Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég vil leyfa mér að benda á það, að þetta frv. hefur tekið miklum og gagngerðum breyt. í hv. Ed. í gær, og það hefur ekki verið í n. hér síðan. Sumar þessar breyt. eru þess eðlis, að þær fá varla staðizt, þannig að það er alveg nauðsynlegt að taka upp breyt á frv. hér. Mér þykir það skrítið, að frv. skuli vera tekið strax fyrir hér í hv. d. með afbrigðum, áður en n. hefur getað athugað það, eftir að það hefur komið frá hv. Ed. Vil ég því mælast til þess, að málið verði tekið af dagskrá nú, svo að n. geti athugað það.

Forseti (JJós): Það er mishermi, að breyt. á frv. hafi verið samþ. í gær. Það var í fyrradag. Enn fremur er það á valdi hv. d., hvort hún vill fallast á að veita afbrigði frá þingsköpum eða neita því.



Herra forseti. - Ég ætla að fara fram á, að umr. um málið verði frestað svo að allshn. gefist kostur á að athuga nokkuð þessar breyt., sem gerðar hafa verið á frv. í hv. Ed.

Forseti (JJós): Ég hef nú heyrt tilmæli hv. þm. En ég veit ekki, hvaða afleiðingar það kynni að hafa fyrir málið, ef því verður frestað og það sent til n. En þar sem hæstv. félmrh. er nú mættur á fundinum, þá vill hann kannske láta álit sitt í ljós um þetta mál, hvort málinu skuli fresta nú, svo að allshn. geti fengið tækifæri til að athuga það.



Herra forseti. - Ég vildi taka undir tilmæli frsm. allshn. í þessu máli um það, að umr. um málið verði frestað, og skal sjá til, að fundur verði haldinn í n. um málið í fyrramálið, svo að hægt verði að taka málið á dagskrá á mánudag.



Herra forseti. - Ég hef náttúrlega ekkert við það að athuga, að umr. um þetta mál verði frestað, ef þess er óskað, né heldur, að frv. fari til n. En ég leyfi mér að óska eindregið eftir því, að n. reyni þá að hraða störfum sínum sem mest, vegna þess að þetta mál hefur dregizt lengur en búizt var við, og ég vil segja óheppilega lengi. Það er dálitið erfitt að ráða fram úr þessum málum, ef það er meira eða minna óákveðið, hvernig fer um þetta frv.

ummæli hæstv. félmrh., mun ég taka málið af dagskrá og er þá áskilið, eins og fram kom í yfirlýsingu hv. 2. þm. Eyf. (GÞ), að málið verði tekið fljótlega til athugunar í þeirri hv. n., sem ætlar að kynna sér það.

Forseti (JJós): Umræðum um þetta mál var lokið á síðasta fundi, en hv. þm. Mýr. hefur óskað að gera aths. út af þingsköpum. Hann tekur til máls.



Herra forseti. - Ég vil spyrja hv. forseta, hvort hann sjái sér ekki fært að fresta eitthvað atkvgr. um þetta mál, vegna þess að það hefur tekizt svo slysalega til, að nokkuð margir hv. þm. eru fjarverandi. Og af því að þetta er töluvert hitamál, fyndist mér mjög æskilegt, að það kæmi fram. um málið sá raunverulegi þingvilji, sem til er um það í þinginu, þannig að ekki væri látin nein hending ráða því, hvernig úrslit þess verða. Ég sé, að a.m.k. 4 eða 5 þm. eru fjarverandi, sem mér þætti mjög æskilegt, að gætu verið viðstaddir þessa atkvgr. til þess að fá fram þá réttu mynd af þingviljanum í þessu máli.



Ég held, þveröfugt við það, sem hv. þm. Mýr. virtist álíta, að sá raunverulegi þingvilji í þessu máli komi ekki fram fyrr en við 3. umr. málsins, þ.e. ekki fyrr en búið er að sjá fyrir örlög þessarar dagskrártill., sem hér liggur fyrir. Það er vitað, að ýmsir af þeim hv. þm., sem hafa veitt málinu andstöðu, hafa brtt. í fórum sínum, sem með samþ. þeirrar dagskrártill., sem yfir vofir, alls ekki koma fram. Og þó að nú séu fjarverandi nokkrir hv. þm., breytir það engu um afdrif málsins, þannig að hv. d. hefur málið alveg í hendi sér, þó að það gangi til 3. umr. Ég mótmæli því þess vegna, að þessari umr. verði frestað.



Herra forseti. - Mér finnst, að það væri mjög æskilegt, ef hæstv. forseti gæti orðið við ósk hv. þm. Mýr. Sumir hv. þm. eru nú veikir, og aðrir eru fjarverandi af öðrum ástæðum. En færi nú svo, að hæstv. forseti með engu móti sæi sér fært að verða við þeirri ósk, væri þá mjög æskilegt, - vegna þess að þá gæti komið fram rétt mynd af því, hvaða afstöðu þm. hafa til dagskrártill., því að hún verður ekki borin upp við 3. umr. -, að hæstv. forseti sæi svo um, að úrslitaumr., 3. umr. málsins, færi ekki fram fyrr heldur en þeir hv. þm., sem hafa fengið brottfararleyfi, eru komnir aftur og hv. þm. almennt eru viðstaddir. Mér finnst þetta vera lágmarkskrafa, sem sanngjarnt sé að gera til hæstv. forseta, og mér finnst, að það ætti ekki að vera nein hætta í því fólgin fyrir málið, þó að afgreiðslu þess verði frestað nú, því að hæstv. forseti hefur alla möguleika til að sjá svo um, að þetta mál dagi ekki uppi.



Ég vil mjög taka undir óskir þeirra hv. þdm., sem hafa farið fram á, að afgreiðslu þessa máls verði frestað nú, eins og ástatt er. Það er vitað, að það eru fjarverandi allmargir hv. þm. Og mér finnst, að einmitt þetta mál sé þess eðlis, að það sé ekki aðeins rétt, heldur sjálfsagt, að stilla svo til, að atkvgr. á þessu stigi málsins verði hagað þannig, að viðstaddir þá afgreiðslu séu sem allra flestir af hv. þdm., því að við 2. umr. er venja, að hin raunverulega afstaða til mála komi fram. Nú er það vitað um tvo af þeim hv. þdm., sem eru fjarverandi, að þeir munu koma til bæjarins strax eftir helgina, sennilega á þriðjudag. En um þá, sem fjarverandi eru sökum veikinda, er náttúrlega ekki hægt að segja, hvenær þeir munu geta mætt á fundi hv. þd. Og ef sá veikindafaraldur, sem valdið hefur frátöfum hv. þdm. frá þingstörfum, verður ekki þess valdandi, að þessir hv. þm. verða nema 2–3 daga fjarverandi, þá vildi ég mjög taka undir það, - með sérstöku tilliti til þessa máls, því að það hefur nokkra sérstöðu -, að afstaða til málsins hér í hv. þd. fái sem bezt notið sín.



Herra forseti. - Ég vildi bara segja, að mér finnst mjög óeðlilegt að fresta nú afgreiðslu þessa máls, þó að einstakir hv. þm. séu fjarverandi. Mér finnst það engin leið, að allt þingið sé að bíða eftir hv. þm., sem hafa skroppið heim til sin og jafnvel þó að þeir séu fjarverandi vegna veikndaforfalla, enda er þetta ekki . nema 2. umr. málsins, og getur verið, að þeir verði komnir við 3. umr. Ég get því ekki séð ástæðu til að fresta umr. nú.

Forseti (JJós): Ég hef reynt að hlusta á báða parta í þessu máli, ef svo mætti að orði kveða. og reynt að liðka mig eftir óskum hv. þm., eins og mér hefur verið hægt og mér hefur virzt rétt vera. Það er nú, eins og vitað er, að ekki er líklegt, að fundur verði að þessum fundi loknum hér í hv. þd. fyrr en eftir helgina. Hins vegar er það vitaskuld alveg rétt, að þingvilji þarf að koma fram í þessu máli sem öðrum, og hann hefur komið fram, að því er hv. Ed. snertir. Það er þá þingvilji þessarar hv. d., sem eftir er að fá fram í dagsljósið. Og þar sem hér er um 2. umr. að ræða, þá ættu að vera möguleikar á því, að þingvilji fyrir endanlegum framgangi málsins gæti komið fram áður en afgreiðslu málsins lýkur endanlega, þó ekki sé frestað málinu nú. Undir umr. var af hv. þm. Mýr. krafizt úrskurðar forseta um það, hvort ákvæði fyrirliggjandi frv., eða nánar til tekið 4. gr. þess, brjóti í bága við ákvæði stjskr. Út af þessu vil ég leyfa mér að taka fram: Ef svo er litið á, að skapazt hafi eignarréttur til handa Mosfellshreppi með ákvæðum 2. gr. laga nr. 55/1926, sem verndaður sé af ákvæðum 62. gr. stjskr., þá er á það að lita, að sama gr. heimilar, að taka megi slíkan rétt, ef almenningsþörf krefur. Álitið verður, að um almenningsþörfina dæmi löggjafinn. Afgreiði Alþ. eignarnámslög, þá er talið, að með samþykkt þeirra sé úr því skorið, að almenningsþörf krefji, og mundu því dómstólarnir ekkert athuga um það atriði. Þá ákveður tilvitnuð grein stjskr., að fullt verð skuli koma fyrir þá eign, sem þannig er tekin. Almenn lög víkja fyrir ákvörðum stjskr. Þótt afgreidd væru lög frá Alþ., sem segðu, að ákveðin eign skildi af hendi látin og ekkert verð kæmi fyrir, þá hefði slíkt ekkert gildi, að því er bætur til eigandans snerti. Sá, er slíkum órétti væri beittur, gæti leitað til dómstólanna og fengið sér tildæmdar fullar bætur skv. fyrirmælum 62. gr. stjskr. Sama mundi gilda, þótt engin verðgreiðslufyrirmæli væru í eignarnámsl. Bótarétturinn er stjórnarskrárvarinn, og almenn lög geta hvorki rýrt gildi hans né fellt hann niður. Ef talið er, að með fyrirliggjandi frv. til laga um stækkun lögsagnarumdæmis Rvíkur sé felldur niður lögvarinn eignarréttur (forkaupsréttur) Mosfellshrepps, þá fullnægir frumvarpið, ef að lögum verður, skýlausum ákvæðum stjskr. um eignarnám, því að þá liggja fyrir lög, sem telja, að almenningsþörf krefjist þessarar stækkunar lögsagnarumdæmis Rvíkur, og þótt þau lög gerðu ekki beinlínis ráð fyrir því, að Mosfellshreppur fengi bætur fyrir forkaupsréttarsviptinguna, þá er bótarétturinn varinn, eins og áður segir, í ákvæðum stjskr. sjálfrar, svo fremi dómstólarnir líta svo á, að bætur skuli greiða. Með tilvísun til þess, er hér hefur sagt verið, er það úrskurður minn, að 4. gr. fyrirliggjandi frumvarps telst eigi brjóta í bág við ákvæði stjórnarskrárinnar.



Herra forseti. - Frv. þetta er um frestun á framkvæmd síldartunnulöggjafarinnar. En síldartunnulöggjöfin var sett til þess að koma á meiri vöndun á síldartunnum, bæði þeim, sem smíðaðar eru hér í landinu, og þeim, sem eru innfluttar. Nú hagar svo til, að hvorki eru smíðaðar neinar síldartunnur hér, eins og stendur, og ekki er heldur hægt að fá þær innfluttar. Og það er ekki um annað að gera en að reyna að nota þær tunnubirgðir, sem til eru í landinu. Og vegna þess, hve tímarnir eru óvenjulegir, hefur síldarútvegsn. farið fram á það við okkur flm. þessa máls, að við flyttum þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég tel, að þar sem nú er orðið mjög áliðið þings, þá sé ekki ástæða til að setja þetta mál til n., því að það virðist í raun og veru ekki um neitt annað að gera heldur en að fresta þessari löggjöf. Og ef það yrði ekki gert, gæti það orðið til þess, að ekki yrði hægt að salta í síldartunnur, sem nú eru til í landinu. Vil ég því óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. án þess að það fari til n.



Eins og hv. frsm. meiri hl. n. gerði grein fyrir og eins og þingskjöl bera með sér, þá klofnaði allshn. um þetta mál við hv. 2. þm. Eyf. viljum ekki samþ. þetta frv. Við teljum ekki, að það yrði til neinna bóta, þó að það væri samþ. Tímarit það, sem hér um ræðir, á að verða til upplýsingar í pólitík, það á að auðvelda kjósendunum að komast að réttum niðurstöðum um landsmál, og á útgáfa þess að vera kostuð að mestu af almannafé. Ég vona nú, að hæstv. forseti umberi mér, þótt ég fari hér nokkuð almennum orðum um málið við 2. umr. þess, en það er nauðsynlegt til að gera sér grein fyrir innihaldi frv., sem tekur til ýmislegs fleira en beint kemur fram í greinum þess. Ég mun þó víkja að þeim, þótt ég drepi hér fyrst á nokkur önnur atriði. Frsm. meiri hl. fór einnig þannig að, ræða hans var meira um almenn atriði, sem mér þótti ekki nema eðlilegt. Ég ætla þá fyrst að víkja nokkuð að ræðu hans. Ég tel bezt á því fara, því að síðar, er ég kem að hinum einstöku greinum frv. og öðru viðvíkjandi þeim, þá verður ljóst, hve mikils rök hans mega sín um, að tilgangi þessa frv. verði náð. Hann gat þess í upphafi máls síns, að menn læsu almennt ekki um landsmál nema frá einni hlið. Ég skal ekki þrátta um það, en mín skoðun er sú, að menn lesi yfirleitt blöð fleiri flokka, a.m.k. tveggja til þriggja. Það kom fram hjá hv. frsm., að hann bæri mest fyrir brjósti fólkið í dreifbýlinu í þessum efnum, því það fengi sízt réttar upplýsingar, og á hann sjálfsagt við þau blöðin, sem þangað fara helzt. Meining hans er eflaust sú, að þau blöðin halli ekki réttu máli, sem gefin eru út í þéttbýlinu. Þó kemur þetta nú í bág við grg. frv. og það, er hv. frsm. sagði síðar um þetta atriði. Ég vil sízt mótmæla því, að blöðin halli oft réttu máli og segi stundum hreinlega ósatt, og það lítur oft svo út sem þau geri það móti betri vitund, þó að ég fullyrði ekkert um það. En ég held, að þetta eigi ekki síður við um hin blöðin, sem koma út í þéttbýlinu. Annars ætla ég ekki að fara að flokka blöðin neitt, þau hafa öll syndir á samvizkunni í þessum efnum, og vil ég ekki réttlæta misgerðir þeirra. Ég tel þvert á móti, að ritháttur þeirra sé svo herfilegur, ef honum heldur áfram enn um skeið, þá geti það illt eitt af sér leitt fyrir þjóðina, og er það illa farið um annað eins stórveldi og þau geta verið í þjóðfélaginu. Það væri sannarlega betur farið, ef menn gætu hikað trúað málflutningi þeirra og sá drengskapur og þroski ríkti í blaðamennskunni, að þau leiðréttu sjálf, ef þeim yrði á að fara með rangt mál. En það er nú eitthvað annað en svo sé. Og ég verð að segja það, ef menn trúa því, að í pólitísku riti, sem gefið er út á ríkisins kostnað af pólitískum flokkum, verði farið að flytja málin af fullum drengskap og sannleik, þá er það oftrú. Ég veit ekki, hvernig menn fara að komast að þeirri niðurstöðu, ef þeir dæma eftir þeirri pólitísku blaðamennsku, sem tíðkazt hefur hér um nokkurt skeið. Ætli það yrðu ekki svipaðir menn, sem réðu þessu riti, og þeir, sem starfa í flokkunum og ráða hinum pólitíska blaðakosti þeirra. Ég held, að hér sé svo mikill skyldleiki á milli, að útgáfa þessa rits yrði ekkert til bóta. Hv. frsm. drap á það, að flokkarnir gætu haft misjafna aðstöðu til að boða skoðanir sínar. Það er vafalaust rétt. Mér skildist, að þetta rit ætti að ráða einhverja bót á því. En annaðhvort stafar þessi skoðun af of lítilli athugun á málinu, eða hún er oftrú, og kem ég að því nánar. Hv. frsm. sagði, að það hefði ekki þótt drengskapur forðum. að menn berðust með mislöngum vopnum. Mér skildist af þessum ummælum hans, ef öllum flokkum yrði gert auðveldara um útbreiðslu sinna skoðana, þá væri bætt úr þeim aðstöðumun, sem felst í misjafnri fjárgetu flokka og útbreiðslustarrfsemi. Ef þetta væri tryggt og víst, að skoðanir þessar yrðu til að þroska og upplýsa þjóðina, þá mætti vera vinningur að þessu. En ég hef litla trú á því eins og ég mun koma nánar að. Annars bjóst ég við, að hv. frsm. mundi samtímis þessu minna á önnur ummæli úr sögunni, sögu einnar hinnar þroskamestu þjóðar. Einn sonur þessa lands kom til móður sinnar og kvartaði um það, að skaptið á vopni hans væri of stutt. „Gakktu þá feti framar,“ sagði móðirin. Svo mun það jafnan vera, þegar barizt er fyrir hugsjónum, þó að hugsjónamennirnir standi ekki allir fjárhagslega vel að vígi eða jafnt að vígi og þeir, sem þeir eiga í baráttu við. Þeir leggja því meira á sig fyrir málstað sinn, og hann sigrar jafnaðarlega, ef barizt er af heilum huga. Þessi siðferðisstyrkur og hugsjónaeldur vegur því jafnan meir en upp á móti því, sem kann að vinnast við betri fjárhagslega aðstöðu eina. Og eitt er víst, að enda þótt þetta sé tekið jafnbókstaflega og hv. frsm. vildi, þá er engin trygging fyrir því, að eftir þessu yrði farið í framkvæmdinni. Hann. sagði seint í ræðu sinni, að meiri hl. mundi tilleiðanlegur til að ganga inn á breyt. við frv. Ég vona, að hann geri það. Ég vil vera með í að gera á því þá breyt., að 1.–9. gr. falli burt. Sú breyt. hentar bezt þessu máli. Þá vil ég fara nokkrum orðum um frv. sjálft. Í 1. gr. segir, að tímaritið eigi að rökræða um stjórnmál. Fyrirheitið er gott í þessari gr., og má segja, að eftir henni sé tilgangurinn góður. En þá er það, hvernig hægt er að ná honum. Í 2. gr. segir, að þeir stjórnmálaflokkar eigi aðgang að ritinu, sem eigi a.m.k. þrjá fulltrúa á Alþ. Aðrir eiga ekki að upplýsa eða þroska þjóðina, og tæpast er búizt við. að þeir geti stuðlað að atvinnuþróun hennar eða þroska. Eftir að flokkur hefur orðið þrjá fulltrúa á þingi, þá er þó auðveldara fyrir hann að hafa áhrif á þjóðmál en flokk, sem er í myndun og á engan fulltrúa á þingi. Ég vil þó ekki vænta, að það vaki fyrir hv. flm., að þá fyrst geti menn farið að hafa góð áhrif á gang mála, þegar þeir séu komnir minnst þrír frá flokki á þing. Þegar fluttar eru góðar og gagnlegar hugsjónir, þá standa oft fáir að þeim í byrjun, sem alls engan fulltrúa eiga á þingi og eiga oft erfitt með að koma skoðunum sínum á framfæri. Þeir, sem hafa mest áhrif og bezt hafa barizt fyrir hugsjónum, hafa oft verið fáliðaðir. En af því að þeir eru svo fáir, þá eiga þeir engan rétt á að birta skoðanir sínar í tímariti ríkisins fremur en ritnefndinni gott þykir. Menn skyldu nú ætla, að þetta væri ekki svona einskorðað, því að þarna væri e.t.v. þörfin mest fyrir hendi, það gæti verið, að þessir menn hefðu langréttast mál að flytja, þó að ég segi það ekki. Við skulum hugsa okkur, að komin væri pólitísk spilling í þingflokkana og menn vildu á það benda, en ættu erfitt með að koma skoðunum sínum á framfæri. Þá ættu þeir enga kröfu til rúms í þessu riti. Með öðrum orðum, þegar þörfin væri máske mest á því að eiga aðgang að þessu riti til að koma skoðunum á framfæri, þá eru þeir útilokaðir frá þessu riti. Svo eru reglur um það í 2. gr., hvað ritgerðirnar megi vera langar og eftir hvaða reglum það færi o.s.frv., en út í það ætla ég ekki að fara, það skiptir minna máli. Þó hefði ég haldið, að það skipti meira máli, hvernig efnið er, hvað gagnlegt það hefði að flytja, heldur en orðafjöldinn. En ritn. er nokkuð bundin af orðafjöldanum um það, hvernig þetta skuli skiptast á milli flokka. Það kann að vera nauðsynlegt að hafa um þetta mælikvarða og þetta sé sá handhægasti, en það fer þá nokkurn veginn saman, að hann er líka sá fráleitasti. Svo er til þess ætlazt, samkvæmt þessari gr., að ritn., sem sett er, eigi að dæma um ritgerðirnar og sjá um, að þær birtist í tímaritinu: Þá sný ég mér að því, sem skylt er, þ.e.a.s. því atriði, frá hvaða flokkum skylt er að birta ritgerð. Hvernig mun þetta verða í framkvæmdinni hjá þessari ritn.? Náttúrlega réði meiri hl. því, hvað birta skyldi. Meiri hl. n. ákvarðar því, hvað birt skuli í þessu tímariti. Hver er þá tryggingin orðin fyrir minni hl.? Er það endilega víst, að meiri hl. hefði þarna rétt fyrir sér? Það held ég ekki. Það stendur einhvers staðar, að minni hl. hafi alltaf rétt fyrir sér. Nú vil ég að vísu ekki taka undir það, að svo sé ætíð. En það getur vel staðið þannig á, að minni hl. hafi mjög mikið rétt fyrir sér. Það getur líka verið, að minni hl. hafi alveg rétt fyrir sér, en þá getur farið svo. að hann sé ofurliði borinn og fái ekki birt það, sem hann óskar eftir. Eru menn svo ákaflega trúaðir á það, að þeir menn, sem veljast til þess að starfa hjá þessu tímariti, hljóti alltaf að gera rétt? Við skulum geta hins bezta til, að þeir vilji gera rétt. En er það endilega víst, að þeir sjái alltaf það rétta? Ef þeim missýnist, hvað þá, þá er engu réttlæti fullnægt. Þá er það, sem að þessu leyti átti að tryggja með þessu frv., fokið út í veður og vind. Þá er málum hallað og vilhallur dómur kominn um þessi mál. Tímaritið, sem átti að uppfylla allt réttlæti, getur þannig orðið til þess að halda ranglætinu við. Jafnvel gæti farið þann veg, að það yrði til þess að auka ranglætið, og væri þá ríkisvaldið sjálft gengið til liðs við þá, sem að þeim verknaði stæðu að fullkomna það ranglæti. Þetta liggur alveg í hlutarins eðli, og ég er ekki að segja það, að með fyrirfram settum reglum sé hægt að tryggja þetta. En við sjáum við nánari athugun á þessu, að þarna eru svo mörg ljón á veginum, að alls ekki er stofnandi til slíkrar útgáfu sem þessarar. Þó hef ég ekki vikið að því atriði, sem má sín mest, þ.e. þeirri skylda, sem þjóðfulltrúarnir hafa ætíð við lagasetningu, og þá ekki sízt við svona lagasetningu, þ. skyldu þeirra að gæta þess, að af henni leiði ekki aukið misrétti á milli þegnanna, að sú lagasetning gæti jafnvel verið til ófarnaðar. Ákvæði gr. mun nú eitthvað eiga að bæta úr. Þar er talað um, að hver stjórnmálaflokkar eigi að bera ábyrgð á þeim ritgerðum, sem birtar eru í tímaritinu. En það efni, sem birtist í tímaritinu, getur verið þess eðlis, að þetta sé líka brotið. Það nær aðeins til þess, ef meiðyrði, sem varða við landslög, eru birt. Það er aðeins hægt að koma fram ábyrgð á hendur þeim fyrir það og þá auðvitað fulltrúum flokkanna, eða flokksins, sem er í ritn. En hversu margt mætti ekki birta í þessu tímariti, sem væri þess eðlis, að það varðaði ekki við landslög, en eigi að síður gæti orðið skaðlegt almenningi, en þó væri ekki hægt að koma fram neinni ábyrgð á hendur neinum flokki, sem að slíkum ritsmiðum stæði? Við verðum að gá að því, að þó að engu slíku væri til að dreifa hjá okkur nú, þá getum við ekki séð, hverjar stefnur kunna að vera uppi í framtíðinni, hvaða pólitískar hreyfingar kunna að verða hér uppi og hver áhrif það kynni að hafa á þetta tímarit. En því þá að vera að setja þetta af stað? Ég fer nú ekki út í hin minni háttar atriði, t.d. eins og um kostnaðinn við þetta og annað þess konar. Stjórnmálaflokkarnir eiga að annast kostnað ritgerðanna. Bæjar- og hreppssjóðir greiða kostnað við dreifingu ritsins, ríkissjóður aftur kostnað við prentun og útsendingu o.s.frv. Svo er talað um það, hverjir eigi að vera aðnjótandi ritsins og fá það ókeypis, en það eru heimilisfeður, sem öðlazt hafa kosningarrétt til Alþingis. En auðvitað eru nú kjósendurnir miklu fleiri en heimilisfeðurnir. Mér finnst, að allir kjósendur landsins þyrftu að eiga kost á að fá ritið, ef talið yrði nauðsynlegt að gefa það út. Í grg. fyrir frv. benda flm. á það, hvernig pólitískar deilur hafi hér orðið, það hafi að undanförnu verið þrætzt á um mál og hið rétta hafi alls ekki verið viðurkennt. En í þessu riti er einmitt til þess ætlazt, að þessar deilur haldi áfram, því. að ritið á að ræða um þau mál fyrst og fremst, sem hafa verið deilumál milli flokka. Ég er nú búinn að víkja að því, hverjar líkur eru til þess, að úr þessu verði bætt. Ég er hræddur um það, að hinir pólitísku flokkar, sem að þessum ritgerðum eiga að standa, taki ekki allt í einu miklum stakkaskiptum í þessum efnum. Ég held, að þeir muni halda áfram að halda fram sínum málstað, eins og verið hefur. Ég held, að það muni verða alveg eins í þessu riti eins og í blöðunum, að hver flokkur muni reyna að ota sínum tota fram. Það mætti þá alveg gera ráð fyrir því, að menn fari með rangt mál í þessu riti eins og annars staðar, og jafnvel, að persónulegar móðganir kæmu fram, eins og drepið er á í grg. Svo láta flm. það í ljós í grg., að þeir eygi ný lönd framundan í þessum efnum. Þar stendur í niðurlagsorðum: „Hagsmunastreita milli stétta kynni að þverra til mikilla muna, og andlegur vopnaburður mundi færast í viðunanlegra horf, því að þekkingunni mundi ekki verða boðið hið sama sem vanþekkingunni áður. Slíkur árangur, ef hann næðist, er áreiðanlega þess virði, að tilraun sé gerð til að öðlast hann. Er mál þetta borið fram í því trausti, að um það geti menn þó a.m.k. orðið sammála.“ Væri það tryggt, að þekkingu og réttum málstað væri komið út á meðal þjóðarinnar, þá væri eðlilegt, að menn vildu vera með þessu máli. En ég er nú búinn að víkja að því allrækilega, að þetta frv. gefur enga tryggingu fyrir því, og það er aðalatriðið. Ég efa það, að allt í einu komi öllu betri menn til þess að standa fyrir slíkri útgáfustarfsemi heldur en eru fáanlegir nú og starfa við rit pólitísku flokkanna. Maður getur því ekki búizt við, að þarna verði um verulega framför að ræða. En annað getur fylgt þessu máli, ef samþ. verður. Það getur orðið til þess að greiða götu fyrir skoðunum út á meðal almennings, sem ég held, að engin þjóðþrif stafi af. Við skulum hugsa okkur öfgaflokka, sem halda allt öðru fram um skipulag þjóðfélagsins heldur en við flestir, sem nú sitjum á Alþ., viljum viðurkenna. Við skulum segja, að það væru til flokkar, sem vildu rífa niður okkar þjóðskipulag, þau grundvallaratriði, sem þjóðskipulag okkar byggir á. Ef þeir ættu þrjá fulltrúa á Alþ., ættu þeir rétt á því að koma sínum kenningum á framfæri í þessu tímariti. Nú vita menn, hvernig ástatt er um slíkar hreyfingar úti í löndum, og þeirra hefur orðið nokkuð vart hér heima. Við byggjum á lýðræðisfyrirkomulagi, og stjskr. okkar byggir á þeim grundvelli. En til eru þjóðlönd úti í heimi, sem hafa allt annað fyrirkomulag, þau hafa einræðisfyrirkomulag. Þar ríkir ekki skoðanafrelsi, alls ekki prentfrelsi, ekki einu sinni frelsi í athöfnum og langt frá því, að þar ríki trúarbragðafrelsi. Við byggjum þjóðfélag okkar á lýðræðisgrundvelli, þar sem þegnarnir hafa frjálsræði til þess að velja og hafna, óþvingað af ríkisvaldinu eða nokkru öðru. Hér ríkir skoðanafrelsi fullkomið og athafnafrelsi. Ef það er að einhverju leyti heft, þá er það í þágu almennings og bætt þeim, sem fyrir tjóni verða af þeim aðgerðum. Prentfrelsi ríkir hér og trúarbragðafrelsi, og svo ríka áherzlu leggjum við á þessi atriði, að þau eru vernduð og löghelguð í gildandi stjskr. Væru hér uppi flokkar, sem vildu vinna gagnstætt þessu og ættu þrjá fulltrúa á Alþ., þá ættu þeir rétt á því að hirta ritgerðir í þessu tímariti, og þeir mættu skrifa hvað sem þeim sýndist í þessu efni. Ef eitthvað af því kæmi í bág við landslög, þá ætti fulltrúi flokksins aðeins að svara til saka, en það mundi áreiðanlega ekki koma í veg fyrir það, ef þeim sýndist svo, að þeir gætu haldið kenningum sínum fram. Við vitum að, að í þessum einræðislöndum er eignarrétturinn upp hafinn. Hann er verndaður í stjskr. okkar, og hann er talinn mikilsverður, og á því byggjum við starf okkar. Þá hefur þjóðfélagið tekið að sér að vernda trúarbrögðin. Ríkið hefur tekið þjóðkirkjuna í vernd sína. Við vitum það, að út um heiminn er það svo, að það er ekki einungis, að þar ríki ekki trúarbragðafrelsi, heldur eru uppi stefnur um það að gerbreyta kristinni trú, og meira að segja er gengið svo langt í sumum þjóðlöndum, að því hefur verið haldið fram, að dauðlegir menn ættu jafnvel að koma í staðinn fyrir guð almáttugan. Það hefur verið ráðið til að dýrka þá, þeim ætti að trúa, þeir væru sendir af forsjóninni þjóðunum til handleiðslu og endurlausnar. Þessu hefur verið haldið fram, meira að segja, það hefur verið talið, að kristin trú hefði mjög skaðleg áhrif á mannkynið, menn yrðu ekki eins móttækilegir til þess að gera ýmisleg verk, sem þyrfti stundum á að halda, menn yrðu of veigrunarsamir og meyrlyndir og ekki líklegir til stórræða, ef eitthvað stórt væri að vinna. - Það er ekki einungis, að þetta brjóti í bág við gildandi l. og settar reglur hjá okkur, heldur brýtur það beinlínis ákvæði stjskr., ef slíkum kenningum er haldið á loft af ríkisvaldinu sjálfu. Fulltrúar þjóðarinnar hafa áreiðanlega þá skyldu, auk þess hvernig háttað er um kjör þeirra og framboð, þá hafa þeir skyldu til þess og hafa eiðfest það, að þeir ætli að vinna samkvæmt þessari stjskr. að þjóðmálum. Þeir hafa því skyldu til þess að gæta þess í athöfnum sínum á Alþ., að ekki sé farið að halda uppi kennisetningum og áróðri innan þjóðfélagsins um atriði, sem ganga gersamlega í bága við stjskr. ríkisins. Af því að ákvæði stjskr., þær gr. hennar, sem fjalla um kristna trú, eru svo fáorðar, þykir mér rétt að minnast á gildandi l. um þetta efni, en ég skal ekki fara langt út í það. Þar er sagt, að landsmenn eigi rétt á því að stofna félög til þess að þjóna guði eftir sannfæringu sinni. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp nokkur atriði, sem eru það mikilsverð, að það má vel minna á þau. Ég vil þá lesa fáein orð um þessi atriði, það eru l. frá 1736. Það er talað um uppfræðslu barna og ungmenna og segir á þessa leið: „Engin börn mega confirmerast, sem eigi hafa áður gengið í skóla eða verið uppfrædd í þeim sérlegustu kristindómsins höfuðgreinum, en þar engir opinberir skólar eru stiftaðir í söfnuðinum, þá skulu þau fyrst af djáknanum eða öðrum hæfum manni leiðast til að þekkja guð, áður en þau að síðustu verða af prestinum uppfrædd í skilningi fræðanna, yfirheyrð og confirmeruð.“ Við þá athöfn, að börnin voru „konfirmeruð“, þá ákallaði presturinn ásamt söfnuðinum guð í hjartnæmri bæn. Svo er hér í konungsbréfi vikið að þessu sama. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Allir prestar skulu eftir þeim 4 artic. confirmationsfororðningunni, gæta þess nákvæmlega, og með allri vandlæting, sérhver í sínu kalli og embætti, að það, sem börnin, er eiga að confirmerast, svara til spurninga í þeirra kristindómsþekkinga, sé ekki einungis innifalið í minninu án skilnings og athuga, heldur skulu þeir eftir hljóðan þess sama artikula, kenna þeim þannig, að þau geti fengið eina lifandi þekking framkvæmi það, sem þau hafa lært, til nytsemda og kristindómsiðkunar í verkinu, þá guðs sannindi verða innprentuð hjá honum með alvörugefni, kynni að uppvekjast til að gefa sannleikanum rúm og að eftirfylgja honum í lifnaði og framferði, einnig að hann fái rétta umbreyting hjartans og hugskotsins.“ Ég hirði nú ekki að lesa fleira upp um þetta efni. Ég vil vænta þess, að hv. dm. sjái, að ákvæði stjskr. eru ekki sett út í loftið um þetta efni. Svo rík áherzla er lögð á þessi atriði, sem þjóðfélag okkar hefur tekið að sér að vernda, að það er sannarlega þess vert, að þm. hafi það í huga, að þetta byggist á ákvörðum stjskr. Við byggjum starf okkar á þeim grundvelli. Alþm. hafa skyldu til að gæta þess, að ekkert sé gert, sem rýrt getur gildi þessara ákvæða eða brotið í bág við þau. Ég hef þá vikið að nokkrum atriðum, sem snerta þetta mál, og ég held, að málið sé þess eðlis, að það sé engan veginn víst, að neitt af því, sem vakir fyrir hv. flm., náist, síður en svo. Meira að segja það, sem líklegast er, er það, að árangurinn gæti orðið þann veg, að hann gengi í þveröfuga átt við það, sem vakti fyrir hv. flm. Ég vil segja hv. flm. þessa frv. það, að ég tel, að þeim hafi missýnzt að flytja þetta mál. Ég er engan veginn að beina því til þeirra, að fyrir þeim hafi vakað nema gott eitt. Þetta eru mætir menn, sem áreiðanlega hvorugur vildi gera nokkuð til þess að koma hér af stað því, sem brýtur í bág við þær grundvallarreglur, sem þjóðfélag okkar byggir starfsemi sína á. En það gæti vel tekið þannig til, og það er ekki hin minnsta trygging fyrir því, að ekki takizt þannig til, að þetta gengi alveg í öfuga átt við það, sem til er ætlazt af hv. flm. fyrst þannig er ástatt um málið, þá á ekki að samþykkja það. Þess vegna er það till. okkar, minni hl., að þetta frv. verði fellt. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Ég tel, að ég hafi gert nokkra grein fyrir afstöðu okkar, minni hl., og hvers vegna við viljum ekki, að hv. þd. samþykki frv.



Herra forseti. - Frsm. minni hl. hefur nú haldið hér langa ræðu og komið víða við í sambandi við þetta mál. Væri ekki nema sanngjarnt, að ég viki að nokkru að þeim atriðum, sem hann talaði um, og skal ég víkja að þeim athugasemdum, sem hann hafði að gera við einstakar greinar þessa máls. Honum þótti það athugavert, að í þessu fyrirhugaða riti ætti ekki aðrir flokkar að hafa leyfi til að birta ritgerðir en þeir, sem hafa 3 fulltrúa á þ. Ætlun okkar flm. er sú, að þetta rit verði til þess að rökræða stjórnmál meðal þeirra flokka, sem hafa fylgi í landinu, og við teljum að stjórnmálaflokkar eigi ekki verulegt fylgi, ef þeir geta ekki komið að þrem fulltrúum eins og nú er háttað. Hann var að tala um, að það gæti verið flokkar, sem ekki kæmu neinum fulltrúa að, og að þeir, sem ættu fæsta fulltrúa hefðu mesta þörf fyrir þetta rit. Ég held, að það sé viðurkennd regla, ekki einasta hér á landi, heldur úti um heim, að því fleiri sem stjórnmálaflokkarnir eru í einu landi, því minni líkur eru til, að lýðræðið fái að njóta sín, og einmitt með því að gera smáu flokkunum auðveldara að berjast fyrir skoðun sinni, eru meiri líkur til, að það verði meira um myndun nýrra flokka en nú er. Ég álít, að það eigi fremur að setja skorður við myndun nýrra stjórnmálaflokka, heldur en að gera þeim auðveldara fyrir með því að ýta undir það, að þeir komi skoðunum sínum á framfæri. Þessi athugasemd hv. frsm. minni hl. er því að mínu áliti lítils virði. Þá talaði hann um í sambandi við 2. gr., að það gilti meira, hvaða efni ritgerðirnar hefðu að geyma, sem birtust í þessu riti, en hvað þær væru langar: Þetta er regla, sem á við um allar ritgerðir og allar ræður, hvar sem þær eru fluttar, en í þessu tilfelli, sem hér um ræðir, eru það stjórnmálaflokkarnir, hver í sínu lagi, sem bera ábyrgð hver á sinni ritgerð, og ef þeir nota meira rúm en þörf er á til að setja fram skoðun sína, kemur það þeim í koll, en sá, sem getur komið mestu efni í sem minnst mál, nýtur sín að öðru jöfnu hefur í þeim rökræðum, sem hér um ræðir. Þá er frsm. minni hl. að víkja að því, að athugavert sé, að ritn. sé skipuð einum manni frá hverjum stjórnmálaflokki, og sagði, að meiri hl. gæti þá komið í veg fyrir, að eitthvert mál væri tekið til umr. í ritinu, þótt minni hl. óskaði þess mjög fastlega. Það er svo, að samkvæmt þeim reglum, sem upp eru settar í þessu frv., er gert ráð fyrir, að algert jafnrétti ríki milli þeirra flokka, sem fá ritgerðir birtar í ritinu, sem kemur út 4 sinnum á ári, og að meiri hl. ritn. fari að bola einhverjum af þessum flokkum frá því að taka þátt í þeim rökræðum, sem hér um ræðir, þykir mér mjög ólíklegt. Hitt er svo annað mál, og ekki með öllu óhugsandi, að meiri hl. gæti ákveðið gegn vilja minni hl., að einhver deilumál yrðu tekin til umr. í ritinu, en önnur látin víkja, sem mætti telja að væru meira aðkallandi. Þetta atriði er til athugunar, og er ekkert því til fyrirstöðu, að það verði athugað, ef það gæti orðið til þess, að fyllra jafnrétti gilti í þessu efni, því að það er tilgangurinn. Þá var ræðumaður að tala um, að það væri lítil ábyrgð á hendur flokkunum, að því er snerti meiðyrði og annað, sem sagt væri. Út af fyrir sig held ég, að ekki sé hætt við þessu, en ef kröfur koma fram á hendur ritinu fyrir eitthvað, sem er illa sagt, virðist mér eðlilegt að taka það svo, að hver sá flokkur, sem stendur að því, beri ábyrgð gagnvart ritinu, en ekki það í heild sinni. Ég held því, að þessi athugasemd sé lítils virði. Hann var að tala um, að kjósendur væru fleiri en heimilisfeður í landinu, og væri mótsögn í því, að ekki ætti að senda ritið til fleiri en þeirra, sem hefðu yfir heimili að ráða. Það er vitanlegt, að á hverju heimili eru fleiri kjósendur en heimilisfaðirinn, en það er gert ráð fyrir því, með þetta rit eins og stjórnmálablöðin, sem send eru inn á heimilin, að allir heimilismenn hafi aðgang að því. Þessi athugasemd held ég því, að hafi ekki við nein rök að styðjast. Þetta eru þær einstöku athugasemdir, sem frsm. minni hl. hafði að flytja um einstakar gr. frv., en hinar almennu athugasemdir, sem hann eyddi svo að segja öllum sínum ræðutíma í, eru náttúrlega miklu meira virði, og valda því, að hve miklu leyti menn geta hallazt að því, sem þar er flutt. Eins og ég veik að við 1. umr., er tilgangur okkar flm. sá, að með þessu sé hægt að koma í veg fyrir, að stjórnmálabaráttan verði jafn siðlaus og áður og með því sé reynt að koma því til leiðar, að fólk fái sem réttastar upplýsingar um afstöðuna til þeirra höfuðdeilumála, sem uppi eru á hverjum tíma. Ræðumaður eyddi miklu af ræðutíma sínum í að ræða þá miklu hættu, sem stafaði af því, ef farið yrði að ræða trúarbrögð í þessu riti. Það er nú tekið fram í 1. gr. frv., að þetta á ekki að vera neitt trúmálarit, svo að hættan er ekki mikil, og þegar síðari ræðumaður var að halda sinn trúmálafyrirlestur áðan, var ég satt að segja ekki grunlaus um, að eitthvað væri laust í heila hans, sem ekki hefði verið laust áður, því að mér fannst hann vera að halda fyrirlestur um efni, sem kom málinu ekki neitt við, og átti engan veginn heima í sambandi við það. Hitt er svo annað atriði, sem hann veik að í sinni ræðu, að það gæti verið hættulegt að stofna til svona útgáfu, því að það gæti auðveldað glæframönnum að koma skoðunum sínum út meðal þjóðarinnar, og þarna kemur hv. þm. að atriði, sem vel ber að tala um og stendur í beinu sambandi við það, hvernig ber að haga stjórnmálabaráttunni á komandi tímum. Ég er ekki svo trúaður á það, að það sé eðlilegt eða hægt að koma í veg fyrir, að þessir flokkar geti flutt mál sitt meðal þjóðarinnar, en ég hef svo mikla trú á málstað þess flokks, sem ég fylgi, að ég vit heldur hafa tækifæri til þess að ræða þau mál, sem uppi eru á hverjum tíma, vitandi, að fólkið gæti fylgzt með því, heldur en að vita, að svo og svo mikið af óhróðri fari út meðal fólksins, án þess að honum verði nokkurn tíma svarað. Frsm. minni hl. játaði afdráttarlaust, að ritháttur íslenzkra blaða væri þannig á síðari árum, að af því stafaði hætta fyrir stjórnarfar okkar. Það er ekkert undarlegt, þó að þm. játi þetta. Það er á almanna vitorði, en það er líka á allra vitorði, að margir sjá ekki nema einstök blöð, og það kemur mér sízt á óvart, þó að fulltrúum Framsfl. sé í nöp við rit, þar sem allir flokkar eiga að geta komið fram sínum röksemdum, því að mér vitanlega hefur enginn flokkur gengið eins langt eins og Framsfl. í því að reyna að útiloka blöð og rit annara flokka en sín eigin, og þess vegna er eðlilegt, að menn úr þeim flokki vilji halda þeirri aðstöðu að geta haldið fjölda fólks frá því að sjá nokkur önnur pólitísk rit en þau, sem þeir gefa út. Ég skal ekki segja um, hvort það er nokkuð fleira, sem kemur til greina hjá ræðumanni, og skal ekki segja, að svo geti ekki farið, að ýmislegt verði ekki rétt, sem í þessu riti verður sagt, en sá er munurinn, að það eru möguleikar til þess fyrir hvern stjórnmálaflfokk, sem hlut á að máli, að svara þannig, að hver kjósandi í landinu hafi tækifæri til þess að sjá málið flutt frá öllum þeim hliðum, sem baráttuaðilar standa að. Síðasti ræðumaður sagði eitthvað á þá leið, að blöðin gerðu allt of lítið að því að birta leiðréttingar, þegar sannað væri, að þau færu með rangt mál, og hann telur, að bóta sé þörf á því sviði. Þarna tel ég, að frsm. minni hl. játi, að við erum að fara inn á línu, sem hann telur nauðsynlegt, að farið sé inn á, því að það er á engan hátt hægt að fá betra tækifæri til þess að koma að leiðréttingum heldur en með því, að hver einasti heimilisfaðir á landinu fái skýrslu um það, hvaða afstöðu hver stjórnmálaflokkur hefur til deilumálanna, og geti dæmt um það. Þá er ekki eins mikil hætta á blekkingum frá öðrum aðilanum. Ég vil benda frsm. minni hl. á það, að hann er ekki í samræmi við sjálfan sig, þegar hann talar um, að það sé of lítið að miða við, að flokkur eigi 3 fulltrúa á þingi, en að hinu leytinu er hann hræddur um, að flokkar fengju tækifæri til þess að birta skoðanir sínar í þessu riti. Það sjá allir, að hér er um mótsögn að ræða, því að öruggasta tryggingin fyrir því, að vandræðamenn í pólitískum efnum fái ekki komið skoðunum sínum að í ritinu, er sú, að svo sé um búið, að flokkarnir verði að hafa ákveðið fylgi til þess að verða þátttakendur. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég þarf að taka fram varðandi þau atriði, sem frsm. minni hl. hefur hér flutt. Mér virðist allar þær röksemdir, sem hann flutti vera þess eðlis, að þær komi málinu ekki við eða þær voru byggðar á misskilningi á þeim hugmyndum og tilgangi, sem fyrir flm. þessa frv. vakir til úrbóta á því slæma ástandi, sem hefur ríkt í þessu efni meðal íslenzku þjóðarinnar á undanförnum árum.



Það getur nú náttúrlega vel farið svo fyrir mér eins og frsm. minni hl. að dómi fyrsta flm. þessa frv., að ég geti heldur ekki með neinum rökum mælt neitt á móti því, sem í þessu frv. stendur, hvorki hvað snertir efni þess eða form, því að það er helzt á flm. að skilja, að eiginlega væri ekki hægt að segja neitt til að andmæla þessu frv., a.m.k. ekki að hans dómi. Frsm. minni hl. hefur reifað þetta mál, að því er mér virðist, mjög ýtarlega, og gerði grein fyrir því, hvernig það kemur honum fyrir sjónir. mér virðist, að frv. það, sem hér liggur fyrir, hafi ákaflega litlar líkur til að ná tilgangi, sem flm. þess ætlast til, að það geti náð, sem mér skilt vera að koma á framfæri betur en nú er mismunandi stjórnmálaskoðunum eða mismunandi afstöðu til deilumála, bæði á Alþ., í blöðum og tímaritum og á mannamótum, og greiða götu almennings til skilnings á þessu, og svo hitt, að þetta eigi að vera til stórra úrbóta frá því, sem nú er í þessum efnum, og það er alveg rétt og verður að viðurkennast alveg fullkomlega, að því er snertir málflutning og ekki sízt í blöðum og tímaritum, að honum er mjög áfátt, og mælir því enginn gegn, en að þetta frv., sem hér liggur fyrir geti orðið til þess að bæta úr því, það get ég engan veginn skilið. Hér er gefið út mikið af pólitískum blöðum og tímaritum, og það heldur vitanlega áfram þrátt fyrir þetta tímarit, eins og verið hefur. Svo er annað það, að hvað þetta tímarit snertir, eru nokkrar líkur til, að hið sama verði uppi á teningnum, þegar flokkarnir fara að velja menn bæði í ritnefnd og til þess að skrifa greinar í það. Ætli þeir mundu ekki velja sína sterkustu áróðursmenn, eins og þeir velja þá nú til að standa fyrir blaðaskrifum og tímaritaskrifum, sem er háttur allra flokka? Ég sé ekki, að útgáfa þessa tímarits stefni að öðru en að bæta við og auka í þessu efni pólitískan reipdrátt, pólitísk slagsmál og pólitískt rifrildi í landinu, og það er gert ráð fyrir því beinlínis, að í þessu riti á ekki að ræða neitt nema deilumál milli flokkanna. Nú er það vitað, að þrátt fyrir togstreytu flokkanna er margt, sem betur fer, sem þeir geta sameinast um og stefnir til umbóta í þessu landi, en mer skilst, að allar umræður um það eigi að vera útilokaðar í þessu tímariti, því að það er skýrt tekið fram, að hér á eingöngu að ræða um það, sem er deilt um og er ágreiningur um milli flokkanna, svo að ég sé ekki annað en að með þessu tímariti sé eingöngu stefnt inn á rifrildisbrautina. Ég álít nú, að það sé nóg af rifrildi í landi okkar og ekki beinlínis ástæða til að auka málflutninginn á þeim grundvelli. Við höfum áreiðanlega haft nóg af slíkum málflutningi, þótt ekki hafi verið sett nein opinber ákvæði til þess að stofna til og undirbúa rifrildi í landinu, eins og beinlínis er gert með ákvæðum þessa frv., ef það verður samþykkt í þeirri mynd, sem það nú liggur fyrir. Frsm. meiri hl. fór inn á ýmis ákvæði í þessu frv., sem segja má. að séu beinlinis furðuleg. Að því leyti, sem tilgangur þessa frv. er sá að koma á framfæri við fólkið mismunandi við horfum stjórnmálaflokka til landsmála, er byrjað á því strax í 2. gr. að útiloka þar stjórnmálaskoðanir þess flokks eða þeirra flokka, sem ekki eru lengra komnir í því að byggja upp sína stefnu í landinu en það, að þeir séu búnir að koma því þannig fyrir, að þeir eigi 3 fulltrúa á Alþ. Við þurfum ekki að fara langt aftur í að rekja sögu stjórnmálaflokkanna til þess að sjá, hvernig þeir hefðu verið staddir, ef þetta rit hefði verið til fyrir 20–30) árum. Þá átti Alþýðuflokkurinn lengi einn fulltrúa á Alþingi. Hann hefði ekki mátt koma einni línu inn í þetta rit. Sósíalistaflokkurinn var lengi ekki liðsterkur á þ., og ég vil sérstaklega benda hv. þm. A.-Húnv. á það, af því að ég veit, að hann vill mjög eindregið hlúa að öllum þeim málflutningi, sem getur orðið til hagsbóta í dreifbýli þessa lands og í sveitunum, að t.d. Bændaflokkurinn hefði ekki getað komizt að með einn einasta staf. Hann átti lengi 3 fulltrúa á þingi, en síðan ekki nema 2, og þegar svo var komið, hefði átt að útiloka hann frá að birta ritgerðir í þessu riti, en vitanlega ætti hann sömu áhugamálin fyrir því, þó að hann missti einn fulltrúa. Það er mikið talað um það hér í þessu frv. að jafna upp á milli stjórnmálaflokkanna og það er farið svo nákvæmlega í það, að það á ekki einasta að telja orðin, það á að telja stafina, til þess að ekkert hallist á að því er lengd ritgerðanna snertir. Það er ekki hægt að setja nein ákvæði um það beinlinis í lagaformi, hve kjarnyrtar greinarnar megi vera. Það fer eftir rithæfni þess manns og hæfileikum, sem á að standa fyrir skrifum þessum af hálfu hvers flokks, en mér skilst þó, ef ekkert á að gera upp milli flokkanna, gæti þó út af borið. Það er einmitt gert ráð fyrir, að birtar verði greinar eftir aðra aðila. Það er nú æðsti valdsmaður landsins. Við skulum ekki gera ráð fyrir, að hann skrifi út frá pólitísku sjónarmiði. Það á einnig að birta ávörp, sem ráðherrar flytja. Það eru engar takmarkanir á því, hve oft þeir flytji ávörp. Það fer alveg eftir því, hvað oft þeir vilja komast að í útvarpi og víðar til þess að tala við þjóðina. Nú getur vel komið til, - og það er eðlilegt -, að skipulag flokkaskiptingarinnar verði þannig, að til verði raunverulegur meiri hl. Við skulum segja, að svo stæði á. Ætli það gæti ekki farið að hallast á í þessu riti, miðað við stærð þess, um málflutninginn, eins og hann kæmi fyrir þjóðina, þegar eins og 3-4–5 ráðh. gætu tekið svo og svo mikið af rúmi þess til þess að koma á framfæri við þjóðina rökstuðningi fyrir þeim stefnumálum, sem þeir berðust fyrir og auðvitað í samræmi við stefnu þess flokks, sem ræður meiri hl. á Alþ. og skipar menn í stj. Ég held, að þetta sé ekki nægilega athugað í sambandi við þessa gullvog, sem á að vega það, að ekkert hallist á um aðstöðu stjórnmálaflokkanna í landinu, sein eiga aðgang að þessu tímariti. Það er tekið skýrt fram, að aðrir stjórnmálaflokkar en þeir, sem eiga 3 fulltrúa á Alþ., geti ekki átt þess nokkurn kost að koma greinum í þetta rit, en svo ég haldi mér við 2. gr. frv. og fari ekki út fyrir hana, þá er í henni stofnað til þess, að það jafnvægi, sem þar er gert ráð fyrir, geti raskazt, því að þar er ákveðið, að það sé ritn., sem skipuð er einum manni úr hverjum stjórnmálaflokki, og hún á að dæma um það, hvort ritgerðirnar séu birtingarhæfar. Nú skulum við hugsa okkur, að meiri hl. ritn. gæti komið sér saman um það, að sá stjórnmálaflokkur, sem hefði sérstöðu í einhverju, skyldi ekki fá tækifæri til þess að koma sínu máli á framfæri, þá gæti meiri hl. sagt, að ritgerðin væri ekki birtingarhæf, og þar með er honum opnuð leið til þess að útiloka að meira eða minna leyti þátttöku þess flokks í deilum í tímaritinu. Ég vil benda á þetta og verð að telja það mikið missmíði á frv., þegar verið er að tala um, að ekki eigi að halla á stjórnmálaflokkana Um málflutning í þessu tímariti. Mér skildist, að l. flm. þessa frv. vildi gera lítið úr því, sem frsm. minni hl. sagði um það, að ef til vill gætu trúmál eða greinar um trúmál komizt inn í þetta tímarit. Hv. 1. flm. þessa frv., þm. A.-Húnv., áleit þetta hreinustu fjarstæðu, því að enginn stjórnmálaflokkanna hefði neitt á stefnuskrá sinni um þau mál. Hér er verið að búa til löggjöf, sem vitanlega tekur ekki einungis til yfirstandandi tíma. Það veit enginn, hvað fyrir kann að koma í þessu efni, þó svo að það standi hér í 1. gr., að tilefnið til þess, að þetta tímarit er gefið út, sé meðferð mála á Alþ., þá veit ég ekki, hver á að útiloka, að trúmáladeilur komi upp á Alþingi. Þess vegna er það ekki nein fjarstæða, sem frsm. minni hl. sagði, að forðast yrði að deila um trúmál. Það er ekkert, sem útilokar það, að þessar deilur geti komið upp og það eru allar dyr opnar til þess, að svo megi verða. 1. flm. þessa frv., hv. þm. A.-Húnv., færði það fram, að því er mér virtist sem ástæðu með því, að útilokaðir væru menn frá minni flokkunum frá því að koma sínum málum á framfæri, að það væri svo ákaflega hættulegt, að margir flokkar yrðu í landinu, og þess vegna væri ekki ástæða til að ýta undir það, með því að litlir flokkar kæmu að málum sínum í þessu efni. Við getum náttúrlega verið sammála um það, að ekki sé heppilegt, að margir flokkar starfi á hverjum tíma. Vitanlega leiðir af því glundroði og því meiri, sem meira ber á milli hjá flokkunum, og erfiðleika um samkomulag vegna þess, að efnin eru misskipt í þjóðfélaginu. En hitt er athugandi, hvort þetta er leiðin til þess að koma í veg fyrir, að margir flokkar rísi upp í landinu. Mér skilst, að aðaltilgangurinn, sem þetta frv. byggist á, sé að þroska dómgreind hjá almenningi í landinu. Því að hvaða hagur gæti verið í því að koma á framfæri mismunandi skoðunum, ef það væri ekki til þess, að dómgreind sú, sem er hjá almenningi, fái notið sín. Úr því að hv. 1. flm. byggir á dómgreind manna í landinu, hvers vegna á dómgreindin ekki að geta notið sín gagnvart skoðunum litlu flokkanna eins og stóru flokkanna'? Hitt getur svo verið mjög tvíeggjað gagnvart flokkaskiptingunni og afstöðunni til flokkaskipunarinnar, ef verið er að setja ákvæði inn í löggjöfina, sem fela það í sér, hverja skoðun einstakir menn kunna að hafa á dómgreind almennings í landinu. Ég held, að það séu nokkuð skiptar skoðanir um það, hvort útiloka eigi litla flokkana frá því að komast að í slíku tímariti, og hvort það eigi nokkurn þátt í því að útiloka það, að margir stjórnmálaflokkar rísi upp í landinu. Mér skilst, að það geti brugðið til beggja vona, ef það er tilgangurinn, eins og það virðist vera hjá 1. flm. frv., hv. þm. A.-Húnv. Það er enn fremur talað um það hér í 2. gr., svo að ég víki enn að henni, að öllum hliðstæðum stjórnmálaflokkum í landinu sé gefinn kostur þess að fá í sama hefti birtar ritgerðir. Það á að skapa þeim öllum sömu aðstöðu í þessu tímariti. Ég veit ekki, hve mikið 1. flm. leggur í hliðstæða stjórnmálaflokka. Það má leggja í það ýmsa mismunandi merkingu, því að það er náttúrlega vitað, að skoðanir þessara flokka eru ekki hliðstæðar, því að þar ber margt á milli. Ég bendi aðeins á þetta í samræmi við þá gagnrýni, sem ég hef komið hér fram með í sambandi við þetta frv. Ég held þess vegna, ef menn vildu gera ráðstafanir, sem einhvers mætti vænta af til þess að ráða bót á því, sem áfátt er í málflutningi stjórnmálaflokkanna í baráttu þeirra í blöðum og tímaritum, sérstaklega í blöðum, sem mjög mikið er gefið út af, þá sé miklu nær að gefa ekki út nein flokksblöð, heldur flyttu þá flokkarnir í einu og sama blaðinu fram skoðanir sínar. Það er vitanlega allt annað að vera með slíkri breyt. en að fara að bæta við, eins og málflutningurinn er í flokksblöðunum. Svo er nú gert ráð fyrir, að það eigi að fara að setja upp sérstakt póstflutningakerfi í viðbót við það, sem fyrir er, til þess að koma þessu tímariti á framfæri við almenning. Það er gert ráð fyrir, að það fari eftir þeim leiðum, sem aðrar póstsendingar fara nú í í landinu á næstu höfn eða póstbílaafgreiðslu, en svo eigi bæjarstjórnir og hreppsnefndir að taka við þar og koma svo þessu riti, að því er mér skilst áleiðis. Þetta er nú náttúrlega ákaflega óheppilegt fyrirkomulag, og mjög vafasamt raunverulega, hvort það dregur nokkuð úr kostnaðinum við útsendingu ritsins, þó að kostnaðinum sé skipt niður á fleiri aðila. Ég held, að það sé kostnaðarminnst að láta það fara áfram eftir sömu leiðum alveg til enda, eins og aðrar póstsendingar fara nú, og vera ekkert að blanda hreppsn. inn í þetta. Ég held, ef nauðsynlegt þætti að létta undir með ríkissjóði með þetta, að heppilegra væri að leggja nýja skatta til þess. Í 6. gr. er gert ráð fyrir, svo að ég drepi lítið eitt á framkvæmdaratriði að því er þetta snertir, að verzlunarfyrirtæki, sem rekin kunna að vera af ríkinu, birti auglýsingar í þessu tímariti, og er þá gert ráð fyrir, að þau birti ekki annars staðar auglýsingar sínar. Nú má segja, að það sé kannske ekki ástæða til fyrir verzlanir, sem ríkið rekur, að vera að auglýsa neitt að því leyti, sem þær hafa einkasölu á vörum, sem þær selja, en að því leyti, sem ríkið kann að reka fyrirtæki í samkeppni við önnur fyrirtæki í landinu, er þetta léleg auglýsingaaðferð að koma auglýsingum í línurit, sem kemur út 4 sinnum á ári. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta frv., en held, að eins og háttað er hér hjá okkur sé ekki hyggilegt að fara að samþykkja lög, sem hafa þann tilgang einan að ræða um deilumál, sem hljóta að verða rifrildismál, og að fara að gefa út tímarit til þess að hella olíu í hinn sílogandi ófriðareld stjórnmálaflokkanna, það held ég, að sé ekki æskilegt. Þess vegna væri vafalaust langréttast að láta þetta frv. hvíla sig, en snúa sér þá heldur að öðrum óleystum vandamálum, sem fyrir liggja, og beita orku og getu til þess hér á Alþ, og annars staðar, að þar fáist bót á ráðin. Ég held, að það sé undir öllum kringumstæðum miklu hyggilegra og vænlegra til árangurs.