Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég tel það mjög til góðs að gerð verði skýrsla um mat á þeim vám sem steðjað geta að íslensku efnahagslífi vegna erfiðleika í okkar nánasta umhverfi en ég hef áhyggjur af því að þessi skýrslubeiðni er allt of þröngt orðuð og þröngt hugsuð. Við sjáum nú vandamál á Spáni sem stafa af því að spænskir bankar eru að verða fyrir vandræðum ekki ósvipuðum þeim sem íslenskir bankar urðu fyrir 2008. Það hefur afskaplega lítið með evruna að gera en mjög mikið að gera með veikleika í hinu evrópska fjármálaumhverfi og regluverki er varðar bankastarfsemi. Ég mundi óska eftir því að heiti þessarar skýrslubeiðni væri víðtækara þannig að það næði raunverulega yfir þær viðsjár sem eru sannanlega á hinum innri markaði Evrópusambandsins í dag sem við erum þátttakendur í og næði í að greina til fulls þær hættur sem við stöndum frammi fyrir og eru ekki einskorðaðar við evruna sem slíka heldur hlutdeildina á hinum innri markaði.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð rösklega mælt að halda því fram að vandamál Spánar hafi ekkert með evruna að gera en ég ætla ekki að eltast við það. Hitt er að tilgangur þessarar skýrslu er sá að taka saman og reyna að glöggva sig á þeim hættum sem steðja að íslensku efnahagslífi vegna mögulegs hruns evrunnar eða meiri háttar vandkvæða sem geta sprottið upp vegna stöðu þeirrar myntar. Um er að ræða okkar helstu viðskiptalönd og öllum eru kunnir þeir erfiðleikar sem evruþjóðirnar standa nú í. En það er auðvitað líka sérstakt fyrir okkur að heyra að það sé talið nauðsynlegt að víkka út hugmyndina á bak við þessa skýrslu og ég get í sjálfu sér tekið undir þá skoðun að það sé ástæða til að horfa til fleiri átta. Í þessu máli er hins vegar rétt að afmarka sig vegna þess að þessi vandi er svo sannarlega uppi og það er ástæða fyrir íslensk stjórnvöld að taka þetta saman og birta þinginu. Svo geta menn auðvitað lagt til fleiri skýrslur og fleiri rannsóknir og komið fram með beiðnir um slíkt. Í þessu máli er þetta hins vegar algerlega skýrt, 

Virðulegi forseti. Þetta er þarft og gott mál og ég held að það sé sömuleiðis fagnaðarefni að einstaka hv. þingmenn Samfylkingarinnar séu jafnvel farnir að viðurkenna að það geti verið einhver vandi þegar kemur að evrunni. Það er búið að vera öllum öðrum ljóst núna í mjög langan tíma en því miður, kannski út af ítökum þessara aðila, hefur umræðan á Íslandi verið mjög skökk. Hver sá sem hefur aðgang að internetinu og hefur getað skoðað umræðuna um hvað er að gerast í öðrum löndum hefur áttað sig á því að það er ástæða fyrir því að menn hafa haft af þessu miklar áhyggjur. Hér hefur hæstv. ríkisstjórn svo sannarlega ekki haft frumkvæði að neinni skoðun á þessu máli og þess vegna er frumkvæði hv. þingmanns þakkarvert. Vonandi munum við ekki sjá enn meiri vandræði en orðið er, við skulum vona það, það eru ekki hagsmunir okkar Íslendinga en því miður 

Frú forseti. Rétt áðan voru umræður um vandann í Suður-Evrópu. Með þessari tillögu er lagt til að vísa þessu frumvarpi til ríkisstjórnarinnar og að henni verið falið að beina því til Evrópusambandsins að fjármunirnir verði nýttir til aðstoðar almenningi í Grikklandi og víðar í Suður-Evrópu. Ég held að almenningi í þessum löndum veitti ekki af 5–6 milljarða kr. aðstoð miðað við þær efnahagslegu hamfarir sem þar ganga yfir af völdum evrunnar. Okkur berast fregnir af aukinni fátækt, að almenningur eigi ekki fyrir lyfjum og fleiru slíku. Núna gefst þingheimi raunverulegt tækifæri til að hafa jákvæð áhrif og sýna þá félagslegu hugsjón sem býr í okkur. 
            

Frú forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort aðlögunarstyrkirnir verði líka undanþegnir skattskyldu hér á landi þegar féð kemur til ráðstöfunar. Það er ekki nóg að til standi að þiggja þessa þróunarstyrki frá Evrópusambandinu til að aðlaga íslenska stjórnsýslu og stofnanakerfi Evrópusambandinu í aðlögunarferlinu heldur á það fé líka að vera skattfrjálst. Ég leggst alfarið gegn svona undirlægjuhætti og segi því nei.

Frú forseti. Ég lýsi ánægju minni með að sjá samþykkt þetta frumvarp um vinnustaðanámssjóð. Ég lít á það sem mikið framfaraskref fyrir iðn- og starfsnám í landinu að þessum sjóði sé komið á laggirnar með formlegum og lögbundnum hætti og þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir gott samstarf um málið og þingheimi öllum. Hið sama á raunar við um málið sem við afgreiddum áðan, um framhaldsskólana sem ég tel líka framfaramál. Ég segi eindregið já við þessu máli.

Virðulegi forseti. Þetta er frumvarp frá efnahags- og viðskiptanefnd. Það byggist á þeirri meginhugsun íslensks réttar að einstaklingar og lögaðilar megi ekki beita sjálfir valdi til að ná fram rétti sínum heldur sé það hið opinbera sem hafi einkarétt á að þvinga fram efndir skuldbindinga. Í frumvarpinu er því mælt fyrir um að innheimtuaðilinn skuli afla skriflegs samþykkis skuldara áður en lausafé er tekið úr vörslu hans, enda sé hann í vanskilum með afborganir eða lánskostnað. Ef viðkomandi innheimtuaðili brýtur þessi ákvæði varðar það samkvæmt breytingartillögu frá efnahags- og viðskiptanefnd stjórnvaldssektum sem geta verið frá 50 þús. kr. upp í 50 millj. kr. Þetta er mjög mikilvæg réttarbót fyrir almenning á Íslandi. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar örstutt að koma hingað upp og lýsa yfir ánægju minni með það skref sem er stigið með þessu frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, og nefndarálit með breytingartillögu. Þeir sem til þekkja vita að Samtök sveitarfélaga á köldum svæðum hafa barist um langt árabil fyrir niðurgreiðslum á húshitunarkostnaði þannig að það mundi jafna búsetuskilyrði hringinn í kringum landið. Samtök sveitarfélaga á köldum svæðum hafa barist fyrir bættum hag íbúa sveitarfélaga og byggðarlaga sem heyra undir þau, hafa ekki notið þess að hafa aðgang að heitu vatni og hafa því setið uppi með mun hærri kostnað við hitun á húsnæði sínu. Allt frá árinu 2005 hefur niðurgreiðslan verið sama krónutalan en rafmagnsverð hefur hækkað jafnt og þétt þannig að hitareikningur á húsnæði hefur verið langt frá því sambærilegur á milli svæða. Það er því sérstaklega ánægjulegt það skref sem hér er stigið, í fyrsta lagi að fella niður lokamálslið 1. mgr. 12. gr. í lögum nr. 78/2002, að frá styrkfjárhæð skuli dreginn annar beinn eða óbeinn fjárhagslegur stuðningur ríkisins, stofnana þess eða sjóða til viðkomandi hitaveitu eða byggingar, því að eins og segir í athugasemdum við lagafrumvarpið er alls staðar jafndýrt að leita eftir heitu vatni og því mismunandi aðstæður fyrir minni byggðarlög að leggja út í þann kostnað. Þá er jafnframt lagt til að niðurgreiðslna muni njóta í 12 ár í stað átta. Þetta mun hafa, svo ég endurtaki mig, gríðarlega mikla breytingu í för með sér fyrir sveitarfélög og hvetja til þess að borað verði eftir heitu vatni. Það eitt er alveg víst að rafmagnsverð mun ekkert gera annað en að hækka. Það hefur áður komið fram í umræðum á þessu þingi, á haustmánuðum, um framlagningu tillagna um niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði að 90% þjóðarinnar njóta þess að vera með heitt vatn til hitunar á húsum sínum en 10% þjóðarinnar hita húsin sín með rafmagni. Það er mikil sátt í nefndinni um framlagningu á þessu nefndaráliti með breytingartillögunni og ég trúi ekki öðru en að 90% þjóðarinnar samfagni þeim 10% sem ekki hafa notið þess sem þau hafa haft hingað til. Ég vonast svo sannarlega til að þetta verði samþykkt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti í þessu máli en þar er aðallega verið að leggja til að 8. gr. frumvarpsins verði felld út. Ástæða þess er sú að tekist hefur um það sátt hvernig skuli haga greiðslu málskostnaðar í þeim málum sem höfðuð verða á hendur einstökum skuldurum til að fá fram stefnumarkandi og vonandi endanlega dóma í hinum svokölluðu deilumálum um gengistrygginguna. Það er meginatriðið en síðan er þess einnig getið í framhaldsnefndarálitinu að upp komu sjónarmið á milli umræðna um það hvort rétt væri, og þá hvað það mundi hafa í för með sér, að breyta ákvæðum einkamálalaga um gjafsókn til þess horfs sem þau lög voru í frá því snemma á níunda áratugnum og fram til ársins 2005. Þær meginbreytingar sem gerðar voru á árinu 2005 fólu í sér að út úr lagaheimildunum féllu heimildir ráðherra, að fenginni umsókn gjafsóknarnefndar, til að fallast á gjafsókn í málum þar sem úrlausn hefði verulega almenna þýðingu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða einkahagi umsækjenda. Um þetta var á sínum tíma á árinu 2005 talsvert mikill ágreiningur, hvort ætti að gera. Þá voru þau rök færð fram fyrir þessari breytingu að gjafsóknarmálum hefði fjölgað mjög hratt frá árinu 1998 og fram til ársins 2003 en þá hafði þeim á fimm ára tímabili fjölgað um hartnær 200. Í því nefndaráliti sem kom fram frá meiri hluta þeirrar nefndar sem um málið fjallaði þá kom fram að ætlunin væri ekki sú að fækka þeim málum sem gjafsókn væri veitt í heldur þvert á móti að koma í veg fyrir frekari fjölgun þeirra. Nú hefur verið upplýst að gjafsóknarmál voru á árinu 2011 í svipaðri stöðu og þau voru í á árinu 1998. Afleiðing frumvarpsins hefur því klárlega orðið sú að dregið hefur úr þeim málum sem gjafsókn er veitt í. Í þessu máli, og taka ber tillit til þess, er ekki gert ráð fyrir því að í þessu felist stórkostlegur útgjaldaauki né heldur að gengið verði á réttindi þeirra tekjulægstu hópa sem í dag fá gjafsókn og hafa fengið undanfarin ár. Til þess að stýra þeim fjárveitingum sem Alþingi veitir innanríkisráðuneytinu á hverjum tíma til að standa undir þessum kostnaði er ákvæði í lögunum sem fjallar um það hvernig skuli meta fjárhagslega stöðu umsækjenda þegar að þessum lið kemur og opnar heimildir í þessu efni, bæði í 1. mgr. 127. gr. og í reglugerðarákvæðinu sem slíku. Þess vegna íhugaði nefndin hvort ótímabært væri á þessu stigi að taka þetta ákvæði úr frumvarpinu út. Sú varð ekki niðurstaðan heldur er það álit meiri hluta nefndarinnar að fram skuli fara með málið eins og það var búið af hálfu nefndarinnar á sínum tíma að því undanskildu að 8. gr. falli brott. Þetta kann að hljóma eins og ekki mjög stórt mál en í því er fólgið mjög verðmætt grundvallaratriði í réttarfari sem felur í sér að ekki eigi einungis að líta til fastákveðinna tekjumarka, einhvers hámarks í tekjum, þegar gjafsókn er veitt heldur sé heimilt að líta til fleiri þátta. Þá sé meðal annars heimilt að líta til greiðslugetu viðkomandi einstaklings, líka að litið sé til þess málefnis sem tekist er á um. En eins og lögin hljóma í dag þá getur það verið val hjá einstaklingi sem hefur tekjur, kannski vegna þess að hann er duglegur að vinna eða koma húsnæði yfir sig og sína fjölskyldu, og hann verður fyrir mannréttindabroti. Hann stendur þá frammi fyrir þeim valkosti að ef málsóknin ber hann ofurliði þá fái hann gjafsókn en ef hún gerir það ekki þá fái hann ekki gjafsókn. Hann þarf sem sagt í slíkum tilvikum, þegar í hlut eiga mál sem geta varðað mjög mikilsverð mannréttindi hans, að standa frammi fyrir valkosti um að setja sig og fjölskyldu sína á hausinn eða fá tækifæri til að sækja rétt sinn. Þetta eru prinsippin í málinu sem verið er að leggja til og það er mikilvægt að þeim sé haldið til haga. Meiri hluti nefndarinnar er því á þeirri skoðun að þetta eigi að fara fram eins og það var lagt fram. Raunar var rætt um það hvort æskilegt væri að setja ákveðið gildistökuákvæði í þetta, sem gæti verið kannski einn mánuður eða svo, þannig að ráðuneytið hefði tækifæri til að umskrifa þá reglugerð sem býr að baki. Ekki hefur fengist full niðurstaða í það en ég geri ráð fyrir því að innanríkisráðuneytið verði mjög snöggt að skrifa reglugerð í þessu efni, jafnhæft og gott starfsfólk sem þar er að finna. Ég vil einnig nota tækifærið, frú forseti, til að mæla fyrir breytingartillögu sem flutt er af mér, Margréti Tryggvadóttur og Eygló Harðardóttur. Í nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar er gerð grein fyrir því að við vinnslu málsins hafi komið fram tillögur sem feli í sér að hægt verði að taka upp nauðungarsölur sem hafi farið fram og jafnframt að hægt verði að taka upp gjaldþrotaúrskurði sem hafa verið kveðnir upp lengra aftur í tímann en lögin gera ráð fyrir. Þetta fær ýmsa gagnrýni í áliti meiri hlutans, meðal annars að þetta sé óljóst, ekki sé ljóst hverjar afleiðingarnar verða o.s.frv. Við sem flytjum þessa tillögu erum ekki sammála þeim sjónarmiðum. Í desember 2010 var mælt fyrir um það í lögum að skuldarar hefðu heimild til að gera kröfu um að nauðungaruppboð, sem fram hefðu farið á grundvelli ólögmætra gengislána, yrðu endurupptekin, líka aðfarir og gjaldþrotaúrskurðir. Þetta var í ákvæðunum sem Alþingi samþykkti, að mér er sagt, með öllum greiddum atkvæðum, að mér skilst 63:0 eins og menn orðuðu það, að þetta væri heimilt. Síðan koma í ljós á árinu 2011 að þessi lagaákvæði voru ekki í þeim vandaða búningi sem þurft hefði á þeim tíma til að þau gætu fengið framhald. Meðal annars átti það við um upptöku gjaldþrotaúrskurðanna þar sem kemur fram í þeim dómum og úrskurðum sem fallið hafa eftir þessa tímasetningu að ekki væri heimild fyrir því að einstaklingur gæti fengið gjaldþrotameðferð endurupptekna jafnvel þó að hann sýndi fram á að greiðsluerfiðleika sína mætti rekja til ólögmætra gengistryggðra lána ef gjaldþrotaskiptabeiðnin byggði á annarri kröfu en þeirri sem var gengistryggð. Úr þessu er bætt í 2. tölulið þessarar breytingartillögu: „Við 8. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Án tillits til þeirra fresta sem greindir eru í 1. mgr. 137. gr. getur þrotamaður, þrátt fyrir að útivist hafi verið af hans hálfu, krafist endurupptöku gjaldþrotaúrskurðar í máli þar sem skiptum á búi hans er ekki lokið, enda leiði hann líkur að því að greiðsluerfiðleika hans sé að rekja til gengistryggðra lána. Ákvæði þetta gildir til loka árs 2013. Ákvæði þetta á ekki við um lögaðila.“ Hér er verið að bæta úr því sem dómstólarnir beinlínis gagnrýndu í sambandi við þessa löggjöf, þ.e. ef mér sem einstaklingi tekst að sýna fram á að greiðsluerfiðleikar mínir séu vegna þess að ég tók ólögmætt gengistryggt lán sem ég vissi ekki betur en væri löglegt - og ég er einstaklingur og búið er að óska eftir því að ég verði gerður gjaldþrota, búið að kveða úrskurðinn upp en ekki búið að ljúka skiptunum - þá eigi ég kröfu á því að fara inn og segja: Ég vil fá þennan gjaldþrotaúrskurð endurupptekinn. Nú er búið að dæma og það er verið að dæma öll þessi lán ólögmæt. Þetta er réttur einstaklingsins til að geta tekið aftur við búi sínu. Má vera að þetta verði flókið í praxís fyrir sýslumenn og skiptastjóra og önnur yfirvöld sem við það glíma en þá verður bara svo að vera. Það er mjög mikilsvert fyrir einstakling að eiga þann rétt að geta fengið þetta endurupptekið. Þarna er bundið það skilyrði að skiptum sé ekki lokið, þ.e. að skiptameðferð sé enn í gangi. Þá er hægt að fara inn í málið, rekja það upp og taka þennan úrskurð ef ástæða er til og sýnt er fram á að ekki var ástæða til að gera viðkomandi gjaldþrota og hann fær bú sitt afhent að nýju. Í 1. töluliðnum er komið inn á örlítið stærra mál. Í þeim tilvikum að fasteign hafi verið seld á nauðungaruppboði vegna gengistryggðs láns sem nú er búið að dæma ólögmætt - ef nauðungaruppboðs væri óskað í dag mundi það aldrei ná fram að ganga - er ákvæði um að slíkt nauðungaruppboð megi taka upp jafnvel þó að uppboðsafsal hafi verið gefið út eins og var gangur löggjafans á árinu 2010. Þetta er þó takmarkað þannig að þetta á einungis við um þær fasteignir, íbúðarhúsnæði til eigin nota, þar sem viðkomandi fjármálastofnun situr enn á eigninni sem eigandi. Því hefur verið haldið fram að þetta geti farið fram gegn eignarréttarákvæðum stjórnarskrár. Ég er því ekki sammála. Ef ég nota réttarkerfið til að knýja fram uppboð og uppboðsafsal til mín á grundvelli skuldbindingar sem seinna er dæmd ólögmæt þá er réttlætið fólgið í því að ég fái þessa eign til baka ef uppboðskaupandinn heldur enn á eigninni í sínum höndum. Ég skil það ef eigninni hefur verið afsalað til þriðja aðila, þá er flækjustigið orðið meira og örugglega orðið of seint að taka slíkt mál upp. En ef staðan er sú að eignin hefur verið af mér tekin á nauðungaruppboði - og í mörgum tilvikum er það þannig að ég leigi íbúðina enn þá hjá þessu sama fjármálafyrirtæki og átti þetta ólögmæta lán - þá eigi ég rétt á því að sú nauðungarsala verði tekin upp. Því hefur líka verið haldið fram í þessu sambandi að þetta væri mjög flókið í framkvæmd. Ég er sammála því að þetta getur verið flókið í framkvæmd en þarna eru undir svo mikilsverðir hagsmunir þeirra einstaklinga sem í hlut eiga að það upphefur það vandamál. Þetta verður vandamál dómstóla, sýslumanna og annarra að taka þetta fyrir. Nú þegar eru í lögum ákvæði um endurupptöku nauðungaruppboða. Gert er ráð fyrir því að svona kerfi sé til staðar. Núna erum við að gera það breiðara og lengja frestina aftur í tímann. Vandamálið til úrlausnar er ekkert annað en það hefur alltaf verið. Lagt er til að hægt verði að taka þessi nauðungaruppboð upp að nýju. Nauðungarsölur eða sölur á veðsettum eignum eiga sér ekki allar stað í gegnum nauðungaruppboð. Í þeim tilvikum, og um það er fjallað í 3. tölulið, er heimilt að selja fasteignir á grundvelli veðhafafundar ef viðkomandi einstaklingur er orðinn gjaldþrota. Í þeim tilvikum þarf sama regla að gilda og á við um nauðungaruppboðin og 3. töluliður gerir ekki annað en spegla ákvæði 1. töluliðar en á bara við um málið þegar það er í gjaldþrotameðferð. Þetta eru mikilsverðar lagabreytingar og þó að svo seint sé í rassinn gripið þegar allur þessi tími er liðinn frá hruninu þá er það þannig - jafnvel þó að þarna eigi ekki undir nema handfylli af fjölskyldum sem vilja nota sér þetta ákvæði til að fá fasteign sem þær hafa kannski byggt fyrir eigið fé og erfiðað fyrir árum saman og eru leigutakar í enn þann dag í dag hjá fjármálafyrirtækjunum - að þetta fólk fær þá réttarstöðu til að geta náð þessum eignum til sín aftur. Af þeim ástæðum er þetta lagafrumvarp lagt fram. Efasemdir réttarfarsnefndar eru allra góðra gjalda verðar en Alþingi Íslendinga tók ákvörðun um að þetta skyldi vera réttarstaða skuldara á árinu 2010. Það voru gallar í þeirri löggjöf. Þessu frumvarpi er ætlað að vinna á þeim göllum og gera þennan möguleika að fullum raunveruleika fyrir þá sem það kjósa.

Frú forseti. Mér sýnist að þær breytingartillögur sem hér er verið að gera flæki lögfræðina ansi mikið. Nú er ég ekki lögfræðingur þannig að það er kannski ekki vanþörf á að flækja hana. Hér er talað um að þetta eigi við þar sem skiptum sé ekki lokið og ekki búið að framselja, þ.e. þar sem salan sé ekki fullnustuð - hvað gerist ef sölunni er fullnustað í kvöld? Hvernig harmónerar þetta við gildistökuákvæði sem á að vera 15. júlí? Þá fá menn langan tíma til að ganga frá málum þannig að þau mál heyri ekki undir þessar breytingartillögur.

Frú forseti. Ég skal ekki alveg fullyrða hvað gerist ef einhver fjármálafyrirtæki myndu rífa sig upp núna seint að kvöldi og framselja þær eignir sem þau sitja á. Ég geri ráð fyrir því að þau muni ekki gera það og maður verður að treysta á það siðferði sem þær stofnanir eiga að hafa og þeim er upp á lagt að hafa. En ef eigninni hefur verið afsalað fyrir gildistöku laganna þá verðum við að bíta í það súra epli að það er orðið of seint. Það er þannig.

Frú forseti. Ég velti bara fyrir mér hvort ekki þurfi að skoða þetta nánar því að í framhaldsnefndaráliti stendur að lög þessi, þ.e. lögin öll með breytingartillögum og öllu saman, öðlist gildi 15. júlí 2012. Það er eftir tæpan mánuð þannig að góður tími gefst til að fara í svona æfingar. Ég hefði talið að þetta ákvæði ætti kannski helst að taka gildi í dag en það má heldur ekki vera afturvirkt þannig að við erum í miklum vanda. Þetta eru svona lög sem þarf að setja milli kl. 6 og 10 á kvöldin.

Frú forseti. Nú hagar svo til í önnum þingsins nú á síðustu stundu að sá sem mælti fyrir framhaldsnefndarálitinu fékk í hendur nefndarálit sem dreift hafði verið örlítið fyrr í kvöld. Nú hefur verið dreift nýju skjali þar sem tekið er fram að lögin öðlist ekki gildi fyrr en 15. júní 2012. Þarna er um að ræða örlítil mistök, þ.e. það átti einungis við um gildistöku ákvæðisins um gjafsóknina en ekki frumvarpið í heild sinni. Ég treysti því að með góðri aðstoð annarra þingmanna takist okkur að vinda ofan af þessum mistökum.

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp hefur að geyma ýmsar réttarbætur. Hér er að finna ákvæði úr ýmsum áttum. Að hluta til er frumvarpið samið í innanríkisráðuneytinu að höfðu samráði við efnahags- og viðskiptanefnd eins og fram kemur í greinargerðinni. En síðan eru ákvæði sem koma annars staðar frá eins og einnig er gerð grein fyrir. Ég kom inn í þessa umræðu í andsvari við framsögumann frumvarpsins á laugardag og gerði athugasemdir við tvær greinar, 7. og 8. gr. frumvarpsins. Ég vil segja að ég tel gjafsókn vera grundvallaratriði í réttarríki og mjög mikilvægt að vel sé þar að málum staðið, um það gildi skýrar reglur og að við höfum til ráðstöfunar þá fjármuni sem duga til að sómi sé að. Ég tel að málum sé nú svo komið að fjármunir séu af of skornum skammti sem ætlaðir eru til gjafsókna. Tilefni til gjafsókna hafa verið mörg í kjölfar hrunsins og þá mál sem tengjast fjármálastofnunum og skuldamálum einstaklinga og fyrirtækja í tengslum við það. Þetta hefur verið rætt nokkuð á borði samráðsnefndar á vegum ríkisstjórnarinnar um skuldamál heimilanna og niðurstaðan varð sú að beina slíkum gjafsóknarmálum inn í farveg fjármálastofnana og samráðsvettvangs þeirra, Samkeppniseftirlits og umboðsmanns skuldara. Allir þeir aðilar ættu að koma þar að máli. Niðurstaðan er sem betur fer sú að samkomulag er vonandi að nást um að leidd verði til lykta fyrir dómstólum gjafsóknarmál sem yrðu þá kostuð af þessum aðilum. Það er ekki alveg fullfrágengið hvernig samkomulagið verður og ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma fyrr en samkomulag liggur á borði. En þetta varð þess valdandi að allsherjarnefnd ákvað að fella 8. gr. út, eins og kom fram í máli hv. þm. Magnúsar Norðdahls, og gefur kannski tilefni til að minna okkur á að stundum þurfum við að tala meira saman, þingnefndirnar, ríkisstjórnin og stjórnsýslan sem vélar um þessi mál. Hvað varðar 7. gr. þá hef ég efasemdir um að tímabært sé að lögfesta hana, ekki vegna þess að ég sé andvígur innihaldi hennar. Í grundvallaratriðum vil ég víkka út það svið sem gjafsóknarmálin taka til. Hv. þm. Magnús Norðdahl sagði að ekki væri litið á þessa lagabreytingu sem tilefni til útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Jafnframt sagði hann að þetta ætti ekki að verða til þess að tekjulægsta fólkið færi halloka vegna þessara breytinga. Nú er það svo að gjafsóknir fá einvörðungu allra tekjulægstu einstaklingarnir í þjóðfélaginu. Hins vegar er unnt samkvæmt lögunum eins og þau standa nú og reglugerð að horfa til annarra þátta en teknanna einna. Það er hægt að horfa til greiðslugetu einstaklinga líka, skuldastöðu o.s.frv. En í mínum huga gengur þessi tvenna ekki alveg upp, að stofna ekki til aukinna útgjalda annars vegar og rýmka reglurnar en þó þannig að það verði aldrei á hlut tekjulægsta fólksins. Þarna er komið að kjarnanum í gagnrýni minni. Við þurfum einfaldlega að tryggja meira fjármagn til þessara mála. Það er það sem þarf að gerast. Þess vegna tel ég að þegar þingið samþykkir lagabreytingar verði það jafnframt að tryggja aukna fjármuni til málaflokksins. Það er grundvallaratriði vegna þess að það vill gerast allt of oft að mál sem fara í gegnum þingið fara ekki hina lögformlegu leið að láta þau gangast undir kostnaðarmat eins og gerist um öll mál sem koma frá ríkisstjórninni, koma þá leiðina. Það á við í þessu máli líka. Ég gagnrýni hitt jafnframt að þótt hv. þm. Magnús Norðdahl segi það auðvelt mál að setja reglurnar, setja reglugerð um framkvæmd laganna, þá er það ekki alveg svo vegna þess að þegar menn leita til gjafsóknarnefndar eða ráðuneytis almennt um aðstoð líta allir á sitt mál sem fordæmisgefandi og afar mikilvægt og þau mál sem gjafsóknin tekur til eru mannréttindamál. Þau snúa að forræðisdeilum foreldra, þau snúa að barnavernd, þau snúa að líkamstjóni, fólk sem verður fyrir slysi eða einhverjum miska. Þetta eru málin sem koma til gjafsóknar og eru að sjálfsögðu mannréttindamál. Þá höfum við forgangsraðað þannig að það sé einvörðungu tekjulægsta fólkið sem nýtur góðs af. Það er hugsunin á bak við þetta. Ef við ætlum að breyta henni þá verðum við að tryggja meira fjármagn, miklu meira fjármagn og við þurfum að vanda vel til regluverksins þannig að við byggjum á jafnræðishugsun en ekki geðþóttavaldi. Það er mjög mikilvægt. Þess vegna hefði ég talið eðlilegt að láta þetta liggja og fara að þeirri tillögu sem ég lagði fram að lagst yrði yfir smíði regluverks en ekki ráðist í breytingu á lögunum fyrr en það lægi fyrir.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hans. Ég er honum hjartanlega sammála um að auka þarf fjárveitingar til gjafsóknar. Framlög til gjafsóknar hafa verið skorin illilega niður í kjölfar hrunsins, eins og aðrir þættir í rekstri ríkisins, og það er auðvitað mjög mikilvægt að gæta að því að ekki sé gengið það nærri þeim útgjaldalið að skaði verði að. Um það erum við hæstv. ráðherra hjartanlega sammála að þetta er stórkostlegt mannréttindamál að hafa tækifæri til að sækja um og fá gjafsókn fyrir þá einstaklinga sem brotið er á og þurfa að leita réttar síns fyrir dómstólum en hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess. Það er ein meginreglan. Hin meginreglan sem var frá upphafi í þessum lögum var sú að ef um væri að ræða mikilvæg mál sem varða almannahag og eru fordæmisgefandi að því leytinu til þá megi óska eftir gjafsókn og þá er ekki verið að horfa til þess endilega hvað menn hafa í tekjur eða útgjöld heldur til mikilvægis málanna. Þetta eru mál sem varða almannahag eins og ég segi og eru oftar en ekki þá mál sem snúa að málsókn gegn stjórnvaldinu sjálfu, jafnvel gegn innanríkisráðuneytinu sem síðan er óskað eftir gjafsókn hjá. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Það er hins vegar ekki rétt sem hæstv. ráðherra sagði að hér sé verið að kalla beinlínis eftir auknum fjárveitingum með frumvarpinu. Ég vek athygli á að ég held að þetta sé í þriðja eða fjórða sinn sem ég stend að flutningi þessa máls og hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Hér er vísað í atkvæðagreiðslu á árinu 2005, hygg ég, þegar verið var að gera breytingar á gjafsóknarlögunum. Það sem ég stend frammi fyrir sem innanríkisráðherra og gæslumaður sjóða þar og gæslumaður jafnræðisreglunnar að gæta þess að þeir sem hafa minnst fjárráð og bágastan fjárhaginn njóti forgangs í þessu efni. Það er staðreynd að íslenska ríkið hefur verið að skera verulega niður öll útgjöld sín, líka á sviði réttarfarsmála og það hefur komið niður á þessu eins og svo mörgu öðru. Það er bara staðreynd. Þetta höfum við hér á Alþingi samþykkt. Þetta er veruleikinn. Ef við ætlum að rýmka um þannig að fólk fái gjafsókn óháða fjárhag en þá með tilliti til fordæmisgefandi mála o.s.frv., þá stenst það ekki sem hv. þm. Magnús Norðdahl sagði að þetta ætti ekki að bitna á þeim tekjulægstu sem nú nytu gjafsóknar. Það mun gera það nema við stóraukum fjárstreymi til þessa málaflokks. Þetta er sá veruleiki sem ég er að benda á. Síðan verð ég að ítreka það sem ég sagði hér áðan að þau mál sem fá gjafsókn eru mannréttindamál og eru fordæmisgefandi þess vegna, sem eru forræðisdeilumálin, barnaverndarmálin og margs konar mannréttindamál önnur.

Frú forseti. Ég treysti hæstv. ráðherra til að sækja meira fé í næstu fjárlögum til gjafsóknarmála og annarra góðra verka í ráðuneyti sínu og ég treysti honum jafnframt til þess hér eftir sem hingað til, eftir að Alþingi hefur samþykkt það frumvarp sem hér liggur fyrir, að gæta jafnræðis og tryggja rétt lítilmagnans til að fá úrlausn sinna mála í ráðuneytinu. Við erum ekki að tala um annað en að þau efnislegu skilyrði sem hér voru til að óska eftir gjafsókn í 12 ár, fram til ársins 2004 eða 2005, verði endurvakin þannig að menn geti farið fram með málshöfðun á hendur opinberum aðilum, við skulum segja vegna læknamistaka eða vegna mistaka í stjórnsýslunni, án þess að þurfa beinlínis að strauja sig í götuna vegna kostnaðar við það, en það er því miður algengt. Það kemur fyrir því miður. Það voru lítil rök fyrir þeim breytingum sem þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, gerði á þessum lögum og það er rétt sem hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson sagði, hann barðist harkalega gegn því. Það gerðum við fleiri hér. Þess vegna hljótum við að fagna tækifæri til að setja þessi efnislegu skilyrði aftur inn í lögin sem grundvöll fyrir því að mega óska eftir gjafsókn. Það er síðan alltaf vandi þess sem útdeilir fjármagni hvernig því er varið. Það er sérstök leið til þess í gjafsóknarnefndinni að meta og þar eiga menn að meta hverja umsókn fyrir sig, ekki eina á kostnað annarrar heldur út frá efni máls og aðstæðum.

Hæstv. forseti. Segja má að það sé réttur út af fyrir sig að mega óska eftir gjafsókn en helst vildi maður að hægt væri þá að fylgja þeim óskum eftir. Ég vara við því að við séum að vekja vonir fólks án þess að veruleikinn fylgi á eftir og þá er ég aftur að tala um fjárveitingar til þessa málaflokks vegna þess að við erum ekki að horfa til stóraukins fjárstreymis þangað nema einhver hugarfarsbreyting verði í þinginu sem fer með fjárveitingavaldið. Ég er einfaldlega að segja að við eigum ekki að vekja vonir fólks nema við fylgjum því eftir og ég hefði viljað að við byrjuðum á því að smíða regluverkið og átta okkur á því hvernig við ætlum að standa að þeim málum áður en við breytum lögunum að þessu leyti.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir ræðu hans. Efnislega er hann sammála okkur um nauðsyn þessarar breytingar en það sem ég held að okkur greini á um varðar meðal annars kostnað. Þá ber að hafa í huga að gjafsóknarkostnaður fellur ekki strax. Gjafsóknar er óskað að venju í málum áður en málsókn hefst og síðan tekur málsókn kannski eitt til tvö ár áður en dómur fellur. Það er því ekki þannig að núna í bráðina muni aukast mjög sókn í þetta fjármagn. Það er það sem ég átti við með að þetta ætti ekki að leiða til aukins kostnaðar. Vera kann að þessum málum fjölgi í framtíðinni og það er vel, þannig náum við aftur þeirri stöðu sem æskilegt er. En þessi kostnaður fellur sem sagt hægt. Í öðru lagi er kannski það mikilvægasta í þessu það sem er fellt út úr núgildandi 126. gr. laganna. Í 1. mgr. núgildandi 126. gr. segir í lokamálsliðnum: „Ráðherra getur jafnframt með reglugerð kveðið á um hámark gjafsóknarfjárhæðar í einstökum málaflokkum sem og um hámark tekna sem umsækjandi má hafa til að fá gjafsókn vegna efnahags.“ Þetta ákvæði um hámark tekna er tekið út og það eitt látið standa eftir að settar verði reglur um hvernig fjárhagsleg staða þess sem sækir um er metin. Þetta hvetur til þess að ráðuneytið í störfum sínum og í reglugerð forgangsraði, t.d. með því að beita 1. mgr. 127. gr. betur en gert hefur verið, þ.e. ábyrgjast kannski ekki allan kostnað heldur grunnkostnað eða aðeins tiltekinn kostnað. Þannig að ráðuneytin hefur fjölmörg úrræði til að sníða þetta að fjárveitingum hverju sinni auk þess sem Alþingi á auðvitað 

Hæstv. forseti. Ég er fyrst og fremst að hvetja til annars vinnulags við þessar lagabreytingar. Nú kemur fram í máli hv. þingmanns að hann telur að það verði þrátt fyrir allt kostnaðarauki af þeim lagabreytingum sem við erum að ráðast í. Ég held að það sé alveg hárrétt hjá honum að það hlýtur að gerast ef við ætlum ekki að ganga á rétt þeirra sem eru tekjulægstir og njóta nú gjafsóknar. Ef við fáum stóraukið fjármagn inn í þennan málaflokk mundi ég að sjálfsögðu fagna því. Það er það sem ég er fyrst og fremst að benda á vegna þess að ég er sá aðili í kerfinu sem mætir því tekjulága fólki sem ekki fær náð fyrir gjafsóknarnefnd með mál sín en vildi gjarnan fá. Ég vildi gjarnan fá aukið fjármagn til að hækka þessi viðmiðunarmörk. Það er það sem ég er að nefna. Annað er að ég tel að það sé hægara sagt en gert að smíða reglugerð á nokkrum dögum eða vikum. Þetta er stærra mál en svo. Ég tel að við þurfum að leggjast yfir þetta og hef þess vegna hvatt til þess að við látum þessa lagagrein bíða fram á haustið, eins og ég hef boðið og íhugum þá lagabreytingar.

Frú forseti. Bara til að það sé sagt þá var til regluverk sem notað var áður en þessi lagabreyting átti sér stað. Í þeim störfum sem þá voru unnin og í störfum hinnar eldri gjafsóknarnefndar er að finna mjög mikla reynslu og þekkingu á því hvað þarna er undir. Af þeim ástæðum óttast ég ekki að ráðuneytið yrði lengi að semja reglugerð í þessu efni. Til lengri tíma litið geri ég auðvitað ráð fyrir því að kostnaður muni aukast en ég ítreka að ég geri ekki ráð fyrir því að það muni dynja á ráðuneytinu í bili, einfaldlega vegna þess hversu langan tíma þetta tekur. Ef ég man rétt held ég að fjöldi gjafsóknarmála núna um mitt ár sé ekki nema rúmlega 111 mál eða 120, ég man ekki hvort er, miðað við rúmlega 300 á síðustu árum þannig að enn fer þeim fækkandi. Það knýr okkur enn frekar til að stuðla að því að þessi lagabreyting taki gildi sem fyrst og þá fari í gang sá gamli praxís sem á þessu var, en ráðuneytið forgangsraði engu að síður og ráði hvernig það ráðstafar þessum peningum. Það má ekki forgangsraða þannig að burt falli prinsippmál sem geta varðað mannréttindi og mál þar sem fólk stendur frammi fyrir þeim valkosti að fórna öllum eigum sínum eða að láta óréttlætið að öðrum kosti yfir sig ganga.

Hæstv. forseti. Við skulum láta reyna á það hvernig Alþingi bregst við þegar við afgreiðum fjárlög. Það er staðreynd að gjafsóknarliðurinn hefur verið í mínus. Það hefur farið meira í gjafsóknir en ætlað hefur verið til málaflokksins af hálfu fjárveitingavaldsins á undanförnum árum. Þetta er málaflokkur sem á í fjárhagslegum þrengingum, það er staðreynd. Ég held að við í þinginu þurfum að temja okkur önnur vinnubrögð, sömu vinnubrögð og við höfum tekið upp í stjórnsýslunni og hjá framkvæmdarvaldinu. Þegar mál koma inn til þingsins fari þau í kostnaðarmat og þá sé ekki horft til næstu mánaða heldur til næstu ára með það í huga að reyna að kortleggja þau fjárútlát sem við leggjum á ríkissjóð.

Virðulegi forseti. Þó þetta sé kannski ekki það mál sem hefur verið mest rætt á undanförnum vikum í þinginu, er það að mínu mati samt eitt af þeim stærri málum sem við erum að fara að afgreiða á Alþingi. Ég var flutningsmaður að málinu þegar efnahags- og viðskiptanefnd lagði það fram og kom að undirbúningi þess þar og ég er líka meðflutningsmaður að breytingartillögu sem hv. þm. Magnús M. Norðdahl er 1. flutningsmaður að, ásamt hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Hv. þm. Magnús M. Norðdahl hefur farið ágætlega í gegnum þá breytingartillögu og önnur efnisatriði frumvarpsins. Það sem ég mundi einna helst vilja koma inn á eru hin svokölluðu gjafsóknarákvæði tvö, þ.e. 7. og 8. gr. frumvarpsins. Það liggur fyrir breytingartillaga frá allsherjar- og menntamálanefnd sem hefur haft málið til meðferðar um að fella út ákvæðið í 8. gr. sem varðar kostnað þeirra sem munu höfða mál í tengslum við samkomulag fjármálafyrirtækjanna og Samkeppniseftirlitsins um meðferð gengistryggðra lána. Það byggist á því að fjármálafyrirtækin eru tilbúin til að greiða þann kostnað sem fellur til við að höfða þau prófmál. Þegar maður horfir á þetta mál í heild sinni verð ég að segja eitt. Ég hefði gjarnan viljað að við hefðum farið í vinnu við þetta mál og raunar fleiri, eins og t.d. breytingar á innheimtulögum sem við vorum að afgreiða núna áðan til 3. umr., strax og fyrsti gengislánadómurinn féll. Þá kallaði ég eftir því að tryggð yrði ákveðin flýtimeðferð á þeim málum og benti líka á að það mundi koma fram fjöldinn allur af málum. Auk þess hef ég stutt hv. þm. Álfheiði Ingadóttur í því að flytja ítrekað mál er varðar þetta gjafsóknarákvæði sem ætti að tryggja betur réttarstöðu fólks sem hefur, eins og hefur komið svo átakanlega skýrt í ljós eftir hrun, ekki verið gætt nægilega vel að á Íslandi. Þótt hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fari ágætlega í greinargerð sinni í gegnum sögu breytinganna á gjafsókninni, er einkar áhugavert að skoða umræðuna frá þeim tíma þegar þetta ákvæði er varðar úrlausn mála sem hafa verulega almenna þýðingu eða varði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu og aðra einkahagi umsækjenda, var tekið út úr lögunum árið 2005. Það er einmitt vísað til þess í áliti minni hluta allsherjarnefndar frá þeim tíma, að hægt sé að rekja sögu þessa ákvæðis raunar enn þá lengra til baka en til þeirra laga sem tóku gildi 1991. Í því nefndaráliti er rætt að í gildistíð eldri einkamálalaga hafi tíðkast að gjafsókn væri veitt í þeim tilvikum sem greinir í b-lið - sem við erum að ræða hér og var þá í gildi í lögunum - þ.e. þeim tilvikum ef mál hafði verulega almenna þýðingu eða varðaði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjenda. Heimildin var þó háð velvilja ráðherra sem gat hafnað umsókn þótt málið teldist mikilsvert. Við þá breytingu sem gerð var á einkamálalögunum 1991 hefur þetta væntanlegra verið sett í faglegra ferli með gjafsóknarnefndinni. Það ákvæði sem við erum að leggja til að fari aftur inn í lögin hafði verið lagt fram nokkrum sinnum áður, í frumvarpi til laga um opinbera réttaraðstoð sem var lagt fram á 112. og 113. löggjafarþingi. Hugsunin á bak við þetta ákvæði hefur alltaf verið viðleitni löggjafans til að víkka út heimildir til ókeypis lögfræðiaðstoðar fyrir almenning sem ég held að við getum öll tekið undir, líka hæstv. innanríkisráðherra eins og hann gerði í ræðu sinni, að ekki er vanþörf á hér á landi, sérstaklega ef við berum okkur saman við nágrannalöndin eins og við viljum svo gjarnan gera. Þessi mál hafa aftur og aftur komið hingað inn á þing. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, þingmaður Vinstri grænna, hélt ræðu um þetta mál á sínum tíma og kom inn á það hver væri fjöldi gjafsóknarmála. Það tengist efninu hér því við vitum öll að staða ríkisins hefur verið mjög erfið og allir hafa þurft að skera niður. Í ræðu sinni fer Kolbrún í gegnum þau svör sem þáverandi hv. þm. Jónína Bjartmarsdóttir fékk frá ráðherra um kostnaðarskiptingu milli a- og b-liða laganna sem varða gjafsóknina. Þar kom fram að gjafsókn var sjaldan veitt á grundvelli b-liðarins eða á milli 5 og 15% þeirra mála sem komu inn. Nefnt er sem dæmi að árið 1998 hafi gjafsókn verið veitt í 131 tilfelli á grundvelli a-liðarins, sem hefur með tekjumörkin að gera, en fjórum sinnum á grundvelli b-liðar og 12 sinnum á grundvelli a- og b-liðar sameiginlega. Sambærilegar tölur fyrir árið 2002, segir í þessu svari ráðherra, voru þær að 226 sinnum hafi gjafsóknarnefnd mælt fyrir gjafsókn á grundvelli a-liðarins, 22 sinnum á grundvelli b-liðarins - sá liður sem við deilum hér um - og sjö sinnum á grundvelli a- og b-liðar sameiginlega, og hefði mátt gera ráð fyrir að viðkomandi hefði fengið gjafsókn á grundvelli a-liðarins ef b-liðurinn hefði ekki verið til staðar. Samkvæmt þessum tölum ættu mál sem falla undir þetta ákvæði sem hér er verið að leggja til að komi aftur inn í lögin og tvær nefndir hafa farið yfir, að vera milli 5 og 15% af heildarfjölda málanna. Það er líka einkar áhugavert í ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að hún fer í gegnum það hvers konar mál það eru sem falla undir þetta ákvæði. Hún nefnir sem dæmi að þetta séu mál sem ríkið er að sækja, til dæmis fordæmismál þar sem ríkisskattstjóri tekur einn skattgreiðanda út úr hópi margra til að fá dómsniðurstöðu um tiltekið álitamál. Skattstjóri hefur einmitt verið þekktur fyrir að vilja fara með mál alla leið út af fordæminu sem það gefur varðandi aðra úrskurði. Þetta er raunar nokkuð sem ég hef talað fyrir að aðrar eftirlitsstofnanir ættu að gera í auknum mæli til að fá niðurstöðu á því hvernig dómstólar túlka þau lög sem við setjum á Alþingi. Þó að eftirlitsstofnanir og þeir sem eiga að framfylgja lögunum fyrir okkur, framkvæmdarvaldið, fái þá niðurstöðu fyrir dómstólum að það sem þeir hafi lagt til hafi verið rangt, þá fá þeir leiðbeiningu fyrir starf sitt um það hvernig eigi að framfylgja þeim lögum sem við setjum. Í ræðu Kolbrúnar kemur fram að þessi fordæmismál frá ríkisskattstjóra fengu náð fyrir augum gjafsóknarnefndar og heyrðu undir b-liðinn sem var þá í lögum. Síðan nefnir hún mál þar sem aflahæfi fólks er skert og það þarf að fara í skaðabótamál við ríkið. Þar er ekki um að ræða venjuleg tryggingatjón heldur skaðabótamál þar sem tekist er á um sök. Einnig er um að ræða mál sem er fyllilega eðlilegt að viðkomandi fái gjafsókn í. Svo má nefna lóðamál, sveitarstjórnarmál ýmiss konar og almenn mál sem lúta að úrskurðum sem ráðherrar hafa gefið í álitamálum. Eitt af því sem var rætt mjög mikið árið 2005 var að þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra væri með niðurfellingu þessa ákvæðis í raun að fella niður heimildina fyrir einstaklinga að lögsækja ráðherrana sjálfa. Þetta er mjög alvarlegt. Þá var bent á hvað það skipti miklu máli að hægt væri að tryggja réttarstöðu fólks gagnvart ríkinu, hinu opinbera. Í því samhengi vil ég nefna að með því að gera þá breytingu sem við erum að leggja til og var í gildi værum við á ný að tryggja þennan aðgang einstaklinga að dómstólum. Tvær nefndir hafa komið að vinnu okkar, annars vegar hefur nefndin lagt fram þessa breytingu og önnur nefnd farið yfir hana. Í ræðu sinni vitnar hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir síðan í grein eftir núverandi hv. þm. Atla Gíslason og hæstaréttarlögmann sem hafði skrifað um gjafsókn í tímaritið Úlfljót þar sem hann fór í gegnum hvers konar mál þetta eru. Ég tel mikilvægt að árétta að sá skilningur sem þar kemur fram er minn skilningur líka og ég tel að þetta sé skilningur nefndarinnar. Og á því atriði sem kemur hér fram í greininni er einmitt verið að reyna að taka á í framhaldsnefndaráliti frá allsherjar- og menntamálanefnd. Með leyfi forseta ætla ég að fá að vitna í grein Atla Gíslasonar: „Við mat á því hvort skilyrðum b-liðar 126. gr. sé fullnægt ber að hafa í huga að hún felur í sér frávik frá upphaflegum tilgangi gjafsóknarheimilda. Höfuðmarkmið gjafsóknar er að gera hinum efnaminni kleift að gæta réttar síns fyrir dómi.“ - Hér er þá átt við a-liðinn. „Öðrum verður ekki veitt hagræði gjafsóknar nema í undantekningartilvikum.“ Síðan segir hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir: „Það eru sem sé undantekningartilvikin sem hér á að skera út.“ Við ítrekuðum í nefndaráliti okkar að þetta ákvæði var inni í þágildandi lögum og komin var tólf ára reynsla af beitingu þess og gjafsóknarnefnd beitti þessari heimild á mjög þröngan máta. Þannig að það frábæra starfsfólk sem starfar innan innanríkisráðuneytisins ætti að hafa nægan tíma til að móta reglugerðina sem byggist á þeim heimildum sem við erum að gefa ráðherra með þessari tillögu okkar, en við leggjum til að ákvæðið taki gildi 15. júlí. Þótt ég hafi skilning á og samúð með sjónarmiðum hæstv. innanríkisráðherra tel ég í ljósi reynslunnar og þess áfellisdóms sem má segja að komi fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis yfir íslenskri stjórnsýslu, og einnig vegna þess sem við höfum verið að upplifa í tengslum við þá dóma sem hafa fallið um ólögmæti lána ýmiss konar, að það sé mjög mikilvægt til að við náum að þróa réttarkerfi okkar og löggjöf þannig að við tryggjum að fólk geti höfðað mál sem hafa annaðhvort verulega almenna þýðingu eða varða mjög mikilvæga hagsmuni fyrir viðkomandi einstaklinga. Ég vil líka taka fram að það er Alþingi sem fer með fjárveitingavaldið samkvæmt stjórnarskránni 

Virðulegi forseti. Ég ákvað að vera ekki einn af meðflutningsmönnum á þessu þingmáli sem flutt er af meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Mér fannst annars vegar ekki nógu langt gengið í frumvarpinu sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd lagði fram í því að tryggja rétt þeirra sem beittir hafa verið órétti á grundvelli umdeildra og jafnvel ólöglegra gengislána. Hins vegar var ég ósátt við ferlið sem málið var sett í í þinginu, ferlið sem fólst í því að hv. efnahags- og viðskiptanefnd var látin flytja þingmálið en síðan átti að senda það inn til hv. allsherjar- og menntamálanefndar til frekari vinnslu og var það gert. Þegar tvær nefndir koma að vinnslu máls í þinginu er mun meiri hætta á að gerð verði mistök. Við megum alls ekki við mistökum í réttindabótum til handa þeim sem hafa lent í hremmingum vegna tregðu stjórnvalda til að viðurkenna ólögmæti gengislána. Við höfum þegar gert að minnsta kosti ein mistök þegar við samþykktum umdeild lög um endurútreikninga á gengislánum í desember 2010 og settum inn ákvæði sem var svo óskýrt varðandi endurupptöku að það var ónothæft að mati héraðsdóm. Frú forseti. Ég vil samt nota þetta tækifæri til að fagna breytingartillögu sem meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar gerir við frumvarp hv. efnahags- og viðskiptanefndar, breytingartillögu sem felur í sér að skiptastjóra er lögð sú skylda á hendur að greiða ekki út úr þrotabúi sé um að ræða umdeilda kröfu sem gjaldþrotið eða nauðungarsalan grundvallast á. Hér er vissulega um réttarbót að ræða fyrir þá sem nú þegar hafa farið í gegnum gjaldþrot á grundvelli umdeildra gengislána. Breytingartillögur hv. allsherjar- og menntamálanefndar ganga hins vegar ekki nógu langt í að aðstoða einstaklinga sem hafa verið úrskurðaðir gjaldþrota eða misst eigur sínar vegna nauðungarsölu á grundvelli umdeildra gengislána. Það gera hins vegar breytingartillögur sem komu fram rétt fyrir þessa umræðu frá hv. þm. Magnúsi M. Norðdahl, Margréti Tryggvadóttur og Eygló Harðardóttur og fagna ég þeim tillögum þar sem ég tel að þær bæti úr þeim mistökum sem þingið gerði í desember 2010 og leggi til ákvæði um endurupptöku sem ættu að vera nothæf fyrir dómstólum. Aðstæður eru þannig, frú forseti, að í dag leigir hópur einstaklinga húsnæði sitt af bankanum sem krafðist nauðungarsölu eða gjaldþrotaskipta. Síðan er annar hópur sem hefur verið úrskurðaður gjaldþrota og misst allar eigur sínar til kröfuhafa á grundvelli umdeildra gengislána. Það er því mjög mikilvægt að þingheimur samþykki þessar breytingartillögur frá Magnúsi M. Norðdahl, Margréti Tryggvadóttur og Eygló Harðardóttur til að gera þessum tveimur hópum kleift að endurheimta mannorð sitt eða eigur sínar séu þær enn í vörslu bankans og jafnvel leigðar út til fyrrverandi eigenda eignarinnar. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd ber fyrir sig andstöðu réttarfarsnefndar við að innleiða tímabundinn endurupptökurétt til handa þessum hópum. Telur réttarfarsnefnd varhugavert að hrófla við fullnustugerðum sem væri þegar lokið. Það eru sem sagt rök réttarfarsnefndar að varhugavert sé að hrófla við þessum fullnustugerðum. Frú forseti. Mér finnst afstaða réttarfarsnefndar eiga rétt á sér undir öllum venjulegum kringumstæðum en við erum að taka á vanda fólks sem hefur verið beitt órétti. Á meðan kröfuhafar hafa fengið að sækja rétt sinn í gegnum nauðungarsölur og gjaldþrotaskipti hefur fjöldi fólks þurft að sæta því að missa eigur sínar og mannorð á grundvelli krafna sem síðan voru dæmdar ólöglegar. Í ljósi þessa get ég ekki tekið undir álit réttarfarsnefndar og ég hvet þingmenn eindregið til að samþykkja að þær breytingartillögur sem hafa komið fram frá þremur þingmönnum í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Þær munu bæta fyrir það óréttlæti sem margar fjölskyldur hafa orðið fyrir vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki viljað viðurkenna í verki að gengistryggðu lánin voru ólögleg þrátt fyrir að hafa haft vitneskju um að svo væri.

Forseti. Það mál sem hér er til umræðu er mér kært en tilfinningar eru kannski blendnar. Það er margt mjög gott í því en það er auðvitað viðbrögð við þeim hörmungum sem fylgdu því að beina málum fólks sem var með gengistryggð lán inn í dómskerfið. Ég er áheyrnarfulltrúi í efnahags- og viðskiptanefnd og tók þátt í að vinna þetta frumvarp en af tæknilegum ástæðum er ég ekki flutningsmaður, ég er bara áheyrnarfulltrúi í nefndinni og get ég ekki verið hluti af þeim meiri hluta sem þar er. Niðurstaða Hæstaréttar í öllum þessum gengistryggingalánamálum er ekki ljós og væntanlega verða þessi mál ekki skýrð að fullu fyrr en einhvern tíma í haust eða næsta vetur. En þetta er einhvers konar happdrætti andskotans því að afleiðingarnar af þessu öllu eru gríðarlegt misrétti, finnst mér. Þetta hefur bitnað mjög illa á fólki sem gat ekki staðið af sér þær miklu hækkanir sem urðu á þessum lánum þegar krónan féll, hefur kannski misst allt sitt og of langur tími liðið til að hægt sé að vinda ofan af því. Það er líka mikil mismunun eftir því hjá hvaða fjármálafyrirtækjum fólk fékk lán. Húsnæðislán Íslandsbanka hafa til dæmis nýlega verið dæmd lögleg í Hæstarétti. Ég var að skoða mál fólks sem hafði tekið lán árið 2004; leiðrétting þeirra í kjölfar laga nr. 151/2010 var lítil sem engin. Hún var um 5% og þannig mun lánið standa. Það er sem sagt tvöföldun á þeim höfuðstóli sem fólkið situr uppi með og það virðist ekkert ætla að breytast. Það er margt í þessu sem ég fagna. Mig langar að taka sérstaklega undir orð hv. þingmanna Eyglóar Harðardóttur og Álfheiðar Ingadóttur áðan um gjafsóknina. Við þurfum að hjálpast öll að við að tryggja meira fjármagn í þennan málaflokk. Ég stend að breytingartillögu með Magnúsi Norðdahl og Eygló Harðardóttur sem ég held að væri mjög til bóta. Ég vil hvetja þingmenn til að samþykkja hana.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að orðlengja mikið þessa umræðu en teldi það ákveðið stílbrot af minni hálfu ef ég tæki ekki til máls að nýju við umræðu um sparisjóðina. Ég vil út af fyrir sig fagna því að þetta frumvarp er komið fram og líka fagna því að í salnum er fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra sem hefur lagt þessu máli gott lið. Ég vil einfaldlega segja þetta: Sparisjóðakerfið okkar hefur staðið í miklum hremmingum undanfarin missiri. Að hluta til var það vegna hrunsins mikla haustið 2008 þegar sparisjóðirnir voru eins og aðrar fjármálastofnanir grátt leiknar af ýmsum ástæðum. Það væri í sjálfu sér hægt að fara mörgum orðum um það og ég hygg að vandamál sparisjóðanna sé, eins og gerist og gengur, mjög mismunandi eftir fjármálastofnunum. Orsakir erfiðleika þeirra eru mjög mismunandi og fráleitt að tala um það á þann veg sem stundum er gert, að skella öllum sparisjóðunum undir einn hatt og gagnrýna þá almennt þannig að það eigi við um alla sparisjóði. Í mörgum tilvikum var það þannig að aðstæðurnar sem sparisjóðirnir bjuggu við leiddu til erfiðleika þeirra. Ég tek sem dæmi: Sparisjóðir sem margir hverjir voru býsna vel settir höfðu rúmt lausafé og góða eiginfjárstöðu, þurftu á því að halda að reyna að ávaxta þetta mikla eigin fé. Gætu þeir ekki gert það eingöngu með útlánum fóru þeir í að kaupa skuldabréf frá fyrirtækjum sem talin voru traust og höfðu fengið gott mat sem traustir aðilar, sýndu traustan og góðan efnahagsreikning og jafnvel góðan rekstrarreikning. Í ýmsum tilvikum fóru þessir sparisjóðir eins og margir aðrir að kaupa skuldabréf af slíkum fyrirtækjum til að ávaxta sitt eigið fé þegar hrunið varð og þessi fyrirtæki reyndust ekki vera jafnöflug eins og menn höfðu ætlað og höfðu talið sig geta lesið út úr ársreikningunum. Þá fór auðvitað sem fór. Þetta er einn þáttur í falli margra sparisjóðanna sem margir hafa því miður horft fram hjá. Mér finnst að umræðan hafi oft og tíðum verið mjög óvægin í garð sparisjóðakerfisins. Þar hefur það stundum átt við að finni menn laufblað fölnað eitt þá fordæmi þeir allan skóginn svo að ég umorði nú vísubrot sem flestir kannast við. Núna stöndum við hins vegar frammi fyrir því að orðið hefur áframhaldandi samþjöppun á fjármálamarkaðnum á undanförnum missirum. Það var mikil samþjöppun fyrir hrun. Þó var það þannig að á alþjóðlegan viðurkenndan mælikvarða var samþjöppunin í hærri kantinum miðað við það sem menn mæla þegar verið er að mæla samþjöppun á þessa mælikvarða. Síðan hefur slegið í bakseglin eins og við vitum. Hrun stærsta sparisjóðsins, SpKef, Sparisjóðs Keflavíkur áður, hafði þar mjög mikið að segja, SPRON sömuleiðis og Byr. Allt var þetta til þess fallið að veikja sparisjóðakerfið í heild og auka samþjöppunina sem nú er orðin í bankakerfinu sem ég tel að sé orðin háskalega mikil. Það er því mjög mikils virði að hafa þann valkost sem sparisjóðirnir sannanlega geta verið sem hluta af því fjármálakerfi sem við þurfum að sjá á Íslandi sem á að vera dreifðara en það er í dag án þess að það þurfi að leiða til aukins kostnaðar. Sparisjóðirnir þurfa að fara í gegnum sína endurskipulagningu eins og aðrir. Þeir hafa á undanförnum mánuðum og missirum, liggur mér við að segja, farið í gegnum heilmikla stefnumótunarvinnu sem hefur miðað að því að reyna að búa til öflugra sparisjóðanet en er í dag. Og mér finnst mjög líklegt að við munum sjá á næstunni frekari samþjöppun sparisjóðanna og sameiningu en er í dag þó að ég ætli ekki að spá neitt nákvæmlega um það hvernig sú mynd muni líta út eftir einhvern óskilgreindan tíma. Sparisjóðirnir hafa líka verið að takast á við aukinn kostnað. Það hefur verið þannig að lagðir hafa verið skattar á fjármálafyrirtækin sem hafa bitnað harkalega á minni stofnunum eins og við höfum séð, sparisjóðum og nýjum fjármálafyrirtækjum. Sparisjóðirnir fengu ekki þá meðgjöf sem nýju bankarnir fengu með því að þar yfirtóku þeir lán frá gömlu bönkunum sem búið var að afskrifa og gátu þess vegna nýtt þær afskriftir til að búa til afslætti fyrir viðskiptamenn sína, til dæmis með niðurfærslu lána í tengslum við 110%-leiðir og annað þess háttar sem bankarnir hafa getað beitt en hafa verið kostnaðarsamar fyrir sparisjóðakerfið. Allt að einu þá er staða sparisjóðanna erfið eins og við vitum. Það hefur líka komið fram í nýjum skýrslum að rekstur sparisjóðanna er ekki eins góður og hann þyrfti að vera og af þeim ástæðum er augljóst að sparisjóðirnir þurfa að fara í gegnum það með hvaða hætti þeir geta snúið þessari þróun við. Ég sat nýlega fund sem Samband sparisjóða efndi til um framtíð sparisjóðakerfisins og þar kom fram mjög eindreginn ásetningur forustumanna sparisjóðanna að efla sparisjóðina með frekari sameiningum, jafnvel með markaðssókn inn á og höfuðborgarsvæðið og þar fram eftir götunum. Allt eru þetta hlutir sem framtíðin mun síðar leiða í ljós hvernig mun takast til. Það frumvarp sem við ræðum núna er einmitt liður í því að auðvelda sparisjóðunum að afla sér aukins fjármagns til að styrkja efnahagsreikninginn þannig að þeir geti tekist á við þá samkeppni sem þarf að vera til staðar í fjármálaheiminum og kröfur neytenda um minnkandi vaxtamun og minnkandi þjónustugjöld og annað þess háttar. Það verður auðvitað ekki gert nema menn geti þá hagrætt í sparisjóðakerfinu eins og kostur er. Ríkissjóður mun hins vegar geta valdið mjög miklu um það hvernig fjármálakerfið þróast á næstu mánuðum, liggur mér við að segja. Eins og menn vita þá var það þannig að við erfiðleika sparisjóðanna kom ríkissjóður til skjalanna með ýmsum hætti og Seðlabankinn. Nú er það þannig að í fimm sparisjóðum á ríkið mjög ráðandi hlut í þó nokkrum tilvikum um eða yfir 90%, einhvers staðar 75% og einhvers staðar um 50% eða rúmlega það. Það er því ljóst mál að eignarhlutur ríkisins í sparisjóðunum og meðferð hans mun ráða mjög miklu um það hvernig sparisjóðirnir munu líta út. Ég efndi til umræðu um þessi mál fyrir fáeinum vikum á Alþingi þar sem ég spurði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um áformin um það hvernig staðið yrði að mögulegri sölu á stofnfjárbréfum sem ríkið ætti núna í þessum sparisjóðum. Ég lýsti þeirri skoðun minni að tafarlaust ætti að ganga þannig frá málum að það væri ljóst að þessi stofnfjárbréf yrðu ekki seld fjármálafyrirtækjunum eða bönkunum því það mundi leiða til frekari samþjöppunar. Það mundi leiða til þess að enn frekar mundi flísast út úr sparisjóðakerfinu sem að lokum mundi leiða til þess að sparisjóðakerfið yrði ekki til, hvorki í þeirri mynd sem það er núna né í nokkurri annarri mynd. Það er augljóst mál að ef sparisjóðakerfið skreppur meira saman en það hefur þegar gert mun það aftur hafa einhvers konar dómínóáhrif sem leiðir til þess að sparisjóðakerfið sjálft líði undir lok á endanum. Eftir að hafa spurt hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um þessi mál þá svaraði hæstv. ráðherra - ekki síst vil ég koma inn í þessa umræðu þannig að menn hafi það aftur svart á hvítu hvert er viðhorf ríkisstjórnarinnar til þessara hluta - svohljóðandi, með leyfi forseta. „Varðandi aðkomu ríkisins að þeim sem eiganda“ - þ.e. að sparisjóðunum - „er mér ekki kunnugt um annað en að haldið sé við þær reglur sem mótaðar voru á sínum tíma í aðdraganda þess að ríkið lagði fé eða breytti kröfum í stofnfé í sparisjóðum. Það er einfaldlega þannig að það sem ríkið óskar sér að gera í þeim efnum er að stofnfjáreigendur fái þann hlut, leysi hann til sín, bæði þeir sem fyrir eru og nýir, til að byggja á nýjan leik upp öflugt stofnfjáreigendabakland fyrir sparisjóðina. Svo fremi sem grundvöllur sé fyrir rekstri þeirra og stuðningur og vilji sé til þess í heimabyggðum tel ég engan vafa leika á því að það er þetta sem ríkið á að reyna að laða fram og beita afli sínu til að gera.“ Það sem hæstv. ráðherra er greinilega að reyna að segja er að hann telur að standa eigi þannig að sölu á hlut ríkisins í sparisjóðunum að það séu stofnfjáreigendur, nýir eða gamlir, sem geti þá keypt þennan hlut. Einnig finnst mér koma til greina, ef um er að ræða aukningu á stofnfé án sölu ríkisins, að það séu þá stofnfjáreigendur, nýir eða gamlir, sem kaupi það þannig að menn geti eflt sparisjóðakerfið. Nú er verið að gera þá grundvallarbreytingu á sparisjóðalöggjöfinni með þessu að búin er til ný skilgreining á sparisjóðum. Hún er ekki bara miðuð við það að um sé að ræða þær sjálfseignarstofnanir sem sparisjóðirnir hafa verið heldur er líka verið að opna á hlutafélagaformið en þó með ákaflega skýrum takmörkunum til að tryggja að sparisjóðirnir haldi áfram að gegna hlutverki sínu sem staðbundnar stofnanir sem sinni þá fyrst og fremst þeim verkefnum sem þeir voru upphaflega stofnaðir til og kunna best á. Þess vegna er gert ráð fyrir því, eins og við vitum, í frumvarpinu að þrengja mjög frá því sem áður hefur verið verksvið sparisjóðanna, þeir fari ekki inn í áhættusamari rekstur eins og með verðbréfaviðskipti og aðra slíka hluti, tryggingasölu og þess háttar. Þetta allt saman mun þá væntanlega leiða til þess að þetta verði í fyrsta lagi mjög staðbundnar stofnanir, í öðru lagi stofnanir sem verða starfandi í mjög afmörkuðum þætti fjármálalífsins og verði þess vegna að því leytinu eðlislega ólíkir öðrum fjármálastofnunum. Það getur líka gefið þeim ákveðið forskot, kannski markaðslegt forskot sem ég vona að sparisjóðirnir geti svo sannarlega nýtt sér. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi þá var ekki ætlun mín að halda langa ræðu um þessi mál. Í 1. umr. málsins kom ég svona almennt að þessum viðhorfum. Ég árétta það sjónarmið mitt að ég tel að sparisjóðakerfið þurfi að vera við lýði, það eigi að vera valkostur sem neytendur hafa til viðbótar við aðra fjármálaþjónustu. Með því að þrengja verksvið sparisjóðanna og setja þær skorður sem þarna eru jafnframt því að opna möguleikana á hlutafélagavæðingu þeirra með þeim skilyrðum sem kveðið er á um í þessu frumvarpi þá tel ég að það sé alla vega viðleitni í þá áttina að tryggja sparisjóðakerfið til frambúðar jafnframt þeirri mikilvægu pólitísku yfirlýsingu sem hæstv. ráðherra hefur gefið og ég trúi að eigi þá að vera mótandi um það sem gerast mun varðandi stofnfjáreign ríkisins í sparisjóðunum eins og það er í dag.

Virðulegi forseti. Hafist var handa um undirbúning frumvarps þess sem hér er til umræðu í ráðherratíð minni í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Þá lá fyrir eftir hrun að sparisjóðum fækkaði mjög, þeir fóru mjög illa út úr hruninu, og jafnframt að lagabreytingar frá árinu 2009, sem ætlað var að greiða fyrir starfsemi sparisjóða, höfðu ekki skilað þeim árangri að fjölga sparisjóðum og engir nýir sparisjóðir höfðu bæst við. Það er ljóst að aðkomu ríkisins eru takmörk sett til að tryggja starfsemi sparisjóða á almennum markaði en hitt er annað mál að samkeppnishagsmunir mæla eindregið með því að stutt sé við sparisjóðakerfið. Það er mjög dapurleg mynd sem blasir við íslensku viðskiptalífi ef hér gengur fram sú atburðarás sem við höfum séð byrja á undanförnum missirum þar sem þrír stórir bankar kaupa upp litla sparisjóði og sitja einir að markaði. Þeir eru í kjölfar skuldbreytinga við þorra fyrirtækja í landinu í þeirri aðstöðu að flest fyrirtæki landsins skulda þeim og í þeim lánasamningum hefur þeim verið í lófa lagið að hafa ákvæði sem takmarka rétt viðkomandi fyrirtækja til að semja við önnur fjármálafyrirtæki. Ef hlutirnir ganga fram sem horfir er veruleg hætta á að við verðum með þrjá stóra einsleita banka og litla möguleika minni aðila til að keppa á fjármálamarkaði. Þá mun mjög fljótt þrengja að samkeppnisstöðu sjálfstæðra fjárfestingarbanka eða lítilla fjármálafyrirtækja sem hafa verið að keppa um afmarkaða þjónustu við þessa stóru banka. Það er þess vegna mikið til vinnandi að ýta undir fjölbreytta samkeppni á fjármálamarkaði við þessar aðstæður. Hluti af því er að greiða fyrir því að fyrirtæki í heimabyggð, sem hafa sýnt áhuga á því á ýmsum svæðum að koma að rekstri sparisjóða, geti með einföldum hætti gert það og því eru þær lagabreytingar sem hér eru lagðar til mjög mikilvægar. Þær munu greiða fyrir því að einstakir aðilar sem hafa á því áhuga sjái sér hag í því að leggja fé inn í sparisjóði í sinni heimabyggð. Þetta verður ekki nein allsherjarlausn en þetta er tæki til að auka á þessa möguleika. Við eigum mikið undir því að fjármálakerfið okkar verði samkeppnishæft og að virk samkeppni verði á fjármálamarkaði og sparisjóðakerfi getur verið mikilvægur þáttur í því efni. Tvennt þarf þá að koma til til að sú samkeppni sé raunverulega möguleg. Það þarf að vera einfalt að reka minni fjármálastofnanir eins og sparisjóði í nærumhverfinu án mikils kostnaðar og án þess að til þess þurfi jafndýr og kostnaðarsöm leyfi og fylgja rekstri stærri fjármálastofnana. Á hinn bóginn þarf að vera tryggt að þessi fyrirtæki geti átt aðgang að traustri heildsölufjármögnun til að keppa við hina stærri banka. Það er algert lykilatriði að við gerum Íbúðalánasjóði kleift að fjármagna með heildsölukerfi íbúðalán hjá sparisjóðum vítt og breitt um landið og styrkjum þar með samkeppnisstöðu þeirra á markaði í samkeppni við viðskiptabanka. Þetta er næsta verk sem bíður, þ.e. að búa til farveg fyrir Íbúðalánasjóð til að taka þátt í heildsölufjármögnun á fjármálamarkaði, til að auka á samkeppni á fjármálamarkaði og gera litlum einingum mögulegt að keppa með kraftmiklum hætti við þá stóru banka sem hafa lykilstöðu og ráðandi stöðu á markaðnum í dag.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki þar sem fyrst og fremst er verið að fjalla um sparisjóðina. Ég tek það fram í sambandi við frumvarpið að mér þykir gott að lagt skuli fram sérstakt frumvarp um sparisjóði. Þar með er verið að staðfesta þann vilja að sparisjóðakerfið sé áfram til staðar í landinu. Ég get ekki leynt óánægju minni, sem kom einmitt fram í kringum sparisjóðaumræðuna og hrun bankanna, yfir því að stjórnvöld þá skyldu ekki beita sér fyrir því að bjarga sparisjóðakerfinu. Sparisjóðirnir urðu fyrir áfalli af hálfu aðila sem vildu fyrst og fremst nota kerfið til að ná sér í fé út úr kerfinu, út úr sparisjóðunum sem eru að mínu viti fyrst og fremst samfélagslegar fjármálastofnanir sem bera ábyrgð og þjóna ákveðnu samfélagi eða ákveðnu fólki sem hefur slegið sér saman um að mynda fjármálafyrirtæki fyrst og fremst til að veita þjónustu en ekki til að kalla eftir eigin arði. Ég hef haldið margar ræður á Alþingi um sparisjóðina og það hvernig þeir sem stofnuðu þá í upphafi voru fyrst og fremst að byggja upp þessa þjónustu en gerðu aldrei tilkall til að fá þar af arð. Ég vil líka segja það síðasta ræðumanni, fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, Árna Páli Árnasyni, til hróss að þó við séum ekki sammála í þeim peningalegu áherslum eða áherslum um rekstur fjármálafyrirtækja tók hann upp umræðu í ríkisstjórn og hér á Alþingi um leiðir til að bjarga sparisjóðunum af því að þeir væru ákveðinn hluti af fjármálaþjónustu landsins. Vinna í þá veruna fór í gang fyrir hans frumkvæði og væru ýmsir sparisjóðir, ég nefni Sparisjóð Skagfirðinga eða Sparisjóðinn Afl í Skagafirði og á Siglufirði, sennilega fullkomlega liðnir undir lok ef hann sem þáverandi ráðherra hefði ekki beitt sér í málinu með heimamönnum í því að berjast gegn þeim áformum Arion banka að leggja þann sparisjóð niður. Framganga Arion banka í þeim efnum, þegar þeir hringdu meira að segja í stofnfjáreigendur til að reyna með hæfilegum sannindum að fá þá til að afhenda Arion banka stofnféð - sem betur fer hafa þeir bakkað út úr því núna en bíða við dyrnar svo að ekki er ljóst hvað gerist. Framganga þeirra aðila sem fengu sparisjóðina í hendurnar frá ríkinu með beinum eða óbeinum hætti var alveg forkastanlegt. Varðandi þetta frumvarp verð ég að gera alvarlegar athugasemdir við að opnað sé á hlutafélagavæðingu sparisjóðanna. Sparisjóðirnir höfðu einmitt þá sérstöðu að vera fyrst og fremst samfélagsstofnun, ekki þar sem hlutirnir gætu gengið kaupum og sölum og þannig gefið eigendunum arð. Í þessu frumvarpi er verið að opna á það. Í 4. gr. segir þó, með leyfi forseta: „Til þess að fá starfsleyfi sem sparisjóður og eiga samvinnu um sameiginlega markaðsstarfsemi, skal fjármálafyrirtæki skilgreina í samþykktum sínum samfélagslegt hlutverk sitt og hlíta ákvæðum 63. gr. um ráðstöfun hagnaðar og arðgreiðslur. Sparisjóður skal afmarka samfélagslegt hlutverk sitt við tiltekið landsvæði, í lögum þessum nefnt starfssvæði.“ Það sem mér finnst gott í þessari grein er að þarna skuli samfélagslegt hlutverk vera undirstrikað, að án þess eigi sparisjóðurinn í sjálfu sér ekki neinn tilverurétt. Einnig er dregið samasemmerki á milli samfélagslegs hlutverks og starfssvæðis. Undir þeim formerkjum er heimilt að nota orðið sparisjóður í nafni eða til skýringar á starfsemi sinni. Mér finnst að þessi atriði eigi að vera skýrari í lögunum um að sparisjóður geti einungis starfað sem slíkt samfélagslegt fyrirtæki og sé ekki heimilt að hlutafélagavæða sig. Ef þeir fá heimild til að hlutafélagavæða sig finnst mér að þeir eigi ekki að fá heimild til að kalla sig sparisjóði. Um leið og þeim er breytt í hlutafélag eru þeir orðnir að viðskiptabanka á almennum markaði. Ég er því alveg sammála því sem kemur fram í áliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir flytur. Þar segir, með leyfi forseta: „Eitt meginmarkmið frumvarpsins er að auðvelda sparisjóðum að sækja sér eigið fé með því að opna á ný fyrir þann möguleika að breyta sparisjóði í hlutafélag í stað þess að félagaform þeirra verði bundið við sjálfseignarstofnanir.“ Mér finnst þetta vera grundvallaratriði í málinu og tek undir með hv. þingmanni þar sem hann segir í nefndaráliti: „Slíkt markmið er að mati minni hlutans uppgjöf gagnvart því mikilvæga verkefni að endurreisa sparisjóðakerfið á félagslegum grunni, þ.e. með samfélagslegum markmiðum í stað hagnaðarmarkmiðs. Sparisjóðir voru stofnanir til að veita litlum viðskiptavinum utan stórra markaðssvæða þjónustu sem viðskiptabankar töldu ekki svara kostnaði. Markmiðið var að stuðla að uppbyggingu samfélagsins og ekki síst nærsamfélaga með lánum á hagstæðum kjörum. Sparisjóðir voru gerðir að sjálfseignarstofnunum til að tryggja að hagnaðurinn af starfseminni rynni ekki til hluthafanna heldur til lækkunar á lántökukostnaði viðskiptavinanna og til samfélagslegra verkefna.“ Þetta finnst mér vera lykilatriði varðandi sparisjóðina. Við eigum að endurreisa þá á þeim grunni sem þeir störfuðu á, á þeim hugsunargrunni, á þeim samfélagsgrunni sem þeir voru stofnaðir um og áformaðar hugmyndir um að heimila honum að breytast í hlutafélag finnst mér algert stílbrot og ganga gegn þeim áformum sem frumvarpinu er ætlað að stofna, styrkja og endurreisa sparisjóðakerfið. Ég tek undir þær breytingartillögur sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir flytur og einnig breytingartillögur sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson flytur um að styrkja stöðu sparisjóðanna og að þeir sem kaupa sér stofnbréf í sparisjóðunum geti dregið það frá skattskyldum tekjum sínum á tekjuárinu. Það yrði hvatning fyrir fólk að styrkja og efla sparisjóðina í nærumhverfi sínu. Frú forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Það er þó skondið að heyra menn halda því fram að sparisjóðirnir geti frekar komið inn á minni svæði og staðið þar að öflugri og samkeppnishæfri fjármálaþjónustu þegar við horfum svo upp á Landsbankann, banka allra landsmanna, ákveða að loka útibúum sínum á þessum sömu stöðum. Við erum að tala um að efla og styrkja sparisjóðina á ákveðnum stöðum á sama tíma og Landsbankinn kemst upp með að loka útibúum sínum vegna þess að óarðbært sé að halda þar úti þjónustu. Það rekur sig hvað á annars horn í málflutningi þeirra sem eru að verja gerðir Landsbankans í þeim efnum. Ég er alfarið á móti áformum um að selja hlut ríkisins í Landsbankanum. Ég leit svo á að það hefði verið stefna okkar allra og stefna ríkisstjórnarinnar eftir bankahrunið að ríkið ætti einn öflugan banka og væri ekki að bjóða til sölu hlutina í honum. Ríkið á verulegan meiri hluta í Landsbankanum og á að geta deilt því húsbóndavaldi eða komið ábendingum á framfæri sem það getur gert sem aðaleigandi Landsbankans. Það er algert stílbrot að ætla sér að fara að bjóða hluta hans til sölu en halda síðan að sparisjóðirnir geti komið og leyst Landsbankann af þar sem hann telur að ekki sé arðbært að reka útibú. Frú forseti. Ég legg áherslu á að ég styð þá breytingartillögu sem hér er lögð til um að leggjast gegn því að sparisjóðir hafi heimild til að breyta sér í hlutafélag. Ég tel hana grundvallaratriði fyrir því að sparisjóðirnir geti starfað eins og við viljum að þeir geri á grundvelli hugsana sinna og þá á hann ekki að fá heimild til að breyta sér í hlutafélag.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu. Ég ætla að fara aðeins yfir þetta mál og sparisjóðina almennt. Menn gleyma því að menn töldu það almennt eftir bankahrunið að staða sparisjóðanna væri miklu betri en annarra fjármálastofnana. Það reyndist rangt. Í umræðunni hefur maður iðulega heyrt talað um hlutafélagasparisjóði og að fallið hafi bara verið þar, því fer víðs fjarri. Í tilfelli SpKef, eða Sparisjóðs Keflavíkur og nágrennis, sem ekki var bara starfandi þar heldur líka á Norðurlandi og Vestfjörðum var ástandið mjög erfitt eins og menn þekkja. Gert var ráð fyrir því, ef ég man rétt, í neyðarlögunum að hægt væri að setja úr ríkissjóði að hámarki 25% af stofnfé, og ég setti ákveðnar reglur um það sem settur fjármálaráðherra í tengslum við þau mál, en núverandi hæstv. ríkisstjórn með hæstv. ráðherra, Steingrím J. Sigfússon, í broddi fylkingar fór síðan allt aðrar leiðir. Það hefur kostað skattgreiðendur gríðarlegar upphæðir og er mjög mikilvægt að skoða það. Þar mega menn ekki láta spunavélar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna villa sér sýn. Það hefur enginn reynt að gera lítið úr því að ef menn misfara með eitthvað, sama hvaða fjármálastofnun það er og frá hvaða stjórnmálaflokki, þá er það auðvitað alvarlegt og á því þarf að taka, en það breytir ekki efnisatriðum í því máli. Það er algerlega óþolandi og sérstaklega óþolandi að látið er bara eins og þetta sé ekki neitt mál. Þær beiðnir og þau gögn sem hv. þingmenn hafa beðið um í tengslum við það fást ekki. Þau eru ekki afhent en hins vegar eru þau í fjölmiðlum landsins og sérstaklega notuð núna í spunavinnslu ríkisstjórnarflokkanna. Reynt hefur verið að draga athyglina frá aðalatriði málsins með óskyldum þáttum með því að koma upplýsingum sem hv. þingmenn fá ekki en eiga að fá, enda eigum við að sinna eftirlitshlutverki okkar, þeim virðist vera komið til fjölmiðla. Ef það er ekki frá stjórnvöldum þá er það að minnsta kosti gríðarlega mikil tilviljun að þetta sé að detta inn nákvæmlega núna. Það er umhugsunarefni svo ekki sé dýpra í árinni tekið og fullkomlega óþolandi að staða þingsins sé þannig að það sé undir slíku ægisvaldi hjá núverandi ríkisstjórn að menn komist upp með það að láta ekki gögn af hendi sem eiga að vera opinber, eru ekki bara fyrir hv. þingmenn heldur líka fyrir almenning. Menn skyldu því spara stóru orðin þegar menn eru að ræða um sparisjóðina hvort sem það eru hv. þingmenn Vinstri grænna eða Samfylkingarinnar. Þeir ættu að líta sér nær og fara að beita sér fyrir því ef þeir hafa einhvern dug í sér eða meina eitthvað um stöðu þingsins og meina eitthvað með því að þeir vilji opið og gagnsætt stjórnkerfi og þannig sé unnið, þá ættu þeir að leggjast á árar með að sjálfsagðar upplýsingar verði látnar til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og þeirra þingmanna sem hafa beðið um þær. Meðan menn gera það ekki þá er það algert ómark það sem þeir segja hér í ræðustól um þessi mál. Því miður, virðulegi forseti, hefur þetta ekki bara snúið svona að þessu máli, SpKef og Byr, heldur líka að lagasetningu sem farið var í um sparisjóðina. Því miður horfðu menn ekki raunsætt á málin. Við getum sagt að þau lög sem samþykkt voru um mitt ár 2009 um sparisjóðina þar sem menn höfðu uppi gríðarlega stór orð, öll þessi hugtök, græðgisvæðing og hvað það var allt, hafa nærri gengið af sparisjóðakerfinu dauðu. Framganga ríkisstjórnarinnar hefur nærri gengið af sparisjóðakerfinu dauðu. Núna erum við í þeirri stöðu að 95% af inneignum eru í þremur bönkum. Samþjöppunin sem er mæld á Herfindahl-Hirsehman Index, sem er ein áreiðanlegasta vísbending sem hægt er að finna í þessu og mikið notuð af samkeppnisyfirvöldum um allan heim, sá mælikvarði segir að ef samþjöppun fer upp fyrir 1800 stig á þeim mælikvarða þá er hún orðin mikil. Hún hefur alltaf verið mikil á Íslandi en þó undir 2000 stigum fyrir bankahrun. Núna er hún komin upp í 3000 stig og það hefur gerst á vakt núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Í þeim endalausa feluleik, hvað sem menn eru svo sem að gera, hvort sem það er varðandi eignarhald á bönkunum eða fyrirgreiðslur til einstakra fjármálastofnana, þá hefur orka hæstv. ríkisstjórnar fari í það og á meðan hefur samþjöppunin vaxið svona gríðarlega. Augljóst er að þau lög sem áttu að hafa það að markmiði að hér væru einungis sjálfseignarsparisjóðir, hlutabréfasparisjóðir máttu alls ekki vera, allt var lagt í það að koma í veg fyrir að hugsanlega gæti einhver hagnast á því að eiga sparisjóð, þau lög hafa nokkurn veginn gengið af íslenska sparisjóðakerfinu dauðu. Hæstv. núverandi ríkisstjórn ber ábyrgð á því. Og þegar þessi mál voru rædd hér í júní 2009 - ég hvet menn til að skoða þá umræðu - voru allir þeir sem höfðu einhverjar efasemdir með þetta mál og bentu á augljósa vankanta þeirrar lagasetningar, þeim voru ekki vandaðar kveðjurnar. Núna erum við komin með nýtt frumvarp sem fyrst og fremst gengur út á það að gera möguleikana að búa til hlutafélagasparisjóði. Hér talaði hv. þm. Jón Bjarnason um skilgreiningu á starfssvæði. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn átti sig á því að starfssvæði getur verið allur heimurinn. Það eina sem viðkomandi sparisjóður þarf að gera er að skilgreina hvar starfssvæði er. Hann gæti sagt þess vegna að það væri Norður-Evrópa eða öll Evrópa. Ég tel þó svo það sé sagt að sú vinna sem er unnin af hálfu sparisjóðanna sé góð. Ég vona að við séum ekki að horfa fram á þessa gríðarlega miklu samþjöppun áfram en ég hef áhyggjur af því vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur algerlega brugðist í því að klára þá vinnu sem lofað var, því að vorið 2009 var því lofað að fara í vinnu til að koma með tillögur um framtíð fjármálamarkaðarins. Ekkert af því hefur gengið eftir. Þær aðgerðir sem var farið í hafa ýmist kostað skattgreiðendur gríðarlega fjármuni eða þá gengið var að ákveðinni tegund fjármálastofnana og gengið nokkurn veginn frá þeim og þá aðallega smærri fjármálastofnunum, sérstaklega sparisjóðunum þvert á það sem sagt var og ætlað var. Við þetta má ekki búa. Ég held að þetta frumvarp sé til bóta en vek athygli hv. þingmanns, sem talar hvað mest um að það skipti máli að hafa hér sjálfseignarstofnanir, á því að menn eru ekki búnir að vinna þá vinnu, þvert á móti, og ýmislegt sem bendir til þess að það muni heyra sögunni til, og örugglega ef ekkert er gert og jafnvel þó að þetta frumvarp fari í gegn. Síðan hvet ég hv. þingmenn til að huga að því, ekki mín vegna eða hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins eða annarra þingmanna stjórnarandstöðunnar heldur þingsins vegna, og hugsa um það að undir forustu þessarar ríkisstjórnar fá hv. þingmenn ekki upplýsingar eins og ársreikninga, stofnefnahagsreikninga, upplýsingar um kostnað, sem ættu að vera opinber gögn, en fjölmiðlar fá jafnvel upplýsingar sem menn vissu ekki að væru til, skýrslur sem menn vissu ekki að væru til þrátt fyrir að vera búnir hvað eftir annað að ræða þessi mál og spyrjast fyrir um þau á undanförnum mánuðum og missirum. Ef menn meina eitthvað með því að þeir vilji sjá góð vinnubrögð - oft tala menn um breytt og bætt vinnubrögð - núverandi hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmenn bera ábyrgð á miklu verri vinnubrögðum en nokkurn tíma hafa sést. En ef þeir meina eitthvað með því að þeir vilji sjá breytt og bætt vinnubrögð þá hvet ég menn til að gera þá eitthvað í því.

Frú forseti. Varðandi tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2011–2014 sem hér liggur fyrir vil ég fyrst segja það að í henni eru gerðar nokkrar mikilvægar stefnubreytingar frá því sem áður hefur verið í samgönguáætlunum. Að vísu er fjármagnið mun takmarkaðra fyrir þessa samgönguáætlun en verið hefur nokkur tímabil á undan vegna breyttrar stöðu í efnahagsmálum þjóðarinnar. Í þessari þingsályktunartillögu er áherslan lögð á vegi víða á landsbyggðinni, og til dæmis verulega aukin áhersla á vegabætur og nýja vegalagningu á Vestfjörðum. Meiri áhersla er lögð á ýmsa safn- og tengivegi og héraðsvegi úti um land en áður hefur verið gert þó svo að verulega þurfi samt að auka í það, að mínu mati. Það er líka lögð meiri áhersla á öryggismál í samgöngum en oft hefur verið gert áður. Hvað alla þessa þætti varðar eru þessi áhersluatriði dregin fram í samgönguáætlun og afgreiðslu hennar í nefndaráliti meiri hlutans. Ég vil hæla hæstv. innanríkisráðherra Ögmundi Jónassyni fyrir þær áherslur sem eru lagðar í tillögunni og sömuleiðis vinnu nefndarinnar undir öflugri og góðri forustu hv. þm. formanns umhverfis- og samgöngunefndar Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, einmitt í þeim atriðum sem ég hef nefnt. Engu að síður vil ég undirstrika að ég tel að enn betur hefði mátt gera einmitt hvað þessa þætti varðar og vil ég þar nefna samgöngumannvirki á Vestfjörðum, veginn norður Strandir og samgöngumannvirki í þeim landshlutum þar sem er enn langt í land með viðunandi vegtengingar og heilsársvegi með meginleiðir bundnar slitlagi. Vegalagningar og samgöngur eru eitt mikilvægasta atriðið í að tryggja jafnrétti fólks óháð búsetu. Ég tel að þarna eigi að bæta í og ég vil koma því að hér að sú ákvörðun sem tekin var af meiri hluta þingsins um að taka Vaðlaheiðargöng út úr samgönguáætlun og keyra hana fram sem sérstaka framkvæmd gengur algerlega á skjön við það vinnulag sem hér hefur verið á Alþingi þar sem samgönguáætlun ræður forgangsröðun verkefna. Ég kem hingað fyrst og fremst til að mæla fyrir ákveðnu máli, það er vegalagning norður í Árneshrepp. Það hefur verið mér mikið hjartans mál í gegnum árin að treysta vegasamgöngur norður í Árneshrepp. Ég vil þó taka fram að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar hefur einmitt lagt til þær breytingar á samgönguáætlun að það komi til fjármagn bæði til vegarins um Bjarnarfjarðarháls og um Veiðileysuháls norður í Árneshrepp. Meginhluti af því fjármagni kemur þó á seinna tímabil þannig að það er ekki jafnfast í hendi. Ég vil minna á að við nokkrir þingmenn höfum lagt fram tillögu til þingsályktunar um lagningu heilsársvegar í Árneshrepp. Flutningsmenn eru auk mín hv. þingmenn Atli Gíslason, Ásmundur Einar Daðason, Einar Kristinn Guðfinnsson, Lilja Mósesdóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Þór Saari. Við leggjum til að Alþingi álykti að lagður skuli heilsársvegur norður í Árneshrepp, þ.e. eftir Strandavegi í Norðurfjörð, og að meginframkvæmdir eigi sér stað á næstu fjórum árum en vinnunni ljúki á gildistíma samgönguáætlunar. Framkvæmdirnar við umrædda vegalagningu munu bætast við þær sem fyrir voru í upphaflegri þingsályktunartillögu um fjögurra ára samgönguáætlun. Frú forseti. Ég legg áherslu á að að þessu verði unnið og þess vegna hef ég lagt fram breytingartillögu á þskj. 1515 við breytingartillögu á þskj. 1457, um fjögurra ára samgönguáætlun. Þar legg ég til að vegurinn um Bjarnarfjarðarháls fái á árinu 2013 250 millj. kr. og á árinu 2014 250 millj. kr., en heildarkostnaður við veginn um Bjarnarfjarðarháls norður í Bjarnarfjörð er áætlaður um 500 millj. kr. Ég legg áherslu á að þetta fjármagn komi inn á núverandi fjögurra ára tímabil og hið sama legg ég til að verði gert varðandi Veiðileysuháls. Því hafði verði bætt inn í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að til þeirra framkvæmda kæmu 670 millj. kr. en það fjármagn kæmi inn á seinna tímabilinu. Í breytingartillögu minni legg ég til að á árinu 2013 komi 200 millj. kr. og á árinu 2014 komi 270 millj. kr. og afgangurinn komi þá á seinna tímabili. Það er nú svo með vegalagningu norður í Árneshrepp að ef við tökum þá ákvörðun að leggja þangað heilsársveg verðum við að standa við hana, það að vera með loforð eitthvað langt fram í tímann, áratug fram í tímann, er ekki sterkur og góður og haldbær fugl í hendi. Í stuttri greinargerð með tillögunni segir: „Lagt er til að framkvæmdum við Bjarnarfjarðarháls og Veiðileysuháls verði flýtt, sbr. tillögu til þingsályktunar um lagningu heilsársvegar í Árneshrepp (815. mál), og þar með að Alþingi ákveði að á næstu fjórum árum verði lokið að mestu gerð heilsársvegar norður í Árneshrepp. Verkinu verði að fullu lokið á næstu átta árum. Vegagerðin verði þegar beðin um að vinna framkvæmdaáætlun sem miði að því að svo verði.“ Ég vil minna á það að vegurinn um Bjarnarfjarðarháls var á áætlun og var tilbúinn til útboðs árið 2007 eða 2008. Þá var allt tilbúið til útboðs en var síðan skorið niður vegna niðurskurðar á vegaframkvæmdum eftir hrunið 2009. En öll gögn eru til og hægt að fara í þann veg með mjög stuttum fyrirvara. Ég legg áherslu á það, frú forseti, að Alþingi taki á samgöngum við Árneshrepp. Það verður aðeins gert með því að sýna í verki að við viljum halda þar byggð, öflugu mannlífi og samfélagi. Það verðum við að gera með vegasamgöngum. Þetta var tillagan sem ég vildi mæla fyrir. Ég vil líka minnast á tillögu sem ég flyt ásamt hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni og Gunnari Braga Sveinssyni þar sem við leggjum áherslu á að tryggt verði áframhaldandi flug til Sauðárkróks. Ég vissi ekki annað en að við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár, skömmu fyrir síðustu áramót eða fyrir jólin á síðasta ári, hefði verið gert ráð fyrir auknum fjárveitingum á fjárlögum til að tryggja áframhaldandi flug til Sauðárkróks. Þegar upp var staðið reyndist svo ekki vera og olli það mér miklum vonbrigðum því að ég taldi að eitt af því sem hefði verið frágengið við afgreiðslu fjárlaga hefði verið að tryggja fjármagn til Sauðárkróks. Reyndar er það svo að í þessari samgönguáætlun allri er mjög lítið sagt um innanlandsflugið, stöðu þess og framtíð. Ég legg áherslu á mikilvægi innanlandsflugsins, bæði fyrir hina minni og stærri staði, hvort sem það er Sauðárkrókur, Bíldudalur, Gjögur, Ísafjörður, Egilsstaðir, Vestmannaeyjar, Höfn í Hornafirði, Akureyri, Egilsstaðir, Þórshöfn o.s.frv. Í samgönguáætluninni er lítið kveðið á um innanlandsflugið og afar erfitt að lesa í það hver framtíðarstefnan er í því. Það er ljóst að það þarf að koma til fjármagn til að tryggja þessar samgöngur. Þess vegna er flutt sérstök tillaga um að tryggja áframhaldandi flug til Sauðárkróks. Ég hef einnig áréttað að flug til Gjögurs er líka í uppnámi hvað fjárveitingar varðar. Þá er líka tillaga sem við flytjum um það sem ég held að hafi fallið brott úr áætluninni af misgáningi, en það er framlag til vegtengingar á Þverárfjallsvegi til Sauðárkróks. Þar er eftir að leggja smákafla og ljúka Þverárfjallsvegi og tengja hann vel inn á Sauðárkrók og inn á hafnarsvæðið þar sem hann liggur um, sem gefur möguleika til áframhaldandi hafnargerðar. Ég held að þetta hafi bara fallið út af misgáningi og þess vegna vil ég flytja þessa breytingartillögu við tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, ég vil bara vitna aftur til þeirrar þingsályktunartillögu sem við höfum flutt allmargir þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum og utan flokka um vegalagningu norður í Árneshrepp og að Alþingi sýni í verki að það vilji standa á bak við íbúa Árneshrepps og byggðina þar og að vegalagning þangað norður verði gerð í sýnilegri framtíð, innan næstu fjögurra ára. Á næstu fjögurra ára áætlun verði ráðist þar í umtalsverðar vegabætur og framkvæmdir hefjist strax á árinu 2013 og þeim síðan fylgt eftir þannig að þetta byggðarlag fái vegtengingu. Við erum ekki að biðja um stór og mikil jarðgöng að þessu sinni eins og sumir hafa gert og rakið hugðarefni sín um að fá jarðgöng á undan næsta vegi. En við leggjum til að Alþingi samþykki að leggja heilsársveg í Árneshrepp. Það er sú tillaga sem ég legg fyrst og fremst áherslu á.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu. Það er margt gott í samgönguáætlun, það segir sig sjálft og mikil vinna hefur verið lögð í hana. Ég tel hins vegar að áherslurnar í henni séu ekki réttar og ekki forgangsröðunin. Ég legg sérstaka áherslu á það að við erum ekki að forgangsraða í þágu umferðaröryggis. Ég hef haldið margar ræður um þetta og hef ekki fengið nein mótrök gegn því. Reyndar held ég að flestir ef ekki allir Íslendingar séu sammála því. Á hverju ári slasast margir alvarlega í umferðinni og á bak við orðalagið „slasast alvarlega“ stendur sú skilgreining á alvarlegum slysum að viðkomandi jafnar sig aldrei. Hann nær aldrei fullum bata og sumir hljóta ævarandi örkuml. Oftar en ekki er þetta mjög ungt fólk og kostnaðurinn við umferðarslys hleypur á tugum milljarða. Við getum aldrei komið í veg fyrir þau en með því að gera umferðarmannvirki þannig úr garði að þau verði sem öruggust getum við dregið stórlega úr þeim. Það er ekkert við það að athuga að hv. þingmenn leggi áherslu á þau svæði sem þeir koma frá, hv. þingmenn eru kosnir af fólki í viðkomandi kjördæmum. En af hverju getum við ekki náð saman um að forgangsraða um allt land í þágu umferðaröryggis? Við eigum núna góðar upplýsingar um áhættumestu vegina, hættulegustu vegina þar sem slysin verða. Af hverju setjum við okkur ekki það markmið að útrýma hættulegustu stöðunum? Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég hélt að við mundum sjá breytta tíma í þessu en svo er ekki. Síðan er annað að einn staður á landinu hefur verið tekinn út og nú er búið að segja að næstu tíu árin verður ekkert gert í samgöngumannvirkjum í Reykjavík. Þetta hljómar ótrúlega en þetta er satt. Hæstv. ríkisstjórn hefur ákveðið að næstu tíu árin verði framkvæmdastopp í Reykjavík. Menn segja: Þetta er ekki bara Reykjavík, þetta er líka höfuðborgarsvæðið. En staðreyndin er sú að verkefnin eru eftir í Reykjavík, þetta er miklu minna mál fyrir aðra staði á höfuðborgarsvæðinu. Hættulegustu staðirnir í þéttbýli í umferðinni eru í Reykjavík. Það er fullkominn misskilningur að það sé dýrt að breyta þeim öllum. Svo er ekki. Sumar breytingarnar eru tiltölulega ódýrar þó að auðvitað kosti mikið að fara í stór umferðarmannvirki og við þurfum að gera það á höfuðborgarsvæðinu. Virðulegi forseti. Ég get ekki stutt þessa samgönguáætlun. Ég tel að forgangsröðunin sé röng. Það er ekki forgangsraðað í þágu fólks og þá er ég að vísa til umferðaröryggis og líka til þess að það vill svo til að hér í Reykjavík keyra flestir bílarnir og búa flestir íbúar. Þó svo að ég sé tilbúinn til að berjast fyrir góðum samgöngumannvirkjum úti um allt land, sérstaklega í þágu umferðaröryggis, er ekkert réttlæti í því að taka einn stað á landinu út úr, höfuðborgina, og segja: Hér verður ekkert gert næstu tíu árin. Það er stefna hæstv. ríkisstjórnar.

Forseti. Ég er kominn hingað í ræðustól til að mæla fyrir breytingartillögu á þskj. 1574 sem lýtur að samgönguáætlun 2011–2022 og tel nauðsynlegt að mæla fyrir þeirri tillögu á ný þar sem hún hefur tekið örlitlum breytingum frá því að ég mælti fyrir henni fyrst. Fyrri tillagan er því afturkölluð og sú tillaga sem hér liggur fyrir er þá sú breytingartillaga sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Tryggva Þór Herbertssyni, Birki Jónssyni, Sigmundi Erni Rúnarssyni, Höskuldi Þórhallssyni, Jónínu Rós Guðmundsdóttur, Kristjáni L. Möller og Þuríði Backman. Hún hljóðar svo: Við kafla jarðgangaáætlun í 2. tölulið bætist neðanmálsgrein svohljóðandi: Miðað verði við að rannsóknum á undirbúningi Seyðisfjarðarganga verði hagað með þeim hætti að hægt verði að hefja framkvæmdir við jarðgöng undir Fjarðarheiði í kjölfar Norðfjarðarganga og Dýrafjarðarganga. Ástæða þess að þessi tillaga er lögð fram af okkur flytjendum hennar er sú að Seyðisfjarðargöng hafa af einhverjum ástæðum lent til hliðar í umræðu um jarðgangagerð undanfarin ár. Við teljum okkur þurfa að vinna að samgönguáætluninni á grunni þeirra áherslna sem dregnar voru upp árið 1987–1990 og lögðu grunn að ákveðinni forgangsröðun í þessum stóra og viðamikla þætti samgöngumála sem jarðgangagerð er. Ég legg áherslu á að sú tillaga sem hér er flutt kallar ekki á viðbótarfjármuni í samgönguáætlun. Þvert á móti rúmast áætlað fé til rannsókna og undirbúnings jarðganga á áætlunartímabilinu fyllilega og rúmlega það innan þeirra fjárheimilda sem þingsályktunartillagan sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir. Þetta er því ekki spurning um nýtt fé í verkefnið heldur fyrst og fremst að setja Seyðisfjarðargöng og göng undir Fjarðarheiði í rétta framkvæmdaröð. Ég sé það í jarðgangaáætlun að verið er að ræða jarðgöng sem í hugum flestra þingmanna, sem fylgst hafa með þessum málum í alllangan tíma, löngu áður en sá sem hér stendur fór að leiða að þessu hugann, hafa ekki verið í umræðunni fyrr en nú við þá tillögu sem hér er lögð fram, þ.e. þingsályktunartillögu um samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022. Það skýtur nokkuð skökku við að sjá áformin þar þegar menn gera enga tilraun í sömu tillögu til að nálgast spurninguna og ramma betur inn umræðuna um jarðgöng undir Fjarðarheiði. Þessi tillaga er því lögð fram og ég vænti þess að hún hljóti góðar viðtökur. Það er löngu tímabært að veita Seyðfirðingum og Austfirðingum fyllri upplýsingar og meiri stuðning við það verkefni sem jarðgöng undir Fjarðarheiði eru.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að fylgja örlítið eftir þeirri breytingartillögu sem hér hefur verið lögð fram og í raun til að fylgja eftir máli hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar sem talaði á undan mér. Ég er sem sagt meðflutningsmaður á þessari tillögu. Mér finnst skipta miklu máli að það sé skýrt í hugum þingmanna að eðlilegt er að líta svo á að áður en við höfum lokið framkvæmd og fullnustu þeirra ganga sem eru á samgönguáætlun, þ.e. Norðfjarðarganga og Dýrafjarðarganga, og á meðan framkvæmdatíminn er í gangi rannsökum við og hönnum næstu göng. Í mínum huga er enginn vafi á því að þau verða svokölluð Seyðisfjarðargöng eða göng undir Fjarðarheiði. Það er löngu tímabært að rjúfa þá einangrun sem Seyðfirðingar hafa þurft að búa við þar sem þeirra fallegi bær er bak við einn af hæstu fjallvegum landsins og nánast í hverjum mánuði verður ófært vegna snjóa þrátt fyrir að þeir séu í raun og veru með mjög mikilvægt hlið til landsins í gegnum ferjuhöfn sína með ferjusiglingar allt árið. Ég held að við þurfum að koma því á hreint að við eigum að rannsaka og hanna þessi göng strax þannig að þau verði tilbúin til framkvæmda þegar við höfum lokið við göng til Norðfjarðar og Dýrafjarðar. Mig langar örstutt að minna á að enn er staðan þannig að Hringvegi nr. 1 er illa haldið við og vegurinn illa farinn og lítt uppbyggður á þeim stöðum sem lengst eru frá Reykjavík. Má þar sérstaklega nefna vegpartinn milli Skriðuvatns og Axarvegar. Það gleður mig því mjög að sjá að lagt er til í nefndaráliti hv. samgöngunefndar að framkvæmdum við þann vegarkafla verði flýtt um eitt tímabil þannig að gert er ráð fyrir að fara í þær upp úr 2015–2018. Sömuleiðis er hinni merku samgöngubót og styttingu vegalengdar um tæplega 70 kílómetra yfir Axarveg flýtt um eitt ár. Þó að Austfirðingar hefðu sjálfsagt viljað sjá þessar framkvæmdir komast á dagskrá fyrr er það ákveðið gleðiefni að þeim skuli vera flýtt og vonandi verða þær að veruleika. Mig langar að taka undir orð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar í sambandi við tillögu okkar þingmanna Norðausturkjördæmis um að farið verði strax í að rannsaka og hanna jarðgöng undir Fjarðarheiði til Seyðisfjarðar. Ekki er gert ráð fyrir nýju fjármagni því að á hverju tímabili í löngu áætluninni er gert ráð fyrir um 200 milljónum í rannsóknarfé og þar að auki er í stuttu áætluninni gert ráð fyrir um það bil 10 milljónum á hverju ári til að rannsaka jarðgangagerð. Sú tillaga sem hér birtist ætti því að rúmast algerlega innan þeirra fjárheimilda. Okkur er svo sem ekkert að vanbúnaði að ráðast í þetta verk.

Frú forseti. Frumvarp þetta er unnið og flutt af efnahags- og viðskiptanefnd samkvæmt beiðni efnahags- og viðskiptaráðuneytis. Ástæðurnar fyrir því að það er flutt nú er sú að endurskoðun sem gera átti og heildarendurskoðun á lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa hefur tafist og verður ekki að lögum á þessu þingi. Af þeim ástæðum hefur efnahags- og viðskiptaráðuneyti lagt áherslu á að svokölluðu eftirlitsgjaldi, sem er í 2. mgr. 19. gr. laga um sölu fasteigna og fyrirtækja, verði frestað. Á það féllst efnahags- og viðskiptanefnd og þess vegna er lagt til í þessu frumvarpi að í stað ártalsins 2011 sem kemur tvívegis fyrir í ákvæði til bráðabirgða III í lögunum komi árið 2012. Frumvarp sama efnis hefur áður verið flutt og má auk þess vísa í rökstuðning fyrir því til ársins 2011 er það var flutt.