Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhann Jósefsson Ég saknaði þess í ræðu hæstv.forsrh., sem nú er einnig fjmrh., að hann gaf mér engin andsvör við þeirri fyrirspurn, sem ég beindi til hans um ástæðurnar fyrir því, að hæstv.ríkisstj. hefir virt till.fjvn. á þinginu 1930 að vettugi, eða því sem næst, að því er lagningu nýrra símalína snertir, þar sem hæstv. stj. sinnir ekki till. meira en svo, að hún lætur gera eina einustu símalínu af þeim 7, sem n. lagði til, að gerðar væru. En hæstv. stj. hefir hinsvegar látið leggja nýja símalinu, sem engin heimild er til, hvorki í fjárl. né frá þingsins hálfu. Ég bjóst við, að hæstv. ráðh. myndi gefa upplýsingar um, hvort þörf þeirra var ekki eins mikil og fjvn. áleit, eða hvað til bar. Þegar þess er gætt, að hæstv. stj., eins og brtt. frá hæstv. fjmrh. sýnir, vill láta selja sér sjálfdæmi meira en venja er til um fjárveitingar, er ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðh., af hverju sá misréttur stafi að því er þessar símalínur snertir, er ég hefi bent á. Mér er t. d. sagt um eina þessa símalínu, línuna sunnan megin Arnarfjarðar, að fyrirhugað hefði verið af landssímastjóra og fjvn., að hún lægi þar sem 22 býli og margir útróðrarstaðir eru, en hún hafi ekki verið lögð þar, heldur önnur lína hinumegin fjarðarins, þar sem í hæsta lagi 5–6 bæir njóta hennar. Hv. frsm.fjvn. var óánægður með mig fyrir aðfinnslur mínar út af fjarveru hans úr deildinni þegar fjárl. eru rædd. Hv. þm. þykir e. t. v. ljótt, að það skuli vera „dokumenterað“, að hann vanræki að hlusta á umr. um brtt. við fjárl. En mig hefir hann um ekkert að saka. Ég hefi aðeins bent á þá staðreynd, sem fyrir lá. En hvað þá aths. hv.frsm. snertir, að hann hafi ekki þurft að vera hér við í fyrrakvöld, því að það, sem fram hafi komið frá mér, hafi hvorki verið nýtt né merkilegt, þá er það vindhögg, því að það var alls ekki ég, sem talaði. Það voru allt aðrir og þ. á m. flokksm. hv.frsm., sem töluðu. Ég hefi aðeins bent á, hver ósómi þetta er þinginu. Hv. frsm. má gjarnan reiðast þessu, en ég hygg, að Alþ. og þjóðin í heild sinni vænti allt annarar framkomu hjá hv.frsm. en verið hefir. Annars skal ég geta þess, hv.frsm. til lofs, að þegar ég hefi talað, hefir hann hlýtt rólegur á ræður mínar, eins og honum er bæði rétt og skylt. Það þykir bæði vegsauki og vandastarf að vera frsm.fjvn. En það verður að ætlast til þess, að sá einn maður sé til þess valinn, er nennir að vera hér viðstaddur til þess að hlusta á mál manna. Ég veit, að það er þreytandi að hlusta á ræður ýmislegs efnis og hv.frsm. er vorkunnarmál, þótt hann þreytist á því eða jafnvel dotti, en skárra er það en vísvitandi að flýja þingsalinn. Hv. frsm. minntist hér m. a. á brtt. mína um styrk til sumarskýlis símamanna í Reykjavík. Það er einkennilegt við þessa till., að hún er flutt af 3 þm., sínum úr hverjum flokki, þ. e. þeim hv.þm. Seyðf., hv.þm. V.-Sk. og mér. Þessi till. snýst ekki um hærri upphæð en í hæsta lagi 4000 kr., en til vara 3000 kr. Hv. frsm. fann þessari till. það til foráttu, „að hana bæri ekki rétt að“, eins og hann orðaði það. Hann sagði, að símamenn hefðu átt að snúa sér til landssímastj. um þetta efni. Það er vitanlegt, að hér liggja fyrir margar brtt., sem snúast um miklu hærri upphæðir en þessi till. Ég veit ekki, hvernig á að skilja það hjá hv.frsm., að símafólkið hefði sérstaklega átt að snúa sér til ríkisstj. í þessu efni. Í skriflegri umsókn frá símamönnum, sem stíluð er til fjvn., komast símamenn svo að orði, að þeir vonist til þess, að þing og stj. styðji málaumleitan þá, sem hér um ræðir. Símamenn snúa sér því til stj. um leið og þeir snúa sér til Alþingis. En hvað er það þá, sem hv.frsm.fjvn. meinar með þessu? Er það það, að hæstv. stj. hefði átt að gera ein út um þetta mál án íhlutunar þingsins, eða dettur hv.frsm.fjvn. í hug að halda því fram, að hér sé um svo þýðingarmikla ráðstöfun á ríkisfé að ræða, að þörf sé á að snúa sér sérstaklega til ríkisstj. í þessu efni. Það er einnig eftirtektarvert, að hv.frsm. hafði ekki þenna formála, að „till. bæri ekki rétt að“, um neina aðra brtt. en þessa. Það má vel vera, að hæstv. stj. hefði gert þetta eftir eigin geðþótta, en ég held, að mál þetta hafi farið rétta boðleið. Félag ísl. símamanna sendir fjvn. Alþingis bréf í fullu trausti þess, að þing og stj. taki það til greina. En hv.n. sér sér ekki fært að taka þetta til greina, og var það því tekið upp af okkur 3 þm., sínum úr hverjum flokki. Ef þetta erindi ber ekki rétt að, hvernig er það þá með aðrar brtt. hér? Eru þær þá ekki allar komnar skakka boðleið eftir hans dómi, hv.frsm.? Í sambandi við till.fjvn. og ummæli hv.frsm. um ýms önnur atriði, sem eru miklu þýðingarmeiri og stærri, finnst mér eftir orðum hans að dæma, að hann sé nægilega stór fjmrh. til þess að geta till. um svo smávægilegt atriði sem þetta. án þess að því sé vísað til stj. Hv. frsm. sneri dálítið út úr því, sem ég sagði um styrkinn til Stórstúkunnar. Ég sagði aldrei, að það yrði til þess að kippa öllum bindindismálum í liðinn, þótt styrkur sá fengist, sem þeir hv. 4. þm. Reykv. og hv.þm. Borgf. fara fram á. Hitt sagði ég, að ástandið í þessu efni væri alls ekki þannig, að rétt væri að svipta stúkuna þeim styrk, sem hún hefir. En áleit frekar ástæðu til að styrkja starf hennar meir en áður hefir verið, þar sem vínnotkun í landinu fer vaxandi og þar með tekjur ríkissjóðs af víneinkasölunni. Hv. frsm. sagði, að ég hefði verið að „mála fjandann á vegginn“ í þessu efni. Þetta er rétt hjá hv.frsm. að því leyti, að ég benti á þá staðreynd, að vínnotkun færi vaxandi og bindindisfélögin minnkuðu starfsemi sína og vínið sæist helzt til mikið hér í útlendum skipum rétt við nefið á ríkisstj. Ég gæti bætt miklu við þetta, ef hv.frsm. efast um, að ástandið sé svo sem ég hefi nú sagt. Ég hefi skýrt frá staðreyndum, sem þrífast í skjóli stj. þeirrar, sem hv.frsm. ber ábyrgð á með öðrum sínum nótum; ef það er að „mála fjandann á vegginn“, þá verður það svo að vera, en ég hefi ekki gert hann svartari en hann er, og hægt er að sjá hann, ef hv.frsm. og aðrir, sem vaða í villu og svima. vilja sjá. Ekkert hefir breytzt til batnaðar með bindindisstarfsemi í landinu á undanförnum árum. Það er þvert á móti. Ég vil bæta því við, hv.frsm. og öðrum, sem hér ráða, til athugunar, að æskulýðnum í landinu er nú búin stór hætta af því, hvernig nú horfir með vínnautn og bindindismál. Síðan bindindismenn tóku upp á því að trúa algerlega á hannlögin til viðreisnar bindindi í landinu, hafa þeir orðið að slaka til í bindindisstarfsemi og ber vott um það, hvað fækkar mikið meðlimum í stúkunum. Og síðan það opinbera fór að gera sér leik að því að gera vínið gómsætt og láta það freista fólksins meir en áður var gert (sbr. blöndunina), hefir vínnautnin farið stórvaxandi hér á landi. Hv. frsm. benti á, að reseptagjöf lækna hefði minnkað frá því sem áður var. Það getur verið, að með reglugerð ofan á reglugerð megi minnka reseptagjöf, enda mun svo langt gengið nú að sumir, sem raunverulega þurfa áfengi í læknislyf, eiga erfitt með að fá það. En þótt reseptagjafir lækna hafi nokkuð minnkað, vegur það ekki á móti því, sem bruggun víns hefir aukizt nú síðustu ár og er sagt, að það sé einkum til sveita, sem það eigi sér stað. Hvað svo sem hv.frsm. segir um þetta og hve mikið, sem um þetta er skrifað í hina nýju bók ríkisstj., sem almennt er kölluð „Verkin tala“, tala hagskýrslurnar og það, sem maður sér daglega, á móti hv.frsm. í þessu efni. Ég hefi áður talað hér um brtt.hv.þm. Borgf. og hv. 4. þm. Reykv. um Eimskipafél. Hv. frsm. fór ýtarlega út í þetta mál og fylgdi stefnu hæstv.ríkisstj., að vilja fá hlutabréf fyrir framlag ríkissjóðs. Það var margt í ræðu hv.frsm., sem rétt væri að athuga. og ég get fallizt á það með hv.frsm., að það er nauðsynlegt fyrir Eimskipafélagið að haga rekstri sínum þannig, að enginn þurfi að hneykslast á of mikilli eyðslu. En ég get á hinn bóginn ekki séð, að þótt ríkið léti að nafninu til gefa sér út hlutabréf fyrir þann styrk, sem Eimskipafél. fær, eða þótt hæstv. stj. fái einhverja klausu setta inn í fjárl. um aðhald frá ríkisstj. hálfu með rekstri félagsins, að það hafi nokkra þýðingu. Hér liggja fyrir reikningar og skýrslur Eimskipafél. fyrir starfsárið 1930. Þeir eru undirskrifaðir af stjórn fél., þ. á m. af fulltrúa ríkisstj., og þessir reikningar hafa verið endurskoðaðir af endurskoðunarmönnum félagsins, þ. á m. af fulltrúa ríkisstj., án þess að nokkur aths. hafi verið gerð um þá. Hvorki stjórnskipaður meðlimur stjórnarinnar né stjórnskipaður endurskoðandi hafa gert við þetta nokkrar athugasemdir, svo að séð verði. Ekki verður það heldur séð á fundargerðum, að hinn stjórnskipaði meðlimur stj. hafi gert athugasemdir við reksturinn. Hér væri um allt annað að ræða, ef fyrir lægju rökstuddar aths. frá mönnum í stj. Eimskipafél. um misfellur á rekstrinum. Samþykki þess, að ríkið fái meiri íhlutunarrétt um rekstur Eimskipafél., sýnist ekki tímabært. Ég er ekki trúaður á það, að ríkisstjórnin, engin ríkisstjórn, og þá sérstaklega ekki sú, sem nú situr, fái læknað neinn halla, sem vera kynni á rekstrinum. Ég trúi því ekki, að nein pólitísk stjórn fái þar miklu um þokað. Félagsstjórnin ætti sjálf að taka það hlutverk að sér. En aths. eins og þær, sem hv.frsm.fjvn. gerði, hljóta að skapa nokkurt aðhald að stj Eimskipafélagsins, ef misfellur væru á rekstri þess. Þær umr. ættu að geta gert það að verkum, að Eimskipafél. skirrðist við að leggja út í óþarfan kostnað. Ég ætla áður en ég sezt niður að minnast á brtt., þar sem farið er fram á ábyrgð ríkissjóðs á 600 þús. kr. til Ísafjarðarkaupstaðar til rafvirkjunar, gegn tryggingum, sem ríkisstjórnin metur gildar. Ég tek það fram, að ég er þessari ábyrgð meðmæltur og finnst, að hún eigi rétt á sér. Og það er öll þörf á þessari rafvirkjun. En mér þóttu meðmæli hæstv.forsrh. í þessu máli harla einkennileg. Í fyrsta lagi, þegar hér kom til umr. virkjun Sogsins og ríkisábyrgð á því, þá var allur flokkur núv. stjórnar á móti ábyrgðinni. Höfuðmótbáran, sem þá var notuð, var sú, að ef gengið væri inn á þessa braut, þá væri ekki hægt að neita öðrum kaupstöðum, er síðar kæmu til, um slíka ábyrgð. Nú er það fagmanna að skera úr því, hvort heppilegra er fyrir landið að ábyrgjast virkjun Sogsins í svo stórum stíl, að nægi fyrir Reykjavík, Suðurland allt, hluta af Vesturlandi og Vestmannaeyjar, eða virkjanir fyrir einstaka kaupstaði. En eftir að hafa talað við ýmsa menn, sem vit hafa á þessum málum, er ég fyrir mitt leyti ekki í vafa um, hvor leiðin er heppilegri En þetta, sem áður var talin höfuðhættan af flokki hæstv. stj., liggur nú fyrir, nefnilega það, að fleiri kæmu á eftir. En svo kynlega bregður nú við, að hæstv.forsrh. minnist ekkert á, að það geti verið hættulegt. Það er því ekkert annað en fyrirsláttur, þegar það hefir verið notað sem forsenda fyrir því, að ekki væri hægt að ábyrgjast slíkt lán fyrir Reykjavík. Hitt, sem hæstv. ráðh. talaði um, að hér stæði alveg sérstaklega á, þar sem þessum bæ væri betur stjórnað en öðrum bæjum, get ég ekki tekið í alvöru. Það eru ekki annað en þessi venjulegu „kompliment“ hæstv.forsrh. við jafnaðarmenn og þau kjördæmi, sem þá kjósa. Þetta heitir á slæmu máli að „lefla“, og ég skildi þetta ekki öðruvísi en svo, að hér væri verið að „lefla“ fyrir jafnaðarmönnum og kaupstöðum, sem þá kjósa, á kostnað annara kaupstaða. En hæstv.forsrh. vantar öll skilyrði til þess að gera réttilega upp á milli þessara aðilja. Hefi ég þá svarað flestu viðvíkjandi þeim till., sem ég hefi haft afskipti af. Ég vil að lokum minna hv.frsm. á það, að hvaða ástæðu, sem hann kann að finna til þess að bregða fæti fyrir sumarskýli símamanna, þá er allt frambærilegra en sú hlægilega mótbára, að þetta „beri ekki rétt að“, að hér bæri að snúa sér til stj. Ég fæ ekki betur séð en að þingið sé óaðfinnanlega réttmætur aðili í því máli.

Haraldur Guðmundsson Ég var ekki í d. þegar hv.frsm. talaði síðast og svaraði andmælum frá mér o. fl. gegn till.fjvn. Ég hefi þó frétt á skotspónum það, sem hann hafði vikið að mér. Ég skal geta þess, að einn af sögumönnum mínum að minnsta kosti er sæmilega góð heimild, því að það var hv.frsm. sjálfur. Hann vítti mig fyrir ábyrgðarleysi í afgreiðslu fjárl. Þegar við Alþýðuflokksmenn kæmum með brtt., þá stæði okkur á sama, hvort tekjuhalli yrði á fjárl., sagði hann. Og hann er hneykslaður á þessu, mikið hneykslaður! Sjálfur er hv.frsm. stuðningsmaður þeirrar stj., sem skilar 1 millj. kr. tekjuhalla á sama árinu sem hún fékk 5 millj. kr. umfram tekjuáætlun fjárl., stj., sem lýsti yfir því í vetur, að raunverulegur tekjuhalli væri enginn, en meðgengur nú skyndilega, að tekjuhallinn sé a. m. k. 1 millj. kr. Og þessum manni finnst hann geta prédikað um ábyrgðartilfinningu, að ekki megi verða tekjuhalli á fjárl.! Þetta er svo mikil óskammfeilni, að það gengur ósvífni næst. Það er eins og ef hórkarl tæki að vanda um skírlífi, eða þjófur um ráðvendni! Þá var hv.frsm. sárhneykslaður á því, að ég hafði lýst yfir því í fyrri ræðu minni, að ég myndi greiða atkv. gegn frv., þó að mínar brtt. næðu samþykki. Hann taldi, að þetta væri ósvífni. En þá verð ég að minna hv. frsm á það, að hann hefir sjálfur gerzt sekur um samskonar ósvífni, oft og mörgum sinnum. Hann hefir hvað eftir annað flutt brtt., þótt hann hafi verið andvígur frv., sem brtt. voru við. Og sama mun um flestalla hv.þdm. Ég sé heldur ekki annað en að það muni takast nokkurn veginn fyrir sameinuðum Íhalds- og Framsóknarflokknum að afgr. fjárl. út úr deildinni. Það eru þá aðeins örfá atriði, sem ég þarf að drepa sérstaklega á. Verða þá fyrst fyrir mér ábyrgðir ríkissjóðs. Hv. frsm. gat þess alveg réttilega í sambandi við LXV. brtt. á þskj. 183, að það væri óheppilegt, að boðnar væru út ábyrgðir ríkissjóðs í útlöndum. Það gæti orðið til þess að spilla áliti landsins. Þess vegna, væri hann á móti ábyrgð til handa Ísafjarðarkaupstað. Hinsvegar að því er snerti ábyrgð til handa samvinnufélagi Seyðfirðinga, þá virtist hv.frsm. helzt vera andvígur henni, af því að ekki þyrfti að leita með hana til útlanda. Þetta þykir mér einkennileg rökfærsla og ekki sérlega sannfærandi. Um síldareinkasöluna sagði hv.frsm., að henni væri ekki þörf á frekara rekstrarláni. En mörg skeyti eru til um það, að síldareinkasalan er ekki farin að borga saltendum neitt af því, sem þeir hafa lagt út, blátt áfram af því, að féð er ekki til. Hv. þm. hlýtur að vita, að sú hálfa millj. kr., sem veitt er í fjárl. í þessu skyni, nægir ekki. Hinsvegar virtist hv.frsm. vera mér sammála um það, að þessari ábyrgð fylgdi engin áhætta. Það er óhugsandi, að ríkissjóður tapi neinu, þó að hann gengi í þessa ábyrgð, því að hér eru ákvæði, sem tryggja það. Finn ég svo ekki ástæðu til að víkja fleiru að ræðu hv.frsm. Hæstv. forsrh. fann ástæðu til þess að mæla nokkur áminningarorð til þessarar hv.þd. í sambandi við brtt. á þskj. 207, sem er hið mesta endemi. Það er heimild handa ríkisstj. til þess að klípa 25% af því fé, sem veitt er til nýrra, opinberra framkvæmda. Ég vil í þessu sambandi beina þeirri fyrirspurn til hæstv.forsrh., sem hann er nú orðinn allvanur að heyra: Hvenær kemur stj., sem á að framkvæma þessi lög? Þetta skiptir þingið miklu máli. Ég vil segja hæstv.forsrh. það, að ég hefi heyrt, að stj. sé fullmynduð. En það kvað þykja hentugt að sýna ekki þinginu framan í hana fyrr en undir þinglok, m. a. til þess að komast hjá eldhúsumr. En það gengur næst ósvífni við þingið að ætla því að afgr. fjárlög, án þess að það viti, hver á að framkvæma þau næsta ár. Forsrh. tók það fram alveg réttilega, að kreppan, sem nú er farin að færast yfir, er hin alvarlegasta, sem gengið hefir yfir landið á þessari öld. Ég er honum sammála um það. En ég veit ekki, hvort hæstv.forsrh. kannast við það, að einu sinni tóku fjöllin jóðsótt og það fæddist ein lítil mús. Þetta er nú í annað sinn, sem hæstv.forsrh. talar um þetta. Í fyrra skiptið lagði hann ekkert til málanna. En nú í síðara skiptið leggur hann fram sína till. En hvernig er hún? Hún er prentuð á þskj. 207 og er þess efnis, að draga megi 25% af öllum greiðslum fjárlaganna, sem ekki eru lögum eða samningum bundnar. En hverjar eru þær? Það eru nýjar verklegar framkvæmdir. Sú upphæð, sem til þeirra skal varið, er nú um 660 þús. kr., en verður. h. u. b. 800 þús. kr., ef brtt.n. ná fram að ganga. Nú ætlar hæstv.forsrh. að bjarga fjárhag ríkisins með því að draga 25% af þessari upphæð. Mig furðar stórlega á því, að maður í stöðu hæstv.forsrh. skuli geta verið svo gálaus eða glapskyggn, að koma hróðugur inn í deildina yfir slíku ráði. Hver maður sér, að þetta er ekkert annað en skrípaleikur - grátlegur skrípaleikur. Fjárkreppan skellur ekki á ríkissjóði einum, heldur landsmönnum öllum. Og það er miklu meira um það vert að bjarga landsmönnum öllum, heldur en þó að ríkissjóður verði fyrir nokkru tapi. Sumir flokksmenn hæstv.forsrh. virðast hafa einhvern pata, af þessu. Þeir vilja leggja fram rúmar 300 þús. kr. til atvinnubóta. Útkoman verður því sú, að tveir flokksmenn ráðh. vilja bæta úr atvinnukreppunni með því að leggja þessa upphæð fram í því skyni. Samtímis finnur forsrh. það út af sinni miklu vizku, hvernig hægt sé að bjarga fjárþröng ríkissjóða, - með því að draga því sem næst sömu upphæð frá fé því, sem veitt er til opinberra framkvæmda! Aðra eins endemis vitleysu hefir enginn maður borið fram á þessu þingi. Þetta gæti slegið út hvern trúðleikara. Og þetta á alvarlegustu tímum, sem komið hafa á þessari öld. Það er satt bezt að segja ekki vanþörf orðin á því að sjá nýju stjórnina, t. d. það, hvort hún hefir í hyggju að leika sama leikinn. Get ég svo látið útrætt um þetta mál um sinn. Við Alþýðuflokksþm. munum greiða atkv. móti frv. Og ef það sætir svipaðri meðferð í Ed., þá verður einnig hið sama gert þar. Ég ætla þá að lokum að víkja að einu atriði. Það er frv. um búfjárrækt. Eftir því, sem gert er ráð fyrir, nemur kostnaður við það hátt á annað hundrað þús. kr. Er það vegna þessa frv., sem hæstv.forsrh. vill fá heimild til þess að halda eftir 25% af fé því, sem veitt er til opinberra framkvæmda? Í gær tókst innilegasta samkomulag í Ed. milli Íhalds- og Framsóknar um framlengingu verðtollsins. Hann var 2 millj. 200 þús. kr. 1930. Þar með hafa báðir þessir flokkar komið sér saman um að framlengja þeim tolli, sem þyngst mæðir á öllum almenningi. Væntanlega er það þeirra ráð til þess að mæta kreppunni.

Jón Auðunn Jónsson Út af ummælum hv.frsm.fjvn. viðvíkjandi till. minni á þskj. 183 um útgjöld í sambandi við læknastyrk, vil ég taka það fram, að sá styrkur er ekki eingöngu notaður handa hreppum, sem eru læknislausir, heldur og sem uppbót handa hreppum, sem erfiða eiga læknissókn. Og þegar litið er yfir skýrslur um styrkinn, er það sýnt, að allir nema tveir hafa verið veittir í þessu skyni. Þá sagði hv.frsm., að fjvn. hefði ekki verið sammála um fjárstyrk til öldubrjótsins í Bolungarvík. En ef það verk verður ekki unnið í ár, þá er mikil hætta á, að það verði að einhverju ónýtt, sem þegar er unnið. Með því að fresta fjárv. til næsta árs, er það tryggt, að verkið verði unnið að vori þegar sjógangur er lítill, og geti þannig komið að fullum notum. Skil ég ekki, að hv.fjvn. leggist á móti þessu. Hæstv. fjmrh. minntist á till. mína um styrk til fóðurbætiskaupa handa búfjáreigendum í Norður-Ísafjarðarsýslu. Minntist hann á það, að lána mætti fé úr Bjargráðasjóði vaxtalaust. Samt þætti mér gott að vita, hve mikið fé er handbært í þeim sjóði. Fjmrh. minntist líka á heimild til ábyrgðar fyrir Ísafjarðarkaupstað til rafvirkjunar, og virtist vera henni samþykkur, en þó var eins og hann væri á móti samskonar ábyrgð fyrir Hólshrepp. Þá vil ég minnast lítilsháttar á flóabátinn. Samgöngur vestra hljóta að leggjast niður að miklu leyti, ef ekki fæst þessi styrkur, sem ég fer hér fram á, til kaupa á bát til mann- og póstflutninga um Ísafjarðardjúp. Kemur þá til þess, að ríkissjóður verður hvort sem er að borga að minnsta kosti 12 þús. kr. til póstflutninga norður á firðina. Væri það hefnd á héraðsbúa, ef þeir fengju ekki svo sem 10 þús. kr. á ári til samgöngubóta, þar sem þeir fá ekkert úr ríkissjóði til vegagerða. Sama máli gegnir um þá till. mína, að ríkið ábyrgist 60 þús. kr. lán fyrir h/f Djúpbátinn til bátakaupa gegn ábyrgð N.- Ísafjarðarsýslu og 1. veðrétti í skipinu. Er þessi 60 þús. kr. ábyrgð ekki tilfinnanleg fyrir ríkissjóð. Þá vil ég leyfa mér að leggja þá spurningu fyrir hæstv. fors.- og fjmrh., hvort það sé rétt, að landsetar á kirkjujörðum hafi ekki fengið greiddan jarðabótastyrk um tveggja ára skeið?

Magnús Guðmundsson Hv. frsm.fjvn. talaði talsvert um það, að ég hefði verið að gylla fjárhag ríkisins í ræðu minni við þessa umr. fjárlagafrv. og sagði, að ég hefði sýnilega ætlað að blekkja hv. d. Vil ég því endurtaka aðalatriðin í því, sem ég sagði þá. Ég tók það fram, að stj. hefði orðið að taka bráðabirgðalán til daglegra útgjalda, og því hlyti sjóðurinn að vera þurausinn. Er þetta að gylla fjárhaginn? Frsm. sagði ennfremur, að ég hefði hvatt til óvarkárni. Ég sagði, að ef áætlun hv.n. um tekjurnar 1932 stæðist, þá færu tekjur þessa árs mikið fram úr áætlun. Þetta getur hv. framsögumaður ekki hrakið. Það er auðvitað hægt að nota fé á yfirstandandi ári, svo að ekkert verði afgangs, ef ekki er farið eftir fjárl., eins og verið hefir á síðari árum. Vil ég spyrja, hve mikið fé hefir verið lagt í Reykjahælið austanfjalls á yfirstandandi ári. Man ég ekki eftir neinum ákvæðum í fjárl., er gert hafi ráð fyrir því. - Þegar ég bar saman tekjuáætlanirnar fyrir 1931 og 1932, vakti það fyrir mér, að fjvn. myndi hafa farið nokkuð harkalega í áætlun á tekjum á árinu 1932. Samt segir hv.frsm., að ég sé að hvetja til óvarkárni. Segir hann, að eðlilegt sé, að tekjuáætlunin sé svona há, því að gjaldaliðir séu að tiltölu áætlaðir eins háir. Er ég þó viss um það, að t. d. gjöld til heilbrigðismála eru of lágt áætluð. Munu þau ekki verða lægri á árinu 1932 en 1929. Sama máli gegnir um áætluð gjöld samkv., 14. gr., að þau eru áætluð lægri 1932 en þau reyndust 1929. Hvar hefir hv.frsm. bréf fyrir því, að svo muni reynast? Frsm. minntist á till.hv.fjvn. um það að hækka áætlunina um óviss útgjöld um 50 þús. kr., úr 100 þús. kr. upp í 150 þús. kr. Sú hækkun held ég, að sé of lítil, því að ef till. um endurgreiðslu á tolli af kryddi í síld nær samþ., þá nemur það eitt meiru en 50 þús. kr., enda eru óviss útgjöld verulega hærri en 150 þús. kr. Svo er það atriði, sem hv.frsm. benti á, að ekki eru áætluð útgjöld samkv. 25. gr. Þau útgjöld hafa venjulega verið um 1 millj. kr., en 1929 námu þau 1,7 millj. Er því alls ekki hægt að segja, að áætlað sé fyrir öllum útgjöldum. Það var einmitt svo áður, að tekjur voru áætlaðar lágt, til þess að þurfa ekki að áætla gjöld samkv. 25. gr., en vitanlega á að áætla hvorttveggja eins og ætlað er, að reynast muni. Hv. frsm. sagði, að fjvn. sæi sér ekki fært að veita styrk þann til bryggjugerðar á Sauðárkróki, sem við þm. Skagf. fluttum till. um. Er leitt til þess að vita, því að ef þessi styrkur fengist, 10 þús. kr., myndi hreppurinn, sem hlut á að máli, láta byrja á verkinu í haust, þegar kreppir að um atvinnuleysi. Hefi ég fengið skeyti frá Sauðárkróki, þar sem sagt er, að atvinnuleysi sé mjög tilfinnanlegt, og erum við, þm. sýslunnar, beðnir að ráða þar bót á, eftir því sem við getum. Hreppsfélagið á að leggja hér fram fé á móti, eins og kunnugt er. Væri það öllum gott, að verkið gæti byrjað þegar í haust. Væru þar því slegnar tvær flugur í einu höggi: Fyrirtæki stutt, sem áreiðanlega yrði að veita fé til bráðlega hvort sem er, og útveguð atvinna. Hefir mikið verið rætt hér um atvinnubætur, og finnst mér þinginu vera skylt að framkvæma þær nú þarna, þar sem svona stendur á. Hv. frsm. virtist ekkert hafa á móti eftirlaunaviðbót þeirri, sem ég fór fram á handa séra Ólafi Stephensen, en vildi þó láta það mál bíða, þangað til stj. væri búin að reikna út, hversu mikil eftirlaun þessa manns eigi að vera. En þar er því til að svara, að það myndi vera eins árs bið fyrir þenna fátæka prest. Og þar sem það er lögákveðið, hversu há eftirlaunin eru, ætti ekki að vera erfitt að reikna þau út. Er ekki hægt að halda því fram, að manninum beri að verða af viðbótinni, af því að stj. er ekki búin að reikna út eftirlaunin. Þá vil ég minnast örlítið á eftirlaun til Ögmundar Sigurðssonar, þó að mér komi það má1 ef til vill ekki við. Verð ég að segja, að það væri óréttlæti gagnvart þessum manni, sem jafnan hefir verið lágt launaður, er efnalaus, heilsutæpur og að verða blindur, ef honum væri ekki veitt viðbót þessi, sem ríkissjóð munar ekkert um. Mun hann að líkindum ekki lengi þurfa á henni að halda. Þá vil ég minnast nokkrum orðum á tillögu þá, sem ég flutti ásamt hv.þm. V.-Sk. og hv.þm. A.-Sk. um skaðabætur til Vigfúsar Gunnarssonar að Flögu vegna bruna af eldingu. Hæstv. forsrh. sagði, að hætt væri við því, að fordæmi myndaðist, ef greiddar væru þessar skaðabætur. En ekki held ég, að þaðan myndi stafa mikil hætta, því að ég veit ekki um dæmi þessu lík síðustu 30 árin. Eldingunni sló niður í símaleiðslu og leiddist með þræðinum inn í hús. Virðist mér stappa mjög nærri því, að ríkisstj. sé beinlínis skaðabótaskyld, þar sem hún lét leggja símann þarna inn. Viðvíkjandi húsi sýslumannsins í Borgarnesi sagði hv.frsm.. að ekki væri hægt að skylda ríkið til að kaupa hús, byggt að geðþótta einstaklings, og svo stórt, að hann hefði ekki þörf fyrir það allt. Hv. frsm. var víst ekki viðstaddur, þegar ég skýrði frá því, hvernig í málinu lægi. Sýslumaður byggði bæði yfir embættið og póstafgreiðsluna, en síðan var póstafgreiðslan tekin af honum, og þess vegna er honum nú um megn að greiða bæði vexti og afborganir. Þá er brtt. á þskj. 207, frá hæstv. stj., um það að heimila henni að draga af öllum fjárveitingum fjárl., sem ekki eru lögum eða samningum bundnar, allt að 25%. Myndi slíkt, ef framkvæmt væri, ekki aðeins koma niður á verklegum framkvæmdum, heldur líka öllum styrkjum. Því er óneitanlega skoplegt, þegar sú stj., sem á undanförnum árum hefir notað 100% umfram það, sem fjárlög heimiluðu, er nú að koma til þingsins með beiðni um það að fá að draga úr nokkur hundruð þúsund, ef í nauðir skyldi reka. Býst ég þá líka við, að það myndi koma niður á styrkveitingum til Fiskifélagsins og Búnaðarfélags Íslands, því að sá styrkur er, að því er ég held, ekki byggður á lögum né samningum. En aðalatriðið er þetta, að það er meiningarlaust, að þingið sé að samþ. fjárl., sem það er í vafa um, að geti staðizt, en slái svo varnagla á þennan hátt. Væri nær að láta þetta bíða þingsins í vetur. Er það meira en lítil ógætni að samþ. fjárl., en verða svo að heimila stj. að draga úr hluta of því fé, sem veitt er. Hæstv. forsrh. talaði í gær um lóðakaup brekkunni norðan menntaskólans. Taldi hann sjálfsagt, að ríkið keypti þessar lóðir. Það má vera, að þetta séu hagkvæm kaup fyrir ríkissjóð, en mér sýnist að minnsta kosti, að þau geti beðið betri tíða. Vil ég leyfa mér að spyrja hæstv.forsrh., hvaða hús ætlazt sé til, að reist verði þar sem Bernhöftsbakarí stendur nú. Það er hrörlegt hús, sem líklegt er, að rifið verði innan skamms. Að færa það sem ástæðu fyrir kaupunum, að erfðafjárskattur eins dánarbús nægi til útborgana í bili, er hlægileg röksemd. Ég hjó eftir því, að hæstv.forsrh. sagði, að það gæti verið, að það væri óhætt að samþykkja slík fjárl. sem þessi, en það gæti líka verið, að það væri ekki óhætt. Mér finnst ráðherrann hefði átt að koma með þessa aðvörun fyrr til stjórnar sinnar og annara flokksmanna sinna, sem ráða allri afgreiðslu þessa máls á þingi. Ég beindi þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvernig stæði á því, að þær verklegu framkvæmdir, sem stæðu í fjárl. þessa árs, væru ekki allar framkvæmdar, hvort það væri af fjárskorti eða öðru. Hann hefir engu svarað því. Ég fyrir mitt leyti held ekki, að ástæðan sé fjárskortur, heldur hitt, að stjórnin leyfir sér að taka fé, sem veitt er í ákveðnu skyni, til annara framkvæmda, sem hún ber meira fyrir brjósti. Vil ég átelja það athæfi að fara ekki að vilja þingsins í þessu efni, heldur nota féð á allt öðrum stöðum en það hafði ráð fyrir gert.

Bergur Jónsson Ég á nokkrar brtt., sem ég vildi stuttlega gera grein fyrir. Er sú fyrsta, XVII. brtt. á þskj. 183, um fjallvegi. Fjvn. hefir lagt til, að fjallvegafé verði hækkað um 10 þús. kr. Ef það verður samþ., tek ég mína till. aftur. En ástæðan fyrir því, að ég flutti hana, er sú, að sérstaklega stendur á um samgönguleysi þarna vestra. Rauðisandur er einhver frjósamasi blettur á öllum Vestfjörðum, en sveitin er innibyrgð, Breiðafjörður svo að segja hafnlaus, en fjöll á þrjá vegu, og er því þessi vegur lífsskilyrði fyrir héraðið, til þess að geta komizt í beint samband við Patreksfjörð. Og þetta er ekki aðeins mikið atriði fyrir Rauðasand sjálfan, heldur líka fyrir kauptúnið á Patreksfirði, því að þar er mjög lítið haglendi og erfitt með búskap allan, svo að kauptúninu er hin mesta nauðsyn á að fá beint samband við landbúnaðarsveit, þar sem hægt er framleiða nægilega mjólk. Vegamálastjóri hefir látið rannsaka þetta vegarstæði, mælt það út og gert kostnaðaráætlun. Gerir hann ráð fyrir, að kostnaðurinn verði um 20 þús. kr. og hefir lagt til, að þetta yrði tekið af fjallvegafé, eins og gert er nú í þessari till. En þá verður þessum fjárfrumlögum skipt á 3–4 ár, eftir því, sem á vinnst. Þá á ég brtt. um að veita Guðrúnu Einarsdóttur ljósmóður 200 kr. Hún er búin að vera ljósmóðir í 38 ár og hefir rækt sitt starf mjög vel, og því er ekki ástæða til að neita henni um þessa litlu þóknun frekar en öðrum ljósmæðrum. Loks kemur síðasta brtt. á þessu þskj. um það að veita heimild til þess að ríkissjóður láni Suðurfjarðarhreppi 20 þús. kr., sem endurgreiðist með jöfnum afborgunum árlega í 20 ár. Þessa brtt. ber ég fram vegna mjög aðkallandi nauðsynjar hreppsins. Nú standa á honum gjöld, sem verða að borgast þegar í stað, um 13–14 þús. kr. Auk þess er rafveita þar, sem varð mjög dýr, og hvílir á henni um 93 þús. kr. lán, sem ekki hefir verið borgað af, en sýnilegt er, að hreppurinn verður að taka það á sig að einhverju leyti. Þessar greiðslur, sem hreppurinn getur ekki annað, eru vitanlega allar lögboðnar, sýslusjóðsgjöld og greiðslur til fátækraframfærslu o. s. frv., svo að það er óhjákvæmilegt, að þetta verður að borgast. Og þá er ekki í annað hús að venda en að leita hjálpar ríkissjóðs. Þetta hreppsfélag varð fyrir sérstaklega miklum óhöppum, þar sem aðalatvinnurekandinn varð gjaldþrota ekki alls fyrir löngu. Síðan var stofnað nokkurskonar bjargráðafélag, til þess að annast verzlunina, en þó það sé ekki gjaldþrota, þá er það leyst upp með skuldir að baki sér, og stafar það mikið af bruna, sem varð á Bíldudal. Gjaldþol manna í hreppnum er því afarlítið, og hreppurinn getur ekki eins og sakir standa náð nema örlitlu af þeim útsvörum, sem hann þarf á að halda. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara lengra út í þetta.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég flutti á þskj. 183 till., sem ég hafði þá ánægju að tala fyrir, að vísu fremur fyrir stólunum en hv. dm., um það, að Gerðahreppur í Gullbringusýslu yrði styrktur til að standast kostnað af fátækraframfærslu. Ég ætla ekki, þó að d. sé betur skipuð nú, að fara að rifja upp það, sem ég hefi áður um till. sagt, heldur eingöngu með hliðsjón af því, sem hæstv. fjmrh. sagði í gær, leyfa mér að taka till. aftur. Það, sem hæstv. ráðh. sagði, var það, að hann legði til um þessa brtt. og aðra, sem er á sama þskj., um V.-Barðastrandarsýslu, að ríkisstj. tæki þær til athugunar og reyndi að ráða fram úr þeim eftir því, sem bezt þætti. Ég hafði svo hugsað mér að koma með till. um Bessastaðahrepp, sem er mjög illa stæður, en með því að mér er kunnugt um það, að hæstv. ráðh. veit hversu komið er fyrir þessum hreppi, þá ætla ég, að hann muni sjálfsagt láta þessa rannsókn ná yfir þennan hrepp og hann sæti þá sömu meðferð og hinir hrepparnir. Ég vil því leyfa mér að taka aftur till., í fullu trausti þess, að stjórnin hefjist handa um rannsókn og aðstoð þessum hreppi til handa. Ég skal svo leyfa mér að minna hv. dm. á það, sem ég gat um í fyrri ræðu minni, um lítilmótlegan styrk handa fátækum og efnilegum söngmanni, þeim, sem söng nokkur lög áður en kvikmyndin af Alþingishátíðinni var sýnd hér fyrir nokkru. Án þess að ég vilji endurtaka nokkuð um þennan fátæka, efnilega söngmann, þá vona ég, að hv.þdm. rísi ekki á móti þessum lítilmótlega styrk til þessa unga og efnilega manns. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. muni svara hv. 2. þm. Skagf. fyrirspurn, sem hann beindi til ráðh. í sambandi við till., sem hæstv. ráðh. hefir flutt með hv.þm. Seyðf. og mér um lóðakaup hér í bænum. En þar sem ég er einn flm. og hefi gert þetta að umtalsefni, vildi segja það, að fyrir mér vakir, með því að leggja til, að þessar lóðir séu keyptar, að tígulegar byggingar risi á þeim. Ég tel mjög vel til fallið, að ríkið hafi hönd í bagga með, hverjar byggingar verði reistar þar og hvernig þeim verði þar fyrir komið. Ég fyrir mitt leyti hugsa helzt, að í framtíðinni, þegar okkur gegnir betur en nú, verði reist þar þinghús og ef til vill bústaður fyrir hinn væntanlega forseta landsins, þegar þar að kemur, eða yfirleitt þær byggingar, sem mest þykir undir komið, að séu fagrar og standi á fögrum stað. Ég hefi ekkert sagt um afgreiðslu fjárlaganna og sé ekki ástæðu til að fara langt út í það mál, þó að ýmsir hv.þm. hafi gert það. Ég get tekið undir með mörgum hv.þm., sem segja, að efamál sé, hvort ríkistekjurnar verði eins háar og fjárl. gera ráð fyrir. En menn verða að gera sér ljóst, að það er ekki nema eðlilegt, að þingið verði djarfara í fjárhagsáætlunum. þegar það er orðin þingvenja að afgr. tekjuhallalaus fjárlög, en reynslan er búin að sýna, að ríkisstj. ver eftir eigin geðþótta þeim tekjum, sem verða umfram áætlun. Það er ekki nema eðlilegt, segi ég, að þingið fari þessa leið til þess að ná eðlilegum íhlutunarrétti um það, hvernig ríkisfé er varið. Ég segi eins og sumir aðrir, að mér þykir nokkuð orka tvímælis. hvort ríkistekjurnar verði eins miklar og gert er ráð fyrir, nokkuð á 14. millj. Hér er úr vöndu að ráða, budda skattborgara er létt, þess vegna er þörf fyrir meiri afskipti ríkisvaldsins af opinberum framkvæmdum heldur en verið hefir undanfarin úr. Það er enginn vafi á því, að nú standa fyrir dyrum meiri þrengingartímar heldur en allir, a. m. k. yngri menn, muna eftir.

Hvers vegna?

. Það stendur í nánu sambandi við það, hvað daprar horfur eru fyrir sjávarafurðasölu, sem er með langerfiðasta móti, slíkt hið sama, og í engu minni mæli, ef litið er til landbúnaðarins. Og þegar svo er ástatt, þá segi ég fyrir mitt leyti, að ég get ekki varizt því, að nokkuð þungur uggur steðji að mér. Mér þykir illa til valið, að á slíkum tímum skuli Alþ. vera að þessu leyti forustulaust, að ríkisstj. skuli líta á sig sem bráðabirgðastjórn. Á tímum eins og þessum er sannarlega þörf á því, að með föstum tökum og öruggri handleiðslu verði reynt að stýra fram hjá verstu boðunum, sem verða á leið okkar á þeim siglingum, sem við erum nú á. Ég hygg, að fjárl. séu nú orðin svo mótuð hér í d., að tilgangslaust sé að bera fram stærri breyt. á þeim. Og þó að mér hrjósi hugur við, hversu útgjöldin eru orðin há, þá sé ég ekki, að hægt sé að stöðva verklegar framkvæmdir meir en gert er ráð fyrir með fjárl. Ég get þó ekki aðhyllzt þá till., sem hæstv. fjmrh. hefir flutt, um heimild til þess að færa niður ólögboðin útgjöld um 25%, ef tekjur eru ekki fyrir hendi, af þeim ástæðum, að um mörg þau útgjöld, sem ekki eru lögboðin, er það að segja, að þau eru engu síður nauðsynleg en lögboðin útgjöld. Ef menn eru almennt þeirrar skoðunar, að tekjur ríkisins á næstu árum muni ekki jafngilda þeirri útgjaldaáætlun, sem nú er í fjárl., þá tel ég réttara, að farnar verði aðrar leiðir til að girða fyrir tekjuhalla.

Jón Ólafsson Ég hafði ekki tekið eftir till. á þskj. 183, LIV, fyrr en sessunautur minn minntist á hana, um lóðakaup milli Laugavegar og Amtmannsstígs. Ég fyrir mitt leyti get ekki tekið þetta mál alvarlegu. Hv. þm. var að tala um þjóðhýsi. Mér verður á að spyrja, hvaða stórhýsi hann hugsi sér að reisa þar. Þó að hv.þm. G.-K. sé að tala um að reisa þar þinghús, þá eru margir, sem álíta, að þetta hús, sem við erum nú í, muni geta dugað þinginu um aldaraðir, a. m. k. má landsmönnum fjölga mikið til þess, að þetta hús dugi ekki, þegar búið er að byggja háskólann, og þannig rýma til fyrir þinginu. Það er það eina þjóðhýsi, sem um er að ræða, að byggt verði á næstunni, en engum dettur í hug að ætla, að það þjóðhýsi verði sett á þennan blett, sem verið er að tala um kaup á. Mér þykir hér kenna allt of mikið þeirrar hugsunar, sem kennd er við brask. - Ég held, að öllum komi saman um, að nýja símahúsið muni nægja okkur um aldaraðir. Ég geri ráð fyrir, að það hafi þeim mönnum verið ljóst, sem létu byggja það. - Ég heyri sagt af kunnugum mönnum, að menntaskólinn muni hverfa af þeim bletti, sem hann nú stendur á, þegar að því kemur, að hann brenni eða verði rifinn niður vegna þess, að hann eigi þar ekki heima í raun og veru, og áreiðanlegt er, að hann verður ekki reistur á þessum stað, heldur fluttur þangað, sem ungt fólk hefir miklu fríara pláss. Þar gæti þá komið pláss fyrir þennan væntanlega lýðveldisforseta, sem hv.þm. G.-K. var að tala um. Ég veit ekki, hvort það er í raun og veru æskilegt, að hann búi í miðjum bænum. Ég get vel hugsað mér, að hann búi einhversstaðar fyrir utan bæinn, því að hann mun fá nógan hávaða á daginn. þó að hann fái næturnar fríar. Ég vil líka minna á það, að ríkið á aðrar lóðir fyrir þjóðhýsi; Arnarhólslóðirnar eru að mestu leyti óbyggðar ennþá. Ég vil, til þess að sýna fram á, hvað þetta er mikil fjárhagsleg fjarstæða, taka það fram, að engin af þessum byggingum getur gefið af sér 6% af brúttókaupverðinu, en til þess að renta og halda við hinum gömlu og lítilfjörlegu húsum, sem á lóðunum standa, þyrfti eignin að gefa af sér minnst 10 til 12%. Það gerði náttúrlega ekki mikið til, ef fyrir lægi að reisa þessi þjóðhýsi nú þegar, en þar sem yfirlýst er, að það liggi ekki fyrir, vil ég fullyrða, að kaup á þessum eignum sé óforsvaranleg ráðsmennska á ríkisfé. Hafa flm. þessa máls gert sér grein fyrir því, í hvaða verði þessar eignir koma til með að standa ríkissjóði t. d. að 50 árum liðnum, ef þær gefa aðeins 5–6% í viðhald og vexti, en þurfa minnst 10–12% á ári, - þ. e. gefa aðeins af sér viðhald, en enga vexti. Mér telst svo til, að þá tvöfaldist kaupverðið á ca. 12 árum, og að í raun og veru kosti eignirnar að 50 árum liðnum ríkissjóð ca. 1600 þús. kr. Það myndi því betra fyrir okkur að kaupa og rífa niður góðar byggingar en að kaupa eignirnar nú og liggja svo með þær jafnvel það sem eftir er af öldinni. Ég held, að hv.þm. ættu að átta sig betur á málinu, áður en þeir binda sig við þessi kaup, að jafnlítt athuguðu máli. Sem sagt, ég vildi a. m. k. láta hv. dm. vita mína meiningu um þetta til þess, þegar þetta á sínum tíma kemur á daginn, að ég hafi þó vakið athygli á þessu.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Það hafa komið nokkrar aths. út af því, sem ég talaði um í gær, og vildi ég nota tækifærið til að minnast á þær. Hv. þm. Seyðf. var harðorður í ummælum sínum um brtt., sem ég bar fram á þskj. 207. Hann taldi, að hér væri ekki um nema verklegar framkvæmdir að ræða. Hv. þm. veit, að það er um meira að ræða en verklegar framkvæmdir. Það er fjöldamargt annað en verklegar framkvæmdir í fjárl., sem ekki er lögbundið. Ég hefi við fljóta athugun lítið svo á, að helmingi hærri upphæð sé um að ræða en hv.þm. Seyðf. nefnir, og hann veit, að hér er á ferðinni frv., sem leysir þetta mál, sérstaklega með atvinnubótum. Þetta er mál, sem ekki er ástæða til að blanda inn í umr. nú, þar sem meiri hl. hv. d. hefir þegar ákveðið að afgreiða það í sambandi við sérstakt frv. Hv. þm. Seyðf. fer háðulegum orðum um þessa heimild til lækkunar á útgjöldum ríkisins handa stj. og fjvn. á vetrarþinginu. En ég get sagt bæði þessum hv.þm. og öðrum, að það er tilætlunin að gera fleira til að lækka útgjöld ríkisins. M. a. býst ég við, að fram verði látin fara rækileg athugun á rekstri ríkisstofnananna með það fyrir augum að gera hann ódýrari. Ég álít fyllilega réttmætt að gera slíkar ráðstafanir sem þessi heimild felur í sér, eins og nú stendur á. Því að meðan góðæriskafli gengur yfir, er jafnan hætta á, að ekki sé haldið eins spart á og ella. Því er ástæða til, að athugað sé í lok hvers góðæriskafla, hvort ekki sé réttmætt og eðlilegt að draga úr ýmsum þeim kostnaði, sem ekki var horft í í góðærinu. Þessi heimildartillaga er ekki nema einn liður af mörgum, sem eiga að miða í þá átt. Hv. þm. Seyðf. kallar það skrípaleik, að vilja fá heimild til að draga nokkuð úr útgjöldum ríkisins, en koma um leið fram með frv. í því skyni að afla fjár til atvinnubóta. En ég ætla, að segja mætti með ekki minni rétti, að ýmsar aths. hans væru skrípaleikur. Hann sagði m. a., að ekki veitti af því að hin nýja stj. færi að sýna sig. Var svo að heyra, sem hann áliti, að framkoma hinnar nýju stj. í atvinnu- og fjármálum yrði viturlegri en þeirrar, sem nú fer með völd. Heldur hann, að væntanleg stj. styðjist við annan flokk en Framsóknarflokkinn? Eða heldur hann, að þessi till. mín sé komin fram móti ráðum og vilja míns flokks? Það er því ekkert annað en skrípaleikur að þykjast vera að gera ráð fyrir, að hin nýja stj. verði „betri“ í þessum efnum. Ekki verður það heldur skoðað annað en skrípaleikur hjá hv.þm., að halda því fram, að þessi till. sé fram komin til að standast kostnað við eitt frv., sem er á leiðinni. Frv. þetta lá fyrir á þinginu í vetur, og skal ég segja hv.þm. Seyðf. það til hróss, að hann veitti því þá stuðning sinn og hjálpaði mér til að halda því í því horfi, sem það er nú i. Það er skjalfest í nál. landbn. í Ed., að kostnaður við þetta frv. getur ekki farið fram úr 20–30 þús. kr. árl. og kostnaðurinn á næsta ári fer að líkindum ekki yfir 10 þús. kr. Þá hafa þeir hv. 2. þm. Skagf. og hv.1. þm. Rang. borið fram aths. út af till. um heimild til að kaupa lóðirnar austanvert við Lækjargötu. Þeir vörpuðu báðir fram þeirri spurningu, hvaða hús stj. vildi láta reisa á lóðunum. Ég vil geta þess, að stj. hefir ekkert annað gert í þessu máli en að hlýðnast vilja Nd.Nd. óskaði eftir tilboðum og ríkisstj. hefir útvegað þau og lagt fyrir hv. d. Ríkisstj. á því ekki frumkvæðið að þessu máli. Hinsvegar tel ég sjálfsagt, að landið festi kaup á lóðum þessum og tel það mikilsvert framtíðarmál. En ég álít það alls ekki liggja fyrir mér að gera „plön“ um byggingar á þessum lóðum. En ég get þó nefnt byggingu, sem ég tel, að þurfi að rísa þar innan skamms og það er stjórnarráðshús. Húsið, sem nú ber það heiti, þótti hæfilegt tukthús fyrir hundrað árum.

Þá voru líka færri óbótamenn en nú

. Landsmenn voru miklu færri þá en nú og óbótamenn sjálfsagt líka. Í þetta hús koma ýmsir ágætir menn af öðrum þjóðum til að kasta kveðju á ríkisstj., en þar er þó svo umhorfs, að flestar verzlanir í bænum munu hafa veglegri húsakynni til að taka á móti gestum sínum. Það er sannarlega ekkert ánægjuefni að fara með slíka gesti gegnum forstofu stjórnarráðshússins, en þó eru það oft einhver fyrstu kynnin, sem þessir menn fá af íslenzkri menningu. Í dómsmrn. er svo áskipað, að menn geta vart unnið þar fulla vinnu fyrir þrengslum. Þar er skjalabunki ofan á skjalabunka, svo að ekki verður þverfótað. Ég álít því, að bygging stjórnarráðshúss geti af engum ástæðum dregizt lengi, og að slíkt hús eigi að standa sunnan við Bankastræti. Þá má einnig henda á það, að reisa þarf, er stundir líða og ástæður leyfa, hús fyrir háskólann, Alþingi og hæstarétt. Hv. 1. þm. Rang. spurði, hvenær ætti að byggja á þessum lóðum. Þeirri spurningu get ég ekki svarað, heldur mun Alþ. gera það á sínum tíma. Eins og ég hefi áður sagt, hefir stj. aðeins framkvæmt vilja Alþ. í þessu máli, að leita tilboða. Hv. l.þm. Rang. taldi eins gott að kaupa þessar lóðir síðar. Ég er honum sammála um það, ef það væri mögulegt. En mér er sagt, að K. F. U. M. muni mjög bráðlega byggja stórhýsi á hornlóðinni milli Lækjargötu og Bankastrætis, ef ekkert verður að gert. Ég skal játa það, að ef ekki hefði staðið þannig á, hefði ég ekki talið réttmætt að hera þessa till. fram nú. Hv. þm. sagði ennfremur, að breyting sú, er skapazt hefði hér á Alþ. um þessi lóðakaup, hefði orðið til að hækka lóðirnar í verði. En ef svo er, stafar sú hækkun ekki af því, að stj. hafi leitað tilboða, heldur af yfirlýsingu Alþ. Sú yfirlýsing hefir orðið til þess að opna augu eigendanna fyrir því, hve ágætlega þessar lóðir eru fallnar fyrir ýmsar opinberar byggingar. Hér er því ekki um neina óeðlilega hækkun að ræða. Hv. 1. þm. Rang. benti á, að ef þessar lóðir rentuðu sig ekki, yrðu þær dýrari með hverju ári. Ég tel víst, að tvær þessara lóða renti sig, en ein að líkindum ekki. Hv. 2. þm. Skagf. spurði, hvort stj. hefði tekið fé, sem ætlað var til ákveðinna framkvæmda, og notað það til annars. Hv. þm. nefndi engin sérstök dæmi, svo ég tæki eftir, 

En símalínan?'

. Um það efni get ég ekki gefið upplýsingar að svo stöddu. Hv. þm. G.-K. talaði um aðrar aðferðir til sparnaðar á ríkisfé eins og almennan niðurskurð. En ég hygg, að allir viðurkenni, að þar sé um mun harkalegri aðferð að ræða en þá, sem till. felur í sér, einkum þar sem þar á að vera samferða fullkomnara eftirlit með rekstri ríkisstofnana í sparnaðarskyni. Mér finnst því hv.þm. G.-K. standa illa að vígi um að fallast ekki á till. mína.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Ég flyt hér till. á þskj. 183 ásamt hv.þm. Barð., um 1500 kr. styrk til Sigurðar Skúlasonar meistara til rannsókna á fornbókmenntum vorum. Þessi ungi vísindamaður er nú þegar orðinn svo kunnur, að óþarfi ætti að vera að fjölyrða um réttmæti þessarar till. Dómbærir menn telja fornbókmenntarannsóknir hans mikils virði, en hinsvegar veitist honum, sem vonlegt er, erfitt að gefa sig að þeim án einhvers fjárstyrks. En þar sem mér finnst ekki blása byrlega í hv. d. fyrir brtt. sem þessari, veit ég ekki hvort ég að þessu sinni hætti henni undir atkv. Þessi maður er ungur og á vonandi langa framtíð fyrir sér, og ætti því síðar, þegar betur lætur í ári, að eiga vísan stuðning hv.Alþ. til fræðiiðkana sinna. Þá á ég aðra brtt., um 1000 kr. til Odds Oddssonar, til að skrásetja þjóðlegan menningarsögulegan fróðleik. Til vara flyt ég till. um 800 kr., og við þá till. hefi ég flutt brtt. um 600 kr. styrk, sem skoða á sem þrautavaratill. Þessi rithöfundur er alþýðumaður og hefir aflað sér menntunar af sjálfsdáðun. Hann hefir einkum ritað um starfshætti og þjóðarhagi, sem nú eru að falla í gleymsku, og hefir margt í smíðum enn. Hann er aldraður maður og farinn að heilsu, en þó eigi svo, að hann geti eigi fengizt við ritstörf. Ritsnilld hans og ágæt meðferð íslenzks máls er viðurkennd af öllum, sem hafa lesið ritgerðir hans. Ég teldi því vel við eiga, að þessi maður fengi nokkurn styrk til að halda þessu starfi sínu áfram. Ég vona, að hv. d. líti eigi svo á, að ekki beri að hlúa að andlegu lífi, þótt hart sé í ári. Fátt hefir orðið Íslendingum til meiri hvatningar og viðreisnar en bókmenntastarfsemi þeirra og fræðimennska. Það er sá arineldur, sem þjóðin hefir sótt yl sinn til. Starf þessa manns er að því leyti hliðstætt fornbókmenntum vorum, að hann er að forða frá gleymsku ýmsu góðu og nýtilegu úr þjóðlífi liðins tíma. Þá flyt ég brtt. um að Páli Guðmundssyni á Baugsstöðum verði ætlaðar 1500 kr. til varnar sjávarágangi og sandfoki þar. Flutti ég þessa till. við 2. umr., en tók hana þá aftur í því trausti, að hv.fjvn. tæki hana upp. En fjvn. hefir haft á móti því, að þessi upphæð væri veitt sem sérstakur liður. Hæstv. forsrh. hefir látið í ljós við mig, að sérstök ákvæði þyrfti ekki um þetta, og í trausti þess, að þessi maður verði ekki afskiptur, get ég því tekið till. mína aftur. Ennfremur flyt ég XLIX. brtt., um 4000 kr. til dýpkunar á innsiglingu leiðarinnar á Stokkseyrarsundi. Ég flutti brtt. um sama efni við 2. umr., en á þskj. hefir láðst að geta þess, að helmingur komi á móti þessari upphæð frá hreppnum, og hefi ég flutt brtt. um það. Menn eiga að sækja bjargræði sitt á sjóinn um þessa leið, sem mörgum hefir orðið að fjörlesti. Ég get svo látið máli mínu um þessa till. lokið. Ég sé enga ástæðu til þess að fara að fjölyrða um fjárl. í heild eða einstakar brtt., sem nú liggja fyrir. Ég get aðeins vikið lauslega að umr. þeim, sem spunnizt hafa út af till. þeirri, sem hæstv.forsrh. flytur hér, um lóðakaup í Reykjavík. Mér þykir ekki nema sjálfsagt og eðlilegt, að hæstv. ráðh. geri þinginu grein fyrir því, hvað þessu máli liður, og till. á því að mínum dómi fullan rétt á sér. Þingið hefir áður látið skýrt í ljós vilja sinn í þessu efni, þar sem árið 1930 var samþ.þáltill. því viðvíkjandi. Hæstv. ráðh. minnti, að till. þessi hefði aðeins verið samþ. í Nd., en svo var ekki. Hún var samþ. í sameinuðu þingi með 25:10 atkv., 4 þm. voru fjarstaddir þegar atkvgr. fór fram. Samkv. þeirri yfirlýsingu þingsins finnst mér sjálfsagt, að þessi till.hæstv. ráðh. komi nú fram. Það er meira að segja mjög áríðandi að flýta þessu máli, því að nauðsynlegt er fyrir bæinn að tryggja sér þessar lóðir. Þetta er einn fegursti staður bæjarins, og þó lítt byggður, og eru lóðirnar því tilvaldar fyrir ríkið undir þau hús, sem ég veit, að það í framtíðinni verður að láta reisa.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Í kvöldkyrrðinni hér fyrir nokkrum dögum flutti ég ræðu fyrir þeim brtt. mínum, sem ég sumpart flyt einn og sumpart með hv.þm. Borgf. En mestur hluti hins háa Alþingis var þá staddur niðri í K. R.-húsi, til þess að horfa á heimsmeistarann tefla skák. Og þótt ég bæði stólana þeirra fyrir skilaboð, þá veit ég ekki, hvort hv.þdm. hafa fengið þau með skilum. Það væri því réttast, að ég bæði hæstv. forseta um leyfi til þess að mega lesa aftur upp þessa ræðu mína, því að það er sama og að fleygja till. sínum skýringalaust fyrir þingið, ef maður talar einungis um þær við tóma stóla. Ég mun þó ekki biðja um þetta leyfi, þar sem margir hv.þdm. munu hvort eð er ekki vera komnir til þess að láta sannfærast. Það er ekki nema eðlilegt, þótt hv.frsm.fjvn. segi ekki margt um hverja einstaka brtt. við frv., því að hann mun hafa verið einn þeirra, sem voru að læra af meistaranum, og hlustaði því ekki á þessa ræðu mína. Ég get því ekki mikilli vörn við komið, þegar hann segir með afarvægum orðum, að hann geti ekki fallizt á þessar till. minar í heild. Ég vildi viðvíkjandi V. brtt. á þskj. 183, um styrkinn til vísindafél. og tónlistarskólans. endurtaka það, sem ég áður sagði, að hér er um brýna nauðsyn að ræða, og engar hugleiðingar um kreppu og fjárþröng mega standa í vegi fyrir samþ. þessara tillagna. Þessar upphæðir eru ekki svo háar, að ríkið muni nokkurn skapaðan hlut um að greiða þær, hvernig sem árar. Það sem verður að líta á, er, hvort þessar stofnanir eru þarfar eða ekki. Ég vil leyfa mér að fullyrða, að tónlistarskólinn er blátt áfram til stórkostlegs sparnaðar fyrir þjóðina, þó að honum verði lagt það fé, sem nú er farið fram á. Eins og nú er, þurfa þeir menn, sem á hljóðfæraleikurum þurfa að halda, að fá þá frá öðrum löndum og greiða þeim tugi þúsunda fyrir starf, sem Íslendingar sjálfir gætu innt af hendi, ef þeir hefðu tök á að fullkomna sig í þessari fögru list, tónlistinni. Þó að ekkert væri annað en það, að koma upp hóp góðra hljóðfæraleikara, sem gætu annað þeim störfum, sem þarf að vinna í þessum efnum í landinu, þá ætti Alþ. fúslega að veita nokkurn styrk til þess, að slíkt mætti takast. Nú er það svo, aðmilli 20 og 30 áhugasamir menn hafa lagt á sig mikið erfiði og fjárútlát, til þess að tónlistarskólanum mætti auðnast að starfa áfram og veita þeim þá þekkingu og fullkomnun í list sinni, sem þeim er nauðsynleg. Virðist því ekki vera nema eðlilegt, að Alþ. hlaupi nokkuð undir bagga með þessum mönnum. Styrkinn til vísindafél., 1000 kr., ætla ég ekki að fara að verja á þeim grundvelli, að það sé beinn fjárhagslegur gróði að því að veita hann. En þetta fél. gefur nú út nokkur rit á erlendum málum, sem það svo sendir háskólum, vísindastofnunum og fræðimönnum víðsvegar um heim allan, og fær svo aftur frá þessum mönnum og stofnunum ný og merkileg sérfræðirit. Vísindafél. mun á þennan hátt brátt eignast allmerkilegt bókasafn, sem mundi kosta stórfé, ef þyrfti að kaupa það. Vitanlega er aðaltilgangur fél. að hafa félagsskap með hinum ýmsu sérfræðingum og fræðimönnum. Um Gagnfræðaskóla Reykvíkinga þarf ég ekki að segja meira en ég hefi þegar gert. Menn vita, að þetta er einn af stærstu skólum landsins. Hann hafði síðastliðinn vetur um 120 nemendur og hið bezta kennaralið. Þar sem það er viðurkennt, að þessi skóli er einn hinna beztu á landinu, þá virðist mér ekki ástæða til þess að eyða mörgum orðum að jafnsjálfsögðu máli eins og því, að hann fái þennan styrk. Eina till. á ég, sem ég hefi enn eigi talað fyrir. Það er 1. till. á þskj. 205, sem ég flyt ásamt hv.þm. Dal. og hv. 3. þm. Reykv. Hún fjallar um það, að styrkur sá, sem hefir staðið í fjárl. undanfarið til Karlakórs Reykjavíkur, fái að haldast. Reynslan sýnir, að kórsöngvar eru hvarvetna mikils metnir á meðal hinna menntuðu þjóða, einkum þó karlakórssöngvar. Það er áreiðanlegt, að við Íslendingar höfum hæfileika til þess að komast mjög langt á þessu sviði sönglistarinnar, en það er líka áreiðanlegt, að fullkomnun á því sviði kostar mikið erfiði og mikið fé. Það er afarnauðsynlegt, að hinar einstöku raddir séu þrautæfðar, svo að hægt sé að beita þeim til fulls hvort er á háum eða lágum tónum. Karlakór Rvíkur vantar tilfinnanlega æfingu og góða tilsögn um nokkurt skeið, svo að hann geti tekið verulegum framförum. Það er auðvitað, að þessi litli fjárstyrkur, sem hér er farið fram á, getur ekki nægt til þess að útvega fél. þá kennslu, sem það þarf að fá sér. Meðlimir kórsins verða að leggja fram mikið fé, auk þess sem þeir verða að fórna miklum tíma í starf sitt og nám, því það er afarerfitt að halda uppi slíku söngfél. hér á landi. Ég vona, að Alþ. muni nú eins og að undanförnu leggja þessu fél. nokkurt fé, svo að þeir menn, sem í því eru, þurfi ekki að hætta með öllu við sönginn, en geti aflað sér þeirrar kennslu, sem þeim er nauðsynleg, og komist svo langt á vegi fullkomnunarinnar sem kraftarnir framast leyfa þeim. Þótt það snerti mig ekki sérstaklega, þá get ég ekki stillt mig um að minnast á till. um heimild til þess að tryggja ríkinu lóðirnar við Lækjargötu, milli Bankastrætis og Amtmannsstígs. Þetta hefir vakið talsvert umtal, og ég vil fyrir mitt leyti mæla með því, að stj. fái þessa heimild. Það stoða í þessu efni ekki neinar hvatningar um það, að eftir 100 ár myndi borga sig að kaupa og rifa niður þau hús, sem á lóðunum standa. Ég vil bókstaflega ekki hafa þessa húshjalla í 100 ár á þessum lóðum. Ég vil, að reynt verði svo fljótt sem unnt er og byggja á þeim skrauthýsi til prýði fyrir borgina. Það er hörmung að hugsa sér það, að þessi bær, sem stendur á fegurri stað en flestir bæir í veröldinni, og er vel til þess fallinn að gera úr honum listaverk, skuli líta út eins og hann gerir. Ég vil t. d. benda á, hvernig farið hefir verið með svæðið fyrir vestan tjörnina. Á nokkru af þessu svæði er verið að rækta tré. Þar á að vera skemmtigarður fyrir bæjarbúa. Til beggja hliða liggja grasi vaxnar brekkur, og þar sem byggðin byrjar, er alveg tilvalinn staður fyrir opinberar byggingar. En hvað er gert? Menn flýta sér auðvitað að hrúga þarna upp allskonar sundurleitum húskofum. Þessar lóðir eru svo dýrmætar, að þær verða í framtíðinni keyptar hvaða verði sem er undir hinar opinberu byggingar. Það, sem hv. 1. þm. Rang. sagði um þetta mál, fannst mér alveg eins talað út úr hjarta bæjarstjórnarinnar gömlu. Bæjarstj. átti sinn drjúga þátt í því að gera bæinn ljótan, með allskonar smekkleysi í húsabyggingum. Ég er að mörgu leyti ánægður með stj. bæjarins mála, en það er blátt áfram eins og gert hafi verið samsæri um það að láta bæinn líta sem allra verst út. Það er raunar engin furða, þótt menn, sem aldir eru upp í slíkum skoðunum, séu á móti því, að bærinn tryggi sér lóðir, sem hann hefði fyrir löngu átt að vera búinn að eignast, t. d. undir hið væntanlega ráðhús. En úr því að bærinn hefir nú ekki tryggt sér þessar lóðir, þá er ég sárfeginn því, að ríkið skuli nú ætla sér að gera það. Hvort byggt verður fyrr eða síðar á þessum lóðum er ekkert aðalatriði. En ég er hinsvegar alveg viss um, að það líður ekki öld þangað til, einungis nokkur ár. Það er óhjákvæmilegt, að ýmsar opinberar byggingar verði byggðar innan skamms. Ég býst ekki við því, að þessi ómyndarskemma, sem nefnd er Arnarhváll, verði lengi látin duga, heldur verði byggt stjórnarráðshús, þar sem allar skrifstofur ríkisins rúmast. - Staðurinn milli Bankastrætis og Amtmannsstíg er alveg mátuleg framhlið eins húss, mig minnir að það séu um 70 metrar, eða eins og framhlið nýja barnaskólans. Væri þarna tilvalinn staður fyrir veglega stjórnarráðsbyggingu, eða þá fyrir höll hins tilvonandi lýðveldisforseta. Mér er með öllu óskiljanlegt, að hv. 1. þm. Rang. skuli vilja tylla forsetahöllinni einhversstaðar út fyrir bæinn. Það er satt að segja ekkj of mikið af skrauthýsum hér, þótt ekki verði farið með þau vestur að Kaplaskóli eða inn að Elliðaám. Það er nóg, að þjóðleikhúsið verði grafið innan um húsin við Hverfisgötuna, þótt ekki verði svo farið með önnur skrauthýsi langt út fyrir bæinn.

Við eigum nú Skildinganes bráðum

. Ef til vill á að setja forsetahöllina sunnan við Öskjuhliðina, til bæjarprýði þar. Ég hafði hugsað mér að segja nokkur orð um 2. till. á þskj. 207, frá hæstv. fjmrh. Sérstaklega ætla ég að minnast á hana af því að ég verð svo glaður að heyra, þó ekki sé nema rétt einu sinni, rödd hæstv. fjmrh., af því að maður hélt, að hann væri ekki til. Meðan verið var að afgr. fjárl., þá heyrðist aldrei í hæstv. ráðh., svo að það er gaman að heyra, að hann skuli þó muna eftir því, að hann er fjmrh.

Ég talaði 16 sinnum við 1. umr. fjárl.

. - Það er hugmynd okkar hv.þm. Borgf. að setja einhvern slíkan varnagla sem þessi brtt. felur í sér. En það er gott, ef hægt er að koma þessum hugmyndasnauðu mönnum eitthvað úr höfn, þótt það sé dálítið einkennilegt, hvernig þetta hefir snúizt fyrir hæstv. stj. Eftir okkar till. voru þær ályktanir dregnar af hóflausri umframeyðslu stj. á undanförnum árum, að Alþ. yrði nú að tryggja sitt vald, þegar ágreiningur yrði á milli þess og stj. um fjárveitingavaldið. Þetta vildi stj. og hennar flokkur ekki gera. En í stað þess hefir till. okkar snúizt svo í höndum stj., að með því að samþ., hana eins og hún er nú, þá er stj. tryggt fjárveitingavaldið sem svarar að ¼ hluta. Mér sýnist muni vera hægt að túlka þessa till. svo, að stj. geti misbeitt valdi sínu mjög hatramlega. Þegar hæstv. ráðh. mælti fyrir till., gerði hann ótrúlega margar játningar. Hann sagði m. a., að í hverju góðæri safnaðist mjög mikið fyrir í ríkissjóð, og þessu þyrfti að eyða. Það þyrfti að enda hvert góðæri með stórri hreingerningu. Einnig sagði hann, að það sem væri eðlilegt í góðærunum, væri ekki eðlilegt í þeim vondu. Það er að segja, hæstv. ráðh. er farinn að sjá, að stj. hefir farið óviturlega að ráði sínu í góðærunum. Engin stj. myndi hafa farið jafnóviturlega að á góðu árunum og þessi stj. hefir gert. Hverjum skynsömum manni má vera það ljóst, að eftir gott ár getur komið erfitt ár. Það er því hyggilegra að sóa ekki öllu fénu þegar á góðærunum. Þetta hefði stj. átt fyrir löngu að sjá. Ef hún gat ekki af eigin ramleik komið auga á það, þá átti hún a. m. k. að taka aðvaranir og bendingar andstæðinganna til greina. Svo segir stj. á eftir, að það hafi safnazt svo mikið inn í góðærunum, að það hafi þurft að sópa því burt. Í erfiðu árunum ætti ríkisstj. einmitt að geta aukið opinberar framkvæmdir og hamlað atvinnubresti. Ein er sú till. enn, sem ég verð að minnast á. Það er till. sú, sem hv. 2. þm. Rang. flytur á þskj 183, IX, sjúkrastyrkur til Sigríðar Kjartansdóttur vegna sjúkleika manns hennar, séra Jakobs Ó. Lárussonar. Eins og við vitum, hefir Alþingi áður veitt slíka styrki, en það hefir þó alltaf verið fljótlega hætt við þær styrkveitingar, sökum þess, að ómögulegt var fyrir ríkið að liðsinna öllum þeim, sem þá gátu komið og gert kröfur. Þessi till. er nokkuð óvanalega, en ég ætla samt sem áður að greiða atkv. með henni. Vil ég þá lítillega gera grein fyrir atkvgr. minni. Hv. 2. þm. Rang. sagði, er hann mælti fyrir till., að allir vissu, hvernig á þessum styrk stæði. Já, það er satt, að það vita allir, hvers vegna hann er nú fram kominn, það er beinlínis vegna ráðstafana hins opinbera. Hér er til ágæt stofnun fyrir þá menn, sem þjást af slíkum sjúkdómum sem þessi maður. Henni hefir verið komið upp með ærnum kostnaði og búið að ráða ágætan sérfræðing, sem er þekktur um öll Norðurlönd fyrir vísindamennsku, til þess að veita stofnuninni forstöðu. En svo gerir einn ráðherranna, sem hv. 2. þm. Rang. einmitt styður, sér lítið fyrir og rekur hann burt, einungis af því að ráðh. vildi hefna sín fyrir persónulega mótgerð. Þannig var þessi eini bjargvættur hinna sárþjáðu manna hrakinn burt frá spítalanum. Afleiðing þessa er sú, að nú ganga hundruð manna og verða að leita sér ásjár annarsstaðar. Þessi burtrekni læknir hefir sem betur fer ekki farið af landi burt, en það er samt afarkostnaðarsamt að njóta lækninga hans. Ekki svo mjög frá hans hendi, heldur vegna þess, hve miklum erfiðleikum það er bundið að koma slíkum sjúklingum fyrir. Ég veit dæmi til þess, að þurft hefir að greiða 96 kr. á sólarhring með slíkum sjúklingi. Hið venjulega er svona frá 12 upp í 35 kr. Allan þennan kostnað þurfa sjúklingarnir að greiða, vegna þess, að einn ráðh. þurfti að hefna sín. Mér finnst því alveg sjálfsagt að koma með aðra eins styrkbeiðni eins og þessa, sem hv. 2. þm. Rang. flytur. Það er eins og hið opinbera sé að kannast við ávirðingar sínar. Ég mun greiða atkv. með hverri fjárbeiðni, sem fram kemur frá þessum sjúklingum, unz spítalinn er aftur kominn í gott horf. Ég held, að það sé ekki fleira, sem ég hefi ástæðu til að segja að þessu sinni.

Forseti (JörB): Útbýtt hefir verið í deildinni brtt. á þskj. 222. Til þess að till. þessi megi koma til umr. og atkv., verður að leita afbrigða frá þingsköpum.

Sveinbjörn Högnason Það er aðeins örstutt aths., sem ég óskaði að gera viðvíkjandi tveimur brtt. á þskj. 207, sem ég hefi komið fram með. Sú fyrri er þess efnis, að aftan við brtt. 183, XXII, 2, komi orðin „ef fé er fyrir hendi“, og ennfremur, að við 13. gr. c, VIII, á eftir: til bryggjugerða og lendingarbóta, komi “ef fé er fyrir hendi í ríkissjóði“. Ég vildi skýra frá því, af hvaða ástæðu ég kem fram með þessar brtt., af því að ég hefi orðið þess var, að þær hafa valdið dálitlum misskilningi. Ég hefi borið þær fram vegna þess, að hv.fjvn. hefir þóknazt að setja aftan við brtt. um að brúa Þverá í Rangárvallasýslu orðin „ ef fé er fyrir hendi“. Um leið vildi ég leiðrétta það, að í brtt. stendur Þverá á Rangárvöllum, en á að vera Þverá í Rangárvallasýslu, því að brúin mun eiga að vera hjá Dufþaksholti, en ekki á Rangárvöllum. Í sjálfu sér álít ég ekki, að það skipti svo miklu máli, hvort þessi orð standa aftan við till. eða ekki, en það, að ég fer fram á, að samskonar aths. sé tengd aftan við hina tvo liðina, orsakast af því, að með því vil ég leggja áherzlu á, að þær fjárveitingar eru að engu leyti rétthærri en þessi til Þverárbrúar, og framkvæmdirnar heldur engu nauðsynlegri. Þá vil ég fara örfáum orðum um þær brtt., sem ég hefi borið fram ásamt hv. samþm. mínum, og þá fyrst og fremst um sjúkrastyrkinn til Sigríðar Kjartansdóttur í Holti. Hv. frsm.fjvn. segir um þá till., að það eina, sem hann hafi á móti þessari fjárveitingu, sé fordæmið. En ég vil segja hv.frsm. það, að fordæmið er hér fyrir hendi. Alþ. er oft búið að veita svipaða sjúkrastyrki. Það er aðeins í einu tilfelli, sem hv. d. gæti gefið slæmt fordæmi, og það er með því að fella þessa till., það fordæmi, að fella styrkveitingu þar sem þörfin er mest og brýnust. Þá vil ég beina örfáum orðum til hv. 4. þm. Reykv. Hann minntist einnig á þessa liði. Það var nú að vísu rétt af hendingu, að ég veitti því eftirtekt, því að hann þarf um alla hugsanlega hluti að tala, þó að það sé ekki alltaf af miklum skilningi eða rökfestu gert, sem varla er heldur von, þó að skilningur hans sé kannske mikill á mörgum sviðum. En þessi hv.þm. er búinn að sannfæra mig um það, sem ég hafði tæplega trúað áður, að ef maður heyrir lengi sama hljóðið, þó að hátt sé, þá hættir maður að taka eftir því, er maður venst því. Ég minnist þess, þegar ég kom í fyrsta sinn um borð í mótorskip, þá kvartaði ég undan hljóðinu í mótornum, hve hátt það væri og truflaði mikið, en sjómennirnir sögðu mér, að þegar menn hefðu hlustað á það nokkra stund, þá hættu menn alveg að gefa því gaum. Hv. 4. þm. Reykv. hefir sannfært mig þennan tíma, sem ég hefi verið í þessari hv. d., um að þetta er rétt. Það veður á honum um alla hluti, svo að allir hv. dm. eru dauðleiðir orðnir og hættir að gefa orðum hans nokkurn gaum. Hann lýsti yfir því, sem mér vitanlega þótti vænt um, að hann ætlaði sér að fylgja þessari till.; en ekki vegna skilnings á málinu, ekki vegna þarfarinnar, heldur ætlaði hann að fylgja því af eintómum misskilningi. Hann var náttúrlega ekki lengi að finna, hverjum sjúkdómurinn væri að kenna. Ég skal ekki fara langt úr í það efni. Ég býst við, að honum sé jafnókunnugt um orsakir þess sjúkdóms og mér, en það er harla óviðkunnanlegt, og ekki sízt af honum, að blanda slíku inn i, þegar verið er að biðja um styrk, sem mikil þörf er fyrir og sennilegt, að allir séu sammála um að veita, þó að ekki væri nema af mannúðarskyldu. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum nú um það, sem hv.þm. sagði um þetta atriði. Mér gefst sennilega tækifæri til þess seinna hér í þinginu að svara honum. Þá er önnur brtt., sem ég hefi borið hér fram, um að hækka eftirlaun Ögmundar Sigurðssonar skólastjóra upp í 2500 kr. Hv. frsm.fjvn. sagði, að n. væri á móti þessari till., af því að hún sæi ekki ástæðu til að verða við henni öðrum fremur, en ég held, að ég hafi sýnt fram á, þegar ég mælti með þessari till., að hér væri einmitt ástæða til þess fremur en í öðrum tilfellum, þar sem þessi maður hefir starfað í mörg ár og haft mjög lág laun. Það er því ekki nema sanngjarnt og sjálfsagt, að hann fái þessa viðurkenningu nú, þegar hann hefir látið af störfum. Ég vona því, að hv.frsm. og fjvn. taki þetta til greina og fylgi mér að því að veita þessum ágæta starfsmanni nokkra viðurkenningu og uppbót á þau litlu laun, sem hann í svo mörg ár hefir haft.

Jón Ólafsson Ég má ekki flytja hér nema stutta aths. Mér þykir leitt, að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera hér í d., því að við hann þyrfti ég að ræða. Það er sennilega svo komið, að búið er að ganga svo frá þessu máli, lóðakaupum ríkisstj., og svo margir komnir inn í það, að það er víst vonlítið, að hægt sé að koma vitinu fyrir forgöngumenn málsins. Ég verð að segja hæstv.forsrh. það, út af því, sem hann var að tala um, að menn mættu fyrirverða sig fyrir að þurfa að bjóða útlendingum inn í þau hús, þar sem ríkisstj. situr, að þjóðin þarf ekki að fyrirverða sig fyrir það. Það er að mínu áliti betra að hafa lítið hús með gildri pyngju en stóra byggingu með galtómum sjóði. Við höfum nú tæplega ráð á að standa skil á þeim gjöldum, sem eru lögboðin, og er því hálfbroslegt að heyra talað um nauðsyn stórbyggingar í því fjármálaástandi, sem nú ríkir, og hlýtur að láta eftir hin ömurlegustu spor fyrir framtíðina. Þetta er það, sem undir öllum kringumstæðum verður að athuga, þegar verið er að tala um stórar skrautbyggingar og annað eftirlæti, sem lítil þjóð hefir ekki ráð á. Komi það fyrir, að mönnum sýnist stjórnarráðshúsið of lítið fyrir þá, sem þar eiga að sitja í framtíðinni, þá er ekki annað en að brjóta það niður og byggja annað upp. Það er miklu ódýrara, enda mun það tæplega koma til mála, að stjórnarskrifstofurnar verði fluttar af þessum ágæta stað með aðgang á þrjá vegu. Byggði þjóðin nú fyrir vöxt hennar um aldaraðir, yrði það henni of dýrt vegna vaxta og viðhalds, og jafnvel miklu dýrara en niðurrif og endurbygging eftir vissan árafjölda. Ég er alveg hissa á þeirri bjartsýni, sem lýsir sér í þessu lóðakaupamáli upp á 400 þús. kr., sem ekki þarf að nota í náinni framtíð, og eyða þar með stórfé frá ríkissjóði, sem ætíð mun hafa of lítið fé til nauðsynlegra framkvæmda til hagsbóta fyrir almenning. Ég get sagt til dæmis um þetta, að fyrir nokkrum árum keypti Reykjavíkurbær eign fyrir 150 þús. kr., en er nú að verðmæti um 50 þús. kr. Bærinn varð auðvitað að taka lán og borga af því 8%, en fær af þessu 2½%. Þeir, sem vilja, geta nú reiknað, hvað lengi þessi eign verður að komast upp í milljónir, nú er hún komin á 4. hundrað þúsund kr. Ef þetta er kallað gott ráðlag, þá er bezt að fylgja því fordæmi í þessum lóðakaupum fyrir ríkissjóð. En ég er sannfærður um það, að þegar menn átta sig á þessu, þá komast þeir að raun um, að hér hefir verið farið gálauslega með fé ríkissjóðs. Ég hefi sérstaka ástæðu til að vita ríkisstj. fyrir þessa till. eða fyrsta flm. hennar, hæstv. fjmrh. Ég víti og það algerða hugsunarleysi, sem hér er um að ræða, alveg eins og hv. 4. þm. Reykv. játaði, að hann fylgdi þessu, án þess að hann hefði reiknað út eða hugsað um, hvað verið væri að gera. Annars virtist mér hæstv. fjmrh. heldur á því, að þetta væri ekki sem bezt ráðið, en hann sagði aftur á móti, að það væri æskilegt að eiga góða lóð fyrir byggingar, sem hann varðist allra frétta um, hverjar yrðu. En ég held, að það sé ekki mikill vandi fyrir stjórnina að vita það. Hún getur vel séð, hvað erlend ríki eru bundin við að eiga af þjóðhýsum og farið eftir því. Mér er ekki nærri nóg, að því sé slegið upp, að forseti lýðveldisins eigi að eiga þarna heima o. s. frv. Hv. 4. þm. Reykv. þóttist heyra hjá mér þetta gamla hljóð frá bæjarstj. Rvíkur. Ekki skal ég bera á móti því, en ekki býst ég við, að bæjarbúar telji sig liða fyrir það. En sennilegt er það þó, að ýmsir málskrafsmenn, skilningslitlir á hinar heppilegustu og hagkvæmustu hliðar málsins, finni ástæðu til aðfinnslu. Því hefir oft verið haldið fram, að þm. Reykv. vildu allt undir Rvík. Í þessu máli eru það ekki hvað sízt sveitaþm., sem ýta undir þetta hið stærsta lóða- og húsabrask, sem drifið hefir verið hér síðan Rvík byggðist. Hv. 4. þm. Reykv. opinberaði nú sinn þekkingarskort og nekt í þessu máli, því að hann segir, að hér dugi engir útreikningar; þessar lóðir verði að kaupa til að prýða bæinn. Ég held, að þeir, sem búa hér í bæ og gera sér grein fyrir því marga, sem vantar til þess að fólki geti liðið sæmilega, séu ekkert að hugsa um að brjóta niður gömlu byggingarnar til að prýða bæinn. Ef hv.þm. vildu tala um þetta með alvöru, þá væri öðru máli að gegna. En þessu er slegið fram og talað um það með staðlausu fleipri. Þessi sami hv.þm. talaði um þessa rödd bæjarstj. Það er sú rödd, sem heldur á móti því þó að hún verði borin ofurliði - að kaupa eignir, sem munu, eins og nú þegar er komið á daginn, koma til með að kosta svo mikið í framtíðinni, að ekki verður með tölum talið. Það, sem aðallega vakti fyrir hv. 4. þm. Reykv., var það, að í bæjarstj. væri ekki nógu mikil fyrirhyggja með eitt og annað, t. d. til að hugsa fyrir góðum stað, þar sem hægt væri að byggja opinberar byggingar, en hverjar þessar opinberu byggingar væru, var auðvitað ekki getið um, nema það væntanlega ráðhús bæjarins, sem löngu er ákveðinn staður. Það lítur ekki út fyrir, að hv. 4. þm. Reykv. þekki fjárhag bæjarins, þegar hann er að tala um þessa kumbalda í bænum, en þar verður þó að sníða stakk eftir vexti, og muna mætti hann það hús, sem hann hefir sjálfur byggt í bænum, og verður ekki séð, að það beri vott um smekkvísi, og hann má ekki halda, að nein bæjarbrýði sé að því, því að hér er ekki hægt að finna óásjálegri kofa! Það er ósköp hægt að draga svo og svo stórar og glæsilegar myndir upp í huganum, en hugsa síðan ekkert um, hvernig eigi að gera þær myndir að veruleika. Hv. þm. hefir dottið í hug, að bústaður lýðveldisforseta yrði nokkurskonar konungshöll, honum datt ekki í hug í bráðina nein önnur leið. Ég þurfti að tala við fleiri en hv. 4. þm. Reykv., en af því að ég sé, að hæstv. forseti er orðinn óþolinmóður yfir lengd þessarar aths., þá verð ég að setjast niður, en vona, að ég fái að bera af mér sakir, ef þær verða á mig bornar.

Sveinn Ólafsson Hv. frsm.fjvn. hefir nú kveðið upp nokkurskonar stóradóm yfir flestum brtt. einstakra þm. Mér fannst hann leggja þær flestar niður við sama trogið. Að vísu snertir þetta mig ekki mikið, því að ég á þar aðeins eina og smávægilega till. Hún er á þskj. 194, IV, og veit ég ekki gerla, hver forlög hennar verða, en um hana hefi ég áður talað. Hv. frsm. tók að vísu ekki mjög harkalega á till., en þó fannst mér hann heldur andvígur henni. Ég ætla ekki að gera neina rekistefnu út úr þessari till., en bíða og sjá, hvað verður við atkvgr. Hinsvegar er ein önnur till., sem ég á á þskj. 183 með hv.þm. Vestm., og er mér dálítið annt um hana. Hún er í sjálfu sér smávægileg, en þó hygg ég hana ekki þýðingarlitla og nokkuð athugavert að fella hana. Mér fannst hv.frsm. líta svo á, að þessi till., sem lýtur að 1500 kr. fjárveitingu til að gefa út kennslubók í spönsku, væri borin fram af fordild og hégómaskap, en það er alls ekki rétt. Ég álít, alveg eins og hv. 1. flm.till. tók fram, að það hafi mikla þýðingu fyrir Íslendinga almennt að geta kynnzt spönsku á auðveldan hátt, því að margt bendir til þess, að viðskipti vor við Spánverja muni fremur aukast en minnka, en Spánverjar kaupa nú meira af útflutningsvörum Íslands en nokkur önnur þjóð. Það er þess vegna hyggilegt að greiða götu viðskiptanna við Spán með útgáfu bókarinnar og mætti vel vera, að Spánverjar teldu sér með útgáfunni sóma sýndan. Ég vil í þessu sambandi minna á atvik, sem gerðist fyrir nokkrum árum. Hið svonefnda fjárhagsráð Spánar leitaði þá til þingsins og stjórnarinnar um það að fá að hafa hér bækistöð fyrir togaraflota spanskan, sem var þá í myndun. Sótt var um að fá að halda hér til á líkan hátt og Englendingar fengu um nokkurt árabil í Hafnarfirði. Jafnframt þessu vorum við átakanlega minntir á það, að viðskipti okkar við Spán væru að öllu í okkar hag. Var því þar haldið fram, að Spánverjar keyptu íslenzkan fisk árlega fyrir 30–40 millj. peseta, en öll kaup Íslendinga á spönskum vörum næmu aðeins 130 þús. pesetum og væri eingöngu salt. Var í erindi fjárhagsráðsins nokkuð fast að orði komizt um þetta og gefið ljóslega í skyn, að Íslendingum bæri að láta einhver fríðindi koma í móti hagsmunum þeim, sem þeir nytu á Spáni. En þó að þetta mál væri fast sótt, þá fór svo, að óskir Spánverja um að fá að halda hér til með togara sína, voru að engu hafðar, auðvitað af gildum ástæðum. En það er samt óneitanlegt, að vér stöndum að vissu leyti í þakklætisskuld við þessa þjóð og getum vænzt þess, að þau kjör, sem við höfum notið þar hingað til, verði erfiðari, þegar stundir liða. A. m. k. varð þess vart nýlega, að vöknuð var hreyfing þar syðra, að vísu ekki á Spáni, heldur í Portúgal, þar sem sala á íslenzkum fiski hefir verið mikil, um að hækka tollinn á fiskinum að verulegum mun, enda er þess getið til af ýmsum kunnugum mönnum, að tollkjör þau, sem vér höfum búið við síðan 1922 á Spáni, muni bráðlega breytast og verða erfiðari, og að viðskipti öll við Suðurlönd torveldist, ef ekki er að þeim hlúð. Hér er í raun og veru ekki nema um litla viðleitni að ræða til að sýna, að við viðurkennum á einhvern hátt, að okkur séu viðskiptin hagfelld við þessar þjóðir, og að við gerum okkur far um að styðja okkar land til þess að komast í nánari kynni við þessa þjóð, eins og við mundum gera á þennan hátt. Ég segi ekki, að þetta sé neitt stórvægilegt bjargræði eða fullkomin lausn í því efni að binda haldkvæm viðskiptasambönd við Spán, en það er þó dálítil viðleitni. Þetta er svo lítil fjárhæð, að það skiptir engu máli í sambandi við aðrar fjárveitingar, hvort hún flýtur með eða ekki. En ef vér samþ.till., þá hefir það tvennskonar þýðingu. Fyrst það, að þeim, sem skipta við Spánverja, er gert auðveldara fyrir eftirleiðis, og í öðru lagi verður oss ekki borið á brýn, eins og verða mundi, ef till. yrði felld, að vér forðumst aukin viðskipti við Spánverja og viljum engin mök við þá eiga. Vitanlega hlýtur margt fleira að koma til greina til að auka kynningu milli þessara tveggja þjóða, en kunnátta málsins verður þó alltaf fyrsta byrjun í þá átt. Ég vil svo ekki eyða fleiri orðum um þetta, en mér fannst ég verða að minna á þessa till. áður en atkvgr. færi fram. Um fjárl. almennt skal ég ekki ræða, það hefir verið sagt svo margt um þær tvær meginstefnur, sem fram hafa komið í till.hv.þm., að ekki er eyðandi að þeim orðum fleiri.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Sessunautur minn, hv. 1. þm. Rang., gerði stutta aths., sem hann flutti svo á 20 mínútum, og þessi mæti maður talaði þar með þeim hita og eldmóði, sem hann er óvanur að viðhafa. En það, sem gladdi mig, var, að af niðurl. ræðunnar sást, að hann er smekkmaður, sem liður beinlínis illa, ef hann sér reist jafnljót hús og hv. 4. þm. Reykv. býr i. Þessi hv.þm., sem leggur svona mikið upp úr bæjarprýðinni, hefir og sýnt það í verkinu með því að festa kaup á einu prýðilegasta húsi bæjarins. Og ef á að leggja vexti við það, sem húsið kostaði, þá mun það kosta hann nokkrar millj. kr. áður en þessi öld er á enda. Ef hann hefir nú þessa lífsskoðun, og þar sem hann er maður, sem er mjög vanur að umgangast háar upphæðir, þá verð ég að segja það, að mér er óskiljanlegt, hvernig hann rís upp gegn þeirri till., sem liggur hér fyrir til umr. Þegar þess er nú líka gætt, að það er búið að eyða 6 millj., án þess að ég muni eftir, að þessi hv.þm. hafi viðhaft eins hörð orð um það og þessi tilætluðu kaup af ríkisins hálfu. Ég verð að leiðrétta það hér, að þessi fjárfúlga er ekki 400 þús. kr., heldur mun það sönnu nær, að þegar allt er lagt niður með venjulegum vaxtakjörum, þá sé upphæðin nær 300 þús. kr. Það er sem sé sú upphæð, sem þarf til að reisa 3 íbúðarhús. Það sýnist ekki vera hægt um það að deila, að það er ekki einungis til mikillar prýði, heldur og mun það viðurkennt, að það sé vel viðeigandi, að ríkið fullnægi þeirri þörf, sem fyrr eða síðar kallar á dyr hjá því um opinberar byggingar, og hvort sem það verður nú forsetinn, sem býr þar, eða þar verður þinghöll eða stjórnarráð, þá verður því ekki móti mælt, að hér er aðeins um nokkurn árafrest að ræða, þangað til almenningur skilur, að þessi ráðstöfun var af viturleik gerð, og það því fremur, sem upplýst er, að ríkið þarf ekki að hafa neinn verulegan bagga af þessu, þar sem hægt er að ávaxta eignirnar nokkuð sæmilega. Ég sé því ekki neina ástæðu til að gera hér úlfalda úr mýflugu. Ég veit, að allir smekkmenn og allir þeir, sem sjá nokkuð fram í tímann, geta greitt þessari till.atkv. Ég vildi víkja örfáum orðum að einni setningu í ræðu hv. 2. þm. Rang. í sambandi við till. hans um sjúkrastyrkinn, og það sem hann hefir gert að umtalsefni við hv. 4. þm. Reykv. Hv. þm. sagði, að það færi illa á því, ef hv. 4. þm. Reykv. væri á móti styrkveitingum í líknarskyni. Hv. 4. þm. Reykv. var nú einmitt að geta þess, að hann væri ekki á móti till. En ég vil segja það, að ef það situr illa á hv. 4. þm. Reykv. að vera á móti styrkveitingum í líknarskyni, þá hefir þessi hv.þm. líka gengið drottni á hönd, svo að þetta sama gildir um hann sjálfan. En nú vil ég fræða hann á því, að það stendur eins á fyrir tugum sjúklinga hér á landi, sem fátækir aðstandendur hafa kostað of fjár til, til þess að reyna að bæta úr hinum illa sjúkdómi þeirra. Ef hv.þm. hefir með þessu viljað meina annað en yfirskin og hræsni, þá gefst honum vonandi seinna tækifæri til að greiða atkv. með ráðstöfun, sem að gagni má verða, og setja aftur í embætti þann lækni, sem er viðurkenndur vísindamaður í þessari grein og sjúklingar eru að leita til utan spítala, vegna þess að ofstækisfullur ráðherra hefir rekið hann úr embætti til þess að hefna sín fyrir persónulega móðgun.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég vildi aðeins segja nokkur orð vegna þess að báðir hv.þm. Rang. hafa gert ræðu mína að umtalsefni. Ég ætla þá að byrja á 1. þm. Rang., því að ég met hann meira, og vil þá segja honum strax, að hann mun ekki þurfa að bera af sér sakir út af því, sem ég segi. Hann lagði áherzluna á það, að ég vildi ekki hirða neitt um kostnaðinn. En það er langur vegur frá því. Ég er með þessu meðfram af þeirri ástæðu, að þetta eru góð kaup og betri kaup en líkur eru til, að hægt verði að fá á þessum lóðum seinna. Svo er líka á það að líta, að á lóðunum standa hús, sem gefa af sér vexti, svo að upphæðin mun að mestu leyti renta sig. Hv. þm. sagði hið sama um skrautbyggingar fyrir bæinn. En það er nú svo, að það verður að byggja skrautbyggingar í bænum, eins og t. d. ráðhús. Og þessar byggingar verðum við að setja á góðar lóðir, því að það er synd og skömm að láta þær á þá staði, þar sem engin bæjarprýði er að þeim. Ég tók það fram í ræðu minni, að yfirleitt væri ég ekki með ákúrur út af stjórn bæjarins. En hefi miklu fremur verið verjandi þeirrar stjórnar, sem nú er á málefnum bæjarins, sérstaklega fjármálastjórnarinnar. Ég skal játa það, að það brauzt út margra ára innibyrgð reiði og óánægja yfir útliti bæjarins, þegar ég minntist á þetta. Það er nú svo með smekkinn eins og Rómverjar sögðu, að það er ekki hægt um hann að deila, því að hver hefir sinn smekk og þar við situr. En ég verð nú að segja það, að mitt hús er eitt af þeim fáu húsum hér í hænum, sem ég þyrði að leggja undir dóm skynbærra manna hvað smekkvísi snertir. Það hefir komið fram hjá byggingarnefndinni, hvað menn hafa lítinn smekk fyrir fallegum byggingum í þessum bæ, þar sem hún hefir oft fellt teikningu að fallegum húsum, en leyft önnur, sem voru mjög ljót. Þá kem ég að lýðveldisforsetanum. Ég minntist nú aðeins á hann, af því að hv.þm. tók hann sjálfur. En ég get sagt það, að ég vil hafa hann í bænum, en ekki fyrir utan bæinn. En af því að þetta er aðeins stutt athugasemd, þá get ég ekki farið lengra út í það. Ég þarf svo aðeins að minnast á ræðu hv. 2. þm. Rang. Mér kom það ákaflega undarlega fyrir sjónir, hvernig hann brázt við ræðu minni, því að ég held, að ég hafi verið eini maðurinn, sem stóð upp til þess að mæla með till. hans. En þá bregður hann mér um skilningsskort. En ég held þá, að skilningsskorturinn sé ríkari hjá honum sjálfum. Hv. þm. var að bera fram huggunarorð til hv. dm. um það, að ef þeim leiddist ræðumennska hans, þá myndu þeir venjast henni eins og sjómennirnir vélarhávaðanum. Annars verð ég að segja það, að þessi hv.þm. hlýtur að vera allviss um það, að till. verði samþ., þar sem hann ræðst á þá, sem mæla með henni. Ég get nú ekki sagt, að þetta séu heilindi. Það lítur út fyrir, að hann vilji standa á till., en hún verði svo felld.

Atkvgr. sýnir það

. Atkvgr. sýnir ekkert um það. Þar sem hann er að bregða mér um skilningsleysi, þá er auðséð, hvaða leiðbeiningu hann er að beina til hv.þdm.Hv. 1. þm. Rang. datt ekki í hug að ráðast á mig fyrir að hafa mælt með till. Ég vil ráðleggja hv. 2. þm. Rang. að gera sig ekki oftar eins beran að óheilindum.

Sveinbjörn Högnason Ég skal ekki vera langorður, því þess er engin þörf, þótt svarað sé ræðum hv.þm. G.-K. og hv. 4. þm. Reykv. Hv. 4. þm. Reykv. lét svo um mælt, að hann ætlaði að taka þann fyrr, sem hann mæti meira. En ef ég gerði slíkan mannamun, þá get ég sagt, að ég tæki þann fyrr, sem ég mæti minna, til þess að ljúka því, sem mér væri ógeðfelldara, fyrst. Hann talaði með sinni venjulegu rökfærslu, sem er svo: „Þú skilur það ekki, en ég skil það“, og sem að öðru leyti er fólgin í því að snúa út úr sitt á hvað. Öllum hv.þdm. er svo kunn rökfærsla hans, að ég þarf ekki að fara lengra út í það að skýra hana. Hann segir, að ég hafi ráðizt á sig fyrir að mæla með till. En ég hélt, að hv.þm. hefði skilið, að ég taldi það einmitt mjög gott. En það er hann, sem hefir viljað vekja úlfúð í þessu máli. Og hver er það, sem hefir fyrstur leitt asnann inn í herbúðirnar, ef ekki hv. 4. þm. Reykv.? Ég er síður en svo að ráðast á hann fyrir að mæla með till. En það er gert, eins og ég hefi sagt, af misskilningi, en ekki skilningi, eftir því sem hann skýrir sjálfur frá. Og ég tel mjög líklegt, að þessi hv.þm. fylgi oftar réttum málum af misskilningi en skilningi. Hv. þm. G.-K. ætlaði að ljá flokksbróður sínum stuðning, en ég ætla, að það sé honum bezt, ef hann á annað borð á nokkra sómatilfinningu til, að láta heldur kyrrt liggja að ræða um þetta alræmda Kleppsmál, bæði hér og annarsstaðar, heldur en að vera að ræða um málið og blanda inn í það öllu mögulegu án þess að þar sé nokkurt samband á milli.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. andmælti í gær till., sem ég og hv.þm. Mýr. eigum á þskj. 194, um eftirgjöf á láni til Mjólkurfél. Mjallar í Borgarfirði, á þeim grundvelli, að það væri ekki rétt að gera Búnaðarbanka Ísl., sem fékk Viðlagasjóð, að skyldu að gefa þetta eftir. Hæstv. forsrh. vildi, að till. hljóðaði upp á það, að Búnaðarbankinn fengi þetta endurgreitt úr ríkissjóði. Ég hefi nú athugað, hvernig slíkum eftirgjöfum hefir verið hagað síðan Viðlagasjóður rann inn í Búnaðarbankann og séð við athugun á fjárl. fyrir árið 1931 3 till., þar sem ákveðið er að gefa eftir lán úr Viðlagasjóðj, án ávæða um endurgreiðslu af ríkissjóðs hálfu. Þetta hefir komið til framkvæmda á þessu ári, en lögin um Búnaðarbankann voru afgreidd 1929, og má því ætla, að þessi skipti ríkissjóðs og Búnaðarbankans viðvíkjandi Viðlagasjóði hafi verið komin í fullt gildi, þegar þessar till. voru samþ. Ég held því, að þessi till. séu í fullu samræmi við það, sem hv. d. hefir áður álitið í þessu efni. En hinsvegar, ef hv. d. litist svo, að það færi betur á því, að þetta gengi ekki undir sjóðsdeild Búnaðarbankans, þá hefi ég leyft mér að flytja vatill. á þskj. 217 um að bætt væri aftan við liðinn: „enda greiði ríkissjóður Búnaðarbankanum eftirgjöfina“. Ég vildi, að atkvgr. yrði hagað svo, að hv.þdm. greiði fyrst atkv. um vatill., svo að þeir geti valið um aðferðirnar. Ég held, að till. sé þannig stíluð, að það sé hægt að gera þetta samkv. þingsköpum. Aðalatriðið fyrir okkur flm. er auðvitað það, að till. verði samþ., hver svo sem aðferðin verður, því allt er þetta hvort sem er eign hins opinbera. Ég ætla svo ekki að fara fleiri orðum um þetta atriði. Síðan fjvn. hélt fund um till. einstakra þm., sem fyrir lágu, hafa komið fram nokkrar brtt., þ. á m. á þskj. 207 í 2 liðum, önnur frá hv. 2. þm. Rang., en hin frá hæstv. fjmrh. Með þessum till. er allmjög gripið fram í starf og till.fjvn. Það hefir nú verið svo í fjvn., að við höfum í till. okkar hvergi farið fram yfir það, sem forsvaranlegt væri, hvorki um áætlun á tekjuliðum fjárl. né útgjaldaliðum. Þó að svo sé, að áætlun fjárl. er nokkru hærri en stundum hefir verið, þá liggur það í því, að við höfum gert okkur far um að bera saman, hvað útgjöld ríkisins hafa verið samkv. landsreikningunum á undanförnum árum. Ég held því, að það sé ekki nein ástæða til að óttast þessa hækkun, þar sem hún er fyrir neðan það, sem verið hefir. Þess vegna er það, að þegar fram koma till., sem halda opnum leiðum til þess að dregið verði úr verklegum framkvæmdum, þá lít ég svo á, að þar sé gripið fram fyrir hendurnar á fjvn. Og ég verð að segja það, að þar sem þetta kemur fram, þá er ekki hægt að skilja það öðruvísi en þannig, að n. hafi farið ógætilega í áætlunum sínum. En það tel ég alls ekki á rökum byggt. Og það er líka í litlu samræmi við það, sem hæstv. fjmrh. hefir brýnt fyrir hv.þdm., að halda fast við till.n. Ég skil illa samræmið í þessu hjá hæstv. fjmrh., að hann skuli annarsvegar brýna fyrir hv.þdm. að halda fast við till.n., en að hinu leytinu vilja halda opnum leiðum til að grípa til, til þess að draga úr því, sem n. hefir ákveðið til verklegra framkvæmda. Það leiðir af sjálfu sér, að ef fjárl. eru afgreidd þannig, að áætlunin ekki stenzt, þá verður að draga úr útgjöldunum. Það gæti komið til mála frá sjónarmiði þeirra manna, sem vilja láta gera sérstakar ráðstafanir gagnvart kreppunni, að taka lán til ákveðinna framkvæmda. Það væri ekki óhyggilegt. En það er ekki ástæða út frá þessu séð að grípa fram í till.fjvn. né draga úr þeim. Það verður vitanlega gert, ef þeir, sem með völdin fara, sjá kringumstæður þannig, að ekki er annað hægt að gera. Þá vil ég koma að brtt.hv. 2. þm. Rang. Hún fer fram á það, að það sem við áætlum til vita, 65 þús. kr., sé því aðeins notað, að fé sé fyrir hendi. Sömuleiðis það, sem ganga á til bryggjugerða, lendingarbóta o. s. frv. Af þessari till. verður það skilið, að allar aðrar framkvæmdir eigi að ganga á undan þessum framkvæmdum. En það undarlega í hans till. er það, að þær eru eingöngu bundnar við framkvæmdir við sjávarsíðuna. Af því fé, sem fjvn. leggur til, að lagt verði til verklegra framkvæmda í landinu, er aðeins 1/6 ætlaður til sjávarsíðunnar. En ef frá er dregin fjárveiting til hafnargerðar á Akranesi, sem ekki heyrir undir klásúlu hv. 2. þm. Rang., þá er það aðeins 1/10 af upphæðinni, sem leggja á til sjávarsíðunnar og hann vill leggja höft á. Ég skal ekkert leiða getum að því, af hverju sérstaklega er ráðizt á þessa liði, en mér virðist, að sú megi vera ástæðan, að engu af þessu á að verja í hans kjördæmi.

Brúin á Þverá

. Brúin á Þverá heyrir ekki undir vitabyggingar. Hv. þm. segir, að þetta eigi að vera svar við till.n. um brúna á Þverá, sem suma hefir hneykslað, að talin hefir verið á Rangárvöllum. Ef hér er um misskilning að ræða, þá á hv.þm. sjálfur sök á því. En ég hygg það engan misskilning. Hann sagði áðan, að hann hefði leitað samsvarandi liða til að setja hömlur á. En ef hann hefir leitað samsvarandi liða, þá hefði hann átt að koma með slíka klásúlu um allt brúarféð. En hann leitar að þessum litlu framkvæmdum við sjávarsíðuna og ræðst á þær, - þetta litla brot, sem n. hefir þangað áætlað til verklegra framkvæmda. Ef hv.þm. er óánægður með þetta, sem kannske er ástæða til, þá lægi nær að koma með till. um að fella niður þessa klásúlu, sem fylgir fjárveitingu til Þverárbrúarinnar, og kannske hann hefði getað talað svo um fyrir n. og hv. d., að hann hefði fengið vilja sinn fram. En það var nú svona, að þegar n. tók að athuga, hvað hún treysti sér að leggja til verklegra framkvæmda, þá leituðumst við við að skipta niður á þær starfsgreinar, sem till. lágu fyrir um frá vega- og vitamálastjóra, og hnitmiðuðum við það, hvað mest gagn gerði og hvar nauðsynin væri brýnust. Og við þá athugun varð það ofan á að áætla til brúargerða 50 þús. kr. Þá kom fram sterk ósk um að brúa Þverá. N. leit á nauðsyn þess máls og bætti því við á þennan lið, þótt það væri í ósamræmi við reglur n. í þessu efni, og þess vegna var þessi klásúla sett. Því að ráðstöfunin á þessu brúarfé var þannig, að ekki var hægt að komast af með minna til endurbóta á gömlum brúm og til að byggja nýjar á vegum, sem verið er að leggja, en koma ekki að gagni, nema þessar brýr séu byggðar í sambandi við þá. - Vænti ég, þegar hv.þm. er búinn að fá þessar upplýsingar, að hann fallist á það að taka till. sína aftur, og snúi sér að því að fá leiðréttingu um Þverárbrúna, en haldi sér ekki fast við þessa till., sem hann hefir dottið ofan á á þennan einkennilega hátt. Ég held það sé ekki fleira, sem ég hefi ástæðu til að minnast á. Hér hefir mikið verið talað um lóðakaup ríkisins, og ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég tel það ekkert undarlegt; þótt umr. spinnist um það mál. Þar er um að ræða þá langhæstu fjárútlátatill., sem fyrir liggur. Ég þarf ekki að gera mikla grein fyrir atkv. mínu um þennan lið. Þegar áður kom til umr. að kaupa þessar lóðir, sem mun hafa verið 1930, þá var ég á móti því, og ég er það enn. Það hefir ekkert komið fram í umr., sem sanni fyrir mínum leikmannsaugum nauðsyn þess, að ríkið ágirnist þessar lóðir. Ég álít þær eins vel komnar í höndum borgaranna. Það er nú svo, að allar framkvæmdir í þessu landi verða að byggjast á borgurunum, en þar sem þeim er ábótavant um smekk, þar geta stjórnarvöldin gripið inn í. En þó að það opinbera byggi, þá er það háð vilja, smekk og ályktunum sömu sérfræðinganna og einstaklingarnir, og þeim getur alveg eins skjátlazt þótt hið opinbera eigi hlut að máli. Ég vil ljúka máli mínu með því að beina því til hæstv.forsrh., að á það hefir verið minnzt, að lóðin væri aðgengileg fyrir það, að hægt væri að verja til þessa erfðafjárskatti að upphæð 50 þús. kr. En ég vil leiða athygli hæstv.forsrh. að því, að þessi upphæð er alveg mátuleg til kartöflukjallarans, sem talað hefir verið um.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Sannleikur er það hjá hv.þm. Borgf., að það er þarfamál, sem hann minntist á síðast. En ég vonast til, að einhver ráð verði með að bjarga því máli, og mér virðist ástæðulaust að blanda mér inn í þessar umr. um lóðakaupin, því að það hefir ekkert nýtt komið fram í málinu, síðan ég talaði áðan. Málsskjölin liggja frammi fyrir hv.þm., og það mun ekki hafa nein áhrif að vera að teygja umr. Ég vildi gera að umtalsefni tvö atriði í ræðu hv.þm. Borgf. Hann vék að till. um það að gefa Mjöll eftir lán og sagði, að þótt þingið veitti Búnaðarbankanum heimild til þess, þá væri ekki um neitt nýtt að ræða, og nefndi til eftirgjafir bæði til einstakra manna og hreppa. En þessar samþ. voru gerðar eftir að lög um Búnaðarbankann voru sett, en áður en ríkissjóður afhenti honum sjóðinn. Það er mikill eðlismunur á því, hvort slíkt sem þetta er samþ. af þinginu eftir að Búnaðarbankinn hefir birt, að hann eigi þennan sjóð.

Hvenær fór afhendingin fram?

. Ég ætla, að hún hafi farið fram í okt. eða nóv. 1930, en man það þó ekki með vissu. En eins og hv.þm. veit, stendur í stímabraki um samninga milli Mjallar og kaupfélags Borgfirðinga, og færi því vel á því að láta bíða með þetta unz séð verður, hvernig þau viðskipti fara. Og þótt ég álíti ekki heppilegt að afgr. málið nú eins og það liggur fyrir, þá væri ekki útilokað að taka það upp á þinginu í vetur. Hitt atriðið í ræðu hans, er ég vildi minnast á, er það, að hann skoðaði till. mína um heimild til stjórnarinnar til að færa niður um 25% nokkra útgjaldaliði fjárl., ef nauðsyn krefði, sem árás eða vantraust á fjvn. Hann sagði, að n. hefði lagt mikla vinnu í þetta mál. En ég vil benda á það, að það er langt frá, að í till. minni sé um að ræða nokkurt vantraust á hv.fjvn. Ég benti á það, að till. mín er eiginlega traust á fjvn., þar sem í till. er byggt á þeim grundvelli, sem fjvn. hefir lagt. Því að ef stjórnin neyðist til að draga úr, þá á það ekki að koma fram á þessum lið eða hinum, heldur á að byggja á grundvelli þeim, sem fjvn. hefir lagt og byggt sínar till. á. - Loks sýnir það, hvílíkur misskilningur þetta er, að ég tók það fram, að endanleg ákvörðun um það, hvort þessi heimild yrði notuð, yrði tekin á þinginu í vetur í samráði við hv.fjvn. Þegar á þetta er lítið, þá sést, að till. og orð mín gera ráð fyrir, að allt sé gert í samráði við fjvn. og í fullkomnu trausti til hennar. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að brtt. á þskj. 222, sem er brtt. við brtt. á þskj. 183, um aukna heimild til að styðja Eimskipafél. Íslands. Eins og hv.þdm. hafa heyrt, hefir orðið allmikill ágreiningur út af orðalagi á brtt.n. Nú er það almennt regla hjá þinginu, að þegar um er að ræða miklar aukningar á framlagi til einhverra stofnana, þá fylgir því aukið eftirlit. Í því liggur ekkert vantraust á stjórn stofnunarinnar og því síður illur hugur. Í því sambandi má nefna Búnaðarfél. t. d., sem hefir tvöfalt aðhald, þar sem meiri hl. stjórnarinnar er kosinn af Alþ. og fjárhagsáætlun þess verður að samþykkjast af ráðherra. Sama er að segja um Fiskifélagið. Fjárhagsáætlun þess heyrir undir samþykki atvmrn. Nú hefir verið borin fram brtt. um þetta orðalag, til að ná þessu sama á fyllri hátt, til þess að samkomulag náist um afgreiðslu þessa máls. Ég hygg, að framkvæmdastjóri Eimskipafél. muni taka vel þessari afgreiðslu. - Í sambandi við þessa aukningu er rétt að taka tillit til þess, hvað Eimskipafél. hefir fengið fyrir það, sem það leggur til í strandferðirnar, ég á við þessar 60 þús. kr., sem ákveðnar voru fyrir löngu. Þetta hefir verið gert í samráði við hinn stjórnskipaða stjórnanda úr Eimskipafél. En nú finnst mér rétt að taka til nýrrar athugunar, hvað fél. á að bera úr býtum fyrir þetta. Fulltrúinn lítur svo á, að það eigi að bera meira úr býtum fyrir þátttöku sína í strandferðunum. Það hefir verið lítið svo á af sumum, að í þessari till. fælist vantraust á framkvæmdastjóra Eimskipafél. Hann er nýtekinn við félaginu og hefir verið óheppinn með að taka við á erfiðum tímum. En ég ber gott traust til hans. Aðstaðan hefir verið erfið, og það reynir mjög á hæfileika, og þarf að sigla milli skers og báru. En ég hygg, að forstjórinn hafi marga góða hæfileika til að rækja starfið. Mér er kunnugt um það, að hinn ungi framkvæmdastjóri hefir í hyggju að koma fram endurbótum í rekstri Eimskipafél., sem vænta má góðs árangurs af. Þess vegna má alls ekki lesa vantraust á honum út úr þessari till. Hann hefir haft mjög góða samvinnu við stjórn ríkisskipanna, eins og nauðsynlegt er. Þess vegna vænti ég góðrar sameiningar um brtt. á þskj. 222.

Haraldur Guðmundsson Ég ætla aðeins að gera stutta aths., og skal ég ekki ýfa sár þm. mikið. En út af því, sem hæstv.forsrh. sagði áðan, þykir mér rétt að benda á nokkur atriði. Hvað snertir brtt. II. á þskj. 207, um heimild fyrir stjórnina til þess að borga út aðeins 3/4 hluta þess fjár, sem ákveðið er í fjárl., ef ástand ríkissjóðs verður svo bágborið, þá reyndi hæstv.forsrh. að réttlæta hana með því, að hún yrði aðeins notuð eftir ákvörðunum þingsins í vetur. Ég bið um skýringu, hafi ég ekki skilið hæstv.forsrh. rétt.

Endanlega ákvörðun átti vetrarþingið að taka

. Ég verð að segja, að sé þetta meiningin, þá er till. ákaflega brosleg. Ég veit þess engin dæmi, að þing hafi samþ. heimild handa næsta þingi, og ég efast um, að slíkt sé til í þingsögu nokkurs lands. Þetta veit hæstv.forsrh., og því er óskiljanlegt, að hann skuli bera slíka till. fram. Ég veit ekki betur en að næsta þing sé fullkomlega fært um að samþ. heimildir sem þessar alveg upp á eigin spýtur. Ég verð því að segja, að sé till. samin í þessum tilgangi, þá get ég ekki séð, til hvers hún er. Hæstv. forsrh. hélt því fram, að ég hefði rangt fyrir mér í því, að þetta kæmi mest niður á verklegu framkvæmdunum. Þegar ég lít yfir fjárlagafrv., sé ég enga liði, sem þetta kæmi harðar niður á, nema ef hæstv.forsrh. telur heyra undir þetta áætlunarliði til starfrækslu ýmsra opinberra stofnana, t. d. stjórnarráðsins. Hann talaði líka um í þessu sambandi, að e. t. v. yrði hægt að gera rekstur ýmsra opinberra stofnana ódýrari, en það kemur þessari till. ekki nokkurn skapaðan hlut við. Hæstv. forsrh. talaði um þann skrípaleik, sem ég léki, fyrst ég gerðist svo djarfur að óska þess, að ég fengi að sjá framan í nýju stjórnina sem fyrst. Ég skil ekki, hvað hæstv.forsrh. hefir meint með þessu. Ég held því fram, að ekki væri úr vegi að fá að sjá framan í þessa nýju stjórn. Hér liggja fyrir fjárl. með víðtækum heimildum fyrir þessa verðandi stjórn, sem enginn veit enn, hvernig verður skipuð. Hæstv. forsrh. sagði, að sú stjórn, sem tæki við, mundi algerlega fylgja sömu stefnu í fjármálum og hann og hans flokkur. Það er nú svo. En ég get ekki séð, að í afskiptum hæstv.forsrh. og flokks hans af fjárl. hafi komið fram nokkur önnur stefna en sú, að skera niður öll fjárframlög til verklegra framkvæmda hér á landi, sem þeir hafa þorað. Svo mjög er það líklegt, að sú verðandi stjórn haldi fram sömu stefnu. Hæstv. forsrh. tókst ekki að hagga því hið minnsta, sem ég sagði, að afgreiðsla fjárl. væri argasti skrípaleikur. - Ég get tekið eitt dæmi. Tveir af samflokksmönnum hæstv.forsrh. flytja till. um, að veittar verði 300 þús. kr. til atvinnubóta. Þetta var bjargráð það, sem Framsóknarflokkurinn ætlar að beita á móti kreppuástandi því, sem nú stendur yfir. Hæstv. forsrh. lætur í ljós, að sér lítist vel á þetta, eitthvað yrði að gera. En nú kemur nokkuð nýtt fram. Hæstv. stj. fer fram á, að hið háa Alþingi gefi sér heimild til að klípa af lögboðnum fjárframlögum upphæð, sem er álíka mikil og það, sem þessir tveir samflokksmenn hans ætluðu að verja til atvinnubóta. Þessir hv.þm. ætla að veita 300 þús. kr. til þess að bjarga landsbúum frá hörmungum atvinnuleysisins, en svo kemur hæstv. stj. og tekur þessar 300 þús. kr. aftur til þess að bjarga ríkissjóði! Þetta minnir á það, þegar Reykjavíkurbær ætlaði að fara að byrja avinnubætur á síðastl. vetri. Þá var 70 verkamönnum sagt upp vinnu, en 60 teknir í staðinn. Ennþá verri yrði þó útkoman hjá ríkinu, því að það fækkar verkamönnum sínum um 3/4 í atvinnubótaskyni, en bærinn þó ekki nema um ¼. Það, sem hæstv. ráðh. sagði um búfjárræktarlögin, skiptir ekki miklu máli. Hann taldi, að kostnaður við framkvæmd þeirra yrði tæpast meiri en 20–30 þús. kr. á fyrsta árinu. Ég vissi ekki betur en að í vetur væri kostnaður við framkvæmd þeirra talinn um 150–200 þús. kr. á ári, en það er rétt, að þegar málið var í Ed. um daginn, var komið með þessa 20–30 þús. kr. áætlun. Ég sé ekki ástæðu til þess að taka fleira fram viðvíkjandi þessu frv.; ég vil aðeins endurtaka það, að mér finnst það í mesta máta óviðkunnanlegt, að deildin skuli ekki fá að sjá framan í nýju stjórnina áður en hún afgr. fjárlögin.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég ætla aðeins að segja örfá orð til þess að svara hv.þm. Seyðf. Þar sem hann heldur því fram, að mjög ólíkar upphæðir hafi verið nefndar í sambandi við búfjárræktarlögin, þá lýsir hann sig beran að megnri vanþekkingu um þessi lög. Hann veit það sýnilega ekkj, að nú þegar leggur ríkið í mikinn kostnað í sambandi við þessi lög; það er innifalið í liðnum til styrktar Búnaðarfélagi Íslands. Um hitt atriðið, að verið sé að leika einhvern skrípaleik með því að samþ. heimild, sem næsta þing á að hafa endanlegt ákvörðunarvald um, hvort nota skuli, get ég verið fáorður. Hv. þm. er svo kunnugur stjórn fyrirtækja, að hann hlýtur að sjá gagnsemi þessarar till. Ef upplýsingar um ástand ríkissjóðs um áramót eru það vondar, að þurfi að taka til þessarar heimildar, þá verður strax 1. jan. farið að borga á þá leið, sem heimildin segir til um, 3/4 hluta af því, sem áætlað er. Og ef það er gert, stendur þingið ólíkt betur að vígi, ef það á að taka ákvörðun um þetta t. d. eftir að komið er fram í marz, heldur en ef þá væri búið að borga sumar fjárveitingar alveg upp í topp, og aðrar yrðu þá alveg útundan. Það er því ólíkt hentugra fyrir stjórnina og næsta þing að taka ákvörðun um þetta efni, ef slík heimild sem þessi er samþ. nú.

Jón Ólafsson Hv. þm. G.-K. var með, ýmsar glósur í minn garð út af þessum miklu lóðakaupum hæstv. stj. Hv. þm. sagði, að ég hefði ekki vítt alla eyðslustj. eins og þessa nú. Ég ætla að segja honum það, að ég læt mér ekki alltaf ótt með að vita það, sem illa hefir farið. Og þó að það komi fyrir, er mér samt miklu kærara að vara menn við hættu, áður en hún er skollin yfir, en að ráðast á fallna menn, sem hafa gert eitthvað, sem ekki er hægt að bæta úr eftir á. Ég sný ekki aftur með það, að ég lít á þessi lóðakaup sem eintóma heimsku og ekkert annað. Viðvíkjandi því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði um fegurð bæjarins, að þarna ætti að reisa fögur stórhýsi, þá vil ég benda á, ef verið er að leita að fallegum lóðum hér í bæ, þá væri sjálfsagt að kaupa lóðir á Landakotstúni, sem vafalaust mætti fá langtum ódýrari en þessar lóðir milli menntaskólans og Bankastrætis. - Mér líkaði það vel, að hv. 4. þm. Reykv. dró inn öll sín stóryrði í lok ræðu sinnar. Þetta er svo greindur og mætur maður, að hann þarf að tala mikið, og mér finnst, að við ættum heldur að draga fjöður yfir það og afsaka, þó að það komi oftlega fyrir, að hann tali allt of mikið.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Mér þykir leitt að þurfa að hryggja minn góða vin, hv. 1. þm. Rang., með því að taka það fram, að ég hefi ekki dregið neitt inn af því, sem ég hefi sagt. Þá ætla ég að leiðrétta það, sem hv. 2. þm. Rang. sagði. Hann hélt því fram, að ég hefði byggt ræðu mína á því, hverju sjúkdómur þessa manns væri að kenna, sem nú væri kominn í svo mikla neyð. Ég veit ekki, hvernig hv.þm. hefir getað fengið þetta út úr ræðu minni. En hann hélt þessu fram með slíkum sannfæringarkrafti, eins og hann héldi, að hann væri heimsmeistari í skilningi. Ég talaði aðeins um það, hvers vegna sjúkrakostnaður þessa manns væri orðinn svo mikill, að leita þyrfti til hins opinbera um hjálp. Hann sagðist ekkert samband sjá á milli þessarar till. og þeirra ráðstafana, að reka lækninn frá spítalanum. En það er einmitt aðalástæðan. Án þess hefðu engin vandræði orðið lít af þessum manni. Um síðari ræðu þessa hv.þm. er það að segja, að þar skildi ég ekkert hvað hann fór. Þetta getur verið að kenna skilningsleysi mínu. En það er kannske með hann eins og fleiri af þessum hágáfuðu mönnum, að þeir hafa svo stóra sál, að hún kemst ekki út um munninn á þeim. Hv. þm. talaði um rökvísi. Ég veit ekki, hvort honum ferst að tala um rökvísi, þegar hann eys yfir mig ókvæðisorðum, þegar ég er að mæla með till. hans af hógværð og rökum.

Sveinbjörn Högnason Ég ætla að svara hv.þm. Borgf. nokkrum orðum. Honum leizt illa á brtt. mínar. - Ég sagði ekki í ræðu minni, að þessir liðir, sem við ræddum um, væru samsvarandi, heldur, að samskonar nauðsyn væri á að framkvæma þá. Þá taldi hann, að ég myndi vilja setja þessi ákvæði við umrædda liði, af því að þeir snertu ekki framkvæmdir í mínu kjördæmi, en ég verð að segja það, að ég get ekki hugsað mér, hvar væri meiri þörf á lendingarbótum en í Rangárvallasýslu. En mér finnst það bera vott um, að fjvn. hafi ekki borið sem beztan hug til till. um brúna á Þverá, ef ekki er óhætt að bæta sama ákvæði aftan við fjárveitingar til vita, lendingarbóta o. þ. h. Ég ætla ekki að svara hv. 4. þm. Reykv. mörgum orðum, Ef hann hefir talað svo oft og mikið, að sálin hafi skroppið út um munninn á honum, þykir mér ekki sæmandi að eiga nokkuð að ráði orðstað við sálarlausan mann.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það er nú ekki nema örlítið, sem ég hefi ástæðu til að bæta við það, sem ég sagði áðan, enda hefi ég ekki yfir að ráða nema lítilli aths. Ég þarf ekki að ræða mikið um þessa eftirgjöf til Mjólkurfél. Mjallar. Málið liggur þannig fyrir, að til eru tvær leiðir í þessu efni. En ég vil aðeins út af ummælum hæstv.forsrh. benda á það, að ef Búnaðarbankanum hefir verið afhentur Viðlagasjóður á síðastl. ári, þá hefði tæplega verið hægt, að því er mér virðist, að draga frá þessa eftirgjöf, af því að samkv. fjárl. var ekki hægt að gera þetta fyrr en eftir áramótin síðustu. En út af því, sem hæstv. ráðh. var að tala um, að það væri e. t. v. réttara að láta þetta bíða til vetrarþings, af því að til stæðu samningar milli nýja fél. og gamla fél., þá sé ég ekki minnsta samband á milli þessarar till. og þeirra samninga, sem þarna kunna að takast. Því að þessi till. er aðeins miðuð við þá fyrri eigendur þessa félags; hins má fullkomlega vænta, að það nýja fél., sem byggt er á rústum hins eldra, njóti stuðnings þess opinbera, eins og ákvæði fjárl. gera ráð fyrir. Ég sé ekki nokkra ástæðu til að láta málið bíða aðgerða næsta þings, en tel rétt að taka ákvörðun um það nú þegar. Hæstv. forsrh. vildi eiginlega ekki ganga inn á það, að hann með sínum till. um verklegar framkvæmdir væri að grípa fram í fyrir fjvn. Þetta er þó óneitanlega svo. A. m. k. í allmörg ár hafa ekki komið fram neinar till. um það að setja slík höft á fjárveitingar til verklegra framkvæmda. Svo að þessa till. er þess vegna ekki hægt að skilja öðruvísi en svo, að nú muni stefnt til útgjalda í þessu efni með meiri varfærni heldur en verið hefir á undanförnum þingum, þegar engar slíkar till. hafa komið fram. En ef á að bera þetta undir fjvn. á næsta þingi, þá virðist mér þessi till. með öllu þýðingarlaus. Vitanlega liggur þetta undir ákvörðun næsta þings, hvort sem slík till. er samþ. eða ekki, ef stj. vill bera það undir þingið, auk þess sem þingið hefir alltaf á sínu valdi að grípa þarna fram i, ef það finnur ástæðu til. En þessa varfærni hjá hæstv. ráðh. má auðvitað taka sem bendingu um það, að hann ætlist til, að hin nýja stj. sýni meiri varfærni en stjórnin sýndi á síðasta kjörtímabili. Því að ég get ekki litið svo á þessar till., að hann vilji setja hömlur á framlög til verklegra framkvæmda, svo að hann hafi þá ennþá fríari hendur til þess að ráða því fé, sem fer í ríkissj., þó að vitanlegt sé, að fordæmi hæstv.ríkisstj. á undanförnum árum gefi fullkomlega tilefni til að ætla það. Út af orðum hv. 2. þm. Rang., að mér hafi orðið þungt fyrir brjósti út af þessum till. hans, þá er það síður en svo. Því að ég veit það, að slík till. sem þessi, að setja inn nýja klásúlu og miða henni á þessar verklegu framkvæmdir við sjávarsíðuna, fær verðugar viðtökur hjá hv. d., því að henni dettur ekki í hug að gera þessa undantekningu. Hinsvegar var það, að ég vildi henda hv.þm. á að athuga, hvort hann vildi ekki taka till. aftur. Hefir hann ekki orðið við þeirri bendingu, en nógar eru leiðir til að koma slíkri till. fyrir kattarnef. En maður sér á þessu víðsýni og eiginlegt sálarástand þessa hv.þm. Það endurspeglar sig mjög vel og greinilega í þessari till. og miklu betur en af orðum, sem flutu af vörum hans hér í hv. deild.

Frsm. (Hannes Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Skagf. vildi halda því fram, að ég hefði rangfært þau orð hans um tekjur þessa árs, að líkur væru til, að þar yrði afgangur, svo framarlega sem tekjuáætlun n. fyrir næsta ár væri rétt. Ég býst við, að hv.þm. viðurkenni það, að stj. haldi sér innan ramma fjárl., þó að hún greiði þær upphæðir, sem leiðir af sérstökum l., þál. og heimildum, sem ekki er áætlað fé fyrir í fjárlagafrv. Og ég geri ennfremur ráð fyrir, að hann álíti, að stj. haldi sér innan þessa ramma, þó að hún greiði þau gjöld ríkisins, sem ekki er áætlað nægilegt fé fyrir í fjárlagafrv. Og ég hafði sýnt með allgreinilegum rökum fram á, að þessar greiðslur mundu verða það háar, að útgjöld ríkisins á yfirstandandi ári mundu verða talsvert á 15. millj. kr. En tekjurnar eru áætlaðar, samkv. því sem n. leggur til, um 13½ millj. kr. Þó að tekjuáætlun fjvn. stæðist, er langt frá því, að ástæða sé að ætla, að tekjur yfirstandandi árs færu fram úr því, sem nauðsynlegt er til að standast útgjöld þau, sem fjárl. og önnur gildandi l. gera ráð fyrir. En það, sem ég var að vita hjá hv.þm., var það, að hann með sínu tali um líklegan tekjuafgang á þessu ári væri að gefa undir fótinn um það, að óhætt væri að hækka enn gjöld ríkisins. Það var þetta, en ekki það, að hann hvetti til óvarfærni með orðum sínum um þjóðeignir ríkisins og bráðabirgðalántöku til rekstrar þeirra. Hv. þm. getur ekki rökstutt þessa skoðun sína með því að segja, að í fjárlagafrv. séu ýmsir útgjaldaliðir, sem ekki séu nægilega hátt áætlaðir, því að það mun sízt vera betur séð fyrir þeirri áætlun í gildandi fjárl., svo að enn minni líkur eru fyrir því, að tekjur hrökkvi fyrir útgjöldum, hvað þá heldur að verði tekjuafgangur.  (Rödd af þingbekkjum: En tekjurnar eru svo varlega áætlaðar)  . Það hefir ekkert að segja, þegar sannanlegt er, að þær verða að vera hátt á 15. millj. til að standast greiðslur. Um þær einstöku brtt., sem hv.þm. fór inn á, vil ég vera stuttorður, því að þar kom ekki neitt nýtt fram, sem þarf að svara. Um eftirlaunaviðbót til Ólafs Stephensens vil ég segja það, að ég hefi ekki fengið neina sönnun fyrir því, að honum séu ákveðin nein viss eftirlaun. Og meðan það er ekki, get ég ekki fallizt á að veita honum viðbótareftirlaun. Viðvíkjandi eftirlaunum til Ögmundar Sigurðssonar þurfti hv.þm. ekki að gylla ágæti þessa manns fyrir hv. d., því að flestum mun það kunnugt, að hann stóð vel í stöðu sinni. En hér er aðeins um það að ræða, hvað öðrum er veitt í þessu augnamiði. Og ég tek sem dæmi, að Jóhannesi Sigfússyni voru ekki ákveðin nema 1200 kr. eftirlaun, sem seinna hækkuðu upp í 1800 kr. Hv. þm. Vestm. var enn að kvarta yfir fjarveru minni við fjárlagaumr. í fyrrakvöld, og sagði á þá leið, að ég vanrækti að hlusta á mestan hluta umr. um brtt. Þegar hann sagði þetta, höfðu um það bil 25 deildarmenn staðið upp og mælt fyrir sínum till. En í fyrrakvöld, þegar ég var að horfa á heimsmeistarann tefla kappskák í K. R.-húsinu, töluðu aðeins 5 menn. Og þessir 5 þm. eru að dómi hv.þm. Vestm. mestur hluti af þessum 25.

Ég talaði þá

. Hafi hv.þm.N.-Ísf. haldið sína ræðu þá, sem var ekki  Hv. þm. Vestm. minntist á nokkrar brtt., sem hann er við riðinn, og ég hafði skýrt frá afstöðu n. til. M. a. taldi hann hreinustu fjarstæðu að ætlast til, að unnið væri að byggingu sumarskýlis símamanna í Reykjavík í sambandi við landssímann. Þar sem landssímastjóri er embættismaður landsstj., finnst mér ekki nema réttlátt og eðlilegt, að hann leiti samkomulags við stj. um það, hvernig þessu máli skuli hagað. Mér finnst, að ósköp vel geti beðið til næsta þings ákvörðun í þessu efni, og að símafólkið geti rætt þetta mál við hæstv. stj. og fengið út úr því það bezta, og kannske stuðning stj. til þess að mæla með framlagi til byggingarinnar. Um það, sem hv.þm. sagði um Stórstúkuna, vil ég ekki fjölyrða mikið. Hann kvaðst ekki hafa haldið því fram, að þessi styrkhækkun mundi bæta að öllu leyti þá óreglu, sem stafar af vínnautn í landinu. En hv.þm. fjölyrti mest um það í ræðu sinni, hvað allt er komið í grænan sjó, og mér skildist á honum, að þessar 2 þús. kr. mundu verða til þess að koma öllu á réttan kjöl. Hv. þm. vildi andmæla því, sem ég sagði um íhlutun ríkisstj. um það að draga úr útgerðarkostnaði Eimskipafél., með því að segja, að ríkisstj. hefði í stj. fél. einn mann fyrir sína hönd og einn af endurskoðendum, og hann hefði enn ekki orðið þess var, að þessir menn hefðu skrifað með ágreiningi undir reikninga félagsins. Þetta er náttúrlega rétt. En það sannar ekkert um það, að þessir menn séu sammála því, sem gerzt hefir hjá Eimskipafél. Og í því sambandi vil ég upplýsa hv.þm. um það, að hinn stjórnskipaði stjórnarnefndarmaður í Eimskipafél. var mjög mikið á móti því á sínum tíma, þegar félagið réðst í að byggja Dettifoss, sem kostaði fél. 1½ millj. kr. Hann lagði þá til, að fél. reyndi að komast að skipakaupum á ódýrari hátt. En till. hans var ekki sinnt, og afleiðingin varð, að fél. sigldi fjármálum sínum í strand með skipakaupunum og stóð uppi rekstrarfjárlaust. Af fjárþröng fél. hefir leitt, að það hefir orðið að sæta lakari tryggingarkjörum en ella myndi. Tapast þar 30–40 þús. kr.

Hversu mikið þurfti félagið af handbæru fé?

. Það er mér ekki fyllilega kunnugt um, en augljóst er, að því meira sem félagið festi af fé sínu, því erfiðara hlaut að vera að hafa fjármálin í lagi. Ennfremur má geta þess, að mikill ágreiningur varð um húsbyggingu félagsins. Stóðu þeir Ásmundur Jóhannsson og Ragnar Ólafsson fast á móti því, að húsbyggingin yrði svo dýr sem hún varð, en fengu engu ráðið fyrir meiri hl. Einn stjórnarmaðurinn lýsti jafnvel yfir, að leitt væri að hafa ekki getað haft húsið helmingi stærra. Þessi dæmi sýna, að full ástæða er til að hindra svo ógætilega meðferð á fé fél., þar sem ríkið leggur því svo mikinn styrk árlega. Má einnig benda á það, að skrifstofukostnaður fél. nemur um 200 þús. kr. á ári hverju. Þetta er hár liður, sem máske þyrfti athugunar við. Það er því sannarlega ekki ástæðulaust, þótt Alþingi vilji gera ráðstafanir til að allrar varfærni sé gætt í fjármálum fél. Hv. þm. Seyðf. vildi halda því fram, að fjvn. hefði ekki viljað veita ábyrgð til skipakaupa á Seyðisfirði, af því að lánið hefði átt að taka hérlendis. Þetta getur maður sagt, vægast talað, að sé að fara ógætilega með sannleikann. N. meinti með afstöðu sinni, að óþarfi væri að ganga í þessa ábyrgð, af því að fél. gæti keypt skipin innanlands og fengið yfirfærslu í bankanum, á sama hátt og gert var á Eskifirði. Viðvíkjandi ummælum hv.þm.N.-Ísf. um læknisvitjanastyrk til Nauteyrarhrepps er það að segja, að leitað var til n. með þeim forsendum, að héraðið væri læknislaust. N. vildi veita þenna styrk með sömu skilyrðum og öðrum héruðum, er fengið höfðu slíkan styrk, höfðu verið sett, en ekki gefa hér fordæmi með neinni nýbreytni. Annars voru ræður sumra hv.þdm. um brtt. sínar næsta viðkvæmar og háfleygar. Hv. 1. þm. S.-M. sótti nokkuð langt rök sín til að styðja brtt. sína um 1500 kr. styrk til útgáfu kennslubókar í spönsku. Var svo á honum að heyra, að mikil hætta stafaði af því, ef Alþ. sinnti ekki þessari fjárbeiðni; Spánverjar myndu sennilega breyta tolllögunum frá 1922 oss í óhag, og jafnvel viðskiptastríð af hljótast. Ég skal nú játa, að ef svona mikið væri í húfi, myndi ég ekki hafa á móti þessum styrk. En ég skil ekki, hvernig við höfum flotið án kennslubókar í spönsku til þessa, fyrst þessi hætta er svona mikil nú. Hv. þm. sagði, að fjárhagsráð Spánar hefði verið að benda Spánverjum á, að þeir keyptu af oss fisk fyrir 30 millj. peseta árlega, en við salt af þeim fyrir einar 200–300 þús. kr. En þetta hefir nú gengið kennslubókarlaust árum saman, og því kemur mér ræða hv.þm. nokkuð spanskt fyrir. Ég vil ekki segja, að hann hafi flutt hana af fordild, en trúa myndi ég því, ef hann segði mér það sjálfur. Þá kenndi eigi síður viðkvæmni í ræðu hv.l.þm. Árn. Var svo að heyra, sem hann teldi andlegu lífi hjóðarinnar mikla hættu búna, ef felldur væri 600 kr. styrkur til Odds Oddssonar. Ég skal játa, að varhugavert væri að fella þenna styrk, ef satt væri, einkum þó vegna Árnessýslu. Annars voru flestar ræðurnar í svipuðum dúr, svo að ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í þá sálma. Fyrir liggja ýmsar brtt., sem fjvn. hefir ekki haft ástæður til að athuga. Um brtt. á þskj. 202, sem felur í sér breytingu á aths. um styrkinn til Eimskipafél. Íslands, er það að segja, að ég get fallizt á hana, því að með henni er náð þeim tilgangi, sem n. stefndi að. Viðvíkjandi brtt hv. 2. þm. Rang. um aths. við fjárveitingu til vita og lendingarbóta er það að segja, að ég hefi ekki verið með öllu ánægður með það, hversu hlaðizt hefir utan á gjöld ríkissjóðs, og get því fallizt á brtt., þó langt sé frá því, að ég telji, að hér sé um ónauðsynlegar framkvæmdir að ræða. Nokkurt fé er ætlað til slíkra framkvæmda í mínu kjördæmi, en þó myndi ég frekar kjósa, að þær féllu niður en klípa af vegafénu. Annars geri ég ráð fyrir, að þessari heimild yrði ekki beitt nema í ýtrustu nauðsyn. Ég vil endurtaka það, að ég vænti þess, að hv. d. sýni hina fyllstu gætni í afgr. gjaldahliðar fjárl., einkum þar sem þegar mun vera teflt á fremsta hlunn um tekjuáætlunina, svo að ekkert vit er í að gera sér vonir um, að nokkur tekjuafgangur verði.

Magnús Guðmundsson Hv. frsm. vildi halda fast við skoðun sína um það, hvað ég hefði meint með ræðu minni í þessu máli í gær. Ég vil benda á, þótt það ætti að vera óþarfi, að ég átti við það, að árið 1931 myndi verða betra ár fyrir ríkissjóðinn með þeim fjárl., sem nú gilda, en 1932 eftir þessu frv. Hv. frsm. tók fram, að ekki væri farið út fyrir ramma fjár1., þótt greiðslur færu fram samkv. öðrum lögum. Þetta hafði ég heldur aldrei sagt. En fyrir þessum greiðslum var ekkert áætlað 1931 og ekki heldur í fjárlagafrv. 1932, en þar er tekjuáætlunin hærri og því af minna að taka. „Nauðsynlegar umframgreiðslur“ fara auðvitað eftir sparsemi stjórnarinnar, og ég býst við, að hún verði nokkuð svipuð árið 1932 og 1931. Annars mun tíminn leiða í ljós, hvort sá spádómur minn rætist, að 1931 verði betra fjárhagsár en 1932, ef þetta frv. er samþ. eins og það er. Um eftirlaun Ólafs prests Stephensens skal ég ekki fara fleiri orðum. Þau hafa ekki enn verið ákveðin, af því að stjórnin hefir ekki fengizt til að greiða þau, en hvert barn getur hinsvegar reiknað þau út eftir þeim reglum, sem eru um eftirlaun presta í lögum. Ég vil að lokum geta þess, að sjálfstæðismenn munu ekki hefja eldhúsdag að þessu sinni. Þegar við féllumst á að fresta honum til 3. umr., bjuggumst við við, að ný stjórn yrði þá tekin við. En með því að svo er ekki enn, virðist tilgangslítið að hefja slíkar umr. Síðan þingið var rofið, hafa tveir ráðherranna látið af embætti og hafa þeir ekki málfrelsi hér í d. Flokkurinn vill ekki hefja ádeilu á menn, sem ekki geta svarað fyrir sig.

Héðinn Valdimarsson Okkur jafnaðarmönnum finnst, að sérstakar ástæður séu til þess að hafa engan eldhúsdag að þessu sinni. Kosningar eru nýlega um garð gengnar; menn hafa tekið afstöðu og líklegt, að þeir haldi þeirri sannfæringu fyrst í stað, þrátt fyrir allar eldhúsumr. Það er líka á allra vitorði, að landið er stjórnlaust, og óupplýst, hvort hægt er að mynda nokkra stjórn vegna innbyrðis ósamlyndis og metnaðar í Framsóknarflokknum. Þó benda þeir atburðir, sem gerðust í gær í hv.Ed., til þess, að stjórnarmyndun muni ekki langt undan, enda virtist það koma fram í ræðu hv. 2. þm. Skagf. Virðist mega fullyrða, að samkomulag hafi orðið um það í Ed., að Íhaldið réði einum manni í stjórnina, og muni það vera hv.þm. V.-Ísf. Að launum gaf Íhaldið Framsókn verðtollinn. Það er rétt við þetta tækifæri að skýra lauslega frá því, hvernig mér virðist þetta þing og starfsemi þess horfa við. Hér liggja fyrir breytingar á kjördæmaskipuninni, Sogsmálið, atvinnubótamálið og ýms önnur stórmál, sem þurfa skjótrar afgreiðslu. Hinsvegar virðist það vera samkomulag milli stóru flokkanna að skiljast svo við þingmál nú, að afgr. eingöngu fjárl. og svo verðtollinn, til að taka fé úr vösum þeirra, sem minnst eiga. Fjárl. á að afgr. svo snoðin að verklegum framkvæmdum, að þær verði ekki nema ¼ af því, sem þær hafa verið undanfarið. Af öðrum málum heyrist lítið. Nefndirnar hafa ekki klofnað um nokkurt mál. Nál. hafa verið einróma í þeim málum, sem þær hafa skilað, en samkomulag virðist vera um að svæfa öll helztu málin. Svo er um öll frv. okkar jafnaðarmanna. Báðir flokkar eru sammála um að gera ekkert í atvinnubótamálinu, þegar frá er skilið hið litla og ómerkilega frv., sem tveir þm. úr Framsókn flytja. Borgaralegu flokkarnir með tveimum nöfnunum eru raunverulega gengnir saman í einn flokk, eins og víðast vill verða, er á herðir, til að halda niðri kröfum jafnaðarmanna og alþýðunnar. Það eru skammarlegir fulltrúar þjóðarinnar, ef rétt er að nefna þá því nafni, sem vita, að atvinnuleysi og neyð blasir við þúsundum manna, og ætla þó að snúa svo heim til sín af löggjafarþingi þjóðarinnar, að hafa ekkert gert nema þyngja byrðar þeirra sömu manna, sem neyð og hungur bíður. En slíkum aðförum verður ekki látið ómótmælt til lengdar. Það skulu þeir vita.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég sé ekki ástæðu til að skipta mér af því, þótt nú andi köldu milli þeirra flokka, sem gengu í bræðralag við síðustu kosningar, íhaldsmanna og sócíalista. En mér fyndist betur fara á því, að þeir gerðu ekki ósamlyndið opinbert strax, eftir ekki lengri sambúð. Hinsvegar finnst mér skynsamlegast af þeim að falla frá eldhúsdegi nú, enda hefir ekki verið venja að hafa eldhúsdag rétt eftir kosningar. Hefir verið lítið svo á, eins og rétt er, að kosningarnar sjálfar væru nægilegur eldhúsdagur.

Jóhann Jósefsson Ég flutti við 2. umr. í samráði við vitamálastjóra brtt. um byggingu þriggja vita, en tók þá till. aftur eftir tilmælum fjvn.Fjvn. flytur nú brtt. um 65 þús. kr. í þessu skyni. Þetta er að vísu lægri fjárhæð en ég hefði kosið, en ég mun þó sætta mig við brtt.hv. nefndar. En nú hefir hv. 2. þm. Rang. flutt brtt. um að vitar skuli byggðir fyrir þetta fé aðeins „ef fé er fyrir hendi“. Mig furðar stórlega á því, að þótt hv.þm. hafi á einhvern hátt viljað hefna sín fyrir það, að samskonar „klásúla“ var sett við brúna á Þverá, skuli hann beina spjótum sínum í þessa átt og reyna að hindra framkvæmdir, sem miða að því að tryggja líf sjófarenda. Og því síður var ástæða til þess, sem svo hverfandi lítið af því fé, sem veitt er til verklegra framkvæmda, gengur til sjávarsíðunnar. Ég vil því skora á hv. d. að fella þessa brtt.hv. 2. þm. Rang., enda býst ég við, að hún sé flutt að lítt hugsuðu máli. Hæstv. forsrh. gerði nokkurn samanburð á Eimskipafél. Íslands, Búnaðarfél. og Fiskifél. Hann taldi, að íhlutun ríkisvaldsins væri jafnréttmæt við öll þessi félög, vegna þess, að öll nytu þau fjárstyrks úr ríkissjóði. En ég vil benda á það, að Búnaðarfél. fær svo að segja hvern einasta eyri af tekjum sínum með beinum fjárveitingum úr ríkissjóði, og Fiskifél. fær sömuleiðis allar sínar tekjur með beinum fjárframlögum úr ríkissjóði, en sá styrkur, sem ætlazt er til að heimila stj. að greiða Eimskipafél., er aðeins 6–7% af brúttótekjum félagsins, eins og þær reyndust árið 1930 samkv. reikningi þess. Þetta er því engan veginn sambærilegt, og slík íhlutun, sem hæstv. ráðh. fer fram á, er ekki á þessum grundvelli réttmæt, enda er ekki gert ráð fyrir, að bein afskipti ríkisstj. muni hafa nein bætandi áhrif á stj. fél. Hv. frsm. minntist á byggingu sumarskýlis símamanna, og skildist mér á honum, að hann teldi hér vera um opinbera eign að ræða. En þetta er „privat“eign símafólksins, sem kemur ekkert hinum opinberu eignum símans við. Ummæli hans voru ekkert annað en vandræðalegt fálm og tilraun til þess að komast út úr þeim ógöngum, sem hann er kominn í, með því að bendla ríkisstj. við þessa 3 þús. kr. fjárveitingu. Það getur vel verið, að þetta mætti bíða, en svo er um fjöldamargt fleira í þessu frv., og þar sem byggingin er komin upp, virðist mér full þörf á að samþ. styrkinn einmitt nú.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég ætla nú ekki, úr því að sá háttur hefir verið upp tekinn að láta niður falla eldhúsdag, að hefja neinar slíkar umr. að þessu sinni. En okkur sjálfstæðismönnum fer að verða vandlifað Í vor mátti Framsóknarflokkurinn ekki ógrátandi á það minnast, að við værum búnir að taka ektamakann frá þeim. Og nú ráðast sócíalistar á okkur fyrir að við séum komnir í hvílu með Framsókn. Það er ekki óskemmtilegt, þetta hreinlætisorð, sem við erum að fá á okkur. Og hvað sem hæft kann að vera í mökunum við sócíalista, - og dálítið er nú til í því! - þá er ekkert hæft í hinu, að við séum að skríða upp í flatsængina með Framsókn. Út af „samningum“, sem hv. 3. þm. Reykv. talaði um, þá get ég skýrt frá því, að sjálfstæðismenn í Ed.samþ. verðtollinn sem tekjustofn, sem við stefnulega höfum alltaf verið samþykkir. En við skildum það samt til, áður en við gengum inn á að endurnýja þenna tekjustofn ríkisins, að Framsóknarfl. gæfi loforð um það, að mþn. í kjördæmaskipunarmálinu, - þ. e. a. s. málinu, sem við vorum að berjast um í vor, og jafnaðarmenn og við höfum haft samtök um að vinna að, - væri skipuð með þeim hætti, sem við töldum sanngjarnan, að Sjálfstæðisfl. fengi tvo nefndarmenn, Framsóknarfl. tvo og Alþýðufl. einn. Auk þess lögðum við ríka áherzlu á það, að þessi n. skilaði áliti á næsta þingi, og það er líka tekið fram í nál., sem kom frá stjórnarskrárnefnd Ed. Ég vil svo ljúka þessari aths. minni með því að láta í ljós þá von, að jafnaðarmenn láti nú duglega kné fylgja kviði í kjördæmaskipunarmálinu, hvað sem verður uppi á teningnum um sanngirni eða óbilgirni af hálfu þingmeirihl., og sýni í því einlægari viðleitni en ég hefi talið, að þeir vildu sýna málinu nú eins og sakir standa.

Héðinn Valdimarsson Það sem hv.þm. G.-K. þykist hafa unnið með þessari nefndarskipun er það, að við jafnaðarmenn fáum mann í n., en ég held, að við séum einfærir um að gera okkar kröfur, og við báðum hv.þm. ekki um neina aðstoð né afskipti af okkar eigin málum. En hitt er öllum kunnugt, hvað Sjálfstæðisfl. hefir gert í verðtollsmálinu. Flokksmenn hans úti í bænum og úti um land hafa sagt, að flokkurinn mundi fella verðtollinn fyrir Framsóknarfl., til þess að sýna honum, að hann gæti ekki fengið peninga hjá þinginu, ef andstöðuflokkarnir standa saman og stöðva allar fjárveitingar til stj., þrátt fyrir meiri hl. í Nd. Þetta er það, sem flokksmenn hans kröfðust, að flokkurinn gerði, og það hefði orðið til þess, að Framsóknarfl. hefði ekki haft fé til þess að geta farið með stj. í landinu. En á þessu gugnuðu sjálfstæðismennirnir á þingi. Þeir hugsuðu meir um sæti sín heldur en að berjast fyrir kjördæmaskipunarmálinu, sem þeir þykjast þó bera fyrir brjósti. En það er ekki aðeins í þessu eina máli, sem þeir hafa gengið í lið með Framsóknarfl. Það sést á hverju málinu á fætur öðru, og ekki sízt á fjárl., þar sem þeir sitja saman í n. dag eftir dag, skila áliti saman, eru saman um brtt. og saman um að halda fjárl. eins og þau eru, draga úr verklegum framkvæmdum og auka þar með á atvinnuleysið í landinu. Það var hægt að búast við þessu af Framsóknarfl., því að þótt talað sé um atvinnuleysi á kjósendafundum, þá vilja sumir framsóknarmenn alls ekki viðurkenna, að atvinnuleysi sé til; það sé ekki í sveitunum og þá sé það náttúrlega alls ekki til, sbr. ummæli hv. 3. landsk. og fleiri hans líka. En það var síður hægt að búast við því, að Sjálfstæðisfl., sem er að leita sér atkv. í kaupstöðum og þykist bera velferð almúgans fyrir brjósti, skriði undir kjólfald Framsóknarfl. eins og hann hefir nú gert. En svo miklir aumingjar eru þó varla í Sjálfstæðisfl., að það eina, sem þeir þykjast hafa grætt á því að gefa Framsóknarfl. verðtollinn, sé að jafnaðarmenn geti nú fengið einn mann í milliþinganefndina! Enda er það öllum kunnugt, að það er meira, sem fylgir. Þeir eiga að fá þau áhrif á stj., að hún verði bræðingsstj. þessara tveggja flokka, með einum fulltrúa sjálfstæðisíhaldsins. Það færi bezt á því, að þeir rynnu alveg saman og kölluðu sig sameiginlegan Íhaldsflokk sveita og bæja.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég hélt, að hv. 3. þm. Reykv. væri ekki svo óskýr maður, að honum væri ekki ljóst, að eins og till. um skipun mþn. lá fyrir þinginu, áttu sjálfstæðismenn ekki völ nema á einum manni. Við erum 15 í þinginu, en framsóknarmenn 23. Okkar annar maður fengi því 71/2 atkv., en þeirra þriðji maður 72/3 úr atkv. Þeir fengju því 3 menn við kosninguna, við l, og stj. átti að skipa þann fimmta. Eftir þeirri breytingu, sem nú er á orðin, er ekki eingöngu það unnið, að við sjálfstæðismenn fáum tvo menn í staðinn fyrir einn, heldur er nú víst, að andstæðingar núv. stj. í kjördæmaskipunarmálinu hafa með þessu meiri hluta nefndarinnar. Og það er sannarlega veigamikið atriði. Þá sagði hv.þm., að við hefðum svikið almennan vilja kjósenda um það að sýna framsóknarmönnum, að þótt þeir hefðu fengið meiri hl. þm., þá gætu þeir ekki fengið fé hjá þinginu. Þetta kalla ég nú brjóstheilindi hjá þessum hv.þm. En út í þetta skal ég ekki fara, að öðru leyti en því, að spyrja hann, hvort hann hefði verið reiðubúinn til þess að drepa önnur skattafrv., sem Framsóknarfl. hefði orðið neyddur til að bera fram, ef sjálfstæðismenn hefðu viljað skuldbinda sig til þess að drepa verðtollinn. Ég skal taka það fram. að það er alveg gripið úr lausu lofti, ef hv.þm. heldur, að við sjálfstæðismenn höfum sett eitthvert skilyrði um að hv.þm. V.-Ísf. verði í þeirri stj., sem Framsóknarfl. ætlar að mynda. Við höfum engin slík skilyrði sett. Og það get ég sagt hv.þm., að úr Framsóknarfl. vil ég engan mann síður í stj. heldur en þenna þm., ef hinir ráðh. eiga að vera núv. forsrh. og fyrrv.dómsmrh., og það er af því, að ég get ósköp vel unnað hv.þm. V.-Ísf. þess, að leggja sig ekki í þann félagsskap. Og að lokum þetta: Hv. 3. þm. Reykv. segir, að það sé ekki sjáanlegur munur á Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum. Ef svo er, þá skil ég vel, að hann elski sinn flokkinn hvorn daginn og að dagabrigði séu að því, hvorum hann fylgir.

Magnús Guðmundsson Hæstv. forsrh. sagði, að ekki væri siður að hafa eldhúsdag á næsta þingi eftir kosningar. Það mun rétt vera, en það verður að taka tillit til þess, að nú stendur sérstaklega á, því að á vetrarþinginu var komið í veg fyrir það með harðdrægri stjórnarráðstöfun, að hafður yrði eldhúsdagur þá. Það væri því ekki svo sérlega undarlegt, þótt eldhúsdagur yrði tekinn upp nú, og myndi áreiðanlega hafa verið gert, ef ekki hefði farið svo, að 2/3 hlutar af þeirri stj., sem sat þegar þingið var rofið, væru nú farnir frá. Um verðtollsafgr. skal ég segja hv. 3. þm. Reykv. það, að ekkert var undarlegt, þótt sjálfstæðismenn greiddu atkv. með því máli, því að þeir hafa alltaf verið með verðtolli. Þetta veit hv.þm. vel. Það var heldur ekkert undarlegt, þótt jafnaðarmenn greiddu atkv. móti málinu, því að þeir hafa alltaf verið á móti verðtolli. Hv. þm. getur ekki álasað Sjálfstæðisfl. fyrir það, þótt hann samþ. mál, sem hann hefir alltaf verið með. Við álítum, að ekki sé rétt að nota þau meðöl, að neita flokki, sem hefir meiri hl. þings, um nauðsynlegar tekjur til þess að stjórna landinu, þar sem þessi sami flokkur hefir tekið þannig í það stórmál, sem barizt var um nú við kosningarna, kjördæmaskipunarmálið, að skipa nefnd í það, og lofa að láta koma nál. á næsta þingi, sem kemur saman eftir nokkra mánuði. Verði brigð á því, getur vel skeð, að það teljist svo mikið brot, að þá sé réttmætt að grípa til þess örþrifaráðs, sem það alltaf er að neita stj. um þær tekjur, sem hún þarf til þess að geta fullnægt ákvæðum fjárl.

Héðinn Valdimarsson Það þýðir ekkert fyrir hv.þm. G.-K. að halda, að hann telji nokkrum trú um, að það sé einhver stórsigur í kjördæmaskipunarmálinu, að 2 sjálfstæðismenn og 1 jafnaðarmaður verði á móti 2 framsóknarmönnum í þessari n., sem ekkert á að gera nema rannsaka og koma með till um málið. Ætli 1 sjálfstæðismaður gæti ekki jafnvel komið með till. í þessu máli fyrir sinn flokk eins og 2. Við jafnaðarmenn þykjumst vel færir um að koma með álit og tillögur okkar á þingi, þótt við hefðum engan falltrúa í þessari humbugsnefnd. Það, sem skiptir máli í þeim till., sem hv. 2. landsk.þm. bar fram í Ed. við þessa þáltill., var það, á hvaða grundvelli n. skyldi starfa. Þar stóð, að hún ætti „að gera rökstuddar till. um, hvernig bezt verði tryggt, að þingmannatala hinna ýmsu flokka á Alþingi sé jafnan í sem fyllstu samræmi við kjósendafjölda þeirra, og jafnframt um þá skipun Alþingis, að girt sé fyrir, að minni hl. geti borið meiri hl. ofurliði um úrslit mála, eða á annan hátt óeðlilega hindrað þingstarfsemi hans“. Þetta er aðalatriðið og var það við kosningarnar. Og svo lengi sem þetta er ekki viðurkennt af Framsóknarfl., þá er ekkert unnið við nefndarskipunina. Þess vegna veit ég, að hv.þm. G.-K. og hver, sem á hann hlustar. muni skilja, að það er ekkert unnið með því að áskilja sér, að í nefndinni skuli sitja 2 sjálfstæðismenn, 1 jafnaðarmaður og 2 framsóknarmenn, þegar um leið er gengið frá því skilyrði, sem hv. 2. landsk.þm. kom fram með í Ed. og ég veit ekki betur en að blöð og kjósendur sjálfstæðisfl. hafi verið sammála um um allt land fyrir kosningarnar. Hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1. landsk. skrifuðu báðir undir nál. um þetta mál, þar sem þessum grundvelli er algerlega sleppt. Þar með eru þeir flúnir frá þessum kröfum sínum. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. G.-K. sagði um verðtollinn, og hvort við jafnaðarmenn myndum ekki samþ. aðra tekjuauka fyrir stj., hefði verðtollurinn verið felldur, þá hefir þessu þegar verið svarað í Ed., þar sem formaður Alþýðuflokksins lýsti yfir því, að við myndum ekki samþ. neina tekjuauka með Framsóknarfl., nema þá, sem eingöngu yrði varið eftir okkar till., og áttum við þar fyrst og fremst við atvinnubætur og önnur slík ný og óumflýjanleg ríkisútgjöld samkvæmt stefnu okkar jafnaðarmanna. Með þessu er það skýrt tekið fram, að ekki mundu af okkar hálfu verða samþ. neinir varanlegir skattar til almennra þarfa ríkissjóðsins, og yrði því Framsóknarfl. sem slíkum ekkert gagn að þessum nýju tekjustofnum. En óhjákvæmilegt er að gera ráð fyrir sérstökum auknum útgjöldum vegna vandræða þeirra, sem atvinnuleysið skapar í landinu, og án þess getur ekki þingið skilizt við málin nema sér til skammar. Hvort ég elski báða flokkana, held ég, að ég hafi sýnt bæði á landsmálafundum og á þingi, - og a. m. k. elska ég ekki hv.þm. G.-K. og ekki hæstv. stj.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég skal ekki karpa lengi um þetta. En hv.þdm. og hv. 3. þm. Reykv. hljóta að skilja, að mikill munur er á því fyrir þá, sem virkilega bera þetta mál fyrir brjósti, að fylgjendur umbótanna séu í meiri hl. í nefndinni. Með meiri hl. aðstöðu getur sá meiri hl. hæglega klofið n. og skilað áliti sérstaklega. Auk þess hafa framsóknarmenn lýst yfir því, að þeir ætli að gera sitt ýtrasta til þess að skila áliti fyrir næsta þing, og þá liggur málið auðveldara og ljósara fyrir, og þá getum við séð, hvað mikið af því réttlæti, sem Framsóknarfl. fleiprar um, er í orði og hvað mikið á borði. En það verður ekki fyrr en við höfum fengið fulltrúa þeirra í n. til að segja um, hverjar efndir eiga að verða á þeim hálfu loforðum, sem hæstv.forsrh. og fleiri úr þessum flokki hafa verið að dylgja um á mannfundum og víðar. Ég játa það með hv. 3. þm. Reykv., að það orðalag, að n. skuli vinna á þeim grundvelli, að hver flokkur fái þingsæti í samræmi við kjósendatölu, er mjög mikilsvarðandi, enda er þetta fengið að láni frá sjálfstæðismönnum úr stjórnarskrárfrv. því, sem þeir fluttu í Ed.  Ég hjó í það, að hv.þm. sagði, að jafnaðarmenn myndu ekki hafa gengið inn á að samþ. nein tekjuaukafrv., „nema þau, sem gengju eftir okkar till.“. Þetta er auðvitað alveg rétt. Þeir hefðu borið fram sin frv. og Framsókn samþ. þau. Fyrir mér var eingöngu spurningin sú, hvort jafnaðarmenn vildu játa kné fylgja kviði í kjördæmaskipunarmálinu og neita stj. um hvaða tekjur sem væri, út frá þeim forsendum, að við vildum sækja í hendur stj. þau mannréttindi, sem haldið er fyrir okkur. Ef jafnaðarmenn hefðu verið reiðubúnir til þess, hefði ég verið reiðubúinn til þess að fylgja þeim til þess.

Magnús Jónsson Mig langar til þess að benda hv. 3. þm. Reykv. á það, sem ekki hefir verið minnzt á hér, að lögin um verðtoll tóku mjög mikilsverðri breytingu í Ed. Í stjfrv. var kveðið svo á, að lögin skyldu framlengd um tvö ár. En eins og nú er gengið frá þeim, gilda þau aðeins til eins árs. Það munar hvorki meira né minna en því, að næsta þing verður líka að taka ákvörðun um lögin. Úr því að talað er um tákn á sólu og tungli, sem hafi átt að gerast í gær í Ed., vil ég taka það fram, að málinu er aðeins skotið á frest, þangað til stjórnarflokkurinn er búinn að sýna, hversu mikil heilindi fylgja með því að bera fram till. um skipun mþn. í kjördæmaskipunarmálinu, og með því að ganga inn á þær breytingar, sem orðið hafa á till.

Héðinn Valdimarsson Ég hélt, að flokkar í landinu og flokkar á þingi væru fyrst og fremst til þess að berjast fyrir sínum áhugamálum og koma þeim fram. En það virðist sem sá flokkur, sem kallar sig Sjálfstæðisflokk, hafi aðeins eitt áhugamál, og það er, að fleiri menn af sömu tegund komist inn í þingið. Þó að þessi flokkur segðist fyrir kosningarnar hafa eitt mikið áhugamál, kjördæmaskipunina, þá hefir hún ekki orðið neitt verulegt deilumál milli hans og Framsóknarfl. þegar á þing var komið. Ég sé ekki, hvaða tilveruskilyrði slíkur sjálfstæðisflokkur getur haft. Þó að hann kæmi fleiri sínum mönnum inn á þing, þá yrði það aðeins til þess, að fleiri sjálfstæðismenn fylgdu Framsóknarfl. á þingi og stjórn hans, en til þess hafa kjósendur Sjálfstæðisfl. áreiðanlega ekki ætlazt.

Forseti (JörB): Mér finnst eitthvað athugavert við næstu brtt. (183,LXII) og tel vafasamt, að hægt sé að bera hana undir atkv. með því orðalagi, sem á henni er.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég óska forsetaúrskurðar um þessa till.

Haraldur Guðmundsson Ég held ekki, að neitt sé athugavert við till. Er það hvergi sagt, að féð skuli greiða úr Menningarsjóði. Stj. er heimilt að gera hvort sem hún vill, að greiða úr ríkissjóði eða Menningarsjóði. Mun hún að sjálfsögðu greiða úr ríkissjóði, ef hitt reynist óleyfilegt.

Forseti (JörB): Mér finnst æskilegra, að till. hefði verið með öðru sniði. Hún hljóðar þannig: „Við 20. gr. Út. V. Aftan við orðið „Menningarsjóð“ kemur: að því tilskildu, að Guðbrandur Jónsson rithöfundur hafi á hendi gæzlu listasafnsins með a. m. k. 2500 kr. launum auk verðstuðulsuppbótar“. Þetta er einkennileg framsetning. En þar sem óskað hefir verið forsetaúrskurðar, get ég ekki komizt hjá því að láta í ljós álit mitt á þessu máli. Brtt. á þskj. 183,LXII fer fram á að verja fé úr Menningarsjóði til annara hluta en fyrirmæli laga um sjóðinn, nr. 54, 7. maí 1928, heimila, samkv. skýlausum ákvæðum 2. gr. um það, hvernig tekjum sjóðsins skuli varið, sbr. og 1. gr.l. nr. 7, 12. apríl s. á., sem ákveður, að þóknun fyrir störf menntamálaráðs, sem m. a. hefir á hendi stjórn Menningarsjóðs, skuli ákveðin í fjárl., en annar nauðsynlegur kostnaður greiðist af skrifstofufé stjórnarráðsins. Með fjárlagaákvæði einu saman tel ég ekki unnt að gera breyt. á tæmandi fyrirmælum annara laga um það, hvernig farið skuli með tekjur sjóðsins, og úrskurða ég því, að brtt. eins og hún liggur fyrir geti ekki komið undir atkv.

Haraldur Guðmundsson Að fengnum þessum úrskurði forseta um að till. geti ekki komið undir atkv. eins og hún er orðuð, leyfi ég mér að taka aftur orðin í till.: „að því tilskildu, að“; vænti ég, að hæstv. forseti sýni það frjálslyndi að taka till. til greina með þeirri úrfellingu.

Forseti (JörB): Ég get orðið við tilmælum hv.þm. Seyðf., þó að æskilegt hefði verið, að þessi hluti af till. hefði fyrr verið aftur tekinn. Brtt. 183,LXII með þessari úrfellingu felld með 17:10 atkv. - 194,XI felld með 19:9 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PO, EA, GÍ, JJós, JAJ,JÓl, MG, MJ, ÓTh. nei: StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, VJ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, HStef, HJ, HG, HV, IngB, JónasÞ, LH, JörB. Brtt. 183,LXIII.1.a samþ. með 20:3 atkv. - 222 samþ. með 17:2 atkv. - 183,LXIII.1.b þar með ákveðin. - 183,LXV.c felld með 17:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JJós, JAJ, LH, VJ, BJ, BSt, EA, GÍ, HG, HV, IngB. nei: JÓl, JónasÞ, MG, MJ, ÓTh, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BÁ, BKr, HStef, HJ, JörB. Brtt. 183,LXIII.2 samþ. með 18 shlj.atkv. - 183,LXIV samþ. með 19:9 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JJós, JAJ, JónasÞ, LH, MJ, ÓTh, StgrS, TrÞ, VJ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, GÍ, HStef, HG, HV, JörB. nei: JÓl, MG, PO, SvbH, SvÓ, BKr, EA, HJ, IngB. Brtt. 205,II samþ. með 22 shlj.atkv. - 183,LXV.a, svo breytt, samþ. með 19:2 atkv. - 183,LXV.b samþ. með 15:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: BJ, BÁ, EA, GÍ, HStef, HG, HV, JJós, JÓl, LH, StgrS, SvÓ, VJ, ÁÁ, JörB. nei: BSt, HJ, IngB, JAJ, JónasÞ, MG, MJ, ÓTh, PO, SvbH, TrÞ. BKr, ÞorlJ greiddu ekki atkv. Brtt. 183,LXVI felld með 14:9 atkv. - 217,II samþ. með 18 : 7 atkv. - 194,VII, svo breytt, felld með 18:9 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: MG, MJ, ÓTh, PO, ÁÁ, BÁ, GÍ, JJós, JAJ. nei: LH, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, VJ, ÞorlJ, BJ, BSt, BKr, EA, HStef, HJ, HG, HV, IngB, JÓl, JónasÞ. JörB greiddi ekki atkv. Brtt. 183,LXVII.a felld með 15:12 atkv. - 183,LXVII.b samþ. með 16:9 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PO, StgrS, VJ, BÁ, EA, GÍ, HG, HV, JJós, JAJ, JÓl, JónasÞ, LH, MG, MJ, ÓTh. nei: SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, BKr, HStef, HJ, IngB, JörB. ÁÁ, BJ, BSt greiddu ekki atkv. Brtt. 183,LXVIII tekin aftur. Brtt. 183,LXIX felld með 13:12 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HStef, HG, HV, JónasÞ, LH, StgrS, SvbH, TrÞ, VJ, ÞorlJ, BJ, BKr. nei: GÍ, HJ, JJós, JAJ, JÓl, MG, ÓTh, PO, SvÓ, ÁÁ, BÁ, EA, JörB. IngB, MJ, BSt greiddu ekki atkv.Brtt. 183,LXX felld með 14:5 atkv. - 207,II samþ. með 16:12 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HJ, IngB, JónasÞ, LH, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BA, BKr, HStef, JörB. nei: HG, HV, JJós, JAJ, JÓl, MG, MJ, ÓTh, PO, VJ, EA, GÍ. Frv., svo breytt, samþ. með 23 5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EA, GÍ, HStef, HJ, IngB, JAJ, JÓl, JónasÞ, LH, MG, ÓTh, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, TrÞ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, JörB. nei: HG, HV, JJós, MJ, VJ. Frv. afgr. til Ed.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. Skagf., svo hljóðandi: „Við 1. gr. Niðurlag 1. málsgr., „enda sé á þeim stöðum ... tekur gildan“. orðist svo: enda sé öllum frjáls þátttaka og atkvæðisréttur óbundinn að samvinnuháttum. Skal á þeim stöðum vera nauðsynlegur útbúnaður til fiskgeymslu og afgreiðslu skipanna, sem útgerðarstjórn tekur gildan“. Þar sem brtt. þessi er of seint fram komin og auk þess skrifleg, verður að leita tvennra afbrigða frá þingsköpum, til þess að hún megi koma til umr. og atkvgr.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Þótt ég líti svo á, að frv. eins og það liggur fyrir tryggi í raun og veru það, sem í brtt. felst, sé ég þó ekki, að hún spilli þeim tilgangi, sem fyrir flm. og n. vakti, né heldur að samþykkt hennar þurfi að tefja fyrir framkvæmdum í þessu máli, sem ég annars óska og vona að geti hafizt mjög fljótlega. Sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta að öðru leyti, en óska þess, að málinu verði hraðað og að hv.þdm. taki því sem bezt.

Héðinn Valdimarsson Við hv.þm. Ísaf. eigum saman brtt. á þskj. 147, og höfum við frestað að ræða hana til þessarar umr. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er ætlazt til, að stofnuð verði nokkurskonar söludeild fyrir skuldabréf veðdeildar Landsbankans og Búnaðarbankans, en brtt. okkar miðar að því að þarna verði einnig keypt skuldabréf byggingarsjóða verkamannabústaða. Að vísu er gert ráð fyrir því í 8. gr. frv., að þessi skuldabréf skuli gefin út á grundvelli fyrstu veðréttartryggingar í fasteign, er eigi nemi meiru en 3/5 hlutum af virðingarverði hverrar fasteignar, en í l. um verkamannabústaði er ákveðið, að lána megi 85% af virðingarverði gegn 1. veðrétti. Til þess að bæta úr þessu höfum við borið fram frv. um breyt. á l. nr. 45 1929, um verkamannabústaði, þannig að leyfilegt sé að lána bæði út á 1. og 2. veðrétt, og með því móti ættu engir annmarkar að verða á framkvæmd þessa. Ég þarf varla að skýra frá nauðsyninni að afla fjár til verkamannabústaða, og mér virðist hægasta leiðin að láta eitt yfir alla ganga, þannig að þessi bréf fái jafnan aðgang og hin, sem keypt eru af veðdeildum bankanna. - Ég vænti þess, að brtt. þessi sæti engum mótmælum frá hv.þdm. og nefnd.

Halldór Steinsson Áður en mál þetta fer út úr hv. d., vil ég gera þá fyrirspurn til hv. 2. þm. Eyf., með hvaða heimild hann hafi, er hann var fjmrh., borgað starfsmönnum ríkisins 40% dýrtíðaruppbót frá áramótum og til þingsetningar.

Einar Árnason Út af fyrirspurn hv.þm. Snæf. skal ég taka það fram, að ég gerði þetta með væntanlegt samþykki þingsins fyrir augum. Alþingi hefir tvisvar áður samþ. slíka ráðstöfun og stj. gekk út frá því, að þingið mundi halda sér við það framvegis. Fleiru þarf ég ekki að svara hv.þm. Snæf., og geri ég þó ráð fyrir, að hann hafi vitað þetta áður en hann hóf fyrirspurn sína.

Halldór Steinsson Ég bjóst nú við, að ég mundi fá þetta svar, en ég verð að segja það, að mér þykir framkoma hæstv. stj. í þessu máli harla einkennileg. Í byrjun ársins lætur hv. 2. þm. Eyf., þáv. hæstv. fjmrh., greiða 40% dýrtíðaruppbót. Ég geng út frá því, að hv.þm. hafi verið sannfærður um, að þetta væri sanngjarnt, vegna hins þrönga hags starfsmanna ríkisins. Í samræmi við þetta flytur hæstv. ráðh. svo till. á vetrarþinginu, til staðfestingar á þessum gerðum sínum, og efast ég ekkert um, að honum hafi þá verið alvara. En þegar málið kemur svo fram á þingi, þá snýst allur flokkur hv. 2. þm. Eyf. hér í hv. d. á móti málinu. Ég ætla ekki að fara að bregða hv. 2. þm. Eyf. um óheilindi, en mér finnst það þó alleinkennilegt, að hann skyldi bera fram till., sem hann vissi, að allir flokksmenn hans voru mótfallnir. Hv. þm. greiddi þó atkv. með till. út úr hv. d., en er hún kemur nú aftur til d., þá snýst hv.þm. á móti henni. Ég veit, að hv.þm. muni svara því, að nú séu tímarnir erfiðari heldur en menn hefðu vitað þá að þeir myndu verða. En þetta er ekki nægileg ástæða fyrir hv.þm. til þess að snúast á móti sínu eigin máli. Framkoma hæstv. núv. fjmrh. (TrÞ) í þessu máli er þó ennþá einkennilegri. Hann ber þessa till. fram í þingbyrjun, en þegar hún kemur til umr. í hv. d., þá umhverfist hann og snýst þá á móti henni. Ekki geta tímarnir hafa breytzt mikið á hálfum mánuði, svo ekki getur hæstv. ráðh. afsakað sig með því að vitna til þeirra. Nei, það verður ekki annað séð en að hæstv. stj. sé þarna að leika skrípaleik frammi fyrir almenningi. Það er eins og hún vilji láta það sýnast svo, sem hún sé hlynnt starfsmönnum ríkisins, en þegar á skal herða, þá snýst hún öndverð gegn þeim. - Ég vildi ekki láta málið fara út úr hv. d. án þess að vekja athygli á þessari framkomu hæstv. stj.

Einar Árnason Það virðist svo sem hv.þm. Snæf. hafi allt á hornum sér út af þessari till. Þykir mér það því einkennilegra, sem það er vitanlegt, að hún verður samþ. hér í hv. d. Hv. þm. sagði, að ég hefði snúizt á móti málinu. Þetta er ekki rétt. Ég greiddi atkv. með till. við fyrri umr. Hv. þm. Snæf. virðist ekki geta þolað það, að menn hafi sjálfstæða skoðun á þessu máli. Mér þykir það undarleg viðkvæmni. Ég fyrir mitt leyti tók það ekki illa upp, þótt nokkrir af mínum flokksmönnum væru á móti málinu. Á síðasta þingi áttu ekki nema 5 framsóknarmenn, auk mín, sæti í þessari hv. d. Hv. þm. Snæf. getur því ekki af afstöðu þeirra til málsins dregið neina ályktun um það, hvaða aðstöðu þetta mál hafi innan Framsóknarflokksins.

Halldór Steinsson Hv. 2. þm. Eyf. vildi ekki kannast við það, að hann hefði snúizt móti málinu, og ber það fyrir sig, að hann hafi greitt atkv. með till. við fyrri umr. En hann snerist á móti því engu að síður, því að hann greiddi atkv. með brtt., sem fór fram á það, að dýrtíðaruppbótin skuli aðeins greidd til 30. sept. næstk. Hv. þm. hefir því engu að síður snúizt í málinu. Þá sagði hv. 2. þm. Eyf., að það væri undarlegt, ef menn mættu ekki hafa mismunandi skoðanir á þessu máli. Á það hefi ég aldrei minnzt, heldur var ég að sýna fram á, hve skoðanaskiptin hefðu orðið tíð hjá hv. 2. þm. Eyf. Mig furðar á því, að menn skuli geta haft svo margar mismunandi skoðanir á sama málinu, og það á jafnskömmum tíma og hér er um að ræða. Hv. þm. sagði, að ekki yrði séð af fylgi málsins hér í hv. d., hvaða fylgi það hefði í Framsóknarflokknum. Ég verð nú að álíta, að þegar allir hv. framsóknarmenn hér í deildinni eru á móti málinu, þá muni ekki blása mjög byrlega fyrir því meðal flokksmanna hv.þm. í Nd.

Einar Árnason Það er næstum því broslegt, hve mikið kapp hv.þm. Snæf. leggur á það að tala um, að ég hafi snúizt í þessu máli. Það er svo um þetta mál sem flest frv., sem fram eru borin, að hægt er að fallast á smábrtt. við það. Það eru flestir hv.þm. vanir að gera, og verður þó alls ekki borið það á brýn, að þeir snúist þar með á móti málunum. Þetta er hv.þm. Snæf. samt að bera mér á brýn. Með sama rétti mætti þá benda á, að þessi hv.þm. hafi snúizt í fjölda mörgum málum. En það nær bara engri átt að kalla það svo, þó gengið sé inn á brtt. við mál. Ég neita því algerlega, að ég hafi nokkurntíma snúizt í þessu máli. Þegar ég greiddi uppbótina, þá áleit ég, að það væri vilji þingsins, og ég hafði enga ástæðu til þess að ætla annað en það héldi við sínar fyrri samþykktir í þessu efni.

Frsm. (Pétur Magnússon) Útsvarslögin frá 15. júní 1926 mæla svo fyrir, að gjalddagar útsvara skuli vera tveir á ári hverju: Í sveitum 15. júlí og 15. október, en í kaupstöðum fyrsti virkur dagur næsta mánaðar eftir lok niðurjöfnunar og 1. september. Það hefir þótt koma í ljós, að ekki sé heppilegt að rígbinda gjalddagana svo við vissa mánaðardaga, og er því farið hér fram á, að hreppsnefndir, með samþykki sýslunefnda, og bæjarstjórnir, með samþykki atvmrh., megi ákveða aðra gjalddaga á útsvörunum. Um þetta er óþarft að fjölyrða. Það sýnist vera sjálfsagt að gera þessa breyt., og það er alveg áhættulaust. Hin breytingin, sem farið er fram á í frv. að gerð verði á þessum lögum, orkar kannske frekar tvímælis, Hún er í því fólgin, að dráttarvextir af ógreiddum útsvörum séu hækkaðir úr ½% í 1%. Ég býst við, að þessi till. sé aðallega flutt með tilliti til Reykjavíkur og stærri kaupstaðanna. Sumir hafa dregið að greiða útsvör sín af því að þeir hafa fé með lægri vöxtum frá því opinbera heldur en þeir fá annarsstaðar. Þessir dráttarvextir svara til 6% p. a., en lægstu bankavextir 7%. Þessvegna er farið hér fram á að veita nokkurt aðhald í þessu efni, svo að útsvör verði frekar greidd í réttan tíma. Auðvitað kann þetta að koma hart niður á þeim, sem ekki greiða útsvör sín á réttum tíma vegna getuleysis, en við það er erfitt að ráða. Allshn. hefir haft frv. þetta til meðferðar, og leggur hún eindregið til, að það verði samþ. óbreytt.