Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 897, um framkvæmd á úrskurðum kjararáðs vegna laga nr. 87/2009, frá Vilhjálmi Bjarnasyni.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp um fundarstjórn vegna þess að nú er að hefjast fyrirspurnatími á Alþingi. Ég lagði fram tvær fyrirspurnir í mars, annars vegar til hæstv. fjármálaráðherra og hins vegar til hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Sú sem ég lagði fyrir fjármálaráðherra hefur núna beðið í rúma tvo mánuði og ég veit að hæstv. fjármálaráðherra hefur á því tímabili verið í salnum að svara fyrirspurnum en einhverra hluta vegna hefur minni spurningu ekki verið svarað. Ég geri við þetta athugasemdir vegna þess að í þingsköpum segir skýrt og klárt að að jafnaði skuli svara spurningum innan tveggja vikna, munnlegum fyrirspurnum frá alþingismönnum. Mér finnst tveir mánuðir yfirdrifið og núna erum við að ljúka störfum. Fyrirspurn mín snýr að málefnum verðtryggingar og var ósköp einföld og það ætti ekki að vera erfitt fyrir hæstv. ráðherra að koma hingað og svara henni vegna þess að hún snýst um pólitíska stefnumörkun. Ég hef látið breyta þessum fyrirspurnum báðum yfir í skriflegar fyrirspurnir. Við hljótum að gera kröfu um að fá ítarleg og góð svör við þeim spurningum sem við þurfum að breyta yfir í skriflegar úr munnlegum vegna þess að þegar maður leggur upp með fyrirspurnina gengur maður út frá því að hún sé munnleg en ekki skrifleg. Það er þá spurning hvort ég fái að bæta við hana 

Forseti kann ekki skýringar á því að dregist hefur að svara fyrirspurn hv. þingmanns sem hv. þingmaður vék að. Hins vegar var lögð á það áhersla af hálfu forseta og forsætisnefndar að reyna að hafa hér eins margar fyrirspurnir á þessum degi og kostur væri til að, ef svo má segja, hreinsa upp þær fyrirspurnir sem út af stæðu. Hins vegar háttar þannig til á þessum degi að hæstv. fjármálaráðherra er með fjarvistarleyfi vegna opinberra funda erlendis og gat því ekki verið á fyrirspurnafundinum í dag.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er ekki búinn að vera með fjarvist vegna veru sinnar erlendis og starfa sinna í tvo mánuði. Það er það sem ég á við. Í tvo mánuði hef ég beðið eftir því að fá svar við fyrirspurn minni. Það er það sem ég geri athugasemd við, ekki endilega við fundinn í dag. Hann er bara tilefni þess að ég kem hér upp. Ég ítreka þá spurningu mína til hæstv. forseta, hvort ég fái ekki vegna þessarar biðar að breyta fyrirspurninni þannig að hún sé skýrari og ég fái þá skýrara svar, skriflegt svar um þetta mál, verðtryggingu, sem ég hef beðið svars við í rúma tvo mánuði.

Það er örugglega enginn misskilningur milli hv. þingmanns og forseta um að hv. þingmaður var að gagnrýna að dregist hefði að svara fyrirspurninni. Forseti sagði áðan að hann kynni ekki skýringar á því. Hann var eingöngu að skýra hvers vegna fyrirspurnin væri ekki á dagskrá í dag og hefur veitt á því fullnægjandi skýringar. Varðandi spurning hv. þingmanns er auðvitað ekkert því til fyrirstöðu að fyrirspurnin verði prentuð upp.

Hæstv. forseti. Það er kannski óeðlilegt að spurt sé um snjómokstur og staðsetningu snjóruðningstækja á Seyðisfirði vegna moksturs á Fjarðarheiði nú þegar sumarið er komið, en engu að síður verður að gera það til að nota tímann fram að næsta vetri. Tilefni spurningar minnar er að mikil vetrarófærð hefur verið undanfarið og Fjarðarheiði hefur oft verið lokuð. Við skulum hafa í huga að fjölmargir Seyðfirðingar vinna á Héraði og í álverinu á Reyðarfirði og auðvitað öfugt, einhverjir ofan af Héraði vinna á Seyðisfirði. Veturinn hefur verið það harður og er greinilega það breyttur að mikil ófærð hefur verið. Heiðin er oft lokuð, stundum er hún mjög torfær og stórhættuleg. Ég minni líka á að þetta er önnur aðalinnkomuleið til landsins fyrir erlenda ferðamenn og allir bílaflutningar fara fram með Norrænu. Ég minni líka á hinn mikla fiskútflutning sem farinn er að vera með Norrænu. Öll þessi rök eru nægjanleg árið 2014 til að sýna fram á að þetta er ekki í lagi. Þetta verður að bæta. Framtíðarlausnin er auðvitað jarðgöng milli Seyðisfjarðar og Héraðs. En nú þurfum við að bregðast við og til er tiltölulega einföld lausn. Í dag býður Vegagerðin út snjómokstur og verktakinn er staddur uppi á Héraði. Þegar hefja þarf mokstur fer hann af Héraði og mokar alla heiðina niður á Seyðisfjörð. Það er tilefni spurningar minnar vegna þess að það væri mjög til að létta undir og gera þetta auðveldara og betra en það er í dag, þ.e. þar til jarðgöngin verða komin, að staðsetja snjóruðningstæki á Seyðisfirði þannig að að morgni, þess vegna kl. 5 að morgni, þegar moka á og mikill snjór er, gætu tækin farið báðum megin frá. Það mundi að sjálfsögðu stytta tímann um helming, flýta mjög fyrir opnun og auka umferðaröryggi vegfarenda. Um leið gefst tækifæri þegar búið er að opna leiðina, sem er auðvitað aðalatriðið, að gefa sér tíma í að ryðja út ruðningunum. Virðulegi forseti. Spurning mín til hæstv. ráðherra nú í byrjun sumars, en hún á auðvitað að gilda fyrir næsta vetur og til framtíðar, er þessi: Kemur til álita að hafa sérstakt snjóruðningstæki á Seyðisfirði á veturna til að auðvelda snjómokstur á Fjarðarheiði og flýta honum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina sem hlýtur að eiga erindi við okkur jafnt að sumri sem vetri. Eins og við vitum var nýliðinn vetur mjög snjóþungur víða um land og sérstaklega á því svæði sem hér er til umræðu. Til að svara spurningunni beint, hvort það komi til álita að hafa sérstakt snjóruðningstæki á Seyðisfirði á veturna til að auðvelda snjómokstur á Fjarðarheiði og flýta honum: Já, það kemur auðvitað til álita. Sérfræðingar sem halda utan um þessi mál fyrir okkar hafa hins vegar talið að undanfarin ár - reyndar var síðasti vetur sérstaklega snjóþungur eins og ég nefndi - hafi verið nægilega góð þjónusta við vetraraðstæður fram að þessu og ekki hafi verið ástæða til þess að auka frekar við búnað. Því hafi ekki verið teknar þær ákvarðanir sem hv. þingmaður nefnir hér að beri að skoða. Við vitum að þegar þörf er á er unnið við snjómokstur á Fjarðarheiði, bæði frá Egilsstöðum og frá Seyðisfirði. Frá Egilsstöðum er unnið með öflugum snjóblásara þegar aðstæður eru eins og þær voru síðastliðinn vetur. Við mokstur frá Seyðisfirði er notaður veghefill í eigu Seyðisfjarðarbæjar sem er búinn sérstökum búnaði frá Vegagerðinni. Við aðstæður eins og þær voru í vetur nýttist það tæki því miður ekki sem skyldi. Aðstæður undanfarin ár hafa hins vegar verið þannig, eins og ég nefndi áðan, að undanskildum þeim vetri sem nú er nýliðinn, að ekki hefur verið þörf á sérstökum búnaði og þau tæki sem hafa verið til staðar hafa að mati okkar sérfræðinga að mestu dugað til að halda heiðinni opinni. Það er sú staða sem við höfum búið við. Hins vegar, eins og komið hefur ítrekað fram í umræðum hér á Alþingi um vetrarþjónustu Vegagerðarinnar og það mál var til dæmis rætt sérstaklega í lok mars ef ég man rétt, er það markmið ríkisstjórnarinnar og að sjálfsögðu Vegagerðarinnar, og ég veit að um það er góð samstaða í þessum sal, að þörf sé á að auka vetrarþjónustu á flestum svæðum landsins. Það þarf að auka hana umtalsvert og meira en okkur tekst að gera í þeirri samgönguáætlun sem nú liggur fyrir þinginu, en árlegur kostnaður vegna vetrarþjónustu Vegagerðarinnar er núna um 2,5 milljarðar. Á næsta ári er fyrirhugað að bæta við um 500 millj. kr. þannig að um 3 milljörðum verði varið í vetrarþjónustu á hverju ári. Þetta er umtalsverð aukning en þó ekki næg. Ég get fullyrt það og heiti hv. þingmanni því að í þessari aukningu verður að sjálfsögðu sérstaklega litið til þessa svæðis, enda þekkjum við öll þær brýnu aðstæður sem þar eru og einnig þá umræðu sem hefur verið um að breyta samgöngum á því svæði til að auka tækifæri þess. Þess vegna eru ákveðnar rannsóknir í gangi hvað það varðar eins og þingheimur þekkir. Ég vil í lokin ítreka það sem ég hef áður sagt á Alþingi að ég treysti faglegu mati Vegagerðarinnar hvað þetta varðar og til að meta aðstæður hverju sinni og eftir fremsta megni tryggja góða, öfluga og örugga þjónustu. Til að svara alveg beint út kemur það auðvitað til álita, og það hefur verið rætt, eins og hv. þingmaður veit sjálfsagt jafn vel og ég, að hafa sérstakt snjóruðningstæki á Seyðisfirði á veturna til að auðvelda snjómokstur. Á undanförnum árum hefur Vegagerðin ekki talið þess þörf og menn hafa kannski heldur ekki haft tök á því fjárhagslega, svo maður segi hlutina alveg eins og þeir eru. Ég vonast innilega til þess að okkur takist að gera eins vel og mögulegt er í framtíðinni og ég veit að þetta svæði er undir stöðugu eftirliti Vegagerðarinnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hennar, en betur má ef duga skal. Ég get tekið undir orð hv. þm. Kristjáns Möllers um mikilvægi þess að greiðar samgöngur séu við Seyðisfjörð. Hann rakti ágætlega þau rök. Ég vil líka bæta þar við að það skiptir gríðarlega miklu máli að við gætum þess að þau þorp og þeir kaupstaðir úti um land sem eru í byggð fái að lifa áfram. Lykilatriðið í því er auðvitað að greiðar samgöngur séu til þessara staða og ég tel mjög mikilvægt að við förum að leggja fjármagn í það að draumur Seyðfirðinga um að koma jarðgöngum undir Fjarðarheiði verði að veruleika. Það er lykilatriðið til að halda þeim stað í byggð og að atvinnulíf geti blómstrað með þeim hætti sem verið hefur og aukist til frambúðar.

Herra forseti. Alþingi Íslendinga er oft og tíðum gagnrýnt fyrir að bregðast ekki við fyrr en eftir á. Nú hefur hv. þm. Kristján L. Möller undirstrikað þá framsýni sem við höfum alltaf þekkt og búist við af honum. Hann hefur horft í stráin og skyggnst í skýin og komist að því að undir núverandi ríkisstjórn megi búast við mjög hörðum snjóavetri á Austfjörðum á næsta ári. Ég er sammála honum. Ég tek undir það sem hann segir um að menn þurfi að búa sig undir harðan snjóavetur og vera viðbúnir. En ég kem hingað aðallega til að taka undir með honum og hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur, að framtíðin er auðvitað sú að gera göng undir Fjarðarheiði. Það er líka hagsmunamál okkar Reykvíkinga sem þurfum að ferðast um landið. Ég ætla ekki að segja hvenær ætti að gera það en áður hefur komið fram að hæstv. innanríkisráðherra er áhugamanneskja um jarðgöng. Þess vegna langar mig að spyrja hana hvernig undirbúningi og áætlunum er háttað um göng undir Fjarðarheiði til að hv. þm. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör og sömuleiðis þeim þingmönnum sem um þetta hafa fjallað, alveg sérstaklega þingmanni Reykjavíkurkjördæmis Össuri Skarphéðinssyni sem er mjög mikill áhugamaður um jarðgangagerð. Ég hef stundum sagt það, þegar við erum að ferðast um landið í kosningaferðalögum eða fundaferðalögum, að við megum eiginlega ekki keyra yfir heiði án þess að hv. þingmaður leggi til að þar verði boruð jarðgöng. Sá sem hér stendur hefur lent í því hlutverki að þurfa að halda aðeins aftur af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hvað það varðar. Að öllu gamni slepptu ítreka ég þakkir til ráðherra sem segir að til álita komi að skoða þetta. Ég tel að Vegagerðin og Seyðisfjarðarkaupstaður eigi að setjast niður yfir þetta og skoða þennan möguleika. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að Seyðisfjarðarkaupstaður á veghefil sem hann notar til að moka götur í bænum. Það er ekki hentugasta tækið til að fara upp á heiði þegar mikill snjór er. Þess vegna ímynda ég mér eða hugsa upphátt að ef í útboði, væri það sett fram, sem auðvitað kostar peninga, að almennilegt tæki, snjóblásari, öflugt tæki, skuli staðsett á Seyðisfirði, hvort Seyðisfjarðarkaupstaður mundi ekki jafnframt kaupa þjónustu af þeim aðila. Það mundi auðvelda þetta, koma til móts við þann sem staðsetur tækið, en það mundi líka flýta mikið fyrir opnun á heiðinni og auka umferðaröryggi og vetrarþjónustu sem er mjög mikið atriði. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að nota sumarið og haustið vel til að kanna þetta í samvinnu við Seyðfirðinga. En vegna þess að Seyðisfjarðargöng bar á góma vil ég taka undir það sem hefur verið sagt, og ég hef sagt það, að það er auðvitað framtíðarlausnin. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hvenær mætti byrja. Ég tel ágætisvegvísi að stefna að því að byrja á Seyðisfjarðargöngunum um leið og við opnum Norðfjarðargöng, að við hv. þingmaður og fleiri förum austur til að fagna opnun Norðfjarðarganga 2017.

Virðulegur forseti. Aftur ítreka ég þakkir fyrir þessa umræðu. Þetta er í fyrsta skipti sem ég hef verið kölluð sérstakur áhugamaður um jarðgöng og ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sérstaklega fyrir þá nafnbót. Ég get tekið undir með hv. þm. Kristjáni L. Möller varðandi það sem hann nefnir hér og mikilvægi þess að góðar samgöngur við Seyðisfjörð verði tryggðar. Það er risastórt mál og skiptir miklu máli. Ég hef áður og geri það áfram treyst á dómgreind hv. þingmanns í því og ráðleggingar og mun þess vegna, í samræmi við það sem þingmaðurinn nefndi, óska eftir því við vegamálastjóra að hann fundi sérstaklega með fulltrúum á svæðinu og farið verði í að meta hvort hægt sé að gera betur og hvernig það verði þá best gert. Það þarf ekki að orðlengja um það. Varðandi göngin undir Fjarðarheiði er það auðvitað mikið áhugamál og mikið kappsmál og hagsmunamál, eðlilega, fyrir þetta svæði. Ég held að þingheimur sýni því allur skilning, ég sýni því skilning og hef ítrekað rætt þetta mál við heimamenn þar sem eru auðvitað farnar í gang og undirbúningur hafinn að ákveðnum rannsóknum vegna fjármagns sem þingið veitti til þess undir lok síðasta árs í tengslum við fjárlög. Síðan höfum við einnig rætt við aðila á svæðinu um þær framkvæmdir og hvernig þær gætu komið til og meðal annars rætt hvort einhver kostur væri á því að fara með þau göng að hluta í einkaframkvæmd. Það hefur einnig verið til umræðu á þessu svæði. Ég held að við séum öll áhugamenn um að tryggja góðar samgöngur við þetta svæði og munum áfram vinna að því þrátt fyrir að ég þori ekki, frekar en aðrir í þessum sal, að gefa einhver fyrirheit um tímasetningar. Ég get þó gefið fyrirheit um það að Vegagerðin muni setjast betur yfir málið, og þetta mál sérstaklega, á sumarmánuðum og vonandi tryggja að samgöngur við þetta svæði á vetri komanda verði eins góðar og mögulegt er.

Virðulegur forseti. Verð á fiski milli útgerðar og vinnslu í eigu sömu aðila er málefni sem oftlega hefur verið rætt í þinginu og þjóðfélagi okkar yfirleitt, auðvitað oft í tengslum við hlut sjómanna og með hvaða hætti er farið með slík viðskipti skyldra aðila eða sömu aðila og að rétt sé farið með þau kjör. Það hefur auðvitað líka verið um þetta fjallað í tengslum við veiðigjöld og álagningu þeirra og áhyggjur af því að hagnaður sé fluttur á milli eftir því hvar hagkvæmast er að hann komi fram skattalega. Það er meðal annars ástæðan fyrir því að vinnslan var að hluta til tekin undir veiðigjöldin á sínum tíma. Þetta hefur líka verið risastórt mál hvað varðar samkeppni í fiskvinnslu, þ.e. að aðilar með frumkvæði og stöðu á markaði hafi aðgang að hráefni og geti keppt við aðrar fiskvinnslur á jafnréttisgrunni, og iðulega rætt um hugmyndir svo sem þær að allur fiskur eigi að fara á markað. Það er út af fyrir sig ekki til umræðu hér, en skylt er það því að Samkeppniseftirlitið hefur beint þeim tilmælum til sjávarútvegsráðherra að grípa til ráðstafana vegna verðlagningar á milli útgerðar og vinnslu í eigu sömu aðila. Samkeppniseftirlitið hefur bent á að minnsta kosti fjórar leiðir sem fara megi sem varða reglusetningu um verðlagningu af þessu tagi og möguleika á því að efla Verðlagsstofu skiptaverðs og aðrar tæknilegar úrlausnir til að tryggja að betur sé að þessu staðið en nú er. Aðalatriði málsins er ekki fyrirspurn mín og ég ætla ekki að orðlengja um þetta því að fyrirspurnin lýtur að því hvaða ráðstafana hæstv. sjávarútvegsráðherra ætlar að grípa til til þess að bregðast við þessum samkeppnishindrunum í fiskvinnslu og tryggja að þessi verðlagning sé með þeim hætti að Samkeppniseftirlitið telji ásættanlegt. Er það einhver af þeim leiðum sem Samkeppniseftirlitið hefur bent á, og þá hver, eða er það önnur leið sem ráðherrann hefur séð í málinu til að mæta þessum sjónarmiðum? Það er mikilvægt að ryðja úr vegi samkeppnishindrunum í undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar og að fiskvinnsla án útgerðar geti keppt á sanngirnisforsendum.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka ágæta fyrirspurn hv. þingmanns. Um er að ræða mikilsvert mál sem oft hefur komið til umræðu á Alþingi og ég vildi svo gjarnan hafa fengið rýmri tíma til að ræða en hér er gefinn. Tilefni fyrirspurnarinnar er álit Samkeppniseftirlitsins nr. 2/2012. Álitið er sett fram með fyrirvara um mikilvægi þess að tryggja verður samkeppnishæfni íslenskrar útgerðar og fiskvinnslu á alþjóðlegum mörkuðum en þannig verða talin rök til þess í álitinu að lóðrétt samþættar útgerðir fái að standa í óbreyttri mynd, m.a. vegna mikilvægis samþættingar, vegna geymslutíma og eiginleika vöru, markaðssetningar og öflunar hráefnis til að uppfylla kröfur um langtímasamninga. Þessu er ég sammála. Varðandi a-lið 2. töluliðar fyrirspurnarinnar vil ég upplýsa að 1. janúar gengu í gildi breytingar á tekjuskattslögum varðandi milliverðlagningu. Það sýnist mögulegt að þessar nýju reglur geti dregið úr möguleikum tengdra aðila til að stunda óeðlilega milliverðlagningu með fisk en auðvitað þarf að reyna á framkvæmd reglna sem þessara, m.a. hvort þróa megi þær nánar svo að þær geti gilt við innri viðskipti milli útgerðar og fiskvinnsluhluta lóðrétt samþættrar útgerðar. Ég vil vekja athygli á því að milliverðlagningarreglur heyra undir fjármálaráðherra og frumvarpið kom þaðan afgreitt í desember. Varðandi b-lið vil ég taka fram að ég er tilbúinn að taka þátt í skoðun á kostum og göllum þeirrar tillögu. Ég geri þannig enga athugasemd við það ef hafnir miða við verðlagsstofuverð á fiski við álagningu hafnargjalda eins og dæmi munu um. Ég vek þó athygli á að málefni hafna heyra undir innanríkisráðherra. Varðandi c- og d-liði vil ég segja að það fælist í því mjög viðurhlutamikil ráðstöfun ef löggjafinn tæki ákvörðun viðmiðunarverðs úr höndum greinarinnar og fæli opinberri stofnun að ákveða viðmiðunarverðið einhliða. Slíka breytingu þyrfti að skoða í ríku samráði við stéttarfélög og félög atvinnurekenda í sjávarútvegi, séð í ljósi núverandi skipulags sem bundið er í kjarasamninga. Þá þyrfti að skoða vandlega kosti og galla slíkrar breytingar. Eins og sakir standa þar sem lítið virðist hafa þokast í kjarasamningsviðræðum sjómanna og útvegsmanna tel ég ekki rétt að leggja til við Alþingi tillögur sem snerta grundvallarþætti í starfsemi Verðlagsstofu skiptaverðs. Engu að síður tel ég mikilvægt að Alþingi fylgist vel með þróun þessara mála. Í 3. lið fyrirspurnarinnar er spurt hvort ráðherra telji að hægt sé að bæta með öðru móti samkeppnisstöðu fiskvinnslufyrirtækja sem ekki stunda veiðar. Í álitinu er komið inn á það hvort unnt væri að auka samkeppni á nýliðun í sjávarútvegi með því að auka heimildir til kvótaframsals, m.a. þannig að fiskvinnslur geti átt kvóta án þess að eiga fiskiskip. Þetta er gömul umræða og var málið meðal annars rætt á Alþingi 1993–1994 án þess að það leiddi til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða. Það er grundvallarhugsun í aflamarkskerfinu að aflamark sé bundið við fiskiskip. Við þá endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða sem ég hef sett af stað í ráðuneyti mínu hef ég ekki lagt til að veitt verði undanþága þannig að fiskvinnslur fái að eiga kvóta sem ekki yrði bundinn á tiltekið skip. Ætli ég komi ekki að lokum ræðu minnar í seinna svari þar sem ekki gefst tími til alls nú.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og ágætan vilja til ýmissa þátta er lúta að fyrirspurnarefninu. Það er framför, þ.e. þau ákvæði sem komu inn í tekjuskattslögin um áramótin, en ég vil inna ráðherrann betur eftir því til hvers hann vísar um að nota megi reglurnar frekar en í tekjuskattslögunum, ef ég skildi hann rétt, og hvort hann muni beita sér fyrir því að það verði gert. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að c- og d-liðir eru nokkuð viðurhlutamiklir að ekki eigi að þurfa að koma til einhverra slíkra ráðstafana. Við erum út af fyrir sig flest sammála um að mikilvægt sé að útgerðir geti átt fiskvinnslur og haldið um ferlið allt frá veiðum og á markaðinn. Þá er mikilvægt að styrkja og bæta þetta regluumhverfi þannig að samkeppnishindrunum sé sem mest rutt úr vegi. En ég hlakka til að heyra lok svarsins frá ráðherranum.

Virðulegi forseti. Það sem ég vildi bæta við hérna í lokin er að vekja athygli á greinargerð sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands vann fyrir ráðuneytið 2011 um kosti og galla þess að aðskilja fjárhagslega fiskveiðar og -vinnslu sjávarútvegsfyrirtækja. Þar kemur fram að talsverð hagræðing felist í samþættri fiskvinnslu og útgerð eins og við höfum stundað. Ég vil jafnframt geta þess að ég tel mikilvægt að horft sé til þess við mótun reglna um gjaldtöku á sjávarútvegi að ekki felist í henni hvati til að verðlagning á afla skekkist. Ég vil einnig nota tækifærið og þakka Samkeppniseftirlitinu fyrir sína skýrslu sem er, eins og fram hefur komið, frá 2012 án þess að í sjálfu sér hafi verið gert mikið með hana. Ég tel mjög mikilvægt í lok þessarar umræðu að við veltum því fyrir okkur hvernig við högum okkur í þessari mikilvægu atvinnugrein, að það sé tryggt að þar sitji allir sem mest við sama borðið og sambærilegt borð og að við tryggjum þannig þann fjölbreytileika sem ég tel mjög mikilvægt að sjávarútvegurinn byggi á. Í sjálfu sér vitum við ekki nákvæmlega hvað bíður okkar á næstu áratugum og við þurfum að vera undir það búin með því að hafa fjölbreyttan sjávarútveg á hverjum tíma. Í lokin tel ég rétt að um leið og menn velta fyrir sér einhverjum breytingum þurfum við að hafa það í huga að sá árangur sem náðst hefur í sjávarútvegi á Íslandi og í efnahagslífinu, m.a. vegna sjávarútvegsins, hefur verið drifinn áfram af samkeppni hér heima og á mörkuðum erlendis, m.a. með því útgerðarformi sem er mest ráðandi í starfseminni hér á landi.

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst og fremst að nýta þessa fyrirspurn til að forvitnast um stöðu Vatnajökulsþjóðgarðs að tvennu leyti. Eins og kunnugt er átti stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs sér langan aðdraganda. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson var helsti hvatamaðurinn að því máli sem var í meðförum Alþingis árum saman, fyrst eftir að þingsályktunartillaga var lögð fram um stofnun þjóðgarðsins sem síðan var til meðferðar í þinginu og lögð fram nokkrum sinnum. Að lokum var samþykkt frumvarp um Vatnajökulsþjóðgarð og gert að lögum árið 2007. Síðan þá hefur þjóðgarðurinn dafnað vel, mundi ég segja. Það var gríðarlega mikilvægur áfangi í náttúruvernd á Íslandi þegar þessi þjóðgarður var stofnaður, sem nær yfir verulegan hluta landsins og mörg einstök svæði. Það sem er sérstakt við þjóðgarðinn er að stjórnskipulag hans er með öðrum hætti en annarra þjóðgarða. Þar eru ákveðin svæðisráð sem sveitarstjórnir eiga aðkomu að og voru ákveðinn liður í því að sátt næðist um að gera þetta stóra og mikilvæga svæði að þjóðgarði. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er tvennt, í raun tvær fyrirspurnir. Í fyrsta lagi: Hvernig er eiginlega háttað stöðu áframhaldandi vinnu við þróun Vatnajökulsþjóðgarðs? Hér var samþykkt stjórnunar- og verndaráætlun 2013. Hún er ávallt í ferli, þ.e. hún er endurskoðuð á nokkurra ára fresti, og eitt af því sem hefur verið til umræðu er stækkunarmöguleikar þjóðgarðsins ekki síst til norðurs. Lónsöræfi hafa þar verið nefnd. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi eitthvað komið til skoðunar. Hvert er hans mat á þeim stækkunarmöguleikum? Þar eru nærliggjandi svæði í kringum þjóðgarðinn sem eru líka gríðarlega mikilvæg. Hins vegar vil ég spyrja hæstv. ráðherra um stjórnarfyrirkomulagið. Það sem vakti athygli mína í tillögum hagræðingarhópsins, sem voru talsvert hér til umræðu fyrr í vetur, var þjóðgarðastofnun. Það er ekki ný hugmynd að stjórn þjóðgarða í landinu sé fyrir komið í einni stofnun. Eins og staðan er nú hefur þetta verið mismunandi. Þingvellir hafa, eins og kunnugt er, verið sérstaklega undir forsætisráðuneytinu, rökstutt með því að þar sé ekki aðeins mjög mikilvægt náttúrusvæði heldur líka sögulega mikilvægt svæði fyrir lýðveldið Ísland og upphaf Alþingis. Síðan eru aðrir þjóðgarðar, Snæfellsþjóðgarður til að mynda, og svo er Vatnajökulsþjóðgarður með þessi svæðisráð. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það standi til að endurskoða þetta fyrirkomulag í takt við tillögur hagræðingarhópsins eða hvort hann telji núverandi fyrirkomulag hið besta til framtíðar. Stendur yfir einhver vinna í þeim málum?

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er voru samþykkt á Alþingi lög um Vatnajökulsþjóðgarð árið 2007, nr. 60/2007, og er markmið þeirra að vernda landslag, lífríki, jarðmyndanir og menningarminjar svæðisins og gefa almenningi kost á að kynnast og njóta náttúru þess og sögu. Jafnframt er það markmið laganna að auðvelda almenningi aðgengi að þjóðgarðinum eftir því sem unnt er án þess að náttúra hans spillist og veita fræðslu um náttúru, sögu og mannlíf svæðisins. Vatnajökulsþjóðgarður er afar metnaðarfullt verkefni í náttúruvernd sem tekur til umfangsmikilla víðerna sem spanna um 15% af flatarmáli landsins og er annars stærsti þjóðgarður Evrópu, en í Rússlandi er til aðeins stærri þjóðgarður. Margt hefur tekist mjög vel til með Vatnajökulsþjóðgarð og er meðal annars bent á að ný atvinnutækifæri hafa skapast heima í héraði, þetta er öflugt náttúruverndarverkefni sem heimamenn hafa ríka aðkomu að og eins skiptir þjóðgarðurinn miklu fyrir ferðaþjónustuna í landinu. Velvilja heimamanna og skilningi fyrir vernd á sérstökum náttúrumyndunum og lífríki verður ef til vill best lýst með stækkun þjóðgarðsins frá stofnun árið 2007, en frá þeim tíma hafa mörk þjóðgarðsins breyst þrisvar sinnum, þ.e. í samræmi við reglugerðir nr. 755/2009, 764/2011 og 463/2013. Stækkun verndarsvæða byggir á samkomulagi við landeigendur og viðkomandi sveitarfélag hverju sinni. Árið 2009 bættist verulega við norðursvæði Vatnajökulsþjóðgarðs þegar Askja og Dyngjufjöll og landsvæði þar norður af varð hluti hans. Á sama tíma bættist einnig við landsvæði á suðursvæði, þ.e. austan við Hoffellsjökul, og er það land í einkaeign. Við þessa stækkun varð náttúruvættið í Öskju hluti þjóðgarðsins. Árið 2011 bættist við land á vestursvæði Vatnajökulsþjóðgarðs þegar Langisjór og nágrenni varð hluti þjóðgarðsins. Svæðið er að hluta þjóðlenda, þ.e. landsvæði norðan Skaftártunguafréttar og þjóðlenda og afréttur. Árið 2013 bættist við landsvæði á austursvæði, þ.e. Kverkfjöll og Krepputunga sem er þjóðlenda kennd við Krepputungu. Nú er einmitt í farvatninu stækkun á norðursvæði, eins og hv. þingmaður spurði um, en bæjarstjórn Norðurþings hefur samþykkt tillögu ráðuneytisins um að Meiðavallaskógur í Kelduhverfi verði hluti garðsins en skógurinn var undanskilinn sölu jarðarinnar Meiðavalla árið 2000. Möguleikar eru á stækkun garðsins til norðurs. Stækkun þjóðgarðsins þarf hins vegar að byggjast á samvinnu og samkomulagi og á þeim grunni að þjóðgarðurinn hafi getu til að annast þau landsvæði sem sett eru undir hans stjórn. Það er því mikilvægt að ákvarðanir um stækkun þjóðgarðsins séu ávallt teknar í góðu samstarfi við heimamenn. Brýnt er að hlúa vel að þeim svæðum innan þjóðgarðsins sem við höfum nú þegar og marka heildarstefnu um uppbyggingu innviða og vernd náttúru innan hans. Varðandi stjórnfyrirkomulagið er í lögum um garðinn ákvæði til bráðabirgða þar sem segir í 4. tölulið: „Ákvæði laga þessara um stjórnfyrirkomulag Vatnajökulsþjóðgarðs skulu eigi síðar en 1. janúar 2013 endurskoðuð í samstarfi ríkis og sveitarfélaga.“ Til að framfylgja þessu ákvæði skipaði ráðherra í janúar 2013 starfshóp sem fékk það hlutverk að fara yfir framanskráð bráðabirgðaákvæði og gera tillögu að breytingum á stjórnfyrirkomulagi garðsins ef með þarf. Í starfshópnum áttu sæti Gunnþórunn Ingólfsdóttir, sveitarstjóri Fljótsdalshrepps og fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga, Daði Már Kristófersson, dósent í umhverfis- og auðlindahagfræði við Háskóla Íslands, og Jón Geir Pétursson, skrifstofustjóri í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Var hann formaður hópsins. Starfshópurinn leitaði til helstu aðila sem koma að stjórn þjóðgarðsins og óskaði eftir svörum þeirra og ábendingum við þremur spurningum. Almenningi var einnig gefinn kostur á að svara spurningunum þar sem þær voru settar fram á heimasíðu ráðuneytisins. Nýttu 30 aðilar sér þann möguleika. Spurningarnar sem lagðar voru fram eru: 1. Hvernig finnst þér hafa tekist með stjórnun Vatnajökulsþjóðgarðs? Kostir og gallar. 2. Mundir þú vilja leggja til breytingar á núverandi fyrirkomulagi stjórnunar Vatnajökulsþjóðgarðs? Ef svo er, hverjar ættu þær að vera og af hverju? 3. Aðrar ábendingar til starfshópsins varðandi stjórnfyrirkomulag Vatnajökulsþjóðgarðs? Starfshópurinn fundaði einnig með heimamönnum á hverju rekstrarsvæði og hélt opna fundi um málefnið. Starfshópurinn skilaði ráðherra tillögum sínum þann 18. júlí 2013, þ.e. síðasta sumar, og er skýrsla hópsins aðgengileg á heimasíðu ráðuneytisins. Niðurstöður starfshópsins eru í stuttu máli þær að valddreift stjórnfyrirkomulag Vatnajökulsþjóðgarðs og náið samstarf við sveitarstjórnir og hagsmunasamtök hafi í grundvallaratriðum reynst vel. Hópurinn gerir jafnframt nokkrar tillögur að breytingum á lögunum og öðrum atriðum sem betur mættu fara, meira lagfæringar. Þær ábendingar snúast sem sagt fyrst og fremst að því að skýra valdmörk, verkferla og boðleiðir. Tillögur starfshópsins voru kynntar fulltrúum allra þeirra sveitarstjórna sem aðild eiga að þjóðgarðinum og í ráðuneytinu er nú hafin vinna við að gera breytingar á lögum um þjóðgarðinn til samræmis við tillögur nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýr svör. Eins og ég skil það getum við sagt að unnið sé jafnt og þétt að stækkun þjóðgarðsins, þó þannig að svæðið geti staðið undir því. Ég tel það ábyrga stefnu. Ég tel líka jákvætt að heyra hið mjög svo jákvæða viðhorf hæstv. ráðherra í garð þessa merkilega þjóðgarðs sem hefur ekki aðeins verndargildi í sjálfum sér heldur hefur líka reynst uppspretta nýrra atvinnutækifæra og breyttrar atvinnustefnu á þessu svæði. Ég fagna því að það standi til að ljúka við stækkun til norðurs í samráði við Norðurþing og reikna með að sú þróun haldi áfram. Hvað varðar stjórnarfyrirkomulagið skil ég hæstv. ráðherra svo að til standi að leggja fram frumvarp sem geri í grundvallaratriðum ráð fyrir óbreyttu stjórnskipulagi með skýrari skýringum og skerpingum, eins og hægt væri að kalla það. Ég hef áhuga á að vita hvort við munum eiga von á því næsta vetur. Má ég þá inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann sé þar með í raun og veru að hafna tillögu hagræðingarhóps um þjóðgarðastofnun þar sem allir þjóðgarðar fari undir eina stofnun eða hvort sú tillaga hafi verið skoðuð og afgreidd út af borðinu? Það er mikilvægt fyrir okkur þingmenn að vera upplýst um það. Svo langar mig að lokum að nota minn stutta tíma til að nefna, af því að ég rifjaði það upp að aðdragandi þessa máls tók mörg ár, að hér hefur verið mælt fyrir öðru máli nokkrum sinnum sem ég gerði síðast, þingsályktunartillögu um stofnun Hofsjökulsþjóðgarðs sem hefur áður verið flutt af öðrum hv. þingmönnum, síðast af hv. fyrrverandi þingmanni Guðfríði Lilju Grétarsdóttur. Ég mun líklega flytja það aftur í byrjun næsta vetrar og vonast svo sannarlega til að með seiglunni muni sú tillaga líka hljóta brautargengi eins og tillagan um Vatnajökulsþjóðgarð hlaut á sínum tíma. Það væri svo sem gaman að heyra líka viðhorf hæstv. ráðherra til þess þó að hann hafi ekki verið sérstaklega spurður um það í skriflegri fyrirspurn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda umræðuna um Vatnajökulsþjóðgarð, möguleikana þar og þá reynslu sem við höfum fengið nú þegar af starfsemi hans. Stór hluti hans er í Suðurkjördæmi. Ég hef auðvitað fylgst mjög vel með því og náið hvernig menn hafa, misjafnlega vel, virkjað garðinn eftir sínum hagsmunum. Þar sem best hefur tekist til hefur reynslan verið mjög góð og orðið uppspretta nýrra atvinnutækifæra fyrir utan auðvitað náttúruverndina sem felst í því að vera með þjóðgarð. Eins og ég kom inn á í svari mínu við fyrirspurn hv. þingmanns tel ég að það sé ekki í sjálfu sér markmið að stækka þjóðgarðinn sem mest, heldur verði hann fyrst og fremst að ráða við þær stækkanir. Þær verða að vera í samræmi við starfsemi garðsins og í mjög miklu og nánu samráði og samkomulagi við annars vegar landeigendur og hins vegar sveitarfélög. Varðandi það frumvarp sem er boðað þá reikna ég með að það komi strax í haust. Það er rétt að þar verður skerpt fyrst og fremst á því ástandi sem er. Ég tel að fyrirkomulagið á stjórn þjóðgarðsins sé gott. Ég heimsótti þjóðgarðinn í Skotlandi upp úr aldamótum, sem er einmitt með svona dreifða stjórn á sínu sviði þar sem ýmist heimamenn eða aðrir koma að. Heimamenn eru í meiri hluta stjórnarinnar og ég tel það mjög mikilvægt. Ég tel að starfsemi garðsins eigi einnig að fara sem mest fram innan þjóðgarðsins, þ.e. innan þess svæðis sem þjóðgarðurinn tekur til, líka stjórn hans og allt umfang. Ég er ekki á þeirri skoðun að koma eigi á fót sérstakri stofnun sem færir allt vald til Reykjavíkur. Hins vegar getur verið skynsamlegt að taka tilliti til þeirra tillagna frá hagræðingarhópnum að það yrði meira samræmi í þeim vinnubrögðum sem við viðhöfum við stýringu, eftirlit og þjónustu við þjóðgarða og 

Virðulegi forseti. Loftslagsbreytingar eru líklega stærsta viðfangsefni alþjóðasamfélagsins á pólitískum vettvangi nú um stundir og verða það á næstu árum og áratugum. Þar berast óhugnanlegar og óþægilegar fregnir af bráðnun íss, nú síðast á Suðurskautslandinu. Við höfum líka fylgst með þróun mála á norðurskautinu og nánast allar þær skýrslur sem hafa verið gefnar út staðfesta að losun gróðurhúsalofttegunda af mannavöldum sé helsti áhrifavaldurinn í þeim miklu umhverfisbreytingar sem við erum farin að sjá, bæði hvað varðar hækkandi sjávarborð og líka auknar öfgar í veðurfari. Ríkisstjórnir heimsins eru að setja þessi mál á dagskrá. Ég hafði raunar fyrr í vetur óskað eftir sérstakri umræðu við hæstv. forsætisráðherra um stefnumótun íslenskra stjórnvalda í loftslagsmálum því að það er ekki óalgengt að ríkisstjórnir sem heild setji sér slík markmið. Málið er af slíkri stærðargráðu að það skiptir máli að allir vinni saman að rannsókn á vísindasamfélagi, taki aktífan þátt í stefnumótuninni, að gerð sé markviss áætlun um hvernig megi draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og hvernig eigi að bregðast við þeim breytingum sem munu örugglega verða. Þetta er eitt af þeim málum sem kannski engum finnst gaman að ræða því að þetta er ekkert gleðiefni og fátt jákvætt, a.m.k. sem ég sé, við þessar breytingar. Nú liggur fyrir, og mér finnst gott að fá tækifæri til að ræða þetta við hæstv. umhverfisráðherra, að við erum með staðfesta aðgerðaáætlun í loftslagsmálum frá árinu 2010 sem meðal annars snerist um að innleiða viðskiptakerfi með losunarheimildir, leggja á kolefnisgjald, breyta kerfi skatta og gjalda á bíla og eldsneyti, breyta notkun ríkis og sveitarfélaga þannig að þau skipti yfir í sparneytin og vistvæn ökutæki, efla göngur, hjólreiðar og almenningssamgöngur sem valkost, nýta lífeldsneyti á fiskiskipaflotann sem er mjög stórt mál, rafvæða fiskimjölsverksmiðjur, auka skógrækt og landgræðslu, endurheimta votlendi og efla rannsóknir og nýsköpun í loftslagsmálum. Mig langar að inna hæstv. ráðherra um hvaða sóknarfæri hann sér einna helst í því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, hvar áherslupunktarnir verða í því og hver framtíðarsýn hans er í þeim efnum. Það er mín skoðun að ef við ætlum að vera reiðubúin undir þær breytingar sem væntanlega munu verða og reiðubúin að taka ábyrgð á því að leggja eitthvað raunverulegt af mörkum til að hægja á þessari þróun þurfi rannsókna- og vísindasamfélagið að vera mjög öflugt. Þetta snýst ekki bara um það sem ég nefndi hér, þ.e. hnattrænu áhrifin, heldur munu áhrifin líka verða mjög staðbundin. Við erum þar til að mynda að tala um súrnun sjávar þar sem þörf er á aukinni vöktun á lífríkinu og er alveg gríðarlegt staðbundið hagsmunamál fyrir fiskveiðiþjóðina Íslendinga. Mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir framtíðarsýn hans og því hvað hann telur mikilvægustu þættina í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Staða Íslands hvað varðar möguleika til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda er um margt ólík því sem gerist í öðrum þróuðum ríkjum. Á heimsvísu er brennsla jarðefnaeldsneytis til hitunar og rafmagnsframleiðslu stærsta einstaka uppspretta losunar. Hér á landi fer slík orkuframleiðsla nær eingöngu fram með vatnsafli og jarðhita en ekki með kolum og olíu og því eru lítil tækifæri þar. Alls er losun frá orkuframleiðslu hér rúmlega 200 þús. tonn af koldíoxíði á ári, en ef sama orka væri framleidd með bruna kola væri losunin allt að 10 milljónir tonna. Orkubúskapur Íslendinga telst því loftslagsvænn og hlutfall endurnýjanlegrar orku er hvergi hærra í ríkjum OECD. Við erum því fremst, hvort sem okkur finnst nú gaman að stæra okkur af því eða ekki. Við erum það sannarlega á þessu sviði. Eru þá engin sóknarfæri fyrir Ísland? Jú, þau eru fyrir hendi, þau hafa verið kortlögð af sérfræðingum, bæði hvað varðar umfang og kostnað. Töluverð sóknarfæri eru í samgöngum. Nú eru rafmagnsbílar að koma í vaxandi mæli á almennan markað og þar tel ég tvímælalaust vera mikið sóknarfæri því að hér er rafmagn tiltölulega ódýrt og einnig loftslagsvænt. Einnig hefur verið aukning á metanbílum þótt framboð á metani sé minna en á rafmagni. Töluverð aukning hefur orðið í hjólreiðum á undanförnum árum og allt þetta er jákvæð þróun. Einnig eru sóknarfæri í sjávarútvegi. Það er ánægjuleg þróun að fiskimjölsverksmiðjur hafa margar skipt yfir í rafmagn frá olíu og er það gott dæmi um frumkvæði atvinnulífsins sem gagnast í loftslagsmálum. Þar eru þó tæknilegar hindranir í vegi sums staðar sem þarf að skoða, en það væri umtalsverður ávinningur ef hægt væri að rafvæða alla fiskimjölsframleiðsluna. Þá koma inn byggðalínur og uppbygging Landsnets. Fiskveiðistjórnarkerfið hefur stuðlað að fækkun í fiskiskipaflotanum og eldsneytisnotkun flotans því snarminnkað, jafnvel um þriðjung á síðustu árum. Framsækin íslensk fyrirtæki á borð við Marorku bjóða upp á loftslagsvænar lausnir í skipum og þar er vaxtarbroddur í nýsköpun sem vert er að gefa gaum. Stóriðjan nýtir endurnýjanlega orku og losun frá hverju tonni af áli hér á landi er til dæmis með því minnsta sem þekkist. Mikill og góður árangur hefur náðst í íslenskum álverum varðandi lágmörkun losunar á flúorkolefnum sem eru mjög virkar gróðurhúsalofttegundir. Einnig er rétt að geta þess að stóriðja hér er hluti af hinu evrópska viðskiptakerfi með losunarheimildir og býr þannig við strangt aðhald varðandi losun. Mér finnst rétt að skoða hvort hægt sé að gera meira á sviði landbúnaðar. Almennt er talið að erfitt sé að minnka losun í landbúnaði, en þar má þó meðal annars skoða söfnun og nýtingu metans í haughúsum. Síðast en ekki síst er svo rétt að nefna bindingu kolefnis í gróðri og jarðvegi með skógrækt og landgræðslu og bendi ég þá á stefnu ríkisstjórnar framsóknar- og sjálfstæðismanna um það. Þar telja sérfræðingar að liggi kannski okkar mestu möguleikar til að minnka nettólosun gróðurhúsalofttegunda á hagkvæman hátt. Framtíðarsýn ráðherra í þessum efnum er þessi: Ég vil að Ísland leggi sitt lóð á vogarskálarnar, við getum alltaf gert betur, eins og sanngjarnt er í alþjóðlegum samningum á sviði loftslagsmála. Til skamms tíma er horft þar á annað tímabil Kyoto-bókunarinnar sem hófst í fyrra. Til lengri tíma horfi ég til nýs alþjóðlegs samnings sem á að takmarka losun á heimsvísu og taka gildi árið 2020. Framtíðarsýn okkar verður að ná lengra og víðar en aðeins til losunar innan lands. Losun frá Íslandi er einungis 0,01% af heimslosun. Ísland getur hins vegar haft áhrif út fyrir landsteinana, m.a. með því að styðja við nýtingu jarðhita, bæði í þróuðum ríkjum og þróunarlöndum. Ég heimsótti nýlega Japan, þar er mikill vannýttur jarðhiti og menn horfa til Íslands varðandi þekkingu, ekki síst varðandi hitaveitu. Ég ávarpaði þar fjölmenna ráðstefnu og skynjaði mikinn sóknarhug þarlendra hvað þetta varðar. Jarðhitavæðing í þróunarríkjunum er líka stór þáttur í loftslagsstefnu Íslands og læt ég þar nægja að nefna lykilþátt Íslands í stóru verkefni sem miðar að því að nýta jarðhita í yfir tug ríkja í austan- og sunnanverðri Afríku sem Alþjóðabankinn og fleiri koma að. Þá má ekki gleyma hlut Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna hér á landi sem hefur þjálfað sérfræðinga frá fjölmörgum löndum í 35 ár og með því byggt upp þekkingu á nýtingu jarðvarma og rekstri virkjana víða um heim. Mögulega hefur enginn íslenskur aðili haft meiri áhrif til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda en Jarðhitaskólinn þótt vissulega sé erfitt að mæla slíkt og færa sönnur á slíkar staðhæfingar. Landgræðsluskóli Sameinuðu þjóðanna er svo annað dæmi um þróunar- og þekkingarverkefni á Íslandi sem stuðlar að loftslagsvænum lausnum á heimsvísu. Hvað varðar framtíðarsýn á þróun losunar á Íslandi þætti mér auðvitað gott ef hægt væri að knýja farartæki og fiskiskip með innlendum orkugjöfum í stað erlends jarðefnaeldsneytis. Það er hæg þróun í þá átt, en spurningin er hvort við getum hraðað henni og ég vil skoða leiðir til þess. Ég vil líka gjarnan efla skógrækt og landgræðslu og fleiri loftslagsvænar lausnir á sviði landnotkunar. Þar fer saman áratugalöng barátta okkar við að snúa landeyðingu við en um leið að vernda andrúmsloftið. Þetta er líka viðurkennd leið samkvæmt Kyoto-bókuninni og mjög hagkvæmur kostur fyrir Ísland að mati sérfræðinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mér heyrist framtíðarsýn hans vera mjög í takt við þá aðgerðaáætlun sem hér hefur verið samþykkt og að áfram verði unnið samkvæmt þeim áherslupunktum sem þar voru settir. Mig langar þá aðeins að taka þetta yfir á stærra svið. Ég nefndi áðan að bæði geta afleiðingar loftslagsbreytinga orðið geigvænlegar fyrir hinn stóra heim en þær geta líka haft mjög ógnvænleg staðbundin áhrif á okkur. Ég nefndi súrnun sjávar, svo dæmi sé tekið. Við Íslendingar höfum fyrst og fremst einblínt á þau tækifæri sem við teljum felast í siglingum við norðurskautið. Á það hefur verið bent að þar kunni að vera að styttri siglingaleiðir dragi úr losun á heimsvísu en auki mjög staðbundna mengun hér á þessu svæði sem getur líka haft áhrif á fiskimið okkar. Þess vegna tel ég að mjög mikilvægt sé að við sem smáþjóð nýtum þann mannauð sem við eigum í vísindum og rannsóknum. Mig langar að vita hvort hæstv. ráðherra, sem ég veit að á sæti í Vísinda- og tækniráði sem leggur línurnar fyrir stefnumótun okkar í rannsóknum og vísindum, telji ástæðu til þess í ljósi stöðunnar á alþjóðavettvangi að við setjum aukinn kraft í þær rannsóknir og þau vöktunarverkefni sem þarf að sinna til þess að við getum hreinlega annars vegar lagt okkar af mörkum á alþjóðavettvangi til þess bæði að draga úr losun hér heima og erlendis, hæstv. ráðherra fór yfir vel heppnuð dæmi frá Jarðhitaskólanum og Landgræðsluskólanum, og að við getum líka tekið aukinn þátt í umræðunni á alþjóðavettvangi byggt á rannsóknum okkar og vísindamönnum okkar. Mér hefur verið þetta talsvert hugleikið því að nú setur Ísland sér tilteknar markáætlanir í rannsóknum og vísindum, eins og hæstv. ráðherra þekkir, og þegar viðfangsefnin sem blasa við eru jafn brýn og það sem hér um ræðir velti ég fyrir mér hvort hæstv. ráðherra telji það ekki allrar skoðunar vert að við setjum aukinn kraft í þær rannsóknir sem lúta að loftslagsbreytingum og veðurfarsbreytingum.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að núverandi stefna er í sjálfu sér áframhald þeirrar stefnu sem verið hefur. Ég tel mjög mikilvægt að við skiptum ekki um kúrs þó að nýjar ríkisstjórnir og annað komi, að við vinnum í rétta átt allan tímann. Það er líka rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni, einstök áhrif geta verið staðbundin og súrnun sjávar er alvarleg ógn sem stafar að Íslandi. Þess vegna er mikilvægt að við eflum vísinda- og rannsóknarvinnu, bæði á þessu sviði og öðrum. Það er líka mikilvægt að við horfum til tillagna hagræðingarhópsins, af því að hann var nefndur í fyrirspurn fyrr í dag við hv. þingmann, að efla rannsóknarstöðvar okkar og stofnanir þannig að þær séu betur í stakk búnar til að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi. Það er mjög mikilvægt, Ísland er kjörinn vettvangur fyrir slíkar rannsóknir á öllum þessum sviðum og ég held að það sé mikilvægt að við gerum það. Það er líka mikilvægt að við tökum þátt í umræðu á alþjóðlegum vettvangi. Japansheimsóknin sem ég nefndi er gott dæmi og eins það sem við erum að gera innan Jarðhitaskóla Sameinuðu þjóðanna. Að lokum vil ég nefna nýsköpun af ýmsu tagi sem tengist loftslagsmálum og unnið er að á Íslandi. Fjölmargir aðilar eru að vinna að áhugaverðum loftslagsvænum verkefnum á ýmsum sviðum, t.d. er tilraun til niðurdælingar koldíoxíðs á Hellisheiði, vinnsla metanóls úr jarðhitagufu og ýmis tækni til að draga úr útblæstri í skipum. Eðli málsins samkvæmt leiða ekki öll rannsóknar- og þróunarverkefni til hagkvæmra lausna, en ég hef trú á því að mörg þessara verkefna muni bera ávöxt sem Íslendingar og aðrir geta nýtt sér. Ég tel að Íslendingar eigi að hafa metnaðarfulla stefnu í loftslagsmálum. Hún verður auðvitað líka að vera raunhæf og hagfelld og byggja á staðreyndum og góðri greiningu. Baráttan gegn loftslagsvánni er líklega eitthvert flóknasta og margbrotnasta verkefni sem mannkynið stendur frammi fyrir og þar þarf hvert ríki að horfa á aðstæður sínar og möguleika og byggja stefnu sína á því, en einnig að taka þátt í alþjóðlegri umræðu. Ég þakka að lokum hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og áhugaverða umræðu.

Virðulegur forseti. Eins og fram kemur á dagskrá þingsins í dag lýtur fyrirspurn mín að breytingu á reglugerð nr. 785/1999, en hún fjallar um starfsleyfi fyrir mengandi atvinnustarfsemi. Það vakti athygli mína sem kom fram í fréttum þegar fjallað var um breytingu á reglugerðinni í mars sem leið, að með breytingu hæstv. ráðherra væri hægt að sækja um undanþágu frá því að skila afriti af deiliskipulagi þegar sótt er um starfsleyfi fyrir mengandi atvinnustarfsemi. Það kunna að vera röksemdir fyrir því en það sem vakti athygli mína var sú staðreynd að Umhverfisstofnun, sem er stofnun umhverfisráðuneytisins að því er varðar mengunarmál og auðvitað starfsleyfismál og ýmislegt þar að lútandi, gagnrýnir þetta í umsögn sinni um reglugerðina, þ.e. Umhverfisstofnunin sem á bæði að starfa samkvæmt reglugerðinni og fylgja henni eftir er ekki sammála ráðherranum um þessa skipan mála. Umhverfisstofnun tekur fram að hún telji ekki þörf á þessum breytingum, það sé mikilvægt þegar ákvörðun um starfsleyfi sé tekin að ráðstöfun á landi komi fyrst með aðalskipulagi og deiliskipulagi og að hann sé mjög mikilvægur sá tiltekni réttur almennings og þeirra sem búa í nábýli við mengandi atvinnurekstur að þeir geti komið með athugasemdir og þá í gegnum skipulagsferlið. Skipulagsferlið er náttúrlega mjög vel skilgreint samkvæmt lögum og aðkoma almennings mjög vel vörðuð þar, en þarna fer ráðherrann gegn ráðleggingu Umhverfisstofnunar án þess að fyrir því séu skýrar röksemdir. Að vísu kemur fram á fréttavef, mig minnir að það sé fréttavefur Ríkisútvarpsins, eða þar er bréf frá ráðuneytinu þar sem eru ákveðnar skýringar um að ráðuneytið hafi ákveðið að ráðast í þessar breytingar þar sem fyrirkomulagið eins og það er hafi hamlað atvinnustarfsemi víða, að það sé ekki til gildandi deiliskipulag á viðkomandi svæði þar sem starfsemin fer fram eða á að fara fram og það snúist í raun um hagræði. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um rökin fyrir því að farið var gegn mati Umhverfisstofnunar sem ég tel að þurfi að vera býsna sterk varðandi breytingu á þessari reglugerð og ekki síður sú spurning sem er kannski mikilvægari: Við hverja var haft samráð? Við hverja hafði ráðherra samráð um þá ákvörðun að fara gegn sérfræðistofnuninni í mengunarmálum og hver hafði frumkvæði að þeirri breytingu sem ráðherra staðfesti í vetur sem leið?

Virðulegi forseti. Spurt er um reglugerð nr. 214/2014 um breytingu á reglugerð nr. 785/1999, um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem getur haft í för með sér mengun. Breytingin var gerð þar sem ráðuneytið hafði vitneskju um að í einhverjum tilvikum hefði það valdið vandkvæðum fyrir starfsemi að deiliskipulag væri ekki í gildi á því svæði sem starfsemin var staðsett. Kom þessi vitneskja til meðal annars vegna beiðna sem ráðuneytinu höfðu borist vegna undanþágna frá kröfum reglugerðarinnar um gildandi deiliskipulag vegna umsóknar um starfsleyfi. Ráðuneytið taldi því rétt að skoða þörf á því hvort breyta ætti ákvæðum reglugerðar nr. 785/1999, um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem gæti haft í för með sér mengun, hvað þetta atriði varðar. Við gerð breytinga á reglugerðinni hafði ráðuneytið samráð við Skipulagsstofnun, Umhverfisstofnun, Samtök heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi og Samband íslenskra sveitarfélaga. Á fundi með Samtökum heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi og Sambandi íslenskra sveitarfélaga kom fram sú skoðun að brýn þörf væri á breytingum á viðkomandi ákvæðum reglugerðarinnar þar sem nokkuð oft kæmi upp að deiliskipulag væri ekki í gildi. Í umsögn Umhverfisstofnunar kom fram að stofnunin taldi ekki þörf á breytingum á reglugerðinni, eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á. Vísaði stofnunin til þess að mikilvægt væri að ferli ákvarðanatöku um veitingu slíkra starfsleyfa væri með þeim hætti að ráðstöfun lands kæmi fyrst með aðalskipulagi og deiliskipulagi í samræmi við skipulagsskyldu sveitarfélaga. Benti stofnunin einnig á að í skipulagslögum væri til staðar undantekningarregla um grenndarkynningu sem væri unnt að nýta þar sem deiliskipulag lægi ekki fyrir. Ráðuneytið tekur undir með Umhverfisstofnun að meginreglan eigi að vera sú að deiliskipulag liggi fyrir og sé í gildi þar sem viðkomandi starfsemi er staðsett þegar sótt er um leyfi fyrir mengandi starfsemi. Í umræddri reglugerð er meginreglan því sú að allur atvinnurekstur skal vera í samræmi við gildandi deiliskipulag. Hins vegar er ljóst að grenndarkynning sem úrræði samkvæmt skipulagslögum varðar eingöngu tilvik sem snúa að framkvæmda- og byggingarleyfum en ekki annars konar leyfum. Í þessu sambandi skal nefnt að Umhverfisstofnun benti á tiltekin atriði í umsögn sinni við reglugerðardrögin sem ráðuneytið taldi vera til bóta og tók tillit til áður en umrædd reglugerðarbreyting var gerð. Ég nefndi áðan að með umræddri reglugerðarbreytingu kemur fram sú skýra meginregla að allur atvinnurekstur skal vera í samræmi við gildandi deiliskipulag. Í því sambandi tel ég rétt að benda á dóm Hæstaréttar frá 27. febrúar sl. í máli 651/2013. Þar var niðurstaðan sú að af lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir og þágildandi skipulags- og byggingarlögum sem og umræddri óbreyttri reglugerð leiddi að tilvist deiliskipulags fyrir svæði þar sem fyrirhugað væri að reka skotvöll væri ekki skilyrði fyrir útgáfu leyfis til slíkrar starfsemi, heldur væri eingöngu gerð sú krafa að afrit af deiliskipulagi skyldi fylgja með umsókn ef það væri fyrir hendi. Vegna þessarar niðurstöðu dómsins var ljóst að gera þurfti breytingu á reglugerðinni þar sem skýrt kæmi fram að atvinnurekstur skyldi vera í samræmi við gildandi deiliskipulag. Umhverfisstofnun bendir réttilega á að brýnt sé að hvetja til þess að lokið verði við gerð deiliskipulags þeirra svæða þar sem gert er ráð fyrir starfsemi sem getur haft í för með sér mengun. Þar er nokkuð langt í land. Til eru mörg dæmi um atvinnurekstur til fleiri ára á svæði þar sem starfsemin samræmist aðalskipulagi en deiliskipulag er ekki í gildi. Í slíkum tilvikum hefur þó oft hvorki verið hægt að gefa út starfsleyfi þegar kemur að endurnýjun né veita undanþágu frá starfsleyfi. Hefur það verið afar íþyngjandi fyrir umrædda starfsemi. Í þessu sambandi skal þó bent á að samkvæmt umræddri reglugerðarbreytingu er meginreglan sú að óheimilt er að gefa starfsleyfi út til lengri tíma en fjögurra ára þegar deiliskipulag liggur ekki fyrir. Með þeirri breytingu sem gerð var á umræddri reglugerð er aðeins heimilt að gefa út starfsleyfi tímabundið og ávallt þarf að fá umsögn frá viðkomandi skipulagsfulltrúa og byggingarfulltrúa og þarf starfsemin að samrýmast aðalskipulagi varðandi landnotkun og byggðaþróun og samþykktri notkun fasteignar. Með því að starfsleyfi er veitt að hámarki til fjögurra ára, þegar deiliskipulag liggur ekki fyrir, er þeim skilaboðum komið á framfæri til viðkomandi sveitarfélaga að ljúka þurfi vinnu við deiliskipulag. Ljóst er að mörg sveitarfélög hafa ekki valdið þeim kostnaði eða vinnu sem því fylgir og fyrir því liggja sjálfsagt ýmsar ástæður. Það hlýtur hins vegar að teljast sanngirnismál gagnvart starfsemi á svæðinu að hafi hún verið til staðar í mörg ár án þess að deiliskipulag liggi fyrir sé hægt að endurnýja starfsleyfið þrátt fyrir skort á deiliskipulagi sé starfsemin í samræmi við gildandi aðalskipulag hvað landnotkun og byggðaþróun varðar og í samræmi við samþykkta notkun fasteignar. Það er af þessum ástæðum sem ráðuneytið hafði frumkvæði að því að breyta viðkomandi reglugerð.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæta yfirferð og skýr svör fyrir sinn hatt, ef svo má að orði komast. Eftir stendur í raun, eins og fram kemur í máli hæstv. ráðherra, að hann er einfaldlega ósammála Umhverfisstofnun og þarna vega sjónarmið stofnana og þeirra aðila sem að koma misþungt. Mig langar bara að skerpa á því við hæstv. ráðherra hvort hann sé þá beinlínis ósammála því sem Umhverfisstofnun telur að gæti dugað, þ.e. að nýta grenndarkynninguna sem leið þrátt fyrir þá meginreglu sem fram kemur í reglugerðinni fyrir breytingu. Er að mati hæstv. ráðherra ekki unnt að útfæra eða nýta grenndarkynninguna sem það tæki sem Umhverfisstofnun gerir ráð fyrir eða vísar í í máli sínu? Það ætti að vera brúklegt verkfæri einmitt til þess að ná þessum markmiðum þar sem fyrst og fremst er um að ræða almannahagsmuni sem gerir það að verkum að maður hrekkur við þegar svona breytingar eru gerðar, að þeir kunni að vera fyrir borð bornir. Ég mundi vilja biðja hæstv. ráðherra að freista þess að sannfæra mig enn betur um það en hann gerði í sínu fyrra svari að hagsmunir almennings væru tryggðir í þeim efnum og þá með hvaða hætti aðkoma almennings er tryggð þegar um er að ræða starfsleyfi þar sem deiliskipulag er ekki fyrir hendi og þar sem undanþága hefur verið veitt. Best væri auðvitað ef hæstv. ráðherra gæti nefnt mér dæmi um starfsemi sem fellur undir þá þörf fyrir breytingu á reglugerð þeirri sem hér er til umræðu.

Virðulegur forseti. Varðandi grenndarkynningarnar kom það einmitt fram í máli mínu að þær snúa fyrst og fremst að framkvæmda- og byggingarleyfum en ekki öðrum leyfum eins og til dæmis starfsleyfum. Þar held ég til að mynda að sé ágreiningur eða mismunandi afstaða Umhverfisstofnunar og ráðuneytisins og túlkun okkar á lögum og reglum í þessu landi. Ég held að það sé nokkuð skýrt. Dæmi um slíkt er að mjög víða á landbúnaðarsvæðum landsins skal vera landbúnaðarstarfsemi samkvæmt gildandi aðalskipulagi og íbúaþróun. Ég tek dæmi um hús sem nýtt hefur verið undir hænsnabúskap eða svínabú, sem telst í þessari reglugerð vera mengandi starfsemi. Ef menn ætla síðan að hefja starfsemi að nýju í slíku húsi þurfa þeir að sækja um starfsleyfi, en þá hafa menn rekist á þá veggi að ekki sé búið að deiliskipuleggja allt sveitarfélagið, enda er það þannig samkvæmt gildandi aðalskipulagi að þar skuli vera landbúnaðarstarfsemi og tengd starfsemi. Þetta hefur valdið verulegum truflunum í stjórnsýslunni. Menn hafa verið að reyna að fara þessar leiðir en rekist á veggi fram og til baka. Þarna er að mínu mati engan veginn verið að fara gegn einu eða neinu. Ég tel því að ráðherrann stundi hér fyrst og fremst skynsamlega stjórnsýslu með meðalhóf að leiðarljósi og breyti reglum þannig að hægt sé að stunda eðlilega starfsemi í landinu. Ég bendi einnig á dóm Hæstaréttar sem féll á sama tíma sem styður mál ráðuneytisins og þess ráðherra sem hér talar.

Virðulegi forseti. Hér spyr ég um hvernig eða hvort ráðherra hyggist bregðast við þeim vanda sem hlotist hefur af ágangi gæsa og álfta á ræktað land. Það mætti segja mér að hér væri um að ræða nokkuð viðvarandi áhyggjur bænda af ágangi þessara fuglategunda á ræktað land. Það mætti segja mér að það væri nokkuð árvisst að Bændasamtökin ályktuðu um þennan vanda og jafnframt nokkuð árvisst að þeim áhyggjum sé komið á framfæri við umhverfisráðherra eða landbúnaðarráðherra hvers tíma. Staða þessara fuglategunda er nokkuð skýr samkvæmt lögum þó að hún sé ekki með sama hætti, vernd álfta er miklum mun skýrari en þegar gæsirnar eru annars vegar. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að það hefur ekki komið fram í umræðu áður eða ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar, hvort ráðherrann hafi áform uppi um að breyta laga- eða regluumhverfi að því er þetta varðar, þ.e. til að koma til móts við kröfur bænda um að heimilt verði að veiða þessa fugla. Auðvitað væri þar um að ræða veruleg þáttaskil í stöðu villtra fugla á Íslandi og þar með náttúruverndarsjónarmiða og þeirra sjónarmiða sem varða stöðu villtra fugla og dýra á landinu. Ráðherrann hefur stundum talað fyrir því sem hann kallar oftar en ekki skynsemi, en ég mundi kannski á góðum degi segja að hann talaði frekar fyrir nýtingu en vernd, en í ljósi þess að hér er allt í miklum friði og spekt kalla ég fyrst og fremst eftir þeim sjónarmiðum sem hæstv. ráðherra kann að hafa í þessu efni. Hér er um að ræða svo sígilt umræðuefni í samskiptum umhverfisyfirvalda eða náttúruverndaryfirvalda á hverjum tíma og bænda og Bændasamtakanna að jaðrar við umræðuna um ref, þó að ég hyggist ekki taka upp þá umræðu akkúrat í þessari umferð. Ég sakna þess eiginlega að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason ræði við núverandi umhverfisráðherra um ref og mink eins og hann gerði við þá sem hér stendur, held ég bara á hverju einasta þingi á síðasta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég tel mjög mikilvægt að koma þessum málum á dagskrá og vinna að lausnum, á sama hátt og það er mikilvægt að ræða stefnu hins opinbera, stjórnvalda, í refa- og minkaveiðum. Ágangur af gæsum og álftum hefur farið mjög vaxandi, m.a. vegna breytinga á búháttum þar sem menn eru farnir í vaxandi mæli að rækta korn og repju til að framleiða meðal annars vistvænt eldsneyti. Þá hafa bændur orðið fyrir miklum búsifjum af völdum þessara fuglategunda í ræktunarlöndum sínum. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefur í vetur verið í samvinnu við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, Bændasamtök Íslands, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands og Fuglavernd um þann vanda sem bændur standa frammi fyrir vegna ágangs villtra fugla, þá einkum grágæsa og álfta. Haldnir hafa verið nokkrir fundir til að fara yfir stöðuna, hvernig eigi að meta tjónið sem hefur kannski ekki verið gert með nægilega skýrum hætti til þessa, hvaða aðgerðum hafi verið beitt til varna, mögulegar nýjar aðferðir og leiðir til að draga úr áganginum og hvernig best sé að haga þessum málum til frambúðar. Nú er fengin ákveðin niðurstaða í þetta mál. Í samstarfi umhverfisyfirvalda og Bændasamtakanna fer af stað í vor skipuleg gagnasöfnun um umfang og eðli þessa vanda þar sem nýttur verður gagnagrunnur Bændasamtakanna um ræktað land á Íslandi sem kallast jörð.is. Þar munu bændur geta skráð nákvæmlega það tjón sem þeir verða fyrir, hvað það er, af völdum hvaða fugla og á hvers konar ræktunarlandi eða hvers konar ræktun er um að ræða. Þessum upplýsingum er síðan ætlað að verða grunnur að því að setja upp aðgerðaáætlun um raunhæfar aðgerðir til að reyna að koma í veg fyrir slíkt tjón. Undirbúningur þeirrar vinnu er líka kominn af stað og er unnið að því að setja upp aðgerðaáætlun til að meta aðstæður, ágang og tjón af völdum þessara tegunda og gera tillögur um viðbrögð og skipulag aðgerða. Mikilvægt er að sameina krafta umhverfis- og landbúnaðarmála til að vinna að lausnum á þessu verkefni til framtíðar. Vona ég að með þessu sé búið að koma málinu í ákveðinn lausnamiðaðan farveg og menn séu þá ekki í stöðugri umræðu án þess að hún skili nokkru eins og kannski hefur verið um allnokkurt skeið af ýmsum ástæðum. Ýmislegt er hægt að gera eins og að skoða leiðir til fælingar, aðrar til að hindra fuglana að komast í ræktunarlöndin. Mögulega væri hægt að styrkja bændur til að koma upp sérstökum verndar- eða beitarsvæðum fyrir þessa fugla til að draga úr ágangi í kornakra eða nýræktir. Miklu skiptir að þær aðgerðir sem ráðist er í séu skilvirkar og verði ekki til þess að færa bara vandann á milli svæða. Það er til mikil reynsla annars staðar á Norðurlöndunum um þessi mál. Þar eru margvíslegar aðferðir notaðar, ráðunautar aðstoða bændur og, ef allt um þrýtur eru formlegar leiðir í stjórnkerfinu til að grípa til róttækari aðgerða. Spurt var hvort ráðherra telji nauðsynlegt að breyta lögum til að koma til móts við óskir bænda um að veiða þessa fugla. Breytingar á lögum eru vissulega einn þátturinn sem þarf að skoða. Mikilvægt er hins vegar að kanna þær leiðir sem eru færar innan núverandi lagaramma. Þar kemur til greina að breyta lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum dýrum til að innleiða nýtt skipulag á umsjón slíkra aðgerða og framkvæmd þeirra ef á þarf að halda. Einnig þarf að skoða hvort og hvernig megi breyta lögum eða reglum eða umhverfi landbúnaðarkerfisins til að styðja þær aðgerðir.

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að koma inn í þessa umræðu og fagna fyrirspurn hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur og ekki síður þeim svörum sem hæstv. umhverfisráðherra flutti hér. Ég tek undir það sem sagt var áðan, þetta er árvisst umræðuefni en ég vil ramma það sérstaklega inn að þetta er ekki vandamál sem er ástæða til að sproksetja, við eigum að taka það mjög alvarlega. Stórfjölgun þessara fugla veldur bændum gríðarlegu fjárhagstjóni. Það getur ekki verið ætlun okkar að horfa fram hjá því ár eftir að bregðast við því á einhvern hátt. Því vil ég bæði fagna og hvetja ráðherrann áfram í þeim efnum því að til eru margvíslegar leiðir til úrbóta. Mér er kunnugt um að hann hafi hafið samstarf þvert á lönd og fundað hafi verið sérstaklega um þetta mál í síðustu viku. Það má engar leiðir útiloka fyrir fram í þessu máli, hvort sem þær eru veiðar eða aðrar aðgerðir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og verð að segja að mér finnst þau góð. Mér finnst skynsamlegt að sameina krafta þeirra sem best þekkja til og ríkasta hagsmuni hafa í þessum efnum. Ég fagna líka því sem kemur fram í máli hæstv. ráðherra að hann telji rétt að byrja á færum leiðum innan núverandi lagaumhverfis. Ég hef sjálf heyrt af þeim leiðum sem hæstv. ráðherra nefnir hér, bæði varðandi verndar- og beitarsvæði og tilteknar fælingarleiðir og fælingaraðferðir og vísar hann þar til mikillar reynslu á Norðurlöndunum. Mér er kunnugt um að mikil reynsla sé líka fyrir hendi í Skotlandi. Þær upplýsingar liggja væntanlega fyrir í starfshópnum og verða þessar aðferðir skoðaðar og reifaðar þar. Mig langar til þess að biðja hæstv. ráðherra í seinna svari að fara svolítið betur yfir tímalínuna í þeirri vinnu sem hann nefnir. Við eigum gríðarlega sterka og góða vinnu sem er grundvallarrit um veiðar og vernd. Það er úttekt starfshóps sem ég setti í gang á sínum tíma og er eins konar hvítbók um vernd og veiðar og fjallar um þá löggjöf í heild. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sjái fyrir sér heildarendurskoðun laganna eða hvort hann vilji fókusera sérstaklega á þá þætti sem lúta að beinlínis þessum atriðum. Hæstv. ráðherra nefnir að skipulögð gagnasöfnun sé komin í gang og það er mjög brýnt á grundvelli upplýsinga sem þegar eru fyrir hendi. Mig langar að spyrja ráðherrann um það hvenær hann sjái fyrir sér að einhverjar afurðir líti dagsins ljós.

Virðulegi forseti. Tímalínan er í sjálfu sér sú að innan þessa gagnagrunns Bændasamtakanna, jörð.is, er árinu skipt í þrennt, ef ég fer rétt með. Það er lifandi grunnur sem menn skrá inn í, vor og sumar, haust og síðan yfir vetrarmánuðina. Hugmyndin er sú að þar safnist inn upplýsingar sem við getum nýtt meðal annars um tjónið sem er gríðarlegt og mjög nauðsynlegt er að fá tölulegar upplýsingar um. Þar mundu væntanlega líka birtast upplýsingar um mismunandi aðgerðir sem menn hafa gripið til í fælingartilgangi og verður þá möguleiki að bera þær saman. Núna getum við sagt að á næsta ári fari sú vinna fram og kannski á sama tíma að ári, eins og einhvern tímann hefur verið sagt, höfum við þá betri upplýsingar til að fjalla um næstu skref sem við verðum að horfa til. Það er rétt sem hv. þm. Haraldur Benediktsson benti á að við höfum líka átt beint samstarf við aðrar þjóðir, ekki bara lært af reynslu annarra þjóða með þekkingarleit eða slíku heldur áttum við í beinu samstarfi við Norðmenn. Við vorum með sameiginlega umsókn um þróunarstyrk eða rannsóknarstyrk sem því miður fékkst ekki fé í á þessu ári. Mér finnst ekki ólíklegt að menn reyni það aftur. Þetta er ekki bara vandamál á Íslandi og menn hafa farið mismunandi leiðir til að vinna á því. Það er mikilvægt fyrir okkur að læra af reynslu annarra. Bæði gæs og álft hefur fjölgað gríðarlega á liðnum árum og áratugum á sama tíma og búskaparhættir hafa breyst. Hvort það er ástæðan fyrir fjölguninni skal ég ekki fullyrða, en tjónið og ágangurinn er hins vegar þess eðlis að þetta er ekkert gamanmál og verður að taka á því föstum tökum. Það hyggst ríkisstjórnin gera.

Virðulegur forseti. Með skipulagslögum, nr. 123/2010, voru í fyrsta skipti sett ákvæði um landsskipulagsstefnu hér á landi og raunar í ágætri þverpólitískri sátt í þinginu. Samkvæmt þeim lögum leggur umhverfisráðherra fram tillögu til þingsályktunar á Alþingi um landsskipulagsstefnu til tólf ára innan tveggja ára frá alþingiskosningum. Þannig er það samkvæmt lögunum. Markmið stefnunnar er að setja fram leiðarljós um nýtingu lands og landgæða sem hefur það að markmiði að tryggja heildarhagsmuni við gerð skipulagsáætlana, stuðla að sjálfbærri þróun og skilvirkri áætlanagerð. Stefnunni er líka ætlað að stuðla að samræmingu í stefnumótun ríkis og sveitarfélaga um landnotkun og nýtingu lands, sem er óendanlega mikilvægt. Ég veit að við hæstv. ráðherra deilum þeirri sýn að það er afar mikilvægt að ná einhverri heildarstefnumörkun í þessum efnum. Þá er ég bæði að tala um vernd og ekki síður nýtingu lands og landgæða. Með þessari stefnu erum við loksins komin með mikilvæga brú milli áætlana á landsvísu, sem eru gríðarlega margslungnar, það eru margar áætlanir til á landsvísu, og síðan skipulagsáætlana sveitarfélaganna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra vegna þeirrar lagaskyldu sem hér liggur fyrir og ekki síður vegna þeirrar reynslu sem sú sem hér stendur býr sjálf yfir, þ.e. hversu flókin vinna af þessu tagi er og hversu mörg sjónarmið þarf að leiða að borðinu þegar við tölum ekki bara um einstök mál sem geta komið upp þegar um er að ræða núning milli ríkis og sveitarfélaga varðandi landnýtingu og landnotkun, eins og við þekkjum bæði sem eigum bakgrunn í sveitarstjórnarmálum. Vinna af þessu tagi tekur gríðarlega langan tíma. Hér er í raun lagaáskilnaður sem gerir ráð fyrir því að hæstv. ráðherra leggi fram þingsályktunartillögu til landsskipulagsstefnu til tólf ára innan árs frá þessu vori. Vegna þess hversu flókin vinna þetta er þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað líður þessari þingsályktunartillögu? Hvernig er staðan varðandi það samráð sem nauðsynlegt er til þess að koma slíkri tillögu fram? Að hvaða leyti hefur hæstv. ráðherra getað nýtt sér þá vinnu sem þegar lá fyrir, þ.e. þau drög eða þá stefnu sem lögð var fram til kynningar fyrir áramótin 2012? Hver eru næstu skref og framtíðarsýn hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Umhverfis- og auðlindaráðherra tók á árinu 2013 ákvörðun um að hefja vinnu við gerð landsskipulagsstefnu til tólf ára í samræmi við ákvæði skipulagslaga, nr. 123/2010. Í því skyni var Skipulagsstofnun falið með bréfi, dags. 23. október 2013, að hefja vinnu við gerð tillögu að landsskipulagsstefnu. Gert er ráð fyrir að Skipulagsstofnun skili ráðherra tillögu sinni í desember á þessu ári og að tillaga til þingsályktunar að landsskipulagsstefnu 2015–2026 verði lögð fram á vorþingi 2015. Þær áherslur sem gert er ráð fyrir að fram komi í tillögu til þingsályktunar að landsskipulagsstefnu eru að meginstefnu þær sömu, og svarar það þá fyrirspurn hv. þingmanns um að verið er að nota það sem fyrir er og var í fyrstu tillögu að landsskipulagsstefnu sem ekki náði þó fram að ganga á Alþingi. Stefna um skipulagsmál miðhálendisins skal ævinlega vera í slíkri stefnu, síðan stefna um búsetumynstur og dreifingu byggðar og stefna um skipulag á haf- og strandsvæðum. Gert er ráð fyrir að byggt verði á þeim gögnum og sjónarmiðum sem fram komu við vinnslu fyrri tillögu að landsskipulagsstefnu sem og á uppfærðum gögnum um stöðu og þróun skipulagsmála og fyrirliggjandi stefnu stjórnvalda um landnotkun. Það hafði reyndar unnist mismunandi mikið innan þessara þriggja sviða. Í því sambandi er lögð áhersla á að tillögur að stefnunni verði markvissar og forsendur þeirra skýrar til að auðvelt verði að framfylgja stefnunni. Auk þessara þriggja áherslna mun tillaga að landsskipulagsstefnu fjalla um landnotkun og landnýtingu í dreifbýli og er gert ráð fyrir að greind verði þörfin fyrir og gerðar eftir atvikum tillögur um aðgerðir stjórnvalda til að stuðla að sjálfbærri landnýtingu í dreifbýli. Einn liður í vinnu Skipulagsstofnunar við gerð tillögu að landsskipulagsstefnu er samantekt á lýsingu á verkefninu. Í lýsingunni er greint frá viðfangsefnum landsskipulagsstefnunnar og hvernig fyrirhugað er að standa að gerð hennar. Lýsingin var kynnt með auglýsingu í febrúar síðastliðnum. Einnig voru haldnir sex kynningar- og samráðsfundir víða um land þar sem lýsingin var kynnt og leitað eftir hugmyndum fundarmanna, heimamanna, um áherslur landsskipulagsstefnu. Þátttaka á þessum fundum var góð og fjöldi hugmynda kom fram, en þær verða gott veganesti fyrir mótun landsskipulagstillögunnar. Einnig hefur verið settur á stofn samráðsvettvangur þar sem yfir hundrað aðilar hafa skráð sig til þátttöku. Staða vinnunnar er sú að Skipulagsstofnun vinnur nú úr fram komnum ábendingum og athugasemdum við lýsinguna. Gert er ráð fyrir að stofnunin muni í júníbyrjun kynna skýrslu um helstu valkosti sem til greina koma við mótun landsskipulagsstefnunnar. Stofnunin mun síðan í október næstkomandi kynna tillögu sína að landsskipulagsstefnu sem þá fer í átta vikna kynningar- og umsagnarferli áður en stofnunin skilar endanlegri tillögu sinni til ráðherra. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og að fá að ræða þetta mikilvæga málefni sem er þeim ráðherra sem hér stendur mjög hugleikið, mér finnst þetta mjög mikilvægur málaflokkur. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að tímalínan í þessu efni er mjög þröng. Þetta er vissulega flókið verkefni og auðvitað er verið að nýta það sem fyrir er. Það hjálpar til við vinnsluna að menn þekkja rennslið. Fjölmargir koma nú að þessu verki í annað sinn og hafa verið tilnefndir af viðkomandi stofnunum, sveitarfélögum eða öðrum. Það er mjög metnaðarfullt að reyna að ná þessu í gegn á þessum tíma. Starfsfólk Skipulagsstofnunar er mjög öflugt í vinnu sinni og aðrir þeir er að þessu koma. Ég trúi því að þetta muni ganga eins og til er ætlast. Verkið er á réttu róli, að minnsta kosti eins og er, og hefur tekist að halda alla tímafresti.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég er ánægð að heyra að hér er í raun um að ræða beint framhald af þeirri vinnu sem þegar lá fyrir. Við deilum þeirri afstöðu, ég og hæstv. ráðherra, að þessi tímalína er einfaldlega of knöpp og stakkurinn í lögunum frá 2010 er of þröngur, þ.e. að gera ráð fyrir því að fyrir liggi tillaga tveimur árum eftir þingkosningar, ekki síst vegna þess bæði hversu hátt flækjustigið er og eins vegna þess að við erum að gera þetta í fyrsta sinn. Sú sem hér stendur náði ekki að ljúka þessu í þinginu, ég náði bara að leggja það fram. Ég varð þess áskynja sjálf að það er mikil þörf á því að byggja upp traust á þessu tiltekna verkfæri, bæði meðal þeirra stofnana sem um véla og ekki síður gagnvart sveitarfélögunum. Þetta er mjög flókið lýðræðisverkefni gagnvart sveitarfélögunum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Hverjar telur hann helstu áskoranirnar í því ferli sem fram undan er, frá deginum í dag og fram að vonandi úrvinnslu þingsins að ári? Í öðru lagi, telur hæstv. ráðherra tímabært nú þegar að huga að því hvort endurskoða beri þessi tímamörk í gildandi skipulagslögum?

Virðulegi forseti. Varðandi tímalínuna er hún vissulega þröng. Við erum sammála um að þetta getur tekið tíma, það er erfitt að koma þessu fram á tveimur árum. Ég er samt á þeirri skoðun að við eigum að sjá til. Það verður auðveldara næst þegar endurnýjunin kemur þannig að ég er ekki á því að við ættum strax að fara að endurskoða lögin heldur sjá hvernig okkur muni ganga núna. Áskoranirnar núna eru fyrst og fremst þær að halda tímafrestinn. Það hefur tekist mjög vel hjá Skipulagsstofnun og þeim sem eru í þessu verkefni í verkefnisstjórninni. Þar er öflugt fólk og það er vissulega rétt að verið er að halda áfram með vinnu sem hafin var og það hjálpar til. Þarna kemur reyndar líka inn nýtt fólk, verið er að bæta við einum áherslupunkti sem búið er að vinna mjög vel við og skila inn skýrslum varðandi þá vinnu. Af því að tíminn var skammur í fyrstu atrennu var vinnan við þessi áhersluatriði mislangt á veg komin, til að mynda hvað varðar búsetu. Byggðaþróunarvinnan var skammt á veg komin og er þá verið að undirbyggja þá vinnu mjög vel núna. Ég vænti þess að við fáum niðurstöður á réttum tíma, ég treysti því. Ég er sammála fyrirspyrjanda um að það er mjög mikilvægt að byggja upp traust á þessum grunni. Það hefur einfaldlega ekki verið í langan tíma. Fyrir nokkrum árum, þegar við hv. þingmaður og sá sem hér stendur vorum væntanlega sveitarstjórnarmenn, kom einn þáverandi umhverfisráðherra á fund sveitarstjórnar og sagði að nauðsynlegt væri að fá landsskipulagsstefnu til að geta komið í veg fyrir ákvarðanir sveitarfélaga. Það varð auðvitað ekki til þess að auka traustið á milli þessara aðila. Ég tel að við séum á réttri leið og höfum verið það núna í þó nokkur ár frá lagasetningunni 2010. Ef okkur tekst vel núna með þessa landsskipulagsstefnu er það góð þróun sem verður til heilla fyrir land og þjóð, og sveitarfélögin líka.

Virðulegi forseti. Um síðustu áramót var tekin sú ákvörðun að gera stafræn kort og landupplýsingar Landmælinga Íslands gjaldfrjáls en gögnin eru eins og kunnugt er notuð við ýmis verkefni á vegum stofnana ríkisins, svo sem við eignaskráningu, skipulagsmál, náttúruvernd, náttúruvá, orkumál, rannsóknir og opinberar framkvæmdir, en það sem var kannski mikilvægari forsenda til grundvallar þessari ákvörðun var að þær upplýsingar gagnast líka almenningi og ekki síður fyrirtækjum með margvíslegum hætti. Í fréttatilkynningu sem kom fram með þeirri ákvörðun um áramótin síðustu, sem er á grundvelli ákvörðunar þeirrar sem hér stendur, kom fram að með því að gera stafræn kort og landupplýsingar gjaldfrjáls væri almenningi á Íslandi tryggður greiður aðgangur að upplýsingum um umhverfi og náttúru landsins. Aðgengi að þeim gögnum hefur aukist verulega með tilkomu internetsins og dæmi er notkun Google-fyrirtækisins á kortum og landupplýsingum en fyrir nokkrum árum voru kynntir þjónustuvefirnir Google Earth og Google Maps og báðar þær vefsíður byggja að mestu leyti á gjaldfrjálsum gögnum og skýrir það hversu ónákvæmt kort fyrirtækið notaði áður af Íslandi. Þarna er um að ræða verulega breytingu. Þegar ég segi áramótin síðustu er ég að tala um síðustu áramót þeirrar sem hér stendur í embætti því að við erum að tala um áramótin 2012/2013. Nú er komin nokkur reynsla á þetta fyrirkomulag og því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hver sú reynsla sé. Ég hef fengið af því óformlegar fregnir að þessi ákvörðun hafi í raun og veru skilað sér í gríðarlega miklum vexti fyrirtækja sem reiða sig á slík gögn. Þessi grunnur og opnun þessara mikilvægu gagna, sem skiptir auðvitað miklu máli að halda til haga, hafa orðið til fyrir tilverknað almannavaldsins. Þar með má segja að samfélagið eigi þau gögn og óeðlilegt sé annað en að samfélagið hafi þar með aðgang að þeim. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti upplýst okkur og þingið um það hvort því markmiði hafi verið náð, þ.e. hvort þær væntingar sem lágu til grundvallar ákvörðuninni hafi verið á rökum reistar á sínum tíma og hvort við sjáum þess mælanleg dæmi að ákvörðunin hafi verið til góðs fyrir íslenskt atvinnulíf og þróun og ýmiss konar nýsköpun í atvinnulífinu.

Virðulegi forseti. Almennt um aðgengi almennings að landupplýsingum tek ég undir með hv. fyrirspyrjanda, og þakka umræðuna, að það sé frekar jákvætt, eða mjög jákvætt skulum við segja. Aðgengi að gögnum og upplýsingum hefur aukist verulega með tilkomu internetsins. Þegar netfyrirtækið Google hóf fyrir nokkrum árum að miðla kortum og landupplýsingum án gjaldtöku á vefnum varð hálfgerð sprenging í notkun þessara gagna. Stafræn landakort og aðrar opinberar landupplýsingar hafa í kjölfarið verið gerð aðgengileg án gjaldtöku víða um heim með góðum árangri sem er meðal annars mældur í stóraukinni notkun og nýsköpun á sviði upplýsingatækni, eins og hv. þingmaður kom inn á. Í nýlegri erlendri rannsókn kemur fram að í þeim löndum þar sem opinber kortagögn og landupplýsingar eru án gjaldtöku er vöxtur fyrirtækja sem reiða sig á slík gögn 15% meiri en í þeim löndum þar sem gögnin eru seld. Þá hafa dönsk stjórnvöld bent á að ávinningurinn af því að gera opinber stafræn kort og landupplýsingar gjaldfrjáls sé margfaldur fyrir samfélagið en það birtist meðal annars í betri og meiri notkun á gögnunum og nýsköpun í atvinnulífinu. Með lögum nr. 44/2011, um grunngerð fyrir stafrænar landupplýsingar, var innleidd hér á landi tilskipun Evrópusambandsins um notkun og miðlun landupplýsinga sem nefnist INSPIRE. Markmið INSPIRE er að samræma og samnýta opinberar landupplýsingar, aðallega í þágu umhverfismála. Eitt af lykilatriðum tilskipunarinnar er að gert verði átak við að skrá og gera opinberar landupplýsingar aðgengilegar á netinu til hagsbóta fyrir allt samfélagið. Þó að heimilt sé að taka vægt gjald fyrir stafrænar landupplýsingar samkvæmt tilskipuninni hefur tilkoma hennar stuðlað að því, ásamt fleiri þáttum, að opinberar landupplýsingar í Evrópu eru víða orðnar án gjaldtöku. Sjálfsagt spilar Google þar stærsta rullu. Landmælingar Íslands fara með framkvæmd áðurgreindra laga sem kallar meðal annars á mikla samvinnu á milli ríkisstofnana og sveitarfélaga. Í landupplýsingagátt sem Landmælingar Íslands hafa komið upp má finna mikinn fjölda landupplýsinga. Til að mæta auknum kröfum um aðgengi gagna var ákveðið í samvinnu við Landmælingar Íslands að öll gögn í eigu stofnunarinnar yrðu gerð gjaldfrjáls, eins og hv. þingmaður kom inn á, og tók sú ákvörðun gildi 23. janúar 2013. Markmiðið með því að gera stafræn kort og landupplýsingar stofnunarinnar gjaldfrjáls var að tryggja öllum, almenningi og fyrirtækjum, stofnunum og sveitarfélögum, greiðan aðgang að upplýsingum um umhverfi og náttúru landsins og hvetja til aukinnar notkunar, úrvinnslu og miðlunar þessara gagna, til dæmis á sviði ferðaþjónustu, opinberrar stjórnsýslu sem og í menntakerfinu. Frá því að gögn Landmælinga Íslands voru gerð gjaldfrjáls fyrir rúmlega ári hefur notendum svokallaðra vektorgagna fjölgað mjög mikið, þ.e. úr um 100 í um 2.600, auk þess sem aðsókn í önnur gögn stofnunarinnar hefur stóraukist með aukinni umferð um vef stofnunarinnar. Notendur sækja gögnin á heimasíðu stofnunarinnar og eru þau notuð í mismunandi verkefni, allt frá kortagerð til gerðar smáforrita. Þá hefur einnig verið mikil aðsókn í gömul kort og loftmyndir, eins og menn þekkja. Eftirfarandi eru helstu tölur um umfang notkunar stafrænna kortagagna Landmælinga Íslands fyrir tímabilið 23. janúar 2013 til 26. mars 2014, í 14 mánuði: Skráður fjöldi notenda: 2661. Fjöldi sóttra skráa: 11.710. Meðalfjöldi skráa á hvern notanda: 4,4. Magn í gígabætum: 2.586, þ.e. 2,5 terabæti. Mörg dæmi mætti nefna um aukna og nýja notkun og er fyrirhugað að gera könnun á næstunni til að fá yfirsýn yfir það í hvers konar verkefnum gögnin nýtast. Ljóst er í það minnsta að með því að gera gögnin gjaldfrjáls er aukinn hvati til nýsköpunar á þessu sviði, eins og er á mörgum öðrum sviðum einnig þar sem eru upplýsingar sem almenningur hefur aðgang að.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég ætla að fylgja spurningunni eftir með því að biðja hann um að nefna mér einhverjar tölur en svo voru bara svo margar tölur í fyrra svari að ég held að ég geti varla beðið hann um að bæta um betur, bæði tölurnar um vektorgögnin og sóttar upplýsingar, gígabæti og terabæti og hvað veit ég. Ég fagna því sérstaklega að fram kemur í svari hæstv. ráðherra að væntingar okkar á sínum tíma um að þetta væri til mikilla bóta og væri mjög örvandi fyrir íslenska framþróun í upplýsingatækni og þróun á því sviði hefðu allar saman gengið eftir. Ég fagna því líka sérstaklega að hjá Landmælingum Íslands, sem er ríkisstofnun í fararbroddi á mjög mörgum sviðum þar sem er mikill metnaður annars vegar og mikil framsýni hins vegar, skuli þessar breytingar vera greindar sérstaklega frá degi til dags eða frá einum mánuði til annars. Sérstaklega gleður mig að heyra að áform séu um að gera könnun á næstunni um áhrif af þessu öllu saman. Mig langar í lokin, vegna þess að hér erum við hæstv. ráðherra að ræða saman um kort og kortaupplýsingar, að spyrja hvort einhver áform séu uppi um að samkeyra og samnýta þær landupplýsingar sem eru fyrir hendi í nánast öllum stofnunum umhverfis- og auðlindaráðuneytis, hvort sem það er Landgræðsla, Skógrækt, Skipulagsstofnun, Náttúrufræðistofnun, Umhverfisstofnun, Mývatn eða hvaða aðra stofnun ég á að nefna, þar sem um er að ræða gríðarlega mikilvægar upplýsingar á mjög mörgum mismunandi fræðasviðum, hvort einhver vinna sé í gangi til að samræma aðgengi að þeim upplýsingum og að gera þær læsilegar innbyrðis og keyra þær saman, bæði til að gera þær aðgengilegri, bæta upplýsingarnar, en ekki síður til þess að bæta nýtinguna á opinberu fé og þeirri þekkingu sem þar er til grundvallar.

Virðulegi forseti. Á sama hátt og við höfum verið að opna þennan gagnagrunn og gera hann gjaldfrjálsan með sambærilegum hætti og mörg önnur nágrannalönd okkar, alveg sama hvaðan uppsprettan er, hvort það er samkeppni frá Google eða það að svona stefna sé orðin uppi við í opinberri stjórnsýslu, að minnsta kosti hjá löndum sem við berum okkur saman við, þá tel ég það vera til mikilla bóta. Það sýnir sig með þeim tölum sem ég fór með áðan að það hefur sannarlega verið rétt spá að þetta hafi skilað miklu og kannski meiru en menn máttu vænta. Það væri áhugavert að fá þá samantekt, ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda. Á sama hátt þurfum við einnig að skoða með hvaða hætti menn hafa verið að breyta stofnanastrúktúr sínum og kerfi í þeim löndum sem við höfum verið að horfa til, hvaða starfsemi fari þar fram. Stefna núverandi ríkisstjórnar hefur meðal annars verið sú að skoða stjórnkerfið allt saman með skilvirkni í huga, að fara betur með fé og er það í samræmi við tillögur hagræðingarnefndarinnar sem við nefndum í fyrirspurn fyrr í morgun. Sannarlega eru uppi áform og ég hef verið að vinna að því í allan vetur í umhverfisráðuneytinu að greina alla málaflokka og þau svið sem eru hjá mismunandi stofnunum ráðuneytisins. Það varð mér eiginlega hálfgert undrunarefni þegar ég heimsótti stofnanirnar síðasta sumar og fram á haust hversu margir voru að vinna að sambærilegum hlutum. Ég tel það mjög mikilvægt áform að samhæfa og samkeyra þessar upplýsingar, koma þeim jafnvel fyrir á einum stað ef hægt er eða í það minnsta að auka samstarf á milli stofnana með þeim hætti að ekki sé verið að eyða opinberu fé í að gera það sama á tveimur stöðum, ef ekki fjórum.

Virðulegur forseti. Þetta er síðasta fyrirspurnin í þessum ágæta skottís sem við hæstv. umhverfisráðherra erum að taka hér. Hún lýtur að þeirri staðreynd sem við blasir að staða svartfuglastofna hérlendis er býsna alvarleg. Árið 2011 var settur á stofn starfshópur til að gera tillögur um aðgerðir sem gætu stuðlað að endurreisn svartfuglastofna hér við land. Sá starfshópur var settur af stað vegna þess að þá lá fyrir að veruleg fækkun hafði orðið í nokkrum stofnum sjófugla missirin á undan. Má segja að það hafi orðið hrun í lundastofninum til að mynda. Þá hafði verið lélegur varpárgangur hjá lunda, sérstaklega á sunnanverðu landinu, í fjögur til fimm ár og var raunar algjör viðkomubrestur á árinu 2010 á Suðurlandi. Stuttnefju hafði þá fækkað um allt land og álku og langvíu um sunnan- og vestanvert landið en stofnar þeirra héldust nokkuð í horfinu um norðanvert landið hins vegar.

Og haftyrðillinn …

Já. Orsakir fækkunar og viðkomubrests sjófugla virðast að mestu leyti vera fæðuskortur eða það var að minnsta kosti sá grundvöllur sem starfshópurinn lagði, en fuglarnir lifa á sandsíli og loðnu að mestu leyti. Hrun varð í sandsílastofninum árið 2000 og hann hefur ekki náð sér á strik síðan en loðnustofninn hefur verið í lægð í áratug. Veiðar á sjófuglum hafa ekki verið taldar hafa veruleg áhrif á fækkun stofna þeirra en eru hins vegar sá þáttur sem mest er hægt að hafa áhrif á til að milda áfallið. Starfshópurinn skilaði tillögum til umhverfisráðherra á sínum tíma og má segja að þær tillögur hafi verið býsna róttækar. Það var ágreiningur í starfshópnum á sínum tíma. Bændasamtökin sögðu sig frá hópnum og lagt var til að fimm tegundir sjófugla yrðu friðaðar í fimm ár og lundinn var meðal þeirra fugla sem var lagt til að bannað yrði að veiða. Lagt var til að friðað yrði fyrir öllum veiðum, eggjatöku og nýtingu o.s.frv. Ég veit að ég þarf ekki að minna hæstv. ráðherra á það að umræðan í samfélaginu var býsna heit um þessar tillögur. Vandamálið er ekki farið, viðfangsefnið er þarna enn þó að tillögur starfshópsins hafi ekki náð fram að ganga nema að óverulegum hluta. Um er að ræða verulegt áhyggjuefni sem varðar ekki bara þessa stofna hér við land heldur líka í nágrannalöndunum sem hafa hvert um sig gripið til aðgerða í þessum efnum. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann áformi einhverjar aðgerðir í þessu efni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu fyrirspurn. Fækkun í stofnum svartfugla hefur staðið yfir í um áratug og lítill bati virðist vera sýnilegur á ástandinu víða við landið. Þessi fækkun hefur hins vegar ekki einvörðungu verið hér við land, heldur hefur hún átt sér stað um mestallt norðanvert Atlantshafið. Þessar breytingar eru ekki að fullu útskýrðar. Breytingarnar eru þó meðal annars taldar tengjast loftslagsbreytingum, norðlægar tegundir færa sig norðar, og eins eru breytingar í lífríki og fæðuframboði taldar hafa mikil áhrif. Þannig, eins og hér var kallað fram, verpir haftyrðill ekki lengur norður í Grímsey og lundanum gengur afar illa suður í Vestmannaeyjum svo að dæmi séu tekin. Séu þessar breytingar að miklu leyti drifnar áfram af hnattrænum loftslagsbreytingum sem hafa áhrif í lífríkið, sem við þekkjum, og ástand sjávar er ekki víst að mikið sé raunverulega hægt að gera í beinum aðgerðum til að stemma stigu við þessari fækkun eins og spurt er að. Það er hins vegar mikilvægt eins og með aðrar breytingar vegna hnattrænnar hlýnunar að við reynum að fylgjast vel með þessum stofnum og vakta breytingarnar. Þar má nefna að ráðuneytið og ráðherra beitti sér fyrir því að Veiðikortasjóður úthlutaði verulegum hluta fjármuna sinna til verkefna í þeim anda nú í vetur, 3,6 milljónir fóru í lundaverkefni undir stjórn Náttúrustofu Suðurlands. Verkefnið snýr að vöktun, viðkomu, fæðu, líftölu og könnun á vetrarstöðvum lundastofnsins. Tæpum 4 milljónum var úthlutað úr Veiðikortasjóði í verkefni um stofnþróun bjargfugla á vegum Háskóla Íslands og um 3,5 milljónum í verkefni á vegum þriggja náttúrustofa sem fjalla um farhætti og vetrarstöðvar íslenskra svartfugla. Mikilvægt er að fá haldbærar upplýsingar um hvar svartfuglinn heldur sig á veturna en þær upplýsingar hafa ekki verið til. Það er líka mjög brýnt að reynt sé að hafa góða yfirsýn yfir ástand þessara fuglastofna og bera það saman milli ára og eru því öll þessi verkefni mikilvæg lóð á þær vogarskálar. Jafnframt þarf að huga að því hvort einhverjar athafnir manna valdi verulegum áhrifum. Til að mynda hefur veiði á lunda verið mjög takmörkuð í Vestmannaeyjum að undanförnu án þess að það hafi kannski skipt miklu fyrir breytingar á stofninum. Eins má nefna að nefnd sem hv. þingmaður minntist á, og skipaði sem þáverandi ráðherra, skilaði tillögum til ráðuneytisins vorið 2011 og lagði til ýmsar dálítið róttækar aðgerðir til að stýra veiðum betur. Þar kunna, þrátt fyrir að vera umdeildar sumar hverjar, að vera tillögur sem hægt væri að beita til að styrkja stöðu þessara tegunda. Til dæmis er áhugavert að leita leiða til að draga úr áhrifum netaveiða á þessa fuglastofna. Velta má fyrir sér hvort hægt væri að draga úr veiðum á teistu, sem er langminnsti svartfuglastofninn, og eins þarf að vinna frekar að veiðistjórn lundans. Allt eru þetta mikilvæg atriði. Eins og staðan er nú er aðalatriðið að við reynum að hafa sem besta yfirsýn yfir stöðu þessara mikilvægu tegunda.

Frú forseti. Þetta var athyglisverð fyrirspurn hjá hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur og að sönnu svar hæstv. ráðherra athyglisvert líka. Mín afstaða til þessara sjófuglastofna er hin sama og til annarra auðlinda hafsins og auðlinda almennt hvað nýtingu varðar. Það á að nýta þá með sjálfbærum hætti og ef þeim er hætta búin vegna töku mannsins á föngum úr stofnum þeirra verða menn að bregðast við, alveg eins og gagnvart fiskinum í hafinu, og draga úr nýtingu. Þetta er sama afstaða og ég hef til dæmis gagnvart nýtingu hvalastofna. Ég tek reyndar eftir því varðandi lundastofninn að hann hefur verið í miklu betri stöðu á norðlægari stöðum eins og Grímsey á Steingrímsfirði og Djúpeyjum. Það er eitt sem mig langar að færa inn í þessa umræðu og nefna sérstaklega og það er ný skýrsla um uppsöfnun lífrænna þrávirkra efna. Nýlega hafa menn fundið út að magn þeirra í skurnum eggja fer hækkandi og það getur haft áhrif á frjósemi. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að beita sér fyrir frekari rannsóknum á því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég held sjálf að það allra mikilvægasta sé að safna þekkingu og að vöktun og rannsóknir séu fullnægjandi. Það kom mér á óvart þegar ég gegndi embætti umhverfisráðherra að átta mig á því hversu gloppótt þekking okkar á lífríkinu á Íslandi í raun og veru er og miklu gloppóttari en ég hafði haldið. Þess vegna þurfum við að gæta þess að fjármagna með myndarlegum hætti grunnrannsóknir, rannsóknir sem eru ekki af einhverju tilteknu tilefni heldur einfaldlega það að kortleggja og vakta síðan gróður og annað lífríki. Hæstv. ráðherra segir réttilega að líkur séu til þess að ástæðurnar tengist loftslagsbreytingum en að sama skapi vitum við það ekki alveg. Við vitum ekki nákvæmlega hverjar ástæðurnar eru og þar með vitum við heldur ekki nákvæmlega hver viðbrögðin eiga að vera. Það er kannski vandi okkar. Ég fagna því þó að hæstv. ráðherra telur hér upp nokkrar staðbundnar aðgerðir sem sé rétt að fara í, einfaldlega með varúðarsjónarmið að leiðarljósi eins og ég skil hann. Staða þessara stofna er einfaldlega það alvarleg að ekki verður við annað unað en að reyna að minnsta kosti að beita þeim aðferðum sem við getum þó að þær geti verið mismarkvissar vegna þess að við vitum ekki nákvæmlega hvað er á ferðinni. Maðurinn er kannski ekki stór faktor í þessu en við vitum það í raun og veru ekki, hann gæti verið það. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, bara í prinsippinu: Hvaða rök telur hann að jafnaði að nægi fyrir veiðibanni á tilteknum tegundum?

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, hér er um auðlind að ræða sem við eigum að nýta á skynsamlegan og sjálfbæran hátt. Það svarar líka síðustu fyrirspurn hv. fyrirspyrjanda um það hvort einhver mörk séu í því hvenær við teljum að ekki sé forsvaranlegt að nýta viðkomandi stofn. Það er rétt að þekking okkar er gloppótt. Ástand einstakra stofna er hins vegar mjög mismunandi og það er mikilvægt að átta sig á því. Ef við tökum til dæmis lundann þá hefur stofninn, þó að hann sé hruninn fyrir norðan land, jafnvel verið að styrkja sig á einstökum svæðum. Þegar umræðan var hvað hæst á árunum 2011 og 2012 hafði meðal annars samband við mig Kristján Eiríksson nokkur, bróðir Jóns Drangeyjarjarls, sem hafði mjög nákvæmar skráningar yfir lundaveiði á fleiri en einum stað. Hann taldi tillögur þáverandi ráðherra vera engan veginn í samræmi við þá þekkingu sem væri til, hún væri vissulega gloppótt en sums staðar væri hún mjög mikil og það væri eiginlega alveg út í hött að setja á veiðibann almennt á stofna á Íslandi. Það hefur líka verið bent á að sá ágæti fiskur makríll gæti komið hér við sögu og hefur verið nefndur sem ástæða þess að fæðuframboð í hafi hefði þessi áhrif á svartfuglinn. Síðan var auðvitað mjög áhugavert, af því að hér inni eru nokkrir af helstu aðilum sem stóðu fyrir ESB-viðræðunum og þeirri aðlögun sem hér var, að margir tóku þessa umræðu um veiðibannið á þessar fimm tegundir sem hluta af aðlögun við Evrópusambandið, hvort sem það var með réttu eða röngu. Þetta sýnir hversu erfitt ástand var hér þegar þessi umræða átti sér stað, menn rugla kannski saman hlutum, hvort sem það er með réttu eða 

Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um stöðu sóknaráætlunar skapandi greina. Í áramótaávarpi hæstv. forsætisráðherra í byrjun árs boðaði forsætisráðherra sóknaráætlun skapandi greina. Hann gerði raunar meira en það, hann upplýsti að sú vinna væri komin mjög vel á veg. Fjöldi fólks fagnaði því sérstaklega og taldi þetta vera til marks um að ríkisstjórnin, sem hafði legið undir því ámæli að vera gamaldags og afturhaldssöm í atvinnumálum og hafa engan áhuga á sköpun eða framþróun á nokkurn hátt heldur bara á stóriðjustefnu og öðrum slíkum áherslum, hefði breytt um stefnu og að forsætisráðherra gengi fram fyrir skjöldu og væri með ávarpinu í eitt skipti fyrir öll að reka slyðruorðið af ríkisstjórninni og tala fyrir ríkisstjórn sköpunar, framþróunar og víðsýni. Það var ekki laust við að upp kæmu fagnaðarlæti í ýmsum greinum samfélagsins, ekki síst vegna þess að ráðherrann upplýsti að vinnan væri komin vel á veg. Nú er staðan dálítið snúin í þeim efnum sem varða menningu og þjóðmenningu. Þau hafa verið rædd hér í þinginu með misgóðum árangri þar sem svörin hafa verið alla vega. Þessi spurning lýtur ekki að því heldur miklu frekar er hér um að ræða ósk til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um svör um það hvernig þessi vinna stendur. Hvaða samtök listamanna hafa tekið þátt í vinnunni? Hverjir hafa verið teknir að borðinu á hverju stigi? Hver er tímalínan í þessu verkefni? Ekki síst í anda samstarfs og framsýni sem er svo mikilvægt í þessum málaflokki vil ég spyrja hæstv. ráðherra um það hvenær hann sjái fyrir sér að stjórnarandstaðan komi að borðinu til að leggja grunn að sóknaráætlun skapandi greina til framtíðar. Því ég vænti þess að þetta sé verkefni af því tagi sem þrífist best í þverpólitísku og öflugu samráði. Það væri gott að heyra hæstv. ráðherra gera grein fyrir stefnu sinni og framtíðarsýn í þeim efnum, en kannski fyrst og fremst að gera okkur grein fyrir því hvernig staða þessara mikilvæga verkefnis er sem hæstv. forsætisráðherra gerði svo ágætlega grein fyrir í áramótaávarpi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir þessa fyrirspurn um þetta mikilvæga mál sem hér er bryddað upp á. Það er hárrétt sem hv. þingmaður nefnir að forsætisráðherra gat þess í áramótaávarpi sínu að vinna væri hafin og komin af stað við undirbúning að sóknaráætlun í þeim greinum sem hér um ræðir. Ljóst má vera og þarf ekki að deila um margháttað mikilvægi þessara greina í samfélaginu, bæði efnahagslega en líka þegar kemur að því að meta lífsgæði í landinu, hvernig það er að búa hér, að það sé öflugt lista- og menningarlíf sem við getum öll notið. Mig langar rétt að nefna að þegar íslensku tónlistarverðlaunin voru afhent var þar spilað ágætt myndband sem veitti yfirlit yfir umfang tónlistarstarfseminnar hér heima, svo sem fjölda tónleika, tónleikagesta, fjölda gesta sem komu til landsins sérstaklega til að fara á tónleika og einnig fjölda tónleika íslenskra listamanna erlendis. Þetta gaf ágætt yfirlit yfir umfangið og ætti að vera fróðlegt fyrir alþingismenn að kynna sér. En um leið er um margt áhugavert að sjá líka, þegar menn setjast yfir þessi mál öll, hversu víðtækt, almennt og gott samstarf er innan listgreinanna á milli listamanna og þvert á listgreinar, og hversu mikil fagmennska og oft djörfung liggur þar að baki þar sem mikið er gert úr litlu. Þegar horft er til þeirra fjármuna sem veittir eru, sem svo sannarlega mættu vera meiri, er ljóst að mikið er gert fyrir þá. Hvað varðar sóknaráætlunina stendur sú vinna yfir. Þar hefur ýmislegt komið upp sem ég tel að þurfi að skoða alveg sérstaklega. Ég vil nefna hér eitt sem við erum að vinna að sem snýr að menntun listamanna. Það má færa fyrir því sterk rök að hluta af þeim árangri sem íslenskir tónlistarmenn hafa náð á alþjóðavísu megi rekja til þess að við höfum komið upp mjög góðu menntakerfi fyrir tónlistina, en tónlistarskólar eru víðs vegar um landið. Þá kemur auðvitað upp sú spurning í vinnu okkar við sóknaráætlun og grunn þeirrar sóknar hvernig við búum almennt að menntun í listnámi. Ég tel að þar þurfum við að gera bragarbót á. Við þurfum að nálgast það með heildstæðari hætti. Á það hefur verið bent af sérfræðingum sem hafa skoðað hjá okkur listnámið að þótt við höfum gert þetta vel með tónlistina eru ýmsar aðrar listgreinar sem við þurfum að endurskoða og sjá hvernig við viljum byggja upp. Umræðan um listaskóla á framhaldsskólastigi er þekkt og ég vil nota tækifærið hér og benda á að uppi eru vandamál t.d. með framhaldsskólastigið í tónlist sem snúa að samskiptum Reykjavíkurborgar og ríkisins um það fjárframlag sem við ætlum að setja og höfum sett til þess að liðka fyrir og auðvelda rekstur á því stigi. Ríkið hefur hugsað sér að setja þar inn fjármuni sem eiga að vera til viðbótar en því miður hefur það verið túlkað þannig að Reykjavíkurborg hefur raunverulega sagt sig frá því að fjármagna þessa vinnu. Ástæðan fyrir að ég nefni þetta er að við stefnumótun sóknaráætlunar fyrir hinar skapandi greinar skiptir miklu máli að huga vel að grunninum. Grunnurinn felst í menntakerfinu. Í því höfum við verið að vinna. Ég hef átt reglubundinn fund eins og er sem ráðherra með Bandalagi íslenskra listamanna þar sem ég hef setið með þeim og gert þeim grein fyrir þeim áherslum sem ég hef verið að ræða og þessari vinnu. Þar hef ég fengið fram athugasemdir nú þegar sem geta vel nýst og munu nýtast í þá vinnu. Ég veit að hv. þm. Svandís Svavarsdóttir þekkir til þess samstarfs á milli ráðherra og Bandalags íslenskra listamanna. Ég hef sjálfur síðan fundað óformlega með fjölda aðila til þess að ræða þessi mál. Í framhaldi af þeirri vinnu kemur að því að við köllum formlega eftir athugasemdum. Síðan mun staða ríkisfjármála ráða því í þessu máli eins og svo mörgum öðrum hvað við getum gert til að reyna að auka fjárframlög okkar til þessarar starfsemi, sem er afar mikilvægt. Ég geri mér auðvitað væntingar um að hægt verði að gera það en það mun ekki líta dagsins ljós fyrr en við gerð fjárlaga.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir þessa mikilvægu fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Það er ekkert launungarmál að við hjá Bjartri framtíð leggjum gríðarlega áherslu á fjárfestingu í skapandi greinum - ég segi: fjárfestingu - enda varðar það einmitt skynsamlegt langtímaplan sem við köllum svo sárlega eftir. Skapandi greinar skapa tekjur til framtíðar og ganga ekki á takmarkaðar náttúruauðlindir. Það er skynsamleg fjárfesting, enda greinar sem geta vaxið og skapað ný tækifæri í útflutningi og stuðlað að fjölbreyttara atvinnulífi sem er okkur svo mikilvægt. Það hefur farið mikil vinna í það undan farin ár að kortleggja þessi sóknarfæri og eins hverju þau skili í þjóðarbúið. Reynslan sýnir að fjármunir, sem varið er í samkeppnissjóði á sviði vísinda, tækni og skapandi greina, skila sér margfalt til baka. Þess vegna er sárt að horfa upp á að sífellt þrengi meira að þeim. Við hvetjum hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra eindregið til að standa vörð um sókn og fjárfestingu í skapandi greinum, enda eru skapandi greinar framtíðin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég verð þó að lýsa ákveðnum vonbrigðum með þau vegna þess að ég taldi spurningarnar nokkuð skýrar. Ég var ekki að spyrja um myndbönd eða djörfung og dug eða neitt slíkt, ég var einfaldlega að spyrja: Hverjir hafa tekið þátt í vinnunni? Hverjir hafa verið teknir að borðinu? Þá er ég ekki að tala um reglubundna fundi með Bandalagi íslenskra listamanna og athugasemdir sem það gerir við einhverjar hugmyndir ráðherra eða óformlega fundi með ráðherra. Hæstv. forsætisráðherra talar um þetta í áramótaávarpi eins og það sé skýrt verkefni í gangi, en hæstv. ráðherra svarar hér eins og þetta sé bara tilfallandi spjall eða tilfallandi uppákomur en ekki stefnumörkun eins og stjórnvöld ættu auðvitað að vera með og hæstv. forsætisráðherra gaf sannarlega fyrirheit um í áramótaávarpi sínu. Spurning mín um hvenær stjórnarandstaðan yrði tekin að borðinu var líka mjög skýr. Ég mundi fagna því ef hæstv. ráðherra gerði aðra atlögu að því að svara spurningum mínum. Hvert er erindisbréfið? Hvað stendur til? Hvert er verkefnið? Þetta er ekki bara spjall. Ég vona að þetta snúist ekki um að spjalla og skoða myndbönd, heldur snúist þetta um raunverulega metnaðarfulla stefnumörkun í þessari gríðarlega mikilvægu atvinnugrein og hluta af íslensku samfélagi. Hverjir hafa komið að borðinu? Hver er tímalínan og framtíðarsýn ráðherrans í þeim efnum? Hvenær verður stefnan síðan lögð fram? Og hvenær, vonandi fyrir þann tímapunkt, kemur stjórnarandstaðan að borðinu?

Virðulegur forseti. Eitthvað hefur þetta nú farið öfugt. Það var ekkert lagt upp með það hér að það væri verið að skoða myndbönd. Ég var einungis að nefna að það kom mjög skýrt fram á þeirri tónlistarhátíð sem ég nefndi, uppskeruhátíð, hversu mikilvæg þessi starfsemi er, hversu umfangsmikil hún er, hversu margir taka þar þátt, hversu miklar gjaldeyristekjur hún skapar o.s.frv. Það á ekki að gera lítið úr því með þeim hætti sem hér var gert. Það sem ég lagði áherslu á í svari mínu var þetta: Sú vinna sem snýr að sóknaráætlun í skapandi greinum snýst ekki bara um það hvernig við reynum að setja í þær aukið fjármagn heldur líka hvernig við hugum að grunninum að þessu öllu saman. Það er einna mikilvægasti þátturinn. Það tekur vissulega tíma. Það snýr að þeirri menntun sem er í boði fyrir þá sem starfa og hyggjast starfa í þessum greinum, en ekki einungis hvernig við undirbyggjum þessa málaflokka í fjárlögum og hvernig verður farið með þá. Ég ber auðvitað von til og er að undirbúa að hægt verði að auka fjármagn til þessa málaflokks. Það er stefna mín og þá á grundvelli þessa, en ég hef líka metið það svo að við þessa vinnu sé ekki minna mikilvægt, til þess að undirbyggja svona sókn til langs tíma, að huga betur að menntun. Ég get talið hér upp mörg dæmi um ákveðnar brotalamir í menntakerfi okkar þegar kemur að hinum skapandi greinum. Ég er sannfærður um að hv. þingmaður og fyrirspyrjandi þekki þær vel. Við þeim þarf að bregðast. Það hefur setið á hakanum um langa hríð. Hvað varðar tímasetningar, enn og aftur, sem lúta að því sem ég veit að margir bíða eftir, þ.e. hvaða fjármagn verður til skiptanna, þá munu þær ekki geta litið dagsins ljós af neinni alvöru fyrr en við komum að fjárlagagerðinni. Þegar það liggur fyrir mun staða ríkissjóðs ráða þar mestu um. En það liggur fyrir og fólst í orðum forsætisráðherra í áramótaávarpinu að stefnan væri sú að allt kapp yrði lagt á að bæta við skapandi greinar þannig að við legðum grunn að frekari sókn.

Frú forseti. Fyrir skemmstu fengum við fregnir af því í fjölmiðlum að börn sem hingað koma frá öðrum löndum sitja ekki öll við sama borð, sum fá að læra móðurmál sitt í stað dönsku en önnur ekki. Því hefur jafnvel verið haldið fram, fræðimenn hafa komist að þeirri niðurstöðu og ýmsar rannsóknir benda til þess, að góður málþroski í móðurmáli sé undirstaða læsis. Það hefur komið fram að börnum sem hingað koma frá Noregi, Svíþjóð og Póllandi sé boðið upp á stað- eða fjarnám í móðurmáli sínu í stað dönsku. Það hefur líka verið sagt frá því fjölmiðlum, sem vekur sérstaka eftirtekt, að dæmi séu um að börnum hafi jafnvel verið meinað að nota móðurmál sitt í skólum og meinað að koma með skólabækur á eigin móðurmáli í frjálsa tíma í skólum, sem er mjög sérkennilegt svo ekki sé meira sagt. Fræðimenn halda því sem sagt fram að góður málþroski í móðurmáli sé undirstaða læsis. Í frétt í Ríkisútvarpinu í miðjum aprílmánuði var m.a. viðtal við Birnu Arnbjörnsdóttur, prófessor í annarsmálsfræðum við Háskóla Íslands, sem sagði að fræðimenn væru sammála um að góður málþroski í móðurmáli væri undirstaða læsis og þess að börn lærðu að lesa sér til gagns. Hún segir jafnframt að fái barn ekki tækifæri til þess að viðhalda móðurmálinu geti það haft áhrif á vitsmunaþroska þess og þess vegna sé mjög mikilvægt að börn sem komi hingað til lands fái móðurmálskennslu vegna þess að við vitum að með því ykjust möguleikar þeirra til náms. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að velta upp þeirri spurningu sem ég hef lagt fyrir hæstv. menntamálaráðherra. Það er staðreynd að um 6% barna í íslenskum grunnskólum hafa annað móðurmál en íslensku. Aðeins um 80% barna innflytjenda skrá sig í framhaldsskóla samanborið við 96% barna innfæddra Íslendinga. Þetta er auðvitað áhyggjuefni. Miklu lægra hlutfall innflytjenda klárar framhaldsskólann og meginástæða þess er að þá nemendur skortir íslenskukunnáttu til að ná nógu góðum tökum á náminu. Til þess þurfa þeir líka færni í eigin tungumáli. Þess vegna hef ég lagt þessa fyrirspurn fyrir hæstv. menntamálaráðherra: Hvernig hyggst ráðherra tryggja að börn á leikskóla-, grunnskóla- og framhaldsskólaaldri, sem hafa annað móðurmál en íslensku, fái viðunandi kennslu í sínu móðurmáli í skólum landsins?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir fyrirspurn hans. Lög um grunn- og framhaldsskóla gera ráð fyrir því að nemendur með annað móðurmál en íslensku fái tækifæri til að viðhalda móðurmáli sínu, t.d. sem valgrein eða í fjarnámi. Samkvæmt lögum um grunnskóla eiga nemendur með annað móðurmál en íslensku rétt á kennslu í íslensku sem öðru tungumáli. Með kennslunni er stefnt að virku tvítyngi þessara nemenda og þeir geti stundað nám í grunnskólum og tekið virkan þátt í íslensku samfélagi. Grunnskólum er heimilt að viðurkenna kunnáttu í móðurmáli nemenda með annað móðurmál en íslensku sem hluta af skyldunámi er komi í stað skyldunáms í erlendu tungumáli. Í reglugerð um rétt nemenda í framhaldsskólum til kennslu í íslensku segir að framhaldsskóli sé ekki ábyrgur fyrir náminu en geti verið tengiliður, t.d. við gagnasöfn, bókasöfn, félög og annað það sem veiti nemendum aðgang að kennslu í eigin móðurmáli. Ekki er með sambærilegum hætti fjallað um rétt leikskólabarna með annað móðurmál en íslensku til móðurmálskennslu í lagaramma um leikskólann. Þar má hins vegar finna áherslu á að í leikskólum skuli fara fram nám um menningu, þjóðerni, tungumál og að í leikskólum skuli skapaðar aðstæður til að nemendur fái tækifæri til að kynnast tungumálum og möguleikum þeirra. Litið hefur verið svo á að með tilvísun til 25. gr. grunnskólalaga séu enska og danska eða önnur Norðurlandamál skyldunámsgreinar. Sérstök móðurmálskennsla í norsku og sænsku eða öðrum tungumálum er ekki lögbundin fyrir nemendur, því eru önnur tungumál ekki skyldunámsgreinar með sambærilegum hætti og danska og enska. Í grunnskólalögum er gert ráð fyrir að danska sé alla jafna það norræna tungumál sem kennt er í skólum hér á landi, en kennsla í norsku eða sænsku standi til boða nemendum sem hafa sérstök tengsl við Noreg eða Svíþjóð. Kennslan kemur í stað fyrir dönskukennslu og hefst á sama tíma og dönskukennslan hefst í grunnskólanum. Kennsla í norsku og sænsku í grunnskólum er því í samræmi við anda grunnskólalaga um valfrelsi, sveigjanleika og yfirlýsingu um málstefnu Norðurlanda og ákvæði í aðalnámskrá grunnskóla. Þó að ekki sé ákveðið með beinum hætti í lögum eða aðalnámskrá og kveðið þar á um rétt til móðurmálskennslu þessara nemenda er dregið fram mikilvægi þess að nemendur fái tækifæri til að rækta og þróa eigið móðurmál til að stuðla að virku tvítyngi. Þessu er t.d. hægt að ná með því að nýta tölvu- og upplýsingatækni og samstarf við foreldra til að viðhalda og rækta móðurmálið. Má nefna að tungumálatorgið hefur í auknum mæli komið að þróun á þessu sviði sem og samtökin Móðurmál. Í aðalnámskrám grunn- og framhaldsskóla er fjallað um mat á móðurmáli nemenda og kveðið á um að æskilegt sé að nemendur eigi kost á því að fá hæfni sína í móðurmáli metna. Einnig eru ákvæði í aðalnámskrám grunn- og framhaldsskóla að heimilt er að veita nemendum með annað móðurmál en íslensku undanþágu frá námi í tiltekinni námsgrein. Þar er getið sérstaklega um dönsku fyrir þann nemendahóp. Slík undanþága sem veitt er í grunnskóla gildir einnig í framhaldsskólum. Auk þess er skólastjórum grunnskóla heimilt samkvæmt lögum að viðurkenna nám sem stundað er utan grunnskóla sem jafngildi grunnskólanáms allt frá upphafi til loka grunnskóla. Þessi heimild hentar sérstaklega vel til að styðja við mat á hæfni nemenda með annað móðurmál en íslensku í eigin móðurmáli. Ég vil að lokum nefna vinnu sem hefur farið fram á vegum velferðarráðuneytisins og innflytjendaráðs, m.a. með þátttöku fulltrúa úr mennta- og menningarmálaráðuneyti, um menntun innflytjenda. Þar hefur m.a. verið horft til þess með hvaða hætti unnt sé að vinna markvissara að auknu tvítyngi nemenda með annað móðurmál en íslensku. Í vinnslu eru tillögur að aðgerðum á sviði móðurmálskennslu sem væntanlega verða lagðar fyrir Alþingi á haustþingi, þá gefst tækifæri til að ræða þau mál hér frekar. Reikna ég með að það svari að nokkru því sem hv. þingmaður vakti sérstaklega athygli á sem er hlutfall nemenda sem eru af erlendu bergi brotnir sem fara í framhaldsskóla að loknu námi í grunnskóla. Virðulegi forseti. Ég lít svo á að innan lagaramma fyrir þrjú fyrstu skólastigin felist ýmis tækifæri til eflingar móðurmálskennslu nemenda með annað móðurmál en íslensku. Með stuðningi af m.a. væntanlegum tillögum um aðgerðir á sviði móðurmálskennslu verði hægt að koma betur til móts við þarfir móðurmálskennslu við þann hóp nemenda sem fyrirspurn þessi snýr að.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svör hans. Ég tel að hér sé mjög brýnt mál á ferðinni og ég er sammála því sem fræðimenn, sem um þetta hafa fjallað, hafa sagt að kunnátta í eigin móðurmáli er mikilvæg forsenda þess að menn öðlist góða færni í öðru tungumáli. Börn sem koma hingað til lands þurfa að ná færni í íslensku til þess að fóta sig vel í íslensku samfélagi og til þess þurfa þau góðan grunn í eigin tungumáli. Fyrir einhverjum áratugum síðan að ég tel var sú lína uppi að tvítyngi truflaði börn í námi og væri skaðlegt, en nýrri rannsóknir tala í aðra átt og ég held að það sé nú almennt viðurkennt. Sviðsstjóri skólamála í Reykjavíkurborg var í viðtali við útvarpið um miðjan apríl. Þar segir hann mikilvægt að sveitarfélögin sem og Reykjavíkurborg þurfi að ræða saman um móðurmál þeirra barna sem hafa annað tungumál en íslensku og það verði metið sem partur af þeirra námi, bæði í grunnnámi og framhaldsnámi. Hann leggur áherslu á að skólastigin þurfi að haldast að og fylgjast að. Ég er sammála því. Ég tel þess vegna að það þurfi að huga mjög vel að þessum málum. Og ef það eru dæmi um að börnum sé beinlínis bannað að nota sitt eigið tungumál er það náttúrlega algerlega fráleitt. Eitt er að í grunnskólalögum og í aðalnámskrá, eins og ráðherrann gat um, eru heimildir til þess að velja eigið tungumál, eigið móðurmál, í stað t.d. dönsku. Ég velti því kannski upp í þessari seinni ræðu hvort ráðherrann teldi koma til álita að það væri meira en bara heimild, jafnvel skylda, að verða við slíkum óskum ef nokkur kostur er.

Virðulegi forseti. Okkur er sá vandi á höndum að það er útilokað að við getum tryggt að boðið sé upp á kennslu í öllum þeim tungumálum sem hér er um að ræða. Þeir sem hingað koma hafa mjög fjölbreyttan bakgrunn hvað varðar heimilisfesti þannig að skólakerfið mun aldrei ná utan um það. Eins og kom réttilega fram hjá fyrirspyrjanda, hv. þingmanni, er mjög mikilvægt, og á það lagði ég áherslu í svari mínu, að til sé rammi í lögum um skólakerfið sem veiti þessa möguleika og m.a. sé metið það nám sem snýr að móðurmálinu. Ég er síðan algerlega sammála hv. þingmanni um mikilvægi þessa. Þetta er það stór hópur að það skiptir máli hvernig við stöndum að þessu. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir um tvítyngi, þótt ég hafi auðvitað takmarkað vit á því, og námsmöguleika og hvernig nemendur eru í stakk búnir til þess að stunda nám þegar kemur að mati á þeim þáttum, ég held að allt bendi til þess að full færni í móðurmáli sé algjört grundvallaratriði. Þess vegna þarf skólakerfið að vera lipurt og vera tilbúið til þess að teygja sig, með skynsamlegum hætti þó, til að sem flestir geti náð slíkri færni. Ég legg þó á það áherslu að útilokað er að við getum tryggt það til allra alltaf, við erum ekki í færum til þess. En við erum í færum til þess að hafa kerfið sveigjanlegt og opið hvað þetta varðar. Síðan tek ég undir með hv. þingmanni að það er auðvitað fráleitt að það sé lagt þannig upp að nemendum sé bannað að nota móðurmál sitt innan veggja skólans við einhverjar aðstæður. Ég held að það hljóti að segja sig sjálft.