Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er komið frá hv. Ed. og hefur hlotið þar einróma samþykki. Á síðari hluta þings s.l. vetur var samþ. frv., sem efnislega er samhljóða þessu frv., um brunatryggingar í Reykjavík. Við umr. um fyrrgreint frv. var m. a. talið nauðsynlegt að undirbúa samþykkt frv. um sama efni varðandi brunatryggingar utan Reykjavíkur, og þess vegna er frv. þetta nú flutt að ósk Sambands ísl. sveitarfélaga eða fulltrúaráðs þess. Efni þessa frv. sem og hins fyrra er í sem fæstum orðum það að tryggja rétt sveitarfélaga til að leysa hús til sín, ef brunatjón verður meira en helmingur brunabótaverðs og ef nauðsynlegt er talið vegna eldhættu eða af skipulagsástæðum, að eignin verði fjarlægð. Þessi heimild til yfirtöku eignarinnar skal fara fram eftir reglum, sem greinilega eru fram settar í 1. gr. frv. og óþarft er að fjölyrða um hér. Herra forseti. Ég legg til, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég álít, að það sé vel farið, að talsverðar umr. verði um landbúnaðarmálin við l. umr. þessa máls, að menn reyni að glöggva sig sem mest á ýmsum mismunandi atriðum, sem þar koma til greina, og það ætti jafnframt að geta orðið gagnlegt til þess að hægt væri að finna sæmilega lausn á því máli, sem hér liggur fyrir. Alþ. hefur hingað til borið gæfu til þess að ná samkomulagi um skipan þessara mála, og það er æskilegt, að svo verði áfram, þó að nokkuð hafi borið út af leið að þessu sinni. En þrátt fyrir þá ágalla, sem á því skipulagi hafa verið, sem gilt hefur um þessi mál fram að þessu, hygg ég, að um það fyrirkomulag megi samt segja, að ekki sé líklegt, að annað fyrirkomulag reynist betur, og þess vegna ber að sjálfsögðu að stefna að því og að því ber að vinna hér á Alþ., að því skipulagi eða því fyrirkomulagi, sem verið hefur á þessu máli að undanförnu, verði haldið áfram í einhverju formi. Það, sem gaf mér ástæðu til þess að segja hér nokkur orð, var ræða hæstv. viðskmrh., sem hann flutti hér í gær og fjallaði um útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörum og sitthvað fleira. Ég er alveg sammála hæstv. viðskmrh. um það, að útflutningsuppbæturnar eru að verða mjög alvarlegt vandamál og landbúnaðarmálin að mörgu leyti yfirleitt. Þess vegna er vel þess vert að gera sér greip fyrir því, hver sé ástæðan til þess, að þessi vandi hefur svo mjög farið vaxandi allra seinustu árin og er miklu meiri í dag en hann hefur nokkru sinni áður verið. Hverjar eru meginástæðurnar til þess, að svona er komið? Hæstv. ráðh. nefndi sérstaklega tvær ástæður, sem væru þess valdandi, að þessi vandi hefði farið vaxandi á undanförnum missirum. Þær ástæður, sem hann nefndi, voru í fyrra lagi þær, að framleiðslukostnaður hefði farið vaxandi og þar með hefði bilið aukizt, sem er á verðlagi landbúnaðarvara hér og verðlagi þeirra erlendis. Þessi ástæða er alveg rétt, og ég mun víkja nokkru nánar að henni síðar. Hin ástæðan, sem hann minntist á, var sú, að framleiðsla mjólkurafurða hefði aukizt meira á undanförnum árum en kjötafurðanna. Og það er rétt, að þetta er nokkur orsök í þeim vanda, sem hér hefur skapazt. Og það er rétt að athuga það nokkru nánar hér á eftir, hver er aðalástæðan til þess, að þessi vandi hefur aukizt. Ég kem þá að fyrri ástæðunni, sem hæstv. ráðh. minntist á, sem er sú, að framleiðslukostnaður hefur aukizt í landinu á undanförnum árum og þess vegna hefðu útflutningsuppbæturnar farið mjög hækkandi. En hver er ástæðan til þess, að framleiðslukostnaðurinn hefur aukizt svona gífurlega á undanförnum árum? Ástæðan er sú, að ríkisstj. hefur haft miklu minna taumhald á efnahagsmálunum en nokkru sinni fyrr. Hún hefur svo að segja gefið bæði verðbólgunni og dýrtíðinni lausan tauminn tvö síðustu árin, eða síðan núv. forsrh. tók við stjórninni. Verðbólgan hefur aldrei aukizt eins gífurlega og á þessum tíma, vegna þess að það hefur ekkert verið reynt til þess af hálfu stjórnarvaldanna að hamla gegn henni, og það hefur að sjálfsögðu haft sín áhrif á framleiðslukostnaðinn í landinu. Ég ætla aðeins að nefna eitt dæmi, sem sýnir það, hve gífurlega framleiðslukostnaðurinn hefur aukizt tvö seinustu árin af völdum verðbólgunnar og stjórnleysi hæstv. ríkisstj. Ég ætla að taka vísitölu byggingarkostnaðarins sem dæmi. Vísitala byggingarkostnaðarins var sett frá 1. okt. 1955. Þá var sett talan 100. Á fyrstu 8 árunum, sem þessi vísitala gilti, þ.e. frá 1. okt. 1955 og til 1. okt. 1963, hækkaði hún um 83 stig, eða til jafnaðar um 10 stig á ári. Þessi hækkun vísitölu byggingarkostnaðar gefur nokkra hugmynd um þróun framleiðslukostnaðarins í landinu á þessum tíma. En hver hefur svo þróunin orðið eða öfugþróunin í þessum efnum síðan 1. okt. 1963? Á þeim 2 árum, sem síðan eru liðin, hefur vísitala byggingarkostnaðarins hækkað hvorki meira né minna en um 65 stig, eða um 32 stig á ári. M.ö.o., byggingarkostnaðurinn hefur aukizt þrisvar sinnum meira á þessu tveggja ára tímabili en hann gerði á 8 ára tímabilinu á undan. Þetta er lítið dæmi um afleiðingu þess, að hæstv. ríkisstj. hefur gefið verðbólgunni og dýrtíðinni alveg lausan tauminn. Afleiðingin hlýtur að verða hjá landbúnaðinum eins og öðrum atvinnugreinum sú, að hann verður að fá hærri borgun fyrir sínar afurðir. Og þetta er meginástæðan til þess, að landbúnaðurinn hefur þurft að fá miklu meiri uppbætur á þær vörur, sem hafa verið fluttar úr landi, en áður þurfti. Framleiðslukostnaðurinn hefur aukizt gífurlega, en það stafar af því, að hæstv. ríkisstj. hefur á þessum tveimur árum gefið verðbólgunni miklu lausari taum en nokkru sinni fyrr. Það er þess vegna fyrst og fremst verk hæstv. ríkisstj., hve gífurlega útflutningsuppbæturnar á landbúnaðarvörum hafa aukizt á þessu tímabili. Það er afleiðing af þeirri stefnu eða því stefnuleysi, sem hún hefur fylgt í efnahagsmálunum. Ef það hefði tekizt á þessum tíma að halda verðlaginu nokkurn veginn stöðugu og hamla gegn verðbólgunni og dýrtíðinni, hefðu að sjálfsögðu þær útflutningsuppbætur, sem nú hefur þurft að greiða á landbúnaðarvörur, orðið miklu minni en þær þurfa að verða á þessu og næsta ári. Það er þess vegna sök ríkisstj. fyrst og fremst eða þeirrar stefnu, sem fylgt hefur verið í efnahagsmálunum, hve gífurlega þessar uppbætur hafa aukizt af þessari ástæðu. Ég kem þá að hinni ástæðunni, sem á verulegan þátt í aukningu útflutningsuppbótanna, eins og hæstv. ráðh. benti á, en það er að framleiðsla mjólkurvara hefur aukizt tiltölulega meira á undanförnum árum en kjötvaranna. Hver er meginástæðan til þess, að þessi öfugþróun hefur átt sér stað? Sú ástæða er einnig fólgin í stjórnarstefnunni. Um nokkurra ára skeið var það stefna stjórnarvaldanna að halda verðlaginu á kjötvörunum niðri, en láta bændur fyrst og fremst fá hækkun afurðaverðsins í hækkun mjólkurafurðanna. Þetta var gert vegna þess, að á þessum árum voru svo að segja eingöngu fluttar út kjötafurðir, og það þurfti að uppbæta þær úr ríkissjóði. Til þess að þessar uppbætur yrðu sem lægstar, var verðinu á kjötafurðunum haldið niðri, en verðið á mjólkurafurðunum látið hækka. Afleiðingin af þessu var að sjálfsögðu sú, að bændur drógu heldur úr sauðfjárræktinni, en juku nautgriparæktina. Það var Stéttarsamband bænda, sem hóf fyrst baráttu fyrir því að fá þessu breytt, og fyrir skelegga baráttu þess hefur sú breyting á orðið í fyrra og aftur nú í ár, að verð kjötvaranna hefur verið hækkað tiltölulega meira en mjólkurafurðanna. Og í framhaldi af þessu er líka að verða nú eins og hæstv. landbrh. hefur bent á, breyting í rétta átt í sveitum landsins. Sérstaklega hygg ég, að það sé áberandi á þessu hausti, að það hefur víða verið dregið úr nautgriparæktinni, en sauðfjárræktin aukin, þannig að það má búast við, að vegna þeirra breytinga, sem hér hafa fengizt fram fyrir atbeina Stéttarsambands bænda, þróist þetta í eðlilega átt og það þurfi ekki að óttast þetta atriði eins mikið og áður. En eftir stendur þá eitt atriði, hvort tekst að stöðva hækkun framleiðslukostnaðarins í landinu, og það veltur að sjálfsögðu á því, hver stefna stjórnarvaldanna verður í þessum efnum. Ef haldið verður áfram í þeim efnum eins og gert hefur verið á tveimur undanförnum árum, og aðra ályktun má ekki draga af þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. forsrh. las hér nýlega upp á hæstv. Alþ., verður afleiðingin að sjálfsögðu sú, að meðan einhverjar landbúnaðarvörur eru fluttar út, halda útflutningsuppbæturnar áfram að vaxa af völdum stjórnarstefnunnar í landinu. Eina leiðin til að lækna þessa meinsemd og koma í veg fyrir hana er vitanlega sú að taka upp nýja stjórnarstefnu, aðra og ábyrgari en þá, sem nú er fylgt, stefnu, sem miðar að því að vinna gegn verðbólgunni og dýrtíðinni, en ekki að gefa henni sem allra lausastan taum, eins og hefur verið stefna hæstv. ríkisstj. að undanförnu. Ég tek undir það með hæstv. viðskmrh., að hin mikla hækkun útflutningsuppbótanna á undanförnum árum, sérstaklega 2 seinustu árum, er mikið vandamál, en það er vandamál, sem röng stjórnarstefna hefur fyrst og fremst skapað, en bændurnir eiga ekki neinn þátt í. Bændurnir hafa einmitt hjálpað til þess að leiðrétta það, sem þeir hafa getað leiðrétt, að skapa jafnvægi á milli verðlags kjötvara og mjólkurvara og ríkisstj. og þeir aðilar, sem um þessi mál fjalla, hafa loksins látið þar undan, svo að þar stefnir nú heldur í rétta átt. En eftir stendur hitt, eins og ég áðan sagði, að ríkisstj. taki upp nýja stefnu í efnahagsmálunum, sem komi í veg fyrir það, að framleiðslukostnaðurinn hækki og útflutningsbæturnar af völdum þess. Mér fannst rétt að láta þetta koma fram hér í tilefni af ræðu hæstv. viðskmrh., að sá vandi, sem hann talar um og kvartar undan, á fyrst og fremst rætur sínar í rangri stjórnarstefnu, en stafar ekki að neinu leyti af því, hvernig bændurnir hafa haldið á þessum málum. Ég ætla svo ekki að ræða þetta atriði öllu meira. En mér finnst rétt í tilefni af þeim umr., sem hér hafa farið fram um afstöðu A.S.Í. í sambandi við þessi mál, að segja nokkur orð, og vil ég þá fyrst láta koma fram, að það var ekki samstaða í stjórn A.S.Í. um þá afstöðu, sem tekin var. 3 fulltrúar, sem þar áttu sæti, greiddu atkv. gegn þeirri till. meiri hl., að A.S.Í. hætti að eiga aðild að 6 manna n. Ég hygg, að það hafi gilt um þá eins og marga aðra meðlimi A.S.Í. að þeim hafi komið þessi afstaða nokkuð á óvart. Þetta skipulag er búið að gilda í nokkuð mörg ár, eða nærri því í tvo áratugi, án þess að ég minnist þess, að því hafi nokkru sinni verið hreyft á Alþýðusambandsþingi eða í einstökum verkalýðsfélögum, að alþýðusamtökin ættu ekki að eiga aðild að þessari n. og ákvörðun afurðaverðsins. Það hefur þvert á móti komið fram á Alþýðusambandsþingum og í hinum ýmsu verkalýðssamtökum, að leggja bæri áherzlu á það, að verkalýðshreyfingin hefði sem bezta aðstöðu til þess að fylgjast með verðlagningunni í landinu og hafa áhrif á hana og að sjálfsögðu hvað snertir þessar vörur eins og aðrar. Þess vegna hygg ég, að mörgum innan A.S.Í. hljóti að finnast það, að með því að draga sig úr þessari verðlagsnefnd hafi meiri hl. A.S.Í.-stjórnarinnar markað allt aðra stefnu en þá, sem alþýðusamtökin hafa raunverulega fylgt á undanförnum árum og hefur verið fólgin í því að fá sem mesta þátttöku í verðlagningarmálunum. Því hefur verið haldið fram af hálfu þeirra, sem túlka málstað meiri hl. Alþýðusambandsstjórnarinnar, að hún hefði ekki viljað semja sérstaklega við bændur um þetta mál og þessum tveimur aðilum væri teflt saman eins og andstæðingum, en ég held, að þessi röksemd sé ekki rétt, þegar nánar er að gætt. Það á að stefna að því, að það verði sem bezt samstarf og samstaða milli þessara aðila, en hún getur því aðeins náðst, að þessir aðilar komi saman til að leysa þau mál, sem eru erfiðust í þeirra sambúð, en það eru einmitt verðlagsmálin, því að ef það tekst ekki milli launþegasamtakanna og bændasamtakanna að jafna ágreininginn, sem kann að verða á því sviði, tekst ekki heldur að halda uppi samstarfi á öðrum sviðum. Það er fyrst og fremst þessi þröskuldur, sem þessir aðilar þurfa að komast yfir til þess að geta haldið uppi góðu samstarfi, og þess vegna eiga þeir að vinna saman í slíkri n. sem þessari, en ekki eiga það undir öðrum, hver framvindan verður í þeim málum. Frá því sjónarmiði, að koma megi á góðu samstarfi milli bændasamtakanna og verkalýðssamtakanna, tel ég, að þessi afstaða meiri hl. Alþýðusambandsstjórnarinnar sé röng. Ég vil líka vænta þess, að A.S.Í. og þá sérstaklega meiri hl. þess, meiri hl. A.S.Í.-stjórnarinnar, fari aftur inn á þá braut, sem verkalýðssamtökin hafa raunverulega alltaf markað, þ.e. að þessi samtök hafi aðstöðu til þess að hafa sem mest áhrif á verðlagninguna í landinu, en það sé ekki horfið að því ráði að draga sig þar í hlé. Í sambandi við það, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði hér um dreifingarkostnað landbúnaðarafurða, er ekki nema sjálfsagt, að verkalýðssamtökin reyni að fylgjast með honum, en það tel ég hins vegar tæplega rétta stefnu af þeirra hálfu að ætla að gera dreifingarkostnað landbúnaðarvaranna að einhverju aðalatriði í verðlagsmálunum, en láta hitt frekar þá mæta afgangi, hvernig verðlagningu annarra vara, sem seldar eru í landinu, er háttað. Ég hygg, að þó að það kunni að vera þörf á að fylgjast með því, hvernig verðlagningu landbúnaðarvara er háttað og hvernig dreifingarkostnaðinum þar er háttað, sé þó enn þá ríkari ástæða fyrir verkalýðssamtökin að athuga betur, hvernig mörgum öðrum dreifingarkostnaði og sölukostnaði í landinu er háttað og það sé frekar hægt að finna einhverjar gullnámur þar en í sambandi við dreifingarkostnaðinn á landbúnaðarvörunum. Í framhaldi af því, sem ég nú hef sagt, vil ég vænta þess, að þetta mál geti fengið þá meðferð í þinginu og utan þingsins, að aftur takist að koma á því samstarfi milli bænda og launþegastéttanna, sem verið hefur að undanförnu, þó að það hafi fallið niður nú í eitt ár. Ég er alveg sannfærður um það, að þrátt fyrir ýmsa ágalla, sem á því má finna, er það eigi að síður það heppilegasta skipulag, sem hægt er að hafa á þessum málum.



Herra forseti. Það hafa nú orðið miklar umr. um þessi brbl., og málið hefur verið rætt á breiðum grundvelli. Þetta er vafalaust ekki að ástæðulausu, en hvað þessi lagaákvæði snertir, sé ég fyrir mitt leyti ekki ástæðu til þess að gera mikið veður út af því. L. virðast ekki eiga að ná nema til ársins 1965–1966, og það er því aðeins um eitt ár að ræða, að mér skilst. Og mér hefur einnig skilizt á ráðh., að þetta sé aðeins til eins árs og verði að finna einhverjar aðrar samkomulagsleiðir. Ég sé því ekki, að það sé mikil ástæða til þess að deila um þessi brbl., vegna þess að þau byggjast í raun og veru á þeim grundvelli, sem lagður er árið 1964. Ég held, að bændur séu ekki almennt óánægðir yfir verðinu í ár. Ég skal játa, að það var dálítið örðugt fyrir bændur á árunum 1961–1962 og jafnvel 1963, einkum þá, sem voru að hefja búskap, en þetta lagaðist mikið á árinu 1964 og einnig í ár, þannig að ég fyrir mitt leyti a.m.k. er ánægður með það verð, sem er á landbúnaðarvörunum, og ég hygg, að frá sjónarmiði þjóðfélagsins megi það ekki hærra vera. Við sögðum það í stjórnarandstöðunni árið 1960, bæði ég og aðrir, að með þeirri miklu gengislækkun, sem þá var og að mínu áliti var of mikil, og með þeirri vaxtahækkun, sem var þá gerð, mundi ríkisstj. velta þeim steini á stað, sem hún mundi eiga örðugt með að stöðva, og þetta hefur rætzt. Verðbólgan hefur e.t.v. aldrei verið meiri en nú sl. ár. Húsaverð hefur um það bil tvöfaldazt hér í Reykjavík á um það bil 5 árum, og einn af þeim liðum, sem kom inn í verðlagningu landbúnaðarafurða, eru vextirnir og hann hefur stórhækkað, þannig að ég er ekki að halda því fram, að bændur fái ekki á margan hátt hagstæðari kjör og meira fyrir vinnu sína en þeir fengu, og það byggist fyrst og fremst á kaupgetu fólks í kauptúnunum, af því að sjávaraflinn hefur verið svo mikill. En það, sem drýgstan þátt á í þessum miklu verðhækkunum, er verðbólgan. Húsaverðið og vaxtagreiðslurnar og þenslan, of mikil eftirspurn eftir vinnu, þannig að mikið af vinnunni er selt á svörtum markaði við alls konar þjónustu. Þetta ýtir allt undir þær kröfur, sem bændur gera, og hækkar það verð, sem þeir þurfa að fá til að geta lifað sómasamlegu lífi. Hæstv. menntmrh. sagði, að það væri í engri íslenzkri atvinnugrein meiri þörf á breytingum á vinnuhagræðingu en í landbúnaðinum. Fyrir 1–2 áratugum var deilt á bændurna fyrir það, að þeir hefðu ekki nóga tækni, það væri of dýr hjá þeim framleiðslan, framleitt of lítið. Nú er orðin gerbreyting á þessu, þannig að bændurnir hafa tekið tæknina í þjónustu sína, og hún hefur verið ákaflega ör, svo að það er furðulegt, hve mikil stórvirki þeir hafa gert á því sviði, enda eru margir bændur farnir að hafa mjög stór bú miðað við þá vinnu, sem í þau er lögð. En þá kemur að því, að framleiðslan er það mikil, að það þarf að flytja hana út, og þá kemur dýrtiðin til sögunnar. Það verður mikill munur á því verði, sem bóndinn þarf að fá, og því verði, sem hægt er að fá fyrir hana ytra. Það er viðurkennt af öllum, að það sé of mikil mjólkurframleiðsla. Ég hygg, að bændur viðurkenni það líka. Það sé óhagstætt verð á mjólkurafurðum, ef þær eru fluttar út, og hagstæðara með sauðfjárafurðir. Einkum hafa fulltrúar Alþfl. talað um þetta. Við höfum verið að tala um það milli okkar, bændurnir, hvernig stæði á því, að þeir væru svona hávaðasamir um þetta, en lítið væri gert hjá ríkisstj. til þess að laga þetta, og sannleikurinn er sá, að það er ómögulegt fyrir einstaka bændur að hafa endanleg áhrif á þessu sviði. Það verður að gerast í samráði við bændasamtökin og með aðstoð ríkisstj., því að það er ekki hægt að framkvæma neitt nema það hafi einhverja stoð í I. Og þegar bændurnir spjalla saman, eru þeir að geta sér þess til, að ráðh. Alþfl. séu svona hávaðasamir um þetta m.a. til þess að fá atkv. í kaupstöðunum og þá einkum frá samstarfsmönnum sínum, sjálfstæðismönnum, og satt að segja finnst mér það nú ekki rétt gert af þeim að vera mjög hávaðasamir um þetta, því að þeir eru vel aldir hjá sjálfstæðismönnum og ættu að vera þeim þakklátir, en kálfar launa sjaldan ofeldið, og eftir því sem meira er látið eftir einstaklingum og stéttum, eftir því krefjast þær meira. Ég álít, að bændur hafi með vinnuhagræðingu gert fullkomið stórvirki. Hún er ákaflega ör hjá þeim, og má kannske deila um, hvort hún er ekki allt of ör, því að þetta er orðið eins með landbúnaðinn og er hjá skipstjórunum okkar. Ef eitthvað nýtt kemur hjá einum bónda, finnst öðrum hann endilega þurfa að fá sömu tækin. Og t.d. hefur verið svo ör breyting, bæði með múgavélar og áhöld til þess að koma inn heyjum, að það, sem þótti ágætt fyrir 5 árum, þykir ekki hentugt nú, þannig að það má deila um það, hvort þetta er nógu vel skipulagt, hvort það er nógu vel rannsakað í byrjun, hvaða tæki eru hagkvæmust, svo að ekki þurfi að endurnýja þau kannske á fárra ára fresti, sem er allt of dýrt. En þetta nær til fleiri stétta en bændanna. Þetta nær bæði til iðnaðar og sjávarútvegs, og það er ekki hægt að skipuleggja svona nema ríkisstj. hlutist til um, að það sé gert beint eða óbeint. En það er yfirleitt ekki deilt um það. Það er ekki hagkvæmt fyrir okkur að framleiða meira mjólkurmagn en við þurfum að nota sjálfir, og þá er að finna leiðina til þess að gera það, og það getur enginn gert þau átök, sem gera þarf, nema þeir, sem með völdin fara í landinu í því efni. Persónulega álít ég, að það séu þrjár leiðir til. Í fyrsta lagi er það að hafa hagstæðara verð á sauðfjárafurðum, en ég álít það bara ekki réttláta leið, því að vitanlega þurfa þeir, sem framleiða mjólkina, að búa við hliðstæð kjör og hinir. Ef á að ganga svo langt í því efni, að mjólkurframleiðendunum fækki, er búið verr að þeim bændum, sem mjólkina framleiða. Bændur gera allt of mikið af því að tala um brúttótekjurnar. Þegar bændur hittast, er það yfirleitt, að þeir tala um, hve miklar brúttótekjur þeir hafa, en sjaldan um nettótekjur. Nú ætti þetta að breytast að því leyti til, að bændur ættu að setja metnað sinn í það að hafa sem mestar nettótekjur, en ekki brúttótekjur, því að það er hrein heimska að strita og erfiða allt árið og hafa eiginlega engar nettótekjur. Hagsýnin kemur fram í því að haga sínum rekstri það skynsamlega, að nettótekjurnar verði sem mestar. Brúttótekjur eru aukaatriði í því efni, og ég held, að íslenzkir bændur hafi hugsað of mikið um það að auka brúttótekjur í stað þess að reyna að reka atvinnuna með hóflegum kostnaði, þannig að nettótekjur gætu orðið meiri. Þetta er ákaflega misjafnt, en það eru einmitt ýmsir af stærri bændunum, sem ekki athuga það, að hreinar tekjur búsins eru ekki alltaf í hlutfalli við stærðina. Ríkisstj. hefur gengið á undan við að reka stórbú og það án nokkurs hagnaðar. Það eru einhver stærstu bú landsins rekin á vegum ríkisstj., og það er venjulega halli á þeim, og þó er þessum mönnum lagt allt upp í hendurnar, jarðirnar, vélarnar og húsin. Bóndinn verður að borga þetta sjálfur. Fyrsta leiðin, sem ég hef getið um, er að hafa hagstæðara verð fyrir sauðfjárafurðirnar. Ég geri ráð fyrir, að hún sé í raun og veru hafin nú. Ég geri ráð fyrir, að nú sé hagkvæmara að hafa sauðfé á þeim jörðum, þar sem skilyrði eru góð til þess. En þá kemur það ranglátlega niður á þeim, sem mjólkina framleiða. Áður fyrr var hagstæðara að framleiða mjólk, en þeir, sem sauðfé höfðu, gerðu þó of mikið úr þessum mismun, því að það er þannig, að margur hyggur auð í annars garði, og ég held, að þeir hafi staðið í þeirri meiningu, að það væri ekki hægt að búa nema hafa eitthvað af nautgripum. En ég held, að þeir hafi litið of björtum augum á það. Þó hygg ég það, að fyrr á árum hafi verið hagkvæmara að hafa kýr. En þetta er áreiðanlega breytt nú. Ef á að framkvæma það að hafa mjólkurverðið það óhagstætt, að bændur fari meira og meira inn á sauðfjárræktina, kemur það ranglátlega niður við þá, sem framleiða mjólk að mestu eða öllu leyti. Önnur leiðin væri sú að takmarka fóðurbæti. Við vitum, að mikið af þeirri mjólk, sem framleidd er í landinu, er framleidd á fóðurbæti. Það er keypt korn frá Ameríku, og svo er gefið karfamél og síldarmél og fiskimél, innlent efni, sem við gætum komið í erlendan gjaldeyri. Það er rétt, sem hæstv. viðskmrh. hefur haldið fram, að þetta er óhagkvæmt fyrir þjóðarbúið. En það eru ýmsir örðugleikar á því að skammta fóðurbætinn, og ég efast um, að ríkisstj. vilji fara þá leið. Þriðja leiðin, sem ég hef séð, er það að reikna hreinlega út, hvað mikla mjólk þarf að framleiða í landinu svona um það bil. Það er ómögulegt að reikna það nákvæmlega. Reikna út, hve mikla mjólk þarf að framleiða til þess að það sé nægileg framleiðsla fyrir þjóðina og skipta því svo á milli héraða í samráði við bændasamtökin eða láta þau annast um það og héruðin skipti því svo innbyrðis á milli einstaklinganna, þannig að hverjum bónda yrði tilkynnt í byrjun ársins eða árið áður, hve mikið mjólkursamlögin tækju af honum af mjólk. Hann miðaði þá búrekstur sinn við það. Þá gæti hann gert það upp við sig, hvort hann vildi framleiða þessa mjólk nær eingöngu á heyi eða kaupa meiri og minni fóðurbæti. Og ég er sannfærður um, að með því móti mundu menn fara að reyna að framleiða það mjólkurmagn, sem þeir framleiddu eins ódýrt og þeir gætu. Vitanlega yrði þá sett bremsa á stærstu mjólkurframleiðendurna, sem í flestum tilfellum framleiða mjólkina að meira og minna leyti með fóðurbæti. Ég hef ekki komið auga á nema þessar þrjár leiðir. Hver farin er, getur verið ágreiningsmál, og vafalaust eru sumir á móti því að gera nokkurn hlut til þess að hindra eða takmarka þessa mjólkurframleiðslu. En mín skoðun er sú, að ranglátasta leiðin sé að gera verðmuninn mikinn, þannig að afkoma þeirra, sem búa við kýr, verði lakari en hinna. Ég er ekki að segja, að hún eigi að verða betri. Það er bezt, að það héldist sem mest í hendur. Það verður ekkert af þessu framkvæmt nema það eigi einhverja stoð í l., og ríkisstj. þyrfti beint eða óbeint að standa að því. Þess vegna er það það sanna í málinu, að það þarf ekki fyrst og fremst að framkvæma vinnuhagræðingu hjá bændum eingöngu, heldur þarf ríkisstj. að hagræða vinnubrögðum hjá sjálfri sér. Ég skal játa það, að búin eru misstór og sum eru of lítil, en ég hygg líka, að sum séu að verða of stór, bóndinn leggi of mikið að sér og e.t.v. fari meira forgörðum af ýmsu, það sé ekki hægt að nota nóga hirðusemi við búreksturinn fyrir það, hve búin eru stór. Ég hef athugað það í erlendum ritum, að minnstu búin eru að hverfa, t.d. í Danmörku og mörgum öðrum löndum. Þessir litlu blettir eru að hverfa með aukinni véltækni, en stærstu búin stækka ekki, heldur eru það meðalbúin. Ég hygg, að við ættum að fara inn á þá leið, að miða við það, að einn maður hefði nægilegt að gera, hafa búin ekki minni en það, nægilegt að gera að vetrinum. Vafalaust eru ýmsar jarðir ekki stærri en það eða það litlar, að þær leyfa ekki að hafa það stórt bú, að einn maður hafi nóg vetrarverk. Og þá álít ég, að annað hvort verði að sameina þær öðrum jörðum, ef skilyrði eru fyrir því, eða leggja þær niður. En svo vitum við, að það eru heil héruð, þar sem ekki er nema lítið ræktað, og þar er hægt að fjölga býlunum. Ég kom einu sinni með frv. um það fyrir 2–3 árum, að verð á landbúnaðarafurðum yrði miðað við það, að aukin framleiðni eða stækkun búanna kæmi að hálfu leyti að notum fyrir bóndann og að hálfu leyti fram í lækkuðu verði til neytendanna. Þessu frv. var aldrei skilað úr n. En sannleikurinn er sá, að ef við fengjum fastan grundvöll eða verðbreytingarnar væru ekki svona örar eða verðbólgan svona ör og við gætum fengið einhvern fastan grundvöll til að standa á, væri þetta langsanngjarnasta leiðin. En þessi leið hefur ekki verið farin, heldur hafa verið tekin stór stökk upp á við é krónutölu bæði 1964 og nú 1965. Hvar það endar, gefur auga leið, ef þessu heldur áfram, því að allar verðhækkanir innanlands hljóta fyrr eða síðar að lenda á útflutningsframleiðslunni, þær geta ekki lent annars staðar. Það er bara svo tiltölulega lítið flutt út af landbúnaðarafurðum, en það kemur fram í hækkuðum niðurgreiðslum eða þá hækkuðu söluverði á kjötinu innanlands, en meginþunginn af allri þessari verðþenslu hlýtur að lenda á sjávarútveginum, og það eina, sem hefur bjargað því, að bátaútvegurinn, fiskibátarnir hafa ekki algerlega stöðvazt, er það, að verðið hefur farið hækkandi, og þó eiga þeir flestir mjög örðugt, sem ekki hafa hagnað af fiskvinnslu. Og ef þessi verðbólga heldur áfram, hlýtur að reka að því, að sjávarútvegurinn þarf að fá styrk. Hæstu síldarskipin hafa flotið, vegna þess að aflinn hefur verið óvenjulegur, þau hafa getað staðið í skilum, en þau, sem minna afla, geta það ekki. Þá þarf sjávarútvegurinn að fá styrk, og þá erum við komnir inn á það, sem gerðist 1960 og 1950, það kemur ný gengislækkun, því að þó að gengið sé skráð eins og það var 1961, vitum við, að það er miklu minna hægt að fá fyrir hverja krónu nú en þá, vegna þess að allt, sem við þurfum að kaupa, er hærra. Skattarnir eiga nú sinn þátt í því að hækka landbúnaðarvörur. Það er borgaður af hverjum kjötbita, sem við kaupum, söluskattur. Það er borgað 2% í sjóði til Stofnlánadeildarinnar og brot af prósenti til þess að reisa hótel hér, svo að Reykvíkingar og erlendir ferðamenn geti dansað og skemmt sér og drukkið vín. Og þetta hækkar allt. Þetta er um 10%, þannig að skattahækkanir eiga sinn þátt í því að auka verðbólguna. Þess vegna, þó að það sé sagt, að fólkið fái þetta beint eða óbeint af þessum ríkistekjum, er þetta allt saman upp á við. Fólkið fær í gegnum tryggingarnar fleiri hundruð millj., en hækkuð tryggingagjöld hækka skattana og hækkuð framlög frá ríkissjóðnum, og það hækkar þess vegna í krónutölu allt verðlag í landinu, þannig að það er ekki eingöngu hægt að segja, að það sé óhagsýni bænda að kenna, þó að þurfi að breyta þeirra vinnubrögðum. Það eru fleiri, sem þurfa að breyta sínum vinnubrögðum. Ég skal játa það, að það er sjálfsagt fyrir bændur að leggja áherzlu á að reyna að reka atvinnuveg sinn á sem hagkvæmastan hátt, og það er borgaraleg skylda þeirra og í raun og veru borgaraleg skylda allra að reyna að stuðla að því, að hlutirnir gangi sem bezt. Þess vegna get ég ekki tekið undir það, sem hv. 5. þm. Vestf. var að tala um, að það væri - hann orðaði það víst þannig, að það væri bændum til skammar, það væri aumingjaskapur af bændum að hafa þolað gerðardómslög. Ja, hvernig á að fara að, ef ekki næst samkomulag? Það nær til fleiri en bænda. Hvernig í ósköpunum á að leysa vandann? Nú er það þannig með flestar stéttir, þarf ekki nema kokka á skipum, eitthvað svoleiðis. Vinnuskiptingin er orðin það mikil, að það eru meiri eða minni vandræði í þjóðfélaginu, ef ekki næst samkomulag. Hvernig í ósköpunum á að fara að, ef ekki næst samkomulag? Hann lét líka orð falla, þessi hv. þm., á þá leið, - hann var þá að ávíta, skildist mér, stjórn mjólkursamtakanna hér á Suðurlandi fyrir að hafa gengið í Vinnuveitendasambandið. Ég álít, að það væri ástæðulaust fyrir þá að gera það, en hann orðaði þetta þannig, að þeir hefðu gengið inn í fjandmanna raðir þeirra. Ég get ekki tekið undir þetta heldur. Ég held, að það geti ekki gengið vel í þjóðfélagi, ef vinnuveitendur og verkamenn líta hverjir á aðra sem fjandmenn. Ég segi fyrir mig, að ég á ekki betri vini en það fólk, sem hjá mér hefur unnið, og ég held, að það sé ekki skynsamlegt að telja sér trú um, að það þurfi endilega að vera fjandskapur milli vinnuveitenda og launþega. Ég held, að það sé ekki réttur hugsunarháttur og geti ekki gengið vel, ef við förum að imynda okkur það. Það, sem á ríður, þegar við erum að semja um hlutina og leysa vandamálin, er að gera sér raunhæfa grein fyrir hlutunum. Menn þurfa að heimta þau gögn, sem með þarf til þess að geta gert sér grein fyrir því, hvernig hlutirnir standa, t.d. hvað hægt sé að borga, og það ætti að vera sameiginlegt áhugamál bæði atvinnurekandans og þess, sem vinnur, að atvinnureksturinn sé rekinn á sem hagkvæmastan hátt. Og fjandskapur ætti þar ekki að koma til greina. Ef þetta er gert, er ævinlega hægt að semja, en þetta er ekki alltaf til staðar, og það er ekki eðlilegt, að samningar gangi vel, ef þessir aðilar fara að líta hvor á annan sem fjandmenn. En ef menn vilja vera raunsæir og vilja leysa hlutina, er það ævinlega hægt, en sá vilji er e.t.v. ekki ævinlega fyrir hendi og sá skilningur, og hvað á þá að gera? Það er ekki hægt að láta alla hluti stöðvast í þjóðfélaginu, og þess vegna sé ég ekki, a.m.k. í mörgum tilfellum, að það sé hægt að komast hjá því að hafa gerðardóm. Við vissum það, að opinberum starfsmönnum var ekki leyfilegt að gera verkfall og þeir höfðu í raun og veru ekki samningsrétt fyrr en nú fyrir fáum árum. En hvað skeður? Þeir undu nokkurn veginn lífinu. Þó hafa íslenzkir embættismenn aldrei verið hátt launaðir og meira að segja mjög lágt launaðir. En hvað skeður? Það er alltaf einlægt þref og alltaf þessi blessaði gerðardómur í gangi, a.m.k. öðru hverju. Ég held, að kröfurnar minnki ekki, þó að kjörin batni, heldur aukist þær frekar. Það er ekki nema sjálfsagt að vinna að því, að fólkinu geti liðið sem bezt, en að fólkið verði nægjusamara og sanngjarnara, ef allt er látið eflir því, hvort sem það eru embættismenn eða aðrir, vinnuveitendur eða hvaða stétt sem er, það held ég, að ekki sé. En undirstaðan undir því, að hægt sé að semja og yfirleitt þjóðfélagið geti gengið, er það, að menn geri sér raunhæfa grein fyrir hlutunum og hafi vilja til að leysa þá. Þá er ævinlega hægt að leysa vandamálin. Við megum ekki líta hver á annan sem fjandmenn, þó að við séum ekki í sömu fylkingu. Ég ætla ekki að fara að deila á A.S.Í. fyrir það, að það dró sinn mann út úr. Það er vafalaust í mörgum tilfellum gott að bera ekki ábyrgðina og geta alltaf ásakað aðra. En hitt verða þeir að gera sér ljóst, að þegar þeir gera það, geta neytendurnir í raun og veru ásakað þá fyrir það að reyna ekki að hafa áhrif á gang hlutanna. Ef þeim finnst dreifingarkostnaðurinn of mikill, hljóta þeir að hafa rétt til þess að krefjast gagna um það. Ekki værum við bændurnir á móti því að hafa hann sem minnstan, það fer fjarri því. Það er rétt, að dreifingarkostnaðurinn hafi minnkað. Fyrir nokkrum árum fékk bóndinn um 60%, en um 40% fóru í alls konar kostnað. En þetta hefur breytzt, og það eru fyrst og fremst skattarnir, sem hafa breytt því. Það hefur ekki svo lítið að segja, 71/2% söluskattur og 2% í aðra hluti. Ég efast um, að smásalinn eða verzlunarfélögin taki nokkurn hlut meira. Og þó hafa öll laun í landinu hækkað, en krónutalan hefur einnig hækkað á þessum árum. En það er ekki nema sjálfsagt, finnst mér, að það séu athugaðar allar leiðir til að gera dreifingarkostnaðinn sem minnstan. Smásalarnir þykjast aldrei fá nóg. Ég býst við, að verzlunarfyrirtækin vilji fá sem mest líka og bændurnir sem mest. Það vilja allir fá sem mest, en það verður að reyna að finna einhverjar sanngjarnar leiðir, og ef hægt er að gera hlutina með minni kostnaði, er ekki nema alveg sjálfsagt að fara þær, og ég sé enga ástæðu til að ætla, að bændur hafi ekki áhuga á, að það verði gert. En með því að draga þennan fulltrúa sinn til baka er Alþýðusambandið búið að tapa þeirri aðstöðu, sem það hafði til að kynna sér þessi mál. Og mér þykir ekkert ólíklegt, að meðal neytenda verði einmitt fundið að því við ráðandi menn þar að gera þetta, þannig að þó að þeir losni að vissu leyti við það að bera ábyrgð á þessu og geti sífellt ásakað aðra, hafa þeir þarna afsalað sér rétti til að kynna sér þessi mál og fylgjast með þeim. Ég hef enga ástæðu til að ætla það, að neytendur vilji ekki bændum vel og geti litið með sanngirni á þeirra mál, og þetta hefur yfirleitt gengið svona þolanlega, þótt ekki hafi alltaf náðst samkomulag, og væri sjálfsagt bezt, að þetta fengi að ganga þannig áfram, að það yrði eitthvert samstarf um þetta, og ég sé ekki annað en það ætti að vera sameiginlegt áhugamál þessara manna að gera kostnaðinn sem allra minnstan við dreifingu varanna. Ég er ekki í vafa um það, að tæknin á eftir að aukast og það er hægt að reka landbúnað á Íslandi að vissu leyti, a.m.k. í mörgum tilfellum, með meiri hagkvæmni en nú er gert. En ég vil ekki taka þau orð aftur, að bændur hafa gert fullkomið stórvirki nú í 2–3 áratugi á tæknilega sviðinu. Ég álít, að fjárhagsafkoma bænda sé góð seinni árin, og sem dæmi um það get ég nefnt það. að yfirleitt eru skuldir alveg borgaðar upp eða svo að segja af lánum í Stofnlánadeild landbúnaðarins. Mér er sagt, að af 80 millj., sem þurfti að borga í fyrra, sé l millj. eftir og það sé mest af ríkisjörðum. Og ég hygg, að fáar stéttir standi jafn vel í skilum. Nú get ég vel gengið inn á það, að bændur séu skilsamir menn, en menn borga samt ekki með engu. Menn verða að hafa eitthvað til að borga með. Og þetta er allt önnur hlið en snýr að sjávarútveginum, því að þar eru vanskilin margföld. Og ég hef ekki heldur ástæðu til þess að ætla það, að útgerðarmenn vilji ekki borga, en þeir bara geta það ekki. Og það er náttúrlega verðbólgan og öll þjónusta innanlands, sem á sinn þátt í því að gera hlut þeirra erfiðari og það hlýtur að reka að því, að fiskibátarnir, sem ekki hafa neinn óhemjuafla, beri sig ekki. Ég játa það, að það þarf að breyta ýmsu í þessum málum, en fyrsta atriðið er það að taka fyrir þessar sífelldu hækkanir. Ef landbúnaðarvörurnar eiga að hækka um 10–20% á ári vegna aukinnar dýrtíðar að mestu eða öllu leyti, þá rekur að því, að þetta nær engri átt. Þetta hvílir fyrst og fremst á ríkisstj. Það er ekkert hægt að gera nema hún eigi frumkvæðið að því, að einhverju leyti a.m.k., og það eigi stoð í l., og þess vegna þarf að breyta vinnuhagræðingu hjá fleirum en bændunum einum.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. ræddi landbúnaðarmálin í gær og lýsti nokkuð stefnu sinni í þeim málum. Hann hefur reyndar gert það fyrr, en hann talaði öllu ljósara um einstök atriði í þessum málum nú en ég man eftir, að hann hafi gert áður. Ég held, að það sé ekki hægt að skilja þá ræðu hæstv. ráðh. á annan veg en þann, að hann telji ranga þá stefnu, sem ríkt hefur í verðlagsmálum landbúnaðarins í 20 ár, þá meginstefnu, að bændur eigi að hafa hliðstæðar tekjur og vinnustéttirnar hafa. Og ég gat ekki skilið ræðu hans á annan veg en hann teldi sjálfsagt að breyta þessu og afnema þessa reglu, að bændurnir hafi svipaðar tekjur og verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn í bæjunum. Og hann rökstuddi þetta álit sitt með nokkrum dæmum. Hann sagði t.d.: Hvaða vit er í því að hækka landbúnaðarverð, þótt fiskist vel síld? Hvaða vit er í því að hækka landbúnaðarverð eða tekjur bænda, þó að iðnaðarmenn í kaupstöðum fái eitthvað hærra kaup, af því að þeir vinna í ákvæðisvinnu? Hvaða vit er í því að hækka tekjur bænda, þó að verkamenn fái kauphækkun, af því að framkvæmd er svokölluð stytting á vinnuvikunni? Ekkert af þessu vill hæstv. ráðh., að hafi áhrif á tekjur bænda. Fyrst þetta má ekki hafa áhrif á tekjur bænda, vili hann auðsjáanlega búa svo um hnútana, að þetta allt verði undanþegið, ef á að miða við vinnutekjur annarra. En hvernig er hægt að miða við vinnutekjur þessara stétta, ef á að sleppa miklu af þeim? Er hægt að miða vinnutekjur bóndans við tekjur sjómannsins, ef á að sleppa öllum síldveiðunum? Er hægt að miða tekjur bóndans við tekjur iðnaðarmannsins, ef á að sleppa allri ákvæðisvinnu? Eða hvernig á að miða tekjur bóndans við tekjur verkamannsins, ef ekki á að taka með það kaup, sem verður vegna styttingar vinnutímans? Ég skil þetta ekki nema á einn veg. Það eigi að hætta að fylgja þeirri meginreglu, sem fylgt hefur verið í meira en 20 ár, að bændur hafi hliðstæðar tekjur og aðrar stéttir. Ég get ekki skilið þetta á annan veg. Ég sá reyndar í einhverju blaði, að hæstv. ráðh. muni hafa sagt, að það væri sjálfsagt, að bændur hefðu tekjur hliðstæðar öðrum stéttum. En hvernig er það hægt? Hvernig er hægt að samrýma þetta tvennt, sleppa þýðingarmiklum atriðum úr tekjum annarra, og við hvað á svo að miða, afganginn eða hvað? Það má færa nokkur rök að því, að það sé ekki beint samband milli síldveiða og landbúnaðar. En hvaða hugsun ætli hafi legið á bak við þessa lagasetningu í upphafi? Ég held, að það hljóti að hafa verið þessi hugsun, að þegar vel árar til sjávarins og tekjur manna þar eru góðar, hafi þeir meiri kaupgetu, neytendurnir, og eigi hægara með að greiða hærra landbúnaðarverð. - Hins vegar, ef þessar tekjur eru litlar hjá fólki við sjávarsíðuna, síldin veiðist ekki, aflabrestur er, verðfall á afurðunum eða annað þess háttar, þá minnki kaupgeta manna við sjávarsíðuna og þá eigi neytendurnir erfiðara með að borga hátt landbúnaðarverð. Þetta held ég, að hljóti að hafa verið grundvallarhugsun við þessa lagasetningu, en auðvitað sem afleiðing af því, að því var slegið föstu, að bændur hefðu hliðstæðar tekjur og aðrar stéttir. Ef þeir eiga ekki að hafa hliðstæðar tekjur við þessar stéttir, þarf ekki að vera með þessar vangaveltur, þá er hægt að afnema regluna. Nú verð ég að segja það, að mér finnst hafa verið talað heldur ógætilega um þann gróða, sem bændurnir hefðu af þessari reglu. Tekjur bænda hækki svo gífurlega við góða síldveiði og ákvæðisvinnu í bæjunum og annað þess háttar. Hafa menn ekki veitt því athygli, að ef tekjur bænda hækka vegna góðra síldveiða, lækka þær, ef síldin veiðist ekki? Ætli það fylgi ekki þessari reglu, að þegar léleg síldveiði er, léleg aflabrögð eða lélegt verðlag á þessum afurðum, lækka tekjur bændanna, af því að þær eru við þær miðaðar? Og hvort er betra fyrir bændurna, að þessi regla sé ekki í gildi eða hún sé í gildi, eins og hún hefur verið, og þeir taki á sig hvorir tveggja áhættuna af þessu, að illa gangi við sjávarsíðuna og þá lækki tekjurnar þeirra eða hagnaðinn, þegar vel gengur? Ég held þvert á móti, að þessi regla sé djúpt hugsuð, hún sé mjög viturleg og það ætti jafnvel að taka hana upp á fleiri sviðum. Jafnvel ráðherralaun, þingmannalaun, embættismannalaun færu að einhverju leyti eftir slíkri reglu, að þegar atvinnuvegir landsmanna ganga vel, þegar mikið aflast, þegar hækkandi verðlag er á útflutningsafurðunum, njóti allir ávaxtanna, en taki hins vegar einnig þátt í hinu, þegar illa gengur. Þetta er meginreglan um bændurna. Ég sé ekki miklar framfarir í því að afnema slíka reglu, en ég gat ekki skilið orð hæstv. viðskmrh. á annan veg en þann, að hann vilji afnema regluna. En hvað vill hæstv. landbrh.? Hann hefur ekki í þessum umr. sagt neitt um það, hvaða stefnu hann vilji fylgja í þessum efnum, en mér sýnast sjálf brbl. gefa nokkuð til kynna um þetta. Í þeim er mælt fyrir, hvernig Hagstofan eigi að reikna út grundvöll landbúnaðarverðsins í haust, og þar segir m.a. að í verðlaginu skuli taka til greina bótaupphæðir almannatrygginga, þá hækkun, sem verður á bótaupphæðum almannatrygginga á síðari hluta árs 1965. Mér kom þetta einkennilega fyrir sjónir, þegar ég sá þessi lög, að nú á að miða við bótagreiðslur almannatrygginga. Af hverju hafði hæstv. ráðh. þetta ekki á þann veg, sem það hefur alitaf verið, að miða skuli við tekjur verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna? Var það ekki framkvæmanlegt? Gat Hagstofan ekki reiknað út þennan verðlagsgrundvöll, alveg eins þó að þeirri reglu hefði verið haldið? Mér þætti vænt um, ef hæstv. landbrh. gæti upplýst þetta, hvort einhverjir erfiðleikar hafi verið á því að setja þá reglu í þessi brbl., sömu regluna og hefur gilt í 20 ár. En þetta gerði hann ekki. Hann tók almannatryggingarnar til viðmiðunar. Þýðir það það, - og nú spyr ég hæstv. ráðh., - þýðir það það, að hann vilji hverfa frá þeirri reglu, að bændur beri úr býtum svipaðar tekjur og aðrar stéttir? Þýðir það, að þarna sé ekki svo mikill munur á skoðunum hans og hæstv. viðskmrh.? Eða vill hann hins vegar, að í væntanlegri löggjöf um landbúnaðarverð verði tekin upp hin fyrri regla hvað þetta snertir, að bændur hafi sambærilegar tekjur og aðrar stéttir? Þetta er eitt þýðingarmesta atriðið í verðlagningu landbúnaðarvaranna. Það kom fram í ræðu í gær hjá einum hv. þm., að við ákvörðun verðlagsins í haust hafi ekki verið tekin með í reikninginn kaupgjaldshækkun, sem talin er stafa af styttingu vinnuvikunnar. Ég segi það alveg eins og er, ég veit þetta ekki, og ég trúi því tæplegast, að þetta hafi ekki verið gert. Mér þætti vænt um, ef hæstv. ráðh. gæti upplýst þetta, hvort þetta er rétt, því að auðvitað eiga menn ekki að halda því fram, ef þetta er rangt. Ég held, að sú kauphækkun sé metin á rúm 9%, og það munar um minna, ef hún hefur ekki verið tekin með. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta muni vera rangt, hún hafi verið tekin með. Ég held, að það hljóti að vera. Mér sýnist það á tölunum um hækkunina á landbúnaðárverði, að hún hljóti að hafa verið tekin með. Hitt er aftur á móti vitað mál, að bótagreiðslur almannatrygginga hækkuðu ekki nema um 5% í vor, fyrir utan vísitöluhækkunina. Þær voru hækkaðar um 5% í júlímánuði í vor. En þar með er ekki sagt, að öll kauphækkunin hafi ekki verið tekin inn í landbúnaðarverðið, og það er þá það, sem ég vildi gjarnan fá að vita. En hafi það ekki verið gert, að hún hafi verið tekin inn, er það ekkert brot á brbl. fyrir því. Þau segja aðeins, að það skuli miðað við bótagreiðslur almannatrygginga. En þá hafa ekki heldur almannatryggingarnar hækkað bótagreiðslur sínar í samræmi við kauphækkanir, sem orðið hafa. Ég ætla, að það sé í l. að ríkisstj. var heimilað á síðasta þingi að hækka bótagreiðslur í samræmi við kauphækkanir í fiskiðnaði. Það var ekki nema heimild, það var engin skylda. Það er ekkert brot af hálfu hæstv. ríkisstj., þó að hún hafi ekki hækkað greiðslurnar jafnmikið. En heyrt hef ég, að litið sé svo á, að kauphækkanir, sem stafa af svokallaðri styttingu vinnuvikunnar, séu ekki venjuleg kauphækkun og hún hafi ekki verið tekin þar með. En ég ætla, að vinnuvikan hafi ekki neitt breytzt í fiskiðnaði frá því í fyrra. Eftir því, sem mér er tjáð, var búið að stytta vinnuvikuna í fyrra niður í 44 stundir á viku, og kauphækkun, sem orðið hefur í fiskiðnaði síðan, ætti því áð fullu að koma til greina í hækkuðum bótatryggingum almannatrygginga, ef heimildin er notuð. Nú er mér tjáð, að Tryggingastofnun ríkisins hafi ákveðið fyrir ekki löngu að hækka allar bótagreiðslur nema fjölskyldubætur í desembermánuði um 8.9% og eigi þær að gilda til baka til júlímánaðar á þessu ári. En þá er verðlagningin komin á landbúnaðarafurðirnar, eða svo skilst mér. Hefur þessi hækkun á bótagreiðslum almannatrygginga, sem á að greiða í desember, komið inn í landbúnaðarverðið? Ég get ekki svarað þessu sjálfur. Ég hygg, að þetta sé komið inn í landbúnaðarverðið, en mig langar til að fá staðfestingu á því hjá hæstv. ráðh., að þetta hafi verið tekið með í reikninginn, þó að ekki hafi verið farið að greiða hækkunina út. Það sjá allir, að kaupgjaldshækkun vegna styttingar vinnutímans er ekkert annað en kauphækkun. Það hefur ekki stytzt neitt vinnutími hjá fólki við samningana í vor. Það er ekki svo einfalt mál, að þeir, sem nutu þeirrar kauphækkunar, séu nú farnir að vinna 44 stundir, ekki heldur, að þeir hafi unnið 48 stundir áður. Nei, það liggja fyrir skýrslur um það, að vinnutími verkamanna hefur verið allt upp í 2900 stundir á ári, og þó að samið sé um, að vinnuvika skuli vera 44 stundir, þýðir það aðeins, að það skal greiða dagvinnukaup fyrir 44 stundir og eftirvinnukaup fyrir næstu 4 stundirnar á viku, svo að komið sé upp í 48 stundir eins og áður var. Þetta er kauphækkun. En meðan fólk getur ekki lifað af dagvinnukaupinu sínu, hvorki fyrir 48 stunda vinnuviku né 44 stunda vinnuviku, styttist vinnutíminn auðvitað ekki. Menn verða að vinna það lengi, að þeir fái þær tekjur, sem þeir geta lifað af. Það kann að vera, að hæstv. viðskmrh. hafi ekki verið hér viðstaddur, þegar ég kom með fsp. til hans hér áðan, en ég get þá endurtekið hana að lokum. Ég spyr um það, hvort hann telji rétt að afnema þá meginreglu, sem gilt hefur í 20 ár, að bændur hafi hliðstæðar tekjur við verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn, og hvernig það samrýmist því, sem hann ræddi um í gær, að síldveiðar eigi ekki að hafa áhrif á tekjur bænda, ekki ákvæðisvinna í bæjunum, ekki kauphækkun vegna styttingar vinnuvikunnar. Og ef eigi að taka þetta allt saman út, við hvað á þá að miða? Hvaða tekjur þessara stétta á að miða við, eða á alls ekkert að vera að miða við þær? Ég held, að það sé yfirleitt í umr. hjá vissum mönnum gert nokkuð mikið úr því, sem bændur bera úr býtum í búskapnum, og reyndar sanna það bezt þær staðreyndir, að það fer lítið fyrir því, að fólk flytji úr þéttbýlinu út í sveit og fari að búa núna. Það eru víst undantekningar, og þó að það geti komið fyrir mann og mann, eins og hv. 5. þm. Vestf., þá er það engin regla. Nei, ég efast um, að bændur óski sérstaklega eftir því, að síldveiðar hafi áhrif á kaupið sitt, ákvæðisvinnan hafi það. En ég held, að þeir leggi megináherzlu á það, að þeir beri úr býtum hliðstætt og þessar vinnustéttir í bæjunum. Það er ótalin áhættan, sem bændurnir búa við. það er engin fjarstæða að nefna ákvæðisvinnu í sveit, þó að hæstv. ráðh. hafi talað um ákvæðisvinnuna í kaupstöðum, sem ekki mætti miða tekjur bændanna við. Hvað er landbúnaður? Er hann ekki fyrst og fremst ákvæðisvinna, vinna þeir fyrir tímakaup eða vikukaup? Nei, það held ég ekki. Ég held, að þeir eigi það undir sól og regni, hvaða kaup þeir fá fyrir vinnu sína. Ef ekki á að miða við styttingu vinnutímans, vinnuvikunnar, held ég, að það sé hægt að benda á, að bændur hafa engan ákveðinn vinnutíma og eiga jafnmikinn rétt á því og aðrir að geta stytt hann, ef það væri hægt. Þeir vinna engar 44 stundir á viku, þeir vinna miklu meira. Þeir hætta ekki að vinna á ákveðnum tíma í miðjum flekk, þegar þeir eru að hirða. Þeir hætta ekki að mjólka kúna, þegar klukkan er orðin 6 eða eitthvað þess háttar. Nei, vinnutími bændanna er sem sagt ótakmarkaður. Og ef kaupgjaldshækkanir eiga sér stað vegna skráningar á vinnuviku, held ég, að það eigi að ná til bændanna alveg eins og annarra. Það væri mjög æskilegt að fá einhverja vitneskju frá hæstv. ríkisstj. um það, hvaða stefnu hún vill taka í þessum málum, því að það liggur fyrir að setja nýja löggjöf um landbúnaðarverðlagningu á þessu þingi, og það er rétt, að menn tjái sig um það, hvernig þeir liti á þessi mál. Hæstv. viðskmrh. er búinn að gera það að verulegu leyti. Ég aftur á móti átta mig ekki enn þá á því, hvaða stefnu hæstv. landbrh. vill taka í þessu, en mér finnst það ekki boða gott, þar sem hann vildi ekki láta gilda áfram regluna um jafnréttið milli bænda og vinnustétta við sjóinn í verðlagningunni í haust, eða hvað hefur valdið því, að það var ekki gert?



Herra forseti. Það er nú sérstaklega út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Vestf. (SE), að ég kveð mér hljóðs, og sé ég nú ekki ástæðu til, að það þurfi að tala langt mál út af því. Ég hef nú haldið það, að hv. 3. þm. Vestf. hefði gert sér ljóst, hver væri stefna Íslendinga í landbúnaðarmálum í dag eða núv. ríkisstj., það lægi alveg ljóst fyrir, að það er að efla landbúnaðinn það vel, að hann geti staðið á eigin fótum, þegar tímar líða, án framlaga í útflutningsuppbótum, sem nú eru gerðar að umtalsefni, og það er þess vegna, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir því að auka ræktun í landinu með stórauknum framlögum, því að ræktunin er undirstaðan að velgengni landbúnaðarins. Og eins og allir hv. alþm. vita, hefur ræktunin aldrei verið meiri en nú síðustu árin. Á s.l. ári nærri 7 þús. ha., árið þar áður nærri 5 þús. ha., en á árunum 1950–1960 til jafnaðar 2500 ha. Það er ræktun landsins, sem skapar möguleikana fyrir sjálfstæðum landbúnaði og fyrir velgengni í landbúnaðinum. Sú spurning hv. 3. þm. Vestf. hér áðan, hvort það sé stefna landbrh., að bændur njóti jafnréttis við aðrar stéttir þjóðfélagsins, - ég hafði haldið, að það væri óþarft fyrir hv. þm. að koma með fsp. eins og þessa. Ég hefði haldið, að hv. þm. hefði gert sér alveg fulla grein fyrir því áður, að það er stefna landbrh., að bændur njóti jafnréttis við aðra landsmenn, en hv. þm. þykist eitthvað efast um það vegna brbl. Hann telur, að brbl. eiginlega skeri úr um það, að bændur búi ekki, a.m.k. um sinn, við jafngóð kjör og aðrir landsmenn. Það er rétt, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði hér áðan, að brbl. eru aðeins miðuð við eitt ár og þau eru miðuð við þann grundvöll, sem lagður var með samkomulagi um búvöruverðið haustið 1964. Þau eru miðuð við það, að bændurnir fái með þessum brbl. bætta dýrtíðina og kauphækkunina frá því í fyrra og hlutur þeirra verði ekki bættur með þessum I. umfram það, sem aðrar stéttir hafa fengið á þessu ári. Það er þetta, sem brbl. miðast við. Og það er alveg óþarft, að ég hélt, fyrir hv. 3. þm. Vestf. að vera að spyrja um það, hvort 8,9% hækkunin, sem almannatryggingarnar ætla sér að greiða í desember, sé hér með. Hv. þm. sagðist spyrja um þetta, en taldi þó alveg víst, að svona væri. Vitanlega er það þannig. Hv. 3. þm. Vestf. er sjálfur hættur búskap. Ef hann ætti sjálfur við búrekstur, ætti hann hægara með að gera sér grein fyrir þessu, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v., sem ekki var í nokkrum vafa um það, að þessi brbl. væru eftir atvikum alveg þolanleg, sérstaklega með tilliti til þess, að þeim er ekki ætlað að ná nema til eins árs og ríkisstj. hefur gert ráðstafanir til þess að leiða aðila saman og halda áfram samstarfi og samvinnu á milli neytenda og framleiðenda. Og ég verð að segja það, að þrátt fyrir orðræðu hv. 5. þm. Vestf. hér á fimmtudaginn um það, að hann teldi ekki ástæðu til að halda því samstarfi áfram, heldur væri rétt, að ríkisstj. og framleiðendurnir semdu um verðið einir, þá held ég, að hv. 5. þm. Vestf. að athuguðu máli geri sér grein fyrir því, að það er farsælast, að framleiðendur og neytendur haldi áfram samstarfi og leitist við að ná samkomulagi um þessi mál. Stefna ríkisstj. í landbúnaðarmálum er að koma landbúnaðinum á þann grundvöll, að bændurnir geti ávallt búið við ekki lakari kjör en aðrir landsmenn, að ræktunin og önnur skilyrði verði þannig, að framleiðslukostnaðurinn geti lækkað með því að fullkomin tækni sé tekin í þjónustu landbúnaðarins, eins og mikið hefur verið gert af á seinni árum, og miða að því; að bústærðin verði sem hentugust. Ég tel það alveg útilokað, sem hv. 3. þm. Reykv. (EOl) hélt hér fram í umr. í gær, að ríkið taki að sér að tryggja smábændum einhver lágmarkslaun, eins og t.d. 100 þús. eða 120 þús. kr., eins og þessi hv. þm. talaði um, án tillits til þess, hvort þessir bændur framleiða eða ekki. Ég tel það alveg útilokað að gera slíkt.

Kallar maður það bónda, sem ekkert framleiðir?

Ég tel það sama sem enga framleiðslu, þó að bóndinn hafi kannske 50–100 ær og ekkert annað. Það er algerlega vonlaust að lifa af slíkum búskap, hversu hátt sem verðið er, og þess vegna er það stefna ríkisstj., að þessum smábændum verði gert kleift að stækka búin það mikið, að það sé lífvænlegt á jörðunum, og auðvitað gerist það. Það er óhjákvæmilegt, að ef jarðirnar eru þannig settar í sveit og hafa ekki ræktunarskilyrði, þá hlýtur það að gerast, að þær fari í eyði og þær notast þá sem bithagar fyrir aðra bændur. Það er ekki eðlilegt að viðhalda slíkum kotbúskap, sem af mundi leiða, ef stefna hv. 3. þm. Reykv. væri upp tekin. Það er eðlileg og það er heilbrigð stefna frá þjóðfélagslegu sjónarmiði að gera bændunum mögulegt að koma upp slíku búi og slíkum búrekstri, að það verði af slíku búi lifað. Hv. 5. þm. Reykv. (ÞÞ) talaði hér áðan um vandræðin, sem af því leiddi, að útflutningsuppbæturnar færu stöðugt hækkandi. Útflutningsuppbæturnar hafa farið hækkandi síðan þær voru upp teknar 1960, og það er bæði vegna þess, að verðlagið hefur hækkað og að framleiðslan hefur aukizt. Hv. þm. ætti að vita það, að búvörurnar hækka ekki, fyrr en eftir að kaupgjaldið hefur hækkað, og það er vegna þess, að kaupgjaldið hefur hækkað, að verðlag búvörunnar hefur hækkað á eftir. Hv. þm. talar um, að það væri nauðsynlegt að stöðva þessa þróun. Það er rétt, að dýrtíðin getur orðið hættuleg, ef hún magnast svo, að atvinnuvegirnir stöðvast. En kauphækkun að vissu marki, að því marki, sem atvinnuvegirnir þola, hefur til þessa verið talin eðlileg og sjálfsögð. Nú veit ég ekki, hvort hv. 5. þm. Reykv. álítur, að boginn hafi verið spenntur of hátt í kaupgjaldsmálunum, þannig að atvinnuvegirnir hafi ekki getað staðizt það, ég veit það ekki. En hitt veit ég, að hv. þm. hefur verið talsmaður þess hér í hv. þingi, að kaupið mætti hækka, og ég er honum sammála um það, að kaupgjaldið á að hækka að því marki, sem útflutningsatvinnuvegirnir geta staðið undir. En útflutningstryggingin var upp tekin 1960 vegna þeirrar stefnu, sem núv. ríkisstj. vildi marka og undirstrika, og það er gott fyrir hv. 3. þm. Vestf. (SE) að gera sér grein fyrir því, að það var ekki fyrr en 1960, sem sú stefna var mörkuð í íslenzkum landbúnaðarmálum, að bændurnir skyldu hafa sama rétt og aðrir þegnar þjóðfélagsins. Áður höfðu bændurnir verið látnir bera þann halla, sem af útfluttum landbúnaðarvörum leiddi. Áður en núv. ríkisstj. tók við völdum, var ekki greidd útflutningstrygging á landbúnaðarvörur í því formi, sem nú er. Áður en núv. ríkisstj. tók við völdum, fengu bændur sjaldnast það verð, sem sex manna nefnd ákvað, að bændur skyldu hafa samkv. verðgrundvellinum. Ég minnist þess, að eitt árið var það svo, að Mjólkurbú Flóamanna flutti út ost, sem er ekki í frásögur færandi, á mjög lágu verði, en þá var ekki útflutningstrygging eins og nú. Þá urðu bændurnir að bera hallann af þessum útflutningi, og þá vantaði 9% þetta ár til þess að þeir gætu fengið fullt verð fyrir mjólkina. Hv. 3. þm. Vestf. ætti ekki að þurfa að spyrja að því, hvort það væri stefna núv. ríkisstj., að bændur bæru ekki minna úr býtum en aðrar stéttir þjóðfélagsins. Hann ætti að hafa gert sér það ljóst, að það er stefna núv. ríkisstj., og þeirri stefnu hefur verið fylgt, en að sú stefna var ekki ráðandi, áður en núv. ríkisstj. var mynduð. Það var þess vegna ekkert vandamál með útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir áður en sú stefna var upp tekin að tryggja bændum fullt verð fyrir allar framleiðsluvörur. Það var ekkert vandamál áður. Nú veit ég það, að allir eru sammála um að stuðla beri að því, að útflutningsuppbæturnar þurfi ekki að vera varanlegar, að stuðla beri að því, að þær geti farið minnkandi, án þess að það gangi út yfir hagsmuni bænda eða án þess að horfið verði frá þeirri reglu, frá þeirri stefnu, sem gilt hefur, að bændur beri ekki minna úr býtum en aðrar stéttir þjóðfélagsins. Frá þeirri stefnu verður vitanlega ekki vikið, en það er hægt að halda þeirri stefnu, án þess jafnvel að útflutningsuppbæturnar þurfi að fara frá ári til árs hækkandi, og jafnvel þótt þær færu lækkandi, miðað við það, að að því er stefnt að leggja enn styrkari grundvöll að því, að landbúnaðarframleiðslan geti orðið ódýrari en verið hefur. að hún geti orðið fjölbreyttari og að hún geti orðið verðmætari í útflutningi með því að meðhöndla hana innanlands öðruvísi en gert hefur verið, áður en hún hefur verið flutt út. Í landbúnaðinum eru það miklir möguleikar, að það er engin ástæða til að kvíða því, að ekki verði mögulegt að komast út úr þeim erfiðleikum, stundarerfiðleikum, sem við nú erum að tala um. Það hefur verið minnzt á það hér, að þróunin hafi ekki stefnt í rétta átt, það hafi jafnvel aukizt framleiðslan tiltölulega meira á þeim vörum landbúnaðarins, sem mest þarf að gefa með í útflutningnum, það eru mjólkurvörurnar, en það hefur einnig verið á það minnzt hér, að það er á þessu orðin talsverð breyting, og það er rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði hér áðan, að þróunin stefnir nú í þá átt, að mjólkurframleiðslan gæti jafnvel orðið of lítil, og við skulum minnast þess, að 1960 varð að flytja inn 100 tonn af smjöri, vegna þess að mjólkurframleiðslan varð of lítil. Nú hefur í þrjú ár verðlagningunni verið þannig hagað, að kjötið hefur verið hækkað á kostnað mjólkurinnar, og það er enginn vafi á því, að með þeirri breytingu, sem gerð var í haust, að kjötverðið var hækkað mikið á kostnað mjólkurinnar, hafa bændur gert sér grein fyrir því, að það borgar sig jafnvel betur að hafa sauðfjárbúskap en kúabúskap, og sérstaklega hafa þeir talað um það, að það væri á margan hátt miklu hægara og tiltölulega minni vinna í kringum það allt saman. En þessi tilfærsla á verði má vitanlega ekki ganga það langt, og á því vakti hv. 5. þm. Norðurl. v. (BP) athygli áðan, að mjólkurframleiðslan dragist það mikið saman, að það verði skortur á mjólk. Það þarf að vera jafnvægi í þessum málum, en ég er fyllilega samþykkur því, sem hér hefur verið sagt, að það ber að miða mjólkurframleiðsluna sem næst við það, sem innanlandsþörfin er á hverjum tíma, en í góðæri eins og t.d. núna í ár, - það hefur verið gott sumar í mjólkurframleiðslusveitunum, ekki aðeins, að það hafi verið nægilegt gras, ekki aðeins það, að það hafi náðst mikið af góðum heyjum, heldur einnig það, að við þetta bætist haustbliða, þessi ágæta haustveðrátta, þannig að mjólkin hefur haldizt í kúnum fram eftir öllu hausti og jafnvel nú fram á vetur, - þetta vitanlega er til þess að viðhalda mikilli mjólkurframleiðslu, en sagnir eru víðar að en úr Borgarfirði um það, að bændur hafi jafnvel fækkað kúm nú í haust, en hafi hins vegar sett á gimbrarlömb með það fyrir augum að auka sauðfjárstofninn. Ég ætla nú það, að hv. 3. þm. Vestf. - og reyndar var það nú svo áður en ég talaði - hafi nú alveg gert sér grein fyrir því, hver er stefna ríkisstj. í landbúnaðarmálum. Það er uppbyggingarstefna, það er að halda áfram ræktuninni, það er að auka þá framleiðslu í landbúnaðinum, sem borgar sig bezt, það er að leggja grundvöll að því, að framleiðslan geti lækkað, það er að vinna að því, að tækni í landbúnaðinum geti aukizt áfram eins og undanfarin ár, það er að vinna að því, að landbúnaðarvörurnar verði unnar í landinu meira en undanfarið og verðmæti framleiðslunnar þannig aukin og samkeppnisaðstaðan varðandi útflutning bætt. Þetta er það, sem eru aðalatriðin í sambandi við landbúnaðarstefnuna. Og þótt ýmsum finnist nú, að útflutningsuppbæturnar séu þungar í skauti, 184 millj. á s.l. ári og rúmlega 200 millj. á þessu ári, ég ætla ekki að gera lítið úr því, það væri vitanlega heppilegast, að það þyrfti ekki að greiða þessa upphæð úr ríkissjóði, að bændur gætu búið við jafngóðan hlut og aðrir landsmenn án þess að fá þetta í sinn vasa. Þessi upphæð gerir um 30 þús. kr. á hvern bónda í landinu, og það er vitanlega ekki svo lítið. Þessari upphæð er vitanlega ekki hægt að kippa af í einu. Til þess hlýtur að þurfa talsverðan aðdraganda, til þess þurfa bændur að hafa haft möguleika til þess að bæta aðstöðu sína í framleiðslunni, þannig að tekjur þeirra geti orðið sambærilegar við aðrar vinnandi stéttir, þótt þessi upphæð væri ekki tekin með. En það er hemill á, eins og kunnugt er, að þessi upphæð getur aldrei orðið meiri en 10% af heildarverðmæti þess hráefnis, sem landbúnaðurinn framleiðir. Það er sá hemill, sem heldur þessu í skefjum, og ég verð að segja það, að miðað við gildi landbúnaðarins almennt og miðað við það, að um 1600 millj. kr. verðmæti er lagt til frá landbúnaðinum sem fæða handa landsmönnum og án landbúnaðar getur þjóðin ekki verið, verð ég að segja það, að jafnvel þótt 4–5% af fjárlagaupphæðinni fari yfir þetta, að það er ekki það, sem ræður úrslitum eða skapar vandamál í efnahagsmálum okkar, sem eru óviðráðanleg. Og við skulum gera okkur grein fyrir því, að íslenzku þjóðinni fjölgar, hún verður að nota þau verðmæti, sem í gróðurmoldinni eru. Ef þjóðin verður helmingi fjölmennari um næstu aldamót eða eftir 30–35 ár en hún er nú, er ljóst, að það þarf að nýta þá möguleika, sem atvinnuvegirnir hafa, landbúnaður, sjávarútvegur, iðnaður, jarðhitinn og fallvötnin eða virkjanir, sem er aflgjafi iðnaðarins. Og það hefur löngum verið talið, að það væri ekki skynsamlegt að reikna með því, að sjávaraflinn gæti aukizt, jafnvel þótt við fengjum allt landgrunnið, í hlutfalli við fólksfjölgunina í landinu. Við getum aukið verðmæti aflans með því að verka hann öðruvísi og betur en við höfum gert. En ef við getum ekki reiknað með að auka aflamagnið, er það ljóst, að við þurfum að nýta önnur verðmæti, sem þjóðin á, heldur en sjávaraflann, þótt við notum hann og nýtum alveg til fulls. Það er því mín trú, að með því að halda áfram að rækta og með því að leggja styrkan grundvöll að aukinni landbúnaðarframleiðslu og með því að hagnýta landbúnaðarframleiðsluna með hinni fullkomnustu tækni og nýta allt, sem af skepnunni fæst, geti tugþúsundir Íslendinga lifað af því að vinna úr framleiðslu landbúnaðarafurða. Ég held, að þetta þurfi allt að haldast í hendur. Það er nýting sjávaraflans, það er iðnaður, það eru virkjanir, það er nýting jarðhitans og það er nýting íslenzkrar gróðurmoldar, og við erum svo heppin að eiga í þessu landi 3–4 millj. ha. af ræktanlegu landi, 3–4 millj. ha. af landi, sem ýmist má rækta til slægna eða til beitar, en við höfum aðeins ræktað 90 þús. ha. enn sem komið er, aðeins ræktað 90 þús. ha. Af þessu sjáum við, að þarna eru möguleikar og við erum vissulega heppnir, Íslendingar, að eiga þetta land og eiga alla þessa möguleika. Mér hefur verið sagt, að Færeyingar teldu sig ekki standa vel að vígi í sinni sjálfstæðisbaráttu, vegna þess að þeir ættu ekki landbúnað, þeir ættu ekki land til ræktunar. Þeir eiga einnig litið af virkjanlegu afli, þeir verða að treysta á sjávaraflann einan. Og mundum við Íslendingar hafa lýst yfir sjálfstæði 1944, mundum við hafa fengið sáttmálann 1918, mundum við hafa haft kjark til þess að mynda sjáifstætt ríki, ef við hefðum ekki haft þennan bakgrunn, landbúnaðinn og þetta mikla ræktanlega land, sem við eigum?



Herra forseti. Nokkur atriði í ræðum hv. stjórnarandstæðinga er alveg sérstök ástæða til þess að leiðrétta, þar sem þar er um sumpart mjög alvarlegan misskilning að ræða. Og vík ég þá fyrst að ræðu hv. 5. þm. Reykv., Þórarins Þórarinssonar, hér áðan. Ég vil geta þess fyrst, að mér þótti mjög vænt um að heyra, að hann skyldi nú í fyrsta skipti fara um það viðurkenningarorðum, að ég hefði nú ýmislegt til míns máls í því, sem ég hef sagt við þessar umr. og hef sagt undanfarna mánuði og ár um íslenzk landbúnaðarmál. Hingað til hef ég aðallega þurft að heyra það úr þeirri átt og hans flokksbræðra, að það, sem ég hefði sagt um þessi efni, væri allt að því ofsókn í garð íslenzks landbúnaðar og í garð íslenzkrar bændastéttar. Ekkert hefur þó verið mér fjær en það að vilja hallmæla þeirri stétt eða óska þess, að hennar hagur mætti ekki verða sem allra beztur eins og annarra stétta í íslenzku þjóðfélagi. En nú virðist sem sagt svo komið, að þessi skeleggi baráttumaður og forvígismaður síns stóra flokks er farinn að játa það hér á sjálfu Alþ., að ýmislegt, sem ég segi um þetta mál og hef sagt um það, megi þó vissulega til sanns vegar færa, og ber út af fyrir sig að fagna því. Það, sem fyrir mér hefur vakað, hefur ekkert verið annað en það að vekja athygli á staðreyndum, sem ég hef talið vera bráðnauðsynlegt, að allir Íslendingar gerðu sér grein fyrir, en mér fannst fyrir tveimur árum allt of mikið á skorta, að menn yfirleitt gerðu sér nægilega ljósa grein fyrir. En þær umr., sem um þessi mál hafa vakizt, hafa sem betur fer orðið til þess, að æ fleiri hafa gert sér fulla og ábyrga grein fyrir því, að einmitt á sviði íslenzks landbúnaðar er við að etja ýmis alvarlegustu vandamálin, sem við er að glíma í íslenzku atvinnu- og efnahagslífi. En hv. 5. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson, gat ekki mjög lengi í ræðu sinni verið svona sanngjarn og svona málefnalegur, því að mjög fljótlega fór hann út í þá sálma að segja: Jú, vissulega er mörgu ábótavant í íslenzkum landbúnaðarmálum, og vissulega þarf að kippa þar mörgu til miklu betra vegar en nú á sér stað. En það, sem aflaga fer og það sannarlega mikið, sagði hv. þm., er eingöngu hæstv. ríkisstj. að kenna, eingöngu núv. ríkisstj. að kenna og því, sem hann kallaði dýrtíðar- og verðbólgustefnu hennar. Og þar virtist hv. ræðumaður tala á grundvelli eða í ljósi upplýsinga, sem hann birti í blaði sínu s.l. sunnudag, þar sem hann þóttist sýna fram á, að dýrtíð hefði vaxið mun meir á valdatíma núv. ríkisstj. en nokkurrar annarrar ríkisstj., sem setið hefði að völdum á Íslandi frá því að hér var fyrst mynduð ríkisstj., að því er manni skildist. Ég hélt nú satt að segja, að þessi gr. væri til þess eins skrifuð að blekkja aðra menn, og ég trúði því varla, að höfundur greinarinnar væri þar með sínum málflutningi að blekkja sjálfan sig, því að rökvillan, sem í gr. felst, er svo augljós öllum mönnum, sem um það vilja hugsa, að um það þarf ekki að fara mjög mörgum orðum. Allur hugsanagangur gr. og allur hugsanagangur, sem lá að baki ræðu hv. þm. hér áðan, var sá, að ef tala vísitölustiga hefði aukizt meir á valdatíma einnar ríkisstj. en annarrar, hefði verðbólgan aukizt meir á valdatíma þessarar ríkisstj. en annarra ríkisstj. Hér er auðvitað um algeran misskilning að ræða. Vísitölustig eru enginn mælikvarði á hlutfallslega aukningu verðbólgu. Það, sem auðvitað verður að gera, er að bera saman hlutfallslega hækkun vísitölunnar, en ekki fjölgun vísitölustiganna. Þetta hélt ég satt að segja, að menn þyrftu ekki að segja hér á hinu háa Alþ. En það virðist vera þörf á að segja það hér, til þess að menn flytji ekki ræðu hér á algerlega röngum forsendum. Það þarf að undirstrika það og benda mönnum á það, að 5 stig í l. vísitölunni, sem hér var reiknuð út, l. vísitölu framfærslukostnaðar eftir núverandi lagi, sem farið var að reikna vorið 1939, 5 stiga hækkun vísitölunnar frá 1939 er algerlega óskyldur hlutur 5 stiga hækkun vísitölunnar 1965. Á þetta ætti náttúrlega ekki að þurfa að benda. Það, sem máli skiptir, er hlutfallsleg hækkun sambærilegs vísitölugrundvallar frá einum tíma til annars, og ef þetta dæmi er athugað, kemur sannarlega allt annað út en það, sem hv. þm. miðaði við í ræðu sinni áðan og hefur eflaust sótt í þá athugun, sem hann gerði, áður en hann skrifaði grein sína s.l. sunnudag í blað sitt, Tímann. Ég hef, til þess að gera þetta mál ekki allt of flókið og til þess að ekki sé um allt of margar tölur að ræða, slegið hér niður á blað mjög einföldum samanburði, hlutfallslegri hækkun vísitölu framfærslukostnaðar frá I. jan. 1950 til 1. jan. 1959. Ég vona, að menn rangminni ekki, að allan þann tíma hafi hv. Framsfl. setið í ríkisstj., allan tímann frá 1. jan. - það er tekið af handahófi í byrjun áratugs, - frá 1. jan. 1950 til 1. jan. 1959, eða næstum því - munar nokkrum mánuðum, sem ekki skipta máli í þessu sambandi. Á þessu 8 ára tímabili, að báðum árunum meðtöldum, hækkaði vísitalan um 136%, og auðvitað er það prósenttalan ein, sem skiptir máli. Hún hækkar frá 1. jan. 1950 til 1. jan. 1959 á valdaárum Framsfl. um 136%, eða um því sem næst 17% að meðaltali á ári. Og nú skulum við taka sams konar samanburð frá 1. jan. 1959, þegar Framsókn er farin úr stjórn, og til 1. okt. s.l., 1. dags síðasta mánaðar. Þá hækkar vísitala framfærslukostnaðar um 69 stig á tæpum 6 árum, eða um 96/7 úr stigi eða tæplega 10 stig á ári að meðaltali, um tæplega 10 stig á ári að meðaltali. Þetta er hlutfallsleg hækkun vísitölunnar, sem er sú eina, sem skiptir máli, burtséð frá stigatölunni sjálfri, sem skiptir engu máli. Með tilvísun til þessara einföldu talna er öll röksemdafærsla hv. þm. í ræðu hans hér áðan fallin um sjálfa sig. Verðbólguaukning, vísitöluhækkun, hefur ekki verið meiri síðan 1. jan. 1959, eftir að Framsfl. fór úr stjórn, en hún var áratuginn á undan, meðan hann var í stjórn. Árlega hækkunin var 17% síðasta áratuginn, sem Framsókn var í stjórn. Hún hefur verið tæplega 10%, eftir að hann fór úr stjórn. Og hvernig er þá hægt að segja það, að vandkvæði íslenzks landbúnaðar nú í dag séu því að kenna alveg sérstaklega, að verðbólga og verðbólgustefna hafi magnazt sérstaklega, eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum, þegar þessar ótvíræðu tölur sýna það, að vöxtur verðbólgunnar hefur verið minni, hefur verið hlutfallslega minni, síðan núv. flokkar tóku við völdum en eftir að Framsfl. fékk frí frá stjórnarstörfunum? Eyði ég svo ekki fleiri orðum að þessu atriði. Þess má kannske geta til viðbótar, að í raun og veru er það engan veginn rétt mynd af árangri núverandi stjórnarflokka í baráttu gegn verðbólgunni að taka allt þetta tímabil, vegna þess að við miklum erfðasyndum var að taka, þegar núv. stjórnarflokkar tóku við völdum, og ég skal sízt af öllu gera nokkra tilraun til þess að staðhæfa annað en það, að því miður hefur stjórninni ekki tekizt að ráða niðurlögum verðbólgudraugsins. Engum er það fjær en mér að gera nokkra tilraun til að halda því fram, að þetta markmið hafi náðst. En engu að siður hefur ýmis árangur náðst, einkum og sér í lagi á síðustu árum, eftir að mjög náið samstarf tókst á milli launþegasamtakanna annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar, því að þá hefur náðst meiri árangur í baráttunni gegn verðbólgunni en nokkurn tíma áður á undanförnum áratugum, miklu meiri árangur en nokkurn tíma áður á undanförnum áratugum, sem kemur einmitt fram í því, að vöxtur verðbólgunnar er miklu hægari síðan þessa samstarfs verkalýðshreyfingar og ríkisvalds fór að gæta fyrir alvöru en nokkurn tíma áður á sambærilegum tíma um áratugi. Frá því fyrir júnísamkomulag og til 1. okt. s.l. hefur vísitalan hækkað um sem svarar 5.8% á ári, sem er rétt liðlega helmingur hlutfallslegrar meðalhækkunar frá 1. jan. 1959 og þriðjungur meðalhækkunarinnar eins og hún var á valdaárum Framsfl. eða þegar hann gat verulega látið til sín taka. Þetta tekur auðvitað af öll tvímæli um það, hversu miklu vænlegra það er að berjast gegn verðbólgunni á grundvelli þess konar samstarfs, sem undanfarin tvö ár hefur tekizt milli verkalýðshreyfingarinnar, milli launþegasamtakanna annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar miðað við það, sem var um áratuga skeið áður, og það eru auðvitað höfuðrökin fyrir því, að því samstarfi á að halda áfram, gera allt, sem hægt er, til að því verði haldið áfram. Með þessu móti tel ég því, sem hv. þm. sagði um þetta efni, vera algerlega fullsvarað. En þá er það atriði, sem vikið var að þegar í umr. í gær af hálfu hv. 3. þm. Vesturl. (HS) og hv. 3. þm. Vestf. (SE) kom einnig nokkuð inn á í ræðu sinni hér áðan. Hv. 3. þm. Vesturl. andmælti þegar í gær þeim ummælum mínum, að bændur ættu ekki rétt á sjálfkrafa kauphækkun og verðlagshækkun í kjölfar t.d. aukinnar síldveiði eða ákvæðisvinnutaxta eða vinnutímastyttingar vegna vinnuhagræðingar hjá verkamönnum. Vegna þess sagði hv. þm., Halldór Sigurðsson, að bændur nytu ekki stækkunar búsins, bændur nytu ekki aukins afurðamagns af búi sínu, þar eð aukið afurðamagn væri látið koma fram í verðlækkun afurðanna til neytenda. Hér er um eitt alflóknasta atriði verðlagsmála landbúnaðarins að ræða, svo að ég get ekki og sé ekki heldur ástæðu til þess að ræða það út í neinar æsar hér, en tel þó rétt að skýra frá því, sem ég held, að menn yfirleitt, jafnvel ekki þm., átti sig almennt á, við hvers konar bústærð verðlagsgrundvöllur landbúnaðarins venjulega miðar. Með því að vitna til einfaldra grundvallarstaðreynda í þessum efnum má nefnilega fá sæmilega örugga vísbendingu um, að það, sem hv. þm. Halldór Sigurðsson og Sigurvin Einarsson vitnuðu til í ræðum sínum, er örugglega ekki rétt, a.m.k. ekki í fullum mæli, svo að ég segi eflaust ekki meira en hægt er að standa við og sýna fram á með miklu rækilegri athugunum en ég hef tíma til eða sé ástæðu til að gera hér. Í vísitölubúinu, sem verðákvörðunin er miðuð við, er reiknað með tölu nautgripa 10.1 og tölu sauðfjár 137. Þetta eru aðalstærðirnar í vísitölubúinu, 10.1 nautgripur og 137 sauðkindur. Stærra er nú búið ekki en þetta. Og nú skulum við athuga, hvað búið hefur stækkað mikið síðan farið var að nota þennan grundvöll, það eru 17 ár síðan. 1947 var tala nautgripa í vísitölubúinu talin 7.2, nú 10.1. Tala sauðfjár var 1947, fyrir 17 árum, talin í búinu 87, nú aðeins 137. Svo er einnig til almennur mælikvarði, sem notaður er á bústærðina, reiknaður í ærgildum, þar sem kýrin er talin 20 kindur, og til er vísitala yfir þetta. Sú vísitala var á grundvallarárinu 1947 191, og er þá öll bústærðin talin þar með, 191, en 1964 287. Meðalbúið hefur m.ö.o. stækkað í 17 ár, í 17 ár hefur meðalbúið verið látið stækka í þessum útreikningum um 50.3%. Ef við nú tökum aðra mjög einfalda talnaröð í samanburði við þetta og athugum, hvað mjólkurframleiðslan og kindakjötsframleiðslan hefur aukizt á þessu sama árabili, kemur dálítið annað í ljós. Nú eru að vísu ekki til tölur hjá Hagstofunni um framleiðslumagn landbúnaðarins fyrir árið 1964, en það skiptir engu máli, vegna þess að engin breyting var á bústærðinni frá 1963–1964, sama bústærð, 287 ærgildi. En framleitt mjólkurmagn var samkv. framleiðsluskýrslum 1947 65 þús. tonn, en 1963, 16 árum seinna, 118600 tonn. M.ö.o., framleitt mjólkurmagn hafði vaxið í heild í landinu um 82.4% samkv. skýrstum Hagstofunnar á sama tíma og bústærðin er talin vaxa um 50.3%. Þegar við athugum kindakjötsframleiðsluna, var hún 1947 6471 tonn, en 1963 var hún 12035 tonn. Aukning kindakjötsframleiðslunnar var á 16 árum 86% á sama tíma, sem meðalstækkun búsins er 50.3% Nú ber þess auðvitað að geta hérna, að að sjálfsögðu hefur notkun á innlendu og erlendu kjarnfóðri vaxið mjög mikið og notkun á áburði hefur vaxið tiltölulega enn þá miklu meira, svo að hér er auðvitað mjög vandreiknað dæmi, ef það á að reiknast ofan í kjölinn og taka á tillit til allra stærða, sem rétt og sjálfsagt er að taka tillit til. Enn fremur þyrfti auðvitað að taka tillit til aukinnar vélanotkunar og þess vinnumagns bóndans, sem reiknað er með í vísitölugrundvelli landbúnaðarins. En engin tök eru á því að gera neina heildarathugun á þessu á grundvelli fyrirliggjandi gagna, sem leiði í ljós óyggjandi tölfræðilegan sannleika um þetta efni. Það er sjálfsagt að játa og nauðsynlegt, að allir geri sér það algerlega ljóst, enda vil ég á þessu stigi ekki segja meira en það, að það er áreiðanlega mjög hæpin staðhæfing hjá hv. þm. tveimur, að aukið afurðamagn komi í þeim mæli fram sem lækkað verð til neytenda, að það geti vegið upp á móti því, að fullt tillit hefur yfirleitt verið tekið til þess við útreikning á kaupi bóndans. hverjar breytingar hafa orðið á vinnutekjum manna við sjávarsíðuna, til hvers svo sem þær hafa átt rót sína að rekja, þ.e.a.s., bóndinn hefur sannarlega fengið hækkun á sínum tekjum vegna aukins síldarafla, hann hefur fengið hækkun á sínum tekjum vegna aukinnar ákvæðisvinnu t.d., og ég staðhæfi, að sú tiltölulega litla lækkun, sem hefur orðið á landbúnaðarverðinu vegna aukins afurðamagns, vegur hér engan veginn á móti, eins og ég tel þennan mikla mun á tölunum um stækkun búsins, sem er ekki nema 50.3% á 16 árum annars vegar og svo aukning mjólkurmagns og kjötframleiðslu um 80–90%, benda ótvírætt til hins vegar. Ég ætla ekki að staðhæfa, að hér sé um neinar tölur að ræða, sem sú endanleg sönnun í þessu máli, en hér þarf vissulega nákvæmrar rannsóknar við. Að síðustu skal ég svo með örfáum orðum svara þeirri fsp., sem hv. 3. þm. Vestf. beindi til mín, þótt ég telji mig nú raunar hafa svarað henni þegar í gær, þegar hann spurði, hvaða skoðun ég hefði á því, við hvað ætti að miða tekjur bændastéttarinnar. Ég skal segja það aftur að síðustu. Ég tel neytendur og bændur eiga að semja um verð landbúnaðarafurðanna og þar með um tekjur bændanna, ef nokkur lifandi leið er, að slíkt samkomulag geti komizt á á milli aðilanna, ef ekki þarf að setja einhverjar fastar reglur um það, hvernig afurðaverðið og þar með kaup bændanna skuli ákveðið, og þá tel ég hiklaust og tvímælalaust, að bændur eigi að fá hlutdeild í þeirri almennu þjóðartekjuaukningu, sem á sér stað frá ári til árs, hvort sem þessi þjóðartekjuaukning á rót sína að rekja til almennrar framleiðniaukningar í þjóðfélaginu eða til verðhækkunar íslenzkra útflutningsafurða á erlendum markaði eða verðlækkunar erlendra vara, sem fluttar eru til landsins. M.ö.o., þeir eigi að fá réttmæta hlutdeild eins og aðrar stéttir í breyttum viðskiptakjörum eða breyttum verzlunarkjörum. Hins vegar tel ég ekki, að bændur eigi að fá sjálfkrafa hækkun á tekjum sínum og hækkun á afurðaverði, þó að einstaka stéttir aðrar fái sérstakan tekjuauka í sinn hlut af sérstökum ástæðum, eins og t.d. tækniframförum, breytingu á launakerfi eða sérstakri vinnuhagræðingu á tilteknum stað eða í tiltekinni iðngrein. Með þessu vona ég, að ég hafi gert algerlega ljóst, hver sé skoðun mín persónulega á þessu máli.