Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. sem við hv. þm. Helgi Seljan fluttum á síðasta þingi, en náði þá eigi fram að ganga. Með öðru frv. um breyt. á l. nr. 30 frá 1941, um fjarskipti, leggjum við til að gefin verði eftir starfrækslugjöld af bifreiðum fólks sem er svo illa fatlað til gangs að öryggi þess sé í hættu ef bíll bilar á vegum úti eða bifreið festist vegna ófærðar. „Landssími Íslands,“ segir í grg. með frv. okkar frá því í fyrra, „lætur nú smiða miðbylgjustöðvar, sem þykja allgóðar til notkunar í bilum. Kosta stöðvar þessar 380 þús. kr. og eru heldur ódýrari en innfluttar stöðvar samsvarandi.“ Það skal tekið fram að stöðvar, sem kostuðu um 380 þús. kr. í fyrra, munu kosta í kringum 460 þús. kr. núna, m.a. vegna hækkana á innfluttu smiðaefni til þeirra. Tollur af smíðaefni í stöðvar þessar nemur 35%. Talstöðvar af þessari tegund eru í tollflokki 85.15.32, og er tollur af þeim einnig 35%. Þess má geta að algengt er að útgerðarmenn, sem láta smíða fiskiskip erlendis og búa þau tækjum þar, fái eftirgjöf innflutningstolla af talstöðvunum. Síðan við Helgi Seljan fluttum þetta frv. í fyrra hefur það gerst, að Öryrkjabandalagið hefur gert þetta mál að sínu, fjallað um það á síðasta þingi sínu og leggur mjög mikla áherslu á það að því verði til leiðar komið að fólki, sem svo er illa fatlað að það verður að fara í hjólastól á milli húss og bifreiðar ellegar að öðrum kosti gengur við styrktarjárn á lömuðum fótum eða í þriðja lagi er aflimað á báðum fótum fyrir ofan hné, því verði gert kleift að hafa stöðvar af þessari tegund í bilum sínum. Til sanns vegar má færa að það gæti e.t.v. orðið erfitt að draga línuna á milli þeirrar fötlunar, sem gerði notkun talstöðva af þessu tagi lífsnauðsynlega, og annarrar fötlunar sem þá ætti ekki að kalla á fyrirgreiðslu af þessu tagi. En ég hygg að sá vandi sé raunar auðleystur þar sem læknar geti um þetta dæmt á eðlilegan hátt. Ég hef fengið upplýsingar um það frá samtökum fatlaðra og raunar viðar að verðið, sem tilgreint er í grg. með þessu frv. okkar Helga Seljans 380 þús. kr. - er nú 460 þús. kr., er óeðlilega hátt. Til sölu eru í landinu talsstöðvar sem virðast vera fyllilega jafngóðar og þær sem hér um getur frá Landssímanum og eru miklu ódýrari. Í notkun eru á Íslandi núna 7–8 þús. svokallaðar almenningstalsstöðvar í bílum og bátum. Þessar stöðvar hafa reynst ákaflega vel. Sú tegundin, sem mest er af í notkun hér á landi og hefur fengið mesta reynslu., eru svokallaðar Lavayette-stöðvar sem nota 27 megariða sendibylgju. Þær munu nú vera í 2800–3000 bilum hérlendis. Almannavarnir hafa keypt þessar stöðvar, Slysavarnafélagið, lögreglan notar þær og Landhelgisgæslan, og þær hafa reynst afburðavel. Þessar stöðvar kosta nú með öllum búnaði, tilbúnar til þess að setjast í bifreið, að meðtöldum tolli, vörugjaldi og söluskatti, í kringum 45 þús. kr. Án þessarar álagningar, þ.e.a.s. að frádregnum tolli, vörugjaldi og söluskatti og með þeirri lækkun á álagningu, sem af slíku mundi leiða, mundu þær ekki kosta nema í kringum 20 þús. kr. Hér er að vísu galli á gjöf Njarðar, ef við ímyndum okkur að hið illa fatlaða fólk notaði stöðvar af þessari tegund, en hann er sá að Landssíminn hefur afneitað með öllu þjónustu við slíkar stöðvar þó að hér sé um að ræða 7–8 þúsund stöðvar í farartækjum á landi hér. Landssíminn neitar að afgreiða þessar stöðvar í gegnum Gufunes, og hafa reynst torfengin svör við því, hvers vegna Landssíminn fæst ekki til þess að hlusta á sendingar frá þessum stöðvum og svara þeim og annast þjónustu fyrir eigendur þessara stöðva. Ég vil ekki fullyrða neitt um orsakirnar fyrir þessu, enda þótt notendur stöðvanna ýmsir hverjir, þ. á m. opinberir og einstaklingar frómir, tjái mér það að þeir geti ekki fundið neina aðra orsök en þá að Landssíminn, eins og þeir segja, sé þversum í málinu. En þetta mál má að sjálfsögðu kanna betur. Það er ljóst mál að þessar stöðvar, sá fjöldi sem nú er kominn af þeim, eru þegar orðnar ákaflega þýðingarmikið öryggistæki á landi hér. Bílarnir, sem þessi tæki eru í, eru vægast sagt víðs vegar í þéttbýli og strjálbýli, og notkun neyðarbylgju frá þessum senditækjum gæti verið ákaflega þýðingarmikill fyrir hið almenna öryggi. En hér er fjallað fyrst og fremst um nauðsyn öryrkja sem svo mjög eru fatlaðir að líf þeirra getur við legið ef bílarnir festast í ófærð, fara út af vegi eða bila á jafnvel alfaraleið, - að líf þeirra er í veði að þeim takist að láta til sín heyra og kalla á hjálp. Liggur þá náttúrlega í augum uppi, þótt ekki væri nema vegna þeirra tiltölulega fáu tuga manna sem þessi lög eru að sniðin, að þá er forkastanlegt ef það er ekki hægt að tryggja vakt á þeim bylgjulengdum sem eigendur þessara tækja nota. Næst á prentaðri dagskrá þessarar hv. d. er annað lagafrv. sem varðar þetta sama mál. Mun ég mæla með því með örfáum orðum nú á eftir og læt því þessa framsöguræðu með frv. til l. um tollskrá o.fl. nægja.



Forseti. Ég vil að sumu leyti taka undir með hv. flm., 5. þm. Norðurl. e., og undir hans málflutning, en þó ekki að öllu leyti. Ég er mjög hræddur um að í þessu frv. felist vissar hættur. Í lok 1. gr. segir: „Eftirgjöf þessi nái einnig til smíðaefnis í slíkar talstöðvar fyrir fatlaða.“ Það er afskaplega erfitt að gera mun á því hvaða smíðaefni og hvaða varahlutir eiga að fara sérstaklega í tæki þau sem fatlaðir og bæklaðir til gangs kæmu til með að nota, þannig að till. býður þarna upp á vissa möguleika á því að komast hjá því að greiða eðlileg aðflutningsgjöld fyrir þá sem ekki eiga að njóta þeirrar undanþágu sem frv. getur um. Þess vegna hefði ég talið eðlilegast, þar sem flm. hefur upplýst að hér sé um að ræða tiltölulega fámennan hóp, sem skiptir nokkrum tugum, að þessi 1. gr. yrði umorðuð eitthvað á þá leið, að Landssíminn láni endurgjaldslaust talstöðvar í bifreiðar fatlaðs fólks sem er lamað eða bæklað til gangs. Slíka till. mundi ég álíta heppilegri fyrir þetta fólk. Landssíminn sæi þá endurgjaldslaust um viðgerðir, ef á þarf að halda, fyrir þetta fólk sem skiptir ekki nema nokkrum tugum eftir þeim upplýsingum sem ég hef hér fengið. Að öðru leyti styð ég þetta frv.



Herra forseti. Flm. frv. er ljós þessi hætta sem hv. þm. Albert Guðmundsson benti á í sambandi við eftirgjöf á tollum á smiðaefni í tæki þessi. Við höfðum raunar hugsað okkur að ráðin yrði bót á þessum galla með reglugerð. En vegna munnlegrar till. hv. þm. um breytingar á þá lund, að Landssímanum yrði raunar falið að lána því talstöðvar í bila sína án endurgjalds og halda þessum stöðvum við, þá vil ég geta þess að umsóknir munu nú liggja fyrir hjá Tryggingastofnun ríkisins um það, að hún sjái raunverulega fyrir öryggistækjum af þessari tegund í bila fatlaðs fólks. En ég lít svo til að samþykkt þessara frumvarpa tveggja mundi ekki aðeins létta undir með einstaklingunum sjálfum, sem þurfa á þessum tækjum að halda, og þeim stofnunum, sem tækju að sér að leysa úr nauð þeirra sem verst eru á vegi staddir, heldur yrði hún einnig vísbending um vilja Alþ. í þessu efni. Sannleikurinn er náttúrlega sá, að samanborið við það sem tíðkast á Norðurlöndum, þá búum við skammarlega að okkar fatlaða fólki og öryrkjum og höfum verið á eftir frændum okkar á Norðurlöndum um margra ára bil í þessu efni. Mér skilst að það fatlaða fólk, sem um er fjallað í þessu frv., þ.e.a.s. það fólk sem hlýtur að nota hjólastóla og hefur verið aflimað af báðum fótum fyrir ofan hné, sem sagt í svo mikilli nauð, það getur nú endurnýjað bilakost sinn í Danmörku, Noregi og Svíþjóð án þess að það þurfi að leggja af mörkum grænan eyri til þeirra hluta. Það hlýtur að viðurkennast að samtökum öryrkja á Íslandi varð á í messunni fyrir einum 12 árum í baráttu sinni fyrri bættum aðbúnaði að þessu leyti og var þó ekki þeim, samtökunum, einum um að kenna. Það gerðist á þeim árum þegar byrjaði innflutningur á svokölluðum Austur-Evrópubílum til landsins, að sala á þeim gekk ekki jafngreiðlega og æskilegt var að dómi yfirvalda. og þá tóku menn upp það ráð að rýmka mjög ákvæðin um það hverjir gætu notið tollaeftirgjafar á bilum og hverjir ekki. Varð það til þess að tiltölulega lítið fatlað fólk, jafnvel allt ofan í konur sem roðnuðu á fótum í frosti, fékk eftirgjöf á aðflutningsgjöldum, og var raunar miklu fremur gert fyrir viðskipti okkar, að því er mér skilst, við Sovétríkin heldur en fyrir hinar rauðkrítuðu meyjar að taka þetta fyrirkomulag upp. En af þessu leiddi aftur á móti það, að viðleitnin til þess að létta sem allra mest undir með þeim sem mjög illa voru fatlaðir. lömunarsjúklingunum í hjólastólunum. - viðleitnin til þess að hjálpa þeim til þess að komast yfir traustar og hæfilegar bifreiðar sem þeim var lífsnauðsyn að hafa, þessi viðleitni lamaðist, og við höfum í samtökum öryrkja ekki komist yfir þetta áfall enn í dag. Ég er alveg efalaus um það, að fyrir er vilji meðal þm. úr öllum stjórnmálaflokkum að bæta hag þessa fólks, og hlýt að taka fram einmitt við þessa umr. að ég sakna þess að dr. Oddur Ólafsson, hv. þm., skuli vera fjarverandi við umr. núna. því að hann mun nú vera sá þm., að öðrum ólöstuðum, sem kunnugastur er baráttu öryrkjasamtakanna á þessum sviðum og enn að öðrum þm. ólöstuðum sá sem mesta vinnu hefur lagt af mörkum í þágu þeirra. En ég ítreka það, að ég lít svo til að með þessu lagafrv. mundi Alþ. að auki láta í ljós vilja sinn til úrbóta á vandamálum fatlaðra að öðru leyti.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að segja örfá orð í sambandi við frv. það sem hér er til umr., flutt af þeim hv. 5. þm. Norðurl. e. og 7. landsk. þm. Ég tel að í frv. þessu og frv. því, sem er á dagskrá hér næst á eftir, sé hreyft mikilsverðu réttlætismáli fyrir þá öryrkja sem eru svo illa staddir að þeir geta ekki með góðu móti gert vart við sig ef eitthvað kemur sérstakt fyrir þá á þjóðvegum landsins. Mér er kunnugt um það, að á vegum Tryggingastofnunar ríkisins fer nú fram athugun á því, hvaða leiðir samtök fatlaðra, samtök öryrkja telja að séu helst hæfar til þess að tryggja þessu fólki að það geti gert vart við sig ef bifreið þess bilar t.d. eða eitthvað annað kemur fyrir sem veldur því að það verður hjálparlaust í bifreiðum sínum. Þarna er náttúrlega aðstaða manna e.t.v. nokkuð misjöfn eftir því hvar þeir eru búsettir. Þeir, sem búa í dreifbýli, geta orðið í vandræðum vegna þess að ekki fari bílar um þá vegi þar sem þeir eru staddir ef eitthvað kemur upp á. En það mun raunar vera líka svo í fjölbýlinu, að þar stansa menn ekki þó að bíll sjáist sem numið hefur staðar, jafnvel þó að reynt sé að gefa merki um að eitthvað sé að. Þess vegna er það áreiðanlega brýnt að þessu fólki, sem reynir eftir bestu getu að bjarga sér þrátt fyrir mikla örðugleika, sé gert kleift að gera það á þann hátt að það stofni ekki öryggi sínu í frekari hættu með því að bera sig um í eigin bifreiðum. Ég vil þess vegna lýsa stuðningi mínum við þær hugmyndir sem koma fram í þessum frv. báðum. Ég tel að það sé raunar fremur verkefni Tryggingastofnunar ríkisins og almannatrygginganna að leysa þessi mál heldur en Landssímans sem slíks. Ég veit að Tryggingastofnunin hefur komið til móts við þarfir þeirra, sem keypt hafa talstöðvar, með því að styrkja þá til þeirra kaupa þegar þær ástæður hafa verið fyrir hendi sem Tryggingastofnunin hefur talið að gerðu slík kaun nauðsynleg. Hins vegar vantar lagaheimild til þess að koma til móts við þá sem erfitt eiga með að greiða afgjöld af þessum tækjum, en nm það efni er einmitt frv. það sem er á dagskrá hér næst á eftir. Ég ætla ekki að orðlengja neitt frekar um þetta. en vil aðeins láta það aftur í ljós, að ég tel hér hreyft mikilsverðum réttlætismálum sem nauðsynlegt sé að fá viðhlítandi lausn fyrir þá sem þar eiga hlut að máli.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja hér fram svo hljóðandi brtt. við 1. gr. þessa frv. til laga: „Landssíma Íslands verði falið að lána endurgjaldslaust talstöðvar í bifreiðar fatlaðs fólks, sem er lamað eða bæklað til gangs. að fenginni umsögn tryggingaráðs og Tryggingastofnunar ríkisins. Þá verði Landssímanum einnig falið endurgjaldslaust viðhald umræddra tækja.“



Herra forseti. Það er vert að þakka fyrir þær góðu undirtektir sem þetta frv. eða þessi frv. okkar hafa fengið, og við vitum auðvitað um þann hug sem er áreiðanlega á Alþ. og áður hefur verið tekið fram af fyrri flm. alstæður til þessa frumvarpsflutnings voru auðvitað mjög sterkar óskir frá aðilum sem höfðu árangurslaust reynt að fá nokkra leiðréttingu sinna mála. Það ber því að fagna því ef Tryggingastofnunin hefur nú tekið þessi mál upp að nýju og ætlar að afgreiða þau, að því er mér skilst, á jákvæðari hátt og finna sem sagt fleiri leiðir og frekari til hjálpar fötluðum en verið hefur. Þar hefur að vísu mikið verið gert. En þetta atriði t.d. hefur legið þarna eftir. Það hafði áður verið reynt mjög rækilega af einstökum aðilum, að vísu held ég með hjálp heildarsamtakanna, að ná þessu fram í gegnum Tryggingastofnun ríkisins og það hafði ekki tekist. Það hafði einnig verið reynt að koma því í gegnum fjvn. með því að fá heimildagr. í fjárl., en um afdrif þess veit ég ekki, nema sú grein hefur ekki heldur séð dagsins ljós. Og þá sáum við flm. þessa leið eina til úrlausnar þessum málum. Út af þeirri brtt. sem hér er komin fram frá hv. 12. þm. Reykv., þá er auðvitað góðra gjalda vert fyrir n. að skoða hana. En sé þessi lausn á næsta leiti, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. var hér að minnast á áðan, og að Tryggingastofnunin tæki þetta þá alfarið að sér, þá auðvitað reikna ég með því að við flm. mundum frekar fallast á þá leið. Hún er þá auðvitað um leið sjálfsagðari og eðlilegri ef á því er kostur. Ég vildi aðeins taka það fram, að þessar leiðir höfðu verið reyndar til þrautar af einstökum aðilum sem áttu í miklum erfiðleikum varðandi þetta. Til okkar hafði verið leitað alveg sérstaklega um þetta, og okkur hafði ekki tekist í gegnum þessar ágætu stofnanir að fá þarna nokkra leiðréttingu á, og því voru þessi frv. flutt.



Herra forseti. Svo er háttað um þetta frv. eins og hið fyrra, sem við fjölluðum um nú fyrir stundu, að það var lagt fram á síðasta þingi, en náði þá eigi fram að ganga. Hér er svo ráð fyrir gert að heimilt verði ráðh. að fenginni umsögn tryggingaráðs og Tryggingastofnunar ríkisins að veita fötluðu fólki, lömuðu eða bækluðu til gangs undan þágu frá greiðslu starfrækslugjalds vegna talstöðva í bifreiðum þess. Hér er kveðið á um það í grg. með líkum hætti og í hinu fyrra frv., að til þess sé ætlast að undanþága þessi nái einungis til fólks sem svo er illa bæklað til gangs að það kemst tæpast eða ekki hjálparlaust milli húss og bifreiðar í sæmilegu veðri, en slíkt fólk gæti átt líf sitt undir því, ef bíll bilar úti á vegum eða festist í ófærð, að geta þá kallað á hjálp. Samkv. upplýsingum Landssímans var starfrækslugjald talstöðva frá 1. apríl 1976 10200 kr. auk söluskatts. Hér er þess að geta, að þarna er um að ræða starfrækslugjald af falstöðvum sem Landssíminn viðurkennir, sams konar stöðvum og þeim sem fyrr var um getið, er fjallað var um hið fyrra frv. þessa máls, að kostuðu nú í kringum 460 þús. kr. og Landssíminn veitir þjónustu við í gegnum stöðvar sínar. Hér hlýt ég aftur að minnast á almenningstalstöðvarnar, sem nú eru í notkun í 7–8 þús. bílum hér á landi, og geta þess að Landssíminn tekur einungis 1400 kr. starfrækslugjald af þeim stöðvum, sem er eins konar eftirlitsgjald og skrásetningargjald, en tekur ekki, svo sem að líkum lætur, gjöld fyrir þá þjónustu sem Landssíminn neitar að veita fólki sem þessar stöðvar á, þannig að ef um það yrði að ræða, sem sennilegt er, að Tryggingastofnun ríkisins kynni að velja þessar tiltölulega mjög ódýru, en virku og sterku stöðvar, eins og Lafayette-stöðvarnar, eða svokallaðar Effekt-stöðvar, sem senda út á 27 megariðum, þá yrði að sjá fyrir þjónustu við þessar stöðvar, að knýja það fram að Landssíminn tæki upp þjónustu við þær. Mætti þá ætla að starfrækslugjaldið hækkaði upp í nokkurn veginn það sama og um getur í grg. með þessu frv. hérna eða í kringum 10200 kr. miðað við verðið í apríl í vor sem leið. Ég ætla aðeins, þó að ég muni nú stytta mál mitt um þetta frv., að víkja að þeim ákvæðum í frv., sem lúta að því að tryggingaráð og Tryggingastofnun ríkisins skuli veita umsögn um það hvaða fötluðu fólki sé nauðsyn að fá eftirgjöf af þessu tagi, sem verður þá hið sama fólk og aðstoðað er við að eignast talstöðvarnar eða komast yfir þær. Það er efalaust að kveða yrði á um það í reglugerð hvaða fólk telst þurfa þessar stöðvar. Og ég efast ekki um að læknar, sem um slíkt fjölluðu, mundu komast að þeirri niðurstöðu að einnig fólk, sem ekki bæri ytri merki fötlunar eða bæklunar, svo sem brjóstholssjúklingar, hlytu að njóta sams konar fyrirgreiðslu. En ég er alveg ugglaus um það, að ákvæði sem þessi yrðu misnotuð. Þar kemur tvennt til, að þeir læknar, sem um slík mál fjalla, gera sér fullljósa grein, að ég ætla, fyrir hættunni sem í því fælist að víkja frá settum reglum í þessum efnum, og ég hygg að samtök öryrkja séu nú betur á verði en þau áður voru um að undanþágur af þessu tagi séu ekki misnotaðar. Ég legg svo til að þessu frv. verði að umr. loknum vísað til samgn.



Herra forseti. Í framhaldi af meðferð þeirrar skriflegu till. sem ég lagði fram í því máli sem var til umr. til hliðrunar fyrir fatlaða og lamaða, þá lýsti forseti því, að það væri röng málsmeðferð að leggja fram skrifl. brtt. við 1. umr. En ég sé það ekki í þingsköpum að svo sé, og upplýsingar þær, sem skrifstofustjóri Alþingis gaf mér nú rétt í þessu, voru að það væri heimilt að leggja fram skrifl. brtt. og hún yrði að sjálfsögðu tekin til greina. en ekki rædd fyrr en við 2. umr. Hann tilkynnti mér líka að forseti mundi lýsa till. sem rétt fram borinni áður en þessum fundi yrði slitið, en mér skilst á forseta nú að hann ætli að slita fundi án þess að lýsa minni till. Því óska ég eftir að hann geri það.



Það gilda mismunandi reglur um brtt. við 1. umr. eftir því hvort um er að ræða þáltill. eða frv. Þegar um þáltill. er að ræða, þá má bera fram brtt. við báðar umr. og ræða við báðar umr. Þegar um frv. er að ræða, þá er ekki gert ráð fyrir því samkv. 20. gr, þingskapa að brtt. séu ræddar við 1. umr., en hins vegar gert ráð fyrir að þær séu ræddar við 2. umr. Með því að það er ekki gert ráð fyrir að ræða brtt. við 1. umr., leitaði ég ekki afbrigða um brtt. hv. 12. þm. Reykv. sem hann gat um, vegna þess að hún gat ekki komið til umr. sérstaklega. Því var ekki leitað afbrigða. Sjálfur hafði hann lýst till. og lesíð hana upp, og þess vegna liggur það fyrir að till. er fram komin. Ég benti hins vegar á að það væri rétt að leggja till. fram á skrifstofu þingsins svo að hún yrði prentuð, og það hefði alla vega verið gert. Það má hins vegar segja að það hefði ekki skaðað og verið jafnrétt af hálfu forseta að lesa upp till. þó að hún væri ekki tekin á dagskrá, og lýsa henni þannig úr forsetastóli, og ég mun gera það nú ef mönnum þykir það bæta eitthvað úr þeirri afgreiðslu sem hefur þegar fram faríð. Till. hljóðar svo: „Landssíma Íslands verði falið að lána endurgjaldslaust talsstöðvar í bifreiðar fatlaðs fólks, sem er lamað eða bæklað til gangs, að fenginni umsögn tryggingaráðs og Tryggingastofnunar ríkisins. Þá verði Landssímanum einnig falið endurgjaldslaust viðhald umræddra tækja.“ Vænti ég þá, að öllu réttlæti sé fylgt í þessu máli.