ráðh. og gaf þessi brbl. út, að rekstraraðstaða útgerðarinnar breyttist ekkert við þessa breytingu, sem gerð var með þessum brbl. Það er engan veginn rétt, og það munu þeir, sem honum tókst að sannfæra í sumar, verða jafnsannfærðir um og ég er í dag, að er ekki fyrir hendi. Það, sem er alvarlegast á hverjum tíma, ef atvinnufyrirtækin í landinu eru rekin með halla, er, að launþegarnir, hvorki sjómenn né verkamenn í landi, iðnaðarmenn eða aðrir, njóta ekki þess öryggis, sem þeir þurfa að njóta. Það er sameiginleg krafa, og það er sameiginlegt áhugamál allra landsins barna, að atvinnutækin séu rekin hallalaust og atvinnureksturinn sé öruggur. Það er langöruggasta leiðin fyrir launþega til þess að geta byggt á þessum atvinnutækjum og geta lifað góðu lífi. Þetta veit ég, að hæstv, ráðh. skilur mætavel. En það er bara þetta, sem hefur verið gengið fram hjá. Það hefur verið með þessu gengið hættulega mikið á hlut útgerðarinnar bæði af þessum ástæðum og eins hinum, sem ég nefndi hér áðan. Það hafa orðið óviðráðanlegar hækkanir á ýmsum rekstrarliðum útvegsins. Fram undan eru svo nýir kjarasamningar. Mér fannst nú ástæðulaus kveðjan, sem hæstv. ráðh. sendi einstökum stjórnarmönnum í L. Í. Ú. Mér fannst hún svona heldur kuldaleg, því að þó að stjórnarmeðlimir í þeim samtökum séu ekki hæstv. ráðh. sammála um allt, þá eru þeir þó sammála honum um flest atriði miklu oftar en ekki, enda hlýtur það að fara saman að vinna að hagsmunamálum sjávarútvegsins, hvort sem menn gera það á vegum hagsmunasamtak,a, stjórnar L. Í. Ú. eða sem sjútvrh. Það er því ekki ástæða til, finnst mér, að senda svona heldur kaldar og skítlegar kveðjur, eins og hæstv. ráðh. varð á hér áðan.