Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Valgerður Sverrisdóttir Hæstv. forseti. Í fjarveru frsm. flyt ég hér álit menntmn. Ed. á frv. til laga um Skákskóla Íslands. Nál. er á þskj. 1120 og hljóðar svo: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir með samþykkt þess með þeim breytingum sem gerðar voru á því í Nd.`` Undir nál. rita Eiður Guðnason, Guðrún Agnarsdóttir, Halldór Blöndal, Salome Þorkelsdóttir, Jón Helgason, Skúli Alexandersson og Valgerður Sverrisdóttir.

Valgerður Sverrisdóttir Hæstv. forseti. Í fjarveru frsm. menntmn. Ed. mæli ég fyrir nál. um Launasjóð stórmeistara í skák á þskj. 1121. Nál. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir með samþykkt þess með þeim breytingum sem gerðar voru á því í Nd.`` Undir nál. rita Eiður Guðnason, Guðrún Agnarsdóttir, Halldór Blöndal, Salome Þorkelsdóttir, Jón Helgason, Skúli Alexandersson og Valgerður Sverrisdóttir.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég gætti þess ekki að hafa fyrirvara fyrir samþykki mínu við frv. Ég sé engin efnisleg rök fyrir því að það sé áskilið að kona sem ekki nái tilteknum árangri njóti styrks úr sjóðnum og finnst kynskipting af þessu tagi út í hött. Ég get ekki skilið að ef t.d. fjórar konur hefðu náð stórmeistaraárangri þá skuli lögin vera þannig úr garði gerð að enginn karlmaður komi til greina. Þetta er nú í fyrsta lagi hálfbroslegt og auðvitað mjög hæpið að það sé forsvaranlegt að Alþingi gangi frá löggjöf með þessum hætti. Í öðru lagi get ég ekki skilið að nokkur kona muni geta hugsað sér að þiggja laun úr sjóðnum á öðrum forsendum en jafningjar hennar sem eru karlkyns. Þess eru dæmi að konur séu stórmeistarar. Það er á hinn bóginn vitað að minna er um það að konur leggi skák fyrir sig en karlmenn og af þeim ástæðum eðlilegt að færri konur séu í hópi stórmeistara en karlar. Ég skil ekki efnislegu rökin fyrir því að taka upp kynskiptingu af þessu tagi, finnst þessi framkoma í garð kvenna móðgandi og get ekki fellt mig við lögin eins og þau eru. Setning af þessu tagi á ekkert skylt við jafnrétti, á ekkert skylt við kvenréttindi almennt talað. Það er einungis verið að gera lítið úr konum með því að setja inn ákvæði af þessu tagi. Hef ég ekki meira um þetta mál að segja.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegur forseti. Vegna orða hv. 2. þm. Norðurl. e. áðan um þetta frv. þá mótmæli ég þeim orðum hans að það sé lítilsvirðing við konur. Það er verið að grípa hér til hvetjandi aðgerða og það er almennt, að ég tel, vilji fyrir því í mörgum tilvikum að grípa til tímabundinna aðgerða til þess að gera það átak í jafnréttismálum sem þörf er á.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég get ekki séð að hin almennu ákvæði laganna um stórmeistaratitil séu neitt minna hvetjandi fyrir konur en karla. Og ég held að konur hljóti að setja sér sömu markmið og karlar, að ná, ég vil segja, yfirburðaárangri í skák, ef þær á annað borð kjósa að leggja þá íþrótt fyrir sig. Ég hef að öðru leyti ekki meira um þetta mál að segja. Vil þó minna á að ýmsar konur hafa sett sér það að keppa ekki á hinum sérstöku kvennamótum heldur kjósa að taka þátt í skákmótum með körlum. Ég vil líka minna á, svo maður taki aðra íþrótt þó hún krefjist ekki jafnmikillar atorku og skákin, ef við tölum um bridds, sem er sambærileg íþrótt, þá hefur það nú verið svo að konur hafa komist í úrslit í heimsmeistarakeppni í bridds. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að konur geti einnig náð þeim árangri að keppa til úrslita eða verða heimsmeistarar í skák. Ég hélt að andlegir burðir kvenna væru ekki minni en karla og ef þær kysu að leggja skáklistina fyrir sig þá bentu engar líkur til þess að það ætti að setja þær á annan bekk. Ég vil líka í þessu samhengi aðeins benda á að ákvæðið um konu er mjög lauslegt og ég skil satt að segja ekki hvernig framkvæmd þess verður háttað.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég vil ekki setja þetta mál í neina hættu, en ég ítreka það sem ég sagði áður að ákvæði af þessu tagi er móðgandi fyrir konur og á ekki rétt á sér. Konur eru fullfærar um að skila sama árangri í skák og karlar. Ég dreg það ekki í efa eitt andartak. En með hliðsjón af því að ég tel þetta í heild til bóta þá greiði ég ekki atkvæði.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Fyrr í vetur lagði ég fyrir Alþingi frv. til laga um grunnskóla þar sem gert var ráð fyrir heildarendurskoðun á grunnskólalögum, núgildandi ákvæðum þeirra. Frv. hefur sætt meðferð í hv. Nd. og verið ítarlega um það fjallað. Niðurstaða hv. menntmn. Nd. var sú að þar sem hér er um að ræða stjórnarskrá grunnskólans svo að segja í landinu þá væri nauðsynlegt að fjalla ítarlegar um málið. Engu að síður væri ástæða til þess að taka út úr málinu einn þátt þess og reyna að ná afgreiðslu á því á þessu þingi þar sem um er að ræða það jafnréttisákvæði að sex ára börn, hvar sem þau búa á landinu, geti sótt skóla á jafnréttisgrundvelli. Þessir þættir voru teknir út úr grunnskólafrv. í sameiginlegu nál. menntmn. Nd. þar sem fulltrúar allra flokka sem þar eiga sæti skrifuðu upp á málið. Það var samstaða um málið einnig í atkvgr. í hv. Nd. og eina breytingin sem þetta frv. gerir ráð fyrir snertir, eins og ég sagði áður, sex ára börnin. Ég tel ekki ástæðu til þess, herra forseti, að ræða það mál frekar að sinni sérstaklega þar sem það hefur þegar reyndar verið rætt í tengslum við önnur mál hér í hv. Ed. og legg því til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Valgerður Sverrisdóttir Hæstv. forseti. Með tilliti til orða hæstv. fjmrh. í umræðunni hér fyrir nokkrum dögum þess efnis að tekið verði á vanda Slippstöðvarinnar á Akureyri sérstaklega og þar sem hér er um tiltölulega lága upphæð að ræða þegar litið er til þess vanda sem það fyrirtæki á við að stríða, þá greiði ég atkvæði með meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. og segi já.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég sé að verkin tala hjá ríkisstjórninni. Hún er ekki fáanleg til þess að endurgreiða þetta sérstaka gjald vegna innlendra skipasmíða. Það eru nú efndirnar við fögru orðin. Í ræðu hæstv. fjmrh. í gær kom fram að uppsafnaður söluskattur yrði ekki endurgreiddur vegna sl. árs.

Því var ekki svarað.

Þögn er sama og yfirlýsing í þessu efni þannig að það eru engar horfur á því að við það verði staðið heldur. En ég veit, herra forseti, að miklum fjármunum verður varið til þess að gefa út fagrar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um umhyggju hennar fyrir skipasmíðaiðnaði samt sem áður. Þetta bitnar auðvitað illa á stöðum eins og Akranesi, stöðum eins og Akureyri. Ég segi nei.

Halldór Blöndal (um atkvæðagreiðslu) : Herra forseti. Hæstv. iðnrh. hefur látið í veðri vaka að hann hafi tekið þetta mál upp við fjmrh. og vonir hafi staðið til þess að fjmrh. mundi endurgreiða það lántökugjald sem hér um ræðir vegna innlendra skipasmíða. Fjmrh. hefur lýst því yfir í Sþ. að ekki séu lagaheimildir fyrir því að til slíkrar endurgreiðslu geti komið. Og nú hefur Ed. tekið af skarið um að það sé ekki vilji meiri hluta deildarinnar að til endurgreiðslu geti komið þannig að nú er búið að slá svörtu striki undir að um nokkrar þvílíkar heimildir geti verið að ræða. Meiri hluti deildarinnar getur því velt því fyrir sér hvaða erindi frv. á til ríkisstjórnarinnar, hvað orðin ,,að vísa til ríkisstjórnarinnar`` þýða í þessu samhengi. Hreinskilnari og hreinlyndari menn hefðu einfaldlega fellt frv. og ekki verið með þetta yfirklór sem felst í vísan frv. til ríkisstjórnarinnar. Þetta var fellt. Til endurgreiðslu getur ekki komið héðan af nema málið verði að nýju tekið upp á Alþingi.

Frsm. 1. minni hl. sjútvn. (Stefán Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir nál. 1. minni hl. sjútvn. um frv. til laga um stjórnun fiskveiða á þskj. 1109. Þann minni hl. myndar auk mín hv. þm. Jóhann Einvarðsson. Því miður fór svo í sjútvn. að þar náðist ekki samstaða um endanlegar tillögur til breytingar á frv. Strax í upphafi nefndarstarfsins var nokkuð ljóst hver afgreiðsla málsins mundi verða úr nefnd. Þegar í upphafi höfðu nefndarmenn mjög ákveðnar skoðanir og héldu þeim allt til loka. Því eru lögð hér fram fimm nál. Herra forseti. Í nál. 1. minni hl. segir svo: ,,Nefndin hefur fjallað ítarlega um frv. á tuttugu fundum. Sjö þeirra voru haldnir sameiginlega með sjútvn. Nd. Á fundi nefndarinnar komu eftirtaldir: Þorsteinn Gíslason fiskimálastjóri, Jakob Jakobsson, forstjóri Hafrannsóknastofnunar, Lárus Jónsson frá Félagi rækju- og hörpudiskframleiðenda, Sigurbjörn Svavarsson og Vilhjálmur Vilhjálmsson frá Aflamiðlun, Örn Pálsson, Arthur Bogason og Haraldur Jóhannsson frá Landssambandi smábátaeigenda, Jón Kjartansson og Snær Karlsson frá Verkamannasambandi Íslands, Árni Benediktsson frá Félagi Sambandsfiskframleiðenda, Óskar Vigfússon og Hólmgeir Jónsson frá Sjómannasambandi Íslands, Benedikt Valsson, Kristján Ingibergsson, Guðjón A. Kristjánsson, Helgi Laxdal og Ragnar I. D. Hermannsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Dagbjartur Einarsson frá Sölusambandi íslenskra fiskframleiðenda, Kristján Ragnarsson, Brynjólfur Bjarnason, Eiríkur Tómasson, Sigurður Einarsson og Sveinn Hjörtur Hjartarson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Jón Ingvarsson og Ólafur B. Ólafsson frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Ágúst Einarsson, Sturlaugur Sturlaugsson, Arnar Sigurmundsson og Ágúst Elíasson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Jón Kristjánsson fiskifræðingur, Ólafur Karvel Pálsson frá Hafrannsóknastofnun og Sigurgeir Sigurðsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Komu nokkrir gestanna oftar en einu sinni til fundar við nefndina. Umsagnir um frv. og ýmis erindi er vörðuðu það bárust frá eftirtöldum: Bæjarstjórn Stykkishólms, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Félagi Sambandsfiskframleiðenda, Félagi dráttarbrauta og skipasmiðja, Félagi rækju- og hörpudiskframleiðenda, Félagi viðskipta- og hagfræðinga, Fiskifélagi Íslands, Fjórðungssambandi Norðlendinga, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Landssambandi smábátaeigenda, rækjubátaeigendum við Ísafjarðardjúp, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, Samtökum fiskvinnslustöðva, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, Sjómannasambandi Íslands, Sölusambandi íslenskra fiskframleiðenda, Verkalýðsfélaginu Baldri, verkalýðsfélögunum á Snæfellsnesi, Verslunarráði Íslands, Vinnuveitendafélagi Breiðafjarðar, Vinnuveitendafélagi Vestfjarða og Vinnuveitendafélagi Vestmannaeyja.`` Ég sé að inn í þetta vantar trúlega að frá Hafrannsóknastofnun mætti einnig ásamt og með Ólafi Karveli Pálssyni Jakob Jakobsson. ,,Kristján Skarphéðinsson, deildarstjóri í sjávarútvegsráðuneytinu, sat flesta fundi nefndarinnar. Veitti hann nefndinni ýmsar upplýsingar varðandi frv. og aflaði þeirra gagna er nefndin óskaði eftir.`` Ég sé alveg sérstaka ástæðu hér til þess að þakka Kristjáni Skarphéðinssyni mjög gott starf fyrir nefndina. Hann létti okkur vissulega róðurinn. ,,Einnig var aflað gagna um ýmis atriði samkvæmt óskum sem fram komu, m.a. frá Fiskifélagi Íslands. Enn fremur voru lagðar fram tillögur þær sem þrír stjórmálaflokkar í Færeyjum hafa gert um hugsanlega fiskveiðistjórn þar í landi. Þá óskuðu níu alþingismenn eftir áliti Lagastofnunar Háskóla Íslands á réttarfars-, skattaréttar- og eignarréttarlegum álitaefnum í frv. Hafa prófessor Sigurður Líndal og Tryggvi Gunnarsson hæstaréttarlögmaður unnið að henni, en ekki tókst að ljúka álitsgerðinni fyrir afgreiðslu málsins úr nefndinni. Stefnt er að því að álitið liggi fyrir við 2. umr. málsins í Ed. Fullvíst má telja að fá mál sem komið hafa hér til afgreiðslu á Alþingi hafi verið jafnrækilega undirbúin og það frv. sem hér er til umræðu. Er það eðlilegt þar sem hér er um eitt mesta hagsmunamál þjóðarinnar að ræða þar sem það fjallar um skipulag á nýtingu mikilvægustu auðlindar landsmanna. Fulltrúar allra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi og allra helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi hafa samkvæmt ákvörðun Alþingis unnið með sjávarútvegsráðuneytinu að undirbúningi frv. allt frá haustinu 1988, í ráðgjafarnefnd um mótun fiskveiðistefnu. Í frv. er byggt á þeim grunni sem Alþingi markaði með lagasetningu um stjórn fiskveiða árið 1984. Með þeirri lagasetningu var stigið mikilvægt skref af þeirri braut skipulagslausrar fjárfestingar og sóunar á verðmætum sem átti sér stað í sjávarútvegi á áttunda áratugnum. Var mörkuð sú stefna að skipta veiðiheimildum upp á milli skipa 10 brl. og stærri. Fyrsti minni hl. nefndarinnar telur að sú stefna hafi verið rétt og að með því fyrirkomulagi að skipta veiðiheimildum milli skipa verði sem minnst röskun á högum þeirra sem daglega starfa að fiskveiðum. Reynslan af því fyrirkomulagi, sem ríkt hefur við fiskveiðistjórn á undanförnum árum, hefur sýnt að engar verulegar tilfærslur hafa átt sér stað á botnfiskveiðiheimildum milli kjördæma. Þó virðist sem hlutur landsbyggðarinnar hafi frekar styrkst og vísast í því sambandi til fskj. I sem unnið er af Fiskifélagi Íslands og sýnir annars vegar afla skipa miðað við skráningu eftir kjördæmum og hins vegar landaðan afla eftir kjördæmum. Á fskj. II eru hins vegar sambærilegar upplýsingar um úthlutað botnfiskaflamark til skipa 10 brl. og stærri eftir kjördæmum. Þá hafa ekki heldur orðið neinar verulegar tilfærslur milli veiðiheimilda báta og togara frá því að þessi fiskveiðistjórn var tekin upp, sbr. fskj. III. Með því að úthluta veiðiheimildum á skip voru bundnar miklar vonir við að fiskiskipum fækkaði og afkoma sjávarútvegsins batnaði af þeim sökum. Í þeim lögum, sem Alþingi samþykkti í upphafi árs 1988, var í fyrsta sinn veitt heimild til að sameina aflaheimildir skipa. Á grundvelli þeirra heimilda hefur fiskiskipum verið að fækka að undanförnu og vísast um það til svars sjútvrh. á þskj. 698 við fyrirspurn Skúla Alexanderssonar. Hins vegar hefur bátum undir 10 brl. fjölgað verulega frá árinu 1984 enda hafa litlar takmarkanir verið á fjölgun þeirra. Það hefur verið gagnrýnt að heildaraflinn hafi farið fram úr þeim mörkum sem stjórnvöld hafa sett. Þessi frávik skýrast að fullu með þeim sveigjanleika sem veiðar smábáta og sóknarmarkið hafa valdið, sbr. fskj. IV þar sem fram koma upplýsingar um mismun í úthlutuðu aflamarki og raunverulegum afla fyrir þau skip sem stunduðu veiðar annars vegar með aflamarki og hins vegar með sóknarmarki árið 1989. Í frv. er hins vegar gert ráð fyrir að byggja eingöngu á aflamarki og virðist nokkuð breið samstaða um það. Er það sama fyrirkomulag og ríkt hefur um veiðar á síld allt frá árinu 1976 og um veiðar á loðnu frá árinu 1980. Þá er gert ráð fyrir að veiðar smábáta verði skipulagðar að mestu með sama hætti og veiðar stærri skipa. 1. minni hl. nefndarinnar telur að með þeim breytingum, sem lagðar eru til í frv., skapist annars vegar færi á að halda settum markmiðum um heildarafla og hins vegar muni þessar breytingar leiða til þess að eðlileg fækkun fiskiskipa geti átt sér stað. Þar með skapast forsendur til að stuðla að frekari lækkun á útgerðarkostnaði og betri afkomu fyrir sjávarútveginn í heild. 1. minni hl. nefndarinnar telur afar brýnt að löggjöf um fiskveiðistjórn verði samþykkt á þessu þingi og er það í samræmi við álit flestra þeirra hagsmunaaðila í sjávarútvegi sem komu á fund nefndarinnar. Leggur 1. minni hl. til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Lagt er til að bætt verði inn í 1. gr. til áhersluaukningar ákvæði þar sem ótvírætt er tekið fram að úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögunum stofni ekki eignarrétt né skerði forræði löggjafans til að ákveða síðar, án bótaskyldu til einstakra útgerða, breytingu á fyrirkomulagi við stjórn fiskveiða. Það hlýtur ávallt að vera ákvörðunarefni Alþingis á hverjum tíma hvað skipulag teljist best henta til að nýting fiskveiðiauðlindarinnar þjóni sem best hagsmunum heildarinnar. 2. Með tillögu um breytingu á 4. gr. er lagt til að úr frv. falli ákvæði um að sérstakt leyfi þurfi til að stunda tómstundaveiðar. Skilyrðum frv. til að fá leyfi til fiskveiða í atvinnuskyni verður hins vegar haldið óbreyttum sem og skilgreiningu á veiðum í atvinnuskyni. 3. Þær breytingar, sem gerðar eru á 5. gr., eru tæknilegar og varða annars vegar skráningu á bátum undir 10 brl. og hins vegar breytingu á nafni Úreldingarsjóðs fiskiskipa í Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. 4. Breytingin á 6. gr. leiðir af breytingu á 4. gr. frv. um að ekki þurfi sérstakt leyfi til að stunda veiðar í tómstundum. 5. Lagt er til að 11. gr. verði breytt þannig að sveitarstjórnum verði veittur forkaupsréttur við sölu fiskiskips úr byggðarlagi. Þetta komi í stað ákvæða um tilkynningarskyldu í 11. gr. frv. Með þessu ákvæði er betur tryggt að heimaaðilum gefist svigrúm til að ganga inn í kaup og er þetta í samræmi við tillögur síðasta fiskiþings. Jafnframt er lagt til að framsal aflaheimilda verði takmarkað nokkuð frá því sem er í frv. Miða breytingartillögurnar að því að það skip, sem aflahlutdeild er framseld til, þurfi að hafa aflahlutdeild fyrir í viðkomandi tegund. Ráðherra geti þó vikið frá þessu ákvæði að fenginni umsögn samráðsnefndar. 6. Tillaga er um breytingu á 12. gr. sem fjallar um framsal á árlegu aflamarki og er hún í samræmi við brtt. skv. 5. tölulið. 7. Gerð er tillaga um að ákvæði til bráðabirgða II verði breytt þannig að smábátar, er bætast í flotann á árinu 1990 án þess að sambærilegir bátar séu úreltir, fái aflahlutdeild er svari til meðalaflahlutdeildar báta í sama stærðarflokki. Um aflahlutdeild þessara báta gildi sömu reglur og um aflahlutdeild annarra skipa að öðru leyti en því að framsal hennar er óheimilt í fimm ár frá gildistöku laganna með sama hætti og varðar framsal aflahlutdeildar stærri skipa sem rekja má til uppbóta sbr. 4. mgr. 11. gr. frv. Aflahlutdeild þessara báta teljist ekki með við ákvörðun aflahlutdeildar annarra smábáta skv. 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða II. 8. Gerðar eru tillögur um tæknilegar leiðréttingar á ákvæðum til bráðabirgða IV og V til að bæta úr ágöllum sem í ljós hafa komið í textanum. 9. Loks er lagt til að við frv. verði bætt tveimur nýjum ákvæðum til bráðabirgða. Fyrra ákvæðið kveður á um að sjútvrh. verði falið að láta fara fram úttekt á mismunandi kostum við stjórn fiskveiða og hagkvæmni þeirra. Þá verði ráðherra falið að endurskoða lögin í samráði við sjútvn. Alþingis og helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og skal þeirri endurskoðun lokið fyrir árslok 1992. Með síðara ákvæðinu er gerð tillaga um að lög nr. 32/1976, um upptöku ólöglegs sjávarafla, verði endurskoðuð og frv. að nýjum lögum lagt fram í haust. 1. minni hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali.`` Undir þetta rita Stefán Guðmundsson og Jóhann Einvarðsson. Þær brtt. sem 1. minni hl. leggur til eru á þskj. 1110 og eru þannig: ,,1. Við 1. gr. Við greinina bætist nýr málsl. er orðist svo: Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. 2. Við 4. gr. 1. mgr. orðist svo: Enginn má stunda veiðar í atvinnuskyni við Ísland nema hafa fengið til þess almennt veiðileyfi. Veiðileyfi skulu gefin út til árs í senn. 3. Við 5. gr. a. Í stað 2. málsl. komi tveir nýir málsl. svohljóðandi: Enn fremur bátar undir 6 brl. enda hafi beiðni um skráningu þeirra á skipaskrá Siglingamálastofnunar ríkisins eða sérstaka skrá stofnunarinnar fyrir báta undir 6 metrum borist ásamt fullnægjandi gögnum innan mánaðar frá gildistöku laga þessara. Auk þess skal gefinn kostur á veiðileyfi fyrir nýja báta undir 6 brl. enda hafi smíði þeirra hafist fyrir gildistöku laganna og haffærisskírteini verið gefið út innan þriggja mánaða frá þeim tíma. b. Í stað orðanna ,,Úreldingarsjóðs fiskiskipa`` í 2. mgr. komi orðin: Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins. 4. Við 6. gr. Greinin orðist svo: Heimilt er án sérstaks leyfis að stunda fiskveiðar í tómstundum til eigin neyslu. Slíkar veiðar er einungis heimilt að stunda með handfærum án sjálfvirknibúnaðar. Afla, sem veiddur er samkvæmt heimild í þessari grein, er óheimilt að selja eða fénýta á annan hátt. 5. Við 11. gr. a. Í stað 3. mgr. komi þrjár nýjar málsgreinar er orðist svo: Eigi að selja fiskiskip, sem leyfi hefur til veiða í atvinnuskyni, til útgerðar sem heimilisfesti hefur í öðru sveitarfélagi en seljandi á sveitarstjórn í sveitarfélagi seljanda forkaupsrétt að skipinu. Forkaupsréttur skal boðinn skriflega þeirri sveitarstjórn sem hlut á að máli og söluverð og aðrir skilmálar tilgreindir á tæmandi hátt. Sveitarstjórn skal svara forkaupsréttartilboði skriflega innan fjögurra vikna frá því henni berst tilboð og fellur forkaupsréttur niður í það sinn sé tilboði ekki svarað innan þess frests. Neyti sveitarstjórn forkaupsréttar skv. 3. mgr. þessarar greinar skal hún þegar gefa útgerðaraðilum, sem heimilisfesti eiga í sveitarfélaginu, kost á að kaupa skipið og skal opinberlega leita tilboða í það. Sé skipi ráðstafað andstætt ákvæðum þessarar greinar um forkaupsrétt getur forkaupsréttarhafi krafist þess að salan verði ógild enda sé málsókn hafin innan sex mánaða frá því að hann fékk vitneskju um söluna. Forkaupsréttur gildir ekki sé skip selt á opinberu uppboði. Ákvæði þessarar greinar um forkaupsrétt gilda ekki við sölu opinna báta. b. 2. málsl. 4. mgr. (er verði 6. mgr.) orðist svo: Þó skal framsalið háð samþykki ráðherra hafi það skip, sem flutt er til, ekki aflahlutdeild af þeirri tegund sem framseld er. 6. Við 12. gr. 1. málsl. 1. mgr. orðist svo: Heimilt er að færa aflamark milli skipa sömu útgerðar eða skipa sem gerð eru út frá sömu verstöð eftir því sem hlutaðeigandi aðilar koma sér saman um enda hafi það skip, sem fært er til, aflahlutdeild af þeirri tegund sem millifærð er. 7. Við ákvæði til bráðabirgða II. a. Aftan við 4. mgr. ákvæðisins bætist ný mgr. er verði 5. mgr. og orðist svo: Aflahlutdeild báta, sem veiðileyfi fá í fyrsta sinn eftir 31. des. 1989, án þess að sambærilegir bátar hafi horfið varanlega úr rekstri í þeirra stað, skal þó miðast við meðalaflahlutdeild báta í sama stærðarflokki. Aflahlutdeild þessara báta hefur ekki áhrif á útreikning aflahlutdeildar annarra báta skv. 2. mgr. Ekki er heimilt að framselja aflahlutdeild þessara báta fyrr en að liðnum fimm árum frá gildistöku laga þessara enda hafi þeim verið haldið til veiða allt tímabilið. b. 1. málsl. 7. mgr. (er verður 8. mgr.) orðist svo: Ráðherra skal með reglugerð setja nánari reglur um úthlutun þessa, þar á meðal um stærðarflokkun báta. c. Í stað orðanna ,,5. mgr.`` í lokamálsgrein ákvæðisins komi: 7. mgr. 8. Við ákvæði til bráðabirgða IV. Í stað orðanna ,,fyrir gildistöku laga þessara`` í lok 1. og 2. mgr. ákvæðisins komi orðin: áður en lög þessi koma til framkvæmda. 9. Við ákvæði til bráðabirgða V. Í stað orðanna ,,við gildistöku laga þessara`` komi orðin: er lög þessi koma til framkvæmda. 10. Við bætast tvö ný ákvæði til bráðabirgða er orðist svo: a. (VII.) Sjútvrh. skal láta fara fram athugun á mismunandi kostum við stjórn fiskveiða þar sem m.a. skal leitast við að meta hagkvæmustu samsetningu fiskiskipaflotans. Skal athugunin, er m.a. taki mið af reynslu annarra þjóða, beinast að því að meta hagkvæmni einstakra aðferða miðað við íslenskar aðstæður með sérstakri hliðsjón af því hvernig unnt sé að tryggja atvinnuöryggi fiskverkafólks og hagsmuni einstakra byggðarlaga. Þá skal ráðherra fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi. Hafa skal samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi við þá endurskoðun. b. (VIII.) Sjútvrh. skal láta fara fram endurskoðun á lögum um upptöku ólöglegs sjávarafla, nr. 32 19. maí 1976, og leggja frv. að nýrri löggjöf um það efni fyrir Alþingi haustið 1990. Skal sú endurskoðun m.a. beinast að því að aðskilja eftirlit og úrskurðarvald.`` Ég hef þá, virðulegi forseti, lokið við að fara yfir þær brtt. sem 1. minni hl. gerir við frv. Eins og hér var vikið að í máli mínu áðan var leitað álits Lagastofnunar Háskólans, eða eins og segir hér, að með bréfi dagsettu 4. apríl sl. fóru níu þingmenn þess á leit að nokkur álitaefni er tengdust frv. því er hér er til umræðu yrðu borin undir Lagastofnun Háskóla Íslands. Framsendi ég, sem formaður sjútvn. deildarinnar, bréf níumenninganna degi síðar til Lagastofnunar. Síðdegis í gær barst mér í hendur álitsgerð þeirra Sigurðar Líndals prófessors og Tryggva Gunnarssonar hæstaréttarlögmanns, en Lagastofnun hafði falið þeim verkefnið. Álitsgerðin, sem bæði er vönduð og ítarleg, var þegar send nefndarmönnum í sjútvn. Þar sem hér er um viðamikið álit að ræða tel ég ekki fært að fara yfir það í heild sinni. Höfundar draga niðurstöðurnar saman í stuttu máli í lok álitsgerðar og mun ég gera grein fyrir þeim. Í bréfi níumenninganna er í fyrsta lagi spurt: ,,Er eðlilegt með tilliti til þeirra sjónarmiða sem almennt gilda gagnvart réttaröryggi einstaklinga og/eða fyrirtækja í þróuðum réttarríkjum að ráðherra sé svo sem síðar greinir í frv. einnig veitt vald til þess að hafa sjálfur með höndum allt eftirlit með framkvæmd laganna, sbr. 17. gr. frv.?`` Samandregin niðurstaða varðandi þessa spurningu er svohljóðandi í niðurlagi álitsgerðarinnar: ,,Hlutverk ráðuneyta er að hafa almennt eftirlit með framkvæmd laga en óvenjulegt er að ráðuneyti hafi sérstaka eftirlitsmenn í þjónustu sinni með sama hætti og veiðieftirlitsmenn þá sem hér um ræðir. En niðurstöður þeirra kunna að verða tilefni til ákvarðana ráðuneytisins um upptöku afla. Ekki verður bent á nein ákvæði í stjórnarskrá eða aðrar reglur sem takmarka heimild löggjafans til að hafa þessa skipan, sbr. III. kafla.`` Önnur spurning níumenninganna hljóðar svo: ,,Er eðlilegt að ráðherra fái nánast skattlagningarheimild, sbr. 18. gr. frv., til að kosta það eftirlit sem hann ákveður samkvæmt 17. gr. frv.?`` Niðurstaða álitsgerðarinnar varðandi þetta atriði er svohljóðandi: ,,Veiðieftirlitsgjald er skattur. Ákvæði 3. mgr. 18. gr. frv. um fast gjald fyrir veiðileyfi fullnægir ekki að öllu leyti ákvæðum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar um heimild til skattlagningar, sbr. IV. kafla.`` Næstu spurningar níumenninganna lúta að ákvæðum laga um upptöku ólöglegs sjávarafla frá 1976 og er svohljóðandi: ,,Er eðlilegt að í 20. gr. frv. sé ráðherra heimilað að beita lögum nr. 32 19. maí 1976 vegna brota á lögum þessum þannig að ráðherra fær með því ákvæði frv. auk rannsóknarvaldsins, sem felst í eftirlitsheimildinni, heimild til þess að leggja á meinta brotaaðila refsitengd viðurlög? Er ekki eðlilegt að það hljóti að koma til skoðunar þau nýju sjónarmið réttarverndar sem felast í nýlega gengnum dómi Hæstaréttar þar sem reynt hefur á gildi 1. mgr. 6. gr. Evrópusamningsins um verndun mannréttinda, sbr. auglýsingu nr. 11 1954?`` Samandregnar niðurstöður álitsgerðarinnar varðandi þennan þátt hljóða svo: ,,Ákvarðanir sjútvrn. um upptöku sjávarafla sem veiddur er umfram heimildir eru stjórnsýsluúrskurðir og kostur er á að bera slíkan úrskurð undir dómstóla. Upptaka sjávarafla er hér ekki refsing. Eru ýmis dæmi um að stjórnvöldum sé fengið áþekkt vald. Þessi skipan mála fer ekki í bága við ákvæði stjórnarskrár um skiptingu verkefna milli framkvæmdarvalds og dómsvalds. Ákvæði 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu fjalla fyrst og fremst um meðferð mála hjá dómstólum. Ákvörðunarvald ráðherra um upptöku ólöglegs sjávarafla verður ekki talið fara í bága við ákvæðið, sbr. V. kafla.`` Í lok bréfs níumenninganna er svofelld ósk sett fram: ,,Þá óskast umsögn Lagastofnunar á því atriði frv., sbr. 1. gr. þess um sameign íslensku þjóðarinnar á nytjastofnum á Íslandsmiðum, hvort tímabundinn og takmarkaður afnotaréttur fiskstofna myndi aldrei einstaklingsbundna og stjórnarskrárvarða eign og hvort það að væntanleg lög verði ótímabundin myndi ekki frekar neinn framtíðar eignarrétt.`` Niðurstaða álitsgerðarinnar varðandi þetta álitaefni er svohljóðandi: ,,Hafsvæðin umhverfis landið utan netalagna hafa frá fornu fari verið almenningur sem enginn getur helgað sér sem eign, sbr. VI. kafla atvinnuréttinda, teljast eign og njóta verndar 67. gr. stjórnarskrárinnar. Sú vernd er þó takmarkaðri en vernd hefðbundinna eignarrétta. Atvinnuréttindi þau sem menn hafa helgað sér á sviði fiskveiða eru eignarréttindi. Ákvæði frv. stofna ekki til einstaklingsbundins stjórnarskrárvarins eignarréttar yfir veiðiheimildum. Á hinn bóginn afmarka þau og skilgreina nánar þau eignarréttindi í formi atvinnuréttinda sem við teljum að kunni að vera fyrir hendi. Mörg álitaefni rísa um það hvernig á vernd þessara eignarréttinda kann að reyna. Löggjafanum er heimilt að setja þeim almenn takmörk, enda sé jafnræðis gætt. Atvinnuréttindi þessi fela ekki í sér neinn einkarétt ef takmarkanir á fiskveiðum yrðu felldar niður að einhverju eða öllu leyti.`` Niðurstöður þessarar vönduðu álitsgerðar koma mér um fátt á óvart. Enda þótt höfundar álitsgerðarinnar telji núverandi fyrirkomulag varðandi eftirlit með framkvæmd laga um stjórnun fiskveiða og varðandi upptöku ólögmæts sjávarafla standast að öllu leyti benda þeir á að ýmis sjónarmið mæli með því að þessi mál verði tekin til endurskoðunar. Er það í fullu samræmi við skoðanir 1. minni hl. sjútvn. sem hefur í brtt. sínum lagt til að lög um upptöku ólöglegs sjávarafla verði endurskoðuð í sumar og m.a. að því stefnt að aðskilja eftirlit og úrskurðarvald. Er lagt til að frv. um það efni verði lagt fyrir Alþingi nú í haust. Þau sjónarmið sem fram koma í álitsgerðinni hljóta ótvírætt að verða til leiðbeiningar við það endurskoðunarstarf. Varðandi gjaldtöku 18. gr. er niðurstaða álitsgerðarinnar sú að hið eiginlega veiðieftirlitsgjald í 2. mgr. standist. Hins vegar kemur á óvart sú niðurstaða að hæpið sé að ákvörðun ráðherra um fast gjald vegna útgáfu veiðileyfa skv. 3. mgr. 18. gr. fái staðist. Sambærileg gjaldtaka á grundvelli hliðstæðra heimilda tíðkast á öllum sviðum stjórnsýslu fyrir útgáfu hvers konar leyfa, skírteina og vottorða. Varðandi þetta atriði liggur beint við að allur vafi sé af tekinn og inn í 3. mgr. 18. gr. verði bætt ákvæði um fjárhæð þess leyfisgjalds og mun ég beita mér fyrir því að það verði gert við 3. umr. málsins. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þann þátt álitsgerðarinnar er varðar eignarréttarvernd, atvinnuréttindi á sviði fiskveiða. Mikil en ómarkviss umræða hefur átt sér stað um þetta atriði um nokkurt árabil. Tel ég álitsgerðina mikilvægt innlegg í þá umræðu, enda er álitsgerðin sett fram á mjög skýran og skipulegan hátt og réttarstaðan skýrð. Ég vil nota tækifærið til þess að þakka þeim ágætu mönnum fyrir þá vinnu sem þeir hafa lagt hér fram og var vissulega unnin á mjög knöppum tíma. En ég held að við getum verið um það sammála að hún skýri nokkuð þau mál sem hér er um fjallað. Herra forseti. Við samþykkt gildandi laga um stjórnun fiskveiða ákvað Alþingi að þegar skyldi hafinn undirbúningur að löggjöf er tæki við í ársbyrjun árið 1991. Var á grundvelli þeirrar ákvörðunar lögbundið að sjútvrh. skipaði nefnd samkvæmt tilnefningu þingflokka og helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi til að koma með tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnunar. Á vegum nefndarinnar var það frv. sem hér liggur fyrir unnið. Fullvíst má telja að fá mál, sem komið hafa til afgreiðslu þingsins, hafi verið jafnrækilega undirbúin og þetta mál. Um það er ekki lengur deilt að fiskiskipastóllinn er stærri en sem nemur afrakstursgetu fiskstofnanna. Af þeim sökum er nauðsynlegt að takmarka sókn einstakra skipa og stefna að því að þeim fækki nokkuð frá því sem nú er. Með því móti einu er hægt að auka veiðiheimildir þeirra skipa sem eftir verða í flotanum og stuðla þannig að lækkun á útgerðarkostnaði og bættum lífskjörum hér á landi. Í frv. sem hér er til umfjöllunar er gert ráð fyrir að framseljanlegum veiðiheimildum verði úthlutað til einstakra fiskiskipa, eins og verið hefur allt frá árinu 1984. Þetta fyrirkomulag hefur verið gagnrýnt af ýmsum og hefur sú gagnrýni í sumum tilvikum verið réttmæt, en oftar hefur hún verið óréttmæt. Gagnrýni hefur m.a. beinst að því að stjórn veiðanna hafi ekki leitt til fækkunar fiskiskipa, gæði afla hafi ekki aukist og ekki hafi tekist að byggja upp fiskstofnana. Staðreyndin er sú að okkur hefur tekist mun betur en ýmsum nágrannaþjóðum okkar sem byggja mikið á sjávarútvegi að viðhalda fiskauðlindunum. Nægir í því sambandi að nefna Norðmenn, Færeyinga, Grænlendinga og Kanadamenn. Þorskafli Kanadamanna hefur nú farið úr 700--800 þús. tonnum í 200--300 þús. tonn. Á Grænlandi fiskuðu menn rétt upp úr 1960 um 450 þús. tonn. Nú eru veidd við Grænland rétt um 15 þús. tonn. Í Barentshafi hefur afli fallið úr hvorki meira né minna en milljón tonnum í um 300--400 þús. tonn og sama er það sem frændur okkar Norðmenn eru að berjast við. Hvar halda menn að við Íslendingar stæðum ef okkur hefði ekki borið gæfa til að skynja hvað var að gerast hér í hafinu í kringum okkur? Þessum þjóðum hefur ekki tekist að taka upp það fyrirkomulag við stjórnun fiskveiða sem í senn leiðir til meiri hagkvæmni í sjávarútvegi og stuðlar að skynsamlegri nýtingu fiskstofnanna. Ástæðurnar fyrir því eru m.a. þær að í öllum þessum löndum er rekin umsvifamikil styrkjastefna í sjávarútvegi sem getur aldrei leitt til annars en sóunar á verðmætum. Vissulega hefur verðmætum verið sóað með offjárfestingu í sjávarútvegi hér á landi. Sú offjárfesting átti sér fyrst og fremst stað á þeim tíma þegar litið var nánast á fiskstofnana sem óþrjótandi auðlind. Mikil uppbygging átti sér stað bæði í veiðum og vinnslu og svo fór að lokum að afkastagetan var langt umfram það sem auðlindin gaf af sér. Nú er ekki lengur deilt um það að fiskiskipastóllinn er miklu stærri en sem nemur afkastagetu fiskstofnanna. Togarar okkar Íslendinga liggja m.a. þess vegna bundnir við bryggju í um 120 daga á ári hverju. Flestum ætti því að vera það eitt brýnasta hagsmunamál að skipum fækki til þess að hægt sé að auka arðsemi veiðanna. Með því móti geta skapast raunveruleg verðmæti sem ávallt hljóta að vera grundvöllur bættra lífskjara. Að undanförnu hefur fiskiskipum, 10 brl. og stærri, verið að fækka. Árið 1984 fengu 680 skip í þessum stærðarflokki veiðileyfi. Nú er svo komið að fjöldi þessara skipa er kominn niður í 627 skip. Ástæða er til að benda sérstaklega á þetta því í nál. hv. þm. Skúla Alexanderssonar kemur fram hið gagnstæða. Það fylgiskjal er ekki nýtt og nær aðeins til ársins 1987 og segir því ekki alla söguna. Þess má einnig geta hér að nú liggja engar beiðnir fyrir um nýsmíði á fiskiskipum.  Það hefur verið gagnrýnt að þessi fækkun sé öll á kostnað báta og að hlutdeild þeirra í heildaraflanum hafi farið minnkandi. Þessar fullyrðingar virðast ekki eiga við rök að styðjast og má í því sambandi benda á frétt í 15. tölublaði Fiskifrétta þar sem fram kemur hið gagnstæða. Samkvæmt fréttinni lækkaði heildarþorskafli togara á milli 1984 og 1989 úr 53% í 43%. Í þessu sambandi bendi ég á fskj. III í nál. okkar Jóhanns Einvarðssonar. Þar kemur fram að sá mikli tilflutningur sem talinn hefur verið frá bátum til togara er ekki réttur. Mér virðist nokkurt jafnvægi ríkja og því ekki ástæða að taka upp takmarkanir á framsali milli skipaflokka sem hagkvæmt kann að teljast. Hins vegar er rétt að fiskiskipum í heild hefur fjölgað frá árinu 1984, en það skýrist af því að Alþingi hefur ekki enn sett sambærileg lög til að stöðva fjölgun smábáta sem m.a. hefur leitt til þess að hlutur þessara báta í heildaraflanum hefur aukist verulega á kostnað annarra skipa í flotanum. Mörgum hefur fundist lítið tillit tekið til smábáta í þeirri löggjöf sem búið hefur verið við og þeirra hlutur hafi verið fyrir borð borinn. Því er rétt að það komi skýrt fram hér að á örfáum árum hefur hlutur smábáta aukist hvorki meira né minna en úr 10 þús. tonnum í um 40 þús. tonn. Þessi aukni afli smábáta og sá sveigjanleiki sem sóknarmarkið hefur gefið, hefur leitt til þess að við höfum farið fram úr þeim aflamörkum sem sett hafa verið. Þetta er staðreynd sem menn verða að horfast í augu við. Tvö af meginatriðum frv. sem hér er til umfjöllunar eru einmitt að koma í veg fyrir alla frekari fjölgun fiskiskipa og afnema sóknarmark. Þetta mun leiða til þess að hægt verður með meiri vissu en áður að halda heildaraflanum innan þeirra marka sem skynsamlegt þykir á hverjum tíma, en sóknarmarkið og veiðar smábáta hafa verið einn helsti skekkjuvaldurinn í því fyrirkomulagi sem ríkt hefur. Á undanförnum árum hefur átt sér stað mikil breyting á ráðstöfun aflans. Kemur þar tvennt til fyrir utan fiskmarkaðina. Annars vegar hefur frystitogurum fjölgað og hins vegar hefur útflutningur á óunnum fiski aukist. Því hefur mjög verið haldið fram af þeim sem tala gegn núverandi fiskveiðistjórnun, og talinn einn aðalgalli núverandi kerfis, að hinir ýmsu landshlutar hafi misst afla í mjög stórum stíl. Ef við skoðum fskj. I og II sjáum við að þetta er ekki rétt. Hér virðist hafa ríkt ótrúlega mikið jafnvægi milli landshluta hvað afla varðar. Útflutningur á óunnum fiski ýmissa aðila, m.a. á landsbyggðinni, vex hins vegar og það er okkur öllum áhyggjuefni. Ætla má að það hráefni sem fer fram hjá landvinnslu af þessum sökum sé um 200 þús. tonn á ári. Hér er um mikið magn að ræða sem ástæða er til að hafa áhyggjur af. Þessi þróun veikir mjög rekstrarstöðu innlendrar fiskvinnslu. Því er nauðsynlegt að í þessu efni ríki hvorki óstjórn né ofstjórn heldur að heildarhagsmunir verði látnir sitja hér í fyrirrúmi. Ég trúi því að mikill vilji sé til þess að frekari úrvinnsla afla fari fram í íslenskum fiskvinnslustöðvum fremur en erlendum. Slæm rekstrarskilyrði þessarar undirstöðuatvinnugreinar undanfarinna ára hafa vissulega átt drjúgan þátt í þeirri þróun sem hér er lýst. En nú þegar tekist hefur að bæta hag greinarinnar trúi ég því að lögð verði mjög rík áhersla á að móta hér ekki aðeins skynsamlega fiskveiðistefnu heldur einnig skynsamlega fiskvinnslustefnu sem gefa muni meiri arðsemi til greinarinnar sjálfrar og þeirra er þar starfa. Því ber að fagna þeirri vinnu og þeim skilningi sem nú fer vaxandi á því að svo verði. Virðulegi forseti. Ég skal nú fara að ljúka máli mínu. Það mál sem hér er um fjallað hefur fengið óvenjumikla umfjöllun, bæði hjá þingmönnum og þeim sem í þessari atvinnugrein starfa. Þannig var séð til þess að allar upplýsingar og umræðan bærist til þingflokkanna með setu fulltrúa þingflokka í ráðgjafarnefnd og þeim þannig gefið tækifæri til að tjá sig um málið á öllu undirbúningsstigi þess og allt til endanlegrar afgreiðslu málsins frá ráðgjafarnefndinni. Því er það óskiljanlegt þegar þingmenn eru nú að tala um að þetta mál hafi ekki fengið nægjanlega kynningu eða upplýsingar hafi skort. Ef eitthvað hefur farið hér úrskeiðis er það heimavinna þessara aðila. Hún hefur ekki verið unnin sem skyldi. Engum blandast hugur um að við erum hér að fjalla um eitt allra mikilsverðasta mál íslensku þjóðarinnar, hvernig um þá auðlind, sem við eigum mesta, verði gengið. Við eigum ekki að láta villuljós verða til þess að þetta mál steyti á skerjum eða jafnvel sigli í strand. Stundarhagsmunir og sérhyggja verða hér að víkja fyrir hagsmunum þjóðarinnar allrar. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að sú umræða sem hér á eftir að fara fram verði málefnaleg, Alþingi og atvinnugreininni sjálfri til ávinnings.

Frsm. 2. minni hl. sjútvn. (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegur forseti. Trúlega er ekki algengt að stjfrv., eins og það sem hér er til umræðu, fái sams konar afgreiðslu og raunin varð á um þetta frv. um stjórn fiskveiða þar sem segja má að nefndin hafi klofnað í frumeindir sínar. 

Það gætu verið fleiri.

Gætu verið fleiri, segir hv. þm. Karvel Pálmason. Það kom fram í fréttum nú á mánudag að hann hefði með bréfi tekið leiðaraskrif Alþýðublaðsins, sem er málgagn hans flokks, á þann veg að um brottrekstur úr þingflokknum væri að ræða. Hins vegar hefur komið fram í sjónvarpsfréttum að hv. 3. þm. Vesturl., formaður þingflokks Alþfl., telur sig ekki hafa staðið að brottrekstri hv. 3. þm. Vestf. Það væri því ef til vill upplýsandi hér í umræðunni á eftir að fá upplýsingar frá hv. þm. um það hver staðan er í þessum málum. Áður en ég mæli fyrir því nál. sem ég hef lagt fram á þskj. 1113 vil ég þakka hv. fulltrúum í sjútvn. Ed. samstarfið sem við höfum átt undanfarnar vikur að þessu máli. Við höfum reyndar eytt töluverðum tíma inn á milli til þess að ræða vinnubrögð í nefndarstarfinu þar sem allan tímann var ljóst að það var mikill skoðanamunur og kom það reyndar fram í þeim sérálitum og bókunum sem fylgdu frv. frá nokkrum þingflokkanna. Þá vil ég einnig þakka þær upplýsingar sem okkur bárust, bæði frá sjútvn. og ýmsum þeim aðilum sem komu til fundar við okkur. Það stóð ekki á því að við fengjum þær upplýsingar sem beðið var um. Þær bárust jafnóðum og höfum við nú mikið og gott safn upplýsinga um ýmsa þætti sjávarútvegsins í fórum okkar sem við eigum ef til vill eftir að nota í umræðunni og vitna til. Virðulegur forseti. ég mæli þá fyrir nál. því sem ég hef lagt fram fyrir hönd Kvennalistans og er að finna á þskj. 1113. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Verkefni þeirrar nefndar, sem sjávarútvegsráðherra skipaði 13. júlí 1988 til að leggja drög að þessu frv., var margþætt. Skyldi hún samkvæmt skipunarbréfi m.a. ,,... athuga tilhögun veiðiheimilda, m.a. heimilda sem ekki séu bundnar við skip``. Í umræðunni, sem fram fór í nefndinni, var greinilegt að hugmyndinni um byggðakvóta hefur stöðugt vaxið fylgi frá setningu núgildandi laga. Nefndin skilaði drögum að nýju frv. til sjútvrh. 26. jan. 1990. Eins og fram kemur í þeim 13 sérálitum og bókunum, sem fram koma frá einstökum nefndarmönnum og birt eru sem fskj. með frv., fer því fjarri að samkomulag hafi náðst í nefndinni um þau drög að frv. sem hún skilaði af sér og sjútvrh. lagði fram óbreytt á Alþingi 15. febr. 1990. Ljóst er af þeim athugasemdum sem fram koma að ágreiningur er um veigamikla þætti. 2. minni hl. bendir á þá staðreynd að í sérálitum og bókunum tíu aðila af 13 kemur fram stuðningur við hugmyndir um byggða- eða fiskvinnslukvóta. Í mörgum þeirra umsagna, sem sjútvn. Ed. bárust um frv., koma einnig fram áskoranir til Alþingis um að hyggja að byggðasjónarmiðum og koma í veg fyrir að örfáir aðilar geti höndlað með sameiginlega auðlind landsmanna í eigin þágu algjörlega án tillits til byggðar í landinu og hagsmuna þjóðarinnar í heild. 2. minni hl. telur að með tilliti til reynslu undanfarinna ára og þeirra réttmætu athugasemda sem fram hafa komið sé óhjákvæmilegt að Alþingi geri byggðasjónarmiðum hærra undir höfði en stefnt er að við afgreiðslu málsins. Minnir 2. minni hl. í því sambandi einnig á þá stefnumarkandi yfirlýsingu sem fram kemur í 1. gr. frv. þar sem segir: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` 2. minni hl. er sammála því að þetta séu þau markmið sem að skal stefnt að viðbættum atriðum eins og betri kjörum, aðbúnaði og öryggi þeirra sem starfa í sjávarútvegi. Kvennalistakonur telja frv. þó í mótsögn við þessi markmið þar sem enn er stefnt að því að úthluta veiðiheimildum beint til einstaklinga og útgerðarfélaga sem geta ráðskast með þær að eigin geðþótta án tillits til sameiginlegra hagsmuna þjóðarinnar. Þegar líða tók að afgreiðslu málsins eftir marga fundi um það í sjútvn. Ed. fór loks að koma upp á yfirborðið sá mikli ágreiningur sem er um málið í ríkisstjórninni og innan einstakra flokka sem aðild eiga að henni. Þrátt fyrir fjölda funda í sjútvn. Ed. er vart hægt að segja að umræða hafi farið fram um grundvallaratriði, svo sem úthlutun veiðiheimilda, fyrr en allt var komið í eindaga. Þá fyrst hófst hin raunverulega umræða um málið, þó ekki í nefndinni, heldur fyrst og fremst meðal formanna stjórnarflokkanna sem gerðu með sér samkomulag um afgreiðslu málsins. Í kjölfar þess samkomulags voru nefndarmönnum kynntar brtt. ríkisstjórnarinnar við frv. þetta og frv. til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa. Þessar tillögur virðast aðallega miða að því að leita úrræða til að sætta sjónarmið innan ríkisstjórnarinnar í bili. Þótt í brtt. ríkisstjórnarinnar við þessi tvö frv. örli á viðurkenningu á réttmæti byggðasjónarmiða eru þær þó langt frá því að geta talist raunveruleg lausn og enn er mikill ágreiningur um málið innan ríkisstjórnarflokkanna. Samkvæmt brtt. ríkisstjórnarinnar er enn ætlunin að úthluta meginhluta kvótans beint til einstaklinga og útgerðarfélaga í algjörri mótsögn við þá yfirlýsingu 1. gr. frv. að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og enn er lögð ofuráhersla á yfirráð sjútvrn. og sjútvrh. á öllum stigum við stjórnun fiskveiða. Brtt. kvennalistakvenna við afgreiðslu núgildandi laga um stjórn fiskveiða fyrir rúmlega tveimur árum eru enn í fullu gildi og eru grundvöllur þeirra brtt. sem þær flytja nú. Þá eins og nú töldu kvennalistakonur fyrst og fremst nauðsynlegt að rjúfa óeðlilegt samband milli skips og veiðiheimilda og vildu úthluta veiðiheimildum til byggðarlaga. Með því móti væru hagsmunir þeirra og þess fólks, sem starfar í sjávarútvegi, best tryggðir, auk þess sem slík tilhögun drægi úr óhóflegri miðstýringu. Reynslan hefur sannað réttmæti þessara sjónarmiða og flestir annmarkar núgildandi tilhögunar, sem þá var bent á, eru nú komnir fram. Þrátt fyrir það og þrátt fyrir vaxandi skilning og stuðning við áðurnefndar hugmyndir sem fram hefur komið meðal fulltrúa í nefndinni, sem vann að undirbúningi frv., í umsögnum um frv. og í umræðunni í þjóðfélaginu er lítið sem ekkert komið til móts við þær í frv. Þingkonur Kvennalistans flytja því brtt. við frv. í anda þeirrar stefnu að fiskimiðin séu í raun sameign þjóðarinnar og fela enn sem fyrr í sér eftirtalin meginatriði: 1. Sjútvrh. verði ekki heimilt að víkja meira en 2% frá tillögum Hafrannsóknastofnunar um leyfilegan heildarafla á ári hverju. 2. 80% heildaraflans verði úthlutað til sveitarfélaga með hliðsjón af lönduðum afla síðustu fimm ára og reiknuðu meðaltali aflakvóta skipa skrásettra í sveitarfélaginu á sama tímabili. 3. 20% heildaraflans renni í sérstakan sameiginlegan sjóð, veiðileyfasjóð, og verði til sölu, leigu eða sérstakrar ráðstöfunar til sveitarfélaga. Tekjum af sölu eða leigu veiðiheimilda verði varið til fræðslu sem nýtist sjávarútvegi, fyrirbyggjandi aðgerða vegna atvinnusjúkdóma fiskvinnslufólks, rannsókna tengdum sjávarútvegi og verðlauna til handhafa veiðiheimilda fyrir lofsverðan aðbúnað starfsfólks eða sérstaka frammistöðu við nýtingu og meðferð aflans. 4. Eftirlit með nýtingu fiskstofna verði fært frá hagnýtingarráðuneyti atvinnugreinarinnar til umhverfisráðuneytis. 2. minni hl. lítur svo á að brtt. ríkisstjórnarinnar séu örlítil viðurkenning á nauðsyn þess að taka á þeim grundvallarágreiningi sem ríkir um málið. Í ljósi þess telur 2. minni hl. óviðunandi að ekki gafst nauðsynlegt svigrúm til að útfæra þær nánar og gefa gaum öðrum þeim hugmyndum sem fram hafa komið og kynna þær betur bæði fyrir hagsmunaaðilum og úti í þjóðfélaginu. 2. minni hl. telur að vegna þeirrar viðurkenningar á veigamiklum grundvallaratriðum málsins, sem fram kemur í brtt. ríkisstjórnarinnar, sé ærin ástæða til að vísa málinu aftur til þeirrar nefndar sem vann að frv., þó aðeins með því skilyrði að litið verði á allar þær hugmyndir og tillögur sem fram hafa komið og þær útfærðar nánar og mat lagt á þær.`` --- Fundarhlé. Virðulegur forseti. Það var vegna óska þingmanna um að fá að hlusta á umræðuna, skildist mér, sem var gert hlé þannig að ég óska eftir því að a.m.k. fulltrúar í sjútvn. yrðu hér viðstaddir og hæstv. sjútvrh. að sjálfsögðu. Virðulegur forseti. Ég held þá áfram lestri nál. míns og hef lesturinn þar sem frá var horfið. Þar segir, með leyfi forseta: ,,2. minni hl. vill taka fram að þrátt fyrir það að kvennalistakonur hafni frv. í heild sinni telja þær ýmis atriði þess til bóta miðað við núverandi fyrirkomulag. Má sem dæmi nefna brtt. ríkisstjórnarinnar við 1. gr. frv. um að úthlutun veiðiheimilda myndi hvorki eignarrétt né óafturkallanlegt forræði yfir veiðiheimildum, breytt mörk fiskveiðiárs og afnám sóknarmarks sem var ein af þeim brtt. sem Kvennalistinn lagði fram við núgildandi lög. Þá telja kvennalistakonur ákvæði frv. um vigtun sjávarafla spor í rétta átt, en hefðu viljað ganga lengra og gera skylt að vigta allan afla innan lands. Markmiðið með brtt. Kvennalistans er fyrst og fremst að rjúfa það óeðlilega samband sem nú er milli skips og veiðiheimilda, að taka tillit til byggðasjónarmiða, að draga úr ofstjórn og miðstýringu, að efla rannsóknir, að hvetja til betri nýtingar og bættrar meðferðar sjávaraflans og búa betur að fólki í sjávarútvegi. Í fskj. með nál. þessu er frv. birt í heild sinni að teknu tilliti til brtt. Kvennalistans. Verði brtt. Kvennalistans samþykktar mun 2. minni hl. styðja frv. en greiða atkvæði gegn því ella. Alþingi, 30. apríl 1990. Danfríður Skarphéðinsdóttir.`` Það er ljóst af því sem þegar hefur komið fram hér í umræðunni að við erum með viðamikið frv. sem tekur til þátta sem snerta daglegt líf og afkomu allra Íslendinga og því ef til vill ekki að undra að uppi séu mörg sjónarmið og ágreiningur um ýmis atriði. En það sem auðvitað er verst og málinu alls ekki til framdráttar er sá grundvallarágreiningur, sem ríkir greinilega, um hvaða háttur skuli hafður á úthlutun veiðiheimilda. Ég lít svo á að auðlindirnar í hafinu umhverfis landið séu sameign íslensku þjóðarinnar. Því er ljóst að taka verður tillit til hinna fjölmörgu sjónarmiða sem upp koma þegar ákvörðun er tekin um svo veigamikið mál sem skipulag og stjórn á nýtingu þessara dýrmætu auðlinda er. Framar öllu verður að líta til framtíðar, að hugsa til komandi kynslóðar með því að taka aðeins vextina af auðlindinni en láta höfuðstólinn ósnertan. Lífríki hafsins er tvímælalaust dýrmætasta auðlindin sem við Íslendingar höfum aðgang að. Hún er eign allrar þjóðarinnar og við verðum að umgangast hana þannig að ekki sé hætta á ofnýtingu. Sú fiskveiðistjórn sem verið hefur við lýði undanfarin ár hefur ekki skilað tilætluðum árangri. Heildarþorskafli hefur á ári hverju farið langt fram úr því hámarki sem fiskifræðingar hafa lagt til. Fiskiskipum hefur fjölgað og ný skip eru í flestum tilvikum stærri en þau sem úrelt eru. Er afkastageta fiskiskipastofnsins þannig orðin mun meiri en fiskstofnarnir þola. Sjávarafli er langt frá því að vera fullnýttur innan lands og miklu af nýtilegu hráefni er kastað á glæ í orðsins fyllstu merkingu. Kjör starfsfólks í sjávarútvegi eru óviðunandi og lítið sem ekkert tillit er tekið til hagsmuna fiskvinnslufólks og byggðarlaga um mótun fiskveiðistefnunnar. Þeir sem fiskinn vinna í landi virðast ævinlega gleymast, en þó hlýtur öllum að vera ljóst að ráðstöfun aflans getur aldrei talist mál útgerðarmanna og sjómanna eingöngu. Þar verður að taka tillit til fiskvinnslufólksins. Úthlutun veiðiheimilda hefur mjög borið á góma í þeirri umræðu sem fram hefur farið að undanförnu og það er greinilega alls ekki vilji þjóðarinnar að aflanum sé úthlutað til örfárra aðila. Með því fyrirkomulagi sem nú er í gildi og fyrirhugað að festa í sessi er einstaklingum og útgerðarfélögum úthlutað veiðiheimildum sem þeir geta ráðskast með að vild. Með því að selja skip og þar með kvóta líta þessir aðilar svo á að þeir eigi fiskinn í sjónum. Hið svimandi háa verð fiskiskipa stafar ekki einungis af því að ekki er leyfilegt að fjölga í flotanum eins og oft hefur verið haldið fram. Þar hefur kvótinn einnig mikið að segja, enda algengt að sjá eða heyra auglýsingar um að tiltekið magn af kvóta sé til leigu eða sölu á ákveðnu verði. Þetta þýðir auðvitað ekki annað en það að kvóti gengur kaupum og sölum á ákveðnu markaðsverði og þess finnast jafnvel dæmi að hann sé bókfærður í bókhaldi fyrirtækja sem eign. Það er alkunna að þeir sem þannig hafa fengið kvóta úthlutað, eins og gert hefur verið undanfarin ár, hafa getað hagnast um tugi milljóna eða jafnvel hundruð með því að selja skip sín og í mörgum tilvikum horfa íbúar byggðarlaga á eftir einu atvinnu sinni án þess að fá rönd við reist. Í ljósi þeirra galla sem hér hefur verið bent á er óhjákvæmilegt að leita nýrra leiða sem samrýmast betur þeim markmiðum sem stefna ber að með stjórn fiskveiða. Sala á skipum og þar með veiðiheimildum hefur þegar valdið mikilli byggðaröskun og dregið mátt úr mörgum byggðarlögum og með öllu ófært að það skuli geta verið ákvörðun einstakra manna hvort heilu byggðarlögin missa e.t.v. sitt eina atvinnutækifæri. Nauðsynlegt er að móta fiskveiðistefnu sem tekur mið af hagsmunum allra landsmanna en ekki eingöngu hagsmunum fárra útvaldra. Við verðum að finna leið til þess að stefna að sanngjarnri dreifingu atvinnu og arðs, sanngjarnari leið til dreifingar atvinnu og arðs en hingað til hefur verið reyndin. Við umfjöllun um núgildandi lög á Alþingi fyrir rúmlega tveimur árum lögðu þingkonur Kvennalistans fram viðamiklar brtt. Í hnotskurn var efni þeirra tillagna eins og nú verður frá greint: Að gera byggðarsjónarmiðum hærra undir höfði með því að úthluta veiðiheimildum til sveitarfélaga í því skyni að tryggja atvinnu og koma í veg fyrir að einstaklingar geti verslað með sameiginlega auðlind okkar án tillits til heildarhagsmuna. Að draga úr miðstýringu og ofstjórn. Að bæta stöðu starfsfólks í sjávarútvegi. Að stuðla að bættri meðferð og betri nýtingu sjávarafla. Að auka rannsóknir í sjávarútvegi. Þær staðreyndir sem við blasa í atvinnulífi margra byggðarlaga og rekja má til fiskveiðistefnunnar, svo og sú umræða sem fram hefur farið í þjóðfélaginu að undanförnu um sjávarútvegsmál, hafa sýnt fram á gildi þeirra hugmynda sem kvennalistakonur kynntu við umfjöllun núgildandi laga og hér hefur verið lýst. Kjarnann í mörgum þeirra umsagna sem sjútvn. Ed. bárust um málið er að finna í bókun sem samþykkt var á hreppsnefndarfundi í Presthólahreppi 23. apríl 1990 en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Við skorum á þingmenn að taka fullt tillit til byggðasjónarmiða við gerð nýrra laga um stjórn fiskveiða.`` Við kvennalistakonur viðurkennum nauðsyn mannlegrar stjórnunar á nýtingu fiskimiðanna með hliðsjón af þeim rannsóknum sem vísindamenn gera og þeim ráðleggingum sem þeir gefa stjórnmálamönnum þegar meta skal hversu mikið má nýta hverju sinni. Það er líka ljóst að með öruggari tækni verða niðurstöður vísindamanna æ traustari og nákvæmari og því erfitt að sniðganga þær tillögur sem sérfræðingar gera hverju sinni. Hins vegar er ljóst að með úthlutun veiðiheimilda eins og verið hefur á undanförnum árum fer fram einhver mesta tekjustýring og verðmætaúthlutun í þjóðfélaginu sem stjórnvöld hafa í hendi sér í því kerfi sem gilt hefur og verið er að festa enn frekar í sessi og að þessu sinni ótímabundið. Þann mikla ágreining sem ríkir um málið má rekja einmitt til þessarar staðreyndar, þ.e. þessara gífurlega valda sem stjórnvöld hafa til þess að dreifa bæði tekjum og verðmætum um landið. En eins og ég hef komið að áður í máli mínu virðist mér grundvallarágreiningurinn fyrst og fremst ríkja um úthlutun veiðiheimildanna og þau órjúfanlegu tengsl þeirra miklu verðmæta sem í þeim felast við fiskiskipin eins og málið er sett fram núna, þ.e. þar sem gert er ráð fyrir óbreyttu fyrirkomulagi, að veiðiheimild fylgi skipi, og það vekur athygli að það virðist í raun ekki hafa verið fjallað mikið um þetta atriði í ráðgjafarnefndinni sem vann að undirbúningi frv. þó að vissulega bæri þar á góma þessar hugmyndir um byggðakvóta en þær fengu einhvern veginn litlar undirtektir af hálfu kerfisins ef svo má segja. Hins vegar hljóta allir að sjá í hversu mikilli hrópandi mótsögn núverandi úthlutun er við þau lög sem nú eru í gildi og kveða á um að fiskimiðin séu sameign þjóðarinnar. Við kvennalistakonur höfum allt frá því að við kynntum tillögur okkar um byggðakvótann fundið fyrir miklum áhuga fyrir þeim og stuðningi vítt og breitt um þjóðfélagið. Hins vegar er því ekki að neita að okkur finnst ríkja um þær nokkur þögn þegar kemur að kerfinu sjálfu. Það er svo sem kannski ekki undarlegt eftir að maður hefur orðið vitni að því, hvað eftir annað reyndar, hvernig kerfið, ef ég má nota þetta orð, sem mér þykir nú reyndar ekki mjög jákvætt eða gott orð til þess að nota, það kerfi sem við höfum byggt yfir okkur, engist í viðleitni sinni til þess að viðhalda sjálfu sér og ég held að það sé mikið umhugsunarefni fyrir okkur á öllum sviðum í okkar stjórnsýslu og í þeim stofnunum sem við höfum byggt yfir okkur hér í þessu landi. Varðandi frv. sem við hér ræðum má segja að ekki hafi verið léð máls á að ræða að gagni neinar hugmyndir eða hugsanlegar breytingar fyrr en allt var komið í óefni, bæði vegna fyrirsjáanlegs tímaskorts, vegna þeirra áætlana sem gerðar voru í upphafi þings um þinghald hér fram á vorið og svo auðvitað fyrir þrýsting frá ýmsum þingmönnum stjórnarliðsins. Það var nokkuð fróðlegt en ég verð að segja síður en svo uppörvandi að horfa upp á það hvernig tekið var á málum á formannafundum þar sem formenn ríkisstjórnarflokkanna gerðu með sér samkomulag um nokkrar brtt. og þar með afgreiðslu málsins. Svo virtist sem jafnvel ekki allir svokallaðir stjórnarliðar væru þar í miklum eða beinum tengslum við þær ákvarðanir sem teknar voru. Og ég verð að segja að því fór nú eiginlega fjarri að umræða um nýjar hugmyndir, sem svo sannarlega hefði verið tilefni til, færi fram inni í sjávarútvegsnefndinni og ekki virðist heldur hafa farið mikið fyrir hugmyndafræðilegri umræðu innan stóru nefndarinnar sem vann að frv. en hugmyndir koma þar helst fram í þeim fjölda bókana og séráliti sem fylgja frv. En í stóru nefndinni virðist megináhersla hafa verið lögð á tillögur ráðuneytisins og að ná samkomulagi við svokallaða hagsmunaaðila um þær. Sjútvn. Ed. og reyndar sjávarútvegsnefndir beggja deilda eyddu síðan drjúgum hluta starfstíma síns í að leita upplýsinga og álits hjá þessum sömu aðilum. Sem sagt, það var í raun og veru stöðugt verið að hræra sama grautinn í sömu skálinni þó í sitt hvoru eldhúsinu væri þangað til formenn ríkisstjórnarinnar komu með örlítið salt og stráðu út í pottinn.  Við teljum okkur skylt að ræða á málefnalegan hátt allar tillögur og öll frv. og hugmyndir sem komu frá ríkisstjórninni og verjum reyndar miklum tíma og kröftum í þá vinnu, og kannski allt of miklum í mörgum tilvikum, en á móti skynjum við lítið annað en tómlæti og áhugaleysi gagnvart þeim hugmyndum og tillögum sem við höfum fram að færa. Allt er fyrir fram ákveðið og í skjóli meirihlutavalds halda menn sínu striki og láta sig hugmyndir og tillögur annarra engu varða. Þegar svo er komið að menn eru ekki einu sinni reiðubúnir til að hlusta á tillögur og hugmyndir þeirra sem þeir eiga að heita að vera að vinna með að sameiginlegum hagsmunum þjóðarinnar, þá hlýtur auðvitað sú spurning að vakna hvort þeir hlusti þá yfirleitt á það fólk sem þeir eru kjörnir fulltrúar fyrir. Og lokaspurningin verður þá auðvitað líka sú hvort þeir séu þá í raun fulltrúar fyrir þetta ríkjandi kerfi sem stöðugt er verið að reyna að viðhalda eða fólkið sem byggir þetta land. Eins og ég gat um áðan hafa brtt. Kvennalistans þegar verið kynntar efnislega og þær hafa verið hér á þingskjali síðan á mánudaginn en ég ætla að fara um þær nokkrum orðum eins og þær liggja nú fyrir á þskj. 1114. Við 1. gr. höfðum við reyndar áður en þessi tillaga kom fram frá ríkisstjórninni í okkar hópi sett inn það ákvæði sem nú er komið fram af ríkisstjórnarinnar hálfu um að úthlutun veiðiheimlda skuli ekki mynda eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum þannig að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þann málslið. En eins og fram kemur í nál. teljum við þessa breytingu til bóta því að hún undirstrikar á vissan hátt þann skilning að fiskimiðin séu sameign, en spurningin sem eftir stendur hlýtur auðvitað að vera sú á hvaða forsendum sé samt mögulegt að úthluta veiðiheimildum til einstaklinga og útgerðarfélaga án þess að eigandinn, lögum samkvæmt, þ.e. þjóðin, hafi nokkuð um málið að segja. Og það er nú reyndar oft svo í mörgum málum sem við erum að vinna að að við erum alltaf að fjalla um atriði við fulltrúa stofnana. Það er mjög erfitt, virðist vera, að fá einmitt skoðanir fólksins og í því sambandi má auðvitað minna á tillögu sem Kvennalistinn hefur flutt um að rýmka ákvæði um kosningar í sveitarfélögum um ákveðin málefni og einnig um þjóðaratkvæðagreiðslu. Önnur tillagan sem er hér á þskj. 1114 snertir 3. gr. frv. og felst einungis í því að undirstrika nauðsyn þess að samráð sé haft við Hafrannsóknastofnun ef ráðherra ákveður að auka eða minnka aflann og einnig það að við úthlutun á heildarafla fyrir hvert ár sé honum ekki heimilt að víkja meira en 2% frá þeim tillögum sem Hafrannsóknastofnun gerir en rökin fyrir þessari tillögu eru að sjálfsögðu fyrst og fremst verndunarsjónarmið. Í anda þeirrar stefnu okkar að rjúfa skuli samband milli veiðiheimilda og skips eru gerðar nauðsynlegar breytingar á 4. gr. en brtt. gerir ráð fyrir að 4. gr. verði svohljóðandi: ,,Að höfðu samráði við Hafrannsóknastofnun getur ráðherra ákveðið með reglugerð: a. að veiðar á ákveðnum tegundum nytjastofna, veiðar í tiltekin veiðarfæri, veiðar ákveðinna gerða skipa eða veiðar á ákveðnum svæðum skuli háðar sérstöku leyfi ráðherra, b. að fiskur undir tiltekinni stærð teljist aðeins að hluta með í aflamarki.`` Kvennalistakonur viðurkenna og hafa lýst því að þær telja að ákveðin miðstýring sé nauðsynleg í ljósi þeirra heildarhagsmuna sem um er að tefla og því nauðsynlegt að fela ráðherra að setja reglugerð um þau atriði sem hér hafa verið nefnd. Þá má segja að ég sé komin að kjarnanum í okkar tillögum sem gera ráð fyrir að á eftir 4. gr. komi fimm nýjar greinar og ég ætla að lesa þær hér, með leyfi forseta. 5. gr. verði sem hér segir: ,,Heimildir til botnfiskveiða skulu vera tvenns konar: a. 80% þess heildarafla, sem ákveðinn er skv. 3. gr., skal skipt milli sveitarfélaga (útgerðarstaða) með hliðsjón af lönduðum afla síðustu fimm ára og reiknuðu meðaltali aflakvóta skipa skrásettra í sveitarfélaginu á sama tímabili. b. 20% heildaraflans skulu renna í sérstakan sameiginlegan sjóð, veiðileyfasjóð, og vera til sölu, leigu eða til sérstakrar ráðstöfunar til sveitarfélaga, sbr. 8. gr.`` Og 6. gr. verði sem hér segir: ,,Sveitarstjórnir skulu selja, leigja eða ráðstafa veiðiheimildum, sem þeim er úthlutað skv. a-lið 5. gr., til útgerða, fiskvinnslustöðva eða einstaklinga eftir þeim reglum sem þær setja sér. Sveitarstjórnum er heimilt að ákveða gjald fyrir framsal veiðileyfa, sem þær fá skv. b-lið 5. gr., og skal gjaldið eigi vera lægra en það sem þær greiða fyrir þau í veiðileyfasjóð.`` Og þá er það 7. gr. þar sem segir: ,,Sveitarstjórnum er heimilt: a. að úthluta tilteknu aflamarki til útgerða, fiskvinnslustöðva eða einstaklinga, b. að setja skilyrði um að afli, sem flytja á óunninn úr landi, verði veginn í íslenskri höfn, c. að ákveða að afli á ákveðnum fisktegundum, sem fluttur er óunninn á erlendan markað, skuli reiknaður með álagi, allt að 20% á þorsk og ýsu, en allt að 15% á aðrar tegundir, þegar metið er hversu miklu af aflamarki er náð hverju sinni, d. að leyfa færslu veiðiheimilda, allt að 5%, milli ára, e. að setja reglur um veiði smábáta, f. að setja reglur um tómstundaveiðar, g. að telja fisk, sem veiðist á línu í janúar, febrúar, nóvember og desember aðeins að hálfu með í aflamarki fiskiskips, h. að framleigja veiðiheimildir til annarra sveitarfélaga, enda verði aflanum að einhverju leyti landað í því sveitarfélagi, sem framleigir veiðiheimild, ef viðkomandi sveitarstjórn óskar; tekjum af leigunni verði varið í þágu sjávarútvegsins.`` Eins og hv. þm. sjá og heyra gera tillögur okkar ráð fyrir nær algjöru framsali úthlutunarvalds til byggðarlaga þó segja megi að leiðarvísir fylgi pakkanum, þ.e. að sveitarstjórnir geti sett reglur um ýmis atriði eins og fram kemur í liðum a til h. Með þessari tillögu okkar, með því að flytja ákvörðunarréttinn um úthlutun veiðiheimilda til fólksins, erum við trúar hugmyndum Kvennalistans um valddreifingu sem við viljum reyndar færa út á öll svið þjóðfélagsins. Það er hin raunverulega valddreifing að gefa íbúum í hinum ýmsu byggðarlögum tækifæri til að taka sínar eigin ákvarðanir og taka ábyrgð á þeim. Með því að taka slíkar ákvarðanir í heimabyggð er hægt að taka tillit til aðstæðna og útgerðarhátta á hverjum stað. Hér er líka óhikað talað um að selja, leigja eða ráðstafa veiðiheimildum en það er rétt að fram komi að ekki er ætlun okkar að byggðarlögin verði fyrir fjárútlátum vegna þessa heldur komi þau í besta falli út á sléttu eða geti hagnast á sölu eða leigu veiðiheimilda. Ef um tekjur yrði að ræða í einhverjum mæli leggjum við til að þeim verði varið í þágu sjávarútvegsins, bættrar aðstöðu í höfnum og betri þjónustu við útvegsgreinarnar svo dæmi séu nefnd. Það er einnig rétt að vekja athygli á möguleikum til þess að skilyrða úthlutun veiðiheimilda með löndun í viðkomandi byggðarlagi en svo geta aðstæður líka verið á þann veg að þess þurfi ekki eða sé ekki óskað og þá er auðvitað jafnfrjálst að hafa það óbundið. Með þessu fyrirkomulagi er þetta allt frjálslegra og sveigjanlegra og það er auðveldara að aðlaga kerfið aðstæðum á hverjum stað án þess að hagsmunir heildarinnar séu fyrir borð bornir. Þá er komið að 8. gr., en efni þeirrar greinar er mjög mikilvægur þáttur í tillögum okkar. Það er að okkar mati undarlegt og í raun alveg ótækt að íslenska þjóðin sem lifir á fiski skuli að svo takmörkuðu leyti hafa sinnt rannsóknum og fræðslu í sjávarútvegi sem raun ber vitni og miðað við þau verðmæti sem um er að ræða. Það má fullyrða að þetta hirðuleysi hafi áreiðanlega orðið okkur til tjóns og haft sín áhrif á það að störf í sjávarútvegi njóta ekki þeirrar virðingar sem þeim ber. Þetta verður að lagfæra með því m.a. að efla menntun og fræðslustarfsemi í þessum greinum, en 8. gr. kveður á um hvernig ráðstafa skuli gjaldi fyrir veiðiheimildir, þ.e. tekjum af þessu gjaldi. Ég ætla að lesa hana hér, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Gjald fyrir veiðiheimildir frá veiðileyfasjóði, sbr. b-lið 5. gr. skal miðast við ákveðið meðalverð á afla upp úr sjó. Tekjum af sölu eða leigu veiðiheimilda skal varið til eftirtalinna verkefna: a. fræðslu sem nýtist sjávarútvegi, fiskvinnsluskóla, símenntunar fiskvinnslufólks og fyrirbyggjandi aðgerða vegna atvinnusjúkdóma fiskvinnslufólks, sjómannaskóla og öryggisfræðslu sjómanna, b. rannsókna tengdum sjávarútvegi, grunnrannsókna á lífríki sjávar, rannsókna á ónýttum og vannýttum tegundum, vöruþróunar í sjávarútvegi, markaðsöflunar og markaðshönnunar fyrir sjávarafurðir, c. verðlauna til þeirra sem veiðiheimildir hafa fyrir sérstaka frammistöðu við nýtingu og meðferð aflans eða fyrir lofsverðan aðbúnað starfsfólks.`` Ég vil vekja sérstaka athygli á því hversu mikilvægt það er að búa vel að því fólki sem vinnur í fiskvinnslunni. Vil ég undirstrika sérstaklega nauðsyn þess að hefja átak í fyrirbyggjandi aðgerðum vegna atvinnusjúkdóma fiskvinnslufólks og minni á svartar skýrslur sem sýna fram á ýmsa atvinnusjúkdóma og óhóflegt vinnuslit þeirra sem vinna í fiskvinnslunni eins og aðstæður eru núna. Það þarf auðvitað ekki að hafa mörg orð um það hversu miklu máli skiptir að umhverfi á vinnustað sé gott og hvaða áhrif það hefur á andrúmsloftið og einnig vinnubrögðin að vinnustaðir séu vel búnir og vinnuskilyrði góð. Það skilar sér að sjálfsögðu í betri vinnubrögðum. Í 9. gr. er aðeins verið að samræma það sem stendur í frv. ríkisstjórnarinnar og sömuleiðis tekið upp ákvæði vegna skipa sem farast en þar segir, með leyfi forseta: ,,Sveitarfélagi er skylt að tilkynna sjútvrn. um framleigu veiðiheimilda til annarra sveitarfélaga. Sé um slíka framleigu að ræða í þrjú ár samfleytt skerðist aflamark sveitarfélagsins sem því nemur við næstu úthlutun. Farist skip skal útgerð þess halda aflamarki skipsins í 12 mánuði talið frá upphafi næsta mánaðar eftir að skip fórst enda þótt nýtt eða nýkeypt skip hafi ekki komið í þess stað innan þess tíma.`` Með tilliti til þeirra breytinga sem við leggjum til er eðlilegt að 5. og 6. gr. falli niður og sömuleiðis tvær síðari mgr. 7. gr. þannig að breytt hljóðar 7. gr. svo, en hún verður reyndar 10. gr. samkvæmt okkar tillögum, með leyfi forseta: ,,Veiðar á þeim tegundum sjávardýra sem ekki sæta takmörkun á leyfilegum heildarafla samkvæmt 3. gr. eru frjálsar öllum sem leyfi fá til veiða samkvæmt 6. gr. með þeim takmörkunum sem leiðir af almennum reglum um veiðisvæði, veiðarfæri, veiðitíma og reglum settum samkvæmt 4. gr.`` Næsta brtt. er við 8. gr. sem verður 11. gr. Með hliðsjón af úthlutun veiðiheimilda til sveitarfélaga en ekki skipa er þessi breyting gerð og enn er hnykkt á að samráð skuli haft við Hafrannsóknastofnun við ákvörðun um aflahlutdeild einstakra sveitarfélaga. Og það sama má segja um 9. gr., sem verður 12. gr., að þar er lagt til að í stað ,,fiskiskipa`` komi sveitarfélaga bæði í a- og b-lið og það eru tæknileg atriði sem fylgja í kjölfarið og lagt er til til þess að samræma þetta okkar tillögum að þá falli niður 10., 11., 12. og 13. gr. frv. Við 14. gr. þar sem fjallað er um sérstaka samráðsnefnd til þess að fara með eftirlit með framkvæmd laganna leggjum við til að á eftir orðunum ,,einum tilnefndum af samtökum útvegsmanna`` komi auk þess fulltrúi tilnefndur af Sambandi ísl. sveitarfélaga og einn tilnefndur af Verkamannasambandi Íslands. En í samræmi við þessa valddreifingu til byggðarlaga er auðvitað rétt að ætla Sambandi ísl. sveitarfélaga aðild að þessari samráðsnefnd þar sem verkefni hennar er m.a. að fjalla um álita- og ágreiningsmál varðandi veiðileyfi og það er auðvitað jafnsjálfsagt að Verkamannasamband Íslands eigi þar fulltrúa. Ég bendi á að þó tillögur okkar sem á undan þessari komu yrðu ekki samþykktar sé ég ekkert því til fyrirstöðu að þessi grein geti staðið eftir sem áður því að það er reyndar örlítið aukin áhersla á sveitarfélög alla vega inni í þeim brtt. sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og það er auðvitað sjálfsagt að reyna að tryggja rétt fiskvinnslufólksins með því að það eigi líka sinn fulltrúa til þess að fjalla um þessi mál. Á 15. og 16. gr. er aðeins um tæknilegar breytingar að ræða til samræmis við tillögur okkar. Við 17. gr. frv. gerum við þá brtt. að eftirlitið með nýtingu auðlindarinnar verði fært frá hagnýtingarráðuneyti atvinnugreinarinnar til umhvrn. Er það í samræmi við stefnu okkar um verkefni umhvrn. sem sett var fram í þáltill. á síðasta þingi þar sem við lögðum fram okkar tillögu um það hvaða skipulag við vildum sjá á umhvrn. og hver verkefni þess skyldu verða. En það hlýtur að vera eitt af meginverkefnum umhvrn. verði það einhvern tímann burðugt að fylgjast með nýtingu sameiginlegra auðlinda landsmanna. Alveg á sama hátt og eðlilegt er að flytja Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins til umhvrn. hlýtur það að vera framtíðarstefna að Hafrannsóknastofnun fari þangað líka og var það reyndar samdóma álit margra þeirra umsagnaraðila sem komu til allshn. við umfjöllun um umhvrn. fyrr í vetur. Í samræmi við þessa breytingu er gerð tillaga um að umhvrh. og sjútvrh. ákveði í sameiningu með reglugerð gjald fyrir veiðiheimildir sem veittar eru á grundvelli laganna. Og með hliðsjón af okkar tillögum er eðlilegt að þriðja málsgrein greinarinnar falli brott. 20. gr. er tæknilegs eðlis. Miðað við okkar tillögur er sjálfgefið að ákvæði til bráðabirgða eitt og tvö falli niður en þriðja bráðabirgðaákvæðið verði númer eitt og kveði á um úthlutun heildarafla til sveitarfélaga en ekki skipa. Það sama gildir um breytingu á fjórða ákvæði til bráðabirgða sem samkvæmt okkar tillögum verður þá bráðabirgðaákvæði tvö, en síðustu tvö bráðabirgðaákvæðin falla niður af augljósum ástæðum. Virðulegur forseti. Ég hef lýst í meginatriðum brtt. sem við leggjum fram hér við 2. umr. málsins og ég undirstrika það og ítreka að ég tel að þær eigi enn fullan rétt á sér. Þær komu fram fyrir tveimur og hálfu ári fyrst. Þær eru enn í fullu gildi og þess vegna leggjum við þær að sjálfsögðu óhikað hér fram og væntum þess að þingmenn kynni sér þær gaumgæfilega og skoði áður en til atkvæðagreiðslu kemur. Ég vil síðan aðeins víkja nokkrum orðum að einu atriði sem fram kom í nál. mínu þar sem segir að miðað við stöðu málsins nú teldi ég eðlilegt að málinu yrði frestað. Það er ljóst að nú á síðustu dögum hefur myndast einhver örlítil opnun fyrir því að meðtaka nýjar hugmyndir og gefa svigrúm og tækifæri til þess að ræða þær betur en hingað til hefur verið gert. Það er auðvitað háð því skilyrði og það hlýtur, ef tillaga um það sem hér liggur frammi verður samþykkt og ég hef lýst yfir að ég gæti stutt, auðvitað að verða verkefni nefndarinnar fram að þeim tíma sem henni er gefinn til þess að skila áliti að taka fyrir á ný, vegna þeirrar stöðu sem nú er upp komin, allar þær hugmyndir og tillögur sem fram hafa komið og að í alvöru verði gerð tilraun til þess að leggja mat á þær og útfæra. Ég ætla líka að gera ráð fyrir að þessi opnun sem hefur orðið hafi auðvitað komið fyrir þrýsting úr ýmsum áttum og væntanlega ekki síst fyrir þær ákveðnu tillögur sem við höfum borið hér fram. Við gerðum okkur grein fyrir því síðast þegar fjallað var um málið að e.t.v. væru ekki miklar líkur á að fá þær samþykktar en ég tel að nú hafi skapast grundvöllur til þess að ræða þær og reyna að leggja mat á og útfæra eins og ég hef vikið að hér áður. En með atburðum síðustu daga hefur greinilega komið fram örlítil viðurkenning á þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið og þá sérstaklega tengt byggðasjónarmiðum og að ekki sé sú ráðstöfun algjörlega ófrávíkjanleg að tengja saman skip og veiðiheimildir og úthluta þeim síðan endurgjaldslaust til eigenda veiðiskipanna. Ég ætla aðeins að benda á að auðvitað er mikill ágreiningur enn þá. Það er hér bráðabirgðaákvæði með lögunum um að fram fari hagkvæmnismat og samanburður við önnur lönd. Ég tel það mjög jákvætt. Það hefði auðvitað átt að vera búið að gera þetta miklu fyrr. Þetta var ekki inni í frv. upphaflega. Mér sýnist að greinin eins og hún var lögð fram, eða bráðabirgðaákvæðið, hefði verið ágætis efni í þáltill. fyrir þann sem átti hugmyndina, en þetta er nú komið hér inn með frv. Það hefði mátt vera búið að því fyrr, ég held að allir geti verið mér sammála um það. Síðan er hér endurskoðunarákvæði enn einu sinni. Það er auðvitað mjög nauðsynlegt að endurmeta og skoða lög sem við erum að setja með tilliti til reynslunnar, en þetta sýnir auðvitað að það eru mjög margir óvissuþættir. Það á að fara að setja ótímabundin lög en samt með svona skömmum fresti til þess að endurskoða. Það sýnir auðvitað að það er margt óöruggt og óljóst og það viðurkennir ríkisstjórnin með því að setja þetta ákvæði inn. Ég vil aðeins víkja að því áliti Lagastofnunar sem okkur fulltrúum í sjútvn. Ed. barst í hendur í gærkvöldi. Eins og fram kom í máli hv. formanns sjútvn. var eftir því leitað að beiðni níu þingmanna í bréfi sem skrifað var til formanna nefndanna 4. apríl sl. en það var reyndar ítrekun á annarri beiðni sem lögð var fram nokkrum dögum fyrr af einum hv. þm. í Nd. Ég verð nú að segja það að það sem er grundvallaratriði í okkar brtt. tengist mjög náið síðustu spurningunni sem varpað var til Lagastofnunar og mér sýnist á öllu að það álit sem við fengum veki í raun upp fleiri spurningar en það svarar því það er ekki tekið algjörlega af skarið, í hvoruga áttina, hvort um eign sé að ræða eða ekki. Ég ætla að fá að vitna aðeins í þetta plagg, með leyfi forseta. Á bls. 16 segir: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru langmikilvægasta auðlind þjóðarinnar og forsenda þess að hún geti lifað eðlilegu lífi í landinu, enda kostar mikla baráttu að ná yfirráðum yfir henni. Með því að skipuleggja nýtingu þeirra eftir því sem aðstæður krefja á hverjum tíma er löggjafinn að fullnægja þessari nauðsyn, ekki í þágu þeirra einna sem hafa atvinnu af fiskveiðum heldur þjóðarinnar allrar. Af þessu leiðir að hæpið telst að atvinnuréttindi við fiskveiðar njóti verndar sem stjórnarskrárvarin einstaklingseign. Sameiginlegir þjóðarhagsmunir hljóta að vega þyngra en atvinnuhagsmunir einstaklinga.`` Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu og sérstaklega þar sem dregið er saman álit þessara ágætu lögfræðinga sem um málið fjölluðu. Þar segir á einum stað að fræðimenn hafi ekki verið á einu máli um það hvort atvinnuréttindi teljist eign í merkingu 67. gr. stjórnarskrárinnar, segja reyndar að þeirri skoðun hafi vaxið fylgi og hún sé almennt viðurkennd, en hvað þýðir almennt viðurkennt í þessu efni? Síðan segir hér í lokaorðum þessarar álitsgerðar, ef ég má vitna beint, með leyfi forseta: ,,Á hinn bóginn afmarka þau [þ.e. atvinnuréttindin] og skilgreina nánar þau eignarréttindi í formi atvinnuréttinda sem við teljum að kunni að vera fyrir hendi.`` Í þessu áliti fáum við ekki afdráttarlausa túlkun á þessu atriði sem ég tel vera grundvallaratriði og þurfa að athuga betur. Og þetta er auðvitað líka spurning um það að við höfum setið hér með nefnd sem er að endurskoða stjórnarskrá Íslands í mörg ár, að mér skilst. Það væri fróðlegt að vita hvar hún er nú stödd í starfi sínu og spurning hvort ekki þyrfti að fá upplýsingar um hvernig hennar starfi miðar, en það segir hér líka skömmu síðar þar sem fjallað er um að fræðimenn séu ekki sammála um hvort atvinnuréttindi teljist eign: ,,Löggjafinn og dómstólar hafa að vísu ekki markað hér skýra stefnu.`` Það virðist vera mjög margt óljóst í þessu atriði og 1. gr. frv. segir það skýrt og skorinort að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign allra Íslendinga. Það er með tilliti til þessa og þess sem ég hef áður sagt hér nauðsyn þess, fyrst á annað borð var loksins léð máls á því, og ég fagna því reyndar, að fjalla aðeins um aðrar áherslur og opna farvegi fyrir nýjar hugmyndir að ég tel að það yrði þjóðinni allri til meiri gæfu að bíða og fá þetta mál allt skoðað betur með tilliti til þessara hugmynda og kalla síðan saman þing snemma í haust, eins og tillaga sú sem hér liggur frammi gerir ráð fyrir, með það fyrir augum að afgreiða þetta mál með þeim hætti sem fleiri og vonandi flestir og jafnvel allir, ef ég leyfi mér að vera bjartsýn, geta sætt sig við. Og það er þess vegna sem ég freistast til þess að styðja þessa tillögu um að málinu verði vísað til nefndarinnar. Auðvitað verða borin hér fram rök eitthvað í þá áttina að þeir sem í útgerð standa þurfi að gera sínar áætlanir og skipuleggja reksturinn og þetta verði þeim mjög til tjóns. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það er ekki auðvelt að vita aldrei hvað tekur við næst. Hins vegar, ætli maður að vera ábyrgur með hagsmuni allrar þjóðarinnar í huga, er það að mínu mati skynsamlegri og ábyrgari afstaða að vísa þessu máli til stuttrar skoðunar í nefndinni og koma hér saman á ný og afgreiða málið þá.

Frsm. 3. minni hl. sjútvn. (Karvel Pálmason) Virðulegur forseti. Nú mun svo ástatt að boðaður er fundur í Sþ. innan tiltölulega stutts tíma og er alveg augljóst að ég mun að litlu leyti ljúka minni ræðu á þeim tíma og það er auðvitað spurning um hagræðingu hvort tími vinnst á því að ég hefji mál mitt nú, en ef forseti óskar þess, mun ég gera það.

Já, ég held að það væri ágætt að hv. frsm. gæti hafið sitt mál núna. Það er upp undir korter til fundar í Sþ.

Já, virðulegur forseti. Ég skal verða við því. Í fyrsta lagi byrja ég á að þakka formanni sjútvn. Ed., og ég vænti að hann hlusti, fyrir nefndarstarfið. Mér er það ljóst að það var erfitt starf að sinna þeim þætti. Það hef ég sjálfur komist í fyrir nokkuð löngu að vísu. Einnig vil ég þakka mínu meðnefndarfólki fyrir samstarfið og ég vil einnig þakka sérstaklega fulltrúa sjútvrn. sem sat velflesta fundi nefndarinnar og sinnti sínum skyldum að mínu viti með prýði. Auðvitað er það misjafnt hvaða mat t.d. hv. þm. hafa á embættisfólki, en í þessu tilviki vil ég lýsa yfir fyrir mig að þessi starfsmaður ráðuneytisins, Kristján Skarphéðinsson, sinnti sínu hlutverki með prýði. Áður en ég fer að rekja hér aðdraganda þess sem hér er að gerast og nál., hvað hefur gerst í þessum málum undangengin ár, hverjir hafa staðið að þessu og hverjir ætli nú að standa að því, þá finnst mér rétt að byrja á því að víkja að spurningu sem til mín var beint áðan af hv. þm. Danfríði Skarphéðinsdóttur og varðaði mig og þingflokk Alþfl. sem mikið hefur verið til umræðu.

Brennandi spurning

. Brennandi spurning, ekki efast ég um að það sé brennandi spurning hvort menn dansi alveg á línunni eða ekki. Eins og menn vita, og ég hélt nú að hv. þm. vissi það, hef ég verið í allt að þrjú ár í talsvert mikilli andstöðu við þingflokk Alþfl. í stórum málum, þar á meðal þessu ekki hvað síst. Hér má nefna fleiri mál, matarskattinn, tekjuskatt o.fl., samningamál. Þetta eiga þingmenn auðvitað að vita og þurfa ekki að spyrja. Þetta er ekki nógu gott að hv. þm., búnir að sitja hér í þrjú ár, hafi ekki haft vitneskju um slíka hluti. En svona hefur málið verið. Það hefur síðan þróast í þá veru, þegar hv. þm. Skúli Alexandersson dreifði leiðara úr Alþýðublaðinu á sjávarútvegsnefndarfundi fyrir stuttu síðan ... 

Með því að ég væri að dreifa þessu?

Nei, í leiðaranum. Og enn bið ég menn um að hugsa og skilja. Í þessum leiðara er raunar sagt að þingflokkur Alþfl., það er engin undantekning gerð, hafi samþykkt það samkomulag sem hér virðist nú liggja fyrir varðandi fiskveiðistefnuna á næstu árum og það með veiðileyfasölu og auðlindaskatti að fyrirheiti í náinni framtíð. Þetta fannst mér nánast setja punktinn yfir iið að því er þetta varðaði og ég ritaði síðan formanni þingflokks Alþfl. bréf, um það vita allir, ég ætla ekki að ræða um það. Þetta hefur þingflokkurinn rætt og formaðurinn hefur síðan ritað mér sem ég ætla ekki að gera hér að umræðuefni vegna þess að hann er ekki í landinu, en allir hafa trúlega heyrt viðtalið við hann í sjónvarpinu á mánudagskvöldið. 

Brosandi ljúfan.

Brosandi dúfan?  Ég vil hins vegar segja um þetta mál: Að um misskilning hjá mér sé að ræða, það er rangt. Það er rangt. Það er hægt með tvennum hætti að gera fólk viðskila við þingflokk. Formlega hliðin er auðvitað sú að ef menn vilja reka beint, þá samþykkir þingflokkurinn slíka samþykkt. En hin leiðin, sem mér hefur fundist vera valin, er sú að gera mönnum lífið það leitt að það væri nánast ógerningur í mikilvægum málum að vera þar innan dyra. Þetta á kannski ekki fyrst og fremst við þingflokkinn sem slíkan. Þetta á miklu frekar við forustu Alþfl. Með þessu hygg ég að ég hafi leiðrétt að hér hafi verið um nokkurn misskilning af minni hálfu að ræða. Þetta mál hefur tvær hliðar eins og flest önnur og þær eru svona: Annars vegar eru formlegheitin, að reka beint, hins vegar að beita þannig vinnubrögðum að að því komi, seint eða um síðir, að leiðir skilji. Svona er málið einfalt í mínum huga og ég hygg að þetta svari fullkomlega fyrirspurn hv. þm. Danfríðar Skarphéðinsdóttur um mína veru og návist við Alþfl. og þingflokk hans, þannig að það sé ljóst. Ég verð að segja að mér hafa fundist þessar umræður, sem hér voru fyrir nokkru hafnar, vera heldur dauflegar miðað við þær sem stóðu hér yfir í desember 1987. 

Já. Hann hefur mengast af sjútvrh.

Ja, við skulum koma að því á eftir. Við tölum nú meira um það.

Hann hefur allt sitt á þurru, þessi hæstv. ráðherra.

Það kemur strax fjörkippur í þetta þegar umræða um þetta hefst. Nei, það er auðvitað ljóst að það hefur verið bullandi ágreiningur um fiskveiðistefnuna allt frá því 1984, bullandi ágreiningur, mismunandi mikill en líklega aldrei meiri ágreiningur en núna eftir það sem hefur gerst á síðustu dögum í málinu. Ég tók eftir því að hv. þm., frsm. 1. minni hl. nefndarinnar, sagði að menn hefðu haft fastmótaðar skoðanir frá upphafi og til loka. Hvort hv. þm. átti við nefndarmenn eða ...

Nefndarmenn.

Nefndarmenn, já. Þá kann þetta að eiga við. Annað á við um suma aðra og að því verður þá komið síðar. Það var auðvitað ljóst strax þegar nefndin fékk málið, og var raunar vitað fyrir, að ágreiningur var um það, ég tala nú ekki um þegar grundvallaratriðum málsins er gjörbreytt á síðustu dögum þvert ofan í það sem sérfræðinganefndin hafði unnið á mörgum vikum ef ekki mánuðum og árum, frv. kollsteypt frá því sem sérfræðinganefndin gekk frá því, þvert ofan í allar hugmyndir sem áður höfðu komið að því er þetta varðaði. Það er auðvitað augljóst núna að menn standa frammi fyrir því við þessa 2. umr. að verulegur hluti hagsmunaaðila er andvígur málinu eins og það er núna fram sett af 1. minni hl. í sjútvn. Ed. Velflestir hagsmunaaðilar sem komu á fund nefndarinnar í síðustu hrotunni eru því gjörsamlega andsnúnir, t.d. hagræðingarsjóðurinn sem menn kalla núna, var úreldingarsjóður í allan vetur. Og ég vil nú spyrja, herra forseti, ég hefði átt að gera það strax, af því að þessi tvö mál eru á dagskrá hlið við hlið og raunar samtengd, hvort gerð sé athugasemd af hálfu forseta við það að þau séu rædd sameiginlega. Það mun stytta tímann frekar en hitt.

Það sem efnislega fellur að frv. verður hv. frsm. að sjálfsögðu að ræða.

Ég skil forseta svo að hann sé sammála mér í þessu að þetta muni bæta vinnuandrúmsloftið. Og ég ítreka það því að í þessum meginmálum eru hagsmunaaðilar ósammála því frv. sem hér er nú til umræðu og þá er það kannski fyrst og fremst úreldingarsjóðurinn sem menn kannski vilja kalla enn en er nú orðinn hagræðingarsjóður. Og hvað eru menn í raun og veru að gera þar? Var ekki sagt fyrst þegar kvótinn var settur á 1984: Þetta er gert til þess að minnka skipaflotann, hlúa að stofnunum í hafinu, draga úr sókninni. Meðalið til þessa átti að vera kvótinn og hann er búinn að vera í gildi síðan. Og enn er fiskiskipastofninn að vaxa. Og hann auðvitað dafnar undir kvótastefnunni. Það er það sem hefur gerst. Og nú eru menn að koma með einhverja plástra sem þeir telja að eigi að geta gilt í þá veru að plástra þennan óskapnað sem búinn er að vera í gildi allan þennan tíma til óhagræðis og skemmdar velflestum Íslendingum. Finnst mönnum það t.d. líklegt? Við skulum taka dæmi.

Vegna fundar í Sþ. vildi ég biðja hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni um stund þangað til að loknum fundi í Sþ.

Frsm. 3. minni hl. sjútvn. (Karvel Pálmason) (frh.) : Virðulegur forseti. Það kom fram bæði hjá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni, sem er frsm. 1. minni hl., og hv. þm. Danfríði Skarphéðinsdóttur, sem er frsm. 2. minni hl., að nefndin klofnaði í fimm hluta, og mér er til efs að í jafnafdrifaríku og stóru máli hafi átt sér stað jafnmikill skoðanaágreiningur eins og í þessu máli. Þegar það gerist að Alþingi er að fjalla um fjöregg þjóðarinnar þá er ágreiningurinn svo mikill við meðferð málsins að það myndast hvergi meiri hluti í nefndinni fyrir því máli sem hér er nú til umræðu. Kannski sýnir þetta hvað best hvernig að málinu hefur verið staðið. Þó að menn hafi alltaf verið að vitna til hagsmunaaðila í þessum efnum, þá sýnir það sig núna að þeir eru að hluta til gersamlega andvígir meginparti málsins eins og það er lagt fyrir. Ég ætlaði hér áðan að hafa endaskipti á hlutunum. Hér hafa menn byrjað á að flytja nefndarálit. Kannski geri ég það síðast ef ég kem þá ekki inn á það meðan ég tala sem kannski verður ekki mjög lengi, enda ekki ætlan mín að draga þetta mál á langinn. Þó er nauðsynlegt að koma vel til skila ýmsum hlutum hér. Ég var að minna á það áðan að árið 1987 þegar Borgfl. var nýorðinn til, fulltrúar hans sestir hér á Alþingi, þá voru þeir hinir hörðustu andstæðingar þess að kvótafrv. yrði látið fara hér í gegn. Þeir héldu uppi málþófi í þessari deild fund eftir fund undir forustu núv. hæstv. umhverfismálaráðherra og neituðu gersamlega að þetta mál næði fram að ganga. Hver hafa umskiptin orðið? Hvað hefur breyst? Hefur sannfæringin breyst eða hvað hefur gerst? Lengi vel lá það í loftinu að einn af fulltrúum Borgfl., hv. þm. hér í deildinni, mundi snúast gegn þessu máli eins og það var. Það var á síðustu dögunum sem ljóst var að þessi hv. þm. hafði ánetjast.  sjávarafla sem lá fyrir löngu áður en þessi yfirlýsing kom. Hæstv. sjútvrh. hafði sjálfur í mín eyru sagt að það væri vilji þeirra að þetta yrði gert og kallar hann nú ekki allt ömmu sína í þessum efnum sem leiðir af fiskveiðistefnunni og kvótastjórnun þannig að þetta er auðvitað hreinn útúrdúr. Hér hefur kaupskapur átt sér stað. Með hvaða hætti og hversu mikill skal ósagt látið en kannski upplýsist það hér í umræðunum. Auðvitað er margbúið að vitna til þess hér á Alþingi úr þessu ræðustól og víðar hversu miklir agnúar eru á því kerfi sem við höfum búið við frá því 1984. En menn segja alltaf eins og hæstv. sjútvrh.: Hvar eru tillögurnar ykkar? Lofið okkur að sjá tillögurnar ykkar. Þær eru engar. En það hefur verið nákvæmlega sama hvaða tillögur hafa verið settar fram. Það eina sem hefur verið tekið gilt eru þær hugmyndir og sú framkvæmd sem hæstv. sjútvrh. hefur haft og virðist eiga að fá að hafa í þessu máli áfram. Og það er auðvitað rétt, sem kemur fram í nál. hjá mér, að hæstv. ráðherra er nánast dávaldur í þessum efnum. Ég sé ekki betur en fulltrúar þessara svokölluðu A-flokka innan ríkisstjórnarinnar standi nánast með allt niður um sig í þessum efnum gagnvart hæstv. ráðherra, þessum dávaldi eða einvaldi eða hvað menn vilja kalla hann. Slík eru heljartökin sem hann hefur náð á þessum vettvangi. Út af fyrir sig á kannski ekki að vera að álasa honum og það hef ég sagt hér áður. Það er auðvitað vesældómur hinna að láta með þessum hætti leiða sig út á þessar villigötur í fiskveiðistjórnun. Ég ætla að minna á það í leiðinni að því er þetta varðar að 1987 þegar málið var hér síðast til meðferðar, þá sameinuðust við, ég og hv. þm. Matthías Bjarnason sem þá gegndum formennsku í báðum sjútvn. þingsins, um brtt. við frv. eins og það lá fyrir þá, ekki grundvallarbrtt. í þeim efnum. Þær lutu fyrst og fremst að því að gera kerfið mannúðlegra, minnka völd þessa einstaklings, hæstv. ráðherra, frá því sem þau voru áður. Á þetta var ekki hlustað. Þetta var steindrepið hér í hv. deild. Nú ætla, að því er mér sýnist, þeir sem stóðu þá að þessum tillögum með okkur hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, þ.e. fulltrúar Borgfl., nú ætla þeir gersamlega að svissa yfir, taka allt aðra afstöðu. Ég er ekki hissa þó að almenningur í landinu sé hættur að botna í þeirri hringavitleysu sem hér getur átt sér stað oft og tíðum. Það hefur komið hér fram í þessari umræðu að málið hafi fengið töluvert mikla umfjöllun í nefnd. Það er út af fyrir sig rétt. Málið, eins og það var lagt fyrir þingið, hafði fengið nokkra umfjöllun. En eftir að ráðherranefndin hafði komist að samkomulagi um grundvallarbreytingu á málinu þá fékk það ekki mikla umfjöllun í nefndinni, eða a.m.k. ekki eins mikla og það hefði þurft að fá miðað við þessar gerbreyttu forsendur á málinu. Það er auðvitað allkynlegt á það að hlusta í fjölmiðlum, útvarpi, sjónvarpi, blöðum, að nú séu þrír ráðherrar búnir að komast að samkomulagi um allt málið, málið sé í höfn eftir að hv. þm. Guðmundur Ágústsson hafði fallist á að styðja það. Það er náttúrlega ömurlegt til þess að vita að menn séu að ræða um svona mál í lýðræðisríki. Það er engu líkara en það séu bara sjónarmið viðkomandi ráðherra sem eiga að gilda í svo til öllum málum. Um leið og hv. þm. eru sestir í ráðherrastóla þá er allt hægt. Þá kyngja menn og kyngja miskunnarlaust öllu því sem þeir hafa áður sagt. Og það er greinilega óróleiki í sumum hæstv. ráðherrum sem eiga að vera hér inni og hefðu gott af að hlýða á umræður sem þessar. Það er líka rétt að minna á og hefur reyndar verið minnt á og á auðvitað við í þessari umræðu, að núv. hæstv. umhverfismálaráðherra stóð að flutningi frv. hér í vor undir forustu hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, skrifaði hér upp á frv. um stjórnun fiskveiða sem er með allt öðrum hætti en menn eru hér að tala um sem hann er núna búinn að samþykkja fyrir sig.  Ég ætla, herra forseti, að víkja í örfáum orðum að þætti Alþýðuflokksforustunnar í þessum efnum og minna á það að í höfuðvígi jafnaðarstefnunnar, sem eru Vestfirðir, ég tala nú ekki um Ísafjörð, hefur kvótanum gersamlega verið afneitað.  Ég ætlaði að fara að segja áðan: Hvað halda menn um staðina þegar veiðileyfasala hefst þar sem þeir geta borgað mest sem mesta hafa peningana, þegar auðlindaskatturinn er kominn á sem Hagræðingarsjóðurinn var byrjunarskrefið á? Því menn eru ekki að enda hérna. Þetta er byrjunin á veiðileyfasölu og auðlindaskatti og þá verður það svo að þeir sem mesta hafa peningana geta keypt þetta allt upp. Hvaða skoðun hafa þingmenn eða ráðherrar Alþfl. eins og Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. utanrrh., Jón Sigurðsson, hæstv. viðskrh., og Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. félmrh., á þeim þrengingum sem að þessu fólki öllu steðjar? Hvar halda þessir hæstv. ráðherrar að það fólk, sem hefur stutt jafnaðarmannaflokkinn, Alþfl., um langan aldur, lendi? Ég ítreka það að engu líkara er en bæði þessir hæstv. ráðherrar og ráðherrar Alþb., lítt eru þeir nú skárri, séu með allt niður um sig frammi fyrir hæstv. sjútvrh. í fiskveiðimálum, bókstaflega allt saman, standi þar berstrípaðir og hafi nánast enga skoðun aðra en þá að halda því fram að það eigi að murka þannig lífið úr því fólki sem fyrst og fremst byggir á þessari atvinnugrein og sem þjóðin gerir auðvitað öll. Ég hef hér í höndunum fjölda ályktana frá Vestfjörðum, frá stýrimannafélaginu Bylgjunni, frá Fjórðungssambandi Vestfirðinga, atvinnumálastefnu, sem Fjórðungssambandið hélt á Ísafirði á sl. hausti, sem leiddi í ljós að kvótinn hefur haft þær afleiðingar fyrir Vestfirði að þeir hafa dregist verulega aftur úr að því er varðar aflahlutinn, frá Alþýðusambandi Vestfjarða, hver er forseti þar? Hver er forseti Alþýðusambands Vestfjarða? Hann heitir Pétur Sigurðsson, einn af mestu framámönnum Alþfl. vestra um alllangan tíma. Þetta er líka frá verkalýðsfélaginu Baldri. Hver er formaður þar? Pétur Sigurðsson. Þetta er líka frá kjördæmisráði Alþfl. á Vestfjörðum. Hver er mestur framámaður þar? Pétur Sigurðsson. Og sá hinn sami Pétur Sigurðsson hefur sagt, og ég tek undir það með honum, að þeir sem styðja kvótann eru svikarar.

Sagði hann þetta við vígsluna í gær?

Ég var ekki við vígsluna í gær, Guðmundur H. Garðarsson, enda átti þetta enga leið þar. Hann hefur margítrekað þetta áður. Svona mætti auðvitað lengi telja ályktanir þess fólks sem sér hvert stefnir og hvað verður ef ekki verður reynt að snúa við blaðinu í þessum efnum. Mér er vissulega ljóst að ekki er hægt með einni handahreyfingu að snúa ofan af þessu öllu saman. En það er hægt að gera þetta manneskjulegra. Það er hægt að draga þetta ógnarvald úr höndum eins manns sem er hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála. Það er hægt að draga úr því ægivaldi sem honum hefur verið veitt hér á Alþingi í þessum efnum. En fyrir því virðist enginn vilji. Menn sáu móta fyrir ljósi. Menn eygðu glætu fyrir 3--4 dögum einmitt í ljósi þess að hv. þm. Borgfl. voru á svipuðu máli og við á þeim árum sem hér var barist hvað harkalegast gegn þessari stefnu. Þá eygðu menn glætu, en nú er allt svartamyrkur nema því aðeins að kraftaverkin geti enn gerst og menn sjái hversu höllum fæti þessi stefna er farin að standa. Það hefur aldrei verið jafnmikill ágreiningur um kvótamálin og er núna og hann á eftir að verða meiri ef menn ætla að stíga áfram skrefin til veiðileyfasölu og auðlindaskatts. Þá eru menn viljandi, vitandi vits, að leggja í auðn heilu landsvæðin sem byggja fyrst og fremst á fiskveiðum og fiskvinnslu. Það er einkennilegt að heyra þetta frá hæstv. ríkisstjórn á sama tíma og talað er um að byggja álver hingað og þangað með atvinnutækifæri fyrir hundruð eða þúsundir manna á þeim svæðum sem hafa miklu betri og öruggari skilyrði til atvinnu en þeir sem búa svo til einvörðungu við fiskveiðar og fiskvinnslu. Væri ekki meiri jafnaðarmennska í því, ef hún er til á annað borð, ef menn vilja heilsteypta atvinnustefnu, ekki bara í einni grein heldur að fá hana heilsteypta, að segja: Meðan talið er að meira megi ekki veiða úr sjónum, meðan svo er verður auðvitað að minnka kvótann hjá þeim sem fá önnur atvinnutækifæri og færa til hinna sem byggja á fiskveiðunum einum.  Ég hef lesið margar greinar úr Vesturlandskjördæmi frá mönnum sem hafa unnið við þessi störf svo áratugum skiptir. Hvað segja þeir? Þeir eru búnir með kvótann á 2--3 mánuðum. Þá er ekkert að gera. Þá er allt í rúst. Þetta er á Vesturlandi og þetta er auðvitað víðar, því er nú ver. Ég verð að viðurkenna að ég hefði búist við því að þegar verið er að ræða hér á sama tíma mál eins og fiskveiðistefnuna og talað um að fjölga atvinnutækifærum með byggingu stóriðjuvera, þá tækju menn þetta í samhengi og reyndu að líta til þeirra svæða sem fyrst og fremst byggja afkomu sína á því að fara á sjó, draga fisk og vinna hann til að afla gjaldeyris. En það er ekki að sjá að þetta ljós sé komið inn í hugi manna sem nú ráða ferðinni. Ég held að það sé rétt að ég taki það fram strax þó að ég sjái nú ekki ástæðu til þess að lesa nál., það kemst til skila án þess, en sem fskj. með því er títtnefnd bókun eða stefna í kvótamálunum sem var samþykkt af þingflokki, að því er sagt er, Alþfl. án mín og sérstök bókun sem Sighvatur Björgvinsson gerði þar sem hann er ekki samþykkur. Og ég held að það sé rétt að ég lesi niðurlagið, með leyfi forseta, að mínu nál.: ,,Rétt þykir í lokin að fram komi vegna bókunar þeirrar sem þingflokkur Alþfl. gerði varðandi frv. um stjórn fiskveiða að undirritaður, sem er andvígur bókuninni, sat ekki þann þingflokksfund frekar en aðra fundi þingflokksins undangengna mánuði, en til þess liggja ýmsar ástæður. En þar sem ljóst er að þingflokkur Alþfl. hefur lýst stuðningi við brtt. 1. minni hl. nefndarinnar við frv. og lítur svo á að með þeim sé komið til móts við sjónarmið þingflokksins telur undirritaður rétt að birta þessa bókun frá 23. apríl sl. með nál. sem fskj. Sighvatur Björgvinsson, 5. þm. Vestf., lagði til að afgreiðslu málsins yrði frestað.`` Þetta hefur gerst í þingflokki Alþfl. Í raun og veru hefur engin breyting orðið frá því 1987 önnur en sú, og hún er kannski slæm, að menn eru farnir að taka undir veiðileyfasölu og auðlindaskattinn. Og það er kannski slæmt í mínum huga og verra þá en verið hefur áður.  Það hefur líka komið fram hér, það liggur á borðum hv. þm., að ég er aðili að tillögu þar sem lagt er til að málinu verði vísað aftur til sérfræðinganefndarinnar, eins og menn kalla hana, á þeim forsendum, sem margoft hafa verið tilteknar hér, að sérfræðinganefndin hefur ekki skoðað málið í því ljósi sem það er núna. Illa hugsandi menn gætu sagt, ég er ekki að segja að ég segi það, þeir gætu sagt sem svo: Var það gert að yfirlögðu ráði að sérfræðinganefndin léti málið frá sér eins og hún gerði, en síðan yrðu það þrír ráðherrar sem gerbreyttu grundvallarforsendum málsins á síðustu dögum inni í nefndinni áður en það kom til 2. umr. Ég vil ekki ætla mönnum þetta. En auðvitað leita á mann ýmsar hugsanir þegar maður horfir upp á þá ördeyðu sem hér ríkir hjá sumum hv. þm. í afstöðu til mála og brjóta sannfæringuna niður við skurn á einum, tveimur dögum. Ég vona að þessi tillaga verði samþykkt. Mér fer líkt og hæstv. forsrh., hann aumkvaðist yfir þá sem væru á móti þessu máli. Ég aumkvast yfir þann tiltölulega litla meiri hluta sem ætlar að knýja þetta mál í gegn á þeim forsendum sem hér eru lagðar fyrir. Yrði það svo að aðeins ylti á einu atkvæði, á atkvæði frá þingflokki sem barðist harðast gegn þessu máli fyrir þremur árum síðan og hæstv. umhverfismálaráðherra sem flutti frv. á sl. vori um að afnema kvótakerfið, og síðan ætti það að vera Borgfl., með eins atkvæðis meiri hluta, sem viðhéldi þessu kerfi --- og þá enn verra en það hefur verið. Er nokkuð furðulegt að almenningur hafi lítið traust á þingmönnum sem þannig haga sér? Hér eru menn auðvitað --- og það er best að tala íslensku, hún skilst yfirleitt best --- að reyna að framlengja líf þessarar ríkisstjórnar um eitt ár. Það er það sem verið er að gera. Og menn sitja svo fast í ráðherrastólunum uppi í ráðuneyti að þeim verður ekki þokað til þess að hlýða á umræður hér. Ég heyri að hæstv. sjútvrh. verður leiður á þessu rausi þó að mest af því sé kannski hól um hann.  (Grip ið fram í: Ha?)  Já, var það að verulegu leyti. Vegna þess hversu hinir eru slæmir þá getur hann orðið tiltölulega góður og það kallast hól ef menn bara taka það eins og það er sagt.  Ég skal, herra forseti, ekki hafa þessi orð öllu fleiri. En ég vil þó koma því á framfæri að fari það svo gegn mínum vonum að frávísunartillagan verði ekki samþykkt, þá mun ég við 3. umr. þessa máls bera fram brtt. Þær munu þá verða fluttar formlega við 3. umr. en þær eru á þann veg að ef þessi óskapnaður verður samþykktur, eins og hann nú liggur fyrir, þá verði gildistíminn aðeins eitt ár, árið 1991. Menn vita að það eru lög í gildi til ársloka 1990. Þessi brtt. yrði í þá veru að væntanleg löggjöf gilti þá aðeins í eitt ár. Hin brtt. mundi verða þannig að það mundi bætast við nýtt ákvæði til bráðabirgða sem væri á þann veg að árið 1991 skal útgerð Hafrúnar ÍS-400, sem fórst á árinu 1983, eiga kost á veiðileyfi fyrir skip sem kemur í hennar stað. Skal því skipi úthlutað aflamarki af loðnu og úthafsrækju eftir sömu reglum og gilda um önnur loðnuskip. Ég veit ekki hvort menn muna það frá umræðum 1987 hér í deildinni að þá var álíka tillaga flutt, að vísu þá um tvö skip, annað úr Vestmannaeyjum. Hún var líka felld. Og ég bið menn nú að hugsa um það án þess að það eigi kannski að vera að ræða það núna því að vonandi kemur ekki til þess að þetta frv. verði samþykkt hér, en ég bið menn samt að hugsa um það hvert áfall það yrði, ekki bara þessari útgerð heldur og byggðarlaginu, ef þetta yrði enn einn þátturinn í því að draga lífsbjörgina frá þessu fólki, frá stað sem hefur loðnuverksmiðju, getur nýtt sér hana. Hún er tiltölulega fullkomin í vinnslu en fáist ekki breyting á þessu þá er ekki víst hvað kann þarna að gerast á enn verri veg en gerst hefur til þessa undir þeirri stjórn fiskveiða sem við höfum upplifað frá árinu 1984.

Frsm. 4. minni hl. sjútvn. (Guðmundur H. Garðarsson) Virðulegi forseti. Ég get tekið undir orð síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Vestf. Karvels Pálmasonar, um það að afstaða Borgfl. í þessu máli er forkastanleg. En það er meira en að hún sé forkastanleg, hún er líklegast einhver hin mesta smán sem upp hefur komið í sögu Alþingis. Eins og hv. þm. kom inn á þá var Borgfl. hér með brtt., grundvallarbrtt. í sambandi við fiskveiðistjórnun á sínum tíma. Nú hefur þessi flokkur gersamlega snúið við blaðinu og meira en það. Hann tekur ekki einu sinni þátt í því þegar grundvallarbreyting verður á framsetningu tvennra laga sem snúa að stjórn fiskveiða. Þá vill þessi flokkur ekki einu sinni gefa hagsmunaaðilum eða íslensku þjóðinni tækifæri til að fjalla enn nánar um þessi mál á næstu þrem mánuðum eins og frávísunartillaga sú er hér liggur fyrir gerir ráð fyrir. Það er þeim mun sorglegra þegar haft er í huga að einn hv. þm. sem sæti á hér í þessari deild hafði gefið það mjög sterklega til kynna, svo ekki sé sterkar að orði kveðið, að hann væri því hlynntur. Ég segi það að langt má ganga í stjórnmálum og langt má ganga í því að tryggja mönnum völd. En það eru takmörk fyrir því hvað íslenskir stjórnmálaflokkar, íslenskir valdamenn geta lagst á einstaka hv. þm. eða einstaklinga með þeim hætti og raun ber vitni. Ég held að það sé best fyrir alla að ræða sem minnst um þetta mál. Lokaniðurstaða borgaraflokksmannsins í þessu máli mun verða öllum hlutaðeigandi til háborinnar skammar. Virðulegi forseti. Ég geri hér grein fyrir nál. 4. minni hl. sjútvn. Ed. Þann minni hl. mynda Guðmundur H. Garðarsson og Halldór Blöndal. Nál hljóðar sem hér segir: ,,Frv. til laga um stjórn fiskveiða er samið af nefnd sem skipuð er fulltrúum þingflokka og hagsmunaaðila í sjávarútvegi samkvæmt lögum nr. 3 8. jan. 1988, um stjórn fiskveiða 1988--1990. Það er í samræmi við þá grundvallarskoðun sjálfstæðismanna að stjórn fiskveiða sé ekki dægurmál. Framtíðarskipan þess hvernig við nýtum auðlindir hafsins verður að byggjast á víðtækri samstöðu og tryggja að framþróun í sjávarútvegi geti orðið með eðlilegum hætti.`` Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að hv. þm. í öðrum deildum séu ekki að pískra hér fyrir aftan mig meðan ég flyt mitt mál. Ég veit að hv. þm. á ekki að taka til máls í þessari hv. deild en ég held að ég hljóti að óska eftir því með tilliti til þess að ræðumaður fái frið til að flytja sitt mál að umræddur efrideildarþingmaður víki úr sal meðan umræða fer fram milli viðkomandi þingmanna. Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram að gera grein fyrir mínu nál. ,,Framtíðarskipan þess hvernig við nýtum auðlindir hafsins verður að byggjast á víðtækri samstöðu og tryggja að framþróun í sjávarútvegi geti orðið með eðlilegum hætti. Að öðrum kosti er borin von að unnt sé að ná nauðsynlegri hagræðingu í atvinnugreininni með því að afkastageta skipastólsins verði í samræmi við þann sóknarþunga sem nytjastofnarnir þola. Reynslan sýnir að opinber forsjá dugir ekki í þeim efnum. Fyrst þegar handhafar veiðiheimilda geta byggt á stöðugleika og traustri löggjöf er þess að vænta að langtímasjónarmið verði ofan á varðandi hagkvæma nýtingu fiskstofna. Á það jafnt við um dreifingu sóknarinnar og fullvinnslu aflans að því marki sem samrýmist útflutningshagsmunum okkar í bráð og lengd. Illu heilli hefur sjútvrh. horfið frá þessum grundvallarsjónarmiðum við meðferð málsins á Alþingi. Héðan af verður því ekki haldið fram að hann vilji halda fiskveiðimálunum utan við dægurmál stjórnmálanna með því að hann hefur tekið fullan þátt í því skæklatogi sem um málið hefur orðið í ríkisstjórninni og kosið að afgreiða það án samráðs og samvinnu við fulltrúa hagsmunaaðila. Nú er mál að linni og málefni sjávarútvegsins verði tekin úr höndum Framsfl. Frv. um stjórn fiskveiða var lagt fram á Alþingi 15. febr. sl. Full eining var um það innan þingsins að það fengi vandaða málsmeðferð. Sjútvn. beggja deilda unnu að athugun málsins og kölluðu fyrir sig fulltrúa hagsmunaaðila. Það var fyrst eftir að málið hafði verið til lokaafgreiðslu í sjútvn. Ed. að ríkisstjórnin tók það til efnislegrar umræðu. Þá kom í ljós að þar [þ.e. í ríkisstjórninni] var mikill ágreiningur um grundvallaratriði. Það var ýmist að fundir í sjútvn. voru boðaðir eða afboðaðir uns fimmtudagurinn 25. apríl rann upp. Þá voru endanlegar brtt. ríkisstjórnarinnar lagðar fram í nefndinni og áttu bæði við frv. um stjórn fiskveiða og frv. um Úreldingarsjóð fiskiskipa. Tillögurnar fela í sér grundvallarbreytingu á stjórn fiskveiða og verða ekki ræddar né afgreiddar nema í samhengi þar sem frv. tvö mynda eina heild.`` Þetta er meginatriði í sambandi við afgreiðslu þess máls sem hér er til umræðu. ,,Fyrsti minni hl. sjútvn., framsóknarmennirnir í sjútvn., hefur tekið upp brtt. ríkisstjórnarinnar óbreyttar og er ekki til viðræðu um efnisbreytingar á þeim. Ekki var haft samráð við fulltrúa hagsmunaaðila. Á fundum sjútvn. kom fram að meðal fulltrúa hagsmunaaðila er mikil andstaða við málið eins og það liggur fyrir í heild. Kjarni brtt. felst í þeim ákvæðum að hlutverki Úreldingarsjóðs fiskiskipa skuli breytt í grundvallaratriðum og nafni hans í Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Það eru að sjálfsögðu öfugmæli eins og jafnan þegar opinber forsjón á að koma einstökum atvinnugreinum til bjargar. Sannmæli væri að kalla sjóðinn Óhagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Í brtt. ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir að skerða fiskveiðiheimildir um 12 þús. þorskígildistonn frá einu ári til annars. Síðan á að gefa útgerðarmönnum kost á að kaupa helminginn til baka við opinberu verði sem næst markaðsverði. Með því er stigið fyrsta skrefið til auðlindaskatts. Þótt þessum heimildum séu þröngar skorður settar í brtt. er eftirleikurinn auðveldur. Það er að rétta skrattanum litla fingurinn og ekki er það laust sem skrattinn heldur. Allt þetta eiga múrarar að vita upp á sína tíu fingur, segir gamalt orðtak. Allt þetta eiga sjómenn og útgerðarmenn að vita upp á sína tíu fingur. 6 þús. þorskígildistonnum á að verja til þess sem kallað er ,,að koma til aðstoðar í einstökum byggðarlögum``, þó þannig að sum sveitarfélög eiga að fá aflaheimildir við markaðsverði, sum fyrir eitthvað minna og sum fyrir ekki neitt. Þannig er um hnútana búið að helstu útgerðarstaðirnir verða utan garðs í þessari sérstöku úthlutun. Gert er ráð fyrir því að ríkissjóður geti haldið hjá sér 5% af heildaraflaheimildum, eða um 30 þús. þorskígildistonnum, sem síðan verði seld innan fiskveiðiársins við markaðsverði. Þar er verið að tala um 600--750 millj. kr. Auk þess er árlegt gjald útgerðarmanna til hins nýja sjóðs hækkað um 50% frá Aldurslagasjóði og mun nema tæpum 100 millj. kr. á ári. Stofnfé sjóðsins er um 400 millj. kr. og lánsheimild með ríkisábyrgð að 80% af kaupverði skipa sem sjóðurinn kann að eignast. Ef útgerðarmenn neyta ekki forkaupsréttar á aflaheimildum eða sjóðurinn eignast skip með aflaheimildum á fiskveiðiári skulu þær seljast hæstbjóðanda. Kvóti sem framseldur er til frambúðar skiptist hlutfallslega milli fiskiskipa án endurgjalds. Með hliðsjón af árlegum tekjum sjóðsins og starfsreglum hans er ljóst að markaðsverð á veiðiheimildum og fiskiskipum verður hærra en ella. Það er einnig ljóst að ákvæðið um að framselja aflaheimildir til einstakra byggðarlaga er varhugavert. Reynslan hefur sýnt að útgerðarstaðir sem geta boðið fram aflakvóta fyrir landaðan afla draga til sín fiskiskip frá öðrum stöðum. Slíkar ráðstafanir leysa ekki hráefnisskort fiskvinnslustöðva ef dæmið er reiknað í heild en færa hins vegar vandann til. Eina lausnin er sú að setja strangar reglur sem komi í veg fyrir að sjávarafli sé fluttur til vinnslu erlendis. Um það höfuðmál er ekki samstaða í ríkisstjórninni þótt óvissuástandið og ófremdarástandið í þessum efnum nú skaði útflutningshagsmuni Íslendinga stórlega og heildarafkomu fólksins í landinu þegar til lengri tíma er litið. Af framansögðu er ljóst að nauðsynlegt er að endurskoða frv. til laga um stjórn fiskveiða og frv. til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa frá grunni með hliðsjón af breyttum viðhorfum. Þess vegna er brýnt að samráðsnefnd sú, sem skipuð var samkvæmt lögum nr. 3 8. jan., um stjórn fiskveiða 1988--1990, verði kölluð saman á ný og skili áliti eigi síðar en 1. ágúst. Þá er svigrúm til að kalla saman aukaþing til þess að afgreiða nýja heildarlöggjöf um stjórn fiskveiða áður en reglulegt Alþingi kemur saman 10. okt. nk.`` Þetta, virðulegur forseti, er nál. 4. minni hl. sjútvn. Ég vil í framhaldi af því fjalla nokkuð bæði um það frv. sem hér er til meðferðar og einstök atriði þess sem og ummæli einstakra þingmanna sem fram hafa komið í umræðunni til þessa. Vil ég þá, virðulegur forseti, víkja nokkuð að því er hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir, 6. þm. Vesturl., kom inn á í sinni ræðu áðan. Ég vek athygli virðulegs forseta á því að hv. þm. sagði m.a. að skynsamlegasta afstaðan til afgreiðslu þessa máls nú væri sú að vísa því aftur til samráðsnefndar. Þetta þýðir, virðulegur forseti, að fimm þingmenn sem eiga sæti í sjö manna sjútvn. efri deildar hafa tekið afstöðu til tillögu til rökstuddrar dagskrár er liggur hér fyrir hv. deild um að slíkt skuli gert. Það þýðir einnig, virðulegur forseti, að það eru aðeins fulltrúar Framsfl. í efri deild sem leggja áherslu á að þetta frv. fái afgreiðslu hér nú. Og það þýðir það einnig, virðulegur forseti, þar sem Borgfl. á ekki fulltrúa í sjútvn. efri deildar, að fimm af sjö þingmönnum sem þar eiga sæti leggja áherslu á þetta atriði. Ég hugsa að það sé mjög óvenjulegt í þingsögunni að atvik sem slíkt hafi átt sér stað, að mikill meiri hluti nefndar leggur áherslu á afgreiðslu máls með ákveðnum hætti en minni hlutinn virðist hins vegar koma til með að ráða ferðinni þegar málið kemur til afgreiðslu í deild. Vegna þessa, virðulegur forseti, tel ég rétt að greina þingheimi frá því í ræðu minni í hverju till. til rökstuddrar dagskrár, er ég vísaði til fyrr, felst, þ.e. sú till. sem fimm af sjö nefndarmönnum í sjútvn. efri deildar leggja áherslu á að deildin samþykki. Og með leyfi forseta vil ég gera grein fyrir henni þar sem hún er hér að sjálfsögðu og verður til umræðu, en það er rétt að hún komi inn í þessari röð. Í till. til rökstuddrar dagskrár segir m.a., með leyfi forseta: ,,Frv. til laga um stjórn fiskveiða er samið af nefnd sem skipuð er fulltrúum þingflokka og hagsmunaaðila í sjávarútvegi samkvæmt lögum nr. 3 8. jan. 1988, um stjórn fiskveiða 1988--1990. Frv. var lagt fram á Alþingi hinn 15. febr. sl. Sjútvn. beggja deilda unnu að athugun málsins og kölluðu fyrir sig fulltrúa hagsmunaaðila. Síðan fór málið til lokaafgreiðslu í sjútvn. Ed. Á fundi sjútvn. fimmtudaginn 25. apríl lagði formaður fram endanlegar brtt. ríkisstjórnarinnar við frv. og frv. til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa. Till. fela í sér grundvallarbreytingu á stjórn fiskveiða og verða ekki ræddar né afgreiddar nema í samhengi. Fyrsti minni hl. sjútvn. hefur tekið upp brtt. ríkisstjórnarinnar. Ekki var haft samráð við fulltrúa hagsmunaaðila. Á fundum sjútvn. kom fram að meðal fulltrúa hagsmunaaðila er mikil andstaða við málið eins og það liggur nú fyrir í heild. Af framansögðu er ljóst að nauðsynlegt er að endurskoða frv. til laga um stjórn fiskveiða og frv. til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa frá grunni með hliðsjón af nýjum viðhorfum og þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið. Deildin telur nauðsynlegt að samráðsnefnd sú, sem skipuð var samkvæmt lögum nr. 3 8. jan. 1988, um stjórn fiskveiða 1988--1990, verði kölluð saman að nýju og skili áliti eigi síðar en 1. ágúst n.k. Í framhaldi af því verði aukaþing kallað saman svo fljótt sem verða má til þess að afgreiða heildarlög um stjórn fiskveiða áður en reglulegt Alþingi kemur saman 10. okt. nk.`` Þetta vildi ég, virðulegur forseti, láta koma hér fram, sérstaklega með tilliti til þeirrar miklu samstöðu sem var um þetta í sjútvn. Ed. Vænti ég þess að sjálfsögðu að hv. deild samþykki frávísunartillöguna þegar hún kemur til atkvæða. Ég vil, virðulegur forseti, víkja nokkuð að ræðu hv. 3. þm. Vestf. Karvels Pálmasonar. M.a. vil ég vekja athygli hv. þm. á því og hæstv. ráðherra --- eini ráðherrann sem hér er mættur þegar verið er að ræða þetta mikilsverða mál er hæstv. sjútvrh. Ég veit að hann getur alveg axlað það fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar, hann hefur burði til þess, en heldur finnst mér það lágkúrulegt af hæstv. ráðherrum úr öðrum stjórnarflokkum að ekki skuli einn einasti þeirra, t.d. úr Alþfl. eða Alþb., svo minnst sé tveggja flokka sem eru í ríkisstjórn, vera viðstaddur. Sérstaklega finnst mér, virðulegur forseti, það vera ámælisvert að ekki skuli neinn af hv. þm. Alþfl. vera hér, þar sem ekki einn einasti hv. þm. Alþfl. hefur tekið til máls um þetta frv. Þá undanskil ég að sjálfsögðu hv. þm. Karvel Pálmason. Þótt hann teljist vera félagsmaður í Alþfl. held ég að varla sé hægt að líta svo á eftir þá yfirlýsingu sem hann gaf hér áðan um það að hann ætti ekki lengur sæti í þingflokki Alþfl. Að vísu efast ég ekki um að hv. þm. sé góður jafnaðarmaður og sérstaklega góður jafnaðarmaður í þeim skilningi að hann er mikill og góður málsvari íslenskrar verkalýðshreyfingar. Það sem greinilega hefur valdið honum erfiðleikum, virðulegur forseti, í sambandi við þátttöku hans í Alþfl. og sérstaklega þingflokknum, er það að hann hefur látið samviskuna ráða. Það virðist ekki lengur tíðkast á þeim bæ sem sést best á því að hv. þm. Alþfl. hafa ekkert lagt til málanna í sambandi við fiskveiðistjórnun opinberlega. Ég ítreka það, virðulegur forseti, opinberlega. Því ég mun hér í ræðu minni greina mjög ítarlega frá því hvernig sumir hæstv. ráðherrar Alþfl. hafa haldið á þessum málum á bak við tjöldin þar sem menn hafa verið að ráða ráðum sínum um það hvernig ætti að breyta upprunalegu frv. til laga um fiskveiðistjórnun með þeirri niðurstöðu sem hér er til umræðu. Það sem hæstv. ráðherrar Alþfl., og ég verð, virðulegur forseti, að harma að ekki skuli einn einasti ráðherra úr röðum Alþfl. vera hér inni og heldur ekki þingmenn úr röðum Alþb. Ég tel að hv. varaþingmaður sem tók sæti í dag sé undanskilinn þar sem hann hefur ekki haft tækifæri til þess að fjalla um þetta og þess vegna skiljanlegt að ...  Hv. þm. Sveinn Hálfdánarson vakti athygli á því að hér væri í sal hv. þm. Karvel Pálmason. Ég tók það skýrt fram áðan að hv. þm. Karvel Pálmason væri góður jafnaðarmaður en hann er ekki alþýðuflokksmaður í þeim skilningi sem ég fjallaði um þá hér. Hann er búinn að segja sig úr þingflokknum, hv. þm.  Ég vildi, virðulegur forseti, óska eftir því að formaður Alþfl., hæstv. utanrrh., hefði getað verið viðstaddur þessa umræðu. Virðulegur forseti, ég var að óska eftir því, án þess að ég ætli að gera neitt veður út af því, að formaður Alþfl., núv. hæstv. utanrrh., væri viðstaddur. Ég er hér með plögg og fyrirspurnir varðandi það sem ég mun víkja að á eftir sem gefur mjög ríka ástæðu til þess að Alþfl. standi fyrir svörum hér í hv. deild í því máli sem hér er til umfjöllunar. Það er ekki nóg að Alþfl. eigi aðild að ríkisstjórn og þingmenn hans komi svo ekki inn í deildir þingsins og skýri frá því hver afstaða þeirra sé til einstakra mála. Það er ekki nóg að hæstv. ráðherrar séu að kokka það að næturlagi hvernig eigi að breyta grundvallarútfærslu í íslenskri útgerð og fiskvinnslu með þeim hætti sem hér liggur fyrir. Þessir menn verða að svara fyrir sig fyrir framan þjóðina og okkur hv. þm. Varðandi samband okkar, hv. þm. Karvels Pálmasonar og Guðmundar H. Garðarssonar, vil ég svara hv. þm. Stefáni Guðmundssyni að það samband hefur verið ágætt frá upphafi tíðar. Við áttum mikið og gott samstarf í verkalýðshreyfingunni og við höfum átt mjög gott samstarf hér á hinu háa Alþingi, þó við höfum ekki alltaf verið sammála. Það eru kostir þess að umgangast góða menn að geta sagt þetta og við það get ég staðið. Virðulegur forseti. Nú hafa gerst hér allmikil tíðindi. Nú er hv. alþýðuflokksþingmaður Karl Steinar horfinn úr sal og forseti aftur sestur í forsetastól. Nú er því orðið fátt um fína drætti hvað alþýðuflokksmenn áhrærir fyrir utan hv. þm. Svein Hálfdánarson. En ég vil halda áfram þar sem ég lét niður falla varðandi till. þingflokks Alþfl. í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Það má eiginlega segja að bókun þingflokks Alþfl. þann 23. apríl sl. um frv. til laga um stjórn fiskveiða sem heitir ,,Stefnan í kvótamálum`` og kemur fram í nál. 3. minni hl. á þskj. 1116. hafi raunverulega valdið straumhvörfum í framvindu þessa máls. Þar kemur m.a. fram, eins og fram hefur komið hér í ræðum, sú krafa af hálfu þingflokks Alþfl. að að auki verði tekinn upp auðlindaskattur. Þetta er svo skýrt, virðulegi forseti, að ástæðulaust er að rekja þessa bókun í einstökum atriðum. En það fer ekki á milli mála að þar er sett fram sú krafa að fyrsta skref í auðlindaskatti skuli upp tekið. Það munu hafa verið hugmyndir Alþfl. þá að hér yrði um að ræða 10% til að byrja með en lendingin hjá ráðherrunum varð 5%, 5% skattlagning á íslenska útgerð og íslenska sjómannastétt. Ég mun rekja það nokkuð nánar hér á eftir vegna þess að gert er ráð fyrir því að það geti verið allt að 5%. Það mun ég koma inn á hér á eftir, hv. þm. Stefán Guðmundsson. Það er því raunverulega búið að staðfesta þessa kröfu þingflokksins. Ég er hér með undir höndum skjal þar sem ég get rakið nánar útfærslu ráðherra Alþfl. um það hvernig þeir hugsa sér þetta. Það sem er alvarlegast er það að með þessu er verið að hefja skattlagningu á fyrirtækjum í útgerð og þrengja afkomu þeirra þegar til lengri tíma er litið. Þetta mun þrengja enn meir, skattlagning hefur alltaf þrengjandi áhrif á stöðu fyrirtækja. Hv. þm. Stefán Guðmundsson neitar þessu. Það er samt staðreynd sem allir vita að skattlagning og sérsköttun í atvinnugreinum kemur alltaf harðast niður á viðkomandi atvinnugreinum og þeim fyrirtækjum og starfsmönnum sem starfa innan viðkomandi greina. Ég bendi á það hvernig sérstakur skattur hefur verið lagður á verslunarstéttina ár eftir ár. Ég minni á það hvernig hið háa Alþingi hefur margsinnis lagt á sérskatta sem ekki hafa verið afnumdir heldur sífellt verið bætt við þá og þeir auknir. Þetta er því vísirinn að auðlindaskatti, enda hefur það komið fram, m.a. hjá helstu talsmönnum Alþfl. Ég minni á sjónvarpsviðtal við prófessor Gylfa Þ. Gíslason, sem er einn aðalhugmyndafræðingur Alþfl., ekki aðeins í sambandi við álagningu auðlindaskatts heldur einnig í sambandi við efnahagsstefnu Alþfl. Þessi hv. prófessor lýsti því yfir í sjónvarpi fyrir nokkrum kvöldum að það sem væri verið að gera með þessum tveimur frv. fæli í sér alveg ótvírætt fyrsta skrefið í auðlindaskattinum. Ég vek athygli á því einnig að þessi frv. virðast eiga að tryggja tvennt: Annars vegar að menn nálgist útfærslu þessara mála út frá sjónarmiði arðseminnar. Það er boðskapur krata og réttlætingin fyrir auðlindaskattinum. Þar er það þá fyrst og fremst peningasjónarmiðið, peningagildið, kaup og sala sem skal gilda. Hins vegar er svokölluð byggðastefna, þ.e. stefna framsóknarmanna, sem felst í svonefndum Hagræðingarsjóði. Hagræðingarsjóður er raunverulega hreinn og klár millifærslusjóður og miðstýringarsjóður. Ef þetta hvort tveggja er skoðað í samhengi og ef maður lítur til lengri tíma útfærslu liggur í augum uppi að það gengur ekki upp. Það er ekki hægt að vera jöfnum höndum með auðlindaskatt annars vegar og byggðastefnu og miðstýringu hins vegar. Þetta er svo augljóst mál að það ætti ekki að þurfa að ræða það. En m.a. þetta stefnir allri framkvæmd og allri útfærslu í sambandi við útgerð í mikla óvissu á næstu árum þannig að menn vita raunverulega ekki hvar þeir standa, í hvora áttina skuli stefnt. Þess vegna er það nauðsynlegt og meira en nauðsynlegt, það er grundvallaratriði að vísa þessu máli í heild aftur til samráðsnefndar. Heilbrigður útgerðarrekstur getur ekki starfað til frambúðar á grundvelli pólitísks tvískinnungsháttar. Málsaðilar, þ.e. útgerðarmenn, sjómenn, fiskvinnslufólk og Íslendingar yfirleitt, verða að búa við skýra og örugga stefnu í sambandi við fiskveiðar. Þeir verða að búa við meira öryggi um framtíðarþróun þessara mála en þau tvö frumvörp sem nú liggja fyrir gefa tilefni til. Ég minni á það, virðulegi forseti, að á Íslandi eru nú 5--6 þús. fiskimenn á togurum og stærri fiskiskipum. Þessir menn eru í vissum skilningi útverðir Íslendinga í baráttu okkar fyrir efnahagslegu sjálfstæði. Framlag þeirra og útgerðaraðila er íslensku þjóðinni ómetanlegt. Um þetta er ekki deilt því segja má að í störfum þeirra felist upphaf megingrundvallar í tekju- og eignarmyndun íslensku þjóðarinnar á hverjum tíma. Takmörkun fiskveiða með þeim hætti sem við höfum búið við síðan 1984 er nægilega mikil athafnaskerðing gagnvart þeim aðilum sem eiga að standa og bera ábyrgð á þessari starfsemi þótt ekki eigi einnig að skattleggja þá sérstaklega fyrir það að inna þessi erfiðu og vandasömu störf af hendi. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að ræða hér mikið um miðstýringarsjónarmiðin sem koma fram í þessum frv. Mér finnst þau fyrir neðan allar hellur og ekki vera í takt við tímann, frekar í ætt við úreltar austur-evrópskar hugmyndir sem allar þjóðir hafna. En þá vil ég, virðulegi forseti, víkja nokkuð nánar að till. og hugmyndum Alþfl. í sambandi við stjórnun fiskveiða og endurtek það, virðulegi forseti, að æskilegt hefði verið að einhverjir af hæstv. ráðherrum Alþfl. hefðu verið viðstaddir, sérstaklega formaður flokksins, hæstv. utanrrh., eða hugmyndafræðingur þingflokks Alþfl. um útfærslu þeirrar efnahagsstefnu sem ég mun nú víkja að, hæstv. iðnrh. og viðskrh. Í brtt. 1112, 7. lið c, við 6. gr. segir m.a., með leyfi forseta: ,,1. málsl. 3. mgr. greinarinnar orðist svo: Aldrei skal Hagræðingarsjóður þó fá ráðstöfunarrétt umfram 5% af heildaraflaheimildum af botnfiski eða 5% af heildaraflaheimildum af einstökum tegundum sérveiða.`` Þetta þýðir, hv. þm. Stefán Guðmundsson, að Hagræðingarsjóður á að fá þetta til ráðstöfunar. 

Nei.

Nei, segir hv. þm. og heldur sig við 12 þús. tonnin. Þar á að útfæra hugmyndina. En er hv. þm. Stefán Guðmundsson svo barnalegur að halda það að þegar þingmenn hafa nú undir höndum grunnhugmyndir Alþfl. um það hvernig á að útfæra þetta ...

Það verður aldrei með framsókn.

Aldrei með framsókn, sagði hv. þm. Þetta er að mörgu leyti mjög mikilsverð yfirlýsing. Í þessari yfirlýsingu felast ákveðin brigð á loforðum sem alþýðuflokksmenn telja sig hafa fengið því þeir hafa fullyrt, bæði í ræðum og riti, að þeirra stefna hafi sigrað, nú sé búið að stíga fyrsta skrefið í framkvæmd auðlindaskatts á Íslandi. Og þá hljóta menn að spyrja: Hverjir eru marktækir og hverjir ekki? Ég vil halda því fram, hv. þm. Stefán Guðmundsson, sem ég trúi nú í flestum atriðum, að þrátt fyrir allt hafi krötunum tekist að komast inn fyrir, eins og Trójuhestinum forðum, að útfæra sína hugmynd að hluta, þótt ekki sé mikið varðandi auðlindaskattshugmyndina. Efnislega er hún fyrir hendi í þessum frv. Þar er sala á veiðileyfum í samræmi við hugmyndir alþýðuflokksmanna sem gera ráð fyrir því að það geti verið allt að 5%. En ég tel, virðulegi forseti, þýðingarmikið að upplýsa það sem ekki hefur verið birt. Það eru hugmyndir Alþfl. varðandi útfærslu á sölu veiðileyfa. Þeir munu hafa lagt fram í viðræðunum plagg sem mjög hljótt hefur farið. Það hefur yfirskriftina ,,Ákvæði um sölu veiðileyfa í frumvarpi um stjórn fiskveiða.`` Mér segir svo hugur að þetta plagg hafi verið lagt fram á ráðherrafundi laugardaginn 21. apríl.  Það var mjög fróðlegt að finna viðbrögð hv. 3. þm. Norðurl. v. Stefáns Guðmundssonar. Þegar ég dró fram plaggið og sýndi hv. þm. það, þá afneitaði hann því að bragði og sagði að framsókn mundi aldrei samþykkja þessa útfærslu. Þessi útfærsla, sem er fagnaðarboðskapur Alþfl. og sérstaklega var getið um í leiðara Alþýðublaðsins fyrir nokkrum dögum, felur það í sér að verið er að taka upp auðlindaskatt. Í þessum leiðara Alþýðublaðsins fimmtudaginn 25. apríl segir svo, með leyfi forseta: ,,Skynsamlegasta leiðin er að leigugjald komi fyrir aðgang að hinni sameiginlegu auðlind. Það er því æskilegt að taka upp í áföngum fram að aldamótum`` --- ég endurtek: Það er því æskilegt að taka upp í áföngum fram að aldamótum leigugjald fyrir afnot veiðiheimlda. Það er enn fremur nauðsynlegt að rjúfa tengslin milli skipa og veiðiheimilda og taka þannig tillit til byggðasjónarmiða og ná fram aukinni hagkvæmni í útgerð. Tillögur þingflokks Alþfl. um að Úreldingarsjóður fengi nýtt hlutverk og nefnist Aflasjóður hafa fengið hljómgrunn hjá formönnum stjórnarflokkanna. Þótt nafnið sé annað,,, --- ég endurtek: ,,Tillögur þingflokks Alþfl. [sem eru þessar hérna] hafa fengið hljómgrunn hjá formönnum stjórnarflokkanna. Þótt nafnið sé annað,,, --- hv. þm. Páll Pétursson hlýtur að hafa tekið undir þessa tillögu, hann er formaður þingflokks Framsfl. --- ,,Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins, þá eru grunnhugmyndirnar þær sömu. Hinn nýi sjóður á að fá til ráðstöfunar ákveðið hlutfall af þeim veiðiheimildum sem sjóðurinn eignast til kaupa á skipum til úreldingar og helmingurinn framseldur árlega og andvirðinu varið til kaupa á skipum til úreldingar. Hinum helmingnum verður varið til aðstoðar byggðarlögum. Þessi þáttur samkomulags formannanna kemur til móts við þau sjónarmið þingflokks Alþfl. að leigugjald verði tekið fyrir afnot veiðiheimilda og auðveldar þannig að bregðast við staðbundnum byggðavandamálum sem upp kunna að koma vegna sölu fiskiskipa úr sjávarútvegsbyggðum.`` Þetta þýðir, virðulegi forseti, að það á að millifæra frá þeim sem skila jákvæðum árangri til aðila sem ekki hafa eðlilegar rekstrarforsendur. Þetta er leið framsóknarmanna. En þessar hugmyndir stangast auðvitað á við það að arðsemissjónarmið skuli gilda. Ég vil þess vegna, virðulegi forseti, skýra nánar fyrir þingheimi í hverju veiðileyfishugmyndir alþýðuflokksmanna sem núv. hæstv. ríkisstjórn er að taka fyrsta skrefið í að útfæra eru fólgnar. Í þessum tillögum alþýðuflokksmanna sem ræddar voru á ráðherrafundinum laugardaginn 21. apríl var m.a. lögð fram svohljóðandi hugmynd af hálfu ráðherra Alþfl., með leyfi forseta: ,,Ákvæði um sölu veiðileyfa í frv. um stjórn fiskveiða.`` Síðan segir í tillögum alþýðuflokksmanna: ,,Meðfylgjandi eru drög að breytingum að frv. til laga um stjórn fiskveiða sem komi einhvers konar kvótasölu eða veiðigjaldi á í áföngum. Sameiginlegt öllum tillögunum er að aðlögunin taki tíu ár. Ekki hefur verið tekin afstaða til þess hvort fyrsta fiskveiðiárið, sem er afbrigðilega stutt samkvæmt frv.``  Breytingarnar taka einungis til 7. gr. frv. en auk þess bætist við ný 8. gr. Tillögurnar skulu nú reifaðar lítillega.`` Það er mjög þýðingarmikið fyrir hv. þm. að heyra þessar tillögur því þetta eru tillögur Alþfl. sem framsóknarmenn eru nú að byrja að framkvæma, kannski með því að segja: Þetta eru ekki nema 2--3%. Raunverulega eru það 5% þegar nánar er að gáð og jafnvel meira. En það sem mestu máli skiptir er það að alþýðuflokksmenn telja sig hafa fengið prinsippið samþykkt. Það er meginmálið og með því að afgreiða þessi mál, frv. til laga um fiskveiðistjórnun og úreldingarsjóðsfrv. með þeim breytingum sem hafa verið gerðar, er verið að koma aftan að íslenskum útgerðarmönnum og íslenskum sjómönnum og fiskverkafólki, öllum aðilum sem hafa komið við sögu um það að reyna að sameinast um frv. til laga um fiskveiðistjórnun.

Úreldingarsjóðurinn var þar í.

Úreldingarsjóðurinn, hv. þm. Stefán Guðmundsson, var aldrei til umræðu í samráðsnefndinni með þeim hætti sem ég er að lýsa nú. Þetta plagg, þessi tillaga ráðherra Alþfl. á umræddum laugardagsfundi 21. apríl var aldrei lögð fyrir samráðsnefndina, en þessi tillaga er meginforsendan fyrir breytingunni á úreldingarsjóðsfrv. Þetta veit hv. þm. Stefán Guðmundsson.

Í 5. gr. frv.

Þess vegna ætla ég, virðulegi forseti, að lesa nákvæmlega fyrir þingheimi, og ég vænti þess að íslensk þjóð og sérstaklega íslensk sjómannastétt fái að heyra þessar tillögur sem fela í sér beina kjaraskerðingu og afkomuskerðingu fyrir íslenska útgerð og íslenska sjómenn.

Og sérstök skattlagning á landslýð.

Já, það er rétt, hv. þm. Halldór Blöndal, að í þessu felst líka sérstök skattlagning. Allt tal um að eitthvert miðstýrt kerfi eigi að koma í staðinn fyrir þá grundvallarútfærslu og breytingu sem þarna er á ferðinni hljómar náttúrlega eins og öfugmæli þar sem það er vitað að í öllum vestrænum ríkjum, og þar á meðal á Íslandi, er grundvallarafstaða fólks sú að hverfa skuli frá miðstýringu yfir í það sem heitir að nálgast svokallað markaðsþjóðfélag eftir því sem kostur er á. Að ætla að segja það á árinu 1990, á sama tíma sem verið er að byrja hér með auðlindaskatt, að hægt sé í skjóli einhverrar nýrrar byggðastefnu að tryggja að þessi byggðarlög standi jafn vel að vígi, er rangt vegna þess að ég efast um að hv. þm. Framsfl. fái svigrúm til þess að útfæra það þótt þeir vildu. En þeir eru búnir að opna dyrnar og þeirra ábyrgð er mikil. Ég er sannfærður um það að þegar Íslendingum verður það ljóst hvílíkt högg er verið að greiða þeim aðilum sem stunda sjómennsku og útgerð á Íslandi, þá munu þeir snúast gegn þeim mönnum sem eru að predika og leggja fram tillögur um auðlindaskatt. Íslensk sjómannastétt er þjóðinni þýðingarmeiri og mikilvægari en svo að Íslendingar vilji skattleggja þessa duglegu og hæfu menn sem stunda veiðar við Íslandsstrendur. En ég ætla, virðulegi forseti, að lesa upp tillögur alþýðuflokksmanna eins og þær lágu fyrir ráðherrum. Þessar tillögur eru grundvöllurinn að framkvæmd auðlindaskattsins. Þetta eru raunverulega tillögurnar sem eyðileggja það að hægt sé að samþykkja hér á Alþingi nú, ég vil segja sæmilega heilbrigt og eðlilegt frv. til laga um fiskveiðistjórnun. Og eins og hv. þm. Karvel Pálmason sagði, allt er þetta gert til að framlengja líf einnar ríkisstjórnar sem er rangstæð í íslenskum stjórnmálum í dag því að hún nýtur ekki stuðnings eða tiltrúar íslenskrar þjóðar. Þessi stjórn hefði átt að vera farin frá fyrir löngu. Stjórnmálamenn sem kaupa aðra menn til fylgis við sig með ómerkilegum lífsgæðum ættu ekki að sýna sig í umræðum um svona mál. Ég minni hv. þm. á að þetta eru tillögur hæstv. ráðherra Alþfl. á umræddum ráðherrafundi þegar þeir voru að búa til þennan óskapnað sem við stöndum frammi fyrir og þurfum að taka afstöðu til. Við munum auðvitað greiða atkvæði á móti. En í tillögunum segir svo, virðulegi forseti: ,,Tillögurnar skulu nú reifaðar lítillega. Gerð L. Kvótaleiga tekin upp í áföngum. Hér er 90% aflaheimilda úthlutað ókeypis til útgerðar samkvæmt óbreyttum ákvæðum frv. en útgerðarmönnum er síðan boðinn hlutfallslegur forkaupsréttur að afganginum, 10%. Ekki er endanlega frá því gengið við hvaða verði forkaupsrétturinn er boðinn. Sé forkaupsrétturinn ekki fullnýttur skal bjóða aflaheimildir upp á almennu uppboði. Með þessu móti er því almenn kvótasala tekin upp á 10 árum,,, segir í tillögum alþýðuflokksmannanna. ,,Handhafar kvóta þurfa árlega að staðfesta óskir sínar um kvóta með því að nýta sér forkaupsrétt sinn. Þeir gjalda í raun árlega gjald eða leigu fyrir kvótann. Forkaupsrétturinn veitir þeim tryggingu um að þeir þurfi ekki að fara út á óvissan kvótauppboðsmarkað til að tryggja sér veiðiheimildir.`` Þetta er gerð L. Síðan kemur samkvæmt tillögum alþýðuflokksmannanna gerð K, kvótagjald í áföngum. Hér er gert ráð fyrir --- ég sé að hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, formaður þingflokks Alþb., hefur ekki einu sinni séð þessar tillögur.

Jú, jú.

Nú, hefur hv. þm. séð þær?

Ég var bara hissa, ég hélt að þú værir að kynna þær sem þínar.

Nei, ég var að undirstrika að þetta eru tillögur Alþfl. Er það ekki rétt, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir?

Jú.

Jú, sagði hv. þm., staðfest. Það er mjög þýðingarmikið að fá það staðfest hér, bæði af hv. þm. Stefáni Guðmundssyni og Margréti Frímannsdóttur, að ég fer hér með rétt mál, þetta eru tillögur Alþfl. í sambandi við fiskveiðistjórnun á Íslandi í framtíðinni. Þá kem ég að --- og ég er margbúinn að taka það fram, virðulegi forseti, að ég er að lesa hér tillögur Alþfl. í sambandi við fiskveiðistjórnun --- gerð K, kvótagjald í áföngum: ,,Hér er gert ráð fyrir því að kvóta sé í raun úthlutað ótímabundið til núverandi handhafa en þeir þurfi síðan að greiða einhvers konar afnotagjald sem væri í fyrstu 1 / 10 af einhvers konar markaðsverði kvóta en færi jafnt og þétt hækkandi í fullt markaðsverð (eða hvað annað verð sem menn vilja miða við) á tíu árum. Áhrifin eru ekki alfarið þau sömu og samkvæmt gerð L [það kemur hér á eftir] á aðlögunartímabilinu. Nær allir mundu notfæra sér forkaupsréttinn samkvæmt K-gerðinni þannig að uppboðsmarkaður hins opinbera yrði í raun óvirkur. L-gerðin örvar því viðskipti með kvóta strax í upphafi. Að lokinni aðlögun er væntanlega enginn munur á þessum tveim kerfum. K-gerðin hefur þó yfirbragð afnotagjalds en L-gerðin ber uppboðskeim.`` Ég vil nú, virðulegi forseti, hætta hér upplestri og varpa fram þeirri hugmynd: Hvaða maður í þingflokki Alþfl. skyldi nú hugsa svona skipulega og setja þetta fram með svona skipulegum hætti? Mér láðist að geta þess í upphafi að um fjórar gerðir er að ræða. Það er gerð L og gerð K, sem ég hef þegar lesið, og svo kemur gerð FH og gerð FF. Þetta er í sambandi við brtt. kratanna sem framsóknarmenn munu hafa afneitað nema í svona stórum dráttum en þó undirgengist þá prinsippbreytingu að kvótasala skuli eiga sér stað eða veiðileyfisgjald. En hver skyldi nú í þingflokki Alþfl. hafa það hugmyndaflug, þekkingu og tök á útfærslu svona módela í sambandi við --- hvað má segja, útfærslu þjóðhagsmódela eða myndramma eða tillagna? Það er ekki neinn viðvaningur.

Hver heldur hv. þm. að það sé?

Ég vona að hv. þm. Karvel Pálmason geti upplýst mig um það.

Eru það joðin?

Ég var nú ekki kominn í joðin enn þá, hv. þm. Þetta hefði alveg eins getað verið JS.  menntun verið þess eðlis, ef hún er ekki rétt og skynsamlega notuð, að hún getur skaðað það sem raunverulega býr undir sem er í þessu tilviki útfærsla fiskveiðistjórnunar á Íslandi. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að hagfræðikenningar geta ekki alltaf gilt og passað í sambandi við útgerð og fiskvinnslu á Íslandi. Þó að menntun og hagfræði sé góð út af fyrir sig, þá getur hún ekki ráðið því hvernig veðurfari er háttað á hverjum tíma eða hvernig fiskurinn hagar sér í sjónum.

Það er nú ráðherrann sem ræður því.

Það er vandamálið sem margir íslenskir hagfræðingar hafa ekki getað glímt við þegar þeir hafa verið að búa sér til sín fínu módel um íslenskar fiskveiðar og fiskveiðistjórnun. Það eru þessi atriði, þessir þættir sem aldrei ganga upp í öllum þeirra útreikningum vegna þess að þetta er eitt af þeim höfuðvandamálum sem Íslendingar hafa þurft að glíma við, óvissan um það hvað gerist í sjónum, í hafinu í kringum okkur. Við ráðum ekki við náttúruöflin. Þau ráða sér sjálf. Hvernig okkur tekst að hagnýta þau og hagnýta okkar aðstæður miðað við hvernig þær eru er annað mál. Þar skiptir meira máli reynsla og þekking sem íslenskir sjómenn búa að. Þeir eru miklu betur í stakk búnir til að útfæra það hvernig á að haga fiskveiðum við Ísland en einhverjir hagfræðingar eða spekingar sem búa til sín módel um það. En þá ætla ég að lesa upp gerð FH. Þetta eru sem sagt tillögur Alþfl. eða þingflokksins. En ég þrengi þetta niður í tillögur hæstv. ráðherra Alþfl., ég held að ég þrengi þetta nú niður í tillögur hæstv. ráðherra til þess að firra ýmsa hv. þm. Alþfl. þeirri ábyrgð að þeir hafi lagt blessun sína yfir það að ráðherrar Alþfl. legðu fram slíkar hugmyndir. Ég geri það af tillitssemi af því að nú eru viðstaddir hér inni í deildinni tveir alþýðuflokksþingmenn, annar að vísu úr annarri deild, en hv. þm. Karl Steinar situr í forsæti.  En þá er það gerð FH.  (G ripið fram í: FH, hvað er verið að tala um?)  Ég verð að biðja hv. þm. Stefán Guðmundsson um að tala við hæstv. ráðherra Alþfl. um það hvað felist í þessum skammstöfunum.  Í gerð FH, sem heitir ,,Kvótafyrning í áföngum, hlutfallskvóti``, segir svo, með leyfi forseta: ,,Hér er farin nokkuð önnur leið sem byggist á fyrningu kvótaeignar. Í upphafi fá menn óbreytta þá aflahlutdeild sem þeir höfðu 1990 en hún er síðan skert strax á fyrsta ári um 10%. Sérhver hlutdeild er síðan skert árlega um 10%. Sá sem á í upphafi rétt á 1% leyfðs heildarafla fær að öllu óbreyttu úthlutað 0,9% aflans á næsta ári, nema hann kaupi sér viðbót af öðrum kvótahandhöfum eða hinu opinbera. Geri hann það ekki verður aflahlutdeild hans á öðru ári 0,9x0,9% eða 0,81%, o.s.frv. Keyptur viðbótarkvóti samsvarar í raun tíu ára kvótarétti og verð á slíkum kvóta ætti því að vera tífalt gjald fyrir innskiptiskvóta. Vegna ávöxtunaráhrifa yrði verðið þó mun lægra í reynd. Þetta fyrirkomulag hefur það fram yfir fyrri gerðir að skapa mönnum öllu meiri stöðugleika. Jafnvel þótt fjárhagur útgerðar leyfi engin kvótakaup eitt árið getur hún fengið 90% af afla fyrra árs svo fremi sem leyfður heildarafli er óbreyttur.`` Þetta er gerð FH í tillögum ráðherra Alþfl. á umræddum laugardagsfundi þegar þeir voru að kokka það hvernig þeir gætu framlengt líf þessarar ríkisstjórnar eitt ár í viðbót. Ég er að lesa, hæstv. menntmrh., tillögur hæstv. ráðherra Alþfl. um fiskveiðistjórnun, 

Má ég bara ekki bregða mér til hliðar á meðan?

Jú, það er sjálfsagt, ég veit að Alþb. er ekki hrifið af þessum hugmyndum. Þá er það gerð FF. Hún heitir ,,Kvótafyrning í áföngum (fastur kvóti).`` Þetta er tilbrigði við gerð FH. Munurinn er sá ...``  En þetta er tilbrigði, virðulegi forseti, við gerðina FH samkvæmt tillögum ráðherra Alþfl. ,,Munurinn er sá að kvótaréttur er ekki skilgreindur sem hlutfall af leyfðum heildarafla heldur sem fast aflamagn. Þetta er hugsanlega skiljanlegra og einfaldara fyrir útgerðina og tryggir henni jafnframt enn meiri festu.``  leyfðan heildarafla milli ára um meira en 10%. Þetta kann að vera of lítið svigrúm. Þurfi að grípa til meiri skerðingar veiða af fiskifræðilegum orsökum yrði einhver sjóður (sem gæti fengið hlutdeild í kvótasölutekjunum) að kaupa upp kvóta á almennum markaði. En þá virkar þessi sjóður um leið sem einhvers konar aflatryggingasjóður.`` Og síðan kemur, virðulegi forseti, í framhaldi af þess með skýringum, tillögur um breytingar á frv. sem hér er til umræðu, þ.e. 7. gr. og að við bætist ný grein, 8. gr. Og útfærslan á greinunum er í samræmi við þessar fjórar gerðir. Ég vil segja það, virðulegi forseti, að þegar maður hefur skoðað þetta plagg og lesið það, þá er manni raunverulega ekki hlátur í huga. Og þegar maður hefur það einnig í huga að sá sem gerir þetta plagg er líklega áhrifamesti maðurinn í ríkisstjórn Íslands í dag um efnahagslega ráðgjöf, þá hlýtur manni að hrjósa hugur við því óraunsæi, og ég vil segja og snúa máli mínu til hæstv. sjútvrh., því óraunsæi sem birtist í þessum hugmyndum. Það minnir mig á það að þegar ég var hér þingmaður á árunum 1974--1978 þá var lagt hér fram frv. til laga sem síðar hlaut nafnið ,,febrúarlögin``. Þá fékkst það ekki upplýst, virðulegur forseti, hver var höfundurinn á bak við það frv., illu heilli. En mig er farið að gruna að það sé sami maður sem stóð að baki febrúarlaganna 1978 og sá sem hefur sett fram þessar hugmyndir fyrir hæstv. ríkisstjórn. Og ég vil segja við hv. stuðningsmenn núv. ríkisstjórnar: Guð hjálpi ykkur að taka fyrsta skrefið á grundvelli þessara hugmynda. Það eruð þið raunverulega að gera með ykkar tillögum um breytingar á Úreldingarsjóði í Hagræðingarsjóð. Hv. þm. Stefán Guðmundsson hristir höfuðið. Ég minnist þess að þegar febrúarlögin voru hér til umræðu og meðferðar árið 1978 þá var ég í svipuðum sporum og hv. þm. Stefán Guðmundsson. Ég vildi ekki viðurkenna ákveðnar staðreyndir sem raunverulega fólust í febrúarlögunum 1978, illu heilli. Ég hefði betur gert mér betur grein fyrir því hvað fólst í þeim lögum. Þess vegna segi ég við hv. þm. Stefán Guðmundsson: Gerðu þér grein fyrir því, virðulegi þingmaður, að það er ekki nóg að segja: Þetta mun aldrei gerast með stuðningi framsóknarmanna. Þið eruð þegar að stíga fyrstu skrefin. --- Nei, segir hv. þm.

Þetta er grunnurinn.

Þetta er grunnurinn, alveg rétt, hv. þm. Karvel Pálmason. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum að þessu. En ég árétta það sem hefur komið fram að það er skilningur alþýðuflokksmanna, sem hefur komið fram í ræðum þeirra, ritum og tillögum, að það er verið að ganga fyrsta skrefið í átt til auðlindaskatts. Einn menntaðasti hagfræðingur landsins, Gylfi Þ. Gíslason prófessor, hefur staðfest það opinberlega fyrir framan þjóðina. Ég vara við þeirri leið sem þarna er farin því hún mun hafa mjög alvarlega afleiðingar í framtíðinni. Við sjálfstæðismenn berum ekki ábyrgð á því sem hér er að gerast. Nú er það svo að það eru fleiri en sjálfstæðismenn sem eru á móti þeim frv. sem hér eru til meðferðar. Það hefur komið fram í frávísunartillögu, sem hv. þm. Skúli Alexandersson og Karvel Pálmason ásamt mér og Halldóri Blöndal undirrita, þar sem við leggjum til að þessu frv. verði vísað til samráðsnefndarinnar. Einnig hefur hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir lýst yfir hér í ræðu fyrr þegar hún gerði grein fyrir sínu nál. að hún væri sömu skoðunar, að þessi mál þyrftu mikið rækilegri skoðunar við og því væri rétt að vísa þeim til samráðsnefndar að því tilskildu að sjálfsögðu að nefndin tæki þessi mál enn fastari tökum, ræddi þessi nýju og breyttu viðhorf sem fram hafa komið og legði síðan sína tillögu fram fyrir 1. ágúst með það í huga að þing kæmi saman í byrjun september og afgreiddi þá lög um fiskveiðistjórnun á heilbrigðum grundvelli. En það eru fleiri en við hv. þm., sem ég gat um áðan, sem leggja þetta til. Það vill svo til að í Alþb. eru margar vistarverur. Ein er sú vistarvera sem núv. formaður Alþb. Ólafur Ragnar Grímsson, hæstv. fjmrh., á skjól í og hún heitir Birting. Jú, Birting heitir félagið. Það er Birting, félag jafnaðar- og lýðræðissinna innan Alþb. Þetta félag er enginn --- Er hæstv. menntmrh. hér? 

Ráðherrar Alþb.?

Nei, Alþfl.

Það er alveg tvennt ólíkt.

Já, ég veit það. En í framhaldi af því ætlaði ég að fá að fjalla um það við hæstv. menntmrh., þar sem hér er ekki staddur hæstv. fjmrh. sem er formaður Alþb., að innan Alþb. ríkir mikil óánægja með það að afgreiða út úr deild frv. til laga um fiskveiðistjórnun og frv. til laga um Úreldingarsjóð. Ég var að segja það, hæstv. ráðherra, að í Alþb. væru margar vistarverur og að núv. hæstv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson ætti sér skjól í einni þeirra, þ.e. í Birtingu sem er félag jafnræðis- og lýðræðissinna innan Alþb. Það virtist þá vera þörf á því að stofna þarna félag og undirstrika það sérstaklega að þar væru líka lýðræðissinnar. Það er út af fyrir sig mjög gott. En ég ætlaði, hæstv. menntmrh., að vekja athygli á því og undirstrika það að þetta félag formanns Alþb., Ólafs Ragnars Grímssonar ... 

Ætlar þú að segja félag Ólafs Ragnars Grímssonar?

Ég hélt að Jón Baldvin ætti það.

Ég hélt að það væri Reykjavíkurfélag.

Ég sé það, hæstv. forseti, að þingmenn eru frekar ruglaðir í því hvað Alþb. er. En þetta félag, sem er nú móðurfélag og vígi formannsins, styrkleiki þess og máttur er svo mikill að það skeður nú, sem er einsdæmi í íslenskri stjórnmálasögu, að formaður gat ekki tekið afstöðu með sínum eigin framboðslista í Reykjavík vegna þess að þetta félag, Birting, var til staðar. Þannig að formaður Alþb., hæstv. fjmrh., gat ekki tekið afstöðu þegar hann var að spurður hvort hann styddi ekki lista Alþb. til borgarstjórnarkosninga í Reykjavík. Það er náttúrlega mjög flókið mál sem gefur manni sterka vísbendingu um að Birting sé raunverulega móðurfélag formanns Alþb. Þetta félag hefur gert alveg sérstakar samþykktir í sambandi við afgreiðslu frv. til laga um fiskveiðistjórnun. M.a. hefur talsmaður ráðherra, Mörður nokkur Árnason, sem mun vera einhvers konar upplýsingafulltrúi hæstv. fjmrh., látið taka við sig viðtal í Þjóðviljanum þar sem hann skýrir ...  Í þessu sambandi vil ég lesa upp, með leyfi forseta, ályktun sem einn stjórnarmanna í Birting, Mörður Árnason, gerði grein fyrir í Þjóðviljanum fyrir nokkrum dögum. Þar segir m.a.: ,,Í ályktun stjórnar Birtingar um sjávarútvegsmál kemur fram að ljóst sé að mikill ágreiningur er um framtíðarskipan í þessum efnum og óeðlilegt við þær aðstæður sem nú eru uppi að samþykkja ótímabundið framhald núverandi kerfis. Þess í stað telur stjórn Birtingar að nýta eigi næstu mánuði og missiri til stefnumótunar í sjávarútvegsmálum sem verði að miðast að gagngerðri endurskipulagningu í greininni.`` Þarna er mjög sterkt tekið undir sjónarmið meiri hl. sjútvn. Ed., þ.e. okkar Skúla Alexanderssonar, Karvels Pálmasonar, Halldórs Blöndals, Danfríðar Skarphéðinsdóttur og Guðmundar H. Garðarssonar. Ég vek athygli hæstv. menntmrh. á þessu. Þannig að þeir samstarfsmenn sem hæstv. ráðherra á væntanlega innan Alþb., sem eru marktækir og Þjóðviljinn leggur áherslu á að komi sínum skoðunum á framfæri, leggja áherslu á það að þetta mál verði ekki afgreitt hér á þingi núna heldur vísað til samráðsnefndar.

Það er senn að líða að þingflokksfundartíma. Ég þarf að spyrja hv. ræðumann hvort hann sé rétt að ljúka ræðu sinni eða óski að fresta henni.

Ég á nú eftir, virðulegur forseti, að koma með þau áhersluatriði sem við sjálfstæðismenn erum með fyrir utan það sem ég hef þegar sagt. Það var ekki meiningin að tefja þessar umræður, en ég verð því miður, virðulegur forseti, að segja það að sumir af hv. stjórnarþingmönnum hafa gripið það oft fram í fyrir mér að ég hef ekki fengið svigrúm til þess að ljúka máli mínu með þeim hraða sem ég hefði óskað eftir þannig að ekki er við ræðumann að sakast. En að sjálfsögðu er ég reiðubúinn til þess að ljúka minni ræðu þegar þingflokksfundir eru búnir og við hefjum hér umræður á ný. --- Fundarhlé. Virðulegur forseti. Ég skal ekki vera mjög langorður, en það hefði verið full ástæða til þess. Þar sem það er nú samkomulag að menn séu ekki með málþóf hér, og það var ekki meining mín, þá skal ég reyna að vera stuttorður. Það hefði verið full ástæða til, virðulegur forseti, að ræða hér um einstök atriði í þeim frv. sem hér eru til meðferðar og ég hef vísað til og rætt um. Við meðferð þessa máls í nefndum kom fram ósk um það frá ákveðnum nefndarmönnum í sjútvn. efri og neðri deildar að svonefnd Lagastofnun Háskóla Íslands svaraði nokkrum spurningum í sambandi við efni þessa frv., þ.e. frv. til laga um stjórnun fiskveiða. Meðal þeirra atriða sem hv. þm., sem báðu um svör við ákveðnum spurningum, lögðu áherslu á var að því yrði svarað hver væri eignarréttur manna í þessu mikilsverða máli og hefði vissulega verið nauðsynlegt að ræða það. En það kemur fram m.a. í álitsgerð þeirra sem rita undir hana fyrir hönd lagastofnunarinnar, prófessoranna Sigurðar Líndals og Tryggva Gunnarssonar, að telja megi atvinnuréttindi á þessu sviði þess eðlis að þau njóti verndar 67. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. að atvinnuréttindi teljist sem eign. Að vísu segir í álitsgerðinni að sú vernd sé þó takmarkaðri en vernd hefðbundinna eignarréttinda. ,,Atvinnuréttindi þau sem menn hafa helgað sér á sviði fiskveiða eru eignarréttindi,,, segir enn fremur í þessari álitsgerð. Einnig segir í álitsgerðinni, virðulegi forseti: ,,Ákvæði frv. stofna ekki til einstaklingsbundins stjórnarskrárvarins eignarréttar fyrir veiðiheimildum. Á hinn bóginn afmarka þau og skilgreina nánar þau eignarréttindi í formi atvinnuréttinda sem við teljum að kunni að vera fyrir hendi.`` Þetta er mjög athyglisverð niðurstaða sem ég fyrir mitt leyti get fallist á og tel að þessi niðurstaða styrki mjög stöðu þeirra sem þurfa að starfa undir, ég vil segja, þeim lögum sem gilda á hverjum tíma um stjórnun fiskveiða á Íslandi. Það hefði verið æskilegt að ræða um þessi atriði nánar í umræðunni m.a. út frá sjónarmiði nytjaraka, þ.e. út frá hugrænum sjónarmiðum varðandi eignarrétt og stöðu eignarréttar. Og svo einnig út frá hinum hagrænu efnisatriðum. En í stuttu máli sagt þá tel ég þýðingarmikið að þetta skuli hafa komið fram í þessari álitsgerð og mun þessi skoðun fara saman við skoðun margra sem í þessari atvinnugrein starfa sem og annarra. Ég vildi, virðulegur forseti, í framhaldi af því sem ég sagði hér áðan um afstöðu manna og stjórnmálaflokka til meðferðar þessa máls hér í Ed. þar sem við, sem myndum meiri hl. sjútvn. Ed., leggjum áherslu á það að vegna þeirrar grundvallarbreytingar sem varð á meðferð frv. til laga um fiskveiðistjórnun við það að úreldingarsjóðsfrv. var tekið inn í myndina með þeim hætti sem tillögur ráðherra gera ráð fyrir og stjórnarsinnar hafa tekið upp allflestir, og með tilliti til þess að það er fullkomlega ástæða til að vísa þessu máli til samráðsnefndar, eins og við leggjum til, þá vil ég vísa til þess að það er ekki aðeins sjónarmið okkar, þessa meiri hl. í sjútvn. Ed., sem mæla með því heldur vil ég leyfa mér að túlka þannig ummæli formanns Landssambands ísl. útvegsmanna í Morgunblaðinu 26. apríl sl. Það er því fullkomlega ástæða til þess að staldra við og vísa báðum frv. til samráðsnefndarinnar. Að vísu er í umræddu viðtali haft eftir Kristjáni Ragnarssyni, formanni LÍÚ, að útgerðarmenn ættu í flestum tilfellum að geta sætt sig við þær brtt. sem fram væru komnar á frv. sjálfu --- ég undirstrika: á frv. sjálfu. ,,Hins vegar``, og vitna ég þar í ummæli formanns LÍÚ, ,,andmæltu þeir hugmyndum um breytingar á Úreldingarsjóði eða Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins. Kristján sagði að útvegsmenn teldu að kvótakerfið sem slíkt dygði til að stuðla að fækkun fiskiskipa og aukinni hagkvæmni í útgerð. Því væri þessum sjóði í raun ofaukið.`` Þetta er náttúrlega mjög þýðingarmikil yfirlýsing af hálfu þessa forustumanns útgerðar á Íslandi og gefur mjög skýra ábendingu um það að auðvitað á að vísa báðum frv. og málinu í heild til samráðsnefndarinnar til frekari umfjöllunar, eins og við höfum lagt til. Ég vil, virðulegi forseti, að lokum segja varðandi það atriði sem hv. 5. þm. Reykv. Guðmundur Ágústsson telur að fullnægi sjónarmiði hans til þess að hann geti stutt þessi frv., þ.e. um vald ráðherra og ráðuneytis varðandi framkvæmd laganna og viðurlög, að ég er ekki sammála sjónarmiði hv. þm. Þó að hann hafi fengið það samþykkt að setja eigi á laggirnar einhverja nefnd sem eigi að fjalla um þessi atriði þá eru önnur atriði sem eru það þýðingarmikil að þó að þetta skipti miklu máli þá dugar það eitt út af fyrir sig ekki til þess að réttlæta svona veigamikla breytingu sem felur það raunverulega í sér að hagsmunaaðilum er meinað að fjalla um þessi frv. með þeim hætti sem æskilegt er ef þessu er ekki öllu vísað til samráðsnefndar. Í sambandi við svokallað ofurvald ráðuneytisins, þ.e. sjútvrn., þá hefur hæstv. sjútvrh. viðurkennt það m.a. með því að samþykkja að þessi nefnd verði sett á laggirnar, sem fullnægir kröfum hv. þm. Guðmundar Ágústssonar varðandi þetta mál, að það hefur ekki komið skýrt fram hjá þessum aðilum með hvaða hætti þeir ætla að nálgast það að breyta þessum áhersluatriðum frv. Eins og við vitum þá er um að ræða, ég vil ekki kalla það vald ráðuneytisins, öllu heldur afskipti ráðuneytisins, sem geta að vísu leitt til þess að við ákveðnar aðstæður er gripið til þess valds sem við teljum margir hverjir óæskilegt að sé í einu og sama ráðuneytinu. Í því felst ekki neitt vantraust á hæstv. ráðherra í sambandi við afskipti af þeim málum heldur teljum við það stjórnskipulega óæskilegt hver svo sem er ráðherra. Það eru þessi atriði sem við viljum að séu tekin til alvarlegrar endurskoðunar og þau verði þá færð til í stjórnsýslukerfinu eftir því sem við á þegar maður hefur það í huga að í sambandi við upptöku ólöglegs sjávarafla eru verkefni sjútvrn. m.a. fólgin í eftirfarandi og ef maður tekur frv. eins og þau liggja fyrir og skoðar síðan þau tengsl sem hugsanlega geta komið upp og menn gætu freistast til þess að tengja saman: 1. Ráðuneytið ákveður heildarafla, gefur út veiðileyfi og úthlutar veiðiheimildum til einstakra skipa. Það er skoðun okkar sjálfstæðismanna að nánari reglur þurfi um þessi verkefni en koma fram í frv. 2. Ráðuneytið annast eftirlit með framkvæmd laganna og ræður til þess sérstaka eftirlitsmenn sem hafa mjög víðtækt vald, nokkurs konar lögregluvald. Þetta þyrfti einnig að skoðast enn betur. 3. Ráðuneytið leggur á sérstakt veiðieftirlitsgjald sem skal standa undir rekstri eftirlitsins að hálfu. 4. Ráðuneytið úrskurðar hvort um ólöglegan sjávarafla er að ræða og ákveður upptöku hans. Ráðuneytið úrskurðar og um andvirði hins ólöglega sjávarafla. Þessar aðgerðir eru í eðli sínu refsingar og því ígildi dómsathafna að mati okkar sjálfstæðismanna. Samkvæmt því sem að framan greinir hefur sjútvrn. mjög mikið vald til að setja efnisreglur um stjórn fiskveiða innan ramma laganna. Ráðuneytið hefur einnig lögregluvald, það hefur vald til ákveðinnar skattlagningar, það hefur rannsóknarvald, saksóknarvald og dómsvald. Þetta er í hnotskurn eins og lesa má út úr frv. og þeirri framkvæmd þessara mála sem hefur verið allar götur síðan 1984. Það er mjög þýðingarmikið að þetta sé tekið til meðferðar og þessu verði breytt þannig að þarna eigi sér stað ákveðinn aðskilnaður sem tryggi að þetta sé ekki allt á einni og sömu hendinni. En ég vil taka það fram að þetta er ekki sagt vegna þess manns sem núna skipar stöðu sjútvrh. heldur sem ákveðnar grundvallarforsendur fyrir því að þess sé gætt sem skyldi að staða málsaðila sé tryggð sem best. Það er mat okkar sjálfstæðismanna að með tilliti til þess að núgildandi löggjöf rennur ekki úr gildi fyrr en um næstu áramót þá sé nægur tími til stefnu til þess að vanda málsmeðferð og gefa öllum aðilum kost á ítarlegri umfjöllun, sérstaklega í ljósi þeirra brtt. sem svokölluð ráðherranefnd tók sig saman um og sem hafa raunverulega gerbreytt öllum forsendum frv. til laga um fiskveiðistjórnun. Það er mjög skýrt afmörkuð stefna Sjálfstfl. í sambandi við fiskveiðistjórnun. Flokkurinn vill styðja skipan fiskveiðistjórnunar með framsölu á aflaheimildum þar til ákveðið jafnvægi hefur fengist milli sóknar fiskiskipa og afrakstursgetu fiskstofna. En þegar því marki verður náð þá er það okkar skoðun að ákveða þurfi að nýju skipan þessara mála. Það er einnig skoðun okkar að engin önnur leið sé fær í þessum efnum sem fullnægt getur þeim höfuðskilyrðum að tryggja sem best athafnafrelsi þeirra sem í sjávarútvegi standa jafnframt því sem fiskstofnarnir eru verndaðir fyrir ofveiði og stuðlað að sem mestri hagkvæmni í veiðum. Þessi grundvallarstefna okkar sjálfstæðismanna hefur legið fyrir þó að einstök framkvæmdaatriði kunni að hafa verið álitaefni af okkar hálfu eins og annarra, eins og fram hefur komið hér í ræðum okkar sjálfstæðismanna í sambandi við afgreiðslu þessa frv. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég að það komi skýrt fram að af hálfu sjálfstæðismanna var ákveðinn vilji fyrir því að reyna að leysa hið vandasama mál sem felst í því að ákveða lög um stjórnun fiskveiða fyrir næstu ár. Það var ákveðinn jákvæður vilji til að leysa það í stórum dráttum á grundvelli frv. til laga um fiskveiðistefnu eins og það birtist deildinni hér í sinni upprunalegu mynd. Hæstv. sjútvrh. kaus að leita annarra leiða í sambandi við það að tryggja framgang þeirra meginsjónarmiða sem fólust í frv. Því miður verð ég að segja það að í þeim efnum féll hann fyrir þeirri freistingu, sem sjaldan kemur nú fyrir þann mann, þ.e. hæstv. sjútvrh., að hann fór í hrossakaup við oddamenn annarra flokka sem styðja þessa ríkisstjórn. Þau hrossakaup hafa því miður leitt til þess að þeim grundvallarsjónarmiðum, sem við hefðum talið æskilegt að væru í heiðri höfð, var varpað fyrir róða með þeim alvarlegu afleiðingum sem bæði frv. fela í sér. Þessi frv., ef afgreidd verða, fela í sér aukin ríkisafskipti á sama tíma og það grundvallarprinsipp er viðurkennt að til greina komi, og meira en að til greina komi, að upp hefjist svokölluð auðlindaskattheimta á sjávarútveginn. Formælendur auðlindaskatts hafa þegar lýst yfir ánægju sinni yfir þessum áfangasigri að þeirra mati. En í fáum orðum má segja að auðlindaskattsleiðin feli í sér þegar upp er staðið meiri ríkisafskipti en kerfi framseljanlegra aflaheimilda. Þetta vil ég undirstrika alveg sérstaklega. Þess vegna er það mjög eðlilegt að hér á hinu háa Alþingi og nú í þessari deild sé tekist hart á um þær grundvallarbreytingar sem nú eiga sér stað þótt í smáum stíl séu. Í tengslum við þetta á síðan að stofna nýjan sjóð þar sem sköpuð eru skilyrði fyrir stjórnmálamenn og embættismenn að vera með geðþóttaúthlutanir í sambandi við fiskveiðikvótann. Slíkt fyrirkomulag vinnur gegn hagræðingarsjónarmiði eðlilegrar fiskveiðistjórnunar. Sú leið opnar gáttir fyrir mismunun og pólitíska spillingu. Gegn því berjumst við sjálfstæðismenn. Ég vil svo, virðulegi forseti, ljúka mínu máli og ítreka þá skoðun okkar sjálfstæðismanna að frv. eigi að vísa til samráðsnefndar til frekari skoðunar með hliðsjón af þeim grundvallarbreytingum sem hafa orðið á frv. frá því að það var afgreitt út úr nefndinni.

Frsm. 5. minni hl. sjútvn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Ég hef lofað --- þá er hæstv. menntmrh. mættur. Ég ætlaði að fara að segja það að ég hefði lofað hæstv. menntmrh. því að ég skyldi ekki halda hér ræðu mína um þetta mál öðruvísi en hann væri viðstaddur. Ég sé að hann er kominn hér.  Í umræðunum hér um áramótin 1987/1988 sagði ég að ég teldi að dómurinn um þá fiskveiðistefnu sem við höfðum búið við þá í þrjú ár og var verið þá að samþykkja til þriggja ára mundi verða sá að þar hefðu átt sér stað mikil mistök þegar sú leið var valin að afhenda útgerð umráðarétt yfir fiskveiðiréttindunum og ég er enn sömu skoðunar þó að nú eigi enn að fara að framlengja þetta kerfi, sem betur fer ekki til neins ákveðins árafjölda heldur ótímabundið. Ég undirstrika það að ég lít svo á að þegar verið er að samþykkja þetta ótímabundið þá séum við að samþykkja það til þess að við getum breytt fiskveiðistjórnarlögunum hvenær sem við viljum. Um leið og búið er að gera þau að venjulegum lögum er hægt að breyta þeim með einfaldri samþykkt Alþingis. Við þurfum ekki að bíða eftir neinum ákveðnum gildistíma laganna, og við þurfum reyndar aldrei að gera það, en menn voru með hugann við fyrri lög á þann veg að menn töldu að þau hefðu verið samþykkt til þess að gilda í þrjú ár. M.a. vegna þess tel ég að ekki hafi komið til þess á tímabilinu að þeim yrði breytt þó að þeir, sem með stjórn þessara mála hafa farið á liðnum árum, kannski fyrst og fremst liðnum missirum, fyndu fyrir því að kerfið hafði bilað og skilaði ekki því sem þeir höfðu ætlast til og á því voru ýmsir vankantar sem nauðsynlegt var að breyta til þess að það væri nú ekki enn þá verra en það var raunverulega, þ.e. svokallaður sóknarmarkshluti kerfisins var farinn að virka alveg öfugt við það sem tilætlunin með kerfinu var. Undirbúningur að framlagningu þessa frv., sem hér er verið að fjalla um, er búinn að vera ærið langur. Sett var á stofn samráðsnefnd fulltrúa stjórnmálaflokkanna og ýmissa aðila sem kallaðir voru hagsmunaaðilar, voru það og eru, og margir fundir haldnir í þeirri nefnd til undirbúnings frv. sem við erum að fjalla hér um. Svo virtist á tímabili, eða ráðuneytið gaf það út, að mikil samstaða væri í þessari nefnd um það að skila sameiginlegu áliti. Þegar hinir svokölluðu starfshópar úr þessum nefndum skiluðu áliti á sl. hausti var mikið af því látið að um málið væri ein allsherjarsamstaða. Það gerðist m.a. vegna þess að meiri hlutarnir í hópunum, sem voru stundum fulltrúar úr ráðuneytinu og framámenn ýmissa hagsmunahópa, skiluðu yfirleitt áliti á þann veg að menn vildu halda þessu kerfi áfram eða byggja á því í aðalatriðum. Sjónarmið okkar sem vorum þar í minni hluta voru talin, ég vil nú ekki segja að þau hafi verið talin það lítilsigld, heldur létu svo fáir aðilar að sér kveða þar að hitt var talið yfirgnæfandi. Ég benti á það einmitt í umræðum um þetta að hlutirnir væru nú ekki svona einfaldir heldur væri greinilegt að bæði í ráðgjafarnefndinni og úti í þjóðfélaginu væri mikil umræða á annan veg en þann að framlengja þá fiskveiðistefnu sem við höfum búið við á undanförnum árum. Sú varð raunin að þegar til þess kom að ráðgjafarnefndin skilaði af sér í janúar sl. skilaði meiri hluti aðila, mætti segja, sérálitum, sérálitum sem voru afgerandi á þann hátt að þau voru með beinar tillögur um það að breyta þessu kerfi. Frv. var síðan lagt hér fyrir hv. Alþingi 15. febr. sl. og fyrsti fundur í sjútvn. deildarinnar þar sem fjallað var um frv. var 23. febr. Þann sama dag mun hafa verið mælt fyrir frv. hér í hv. deild og 1. umr. átti sér stað þá á sérstökum tímapunkti hér í hv. deild rétt ... 

Ólafur kemur nú í staðinn Ragnar. Þú sérð að hann passaði upp á.

Það er kannski ekki alveg sama hvort það er Ólafur Ragnar, hæstv. fjmrh., eða hvort það er hæstv. menntmrh. Svavar Gestsson. Við höfum nú heyrt það að þeir hafa svolítið breytilegar skoðanir á ýmsum hlutum. Annar þeirra styður ákveðið G-listann en hinn svona kannski og kannski ekki hér í Reykjavík. 

Það er gott að Ólafur Ragnar er kominn, hæstv. fjmrh.

Það er mjög gott. Ég er ánægður yfir því að hafa mína ráðherra, sem ég kalla svo, hér í þingsalnum meðan ég held ræðuna. 

Það kemur seinna.

Það gæti komið einhvern tíma seinna, já. Ég var að skýra frá því að þegar 1. umr. um þetta frv. fór fram hér í hv. deild var það eins og oft hefur komið fyrir áður að tíminn var nokkuð takmarkaður. Þetta mun hafa verið síðasti fundur deildarinnar fyrir Norðurlandaráðsfund og þinghlé. Og það varð þess valdandi að ekki nema sumir af hv. þm. í deildinni sem ætluðu sér að fjalla um frv. gerðu það og það var, að mínu mati, og ég held að ég hafi nokkra vissu fyrir því að ég sé að fara þar með rétt mál, vegna ákveðinna óska stjórnenda þingsins og jafnvel ríkisstjórnarinnar um að umræðan yrði sem styst þannig að hægt væri að ganga frá málinu á þessum knappa fundartíma sem var til ráðstöfunar. Ég undirstrika það hins vegar að í ráðgjafarnefndinni var það samhljóða álit að nauðsynlegt væri að vinna þetta mál á þann hátt að það yrði afgreitt hér af hv. Alþingi fyrir þinglok og sumir hverjir í nefndinni voru óánægðir yfir því að ekki skyldi hafa unnist tími til þess að afgreiða málið í desember. Það fuku jafnvel nokkuð stór orð út í þá tillögu hv. 3. þm. Vesturl. Eiðs Guðnasonar þegar hann stakk upp á því á fundi rétt fyrir jól að þessu máli yrði frestað yfir áramótin sem var þó raunin á að gert var. Og eins og ég sagði áðan hafðist það að ljúka málinu í janúar og ég held að það hafi verið, ég held að ég fari þar með rétt mál, 23. jan. sem það var afgreitt út úr nefndinni, þ.e. mánuði áður en 1. umr. fór hér fram í hv. deild. Þá voru allir mjög hvetjandi þess að nú yrði tekið til við að ræða málið hér á hv. Alþingi til þess að báðar deildir hv. Alþingis fengju nægan tíma til að fjalla um málið. Ég er alveg viss um það að allir nefndarmenn gengu út frá því sem vísum og öruggum hlut að það kæmi aldrei til að önnur deild þingsins, við vissum nú ekki þá fyrir hvora deildina þetta yrði lagt, í þessu tilfelli Nd., stæði jafnvel frammi fyrir því að hafa þetta mál til umfjöllunar kannski aðeins í tvo daga, þetta mikilsverða mál sem talið var nauðsynlegt að fjalla um á vettvangi stjórnmálaflokkanna og á vettvangi svokallaðra hagsmunaaðila í marga mánuði að önnur deild Alþingis fengi ekki nema tveggja daga tíma til þess að fjalla um þetta mikilsverða mál. Ég er alveg viss um að ef ég hefði sagt það að ég þekkti nú vinnubrögðin á þann veg að þessu máli hefði alltaf verið ýtt undan og það hefði verið talin óskastaða að leysa þetta mál á einhverri ögurstund hefðu menn ekki talið mig fara þar með rétt mál. Það gæti ekki verið að stjórn þingsins og ráðuneytisins væri á þann veg að málinu yrði haldið hér inni í sjútvn. Ed. allar götur frá 23. febr. til 2. maí.  Mér þykir mjög miður að slíkt skuli hafa skeð vegna þess að, eins og ég hef sagt áður, ég veit að almenningur í landinu ætlaðist til þess að hv. Alþingi hefði tíma og aðstöðu til að skoða þetta frv. mjög rækilega og að hv. þm. veltu ýmsum möguleikum fyrir sér og reyndu að komast að breiðu samkomulagi um lausn þessa máls. Sú hefur því miður ekki orðið raunin á. 14. mars var byrjað að ræða frv. á sameiginlegum fundum beggja deilda og voru haldnir sjö sameiginlegir fundir. Á þeim fundum var fyrst og fremst rætt við svokallaða hagsmunaaðila sem flestir höfðu verið þátttakendur í ráðgjafarnefndinni sem fjallaði um frv. á undirbúningsstigi. 9. apríl var svo farið að skoða frv. í sjútvn. Ed. Tólf fundir hafa verið haldnir í þeirri virðulegu nefnd. Frv. var yfirfarið rækilega og nefndarmenn gerðu grein fyrir skoðunum sínum á frv. og einnig stefnu flokka sinna í málinu. Ég undirstrika það sérstaklega að farið var sérstaklega vel yfir frv. sjálft eftir að hætt var að fjalla um málið á sameiginlegum fundum. Formaður nefndarinnar stjórnaði því verki mjög vel og í annan tíma hef ég ekki verið viðstaddur umfjöllun um frv. sem hefur verið rækilegar og betur yfirfarið en þetta frv. var yfirfarið í nefndinni. Og eins og ég sagði tíunduðu menn skoðanir sínar og það kom greinilega í ljós að mikill ágreiningur var um málið og það vissu það svo sem allir við upphaf umræðnanna. Það var bæði ágreiningur innan nefndarinnar og það var vitað líka að viss ágreiningur var í sumum flokkum a.m.k. En það virtist, og það segi ég, vera á þann hátt að ríkisstjórnin sem þetta frv. kom frá --- þetta var stjfrv. þó að það hefði verið á þann veg að sumir flokkar a.m.k. eins og t.d. Alþb. lýstu ekki yfir beinum stuðningi við frv. heldur lýstu því yfir að heimilt væri að leggja það fram en allir þingmenn flokksins hefðu og mundu ef þannig lægi fyrir flytja brtt. og styðja brtt. og í grundvallaratriðum væri flokkurinn ekki sammála ýmsum höfuðatriðum í frv. Á þessum fundum var ekki, þótt stjórn hv. þm. Stefáns Guðmundssonar hafi verið góð á nefndafundunum, gerð nein tilraun til að samræma sjónarmið innan nefndarinnar. Það gerðist ekkert í því máli. Við flettum frv. og skoðuðum það allar götur til 21. apríl. Þá voru liðnir nærri tveir mánuðir frá því að frv. var lagt fram í deildinni og við stóðum að mörgu leyti í sömu sporum og þegar við fjölluðum um málið hér í hv. deild 23. febr. Þá gerðist það allt í einu að haldinn er fundur --- ja, það er kannski ekki rétt að segja allt í einu, það höfðu gerst smáhlutir á undan. Við fréttum af því, nefndarmenn í sjútvn., að kallaður hefði verið saman fundur ráðherra og þar hefðu mætt líka tveir stjórnarþingmenn, hv. þm. Stefán Guðmundsson og Jón Sæmundur Sigurjónsson, þ.e. formenn úr sjávarútvegsnefndunum. Þetta var á þeim tíma sem málið var í höndum sjútvn. Ed. þannig að okkur fannst þetta svolítið skrýtin vinnubrögð, að allt í einu væru hafnir samráðsfundir til hliðar við nefndina á þennan hátt, en formaður okkar bætti fljótt úr því með þessum fundi sem ég var að nefna hér áðan, 21. apríl. Hann gekkst fyrir því að slíkur fundur yrði haldinn í góðu samkomulagi við okkur hina stjórnarsinnana í nefndinni. Og þá gerist það, eins og reyndar er komið fram hér í umræðunni áður og hv. 3. þm. Vestf. benti á, að fram koma tillögur frá aðilum ríkisstjórnarinnar sem voru á þann hátt að þar var ekki verið að breyta orðalagi eða fullkomna aflamarkskerfið eða setja upp einhverjar girðingar við það að sala á óveiddum fiski yrði eitthvað pínulítið heft, heldur voru það hreinar grundvallarbreytingar á fiskveiðistefnunni. Það var sem sagt lagt til að tekinn yrði ákveðinn hluti af því aflamarki sem leyft yrði að veiða og settur á uppboð og tekinn af honum auðlindaskattur. Við fengum síðan í framhaldi af þessu að sjá plögg sem staðfestu það að einn af stuðningsflokkum ríkisstjórnarinnar bar þessa stefnubreytingu sérstaklega fyrir brjósti, þ.e. Alþfl. Ég þarf svo sem ekki að fjalla mikið meira um það vegna þess að hv. 3. þm. Vestf. útskýrði það allrækilega hér í ræðu sinni áðan og eins hv. 14. þm. Reykv. Guðmundur H. Garðarsson. En þarna voru allt í einu komnar tillögur og nú var allt í einu kominn tími til þess að fara að ræða þetta mikilsverða mál, ekki á þeim grunni sem gert var ráð fyrir í ýmsum samþykktum sem komið höfðu fram bæði í bókunum í ráðgjafarnefndinni og ýmsum umsögnum sem nefndin hafði fengið um að það þyrfti að breyta frv. á þann veg að byggðirnar nytu meira öryggis í sambandi við úthlutun aflamarks og það höfðu líka komið beinar tillögur um það að fiskvinnslufólkið, fiskvinnslustöðvarnar, nyti þar einhvers réttar. Nei, það var ekki tekið undir þessar hugmyndir, heldur var nú allt í einu tekið undir þær hugmyndir sem ég var að nefna áðan, að taka einhvern hluta af aflamarkinu, aflaheimildunum og úthluta þeim á grunni uppboðs eða með því þar með að taka beint gjald fyrir það, fyrsta skrefið til auðlindaskatts. Það voru að koma ýmsar bókanir. Við fórum að sjá tillögur, eins og ég nefndi. Ég held að rétt sé að ég lofi hv. þm. að heyra fyrstu tillögurnar sem komu fram í sambandi við breytingarnar á frv. af því að þessi dagur og dagsetning hefur verið mönnum nokkuð töm til umræðu. Það sé rétt að heyra hverjar þær tillögur voru sem voru lagðar fyrir þennan sameiginlega fund ráðherranna og fulltrúa stjórnarflokkanna í sjútvn. Ed. Með leyfi forseta ætla ég að lesa þessar hugmyndir, sem kallaðar voru, um stjórn fiskveiða, Hugmyndir til að samræma sjónarmið, Drög 21.4.1990, með leyfi forseta. Textinn heitir ,,Byggðamál og leiga veiðiheimilda``: ,,Fram hafa komið sjónarmið um að enda þótt nauðsynlegt sé að tryggja möguleika á þróun í útgerð og fiskvinnslu beri að taka í meira mæli en gert hefur verið tillit til hagsmuna einstakra útgerðarstaða sem af einhverjum ástæðum standa höllum fæti. Í frv. er komið til móts við þessi sjónarmið með því að kveða á um tilkynningarskyldu við sölu á skipi eða veiðiheimildum. Hugmyndir um forkaupsrétt við sölu skips úr byggðarlagi virðast ekki geta náð tilgangi sínum vegna þess hversu auðvelt er að sniðganga þær. Sama á við um hugmyndir um að ákveðinn hluti veiðiheimilda verði eftir við sölu skips úr byggðarlagi. Lagt er til að Úreldingarsjóður verði efldur og honum ætlað stærra hlutverk en gert er í því frv. sem nú er til umfjöllunar í Ed., m.a. varðandi byggðamál. Sjóðnum verði árlega fengnar til ráðstöfunar aflaheimildir er nema helmingi þeirra aflaheimilda sem nýttust árið á undan vegna skerðingar á aflamarki við ísfisksútflutning. Verði verulegt atvinnuleysi í byggðarlagi vegna sölu fiskiskipa milli útgerðarstaða er stjórn sjóðsins að fenginni umsögn stjórnar Byggðastofnunar heimilt að bjóða til leigu hluta þessara veiðiheimilda gegn því skilyrði að aflanum verði landað til vinnslu á viðkomandi stað. Er í þessum tilvikum heimilt að víkja frá ákvæðum 7. gr. frv. um Úreldingarsjóð varðandi verðlagningu veiðiheimilda sé þess þörf. Þær aflaheimildir sem ekki verður ráðstafað til að mæta staðbundnum vandamálum með ofangreindum hætti skal stjórn sjóðsins leigja hæstbjóðanda samkvæmt reglum 2. mgr. 7. gr. úreldingarsjóðsfrv. Þessar ráðstafanir verða gerðar með breytingum á frv. til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa.`` Hér með hef ég lesið 1. liðinn í þessum hugmyndum og þarna er fyrsta kveikjan að þessum áfanga á sölu veiðileyfa sýnd. Hún er tengd því að nota Úreldingarsjóðinn sem einhvern björgunarsjóð þegar að því kæmi að farið yrði að finna fyrir kerfinu, það væri farið að virka á þann hátt að byggðirnar stæðu uppi án nokkurs aflaréttar, þ.e. kvótalausar. Það er svolítið skemmtileg setning í þessu í sambandi við það sem síðar kom fram. Það er sagt að ,,hugmyndir um forkaupsrétt við sölu skips úr byggðarlagi virðist ekki geta náð tilgangi sínum vegna þess hversu auðvelt er að sniðganga þær``. Núna er aftur á móti sagt að forkaupsréttur sveitarfélaga á skipum sé hið mesta byggðamál og meira að segja er það rökstutt á þann veg að með því sé verið að verða við óskum Alþb. um byggðakvóta. Í þessu plaggi hér er því lýst yfir að forkaupsrétturinn sé tiltölulega gagnslaus, en nú er sagt, þegar verið er að mæla fyrir ágæti breytingartillagnanna, að forkaupsrétturinn sé hluti af byggðakvótaóskum Alþb. Ég vil nú frekar taka trúanlega þá setningu sem stendur hér og kom í upphafi inn í þessar umræður en þær fullyrðingar sem ýmsir hafa verið að halda fram um það að ákvæðið um forkaupsrétt sveitarfélaga komi að nokkru gagni til þess að halda fiskveiðikvóta í byggðarlögunum. En ég kem nú að því máli síðar í ræðu minni. Önnur setning er sérstök hér og hún mun lifa að einhverju leyti enn þá. Hún er um þann fisk sem til sjóðsins skuli ráðstafað og hljóðar þannig í þessari grein: ,,Sjóðnum verði árlega fengnar til ráðstöfunar aflaheimildir er nema helmingi þeirra aflaheimilda sem ekki nýttust árið á undan vegna skerðingar á aflamarki við ísfisksútflutning.`` Við sem höfum rætt þessi mál við öll kvótafrv. höfum gengið út frá því sem vísu að skerðingin á ísfisksútflutningnum sé ekki í eðli sínu skerðing á kvóta, hún sé fyrst og fremst viðurkenning á rýrnun í sambandi við útflutning á ísfiski, fyrst og fremst slík viðurkenning. Og ef á nú að fara að taka rýrnunina, þetta er góð hagfræði og gengur kannski vel upp þegar á að fara að gylla hlutina fyrir mönnum, og gera hana að stofni til úthlutunar, ja, það getur vel verið að það sé hægt að segja fólki að þetta sé mögulegt. Og það er vitaskuld alltaf hægt að búa til einhverjar tölur. En þetta er ekkert annað en blekking. Sá kvóti sem tekinn verður til þessara hluta orsakast ekki af þessu heldur verður hann tekinn frá einhverjum öðrum. Það getur ekki gerst öðruvísi vegna þess að hér er ekki um neinn eðlilegan kvóta að ræða heldur eins og ég sagði áðan, hér er fyrst og fremst verið að taka mið af því hvað fiskurinn rýrnar í flutningum og það er eðlilegt að skerða viðkomandi skip um þetta kvótahlutfall vegna útflutnings á ísfiski. Í þessari grein er líka farið að ýja að því að nota Úreldingarsjóðinn og þennan rýrnunarfisk til að úthluta til byggðarlaga sem af einhverjum ástæðum hafa ekki nægilegan fisk til vinnslu, kvóti þeirra hefur minnkað. Ég ætla þá, virðulegur forseti, með leyfi að lesa áfram. Þá er það annar liður: ,,Tómstundaveiðileyfi. Lagt er til að skilyrðum frv. til að fá leyfi til fiskveiða í atvinnuskyni verði haldið óbreyttum sem og skilgreiningu á veiðum í atvinnuskyni og tómstundaveiðum en niður verði fellt ákvæðið um að sérstakt leyfi þurfi til að stunda tómstundaveiðar.`` Í þessum punkti kom fram tillaga sem meginhluti nefndarnanna var sammála um. Þarna er lagt til að felld verði niður sú merkilega klásúla í frv. að hver sá sem léti sér detta í hug að skjótast fram á skemmtibát eða öðru til, ja, jafnvel sjóstangaveiða, eða hvað annað, þyrfti til þess sérstakt leyfi ráðuneytisins og að þessi hluti hafi ekki verið gagnrýndur og yfirleitt hafi menn tekið undir það að nóg sé nú miðstýringin og stjórnunin þó að menn þurfi ekki að sækja um leyfi til þess að iðka tómstundir sínar. Þá er það þriðji liðurinn, virðulegi forseti. ,,Framkvæmd. Þær miklu breytingar sem orðið hafa á útgerðarháttum og stjórn fiskveiða á undanförnum árum hafa stóraukið þau verkefni sem stjórnsýslunni er falið að leysa á sviði upplýsingaöflunar og úrvinnslu, eftirlits og stjórnunar. Þessi verkefni hafa verið leyst af þeim stofnunum sem fyrir voru án verulegra breytinga á mannafla eða tilkostnaði. Enda þótt þessi lausn hafi verið skynsamleg og sé tvímælalaust ódýrust er ljóst að æskilegt er að gera ýmsar endurbætur á skipulagi stjórnsýslu á sjávarútvegssviðinu. Hins vegar hafa allar slíkar breytingar óhjákvæmilega nokkurn kostnaðarauka í för með sér. Í tengslum við umfjöllun um frv. um stjórn fiskveiða hafa einkum þrjár hugmyndir í þessu efni verið ræddar.`` Hér er líka verið að nefna í fyrsta skipti frá hendi ríkisstjórnar tillögur um breytingar á stjórnsýslunni og nefndir hér á eftir þættir sem til greina kæmi frá hendi stjórnsýslunnar að breyta í tengslum við eða í framhaldi af samþykkt frv. Þá er það þeir punktar, virðulegi forseti: ,,1. Að sett verði á fót sérstök stofnun er annist m.a. útgáfu veiðileyfa, öflun og skráningu upplýsinga, almennt veiðieftirlit og úrskurði um upptöku ólöglegs sjávarafla. Stofnun þessi (Fiskveiðistofnun) taki við hlutverki veiðieftirlits sjútvrn., hluta af öðrum verkefnum ráðuneytisins, skýrslusöfnun og úrvinnslu Fiskifélags Íslands, rekstri tölvumiðstöðvar Hafrannsóknastofnunar og skráningu og vinnslu ýmissa gagna er nú á sér stað á Hafrannsóknastofnun. Störf við stofnunina yrðu nálægt 35--40. Frá ráðuneyti flyttust 2--4 starfsmenn og 21 veiðieftirlitsmaður, frá Fiskifélagi flyttust 3--5 starfsmenn og frá Hafrannsóknastofnun 2--4 starfsmenn. Bæta þyrfti við 5--10 nýjum stöðugildum. Sé talið rétt að fara þessa leið má kveða á um það í III. kafla frv. um stjórn fiskveiða.`` Hér koma fram allmerkilegar tillögur sem ég held að sé rétt að vekja svolitla athygli á. Það er í fyrsta lagi að þarna er lagt til að koma á fót stofnun sem í einu og öllu á að annast það verkefni sem sjútvrn. hefur gert á undanförnum árum og margir hafa talið vera of viðamikið í höndum eins ráðuneytis og of margþætt. Það er lagt til að stofnunin annist útgáfu veiðileyfa, öflun og skráningu upplýsinga og almennt veiðieftirlit og úrskurði um upptöku ólöglegs sjávarafla. Það er komið allt saman á eina hendi. En þessu fylgir nokkuð. Það er ekki nóg að þetta verði tekið út úr sjútvrn., heldur þarf að gera nokkuð meira. Það er sagt að það eigi að taka við hlutverki sjútvrn., hluta af hlutverki veiðieftirlits sjútvrn., hluta af öðrum verkefnum ráðuneytisins, skýrslusöfnun og úrvinnslu Fiskifélags Íslands. Þetta hef ég nú ekki séð á prenti eða nefnt fyrr. Hér er sem sagt farið að hugleiða það að leggja niður Fiskifélag Íslands, grunninn undir starfsemi þess og færa það í einhverja allsherjar fiskveiðistofnun sem yrði búin til, eins og hér er lagt til, við hliðina á sjútvrn. Og ekki nóg með það heldur er lagt til að það skuli dregið svolítið úr starfsemi Hafrannsóknastofnunar og ákveðinn hluti þeirrar stofnunar færður til þessarar nýju stofnunar sem ráðuneytið var að hugsa sér að búa til. Og til þess að mönnum lítist nú ekki vel á þetta, því að margir eru á móti því að leggja niður Fiskifélag Íslands og margir vilja ekki veikja starfsemi Hafrannsóknastofnunar og flestir eru á því að báknið sé nógu stórt og flestir eru á því að ekki eigi að fjölga mjög starfsfólki á þessu sviði nema til þess sé þá brýn þörf, þá er dæmið sett upp á þann máta að jafnvel þó að teknir séu menn frá Hafrannsóknastofnun og Fiskifélagi og allir starfsmenn sem starfa að þessu í sjútvrn., þá þyrfti samt að bæta 5--10 starfsmönnum við. Vitaskuld er verið að setja þarna upp mynd af dýru kerfi þannig að hv. þingmenn verði hræddir við það að breyta einhverju og hugsi að það sé best að hafa þetta allt óbreytt eins og það er. Sama miðstýrða kerfið inni í ráðuneytinu. Þetta voru samt merkilegar tillögur og segja nokkuð frá hugrenningum þeirra sem stjórna í sjútvrn. ef svo skyldi fara að þingmenn og almenningsvilji í landinu mundi þrýsta á sjútvrn. á þann veg að það yrði að sleppa einhverju af þessu miðstýringarvaldi sínu. Þá kemur að b-lið í þessari upptalningu, virðulegi forseti: ,,Að endurskoða í heild lögin um upptöku ólögmæts sjávarafla. Slík endurskoðun er nokkuð tímafrek og því óraunhæft að ætla að afgreiða ný lagaákvæði um þetta efni í heild sinni á þessu þingi. Í tengslum við afgreiðslu frv. um stjórn fiskveiða gæti sjútvrh. hins vegar lýst því yfir að frv. um þetta efni verði lagt fyrir Alþingi þegar á næsta hausti.`` Um þennan þátt þarf að vísu ekki að fjölyrða. Þetta er góð yfirlýsing og þessi yfirlýsing hefur haldið áfram í því samningamakki sem ráðherrarnir hafa verið í og skiluðu af sér inn í sjútvn. sem brtt. nú fyrir helgina.

Og þoldi ekki dagsins ljós.

Ekki nema sumt af því. Ég held að almennt séu menn á því að lögin frá 1976, um upptöku sjávarafla, séu á þann hátt að nauðsynlegt sé að endurskoða þau. Og eftir því sem ég hef heyrt mun hv. þm. Guðmundur Ágústsson, formaður þingflokks Borgfl., hafa fengið þá yfirlýsingu frá ríkisstjórnaraðilum að skipuð verði nefnd virtra lögfræðinga til þessara starfa. Tel ég það hið besta mál og þetta mál þá væntanlega komið í þá höfn að við fáum frv. og síðan væntanlega lög á næsta hausti, ný lög um upptöku ólöglegs sjávarafla sem við margir hverjir teljum mjög nauðsynlegt og hér er sem sagt viðurkennt af ráðuneytinu. Þá kemur c-liður, virðulegi forseti: ,,Að kveða á um að úrskurðir um upptöku á ólögmætum sjávarafla skuli uppkveðnir af þriggja manna nefnd er sjútvrh. skipi og að úrskurðir nefndarinnar séu fullnaðarúrskurðir innan stjórnsýslukerfisins. Sjútvrn. annist áfram eftirlit og geri kröfur um upptöku til nefndarinnar. Ákvæði um slíka nefnd mætti hugsanlega stinga inn í III. eða IV. kafla frv. um stjórn fiskveiða enda þótt slík lagasmíð sé óneitanlega mjög klúðursleg.`` Ég held nú að það sem verið er að leggja til hér sé að meginhluta til allt klúðurslegt, þannig að þessi tillaga er að mínu mati, ef ég lít á þetta á jákvæðan hátt, fyrst og fremst fyrsta uppástunga um það hvernig að skuli standa. Ég tel að hér séu ekki mótaðar tillögur um þennan þátt og það þurfi að standa einhvern veginn öðruvísi að en hér er lagt til. En samt, hér er verið að viðurkenna að þeirri aðferð sem notuð hefur verið hingað til, þ.e. að þessir hlutir séu allir í höndum ráðuneytisins, þurfi að breyta, og hér eru sem sagt fyrstu tillögur, fyrsta uppástunga um það hvernig væri hægt að leysa þetta mál. En tillögu um þennan þátt er ekki að finna í brtt. sem fram hafa verið lagðar. Þá er það fjórði liðurinn, virðulegi forseti: ,,Framsal aflaheimilda. Lagt er til að framsal aflaheimilda verði háð því skilyrði að það fiskiskip sem framselt er til hafi fyrir aflahlutdeild af þeirri tegund sem framseld er. Ráðherra verði heimilt að víkja frá þessu skilyrði að fenginni umsögn samráðsnefndar.`` Það mun vera brtt. sem hnígur að þessu málefni í brtt. 1. minni hl. og tel ég að þarna sé frekar en hitt verið að laga frv. Fimmti liðurinn: ,,Hagkvæmnisathugun. Lagt er til að við frv. verði bætt ákvæði til bráðabirgða þar sem Sjávarútvegsstofnun Háskóla Íslands verði falið að gera úttekt á mismunandi kostum við stjórn fiskveiða og hagkvæmni þeirra. Skýrsla stofnunarinnar skal lögð fyrir sjávarútvegsnefndir Alþingis fyrir árslok 1991.`` Um svona hugmyndir er allt gott að segja og einhver tillaga þessu lík mun vera í bráðabirgðaákvæðum í tillögum 1. minni hl. sjútvn. Og sjötti liðurinn og síðasti í þessum hugmyndum til að samræma sjónarmið er þannig, með leyfi forseta: ,,Smábátar. Lagt er til að smábátar er bætist í flotann á árinu 1990 án þess að sambærilegir bátar séu úreltir fái aflahlutdeild er svari til meðalaflahlutdeildar báta í sama stærðarflokki. Um aflahlutdeild þessara báta gilda sömu reglur og um aflahlutdeild annarra skipa að öðru leyti en því að framsal hennar er óheimil í fimm ár frá gildistöku laganna með sama hætti og varðar framsal aflahlutdeildar stærri skipa sem rekja má til uppbótar, sbr. 4. mgr. 11. gr. Aflahlutdeild þeirra báta teljist ekki með við ákvörðun aflahlutdeildar annarra smábáta skv. 2. mgr. ákvæðis til bráðabirgða II.`` Þessi breyting mun líka vera í tillögum 1. minni hl. og það má segja að þetta sé fyrst og fremst útfærsla á samkomulagi sem gert var við Landssamband smábátaeigenda. Ég taldi rétt að einmitt þetta skjal sem lagt var fram á fundinum 21. apríl kæmi hér inn í umræðuna og vildi undirstrika það að hér var ákveðið breytt um tón. Hér kom það allt í einu inn að fara að tengja samþykkt Úreldingarsjóðsins við samþykkt á stjórn fiskveiða og nota Úreldingarsjóðinn til þess að lappa upp á kerfið, beinlínis vitandi vits að kerfið gæti aldrei gengið upp á annan máta en þann að það hlytu að koma upp vandamál í sjávarþorpunum vítt um landið og það þyrfti að vera til einhver stofnun sem þá gæti bjargað, þá gæti komið til aðstoðar á einhvern hátt. Og ég verð að segja að ekki er nú mikil reisn yfir hugmyndunum, hvorki þeirri sem hér kom fram fyrst né þeirri sem lagt er til í tillögum 1. minni hl. að notuð verði. Það er verið að leggja til að þegar byggðarlög sem lenda í því að frá þeim er seldur kvótinn, einhver fjársterkur aðili hefur til þess möguleika að kaupa skip, kaupa kvótann úr byggðarlaginu, og skilja byggðarlagið eftir bjargarlaust, verði til einhver stóra mamma hér suður í Reykjavík sem verði tilbúin til að bjarga en bjarga á nokkuð sérstökum forsendum. Það á að meta það hvort viðkomandi byggðarlag eða viðkomandi fiskvinnslustöðvar á þessum stöðum, atvinnureksturinn á þessum stöðum, hefur burði til þess að borga þann kvóta eða þær veiðiheimildir, það bjargræði sem má verða til þess að byggð geti haldist áfram á viðkomandi stað, einhver stofnun hér suður í Reykjavík, Byggðastofnun held ég að sé nefnd í þessu tilliti. Og ef útkoman verður nú sú að þessir vísu menn telja að þessi staður sé nú svo illa kominn, það sé farið svo illa bæði fyrir sveitarfélagi og byggðinni og atvinnutækjunum þar að það sé nú ekki annað að gera en gefa þessum fyrirtækjum aflakvóta og rétt til þess að lifa, þá verður til í pokahorninu hjá stóru mömmu suður í Reykjavík eitthvað til þess að redda þessu fólki og þeir geta fengið ákveðinn kvóta, það var talað um 6000 tonn, til ráðstöfunar á hverju ári, til þess að bjarga því að byggðin á þessum stað líði ekki undir lok. Og ef svo skyldi nú fara að það dygði ekki að gera þetta einu sinni, vegna þess að þessum aflaheimildum verður úthlutað árlega, heldur kannski tvisvar, þrisvar, fjórum sinnum, þá eru viðkomandi byggðarlög komin fullkomlega á framfæri þessarar opinberu stofnunar sem verið er að leggja til að stofna. Afleiðingar kvótakerfisins, aflamarkskerfisins, sem enn einu sinni er verið að leggja til að framlengja, eru þannig í hugum þeirra sem eru að samþykkja það og búa til þessar reglur að þeir búast við að byggðarlögin standi uppi ekki aðeins kvótalaus, ekki aðeins aflaheimildalaus, heldur líka í þeirri stöðu að þau geti ekki keypt sér þennan rétt. Og þá kemur til kasta stóru mömmu að bjarga byggðinni. Mikið er þetta nú félagslega fallega hugsað. Og þetta er verið að segja við fylgismenn Alþb., að þetta sé hinn mikli byggðakvóti og ef ég leita hér að setningu hjá okkar ágæta formanni þá er sagt í sambandi við þetta, með leyfi forseta, að þessar tillögur feli sumar í sér ,,endanlegt og afgerandi samþykki við þau meginsjónarmið``, þ.e. sjónarmið Alþb. um byggðakvóta. Endanleg stefna Alþb. er sú í byggðakvótanum að halda gangandi byggðarlagi með gjafakvóta frá ríkisstofnun eða einhverri stofnun hér í Reykjavík. Slíkri útfærslu á byggðakvóta mótmæli ég persónulega og ég veit að ég er að mótmæla þar fyrir meginhluta stuðningsmanna Alþb. vítt og breitt um landið. En það er ekki nóg með það að þannig sé að staðið og þessi kvóti, eins og ég sagði áðan, sé jafnvel hugsaður sem rýrnunarkvóti, hafi orðið til út á rýrnun, það er gott að verða ríkur af rýrnun, heldur er líka talað um það, eins og ég nefndi hér í upphafi, að það sé mjög mikill byggðakvóti að sveitarfélögin fái forkaupsrétt á þeim skipum sem selja eigi í byggðarlaginu. Það getur vel verið að formaður Alþb. hafi nefnt þar að það væri hin endanlega lausn. Það væri það að sveitarfélögin hefðu forkaupsrétt að þeim skipum sem seld væru úr byggðarlaginu. Ég hef sagt inni í þingflokki Alþb. að þetta væri brosleg setning. Ég hverf ekki frá því og ég vil segja hér í ræðustól á hv. Alþingi að þetta er gagnslaus bókstafur vegna þess að forkaupsréttur er vitaskuld gagnslaus þegar hlutirnir standa þannig að viðkomandi byggðarlag hefur ekki möguleika til að kaupa skipið. Sá tími verður liðinn vegna þess að það byrjar alltaf á því að viðkomandi heimaaðilar reyna að kaupa þau skip sem eru þar til sölu, en vegna þess að boðið er hærra, peningamennirnir bjóða hærra en bolmagn er fyrir á viðkomandi stað, hærra en möguleiki er til á viðkomandi stað til að kaupa skipið, þá ráða þeir ekki við það. Forkaupsréttur við þær aðstæður er gagnslaus. Hann er ósköp svipaður og það sem var í frv., að það skyldi auglýsa þessa hluti, það skyldi auglýsa þá, og vitaskuld má segja að með því að auglýsa fór ekkert fram hjá viðkomandi byggðarlagi. Það mátti segja að það væri jákvætt. Þá leituðu menn eftir því hvort hægt væri að kaupa skipið miðað við það fjármagn sem var til í viðkomandi byggðarlagi. Forkaupsréttur þar ofan á er, eins og ég sagði, brosleg viðbót. Því er og nú verr og miður að við þær aðstæður sem ég er að lýsa hér ...

Svo er forkaupsrétturinn tekinn upp úr jarðalögunum ...

Fyrirmyndin úr jarðalögum. Já, það er einmitt það. Forkaupsréttarfyrirmyndin er úr jarðalögum. En því miður er staðan ekki sú að hér sé verið að keppa við fjársterk fyrirtæki með góðan rekstur. Hér á ég við það þegar verið er að keppa um kaup á skipum í sambandi við sölu úr byggðarlögum. Maður gæti oft og tíðum fellt sig við það ef fyrirtæki sem hefði sýnt góðan rekstur, hefði sæmilega góða eiginfjárstöðu og væri enn að styrkja sína stöðu með því að kaupa skip á eðlilegan viðskiptamáta. Það væri ekki svo óeðlilegt að fallast á það að þar væru hlutir að eiga sér stað sem alltaf hlytu að koma upp, menn væru að byggja sig upp og efla sig af eigin fjármagni og eigin dugnaði. En í því þjóðfélagi sem við búum við eru hlutirnir ekki á þann veg, því miður. Þeir eru meira og meira á þann veg að opinbert fjármagn er notað til þess að kaupa skip án þess að þau fyrirtæki sem eru að kaupa þau hafi raunverulega nokkurn rekstrargrundvöll. Það er verið að nota opinbert fjármagn, og þar á ég við bara fjármagn banka og jafnvel sjóða eins og Hlutafjársjóðs og Atvinnutryggingarsjóðs, til þess að kaupa veiðiskip og þar með fiskveiðikvóta oft og tíðum frá aðilum sem eru sæmilega stæðir og gætu haldið áfram rekstri viðkomandi skipa en freistast til að selja skip sín þegar vel er boðið. Þá er verið að gera þetta fyrir fjármagn sem viðkomandi viðskiptabanki hins aðilans hefur boðið. Kauptu kvóta, þú átt að fá meiri kvóta til þess að þetta geta staðið sig hjá þér. Það er sem sagt verið að byggja upp fyrirtæki, meira og minna hringinn í kringum landið, sem hafa ekki eðlilegan rekstursgrundvöll með því að kaupa skip frá öðrum stöðum og viðkomandi byggðir hafa ekki möguleika á að keppa við þau, hvort sem um forkaupsrétt er að ræða eða annað.

Svo lánar Atvinnutryggingarsjóður ...

Svo segir hv. þm. Halldór Blöndal: Svo lánar Atvinnutryggingarsjóður öðru fyrirtækinu en Byggðasjóður hinu. Vel má það vera að hlutirnir séu á þann veg, en mörg eru þau fyrirtæki sem eru vel rekin hringinn í kringum landið og hafa ekki þurft á því að halda að fá lán hjá Byggðasjóði og jafnvel ekki Atvinnutryggingarsjóði heldur og ekki Hlutafjársjóði, en það er verið að stefna að þessum fyrirtækjum meira og minna með því kerfi sem við búum við og með því fiskveiðistjórnarkerfi sem nú er verið að leggja til að verði samþykkt hér einn ganginn enn.

Refsa þeim sem standa sig.

Refsa þeim sem standa sig, eins og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson segir. 
            

Það heyrðist ekki hvað fyrrv. formaður Alþb. sagði.

Hæstv. menntmrh. benti á það að hv. 14. þm. Reykv. stóð að því að samþykkja fiskveiðistefnuna sem við höfum búið við og búum við enn þá.

Ekki þessa sjóði.

En sjóðirnir eru nú að meginhluta til afleiðingin af þessari stefnu sem við búum við, hv. þm. 
            

Það er rétt. Þess vegna þarf að skoða það allt aftur í nýju ljósi.


            

Frá nýjum vettvangi.

Farið þið nú ekki að koma með vettlinginn hér inn í hv. deild.

Það eru engin vettlingatök hér í þessari deild.

Hér verða engin vettlingatök, nei. Það sem við blasir, þær brtt. sem fram hafa komið eru að mínu mati í hróplegu ósamræmi við samþykktir Alþb., í hróplegu ósamræmi við þá vinnu sem ég vann í ráðgjafarnefndinni. Þar tel ég mig allan tímann hafa gefið þær upplýsingar til félaga minna í flokknum á þann veg sem ég hafði bestar og lýsti fyrir þeim hvað ég væri að leggja til í nefndinni og ég fékk stuðning við þessa stefnu, hvað eftir annað. Ég tilkynnti þetta félögum mínum í flokknum og við vorum svona í sameiningu við það að samþykkja minn fyrirvara við nál. Ég lýsti því að það væri stefna mín, vinnutilhögun mín í nefndinni, að reyna að lagfæra þá fiskveiðistefnu sem við hefðum búið við á þann veg að hún væri viðunanlegri fyrir landsbyggðina og það var sameiginlegt álit okkar í þingflokki Alþb. að það skyldi ég gera. Þegar síðan kemur að því að taka málið út úr nefndinni legg ég fram svohljóðandi bókun, með leyfi forseta: ,,Í október sl. lagði vinnuhópur sem starfaði sl. sumar á vegum ráðgjafarnefndarinnar fram tillögur í formi frv. Tillögur þessar hafa síðan verið til umfjöllunar í nefndinni. Ekki hefur náðst allsherjarsamkomulag í nefndinni um ýmis atriði í frumvarpsdrögunum. Um önnur atriði virðist vera fullt samkomulag, t.d. um afnám sóknarmarksins, veiðitímabil verði ekki miðað við almanaksárið og að væntanleg lög verði ekki tímabundin. Mínir fyrirvarar um frumvarpsdrögin nú við lokaafgreiðslu í nefndinni eru aðallega við eftirtaldar greinar: 9. gr. um skerðingu botnfisksaflamarks vegna sérveiða, 10. gr. um álag og vigtun á fiski sem fluttur er óunninn á erlendan markað, 11. gr. úr síðari frumvarpsdrögunum um aflahlutdeild sem fylgi skipi við eigendaskipti og flutning milli byggða, sbr. tillögur Alþb. um sjávarútvegsstefnu og byggðakvóta, 17. og 18. gr. um eftirlit sjútvrn. með framkvæmd væntanlegra laga. Ég mun fylgja brtt. sem fram kunna að koma við frumvarpsdrögin við meðferð málsins á Alþingi og í ríkisstjórn telji ég þær til bóta.`` Hér eru taldar upp þær greinar sem ég gat ekki fellt mig við í frv. og ég taldi að nauðsynlegt að ræða frekar þegar það kæmi hér til umfjöllunar á hv. Alþingi. Svo gerist nokkuð sérstakt. Ályktun mín var ekki nógu hvöss og ekki nógu ákveðin þegar frv. kom til umfjöllunar í þingflokki Alþb. Þá er enn samþykkt ný ályktun þar sem þessir hlutir eru enn ítrekaðir og nefndir fleiri þættir. Ég var vitaskuld mjög ánægður með þá samþykkt flokksins. Þegar ráðherrar Alþb. fóru með hana í ríkisstjórnina taldi ég náttúrlega alveg víst að um þessa samþykkt yrði fjallað allrækilega í ríkisstjórninni. Og þegar að því kæmi að fjalla um þetta í sjútvn. þyrfti ég ekki lengi að bíða eftir því að ráðherrarnir mínir kæmu hver sem betur gæti til þess að styðja og ná fram þessum markmiðum Alþb.

Það er að koma að matarhléi. Ég vil því spyrja hv. þm. hvort hann sé að ljúka ræðu sinni eða vilji gera hlé á henni.

Ég á allmikið eftir.

Þá þarf ég að biðja hv. þm. að fresta ræðu sinni.

--- Fundarhlé. Herra forseti. Ég var þar staddur í ræðu minni sem ég var að ræða um stöðu fiskveiðistjórnarmálsins í þingflokki Alþb. Ég sé að félagar mínir hér í deildinni, hæstv. menntmrh. og 4. þm. Suðurl., eru hvorugir komnir til fundar þannig að ég held að það sé rétt hjá mér að fresta því að ræða frekar um þau viðskipti. Ég hef ekki áhuga fyrir því að fara að tala um þau mál öðruvísi en þeir séu hér viðstaddir og mun fresta því að fjalla frekar um það, taka það upp aftur þegar hæstv. menntmrh. og formaður þingflokks Alþb. koma til fundarins en þeim hefur dvalist eitthvað. Ég nefndi jafnan í umfjöllun um væntanlegar tillögur Alþb., bæði hér á hv. Alþingi sem og annars staðar, að byggt var á samþykkt sem Alþb. hafði gert á miðstjórnarfundi árið 1987 og samþykkt hafði verið í stofnunum flokksins og síðan aftur staðfest með nokkrum breytingum á landsfundi flokksins sl. haust. Bókun mín í ráðgjafarnefndinni og samþykkt þingflokksins byggðust á þessari samþykkt. Frv. er í veigamiklum atriðum í miklu ósamræmi við þessa samþykkt. Fiskveiðistefna Alþb. byggist á því að auðlindir innan fiskveiðilandhelgi Íslands séu þjóðareign, sameign allra Íslendinga, og veiðiheimildum verði úthlutað til byggðarlaga. Veiðrétturinn verði þó eftir sem áður tengdur skipum. Alþb. leggur til að 2 / 3 hlutum veiðiheimildanna verði úthlutað til byggðarlaga samkvæmt sérstakri reiknireglu. Í fyrsta lagi felur sú reikniregla í sér að fjórðungur þessa nýja byggðakvóta yrði reiknaður út frá úthlutuðu afla- og sóknarmarki skipa í byggðarlögunum eins og sú úthlutun var að meðaltali árin 1984--1986. 3 / 4 hlutar verði hins vegar reiknaðir út frá úthlutuðu afla- og sóknarmarki skipa í byggðarlögunum í árslok 1987. Í öðru lagi verði þriðjungi veiðiheimilda úthlutað til útgerðar á skip og skal sá hluti reiknaður með sama hætti og ákveðið var í reglugerð fyrir árið 1987. Eftir að byggðakvóti hefur verið reiknaður skal honum deilt á milli þeirra skipa sem fá kvóta úthlutað í viðkomandi byggðarlagi í hlutfalli við veiðiheimildir þeirra. Við sölu skipa úr byggðarlagi fylgir þeim einungis sá þriðjungur aflakvótans sem fór til útgerðarinnar. 2 / 3 hlutar verða áfram í byggðarlaginu og þeim endurúthlutað þar í samræmi við ákveðnar reglur. Hagur byggðarlaganna er þannig gerður að forgangsatriði. Með því að binda veiðiheimildir við byggðarlög er verið að tryggja hag sjómanna og starfsfólksins í fiskiðnaði og allra íbúa þeirra byggðarlaga sem byggja afkomu sína á öruggri og skipulagðri nýtingu sjávarafla. Þær reiknireglur sem Alþb. leggur til að notaðar verði hafa einnig í för með sér að komið verði nokkuð til móts við þau byggðarlög sem tapað hafa mestum aflakvóta á undanförnum árum vegna ranglætis þess kerfis sem ríkt hefur og enn er lagt til að gildi áfram. Byggðakvótinn kemur auk þess í veg fyrir brask í tengslum við skipa- og kvótasölu sem þróast hefur í skjóli ríkjandi fiskveiðistefnu. Óeðlilegt verð á fiskiskipum mundi hverfa að mestu. Keppni milli byggðarlaga um kaup á skipum til að komast yfir afla mundi hætta og þannig yrði stuðlað að aukinni hagkvæmni í útgerð. Raunhæfara arðsemismat mundi gilda í viðhorfum til skipakaupa. Fiskveiðistefna Alþb. opnar nýjar leiðir til þróunar og nýsköpunar og hvetur til bættrar meðferðar á afla og afurðum og til aukinnar framleiðni innan sjávarútvegsins, svo og þess að fiskstofnarnir verði nýttir með það fyrir augum að hámarksafrakstur fáist miðað við ákveðin tímabil. Það frv. sem við fjöllum hér um beinist til annarra átta. Þar er verið að festa í sessi miðstýrt kerfi sem á undanförnum árum hefur ekki skilað þeim markmiðum sem því var ætlað að ná. Fiskveiðistjórn síðustu sex ára hefur brugðist hrapallega. Hún hefur brugðist mikið meir heldur en fiskveiðistefna Norðmanna, Grænlendinga og Kanadamanna, þó að hv. formaður sjútvn. Stefán Guðmundsson væri að hæla sér af því að fiskveiðistefna okkar hefði ekki farið eins illa og hjá Kanadamönnum og Norðmönnum. Staðreyndin er nefnilega sú að hjá þessum þjóðum stendur fiskurinn undir einungis broti af þjóðarframleiðslunni. En það þarf ekki að hafa mörg orð um það hve stór hluti þjóðarframleiðslu okkar byggist á sjávarafurðum. Þess vegna eru mistök í fiskveiðistefnu hér á Íslandi margfalt, margfalt verri en einhver mistök sem eiga sér stað þar sem þetta eru nokkur prósent þjóðartekna og skiptir sáralitlu máli, eins og t.d. hjá Kanadamönnum miðað við það sem þetta skiptir máli hjá okkur. Fiskveiðistefna sú sem við höfum búið við á undanförnum árum hefur mistekist í meginþáttum. Þorskstofninn hefur ekki styrkst, sem átti að vera aðalatriðið þegar kvótalögin voru sett á. Hann hefur ekki styrkst, þorskstofninn hefur jafnvel veikst. Fiskiskipastofninn hefur ekki minnkað. Það er ekki rétt sem hv. þm. Stefán Guðmundsson var að halda fram í framsöguræðu sinni að þar væru einhverjir góðir hlutir að gerast á þann veg að flotinn væri að minnka. Það er allt á hinn veginn. Jafnvel þó að hann sjái einhverja framtíðarsýn í því að ekki séu neinar kröfur um smíði nýrra skipa á þessu eða næsta ári þá er staðreyndin sú að flotinn hefur stækkað og hann hefur eflst og er margfalt öflugri en þegar farið var af stað með þetta kerfi. Sóknarmöguleikar þess flota sem við eigum núna er miklu meiri en þess flota sem var til í upphafi þessarar fiskveiðistjórnunar, þ.e. í lok árs 1983. Það er náttúrlega það alvarlegasta að við höfum byggt upp stóran verksmiðjutogaraflota. Hv. þm. nefndi það nú ekki að þar hefur það gerst að frá því að þessi stefna varð ofan á hefur sá floti stækkað úr þremur skipum í 25. Það er náttúrlega hrikaleg uppákoma, bara sú þróun, og gengur þvert á þau markmið sem lágu til grundvallar þeirri fiskveiðistefnu sem samþykkt var. Enn stefnir í svipaða átt með því kerfi sem á að fara að lögfesta hér. Mestar líkur eru fyrir því að þeir sem hafa mest umleikis hafi á næstu árum mesta möguleika til að sölsa undir sig veiðiréttinn, annaðhvort á þann veg sem ég var að segja hér áðan að lánastofnanir, jafnvel sjóðir eins og Hlutafjársjóður og Atvinnutryggingarsjóður komi til með að lána fyrirtækjum til þess að komast yfir kvóta frá öðrum eða þá, sem við verðum nú að vona að frekar eigi sér stað, að þessi fyrirtæki eflist svo af eigin peningaeign að þau geti beitt peningavaldinu til þess að kaupa upp heilu byggðirnar. Fiskiskipaflotinn hefur ekki minnkað og gæði hráefnis, sem átti að vera eitt af stóru markmiðunum, hafa ekki aukist. Oftar sjáum við greinar og umfjöllun í fjölmiðlum um að það sé ein af meinsemdunum í okkar sjávarútvegsstefnu að við séum ekki með nógu gott hráefni. Þar þurfi að fara að breyta til, þar þurfi að fara að haga sér öðruvísi á þeim vettvangi. Við þurfum að stefna að því að flytja út reglulega ferskan fisk, góðan fisk, hvort sem hann er þá undirbúinn til þess útflutnings sem ferskur fiskur í ís eða frystur fiskur, sem er gæðavara ef fiskurinn er ekki margra daga gamall, og mismunandi búinn til þess að smakkast mönnum vel þegar á neytendaborð er komið.

Ekki má gleyma að samþykkja hana.

Það eru ýmsar blikur uppi í saltfiskverkuninni, hv. þm. Halldór Blöndal, en þó er það nú svo að menn komast frekar fram hjá því í saltfiskverkuninni að vera að selja mönnum einhverja vöru sem ekki er vitað hvernig er. Saltfiskverkunin er þannig að þar er flokkað eftir gæðum þegar fiskurinn fer á markað neytenda og neytandinn veit nokkurn veginn hvað hann er að kaupa, hvort hann er að kaupa fyrsta flokks vöru eða annars flokks. Við erum vitaskuld með allt of mikið af annars flokks saltfiski á boðstólum, en þó ekki á þann veg sem frysta varan er, með leynda galla. Viðskiptavinur okkar kaupir frysta vöru og býst við því að það sé ferskur, góður fiskur. En þegar hann fer að neyta hennar finnur hann á bragðinu að það er alls ekki ferskur fiskur í þess eiginlegu merkingu heldur kannski átta eða tíu daga gamall fiskur sem telst ekki boðleg markaðsvara. Þessu fylgir að kostnaður við útgerðina hefur aukist. Það sem hefur mistekist mest af öllu í sambandi við þessa fiskveiðistjórn er að sjávarbyggðirnar okkar vítt og breitt um landið hafa ekki eflst nema í undantekningartilvikum þar sem einhver sérstök staða hefur komið upp. Við stöndum frammi fyrir því vítt um landið að sjávarbyggðirnar okkar eru að láta undan, ekki kannski endilega komnar á það stig í dag að menn finni fyrir því að þar sé komið upp atvinnuleysi eða erfiðleikar í sambandi við rekstur fyrirtækja, en það er ótti meðal allra, öryggisleysi. Það tengist einmitt þessu kerfi sem við búum við, óttinn við það að sá sterki komi á morgun, sá sterki sem er annaðhvort með lánsfé eða sitt eigið aflafé og kaupi upp rétt byggðarinnar til þess að halda uppi atvinnu. Það er það sem er innifalið í þessu kerfi. Við stöndum frammi fyrir því að ef þetta verður samþykkt núna munu margir hugsa sig mikið um hvort þeir eigi að halda áfram að búa áfram í þessum eða hinum sjávarbyggðum. Það er meira en vafasamt að ætla að framlengja slíkt kerfi, en kapp þeirra sem viðhalda vilja þessu mislukkaða stjórnkerfi er hins vegar mikið og málsvarar þess eru svo vel settir í stjórnsýslu- og hagsmunakerfinu að lítil von er til þess að því verði breytt í höfuðatriðum, þó að skoðanakönnun Háskóla Íslands nú nýverið hafi upplýst okkur um það að blessuð þjóðin okkar er á allt annarri skoðun en þeir sem eru að leggja til að þetta kerfi verði framlengt. Aðeins 1% eða rúmlega 1% af þeim sem spurðir voru, sem voru á annað þúsund, mæltu með því að haldið yrði á eignarréttinum í sambandi við aflamarkið eða aflaheimidirnar á þann veg sem gert hefur verið, aðeins 1%. En upp í 89% af sérstökum hópum, þ.e. sjómanna, töldu æskilegt að tengja veiðikvótann við byggðir. En það sem við erum að samþykkja núna er alveg þveröfugt, þveröfugt við það sem er ætlast til af almenningi í landinu. Þannig er haldið á málum. Ég hef hugsað mér að flytja brtt. við 3. umr. en eins og kunnugt er þá er ég ásamt þrem öðrum þingmönnum flm. að tillögu um að máli þessu verði vísað frá deildinni eða vísað til samráðsnefndarinnar aftur og þar verði fjallað um þetta mál frekar. Síðan verði Alþingi kallað saman aftur til þess að fjalla um fiskveiðistefnuna. Ég geri mér von um það enn að þessi tillaga verði samþykkt og læt því bíða til 3. umr. að túlka frekar brtt. mínar. Vil ég þó aðeins nefna það að ég legg til að farið verði að tillögu Alþb. um það að kvótanum eða aflamarkinu verði skipt á þann máta sem ég var að lýsa hér áðan. Ég legg og til að 9. gr. frv., eða sá þáttur 9. gr. þar sem lagt er til að búinn verði til nokkurs konar aflatryggingasjóður fyrir loðnuskipin á kostnað bolfisksins, verði felldur niður. Ég mun og leggja til að settar verði svokallaðar girðingar á milli kvótasölu, ekki verði hægt að selja varanlegan kvóta á milli skipa, þ.e. það yrði flokkað eftir stærðum. Frá minnstu skipum og upp í 30 tonn megi ekki selja kvóta til skipa sem eru stærri en 30 tonn. Síðan yrðu bátar frá 30 tonnum að togurum, innan þess marks mætti selja kvóta en ekki upp til togara, síðan héldust togarar innan ákveðins marks og svo frystitogarar sér. Um þessar tillögur mínar mun ég fjalla við 3. umr. Það virðist nú vera svo að mínir ágætu flokksfélagar hafi ekki meiri áhuga á frv. um stjórn fiskveiða en svo að þau láta vera að mæta hér til fundar. Ég hafði hugsað mér að útlista í þeirra áheyrn tillögur þingflokksins, minna þau aðeins á hvað þau höfðu samþykkt og lagt til í ríkisstjórn. Ég mun því halda ræðu minni áfram enn um stund og vita hvort ...  fjallað lítillega um það en mönnum hefur gefist takmarkaður tími til að skoða jafnviðamikla skýrslu eða álitsgerð sem þessi er og því ekki hægt að fjalla um hana nema á takmarkaðan hátt. Ég vil þó þakka fyrir það að þessi álitsgerð hafi borist okkur í hendur áður en þessi umræða átti sér stað. Ég vil benda á það að þeir álitsgerðarmenn undirstrika það að álitsgerð þessi sé á þann veg að þeir beri þar einir ábyrgð á. Vitaskuld gerum við okkur fyllilega grein fyrir því að hér er ekki um annað að ræða en álitsgerð tveggja valinkunnra manna og sjálfsagt er að líta á þeirra niðurstöður sem slíkar en ekki sem sérstakan dóm í þessu máli. Það er mjög gott að hafa fengið þessa álitsgerð og ég er alveg viss um að hún kemur af stað umræðum um þetta mál á nýjum grunni. Og það á þeim grunni sem var mjög nauðsynlegt að kæmi fram í þjóðfélaginu, þ.e. fjallað verði um stjórnsýsluna og eignarhaldið. Það verður sjálfsagt fjallað um það að einhverju leyti út frá þeim rökum sem hér koma fram í skýrslunni, í álitsgerðinni. En ég er nokkurn veginn viss um það og veit það reyndar að ýmsir aðilar hafa nokkuð aðrar skoðanir á þessum málum sem hér er um fjallað heldur en hér kemur fram. Þess vegna segi ég að ég er nokkurn veginn viss um það að þessi skýrsla mun vekja miklar umræður á komandi tímum. Ég vil benda á nokkra þætti í þessari skýrslu. Á bls. 4 er sagt, með leyfi forseta: ,,Eftirlit ráðuneytis takmarkast þó að jafnaði við það sem kalla má almennt eftirlit með því að fylgt sé ákvæðum laga og reglna fremur en að ráðuneyti sinni eftirliti með því hvort tilteknir einstaklingar eða lögaðilar hafi fylgt lögum og reglum. Vakni efasemdir um það hefur ráðuneyti að jafnaði frumkvæði að því að tilkynna slíkt til hlutaðeigandi eftirlitsaðila eða löggæsluyfirvalda.`` Þessi niðurstaða þeirra Sigurðar Líndals og Tryggva Gunnarssonar um eftirlit ráðuneytisins finnst mér vera mjög athyglisverð og einmitt sá aðalþáttur sem ég hef gagnrýnt í meðferð sjútvrn. á þessum málum. Ég hef haldið því fram að það væri ósköp eðlilegt og sjálfsagt að ráðuneytið annaðist úthlutun veiðileyfa á því skipulagsformi sem við búum við, út frá þeim reglum sem samþykktar hafa verið. En að ráðuneytið haldi áfram og sé eftirlitsaðili og rannsóknaraðili, það hefur mér alltaf fundist mjög vafasöm aðgerð og hef gagnrýnt það. Ég er því mjög feginn þegar þessi niðurstaða kemur frá hendi þeirra Lagastofnunarmanna. Það finnst mér mjög mikilsvert. Hinir þættirnir hafa ekki verið eins gagnrýnisverðir út frá mínu sjónarmiði. Ég hef ekki talið mjög gagnrýnisvert, eftir að annar aðili en ráðuneytið sjálft hefði rannsakað hluti og bent á misferli og rökstutt misferli, að ráðuneytið úrskurðaði þá um málið. Ég hef ekki talið það neitt sérstaklega varhugavert þó vitaskuld sé það ekki rétt að ráðuneytið hafi mjög mikið vald á þessum vettvangi. Fyrst og fremst á það að vera úthlutunaraðili. En þetta er sú þungamiðja sem ég hef gagnrýnt og tel því að hér hafi komið fram hjá Sigurði Líndal prófessor og Tryggva Gunnarssyni hæstaréttarlögmanni niðurstaða sem kemur mjög vel heim og saman við þær skoðanir sem ég hef haft á þessu máli. Síðar á bls. 4 segja þeir, einmitt í sambandi við þessa hluti: ,,Eftirlit af því tagi sem veiðieftirlitsmönnum er ætlað að sinna er almennt ekki á verksviði ráðuneyta.`` Og svo síðar c-liður: ,,Ekki er kostur á að bera athafnir eða niðurstöður veiðieftirlitsmanna undir æðra stjórnvald.`` Þessir þættir báðir eru mjög athyglisverðir og raunverulega undirstöðuatriði í sambandi við stjórnsýsluna og hvernig hún hefur verið framkvæmd á undanförnum árum. Ég fagna því sérstaklega þessum niðurstöðum. Og svo í lokin á þessum þætti á bls. 5 segja þeir: ,,Við teljum að hér komi því til álita hvort það samrýmist ekki betur grundvallarreglum stjórnsýsluréttar að veiðieftirlitinu verði búinn staður hjá sjálfstæðri stofnun í stjórnkerfinu en ekki í sjútvrn. sjálfu.`` Enn staðfesta þeir, Sigurður Líndal prófessor og Tryggvi Gunnarsson hæstaréttarlögmaður, þær skoðanir sem ég hef haldið hér fram á hv. Alþingi í hvert skipti sem fjallað hefur verið um þessi mál og þennan þátt ráðuneytisins. Af einhverjum ástæðum, kannski af því að fréttamönnum hefur ekki gefist tími til þess að lesa þetta gagnmerka plagg, þá hefur í fréttum sem ég hef heyrt nú undanfarið þetta grundvallaratriði einhvern veginn farið fram hjá þeim. Þeir hafa svo aftur á móti lagt mikla áherslu á það að ráðuneytinu væri heimilt að úrskurða, það stangaðist ekkert á við stjórnarskrá og væri löglegt að öllu leyti, en þennan aðalþátt hafa þeir af einhverjum ástæðum ekki áttað sig á að láta almenning í landinu vita um, að þessir umsagnaraðilar okkar telja og er undirstrikað frá þeirra hálfu í þessari álitsgerð að eftirlitskerfi það sem haldið hefur verið við stenst varla eðlilegt réttarfar. Ég mun nú stytta mál mitt en það eru ýmsir fleiri þættir í þessari álitsgerð sem eru mjög áhugaverðir og er ánægjulegt að komi fram í slíku plaggi sem þessu.

Þá verður samningin samt að vera skýr.

Myndin er mjög skýr að þessu leyti til en ég vil undirstrika það líka, hv. þm., að einmitt þættir sem sumir hafa verið að tala um að ættu ekki að vera í sjútvrn. og ég hef aldrei lagt mikið upp úr, eins og t.d. úthlutun veiðileyfa, ég tel það sjálfsagðan hlut að sjútvrn. annist það ef við erum með slíkt kerfi sem við búum við núna, það er bara sjálfsagður hlutur. Og ég hef líka sagt það að ég tel ekkert athugavert við það þó að ráðuneytið úrskurði þegar það hefur í höndunum unnin gögn frá öðrum aðilum en því sjálfu. Og það er einmitt það sem kemur fram í þessu gagni hér, þessari álitsgerð, sem ég er að fjalla um og var unnin samkvæmt okkar ósk af Lagastofnun Háskólans. Mér finnst svo aftur á móti umfjöllun þeirra um eignarréttinn koma nokkuð á óvart. Sérstaklega umfjöllun þeirra um þann rétt sem skapist af hefð og atvinnuréttindum og þá sérstöku umfjöllun sem þar er á þann veg fyrst og fremst, þó það sé ekki sagt berum orðum, að hugsanlega skapist einhver eignarréttur út á áunnin atvinnuréttindi. Mér finnst umfjöllunin vera á þann veg að hugsanlegur eignarréttur sem þannig myndast væri þá fyrst og fremst á vettvangi útgerðar og kannski sjómanna. En sá eignarréttur ætti þá vitaskuld um leið, ef þetta er fyrir hendi, að tengjast þeim sem nýtt hafa þessa auðlind á þann veg að gera úr henni verðmæti, þ.e. fiskvinnslu og fiskvinnslufólki. Það er eins og þeir aðilar séu einhvern veginn til hliðar í þessari umfjöllun og ekki leitað að því hvort hugsanlegt sé, ef einhver eignarréttur skapast út frá þessum þætti, að hann sé mikið breiðari og víðfeðmari en svo að tilheyra eingöngu útgerð eða útgerð og sjómönnum. Athuga þyrfti hvort sá eignarréttur er þá ekki líka í höndum þeirra sem í áraraðir hafa verið samstarfsmenn þessara hópa við að nýta aflann og gera úr honum aukin verðmæti. Mér finnst einmitt þessi þáttur vera á þann veg að þessir ágætu menn hliðri sér nokkuð við það að segja ákveðna hluti. M.a. á bls. 19, þar sem þeir hafa fjallað um eignarréttinn og óafturkallanlegt stjórnarskrárvarið forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum, þá er sagt þar neðarlega: ,,Ef allt þetta stenst er ekki líklegt að við samþykkt frumvarpsins stofnist einstaklingsbundinn stjórnarskrárvarinn eignarréttur yfir veiðiheimildum, jafnvel þótt væntanleg lög verði ótímabundin.`` Ég skrifaði undir þetta plagg með beiðni um að þeir sem legðu í það að svara okkur --- það var sjálfsagt að búast við því að þessari beiðni yrði hafnað --- en að fá svar á þennan máta um þennan stóra þátt finnst mér mjög miður. Að prófessorinn og hæstaréttarlögmaðurinn segi í þessu tilfelli: ,,Ef allt þetta stenst er ekki líklegt ...`` o.s.frv. Þetta er náttúrlega ekki niðurstaða þarna en greinilega hafa þessir ágætu menn, af einhverjum ástæðum, ekki viljað kveða fastar að en þetta. En þetta nálgast það að vera tiltölulega lítið svar við þeirri spurningu sem við vorum að bera fram í svo veigamiklu máli. Ég vil endurtaka það að mér finnst þessi álitsgerð góð og ég fagna henni. Ég vil láta koma fram þakklæti mitt til þessara manna að hafa skilað okkur þessu plaggi þó mér finnist að æskilegra hefði verið að þeir hefðu kveðið svolítið fastar að orði. Þó er, eins og ég sagði í upphafi, það sem þeir segja hér vitaskuld aðeins álit þeirra en ekki neinn dómur. Þetta er álitsgerð sem við fáum til umfjöllunar og þjóðin fær líka til umfjöllunar á næstu tímum. Þá er komið að því sem ég hafði lofað að ég skyldi ekki gera nema mínir flokksfélagar væru hér viðstaddir.

Þeir eru farnir aftur.

Ég held ég verði að biðja hæstv. menntmrh. að gefa sér pínulítinn tíma og hlusta á það sem mig langar til að segja um þessi mál, og eins væri nú æskilegt ef formaður þingflokksins væri kominn líka.  Ég ætla að halda áfram máli mínu og fresta umræðu um þetta sérstaka efni enn um sinn. Ég vil benda á það, eins og ég sagði áðan, að ég ásamt þremur þingmönnum öðrum legg til að þessu máli verði frestað. Fleiri hafa tekið undir það að málinu verði frestað. Ég vil láta það koma fram hér í þinginu að Birting, félag jafnaðar- og lýðræðissinna, gerði sérstaka ályktun um kvótafrv. og sú ályktun var send okkur þingmönnum. Þessari merku ályktun vildi ég gjarnan koma í þingtíðindi og vil leyfa mér að lesa hana hér upp. 

Á það ekki við hæstv. fjmrh. líka?

Ég hef bent á það að hæstv. fjmrh. er ekki í þingflokki Alþb. og þess vegna sé ég ekki ástæðu til þess að vera sérstaklega að spjalla við hann um þau málefni sem eru að gerast og um er visst ósamkomulag á milli þingflokksins og mín.

Þetta er formaður flokksins.

Hann er formaður flokksins, rétt er það, en þau mál ræði ég við formanninn á vettvangi flokksins sjálfs, framkvæmdastjórn og á félagsfundum og flokksfundum.  Ég vil bara láta það koma fram aftur og enn, virðulegi forseti, fá að lesa hér upp samþykkt frá félaginu Birting, félagi jafnaðar- og lýðræðissinna. ,,Ályktun stjórnar Birtingar um sjávarútvegsmál``, með leyfi forseta: Stórum stöfum stendur: ,,Frestið kvótafrumvarpinu. Stjórn Birtingar, félags jafnaðar- og lýðræðissinna, tekur undir þá kröfu Geirs Gunnarssonar alþingismanns og ýmissa samtaka sjómanna að frestað verði afgreiðslu frv. um stjórnun fiskveiða til næsta hausts.`` Hér kemur fram, herra forseti, að þessi stofnun er nokkuð róttækari en við fjórmenningarnir sem leggjum hér fram tillögu um það að fresta þessu til --- virðulegi menntmrh. Það er nú vont að þurfa að trufla ráðherrann mikið, en ég var bara kominn inn í annað efni heldur en ég ætlaði að fjalla um þegar ég var að biðja ...

Kláraðu Birtingu. Þú getur það án mín.

Til þess að það sé alveg öruggt að þetta komist nú í þingtíðindi þá ætla ég að endurtaka það sem hæstv. menntmrh. sagði þegar ég var að fara þess á leit við hann að hann hinkraði aðeins við. Hæstv. menntmrh. sagði: ,,Kláraðu Birtingu. Þú getur það án mín.`` Þá er þetta nú vonandi komið í þingtíðindi.

Þú getur það án mín, þetta eru skilaboð.

Og áfram, virðulegi forseti, er sagt í þessari samþykkt: ,,Ljóst er að mikill ágreiningur er um framtíðarskipan í þessum efnum og óeðlilegt við þær aðstæður sem nú eru uppi að samþykkja ótímabundið framhald núverandi kerfis. Stjórn Birtingar telur að nýta eigi næstu mánuði og missiri til stefnumótunar í sjávarútvegsmálum. Sú stefnumótun verður að miðast við gagngera endurskipulagningu á þessum undirstöðuatvinnuvegi. Í því sambandi vísar stjórnin einkum til hugmynda um kvótagjald, um söluskyldu á innlendum fiskmörkuðum og afnám opinberra afskipta af fiskverði, um að rjúfa einokun stóru sölusamtakanna og opinbera byggðastefnu sem taki bæði mið af arðsemiskröfum í sjávarútvegi og ólíkum aðstæðum í byggðarlögum. Málefnahópur Birtingarmanna hefur að undanförnu unnið að stefnumótun á vegum félagsins í þessum málum og er árangurs af þeim verkum að vænta innan skamms. Stjórn Birtingar telur að samþykkt kvótafrv. í lítt breyttri mynd nú geti haft alvarlegar afleiðingar fyrir þróun í sjávarútvegi, veiðum og vinnslu og þar með fyrir atvinnulíf og efnahagsástand hérlendis á næstunni. Samþykkt á fundi á sumardaginn fyrsta.`` Vegna þess að ég er ekki félagi i Birtingu og hef leitt það félag mikið hjá mér ætla ég ekki að fjalla um efni þessarar samþykktar. En ég taldi rétt að þessi samþykkt félagins kæmi hér fram og menn gætu áttað sig á þessu síðar, eins og segir hér í lokin, að hlutirnir muni verða mjög alvarlegir á þessum vettvangi fyrir atvinnulíf og efnahagsástand á næstunni. Þessi aðvörun þessa merka félags kemst því hér til þingmanna. Ég frestaði því að ræða um tilkynningu frá þingflokki Alþb.

Formanni.

Og ég taldi rétt að ég væri ekki að lesa upp slíka samþykkt öðruvísi en félagar mínir hér í deildinni væru áheyrendur. Ég mun lesa þessa samþykkt núna þó að formaður þingflokksins sé því miður ekki kominn hér. Ég held mér verði að nægja að hæstv. menntmrh. sé hér viðstaddur. Með leyfi forseta les ég þá þessa tilkynningu frá þingflokki Alþb. sem var samþykkt 12. febr. 1990: ,,Þingflokkur Alþb. tekur undir bókun Skúla Alexanderssonar í ráðgjafarnefnd um mótun fiskveiðistefnu varðandi tillögur að frv. um fiskveiðistjórn. Jafnframt vill þingflokkurinn benda sérstaklega á eftirfarandi atriði: 1. Að athugað verði hvort nauðsynlegt er að útfæra betur í lögunum það grundvallaratriði þeirra, sbr. 1. gr., að tímabundinn og takmarkaður afnotaréttur myndi aldrei einstaklingsbundna og stjórnarskrárvarða eign. 2. Að í lögunum verði ákvæði sem draga úr útflutningi á óunnum fiski. 3. Að gætt verði byggðasjónarmiða og vísast í því sambandi til stefnuyfirlýsingar sem samþykkt var á síðasta landsfundi flokksins. 4. Sett verði ákvæði í lögin sem girða fyrir röskun stærðarhlutfalla milli smábáta- og báta-, og báta- og togaraflota. 5. Þá telur þingflokkurinn að sjávarútvegsráðuneytið eigi hvorki að annast eftirlit með framkvæmd laganna né að úrskurða vegna brota á þeim. Þingflokkurinn samþykkir að frumvarpsdrögin eins og þeim var skilað frá ráðgjafarnefndinni með fullum fyrirvörum og bókunum verði lagt fram á Alþingi. Þingmenn Alþb. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja breytingartillögum og munu síðan meta afstöðu sína til samþykktar frv. á Alþingi þegar fyrir liggur við afgreiðslu málsins hverjar af athugasemdum þingflokksins ná fram að ganga.`` Þetta er sú samþykkt sem þingflokkur Alþb. gerði og taldi ástæðu til að samþykkja og hnykkja á, ef svo má orða það, samþykkt þeirri eða bókun sem ég gerði í ráðgjafarnefndinni og er, eins og þingmenn hafa heyrt, öllu ákveðnari en bókun mín. Ég taldi því sjálfgefið þegar að því kom að farið var að líta á þetta frv. að reynt yrði að nálgast skoðanir flokka ríkisstjórnarinnar. Það vissu allir að í frv. sjútvrh., því frv. sem lagt var fram, voru lagðar fram skoðanir sjútvrh., Framsfl. sjálfsagt, en Alþfl., Alþb. og Borgfl. voru allir með fyrirvara um samþykkt frv. Ég taldi og gekk út frá því sem vísum hlut að það hlyti að verða verkefni ríkisstjórnarinnar sem fékk þessa samþykkt og fékk samþykkt til að leggja fram frv. með þessum fyrirvara að innan þeirrar stofnunar yrði farið að vinna að því að samræma þessi sjónarmið. Samræming þessara sjónarmiða varð á þann veg að fram komu nýjar hugmyndir frá Alþfl. 21. apríl. Eftir nokkurt þóf milli ráðherra, ekki inni í sjútvrn., var sú tillaga orðin að tillögu fulltrúa sjútvrh. í nefndinni. En af tillögum okkar um byggðakvóta eða einhvern þátt sem breytti aðstöðu byggðanna var ekki nefndur stafur. Þessu vil ég mótmæla og ég taldi ástæðu til þess að tala ekki sérstaklega um þessa hluti öðruvísi en að félagar mínir í flokknum væru hér. Ég mun halda áfram að mótmæla þessum vinnubrögðum. Ég tel að þarna hafi verið unnið á óheiðarlegan máta, gengið fram hjá sjálfsögðum kröfum okkar sem við lýstum strax í ráðgjafarnefndinni, þingflokkurinn lýsti síðan aftur í ríkisstjórn en tillit til þeirra er ekki tekið en tillit til tillagna sem komu fram á síðustu stundu.

Og er farið með sem leyndarmál.

Ég hef lokið máli mínu.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég tel rétt að segja nokkur orð við þessa umræðu um stjórn fiskveiða þar sem að mér hefur verið vegið í þessari umræðu um það að ég hafi verið keyptur til liðs við þetta frv. Áður en ég svara þeirri fullyrðingu vil ég rekja formálann að þessu. Ég sat ekki í þeirri ráðgjafarnefnd sem var sett á stofn. Ég átti ekki aðild að nefndinni, hins vegar átti ég þar áheyrnaraðild á síðari stigum. Ég taldi því rétt að kynna mér málin mjög vel áður en ég tæki ákvörðun í þessu afdrifaríka máli sem varðar alla þjóðina mjög miklu. Ég hef á því tímabili sem ég sat í ráðgjafarnefndinni ekki lýst skoðun minni á einu né neinu í þessu sambandi heldur áskilið mér allan rétt til að taka ákvörðun, hver sem hún mundi verða. Um síðustu helgi var komið að þeim tímapunkti að ég þurfti að vera með eða móti. Niðurstaðan varð sú að ég tók ákvörðun um að styðja þetta frv. og skal ég rökstyðja það nokkrum orðum. Í fyrsta lagi var það vegna þess að ég taldi mig hafa náð því mikilvæga atriði inn í frv. að eftirlit og úrskurðarvald væri ekki í höndum sama aðila. Um það efni hafði ég lagt fram bréf eða minnisblað í sjútvn. Ed. Það er hið eina sem frá mér hefur komið í þessu máli. Undir það sjónarmið sem þar kemur fram hefur verið tekið. Þess vegna m.a. taldi ég að ég gæti stutt þetta frv. En það eru fleiri ástæður sem liggja þarna að baki. Ég hafði um helgina samband við fjölmarga aðila, bæði hér í Reykjavík og úti á landi, og allir voru sammála um eitt. Það var að mikil nauðsyn væri á því að afgreitt yrði frv. hér á Alþingi um þetta mál á þessu þingi. Að vísu voru margir efins um það hvort þetta væri hið rétta eða hvort það ætti að hafa stjórn fiskveiða með öðrum hætti. Undir þau sjónarmið get ég tekið að það er engin eilífðarlausn á vanda okkar að geta ekki veitt eins mikið af fiski og við hefðum viljað. En þar sem þetta er það frv. sem samstaða er um, alla vega á meðal meiri hlutans, þá held ég að ég mundi ekki getað axlað þá ábyrgð að vera aðili að því að fella frv. Að vísa málinu til ráðgjafarnefndarinnar er ein helsta krafa þeirra sem hér hafa talað og talið það vera hina mikilvægu lausn í málinu. Mér finnst furðu sæta að þeir sem hér hafa talað, fulltrúar Sjálfstfl. og fulltrúar hinna ólíku sjónarmiða, Karvel Pálmason, Skúli Alexandersson o.fl.

Allt menn sem hafa starfað í sjávarútvegi.

telja að hagsmunaðilar eigi að ráða því hvernig við nýtum fiskstofnana. Til hvers erum við að hafa hér Alþingi  þetta mál borið undir ráðgjafarnefndina. Eftir sem áður stöndum við sem erum fulltrúar þjóðarinnar hér á Alþingi frammi fyrir því að taka þá pólitísku ákvörðun hvort við ætlum að samþykkja frv. eða ekki. Við erum komin að endapunktinum í þessu máli og verðum sem fulltrúar að taka ákvörðun. Það er það sem ég hef lagt áherslu á. Og annað hitt sem ég vil að komi hér skýrt fram út af því að þeir sem hér hafa talað á undan mér hafa ýjað að því a.m.k. að ég hafi verið keyptur til liðs við þetta frv. 

Ég óska eftir að hann endurtaki þetta ...

Ég get bent ykkur á það, hvað hefði verið sagt hefði ég tekið ákvörðun um að greiða atkvæði á móti frv.?

Þú hefðir verið maður að meiru.

Þá hefði verið sagt: Hann er genginn til liðs við íhaldið. Hvað borgaði íhaldið fyrir?

Vill hv. þm. endurtaka það sem hann sagði áðan?

Ég verð að biðja hv. deildarþingmenn að vera rólegir.

Ég hélt að umhvrh. mundi nú telja sig til hægri við íhaldið.

Í pólitík er sem sagt, miðað við þessar forsendur, ekki gert ráð fyrir því að hinn almenni þingmaður geti tekið sjálfstæðar og málefnalegar ákvarðanir. Ber þetta vott um þann spillta hugsunarhátt sem því miður virðist ríkja hér í pólitíkinni. Þetta vildi ég sagt hafa þegar ég geri grein fyrir þeirri afstöðu minni, sem ég hef lýst, að ætla að greiða atkvæði með þessu frv.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Umræður um þetta mál hafa farið á víð og dreif, menn hafa rætt þetta frv. jafnhliða frv. um Hagræðingarsjóð og menn hafa verið afar fullyrðingasamir. Fram kom hjá hv. 14. þm. Reykv. að hann saknaði þess að alþýðuflokksmenn hefðu ekki tekið þátt í þessari umræðu. Ég vil hiklaust segja það að umræður um þetta mál fara vissulega fram víðar en hér í þessari hv. deild. Við alþýðuflokksmenn, eða meiri hluti þingflokks Alþfl. hefur samþykkt að styðja þetta frv. með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á því. Svo háttar málum að fulltrúi Alþfl. í sjútvn. er andvígur þessu frv. og hefur skýrt mjög greinilega frá því. Við höfum hins vegar haft mjög gott samstarf við hv. formann sjútvn. og komið okkar athugasemdum á framfæri. Við teljum að við höfum náð þýðingarmiklum árangri og við teljum nauðsynlegt að samþykkja frv. á þessu þingi, einkum vegna útgerðarinnar og sjómanna. Það sé ekki neitt vit í öðru.  Ég vil líka vekja athygli á því að hv. 14. þm. Reykv. talaði hér lengi en ég komst ekki að því að það væri nein brtt. í farvatninu. Ég hef ekki séð neina brtt. frá sjálfstæðismönnum í þessu máli.  
             Ég fullyrði að þetta frv. muni verða til mikilla bóta og treysti því að það verði samþykkt í þessari hv. deild. En það er áreiðanlegt að eftir situr sú skoðun hjá þjóðinni að stærsti stjórnmálaflokkur landsins hafði enga skoðun á þessu máli aðra en að fresta málinu.

Frsm. 1. minni hl. sjútvn. (Stefán Guðmundsson) Virðulegi forseti. Vegna þess að mér heyrðist hv. 6. þm. Reykn. segja þegar ég fékk orðið: Hann ætlar sjálfsagt að lengja umræðuna --- vil ég taka fram að það er ekki rétt. Hins vegar er ekki óeðlilegt að ég komi hér upp sem formaður nefndarinnar og svari aðeins því sem fram hefur komið. Ég tók ekki óeðlilega langan tíma. Hér hafa aðrir talað fyrir sínum nál. og gert það á jafnvel meira en helmingi lengri tíma en ég tók mér til að kynna þær brtt. sem hér eru lagðar fram. Ég hef því ekki níðst á kvöldinu hjá ágætum þingmönnum Ég vildi aðeins víkja að því fyrst sem hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir gat um, að ekki hefði verið tekið mikið tillit til Kvennalistans og tillögur hans lítið skoðaðar. Því miður er þingmaðurinn ekki hér, en ég verð þó að segja það til þess að það komist þá í þingtíðindi að hér er ekki rétt farið með. Ég margfór yfir þær veigamiklu tillögur sem Kvennalisti lagði fram og ég sá það strax að þar er hyldýpi á milli skoðana í tillögum Kvennalistans sem þar voru kynntar. Ég er ófáanlegur til þess að standa að því að flytja 80% af aflanum plús 20%, sem á að fara í sérstakan sjóð, frá sjómönnum og útvegsmönnum. Ég er ófáanlegur til þess. Og þeir sem setja svona tillögur fram þyrftu eiginlega að gefa sér tíma til að skýra það mál. Hvernig má það gerast? Mér finnst það ótrúlega kaldar kveðjur frá Kvennalistanum. Og ég kannast ekki við annað en að Skúli Alexandersson, þingmaður Alþb., hafi verið með hugmyndir um að taka 40% af kvótanum frá sjómannastéttinni og útvegsmönnum og færa það til vinnslunnar í landinu. Mér finnst þetta býsna kaldar kveðjur til íslenskrar sjómannastéttar frá Skúla Alexanderssyni og Kvennalista. Ég mun aldrei styðja slíkt. Ég greip hér fram í í umræðunni í dag og ég mun aldrei styðja að slíkt geti gerst.  sagt, hv. þm. Halldór Blöndal, við þetta mun ég standa. Ég er ófáanlegur til þess að hrifsa 40 og upp í 80% frá sjómannastéttinni.

Ætlarðu að binda þig við 5%?

Við skulum tala um það seinna þegar kemur að því frv. sem hér verður á dagskrá á eftir. Það verður nægur tími til þess að ræða þau mál þá. Ég hef líka velt því fyrir mér hvernig þetta ágæta fólk hugsar sér að farið verði með veðrétt sem hvílir t.d. á skipastólnum og aðrar skuldbindingar eftir að menn eru búnir að taka frá útgerðarmönnum og sjómönnum 80% og allt upp í 100% af aflanum. Ég held að fólk þurfi að hugsa þetta til enda. Hvar stendur íslensk sjómannastétt í kjarabaráttu eftir að þetta hefur verið gert? Nei, hér er vægast sagt gáleysislega talað. Ég þarf ekki í mörgu að svara hv. þm. Karveli Pálmasyni. Hann flutti hér hógværa ræðu og ég þarf ekki miklu við hana að bæta. Hann gat þess að hér væru margir minni hlutar og ég var á undan honum að segja það að þeir væru ótrúlega margir. En hann bætti því við, og það er það sem ég vil aðeins víkja að og mótmæla, að málið hefði fengið lélegan undirbúning. Því mótmæli ég mjög. Aðrir hafa tekið undir það með hv. þm. að málið hafi fengið lélegan undirbúning. Menn störfuðu í eitt og hálft ár í ráðgjafarnefndinni. Menn störfuðu þar með fullt umboð frá þingflokkum sínum, áttu að vera þar inni til þess að miðla öllum upplýsingum frá ráðgjafarnefndinni inn í sína þingflokka og það er að verða liðið hálft ár til viðbótar. Það er sem sé að nálgast tvö ár sem þetta mál hefur verið í vinnu og undirbúningi. Svo kvarta menn yfir því að það skorti undirbúning. Ég skil ekki svona. Það eru þá mörg málin sem hafa farið í gegnum Alþingi sem mætti segja það sama um. Hv. þm., sem talaði hér áðan, flutti býsna langt mál og ætti nú að gjörþekkja málefni sjávarútvegsins. Hann gat þess sérstaklega og lagði þunga áherslu á, og það er í nál. þeirra félaganna, Halldórs Blöndals og Guðmundar H. Garðarssonar, að mjög ríka áherslu yrði að leggja á það að málefni sjávarútvegsins yrðu tekin úr höndum framsóknar.  upp var að færa út landhelgina. Það er von að þessir höfðingjar sem hér tala telji nauðsynlegt að víkja Framsfl. til hliðar. Einnig minntist hv. þm. á það, sem nokkrir aðrir hafa hér einnig minnst á, að ekki hafi verið haft samráð við hagsmunaaðila. Hér hlýtur þingmaðurinn að hafa mistalað sig hastarlega eða farið vísvitandi með rangt mál.  ágæti þm. Guðmundur H. Garðarsson og Halldór Blöndal sem blaðra hér mest með munninn fullan af yfirlýsingum, að þessir höfðingjar sátu báðir sem fulltrúar Sjálfstfl. í ráðgjafarnefndinni og skrifuðu undir nál. og minntust hvergi á eða gerðu athugasemdir við það sem stendur í 5. gr. frv. þar sem fjallað er um Úreldingarsjóð.  Einnig sagði hv. þm. að hér væri stigið fyrsta skrefið til auðlindaskatts. Því mótmæli ég mjög og þarf ekki nú að eyða löngum tíma í það vegna þess að hér á eftir munum við tala um Úreldingarsjóðinn. Hér er ekki verið að tala um auðlindaskatt. Hér er verið að tala um skattlagningu sem aðeins er innan greinarinnar sjálfrar og tryggir það að arðsemin muni vaxa í greininni eftir því sem okkur tekst fyrr að úrelda skipin. Það er staðreyndin í málinu. Hv. þm. var að lesa hér upp þessar tillögur Alþfl. og hvað þeir vildu í þessum efnum og sagði: Á þessu eigum við von. En hann taldi ekki upp menn í öðrum flokkum sem hann ætti að þekkja betur og tala aldrei í sjávarútvegsmálum öðruvísi en að biðja um auðlindaskatt. Hann gleymdi því sá góði maður Guðmundur H. Garðarsson að geta um þá menn í Sjálfstfl. sem aldrei opna munninn þegar rætt er um þessi mál öðruvísi en að biðja um auðlindaskatt. Síðan bætti hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson við að það væri ekki hægt að vera með bæði auðlindaskatti og byggðastefnu. Það er út af fyrir sig alveg hárrétt og þetta frv. er því ekki byggt á auðlindaskatti, þingmaður góður. Það er nefnilega ekki byggt á auðlindaskatti heldur á auknum skilningi á byggðastefnu. Það er málið. Hv. þm. Skúli Alexandersson talaði hér mikið og lengi og ég er nú búinn að víkja aðeins að aðalinntakinu í hans tillögum sem fer mjög í mínar taugar, að flytja allt að 40% af aflaheimildum frá sjómannastéttinni. Ég þarf ekki að eyða fleiri orðum að því. Hann minntist einnig á það að þetta mál væri rætt í tímahraki og hefði oft svo verið. Það tek ég undir. Það er mjög miður að við skulum ekki hér á Alþingi einhvern tímann taka umræðu um sjávarútvegsmál. Við þurfum ekki endilega að vera að ræða beint um kvótafrv. Við ættum að taka okkur tíma í Alþingi til að ræða um þessa undirstöðuatvinnugrein og ekki þá í einhverju tímahraki. Hv. þm. Skúli Alexandersson sagði einnig að ekki hefði verið gerð tilraun í nefndinni til þess að sætta sjónarmiðin. Ég trúi því varla að hv. þm. meini þetta. Í upphafi málsins var mér það ljóst sem formanni nefndarinnar að hyldýpi var á milli okkar nefndarmanna þegar við mættumst á fyrsta fundi. Það held ég að menn geti tekið undir. Það var hyldýpi á milli skoðana okkar. Mér var það þegar ljóst að við næðum ekki allir samkomulagi. Hann vék einnig að því, og það hafa fleiri gert hér, að gera lítið úr því að ráðherrar hefðu hist ásamt mér, formanni sjútvn. Ed., og formanni sjútvn. Nd. Það er ekkert launungarmál og það vita menn og var ekki farið í neinar felur með það. Eftir að ég hafði heyrt í mönnum í nefndinni, heyrt ofan í menn, verið í viðtölum með fjölda manna, eins og hér var lesið upp í dag, þá var mér það ljóst að ég þurfti að ræða við menn. Þess vegna settist ég niður með ráðherrum og biðst ekki afsökunar á því. Eftir að ég hafði gert það, sest niður með ráðherrum allra flokkanna sem að ríkisstjórninni standa, átt viðræður við þá, bað ég um fund með ráðherrum aftur og þeim aðilum sem í sjútvn. deildarinnar starfa og eru stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar. Ég var að reyna að fóta mig á því að reyna að finna leið og þreifa á mönnum hvort við ættum einhverja möguleika til þess að ná samstöðu. Þar voru málin rædd opinskátt. Þar var reynt að sætta sjónarmiðin en það var því miður ekki hægt. Ég þarf ekki að tala hér lengra mál. Hv. þm. vék að gæðamálunum, að enginn árangur hefði náðst þar. Það er rangt. Hið háa verð á erlendum mörkuðum fyrir íslenskar afurðir byggist að mörgu leyti og sjálfsagt að miklu leyti á því að verðmætin og gæðin hafa aukist. Hann sagði einnig að ég hefði farið með rangt mál um það að skipastóllinn hefði ekki vaxið. Ég sagði að skipastóllinn hefði minnkað og það er rétt. Árið 1984 voru 680 skip yfir 10 brúttólestir en nú eru þau 627. Þetta sagði ég í dag og ég endurtek þetta nú. 

Halldór Blöndal Herra forseti. Mér finnst það satt að segja hálfgerð lítilsvirðing við deildina af hæstv. sjútvrh., eftir að maður hefur setið hálft annað ár í nefnd sem starfað hefur undir stjórn ráðuneytisstjóra sjútvrn. og unnið heils hugar og í fullri, ég vil segja, einlægni með ráðuneytisstjóra hans að málefnum sjávarútvegsins og unnið að því að ná einhverjum sáttum við hagsmunaaðila um stjórn fiskveiða, og eftir að sjútvrh. hefur falið flokksbræðrum sínum í sjútvn. að sprengja upp þá samstöðu sem var í þessari ráðgjafarnefnd með tillögum sínum sem varða bæði frv. sem hér er til umræðu og þennan svokallaða Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, þá finnst mér það satt að segja hálfgerð ósvífni að hæstv. ráðherra skuli ekki standa upp hér í deildinni og gera grein fyrir því hvað hafi ráðið hans afstöðu. Hæstv. ráðherra er kunnugt að við sjálfstæðismenn vorum reiðubúnir til þess að vinna með Framsfl. að því að ná málinu í gegnum þingið á þeim grundvelli sem náðist í samráðsnefndinni undir forustu ráðuneytisstjóra sjútvrn. Ég vissi ekki betur en hæstv. sjútvrh. væri í aðalatriðum sammála þeirri niðurstöðu, a.m.k. í svo ríkum mæli að hann sá ekki ástæðu til á þeim tíma að gera mér eða Sjálfstfl. grein fyrir því að hugur hans stæði til að breyta þeim forsendum sem lágu til grundvallar þeirri niðurstöðu. Ég hlýt þess vegna, herra forseti, að vænta þess að að orðum mínum loknum geri hæstv. sjútvrh. grein fyrir sínu máli. Hvað hafi valdið því að hann hafi snúið svo gersamlega snældunni. Maður hefur farið að rifja upp hver staða hans hefur verið fram að þessu í sæti sjútvrh. Þegar svarta skýrslan kom og sjávarútvegurinn stóð frammi fyrir því haustið 1983 að nauðsynlegt væri að grípa til mjög róttækra ráðstafana til þess að tryggja að þorskstofninn gengi ekki til þurrðar gekk ráðherra mjög rösklega fram og hafði auðvitað Sjálfstfl. á þeim tíma sem bakhjarl. Staðreyndin er sú að þegar ráðherrann hefur staðið sig best í embætti sínu sem sjútvrh. þá hefur hann vitað það að við sjálfstæðismenn stóðum á bak við hann. Ég vissi ekki betur en sjútvrh. hefði í sambandi við þessar erfiðu ákvarðanir sem hafa verið teknar til þess að reyna að tryggja skynsamlega nýtingu fiskstofna kunnað að meta þá samvinnu. Nú hefur hæstv. sjútvrh. kosið að ganga gegn samtökum sjávarútvegsins. Það eru auðvitað mikil þáttaskil í embættisferli hans og hefur raunar alls ekki verið skýrt til fulls hvernig á því stóð að sjútvrh. skyldi komast að þeirri niðurstöðu að sér tækist betur að gegna embættisskyldum sínum í andstöðu ekki aðeins við útgerðarmenn heldur einnig sjómenn, verkafólk og fiskverkendur, eins og fram kom á fundum sjútvn. Þetta er auðvitað gerbreytt staða hjá hæstv. sjútvrh. og maður freistast til að draga þá ályktun af þessari kúvendingu að nú sé kominn tími til þess að annar maður frískari taki sæti hans sem þorir að horfast í augu við þá erfiðleika sem sjávarútvegurinn á við að glíma og gerir sér jafnframt grein fyrir því að ekki verður hægt að ná fram skynsamlegri nýtingu á fiskstofnum né skynsamlegri nýtingu á sjávarafla öðruvísi en í nánu samstarfi við útgerðarmenn, sjómenn og fiskverkafólk. Þetta hélt ég að hæstv. sjútvrh. væri ljóst og þess vegna er það ekkert leyndarmál að ég hef á liðnum árum oft látið orð falla á þá lund að mér félli vel hvernig hann ræki sitt embætti. En nú er svo komið að ekki er lengur hægt að gefa hæstv. sjútvrh. þessa einkunn. Í staðinn fyrir að reyna að líta til einhverrar framtíðar í sambandi við stjórn fiskveiða hefur hann tekið þá ákvörðun að umgangast þetta mikilvæga mál sem einhvers konar dægurflugu. Og það sýnir lauslætið í vinnubrögðunum að við vorum að fá smábreytingar á tillögunum frá einum degi til annars. Það var gefið eftir hér og það var gefið eftir þar og það var svo sem ekki neitt í föstum skorðum. Þetta er í stuttu máli lýsingin á því sem formaður sjútvn. kallaði vönduð vinnubrögð. Það er alveg rétt hjá honum að við sátum í hálft annað ár í ráðgjafarnefndinni. Það er líka rétt að ég og formaður sjútvn. komumst í grófum dráttum að sömu niðurstöðu. En formaður sjútvn. getur ekki veigrað sér við því að viðurkenna að hann var víðs fjarri vettvangi þegar niðurstaðan fékkst um það hvernig ætti að sólunda þeirri vinnu sem hagsmunasamtökin höfðu lagt í þetta mál. Og hann kemst ekki hjá því að verða að viðurkenna að þegar ég spurði hann að því í nefndinni hvort eitthvað þýddi að hreyfa brtt. til þess að lagfæra eitt eða annað var svarið að það væri alveg tilgangslaust.  ræða með einum eða neinum hætti. Það var því öldungis ljóst að meiri hlutinn hafði tekið ákvörðun um að efnistriði þessa frv. yrðu ekki rædd í sjútvn. Við nefndarmenn skyldum ekki með einum eða neinum hætti reyna að nálgast sjónarmið hvers annars. Formaður sjútvn. sagði að heimavinnan hefði ekki verið unnin. En sannleikurinn er sá að hann lét aðra menn vinna heimavinnuna sína og það vita þeir sem eru gamlir kennarar að slíkt hefnir sín þegar að prófinu kemur. Það er eins með formann sjútvn. og hæstv. sjútvrh., báðir féllu á prófinu. Báðir fóru vel af stað, báðir stóðu sig vel lengi vel, báðir stóðu á þeim grundvallarsjónarmiðum sem þeir vildu standa á lengi vel, en báðir brugðust á lokasprettinum. Við getum kannski aðeins vikið að því hvernig á því stendur og byrjað þá fyrst á því að víkja að því hvaða álitamál olli því að Alþfl. gekk inn á það að styðja þetta frv. Hvert var álitamálið? Álitamálið var auðlindaskatturinn. Framsfl. gekk inn á auðlindaskattinn. Í inngangi að því plaggi sem mér er sagt að sé frá hæstv. viðskrh. og hann hafi afhent á leynifundinum þar sem þeir voru staddir formaður sjútvn. Ed., formaður sjútvn. Nd. og ráðherrarnir, ég veit ekki hvaða ráðherrar. Í innganginum að því plaggi stendur að ganga eigi skammt fyrsta árið. Það sé stutt fiskveiðiár. Ekki sé aðalatriðið að taka strax 10% í kvótann á fyrsta árinu.  Flokkur sem þykist vera á móti auðlindaskatti en samþykkir 5% af aflanum, slíkum flokki er ekki treystandi. Hann hefur brotið sín grundvallarsjónarmið með þeim hætti að alllangur tími mun líða áður en hægt er að taka alvarlega þau grundvallarsjónarmið sem þingmenn og ráðherrar Framsfl. þykjast hafa í sambandi við stjórn fiskveiða. Það var skemmtilegt að heyra lýsingu fulltrúa Sambands ísl. samvinnufélaga, sjávarafurðadeildar SÍS, þegar hann kom á fund nefndarinnar og var að lýsa viðhorfi sínu til þessarar nýju stjórnunar. Hann minnti á það að á sínum tíma þegar menn komu að nýju landi varð auðvitað fljótt landlítið og síðar landlaust og þá var það eignarrétturinn sem kom í veg fyrir að stöðugar deilur og róstur yrðu um skiptingu landsins. Menn komu sér saman um ákveðnar leikreglur. Hann vildi halda því fram að með þessum hætti hefði tekist að tryggja nauðsynlegan afrakstur af jörðunum. Hann hafnaði fullkomlega þeirri forsjárhyggju sem lýsir sér í þessu máli eins og það lítur nú út ef við horfum bæði á frv. um stjórn fiskveiða og frv. um Úreldingarsjóðinn sem eina heild. Það var næsta spaugilegt að heyra formann sjútvn. tala um það að við hefðum verið að fjalla um Úreldingarsjóð í ráðgjafarnefndinni. Hann leggur nú sjálfur til að leggja þann sjóð niður. Í tillögu hans er talað um að þetta eigi að heita Hagræðingarsjóður vegna þess að formaður sjútvn. gerir sér grein fyrir því að ekkert þýði að sigla undir fölsku flaggi. Það er ekki lengur tilgangur þessa sjóðs að úrelda. Til þess eru tekjurnar allt of miklar. Tilgangurinn er auðvitað sá til lengri tíma litið að draga fé í ríkissjóð í gegnum þennan sjóð, skattleggja sveitarfélögin úti á landi, byggðirnar úti á landi, skattleggja sjómennina og útgerðina. Svo geta þeir haldið áfram að sannfæra sjálfa sig um það í bili ef þeim sýnist svo, framsóknarmönnunum, að það muni draga fiskveiðiheimildir norður á Hofsós eða draga fiskveiðiheimildir austur á Breiðdalsvík frá Granda eða Útgerðarfélagi Akureyringa að setja fiskveiðiheimildirnar á opinbert uppboð eins og stefnt er að. Ég tala nú ekki um hvernig fer ef þessi fyrirtæki, sem illa eru stödd mörg hver, eiga ekki aðeins að standa undir þeim skuldbindingum sem þau hafa á sig tekið heldur eiga til viðbótar að greiða verulegt gjald í ríkissjóð fyrir aflaheimildir. Það á að taka nákvæmlega eftir orðanna hljóðan þannig að þar er hvergi hægt undan að víkjast og væri fróðlegt að spyrja hv. þm. Stefán Guðmundsson hvað hann kallar það að taka 6000 þorskígildistonn af flotanum til að selja sömu mönnum aftur. Ef þetta heitir ekki auðlindaskattur þá veit ég ekki hvað er auðlindaskattur. Það er verið að selja útgerðarmönnum og sjómönnum fiskinn í sjónum við opinberu verði. Þetta er svona einfalt, algerlega ljóst, en á hinn bóginn hálfbroslegt að heyra það frá formanni sjútvn., og ég hlakka til að heyra það af munni hæstv. sjútvrh., að það sé eðlilegt að reikna með því að Úreldingarsjóður kaupi fiskiskip fyrir 600--750 millj. á ári, eitthvað svoleiðis, eigum við að segja 700 millj. til að segja nærri lagi, árlega fyrir 700 millj. til að úrelda. Auðvitað sjá allir að það er algerlega óhugsandi og auðvitað fara þessar 700 millj. upp í milljarð þegar við tölum frekar um sölu á aflaheimildunum. Hér er auðvitað verið að efna til þess að draga fé í ríkissjóð frá sjómönnum og útgerðarmönnum og byggðarlögum úti á landi. Það má líka spyrja: Segjum nú svo að maður trúi andartak því sem formaður sjútvn. segir og sem sjútvrh. ætlar væntanlega að segja --- ja, hvað hefur sjóðurinn til ráðstöfunar á næsta ári ef við tökum almanaksárið? Ætli það sé ekki undir öllum kringumstæðum einn milljarður í fé sem má þá verja til að kaupa fiskiskip? Og svo má fá 80% af kaupverðinu að láni með ríkisábyrgð til viðbótar. Hvað hugsa þeir sér að keypt séu fiskiskip fyrir mikið á ári til að úrelda? Einn togari, tveir togarar, þrír togarar, fjórir togarar, fimm togarar? Hvað ætlar sjútvrh. að láta úrelda mikið á næsta ári? Það er verst að hafa ekki formann sjútvn. hér inni. Eiginlega væri nauðsynlegt að ná í hann. Ég var að biðja um formann sjútvn. Kannski mætti gera hlé á fundinum í svona hálftíma.

Ég vænti þess að hv. formaður komi fljótlega.

Ég þakka fyrir það. Ég ætlaði að spyrja formann sjútvn. hvernig hann reiknaði ef sjóðurinn fær 400 millj. í stofnfé og við skulum segja að sjóðurinn hafi á næsta ári 800 millj. til ráðstöfunar og hvað hefur hann í lánsheimildum? Hvað hugsar formaður sjútvn. að hann kaupi mörg skip fyrir það? 

Hefur hv. þm. ekki lesið frv.?

Ég hef lesið frv., jú, en hvað ætlið þið að kaupa mikið af skipum og hvernig stendur á því að formaður sjútvn. og sjútvrh. eru, um leið og þeir eru að efna til svona öflugs sjóðs til þess að kaupa fiskiskip til þess að úrelda, að setja það inn í frv. að sveitarfélögin eigi að hafa forkaupsrétt til þess að ekkert skip fari úr byggðarlaginu? Með því að láta sveitarfélögin hafa forkaupsrétt eru þeir væntanlega að reyna að stuðla að því að skipin séu til eða hvað. Það hlýtur að vera sú hugsun á bak við það að þeir vilji hafa skipin í þeim sveitarfélögum þar sem þau eru. Og af hverju eru þeir þá að skattleggja sjávarútveginn svona til þess að kaupa skipin frá sveitarfélögunum sem eiga að hafa forkaupsréttinn? Það hefur ekkert svar komið við því. Það má líka spyrja báða tvo. Hvert er svar þeirra við erindi Sambands ísl. sveitarfélaga að sjóðurinn láni sveitarfélögunum upp að 80% með ríkisábyrgð til þess að staðirnir geti haldið sínum skipum?  sjóðurinn lánaði sveitarfélögunum til þess að þau gætu stuðlað að því að skipin yrðu kyrr. Hann skildi ekki alveg við hvað var átt með forkaupsréttinum. Þegar ég útskýrði fyrir honum að það væru jarðalög kviknaði pínulítið á perunni, jarðalög um fiskiskip. Það má kannski vísa frv. öllu til landbn., heldur en til sjútvn., og hefði kannski verið skynsamlegra eins og allt er í pottinn búið. Auðvitað er þetta þannig að fyrst komast menn að þessari niðurstöðu að nauðsynlegt sé nú að öll fiskiskip séu til og þess vegna er búið til eitthvert apparat sem heitir forkaupsréttur sveitarfélaga til að tryggja að ekkert skip fari frá neinum stað og ekkert skip úreldist. Síðan þegar búið var að gera það hugsa þeir sér með sér: En það er nú ómögulegt að vera að samþykkja einhver lög án þess að til séu sjóðir, sjóðvitlausir í sjóði alltaf hreint. Og svo er búinn til sjóður. Og þá er að finna fínt nafn: Hagræðingarsjóður, gott nafn, Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins. Ekki er það dónalegt. Mér fannst þingmaður Snæfellinga segja að þetta hljómaði vel í eyrum félagshyggjumanna. Ekki efast ég um það. Óhagræðingarsjóður, segi ég, en þarna er til sjóður og þá verður einhvern veginn að fá peninga í sjóðinn. Já. Við skulum segja að tekin séu 12 þús. tonn, þorskígildistonn, af flotanum. Það er nú svolítið mikið. Nú, seljum þeim helminginn til baka á opinberu markaðsverði. Við verðum að hafa eitthvað til skiptanna og svo byrjar þetta fallega. Fyrsta útgáfan sem við fengum var sú að það ætti að selja hin 6 þúsundin til sveitarfélaganna. Svo var það nú ekki nógu gott svona til lengdar, ekki yfir nóttina. Næsta útgáfa var sú að sumt mætti selja með pínulitlum afslætti. Svo þegar þeir voru búnir að horfa á það smástund, eina nótt í viðbót, þá kom þriðja boðið: Við skulum gefa sumum aflann. Þá eiga sumir að fá aflann gefins, sumir eiga að fá hann við hálfvirði, sumir eiga að fá hann fullu verði og sumir eiga ekki að fá neitt. Eins og gengið er frá lögunum er aldeilis útilokað að Vestmannaeyjar geti fengið sporð. 

Eða Ísfirðingar.

Ísfirðingar ekki sporð, ekki Akureyringar eða Eyjafjörður.  þegar búið er að skammta fiskinn og þegar það er takmarkað sem menn mega veiða, þegar fer vaxandi sá afli sem fluttur er óunninn úr landi og þegar við sitjum uppi með ríkisstjórn sem hefur enga stefnu í fiskvinnslumálum, þegar við sitjum uppi með viðskrh. og utanríkisviðskiptaráðherra sem báðir eru kratar, þá dugir lítið þó einn framsóknarmaður sé sjútvrh., satt að segja, og það hallar á ógæfuhliðina og það er ekki hægt að standa við samninga um útflutning á saltfiski. Og einhvern veginn fækkar þessum sporðum sem eru verkaðir hér á landi. En það má færa þá svona til á milli staða, færa atvinnuleysið til með opinberum sjóði. Og sumir eiga að borga fullt verð og sumir eiga að borga hálft verð og sumir eiga ekki að borga neitt og sumir fá alls engan sporð, ekki einu sinni við tvöföldu verði. Og þetta er nýi Hagræðingarsjóðurinn hjá Framsfl. og þetta er það sem þeir eru að bjóða upp á, félagshyggjupostularnir. Ég er hér um bil viss um að minn gamli og góði vinur Stefán Valgeirsson hristir hausinn, jafnvel hann, yfir þeirri vitleysu sem við sjáum og horfum hér á.

Ræðumaður á að úthluta úr sjóðnum.

Ég á ekki að úthluta úr sjóðnum.

Ójú, jú.

Ónei, nei.

Þú sást nú fyrir því.

Nei, nei.

Ójú.

Ónei. Það er svo enn eitt sem sýnir fumið og fátið í kringum þetta, gleymskuna, um leið og búið er að leggja niður Úreldingarsjóðinn og gera þetta svona að einum útdeilingarsjóði í viðbót. Magnús Jónsson, sá gamli ráðherra, sagði stundum að framsóknarmenn gætu ekki stjórnað án þess að geta gert mönnum greiða. Menn yrðu að fá að fara suður til að fá greiða. Og þarna er nú sjóðurinn kominn til að menn geti látið menn fá pínulítið af óveiddum fiski, fiskveiðiheimildum. En hvernig skyldi standa á því úr því að verið er að bjarga fiskvinnslunni, af hverju má þá ekki fiskvinnslan eiga stjórnarmann? Af hverju má ekki fiskverkafólkið eiga stjórnarmann? Af hverju er gengið fram hjá þeim? Hvað hefur Fiskveiðasjóður með að gera hvernig á að deila fiski milli Djúpavogs og Breiðdalsvíkur? Þetta er auðvitað eitt með öðru. Kannski sjútvrh. hafi betri tök á formanni Fiskveiðasjóðs en Alþýðusambandinu eða Verkamannasambandinu. Ég veit ekki hvernig á þessu stendur en þetta er svolítið skrýtið, mjög undarlegt, og í rauninni mjög kaldar kveðjur til sjómannastéttarinnar sem lýsir sér í því að nú eigi að taka 5% á þessu fiskveiðaári sem ekki er allt eftir uppskrift kratanna eins og hún birtist og síðan er áætlunin um að taka 10% á ári. Um aldamótin er þetta komið upp í 95%. Það munar ekki svo miklu. Kannski má hugsa sér svona fyrst til að byrja með að taka bara 5% á ári, eitthvað svoleiðis, eitthvað lítið fyrst, því að þannig er nú frá þessu gengið að til þess að koma málinu í gegn næst þarf ekki nema bara breyta einni tölu, bara breyta 5% í 10% eða 15%. Það er ekki svo mikið. Kannski 1% á mánuði, eitthvað svoleiðis. Það munar ekki svo mikið frá einum mánuði til annars, 10%, 11%, 12%, 13%, 14%, en fikra sig svona áfram þangað til menn treysta sér ekki lengur til þess að gera út á gamla mátann. Og hvaða menn skyldu það svo vera sem standa sig best þegar við spyrjum um uppboð á aflaheimildum? Það er verið að tala um byggðirnar, smáu byggðirnar, dreifðu byggðirnar út um allt landið. Ég þori að veðja. Eigum við að bjóða upp 100 tonn? Annars vegar er Bakkafjörður og hins vegar Útgerðarfélag Akureyringa. Hvor skyldi vinna?

Hvað segir stjórnarmaður Byggðastofnunar?

Hvor skyldi vinna? Eigum við að taka einhverja aðra staði? Hver skyldi vinna? Ætli Bakkfirðingar mundu bjóða betur heldur en Útgerðarfélag Akureyringa? Sennilega. Sennilega eru þeir svo stæltir á Bakkafirði að þeir hafi ekki roð við þeim hjá Útgerðarfélaginu. Út frá þessu var þess vegna náttúrlega mjög undarlegt að formaður sjútvn. skyldi hafa verið að skamma fulltrúa Alþb. fyrir að vilja hrifsa frá sjómönnum og útgerðum um 40%. Hvaða munur er það í raun og veru hvort það eru hrifsuð 5% eða 40% í fyrsta skipti? Er ekki bara Skúli hreinskilnari, hv. þm. þeirra frá Rifi? Þeir þarna undir heiðríkjunni fyrir vestan og undir hinum kalda jökli eru vanir að vera hreinskilnir. 40%, hvað er það? Þrjú og hálft ár, fjögur og hálft ár, að komast í það eftir framsóknarleiðinni.  Ég held að málið sé svona einfalt. Málefnin voru tekin úr höndum sjútvn. Þeir þingmenn sem lengst höfðu unnið að málinu voru settir til hliðar. Í staðinn var kallað á hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. og þeir voru enga stund að kokka nýja fiskveiðistefnu. Og auðvitað datt þeim ekki í hug að bera þessa nýju fiskveiðistefnu undir hagsmunaaðila því að hæstv. sjútvrh. vissi að það þýddi ekki neitt svo að hann bara fór hina leiðina. En ég veit ekki hvort hann gerði sér grein fyrir því þá að um leið hefur staða hans sem sjútvrh. breyst í grundvallaratriðum. Hann er ekki á sama stað og áður í sínum stól. Hann hefur kosið að fara aðra leið en hagsmunasamtökin kusu og hann er kominn í hreina andstöðu við útgerðarmenn, fiskverkendur, sjómenn og fiskverkafólk. Það er nú kjarni málsins. Formaður sjútvn. sagði að það væri hyldýpi á milli okkar nefndarmanna þegar við hittumst. Það er líka rangt. Formaður sjútvn. hefði vel getað myndað meiri hluta með fulltrúum Sjálfstfl. á þeim grundvelli sem við unnum á í samstarfsnefndinni, ráðgjafarnefndinni. Það er því algjörlega rangt að það hafi verið hyldýpi milli manna. Staðreyndin er sú að formaður sjútvn. vildi ekki mynda meiri hluta á þeim grundvelli sem við unnum á í ráðgjafarnefndinni. Þetta er kjarni málsins. Og þess vegna er komið sem komið er. Þess vegna er þetta mikla hagsmunamál í mínum huga hætt að vera langtímamál, orðið að dægurmáli, flugu, og maður hefur ekki hugmynd um það milli 2. og 3. umr. nema formennirnir hafi komið sér saman um eitthvað allt, allt annað. Það gengur hér á göngunum að meira að segja sé þetta mál hér notað sem verslunarvara í umfjöllun um önnur mál í stjórnarmeirihlutanum. Ég geri t.d. ráð fyrir því, herra forseti, að hæstv. umhvrh. detti ekki í hug, það hvarfli ekki að honum, að gera neina grein fyrir því á hvaða forsendum hann geti fylgt því frv. sem hér liggur fyrir á eftir og greitt atkvæði með því á eftir. Hvaða efnislegar ástæður skyldu liggja til þess? Og hvernig stendur á því að viðskrh. sem bjó til kaflann um auðlindaskattinn situr ekki fyrir svörum hérna inni hjá okkur? Svarið er auðvitað þetta: Þingið varðar ekkert um þetta. Við skiptum engu máli hér inni. Þegar við töluðum um orkuskattinn kom það tvisvar fyrir að orkuráðherrann hljóp í sjónvarpið hér niðri í Kringlunni og gaf þar yfirlýsingar í staðinn fyrir að gefa þær hér uppi af því að hann vissi að það mundi enginn svara í sjónvarpinu. Hann mundi ekki heyra til þeirra sem voru heima hjá sér að horfa á þetta og blöskraði. Og aumingja iðnrh. hélt að allir væru sammála sér af því að hann heyrði ekki í einum einasta manni. Og eins fer fyrir þeim núna. Þeir tala í sjónvarpið. Þeir heyra ekki að sjómennirnir eru að reiðast, að útgerðarmenn skilja ekki hvað er að gerast, að fiskverkendur sjá fram á mikla erfiðleika, tala í sjónvarpið og halda að allir séu sammála þeim. En það er ekki þannig. Ég þarf svo ekki að hafa þessi orð fleiri, herra forseti. Málið liggur svona fyrir. Við áttum gott samstarf, ég og ráðuneytisstjóri sjútvrn. og starfsmenn sjútvrn. í ráðgjafarnefndinni, og ég vissi ekki betur en í grundvallaratriðum væru sjónarmið mín hin sömu og formanns sjútvn. Ed. Þegar að því kom að velta því fyrir sér hvort skipti meira máli, heilbrigð stefna í sjávarútvegsmálum eða óheilbrigð ríkisstjórn, kom það í ljós að í huga formanns sjútvn. skipti ríkisstjórnin meira máli en sjávarútvegurinn. Og formaður sjútvn. gerði enga tilraun til þess að ná efnislegri niðurstöðu með þingmönnum Sjálfstfl. Það er nauðsynlegt að þetta komi fram vegna þeirra ósönnu ummæla formanns sjútvn. að hyldýpi hafi verið milli allra nefndarmanna. Hafi hyldýpið verið hefur það verið í því fólgið að fulltrúar Sjálfstfl. í nefndinni hafa ekki sjónarmið sín til sölu þegar þeir eru að tala um stefnu í sjávarútvegsmálum.

Frsm. 3. minni hl. sjútvn. (Karvel Pálmason) Virðulegur forseti. Ég vildi gjarnan spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta hver meining væri með áframhaldið hér í kvöld að því er bæði þetta mál varðar og það mál sem líka mun hafa verið ætlað að ræða hér á eftir. Ég hélt að orðið væri nokkurs konar samkomulag um það að ljúka þessu tiltölulega fljótlega, eða í kringum kvöldmat. Ég sé að slíkt hefur ekki verið og ég hlýt því að spyrja hæstv. forseta: Er samkomulag um það núna að ljúka þessum málum hér frá deildinni í kvöld til hv. Nd.? Ég geri ráð fyrir að málið eigi þó alla vega að fara þangað áður en þingi lýkur.

Ekki ef tillaga þín verður samþykkt.

Það þykist ég vita, hv. þm. Þorvaldur Garðar, þarf ekki forsetareynslu til þess. Ég vildi gjarna spyrja hæstv. forseta um þetta. Er eitthvert samkomulag um þetta eða er það bara meiningin að tala hér í alla nótt? Ef svo er þá er ég til í það. En ég vil á engan hátt vera að tefja umræður ef samkomulag hefur orðið. Enginn hefur talað við mig um þetta mál. Meðan verið er að grennslast fyrir um þessa hluti er kannski rétt að fara hér örfáum orðum um það sem hér hefur komið fram og ég verð að segja það --- nú, hv. þm. Stefán Guðmundsson er genginn úr salnum. Ég skil nú bara ekkert í því hvað hv. þm. eru að ræða vandamál íslensku þjóðarinnar eftir þá yfirlýsingu sem þessi hv. þm. gaf hér í kvöld, að Framsfl. hefði leyst bókstaflega öll mál sem borið hafa að með vandræði meðan hann hefur verið í ríkisstjórn. Og hvað ætli það sé lengi? Það er a.m.k. yfir 20 eða 25 ár. Og svo eru menn hér að ræða vandamál á Íslandi þegar fulltrúar Framsfl., frammámenn í Framsfl., tala með þessum hætti hér á Alþingi. Það hlýtur einhver ruglingur að vera í þessu.

Sagði hann fyrir fullt og allt?

Nei, ég er alveg undrandi á mönnum að tala með þessum hætti. Ég held það væri miklu frekar að orða það á þann veg að Framsfl. hafi búið til vandamál en ekki leyst þau. Að vísu hefur hann gert það í samtíningi með öðrum flokkum. Hins vegar hefur hann oft verið í fararbroddi en ekki fyrst og fremst í því að leysa vandamálin. Hv. þm. Stefán Guðmundsson, formaður sjútvn., gagnrýndi þau ummæli mín hér í dag að ég teldi að málið, eins og það væri núna til umræðu hér á Alþingi, væri illa undirbúið því það hafa verið gerðar grundvallarbreytingar á þessu máli á tæpri viku, með samkomulagi ráðherranna á sínum tíma. Ég gagnrýndi ekki hvernig málið kom fyrr í vetur þegar það var lagt hér fram eftir að hafa farið í gegnum hendur svokallaðrar ráðgjafarnefndar og hún búin að ræða málin. Menn höfðu eitthvað mismunandi skoðanir. En að leggja málið upp með þessum hætti og gera grundvallarbreytingar á því á viku án þess í raun og veru að tala við þá sem hefði nú kannski verið eðlilegast að tala við, þó þeir væru ekki endilega samþykkir þessum málum, sem voru menn í sjútvn. Ed. Ég skal ekki eyða fleiri orðum að hv. þm. Stefáni Guðmundssyni nema frekari ástæða komi til.

Nóttin er eftir.

Já, og dagurinn líka á morgun, hann er eftir líka. En ef þeir sem hér ætla sér að leiða málin með þessum hætti vilja endilega drepa því á dreif þá er það til staðar. Út af orðum hv. 4. þm. Reykn. Karls Steinars Guðnasonar, sem nú situr í forsetastól, vil ég segja aðeins örfá orð. Mér kom það heldur spánskt fyrir sjónir, vægt til orða tekið, þegar hv. þm. sagði í fyrsta lagi, sem hann sagði rétt frá að ég væri andvígur þessu frv. og hefði gert grein fyrir því en ,,við``, sagði hv. þm., ,,höfum haft náið samstarf við formann sjútvn.`` sem er nú trúlega þá annarra flokka maður en hv. 4. þm. Reykn. --- Við höfðum náið samstarf við formann sjútvn. Ed. Við vissum auðvitað um hann Karvel, hann á sína skoðun, en það tók því ekki að vera að tala við hann. --- Ég hefði ekki átt von á því að fyrra bragði að minn ágæti vinur, hv. þm. Karl Steinar Guðnason, hagaði orðum sínum með þessum hætti. Þetta er auðvitað einn anginn af því sem hefur verið að gerast innan Alþfl. Auðvitað má hann Karvel vera í flokknum en hann má ekkert segja. Það er þetta sem verið er að tala um í raun og veru og menn eiga auðvitað alltaf að tala íslensku. Hv. þm. vék líka að því eins og margir áður --- að vísu talaði hann nú fyrst og fremst við hv. þingmenn Sjálfstfl., ekki ætla ég að svara fyrir þá, það geta þeir gert sjálfir, en mér fannst það snúa líka að okkur hinum sem höfum haft aðrar skoðanir á þessu máli og hv. þm. sagði: Þessir menn hafa engar tillögur. Hvar eru tillögurnar þeirra? Það hefur ekkert komið frá þeim.

Sagði hver?

Hv. þm. Karl Steinar Guðnason.  núna er verið að koma með, og þó samþykkti hv. þm. Karl Steinar Guðnason þetta frv. líka ásamt íhaldinu. Þar lögðust menn í eina sæng til þess að knýja þetta fram.  Og síðast út af ummælum hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar: Mig langar til að spyrja hv. þm. sem er nú varaformaður Verkamannasambands Íslands: Hefur það lagt blessun sína yfir veiðileyfasölu og auðlindaskatt sem nú er verið að stíga fyrsta skrefið af? Fulltrúi Verkamannasambandsins sem mætti á fund nefndarinnar fyrir örfáum dögum hafði sína persónulega skoðun á þessu, hann var andvígur því, og ég spurði þennan fulltrúa hvort framkvæmdastjórn Verkamannasambandsins hefði rætt þetta mál. Hann sagði nei, það hefur ekki verið gert formlega en það hefur verið rætt og menn eru andvígir því, grundvallaratriðinu í þessu máli sem varaformaður Verkamannasambandsins er hér að tala fyrir. Hvað á maður að halda? Ég er alveg sannfærður um að Verkamannasambandið sem heild er algjörlega andvígt því að stíga það skref sem nú er verið að stíga inn í auðlindaskatt og veiðileyfasölu. Nóg um þetta. Þá er rétt líklega að víkja örfáum orðum að hv. þm. Guðmundi Ágústssyni, þm. Borgfl. 

Á ekki að ná í hann?

Já, virðulegi forseti, það væri mjög æskilegt vegna þess talsmáta sem hann leyfði sér að viðhafa áðan. Það er kannski rétt á meðan, vegna þess að hæstv. umhvrh. gengur í salinn, sem á nú sæti í deildinni en hefur lítt látið í sér heyra um þetta mál nú.

Ekkert.

Það er rétt, ekkert, ekkert enn.

Hann þorir það ekki.

Ja, ekki ætla ég að dæma hæstv. ráðherra svo hart. Það er ástæða til að rifja það upp hvernig þessi hæstv. ráðherra var í kvótamálunum, stóð hér í málþófi 

Stóð alla nóttina.

Alla nóttina, já. Rétt, hv. þm. Halldór Blöndal. Á móti því frv. Jæja, og auðvitað allur þingflokkurinn og var hann stærri þá en nú. Næsta skrefið hjá þessum hæstv. ráðherra er það að skrifa undir það í vor fyrir þinghlé að afnema kvótakerfið og auðvitað allur þingflokkurinn með. En ,,nota bene``, þá var þessi hv. þm. ekki orðinn hæstv. ráðherra.

Þá var ekki búið að grisja í ...

Þá var ekki búið að grisja neitt, það er rétt, hv. þm. 

Hver segir að hann sé hæstv.?

Ja, ég bara leyfði mér að gera það. Er það ekki rétt, virðulegi forseti? Á ekki að ávarpa ráðherra með því ávarpsorði?

Það er alveg rétt hjá ræðumanni.

Já. Ég þóttist vita það, en æðimörgum verður á í messunni í þeim efnum. 

Ég kemst ekki að.

Það er rangt. Við skulum, hæstv. ráðherra, vera hér áfram ef hæstv. ráðherra vill lofa okkur að heyra í sér, hvort enn ein skoðunin er komin fram hjá Borgfl. í þessum málum. Mér finnst það alveg með ólíkindum að hafa upplifað þetta á þremur árum, slíka kúvendingu einstaklinga sem kosnir eru af almenningi til þess að fara með mál hans. Það hlýtur eitthvað að vera bogið við þetta allt saman, nema menn séu svona fljótir bara að skipta um skoðun í hvert skipti sem einhver talar við þá. Kannski er það skýringin. En hitt skal tekið fram að núv. hæstv. sjútvrh. hefur allt of oft tekist að vefja mönnum nánast um fingur sér varðandi fiskveiðistefnuna. Og auðvitað hafa þeir í Borgfl. velkst um í þessu allan þennan tíma, ég tala nú ekki um eftir að þeir nálguðust ráðherrastólana, að vera þar innan dyra, eins og raunar það frv. sem við erum að ræða hér nú glögglega sýnir. Ég hefði átt von á að heyra í hæstv. umhvrh. hér í dag og í kvöld þó að væri á svipaðri skoðun, þó það væri ekki nema svipuð skoðun, og hann var síðast. Bara svipuð, þó hún væri ekki alveg eins en væri í nánd við þá skoðun sem hann var síðast á. Ekkert slíkt heyrist. Ekki kvak. Og kannski er ekkert við því að búast. Mér finnst það raunar vera einkenni á þessum umræðum hvað þeir sem vilja ryðja þessu fram með þessum hætti hafa hægt um sig hér í umræðunum. Það er, að mér finnst, eins og þessir einstaklingar hafi ekki ýkja mikla sannfæringu fyrir þeim málflutningi og þeim gjörðum sem hér er verið að leika með. Það vantar a.m.k. í mínum huga sannfæringarkraftinn hjá þessum hæstv. ráðherrum og þeim hv. þm. sem þetta styðja. Það vantar þann sannfæringarkraft sem sannfærir mig um það að menn telji sig hér vera að gera rétt. Ég sagði áðan, virðulegi forseti, að ég skyldi ekki lengja þessa umræðu en mig er farið að lengja eftir hv. þm. Guðmundi Ágústssyni. Hefur ekki hafst upp á honum?  (F orseti: Hann er á fundi með forsetum þessa stundina.)  Hvað vill þá hæstv. forseti gera, að ég bíði?

Fari með það í 3. umr. kannski.

Það verða nóg umræðuefni þá, hv. þm. Halldór Blöndal. En ef forseti vill skal ég stoppa hér.

Þingmaðurinn má tala þrisvar, hann er frsm.

Það er ljóst en það þarf að nota allan tímann vel sem til þess gefst að tala í svona máli. En ef það er einhver hagræðing fyrir hæstv. forseta, að því er varðar vinnubrögðin ...  (F orseti: Ég tel að það væri nú rétt því að það er mjög óþénugt að hann fari af fundinum.)  En er þá meiningin að fresta þessum fundi?

Það er meiningin að halda fundi áfram og ljúka þessu máli.

Ja, ég skil þá forseta svo að hann vilji að ég fresti minni ræðu hér.

Það er ekki ósk mín en þú gerir það.

En er þá ósk forseta að ég haldi áfram?

Það verður þingmaðurinn að ákveða sjálfur.

Mér finnst það nú slæmt þegar maður vill eiga vinsamleg samskipti við stjórnendur þingsins að svara með þessum hætti, að menn bara ráði því sjálfir hvað þeir geri, þegar maður er að bjóða upp á samkomulag um hlutina. Mér finnst heldur óviðeigandi að ég sé hér að tala um þingmann sem ekki er viðstaddur. En ef þess er krafist af stjórnendum þingsins að slíkt sé gert, þá verður kannski að verða við því. Mér finnst það þó heldur óviðkunnanlegt. ( HBl: Það er óhætt að bregða sér frá fyrst þingmaðurinn ætlar að bíða.) --- Ætli það verði ekki svo að ég taki ráðin af hæstv. forseta og láti sjá hvað gerist.

Frsm. 4. minni hl. sjútvn. (Guðmundur H. Garðarsson) Virðulegur forseti. Ég held að þessi umræða sé að mörgu leyti dæmigerð fyrir stöðu Alþingis í stjórnkerfi þjóðarinnar. Hér er á síðustu dögum þings verið að keyra í gegn það mál sem varðar mest lífsafkomu og stöðu íslenskrar þjóðar á næstu árum og áratugum og þá er málum stillt --- ég vildi að hæstv. umhvrh. sæti undir svona ræðum, hann hefði þörf fyrir það. Ég held að hann hafi gott af því að heyra það. Það vill svo til, hæstv. ráðherra, að það sem gerist í þessu húsi snýst um annað og meira en það hvort menn séu ráðherrar eða ekki. Það er ómerkilegt fyrirbrigði ef út í það er farið og ráðherrar koma og fara eins og strá fyrir vindi. Ég var að segja það, virðulegi forseti, að þessi umræða hér og það sem hér er að gerast væri táknrænt fyrir þá niðurlægingu sem framkvæmdarvaldið á Íslandi er búið að koma löggjafarvaldinu og Alþingi Íslendinga í. Hér erum við, hv. alþm., kosnir af þjóðinni til þess að fjalla um mikilsverð mál og þetta mál sem hér er til umræðu er það mikilsverðasta. Hér er raunverulega verið að taka afstöðu til þess hvernig lífsafkoma Íslendinga verður á næstu árum og áratugum. Við erum að reyna að komast að niðurstöðu um það hvernig á að skipta þeim auðæfum, þeim tekjum sem sjávaraflinn gefur íslenskri þjóð. Þá er málum þannig stillt upp af hálfu þeirra sem hafa mjög nauman meiri hluta á hinu háa Alþingi að þetta mál skuli keyrt í gegn á nokkrum dögum, örfáum klukkutímum, og hugsanlega með eins atkvæðis mun í þessari hv. deild. Nú eru kannski hv. þm. sem hafa setið lengi orðnir svo vanir því að svona vinnubrögð skuli viðhöfð, enda munu þau hafa verið tíðkuð af öllum flokkum í gegnum tíðina, illu heilli. Ég segi fyrir mitt leyti að það er orðið fullkomlega tímabært að hv. þingmenn taki það alvarlega sem þjóðin er að gefa stjórnmálamönnum til kynna núna síðustu mánuðina í gegnum svonefndar skoðanakannanir. Það segir sína sögu, en er náttúrlega traustvekjandi fyrir Sjálfstfl. þar sem Sjálfstfl. hefur komið mjög sterkt út úr skoðanakönnunum, það segir sína sögu að mikill meiri hluti íslenskrar þjóðar er á móti núverandi ríkisstjórn og er búinn að vera það í rúmt ár. Hún hefur ekki traust á þeim mönnum sem fara með völdin og hún hefur hina mestu skömm á því hvernig þeir menn tryggja sér völd með því að, ég segi ekki að kaupa sér stuðning stjórnmálamanna eða stjórnmálaflokka en haga alla vega málum þannig að það hentar þeim sem völdin vilja hafa, og á það sérstaklega við um tvo flokka sem eru í núv. ríkisstjórn, þ.e. Framsfl. og Alþfl. Þar er höndlað þannig með hin mikilsverðustu mál, þar á meðal það mál sem hér er til umræðu, að það er ekki aðeins þingheimi til háborinnar skammar og íslenskum stjórnmálamönnum heldur mun það hugsanlega verða þjóðinni til mikils skaða. Og það sem verra er, að þetta á eftir að hafa mjög neikvæð áhrif úti í strjálbýlinu, úti í byggðum landsins þar sem sjávarútvegur er einkum stundaður. Það sem hér er að gerast er miklu meira og stærra í sniðum en það að menn geti hugsað um það hvernig hægt er að framlengja líf einnar ríkisstjórnar, hvort sem þar er um eitt eða fleiri ár að ræða. En það eitt er víst að þegar Íslendingum verður það ljóst, eftir þá umræðu sem fram hefur farið hér nú þegar í Ed. Alþingis og á eftir að fara fram í Nd., munu þeir ekki veita þeim flokkum brautargengi sem hafa staðið þannig að þessu lífshagsmunamáli sem við erum að fjalla um. Þeir munu ekki veita þeim mönnum brautargengi í næstu kosningum sem geta ekki gefið sér þriggja mánaða umhugsunarfrest til að fjalla um þá grundvallarbreytingu í stefnumörkun sem hefur orðið við það að samtengja frv. til laga um fiskveiðistjórn annars vegar og frv. til laga um Úreldingarsjóð hins vegar. Þar á ég við það sérstaklega að með þessu frv. er verið að fara inn á braut auðlindaskatts sem mun gjörbreyta ekki aðeins útfærslu íslenskrar útgerðar og fiskvinnslu heldur einnig eignastöðu og eignarhaldi Íslendinga sjálfra og hugsanlega andspænis auknum áhrifum erlendra aðila í sambandi við íslenska útgerð. Að þessu hefur ekki verið hugað, en ég vara hv. þm. við því og sérstaklega þá sem hugsa sér að greiða frv. atkvæði hér á eftir að afleiðingar þess og þess hvernig þingræðið er fótum troðið í mikilsverðustu málum þjóðarinnar geta orðið mjög alvarlegar, ég vil segja hrikalegar, fyrir landið og þjóðina, það fólk sem býr hér og vill búa. En mottóið er, því miður, allt skal gert fyrir völdin. Það kom skýrt fram, ekki aðeins í svörum þeirra sem eru talsmenn frv. sem er til umfjöllunar hér eða ýmissa hv. þm. sem hafa talið sig vera stuðningsmenn núv. ríkisstjórnar. Það kom mjög skýrt fram í ræðu hv. þm. Skúla Alexanderssonar að það er ekki aðeins að stjórnarandstæðingar séu óvirtir, það er ekki aðeins að lífshagsmunir þjóðarinnar séu óvirtir, heldur eru sjónarmið þeirra þingmanna sem fylla þessa flokka, sérstaklega á ég þar við hv. þm. Skúla Alexandersson, sjónarmið og aðvaranir þessara manna, fótum troðin af hálfu þeirra manna sem vilja sitja við völd í skjóli þess að þeir hafa verið kosnir á Alþingi Íslendinga. Þeir hirða hvorki um heiður né skömm. Það er mjög athyglisvert að hlusta á það þegar jafnheiðvirður maður og hv. þm. Skúli Alexandersson er lýsir því hér yfir í þingræðu að hann hafi fengið stuðning þingflokks Alþb., þ.e. þess flokks sem hann hefur starfað fyrir og veitt brautargengi til valda, þegar hann lýsir því yfir að þessi þingflokkur hafi tekið afstöðu með hans tillögum. Þessi þingflokkur samþykkir og herðir á afstöðu þessa hv. þm. og ráðherrarnir fara með þessa samþykkt inn á fund ríkisstjórnar. Og hvað gerist? Það sem gerist þar í einföldu máli er þetta, eins og hv. þm. lýsti: Allt það sem hann hefur lagt til, allt það sem þingflokkurinn hefur samþykkt og þar á meðal þeir ráðherrar sem báru skilaboðin inn í ríkisstjórnina, er hundsað, það skiptir engu máli. Svona vinnubrögð tíðkast ekki í lýðræðisríkjum. Þau tíðkast í ríkjum þar sem örfáir valdamenn hafa tryggt sér valdastöðu og völd og gera það með öllum ráðum. Þetta eru aðferðir manna sem í skjóli valda lítilsvirða fólk og fótumtroða skoðanir annarra. Það vill svo til að í tvo áratugi hefur einn flokkur, Framsfl., verið við völd á Íslandi og hann hefur raunverulega haft ráð allra þingflokka í hendi sinni eftir því hvernig mál hafa skipast. Nú þykir það gott á þeim bæ, í Framsfl., að sitja ætíð að völdum. Það kom fram í ræðu hv. formanns sjútvn. áðan að vér einir eigum að vera við völd af því að vér einir getum leyst vandamál annarra. En það ætla ég að segja hv. þm. Stefáni Guðmundssyni að svo er guði fyrir að þakka að meginþorri Íslendinga hefur ekki þurft á því að halda að leita á náðir Framsfl. né yfirleitt á náðir annarra stjórnmálaflokka því að Íslendingar hafa sem betur fer getað starfað og lifað í þessu landi án þess að þurfa að eiga allt sitt undir stjórnmálaflokkum og stjórnmálamönnum, og ég segi guði sé lof. Ég mun víkja nokkuð nánar að því hér á eftir. Það sem skiptir hins vegar máli og þau skilaboð þurfa að komast til þjóðarinnar er þetta: Framsfl. hagar sér í einu og öllu eins og flokkur sem ætíð ætlar sér að vera við völd og það skiptir hann engu máli hvernig hann tryggir þessi völd. Þetta er kjarni málsins. Svo geta hv. þm. Framsfl. brosað og glott hér. Það er þeirra háttur. En það segi ég við ykkur, góðu herrar  En ég var að vekja athygli á því með hvaða hætti framsóknarmenn hafa tryggt sér völd á Íslandi, hvaða afleiðingar þetta hefur haft fyrir einstaka flokka, fyrir afgreiðslu mála og fyrir lífsstöðu og viðhorf og afkomu Íslendinga yfirleitt. Það er ekki neitt skemmtiefni fyrir okkur, þótt stjórnarandstæðingar séum, að hlusta á það að völd þessara manna, því þeir ráða ferðinni í sambandi við sjávarútvegsmál, eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson kom inn á hér áðan, að þeir skuli ganga svo langt í að tryggja sér völdin að jafnvel heiðvirðustu menn þurfa að horfa upp á það að skoðanir þeirra og jafnvel lífsstarf, því að hér er um að tefla lífsstarf margra í sambandi við útgerð, skuli fótum troðin af flokksbræðrum þeirra til þess að tryggja það að útvaldir menn sitji að völdum á Íslandi. Þetta er kannski gamanmál fyrir þá sem eru í stjórnmálum fyrst og fremst til þess að tryggja sér og sínum völd á kostnað annarra, því að um það snýst þetta frv. m.a. eins og það er orðið eftir þær breytingar sem ráðherrarnir komu sér saman um að gera á frv. til laga um fiskveiðistjórnun og Úreldingarsjóð ...  Hv. þm. Skúli Alexandersson kom hér inn á það hvernig þingflokkur Alþb. hefði tekið undir tillögur hans og hert á þeim. En síðan gerist það að unnið er með óhæfilegum hætti að framgangi þessara mála af hálfu ráðherra Alþb. Það er gert til þess að tryggja völd, þóknast sérstaklega Alþfl. og Framsfl., sem sagt framlengja völdin. Hv. þm. Guðmundur Ágústsson, sem því miður er ekki hér í salnum, hagaði sínum málflutningi hér áðan, virðulegi forseti, með þeim hætti að hann þyrfti að vera hér til að hlusta á það hvernig honum er svarað. Hv. þm. réðist m.a. að meiri hl. sjútvn. Ed. fyrir það að vilja gefa fulltrúum útgerðar, sjómannastéttarinnar og fiskverkafólks tækifæri til að fjalla um stefnuna í fiskveiðistjórnun í ljósi gjörbreyttrar afstöðu núv. ríkisstjórnar til útfærslu þessara mála. Hv. þm. Guðmundur Ágústsson taldi það ekki ómaksins virði að vísa því til þessa fólks, þ.e. til samráðsnefndarinnar, ráðgjafarnefndarinnar, til frekari umfjöllunar. Hann taldi það ekki ómaksins virði að fjalla í samráðsnefndinni, með hagsmunaaðilum eða fulltrúa þeirra, um hugmyndir og framkvæmd núv. ríkisstjórnar í sambandi við auðlindaskatt í áföngum. Hann taldi það ekki ómaksins virði að ræða um þau miðstýringaráform sem yrðu auðvitað til bráðabirgða því að það liggur í augum uppi að eftir því sem skattlagning ykist á grundvelli auðlindaskatts, þá mundi auðvitað miðstýringin fjara út. Það vildi hv. þm. ekki fjalla um eða láta fjalla um í ráðgjafarnefndinni. Ég ætla ekki að ræða um þau skeyti sem hann beindi að Sjálfstfl. Þau eru ekki svaraverð. En eitt ætlaði ég að segja við þennan hv. þm.: Hann hefur hugsanlega ekki athugað það að af þeim fjórum, þ.e. meiri hl. í sjútvn. Ed., af sjö sem leggja til að vísa þessu máli aftur til ráðgjafarnefndarinnar eru þrír sem hafa haft lífsframfæri sitt af störfum í sambandi við útgerð og fiskvinnslu. Þetta eru aðilar sem hafa öðlast reynslu og þekkingu á þessum málum og ég vil segja umfram aðra hv. þm. þó að ég ætli ekki að gera lítið úr þeirra skoðunum né þeirra viðhorfum því að ég geri ráð fyrir að þeir styðjist við góða ráðgjöf í sambandi við málefnalega afstöðu þeirra til þessa máls. En ég held að hv. þm. Guðmundur Ágústsson hefði getað sparað sér stóryrðin í sambandi við afstöðu einstakra þingmanna til málsins og þess að vísa frv. báðum til ráðgjafarnefndarinnar. Ég vil síðan, virðulegur forseti, beina orðum mínum til formanns sjútvn. Ed., hv. þm. Stefáns Guðmundssonar. Hann sagði að búið væri að fjalla nægilega mikið um fiskveiðistjórnunarmálin í ráðgjafarnefnd. Það er eins og hv. þm. vilji ekki skilja það eða vilji ekki ræða það að ráðherranefndin og till. ríkisstjórnar og þær brtt. sem ráðherrarnir eru með gjörbreytir forsendum frv. til laga um fiskveiðistjórnun. Það er eins og hv. þm. Stefáni Guðmundssyni sé fyrirmunað að skilja að þarna hefur orðið á grundvallarbreyting. Hann vill ekki skilja það vegna þess að það skiptir hann engu máli. Hans markmið eða framsóknarmanna er ekki að ganga frá lögum um fiskveiðistjórnun sem þjóna hagsmunum útgerðar og fiskvinnslu eða þeirra sem þar starfa. Það er verið að ganga frá frv. til laga sem þjóna betur valdahagsmunum þeirra sem eru í forustu fyrir Framsfl., Alþfl. og Alþb. Þeim er algerlega sama um það hvort það skerðir eitthvað hagsmuni eða afkomu fólksins í útgerð. Það er framlenging valdanna sem er númer eitt og tvö og tilfærslan í sambandi við útgerð og fiskvinnslu til frambúðar sem skiptir þessa menn höfuðmáli. Það sem þeir eru raunverulega að reyna að gera hér með atkvæðum Borgfl. er að tryggja völd þriggja manna ef þeir ná kosningu inn á þing á ný. Það er hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson, það er hæstv. utanrrh. Jón Baldvin Hannibalsson og það er hæstv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson. Þetta er liður í því að reyna að tryggja og framlengja völd þessara manna eftir næstu alþingiskosningar. Það er ekki verið að gæta eða hugsa um hagsmuni útgerðar, fiskvinnslu eða þess fólks sem starfar í þessari atvinnugrein. Það er fyrst og fremst verið að tryggja það að þessir menn geti hagað málum þannig eftir næstu kosningar að þeir framlengi sín völd. En það er líka gert á kostnað íslensku þjóðarinnar og sérstaklega þeirra sem starfa í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Hér sagði hv. þm. Stefán Guðmundsson áðan: Framsókn hefur þurft að leysa vanda sjávarútvegs eins og framsókn hefur þurft að leysa vanda landbúnaðar. --- Já, hv. þm. hneigir sig til samþykkis. Hver er staða íslensks landbúnaðar? Íslenskur landbúnaður hefur verið í tröllahöndum í áratugi, í hnappeldu Framsfl. í því kerfi sem Framsfl. hefur ofið og búið til í kringum íslenska bændur. Það veit alþjóð. Það vita allir að Framsfl. hefur gætt þess sérstaklega að hagsmunagæslumenn þeirra hafa verið í öllum helstu embættum hins opinbera sem snúa að landbúnaði. Framsóknarmenn hafa með sinni landbúnaðarstefnu tryggt sér völd, ég vil segja á kostnað samvinnuhreyfingarinnar, á kostnað samvinnuhugsjónarinnar hafa þeir í gegnum kaupfélögin tryggt það að kaupfélögin og samvinnuhreyfingin hefur gjörsamlega innrammað íslenska bændastétt í kerfi sem hefur gert hana fátækari. Þetta er sú stefna sem framsóknarmenn ætla að framkalla og innleiða í íslenskum sjávarútvegi. Nei, hv. þm. Stefán Guðmundsson. Framsfl. leysir ekki vanda annarra en Framsfl. byggir upp múra og lokar inni stéttir og hagsmuni sjálfum sér og sínu valdi til þess að tryggja það að þeir geti alltaf annaðhvort samið til vinstri eða hægri en ætíð setið að völdum. Þessi þröngi, sterki valdakjarni Framsfl. Nú er röðin komin að sjávarútvegi. Nú ætlar Framsfl. að bjarga sjávarútveginum. Ég mundi orða það þannig: Nú ætlar Framsfl. endanlega að hlekkja sjávarútveginn í viðjar framsóknarvaldsins, skömmtunarvaldsins, þess valdakerfis sem mun leiða til hinnar mestu ógæfu fyrir alla þá sem aðild eiga að þessu máli. Þetta er sú framsóknarstefna sem Íslendingar vilja ekki. Þessi tvö frv., frv. til laga um fiskveiðistjórnun og frv. til laga um Hagræðingarsjóð, eru dæmigerð framsóknarstefna um það hvernig Framsfl. ætlar að tryggja sér og sínum yfirráð yfir sjávarútvegi Íslendinga í framtíðinni. Það þarf ekki annað en að skoða frv. til að sjá það hvernig sjútvrh. á að hafa algert vald yfir því hvernig sú stefna á að vera útfærð í sambandi við þann kvóta sem byggðarlög eiga að fá til ráðstöfunar. Það verður nefnilega á valdi ráðherrans, hv. þm. Stefán Guðmundsson, að ákveða hverjir skuli fá hluta af þessum kvóta sem keyptur verður, eða seldur réttara sagt, eða ekki seldur, þá er það á valdi ráðherra hverjir skuli fá hann frítt. Ef ekki hefur verið afhent mikið vald til eins manns til ákvörðunar þá skil ég ekki íslenskt mál. Staðreyndin er sú að í skjóli auðlindaskatts eru þessir tveir flokkar sérstaklega, Framsfl. og Alþfl., ef Alþfl. lifir af næstu kosningar, að tryggja að þeir geti samið við aðra flokka um það hvernig þeir geti hagað sínum valdaferli áfram langt fram í framtíðina. Þessi frv. eru veigamikill þáttur í þeirri valdaútfærslu. Það fer ekki á milli mála. Þess vegna verður að gefa fulltrúum hagsmunaaðila og íslensku þjóðinni kost á að fjalla frekar um þessi tvö frv. Vegna þess að það er vitað, en hæstv. sjútvrh. vill ekki láta koma fram, að fari þessi mál aftur inn í samráðsnefndina mun þeirri stefnu verða hiklaust og ákveðið hafnað af þeim aðilum sem þar eru til staðar. Ég vil svo, virðulegur forseti, ítreka enn á ný þátt Alþfl. í þessu örlagaríka máli. Hv. þm. Stefán Guðmundsson sem talaði hér á vegum Framsfl. vildi gera lítið úr því hvernig ráðherrum Alþfl. tókst að koma inn ákvæði í sambandi við auðlindaskatt. Það er rétt sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði áðan, það skiptir ekki máli hvort hér er um 2%, 5% eða 10% að ræða, það er búið að viðurkenna þetta prinsipp og það verður ekki aftur tekið verði þessi tvö frv. að lögum. Því til staðfestingar að þessi skilningur er réttur hjá okkur, þ.e. skilningur okkar á því hverju alþýðuflokksmenn hafa áorkað, vil ég lesa upp úr bókun þingflokks Alþfl. um frv. til laga um stjórn fiskveiða. Hún er dagsett 23. apríl 1990. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Það er skoðun þingflokksins að á næstu árum eigi að stefna að því í áföngum að rjúfa tengslin milli skipa og veiðiheimilda þannig að Aflasjóður`` --- sem heitir nú Hagræðingarsjóður --- ,,fái aukna veiðiheimild til ráðstöfunar. Þingflokkurinn telur eðlilegt að ákvæði frv. til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa verði felld inn í frv. um stjórn fiskveiða enda eiga þau þar heima eftir eðli máls.`` Eftir eðli máls. Hér er það staðfest ótvírætt. En það er nú svo, hv. þm., eins og hv. þm. Halldór Blöndal sagði áðan, það er til lítils hugsanlega, og þó, að ræða hér málefnalega um þessi frv. vegna þess að þeir sem eru ákveðnir í því að vera við völd hlusta ekki á aðra. Þeir ætla að láta tímann eyða áhrifum þess að hér á hinu háa Alþingi hafi verið þingmenn sem hafi leyft sér að benda á hvert væri verið að stefna, þ.e. þeir sem hafa stefnu og skoðun sem hentar ekki valdhöfunum. Þeir treysta á tímann og valdið. En ég segi fyrir mitt leyti að sem betur fer á ég von á því að það takist ekki vegna þess að fleiri en við hv. þm. sem höfum fjallað um þetta með gagnrýni, eins og meiri hl. sjútvn. Ed. hefur gert, eigum miklu fleiri fylgismenn við þessa skoðun en núv. hæstv. ríkisstjórn vill viðurkenna. Íslendingar munu sjálfir koma í veg fyrir það að þessi áform takist í næstu alþingiskosningum. Ég vil síðan, virðulegur forseti, undirstrika þá skoðun okkar sjálfstæðismanna að í því frv. til laga um fiskveiðistjórnun sem kom út úr samráðsnefndinni var um það að ræða í meginatriðum að þar hefði verið hægt að ná sátt um ákveðin meginatriði frv. þó við sjálfstæðismenn hefðum áskilið okkur að leggja til ákveðnar breytingar á einstökum atriðum. Því var hafnað af hæstv. núv. sjútvrh. að vilja nálgast þau sjónarmið sem bæði honum og öðrum hv. þm. sem tóku þátt í störfum samráðsnefndar var kunnugt um. Því var hafnað að við gætum afgreitt eitt og sér frv. til laga um fiskveiðistjórnun með þeim hætti að öllum þeim hagsmunum sem ég hef lýst bæði í minni ræðu nú og í fyrri ræðu væri ekki teflt í hættu. Þessu var hafnað. Því var hafnað fyrir samstarf við flokka sem hafa það yfirlýst á stefnuskrá sinni að þeir vilji skattleggja íslenskan sjávarútveg. Þetta eru flokkar sem vilja í skjóli stjórnmála og valds ráða yfir Íslendingum, þrátt fyrir það að meginþorri þjóðarinnar hafi margsinnis lýst yfir andstöðu sinni við útfærslu þeirra valda sem þessir flokkar hafa tekið sér.

Frsm. 5. minni hl. sjútvn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Ég hef áhuga fyrir því að hv. 3. þm. Norðurl. v. Stefán Guðmundsson, form. sjútvn., væri hér. Er hann hér? Já. Hann nefndi það í seinni ræðu sinni að við sem höfum fjallað um þetta frv. hefðum látið í það skína og jafnvel haldið því fram mjög ákveðið að málið hefði verið illa undirbúið. Ég vil vísa þessu til föðurhúsanna eins og öðru því sem málsvarar þessa frv. hér, og þá fyrst og fremst hann, maður hefur nú lítið heyrt í öðrum, hafa haldið fram við umræðuna. Þessu var alveg öfugt farið. Ég hef undirstrikað það að sú vinna sem átti sér stað í ráðgjafarnefndinni, og síðan hvernig þessu máli var skilað til sjútvrn., var öll af því góða og það var mjög vel unnið. Og einmitt út af því er það alveg hörmulegt hvernig komið er nú við afgreiðslu málsins. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni lá það alveg ljóst fyrir þegar málið kom hér til umfjöllunar í hv. deild 23. febr. hver afstaða stjórnarflokkanna var til málsins. Þar var ekki verið að leyna einu eða neinu. En þeir sem réðu ferðinni við vinnuna hér á hv. Alþingi virtust ekki gera sér grein fyrir þeirri stöðu. Og það var ekki gerð nein tilraun, eins og ég sagði hér áður, til að samræma sjónarmið ríkisstjórnarflokkanna. Kannski í öryggi þess að hvernig sem færi þá væri þó alltaf meiri hluti með Sjálfstfl., eins og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson var að benda á hér áðan, að þeir sjálfstæðismenn hefðu boðið upp á að standa að meiri hluta með ...

Við buðum aldrei upp á það.

Þú nefndir hér, hv. þm., að það hefði legið ljóst fyrir.

Við buðum ekki upp á það.

Þið buðuð ekki upp á það. Þá hef ég misskilið hv. þm. En einhvern veginn voru nú hlutirnir á þann veg að ekkert var gert í málinu fyrr en 21. apríl. Það er tímabilið frá því að málið kemur hér inn í þing og þar til að ráðherrarnir fara að þreifa á möguleikum til þess að ná samstöðu sem er látið fara forgörðum. Það eru vinnubrögð sem ég hef verið að deila á. Ekki á formann sjútvn., hann stóð sig þar með mikilli prýði. Ég hef gleymt að nefna það líka að starfsmaður ráðuneytisins, Kristján Skarphéðinsson, sem sat alla eða flesta fundi sjútvn., stóð sig með mikilli prýði og veitti okkur allar þær upplýsingar sem við báðum hann um af sérstakri ljúfmennsku og sýndi okkur mikla þolinmæði. Ég sagði það á nefndarfundi að Kristján var alveg sérstakur miðað við það sem sumir fulltrúar ráðuneyta hafa verið. Þeir hafa sumir hverjir komið fram eins og það væru þeir sem ættu að ráða því hvernig málin yrðu í lokin. En það er af og frá að ráðuneytisfulltrúinn Kristján Skarphéðinsson hafi sýnt eitt eða neitt í þeim dúr. Hann var fyrst og fremst til aðstoðar og vann sitt verk mjög vel fyrir okkur í nefndinni. Hitt vil ég svo undirstrika að málið var vel undirbúið. Og það var alveg óþarfi að láta hlutina fara á þann veg sem núna blasir við, ef þingtími verður ekki framlengdur, að hv. Nd. fái ekki nema einn eða tvo sólarhringa til að fjalla um þetta mikilsverða mál. Það er ekki því að kenna að málið hafi ekki verið rætt og ekki hafi legið ljóst fyrir þegar það kom hér inn í þingið hvernig það stóð. Annað málefni nefndi hv. þm. Stefán Guðmundsson, en það var það að ég hélt því fram að á tímabili þeirrar fiskveiðistjórnunar sem við búum við núna hefði gæðum hráefnisins frekar hrakað en hitt. Ég held þessu enn fram. Hitt er svo annað mál að verðmæti sjávarafla hefur hækkað og er enn að hækka en það er ekki vegna þess að afurðir okkar séu að batna. Því miður er það ekki á þann veg. Það er vegna þess að skortur er á fiski, síminnkandi afli annarra þjóða veldur því að verð á þessari vöru fer mjög hækkandi. Skýrsla OECD sem okkur var sagt frá í fréttum í dag upplýsir okkur raunverulega um þessa stöðu. Hún upplýsir okkur um þá stöðu hvað fiskverðmætin okkar hafa því miður ekki skilað okkur því sem þau ættu að gera. Þar er sagt að framleiðsla þjóðarinnar hafi ekki aukist sem skyldi og það er fyrst og fremst vegna þess að við höfum ekki getað notfært okkur þessar miklu hækkanir á afurðunum vegna þess að við höfum ekki skilað nógu góðri vöru. Undir þessari fiskveiðistjórn hefur gæðum hráefnis verið að hraka. Ekki eingöngu á þann veg að fiskurinn sem við höfum flutt að landi hafi ekki batnað, við skulum segja að það hafi verið óbreytt ástand, heldur á hinn veginn að sá fiskur sem við höfum verið að flytja að landi, það er þorskurinn sem ég á við þar og jafnvel ýsa, hafi verið smækkandi fiskur. Við vitum öll sem hér erum og þarf ekki að upplýsa neinn um það að því smærri sem fiskurinn er, því minna verðmæti fáum við fyrir hann á erlendum mörkuðum og því dýrara er að vinna hann, því meiri kostnaður. Þetta er ein afleiðing þeirrar fiskveiðistefnu sem við höfum búið við. Okkur hefur ekki tekist að byggja upp þorskstofninn sem skyldi, eins og við ætluðum okkur. Okkur hefur mistekist sá þáttur og okkur hefur mistekist það að færa að landi verðmætara hráefni en við gerðum áður. Það hefur farið á hinn veginn.

Frsm. 2. minni hl. sjútvn. (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegur forseti. Nokkuð hefur verið talað um það hér í þessari umræðu hvernig að undirbúningi málsins hafi verið staðið. Ég hygg að allir séu sammála um að þetta frv. átti sér langan aðdraganda. Nefndin sem undirbjó það var skipuð sumarið 1988. Ég hef ekki skilið hv. þm. svo hér í dag að málið hafi verið illa undirbúið, nema þá e.t.v. að því leyti að það fórst alveg fyrir að ræða nýjar hugmyndir. Það skortir mjög á forvitni manna til þess að kynna sér nýjar hugmyndir, ræða þær og reyna að útfæra. En ég ætlaði að gera örfáar athugasemdir. Ég heyrði reyndar ekki upphaf orða hv. formanns sjútvn. Stefáns Guðmundssonar. En þar sem ég kom hér inn í þingsalinn datt mér helst í hug andlegt eldgos þar sem mér sýndist hv. formaður vera í mikilli geðshræringu. Hann hélt þó ró sinni alveg ágætlega meðan við vorum á hinum fjölmörgu fundum í hv. sjútvn. Eftir því sem ég best gat heyrt sakaði hann okkur kvennalistakonur um ábyrgðarleysi. Ég hlýt að vísa því á bug, því að eins og ég gat um í máli mínu og eins og hann hlýtur að þekkja höfum við reynt að taka hér málefnalega á öllum þeim málum sem fyrir hafa verið lögð, auk fjölda mála sem við sjálfar höfum lagt fram og undirbúið. Við undirbjuggum þær brtt. við þetta frv. sem ég mælti fyrir í dag samkvæmt okkar sannfæringu. Ég tel að hann hafi sýnt vanmat og vantrú á sveitarstjórnum og þeirra tengslum við og tilfinningu fyrir þeirri útgerð sem er á hverjum stað. Það verður auðvitað alltaf svo að það verða skip sem sækja aflann. Tillögur okkar gera alls ekki ráð fyrir því að það verði bæjarstjórinn sem er skipstjórinn og hann fari með bæjarstjórnina að sækja fiskinn. Það verða að sjálfsögðu skip sem fara og sækja fiskinn. Það sem við erum að leggja til með okkar brtt. er að sveitarfélögin hafi þar meira um að segja, geti í raun ákvarðað miðað við aðstæður á hverjum stað hvernig þær vilji úthluta þeim veiðiheimildum sem þær fá frá ráðuneytinu. Ég hef þá trú á sveitarstjórnum að þær skilji nú jafnvel enn betur en ráðuneyti í Reykjavík hvaða þarfir eru á hverjum stað, hvernig er háttað t.d. veðsetningu skipa og ég get ekki séð að samningsstaða sjómanna breytist vegna þess að áfram mun fiskurinn sem þeir draga úr sjó kosta peninga og þeir munu gera sína kjarasamninga með tilliti til þess.

Þú kannski bætir því við að það þurfi að takmarka netalagnir í sjónum.

Já, þetta vildi ég láta koma fram hér núna, að mér sýnist í lok þessarar umræðu, mér virðist nú farið að styttast í henni. Ég get tekið undir það sem hv. formaður staðfesti, að enn einu sinni stöndum við hér og erum að ræða þetta mál í tímahraki. Við höfum sett okkur ákveðið lokatakmark og ef við ætlum að halda því til streitu, þá er greinilegt að þetta mál muni brátt verða að fara úr okkar höndum. Og það að við skulum ræða þetta í tímahraki nú, eftir allan þennan langa undirbúningstíma, er auðvitað alveg óviðunandi. Þetta gerðist líka um áramótin 1987--1988. Og það er e.t.v. þess vegna að ekki komast nógu vel á framfæri ýmis sjónarmið og hugmyndir. Ég vil að lokum vara við því að menn sýni ekki hugmyndum og tillögum annarra, hvort sem það eru hv. samþingmenn eða fólkið í landinu, ákveðinn áhuga og forvitni því nýjar hugmyndir kvikna auðvitað alls ekki nema hugurinn sé sístarfandi og opinn fyrir nýjungum. En ég vil svo að lokum, vegna orða hv. formanns sjútvn. um tillögur okkar í Kvennalistanum, líka bæta því við að við gerum okkur fulla grein fyrir því að við erum ekki með neitt ráðuneyti á bak við okkur sem útfærir í smáatriðum hverja einustu tillögu. Og við höfum lýst því alveg frá upphafi að auðvitað værum við tilbúnar að skoða nánari útfærslu þeirra, væri fyrir því áhugi að kynna sér þær nánar. Þess vegna styð ég þá tillögu að málinu verði vísað til stóru ráðgjafarnefndarinnar og svo tekið til nánari athugunar og við síðan ræðum þessi mál í ró og næði í haust. Allir hljóta að gera sér það ljóst á þessari stundu að það þarf að skoða hugmyndir betur og gera tilraun til þess að útfæra þær og leggja á þær mat.

Frsm. 1. minni hl. sjútvn. (Stefán Guðmundsson) Virðulegi forseti. Ég tala hér fyrir nál. 1. minni hl. sjútvn. um frv. til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa, á þskj. 1111. Þennan 1. minni hl. skipar ásamt mér hv. 8. þm. Reykn. Jóhann Einvarðsson. Í nál. segir: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og voru eftirtaldir kallaðir á fund hennar: Páll Sigurðsson og Sveinn Hjörtur Hjartarson frá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, en Sveinn Hjörtur kom einnig á fund nefndarinnar sem fulltrúi Landssambands íslenskra útvegsmanna ásamt Kristjáni Ragnarssyni og Sigurði Einarssyni, Örn Pálsson og Haraldur Jóhannsson frá Landssambandi smábátaeigenda, Snær Karlsson frá Verkamannasambandi Íslands, Árni Benediktsson frá Félagi Sambandsfiskframleiðenda, Hólmgeir Jónsson frá Sjómannasambandi Íslands, Benedikt Valsson, Guðjón A. Kristjánsson, Helgi Laxdal og Ragnar I. D. Hermannsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Dagbjartur Einarsson frá Sölusambandi íslenskra fiskframleiðenda, Ólafur B. Ólafsson frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Sturlaugur Sturlaugsson, Arnar Sigurmundsson og Ágúst Elíasson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Sigurgeir Sigurðsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og Kristján Skarphéðinsson, deildarstjóri í sjávarútvegsráðuneytinu. Komu þeir Kristján Skarphéðinsson og Sveinn Hjörtur Hjartarson oftar en einu sinni til fundar við nefndina. Umsagnir um frv. bárust frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Félagi Sambandsfiskframleiðenda, Félagi dráttarbrauta og skipasmiðja, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Landssambandi smábátaeigenda, Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, Samtökum fiskvinnslustöðva og Sjómannasambandi Íslands. Enn fremur bárust nefndinni ýmsar upplýsingar frá sjútvrn.`` Vegna þeirrar umræðu sem hér fór fram áðan vil ég biðja menn að leggja hlustir við þennan lestur því það hafa vissulega ýmsir verið kallaðir til að fjalla um þetta mál, eins og ég gat um hér áðan en margir sem þá töluðu vildu ekki kannast við. En áfram segir í nál.: ,,Það ósamræmi, sem verið hefur á milli afkastagetu fiskiskipaflotans og afrakstursgetu fiskistofnanna, hefur verið eitt af meginvandamálum íslensks sjávarútvegs á undanförnum árum. Stafar þetta fyrst og fremst af þeirri miklu uppbyggingu sem átti sér stað í fiskiskipaflotanum á áttunda áratugnum. Afleiðingarnar eru þær að nauðsynlegt hefur reynst að setja víðtækar reglur um stjórn fiskveiða og takmarkanir á veiðiheimildir einstakra fiskiskipa. Í þessu frv., sem hér er til umfjöllunar, er lagt til að stofnaður verði sjóður sem hafi það hlutverk að stuðla að fækkun fiskiskipa. Með því móti einu er hægt að auka veiðiheimildir þeirra skipa sem eftir verða í flotanum. Starfsemi sjóðsins mun þannig geta leitt til aukinnar hagkvæmni í útgerð og jafnframt haft jákvæð áhrif á samsetningu fiskiskipaflotans og komið í veg fyrir skipulagslausa fækkun fiskiskipa. Fyrsti minni hl. nefndarinnar leggur til nokkrar brtt. við frv. Með þeim vill 1. minni hl. ná fram tveimur markmiðum. Annars vegar að sjóðurinn verði efldur og hins vegar að hlutverk hans verði aukið með tilliti til atvinnuöryggis í byggðarlögum sem byggja allt sitt á sjávarútvegi. Fyrsti minni hl. leggur til að við bætist ný grein á eftir 4. gr. frv. Í greininni er gert ráð fyrir að sjóðurinn verði efldur með því að honum verði árlega úthlutað þeim veiðiheimildum sem ekki nýtast vegna álags á útflutning á óunnum fiski. Þessi úthlutun verði þó aldrei meiri en sem nemur 12 þús. þorskígildistonnum. Þá er gerð tillaga um lækkun á því gjaldi sem eigendur skipa 10 brúttólestir og stærri skulu greiða árlega. Er gjaldið fært til samræmis við það gjald sem eigendur þessara skipa greiða nú til Aldurslagasjóðs. Er hér um 30 millj. kr. lækkun á tekjum Hagræðingarsjóðs að ræða. Varðandi aukið hlutverk sjóðsins leggur 1. minni hl. til að gerðar verði breytingar á 1. gr. og að bætt verði inn nýrri grein á eftir 7. gr. Gert er ráð fyrir að nafni sjóðsins verði breytt úr ,,Úreldingarsjóður fiskiskipa`` í ,,Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins`` og honum fengið það tvíþætta hlutverk að stuðla að fækkun fiskiskipa og koma til aðstoðar í byggðarlögum sem höllum fæti standa vegna sölu fiskiskips eða fiskiskipa þaðan. Skilyrði fyrir aðstoð sjóðsins verði þó bundið við að sala skipa úr byggðarlaginu leiði til fyrirsjáanlegrar fækkunar starfa og að byggðaröskun sé yfirvofandi af þeim sökum.`` --- Ég vildi gjarnan biðja hv. þm. Halldór Blöndal að leggja við hlustir þar sem hér segir: ,,Allt að helming þeirra veiðiheimilda sem gerð er tillaga um að sjóðurinn fái úthlutað geti sveitarstjórnir fengið til ráðstöfunar þar sem þær aðstæður hafa skapast sem réttlæta aðstoð af hálfu sjóðsins enda hafi bæði Byggðastofnun og stjórn Hagræðingarsjóðs samþykkt aðstoðina.`` Það er ástæða til þess að beina þessu sérstaklega til Halldórs Blöndals sem hér talaði og fór mikinn áðan vegna þess að eins og allir vita er hann stjórnarmaður í Byggðastofnun.

Heldurðu að ég þurfi að blessa þetta?

,,Með þessu ákvæði er tryggt að slík aðstoð fái ítarlega umfjöllun. Úthlutun veiðiheimilda í þessu skyni verði bundin við að aflanum verði landað til vinnslu í viðkomandi byggðarlagi. Stjórn Hagræðingarsjóðs skal ákveða verð fyrir slíkar veiðiheimildir er taki mið af gangverði sambærilegra heimilda á hverjum tíma með sama hætti og við á um þann hluta veiðiheimilda sjóðsins sem fiskiskip fá árlega forkaupsrétt á. Nýti sveitarstjórnir ekki slíkan ráðstöfunarrétt verða heimildirnar boðnar út til skipa gegn sömu skilyrðum um ráðstöfun aflans, þ.e. að honum verði landað til vinnslu í því byggðarlagi sem aðstoð hefur verið samþykkt við. Fáist hins vegar ekkert skip til veiðanna er stjórn sjóðsins heimilt að ákveða lægra endurgjald eða fella það niður. Ólíklegt er hins vegar að ætla að slík staða komi upp þar sem fiskiskipaflotinn er það afkastamikill að fremur auðvelt ætti að vera að fá skip til veiðanna. Fyrsti minni hl. leggur til að 6. gr. frv. verði breytt þannig að hlutfall þeirra veiðiheimilda, sem sjóðurinn getur haft ráðstöfunarrétt á, verði hækkað úr 3% í 5% af heildarveiðiheimildum. Er það til samræmis við þá tillögu að sjóðnum verði úthlutað sérstökum veiðiheimildum. Ef sjóðurinn á einhverjum tíma nær að eignast meira en sem nemur 5% heildarveiðiheimilda mun þeim heimildum verða skipt milli fiskiskipa 10 brúttólesta og stærri í hlutfalli við aflaheimildir þeirra skipa sem eftir verða í flotanum. 1. minni hl. leggur áherslu á að með þessu fyrirkomulagi er ekki verið að stíga skref í átt að auðlindaskatti. Sjóðnum er fyrst og fremst ætlað að stuðla að fækkun fiskiskipa og bæta þannig rekstrargrundvöll þeirra skipa sem eftir verða í flotanum. Öllum tekjum sjóðsins verði varið til að stuðla að fækkun fiskiskipa og engu af þeim er ætlað að renna til samneyslunnar í þjóðfélaginu. Því er hér um lokaðan sjóð að ræða sem fyrst og fremst mun vinna fyrir sjávarútveginn í heild. 1. minni hl. hafnar með þessu alfarið þeirri skoðun að með stofnun sjóðsins sé verið að leggja auðlindaskatt á sjávarútveginn. Þá munu þau ákvæði, er lúta að aðstoð við byggðarlög er standa höllum fæti, tryggja að hægt sé að leysa slík vandamál án þess að til komi fjölgun fiskiskipa. Slík staðbundin vandamál yrðu fyrst og fremst leyst með því að nýta þá umframafkastagetu sem er fyrir í fiskiskipaflotanum. Auk þeirra brtt. sem raktar hafa verið hér að framan leggur 1. minni hl. til að gerð verði breyting á ákvæði um gildistíma þannig að hann verði miðaður við 1. jan. 1991. Þá eru gerðar nokkrar tillögur um breytingar á texta frv. til samræmis við frv. til laga um stjórn fiskveiða. Að lokum leggur 1. minni hl. til að bætt verði við frv. ákvæði I og II til bráðabirgða. Fyrra ákvæðið fjallar um úthlutun veiðiheimilda til sjóðsins á árinu 1991 en í síðara ákvæðinu er lagt til að verði frv. að lögum skuli þau koma til endurskoðunar fyrir árslok 1992. Fyrsti minni hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj.`` Undir nál. rita Stefán Guðmundsson og Jóhann Einvarðsson. Þær brtt. sem 1. minni hl. leggur til eru á þskj. 1112 og eru þannig, með leyfi forseta: ,,1. Við 1. gr. Greinin orðist svo: Stofna skal sjóð er nefnist Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins og hafi það tvíþætta hlutverk að stuðla að aukinni hagkvæmni í útgerð og koma til aðstoðar byggðarlögum er standa höllum fæti vegna breytinga á útgerðarháttum. Sjóðurinn skal stuðla að aukinni hagkvæmni með því að laga stærð og afkastagetu fiskiskipastólsins að afrakstursgetu nytjastofna sjávar. Í þessu skyni skal sjóðurinn kaupa fiskiskip sem kunna að vera til sölu á hverjum tíma og selja þau úr landi eða eyða þeim og ráðstafa veiðiheimildum sem honum eru framseldar eða úthlutað er til hans. Þá er sjóðnum heimilt að veita styrki til úreldingar skipa enda sé tryggt að í stað hinna úreltu skipa komi ekki ný skip í fiskiskipaflotann eða að afkastageta flotans aukist með öðrum hætti. Sjóðurinn skal koma til aðstoðar í einstökum byggðarlögum með því að efla vinnslu sjávarfangs á þeim stöðum þar sem straumhvörf hafa orðið í atvinnulífi vegna sölu fiskiskipa. Í þessu skyni getur sjóðurinn framselt tímabundið veiðiheimildir enda verði aflanum landað til vinnslu í viðkomandi byggðarlagi. 2. Við 2. gr. Í stað orðsins ,,Úreldingarsjóðs`` í 1. málsl. 1. mgr. komi: Hagræðingarsjóðs. 3. Við 3. gr. Í stað orðsins ,,Úreldingarsjóðs`` í 1. málsl. komi: Hagræðingarsjóðs. 4. Við 4. gr. a. Í stað orðsins ,,Úreldingarsjóðs`` í 1. málsl. 1. mgr. og 2. málsl. 2. mgr. komi: Hagræðingarsjóðs, og í stað orðsins ,,Úreldingarsjóð`` í 1. málsl. 3. mgr. komi: Hagræðingarsjóð. b. Í stað orðsins ,,úreldingarsjóðsgjalds`` í 3. málsl. 1. mgr. og 2. málsl. 3. mgr. komi orðið: hagræðingarsjóðsgjalds, og í stað ,,úreldingarsjóðsgjald`` í 3. málsl. 4. mgr. komi: hagræðingarsjóðsgjald. c. Í stað ,,1.200`` og ,,370.000`` í 2. málsl. 1. mgr. komi: 800 og 240.000. d. Í stað orðanna ,,október 1989, þ.e. 153,7 stig`` í niðurlagi lokamgr. komi: janúar 1990, þ.e. 159,6 stig. 5. Á eftir 4. gr. komi ný grein er orðist svo: Hagræðingarsjóði skal árlega úthlutað þeim aflaheimildum sem ekki nýttust á næstliðnu fiskveiðiári vegna álags á aflamark við útflutning á óunnum fiski, sbr. 7. mgr. 10. gr. laga um stjórn fiskveiða. Aflaheimildir þessar skulu þó aldrei vera meiri en 12 þús. þorskígildistonn árlega miðað við verðmætahlutföll er ráðherra ákveður. Skal allt að helmingi þessara aflaheimilda varið til eflingar fiskvinnslu í byggðarlögum er höllum fæti standa, sbr. 9. gr., en að öðru leyti skulu aflaheimildir þessar framseldar skv. ákvæðum 8. gr. til að standa undir kaupum á skipum til úreldingar. 6. Við 5. gr. (er verði 6. gr.). Í stað orðsins ,,Úreldingarsjóðs`` í 1. málsl. 1. mgr. og 1. málsl. 2. mgr. komi: Hagræðingarsjóðs. 7. Við 6. gr. (er verði 7. gr.). a. Orðin ,,sbr. nú lög nr. 3/1988`` í 2. málsl. 2. mgr. falli brott. b. 3. málsl. 2. mgr. falli brott. c. 1. málsl. 3. mgr. greinarinnar orðist svo: Aldrei skal Hagræðingarsjóður þó fá ráðstöfunarrétt umfram 5% af heildaraflaheimildum af botnfiski eða 5% af heildaraflaheimildum af einstökum tegundum sérveiða. 8. Við 7. gr. (er verði 8. gr.). a. Í stað orðsins ,,Úreldingarsjóður`` í 1. málsl. 1. mgr. komi: Hagræðingarsjóður. b. Í stað orðsins ,,almanaksárs`` í 1. málsl. 1. mgr. komi: fiskveiðiárs, og í stað orðsins ,,almanaksári`` í 2. málsl. 2. mgr. komi: fiskveiðiári. 9. Á eftir 7. gr. (er verði 8. gr.) komi ný grein er verði 9. gr. og orðist svo: Sjóðurinn veitir aðstoð sína til eflingar vinnslu sjávarfangs í byggðarlögum, er höllum fæti standa, með því að framselja veiðiheimildir sem honum hafa verið úthlutaðar í því skyni skv. 5. gr. Aflaheimildirnar skulu framseldar gegn því skilyrði að aflanum verði landað til vinnslu í því byggðarlagi sem aðstoð hefur verið samþykkt við. Skal sveitarstjórn í viðkomandi byggðarlagi eiga ráðstöfunarrétt að veiðiheimildum þessum gegn endurgjaldi skv. 1. mgr. 8. gr. Neyti sveitarstjórn ekki ráðstöfunarréttar síns skulu veiðiheimildir framseldar til skipa og gilda ákvæði 1. og 2. mgr. 8. gr. þá um endurgjald fyrir veiðiheimildir þessar eftir því sem við á. Fáist ekki skip til veiðanna með þeim skilmálum getur stjórn sjóðsins, að fengnu samþykki ráðherra, ákveðið lægra endurgjald eða fallið frá endurgjaldi standi sérstaklega á. Forkaupsréttarákvæði 1. mgr. 8. gr. gildir ekki um framsal veiðiheimilda samkvæmt þessari mgr. Skilyrði fyrir aðstoð sjóðsins er að sala fiskiskips eða fiskiskipa hafi valdið straumhvörfum í atvinnumálum viðkomandi byggðarlags þannig að fyrirsjáanleg sé veruleg fækkun starfa og byggðaröskun sé yfirvofandi. Sjóðstjórn skal taka ákvörðun um aðstoð að fengnu samþykki Byggðastofnunar. Þær aflaheimildir skv. 1. mgr., sem ekki verða nýttar á viðkomandi fiskveiðiári til aðstoðar samkvæmt ákvæðum þessarar greinar, skulu framseldar samkvæmt ákvæðum 2. mgr. 8. gr. 10. Við 8. gr. (er verði 10. gr.). Í stað orðsins ,,Úreldingarsjóðs`` í 1., 2. og 3. mgr. komi: Hagræðingarsjóðs. 11. Við 9. gr. (er verði 11. gr.). Í stað orðanna ,,Úreldingarsjóður fiskiskipa`` í 1. málsl. komi: Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins. 12. Við 10. gr. (er verði 12. gr.). Í stað orðanna ,,Úreldingarsjóð fiskiskipa`` komi orðin: Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. 13. Við 11. gr. (er verði 13. gr.). Greinin orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1991. Jafnframt fellur úr gildi II. kafli laga nr. 37 11. maí 1978, um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Gjald skv. 4. gr. skal lagt á í fyrsta skipti fyrir árið 1991. 14. Við bætast tvö ákvæði til bráðabirgða er orðist svo: a. (I.) Fyrir fyrstu átta mánuði ársins 1991 skal Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins úthlutað þeim aflaheimildum sem ekki nýttust á árinu 1990 vegna álags á aflamark eða aflahámark á útflutningi á óunnum fiski skv. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 3 8. janúar 1988, um stjórn fiskveiða 1988--1990. Aflaheimildir þessar skulu þó ekki vera meiri en sem nemur 8 þús. þorskígildistonnum. Um ráðstöfun þessara heimilda fer eftir 5. og 9. gr. laganna. b. (II.) Sjútvrh. skal fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi. Hafa skal samráð við sjútvn. Alþingis og helstu hagsmunasamtök í sjávarútvegi við þá endurskoðun. 15. Fyrirsögn frv. verði: Frv. til laga um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins.`` Ég hef þá, virðulegi forseti, farið yfir þær brtt. sem 1. minni hl. leggur til. Nefnd sú sem samdi tillögur um frv. að löggjöf um afnám sjóðakerfisins sem samþykkt var sem lög frá Alþingi vorið 1986 ráðgerði að á síðara stigi yrði Úreldingarsjóður endurvakinn samhliða endurskoðun á Aldurslagasjóði. Tillögur nefndarinnar um að varðveita eftirstöðvar Úreldingarsjóðs voru því lögfestar til þess að síðar gæfist kostur á að endurvekja hann. Hugmyndir um að koma slíkum sjóði á laggirnar eru því ekki nein stefnubreyting á því sem Alþingi hefur áður ákveðið. Ástæðan fyrir því að lagt er til að setja þennan sjóð á laggirnar er fyrst og fremst að stuðla að því að minnka það misræmi sem er á milli afkastagetu fiskiskipaflotans og afrakstursgetu fiskistofnanna. Er talið að hægt sé að ná sama aflamagni með um 70--80% af þeim fiskiskipaflota sem til er í landinu. Flestir eru sammála um að þetta meginmarkmið sjóðsins sé af hinu góða og sé liður í því að stuðla að aukinni hagkvæmni við veiðarnar. Í því frv. sem ráðgjafarnefnd um fiskveiðistjórnun skilaði af sér í byrjun þessa árs var gert ráð fyrir starfsemi Úreldingarsjóðs. Þrátt fyrir mörg sérálit og bókanir einstakra nefndarmanna gerði enginn athugasemd við það ákvæði frv. Á undanförnum árum höfum við getað beint umframafrakstursgetu flotans að áður vannýttum tegundum og vegur þar þyngst aukin veiði á úthafsrækju og grálúðu. Nú er hins vegar svo komið að fiskifræðingar hafa lagt til að verulega sé dregið úr sókn í báða þessa stofna og því hefur þurft að setja reglur til að draga úr sókninni. Vegna mikilla takmarkana í sókn í hefðbundna fiskistofna er nauðsynlegt að leita nýrra verkefna fyrir fiskiskipaflotann og þá trúlega hagkvæmast að leita fyrir sér í ónýttum eða vannýttum stofnum. Íslendingum ætti að vera það metnaðarmál að búa sem best að fiski- og hafrannsóknum þannig að sem haldbestar upplýsingar liggi ætíð fyrir um ástand hafsins og fiskstofna. Innan fiskveiðilögsögu okkar eru miklir ónýttir möguleikar, trúlega alveg ótrúleg verðmæti. Við megum ekki halda svo á málum að hlutskipti okkar verði að verða aðeins veiðiþjóð við fengsæl fiskimið. Það væri mikil ógæfa fyrir þessa þjóð. Því er ekki síður nauðsyn að efla stórlega sölu- og markaðsmál jafnframt því að auka vöruþróun með það í huga að á næsta leiti eru stórkostlegar breytingar að verða í sölu- og markaðsmálum sem við getum ekki látið sem við sjáum ekki. Þau sjónarmið hafa komið fram að eðlilegast sé að útgerðarmenn sjái alfarið um að fækka fiskiskipum sjálfir með því að sameina veiðiheimildir skipa. Ýmsir óttast hins vegar að slík fækkun skipa yrði alfarið á kostnað bátaflotans. Ég tel að með stofnun sjóðsins verði til tæki sem getur haft jákvæð áhrif í þá veru að tilflutningur veiðiheimilda verði ekki allur á einn veg og sjóðurinn gæti t.d. beint kröftum sínum að því að kaupa togara frekar en báta, telji menn það stuðla að betri nýtingu fiskstofnanna. Hvað sem öðru líður hlýtur það að vera forgangsmál að fiskiskipum fækki og eignum gamla Úreldingarsjóðsins og Aldurslagasjóðsins verði ráðstafað í því skyni. Til að standa undir þessu verkefni er jafnframt nauðsynlegt að sjóðurinn fái tekjur. Ég efast um að samstaða sé um að hið opinbera reiði fram fé í þessu skyni, enda væri um miklar fjárhæðir að ræða. Því er ekki óeðlilegt að í frv. sé gert ráð fyrir að sjóðurinn standi undir starfseminni með því að taka gjald fyrir þær veiðiheimildir sem hann kann að fá ráðstöfunarrétt á. Eigendur fiskiskipa 10 brúttólesta og stærri fengju árlega forkaupsrétt að þessum veiðiheimildum til samræmis við aflahluti skipa sinna. Eignist sjóðurinn á einhverjum tíma meira en sem nemur 5% af heildarveiðiheimildum, sem lætur nærri að séu um 30 þús. þorskígildistonn, mun því verða skipt á milli skipa miðað við aflahlutdeild án endurgjalds. Ég endurtek: Mun því verða skipt á milli skipa miðað við aflahlutdeild án endurgjalds. Hér er um lokaðan sjóð að ræða sem vinnur fyrir sjávarútveginn í heild. Það er því víðs fjarri í mínum huga að með stofnun þessa sjóðs sé verið að stíga skref í átt til auðlindaskatts. Í mínum huga er auðlindaskattur það að rentan af fiskveiðunum sé tekin og færð til almenningssjóðs til samneyslu í þjóðfélaginu. Hlutverk sjóðsins er hins vegar fyrst og fremst að stuðla að því að auka rentuna af fiskveiðunum, en hún er einmitt allt of lítil vegna þess hversu flotinn er stór. Það eru því alveg fáránlegar kenningar hjá þeim er halda því fram að með slíkri sjóðsstofnun, hagræðingarsjóði innan greinarinnar sjálfrar, sé verið að stíga skref að auðlindaskatti. Í mínum huga er með þessu stefnt í þveröfuga átt og þeir sem halda öðru fram ættu hið allra fyrsta að sjá til þess að láta stilla hjá sér kompásinn. Miðað við þær brtt. sem ég gerði grein fyrir hér áðan er gert ráð fyrir að sjóðurinn fái úthlutað allt að 12 þús. þorskígildistonnum árlega. Umfang þeirra heimilda sem sjóðurinn getur keypt með fiskiskipum án þess að þeim verði úthlutað endurgjaldslaust til skipa er því um 18 þús. þorskígildi, en það samsvarar því, svo að dæmi sé tekið, að hann geti á starfstíma sínum keypt 8--10 togara. Ljóst er því að sjóðurinn getur aldrei staðið fyrir nema hluta af þeirri fækkun fiskiskipa sem nauðsynlegt er að stefna að. Því er mikilvægt að sem minnstar skorður verði settar við því að einstakir útgerðarmenn geti tekið ákvarðanir um að sameina veiðiheimildir, eins og raunar er gert ráð fyrir í frv. um stjórnun fiskveiða. Með því móti gefst aflamönnum kostur á að njóta sín því að sjálfsögðu leita aflaheimildirnar til þeirra sem aflanum ná með sem minnstum tilkostnaði. Það er hins vegar nauðsynlegt að menn geri sér ljóst að framsalsheimildum fylgja einnig vandamál. Eins og ég gat um áðan óttast margir að flutningur veiðiheimilda geti valdið röskun í fiskiskipaflotanum innbyrðis, t.d. milli báta og togara. Þá getur flutningur veiðiheimilda eða sala fiskiskipa skapað staðbundin vandamál í byggðarlögum sem byggja allt sitt á sjávarútvegi. Í ráðgjafarnefndinni var mikið rætt um það hvernig hægt væri að takast á við þann vanda sem getur skapast í ákveðnum byggðarlögum af þessum sökum. Fram komu skoðanir um að rígbinda eigi aflaheimildir við fiskiskip og/eða byggðarlög. Ég er þeirrar skoðunar að slíkt leiði einungis til stöðnunar og komi í veg fyrir eðlilega þróun. Það er einu sinni svo að auðlindin er takmörkuð og aukinn afli í einum stað hlýtur ávallt að þýða minni afla fyrir einhvern annan stað. Milli sjónarmiða þeirra sem leggja áherslu á aukna hagkvæmni og þeirra sem vilja rígbinda allt verður því að fara einhvern milliveg. Tillagan um að sjóðnum verði gert kleift að úthluta veiðiheimildum til byggðarlaga í sérstökum tilvikum er málamiðlun milli þessara sjónarmiða. Hún byggir á því að nýta umframafkastagetu fiskiskipaflotans til að leysa tímabundið úr erfiðleikum byggðarlaga þar sem sala fiskiskips eða fiskiskipa hefur fyrirsjáanlega fækkun starfa í för með sér og byggðaröskun er yfirvofandi af þeim sökum. Hér er því um hreinan öryggisventil að ræða sem nauðsynlegt er að fara varlega með. Því er gert ráð fyrir að bæði stjórn Hagræðingarsjóðs og Byggðastofnunar þurfi að samþykkja slíka aðstoð. Með því móti er tryggt að slík aðstoð fái ítarlega umfjöllun sem hlýtur að vera nauðsynleg þar sem ákvarðanir af þessu tagi hljóta ávallt að verða umdeildar. Þessi afli verður eftir sem áður sóttur af fiskiskipum og skerðir því ekki kjör útvegsmanna og sjómanna frekar en sá umframafli sem verið hefur á undanförnum árum vegna ákvæða um sóknarmark og veiði smábáta. Úthlutun sjóðsins ræðst þó af því hversu mikill útflutningur verður á næstu árum af óunnum fiski. Minnki hann hins vegar umfram það sem nú er lækka þær veiðiheimildir sem sjóðurinn fær í þessu skyni. Herra forseti. Ég er að ljúka máli mínu. Ég trúi því að öllum sé ljóst sem um þessi mál hugsa að brýna nauðsyn ber til að minnka núverandi fiskiskipaflota til að ná fram aukinni hagkvæmni og arðsemi í greininni. Það er grundvallaratriðið. Deila má um leiðir að því marki. Það er, held ég, öllum ljóst. Hér er sett fram stefna sem að vísu er byggð á ákveðinni málamiðlun frá upphaflegu frv. en það sem máli skiptir í þessu máli stendur óbreytt.

Frsm. 2. minni hl. sjútvn. (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1115 um frv. til laga um Úreldingarsjóð fiskiskipa. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þó að efni þessa frv. og brtt., sem ríkisstjórnin hefur lagt fram við það, sé í anda þess sem Kvennalistinn hefur látið frá sér fara um fiskveiðimál hefur 2. minni hl. ýmsar athugasemdir við efni frv. eftir að brtt. ríkisstjórnarinnar voru birtar og málsmeðferðina alla. Markmið frv. eins og það var lagt fram, var einkum þríþætt: 1. að draga úr afkastagetu fiskiskipastólsins, 2. að koma í veg fyrir að úrelt og gömul fiskiskip séu endurnýjuð með mun afkastameiri fiskiskipum, 3. að sjóðurinn eignist kvóta fiskiskipa eftir ákveðnum reglum. Allt eru þetta markmið sem kvennalistakonur fella sig við og telja nauðsynlegt að vinna að. Með þeim brtt., sem lagðar hafa verið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar við þetta frv., örlar á viðurkenningu á þeim sjónarmiðum sem kvennalistakonur hafa haldið fram og flutt tillögur um, að óhjákvæmilegt sé að taka tillit til byggðasjónarmiða við mótun fiskveiðistefnu og að ekki sé sjálfgefið að úthluta veiðiheimildum ókeypis til einstaklinga og útgerðarfélaga sem geta hagnast um tugi eða hundruð milljóna á óveiddum fiski sem lögum samkvæmt er sameign íslensku þjóðarinnar. Brtt. fela þó ekki í sér framtíðarlausn á vanda byggðarlaga, aðeins er verið að lagfæra einstök atriði en heildarvandanum ýtt til hliðar og ýmis atriði óljós. Með brtt. er búið að tengja frv. þetta frv. til laga um fiskveiðistefnu órjúfanlegum böndum, fyrst og fremst í því skyni að reyna að jafna ágreining innan ríkisstjórnarinnar um fiskveiðistefnuna. Annar minni hl. telur þetta ekki vera það úrræði sem þarf til að tryggja stöðu byggðarlaga og minnir á brtt. Kvennalistans við frv. til laga um stjórn fiskveiða um byggðakvóta. Hins vegar kann að vera að þetta sé eina úrræði ríkisstjórnarinnar til að þoka frv. til laga um fiskveiðistefnu í gegnum þingið. Í ljósi þessa og þeirrar staðreyndar að frv. þetta er mikilvægur þáttur þeirrar fiskveiðistefnu, sem Kvennalistinn hefur hafnað, leggur 2. minni hl. til að frv. verði fellt. Alþingi, 30. apríl 1990. Danfríður Skarphéðinsdóttir.`` Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta frv. Ég fjallaði hér ítarlega um fiskveiðistefnuna fyrr í dag og flutti brtt. Kvennalistans við frv. til laga um stjórn fiskveiða. Þetta mál er nátengt því og þar sem við getum ekki stutt frv. ríkisstjórnarinnar um fiskveiðistefnu þá kemur auðvitað heldur ekki til greina að styðja það sem hér liggur fyrir þar sem búið er að tengja þessi tvö mál algerlega órjúfanlegum böndum.

Frsm. 3. minni hl. sjútvn. (Halldór Blöndal) Herra forseti. Ég get verið stuttorður. Ég gerði grein fyrir afstöðu minni til þessa frv. um leið og ég talaði um það mál sem hér var á undan enda er hér um heild að ræða. Það er ekki hægt að tala um annað frv. án hins. Það er búið að breyta eðli Úreldingarsjóðsins og ekki aðeins eðlinu heldur líka nafninu, heitir Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins. Eins og ég sagði í minni fyrri ræðu þá eru þeir framsóknarmenn sjóðvitlausir í sjóði. Það var eftirtektarvert að heyra formann sjútvn. lýsa því yfir hér áðan að einungis með því móti að skattleggja sjávarútveginn með þessum hætti og leggja á auðlindaskatt væri hægt að fækka fiskiskipum. Þetta er alveg gagnstætt því sem hann sagði í sinni fyrri ræðu þegar hann var að reyna að halda því fram að með kvótakerfinu hefði tekist að fækka fiskiskipum. Þá hélt hann því fram að flotinn hefði minnkað vegna þess að það væri innbyggt í kvótakerfið að útgerðarmenn reyndu að úrelda skip og fækka skipum til að draga til sín meiri afla. Nú heldur hann hinu gagnstæða fram og kórónaði svo fyrirhyggjuhugsunarháttinn með því að tala um að með þessum hætti væri hægt koma í veg fyrir skipulagslausa fækkun fiskiskipa. Sjálfur ætlar hann að sitja á einhverjum tróni hér í Reykjavík og segja: hér á að fækka og hér á að fækka en ekki þarna. Þetta er nú satt að segja hálfgerð fimmáraáætlun eins og hjá Jósef Stalín sáluga á sínum tíma, sem fór nú eins og hún fór, og næsta ömurlegt að þessi hugsunarháttur skuli gægjast fram hér á Alþingi á því herrans ári 1990, en lýsir auðvitað því sem hér er verið að gera. Það er verið að leggja á auðlindaskatt öðrum þræði til þess að reyna að hafa stjórn á byggð í landinu, sem ekki gengur, og svo öðrum þræði til þess að reyna að afla fjár í eyðsluhít ríkissjóðs sem er auðvitað næsta skrefið.  fiskiskipa. Það er verkefnið sem stjórnarherrarnir hafa sett sér og raunar þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta. Orð formanns sjútvn. skýra það sem hér er um að ræða. Það er verið að búa til nýja úthlutunarnefnd. Ég vil eiginlega hafa það mín lokaorð að ég ætla að vona að þessi nýja skömmtunarstjórn verði a.m.k. aldrei jafnmannfrek og sú vitlausa skömmtunarstjórn á húsnæði sem félmrh. er að efna til. En framsóknarmennirnir eru greinilega byrjaðir í kapphlaupinu og ekki mun líða á löngu þar til sömu tilhneigingar gætir hér og hjá félmrh. Við flytjum frávísunartillögu við þetta frv. en var kannski misskilningur. Það hefði kannski verið hreinlegra að fella frv. og munum við auðvitað greiða atkvæði á móti því ef frávísunartillagan nær ekki fram að ganga. Ég vil taka það fram að ég var andvígur þeim breytingum sem voru gerðar á Aldurslagasjóðnum með hinu fyrra óbreytta frv. um Úreldingarsjóð fiskiskipa til að það fari ekki milli mála. Það var búið að spilla þeirri hugmynd líka. En nú tekur steininn úr og yfirlætið auðvitað í takt við frv.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég hef nú verið fjarverandi nokkra stund úr deildinni og veit ekki hvað hefur verið ákveðið um framgang mála. Ég spyr forseta hvort ekki standi allt til þess að klára þessi tvö mál hér í deildinni.

Það er meiningin.

Það er meiningin. Mér er sagt að hér hafi verið haldin mjög ítarleg framsöguræða af formanni sjútvn. Því miður gat ég ekki fylgst með henni og hef heldur ekki útbúið neitt nál. um þetta sérstaka mál sem hér er til umfjöllunar, Úreldingarsjóðinn.  Ég lýsi yfir andstöðu minni við þetta mál. Ég tel að nafnbreytingin hefði nú ekki átt að verða á þann veg sem lagt er til. Það hefði mátt láta þetta halda áfram að heita Úreldingarsjóð en ekki Úreldingarsjóð fiskiskipa heldur Úreldingarsjóð byggða á Íslandi. Vegna þess að vitaskuld er það það sem verið er að leggja til og ekki síst eftir breytingarnar. Það er verið að gera ákveðna hluti til þess að veikja undirstöðu byggðanna. Og það tengist náttúrlega þeirri sjávarútvegsstefnu og þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað í kvöld. Þessu máli á að vísa frá. Það færir okkur ekki annað en erfiðleika eða eykur þá erfiðleika sem við búum þegar við í sambandi við stærð fiskiskipaflotans og stöðu landsbyggðarinnar.

Skúli Alexandersson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Mér er tjáð að það sé samkomulag innan ríkisstjórnarinnar um það að þing haldi áfram út næstu viku jafnvel, eða svo lengi sem þörf er á til þess að afgreiða umhverfisfrv. Ég tel því alveg ástæðulaust að flýta afgreiðslu mála hér í hv. deild fyrst búið er að ákveða þetta. Okkar afstaða til þess að klára mál þau sem hér eru til umræðu var byggð á því að við ætluðum að afgreiða þessi mál fyrir helgi. En fyrst svo er frá gengið að þingstörf haldi áfram þá er ástæðulaust að við séum hér langt fram eftir nóttu við atkvæðagreiðslu.

Forseti (Jón Helgason) Ég hef ekki heyrt þessa frétt fyrr og tel nauðsynlegt þá að athuga það.

Guðmundur H. Garðarsson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh., sem hér er staddur, varaformaður Framsfl., svari því hvort það sé rétt sem hv. þm. Skúli Alexandersson sagði hér áðan að ríkisstjórnin kunni að hafa ákveðið að þinghald verði í næstu viku. Vegna þess að ef svo er þá er búið að hafa okkur hv. þm. hér að hálfgerðum fíflum í kvöld. 

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) (um þingsköp) : Herra forseti. Hv. 4. þm. Vesturl. tók þannig til orða að það væri samkomulag um það í ríkisstjórninni að láta þingið standa hér alla næstu viku. Ég þakka honum fyrir að upplýsa mig um þetta, en ég er hluti af ríkisstjórninni og hafði aldrei heyrt þetta fyrr.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Ég hef auðvitað ekki á móti því að atkvæðagreiðsla verði hér við 2. umr. en ég geri ráð fyrir því að hæstv. forseti hafi hlé á fundum þegar atkvæðagreiðslu er lokið og þá fáum við fréttir af því ef það er rétt að við höfum nógan tíma til þess að meta stöðuna eftir atkvæðagreiðslu. Þá er það auðvitað mjög fróðlegt og þá er í fyrsta lagi alveg út í hött að draga okkur hér inn í hliðarherbergi áðan, eins og lægi á, út af tillögu sem átti að koma fram við 3. umr. Það eru ýmis álitamál uppi sem nauðsynlegt er þá að athuga nánar og þá liggur líka alveg ljóst fyrir að það verður ekki þingfundur á morgun því það eru eldhúsumræður annað kvöld. Það er því mjög nauðsynlegt að fá upplýsingar um þetta ef svo er.  Við tókum umræðuna um Úreldingarsjóðinn létt, nema formaður sjútvn., vegna þess að við vildum greiða fyrir því að það samkomulag gæti tekist um þingstörfin sem okkur hafði verið sagt að væri fyrir hendi. Það hefur ekkert gerst í dag eða í kvöld sem breytir gangi þingmála. Umræður um raforkumálin voru ekki lengri en menn vissu að þær yrðu, nema menn séu eitthvað utan við sig og viti ekki í þennan heim né annan. Allt hefur því farið eftir áætlun og þess vegna væri fróðlegt að fá svar. Ég veit t.d., af því að ég sé að hæstv. iðnrh. er hér, að hann mun hafa stytt mál sitt mjög í Nd. til þess að greiða fyrir málum um það frv. eins og við allir erum að reyna að gera.

Forseti (Jón Helgason) Ég vil aðeins geta þess að ég tel eðlilegt að það sé gert örstutt hlé og staðan könnuð.

Skúli Alexandersson (um þingsköp) : Herra forseti. Ég vil bljúgur og mjúkur koma hér í ræðustól og biðja hæstv. menntmrh. afsökunar á því að ég skuli hafa ávarpað þingdeildina á þann veg að ég vissi hlutina eins og ráðherra. Ég skal alveg viðurkenna það fúslega að ég er ekki í þessari ríkisstjórn. En hæstv. umhvrh. gaf mér upplýsingar um stöðu þessara mála og ég taldi mig þar af leiðandi geta sagt um málið á þann veg að þetta hefði gerst í ríkisstjórninni. Hann sagði mér þessa hluti og ég veit að hæstv. umhvrh. mun upplýsa þetta. Ég vil endurtaka það enn á ný að ég bið virðulegan menntmrh. afsökunar á því að ég hef komið hér í ræðustól og fullyrt eins og ráðherra. --- Fundarhlé.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) (um þingsköp) : Herra forseti. Að gefnu tilefni eftir að mér hefur verið skýrt frá þeirri umræðu sem hér fór fram áðan vil ég taka fram að það er enn þá stefnt að því að ljúka þingi á laugardaginn. Hins vegar er rétt að það er ekki samkomulag í umhverfismálum og kann að vera að það stefni því í einhverja hættu, en enn þá er stefnt að því að ljúka þingi á laugardaginn. Það er úr lausu lofti gripið að ákvörðun hafi verið tekin um það að halda áfram í næstu viku.

Karvel Pálmason (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég spurðist fyrir um það hér í kvöld fyrir líklega þremur og hálfum tíma hjá hæstv. forseta hvað væri fyrirhugað með vinnubrögð hér í þinginu, bæði að því er varðaði þessa deild og hina. Ég vissi ekki annað í dag lengi vel en það hefði verið samkomulag um að ljúka hér umræðum um eða upp úr kvöldmatarleyti þannig að kvótamálið gæti farið yfir til Nd. Það er greinilegt eftir þeim ummælum sem hv. þm. Skúli Alexandersson flutti hér í kvöld að eitthvað hefur komið upp á og þar skiptir í reynd ekki neinu hvað hæstv. forsrh. segir hér og nú. Vel má túlka það svo að bæði sé stefnt að því að ljúka þingi hér á laugardaginn og það sé ekki gert því það liggi svo margt fyrir að það verði ekki gert á þessum tíma. Enn er ekkert samkomulag orðið um þessi mál hér, það er ljóst. Það væri ástæða til þess að spyrja hæstv. umhvrh. hvert hans álit er á þeim ummælum sem hv. þm. Skúli Alexandersson flutti hér í kvöld. Er samkomulag við hæstv. umhvrh. um breytingu frá því að þingi verði lokið á laugardag? Eru samningar í burðarliðnum að því er varðar umhverfisráðuneytið eða þarf það eina viku í viðbót? Ýmislegt af þessu hefur verið að gerast hér í dag þó að okkur, sem höfum verið að ræða hér kvótafrv., hafi í raun og veru verið talin trú um að samkomulag væri um málið. Það er greinilega ekki og það er því í mínum huga full spurning hvort nokkur ástæða sé til þess að halda hér áfram umræðum í ljósi þessa sem nú hefur gerst innan herbúða ráðherranna sjálfra. Ég held því að það þurfi frekari skýringar á þessu.

Forseti (Jón Helgason) Það var rætt á fundi forseta og þingflokksformanna núna fyrir skömmu að ljúka þessum málum núna hér í Ed. eins og um hafði verið talað. Engin önnur ákvörðun hefur verið tekin um það og því mun atkvæðagreiðsla fara fram hér á eftir.

Eyjólfur Konráð Jónsson (um þingsköp) : Herra forseti. Ég held að það verði að fá einhvern botn í þessi mál sem hér eru að gerast. Þeir komast nú ekki upp með það ráðherrar að segja hver sitt um það hvað fyrirhugað sé með þinghaldið. Hv. þm. Skúli Alexandersson upplýsti fyrir tiltölulega fáum mínútum að hæstv. ráðherra umhverfismála hefði tjáð honum að þing verði áfram í næstu viku. Og hæstv. ráðherra nikkar til mín og annarra um að þetta er rétt eftir honum haft. Þ.e. einn ráðherra segir: Þing verður í næstu viku. Og síðan kemur forsrh. og segir að vísu: Enn þá er stefnt að því að ljúka þingi á laugardag. Hann er að halda einhverjum gáttum opnum, kannski til að svíkja, það eigi að svíkja --- kannski okkur sem erum hér með góðum vilja að vinna verk og koma málum áfram. Kannski skýrist það nú. Ég veit ekki hvað fyrir mönnum vakir. Hæstv. forsrh. segir: Það er úr lausu lofti gripið að fyrirhuguð sé breyting á þessu, þ.e. að þingi ljúki á laugardag. Ég held að þingið geti ekki látið bjóða sér það að þessari umræðu utan dagskrár, eða hvað menn vilja kalla það, verði haldið áfram þangað til botn fæst í þetta. Hvor segir rétt og satt frá? Verður þing í næstu viku eða verður það ekki? Við eigum heimtingu á því þingmenn og þjóðin öll að fá að vita hvaða laumuspil hér er á ferðinni. Okkur býður kannski í grun hvað það sé, en ekki er hægt að gera alla menn að fíflum í þessu húsi með þessum hætti. Hæstv. ráðherra umhverfismála segir það og jánkar að hafa sagt það við hv. þm. Skúla Alexandersson að þing verði hér í næstu viku. Hæstv. forsrh. segir ekki. Menn verða nú að koma hreint til dyranna og svara jafneinföldum spurningum og þessari. Það er ekki hægt að hafa neinn starfsfrið í þessu húsi á meðan menn haga sér þannig að ekki er hægt að treysta einu einasta orði sem sagt er.

Forseti (Jón Helgason) Forseti Sþ. hefur lagt það til að formenn þingflokka hittist ásamt forsetum núna. Ég mun þá gera hlé á þessum fundi í korter. --- Fundarhlé. Á fundi þeim sem hefur verið haldinn á ný með forsetum og formönnum þingflokka kom ekkert annað þar fram en haldið yrði við það samkomulag um afgreiðslu mála hér sem gert hafði verið fyrr í kvöld og reyndar þegar á mánudaginn.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Ég þakka fyrir röggsamleg viðbrögð og þakka forseta fyrir að hann skuli staðfesta það sem hæstv. forsrh. sagði með sínum hætti hér áðan að þinglausnir verði á laugardag. Það er þá ljóst að við það verður staðið og ég þakka hæstv. forseta fyrir að hann skyldi hafa brugðist svo röggsamlega við. Þá er öllum efa eytt og þinghaldið getur haldið áfram með þeim hætti að við þessa hina síðustu starfsáætlun Alþingis verði staðið. Það er stundum kostur við starfsáætlanir Alþingis að þær eru ekki prentaðar. Þá er frekar von til þess að við þær sé staðið.

Guðmundur Ágústsson (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég tel rétt að ég standi hér upp. Ég vil taka undir það sem hæstv. forsrh. sagði að enn þá er stefnt að þinglausnum á laugardaginn næsta. Hins vegar hefur ekki enn náðst samkomulag um eitt ákveðið mál. En við, eins og allir aðrir hér í þinginu, vonumst að sjálfsögðu eftir því að samkomulag náist fyrir laugardag þannig að við þurfum ekki að örvænta um það.

En náist ekki samkomulag? Hverjir gera samkomulag um hvað?

Það eru formenn þingflokka.

Já, um hvað?

Um framgang mála hér á þinginu.

Það er forsrh. sem ræður því hvenær þingið hættir.

Þetta vildi ég segja, að staða mála er þannig að það hefur verið reynt að ná samkomulagi með forsetum og þingflokksformönnum og staðan er sú að enn þá er stefnt að því að klára þingið hér á laugardag. Það vildi ég að fram kæmi hér og staðfesti það.

Eyjólfur Konráð Jónsson (um þingsköp) : Herra forseti. Mér hefði þótt eðlilegra að forsrh. sjálfur hefði flutt þessa tilkynningu í kjölfar þeirrar sem hann flutti hér áðan um að það væri enn þá ætlast til þess að þingi lyki á laugardaginn. Það væri sem sagt ákvörðun ríkisstjórnarinnar og er út af fyrir sig ekkert við því að segja. Ég geri ráð fyrir að hann muni staðfesta það hér að það sé hans ákvörðun að svo verði. Ekki síst þegar formaður þingflokks Borgfl. hefur sagt þau orð sem þýða á venjulegri íslensku að formaður hans flokks, hæstv. umhvrh., hafi farið með ósatt mál hér áðan þegar hann sagði að þingfundir yrðu í næstu viku. Ég fagna þessum lyktum en skora á forsrh. að lýsa því sjálfur yfir hér og hafa enga milligöngumenn um það að svona muni þetta verða. Þá höldum við áfram störfum hér eins og um var samið, annars ekki.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) (um þingsköp) : Herra forseti. Það er dálítið óvenjulegt að biðja mann að staðfesta það að hann hafi sagt rétt frá áðan. Ég get ekki annað en endurtekið það sem ég sagði áðan. Það er stefnt að þinglausnum á laugardaginn og einlæg von mín að það takist. Að vísu er ekki samkomulag um umhverfismálin. Þetta sagði ég áðan. En það á að taka umhverfismálin fyrir í Nd. núna á eftir og kannski leysast þau þá. Þetta er nákvæmlega það sem ég sagði og ég endurtek það.

Eyjólfur Konráð Jónsson (um þingsköp) : Herra forseti. Óeðlilegt eða óvenjulegt að biðja menn að staðfesta það sem þeir hafi áður sagt. Ég veit ekki betur en forsrh. sjálfur hafi viljað fá hér hlé til að ráðgast um málið og fá einhverjar niðurstöður.

Forseti ákvað þetta.

Nú, en þið fóruð allir á fund. Ef það er misskilningur þá er það út af fyrir sig í lagi. Forsrh. hefur nú staðfest að svona muni þetta verða og störfum við að sjálfsögðu eftir því framvegis. En hitt stendur eftir að annaðhvort hefur hæstv. ráðherra umhverfismála vísvitandi farið með ósannindi eða hann ...

Væri ekki hægt að fá hann í salinn?

Ja, ég er ekkert að biðja um það sérstaklega. Hann ku hafa verið á fjöllum. Hann er kominn af fjöllum og er hér og ef hann vill tala þá er honum það auðvitað frjálst. En það er ljóst að forsrh. hefur ákveðið það og sagt frá því að þingi ljúki á laugardag. Enginn efast um að Skúli Alexandersson segi satt og rétt frá að umhverfisráðherra hafi sagt honum að hér yrði þing haldið í næstu viku. Það efast enginn um það, það vita það allir hér í deildinni að þannig var það því að ráðherra jánkaði því sjálfur. Það liggur þá fyrir að forsrh. er með í ráðuneyti sínu einn ráðherra a.m.k. sem segir vísvitandi ósatt um þinghaldið.

Þorv. Garðar Kristjánsson Herra forseti. Með því að frv. felur í sér framlengingu á núverandi kvótakerfi með aflatakmarki á hvert sérstakt skip, með því að sú fiskveiðistefna hefur ekki þjónað þeim tilgangi að vernda fiskistofnana og ná hámarksafrakstri fiskveiða, er ég samþykkur því að vísa frv. til föðurhúsanna og segi já.

Þorv. Garðar Kristjánsson Herra forseti. 1. dagskrármálið er um stjórn fiskveiða og þarf að leita afbrigða. Samkvæmt þingsköpum þarf að líða ein nótt frá 2. umr. máls þar til það kemur til 3. umr. Nú er ætlunin að afgreiða þetta mál á einni og sömu nóttu bæði 2. og 3. umr. Það er nokkuð óvenjulegt. En oft er leitað afbrigða. En það er líka oft ekki góður siður að veita afbrigði. En þó getur það verið meinlaust ef um smámál er að ræða og mál sem er ágreiningslaust. Það er líka til í því að nauðsynlegt sé að veita afbrigði um mál sem er mikilvægt, eins og t.d. getur komið fyrir með frv. um skattamál eða tollamál þar sem eru miklir hagsmunir í veði ef mál er ekki afgreitt á ákveðnum degi eða innan ákveðinnar klukkustundar. En ég held að óhætt sé að fullyrða að það sé ekki góð þingvenja og ekki eðlilegt að veita afbrigði ef um stórmál er að ræða, ef um ágreiningsmál er að ræða, ef um mál er að ræða sem ekki eru í tímaþröng. Það mál sem hér er um að ræða og er ætlunin að leita afbrigða við, frv. til laga um stjórnun fiskveiða, er allt þetta í senn. Það er stórmál og það er svo stórt að það er naumast hægt að hugsa sér stærra mál. Það er ágreiningsmál og það er svo mikið ágreiningsmál að það er varla hægt að hugsa sér meiri ágreining í nokkru máli. Og það er mál sem ekki er í tímaþröng því að ef frv. þetta verður að lögum tekur það ei gildi fyrr en 1. janúar 1991. En það er heldur ekki í tímaþröng að mínu viti vegna þess að það liggi á að afgreiða í nótt þetta mál til Nd. Ég læt mér ekki detta í hug fyrr en ég horfi upp á það og þreifa á því að mögulegt sé að afgreiða þetta mál frá Nd. á einum eða tveimur dögum. Það er reginhneyksli að ætla að afgreiða þetta mál hér í nótt úr Ed. En það er að sjálfsögðu hálfu verra ef Nd. á ekki að hafa þetta mál, stærsta mál þessa þings og stærsta mál margra þinga, nema einn eða tvo daga. Það er talað um að búið sé að gera samkomulag um þetta. Við heyrðum í þingskapaumræðunum áðan í hvers konar ráðleysi þetta mál er. En ég spyr hæstv. forseta: Ætlar hann að samþykkja það og leggja til að þetta svokallaða samkomulag verði framkvæmt hér í nótt? Ætlar hann að gera það? Að sjálfsögðu er hann ekki bundinn við þetta samkomulag. Hann er bundinn aðeins við eitt, hann er bundinn við þingsköp og að framfylgja þingsköpum og anda þingskapa. Það reynir á forseta undir slíkum kringumstæðum sem nú að vera á varðbergi og gæta sóma þingsins. Þess vegna skora ég á hæstv. forseta að leggja ekki til að þessi afbrigði verði veitt og bera þau ekki undir atkvæði og taka málið ekki á dagskrá.

Forseti (Jón Helgason) Eins og hv. ræðumaður sagði er búið að gera samkomulag nokkrum sinnum um þessa málsmeðferð. Því mun ég bera þau undir deildina og hlíti að sjálfsögðu hennar úrskurði um afbrigði fyrir málinu.

Þorv. Garðar Kristjánsson Hæstv. forseti. Við vitum að búið er að gera samkomulag. En má ég spyrja hæstv. forseta: Telur hann eðlilegt fyrir sitt leyti að framkvæma þetta samkomulag?

Forseti (Jón Helgason) Ég sé ekki að þetta sé annars eðlis en þegar venja er að ganga til samkomulags um afgreiðslu mála og mun því leita afbrigða.

Þorv. Garðar Kristjánsson Herra forseti. Ég er flm. að till. til rökstuddrar dagskrár á þskj. 1185, ásamt þeim Skúla Alexanderssyni, Eyjólfi Konráð Jónssyni og Karvel Pálmasyni. Mér þykir því rétt að taka til máls við þessa umræðu, bæði vegna þessarar tillögu, svo hef ég og ekki tekið til máls í dag í þessu máli, þó að við höfum rætt það frá því kl. 11 í morgun, og á raunar ýmislegt vantalað. Efst í huga manns nú er málsmeðferð þessa frv. sem við nú ræðum. Ýmsir hafa rætt það í dag og ég skal stytta mál mitt þess vegna en þessi málsmeðferð er búin að vera löng. Hún byrjaði í samráðsnefndinni árið 1988. Málið er búið að vera í meðferð þingsins frá því í febrúar þótt það hafi ekki verið hér til umræðu eftir að það kom úr nefnd nema í einn dag. Það er mikið ráðleysi og ringulreið sem einkennir alla meðferð þessa máls þrátt fyrir að það hafi verið svona lengi til meðferðar. Allt er þetta með ólíkindum en mér kemur það ekki á óvart. Það er vegna þess að eftir að núverandi fiskveiðistefna var tekin upp með lögunum frá 1983 hefur fiskveiðilöggjöfinni alltaf hrakað og meira ráðleysi verið við hverja endurskoðun. Og þó er það svo að við skulum hafa í huga þegar við minnumst þessarar sögu að þegar lögin voru fyrst sett í desember 1983 var talað um að þau væru til bráðabirgða. Og það var þá að frv. að þessum lögum var hespað í gegnum þingið í fljótheitum fyrir jólaleyfi, allt á handahlaupum. Og það hefur verið einkenni við endurskoðun og framlengingu þessara laga að þau hafa alltaf verið afgreidd í flýti og tímaþröng, þetta mikilvægasta mál þjóðarinnar á hverjum tíma. Þetta er umhugsunarefni og alltaf hefur þessu farið hrakandi, málsmeðferðinni hér í þinginu. Endurskoðunin núna stefnir beint út í foræði í þessum málum. Þær tillögur sem eru ættaðar frá ráðherrunum og meiri hl. sjútvn. hefur gert að sínum hér og búið er að samþykkja við 2. umr. bæta gráu ofan á svart. Hvað er til ráðs í þessu máli? Ekki að endurskoða kvótakerfið heldur að endurskoða fiskveiðistefnuna með það fyrir augum að hverfa frá kvótakerfinu. Það var á þeirri forsendu sem ég greiddi atkvæði með frávísunartillögunni við 2. umr., eins og ég gerði grein fyrir við atkvæðagreiðslu. Þess vegna legg ég til ásamt meðflm. mínum að málinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá samkvæmt tillögunni á þskj. 1185. Hvers vegna er ég á móti kvótakerfinu? Um það má flytja langt mál. En ég skal leitast við að halda mig við það sem ég álít að séu aðalatriðin. Ég tel að ekki sé undan því snúist, það verði að gerast því mér þykir nokkuð hafa brostið á að aðalatriði þessa máls kæmu vel fram í umræðunum í dag þó margt hafi verið vel sagt í þeim efnum af einstökum þingmönnum, kvótaandstæðingum.

Ekki hinum?

Ég skal koma að því, hv. 3. þm. Norðurl. v., hvað formælendur kvótakerfisins og þessa frv., eins og það er nú orðið, hafa sagt og ég skal meira að segja víkja aðeins að hv. 3. þm. Norðurl. v. Við skulum hafa það í huga, og um það erum við öll sammála, að við stöndum frammi fyrir miklum vanda um fiskveiðistjórnina. Sóknargeta fiskveiðiflotans er meiri en samsvarar veiðiþoli fiskstofnanna. Þetta er aðalatriði og grundvallaratriði. Það verður að minnka sóknargetuna, annaðhvort með því að takmarka fiskveiðiflotann eða takmarka not skipaflotans. Menn geta þá sagt sér sjálfir hvort sé skynsamlegra eða þjóðhagslega hagkvæmara, að takmarka fjárfestinguna sem lagt er í eða að takmarka nýtingu þeirrar fjárfestingar sem kostað er til. Þegar alls er gætt er nauðsynlegt að hafa hugfast hver tilgangurinn er með fiskveiðistjórnun. Hver er tilgangurinn? Grundvallaratriði er verndun fiskstofnanna, jafnframt hámarksafrakstri af fiskveiðum. Og hver er þá okkar hlutur í þessum efnum? Á undanförnum árum hefur fiskveiðiflotinn stækkað, nýting skipastólsins versnað og afrakstur fiskveiða farið eftir því, verndun fiskstofnanna hefur hrakað og veiðiþolið minnkað. Þetta eru staðreyndir. Menn þegja þunnu hljóði við þessum staðreyndum en það má láta tölurnar tala, það er af nógu að taka. Ég skal nefna örfá dæmi: Á árunum 1984--1988 fjölgaði fiskiskipum um 121 skip og smálestatala þeirra jókst um 9879. Auk þess fjölgaði opnum vélbátum um 162 skip og smálestatala þeirra jókst um 1725. Á árunum 1979--1983 fækkaði hins vegar skipum um 71 en smálestatala jókst um 5357, auk þess sem opnum vélbátum fjölgaði um 517 og smálestatala þeirra jókst um 1663 brúttólestir. Ég held áfram: Á árunum 1980--1983 fór þorskafli 64 þús. tonn fram úr tillögum fiskifræðinga um veiði. Á árunum 1984--1988 fór þorskafli hins vegar 489 þús. tonn fram úr tillögum fiskifræðinga um veiði. Þetta eru athyglisverðar tölur. Þjóðhagsstofnun hefur reiknað út áhrif vannýtingar fiskiskipa á afkomu botnfiskveiða. Samkvæmt athugun gæti, svo dæmi sé nefnt, hagur útgerðar árið 1987 hafa batnað um nálægt því einn milljarð króna eða nálægt 5% í hlutfalli við tekjur, ef fiskiskipum yrði fækkað um 10%. Vilja menn draga ályktanir af þessu? Auðvitað segir þetta sína sögu. Það má koma með fleiri tölur ef vill. Þessum ósköpum veldur röng fiskveiðistefna. Það fer ekki á milli mála að þessi óheillaþróun magnast um allan helming eftir að ný fiskveiðistefna var tekin upp með lögunum frá 1983, um fiskveiðistjórn. Það er að berja höfðinu við steininn að neita að draga ályktanir af þessari staðreynd. Samt er það sá skollaleikur sem stjórnvöld hafa leikið. Ég hef þráfaldlega bent á þetta, bent á þessar staðreyndir og bent á að stjórnvöld skella skollaeyrunum við þeim. Við 1. umr. þessa máls ræddi ég ítarlega um þetta, ég ræddi um þessar staðreyndir og ég benti á að stjórnvöld lokuðu augunum fyrir þeim. Við 1. umr. var ég með nokkrar spurningar til hæstv. sjútvrh. af þessu tilefni. Ég spurði hæstv. ráðherra beint nokkurra spurninga. Ég hef ekki enn fengið svar við þeim. Ég hef reiknað með því að áður en málið fer úr deildinni svari hæstv. ráðherra þeim og þess vegna minni ég hæstv. ráðherra á þetta. Ég vil rifja upp þessar spurningar til glöggvunar fyrir ráðherra. Ég spurði: Hvað gengur hæstv. ráðherra til að flytja annað eins frv. og hér er til umræðu? Mín spurning til hæstv. sjútvrh. var: Hvers vegna vill hæstv. ráðherra halda áfram kvótakerfinu með tilliti til reynslunnar af því í sex ár? Ég spurði hæstv. ráðherra að þessu og ég spurði enn fremur: Kemur ekki til greina með tilliti til reynslunnar að taka upp á ný fiskveiðistjórnun sem byggðist á sóknarstýringu eftir almennum reglum líkt sem var 1976--1983? Ég spurði ráðherra enn fremur: Er kvótakerfið góð aðferð til fiskveiðistjórnunar með tilliti til fiskverndar þegar því fylgir að farið er margfalt meira en áður fram úr tillögum fiskifræðinga um leyfilega heildarveiði? Og enn spurði ég: Hvernig stendur á því að haldið er við kvótakerfi sem aðferð til fiskveiðistjórnunar þegar það er staðreynd að því fylgir tvisvar sinnum meiri aukning fiskiskipastólsins en áður var? Ég hélt því fram að hæstv. sjútvrh. yrði að skýra betur ástæður en fram hefðu komið í framsöguræðu hans fyrir þessu frv. og ég vil leggja áherslu á þetta enn fremur nú. Ég fékk ekkert svar, ráðherra hefur ekki svarað. Mér finnst að það verði að svara þessu og ég lýsi eftir svörum. Ég lýsi eftir svörum frá ráðherra. Ég lýsi líka eftir svörum frá öðrum kvótaunnendum ef þeir geta svarað þessum spurningum. Mér er sama hvaðan upplýsingarnar koma en ég hef ekki fengið þær. Ég verð að segja að það er allt of lítið fjallað um þetta grundvallaratriði, hvernig kvótakerfið hefur haft gagnstæð áhrif á stærð fiskiskipaflotans frá því sem þarf að vera og hvers vegna fiskverndinni hefur hrakað undir kvótakerfinu. Hv. 3. þm. Norðurl. v., formaður og frsm. sjútvn., kom nokkuð inn á þetta og það er lofsvert að hann skyldi gera það. Hann gerði það í sinni ræðu og ég hnaut nú eitthvað um þetta líka í nál. frá 1. minni hl. sjútvn. Þar er ein setning sem ég tók sérstaklega eftir, með leyfi hæstv. forseta, svohljóðandi: ,,Með þeirri lagasetningu``, --- þ.e. frá 1983 þegar kvótinn var innleiddur --- ,,var stigið mikilvægt skref af þeirri braut skipulagslausrar fjárfestingar og sóunar á verðmætum sem átti sér stað í sjávarútvegi á áttunda áratugnum.`` Þetta er ekki góð einkunn sem áttunda áratugnum er gefin. Var það ekki sá áratugur sem Framsfl. gumaði mest af og kallaði ,,framsóknaráratuginn``? Ég kalla eftir skýringum frá hv. 3. þm. Norðurl. v. á þessum fullyrðingum um þróun þessara mikilvægu mála á áttunda áratugnum --- framsóknaráratugnum. Hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði að við værum allir sammála um að fiskiskipastóllinn væri of stór og það er alveg rétt. Hv. þm. drepur þarna á kjarna málsins. En þá spyr ég: Erum við þá ekki allir sammála um að skipan fiskveiðimála eigi að vera slík að stuðli að samdrætti í skipastólnum? Ég spyr, ég ætla að við ættum öll að vera líka sammála um þetta. Við eigum að vera sammála um að fiskiskipastólinn er allt of stór og við eigum að vera sammála um að löggjöfin eigi að stuðla að samdrætti í fiskiskipastólnum. En þá spyr ég: Ef við getum verið sammála um þetta, getum við þá ekki verið sammála um staðreyndir svo við þurfum ekki að deila um þær? Getum við ekki verið sammála um staðreyndir? Getum við ekki verið sammála um staðreyndir sem komu fram í þeim tölulegum upplýsingum sem ég gat um áðan um stærð fiskiskipastólsins, stækkun fiskiskipastólsins, bæði fyrir og eftir að kvótakerfið kemur til sögunnar og um umframveiði fram yfir tillögur fiskifræðinga, bæði fyrir og eftir að kvótakerfið kom til. Það er nú kannski ekki til mikils mælst þó að farið sé fram á að við séum sammála um þessar staðreyndir. En það er ákaflega þýðingarmikið að við séum ekki að deila um þetta. Hv. 3. þm. Norðurl. v., frsm. sjútvn., veður reyk í þessum málum. Hann fullyrðir að eftir að kvótakerfið kom til hafi verið samdráttur í fiskiskipastólnum, hann fullyrðir þetta. Hann fullyrðir þetta, þó að það sé staðreynd og er skjalfest í skýrslum Siglingamálastofnunar að flotinn óx helmingi meira eftir að kvótinn kom til en á árunum á undan. Ef við getum ekki verið sammála um þessar staðreyndir, ef menn ætla að neita tölum Siglingamálastofnunarinnar, þá er náttúrlega erfitt að ræða um þessi mál. En það var dálítið fróðlegt hvernig hv. 3. þm. Norðurl. v. ætlaði að snúa sér út úr þessu til þess að geta þverskallast við staðreyndum. Hvað gerði hann? Hann vísaði í svar til Skúla Alexanderssonar á þskj. 698 og sagði að þar væri sönnunin fyrir hans máli. Þar væri sönnunin fyrir því að eftir að til kom kvótakerfið, sem vitað er að hefur innbyggðan hvata til þess að halda hverri fleytu á floti, hefði flotinn minnkað. Tölurnar sem ég tek upp úr skýrslum Siglingamálastofnunar segja að á árunum 1984--1988 hafi flotinn aukist um 9879 brúttólestir. Þetta er svart á hvítu. En hvað segir í svarinu til Skúla Alexanderssonar og hvað dugar það hv. 3. þm. Norðurl. v. til þess að skella skollaeyrum við staðreyndum? Þar segir að á árunum 1984--1988 hafi flotinn aukist um 8328 brúttólestir --- 8328. Hin skýrslan, sem ég legg nú meira upp úr án þess ég fari nú nánar út í það, segir 9879. Munurinn er um 1500 brúttólestir, en við erum að tala um aukningu sem nemur 10 þús. brúttólestum. Þó að við tökum tillit bæði til skýrslunnar og svarsins til Skúla, sem ég vil nú kannski taka með nokkrum fyrirvara, ég ætla ekki að fara að skýra það, en það skiptir ekki máli, er ekki svo mikill munur þarna á. Og að segja það, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði í sinni annarri eða þriðju ræðu, að flotinn hefði minnkað eftir að kvótinn kom til, er fals og ósannindi. Ég gæti sagt ýmislegt fleira um þetta efni, en ég ætla nú frekar að stytta mitt mál og skal ekki fjölyrða frekar um þetta atriði. Hver er mikilvægasta ályktunin sem við getum dregið af þessum staðreyndum sem ég hef verið að leggja áherslu á? Hver er hún? Hún er auðvitað sú að við eigum að hverfa frá kvótaskipulaginu. Það er engin rökrétt ályktun önnur af þessum staðreyndum. En þá segja kvótamennirnir: Það er ekki á neinu öðru völ. Ég er nú svo oft búinn að svara þessu að ég ætla að leyfa mér að sleppa því núna. Ég er búinn að halda svo margar ræður hér og annars staðar um það hvað á að taka við. Og ég vísa til frv. um stjórn fiskveiða sem ég flutti ásamt 8. þm. Reykv. og hæstv. umhvrh. á síðasta þingi. Þar var gert ráð fyrir að horfið yrði frá kvótakerfinu og tekin upp önnur stefna, önnur stefna þar sem komið yrði á þeirri skipan sem tryggir verndun fiskstofnanna og miðast við að atgervi þeirra sem sjóinn stunda fái að njóta sín og sjávarútvegurinn geti lagað sig sem frjáls atvinnuvegur að landsháttum og fiskimiðum svo að gefi sem bestan rekstrargrundvöll til að ná hámarksafrakstri af auðlindum hafsins. Frv. okkar félaga á síðasta þingi benti á leiðina til þess að ná þessum markmiðum þar sem lagt var til að horfið yrði frá stjórn fiskveiða með veiðileyfum og komið yrði á stjórn á fiskiskipastólnum, sóknarstýringu á veiðitíma, veiðisvæðum, gerð skipa, búnaði veiðarfæra og meðferð afla, eftir því sem heimilaður hámarksafli á hverja fisktegund leyfði. Um þetta má náttúrlega tala mjög langt mál, en ég ætla ekki að gera það. Ég ætla að leyfa mér að vísa til þess sem ég er svo oft búinn að segja hér í þessum ræðustóli og annars staðar í þinginu, vísa til þess og líka til þess frv., meginatriða þess frv., meginhugsunar þess frv., sem ég lagði fram ásamt félögum mínum á síðasta þingi. Það er eitt í þessum umræðum og í meðferð málsins núna sem hefur komið sérstaklega til umræðu, að nú hafði hæstv. sjútvrh., og ríkisstjórnin, horfið frá þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru áður, að hafa samstöðu með hagsmunasamtökum útgerðarinnar, með LÍÚ. En nú er svo komið, eins og hér hefur verið bent á af öðrum, að þessi samstaða og þessi samvinna virðist hafa verið rofin með þeim vinnubrögðum sem nú hafa viðgengist. Ég held að þetta ætti að verða útgerðarmönnum, þeim útgerðarmönnum sem hafa trúað á fiskveiðikvótann og þá stefnu, nokkur aðvörun. Satt að segja er mesta undrunarefni í mínum augum afstaða forustumanna í útgerðarstétt, meiri hluta, ekki eiga allir þar óskipt mál, til kvótans. Þeir segja að kvótinn og kvótaskipulagið þjóni hag útgerðarinnar. Ég hef alltaf haldið því fram að það væri hreinn misskilningur og skammsýni að slíkt væri og ætti sér stað. Ég held að framhald kvótakerfisins geti ekki þýtt annað, þessi ríkisafskipti og miðstýring í þessum grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar, en að þeir sem frá fyrstu tíð hafa haft forustuna og borið veg og vanda af þessari atvinnugrein geri það alltaf minna og minna vegna þess að skipulagið ber dauðann í brjósti sér fyrir viðgang frjálsrar útgerðar. Þetta er mín skoðun, og ég hef oft bent á þetta, og mér sýnist að hinir síðustu atburðir bendi mjög í þessa átt. Bæði er það sem ég sagði áðan um þann brest sem hefði orðið milli stjórnvalda og hagsmunaaðila í útvegi í sambandi við mótun stefnunnar og svo að maður hefur ástæðu til að ætla að hjá ýmsum ríkisafskiptamönnum, miðstýringarmönnum, liggi sá fiskur undir steini í sambandi við afstöðuna til fiskveiðistefnunnar að það sé af hinu góða að minnka sjálfstæði, minnka valdsvið, minnka mikilvægi hinnar frjálsu útgerðar. Ég gæti nefnt ýmislegt þessari skoðun til stuðnings. En ég skal enn leitast við að stytta mál mitt og ég skal því aðeins vitna í eitt. Ég vitna í grein eða samtal er það nú að forminu, sem birtist í Þjóðviljanum í gær, við formann Alþb., Ólaf Ragnar Grímsson, hæstv. fjmrh. Á hátíðardegi verkalýðsins finnur hæstv. fjmrh. og formaður Alþb. köllun hjá sér til þess að ræða um fiskveiðistefnuna. Og það er augljóst þegar þessi grein er lesin að hæstv. fjmrh. hugsar útgerðarmönnum þegjandi þörfina. Ég bið menn að taka eftir þessu, hugsar þeim þegjandi þörfina. Ég vitna hér í þetta samtal, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir m.a.: ,,Það gleymist stundum í orrahríð hins daglega skaks að það koma af og til umfjöllunaratriði sem eru svo stór í eðli sínu að allt annað ætti í reynd að víkja til hliðar. Ég veit að félagar og stuðningsmenn þessa málstaðar sem Alþb. hefur barist fyrir sjá í hendi sér að þetta atriði er í sjálfu sér miklu stærra heldur en skipulag fiskveiðistjórnunar frá ári til árs``, miklu stærra, það sem á bak við liggur. Enn fremur önnur tilvitnun. Samtalinu lýkur með þeim orðum. Hæstv. ráðherra hefur áður verið að túlka og lofsyngja samkomulag stjórnarflokkanna í kvótamálinu. Svo segir ráðherrann, með leyfi hæstv. forseta: ,,Kosturinn við þessa niðurstöðu núna er að hún lokar ekki málinu. Við sem viljum halda áfram að þróa þetta kerfi í ákveðnar áttir getum haldið okkar umræðu áfram því að í lögunum er bráðabirgðaákvæði um að það skuli endurskoða þau eftir tvö ár. Þá mun nefnd stjórnarflokkanna starfa áfram í sumar og haust og skila áliti fyrir lok október. Ballið á því að halda áfram. Það er eðli lýðræðisins að þegar uppi eru jafnmörg og jafnólík sjónarmið og í stjórn fiskveiðanna þá haldi dansleikurinn áfram.`` Þetta sagði Ólafur Ragnar að lokum. Ja, nú geta menn lagt út af þessum orðum. Ég ráðlegg mönnum líka að lesa greinina í heild og finna þann anda sem þar kemur fram. En ég tel þetta staðfestingu á því sem ég sagði áðan að þessir miðstýringarmenn og ríkisafskiptamenn, eins og hæstv. fjmrh., hugsa íslenskri útgerð þegjandi þörfina. Það á að halda áfram að þrengja að þessum aðilum, taka völdin og áhrif af þeim, ábyrgðina frá þeim. Og það eru unnendur og formælendur kvótans sem bjóða upp á þennan dans, þennan hrunadans íslenskrar útgerðar. Það er þess vegna, þegar á allt er litið, hvað afstaða kvótamannanna er þjóðhættuleg. Þeir forherðast bara við hverja raun, ef þeim er bent á staðreyndir. Þeir endurskoða og hver endurskoðun er til hins verra. Og ríkisafskiptin og miðstýringin sem er auðkenni þessa kerfis eru með eindæmum. Það breytir engu þó að engin dæmi séu þess í hinum svokallaða vestræna heimi að nokkur önnur þjóð búi undirstöðuatvinnuvegi sínum svo þröngan kost miðstýringar og ríkisforsjár sem við Íslendingar gerum. Og jafnvíst er það að kvótamennirnir hafa getað átt sína aðdáendur austan járntjalds áður en þar var lagt inn á braut markaðsbúskapar. Hætt er við að lítið færi fyrir markaðslögmálum ef beitt væri ráðum kvótamanna víðar en við fiskveiðistjórnun. Gæðin eru mörg takmörkuð önnur en fiskurinnn í sjónum, en samt byggir markaðsbúskapurinn á frjálsri samkeppni en ekki skömmtun. Það kemur því spánskt fyrir sjónir þegar frjálshyggjumenn ganga fram fyrir skjöldu í lofinu um ríkisforsjá kvótakerfisins og bregðast þá krosstré sem önnur tré. En forvitnilegast af öllu er framlag hinna lærðu manna í umræðunni um kvótann, háskólamanna og vísindamanna. Þar er að finna miklar og gagnlegar upplýsingar og fróðleik um sjálfstæðar athuganir og jafnvel vísindarannsóknir. En einn er galli á gjöf Njarðar. Þessi lærða umræða kemur yfirleitt of lítið eða alls ekkert inn á það sem í upphafi skyldi skoða. Það er gengið fram hjá spurningunni um hvort halda skuli við kvótakerfið eða falla frá því og hvað væri þá að velja um. Menn þessir gefa sér sem forsendu að einstaklingsbundin stjórnun með aflatakmörkunum á hvert skip skuli það vera. Umræðan snýst því ekki um grundvöllinn að kvótakerfinu heldur um útfærslu og framkvæmd þess. Þar er að sjálfsögðu um veigamikil atriði að ræða, svo sem hvort úthluta eigi kvóta ókeypis eða selja veiðileyfi, hvort kvóti eigi að vera til sölu á uppboði eða fyrir fast gjald, hvort kvóti eigi að vera framseljanlegur eða ekki og svo hverjum beri eignarrétturinn af fiskimiðunum. Ívaf rökræðunnar um þetta allt saman er sjálfur auðlindaskatturinn og er þá gefin sú forsenda að ekki sé hægt að skattleggja sjávarútveginn sem skyldi nema kvótakerfi sé til staðar. Svo vafasamar sem forsendurnar eru má hitt vera ljóst að öll atriði þessarar lærðu umræðu hafa þá náttúru að efna til slíks ágreinings að með eindæmum er. Þessi ágreiningsmál kljúfa þjóðina niður í andstæðar fylkingar eftir mismunandi sjónarmiðum hagsmunaárekstra, siðferðisskoðana, byggðamála og stéttaágreinings. Hér er um að ræða djúpstæð mál sem höfða til réttlætiskenndar og tilfinninga sem valda sundurþykkju, úlfúð og illvígum deilum og til þess eins fallin að sundra þjóðinni þegar mest ríður á samstilltu átaki til úrlausnar þeim vanda sem nú er á höndum til mótunar fiskveiðistefnu. Og vissulega er það kaldhæðnislegt að svo miklu skuli fórnað í vonlausum lífgunartilraunum á þeirri aðferð við fiskveiðistjórnun sem er undirrót erfiðleikanna sem við er að fást. Hins vegar verður því ekki neitað að býsna fróðlegt er og eftirtektarvert að fylgjast með fræðilegum vangaveltum hvers og eins, svo að ekki sé minnst á leikni, rökfimi og skylmingar hinnar nýju skólaspeki þegar menn leiða saman hesta sína. En á meðan þessu fer fram magnast eldurinn sem fer eyðandi hendi um þjóðarbúið. Dansinn dunar. Annmarkar kvótakerfisins færast meir og meir í aukana. Stöðugt verður augljósara að með kvótakerfinu næst ekki tilgangurinn með fiskveiðistefnu, hámarksafrakstur fiskveiða og verndun fiskstofnanna. Alltaf verður þungbærara að kvótakerfinu fylgir kostnaður langt umfram það sem þarf til að bera að landi það aflamagn sem kostur er á. Af þessum ástæðum er ekki einungis sjómannshluturinn æ rýrari og útgerðin lakar sett en vera þarf. Þess vegna er framleiðslukostnaðurinn, hráefnis til vinnslunnar, meiri og meiri en nauðsyn krefur. En af því leiðir að útflutningsframleiðslan kallar á sífellt lægra gengi krónunnar en vera þarf. Það leiðir hins vegar til hærra og hærra verðs á lífsviðurværi almennings. Þannig dregur kvótakerfið dilk á eftir sér. Það er þjóðin í heild sem verður að axla byrðarnar af kvótakerfinu í stöðugt lakari lífskjörum en vera þyrfti. Herra forseti. Og enn er verið að endurskoða kvótakerfið til þess að viðhalda því og styrkja í sessi. Það er verið að skara í eldinn. Þar kennir ýmissa kynlegra grasa sem væri freistandi að fara fleiri orðum um en ég ætla að láta það ógert að þessu sinni. Ég hef hins vegar talið rétt að víkja hér að nokkrum grundvallaratriðum varðandi fiskveiðistefnuna, grundvallaratriðum sem ráða sköpum fyrir heill lands og lýðs, vekja athygli á þessu til stuðnings tillögu til rökstuddrar dagskrár sem ég og félagar mínir höfum flutt á þskj. 1185. Þessi tillaga er skýr og skýrir sig sjálf. Ég skal því ekki hafa fleiri orð að þessu sinni.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Það liggur fyrir að einhver óvissa er um þinghaldið. Ég mundi telja rétt að gera hlé á fundi til að hægt sé að átta sig á hvernig mál standa.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég ætla að svara hér nokkrum fsp. sem hv. 4. þm. Vestf. beindi til mín og nota tímann meðan menn eru að átta sig á hlutunum. Hv. þm. beindi til mín nokkrum spurningum sem ég skal reyna að svara þó að þau svör geti e.t.v. ekki verið alveg fullnægjandi. Í fyrsta lagi spurði hann mig að því hvað fengi mig til að flytja annað eins frv. og hér er til umræðu. Því er fljótsvarað. Það var ákveðið með þeim lögum sem sett voru í ársbyrjun 1988 að löggjöfin skyldi tekin til endurskoðunar með tilteknum hætti og það er árangur þess starfs. Hv. þm. spurði hvort ekki væri hægt að koma á sóknarstýringu eftir almennum reglum. Ég svara þeirri spurningu neitandi. Það er ekki hægt að mínu mati en ég heyri það á máli hv. þm. að hann telur einmitt að slíkt sé mögulegt. Ég á ekki von á að við getum orðið sammála um það í þessari umræðu og gæti ég fært fyrir því ýmis rök en ætla ekki að endurtaka allt það sem fram hefur komið í þessu máli. Í þriðja lagi spurði hv. þm. að því hvort kvótakerfið væri góð aðferð þar sem farið hefði verið margfalt fram úr tillögum fiskifræðinga. Í fyrsta lagi er rétt að taka það fram að eitt er tillögur fiskifræðinga og annað ákvarðanir stjórnvalda á hverjum tíma. Síðan er það svo að ákvæði um bæði sóknarmark og smábáta hafa verið þess eðlis að ekki hefur verið hjá því komist að nokkuð hefur verið farið fram úr þeim ákvörðunum sem stjórnvöld hafa tekið á hverjum tíma. Einnig má benda á margvíslegan sveigjanleika sem hefur verið í kvótakerfinu fram að þessu en tilgangurinn m.a. með þessu frv. sem hér hefur verið til umræðu er sá að koma á meiri festu í þessum málum með því að afnema sóknarmarkið og með því að taka upp svipaða skipan að því er varðar smábáta og önnur skip. Að því er varðar spurningu hv. þm. um stærð flotans vísa ég til þess þingskjals sem hér hefur verið vísað til, þskj. 698, þar sem fram kemur hver hefur verið þróunin í flotanum, ekki aðeins er varðar stærð skipanna heldur jafnframt fjölda þeirra, en það er einmitt einna mikilvægasti tilgangurinn með frv. að koma því til leiðar að ekki sé áhugi fyrir því að stækka flotann. Ég vil síðan í lok þessarar umræðu þakka hæstv. sjútvn. fyrir mikil og góð störf að þessu máli. Ég tel að þær breytingar sem hafa orðið á þessu frv. hér í meðferð Alþingis séu bæði eðlilegar og skynsamlegar og eiga á engan hátt að koma á óvart gagnvart þeim aðilum sem að þessu máli hafa unnið án þess að ég ætli að rökstyðja það frekar. Ég endurtek þakkir mínar til þeirra sem hafa komið að þessu máli, hver með sínum hætti.

Frsm. 1. minni hl. sjútvn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. flyt ég hér við 3. umr. málsins brtt. á þskj. 1186. Í fyrsta lagi er lagt til að 9. gr. sem nú er í frv. falli brott, um það að sé fyrirsjáanlegt að verulegar breytingar verði á aflatekjum milli veiðitímabila af veiðum á öðrum tegundum sem sæta ákvæðum um leyfilegan heildarafla en botnfiski og úthafsrækju sé ráðherra heimilt að skerða og auka tímabundið botnfiskmark sérveiðiskipa. Ég legg til að þessi grein verði felld burt og í staðinn komi tillaga úr fiskveiðitillögum Alþb., um byggðakvótann. 9. gr. orðist þá svo: ,,Sé skip selt úr byggðarlagi fylgir því þriðjungur aflahlutdeildar þess en tveir þriðju hlutar aflahlutdeildar verða eftir í því sveitarfélagi sem skipið var selt frá. Skal sveitarstjórn úthluta útgerðum annarra skipa í byggðarlaginu árlega því aflamarki sem eftir varð í tvö fiskveiðiár eða veiðitímabil eftir söluna. Eftir þann tíma skal sveitarstjórn úthluta aflahlutdeild hins selda skips varanlega öðru skipi eða öðrum skipum í byggðarlaginu. Ráðherra skal með reglugerð ákveða hvaða reglur skuli gilda um úthlutun sveitarstjórnar á aflahlutdeild eða aflamarki samkvæmt þessari grein.`` Þetta er næstum samhljóða þeim samþykktum sem Alþb. gerði um þessa hluti. Í 11. gr. komi þrír nýir málsliðir er orðist svo: ,,Óheimilt er þó að framselja aflahlutdeild milli skipa sem ekki tilheyra sama flokki. Þó er heimilt að framselja aflahlutdeild frá stærra skipi til minna skips. Í þessu sambandi skal skipum, sem leyfi hafa til veiða í atvinnuskyni, skipt upp í eftirtalda fjóra flokka: bátar undir 30 brl., bátar 30 brl. og stærri, togarar aðrir en þeir sem frysta afla um borð og frystitogarar.`` Þessi grein kveður á um það að ekki sé hægt að flytja varanlegt aflamark frá minni skipum til stærri. Þetta mundi hafa í för með sér að það væri minni hætta á því að verulegar tilfærslur væru á varanlegum kvótatilflutningi og þetta mundi líka hafa í för með sér að orðið gætu tilfærslur innan hvers stærðarflokks og þær mundu sjálfsagt verða og þó nokkur tilhneiging til þess og flotinn mundi minnka en ekki væri hætta á að nein veruleg skekkja yrði á því útgerðarmunstri, ef má orða það svo, sem við búum við eða höfum búið við. Það mundi ekki gerast að togaraflotinn kaupi upp meginhluta smábátanna, frystitogaraflotinn stækki og bátum fækki. Þá er brtt. við 16. gr. í sambandi við vigtun, um að í stað 1. mgr. komi tvær nýjar málsgreinar er orðist svo: ,,Allur afli, þar á meðal sá afli sem fluttur er óunninn úr landi, skal veginn á löndunarstað. Hafnaryfirvöld á hverjum löndunarstað skulu hafa umsjón með vigtun afla og söfnun upplýsinga um landaðan afla. Sigli skip með eigin afla til sölu erlendis er heimilt að víkja frá ákvæði 1. mgr. um vigtun innan lands enda sé fullnægt kröfum ráðuneytisins um vigtun við löndun eða sölu afla erlendis.`` Allar þessar tillögur, sem ég flyt hér, eru teknar beint úr samþykktum Alþb. sem ég skýrði frá í ræðu minni við 2. umr. og þær eru einnig á þann hátt að þær tengjast beint þeim tillögum sem þingflokkur Alþb. sendi til ríkisstjórnar og einnig þeirri sérbókun sem ég afhenti við afgreiðslu mála í ráðgjafarnefndinni. Ég vænti þess að hv. þingmenn veiti mér stuðning til að fá þessar tillögur samþykktar og með þeim samþykktum tel ég að frv. sem við höfum verið að fjalla um og búið er að samþykkja við 2. umr. mundi breytast mjög til hins betri vegar og að þeim samþykktum mundi ég treysta mér til að samþykkja það. Þá vil ég aðeins nefna brtt. við 17. og 18. gr. frv. sem er fram borin af þeim Stefáni Guðmundssyni og Jóhanni Einvarðssyni. Þær breytingar báðar tengjast því áliti sem við fengum frá Lagastofnun Háskóla Íslands. Vel má vera að rök séu fyrir því að flytja þessar brtt. en ég tel að fyrst á annað borð var farið að flytja brtt. út frá þessari álitsgerð, þá séu þar margir fleiri þættir sem eðlilegt hefði verið að taka og kannski enn þá eðlilegra en þessar breytingar. Ég tel líka að það orki nokkuð tvímælis að hvað snertir þessar brtt., reyndar er sú fyrri fyrst og fremst orðalagsbreyting sem breytir ekki eðli laganna í einu eða neinu en brtt. við 18. gr. --- ég les a.m.k. það út úr áliti Lagastofnunar að það orki tvímælis hvort hér sé verið að breyta á þann hátt sem þar er lagt til.

Danfríður Skarphéðinsdóttir (um atkvæðagreiðslu) : Virðulegi forseti. Hér hefur tillögu okkar í Kvennalistanum um byggðakvóta verið hafnað. Ég sé því ekki ástæðu til að bera fram aðrar tillögur sem allar ganga út frá því að veiðiheimildum sé úthlutað til sveitarfélaga og þess vegna dreg ég brtt. til baka.

Halldór Blöndal Herra forseti. Þær breytingar sem hafa verið gerðar á frv. og þær breytingar sem hafa verið gerðar á frv. um Úreldingarsjóð fiskiskipa, sem verða að skoðast í samhengi, eru allar til hins verra. Þær eru óeðlilegar og óskynsamlegar og þær koma mjög að óvart þeim sem unnu að undirbúningi þessa frv. Ég segi nei.