Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg þarf ekki að vera margorður um þetta mál fyrir nefndarinnar hönd. Það áhrærir eingöngu Reykjavík, og jeg vona, að hv. d. taki orð nefndarinnar trúanleg, að hjer sje farið fram á nauðsynlega rjettarbót fyrir Reykjavíkurbæ. Þetta er álit nefndarinnar hjer, og að sömu niðurstöðu hefir hv. Nd. komist. Þær brtt., sem nefndin kemur með, raska ekki tilgangi nje meginefni frv., heldur miða eingöngu að því, að gjöra frv. ljósara og ótvíræðara. Nefndin hefir gjört brtt. sínar í samráði við þá hv. Nd.-menn, sem næst standa þessu máli. Það er eitt atriði í þessu frv., sem vert er að vekja sjerstaka athygli á, því að þótt það komi Reykjavík einni við, þá er vert fyrir alla hv. þm. að hafa það í huga, hvort slík ákvæði mundu ekki geta komið sjer vel annarsstaðar. Jeg á við tillöguna um það, að merkjadómur skuli ganga fram jafnt fyrir því, þótt einn eða fleiri aðiljar sæki ekki merkjadómþing, enda þótt þeim hafi verið löglega til stefnt. Þetta álítur nefndin hjer í deild nauðsynlegt, og sömuleiðis þeir, sem mest hafa um málið fjallað í hv. Nd., því að ella gæti orðið bagalegur dráttur á því, að málið yrði útkljáð,. en af því mundi aftur leiða margskonar óþægileg óvissa og erfiðleikar fyrir þá, sem vilja fá lán út á eignina. Fyrir bæjarstjórnina mundi og drátturinn stundum vera til mikils óhagræðis. Elsti og reyndasti maðurinn í nefndinni, hv. 2. kgk. (E. Br.), gat þess, að full þörf væri á þessu ákvæði, þar sem sum landaþrætumál hefðu verið á döfinni árum saman, jafnvel heilan áratug, áður en þau yrðu útkljáð. Munu ýmsum hv. dm. kunnug svipuð dæmi. En sje. drátturinn bagalegur til sveita, þá er hann það þó miklu fremur hjer. Þetta, sem jeg hefi minst á, er helsta nýmælið í þessari lagasetningu, og því vildi jeg leiða athygli hv. d. að því. Að endingu vona jeg, að málið, eins og það kemur frá nefndinni, fái góðar undirtektir hv. d., því jeg þykist geta fullyrt, að vel sje frá því gengið.



Mjer er það ekki ljóst, hvers vegna þetta frv. er komið fram. Jeg veit ekki betur, en að bæjarstjórnin í Reykjavík hafi fyrir nokkrun árum ráðið mann, til að mæla upp bæinn og gjöra uppdrátt af honum. Að vísu veit jeg ekki, hvar sá uppdráttur er niður kominn, en til hlýtur hann að vera. Jeg veit ekki til, að óvissa sje um lóðamörk hjer í bæ, enda er ólíklegt að svo sje, þar sem bæði er til eftir að fara uppdráttur sá, sem jeg nefndi, kort mælingamannanna dönsku yfir bæinn, og auk þess lætur bæjarstjórn mæla út lóð fyrir hvern þann, sem byggja ætlar. Jeg veit að þessi útmæling bæjarstjórnar nær að vísu ekki til þeirra lóða, sem fyrir löngu eru útmældar, nje heldur til húsmannalóða í útjöðrum bæjarins; en þær eru metnar til dýrleika í jarðamatsbókinni og hafa þá sjálfsagt átt sín ákveðnu landamerki, enda hefi jeg þar ekki heldur orðið var við neinn ágreining. En það skil jeg, að þetta frv. getur verið ágætt fyrir málaflutningsmenn, fyrir yfirrjettarmálfærslumennina eða yfirdómslögmennina, eins og nú á þá að nefna. Eins og málið liggur nú fyrir, get jeg ekki verið með því, og það þurfa að koma fram betri upplýsingar í því en hjer eru fyrir hendi, til þess, að jeg geti verið því fylgjandi og gefið því atkvæði.



Jeg skal svara hv. 1. kgk. (J. H.) og leyfa mjer að skýra frá af hvaða aðalástæðu frv. þetta er komið á gang. Það er rjett, sem hv. 1. kgk. (J. H.) gat um, að bæjarstjórnin hefir látið mæla upp bæinn og gjöra uppdrátt af honum, og satt er það, að landmælingamennirnir dönsku hafa líka mælt bæinn. En þeim mælingum var alt öðru vísi háttað en hjer er gjört ráð fyrir. Bæjarstjórnin ljet mæla bæinn í því skyni að fá vitneskju um allar viðáttur og halla í bænum; sú mæling átti að koma að notum við vegagjörðir í bænum, holræsagjörð, vatnsveitu og gasveitu. Þetta er alt annað en hjer er ráðgjört. Það eru ekki til neinar mælingar á öllum lóðum í Reykjavík, hverri um sig; þær hafa aldrei verið gjörðar. Hjer er því eingöngu á það að líta, hvort nauðsynlegt sje að mæla og skrásetja allar lóðir í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, til þess að koma í veg fyrir deilur og drátt á ýmsum nauðsynjaverkum. Því neitar víst enginn, að landamerkjalögin hafi verið harla nauðsynleg fyrir sveitamenn, og betur hefði farið um margt, ef þau hefðu verið fyr sett en gjört var. Hjer í bæ eru glögg merki milli lóða engu síður nauðsynleg en landamerki milli jarða í sveit, og vafalaust enn nauðsynlegri, ef á alt er litið. Þótt lóðir hjer sjeu litlar á við jarðir í sveit, þá eru þær svo margfalt verðmætari, að smálóð hjer getur verið í hærra verði en stór jörð í sveit, og örlítil ræma dýrari en stórt þrætuland til sveita. Þess vegna er það svo bráðnauðsynlegt, að full vissa sje um öll lóðamörk hjer í bænum. Hv. 1. kgk. (J. H.) sagði, að þrætur á milli lóðareiganda hjer í bæ væru mjög sjaldgæfar. En það er eftir að vita, hvað þær þrætur verða margar, þegar að því kemur að gjöra út um takmörk á lóðum fyrir fult og alt. Og það veit jeg, að þessar þrætur hafa ekki verið svo fátíðar. Jeg hefi setið 6 ár í bæjarstjórn, svo að mjer er þetta fullkunnugt. Það er alltítt, að deilur rísa milli bæjarins og einstakra manna um það, hvort þeir eða bærinn eigi þessa og þessa lóðarskák. Og það hefir oft reynst mjög erfitt að skera úr því: þess vegna kemur merkjadómur í góðar þarfir. Þá er þriðja ástæðan fyrir þessu frv., og hún er ekki ljettust á vogunum. Hún er þessi : Allir, sem hafa kynst bæjarmálum, finna glögt til þeirra miklu vandræða, sem af því leiða, að einstakir menn hafa iðulega bútað niður lóðir sínar í 2, 3 eða fleiri hluta og selt hinum og þessum, án þess að bæjarstjórnin hafi fengið nokkra vitneskju um það, fyr en seint og síðar meir. Þessi skifting lóðanna hefir oft valdið fádæma erfiðleikum fyrir bæjarstjórnina, þegar til hefir staðið að gjöra nýjar götur eða torg. Nú er þess líka krafist, að hverju húsi fylgi svo og svo mikil óbygð lóð; það er því ljóst, að þetta má ekki lengur svo til ganga. Þetta er margflókið mál og torskilið þeim, sem ókunnugir eru hjer í bænum. Í þessu frumvarpi er ekki tekið fyrir það, að einstakir menn megi selja hluta af lóðum sínum, heldur eingöngu reistar skorður við því, að bæjarfjelagið bíði halla, og þess vegna bannað að selja lóðir eða hluta af þeim án samþykkis byggingarnefndar. Það samþykki fæst vitanlega tafarlaust, ef salan er ekki bænum til miska. Þetta er höfuðástæðan. Jeg vona nú, að hv. deild sjái það, að hjer er um góða lagabót að ræða, og leyfi frv. að halda leiðar sinnar.



Það er undarlegt, að bæjarstjórnin skuli ekki hafa orðið þess vísari, ef einstakir menn hafa skift lóðum sínum. Slíkt á ekki að eiga sjer stað án vitundar bæjarstjórnar. Það er ein grein í þessu frumvarpi, sem jeg get ekki felt mig við. Það er 11. gr., sem nefndin hefir lagt til að verði breytt. Þar stendur: „er afsal þá eigi gilt nema lóðaskrárritari hafi ritað vottorð sitt á það um það, að eigandaskiftanna sje getið í lóðaskrárbók“. En þetta er óþarft, því að þetta stendur í afsals- og veðmálabókunum, og þar er sá rjetti staður fyrir það, því að þegar búið er að þinglýsa, hefir afsalið átt sjer stað, fyr ekki. Jeg veit ekki hvers vegna þarf að fara að setja nýjar reglur, þegar til eru gamlar, sem hafa haldist um langan aldur. Jeg held að það sje rjettast, að greinin sje feld.



Jeg vildi leyfa mjer að segja nokkur orð út. af því, sem rætt hefir verið um 11. gr. Jeg get ekki sjeð, að það sje í rauninni mikill efnismunur á greininni eins og hún kom frá Nd. og eins og hún verður, ef brtt. nefndarinnar verða samþyktar, því að þó feld sjeu úr frumvarpinu orðin „og er afsal þá eigi gilt“, þá er það svipað eins og þegar sagt er, að ekki: megi þinglýsa afsalinu fyr en búið er að tilkynna til lóðaskrár. Þetta kemur því í sama stað niður, því að fullkominn eigandi er maður ekki fyr en hann fær afsalið þinglesið. Að öllu athuguðu er jeg því á því, að orðalag neðri deildar sje fult eins greinilegt eins og brtt. nefndarinnar. Viðvíkjandi því, sem háttv. 1. kgk. (J. H.) sagði, vil jeg geta þess, að það er ekkert óeðlilegt þótt gömlum lögum sje breytt. Það er ekki langt síðan að hjer á Alþingi var verið að breyta hjer um bil 1000 ára gömlum lögum. Það er og ekkert óeðlilegt, þótt vottorð þurfi á skjal, til þess að það fái fult gildi. Slíkt er algengt. Hjer hafa að vísu fá skilyrði verið fyrir því að fá skjal þinglesið; það hefir ekki þurft annað en fara með það til sýslumanns eða bæjarfógeta og greiða þinglestrargjaldið. Í Danmörku er það ekki nægilegt; þar eru lögboðin margskonar gjöld til ýmissa sjóða, áður en hægt er að fá t. a. m. afsalsbrjef þinglesið. Nú er hjer farið fram á þá breyting, að til þess að eigandaskifti sjeu fullgild, að því er lóð í Reykjavík snertir, þá sje ekki tiltök, að fá það þinglesið á venjulegan hátt, heldur þurfi að auki vottorð um, að þeirra sje getið í lóðaskrá bæjarins. Þetta er alls engin óeðlileg kvöð eða haft á viðskiftalífið. Þar með er það líka trygt, að ávalt er hægt að fá fulla vissu fyrir því, hver sje eigandi lóðar. En slíkt hefir oft hingað til verið vafa undirorpið. Það kemur varla sá fundur fyrir í bæjarstjórninni, ef um einhver lóðamál er að ræða, að hún sje ekki í vafa um, hver sje eigandi lóðarinnar. Þetta er mjög óþægilegt fyrir bæjarstjórnina, en þó einkum fyrir þá, sem vilja fá lóðirnar keyptar. Jeg held að þessu ákvæði sje ekki þannig varið, að menn þurfi að óttast, að það hafi neinn rjettarmissi í för með sjer.

Karl Einarsson : Það er aðeins eitt atriði, sem jeg vildi taka fram til skýringar. Mjer skildist, að háttv. 1. kgk. (J. H.) hjeldi að það væri skilyrði fyrir afsali, að lóðaskrárritari ritaði vottorð sitt á afsalið. En það er ekki meiningin. Eins og frumv. var, þegar það kom frá neðri deild, var þetta svo, en nefndin vildi lagfæra það og hefir komið með breytingartillögu í því skyni við 11. gr., og verði sú breyting samþykt, er tilkynning til lóðaskrárritarana að eins skilyrði fyrir því, að afsalið verði þinglesið. Það getur verið vafamál, hvort rjett er að heimta skrásetningargjald, og væri ef til vill rjett að fella það gjald niður, en nefndin hefir ekki komið með, brtt. í þá átt.

Karl Finnbogason : Jeg á hjer litla breytingartillögu á þgskj. 251, og býst jeg við að hún muni þykja óþörf, en af því að mjer virðist ekki svo, þá vil jeg mæla með henni nokkrum orðum. Jeg tel það kost á öllum lögum, að þau sjeu svo skýr og ótvíræð sem unt er. Að þau sjeu skýr og skiljanleg öllum mönnum, ætti að vera trygging fyrir því, að þeim verði hlýtt betur og þau síður rangt skýrð, eða kring um þau farið. Breytingartillaga mín fer fram á að orðið „manns“ sje felt aftan af fyrstu setningunni í 3. gr. frumvarpsins og upphaf greinarinnar hljóðar þá svona : „Nú tekur maður skelfisk í netlögum annars“. Jeg legg til að þessi breyting verði gjörð vegna þess, að mjer finst orðið „manns“ vera notað hjer í óeðlilegri merkingu, því að það getur verið, að t. d. bæjarfjelag eigi landið, og verður þá orðið „maður“ að þýða „bæjarfjelag“. Þýðing greinarinnar er sama þó að orðið „manns“ falli burtu, og jeg skal leyfa mjer að benda á, að sama orðalag, sem þá verður á greininni, hefir verið notað bæði í gömlu máli og nýju. Jeg vil leyfa mjer að taka tvö dæmi. Annað þeirra er úr Hávamálum. Þar stendur svo á einum stað: „At augabragði skalat maður annats hafa“. Hjer er sagt „annan“, en ekki annan mann. Hitt dæmið, sem jeg skal nefna, er úr nýjum lögum. Í girðingalögunum, sem nú eru til umræðu, er farið fram á, að 8. grein hljóði svona : „Nú liggja tún eða engjar tveggja eða fleiri manna saman, eða tún eða engjar liggja að beitilandi annara“. Hjer er „annara“ haft í merkingunni „annara manna“ eða „annara jarða“. Þetta bendi jeg á til að sýna að breytingartillaga mín er í alla staði rjettmæt. Þeir sem kæra sig um að lagamál og mælt mál sje eitt og hið sama, geta því rólegir greitt henni atkvæði. Hinir, sem vilja, að lagamál sje annað en mælt mál, svo auðveldara sje að flækja það og firra viti, geta sæmt sig á því að fella hana, ef þeir vilja.



Jeg álít að brtt. á þgskj. 251 sýni ekki annað en hvað tillögumanni þyki gaman að gjöra breytingartillögur. Jeg tók það fram við 2. umr. málsins að „maður“ þýddi sama hjer og „juridisk persóna“. Ef þessi brtt. verður samþykt, þá verður orðalag greinarinnar óskýrara en ekki skýrara en það er nú, og auk þess er setningin óíslenskuleg. Háttv. tillögumaður virtist ekki gjöra ráð fyrir, að það gæti verið annað en bæjarfjelag, sem ætti landið, en það getur líka verið, að margir menn eigi landið í sameiningu. Og hvað er undirskilið við þetta „annars“? Það getur ekki verið annað en „annars manns“. Það liggur í augum uppi, að það getur ekki verið annað. Þá vitnaði háttv. ræðumaður í Hávamál til stuðning tillögu sinni. Það er satt, það er góð íslenska á Hávamálum, en að fara að stæla lagamálið eftir þeim, held jeg að þýði ekki neitt. Jeg skal sömuleiðis leyfa mjer að vitna í einn málshátt mínu máli til stuðnings. Það er málshátturinn: „Maður er manns gaman“. Ætli það þætti ekki kynlegt ef sagt væri: „Maður er annars gaman“. Og þó að það kæmi fyrir að þessu orði sje slept, þá sannar það ekkert, því að það getur verið í öðru sambandi en hjer er um að ræða. Þá vil jeg minnast á brtt. háttv. þm. Barð. (H. Kr.). Sú tillaga fer fram á verulega breytingu, og gæti því orðið umræðuefni. En því miður hefi jeg ekki getað borið mig saman við nefndina um hana, með því að jeg sá hana ekki fyr en hjer á fundinum. Og jeg verð að lýsa því yfir, að jeg fyrir mitt leyti treysti mjer ekki til að greiða atkvæði með henni. Hjer er um eldgamalt lagaákvæði að ræða, sem jeg til varhugavert að fella úr gildi.

Karl Finnbogason Háttv. þm. Ísfjk. (S. St.) hóf mál sitt með því að tala um flugur. Kallaði breytingartillögur okkar háttv. þm. Barðstrendinga (H. Kr.) flugur, og kvaðst vilja slá báðar í einu höggi. Jeg get ekki að því gjört, þótt háttv. þm. Ísfjk. (S. St.) sjái flugur og berjist við flugur. En máltæki því sem hann fór með til að ósanna mál mitt : „Maður er manns gaman“, vil jeg að eins svara með öðru samskonar: „Margur hyggur auð í annars garði“. Og því vil jeg bæta við, að jeg hugði meiri auð máls og skilnings á því í garði háttv. þm. en mjer verður raun á. Jeg mun ekki að þessu sinni leggja hans „juridisku persónu“ í einelti. En sæmra hygg jeg að hafa Hávamál sjer til fyrirmyndar, er rita skal íslensku –jafnvel íslensk lög, - heldur en það hálflatneska hrognamál, sem sumum þykir svo gaman að sletta í tíma og ótíma hjer á þingi - og annarsstaðar - að eins til að sýna, að þeir sjeu „lærðir“.

Hákon Kristófersson Brtt. mín fer í þá átt, að felt verði úr frv. ákvæðið um það hvað netlög eigi að ná langt á sjó út. Mig furðar á því, að háttv. þm. Ísfjk. (S. St.) skuli vera þessu mótfallinn, þar sem hann þó viðurkennir, að þetta ákvæði sje til í eldri lögum. Úr því að það er í veiðitilskipuninni frá 1849, þá þarf ekki að taka það inn í frumvarpið. En ef það fyr eða síðar kæmi til mála, að breyta veiðitilskipuninni, þá kynnu menn að vilja breyta þessu ákvæði, og þá væri betra að vera ekki að samþykkja það enn á nýjan leik í þessu frumvarpi. Mjer þykir því ilt, ef háttvirtur framsögumaður ekki getur aðhylst breytingartillögu mína, því að jeg hygg það rjettlætingarverk að samþykkja hana.

Framsögum. (Sigurður Stefánsson) : Við nánari athugun þykist jeg sjá, að ef brtt. háttv. þm. Barð. (H. K.) verður samþykt, þá sjeu þar með öll ákvæði um netlög úr lögum numin, og hver sem vildi mætti þá taka beitu hvar sem er uppi í landsteinum. - Og hvað ætlar háttv. þm. (H. K.) sjer að vinna með brtt., úr því hann er þeirrar skoðunar, að netlagaákvæðið úr veiðitilsk. frá 1849 sje enn þá í gildi? - Jeg hlýt því að greiða atkvæði á móti brtt. - Háttv. þm. Seyðf. vil jeg svara því, að það er alveg rjett, að jeg hefi stundum orðið að berjast við flugur á þessu þingi. Breytingartillögur hans hafa flogið eins og flugur hjer um deildina, og flestar hafa þær átt skilið að drepast eins og lýs undir nögl.



Mig furðar á því, að háttv. framsm. (S. St.) skuli halda því fram, að ef breytingartillaga mín verði samþykt, þá verði öllum heimilt að taka beitu uppi í fjörugrjóti. En ákvæði veiðitilskipunarinnar verður ekki úr gildi numið, þó að breytingartillaga mín verði samþykt. Jeg vona því að háttv. deild taki henni vel.

Eiríkur Briem : Jeg er hræddur um, að það sje rangur skilningur hjá háttv. þm. Barð. (H. K.), að netlagaákvæði veiðitilskipunarinnar komi aftur í gildi, ef brtt. hans verður samþykt. Með lögunum frá 1905 var þessu ákvæði breytt, en nú fer brtt. fram á að kippa einmitt netlagaákvæðinu í lögunum frá 1905 í burt, og virðist þá augljóst, að ákvæði veiðitilskipunarinnar geti ekki komið aftur í gildi í staðinn. Jeg vil leyfa mjer að bera það undir lögfræðinga deildarinnar, hvort þetta sje ekki rjett skoðun. Forseti leitaði leyfis til afbrigða frá þingsköpum um brtt. 269, þar sem hún var of seint fram komin. Afbrigðin voru leyfð.



Jeg ætla aðeins að skýra háttv. deild frá, að jeg hef gjört fyrirspurn um, hvaða veð landssjóður ætti að fá. Jeg hefi fengið þær upplýsingar, að erlendir bankar ætli að lána 600,000 kr., sem svo bankarnir hjer og landssjóður eigi að ábyrgjast. Bankarnir hjer eiga svo að fá 1. veðrjett í skipunum, en láta síðan landssjóð fá ¼ hluta hans. Þetta kemur ekki nógu glögt fram í frv. og þess vegna vildi jeg skýra hv. deild frá þessu.

Framsögumaður (Guðm. Ólafsson) : Svo sem tekið er fram í nefndarálitinu, lítur nefndin svo á, sem þetta frumvarp sje ekki til bóta. Flestar breytingarnar í 1, málsgrein 1. gr. eru að eins orðabreytingar, og virðast þær ekki heppilegar. Jeg get t. d. ekki sjeð, að „landeigandi“ sje betra orð en jarðeigandi, enda er orðið jarðeigandi líka viðhaft í frv. Þar stendur og „að leggja á mörkum löggarð úr vír“ fyrir að girða á mörkum samkvæmt lögum o. s. frv. Að öðru leyti get jeg vísað til nefndarálitsins. Það er mjög varhugavert að nema. úr lögum ákvæðið um hámark endurgreiðsluskyldu á girðingarkostnaði, þar sem sá, sem á hlut að máli, verður að greiða þann kostnað, hvort sem honum er ljúft eða leitt, og hvort sem hann er fær um að greiða hann eða ekki. - Þá er og ákvæðið um skyldu ábúanda til þess. að halda við girðingu ekki heppilegt. Á ábúandinn að kosta viðhaldið að öllu leyti og borga þar á ofan árlega 2% af girðingarkostnaði, ef sá, er býr á landinu hinum megin við girðinguna, á ábúðarjörð sina, en vanrækir viðhaldið að nokkru eða. öllu leyti? Það væri sannarlega ranglátt,. en frumvarpið ákveður ekkert um það. - Ekki getur nefndin heldur fallist á, að nauðsyn beri til að breyta ákvæðunum um. gjaldskyldu á girðingarkostnaði, þar sem kauptún eiga hlut að máli. Breytingar frumvarpsins eru þar tæpast til bóta, enda fyrirmæli núgildandi laga fulltryggileg fyrir ábúanda. - 2. gr. frumvarpsins fer fram á, að við 9. gr. girðingarlaganna bætist svo hljóðandi grein: „Hverjum þeim,. er þykir rjetti sínum hallað af úttektarmönnum, þá er mat fer fram á girðing eða girðingarkostnaði, er heimilt að krefjast yfirúttektar. Fer um þá úttekt svo sem fyrir er mælt um yfirúttekt í lögum um bygging, ábúð og úttekt jarða“. En svo sem getið er um í nefndarálitinu, fer þessi grein mjög illa sem viðbót við 9. gr. girðingarlaganna, sem er annars efnis. Og þar að auki mun ekki mikil þörf á þessu ákvæði, því að það er mjög sjaldgæft við úttektir jarða, að yfirúttektar sje krafist, og svo mundi að líkindum fara um mat á girðingum. Annars finst mjer frumvarp þetta gott sýnishorn af umbótatilraunum sumra háttvirtra þingmanna á nýjum og óreyndum lagaákvæðum. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en vil fyrir hönd nefndarinnar leggja það til, að háttv. deild felli frv.

Framsögum. minni hlutans (Karl Finnbogason) : Jeg hafði búist við, að háttv. framsögumaður meiri hluta nefndarinnar mundi taka fyrstur til máls, en úr því hann gjörir það ekki, vil jeg nú þegar gjöra grein fyrir skoðun minni á málinu. Jeg hefi ekki getað orðið sammála háttv. meðnefndarmönnum mínum og tel mjer það því skylt. Jeg gjöri ráð fyrir að tilgangur laganna frá þinginu í fyrra „um hvalveiðamenn“ hafi verið sá, að friða hvalina hjer við land og sporna við eyðingu þeirra. Skilyrði þess, að þau nái tilgangi, er auðvitað það, að þau gangi í gildi og þeim sé beitt. En verði þetta frv. að lögum, er loku skotið fyrir, að hin lögin nái tilgangi, því samkvæmt því á ekki að beita þeim. Svo sem kunnugt er, eiga lögin um hvalveiðamenn að gilda frá 1. okt. 1915 til 1. jan. 1925 - eða full 9 ár. Ef nú sú undanþága frá lögunum verður samþykt, sem farið er fram á í frv. því, sem hjer liggur fyrir, þá sje jeg ekki betur en að loku sje skotið fyrir það, að þau geti komið að haldi. Þeir menn, sem nú reka hvalveiðar hjer, geta vel lifað hin næstu 9–10 ár, og er miklu síður ástæða til þess að halda, að þeir á þeim tíma muni hætta við atvinnu sína, ef allir keppinautar verða útilokaðir. Og það má sannarlega undarlegt heita, ef Alþingi nú ætlar að fara að lögvernda hvaladráp, eftir að hafa samþykt hvalafriðunarlögin í fyrra. Menn hafa fært það fram til varnar frv. þessu, að það ætti að koma í veg fyrir væntanlegar skaðabótakröfur af hendi hvalveiðamanna og firra landssjóð skaðabótagreiðslu. En það hefir verið tekið fram hjer í deildinni, og jeg hygg, að það sje sannanlegt, að hvalveiðamennirnir hafi engan lagalegan rjett til skaðabóta. En ef til vill mælir þó sanngirnin með, að þeim verði greiddar skaðabætur. Jeg hygg að svo sje ekki. Því hefir verið haldið fram, að hvalveiðar hafi borgað sig ver og ver hin síðari ár og því talin líkindi til, að hvalveiðamennirnir mundu hætta án allrar lagaþvingunar. Ef þetta er satt, hlýtur hver maður að sjá, að það nær engri átt að greiða mönnum bætur fyrir tjón af að hætta þeirri atvinnu, sem þeir sjálfir játa, að sje einskis virði. Mjer virðist því hvalveiðamennirnir hvorki geta átt lagalegan rjett nje sanngirniskröfu til skaðabóta. En þótt þeir ættu rjett til skaðabóta, þá verður ekki komið í veg fyrir kröfur þeirra, nje landssjóður leystur undan skyldunni með því að veita undanþágu frá lögunum. Því það er auðsætt, að ef mennirnir hafa rjett til skaðabóta 1915, þá hafa þeir sama rjett 1925, svo framarlega sem þeir halda áfram. Og undanþágan veitir þeim, með þeim einkarjetti, sem þeir eignast, ef lögin ásamt henni verða í gildi, svo góða tryggingu, sem suðið er, fyrir því, að þeir geti haldið áfram veiðunum. Mjer virðist með þeirri löggjöf, sem hjer er um að ræða, verið fundið örugt ráð til að tryggja hvaladráp - eyða hvölum hjer við land. En það hefir líklega ekki verið meining þingsins að gjöra það, þegar það afgreiddi lögin í fyrra. Það er auðsjeð, að hv. frumvarpsmenn og hv. meðnefndarmenn mínir hafa það á samviskunni, að undanþága muni illa duga. Þess vegna slá þeir varnagla, vilja þrengja kosti hvalveiðamanna svo, að þeir njóti ekki þess rjettar, er undanþágan veitir í orði kveðnu. Í frv. er hvalveiðamönnum bannað að fjölga skipum sínum eftir að lögin ganga í gildi. En hv. meðnefndarmönnum mínum þykir þetta ekki nóg. Þeir vilja líka banna þeim að flytja inn nýjar vjelar og hluta úr vjelum til hagnýtingar hvalafurða. Þetta þykir mjer lítt drengilegar aðfarir, að leyfa atvinnuna, en gjöra samt sem áður ókleift að reka hana. Jeg tel það sóma þingsins ósamboðið, að taka það aftur með annari hendinni, sem það gefur með hinni. Jeg fæ ekki sjeð, að þetta bann gegn fjölgun skipa komi að nokkru gagni, því að hvalveiðamennirnir geta fjölgað skipum áður en lögin ganga í gildi og haft þau hjer að nafni til veiða, þegar lögin ganga í gildi. Svo geta þeir sent þau hvert í heim, er þeim sýnist, því þeir þurfa ekki að nota þau til veiða hjer, fyr en þeim þykir ástæða til. Á þessum skipum geta þeir flutt áhöld, hvenær sem þá vanhagar um þau, án þess mögulegt sje að koma í veg fyrir það. Niðurstaða mín er því sú, að lög þessi hljóti að tryggja það, að hvalveiðamenn haldi áfram að reka hjer atvinnu sína, ef mögulegt er að tryggja það. Lögin um hvalveiðamennina frá þinginu í fyrra ná þá ekki tilgangi sínum. Og skaðabótakröfurnar vofa yfir eftir sem áður, svo undanþágan nær ekki heldur tilgangi sínum. Ef um tvent væri að velja, annaðhvort að samþ. undanþáguna eða nema úr gildi lögin um hvalveiðamenn, til að komast hjá skaðabótum, þá vildi jeg miklu heldur nema lögin úr gildi. Það væri hreinlegt, en þó til minkunar þinginu. En meti menn lögin svo mikils, að þeir vilji halda þeim, þá er drengilegra þjóð og þingi, að slá engu af, en greiða sanngjarnar skaðabætur fyrir að hafa rænt menn: rjetti og spilt eignum þeirra. Loks vil jeg benda á það, að engin nauðsyn er að ráða þessu máli til lykta. nú, fyrst lögin ganga ekki í gildi fyr en að hausti. Það er því tillaga mín, að frv. sje felt og málið látið bíða næsta þings. Meðan getur stjórnin búið það betur undir, og þingið sjeð hverju fram vindur með hvalveiðamennina.



Jeg skal ekki fara mörgum orðum um þetta mál. Þetta er ekki neitt stórmál, þótt hv. þm. Seyðf. (K. F.) hafi reynt að gjöra úlfalda úr þessari litlu mýflugu.  (Karl Finnbogason: Koma flugurnar enn!)  Já, háttv. þm. Seyðf. (K. F.) er sá flugnahöfðingi. Jeg skýrði frá því við 1. umr., hver væri ástæðan til þessa frv., að tilgangurinn væri að losalandssjóð við alla skaðabótagreiðslu til þeirra hvalveiðamanna, er enn stunda hjer veiðar. Það er misskilningur, að þeir geti ekki gjört skaðabótakröfur. Það er ekki hægt að girða fyrir, að þeir gjöri þær. Jeg tók það fram, að jeg byggist ekki við, að þingið hjer vildi fara að sem Stórþingið norska og veita fje til að fullnægja skaðabótakröfum þeirra. Ef þessir menn, sem gjöra skaðabótakröfur til landssjóðs, fara í mál, þá hlýtur það að verða landssjóði til kostnaðar, hvernig sem málið fer. En jeg vildi girða fyrir að landssjóður hefði nokkurn kostnað af þessu. Hv. þm. Seyðf (K. F.) sagði í öðru orðinu, að óvíst væri, að þessir hvalveiðamenn hjeldu áfram atvinnu sinni hjer, því að þeir græddu lítið á henni. En getum við losast við skaðabætur fyrir dómsstóli fyrir því? Þeir fara ekki að segja það þar, að þeir hafi tapað, og það verður erfitt að sanna það. Jeg fæ ekki sjeð, að skaði geti orðið að frv., þótt það verði samþykt, því að þessir hvalveiðamenn eru á förum. Það er ef til vill engin þörf á frv., en það er framkomið í því skyni, að svifta þessa menn allri von um að vinna skaðabótamál við landssjóð. Hjer er ekki að ræða um að veita þeim skaðabætur fyrir atvinnutjón, en á það lagði hv. þm. Seyðf. (K. F.) áherslu. Stórþingið norska hefir ekki viljað veita bætur fyrir atvinnutjón, heldur að eins fyrir tjón á eignum, sem þeir hafa beðið við að þeir hafa orðið að rífa hús og þess háttar. Atvinnu sína geta þeir rekið annarsstaðar á hnettinum. Hv. þm. Seyðf. sagði, að hvalveiðamenn hefðu sama rjett 1915 og þeir hafa nú, og það getur vel verið rjett. Það má vel vera, að þessi lög verði þá endurnýjuð. Hv. sami þm. (K. F.) hjelt því og fram, að þeir gætu komið hingað með marga báta, áður en lögin gengju í gildi, og haldið áfram atvinnurekstri sínum. En slíkt eru hártoganir eða grýlur einar. Það væri óðs manns æði, ef þeir færu nú að kaupa báta upp á enga von um ágóða af hvalveiðunum. Hitt má aftur vel vera, að það verði erfitt að „kontrollera“, að þeir flytji ekki inn nýjar vjelar eða hluta úr vjelum. En það er svo um margt í slíkri löggjöf, að ekki er gott að sjá um að lögunum verði hlýtt. Aðaltilgangur frv. er sá, að losa landssjóðinn við að greiða nokkrar skaðabætur til hvalveiðamannanna út af bannlögunum í fyrra, og slíkt getur ekki talist óeðlilegt.



Það var aðeins örstutt athugasemd. Mig minnir, að það væri talað um það við 1. umr., að það, sem sjerstaklega hefði komið frv. þessu af stað, væri skaðabótakrafa frá Bull hvalveiðamanni. En jeg held, að ákvæði þessara laga nái eigi til hans. Í frv. stendur: „Bannákvæði laga um hvalveiðamenn frá 22. nóv. 1913 koma eigi til framkvæmda gagnvart þeim hvalveiðamönnum, sem nú reka hvalveiðar hjer“ o. s. frv. Mjer skilst svo, sem þetta ákvæði nái með öðrum orðum að eins til þeirra, sem nú stunda hvalveiðar. Bull rekur nú ekki, að sögn, hvalveiðar, hvað þá heldur 1. okt. 1915, þegar hvalafriðunarlögin koma til framkvæmda. Þessi ástæða fyrir frumv. er þar með úr sögunni. Hv. meiri hluti nefndarinnar hefir komið með brtt., þar sem því ákvæði er bætt í frv., að eigi megi flytja inn nýjar vjelar nje hluta úr vjelum til hagnýtingar hvalafurðum. Sjest á henni, að flutningsmaður hefir fundið veilu í frv. En jeg álít brtt. gagnslausa, af því að nú er eigi að því komið, að lögin gangi í gildi. Hvort sem þeir bæta við sig bátum eða ekki, geta þeir birgt sig að vjelum og vjelahlutum, þangað til 1. okt. 1915, þegar lögin koma til framkvæmda. Það er því alveg gagnstaust að fara að banna slíkt nú á árinu 1914, einungis til þess að aðvara hvalveiðamennina um að birgja sig í tíma.



Jeg er hv.flutnm. (S. St.) öldungis samdóma um, að ekki sje gefandi fje úr landssjóði til að halda við þessu hvalveiðabanni, er þingið samþykti í fyrra. Að því leyti er það rjettmætt, að hann hefir borið þetta mál upp. En ef tryggja á landssjóð gegn kostnaði af þessum hvalveiðabannlögum, kýs jeg helst, að það sje gjört á þann hátt að nema lögin úr gildi, Jeg get með engu móti felt mig við þetta frv. Árangur þess verður sá, að 1–2 mönnum er veitt einkaleyfi til að reka hvalveiðar 9–10 ár. Með þeim hætti verður lítt fullnægt tilgangi laganna, ef hann er nokkur. Jeg veit með vissu, að fyrverandi stjórn óttaðist skaðabótamál af hendi hvalveiðamanna, og hugði að landssjóður mundi bera lægra hlut í því máli. Það hafa verið bornar brigður á, að ástæða væri til slíks ótta. Jeg kysi, að núverandi stjórn væri spurð um þetta. Ef hún er óttalaus um þetta efni, sje jeg ekki ástæðu til neinna ráðstafana af þingsins hálfu. Jeg get ekki með nokkru móti sætt mig við að tryggja landssjóð gegn tjóni, með því að veita 1–2 mönnum einkaleyfi. Hvalaveiðar geta orðið 1–2 mönnum arðsöm atvinnugrein, þótt hún sje það ekki, ef margir reka hana. Jeg er samdóma hv. flm. (S. St.) um það, að tryggja beri landssjóð gegn útlátum. En ekki á þann veg, sem hjer er ætlast til. Jeg vil fela stjórninni málið til íhugunar. Ef þörf gjörist, má afgreiða málið í skjótu bragði á næsta þingi. Jeg mun því greiða atkv. móti frv.



Aðeins örstutt athugasemd. Mjer þykir rjettast, að frv. nái fram að ganga. Jeg var mótfallinn hvalveiðabannlögunum í fyrra, - þótti þau óþörf. Aftur líkar mjer ekki brtt. á þgskj. 198. Þar stendur, að þeir megi eigi flytja inn nýjar vjelar nje hluta úr vjelum. Slíkt þykir mjer mjög ósanngjarnt. Vjelar geta orðið ónýtar, ef vantar í þær einhver stykki. Hvalveiðamenn á Vestfjörðum höfðu smíðastofu, en jeg sje ekki, hvort þessir hvalveiðamenn hafa það eða ekki. Jeg er því algjörlega mótfallinn seinni parti tillögunnar. Frv. getur verið gott án hennar.

Framsögum. minni hl. (Karl Finnbogason) Hv. þingm. Ísf. (S. St.) sagði, að jeg hefði farið rangt með orðið skaðabótakröfur. En hv. sami þingm. komst eins að orði seinna í ræðu sinni og sagði, að eigi væri hægt að koma í veg fyrir þær. Sannaðist þar, að hægra er að kenna heilræði en halda, og ljettara að víta aðra en gjöra vel sjálfur. Annars hirði jeg eigi um hártoganir hans. Aðalástæða hans var sú, að hvalveiðamennirnir vær á förum, og því væru frv. hættulaust. En það er meiningarlaust að friða hvali fyrir þeim, sem vilja ekki veiða þá. Hvaða ástæða er til að friða hvali, ef enginn ásækir þá? Gott þykir mjer, að hv. 6. kgk. (G. B.) er mjer samdóma um það, að rjett sje að fella frv. og láta málið bíða næsta þings. Þá getur komið til mála að nema lögin úr gildi, ef menn vilja ekkert til vinna að hafa þau. Ef lögin eru góð, álít jeg, að eitthvað sje gefandi fyrir að halda þeim, og að landið geti staðið sig. við að greiða þeim skaðabætur, er þau. verða að tjóni. Annars er engin eftirsjón. í þeim. Jeg álít það rjetta athugasemd, sem hv. þingm. Strandamanna (M. P.) gjörði um Bull. En jeg vil benda hv. þm. á það, að Bull getur byrjað veiðar aftur áður en lögin ganga í gildi, ef honum sýnist. Og þá á hann rjettinn eftir sem áður.

Framsögumaður (Guðm. Björnsson) : Þessu er ósköp fljótsvarað. Það er nauðsynlegt, að bæjarstjórnin geti sjeð í lóðaskránni, hve nær sem hún þarf á að halda, hver er eigandi að hverri lóð í bænum. Það er óhentugt, að bæjarstjórnin þurfi alt af að biðja um útdrátt úr afsals- og veðmálabókunum hjá bæjarfógeta í hvert sinn, sem hún þarf á þessari vitneskju að halda. Það er alveg nauðsynlegt, að hún viti hver á hverja lóð, vegna þess, að á hverjum lóðareiganda hvíla ýmsar skyldur gagnvart bænum. Hjer er ekki um aðra kvöð að ræða en þá, að gjöra kunnug eigandaskifti. Háttv. 1. kgk. (J. H.) segir, að það standi altaf í veðmálabókunum, ef eigandaskifti verða á fasteign. En jeg efast um að svo sje. Ef lóðir t. d. ganga að erfðum, þá býst jeg við að stundum. dragist að færa inn í veðmálabækurnar. Það er alveg fyrirhafnarlaust, að tilkynna lóðaskrárritara, þegar eigandaskifti verða að lóðum. Margar skyldur, sem á mönnum hvíla, eru miklu tafsamari en þessi. Jeg vona nú, að háttv. 1. kgk. (J. H. sjái, að það er nauðsynlegt, að þetta fái að standa í frumvarpinu og að deildin samþykki brtt. nefndarinnar við 11. gr.