Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 83 hef ég ásamt hv. þm. Geir Hallgrímssyni leyft mér að flytja frv. um flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Málefni þessarar væntanlegu flugstöðvar er alkunnugt og varla þörf að gera því ítarleg skil. Það er skemmst frá að segja, að þetta mál hefur verið ofarlega á baugi í meira en átatug án þess að í rauninni sé búið að taka nokkrar ákvarðanir um framkvæmdir við byggingu stöðvarinnar eða tilhögun hennar. Ekki þarf að lýsa því fyrir hv. þm., að núverandi flugstöð á Keflavíkurflugvelli er með öllu ófær til að gegna hlutverki sínu. Hún er gömul timburbygging sem meira hefur verið byggt við en reglur leyfa. Í henni er óhjákvæmileg eldhætta, sem gæti leitt til stórslyss ef slys kæmi fyrir þegar farþegafjöldi er mestur í stöðinni. Aðstaða er mjög léleg til allra starfa. Má segja að þessi gamla stöð hafi flesta eða alla þá galla sem hugsanlegir eru við eina alþjóðlega flugstöð. Þó á þessi stöð að heita anddyri Íslands. Þangað koma hundruð þúsunda af farþegum, sem ýmist hafa þar skamma viðdvöl eða koma til landsins og fara frá því. Hér sem annars staðar er því nauðsynlegt að þetta sé myndarlegt og menningarlegt mannvirki svo og allt umhverfi og afgreiðsla sé sem þægilegust miðað við þær aðstæður sem hér eru, m. a. veðurfar. Það verður því ekki deilt um þörfina á byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Þar til koma kröfur um öryggi, starfsáðstöðu og siðast en ekki síst sómi okkar Íslendinga varðandi það, hvernig anddyri þjóðarinnar lítur úr. Meira en áratugur er liðinn síðan utanrrh. tók mál þetta upp og lét hefja rannsóknir á lausn þess. Fyrst í stað var leitað til alþjóðlegra aðila í Frakklandi og Danmörku og teiknuð mikil og stór fluggtöð sem reisa mætti á Keflavíkurflugvelli, jafnframt því sem ákveðinn var nýr staður fyrir stöðina. Hefur sá staður þann kost að aðskilja stöðina algerlega frá athafnasvæði varnarliðsins. Það er enn ein hlið á þessu máli sem ég hygg að Íslendingar leggi allir mjög mikla áherslu á. Núverandi sambland á athafnasvæðum varnarliðsins og flugstöðvarinnar er með öllu óviðunandi og verður að skilja þar á milli eins fljótt og kostur er. Nú þegar munu einar fimm ríkisstjórnir hafa fjallað um þetta mál, en snemma komust menn að þeirri niðurstöðu, að hér væri um svo dýrt mannvirki að ræða að Íslendingar hefðu ekki bolmagn til að ráðast í það einir. Skipti ekki máli þó að upprunalegar teikningar væru endurskoðaðar og stöðin minnkuð til mikilla muna frá því sem í fyrstu var gert ráð fyrir. Enn stóð það að mannvirkið er of dýrt til að við Íslendingar getum reist það á viðunandi tíma. Því var það að ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar komst að þeirri niðurstöðu sem ég nefndi. Var því lögð fram ósk um að varnarliðið tæki þátt í byggingu stöðvarinnar. Var það og er ekki talið óeðlilegt sökum þess að það verður varnarliðinu sýnilega til mikilla hagsbóta ef flugstöðin verður fjarlægð frá varnarsvæðinu og varnarliðið fær til yfirráða og afnota núverandi flugstöð sem það getur notað á margvíslegan hátt. Lengi var um þetta mál fjallað og fyrst í stað tekið illa í það af amerískum yfirvöldum, að varnarliðið tæki nokkurn þátt í byggingu stöðvarinnar. Svo kom þó að ákveðið var af þeirra hálfu að varnarliðið skyldi leggja fram í fyrsta lagi þann kostnað, sem er við sjálfar flugbrautirnar að stöðinni, og í öðru lagi rúmlega hálfan áætlaðan kostnað við byggingu hússins eða um 160 millj. kr. Þetta boð stendur nú sem svar við óskum íslenskra ríkisstjórna, en það er takmarkað hvað tíma snertir og mun vera nauðsynlegt að láta hendur standa fram úr ermum, taka ákvarðanir og byrja framkvæmdir innan næstu 11 mánaða ef þetta framlag á ekki að glatast. Miklar deilur hafa risið, ekki um að reisa alþjóðlega flugstöð á Keflavíkurflugvelli, heldur hvernig fjármagna eigi stöðina. Alþb. hefur beitt sér gegn því, að nokkrir peningar frá varnarliðinu verði notaðir til að koma þessum mannvirkjum upp, en svo er að sjá að allir hinir flokkarnir hafi, a. m. k. á einhverjum tíma, verið þeirrar skoðunar, að í þessu tilviki væri eðlilegt að varnarliðið tæki þátt í fjármögnun mannvirkisins, bæði með því að leggja flughlað á sinn kostnað og leggja fram eitthvert fé til byggingarinnar. Í tíð núv. ríkisstj. hefur hins vegar farið svo, að Alþb. hefur komsit yfir neitunarvald í þessu máh. Það var sett í stjórnarsamning að ekkert skyldi aðhafst í þessu máli nema stjórnarflokkarnir væru allir um það sammála. Ég tel að þetta atriði í núgildandi stjórnarsamningi sé í raun og veru andstætt stjórnarskránni og andstætt eðlilegu lýðræði, þar sem minnihlutaflokkur, sem hefur rúmlega 1/5 af kjósendafylgi í landinu, getur komið fram skoðunum sínum og þær verða ráðandi og eru teknar fram yfir skoðanir, er aðrir flokkar sem hafa um 80% kjósenda á bak við sig, hafa haft. Neitunarvald þetta er þó staðreynd og bæði Framsfl. og þeir sjálfstæðismenn, sem standa að ríkisstj., virðast ætla að standa við ákvæði stjórnarsáttmálans og láta Alþb. ráða því að ekki verði tekið á móti neinum framlögum til þessarar stöðvar frá varnarliðinu. Ég vil leyfa mér að mótmæla þessari málsmeðferð og ítreka að hún er algerlega ólýðræðisleg. Með stjórnarþátttöku er minnihlutaflokki gert kleift að ráða gegn augljósum vilja meiri hluta. Ég skal ekki ræða hvort rétt sé að varnarliðið taki þátt í byggingu stöðvarinnar eða ekki. Teljum við flm. eðlilegt að varnarliðið leggi fram nokkurt fjármagn í þessum tilgangi, bæði vegna þess að það hefur sjálft hag af því að stöðin verði reist og það er eðlilegt að þeir, sem varnarlið hafa á Keflavíkurflugvelli, taki þátt í að leysa þann vanda sem hér er á ferðinni. Ég tel það vera mikinn misskilning að áhrif Bandaríkjamanna hér á Íslandi í sambandi við varnarmálin aukist að nokkru leyti þó að þeir leggi þetta fé fram. Þvert á móti tel ég að færa megi rök að því, að áhrif þeirra minnki og aðstaða okkar verði sterkari þegar við höfum sjálfstæða flugstöð sem er algerlega aðskilin frá athafnasvæði varnarliðsins. Báðir aðilar hafa hag af því, að þetta mannvirki komist sem fljótast upp. Við Íslendingar getum ekki fjármagnað það á viðunandi tíma. Því er eðlilegt að nota það boð, sem fyrir liggur, um að varnarliðið fjármagni flughlaðið og leggi 20 millj. dollara til sjálfrar byggingarinnar eða rúman helming áætlaðs byggingarkostnaðar eftir síðustu áætlunum sem mér eru kunnar. Flm. hafa því ákveðið að leggja mál þetta fyrir Alþingi í frv.-formi og verður þá að ráðast hvort þingið er svo skaplítið að láta minni hluta ráða málinu, en gefa frá sér hið eðlilega vald meiri hlutans, sem er að taka ákvörðun um mál sem þetta og hrinda því í framkvæmd. Ég sé ekki ástæðu til að fara ítarlega í gegnum frv. því það er stutt. Í 1. gr. er gert ráð fyrir að reisa skuli og starfrækja flugstöð fyrir farþega- og vöruafgreiðslu á Keflavíkurflugvelli. Stöðin skal vera algerlega aðskilin frá mannvirkjum varnarliðsins og tryggja skal henni landrými svo að þar geti síðar risið aðrar byggingar til sömu eða skyldra þarfa svo og til samgönguæða að og frá stöðinni. Í 2. gr. er gert ráð fyrir að utanrrh. hafi stjórn á byggingu og rekstri stöðvarinnar. Hann á að tryggja fé til framkvæmdanna, og felst auðvitað í því að gert er ráð fyrir að til komi framtag frá varnarliðinu þó að það sé ekki sagt berum orðum. Veitt er heimild til að taka lán fyrir hluta Íslendinga, sem mun vera áætlaður eitthvað nálægt 160 millj. kr. miðað við síðustu teikningar af stöðinni, en hún hefur verið minnkuð til mikilla muna frá því sem var á fyrri stigum. Þá er gert ráð fyrir að utanrrh. skipi byggingarnefnd, er hefur umsjón með undirbúningi og framkvæmd verksins, og hann taki allar endanlegar ákvarðanir um gerð flugstöðvarinnar. Í 3. gr. er gert ráð fyrir að flugstöðin verði undanþegin öllum sköttum og opinberum gjöldum, allt efni til smíði hennar skuli undanþegið aðflutningsgjöldum. Að lokum er í 4. gr. gert ráð fyrir að utanrrh. setji reglur um rekstur stöðvarinnar, reikningshald og fjárreiður, daglega stjórn og annað sem þörf krefur. Þrátt fyrir nokkurt fjárhagslegt framlag varnarliðsins mundi þessi flugstöð verða alíslenskt mannvirki, rekið eingöngu af Íslendingum og mun bera þann svip sem Íslendingar sjálfir setja á hana. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og samgn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur frammi til umr., er allrar athygli vert, þó trúlega sé nokkuð sérstakt að flytja frv. um einstakar byggingar. En staða málefnisins, þ. e. flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli, er slík að það eitt gæti réttlætt slíka málsmeðferð. Skoðun mín á flugstöðvarmálinu er ljós. Ég vil láta reisa nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli, - flugstöð sem getur annað hlutverki sínu bæði fyrir starfsmenn sem farþega, flugstöð sem fullnægir þeim öryggiskröfum sem gera verður til slíkrar byggingar auk þess, sem ekki er minnsta atriðið, að aðskilja her og þjóð, eins og sumir hafa viljað kalla það. Þetta er einnig skoðun flm. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um forsögu flugstöðvarmálsins. Hún er öllum kunn. Einnig er öllum ljós staða þess samkv. núverandi stjórnarsáttmála, þ. e. að ekki verði ráðist í byggingu flugstöðvarinnar án samkomulags innan ríkisstj. Í sumar var unnið að þessu máli innan ríkisstj. til að reyna að finna lausn á því. Árangur þess starfs er 10 millj. kr. lántökuheimild í frv. til fjárlaga fyrir árið 1982 vegna flugstöðvarinnar í Keflavík. Í samræmi við það, sem sagt er um málið í athugasemdum við fjárlagafrv., hefur hæstv. utanrrh. skipað þriggja manna nefnd til að taka flugstöðvarmálið til athugunar, eða eins og segir í skipunarbréfi nefndarinnar: „Í 6. gr. frv. til fjárlaga fyrir árið 1982 er gert ráð fyrir allt að 10 millj. kr. lántöku vegna flugstöðvarinnar í Keflavík. Jafnframt því að taka ákvörðun um þessa lánsfjárheimild ákvað ríkisstj. að fela nefnd þriggja manna að taka flugstöðvarmálið til athugunar, m. a. hönnun byggingarinnar og hugsanlega áfangaskiptingu. Gert er ráð fyrir því, að nefndin geri tillögur um það, hvernig fyrrgreind lántaka verði nýtt.“ Í þessa nefnd var ég skipaður ásamt Ólafi Ragnari Grímssyni alþm. og Edgar Guðmundssyni verkfræðingi. Nefndin hefur þegar komið saman og er að safna að sér þeim gögnum sem fyrir liggja. Nefndin hefur þegar haldið nokkra fundi, m. a. með þeim aðilum sem mest hafa unnið að undirbúningi þessa máls, þ. e. hönnuði byggingarinnar, Garðari Halldórssyni húsameistara ríkisins, og formanni byggingarnefndarinnar, Helga Ágústssyni deildarstjóra. Á þessum fundum hefur mest verið rætt um hvernig staða málsins er. Hafa þeir tekið að sér að afla ýmissa upplýsinga fyrir nefndina til að reyna að finna lausn á þessu máli. Við skulum gera okkur fulla grein fyrir því, að sú lausn, sem þarf að finna, er pólítísk lausn á málinu. Um það er, held ég, einhugur að vinna að því í nefndinni. Ég fullvissa hv. alþm. um að ég hef tekið sæti í þessari nefnd vegna þess að ég met það sem raunhæfa leið til að koma flugstöðinni á framkvæmdastig. Ég hef ástæðu til að ætla að svo sé einnig um meðnefndarmenn mína. Ég get tekið undir öll þau rök, sem hv. 1. flm. frv. rakti áðan, rök þess að reisa nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli. En ég bendi á, og tek undir orð hans varðandi fjárframlag til byggingarinnar, að það er mikið fjármagn sem til þarf og það er vafasamt að menn séu reiðubúnir að taka í einum áfanga þó ekki væri nema þann hluta sem er rætt um sem íslenskt framlag 160 millj. ísl. kr., eins og fram kemur í frv. þeirra, samkvæmt því samkomulagi sem liggur fyrir við Bandaríkjamenn um bygginguna. Mér er til efs að menn séu reiðubúnir að taka það í einum áfanga. Ég held því að menn verði að reyna að finna einhver áfangaskipti að þessari byggingu. Í framhaldi af því, sem ég hef hér sagt um bygginguna, sé ég ekki ástæðu til að lengja þetta mikið. Ég tel ekki tímabært að meta þörf slíkrar lagasetningar sem hér er gerð tillaga um. þar sem þegar er unnið að málinu innan ríkisstj. af fullum krafti, að ég tel.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera nokkra athugasemd við þetta frv. til laga á þskj. 83. Tek ég þó strax fram að ég er samþykkur efni frv. og byggingu flugstöðvarinnar, sem þar getur. En ég tek undir með 1. flm. og frsm. að það kemur ekki til mála, eins og ég hef áður getið um í þingnefnd, að einn flokkur eða hópur manna á Alþingi eða í nefnd Alþingis geti komið í veg fyrir þann rétta framgang mála, að mál verði rædd á opnum þingfundum og afstaða til þeirra mála tekin þar. Í mínum huga getur því enginn málefnasamningur ráðið um vilja Alþingis, heldur er málefnasamningur eingöngu sáttmáli milli þeirra, sem hann samþykkja, og ekkert annað. Hann bindur ekki Alþingi eða alþm. í heild. Þess vegna tel ég eðlilegt að þetta mál, eins og önnur lík sem hugsanlega geta komið upp, verði rætt á opnum fundum Alþingis og alþm. taki þar afstöðu. Við frv. sjálft vil ég leyfa mér að gera athugasemd, - ekki við 1. gr., ég get fellt mig við hana óbreytta. En ég vil gera athugasemd við 2. gr., með leyfi forseta, en hún hljóðar svo: „ Utanrrh. hefur stjórn á byggingu og rekstri stöðvarinnar.“ - Ég tel, eins og margundirstrikað er af flm. og öllum þeim sem eru hlynntir byggingu flugstöðvarinnar nýju, að hún eigi samkv. íslenskum lögum að heyra undir samgrn. og Flugmálastjórn á sama hátt og allir aðrir flugvellir og flugstöðvarbyggingar á Íslandi og þar með líka talin sú flugstöð sem nú er á Keflavíkurflugvelli þó þar sé um að ræða samnotkun varnarliðsins og íslenskra aðila. Ég legg áherslu á að þetta er ekki vantraust á utanrrh. né heldur embættismenn utanrrn. né varnarmálanefnd sem slíka, en varnarmálanefnd er íslenski hlutinn af þeim sem ráða varnarmálum á Keflavíkurflugvelli og fyrir landið allt. Ef við tengjum utanrrn. við byggingu og rekstur á þessari stöð erum við ekki að aðskilja íslenskan flugrekstur og varnarliðið. Ég vil biðja hæstv. utanrrh. að taka vel eftir þegar ég undirstrika að það er ekki af vantrausti á hann eða embættismenn hans að ég geri þessa athugasemd, heldur eingöngu vegna þess að ég tel að íslensk lög séu þess eðlis, að samgrn. eigi að fara með stjórn á flugstöðvarbyggingunni eða Flugmálastjórn undir samgrn. og ráðh. þess. Þá er einnig athugasemd við 3. gr. Þar segir: „Flugstöðin skal undanþegin öllum sköttum og opinberum gjöldum.“ Ég er ekki reiðubúinn að samþykkja að flugstöðin verði undanþegin þessu eftir að hún er byggð. Ég get fellt mig við að allt, sem þarf að nota af tækjum og efni til að koma henni í endanlegt rekstrarhorf, verði undanþegið sköttum og opinberum gjöldum. Það heyrir þá undir þau lög sem ná yfir varnarliðið sjálft núna. Það borgar engin aðflutningsgjöld af þeim tækjum sem það notar, enda koma þessi nýju tæki í staðinn fyrir önnur sem varnarliðið er að taka við í gömlu byggingunni. En að byggingartímabilinu loknu og þegar rekstur er hafinn veit ég ekki hvort er rétt að undanþiggja þann rekstur frekar en annan rekstur í landinu þeim sköttum og skyldum sem á hvíla gagnvart opinberum aðilum. Er ég þá m. a. og ekki síst með sveitarfélagið og tekjur þess í huga. Með leyfi forseta vil ég enn fremur benda á að í 4. gr. er tekið fram að utanrrh. setji reglugerð um rekstur stöðvarinnar. Ég vil ekki gera neina sérstaka athugasemd við það, en ég tel að samgrh. ætti þar að koma inn í, a. m. k. með utanrrh. Ég undirstrika að í grg. kemur fram að mannvirkið skuli vera undir alíslenskri stjórn og aðskillð frá athafnasvæði varnarliðsins. Með Þessum orðum í grg. hljóta flm. að vera að undirstrika að tengslin við varnarliðið verði engin í rekstri á eftir. Það undirstrikar enn betur þann málflutning sem ég er hér með, að samgrh., en ekki utanrrh., á að fara með þessi mál. Það kemur líka fram í grg., að sú flugstöð, sem nú er í notkun, er gömul timburbygging sem meira hefur þegar verið byggt við en reglur leyfa. Ég held að ekkert hafi verið byggt þarna án heimilda. Reglunum hefur þá verið breytt með leyfunum. Varnarliðið er að taka yfir þessa stöð og ég lít á það sem sölu til varnarliðsins, ekki framlag varnarliðsins til nýju byggingarinnar. Ég hefði helst ekki viljað kalla það að það fjárfesti í nýju flughlaði og öðru sem þarf til flugrekstrar og rekstrar stöðvarinnar og leggi þar að auki 20 millj. dollara til sjálfrar byggingarinnar. Þetta er ekki framlag. Við erum að selja gömlu stöðina með flughlaði og öllu saman og fá fyrir það þessa greiðslu. Hér er því ekki um framlag að ræða, heldur hreina sölu. Hvort hægt er að meta söluna góða fyrir okkur og slæma fyrir þá eða öfugt skal ég ekkert dæma um. Ef hún er góð fyrir okkur og við getum byggt með eigin fé og 20 millj. dollurum að viðbættu því, sem kostar að gera flughlað, erum við að selja á góðu verði og ættum að fagna því, en ekki að reyna að flækja það með öðrum málflutningi um að hér sé eitthvert framlag erlendra aðila sem séu óhreinir peningar sem við eigum ekki að taka við. Ég vil breyta hugsunarhættinum í þessu, því það fer ekkert á milli mála að alveg er sama hvort hús er sérhannað eða ekki sérhannað. Ef hús eða skýli er til þar sem slys á sér stað er það notað hvernig sem það er útbúið. Það er skjól. Og ef við getum útbúið þessa nýju byggingu sem betra skjól og fullkomnara til að taka við slösuðu fólki og veita því fyrstu aðstoð ber okkur skylda til að hafa þá framsýni að geta búist við því að einhvern tíma verði slys, jafnvel flugslys, á Keflavíkurflugvelli og að stöðin gæti þá hugsanlega verið vel undir það búin að taka við þeirri starfsemi sem þá þarf skyndilega að setja í gang. Ég vil undirstrika að í síðustu linum í þessari grg. stendur, með leyfi forseta: „Flugstöðin verður alíslenski mannvirki, rekið eingöngu af Íslendingum og mun bera þann svip, sem Íslendingar setja á hana.“ Með þessum orðum vil ég undirstrika enn þá einu sinni að okkur ber að hafa hvorki varnarliðið, varnarmáladeild né utanrrn. með í þessu. Ef þetta verður samþykkt á Alþingi erum við að slíta starfsemi íslensku flugfélaganna, íslenska starfsemi í alislensku mannvirki, frá starfseminni eins og hún er nú á Keflavíkurflugvelli.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að þakka þeim hv. 5. þm. Reykn. og 3. þm. Reykv. undirtektir þeirra undir þetta frv., sem við hv. þm. Benedikt Gröndal flytjum og er nú til umr. Ég hafði beðið með að kveðja mér hljóðs þar til aðrir þm. hefðu haft tækifæri til að tjá sig um þetta mál, a. m. k. fulltrúar allra þingflokka. En ég tek eftir því, að enginn fulltrúi Alþb. hefur kvatt sér hljóðs um málefni þetta, og það sem meira er, að þegar ég skyggnist um í þingsölum er fátt um þm. Alþb. í sætum sínum og enginn ráðh. þess. Það er nauðsynlegt að undirstrika, að hvorki fjarvera þm. Alþb. úr þingsölum hér að þessu sinni né vera þeirra í núv. ríkisstj. má koma í veg fyrir að slík nytjamál komist í framkvæmd eins og bygging flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Það er rétt til viðbótar greinargóðri framsöguræðu 1. flm., hv. þm. Benedikts Gröndals, að geta um nokkrar þær mótbárur sem fluttar hafa verið gegn byggingu þessarar flugstöðvar, úr því að þeir, sem þær hafa haft í frammi, hafa ekki manndóm í sér til að mæta á þessum þingfundi og flytja þær sjálfir. Það hefur verið rætt um að þessi flugstöð væri samkvæmt teikningum og útboðslýsingum of stór með tilvísum til þeirrar óvissu sem ríkti varðandi framhald Norður-Atlantshafsflugs. Í því sambandi er og vitnað til ákvæðis í málefnasamningi núv. ríkisstj. um að endurskoða skuli teikningar og hönnun flugstöðvar með tilvísun til þessarar óvissu. Ég vil að þessu gefna tilefni taka það fram og láta koma hér fram í umr., að undirbúningur þessarar flugstöðvar hefur verið mjög ítarlegur og vandaður og margir erlendir sérfræðingar og ráðunautar komið þar við sögu. Fyrst voru fengnir franskir sérfræðingar til að leggja á ráðin um stærð og hönnun flugstöðvarinnar. Þeir þóttu nokkuð stórhuga í áætlunum sínum, sérstaklega varðandi áætlun um farþegaflutninga um Ísland í lofti, og því voru þessu næst fengnir danskir ráðunautar til að fara yfir tillögur hinna frönsku og varð sú yfirferð til þess að stærð og umfang flugstöðvarinnar minnkaði. Þá tóku næst við íslenskir hönnuðir, sem enn á ný minnkuðu flugstöðina um rúmlega 30% frá hinum dönsku tillögum eða úr 23700 m2 í 16358 m2. Loks er þess að geta, að það ákvæði í málefnasamningi núv. ríkisstj. að endurskoða stærð flugstöðvarinnar leiddi til þess, að hinir íslensku hönnuðir komu fyrir flugeldhúsi í flugstöðinni án þess að stækka bygginguna og varð byggingin ásamt flugeldhúsi tæpir 14000 m2 eða minnkaði enn um rúma 2000 m2. Þannig er ljóst að stærð flugstöðvarinnar hefur verið ítarlega könnuð og er útilokað að mínu mati að búast við því, að unnt sé að draga mjög úr stærð byggingarinnar miðað við þær fyrirætlanir sem nú liggja fyrir. Það má taka það fram, að núverandi flugstöð er áætluð 7000 m2, en fyrirhuguð flugstöð mun nú vera 12384 m2 eða stækkun miðað við núverandi flugstöð er 75%, þegar rými samsvarandi starfsþátta er borið saman. Ég hygg að það þyki ekki of í lagt þegar á það er litið, hve þrengslin eru mikil í núverandi flugstöð og hve allur aðbúnaður í núverandi flugstöð er ófullnægjandi og raunar alls ekki bjóðandi því fólki, sem starfar í flugstöðinni, eða þeim farþegum, sem þurfa að hafa afnot af henni. Ég hygg líka að við hljótum að byggja á því, að flug yfir Norður-Atlantshaf verði þó ávallt að lágmarki til þess að fullnægja þörfum okkar Íslendinga sjálfra, og við vonumst til þess, að birti aftur og farþegum taki að fjölga á þessari leið. Vísasti vegurinn til að auka flugumferð um Ísland er auðvitað að skapa fullnægjandi skilyrði fyrir þá flugfarþega sem leggja leið sína um landið. Það er því liður í því að halda uppi flugsamgöngum um Norður-Atlantshaf að byggja nýja flugstöð. Bygging flugstöðvarinnar er einmitt veigamikil forsenda fyrir framtíð Norður-Atlantshafsflugsins. Hér tengist saman flugið sjálft og mannvirki við flugvöllinn. Það hefur og verið nefnt, að svo mörg verkefni væru áríðandi varðandi endurbætur á aðbúnaði farþega á flugvöllum víða úti um land að þessi framkvæmd ætti ekki að vera í fyrstu röð. Ég dreg ekki í efa að mörg og mikil verkefni séu nauðsynleg varðandi byggingu flugstöðva á flugvöllum víða úti um land. En ég hygg þó að það hljóti að vera forgangsverkefni í þessum efnum að anddyri, það sem við byggjum gagnvart umheiminum, sé sómasamlega úr garði gert. Hér á ég ekki eingöngu við að við hljótum að taka vel eða sæmilega á móti þeim er sækja okkur heim eða héðan fara, heldur á ég ekkert síður við aðbúnað Íslendinga sem munu takast ferð á hendur til útlanda. Sem betur fer eru ferðalög landsmanna til útlanda vaxandi og er þar enginn skilsmunur á íbúum strjálbýlis og þéttbýlis, þannig að þessi flugstöð kemur öllum landsmönnum jafnt að gagni, auk þess sem hér er um að ræða nauðsynlega þjónustustöð gagnvart erlendum ferðamönnum. Við höfum verið sammála um það hér í þessum sölum að efla þjónustuna við ferðamenn þar sem hér er um mikilvægan atvinnuveg að ræða fyrir landsmenn alla. Nú sé ég ekki betur en að sá eini þm. Alþb., sem var hér við upphaf umr., sé horfinn á braut. Ég var að gera mér vonir um að hæstv. iðnrh., sem stakk hér inn nefi sínu, ætlaði að ílengjast hér, en hann hvarf jafnskjótt á braut og hann heyrði hvert umræðuefnið var. En hv. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, sem er flugmálum mjög vel kunnugur, er nú hér kominn og er ánægjulegt að þeir hafa þá vaktaskipti fyrrv. og núv. fulltrúi Alþb. í flugráði. Af hálfu þm. Alþb. hefur sú mótbára verið uppi höfð, að það sé fyrir neðan virðingu okkar að Bandaríkjamenn taki þátt í byggingarkostnaði þessarar nýju flugstöðvar. Hér hefur þessari mótbáru verið andmælt af öðrum ræðumönnum. Vil ég aðeins undirstrika að það er ekki nema eðlliegt að Bandariíkjamenn taki þátt í byggingarkostnaði þessarar flugstöðvar. Það lá ávallt fyrir að Bandaríkjamenn væru reiðubúnir að kosta að öllu leyti leiðslur og flugvélastæði er nauðsynleg væru í tengslum við flutning flugstöðvarinnar frá þeim stað, þar sem hún er nú, og til þess staðar sem nýrri flugstöð hefur verið ákveðinn. Sá kostnaður er mjög umtalsverður og hef ég ekki heyrt neina mótbáru, ekki heldur frá þm. Alþb., við að þessi kostnaður falli í hlut Bandaríkjamanna. Með sama hætti er eðlilegt að Bandaríkjamenn greiði sem svarar 20 millj. dollurum í byggingarkostnaði nýrrar flugstöðvar, sem áætlaður er um 43 millj. dollara. Styðst það við það, að hvorir tveggja, Bandaríkjamenn og Íslendingar, hafa hagsmuna að gæta vegna aðskilnaðar varnarsvæðisins annars vegar og þess svæðis, sem einkum er nýtt til almennrar umferðar um flugvöllinn, hins vegar. Með þessum hætti verður varnar- og eftirlitsstörfum betur fyrir komið, og er það bæði í þágu Bandaríkjamanna og ætti að gera framkvæmd þeirra starfa ódýrari svo og í þágu Íslendinga þar sem við höfum lagt áherslu á að skilja þarna sem skýrast á milli. Það var því mjög ákveðin og ítrekuð áhersla á það lögð í viðræðum og samningum við Bandaríkjamenn, að Bandaríkjamenn ykju þátttöku sína í kostnaði við flutning og byggingu nýrrar flugstöðvar. Við töldum ekki rétt í ríkisstjórninni 1974–1978 að láta sitja við að hlutdeild Bandaríkjamanna í kostnaði við flutning og byggingu flugstöðvarinnar takmarkaðist við leiðslur og gerð flugvélastæða, heldur töldum við eðlilegt og sjálfsagt að þeir tækju þátt í kostnaði við bygginguna sjálfa. Eftir að Bandaríkjamenn höfðu hafnað slíkri hlutdeild oftar en einu sinni gengu þeir loks að því að taka þátt í þessum kostnaði að þessu marki. Heimild þar að lútandi hefur verið sett í fjárlög Bandaríkjanna, en því skilyrði bundin að af hálfu okkar Íslendinga liggi fyrir að framkvæmdir séu hafnar eða fjárveitingar séu heimilaðar fyrir 1. okt. næsta ár. Það er svo, að þótt margt sé þungt í vöfum hér á Alþingi Íslendinga mun ekki síður vera þungt í vöfum að fá fram fjárveitingar í bandarísku fjárlögunum, og þess vegna skiptir það miklu máli að við Íslendingar, eftir að hafa fengið Bandaríkjamenn til þess að taka þátt í þessari framkvæmd, látum ekki á okkur standa og nýtum loforð þeirra um hlutdeild í byggingarkostnaði. Það er alveg rétt hjá hv. 3. þm. Reykv. að lita má á þessa hlutdeild sem nokkurs konar endurgjald fyrir afnot þau sem Bandaríkjamenn fá af gömlu flugstöðinni og því svæði, sem þar er um að ræða, með tímabundnum hætti. Það er ástæðulaust nú að fjalla í einstökum atriðum um athugasemdir þeirra hv. 5. þm. Reykn. og 3. þm. Reykv. við lagafrv. þetta, þar sem eðlilegt er og sjálfsagt að nefnd sú, sem fær frv. til meðferðar, kanni þær athugasemdir. Ég er í engum vafa um að unnt verður að ná samkomulagi um innihald og gerð þessa frv. Hér er um sérstaka og sérstæða framkvæmd að ræða sem ekki er óeðlilegt að sérstök lög gildi um, m. a. vegna þess að þessi framkvæmd er byggð á samningum og samkomulagi við Bandaríkjamenn og er að því leyti sérstaks eðlis. Á þeirri forsendu byggist það, að utanrrh. er falln framkvæmd málsins, svo og því, að samkvæmt starfsskiptingu ráðh., Er nú gildir fer utanrrh. með öll málefni Keflavíkurflugvallar og gegnir í raun og veru hvað hann snertir öllum fagráðherraembættum þótt á hinn bóginn sé ætlunin, þegar flugstöðin er komin í gagnið, að hér verði auðvitað um almenna íslenska starfsemi að ræða. En verkaskiptingu að þessu leyti má athuga frekar í nefnd. Það leiðir svo af því sem ég sagði í upphafi máls míns varðandi stærð flugstöðvarinnar fyrirhuguðu, að það yrði erfitt annað en að byggja flugstöðina upp í einum áfanga þótt áfangaskipti geti verið varðandi innréttingavinnu og varðandi það að taka einstaka hluta flugstöðvarbyggingarinnar í notkun. Þetta leiðir af því, að fæstum mundi þykja það mikil stækkun eða mikil úrbót á núverandi vandræðum og þrengslum í gömlu flugstöðinni ef stækkun flugstöðvarinnar væri ekki a. m. k. 50–75%. Ég er svo bjartsýnn varðandi framtíð flugsamgangna um landið að ég tel eðlilegt og sjálfsagt að gera ráð fyrir að afnot flugstöðvarinnar aukist mjög hratt þegar hún er komin upp og skilyrði skapast fyrir að taka á móti fleiri flugvélum og farþegum. Það er svo íhugunarefni hvernig á því skuli standa, að Alþb. beitir sér gegn byggingu nýrrar flugstöðvar. Alþb. hefur þó verið í ríkisstjórn og látið sér lynda ýmsar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli sem Bandaríkjamenn hafa fjármagnað. Ég nefni lengingu flugbrauta, byggingar ýmiss konar, þótt þeir á hinn bóginn hafi sett sig upp á móti byggingu flugstöðvar sem er einmitt til þess fallin að skilja á milli varnarliðsins og Íslendinga í daglegu lífi. Það skyldi þó ekki vera að Alþb. megi ekki til þess hugsa að missa glæpinn sinn, að það megi ekki til þess hugsa að hafa ekki möguleika til þess að reyna að koma óorði á samskipti Bandaríkjamanna og Íslendinga til þess að skapa tortryggni ekki eingöngu milli þessara þjóða, heldur gagnvart nauðsynlegu varnar- og eftirlitsstarfi sem fram fer í þágu Íslendinga sem annarra vestrænna þjóða frá Keflavíkurflugvelli. Það var gamall foringi þeirra Alþb. sem sagði við mig, þegar við ræddum þessi mál og raunar fleiri á breiðari grundvelli, að hann hefði varað sína menn, Alþb.-menn, við að vera með þessa þráhyggju varðandi varnarliðið á Keflavíkurflugvelli. Hann sagði: Hvað ætlið þið nú að gera ef svo skyldi fara að friðvænlega liti út í heiminum og varnarliðið hyrfi brott? Þá hafið þið ekkert að berjast fyrir og þá hafið þið á engu að lifa. Ég vek enn á ný athygli á því, að þeir einstöku Alþb. menn, sem hér voru, fyrrv. og núv. fulltrúar þess í flugráði, hafa ekki setið hér undir þessum umr. og eru flúnir af hólmi. Alþb. er mállaust. Við skulum vona að það viti á gott og sinnaskipti séu í aðsigi á þeirra heimili vegna þess að auðvitað ættu þeir ekki síður en aðrir alþm. að leggja áherslu á að þessi framkvæmd komist í höfn. Það má auðvitað gagnrýna það, að í nefnd þá, er skipuð er til að fjalla um byggingu þessarar flugstöðvar, séu eingöngu skipaðir 3 menn frá núverandi ríkisstjórnaraðilum. En ef tilgangurinn með því er að reyna að fá Alþb.-menn til að taka sinnaskiptum í þessum efnum skal ég ekki fetta svo mjög fingur út í þessa nefndarskipun þótt hún sé út af fyrir sig lítt þingleg og lýðræðisleg. Ég vil að lokum leggja á það megináherslu, sem fram kom hjá 1. flm., hv. þm. Benedikt Gröndal, að það er algerlega óviðunandi ef innan við fimmtungur þm. ætlar sér að ráða ferðinni í þessu máli, og það er virðingu Alþingis og alþm. algerlega ósamboðið ef einn þingflokkurinn hefur stöðvunarvald í slíku þjóðnytjamáli sem hér er um að ræða. Það er að vísu ákaflega óvenjulegt að í málefnasamningi ríkisstj. sé sérstakt ákvæði um að einn flokkur hafi neitunarvald um tiltekna framkvæmd í landinu, eins og byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Það er venjan að í slíkum málefnasamningum sé tekið fram hvaða framkvæmdir skuli komast í höfn fremur en hitt, hvaða framkvæmdir skuli ekki verða að veruleika, eins og um er að ræða í sambandi við byggingu flugstöðvar. Ég skora á þm. Framsfl. og þá þm. Sjálfstfl., sem styðja núv. ríkisstjórn eða veita henni hlutleysi, að standa við sannfæringu sína og tryggja meiri hluta Alþingis til að koma þessu þjóðþrifamáli í höfn. Ég held að það sé ekki ofætlun að gera það, þrátt fyrir 160 millj. króna kostnað, þar sem rekstrarkostnaðaráætlanir gera grein fyrir því, að hagnaður verði af rekstri flugstöðvarinnar. Þótt í þeim áætlunum sé ekki tekið inn vextir og afborganir af stofnkostnaði er hér um rekstrarafgang að ræða svo að töluvert ætti að vera til þess að greiða fjármagnskostnað af byggingarkostnaði. Og með vaxandi flugumferð, sem ný flugstöð skapar skilyrði fyrir, er ég í engum vafa um að sú fjárhagslega byrði, sem af byggingu þessarar flugstöðvar leiðir, verði minni en engin þegar hún er komin upp og tekin í notkun. Má ég bæta því við, að ég tók svo eftir að hv. 1. flm. gerði um það tillögu að samgn. fengi málið til meðferðar. Ég hef aðeins borið mig saman við hann lítillega og sú ábending hefur fram komið, að með því að hér er um töluvert fjárhagsmál að ræða, eins og um getur í 2. gr. frv., sé ef til vill eðlilegra að fjh.- og viðskn. fái málið til meðferðar. Vil ég beina því til hæstv. forseta að meta það og vega.



Herra forseti. Hér er um mjög stórt og mikilvægt mál að tefla og þess vegna út af fyrir sig ekkert óeðlilegt að lagasetning komi til varðandi það. Reyndar er trúlegt að þyrfti alltaf þegar til framkvæmda kemur varðandi flugstöð að koma til lagasetning eða heimild. Ég fagna út af fyrir sig þeim áhuga sem hv. flm. hafa sýnt á þessu máli. Ég tel um mjög mikilvægt þjóðþrifamál að ræða og ætla ekki að eyða orðum að því. Ég hef sagt mína skoðun á því áður. Ég held að það sé mjög þarflegt að Alþingi taki málið til meðferðar, bæði hér í þingsal á fundum og ekkert síður að nefnd fái málið til umfjöllunar. Ég held að það geti verið gott að því leyti, að það vekur menn til umhugsunar um þetta og málið skýrist. Því er ekki að neita, að að ýmsu leyti hefur þetta mál verið talsvert afflutt. Þess vegna held ég að það sé af hinu góða að um það sé talað og hið sanna komi í ljós. Hitt er annað mál, að þó að hér sé flutt þetta frv. til laga um flugstöð á Keflavíkurflugvelli er margs að gæta í sambandi við hvenær samþykkt eða setning slíkra laga er fímabær. Það er ekki rétt að stinga höfðinu í sandinn í þessu sambandi, og það er ekki rétt að gleyma hvernig ákvæði eru í stjórnarsáttmálanum um þetta, þó að það sé auðvitað öllum ljóst, að Alþingi getur sett lög um þetta hvenær sem er - nota bene: ef þingfylgi er fyrir hendi. Ég held því að það verði erfitt í þessu máli að horfa fram hjá því pólitíska ástandi sem er, því pólitíska viðhorfi sem ríkir hér, og menn verði að lita raunsætt á það og athuga það, þeir sem áhuga hafa á málinu, sem ég hygg að séu velflestir þm., með hvaða hætti líklegast er að þoka málinu áfram og koma fram því sem helst þarf að koma. Þetta er ekki einfalt mál að því leyti til, að það blandast inn í þau sjónarmið sem hér hafa komið fram hjá hv. ræðumönnum, að mönnum vex nokkuð í augum sú fjárhæð, sem á að verja í þessu skyni, þegar þeir horfa á hjá sér og í sínu nágrenni og í sínu kjördæmi flugvelli sem eru mjög illa í stakk búnir vegna fjárhagsvandræða. Ég skil því ákaflega vel að menn íhugi þessi mál frá ýmsum sjónarmiðum. En ég get algjörlega tekið undir það sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, að það þarf vitaskuld að líta á þetta mál með nokkuð öðrum hætti, sem sé þeim, að þetta er mál þjóðarinnar allrar, þetta er flugvöllur og flughöfn þjóðarinnar allrar. En eins og ég sagði verður náttúrlega að hafa opin augun fyrir þeim staðreyndum sem hér eru fyrir hendi varðandi pólitískt ástand. Eins og menn rekur minni til var flutt hér í fyrra brtt. við lánsfjáráætlun þar sem gert var ráð fyrir heimild til 10 millj. kr. lántöku. Hún fékkst ekki samþykkt. Ég greiddi þeirri till. atkv., gerði grein fyrir atkv. mínu í því sambandi og taldi að samþykki slíkrar heimildar bryti ekki á nokkurn hátt í bága við stjórnarsáttmálann, það ákvæði hans er lýtur að þessu. Við nánari og rólega athugun á þessu hlýtur náttúrlega öllum að vera ljóst, og allir hljóta að fallast á það að athuguðu máli, að það er ekki brotið í bága við stjórnarsáttmálann þó að veitt sé heimild til lántöku. Það er aðeins um framkvæmdirnar sem áskilið er samþykki allra ráðh. Nú hefur það gerst, sem mér þykir gleðilegt, að það hefur verið algjörlega fallist á þetta sjónarmið mitt í ríkisstj. og nú er í fjárlagafrv. heimild til lántöku sem gæti verið undirstaða að fyrsta skrefinu í þessu máli. Það er að vísu jafnframt tekið fram, að skipuð skuli nefnd til að athuga alla hönnunina og athuga m. a. hvort verði komið við einhverri áfangaskiptingu í sambandi við þetta mál. Það má segja um þetta mál að það verður seint of vel athugað. Að sjálfsögðu tel ég rétt að slík nefnd starfi. Hún hefur þegar verið skipuð og tekið til starfa og ég efast ekki um að hún starfi vel. Hitt er eftir að sjá, hvort hún getur komist að annarri niðurstöðu en þeirri, sem fyrir liggur varðandi þetta mál, af því að það hefur verið unnið mikið að því eins og hér hefur komið fram. Hv. síðasti ræðumaður benti á að það væri nokkuð óeðlilegt að í þessari nefnd væru aðeins fulltrúar frá stjórnarflokkunum, en ekki frá stjórnarandstöðuflokkunum. Út af fyrir sig get ég tekið undir þetta sjónarmið því það er æskilegt að sameina um svona mikla framkvæmd alla aðila. En það verður að stíga fyrst yfir neðstu rimina áður en komist er upp í þá næstu. Það, sem fyrir liggur núna í málinu, er að athuga og kanna hvort ekki getur orðið samkomulag innan ríkisstj. um að hefja framkvæmdir. Það fer sjálfsagt eftir því, vona ég, hverjar tillögur koma frá þeirri nefnd sem málið hefur nú til athugunar. En það dugar ekki annað en að horfa raunsætt á þetta. Á meðan núv. stjórn situr, og það eru engin feigðarmerki á henni enn þá að sjá, verður ekki ráðist þarna í framkvæmdir samkv. stjórnarsáttmálanum nema allir flokkarnir eða við skulum segja allir ráðh. samþykki það. Auðvitað er svona ákvæði í stjórnarsáttmála ekki bindandi fyrir hv. alþm. En hitt vitum við, að í raunveruleikanum víkja stjórnarstuðningsmenn ógjarnan frá slíku ákvæði sem þessu. Ég held því að enn verði að reyna að þoka þessu máli áfram með samkomulagi. Og miðað við það sem ég sagði áðan, að skipt hefði verið um skoðun frá því í fyrra á því, hvern skilning ætti að leggja í stjórnarsáttmálann, ætti ekki að vera útilokað að gera sér von um að menn gætu skipt um skoðun og fallist á að framkvæmdir hæfust kannske með einhverjum breytingum frá því sem menn hafa upphaflega gert sér í hugarlund. Þetta vildi ég aðeins taka fram, en endurtek það sem ég hef þegar sagt, að ég fagna því út af fyrir sig að þetta frv. er komið fram og málið er vakið á Alþingi. Þetta frv. fer náttúrlega til nefndar. Þá gefst kostur á að upplýsa málið þar enn betur og gefa nefndinni upplýsingar. Það getur verið álitamál kannske til hvaða nefndar frv. ætti að ganga. Ég hafði hugsað með mér, áður en ég heyrði tillögu 1. flm., að frv. mundi fara í fjh.- og viðskn., en það er auðvitað álitamál og ekki neitt aðalatriði. Þar verða að sjálfsögðu athuguð einstök atriði í þessu sambandi. - Mér finnst t. d. fullmikið á utanrrh. lagt í 2. gr., þar sem honum er boðið að tryggja fé til byggingarinnar. Það væri kannske rétt að hafa eitthvað mildara orðalag á því. Ekki treysti ég mér til að leggja fram eigin lánsfé ef á þyrfti að halda. Vonandi verður möguleiki á að fá lánsfé til þess, en er þó hvergi nærri kannað vegna þess að ekki hafa verið tök á að kanna það fyrr en lægi fyrir hvort í framkvæmdir yrði ráðist eða ekki. Það er auðvitað fullkomið álitamál, hvort þessi flugstöð og flugstöðvarbygging og rekstur hennar heyrir undir samgrh. eða utanrrh. Má auðvitað lengi um það deila. En sá háttur hefur verið á hafður á Keflavíkurflugvelli að mál hafa færst undir einn ráðh., og það hefur orðið hlutskipti vil ég segja utanrrh. að fara með þau mái. Það hefði svo sem mátt hugsa sér að þau væru öll í heild lögð undir einhvern annan ráðh. Af minni reynslu tel ég að það sé heppilegast að hafa þessi mál undir einum og sama ráðh., en hvort það er utanrrh. eða einhver annar getur verið álitamái. En auðvitað getur Alþingi í lögum ákveðið að þessi bygging, rekstur þessarar stöðvar skuli heyra undir einn og sama ráðh. Ég vil út af því, sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði, benda honum á að þetta er bundið í lögum nú. Það er ekki aðeins að það komi til greina að þessi starfsemi heyri undir ráðh., heldur er það beinlínis bundið í lögum að þessi mál skuli heyra undir utanrrh. Vitaskuld má breyta því eins og öðru. Er reyndar ákvæði í stjórnarsáttmála um að tekin skuli til athugunar verkaskipting að því er varðar Keflavíkurflugvöll, en það hefur ekki komið til framkvæmda. Ég skal svo, herra forseti, ekki blanda mér meira í þessa umr. Það má vera að það gefist tilefni til að tala eitthvað nánar um þetta í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og þá lántökuheimild sem þar er að finna og ég tel allmikinn ávinning fyrir þann málstað sem ég barðist fyrir.



Herra forseti. Um alllangt skeið hefur mönnum verið ljóst að flugstöðin á Keflavíkurflugvelli er orðin alls ófær um að gegna því hlutverki sem henni er þar ætlað. Það skiptir ekki máli hvort um er að ræða hlutverk flugstöðvar vegna utanlandsflugs okkar Íslendinga eða það þýðingarmikla hlutverk sem þessi flugstöð gegnir í öryggis- og varnarmálum okkar svo og það samstarf sem við erum í með vestrænum þjóðum. Það er því fullkomin ástæða til að Alþingi fjalli um þetta mál og taki um það ákvörðun og ákveði að hrinda af stað þeirri framkvæmd sem er lögð til í því frv. sem hér er til umr. Það voru vissulega vonbrigði fyrir okkur, sem erum fylgjandi þessu máli og teljum nauðsynlegt að það nái fram að ganga, hvernig einum þingflokka tókst á síðasta þingi að koma í veg fyrir að málið næði fram að ganga. Hæstv. utanrrh. sagði réttilega áðan að hér væri um að ræða mikilvægt málefni og hér væri um að ræða málefni þjóðarinnar allrar, en skömmu síðar í sinni ræðu kom hann þar máli, að menn mættu ekki gleyma því, hvað stæði í stjórnarsáttmálanum, og þess vegna væri erfitt að koma þessu máli fram á Alþingi. Hv. 1. flm., Benedikt Gröndal, benti réttilega á hvernig farið hefur verið með þetta mál, hvernig fulltrúar mikils minni hluta þjóðarinnar hafa verið látnir ráða ferðinni og sýnast enn vera látnir ráða ferðinni í máli sem er mál þjóðarinnar allrar, eins og hæstv. utanrrh. sagði. Ég held að hæstv. ráðh. hafi orðað það svo, að ekki væri rétt að gleyma því sem í stjórnarsáttmálanum stæði. Ég er sannfærður um að það væri gott fyrir íslenska þjóð ef menn gleymdu því, sem í stjórnarsáttmálanum stæði í þessum efnum, og greiddu atkv. í samræmi við skoðanir sínar á þessu máli. Þá efast ég ekkert um að þetta frv. yrði samþykkt. Það er búið að kanna þetta mál í alllangan tíma og hv. 2. flm., 1. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, gerði grein fyrir því, hver þróunin hefði verið í þeim efnum. Hann vék jafnframt að þeim mótrökum, sem fram hafa komið í sambandi við þessa framkvæmd, og sýndi fram á hve haldlítil þau eru. Hæstv. utanrrh. segir að það sé ekkert í stjórnarsáttmálanum um, að ekki megi afla heimildar til lántöku, og það megi sjá á fjárlagafrv. að menn hafi breytt um skoðun frá því á síðasta þingi. Ég held að það sé viðtekin venja, að ef Alþingi veitir heimild til lántöku er Alþingi þar með að samþykkja að framkvæmdir skuli hefjast. Við könnumst mjög vel við að það eru settar inn í fjárlagafrv. örlitlar upphæðir til undirbúnings framkvæmdum, eins og það er orðað. En þegar aflað er heimildar til lántöku hefur það verið skilið svo og framkvæmt að Alþingi hafi ákvéðið að framkvæmdir skuli hefjast. Það mátti heyra á ræðu hæstv. utanrrh. að málið, eins og það liggur fyrir hjá ríkisstj., eigi ekki greiða leið til samþykktar. Ég efast ekki um skoðanir hans og vilja í málinu. Það kom fram á síðasta þingi í atkvgr. hver afstaða hans þá var. Ég hefði viljað að hans áhrifa hefði þá gætt meira í flokki hans en raun bar vitni. Við skulum vona að þegar þetta mál fær afgreiðslu nú á þingi verði fleiri hendur á lofti með málinu í hópi þeirra framsóknarmanna en reyndust vera á síðasta þingi. Sú nefndarskipun, sem nú hefur átt sér stað með fulltrúum þeirra sem aðild eiga að ríkisstj., sýnir að vísu ekki að hér sé mál þjóðarinnar allrar, það er ljóst. En ég trúi að a. m. k. hluti nefndarmanna hafi vilja til að fá þetta mál fram og sú vinna, sem þessari nefnd er ætlað að leggja í athugun enn á ný, verði ekki til að tefja þetta mál. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um frv. Ég vildi láta þetta koma fram hér sem skoðun okkar sjálfstæðismanna í Reykjaneskjördæmi. Ég held að þegar skoðað er, hvað er hér um að ræða, sé eðlilegast að þetta frv. fari til fjh.- og viðskn. Hér er um að ræða fjárfestingu á vegum ríkissjóðs, lántöku á vegum ríkissjóðs. Svo geta menn deilt um það eftir á, þegar byggingin er komin upp, undir hvaða ráðh. hún á að heyra. En samkv. þeim lögum, sem um þessi mál gilda, hlýtur flugstöðin að heyra undir utanrrh. að mínum dómi.



Herra forseti. Þetta mál, bygging flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, hefur svo oft komið til umr. hér á Alþingi og umr. orðið það langar að í rauninni liggja öll rök með og á móti þeirri framkvæmd ljós fyrir. Það er því alveg þarflaust að bæta frekar í þann bauk. Ég vil hins vegar taka fram, að það er rétt hjá hæstv. utanrrh., að þrátt fyrir framlagt fjárlagafrv. eru Alþingi og þjóðin raunar engu nær. Engu hefur verið breytt, þrátt fyrir framlagningu fjárlagafrv. með heimildinni til lántöku til byggingar flugstöðvarinnar, vegna þess að í grg. með frv. er ítrekuð sú afstaða sem tilkynnt var við stofnun ríkisstj., að sú heimild og aðrar heimildir verði ekki notaðar nema fullt samkomulag takist um það í ríkisstj. Vitað er að einn flokkurinn í ríkisstj. hefur í stjórnarsáttmálanum tryggt sér neitunarvald í þeirri stofnun. Það er því rétt hjá hæstv. utanrrh., að það hefur raunar ekkert breyst í málinu af hálfu hæstv. ríkisstj. Menn eru engu nær nú en þeir voru í fyrra, og nú eru aðeins eftir 11 mánuðir sem menn hafa til stefnu til þess að geta hafið framkvæmdir eigi samþykkt Bandaríkjaþings á fjárframlagi ekki að falla úr gildi. Hæstv. utanrrh. orðaði það einhvern veginn svo áðan, að þennan tíma yrði að nota til að reyna að stíga yfir fyrirstöðuna í áföngum - eða svo skildist mér hann orða það. Við skulum gera okkur fyllilega ljóst í þessu sambandi, að einn þingflokkurinn, sem aðeins hefur innan við 20% kjósenda á bak við sig, hefur í þessu tiltekna máli stigið yfir meiri hl. Alþingis í einu skrefi. Það eina skref var tekið þegar til myndunar núverandi ríkisstjórnar var gengið. Þá steig Alþb. í einu fótmáli yfir allan meiri hl. þingheims. Og spurningin er sú, eins og hæstv. utanrrh. orðaði það, hvort líklegt sé að menn geti stigið það eina skref til baka í áföngum. Auðvitað verður reynslan ein að skera úr um hvort það er hægt, en ég held að það sé varla hægt að víkja svo af þessu þingi að Alþingi verði ekki sjálft að taka ákvörðun um hvort það vill láta það á sig sannast, að einn þingflokkurinn með 11 þm. innanborðs geti í þessu tiltekna máli stigið yfir alla aðra þingflokka í einu skrefi. Vakin hefur verið athygli á því, að þeir aðilar, sem telja sig mestu ráða um þetta mál, hafa nú verið fjarverandi frá þingfundi þegar málið hefur verið tekið til umr. Ráðh. Alþb. hafa ekki verið í salnum. Enginn Alþb. maður hefur tekið til máls. Þeir hafa flestir verið á göngu utan salar. Þeir hafa m. ö. o. hagað sér svipað og þeir haga sér þegar formaður þingflokks þeirra ræðir utanríkismál hér í þinginu. Þá velja þeir sér gjarnan þá afstöðu að vera ekki við. Þessi fjarvera þeirra Alþb. manna er annaðhvort til marks um að þeir hafi afráðið að taka þátt í lausn vandans, og ber þá auðvitað að fagna því, ellegar hún er til marks um að þeir telji þarflaust að hafa nokkur frekari afskipti af málinu þar sem úrslit þess séu þegar ráðin. Auðvitað getur enginn skorið úr um það annar en reynslan ein. En e. t. v. er það til marks um „Finnlandiseringu“ þeirra sjálfstæðismanna, sem í ríkisstj. sitja, og framsóknarmanna líka að sterkasta aflið, sem setur þessum aðilum stólinn fyrir dyrnar í núverandi hæstv. ríkisstj., þarf ekki einu sinni að vera viðstatt þar sem ákvarðanirnar eru teknar og umr. fara fram. Herra forseti. Ég tók eftir því, að hv. þm. Jóhann Einvarðsson mæltist áðan til þess, að ekki yrði gengið til afgreiðslu þessa frv. nú þegar. Ég skil orð hans svo, að hann telji vænlegt og geri að tillögu sinni að beðið sé með afgreiðslu frv. á Alþingi fram eftir vetrinum, þangað til séð verður hvort samkomulag tekst í ríkisstj. um framkvæmdina, en Alþingi fari ekki svo brott frá fundum nú í vetur að málið sé ekki tekið upp og afgreitt og þá væntanlega með samþykkt Alþingis og þingmeirihlutinn fái vilja sinn fram, ef ekki tekst það samkomulag í hæstv. ríkisstj. sem hæstv. utanrrh. orðaði eitthvað í þá veru að taka eigi til baka í áföngum það eina skref sem stigið var yfir meiri hluta Alþingis við stofnun núv. hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Í framhaldi af umr., sem urðu um þetta frv. þegar það var tekið til 1. umr. á síðasta þingfundi deildarinnar, vil ég aðeins bæta litlu við. Ég vil þakka þær góðu undirtektir sem frv. fékk hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. Hér er ekki um stórt mál að ræða, en samt mjög þýðingarmikið fyrir rekstraraðila félagsheimila í landinu. Frv. er flutt til að taka af öll tvímæli að því er varðar álagningu á félagsheimili, og hafa skattstjórar beinlínis óskað eftir að hér væru tekin af öll tvímæli um framkvæmd laganna. Ég vil taka undir ummæli hv. 10. þm. Reykv. um nauðsyn þess að efla Félagsheimilasjóð. Ég er reiðubúinn að vinna að því máli, m. a. með því að endurskoða álagningu skemmtanaskatts. Vegna tilmæla, sem ég beindi til hæstv. fjmrh. um að innheimtumenn ríkissjóðs fengju fyrirmæli um að fresta innheimtu álagðra gjalda á þau félagsheimili sem ég nefndi í framsöguræðu minni, vil ég taka það fram, að hér er ekki um að ræða að fresta almennri innheimtu á gjöldum, heldur er hér um að ræða frestun á innheimtuaðgerðum sem þegar hafa verið boðaðar af skattyfirvöldum eða innheimtumönnum ríkisins á umrædd félagsheimili, þ. e. lögtaksaðgerðum og því sem þeim fylgir. Ég vil ítreka það hér, að ég tel réttlætismál og raunar sjálfsagt að frestað sé innheimtuaðgerðum á þessa aðila meðan beðið er eftir afgreiðslu þessa frv. hér á Alþingi. Ég vil að lokum skora á hv. alþm. að sameinast um að afgreiða þetta mál, helst fyrir þinghlé, og vísa svo til framsöguræðu minnar að öðru leyti.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. 1. flm og frsm fyrir þessu frv. er innihald þess einn þátturinn í því að jafna aðstöðu fólks þannig að minnkaður sé sá mikli munur sem nú er á lífskjörum eftir því hvar einstaklingar búa á landinu. Þetta mál kemur mjög inn á samningamál þeirra aðila innan verkalýðshreyfingarinnar sem hafa ekki nú þegar kokgleypt ASÍ samkomulagið eins og frá því var gengið, t. d. Alþýðusambands Vestfjarða. Það kemur mjög inn á þetta svið einmitt, og það hefur óskað eftir viðræðum við hæstv. ríkisstj. og svörum um tiltekin efni. Ég hefði því gjarnan viljað, herra forseti, að hæstv. forsrh. væri viðstaddur umr. um þetta mál. Sé hann ekki nálægur vildi ég gjarnan að umr. yrði frestað.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. sem ég flyt á þskj. 114 ásamt hv. 7. landsk. þm., Halldóri Blöndal, um breytingu á lögum nr.10/1960, um söluskatt. Þetta frv. er raunar aðeins ein grein, og það, sem þar er lagt til er að orðin „sem ekki eru gefin út í ágóðaskyni“, sem er að finna í 11. lið 6. gr. laganna, falli niður. Það, sem hér er um að ræða samandregið, er að nái þetta frv. fram að ganga er lagt til að öll blöð og tímarit verði undanþegin söluskatti. Undanfarin ár hefur blöðum og tímaritum verið mjög verulega mismunað í þessum efnum. Í söluskattslögunum er að finna þessi orð: „sem ekki eru gefin út í ágóðaskyni“. Þetta er hins vegar mjög veik skilgreining, enda hefur fjmrh. eða embættismönnum í fjmrn. verið gert að útfæra þessi orð. Það er ljóst t. a. m. að dagblöð hafa ekki verið söluskattskyld. Nú er það auðvitað á allra vitorði, að rekstur dagblaða hefur gengið mjög mismunandi. Ég hygg að það sé ekki neitt leyndarmál t. a. m. að blað eins og Morgunblaðið er fyrirtæki sem skilar miklum hagnaði, gengur vel, borgar drjúgan arð til þeirra sem í því eiga. Dagblöð hins vegar, a. m. k. þau sem eru ekki gefin út af stjórnmálaflokkunum, ganga brösulega, svo ekki sé meira sagt, eða eru rekin með allmiklu tapi. Þegar kemur að tímaritum hins vegar þá hefur þetta verið skilgreint þannig, að þau tímarit, sem gefin eru út af félagasamtökum, hafa verið undanþegin söluskatti. Nægir þar að nefna t. d. tímarit sem gefin eru út af Frjálsu framtaki, sem er fyrirtæki sem hefur mikið umfang í útgáfustarfsemi, en öðrum tímaritum eða blöðum sem gefin eru út á hálfs mánaðar eða mánaðar fresti, hefur verið gert að borga söluskatt. Verður þó ekki séð í raun og veru að um nokkurn mismun á ritum sé þarna að ræða. Þetta hefur orðið til þess, og að sumu leyti af mjög skiljanlegum ástæðum, að mikillar óánægju hefur gætt hjá aðilum sem í útgáfustarfi standa. Þeim finnst réttilega - og hafa skrifað um það blaðagreinar aftur og aftur - að ritum, sem í raun og veru eru gefin út á mjög líkum ef ekki alveg sömu forsendum, sé mismunað. Þegar þetta mál er skoðað er ekki hægt annað en að taka undir í þessum efnum. Því má svo bæta við, að í því felst ákveðin hætta, að ráðuneyti hafi vald til að skilgreina hvaða útgáfustarfsemi sé menningarleg og hvaða útgáfustarfsemi sé ómenningarleg. Ég hygg að í raun hafi þessi skattlagning - þar sem þessi söluskattur er lagður á suma og aðra ekki - tekið mið af þeim sjónarmiðum, að útgáfustarfsemi, er þeim, sem um framkvæmd reglnanna fjalla, þykir ómenningarleg að einhverju leyti, sé skattlögð, þar séu slík sjónarmið sem liggi til grundvallar. Ég vil aðeins undirstrika það, hversu hættuleg svona sjónarmið geta orðið og hafa í raun orðið hjá okkur. Eins og segir í grg. með frv. þá kann mjög að orka tvímælis hvort og þá með hverjum hætti skuli veita undanþágur frá söluskatti. Síðan segir að leiða megi að því rök, að allt prentað mál skuli undanþegið þessum skatti, þ. e. söluskatti, og sé þá stuðst við prentfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Alla vega er ljóst að það hefur valdið miklum vandræðum á undanförnum árum fyrir suma þá, sem í slíkri starfsemi hafa staðið, að þeir hafa verið óvissir um hvort slíkan skatt ætti að greiða eða ekki. Nefna m á sem dæmi að fyrir að ég hygg einu ári eða svo var hafist handa um útgáfu blaðs sem bar nafnið Núna. Útgefendur þessi vissu ekki fyrr en þeir voru vel komnir af stað með útgáfuna hvort þeir væru söluskattskyldir eða ekki. Þeim var gert að greiða söluskatt og „það reið útgáfunni að fullu,“ svo vitnað sé í blaðaviðtöl við þessa útgefendur. Spurt kann að vera af hverju sé verið að fella niður orðin „sem ekki eru gefin út í ágóðaskyni“ og hvort það sé verið að hlaða undir gróðastarfsemi sérstaklega. Ég hygg að þetta sé á misskilningi byggt. Vitaskuld er margháttuð útgáfustarfsemi í landinu, sem af er verulegur hagnaður, en vegna þess að útgáfunni er öðruvísi komið fyrir, vegna þess að gerðir eru samningar við félagasamtök og þau látin standa að útgáfunni, þá hafa lögin verið túlkuð svo, að slíkir aðilar þurfi ekki að greiða söluskatt. Hygg ég að með örfáum dæmum væri hægt að sýna fram á að hér er í raun um hróplegt ranglæti og hróplega misnotkun að ræða. Það skal viðurkennt, að ætíð er umdeilanlegt hvort veita eigi undanþágu frá söluskatti, og undanþágufrumskógur er auðvitað ekki góður og oft af hinu illa. En hér er búið að ryðja brautina. Allur þorri blaða og tímarita er undanþeginn söluskatti. Það er mikill minni hluti í slíkri útgáfustarfsemi sem enn greiðir slíkan skatt. Og það felst í því mjög ákveðin hætta, að embættismönnum í rn. sé falið að framkvæma þetta þó að hæstv. ráðh. taki hina endanlegu ákvörðun. Eins og öll þessi mál eru í pottinn búin sýnist sanngirnismál og langsamlega einfaldast, að sú regla sé gerð almenn og undantekningarlaus, að prentað mál sé undanþegið söluskatti. Herra forseti. Það er í því skyni, að sú breyting komist á, sem þetta frv. er fram lagt. Ég legg svo til að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og til fjh.- og viðskn.