Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Á síðasta vori voru samþ. l. um útflutning og innflutning á íslenzkum og erlendum gjaldeyri, sem áttu að vera til þess að tryggja það betur en áður var gert, að allur gjaldeyrir, sem inn í landið kæmi, kæmi til skila og að ekki væri smyglað gjaldeyri út úr landinu og farið á bak við gjaldeyrisl. Við setningu þessara l. var nokkuð rætt við tollstjóra og lögreglustjóra um nokkur framkvæmdaratriði þeirra l. Og niðurstaðan varð sú, að ákveðið var, að öllum peningum erlendum, sem inn í landið kæmu, skyldi skilað jafnóðum og þeir,sem með þá kæmu, kæmu inn í landið. Báðir þessir aðilar, sem ég gat um, að talað hefði verið við um þetta efni, voru í vafa um, að þetta væri framkvæmanlegt, en vildu þó gera tilraun í því efni. Eftir að farið var svo að framkvæma þessi l., kom í ljós, að þeirra dómur í þessu reyndist réttur, því að sums staðar er þetta erfitt og annars staðar óframkvæmanlegt. Og þess vegna voru þá sett brbl. um breyt. á þessu. Þessi brbl. voru sett í júní, en skömmu eftir að upphaflegu l., sem sett voru um þessi mál í vor, komu til framkvæmda, og hafa þau brbl. verið í gildi síðan. - Þetta frv., sem hér er flutt, er einungis til staðfestingar á nefndum brbl., og ég vænti, að það verði samþ. - Leyfi ég mér svo að leggja til, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Það er nú flestum kunnugt, að hið mesta ófremdarástand ríkir hér um aðbúnað allan þeim til handa, er hafa orðið ofdrykkju að bráð, og ábótavant er um leiðbeiningar fyrir þá, sem vilja fá aðstoð til þess að forðast að lenda um of út á drykkjuskaparbrautina. Það er nú þannig, að raunverulega skortir samvinnu milli lögreglunnar annars vegar og heilbrigðisstofnananna hins vegar um aðbúnað þeirra manna, sem lögreglan þarf að hafa skipti af vegna ölvunar, og eru í þessu frv. gerðar till. til úrbóta í þessum efnum. Fyrst er þá lagt til, að tekin verði upp ný stefna, þannig að lögboðin verði samvinna milli þessara aðila um aðbúnað fyrrgreindra manna. Þessi samvinna verður á þá lund, að ef lögreglan þarf að taka mann, sem þannig er ástatt fyrir, að hún telur ekki rétt að fara með hann heim til sín þá skal læknir koma til, og skal eftir það farið eftir fyrirmælum hans um meðferð mannsins, og í 4. gr. er svo í framhaldi af þessu gert ráð fyrir, að sveitar- og bæjarfélög komi upp sjúkrahúsum eða sjúkrahúsdeildum til afnota fyrir þá, sem teknir eru vegna ölvunar, svo að þeir fái þar hjúkrun og læknishjálp og aðrar þarfir. Ætlazt er til, að ríkissjóður styrki þessar byggingar verulega, eða svo nemi helming eðlilegs byggingarkostnaðar, eða að öðru leyti skv. lögunum um sjúkrahús. Þetta er þá í sem fæstum orðum hin nýja samvinna milli lögreglu og heilbrigðisstofnana, sem ráðgerð er og greinir frá í I. kafla frv. Ég tek það fram og undirstrika það, að áformað er, að þessar stofnanir hafi ekki aðeins með höndum aðhlynningu þeirra, sem nauðsyn ber til, að lögreglan skipti sér af, heldur er þeim ætlað víðtækara verksvið, sem sé að gefa leiðbeiningar og hvers konar aðstoð öllum þeim, sem þess þarfnast og leita eftir því af frjálsum og fúsum vilja. Ákvæðin um þetta verða sett síðar með reglugerð. Þá geta menn fengið aðstoð til að öðlast bata og forðast það að lenda lengra út á drykkjuskaparbrautina. Þetta lýtur að þeim, sem ekki geta beint kallazt sjúkir, en um hina, sem beinlínis eru haldnir drykkjusýki og þurfa þar af leiðandi læknis við, er fjallað í II. kafla. Þar er þó ekki um mikil nýmæli að ræða, heldur miklu fremur staðfestingu á því, sem áður hefur verið, en þó eru gerðar nýjar ráðstafanir. Þar er því slegið föstu, að ríkið reisi og reki gæzluvistarhæli fyrir þá drykkjusjúklinga, sem gera má ráð fyrir, að fái bata. Þetta hæli skal alveg reisa og reka á ríkisins kostnað, og er það hliðstætt ákvæðum þeim, sem nú eru í lögum. Þessi stofnun skal vera undir stjórn geðveikrahælisins á Kleppi, eins og drykkjumannahælið var áður. Enn þarf annað drykkjumannahæli fyrir þá, sem svo illa eru farnir, að búast má við, að þurfi að dvelja lengi án þess að fá bata, og þá kom spurningin, hvort ríkið ætti einnig að taka að sér slíkar hælisbyggingar. Nú er það vitað, að hjá bæjaryfirvöldum og öðrum aðilum hefur verið mikill áhugi á að gera eitthvað fyrir þessa menn, sem svo illa eru farnir, og ég tel rétt, að nota beri alla krafta, sem lið vilja leggja í þessu skyni, því að ekki mun af veita. Því tókum við þá ákvörðun, að við gerðum ráð fyrir, að ríkið byggði þetta ekki, heldur legði fram stofnkostnað á móti þeim aðilum, er vildu leggja í að koma þessum hælum upp, og í 8. gr. er svo ráð fyrir gert, að skipting stofnkostnaðarins fari eftir sömu reglum og um stofnkostnað sjúkrahúsa. Það er gert ráð fyrir því, að sjúklingum á þessi hæli verði ráðstafað þangað í samráði við forstöðumenn geðveikrahælisins á Kleppi, eins og áður hefur verið, og það er tvímælalaust rétt, að samráð sé haft við þá aðila, því að hér er vitanlega um nokkurs konar geðveikisjúklinga að ræða. En vafalaust verða þessi hæli kostnaðarsöm, og þá er spurningin, hvar taka á peninga til að reisa þau og reka, og finnst mér ekki óeðlilegt, að tekin sé fúlga af gróða þeim, sem Áfengisverzlun ríkisins veitir, til þess að koma þessum málum í rétt horf, og er því gert ráð fyrir að taka af þeim gróða 1,5 millj. kr. árlega í 6 ár. Ekki liggur að vísu fyrir kostnaðaráætlun, en það mun ekki af þessari upphæð veita. Ég þykist vita, að hv. þm. geri sér ljóst, hve mikil þörf er á framkvæmdum í þessum efnum. og vil því biðja hv. þm. að athuga málið með öllum velvilja, það má vera hægt að finna betri leiðir, en þó er þess að gæta, að frv. hefur fengið góðan undirbúning áhugasamra aðila, og ég endurtek það, að ég bið hv. þm. að athuga frv. gaumgæfilega og með velvilja og kynna sér allar aðstæður, áður en þeir leggjast gegn því eða bera fram brtt. við það. Ég legg svo til að málinu verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Mér skilst, að aðalatriðið í þessu frv. sé það, að á næstu 6 árum verði varið 9 millj, kr. af tekjum ríkissjóðs til þess að stofna drykkjumannahæli. Ég skal ekki hafa á móti því, að þetta sé gert, ef hagur ríkissjóðs er svo góður, að það þyki fært, en ég vil minna á það, að á tveimur undanförnum árum hef ég ásamt fleiri þingmönnum flutt frv. um byggingu héraðshæla. Það frv. er byggt á því, að heilbrigðismálin í mörgum héruðum landsins horfa nú til vandræða. Þannig er það í mínu héraði og mörgum fleirum. Þó að þörf sé á því í mínu héraði að byggja sjúkrahús, þá er þó ástandið enn verra í sumum öðrum héruðum, því að þar er vegna sjúkrahúsleysis ekki hægt að fá lækna í héruðin: Þetta frv. okkar, sem ég áður gat um, hefur tvisvar sinnum verið stöðvað í heilbr.og félmn., þótt ekki bóli á neinu frá hæstv. stj. til úrbóta. Með flutningi þessa frv. er því auðsætt, að hæstv. ríkisstj. telur að gera eigi drykkjusjúkum mönnum hærra undir höfði en öðrum sjúkum mönnum. Það er vert að minna á það, að þegar núverandi hæstv. menntmrh. tók við, var nýbúið að byggja, á árunum 1943–46, hæli fyrir drykkjusjúka menn fyrir 4 millj. kr. Eftir því sem ég veit bezt, var hæli þetta lagt niður og látið af hendi með nokkuð undarlegum hætti. Þetta frv. kemur mér því undarlega fyrir sjónir. Ég vildi biðja hv. heilbr.- og félmn. að athuga það, hvort ríkari þörf er á því að stofna drykkjumannahæli eða á því að bæta úr ágöllum og vandkvæðum varðandi meðferð annarra sjúklinga. Í öðru lagi vildi ég biðja n. að athuga, hvaða orsakir lágu til þess, að það drykkjumannahæli, er til var, var lagt niður. Í þriðja lagi vildi ég biðja n. að athuga það, hvort ekki er hægt að fá upplýsingar um það, hvað miklir peningar hafa komið í ríkissjóð fyrir hælið, en eins og ég áður sagði, var varið til þess 3/4 millj. kr. Ég vænti þess, að þegar þetta mál kemur til 2. umr., þá gefi hv. heilbr.- og félmn. upplýsingar um þessi atriði.



Herra forseti. Ég vildi tjá hæstv. menntmrh. þakkir fyrir flutning þessa frv. Ég tel, að frv. stefni í megindráttum í rétta átt og muni verða til verulegra bóta, ef að l. verður. Það, að ég tel mig vera umkominn að segja þetta, byggist á því, að ég tel frv. byggt á þeirri reynslu, þótt lítil sé enn, sem fengizt hefur á því að leysa vandamál ofdrykkjumanna. Sá læknir, sem mest hefur um þessi mál hugsað, Alfreð Gíslason, hefur fyrir löngu sett fram sina greinargerð og tillögur um þessi mál, og frv. er í samræmi við þær tillögur, sem hann hefur lagt fram. Ætlunin er sú, að drykkjusjúkir menn verði fluttir á sjúkrahús í stað þess að vera settir í ósæmilega fangaklefa. Á sjúkrahúsinu á síðan að kveða upp úrskurð um það, hvað helzt er hægt fyrir mennina að gera. Það kom fljótt í ljós, er þessi mál voru rannsökuð, að nauðsyn var á tvenns konar hælum; því að sjúkdómurinn er mismunandi, enda gerir frv. ráð fyrir því: En það er eitt atriði, sem ég vil vekja athygli n. á, og það er það, að mér virðist naumast nógu vel séð fyrir mönnum, er þeir koma út af hælunum. Ég hygg, að það sé þýðingarmikið, að eitthvert starf sé innt af höndum fyrir þá, er fara á hælin og útskrifast þaðan. Ég held, að þörf sé á sérstakri fyrirgreiðslustarfsemi í þessum efnum, ekki bara fyrir þá, sem eru ofdrykkjumenn, heldur líka fyrir hina, sem lenda í kasti við réttvísina og koma út úr fangelsunum. Mér virðist, að reynslan hafi sannað, að þörf sé á þessu. Mér virðist, að vel mundi fara á því, að þessi fyrirgreiðslustarfsemi væri í höndum félagsskapar áhugamanna, er ríkisvaldið styrki. Þetta vildi ég, að n. athugaði, hvort ekki væri hægt að koma upp slíkri fyrirgreiðslustofnun. Ég kemst ekki hjá því að minnast á 15. gr. frv. Mér er ánægja að því, að hæstv. ríkisstj. vill vera stórtæk, hvað það snertir að bæta úr þeirri brýnu nauðsyn, sem hér er fyrir hendi. En ég get ekki látið hjá líða að spyrja: „Hvenær skapaðist þessi þörf?“ Saga áfengismálanna hefur oft verið rædd, bæði hér í sölum hæstv. Alþ. og annars staðar. En við hvaða tímamót skapaðist þessi mikla þörf? Það var ekki á árunum 1915–22. Höfðum við þá tugi eða hundruð af ofdrykkjumönnum? Ég segi nei. Ástandið var ekki slíkt í landinu þá, að þörf væri á stórkostlegum hælum til hjálpar. Næsta tímabil mætti kalla hálfbannið, eða Spánarvínatímabilið, fram til ársins 1935. Skapast þessi þörf þá? Ekki í viðlíka mæli og nú, en það er rétt, að þá fór að bera á ofdrykkjumönnum. Það sást ískyggileg blika á lofti, en það var ekki talað um það þá að verja millj. kr. til drykkjumannahæla, enda er það staðreynd, að þörfin var þá ekki neitt viðlíka brýn og nú. Þörfin skapast eftir 1935, er stefna andbanninga varð ráðandi í landinu. Það verður ekki annað sagt en að það sé einkennilegt ástand í því þjóðfélagi, sem rekur með áfengisverzlun hernað gegn þegnunum með þeim árangri, að tugir liggja í svaðinu, og svo verður ríkið að verja 9 millj. kr. til þess að sjá sómasamlega fyrir hinum föllnu. Enginn má skilja mig svo, að ég vilji draga úr því, að þetta fé sé veitt. Það er ekki lagt fram um of. En væri ekki nær að hætta við þessa stórfengu áfengissölu og sjá, hvort við getum ekki losnað við þennan herkostnað og notað stofnanirnar, er nú er nauðsyn á að reisa, til annars? Um hælið í Kaldaðarnesi vildi ég segja það, að því var valinn staður samkvæmt tillögum tveggja manna fyrst og fremst, er kunnugir voru þessum málum, Vilmundar Jónssonar landlæknis og þáverandi sakadómara Jónatans Hallvarðssonar, núverandi hæstaréttardómara. Að byggingu hælisins var starfað eftir tillögum eins af byggingarmeisturum ríkisstj. Gamla húsið var skinnað upp, svo að þar var gott pláss fyrir 17 sjúklinga, og byggt var hús fyrir umsjónarmanninn. Það var þá ekki eins ljóst og nú, að hælin þurftu að vera tvö, það var ekki sízt reynslan í Kaldaðarnesi, sem sýndi það. Eigi að síður var þarna komið upp gæzluhæli, og nú vil ég spyrja, eins og hv. þm. A-Húnv., af hverju var þessari starfsemi ekki haldið áfram þar? Af hverju var horfið frá þessu ráði? Það er síður en svo, að ég vilji halda því fram, að hæstv. ráðh. vilji hætta að vinna að þessum málum almennt, en það væri æskilegt að fá upplýsingar um, af hverju þessari starfsemi var hætt. Í öðru lagi hefur verið seld þarna eign ríkisins. Ég vildi spyrja: með hvaða verði og með hvaða heimild? Fyrir nokkru var lagt hér fram frv. um heimild fyrir hæstv. stj. til að selja lóðarskika í Reykjavík, þar sem talið var, að sala gæti ekki farið fram án slíkrar heimildar. Því spyr ég, ef sala hefur farið fram, með hvaða heimild fór hún fram, og hvað var söluverðið? Ég skal svo ekki orðlengja frekar um málið. Ég vænti þess, að n. vinni störf sín fljótt og vel og að frv. fái afgreiðslu á þessu þingi í megindráttum eins og það er.



Ég vil taka undir með þeim, sem látið hafa í ljós ánægju sína yfir þessu frv. og þeirri viðleitni, sem í því felst til þess að ráða bót á þeim þjóðarvoða, er við horfumst í augu við vegna drykkjuskaparins í landinu. Ég býst við því, að þær ráðstafanir, er í þessu frv. felast, geti orðíð nokkur meinabót, ef vel er á þessu haldið og þeim mönnum falin framkvæmdin, er hafa skilning á því, hvernig á að búa að þeim vesalings ólánsmönnum, er drykkjuskapurinn hefur orðið að fjörtjóni. En það, sem ég er hræddur um, er, að þessar aðgerðir verði of seinvirkar. Hér á að byggja á því, að sveitar- og bæjarfélög hafi framtak um framkvæmdirnar og njóti stuðnings ríkisins. Í öðru lagi á ríkið að standa fyrir framkvæmdum. Á þess kostnað á að reisa gæzluhæli, er stjórnað skal af yfirlækninum á geðveikrahælinu Kleppi. Þetta eru þá framkvæmdaraðilarnir, er byggja skal á. Nú er hins vegar, samkvæmt 15. gr., ekki gert ráð fyrir því, að neitt fé verði veitt til þessara framkvæmda fyrr en á árinu 1949, og máske ekki fyrr en í árslok þá. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. menntmrh., hvað hann hyggst fyrir um framkvæmdir varðandi gæzluvistarhælið, er gert er ráð fyrir í 8. gr. frv. Jafnframt vildi ég spyrja, hvort vitað sé, hvað t.d. Reykjavík hyggst fyrir um framkvæmdir í þá átt að koma upp hæli, er miðað sé við lengri dvöl fyrir þá, sem misst hafa fótfestuna vegna drykkjuskapar. Eins og nú er, er ekki til neitt hæli, sem hægt er að koma slíkum mönnum fyrir á. Einasta úrræðið er að stinga þeim inn í klefa, nokkurs konar sakamannaklefa, bæði í Reykjavík og úti um land, þar sem þeir eru til. En auk þess, sem aðstaðan að þessu leyti er óhallkvæm, er húsrýmið svo lítið, að ekki er hægt að sjá öllum þeim fyrir vistarveru, er þarf að hirða, og ekki forsvaranlegt að flytja heim til konu og barna, verður stundum að grípa til þess ráðs með hættulegum afleiðingum. Eins og komið hefur fram í þessum umr., hefur sá vísir, sem komið var á fót í Kumbaravogi og Kaldaðarnesi, ekki orðið langlífur. Stofnanirnar hafa verið lagðar niður án þess, að ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að koma upp hliðstæðum stofnunum. Fyrst nú er málið tekið til meðferðar og ráðstafanir ráðgerðar 1949. Mér er sagt af mönnum, sem eru kunnugir í Reykjavík, að hér í bæ séu 100 manns, er þyrftu að komast inn á þær stofnanir, sem ráð er gert fyrir í frv., stofnanir, sem taka áfengissjúklinga í von um, að hægt sé að lækna þá. Svo eru aðrir, sem eru svo djúpt sokknir, að lítil eða engin von er til þess, að þeir geti aftur náð fótfestu í lífinu til þess að verða þar starfandi menn. Og þeir, sem segja, að nú séu í Reykjavík 100 af þessum mönnum, segja, að reynslan sýni það, að 5–10 menn bætist í þennan auðnuleysishóp á ári, menn, sem eftir fjögurra til fimm ára drykkjuskap smátt og smátt sogast í djúpið, þar til þeir hafa misst allt, sem einkennir starfandi þjóðfélagsborgara. Hér er því mikið verkefni fyrir höndum og voði á ferð, og ég vil spyrja hæstv. menntmrh., sem flytur frv. fyrir hönd ríkisstj., hvort vænta megi framkvæmda í þessum málum fyrir árslok 1949. Og máske líka, ef hæstv. ríkisstj. hefur sett sig í samband við bæjarstjórnir, þar sem slíkra aðgerða sem þessara er þörf, hvað þær muni hyggjast fyrir um framkvæmdir, því að ég lít þannig á þetta mál, að aðstoð ríkisins muni hljóta í þessum efnum að vera allt önnur og ríkari en að því er snertir það að koma upp venjulegum sjúkraskýlum eða sjúkrahúsum. Og þessi afstaða mín byggist á því, að ríkisvaldið með sínum aðgerðum sér fyrir því, með takmarkalausu vínframboði, að fýsnum þessara vesalings manna, sem drykkjuskapurinn hefur orðið að falli, sé og geti verið fullnægt, eftir því sem þessir vesalingar hafa getu til að afla sér þess fjár, sem þarf til þess að kaupa vínið fyrir. Þess vegna skilst mér, að aðstoð ríkisvaldsins sé og eigi að vera allt önnur og ríkari til þess að hamla eitthvað á móti þeim voða, sem af þessum aðgerðum ríkisvaldsins stafar og er alveg bein og hlykkjalaus afleiðing af því, hvernig ríkisvaldíð hagar áfengissölunni í landinu, því að eins og kunnugt er, þá er af hálfu ríkisvaldsins spekúlerað, eins og mögulegt er í að gera, í drykkjufýsn þjóðarinnar til þess að afla sem mestra tekna handa ríkinu. Þetta er sannleikurinn, alveg brotalaust sagður, og er ekki hægt að breiða neinn hjúp yfir það, og dettur heldur engum í hug að gera slíkt. Ég ætla svo ekki frekar að fara út í þessa sálma. Ég býst við, að ef nokkrar verulegar aðgerðir eiga að geta orðið í þessu efni, þá sé það fé, sem ætlað er til þessara hluta samkv. 15. gr. frv., sízt of mikið, ef við eigum áfram að búa við það ástand í þessum málum, sem við höfum búið við nú um alllangt skeið. En ef þjóðin til dæmis á skömmum tíma vitkaðist svo, að gerð yrði tilraun til að koma hér vörnum við, þá mundi mjög draga úr þessari nauðsyn, sem ákvæði þessa frv. miða að að bæta úr, þó að við vitanlega yrðum samt um margra ára og jafnvel áratuga skeið að búa við afleiðingarnar af því, sem gerzt hefur að undanförnu í þessum efnum, og þá bera uppi ærinn kostnað, sem af því leiðir. Ég vænti svo að heyra svör hæstv. ráðh., ef hann hyggst fyrir um skjótar aðgerðir í þessum efnum. Og mundi þá ekki vera ástæða til að ákveða rífari framlög í þessu skyni en í frv. er gert ráð fyrir? En ef svo er ekki, að hæstv. ráðh. hyggi á skjótar framkvæmdir, lít ég svo á, að full ástæða mundi vera til að taka til athugunar það, sem er alveg óákveðið í þessu frv., hvenær skuli hafizt handa um þá byggingu, sem hér um ræðir og ríkið á að standa straum af. Eins og nú er, er heldur ekki vitað, hvað þau bæjarfélög, sem hér er í frv. byggt á um framkvæmdir, ætlast fyrir um framkvæmdir að sínu leyti.



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. benti á, að það væri margt annað óunnið, sem framkvæma þyrfti í heilbrigðismálum landsins, en það, sem frv. þetta fjallar um, og taldi hann, að þess vegna væri vafasamt, að fært væri að ætla svo mikið fjármagn árlega til þessara mála af tekjum ríkissjóðs eins og hér er gert ráð fyrir. Ég mótmæli því ekki, að margt er óunnið í heilbrigðismálum landsins og mörgum öðrum menningarmálum hjá okkur. En samt held ég, að við verðum að horfast í augu við það, að ástandið í þessum málum er svo slæmt, að óhugsandi er annað en að efna þar til framkvæmda með algerri stefnubreytingu frá því, sem verið hefur, og hlýtur það vitanlega að kosta mjög verulegar fjárhæðir. Annaðhvort er að láta það, sem gerist í þessum efnum, dingla eins og það er, sem er fullkomin ófremd, og ég hygg, að allir séu sammála um, að það sé ófremd hin mesta, eða hins vegar að verja verulegum fjármunum til þess að gera verulegt átak til úrbóta í þessum efnum. Ég skal ekkert fullyrða, að það sé nákvæmlega til tekin sú upphæð, sem í frv. er gert ráð fyrir, að varið verði til þessara framkvæmda, og mætti sjálfsagt breyta þar um eitthvað, ef nauðsynlegt þætti. En ég lít svo á, að við getum ekki látið framkvæmdir til úrbóta í þessum efnum, sem frv. fjallar um, bíða þangað til a.m.k. öll önnur heilbrigðismál, sem bíða úrlausnar, eru leyst; þótt aðkallandi séu. Það er nú þegar verið að leysa mörg þeirra aðkallandi mála, þar sem m.a. er verið að reisa allmörg sjúkrahús. Og kemur það til álita og úrskurðar út af fyrir sig, hvort hægt sé að auka fjárframlög til þeirra. En það verður að skoða út af fyrir sig, hvernig ástandið er í þessum efnum, sem þetta frv. fjallar um, og hvort menn vilja fórna fjármunum til þess að bæta þar úr. Þrír hv. þm. hafa minnzt á drykkjumannahælin, sem áður hafa verið starfrækt, og spurzt fyrir í því sambandi. Þegar ég tók við þessum málum, var rekið drykkjumannahæli í Kaldaðarnesi. Það sýndi sig, að rekstur þess hælis notaðist ekki vel. Mjög fáir leituðu vistar á hælinu, sem vafalaust hefur verið meðfram fyrir það, að sambandið milli hælisins og yfirstjórnar þess var mjög losaralegt. Það var því álit þeirra, sem kunnugastir voru þessu, að hælið væri ekki heppilega sett sem lækningahæli, sem það átti að vera. Og við rekstur hælisins rann það betur upp fyrir mönnum, að það þyrfti tvískiptingar við í þessu efni, þyrfti að reka í tvennu lagi hæli fyrir drykkjusjúka menn. En ríkisstjórnin hefur hugsað sér, að á vegum ríkisins verði rekið hæli fyrir þá menn, sem allgóðar batahorfur eru með. - Jafnframt var af atvmrn. sótt um að fá Kaldaðarnes til annarra afnota. Og þegar það var fyrir hendi og hitt einnig, að lítil aðsókn var að hælinu á þessum stað, sem það var á, þá sá heilbrmrn. ekki ástæðu til að halda að sínu leyti í eignir á þessum stað, en féllst á, að húsin þar, sem voru gömul hús, nokkuð viðgerð, væru afhent eftir mati ásamt jörðinni að öðru leyti atvmrn. til ráðstöfunar. Þetta var ekki gert í þeirri meiningu að leggja hælið niður, heldur var meiningin að koma því upp á öðrum stað. Og við höfum ætlað að vinna að því að koma upp gæzluvistar- og lækningahæli fyrir ofdrykkjusjúka menn á Úlfarsá í Mosfellssveit. Það er byrjað að vinna að því að koma þar upp slíku lækningahæli, sem ætti fyrir sér að stækka, ef þessum málum verður meira sinnt. Og ég býst við, að hægt verði að reisa þarna slíkt hæll með tiltölulega litlum stofnkostnaði, af því að atvmrn. hefur látið þarna land af hendi með góðum húsum. En ef einhver stofnkostnaður yrði við að reisa slíkt hæli á þessum stað, þá er hægt að mæta honum með fé því, sem komið hefur fyrir eignir í Kaldaðarnesi, sem seldar hafa verið. Ég man ekki, hve há sú upphæð var. En sú upphæð var ekki eins há og það fé, sem varið hafði verið af því opinbera til þess að gera við hús á þeirri jörð, því að þegar gert er við hús og á að selja þau aftur, vill verða misbrestur á því, að það fé komi til baka við söluna, sem varið hefur verið til umbótanna. Þessar viðgerðir í Kaldaðarnesi kostuðu mikið á sinni tíð. En talsverð fjárfúlga kom fyrir þetta. Salan á þessum mannvirkjum var byggð á matsgrundvelli, sem nánar væri hægt að lýsa fyrir heilbr.- og félmn. - Þetta, sem ég hef sagt um Úlfarsá, er um leið svar til hv. þm. Borgf., þar sem hann spurði, hvað liði framkvæmdum af hendi ríkisins til byggingar lækningahælis fyrir ölvunarsjúka menn. Þarna á Úlfarsá höfum við hugsað okkur að byrja þessa starfsemi og efla hana síðan með einhverju af þeim fjármunum, sem veittir yrðu, ef frv. þetta yrði að l. Þá er hin spurningin frá hv. þm. Borgf., um framkvæmdir í sambandi við byggingu þeirra hæla, sem bæjum er samkv. þessu frv. ætlað að leggja fram fé í að nokkru leyti og í þessu tilfelli Reykjavíkurbæ. Ég get ekki upplýst, hve langt því máli er komið af hálfu Reykjavíkurbæjar. En af viðtölum við borgarstjórann í Reykjavík er mér kunnugt um, að mikill undirbúningur hefur verið af hálfu bæjarstjórnar Reykjavíkur gerður til þess að hefjast handa í þessu efni sem allra fyrst. Og ég er viss um, að mikill aukinn skriður mundi koma á málið af hendi bæjaryfirvalda Reykjavíkur, ef þau sæju, að þetta frv. væri samþ., því að þá gætu þau átt vísan svo mikinn stuðning við þessar framkvæmdir af hendi ríkisins. Ég get ekki frekar upplýst um þetta atriði. Ég sé, að hv. þm. Snæf., borgarstjórinn í Reykjavík, er hér ekki viðstaddur. En hann hefði getað upplýst betur um þetta atriði. Þá fannst hv. 6. þm. Reykv. það áfátt við þetta frv., að ekki væri í því gert ráð fyrir leiðbeiningarstarfsemi þeim mönnum til handa, sem hefðu verið í vist á svona hælum, en hefðu náð bata. Ég vil taka það fram, að í 7. gr. frv., og reyndar á fleiri stöðum í frv., er gert ráð fyrir, að reglur verði gefnar út um rekstur þeirra stofnana, sem þarna er um að ræða, og um leiðbeiningar og aðstoð þeim mönnum til handa, sem drykkjusjúkir eru eða hætt er við drykkjusýki, þeim til viðréttingar. Einnig er tekið fram í I. kafla frv., 3. gr., að leiðbeiningar eigi að veita þeim eða vegna þeirra, sem drykkjusjúkir eru eða yfirvofandi er, að verði drykkjusjúkir. - Annars mætti að sjálfsögðu greina eitthvað nánar um það í frv., hvernig leiðbeiningastarfsemi í þessum efnum skuli hagað, ef menn við athugun komast að þeirri niðurstöðu, að það sé réttara.



Mér þykir hlýða að gefa upplýsingar um nokkra þætti þessa máls, sem dregnir hafa verið hér inn í umr., og með tilliti til fyrirspurna þeirra hv. þm. A-Húnv. og hv. 6. þm. Reykv., þ.e. um ráðstöfun Kaldaðarness. Þegar ég kom í atvmrn., þá kom það af sjálfu sér, að ég fékk til meðferðar allar jarðir ríkisins, bæði byggðar og óbyggðar. Og meðal þeirra var að vissu leyti Kaldaðarnes, sem atvmrn. hafði um skeið lánað í eins konar byggingu til rekstrar drykkjumannahælis. Nú bárust mér fljótt skoðanir og álitsgerðir ýmissa merkra manna á Suðurlandsundirlendinu um það, að þeir töldu, að þessu forna höfuðbóli væri þannig komið, að til skaða og skammar væri fyrir þjóðfélagið, hvernig jörðinni væri haldið. Ég fór svo þangað austur til þess að kynna mér þetta. Og mér rann til rifja að sjá þetta forna höfuðból, sem áður fyrr hefur verið með glæsilegustu höfuðbólum á Suðurlandsundirlendinu, - að sjá þá viðurstyggð eyðileggingarinnar, sem þar hafði verið drýgð um undanfarin ár. Jörðin hafði verið hersetin, og hafði þar með túnið verið eyðilagt með byggingum og margvíslegum framkvæmdum. Þessi braggaborg, sem þar hafði verið reist, lá skökk og skæld og hálfhrunin með járnplötum á við og dreif um allt túnið, og sýnilegt var, að túnið væri um ófyrirsjáanlega framtíð ónothæft. En mikill flugvöllur, sem þarna var byggður, lá í miðjum engjunum, þar sem beztu og vissustu slægjulöndin höfðu áður verið. Ég komst þá að þeirri niðurstöðu, að ég vildi ekki eiga þessa jörð, þó að mér væri gefin hún. Og ég áleit ekki líklegt, að hægt mundi vera að fá dugandi mann til þess að byggja þarna og koma hlutunum í samt lag, eftir því sem möguleikar eru á. - Ég kynnti mér einnig hælisreksturinn sjálfan. Þá var aðeins einn einasti vistmaður á hælinu, og gert var ráð fyrir því, að hann færi næstu daga. En allt þetta mikla maskíneri átti að ganga áfram með þeim ærna kostnaði, sem hafði verið við það og fyrirsjáanlegt var, að mundi verða áfram. Og ég kynnti mér þetta hjá mönnum, sem höfðu haft þetta með höndum, m.a. hjá heilbrmrn., hvað þeir hugsuðu sér um Kaldaðarnes í framtíðinni, og létu þeir ótvírætt í ljós þá skoðun, að þessi staður væri ekki vel valinn staður fyrir rekstur drykkjumannahælis, og að það yrði að skipa þeim málum öðruvísi. Þá fór ég fram á það við heilbrmrn., að það sleppti ábúðarrétti sínum á jörðinni, þannig að ég gæti gert tilraun til að ráðstafa jörðinni til framtíðarnotkunar og framtíðarviðreisnar. Og niðurstaðan varð, að þetta var gert samkvæmt ráðleggingum þeirra manna, sem höfðu með höndum rekstur hælisins þarna, sem voru sérfræðingar í þeim efnum. Tók atvmrn. því næst við jörðinni, með þeim skilmálum þó af hendi menntmrn., að það fengi fjármuni þá, sem hægt væri og eðlilegt væri að taka út úr stofnuninni. En það er búið að verja miklu fé, bæði sem stofnkostnaði hælisins og undirballans á búrekstri og hælisrekstri á staðnum, og búið að leggja allmikið fé í að byggja upp gamla húsið og byggja smáhús þarna í viðbót. Þessar byggingar voru þó ekki meiri en það, að þær nægðu til þess að koma staðnum í eitthvað svipað horf og það, sem hann hafði verið í áður. Nú stendur svo á, að hæstv. Alþ. hafði þá nýskeð samþ. lög um bændaskóla í Skálholti. Það hafði ekki verið tekið fram í þeim l. og ekkert rætt í því sambandi, að Jörundur Brynjólfsson hafði lífstíðarábúð á þessari jörð. Og það var ekki hægt að byggja skólann á þessum stað nema með samþykki hans. Og nefndur ábúandi jarðarinnar hafði löglegan rétt til þess að setja upp fyrir það eitthvað, meira eða minna, að sleppa sínum ábúðarrétti. Hefði þá annaðhvort orðið að ná samkomulagi við ábúandann um að sleppa ábúðarréttinum á jörðinni eða taka ábúðarréttinn eignarnámi. Nú kom það í mitt hlutskipti, til þess að framkvæma þann hlut, sem mér var fenginn að framkvæma, að losa Skálholt úr ábúð. Ég ræddi við ábúandann um það, með hvaða kjörum hann vildi sleppa ábúðarréttinum á jörðinni. Hann tjáði sig fúsan til að flytja burt af jörðinni, ef eignir hans þar væru keyptar samkvæmt mati dómkvaddra manna og honum fengin einhver jörð í héraðinu, sem hann vildi líta við. Ég leit þá yfir þær jarðir í héraðinu, sem ég hafði yfir að ráða sem ráðh. Og Kaldaðarnes var eina jörðin, sem hann vildi líta við í staðinn fyrir að sleppa lífstíðarábúðarrétti sínum í Skálholti. Þegar svo að því kom, að ég hafði losað Kaldaðarnes úr byggingu, taldi ég rétt að fá Jörund Brynjólfsson til að standa upp af Skálholti með því að láta hann fá Kaldaðarnes. Um sama leyti fór fram mat dómkvaddra manna, bæði á eignum Jörundar í Skálholti og eignum hælisins, sem verið hafði í Kaldaðarnesi. Og eins og eignir hælisins voru taldar af þessum sömu dómkvöddu mönnum, þá voru þær metnar á 300–400 þús. kr., sem hælinu var skilað af þeim eignum, sem lágu í Kaldaðarnesi. - Nú spurði hv. 6. þm. Reykv. samkvæmt hvaða heimild jörðin hefði verið seld.

Sérstaklega hælið.

Jörðin var seld með þeim húsum. Það er heimild í tvennum lögum fyrir því að selja jarðir, sem verið hafa í opinberri eign, með því að þær séu gerðar að óðalseign, og verður þá eigandi jarðarinnar eða hans afkomendur, svo sem til er tekið í þeim l., að búa á jörðinni, en verði það ekki, fellur hún til ríkisins aftur. Og með þessari kvöð var jörðin Kaldaðarnes seld, eins og fjölda margar ábúðarjarðir, samkvæmt heimild í tvennum l. - Áður en ég gerði þetta, leitaði ég álits hreppsnefndar í viðkomandi hreppi og sömuleiðis viðkomandi sýslunefndar, svo og landbúnaðarnefnda Alþ. Sýslunefnd og hreppsnefnd mæltu eindregið með því, að þessi sala færi fram, og meiri hl. landbn. Alþ. einnig. - Þetta er í fáum orðum sú grg., sem ég get á þessu stigi málsins látið frá mér fara út af þeim fyrirspurnum, sem fram hafa komið um þetta mál. En nánari upplýsingar er hægt að fá um þetta, ef óskað er, t.d. af þeirri n., sem fær málið til meðferðar.



Aðeins örfá orð. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar, sem gefnar hafa verið. En ég vil taka fram, að ég hef enn ekki fengið neinar tæmandi ástæður færðar fram fyrir því, að hælið væri lagt niður í Kaldaðarnesi. Hæstv. menntmrh. nefndi eina ástæðu fyrir því, og ég veit, að hann ber hana fram af því, að honum er ekki betur um þetta kunnugt. En þessi ástæða er byggð á misskilningi. Hann segir, að fáir hafi leitað vistar á hælinu. Nú er honum vafalaust kunnugt um það, að þegar hælið var flutt frá Kumbaravogi, var starfandi fyrir það sérstök stjórn samkv. landslögum. Meðan þessi stjórn hafði með hælið að gera, var alltaf í því fullskipað hvert rúm og margföld eftirspurn eftir hverju rúmi. En við þá menn, sem þurfa á svona vist að halda, þarf þó nokkra lagni og fyrirhöfn til þess að fá þá til þess að fara á svona hæli, þó að þeir séu búnir að sækja um vist þar. Nú var að því ráði horfið að tengja þetta hæli við Kleppshælið, og mér fannst það út af fyrir sig eðlilegt. En það var gert að skilyrði af yfirlækninum á Kleppi, að stjórn hælisins hætti að skipta sér af málum þess. Á þetta var fallizt, þótt ekki væri lögum samkvæmt. Þegar svo yfirlæknirinn á Kleppi tók við hælinu fullskipuðu, þá var það hans fyrsta verk að fara þangað og setja reglur, sem þar skyldu gilda, - og ef þeir, sem þar voru, vildu ekki hlíta þeim reglum í einu og öllu, var til tekið, að þeir gætu farið og yrðu sóttir. Það hafði komið fyrir, að vistmenn þarna höfðu farið, en voru samkvæmt gildandi lögum sóttir aftur. Þetta leiddi til þess, að allir, sem á hælinu voru, fóru. Síðan tók læknirinn upp þá aðferð, að hann vildi fá 5–8 menn á hælið, og þeir áttu að koma á einum og sama degi, og þeir áttu líka að fara á einum og sama degi. Með þessu móti er ekki hægt að halda mönnum á drykkjumannahæli. Ég veit, að allir, sem um þetta hafa hugsað, vita, að það er rétt. Þannig atvikaðist það, að aðsókn að hælinu var lítil. Það má segja, að orsökin sé kannske sú, að yfirlæknirinn á Kleppi hafi litið svo á, að þetta ætti fyrst og fremst að vera lækningahæli. En mér hefur fundizt eðlilegt, að það væri fyrst og fremst gæzluheimili. Ég tel, að það hafi marga kosti til þess, m.a. að þar eru ótæmandi verkefni til starfs við að reisa þessa jörð úr rústum. Sem sagt, þetta er á misskilningi byggt, að það hafi þurft að leggja hælið niður, af því að engin eftirspurn hafi verið eftir vist þar. Það var ekki aðsókn á þeim tíma, sem læknirinn vildi fá hana, og ekki á þann hátt, sem hann vildi hafa hana, því að hann vildi útiloka þá, sem verst voru farnir. Ég held, að það hefði verið skynsamlegt að hugsa sér að hafa þarna ekki aðra en þá, sem verst voru farnir, og stækka þann vísi, sem þarna var þegar kominn. Hefði það verið gert, hygg ég, að við værum nú betur staddir í þessum málum og að myndarlegt hæli væri komið fyrir þessa menn. Hæstv. atvmrh. skýrði málið frá sinni hlið. Hann kom austur og fannst líkt og mér, þegar ég kom þangað, því að mér rann til rifja að sjá, hvernig farið hafði verið með eitt elzta höfuðból Íslands. Það var hörmung að sjá það. Braggarusl um gervallt túnið, sem áður hafði verið um 1.000 hesta tún, og engjarnar verulega skemmdar. Þá fór hann að svipast eftir, hvernig úr þessu mundi mega bæta. Og þá kom honum gott ráð í hug. Það var nefnilega til annað höfuðból enn þá frægara, Skálholt, eða Skálaholt, eins og það var áður nefnt. Ráðið var það, að hann tók ábúandann af Skálholti og lagði þetta merkasta höfuðból landsins í eyði.  Hæstv. landbrh. segir, að Kaldaðarnes sé ekki vel fallið til þessarar starfsemi. Mér þykir það kynlegt, því að landlæknir og sakadómari völdu þennan stað, og ég held, að hann sé skynsamlega valinn fyrir gæzluhæli, en ekki lækningastofnun. Ég endurtek það, að ég held, að það hefði átt að halda áfram að efla þessa stofnun, sem var búið að verja svo miklu fé til. Þá ættu ýmsir nú athvarf, sem nú hrekjast í Hafnarstræti eða á Arnarhólstúni, ef ekki hefði verið farið út í þessi einkennilegu höfuðbólskaup hæstv. ráðh.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér hefur verið lagt fram, hefur nokkuð skýrzt við þær umr., sem hér hafa átt sér stað, og má vænta þess, að þegar það hefur fengið athugun í þeirri n., sem það vafalaust fer til, heilbr.og félmn., þá fáist fullar skýringar á þeim atriðum, sem ég vék til n. í minni ræðu. En þær ræður, sem hér hafa verið fluttar, sérstaklega af hálfu hæstv. ráðh., gefa mér tilefni til að bæta fáeinum orðum við það, sem ég áður sagði. Hæstv. menntmrh. viðurkenndi það, sem ég sagði, að það þarf fleira að endurbæta í okkar heilbrigðismálum, en að sjá drykkjusjúklingum fyrir samastað. Sannleikurinn er sá, að ástandið í okkar sjúkrahúsmálum, sérstaklega víðs vegar í hinum strjálbyggðu héruðum, er óþolandi með öllu. Í sjálfu sér er furðulegt, hvernig þeim málum hefur verið tekið undanfarið á Alþingi að gera þar endurbót á. Nú skal ég ekki neita því, og um það munu allir vera sammála, að þeir menn, sem verða ofdrykkjunni að bráð, séu sjúklingar. Og þá ber sjálfsagt að fara með þá á svipaðan veg og aðra sjúklinga. Þetta mál er því í fullkomnu samhengi við sjúkrahúsmál landsins yfirleitt. Mér virðist því, að eðlileg meðferð þessa máls væri sú, að aukið yrði mjög verulega framlag ríkisins til sjúkrahúsbygginga víðs vegar um land, svo að það verði tækifæri til, eins og ég hef bent á í frv., sem ég áður hef flutt, að taka þar á móti sjúklingum, sem stendur mjög misjafnlega á um og ekki geta verið í sama húsnæði eða í sömu deild. Þetta mál er þess vegna þannig vaxið, að ég tel, að það eigi að leysa það í sambandi við önnur sjúkrahúsmál í landinu, og að því er snertir Reykjavíkurbæ, sem hér á aðallega hlut að máli varðandi drykkjusjúklinga, þá hlýtur að hvíla sú skylda á bæjaryfirvöldunum að hafa þar forgöngu um byggingu sjúkrahúss með aðstoð ríkisins, en það, að það hefur ekki gengið betur en raun ber vitni, stafar af því, að aðstoð ríkisins hefur verið alveg ófullnægjandi og hve fjárhagur héraðanna hefur verið lélegur. Þess vegna er það að mínu áliti ekki hægt að taka drykkjusjúklinga út úr og bera þá fyrir brjósti fram yfir aðra sjúklinga, sem mjög skortir á um, að hægt sé að sjá fyrir. Þá er það þetta fyrrverandi drykkjumannahæli, sem að eðlilegum hætti hefur vafizt inn í þessar umr., því að það er eitt undarlegasta fyrirbrigðið, sem komið hefur fyrir í meðferð opinberra mála, síðan ég hef komið hér á þing, að það skuli eiga sér stað, að ein ríkisstj. tekur sig til og leggur niður stofnun, sem búið er að byggja, lætur hana af hendi og kemur síðan og biður um að byggja sams konar stofnun og þá, sem hún lagði niður. Þetta er aðferð, sem mér þykir furðulegri en flest annað, sem hér hefur verið gert, og er þó margt þannig, að það getur vakið undrun manns. Nú hefur verið upplýst af hálfu hv. 6. þm. Reykv., sem stendur framarlega í þessum málum, að þetta fyrrverandi drykkjumannahæli hafi rúmað 17 menn. Mér hefur verið sagt af byggingameistaranum, sem með það hafði að gera, að þar hafi verið rúm fyrir 20 menn. Nú hefur þetta hæli verið lagt niður og látið af hendi, og svo er ráðgert að byggja annað. Hæstv. menntmrh. hefur lýst yfir, að sá undirbúningur sé byrjaður á Úlfarsá í Mosfellssveit. Mér þætti ekki undarlegt eftir öðru, sem gerzt hefur á ýmsum sviðum opinbers reksturs, að það fari á svipaðan veg með það fyrirhugaða drykkjumannahæli eins og Kaldaðarnes, því að þar var ekki hægt að hafa nema einn mann á 20 manna hæli, og þá sýnist mér ekki mikil vissa fyrir undir svipaðri stjórn, að mjög margir fáist til að sækja fyrirhugað drykkjumannahæli á Úlfarsá. Að vísu er ráð fyrir gert, að breytt verði um stjórn í þessu efni, en þó á hælið að vera í sambandi við geðveikrahælið á Kleppi, sem í sjálfu sér er ekki óeðlilegt, og verður því yfirstjórnin sú sama að því leyti. Það er komið í ljós með drykkjumannahæli, sem ríkið áður rak, að búið er að verja í þá byggingu 3/4 millj. kr., og þegar þar gátu ekki verið fleiri menn en 1–3, þá gæti farið á svipaðan veg, ef farið væri að byggja annað hæli, þó að það væri nokkrum km. nær Reykjavík en það fyrra, því að það munar ekki svo miklu, að það hefði átt að valda neinum vandræðum að flytja sjúklinga að og frá Kaldaðarnesi, það er ekki svo löng leið. Varðandi fyrirkomulag á sölu Kaldaðarness þá skal ég ekki fara langt út í það mál að þessu sinni. Hæstv. atvmrh. lýsti yfir í ræðu sinni, að þegar hann kom þar, þá hefði sér litizt þannig á þá jörð og það, sem þar var, að hann hefði ekki viljað eiga það, þó að honum hefði verið gefið það. Mér virðist meðferð hæstv. ráðh. á þessari jörð og þeim mannvirkjum, sem þar eru, hafa verið í samræmi við þessa hugsun. Hæstv. ráðh. gat þess, að þetta hefði verið samþ. af hreppsn. og enn fremur af sýslunefnd Árnessýslu og meiri hl. landbn. beggja deilda Alþingis. Ég vil segja það, að heimildin til að selja þessa fasteign ríkisins eykst ekkert við það, þó að einhver hreppsnefnd samþ. það, og ekki heldur, þó að sýslun. sé því samþ. Þar að auki er meðferð þessa máls í landbn. þannig, að heimildin hefur ekki vaxið fyrir hæstv. ráðh. til sölunnar við það. Það var borið upp í fyrra á sameiginlegum fundi beggja landbn. og fékkst ekki samþ. Þá var ákveðið af form. að fresta fundi, en framhaldsfundur var aldrei boðaður, en mér er sagt, að 6 menn af 10 hafi samþ. yfirlýsingu, sem að mínu áliti hefur ekki minnsta gildi, jafnvel þó að allir nm. hefðu skrifað þar undir, því að landbn. hafa enga heimild til að breyta l. varðandi heimild fyrir sölu á fasteignum, og ég fullyrði, að hæstv. ráðh. hefur selt þessa jörð án þess að hafa fylgt þeim fyrirmælum, sem um það eru í viðkomandi l.



Mér fannst ég ekki fá þau svör hjá hæstv. menntmrh., sem ég hafði óskað eftir, að því er framkvæmdir ríkisins snertir eða byggingu á því hæli, sem hér er um að ræða. Hæstv. ráðh. segir að vísu, að það sé í undirbúningi að koma upp vísi að slíkri stofnun á Úlfarsá í Mosfellssveit. Í sambandi við það vil ég segja, að ég veit ekki betur en að þeirri jörð hafi þegar verið ráðstafað til annarra hluta. Í fjárl. fyrir yfirstandandi ár er sérstakur liður til tilraunastöðvar á Úlfarsá, og af þeim umr., sem fram hafa farið um það mál í fjvn., skilst mér, að jörðinni hafi verið ráðstafað og a.m.k. þeim húsum, sem á jörðinni eru nú. Hér mun því vera um nýja byggingu að ræða á þessari jörð. Ég hef ekki aðstöðu til að gagnrýna það neitt, en mér virðist, að hæli á þessum stað væri þannig sett, að yfirlæknirinn á Kleppi geti haft eftirlit með því. Ég vil hins vegar mjög óska eftir upplýsingum um, hvort ekki sé meiningin að koma upp á næsta ári þeirri stofnun, sem hér er um að ræða, og að hve miklu leyti yrði leyst úr þeim mikla vanda, sem hér er um að ræða, t.d. hve margir sjúklingar gætu komizt þarna að, því að til að byrja með má þar engan veginn vera minna rúm, en í þeirri stofnun, sem niður var lögð fyrir austan fjall. Ég skal ekki blanda mér inn í þær deilur, sem risið hafa út af þessari sölu, en eins og fram hefur komið, þá hefur þetta hæli verið lagt niður, án þess að gerðar væru nokkrar ráðstafanir til að leysa af hendi það hlutverk, sem nú er ætlunin að vinna. En ég óska eftir að fá að vita, hvernig þessu á að haga og hvort megi vænta þess, að þessari stofnun verði komið upp á næsta ári, og hvað marga sjúklinga gert er ráð fyrir, að þetta hæli geti tekið, a.m.k. til að byrja með. Þetta var það, sem ég óska, að hæstv. ráðh. gefi svar um, sem ég veit, að honum er ljúft að gera, því að ég veit, að hann stendur að þessu máli, af því að hann veit, að það er nauðsynjamál, sem verður að mæta með tilsvarandi aðgerðum, en ekki aðgerðaleysi. Hins vegar vil ég taka fram um sjúkrahúsmál yfirleitt, að það er hverju orði sannara, að mikið skortir á, að það mál sé leyst, hvorki í þorpum né kaupstöðum og enn síður úti um byggðir landsins, hvort sem það er í því formi, sem talað hefur verið um, að koma upp héraðasjúkrahúsum, sem er sjálfsagt mjög góð hugmynd, eða með venjulegu sjúkrahúsfyrirkomulagi. En þetta mál, sem hér liggur fyrir, má ekki hindrast af reipdrætti, sem rísa kynni upp um það, hvað eigi að ganga fyrir. Það er vissulega svo um marga af þessum mönnum, að þeim verður ekki sinnt nema halda þeim nokkurn veginn aðgreindum frá öðrum sjúklingum, þó að á vissu stigi málsins kunni það að geta fallið saman. Ég sagði áðan, að ég ætlaði ekki að blanda mér inn í þá deilu, sem risið hefur upp í sambandi við Kaldaðarnes, að öðru leyti en því, sem fram hefur komið í minni ræðu, en ég vil nota tækifærið eins og ýmis önnur tækifæri, sem mér hafa gefizt hér á þingi, til að taka fram, að ég álít, að það sé alveg skökk stefna, að ríkið sé að seilast eftir að koma í leiguábúð jörðum, sem hafa verið í sjálfsábúð. Ég tel það rammskakka stefnu og til óheilla í þjóðfélaginu. Ég tel það því rétt spor, en ekki rangt, hvenær sem jörð er seld þannig, að hún kemst í sjálfsábúð. Hitt getur vel verið, að svo standi á um einstöku jarðir, að þær séu vel fallnar fyrir einhverja opinbera starfsemi og þá sé réttmætt, að ríkið eigi þær, en hitt tel ég, að eigi að vera heildarstefna í málinu, að sem allra flestir eigi sína ábúðarjörð. Það er rétt stefna, eins og það er röng stefna að láta ríkið vera að seilast sínum krumlum í jarðeignir landsins til þess að breyta þeim úr sjálfsábúð í leiguábúð. Mér þykir því ekki undarlegt, þegar það er borið undir stjórnarvöld byggða landsins, hvort þau séu því samþykk, að þau játi því, því að þau þekkja þessi mál og bera fullt skyn á, að þetta er rétt stefna.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði, þar sem hann tók fram, að hann hefði ekki fengið tæmandi ástæður fram færðar fyrir því, að hælið var lagt niður í Kaldaðarnesi, skal ég taka það fram, að það voru þrjár ástæður fyrir því. Fyrst - og það, sem mestu máli skipti, var það, að reynslan sýndi að dómi þeirra, sem bezt munu hafa vit á því, að það væri ekki heppilegt að hafa lækningahæli fyrir drykkjusjúklinga alllangt frá höfuðstöðvum þeirra mála, eins og Kaldaðarnes var. Og reynslan sýndi þetta mjög glöggt, eins og m.a. kom fram í því, hversu fáir voru á hælinu, eins og þó var mikil nauðsyn á slíkri hælisvist fyrir drykkjusjúka menn. Það sýndi sig, að heppilegra mundi að flytja hælið nær höfuðstaðnum. Þetta var fyrsta atriðið. Og í sambandi við þetta kom til greina sá rekstrarhalli á hælinu, sem raun bar vitni. - Annað var, sem mælti með flutningi hælisins, að mikið ófremdarástand var þarna í Kaldaðarnesi, sem hæstv. atvmrh. hefur lýst og hv. 6. þm. Reykv. og fleiri hafa bent á, og sýnt var, að kosta mundi mikið, ef sómasamlega ætti að ganga um aftur í Kaldaðarnesi. - Í þriðja lagi var sótt eftir þessari jörð og húsum þar af atvmrn., eins og hæstv. atvmrh. hefur upplýst. Þegar þetta lá allt fyrir, vildi ég ekki taka á mig ábyrgð af því að halda þessum rekstri á jörðinni áfram með þeim hætti sem hann var, heldur samþ., að atvmrn. tæki jörðina til sín, gegn því að fá fjármuni þá aftur til heilbrmrn., sem fyrir húsin kæmu. Og ég má segja, að við höfum fengið hátt á fjórða hundrað þús. kr. fyrir þau. Og ég hygg, að frá sjónarmiði heilbrigðismálanna í landinu sé þetta ekki óhyggileg ráðstöfun, þó að sumir líti kannske öðruvísi á. Hv. þm. A-Húnv. sagði, að það væri einkennilegt að leggja niður stofnun, en koma svo með till. um þrjár í staðinn. Þetta er ekki rétt upp sett hjá hv. þm., því að hér var ekki lögð niður stofnun, heldur gerðar ráðstafanir til þess að flytja þessa stofnun nær höfuðstöðvum þessara mála, sem sé geðveikrahælinu á Kleppi. Og þær undirbúningsráðstafanir, sem verið er að gera á Úlfarsá, miða að því að flytja þessa stofnun þangað, sem var í Kaldaðarnesi, af því að lækningahæli fyrir drykkjusjúka menn þarf að vera mun nær höfuðstöðvum þessara mála en hægt er að láta það vera með því að hafa það í Kaldaðarnesi. Hv. þm. Borgf. spurðist nánar fyrir um Úlfarsá. Enn sem komið er, er undirbúningur litill þar á staðnum, en meiningin er að taka upp hælisrekstur í húsum, sem eru þar, með því móti að flytja tilraunastöðina. Síðan kemur svo til athugunar að byggja hús til viðbótar á þessum stað. En það er ekki komið svo langt með það, að ég geti gefið upplýsingar um það nú. En meiningin er að byrja þarna hælisrekstur í smáum stíl, þegar tilraunastöðin er flutt þaðan  Inn í þessar umr. hefur verið dregið að tala um Skálholt og ábúanda þess, Jörund Brynjólfsson. Ég ætla, að það sé rangt til getið, að hér sé á bak við nokkur tilhneiging til að láta þennan hv. þm. fá óeðlileg hlunnindi. En mér hefur fundizt, að sumt, sem hv. 6. þm. Reykv. hefur sagt, og jafnvel hv. þm. A-Húnv. líka, hafi átt að skilja svo, þó að ekki hafi þetta beinlínis verið sagt. En viðkomandi þessu vil ég taka tvennt fram. Fyrst það, sem hv. þm. raunar vita, að þegar ákveðið var með l., að settur skyldi á fót Skálholtsskóli, þá var náttúrlega þannig komið, að hv. 1. þm. Árn., Jörundur Brynjólfsson, gat ekki vitað, hvort honum mundi verða auðið að sitja á þeirri jörð eitt, tvö, þrjú eða kannske fjögur missiri, þannig að framtíðin um ábúð fyrir hann var í óvissu, og vita allir, sem komið hafa að búskap, að undir þeim kringumstæðum er ómögulegt að starfa að búskap. Þá þurfti vegna skólans fyrirhugaða að losa Skálholt úr ábúð, eins og hæstv. atvmrh. tók fram. Og var þá ekki hægt að gera ráð fyrir, að Jörundur Brynjólfsson stæði upp af ábýlisjörð sinni án þess að hafa eitthvað til að hverfa að. Og ef hann vildi halda áfram búskap, var því sjálfsagt að leitast fyrir um, hvort fáanleg mundi vera jörð, sem hann vildi nota, og ganga þá frá því á eignaskiptagrundvelli, ef unnt væri, að hann hefði ábúðaskipti. Og var þá ekki hægt að miða við annað í því efni en mat óvilhallra manna. Og hér hefur ekki gerzt annað en það, að atvmrn. hefur losað Skálholt úr ábúð og látið í staðinn til ábúandans aðra jörð, Kaldaðarnes. Og þetta hefur farið fram á báða bóga eftir mati óvilhallra manna, hvað verð og skilmála snertir. Og það skilst mér, að sé sú aðferð ein, sem viðhafa beri í slíkum málum sem þessu. - Að vísu lýtur þetta, sem ég hef nú síðast gert að umtalsefni, ekki að þessu hæli, sem um hefur verið rætt, en af því að þetta atriði hefur dregizt nokkuð inn í umr., gat ég þessa. En svo kemur í annarri röð það atriði, sem eru hæli fyrir þá drykkjusjúklinga, sem lengur þurfa að dvelja á hæli. Og þar er gert ráð fyrir, að Reykjavíkurbær og aðrir bæir eigi að eiga frumkvæðið um að koma upp þeim hælum. Sú skylda er lögð á ríkið.