Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þórarinn Jónsson, flutningsm: Það er ofboð einfalt mál, þetta frumvarp, sem hjer liggur fyrir, og háttvirtir þingdeildarmenn þurfa ekki langan tíma til að átta sig á því, Hjer er ekki farið fram á annað en það, að ráðherra veitist heimild til að selja þjóðjörðina Reyki í Hrútafirði. Ábúandi jarðarinnar hefur farið fram á það að fá hana keypta. en stjórnin hefur neitað um að selja hana. Ástæðan til þessarar synjunar er sú, að í landi jarðarinnar er löggilt höfn, við svonefndan Reykjatanga. Hún var löggilt árið 1893. Það mun hafa verið sprottið frá aðalverzluninni á Borðeyri, að farið var fram á þessa löggilding. Þá sótti vesturhluti Húnavatnssýslu allt austur í Víðidal, þangað verzlun. Um það leyti var svo farið að leggja upp vörur á Hvammstanga, þó að þar væri þá ólöggilt höfn. Það var ekki fyr en árið 1895, að þar var löggilt verzlun. Og jeg ætla, að kaupmenn á Borðeyri hafi æskt Löggildingar við Reykjatanga til að draga úr verzluninni á Hvammstanga. En það fór nú samt svo, að verzlunin drógst þangað, og hún fer altaf vaxandi. Og jeg held, að mjer sje óhætt að fullyrða, að það sje álit allra kunnugra manna, að engin verzlun verði nokkru sinni á Reykjatanga. Þar hefur enn eigi verið lagður nokkur steinn nje grunnur reistur til nokkurrar húsagerðar. Og ábúandi jarðarinnar, sem beiðist kaupa á henni, hefur fengið vottorð frá hreppstjóranum í Staðarhreppi og prestinum á Stað í Hrútafirði um, að engin líkindi sjeu til, að verzlun komist þar á stofn. Vestur Húnavatnssýsla sækir nú verzlun á Hvammstanga, nema Hrútafjörður að austan. Höfn er betri vestan megin fjarðárins, bæði á verzlunarstaðnum Borðeyri og við Kjörseyrartanga. Þegar ábúandi jarðarinnar sótti um kaup á henni, fann sýslunefndin enga ástæðu til að leggja á móti sölunni. Hún undaniskildi aðeins frá sölunni landspildu upp frá hver, sem er í landi jarðarinnar, vegna sundskála, sem þar er og sýslan notar. En stjórnin neitaði að selja jörðina, af því að löggiltur verzlunarstaður væri í landi hennar. Mjer finnst ekki ástæða til að stinga upp á nefnd. Öll skjöl málsins, beiðni frá ábúanda jarðarinnar um að fá hana keypta, eftirlit og virðing á jörðinni, álit sýslunefndar um söluna o. fl., liggja til sýnis á lestrarsalnum. Þar sem þessu háttar þannig um löggldinguna, eins og jeg hef tekið fram, tel jeg ábúanda jarðarinnar beittan misrjetti, ef honum er synjað um kaup á henni. Og hvernig sem menn annars líta á þjóðjarðasölu yfir höfuð, þá er ójafnaðarfullt að allir standi ekki jafnt að vígi, meðan þau Lög eru í gildi. Jeg fer svo ekki fleiri orðum um málið við þessa umr., en vona, að háttv. þingdeildarmenn kynni sjer málið og gögn þess, áður en það kemur til 2. umr.



Jeg hefi leyft mjer að flytja þetta frurnvarp eftir ósk kjósanda í einum hreppi í kjördæmi mínu, Bæjarhreppi. Það eru æðarvarpseigendur, sem óska þessa. Svartfbakur er afarhættulegur æðarvarpi. Varpeigendum tekst að eyða hröfnum og öðrum vörgum, sem skæðir eru æðarvarpi, betur en svartbaknum. Þeir vilja því, að fje sje lagt til höfuðs honum. Og þar sem varpeigendur eiga hjer í hlut og þar sem þeir vilja leggja á sig skatt til þess, að landssjóður fái uppbót fyrir útgjöld þau, er hann hefur af eyðing svartbaks og svartbakseggja, finst mjer einsætt að taka tillit til óska þeirra. Þeir ætlast til þess, að lagt verði útflutningsgjald á dún í þessu skyni. Til eru lög um eyðing svartbakseggja frá 19. febr. 1892, en þau lög ná aðeins til Breiðafjarðar. Þau gera það að skyldu ábúendum allra jarða á Breiðafirði, er æðarvarp liggur undir, að eyða öllum svartbakseggjum á ábýlisjörðum sínum og sama er gert að skyldu ábúendum, er búa allt að því eina mílu frá friðlýstu æðarvarpi, þótt æðarvarp sje eigi á jörðum þeirra. Jeg er að vísu ekki kunnugur nú á Breiðafirði, En jeg býst við, að það sje allmikið farið í kringum lögin. Úr því að ósk er komin fram um lög um eyðingu svartbaks þykir mjer sjálfsagt, að þan lög nái til allra landsmanna. Ég fer því fram á það, að þessi lög (um eyðing svartbakseggja) sjeu afnumin. Mismunurinn á þessu frumvarpi og uefndum lögum er og sá, að verðlaun verði veitt fyrir eyðinu uppkomins svartbaks, sem veiddur er. Verðlaunin eru nokkru lægri en farið var fram á í bænarskjali varpeigenda í Bæjarhreppi. Jeg vildi fara sem hóflegast í þessu. Þetta frumvarp snertir aðallega æðarvarp,. og því legg jeg til, að því sje vísað til nefndarinnar í frumvarpinu um æðaregg, að lokinni 1. umr. Jeg skal bæta því við, að svartbakur er fleirum hvimleiður en æðarvarpseigendum, þar sem eru Iaxveiðar, silungsveiðar og selalátur, þykir hann mesti vágestur. Hann hamast og gaggar yfir selalátrum og gerir með því hinn mesta skaða. Hann er alstaðar hvimleiður.



Það var aðeins stutt athugasemd. Þar sem háttv. þm. Strand. gaf í skyn, að lögunum um eyðing svartbakseggja mundi ekki hlýtt við Breiðafjörð, og að þeim mundi ekki eytt, eins og lögin ákveða, verð jeg að mótmæla því. Jeg veit marga menn á Breiðafirði er gera sjer sem mest far um að eyða vargi þessum, bæði með því að taka egg undan honum og að ná í ungana, ef nokkrir eru. Þar sem jeg bý, er svartbaksvargur, en ekki æðarvarp; alt að einu geri jeg mjer far um að eyða svartbaki sem mest.



Verði frumv. þessu, vísað til æðarvarpsnefndarinnar, legg jeg til, að bætt sje í hana þingmanni Árn. (J. Jónat.) og þingm. Strand. (G. Guðl.)