Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir þessa umr. hefur fjvn. sameiginlega gert rúml. 90 brtt. eða breytingartillögur í rúml. 90 liðum, og auk þess hefur meiri hl. n. gert till. um breytingar á tekjuáætlun frumvarpsins. Meiri hl. n. hefur gefið út varðandi þessi atriði sérstakt nál., sem því miður hefur ekki enn þá komið til útbýtingar, en er í prentun. Eru þar skýrðar nokkuð ástæður fyrir einstökum útgjaldaliðum svo og gerð nokkur athugun á frv. sem slíku, og fá hv. alþm. væntanlega í dag í hendurnar þetta nál., en þar er gerð nokkuð nákvæm sundurliðun á því, hvað það er, sem gerist með breytingum þeim, sem lagðar eru til við frv., ef þær verða samþykktar. Ég vil þá fyrst gera nokkra grein fyrir þeim brtt., sem hefur verið útbýtt á þskj. 285 frá meiri hl. fjvn. varðandi tekjuhlið frv. Þar er í fyrsta lagi lagt til, að tekju- og eignarskatturinn lækki úr 116 millj. kr., sem frv. gerir ráð fyrir, í 111 millj. Þessi lækkun stafar af því, að láglannafólki og fiskimönnum hefur verið heitið nokkrum skattfríðindum og Alþ. hefur einmitt til meðferðar um þessar mundir stjfrv. um þessi efni, og ef til samþykktar kemur á því frv., sem líklegt verður að telja, þá mun það hafa tekjurýrnun fyrir ríkissjóð í för með sér, að því er ætla má um nálægt 5 millj. kr. Inn í 2. gr. frv. er till. um, að bætt verði nýjum lið, tekjum skv. lögum um útflutningssjóð o.fl. Tekjur þess sjóðs hafa verið áætlaðar um 540 millj., og ríkissjóðshluti á skv. lögunum að vera 20% af tekjum þess sjóðs, og því er hér gerð till. um, að upp verði tekinn nýr tekjuliður í frv. þessu samkvæmt upp á 108 millj. Söluskatturinn í smásölu hefur verið lagður niður, og er áætlað, að sú niðurfelling nemi um 25 millj. kr. í tekjumissi, fyrir ríkissjóð, þannig að till. er gerð um, að tekjur af söluskatti verði lækkaðar í áætlun frv. úr 135 milljónum í 110 milljónir. Það hafa nýlega farið fram verðbreytingar hjá einkasölum ríkisins á áfengi og tóbaki, þannig að gera má ráð fyrir auknum tekjum ríkisins af þessum stofnunum, og er hér gerð till. um, að tekjur af áfengisverzlun ríkisins hækki um 9 millj., en tekjur af tóbakseinkasölunni um 6 millj. kr. - Samtals er hér því um að ræða á þessum lið hækkanir umfram lækkanir, sem nema 93 millj. kr. Það skal tekið fram, að auk þessara tillagna varðandi tekjur eru nýjar till. nm hækkun á tekjuáætlun hjá pósti og síma. Það er gert ráð fyrir, að þessi fyrirtæki, pósturinn og landssíminn, taki upp nýjar gjaldskrár, sem hækki tekjur þessara stofnana. Síðan er gert ráð fyrir því, að pósturinn hafi samt sem áður nokkurn rekstrarhalla, eða sem nemur 370 þús., en sjái að öðru leyti sjálfur fyrir tekjuþörf sinni. Gert er ráð fyrir, að síminn hafi rekstrarafgang á sínum rekstrarreikningi, svo að nemi 61/2 millj., og hafi hann þá það fé til umráða í fjárfestingu sína, en hún er áætluð nokkuð yfir 10 millj. kr., svo að það, sem á ríkissjóð kæmi að greiða af fjárfestingu landssímans á þessu ári, yrði tæpar 4 millj. kr. Þá er hér till. um breytingu á áætluðum afnotagjöldum ríkisútvarpsins. Í frv. er reiknað með, að gjaldendur afnotagjalda hjá ríkisútvarpinu verði 39 þús. talsins. Upplýsingar liggja fyrir um það, að á árinn 1955 náði tala útvarpsgjaldenda 40 þús. og heldur meiru þó, og fer tala útvarpsnotenda yfirleitt vaxandi. Hefur því þótt hlýða að gera þá brtt. við frv. að reikna með 41 þús. afnotagjöldum útvarpinn til handa, og er tekjuáætlun þess því hækkuð um 400 þús. kr. En þetta hefur engin áhrif á aðra liði fjárlaganna, því að það fé, sem þannig er áætlað í tekjuauka, er útvarpinu ætlað að fá sem aukið rekstrarfé. Þá er uppi leiðréttingartillaga varðandi hegningarhúsið í Reykjavík. Sú till. er um það að leiðrétta vanreiknað næturvinnuálag fangavarðanna, og er till. um að breyta þeirri upphæð úr 16 þús. kr. í 43 þús. kr. Síldarmat ríkisins er nú á nokkrum tímamótum. Það liggur fyrir að gera á því nokkrar breytingar, þannig að síldarframleiðendur sjálfir greiði tímakaup síldarmatsmanna, svo sem aðrir fiskframleiðendur greiða matsmönnum hjá sér. En hingað til hefur verið sá háttur á, að síldarsaltendur hafa einungis goldið ákveðið gjald, eina krónu af hverri tunnu, sem hvergi nærri hefur hrokkið fyrir matskostnaði, enda hefur þetta gjald staðið í stað árum saman, þótt verðbreytingar í landinu hafi, svo sem allir vita, orðið miklar. Af þessum sökum eru hér gerðar brtt. varðandi síldarmatið um, að niður falli liður frv. um tímakaup matsmanna, en að hækkaður verði annar kostnaður síldarmatsins. Samtals verka þessar tvær till., ef samþykktar verða, til sparnaðar hjá síldarmatinn um 76 þús. kr. Þá eru till. varðandi rekstur ríkisspítalanna. Þeir áætlunarliðir, sem í frv. standa, hafa verið endurskoðaðir, bæði með tilliti til þeirra verðbreytinga, sem stafa af lögum um útflutningssjóð, og til nokkurrar leiðréttingar að öðru leyti, og eru hér allmargar hækkunartillögur um rekstrarkostnaðarliði ríkisspítalanna. Samtals nema þær hækkanir 951 millj. kr. eða rúmlega það. Vegagerð ríkisins hafði láðst að reikna með í útgjöldum sínum gjald sitt til atvinnuleysistrygginganna, og er till. um, að vegagerðinni verði veitt sérstök fjárveiting fyrir því, 140 þús. krónur. Þá eru varðandi hafnargerðirnar tvær brtt. Önnur er sú, að framlag til Blönduóshafnar verði hækkað um 50 þús. kr., en hin um, að til hafnar á Bakkagerði verði lagðar 50 þús. kr. Báðar þessar till. eru byggðar á upplýsingum, sem fjvn. bárust, eftir að hún hafði gengið frá öðrum hafnartillögum sínum. Þá er ekki minnst um það vert, að nokkurt nýmæli er tekið upp í brtt., varðandi hafnarmálin, en það er fjárveiting til dráttarbrautar fyrir togara á Akureyri, 200 þús. kr. Það þykir vera hin mesta nauðsyn, að víðar en á einum stað á landinu sé möguleiki til þess að taka upp til viðgerða og botnhreinsana togveiðiskipin, sem nú eru algeng og stendur til að fjölga. Þykir því hlýða, að stuðlað verði að því, að komið verði upp Norðanlands dráttarbraut, sem geti tekið upp togara. Þá er einn lítill liður varðandi lendingarbætur, sem upp hefur verið tekinn í brtt. Það er 5 þús. kr. fjárveiting vegna lendingarbóta á Skógasandi. Þar hafði Jökulsá á Sólheimasandi flætt í gamla lendingarvör, sem þeir Eyfellingar nota þó ekki mjög, en ber við, að þeir nota til útróðra, og þurfti að grafa upp í Jökulsárósnum til að varðveita þessa gömlu lendingarvör. Þá er lagt til, að álag vegna afhendingar kirkna verði hækkað um 100 þús. kr. Það er stefnt að því, að sem viðast verði söfnuðirnir sjálfir eigendur kirkna sinna og að þær kirkjur, sem enn eru í eigu ríkisins, flytjist í eigu safnaða. En til þess að greiða fyrir því, að svo geti orðið, þarf ríkið að greiða í sumum tilfellum nokkurt fé til þess að geta skilað þessum húsum í því standi, sem söfnuðunum þykir viðhlítandi. Þá er lagt til, að styrkur til verzlunarskólans verði hækkaður um 100 þús. kr., úr 300 þús. í 400 þús. Skólakostnaður í landinu hefur almennt hækkað mjög á síðustu tímum, og hefur þótt hlýða að verða við óskum skólanefndar verzlunarskólans að nokkru, og er það gert í þessari tillögu. Þá er ein till. varðandi hlutdeild ríkisins í íþróttahúsi. Það er til íþróttahúss á Seyðisfirði, 100 þús. kr. Það er sérstætt við þessa fjárveitingu, að hér er ekki um venjulegt íþróttahús að ræða, heldur er um það að ræða að byggja sérstakt gólf yfir sundlaugina í sundhöll á þessum stað, svo að nota megi þetta hús til íþróttaiðkana á vetrum, en sundhöllin er einungis rekin yfir sumarmánuðina. Hér er því um fróðlega tilraun að ræða, sem máske gæti víðar sparað byggingarkostnað íþróttahúsa, ef vel tækist. Till. er um, að færeyskum fræðimanni verði veittur styrkur til þess að flytja hér erindi eða fyrirlestra um þjóðlíf og sögu og bókmenntir sinnar þjóðar. Færeyingar eru, svo sem allir kannast við, að verða stöðugt meiri þátttakendur í íslenzku atvinnulífi, og eykur það enn á þá sanngirniskröfu, sem verið hefur uppi, m.a. hér á Alþ. á undanförnum þingum, að þessari bræðraþjóð okkar verði meiri gaumur gefinn og hún betur kynnt Íslendingum en verið hefur fram til þessa. Þá er lagt til, að framlag til þess að greiða niður byggingarskuldir stúdentagarðanna verði hækkað úr 50 þús. kr. í 100 þús. kr. Þá eru till. um það, að á 15. gr. fjárlaga verði teknir upp nokkrir nýir menn, en á þeirri gr. er veittur styrkur til vísinda, lista og menningarlegrar starfsemi. Er þar um að ræða styrk til Valgerðar fyrrum húsmóður á Kolviðarhóli og hækkun á styrkjum til þeirra Benedikts Gíslasonar frá Hofteigi og Þórarins Jónssonar, sem áður voru þarna með nokkra styrki. Ég verð að áskilja n. rétt til þess að athuga, hvort alveg er rétt frá greint hér í till. meiri hl. n. Mér skilst, að hér muni vanta inn till. varðandi 15. gr., og kemur það til athugunar síðar. Þá er lagt til, að almennt verði styrkur til leikfélaganna hækkaður nokkuð. Flest leikfélögin, sem styrk höfðu á 15. gr. fjárlaga, höfðu 5 þús. kr. styrk. Það er yfirleitt lagt til, að sá styrkur verði hækkaður í 8 þús. kr., en hjá Leikfélagi Akureyrar úr 25 þús. í 30 þús. Þess skal getið, að í fyrri till. n., sem nú hafa verið samþ., var gert ráð fyrir hækkun á styrk til Leikfélags Reykjavíkur, 20 þús. kr. Þá hefur samkvæmt tilmælum, sem n. bárust frá mönnum í menntamálaráði, verið lagt til að breyta orðalagi á þeim lið, þar sem ákveðinn var styrkur til söngnáms erlendis, þannig að framvegis geti þar verið um að ræða styrk til söng og tónlistarnáms. Það skal tekið fram, að það, sem ég minntist á, að líklegt væri, að ekki væri með öllu rétt hér í till. n., reynist raunar koma fram síðar í brtt. Þar er um að ræða nýjan styrk til Friðriks Friðrikssonar æskulýðsleiðtoga, sérstök heiðursverðlaun, 15 þús. kr. Þá er lagt til, að vegna minnismerkis, sem Rangæingar eru að reisa í Hlíðarendakoti til minningar um Þorstein Erlingsson, verði veittar 10 þús. kr. Er þar um að ræða höggmynd, sem gerð er af Nínu Sæmundsson. Einnig er gert ráð fyrir því, að tekin verði upp svolítil fjárveiting til minnismerkis á klausturgrunninum, þar sem stóð munkaklaustrið í Þykkvabæ í Veri, 5 þús. kr. Það hefur þurft að leiðrétta örlítið einn lið varðandi veðurstofuna. Það er endurgreiðsla vegna flugveðurþjónustu, og er till. um það eingöngu til leiðréttingar. Á 16. gr. eru gerðar nokkrar brtt. Er sú fyrst, að lagt er til, að vélasjóður fái 350 þús. kr. styrk til greiðslu skuldar, sem hann er í miklum vandræðum með, vegna kaupa á skurðgröfum. Þá er lagt til í þrem liðum, að vegna landbúnaðarframkvæmda, nýbýla og aukinnar ræktunar verði veittar samtals 8 millj. kr., þ.e., að styrkurinn til ræktunar á nýbýlum verði hækkaður úr 21/2 millj. í 5 millj., að til íbúðarhúsa á nýbýlum verði veittur 11/2 millj. kr. styrkur og að inn á fjárlög komi nýr liður, framlag til túnræktar á þeim jörðum, þar sem ræktun er skammt á veg komin, 4 millj. kr. Það þykir nauðsyn til bera að gefa þeim bændum, sem minnstan hafa bústofn og minnstan afrakstur af búi sínu, möguleika á því að stækka búin og gera þau arðvænlegri en þau nú eru. Þá er lagt til, að tveir nýir styrkir vegna sjóvarnargarða verði upp teknir, þ.e. vegna sjóvarnargarðs á Ísafirði 100 þús. kr. og vegna sjóvarnargarðs í Borgarnesi 50 þús. kr. Þá er lagt til, að styrkur til landþurrkunar í Austur-Landeyjum verði hækkaður um 20 þús. krónur. Á undanförnum árum hefur verið lagt nokkurt fé í það að leita að nýjum fiskimiðum, einkum fyrir togaraflotann, og hefur það borið allmikinn árangur. En stöðugt verður ljósara, að einmitt leit að fiskimiðum er eitt af því, sem íslenzkur þjóðarbúskapur þarfnast hvað mest að framkvæmt sé, og er lagt til, að þessi styrkur hækki um 250 þús. kr., upp í 1 millj. kr. Á smíðum hefur á undanförnum árum verið beituskurðarvél, sem vonir standa til að geti komið að góðum notum fyrir íslenzka fiskibáta. Þessi vél hefur þurft langan prófunartíma, og hefur sitthvað í henni reynzt miður en vonir stóðu til, og hefur gengið í nokkru basli með að fá endurnýjanir sökum fjárskorts þeirra manna, er þetta verk hafa með höndum. Er þess vegna lagt til, að Fiskifélag Íslands fái til ráðstöfunar litla fjárhæð, 10 þús. kr., til þess að greiða fyrir framleiðslu á beituskurðarvél, ef það mætti fremur takast. Samkvæmt lögum ber ríkinu að greiða ákveðinn hluta af byggingarkostnaði olíutanka, sem olíusamlög reisa. Það hefur verið sýnt fram á, að fjárþörf í þessu skyni á yfirstandandi ári muni verða allmiklu hærri en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, og er hér lögð til hækkun um 100 þús. kr. í því skyni. Er það einkum vegna slíkra framkvæmda, sem olíusamlag í Keflavík hefur með höndum. Þá er lagt til, að iðnlánasjóður, sem búið hefur við mikinn fjárskort að undanförnu, fái framlag sitt úr ríkissjóði hækkað um 1 millj. kr., úr 450 þús. í 1 millj. 450 þús. kr. Þær miklu raforkuframkvæmdir, sem nú eru á döfinni og hafa veríð um skeið, eru mjög fjárþurfi, og er lagt til, að ríkissjóðsframlag til raforkusjóðs verði hækkað um 10 millj. kr., upp í 15 millj. kr. Kemur þá að þeim brtt., sem gerðar eru við 17. gr. frv. Þar er lagt til, að framlag til styrktar og sjúkrasjóða verði hækkað úr 20 þús. kr. í 40 þús. kr. Þá er lagt til, að verkakvennafélagið Framtíðin í Hafnarfirði, sem um langt skeið hefur rekið dagheimili fyrir börn, fái byggingarstyrk á svipaðan hátt og veittur hefur verið til slíkra heimila hér í Rvík, og er áætlað í þessu skyni 30 þús. kr. framlag. Þá er tekinn upp nýr liður á þessa grein, til orlofs og sumardvalar fyrir húsmæður frá barnmörgum heimilum, 40 þús. kr. Það er alkunna, að eins og þjóðfélagsskipun er hjá okkur nú, mæðir oft mjög mikið á húsmæðrum, sérstaklega þeim, sem standa fyrir stórum heimilum. Hefur þótt rétt að verða við óskum um það, að ríkið legði nokkuð af mörkum til þess að auðvelda sumardvöl slíkra mæðra, hvort sem þær væru frá heimilum í kaupstöðum eða sveitum landsins. Á n.k. sumri er fyrirhugað, að heimsmeistarakeppni stúdenta í skák verði haldin hér á landi, og hefur framkvæmdanefnd sú, sem stendur fyrir því móti, sótt um fjárveitingu. Hefur fjvn. þótt hlýða að verða við þeirri beiðni og veita 40 þús. kr. styrk vegna þessa móts. Byggingarsjóður kaupstaða og kauptúna, þ.e.a.s. sá sjóður, sem sótt er til til byggingar verkamannabústaða, hefur samkv. frv. tæplega 2 millj. kr. framlag, þ.e.a.s. framlög upp á 1 millj. 975 þús. kr. Það er lagt til, að þessi fjárveiting verði tvöfölduð og að styrkur þessi verði ákveðinn 3 millj. 950 þús. kr. Það þarf ekki skýringa við, að húsnæðisþörfin er slík, að vert þykir eftir þessari leið að reyna að bæta þar eitthvað úr. Sömuleiðis er lagt til, að framlag ríkisins til útrýmingar heilsuspillandi íbúða verði hækkað um 1 millj. kr., úr 3 millj. í 4 millj. kr. Varðandi báða þessa byggingaliði má geta þess, að nokkurt mótframlag á lögum samkv. að koma á móti þessari upphæð frá bæjar- eða sveitarfélögum, og eykur það enn líkurnar á því, að eitthvað verði hægt um að bæta í húsnæðismálunum með því að hækka þessi framlög. Samkv. ábendingu ráðuneytisins er framlag til alþjóðagjaldeyrisstofnunarinnar talið geta fallið niður, og er till. gerð um það. Varðandi 18. gr. frv. eru gerðar nokkrar brtt., sem fyrir liggja, og tel ég ekki ástæðu til að skýra þær sérstaklega, enda liggja þær ljósar fyrir á þingskjali 284. Er það bæði um nýja menn inn á þá grein og sömuleiðis um brottfellingu þeirra, sem fallið hafa frá, en höfðu styrk á þeirri grein. Enn fremur er í I. tölulið þeirrar gr. gert ráð fyrir svolítilli breytingu á lögboðnum eftirlaunum embættismanna, og er það aðeins smávægileg breyting. Varðandi 19. gr. frv. er gerð brtt. um, að enn verði framlag til dýrtíðarráðstafana hækkað um 600 þús. kr. Er það vegna sérstaks framlags, sem fyrirhugað er til þess að greiða niður olíu til rafstöðva, sem framleiða rafmagn til almenningsnota. Þá er gert ráð fyrir, að hækkað verði frá frv. framlagið til viðbótarhúsnæðis ríkisspítalanna úr 3 millj. og 600 þús. upp í 4 millj. og 600 þús. kr. Auk þess er gert ráð fyrir, að á heimildagrein verði ríkisstj. veitt heimild til þess að taka lán til viðbótarbyggingar spítalanna, allt að 5 millj. króna. Varðandi sjúkraflugvelli er fyrirhugað að byggja á einum stað í Norðurlandi, væntanlega Akureyri, sérstakt skýli fyrir sjúkraflugvél henni til öryggis, en nú er svo, að hvergi er hægt að hýsa þá flugvél nema í Rvík. Er þess vegna lagt til, að framlagið til sjúkraflugvalla hækki um 75 þús. kr. Húsmæðrakennaraskólinn er húsnæðislaus um þessar mundir og starfar ekki. Hann var áður til húsa í húsakynnum háskólans, en hefur nú orðið að hverfa þaðan, og standa mál hans sem sagt þannig, að skólinn starfar ekki um þessar mundir. Á síðustu fjárlögum hafði hann nokkurt framlag til byggingar, og enn er gert ráð fyrir í frv., að honum verði veittar 200 þús. kr. í því skyni. Hér er lagt til, að það framlag verði hækkað í 300 þús. kr., og má þó allt eins gera ráð fyrir, að þennan byggingarstyrk verði að nota til þess að kaupa húsnæði handa skólanum, því að sýnt þykir, að bygging, sem ætti eingöngu að vinnast fyrir það framlag, sem skólinn hefur þegar fengið og bægt er að veita honum á þessum fjárlögum, mundi koma seinna til sögunnar en svo, að skólinn geti við það búið að vera húsnæðislaus svo lengi. Þá er lagt til, að atvinnubótafé, sem í frv. var gert ráð fyrir að yrði 5 millj. kr., verði aukið um 10 millj. kr., upp í 15 millj. kr. Það er sömuleiðis eitt af alkunnustu málum hér innan þingveggja a.m.k. og svo auðvitað á þeim stöðum, þar sem mest sverfur að í atvinnulegu tilliti, að óhjákvæmilegt er að gera einhverjar ráðstafanir til þess að undirbyggja öruggara atvinnulíf en nú er fyrir hendi á ýmsum stöðum á landsbyggðinni. Standa vonir til þess, að þessi till. geti miðað í þá átt að undirbyggja blómlegra atvinnulíf en verið hefur á ýmsum stöðum, þar sem dauft hefur verið yfir að undanförnu. Liðurinn um tollstöð í Rvík, framlag til hennar, nam 850 þús. kr. Lagt er til, að sá liður verði felldur niður úr útgjöldum fjárlaga, enda hefur Alþingi þegar gert ráðstafanir til þess að afla tekna til þeirrar byggingar með öðrum hætti. Þá er gert ráð fyrir, að fiskiðjuveri ríkisins verði fengnar 750 þús. kr. vegna aðkallandi skulda, sem á því hvíla. Með þessu framlagi er ekki tekin nein ákvörðun um framtíð fiskiðjuvers ríkisins. En hver sem framtíð þess kann að verða, þykir óhjákvæmilegt að leggja til, að því verði fengið þetta fé, Er þá komið að heimildagrein frv., 22. gr., sem gerðar eru við nokkrar brtt. Þar er fyrst, að lagt er til, að ríkisstj. verði heimilað að hækka nokkuð ábyrgð sína til menningarsjóðs. Eins og stendur í frv. nú, er ríkissjóði heimilt að greiða þeim sjóði það, sem á kann að vanta, að tekjur hans fyrir s.l. ár nemi 550 þús. kr. Þessi heimild er samkv. till. hækkuð um 1 millj. kr. Til mála hefur komið, að menningarsjóði verði fengin ný verkefni og að starfsemi sú, sem hann þegar hefur, verið aukin. En margt er enn óráðið um, með hverjum hætti þessir hlutir kunna að verða í framkvæmd, og er enda ekki víst, að heimild þessi verði notuð. En meðal þess, sem komið hefur til greina að menningarsjóður styrki eða taki þátt í að styrkja, er Sinfóníuhljómsveit Íslands, sem eins og alkunnugt er hefur verið í nokkrum vandkvæðum hvað fjárhag snertir á undanförnum árum. Þá er gerð hér ein brtt. við brtt. samvinnunefndar samgöngumála, en í þeirri brtt. gerir samvinnunefndin ráð fyrir því, að ríkisstj. verði heimilað að greiða að tilteknum upphæðum halla af rekstri nokkurra flóabáta. Hér er lagt til, að aftan við þá brtt. bætist heimild um, að ríkisstj. verði einnig heimilt að lána Hríseyjarhreppi allt að 50 þús. kr. til að endurbyggja ferjubát þann, sem í förum er á milli Hríseyjar og Árskógssands. Þá er gerð brtt. við textann í rómverskum XIII í 22. gr., þar sem er allt að 50 millj. kr. ábyrgðarheimild fyrir ríkisstj. til þess að ábyrgjast lán til hraðfrystihúsa, mjólkurbúa og fiskimjölsverksmiðja. Hér er gert ráð fyrir, að þessi heimild verði rýmkuð og ekki bundin nákvæmlega við þessar tegundir vinnslustöðva, heldur geti ábyrgðin náð til hvers konar fiskvinnslustöðva og stöðva, sem vinna úr landbúnaðarafurðum. Þá er lagt til, að fyrir Siglufjarðarkaupstað megi ríkisstj. ábyrgjast allt að 1 millj. kr. rekstrarlán vegna síldarverksmiðjunnar Rauðku. Þetta er liður, sem staðið hefur inni á fjárlögum á undanförnum árum. Í síðustu fjárlögum var þessi heimild upp á 2 millj. kr., en þá munu hafa verið samandregnar þær ábyrgðir, sem þurfa þóttu til tveggja ára. Þá er lagt til, að nýr liður komi inn í fjárlög, þar sem ríkisstj. sé heimilað að ábyrgjast allt að 4 millj. kr. lán fyrir skipasmiðastöðvar til að annast bátasmíðar innanlands. Sumar skipasmíðastöðvar telja sig búa við mikinn skort á rekstrarfé og sé af þeim sökum m.a. ókleift að smíða báta, sem þær hafa ekki ákveðinn kaupanda að. Á hinn bóginn telja þær, að mikil nauðsyn sé að hafa slík verkefni til að vinna að á skipasmíðastöðvunum jafnframt viðhaldi eldri báta, svo að fyrirtækin geti haldið smiðum í þjónustu sinni, þótt hlé verði á viðhaldsvinnunni. Enn fremur er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast lán, sem tekið kann að verða til að smíða nýjan flóabát fyrir Eyjafjörð og nálægar hafnir, gegn tryggingum, er ríkisstj. metur gildar, þó ekki yfir 2/3 hluta af kostnaðarverði skipsins. Flóabáturinn Drangur, sem nú gengur á þessari leið, er orðinn mjög gamall og úr sér genginn. Fyrir forgöngu samvn. samgm. var þessu skipi veitt nokkur fjárveiting til vélakaupa, þar sem endurnýja þurfti vél í skipinu, en upplýsingar liggja nú fyrir um það, að sú vél hefur ekki verið sett í skipið, sökum þess að skipið sjálft þykir orðið of gamalt og lélegt til þess að breyta um vél í því, og þarf nú að endurnýja skipið sjálft. Hér er lagt til, að ríkið gefi kost á ábyrgðarheimild vegna lána til endurnýjunar á skipinu, sem nemi álíka hárri upphæð og fiskveiðasjóður Íslands veitir lán út á til fiskiskipakaupa. Brtt. er gerð við þann lið 22. gr. fjárl., sem heimilar ríkisstj. að fella niður aðflutningsgjöld af snjóbifreiðum og sjúkrabifreiðum Rauða krossins. Breyt., sem gerð er, er í því fólgin, að lagt er til, að hætt sé að binda þessa niðurfellingu á aðflutningsgjöldum að því er sjúkrabifreiðar varðar eingöngu við bifreiðar Rauða krossins, því að nú hefur komið í ljós, að ýmis sjúkrahús eða hreppsfélög reka slíkar bifreiðar. Er lagt til, að þessi heimild nái til sjúkrabifreiða, sem notaðar eru í almenningsþágu. Inni á frv. er í heimildagrein heimild til lántöku fyrir ríkissjóð til handa framkvæmdasjóði, allt að 5 millj. kr. Með því framlagi, sem lagt er til að tekið verði upp til atvinnuaukningar, en sú brtt. nam 10 millj. kr., er jafnframt lagt til, að þessi heimild verði felld niður. Það þykir mikil þörf á því að koma upp uppeldisheimili eða uppeldisskóla fyrir stúlkur, sem lent hafa á glapstigum, og er hér lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að festa kaup á landi til að byggja slíkan uppeldisskóla á. Væri það þá fyrsta skrefið í áttina að því að koma upp slíkri stofnun. Þá er lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að selja fasteignir ríkissjóðs á Þórshöfn. Þar er um að ræða gömul timburhús og leigulóð, sem lentu í eigu ríkisins fyrir nokkrum árum, en ríkið hefur ekkert gagn af um þessar mundir. Þá er lagt til, að í nýjum liðum á þessari gr. verði ríkisstj. heimilað að afhenda með þeim skilyrðum, sem ríkisstj. setur, bjargráðasjóði Íslands til eignar 101/2 millj. kr. skuldabréf, sem gefið var út vegna óþurrkanna á Suður- og Suðvesturlandi árið 1955, og enn fremur skuldabréf, sem nú er í vörzlu Búnaðarbanka Íslands og upphaflega nam 3 millj. kr. og út var gefið vegna harðinda og óþurrka á árunum 1949 og 1950 á Norður og Norðausturlandi. Varðandi þessa till. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. afhendi bjargráðasjóði þessar skuldakröfur, sem ríkissjóður er nú eigandi að, með fyrirmælum um, að innheimta þeirra verði mjög væg, og séu það skilyrði af hálfu ríkissjóðs fyrir þessari afhendingu, að lánstími á þessum lánum verði lengdur svo sem þurfa þykir, að vextir verði eins vægir og unnt er, að bjargráðasjóður sé við því búinn að útvega sérstaklega þeim bændum, sem eru ómegnugir að standa skil á lánunum, greiðslufrest. Þar getur komið til greina að veita slíkum bændum lengingu á lánstíma, sérstaka vaxtalækkun eða niðurfellingu vaxta, eftirgjöf á höfuðstól að meira eða minna leyti, enda verði í slíkum tilfellum leitað umsagna og álits hlutaðeigandi sveitarstjórnar. Þá er till. um að gefa eftir svokölluð hallærislán, sem veitt voru úr ríkissjóði til bænda 1952, að upphæð 5 millj. 320 þús. kr. Þessi lán, sem hér um ræðir, voru veitt vegna snjóa og harðinda, einkum á Norðaustur- og Austurlandi, og er gert ráð fyrir því, að þau verði gefin eftir. Í hinu tilfellinu, sem áður var lýst, varðandi það, sem afhenda á bjargráðasjóði samkvæmt þessum till., er um að ræða styrki, sem veittir voru vegna óþurrka fyrst og fremst. Þá er brtt. um að heimila ríkisstj. að gefa eftir eða taka á ríkissjóð greiðslu á lánum, sem veitt hafa verið útvegsmönnum vegna þurrafúa í fiskiskipum, eftir því sem rannsókn kann að leiða í ljós að nauðsynlegt sé, sökum þess að viðkomandi útgerðarmenn eða útgerðarfyrirtæki hafi ekki efnahagslegar ástæður til þess að greiða þessar skuldir, á svipaðan hátt og ætlazt er til, að bjargráðasjóður innheimti þær skuldir, sem lagt er til að honum verði fengnar til innheimtu, þannig að þörfin verði hverju sinni skoðuð og metin og eftirgjöf fari því aðeins fram, að efnahagur viðkomandi lántakanda sé með þeim hætti, að ástæða sé til þess að gefa lánið eftir eða hluta af því. Ég skal geta þess, að ein till. n. mun ókomin fram og kemur væntanlega fram á þskj., sem ekki hefur verið útbýtt enn þá. Það er till. varðandi 22. gr. um heimildina fyrir 5 millj. kr. lántöku vegna aukins húsnæðis ríkisspítalanna. Hún er ekki á þskj. 284. Þá hefur n. orðið ásátt um að flytja hér skriflega brtt. til viðbótar þeim, sem komnar eru, hún er varðandi 22. gr., ábyrgðarheimild svo hljóðandi: að ríkisstj. sé heimilt „að ábyrgjast gegn þeim tryggingum, er ríkisstj. metur gildar, lán fyrir Skúla Pálsson, Laxalóni, allt að 150 þús. kr., vegna óhjákvæmilegs tilkostnaðar hans við undirbúning og framkvæmd fyrsta útflutnings af regnbogasilungi, sem hann á undanförnum árum hefur ræktað.“ Leyfi ég mér að afhenda forseta þessa till. einnig. Varðandi þær breyt., sem n. og meiri hl. n. hafa gert við fjárlagafrv. í heild, skal ég geta þess, sem ég raunar hef áður gert, að í nál. er rakið allmiklu nákvæmar en hér hefur verið gert, hverjar eru helztu breyt., sem frv. tekur skv. till. n. En ég vil lýsa því hér, að að niðurstöðu til, að samþykktum öllum tillögum fjvn. og meiri hl. fjvn. svo og að samþykktri tillögu samvn. samgm. um flóabáta, en að öðru óbreyttu, mundi fjárlagafrv. verða að upphæð 811 millj. 602 þús. kr. og verða með hagstæðum greiðslujöfnuði, sem nemur 1463177 kr. Í sambandi við þessar tölur skal þess þó getið, að ekki hafa þær verið þaulprófaðar eins og vert væri, en ég hef þó ástæðu til að ætla, að þær muni réttar.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. fjvn. hefur gert hér grein fyrir þeim till., sem n. flytur sameiginlega á þskj. 284. Ég sé því ekki ástæðu til þess að gera þær till. sérstaklega að umtalsefni. Nefndin hefur fallizt á að taka inn í till. sínar að einhverju eða öllu leyti nokkrar af þeim till., sem fram komu víð 2. umr. frv. og teknar voru þá aftur. Auk þess hafa verið afgreidd frá n. þau mál, sem þá var lýst yfir að væru aðalmálin af þeim, sem biðu til 3. umr., en það var fyrst og fremst aukið framlag til landbúnaðarins, framlag til atvinnuaukningar og til raforkumála auk framlaga til sjúkrahúsabygginga, sem einnig biðu við þá umr. Meðal þeirra liða, sem hafa verið teknir upp í till. n. nú og flutt var sérstaklega brtt. um af minni hl. n. við 2. umr., er till. varðandi iðnlánasjóð. Við lögðum þá til í minni hl. n., að framlag ríkissjóðs til sjóðsins á þessu ári yrði hækkað úr 450 þús. kr. í 1 millj. Nú hefur verið gerð sú búbót á, að þetta hefur ekki verið hækkað aðeins í eina milljón, heldur í 1 millj. 450 þús. kr. Hefðu kannske einhvern tíma verið látin orð falla um það, að þetta væri yfirboð, en ég vil láta í ljós frá okkar hendi, að það er mjög ánægjulegt yfirboð, sem við vissulega ljáum okkar fyllsta stuðning, þó að þetta sé að vísu ekki nema nokkur lausu á því mikla vandamáli, sem þarna er um að ræða. En eins og við gátum um í nál. okkar við 2. umr., liggja hér fyrir þinginu frumvörp um frambúðarlausn þeirra mála, sem væntanlega njóta jafnmikillar velvildar og þetta bráðabirgðaúrræði hefur notið. Ég mun í sambandi við till. okkar ræða sérstaklega um raforkumálin. Er af eðlilegum ástæðum orðið nauðsynlegt að verja til þeirra auknu fé, vegna þess að raforkusjóð skortir mjög tilfinnanlega fjármagn til þess að standa straum af framkvæmdaáætlun þeirri, sem gerð var á sínum tíma í raforkumálunum. Var því óumflýjanlegt að leggja fram aukið fé í þessu skyni. Það ber einnig sérstaklega að gleðjast yfir því, að aukið hefur verið mjög verulega framlag til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Það er hækkað um 5 millj. kr. frá því, sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv., því að þar var í heimildagrein ákvæði um 5 millj. til framkvæmdasjóðs í þessu skyni. Það hefur verið fellt niður, en í stað þess framlagið sjálft á 20. gr. hækkað í 15 millj. kr., og er það vissulega mjög nauðsynleg fjárveiting. Hv. frsm. n. útskýrði hér að nokkru till., sem ég annars hefði viljað víkja að. Það er í sambandi við 1 millj. kr. hækkun á framlagi til menningarsjóðs, sem ég hef ekki áður heyrt skýringu á. En hann gaf hér að nokkru leyti skýringu á því, að menningarsjóði mundi vera ætlað að taka að sér ný verkefni, sem gerðu nauðsynleg aukin framlög til sjóðsins. Ég hefði fyrir mitt leyti talið, að það væri íhugunarefni, ef það væri svo, að það ætti að hækka um 1 millj. kr. framlag til sjóðsins til þess að standa undir halla af bókaútgáfu hans. Það verð ég að telja mjög óheppilegt eða a.m.k. varhugavert að fara að greiða úr ríkissjóði stórar fjárhæðir til þess að standa undir halla á bókaútgáfu. Þó að hún sé allra góðra gjalda verð, þá verður hún að standa undir sér, svo sem önnur bókmenntafélög verða að gera. En úr því að hérna er um beinlínis ný verkefni að ræða, gegnir þetta öðru máli, enda höfum við í minni hl. ekki séð neina ástæðu til þess að gera ágreining um þetta, þó að ekki lægju fyrir í n. neinar sérstakar skýringar á því, af hverju þetta væri nauðsynlegt. Hv. frsm. meiri hl. hefur skýrt frá því, að væntanlegt sé frá meiri hl. n. sérstakt nál. Þessu nál. hefur ekki enn verið útbýtt, sem stafar af því, að því miður hefur við þessa umr. sem við 2. umr. orðið að hafa svo hraðan á, að það verður að taka málið til meðferðar, áður en hægt er að útbýta þeim þingskjölum, sem nauðsynlegt er að þm. hafi fyrir sér, þegar þeir taka afstöðu til málsins. Ég verð því að sjálfsögðu að geyma mér til seinni tíma að gera athugasemd við það nál., ef ástæða reynist til þess. Þá ætla ég næst að víkja nokkuð að þeim brtt., sem minni hl. n. gerir sérstaklega á þskj. 286. Vík ég fyrst að þeim liðum, sem snerta gjaldakafla frv. Við höfum tekið upp aftur till. þá, sem við fluttum við 2. umr., um að tvöfalda rekstrarstyrk til St. Jósefsspítalanna í Reykjavík og Hafnarfirði. Það hefur ekki náðst samkomulag um að taka upp þessa hækkun á styrknum, eins og við höfðum vonazt til, og tókum við till. okkar aftur við 2. umr. í trausti þess. Verð ég að segja, að það gegnir nokkurri furðu, að ekki skuli hafa verið talin ástæða til að sinna þessari mjög hógværu beiðni þessara sjúkrahúsa, sem gegna hér mjög mikilvægu hlutverki og hafa leyst mikinn vanda fyrir þjóðfélagið, en vegna fjárskorts þeirra er þeim orðið um megn að rísa undir þeim mikla tilkostnaði, sem þar er. Þegar við lítum á þau miklu fjárframlög, sem ríkið verður að hafa til sinna sjúkrahúsa, verður skiljanlegt, að það sé ekki auðið að reka önnur sjúkrahús hallalaust. Tel ég því, að það sé naumast vansalaust að sinna ekki jafnsanngjarnri beiðni frá forstöðumönnum þessara sjúkrahúsa. Þá höfum við lagt til enn fremur, að gerð yrði nokkur hækkun á fjárveitingu til héraðssjúkrahúsa úti um land. Það er að vísu í frv. nokkur hækkun frá fjárlögum í þessu skyni. En hér er mikill vandi á ferðum og sjúkrahús í smíðum, sem ekki hefur reynzt auðið að greiða fé til nægilega ört, og verður því að telja mikla nauðsyn að reyna að ganga svo til móts við þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, sem kostur er á. Hins vegar höfum við til þess að hafa á þessu fulla hófsemi ekki lagt til, að hækkaður verði þessi liður nema um 500 þús. kr., og þá jafnframt, að til heilbrigðisstofnana í Reykjavík verði hækkað um samsvarandi upphæð og um 100 þús. kr. til fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Í till. n. er gert ráð fyrir að heimila sérstaka lántöku til viðbótarhúsnæðis við ríkisspítalana hér í Reykjavík, en að öðru leyti ekki mætt þeirri miklu þörf, sem hér er um að ræða. Þá lá fyrir n. beiðni frá forstöðumönnum hælisins að Skálatúni um byggingarstyrk. Í fjárlagafrv. er 60 þús. kr. styrkur til þessa hælis. N. hefur ekki talið sér fært að fallast á að mæla með auknum styrk í þessu skyni, en við í minni hl. leggjum til, að þessi styrkur verði hækkaður í 200 þús. kr., því að hér er um mjög mikilvæga starfsemi að ræða, sem er vissulega þess virði, að henni sé gaumur gefinn og grundvöllur lagður að því, að hún geti haldið áfram með viðunandi móti og hún geti eflzt. Það er upplýst, að það er alls ekki hægt að taka á móti öllum þeim börnum þarna, sem þörf væri á að kæmust á slíkt hæli, og þess vegna mikil nauðsyn að auka þar húsrými. Fyrir fjvn. hefur legið beiðni frá Félagi sérleyfishafa um það, að létt verði af sérleyfissjóði þeim þunga bagga, sem Ferðaskrifstofa ríkisins er. Í sérleyfissjóði eru nú um 1.2 millj. kr., og hefur verið áformað að hefjast nú handa um að reisa hér í Reykjavík umferðarmiðstöð, sem fyrst og fremst hafi með höndum afgreiðslu sérleyfisbifreiða. Áætlunarbifreiðar ganga nú í æ ríkari mæli héðan út um byggðir landsins, en hins vegar við mjög mikla örðugleika að stríða hér í bænum að fá viðunandi aðstöðu til afgreiðslu fyrir þessar bifreiðar allar, þannig að þær verða mjög að vera á hrakhólum og mjög erfitt fyrir fólk að vita, hvar það á að ná sambandi við afgreiðslu þessara bifreiða. Bygging þessarar umferðarmiðstöðvar er því hið mesta nauðsynjamál og þörf á að greiða fyrir því, að það geti komizt í framkvæmd sem fyrst. Sérleyfissjóði var fyrst og fremst ætlað að standa undir þessum kostnaði að töluverðu leyti og leggja grundvöll að því, að hægt væri að ráðast í slíkt fyrirtæki, en seinna var gerð sú breyting á lögum um sérleyfisgjaldið, að það skyldi vera heimilt að greiða einnig úr sérleyfissjóði halla af Ferðaskrifstofu ríkisins. Í fjárlögum undanfarinna ára hefur verið þess vegna ákvæði um það, að hallinn af ferðaskrifstofunni skuli greiddur úr sérleyfissjóði. Þetta mun þó ekki hafa verið framkvæmt, þannig að halli áranna 1952–56, að þeim árum meðtöldum báðum, hefur ekki verið krafinn af sérleyfissjóði enn þá. En þessi halli, fyrir árin 1952–55, er tæpar 600 þús., og gera má ráð fyrir, að á árinu 1956 hafi orðið 280–300 þús. kr. halli, ég veit það ekki nákvæmlega. En ef ætti að greiða allan þennan halla úr sjóðnum og jafnframt að taka úr sjóðnum þann halla, sem áætlað er, að verði á ferðaskrifstofunni á þessu ári, þá er ljóst, að sjóðurinn er þrotinn og af þeim sökum ekki neitt fé fyrir hendi til þess að ráðast í byggingu þessarar umferðarmiðstöðvar. Þetta teljum við í minni hl. n. mjög miður farið og viljum því leggja til, að þær kröfur, sem ríkissjóður á um endurgreiðslu á því, sem reynzt hefur halli ferðaskrifstofunnar að undanförnu, verði ekki gerðar til sérleyfissjóðs, heldur endanlega greitt af ríkissjóði, og verði þá jafnframt sú breyting gerð í fjárlögum nú, að halli af ferðaskrifstofunni verði greiddur af ríkissjóði. Mundu þá verða til ráðstöfunar til byggingar þessarar væntanlegu afgreiðslumiðstöðvar um 1200 þús. kr. Þá leggjum við til, að smávægileg hækkun verði gerð á styrk til elliheimila. Það hefur á ýmsum liðum fjárlaga veríð bæði teknir upp nýir styrkir og hækkaðir styrkir til hliðstæðrar starfsemi eins og hér er um að ræða, og verður því að telja litt viðunandi að sýna ekki einhvern lit á því að hlynna að þessum gamalmennahælum, sem starfandi eru, þó að það sé vitanlega ekki um nema mjög smávægilegan styrk að ræða að hækka hann aðeins um 10 þús. kr. til hvers þeirra. Eins og hv. þm. er kunnugt, á félagsheimilasjóður við mjög mikla fjárhagsörðugleika að stríða. Félagsheimili hafa verið að rísa víðs vegar um landið, og það er eitt af mikilvægustu atriðunum til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, eins og mikið er talað um, að búa þannig að æskufólki úti um sveitirnar og í strjálbýlinu, að það geti haft viðunandi aðstöðu til félagsstarfsemi. Af þessum sökum hefur mjög víða verið ráðizt í byggingu félagsheimila. Lánsfé er torfengið til þeirra hluta og svo að segja ófáanlegt, eins og til margvíslegra annarra framkvæmda, og hafa því skapazt vaxandi vandræði fyrir það. að félagsheimilasjóður hefur ekki getað lagt fram nema að mjög litlu leyti það fé, sem honum hefur verið ætlað. Hér á Alþingi hafa verið til meðferðar og eru nú till. um lausn að nokkru leyti á vanda félagsheimilasjóðs. Það er ekki enn séð fyrir um það, hvaða afgreiðslu þær till. fá, og þess vegna höfum við talið nauðsynlegt að gera hér nokkra bragarbót á. Miðað við aðrar till., sem gerðar hafa verið, m.a. um að leggja 1 millj. kr. til eins einasta heimilis, held ég að verði varla talið, að það sé óbilgirni að leggja til, að félagsheimilasjóði, sem á að leysa þörf víðs vegar um landið í þessu sambandi, fái nú 1 millj. kr. til þess að létta örlitið af sér þeim þunga, sem á honum hvílir, og getur það vitanlega ekki komið í veg fyrir eða á neinn hátt komið í staðinn fyrir þær till., sem gerðar eru til frambúðarlausnar á þeim vanda. Við erum hins vegar að sjálfsögðu reiðubúnir til þess að taka það til athugunar, hvort leggja á slíka till. til atkvæða eða ekki, ef t.d. frá hæstv. ríkisstj. kæmi ákveðin yfirlýsing um það, að leyst yrði á tiltekinn hátt úr vanda félagsheimilasjóðs. Það er fyllilega til athugunar frá okkar hendi. Þá er till. um að veita 30 þús. kr. styrk til kvenfélagsins á Akranesi til byggingar dagheimilis. Það hefur verið tekinn upp annar styrkur hliðstæður þessum í till. nefndarinnar, og fyrir þessu er fullkomið fordæmi, bæði fyrr og síðar, að stuðla að því að koma upp slíkum dagheimilum. Tel ég þess vegna ekki þörf á að útskýra það mál nánar. Þá leggjum við enn fremur til, að í heimildagr. fjárlaga verði gerð sú breyting auk þeirra breytinga, sem lagt er til af n. sameiginlega að gera, að ábyrgðarheimildin í sambandi við hverja einstaka framkvæmd í byggingu frystihúsa og annarra þeirra fyrirtækja, sem þar er um rætt, hækki úr 60% í 80%. Þetta er í samræmi við till., sem flutt hefur verið á Alþingi af þm. kaupstaðanna utan Reykjavíkur, ég held allra saman, og reynslan hefur sýnt ljóslega, að það er ekki hægt að leysa vanda frystihúsanna með þeirri takmörkuðu ábyrgðarheimild, sem hér er, og það er brýn nauðsyn að hækka hámarkið upp í 80% a.m.k. Miðað við þann áhuga, sem fram hefur komið á þessu máli hjá ýmsum aðilum hér í þinginu, þykist ég mega vænta þess, að þessi brtt. njóti meiri stuðnings en kemur fram í því, að meiri hl. n. hefur á þessu stigi ekki viljað fallast á, að n. flytti þessa till. sameiginlega. Í till. n. er lagt til, að ríkissjóður leggi fram til fiskiðjuvers ríkisins 750 þús. kr. Fjárhagsmál fiskiðjuvers ríkisins hafa lengi verið á döfinni, ekki aðeins nú á þessu þingi eða í sambandi við afgreiðslu fjárl. nú, heldur áður, og það virðist halla stöðugt undan fæti og þessi upphæð, sem lagt er til af n. að fiskiðjuverinu verði veitt, er ekki nema lítill hluti af því fé, sem það telur sig þurfa til þess að viðunandi starfræksla geti verið þar. Þegar fiskiðjuverið var stofnað, var gert ráð fyrir, að því væri fyrst og fremst fengið það hlutverk að stunda ýmiss konar nýjungar og tilraunir á sviði fiskiðnaðar, fyrst og fremst fiskniðursuðu og raunar fleiri greinar iðnaðarins. Úr þessu hefur mjög lítið orðið, og eins og sakir standa nú, er þetta fyrirtæki rekið aðeins sem venjulegt frystihús. Þegar svo er komið, fáum við ekki séð í minni hl. n., að það séu nokkur frambærileg rök fyrir því, að ríkið sé að reka slík fyrirtæki, ekki sízt þar sem það býr við svo bágborna afkomu sem raun ber vitni um. Við teljum því sjálfsagt, enda þótt að vísu verði að leggja því þetta fé, sem lagt er til af n., til þess að greiða áfallnar skuldir, að til þess að koma í veg fyrir frambúðarvandræði og fjárhagsbagga fyrir ríkissjóð af rekstri þessa fyrirtækis verði gerð tilraun til að selja fyrirtækið. Nú vill svo til, að það hefur verið ákveðið hér í bæjarstjórn Reykjavíkur að hefja byggingu nýs frystihúss í bænum, og við teljum, að það sé eðlilegt og sjálfsagt, að athugað verði, hvort ekki sé hægt að sameina þá hugmynd, sem þar hefur komið fram, við þá till., sem við leggjum hér til, að þetta frystihús ríkisins verði selt. Það er auðvitað ekki fyrir fram hægt að segja neitt um það, hvort þetta er hægt eða ekki. Það er auðvitað ekki hægt að selja þetta fyrirtæki með einhverjum hörmungarkjörum fyrir ríkissjóðinn. En við teljum sjálfsagt, að Alþingi lýsi þeim vilja sínum, að ríkisstj. hefjist handa um að athuga með sölu á fyrirtækinu, því að án heimildar er að sjálfsögðu ekki hægt að framkvæma söluna, þótt ríkisstj. byðist viðunandi boð í húsíð. Ég hef áður gert grein fyrir brtt. varðandi ferðaskrifstofuna hvað snertir þann tíma, sem liðinn er, og hluti af því máli verður að koma undir heimildagr., að heimila ríkisstj. að falla frá kröfu á hendur sérleyfissjóði um það fé, sem gjaldfallið er, og er það 16. brtt. okkar. Þá kem ég að 17. brtt. okkar í minni hl. n., en þar leggjum við til, að varið verði úr ríkissjóði allt að 5 millj. kr. á þessu ári til veðdeildar Búnaðarbankans og verði ekki fé fyrir hendi hjá ríkissjóði til þess að leggja slíka upphæð fram, þá fái ríkisstj. heimild til lántöku til þess að leysa þennan vanda veðdeildarinnar. Í till. n., sem hún flytur sameiginlega, eru teknir upp vissir hættir í fjármálum í sambandi við framkvæmdir í landbúnaðinum, og eru þær fjárveitingar byggðar á till., sem komið hafa frá n., sem skipuð var samkv. ályktun síðasta Alþingis til þess að endurskoða lög um stofnlánadeildir Búnaðarbankans. Niðurstaða af þeirri athugun hefur orðið sú, að n. hefur útbúið tvö frv., annað, sem hér hefur verið útbýtt í dag, skilst mér, varðandi nýbýli og framkvæmdir í því sambandi, en hitt frv., sem snertir veðdeild Búnaðarbankans, hefur enn ekki sézt hér í þinginu. Bæði þessi frv. munu hafa verið tilbúin snemma þings eða í þingbyrjun og afhent þá hæstv. ríkisstj., þó að þau hafi ekki verið flutt fyrr en nú og að vísu ekki séð enn þá, hvort ætlunin er að flytja nema annað þeirra. Samkv. till. þeim, sem fram komu hjá þessari n., taldi hún nauðsynlegt, að á árinu 1957 yrði framlag til þessara mála að hækka þannig, að til nýbýla og aðstoðar við þá bændur, sem skemmst eru á veg komnir, þyrfti 12 millj. kr., en 5 millj. til veðdeildarinnar, þannig að það þyrfti að hækka þessi framlög til landbúnaðarins um 17 millj. Var þá gert ráð fyrir, að þetta skiptist í sex liði, þannig að til framkvæmda yrði varið sérstaklega 5 millj. á ári næstu 25 ár til stofnfjárskulda byggingarsjóðs, þá verði enn fremur sérstök framlög til þess að greiða vaxtatekjur eða vaxtamismun, verði framlag í því skyni hækkað um helming, eða úr 2.5 millj. í 5 millj., og framlag til íbúðarhúsabygginga, nýbýla, verði sérstakur styrkur tekinn upp í því skyni, 25 þús. kr. á býli, og nemur það 2 millj. á ári, og til styrktar þeim jörðum, sem dregizt hafa aftur úr um framkvæmdir, verði varið 5 millj. á ári næstu 5 ár og til veðdeildarinnar 5 millj. á ári, auk þess sem ríkissjóður leggi veðdeildinni til það fé, sem veðdeildin skuldar ríkissjóði og hefur nú verið lagt til í sambandi við fjárlögin að eftir verði gefið, og sömuleiðis skuld við sparisjóðsdeild Búnaðarbanka Íslands. Samtals námu þessar upphæðir 11 millj. Í till. n. hefur verið komið allmikið til móts við þær till., sem fram koma í þessu frv. varðandi nýbýlin og framkvæmdir á þeim býlum, sem dregizt hafa aftur úr, þannig að af þeim upphæðum, sem n., sem athugar lögin, hefur lagt til, hafa verið teknar upp í till. n. nú 8 millj. í stað 12 millj., sem eru í frv. En hins vegar hefur veðdeildin alveg fallið aftan af. Þetta teljum við í minni hl. n. algerlega óviðunandi. Veðdeildin er búin að búa við mjög mikinn fjárskort, og vandræði af þessum sökum fara sívaxandi. Hún fékk á s.l. ári 2 millj. af greiðsluafgangi. Fyrir nokkrum þingum var samþykkt hér frv. um, að Landsbankinn skyldi kaupa fyrir nokkra upphæð á ári, ég held 1.2 millj. kr., skuldabréf af veðdeild Búnaðarbankans. Samkv. þeirri heimild hefur ekkert fé fengizt enn, og veðdeildin býr því við hinn mesta fjárskort. Hún skuldar sparisjóðsdeild Búnaðarbankans á sjöttu millj. kr. og verður fyrir stórum útgjöldum af vaxtamismun. Hins vegar fara mjög vaxandi vandræði bænda og ekki hvað sízt þeirra, sem eru að byrja búskap, bæði að geta keypt jarðir og til þess að komast yfir bústofn og annað, sem til þess þarf að hefja búskap á byggðum jörðum. Hér er nú mjög myndarlega rétt höndin fram til þess að bæta aðstöðu þeirra, sem reisa nýbýli, en það er alls ekki síður þörf á því að leysa þann vanda, sem veðdeildinni er ætlað að leysa. Við höfum þess vegna lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að leggja fram á þessu ári 5 millj. til veðdeildar bankans. En við höfum tekið það í heimildagrein, vegna þess að við viljum ekki slá því föstu, að það verði hægt ef til vill að leggja þetta fé fram af tekjuafgangi ríkissjóðs. Og því höfum við til öryggis sett lánsheimild handa ríkisstjórninni, ef féð yrði ekki fáanlegt með öðru móti. Það er eins með þennan lið og lið, sem ég gat um hér áðan, að ef fást hér fullnægjandi yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstj. um það, að hún ætli sér að leysa þennan vanda á þessu ári á einhvern viðhlítandi hátt, þá erum við að sjálfsögðu reiðubúnir til þess að taka það til athugunar, hvort við getum þá fallið frá þessari till. En meðan ekki liggur neitt fyrir um það og engin upplýsing um það, hvort ríkisstj. hugsar sér að leggja fram hér á Alþingi frv. það um veðdeild Búnaðarbankans, sem samið hefur verið, sjáum við okkur ekki annað fært en að leggja fram þessa till. varðandi veðdeildina. Þá flytjum við hér sem 18. brtt. okkar till. um að heimila ríkisstj. að taka lán til hafnargerða, sem annars vegar sé varið til greiðslu á framlögum ríkissjóðs samkvæmt hafnarlögum, sem vangoldin voru um s.l. áramót, en það munu vera rúmar 10 millj. kr., og hins vegar 15 millj. kr. lán til aðstoðar við þær hafnargerðir, þar sem brýnust þörf er framkvæmda, en reynzt hefur ógerlegt að afla lánsfjár. Ég býst við, að flestir hv. þm. viti, hvílíkir erfiðleikar eru á því sviði að afla lánsfjár til framkvæmda og það enda þótt mikið sé í húfi og brýn nauðsyn á slíkum framkvæmdum. Það virðist því ekki vera annað fyrir hendi en að gera tilraun til að afla lánsfjár með þessu móti, úr því að viðkomandi sveitarfélög sjálf geta ekki fengið lán til framkvæmdanna. Ég skal taka það fram, að þessi brtt. er að meginefni til og hvað upphæð snertir samhljóða till., sem hér var flutt við 2. umr. og þá tekin aftur, en nefndin í heild hefur ekki talið sér fært að taka upp sem sína till. En við vildum mjög taka undir þá ósk, sem þar hefur komið fram, enda skýrði ég frá því við 2. umr., að við höfum lagt til, að sérstaklega yrðu tekin lán til greiðslu vangoldinna framlaga. En vitanlega er hin mesta nauðsyn að létta einnig undir með hafnarframkvæmdum almennt á þann hátt, sem lagt var til í þessari till., sem hér kom fram við 2. umr. Þá er 19. og síðasta till. okkar, en hún er um það, að í stað þess að bjargráðasjóði Íslands verði afhent þau skuldabréf, sem getið var um í till. þeirri, sem flutt er á þskj. því, sem nefndin öll stendur að, með þeim skilyrðum, sem ríkisstj. kynni svo aftur að setja varðandi eftirgjafir eða ívilnanir til lántaka, verði þessi lán gefin eftir. Í b-lið till. og c-lið, sem er tekið orðrétt eins og er í till. á þskj. 284, þá er í b-liðnum lagt til, að gefin verði eftir algerlega þau hallærislán, sem þar um ræðir, að upphæð 5.3 millj. kr. Hins vegar er í a-liðnum, eins og meiri hluti nefndarinnar hefur viljað orða hann, aðeins gert ráð fyrir, að bjargráðasjóði verði gefið eftir af hálfu ríkissjóðs framlag hans, en hins vegar ekki gert ráð fyrir, að bjargráðasjóður gefi eftir lánin, sem bændum hafa verið veitt, nema eftir því sem honum þurfa þykir. Þetta teljum við að sé mjög vafasöm framkvæmd og geti leitt til ýmiss konar misréttis og vandræða. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að frá hálfu bændasamtakanna var alltaf lögð mikil áherzla á það, að þetta yrðu ekki lán, sem þarna var um að ræða, heldur styrkir til fóðurbætiskaupa vegna óþurrkanna hér á Suðurlandi. Var um það samþykkt einróma till. á aðalfundi Stéttarsambands bænda árið 1955. Sömuleiðis var á fundi stjórnar Búnaðarfélags Íslands það sama ár lagt til, að framkvæmdin á aðstoðinni yrði þannig, að fóðurbætirinn yrði greiddur niður í samræmi við till. fundar Stéttarsambands bænda, sem ég gat um áðan, þó þannig, að fóðurbætismagn sé miðað við þá tölu á mjólkurkúm og ám, sem forðagæzlumenn á hverjum stað samþykkja að sett verði á í vetur, sem er framkvæmdaratriði. Það virðist því liggja fyrir mjög almenn skoðun bændasamtakanna um það, hvaða hátt hefði á þessu átt að hafa. Nú skal ég að vísu ekkert um það segja, hvort í einstökum tilfellum hefur verið framkvæmt um þessi lán á þann hátt, að það geti gefið óeðlilegar niðurstöður. En ég hygg þó, að það sé í miklu færri tilfellum og að það sé sízt minni ástæða til þess að óttast, að það verði úr því misrétti, ef hafa á þessa handahófsframkvæmd á, eins og hér er gert ráð fyrir, heldur en að hinn hátturinn verði hafður á að gefa lánin eftir, eins og lagt er til með lán þau, sem um ræðir í b-lið. Þá vil ég víkja nokkuð að öðrum þætti þessa máls, en það er tekjuhlið fjárlagafrv. Ég vil þá fyrst endurtaka það, sem ég sagði hér við 2. umr., að mér þykir mjög miður farið, hversu veigalitlar upplýsingar hafa verið gefnar varðandi tekjuhorfur ríkissjóðs á þessu ári. Það ástand hefur ekkert breytzt, frá því að 2. umr. fjárlagafrv. lauk, þrátt fyrir þær aðfinnslur, sem þá voru fram bornar, og sá háttur var á hafður í þessu efni, að upplýsingar varðandi tekjuhliðina voru ekki gefnar fyrr en á síðasta fundi nefndarinnar, sem haldinn var í gær, og þær upplýsingar í rauninni ákaflega veigalitlar og á allt annan veg en hefur verið undanfarin ár. Það vill nú svo vel til, að ég hef þá haft með höndum í fjvn. að athuga tekjuáætlun fjárlaganna og gera í nefndinni grein fyrir tekjuhorfunum og hvernig ástatt væri, og engar slíkar upplýsingar voru gefnar í þetta sinn, ekki einu sinni upplýsingar um hag ríkisstofnananna, eins og hann var um síðustu áramót, sem hlýtur þó að hafa legið fyrir. Með þessu er ég ekki að slá neinu föstu um það, hver á sök á þessu. Eins og ég tók fram í ræðu minni við 2. umr., hef ég enga ástæðu til þess að álita, að meiri hl. n. eða formaður hennar hafi baldið fyrir okkur í minni hl. nokkrum þeim upplýsingum, sem hann hefur haft í sínum fórum, og verð ég því að telja, að þessar upplýsingar hafi alls ekki legið fyrir, af hvaða ástæðum sem það er. Er ég þar ekki með aðdróttanir við einn né neinn, en skýri aðeins frá staðreyndum, að þessar upplýsingar hafa ekki legið fyrir. Við frestuðum því að sjálfsögðu í minni hl. að gera nokkra athugun á tekjuhlið fjárlaganna, þar til við fengjum upplýsingar um þetta efni, sem við gerðum ráð fyrir að yrðu í svipuðu formi og verið hefur undanfarin ár, en sú hefur ekki orðið reyndin á. Ég vil leyfa mér að upplýsa það hér út af því, sem skýrt var frá af hæstv. fjmrh. við 2. umr., að í fyrra hefðu engar upplýsingar legið fyrir um hag ríkissjóðs í desember og engin slík plögg út gefin af fjmrn. eða ríkisbókhaldinu, að það vill nú svo til, að ég hef hér í höndum það plagg, sem við fengum í fyrra um miðjan janúar um hag ríkissjóðs, í desembermánuði einnig. Það er að vísu rétt, að það er áætlunarupphæð, en varðandi þá áætlunarupphæð var gerður samanburður um bráðabirgðauppgjör, sem gert var árið áður um svipað leyti, og við fengum síðan upplýsingar um, hver hefði orðið breytingin það ár, frá því að bráðabirgðauppgjörið var gefið og þar til endanlegt uppgjör fékkst. Þær breytingar eru ekki miklar, þ.e.a.s. tekjurnar hækkuðu um 9 millj. kr. rúmlega frá bráðabirgðauppgjöri 1954, og höfðum við hliðsjón af þessari breytingu varðandi bráðabirgðauppgjörið 1955, sem við fengum í hendur um miðjan janúar í fyrra. Nú er okkur tjáð, að ekkert slíkt bráðabirgðauppgjör sé til, og eru þó komin lok febrúarmánaðar. Ég vil aðeins um það segja, að ég læt í ljós mikla undrun yfir, að slíku skuli vera haldið fram, og mér sýnist, að það hljóti að vera einhver önnur vinnubrögð viðhöfð nú en verið hefur, ef slíkt uppgjör er ekki fáanlegt. Það hlýtur a.m.k. að hafa verið mjög hægur vandi að láta í té það uppgjör við ríkisstofnanirnar, sem okkur var afhent í fyrra. Ég skal játa, að af okkar hálfu var ekki borin fram sérstök krafa um sundurliðaðar upplýsingar varðandi tekjuhliðina, vegna þess að það hefur aldrei þurft á því að halda að gera slíka kröfu. Það hefur verið talið sjálfsagt, að útskýringar fylgdu sem gleggstar um hvern einstakan lið. Um þetta þýðir að sjálfsögðu ekki að fást. Það er komið sem komið er, og við höfum orðið að miða okkar afstöðu til málsins og áætlun okkar um tekjuhorfur við þessar mjög ófullkomnu upplýsingar og það yfirlit um afkomuna til 1. desember, sem lá fyrir nefndinni. Það er auðvitað svo varðandi tekjuáætlunina nú eins og áður, að jafnvel þó að liggi fyrir fullkomnar upplýsingar, verða alltaf ýmis atriði, sem eru mjög á reiki, vegna þess að aðstæður breytast frá ári til árs. Ég hef gert hér lauslega athugun á tekjuhorfum, miðað við þessar ófullkomnu upplýsingar, eins og ég áðan gat um, sem fyrir liggja, og er niðurstaðan af því svo sem hér greinir: 1. des. 1956 voru tekjur ríkissjóðs orðnar 611.7 millj. kr. 1. des. 1955 voru þær 538.1 millj. kr. Hækkun á þessu ári hefur því á fyrstu 11 mánuðum numið 73.6 millj. kr., eða rúmum 13%. Tekjur í desembermánuði 1955 urðu 108 millj. kr., og ef við áætlum 13% hækkun á tekjum desembermánaðar 1956, þá ættu tekjurnar að hafa orðið 121 millj. kr. og tekjur alls 1956 þá 732 millj. kr. Nú er frá því skýrt eftir þeim upplýsingum, sem fjmrh. hefur gefið, að gera verði ráð fyrir tekjuskerðingu vegna niðurfellingar söluskatts í smásölu um 25 millj. kr. og tekjuskerðingu vegna eftirgjafar í sambandi við skattfríðindi handa sjómönnum og lækkun skatts á lágtekjum um 5 millj. kr., þannig að gera verði ráð fyrir tekjuskerðingu af þessum sökum um 30 millj. kr. á árinu 1957. Eftir þessu sýnist svo sem gamlir tekjustofnar, ef gert væri ráð fyrir nákvæmlega sömu útkomu á árinu 1957, yrðu 702 millj. kr. Hækkun á víni og tóbaki er talin gefa 15 millj., og samkvæmt upplýsingum fjmrh. er talið, að í hluta ríkissjóðs komi á þessu ári 108 millj. úr útflutningssjóði, og yrðu þá tekjurnar samtals 825 millj. kr. Við þetta er þó það að athuga, að álag á vörumagnstoll og verðtoll gilti ekki allt árið, þannig að gera má ráð fyrir nokkrum tekjuauka af þessum sökum. Þá hefur einnig verið tekið erlent lán, sem mér er tjáð að sé ekki búið að flytja inn á enn þá, 4 millj. dollara, og mundu af því verða tolltekjur að sjálfsögðu á þessu ári, þannig að gjaldeyrismöguleikarnir ættu að vaxa að þessu leyti. Og ekki er ósennilegt, ef lán verður tekið til Sogsvirkjunar, að einnig komi nokkuð af því til nota á þessu ári, og eftir því sem mér hefur skilizt, munu tolltekjur vegna þessa innflutnings, sem að vísu er ekkí víst að falli nema að einhverju leyti á þetta ár, vera 35–40 millj. Þetta eru aðeins lauslegar athuganir, byggðar á svipuðum reglum og við höfum fylgt undanfarin ár um áætlanir okkar, en það hefði auðvitað verið hægt að fara nær þessu, ef hefði verið hægt að styðjast við útkomu desembermánaðar, sem við vitum ekki um. Við leggjum til í minni hl., að lækkunin á tekjuskattinum verði 2 millj. minni en lagt er til af meiri hl. n. og að söluskattslækkunin verði 5 millj. minni en þar er lagt til, þannig að tekjuauki ríkissjóðs verði 7 millj. á þessum liðum. Með þessu er ekki verið að gera neina tilraun til þess að áætla tekjur ríkissjóðs endanlega. Það má auðvitað hafa þann hátt á, og það hefur stundum verið deilt um það hér í þingi undanfarin ár, hvort rétt væri sú aðferð, sem höfð hefur verið og ég skal játa minn þátt í, að áætla ekki tekjurnar í hámarki, heldur að áætla þær aðeins þannig, að þær rúmlega „dekki“ útgjöldin og tiltölulega lítill greiðsluafgangur sé því áætlaður í fjárl., en hins vegar eftirskilinn allgóður slurkur til þess að mæta óvissum útgjöldum. Það má auðvitað hafa þessa aðferð öðruvísi, að taka alla upphæðina, sem menn ímynda sér að líklegt sé að ríkissjóður fái í tekjur, inn í fjárl. og skila þeim með svo og svo miklum greiðsluafgangi. En þá aðferð höfum við ekki heldur haft nú í minni hl., fremur en fylgt hefur verið nú undanfarin ár, en leggjum aðeins til, að tekjuáætlunin verði hækkuð sem þessu nemur, þ.e.a.s. um 7 millj. Nú býst ég við, að spurt verði, á hverju við getum byggt það, að óhætt sé að hækka tekjuáætlunina sem þessu nemur. Að vísu býst ég ekki við, að neinn haldi því fram, að þessir tekjustofnar tveir, sem við gerum ráð fyrir að hækka, tekju- og eignarskattur og söluskattur, skili ekki fullkomlega þessari útkomu, heldur muni aðfinnslurnar verða byggðar á því, að við áætlum ekkí nógu mikið afgangs fyrir afföllum. Það eru einu haldbæru rökin í því sambandi. En ég hygg, að þetta skipti ekki meginmáli, því að enda þótt við hækkum tekjuáætlunina sem þessu nemur, þá tökum við með okkar útgjaldatillögum alls ekki þann slurk, því að útgjaldatill. okkar eru tæpar 3 millj., þannig að greiðsluafgangur yrði 5.5 millj. eða í kringum það; ég hef ekki nákvæmar tölur, af því að ég vissi ekki alveg nákvæmlega um niðurstöðutölurnar, sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. rakti hér áðan og voru ekki alveg þær sömu og við gerðum ráð fyrir í gær. En þetta breytir engu, sem neinu meginmáli skiptir, þannig að þó að þessi tekjuáætlun sé hækkuð sem þessu nemur, þá er það ekki til þess að eyða öllu þessu fé, heldur er aðeins gert ráð fyrir, að greiðsluafgangurinn hækki úr 1.5 millj., sem er gert ráð fyrir í niðurstöðum meiri hl., upp í 5.5 millj. En varðandi þessa tvo liði vil ég að öðru leyti segja það, að tekju- og eignarskatturinn hefur farið hækkandi frá ári til árs og af eðlilegum ástæðum. Hann var 1953 60 millj., 1954 68 millj., 1955 88 millj., 1956 110 millj., og eftir áætlun okkar mundi hann verða á árinu 1957 í fjárl. áætlaður 113 millj., eða aðeins 3 millj. kr. hærri en 1956. Það ár varð 22 millj. kr. hækkun frá árinn áður, þannig að ég held að sé ekki með nokkru móti hægt að segja, að með þessu sé gálauslega áætlað, heldur hljóti að verða þarna töluverður afgangur. Um söluskattinn er það að segja, að hann varð á árinu 1955 132.6 millj. Til 1. des. 1956 varð innheimtur söluskattur 128 millj., í desember 1955 innheimtust af söluskatti 15.5 millj. Samkvæmt þessu má gera ráð fyrir, að söluskattur 1956 hafi orðið 144 millj. Hann er í frv. áætlaður 135 millj. Síðan er gert ráð fyrir, að hann lækki um 25 millj. vegna l. um útflutningssjóð, niðurfalls söluskatts í smásölu, og mundi hann þá samkv. því verða 110 millj. Samkv. okkar till. er hann áætlaður að gefa 115 millj., en ætti miðað við niðurstöðu ársins 1956, að svo miklu leyti sem hægt er að sjá hana, að geta orðið, miðað við sömu veitu og sama innflutning, um 120 millj. Hér er þó eins og í hinu tilfellinn aðeins miðað við óbreytt frá árinu 1956, en geta má þess, að þróunin hefur verið allt önnur undanfarin ár. 1954 var söluskattur í fjárl. áætlaður 95.5 millj., en varð 117.5. 1955 var hann áætlaður 112 millj., varð 132.6. 1956 var hann áætlaður 118 millj., en samkv. því, sem mér sýnist eftir þeirri útreikningsaðferð, sem ég gat um áðan, ætti hann að hafa orðið um 144 millj. Og það virðist sannarlega lítil ástæða til þess að halda, að sú þróun breytist eitthvað í stórum óhagstæðari átt á árinu 1957. Ég held því, að sé ekki með neinn móti hægt að halda því fram, að það sýni neitt gáleysi, þó að við höfum hækkað tekjuáætlunina sem þessu nemur, og að það muni ekki tefla afkomu ríkissjóðs í neina tvísýnu umfram það, sem þær tillögur allar og hækkanir, sem gerðar hafa verið, tefla afkomu ríkissjóðs, þó að samþ. verði till. okkar um tæpa 3 millj. kr. hækkun til viðbótar þeim 811 millj., sem fjárl. þegar hljóða upp á, að samþykktum till. þeim, sem n. öll stendur að, og að samþykktum till. við 2. umr. Það hefur farið svo, eins og ég gerði ráð fyrir við 2. umr., að fjárl. mundu fara nokkuð yfir 800 millj. Útgjöldin eru nú, miðað við tillögur n. allrar, sem telja má vist að verði samþ. eða nokkurn veginn víst, 811.6 millj., eftir þeim upplýsingum, sem hv. frsm. meiri hl. gaf. Fjárl. 1956 voru tæpar 662 millj. Hækkunin hefur því orðið 150 millj. Þessi hækkun hefur orðið, enda þótt í þessum fjárl. sé ekki gert ráð fyrir neinni vísitöluhækkun. En í fyrra hækkuðu fjárl. frá næsta ári á undan um 157 millj., eða litlu hærri upphæð, en þá var gert ráð fyrir, að vísitala hækkaði um 15 stig, og fjárl. við það miðuð. Mér sýnist því eftir þessari niðurstöðu að dæma, að það sé alveg ljóst mál, að hv. meiri hl. n. ætli ekki aðeins að hlaupa með vagninum til þess að missa ekki fótanna, heldur ætli hann að setja nýtt met og fara miklu hraðar en vagninn fór.

Forseti (GJóh): Óskað er eftir, að þeir þm., sem ætla sér að leggja fram brtt. við fjárlfrv., leggi þær fram ekki siðar en kl. 5 í dag. Þá þykir rétt, að þm. gefist tækifæri til að athuga fram komnar tillögur við fjárl.; enn fremur munn flokkarnir þurfa að koma saman á fund, og verður því fundi frestað til kl. 8.30 í kvöld. - Fundarhlé.



Mér skildist á hv. 2. þm. Eyf. (MJ), frsm. minni hl., að sennilega væri óhætt að áætla tekjurnar hærri en gert er í frv. og hv. meiri hl. fjvn. gerir ráð fyrir. Var hann í því sambandi að bollaleggja nokkuð um aukinn innflutning, sem líklegur væri. Ég vil láta í ljós allt aðra skoðun á þessu. Ég álít, að tekjuáætlun hafi e.t.v. aldrei verið eins teygð á síðari árum og hún er nú í þessu frv., eins og það liggur fyrir og eins og hún var, þegar þetta frv. var fram lagt. Ég færði fyrir þessu nokkrar ástæður við 1. umr. málsins, og stendur það óbreytt, sem ég þá sagði um horfurnar í því máli. Í raun og veru gerir tekjuáætlunin ráð fyrir fyllilega eins miklum innflutningi á þessu ári og var 1955 og 1956. En þegar þess er gætt, að 1955 og 1956 var bæði árin flutt inn mjög miklu meira en hægt var að borga af gjaldeyristekjunum og bæði árin var því verulegur halli á gjaldeyrisverzluninni, verða ekki með neinu móti að mínum dómi fundin rök fyrir því, að hér sé gert ráð fyrir of lágum tekjum eftir útlitinu, því að það er rétt, sem hv. 2. þm. Eyf. raunar tók fram, að það er ekki til þess að hugsa, þótt reynt sé að vanda útgjaldaáætlunina, að ná greiðsluhallalausri útkomu, nema áætla tekjurnar eitthvað aðeins undir því, sem þær verða, og ef þær verða ekki nema nákvæmlega eins og stendur í fjárlögum, þá er gefinn greiðsluhalli. Ég læt þetta nægja um þetta atriði fjárlaga. Ég vil svo víkja hér að þremur brtt. Fyrst vil ég segja nokkur orð út af brtt. á þskj. 286 frá hv. minni hl., þar sem gert er ráð fyrir lántöku vegna hafnargerða. Till. kom fram við 2. umr. fjárl. frá nokkrum hv. þm. um sérstaka lántökuheimild vegna hafnargerða, og nú liggur fyrir þessi till. á þskj. 286 um sama efni. Út af þessu vil ég taka fram, að ríkisstj. hefur lántökuheimild ríkisins og lántökumál til helztu framkvæmda á landinn, þ. á m. til hafnargerða, til athugunar og meðferðar í heild og mun síðar á þessu þingi gera hv. Alþingi grein fyrir því, hvernig þau mál standa, og leita lántökuheimildar til viðbótar þeim, sem í lögum eru, eftir því sem ríkisstj. að athuguðu máli þykir ástæða til. Telur ríkisstj. ekki rétt að taka einn þátt þessara mála út úr til afgreiðslu nú og leggur því á móti till. Þá er till. á sama þskj. um að leggja fram úr ríkissjóði allt að 5 millj. kr. til veðdeildar Búnaðarbankans og svo lántökuheimild í því skyni. Um þetta mál, um fjárþörf veðdeildarinnar, mætti margt segja, því að hún er veruleg, en erfiðleikar á því að bæta þar úr eins og mörgum öðrum hliðstæðum málum. En um þetta vil ég segja, að í þessu efni verða gerðar ráðstafanir til þess að greiða nokkuð úr fyrir veðdeildinni. Mun ríkisstj. leggja það mál fyrir hv. Alþingi sérstaklega, ef ekki reynist hægt að leysa það án nýrra lagaákvæða. Með þessu fororði legg ég til, að þessi till. á þskj. 286 verði felld. Loks er till. á þskj. 292, IX, frá hv. 2. þm. Skagf. (JS). Hún er um að greiða úr ríkissjóði í verðmiðlunarsjóð mjólkur allt að 2 millj. kr. til þess að bæta upp vinnslumjólk utan fyrsta verðjöfnunarsvæðis. Með þessari till. er stungið upp á því að fara inn á alveg nýja braut í þessum efnum, sem sé þá, að ríkissjóður greiði verðjöfnunargjald á mjólkurafurðir. Nýr uppbótarsjóður yrði þá stofnsettur á vegum ríkissjóðs í viðbót við það, sem fyrir er. Það verður að finna aðrar leiðir til þess að auka á réttmætan hátt verðjöfnun mjólkurafurða. Er það mál nú til meðferðar hjá bændasamtökunum og landbrn. Þessi till. er ekki tímabær né heppileg, og væri heppilegast, að hún væri tekin til baka, en verði það ekki gert, þá legg ég til, með þessu fororði, að hún verði felld.



Herra forseti. Samgmn. beggja þd. hafa í sameiningu fjallað um framlög til flóabáta og vöruflutninga á nokkra staði, eins og venja er, og liggur álit samvn. fyrir á þskj. 275 og brtt., sem n. ber fram við fjárlfrv., á þskj. 276. Samvn. þótti ekki verða hjá því komizt að leggja til, að nokkur hækkun yrði gerð á þessum liðum. Stafar það af því, að rekstrarkostnaður við bátaferðir og vöruflutninga, sem hér er fjallað um, hefur aukizt, og sumir þeir bátar, sem njóta stuðnings skv. till. n., veita þjónustu til þeirra staða, sem búa við erfið samgönguskilyrði og geta ekki notið þjónustu Skipaútgerðar ríkisins nema að mjög takmörkuðu leyti. Samvn. leggur til, að skipulag bátaferðanna verði með svipuðum hætti og undanfarin ár. N. leggur til, að framlag til Djúpbátsins, sem gengur um Ísafjarðardjúp, verði 460 þús. kr. Er það 60 þús. kr. hækkun frá því heildarframlagi, sem báturinn naut á s.l. ári, en þar sem strandferðaskip ríkisins sigla ekki á hafnir við innanvert Ísafjarðardjúp, er óhjákvæmilegt að halda uppi ferðum þessa báts, m.a. til flutnings á búvörum úr sveitum kringum Ísafjarðardjúp til kaupstaðarins, Ísafjarðar. Enn fremur leggur n. til, að 100 þús. kr. styrkur verði veittur til ferða Strandabáts, sem heldur uppi ferðum um Húnaflóa, einkum frá Hólmavík og norður í nyrztu byggðir Strandasýslu í Árneshreppi. Norðurlandsbáturinn siglir um Eyjafjörð og Skagafjörð og heldur uppi ferðum til Grímseyjar. Óhjákvæmilegt er að hækka nokkuð framlag til þess báts, og leggur n. til, að honum verði veittur 450 þús. kr. rekstrarstyrkur á þessu ári. Þess má geta, að fyrir n. hafa legið eindregnar óskir frá Grímseyingum um það, að ferðum bátsins til Grímseyjar verði fjölgað að miklum mun á þessu ári. N. telur sanngjarnt að verða við þessum óskum, og í till. hennar um fjárframlag til bátsins er tekið tillit til þess. Enn fremur leggur n. til, að framlag til Haganesvíkurbáts og Hríseyjarbáts hækki lítið eitt frá því, sem var á s.l. ári. Íbúar Flateyjar á Skjálfanda njóta ekki þjónustu Skipaútgerðar ríkisins nema að mjög litlu leyti, og þeir hafa ekki flugsamgöngur. Aðalsamgöngur eyjarbúa við land eru ferðir flóabátsins milli Flateyjar og Húsavíkur. Þessi bátur naut stuðnings á s.l. ári, sem nam 22 þús. kr. Eindregnar óskir eru um það, að ferðum þessa báts verði fjölgað að mun frá því, sem verið hefur, og m.a. með tilliti til póstferða í byggðir landsins virðist n. full sanngirni mæla með, að tillit sé tekið til þessara óska og að styrkur til þessa báts verði ákveðinn 35 þús. kr. Loðmundarfjörður er orðinn einhver einangraðasta byggð hér á landi. Einu samgöngurnar, sem sú byggð hefur, er bátur, sem heldur uppi ferðum við og við frá Seyðisfirði til Loðmundarfjarðar. N. leggur til, að framlag til þessa báts verði 25 þús. kr. Enn fremur leggur n. til, að styrkur til Mjóafjarðarbáts verði 37 þús. kr. og að auk þess verði staðið við fyrirheit, sem gefið var á síðasta ári um 30 þús. kr. styrk til þess báts vegna endurnýjunar á vél í bátnum. Vestur-Skaftafellssýsla hefur sérstöðu meðal héraða landsins að því leyti, að það hérað er algerlega hafnlaust, eins og nú er háttað. Áhugi er fyrir því í héraðinu, að ráðizt verði í hafnargerð við Dyrhólaey, en skilyrði til þess munu ekki vera fullrannsökuð, enda yrði sú framkvæmd að sjálfsögðu kostnaðarsöm. En vegna þeirrar sérstöðu, sem Vestur-Skaftafellssýsla á við að búa að þessu leyti, hefur að undanförnu verið veittur dálítill stuðningur til vöruflutninga í það hérað, og leggur samvn. til, að framlag til þess verði hækkað um 25 þús. kr. og verði 215 þús. kr. Enn fremur hefur að undanförnu verið veittur styrkur til bátaferða á Hornafirði og til vöruflutninga til Öræfa, sem er mjög einangruð sveit og býr við örðug samgönguskilyrði. N. leggur til, að sá styrkur verði hækkaður um 15 þús. kr., upp í 80 þús. kr. Vestmannaeyjar eru allfjölmennur kaupstaður, eins og kunnugt er, og ein hin mesta útgerðarstöð þessa lands, en skilyrði til landbúnaðarframleiðslu eru mjög takmörkuð í eyjunum til að fullnægja þörfum þess fólksfjölda, sem þar býr, og þó allra helzt á vertíðum, þegar til Vestmannaeyja safnast mikill fjöldi aðkomufólks í atvinnuleit. Vegna þessarar sérstöðu Vestmannaeyja hefur verið kostað kapps um að halda uppi daglegum ferðum á bát milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar, aðallega til mjólkurflutninga. Það er að sjálfsögðu örðugleikum bundið og ekki áhættulaust, hvernig sem viðrar, að halda uppi slíkum ferðum á fremur litlum bát. Auk þess eru mjólkurflutningar eftir þeirri leið mjög kostnaðarsamir, og hefur reynzt allmikill halli á rekstri bátsins. Samvn. samgm. telur óhjákvæmilegt að taka tillit til þessara staðreynda og leggur til, að Vestmannaeyja- og Þorlákshafnarbát verði veittur 350 þús. kr. rekstrarstyrkur á þessu ári. En til viðbótar því leggur n. til, að ríkisstj. verði heimilað að greiða í sama skyni allt að 50 þús. kr., ef óhjákvæmilegt reynist, vegna rekstrarhalla, sem leiðir af ferðum bátsins. Virðist n., að með þessum till. báðum sé fullnægt óskum Vestmanneyinga um fjárframlög til þessara ferða. Hlutafélagið Skallagrímur í Borgarnesi hefur nú eignazt nýtt og vandað skip til ferða um Faxaflóa milli Reykjavíkur annars vegar og Akraness og Borgarness hins vegar. Lítil reynsla er komin af rekstri þess skips, en Skallagrímur h/f átti í örðugleikum með að halda uppi þessum ferðum, meðan hið nýja skip var í smíðum. Þurfti þá að sæta þeim kjörum að hafa í þjónustu sinni leiguskip til ferðanna og af þeim sökum og einnig vegna stofnkostnaðar hins nýja skips á hlutafélagið, sem annast ferðirnar, í fjárhagsörðugleikum og við allþunga skuldabyrði að etja. Stjórn h/f Skallagríms hefur því gert samvinnunefndinni grein fyrir því, að það þurfi á allháum rekstrarstyrk að halda á þessu ári, ef því eigi að vera auðið að halda í horfi með fjárhagsafkomu sína. Með tillíti til þess leggur n. til, að Skallagrími h/f verði veittur 450 þús. kr. rekstrarstyrkur á þessu ári og að enn fremur verði ríkisstj. heimilað að greiða Skallagrími h/f allt að 50 þús. kr. framlag, ef nauðsyn krefur, vegna rekstrarhalla, sem kunni að myndast á árinu. Væntum við, sem n. skipum, að með þessum till. sé komið svo til móts við óskir stjórnar Skallagríms h/f, að hún megi vel við una og að vel sé séð fyrir rekstri skipsins á þessu ári. Um Breiðafjörð sigla 3 bátar, sem hafa þó verkaskiptingu sín á milli. Að undanförnu hefur verið haldið uppi ferðum á litlum bát til Skógarstrandar, eftir því sem nauðsyn hefur krafið, og enn fremur til nokkurra staða í Dalasýslu, einkum í grennd við Hvammsfjörð. Til þessara ferða hafa að undanförnu verið notaðir tveir bátar. En á s.l. ári skipaðist þó svo, að annar báturinn annaðist ferðirnar að mestu leyti. N. sýnist því rétt að sameina þetta til eins og sama báts, Langeyjarnesbáts, og leggur til, að þeim bát verði veittur 18 þús. kr. rekstrarstyrkur á þessu ári. Jafnframt gerir n. ráð fyrir því, að Langeyjarnesbátur annist ferðir til Skógarstrandar, eftir því sem nauðsyn krefur. Þá er haldið uppi ferðum til Stykkishólms og á fleiri hafnir við Breiðafjörð með mótorbátnum Baldri, og flytur hann vörur frá Reykjavík til þeirra hafna, sem hér eiga hlut að máli. N. hefur með höndum skilríki fyrir því, að fjárhagur þessa báts er mjög erfiður, og stafar það m.a. af því, að fyrir skömmu var ráðizt í kostnaðarsama viðgerð á bátnum og þannig efnt til stofnkostnaðar, sem hvílir þungt á þeim, sem bátinn reka. Af þessum sökum telur samvinnunefndin óhjákvæmilegt að hækka nokkuð framlag til þessa báts og leggur til, að það verði 350 þús. kr. Enn fremur leggur n. til, að heimilað verði að greiða allt að 50 þús. kr. framlag til viðbótar, ef rekstrarhalli verður, sem leiðir af ferðum þessa báts, svo að óhjákvæmilegt reynist að hlaupa undir bagga umfram það, sem hinum beina rekstrarstyrk nemur. Loks er hafður í förum sérstakur bátur, sem siglir um Flatey á Breiðafirði og til hafna við Barðaströnd. N. leggur til, að ferðum þess báts verði hagað á sama hátt og verið hefur og að rekstrarstyrkur til hans hækki um 15 þús. kr. og nemi samtals 130 þús. En n. vill jafnframt leggja til, að staðið verði við það fyrirheit, sem gefið var af samvn. samgm. á fyrra ári um að greiða 30 þús. kr. vegna vélakaupa, sem nýlega hafa verið gerð í þennan bát. Samkvæmt þessu er sú niðurstaða a:f till. samvinnunefndarinnar, að hún leggur til, að styrkir til flóabáta og vöruflutninga verði samtals 2791600 kr. Er þar um að ræða 623600 kr. hærri fjárhæð en veitt var í þessu skyni á s.l. ári.



Herra forseti. Það eru hérna nokkrar brtt., sem ég stend að. Vil ég fyrst víkja að till. á þskj. 292,II, sem ég flyt ásamt hv. 1. landsk. (AG). Aðaltill. er sú sama sem flutt var við 2. umr. og tekin aftur til 3., að sérstök fjárveiting yrði í fjárlögum til íþróttaleikvangsins í Laugardal, 2 millj. kr., og þarf ég ekki að gera frekar grein fyrir því en gert var. Ég taldi mig hafa nokkra ástæðu til að ætla, að ef til vill mundi fjvn. liðsinna í þessu efni á milli umr. og jafnvel koma eitthvað til móts við þær óskir, sem fólust í þessari till. Það hefur nú ekki orðið. Við flytjum því varatill. um 1 millj. kr. framlag til þessara Laugardalsframkvæmda. En ég tel ástæðulaust að taka upp aftur rök þau, sem áður eru flutt fyrir þessu máli. Þá vil ég víkja að VIII. till. á sama þskj., sem ég flyt ásamt hv. 6. þm. Reykv., þ.e., að framlag til útrýmingar heilsuspillandi íbúða verði hækkað upp í 10 millj. kr. Það hefur verið 3 millj., og ég sé, að fjvn. er með till. um að hækka það upp í 4 millj. Eins og kunnugt er, þá er takmörkun á þessu í 13. gr. laganna, að ríkið leggi fram allt að 3 millj. kr. Það mundi að sjálfsögðu vera hægt að komast hjá þeim takmörkunum síðar, ef vilji væri fyrir því að hækka þetta framlag í fjárlögunum. En það er alveg sérstök ástæða til þess, að þetta framlag hækki stórlega, og hafa sjálfstæðismenn í Ed. flutt till. til breytinga á löggjöfinni í þessu sambandi og m.a. vegna þess, hvernig skipazt hefur málum um veitingu þessa fjár til útrýmingar heilsuspillandi íbúða. Húsnæðismálastjórnin hefur fyrir sitt leyti ákveðið lánveitingar af þessu fé, 70 þús. kr. á hverja íbúð af þeim íbúðum, sem Reykjavíkurbær er nú að byggja til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, og býst ég við, að sama yrði upp á teningnum í öðrum bæjarfélögum. Þetta nær að vísu aðeins til þeirra íbúða, sem þegar eru orðnar fokheldar og búið að veita lán út á, en með því að skapa mjög ríkt fordæmi, sem í stórum dráttum verður að ætla að erfitt verði að komast hjá að fylgja um aðrar byggingar til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum. En ég vil vekja athygli á því, að eins og nú standa sakir, eru í smíðum byggingar eða íbúðir, sem eiga að notast til að útrýma lélegum og gömlum heilsuspillandi íbúðum á vegum Reykjavíkurbæjar, það margar, að gert er ráð fyrir því, að á þessu yfirstandandi ári verði fokheldar 300 af þessum íbúðum. Í raðhúsum við Ásgarð er 81 íbúð, í fjölbýlishúsum við Gnoðavog 120 íbúðir og í raðhúsum við Skipasund 100 íbúðir, samtals 300 íbúðir á þessu ári, sem ekki er farið að veita nein lán út á enn þá. Ef þessar íbúðir ættu að njóta sömu lánveitinga að jafnaði og þeir aðrir, sem fá til ráðstöfunar húsnæði til útrýmingar öðrum eldri heilsuspillandi íbúðum, mundi af hálfu ríkisins þurfa að verja til þessa eins hér í Reykjavík 21 millj. kr. Á árinu 1958 er gert ráð fyrir, að af þessum byggingum Reykjavíkurbæjar verði gert fokhelt í raðhúsum við Skipasund 40 íbúðir, í fjölbýlishúsum við Skipasund 100 íbúðir og í fjölbýlishúsum við Grensásveg 96 íbúðir, eða 236 íbúðir á næsta ári, og ef fylgt væri áfram að jafnaði sömu reglunni með 70 þús. kr. lánveitingu af þessu fé, næmi það 16.5 millj. kr., eða samtals þessi tvö ár aðeins af ríkisins hálfu 37.5 millj. kr., ef jafnhá framlög kæmu af hálfu bæjarfélagsins. Ég tel fyrir mitt leyti og hef talið, og það hefur komið fram innan bæjarstjórnar Reykjavíkur, að það sé vafasamur greiði að hafa teygt þessi lán eins hátt og gert hefur verið, með hliðsjón af því, hvað erfitt sé að fylgja því fordæmi áfram. Þess vegna voru uppi ráðagerðir innan bæjarstjórnarinnar, að lánveitingarnar til íbúðanna, sem byggðar eru til að útrýma heilsuspillandi íbúðum, yrðu ekki eins miklar og nú hefur orðið, eftir að húsnæðismálastjórnin fyrir sitt leyti ákvað að lána út á þessar íbúðir 70 þús. kr. En þar sem húsnæðismálastjórnin er nú skipuð að meiri hluta mönnum af hálfu hæstv. ríkisstj. og að sjálfsögðu ætti með slíkar ráðstafanir að vera í nánum tengslum og samræmi við vilja og óskir ríkisstj. á hverjum tíma, verður ekki séð annað en verulega þurfi að breyta og hækka framlögin. Höfum við lagt til, hv. 6. þm. Reykv. og ég, með hliðsjón af framansögðu, að framlagið hækkaði upp í 10 millj., og sjá menn þó, að það er fjarri því að nægja, miðað við að halda áfram því fordæmi, sem skapað hefur verið. Ég skal láta þessi orð nægja til rökstuðnings þessari till. Þetta eru tvær stærstu till., og enda þótt þær yrðu samþ., hefur verið gert ráð fyrir því, miðað við till. sjálfstæðismanna, að nokkurt rúm væri enn, þannig að fjárlögin yrðu greiðsluhallalaus, enda þótt ekki sé gerð till. um hækkaða tekjuliði. Enn fremur geri ég ráð fyrir því, að það væri næsta skynsamlegt að fella sumar hækkunartill., sem fluttar hafa verið, meira að segja af fjvn., og munu koma fram við atkvgr. skoðanir mínar og annarra sjálfstæðismanna á því. Um till. á sama þskj., 292, rómv. III, vil ég aðeins segja, að það hefur tíðkazt um lengri tíma á Norðurlöndum, að nokkru fé hefur verið varið af opinberri hálfu til þess að aðstoða íþróttahreyfinguna í því að koma upp námskeiðum fyrir forustumenn íþróttafélaganna til þess að koma á bættri og hagkvæmari stjórn íþróttafélaganna. Íþróttasamband Íslands hefur haft áhuga fyrir þessu, en ég hygg, að málin standi þannig, að Íþróttasambandið hafi ekki bolmagn til af sjálfsdáðum að koma upp þessum námskeiðum, ef það verður ekki nokkurs styrks aðnjótandi. Þá vil ég taka fram um till. á sama þskj., 292, VI, til lamaða íþróttamannsins, Ágústs Matthíassonar, 25 þús. kr., að í samráði við hæstv. fjmrh. mun ég taka þá till. aftur.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlagafrv. fluttum við fjórir þm. brtt. um það, að framlag til Heydalsvegar á Snæfellsnesi yrði hækkað úr 150 þús. kr. í 500 þús. Var þessi till. okkar felld. Til vara gerðum við till. um, að framlagið yrði hækkað í 350 þús. kr. Till. þessa drógum við til baka til 3. umr. og flytjum hana því nú á nýjan leik. Þess er þó að geta, að henni hefur ekki verið útbýtt enn þá, þar sem hún er í prentun. Í framsöguræðu við 2. umr. gerði ég nokkra grein fyrir mikilvægi þessa fjallvegar fyrir Breiðafjarðarbyggðir og rannar meginhluta Vestur- og Norðurlands. Enn fremur benti ég á þá sérstöku erfiðleika og búmannsraunir, sem nú steðja að bændum á fjárskiptasvæðinu í Dala- og Strandasýslum. Leyfi ég mér að vísa til þessa rökstuðnings. Vona ég, að hv. þm. hafi gefið sér eitthvert tóm til að íhuga þetta mikilvæga mál, og skora á þá að samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Ég vil stuttlega gera grein fyrir tveim brtt., sem ég stend að. Við 2. umr. fjárl. fluttum við hv. 8. landsk. þm. og ég brtt., sem fól í sér, að embætti sendiherra í Osló yrði lagt niður, en í staðinn kæmi ræðismannsskrifstofa í Osló. Að lokinni þeirri umr. varð ég þess áskynja hjá nokkrum hv. alþm., að þeir hefðu frekar kosið, að í stað Osló hefði komið Stokkhólmur, að þeir hefðu betur getað fellt sig við, að sendiherraembættið í Stokkhólmi yrði lagt niður en embættið í Osló. Í samræmi við þessar óskir höfum við nú lagt fram brtt., sem felur í sér sams konar breytingu, en á öðrum lið (10. gr. III. 2.), að liðurinn orðist svo: „Ræðismannsskrifstofa í Stokkhólmi, 92800, enda verði ambassador Íslands í Kaupmannahöfn falin forsjá sendiráðs í Svíþjóð.“ Hef ég svo ekki um þetta efni fleiri orð. Á þskj. 290, lið II, er brtt. frá mér varðandi rekstrarstyrk til St. Jósefsspítalanna í Hafnarfirði og Reykjavik. Minni hl. hv. fjvn. er þar einnig með brtt. til hækkunar úr 375 þús. upp í 750 þús. kr. Þessari till. er ég fylgjandi og flyt mína brtt. sem varatill. við till. hv. minni hl. fjvn., þannig að ég óska, að hún verði borin upp að hinni felldri. St. Jósefsspítalarnir í Reykjavík og Hafnarfirði munu á síðasta ári hafa fengið styrk, sem nemur 5 kr. á legudag, og nú hafa þessir spítalar óskað eftir, að sá styrkur yrði hækkaður upp í 10 kr. á legudag. Þegar litið er til þess háa framlags, sem ríkisspítalarnir fá og mun nema í ár á annað hundrað kr. á hvert legurúm á dag, finnst mér ekki til mikils ætlazt, að St. Jósefsspítalarnir fengju í styrk sem svaraði 10 kr. á legudag. Það eru ekki aðeins Reykvíkingar, heldur allir landsmenn, sem standa í þakkarskuld við St. Jósefsspítalann í Reykjavík, sem um margra ára skeið var eini boðlegi spítalinn á öllu landinu. St. Jósefsspítalinn sem stofnun á nú við mikla örðugleika að stríða í sambandi við rekstur sjúkrahússins. Það er ógerlegt fyrir spítalann að hækka daggjöldin eins og þörf krefur. Þau eru að miklu leyti bundin með samningum, og það verður með hverju árinu erfiðara að láta þau bera sig. Meðan enn er hörgull á sjúkrarúmum í Reykjavík og annars staðar á landinu, er siðferðisleg skylda ríkisins að styðja stofnun eins og St. Jósefsspítalann. Í ráði er, að byggður verði nýr spítali í stað gamla spítalans í Landakoti, og mun þegar vera hafin framkvæmd. En það mun þykja nokkurn veginn víst, að ef ekki fæst nein leiðrétting, nein hækkun á styrk ríkisins, muni stofnunin verða að gefast upp við að byggja spítalann. Það fé, sem hefði þá átt að renna til byggingarinnar, verður að renna í tapreksturinn. Ég vil því eindregið mæla með því og mælast til þess við hv. alþm., að þeir ljái þessum brtt., sem fyrir liggja í þessu efni, athygli og stuðning.



Herra forseti: Ég á hér eina brtt. á þskj. 292, og er hún sú 9. og síðasta í röðinni á því þskj. Tillaga þessi, sem er við 22. gr. fjárl., er að mestu samhljóða áskorun á ríkisstj., sem samþ. var á aðalfundi Stéttarsambands bænda á Blönduósi s.l. haust með samhljóða atkv. því nær allra fundarmanna. Stjórn Stéttarsambandsins sendi ríkisstj. að sjálfsögðu þessa áskorun, og auk þess hafa viðræður farið fram um málið milli formanns Stéttarsambandsins og vissra manna innan ríkisstjórnarinnar. En þar sem enn liggur ekkert fyrir opinberlega um afstöðu ríkisstj. til þessara mála og 3. og síðasta umr. fjárlaganna er hafin, taldi ég það skyldu mína sem stjórnarnefndarmanns í Stéttarsambandi bænda, og þess eina, sem sæti á hér á hv. Alþ., að bera þessa till. fram hér á Alþingi og gera grein fyrir henni. Það, sem veldur því, að þessi till. er fram borin, er hinn mikli munur á útborgunarverði mjólkur til bænda frá mjólkurbúunum á Suðvesturlandi og á Norðurlandi. Í fjórum búum á Suðvesturlandi var meðalverðið fyrir árið 1955 kr. 2.89 pr. lítra, en í norðanbúunum fjórum var mjólkurlítrinn á sama tíma kr. 2.48 til 2.59 og meðalverðið kr. 2.55 lítrinn. Mismunurinn á meðalverði til bænda sunnanlands og norðan var því 34 aurar á lítra. Það, sem veldur þessum mikla mismun, er, að norðanbúin hafa miklu minni neyzlumjólkursölu og verða því að vinna úr miklu af sinni mjólk smjör, skyr, ost og þurrmjólk, og birgja Reykjavík og aðra bæi víðs vegar um land að þessum vörum. Þetta gefur miklu minna í aðra hönd en nýmjólkursalan hér í Reykjavík og nágrenni, sem sunnanbúin sitja ein að lögum samkvæmt. Verðmiðlunargjaldið, sem nú er tekið til að jafna þennan mismun, nemur 7 aurum á lítra á alla selda mjólk og er notað til verðjöfnunar milli norðanbúanna, en er aðeins um helmingur af því, sem þyrfti að vera. Áskorun aðalfundar Stéttarsambands bænda á ríkisvaldið er því, að ríkið greiði til viðbótar sem næst í aurum á hvern seldan mjólkurlítra til verðjöfnunar milli þessara búa, sem lægst verð fá. Má ætla, að það mundi kosta ríkissjóð í kringum 2 millj. kr., því að mjólkurframleiðsla norðanbúanna er tæpur þriðjungur af mjólkurmagni allra mjólkurbúanna. Það, sem hrindir þessari áskorun af stað, er almenn óánægja norðanbænda með mjólkurverðið. Bændum norðanlands er reiknuð mjólkin til tekna í verðlagsgrundvellínum á miklu hærra verði en þeir fá nokkru sinni fyrir hana, þegar stéttarbræður þeirra hér sunnanlands fá sumir hverjir fullt verðlagsgrundvallarverð. En kostnaður við búreksturinn er mjög líkur á báðum stöðum. Þessi aðstöðumunur veldur því, að ástæða er til að óttast aukið aðstreymi til Suðvesturlandsins úr þessum héruðum, ef ekki tekst að jafna, svo að um munar, þennan mikla verðmismun. Tillagan miðar að því að jafna aðstöðu þeirra mjólkurframleiðenda, er mjólkursölu stunda, án þess að rýra kjör þeirra bænda, er betur vegnar, enda væri það hin mesta ósanngirni, meðan sunnanbændur fá ekki almennt einu sinni það verð, sem þeim er reiknað í verðlagsgrundvellinum, þótt nokkrir þeirra nái því. Þá má benda á, að í Noregi fá bændur, sem mjólkursölu stunda, en eiga við erfiðleika að etja, t.d. í fjallabyggðunum norsku, eins konar erfiðleikauppbót í hærra mjólkurverði, sem ríkið greiðir og miðar að því að halda fólkinu í þessum byggðum. Það er mikið talað um hættuna af látlausu aðstreymi fólks til Suðvesturlandsins frá öðrum landshlutum. Till., sem hér liggur fyrir, er ein af þeim leiðum, sem verður að fara til að sporna við þessum flótta úr sveitunum. Ég skal játa, að það er hægt að fara aðra leið, sem verður að fara, ef Alþ. og ríkisstj. kjósa hana heldur. Það er hlutverk framleiðsluráðs að hlutast til um, að bændur fái að meðaltali það verð fyrir afurðir sínar, sem verðlagsgrundvöllurinn segir til um hverju sinni, þ. á m. fyrir mjólkina. Til þess að bændur fái almennt eitthvað í áttina við það mjólkurverð þarf að hækka, eins og ég sagði áðan, sölumjólkina um 7 aura lítra og nota alla hækkunina til verðmiðlunar milli norðanbúanna. Slík hækkun á söluverði mjólkurinnar mundi valda vísitöluhækkun, sem gizkað er á að mundi kosta ríkissjóð álíka upphæð að greiða niður og þær 2 millj. kr., sem hér er farið fram á að ríkisstj. megi verja til verðjöfnunar milli mjólkurbúanna utan fyrsta verðjöfnunarsvæðis. Fyrir ríkissjóðinn er því nokkurn veginn sama, hvor leiðin er farin. Með till. minni er Alþ. gefinn kostur á að velja milli þessara tveggja leiða.



Herra forseti. Ég skal byrja á því að segja hér fáein orð um eina litla brtt., sem ég flyt á þskj. 290. Við 2. umr. fjárl. flutti ég hér brtt. um að hækka nokkuð framlag til Skagastrandarhafnar með tilliti til þess, að hafnargarðurinn þar hefur bilað stórlega í ofviðrum. Þessi till. var felld af sameiginlegu liði hæstv. ríkisstjórnar. Nú fer ég þá leið, sem jafnan er háttur hógværra manna, að slá undan og flytja hér aðra till., sem fer einungis fram á það, að ríkisstj. sé veitt heimild til á 22. gr. fjárlaga að láta gera við bilanir, sem orðið hafa í ofviðrum á þessum hafnargarði, og að það sé framkvæmt eftir till. vitamálastjóra og undir hans umsjón. Ég vildi flytja þessa till. til þess að láta það sjást greinilega, hvernig sem annars um hana fer, að ég sem fulltrúi Húnvetninga ber á því enga ábyrgð, þó að svo fari, að þetta milljónafyrirtæki eyðileggist fyrir skammsýni ríkisstj. og ráðandi manna hér í landinu, því að ef svo fer, að jafnvel þessi till. sé felld, þá er það auðvitað á ábyrgð vitamálastjóra og hafnarmálaráðherra, ef svo fer sem eðlilega stefnir að, ef ekki er veitt fé í þetta fyrirtæki, að það eyðileggist smám saman, og þá er illa á málunum haldið. Ég vék að því hér við 2. umr., að það fátæka þorp eða sá fátæki hreppur, sem hér á hlut að máli, hefur enga möguleika á því, eins og nú standa sakir, að hafa lánsfé til þess að greiða úr þessum mikla vanda, sem þarna er um að ræða, enda er það sannarlega ekki síður ríkisins, jafnvel fyrst og fremst ríkisins sjálfs, að þetta sé lagað, þó að það sé eðlilega áhugamál þeirra hreppsbúa, sem þarna eiga hlut að máli. Ég vil því mega vænta þess, að hv. alþm. sjái það og athugi, að hér er um það mikið nauðsynjamál að ræða, að ég vil mega vænta þess, að meiri hluti þeirra fallist þó á þessa heimild, sem hér er farið fram á. Í öðru lagi vil ég svo segja hér fáein orð um brtt. frá samvn. samgm. á þskj. 276. Eins og hv. þm. hafa e.t.v. tekið eftir, skrifa ég undir álit samvn. samgm. á þskj. 275 með fyrirvara. Sá fyrirvari er ekki bundinn við það í sjálfu sér, að ég sé á móti þeim till., sem samgmn. flytur, vegna þess að mér er það ljóst, að með því að halda áfram því skipulagi, sem þarna er um að ræða, láta alla þá báta, sem þar er um að fjalla, halda áfram að ganga meðfram ströndinni, oft hálftóma og stundum meira en það, þá er ekki við að búast, að á því sviði gangi öðruvísi en annars staðar í okkar fjármálum, að kostnaðurinn við reksturinn hlýtur alltaf að hækka í stórum stíl. Eftir þeim upplýsingum, sem samvinnunefndin hefur fengið frá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, er það augljóst, að þeir gífurlegu tollar, sem samþ. voru hér fyrir jólin, hafa mikil áhrif í þá átt að hækka kostnað við allan rekstur þessara báta eins og Skipaútgerðarinnar í heild. Þetta er sá sami gangur, sama lögmál og gildir víðs vegar í okkar starfrækslu, að það hækkar alltaf kostnaðurinn, eftir því sem tollarnir eru hækkaðir, kaupið hækkað o.s.frv. Minn fyrirvari er bundinn við það, að mér er ljóst, að það er ekki hægt að halda þessu áfram í þeirri mynd, sem það er, bæði með Skipaútgerðina og bátareksturinn. Þar verður eitthvað að breyta til, þó að samvn. samgm. hér á Alþingi hafi ekki aðstöðu til að slá fram eða samþykkja eða fara fram á skipulagsbreytingu á þessum málum. En svo langt er komið á þessu sviði samkv. fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, og tillögum meiri hl. fjvn., að til rekstrarhalla á Skipaútgerðinni og bátarekstrinum er áætlað á þessu yfirstandandi ári hvorki meira né minna en 18291600 kr. Þetta er 2 millj. og 300 þús. kr. rúml. hærra en ætlað er til nýlagningar á öllum þjóðvegum á Íslandi. Og í sjálfu sér er þetta meiri öfgar og meira öfugstreymi en ég hef nokkurn tíma séð áður á fjárlagafrv. hér á Alþingi. Menn hafa verið að því á undanförnum árum og sannarlega ekki síður menn úr stuðningsliði núverandi ríkisstj. að heimska sig á því að slá um sig með yfirlýsingum og kröfum og loforðum um það, að þeir ætli að vinna að því að auka jafnvægi í byggð landsins. En þessir sömu menn vinna að því ár eftir ár að auka ójafnvægið í byggð landsins. Og það svartasta, sem þar skeður nú í sambandi við till. meiri hl. fjvn., er það, að haldið er meira í fjármuni til vegaframkvæmda í hlutfalli við annað en nokkurn tíma áður hefur verið. En það, að mennirnir í strjálbýlinu fái komizt í akfært samband við þjóðvegi landsins, er blátt áfram grundvöllurinn að því, að byggð geti haldizt við í hinum strjálu byggðum. Og ég tel það of langt gengið, þegar svo er komið, að það á að borga svo að milljónum skiptir hærra til rekstrarhalla smáskipa og báta, sem ganga meðfram ströndinni, heldur en til nýlagningar á öllum vegum á landinu öllu. Með tilliti til þessa gat ég ekki fyrirvaralaust skrifað undir það álit samgmn., sem hér er um að ræða, þó að það sé byggt á þeim eðlilega grundvelli að öðru leyti, að þar eins og annars staðar húrrar rekstrarkostnaðurinn upp, eftir því sem skattarnir eru hækkaðir og allur annar kostnaður. Í þriðja lagi vil ég svo segja örfá orð um eina till. frá hv. minni hl. fjvn. Það er till., sem flutt er á þskj. 286 og er nr. 17, brtt. við 22. gr., um að heimila ríkisstj. að borga 5 millj. kr. á þessu ári til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands. Ég skal geta þess hér, að á s.l. vori skipaði hæstv. fyrrv. landbrh. fimm manna mþn. til þess að endurskoða lög um nýbýli og samvinnubyggðir, byggingarsjóð Íslands og að öðru leyti gera tillögur um, hvaða ráðstafanir þyrfti að gera til þess að bæta hag þeirra manna, sem eru að byrja búskap á Íslandi. Þessi mþn. var skipuð tveimur mönnum frá Búnaðarfélagi Íslands, sem voru formaður félagsins, Þorsteinn á Vatnsleysu, og meðstjórnandi hans, Pétur Ottesen, hv. þm. Borgf., tveimur mönnum frá nýbýlastjórn ríkisins, sem voru annars vegar ég, sem er formaður þeirrar stjórnar, og landnámsstjórinn Pálmi Einarsson. Fimmti maðurinn, sem var skipaður án tilnefningar, formaður n., var svo skólastjóri við bændaskólann á Hólum, Kristján Karlsson. Þessi fimm manna n. var mjög sammála í öllum tillögum. Samvinna í nefndinni var hin ágætasta, og n. skilaði tveimur frv. til hæstv. ríkisstj. um miðjan nóv. s.l. Síðan hefur ekkert til þessara frv. sézt fyrr en nú í dag, að annað þeirra er lagt hér á borðin hjá okkur þm., gerbreytt frá því, sem n. skilaði því, meira og minna limlest o.s.frv. Hitt frv., sem var um breytingu á lögum um Búnaðarbanka Íslands og fór fram á, að þar væri varið til veðdeildarinnar 5 millj. kr. á ári, hefur ekki sézt enn, og ekkert hefur sézt frá hv. meiri hl. fjvn. til endurbóta á þessu sviði. Nú skal ég segja það, að ég held, að það sé einsdæmi í þingsögunni, að nokkur ríkisstj. fari á þennan hátt með frv., sem afhent hafa verið frá mþn. og samkomulag hefur verið um. Ég held mér sé óhætt að segja, að það er einsdæmi. Hitt er altítt og ekkert við að segja, að frv., sem koma frá mþn. og lögð eru fyrir Alþingi, sé ýmislega breytt í meðförum þingsins. Ef frumvörpin hefðu verið lögð á eðlilegan hátt fyrir Alþ., eftir að þeim var skilað frá mþn., þá var ekkert við því að segja, þó að þeim hefði verið eitthvað breytt í meðförum þingsins, eftir því sem meiri hl. þess taldi réttmætt vera. En að fá ekki frv. eins og þeim er skilað af mþn. inn í þingið og það þeirra, sem þegar hefur verið afhent, meira og minna gerbreytt og limlest, það er að ég hygg einsdæmi. Nú vil ég segja það, að ég vil ekki trúa því fyrr en annað kemur í ljós, að það sé vilji hæstv. landbrh., sem ég þekki að velvilja í garð landbúnaðarins, að þetta hefur farið á þennan hátt, heldur hygg ég, að þarna sé um annað að ræða og það sé fremur það, að hans samstarfsmenn í ríkisstj. hafi ekki fengizt til að fylgja honum í því að leggja frumvörpin fyrir sem stjórnarfrumvörp á eðlilegan hátt. En hvað sem þessu líður, verð ég að segja það, varðandi það atriði að leggja fram fé til bjargar veðdeild Búnaðarbankans, að það hefur í mörg undanfarin ár staðið um það barátta hér á Alþingi, á hvern hátt væri hægt að greiða fyrir því, að aðstaða þeirra manna, sem eru að byrja búskap úti um sveitir landsins, væri eitthvað bætt. Þetta hefur ekki fengizt fram, og svo illa er komið, að veðdeild Búnaðarbankans, sem helzt er þó þarna til bjargar, er komin í skuldir, og ég veit það með vissu, að bankastjóri þess banka er allur af vilja gerður, eins og vænta má af svo ágætum manni, til þess að greiða úr vandræðum bænda á þessu sviði eins og öðrum. En aðstaðan leyfir ekki að halda áfram, og þess vegna er það, að hrúgazt hafa upp lánbeiðnir frá frumbýlingum sérstaklega og mönnum, sem eru að brjótast í því að kaupa jarðir og byggja upp jarðir, um nokkra lánsaðstoð í þessu efni. Nú er nokkuð hart til þess að vita, þegar við höfum hér fyrir framan okkur fjárlagafrv., sem er komið á níunda hundrað milljóna, að það eigi ekki á neinn hátt að laga aðstöðu þessara manna, sem eðlilega hlýtur að þýða það, að það fer sívaxandi, að ungu mennirnir, sem alast upp í sveitum landsins, flýja þaðan, vegna þess að það er ekki mögulegt vegna fjárskorts fyrir þá að stofna til búskapar, sem nú kostar margfalt við það, sem nokkurn tíma hefur áður þekkzt. Ég vil þess vegna vona, að hvað sem líður samþykktum hjá hv. stjórnarflokkum eða meiri hl. fjvn., þá sé þó ekki komið svo langt, að þeir menn hér á Alþ., sem á annað borð eru sveitafulltrúar eða velviljaðir landbúnaði, láti hafa sig til þess að fella till. eins og þessa mjög hógværu till. frá minni hl. fjvn. á þskj. 286. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um það furðulega fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, né þær till., sem um það fjalla.



Herra forseti. Síðan ég flutti ræðu mína hér í dag, hefur verið útbýtt hér í þinginu einu miklu plaggi, sem telst vera framhaldsnál. frá meiri hl. fjvn. Svo virðist raunar sem aðaltilgangurinn með útgáfu þessa nál. hafi verið sá að koma að svörum við atriðum, sem voru í nál. minni hl. fjvn.. við 2. umr. fjárl. Og við yfirlestur þessarar grg. verður manni á að hugsa sem svo, að það virðist vera fleiri en minni hl. n., sem semur plögg til þess að lesa í útvarpi, því að ekki verður annað séð en fyrsta hálf önnur síða nál. sé beinlínis til þess ætluð. Ég sé ekki ástæðu til að fara að svara þeim atriðum, sem þar koma fram. Þau eru fyrst og fremst í því fólgin að mótmæla vissum atriðum í nál. okkar í minni hl. n., og hafa þau mál verið rækilega rædd áður við 2. umr. frv. Því miður hefur meiri hl. hent það, sem hann er þó einkum hér að fordæma, að í ýmsum atriðum sé ekki rétt frá skýrt, því að nokkuð af þeim atriðum, sem tekin eru hér til meðferðar í þessu framhaldsnál., eru vægast sagt villandi, ef ekki röng, eins og komizt er að orði í nál. sjálfu um aðrar aths., sem gerðar hafa verið. Það hefur verið rætt hér um þá vinnutilhögun, sem var í n., og því er sérstaklega mótmælt í nál., að það hafi verið á nokkurn annan hátt unnið en gert hefur verið á undanförnum árum. Því miður verð ég að halda fast við þær aths., sem ég hef gert varðandi þau atriði, vegna þess að það hefur í ýmsum atriðum verið fylgt öðrum vinnubrögðum en gert hefur verið að undanförnu, og þau nýju vinnubrögð hafa orðið til þess að torvelda mjög starf minni hl. n. Ég tók það fram við 2. umr., að ég væri ekki með þessu að færa fram beinar ávítur á form. n. Hann er nýkominn í þetta starf og ekki að vænta þess, að hann í öllum atriðum hafi gert sér grein fyrir því, hvaða starfstilhögun hefur áður veríð í n. En ég vil sérstaklega taka það fram varðandi það, sem meiri hl. n. segir, að það hafi verið rangt hjá minni hl., að betri upplýsingar hafi legið fyrir áður varðandi fjárhagsafkomu ríkissjóðs en nú hafa legið fyrir, að þessi leiðrétting meiri hl. n. er algerlega byggð á röngum grundvelli, vegna þess að miðað við þann tíma, sem við nú erum að afgreiða þessi fjárl. á við 3. umr., átti að vera auðvelt að hafa hér fyrir sér niðurstöður þær, sem ég hef hvað eftir annað auglýst eftir, en ekki fengið neinar upplýsingar um. Þetta er staðreynd, sem tilgangslaust er að hrekja, hversu mörg nál. sem eru rituð. Varðandi svo það atriði, sem meiri hl. n. leggur sérstaka áherzlu á að mótmæla, að við í minni hl. höfum með till. okkar haft nokkur áhrif á meiri hl. til hækkunar á framlögum til verklegra framkvæmda, þá get ég auðvitað ekkert um það sagt, hvaða fyrirvara þeir hafa haft í huga sér um það efni eða hæstv. ríkisstj., en staðreyndirnar tala sínu máli. Frv. til fjárlaga var lagt fram með rúmlega 8 millj. kr. skerðingu á framlögum til verklegra framkvæmda. Þegar við lögðum fram till. í n. um að hækka þessi framlög um 20%, var sú till. felld á því stigi málsins, en síðar var þó gengið til hækkunar á flestum eða öllum liðum til verklegra framkvæmda. Menn geta auðvitað endalaust stælt um það, hvort þessar hækkunartill. hafi verið gerðar af því, að meiri hl. n. og ríkisstj. hafi fengið innblástur frá sjálfri sér um það efni, eða ekki, eða hvort það hafi verið vegna áhrifa frá okkar till., en sú staðreynd stendur, að við fluttum þessar till., og sú staðreynd stendur einnig, hvernig þær voru afgreiddar á sínum tíma. Það er svo áfram haldið samlíkingunni við þennan blessaða vagn, sem meiri hl. er alltaf að fást við, og ég skal játa, að við í minni hl. kannske kunnum ekki til hlítar þessa hlaupatækni stjórnarliðsins. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ég held, að það mundi vera ólíkt karlmannlegra og farsælla, ef reynt væri að ná stjórnarvagninum, heldur en að gefast upp við stjórnina og hlaupa fyrir borð, eins og þegar rottur yfirgefa sökkvandi skip, eins og hv. meiri hl. virðist vilja gera. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þetta nál., enda var meginástæðan til, að ég stóð hér upp, sú að ræða lítið eitt um tvær till., annars vegar till., sem ég flyt hér á sérstöku þskj. ásamt hv. 6. þm. Reykv., og hins vegar viðbótar- eða viðaukatill., sem minni hl. fjvn. flytur og við verðum að flytja hér skriflega, þar sem ætlun mun vera að ljúka umr. í kvöld og því ekki tóm til þess að láta prenta till. En áður en ég vík að því, vil ég taka það fram varðandi þær till., sem ég ásamt fleirum stóð að og teknar voru aftur við 2. umr. frv., að tvær þeirra till. hafa þegar fengið þá afgreiðslu í fjvn., að ég sé ekki ástæðu til þess að taka þær upp aftur. Annars vegar var styrkur til Hríseyjarhrepps vegna smiði ferjubáts. Það hefur verið gengið mjög viðunandi til móts við þær óskir, sem við flm. bárum fram um það efni. Jafnframt hefur í sambandi við flóabátinn fyrir Norðurlandi verið af n. tekin upp ábyrgðarheimild handa ríkisstj., sem nái til 2/3 hluta af andvirði báts, og þó að því miður allt sé mjög í óvissu um það, hvort hægt sé að nota slíka ríkisábyrgð fremur en margar aðrar ríkisábyrgðir, sem veittar eru, sýnist mér sjálfsagt að freista þess og þykist sjá, að með þessari till. og viðhorfi hæstv. ríkisstj. til þessa máls sé þó það mikið áunnið, að það sé fengin fullkomin viðurkenning og stuðningur við þetta nauðsynjamál, þannig að þess megi vænta, ef ekki tekst að leysa þetta mál með þeim hætti, sem fjvn. leggur til, að brautin sé rudd, þannig að auðvelt verði að fá þá frekari fyrirgreiðslu, sem þarf til þess að leysa þetta mikla vandamál. Þá er hér smátill. frá minni hl. fjvn., sem er viðaukatill. við okkar eigin till. á þskj. 286, við 15. lið á því þskj., um heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja fiskiðjuver ríkisins, að það bætist aftan við þennan lið: „enda njóti samtök útvegsmanna forkaupsréttar, ef þau óska að kaupa fyrirtækið.“ Það hefur jafnan verið talið, að það væri heppilegast, ef útgerðin sjálf ætti vinnslustöðvar og frystihús, og við teljum því sjálfsagt, að sú skoðun sé mörkuð hér á Alþingi, ef til þess kemur, að þetta fyrirtæki verði selt, að þá sé eðlilegt, að sú leið verði valin, að útvegsmenn taki þetta í sínar hendur, ef þeir á annað borð vilja gerast aðilar að þessum rekstri. Þá er brtt. sú, sem ég flyt ásamt hv. 6. þm.. Reykv., og sú till. er á þskj., sem hér mun ekki enn vera komið til útbýtingar og þm. hafa því ekki fyrir sér, en það er till. um, að við framlög til bókasafna á 15. gr. A. X. lið a. 3. komi nýr liður, svo hljóðandi: „Bóklánagjald til rithöfunda, 25000.“ Þessum lið fylgir svo hljóðandi klásúla: „Menntamálaráð veitir þetta fé einum rithöfundi eða tveimur til utanfarar, námsdvalar eða sérstakra ritstarfa.“ Til vara leggjum við til, að þessi upphæð verði 15 þús. kr. -  Íslenzkir rithöfundar munu nú einnig vera að taka sig saman um sinn rétt á þessu sviði, og svo sem ég áðan gat um, er þessi till. m.a. borin fram þess vegna. Þess mun hafa verið vænzt, að till. kæmi inn í þingið með lítið eitt öðrum hætti og án þess að kröfunni væri beint slegið upp á nokkurn hátt opinberlega, en hins vegar hefur svo farið, að málið er flutt hér inn af okkur hv. 6. þm. Reykv., eins og til hafði verið ætlazt áður. Þó að þetta mál sé nýtt hér á landi, er þó raunar um einfalt mál að ræða og réttmætt og því mjög líklegt, að því verði eftir fylgt, ef svo illa tekst til, að það verði fyrir töf í þetta sinn. Þetta mál hlýtur hér á landi að fá nokkra sérstöðu, eins og mörg önnur mál, þar sem fámenni þjóðarinnar hefur sín áhrif. Hér hlýtur það líka að hafa áhrif, að bókasafnsmálum er skemmra komið hér en í nágrannalöndum. Ég skal nú rekja í sem allra fæstum orðum, hvernig þessum málum er varið, þar sem þeim er lengst komið í nágrannalöndum okkar, eins og frá þessu er skýrt í nýjustu þingtíðindum Norðurlandaráðs. Dönsku lögin um þetta eru frá 1946. Veitt er þar árlega úr ríkissjóði til rithöfundanna um 5% af þeirri upphæð, sem lögð er til bókasafnanna samtals. Hlutur rithöfundanna nam 1955 365 þús. dönskum krónum. Þar í landi er fénu úthlutað til höfundanna eftir eintakafjölda, sem þeir eiga alls í söfnunum. Norsku lögin eru frá 1947. Framlag ríkissjóðs er allt að 5% af ríkisframlagi til bókakaupa í söfnum. Fénu er úthlutað þar eftir öðrum reglum og ekki beint til höfundanna, heldur miklu meir í þeim anda, sem till. okkar hér gerir ráð fyrir. Féð er þar miklu minna en í Danmörku enn sem komið er. Sænsku lögin um þetta efni eru frá 1954, og veitti ríkissjóður Svía 600 þús. sænskar kr. til þessara útgjalda 1955, þ.e. sem þóknun til rithöfunda. Svíar hafa langsamlega nákvæmastar reglur um fjárskiptin, í stórum dráttum sagt: 2 aurar fyrir hvert útlán til höfundarins og 1 eyrir til stuðnings við bókmenntir og höfunda almennt. En það er sameiginlegt, að hvergi hefur verið reynt að taka gjald af þeim, sem bókina fær að láni, og þarf ekki að orðlengja það, að slíkt mundi ekki heldur geta gengið hér. Ríkissjóður borgar alls staðar bóklánagjaldið, eftir því sem við bezt vitum. Það segir sig sjálft, að það ætti langt í land hér á landi að koma upp gjaldakerfi í nokkurri líkingu við þetta, enda mun reyndar engum detta það í hug, og hér er skýringin á því, að íslenzkir rithöfundar hafa ekki talið fært að taka upp kröfuna af sinni hálfu fyrir alvöru. En þróun málsins á Norðurlöndum og sú reynsla, sem þar er fengin, vísar okkur mjög einfaldlega á þá leið, sem lagt er til að farin verði einmitt með okkar tillögu. Það er t.d. fljótséð, að þeir höfundar, sem bezt seljast, þurfa þessa fjár sízt við. Í öðru lagi hafa höfundarnir sjálfir og menntamenn bent á það, að með þessari beinu úthlutun sé reyfarahöfundum og skammlífum æsiritum gert óþarflega hátt undir höfði. Höfundarnir almennt munu leggja mesta áherzlu á, að bóklánagjaldið komi bókmenntunum almennt að gagni og menningu uppvaxandi höfunda; óþarft sé fyrir ríkið að taka þetta sem beint verzlunarmál. Það er ekki sízt á þessum almenna menningargrundvelli, að málið var lagt fyrir Norðurlandaráðið. Norðmenn úthluta fénu t.d. án nokkurs tillits til þess, hver höfundur hefur verið mest lesinn. Þeir veita styrki raunar alveg eins og hér er lagt til, að vísu drjúgan hlut til gamalla rithöfunda og ekkna, og er þetta ráðstöfun höfundanna sjálfra. Það virðist engin ástæða til fyrir okkur að bíða hér eftir neinn allsherjar bókhaldi í bókasöfnum, það mundi aðeins gera þetta mál flóknara og tefja einfalda og sjálfsagða framkvæmd. Um þá upphæð, sem hér er farið fram á, má gera lauslegan samanburð, þ.e. um 5% af því fé, sem veitt er til bókasafna. Eftir því hlutfalli virðist upphæðin mætti vera allt að 80 þús. kr., ef bókakaupafé Landsbókasafnsins er talið með. En í till. okkar er farið fram á 25 þús. kr. Það eru íslenzkir rithöfundar og skáld, sem öðrum fremur hafa haldið uppi andlegri menningu þjóðarinnar um aldir. Við hér ættum að geta látið þá, sem nú lifa, njóta sama réttar og starfsbræður þeirra í nágrannalöndum okkar njóta og sjálfsagt þykir að þeir njóti. Ekkert nágrannalanda okkar hefur látið þetta endurgjald ná lengra en til höfunda sinnar eigin þjóðar, og þurfum við því ekki að láta neina erlenda kröfu aftra okkur í þessu. Okkur flm. finnst, að það væri sómi fyrir Alþingi að rétta hlut íslenzkra höfunda í þessu efni að fyrra bragði, ef svo mætti segja, þ.e. að bíða ekki eftir, að þeir sæki þetta mál sitt sjálfir með neinu harðfylgi. Hvernig þetta tekst svo til, er ekki gott að segja um á þessu stigi málsins. En mér sýnist, að miðað við þá almennu viðurkenningu, sem þetta mál hefur hlotið meðal annarra Norðurlandaþjóða, eins og ég hef rakið, þá sé ekki líklegt annað en að það hljóti fyrr eða síðar að fá sams konar viðurkenningu hér á Íslandi. Væri því æskilegt, að það væri áður hægt að finna skynsamlega leið til úrlausnar á þessum vanda, og ég tel, að með þessari till. okkar sé fundin viðunandi leið, a.m.k. leið, sem sjálfsagt sé að reyna og sýni fullan skilning á því máli, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Með því að samþingismaður minn, sem er 1. flm. að þremur till., sem við eigum hér, er lasinn og getur ekki mætt í kvöld, og þar sem ráðgert er, að umræðum ljúki nú í nótt, hefur það orðið að ráði með mér og hæstv. forseta, að ég segði hér örfá orð fyrir þessum brtt. okkar. Við eigum hérna þrjár brtt. á þskj. 290. Brtt. V, sem er í tveimur liðum, er gamall kunningi. Það er tillaga um það, að Siglufjarðarvegur ytri verði lækkaður um 200 þús. kr. Við 2. umr. fjárlaga gerði ég grein fyrir þessum brtt. okkar og sýndi fram á, að það væri með öllu tilgangslaust að leggja stórfé í þennan veg, eins og ástatt væri, með því að vegurinn, sem honum er ætlað að tengjast og þarf að tengjast til þess að verða farinn, er ófær eða því nær ófær oft mikinn hluta ársins og ekki útlit fyrir, að honum verði lokið á næstunni, ef ekki fæst aukið fé til hans. Ég líkti þessum vinnubrögðum við það, að það væri eitthvað svipað og ef ráðizt hefði verið í það á sínum tíma að leggja upphleyptan veg eða braut yfir Holtavörðuheiði, en láta veginn frá Hvammi í Norðurárdal upp að Fornahvammi vera eins og hann var upphaflega, götutroðningar ruddir, sem aðeins bílar gátu skrölt eftir yfir hásumarið, þegar bezt var. Slík vitleysa datt engum þá í hug, og þess vegna er það furðulegt, að slíkt skuli gert nú, þegar í raun og veru alveg eins stendur á. Svo er það þriðja till., sem við eigum hér sameiginlega og er um það, að veitt verði nokkurt fé til Hofsóshafnar. Því miður fór vitamálastjóri af landi brott, og við höfum þess vegna ekki getað notið aðstoðar hans. En þessi hafnargerð er í raun og veru hálfgerð raunasaga, eins og raunar má segja um ýmsar fleiri hafnargerðir hér á landi. Fyrir nokkrum árum, þegar aðalhafnarmannvirkin voru byggð, réðst verkstjórinn í að hefja byggingu á miklu meiru en allir kunnugir á staðnum töldu ráðlegt, vegna þess að áliðið var sumars. Það var samt sem áður búið að leggja þarna bæði mikið fé og vinnu í þetta, en eins og marga grunaði komu haustbrimin áður en varði, og braut framan af þessum mannvirkjum. Það eyðilagðist þriðjungur af því, sem átti að gera, fór sumpart í sjóinn, annað brotnaði, og það varð í mesta skyndi að slá botninn í þetta, loka fyrir endann og þó aðeins til bráðabirgða, og þannig situr mannvirkið enn þá. Þetta var mikill kostnaður fyrir lítið hreppsfélag, sem það í raun og veru hefur ekki náð sér að fullu eftir. Það eru tilmæli okkar eða ósk okkar og þá sérstaklega og ekki síður hreppsnefndar og Hofsóshrepps, að nú verði aftur hafizt handa um að koma þessu verki áleiðis og að Alþingi leggi þar nokkurt fé til. Við höfum hér farið fram á 100 þús. kr. í þessu skyni, og mun það víst ekki um of. Væntum við þm. Skagf., að menn líti á nauðsyn þessa litla kauptúns á endurbótum á þessu nauðsynjaverki.



Herra forseti. Ég flutti á þskj. 261 brtt. um fjárveitingu til vistheimilis fyrir afvegaleiddar stúlkur skv. lögum nr. 20 frá 1955, um breyt. á lögunum um vernd barna og ungmenna. Ég lýsti því við 2. umr., að ég mundi taka till. þessa aftur til 3. umr., en með því að sýnt er, að hún nái ekki prentun í tæka tíð, flyt ég hana hér skriflega og bið hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir tillögunni.



Herra forseti. Á þskj. 290 höfum við hv. 10. landsk. og ég flutt þrjár brtt. við fjárlagafrv., er við fluttum við 2. umr. fjárlaganna, en tókum aftur til þeirrar umr., sem nú fer fram. Tillögurnar eru þessar: Það er rómv. IV, að til Hellissandsvegar verði veitt fjárframlag að upphæð 400 þús. kr., rómv. VI, að fjárframlag til væntanlegrar brúar á Valshamarsá verði hækkað úr 100 þús. kr. í 250 þús. kr., rómv. VIII, að fjárframlag til hafnarbóta á Arnarstapa á Snæfellsnesi verði hækkað úr 120 þús. kr., sem er till. hv. fjvn., í 180 þús. kr. Í framsögu með till. við 2. umr. ræddum við hv. 10. landsk. og ég um nauðsynina á því, að þessar bógværu till. næðu fylgi hv. þingmanna. Endurtek ég óskir okkar í því efni.



Herra forseti. Ég vil fyrst geta þess, að mér hefur borizt bréf frá fyrrverandi póst- og símamálastjóra, Guðmundi Hlíðdal, þar sem hann gerir svolitla athugasemd við orð, sem fram koma í nál. meiri hl. fjvn. varðandi fjárfestingu landssímans. Hefur hann athugasemdir við það að gera, að þar segir, að ríkissjóður hafi orðið að greiða fjárfestingu símans að mestu leyti. Er það í þeim kafla álitsins, þar sem talað er um fjárfestingu símans á undanförnum árum. Sendir hann síðan skrá yfir það, hve miklu hlutur ríkissjóðs af fjárfestingu landssímans hefur numið á s.l. árum, allt frá árinu 1950, og sýnir fram á, að tvö af þeim árum hefur ríkissjóður ekkert lagt til fjárfestingarinnar. En á síðustu tveim árum, 1954 og 1955, hefur af 12 millj. 978 þús. kr. fjárfestingu hlutur ríkissjóðs ekki numið nema 1 millj. 624 þús., en á árinu 1955 nam framlag ríkissjóðs 6 millj. 340 þús. af 19 millj. 334 þús. kr. fjárfestingu. Það leiðréttist því hér með, að samkv. þessu bréfi hefur ríkissjóðsframlagið ekki á þeim árum, sem hér eru tilgreind, numið mestum hluta af fjárfestingu landssímans, enda þótt hún hafi að sjálfsögðu á árinu 1955, og ég vænti einnig þó að ég hafi ekki tölur hér um það - á árinu 1956 numið verulegri fjárhæð, og er skylt að hafa það, sem sannast reynist í þessu. En því get ég þessa hér, að póst- og símamálastjóri óskar þess sérstaklega, að einhvers staðar komi fram í þingtíðindum athugasemd hans um þetta. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að ræða frekar um þessi atriði. Varðandi þær till., sem hér liggja frammi frá öðrum en fjvn. eða meiri hl. hennar, hef ég aðeins fátt eitt að segja. Ég vil þó geta þess í sambandi við till., sem minni hl. fjvn. hefur gert um heimild til handa ríkisstj. að selja fiskiðjuver ríkisins, að svo virðist sem sú till. sé óþörf, þar sem til eru sérstök lög um fiskiðjuver ríkisins í Reykjavík. Þau lög eru nr. 52 frá 25. maí 1949, en þar segir í 10. gr.: „Ríkisstjórninni er heimilt, ef meiri hluti hennar samþykkir, að selja fiskiðjuver ríkisins félagi útvegsmanna, útgerðarfyrirtækja eða samtökum samvinnufélaga.“ Í ríkisstj. er litið svo á, að þessi heimild sé alveg fullnægjandi fyrir þeim sölum, sem til mála kynnu að koma, þ. á m. telur ríkisstj. sig samkvæmt þessu hafa heimild til þess að selja fyrirtækið bæjarútgerð. Ég held því, að að athuguðu máli muni þeir, sem að þeirri till. standa, sjá ástæðu til þess að taka hana til baka, þar eð lög eru þegar fyrir hendi um það efni, sem þeir fjalla um í till. sinni. Að sjálfsögðu skal það tekið fram, að með því, sem hér er sagt, er ekki neitt sagt um það, hvað ríkisstj. álítur að heppilegast sé að gera í sambandi við málefni fiskiðjuvers ríkisins í framtíðinni. Þær ákvarðanir, sem kynnu að verða teknar um það mál, liggja ekki fyrir hér. Þá vil ég geta þess, að í fjvn. hefur orðið samkomulag um að flytja hér till. við þrjár greinar til viðbótar því, sem áður er fram lagt. Það er í fyrsta lagi brtt. við 12. gr., rómv. VIII, rekstrarstyrkur til St. Jósefsspítalanna, liðurinn orðist svo: Rekstrarstyrkur til St. Jósefsspítalanna í Reykjavík og Hafnarfirði, 7 kr. á legudag, allt að 525000 kr. Til skýringar skal ég geta þess, að St. Jósefsspítalarnir njóta núna styrks úr ríkissjóði, sem nemur 5 kr. á legudag. Er því hér um að ræða 40% hækkun á þessum styrk, ef till. yrði samþykkt. Þá er hér brtt. við 15. gr. A, rómv. XXX, nýr liður: Til Árna Björnssonar tónskálds, 10000 kr. Þessar till. breyta að sjálfsögðu þeim niðurstöðum, sem meiri hl. n. hefur gert ráð fyrir í sínu nál., ef samþykktar yrðu. Enn fremur hefur orðið samkomulag í n. um að gera tvær brtt. við tillögurnar um 18. gr. Er þar um að ræða samtals 6000 kr. hækkun á grunnstyrkjum. En ekki breytir það niðurstöðum greinarinnar, því að n. mun taka aftur eina af till. sínum, varðandi Karen Jónsson, sem gerð var till. um að fengi 6000 kr. fjárveitingu á 18. gr., en reynist við nánari athugun þegar vera inni með einmitt þann styrk í frv., svo að sú till. verður tekin aftur á móti þeim hækkunum, sem hér eru lagðar til. En þær till., sem fyrir liggja hér, eru, að á eftir 19. lið á þskj. 284 kemur nýr liður, Sigurjón Jónsson fyrrverandi sóknarprestur, 4500.00. Og í öðru lagi: á eftir liðnum b. 3 á sama þskj. komi Hlín Johnson í Herdísarvík, fyrir 11408.00 kr. kemur: 12908.00 kr. Þessar till. vil ég hér með leggja fram skriflega og biðja forseta um að leita afbrigða fyrir þeim. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar eða gera sérstakar aths. við þær umræður, sem hér hafa farið fram um fjárlagafrv. Það er að vonum, að nokkuð eru deildar skoðanir manna um einstaka liði þar, bæði um réttmæti þeirra, svo og um þá liði, sem ekki hafa verið teknir upp. Er það að sjálfsögðu engin nýlunda hér á þingi, þótt menn verði ekki sammála um það, hvað taka skuli eða hverjar fjárhæðir skuli ákveða til einstakra liða. Ég vil þá, af því að ég tel, að umr. sé nú það langt komið, þakka samstarfsmönnum mínum í fjvn. fyrir gott samstarf og vænti þess, að þan fjárlög, sem þar hafa verið undirbúin, geti þénað íslenzku þjóðinni á því tímabili, sem þau eiga að gilda.