Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal í eins stuttu máli og ég get gera grein fyrir álíti og störfum fjh.- og viðskn. og því álíti sem meiri hl. hefur skilað. Það hafa verið haldnir sameiginlegir fundir n. beggja þd. og hafa ýmsir aðilar komið til fundar við n. og útskýrt sin sjónarmið og gefið ýmsar upplýsingar, og kemur það fram í nál. hvaða aðilar það voru. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins og meiri hl. skilar sérstöku áliti, en minni hl. skilar séráliti og flytur brtt. Í fyrsta lagi fór nokkur tími n. í að gera sér grein fyrir þeirri fjárþörf sem hér er um að ræða, og á fyrsta lagi útskýrði ráðuneytisstjóri í dómsmrn. fjárþörf Landhelgisgæslunnar. Hann gat þess að það hafi verið áætlað fyrir tveimur mánuðum tæpum að Landhelgisgæslan þyrfti um 500 millj. vegna útgjalda sinna til almenns rekstrar á þeim skipum, sem fyrir eru, 270 millj., til tækjakaupa 50 millj., til leigu á skipinu Baldri og rekstrar þess 150 millj. og leigu á flugvél 30 millj. Auk þess hefur bæst við rekstur og leiga á varðskipinu Ver sem er áætlað um 120 millj., aukinn launakostnaður vegna kjarasamninga 90 millj. og umframkostnaður vegna ársins 1975, seinni hluta árs, um 40 millj., eða samtals um 750 millj. kr. Það kom greinilega fram að hér er um áætlun að ræða og erfitt að fullyrða um hvort hún stenst að öllu leyti, en því verður reynslan að skera úr. Það er hins vegar ljóst að hér er ekki um ofáætlun að ræða. Hæstv. sjútvrh. kom á fund n. og gerði grein fyrir fjárþörf Hafrannsóknastofnunar og ýmissa annarra stofnana til fiskileitar og veiðitilrauna. Hann gerði grein fyrir því í fyrsta lagi að það yrði sendur togari til að leita fyrst og fremst að karfa, og hann áætlaði að kostnaður af því yrði ekki minni en 45 millj. kr. Í öðru lagi gat hann þess að það væri fyrirhugað að taka einn bát á leigu til að gera tilraunir með veiði á grálúðu með línu, í þriðja lagi að leigja lítinn bát til að kanna skarkolamið, í fjórða lagi leit að loðnu í júlí til sept. og leigja skip til að reyna þessar veiðar, í fimmta lagi leit að djúpsjávarrækju og það kæmi mjög til greina að styrkja 2–3 skip til þessara veiða og þá eitt frá Austfjörðum, eitt frá Norðurlandi og eitt frá Vestfjörðum, án þess að það væri endanlega afráðið, í sjötta lagi leit að kolmunna, og í sjöunda lagi gat hann þess að það væri vart á dagskrá nú leit að spærlingi þar sem væri mjög slæmur markaður fyrir þann fisk. Auk þess gat hann um ýmsa aðra liði, eins og fjárvöntun hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, einnig markaðsleit, humarrannsóknir o.fl., o.fl. Það kom því mjög skýrt fram í máli ráðh. að hér var ekki of í lagt að áætla 250 millj. til þessara þarfa. Hann gat þess að það væru uppi óskir um mun meira fé, en það væri því miður ekki hægt að verða við því, en þörfin væri mjög brýn. Þá kemur fram í frv. ýmis önnur fjárþörf, til vegagerðar m.a. Er gert ráð fyrir því að framkvæmdir við nýja vegi verði óbreyttar að krónutölu frá því sem gert var ráð fyrir, en hins vegar hefur viðhald hækkað mjög vegna aukinnar dýrtíðar, snjómoksturs o.fl. sem skapar mikinn fjárhagsvanda Vegagerðarinnar. Er ljóst að hér er um allmikinn vanda að ræða þótt það megi líta á það ýmsum augum hvort sé rétt að mæta þeim vanda með aukinni fjáröflun. En það er a.m.k. skoðun mín að það verði ekki undan því skotist að hafa þá vegi okkar, sem til eru í þessu landi, sæmilega færa, hefla þá og halla þeim við, auk þess sem vegagerð á þessu ári er í mjög miklu lágmarki miðað við mörg undanfarin ár. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera frekar grein fyrir fjárþörfinni, hún kemur mjög skýrt fram í aths. við frv. Og þegar menn ræða um að það sé fremur ástæða til þess að spara í ríkisútgjöldunum, þá mættu menn hafa í huga hvernig síðustu fjárlög voru afgreidd. Það var reynt að gæta þar ítrasta aðhalds og koma í veg fyrir að fjárl. hækkuðu mjög í meðförum þingsins. Hljóta menn að hafa það í huga þegar það er gagnrýnt að ekki skuli vera reynt að spara meira í ríkisútgjöldunum, að það var reynt hið ítrasta að mínum dómi til að gera það þegar fjárl. voru afgreidd. Hins vegar hefur því miður komið í ljós að það þarf að afla heldur meiri tekna, og það er vissulega gagnrýnisvert að ekki skyldi unnt að ganga betur frá fjárlagafrv. Það hefði að mínum dómi mátt sjá fyrir að það væri mun meiri þörf á fjármagni til Vegagerðarinnar strax þá, og það hefði vissulega mátt með betri afgreiðslu á fjárl. og betri vinnubrögðum koma í veg fyrir að það þyrfti meiri tekjuöflun nú en aðeins til landhelgisgæslunnar. En við hljótum að viðurkenna staðreyndir og haga okkur í samræmi við það, nú þegar það kemur í ljós að hér er um allmikla fjárvöntun að ræða. Það má um það deila hvernig þessa fjár skuli aflað. Það koma vissulega margar leiðir til greina. Það er hugsanlegt að afla þess með beinum sköttum eða óbeinum sköttum, þá söluskatti, vörugjaldi eða tollum. Hér er valin sú leið, að leggja á viðbótarvörugjald. Ég get ekki stillt mig um að láta í ljós þá skoðun að ég hefði talið að mörgu leyti heppilegra að fara hér blandaða leið og bæta að einhverju leyti við beina skatta og að einhverju leyti óbeina skatta. Það má hins vegar segja að það sé meginatriðið að afla þessara tekna, en þó verður ætið að hafa í huga á hvern hátt það skuli gert. Það er einnig hugsanlegt að gera það með breytingum á skattalöggjöf. En að mínum dómi er fráleitt að ráðast nú í breytingar á skattalöggjöf í miðjum önnum skattstofanna. Þegar þær eru að leggja á fólkið í landinu og fyrirtækin, þá er ekki hægt að framkvæma breytingar á skattalöggjöfinni. Ég sé hins vegar að minni hl. n. gerir till. um að gera breytingar á skattalögum, leggja sérstakan skatt á skattskyldan rekstur. Í þeim hópi eru ýmsir aðilar sem hafa ekki miklar tekjur og má. t.d. nefna bændur landsins. Ég býst við og það var upplýst á fundi í fjh.- og viðskn. að þeirra hluti í þessum stofni væri a.m.k. 4 milljarðar plús einhverjar afskriftir. Ég er ekki þeirrar skoðunar að þessi stétt manna þoli mjög verulegar álögur. Hún er ekki það tekjuhá í dag að það sé hægt að ætla henni að hún geti greitt verulegar álögur umfram aðra. En um það eru sjálfsagt skiptar skoðanir, og ég sé að fulltrúar minni hl. álíta að svo sé.  Það komu ýmsir aðilar til fundar við n., m.a. fulltrúar Alþýðusambands Íslands. Það hefur verið gerð mjög góð grein fyrir ályktun þeirra í mörgum ræðum hér í þinginu og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um það, en aðeins benda á að Alþýðusambandið fellst á að fjárins sé aflað með tímabundinni hækkun vörugjalds, þ.e.a.s. 1000 millj. kr. til landhelgisgæslunnar, en lagði hins vegar á það ríka áherslu að þessi hækkun verði ekki á neinn hátt tengd riftun gildandi kjarasamningsákvæða um „rauðu strikin“. Það hefur nú verið fallið frá þeirri ákvörðun og gengið til móts við þau sjónarmið og óskir Alþýðusambandsins. En þetta minnir okkur á að það er nú svo með skattheimtu til ríkisins að það verður því miður ekki alltaf hægt að koma því svo fyrir að skattheimta til ríkisins sé bætt í auknum launum. Og það getur aldrei mótast hér heilbrigð efnahagsstefna ef skattheimta hefur ávallt áhrif á vísitöluna. En hitt er svo annað mál, að ég er á engan hátt að mæla því í mót að laun séu vísitölutryggð, þvert á móti. Hins vegar verða menn að hafa það í huga að til þess að ná góðri stjórn á efnahagsmálum verður fjármálavaldið og ríkisstjórn að hafa þar visst svigrúm án þess að hækkun opinberra gjalda komi inn í vísitölu. Fulltrúar Alþýðusambandsins lögðu einnig á það mikla áherslu, að álagningarprósenta verslunar haldist óbreytt, og gerðu grein fyrir því í sinni ályktun. Þetta mál var rætt í Nd. og þá svaraði hæstv. viðskrh. því þannig, með leyfi hæstv. forseta, að um þetta atriði verði fjallað í verðlagsnefnd af réttum verðlagsyfirvöldum, og þegar ákvörðun verður tekin um álagningu, þ. á m. um hvort eða að hvað miklu leyti eigi að breyta álagningu vegna þessa vörugjalds, þá koma ýmis atriði til skoðunar og hljóta að koma til skoðunar. Ég er þess vegna ekki á þessu stigi reiðubúinn til þess að gefa neina yfirlýsingu um það efni sem þeir settu fram, þeir sem spurðu um þetta atriði. Þetta er atriði sem verður fjallað um í verðlagshefnd. Það er sá vettvangur þar sem ber að fjalla um þetta atriði. Það verður að sjálfsögðu að hafa í huga að það leggst einnig ýmis kostnaðarauki á verslunina, svo sem fjárfestingakostnaður o.fl., og verður sjálfsagt fjallað um öll þau atriði í verðlagsnefnd. Vænti ég þess að þau mál geti fengið farsæla afgreiðslu þar, þar sem fullt tillit verði tekið til. þessara sjónarmiða. Einnig komu til fundar við n. fulltrúar BSRB og skiluðu einnig ályktun til n. Þeir voru að miklu leyti samþykkir ályktun Alþýðusambandsins, en lögðu á það áherslu að reynt yrði að spara svo sem unnt væri í ríkisbúskapnum. Ég hef nú því miður ekki tekið þetta álit með mér, en m.a. lögðu þeir til að það yrði frestað framkvæmdum við Kröflu, frestað framkvæmdum við Borgarfjarðarbrú og reynt að sýna ítrasta sparnað. Það er hins vegar ljóst að við megum ekki blanda saman um of lánahreyfingum annars vegar og rekstrarútgjöldum ríkissjóðs hins vegar, eins og oft vill verða þegar talað er um sparnað. Lán eru því miður ekki tekjur, þótt menn séu nú orðnir svo ruglaðir í peningamálum að það séu margir farnir að álíta svo að lán séu tekjur. En því miður verður ekki hægt að líta svo á og þess vegna verða menn að hafa það í huga, þegar rætt er um sparnað, að benda þá fyrst og fremst á rekstrarútgjöld, en ekki á lánahreyfingar. Þar komu einnig fulltrúar frá Vinnuveitendasambandi og Verslunarráði Íslands og iðnrekendum. Verslunarráð Íslands sendi n. ályktun þar sem það leggur í stuttu máli áherslu á að það dragi ekki í efa að það sé þörf á fjáröflun til eflingar landhelgisgæslu, en hins vegar vilji það benda á, að það sé hægt að mæta þessum fjárhagsvanda á tvennan hátt: í fyrsta lagi með aukinni skattheimtu og í öðru lagi með niðurskurði ríkisútgjalda. Það leggur til að þessum vanda verði mætt með niðurskurði ríkisútgjalda og frestun ótímabærra framkvæmda. í þriðja lagi bendir það á, að í frv. sé gert ráð fyrir að fjmrh. geti heimilað sveitarfélögum verðbréfaútgáfu vegna hitaveituframkvæmda, og varar við þeirri þróun þar sem það álítur að nóg sé komið af slíkri verðbréfaútgáfu. Það komu einnig til fundar við Ed.-nefndina fulltrúar frá Bandalagi háskólamanna og þeir lögðu á það áherslu að þeir kysu fremur að þessu vandamáli væri mætt með sparnaði í ríkisrekstrinum. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta frv. Ég vil taka undir orð fjmrh. um að hagstjórnargeta fjárl. og tekjuöflunar ríkisins sé orðin mjög vafasöm. Það er afskaplega lítill hreyfanleiki í tekjuöfluninni. Það er afskaplega erfitt að auka við beina skatta, þar sem það verkar ekki fyrr en ári síðar, og það gæti vissulega bætt þar úr ef tekið væri upp staðgreiðslukerfi. Mér er alveg ljóst að hér verður að vera meiri teygjanleiki, bæði varðandi útgjaldahlið og tekjuöflun, ef vel á að fara í stjórn efnahagsmála. Ég vil einnig ítreka það að bæði fjmrh. og fjvn. beiti sér fyrir því að það sé vandað mun meir til fjárlagagerðarinnar. Það hefur í bæði þau skipti, sem ég hef tekið þátt í afgreiðslu fjárlaga, ekki verið að mínum dómi vandað eins til fjárlagagerðarinnar og æskilegt hefði verið og eiga sjálfsagt ýmsir á því sök. En það er mjög mikilvægt að þessi vinna verði vönduð og Alþ. geti treyst mun betur þeim tölum, sem þar eru fram settar, heldur en raun hefur orðið á. Ég veit að það er oft erfitt að spá fram í tímann, en með vönduðum vinnubrögðum má örugglega gera betur. En ég vil að lokum ítreka það, að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt eins og það var afgr. frá Nd.



Herra forseti. Frv. þetta hefur verið til umr. í dag í Nd. og við 1. umr. málsins hér í Ed. var það tekið til umr. af þremur alþb.- mönnum, sem gerðu því ágæt skil, og af þeirri ástæðu er ekki ástæða fyrir mig að fara hér mjög ítarlega út í þetta mál. En ég vil fara hér yfir nokkur meginatriði þess. Hér er að sjálfsögðu um hreint tekjuöflunarmál að ræða sem er af því sprottið að fjárlög, sem samþ. voru fyrir s.l. áramót, voru algjörlega óraunhæf. Það virðist því vanta 2000 millj. kr. miðað við þau verkefni sem núv. ríkisstj. hefur ætlað sér að rækja. Allt var þetta að sjálfsögðu fyrirsjáanlegt um s.l. áramót. Það var fyrirsjáanlegt að útvega þyrfti meira fjármagn til eflingar landhelgisgæslunnar, og á það bentum við alþb.menn og ítrekuðum með sérstökum tillöguflutningi þar um. Eins var ljóst að þær upphæðir, sem nefndar voru í fjárlögum og ætlaðar voru til fiskleitar, voru algjörlega ónógar miðað við verkefnin. Annar liður fjárlaga, sem var bersýnilega mjög svo óraunhæfur, var sá liðurinn sem sneri að kaupgjaldi opinberra starfsmanna og hefur það að sjálfsögðu komið á daginn. Nú þegar afla þarf tekna til að bæta hag ríkissjóðs var að sjálfsögðu fráleit hugmynd frá öndverðu að ætla sér að fella þá fjáröflun út úr vísitölu því hér er ósköp einfaldlega um að ræða að það þarf að fylla skarð í fjárlagadæminu sem er ekkert annars eðlis í sjálfu sér en önnur þau nauðsynjamál sem eru í fjárlögum. Sem betur fer hefur það gerst við afgreiðslu þessa máls vegna þrýstings frá Alþýðusambandi Íslands og vegna baráttu stjórnarandstæðinga gegn því að riftað yrði gerðum kjarasamningum, að ríkisstj. hefur séð að sér og ákveðið að hækkun vörugjaldsins komi öll inn í vísitölu. Fjárhagsvandamál ríkissjóðs verða hins vegar ekki rakin til þess að hæstv. fjmrh. hafi verið almennt allt of linur við að afla ríkissjóði tekna. Hann hefur staðið fyrir mjög svo hressilegum álögum á almenning í landinu, bæði í formi stórhækkunar á sölusköttum með vörugjaldi á vörugjald ofan og með sérstökum brúttóskatti á alla útsvarsgreiðendur. Allar hafa þessar álögur beinst að buddu hins almenna manns. En hitt er svo annað mál, að jafnframt þessu hefur það blasað við um langt skeið að þúsundir millj. kr. rynnu fram hjá garði hæstv. fjmrh. án þess að nokkur tilraun væri gerð til þess að fella þar á skatt. Þar á ég að sjálfsögðu við reksturinn í landinu sem sleppur mjög við skattaálögur vegna fáránlegra fyrningarreglna og annarra galla á núverandi tekjuskattslögum. Ég hef svo oft rætt það mál hér á Alþ. að ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þá sálma hér. En ljóst er af yfirlýsingum hæstv. fjmrh. að hann ætlar enn að láta líða eitt skattlagningarár án þess að hreyft verði við þessum miklu óskattlögðu tekjum. Þegar þetta frv. um vörugjald var lagt fram gerði stjórn Alþýðusambands Íslands samþykkt þar sem hún taldi sig reiðubúna að samþ. eftir atvikum allt að 13–14% hækkun vörugjaldsins með vissum skilyrðum. Þetta var framrétt hönd til sátta, og færð voru að því full rök að 1000 millj. kr. fjáröflun mundi duga. Með þeim rökstuðningi, sem þar var færður fram, er Alþb. reiðubúið að standa að þessari viðleitni Alþýðusambandsins að ná samstöðu um að vörugjaldið hækki ekki nema í 14%. Og þetta á við stjórnarandstöðuflokkana alla. Við flytjum því sem aðaltill. okkar hér þá till., sem Alþýðusambandið hafði áður lagt fram, um að vörugjaldið verði 14%. Hitt kemur svo skýrt fram í nál. okkar, að við alþb.- menn höfum bent á að aðrar leiðir til fjáröflunar hefðu verið heppilegri og æskilegri en jafnvel álagning 14% vörugjalds, og til að undirstrika þetta sjónarmið okkar flytjum við aðra till., varatill., þar sem gert er ráð fyrir því, að 1000 millj. kr. verði aflað í ríkissjóð með sérstakri álagningu 6% brúttóskatts á rekstrartekjur. Eins og fram kemur í nál. okkar munum við ekki láta atkv. falla um þessa till. við 2. umr. málsins þar sem þetta er varatill. og hún verður dregin til baka endanlega ef aðaltill. okkar verður samþ., en endurflutt við 3. umr. ef aðaltill. okkar verður felld. Þessi till. er á þskj. 628 og ég vil nú fara nokkrum orðum um þessa till. En hana verður sem sagt að skoða í ljósi þeirra aðstæðna sem ég nú hef lýst, sem sagt að veikasta hliðin á skattlagningarkerfi okkar í dag er sú að skattur á rekstur er hlutfallslega mjög óverulegur og þar eiga fyrningarreglurnar einkum sökina. Við leggjum til að á sérhvern skattskyldan rekstur félaga og einstaklinga skuli við álagningu nú í sumar bætt ofan á aðra skatta 6% brúttóskatt sem miðaður sé við hreinar rekstrartekjur fyrirtækja áður en fyrningar og varasjóðsframlög hafa verið dregin frá. Ég hjó eftir því að hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. taldi mjög óæskilegt að hreyfa við tekjuskattslögunum svo seint, og virtist mega skilja af orðum hans að till. væri á einhvern hátt erfið í framkvæmd vegna þess hversu seint hún væri fram komin. Ég held að þetta sé misskilningur hjá hv. þm. Ef tími hefði unnist til, ef við værum hér að ræða um breyt. á skattalögum í febrúarmánuði t.d., þá hefðum við alþb.-menn kosið að gera beina brtt. við núverandi fyrningarreglur tekjuskattslaganna og það hefði verið raunhæft á þeim tíma. Við viðurkennum hins vegar að það er ekki raunhæft í dag. En þetta er ekki brtt. við hinar almennu, venjulegu fyrningarreglur, mun engu breyta um þá álagningu sem nú er í gangi hjá skattstofum víðs vegar um land, mun ekki á nokkurn hátt torvelda skattlagningu né tefja fyrir henni. En samþykkt till. mundi fyrst og fremst hafa það í för með sér að að lokinni almennri álagningu tekjuskatts yrðu skattstofurnar að fara yfir framtöl allra þeirra einstaklinga og félaga, sem rekstur hafa með höndum, og ákveða þennan viðbótarskatt. Og þar sem um er að ræða mjög skýran og einfaldan skattstofn sem blasir við í tölum talið í skýrslum skattstofunnar, þá á þetta að vera mjög einfalt verk og auðunnið, kosta tiltölulega lítið og vera fljótgert. Vil ég heyra rök fyrir því ef hv. þm. telur að hér fari ég með rangt mál. Ég hjó einnig eftir því að hv. þm. taldi að hér væri um sérstaka árás á bændastéttina að ræða. Ég held að ef hv. þm. kynnti sér þá till., sem við höfum hér fram borið, mundi hann sjá að svo er ekki. En ég vil taka það fram að misskilningur hans kann að stafa af því að hann var ekki búinn að fá till. í hendur, en hún er ekki alveg með sama hætti og till. sem flutt var í Nd. við nánari athugun bættum við einni málsgr. við till. sem einmitt er ætlað að koma í veg fyrir að samþykkt þessarar gr. komi illa við þá sem hafa sjálfstæðan rekstur með höndum, en hafa tiltölulega litlar tekjur og a.m.k. litla fjárfestingu. Þessi setning er svo hljóðandi: „Nú hefur notkun fyrningarheimilda samkv. 15. gr. lækkað skattgjaldstekjur við álagningu tekjuskatts fyrir skattárið 1975 um lægri fjárhæð en 200 þús. kr., og skal þá skatturinn lækkaður um helming, en falla niður, ef nefnd fjárhæð er lægri en 100 þús. kr.“ Ekki veit ég hvort allir hv. þm. hafa náð kjarna þessa máls, en ég vil þá fara örfáum viðbótarorðum um þetta atriði. Það felur það í sér að hafi viðkomandi rekstraraðili alls ekki notað fyrningarheimildir, þá fær hann ekki þennan skatt á sig. Hafi hann notað fyrningarheimildir til að lækka sinn tekjuskatt sem nemur á bilinu frá 100 þús. kr. til 200 þús. kr., sem þýðir þá væntanlega að hann hefur hagnast af fyrningarreglum einhvers staðar á bilinu frá 2 þús. kr. og upp í 80 þús. kr., eftir því í hvaða skattstiga hann hefur hugsanlega lent, þá greiðir hann aðeins helming þessa skatts. Það er aðeins ef viðkomandi aðili hefur haft með höndum svo mikla fjárfestingu að hann hefur getað fyrnt meira en 200 þús. kr. á árinu og þar með sloppið við verulegar skattgreiðslur í sambandi við álagningu tekjuskatts að hann lendir í því að borga þennan skatt. Ég er sannfærður um að mikill meiri hl., vafalaust yfirgnæfandi meiri hl. bænda lendir þar af leiðandi ekki í þessum skatti, einmitt vegna þess að þó að fjárfestingar séu allmiklar í landbúnaði, þá munu menn almennt ekki ná þessum mörkum. En nái þeir þeim, hafi þeir haft með höndum svo miklar fjárfestingar á árinu að þeir nái þessum mörkum, þá er ekki nema eðlilegt og sanngjarnt að þeir borgi viðbótarskatt, því þá hafa þeir notað fyrningarheimildir í óhófi. Þá hafa þeir væntanlega notað allt að 28% fyrningu sem er miklu meiri fyrningarheimild en nokkurt vit er í, og þá er ekki nema sanngjarnt að þeir greiði þennan skatt. En þetta á að sjálfsögðu ekki aðeins við bændur, heldur kann þetta að eiga við ýmsa aðra rekstraraðila sem ósanngjarnt er að gjaldi fyrir einhverja aðra sem sleppa vel frá tekjuskatti vegna þess, að þeir hafa hagnýtt sér fyrningarreglur. Ástæðan til þess, að þessi viðbótarsetning fylgdi ekki till. þegar hún var flutt í Nd., var einfaldlega sú að ákaflega lítill tími gafst til undirbúnings tillögugerðinni vegna þess mikla hraða sem ríkisstj. hefur á afgreiðslu þessa máls, og þetta atriði hafði því fallið niður við gerð till. En því skal að vísu bætt hér við, að sjálfsagt mætti orða þessa tillögugrein á annan veg og hafa þá kannske fleiri þrep en tvö, eins og hér er lagt til, en þurft hefði meiri tíma til að undirbúa till. á þann veg. Í sambandi við bændastéttina, þá get ég ekki stillt mig um að minna hv. þm. á að það er verið að leggja töluverðar byrðar á bændastéttina með álagningu þessa vörugjalds. Ýmsar mjög nauðsynlegar heimilisvélar hækka t.d. verulega í verði í stórum stíl og ýmsar mjög nauðsynlegar í fjárfestingarvörur landbúnaðarins. Staðreyndin er auðvitað sú, að bóndinn getur tæpast hreyft sig svo hann sé ekki þar með að gjalda einhvern aukaskatt í ríkissjóð vegna samþykktar þess vörugjalds sem hér er til umr. Hann getur ekki rakað sig án þess að borga þar með skatt í ríkissjóð, hann getur ekki stráð salti í grautinn sinn, vegna þess að fjmrh. mun þar ná nokkrum aurum hverju sinni, og hann getur ekki piprað plokkfiskinn sinn án þess að fjmrh. komi þar við sögu. Það er því ekki hægt að halda því fram að bændastéttin komi frá þessari skattlagningu án þess að eitthvað lækki í buddunni. Flestum mun ljóst vera að vörugjald er nokkurs konar gengislækkun. Þó að sú gengislækkun gangi ekki yfir allar vörur, þá gengur hún yfir stóran hluta af vörum á markaðinum. Og þetta er svo sannarlega ekki fyrsta gengisfellingin sem núv. ríkisstj. stendur fyrir. Hún var ekki búin að starfa meira en hálft ár þegar hún hafði þegar staðið fyrir tveimur stórfelldum gengislækkunum sem hvor um sig var milli 20 og 25% eftir því hvernig reiknað er. Þar við hefur svo bæst gengissig sem er hvorki meira né minna en 20% frá seinustu opinberu gengislækkun, þegar dollarinn var skráður á 149 kr., en er nú skráður á 179 kr. eða rétt um 180 kr. Til viðbótar þessu kemur svo vörugjaldið sem lagt var á á s.l. sumri og svo vörugjald á vörugjald ofan. Það hefur verið meginreglan í sambandi við gengisbreytingar og lengstum óumdeilt að álagning verslunarinnar ætti ekki að hækka í krónutölu vegna ráðstafana sem í orði kveðnu væru gerðar til að bæta afkomu þjóðarbúsins og að ein stétt manna ætti ekki að hagnast stórlega á slíkum efnahagsaðgerðum. Þess vegna hefur það löngum verið ákveðið að álagningarprósenta skuli lækka í tengslum við slíkar efnahagsaðgerðir. Og þetta var lengstum óumdeilt. En nú í seinni tíð og þá fyrst og fremst í tíð þessarar stjórnar hefur verið farið inn á aðrar brautir. Er þess skemmst að minnast að þegar vörugjald var lagt á í sumar mun verslunarstéttin hafa hagnast mjög verulega á þeirri skattlagningu enda var þá engin breyting gerð á álagningarreglum. Það er því ekki að ófyrirsynju að stjórnarandstöðuflokkarnir og Alþýðusambandið hafa lagt ákaflega ríka áherslu á að þetta endurtaki sig ekki. Hér kom fram áðan að viðskrh. hefði fjallað um þetta í Nd., við umr. um þetta frv. í dag, og hann hefði lýst þar yfir að þetta mál yrði athugað. Ekki náði nú yfirlýsingin lengra hjá hæstv. viðskrh. og fyrr hefur maður heyrt svo loðnar yfirlýsingar sem lítið hafa merkt í reynd. Við alþb.-menn teljum sjálfsagt og eðlilegt að slá því föstu í eitt skipti fyrir öll, varðandi afgreiðslu þessa máls a.m.k., að álagning í heildsölu og smásölu skuli ekki hækka að krónutölu vegna hækkunar vörugjalds samkv. 1. gr. þessa frv. Við flytjum því, hv. þm. Geir Gunnarsson og ég, þá till. á þskj. 628 til viðbótar við till. um sérstakan 6% skatt. Um aðrar frvgr. get ég verið fáorður. Ég stend ekki gegn því að ákvæði II kafla frv., III. kafla þess og IV. kafla nái fram að ganga. Ég tel að vísu að ákvæði Il. kafla um breytingu á greiðslu persónuafsláttar séu nokkuð seint á ferðinni og í reynd mjög óeðlilegt að ætla að breyta þessu atriði eftir að allar sveitarstjórnir hafa gert sinar fjárhagsáætlanir. En þar sem ég tel ekki að það sé eðlilegt að sveitarstjórnir njóti tekna í þessu formi, þá læt ég það afskiptalaust persónulega þótt þessi breyting nái fram að ganga. Í sannleika sagt hafa stjórnarandstöðuflokkarnir ekkert sérstaklega fjallað um þetta atriði. Ég geri ráð fyrir að menn láti þetta ákvæði afskiptalaust. Eins er um önnur ákvæði hér, bæði skyldusparnað og fjármögnun orkuframkvæmda sveitarfélaga. Við alþb.- menn erum heldur hlynntir skyldusparnaðinum, og ég geri ráð fyrir því að við munum flestir greiða atkv. með því að hann nái fram að ganga. Og eins er um fjármögnun orkuframkvæmda sveitarfélaganna. Það skal hins vegar tekið fram að afstaða okkar til frv. mótast á engan hátt af afstöðu okkar til þessara kafla þess, enda eru þetta minni háttar mál. Við munum því greiða atkv. gegn frv. ef aðaltill. okkar um lækkun vörugjaldsins nær ekki fram að ganga. Í þessu sambandi vil ég aðeins láta þess getið hér að ég er ekki algjörlega sammála því mikla umtali sem sem verið hefur um tröllslega skuldabyrði íslenska ríkisins, og ég get í ýmsu tekið undir það sem fram kom hjá hæstv. utanrrh. Einari Ágústssyni. Ég tel ekki neina sérstaka ástæðu til að örvænta þó að greiðslubyrðarhlutfall erlendra lána hafi nokkuð hækkað seinustu árin af skiljanlegum ástæðum. Þar er að sjálfsögðu fyrst og fremst um það að ræða að ráðist hefur verið í margs konar fjárfestingu sem er óhjákvæmileg og nauðsynleg og mun skila þjóðinni miklum arði. Er yfirborðskennt að minni hyggju að vera að amast við þeirri fjárfestingu sem að mestu leyti var óhjákvæmileg og sjálfsögð. Ég nefni t.d. framkvæmdir í orkumálum sem eiga eftir að skila þjóðinni miklum arði, og eins er hitt, að tölur af þessu tagi segja sjaldnast nema hálfa söguna því þær mótast fyrst og fremst af þeim sveiflum sem eiga sér stað í útflutningstekjum þjóðarinnar. Þegar verðlag á afurðum okkar hækkar og útflutningstekjurnar hækka, þá lækkar þetta hlutfall og svo aftur öfugt. Það er þess vegna engin tilviljun að á s.l. áratug skyldi þetta hlutfall verða langsamlega hæst á árunum eftir að síldin hvarf af miðunum og útflutningstekjur okkar urðu hvað lægstar. Í sambandi við erlenda skuldabyrði er það mjög tíðkað að reyna að framreikna hana og áætla hversu mikið hún eigi eftir að vaxa á næstu árum. En ég tel að þeir útreikningar séu harla hæpnir, að ekki sé meira sagt, og hef margt við þá að athuga þó að ég fjölyrði ekki um það hér. En eitt af því, sem ævinlega gleymist að taka tillit til í slíkum útreikningum, er hin erlenda verðbólga sem einnig er fyrir hendi og þar með verðrýrnun erlendra gjaldmiðla, sem skuldir okkar eru einkum miðaðar við, en það hefur að sjálfsögðu í för með sér í reynd, ef til lengdar lætur, að þessi hlutföll hækka ekki nándar nærri eins mikið og þau mundu gera ef þetta er reiknað út einfaldlega stærðfræðilega án þess að tekið sé tillit til þessarar grundvallarstaðreyndar. Ég tel í sambandi við erlenda skuldabyrði að aðalatriðið sé að við erlenda lántöku sé þess gætt stranglega að lánsféð renni til framkvæmda sem eru annað tveggja gjaldeyrisaflandi eða gjaldeyrissparandi og að ekki séu tekin erlend eyðslulán. En varðandi þátt núv. ríkisstj. í þessum efnum, þá er það kannske einkum það sem mætti um sakast hvað hana snertir, að hún hefur haldið á gjaldeyrísmálum þjóðarinnar frámunalega illa og hún hefur sannarlega tekið hvert eyðslulánið af öðru. Það er fordæmanlegt, en ekki hitt, að tekin séu erlend lán til nauðsynlegrar fjárfestingar og framkvæmda sem eiga eftir að skila þjóðinni miklum arði. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um álit minni hl. n. og till. okkar alþb.-manna.



Herra forseti. Ég vil í upphafi leyfa mér að þakka fjh.- og viðskn. beggja d. fyrir störf þeirra í sambandi við það frv. sem hér er til umr. og fyrir það að hægt hefur verið að vinna að þessu máli að það sýnist geta hlotið afgreiðslu á þessum klukkutíma e.t.v. Í sambandi við ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v., sem lauk hér máli sínu áðan sem frsm. minni hl., þá held ég að ég verði að leiðrétta það sem hann sagði síðast þegar hann ræddi um erlendar lántökur. Framan af hafði hann rök að mæla í sambandi við þau sjónarmið sem hann þar kom fram með, en hann endaði ræðu sína á því að benda á að núv. ríkisstjórn hefði tekið erlend lán til eyðslu. Hér er ábyggilega um að ræða mikinn misskilning hjá hv. þm. því að erlendar lántökur í ár og á s.l. ári voru til framkvæmda sem annaðhvort voru, eins og hann vék að, til gjaldeyrisöflunar eða til þess að spara gjaldeyri. Hitt liggur svo ljóst fyrir, að vegna þess hvernig okkar viðskiptakjörum er komið og vegna þess hvernig gjaldeyrisstaða Seðlabankans hefur verið, þá hefur Seðlabankinn orðið að útvega sér viðskiptalán, þ.e.a.s. gjaldeyrislán til þess að sinna þeim þörfum, og það eru allt annars konar lán en þau sem ríkissjóður tekur til opinberra framkvæmda. Og ef litið er á lánsfjáráætlun þá, sem samþykkt hefur verið fyrir árið 1976, þá kemur þar auðvitað í ljós að þau erlendu lán, sem taka skal, eru í sambandi við opinberar framkvæmdir eða framkvæmdir sveitarfélaga sem, eins og hv. þm. vék að, eru til þess að spara gjaldeyri eða til þess að afla aukins gjaldeyris. Það hefur mátt heyra það hér á ræðum hv. stjórnarandstæðinga að þeir vilja ógjarnan vera andvígir þeim atriðum þessa frv. sem þeir telja að ópraktískt sé fyrir þá að vera í andstöðu við. Þeir hafa hins vegar ekki viljað axla þá byrði sem því fylgir að halda þar með að sjálfsögðu ríkisfjármálunum í jafnvægi. Þeir hafa ekki viljað taka þátt í því að axla þá byrði sem ljóslega liggur fyrir okkur að taka á okkur í sambandi við landhelgisgæsluna, í sambandi við fiskvernd og það sem verður að vinna í sambandi við það hvernig komið er okkar fiskstofnum. Hér hafa verið settar fram hugmyndir, bæði í hv. Nd. og hér í hv. Ed., til lausnar á þessum vanda, sem mig furðar að hér skuli heyrast, þ.e. að leysa rekstrarvandamál ríkissjóðs með því að hætta við framkvæmdir og nota erlendu lánin til þess að eyða í rekstrargjöld hjá ríkissjóði. Ég hefði nú talið að þeir aðilar, sem vilja gagnrýna fjármálastjórn núv. ríkisstj., hefðu a.m.k. ekki komið með þessar till. hér til úrlausnar og til úrbóta, því ef núv. ríkisstj. tæki þær til eftirbreytni, þá væri hægt að gagnrýna hana fyrir hvernig fjármálastjórnin væri. Það rekur sig hvað á annars horn þegar verið er að gagnrýna, eins og gjarnan vill verða þegar menn hafa ekki till. fram að færa í sambandi við lausn á vandamálunum. Það á að gera ýmsa hluti, en hins vegar má hvergi við koma og ekki er bent á nein úrræði til lausnar. Ég skal nú ekki fara lengra út í þessar umr. Ég vildi þó aðeins vekja athygli á því, sem ég sagði í upphafi máls míns hér og kom kannske gleggra fram í ræðu minni í hv. Nd., þar sem ég vék að fjármálum ríkissjóðs og gerði grein fyrir bráðabirgðatölum ríkisbókhalds í ríkisreikningum 1975. Ég taldi mig hafa komið fram þar með þær tölur sem ríkisbókhaldið hefur látið frá sér fara. Ég skal fúslega viðurkenna að þær upplýsingar, sem gefnar voru í sambandi við fjármál ríkisins á s.l. ári, voru ekki með þeim hætti sem skyldi. En það, hvernig þær komu fram og þær miklu breytingar sem urðu á ríkisfjármálunum á því ári, er hægt að rekja kannske örfáa mánuði aftur í tímann. Þegar menn gagnrýna hvernig útkoma fjárlaganna 1975 reyndist, þá held ég að það sé ekki úr vegi fyrir okkur að líta á tölurnar 1974, en hv. 11. landsk. þm., Geir Gunnarsson, var einmitt formaður fjvn. þegar fjárlagafrv. fyrir 1974 var samþ., - þær tölur, sem í því fjárlagafrv. voru, til samanburðar við ríkisreikninginn 1974 - og útkomu hans verður núv. fjmrh. vart kennt um þar sem hann hafði ekki tækifæri til að koma þar að nema seinustu fjóra mánuði ársins. Tekjur fjárl. 1974 voru áætlaðar 29.9 milljarðar kr., þær reyndust 37 milljarðar og 700 millj. Ef menn telja að hér sé um að ræða vandvirknislega fjárlagagerð, þá þeir um það. Gjöldin voru áætluð 28.8 milljarðar, en reyndust rúmur 41 milljarður, nærri 50% hærri en fjárlagatalan var. 1975 eru tekjurnar áætlaðar 47.6 milljarðar, en reynast 49.7, gjöldin eru áætluð 47.4, reynast 56.1. Ef bornar eru saman tölur fjárl. og ríkisreiknings fyrir árið 1974 og árið 1975, þá stenst árið 1975 mjög vel samanburð við árið 1974 sem ég held að sé algjört Íslandsmet, þ.e. mismunurinn á milli fjárlaga 1974 og ríkisreikningsins 1974. Mér er fullkomlega ljóst að hér eru ýmsar skýringar. Þá voru gerðar breytingar og annað eftir því sem leiddi af sér meiri tekjur fyrir ríkissjóð, sem aftur leiddi af sér meiri gjöld fyrir ríkissjóð, þannig að þegar tölur eru teknar, þá segja þær ekki allt, En ef menn á annað borð vilja gjarnan gera samanburð á tölum, þá verða þeir líka að gera samanburð á milli ára. Hér er dæmi um það hvernig fjárlagagerð á ekki að vera, og ég er sammála þeim hv. þm. sem hér hafa látið þá skoðun sína í ljós að við verðum að vinna vandvirknislega að okkar fjárlagagerð. Ég vék að því bæði í minni framsöguræðu í hv. Nd. og svo hér í dag að fjárlög okkar, sem stjórnunartæki eru kannske ekki í dag eins heppileg og skyldi og við þyrftum að finna leiðir til þess að geta brugðist við vanda án þess að þurfa að gera uppskurð á fjárl. kannske á hverju miðju ári. Út af fyrirspurn, sem hv. 11. landsk. þm. Geir Gunnarsson, beindi til mín varðandi Hitaveitu Suðurnesja, þá hef ég hér upplýsingar sem ég veit réttastar, að á þessu ári er framkvæmdakostnaður við hitaveituna áætlaður milli 1100 og 1300 millj. Það er gert ráð fyrir því að fjáröflun verði unnin með þeim hætti að innlent fé verði a.m.k. helmingur og þá unnið að því að fá erlent lánsfé að helmingi. Þetta eru þær hugmyndir sem uppí eru nú. Í þessu frv. er m.a. gert ráð fyrir að fara inn á nýjar brautir í sambandi við útgáfu verðtryggðra bréfa og gefa m.a. Hitaveitu Suðurnesja tækifæri til þess að afla sér fjármagns í sambandi við útgáfu slíkra bréfa.  Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um það sem fram hefur komið. Eins og ég sagði í upphafi máls míns ítreka ég þakkir mínar til fjh.- og viðskn. beggja d. og þm. um samstarf varðandi framgang þessa máls.



Herra forseti. Það er aðeins stutt aths. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að þegar kæmi til þess að axla byrðarnar varðandi landhelgisgæsluna og fiskileit og fleira slíkt, þá vildi stjórnarandstaðan ekki taka á sig þær byrðar. Ég held ég hafi tekið rétt eftir því. Þetta er ekki rétt. Við einmitt flytjum hér till. um að leggja á vörugjald til þess að mæta einmitt þessum atriðum. og varatill. er hjá alþb.- mönnum um sömu upphæð verði aðaltill. ekki samþ. Þetta kalla ég ekki að við viljum ekki axla byrðarnar og vil leiðrétta ráðh. þar. Í öðru lagi vil ég benda á að við vorum fyrst og fremst, eða ég í minni ræðu, að benda á annað sem væri í frv. og ætti að koma vegna aukinna framkvæmda, að í ýmsu öðru teldum við, eins og sakir stæðu nú, að yrði að spara. Hitt, sem hann var að blanda inn í varðandi erlend lán sem ætti að nota í eyðslu, held ég að stafi af því að ég vitnaði í ræðu eða ummæli Kristjáns Thorlacius þar sem hann var að benda á hvernig hann hefði viljað að að þessu væri staðið, að í staðinn fyrir að leggja vörugjaldið á væri eingöngu sparað eða frestað ýmsum framkvæmdum sem hann teldi að mætti og ætti að fresta við núverandi aðstæður.