Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi mega gera þá fyrirspurn til hæstv. félmrh., hvort ekki sé þess að vænta, að frá hans ráðuneyti verði lagt fram frv. nú á þessu þingi um jarðeignamál kaupstaða og kauptúna. Það er kunnugt, að það hefur setið að störfum milliþn. í þessu máli, sem mun hafa skilað niðurstöðum af störfum sínum til ráðuneytisins og gert till. um lagasetningu í þessu efni. - Ég fyrir mitt leyti álít, að brýn þörf sé á því, að yfirstandandi Alþ. gangi frá lagasetningu um þessi mál. Og ég vildi gjarnan fá upplýsingar um það, hvort ekki megi búast við, að frv. um þetta efni, byggt á till. milliþn., verði flutt nú á þessu þingi.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Það er rétt hjá hv. 6. landsk. þm., að það mun hafa verið unnið að undirbúningi þessa máls í tíð fyrrv. ríkisstjórnar. Og það hefur legið fyrir í ráðuneytinu uppkast að frv. um þetta efni, þegar núv. ríkisstjórn tók sæti. Ég hygg, að þetta frv. hafi verið sent hæstarétti og óskað eftir umsögn hæstaréttardómara um viss atriði í frv., og mun hafa legið fyrir álit þeirra um, að viss atriði í frv. muni ganga í bága við núverandi stjórnarskrá. Af þeim ástæðum hefur ríkisstj. ekki lagt frv. þetta fyrir hæstv. Alþ. - Nú hef ég nokkuð látið athuga frv. til að freista þess að gera breyt. á því, svo að það fari ekki í bága við stjskr., en þá er nokkur vafi á því, hvort frv. nær tilgangi sínum. Ég hef einnig látið athuga, hvort frv., ef að l. yrði, gæti náð til jarðeigna sveitaþorpa, þar sem ríkið þegar hefur hafið framkvæmdir, og álit skipulagsstjóra í bréfi, sem ég nýlega hef fengið frá honum því viðvíkjandi, er á þá leið, að frv. mundi ekki ná tilgangi sínum viðvíkjandi þeim jarðeignum. Sennilegt er, að ákvæðið í frv. frá þessari milliþn. um það, að ekki megi meta til eignarnáms jarðeignir hærra verði en eftir fasteignamati næst á undan, geti ekki staðizt eftir stjskr. Og verður því að láta athuga, hvort ekki er hægt að láta koma þessu fyrir á annan hátt, svo sem með því, að settur verði verðhækkunarskattur á lóðir. Ég hef haft þetta mál til nokkurrar athugunar og tek sennilega ákvörðun um það innan mjög fárra daga, að hve miklu leyti hægt er að nota það frv., sem ég minntist á, og hvort hægt er að breyta því þannig, að það gæti náð tilgangi sínum að samþ. það á hæstv. Alþ.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh., en undirstrika þá beiðni mína, að ákveðið verði hið fyrsta um það, hvort frv. þetta verði lagt fram af hálfu ráðuneytisins. Ég álít, að þær miklu framkvæmdir, sem nú er verið að efna til víðs vegar á landinu, geri nauðsynina fyrir þessa löggjöf enn þá meir knýjandi en áður hefur verið. Og ég býst við, að það muni kannske fleiri hv. þm. vera sama sinnis og ég um það, að sé ekki að vænta frv. um þetta efni frá hæstv. ríkisstjórn, þá mundu þeir sjálfir vilja flytja frv. um þetta efni, til þess að það fengi eðlilega meðferð hér á yfirstandandi hæstv. Alþ. En ég vil þakka hæstv. félmrh., að hann hefur lýst yfir, að hann muni taka þetta til meðferðar hið fljótasta.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Það var gerð allýtarleg grein fyrir þessu máli við 1. umr., og ég sé ekki ástæðu, fyrir hönd n., að fara um frv. mörgum orðum. Landbn. hefur athugað þetta frv. og kynnt sér aðstæður, sem þarna eru, og hún er sammála um það, að hér er um mikið nauðsynjamál að ræða, sem ekki þolir neina bið. - Frv. þetta hefur verið borið undir vegamálastjóra, og hann hefur ekkert við það að athuga. Sömuleiðis hefur landbn. borið þetta saman við gildandi l. um fyrirhleðslu Þverár og Markarfljóts og fullvissað sig um, að ákvæði þessa frv. eru í fullu og eðlilegu samræmi við ákvæði þessara nefndu laga. Landbn, mælir því með, að frv. verði samþ.

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Þetta litla frv., sem hér er flutt af landbn., er flutt að beiðni hæstv. landbrh. og hefur það eitt að geyma að færa borgun yfirullarmatsmanna til samræmis við aðrar greiðslur eftir launal., og er það um það bil þriðjungs hækkun frá því, sem verið hefur. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. Landbn. flytur það sameiginlega, og ég álít, að það þurfi ekki að vísa því til .n. aftur. Óska ég, að frv. gangi áfram sína leið.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. landbn. fyrir þá afgreiðslu, sem hún hefur sýnt þessu máli. Landbn. taldi hagkvæmara og eðlilegra að flytja um þetta sérstakt frv. en að tengja það við annað frv. um hliðstætt efni, sem þá lá fyrir hv. landbn. Í grg., sem frv. fylgir, er færð fram ástæðan fyrir því, hvers vegna fram á þetta er farið, en ég vil aðeins bæta því við, að litlar umbætur hafa verið gerðar á þessari jörð að undanförnu, og er ætlun hreppsn. með því að fá jörðina keypta að hefja ræktun á jörðinni og gera þar verulegar umbætur frá því, sem nú er.



Herra forseti. Máli þessu var frestað, síðast þegar það kom fyrir hér í hv. d., vegna þess að ég óskaði eftir, að allshn. gæfist kostur á að athuga fram komna brtt. á þskj. 149. Allshn., hefur athugað þessa brtt. og getur fyrir sitt leyti mælt með því, að hún nái fram að ganga. Okkur virðist, að það sé ekki nema eðlilegt, að sá, sem í raun og veru er orðinn búsettur alllöngu fyrir kosningar til sveitarstjórnar og hugsar sér að vera búsettur áfram í þeim sama kaupstað eða hreppi, eigi þess kost að vera á lista, ef þess er óskað af kjósendum í hreppnum eða kaupstaðnum. - N. mælir sem sagt með því, að brtt. verði samþ.



Herra forseti. Sjútvn. hefur orðið ásátt um að mæla með samþykkt þessa frv. með þeim breyt., sem greinir á þskj. 163 og eru á þann veg, að framlengingin verði veitt til tveggja ára, þ. e. til ársloka 1948.

Flm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 162 og flutt er af mér og hv. 6. landsk. þm., er flutt vegna þess, hve mikil nauðsyn er á því að gera hið allra fyrsta hafnarbætur á þessum stað, sem hér er um að ræða. Það er öllum kunnugt, að við Austurland eru einhver beztu fiskimið landsins, en þau hafa verið allt til 1920 mjög lítið notuð, a. m. k. af vélbátum. Það er fyrst um 1920, að þar hefst nokkur vélbátaútgerð, mest fyrir forgöngu Þórhalls Daníelssonar í Hornafirði með því að byggja verbúðir til hagsbóta fyrir aðkomumenn. En vegna þess, hve hafnarskilyrði eru slæm, hefur þessi útgerð ekki getað verið nema með tiltölulega litlum bátum. Í fyrsta lagi er innsiglingin ekki góð. En annað er það þó, sem fremur hamlar útgerðinni á þessum stað, sem eru grynningar inni á höfninni og skortur á heppilegum leguplássum og bryggjum. Samt vil ég geta þess, að þrátt fyrir svona erfið skilyrði hefur allmikil útgerð verið rekin þarna síðustu árin, þ. e. a. s. kringum þrjátíu bátar hafa stundað þarna útgerð, fremur litlir, hinir stærstu þeirra 30 smál. og flestir fyrir neðan 20 smál. En 7 millj. kr. á ári hefur verðgildi aflans numið þarna síðustu árin. Það sjá því allir, að það er nauðsynlegt að gera eitthvað til þess að bæta skilyrðin fyrir vélbátaflota Austfirðinga og til þess að nota þessi ágætu fiskimið, sem eru fyrir Austurlandi. Þegar hafnarl. voru sett fyrir Hornafjörð árið 1935, var gengið út frá því sjónarmiði, að þau væru sett fyrst og fremst fyrir hreppinn sjálfan, sem höfnin skyldi vera í, og þess vegna var ákveðið í þeim l., eins og í hafnarl. flestra annarra staða, að hreppurinn skuli leggja fram þrjá fimmtu hluta kostnaðar við hafnarmannvirkin á móti tveim fimmtu hlutum frá ríkissjóði. En svo hefur reyndin orðið sú, að jafnlítill hreppur sem þessi hreppur, Nesjahreppur, hefur ekki séð sér fært að leggja í svona mikið mannvirki á þennan hátt. Að vísu hefur verið gerð lítilsháttar bót á hafnarskilyrðum þarna með hafnargarðinum, sem gerður var 1936, en síðan ekki, vegna þess að hreppurinn sér sér ekki fært að leggja í það. Og með hverju árinu, sem líður án þess að gera umbætur þarna, má segja, að tjón útgerðarinnar við Austurland verði æ meira. Og vegna þess, að hér er fyrst og fremst að ræða um hagsmunamál vélbátaútgerðarinnar á Austurlandi, þ. e. í Austfirðingafjórðungi yfirleitt, þá má segja, að það sé ekki fremur skylda Nesjahrepps eða Hafnarkauptúns að gera þær umbætur á höfninni, sem þarna þarf að gera, heldur sé rétt að líta svo á, að ríkið eigi að hlaupa undir baggann og láta gera þarna hafnarframkvæmdir eins og gera þarf, einmitt á sama grundvelli sem til er ætlazt með stofnun landshafna, sem töluvert hefur verið rætt um undanfarið. - Fram að þessu hefur nær eingöngu verið talað um, að þarna þyrfti að gera hafnarbætur. En nú er ljóst, að hafnarbætur þarna er ekki nóg að gera, þó að bær séu fyrsta sporið. Nú er vitað, að vélbátum landsmanna verður fjölgað mjög á næstu árum. Og til þess að sú aukning vélbátaflotans komi að fullu gagni, þurfa fyrst og fremst að vera til hafnir fyrir bátana. En það þurfa líka að vera til þær fiskvinnslustöðvar, sem nauðsynlegar eru til þess að vinna úr aflanum, þannig að hann verði sem verðmætastur til útflutnings. Þess vegna höfum við flm. frv. þessa talið sjálfsagt að taka með í frv. ákvæði um byggingu bæði fiskvinnslustöðva og verbúða. Ég vil einnig í þessu sambandi geta þess, að þetta er þegar orðin almenn skoðun fiskimanna austanlands. Og í því sambandi vil ég sérstaklega minna á samþykktir, sem Farmanna- og fiskimannasamband Íslands hefur gert, þar sem farið er fram á, að ríkið láti byggja góða höfn í Hornafirði ásamt hraðfrystihúsi og verbúðum. Og sömuleiðis hefur Alþýðusamband Íslands gert samþykkt, sem fer mjög í svipaða átt. Ég ætla mér ekki að halda langa ræðu um þetta mál nú, heldur læt ég nægja að vísa til grg. Vil ég þó aðeins minnast frekar á það, að þær framkvæmdir, sem hér er gert ráð fyrir að gerðar verði, eru ekki annað en eðlilegur liður í þeirri nýsköpun, sem ríkisstjórnin álítur, að þurfi að koma í atvinnulífi þjóðarinnar. Það fer ekki hjá því, að það haldi áfram að byggjast bæir hér á landi, eins og verið hefur. En hitt er líka viðurkennt, að ekki sé sama, hvar þeir bæir verði byggðir. Hingað til hefur Reykjavík fengið mestalla fólksfjölgun þjóðarinnar, en það er viðurkennt orðið af flestum, að slíkt sé ekki heppilegt, heldur verði að vinna að því, að sá hluti þjóðarinnar, sem kemur til með að búa í bæjum framvegis, setjist að á þeim stöðum, sem líklegastir eru til þess að geta gefið góð afkomuskilyrði. Og hvert hefur stefnt í þessu efni, er bezta dæmið til sönnunar þess, að þetta mál, sem fyrir liggur í þessu frv., snýr ekki aðeins að Austfirðingum einum. Enn fremur er vert að benda á það, að þetta mál snýr ekki aðeins að sjávarútveginum, heldur líka landbúnaðinum. Nú er það svo, að ýmis héruð berjast um mjólkurmarkaðinn í Reykjavík. Þeir, sem því vilja halda við sem flestum héruðum úti um byggðir landsins og koma í veg fyrir, að sveitabyggðin falli niður að meira eða minna leyti, hljóta þá líka að vera fylgjandi því, að bæir verði byggðir úti um landið, þar sem landbúnaðarskilyrði eru nærri þeim, svo að skilyrði til landbúnaðarafurðasölu skapist í þeim bæjum fyrir nærliggjandi sveitir. Óska ég svo, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn., að umr. þessari lokinni.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess við 1. umr. málsins að taka fleira fram en gert er í grg., er frv. fylgir. Ég legg áherzlu á, að það komist sem fyrst í n. til athugunar, og leyfi mér að leggja til, að frv. verði vísað til hv. allshn. og 2. umr.



Herra forseti. Mér virðist þetta mál vera þannig vaxið, að ekki sé hægt að láta það fara svo til n., að ekki séu gerðar nokkrar aths. við frv. Ég verð að segja það þegar, að mig undrar stórlega á því, að hv. flm., hv. 2. þm. Rang., skuli flytja þetta mál inn á Alþ., og mig furðar nær enn meir á því, að hann skuli ekki, áður en frv. fer til n., vilja láta fylgja því nokkrar frekari skýringar en koma fram í grg., er því fylgir, því að hún upplýsir lítið, en gefur þó til kynna, að orsakir þess, að þetta mál er hér flutt, séu þess eðlis, að ekki sé hægt frá sjónarmiði hv. flm. annað en að löggjafarvaldið láti þetta mál til sín taka. Ég mun þá fyrst víkja nokkrum orðum að því, hvernig þessum málum er háttað hjá mjólkurbúunum og þeim. stofnunum bænda, sem þessi mál annast. Það bregður eftir minni meiningu nokkru gleggra ljósi yfir þá tilhögun, sem á þessum málum er hjá bændum sjálfum, og það gefur jafnframt til kynna, hver þörf muni á því vera af hálfu löggjafarvaldsins að grípa fram fyrir hendur bænda sjálfra, að þeir ráði þessum málum sjálfir án íhlutunar löggjafarvaldsins: Ég verð að segja það þegar í upphafi, - og ég hefði getað unnað hv. flm. frv. annars hlutskiptis, að mér finnst bændastéttinni sýnd hrein og bein vanvirða með flutningi þessa máls og það gersamlega að ástæðulausu. Ég hygg, að það sé einsdæmi í þingsögu þessa lands og þótt víðar sé leitað, að þar sé flutt málefni, sem tekur svo fram í fyrir frjálsum félagssamtökum manna, að þau séu svipt umráðarétti yfir sínum eigin málum eins og hér er ætlazt til, og eftir því sem ég þekki til, gersamlega að ástæðulausu. Nú má vel vera, að hv. flm. þessa máls búi yfir einhverju, sem ég þekki ekki til, og kemur það þá í ljós, og væri gott að fá nánari skýringar á málinu frá hans hendi. - Um þetta mál er það að segja, að þessa flutninga annast bændurnir sjálfir í öllum héruðum. Það eru þeirra samtök í héruðunum, sem sumpart annast mjólkurflutningana eða þá bændur semja um þá. Í Skagafirði er þessum málum þannig hagað, að það eru ein eða tvær sveitir, sem hafa félag um flutninga fyrir sig, annast það flutninga á mjólkinni og flytur hana til mjólkurbúsins. Þar er ekki frekar gripið inn í þessi mál. Hvað mjólkurflutninga í Borgarfirði áhrærir, er það Kaupfélag Borgfirðinga, sem annast flutninga á mjólkinni í ofanverðum Borgarfirði og flytur hana til mjólkurbúsins. Utan Skarðsheiðar mun tilhögunin vera þannig, að þar er sérstakt félag, sem stendur að mjólkurflutningunum og bændur hafa stofnað. Á Akranesi munu bændur hafa samið við útsölumann mjólkurinnar þar á staðnum um, að hann sjái um mjólkurflutningana. Hvað áhrærir flutninga á mjólk í Eyjafirði, þá er það Kaupfélag Eyfirðinga á Akureyri, sem flytur mjólkina úr sumum deildum mjólkurbúsins, en í öðrum deildum hafa bændur sjálfir félag um mjólkurflutningana. Hjá Mjólkurbúi Flóamanna er mjólkurflutningum þannig háttað, að Kaupfélag Árnesinga flytur mjólkina á langmestum hluta svæðisins, eins og Kaupfélag Rangæinga mun annast mjólkurflutninga á nokkrum hluta svæðisins þar. Kaupfélag Vestur-Skaftfellinga mun annast mjólkurflutninga í Vestur-Skaftafellssýslu. Stjórn Mjólkurbús Flóamanna hefur staðið að þessum samningum um mjólkurflutningana. Mjólkurflutningar í Rangárvallasýslu voru áður í einhverra fleiri höndum, og ætla ég, að einn maður hafi annazt mjólkurflutninga á nokkru svæði úr Rangárvallasýslu, en því mun nú vera lokið. Stjórn Mjólkurbús Flóamanna, sem hefur samið um þessa flutninga og m. a. við kaupfélagið, hafði það eingöngu í sínum höndum að gera þessa samninga, og hvað áhrærir Kaupfélag Árnesinga, þá voru allt aðrir menn í stjórn mjólkurbúsins en þeir, sem standa fyrir Kaupfélagi. Árnesinga, svo að þeir voru að engu leyti að semja við sjálfa sig. - Ég minnist þess, að á síðasta fundi Mjólkurbús Flóamanna kom tilboð frá Kaupfélaginu Þór í Rangárvallasýslu um að annast mjólkurflutningana, en eins og menn vita, er hv. flm. þessa frv. forstöðumaður fyrir það kaupfélag. Þessu erindi var hins vegar synjað, og mundi þetta ekki eiga eitthvað skylt við það frv., sem hér liggur fyrir? Nú vil ég engan dóm á það leggja, hvort ekki kynni að verða samkomulag um mjólkurflutninga við þennan hv. þm., en það á bara að semja um slík mál, en ekki hlaupa inn á þ. til þess að setja löggjöf um þetta efni og gera bændastéttina - ekki aðeins í þessu byggðarlagi, heldur víðsvegar um land ófrjálsa að ráða þessum málum, ef frv. þetta verður að l., og það er með þessu, sem ég á við, að hv. flm. sýni bændastéttinni vanvirðu. Það hefði verið nóg að láta þetta gilda fyrir þá, sem honum eru næstir og hann ber sérstaklega fyrir brjósti. Það hefði þó verið sönnu nær, þótt ég sé á gagnstæðri skoðun við hv. flm. Hann hefði átt að leita miklu betur fyrir sér, áður en hann greip til þessa örþrifaráðs. Ég minnist t. d. ekki, að hann hafi nokkurn tíma vikið að þessu máli við mig, en ég sem einn úr bændastéttinni mundi hafa talað um það við bændur fyrst, ef ég hefði verið í sporum hv. flm., og lagt fram þær ástæður, sem hefðu komið mér til að flytja málið inn á þ., en ég efast um, að hv. flm. hafi krufið það til mergjar og gert sér grein fyrir því, hver áhrif það kann að hafa. Hv. þm. má vita það, að hann leggur einnig önnur byggðarlög, sem hafa mjólkurframleiðslu með höndum, undir öxina. Hvað áhrærir málið austan Hellisheiðar, þá eru þar 15 verzlanir, og ef 40 mjólkurframleiðendur óska, að tiltekin verzlun annist flutningana, þá er eftir reglunni skylt að taka það til greina. Það varðar engu, hvort þeir framleiða mikið eða lítið, því að það er skylt að láta hverja verzlun hafa vörur til flutninga í samræmi við viðskiptaveltuna. Þetta gæti þýtt, að mjólkurflutningarnir yrðu á margra manna höndum. Ef t. d. verzlun á einn bíl og hann bilar, þá stöðvast mjólkurflutningarnir, og þó að hún reyni að útvega farartæki, þá getur það dregizt, og getur þ, svo farið, að varan verði orðin ónýt, þegar hún kemur á markað. Á vetrum yrði þetta einkum bagalegt. Þetta leiðir til þess, að félagsskapur bænda verður alveg máttlaus. Stofnunin verður alltaf að hafa marga varabíla til taks, og leiddi það af sér mikinn kostnað. En þetta er aðeins hin praktíska hlið þessa máls. Ég hafði engin afskipti af Mjólkurbúi Ölfusinga fyrr en það var komið í kröggur. En þessi hv. þm. hafði fyrr kynni af þessu og hvernig þetta mál getur orkað á hagmuni ýmissa manna. Ég minnist þess, er fyrirtæki þessa hv. þm. annaðist flutningana, hversu vel og mannlega hann tók þá undir óskir manna í þessu sambandi. Ég ætla, að á sumum árstíðum hafi flutningarnir komizt upp í 15 aura pr. lítra, og skipti engu, hvort mjólkin var mikil eða lítil, en hv. flm. segir, að slíkt komi ekki fyrir aftur og fyrir því verði séð með þessu. En það er síður en svo, að hér sé nokkurt öryggi. Og þó að við getum sagt að um okkar hérað, þá eru fleiri héruð, sem við vitum ekki um, hvernig þetta muni verka á. Ég hygg því, að það sé betra að leysa þetta á annan veg og grípa ekki fram fyrir frjáls samtök manna. Hv. flm. segir, að þar sem þannig hagar til, að eldri samningar eru ekki úr gildi numdir, þá verði þeir nú upphafnir. En hingað til hafa menn hliðrað sér hjá því að upphefja frjálsa samninga, en þó hefur það verið gert, ef þeir hafa þótt brjóta í bága við hagsmuni almennings. En ég held, að þetta mál sé ekki svo aðkallandi, en þetta sýnir hugann á bak við. Og ef ágreiningur er milli framleiðenda og verzlana, á að skjóta málinu til ráðh. Það var illa séð á sinni tíð, er utanstefnur tíðkuðust, og gafst illa og engan langar til, að það endurtaki sig. Hér er að vísu ekki líku saman að jafna, en þó er mönnum hér settur ráðamaður og þessari stétt boðið upp á ýmislegt, og sumir telja sér jafnvel skylt að svipta hana mannréttindum, og er undarlegt, að fulltrúi hennar ætlar að skipa sér í þeirra hóp. Hv. flm. getur þess í grg. frv., að það sé flutt gegn því einræði, að þeir, sem standa fyrir mjólkurbúunum vilja ekki láta einstökum mönnum mjólkurflutningana í té. Það eru 3 menn í stjórn Mjólkurbús Flóamanna, og til þeirra mun hann tala, - 2 bændur og forstjórinn, og ef stjórnin er gegn meginþorra þeirra manna, sem að þessum málum standa, þá er hægt að láta hana fara og kjósa nýja. En ég veit ekki annað en þessir menn hafi fullt traust, en það getur verið, að viðskiptamenn kaupfélagsins á Hellu séu ekki alls kostar ánægðir. Ég vil svo að lokum skjóta því til hv. þm., hvort ekki sé hægt að fara aðra leið í málum þeim, sem hér liggja fyrir.

Flm. (Ingólfur Jónsson) : Hv. 1. þm. Árn. hefur haldið hér langa ræðu og sagt margt og talað eins og málafærslumaður, sem tekið hefur að sér að verja rangt mál. Ég hygg, að hann hefði getað orðið góður málaflutningsmaður, en þó má búast við, að alþm. sjái gegnum vef hans. Hann sagði, að æskilegt hefði verið, að ég hefði ekki farið þessa leið, og sagði, að ég hefði ekki rætt málið við sig. Það er víst rétt, enda hefði það verið til einskis, því að hann ræður engu um stjórn Mjólkurbús Flóamanna. Þeir, sem ráða Mjólkurbúi Flóamanna, vissu um þetta. Frv. þetta er flutt vegna Kaupfélagsins Þór, sem fær ekki að flytja mjólk fyrir viðskiptamenn sína, og svo er einnig um aðra verzlun, sem hefur 40 mjólkurframleiðendur og hefur óskað eftir að fá að flytja mjólkina fyrir sína viðskiptamenn og þykir það hentugra. Kaupfélagið Þór er samvinnufélag og á jafnan rétt á því, að komið sé fram við það eins og hvert annað kaupfélag, því að þótt það sé ekki í Sambandi íslenzkra samvinnufélaga, starfar það samt á samvinnugrundvelli og eftir sambandslögunum. Það er kannske vegna þess, að Kaupfélagið Þór er ekki í Sambandinu, að framsóknarmenn fetta fingur út í starfsemi þess. Egill Thorarensen er kaupfélagsstjóri kaupfélags Árnesinga, formaður í Mjólkurbúi Flóamanna og hann er einnig í stjórn mjólkurbúsins, og ég skal viðurkenna, að Egill er duglegur maður, en ráðríkur, en ég skal segja honum til hróss, að hann er hreinskilinn maður, líklega hreinskilnari maður en flestir aðrir framsóknarmenn. Ég hef talað við Egil og hef viljað semja við hann. En hann hefur sagt mér, að sín leið væri sú að leggja undir sig alla verzlun á Suðurlandsundirlendinu. Þá hef ég sagt honum, að ef hann semdi ekki við mig á friðsamlegum grundvelli, mundi ég leita annarra ráða. Egill mundi samt halda fast við það að koma allri verzlun á Suðurlandsundirlendinu í hendur Kaupfélags Árnesinga, en eini þröskuldurinn í vegi fyrir honum er Kaupfélagið Þór á Hellu. Ef því yrði rutt úr vegi, mundu framsóknarmenn semja við Rangæinga og leggja Kaupfélag Hallgeirseyjar undir Kaupfélag Árnesinga. Egill hefur sagt, - og það er alveg rétt, - að ef K. Á. hefði á hendi mjólkurflutningana, hefði hann tryggt þá aðstöðu, sem þyrfti til að ná markmiði sínu. Þetta er engan veginn sagt Agli til hnjóðs, en ég hef sagt Agli, að ég væri á móti þessu. Og ég ætla að hamla á móti því, að hann verði einráður um verzlun á Suðurlandsundirlendinu, enda held ég, að engin blessun mundi stafa af því, þó að þeir haldi því fram, að einokun mundi gera aðstöðu þeirra betri. Ég held þvert á móti, að þótt menn séu duglegir, hafi þeir gott af því að eiga í samkeppni við hina ýmsu einstaklinga, sem rekur á eftir þeim. Hv. 1. þm. Árn. sagði, að frv. þetta væri móðgun við íslenzka bændastétt og bændum væri misboðið. En hann gaf engar skýringar á því, að hvaða leyti frv. þetta væri móðgun við íslenzka bændur. En ég vil bara spyrja þennan hv. þm.: Er þá ekki félagsmönnum Kaupfélagsins Þórs, sem eru hátt á þriðja hundrað, misboðið, ef þeir fá ekki að ráða mjólkurflutningum sínum sjálfir? Ég vil einnig benda á það, að bændur eiga mjólkina sjálfir, þar til hún hefur verið vegin og lögð inn, en þá fyrst eiga mjólkurbúin hana. Við, sem unnum lýðræði, getum ekki fallizt á annað en að bændur fái sjálfir að ráða mjólkurflutningum sínum. Þessi sami hv. þm. var svo seinheppinn að vera að minnast á mjólkurflutninga í Eyjafirði og Skagafirði í þessu sambandi. Þar er engin einokun, þar flytja bifreiðarnar allar vörur til bændanna, hvort sem þær eru frá kaupmönnum eða kaupfélögum. En er nú þessu eins farið á Suðurlandsundirlendinu? Nei, því að þar flytja mjólkurbifreiðarnar aðeins þær vörur, sem eru frá Kaupfélagi Árnesinga, ekki einu sinni eldspýtnastokk frá öðrum verzlunum. Kaupfélag Árnesinga reynir því að ná algerri einokunaraðstöðu. Það má vel vera, að hv. 1. þm. Árn. og Egill í Sigtúnum hafi rætt um það, hvernig þeir eigi að ná þessari aðstöðu. Ég býst við, að þessi hv. þm. sé félagsmaður í Kaupfélagi Árnesinga, en sennilega er hann ekki í stjórn kaupfélagsins, en hann er víst fulltrúi og endurskoðandi, og er því ekki að undra, þótt hann sé kunnugur kaupfélaginu, og ekki lái ég honum þá, þótt hann standi við hlið Egils í Sigtúnum. Það er metnaðarmál frá þeirra sjónarmiði, en ekki að sama skapi hagsmunamál. Hv. 1. þm. Árn. er svo kunnugur málunum, að hann veit vel, að það er um einræði og einokun að ræða hjá Kaupfélagi Árnesinga, en hann vill reyna að telja ykkur, hv. þm., trú um, að það sé ekki einræði, en þetta er einræði, sem minnir á fyrri tíma. Hv. þm. sagði, að það hefði komið tilboð um mjólkurflutninga frá Kaupfélaginu Þór á s. l. vetri, en því hefði verið hafnað. En hann tók það ekki fram, að tilboðið var rætt á lokuðum fundi og að því var hafnað á röngum forsendum. Form. Mjólkurbús Flóamanna upplýsti, að mjólkurbúið hefði tapað tugþúsundum kr. á mjólkurflutningunum úr Rangárvallasýslu og því væri ekkert vit í því að láta Kaupfélagið Þór tapa. Enn fremur sagði form., að Þór hefði ekki bíla né bílaverkstæði. Á svona forsendum var tilboðinu hafnað. Ég vil þakka hv. þm. og form. mjólkurbúsins fyrir að vilja ekki, að Kaupfélagið Þór gangi í vatnið og taki að sér verk, sem það getur ekki framkvæmt. Þessi hv. þm. sagði, að það væru 15 verzlanir, sem hefðu rétt til mjólkurflutninga, ef þetta frv. yrði að l., og hann sagði, að þessar 15 verzlanir væru þess ekki megnugar að hafa mjólkurflutningana. Hér fór hv. þm. með vísvitandi rangt mál. Það eru engan veginn 15 verzlanir á Suðurlandsundirlendinu, sem hafa aðalviðskipti sín við bændur. Ég fer þá fram á það, að hv. þm. telji þær upp, þar eð hann hefur nú kvatt sér hljóðs á eftir mér, en ég ætla, að verzlanir þessar séu a. m. k. helmingi færri, því að auðvitað koma ekki kaupmannaverzlanir á Stokkseyri né Eyrarbakka til greina. Ég ætla, að verzlanir þær, sem taka að sér þessa flutninga, leysi þá þannig af hendi, að óaðfinnanlegt sé, og einnig, að þær afli sér þeirra tækja, sem nauðsynleg eru. Ég mótmæli því fyrir hönd kaupfélagsmeðlima á Hellu, að þeir séu ekki færir um að vinna þau störf, sem þeir takast á hendur. Ég mótmæli því einnig, að Mjólkurbú Flóamanna þurfi að hafa til varabíla til að hjálpa þessum vesalingum. En það má vera, að hv. þm. sjái ekkert nema Kaupfélag Árnesinga. Og það skal þessi hv. þm. vita, að ef 40 bændur óska að flytja mjólkina sína sjálfir, þá gera þeir það ekki nema þeir treysti sér til þess. Þykkvbæingar mundu ekki óska þess, að Friðrik í Miðkoti flytti mjólk þeirra, ef þeir treystu honum ekki til þess, og félagsmenn Þórs mundu ekki óska eftir að flytja mjólkina, ef þeir treystu sér ekki til þess. Það er því ekki ástæða til að geyma bíla á staðnum eftir mjólkurflutningunum. Hv. þm. hlýtur að gera sér ljóst, að það er ekki vandi verzlana að hafa það, sem þær hafa ekki þörf fyrir, og þess vegna er ekki rétt að segja, að Kaupfélagið Þór hafi ekki haft bíla til að flytja mjólkina. Það mun auka bílakost sinn og stækka bílaverkstæði, þegar þörf gerist. Og þannig mun einnig vera um aðrar verzlanir á landinu. Hv. þm. Árn. fór einnig að tala um Mjólkurbú Ölfusinga. Ég skil ekki, hvers vegna hann fór að minnast á það. Hann segir mig vera kunnugan því. Rétt er það. En aldrei var ég í stjórn þess og veit því ekki svo gerla um stjórnarhagi þess. Hv. þm. segir, að flutningskostnaður hafi verið kominn upp í 10–15 aura á lítrann, - þetta getur vel verið, - og svo hafi Kaupfélag Árnesinga dregið til sín Mjólkurbú Ölfusinga, þar til það fór á höfuðið, en Mjólkurbú Flóamanna tók að sér mjólkurflutningana. En ástæðan til hins háa flutningskostnaðar hefur verið sú, að það var svo lítið mjólkurmagn, sem var flutt. Það er auðvitað ekki meiningin, að það séu hálffullir bílar, sem annast mjólkurflutninga. Viðkomandi ráðamenn mjólkurflutninganna munu auðvitað sjá um, að farkosturinn nýtist til hins bezta. Það er því talað út í hött hjá hv. þm., er hann segir, að kostnaður mjólkurflutninga muni hækka, ef ekki er höfð einokun. Ég ætla, að þetta muni sýna glögglega þær veilur og staðleysur, sem voru í fyrri hluta ræðu hv. 1. þm. Árn. Þá varð hv. þm. tíðrætt um 5. gr. frv., þar sem sagt er, að samningar um mjólkurflutninga skuli falla niður eigi síðar en 6 mánuðum eftir gildistöku þessara l. Nú geri ég ráð fyrir, að mjólkurbú hafi ekki venjulega lengri en 6 mánaða samninga um mjólkurflutninga. Ástæðan fyrir því, að þetta ákvæði er sett inn, er sú, að ég held, að það gæti vel komið á daginn eftir gildistöku þessara l., að það væru samningar milli Mjólkurbús Flóamanna og Kaupfélags Árnesinga kannske til 8 eða 10 ára, og vitanlega væru lög þessi þá gagnslaus. En ég segi ekki, að þetta sé, heldur að það gæti komið á daginn, og því er ákvæði þetta nauðsynlegt. Ég veit, að hv. þm. sér þetta, og þess vegna fannst honum ástæða til að taka þetta til umræðu. Hvers vegna fór hv. 1. þm. Árn. að tala um það, að það væru 3 menn í stjórn Mjólkurbús Flóamanna og 2 þeirra væru bændur, og því væri engin hætta á, að þeir færu að semja við sjálfa sig? Hver var að tala um þetta? En hv. þm. sá ástæðu til að taka þetta fram. En hvers vegna? Það vill nú svo til, að formaður Mjólkurbús Flóamanna er einnig kaupfélagsstjóri Kaupfélags Árnesinga. Hv. þm. segir, að hann semji ekki við sjálfan sig, en það er eins og hann hafi heyrt þetta utan að sér. Þá gerir hv. þm. 6. grein einnig að umtalsefni, þar sem sagt er, að ef ágreiningur rísi um rétt, á mjólkurflutningum, heyri hann undir úrskurð landbúnaðarráðuneytisins. Þetta fannst honum óbærilegt, en hann tók ekki fram, hverjir ættu að skera úr hugsanlegum ágreiningi. Mér skildist þó, að hann hefði ekki álit á mér, og virtist mér hann verða fyrir vonbrigðum og að bændur, sem hefðu treyst mér, yrðu yrir meiri vonbrigðum, en hann benti ekki á, hvert skyldi leita. Kannske ætti að leita til Mjólkurbús Flóamanna? Ég býst við, að honum fyndist það réttast. En hvað segið þið, hv. þm.? Mér finnst eðlilegt, að ef ágreiningur kemur upp, skeri landbúnaðarráðuneytið úr. Nú er ekki hér með sagt, að það verði einhver ágreiningur. En einhver ákveðinn og opinber aðili verður að vera, sem sker úr deiluatriðum. Þetta er hv. þm. ljóst, og hann veit, að þetta er nauðsynlegt og sjálfsagt. Þá ræddi hv. þm. um viðurlögin og býsnaðist yfir því, hvað þau væru há. Ég álít, að það sé aukaatriði, hvort það eru 25 þús., eða 250 þús., því að ég býst við, að lögum þessum verði hlýtt, eins og til er ætlazt um öll lög, er sett eru. Ekki læt ég mér til hugar koma, að Mjólkurbú Flóamanna færi að brjóta þessi lög. Hv. 1. þm. Árn. talaði um, að viðurlög frv. snertu aðeins stjórnir mjólkurbúanna, en ekki þá, sem taka flutningana að sér, og því hefðu þeir ekkert aðhald eftir frv., sem tækju flutningana að sér. Það er nú ekki svo eftir þessu frv., að þeir, sem taka flutningana að sér eftir ósk minnst 40 manna, hafi ekkert aðhald. Má vera, að hv. 1. þm. Árn. hafi aldrei verið verzlunarstjóri. En verzlunarstjórar, sem starfa við verzlanir, sem eru hver hjá annarri, hafa alltaf aðhald vegna samkeppninnar. Og þeir, sem taka að sér að flytja mjólk fyrir minnst 40 bændur, hafa aðhald frá þessum bændum, þannig að þeir þurfa að koma svo vel fram í starfi sínu, að hlutaðeigendur vilji láta þá, sem flytja mjólkina, annast það starf áfram. Og ég ætla, að það sé nægilegt aðhald. Það má vel vera, að hv. 1. þm. Árn. sé þetta síður ljóst, vegna þess að hann hafi aldrei fengizt við verzlun. En þeir, sem hafa starfað í verzlun í samkeppni við aðra verzlun, vita, að í því felst mikið aðhald. Það er nú kannske ýmislegt fleira, sem hv. 1. þm. Árn. sagði og ég ætti að svara. En ég vil nú síður lengja mál mitt, vegna þess að ég hefði viljað koma frv. til n. á þessum fundi. En hvort svo getur orðið, fer eftir því, hve umr. um það verða langar. Hv. 1. þm. Árn. hefur nú aftur kvatt sér hljóðs. Hann ætlar þá sennilega að reyna að sannfæra hv. þm. um það, að á Suðurlandsundirlendinu ríki í flutningamálum fyllsta réttlæti og að það sé engin ástæða til þess að vera nokkuð yfir þeim að kvarta. Hann sagði reyndar áðan, að sér væri ekki vitanlegt, að nokkur ástæða væri til þess. En nú, eftir að ég hef haldið mína ræðu, veit hann, að það eru tvær verzlanir í Rangárvallasýslu, þar sem viðskiptamennirnir kvarta yfir þessu fyrirkomulagi á flutningunum. Önnur er kaupmannaverzlun, sem hefur viðskipti sín eingöngu við bændur, og óskir allra þessara bænda eru um það, að sú verzlun taki að sér flutningana. Hin verzlunin er annað stærsta samvinnufélag á Suðurlandsundirlendinu, sem í eru hátt á þriðja hundrað bændur, sem allir óska eftir, að það félag flytji mjólkina fyrir þá, en hafa ekki fengið því framgengt vegna þess einræðis, sem ríkir nú í stjórn Mjólkurbús Flóamanna. Er ekki hv. þm. nóg að vita þetta? Og hv. 1. þm. Árn. veit nú það, sem hann vissi ekki áðan, að flm. þessa frv. hefur reynt allar leiðir til þess að hrinda þessu einræði og einokun, sem nú ríkir þarna eystra. Flm. þessa frv. hefur reynt að ná samkomulagi við stjórn Kaupfélags Árnesinga og formann Mjólkurbús Flóamanna, en hefur fengið það svar frá formanni mjólkurbúsins, að hann léti enga flutninga af hendi nema þeir væru teknir með valdi. Og þessi form. svarar svona vegna þess að hann telur, að tilgangurinn helgi meðalið. Og tilgangurinn með þessu er svo göfugur frá hans sjónarmiði, að koma allri verzlun á Suðurlandsundirlendinu undir Kaupfélag Árnesinga. Og nú hefur hv. 1. þm. Árn. gengið í lið til að berjast í þessum tilgangi, og hefur hann tekið að sér að verja hér á hæstv. Alþ. þetta miðaldafyrirkomulag. Ég efast um, að bændur þakki honum nokkuð fyrir slíkt. Ég held, að bændastéttin sé alls ekki þannig sinnuð, að hún vilji nú á þessum tíma viðhalda miðaldafyrirkomulagi í verzlun, heldur vilji hún frjálsa verzlun. Það er þess vegna reginmisskilningur, þegar þessi hv. þm. vill halda því fram, að ég sé eitthvað að brjóta af mér við bændur, þegar ég með þeirri aðferð, sem ég nú vil nota hér á Alþ., er að brjóta niður þann einræðisanda, sem nú er að skjóta upp kollinum fyrir austan fjall. Það er ekki mín sök, þó að þessi leið sé farin í málinu. Ég vildi aðra leið. Hv. 1. þm. Arn. verður að vita það, að ég vildi aðra leið. En hv. 1. þm. Árn. og formaður Mjólkurbús Flóamanna hafa kannske ætlazt til þess, að ég gæfist upp, hætti bara, þegar þessir góðu menn vildu ekki láta undan og semja. En það er alls ekki meiningin. Ég hef ekki leyfi til þess að hætta eða gefast upp í miðju kafi. Það er mín sannfæring, að ég sé hér að berjast fyrir góðum málstað. Ég hef erindi og áskorun frá 150 manna bændafundi í Kaupfélaginu Þór um það að ná þessu marki, með samningum eða með valdi. Og ég væri ekki mínu starfi vaxinn sem forstjóri Kaupfélagsins Þórs, ef ég gerði ekki það, sem í mínu valdi stendur í þessu efni. Það má vel vera, að form. Mjólkurbús Flóamanna hafi ekki gert sér grein fyrir því, að það er möguleiki til þess að brjóta þetta vald. Hvernig stendur á því, að þessir menn horfa ekki fram í tímann og fylgjast með því, sem er að gerast úti í heiminum og hér á landi? Hvernig stendur á því, að þeir gera sér ekki grein fyrir því, að einræðið er alls staðar brotið niður á þessum tímum? Dettur þessum mönnum í hug, að hér uppi á Íslandi geti nokkrum manni tekizt að verða einvaldsherra yfir þremur sýslum og undiroka bændur í öllum þessum héruðum? Ef þeir hugsa svo, vita þeir ekki, á hvaða öld við lifum, þessir menn. Þeir hafa ekki gert sér grein fyrir því, að tímarnir eru breyttir, hugsunarháttur fólksins er breyttur og að fólkið er orðið þroskað og lætur ekki bjóða sér það, sem mátti bjóða bændum meðan þeir voru undirokaðir af erlendu valdi. Nú er bændastéttin orðin vel upplýst, sæmilega menntuð og betur stæð efnalega en áður hefur verið. Og þess vegna er hvorki á Suðurlandsundirlendinu né nokkurs staðar annars staðar á þessu landi jarðvegur fyrir þessa stefnu, sem upp hefur verið tekin í stjórn Mjólkurbús Flóamanna. Og ekki verr gefinn maður en hv. 1. þm. Árn. ætti að gera sér þetta fullkomlega ljóst. Hans sæmd hefði verið meiri að taka ekki að sér að halda langa varnarræðu fyrir þessum einræðisanda hér í hv. þd. Það er stutt síðan þessi hv. þm. átti sextugsafmæli, og ég heimsótti hann þá. Og ef við lifum báðir, þegar hann verður sjötugur, þá mun ég heimsækja hann. En ég býst við, ef hann ekki fylgist með tímanum þessi 9 eða 10 ár, sem eftir eru til sjötugsafmælis hans, betur en hann virðist nú hafa gert, að þá verði hans afmælisminni vafalaust dálítið einkennilegt. - Hv. 1. þm. Árn. er nú ekki í eðli sínu svona, eins og halda mætti eftir framkomu hans í þessu máli. Ég held, að auðveldlega mætti sanna það. En það passaði ekki fyrir hann að sýna sinn eðlilega mann, þegar hann var að halda ræðuna áðan um það mál, sem hann tók að sér að verja. Hann varð að skipta um ham og líta öðruvísi út en hann er í eðli sínu. Og þetta er alltaf leiðinlegt, þetta er slæmt, og ég held, að þessi hv. þm. hafi gert þetta nauðugur. Og hvers vegna nauðugur? Hver hafði vald til þess að neyða þennan hv. þm. til að gera þetta? Hann var þó sjálfs sín húsbóndi, og hann er þó sjálfs sín herra, þessi maður. Skyldi hann vera svo undirgefinn formanni Mjólkurbús Flóamanna, að hv. þm. geri það, sem hann segir honum? Það þykir mér alveg ótrúlegt. Þó má vel vera, að svo sé. Nú, en skyldi þetta mál hér í hæstv. Alþ. vera orðið að flokksmáli Framsfl.? Ef svo er, þá hef ég fengið skýringuna á því, hvers vegna hv. 1. þm. Árn. hélt ræðu sína áðan. Það er ljótt orð að segja það, að þessi hv. þm. sé kannske flokksþræll og hlýði, þegar flokkurinn skipar honum. En það liggja fyrir upplýsingar um, að jafnvel góðir og vel metnir menn úr Framsfl. hafa talið sig vera flokksþræla. Góður og vel metinn framsóknarmaður, sem hefur verið þm. fyrir Framsfl., lýsti því á s. l. hausti hér uppi á Kjalarnesi, að hann hefði verið flokksþræll Framsfl. Þessi maður er í mörgu vel metinn og ágætur maður. Og fyrst hann gat verið flokksþræll í Framsfl., þá gæti vel verið, að hv. 1. þm. Árn. væri nú í þeim álagaham að vera flokksþræll, og þá er hann lengur að brjóta af sér flokksklafann og handjárnin, sem flokkur hans hefur sett á hann, heldur en þessi áminnzti fyrrv. þm. Framsfl. En ég held, að það væri tími til kominn fyrir hv. 1. þm. Árn. að brjóta af sér flokkshlekkina. Og það er nauðsynlegt fyrir þann hv. þm. að gera sér ljóst, hvar hann stendur, opna augun fyrir því. Eða kannske hann viti ekki af því, að hann er flokksþræll? Á meðan hann veit það ekki, er ekki nokkur von til þess, að hann losni úr álagahamnum. Og ef hann veit það ekki, að hann er í þessum álagaham, þá er ekkert undarlegt, þó að hann telji allt með felldu með flutninga fyrir austan heiði. Ég ætla ekki að segja meira að svo stöddu. Ég veit, að hv. 1. þm. Árn. hefur kvatt sér hljóð, og ég ætla að bíða með að segja meira, þangað til hann hefur haldið sína seinni ræðu.



Herra forseti. Eins og tekið er fram í grg., er frv. þessu fylgir, er það flutt að beiðni hæstv. samgmrh., og hafa einstakir nm. óbundnar hendur um breyt. á því og öllu, er varðar málið sjálft. - Með l. nr. 33 frá árinu 1936 var stofnuð ferðaskrifstofa ríkisins. Sú skrifstofa starfaði hér á landi þar til skömmu eftir að ófriður brauzt út. Hennar hlutverk var að greiða fyrir því, að útlendir menn, sem vildu ferðast til Íslands, ættu þess kost, og að hvetja menn til þess að koma hingað í sumar- og skemmtiferðalög. En þegar ófriðurinn hafði staðið nokkra stund og sýnt var, að svo mundi halda áfram um hríð, varð samkomulag um það hér á Alþ. að fresta framkvæmdum þessara l., og var það gert með 19. lið í l. nr. 99 14. maí 1940, um bráðabirgðabreytingar nokkurra l. Nú þegar ófriðurinn er á enda og búast má við því, að brátt verði tekin upp meiri ferðalög um landið, þykir rétt, að ferðaskrifstofan taki til starfa á ný og að felldur verði úr gildi þessi 19. liður í l. um brb. breyt. nokkurra l. frá 1940. En um leið og lagt er til í frv., að ferðaskrifstofan verði þannig endurvakin, eru gerðar tvær breyt. á skipan þessara mála frá því, sem áður var. Önnur breyt. snertir tekjur ferðaskrifstofunnar, og er hana að finna í 3. gr. frv., en þar segir svo: „Heimilt er að greiða kostnað við rekstur ferðaskrifstofu ríkisins af sérleyfisgjaldi bifreiða, sem innheimt er samkvæmt 6. gr. l. nr. 22 30. janúar 1945, um, skipulag á fólksflutningum með bifreiðum.“ En í þeim l. frá 1945 er mælt svo fyrir í 6. gr. þeirra l., að undanþegin skuli gjöldum sérleyfishafa 7% af andvirði afhentra farmiða, en í upprunalegu l. um ferðaskrifstofu ríkisins var gert ráð fyrir að afla henni tekna með því að leggja sérstakt stimpilgjald á farmiða með bifreiðum í áætlunarferðum. Með því að grundvellinum, sem áður var á eins konar skattalöggjöf á tekjur þær, sem sérleyfishafar höfðu af þessum ferðum, var breytt með l. nr. 22 1945, þótti einsætt, að einnig þyrfti að breyta þessu, hvað ferðaskrifstofuna snerti. Hér er því um eðlilega og sjálfsagða leiðréttingu að ræða. Er þetta að finna í 1. gr. frv., þannig að það verður viðauki við það, sem áður var í l. um ferðaskrifstofu ríkisins, þar sem gert er ráð fyrir því, að komi ný gr., er verði 4. gr., inn í löggjöfina um ferðaskrifstofu ríkisins á þá leið, að ferðaskrifstofa ríkisins skipuleggi ódýrar orlofsdvalir og orlofsferðir og geri sér far um að semja um afslátt á dvalarkostnaði og fargjöldum með farartækjum ríkisins og einkafarartækjum fyrir hópferðir, sem farnar eru fyrir orlofsfé. Í niðurlagi gr. segir, að hið sama gildi um hópferðir, sem stofnað er til af bændum landsins. Það þykir sjálfsagt, þegar ferðaskrifstofan tekur til starfa á ný, að hennar hlutverk verði ekki aðeins að greiða fyrir því, að útlendir skemmtiferðamenn geti ferðazt um landið og notið þess, sem landið hefur bezt upp á að bjóða, heldur einnig að greiða fyrir ferðum landsmanna sjálfra um landið, en með orlofslöggjöfinni var lagður merkilegur grundvöllur að því, að launastéttir landsins gætu notað orlof sitt til þess að sjá sig um í landinu sjálfu, og væntanlega síðar meir, þegar úr greiðist og betra ástand verður komið á í heiminum, einnig til að ferðast til annarra landa. Það virðist því sjálfsagt hlutverk ferðaskrifstofunnar, eftir að löggjöf er komin á um orlofsferðir launastétta landsins og eftir að farið er að styrkja af opinberu fé hópferðir bænda um landið, að ferðaskrifstofan greiði fyrir þessum ferðalögum, og er þetta ákvæði því til batnaðar og eðlilegt í alla staði. - Að öðru leyti er ekki þörf á að fjölyrða um þetta frv. Það hefur verið skýrt frá, hvaða ástæður liggja til þess, að það er flutt, og hvaða breyt. gerð frá því, sem áður var um ferðaskrifstofu ríkisins, en með því að það er flutt af allshn., sé ég ekki ástæðu til að vísa því til n. á ný, heldur gangi áleiðis gegnum hv. d. nefndarlaust, en ef einhverjar brtt. kæmu fram við frv. undir meðferð þess hér í hv. d., mun allshn. að sjálfsögðu taka þær til athugunar, án þess að málinu sé formlega til hennar vísað.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hv. allshn. og hv. frsm. hennar fyrir það, hve greiðlega n. hefur tekið við þessu frv. og afgr. það. Ég vil aðeins skýra frá því, hvernig á því stendur, að óskað hefur verið eftir því, að þetta frv. kæmi hér fram. Þær ástæður liggja til þess, að þegar eru farnar að berast fyrirspurnir frá ýmsum útlendum aðilum til ráðuneytisins um það, hver fyrirgreiðsla verði hér viðhöfð fyrir erlenda ferðamenn, sem hingað vilja leita. Það má gera ráð fyrir því, að hingað leiti nú ef til vill meiri fjöldi ferðamanna tiltölulega en áður gerðist, og liggja til þess ýmsar orsakir. Í fyrsta lagi sú, að meðan stríðið hefur staðið hefur dvalið hér fjölmennur her, og ýmsir meðlimir þessa hers hafa borið út um heiminn ýmsa vitneskju um landið, sem gæti orðið til þess að auka hingað ferðamannastrauminn. Í öðru lagi er landið orðið miðstöð á flugleiðum milli heimsálfa, og er þess vegna ástæða til að ætla, að hingað komi fleiri til dvalar en áður. Í þriðja lagi er meginland Evrópu nú sem stendur lokað land, og hafa ferðamannafrömuðir haft orð um það, að meðan það er ýmsum erfiðleikum háð að ferðast til Evrópulandanna, t. d. Ítalíu og Frakklands, og að það muni draga mjög úr löngun manna til þess að fara þangað, þá væri einmitt núna tíminn, sem hægt væri að snúa ferðamannastraumnum meira hingað en áður og undirbúa þannig framtíðina til þess að gera Ísland að verulegu ferðamannalandi. Einn þáttur í þessum undirbúningi hlýtur að verða sá, að við verðum að hafa hér einhverja aðila til þess að veita þessu fólki fyrirgreiðslu í svipuðu formi og ferðamannaskrifstofan byggist á og talin var hafa gefizt vel. Ég tel því sjálfsagt, að þessi l. verði sett að nýju eða sú frestun, sem um framkvæmd þeirra var gerð, verði upphafin og l. komi í gildi eins og hér er gert ráð fyrir. Að vísu þarf þó fleira að koma til til þess að móttökuskilyrði komist í gott horf fyrir erlenda ferðamenn, það krefst t. d. nýrra hótela og ýmislegs fleira, sem og þegar er að nokkru leyti í undirbúningi. Hafa af hálfu samgmn. þegar verið lögð nokkur drög að undirbúningi þessa máls, og er þetta frv. einn þáttur í þeirri viðleitni að skapa hér sæmileg móttökuskilyrði fyrir þetta fólk, sem við vitum, að mun koma hingað og óska eftir að fá hér sæmilega fyrirgreiðslu, svo að ferðin geti orðið þeim til ánægju og þjóðinni til sóma og fjárhagslegs ávinnings. - Vil ég svo endurtaka þakkir mínar til hv. allshn., sem um málið hefur fjallað, og vona, að frv. fái að ganga sinn gang áfram.