Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 1.30 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, fer fram umræða utan dagskrár um vanda smærri fjármálafyrirtækja. Málshefjandi er hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Hæstv. viðskiptaráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um fundarlengd í dag, þ.e. að fundi þurfi ekki að ljúka fyrr en eftir kl. 8 í kvöld. Forseti lítur svo á að dagskráin geti staðið fram eftir kvöldi, fram yfir kl. 8 í kvöld.

Herra forseti. Ég hef áhuga á því að heyra sjónarmið hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hvað varðar stöðu Tryggingastofnunar ríkisins. Sú stofnun var, eins og kunnugt er, flutt á verksvið hæstv. ráðherra með breytingum á fyrirkomulagi innan Stjórnarráðsins við upphaf þessa kjörtímabils og ber nú hæstv. ráðherra ábyrgð á meginstarfsemi hennar. Síðan hefur ríkisstjórnin ákveðið að skipta verkefnum hennar upp og færa sjúkratryggingahlutann til nýrrar stofnunar um útboð og einkarekstur í heilbrigðiskerfinu en fréttir berast af því að þessi uppskipting gangi vægast sagt illa auk þess sem hún virðist ætla að reynast ákaflega kostnaðarsöm. Þannig er í frumvarpi til fjáraukalaga umtalsverð aukafjárveiting lögð til af hálfu hæstv. ríkisstjórnar til að kosta ráðgjöf og alls konar vinnu sem að sögn hefur verið unnin á árinu auk þess sem upplýst er að árlegur kostnaður af þessum uppskiptum og þessum tvöfalda rekstri verði um 250 millj. kr. og jafnvel meira. Þar við bætist svo að miklar illdeilur og ágreiningur eru um þetta mál innan kerfisins og milli ráðuneyta og stofnana. Því vil ég spyrja hæstv. félagsmálaráðherra: Hver er staða þessa máls núna? Hver er afstaða hæstv. félagsmálaráðherra til þessa? Vill ekki hæstv. félagsmálaráðherra taka á sig rögg og beita sér fyrir því innan ríkisstjórnarinnar að hætt verði við þessa vitleysu og þeir peningar sem þannig sparast verði þá frekar notaðir í að draga úr sársaukafullum niðurskurði í velferðarkerfinu? Ég hef trú á því að hæstv. félagsmálaráðherra teldi sig vel geta notað 250 millj. kr. í viðbót einhvers staðar eða eigum við að semja um að þeir peningar verði notaðir til þess að ekki þurfi að selja inn á sjúkrahúsin, hæstv. félagsmálaráðherra? Ég bið um svör.

Hæstv. forseti. Samin voru lög um Sjúkratryggingastofnun sem þegar hafa tekið gildi og við erum að vinna í uppskiptingu að því er varðar starfsemi Tryggingastofnunar og Sjúkratryggingastofnunar á grundvelli þeirra laga. Ég viðurkenni fúslega að ástandið á umliðnum vikum hefur verið óviðunandi, ekki síst fyrir starfsmenn þessarar stofnunar, en ég á von á því að við fáum niðurstöðu í málið fljótlega. Niðurstaðan byggir auðvitað á því samkomulagi sem flokkarnir hafa gert um þessa uppskiptingu að því er varðar sjúkratryggingar og almannatryggingar. Hún mun vitaskuld byggjast á þeim lögum sem sett hafa verið um þessa starfsemi og mun byggjast á því hvað er stjórnsýslulega fært í þessu efni. Niðurstaðan mun byggjast, a.m.k. um sinn, á þeirri lausn sem við teljum að sé hagkvæmust miðað við núverandi stöðu í samfélaginu. Hv. þingmaður talar um 250 millj. kr. Það er auðvitað fjarstæða að verið sé að fara út í svo mikil útgjöld við þessa uppskiptingu. Við erum að leita annarra lausna sem skilar okkur hagkvæmari niðurstöðu og er viðunandi bæði fyrir starfsmennina í báðum þessum stofnunum og fyrir þjónustu stofnunarinnar. Þótt ekki hafi fengist niðurstaða í þetta enn að því er varðar uppskiptinguna tel ég að þetta hafi ekki bitnað neitt á þjónustu eða starfsemi þessara stofnana. Það hefur vissulega valdið miklum óþægindum fyrir starfsfólk, það viðurkenni ég fúslega, en ég hygg að við munum leysa þessi mál vonandi nú á næstu einum eða tveimur sólarhringum.

Herra forseti. Þetta eru ákaflega ófullnægjandi svör. Það er viðurkennt að það sé búið að vera ófremdarástand og það sé ófremdarástand og að ekki sé hægt að ætla fólki að búa við þessar starfsaðstæður en menn vonast samt til að þetta leysist. Það er hægt að breyta þeim lögum sem sett voru og það er ekki það langt gengið í þessu máli að ekki sé auðvelt að snúa til baka. Í aðalatriðum er búið að ráða einn mann, forstjóra, sem reyndar var ráðinn, eða starf hans a.m.k. auglýst áður en búið var að setja nein lög þar um. Vinnubrögðin öll í þessu máli eru náttúrlega til slíkrar stórskammar að það hálfa væri nóg. Verið er að troða pólitískt fram þessu umdeilda máli og standa í kostnaðarsömum skipulagsbreytingum sem illdeilur eru um í því ástandi sem við erum stödd í núna með samfélag okkar. Það er til háborinnar skammar. Ríkisstjórnin á auðvitað að hætta við þetta, spara þessa peninga og reyna að styðja við bakið á því starfsfólki innan opinberu stjórnsýslunnar sem vinnur mikilvæg verkefni við mjög erfiðar aðstæður. Ég skora því á hæstv. félagsmálaráðherra að gera betur í þessum efnum, taka nú á sig rögg. Nú er hennar tími kominn í vissum skilningi til að taka af skarið í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segir „í vissum skilningi“. Er hann ekki alveg kominn? Ég vil segja við hv. þingmann að stjórnarflokkarnir hafa náð ákveðnu samkomulagi um Sjúkratryggingastofnun sem nú er orðið að lögum. Þetta var samkomulag milli flokkanna og ég sé enga ástæðu til að ég fari að beita mér fyrir einhverjum breytingum á þeim lögum. Við skulum sjá hvernig úr vinnst að því er það varðar. Ég er þingmanninum hjartanlega sammála um að við verðum að leysa þetta með þeim hætti sem ég sagði áðan, að aðstæður verði viðunandi fyrir starfsfólk, það er það mikilvæga í mínum huga. Þrátt fyrir þessar deilur - ég skal taka undir að þetta séu deilur, þær hafa ekki verið leystar - hefur starfsemin verið viðunandi fyrir alla þjónustu stofnunarinnar. En auðvitað er ekki hægt að búa við þetta til langframa. Við verðum að leysa þetta og ég ítreka að við munum leysa málið 

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um málefni háskólastúdenta hér á landi. Sá hópur glímir við mikla erfiðleika. Verðbólga undanfarinna mánaða hefur étið upp alla þá hækkun sem varð á framfærslu LÍN síðastliðið vor auk þess sem gerbreytt ástand á vinnumarkaðnum veldur því að það fólk sem vann meðfram námi fær ekki vinnu í dag til að framfleyta sér. Hér er því um gríðarlega alvarlega stöðu að ræða og það er líka mjög alvarlegt mál að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa rætt við forsvarsmenn námsmannahreyfingarinnar, sem eru þar í forsvari fyrir 20 þúsund námsmenn, sem báðu um fund með hæstv. ráðherra 14. nóvember sl. Hæstv. ráðherra hefur ekki gefið sér tíma til að hitta fulltrúa þessara 20 þúsund háskólanema sem er mjög alvarlegt mál vegna þess að þessi þjóðfélagshópur stendur ansi höllum fæti eins og reyndar margir aðrir þessi missirin. Ég spyr hæstv. ráðherra í ljósi þess að nú er sexföld fjölgun innskráninga í Háskóla Íslands miðað við síðustu vorönn, hvort það sé ekki eins og blaut tuska frá stjórnvöldum til námsmanna að skera niður framlög til Háskóla Íslands um 950 millj. kr. Hvernig á Háskóli Íslands að þjónusta nemendur og hvernig á hann að standa undir þeirri starfsemi um leið og stjórnvöld hvetja fólk til að fara í nám þegar það missir vinnuna, þá séu skorin niður framlög til Háskóla Íslands og annarra háskólastofnana í landinu? Hvernig á þessi jafna að ganga upp? Ég spyr hæstv. ráðherra því: Hvernig ætlar ráðherrann að koma til móts við þarfir 20 þúsund háskólanema hér á landi sem þurfa mánaðarlega að greiða 20% yfirdráttarvexti, fá lán hjá ríkisbönkunum til að fá námslán? Það er alveg ljóst að það þarf að breyta þessu og ég hvet hæstv. ráðherra að ræða við námsmenn, að hlýða kalli þeirra þegar þeir óska eftir 

Herra forseti. Ég tek heils hugar undir það með hv. þm. Birki J. Jónssyni að það á að tala við námsmenn og ég mun að sjálfsögðu gera það þegar það liggur fyrir hvernig fjárhagsramminn lítur út. Í eðlilegu árferði mundi ég segja að þær tillögur sem við erum að ræða varðandi háskólana og varðandi rannsóknina væru arfavitlausar. Það er að mínu mati það vitlausasta sem menn gera að skera niður allt sem kemur niður á háskólunum, rannsóknunum, vísundunum, nýsköpunarverkefnum og öllu á því sviði. En það er ekki eðlilegt árferði og það verða allir að hagræða. Hér er verið að reyna að láta þær tillögur sem settar eru fram bitna minnst á menntakerfinu og velferðarkerfinu. Ég vil minna á það m.a. af því að við erum að tala um að líta til reynslu annarra þjóða. Hér á landi var Göran Persson, fyrrverandi forsætisráðherra Svía, og öðruvísi mér áður brá að vitna í formenn sósíaldemókrata í Svíþjóð en svona er nú einu sinni lífið. Reynslan er engu að síður alveg skýr. Svíarnir voru nokkuð fljótir að ná sér út úr erfiðri kreppu. Það gerðu þeir m.a. af því að þeir fóru jafnt yfir, þeir veittu engar undanþágur nema að þeir reyndu að hlífa mennta- og velferðarkerfinu eins og við erum að gera en það var ekki undanskilið. Við erum að gera nákvæmlega það sama og við vonumst til þess að með því munum við verða fljótari að ná okkur út úr þessu erfiða ástandi. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns varðandi Háskóla Íslands. En ég vil líka segja að við erum ekki að skera niður, við erum að fresta framkvæmd rannsóknarsamningsins upp á 650 millj. kr. til síðari tíma. Þó hefur háskólinn í dag einum milljarði meira til rannsókna en hann hafði fyrir einu og hálfu ári síðan. Þetta er erfitt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það vitlausasta sem hægt er að gera nú á þessum tímum er að skera niður fjármagn til rannsókna og nýsköpunar. Samt er það staðreynd að ríkisstjórnin stendur nú í slíku. Ég vil líka fagna því að hæstv. ráðherra ætlar sér að hitta forustumenn námsmannahreyfingarinnar, sem eins og ég sagði áðan telur 20 þúsund manns. Mér er það til efs að ef aðilar vinnumarkaðarins hefðu beðið um fund með ríkisstjórninni að þeir hefðu þurft að bíða í rúman mánuð eftir slíkum fundi. Hér er um að ræða gríðarlega stóran hóp fólks sem á í miklum vandræðum. Þessi hópur fólks hefur líka áhyggjur af því að nú er verið að skera niður framlög til LÍN um einar 1.360 milljónir. Það á reyndar að ganga á eigið fé LÍN með þeim hætti en hvað þýðir það? Vandinn verður tvöfalt stærri á næsta ári en hann er í dag og þá verður trúlega að grípa til harkalegri viðbragða. Ég spyr: 

Herra forseti. Hv. þingmaður kom m.a. inn á stöðu LÍN. Það undirstrikar í rauninni hve staða LÍN er góð og hversu skynsamlega við höfum haldið á málum varðandi málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna á síðustu missirum og árum að við getum - og það er reyndar bara einskiptisaðgerð - að hluta til gengið á eigið fé sjóðsins. Undirstöður LÍN eru sterkar nú við aðstæður sem eru ólíkar því sem við höfum áður upplifað og koma m.a. til móts við þau sjónarmið sem hafa verið sett fram varðandi samtímalánin. Þetta eru allt saman hlutir sem við munum að sjálfsögðu fara í til þess að koma til móts við erfiðar aðstæður námsmanna. Ég vil líka undirstrika það sem ég sagði um að það væri arfavitlaust að fara þessar leiðir í eðlilegu árferði. Ég efast ekki um að hæstv. félagsmálaráðherra og allir aðrir fagráðherrar hér vilji hlífa sínum málaflokki. Allir telja sín mál, hvort sem það eru heilbrigðis-, félags- eða menntamál, vera þau mál sem skipta okkur máli. En kreppan er ekki bara einhver orð á blaði. Þetta eru hlutir sem allir verða að axla og 

Virðulegi forseti. Sérkennilegt ástand ríkir í samfélaginu og það ganga alls konar sögur um alls konar hluti sem eiga að eiga sér stað í bönkunum. Meðal fólks er mikill ótti um hvernig farið er með eignir sem liggja inni í bönkunum og mikil óvissa er um hvernig farið er með skuldamál einstaklinga og fyrirtækja í bönkunum núna. Við þessar aðstæður er stjórnmálamönnum mikill vandi á höndum. Við getum farið aftur í tímann og beitt þeim aðferðum sem einu sinni var beitt sem felast í því að stjórnmálamenn fari að hafa afskipti af innri málum banka, hverjir fái lán, hverjir séu ráðnir til starfa í bönkum o.s.frv. - eða menn geta reynt að setja almennar leikreglur. Ríkisstjórnin markaði góðu heilli þá meginstefnu í nýtilkynntum aðgerðapakka að settar yrðu almennar leikreglur um hvernig farið yrði með mál af þessum toga í nýju ríkisbönkunum þremur. Ég vildi þess vegna inna hæstv. viðskiptaráðherra eftir hvernig því verki miðaði. Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt til þess að skapa grunn undir málefnalega þjóðfélagsumræðu, sem hreinlega er horfin í landinu í dag, að við fáum þessa hluti á hreint. Að settar séu almennar leikreglur og allir viti hvaða reglur gildi í þessum efnum, öllum sé ljóst eftir hvaða viðmiðum bankarnir vinna. Því fyrr því betra. Ég vildi þess vegna inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig miðaði vinnu við gerð þessarar áætlunar sem ríkisstjórnin boðaði í aðgerðaáætluninni.

Virðulegi forseti. Það er mikið rétt að gríðarlegt vantraust er í gangi og ótrúlegasti orðrómur veður uppi um starfsemi bankanna. Margt af því má bæta allverulega og þar er algjört grundvallaratriði að bankarnir setji sér þær verklagsreglur vegna útlánamála sem ríkisstjórnin lagði fyrir þá á sínum tíma. Það kom fram á sérstökum fundi mínum og fjármálaráðherra með formönnum bankastjórna bankanna fyrir nokkru síðan. Bankarnir hafa brugðist vel við þessu og frá þeim tíma hafa þeir verið með slíkar reglur í vinnslu. Við setjum leikreglurnar. Við þurfum að tryggja gegnsætt og opið ferli þegar kemur að útlánamálum bankanna. Þar bíður bankanna gríðarlega mikið verkefni sem er að nálgast skuldir og skuldara og þar skiptir öllu máli að tvennt sé í heiðri haft, annars vegar jafnræði og hins vegar gagnsæi í öllum slíkum ferlum.  Mér hefur verið tilkynnt að Glitnir muni birta sínar verklagsreglur í þessari viku. Landsbankinn er að ljúka gerð sinna reglna og ég efast ekki um að Kaupþing sé að því líka. Þetta er algjört grundvallaratriði til að bankarnir geti sinnt sínu lykilhlutverki í atvinnuuppbyggingu þjóðarinnar og nálgun skuldamála bæði einstaklinga og fyrirtækja. Þar er enginn réttari en annar og þar verður að gæta ýtrustu varúðar. Þá er mjög mikilvægt að skiptastjórum, sem í mörgum tilfellum hafa með að gera sölu eigna sem hafa farið til þrotameðferðar, verði settar reglur um tilkynningaskyldu á sölu allra eigna yfir ákveðinni upphæð. Þetta er líka mjög mikilvægt mál og við þurfum að setja sérstakar reglur um það að auki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna þeim gangi sem er í þessu máli. Það er auðvitað á ábyrgð okkar hér að skapa þessar almennu leikreglur til þess að greiða fyrir því að almenningur hafi forsendur til að taka upplýstar ákvarðanir um hvað sé á seyði í samfélaginu. Við verðum að skapa þessar almennu leikreglur og þær verða að vera ljósar. Þá er jákvætt að heyra að þessari vinnu miðar vel. Ég fagna líka ábendingu hæstv. ráðherra varðandi starfsemi skiptastjóra. Það er auðvitað ekki eðlilegt að við setjum almennar leikreglur sem tryggi gagnsæi í meðferð eigna fyrirtækja í vandræðum sem gildi um bankana en svo um leið og komið er inn í formlega skiptameðferð sé leyndarhjúpi varpað yfir aðgerðir aðila. Auðvitað verður eitt yfir alla að ganga í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Það hefur ákveðinn leyndarhjúpur umleikið störf bæði skilanefnda og banka á síðustu vikum. Þar er við okkur sjálf að sakast. Við þurfum að bregðast við því og auka verulega upplýsingamiðlun bæði til almennings og fjölmiðla um þessi störf og starfsemi og minna á að allir þingflokkar á Alþingi komu að því að tilnefna fólk í bankastjórnir nýju bankanna. Þar situr grandvart sómafólk og vinnur afskaplega gott starf. Auðvitað tekur tíma að hreinsa borðið og endurbyggja traust og það tekur tíma að vinna að þessum grundvallarmálum. Þessar verklagsreglur skipta þar mestu máli til að tryggja gagnsæið, jafnræðið og traustið og nú eru þær að líta dagsins ljós, fyrst hjá Glitni og síðan hinum bönkunum. Það er fagnaðarefni enda algjört grundvallaratriði til þess að bankarnir geti sinnt því gríðarlega mikla hlutverki sem þeirra bíður í vetur. Samfélagsleg ábyrgð þeirra í þessu öllu er mjög mikil.

Virðulegi forseti. Það þarf ekki að fjölyrða um þann vanda sem íslensk þjóð stendur núna frammi fyrir. Í þessari viku höfum við farið í gegnum fjárlögin og eins og þjóðin veit er um að ræða niðurskurð á öllum sviðum, ekki síst í heilbrigðismálum. Því miður er það oft þannig að það bitnar á þeim er síst skyldi. Við í stjórnarandstöðunni höfum samt furðað okkur á forgangsröðun og í raun algjörum skorti á framtíðarsýn í niðurskurðinum. Eitt lítið dæmi sýnir þetta kannski betur en annað en þetta litla dæmi er reyndar algjört stórmál í mínum huga. Staðreyndir málsins eru þær að við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur verið ákveðið að spara. Það hefur sent heilbrigðisráðuneytinu tillögur sínar þar sem kemur fram að til standi að segja upp eina barna- og unglingageðlækninum á landsbyggðinni, eina unglinga- og barnageðlækninum sem starfar utan Stór-Reykjavíkursvæðisins. Þessi eini læknir var með um þúsund heimsóknir skráðar til sín á síðasta ári svo ekki fer á milli mála að þörf á þjónustu hans er gríðarlega mikil, ekki bara í skólabænum Akureyri heldur miklu víðar á landsbyggðinni. Þeir sem hafa komið að þessum málum neita í rauninni að trúa að þetta sé staðreynd og að þetta verði niðurstaðan. Þess vegna vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra: Er ekki einfaldlega um mistök að ræða? Er ekki mest um vert á tímum sem þessum að við stöndum vörð um þá sem minnst mega sín? Ef geðheilsu barna og ungmenna er ekki sinnt má þá ekki fullyrða 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi að það vantaði framtíðarsýn í þennan málaflokk. Ég held að ég verði að segja eins og er að ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni. Reyndar held ég að menn sjái ef þeir skoða málin, og flestum hafi verið það ljóst, að það sem hefur kannski vantað í heilbrigðismálin á Íslandi er stefnumótun og það að menn setji sér markmið fram í tímann. Ljóst er að það eru mjög mörg tækifæri þegar kemur að heilbrigðismálum þrátt fyrir að við förum í gegnum þessi erfiðu mál sem hv. þingmaður nefndi. Við höfum það að markmiði að viðhalda þeirri velferðarþjónustu sem hér er en við verðum að gera það með öðrum hætti og með minni fjármögnun en fram til þessa. Við lítum svo sannarlega til framtíðar og tjöldum ekki til einnar nætur. Þess vegna hefur áherslan á það sem snýr að samdrætti í heilbrigðismálum snúið að því að menn taki fyrst og fremst á rekstrarþáttum. Það er auðvitað hvorki einfalt né auðvelt. Hins vegar er það þess virði því mestar líkur eru á að það komi minna niður á þjónustunni en ef farið væri í aðra hluti, sem eru örugglega einfaldari en geta komið verr niður á fólkinu sem þarf á þjónustunni að halda. Eins og hv. þingmaður veit hafa forstöðumenn viðkomandi stofnana vald til þess að fara með sína málaflokka og þurfa að útfæra þá hluti. Í þessari stóru þjónustu endar nú fæst af því sem inn kemur á borði ráðherra og það verður að segjast eins og er að ég þekki bara ekki til þessa máls sem þingmaður nefndi. Ég þarf einfaldlega að kynna mér það ef ég á að tjá mig um það.

Virðulegi forseti. Ég held nú að ekki hafi skort stefnumótun hingað til í íslensku heilbrigðiskerfi. Þegar við framsóknarmenn skiluðum því af okkur kom það hvað best út í niðurstöðum ríkja OECD. Þar kom fram að það væri í rauninni lofsvert hvernig við Íslendingar hefðum haldið á heilbrigðismálum og ég vona að það verði enn upp á teningnum þegar sjálfstæðismenn skila ráðuneytinu af sér. Mér þykir reyndar miður að hæstv. ráðherra gat ekki svarað mér um þetta tiltekna mál. Ég vona að hann setji sig vel inn í þetta mál og leiðrétti það sem ég tel að hljóti að vera ekkert annað en mistök. Auðvitað eiga forstöðumenn stofnana að fara með sína málaflokka en það er ráðherra sem ber pólitíska ábyrgð. Er kannski ekki kominn tími til að við innleiðum það í íslensk stjórnmál að ráðherrar fylgist með undirstofnunum sínum og beri ábyrgð 

Virðulegi forseti. Já, það er mjög mikilvægt að menn beri pólitíska ábyrgð og fylgist með því sem gerist í viðkomandi málaflokki. Ég veit samt ekki alveg hvort það er gerlegt að ráðherra fari yfir hverja einustu undirstofnun og fari yfir það hvað gerist þar frá degi til dags. Ég er ekki viss um að ráðherrar Framsóknarflokksins hafi gert það í sinni tíð. Við erum kannski í þessu tilfelli að tala um heilbrigðisþjónustu sem spannar 100 milljarða og ég er ekki viss um að það sé skynsamlegt að hafa mál með þeim hætti að ráðherra fari að skipta sér af öllu því sem gerist í þeirri undirstofnun. Hins vegar er algjörlega sjálfsagt og eðlilegt að skoða málin þegar þau koma upp og ég lít á þetta sem vinsamlega ábendingu frá hv. þingmanni og tek því bara vel. Við getum kannski rætt það þegar við erum búin að skoða.

Herra forseti. Ég hef hug á því að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvað líði hugmyndum um endurskipulagningu Fjármálaeftirlitsins og hver afstaða ráðherrans er til þess að flytja Fjármálaeftirlitið inn í Seðlabankann og hvort hann telji ekki rétt að skipta nú út bæði stjórn og æðstu stjórnendum Fjármálaeftirlitsins. Ég minni á að Fjármálaeftirlitinu voru falin gríðarlega mikil og mikilvæg verkefni með neyðarlögunum og það er greinilegt að margar aðgerðir eftirlitsins sæta mikilli gagnrýni og þær eru alls ekki yfir vafa hafnar, því miður. Ég vek athygli á því sem kemur reyndar fram í nefndaráliti allsherjarnefndar vegna sérstaks saksóknara að skilanefndirnar sem Fjármálaeftirlitið skipar starfa sem sagt undir forræði Fjármálaeftirlitsins og eru að reka bankana fyrir og á vegum Fjármálaeftirlitsins en því er síðan ætlað að hafa eftirlit með starfsemi þessara sömu skilanefnda og þar með með sjálfum sér. Í öðru lagi vek ég athygli á því að það er ótrúlegt en staðfest að í skilanefndir hafa verið valdir til forustu einstaklingar sem eru beintengdir við stóra hagsmunaaðila innan bankans og í hópi eigenda bankanna. Ég vísa til fréttar í Fréttablaðinu í dag þar sem fram kemur að 13 af 15 núverandi skilanefndamönnum eru beintengdir inn í sömu fyrirtæki eða til eigenda bankanna og inn í endurskoðunarfyrirtæki. Það kom fram yfirlýsing frá Fjármálaeftirlitinu vegna þessa þann 15. þessa mánaðar og það má segja að þeir séu gamansamir þar. Þar kemur fram, herra forseti, að Fjármálaeftirlitið gætir hagsmuna okkar 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og skal reyna að svara, a.m.k. hluta af því sem um var spurt. Við skulum vera sanngjörn þegar við metum, ræðum og gagnrýnum störf stofnana eins og Fjármálaeftirlits, Seðlabanka og annað. Alþingi fól Fjármálaeftirlitinu gríðarlega mikið hlutverk hér með neyðarlögunum 6. október og gjörbreytti hlutverki Fjármálaeftirlitsins. Það var ekki að ósk þeirra, það var ákvörðun Alþingis. Síðan þá hefur Fjármálaeftirlitið unnið mikið starf og þar hafa margir unnið mikið þrekvirki við erfiðar aðstæður. Ég staðhæfi hér að það fólk sem þar starfar hefur unnið frábært starf við mjög erfiðar aðstæður og bjargað miklu af því sem bjargað varð. Hvað varðar skilanefndirnar má kannski fyrst velta fyrir sér hvort þessar aðstæður kalli ekki á það, ekki síður, að við setjum hámarksstærð á endurskoðunarskrifstofur svo þær séu fleiri og fjölbreyttari en núna þegar þær eru fáar og stórar og erfitt að velja þar á milli. Fjármálaeftirlitið skipaði skilanefndir yfir bönkunum samhliða því að það tók ákvörðun um að fara inn í gömlu bankana. Það var gert á grundvelli ákvæðisins og það þurfti að taka ákvörðun um mönnun skilanefnda á nokkrum klukkustundum þannig að tryggt væri að bankarnir mundu halda áfram rekstri þrátt fyrir stöðu sína. Vegna þeirra sérstöku aðstæðna og til að tryggja sem besta yfirsýn á sem skemmstum tíma þótti rétt á þeim tíma að í nefndirnar yrðu valdir að hluta starfsmenn sem þekktu til starfseminnar og gætu auðveldað vörslu eignasafns og starfsemi þeirra hér innan lands áfram. Meginverkefni nefndanna er að tryggja umsjón með meðferð eigna og hámarka verðmæti eignanna þannig að sem mest fáist út úr uppgjörinu á bönkunum. Meiri hluti skilanefndamanna er þó jafnan skipaður utanaðkomandi aðilum með reynslu af endurskoðun og lögmennsku. Við val á fólki í skilanefndir var gætt í hvívetna að almennum hæfisreglum sem um þær gilda og skilanefndafólk sérstaklega spurt um hæfi sitt. Ég treysti Fjármálaeftirlitinu fullkomlega til að standa þar vel og heiðarlega að verki og efast ekki eitt augnablik 

Herra forseti. Ég lýsi fullum skilningi á þeirri stöðu sem upp kom við setningu neyðarlaganna þegar settir voru inn í skilanefndir á tveimur sólarhringum 15 einstaklingar til að taka við þessu vandasama verkefni. En síðan eru liðnar 10 vikur og enn eru í skilanefndunum - og það er búið að skipta um a.m.k. fjóra af þessum 15 einstaklingum - 13 af 15 sem rekja má beint til starfa í bönkunum, til starfa fyrir bankana eða til starfa hjá endurskoðunarskrifstofum sem nú vinna fyrir bankana og/eða unnu fyrir þá. Það er alveg ljóst að þessi vinnubrögð Fjármálaeftirlitsins, að spyrja nefndarmenn í skilanefndunum hvort þeir telji sig hæfa, dugir ekki. Fjármálaeftirlitið nýtur ekki trausts þegar það vandar ekki 

Virðulegi forseti. Ég er bara ekki sammála þessu. Ég treysti Fjármálaeftirlitinu fullkomlega. Þar hefur verið unnið, eins og ég sagði áðan, mikið starf við erfiðar aðstæður, dag og nótt, við það að bjarga og vernda eigur bankanna. Það verður að gera þær kröfur að gagnrýni sem er sett fram á Fjármálaeftirlitið, eins og Seðlabankann og aðrar stofnanir stjórnvalda, sé ígrunduð og á rökum reist. Það er ekki þolandi fyrir það fólk sem leggur jafnmikið á sig og starfsmenn eftirlitsins og svo margir aðrir að þurfa að sitja undir óígrundaðri umræðu um hæfi sitt og störf. Þetta fólk hefur unnið mikið og gott starf, stjórn Fjármálaeftirlitsins, stjórnendur og allir almennir starfsmenn hafa unnið mikið og gott starf. Ég treysti þeim fullkomlega til að halda því áfram og harma það hve langt hefur verið gengið í umræðunni um það og reynt að varpa rýrð á störf þeirra. Þetta er sjálfstæð stofnun sem lýtur sérstakri stjórn og ráðherra skipar stofnuninni ekki fyrir verkum, en henni er skipuð stjórn og ég treysti Fjármálaeftirlitinu 

Virðulegi forseti. Þetta er umræða sem hefði alveg eins getað heyrt undir fjármálaráðherra eða forsætisráðherra, en það varð úr að viðskiptaráðherra er hér til svara og vil ég sérstaklega þakka það. Fall um 85% af bankakerfinu hafði miklar afleiðingar fyrir íslenskt efnahagslíf. Sumar voru ófyrirsjáanlegar en aðrar beinlínis afleiðingar af þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin greip til í kjölfar hrunsins. Í mínum huga hafa sumar af þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar dregist allt of lengi, fyrr hefði þurft að bregðast við þeim vanda sem smærri fjármálafyrirtækin lentu í, mörg hver að ósekju. Hér á landi voru nefnilega til fjármálafyrirtæki, sparisjóðir, sem höguðu málum sínum af ráðdeild og skynsemi og geta leikið lykilhlutverk við endurreisn efnahagslífs þjóðarinnar. Nú eru um 10 vikur frá því að veðkall Seðlabanka Íslands vegna skuldabréfa útgefinna af ríkisbönkunum komu mörgum af þessum fyrirtækjum í mikinn vanda. Hér var um stórt mál að ræða og er því miður enn. Það má í rauninni segja að sá hluti bankakerfisins sem lifði bankahrunið af hefði farið á hliðina ef frestur hefði ekki verið veittur út af þessum veðköllum. Við framsóknarmenn óskuðum strax eftir neyðarfundi í viðskiptanefnd og málið var tekið upp og hefur svo verið frestað síðan. Þessi mikli vandi skapaðist er óvissa um endurgreiðslu frá ríkisbönkunum vegna skulda þeirra setti fjármálafyrirtækin milli steins og sleggju ríkisvalds og Seðlabanka vegna milligönguhlutverks þeirra við öflun lauss fjár fyrir viðskiptabankana frá Seðlabankanum, algjörlega með vitund hans og vilja. Reglur bankans kváðu beinlínis á um það. Þessi lausafjárgreiðsla frá Seðlabankanum var síðan notuð til að stofna til eigna ríkisbankanna sem að einhverjum hluta voru teknar yfir í nýju bankana en skuldirnar voru skildar eftir í gömlu bönkunum. Seðlabankinn skerti síðan veðhæfi þessara skulda og krefst nú fullnustu krafna sinna á hendur fjármálafyrirtækjunum. Það er að mínu mati afar ósanngjarnt þar sem mikil óvissa ríkir um endurheimtur úr búum gömlu bankanna. Eins og gefur að skilja er þessi vandi að miklu leyti heimatilbúinn. Það má í rauninni segja að vinstri vasi ríkissjóðs borgi ekki skuldir sínar á meðan sá hægri gengur fram af mikilli hörku við innheimtu. Það er ekki úr vegi að fá hér úr því skorið hver staðan sé í þessu máli og því beini ég eftirfarandi spurningum til hæstv. viðskiptaráðherra: Hvað hefur hingað til verið gert til að höggva á þennan heimatilbúna hnút? Hvenær kemur niðurstaða í þetta mál? Er lausn í sjónmáli? Það er afar mikilvægt að fjármálafyrirtækjunum verði veittur frestur eða að þau fái að fresta þessum veðköllum um einhvern tíma, þangað til það liggur fyrir hvað kemur úr skilanefndum gömlu bankanna þannig að það komi skýrt fram hvað komi upp í þær kröfur. Er ekki forgangsmál að gera fjármálastofnunum landsins kleift að hjálpa til við endurreisn atvinnulífsins í stað þess að halda þeim fjármálafyrirtækjum í herkví vegna aðferða við yfirtöku gömlu bankanna? Er ekki mikils virði að þeim hluta bankakerfisins sem lifði bankahrunið af verði gert kleift á allan mögulegan hátt að starfa áfram? Við verðum að hafa í huga í þessari umræðu að hér var starfandi angi af fjármálakerfi þjóðarinnar, fjármálafyrirtæki sem höguðu sínum málum af mikilli ráðdeild og skynsemi, fóru hvorki út í ofurlaunapakkann né tóku þátt í hinni miklu útþenslu. Ég tel að miklir hagsmunir séu fólgnir í því að ríkið komi að því að þeim hluta fjármálakerfisins verði gert kleift að halda áfram.

Virðulegi forseti. Það er svo sannarlega brýnt að taka þessi mál til umræðu hér þó að það skarist töluvert, kannski með beinum hætti, við það sem hér er um fjallað af því að málefni Seðlabanka og endurhverfu bréfanna heyra undir forsætisráðherra og hann mun sjálfsagt gera grein fyrir því hér við annað tækifæri betur. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á málinu sem er vandi smærri fjármálafyrirtækja í kjölfar falls stærri bankanna og hefur það auðvitað heilmikil áhrif á stöðu þeirra, stórfelld verðlækkun á verði hlutabréfa og skuldabréfa hefur að sjálfsögðu skert eiginfjárstöðu smærri fjármálafyrirtækja verulega. Þar með eru talin skuldabréfin sem þingmaðurinn gat um og eru útgefin af gömlu viðskiptabönkunum sem ýmsar fjármálastofnanir höfðu lagt að veði í endurhverfum lánaviðskiptum í Seðlabanka Íslands og nemur þessi upphæð, að mér skilst, um 300 milljörðum kr. Ríkisstjórnin einsetti sér strax í byrjun októbermánaðar að finna lausn á stöðu smærri fjármálafyrirtækja, koma í veg fyrir að þau féllu í kjölfarið væri þess nokkur einasti kostur. Það mun að sjálfsögðu mikið ráðast um afdrif sparisjóðabankans Icebank, af því að þar liggja t.d. margir þræðir úr sparisjóðunum. Hvað varðar spurningarnar beint um endurhverfu bréfin og stöðu mála hvað þau varðar, að höggva á hnútinn, niðurstaðan, þá er þetta mál til sérstakrar skoðunar hjá Seðlabanka Íslands. Það er hans að koma með tillögu að lausn á málinu, hann verður að leysa málið, en það er einnig til umræðu og meðferðar í sérstökum starfshópi um smærri fjármálafyrirtæki sem t.d. birtir reglurnar um aðkomu ríkisins að sparisjóðum sem verða birtar í dag og ríkisstjórn samþykkt fyrir nokkrum dögum og ég ætla rétt að tæpa hér á líka. Þess vegna hafa núna verið settar starfsreglur um framlag ríkisins til sparisjóðanna sem byggjast á vinnu starfshóps um málefni smærri fjármálafyrirtækja þar sem sitji fulltrúar viðskipta- og fjármálaráðuneytis, Seðlabanka og forsætisráðuneytis. Þessar reglur verða birtar opinberlega í dag og þær kveða á um hámarksframlag og viðmiðunarefnahagsreikning, raunar endurskipulagningaráætlun sem m.a. miðar að því að CAD-hlutfall verður ekki lægra en 12% sem er sett að skilyrði fyrir framlagi ríkisins og aðkomu að sparisjóðunum. Ljóst er að í nokkrum tilfellum mun 20% framlag eitt og sér ekki duga, en reglurnar gera ráð fyrir því að framlag ríkissjóðs auk framlags frá öðrum skuli ná 12% markinu. Í þeim tilfellum sem sameiningaráform eru hluti af endurskipulagningu skulu þau skýrð. Nú er t.d. í fullum gangi sameiningarviðræður milli Sparisjóðs Reykjavíkur, Byrs og Sparisjóðs Keflavíkur og vonir standa til að þar verði til nýr og öflugur sparisjóður sem standi mikið traustari fótum á erfiðum tímum en þessir minni. Mér er kunnugt um að sjálfstæðir sparisjóðir á landsbyggðinni séu áhugasamir um nánara samstarf og gætu hugsanlega farið svipaða leið ef forsvarsmenn þeirra kjósa svo. Það er gríðarlega mikilvægt atriði í þessu öllu saman að standa vörð um sparisjóðina, tryggja tilvist þeirra áfram í okkar fjármálakerfi. Því miður fór af stað ferli fyrir mörgum árum sem leiddi til nokkurs konar einkavæðingar sjóðanna og var mjög óheppilegt og breytti þessum félagslegu fjármálafyrirtækjum í hefðbundna viðskiptabanka sem misstu þar með sérstöðuna og kannski sjónar á hlutverki sínu. Það er miður, það er erfitt að snúa þessu við, vissulega, en vonandi tekst okkur að varðveita stöðu fjármálafyrirtækjanna hinna minni, hvort sem það eru fjárfestingarbankar eða sparisjóðir, og það er mikilvægt eins og spurt er um í þriðju spurningu að þeir taki þátt í endurreisninni og verði gert kleift að lifa sé þess nokkur kostur. Í sumum tilfellum ríður það á ákvörðun Seðlabanka og fjármálaráðuneyti að lokum um hvernig farið verði með hin endurhverfu skuldabréf, alveg gríðarlegir fjármunir sem liggja í þessu máli. Icebank, Sparisjóðabankinn, einn og sér er þar með 150 milljarða, helminginn af þessum endurhverfu bréfum, í skuld við Seðlabankann. Hann hefur fengið frest til loka janúar til að ljúka sínum málum. Meðan er unnið að lausn hinna smærri fjármálafyrirtækja sem eru þar með miklu lægri upphæðir, en upphæðir samt sem þau hugsanlega sækjast eftir að breyta í lán, ekki er verið að tala um aðrar ívilnanir en þær. Jú, ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi mál fái farsælan endi eins og einhugur er um meðal ríkisstjórnar og þeirra stofnana sem þar að koma. Þess vegna hefur verið unnið af miklu afli í þessu máli alveg frá því að stóru bankarnir féllu með það að markmiði að koma í veg fyrir að hinir smærri fari á eftir og helst þannig að þeir komi sterkari út, með hagræðingu, með sameiningu og öðrum slíkum atriðum sem eru í gangi núna. Ég vona að það verði jákvæð tíðindi áfram á næstu dögum. Þau eru jákvæð í dag þar sem reglurnar, sem settur fjármálaráðherra kynnti ríkisstjórn á föstudaginn, um aðkomu ríkisins að rekstri sparisjóðanna, verða kynntar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir að taka mál smærri fjármálafyrirtækja og sparisjóðanna hér upp. Ég vil líka fagna því sem fram kom í máli hæstv. viðskiptaráðherra að nú væri verið að setja verklagsreglur til að ríkisstjórnin geti komið sparisjóðum til aðstoðar til að gera þá áfram virka í þjónustu fjármálalífs á Íslandi. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum ítrekað flutt frumvarp á Alþingi einmitt um það hvernig styrkja megi og standa vörð um sparisjóðina. Það er alveg hárrétt sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að fyrir nokkrum árum var lagaumhverfi sparisjóðanna breytt til að opna á það að þeir gætu einkavætt sig með auðveldari hætti. Þar með var vegið að hinum félagslega grunni sparisjóðanna sem þeir eru byggðir á. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um leið og ég fagna því að styrkja á stöðu sparisjóðanna og koma með fjármagn af hálfu hins opinbera inn í þá - og í því sambandi legg ég áherslu á sjálfstæði hinna minni sparisjóða um allt land og að það eigi að tryggja möguleika þeirra til samstarfs - hvort hæstv. ráðherra muni ekki líka fylgja því eftir að settar verði þær siðferðilegu kröfur á sparisjóðina að þeir verði færðir í sitt upprunalega félagslega form og að komið verði í veg fyrir það sem við heyrum að sparisjóðir sem hafa verið nefndir og eins og hæstv. ráðherra nefndi, hvort sem það er SPRON, Byr eða Sparisjóður Keflavíkur eða aðrir, liggi undir ámæli um að þeir hafi stundað fjármálastarfsemi sem alls ekkert er í neinum takti við grunnhugsjónir sparisjóðanna. Ég tel mjög mikilvægt að við tryggjum stöðu sparisjóðanna og færum þá aftur í sitt félagslega horf og treystum stöðu þeirra til framtíðar með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þakkir annarra þingmanna og þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir að taka upp þessa mikilvægu umræðu, um vanda smærri fjármálafyrirtækja í kjölfar bankahrunsins. Í því samhengi ætla ég að nefna þrjú atriði. Í fyrsta lagi er mikilvægt að hér verði áfram rekstrargrundvöllur fyrir smærri fjármálafyrirtæki. Þjónusta þeirra eykur valkosti neytenda og þau veita stóru bönkunum verðuga samkeppni. Í öðru lagi þarf að leysa þann vanda sem tengist viðskiptum þessara smærri fjármálafyrirtækja við Seðlabanka Íslands. Eins og fram hefur komið höfðu mörg þessara smærri fjármálafyrirtækja gegnt milligönguhlutverki fyrir stærri bankana í aðdraganda bankahrunsins. Ég ætla ekki að fara nánar í þau mál en það þarf engu að síður að finna viðunandi lausn á þessum vanda til að unnt verði að bjarga verðmætum að svo miklu leyti sem það er mögulegt og þá þannig að gætt sé bæði jafnræðis og gagnsæis. Vandinn blasir við. Það eru miklir fjármunir sem um er að ræða. Hæstv. viðskiptaráðherra nefndi 300 milljarða kr. í þessu samhengi. Vandinn er óleystur og hann kallar á skynsamlega lausn. Í þriðja lagi þarf að huga sérstaklega að málefnum sparisjóða og aðlögun þeirra að breyttum aðstæðum. Eins og hæstv. viðskiptaráðherra nefndi mun seinna í dag, ef ég skildi hann rétt, verður sérstaklega greint frá aðkomu ríkisins að sparisjóðunum og þá sjáum við vonandi betur hvernig þeim reiðir af eða hver tækifæri þeirra verða í nánustu framtíð.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, fyrir þá umræðu sem hér fer fram. Ég tel það skipta mestu máli varðandi þá hluti sem hér er um að ræða að hvað varðar meðferð og uppgjör á smærri fjármálafyrirtækjum sé í fyrsta lagi gætt jafnræðis og sanngirni. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að það skiptir gríðarlegu máli fyrir fjármálakerfi okkar að hægt sé að varðveita þær eignir sem mögulegt er að varðveita. Með sama hætti verðum við líka að skoða það að svigrúm til aðstoðar og hjálpar af hálfu hins opinbera er vægast sagt mjög takmarkað því að þar skortir verulega á og miðað við það fjárlagafrumvarp sem var lagt fram og samþykkt til 3. umr. um daginn þá liggur fyrir að ekki eru til fjármunir til að veita eða fara í einhvern aðstoðarleiðangur hvorki við smærri fjármálafyrirtæki né aðra. Það er búið að veita svigrúm til loka janúar eins og kom fram af Seðlabanka Íslands og er það vel. Það er því spurning um að það svigrúm verði nýtt og smærri fjármálafyrirtæki og þá helst sparisjóðirnir móti stefnu sem geti verið skynsamleg og varðað leið áfram til að þau geti sýnt fram á að þau muni standa sig í því fjármálakerfi sem við búum við. Ég satt að segja vona það. Ég tel að það hafi að mörgu leyti verið gerð mistök þegar bankahrunið varð á Íslandi, að það hefði verið hægt að fara öðruvísi að, með sama hætti og ég hvet til að gert verði núna, þ.e. að reynt verði að hámarka verðmæti og takmarka veðköll svo lengi sem unnt er.

Virðulegi forseti. Við ræðum stöðu smærri fjármálafyrirtækja. Það er löngu tímabært að taka umræðuna um stöðu þeirra og þann skaða sem ríkisstjórnin er að valda þeim. Í rúma tvo mánuði hefur ríkisstjórnin með hæstv. viðskiptaráðherra í broddi fylkingar ýtt málinu á undan sér. Menn hafa ekki einu sinni viljað ræða málið á Alþingi fyrr en nú. Má þar nefna að ekkert formlegt svar hefur enn borist við fyrirspurn hv. þm. Jóns Bjarnasonar til viðskiptaráðherra um aðgerðir til stuðnings sparisjóðum frá 27. nóvember sl. Fáar stofnanir njóta jafnmikils velvilja á Íslandi og sparisjóðirnir. Sparisjóðirnir mælast aftur og aftur sem vinsælustu fyrirtæki landsins og má rekja það til þeirra hugsjóna sem lágu að baki stofnun sjóðanna. Hugmyndafræðin að stofnun sparisjóðanna barst hingað eftir krókaleiðum frá þýsku samvinnuhreyfingunni. Markmiðið með stofnun þeirra var ekki að græða á íbúum samfélagsins heldur að þjóna þeim. En hvað gerðist? Græðgisvæðingin sem tröllreið íslensku samfélagi þar sem allir virtust hugsa fyrst og fremst um skjótan hagnað náði líka til þessara lykilstofnana í íslensku samfélagi. Alveg eins og menn misstu trúna á íslensku samvinnufélögunum á miklum bólgutímum misstu menn tiltrúna á samvinnuhugsjónina á bak við sparisjóðina. Hugsjónin um að samfélagsleg ábyrgð og umhyggja á líka að skipta máli í rekstri fyrirtækja, hugsjónin um að það sé framfaramál fyrir viðkomandi samfélög að sparisjóðirnir dafni og að á móti skili sparisjóðirnir umtalsverðum hluta af hagnaði sínum aftur til samfélagsins í formi alls kyns styrkja og í þátttöku í menningar- og líknarmálum. Í grein í Fréttablaðinu þann 14. desember sl. skrifar Frímann Hákonarson, með leyfi forseta: „Það merkilega er að þeir sparisjóðir sem gengið hafa lengst í hlutafélagavæðingunni og tútnað hafa mest út á undanförnum árum standa verst að vígi í dag. Þeir sparisjóðir sem héldu í gömlu hefðirnar eru aftur á móti í ágætismálum“ Sá hagfræðilegi rétttrúnaður sem vaðið hefur uppi á síðustu árum um hagkvæmni stærðarinnar er því algert bull og maður hefur því svolitlar áhyggjur 

Virðulegi forseti. Þetta er góð umræða og málefnið er brýnt. Þegar kerfishrun verður í hinum stóru bönkum á íslenskt efnahagslíf allt undir því að hinar minni fjármálastofnanir geti starfað með skilvirkum hætti og það er sérstakt fagnaðarefni að þær lifðu þetta hrun af og það greiddi án efa fyrir því að áhrifin í samfélaginu urðu ekki verri en þau þó urðu. Það er mjög mikilvægt að þessar stofnanir fái að vaxa og dafna til lengri tíma litið. Í því efni er augljós hindrun í vegi sem er hvernig gengið verður frá endurhverfum viðskiptum sem þessar stofnanir áttu fyrir hönd gömlu bankanna við Seðlabanka Íslands. Seðlabankinn verður að taka af skarið í því efni og ég tel að sú óvissa sem ríkir í þessu máli sé mjög skaðleg. Því verður ekki trúað að óreyndu að það verði helsta framlag Seðlabankans á þessum tíma til aðgerða til að endurheimta stöðugleika í fjármálakerfinu að setja þessar smærri fjármálastofnanir í þrot. Ef svo væri þá hlyti maður að spyrja hvers konar skepna Seðlabankinn sé. Það er þá undarleg skepna því að við höfum heyrt að hann sé of lítill og telji sig of lítinn til að lána stórum bönkum. En ef hann er líka óhæfur til að lána litlum bönkum og greiða fyrir því að þeir fái starfað hlýtur maður að spyrja sig til hvers hann er. Auðvitað á hlutverk Seðlabankans við svona aðstæður að vera að leggja lykkju á leið sína til að tryggja eðlilega starfsemi fjármálastofnana, tryggja að þær geti starfað og rækt skyldur sínar við almenning og það er mjög mikilvægt að Seðlabankinn eyði þeirri óvissu sem er í málinu sem allra fyrst.

Frú forseti. Það er hverju orði sannara sem hér hefur verið nefnt að það var mikil ógæfa þegar sparisjóðirnir urðu græðgisvæðingunni að bráð og hefur leitt til stórtjóns víða fyrir utan hina siðferðilegu hlið á því máli að þeir sem áttu að vera og eiga að vera gæslumenn sjálfseignarstofnananna í héraði, stofnfjáreigendurnir, fundu skyndilega út úr því með hjálp stjórnvalda, ekki síst Framsóknarflokksins sem fór þá með bankamál, að hægt væri að græða á þessu, að græða á valdaaðstöðu sinni í sjálfseignarstofnun, eitt það ógeðfelldasta sem mér finnst hafa gerst hér á undanförnum árum og er þá langt til jafnað. Fall stóru bankanna var auðvitað mikið reiðarslag með þeirri keðjuverkun og ósköpum sem því hafa tengst. Þeim mun undarlegra er það auðvitað, frú forseti, að ríkisstjórnin skuli hafa þvælt því á undan sér í tvo og hálfan mánuð að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja stöðu þeirra stofnana sem þó halda velli, sparisjóðanna, minni fjárfestingarbanka og annarra fjármálafyrirtækja. Veðkall Seðlabankans, sem menn skamma hér mikið, bæði ráðherra og hv. þm. Samfylkingarinnar Árni Páll Árnason, kom í kjölfar ákvörðunar Fjármálaeftirlitsins um hvernig farið skyldi með bréfin, þannig að það skyldi nú ekki vera að þetta standi nær hæstv. viðskiptaráðherra sjálfum að hluta til en hann vill kannski vera láta í þokukenndum svörum sínum. Síðan hefur hvorki gengið né rekið og þessar stofnanir lifa viku frá viku á framlengdum frestum, fá engin svör og eru óstarfhæfar því að þær geta hvorki tekið menn í viðskipti né veitt þjónustu meðan þær lifa viku frá viku á framlengdum frestum. Þetta er algerlega óverjandi ástand og óskiljanlegt að menn skuli þó ekki a.m.k. reyna að slá skjaldborg um þann hluta fjármálakerfisins sem ekki hrundi með stóru bönkunum. Ríkisvaldið á einfaldlega að leysa þetta mál. Það þýðir ekkert að vísa hér hver á annan, Seðlabankann eða 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem komið hefur fram í umræðunni að það mikla efnahagsáfall og bankahrun sem átti sér stað hér í haust hefur auðvitað haft áhrif á hin smærri fjármálafyrirtæki hvort sem um er að ræða smærri fjárfestingarbanka, sparisjóði eða önnur slík fyrirtæki og þar hafa komið upp ákveðin vandamál sem unnið er í að leysa eins og hæstv. viðskiptaráðherra gerði grein fyrir áðan. Það eru nokkur atriði sem ég vildi nefna. Í fyrsta lagi vil ég taka undir það sem hér hefur komið fram um mikilvægi þessara fyrirtækja á fjármálamarkaðnum. Þau gegna mikilvægu hlutverki, bæði staðbundið en einnig með því að veita sérhæfða þjónustu á ýmsum sviðum og skipta líka miklu máli eins og nefnt hefur verið til þess að tryggja virka og öfluga samkeppni á fjármálamarkaði. Þess vegna er mikilvægt við enduruppbyggingu fjármálakerfisins að þess sé gætt að hagur hinna smærri fjármálafyrirtækja verði ekki fyrir borð borinn og að þau hafi svigrúm og tækifæri til þess að ná sér á strik. Á hitt ber að líta að jafnvel fyrir bankakreppuna var hagur og aðstaða þessara fyrirtækja afar misjafn. Sum þeirra voru afar vel rekin, önnur kannski síður. Sum voru veik fyrir, önnur ekki. Það er ekki hægt að reikna með að fjármálakerfið verði hér óbreytt eða að hægt sé að frysta ástandið með einhverjum hætti. Það er eðlilegt að gera ráð fyrir því að einhver uppstokkun verði á þessum markaði, það er eðlilegt að gera ráð fyrir því að það verði um einhverjar sameiningar að ræða og það er eðlilegt að þessi fyrirtæki fái svigrúm til þess að 

Virðulegi forseti. Það var vissulega þannig að umgjörðin um sparisjóðina var með þeim hætti að þar var síður hætta á að þeir sem önnuðust rekstur bankanna færu út í áhættusamar lánveitingar eins og varð í viðskiptabönkunum sem varð þeim svo að falli. Hins vegar varð sú þróun sem hér hefur verið minnst á um að hlutafélagavæða sparisjóðina og var m.a. leidd af Sparisjóði Reykjavíkur og ýmsum sem honum tengdust og þrýstu á breytingar, ekki gæfuspor fyrir sparisjóðina og ég er ekki sammála því að menn eigi að halda áfram á sömu braut og sameina þá fáu sparisjóði sem eftir eru. Gæfan í þessu máli er kannski að þeir fáu sem eftir standa voru þeir sem stóðu utan við sameiningarnar og þessar stóru viðskiptablokkir sem höguðu sér ógætilega á síðustu árum og varð þeim að falli. Ég held að í þessu máli sé ábyrgð Seðlabankans meiri en hjá mörgum öðrum. Ógæfa Icebank í þessu máli er að Seðlabankinn notaði Icebank til að koma peningum til viðskiptabankanna þriggja, til að koma meiri peningum til þeirra en bankinn mátti lána þeim, sem nam hundruðum milljarða kr. Þarna fundu menn leið til þess að nota milliliði eða lepp til að koma 300–400 milljörðum kr. til viðskiptabankanna þriggja til að reyna að bjarga þeim eða að láta þá snúast lengur eftir að ljóst var að allt stefndi í þrot og óefni. Seðlabanki Íslands hlýtur að bera höfuðábyrgð á því, virðulegur forseti. Það er dálítið hart, virðulegur forseti, ef það á svo að hengja sparisjóðina fyrir að hafa tekið að sér þetta hlutverk milliliðsins og einstakir eignaraðilar Icebank eigi ekki eignir til þess að setja að veði á móti þessum lánum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram, hún hefur verið málefnaleg og góð. Hún var í mínum huga mjög mikilvæg og brýn vegna þess að það er eins og hv. þm. Árni Páll Árnason sagði áðan, sú óvissa sem þessi fjármálafyrirtæki hafa búið við er óviðunandi. Ég vil þakka hæstv. viðskiptaráðherra svörin og það að ríkisstjórnin ætlar að koma með lausnir sem verða kynntar seinna í dag, það er afar jákvætt. En um leið verð ég að segja að ég átti von á skýrari svörum varðandi önnur fjármálafyrirtæki sem þurfa enn þá að búa við þessa óvissu. Ég verð bara að segja það hreint út að ég er orðinn hundleiður á því að ráðherrar komi hér upp og vísi í aðra ráðherra. Það er útilokað að taka þessa umræðu á tvo til þrjá ráðherra sem hefði kannski verið hægt að gera hér í dag, ríkisstjórnin verður einfaldlega að tala saman. Auðvitað höfum við í stjórnarandstöðunni sagt að hér séu tvær ríkisstjórnir, en það á samt ekki að vera bara staðreynd að það sé ekki hægt að svara spurningum sem er beint að ráðherra og snúa að einhverju leyti að öðrum ráðherra. Ég bið því hæstv. viðskiptaráðherra að svara spurningum um veðköllin, sem eru enn þá í óvissu: Verða þau leyst á næstunni? Hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir sagði að mikilvægt væri að leysa þetta mál skynsamlega. Það er einmitt málið. Það er enginn að tala um að hér verði einhver mikil útgjöld af hálfu ríkisins. Það er bara verið að tala um að þeim verði gert kleift 

Virðulegur forseti. Við erum í raun að ræða tvö nokkuð aðskilin mál sem er annars vegar staða sparisjóðanna og hins vegar staða fjárfestingarbankanna hinna minni sem lentu í vanda út af endurhverfu viðskiptunum við Seðlabankann.

Þetta er sama málið.

Ég greindi frá því áðan að það mál væri til sérstakrar meðferðar hjá Seðlabanka og sérstökum starfshópi í fjármálaráðuneytinu sem í eiga sæti fulltrúar ráðuneytanna og Seðlabanka og Fjármálaeftirlits og ég er mjög bjartsýnn á að niðurstaðan komi þaðan fljótlega. Ríkisstjórnin einsetti sér strax í upphafi að slá skjaldborg um starfsemi þessara smærri fjármálafyrirtækja og koma í veg fyrir að þau lentu í erfiðleikum og féllu á eftir og það eru mikil tímamót í þeirri umræðu og þeim ferli öllum nú í dag þegar við kynnum regluverk um aðkomu ríkisins að rekstri sparisjóðanna. Þær verða kynntar opinberlega í dag og kveða á um hámarksframlag og viðmiðunarefnahagsreikning og er raunhæf endurskipulagningaráætlun sem m.a. miðar að því að hlutfall CAD verði ekki lægra en 12% o.s.frv., eins og ég rakti áðan. Þessar reglur og aðkoma ríkisins að rekstri sparisjóðanna eins og neyðarlögin frá því í byrjun október gáfu heimild til, upp á 20% innspýtingu eiginfjárhlutfalls, berum við vonir til að geri mjög mikið í því að stórbæta stöðu þessara sjóða. SPRON, Byr og Sparisjóður Keflavíkur ákváðu að fara í sameiningarviðræður og þær standa nú yfir og þeir hafa undirritað viljayfirlýsingu. Smærri sjóðirnir úti á landsbyggðinni, sem ég hef átt nokkuð marga fundi með á síðustu vikum og mánuðum, skoða frekar leið um nánara samstarf á ákveðnum sviðum. Það er mjög jákvætt ef það verður til þess að treysta stöðu þeirra áfram af því að það er gífurlega mikilvægt bæði fyrir fjölbreytnina í fjármálakerfinu og eins fyrir byggðirnar af því að þar er staða þessara sjóða mjög mikil og sterk og 

Frú forseti. Þegar þetta litla frumvarp kemur til 3. umr. háttar þannig til að ég hef ekki átt kost á því að tjá mig um það áður. Í frumvarpinu eru fólgin kannski stærri tímamót en menn átta sig á í fljótu bragði því að hér er hvort tveggja í senn verið að leggja til ráðstöfun á eignum svonefnds Kísilgúrsjóðs og að fella úr gildi lög um Kísilgúrverksmiðju við Mývatn, lög nr. 80/1966, og þar með lýkur langri, á margan hátt merkilegri og um leið umdeildri sögu þessa fyrirtækis. Það er kannski ástæða til að staldra við það stundarkorn. Hvað varðar fyrra atriðið, að ráðstafa nú eftirstandandi eignum Kísilgúrsjóðs sem eru svo sem engin ósköp, a.m.k. ekki mælt í tölum sem mönnum eru nú tamastar þar sem menn telja varla taka því að tala um minna en milljarða, milljarðatugi, milljarðahundruð eða jafnvel milljarðaþúsund, eru svo sem eins og 20 millj. kr. ekki mikið og þessi sjóður hefur aldrei haft nein ósköp umleikis. En það má kannski verða einhverjum umhugsunarefni og hvatning þegar það er skoðað hversu miklu góðu hann hefur þó komið til leiðar og átt þátt í því að styðja af stað ýmis verkefni sem síðan hefur vaxið fiskur um hrygg og mörg orðið að miklum framfaramálum í viðkomandi héraði. Þar má t.d. nefna Baðfélag Mývatnssveitar sem er orðið aðdráttarafl fyrir ferðamenn á þeim slóðum, vantar svo sem ekki að Mývatnssveit hafi þau mörg fyrir en það er ákaflega góð viðbót við þá þjónustu og dægradvöl sem ferðamönnum býðst á svæðinu. Það er eitt helsta ferðamannasvæði landsins og langöflugasta svæðið sem aðdráttarafl fyrir ferðamenn norðan heiða. Hvalamiðstöðina á Húsavík má sömuleiðis nefna, allmörg fleiri verkefni og auðvitað fjöldamörg sem sjóðurinn hefur styrkt eða lagt hlutafé til á undanförnum árum, með þó ekki hærri fjárhæðum en kannski 2,5–3 millj. vor og haust, tvisvar á ári. Það hefur engu að síður nægt ásamt með kannski öðru til að koma fjölmörgum góðum verkefnum af stað sem óvíst er að hefðu litið dagsins ljós ella. Þannig hefur sjóðurinn upp á síðkastið styrkt myndarlega verkefni sem tengjast vetrarferðamennsku í Mývatnssveit og á þeim slóðum sem hefur byggst upp með afar athyglisverðum og ánægjulegum hætti. Nú er hér lagt til að eftirstöðvum sjóðsins, bæði innstæðum hans á bankabók og hlutabréfaeign hans í allmörgum fyrirtækjum sem hann hefur lagt til fé á undanförnum árum, verði ráðstafað til Atvinnuþróunarfélags Þingeyinga á grundvelli samnings og skal samningurinn hafa það markmið að efla atvinnulíf og nýsköpun, í Skútustaðahreppi auðvitað ekki síst en einnig í Þingeyjarsveit og Norðurþingi, þ.e. á því áhrifasvæði sem mest markaðist á sínum tíma af tilurð Kísilgúrverksmiðjunnar. Þessari ráðstöfun er ég algerlega sammála, ég held að það sé augljóst að eftir að sjóðurinn hættir að hafa tekjur af námagjaldi og lifir þá eingöngu sem slíkur af fjármagnstekjum sínum og eignum sé ástæðulaust að halda utan um ráðstöfun hans sérstaklega. Eðlilegasti aðilinn að sjálfsögðu til að taka við því verkefni er Atvinnuþróunarfélag Þingeyinga sem hefur reyndar veitt sjóðnum þjónustu um langt skeið. Þá að hinu ákvæði laganna, að 3. gr. um að fella úr gildi lög um Kísilgúrverksmiðju við Mývatn. Kísilgúrverksmiðja við Mývatn hefur oft komið á dagskrá á Alþingi og um hana hafa stundum orðið heitar umræður. Saga hennar markaðist lengst af af talsverðum deilum um tilvist fyrirtækisins þar sem tókust á ólík sjónarmið. Annars vegar voru þeir sem horfðu kannski meira á atvinnusköpunina, verðmætin og þá lyftistöng sem hún var í þeim efnum fyrir viðkomandi byggðarlag og svæði og skal þá ekki gleyma Húsavík því að útskipun framleiðslunnar fór fram um Húsavíkurhöfn og var um áratugaskeið aðalgrundvöllur rekstrar og áætlunarsiglinga á þá höfn. Í tengslum við byggingu verksmiðjunnar var lagður nýr vegur upp Hólasand, Kísilvegur gjarnan kallaður af heimamönnum, sem óvíst er að hefði ella litið dagsins ljós, væri kannski sumarslóði enn í dag ef þessi framkvæmd hefði ekki komið til. Að hinu leytinu var þó verksmiðjan frá byrjun umdeild vegna þess að hún sótti hráefnið í botn Mývatns, dældi þar upp kísilríku seti af þörungum sem þar gefa það af sér, margir óttuðust áhrif þessarar námuvinnslu á lífríkið og um það var löngum deilt hvort vaxandi sveiflur og minnkandi silungur og veiði í vatninu ætti að einhverju leyti rót sína að rekja til þeirrar vinnslu. Heimamenn skiptust nokkuð í tvö horn í afstöðu sinni til málsins og þetta var erfitt deilumál innan sveitar allan tímann sem verksmiðjan starfaði. Sjálfur þekki ég það vel af langri sambúð við fyrirtækið að það var ekki alltaf auðvelt að reyna að halda haus og láta skynsemina ráða í þessum efnum, ég sjálfur að sjálfsögðu hallur undir umhverfisverndarsjónarmiðin sem ég ætla ekki að draga dul á um leið og ég skildi og viðurkenndi mikilvægi fyrirtækisins sem vinnuveitanda á svæðinu. Að lokum réðu hins vegar ekki deilurnar um þennan þátt málsins endalokum þess þó að því sé stundum haldið fram og það jafnvel í blöðum borið á þann sem hér stendur að hafa orðið banamaður Kísilgúrverksmiðjunnar með andstöðu við það að hún fengi framlengd námaleyfi og gæti farið að athafna sig á Bolum eða í Syðri-Flóa þegar hráefni var á þrotum í Nyrðri-Flóa. Það sem að lokum réði lyktum þessa máls var ósköp einfaldlega það að vegna breyttra markaðsaðstæðna missti hinn erlendi eigandi áhugann á áframhaldandi rekstri og hafði ekki áhuga á að fjárfesta í endurnýjun og búnaði sem þurft hefði til að halda starfseminni áfram. Þetta liggur fyrir skjalfest og þarf ekki að þrefa um slíkt. Sögunnar og sannleikans vegna er nú ágætt að láta þetta koma hér fram, enn eru í gangi draugasögur um eitt og annað í þessum efnum. Þó að lyktir málsins yrðu þessar breytir það ekki hinu að það var orðin talsverð tvísýna um það hvort yfirvöld teldu yfirleitt réttlætanlegt að endurnýja námaleyfið til langs tíma og heimila kísilgúrnám á nýjum svæðum í Mývatni sem er eins og allir vita ein helsta perla okkar og einstakt vatn á margan hátt á norðurhveli jarðar og fá slík reyndar til. Í raun og veru er kannski aðeins eitt vatn í heiminum þekkt sem býr yfir þeim sömu líffræðilegu eiginleikum og Mývatn að fóstra hinn víðfræga kúluskít.  Mývatn er á margan hátt einstakt og merkilegt vatn, fóstrar auðugt lífríki, er undirstaða gríðarlegs fuglalífs og silungsgengdar fyrir utan fegurðina sem þar er rómuð. Eðlilega voru þessi mál erfið viðfangs allan tímann, sambúð iðnrekstrarins og athafnasemi mannsins annars vegar og náttúran og ríki hennar og réttur í sjálfu sér hins vegar. Svona lauk sem sagt sögunni eins og hér hefur verið rakið, að lokum breyttust verulega markaðsaðstæður og samkeppnisstaða þess kísilgúrs sem unninn er með þessum hætti og var líka einstakt í heiminum. Kísilgúrverksmiðjan við Mývatn var eina verksmiðjan í heiminum sem vann hráefni úr vatni, sem sagt úr blautri námu en ekki þurri, þannig að með þessu lýkur á margan hátt stórmerkilegri sögu, virðulegur forseti, og mér finnst ástæða til að vekja aðeins athygli á því hér. Það má líka margt af þessari sögu læra um það hvernig menn eiga bæði að standa að málum og svo kannski líka ekki standa að málum. Auðvitað ræðir ekki um það í dag. Eins og viðhorf manna til umhverfisverndar hafa breyst á þeim langa tíma frá því að til kísilgúrverksmiðjunnar var stofnað 1966 mundi slíkt aldrei ná fram að ganga í dag, engum manni dytti lengur í hug held ég að fara í eitt af fegurstu og verðmætustu vötnum og lífríki þess á Íslandi og hefja þar námarekstur. En það voru auðvitað aðrir tímar þegar þarna var. Kísiliðjan markaði djúp spor í atvinnu- og byggðamálum í Mývatnssveit, fyrst og fremst vegna hennar, og í kringum hana byggðist stærsti þéttbýliskjarninn í sveitinni. Einnig kom til bygging Kröfluvirkjunar sem hafði auðvitað líka áhrif þannig að eðlilega voru menn uggandi yfir þeim breytingum sem mundu verða þegar eða ef Kísiliðjan lyki starfsemi. Við því mátti að sjálfsögðu búast eins og mál þróuðust á síðustu árum síðustu aldar og um aldamótin hvað og varð, og í og með þess vegna var Kísilgúrsjóðurinn stofnaður til að stuðla að annarri atvinnuuppbyggingu til hliðar og auka fjölbreytnina í atvinnulífinu þannig að menn væru betur undir það búnir að takast á við breytingarnar ef verksmiðjan lokaði. Það og varð og í reynd sannaði þessi fyrirhyggja gildi sitt því að ég vil leyfa mér að segja að þótt margir hafi vitaskuld orðið fyrir áfalli og orðið að breyta um vinnu og jafnvel búsetu þegar Kísiliðjan lokaði hefur sveitinni þó tekist ótrúlega vel að takast á við þær breytingar og af miklum dugnaði byggja upp aðra atvinnustarfsemi, ekki síst í ferðaþjónustu, þó að minna hafi kannski orðið úr annars konar iðnaði eins og til stóð. Þar hjálpaði Kísilgúrsjóður og fyrirhyggjan sem í því var fólgin að leggja fé til hliðar á meðan starfsemin var í gangi þannig að menn væru ekki með tómar hendurnar þegar eða ef til þessara breytinga kæmi. Hugsum okkur nú eitt augnablik, frú forseti, að menn hefðu sýnt sömu fyrirhyggju á Suðurnesjum, menn hefðu horfst í augu við það - sem augljóst var a.m.k. 10 árum áður en bandaríski herinn blessunarlega fór - að að því mundi koma og hefðu lagt myndarlega til hliðar og veitt til annarrar atvinnuuppbyggingar, segjum á 10–15 ára tímabili, fjármuni í hlutfallslegum stærðum við það sem var gert í Mývatnssveit. Ætli menn hefðu þá ekki verið betur staddir til að takast á við breytinguna þegar hún skall á þeim, fyrirsjáanleg sem hún þó var? En menn vildu ekki horfast í augu við það að til þessa mundi koma heldur börðu höfðinu við steininn og voru búnir að sannfæra sjálfa sig um að sálarheill og öryggi Íslendinga væru í því fólgin að hér væru a.m.k. að staðaldri fjórar orrustuþotur. Nú er alllangt um liðið síðan þær hurfu og ég veit ekki betur en að að því leyti til hafi Íslendingum liðið bara óvenjulega vel. Það eru aðrir hlutir sem hrjá okkur um þessar mundir en skortur á orrustuþotum í loftinu yfir höfðunum á okkur, svo sannarlega. Nóg um það, aftur að þessu litla frumvarpi. Ég vil bara kvitta fyrir það með þessari tölu að hér er að ljúka langri sögu sem ég hef aðeins tæpt á, sögu sem verðskuldaði auðvitað betri skil. Kannski verður það einhvern tíma gert í bók eða sagnfræðilegri ritgerð því að það er mikil stúdía í atvinnu-, byggða- og félagslegu tilliti og ekki síður frá sjónarhóli umhverfismála að skrifa þennan kafla í sögu okkar sem hér er þá að ljúka, frú forseti.

Frú forseti. Við 3. umr. um þetta frumvarp ætla ég að leyfa mér að fjalla aðeins um það. Við 2. umr. um málið, sem fram fór fyrr í vikunni, ræddi hv. þm. Ögmundur Jónasson, formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fulltrúi flokksins í félags- og tryggingamálanefnd, um efni þess og gerði grein fyrir afstöðu sinni. Hann gerði jafnframt grein fyrir því að um málið væru skiptar skoðanir í flokki okkar. Það endurspeglaðist jafnframt í atkvæðagreiðslu við málið eftir 2. umr. Af þeim sjö þingmönnum flokksins sem voru viðstaddir atkvæðagreiðsluna voru þrír sem studdu það og fjórir sem sátu hjá. Mér finnst eðlilegt að reifa í stuttu máli hvað veldur því að við vorum fjögur í þingflokknum sem kusum að sitja hjá við afgreiðslu málsins. Rétt er að taka fram að ég held ekki að neinn ágreiningur sé um málið í eðli sínu, heldur mismunandi áherslur. Þetta var rætt talsvert hér fyrr á kjörtímabilinu þegar gerðar voru breytingar á þessu sama máli, að því er varðar aðlögun íbúa frá Rúmeníu og Búlgaríu að Evrópska efnahagssvæðinu. Mín skoðun er almennt sú að þar sem við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu, sem hefur eins og við öll vitum stækkað á undanförnum árum, sé rétt og eðlilegt þegar ný lönd koma til samstarfsins að leitast við að þau aðlagist þeim viðmiðunum og þeirri löggjöf sem þar gildir eins fljótt og unnt er. Ekki eigi að setja óþarfa steina í götu þess að slík þróun geti átt sér stað. Vissulega geta aðstæður verið þess eðlis að nauðsynlegt sé að einhver aðlögunartími eigi sér stað á vissum málasviðum. Auðvitað vitum við öll að hvað varðar atvinnumarkaðinn og búseturéttinn getur það verið viðkvæmt mál, ekki síst þegar árar eins og nú gerir í íslensku efnahags- og atvinnulífi. Í frumvarpinu sjálfu er sem sagt gert ráð fyrir að aðlögunartími Rúmeníu og Búlgaríu lengist um þrjú ár, til ársins 2012, en þátttaka þeirra á svæðinu hefði að óbreyttu átt að taka gildi að fullu 1. janúar næstkomandi. Í nefndarálitinu er vísað til þess að rétt sé að nýta heimild til þess að fresta gildistöku laganna enn um sinn vegna þeirra þrenginga sem orðið hafa í efnahagslífi þjóðarinnar og aukins atvinnuleysis, eins og það er orðað. Þar segir jafnframt að eðlilegt sé að grípa til ráðstafana sem geti orðið til þess að draga úr yfirvofandi atvinnuleysi. Nú er ég ekki ósammála því að eðlilegt sé að grípa til ráðstafana sem geta orðið til þess að draga úr yfirvofandi atvinnuleysi. Ég held hins vegar að menn gangi fulllangt í því og mikli fyrir sér hættuna á því að full aðild Rúmeníu og Búlgaríu að innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins ógni því markmiði. Þess vegna var ég ekki reiðubúinn til þess að styðja málið þótt ég leggist ekki gegn því við þær aðstæður sem eru uppi. Ég held að ekki séu verulegar líkur á því að atvinnuöryggi hér sé stefnt í sérstaka hættu vegna málsins heldur séu aðrar aðstæður í efnahags- og atvinnulífinu sem nú munu væntanlega leiða til þess og hafa þegar gert að við höfum séð atvinnuleysi aukast. Ég held að á þessu sé önnur hlið, ekki er endilega freistandi fyrir íbúa annarra ríkja Evrópska efnahagssvæðisins að flytjast til Íslands við þessar aðstæður og leita sér að vinnu og búsetu þegar við búum við þessar aðstæður í efnahagslífinu og atvinnulífinu. Þar sem að við búum við vaxandi atvinnuleysi og versnandi kaupmátt nánast dag frá degi, ef svo má segja, hygg ég að ekki sé freistandi fyrir íbúa hvorki frá þessum löndum né öðrum löndum Evrópska efnahagssvæðisins að flykkjast til Íslands. Enda hefur þróunin verið sú að við höfum að undanförnu verið með tiltölulega hátt, sögulega hátt, hlutfall útlendinga á vinnumarkaði okkar og þeim hefur fækkað núna. Útlendingar sem hér hafa verið við störf hafa verið að flytjast til síns heima. Þannig að ég held að hættan, sem menn skrifa hér um í nefndaráliti og er jú bakgrunnurinn að því að frumvarpið er flutt, sé stórlega ofmetin og ég hefði þess vegna viljað að við undirgengjumst að fullu þær skuldbindingar sem felast í þeim samningi sem við erum aðilar að og tækjum Rúmeníu og Búlgaríu inn á svæðið með fullum rétti. Í nefndaráliti segir líka, með leyfi forseta: „Nefndin áréttar þó jafnframt að takist þjóðinni að vinna sig út úr þeim fjárhagslegu erfiðleikum sem hún er í núna og draga verulega úr atvinnuleysi á nýjan leik áður en gildistími ákvæðanna rennur út verði vikið frá þessum hömlum og ríkisborgurum Búlgaríu og Rúmeníu veitt sömu réttindi til atvinnuþátttöku og búsetu hér á landi og aðrir ríkisborgarar á Evrópska efnahagssvæðinu hafa.“ Hér er sem sagt vikið að því að heimildin til að fresta gildistöku ákvæðisins er ekki nýtt til fullnustu. Aðlögunartíminn er í raun til ársins 2014, þ.e. fimm ár til viðbótar við það sem nú er, en hér eru þrjú ár af fimm nýtt. Í nefndaráliti er sem sagt opnað á það að ef dregur úr atvinnuleysi áður en gildistími ákvæðanna rennur út og aðstæður á vinnumarkaði gefa tilefni til sé hægt að víkja frá þessum hömlum. Heimild sé til þess vegna þess að í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði er einhliða heimild fyrir aðildarríki til þess að víkja frá þessum hömlum en það verður hins vegar að tilkynna þær til eftirlitsstofnunar EFTA áður en heimildin rennur úr gildi um næstu áramót. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að þetta er sagt í nefndarálitinu. Ég fagna því að nefndin tekur þó þessa afstöðu í nefndarálitinu og finnst að vissu leyti komið til móts við þau sjónarmið sem ég hef haldið fram í málinu og það er ástæðan fyrir því að ég og ýmsir aðrir í þingflokki mínum hafa kosið að sitja hjá við afgreiðslu málsins og leggjast ekki gegn því. En við teljum að rökstuðningurinn fyrir því að fresta gildistökunni og hætturnar sem þar eru sagðar á innhlaupi eða innrás, ef svo má segja, inn á atvinnumarkaðinn frá þessum ríkjum sé ofmetinn og vildum þess vegna ekki styðja það eins og það er lagt fram. Ég vildi, frú forseti, að þessi afstaða og sjónarmið mín og ýmissa annarra kæmu fram við þessa síðustu umræðu um málið vegna þess sem kom fram í máli fulltrúa okkar í félagsmálanefnd við 2. umr. að skiptar skoðanir væru í málinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um meðferð sakamála. Í nefndarálitinu kemur fram að nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn Rögnu Árnadóttur frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Með frumvarpinu er lagt til að stofnun embættis héraðssaksóknara verði frestað um eitt ár eða til 1. janúar 2010. Ákvæði laga um meðferð sakamála taka að öðru leyti gildi 1. janúar 2009 og munu leysa af hólmi lög um meðferð opinberra mála. Allsherjarnefnd leggur áherslu á að frestunin er til komin vegna þeirra aðstæðna sem nú eru uppi í ríkisfjármálum. Nefndin vill hins vegar árétta þá afstöðu sína að efling ákæruvaldsins m.a. með stofnun embættis héraðssaksóknara er mikilvægt framfaraskref og leggur því áherslu á að hér er aðeins um að ræða frestun til eins árs. Allsherjarnefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Atli Gíslason skrifar undir nefndarálitið með fyrirvara. Sigurður Kári Kristjánsson, Siv Friðleifsdóttir, Ólöf Nordal og Jón Magnússon voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. En undir nefndarálit þetta rita auk mín hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, Atli Gíslason, með fyrirvara, Ellert B. Schram og Karl V. Matthíasson.

Frú forseti. Já, ég skrifaði undir álitið með fyrirvara. Í raun átti að skila séráliti eða engu áliti. Við stöndum hér frammi fyrir enn einu málinu sem er afleiðing bankahrunsins en ekki síður afleiðing samninga um ábyrgð á hinum svokölluðu Icesave-reikningum, sem ýmsir hafa sagt að væru glæpsamlegir, og fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í kjölfar hrunsins er álag á dómstóla landsins og hina almennu löggæslu afar mikið en með aðgerðum ríkisstjórnarinnar er dómstóla- og réttarvörslukerfið veikt verulega. Skorið er niður út og suður, nema þá helst hjá ríkislögreglustjóra sem þó sér sjálfur ástæðu til að skera niður efnahagsbrotadeild sína. Þetta er sorglegt og reyndar óþolandi. Allir vita að staða löggæslumála, grenndarþjónustu, á Suðurnesjum er að verða til skammar. Ófremdarástand vegna manneklu og vart sjást löggæslumenn lengur á stöðum eins og Grindavík, Sandgerði, Garði og Vogum. Það sama gildir um lögsagnarumdæmi Árnessýslu. Ekki hefur verið skorið niður hjá lögreglunni á Selfossi en vegna fjárhagsskorts blasir við að þar verður að skera niður heila vakt. Á höfuðborgarsvæðinu er sama mynd. Gríðarlegt álag hefur verið á lögreglumönnum á Stór-Reykjavíkursvæðinu, höfuðborgarsvæðinu, og þeir hafa - vil ég halda til haga - staðið sig ótrúlega vel miðað við erfiðar aðstæður. Mikið og aukið álag á löggæsluna á öllu landinu og sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu kallar á mjög auknar fjárveitingar og eflingu. Líka er hægt að gera það með skipulagsbreytingum, með því að færa liðsafla frá ríkislögreglustjóra í almenna löggæslu og ekki veitir af. Þessi tillaga er einn þáttur, þó ekki stór sé, í að veikja réttarvörslukerfið. Þetta frumvarp um meðferð sakamála hafði verið undirbúið og samþykkt sem lög frá Alþingi. Að baki lá fyrirhyggja og hugsun um styrkingu réttarvörslukerfisins sem nú er verið að veikja með þessari tillögu þótt frumvarpið sé - og ég endurtek það - langt í frá stærsti bitinn í því dæmi. Í þessu samhengi vil ég rifja upp að það er ekki eingöngu bankahrunið sem veldur heldur viðbrögð ríkisstjórnarinnar við því. Ég nefndi áðan hina glæpsamlegu Icesave-reikninga og þá ábyrgð sem ríkið tók á þeim nauðugt, kúgað af Bretum. Kúgað af fleiri þjóðum Evrópu en í fararbroddi fór Evrópusambandið en fyrir það virðist öllu fórnað sem unnt er að fórna, jafnvel þjóðarhag til að ná þar inngöngu og til að styggja engan. Það hefur sannarlega komið í ljós á síðustu vikum að þrátt fyrir aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og samvinnu við Breta og fleiri þjóðir í NATO má smáþjóð í kreppu sín lítils. Alþjóðalög og -reglur sem giltu um fullvalda ríki að þjóðarétti, bæði stór og smá, hafa orðið að víkja fyrir pólitískum þrýstingi og ofurefli ríkja sem telja sig eiga meiri hagsmuna að gæta. Ég vil sérstaklega halda því til haga að markmið bresku laganna um hryðjuverkavarnir hljóða upp á allt annað en að helga beitingu þeirrar efnahagslegu árásar sem Bretar gerðu á Ísland. Það var hvorki tilgangur né markmið né lagatexti sem stóð því til réttlætingar. Hvers vegna skyldu menn þá hafa gengið að þessu? Af hverju beita Bretar okkur þessu ofurvaldi? Af og frá er að þessum hryðjuverkalögum hafi verið beitt gegn nokkru öðru Evrópuríki eða Bandaríkjunum. En þó urðu Bretar fyrir þungum búsifjum af bankahruni í Bandaríkjunum en lyftu ekki litla fingri. En þegar litla Ísland lá vel við höggi var það nýtt í pólitískum tilgangi til að næla í atkvæði í vondri stöðu sósíaldemókrata í Bretlandi og höggvið að smáþjóðinni Íslandi. Og viðbrögðin. Í stað þess að senda sendiherrann úr landi og hóta úrsögn úr NATO, hætta að flytja út til Bretlands 50–60 þús. tonn af óunnum afla, kiknaði ríkisstjórnin í hnjánum og samþykkti ábyrgðir og ofurvald og ægivald sem nú leiðir yfir okkur þær fjölmörgu breytingar og hremmingar sem ríkisstjórnin boðar með frumvörpum dag frá degi. Brotið hefur verið gegn þjóðréttarlegum skyldum í samskiptum okkar. Það er algerlega ljóst. Það er ekkert, frú forseti, í ESB-samningnum eða alþjóðareglum sem mælir fyrir um það að ríkisstjórnir beri ábyrgð á bankainnstæðum í einkabönkum, eins og hér hefur verið farið fram með samningum um Icesave-reikninga ríkisins við Breta og Evrópusambandið. Undir þeirri kúgun. Engin ákvæði í alþjóðarétti mæla fyrir um það. Samningar sem gerðir hafa verið og þetta frumvarp er afleiðing af eru, frú forseti, nauðungarsamningar og þessir nauðungarsamningar eru ógildanlegir bæði að þjóðarétti og samkvæmt íslenskum lögum. Nú er það meira að segja svo að beiting hryðjuverkalaganna var kæranleg stjórnsýsluathöfn. Kærufrestur rennur út 7. janúar næstkomandi og nú hefur þingið tekið af dagskrá þingsályktunartillögu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar og fleiri um að þessari kæru verði beitt. Ekki er þar með sagt að halda þurfi málinu alveg til streitu en þetta er sjálfsagt innlegg í samningaviðræður okkar um Icesave-reikningana sem standa nú fyrir dyrum. Niðurstaða þeirra samningaviðræðna er algert grundvallaratriði fyrir fjármál Íslands og hagsmuni þjóðarinnar í framtíðinni. Við gerðum samninga umfram lagaskyldu. Það er algerlega ljóst og aðkoma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var háð því að við beygðum okkur undir kúgunina. Hvað sýna þessir atburðir svo? Jú. Vegna fyrirhyggjuleysis íslenskra stjórnvalda og bankastjórnenda og ólögmætra viðhorfa Evrópusambandsríkja er íslenska þjóðin nú bundin á skuldaklafa næstu áratugi og meira að segja nauðsynlegum réttarfarsúrbótum samkvæmt lögum um meðferð sakamála er fórnað vegna hótana Evrópusambandsins. Þetta er auðvitað gersamlega óþolandi. Þetta er niðurlægjandi fyrir hina íslensku þjóð. Alveg með ólíkindum að þetta hafi gerst. Hvað heyrir maður svo um skýringuna? Jú. Skýringin er sú, og hún blasir reyndar við, að ekki má styggja Breta, Þjóðverja, Frakka, Austurríkismenn og allra síst Evrópusambandið út frá aðildarumsókn sem menn hugleiða mjög stíft þessa dagana. Meira að segja var svo hart fram farið að ekki var leitað annarra úrræða sem að mínu mati hefðu leitt til þess að óþarfi hefði verið að flytja frumvarpið sem hér er til umræðu. Þ.e. skoða núllkostina. Taka slaginn. Lifa á því sem landið gefur. Neyslumynstur Íslendinga hefur nefnilega stórbreyst frá 6. október. Við flytjum út og öflum meiri gjaldeyris í dag en við eyðum og svo mun vonandi verða um langa hríð ef íslenska þjóðin tekur upp gömul og góð gildi, sparsemi og ráðdeild, samviskusemi og heiðarleika og réttsýni og réttlætiskennd verða höfð að leiðarljósi. Þennan kost átti að skoða í þaula. Ég hef rætt við ýmsa málsmetandi menn í atvinnurekstri og innan verkalýðshreyfingar og víðar í þjóðfélaginu, hagfræðinga sem aðra, og þeir benda á þennan kost sem raunhæfan. Alla vega svo raunhæfan að bara þurfi að reikna hann út. Áður en gripið var til þeirra örþrifaúrræða sem öll þau lagafrumvörp sem hér liggja fyrir og hafa verið afgreidd í kjölfar bankahrunsins leiða til. Þetta er óþolandi. Vill Samfylkingin fórna öllu fyrir ESB-aðild? Standa ekki í fæturna? Vera ekki með nokkra samningsstöðu í dag? Hvaða samningsstöðu munum við eiga gagnvart Evrópusambandinu ef það veit hversu veik við erum í hnjánum? Hversu veik við vorum í hnjánum gagnvart Icesave-reikningunum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hvar endar það? Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munu sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir áhugaverða ræðu um þetta mál. Sérstaklega fannst mér áhugaverður sá kafli í ræðu hans þar sem hann fjallaði um Icesave-málið vegna þess að það er rétt sem kemur fram í máli hans að frumvarpið sem hér er til umræðu er ekki síst flutt vegna þess máls sérstaklega. Mig langar þess vegna að forvitnast um það, af því að það kemur ekki fram í nefndarálitinu sjálfu og kom ekki fram í framsöguræðu formanns allsherjarnefndar, að hvað miklu leyti sá þáttur var ræddur á vettvangi allsherjarnefndar, að hve miklu leyti var umræða um Icesave-málið í tengslum við þetta mál á vettvangi nefndarinnar. Mér finnst forvitnilegt að fá fram upplýsingar um það frá hv. þingmanni sem hér hefur gert grein fyrir afstöðu sinni í því efni, ef hann vildi vinsamlegast gefa okkur aðeins innsýn í hvað nefndin fjallaði sérstaklega um þetta mál.

Frú forseti. Ég vil byrja á að segja að það liggur ljóst fyrir af hálfu virtra fræðimanna og nefni ég þar helst Björgu Thorarensen, forseta lagadeildar Háskóla Íslands, að þessir samningar séu nauðungarsamningar og ógildanlegir. Það er líka alveg ljóst að við stóðum fullkomlega réttilega að innleiðingu tilskipana sem gilda um ábyrgðina á innlánsreikningum erlendis sem hér heima. Það var meira að segja svo að ríkisendurskoðandi óskaði eftir því að reikningsinnstæðan í tryggingarsjóðnum yrði færð út úr ríkisreikningi vegna þess að hún ætti ekki heima þar. Hvað varðar fyrirspurnina um hvort málið hafi verið rætt í allsherjarnefnd þá hefur það lítið sem ekkert verið rætt. Málið hefur verið á sviði utanríkismálanefndar til þessa að ég best veit.

Frú forseti. Mér þótti mikilvægt að fá fram þessar upplýsingar frá hv. þingmanni um að hve miklu leyti þetta mál hefði verið til umfjöllunar á vettvangi nefndarinnar í tengslum við afgreiðslu þessa máls. Vegna þess að þó að það komi ekki beinlínis fram í málinu sjálfu er vísað til þess þrátt fyrir allt í nefndarálitinu að gert sé ráð fyrir þessari frestun á gildistöku fyrri ákvæða um embætti héraðssaksóknara vegna þeirra aðstæðna sem nú eru uppi í ríkisfjármálum. Þar er að sjálfsögðu verið að vísa til efnahagshrunsins. En hér hefur verið til umfjöllunar mál er varðar sérstakan saksóknara til að fara í þessi Icesave-mál og þess vegna hefði mér fundist eðlilegt að hv. allsherjarnefnd hefði rætt það mál sérstaklega. Auðvitað höfum við tekist aðeins á um það eða spurst fyrir um það að undanförnu í þinginu, verið með fyrirspurnir til ráðherra og nefndarformanna um hvað þessu máli líði og af hverju stjórnvöld aðhafist svo lítið, a.m.k. að því er séð verður í því efni að höfða mál til að rétta hlut Íslands og íslenskra fyrirtækja og bara Íslendinga almennt á erlendri grund. Ég held að mörgum hafi verið farið að leiðast þófið svo mikið, ekki bara í stjórnarandstöðunni heldur líka í stjórnarflokkunum, í Sjálfstæðisflokknum þykist ég vita, að núna er komið fram sérstakt þingmannamál sem er flutt af þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum, lagafrumvarp sem gerir ráð fyrir því að heimila ríkissjóði að taka þátt í kostnaði vegna undirbúnings málaferla í tilefni af þessu máli. Ég tek fyllilega undir það með hv. þm. Atla Gíslasyni að í rauninni er með ólíkindum hvernig að því máli öllu var staðið og hvernig Bretar léku Íslendinga í því efni. Erum við samt ekki alveg óvön því að þurfa að takast á við breska heimsveldið en þetta var auðvitað óvenju svívirðileg atlaga að íslenskum hagsmunum og hefur kostað samfélagið gríðarlegar fórnir. Þær skuldbindingar sem við erum að takast nú á herðar eru dæmafáar í Íslandssögunni. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er reikningsglöggur maður, hefur reiknað það út að þær skuldbindingar sem við erum að taka á okkur á hvern íbúa séu margfalt hærri en þær skuldbindingar sem Þjóðverjar tóku á sig eftir fyrri heimsstyrjöld í gulli og þótti mörgum nóg um það. Það er einmitt gott að setja málin í svona samhengi til að fólk líka annars staðar átti sig á hvað þetta eru stórar fjárhæðir og miklar byrðar fyrir okkur að bera. Ég varð þess t.d. áskynja þegar ég sótti fund í þingmannanefnd EFTA í októbermánuði í Brussel, þar sem við áttum þess kost að ræða við forustumenn frá Evrópusambandinu, bæði frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og ráðherraráðinu og frönsku formennskunni, að þar voru miklar kröfur á Ísland að gangast við skuldbindingum sínum, að standa undir þeim og gera samkomulag um hvernig gera ætti skuldirnar upp áður en nokkur fyrirgreiðsla fengist hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég greindi frá þessari upplifun minni bæði í þinginu og í fjölmiðlum og það kom mjög mörgum á óvart. Því var jafnvel haldið fram að þetta hefði ekki verið eins og ég lýsti því en svo kom í ljós að sama dag og við vorum á fundi þingmannanefndar EFTA var fjármálaráðherra Íslands á fundi með fjármálaráðherrum EFTA og Evrópusambandsríkjanna og þar kom auðvitað nákvæmlega sama fram, sama afstaða, sama harka í garð Íslendinga. Ég held að mönnum hafi algerlega blöskrað það. Það var því ljóst strax í upphafi að svona ætlaði Evrópusambandið að standa að þessum málum gagnvart okkur, sýna okkur fullkomna óbilgirni. Og ég varð þess áskynja að þegar verið var að tala um fjárhæðirnar sem hér voru á bak við, þær fjárhagslegu skuldbindingar sem við mundum taka á okkur, að upphæðirnar sem við vorum að nefna í þessu sambandi reyndust vera svo smáar í hugum þessara stóru ríkja í Evrópu að þau botnuðu ekkert í því af hverju við værum að kvarta yfir þessu. Þetta væru bara smámunir. Það var vegna þess að þessar fjárhæðir voru svo smáar fyrir þau, ég tala nú ekki um stóru ríkin eins og Frakkland og Bretland, en jafnvel fyrir smærri ríki innan Evrópusambandsins, sem eru þó með íbúatölu sem er kannski tíu sinnum íbúatalan hér á landi, voru þetta svo smáar upphæðir að menn skildu ekkert í því af hverju við værum að kvarta og kveina. Af hverju við gengjumst ekki bara við þessu og tækjum þetta á okkur. Menn gera sér sem sagt ekki grein fyrir því hve íslenskt samfélag er fámennt og hve efnahags- og hagkerfið okkar er lítið og þolir illa áföll af þessari stærðargráðu. Þess vegna hefur mér fundist samanburður í þá veru sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur verið með góður til að sýna fram á einmitt hlutföllin og hvað þetta er alvarlegt mál fyrir okkur. Í tengslum við þetta mál finnst mér, frú forseti, sérstaklega mikilvægt að heyra aðeins viðhorf hv. þm. Birgis Ármannssonar, formanns allsherjarnefndar, til þess hvort ekki hefði verið eðlilegt að nefndin hefði rætt þetta sérstaklega. Að nefndin hefði til að mynda flutt það þingmál sem nú er komið hér inn, flutt af fimm þingmönnum, og þá á fyrri stigum til að eyða öllum vafa og til að gefa þau skilaboð, bæði út í samfélagið hér á landi og eins gagnvart málsaðilum erlendis, að við litum allt þetta mál mjög alvarlegum augum. Í raun og veru má líka spyrja sig að því af hverju þingmál af þessum toga sé ekki komið inn frá ríkisstjórninni fyrir löngu og hvað hefur haldið aftur af ríkisstjórninni í því að hafa myndarlegt og myndugt frumkvæði í málinu. Ég sakna þess að sjálfsögðu. Ég tel að ríkisstjórnin hefði átt að ganga á undan þarna strax á fyrstu stigum málsins og ekki vera með neinn veimiltítuhátt í því efni. Hv. þm. Atli Gíslason rakti ágætlega hvernig þetta mál er vaxið lagalega og hefur í því efni vísað m.a. til ágæts erindis og skrifa Bjargar Thorarensen, prófessors í lögum og forseta lagadeildar Háskóla Ísland, um þetta atriði þar sem hún hefur farið rækilega yfir það og leitt rök að því að þeir samningar sem Íslendingar hafa þurft að skrifa undir í þessu efni hafi verið nauðungarsamningar og væru að þjóðarétti og íslenskum lögum ógildanlegir. Mér leikur forvitni á að vita og heyra frá hv. þm. Birgi Ármannssyni hvaða afstöðu hann hefur til málsins. Hvaða afstöðu hann hefur t.d. til þess máls sem er þegar komið inn og varðar þetta og þá einkum og sér í lagi, eins og ég nefndi áðan, hverju það sætir að nefndin sem hann veitir formennsku hafi ekki tekið þetta til umfjöllunar, fengið á sinn fund sérfræðinga, lögfræðisérfræðinga, sérfræðinga í þjóðarétti, Evrópurétti o.s.frv., til að ræða þetta mál. Þó að mér sé auðvitað kunnugt um að heimildin til handa ríkisstjórninni til að leiða til lykta það mál sem hér var samþykkt með þingsályktun, var til umfjöllunar á vettvangi utanríkismálanefndar þá er þetta samt sem áður mál sem snertir starf hv. allsherjarnefndar með þeim hætti sem hér hefur verið fjallað um. Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað heyra frá hv. þm. Birgi Ármannssyni um þetta atriði og hvort hann sé þeirrar skoðunar að hefja eigi málarekstur vegna þessara mála allra. Hvort hann sé samþykkur því og hvort hann muni beita sér fyrir því að svo verði, þó að það hafi ekki verið til umfjöllunar í nefndinni, þegar málið kemur hér til umræðu sem ég vona sannarlega að verði fyrir jólaleyfi þingsins vegna þess að það eru síðustu forvöð ef menn ætla ekki að renna út á tíma gagnvart þeim tímafrestum sem eru í þessu máli.

Herra forseti. Ég tek til máls bæði til að svara ákveðnum spurningum sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson beindi sérstaklega til mín en þó einkum til þess að minna á hvaða mál við höfum hér til umfjöllunar vegna þess að í ræðu sinni, sem að sumu leyti var ágæt, fór hv. þm. Árni Þór Sigurðsson inn á afar mörg mál og minnst inn á það sem hér er til umræðu. Ég vildi því nota tækifærið í andsvari til þess að minna á að við erum að fjalla um það litla mál sem snertir að fresta gildistöku ákvæða um héraðssaksóknara frá 1. janúar 2009 til 1. janúar 2010. Við erum ekki að fjalla um efnahagsmál almennt, við erum ekki að fjalla um ríkisfjármál almennt, við erum ekki að fjalla um Icesave-deiluna, við erum ekki að fjalla um milliríkjasamskipti almennt, þannig að það liggi fyrir. Hins vegar get ég notað þetta tækifæri til að svara því, af því að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson spurði mig að því sérstaklega, að ég er eindreginn stuðningsmaður þess frumvarps sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og fleiri flytja um málsókn á hendur Bretum, ég vil að það komi skýrt fram. Ég tel hins vegar að það hafi ekkert með þetta tiltekna mál að gera sem við ræðum hér en ég styð það mál og mun greiða því atkvæði. Ef ég get með einhverjum hætti orðið til þess að greiða fyrir framgangi þess í þinginu er það sjálfsagt af minni hálfu. Hins vegar vil ég undirstrika að það frumvarp sem hér er flutt er auðvitað flutt með tilliti til efnahagsástandsins almennt, hins mikla tekjufalls sem orðið hefur hjá ríkinu og hefur gerbreytt öllum forsendum fjárlaga. En það gerir það ekki að verkum að allsherjarnefnd Alþingis fari í almenna efnahagspólitíska eða utanríkispólitíska umræðu þegar hún fjallar um þetta tiltekna mál.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir svör hans. Ég skil mætavel að hann telji að ég hafi farið yfir sviðið vítt og breitt og kannski farið aðeins út fyrir þröngan ramma þess máls sem hér er til umfjöllunar en oft er það nú þannig að mál tengjast beint eða óbeint. Ég vakti máls á því að hv. þm. Atli Gíslason, sem á sæti í allsherjarnefnd og skrifar undir nefndarálitið með fyrirvara, vakti í ræðu sinni sérstaklega athygli á tengslum þessara mála. Það varð nú tilefnið til þess að ég fór hér upp til þess að spyrja hvort allsherjarnefndin hefði rætt þann þátt málsins að einhverju leyti. Hv. þm. Birgir Ármannsson svarar því til að hann telji að í fyrsta lagi hafi það ekki verið gert og ekki hafi verið eðlilegt að tengja það með þessum hætti, þetta væri mál sem væri meira efnahagspólitískt og utanríkispólitískt og hefði ekki átt heima á vettvangi allsherjarnefndar. En vegna tenginganna við saksóknaramálin vakti ég athygli á þessu. Ég vil sem sagt þakka þingmanninum fyrir svar hans og hans einörðu stuðningsyfirlýsingu við það mál sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur flutt ásamt fleiri þingmönnum úr öllum flokkum. Ég get notað þetta tækifæri til þess að segja að ég er algerlega sama sinnis. Ég styð það mál heils hugar og vonast til þess að það fái hér þinglega meðferð og afgreiðslu á allra næstu sólarhringum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um verslun með áfengi og tóbak, nr. 63/1969, með síðari breytingum. Það er að finna á þskj. 369 og er frá hv. efnahags- og skattanefnd. Á þingskjalinu kemur fram hvaða gestir komu á fund nefndarinnar og eins umsagnir og svo er lýsing á frumvarpinu. Á fundum nefndarinnar var rætt hvort frumvarpið hefði í för með sér að álagning á áfengi hækkaði eða lækkaði. Fulltrúar fjármálaráðuneytis og ÁTVR bentu á að verð á áfengi í kjarnasölu, bjór, léttvín og sterkt, mundi hækka en verð á bjór og léttvíni í reynslusölu lækka. Var tekið fram í þessu sambandi að meginstarfsemi verslunarinnar, sem er sala áfengis, hefði ekki staðið undir sér undanfarin ár þrátt fyrir að heildarreksturinn hefði gengið vel. Sama álagning á reynslu- og kjarnavörur mundi auk þess styrkja stöðu nýrra birgja sem leiða ætti til aukinnar samkeppni og þar með lægra vöruverðs. Fulltrúar framleiðenda og innflytjenda áfengra drykkja sem komu á fund nefndarinnar vöruðu við samþykkt frumvarpsins. Kom fram sú gagnrýni að um væri að ræða dulda hækkun á ríkistekjum sem ekki væri við hæfi að rökstyðja með vísan til skorts á lagastoð. Með hliðsjón af efnahagsaðstæðum væri hækkunin ekki vel tímasett og skaðaði hagsmuni neytenda enn meira en orðið er. Fulltrúi framleiðenda lagði áherslu á að fremur ætti að styðja við innlenda framleiðslu sem gera mætti með því að létta álagningu á bjór. Nefndin ræddi hvort áfengisgjald væri hluti af innkaupsverði ÁTVR, sbr. 3. efnismgr. 2. gr. frumvarpsins, og tóku fulltrúar fjármálaráðuneytis fram að svo væri. Þeir tóku einnig fram að réttara hefði verið að tala um vörugjöld í stað innflutningsgjalda í lokamálsgrein athugasemda við 2. gr. frumvarpsins. Nefndin ræddi einnig áhrif frumvarpsins á hækkun vísitölu neysluverðs og fengust þær upplýsingar úr fjármálaráðuneytinu að hún gæti numið 0,06% milli mánaða. Meiri hlutinn styður frumvarpið í ljósi erfiðrar stöðu ríkissjóðs. Hann vill þó geta þess að staða nýrra birgja verður ekki tryggð nema gætt sé hófs í gjaldtöku vegna sölu nýrrar vöru. Leggur meiri hlutinn því áherslu á að forsendur sem liggja til grundvallar útreikningi gjaldsins liggi fyrir áður en hafist verður handa við innheimtu þess. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Gunnar Svavarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Bjarni Benediktsson, Lúðvík Bergvinsson og Kjartan Ólafsson.

Virðulegi forseti. Ég vil segja strax í upphafi að ég styð þetta frumvarp og mun greiða því atkvæði sem þar er lagt til. Mig langar til að færa aðeins rök fyrir sjónarmiðum mínum í þessu máli, einkum í ljósi þess sem kemur fram í nefndarálitinu og áliti sumra umsagnaraðila að um geti verið að ræða hækkun á útsöluverði áfengis sem leiði til þeirra áhrifa að neysluverðsvísitala hækki og þar af leiðandi sé málið af hinu vonda fyrir hinn almenna landsmann. Í síðustu viku var með nokkuð snöggum hætti afgreidd hækkun á áfengisgjaldinu um 12,5% sem hefur síðan verið dálítið í umræðunni á þeim forsendum að það skaðaði almenning í landinu. Ég er ekki sammála því sjónarmiði og vil nota þetta tækifæri til að koma sjónarmiðum mínum um verðlagningu á áfengi á framfæri. Ég vil geta þess, virðulegi forseti, varðandi áfengisverð að fyrir liggja nokkur gögn um þróun þess allt frá því að áfengisgjald var tekið upp árið 1995. Samkvæmt þeim gögnum liggur nokkuð ljóst fyrir að verð á áfengi, og þá sérstaklega þáttur ríkissjóðs í því, hefur þróast þannig að það hefur hækkað mun minna en vísitala neysluverðs á þessu 13 ára tímabili. Fyrir liggja svör hér í þinginu frá 2002 og 2005 um þetta efni og þar kemur fram, svo að ég vitni í síðara svarið sem er svar við fyrirspurn hv. þm. Birgis Ármannssonar, að áfengisgjald hafi lækkað að raungildi um 14,4%. Áfengisgjald á léttum vínum hafði lækkað um 36,2% og áfengisgjald á bjór hafði lækkað um 29% frá 1995 til 2005. Áfengi er einn af þeim þáttum sem mynda neysluverðsgrunninn eða útgjöld heimilanna og þróun verðlags á áfengi hefur þar af leiðandi áhrif á heildarkostnað heimilanna miðað við þessa skiptingu. Það sem liggur fyrir í raun er að verðlag á áfengi, sérstaklega það sem ríkið tekur til sín, hefur lækkað að raungildi mjög mikið og tölurnar liggja fyrir árið 2005 um þróunina á þessum tíu árum. Síðan þá hefur áfengisgjaldið ekki hækkað fyrr en núna um 12,5% þannig að öll hækkun neysluverðsvísitölu frá 2005 til 2008 hefur leitt til lækkunar á raunvirði áfengisgjaldsins. Mér sýnist fljótt á litið að lækkunin á áfengisgjaldi frá 2005 - ég hef aðeins fyrirvara á þeim tölum af því að ég vann þetta svolítið á handahlaupum - til dagsins í dag sé um 45% á sterku áfengi  Hvað er lækkunin mikil á skuldbindingunum í dag? Hversu miklar væru skuldbindingarnar í dag ef verðlag á áfengi hefði hækkað í takt við neysluverðsvísitölu? Menn eiga að svara því. Það eru ekki bara nokkrir milljarðar eins og hér er verið að tala um, það væru nokkrir tugir milljarða miðað við þessar forsendur sem menn gefa sér núna. Þessu vildi ég koma á framfæri vegna þess að ég er algjörlega ósammála því að hækkunin á áfengisgjaldinu núna leiði þjóðina í einhvern skuldaklafa sem hefði verið hægur vandi að komast hjá, það er bara ekki þannig. Þetta er fyrsti punkturinn, virðulegur forseti. Til dæmis má nefna áður en ég lýk þessu með bjórinn að miðað við þær upplýsingar sem ég hef í höndunum - ég trúi þeim varla þannig að ég vil hafa smáfyrirvara á þeim - hefur áfengisgjald á bjór ekki hækkað í krónutölu frá 1995. Hvar finna menn vöru á íslenskum markaði þar sem ríkið hefur ekki hækkað hlut sinn um einseyring á 13 árum? Þeir sem hafa keypt þessa vöru á þessum 13 árum hafa fengið ómældar kjarabætur í því formi að gjaldið hefur lækkað að raungildi og lækkað sífellt. Menn skulu hafa þetta í huga, virðulegi forseti, við mat á málinu í heild. Í öðru lagi, og það er atriði sem skiptir ekki síður máli, hefur verðlagning á áfengi áhrif á neyslu. Það liggja fyrir margar athuganir sem staðfesta það, lægra verð á áfengi þýðir meiri neyslu. Ég greip með mér dæmi frá Finnlandi. Árið 2004 voru Finnar í þeirri stöðu að Eystrasaltslöndin, sem eru nágrannalönd Finnlands, gátu farið að selja áfengi mjög ódýrt og það leiddi til þess að Finnar fóru yfir til Eistlands til að kaupa áfengi þar og spara sér mikinn pening. Finnar gripu til þess ráðs að lækka áfengisgjald ríkisins svo mikið að það lækkaði um 33%, sem er minni lækkun, nota bene, en orðið hefur á áfengisgjaldi hér á landi frá 1995. Þeir lækkuðu áfengisgjaldið um 33% samkvæmt fréttum í febrúar 2004. Í júlí 2004, fimm mánuðum síðar, birtust fréttir í Morgunblaðinu um að Finnar íhuguðu að hækka aftur áfengisgjaldið um þriðjung til þess að sporna við aukinni áfengisneyslu í landinu. Í frétt Morgunblaðsins var jafnframt greint frá því, með leyfi forseta, að áfengisneysla á hvern mann í Finnlandi hafi aukist úr 9 lítrum í 12. Þetta er aukning um 1/3 eða 33% og skoði menn nú hlutföllin á aukningunni. Það er sama aukningin og lækkunin var á áfengisgjaldinu, 33%. Þá er spurningin þessi: Hver hefur þróunin verið í neyslu hér á landi á þeim tíma þar sem áfengisgjaldið hefur lækkað svona mikið? Munum eftir því að árið 2000 setti Alþingi sér og þjóðinni heilbrigðisstefnu. Samkvæmt henni var áformað að minnka áfengisneyslu úr 5,5 lítra á mann niður í 5 lítra árið 2010. Sett var sem markmið að minnka neysluna um 10%. Það sem hefur gerst hins vegar er að allar götur síðan hefur neyslan vaxið. Á síðasta ári var hún ekki 5 lítrar, ekki 5,5 lítrar eins og hún var á árinu 2000 heldur 7,56 lítrar. Aukningin frá því að Alþingi samþykkti heilbrigðisstefnuna er um 40%. Skyldi það nú vera nálægt því sem lækkunin á áfengisgjaldinu er að meðaltali hér á landi? Það mundi ég halda, virðulegi forseti, en hef aðeins fyrirvara á því þar til búið er að reikna það nákvæmlega út. En mér sýnist að við höfum hér tvö dæmi um mjög skýrt samband á milli verðs og neyslu. Þá er það loks þriðji þátturinn sem skiptir máli í þessu sambandi. Það er kostnaðurinn vegna þess að áfengisnotkunin kostar peninga fyrir þjóðfélagið. Áfengisnotkun er ekki bara skemmtileg eða getur verið það - hún getur auðvitað líka verið leiðinleg - en hún kostar peninga. Í bréfi sem þingmenn fengu sent fyrir ári síðan frá Félagi áfengis- og vímuefnaráðgjafa er einmitt vakin athygli á þessum kostnaði. Í bréfinu segir, með leyfi forseta: „Kostnaður samfélagsins af áfengisneyslu er verulegur. Í gögnum frá Lýðheilsustöð kemur fram að áætlaður heildarkostnaður þjóða af völdum áfengisneyslu sé á bilinu 1–3% af þjóðarframleiðslu. Ætla má að þessi kostnaður sé ekki undir 30 milljörðum kr. á Íslandi.“ Gögn Lýðheilsustöðvar segja sem sé að kostnaður sé ekki undir 30 milljörðum kr. Ég innti hæstv. heilbrigðisráðherra eftir þessu í fyrirspurn sem ég lagði fram á Alþingi í desember á síðasta ári. Í svari hans 5. desember á síðasta ári segir hann að áætlaður kostnaður í Evrópu - hann hefur ekki mat á þessu héðan, a.m.k. kemur það ekki fram í svari hans - en hann vitnar til Evrópu og segir, með leyfi forseta: „Ég get hins vegar upplýst hv. þingmann um það að í Evrópu, þar sem meðalneysla var árið 2006 11 áfengislítrar, er beinn kostnaður að hámarki metinn um 1,3% af vergri landsframleiðslu. Óbeinn kostnaður er hins vegar metinn á 1,9% af vergri landsframleiðslu.“ Það er í samræmi við gögn Lýðheilsustöðvar sem telja kostnaðinn á bilinu 1–3%. Neyslan kostar peninga. Í fyrra var álitið að kostnaðurinn gæti verið um 30 milljarðar og vaxandi neysla kostar meiri peninga. Hún kostar meiri peninga fyrir fyrirtæki landsins sem fá ekki tekjur eða vinnuframlag frá sínum starfsmanni í samræmi við það sem annars hefði verið. Hún kostar peninga fyrir skattgreiðendur landsins sem þurfa að borga heilbrigðiskerfið og höfum það í huga að á síðasta ári var kostnaður við heilbrigðiskerfið 9% af landsframleiðslu. En heilbrigðisráðherra mat það svo fyrir ári síðan að kostnaðurinn væri um 3% þannig að kostnaðurinn af áfengisneyslu væri um 1/3 af öllum kostnaði við heilbrigðiskerfið á Íslandi. Þá berum við annars vegar saman kostnað við heilbrigðiskerfið og hins vegar heildarkostnað við áfengisneyslu, þ.e. heildarkostnað ríkisins, atvinnufyrirtækja og einstaklinga og annarra, höfum það í huga. Svo er það heildarkostnaðurinn við heilbrigðiskerfið. Kostnaðurinn við áfengisneyslu er 3% og 9% af heildarkostnaði við alla heilbrigðisþjónustu við alla Íslendinga á einu ári. Þetta er ekkert lítið mál, virðulegur forseti, og sú stefna sem menn hafa fylgt á undanförnum 13 árum, að lækka áfengisgjaldið svona ótrúlega mikið eins og raun ber vitni, kostar peninga. Ég fullyrði hún kostar meiri peninga en ríkið fær inn í tekjur af aukinni sölu. Ríkið skapar sér útgjöld með því að lækka verðið og skapar auk þess öðrum útgjöld með því að lækka verðið. Það er því skynsamlegra að halda áfengisgjaldinu háu því að það dregur úr kostnaði þjóðfélagsins, ríkisins. Skyldi það nú ekki vera betri niðurstaða að standa í þeim sporum en við stöndum í núna eftir þessa miklu lækkun á áfengisverði undanfarin 13 ár? Ég held að það hafi verið óheillaspor. Varað er við þessari stefnu af öllum þeim sem láta sig þessi mál varða, bæði innlendum og erlendum. Ég get vitnað til skýrslu frá Bandaríkjunum um mat þarlendrar opinberrar stofnunar á kostnaði við áfengisneyslu. Þar er um að ræða alveg gríðarlegar fjárhæðir. Menn þurfa því að hafa þessa hluti í huga þegar rætt er um verð á áfengi og tengsl þess við vísitölu neysluverðs. Virðulegi forseti. Þegar menn meta málið í heild er ég alveg sannfærður um að hver sanngjarn maður kemst að þeirri niðurstöðu að við gerum ekki rétt með því að lækka verðið heldur þegar við hækkum verðið.

Herra forseti. Þetta var mjög athyglisverð ræða og þörf. Hún fjallar reyndar um dálítið annað efni en við erum að fjalla um hérna, við erum að tala um álagningu en hv. þingmaður talaði meira um áfengisgjaldið. Það er rétt hjá honum að það hefði mátt hækka það um 70% á bjór og 31% á vín þannig að það héldi í við vísitölu frá því að það var sett á upphaflega. Það hefur þannig í reynd valdið lækkun á vísitölu og brenglað þá útreikninga sem menn eru með sí og æ um að þetta auki skuldir heimilanna. Það sem ég ætlaði að koma inn á er að þessi áfengisneysla er ekki bara mæld í peningum. Óhamingjuna og harmleiki lífsins sem verða á heimilunum í kjölfarið á óhóflegri áfengisneyslu er ekki hægt að mæla í peningum. Vanræksla barna og misþyrmingar og ofbeldi er miklu alvarlegri hlutur sem leiðir af ofneyslu áfengis. Þess vegna mátti ég til með að koma í pontu og geta þess að þetta er ekki bara peningatap, þessi ofneysla er miklu alvarlegri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framlag hans við þessa umræðu og tek alveg undir það. Það er því til viðbótar sem ég nefndi, ég ræddi einungis um mælanlegar stærðir í fjárhæðum en því til viðbótar eru auðvitað aðrir þættir sem ekki verða mældir til fjár og þeir eru jafnvel mikilvægari en hinir sem ég nefndi.

Virðulegi forseti. Þetta var áhugaverð ræða hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þar sem hann fór mjög rækilega yfir ákveðin lýðheilsufræðileg rök í almennri umræðu um áfengismál. Þetta var til umræðu á þinginu síðast þegar rætt var frumvarp um það hvort setja bæri áfengi í almennar verslanir. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt hafa lýðheilsufræðileg rök bent til þess að það sé einkum tvennt sem stuðli að minni áfengisneyslu, annars vegar verð á áfengi, eins og hv. þingmaður fór yfir hér áðan, og hins vegar aðgengi að því. Það sýnir sig að þar sem aðgengi að áfengi er meira eykst neyslan og að því leytinu til eru þessi tvö mál nokkuð skyld, þetta snýst um aðgengi, bæði fjárhagslegt og svo einnig þetta fýsíska. Það er svo merkilegt að meira að segja í Frakklandi, hjá þeirri miklu víndrykkjuþjóð, ræða mennum að skerða aðgengi að áfengi og takmarka sölu þess í matvörubúðum hreinlega út af þeim heilsufarsvanda sem áfengisneysla veldur. Það er líka áhugavert sem hér hefur verið sagt um raunlækkun á áfengisgjaldi með því að láta það standa í stað milli ára og hvernig það hefur ekki fylgt almennri vísitölu neysluverðs. Fyrir því eru að sjálfsögðu gild rök. Það frumvarp sem hér er hins vegar til umræðu snýst um álagningu Áfengis- og tókbaksverslunar ríkisins á áfengi sem selt er og kemur í kjölfar álits umboðsmanns Alþingis um að lagastoð skorti fyrir þessari álagningu. Ég tel sjálfsagt mál að þessi stoð verði sett í lög til þess að ÁTVR verði gert kleift að leggja á. Hins vegar komu þau sjónarmið sterklega fram í umræðum um málið að hugsanlega væri of í lagt, þ.e. að hækka bæði áfengisgjald og gefa heimild til hækkunar álagningar því að samhliða því að þessi lagastoð er sett er um leið veitt heimild til að hækka álagninguna annars vegar á létt vín úr 18% og á sterkt vín úr 12%. Þetta er rökstutt með því að hluti Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins þurfi að standa undir sér og þetta þurfi til en ástæða þess að mitt nafn er ekki undir þessu meirihlutaáliti snýst ekki um lýðheilsufræðileg rök sem ég get tekið undir af fullum huga heldur einkum um það að þessi álagning sé samþykkt í ljósi erfiðrar stöðu ríkisfjármála. Mér finnst hins vegar of í lagt að koma með þessar hækkanir hvora ofan í aðra á þessum erfiðu tímum fyrir almenning í landinu. Þó að ég telji ekki ástæðu til að hvetja til aukinnar áfengisneyslu á nokkurn hátt, og tel hana reyndar hafa aukist óhóflega á undanförnum árum, verðum við líka að líta til þess að þetta er að sjálfsögðu neysla sem allur almenningur í landinu stundar ef svo má að orði komast og ljóst að þetta mun skapa auknar álögur á heimilin. Því leyfi ég mér að setja fram efasemdir um að þetta sé gert á sama tíma, þ.e. þessar tvær hækkanir settar saman. Þó að ég hafi ekki sterka sannfæringu fyrir því að ekki megi hækka álagninguna þannig að áfengissalan standi undir sér finnst mér þetta of miklar hækkanir í einu í ljósi þess að kaupmáttur almennings skerðist nú verulega í verðbólgunni og að atvinnuástand er erfitt. Ég horfi líka til þeirra raka sem nefnd hafa verið að ef verð á áfengi hækkar of mikið er auðvitað meiri hætta á bruggi, heimatilbúningi og smygli eins og fólki er kunnugt um. Mér finnst því að við verðum að stíga varlega til jarðar í þessum málum þó að ég geti tekið undir öll þau lýðheilsurök sem hér hafa verið sett fram. Ég er ekki á móti málinu og fyrir því eru engin prinsipp, ég hef hins vegar áhyggjur af því að við göngum of hratt fram með því að gera þetta hvort tveggja í einu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um ársreikninga, nr. 3/2006, með síðari breytingum, á þskj. 368, frá hv. efnahags- og skattanefnd. Frumvarpi þessu er, í samræmi við aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar, ætlað að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja vegna efnahagsástandsins. Er lagt til að fyrirtæki sem að öðru leyti uppfylla skilyrði laganna verði gefinn kostur á að sækja um heimild ársreikningaskrár til að gera upp ársreikninga sína í erlendri mynt fyrir árin 2008 og 2009. Í umsögnum sem nefndinni hafa borist hefur verið undirstrikuð þörfin á að láta heimild frumvarpsins vara lengur en til 15. desember 2008 og leggur nefndin til að því verði breytt í 30. desember. Fulltrúar atvinnulífsins sem komu á fund nefndarinnar lögðu til að skilyrði 3. tölul. 8. gr. laga um ársreikninga fyrir heimild til færslu bókhalds og samningar ársreikninga í erlendri mynt yrðu rýmkuð. Það væri til þess fallið að færa framkvæmd ársreikningaskrár til meira samræmis við alþjóðlega reikningsskilastaðla og auka möguleika fyrirtækja til að færa ársreikninga til uppgjörs í erlendri mynt, t.d. orkufyrirtækja og fyrirtækja í ferðaþjónustunni. Að óbreyttu mundu það einkum vera sjávarútvegsfyrirtæki sem gætu nýtt sér heimild frumvarpsins. Af hálfu fjármálaráðuneytis kom fram sá skilningur að umrætt skilyrði laga um ársreikninga væri í framkvæmd álitið efnislega samhljóða þeim alþjóðlegu reikningsskilastöðlum sem um það fjölluðu. Enn fremur færi betur á að athugasemdir atvinnulífsins kæmu til skoðunar í tengslum við annað frumvarp sem varðar breytingar á lögum um ársreikninga og fjármálaráðherra hefur lagt fram, þskj. 362, 245. mál. Nefndin fellst á sjónarmið ráðuneytisins og bendir á að frumvarpið sem hér er til umfjöllunar er skammtímaráðstöfun gerð í ljósi sérstakra aðstæðna sem felur í sér frávik frá 9. gr. laga um ársreikninga. Er um að ræða afturvirka en ívilnandi breytingu. Nefndin bendir hins vegar á að mörg fyrirtæki sem gera upp í íslenskri mynt en hafa meginhluta bæði skulda og tekna í erlendri mynt, og jafnvel einnig hluta gjalda, sýna á pappírnum mikið tap vegna stórkostlegrar veikingar krónunnar undanfarið vegna þess að skuldir þeirra hækka strax á árinu og mynda mikið gengistap en tekjurnar, sem hækka munu næstu árin af sömu ástæðu og eiga að standa undir skuldunum, valda ekki samsvarandi hagnaði í bókhaldinu nema í nokkra mánuði. Ef litið er á rekstur slíkra fyrirtækja frá sjónarhorni erlendrar myntar hefur í raun ekkert breyst, hvorki skuldir né tekjur, en innlendur kostnaður hefur lækkað. Staða slíkra fyrirtækja hefur því styrkst, ef eitthvað er, vegna gengisfalls krónunnar en bókhald í íslenskum krónum sýnir miklu verri stöðu þeirra, sem ekki er rétt. Þetta á við um mörg sjávarútvegsfyrirtæki, fyrirtæki í ferðaþjónustu og iðnfyrirtæki í útflutningi, t.d. álfyrirtæki. Mikilvægt er að fyrirtæki sýni ekki slæma bókhaldslega stöðu að ósekju sem getur skaðað þau mjög mikið gagnvart erlendum lánveitendum. Með hliðsjón af framansögðu ítrekar nefndin það sem fram hefur komið á fundum hennar að í núverandi efnahagsástandi gefi uppgjör í íslenskri mynt ekki glögga mynd af raunverulegri stöðu margra fyrirtækja og að huga verði að breytingum á skilyrðum 8. gr. ársreikningalaga. Enn fremur að ekki eigi að túlka umrædda lagagrein þrengra en alþjóðlegir reikningsskilastaðlar gefa tilefni til. Loks leggur nefndin til að 2. efnismgr. 1. gr. frumvarpsins falli brott þar sem ákvæðið virðist ekki hafa sjálfstæða þýðingu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu sem kemur fram á þingskjalinu. Hv. þm. Gunnar Svavarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og styður álitið með fyrirvara. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Bjarni Benediktsson, Birkir J. Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Katrín Jakobsdóttir og Kjartan Ólafsson. Herra forseti. Mig langar til að koma með nokkur orð frá eigin brjósti til að lýsa þeim vanda sem við er að etja. Sjávarútvegsfyrirtæki sem veiðir fisk og vinnur hann og flytur til útlanda hefur greinilega tekjur í erlendri mynt. Það er jafnframt með skuldir í erlendri mynt og staðan er því kristaltær Hótel sem selur herbergi ýmist í erlendri eða innlendri mynt og auglýsir verð í íslenskri mynt, stundum með erlendri mynt á bak við, að herbergið kosti þetta margar evrur og þetta margar krónur, sem þá breytist eftir því sem gengi krónunnar breytist. Það er spurning hvort hótelið er með tekjur í innlendri eða erlendri mynt en það er alveg greinilegt að hagur þess er háður erlendu myntinni, sérstaklega þar sem meginhluti gestanna er erlendur og samningar við erlendar ferðaskrifstofur og slíkt er stór hluti af starfseminni. Ég tel að þarna sé greinilega um að ræða erlenda mynt. Svo eru það fyrirtæki eins og Bláa lónið. Í Bláa lónið koma bæði erlendir og innlendir gestir og verð er gefið upp bæði í krónum og í evrum. Stærstur hluti gestanna er útlendingar, ég veit ekki hvort það eru 80% eða 90% en það er gífurlegur fjöldi sem borgar í erlendri mynt. Ég mundi telja að það fyrirtæki ætti að hafa heimild til að hafa bókhald í erlendri mynt. Svo er það spurning um fyrirtæki sem eru dálítið lengra frá og kannski eitthvað sem menn skilja. Maður rekur trillu og selur fiskinn á fiskmarkaði. Þegar krónan fellur og gengi erlendra gjaldmiðla hækkar þá hækkar verð á fiskmarkaði líka vegna þess að fiskurinn er að meginhluta fluttur út. Fiskurinn gefur strax hærra verð þegar krónan fellur og þar af leiðandi má segja að trillukarlinn sem selur fiskinn á markaði sé í reynd að selja í erlendri mynt eða með tilvísun í erlenda mynt þó að hann fái íslenskar krónur fyrir aflann. Þetta er dálítið erfiðara viðfangs og þyrfti að skoða. Hann er kannski með erlendar skuldir á trillunni frá íslenskum banka og þegar gengið fellur hækka skuldirnar heilmikið en tekjurnar ekki nema í nokkra mánuði. Ég mundi telja að þessi aðili ætti að mega færa bókhaldið í erlendri mynt. Mig langar til að lesa úr 4. gr. frumvarps sem liggur fyrir Alþingi um breytingu á lögum um ársreikninga þar sem einmitt er fjallað um þetta. Þar stendur, með leyfi herra forseta: „Ársreikningaskrá veitir heimild til færslu bókhalds og samningar ársreiknings í erlendum gjaldmiðli enda teljist hann vera starfrækslugjaldmiðill félagsins. Starfrækslugjaldmiðill er sá gjaldmiðill sem vegur hlutfallslega mest í aðalefnahagsumhverfi félagsins. Aðalefnahagsumhverfið er þar sem félagið aðallega myndar og notar handbært fé. Við mat starfrækslugjaldmiðils skal litið til þess gjaldmiðils sem tekjur og gjöld af rekstrarhreyfingum eru ákvörðuð og greidd í enda sé það sá gjaldmiðill sem mest áhrif hefur á kostnaðarverð og söluverð vara og þjónustu félagsins, m.a. fyrir tilstilli samkeppnisafla, laga og reglna.“ Þetta er mjög athyglisvert, herra forseti. Þetta er stjórnarfrumvarp sem liggur fyrir Alþingi og er ekki búið að samþykkja en ef það verður samþykkt mundi trillukarlinn sennilega falla undir þetta ákvæði vegna þess að sá gjaldmiðill sem hefur mest áhrif á verðið sem hann fær á fiskmarkaði er hugsanlega evran eða dollar eftir því hvert sú fisktegund er mest flutt út til sem hann er að selja. Samkvæmt þessum skilningi þessara breytinga er mjög líklegt að trillukarlinn mætti færa bókhaldið í erlendri mynt og komast hjá þeim mikla vanda sem steðjar að mörgum íslenskum fyrirtækjum sem er sá að erlendu skuldirnar hækka en erlendu tekjurnar hækka ekki fyrr en löngu seinna og á næstu tíu árum til þess að borga skuldirnar. Þetta vildi ég, herra forseti, koma inn á til þess að útskýra enn frekar þann vanda og þær lausnir sem menn hafa fundið á vandanum, miðað við þær afbrigðilegu aðstæður sem við búum við þegar krónan fellur svona mikið og markaður með krónuna hefur horfið að mestu leyti, er núna bara vöruskiptamarkaður, og útflytjendur og ferðaþjónusta, álútflytjendur og allir í rauninni hagnast á stöðunni vegna þess að ef við horfum á þetta frá sjónarhorni erlendrar myntar hefur ekkert breyst nema innlendi kostnaðurinn sem lækkar en bókhaldið sýnir mjög slæma stöðu ef það er fært í krónum. Þetta vildi ég geta um, herra forseti, til viðbótar.

Herra forseti. Ég hef ekkert við umrætt frumvarp að athuga, eins og komið hefur fram. Ég tel að það gæti verið til góðs en ég vil samt vekja athygli á því að hér er verið að tala um þá sem eru að búa til gjaldeyri og flytja út gjaldeyri og þar er ákveðin stétt manna í þjóðfélaginu sem heitir íslenskir sjómenn. Samfara því að þetta yrði að lögum væri ekki óeðlilegt að íslenskir sjómenn, sérstaklega á frystiskipum sem eru upp á hlut, fengju laun sín greidd inn á erlenda gjaldeyrisreikninga eða gjaldeyrisreikninga í íslenskum bönkum og fengju þar af leiðandi hvort sem það væru evrur, dollarar eða jen inn á reikninga sína. Þannig mundi ekki bara útgerðarmaðurinn sem gerir út skipið fá evrur, dollara eða pund í sinn hlut eða hvaða gjaldmiðil sem er, heldur nytu sjómenn þess líka. Sama má segja um fiskvinnslukonuna og sjómenn á bát. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á, t.d. varðandi trillukarlinn að hann eigi rétt á því að gera upp í erlendri mynt þar sem hann selur afurð sína í erlendri mynt, þá er þetta atriði sem menn þyrftu aðeins að hugleiða, hvort það væri ekki rétt að sjómenn fengju gert upp í erlendri mynt og gætu að sama skapi nýtt sér gjaldeyrisbreytingar og gengisfallið mundi nýtast þeim en ekki bara hjálpa útgerðinni að borga með verðminni íslenskum krónum.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum, sem er að finna á þskj. 370 og er frá meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar. Á þingskjalinu kemur fram lýsing á frumvarpinu og gestur sem kom á fund nefndarinnar nefndur. Málið fjallar um það að starfsemi IcePro verði sett á fjárlög en ekki sem markaður tekjustofn með hlutdeild í tryggingagjaldi. Meiri hlutinn fagnar frumvarpinu og telur það samræmast betur fjárveitingavaldi Alþingis að framlög til málaflokka séu ákveðin í fjárlögum fremur en almennum lögum. Mörg dæmi eru í lagasafninu um hið síðarnefnda. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Gunnar Svavarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Bjarni Benediktsson, Lúðvík Bergvinsson og Kjartan Ólafsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum, sem er að finna á þskj. 373 og er frá hv. efnahags- og skattanefnd. Á þingskjalinu kemur fram hvaða gestir komu til nefndarinnar og hvaða umsagnir bárust. Í frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar sem varða uppgjör á virðisaukaskatti. Er annarri ætlað að tryggja fullan innskattsrétt þeirra sem kosið hafa að fresta greiðslu virðisaukaskatts í samræmi við lög nr. 130/2008, um breyting á tollalögum. Hinni er ætlað að gefa fyrirtækjum kost á að nota hvern almanaksmánuð sem uppgjörstímabil ef útskattur er að jafnaði lægri en innskattur. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Ellert B. Schram, Bjarni Benediktsson, Gunnar Svavarsson og Birkir J. Jónsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ögmundur Jónasson, Lúðvík Bergvinsson, Katrín Jakobsdóttir og Árni Páll Árnason.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum, sem er að finna á þskj. 375 og er frá hv. efnahags- og skattanefnd. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Fyrsta breytingin er í samræmi við fyrirheit ríkisstjórnarinnar um að skilmálabreytingar sem gerðar eru á grundvelli laga um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga skuli vera lántaka að kostnaðarlausu. Önnur breytingin kveður á um sams konar heimild til gjaldtöku vegna útgáfu leyfisbréfs til leikskólakennara eins og gildir um grunnskóla- og framhaldsskólakennara. Þriðja breytingin mælir fyrir um gjaldtökuheimild vegna útgáfu og endurnýjunar á innheimtuleyfi samkvæmt innheimtulögum auk endurnýjunar á leyfi fyrir starfrækslu uppboðsmarkaða fyrir sjávarafla. Loks er lagt til að heimilt verði að taka gjald fyrir rafræna miðlun upplýsinga. Fram kom að 4. gr. frumvarpsins mundi heimila ríkisstofnunum að innheimta gjald fyrir afhendingu gagna á rafrænu formi eins og tíðkast þegar gögn eru afhent í ljósriti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Gunnar Svavarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Bjarni Benediktsson, Birkir J. Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Katrín Jakobsdóttir og Kjartan Ólafsson.

Virðulegur forseti. Ég kveð mér hljóðs hér við 2. umr. um þetta mál um aukatekjur ríkissjóðs. Nú liggur fyrir nefndarálit frá efnahags- og skattanefnd og þar kemur fram að nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og ekki er ágreiningur um málið í nefndinni. Ég vil taka fram að ég hef í sjálfu sér ekki mikilvægar athugasemdir við efni frumvarpsins að því er lýtur að fyrstu þremur greinum þess og ekki heldur 5. gr. um gildistöku, en 4. gr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Á eftir 1. mgr. 17. gr. laganna kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Fyrir afritun og afhendingu gagna með rafrænum hætti skal greiða 150 kr. fyrir hverja blaðsíðu, allt að tíu blaðsíðum, en 50 kr. fyrir hverja blaðsíðu umfram tíu.“ Í greinargerð með frumvarpinu segir um þessa grein, með leyfi forseta: „Um 4. gr. Í 1. mgr. 17 gr. laganna er kveðið á um að heimilt sé að innheimta 150 kr. gjald fyrir hverja ljósritaða blaðsíðu. Engin lagaheimild er hins vegar nú fyrir gjaldtöku þegar sama efni er afhent rafrænt, en afhending gagna með þeim hætti hefur stóraukist með tilheyrandi kostnaði. Í greininni er því að finna tillögu um að fyrir afritun og afhendingu gagna með rafrænum hætti skuli greiða 150 kr. fyrir hverja blaðsíðu, allt að tíu blaðsíðum, en 50 kr. fyrir hverja blaðsíðu umfram tíu blaðsíður.“ Eins og ég hef skilið málið, mun vera um sambærilega gjaldtöku að ræða og þegar gögn eru afhent í endurriti eða ljósriti. Aðeins ein umsögn barst um þetta mál, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, og þar er sérstaklega gerð athugasemd við þessa grein málsins. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga segir m.a., með leyfi forseta: „Samband íslenskra sveitarfélaga telur nauðsynlegt að gera athugasemdir við þetta ákvæði frumvarpsins. Í greinargerð með frumvarpinu segir að engin lagaheimild sé nú fyrir gjaldtöku vegna afhendingar efnis með rafrænum hætti, þrátt fyrir að slík afhending hafi stóraukist. Mikilvægt er að gæta hófs í gjaldtökuheimildum og telur sambandið rétt að benda á að ekki er neitt samræmi á milli gjaldtökuheimildarinnar og raunkostnaðar við afhendingu gagna með rafrænum hætti.“ M.a. af ástæðunni sem hér kemur fram finnst mér mikilvægt að heyra viðhorf formanns nefndarinnar um þau álitamál sem koma fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga og að hve miklu leyti nefndin hefur sérstaklega rætt þau. Ég get tekið fram að ég sat einn fund í nefndinni þegar málið var til umfjöllunar en ekki þegar það var til afgreiðslu og þessar athugasemdir komu þar fram. Hér er líka spurt hvort um sé að ræða nýmæli að hvort farið sé inn á þá braut að innheimta gjald fyrir efni sem kann að vera aðgengilegt á vefsíðum, til að mynda ráðuneyta eða ríkisstofnana. Við getum tekið dæmi um að á vefsíðum ýmissa ráðuneyta og stofnana er hægt að sækja sér upplýsingar, t.d. umsóknareyðublöð, og spurningin er m.a. hvort hér sé verið að feta inn á þá braut að taka upp gjald fyrir slíkt efni. Í umræddri umsögn kemur líka fram að eðlilegra væri að gjaldtökuheimild fyrir sendingu rafrænna gagna væri lægri en gjaldtaka fyrir afhent ljósrit eða endurrit og m.a. vísað til umhverfissjónarmiða sem eru mikilvæg í þessu efni og því haldið fram að með lægra gjaldi fyrir rafræn gögn mætti ætla að komið yrði í veg fyrir óþarfa notkun pappírs. Af þeim sökum væri líka eðlilegt að gjaldtaka fyrir gögn með rafrænum hætti væri lægri en fyrir önnur gögn. Í umsögn sambandsins segir jafnframt áfram, með leyfi forseta: „Mismunandi reglur gilda um gjaldtöku ríkis og sveitarfélaga, en gjaldtaka sveitarfélaga byggir á gjaldskrá sem forsætisráðherra hefur sett á grundvelli upplýsingalaga nr. 50/1996. Samkvæmt henni er heimilt að innheimta 10 til 20 kr. fyrir ljósrit af gögnum sem afhent eru á grundvelli upplýsingalaga. Ljóst er að mikill munur er á heimildum ríkissjóðs samkvæmt lögum um aukatekjur ríkissjóðs og umræddri frumvarpsgrein og gildandi gjaldskrá samkvæmt upplýsingalögum og þann raunkostnað sem hlýst af afritun og afhendingu gagna hvort sem er í endurriti eða með rafrænum hætti.“ Þetta er mikilvægt að draga fram, herra forseti, vegna þess að það varpar ljósi á að annaðhvort er hér um verulega mismunun að ræða á milli gjaldtökuheimilda ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar - eða þá að löggjafinn gerir ráð fyrir því að eitt stykki ljósrit sé miklu dýrara í ljósritunarvélum ríkisins en í ljósritunarvélum sveitarfélaganna. Ég hlýt að velta því upp í þessu samhengi hvort hv. þm. Pétur Blöndal, formaður efnahags- og skattanefndar, sé þeirrar skoðunar að ferlið sé mun dýrara, vinnan og efnið, við að taka ljósrit hjá ríkisstofnun en á skrifstofu sveitarfélags og afhenda það, vegna þess að væntanlega er um það að ræða að þetta gjald sé fyrir veitta þjónustu og eigi þess vegna að endurspegla raunkostnað. Hvernig stendur þá á því að gert er ráð fyrir að gjald fyrir ljósrit eða endurrit hjá ríkinu sé um 150 kr. fyrir fyrstu tíu blaðsíðurnar en 50 kr. fyrir hverja blaðsíðu umfram það en aðeins 10 til 20 kr. hjá sveitarfélögunum? Þetta tel ég vera misræmi og mismunun sem sé röng og fái ekki staðist nema ég heyri þá þeim mun sterkari, málefnalegri og efnislegri rök fyrir þessari mismunun. Að lokum er á það bent í umsögn sambandsins að eðlilegt sé að veita sveitarfélögunum sambærilega heimild og ríkissjóði er veitt með 17. gr., eins og hér segir, með leyfi forseta: „… enda eðlilegt að sveitarfélögum líkt og ríkissjóði sé heimilt að innheimta gjöld vegna kostnaðar sem þau verða fyrir við afhendingu endurrita og ljósrita.“ Í umsögn sinni gerir Samband sveitarfélaga tillögu um breytingu á orðalagi greinarinnar og leggur til að hún hljóði þannig, með leyfi forseta: „Fyrir afritun og afhendingu gagna með rafrænum hætti, sem ekki eru þegar til í rafrænu formi, skal greiða 150 kr. fyrir hverja blaðsíðu, allt að tíu blaðsíðum, en 50 kr. fyrir hverja blaðsíðu umfram tíu“ Lagt er til að þegar gögn eru afhent á rafrænu formi, sem eru ekki þegar komin á rafrænt form, sé heimilt að taka sama gjald og um ljósrit eða endurrit sé að ræða, en ef um er að ræða gögn sem þegar eru til í rafrænu formi geti kostnaðurinn ekki verið sá sami. Þess vegna sé ekki eðlilegt að taka jafnhátt gjald fyrir. Hér er því lagt til að greinin hljóði eins og ég hef þegar gert grein fyrir. Mér leikur sem sagt forvitni á að fá að vita hjá hv. formanni efnahags- og skattanefndar hvaða umræða hefur farið fram um þetta atriði sérstaklega og hver afstaða hans sé til þess. Ég tek eftir því að í nefndarálitinu er ekki gerð nein tillaga um breytingu hér að lútandi og heldur ekki getið sérstaklega um þessa umsögn. Það er aðeins sagt að umsögn hafi borist frá sambandinu en ekki gerð grein fyrir því í hverju hún felst, vegna þess að hér finnst mér vera mikilvægt efnisatriði og mér finnst vera málefnalegar forsendur fyrir þessari athugasemd og breytingartillögunni. Ég hef, eins og ég segi, tilhneigingu til þess að koma með breytingartillögu við frumvarpið í samræmi við tillöguna frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga nema ég heyri þá þeim mun sterkari og kröftugri efnislegri rök fyrir því að hafa þetta með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir og óska eftir því að hv. formaður efnahags- og skattanefndar upplýsi um hvernig hann lítur á þetta mál.

Herra forseti. Þetta var þó nokkuð mikið rætt, eða þannig. Ég vil í sambandi við þetta benda á að kostnaðurinn er aðallega mannakostnaður, launakostnaður. Fólk er almennt með svona 300–400 þús. kr. á mánuði, klukkutíminn fer þá á 3–4 þús. kall. Ef menn lenda sjaldan í því að þurfa að finna svona skjal í t.d. gagnagrunni og þurfa að gera það kannski einu sinni á klukkutíma eða einu sinni á dag getur farið dágóður tími í það, setja sig í gang og finna hvar skjalið er o.s.frv. Miðað við það að tíminn kosti 4 þús. kall er það fljótt að koma. Þegar tekið er ljósrit fellur til ákveðinn kostnaður, pappír, prentun, afskrift tækja og slíkt þannig að það er líka kostnaður umfram það sem tekið er á rafrænu formi. Þegar um er að ræða rafrænt form er það rétt hjá hv. þingmanni að þegar búið er að taka ljósrit af því og skanna það inn má segja að sá kostnaður sé ekki lengur til staðar en það er mannakostnaður við að skanna inn skjalið þó að það sé enginn annar kostnaður í rauninni nema þá afskriftir af tækjum og slíku. Samanlagt er töluvert flókið að finna út úr þessu, og ef við ætlum að fara að sundurgreina það sem er búið að skanna og það sem ekki var búið að skanna þyrftu menn að vita hvort áður var búið að skanna inn skjalið eða hvort það er ný skönnun og hafa sundurliðun. Það sem er kannski hvað dýrast er það að senda út reikning ef það skyldi vera gert. Það kostar heilmikið að halda utan um reikning í bókhaldi, sennilega 2–3 þús. kr., halda utan um hann, innheimta hann, ef hann greiðist ekki að senda hann til innheimtufyrirtækis o.s.frv. Það eru mörg sjónarmið í þessu og ekkert einfalt. Það sem ég held að sé mikilvægast í þessu er að reglurnar séu tiltölulega einfaldar og skýrar. Ef það er mismunur á milli sveitarfélaga og ríkisins eiga menn bara að laga það öðru hvorum megin og hér erum við að setja lög þannig að reglugerðin hlýtur þá að fara eftir því.

Herra forseti. Ég átta mig alveg á því sem hv. þm. Pétur Blöndal er að segja varðandi kostnaðinn og að það geti verið flókið að halda þessu aðgreindu eða skilgreina nákvæmlega það sem á bak við er hverju sinni. Ég get alveg tekið undir með honum að það er skynsamlegt að reyna að hafa þessi mál tiltölulega skýr og einföld í sniði þannig að ekki komi upp ágreiningur um túlkun og annað slíkt. Hitt er svo annað mál að það er líka rétt að það kostar utanumhald um bókhaldið, reikninga og að senda þá út. Það getur vel verið að þar með séu tekjurnar fyrir þetta þegar farnar þótt ekki sé nema bara í pappírsgjaldi, póstsendingarkostnaði o.s.frv. Maður veit ekki nákvæmlega hvernig þetta er. Ég fellst alveg á þessar skýringar hans að þessu leyti til en hefði talið að í nefndaráliti hefði þurft að gera grein fyrir þessum viðhorfum vegna þess að þetta atriði kemur mjög sterkt fram í umsögn Sambands sveitarfélaga sem má segja að sé hinn armur opinberu stjórnsýslunnar. Hann segir í andsvari við mig að hér sé verið að setja lög og að reglugerðin hljóti að taka síðan mið af þeim en það er ekkert sem segir að það sé sjálfsagt. Það viðhorf hefði þess vegna líka þurft að koma fram í nefndaráliti, það er þá hluti af skýringum á bak við málið og væri tilefni til þess fyrir Samband sveitarfélaga á grundvelli slíkra sjónarmiða í nefndaráliti að fara þess á leit við forsætisráðuneytið að reglugerðin væri löguð að því sem hér er ákveðið í lögunum.

Herra forseti. Ég vil þá koma þakklæti á framfæri við hv. þingmann því að mér skilst að það sem framsögumaður segi í umræðu hafi ákveðið vægi við lagaskýringu. Ég bendi á að þetta er flókið mál. Það getur verið mjög dýrt fyrir sveitarfélagið ef starfsmaður hjá einhverri sýsluskrifstofu eða sveitarfélagi fær beiðni um að senda eitt skjal. Ef hann hins vegar fær beiðni um að senda þúsund skjöl eða þúsund beiðnir um eitthvert ákveðið mál getur verið að kostnaðurinn sé ekkert voðalega mikill á hvert skjal. En það er ekki hægt að sundurgreina fyrir notandann hvort hann sé einn á ferð eða hvort það séu þúsund með honum þannig að menn þurfa að taka eitthvert meðaltal af þessu. Eins og ég benti á í fyrra andsvari mínu er mannakostnaðurinn sennilega langsamlega mesti kostnaðurinn við þetta en ekki vélakostnaður eða annað slíkt. Menn þurfa að hafa það í huga. Þegar búið er að skanna hlutinn inn skiptir svo sem engu máli hvort það er ein síða eða hundrað síður í sjálfu sér varðandi það að finna það o.s.frv. Svo gæti líka verið að starfsmaður sem er að finna þetta þurfi að leita á mörgum stöðum til að tína saman ýmis skjöl sem fara svo í eina sendingu. Þetta getur verið margsnúið og margslungið. Ég held að sú lending sem hér er tekin, að það skuli greiða 150 kr. fyrir hverja síðu af 10 síðum og 50 kr. eftir það sé ágætislending í þessu máli, en auðvitað gætu menn rætt þetta og fundið kannski enn betri lausn. Mér datt líka í hug að hafa bara eina ákveðna greiðslu, þúsundkall fyrir svona sendingu yfirleitt, en þá þyrfti að skoða nákvæmlega hvernig þetta er gert og hvernig þetta kemur upp við mismunandi aðstæður, ein beiðni, margar beiðnir, starfsmaðurinn gerir ekkert annað allan daginn eða hann hleypur í þetta inn á milli sem getur verið mjög dýrt. Ég held að ágætislending sé fundin.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi viðbrögð og ég skil í raun og veru yfirlýsingu hans hér á þann veg að hann líti svo á að það sem hann hefur sagt um þetta, um að reglugerðin hljóti að taka mið af því sem lögin ákveða þó að það sé reglugerð við önnur lög en í raun og veru um sambærilegt atriði, hljóti að vera innlegg í, má segja, rökstuðning ef sveitarfélögin vilja fara þess á leit við hæstv. forsætisráðherra að reglugerðin sem ég hef þegar minnst á taki breytingum í samræmi við þessa lagasetningu. Ég skynja það þannig að hv. formaður efnahags- og skattanefndar líti svo á að viðhorf hans í þessu, framsögumanns, með nefndarálitinu hafi efnislega þýðingu í framhaldinu og að sveitarfélögin geti þá nýtt sér það sem rökstuðning fyrir máli sínu áfram á sama grunni og þau hafa gert í umsögn sinni til nefndarinnar um þetta mál. Ég þakka bara fyrir það og álít að þá hafi þetta mál skýrst heilmikið í þessum stuttu umræðum og stuttu andsvörum sem hér hafa farið fram í þessu samhengi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund Áslaugu Árnadóttur og Helgu Óskarsdóttur frá viðskiptaráðuneyti, Eirík Guðnason frá Seðlabanka Íslands, Guðjón Rúnarsson frá Samtökum fjármálafyrirtækja, Helga Sigurðsson frá Nýja Kaupþingi banka hf., Gísla G. Hall frá laganefnd Lögmannafélags Íslands, Sigurð A. Jónsson og Bjarna Þór Óskarsson frá Intrum á Íslandi ehf., Davíð B. Gíslason frá Momentum greiðslu- og innheimtuþjónustu ehf., Hildigunni Hafsteinsdóttur frá Neytendasamtökunum og Ástu S. Helgadóttur frá Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna. Þá barst nefndinni skrifleg umsögn um frumvarpið frá Viðskiptaráði Íslands. Frumvarp þetta er hluti af aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í þágu heimilanna sem kynnt var 14. nóvember sl. og er markmið þess að draga úr kostnaði fyrirtækja og heimila vegna hárra dráttarvaxta sem miðast framvegis við 7% álag á algengustu skammtímalán Seðlabanka Íslands til lánastofnana í stað 11% álags. Auk þess er lagt til að heimild Seðlabankans til að ákveða annað vanefndaálag falli brott og að dráttarvextir verði birtir fjórum sinnum á ári í stað tvisvar á ári samkvæmt núgildandi lögum. Samkvæmt tilkynningu Seðlabankans frá 26. nóvember eru dráttarvextir 26,5% til og með 31. desember 2008 þannig að grunnur dráttarvaxta sé 15,5% til samræmis við stýrivexti 1. júlí og vanefndaálag 11%. Á grundvelli nýrrar tilkynningar Seðlabankans frá 16. desember sl. skulu dráttarvextir vera 25% frá og með 1. janúar 2009. Er þar miðað við 18% stýrivexti og 7% vanefndaálag. Hefur Seðlabankinn þannig nýtt sér heimild í 2. málsl. 1. mgr. 6. gr. laganna til að lækka vanefndaálag úr 11% í 7%. Með samþykkt þessa frumvarps verður vanefndaálagið hins vegar fest í 7 prósentustigum. Nefndin fagnar lækkun dráttarvaxta með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Nefndin telur að slík lækkun komi bæði einstaklingum og fyrirtækjum til góða, sérstaklega í því árferði sem nú ríkir. Nefndin ræddi á fundum sínum nokkuð um dráttarvexti, samsetningu þeirra og ákvörðunardaga. Í lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, kemur fram í 2. mgr. 6. gr. að heimilt sé að semja um fastan hundraðshluta vanefndaálags á grunn dráttarvaxta, að undanskildum neytendalánum. Slíkt samningsfrelsi gildir því um lánveitingar og viðskipti önnur en neytendalán. Samkvæmt lögum um neytendalán, nr. 121/1994, falla þar undir lánasamningar sem lánveitandi gerir í atvinnuskyni við neytendur, þar á meðal húsnæðislán neytenda. Þá komu þau sjónarmið fram fyrir nefndinni að undirliggjandi vandamál við ákvörðun dráttarvaxta hér á landi séu í raun háir stýrivextir. Bent var á að umræddar breytingar gætu leitt til þess að dráttarvextir yrðu í einhverjum tilvikum lægri en hæstu útlánsvextir sem lánastofnanir bjóða. Slíkt gæti ekki talist ákjósanlegt í ljósi þess að eðli dráttarvaxta er að vera lögákveðnar skaðabætur til kröfuhafa vegna vanefnda. Þó var bent á að nauðsynlegt væri að taka heildarkostnað vanskila með í reikninginn, svo sem innheimtukostnað. Sömuleiðis kom fram í umfjöllun nefndarinnar að nú þegar megi finna samningsbundna vexti sem eru hærri en dráttarvextir. Því var hreyft fyrir nefndinni að ákveðið misræmi gæti komið fram milli stýrivaxta og dráttarvaxta þar sem dráttarvextir eru aðeins ákvarðaðir á sex mánaða fresti og byggjast því á allt að sex mánaða gömlum stýrivaxtatölum. Var því lagt til við nefndina að dráttarvaxtaákvörðunardagar væru oftar og jafnvel fleiri en frumvarpið gerir ráð fyrir. Fyrir nefndina komu einnig fulltrúar neytenda, frá Neytendastofu og Ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna, og fögnuðu þessir aðilar almennt lækkun dráttarvaxta samkvæmt frumvarpinu. Var því sjónarmiði hreyft að lækkun dráttarvaxta með þeim hætti sem frumvarpið gerir ráð fyrir gæti haft jákvæð áhrif á lækkun vaxta hjá lánastofnunum. Þá kom fram fyrir nefndinni að mikilvægt verði að teljast að lögfesta sem fyrst úrræði um greiðsluaðlögun, en unnið hefur verið að því frumvarpi í nokkurn tíma. Slíkt úrræði muni koma neytendum til góða og bæta stöðu þeirra aðila sem hvað verst eru settir fjárhagslega. Eftir umfjöllun sína leggur nefndin til eftirfarandi breytingartillögur: Gerð er tillaga um að gildistökudagar dráttarvaxta verði fyrsti dagur hvers mánaðar þannig að Seðlabankinn birti dráttarvexti mánaðarlega en ekki fjórum sinnum á ári eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Með þessu er reynt að koma til móts við misræmi sem myndast getur milli dráttarvaxta og stýrivaxta sem ákvarðast oftar en fjórum sinnum á ári. Þá er einnig lagt til að gildistaka laganna verði 1. janúar 2009. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 1. gr. C-liður orðist svo: Í stað orðanna „1. janúar og 1. júlí ár hvert“ í 3. málsl. kemur: fyrsta dag hvers mánaðar. 2. Við 2. gr. Greinin orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2009. Undir þetta álit rita hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Árni Páll Árnason, Birgir Ármannsson, Herdís Þórðardóttir og Árni Þór Sigurðsson. Hv. þm. Birkir J. Jónsson, Höskuldur Þórhallsson og Björk Guðjónsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég tel þetta jákvætt spor sem við erum að taka hér með því að stuðla að lægri dráttarvöxtum. Það er alveg ótrúlegt að standa frammi fyrir þeim veruleika að dráttarvextir geti verið hér að óbreyttu næstum 30%. Það eru fá heimili eða fyrirtæki sem ná að standa undir slíkum vöxtum. Hér tekur hins vegar löggjafinn það skref að þetta svigrúm Seðlabankans sé takmarkað, að hann hafi ekki lengur það svigrúm að ákvarða vanefndaálagið frá 7% upp í 15%. Venjan hefur verið að Seðlabankinn miði við 11% þannig að hér er það fært niður í 7% og það fest í 7% sem er það lægsta sem við komumst vegna reglu sem má finna í evrópskri tilskipun um að 7% sé lágmarkið. Löggjafinn getur ekki gengið lengra hvað þetta varðar en að mínu mati mun þetta hafa jákvæð áhrif á stöðu skuldara í samfélaginu, ég held að þetta gæti líka hugsanlega haft jákvæð áhrif á aðra vexti í samfélaginu. Við sáum í umfjöllun nefndarinnar að yfirdráttarvextir virðast, a.m.k. í sumum tilvikum, keyra sig upp að dráttarvöxtum, eru lítið lægri en þeir þannig að ef við lækkum dráttarvextina eins og við erum að gera hér bind ég a.m.k. vonir við það að yfirdráttarvextir fylgi niður í samræmi við það. Auðvitað er rétt, eins og sumir umsagnaraðilar bentu á, að grunnur dráttarvaxta hér á landi er að uppistöðu stýrivextirnir og þeir eru komnir upp fyrir sársaukamörk, ef svo má segja, og maður bindur vonir við það að stýrivaxtalækkun verði að veruleika sem fyrst með þeim fyrirvara að aðstæðurnar þurfa auðvitað að leyfa það að það vaxtastig sé dregið niður. Svona hátt stýrivaxtastig gengur ekki til lengdar eins og allir vita en við búum við erfiða tíma og sérkennilega stöðu hvað varðar t.d. eignir erlendra aðila í íslensku hagkerfi og þessir háu stýrivextir eru settir fram með þeim rökum að menn flýi ekki krónuna í enn meiri mæli en gert hefur verið. Það er verið að reyna að gera það meira aðlaðandi og meira hagkvæmt, ef svo má segja, að hafa peninga í íslenskum krónum og íslensku hagkerfi því að eins og allir vita hafa fá ríki eins háa stýrivexti og við. Vextir eru ekkert annað en verð á peningum þannig að í rauninni ætti að vera mjög hagstætt fyrir innlánseigendur að hafa peningana sína á íslenskum innlánsreikningum sem bera þessa háu vexti, en svo er aðili á móti sem tekur lán á grundvelli þessara vaxta og þess vegna hlýtur að vera markmið allra hér að við búum til þau skilyrði og það umhverfi að stýrivextirnir geti lækkað sem fyrst, um leið og aðstæður leyfa slíkt. Ég held að hér sé á ferðinni ágætismál og það hefur vonandi þau áhrif að hagur þessara einstaklinga sem lenda í erfiðleikum muni vænkast eitthvað eilítið og hugsanlega meira en það, en við stöndum frammi fyrir því að gjörsamlega nýr hópur í samfélaginu er að lenda í vanskilum og það er hópur sem við þurfum að huga sérstaklega að og bregðast við með einhverjum hætti. Þetta frumvarp er liður í þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur boðað. Ég sé að það er þverpólitísk sátt um að það fari í gegnum þingið og ég fagna því sérstaklega.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um frumvarp til laga um breyting á lögum um vexti og verðtryggingu og get tekið undir það sem segir í nefndaráliti hv. viðskiptanefndar. En ég átti þess kost að sitja fund nefndarinnar þar sem tekið var á móti gestum og fjallað um þetta mál. Eins og menn vita á málið uppruna sinn í fyrirheitum ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í þágu heimilanna sem auglýstar voru í október- eða nóvembermánuði síðastliðnum með heilsíðuauglýsingum í blöðum. Þar voru tólf punktar settir fram. Einn af þeim var lækkun dráttarvaxta, með leyfi forseta: „Lög um dráttarvexti verði endurskoðuð með það að markmiði að dráttarvextir lækki.“ Nú er það svo að með frumvarpinu er ekki um að ræða tímabundna lækkun í þeim skilningi, heldur er svokallað dráttarvaxtaálag sem kallað er vanefndaálag tekið úr 11% niður í 7% og vænta menn þess að aðgerðin hafi þau áhrif að vextir lækki almennt. Þeir sem komu fyrir nefndina, eins og hv. formaður nefndarinnar tók fram áðan, bentu margir hverjir á að kannski væru dráttarvextirnir sem slíkir ekki vandamálið fyrir skuldara. Þeir þyrftu að vera nokkuð háir þar sem þeim væri ætlað að vera skaðabætur til kröfuhafa vegna vanefnda. Stýrivextirnir væru hins vegar meinið. Undir þetta get ég svo sannarlega tekið. Stýrivextir hér eru og hafa verið allt of háir. Ég get ekki með öllu tekið undir það sem hv. formaður viðskiptanefndar, Ágúst Ólafur Ágústsson, sagði áðan og bendi á að stýrivextirnir eru vissulega háir núna. Vegna atbeina Alþjóðagjaldeyrissjóðsins voru þeir hækkaðir í 18%, eins og fram kemur í tillögu til þingsályktunar hér á þingskjali 189 í 19. lið. Þar eru stýrivextirnir hækkaðir að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þeim tilgangi, sem hv. formaður nefndarinnar sagði frá, að koma í veg fyrir eða draga úr líkum á því að fé sem útlendingar eiga inni hérlendis renni úr landi. Það sem vekur athygli varðandi þessa aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að stýringu peningamála á Íslandi er tvennt fyrir utan hækkunina sjálfa. Í fyrsta lagi að hækkunin skyldi koma til framkvæmda áður en fjallað var að öðru leyti um lán eða möguleika Íslendinga til láns úr Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það var í öðru lagi athyglisvert að ráðherrar ríkisstjórnarinnar fóru í hár saman um hvernig ákvörðunin um hækkun stýrivaxta hefði verið tekin og urðu þar ekki tvísaga heldur þrísaga. Formaður bankastjórnar Seðlabankans, margnefndur úr þessum stól, Davíð Oddsson tók að sér að vera einhvers konar blaðafulltrúi ríkisstjórnarinnar og setti tilkynningu inn á heimasíðu Seðlabankans. Þar var opinberaður fyrsti hlutinn af skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir lánveitingum til Íslands og var það fyrsti liðurinn í 19. gr. samkomulags um lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þar segir með leyfi forseta: „Að hækka stýrivexti í 18%. Við erum tilbúin til að hækka stýrivextina enn frekar.“ Það er sú staðreynd sem við stöndum frammi fyrir að frekar er að vænta hækkunar á stýrivöxtum á Íslandi en lækkunar og það í umhverfi þar sem í fréttum er daglega sagt frá því að löndin í kringum okkur, bæði austan hafs og vestan, lækki stýrivexti til að reyna að örva efnahagslífið og vinna gegn kreppunni. Hvað gerum við þá? Við fylgjum leið Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og hækkum stýrivexti upp í 18% og jafnframt lýsa ríkisstjórnin og meiri hlutinn hér á Alþingi því yfir að þau séu tilbúin til að hækka stýrivexti enn frekar. Ég taldi nauðsynlegt, herra forseti, að rifja þessar staðreyndir upp þar sem við tölum um að lækka dráttarvaxtaálag úr 11% niður í 7%. Allir sem komu fyrir nefndina bentu á að dráttarvextirnir væru ekki meinið heldur stýrivextirnir. Í áliti Samtaka fjármálafyrirtækja segir til að mynda að þau teldu eðlilegra að lækka stýrivexti Seðlabankans í stað þess að lækka álag á dráttarvexti. En það kann svo vel að vera og er samkvæmt nefndarálitinu von þeirra sem undir það skrifa að frumvarpið geti haft jákvæð áhrif á lækkun vaxta hjá lánastofnunum almennt. Þá væri vel af stað farið. Líka er mikilvægt, herra forseti, að vekja athygli á því að með frumvarpinu er tekin úr lögum heimild Seðlabankans til að taka aðrar ákvarðanir varðandi vanefndaálagið eða dráttarvextina. Dráttarvextirnir eru festir í 7% en svo vill nú til að Seðlabankinn hefur einmitt nýlega nýtt sér heimildina sem hér er verið að taka úr lögum til að lækka álagið. Því er það svo að fram til 31. desember 2008, eins og hv. formaður nefndarinnar tók fram, verða dráttarvextir 26,5% en heimildin sem Seðlabankinn hefur nýtt sér nú og verður tekin úr lögum með samþykkt frumvarpsins varð til þess að frá og með 1. janúar var fyrirhugað að dráttarvextirnir færu niður í 25%. Þarna hafði Seðlabankinn sem sagt nýtt sér heimildina sem á að fara að taka úr lögum til að lækka dráttarvextina um 1,5 prósentustig. Fyrst ég nefni þá sem komu á fund nefndarinnar vil ég, herra forseti, bæta við tveimur atriðum. Í fyrsta lagi var það álit þeirra sem á fund nefndarinnar komu að nú væri að bætast í hóp vanskilamanna svokallaðra nýir hópar og hugsanlega væru það ekki dráttarvextirnir sem slíkir sem gerðu þetta fólk að vanskilamönnum þó að lækkun þeirra gæti hjálpað til og leiðrétt stöðu þeirra. Þetta er einfaldlega fólk sem hefur lækkað í launum, misst atvinnuna eða er að gefast upp á því að standa við skuldbindingar sínar vegna verðtryggingar á húsnæðislánum. Dapurlegt er til þess að vita að í auglýsingu ríkisstjórnarinnar um punktana tólf um aðgerðir í þágu heimila skuli menn ekki hafa treyst sér til að taka á þeim ofboðslega vanda. Ekki verður undan því vikist að taka á því á hinu háa Alþingi og ég vil benda á að í bandorminum þar sem verðbólguhækkunin eða verðbólguskotið er tekið af launum bænda með tilteknum hætti hefur ríkisstjórnin sett upp eins konar módel um hvernig hægt sé að taka verðbólgukúfinn af. Í greinargerð sem kemur hér fram á ábyrgð forsætisráðherra er fullyrt að með því sé ekki farið í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þarna tel ég að sé komin leið sem vert er að nýta til að lækka verðtryggingarskotið sem mun lenda á húseigendum, sem er jú stærsti hópur þeirra sem koma nýir inn á vanskilaskrár hjá bönkum og lánastofnunum. Hitt atriðið sem ég vil nefna hér og kom fram í meðförum nefndarinnar og er einnig nefnt í nefndarálitinu er að mikilvægt verði að teljast að lögfesta sem fyrst úrræði um greiðsluaðlögun, en í nefndarálitinu segir að unnið hafi verið að frumvarpinu í nokkurn tíma. Slíkt úrræði muni koma neytendum til góða og bæta fjárhagslega stöðu þeirra sem hvað verst eru settir. Þetta er athyglisvert, herra forseti, og ekki síður að í fjölmiðlum í dag kemur fram að Neytendasamtökin, sem vöktu jú máls á þessu á fundi hv. viðskiptanefndar, setja fram kröfu um að nú verði sett lög um greiðsluaðlögun að norrænni fyrirmynd. Í yfirlýsingu Neytendasamtakanna kemur fram að þörfin hafi aldrei verið meiri og brýnni en nú og samtökin segja óþolandi að drög að slíku frumvarpi skuli enn ekki hafa verið samin og lögð fram á Alþingi. Þess í stað segir, með leyfi forseta, á visir.is í dag: „Þess í stað sé það sent á milli viðskiptaráðuneytisins og dómsmálaráðuneytisins.“ Á fundi hv. viðskiptanefndar kom fram að málið væri strand eða statt í dómsmálaráðuneytinu og ég tel ástæðu til að hvetja hv. formann viðskiptanefndar og þingmenn til að bregðast nú skjótt við ákalli Neytendasamtakanna og kalla eftir því hjá hæstv. dómsmálaráðherra og viðskiptaráðherra hvar málið er statt.

Herra forseti. Málið sem hv. þingmaður vék að er þar statt að það liggur fyrir tillaga að frumvarpi. Réttarfarsnefnd hefur skrifað athugasemdir með frumvarpinu og málið hefur verið unnið á vegum réttarfarsnefndar. Það hefur enginn ágreiningur verið um málið heldur er verið að útfæra það í lagatexta á þann veg að unnt verði að leggja það fyrir þingið og verður það væntanlega gert í upphafi næsta árs.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að upplýsa þingmenn um hvar málið er statt og ég fagna því að þess má vænta að það komi inn í þingið í upphafi nýs árs.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu. Efnislega er um að ræða frumvarp um lækkun dráttarvaxta og þar með tilraun stjórnvalda til að hrinda í framkvæmd aðgerð til að létta undir með heimilum landsins og viðskiptalífi. Dráttarvextir eru samsettir úr tveimur þáttum eins og hér hefur komið fram, þ.e. stýrivöxtum Seðlabanka Íslands að viðbættu svokölluðu vanefndaálagi. Vanefndaálag undanfarin ár hefur verið 11%. Tvisvar sinnum á ári, í byrjun árs og um mitt ár birtir Seðlabanki Íslands dráttarvexti sem summu stýrivaxta annars vegar og vanefndaálagsins hins vegar. Frumvarpið felur í sér tvíþætta breytingu. Í fyrsta lagi lækkun vanefndaálagsins frá 11% í 7%. Í öðru lagi er fellt niður ákvæði um að Seðlabankanum sé heimilt að ákveða annað vanefndaálag. Og í þriðja lagi er gert ráð fyrir að Seðlabanki birti dráttarvexti í hverjum mánuði og taki þannig betur til greina breytingar sem verða á stýrivöxtum. Við fyrstu sýn er málið afar einfalt. Í kjölfar bankakreppunnar þrengir verulega að heimilum og fyrirtækjum og því nauðsynlegt að bregðast við og létta hinn þunga róður fram undan. En eins og um flest önnur mannanna verk þá eru margir fletir á þessu frumvarpi og það er í raun ekki eins einfalt að meta kosti þess og virtist í upphafi. Útgangspunkturinn í dráttarvaxtamálum er sá að tryggja að dráttarvextir verði ekki lægri en hæstu almennir vextir og þannig verði ekki byggður inn hvati til vanskila. Sú staða gæti komið upp að munur á vöxtum og dráttarvöxtum væri lítill eða enginn. Ef litið er á málið út frá sjónarhorni kröfuhafa sem eru jafnvel fyrirtæki í vanda eða einstaklingar, þ.e. þeir sem frumvarpið á að létta undir með þá verður nefnilega málið snúnara. Mikilvægt er að hafa í huga að kröfuhafi á að vera skaðlaus af vanskilum og einnig það að ekki sé til staðar þessi hvati fyrir skuldara að lán fari í vanskil. Þetta er þekkt vandamál og hefur Evrópusambandið því gefið út tilskipun um að vanefndaálag skuli ekki fara neðar en 7%. Við þetta má bæta að vanefndaálag í Danmörku og í Noregi var 7% samkvæmt lögum frá 2005 og 8% í Svíþjóð. Í núgildandi lögum og í frumvarpinu er gert ráð fyrir að heimilt sé að semja um fast hlutfall vanefndaálags ofan á grunn dráttarvaxta. Þannig er klárlega heimilt að hafa dráttarvextina hærri en sem nemur stýrivöxtum plús því 7% vanefndaálagi sem hér er mælt fyrir. Þetta á þó ekki við um neytendalán sem eru þá öll almenn innlán til einstaklinga og þar með talin húsnæðislán. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að nema úr gildi ákvæði sem gaf Seðlabankanum heimild til að ákveða annað vanefndaálag en hið fasta álag sem er í lögum. Heimildin kvað á um að Seðlabankinn gæti ákveðið annað álag að lágmarki 7%, sem er lágmarksviðmið Evróputilskipunarinnar, og að hámarki 15%. Við nánari athugun kom í ljós að þessu ákvæði hefur almennt ekki verið beitt og því er það látið niður falla. Þá er í núgildandi lögum gert ráð fyrir að Seðlabankinn birti dráttarvexti tvisvar á ári hálft ár í senn en þar sem breytingar á stýrivöxtum gætu orðið tíðari en sem því nemur á næstu missirum þykir eðlilegt að birta dráttarvexti oftar en tvisvar á ári. Niðurstaðan var sú eins og áður hefur komið fram að Seðlabanki Íslands birti dráttarvexti í hverjum mánuði. Næst mun því Seðlabanki Íslands birta dráttarvexti viku fyrir næsta gildistíma sem er 1. janúar 2009. Ef þetta frumvarp verður að lögum þá verða dráttarvextirnir í janúarmánuði að líkindum 25%, þ.e. miðað við 18% stýrivexti og 7% í vanefndaálag. Þess ber að geta að samkvæmt vaxtatöflum ríkisbankanna eru yfirdráttarvextir nálægt þessu 25% hlutfalli. Í einhverjum tilvikum aðeins lægri og í öðrum tilvikum aðeins hærri. Það er erfitt að gera sér grein fyrir áhrifum þessa frumvarps á stöðu kröfuhafa í stóru myndinni en vonin er að lægri dráttarvextir verki ekki sem hvati til vanskila. Í árferðinu sem við upplifum núna finnst mér fremur ósennilegt að dráttarvextirnir einir og sér verki þannig. Þeir sem þurfa að greiða dráttarvexti vegna greiðsluvanda munu njóta þess að þeir verða nú lægri og er það vel. Í stóru myndinni er þó hin raunverulega kjarabót sem við sækjumst eftir sú að stýrivextir lækki. Þeir eru allt of háir í dag. Í 19. lið viljayfirlýsingar um áform íslenskra stjórnvalda vegna fjárhagslegrar fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er fjallað um stýrivexti eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom inn á áðan í ræðu sinni. En hv. þingmaður nefndi ekki að í 20. liðnum er áfram fjallað um vexti en þar segir, með leyfi forseta: „Við gerum ráð fyrir að traust verði brátt endurvakið þannig að vextir geti lækkað í kjölfarið. Þetta afturhvarf til eðlilegs ástands getur hafist um leið og krónan verður stöðugri á gjaldeyrismarkaðnum, gjaldeyrismarkaður mætir þörf fyrir alla eftirspurn eftir gjaldeyri vegna viðskipta við útlönd og ekki er lengur nauðsynlegt að styðja við markaðinn með því að draga á gjaldeyrisforðann. Við gerum ráð fyrir að ná þessu marki fljótlega.“ Síðar í sömu grein segir: „Reiknað er með að krónan krónan styrkist fljótt og að verðbólga á ársgrundvelli verði komin í 4,5% við lok ársins 2009 og að krónan styrkist enn frekar og verðbólgan haldi áfram að hjaðna árið 2010.“ Náist þessi markmið verður vaxtastig hér mun lægra en það sem við höfum kynnst undanfarin missiri og því er vonandi að þessi áform gangi eftir. En aftur að dráttarvöxtunum. Ég styð lækkun þeirra og frumvarpið með þeim breytingartillögum sem formaður viðskiptanefndar hefur þegar gert grein fyrir.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að blanda mér í umræðu um frumvarp til laga um breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu. Ég átti sæti á fundum hv. viðskiptanefndar þar sem þetta mál var til umfjöllunar og skrifaði undir nefndarálitið sem hér hefur verið mælt fyrir án fyrirvara og lýsi þess vegna yfir stuðningi við málið. Ég tel að hér sé um mikilvægt mál að ræða. Það sem auðvitað vekur athygli engu að síður er að þrátt fyrir að hið svokallaða vanefndaálag ofan á vexti Seðlabankans eigi að lækka um 4% úr 11 í 7% munu dráttarvextir um áramótin aðeins lækka úr 26,5% í 25, þ.e. um 1,5%. Það stafar auðvitað af því að stýrivextir Seðlabankans hækkuðu úr 15,5% í 18% núna ekki fyrir löngu síðan. Reyndar segir í umræddri og títtnefndri samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í hinum magíska 19. tölulið að stjórnvöld séu reiðubúin til þess að hækka stýrivexti enn frekar. En svo eins og hefur verið vitnað til nú þegar í umræðunni þá var líka gert ráð fyrir því að aðgerðir stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gætu leitt til þess að vextir mundu fljótlega lækka á nýjan leik. Nú eru reyndar komnir um það bil tveir mánuðir síðan stýrivextirnir voru hækkaðir í 18% og það er boðað að þeir geti hækkað áfram og ekkert bólar á lækkuninni. Ég held að það sé það sem skiptir heimilin í landinu mestu máli, það er hið háa almenna vaxtastig í landinu. Það er auðvitað það sem sérhver fjölskylda er að glíma við um þessar mundir. Þó að þessi breyting sé jákvæð í sjálfu sér og við styðjum hana þá er þetta auðvitað langt í frá að vera nægilegt til að mæta þeim vanda sem fjölskyldurnar og fyrirtækin, atvinnulífið í landinu er að glíma við um þessar mundir. Það er geysilega mikilvægt að ná niður vaxtastiginu. Við höfum auðvitað oft rætt um verðtrygginguna líka og kosti hennar og galla og ég er í hópi þeirra, og ætla ekkert að liggja á þeirri skoðun minni, sem telur að það eigi að afnema verðtrygginguna. Ég held að hún hafi marga galla í för með sér og fyrst og fremst kannski þá að hér eru auðvitað í raun og veru á ferðinni annars vegar dulbúnir vextir og dulbúin frestun á afborgunum lána sem felst í verðtryggingunni. Því gera menn sér ekki alltaf grein fyrir því hver hin raunverulega vaxtabyrði skuldanna er með þeirri aðferð sem hér er notuð með verðtryggingu. Sumir halda því fram að verðtryggingin fylgi íslensku krónunni og við munum ekki losna við verðtrygginguna nema með því að skipta um gjaldmiðil. Það kann vel að vera að það að skipta um gjaldmiðil muni leiða til þess að við losnum við verðtrygginguna. En ég er ekki sammála því að þarna sé óaðskiljanleg tenging á milli vegna þess að það hefur ekki alltaf verið verðtrygging hér á landi þótt hér hafi íslensk króna verið við lýði um langt skeið. Það eru til dæmi um verðtryggingu í öðrum ríkjum þótt það sé sjaldgæft. Ég held að það sé rétt sem haldið hefur verið fram að það var tækifæri, það voru góð tækifæri til þess að fella brott verðtrygginguna á sínum tíma. Því var raunar heitið í kjölfar þjóðarsáttarsamninganna 1990 að verðtryggingin yrði tekin af þegar aðstæður væru til þess. Og sannarlega í kjölfar þess þá voru tækifæri til þess í efnahagslífinu að afnema verðtryggingu en það var ekki gert, því miður.

Sem betur fer.

Því miður. Ég held að verðtryggingin skapi óeðlilegar aðstæður á markaði. Það má kannski segja að í verðtryggingunni felist eins konar deyfilyf að því leyti til að verðtryggingin felur hluta af þeim byrðum sem fylgja lántöku og menn gera sér ekki alltaf grein fyrir því hver hún raunverulega er. Að þessu sögðu, að ég tel að verðtrygginguna eigi að afnema, þá verður auðvitað líka að horfa til þess að til að unnt sé að gera það, það verða að vera til þess aðstæður í samfélaginu. Að sjálfsögðu erum við með fullt af skuldbindingum í hagkerfinu nú þegar sem eru samningsbundnar með verðtryggingu þannig að væntanlega er ekki hægt að afnema hana nema í áföngum á nýjum skuldbindingum og hugsanlega hægt að stíga ákveðin skref með því að lengja þann tíma sem lágmarkstími fyrir verðtryggingu skuldbindingar er. Í eina tíð var lágmarkið þrjú ár ef ég man rétt og var síðan lengt í fimm ár og það má dreifa því áfram með breytingum á því til þess að afnema verðtrygginguna til lengri tíma litið. Ég held að í augum alls almennings í landinu sé verðtryggingin eitthvað sem á að fara. Við sjáum það núna við þær erfiðu aðstæður sem eru í efnahagslífinu, þegar kaupmáttur dregst saman, þegar atvinnuleysi eykst og fólk er að missa vinnu sína í miklum mæli og verðbólgan er á hraðri uppleið, að þá sverfur að og þá er það þetta sem fólk finnur mest fyrir. Það er að afborganirnar af húsnæðislánunum hækka hér dag frá degi og fólk lendir í miklum hremmingum og miklum erfiðleikum með að standa í skilum. Þess vegna er geysilega mikilvægt að við með einhverju móti getum komið til móts við fjölskyldurnar með því að takmarka hækkun húsnæðislánanna í takt við vísitöluna. Það er rétt sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir benti á í máli sínu að það hefur verið fundin aðferð til þess að frysta verðhækkun eða vísitöluhækkun í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Hið sama á að gera gagnvart launum bænda, með því að rjúfa búvörusamninginn með tilteknum hætti. Við munum að á níunda áratugnum var búinn til ákveðinn misgengishópur þegar launavísitalan var tekin úr sambandi en vísitalan á skuldbindingarnar fékk að halda sér og tikka áfram dag frá degi. Þessar aðferðir eru því þekktar. Þær hafa verið notaðar en nú er sagt að það megi ekki nota þær á skuldbindingar heimilanna í landinu, að betra sé að láta fjölskyldurnar lenda í þroti jafnvel í gjaldþroti vegna þessara aðstæðna. Ég tel að þegar slíkar aðstæður hafa skapast í samfélaginu þá sé óhjákvæmilegt fyrir ríkisvaldið að taka á þessum vanda ekki með því að velta honum bara á undan sér og velta skuldbindingunum aftur fyrir og láta fólk borga þær síðar og bæta þeim við höfuðstólinn þannig að þær safni vöxtum. Vextirnir safna vöxtum og afborganirnar sem á að fresta safna líka vöxtum. Þetta er leið sem ríkisstjórnin ákvað að fara og getur gagnast í einhverjum tilvikum en er alls ekki nægjanleg fyrir þorra heimila í landinu. Við sjáum því miður fram á að fjöldinn allur af fjölskyldum mun lenda í geysilega miklum erfiðleikum vegna samdráttar á vinnumarkaði og minnkandi kaupmáttar og fólk veit ekki í hvorn fótinn það á að stíga. Fólk veit ekki sitt rjúkandi ráð. Fjölskyldur sem hafa ekkert til þess unnið annað en að búa hér og starfa á Íslandi. Hafa ekkert til þess unnið en lenda óforvarandis í þessum hremmingum að geta ekki staðið í skilum með húsnæðislánin sín og geta sig í raun hvergi hreyft. Fólk er hér skuldbundið með húsnæði, með börn í skólum og getur sig hvergi hreyft. Þess vegna er óhjákvæmilegt að ríkisstjórnin taki á þessum vanda og í umræðu ekki fyrir löngu síðan þegar þessu máli var hreyft hér þá var sagt: Það kostar 240 milljarða að frysta verðtrygginguna á húsnæðislánunum í eitt ár frá júlí á þessu ári til júlí á næsta ári. Það kostar 240 milljarða. Þetta er of dýrt og þess vegna er það ekki gert. En á meðan þá er fjöldinn allur af fjölskyldum hrakinn út í verulega greiðsluerfiðleika og jafnvel gjaldþrot. Það getur ekki þjónað hagsmunum samfélagsins að svoleiðis sé staðið að málum. Og þó að það kosti 240 milljarða þá segi ég: Þetta er hlutur sem verður að taka á þó að það sé ekki endilega til heils árs, til tólf mánaða, þó það sé ekki að fullu þá verður með einhverju móti að koma til móts við þennan stóra og vaxandi hóp í samfélaginu. Því það getur engum verið greiði gerður með því og síst samfélaginu sjálfu að koma fólki í þessa stöðu. Verðtryggingin og þeir háu vextir sem við glímum við er eitthvað sem verður að vinna á. Og þrátt fyrir að sú breyting sem felst í því frumvarpi sem hér er til umræðu sé til bóta þá er langt í frá að hér sé nægjanlega komið til móts við landsmenn, við allan almenning í landinu og við atvinnulífið. Því atvinnulífið er líka að glíma við þessa háu vexti sem enginn getur borið. Ekkert atvinnulíf ber þessa háu vexti og það vitum við. Það segja þingmenn úr öllum flokkum. Þess vegna verður að taka á því. Þess vegna hef ég áhyggjur af því að við förum heim fyrir jól án þess að hafa tekið á þessum vanda. Þessum raunverulega stóra vanda og þing kemur ekki saman á nýjan leik fyrr en um miðjan janúar, ef að líkum lætur. Ég hef áhyggjur af þessu og ég tel að það sé skylda okkar og miklu meiri skylda okkar þingmanna að taka á þessu máli en að senda inn umsókn til Brussel um aðild að Evrópusambandinu. Vegna þess að það er hér og nú sem eldurinn brennur. Og hann verður ekki slökktur með einhverjum bréfaskriftum til Brussel sem taka marga mánuði og missiri. Þess vegna skora ég á þingheim og náttúrlega fyrst og fremst ríkisstjórnina að sýna frumkvæði í þessu efni og taka á vandanum. Mæta fjölskyldunum og fyrirtækjunum í landinu með því að lækka vexti og með því að frysta verðtrygginguna, a.m.k. að einhverjum hluta og a.m.k. til einhverra mánaða til að tryggja að hjól atvinnulífsins stöðvist ekki algerlega og til að tryggja að fjölskyldur lendi ekki unnvörpum í greiðsluþroti og gjaldþroti.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu. Þetta mál er hluti af svokallaðri aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar sem var auglýst með fjálglegum hætti á heilsíðum í öllum blöðum landsins þann 14. nóvember síðastliðinn. Frumvarpið sem við ræðum hér miðar að því að lækka álag Seðlabankans og lækka þannig mjög háa dráttarvexti sem fyrir eru. Þetta mál er í eðli sínu ekki flókið og það vekur því athygli mína að það hefur tekið rúman mánuð fyrir ríkisstjórnina að koma því inn í þingsali. Á meðan eru skuldir heimilanna slíkar að þær hafa trúlega aldrei verið hærri, verðbólgan hefur ekki verið hærri og ástandið á vinnumarkaðnum hefur ekki verið verra í lengri tíma. Það hefði því verið brýnt, í kjölfar þess að ríkisstjórnin tilkynnti um þessa merku áætlun sína, að hafa hröð handtök á og koma með svo mikilvægt mál sem hér um ræðir inn í sali Alþingis, en við ræðum það hér rúmum mánuði síðar á meðan heimilin í landinu kljást við mikla erfiðleika eins og við þekkjum öll. Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að frumvarpið mun hafa þau áhrif, samkvæmt tilkynningu frá Seðlabanka Íslands, að dráttarvextir munu fara úr 26,5% niður í 25%. Það er á mörkunum að maður trúi þessum tölum, því að ég ræddi fyrr í dag um námsmenn sem bíða eftir að fá lán frá Lánasjóði íslenskra námsmanna en vegna þess að það er eftirágreitt þurfa þeir að fjármagna sig með yfirdráttarvöxtum sem eru 25%. Það er mjög alvarlegt mál að þetta skuli vera með þessum hætti í ljósi þess að skuldir og yfirdráttarlán heimilanna eru mjög mikil. Við í viðskiptanefnd þingsins afgreiddum á dögunum, og það er hluti af þessu máli, svokölluð haftalög þar sem sett voru höft á gjaldeyrisviðskipti á Íslandi. Með þeim breytingum sem gerðar voru á lögunum þá var það fjármagn, m.a. erlenda aðila, sem er hér á landi í raun og veru fryst í landinu. Það voru sem sagt settar hömlur á það með mjög umdeildum lögum að fjármagn færi úr landinu. Það kom í ljós á fundi viðskiptanefndar að ekkert samráð hafði verið haft við lykilaðila í íslensku samfélagi, aðila vinnumarkaðarins sem komu á fund nefndarinnar og lýstu yfir megnri óánægju með að ekkert samráð skyldi hafa verið haft við þá vegna þessara umdeildu laga sem færðu í raun þjóðfélagið aftur um áratugi. Við erum aftur komin til ára hafta og gjaldeyrisskömmtunar, eitthvað sem ég hefði aldrei trúað að við mundum upplifa. Nú er svo komið að embættismenn og jafnvel stjórnmálamenn eru farnir að hafa þau völd að geta valið á milli þess hver fær gjaldeyri og hver ekki. Og ég vonast til þess, hæstv. forseti, að við komum okkur út úr þessu hjólfari sem allra fyrst. En ég spyr, í ljósi þess að háir stýrivextir eru til þess fallnir að halda fjármagni í landinu og laða fjármagn til landsins, hvort það sé virkilega þörf á því að íslenskt atvinnulíf og íslensk heimili þurfi að búa við 18% stýrivexti. Það eru gjaldeyrishöft í gangi og fyrst ríkisstjórnin valdi þá leið spyr maður sig að því hvort nauðsynlegt sé að hafa 18% stýrivexti á Íslandi í dag. Ég spyr: Úr því að ríkisstjórnin ákvað, reyndar án samráðs við aðila innan lands, að fara í slíka haftastefnu af hverju í ósköpunum lækka menn þá ekki stýrivextina? Það er alveg ljóst að fyrirtækjunum og heimilunum í landinu blæðir. Staðreyndin er sú að stór hluti fyrirtækja í landinu er tæknilega gjaldþrota í dag. Gerir ríkisstjórnin íslensku atvinnulífi virkilega greiða með því að viðhalda himinháum stýrivöxtum? Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu og ef við tölum um vexti og stýrivexti þá hljótum við að spyrja stjórnarliða á þingi af hverju þeir grípa ekki til aðgerða til að lækka stýrivextina. Við höfum sagt hér í marga mánuði, á annað ár, að íslenskt atvinnulíf gæti ekki búið við þetta vaxtastig. Það er alveg ljóst. Á það hefur ekki verið hlustað. Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn styðjum það frumvarp sem við ræðum hér en hins vegar er óhjákvæmilegt að benda á hina raunverulegu heildarmynd sem blasir við heimilunum og fyrirtækjunum. Við búum við eina hæstu stýrivexti í heimi og í ljósi þess að gjaldeyrishöft hafa verið sett á hljótum við að gera þá kröfu til ríkisstjórnarinnar að hún lækki þessa vexti til hagsbóta fyrir heimilin og fyrirtækin. Það eru engir tilburðir til þess hjá ríkisstjórninni, því miður. En af því að verið er að ræða hér um vexti og síðan um verðtryggingu sem er verðbólgan hljótum við að velta því fyrir okkur, hv. þingmenn, hvað ríkisstjórninni gangi þá til að koma með tillögur sem gera það eitt að hækka verðbólguna. Síðast í þessari viku urðum við vitni að því að ríkisstjórnin ákvað að taka 800 millj. kr. af búvörusamningum við bændur, 800 millj. kr. af undirskrifuðum samningum með því að skerða verðtrygginguna. Og hvað gerist, hæstv. forseti, þegar tekjur bænda lækka um 800 millj. kr. eins og raun ber vitni og ríkisstjórnin hefur ákveðið? Jú, við vitum að bændur eru ekki burðugasta stétt landsins, ekki með miklar tekjur og oftar en ekki miklar skuldir sem hvíla á viðkomandi býlum. Bændur þurfa því að velta þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar út í verðlagið, 800 millj., sem mun leiða til þess að verð á nauðsynjavörum, landbúnaðarvörum mun hækka. Hvað leiðir það af sér? Verðbólgan mun hækka. Verðbólgan er hátt í 20%, stýrivextir eru 18%, hvernig eiga skuldug íslensk heimili og fyrirtæki að standa undir þessu? Og samkvæmt þeim bandormi sem við ræddum á Alþingi í gær er ríkisstjórnin að hækka álögur og gjöld á alla þjóðfélagshópa sem í framhaldinu mun skila sér út í verðlagið. Ég held að við þurfum að horfa á þessi mál í víðu samhengi. Þó að við ræðum hér ágætt mál sem mun lækka stýrivexti um heil 1,5% um áramótin þá stuðlar ríkisstjórnin um leið að hækkandi verðbólgu og sýnir enga tilburði til þess að lækka stýrivexti hjá Seðlabanka Íslands. Við hljótum að kalla eftir því að ríkisstjórnin taki sér tak og komi með einhverjar raunverulegar aðgerðir til að bæta þá erfiðu stöðu sem uppi er. Atvinnuleysi eykst hröðum skrefum kannski m.a. vegna þess að starfsumhverfi íslenskra fyrirtækja í dag, með himinháa vexti, er með þeim hætti að þar þarf að draga saman og fólk missir atvinnuna. Heimilin missa framfærslutekjur og heimilin eru þá væntanlega í síauknum mæli að auka við yfirdráttarlán sín. Við erum að tala um lánakjör upp á 25% frá og með næstu áramótum. Hvernig eiga íslensk heimili að geta staðið undir þessu þegar tekjurnar lækka og vextirnir eru með þessum hætti? Í umsögn efnahags- og skattanefndar um fjárlagafrumvarpið hvað varðar tekjuhlið þess kom fram á fundi í gær að tekjuskerðing almennings á næsta ári, íslenskra heimila, verði 14–15%. Reyndar telja margir sérfræðingar að ríkisstjórnin sé fullbjartsýn hvað þetta snertir. Þegar ég sé hér hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur minnist ég þess að hæstv. félagsmálaráðherra sagði í gær að ríkisstjórnin mætti þó eiga það að staðinn yrði vörður um húsaleigubætur og vaxtabætur til hagsbóta fyrir fjölskyldurnar í landinu, þá vek ég athygli á því að samkvæmt fjárlagafrumvarpinu eiga þær að hækka um 5% á næsta ári. En hver á verðlagsþróunin að vera þá? 15%. Það er verið að skerða vaxta- og húsaleigubætur fjölskyldna um 10%. Það er nú afrek ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki ofan á aðra lífskjaraskerðingu sem blasir við. Og ríkisstjórnin auglýsir á heilsíðum aðgerðaáætlun til bjargar heimilunum. Ég held að þessi ríkisstjórn hafi ekki heildarmynd af því hvað er að gerast í samfélaginu. Ég held að hún hlusti ekki á raddir fólksins. Ég held til að mynda að ríkisstjórnin hlusti ekki á samtök aldraðra og öryrkja en samkvæmt bandorminum sem við ræddum í gær er verið að skerða kjör aldraðra og öryrkja um 3,9 milljarða kr. Er það sá hópur í samfélaginu sem má við því að kjör þeirra skerðist með þeim hætti? Ég segi nei. Hæstv. forseti. Þó að ég styðji það frumvarp sem við ræðum hér get ég með engu móti stutt það hvernig ríkisstjórnin hefur hagað störfum sínum undanfarna rúma tvo mánuði. Hugsa sér að þjóð sem var talin fimmta ríkasta þjóð í veröldinni fyrir einungis tveimur og hálfum mánuði skuli nú vera orðin ein skuldugasta þjóð veraldar. Við horfum til þess að heimilin og fyrirtækin eiga að búa við um 20% verðbólgu næstu 12 mánuðina, 15–20% verðbólgu, og 18% stýrivexti, eina hæstu vexti í heimi, á sama tíma og vaxtabætur og barnabætur og tekjur heimilanna skerðast verulega. Hvernig á þetta dæmi að ganga upp, hæstv. forseti? Það er verulega mikið áhyggjuefni hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hafa haldið utan um fjárlagagerðina núna. Ég held að fara þurfi ansi mörg ár aftur í tímann til að verða vitni að öðru eins verklagi og við höfum mátt horfa upp á nú. Frumvarp til fjárlaga er lagt fram til 1. umr. og þá á Alþingi Íslendinga að taka við keflinu og fara yfir frumvarpið á sínum vegum, koma með tillögur til 2. umr. sem ræddar eru mjög ítarlega og eftir atvikum aftur með tillögur til 3. umr. og lokaafgreiðslu. Nú var þetta þannig að fjárlagafrumvarp var að venju lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Síðan gerðust þeir svakalegu atburðir að fjármálakerfið hrundi. Þá gerði ríkisstjórnin sér lítið fyrir og tók við fjárlagafrumvarpinu aftur, væntanlega til að afgreiða það til 2. umr., og sendi síðan tillögurnar til fjárlaganefndar sem meiri hlutinn afgreiddi til 2. umr. án þess að Alþingi hefði nokkra aðkomu að ákvarðanatöku er varða fjárlög íslenska ríkisins. Það er svo gjörsamlega valtað yfir Alþingi Íslendinga af hálfu framkvæmdarvaldsins að það tekur ekki nokkru tali. Það er verulega sorglegt að horfa upp á þessa atburðarás. Hæstv. forseti. Við hljótum að velta fyrir okkur stöðu Alþingis í þessu og hvort ekki hefði verið betra í aðdraganda bankahrunsins og fyrstu vikunum þar á eftir að Alþingi hefði haft einhverja aðkomu að ákvarðanatöku. Staðreyndin er sú að framkvæmdarvaldið kemur með tilbúin frumvörp inn á Alþingi og lítur á Alþingi Íslendinga sem formlega afgreiðslustofnun. Hér hafa öll frumvörp ríkisstjórnarinnar runnið í gegn og oftar en ekki í skjóli myrkurs. Við þetta er náttúrlega ekki hægt að búa, hæstv. forseti. Lítum til Bandaríkjanna, sem er ekki beint fyrirmyndarlandið sem ég lít til, en ef við horfum til þess hruns sem þar varð þá þurfti ríkisstjórn þeirra að koma á hnjánum til bandaríska þingsins til að fá heimildir fyrir því að fara í róttækar efnahagsaðgerðir. Það tók marga daga og meira að segja hafnaði þingið að lokum í fyrri umferð þeim tillögum sem ríkisstjórnin lagði á borðið. Ég held að mörg ríki standi betur en við Íslendingar og ég held að óhætt sé að fullyrða líka, hæstv. forseti, að margar þjóðir hafi staðið sig betur hvað varðar ákvarðanatöku í öllu því hruni sem við horfum nú upp á. Mér finnst nauðsynlegt að ræða um þetta í ljósi þess að við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu. Og hvað er það sem er að ríða íslenskum heimilum og atvinnulífi að fullu? Það er verðtryggingin, há verðbólga og vextir. Hæstv. forseti. Ég hefði kosið að hæstv. ríkisstjórn legði fram metnaðarfyllri áform en þau að lækka stýrivexti um áramótin úr 26,5% niður í 25%. Mér finnst það einfaldlega blasa við okkur öllum að íslensk heimili og fyrirtæki muni ekki standa undir þessum gríðarlegu byrðum, því miður. Fólk er að missa atvinnu í stórum stíl, ég held að við höfum einungis séð toppinn á ísjakanum í þeim efnum, atvinnulífinu blæðir í þessu ástandi, en því miður boðar ríkisstjórnin nær engar lausnir. Þvert á móti, það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera í fjárlagaumræðunni er að hækka gjaldskrár og álögur á fyrirtæki og almenning og þar er ekki á bætandi eins og staða atvinnulífsins og heimilanna er. Staðreyndin er því miður sú að við búum við ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem hefur tekist mjög óhönduglega að takast á við einn mesta efnahagsvanda sem heimilin og fyrirtækin í landinu hafa staðið frammi fyrir og það er mikil synd að búa við slíka ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund fulltrúa frá félags- og tryggingamálaráðuneytinu, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Sjónstöð Íslands, Blindrafélaginu, Daufblindrafélagi Íslands, Öryrkjabandalagi Íslands og Persónuvernd. Að auki bárust umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Blindrafélaginu, Öryrkjabandalagi Íslands, Viðskiptaráði Íslands, Daufblindrafélagi Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Blindrabókasafni Íslands. Í frumvarpinu er kveðið á um stofnun sérstakrar þjónustu- og þekkingarmiðstöðvar fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda. Til þessa hafa þau verkefni sem heyra skulu undir miðstöðina samkvæmt frumvarpinu verið á forsvari þriggja ráðuneyta, þ.e. heilbrigðisráðuneytis, menntamálaráðuneytis og félags- og tryggingamálaráðuneytis. Lagt er til að þessi nýja stofnun heyri einungis undir síðastnefnda ráðuneytið, þ.e. félags- og tryggingamálaráðuneytið. Hlutverk stofnunarinnar verður að veita blindum, sjónskertum og daufblindum einstaklingum þjónustu á sviði ráðgjafar, hæfingar og endurhæfingar með það að markmiði að auka möguleika þeirra til virkni og þátttöku á öllum sviðum samfélagsins til jafns við aðra. Þá skal stofnunin einnig gegna samhæfingarhlutverki og vera þekkingarmiðstöð sem aflar og miðlar þekkingu og leitast við að auka skilning á aðstæðum blindra, sjónskertra og daufblindra. Stofnunin yfirtekur m.a. starfsemi Sjónstöðvar Íslands, Þjónustu- og endurhæfingarstöðvar sjónskertra, en auk þess mun hluti af starfsemi Blindrabókasafns Íslands heyra undir hina nýju stofnun. Starfsmönnum þar verða boðin áframhaldandi störf. Nefndin fagnar framkomnu frumvarpi og telur það mjög til bóta fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda. Þá telur nefndin jákvætt að daufblinda sé nú í fyrsta sinn skilgreind sem sérstök fötlun en ekki samþætting tveggja fatlana eins og verið hefur. Frumvarpið hefur verið unnið í góðri samstöðu og samstarfi við hlutaðeigandi aðila og varð nefndin vör við mikla ánægju með þau vinnubrögð, m.a. hjá Blindrafélaginu og Daufblindrafélaginu, sem höfð voru með í ráðum frá upphafi. Telur nefndin mikilvægt þegar unnið er að lagasetningu sem móta á þjónustu við fatlaða að sem flestir séu fengnir að borðinu og unnið sé í samstarfi við hagsmunasamtök og þá aðila sem málið varðar. Þannig er hægt að sætta sjónarmið ef með þarf og nýta þá reynslu og þekkingu sem skapast hefur ásamt því sem tryggt er að þjónustan taki mið af þeim sérþörfum sem fatlaðir kunna að hafa. Í 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um að forstjóri hinnar nýju stofnunar skuli hafa lokið háskólaprófi og hafa menntun og reynslu sem nýtist í starfi stofnunarinnar. Nefndin telur ekki ástæðu til að gerð sé skilyrðislaus krafa um háskólapróf, enda geti þekking, reynsla og starf að málefnum blindra, sjónskertra og daufblindra nýst allt eins vel. Leggur nefndin því til breytingar þess efnis. Þeim sjónarmiðum var hreyft fyrir nefndinni að auka mætti aðkomu menntamálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis að rekstri stofnunarinnar. Telur nefndin eðlilegt að verkefnið sé vistað hjá einu ráðuneyti en bendir jafnframt á að stofnuninni sé ætlað viðamikið hlutverk sem fer inn á málefnasvið fleiri ráðuneyta. Með því að ráðuneytin tilnefni fulltrúa í samráðsnefnd stofnunarinnar telur nefndin þó tryggt að faglega verði farið með þau málefni sem kunna að skarast. Þá telur nefndin rétt að samráðsnefndin verði ráðherra einnig til ráðgjafar um gjaldtöku skv. 9. gr. Greinin kveður á um að stofnuninni sé heimilt að taka gjald fyrir þá þjónustu sem hún veitir skv. 4. gr. Þar er um að ræða viðamikil og fjölbreytt verkefni og leggur nefndin áherslu á að hófs sé gætt við ákvörðun gjalda. Nefndin áréttar jafnframt þann skilning sinn að ekki sé ætlunin að taka gjald fyrir þjónustu sem hingað til hefur verið gjaldfrjáls. Komið var á framfæri við nefndina athugasemdum þess efnis að blindir, sjónskertir og daufblindir einstaklingar af landsbyggðinni ættu erfiðara um vik að nálgast þá þjónustu sem stofnunin veitir. Þá sé fötlun vegna blindu, sjónskerðingar og daufblindu fátíð og því erfitt að byggja upp þjónustu fyrir þennan hóp í hverju sveitarfélagi fyrir sig. Með 5. mgr. 4. gr. frumvarpsins er stofnuninni veitt heimild til að gera þjónustusamninga við sveitarfélög og telur nefndin það mjög til bóta. Nefndin telur mikilvægt að reynt verði að jafna kostnað eftir föngum og jafnréttissjónarmiða verði gætt og enn fremur að allir eigi greiðan aðgang að þjónustu stofnunarinnar. Meðal þeirra verkefna sem stofnuninni eru falin með c-lið 1. tölul. 2. mgr. 4. gr. er að meta þörf og úthluta sérhæfðum hjálpartækjum. Það atriði er endurtekið í 8. tölul. og leggur nefndin til að sá liður falli brott og telur að um tvítekningu sé að ræða. Til þess að laga textann er þetta fellt út og 8. tölul. steypt inn í c-lið 1. tölul. 2. mgr. 4. gr. Hvað varðar þá skyldu stofnunarinnar að halda skrá yfir blinda, sjónskerta og daufblinda áréttar nefndin þann skilning sinn að tilgangur skráningar sé að bæta þjónustu við hópinn, meta þörf fyrir þjónustu og halda til haga upplýsingum um þá þjónustu sem er veitt. Í gildandi lögum er til staðar sambærilegt ákvæði og því ekki um að ræða eðlisbreytingu á skráningu. Í nefndinni kom til umræðu að koma á formlegri tilkynningarskyldu stofnunarinnar vegna einstaklinga sem eiga bágt með eða eru ófærir um að stjórna ökutækjum vegna sjónskerðingar. Nefndin leggur þó ekki til breytingar þess efnis enda eðlilegra að kveða á um slíkt í umferðarlögum. Frumvarpið miðar að því að gera þjónustu við blinda, sjónskerta og daufblinda heildstæðari þannig að hún sé sem mest aðgengileg á einum stað og að þar sé jafnframt tryggð sem best yfirsýn yfir aðstæður hópsins. Hér er um að ræða réttindamál, frumvarpið var unnið í samráði við hlutaðeigandi aðila og breið samstaða og sátt er um það. Telur nefndin því eðlilegt að hraða afgreiðslu þess eins og hægt er. Nefndin leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Kristinn H. Gunnarsson, Jón Gunnarsson og Ögmundur Jónasson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið skrifa Guðbjartur Hannesson, formaður félags- og tryggingamálanefndar, Ármann Kr. Ólafsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Helga Sigrún Harðardóttir, Kjartan Ólafsson og Árni Johnsen. Ekki þarf að taka fram að mjög mikil samstaða var um málið, þetta er mjög gott mál. Þarna er þjónusta samþætt og er það gott dæmi um að við reynum að leiða verkefni sem heyra undir mörg ráðuneyti undir eina stofnun til að bæta þjónustuna, gera hana heildstæðari og aðgengilegri fyrir þá sem hennar þurfa að njóta. Ástæða er til þess að undirstrika það sem kemur fram í umsögninni að gæta ber hófs varðandi gjaldtökur fyrir þá þjónustu sem þessi nýja þjónustustofnun veitir og undirstrika mikilvægi þess að jafna aðstöðu landsbyggðar og þéttbýlis varðandi þjónustu. Markmiðið á auðvitað að vera eftir föngum að menn geti notið þjónustu í sinni heimabyggð. Upp kom umræða varðandi skráningar og hvort við værum að brjóta í bága við ákvæði sem Persónuvernd mundi gera athugasemdir við. Við fengum umsögn frá Persónuvernd og eins og kemur fram í nefndarálitinu taldi hún að þarna væri unnið í samræmi við lögin enda væri fyrst og fremst verið að halda utan um upplýsingar varðandi þjónustu við viðkomandi einstaklinga en ekki verið að veita aðgang að skrám til annarra nota. Ég sagði einhvern tíma í nefndinni að þetta væri eitt af þeim málum sem er virkilega gaman að verði afgreidd og gaman væri að ná því fyrir jól. Það verður þá jólagjöfin til blindra, sjónskertra og daufblindra og ánægjuleg nýjung í þjónustu við þá.

Hæstv. forseti. Þegar þetta mál var lagt fram við 1. umr. tók ég til máls og hvatti til þess að hér yrði unnið áfram og nefndi þá að þetta væri í raun og veru mál sem væri til fyrirmyndar hvernig að væri staðið. Þarna var unnið að og bætt úr brýnni þörf með samþættingarþjónustu fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda einstaklinga. Það var verið að samþætta verkefni sem lágu hjá þremur ráðuneytum og einu ráðuneytinu falið að hafa umsjón með þessum þætti án þess þó að menntamálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti, sem eru þá hin tvö ráðuneytin, væru gerð ábyrgðarlaus í því sambandi. Félagsmálaráðuneytinu er falin þessi umsjón og hin tvö ráðuneytin eiga fulltrúa í samráðsstjórn þessarar stofnunar, gegna samhæfingarhlutverki áfram og eiga að vera tengiliðir með sérþekkingu sína inn í þessa nýju stofnun. Þarna er einnig til fyrirmyndar hvernig unnið er að því að hafa þá aðila sem hlut eiga að máli með í því að móta stefnuna og frumvarpið um þjónustuna. Ég hvet til þess að áfram verði unnið með þessum hætti, að undirbúningsvinna að slíkum stofnunum verði ekki eingöngu í höndum viðkomandi ráðuneyta, þvert á móti verði unnið með þeim sem málið varðar, að það sé ekkert unnið - eins og öryrkjar og fatlaðir segja: ekkert um okkur án okkar - án þess að sjúklingar og fatlaðir séu með í ráðum. Því tel ég ánægjulegt að við getum staðið að því að gera þetta að lögum núna fyrir jól. Ætli þetta sé þá ekki eina frumvarpið sem við getum sagt að við stöndum að með stolti. Við erum hér að vinna í hverju málinu á fætur öðru þar sem er niðurskurður, skerðingar á bótum, skerðingar á samningum og í raun og veru erfið mál fyrir alla sem bitna ekki síst á sjúklingum og öryrkjum. Ég vil nefna hérna einn þátt, þann sem varðar gjaldið. Það er sérstaklega tekið fram í nefndarálitinu að ekki sé ætlunin að taka gjald fyrir þjónustu sem hingað til hefur verið gjaldfrjáls. Ég varpa því inn í nefndina aftur eða til þeirra sem standa að þessu hvort það hafi verið skoðað hvort með einhverjum ráðum væri hægt að festa þetta ákvæði, að sú þjónusta sem hefur verið gjaldfrjáls verði gjaldfrjáls. Við höfum talið okkur örugg með þjónustu á sjúkrahúsunum en nú á að fara að taka það af, það á að fara að leggja á gjald fyrir innlagnir á sjúkrahús þannig að mér sýnist ekkert heilagt hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn með það að leggja gjald á sjúklinga og öryrkja og þjónustu sem þeim er veitt. Ég treysti því ekki alveg að þetta haldi og tel að ef hæstv. ríkisstjórn væri í mun að halda þessari þjónustu gjaldfrjálsri áfram hefði með einhverjum hætti átt að festa það frekar. Í öllu því svartnætti sem við erum í núna og þeim skerðingarákvæðum sem verið er að setja á landsmenn, öryrkja og sjúklinga tel ég að þetta sé ljósið í myrkrinu í störfum okkar í dag.

Virðulegur forseti. Fyrst vegna síðustu orða fyrri ræðumanns, það er gott til þess að vita að málefni blindra og sjónskertra séu stjórnarandstöðunni ljós í skammdeginu. Ég fór yfir þetta mál við 1. umr. og ætla aðeins að bæta við örfáum orðum. Ég fagna því að við getum tekið þetta mikilvæga framfaraskref í velferðarþjónustunni þrátt fyrir þær aðstæður sem við búum almennt við enda á því brýn þörf. Hún er einkum sprottin af tvennu, annars vegar af því að grunnskólarnir voru fluttir til sveitarfélaganna en hópar eins og blindir og sjónskertir, sem eru auðvitað fremur fámennir, hafa þörf fyrir sérstakan stuðning, sérmenntað fólk, sérstaka aðstoð sem óhjákvæmilegt er að þarf að veita frá einum stað á Íslandi en hvert og eitt sveitarfélag getur ekki komið sér upp. Það hefur þess vegna verið mikill og alvarlegur skortur á stuðningi við blind og sjónskert skólabörn í námi og það er nokkuð sem við sem samfélag viljum ekki búa við og tökum á hvernig svo sem árar. Hins vegar er endurhæfingarþátturinn, þó að gott starf hafi út af fyrir sig verið unnið þurfum við að efla mjög endurhæfingu blindra og sjónskertra, ekki síður en ýmissa annarra hópa, enda hefur komið á daginn að það vantar allt of mikið upp á það hjá okkur, þegar við berum okkur saman við nágrannaþjóðir okkar, að við þjálfum fólk upp og tökumst á við það þegar fólk veikist eða verður fyrir fötlun eða er fætt með hana. Það vantar upp á að við sköpum því skilyrði til að það geti orðið virkt á vinnumarkaði, virkt í samfélaginu og verið sjálfbjarga. Við höfum ekki gert nándar nærri því nóg af því að hjálpa fólki til sjálfshjálpar og stundum lagt of mikla áherslu á neyðaraðstoð fremur en skynsamlega fjárfestingu í einstaklingunum sjálfum, uppbyggingu þeirra og eflingu þannig að þeir séu sjálfir færir um að sigrast á fötlun sinni eða veikindum og taka virkan þátt í hinu daglega lífi. Ég held að það mál sem hér liggur fyrir um þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og daufblinda sé þess vegna til fyrirmyndar um það sem gera má. Það er ástæða til að þakka hæstv. menntamálaráðherra Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugi Þór Þórðarsyni og þá ekki síst hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur sem hefur haft veg og vanda af vinnslu þessa frumvarps. Sú skjóta og góða afgreiðsla sem málið hefur fengið í hv. félags- og tryggingamálanefnd sýnir ákaflega vel af hversu mikilli skynsemi staðið var að undirbúningnum og í góðu samráði við alla málsaðila, umfjöllun í nefnd tók óverulegan tíma og allir sem þar komu að málinu voru ákaflega sáttir við ekki bara öll meginatriði máls heldur nánast öll efnisatriði málsins. Það er ástæða til að þakka fyrir hið góða samráð sem hefur m.a. verið haft við fulltrúa notendanna, Blindrafélagið og Daufblindrafélagið. Þó að það sé sjálfsagt að við sem fötluð erum eða öryrkjar eigum að koma að ákvörðunum um okkar eigin málefni hefur það stundum farist fyrir hér í þinginu og þess vegna er vert að minnast líka á það þegar vel er munað eftir því. Ég legg að lokum bara áherslu á það að sú aðferð að samþætta þjónustu við fötlunarhóp hjá mörgum ráðuneytum á einum stað, fyrir allt landið og fyrir leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla, háskóla, heilbrigðisþjónustu, foreldra o.s.frv. til að leita til á einn stað um þekkingu, stuðning og þjálfun held ég að sé til fyrirmyndar fyrir aðra hópa og að full ástæða sé t.d. til þess að skoða þær aðstæður sem heyrnarskertum og heyrnarlausum börnum eru búnar í hinu almenna skólakerfi og hvaða stuðning þeir nemendur fá. Ég held að eitt og annað bendi til að þar sé um að ræða vanræktan hóp, þau börn, eins og blindu og sjónskertu börnin voru lengi í grunnskólunum hjá okkur, og að full ástæða væri til að beita sömu aðferðafræði við að bæta og efla þjónustu við þann hóp.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu mál sem er fyrsta málið á fimm vikna ferli mínum í þinginu sem ég er virkilega stolt af að hafa tekið þátt í umræðu um og fengið að afgreiða héðan. Hér hafa þrír hæstv. ráðherrar ásamt fagaðilum frá þeim hagsmunaaðilum sem hér um ræðir lagst á sömu sveif og unnið saman að því að samþætta þjónustu við blinda, sjónskerta og daufblinda þannig að henni er nú allri komið fyrir á einum stað. Markmiðið er að þetta ágæta fólk verði fullir þátttakendur og sjálfbjarga í samfélaginu, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi hér áðan. Ég hef verið svo heppin að hafa kynnst og stundað nám um tíma með mjög sjónskertum einstaklingi, sem virkilega lagði sig fram um að gera allt sem í hennar valdi stóð í tiltölulega erfiðu námi. Hún þurfti að leggja mjög mikið á sig, þannig að ég fagna því mjög að verið sé að auðvelda fólki með þessa fötlun að verða fullgildir þátttakendur í öllu því sem samfélag okkar býður upp á. Eitt af því sem kom fram í umfjöllun nefndarinnar og ég held að sé ástæða til að nefna sérstaklega er mikilvægi þess að þjónustan verði aðgengileg alls staðar á landinu, að sveitarfélögin geti gert þjónustusamninga við þessa þjónustu- og þekkingarmiðstöð og fólk verði ekki dregið í dilka eftir póstnúmerum, ég tel það mjög mikilvægt. Ég vil segja að lokum að - vegna þess hvernig þetta mál er til komið og vegna undirbúningshópsins, sem stóð að því að búa þessa þjónustu- og þekkingarmiðstöð til og gera lögin að veruleika - það var sérstaklega ánægjulegt að sjá hversu mikil ánægja var í nefndinni með vinnubrögðin og ég tel að ríkisstjórnin öll og jafnvel virðulegt Alþingi líka mættu taka sér þessi vinnubrögð til fyrirmyndar og held að þá væri nú heldur skemmtilegra að lifa hér en raun ber vitni dag frá degi. En ég ætla ekki að vera neikvæð í umræðu minni um þetta mál en fagna framkomu þess.

Virðulegi forseti. Ég ætla reyndar ekki að segja margt, ég get tekið undir hvert einasta orð sem fram hefur komið í umræðunni og fagna því að málið er í höfn og óska blindum, sjónskertum og daufblindum og aðstandendum þeirra til hamingju með að þessi þjónustu- og þekkingarmiðstöð er að verða að veruleika. Allt of lengi hefur þjónustan við þennan hóp verið á mörgum stöðum og ekki samþætt, ekki öll á einum stað og það hefur bitnað á þjónustunni. Hér var vel að verki staðið, undirbúningurinn að þingmálinu til fyrirmyndar, margir komu þar að, þrír ráðherrar og hagsmunaaðilar. Ég átti þess kost - eins og kemur fram, ég skrifa undir nefndarálitið - að fylgjast með umræðunni um málið í hv. félags- og tryggingamálanefnd og það var allt hið ánægjulegasta. Ég vildi láta það koma fram hér og taka undir ánægju annarra sem hér hafa talað vegna málsins, sem er sérstaklega gleðilegt núna í aðdraganda jólanna. Ég gerði þetta að sérstöku umræðuefni í útvarpsþætti sem ég kom í nú í vikunni, þannig að ég þarf ekki að hafa frekari orð um þetta en óska öllum hlutaðeigandi til hamingju með þennan áfanga.