Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég vil bjóða hv. alþingismenn velkomna til starfa eftir tveggja vikna hlé sem hefur verið á störfum þingsins, síðbúið jólahlé eða síðari hluti jólahlés eftir því hvað menn vilja kalla það. Ég vona að hv. þm. hafi nýst þetta hlé til að sinna þeim þáttum þingmannsstarfsins sem óhjákvæmilega fer fram utan þessa salar. Ég á þá við fundi og önnur störf með kjósendum svo og störf á erlendum vettvangi. Mér er kunnugt um að allmargir þingmenn hafa sótt fundi erlendis á vegum Alþingis síðustu daga. Í tæpa hálfa öld, eða frá stríðslokum 1945, hefur ríkt nokkur festa um þingtímann hér á Alþingi. Þingfundir hafa staðið frá fyrri hluta októbermánaðar og fram til jóla en þá verið gert jólahlé og hefur það venjulega staðið fram eftir janúar. Þingfundir hafa síðan hafist að nýju og staðið fram á vorið, mislengi að vísu eftir aðstæðum. Nú hefur það hins vegar gerst í þriðja sinn á sl. fimm árum að brugðið hefur verið frá þessari starfsvenju Alþingis og hefðbundið jólahlé rofið vegna áríðandi og aðkallandi verkefna þingsins í janúarbyrjun. Má það vera okkur alþingismönnum nokkurt umhugsunarefni og vekur raunar þá spurningu hvort ástæða sé til að endurskoða starfstíma þingsins og skipa honum með öðrum hætti en verið hefur.

Borist hefur svohljóðandi bréf, dagsett 29. jan. 1992: ,,Þar sem Kristín Ástgeirsdóttir, 18. þm. Reykv., getur ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda, leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varamaður Samtaka um kvennalista í Reykjavíkurkjördæmi, Guðrún J. Halldórsdóttir, forstöðukona Námsflokkanna í Reykjavík, taki sæti á Alþingi í forföllum hennar. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Anna Ólafsdóttir Björnsson, formaður þingflokks Samtaka um kvennalista.`` Kjörbréf Guðrúnar J. Halldórsdóttur forstöðukonu hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Guðrún J. Halldórsdóttir hefur áður átt sæti á Alþingi, raunar fast sæti, og er boðin velkomin til starfa.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að koma fram með fsp. til hæstv. fjmrh. á þskj. 211, um Slippstöðina á Akureyri, sem hljóðar svo: ,,1. Á hvern hátt mun ríkisstjórnin bregðast við erfiðri fjárhagsstöðu Slippstöðvarinnar á Akureyri? 2. Mun ríkissjóður að einhverju leyti taka á sig þann gífurlega fjármagnskostnað sem safnast hefur upp síðan 1987 vegna smíða á svokölluðu B-70 skipi sem nú er nýselt til Vestmannaeyja?`` Ástæða þess að ég kem fram með þessa fsp. er sú að fjárhagsstaða fyrirtækisins er mjög erfið og tap hefur verið á rekstrinum fjögur ár í röð og sennilega aldrei meira en á sl. ári þótt endanlegar niðurstöðutölur rekstrar liggi ekki fyrir. Forráðamenn fyrirtækisins telja að 130 millj. kr. vanti inn í fyrirtækið til að það geti aftur náð eðlilegum rekstrargrundvelli. Aðalástæður þess að svona er komið fyrir þessu fyrirtæki eru tvær. Í fyrsta lagi sú að nýsmíðar hafa svo til algerlega færst úr landi á síðustu árum fyrir tilskuðlan ríkisstyrkja með skipasmíðum erlendis, sem er mál sem oft hefur komið til umfjöllunar hér á hv. Alþingi, og hins vegar er ástæðan sú að stöðin sat uppi með skip í mörg ár, svokallað B-70 skip, sem ekki seldist og safnaði á sig gífurlegum fjármagnskostnaði. Samtals eru það líklega um 80--90 millj. kr. umfram það sem gæti talist eðlilegt. Tapið á smíði B-70 skipsins var í heild um 180 millj. kr. Á síðasta kjörtímabili kom Slippstöðin á Akureyri oft til umfjöllunar hér á hv. Alþingi vegna frv. um gjald á erlendum lánum í skipasmíðaiðnaði. Þetta frv. var lagt fram af núv. hæstv. samgrh., hv. 2. þm. Norðurl. e., þar sem var lagt til að gjaldið yrði endurgreitt. Það mál náði ekki fram að ganga. En þáv. fjmrh. gaf forsvarsmönnum fyrirtækisins góð orð um að þegar skipið yrði endanlega selt og fyrir lægi hversu mikill fjármagnskostnaður hefði safnast upp á þetta skip tæki ríkissjóður hugsanlega á sig einhvern hluta hans. Þetta eru aðalatriðin sem ég vil að komi hér fram sem greinargerð með fsp.

Virðulegi forseti. Þessi fsp. er í tveimur liðum. Sem svar við fyrri liðnum vil ég segja þetta: Fjárhagsstaða Slippstöðvarinnar hf. á Akureyri skýrðist verulega þegar fyrir lá niðurstaða um sölu á nýsmíðaskipi fyrirtækisins. Um sl. áramót var talið að eigið fé fyrirtækisins næmi 80--100 millj. kr. Það er að vísu eiginfjárstaða sem er lakari heldur en verið hefur á undanförnum árum, eða u.þ.b. 9% trúi ég, miðað við 20--40% jafnvel eins og hún hefur verið á undanförnum árum. Stjórnvöld hafa beitt sér fyrir því að gripið verði til allrar þeirrar rekstrarhagræðingar sem verða má til að komast hjá frekari taprekstri. Í því sambandi hafa laun yfirstjórnenda verið lækkuð, starfsmönnum fækkað og eignir seldar. Þessar aðgerðir hafa nú þegar skilað árangri sem kemur þó fyrst fram á yfirstandandi ári. Ríkisstjórnin hefur ekki ákveðið aðrar aðgerðir til að mæta fjárhagserfiðleikum fyrirtækisins. Forsvarsmenn fyrirtækisins hafa átt fundi með ráðherrum, bæði fjmrh. og iðnrh., og gert grein fyrir stöðu mála. Jafnframt hafa farið fram viðræður við fulltrúa Akureyrarbæjar, sem er næststærsti hluthafi, um viðhorf þeirra og vilja til að bæta fjárhagsstöðu fyrirtækisins. Engin niðurstaða liggur fyrir í málinu. Á fundi sem ég átti með fulltrúum ríkisstjórnarinnar í stjórn Slippstöðvarinnar hinn 17. fyrra mánaðar fór ég fram á það að fulltrúarnir veltu upp þeim möguleikum sem þeir teldu að kæmu til greina til að leysa vandkvæði Slippstöðvarinnar. Má geta þess að auðvitað kemur til greina að fjölga hluthöfum Slippstöðvarinnar. Annar liður fsp. fjallar um smíði á svokölluðu B-70 skipi. Svar við þessum lið er að smíðakostnaður umrædds skips er talinn vera 442 millj. kr. og fjármagnskostnaður umfram það sem eðlilegt getur talist er um 83 millj. Þegar talað er um fjármagnskostnað umfram það sem eðlilegt getur talist er verið að tala um fjármagnskostnað fyrir þann tíma sem skipið lá, var í smíðum, umfram það sem eðlilegt getur talist þegar smíðað er fyrir fastákveðinn viðskiptavin. Söluverð skipsins var 311 millj. kr. samkvæmt samningi við Matthías Óskarsson, útgerðarmann og skipstjóra í Vestmannaeyjum. Engin ákvörðun hefur verið tekin um það hvort ríkissjóður eða aðrir hluthafar taki á sig þann fjármagnskostnað sem safnast hefur upp á liðnum árum. En eins og ég hef áður sagt er málið til áframhaldandi skoðunar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og málefnum skipasmíðaiðnaðarins og Slippstöðvarinnar á Akureyri sérstaklega. Ég vil jafnframt í þessu sambandi minna á frv. sem liggur fyrir þinginu sem er flutt af okkur alþýðubandalagsmönnum um ráðstafanir varðandi málefni skipasmíðaiðnaðarins. Ég held að brýnt sé að koma því máli hér á dagskrá og taka það til umræðu. Ég vil enn fremur segja um þetta efni að ég held að það sé nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. kynni sér þau fyrirheit, ég segi ekki loforð, en fyrirheit sem fyrri ríkisstjórn gaf Slippstöðinni á Akureyri í tengslum við sölu á nýsmíðaverkefninu B-70 þegar hún væri í höfn. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt til að eðlileg samfella sé í embættisfærslu í fjmrn. að það liggi alveg ljóst fyrir hvaða vilyrði höfðu verið gefin um aðstoð eða þátttöku ríkisvaldsins í því sambandi. Og að hún verði m.a. nýtt í því skyni, núna þegar sala hefur farið fram, að endurskipuleggja þannig fjárhag Slippstöðvarinnar að hún komist á sæmilega traustan grundvöll. Ég set allt traust mitt á hæstv. fjmrh. í þessum efnum. Því eins og komið hefur fram er hæstv. iðnrh. ekki að gera nokkurn skapaðan hlut í þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin þó að þau væru kannski svolítið mögur. Mér er kunnugt um það að gripið hefur verið til aðgerða í Slippstöðinni til að spara í rekstri eins og kom fram í svari hans. Starfsmenn eru nú um 150 og að auki eru 20 eða 30 starfsmenn með uppsagnarbréf í vasanum. Þegar flestir starfsmenn voru hjá þessu fyrirtæki voru þeir um 300. Þetta er alveg gífurlegur samdráttur sem þarna hefur átt sér stað og segir sitt í þessu bæjarfélagi. Ég get sagt eins og síðasti ræðumaður, hv. 4. þm. Norðurl. e., að auðvitað setur maður allt sitt traust á núv. hæstv. fjmrh. í þessu málefni þar sem málið heyrir undir hann. En ég get tekið undir það að mér finnst að hann ætti að kynna sér hvað fyrrv. ríkisstjórn hafði gefið af fyrirheitum í þessum efnum. Ástæða væri til að minna hér á ýmis stór orð sem hafa verið látin falla í tengslum við það frv., sem ég nefndi áðan, og hæstv. samgrh. hafði um þetta fyrirtæki. Ég ætla þó ekki að gera það af því að hann er fjarstaddur. Ég segi það aftur að það er svo gífurlega stórt atriði fyrir atvinnulífið á Akureyri og fyrir útgerðina sem slíka að þetta fyrirtæki geti haldið áfram að vera í fullum rekstri, þótt ekki verði um nýsmíði að ræða, að stjórnvöld hljóta að hafa þar afskipti af málum. Það er einblínt á það núna hjá fyrirtækinu að vera fyrst og fremst með þjónustu við flotann. Hugsanlega er hægt að ná frekari viðskiptum, t.d. við kaupskipaflotann. Þá þarf að bæta aðstöðuna í slippnum sem auðvitað kostar fjármuni. Þetta fyrirtæki er mjög mikils virði bæði fyrir útgerðina og ekki síst fyrir atvinnulífið á Akureyri og ég treysti því að hæstv. fjrmh. geri allt sem í hans valdi stendur til að það geti haldið áfram rekstri. Ég álít að það sem nú hefur verið gert í sambandi við samdrátt í yfirstjórnun og öðru slíku dugi ekki til. Það dugir ekki til þegar haft er til hliðsjónar að á síðasta ári tapaði fyrirtækið, eftir því sem ég best veit, hátt á annað hundrað milljónum kr.

Virðulegi forseti. Mig langar að minnast á örfá atriði. Það er hárrétt sem kemur fram hjá hv. fyrirspyrjanda að gífurlegur samdráttur hefur orðið í starfsemi Slippstöðvarinnar hf. Það sama má segja um fjölmörg önnur fyrirtæki í sömu grein eins og ég veit að hv. alþingismenn þekkja. Á morgun verður stjórnarfundur í fyrirtækinu og þá verða þessi mál til umræðu eins og svo oft áður. Ég þarf ekki að endurtaka það sem ég sagði áðan að stjórnarmenn fyrirtækisins, þeir sem eru á vegum íslenska ríkisins, hafa fyrirmæli um að velta upp þeim hugmyndum sem til greina koma við lausn á vandamálum fyrirtækisins. Ég minntist á að hugsanlega kæmi nýtt hlutafé inn frá öðrum en þeim sem nú eiga hlut í fyrirtækinu sem eru að langstærstum hluta ríkið, Akureyrarbær og að litlum hluta Eimskipafélag Íslands og síðan enn minni aðilar. Á staðnum eru sterk fyrirtæki sem hafa gagn af þessari þjónustu og skipasmíðastöð og ætla ég ekki að fara frekar út í þá sálma. En vegna orða hv. þm. vil ég að það komi mjög skýrt fram um leið og ég þakka traust sem mér er sýnt í þessu máli 

Virðulegi forseti. Mig undrar satt að segja málflutningur hæstv. fjmrh. í þessum umræðum. Þegar ég kom í fjmrn. lá fyrir mikið vandamál, Slippstöðin á Akureyri, sem skapað hafði verið í tíð ríkisstjórnar þar sem Sjálfstfl. fór með forræði þessara mála. Hv. þm. Halldór Blöndal, núv. samgrh., hafði verið í fararbroddi sem fulltrúi Sjálfstfl. í stjórn Slippstöðvarinnar til þess að láta smíða skip sem enginn kaupandi var að og engar veiðiheimildir hafði. Þegar ég átti viðræður við stjórn Slippstöðvarinnar og framkvæmdastjóra og forstjóra hennar var alveg ljóst að sú ákvörðun að smíða þetta skip, sem Sjálfstfl. bar höfuðábyrgð á, var meginástæðan fyrir rekstrarerfiðleikum fyrirtækisins. Ítrekaðar tilraunir voru gerðar til þess að selja þetta skip án árangurs. Síðan tók fjmrn. þá ákvörðun í samráði við annan megineignaraðila fyrirtækisins, bæjarstjórnina á Akureyri, að gefa fyrirheit um að fjmrn. mundi ásamt þessum eignaraðila beita sér fyrir því að komið yrði til móts við Slippstöðina vegna þeirra erfiðleika sem þessi ákvörðun hafði leitt af sér. Í því skyni var haldinn formlegur fundur --- ég er að verða búinn, virðulegi forseti --- 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð fjmrh. áðan hvar hann gat þess að fleiri fyrirtæki í skipaiðnaðinum eru í vanda en Slippstöðin á Akureyri. Ég vil benda t.d. á elstu slippstöðina á Íslandi, Slippstöðina í Reykjavík, sem nú sér fram á verkefnaskort. Telja má upp miklu fleiri skipaverkstöðvar eins og á Akranesi, Ísafirði og fleiri stöðum. Þetta segir manni og leiðir hugann að því að eitthvað er að í íslenskum skipaiðnaði þegar útgerðaraðilar hér á landi leita frekar á erlenda grund til þess að láta lagfæra skip sín eða breyta þeim. Nauðsynlegt er, eins og fjmrh. kom inn á áðan, að líta á skipasmíðaiðnaðinn í heild sinni og taka þeim tökum að möguleiki verði á að beina viðskiptum íslenskra útgerðaraðila til slippstöðva innan lands. Og ég ítreka það að fleiri skipaverkstöðvar eiga nú við vanda að stríða en á Akureyri.

Virðulegi forseti. Fyrir þinginu liggur frv. til laga um ráðstafanir í skipasmíðaiðnaði. Þetta frv. er flutt af mér og fleiri þingmönnum Alþb. og þar er gert ráð fyrir að taka á þessum málum heilstætt, ekki aðeins þeim málum sem snerta Slippstöðina á Akureyri þar sem fjmrh. á auðvitað að sjá sóma sinn í að fylgja þeirri stefnu og þeim fyrirheitum sem gefin voru á sinni tíð, heldur er líka tekið á vandamálum skipasmíðaiðnaðarins í heild, m.a. á innflutningi og einnig á þeirri þjónustu erlendis sem íslenskir skipaeigendur hafa kosið að kaupa. Ég tel mjög mikilvægt að frv. verði tekið á dagskrá hið allra fyrsta, virðulegi forseti, í framhaldi af þessari umræðu. Ég þakka fyrir þá ræðu sem hv. 16. þm. Reykv. flutti áðan, vegna þess að hann flutti í raun og veru hluta af þeirri framsöguræðu sem ég hafði hugsað mér að flytja fyrir því frv. sem hér er um að ræða. Ég skora á hæstv. forseta að beita sér fyrir því að málið komist sem fyrst á dagskrá til þess að draga þá fjmrh. og hæstv. iðnrh. til umræðna um málið og ekki síst þann síðarnefnda sem á langan feril lítilla dáða í þessu máli.

Hæstv. fjmrh. óskar að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til þess að skýra frá því að í fyrirspurnatímum getur ráðherra ekki talað nema tvisvar og þess vegna er mér alveg ógerlegt að svara því sem fram kom hjá hv. 8. þm. Reykv. sem virtist, að mínu mati, vera óþarflega viðkvæmur fyrir þeim svörum sem ég gaf. Ég fyrirgef hv. þm. það sem hann sagði af því að ég hygg að hann hafi ekki hlustað á svar mitt við fyrirspurninni þar sem greinilega kom fram að unnið er að þessu máli sem og öðrum málum sem varðar það sem hér er til umræðu, þ.e. skipasmíðar hér á landi. Ljóst er að verkefnaskorturinn bitnar á skipasmíðastöðvum og hv. þm. þarf ekkert að koma upp og segja að hann og hans ríkisstjórn hafi gefið fyrirheit sem við höfum ekki staðið við. Það eina sem ég hef sagt er að í fjmrn. er fullt af fyrirheitum sem liggja fyrir og við höfum skoðað. Auðvitað gerum við það sem við teljum okkur geta gert í þeim málum sem upp koma hverju sinni. Það er óþarfi fyrir hv. þm. að vera viðkvæmur og sýna þennan árásarhug og ég held hann geti vel geymt sér það því svo sannarlega erum við tilbúnir til að ræða þessi mál þegar til umræðna um skipasmíðaiðnaðinn kemur samkvæmt frv. sem nú liggur fyrir.

Hv. 8. þm. Reykn. óskar einnig eftir að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hæstv. fjmrh. að ég sé eitthvað viðkvæmur fyrir orðum hans. Hins vegar var alveg ljóst í þeirri ræðu sem ég flutti að hann fór að slá þær ómerkilegu keilur að vandi skipasmíðastöðvarinnar á Akureyri sem núv. ríkisstjórn þyrfti að glíma við væri arfleifð frá síðustu ríkisstjórn. Það sem ég gerði var að rekja hvernig Sjálfstfl. hafði beitt sér fyrir því að smíðað var skip í Slippstöðinni án þess að það væri kaupandi og án þess að það væru veiðiheimildir. Það er eina raunverulega ástæðan fyrir vanda Slippstöðvarinnar á Akureyri. Fyrst umræðan hefur þróast á þessa braut held ég að nú sé réttast, virðulegi forseti, að verða við þeim óskum sem hv. þm. Svavar Gestsson bar fram að það frv. sem hann og fleiri hafa flutt verði tekið til umræðu strax í næstu viku svo að hægt verði að ræða þessi mál ítarlega án þess að vera með þær þröngu skorður sem fyrirspurnatími veitir. Ef ræða hæstv. fjmrh. hér áðan gefur til kynna að ekki sé nokkur efi í huga hans um að staðið verði við fyrirheit sem gefin voru fyrir tæpum tveimur árum til lausnar þeim vanda sem Sjálfstfl. skildi eftir sig, þá er það gott og vel. En þá skil ég ekki lokaorðin í ræðu fjmrh. nema byrðarnar frá skuldadögum Sjálfstfl. séu orðnar svo miklar að hæstv. fjmrh. þurfi að væla yfir þeim í ræðustól nánast í hvert skipti sem hann kemur upp.

Forseti stendur nú frammi fyrir því að menn vilja bera af sér sakir hver á fætur öðrum og þykir forseta það að bera af sér sakir vera orðið svolítið víðtækt hugtak. En hæstv. fjmrh. óskar eindregið eftir því að bera af sér sakir og vill forseti hlusta á hvað það er sem hann vill bera af sér. Tekur hann til máls.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði mig áðan hvort ég hefði kynnt mér fyrirheit fyrrv. ríkisstjórnar í þessu máli. Ég svaraði því að ég hefði gert það og í fjöldamörgum öðrum málum. Í svörum mínum við fyrirspurnum hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur vék ég ekki einu einasta orði að fyrrv. ríkisstjórn. Eftir að umræðum lauk hins vegar og ég hafði tvívegis talað án þess að víkja einu einasta orði að þeirri ríkisstjórn varðandi málið eða kennt henni um eitt eða neitt, stendur hv. 8. þm. Reykn. upp. Og hvert var aðalefni hans í stólinn? Það var að segja að allt þetta mál væri Sjálfstfl. að kenna. Þetta eru þær efnislegu umræður sem hafa farið fram. Og ég segi og ég spyr og ég skora á hv. þm. sem tóku þátt í umræðunum á meðan þær voru hérna um fsp., bæði hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur: Bar ég sakir á fyrrv. ríkisstjórn í þessum efnum? Bar ég sakir á ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar? Bar ég sakir á hv. 8. þm. Reykn., sem þá var fjmrh.? Minntist ég í svari mínu einu orði á þá ríkisstjórn? Svo var aldeilis ekki. Þetta vil ég að komi fram áður en menn halda slíkum umræðum áfram.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrir hæstv. dómsmrh. fyrirspurn og gerði það reyndar á haustönninni, ef svo má að orði komast, sem varðar endurnýjun á skipakosti Landhelgisgæslunnar. Skipin hafa sem sagt elst um nokkra mánuði síðan ég lagði fram þessa fyrirspurn en það breytir ekki þeirri staðreynd nema síður sé að þau eru mjög að komast til ára sinna, sá annars ágæti skipakostur sem Landhelgisgæslan íslenska fékk í byrjun áttunda áratugarins eða í lok þess sjöunda, hvenær það nú var, og alveg ljóst að löngu er orðið tímabært að huga að endurnýjun þessa mikilvæga skipakosts. Ég hef saknað þess nokkuð að menn hafi fjallað um þennan þátt í störfum Landhelgisgæslunnar í umræðum undanfarin missiri um starfsemi gæslunnar. Mikil umræða og skiljanleg hefur farið fram um endurnýjun á þyrlukosti gæslunnar, en minna verið á það minnst að skipakosturinn er að sjálfsögðu engu síður mikilvægur og ómissandi í björgunar-, gæslu-, eftirlits- og þjónustuhlutverki sínu. Og þess vegna er alveg óumflýjanlegt að mínu mati að fara að marka stefnu í þessu efni. Hvenær og með hvaða hætti hyggjast menn endurnýja skipakost Landhelgisgæslunnar og tryggja að hann sé í góðu og nýtískulegu horfi á hverjum tíma? Eðlilega leiða menn hugann að því hvort þarna gæti verið á ferðinni verkefni fyrir íslenskan skipasmíðaiðnað. Ég teldi vel til fundið að það yrði kannað samhliða, þ.e. hvaða leiðir þættu vænlegastar varðandi þessa endurnýjun og áætlun unnin um það hvenær og með hvaða hætti skipakosturinn yrði endurnýjaður. Jafnframt yrði kannað hvort þar gæti ekki orðið, a.m.k. að einhverju leyti, verkefni fyrir innlendan skipasmíðaiðnað. Ég hef þess vegna leyft mér að leggja fyrir hæstv. dómsmrh. svohljóðandi spurningar: ,,1. Hvað líður undirbúningi að endurnýjun skipakosts Landhelgisgæslunnar? 2. Er þess að vænta að samið verði um smíði á nýju varðskipi á næsta ári?`` --- Þá er rétt að ítreka að þessi fyrirspurn var lögð fram á árinu 1991. ,,3. Hefur verið eða verður kannað sérstaklega hvort innlendar skipasmíðastöðvar geti annast smíði á nýjum gæslu- og björgunarskipum fyrir Landhelgisgæsluna?``

Frú forseti. Landhelgisgæslan á nú þrjú varðskip. Elsta skipið er Óðinn sem var smíðað árið 1960. Á því voru gerðar meiri háttar breytingar árið 1975 og á það síðan settur krani vegna verkefna við viðhald dufla. Sú framkvæmd var gerð árið 1989. Yngri skipin eru Týr sem var byggður 1975 og Ægir sem var byggður 1968. Óðinn er, eins og af þessum upplýsingum má sjá, nokkuð gamalt skip en yngri skipin Týr og Ægir eru talin vera í tiltölulega góðu ástandi. Að því er varðar fyrirspurnina sjálfa um hvað líði undirbúningi að endurnýjun skipakosts Landhelgisgæslunnar er það að segja að verkefnum hennar er raðað í forgangsröð og fyrsta verkefnið sem nú blasir við er endurnýjun og viðbót á þyrlukosti gæslunnar sem mjög hefur verið til umræðu í vetur. Það er forgangsverkefni sem nú verður tekist á við. Enn fremur er mikil þörf á að endurbæta starfsaðstöðu og stjórnunaraðstöðu gæslunnar þannig að hún geti gegnt hlutverki sínu og gegnt nýju hlutverki því að hlutverk hennar breytist vitaskuld með breyttum aðstæðum. Að því búnu kemur að því að huga að endurnýjun skipakostsins en ég ítreka að það er álit gæslunnar að bæði Týr og Ægir séu í tilgölulega góðu standi og til þeirra nota sem Landhelgisgæslan hefur þörf fyrir. Þess vegna er þess ekki að vænta, svo ég svari 2. lið fsp., að gerður verði samningur á þessu ári um smíði nýrra skipa með tilliti til þess hvernig verkefnum hefur verið raðað í forgangsröð. En áætlað er að það geti kostað um 700 millj. kr. að smíða nýtt skip af því tagi sem Landhelgisgæslan ræður nú yfir. Þá er spurt hvort kannað hafi verið sérstaklega hvort innlendar skipasmíðastöðvar geti annast smíði á nýjum gæslu- og björgunarskipum fyrir Landhelgisgæsluna. Í ljósi þess sem á undan er gengið liggur í augum uppi að það hefur ekki verið kannað sérstaklega. En fyrir fram virðist ekkert vera til fyrirstöðu að innlendar skipasmíðastöðvar gætu annast slík verkefni þegar þar að kemur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin. Þau voru skýr og að mínu mati alveg fullnægjandi upplýsingar um stöðu málsins. Ég tek fram að ég tel að þær upplýsingar sem hann veitti um áherslu og forgangsröðun verkefna hjá Landhelgisgæslunni séu eðlilegar og í raun skynsamlegar. Ég hygg að það sé engin deila um það að endurnýjun á þyrlukostinum sé eitt brýnasta forgangsverkefnið í röð slíkra hjá gæslunni. Það breytir hins vegar ekki því að ég tel löngu tímabært, og er ekki einn um það, að marka stefnu varðandi endurnýjun á skipakosti gæslunnar. Reyndar þyrfti að taka rekstur þeirrar skipaútgerðar inn í dæmið. Því miður er það svo að þessum skipakosti verður ekki beitt á þessu ári nema að hluta til eins og hann hefur afl til sökum peningaleysis. En þarna var engu að síður upplýst að elsta skipið er yfir þrítugt að aldri og það hlýtur nú að liggja í hlutarins eðli að tímabært er að fara að marka stefnu um það hvenær ráðist verði í endurnýjun þess. Væntanlega er ekki ætlunin að úrelda skipið þegar þar að kemur og fækka skipunum í tvö. Ég vil þess vegna leggja áherslu á, um leið og ég þakka hæstv. dómsmrh. aftur fyrir svörin, að stefnumörkunarvinna og áætlanagerð verði unnin og ég tel eðlilegt að hún fari í gang nú þó svo að endurnýjun á þyrlukostinum verði það verkefni sem ráðist verður í á næstunni og vonandi á þessu ári. Vonandi verður því ekki þvælt undan lengur og auðvitað hefði þurft að ákveða kaup á nýjum þyrlum á síðasta ári. Inn í áætlun um það hvenær ráðist verður í smíðina á fyrsta nýja gæsluskipinu, sem að mínu mati þyrfti að stefna að innan ekki lengri tíma en tveggja til þriggja ára, ætti að koma athugun á því hvort ekki sé unnt að stefna að því að smíða það skip innanlands.

Frú forseti. Hér er mál sem virkilega þarf að gefa gaum. Eins og fram hefur komið eru allir sammála um að það forgangsverkefni sem hefur verið lagst á með væntanleg kaup á nýrri þyrlu er það verkefni sem brýnast er hvað Landhelgisgæsluna varðar. Eins og fram hefur komið er enn fremur brýn nauðsyn á að endurnýja hið 30 ára gamla varðskip okkar, Óðinn. Við verðum að hafa í huga að hér er yfir 700 þús. km 2 svæði sem við þurfum að hafa gætur á og ásókn erlendra aðila í auðlindir í hafinu í kringum Ísland fer sjálfsagt vaxandi. Sambærilegum skipum hvað aldur varðar er lagt á Norðurlöndunum og talin mjög óhentug til reksturs. Ég tek undir það að nauðsyn er á að einhver stefna verði mörkuð um leið og Landhelgisgæslunni verði færð aukin verkefni. Þegar eru verkefni innan annarra ríkisstofnana sem eðlilegt væri að færa undir rekstur Landhelgisgæslunnar.

Frú forseti. Rétt er að taka fram í tilefni af þeirri umræðu sem hér hefur orðið að í dómsmrn. hefur að undanförnu verið unnið að undirbúningi þess að hefja endurskoðun á lögum um Landhelgisgæsluna, hlutverki hennar og skipulagi. Hún hefur sannarlega gegnt og gegnir enn mjög þýðingarmiklu hlutverki í okkar þjóðfélagi. Störf hennar mótuðust um langt árabil eðlilega af þeim átökum sem urðu við úrfærslu landhelginnar. Nú og í framtíðinni þykir mér á hinn bóginn einsýnt að hlutverk hennar ásamt hefðbundnu eftirliti á fiskimiðunum verði í ríkari mæli tengt þjónustu-, öryggis- og björgunarstörfum. Þess vegna leit ég svo á að tímabært væri að taka fyrir heildarendurskoðun á lögum og skipulagi og hlutverki stofnunarinnar og þessa daga er verið að hleypa því verki af stað. Það verður allumfangsmikið og mun taka tillit til þeirra nýju aðstæðna sem Landhelgisgæslan stendur frammi fyrir. Þar verður m.a. kannað hvort eðlilegt og skynsamlegt geti talist að sameina stofnanir eins og Almannavarnir og Landhelgisgæslu og styrkja starfsemi þeirra sem um margt er samtengd. Jafnframt verður kannað með hvaða hætti hægt er að tengja Landhelgisgæsluna við veiðieftirlitið sem nú er alfarið á vegum sjútvrn. Ég sé fyrir mér að inn í þessa athugun geta komið ýmis önnur atriði. Allt þetta er nauðsynlegt að gera í ljósi breyttra aðstæðna og nýrra verkefna. Þess vegna fer verkefnið nú af stað og vænti ég þess að niðurstöður þeirrar athugunar liggi fyrir síðar á þessu ári og þá verði unnt að hrinda í framkvæmd þeim breytingum sem skynsamlegar verða taldar. Það er alveg ljóst að tími er til kominn að endurskipuleggja stofnunina í ljósi breyttra aðstæðna.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu fagna ég þessu máli. En ég vil benda á að það er nú öðru nær en að gæsluhlutverki Landhelgisgæslunnar sé lokið. Við eigum stórsigra í vændum. Við þurfum að verja Reykjaneshrygg út í 350 mílur og stugga öðrum skipum burt frá þessari eign okkar. Við þurfum að verja norðurslóðir og gæta þess að við náum þeim rétti sem hafréttarsáttmálinn bíður okkur. Við höfum kannski, bæði ég og aðrir, trassað þessi mál. Við höfum ekki hrint fram öllum þeim réttindamálum sem við eigum samkvæmt hafréttinum og við þurfum að kynna okkur þau betur. Möppu með kortum af svæðunum var útbýtt hér þannig að hv. alþingismenn hafa getað kynnt sér hvað hér um ræðir. Svo sannarlega þurfum við að styrkja Landhelgisgæsluna til þess að vinna fleiri sigra sem við eigum rétt á samkvæmt alþjóðalögum. Og það er miklu meira mál en svo að menn megi hika í sambandi við kostnað við eflingu Landhelgisgæslunnar.

Virðulegi forseti. Í nóvember 1990 mælti undirrituð, sem 1. flm., fyrir till. til þál. um fræðslu í fjármálaumsýslu í skólum. Eftir afgreiðslu málsins úr nefnd þann 12. mars 1991 samþykkti Alþingi síðan eftirfarandi ályktun: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að láta útbúa námsgögn um almenna fjármálaumsýslu fyrir efsta bekk grunnskólans, sem og framhaldsskólann, og gera fræðslu um hana að skyldunámsefni á þessum námsstigum. Ráðuneytið ákveði í hvaða námsgreinum fræðslunni verði best fyrir komið. Markmið fjármálafræðslunnar verði: 1. að taka til meðferðar sem flest er við kemur almennri fjármálaumsýslu, þar með talin gerð greiðslu- og kostnaðaráætlana, og setja efnið þannig fram að það verði öllum aðgengilegt og skýrt, 2. að gera ungt fólk betur meðvitað um fjármál og um leið fjárskuldbindingar með því m.a.: a. að kynna nemendum meðferð greiðslukorta og notkun tékkhefta, b. að kynna nemendum almennar reglur um lántökur, svo sem víxla- og skuldabréfaviðskipti, vaxtamál og hvaða ábyrgð felst í því að gerast ábyrgðarmaður á skuldaviðurkenningum, c. að tengja þessi námsgögn réttindum og skyldum manna er þeir verða fjárráða.`` Í framsögu með tillögunni benti ég á nauðsyn þess að stuðla að því að ungt fólk verði betur undir það búið að verða fjárráða og þá fjármálalegu umsýslu sem fylgir fullorðinsárunum, ekki síst gjörbreyttri fjármálaumsýslu heimilanna í landinu. Með fullri verðtryggingu runnu þeir dagar upp að fólk þurfti að greiða skuldbindingar sínar að fullu. Svo virðist sem á skorti að verðbólgukynslóðin hafi skilað til næstu kynslóðar þeim viðhorfum um ábyrgð í fjármálum sem nauðsynleg eru. Stöðugt fleiri einstaklingar hafa orðið gjaldþrota m.a. vegna húsnæðisöflunar og jafnvel neysluskulda og því miður sökum þess að þeir hafa gerst ábyrgðarmenn á skuldum vina eða ættmenna sem lent hafa í erfiðleikum eða misst eigur sínar. Þá lágu fyrir upplýsingar um gjaldþrot einstaklinga þar sem m.a. kom fram að 139 einstaklingar undir þrítugu voru lýstir gjaldþrota á átta mánaða tímabili bara hjá embætti borgardómara í Reykjavík. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka þær góðu undirtektir og mikla stuðning sem málið fékk í þinginu. Virðulegi forseti. Á þskj. 190 er frv. til laga um breytingu á grunnskólalögunum, flutt af Guðna Ágústssyni og Stefáni Guðmundssyni og er efnislega á sömu lund og sú þál. sem ég hef fjallað um. Þar er gert ráð fyrir að fræðsla um fjármál einstaklinga og ábyrgð á fjárskuldbindingum sé tekin upp í efstu bekkjum grunnskóla. Framkoma þessa frv. m.a. gefur mér tilefni til að spyrja hæstv. menntmrh. hvað líði framkvæmd þáltill.

Hæstv. forseti. Varðandi framhaldsskólastigið er svar mitt við fsp. hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur þetta: Kennsla í fjármálaumsýslu er nokkur á ýmsum brautum framhaldsskólans. Á verslunarbrautum og hagfræðibrautum er talsvert mikil kennsla í bókfærslu, skattarétti, rekstrarhagfræði og þjóðhagfræði. Á öllum iðnbrautum er áfangi í bókfærslu þannig að allir verðandi iðnaðarmenn fá nokkra kennslu í fjármálaumsýslu. Fyrir nokkrum árum var tekin upp tilraunakennsla í svokölluðum samskiptaáfanga í nokkrum framhaldsskólum. Í þessum áfanga er nokkuð farið í fjármál einstaklinga. Þessi áfangi þykir lofa góðu og má búast við að flestir framhaldsskólar taki hann upp á næstunni. Varðandi grunnskólastigið er svar mitt þetta: Þingsályktun um fræðslu í fjármálaumsýslu sem samþykkt var á Alþingi 12. mars 1991 var kynnt Námsgagnastofnun sl. vor. Í þegar útgefnu námsefni eða námsefni sem var í samningu á vegum Námsgagnastofnunar á síðasta ári er fjallað almennt um fjármál og fjármálaumsýslu svo sem í samfélagsfræði og heimilisfræði. Engu að síður var það álit margra skólamanna að ekki veitti af aukinni umfjöllun um þessi mál meðal unglinga. Nokkur dæmi eru um frumkvæði að fræðslu um fjármál. Í Dalvíkurskóla var gerð tilraun með sérstaka námsbraut fyrir nemendur í efstu bekkjum grunnskóla, svokallaða sjálfsmennskubraut. Meginmarkmið þeirrar fræðslu var að nemendur yrðu ábyrgir í eigin fjármálum, fengju þjálfun í að gera fjárhagsáætlanir og öðluðust þekkingu á almennum bankaviðskiptum. Menntmrn. styrkti þetta verkefni og fylgist með framgangi þess. Bankar og sparisjóðir hafa sýnt þessu máli áhuga. Íslandsbanki hefur látið semja sérstakt námsefni sem notað er í starfsfræðslunámi í Reykjavík. Annast bankinn kennsluna sem fer fram í Gerðubergi. Þá hefur Sparisjóður Hafnarfjarðar látið semja hliðstætt námsefni sem öllum nemendum í 10. bekk í Hafnarfirði stendur til boða. Sparisjóðurinn leggur einnig til leiðbeinendur. Nemendur og foreldrar hafa látið mjög vel af þessu framtaki og efninu. Nú standa yfir viðræður milli Námsgagnastofnunar og fulltrúa banka og sparisjóða um útgáfu á námsefni um fjármálaumsýslu. Unnið er að kostnaðaráætlun og öðrum undirbúningi með það fyrir augum að námsefnið verði til reiðu fyrir efstu bekki grunnskóla haustið 1992. Einnig hafa komið fram hugmyndir um námsgögn við hæfi yngri nemenda. Ræddar eru hugmyndir um að bankakerfið styrki útgáfu efnisins fjárhagslega og að nýttar verði hugmyndir úr því efni sem tilraunir hafa verið gerðar með. Einnig er mikilvægt að taka mið af þeirri reynslu sem frumkvöðlar í fræðslu um þessi mál hafa aflað sér.

Hæstv. forseti. Ánægjulegt er að heyra að Sparisjóður Hafnarfjarðar og Íslandsbanki hafa tekið að sér að búa til námsgögn í íslenska skólann. Ekki veitir af hjálp einhvers staðar frá. Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli manna á því leikriti sem hér fer fram. Einn öflugasti og ötulasti stuðningsmaður núv. ríkisstjórnar, hv. 11. þm. Reykn., er að spyrja um aukna kennslu í grunnskóla og framhaldsskóla á meðan verið er að skera niður tímafjölda í öllum skólum. Ég hlýt að spyrja: Hvað á þetta að þýða? Á síðasta kjörtímabili var unnið ötullega að því að efla skólann með nýjum lögum um grunnskóla og leikskóla. Rætt var um að efla verkmenntun í skólum, rætt var um skólamáltíðir og flest það sem hv. þm. hafa verið að berjast fyrir árum saman. Öllu þessu hefur verið snúið við og frestað með öflugum stuðningi hv. fyrirspyrjanda. Nú kemur hún og fer að spyrja ráðherra sinn hvort ekki eigi að taka upp kennslu í fjármálaumsýslu. Ég hlýt að spyrja: Í hvaða tímum? Þessum sem lagðir hafa verið niður?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka menntmrh. ágæt svör og fagna því að tilraunakennsla hefur verið tekin upp í þeim framhaldsskólum sem hann greindi frá og einnig að verið er að gera tilraunir í sérstökum áföngum í grunnskólanum. Mér var fullkunnugt um þau námsgögn sem fyrir hendi eru þar sem fjallað er almennt um afmarkaða þætti þess sem ég spurði um. Reyndar kom það fram í nefnd þegar málið var til umfjöllunar. En eins og kom líka fram þar sem þessi gögn hafa verið notuð hefur það verið í valkennslu og í sumum skólum hafa nákvæmlega þessi gögn alls ekki verið notuð. Og um það snerist umfjöllun þeirrar tillögu sem hv. 14. þm. Reykv. stóð að, ef ég man rétt. Alla vega tók þingmaðurinn þátt í framsögu og studdi þetta mál dyggilega og þakka ég fyrir það. Það kom líka fram við umfjöllun málsins og í máli mínu að þá þegar voru þau starfskynningarnámskeið sem vísað er í hjá Íslandsbanka komin vel í gang og voru tilraunaverkefni með stuðningi menntmrn. og Reykjavíkurborgar sem lagði til húsnæði. Mjög vel hefur verið látið af þeim en á það bent að ekki væri nægilega gott að hafa umfjöllun um málið sem valkost heldur væri mjög æskilegt að flétta það inn í lögbundið námsefni. Hv. 14. þm. Reykv. gagnrýndi mig fyrir að koma og spyrja um aukna kennslu á niðurskurðartímum. Það er alveg hárrétt að ég hef stutt og styð ríkisstjórnina og hún hefur verið að skera niður. Það hefur líka komið fram aftur og aftur að þeim þáttum sem hefur verið frestað núna í grunnskólalögunum, sem hún vísaði til, hefur verið frestað á þessu ári. Ég trúi því að þeir erfiðleikar sem við erum að fara í gegnum nú verði leystir og sannarlega ætla ég að halda áfram að líta til framtíðar með þau mál sem betur mega fara. Þetta er einn af þeim þáttum sem við hljótum öll að vera sammála um að eigi að vera í grunnskóla og fyrstu bekkjum framhaldsskóla. Að sjálfsögðu mun ég berjast dyggilega fyrir því að þetta geti orðið, jafnvel þótt hægt gangi.