Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. því sem hér liggur fyrir er lagt til að ríkisstj. verði veitt tímabundin heimild til að innheimta ýmis gjöld, þ.e.a.s. fyrst og fremst nokkur stimpilgjöld með viðauka. undanförnum árum hefur slíkt frv. verið flutt árlega og heimildar Alþ. verið aflað til þess að gjöld þessi væru innheimt með óbreyttum viðauka, þ.e.a.s. 140%. Tekjur ríkissjóðs vegna innheimtu stimpilgjalda, þinglýsinga og aukatekna voru áætlaðar 1 milljarður 984 millj. kr. fyrir fjárlagaárið 1977. Samkv. frv. til fjárl. fyrir árið 1978 eru tekjur vegna sömu gjalda áætlaðar 2 milljarðar 345 millj. kr. og er þá miðað við, að áfram verði veitt heimild fyrir innheimtu gjalda með viðauka. Ég tel rétt að greina frá því, að nú stendur yfir heildarendurskoðun laga um stimpilgjöld. fjh.- og viðskn. Alþ. hefur verið gerð grein fyrir því, hvernig að því starfi hefur verið unnið og hvernig það stendur nú. Væntanlega verður nýtt frv. til laga um stimpilgjöld lagt fram þegar að loknu jólaleyfi þm. Hér er um yfirgripsmikið lagafrv, að ræða og því ekki talið fært að leggja það fram nú fyrir jól, á mesta annatíma þingsins. Því er enn einu sinni lagt til að ríkisstj. verði veitt hin hefðbundna heimild til að innheimta þessi tilteknu gjöld fyrir næsta fjárlagaár. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það var s.l. mánudag sem fóru fram umr. hér í þessari hv. d. utan dagskrár vegna fréttaflutnings á verðlagsbreytingum á landbúnaðarvörum í fjölmiðlum þeim sem ríkið ræður yfir. Það munu vera fá dæmi þess, að ég hafi tekið þátt í umr, hér á hv. Alþ. utan dagskrár, það hafa aðrir þm. verið mér fremri í þeim efnum. En að þessu sinni taldi ég mér skylt að víkja að því sem hér var til umr. og rætt var á þessum fundi og fram haldið mun hafa verið á fundinum í dag, en af fundinum á mánudaginn varð ég að fara að öðrum störfum og gat því hvorki fylgst með þeim umr. né þeim sem urðu hér seinni partinn í dag, enda vissi ég ekki um það, að þetta mál yrði hér til umr. utan dagskrár nú. Það, sem ég vil taka fram í þessu sambandi, er fyrst það, að ég lit svo á að hlutlaus fréttasögn sé fólgin í því að segja frétt án þess að fréttamaðurinn láti koma fram viðhorf sín gagnvart fréttaefninu. Ég held að það sé alveg óhugsandi að hægt sé að segja frétt með þeim hætti að hlutleysis sé gætt ef skoðanir fréttamanns koma fram. Þetta tel ég að sé hugsunin á bak við það að ríkisfréttamiðlar, sem eru útvarp og sjónvarp, gegni starfi sínu af fyllsta hlutleysi. Ég held að það orki ekki tvímælis, að meðferð á þessum málum hafi bæði í útvarpi og sjónvarpi, verið með þeim hætti að skoðanir fréttamanna hafa komið þar greinilega fram, og það er ekki hægt að gæta þess hlutleysis, sem ég tel að eigi að vera í sambandi við slíka frásögn. M.a. vil ég með leyfi hæstv. forseta, vitna til þessarar setningar sem kom fram hjá fréttamanni útvarpsins, Vilhelm Kristinssyni, þar sem hann segir: „Hækkunin er mismunandi eftir tegundum og með ákvörðuninni er greinilega gerð tilraun til að breyta lífsvenjum neytenda. T.d. er reynt að draga úr sölu undanrennu með mikilli verðhækkun, en auka smjörsölu.“ Hér er verið að leggja dóm á þá athöfn sem þarna er verið að skýra frá, og með þeim hætti tel ég að brotið sé það sem telst hlutleysi. Fréttamannsins er ekki að vera dómari, að mínum skilningi. Hann á aðeins að skýra frá því sem gerðist, en ekki að fara að leggja út af því með dómsorðum eins og þarna er gert. Það sama kom fram í frétt sjónvarpsins. Og til þess að ég fari nú ekki að lengja tímann um of, þá ætla ég ekki að fara nánar út í þetta, enda er þetta kjarni málsins, sem um er að ræða í þessu sambandi. Þegar fréttamaður sjónvarps er að segja sína frétt farast honum svo orð, með leyfi hæstv. forseta: „Öðru máli gegnir“ - þá er búið að skýra frá nokkrum hækkunum - ,.öðru máli gegnir um undanrennuna. Hún er stórhækkuð eða um 66.7%.“ Svo kemur frekari talnafrásögn og síðan kemur þetta einnig, með leyfi hæstv. forseta: „Að undanförnu hafa heilbrigðisstéttir víða í heimi rekið áróður fyrir breyttum neysluvenjum almennings í þá átt, að neysla grænmetís og ávaxta sé aukin svo og neysla á grófmöluðu korni, mögru kjöti og fisktegundum. Hins vegar er mælt með því, að dregið sé úr neyslu sykurríkra fæðutegunda og fituríkra og aukin neysla fitusnauðra mjólkurafurða á kostnað feitra. Manneldisfræðingar hæði vestan hafs og austan hafa í stórum dráttum verið á einu máli um það ráð og telja að með því að fara eftir því megi draga úr ýmsum þeim sjúkdómum sem nú höggva, stærst skörð, svo sem hjartasjúkdómum og æðasjúkdómum. í okt. s.l. kom það fram í fréttum sjónvarpsins, að sala á undanrennu hefði aukist um 130% fyrri hluta ársins miðað við sama tíma í fyrra, en á sama tíma minnkaði sala nýmjólkur um 0.9%.“ Hér finnst mér vera farið inn á sömu braut, að fara að túlka vissan áróður eða vissar skýringar. Nú skal ég ekki fara að hætta mér út í að ræða það, hversu mikil nauðsyn er eða að hverju gagni megi koma að breyta lífsvenjum fólks hér á landi, því að aðrir eru mér færari að fjalla um það. Hinu vil ég þó vekja athygli á, og það kom hér fram hjá hv. þm. Sverri Bergmann, að um þetta eru menn ekki heldur á eitt sáttir, svo að það sé til nein algild formúla um það, hvað hentar hverjum og einum til þess að halda lífi sínu. Og neysluvenjur manna eru breytilegar, það er því í ekki á færi fréttaþjónustu ríkisútvarps eða sjónvarps að fara að segja til um, hverra fæðutegunda menn skuli neyta. Hitt kemur greinilega fram í þessari frásögn, að þessi mikla breyting á lífsvenjum er fyrir áróður sem hefur verið haldið uppi m.a. og trú manna á því, að undanrenna sé hollari nýmjólkinni, því að dregið hefur úr sölu nýmjólkur, en aftur aukist salan á undanrennunni. Nú var það almenn skoðun hér á landi, að undanrenna væri léleg fæðutegund og tæplega eða ekki miklu meira en það að hún væri fæðutegund. Og mér og fleirum, sem höfum verið mjólkurbörn um dagana, hefur fundist lítið til þessarar fæðutegundar koma. Hins vegar hefur hver og einn rétt til þess að hafa sína skoðun á því, hvort undanrenna er betri til drykkjar en nýmjólk eða rjómi. Ég ætla mér ekki að fara að deila á neinn fyrir það. En ég vil vekja athygli á því, að það hlýtur að vera jafnsjálfsagt að fyrir þessa tegund fæðu, undanrennuna, verði neytendur að greiða eins og aðrar tegundir fæðu, og ef undanrenna er orðin að dómi neytenda holl fæðutegund, þú ber þeim auðvitað að greiða fyrir þá fæðu eðlilegt verð, en eðlilegt verð: þessu tilfelli er auðvitað matið sem er lagt ú mjólkurlítrann og þær einingar, sem út úr honum koma. Til þess að framleiða undanrennuna þarf nýmjólk og til þess að undanrennan skili sér kemur rjómi og smjör í framleiðslunni, og það verður að meta þetta í heild í verðgildi svo að rétt sé að farið. Það var því ekki nema eðlilegt, að við verðákvörðunina í haust, þegar þessi reynsla lá fyrir, væri verðið á undanrennunni hækkað. Það var eðlilegt lögmál vegna eftirspurnar eftir þessari vöru og þeirra ráðstafana sem þurfti til að bændur gætu fengið sambærilegar tekjur. svo sem þeim ber lögum samkv., við aðrar stéttir af sínum afurðum. Þess vegna er ekki hægt að leggja þetta út á annan veg en þann, að þegar hafinn er áróður út af því að það er farið að verðleggja þessa vöru í samræmi við eftirspurnina og það mat, sem neytendur eru farnir að legg,ja á gildi vörunnar, þá sé það óeðlilegt. Þetta vil ég að komi hér fram að ég tel að það sé jafnsjálfsagt að verðleggja þessa vöru miðað við eftirspurn og þá hollustuhætti sem þeir, sem hana kaupa, telja sig hafa af því að neyta hennar, eins og mjólkina, rjómann og smjörið. Nú skal ég reyna að eyða ekki í þetta of mörgum orðum, en get þó ekki komist hjá því að geta þess, að á yfirstandandi ári hafa verið og reyndar lengur þó og hefur svo sem oft komið fyrir - gerðar hatrammar árásir á bændastéttina í landinu og framleiðslu á landbúnaðarvörum. Þetta hefur venjulega verið með þeim hætti að það hefur gengið í bylgjum, það hafa komið viss tímabil sem árásir hafa verið teknar upp, og á yfirstandandi ári og s.l. ári er það orðið nokkuð langt tímabil sem þetta er búið að standa samfellt. Nú hefur það m.a. komið fram hjá ýmsum blaðamönnum - og þeir hafa auðvitað rétt til þess að túlka skoðanir sínar á annan hátt en ríkisútvarp og sjónvarp sem eiga að vera hlutlausir fréttaskýrendur - að það þurfi eiginlega að leggja íslenskan landbúnað niður. Þeir hafa gengið svo langt í ýmsum hlöðum að segja, að það væri ekki nema eðlilegt að leggja íslenskan landbúnað niður og við mundum hafa af því fjárhagslegan hagnað. Í þessu sambandi kemur mér í hug, að nú á þessu hausti fór ég á fund FAO, þ.e. Matvælastofnunar Sameinuðu þjóðanna, og aðalumræðuefnið á þeirri ráðstefnu var fæðuskorturinn í heiminum og sá mikli ótti þeirra sérfræðinga, sem þar vinna og hafa kynnt sér þau mál best, að mannkynið muni ekki hafa nóg að bíta og brenna, því að það muni verða alger fæðuskortur. Þess vegna, væri fjarri öllu lagi, ef þjóð eins og Íslendingar færi að hella niður framleiðslu sem var upphafið að framleiðslu hér á landi og hefur í raun og veru gegnum alla söguna verið undirstöðuatvinnugrein okkar Íslendinga. Nú er ég að vísu sannfærður um það, að þeir blaðamenn, sem hafa verið með slíkt tal. hafa ekki látið sér detta þetta í hug í raun og veru. Það, sem þeir hafa verið að sigta á hefur eingöngu verið að reyna að vinna sér vinsældir neytendanna í landinu og hafa af því pólitískan hagnað, enda hefur það sýnt sig, að margir af þessum mönnum hafa leitað síðar eða eru að leita nú inn á hin pólitísku mið, en sumum hefur mistekist að komast á þá braut sem þeir háfa ætlað sér, Þetta er staðreynd sem er auðvelt að benda á. En það er ekki eingöngu þetta sem hefur valdið ekki síst bændastéttinni og þeim, sem að málum hennar vinna, áhyggjum og margvíslegum leiðindum. Það var svo, að á s.l. vetri eftir verðákvörðun sexmannanefndar þá, sem var gerð samkv. lögum og reglum og byggð á kaupi þeirra stétta sem við átti að miða. fóru heildarsamtök eins og Alþýðusamband Íslands í mál við bændasamtökin út af verðákvörðuninni. Þetta mál hefur valdið mjög miklum sviða hjá bændum í landinu og það ekki að ástæðulausu. Ekki er séð fyrir endalok málsins, því að það er enn þá til meðferðar hjá þeim dómstóli, sem fékk það upphaflega. Það er mjög fjarri lagi, þegar þannig er farið að halda á málum, að neytendur og framleiðendur í þessu tilfelli þurfa að fara að eigast við með þessum hætti. Þegar verðlag á landbúnaðarafurðum var hækkað í haust, einnig eftir gildandi lögum og formúlum, var gerð sérstök ályktun af Alþýðusambandi Íslands, stjórn þess, og háværar frásagnir urðu í blöðum út af þessum verðhækkunum. Þó er það svo, að þrátt fyrir að reynt sé að halda í við verðlagið í landinu og fylgja eftir á þriggja mánaða fresti; þá hefur ekki tekist í okkar verðbólguþjóðfélagi að halda svo á verðlagsmálum bændastéttarinnar, að hún hafi getað haldið í við aðrar stéttir. Það mun hafa verið á árunum 1972, 1973 og 1974 sem afkoma bændastéttarinnar hefur verið hvað best síðan þetta kerfi var upp tekið, ásamt árunum 1965 og 1966, samanborið við aðrar stéttir, sem nefnast viðmiðunarstéttirnar. Á úrunum 1975 og 1976 hefur þetta versnað aftur og nú á árinu 1977 er ekki séð hvernig verðlagsþróun bændastéttarinnar reiðir af vegna þess hvað samdráttur var mikill í neyslu á landbúnaðarvörum hér innanlands og útflutningur þar af leiðandi mikill. Þetta hefur allt orðið þess valdandi, að það hefur skapað vissan óróleika í þjóðfélaginu, og þar við bætist svo frásögn sem á að vera hluttaus, en er sett fram með þessum hætti, þegar reynt er að leiðrétta verð á vissum vörutegundum til samræmis við það, sem neytendur óska eftir, og taka tillit til þess að meta verðgildi varanna á þann veg sem fram hefur komið hjá neytendum. Ég sé enga ástæðu til þess og veit að það er ekki hugsun neytenda, að bændur landsins geti frekar en aðrar stéttir í þjóðfélaginu gefið sína vinnu. Þeir fá ekki greitt fyrir hana nema gegnum framleiðsluvörur sínar, og þess vegna verður verðlagningin á hverjum tíma að miðast við það sem best hentar gagnvart sölunni. Það er sú regla sem yfirleitt gildir í þeim efnum. Og við verðum líka að hafa það hugfast, að bændastéttin í landinu og landbúnaðurinn leggur mikið til neyslu þjóðarinnar sjálfrar og sparar þannig gjaldeyri, sem þjóðin hefur nú ekki of mikið af, og tryggir afkomu hennar, þó að alls konar sveiflur gætu átt sér stað, betur en með öðrum hætti væri gert. T.d. hefði afkoma okkar í síðustu styrjöld verið í mjög mikilli hættu, ef landbúnaðarframleiðslan hefði þá ekki verið til. Og ég minni á að það kom fram í umr, á þeim tíma - ég tel mig muna það rétt - að ein mesta hætta sem sótti að Bretlandi í síðustu styrjöld var sú, að þeirra landbúnaði hafði hnignað á áratugunum á undan og þjóðin var því í mjög mikilli hættu. Ég skal nú ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Ég vil bara endurtaka það að lokum, að ég lít svo á að hlutleysi í fréttafrásögn hjá fjölmiðli sem rekinn er af ríkinu geti ekki átt sér stað nema framsetningin sé með þeim hætti, að skoðun fréttamannsins komi ekki í gegn, - það sé hið raunverulega hlutleysi. Ég tel ekkert óeðlilegt við það. þó að lífsvenjuhættir þjóðarinnar breytist, og þeir hljóta alltaf að breytast. - en hvað á að reka mikinn áróður fyrir slíku vegna þess að þekking manna á orsökum sjúkdóma er þrátt fyrir allt nokkuð takmörkuð, þótt hún fari alltaf vaxandi? Þá vil ég taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Sverri Bergmann, sem er læknir, að það getur verið æði einstaklingsbundið hverju breyta þarf. Ég vil líka leggja áherslu á það, að landbúnaðarframleiðsla Íslendinga getur ekki verið með eðlilegum hætti nema hægt sé að tryggja bændastéttinni svipaða afkomu og öðrum stéttum í þjóðfélaginu. Þess vegna verður það að teljast til árásar á bændastéttina þegar málefni hennar eru meðhöndluð á þann veg, að það geti dregið úr möguleikum hennar til að hafa sæmilega afkomu eða sjá þjóð sinni fyrir nægjanlegum og góðum matvælum.



Herra forseti. Þær eru merkilegar og umfangsmiklar, þessar umr. utan dagskrár hér í Ed. um óréttmætan fréttaflutning um verðlagningu landbúnaðarvöru, og menn hafa komið mjög víða við. Ástæðan til þess, að þetta mál var hafið hér, var sennilega sú, eins og hefur komið fram hjá allmörgum ræðumönnum, að fréttamaður lét skoðun sína í ljós óþarflega skýrt að mati margra manna. Vel kann það að vera, að hann hafi hneigst til þess að meta hollustu hinna ýmsu afurðaflokka landbúnaðarvara misjafnlega og látið í það skína, að ekki væri skynsamlegt að verðleggja svo að neytendur mundu auka óþarflega neyslu á t.d. smjöri. En þetta er matsatriði og einstaklingsbundið. Undirrótin að þessari þróun hér á Íslandi og viðar í heiminum, vaxandi tíðni í hjartabilun eða hjartasjúkdómum, er sennilega sú, eins og fram hefur komið, að menn reyna lítið á sig nema varla að ganga örstutta leið á milli húsa. Þar er líklega fundin aðalorsökin og ekki bundin neinni neysluvenju, heldur áreynsluleysi hins tæknivædda þjóðfélags. Hitt er þó staðreynd, sem læknarnir munn geta staðfest, að þegar maður hefur á annað borð fengið hjartasjúkdóm, þó með mismunandi hætti sé, þá sé honum í öllum tilfellum ráðlagt að borða ekki feiti úr landbúnaðarvörum, hvorki smjör né rjóma né sykur. Hvers vegna er það gert? Þar er sennilega vegna þess að sannað þykir, a.m.k. af líkum af tíðni þessa sjúkdóms, að þessar fæðutegundir séu ekki æskilegar, a.m.k. ekki eflir að menn hafa kennt hjartasjúkdóms. Ég get vel tekið undir það sjónarmið, að fréttamaður hafi flíkað sinni einkaskoðun þannig að meira en góðu hófi gegndi. En þetta er ekkert nýtt, þetta er alls ekki nýtt. Ég veit ekki hvað margir hv. þm. muna það - það hefur hæði komið fram í sjónvarpi og útvarpi - að þessir ágætu menn, sem fiska nú grásleppu hér hringinn í kringum landið þ. e. bæði verkamenn, bændur og annarra stétta menn, jafnvel alþm., þeir eru sakaðir um það að henda þúsundum tonna af verðmæti í sjóinn, jafnvel af vísindamönnum. Þetta hefur komið fram í fréttaflutningi aftur og aftur. En hvað er hægt að gera við grásleppuna eftir að búið er að hirða hana? Bókstaflega ekki neitt nema salta lítils háttar, örlítinn hluta - og það eru helst Sunnlendingar sem hafa vanist á það, eldri kynslóðin, að borða hana - að öðru leyti er fiskurinn mest vatn og ekkert hægt að nýta hann. Samt sem áður leyfa fréttamenn sér að segja, að hent sé gífurlegum verðmætum í sjóinn. Það er hægt að ganga að þessum fréttaaukum, þar sem þessir menn eru sakaðir um að henda milljónaverðmætum í sjóinn. En þeir þögðu um það á sama tíma, þegar þeir eru skattlagðir fyrir ríkissjóð um 300 millj. á s.l. 5 árum og flytja út fyrir gjaldeyri á þriðja milljarð. Ég veit ekki hvað svona fréttaflutningur er, ef þetta er ekki geggjuð vitleysa. Og á sama tíma segja þeir frá í sömu stofnun, Ríkisútvarpinu, að menn hendi eða sinni ekki að hirða loðnuhrogn sem nemi jafnvel milljörðum að verðmæti, og reikna út af einhverri prósentu eins og best getur verið í eina viku eða 10 daga, - það séu þúsundir og aftur þúsundir tonna, sem nemi milljörðum og milljörðum. Þetta er auðvitað svo vitlaus fréttamennska. að það tekur ekki nokkru tali. En ef ekki koma hæfir fréttamenn inn í þessa stofnun, þá verðum við að ráða bót á því. Það gildir alveg sama um fréttaflutning af landbúnaðinum. Þessir menn eru oft að fjalla um hluti sem þeir hafa ekki hundsvit á, það liggur alveg ljóst fyrir, og draga ályktanir samkv. því. Vitanlega er það rétt, að við getum gagnrýnt það, bæði hér á Alþ. og víða annars staðar, að fréttamaður leggi skoðun sína með máli og túlki einkasjónarmið sitt. Það er ekki hans sem fréttamanns. Hann getur gert það sem borgari, það er honum algerlega frjálst eins og hverjum öðrum þegn á Íslandi, og hann getur skrifað um það grein og rætt um það með öðrum hætti. En sem fréttamaður verður hann að gæta þeirrar skyldu sinnar að segja hlutlaust og rétt frá. það er hans verksvið sem fréttamanns og ekki annað. Og ég mótmæli öllum óhróðri, hvort sem hann er um bændastéttina eða einhvern annan starfshóp í landinu. Slíkt er ekki í verkahring fréttamanna, ekki undir neinum kringumstæðum, svo að það er ósköp eðlilegt að menn, sem eru hér á Alþ. og eru bændur, uni ekki slíku. Það er ósköp eðlilegt að þeir risi upp og geri aths. við slíkan fréttaflutning. En það getur vel verið að bæði fréttamanninum, sem gerði þetta, og mörgum öðrum sé nokkur vorkunn, þegar verðlagningin tekur þessa stefnu. Og þó að nokkrar skýringar hafi komið fram á því eftir á, hvers vegna þetta var gert. þá kann mönnum einnig að vera nokkur vorkunn, en þeir fóru út af því sviði sem fréttamennska í að vera á. Þetta er viðkvæmt mál og erfitt mál. Kannske er stofnunin svo vanbúin, að hún geti ekki haft sérfræðinga, sem þyrftu sennilega að vera þarna á vissum sviðum, sérfræðinga eða þjálfaða menn með sérstaka þekkingu á landbúnaði, sjávarútvegi og iðnaði t.d. eða verslun, sem tækju þá að sér sérstaka fréttaþætti og skýringar þar sem kæmu fram mismunandi skoðanir, þegar svona atvik eiga sér stað. E.t.v. hefur fréttamaðurinn fundið að almenningur er orðinn þreyttur á sífelldum tilkynningum um hækkun á landbúnaðatvörum. Þetta kemur fram alls staðar í heiminum og við sjáum það alls staðar að því er mótmælt á báða vegu, neytendur mótmæla hækkun og bændur. mótmæla því, að þeir fái ekki nægilega mikið, Þetta er gamalt og gróið vandamál og verður hér áfram, því að sannarlega hefur það komið fram núna undanfarið að bændur una illa sínum hag. Ég vil segja að þeir gagnrýna harðlega með þeim ályktunum. sem þeir hafa samþykkt undanfarið. ríkjandi landbúnaðarstefnu um árabil, og hæstv. landbrh. fær sinn skammt af þeirri gagnrýni, jafnvel líka frá sínum flokksmönnum, Það er ómögulegt annað, miðað við þær ályktanir sem bændur semja - það eru ekki eintómir andstæðingar hæstv. ráðh. þó að gagnrýni bænda beinist líka að Alþ. og ýmsum öðrum, þá finna þeir að margt má betur fara. Hins vegar er með svona víðfeðman atvinnuveg eins og landbúnaðinn, að eðlilegt er að menn greini á um leiðir til þess að ná sem bestum árangri, og það er vaxandi spurning um það, hvort rétt sé að steypa þessu öllu saman eins og gert hefur verið undanfarin ár og hafa þetta í einum potti. það er orðin svo mikil sundurgreining í þessum atvinnuvegi, að það er eðlilegt að a.m.k, yngri menn spyrji, hvort þetta sé rétt, þó það hafi verið rétt einu sinni. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir því í samþykkt bændafundar nú fyrir skömmu - hann var haldinn í Húnavatnssýslu og stóð í 81/2 tíma, - að bændur undirstrikuðu einmitt atriði sem ég ræddi á Alþ. fyrir nokkrum dögum. Ég spurði: Hvernig á ungur bóndi að hefja búskap í dag? Ég bað forsvarsmenn bænda að svara þessu. Enginn gerði það: En nú er hæstv. ráðh, hér í þessum umr., og sannarlega væri gaman að heyra það af hans vörum, hvernig 25 ára gamall nýgiftur bóndi á að hefja búskap á Íslandi í dag, hvaða möguleika hann hefur til þess, þarf að kaupa jörð, bústofn og sæmileg húsakynni, - segjum bara að þetta sé meðalbú, segjum bara vísitölubú. Við skulum bara segja samviskusamlega frá því, Ég er ekki að gagnrýna einn eða neinn með því að varpa fram þessari spurningu, en ég vil fá að vita möguleika bóndans til þess að hefja slíkan búskap. Við vitum hvað maður þarf að leggja fram og hvað hann fær í lán ef hann ætlar að kaupa sér bát, - ef hann ætlar að kaupa 100 tonna bát og hefja línuútgerð. Við vitum líka, ef hann ætlar að stofna bifreiðaverkstæði og kaupa þau tæki sem nauðsynleg eru, hvað það kostar, og svo fram eftir götunum. Það má því vel upplýsa í þessum umr. hvernig ungur maður eða ung hjón fara að því að hefja búskap og þurfa að kaupa allt til alls. Ef hann á enga möguleika á því að hefja búskap við ríkjandi aðstæður, þá er eitthvað að, og við verðum að gera okkur grein fyrir því, hvernig má laga það og hvernig við mætum ósk hans. Ég tek ekki undir það að ryðja eigi bændastéttinni út fyrir verksvið hennar og fækka henni. Það er miklu fremur að við reynum að gera þeim mönnum, sem nú eru í bændastétt, lífið bærilegt, en stuðlum ekki að óeðlilegri aukningu, - ég undirstrika það: ekki óeðlilegri aukningu. Einhver fjölgun hlýtur að eiga sér stað eða verkaskipting. þannig að fleiri menn geti lifað af landbúnaði. En það má sjálfsagt með ríkum segja að þessi 4000–5000 býli í dag séu æskileg tala til þess að brauðfæða þjóðina, ef við köllum það svo, nú næstu ár. En landið fer ekki frá okkur, við þurfum ekkert að kviða því, Það þykir nú rétt að setja fiskveiðibann í 2–3 vikur og gera fólk gersamlega atvinnulaust á heilum landsvæðum til þess að tryggja eðlilega nýtingu þorskstofnsins, Finnst mönnum rétt, ef maður vill kauna býli norður á Sléttu og setja upp t.d. 1000 kinda bú, að hann geri frjálst ef hann hefur nóga peninga, svo að hann ryðji öðrum til hliðar sem hafa búið í áratugi og hafa ekki haft nægilegt, eins og fram hefur komið, eða þarf hann að leita umsagnar hæstv. landbrh. eða í einhverja stofnun? Ef þessi maður hefur næga peninga og samkv. atvinnufrelsi á Íslandi getur hann keypt býli og sett upp 1000 kinda bú þegar í stað, jafnvel á morgun. Á kannske að hamla á móti því og segja: Það eru þegar fyrir nægilega margar kindur í landinu og nógu margir bændur og á þetta svið ferð þú ekki, góði minn? Þú getur farið eitthvað annað. - Menn fá ekki einu sinni að kaupa loðnuskip í dag frjálst, þó að það sé uppgripaafli og haldi þjóðarbúinu gangandi. Það eru svona strangar reglur um það. Þó er það í orðinu frjálst, en í reynd alls ekki. Til þess þyrfti maður að hafa 500–600 millj. í reiðufé og geta boðið öllu byrginn, þá væri ekki hægt að stöðva hann. Það eru svo margvísleg vandamál, sem eru hér uppi, að það er alveg óhætt að taka eina kvöldstund, þó að nokkrar annir séu skyndilega rétt fyrir jólin, til að ræða þetta vandamál almennt. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh., að við eigum að hafa góðan landbúnað, og ég leyfði mér nú á sínum tíma, - hef sums staðar fengið bágt fyrir, en ég fann að það var rangt að hella niður mjólk, - að flytja lítið frv. sem fól það í sér, að þó verkfall væri á fjórða sólarhring skyldi mjólk bjargað frá því að vera hent, af því að við getum ekki, Íslendingar verið slíkir að við eyðileggjum matvæli, það er ekki sæmandi. Ég er sammála hæstv, ráðh. í því, að við verðum að leggja okkar skerf fram til að útrýma hungrinu í heiminum, því að nú er það svo ægilegt að á aðeins einni viku - ég bið hv. þm. að taka eftir því - deyja jafnmargir úr hungri og Íslendingar eru, - á einni einustu viku. Það væri hægt að hafa langt mál um það ástand sérstaklega og hvað við raunverulega sýnum hinum hungraða heimi litla nærgætni. Kannske höfum við sjálfir verið svo uppteknir við að skara eld að eigin köku að við gleymum því, að á Íslandi var hungur, jafnvel fram yfir síðustu aldamót, á mörgum býlum, bæði til sjávar og sveita. Vonandi kemur það aldrei aftur. En svo að ég komi aftur að kjarna þessa máls. Neysluvenjur Íslendinga eru orðnar æðiundarlegar. Tökum t.d. þá venju að háma í sig steiktar kartöflur kvölds og morgna og borga fyrir of fjár.  Ég vil svo undirstrika að það var alveg réttmætt hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. að gera aths. við þennan fréttaflutning, því að hann var í sjálfu sér rangur. Hins vegar má kannske skamma okkur alla hv, þm. fyrir að hafa tekið okkur bessaleyfi nú á þessum tíma árs að fara að ræða um þessi mál á breiðum grundvelli. En það er þá í þeim tilgangi að vekja athygli á því, að þetta er vandamál, og kannske er illa búið að fréttamönnum með starfsaðstöðu og starfsgreinaskiptingu, og þekking mætti vera meiri, Við þurfum að bæta úr þessu, svo að jafnframt því sem við gagnrýnum fréttamennina ættum við að veita þeim tækifæri til að afla sér glöggra upplýsinga, hafa lifandi umræðuþætti í útvarpinu um þetta, þar sem menn koma fram með mismunandi sjónarmið, og þá kann fréttamaður sem venjulegur borgari að koma með sínar persónulegu skoðanir á þessu máli. Ég tel, þrátt fyrir víðfeðmi í þessum umr., að þær muni leiða af sér jákvæða afstöðu í fréttaflutningi og mati á verðlagningu landbúnaðarafurða. Við sjáum það og finnum, að þeir, sem taka ákvörðun um verð landbúnaðarafurða, eru að reyna að beina neyslu almennings inn á vissar brautir. Ég held að ég mótmæli því ekki með þessu. Hitt er alveg rétt, að þegar undanrennan er orðin svona vinsæl, þá er ósköp eðlilegt að menn vilji að það sé borgað a.m.k. eins og hún kostar. Það er lágmarkskurteisi að una því. Hins vegar er vandamál með smjörið, og fari það nú á útsölu freistast ég til þess að kaupa nokkur kíló og geyma, því að ég hafði íslenska máltíð í kvöld og borðaði harðfisk, hákarl og smjör - fullmikið af Smjöri kannske. Aðalatriðið er nú samt að hreyfa sig. Það er grundvallaratriði að menn nenni að hreyfa sig, bæði ganga, fara í sund og stunda aðra hreyfingu, því að til þess eru góðar aðstæður. Þá þyrftu menn ekki að vera svona kvíðnir fyrir hjartasjúkdómum, jafnvel þó að þeir drykkju mjólk kvölds og morgna og hefðu smásmjörsköku á rúgbrauðssneið.



Herra forseti. Ég mun tala stutt og tala mig dauðan í málinu núna, enda á ég þess von að við fáum tækifæri til þess nú alveg á næstunni að ræða verðlagsmál landbúnaðarins undir þeirri fyrirsögn. Ég hlýt að þakka hv. þm. Oddi Ólafssyni og Sverri Bergmann, læknum deildarinnar, fyrir þá fræðslu sem þeir veittu okkur áðan varðandi þá hlið málsins sem snýr að hollustu. Mér koma nú í hug tvær bækur, sem ég las ungur maður, um nauðsyn þess að geta étið feitt á norðurslóðum, eftir tvo ágæta vísindamenn sem reynt höfðu á sjálfum sér ekki síður en hv. þm., nafni minn Valgeirsson, sem ég minntist á fyrr, nauðsyn þess að geta étið feitt. Það er bókin Salt jarðar eftir Vilhjálm Stefánsson, þar sem hann segir frá fortakslausri nauðsyn þess á yrstu slóð í kulda og vosbúð að hafa nóg af feitu kjöti, og svo bók Knud Rasmussens, Den anden Thule expedition, þar sem hann segir frá slíku hinu sama. Og einhvern veginn finnast mér rétt niðurstaðan, sem læknarnir komust að á ráðstefnu þeirri sem hv. þm. Sverrir Bergmann gat um áðan í ræðu sinni, en þeir komust að þeirri niðurstöðu, að það væri best að hver og einn borðaði það, er best ætti við, sem honum væri hollast prívat og persónulega fyrir sig við gefnar aðstæður. en við forðuðumst alhæfingar í þessum mataræðismálum. Þegar svo er komið þekkingu manna, umhyggju hins almenna borgara fyrir heilsu sinni, áhuga einstaklingsins fyrir langlífi, þá kynni þetta að enda með því að menn neyddust til að fara að velta fyrir sér spurningunni: Úr hverju á ég að deyja? Það kemur að því fyrr eða síðar, að það mun hver og einn gera, og ég ráðlegg mönnum að bregða heldur á það ráð að vinna, éta og drekka og vera bara glaðir. En meginástæðan fyrir því, að ég kom upp hér öðru sinni til þess að tala mig dauðan í þessu máli, er þetta atriði, sem lýtur að fréttaflutningnum. Eins og hv. þm. Ólafur Þórðarson sagði, þá snýst þetta mál aðallega um fréttaflutninginn. Ég hygg að þeir hv. þm. sem hófu umr. utan dagskrár í Ed. og Nd. samtímis, hafi gert vel að vekja þetta mál hérna, og ég hygg að spurning hv. þm. Inga Tryggvasonar, sem hann bar fram hér í d. um það, hver bæri ábyrgð á þessum fréttaflutningi, sé vel þess virði að við leitum eftir svari. Hitt vil ég leiðrétta, sem er harla þýðingarmikið: Það er hvergi í lögum eða reglum Ríkisútvarpsins kveðið á um það, að Ríkisútvarpið eigi að vera hlutlaust í fréttaflutningi eða fréttamenn útvarpsins eigi að vera hlutlausir í störfum sínum og fréttamati eða fréttaflutningi. Það er kveðið á um það, að útvarpið á að vera óhlutdrægt í fréttaflutningi sínum og hvorki halla á menn, málefni né flokka, - óhlutdrægt. Það er alveg bráðnauðsynlegt, þegar við ræðum þessi mál. að við höfum fyrir því að skilja merkingu þessara tveggja orða og gera okkur grein fyrir mismuninum á merkingu þessara tveggja orða. Það er skylda Ríkisútvarpsins beinlínis að vera ekki hlutlaust, heldur láta sig hvað eina skipta máli, öll mannleg vandamál og hvað eina. Það er skylda útvarpsins að gera það lögum samkv. og samkv. reglum sem settar hafa verið um rekstur þess. Aftur á móti á það að gæta óhlutdrægni. Ég er þeirrar skoðunar, að fréttamönnunum hafi orðið á í messunni, þeir hafi gerst hlutdrægir. Hér hygg ég að sé miklu fremur um verkstjórnaratriði að ræða heldur en það, að þessir einstaklingar hafi viljað brjóta reglurnar um óhlutdrægni. Hlutverk þeirra var að afla upplýsinga um þetta mál frá bestu heimildum, áreiðanlegustu heimildum. Hlutverk þeirra var að leita til fulltrúa verðlagsráðs landbúnaðarins, inna þá eftir ástæðum fyrir þessari breytingu á verðlagningunni. Þeir áttu að ræða við trúverðuga og fróða fulltrúa neytenda í þessu máli. Og ef þeir vildu hætta sér út á þennan hála völl að fjalla um hollustu eða óhollustu, þá áttu þeir að leita til hinna fróðustu næringarfræðinga og þá fremur fleiri en eins á þessu sviði. Með þessum hætti, að leita á óhlutdrægan hátt eftir upplýsingum fyrir tilstuðlan hinna bestu heimilda, hefðu þeir unnið þetta verk á réttan hátt. En það kemur í hlut fréttastjóra þessara tveggja stofnana Ríkisútvarpsins, sjónvarps og hljóðvarps, að sjá um að verkin séu unnin á réttan hátt. Eins vil ég leggja áherslu á það, að kveðið er á um það í fréttareglum útvarpsins, sem í gildi hafa verið frá stofnun þess í tíð Jónasar heitins Þorbergssonar útvarpsstjóra, að ætíð skal getið heimilda. Fyrir ber við skrift á fréttum að ekki hæfir, þegar um minni háttar atriði er að ræða, að tilgreina heimildina í fréttinni sjálfri, en þá skal hún ávallt skrifuð við fréttina, þannig að hægt sé að fletta upp og svara þegar spurt er: Hver sagði yður þetta, herra fréttamaður? Þá á svarið að liggja á lausu. En í öllum meginmálum og öllum þeim atriðum sem miklu skipta, sem höfuðatriði teljast, og í öllum þeim fréttum, sem lúta að ágreiningsmálum, skal geta heimilda, það skal geta um sérfræðinginn. Það hefði átt að tilgreina sérfræðinginn í málinu, sem lét það uppi að tilgangurinn með breytingu verðs á undanrennu væri sá að breyta lífsháttum o.s.frv., og vel að merkja, hv. þm. Ólafur Þórðarson hefði áðan átt að tilgreina okkur, ef hann hefði verið að flytja frétt, nafn prófessors þess við háskólann sem spurði Má Elísson að því, hvort það væri ekki of mikið að hafa fimm togara í Súðavík. Þetta atriði með heimildina, að leita ætíð hinnar bestu heimildar geta hennar þegar slíkt á við, hafa heimildarmann ávallt á reiðum höndum skráðan, ef eftir er spurt, þetta var eitt af grundvallaratriðunum í sambandi við störf á fréttastofu útvarpsins þau 25 ár sem ég vann þar. Eftir þessu var ákaflega stranglega gengið af hálfu fréttastjóra sem ég vann lengst með, Jóns heitins Magnússonar. Ég hef orðið þess var - ég neita því ekki - hin seinni árin, að í einhvers konar viðleitni til þess að gera fréttafrásagnir lipurri og alúðlegri virðist hafa verið hvarflað töluvert frá þessu, og það mun að mínum dómi alls ekki vera vegna þess að fréttamenn sjónvarps standi verr á verði á þessu sviði en fréttamenn útvarpsins, heldur vegna þess hversu fréttir sjónvarpsins eru eðli síns vegna öðruvísi upp byggður heldur en fréttir útvarps, að mér finnst hafa meira borið á þessu í fréttaflutningi sjónvarps, að fréttamenn beri fyrir sig óljósar heimildir, noti orðalag eins og „sagt er“, „haft er fyrir satt,“ „menn segja“ o.s.frv., í stað þess að geta heimilda fyrir ályktunum af þessu tagi. Mér er það t.d. minnistætt, og var það þó í fréttatíma, en ekki í dagskrárþætti, og varðar það mál hæstv. landbrh. og þó fremur hann sem samgrh., þegar fréttamaður sjónvarps sagði, þegar rætt var um afstöðu ráðh. til jarðstöðvar á sínum tíma, þar sem ráðh. hafði í þingræðu borið fram - ekki andmæli gegn hugmyndinni um jarðstöð. heldur bent á nokkur atriði sem hann taldi að fara yrði að með gát, há sagði fréttamaður sjónvarpsins frá þessum ummælum hæstv. samgrh. í sjónvarpinu það kvöld og sagði: Ef þetta er ekki að pissa í skó sinn, þá veit ég ekki hvað það er. - Og hann, var sjálfur heimildarmaður fyrir þeirri ályktun sinni. Þetta hefði ekki þótt gott í þann tíð, þegar menn héldu sem fastast í hugmyndina um að tilgreina heimildarmenn og að hafa hemil á tjáningu persónulegra, en ógrundaðra sjónarmiða fréttamannanna sjálfra í fréttatímanum. Þá komum við aftur á móti að hinu forminu, sem er á útvarpsefni sem fer í gegnum fréttastofu útvarpsins og frétta- og fræðsludeild sjónvarps og hefur verið kallað fréttaauki eða hinir svonefndu þættir í sjónarhorni. Þar er til þess ættast að fréttamennirnir ræði við nafngreint fólk sem er þá meira og minna ábyrgt orða sinna, og er ætlast til þess, að sýndir séu fleiri fletir, jafnvel í mörgum tilfellum aðrir en þeir sem lúta að raunverulegum upplýsingum. Ég geri ráð fyrir því, að fréttamaður sá, sem hv. þm. Ólafur Þórðarson gat um, er vestur fór og óx í augum bryggjusmíði þar í litlu sjávarplássi, - ég geri ráð fyrir að hann hafi haft þessi ummæli sín um þann hlut, sem fengist hafði af ríkisfé í það pláss, með sérskökum tón. því að hljómfall í aths. hefur eins og gefur að skilja ákaflega mikla þýðingu. En þar er ekki um jafnhættuleg frávik að ræða í slíkum þáttum, í fréttaaukunum, þar sem rætt er við fólk, hinn almenna borgara, sem lætur skoðun sína í ljós, - þar er ekki um eins hættuleg frávik að ræða og í fréttatímanum sjálfum, þar sem ákaflega mikið er í húfi að fram komi staðreyndir og heimilda sé getið í meginmálum, þar sem orka kann tvímælis. Það er ákaflega þýðingarmikið. Ég vil aðeins í lokin hamra á þessu atriði. vegna þess að þessa misskilnings hefur gætt hérna hjá ræðumanni eftir ræðumann og það síðast hjá hæstv. landbrh., sem flutti hér ágæta og fróðlega og hóflega ræðu, eins og hann hefur oft gert áður, en einnig hjá honum gætti þessa misskilnings. Það er ekki kveðið á um það, að Ríkisútvarpið skuli vera hlutlaust í fréttaflutningi sínum, heldur óhlutdrægt, og meginatriðið er að leitað sé ærlega eftir réttum upplýsingum á báða bóga þegar í tvennt skiptist og sem víðast þegar víðar skiptist og að öll þau mismunandi sjónarmið, sem máli skipta, fái að koma ærlega fram. Þetta gildir náttúrlega um fréttaaukana líka og fræðsluþættina. Þarna kemur það til álita. að menn spyrji leiðandi spurningar, eins og ég minnist nú einmitt, að mér þótti gert í þessum sjónvarpsþætti, að það var höggvið í mann eftir mann auðheyrilega í leit eftir fyrir fram ákveðnu svari. Það, sem á skorti þarna, var aðeins það, að leitað væri á mann eftir mann í leit að gagnstæðu svari og þá leitað til rétts aðila, til þeirra sem bærastir voru um að svara fyrir verðlagsráð landbúnaðarins sem að þessari ákvörðun stóð. Ég held að það sé ekkert ofmælt hjá hv. þm. Ólafi Þórðarsyni, að fáfræði sé mikil í landi þér um atvinnuvegi okkar og kjör fólksins sem að þeim vinnur, og kannske fáfræði almennt mikil. og muni halda áfram að verða það. En eitt er víst. að okkur mun seint sækjast að bæta nr henni ef við gerum þá kröfu til fréttamanna útvarps, sjónvarps og blaða að þeir séu hlutlausir. Við eigum að gera kröfu til þessara manna, sem vinna þýðingarmikil störf, um að þeir afli sér hinna bestu fáanlegra upplýsinga, og þeir eiga eins og aðrir borgarar að taka afstöðu prívat og persónulega fyrir sig með því sem þeir telja rétt. En viðfangsefni þeirra í útvarpi og sjónvarpi er að koma staðreyndum á framfæri ærlega. Af þessum sökum er ákaflega oft æskilegt að fleiri en einn fréttamaður vinni að öflun efnis í einu og sömu fréttina eða einn og sama fréttaþáttinn. En til þess er ætlast hjá okkur, að fréttamenn okkar séu fjölfræðingar. Við höfum ekki efni á því að ráða sérfræðinga til starfa á þessu sviði. Það er erfitt að fá sérfræðinga til starfa á þessu sviði, - sérfræðinga sem jafnframt hafa til að bera þá kunnáttu og þann hæfileika sem til þess þarf að koma þessum upplýsingum þannig til skila, að fólk nenni eða vilji hlusta á þær eða vilji lesa þær, sem sagt hafi lag á því og þekkingu til þess að matreiða þessar upplýsingar þannig, að þær verði útvarpsefni, sjónvarpsefni eða blaðaefni. Því er ekkert um það að tala, við höfum ekki efni á því að reka fréttastofurnar með fastráðnum sérfræðingum. Við þurfum að reka þessar fréttastofur svo að segja með starfsfúsum, forvitnum og ærlegum fjölfræðingum, veita þeim aðhald, sjá til þess að þeir geti notið ærlegrar verkstjórnar, og svo skulum við trúa því í lengstu lög, að þeir vinni samkv. bestu samvisku og vinni jafnheiðarlega og vel og þeir geta. En ef brestur á um verkstjórnina, ef okkur finnst þeim takast illa, hafa þeir gott af því að heyra það. Þeir leiðrétta sig þá. Ef brestur á um verkstjórnina skulum við hjálpa til að breyta um hana eða bæta hana.



Herra forseti. Mig langaði aðeins til að leggja eina til tvær spurningar fyrir hæstv. ráðh. Ég viðurkenni að það voru leiðandi spurningar. sem mennirnir lögðu fyrir sína viðmælendur, og það mun ekki vera viðeigandi. Hitt er svo annað mál, að mér finnst þetta vera mannlegt, þegar neysluvara hækkar allt í einu um 66%, að þá verði a.m.k. sérstök blæbrigði á röddinni þegar spurt er um, hvort þetta sé ekki óeðlilega mikil hækkun. En rétt mun það vera. þessir menn eiga að haga sér eins og getið var um hér áðan og óheppilegt að þeir skuli bregða út af því. Ég get ekki komist hjá því að álíta, að eðlilegt sé að það sé orð á þessu haft, vegna þess að enda þótt erfitt kunni að vera að sanna beinlínis, að feit mjólk sé vafasöm fyrir framtíðarstarfsemi æða og hjarta, þá benda þó líkur að einhverju leyti til þess að svo sé. Nú er það svo að það eina, sem almenningur mun hafa búist við að gert yrði í stað þess að hækka undanrenna um 66%, var að hún yrði niðurgreidd á sama hátt og nýmjólkin og niðurgreiðslunni þá dreift á nýmjólk og undanrennu. Mig langar því til að leggja spurningu fyrir hæstv. ráðh.: Hvað vegur á annað hundrað prósent aukning á undanrennusölu mikið á móti 0.3% samdrætti í nýmjólkurneyslu. ég meina: hver verður heildarneyslan á mjólk, þegar þetta tvennt kemur saman? Eitt er víst, mjólk er hjá okkur alveg óþarflega feit. og þessi prósenta, sem mjólkin hefur hjá okkur, byggist að einhverju leyti á því, að það er tekið tillit til hennar í verðlagningu. Þetta er óheppilegt eins og málum er nú komið, og eins og ég sagði hér áður, þá mundi þetta mál líklega aldrei hafa komið upp ef Samsalan hefði tekið tillit til þeirra óska að framleiða hér fituminni mjólk.  En ég vona að á það, sem sagt er hér verði ekki litið sem andúð á bændum. Slíkt er fásinna. Ég held að engum hér innan þessa salar detti í hug að taka undir þann málflutning sem hefur verið hér gegn bændastétt, það er alveg út í loftið. En hitt er svo annað mál, að það hlýtur að verða okkar framtíðarmarkmið að reyna, ef við höfum hugmynd um að breyting á neysluvenjum geti gefið okkur meiri hollustu og meiri heilbrigði, þá hljótum við að reyna að taka eitthvert tillit til þess. Annað væri algerlega út í hött. Varðandi það sem kollega minn, Sverrir Bergmann, sagði, þá var ég nú eiginlega hissa á því, hvað lítið bar á milli hjá okkur, því að það er nú svo með þessi mál, að þau eru heldur erfið viðureignar og lítið hefur veríð sannað. Ég lagði megináherslu á offituna og í því sambandi á æðakölkunina, en hjá honum kom það aftur á móti í þriðja sæti. Það var einfaldlega vegna þess, að ég var ekkert að hafa orð á því, að reykingar væru orsök, vegna þess að við vorum ekki að tala um reykingar. En hitt er svo annað máli að offitan hefur þá sérstöðu að það er lengst búið að rannsaka hana af þessum þáttum og það hafa verið gerðar rannsóknir á milljónum manna á þann hátt að mæld var lífslengd, og það er ekki nokkur vafi á því, að það er sannað mál að offitan styttir lífið og gjarnan fer saman offita og hár blóðþrýstingur með þar af leiðandi æðakölkun. Þetta renndi nokkrum stoðum undir það sem við vorum að tala um hér, og ég held að hægt sé að fullyrða að þarna er orsakasamband. Það var líka mjög fróðlegt að hv. hm. Stefán Jónsson skyldi upplýsa okkur um það, hvernig haga bæri fæðu á norðurslóðum, og þetta kemur einmitt heim og saman við það sem við höfum verið að tala um. Kyrrseturnar og áreynsluleysið, 25 stiga húshitinn eða 23–24 stiga húshitinn hefur það í för með sér, að við verðum að neyta annarrar fæðu en ef við værum norður á hjara veraldar í kulda, miðað við mikla brennslu og mikla áreynslu. Þetta er nú það sem ég vildi sagt hafa. Varðandi það sem Ólafur Þórðarson sagði um niðurgreiðslu á fiski, þar sem ég hafði borið saman verðlag á fiski og kjöti, þá held ég að við hættum okkur ekki út á þá braut að fara að leita svo langt aftur, vegna þess að í fyrsta lagi er þetta nú liðin tíð, sjóðatímabilið er liðið. 



Herra forseti. Ég vil nú hefja mál mitt með því að láta í ljós ánægju mína yfir þeim miklu umr. sem orðið hafa vegna þeirra fsp. sem ég beindi utan dagskrár til hæstv. menntmrh. Þessar umr. hafa farið nokkuð á víð og dreif, og er það út af fyrir sig ekki óeðlilegt. En eins og þeim er kunnugt, sem í upphafi hlustuðu á mál mitt, þá einskorðaði ég nokkuð mikið mál mitt við það, hvernig fréttaflutningur gæti haft áhrif á skoðanir manna og hvernig fjölmiðill eins og ríkisútvarpið gæti verið áhrifamikill um skoðanamyndun, ef tækinu væri til þess beitt. Mig langar að víkja ofurlítið að einstökum atriðum, sem hafa komið fram í þessum umr., og ég vil leyfa mér að byrja á því að nefna með nokkrum orðum það sem kom fram í tveimur ræðum hv. 2. þm. Reykn., en hann endaði einmitt mál sitt hér með því að nefna það sem ein rök fyrir því, að landbúnaðarvörur væru kannske ekki mjög dýrar hér, það mætti skilja það svo, að bændur væru lægst launaða stétt landsins. Ég ætla ekki að deila við hv. þm. um hollustu einstakra vara, Það treysti ég mér ekki til að gera. En ég get ekki neitað því, að mér fannst þess gæta nokkuð mikið í máli hans, eins og oft vill verða í sambandi við umr. um mataræði, að ákveðnar vörutegundir eru sífellt nefndar og aðrar alls ekki, þegar talað er um hollustu. Og þar á ég t.d. við það, sem ég held að ég hafi getið um í framsöguræðu minni, að við Íslendingar borðum um það bíl helmingi meira af smjörlíki en smjöri. Langmestur hluti af þessu smjörlíki mun vera framleiddur úr hertri jurtafeiti sem hefur flesta þá sömu eiginleika og nefndir eru að óhollusta stafi af í smjöri. en í það mun vanta ýmisleg þau efni sem hollust eru í smjörinu. Í þessu finnst mér einmitt koma það fram, sem oft vill verða, að menn einskorða sig við ákveðin atriði og gleyma svo öðrum, sem eru í raun og veru miklu varasamari, þegar verið er að tala um hollustu. Nú verður því kannske svarað til, að við höfum verið að tala hér um verð á íslenskum landbúnaðarvörum, en ekki um verð á smjörlíki, En því er þá til að svara að það hefur enn fremur komið fram í máli manna, að menn með verðlagningunni sveigðu almenning til ákveðinnar neyslu eða neyslubreytingar, og auðvitað getum við ekki gengið fram hjá því, að smjörlíki, sem framleitt er með nútímaaðferðum, er mikill keppinautur smjörsins, mjólkurfitunnar, og alveg sérstaklega verður það skæður keppinautur ef því er mjög haldið að mönnum, að önnur þessi vara sé miklu hollari. Ég held einmitt að það sé eitt af því sem varhugavert er í þessum málflutningi, að því hafi verið mjög haldið að almenningi hér á landi á undanförnum árum, að smjörlíki væri miklu hollara en smjör, án þess að fyrir því væru óhrekjanleg rök. Og ég hygg að það sé ekki rangt, að til skamms tíma hafi sjúklingum verið ráðlagt að borða hér smjörlíki, sem var með hertri fitu, engu síður en smjörið, sem við borðum. Ég hygg að það sé ekki rangt, að til skamms tíma hafi læknar hér á landi ráðlagt sjúklingum smjörlíki og við rannsókn hafi komið í ljós, að einmitt þessi vara var að mestu leyti gerð úr hertri fitu, en það er einmitt herta fitan sem ýmsir telja varhugaverða. Þegar menn eru komnir í þá aðstöðu að geta ekki selt vinnu sína að fullu hljóta menn náttúrlega að bregðast þannig við því, að þeir reyni að leita einhverra úrræða til þess að bæta upp vinnutapið. Og í raun og veru er það sú staðreynd, sem blasir nú við íslenskum bændum, að það er ekki að fullu markaður fyrir vinnu þeirra í landinu. Þetta hefur breyst tiltölulega mikið á skömmum tíma. Ástæðurnar eru aðallega tvær: annars vegar allmikill aukning á framleiðslu vissra vörutegunda og ber þar kannske hæst mjög mikla aukningu á framleiðslu mjólkur nú á örfáum mánuðum, sem hefur gerbreytt markaðsstöðunni, og hins vegar er nokkur samdráttur í neyslu einkum smjörs og nýmjólkur. Þetta hefur valdið vissum örðugleikum, sem koma fram í birgða söfnun og koma fram í því, að þau lög, sem áttu að tryggja bændum fullt verð fyrir ákveðið magn framleiðsluvöru, duga ekki til þess að bændur fái fullt verð fyrir alla sina framleiðslu, og þá skapast vandkvæði sem nú blasa við og erfitt verður úr að leysa. Það gerir ekkert til þó þess verði getið hér, að til skamms tíma var sú framleiðsla á nýmjólk, sem ekki var seljanleg í landinu sjálfu, nú fyrir bara 2–3 árum, einhvers staðar á milli 5 og 10 millj. lítra, og þetta skapaði ekki mjög mikið vandamál. En það lítur út fyrir að sú mjólkurframleiðsla, sem ekki selst í landinu sjálfu, verði á þessu ári milli 25 og 30 millj, lítra, þannig að það er nokkuð augljóst að á mjög skömmum tíma hefur sú framleiðsla, sem ekki er seljanleg í landinu, aukist gífurlega þó að framleiðslan sjálf hafi ekki aukist um mjög mörg prósent. Framleiðslan jókst að vísu nokkuð í fyrra og allverulega á þessu ári. Þessu veldur, eins og ég sagði, hvort tveggja í senn: aukin framleiðsla og minnkandi markaður. Annað langaði mig til þess að nefna aðeins í sambandi við ræðu hv. 2. þm. Reykn. og það voru þau orð hans, eitthvað á þá leið, að honum fyndist ekki óeðlilegt að þessi mikla hækkun á undanrennu vekti athygli fréttamanns og kæmi kannske við hann að einhverju leyti, Þetta er kannske út af fyrir sig alveg rétt. En það er alltaf gott, ef maður undrast eitthvað, að reyna þá að gera sér grein fyrir ástæðunum til þess. Áður en þessi verðhækkun varð fengu framleiðendur ekki nema aðeins rúmar 11 kr. fyrir hvern lítra af undanrennu, og undanrennan hafði ekki hækkað að neinu ráði eða svo til ekkert í meira en tvö ár. Ef við berum þetta saman við það, að talið er að kauphækkanir á þessu eina ári séu í kringum 60%, þá veit ég ekki nema það sé fullkomlega eins mikið undrunarefni og það, að undanrenna, sem ekki hefur breyst verð á í tvö ár, hækki - þó að reyndar skyndilega sé - á milli 60 og 70%. Ég vil líka geta þess, að ég er ákveðið þeirrar skoðunar, að jafnvel þó að undanrenna með umbúðum kosti núna 100 kr. lítrinn, þá er það ekki dýr drykkur, og ég vil gjarnan fáupplýsingar um þá drykki sem seldir eru hér í verslunum almenningi og eru ódýrari í lítratölu. Ég held að þarna hafi verið mjög fljótfærnislega ályktað, þegar menn undruðust svo mjög þessa verðbreytingu. Þó er auðvitað rétt að geta þess, að það hefur verið veruleg tregða á því að sumir fulltrúar í sexmannanefnd féllust á breytingar á hlutfalli þessara vara sem verið er að verðleggja í sexmannanefnd. En eitt af því, sem ég tel óeðlilegt við þá verðlagningu og hafi verið óeðlilegt við þá verðlagningu, er það, að hér eru allt önnur hlutföll á milli verðs á mjólk, hvort sem hún er fituskert eða ekki, og t.d. smjöri heldur en er í nágrannalöndum okkar. Og vegna þess, hvernig verðlagningu er hagað, á smjörið erfitt uppdráttar í samkeppninni við smjörlíkið, einmitt af þessum ástæðum. Í sambandi við fréttaflutninginn vildi ég gjarnan taka það fram, að ég er algerlega á þeirri skoðun, að Ríkisútvarpið eigi að vera vettvangur fyrir skoðanaskipti. Mér hefur aldrei dottið í hug að halda því fram - þó að ég kunni að hafa einhvern tíma notað ónákvæmt orðalag þá er það alls ekki mín meining - að Ríkisútvarpið eigi að vera hlutlaust í þeirri merkingu að það láti sig litlu skipta það sem fram fer í þjóðfélaginu. En ég álít að ákaflega nauðsynlegt sé að Ríkisútvarpið bókstaflega leitist við að koma sem flestum skoðunum á framfæri og þegar um viðkvæm mál er að tefla, þá sé það beinlínis mjög nauðsynlegt, að þess sé sem hest gætt, að bæði sé farið með rétt mál af þeim, sem eru starfsmenn stofnunarinnar, og gætt sé jafnvægis í því að leiða hin ýmsu sjónarmið fram. Það, sem ég deildi á, var einungis það, að mér fundust fréttamennirnir sjálfir gerast heimildamenn sjálfra sín um fréttaflutninginn. Þeir voru ekki bara að flytja það sem aðrir höfðu sagt þeim, ekki bara að flytja það sem maðurinn á götunni sagði eða sérfræðingarnir sögðu um þessi mál, heldur kom ný heimild til sögunnar, og það voru fréttamennirnir sjálfir. Það er það sem ég tel í þessu sambandi athugavert. Það er rétt, sem kom fram hjá einum ræðumanni, að þetta er ekkert nýtt og er ekki í fyrsta skipti sem slíkt hefur gerst í Ríkisútvarpinu. Og það getur vei verið að einmitt hv. þm. séu of seinir til að taka vafasaman fréttaflutning ríkisfjölmiðlanna til umfjöllunar hér á hinu háa Alþ. Það getur vel verið að bæði í þessu efni og ýmsum öðrum veiti hið háa Alþ. stofnunum sínum alls ekki það aðhald, bæði í þessu og á ýmsum öðrum sviðum, sem rétt og nauðsynlegt væri. Ég get ekki látið hjá líða að þakka menntmrh. fyrir þau svör sem hann gaf við fsp. mínum. Ég ætla ekki að fara að svara honum að neinu leyti hér, enda er hann ekki viðstaddur. En þó verð ég að segja það, að ég er ekki víss um að það sé mjög áhrifarík leið að kvarta við starfsmenn Ríkisútvarpsins, þó að mönnum finnist að einhverju leyti hallað máli í fréttaflutningi. Ég held að slíkt verði að gerast a.m.k. annað slagið utan Ríkisútvarpsins. Það getur líka verið að nokkuð sé til í því sem kom fram hjá 1. landsk. þm., að fólkið í landinu sé orðið þreytt á eilífum auglýsingum um hækkanir á landbúnaðarvörum. En samt er það ekki þreyttara en svo, að það verður, eftir því sem ég best veit, aldrei sú hækkun á landbúnaðarvörum, sem vandlega er raunar auglýst í útvarpi, hvort sem það er rétt eða ekki, að fréttamenn þurfi ekki að endurtaka þessar fréttir - og það oft - fyrir landslýðnum á eftir, þannig að mat fréttamanna er þá alla vega það, að þessar fréttir muni ekki verða ákaflega leiðinlegar. Það hafa komið mörg ólík málefni fram í þessum umr., eins og ég gat um áðan. Hjá hv. 1. landsk. þm. komu fram ýmsar spurningar, sem beint var til landbrh. Það er sjálfsagt og eðlilegt að hann svari. En mér skilst að hann hafi beint þeim að einhverju leyti til okkar þm. í þessari hv. þd. fyrr og ekki fengið svör þá. Ég ætla mér ekki að fara að þreyta menn með langri ræðu og löngum svörum við þessum spurningum. Þó get ég ekki stillt mig um að geta þess, að ég hef raunar ekki tölur um það, hversu mikla fjármuni ungur maður þurfi í dag til þess að hefja búskap. Ég veit að hann þarf allmarga tugi milljóna til þess að koma sér upp sauðfjárbú í fyrir 1000 fjár norður á Sléttu og byggja yfir sig og búfénaðinn og rækta það sem til þess þarf.  Það er vafalaust að margt fleira mætti um þetta segja, en ég ætla að láta hér staðar numið Ég vil endurtaka þakklæti mitt til þeirra sem hafa tekið þátt í þessum umr. Það er rétt, að það er alltaf dálítið vafasamt, þegar jafnannríkt er í þinginu eins og nú er, að hefja umr, sem þessar. Mig óraði raunar ekki fyrir því, að þessar umr. yrðu svona langar. Ég vil einnig árétta það, að ég geri miklar kröfur til fréttamanna. Ég geri alls ekki kröfur til þess að þeir hafi ekki skoðanir á málum hver og einn, það verða þeir vitanlega að fá að hafa eins og aðrir menn. En þeim ber skylda til þess, þegar þeir flytja fólkinu í landinu fréttir af atburðum, hverjir svo sem þeir eru, að láta ekki persónuleg viðhorf til þess, sem þeir eru að segja frá, breyta framburði sínum eða málflutningi á nokkurn hátt. Það verða þeir að gera. Aftur á móti gegnir að mínum dómi allt öðru máli þegar þú talar við manninn sem þú mætir á götunni, eða þann, sem þú kallar til þess að spyrja. Ég treysti því, að fréttamenn Ríkisútvarpsins skoði ekki þessa gagnrýni sem neina persónulega óvild í þeirra garð, því að ég hef ekki um neitt við þessa menn að sakast persónulega. En ég vil vænta þess, að þessar umr. séu ekki búnar, þó að þeim sé um það bil að vera lokið hér í Alþ., og að þær megi halda að einhverju leyti áfram manna á meðal og ekki þá síst þeirra, sem starfa við ríkisfjölmiðlana. Ég hef hér lítið fjölyrt um annan þátt, sem mér finnst að hefði verið kannske efni í langar orðræður, og það er leiðaralestur úr dagblöðunum á morgnana. Ég er raunar þeirrar skoðunar, að þeir möguleikar, sem menn hafa þar og blöð hafa þar til að koma skoðunum sínum á framfæri, séu stundum mjög misnotaðir og mkr finnst að það væri ekki nema rétt, að Ríkisútvarpið velti því fyrir sér, hvort ekki sé hægt að gera menn á einhvern hátt nokkru ábyrgari fyrir því sem skrifað er í leiðurum blaðanna en nú er. Það gæti sjálfsagt ýmislegt komið þar til greina. Ég vil ekki gera lítið úr því, að leiðaralesturinn hlýtur að flytja landsmönnum ýmsan fróðleik og gefa landsmönnum undir mörgum kringumstæðum mjög gott tækifæri til að átta sig á þeim málum sem eru á baugi hverju sinni, en mér finnst að þess hafi gætt, að vissir hópar í þjóðfélaginu, og þar á ég m.a. við bændur, hafi oft orðið fyrir barðinu á þessum leiðaralestri á ósanngjarnan hátt og án þess að geta svarað á sama vettvangi og í sömu mynt. Þetta ætla ég þó ekki að gera frekar að umræðuefni og læt máli mínu lokið.