Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur haldið fund og fjallað um málið, 138. mál, um breyt. á l. nr. 97 27, des. 1973, með seinni breyt. frá 31. des, 1974, um löndun á loðnu til bræðslu. Hv. sjútvn. Nd. kvartaði undan því að hafa lítinn tíma til að athuga málið. Ég hygg að þessi n. geti sagt það sama eða jafnvel tekið ákveðnara til orða. N. ákvað þó að verða við tilmælum hæstv. sjútvrh. að afgreiða málið þótt fram kæmu hjá nm, ákveðnar óánægjuraddir með slíka málsmeðferð. Ég held að ég hafi orðið að segja öll þau ár, sem ég hef verið á þingi fyrir jólin, að slík meðferð mála er algjörlega óþolandi. Meiri hl. n. hefur sem sagt samþ. að mæla með samþykkt frv. eins og það er komið frá Nd. með þeim breyt. sem þar hafa á orðið. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Ingiberg Hannesson, en Jón Árm. Héðinsson og Stefán Jónsson tóku ekki þátt í afgreiðslu þess eða m.ö.o. sátu hjá við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég held það orki ekki tvímælis, að loðnunefnd hafi innt af höndum nauðsynleg störf í sambandi við fyrst og fremst vetrarsíldveiðina á loðnunni hjá okkur, og ég þykist sjá, að í ýmsum greinum og meiri háttar atriðum sé þetta frv., sem hér er fjallað um, líklegt til þess að verða okkur til ávinnings við loðnuveiðarnar. En ég hlýt að taka undir gagnrýni hv. þm. Jóns Árm. Héðinssonar á því, með hvaða hætti þetta mál er nú lagt fyrir okkur til afgreiðslu. Sannast sagna læðist að manni grunur um að jólaösin, jólahríðin sé notuð til þess að fleyta á land ýmsum málum sem menn vilja gjarnan koma í gegnum Alþ., en vilja hlífa sér við að standa í þrasi út af. Ég ítreka að ég þykist sjá að þetta frv. sé líklegt til þess að verða okkur til gagns. Við fáum hins vegar ekki tækifæri til að bera efni þess undir ýmsa aðila, sem málið snertir, og ekki heldur tóm til að íhuga ýmis vafaatriði í sambandi við það, sem virðast þó blasa við. Við skákum við afgreiðslu þessa frv, í skjóli þess, sem ég vona að satt muni reynast, að loðnunefnd verði skipuð hinum ágætustu, framsýnustu og góðviljuðustu mönnum. Við höfum ekki ástæðu til að efast um að hún verði æ skipuð góðum og gáfuðum mönnum. Þó virðist það hafa hvarflað að einhverjum í Nd., þegar fjallað var um þetta frv., að vissara væri að slá þar varnagla. Þar er gerð sú breyt, á frv. sem mér virðist í útleggingu beinlínis þýða það, að loðnunefnd sé þó bannað að etja skipum og áhöfnum út í opinn dauðann, Þeim þótti þurfa að taka það sérstaklega fram, að taka yrði tillít til veðurs í sambandi við þessar ráðstafanir. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst sá varnagli hafa verið óþarfur. Hitt er ljóst mál. að eins og vetrarvertíðinni á loðnunni er háttað hér við land, þá eru það góðviðrisdagarnir eftir að loðnan er gengin undir ströndina sem mestu ráða um aflabrögðin á vetrarvertíðinni, og þá er náttúrlega mikið í húfi að skipin, eftir að þau hafa fengið hleðslu, komist sem fyrst til hafnar til að geta losað sig við farminn og komist út aftur, Þá kynni ýmsum að þykja súrt í broti ef þeir þurfa að sigla fram hjá mörgum höfnum þar sem þróarrými er. Einhvern grun hef ég um það, að þá kunni að falla um borð í skipi og skipi óþinglegt orð og orð um yfirstjórnendur þessara mála. Hvað um það, ég ætla ekki að tefja fyrir afgreiðslu þessa máls. Það hefði verið hægðarleikur að leggja það fram miklu fyrr, Við höfðum a.m.k, tóm til þess hér í þessari hv. d. á fyrstu vikunum í haust, þegar við vorum látnir dorma hérna verklausir, að fjalla allitarlega um svona mál, og hefði þá jafnframt gefist tími til að leita álits sérfræðinga á því. En sem sagt, til þess er ekki tóm að þessu sinni. Ég vil ekki tefja afgreiðslu þessa máls, en óska þess af hæstv, ráðh., að hann íþyngi okkur ekki framvegis með svona frv. svo síðla á ýli, heldur kjósi til þess haustnæturnar þegar annir eru minni og við fáum tækifæri til þess að fjalla betur um málið.



Herra forseti. Ég hygg að það séu tæp tvö ár síðan ég flutti frv. varðandi breyt. á lögum um löndun á loðnu og það í þessari hv, þd. nokkru fyrr í desembermánuði. Það frv. dagaði uppi í þessari þd. vegna þess að ekki var talinn tími til þess að afgreiða það, en nægur tími að afgreiða það eftir jólaleyfi það ár. Það mál dagaði uppi á þingi. Ég ætlaði ekkert frv. að flytja um þessi efni og hefði alls ekki gert, hvorki nú né fyrr í haust, ef ekki hefði komið samhljóða álit allra þessara aðila sem hér eiga hlut að máli, Það álit kom frá þeim á föstudaginn var, en kom í mínar hendur á mánudagsmorgun og búið var að prenta frv. klukkan tvö á mánudag og leggja það fyrir Nd. Alþ. Fyrr gat það ekki gengið, eftir að það kom frá þessum mönnum. Hins vegar er d. algjörlega í sjálfsvald sett, hvort hún verður við því að afgreiða málið eða ekki.



Herra forseti. Það gladdi mig stórlega að heyra það af munni hæstv. sjútvrh., að hann ætlaði a.m.k. ekki að beita líkamlegum þvingunum til þess að fá deildina til að samþykkja eitthvað sem hún vildi ekki samþykkja. Það hafði mér raunar ekki komið í hug áður, en allur er varinn góður. Í sambandi við loðnufrv. hið fyrra, sem hæstv. ráðh. talaði um að dagað hefði uppi hér í d., þá er það náttúrlega mála sannast, að það kom inn hingað líka í aðsogi fjárlagafrv. og síðustu anna, Okkur má vera það minnistætt, sem sitjum í sjútvn., með hvaða hætti það bar að. Síðan, þegar það spurðist út, barst út um byggðirnar hér við Faxaflóa, sjávarplássin, að frv. þetta væri komið hingað inn í skjóli náttmyrkurs, þá streymdu inn mótmæli frá útvegsmönnum í formi símskeyta, og starfandi formaður sjútvn. þá í fjarveru formanns, Steingríms Hermannssonar, Jón heitinn Árnason, mælist til þess að afgreiðslu frv. væri vegna mótmæla þessara manna, sem frv. kom á óvart, frestað svo að sjútvrh, gæfist kostur á að gera á því þær breyt. sem þyrfti til þess að útvegsmenn yndu við það. En hitt viðurkenni ég alveg fúslega, að það kom í ljós á vertíðinni á eftir að frv. hefði betur verið samþykkt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn, d. varð ekki sammála um afgreiðslu þessa máls og við hv. þm. Jón Árm. Héðinsson skilum því sérstöku nál. og leggjum til að frv. í óbreyttum búningi verði fellt. Nú er það ekki svo, að allar greinar þessa frv. séu okkur jafnmikið á móti skapi. Efni frv. er tvíþætt. Annars vegar er um að ræða ábyrgðarheimildir vegna lántöku og heimildir til lántöku, hins vegar um meðferð lífeyrissjóðanna á ráðstöfunarfé sínu. Ég hef aldrei verið í hópi þeirra manna sem gert hafa mikinn hávaða út af þeim fjárfestingarlánum erlendum sem við Íslendingar höfum talið okkur óhjákvæmilegt að taka á undanförnum árum til framkvæmda hér á landi. Mér hefur alltaf fundist að það væri heldur yfirborðskenndur tónn í þeim málflutningi sem legði alla áherslu á að berjast gegn erlendum lántökum. Þegar um hefur verið að ræða nauðsynlegar framkvæmdir, nauðsynlegar fjárfestingarframkvæmdir, þá er augljóst mál að við Íslendingar verðum að taka lán og það hljótum við að gera að talsverðu leyti á erlendum lánamörkuðum. Hitt hefur verið aðalmálið, að núv. ríkisstj, hefur tekið hvert eyðslulánið af öðru, tekið lán til þess að jafna viðskiptahallann sem stafað hefur af rangri stjórnarstefnu og af því meginsjónarmiði ríkisstj., að ekki megi á nokkurn hátt takmarka innflutning til landsins. Það eru þessi eyðslulán sem eru stóra hneykslið í sambandi við lánamálin og eiga sinn stóra þátt í því, að erlend skuldabyrði hefur farið vaxandi í krónum talið og jafnvel í dollurum talið, jafnvel þótt hún hafi ekki vaxið neitt sérlega miðað við útflutningstekjur þjóðarinnar og alls ekki í þeim mæli sem Seðlabankinn hefur verið að spá á undanförnum árum. En nóg um það. Það er hinn þáttur málsins sem er okkur fyrst og fremst þyrnir í augum, að hér er verið að taka fjármagn lífeyrissjóðanna traustataki með löggjöf og ráðstafa því á ákveðinn hátt, Þetta fjármagn og þessir sjóðir eru að nokkru leyti á loðnu til bræðslu. 1686 bein eign verkalýðshreyfingarinnar og að nokkru leyti óbein eign. Verkalýðshreyfingin fékk því framgengt, að þessir sjóðir tóku til starfa og hafa verið byggðir upp, og hún varð á sínum tíma að kosta því til að slá nokkuð af launakröfum sínum, fórna nokkru til þess að þetta spor yrði stigið, Ég tel að í sjálfu sér sé ekkert óeðlilegt að stjórnvöld láti sig miklu skipta á hverjum tíma hvernig þessu fjármagni er varið. En hitt er jafnljóst, að verkalýðshreyfingin lætur sig miklu skipta hvað verður um þetta fjármagn og það er ekki eðlilegt að þetta fjármagn sé af henni tekið nema að undangengnum frjálsum samningum við þá sem raunverulega eiga þetta fjármagn og hafa ráðstöfunarrétt á því lögum samkvæmt. Lágmark væri að þeir samningar gengju út á það, til hvaða þarfa þetta fjármagn verði notað. Eins og mönnum mun kunnugt hafa verið uppi á undanförnum árum mikil áform um stórauknar félagslegar íbúðabyggingar, enda mikill áhugi á því hér á landi, og fyrir 4 árum voru samþykkt lög hér á Alþ. um byggingu 1000 leiguíbúða og gert ráð fyrir því, að þær yrðu byggðar á tiltölulega skömmum tíma í framhaldi af setningu þeirra laga. En þótt nú séu liðin um 4 ár síðan þessi lög voru sett og loforð gefin um byggingu 1000 leiguíbúða, þá er ekki enn búið að gera ráðstafanir til byggingar nema rétt um helmings af þessum íbúðum. Eins er um margendurtekin loforð stjórnvalda um íbúðarbyggingar til sölu til tekjulágra félagsmanna verkalýðshreyfingarinnar. Það vantar stöðugt fjármagn til að þessi byggingarstarfsemi haldi áfram með eðlilegum hætti. Auðvitað lægi beinast við að fjármagn lífeyrissjóðanna rynni til þessara nota og því mundi verkalýðshreyfingin vafalaust vilja beita sér fyrir. En hér er gengið svo djarflega til verks, að án nokkurra samninga og ekki einu sinni samningaviðræðna eða tilrauna til samkomulags við verkalýðshreyfinguna á að taka þetta fjármagn traustataki með lagasetningu. Við, sem skipum minni hl, n. erum algjörlega andvígir þessum vinnubrögðum, teljum að þau séu frekleg móðgun við verkalýðshreyfinguna í landinu og munum, ef þessu ákvæði verður ekki breytt, greiða atkv. gegn þessu frv. Um þetta frv. er að öðru leyti ekki mikið að segja. Eins og ég sagði varð fjhn. ekki sammála um afgreiðslu þess á stormasömum fundi sem haldinn var í morgun, þar sem þung orð féllu og hurðum var skellt. Ég á nú ekki við það, að við stjórnarandstæðingar höfum verið háværir, því að eins og öllum er kunnugt erum við hljóðir og hógværir menn. Sá, sem hæst lét í þetta sinn, var forustumaður stjórnarandstæðinga innan stjórnarflokkanna, sá sem ætlar sér að vera fánaberi stærsta stjórnmálaflokksins í stærsta kjördæmi landsins, en virðist snúast til andstöðu við gerðir flokksins, í svo til hverju einasta máli. Ég er hræddur um að þeir þoki engu fram og að öllu óbreyttu muni kjósendur verða dálítið ringlaðir í því, hvað þeir eru að kjósa, þegar þeir kjósa þennan ákveðna flokk sem hefur svo fagurlega tálbeitu í efsta sæti.



Herra forseti. Málefni lífeyrissjóðanna hefur mjög borið á góma, sem ekki er að undra, og í þeim umr., sem hér hafa farið fram, hefur mest verið um það rætt, að í frv. sem hér liggur fyrir, sé verið að leggja hömlur á lífeyrissjóðina, sé verið að samþ. lagafrv. sem valdi því, að lífeyrissjóðirnir sæti afarkostum. Í sambandi við þetta mál er þó nauðsynlegt að menn hafi í huga að þessir Lífeyrissjóðir voru fyrst og fremst til þess stofnaðir að tryggja mönnum sómasamlegan lífeyri í ellinni. Það er rétt, að verkalýðshreyfingin vaknaði allt of seint. Henni varð allt of seint ljóst hversu mikið var hér í húfi, og þeir verkamenn og launamenn, sem ekki hafa notið þessa á við opinbera starfsmenn hafa goldið þess fram að þessu, að verkalýðshreyfingin setti lífeyrissjóðamálin ekki á oddinn í samningagerð fyrr en raun varð á. Það er að sjálfsögðu dapurleg saga sem ástæðulaust er að rekja hér, enda er sú saga öllum alþm. kunn. Ég vil fyrst í sambandi við þær umr., sem hér hafa orðið um þetta mál, einkanlega út af ummælum hv. 12. þm. Reykv., þar sem hann vitnaði í formann Verslunarráðsins, vekja athygli á því, að Verslunarráðið hélt viðskiptaþing nú fyrir skömmu, þar sem málefni lífeyrissjóðanna voru tekin til umr. Í þeirri ályktun segir svo m.a., með leyfi hæstv, forseta: „Í landinu eru um 100 lífeyrissjóðir sem hvorki geta fullnægt eftirspurn sjóðfélaga né atvinnulífsins eftir lánum. Framlög til sjóðanna, allt að 10% af launum starfsmanna, eyðast í verðbólgunni og fyrirsjáanlegt er, að sjóðirnir muni ekki geta staðið við raunhæfar greiðslur lífeyris til félaga sinna þegar þar að kemur.“ Síðan segir í þessari ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Lífeyrissjóðum verði heimiluð raunhæf vísitölubinding útlána. Þá gætu þeir lánað sjóðfélögum mestan hluta byggingarkostnaðar til langs tíma og greitt eðlilegan lífeyri þegar þar að kemur.“ Í þessari ályktun Verslunarráðsins er því m.ö.o. slegið föstu, að til þess að hægt sé að tryggja félögum lífeyrissjóðanna sómasamlegan lífeyri sé nauðsynlegt að verðtryggja útlán þeirra. Ég hef litið svo á, að það sé eitt af markmiðum þeirrar ríkisstj., sem nú situr, að vinna að því að þetta mál fái framgang, Það er eitt af höfuðmarkmiðum þeirrar ríkisstj. sem nú situr. Og þessi lagasetning, sem hér um ræðir, að skuldbinda lífeyríssjóðina til þess að binda 40% af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á skuldabréfum með fullri verðtryggingu til langs tíma, er hér ákveðin í samræmi við þá stefnu, vegna þess að það hlýtur að vera heilbrigt að lífeyrissjóðirnir sjálfir standi undir þeim skuldbindingum sem þeim ber. Í verðbólguþjóðfélagi eins og því, sem við búum við, verður það ekki gert án vísitölubindingar, nema það sé stefna einhverra hv, þm., einhverra ábyrgra aðila hér á landi, að skella þessu öllu saman á ríkissjóð, að lífeyrissjóðirnir haldi áfram að lána og lána með lágum vöxtum óverðtryggt fé sem verður að engu. Það er algjört ábyrgðarleysi að mínu viti. Við skulum gera okkur grein fyrir því, hvernig lánamarkaðurinn er samansettur hér á Íslandi. Við höfum hér annars vegar opinbera starfsmenn sem hafa margvísleg fríðindi fram yfir þá menn sem eru á hinum almenna launamarkaði. Ég skal telja það tvennt sem mestu máli skiptir í því sambandi. Það er raunar hryggilegt að vita til þess, að ýmsir af forustumönnum opinberra starfsmanna skuli gera lítið úr þessu og láta sem það sé ekki neinn munur. Við, sem höfum kynnst hvoru tveggja, vitum að hann er verulegur. Ég vil þar fyrst nefna það orlof sem opinberir starfsmenn hafa vegna veikinda sem er mjög verulegt og er það sem mestu munar á hinum frjálsa vinnumarkaði og hjá opinberum starfsmönnum. Þetta vita allir sem þessu hafa kynnst, að það er allt önnur aðstaða fyrir opinbera starfsmenn, sem missa heilsuna, heldur en menn hjá einkafyrirtækjum. Í öðru lagi er það verðtryggður lífeyrir. Síðan er margt eitt sem hægt er að tína til, t.d. betra fæðingarorlof, viss atvinnutrygging og þar fram eftir götunum. Hv, 5. þm. Norðurl. v. hafði mörg orð um það, að með þessum ráðstöfunum, sem ríkisstj, beitir sér fyrir nú, sé verið að herða mjög að íbúðabyggingum í landinu. Þó liggur fyrir að stefnt er að því að auka íbúðabyggingar um 6% á árinu 1978. Við getum að sjálfsögðu orðið sammála um það, að æskilegt sé að lána þeim, sem eru að byggja húsnæði, sem mest með lægstum vöxtum til sem lengsts tíma, en það er margvíslegum örðugleikum bundið þegar verðbólgan er jafnmikil og raun ber vitni. Við getum ákveðið að við skulum gefa svo og svo mörgum mönnum hér á landi íbúðir að meira eða minna leyti. Við getum komið okkur saman um það, hverjir það eru sem eiga að velja þá menn úr. Staðreyndin er sú samt sem áður, að höfuðmálið í sambandi við lífeyrissjóðina er að tryggja sómasamlegan ellilífeyri, og það er ekki hlutverk lífeyrissjóðanna að standa undir íbúðabyggingum í stórum stíl þannig að það skaði þá sjálfa í sambandi við þær skuldbindingar sem þeir vorn stofnaðir til þess að inna af hendi. Þetta vil ég að komi skýrt fram. Ég vil vekja athygli á því einnig í þessu sambandi, að í þessu frv. er gefið visst valfrelsi samkvæmt 2. mgr. 3. gr., þar sem segir svo um þessa bindingu fjárins: „Að því marki sem þarf til að lífeyrissjóðir geti fullnægt ávöxtunarákvæðum í 1, mgr. er fjmrn. skylt að hafa verðtryggð skuldabréf til sölu - bæði eigin skuldabréf og bréf Framkvæmdasjóðs Íslands og Byggingarsjóðs ríkisins - og skal andvirði bréfanna ráðstafað samkvæmt lánsfjáráætlun ríkisstj. Þá skal og öðrum stofnlána- og fjárfestingarsjóðum heimilt að gefa út og selja lífeyrissjóðum skuldabréf er fullnægja verðtryggingarákvæðum 1. mgr. að mati Seðlabanka Íslands.“ Þarna er gefið visst val um ráðstöfun þessa fjár, og ég fyrir mitt leyti treysti því, að þetta verði framkvæmt þannig að lífeyrissjóðirnir geti vel við unað. Annars er það út af fyrir sig tilefni til nokkurs ræðuhalds, ef svo er komið nú að þeir hv. þm„ sem sitja hér fyrir Alþb., eru orðnir talsmenn þess að ekki megi hafa yfirstjórn ríkisfjármála, að ekki megi stjórna lánveitingum í landinu. Skal ég ekki ræða það, en þessi lagagrein er einn liður í því, að hægt sé að hafa nokkra stjórn á lánveitingum til íbúðabygginga og atvinnurekstrarins. Ég álít, eins og nú standa sakir, að það sé nauðsynlegt. Það er að sjálfsögðu alltaf auðvelt fyrir þá, sem verða fyrir skerðingu af þessu tagi, að setja saman mótmælaskjal. mótmæla því að svona og svona sé bundið af ráðstöfunarfénu. En satt best að segja mundu stjórnir lífeyrissjóðanna bregðast sínu hlutverki ef þær reyndu ekki að mögla, ef þær mótmæltu ekki þeirri skerðingu sem hér á sér stað. Auðvitað hljóta þessar stjórnir að halda á rétti lífeyrissjóðanna í svo miklum mæli sem þær treysta sér til. En aðalatriðið í sambandi við þetta er það, að hér er annars vegar bætt úr brýnni lánsfjárþörf, bæði til íbúðabygginga og atvinnuvega, og á hinn bóginn er hér um mjög verulega verðtryggingu á fjármunum lífeyrissjóðanna að ræða. Það tel ég eitt stærsta mál launþega í dag, þeirra sem ekki vinna hjá opinberum aðilum. Ég veit að allir þeir hv. þm., sem hafa kynnst verkalýðshreyfingunni og hafa rætt við þá menn, sem þar starfa og vinna, taka undir þau orð, að þetta er höfuðatriðið í sambandi við þetta mál. Það er enginn vafi á því, að hinn almenni launamaður leggur mest upp úr því að tryggja það, að hann hafi sómasamlega ellidaga og geti vegnað sæmilega vel í framtíðinni. Ég vil aðeins í lokin vekja athygli á einu sem fram kemur í ályktun viðskiptaþings 1977, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fjárfesting landsmanna, sem hefur numið allt að þriðjungi af tekjum þjóðarinnar, skilar einungis hálfum arði í samanburði við aðrar þjóðir. Ef við næðum sama arði af fjárfestingu okkar og gerist t.d. í Bandaríkjunum, sem þó er enginn afburðaárangur, gætum við dregið úr fjárfestingu um helming, en aukið einkaneyslu um 25%. Ég geri ráð fyrir að flestir hv. þdm. geti tekið undir það, að hér á landi fer fram margvísleg fjárfesting sem er óarðbær og óþörf og ráðist er í fyrst og fremst vegna verðbólgunnar, vegna þess að viðkomandi hafa ráð á því að fá ódýrt fjármagn sem þeir þurfa ekki að endurgreiða nema að litlu leyti. Þessi aukna vísitölutrygging lánsfjár er einnig ætluð til að sporna við þessu, þannig að menn verði að skila sömu verðmætum og þeir hafa fengið að láni. Ég geri ráð fyrir því, að við þessum ummælum mínum geti menn fært fram þær mótbárur, að eðlilegt sé að gefa vísitölubindingu lánsfjár frjálsa að öllu leyti, hafa hana ekki undir opinberu eftirliti, undir opinberu aðhaldi. Má vera að slíkir menn hafi nokkuð til síns máls. En ég álít þó, að meðan við erum að þreifa okkur áfram, meðan við erum að fóta okkur sé nauðsynlegt að gæta fyllsta aðhalds og eftirlits af opinberri hálfu. Frsm. meiri hl. (Halldór Ásgrímsson): Herra forseti. Ég harma það, að hér hefur komið til umr. atvik sem kom fyrir á nefndarfundi í morgun. Ég tel að deilt hafi verið á þann embættismann, sem þar kom, á óverðugan hátt, sérstaklega með tilliti til þess að hann getur ekki svarað fyrir sig hér. Að öðru leyti mun ég ekki ræða það mál. En aðeins ein athugasemd við það sem kom fram hjá hv. 12. þm. Reykv. Hann sagði að ég hefði haldið því fram, að þar sem um enga aðra peninga væri að ræða væri ekkert annað að gera en ná í þá aura sem aðrir ættu. Ég held að það sé alveg ljóst að við getum fengið nóg af erlendum lánum. Það virðist ekkert lát vera á því, að menn vilji lána okkur. Þess vegna væri sjálfsagt unnt að bæta á þann hátt nokkrum milljörðum við þessa lánsfjáráætlun. En það hefði hins vegar margvísleg önnur áhrif á verðbólgu, á viðskiptahalla o.s.frv. Það er út af fyrir sig gott og gilt að vera á móti öllum ráðstöfunum í ríkisfjármálum á lánsfjármarkaði og í tekjuöflun. En ég er helst á því, að verðugt væri fyrir hv. þm. að fara nú að leggja þetta saman og athuga síðan hvaða efnahagsleg áhrif það hefði í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Að gefnu tilefni frá hv. síðasta ræðumanni, hv. 5. þm. Austurl., vil ég segja það, að ekki deildi ég á embættismann og þá síst á óverðugan hátt - úr þessum virðulega ræðustóll, nema síður sé. Ég var að svara hv. 5. þm. Norðurl. v. sem gerði umrætt atvik að umræðuefni, og það vildi svo til að ég hafði í vasanum það sem ég skrifaði orðrétt eftir embættismanninum. Hann hafði allan tíma þann, sem hann óskaði eftir, til að svara fyrir sig á nefndarfundi í morgun. Hann gerði það á þann hátt sem hér hefur verið lýst. Ég deili ekki á þann embættismann, en ég vil óska eftir kurteisari embættismanni næst þegar embættismaður kemur frá Seðlabanka Íslands á fundi í fjh.- og viðskn. sem ég sit. Ég minntist á það í lokaorðum mínum áðan, að ég hefði haft það á tilfinningunni þegar hv. frsm. fjh.- og viðskn. hélt framsöguræðu sína, að hann væri í mörgum orðum og lengstu framsöguræðu sem ég hef heyrt hann halda í þessari hv. d., að segja að nú væru allar dyr lokaðar, allir sjóðir tómir sem hingað til hafa verið opnir, og nú þyrfti að leita á ný mið. Þegar ég talaði um að ná í þá peninga sem ekki eru ríkiseign, þá var ég að tala um skyldusparnað og svo hitt, að hefta eðlilegan sjálfsákvörðunarrétt lífeyrissjóða. Þetta var það sem ég las út úr ræðu hans. Ég hafði þetta á tilfinningunni. Ég sagði ekki að laun hefði haldið því fram, það vil ég leiðrétta. Ég hef ekki verið óþægilegur að öðru leyti en því við afgreiðslu mála hér, að ég hef leyft mér, sem er kannske ekki ætlast til, að hafa sjálfstæðar skoðanir, eins og okkur ber öllum að hafa samkv. þeim eiði sem við höfum undirskrifað við inngöngu í hv. Alþingi. Ég er kannske of sjálfstæður í skoðunum, bæði fyrir hv. þm. og fleiri, en svona er ég.



Herra forseti. Ég skal leitast við að lengja ekki þessar umr. Sú grein frv. til I. sem á dagskrá er og mestum deilum hefur valdið er 3. gr., er kveður annars vegar á um það, að lífeyrissjóðum sé skylt að verðtryggja 40% af ráðstöfunarfé sínu með kaupum á verðtryggðum bréfum frá stofnlána- og fjárfestingarlánasjóðum, og hins vegar er ákvæði í þessari lagagrein um það, hvernig andvirðinu er fellur í hlut fjmrn. eða ríkissjóðs, skuli skipt, þ.e.a.s. á milli Byggingarsjóðs annars vegar og Framkvæmdasjóðs eða atvinnuvegasjóðanna hins vegar. Hvað fyrra atriðið snertir, þá hefur hér komið fram, að það er eðlileg krafa af hálfu ríkisvaldsins að sjóðirnir séu ávaxtaðir með þeim hætti sem forsvaranlegur er. Þessum sjóðum er ætlað ákveðið hlutverk. Þeim er veitt lagavernd. Það er rétt, sem kom hér fram í máli 12. þm. Reykv., að lög gilda um þessa sjóði og því er ekki óeðlilegt að ávöxtun þeirra sé að einhverju háð lagaákvæðum. Ég vil líka láta það koma hér fram, að það getur engan veginn verið ríkisvaldinu óviðkomandi hvort og hvernig þessir sjóðir eru færir að gegna hlutverki sínu, að greiða meðlimum sínum lífeyri þegar starfsferli þeirra er lokið, hvort sem það er vegna aldurs eða heilsubrests. Okkur er kunnugt um það, alþm., að því lakar settir sem lífeyrissjóðsfélagar eru þegar starfsferli er lokið, því hærri kröfur eru gerðar til ríkisins og ríkissjóðs. Og ríkissjóður getur ekki hlaupið í skarð, sem myndast hefur vegna þess að lífeyrissjóðirnir eru ekki þess umkomnir að greiða sæmilegan lífeyri, með öðrum hætti en að skattleggja alla landsmenn, einstaklinga og atvinnureksturinn í landinu. Þannig er það mikil skammsýni af fulltrúum launþega og atvinnurekenda að gera sér ekki grein fyrir þessum tilgangi laganna, og trúi ég ekki öðru en þeir muni gera það þegar þeir hugleiða málin betur. Ég nefni og, eins og hér hefur komið fram, þann mismun sem er á réttarstöðu manna eftir því hvort þeir eru starfsmenn hins opinbera og félagar í verðtryggðum eða óverðtryggðum sjóðum. Við erum hér að fjalla um frv. til fjárl., þar sem gert er ráð fyrir því að úr ríkissjóði séu greiddir beint til þess að bæta fjárvöntun lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna 2 milljarðar kr. sem við leggjum á sem skatt á alla landsmenn. Með aukinni verðtryggingu, með betri ávöxtun lífeyrissjóðanna almennt í landinu og þ. á m. lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna minnka þessar fjárskuldbindingar og þegar tímar líða fram er unnt að lækka skattheimtuna í kjölfarið. Þessu hygg ég að við ættum að geta gert okkur grein fyrir. Áður en ég skil við fyrra atriðið vil ég aðeins láta það koma hér fram að samkv. orðanna hljóðan í lagagreininni hvílir sú skylda á lífeyrissjóðum að verja a.m.k. 40% af ráðstöfunarfé sínu í kaup á verðtryggðum skuldabréfum frá stofnlána- og fjárfestingarlánasjóðum. Síðan verður það samningsatriði af hálfu ríkisvaldsins að hve miklu leyti skuldabréf ríkissjóðs eða Framkvæmdasjóðs eða Byggingarsjóðs verða keypt. Það er samningsatriði milli ríkisvaldsins, hins opinbera, annars vegar og sjóðanna, þannig að kvöðin, skyldan sem lögð er á lífeyrissjóðina í landinu byggist á ávöxtun þeirra með vissum hætti, sem gerð er til þess að auðvelda þeim að ná tilgangi sínum með starfsemi sinni. Hitt atriðið snertir skiptingu fjármagnsins er ríkissjóður fær með sölu á ríkisskuldabréfum, ýmist Byggingarsjóðsbréfum eða Framkvæmdasjóðsbréfum, hvernig andvirðinu verður varið og skipt á milli Byggingarsjóðs og atvinnuvegasjóðanna. Ef við eigum að hafa stjórn á fjárfestingunni í landinu verður þessi skipting að vera í samræmi við þá lánsfjáráætlun sem ríkisstj. hefur lagt fram. Þar er gert ráð fyrir, eins og áður hefur komið fram, að fjárfesting til atvinnuveganna sé minnkuð um 2–3%, en aukin til húsbygginga um 6%. Í þessu felst ekki takmörkun á íbúðabyggingum í landinu, heldur býst ég fremur við þeirri gagnrýni, að gert sé ráð fyrir magnaukningu í íbúðabyggingum, en magnminnkun í fjárfestingu atvinnuveganna. Ég vil svo aðeins að lokum láta það koma fram, vegna þess að bréf formanna samtaka verslunarinnar til mín, dagsett 20. des., var lesið upp á Alþ. án þess að í eintaki því, sem mér er sent, sé þess getið að aðrir hafi það undir höndum, - ég geri engar athugasemdir við það út af fyrir sig, - en það hefði af sendanda hálfu verið kurteisi að geta þess, að samrit hafi verið sent o.s.frv. En látum það kyrrt liggja, enda aukaatriði. En að gefnu tilefni þessa bréfs kom mér mjög ókunnuglega fyrir sjónir það sem sagt er þar um viðskipti sjóðanna við Seðlabanka Íslands og viðskrh. því hef ég spurt bankastjóra Seðlabanka Íslands, dr. Jóhannes Nordal, hvort það sé á rökum byggt sem í bréfinu segir um viðskiptin við Seðlabankann og samskipti sjóðanna við Seðlabankann, og sömuleiðis hef ég innt viðskrh. eftir hinu sama. Og það verður að segjast eins og er, að það fór eins fyrir þeim og mér, að þeir könnuðust ekki við það sem í þessu bréfi segir um samskipti sjóðanna við Seðlabankann eða viðskrh. Ég vonast til þess, að ég hafi tækifæri til að ræða við þessa ágætu formenn verslunarsamtakanna og ganga úr skugga um, hvað þeir eiga við með þessu bréfi, og leiðrétta þann misskilning sem sýnist bersýnilega vera hér á ferðinni. Aðalatriðið í þessu máli er að við erum að takmarka fjárfestinguna í landinu við innlendan sparnað. Við erum að koma í veg fyrir að erlendar lántökur aukist fram yfir það sem svarar til afborgana af erlendum lánum og bættrar gjaldeyrisstöðu. Það meginmarkmið næst ekki nema með samþykkt þessara laga.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. nr. 97 28. des. 1971, um vörugjald. N. mælir með því, að frv. verði samþ. Albert Guðmundsson tekur ekki þátt í afgreiðslu málsins. Þetta frv. barst til okkar í dag og fengum við lítinn tíma til að fjalla um það. En þar sem hér er um að ræða tekjustofn fyrir Styrktarsjóð vangefinna og þessar tekjur munu væntanlega gefa þeim sjóði 45 millj. kr., þá viljum við ekki taka á því ábyrgð að þessi sjóður verði af þeim tekjum sem hér er gert ráð fyrir. Hins vegar kom fram í n., og vil ég koma því á fram færi, mikil óánægja með að mál eins og þetta skuli ekki vera fyrr fram komið. Það hefur áður gerst og yfir því verið kvartað, að svo er með ýmis fleiri mál sem hefðu mátt koma mun fyrr fram nú fyrir jólaleyfi. Ég vil koma þessu á framfæri við hæstv. ráðh, og ríkisstj. fyrir hönd n. og mælast til þess, að það verði tekið til alvarlegrar athugunar. Það hljóta að vera takmörk fyrir því, hvað þm. komast yfir að afgreiða nú á þessum síðustu dögum fyrir jól. Ég vil sérstaklega þakka nm. í fjh: og viðskn. fyrir gott samstarf á þessum síðustu fundum, og ég fullyrði að ef ekki hefði verið gott samstarf milli n. í báðum d. þingsins, eins gott samstarf og raun ber vitni og starfsvilji innan fjh.- og viðskn. hér í d., þá hefði ekki verið unnt að afgreiða mjög stór mál sem nú hafa hlotið afgreiðslu. Vil ég sérstaklega þakka nm. þetta.



Herra forseti. Ég tel að gagnrýni hv. 5. þm. Austurl., Halldórs Ásgrímssonar, formanns fjh: og viðskn., hafi við rök að styðjast og vil af því tilefni sérstaklega tjá þakkir mínar og annarra ráðh. til n. og raunar annarra n. þessarar þd. fyrir góð störf, skilning og umburðarlyndi gagnvart starfsaðstæðum nú á síðustu dögum þingsins. Við þekkjum það raunar þm. frá fyrri dögum og fyrri reynslu, að svona vill það gjarnan verða, þótt við heitum oft að bæta ráð okkar. Engu að síður skal það heit enn á ný gefið.