Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vildi aðeins leiða athygli hv.þdm. að því, að jeg held, að í 2. gr. frv. sje prentvilla eða misgáningsvilla. Þar stendur „sýslusjóður“, en á að vera „sýsluvegasjóður“. Þetta er nauðsynlegt að leiðrjetta. Þá vil jeg ennfremur taka það fram, að jeg lít svo á, að þegar um er að ræða, hve mikið ríkissjóður eigi að leggja fram, þá eigi fyrst að koma framlag sýslusjóðs og hreppssjóðs, áður en tillag ríkissjóðs er ákveðið, því að auðvitað á ríkissjóður ekki að leggja á móti sínu eigin framlagi. Jeg vænti, að hv. deild hafi ekkert á móti þessum skilningi mínum og telji hann sjálfsagðan.

Frsm. (Einar Jónsson) Þessu máli var vel tekið af háttv. deildarmönnum og nefnd þeirri, er um það fjallaði, og voru engar efnisbreytingar gerðar á frv. í þessari hv. deild. En háttv.Nd. hefir álitið rjettara að gera á því dálitla breytingu viðvíkjandi ákvæðunum um upphleypta vegi og vegagerð milli hliða á sandgræðslugirðingum. Get jeg fyrir mitt leyti sætt mig við þá breytingu. Aðalatriði þessa þarfa og góða máls er fólgið í 1. gr.; hitt er minna um vert og má teljast aukaatriði. Jeg óska því eftir, að frv. verði samþykt eins og það er nú komið til deildarinnar í annað sinn.

Frsm. (Jakob Möller) Jeg hefi i rauninni ekkert um frv. að segja annað en það, sem nefndarálitið á þskj. 396 ber með sjer. Það má auðvitað deila um það, hvaða umframgreiðslur skuli taka með og hverjar ekki, og eins um samræmið milli þeirra. Jeg ætla ekki að fara langt út í þetta, en get ekki stilt mig um að minnast á atriði, sem snertir mig sjerstaklega, í 9. gr., þar sem tekinn hefir verið upp sá nýi siður að taka upp í fjáraukalög lögboðna fyrirframgreiðslu. Þar sem þetta eru 2 liðir í landsreikningnum og umframgreiðsla á báðum, þá hefði átt að taka þá báða, ef annar var tekinn, en hjer er aðeins annar þeirra tekinn upp. Þetta er fje, sem endurgreiðist ríkissjóði aftur. Yfirleitt hafa lögboðnar greiðslur aldrei verið settar í fjáraukalög. Hinsvegar hefir nefndin ekki sjeð ástæðu til að fella þennan lið niður, og þó enn síður að leggja það til, að tekin verði upp umframgreiðsla á þeim liðum, sem ekki hefir verið tekin upp í frv. Þær umframgreiðslur, sem nefndin hefir lagt til að bætt verði inn í frv., eru á kostnaði við póstflutning og húsaleiga efnarannsóknarstofunnar, og skilst mjer, að ekki verði um það deilt, að rjett sje að taka þessa liði upp. Auðvitað getur kostnaðurinn við póstflutning ekki verið annað en áætlun, en hinsvegar er hægt að gæta mismunandi mikils sparnaðar, og verður því að teljast rjett að taka upp umframgreiðslu á þessum lið. Jeg held, að það hafi svo ekki verið annað, sem jeg þurfti að taka fram fyrir hönd nefndarinnar.

Magnús Jónsson Jeg skal ekki lengja umr. mikið, en af því jeg hafði skrifað undir nál. með fyrirvara, þótti mjer rjett að láta hv.þdm. vita, í hverju sá fyrirvari væri fólginn. Það var enginn alvarlegur fyrirvari eða að mig greindi á við nefndina um málið sjálft, heldur hitt, hve mikið vafamál það er altaf, hverjar upphæðir skuli taka upp í fjáraukalög og hverjar ekki. Eins og hv.frsm. (JakM) benti á, er altaf töluverður vafi á og glundroði í þessu efni. Jeg vildi leyfa mjer að benda á það, að það gæti verið ómaksins vert, að yfirskoðunarmenn landsreikninganna tækju þetta einhverntíma rækilega til athugunar í eitt skifti. Það hefir altaf verið regla þau ár, sem jeg hefi fengist við yfirskoðunina, að taka heldur of en van, svo að allar aukagreiðslur geti verið öruggar. Jeg get því verið með því, að brtt. nefndarinnar verði samþ.

Jónas Kristjánsson Hv. Nd. gerði dálitla breytingu á þessu frumvarpi, sem nefndin getur ekki sætt sig við. Er breytingin í því fólgin, að feld er niður úr 1. gr. síðasta málsgr.: „Sjúkrahúsum má þó ekki selja vín nje ómengaðan spíritus“. Sýnist þetta ákvæði ekki mega missast úr frv., og tel jeg það óaðgengilegt, ef numið yrði burt. Það er lítil þörf á ómenguðum spíritus til sjúkrahúsa, og gæti leitt til freistni að nota hann í öðrum tilgangi en ætlað er. Því hefir nefndin lagt til, að þessi grein verði sett inn aftur. En í ógáti hefir 2. gr. verið prentuð upp aftur líka, þótt engin breyting væri á henni gerð, og mátti því standa sem var. Nefndin leggur til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, að sjúkrahúsum megi ekki selja vín nje ómengaðan spíritus. Jeg vona, að hv. deild sjái, að háttv.Nd. hefir gert miður heppilega breytingu með því að fella þetta niður.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg vil leyfa mjer að skjóta því til hv. 6. landsk. (JKr), hvort hann fallist ekki á að láta taka málið út af dagskrá í þetta sinn. Það ber til þeirra tilmæla minna, að brtt. á þskj. 389 breytir meiru en þessu, að auka ákvæðinu um, að sjúkrahúsum megi ekki selja vín nje ómengaðan spíritus aftan við 1. málsgrein 4. gr. Það er líka breytt orðalagi meginmáls þeirrar greinar, sem á að verða 4. gr., og fer dálítið illa sú breyting, sem komin er inn í brtt. á þskj. 389. Sama efni er betur orðað í frvgr. á þskj. 371. Mjer finst málið ætti nú að bera svo að, að borin sje fram brtt. um, að einungis þessi stutta málsgrein bætist aftan við höfuðmálsgrein 1. gr. frv. eins og það nú kemur frá hv.Nd. Jeg held ekki sje um efnisbreyting að ræða að öðru leyti, en er talsvert áferðarfallegra mál á greininni eins og hún kemur frá hv.Nd.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg skal geta þess fyrir hönd allshn., að þá er málið kom fyrir nefndina, gerði hv.flm. (JKr) þegar brtt. eins og hann hefir frá skýrt, og með því að nefndin var honum sammála, kom hún ekki með neina sjerstaka brtt. En nefndin vill gjarnan taka undir tilmæli hæstv.forsrh. (JÞ), að málið verði tekið út af dagskrá og athugað, hvort þörf er frekari breytinga en þessa viðauka.

Jónas Kristjánsson Samkvæmt tilmælum hæstv.forsrh. (JÞ) ætla jeg að biðja hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá.

Forseti (HSteins): Af því að háttv.allshn. æskir þess, skal jeg verða við þessum tilmælum, þótt þingtíminn sje hinsvegar naumur og búið að skora á forseta að flýta þingstörfum sem mest, og því einsætt að tefja ekki mál meira en hægt er að komast af með. En í þetta sinn skal jeg fara að ósk manna og taka málið af dagskrá.

Jón Baldvinsson Jeg leyfi mjer að mælast til, að frv. verði vísað til allsherjarnefndar.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Álit landbn. um frv. þetta liggur fyrir á þskj. 388. Hefir nefndin fallist á að afgreiða það til deildarinnar með þeim forsendum, sem þar segir. Í raun og veru fanst nefndinni ekki brýn ástæða fyrir frv. þessu, eins og nú stendur, en gat þó fallist á það, með það fyrir augum, að bráðlega geti orðið þörf á slíkum lögum, vegna vaxandi innanlandsviðskifta með hey. En þar sem viðskiftaaðstaðan getur verið mjög margvísleg, og varan svo breytileg eftir tegund, kyngæðum heysins o. fl., þá er ekki hægt að taka fram í lögum nægilega ítarleg ákvæði þar um, þess vegna fanst nefndinni rjett, ef frv. verður að lögum, að heimila stjórninni að gefa út reglugerð á grundvelli laganna og setja þar í reglur og ákvæði, sem reynslan bendir til að þörf sje á. Þá fanst nefndinni óþarft að gera ráð fyrir yfirmatsmanni, enda er lítið verksvið hans eftir frv., og nægur tími þá að skipa hann, ef reynslan krefðist þess. Þess vegna leggur nefndin til, að feld sjeu niður úr frv. þau ákvæði, sem þar að lúta. Þá sýndist nefndinni, að oft gæti viljað til, að eitt mat dygði ekki, ef ekki er metið á sölustað. Í frv. er gert ráð fyrir, að matið verði í mörgum tilfellum framkvæmt, þegar varan er afhent til flutnings. En hey er þannig vara, að það getur skemst bæði við geymslu og flutning eða við útskipun. Það þolir ekki vatn, þá skemmist það og rýrnar. Sýnist því þörf á að gera ráð fyrir endurmati, að minsta kosti í sumum tilfellum. Hinsvegar væri hætt við, að rjettur seljandi væri ekki nógu vel trygður í slíkum tilfellum, ef aðeins væri metið, þegar varan er afhent. Brtt. nefndarinnar lúta að þessu, en að öðru leyti eru þær orðabreytingar, sem lúta einnig að þessum atriðum.

Jón Sigurðsson Jeg vil aðeins geta þess, að jeg get fallist á brtt. þær, sem nefndin hefir gert við frv. þetta, og tel breytingarnar um endurmatið til bóta. Mun jeg því greiða þeim atkvæði mitt.

Frsm. (Hákon Kristófersson) Á þessu stigi málsins sje jeg ekki ástæðu til að segja annað en það, að jeg sje enga ástæðu til að taka málið af dagskrá, þótt fáeinir hv.þdm. sjeu fjarstaddir án allra nauðsynja.

Heyr!

. Jeg sje enga ástæðu til að láta málið gjalda þess, þó ýmsir af háttv. deildarmönnum sjeu fjarstaddir að gamni sínu. Þeir, sem vilja fella frv., eiga að gera það á heiðarlegan hátt með atkv. sínu, en ekki með eilífum undandrætti. Síðast, er málið átti að koma fyrir, var það tekið af dagskrá, og þá var það eindregin ósk okkar, sem að því stöndum, að til skarar yrði látið skríða næsta sinn, er það kæmi fyrir. Þess vegna mótmæli jeg alveg, að það sje enn gert. Jeg vil gefa þeim, sem þannig eru sinnaðir, færi á að drepa nú frv. Ef meiri hl. hv. deildar er þannig skapi farinn, að honum þyki það rjett, er ekkert við því að segja annað en það, að það bæri ljósan vott um skilningsleysi háttv. deildarmanna á máli þessu. Fleiri aths. hefi jeg ekki að gera á þessu stigi málsins.

Atv. og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Mín vegna þarf ekki að taka þetta mál af dagskrá. En jeg hjelt, að hæstv. forseta (BSv) kynni að þykja ástæða til þess, þar sem hv.þm. Str. (TrÞ) hefir flutt víðtækar brtt., en hefir nú eigi færi á að vera viðstaddur.

Árni Jónsson Jeg vil algerlega taka undir það, sem hæstv. ráðh. (MG) sagði. Flm. að brtt., sem gerbreyta frv., er ekki við - 

Forseti (BSv): Jeg hefi litla löngun til að tefja framgang þessa máls. Hinsvegar er það ýmsum kappsmál, og eigi gott að það komi til atkv., þegar 7 þm. eru fjarstaddir, þ. á. m. sá, er næst hafði kvatt sjer hljóðs, og sá, er ber fram mestar brtt. En til þess að hv. deild fái eigi kent mig við hlutdrægni eða rangsleitni, mun jeg skjóta því til atkv. hennar, hvort hún vill, að málið komi nú fyrir.

Frsm. (Hákon Kristófersson) Jeg vænti þess, að hæstv. forseti leyfi mjer að gera aðra aths. - Jeg álít, að slíkt og þvílíkt, að 7 hv.þdm. hlaupist burt á þessum hluta þingtímans, án þess að mjer eða öðrum sjeu kunnar brýnar ástæður, megi alls ekki koma fyrir. - Fyrir fám dögum gekk skjal meðal þm., þar sem skorað var á forseta að flýta þingi sem mest, svo að því yrði lokið á hæfilegum tíma, mig minnir fyrir miðjan næsta mánuð. Undir þetta skjal skrifuðu auðvitað þessir hv.þm., sem ekki eru á fundi. En hvernig breyta þessir herrar svo eftir kenningum sínum? Þegar fer að líða að þinglokum, hlaupa þeir burtu í ferðalag, sem er án allra nauðsynja og ekki líklegt til að bera neinn góðan árangur, og jeg verð að segja að líkist helst flakki. Þannig tefja þeir fyrir hæfilegum framgangi mála og sýna fullkomið ráðleysi í meðferð bæði tíma og peninga þingsins. Annarsvegar sóa þeir of fjár í ferðalag, og hinsvegar sjest enginn árangur og minna en það. - Minn kæri vinur, hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) sagði, að ekki mætti hraða þessu máli svo, að það væri tekið til umr. núna. Já, skárri er það nú hraðinn! Og ástæðan til, að ekki má „hraða“ málinu er helst sú, að hv.þm. Str. (TrÞ) á ekki að hafa tækifæri til að mæla fyrir brtt. sínum. Jeg vil í fullri vinsemd benda hv.þd. á, að meginatriði í þessum brtt. hefir þegar verið felt, auk þess sem hv.flm. þeirra hefir fult færi á að vera hjer viðstaddur og mæla fyrir þeim. Hann vissi vel, að málið væri á dagskrá, og jeg veit ekki til, að nokkur maður bannaði honum að sitja kyr í bænum og standa fyrir sínu máli. Og við alt þetta bætist loks, að jeg veit, að hann gerði sjálfur ráð fyrir að málið yrði nú tekið fyrir. Jeg átti tal við hann, er hann var að skjótast út í bifreiðina, svo að þetta fer ekki margra á milli. Hann hefir víst engum falið að mæla fyrir till., en það sýnir aðeins það eitt, að hann skildi, að þegar var búið að ræða þær nóg - og kannske vel það - í sambandi við annað mál. Það, sem jeg er annars mest hissa á í sambandi við fjarveru þessara 7 hv. þingherra, er, að hv.þm. Borgf. (PO), sem er allra manna sparsamastur, getur fengið sig til að taka þátt í annari eins flökkuferð og þessari. Það hefði verið líkara skapferli þess manns, eins og jeg hefi kynst því undanfarið, að vera á sínum rjetta stað og neyta atkvæðis síns. - Jeg sje, að hv.þd. hlær að því, sem jeg segi, en mjer finst það alt annað en hlægilegt að fara svona með landsins fje. Hv. allshn. fór í álíka ferðalag í fyrra, kostaði til þess nálægt 1000 kr. af almannafje. - En hvar er árangurinn?

Árni Jónsson Jeg veit ekki, hvort hv þm. Barð. (HK) er að halda þessar ástæðulausu hrókaræður til að stytta þingtímann eða flýta framgangi mála. Það eina, sem hann sýndi nú, var, að hann hefir reiðst hv.fjvn. fyrir að leita ekki samþykkis hans eða leyfis til austurfarar. Hv. þm. (HK) fann sig knúðan til að blanda allshn. inn í þetta mál og gera lítið úr ferðum hennar í fyrra. Jeg átti sæti í þeirri nefnd þá og er þar enn. Skal jeg nú sýna hv.þm. Barð. gerðabók nefndarinnar, svo að hann geti sjeð, hvað upp úr ferðalaginu hafðist. Af því að við höfum altaf verið vinir, þykir mjer leiðinlegt að heyra hann fara með staðlausa stafi fyrir ókunnugleika sakir.

Frsm. (Hákon Kristófersson) Jeg verð enn að standa upp til að bera af mjer sakir. Jeg vil vísa til föðurhúsanna þeim ómætu orðum hv.þm., þess er nú settist niður (ÁJ), að jeg hafi reiðst hv.fjvn. fyrir að biðja mig ekki fararleyfis. Það er naumast, að hv.þm. álítur mig hrokafullan, ef hann hefir getað í fullri alvöru álitið, að jeg teldi mjer misboðið af því, að ferðamennirnir báðu mig ekki fararleyfis, og veit jeg ekki, hvenær hann hefir reynt slíkt af mjer. - Þá mintist hv.þm. á ferðalag annarar nefndar og fór þar eins og köttur kringum heitt soð og sagði ekkert, sem máli skifti. Jeg var því ferðalagi altaf mótfallinn 

Árni Jónsson Það sje fjarri mjer, að vilja gera vini mínum, hv.þm. Barð. (HK) nokkra óvirðingu. þvert á móti vil jeg nú leggja til, að stofnað sje nýtt embætti við þingið, og mætti kalla það fararstjóraembætti. Ætti enginn þingmaður að fá leyfi til að fara út úr þinghúsinu án þess að biðja fararstjóra leyfis. - Jeg þarf ekki að taka fram, að hv.þm. Barð. (HK) væri sjálfkjörinn til embættisins.

Ja, svei! - Þá skyldu ekki margar óþarfaferðir farnar!

.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg skal fúslega kannast við, að þetta frv. tók miklum umbótum við meðferð hv. nefndar, frá því sem var, er frv. var flutt hjer í deildinni. En mjer sýnist samt sem áður, að frv. fari að sumu leyti svo langt yfir nauðsyn, sem rjettlætt verði, í þá átt að leggja kvaðir á fasteignir í kaupstöðum, að það sje ekki rjett að afgreiða þetta mál án þess að það fái ítarlegri athugun. Það, sem jeg hefi sjerstaklega að athuga við sjálfan grundvöll frv., er það, að vikið er frá því, sem jeg hygg vera meginreglu undantekningarlaust í löggjöf um slík efni, að skilyrði fyrir lögnámi á fasteignum sje það, að almennings þörf krefji. En það er ekki sett sem skilyrði í frv., að nein almenningsþörf krefji. Því að það, að ein bæjarstjórn vill láta bæjarfjelagið eignast fasteign, þarf ekki að stafa af neinni almenningsþörf, en getur t. d. stafað af þeirri lífsskoðun, að ekki sje rjett, að einstaklingar eigi fasteignir yfirleitt. Hinsvegar gæti kanske verið einhver ástæða til fyllri ákvæða í lögum en nú er, til þess að tryggja bæjarstjórnum að geta eignast t. d. hafnarmannvirki. En jeg held samt, að í hafnarlögum sjeu ákvæði, sem eru hugsuð til þess að tryggja rjett kaupstaða að þessu leyti. En þegar farið er að teygja þetta út yfir allar fasteignir, án nokkurs greinarmunar, og bygt eingöngu á áliti bæjarstjórnar í hvert skifti, án þess að nokkrar ástæður liggi til eða almanna þörf krefji, þá er það mikils til of víðtæk kvöð. Líka er það athugavert við frv., að hætt er við, að rjettaróvissa stafi af ákvæðum þess, ekki fyrir dómstólunum, heldur fyrir eigendum eignanna, ef þær ganga kaupum og sölum. Svo er kveðið á í frv., að kvaðir allar skuli birtar í B-deild Stjórnartíðindanna. En það er nú svo, að menn eru ekki stöðugt að lesa B-deild Stjórnartíðindanna, og hætt er við því, að stundum kynni að gleymast að fletta upp í þeim við slík tækifæri, og gæti því komið fyrir, að eigandi selji fasteign öðrum manni, án þess að bjóða bæjarstjórn forkaupsrjett. En þá má, eftir því sem frv. segir til, búast við lögsókn til kaupriftingar í alt að 6 mánuði. Sjá allir heilsýnir menn, hvílíku tjóni það getur valdið mönnum, sem hafa brotið bæjarstjórnarsamþykt um þetta í góðri trú. Það er sú minsta og sjálfsagðasta krafa, sem hægt er að gera, að bæjarstjórn láti þinglesa kvöðunum á fasteignum og færa inn í veðmálabók. Kaupandi útvegar sjer venjulega veðbókarvottorð, og gæti þá fengið vitneskju um kvaðir, ef einhverjar eru. En það er ekki áskilið í frv. Jeg ætla því að leyfa mjer, vegna þessara athugasemda, sem jeg hefi gert við frv. og mætti hafa bæði fleiri og ítarlegri, að leggja til, að málinu verði vísað frá að svo stöddu, til frekari athugunar.

Vísað frá?

. Já, eða til stjórnarinnar. Jeg get gengið inn á það alveg eins.

Björn Kristjánsson Jeg legg til, að þessu máli verði vísað til stjórnarinnar.

Jón Baldvinsson Það hefir verið nokkuð algengt fram að þessu, að hræða börn til þess að vera nú „góð börn“, og það er einkum eitt, sem fullorðna fólkið hefir notað til að hræða börnin með, og það er hún Grýla gamla. Nú er það fasteignafjelagið hjer í bænum, sem hefir tekið sig til og kveðið grýluvísu yfir hæstv.forsrh. (JÞ), og hún hefir líklega verið þessi: „Grýla reið fyrir ofan garð; hafði hala fimtán, og á hverjum hala hundrað belgi, og í hverjum belg börn tuttugu; þar vantar á eitt - og þar skal fara í barnið leitt!“ Og svo á að taka hæstv.forsrh. (JÞ) og fá hann Grýlu í hendur, til þess að fylla töluna, ef hann verður ekki góða barnið og reynir að sjá fyrir þessu frv., sem hjer er á ferðinni. Það er bókstaflega hlægilegt fyrir fullorðna menn, að láta fara þannig með sig eins og krakka, að jeg skammast mín fyrir að segja frá því. En röksemdir þær, sem hæstv.forsrh. er að tæpa á, eru þessar: Það gerir ekkert til í sveitum, af því að þar eru engir sósíalistar nje kommúnistar. En í kaupstöðum vaða uppi þeir menn, sem - með fágaðra orðalagi - hafa þá lífsskoðun, er gæti leitt til þess, að bæjarstjórnir yrðu fingralangar á fasteignir manna. Hæstv. forsrh. veit, ef hann hefir lesið aths. við frv., að ekki er ætlast til að gengið verði svo langt sem hann vill vera láta. Í greinargerð fyrir frv. segir svo: „Íbúðarhús með hæfilegum lóðum ætti ekki að jafnaði að taka í samþyktir um forkaupsrjett; það yrði full-umstangsmikið. Hinsvegar getur lega einstaks íbúðarhúss verið þannig, að mikilsvert sje fyrir bæjar- eða hreppsfjelagið að eignast það, og því er ekki í frv. útilokað, að taka megi íbúðarhús upp í samþyktir.“ Þetta hefir gert það að verkum, að frv. hefir orðið víðtækara en það, að ná aðeins til hafnarmannvirkja. Það getur staðið svo á, að einstök íbúðarhús liggi þannig, að nauðsynlegt sje að hafa umráð yfir þeim, og hafnarmannvirki hafi að öðrum kosti ekkert gildi fyrir kaupstaðinn. Hæstv. forsrh. skýrði rangt frá um það, að ekki væri hægt að samþykkja þetta frv. nema brjóta í bág við meginreglu í löggjöf. Það er aðeins ætlunin með þessu frv. að tryggja kaupstöðum og kauptúnum að sitja fyrir kaupum á þessum eignum. Jeg skil ekki, hvaða rjettaróvissu fyrir fasteignaeigendur gæti af þessu leitt. Það er engin hætta á, að þeir fylgdust ekki með í samþyktum bæjarstjórnanna um þessi efni. Það kemur ekki til mála, að nokkur fasteignaeigandi fylgist svo illa með því, sem snertir hans hag, að hann verði í nokkurri óvissu um þetta. Hverjum dettur í hug, að slíkar samþyktir fari fram hjá hreppstjórnum í smákauptúnum eins og Norðfirði, Eskifirði, Akranesi o. s. frv., án þess að fasteignaeigendur vissu af því? Í Reykjavík mundi því ekki heldur til að dreifa. Hjer mundu fasteignaeigendur áreiðanlega fylgjast með í því, hvenær slíkur forkaupsrjettur væri ákveðinn um eign þeirra, eða ekki. Annars mundi þetta að litlu leyti snerta Reykjavík. Þetta er einkum fyrir þá bæi, sem ekki eiga hafnarmannvirki sín, en þurfa að eignast þau. Má minna á Oddeyrarsöluna í þessu sambandi. Jeg get ekki sjeð, að nein hætta stafi af þessu frv., en hinsvegar er í því fólgin talsverð trygging fyrir bæjarfjelögin. Allshn. hefir fallist á frv. með smábreytingum, og það hefir verið samþ. við 2. umr. með 12 eða 13 atkv. Jeg held, að mönnum hafi skilist vel, hvað í því felst, og sjái, að það er fullkomlega sambærilegt við forkaupsrjett hreppa á jörðum. Jeg skil ekki, að það fái nokkurt fylgi, að vísa frv. frá, eins og hæstv.forsrh. vill, eða til stjórnarinnar, eins og hv. 1. þm. G.-K. vill.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Hv. 5. landsk. (JBald) viðurkendi í rauninni með ummælum sínum þá höfuðaðfinslu mína, að ákvæði frv. til að heimila kaupstöðum og kauptúnum forkaupsrjett væru of víðtæk. Hann viðurkendi það, með því að vísa í athugasemdirnar við frv., að ekki væri ætlast til, að eins langt verði gengið og lögin heimila. En þegar farið verður að lifa eftir frv., er jeg hræddur um, að svo fari, að ekki muni allir eftir þessari athugasemd hv. 5. landsk. En þessi ummæli hans sýna, að hann finnur, að hann hefir gengið of langt. Hv. þm. vísar til forkaupsrjettar sveitafjelaga á jörðum. En ummæli hans sýna, að hann þekkir ekki þau lög, sem um þann forkaupsrjett fjalla. Fyrsta forkaupsrjett hefir altaf ábúandi, og ef eigandi vill selja nákomnum ættingjum, hefir hreppurinn ekki forkaupsrjett. Forkaupsrjettur sveitarfjelaga á jörðum er settur inn í því ákveðna augnamiði að gera sveitarfjelögum mögulegt að fyrirbyggja, að jarðirnar kæmust í hendur manna, sem ekki gætu notað þær í samræmi við hagsmuni sveitarfjelagsins. Sá forkaupsrjettur er því þrengri. Að jeg hafi skýrt rangt frá, vísa jeg heim til hv.þm. (JBald). Það má auðvitað segja, eins og hann gerði, að það sje fáviska og fáfræði að vita ekki hvað gerist t. d. hjá bæjarstjórn Reykjavíkur. En ef hv.þm. vildi fara út í bæ og spyrja greinda borgara, hvað mikið þeir viti af því, sem gerist í bæjarstjórninni, þá mundi hann áreiðanlega fá þau svör, að þeir vissu mjög lítið. Það, sem gerist hjá bæjarstjórninni, kemur ekki til almennings, neina það, sem blöðunum þykir svo frjettnæmt, að þau segja frá því. Þær frásagnir muna menn svo 1–2 daga, eins og aðrar blaðafrjettir. Þetta er það almenna. Það á nú að vera svo eftir löggjöfinni um allar kvaðir á fasteignum, að það á ekki að velta neitt á þekkingu eða fróðleik þeirra manna, sem kaupa eða selja fasteignirnar. Um alt slíkt eiga menn að geta fengið að vita á einum stað. þinglestur á kvöðum, sem er vel færður inn í veðmálabækur, kemur í veg fyrir stórtjón í þessu efni. Því ætti að tryggja hann með sjálfum lögunum.

Jón Baldvinsson Jeg er hissa, að jafngreindur maður og hæstv.forsrh. skuli bjóða deildinni þær röksemdir, sem hann kemur með í þessu máli. Hann reynir að koma því inn hjá mönnum, að forkaupsrjettur sveitarfjelaga á jörðum sje ekki eins víðtækur og sá forkaupsrjettur, sem hjer er farið fram á. En hann kemst ekki í kringum það, að hreppurinn á forkaupsrjett að jörð að leiguliða frágengnum, og þeim, er slíkur rjettur var trygður með breytingunni 1926. Í raun og veru ganga þau lög lengra að því er snertir kvaðir á jarðir, því að þar er um meira að ræða en forkaupsrjett sveitarfjelaga. Í þessum lögum er eingöngu um að ræða almenna hagsmuni. Jeg skil ekki annað en öllum þyki heppilegt, að bæirnir eigi sjálfir hafnarmannvirki, bryggjur o. s. frv., en þetta frv. fer aðeins fram á að tryggja þau yfirráð. Svo kom hæstv.forsrh. með þá firru, að greindir borgarar gætu ekki svarað því, hvað gerðist hjá bæjarstjórn. Spurningin er villandi, því það ætti þá að spyrja þá um, hvað hafi gerst hjá bæjarstjórn, sem snertir þá sjálfa eða í sjerstökum málum, sem þá varða. Jeg er viss um, að hver einasti borgari fylgist með í slíkum málum. Það mætti reyna að spyrja mann, sem sótt hefði um byggingarleyfi, hvernig því hefði reitt af. Auðvitað vissi hann það upp á hár. Og svo heldur hæstv.forsrh., að fasteignaeigendur fái ekki vitneskju um, ef gerð eru einhver sjerstök ákvæði viðvíkjandi fasteignum þeirra. En hann má reiða sig á, að um þetta verður engin óvissa, hvorki hjer í Reykjavík nje annarsstaðar. Hæstv. ráðh. talar um það sem möguleika, að þetta yrði heldur ekki þinglesin kvöð, og það yrði til þess að gera rjettaróvissuna meiri. En því er samfara nokkur kostnaður, og svo getur verið, að slík þinglesin kvöð sje meiri hefting á fasteignum en forkaupsrjettarsamþykt, sem birt væri í B-deild Stjórnartíðindanna. - Yfirleitt sje jeg ekki neina ástæðu til þess, að deildin taki til greina þessar mótbárur hæstv.forsrh.

Jóhannes Jóhannesson Ein brtt. við þetta frv. var samþykt í hv.Nd., að „dómsmálaráðherra“ komi í stað „stjórnarráðs.“ Allshn. leyfir sjer að leggja til, að frv. verði samþ. eins og það nú liggur fyrir.