Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. hefur lagt fram brtt. á þskj. 88. Er hún þess efnis, að í stað afnáms áfengisveitinga á kostnað ríkisins komi áskorun á ríkisstj. að gera til þess raunhæfar ráðstafanir að draga úr útgjöldum ríkisins til veizluhalda og skemmtiferða innanlands og utan. Hvers vegna hv. þm. kemur með þetta sem brtt., skal ég ekkert um segja og vil ekki gera honum neinar getsakir. Ég er efnislega ekki á móti því, sem í till. felst, en tel hana engan veginn nálgast till. okkar þremenninganna hvað þýðingu snertir sem almennt velferðarmál. Svipaðar skoðanir virðist flokksbróðir hans, hv. 2. þm. Eyf., hafa, en á þskj. 95 leggur hann til, að þessari brtt, verði skeytt aftan við till. okkar þremenninga. Annars er ekki ólíklegt, að veizluhöldum mundi eitthvað fækka við það eitt, að hætt yrði að veita áfengi á kostnað ríkisins og stofnana þess. Verða ekki veizlurnar fleiri einmitt vegna drykkjuskaparins? Um eitt ríkisfyrirtæki hef ég heyrt sagt, að þar séu áfengisveitingar tíðar. Þetta fyrirtæki hefur hallarekstur og er hæstv. ríkisstj. áhyggjuefni. Sjálf mæðist stofnunin í mörgu og m.a. því að finna nægilega marga tyllidaga til drykkjuhalds. Jafnvel sjálfur aðfangadagur jóla er þar notaður sem tilefni til að veita starfsfólkinu áfengi með leiðum afleiðingum fyrir sum heimilin á mesta hátíðarkvöldi ársins.  Í fyrri ræðu sinni hér um daginn minntist hv. 1. þm. Eyf. á íslenzku sendiráðin. Hann virtist kvíða því, að sendiherrarnir kynnu því illa að mega ekki veita áfengi á kostnað ríkisins í gestaboðum sínum. Það má vel vera, að kvíði hans sé ekki ástæðulaus. Ég skal fúslega játa, að ég hafði sendiráðin ekki í huga, þegar ég mælti fyrir till. um afnám áfengisveitinga á kostnað ríkisins, og ég held, að þau geri ekki mikið til eða frá í þessu efni. Þeirra fordæmi, illt eða gott, mun ekki hafa nein teljandi áhrif á drykkjuvenjur hér heima á Fróni. Hitt er annað mál, hvort sendiráðin settu nokkuð ofan, þótt ríkið hætti að sjá þeim fyrir brennivínspeningum. Við megum gjarnan hafa það í huga, þegar rætt er um áfengi og sendiráð, að sums staðar a.m.k. er ofdrykkja talin atvinnusjúkdómur í stétt sendiráðsmanna, líkt og er um stéttir ölgerðarmanna, veitingaþjóna og sölumanna. Ef óhollar siðvenjur þvinga starfsmenn sendiráða til drykkjuskapar, þá ætti nokkurt aðhald ofan frá einungis að verða þeim til góðs. Þá kemur það og til álita, hvort sendiráðin mundu ekki leysa hlutverk sín enn betur af hendi, ef áfengisneyzla minnkaði þar, og er ég persónulega ekki í miklum vafa um það. Nýlega sætti ein af erlendu sendisveitunum hér í Rvík harðri gagnrýni í heimalandi sínu. Var starfsmönnum hennar borinn á brýn taumlaus drykkjuskapur, sem vart mun hafa verið talinn auka á starfshæfnina þar. Í sumum löndum heims liggja erlend sendiráð undir því ámæli að spilla þar drykkjuvenjum með smekklausum veitingum áfengis í tíma og ótíma. Ég er ókunnugur íslenzkum sendiráðum, einnig af afspurn, en vel gæti ég unnt þeim þess að verða öðrum til fyrirmyndar í þessu efni. Annars held ég, að þau séu ekki stórt atriði í þessu máli. Með till. okkar þremenninganna er stefnt að sköpun fordæmis, er orðið gæti til heilla þeim, sem á Íslandi búa. Hv. 1. þm. Eyf. virtist þeirrar skoðunar, að drykkjuskapur væri ekkert vandamál í löndum Múhameðstrúarmanna, svo væri spámanni þeirra fyrir að þakka. Þarna er ég hræddur um að honum skjátlist. Í löndum Múhameðstrúarmanna er þvert á móti undan því kvartað, að áfengisneyzla fari þar stórum vaxandi og hafi svo verið einkum síðan á árum síðustu styrjaldar. Helzta orsök aukins drykkjuskapar á þeim slóðum er nú talin illt fordæmi, er vestrænar herstöðvar þar og sendiráð hafa skapað. Þá virtist sami hv. alþm. mjög uggandi um, að samþykkt till. kæmi að tilætluðum notum. Benti hann á, að gestir í veizlum Alþingis og ríkisstj. gætu sjálfir keypt sér þar áfengi, þar eð þessar veizlur væru oftast haldnar á stöðum, sem hefðu leyfi til áfengisveitinga. Er þetta ekki fullmikil kvíðasemi? Slík hegðun gesta væri vægast sagt lítil kurteisi í garð gestgjafans. Hugsanlegt er þó, að einhverjir kynnu að grípa til þess úrræðis í mótmælaskyni og þá helzt þeir, sem langt væru leiddir á braut drykkjuskaparins, en slíkum veizluspjöllum mundi vafalaust fljótt linna, enda líklegt, að þeir sömu menn hlytu litla virðingu af. En hvað sem slíkum heilabrotum líður, þá er það eitt til umræðu nú, hvort æðstu stofnanir ríkisins eiga að veita gestum sínum þá ólyfjan, sem áfengið óneitanlega er, eða hvort þær eigi ekki að gera það. Hvað gestirnir gera sjálfir, er annað mál og mundi þá sýna sig síðar. Fyrri ræða þessa hv. alþm. einkenndist hvorki af áræði né stórhug, þar bar mest á víli og úrtölum, en þeir eiginleikar munu ekki sigurstranglegir í viðureigninni við Bakkus. Tillagan um afnám áfengisveitinga á kostnað ríkis og ríkisstofnana mun mæta mótstöðu, jafnvel harðri mótstöðu. Þegar sú mótstaða verður yfirunnin, og það verður hún einhvern tíma, þá mun koma í ljós, að allar úrtölurnar voru ástæðulausar. Enginn mun líða við framkvæmd afnámsins, en margir njóta góðs af. Íslenzk stjórnarvöld munu innanlands og utan hljóta þökk fyrir og virðingu, en engra ámæli, utan þá nokkurra drykkfelldra einstaklinga. Einhverjir munu leggja á það áherzlu, að erlendir gestir kunni að fyrtast, ef þeir fái ekki í staupinu í opinberum veizlum hér. Ekki er það óhugsandi, að til séu þeir menn, sem það mundu gera. Hinir verða þó langt um fleiri, sem ekki láta slíkt á sig fá og yrðu jafnvel hrifnir af, er þeir heyrðu, í hvaða tilefni slíkt væri gert. Fagurt fordæmi mælist ekki illa fyrir, þegar til lengdar lætur. Því miður hafa móttökur erlendra gesta stundum um of einkennzt af fordild og flottræfilshætti, sem sérstaklega hefur komið í ljós í hóflausum áfengisaustri. Slíkar móttökur auka ekki veg þjóðarinnar, heldur hið gagnstæða og ættu að afnemast sem fyrst. Hingað komu nýlega tveir konungar í heimsókn. Báðir eru bindindismenn. Þeim voru haldnar margar veizlur og veglegar og í flestum þeirra veitt áfengi, ekki af rausn, heldur ofrausn. Tæpast var það fyrir þá gert eða drottningarnar að veita áfengi. Nei, sá grunur er þrásækinn, að slíkar drykkjur sé aðallega hafðar til að geðjast sjálfum gestgjöfunum og þeirra föruneyti, enda mest þreyttar af þeim, gestunum stundum til lítillar ánægju. Í tilefni síðari ræðu hv. 1. þm. Eyf, langar mig að taka fram nokkur atriði. Ég sagði í framsöguræðu, að í okkar litla þjóðfélagi, ekki í Reykjavík einni, væru að staðaldri 2–3 þúsundir manna, sem neyttu áfengis sér til óbóta heilsufarslega og efnalega. Þessi tala er að vísu ekki nákvæm. Í heilsuverndarstöð Reykjavíkur starfar áfengisvarnadeild, þar sem drykkjumönnum, sem þangað leita, er veitt læknismeðferð. Þessi deild telur skjólstæðinga sína í ár vera um 1.000, og eru þeir nálega allir Reykvikingar. Hér við bætist fjöldi drykkjumanna, sem leitað hefur annað um hjálp, t.d. til AA-samtakanna, Bláa bandsins og til einstakra lækna, auk þeirra mörgu sem ekki fást til að leita sér neinnar hjálpar. Fjöldi drykkjumanna í Reykjavík er þannig af kunnugum lágt áætlaður um 2.000 manns. Þar við bætist svo tala drykkjumanna utan Reykjavíkur. Sumir, sem eru kunnugir þessum málum, álíta þó, að nær sanni mundi vera að telja ofdrykkjumenn á Íslandi nálægt 4 þúsundum eða aðeins undir þeirri tölu. Mundi það samsvara rúmum tveim af hundraði allrar þjóðarinnar, eða 1.5 af hundraði, ef minni varlegu áætlun væri fylgt. Hv. þm. varpaði þeirri spurningu fram, hvað drykkjusjúklingur væri. Sérfróðir læknar hafa vissulega mælikvarða á það. Með tímanum markar áfengið sín spor, og koma þá fram viss sjúkleg einkenni líkamslegs og geðræns eðlis. Þau leiðir læknisskoðun í ljós. Um það efni skal ég ekki fjölyrða hér. Það er önnur hlið til á því máli, nefnilega sú félagslega, og um hana geta allir dæmt. Ef maður að eigin áliti eða þeirra, sem vel þekkja til, drekkur sér til stórtjóns í félagslegu tilliti, efnalega, atvinnulega eða hann á annan hátt spillir einkalífi sínu og heimiii með áfengisneyzlu sinni og ef hann þrátt fyrir vitundina um þetta getur ekki unnið bug á drykkjufýsn sinni, þá er hann drykkjusjúkur. Hitt er svo vitað mál, að vafatilfelli geta verið mörg, því að mörkin á milli hófdrykkju og ofdrykkju eru langt frá því að vera skörp. Íslendingar drekka árlega sem svarar 11/2 lítra af hreinum vínanda á mann. Þetta er ekki ýkja mikið, borið saman við ýmsar aðrar þjóðir. Almenningur hér neytir ekki daglega léttra vína, eins og víða tíðkast, og áfengt öl er sama og ekkert drukkið hér. Þetta gerir gæfumuninn okkur í vil. Samt sem áður er neytt hér á landi um 230 þús. lítra af hreinum vínanda á ári. Hverjir drekka þetta? Það er ekki öll þjóðin, því að hér eru margir bindindissamir. Ofdrykkjumennirnir neyta ekki verulegs hluta af þessu mikla magni, þeir komast ekki yfir það. Meginið af þessu áfengi mun drekka allstór hópur karla og kvenna, sem eru tíðir gestir á dansleikjum, í veizlum og öðrum samkvæmum. Það er samkvæmisfólkið, sem drekkur hættulega mikið. Úr veizlusölunum liggur brautin út á galeiðu drykkjusýkinnar. Það er í þessu efni, sem skórinn kreppir að hjá okkur nú, og að því eigum við að beina athyglinni. Það er Íslendingum til lofs, að þeir eru meðal þeirra þjóða, sem gera sér ljósasta grein fyrir áfengisvandamálum sínum. Sumar þjóðir státa af því, að þær hafi engin áfengisvandamál, en það eru einmitt þjóðirnar, sem gefa þeim málum minnstan gaum, en eru þó verst á vegi staddar. Þannig var um Frakka þar til fyrir fáum árum. Á þá var bent sem fyrirmynd í umgengni við Bakkus. En það kom annað hljóð í strokkinn, þegar rannsóknarnefnd frá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni fór að athuga ástandið í Frakklandi, og er það nú frægt orðið. Jafnvel hjá börnum í stórum stíl fundust einkenni ofdrykkju. Við höfum okkar áfengisvandamál og eigum að snúa okkur að lausn þeirra af manndómi, en ekki svæfa samvizkuna með því, að ýmsar aðrar þjóðir séu þó enn verr á vegi staddar. Víða erlendis mun verða tekið eftir því og það tekið til fyrirmyndar, ef okkar litla þjóð stígur djarfmannlegt spor í þá átt að draga úr drykkjuskapnum. Það eigum við að gera nú, ekki með setningu pappírslaga, heldur með því að gefa fordæmi, þar sem þess er brýnust þörf.



Herra forseti. Um þá till., sem hér liggur fyrir á þskj. 44, hafa nú verið haldnar miklar ræður og margt komið fram í því sambandi, en vegna þess, hvernig þetta mál liggur fyrir, þykir mér ástæða til að bæta þar við nokkrum orðum. Ég ætla samt ekki að fara að halda hér neina bindindisræðu. Það er af því, að ég er sannfærður um, að það mundi engin áhrif hafa á vínneyzluna í landinu. Ég er líka sannfærður um, að það mundi lítil áhrif hafa til eða frá í því sambandi, hvort þessi till., sem hér liggur fyrir, verður samþykkt eða samþykkt ekki. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram brtt. við þessa þáltill., og er hana að finna á þskj. 88. Hún er flutt í þeim tilgangi að færa þetta mál út á eðlilegri og raunhæfari grundvöll, en hin upphaflega till. fer fram á, með því að leggja til, að Alþ. geri ráðstafanir til þess að draga til mikilla muna úr þeim gífurlega kostnaði, sem á ári hverju er varið af opinberri hálfu til veizluhalda og skemmtiferða, bæði af hálfu stjórnarvalda og stofnana ríkisins og þeirra stofnana, sem ríkið styrkir og heldur uppi. Ég skal nú geta þess, að ég er svo heppinn, eins og margir ykkar hv. þingmenn vita, að ég er oftast í góðu skapi. En því er ekki að leyna, að það verkar heldur illa á mitt skap, þegar ég er að yfirfara reikninga ríkisstofnananna og starfsgreina ríkisins og sé, hve gríðarlegur kostnaður hefur orðið við skemmtiferðalög og veizluhöld, ferðalög utanlands og innan. Það, sem á því sviði er þó allra dýrast og ekki kemur beint þessum till. við, er bifreiðakostnaðurinn. Nú er það þó svo, að ég hef á þessu sviði ekki séð það eða nema lítið af því, sem dýrast er, og það eru reikningar frá tímabili núverandi hæstv. ríkisstjórnar, en almennt er talið, að hún sé mesta veizlustjórn, sem nokkurn tíma hefur starfað í okkar þjóðfélagi. Ég lít svo á, að það sé, eins og sakir standa, mjög auðvelt, eðlilegt og sjálfsagt að draga stórkostlega úr þessum kostnaði, og það verður gert bezt með því að setja um það fastar reglur og fækka veizluhöldum til mikilla muna frá því, sem er og verið hefur. Kostnaður við veizluhöldin fer að segja má árlega vaxandi að öllu öðru leyti heldur en vínföngum, vegna þess að eftir því sem ég veit bezt, þá hefur innkaupsverð á víni ekki hækkað neitt sem heitir nú mjög lengi, og í opinberum veizlum er ekki drukkið, annað en tollfrjálst og álagningarfrjálst vín. Ég hef nú ekki haft beint aðstöðu til að segja um það, eða get ekki sagt um það, hvað margar veizlur alls séu haldnar svona hér um bil á ári. En ef við segðum t.d., að veizlurnar væru 200, sem ég tel ekki mjög fjarri lagi, þá held ég, að það væri ákaflega auðvelt að fækka þeim um helming og jafnvel miklu meira, því að það, sem mest er að í þessu efni, er það, að það eru haldnar veizlur, án þess að til þess sé nokkurt verulegt tilefni, að almenningur telur. Varðandi skemmtiferðir er náttúrlega öllum mönnum í þessu landi frjálst að fara í skemmtiferðir. En það er siður, sem ég felli mig illa við og sumar stofnanir ríkisins hafa lengi haft, að láta stofnunina sjálfa bera kostnað af einni skemmtiferð starfsfólksins á ári. Þetta er m.a. siður, sem ég tel alveg að skaðlausu og á réttmætan hátt eigi að leggja gersamlega niður. Ég hef gert um þetta stundum athugasemdir, en það hefur ekki breytzt, þar sem slíkt er um að ræða. Þá eru það afmælisveizlur, sem sumar stofnanir hafa haldið, og alldýrar. Ef þær eiga 10 ára afmæli, 25 ára afmæli o.s.frv., þá eru stundum haldnar dýrar veizlur á kostnað stofnunarinnar, og það tel ég með öllu óþarft. Þetta er atriði, sem eins og nú standa sakir er ástæða til fyrir Alþingi að taka til athugunar, og einkum og sérstaklega ef farið er inn á það, sem ekki hefur nú borið neitt á enn, að spara útgjöld frá því, sem verið hefur, og sérstaklega ónauðsynleg útgjöld. Hitt gengur miklu meira áfram á þá leiðina, að öll útgjöld hækka og alveg eins þau, sem ekki eru nauðsynleg. Varðandi þessa till. um að banna, að það opinbera kosti vínveitingar í veizlum, þá er það að segja, að skv. málflutningi flm., sem hér hafa haldið miklar ræður, finnst mér vera talsverð mótsetning í þeirra málflutningi. Þeir gera ráð fyrir því allir, að það sé sjálfsagt, að það séu veizlur, það séu veizluhöld á kostnað þess opinbera. En þeir vilja banna, að þar séu þau veizluföng, sem eðlilegast er að ríkið leggi til, það ríki, sem okrar á áfengi meira en nokkurs staðar annars staðar þekkist. Ég tel, að það sé miklu nær sanni að fækka veizlum og að þær séu þá með svipuðum hætti og gerist hjá einstaklingunum og yfirleitt annars staðar, en það sé ekki farið inn á þá braut, að það megi ekki eiga sér þar stað þær veitingar, sem almennt eru taldar í veizlum. Við skulum hugsa okkur, að það er hægt að bjóða mönnum, fleiri eða færri, kaffi á veitingahúsi eða mat, en það eru ekki nærri allir menn, sem mundu kalla það veizlur. Það er algengt, að einstaklingar og félög bjóða þeim aðilum, sem koma og eru á ferðalagi, kaffi eða mat inni á veitingahúsi, en almennt eru það ekki kallaðar veizlur. Til þess að eitt samkvæmi geti kallazt því nafni að vera veizla, þá er almennt talið, að þar beri að hafa einhvern hressandi drykk. Nú er það svo, eins og hv. 1. þm, Eyf. (BSt) tók hér fram um daginn og enginn getur hrakið, að þó að samþykkt væri þessi till., sem hér liggur fyrir, þá þýðir það alls ekki, að opinberar veizlur væru vínlausar, vegna þess að á öllum okkar veitingahúsum er opinber vínsala, og þeir, sem kallaðir eru til veizluhalds, þurfa ekki annað en fara í næsta herbergi til þess að fá þar vín eins og þá lystir. En það er bara sá munurinn, að það vín, sem þannig er keypt, er mörgum sinnum dýrara en það, sem ríkið og þess stofnanir geta lagt fram með innkaupsverði, eins og verið hefur á undanförnum árum. Ég hef nú veitt því athygli, að á því fjárlagafrumvarpi, sem liggur hér fyrir þessu þingi og miðast við árið 1958, er það ekki nema aðeins einn ]iður í tekjuáætlun ríkisins, sem hefur verið hækkaður frá því, sem var á síðustu fjárlögum, og þessi eini liður er áætlaður hagnaður af Áfengisverzlun ríkisins. Hann er hækkaður frá síðustu fjárlögum úr 85 millj. upp í 90 millj. Það þýðir, að hæstv. ríkisstj., sem leggur þetta frv, fram, gerir ráð fyrir því, að það verði töluvert meiri hagnaðarvon af áfengisverzluninni næsta ár, en hefur verið að undanförnu. Nú er það vitað, að ríkið eitt hefur rétt til þess að kaupa og selja vín, að undanteknu því, að veitingahúsin hafa veitingaleyfi, og á víni er okrað svo stórkostlega, að ég hygg, að það þekkist ekki nein sambærileg dæmi um víða veröld. Það mun láta nærri, að álagningin í tollum og verzlunarálagning á vínföngum í Áfengisverzlun ríkisins sé frá 800 -1300%, sem segir það, að það, sem kostar ríkið 100 kr., kostar einstaklingana 900–1400 kr. eftir því, hvaða víntegundir er um að ræða. Hér er þess vegna ekki neitt líku saman að jafna. Þegar um það er að ræða, að víns er neytt, eins og daglega er, eftir því sem við vitum bezt, á hverju veitingahúsi t.d. hér í Reykjavík, þá er ekki sama, hvort þess er neytt og það keypt af einstaklingunum ellegar það er einhver opinber stofnun eða ríkisstj., sem leggur það fram. Ég verð nú að taka það fram, vegna þess að hér er ár eftir ár oft verið að tala um vínföng og vínveitingar og margt fólk úti á landinu tekur það svo, að það sé einhver óskapa drykkjuskapur á Alþingi eða meðal þingmanna, - ég verð að taka það fram, að þetta er herfilegur misskilningur, því að það hefur gerbreytzt mjög stórkostlega á því tímabili, sem ég hef verið á Alþingi, sem er 24 ár. Fyrstu árin, sem ég var hér, var það daglegur viðburður, að menn sáust undir áhrifum áfengis á þingfundum. Nú kemur það aldrei fyrir í fjöldamörg ár, kemur aldrei fyrir, og yfirleitt er það svo, að mjög mörg siðustu árin hefur vínneyzla meðal þingmanna farið stórkostlega mikið minnkandi. Nú hefur það að vísu verið regla um langan tíma, að þingið héldi eina veizlu á ári, sem kölluð er þingveizla, og má segja, að það sé kannske óþarfi að halda nokkra veizlu. En þetta hefur nú verið venja, og annaðhvort verður það að vera ein veizla eða engin á ári hverju. Ef þessi till., sem hér liggur fyrir, væri samþykkt, um það, að bannað væri að veita vín, þá mundi það eiga að ske eins í þingveizlunni og öðrum veizlum. Og af því að ég þekki nú hæstv. forseta Sþ. að því að vera gestrisinn mann, þá held ég, að honum félli það ekkert vel að þurfa að gefa út auglýsingu, sem væri eitthvað á þá leið, - ja, þingmönnum og þeirra konum er boðin veizla á Hótel Borg, en hv. þingmenn verða að kaupa vínföngin sjálfir. Og þá yrði það ekkert annað en það, að það er mörgum tugum sinnum dýrara vínið, en það þarf að vera eftir þeim reglum, sem verið hafa og eru. Svipurinn, sem yfir þessum málum yrði, ef þessi till., sem hér liggur fyrir, verður samþykkt, - Alþingi gengur væntanlega frá fjárlögum, hvort það verður fyrir nýár eða eftir nýár, þar sem stendur: 90 millj, áætlaðar í gróða af áfengissölu. Það hefur enginn komið með till. um að afnema vínveitingaleyfi veitingahúsanna. Það hefur enginn orðað það, ekki flm. þessarar till., að það skuli ekki vera veizlur. Þeir hafa meira að segja ekkert orðað það, að það skuli fækka veizlum, það sé sjálfsagt að hafa veizlur. Það má bara ekki hafa þar þau veizluföng, sem eðlilegast er að það ríki leggi fram, sem okrar meira á áfengi, en nokkurri annarri vöru. En það, sem hægt er að gera og er auðvelt að gera og Alþ. ætti að gera, er það, eins og mín till, fer fram á, að fækka veizlum mjög stórkostlega frá því, sem er, að afnema það, að ríkisstj. sjálf og stofnanir ríkisins kosti skemmtiferðir fyrir sitt starfsfólk eða einstaklinga, afnema þær afmælisveizlur, sem verið hafa o.s.frv. Á þennan hátt er hægt að draga stórkostlega úr þeim kostnaði, sem á þessu sviði hefur verið lagður fram. Við getum náttúrlega líka talað um að banna allar veizlur. Það væri hægt að tala um það í alvöru. Hitt er varla hægt að tala um í alvöru, sem hér er farið fram á, að það sé sjálfsagt að halda opinberar veizlur, en þar megi ekki vera neitt vín. Það er varla hægt að tala um það, nema því aðeins að það verði þá gerðar ráðstafanir í okkar þjóðfélagi, sem ríkinu kemur við og ég hef hér minnzt á. Ég skal nú ekki fara um þetta miklu fleiri orðum, en ég reikna með því, að þessi till. ásamt brtt., sem henni fylgja, fari til nefndar. Mér hefði fundizt eðlilegast, að þetta hefði farið til fjvn., því að það í raun og veru heyrir undir hana, og hæstv. forseti hefur það að sjálfsögðu á sínu valdi að nokkru leyti, í hvaða nefnd þetta fer. Ég ætla nú enga till. samt um það að gera. En í hvaða n. sem þetta fer, þá vildi ég mega óska eftir því, að sú hv. n. rannsakaði það sem allra ýtarlegast, hvað mundi fara mikið fé alls hjá ríkinu og öllum þess stofnunum og starfsgreinum á einu ári, t.d. frá því um þetta leyti í fyrra, - hvað mundi fara mikið fé í það alls, ef það er lagt saman, hvað hafa verið á þessu tímabili haldnar margar veizlur og hvaða líkur liggja fyrir því, að það sé hægt að skaðlausu og án þess að skerða nokkuð sinn gestrisnisanda hægt að draga úr veizluhöldunum o.s.frv., en að það sé ekki gert í þessum málum neitt annað en það að ákveða, að það má ekki í neinum veizlum, sem ríkið stendur að, drekka tollfrjálst vín, þar verður að drekka miklu dýrara vín, því að það er í raun og veru engin önnur áhrif, sem að öllu öðru óbreyttu yrðu af þessari till., sem hér liggur fyrir á þskj. 44, ef hún yrði samþykkt eins og hún er og ekkert annað. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. En ég veit, að af þessum orðum, sem ég hef hér sagt, skilja hv. þingmenn, að það eru án alls efa miklir möguleikar á því að draga úr töluvert gífurlegum kostnaði, sem ríki og þess stofnanir leggja fram árlega í þessu skyni.



Herra forseti. Ég hef flutt hér á þskj. 95 brtt. við þá brtt., sem hv. þm. A-Húnv. hefur flutt á þskj. 88. Breytingartillaga mín er efnislega samhljóða till. hv. þm. A-Húnv., en eðlismunur tillagnanna er sá, að í till. hans er gert ráð fyrir, að upphaflega till. verði niður felld, um bann gegn áfengisveitingum á kostnað ríkis og ríkisstofnana, en ég legg til, að þeirri till. verði haldið óbreyttri eins og hún er, en þessi viðauki við hana gerður. Ég skal þegar taka það fram, að hér er að nokkru leyti um mismunandi mál að ræða, þó að þau að vísu snerti hvort annað. Í upphaflegu till. er um að ræða sérstaka meginstefnu af hálfu Alþingis og ríkisstj., sem orki til ákveðinna áhrifa á þróun bindindisbaráttunnar í okkar þjóðfélagi. Síðari liðurinn snertir fyrst og fremst útgjaldamál ríkissjóðs og er að efni til í því fólginn að sporna gegn óeðlilegum útgjöldum vegna veizluhalda og skemmtiferða, sem ríkið og ríkisstofnanir standa fyrir. Að þessu leyti er sú hugsun, sem kemur fram í upphaflegu till. og þessum viðbótartillögum, sem við hv. þm. A-Húnv. erum efnislega með samhljóða, nokkuð mismunandi, og ég skal játa, að það mætti segja, að óeðlilegt væri að tengja þetta tvennt saman, og ég skal einnig taka það fram, að ég hefði ekki flutt mína till., ef till. hv. þm. A-Húnv. hefði ekki áður verið fram komin. Hins vegar er mér það ljóst, að einmitt sú hugsun, sem þar kemur fram, að það beri að sporna við óeðlilegum kostnaði við veizluhöld og skemmtiferðir á vegum ríkisins, sú till. hefur hljómgrunn hjá ýmsum, sem jafnvel ekki hefðu viljað styðja hina till. Ég hef því flutt mína till. beinlínis í því skyni, að það væri reynt að samræma hugsunina, sem kemur fram bæði hjá flm. frumtillögunnar og í till. hv. þm. A-Húnv. En ég skal játa, að ég tel fyrir mitt leyti, að upphaflega till., eins og hún er flutt á þskj. 44, sé kjarni málsins og þessi atriði, sem við þm. A-Húnv. bendum á, séu að vísu mikilvæg atriði varðandi sparnað í rekstri ríkisins, en séu nokkuð annars eðlis, en sú meginstefna, sem á að felast í upphaflegu till. Hv. þm. A-Húnv. hefur skýrt frá því, hvaða ástæður liggi því til grundvallar, að hann flytur sína till. að þessu leyti, og ég get alveg tekið undir þær röksemdir hans, að ég álít, að óhæfileg séu veizluhöld og ýmiss konar kostnaður á því sviði, sem ríki og ríkisstofnanir á undanförnum árum hafa stofnað til. Hv. 1. þm. Eyf, upplýsti hér í ræðu sinni um daginn, að það mundi vera tiltölulega nýtt, að ríkið sem slíkt stæði fyrir veizluhöldum. Ég skal ekki um það segja, en vil á engan hátt rengja það, enda skiptir það ekki meginmáli. Hitt held ég að liggi alveg ljóst fyrir, að þó að það sé allrar virðingar vert að sýna gestrisni og rausn, þá hefur verið gengið lengra í því efni, en við getum leyft okkur, og það er eins og var einhvers staðar bent á, á opinberum vettvangi í sumar, í sambandi við þjóðhöfðingjakomur hingað, sem ekkert er nema gott um að segja, að þá mætti þó lítil þjóð eins og Íslendingar gæta sín í því að verða ekki blátt áfram hlægileg fyrir alls konar dýrindis veizluhöld, sem ljóst væri að jafnfámenn þjóð hefði ekki aðstöðu til þess að standa undir með góðu móti. Gestrisni og höfðingsskapur getur áreiðanlega verkað nánast hlægilega, þegar það er vitað, að þeir, sem að slíkri rausn standa, hafa alls ekki getu til þess að gera það og gera það þá meira til að sýnast. - En nóg um þetta atriði. Ég tel, eins og ég áðan sagði, að kjarni þess máls, sem hér er um að ræða, sé sá, hvort Alþingi vill marka þá stefnu, að hinir æðstu valdhafar í þjóðfélaginu vilji ganga á undan til þess að sýna þjóðinni með fordæmi sínu, að þeir telji, að hér sé um að ræða svo alvarlegt vandamál, þar sem áfengisbölið er, að þeir vilji fyrir sitt leyti vísa veginn til eftirbreytni á þessu sviði. Ég ætla ekki að fara að rekja allt það, sem sagt hefur verið til stuðnings þessu máli, ég get undir það tekið í flestum eða öllum atriðum. Við vitum það, og ég held, að það muni varla verða neitt ágreiningsefni, að hér í okkar þjóðfélagi er við að stríða stórkostlegt böl á þessu sviði. Það er nú svo komið, að gert er ráð fyrir, að tóbak og áfengi sé selt árlega í landinu fyrir 200 millj. kr. Þótt að vísu sé mikil álagning á þessar vörur, bendir þetta þó til mikillar neyzlu, og hér er vitanlega um að ræða geysilegan fjáraustur hjá einstaklingum í þjóðfélaginu, þó að segja megi að vísu, að það komi aftur til ýmissa nauðsynlegra þarfa, þar sem meginhluti þessa kemur til ríkisins. En fyrir einstaklingana er þetta þó jafntilfinnanlegt engu að síður og er vísbending um þá óheillavænlegu þróun, sem er í þessum efnum. Ég held, að varla muni nokkur hv. alþm. vera á þeirri skoðun, að ekki sé nauðsynlegt að gera af opinberri hálfu allt, sem unnt er, til þess að sporna gegn slæmum áhrifum áfengisnautnar í landinu, Það eru til tvær leiðir í þessari baráttu, sem báðar hljóta að fylgjast að. Annars vegar er sú barátta, sem í því felst að fyrirbyggja, að menn lendi í klóm Bakkusar, og hin er sú að halda uppi lækningu og hjálparstarfsemi fyrir þá, sem fallið hafa. Það er auðvitað nauðsynlegt og góðra gjalda vert og virðingarverður sá mikli skilningur og stuðningur, sem aðstoð við drykkjumenn hefur hlotið. En hitt er þó miklu veigameira atriði fyrir þjóðfélagið og einstaklinginn, eins og allir þekkja varðandi sjúkdómana, og drykkjuskapurinn er auðvitað, þegar á visst stig er komið, alvarlegur sjúkdómur, - það er miklu þýðingarmeira atriði, ef hægt er að stemma á að ósi, ef hægt er að koma í veg fyrir, að menn verði drykkjuskapnum að bráð. Og það er með þetta í huga, sem mér skilst að þessi till. sé flutt, að af hálfu opinberra aðila sé lagt lóð á vogarskálina í þessari baráttu. Og nú á seinni árum hefur verið mjög vaxandi skilningur á því meðal þeirra, sem fyrir baráttu gegn áfengisnautn standa, bæði hér í okkar þjóðfélagi og víðar um lönd, að baráttan gegn drykkjuskapnum verði að byrja ofan frá, og þetta stafar af því, að drykkjuskapur og meðferð áfengis er að mjög miklu leyti tízkuatriði. Það var hér upplýst áðan, sem að vísu mér þykir nú næsta nýstárleg kenning, en vissulega alvarleg kenning, ef hún hefur almennan stuðning, að það sé ekki hægt að halda veizlu nema hafa vín um hönd. Við sjáum augljóslega, að ef þetta er almennur hugsunarháttur, þá er sannarlega ekki glæsilega ástatt um baráttu gegn áfengisnautn, og ég held, að einmitt þessi staðhæfing hv. þm. A-Húnv. sé einhver sterkasta stoðin, sem rennur undir það, að það beri og það sé blátt áfram skylda Alþingis að samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir, því að það er þá fullkomlega orðið tímabært, að af hálfu hins opinbera valds í þjóðfélaginu sé reynt að breyta þessum hugsunarhætti. Það er engum efa bundið, að það, sem er tíðkað á opinberum stöðum, hefur að sjálfsögðu mikil áhrif úti um allt þjóðfélagið. Það getur vel verið, að þingmenn og ráðherrar séu ekki taldir fyrirmynd um alla hluti. En það er þó engum efa bundið, að þeir hættir, sem tíðkaðir eru í opinberum veizluhöldum, orka áreiðanlega mikið í þá átt að skapa með þjóðinni tilfinningu fyrir því, hvað þyki fínt og hvað ekki. Og því miður í mörgum tilfellum einmitt stafa vínveitingar af því, að það þykir fínt. Vín er ekki eingöngu veitt af því, að alla menn langi til að drekka og það sé af drykkjulöngun, heldur einmitt af þessu, að það þykir fínt að hafa vín í veizlum, og vafalaust, að sú kenning eigi dýpri rætur, en í huga þm. A-Húnv. eins, að það sé í rauninni ekki veizla nema haft sé vín. Mig undraði það dálítið í rauninni, þegar ég hlýddi á ræðu míns góða vinar, þm. A-Húnv., hvernig hann ræddi um þessi mál, því að mér fannst sannast sagna ekki koma fram í ræðu hans skilningur á því, að hér væri um mikið böl að ræða. Ef það er svo, að við viðurkennum, að það sé um böl að ræða í þjóðfélaginu í þessum efnum, og ef það er svo, að það séu einhverjar líkur til, að samþykkt þessarar till. og fordæmi hinna æðstu valdamanna í þjóðfélaginu geti haft góð áhrif, þá lít ég svo á, að það sé í rauninni ósæmandi að gefa það í skyn, að hv. alþingismenn vilji ekki einu sinni leggja á sig þá kvöð eða geti ekki hugsað sér að leggja á sig þá kvöð að fórna einni brennivínsveizlu á ári. Ég held, að með því sé virðing og sómi hv. þingmanna ekki aukinn, og ég vil ekki leyfa mér að álíta, að slíkt geti komið fyrir, að þingmenn hugsi á þennan hátt, og ekki einu sinni hv. þm. A-Húnv., þó að hann léti nú þessi orð falla hér áðan, því að það væri sannarlega alvörumál í jafnveigamiklu vandamáli og hér er um að ræða, ef þingmenn gætu ekki hugsað sér að taka á sig svo litla fórn sem þessa, ef það mætti verða til þess að setja einhverjar skorður við þeim geigvænlega drykkjuskap og afleiðingum hans, sem við er að stríða í okkar þjóðfélagi. Og það atriði, að þingmenn, ef þeim væri boðið í áfengislausa þingveizlu, þá mundu þeir alls ekki una við annað, en kaupa brennivín og fara að drekka það í veizlu, sem þeim er boðið til, - ja, ég er nú í stórum vafa um, að nokkrum hv. þm. dytti það í hug, því að slíkt er náttúrlega hrein móðgun við gestgjafann, hæstv. forseta Sþ., og aðra slíka ágæta menn, ef það er ekki talið sæmandi og viðunandi, sem þeir bera á borð fyrir gesti. Það er svona álíka og að koma með vasapela í hús, þar sem ekki er veitt vín, til að krydda það, sem þar er veitt, og til þess að skapa sennilega þá veizlustemningu, sem hv. þm. telur að ekki geti verið til staðar af öðrum ástæðum. Ég lít alls ekki svo á þessa till., og ég geri ekki ráð fyrir, að það hafi vakað fyrir hv. flutningsmönnum, að hér væri um að ræða einhverja ráðstöfun til að forða þingmönnum frá drykkjuskap. Ég held það sé síður, en svo. Það hefur ekki komið fram, og ég segi fyrir mitt leyti, að ég get vei staðfest það, sem hv. þm. A-Húnv. sagði, að það er ekki hægt að segja, að hér meðal þingmanna sé neinn ósæmandi drykkjuskapur. Það er síður en svo. Ætlunin með till. er heldur ekki að vera nein bindindisbarátta eða sjálfsbjargarviðleitni fyrir hv. þingmenn, heldur allt önnur, eins og bent hefur verið á. Svo er það nú út af fyrir sig reginfirra af hv. þm. A-Húnv. og hv. 1. þm. Eyf. að halda því fram, ef opinber veizla er haldin á vínveitingastað, að það sé í rauninni ekki hægt, vegna þess að þar sé hægt að fá keypt vín. Auðvitað er slíkt ekki gert, það er ekki selt vín á vínveitingastöðum, ef veizlur eru þar haldnar, sem ekki er óskað eftir að sé vín í, þannig að þetta er auðvitað algerlega út í bláinn og engin rök í þessu máli. Við getum vafalaust haft mismunandi skoðanir um það, hversu mikil áhrif þessi till. muni hafa. Það er endalaust hægt að della um það, hvað sé líklegast til þess að orka í jákvæða átt í þessu mikla vandamáli. Það hafa margar leiðir verið reyndar í því efni og með misjöfnum árangri. En ég held þó, að hér sé fyllilega um leið að ræða, sem sé vert að reyna, því að mín skoðun er sú, að hér sé um svo alvarlegt vandamál að ræða, að það sé ekki verjandi að láta óreynda neina þá leið, sem gæti orðið til þess að draga úr og minnka það böl, sem hér er við að stríða. Og það markar mína afstöðu til þeirrar till., sem hér er um að ræða. Það hefur líka, þrátt fyrir vínveitingar af opinberri hálfu, verið almennur skilningur fyrir því, að það væri þó ekki sæmandi að hafa vín um hönd í öllum tilfellum. Og það eftirtektarverðasta er, að einmitt á mestu hátíðisdögum þjóðarinnar er þetta ekki talið viðeigandi, og vil ég þar nefna dag eins og 17. júní. Ef vínið væri einkennandi á þann hátt, að það væri óumflýjanlegur veizlukostur, til þess að menn gætu gert sér glaðan dag, hví í ósköpunum ætti það þá ekki eins að gilda þennan dag, stærsta hátíðisdag þjóðarinnar? Nei, einmitt þennan dag eru allir á því máli, bæði þeir, sem víns neyta, og aðrir, að það sé sómi þjóðarinnar, sem við liggi, að menn drekki ekki frá sér ráð og rænu þennan eina dag ársins. Og það byggist vitanlega á því, að menn hafa þarna skilning á því, að það fari ekki vel saman að halda göfugar og veglegar minningarhátíðir og neyta áfengis. Það hefur verið gert hér lítið úr áskorunum, ég skal fúslega taka undir það, að það er ekki ætíð mikið upp úr þeim að leggja, en þó er það vitanlega jafnfjarstætt að telja slíkar áskoranir einskis virði. Það hafa borizt hér til Alþingis nú áskoranir frá ýmsum félagssamtökum þessa lands og flestöllum stærstu æskulýðs- og menningarsamtökum, sem hér starfa, jafnframt frá áfengisvarnanefndum víðs vegar um landið, en þær n. eru starfandi í hverjum hreppi og yfirleitt í þær valdir ýmsir helztu framámenn í hverju sveitarfélagi, andlegir eða veraldlegir leiðtogar. Ég vil því ekki halda, að það sé ekkert leggjandi upp úr áliti þessara manna um þýðingu þeirrar till., sem hér liggur fyrir. En ég álít þó ekki, að þetta þurfi að vera afgerandi um afstöðu eins né neins til þessa máls. Þingmönnum er áreiðanlega treystandi til að gera upp sinn hug um það sjálfir, hvað þeir telja farsælt í þessum efnum, og þeim ber að velja þá stefnu og taka þá afstöðu til till., sem þeir telja líklegasta til að stuðla til góðs fyrir þjóðfélagið, jafnvel þó að það kosti þingmenn sjálfa einhverja smávægilega fórn. Það hefur verið töluvert á það bent í þessum umræðum og virðist í rauninni vera aðalröksemdin gegn þessari till., að við getum ekki talizt hlutgengir í samskiptum við aðrar þjóðir nema veita vín. Ég held nú í sannleika sagt, að það mundi verða vel metið víða um heim, ef einhver þjóð hefði kjark til að rísa upp gegn hinu siðspillandi sukki í sambandi við „diplómatíið“. Ég hef ekki fyrir mér óviturri mann í þessum efnum, en fyrrv. forsrh. Breta, Anthony Eden, sem einu sinni, skömmu áður en hann lét af völdum, lét einmitt orð falla um það, hversu óþolandi væri orðinn þessi sífelldi drykkjuskapur í opinberum veizlum og í sambandi við samskipti milli þjóða, í sambandi við ráðstefnur og sendiráðsveizlur og annað þess konar, þetta væri blátt áfram orðin hreinasta plága. Og ég held næstum því óhætt sé að segja, að það þurfi töluvert sterk bein til þess að þola þær kvaðir, sem á menn eru lagðar í þessu sambandi í utanríkisþjónustunni. Ég er ekki með þessum orðum mínum að bera drykkjuskaparorð á einn eða neinn í utanríkisþjónustu Íslands, en ég held, að hér sé um að ræða töluvert mikið vandamál, og ég býst við, að það mundi frekar vekja jákvæða athygli á Íslandi, ef Íslendingar hefðu kjark til að móta nýja stefnu í þessum efnum. Ég efast ekkert um það, að fyrst í stað yrði það illa liðið af ýmsum þeim, sem ekki geta hugsað sér að fara á mannamót nema drekka. Það verður að taka við þeim óþægindum. Og það er mest til vansa fyrir þá, sem eru haldnir þessum kvilla. En ég þori hiklaust að fullyrða, að þetta mundi verða okkur frekar til álitsauka, en álitshnekkis meðal erlendra þjóða, ef þessi tilhögun væri upp tekin af okkar sendiráðum og í sambandi við veizlur, sem við höldum sendimönnum, sem hingað koma. Það er oft talað um aðrar þjóðir og vitnað til þess, hvað þar gerist. Það er vissulega gott að taka það til fyrirmyndar, sem er gott í fari annarra þjóða. En við skulum líka varast að apa um of eftir öðrum þjóðum, ef þar er eitthvað tíðkað, sem við að okkar áliti teljum að sé ekki farsælt. Þá eigum við hiklaust að hafa manndóm og kjark til þess að taka upp þá siði, sem við teljum skynsamlegri í þeim efnum. Ég held ég þurfi ekki margt fleira að segja um þetta mál á þessu stigi. Ég legg aðeins höfuðáherzlu á það, að hér er um að ræða að leita vilja Alþingis um það, hvort Alþingi og ríkisstj. vilji leggja þar sitt lóð á vogarskálina til þess að reyna að skapa heilbrigt almenningsálit í áfengismálum okkar þjóðar. Það er held ég viðurkennt af öllum, að aðalvandamálið í sambandi við baráttu gegn áfengisbölinu er spillt almenningsálit. Það er drykkjutízkan, og menn þora ekki að rísa upp gegn þeirri tízku. Leiðsögnin til þess að skapa tízku í þessum efnum er tvímælalaust í höndum hinna æðstu valdamanna þjóðfélagsins. Ef þeir ganga á undan í þessu efni, verður allt hægara um vik að reyna að orka í þessa átt í samkvæmislífi þjóðarinnar almennt. En meðan hægt er að benda á, að víni sé ausið í stríðum straumum og sú veizla sé naumast eða ekki haldin af opinberri hálfu, að þar sé ekki fljótandi vín, þá er erfitt að sannfæra borgara þjóðfélagsins um, að það sé til tjóns og spillingar að hafa slíkt um hönd. Ég er í engum efa um, að það er mikið fylgzt með afstöðu Alþingis í þessu máli, og ég vildi mega vona, að hv. þingmenn íhuguðu það vandlega, áður en þeir snúast gegn þeirri till., sem hér liggur fyrir, hversu alvarlegan vanda er hér við að stríða og hvort hér hvíli ekki nokkur skylda á löggjafarvaldi þjóðarinnar og ríkisstjórn að reyna að orka til góðs í þessu efni.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að svara sérstaklega ræðu hv. þm. A-Húnv., þar sem hv. 2. þm, Eyf. (MJ) hefur gert hana að umtalsefni. Ég er hv. 2. þm. Eyf. sammála um það, sem hann sagði efnislega um ræðu hv. þm., en ég vil þó bæta því við, að ég tel frekar óheppilegt að blanda saman svo óskyldum málum sem þessum tveimur: sparnaðarmáli, að skera niður útgjöld ríkisins til skemmtiferða, veizluhalda og þess háttar, og menningarmáli, eins og sjálf till, er að efni til. Aftur á móti er ég alls ekki andvigur skoðunum hv. þm. A-Húnv. og hv. 2. þm. Eyf. í þessu efni. Það má sannarlega skera eitthvað niður hvað þetta snertir. En það getur hindrað þetta mál, ef blandað er saman við það máli af öðru tagi. Auðvitað hlýtur sú spurning að vakna, þegar talað er um skemmtiferðir og veizlur, hvort eigi sé rétt að taka margt fleira, sem eigi að draga saman og spara í útgjöldum ríkisins. Ég er ekki alveg viss um, þó að skemmtiferðir séu dýrar, að það eigi endilega að byrja á því að skera niður þessa einu skemmtiferð á ári til handa starfsfólki stofnana. Það getur vel verið, að það megi draga úr þeim kostnaði, ég vil ekki neita því, en ég hygg, að margt sé í ríkisrekstrinum, sem mætti ganga eitthvað á undan þessu. En ég endurtek það, að af því að þetta eru óskyld mál, þá ætla ég að sleppa að ræða sérstaklega till. hv. þm. A-Húnv. að öðru leyti. Umræðurnar um þessa till. okkar þremenninganna eru nú farnar að verða nokkuð langdregnar, og ef dæma mætti eftir lengdinni, þá lítur svo út, að hér sé um ekki neinn smáræðis ágreining að ræða hjá ræðumönnum. Ég hef heyrt menn hafa orð á því, að hér hafi átzt við tveir höfuðandstæðingar í málinu, hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Eyf. En eftir ræðu hv. 1. þm. Eyf. að dæma s.l. miðvikudag sýnist mér, að þessi ágreiningur sé miklu minni, en menn ætla. Mér sýnist hann helzt liggja í því, að hv. 1. þm. Eyf. efist um, að sá árangur náist með samþykkt þessarar till., sem við flm. till. búumst við. Ég skil hann meira að segja svo, hv. 1. þm. Eyf., að ef hann hefði tryggingu fyrir því, að með samþykkt þessarar till. mundi draga nokkuð úr áfengisneyzlu í landinu almennt, sérstaklega meðal æskufólks, þá mundi alls ekki standa á honum að samþykkja hana. Nú hefur þessi hv. þm. bent réttilega á, hversu kvikmyndir geta verið skaðlegar í þessum efnum, að unglingar horfi á drykkjuskap í kvikmyndum, svo að þeir muni sannarlega geta lært listirnar þar. Þetta er alveg rétt. Það eru bágborin uppeldisáhrif, sem alltaf er verið að flytja inn í landið með sumum af þessum myndum. Ofbeldi, rán, manndráp og drykkjuskapur er jafnvel höfuðinntakið í sumum af þessum myndum. En ef áhrifin eru svo skaðleg af þessum erlendu leikurum á kvikmyndatjaldi, - og þau eru vafalaust skaðleg, - hvað halda menn þá um áhrifin af áfengisveizlum hins opinbera, sem foreldrar og húsbændur þessara sömu unglinga sækja? Ef samþykkt þessarar till. yrði til þess, að breytt yrði nokkuð um veizlutízku í landinu almennt, er þá nokkur vafi á því, að hún mundi hafa sín áhrif? Samkv. ákvæðum l. nr. 29 frá 1947, um vernd barna og ungmenna, er framkvæmt eftirlit með kvikmyndasýningum hér í landinu. Þessum eftirlitsmönnum er þó ekki ætlað að hafa nein afskipti af því, hvaða myndir eru fluttar inn í landið. Það eina, sem þeir geta og gera, er að banna að sýna börnum innan 16 ára aldurs þær myndir, er þeir álíta að geti haft skaðleg uppeldisáhrif. Hins vegar er ekkert eftirlit með kvikmyndasýningum fyrir eldri unglinga en 16 ára. Það er því full ástæða til að gefa frekari gætur að gildandi lagaákvæðum um eftirlit með kvikmyndum, því að áhrif kvikmynda á unglinga detta ekki alveg úr sögunni, þó að unglingarnir verði 16 ára. En þegar hv. 1. þm. Eyf. var að ræða um nauðsyn á meira eftirliti með kvikmyndum, sagði hann, að slík till. sem þessi, sem hér er til umræðu, mætti fljóta þar með. Þessi ummæli hans sýna, að ekki telur hann till. óþarfa, því að ef hún væri óþörf, þá hefði hún hvergi þurft að fljóta með. Þetta færir mér heim sanninn um það, að þessi hv. þm. muni varla greiða atkv. gegn þessari till. En það langmerkasta, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði í ræðu sinni um daginn, var þetta orðrétt: „Það verður að sýna uppeldismálunum meiri áhuga á Alþingi“ og „reyna allar leiðir til þess að verja æskuna óhollum áhrifum“. Ég vænti þess, að hver einasti hv. þm. geti tekið undir þessi orð, og þau eru ekki sögð að tilefnislausu. Ætli þau séu ekki sögð vegna þess m.a., hversu áfengisneyzla meðal æskumanna og kvenna fer gífurlega vaxandi? Þetta sér hv, 1. þm. Eyf. alveg eins vel og aðrir. En það er ekki nóg að sjá það. Það verður að reyna allar leiðir til þess að verja æskuna óhollum áhrifum, eins og hv. þm. orðaði það, og það er það, sem við flm. þessarar till. erum að gera. Íslenzka þjóðin galt mikið afhroð vegna berklaveikinnar áratugum og jafnvel öldum saman. Mikinn fjölda æskufólks lagði þessi sjúkdómur í gröfina. En þjóðin hófst handa um baráttu gegn þessum sjúkdómi undir forustu okkar beztu manna í læknastétt og hefur náð slíkum árangri, að það má nærri telja einsdæmi í heiminum, t.d. eru S.Í.B.S. og Reykjalundur orðin einhver glæsilegasta landkynning þjóðarinnar. Þjóðin galt líka mikið afhroð vegna slysfara á sjó og landi. Einnig þar hófst hún handa og sameinaðist eins og einn maður um Slysavarnafélag Íslands, sem náð hefur mjög ágætum árangri með starfsemi sinni. Æskufólk landsins er nú í hliðstæðri hættu vegna áfengisneyzlunnar og það var áður vegna berklaveiki, þó að einhver stigmunur kunni að vera þar á. Á þá ekki að reyna að bjarga því nú eins og þá? Er það eitthvað betra, að það tærist upp siðferðilega og líkamlega af þessum ástæðum frekar en hinum ? Á ekki að reyna að bjarga þessu fólki frá sjúkdóma- og slysahættum, hvers kyns sem þær eru? Það er hægt að deila um það fund eftir fund, að þessi till. beri ekki tilætlaðan árangur. En geri þeir þá betur, sem þannig mæla, og komi með aðrar till., sem bera meiri árangur. Þeir verða þá að sýna þær leiðir, sem þeir vilja fara til þess að verja æskuna óhollum áhrifum, eins og hv. 1. þm. Eyf. sagði um daginn. Það mun ekki standa á okkur flm, þessarar till. að ganga til samvinnu við hvern sem er um slíkar aðgerðir í uppeldismálum. En hitt, að gera ekki neitt, það sættum við okkur ekki við. Þeir æskumenn, sem villast út á glapstigu áfengisneyzlunnar, eru oft miskunnarlaust grýttir af almenningsálitinu. En þeir eru ekki einir um sökina. Þeir eldri og reyndari, jafnvel feður og húsbændur, bera líka ábyrgð og ekki sízt forustumenn þjóðarinnar. Þeim ber að vera leiðsögumenn, og þeir eru það líka. Það er fyrst og fremst á ábyrgð leiðsögumannsins, hvaða stefna er tekin. Undan þeirri ábyrgð verður ekki flúið. Þessi skylda hvílir ekki sízt á hæstv. Alþingi. Það verður að sýna uppeldismálunum meiri áhuga á Alþingi, segir hv. 1. þm, Eyf. Hann sér hættuna, eins og vænta mátti af svo lífsreyndum manni. En hvers er þá að vænta í þessu efni af yfirstandandi Alþingi? Verður það aðeins þessi till., eða verður það kannske ekki einu sinni hún? Eftir tiltölulega stuttan tíma verða komnir nýir menn í ábyrgðarstöður þessa þjóðfélags, líka hér á hæstv. Alþingi. Það verða menn, er notið hafa leiðsögu þeirra að meira eða minna leyti, sem nú eru í þessum ábyrgðarstöðum, Hver þau ráð, sem hér verða ráðin nú, bæði í þessu máli og öðrum, hafa því sína þýðingu fyrir framtíðina. Ég skal játa það, að till. þessi er ekki svo stórstíg sem æskilegt hefði þó verið. En það hefur reynzt furðu erfitt að stiga stóru sporin í þessu máli hér á hæstv. Alþingi að undanförnu. Og það er betra að stíga stutt spor og stíga það í rétta átt, heldur en standa kyrr eða hrekjast af leið. Efni till. er ekki meira en það, að hætt skuli að veita áfengi á kostnað ríkis eða ríkisstofnana. Engum er bannað að neyta áfengis. Það er efnislega sagt við hvern þann, er opinbera veizlu sækir: Ef þú vilt neyta áfengis, þá gerðu það á þinn eigin kostnað eða a.m.k. ekki á kostnað hins opinbera. Er ekki erfitt fyrir hv. þingmenn að greiða atkv. gegn þessu? Vill nokkur svara sem svo: Nei, ég vil hafa áfengi í veizlum, og ég vil fá það á kostnað ríkisins? Að þessu athuguðu get ég ekki skilið, að nokkur hv. þm. greiði atkv. gegn þessari till., og ég er því mjög bjartsýnn á framgang hennar á þessu yfirstandandi Alþingi.



Herra forseti. Mér finnst hæstv. forseti hafa sýnt dálitla ónærgætni, að hann skuli láta ræða þetta mál nú, þegar hv. þm. Borgf. er fjarstaddur, því þó að hv. þm. Borgf. sé ekki 1. flm. þessa máls, höfum við þó allir alþm. heyrt það, að hann hefur langmest gengið fram fyrir skjöldu í þessu máli af flm. Hann hefur nú ekki enn haldið nema eina ræðu, og sú ræða stóð nokkuð lengi. Það leið hálfur mánuður, frá því að hann hóf hana og þangað til hann lauk henni, að vísu liðu 13 dagar á milli þess, sem málið var tekið fyrir, en á þessum fundum, sérstaklega þeim fyrri, sem málið var rætt, eyddi hv. þm. Borgf. mestöllum þeim tíma, sem gekk til málsins, og svo hafa báðir hinir flm, talað. Þeim hefur lítillega verið svarað, og þess væri að vænta og ekki óeðlilegt, að þeir þyrftu aftur að taka til andmæla. En þetta er mál hæstv. forseta. Ég bendi aðeins á þetta og skipti mér ekki af því að öðru leyti. Hv. 1. Landsk. þm. hefur misheyrt það, sem ég sagði. Hann hafði það eftir mér, að drykkjuskapur væri ekkert vandamál í löndum Múhameðstrúarmanna. Ég held, að ég hafi ekkert sagt um það, man ekki eftir því og þykir það ótrúlegt, því að um þetta veit ég ekki neitt og get ekkert um það sagt. Ég sagði hitt, að mér þætti það engin furða, þó að þjóðhöfðingjar Múhameðstrúarmanna hefðu skrifað undir skuldbindingu um það að hafa ekki áfengisveitingar um hönd í sínum veizlum, vegna þess að þeim væri bannað það í Kóraninum að neyta áfengis, og þetta hygg ég að sé rétt. Ef það er áfengisvandamál í löndum Múhameðstrúarmanna, þá er það fyrir það, að það fer fyrir mörgum Múhameðstrúarmönnum eins og jafnvel getur komið fyrir templara, að þeir halda ekki þau boðorð, sem þeir eiga að halda. Þetta getur vel verið, að þar séu drykkjuvandamál, en ég veit ekkert um það og hef því tæplega nokkuð um það sagt. Hann var að tala um, að ég hefði verið með úrtölur í þessu máli. Ég veit ekki, hvað hann kallar úrtölur. Ég fellst ekki beinlínis á, að ég hafi verið með þær. Hitt lét ég í ljós, að þegar um það væri að ræða að sporna á móti drykkjuskap í landinu, þá mundi þessi till. vera fremur þýðingarlítil og ekki hafa mikil áhrif. Í ræðu hv. þm. Barð., sem hann hefur nú nýlokið, kom nákvæmlega fram sami skilningur og hjá mér, að jafnvel í ríkisveizlum, þar sem bannað væri að veita áfengi á kostnað ríkisins, mundi vera möguleiki á því að fá áfengi, ef veizlurnar væru haldnar á þeim hótelum, sem vínveitingaleyfi hafa. Hvort það kynni að þykja ókurteisi að gera slíkt, það kann að vera, en ég er ekki viss um, að það yrði af öllum fordæmt. Annars hafa hér komið fram upplýsingar í þessu máli, sem ég undrast alveg, ef réttar eru. Það er um það, að ríkisstofnanir ýmsar haldi veizlur á kostnað ríkissjóðs og veiti þ. á m. áfengi á þann hátt og að mér skildist með kostnaðarverði, eins og ríkisstj. getur gert. Ég verð að segja, að ég hef ekki vitað um þetta. Ég veit, að ríkisstofnanir halda sumar veizlur fyrir starfsfólk sitt og jafnvel fleiri, þegar einhver hátíðabrigði eru hjá þeim, en ég hélt, að það væri ekki á þennan hátt, sem áfengi væri fengið, sem þar kann að vera veitt. Nú hefur einn af hv. endurskoðunarmönnum ríkisreikninganna, að mér skildist, upplýst það, að svo væri, áfengið væri þar veitt á alveg sama hátt og ríkisstj. gerir í sínum veizlum. Ég veit ekkert, ef þetta er rétt, með hvaða heimild það er gert. Mér er kunnugt um það t.d., að hv. fjvn. heldur veizlu á hverju ári. Það skyldi þó aldrei vera, að það væri svona í hennar veizlum? Hv. þm. Borgf. hefur nú verið formaður hennar oft og lengi, þó að hann sé það ekki nú, og ótrúlegt þykir mér það, að slíkt hafi átt sér stað undir hans forsæti. Hv. 1. landsk. þm., 1. Flm. þessarar till., minntist á umgengni við útlendinga í þessu sambandi, og m.a. tók hann undir það, sem blöð templara voru með, þegar erlendir þjóðhöfðingjar komu hingað, sem kunnugt er, að tveir af þeim voru bindindismenn, að það væri hneyksli, að það skyldi vera haft vín um hönd í þeim veizlum, sem þeim var boðið til af íslenzkum stjórnarvöldum. Ég vil ekki mikið tala um þetta, en ég held nú samt, að þeir Íslendingar, sem voru í veizlu, sem hans hátign Svíakonungur hélt hér í sumar, hneykslist ekki. Mér er síður kunnugt um það, hvernig tilhögun var, þegar hans hátign Danakonungur var hér ári áður, og skal ekki nefna það neitt. Það gleður mig mjög, að ég hef að einhverju leyti tekið skakkt eftir því, sem hv. 1. landsk. þm. sagði í sinni fyrri ræðu. Hann taldi sig ekki hafa sagt það, þó að mér heyrðist það, að það væru 2.000 drykkjusjúklingar hér í Reykjavík, heldur hefði hann átt við allt landið, og komst að þeirri niðurstöðu, að það mundi vera um 2% af íslenzku þjóðinni drykkjusjúklingar. Þetta er miklu skárra að heyra en það, sem hann sagði í sinni fyrri ræðu, þó að þetta sé nógu alvarlegt, og það er ekki einasta skárra fyrir okkur Íslendinga að heyra þetta heldur en það, sem ég þóttist heyra fyrst, heldur lítur þá út fyrir, að það sé skárra ástand í þeim löndum, sem ég nefndi, heldur en samkvæmt hinu. Þá ætti samkvæmt því, sem Íslendingar drekka á mann og t.d. Frakkar drekka á mann, að í staðinn fyrir, að það væri meiri hluti frakknesku þjóðarinnar, að börnum, konum og gamalmennum meðtöldum, sem væri drykkjusjúklingar, þá skilst mér eftir sama hlutfalli, að það ættu að vera, að allri þjóðinni meðtalinni, um 34% í hlutfalli við mannfjölda hér og þar og áfengisneyzlu hér og þar. Þetta virðist mér vera skelfileg tala, ef það eru 34% allrar frakknesku þjóðarinnar drykkjusjúklingar, en það hlýtur næstum að vera, ef þessar tölur hv, þm, eru réttar. Hann svaraði því að nokkru, hvað væri drykkjusjúklingur, og skilgreindi það. Ég hef vitanlega ekki læknisfræðiþekkingu til þess að gera neina athugasemd við það, sem hann skýrði. Aftur svaraði hann ekki þeirri spurningu, sem ég bar upp við hann sem lækni og sálfræðing, hvort áfengi gæti beinlínis haft áhrif í fjarlægð. Ég nefndi tvö dæmi um það, að ég þykist hafa séð það sjálfur, og jafnvel hef ég séð tvö dæmi þess, annað skemmtilegt og hitt heldur leiðinlegt. Hv. þm. A-Húnv. minntist á þetta ódýra vín í veizlum ríkisstofnana. Ég vildi gjarnan fá nánari skýringu á því. Hann minntist einnig á það, að nú væri áætlaður meiri hagnaður af áfengissölu en áður hefði verið, en hann talaði sjálfur um það, að áfengið væri selt með okurverði hér, og það er alltaf verið að hækka það, og á þessu ári var það hækkað, ef ég man rétt. Ég man ekki betur en það væri hækkað 1. Febr. s.l. eða eitthvað um það bil, og þá getur orðið meiri hagnaður af áfengissölu fyrir ríkissjóð, þó að ekki sé meira drukkið. Hv. samþingismaður minn, 2. þm. Eyf., taldi réttilega það þýðingarmeira að stemma á að ósi, eins og hann orðaði það, koma í veg fyrir drykkjuskapinn, heldur en hitt, þó að það væri gott út af fyrir sig, að vera með bjargráðaráðstafanir gagnvart þeim mönnum, sem í drykkjuskapinn væru fallnir. Þetta er vitanlega alveg rétt hjá honum, En eins og ég hef sagt, hef ég mjög takmarkaða trú á því, að þessi till., þó að samþykkt verði, mundi á nokkurn hátt stemma á að ósi. Og ég er satt að segja dálítið undrandi yfir því, að þessir áhugamenn um bann og bindindi skuli ekki hefja baráttu, bæði hér á Alþingi og utan Alþingis, fyrir því að lögleiða hér algert áfengisbann. Það væri þó a.m.k. tilraun til þess að stemma á að ósi. Nei, það er ekki gert, heldur er verið með alls konar kák, sem hefur haft vafasaman árangur. Ég man eftir því, að þegar áfengislögin voru hér til meðferðar og m.a. samþykkt heimild til héraðabanna, þá lagðist ég á móti þeirri till., og ég sagði alveg nákvæmlega fyrir, hvað nú er fram komið, hvernig fara mundi um héraðabönnin, eins og þeim var fyrir komið. Það voru sett á héraðabönn í nokkrum kaupstöðum. Nú er búið að afnema þau í a. m. k. tveimur af þessum kaupstöðum með atkvgr, íbúanna, og nú er síðari villan argari hinni fyrri, því að það er enginn vafi, að það er drukkið meira í þessum kaupstöðum, vegna þess að héraðsbannið var um tíma, heldur en nú mundi vera gert, ef ekkert héraðsbann hefði verið. - Hann taldi óhugsandi, að það mundi verða drukkið í veizlu, t.d. á hóteli, þótt það hefði vínveitingaleyfi, ef gestgjafinn veitti ekki, þ.e.a.s. ríkið veitti ekki áfengi. En ef nú forstöðumaður veizlunnar keypti áfengi handa sér á hótelinu, það væri kannske einn heiðursgestur í veizlunni, sérstakur heiðursgestur, og hann keypti áfengi handa honum líka, hvað mundu gestirnir gera, þeir sem á annað borð vilja hafa vín með mat? Ég er ekki viss um, að nokkrum manni þætti það dónaskapur. Ég hef verið í slíkum veizlum, ekki sem ríkið hefur haldið, heldur sem félög eða samtök hafa haldið, t.d. heiðurssamsæti fyrir einstakan mann, þar hefur ekki fylgt neitt vín inngangseyrinum. Aðalforstöðumaður slíks samsætis hefur gert þetta, elns og ég var að lýsa. Hann hefur keypt vín handa sjálfum sér og heiðursgestinum, Svo hefur hver, sem þar hefur sýnzt, keypt vín handa sér og sinni dömu. Ég er ákaflega hræddur um, að það gæti farið svo, að veizlur, þó að haldnar væru á vegum ríkisins, færu svipað fram, jafnvel þó að þessi till. væri samþykkt. Þá minntist hv, þm. á þær áskoranir, sem borizt höfðu Alþingi um að samþykkja þessa till. Ég vék að því í ræðu á dögunum, hvað ég legði upp úr slíkum áskorunum. Það er alltaf hægt að safna áskorunum undir hvað sem vera skal, svo að segja, og ekkert undur er það, þó að stórstúkan og aðrar stúkur sendi slíkar áskoranir. Þetta eru bindindisfélög og vilja auðvitað, hvar sem á því bólar að eigi eitthvað að takmarka áfengisneyzlu, styðja það. En mér þykir það dálítið kyndugt um áfengisvarnanefndirnar, að þær skuli hafa flestar eða allar bætt sér í þennan hóp. Áfengisvarnanefndirnar eru til orðnar samkvæmt lögum frá Alþingi, sumpart skipaðar, að mig minnir, af ríkisstj. og sumpart kosnar heima í héraði, og þær hafa ákveðið verkefni. Þeirra verkefni á að vera það vitanlega að sporna við drykkjuskap, hver í sínu umdæmi, og alveg sérstaklega að vinna að því, að áfengislögunum sé hlýtt á því svæði, sem þær eru kosnar fyrir. Hitt hef ég aldrei vitað né heldur var það orðað, þegar áfengislögin voru sett, að áfengisvarnanefndirnar ættu að vera nokkrir húsbændur Alþingis. Og hvað sem um þessa till. verður og hvernig sem ég greiði atkv. um hana að lokum, þá er eitt víst, og það er það, að ég hef þessar áskoranir að engu, tel mig ekkert minni mann, þó að ég hlaupi ekki eftir öllum áskorunum, sem gerðar kunna að vera. Hv. þm. bjóst við því, að Ísland gæti vakið á sér athygli í útlöndum með því, að ekki yrði vín haft um hönd í sendiráðum íslenzkum, útlendir gestir, sem hingað kæmu, fengju ekki heldur áfengi í veizlum, sem þeim kynnu að vera haldnar. Ég býst við því, að Ísland gæti vakið á sér athygli. Við skulum setja sem svo, að þetta yrði gert. Sendiherrar okkar í útlöndum kæmu til annarra sendiherra og drykkju þar áfengi. Það má búast við því, því að ég hygg, að þeir séu fæstir af þeim bindindismenn, En þegar þeir kæmu til okkar sendiherra, - nei, það má ekki hér hafa neitt áfengi um hönd. Ríkisstjórnin íslenzka og önnur æðstu stjórnarvöld byðu sendiherrum útlendum í áfengislausa veizlu, heimsæktu svo sendiherrana og drykkju þar áfengi. Ég er hv. þm. alveg sammála um, að þetta mundi vekja athygli á Íslandi, en ég er ekkert víss um, að sú athygli væri eftirsóknarverð á allan hátt. Hv. þm. Barð. minntist á það, að þetta væru orðnar langdregnar umræður um þessa till. Ég vék nú aðeins að þessu áður. En ég bendi honum á það, að það eru flm. till. sjálfir, sem hafa dregið hér tímann, og þó alveg sérstaklega einn þeirra. Það hefur ekki verið talað á móti till. neitt að ráði. Ef til vill má líta svo á, að hv. þm. A-Húnv. hafi talað beint á móti henni. En samt sem áður hafa hv. flm. þurft að nota eins langan tíma og raun ber vitni um. Hv. þm. Barð. sagðist ekki efa það, að ég mundi verða með þessari till., ef hægt væri að sannfæra mig um það, að hún mundi draga úr áfengisneyzlu. Þetta er alveg rétt. Ef hún gæti orðið til þess, að unglingar t.d. legðu niður drykkjuskap og yfirleitt mundi draga úr áfengisneyzlu í landinu til muna, ef hún yrði samþykkt, þá mundi ég verða með henni, en gallinn er, að það er ekki búið að sannfæra mig um þetta enn. Ég álít till. hégóma, sem engin áhrif getur haft í þessu efni, hreint ekki nein, Og eins og ég vék að áður, þá er ekki nema eitt til í þessu máli, og það er að reyna áfengisbann, ef menn vilja forða þjóðinni frá áfengisnautn. Að vísu yrðu bannlögin brotin, eins og bannlögin voru brotin á árunum, og þau yrðu sjálfsagt meira brotin en þá var, sökum þess að möguleikarnir til þess eru miklu meiri nú en þá var. En hvað um það, það væri þó tilraun, og sjálfsagt yrði það svo, að úr drykkjuskap mundi verulega draga með því móti að banna áfengi í landinu. Ýmiss konar félagsskapur mundi geta gert mikið, ef áhugi væri fyrir hendi. Það sýnir sig nú, að góðtemplarastúkan getur ekki mikið gert í því efni. En ef risi upp félagsskapur ungra manna nú með sama áhuga og sama eldmóði og ungmennafélögin höfðu á fyrsta áratugnum, sem þau störfuðu, þá væri ég viss um, að það gæti haft mjög mikil áhrif til þess að draga úr því, að ungt fólk sæktist eftir áfengi, og ýmiss konar félagsskapur gæti þannig komið til greina til þess að breyta skoðunum fólks á þessu og þeim kröfum, sem það gerði til sjálfs sín. En það opinbera aftur, ríkisvaldið, löggjafarvaldið, það álít ég að geti ekki gert neitt verulegt annað, en samþykkja algert bann, allt annað verði hálfgert kák. Það er mín skoðun.



Herra forseti, Það er nú e.t.v. ekki rétt að vera að lengja þessar umræður, sem má segja að séu orðnar nógu langar, enda þótt ég að vísu telji það ekki á neinn hátt vera að sóa tíma Alþ., þó að rætt sé um áfengismál, því að eins og flestir hv. þm., sem hér hafa talað, hafa tekið fram, þá er hér um að ræða ein stærstu vandamál okkar þjóðar. Ég ætla þó ekki að flytja langa ræðu, en það voru nokkur atriði, sem ég gat ekki stillt mig um annað en drepa á, sumpart til að leiðrétta. Ég sé enga ástæðu til þess að vera að halda uppi stælum um það frekar, hvað sé kurteislegt og hvað ekki kurteislegt í sambandi við vínveitingar. En ég held þó, að það hljóti að vera hverjum manni ljóst, að það er sitt hvað, hvort haldin er veizla til heiðurs manni, sem er bindindismaður, og þar sé veitt vín, eða þó að hann haldi slíka veizlu fyrir menn, sem hann gerir ráð fyrir að gjarnan vilji neyta víns, og veitir þar vín, Það er að sjálfsögðu mikill eðlismunur. Það var spurt hér að því, af hverju bindindismenn berðust ekki fyrir banni. Það kann að vera ástæða til að spyrja að því. En þó mun ekki vera nein breyting a.m.k. skilst mér varðandi skoðun templara á því, að það sé þeirra höfuðstefnumál að koma á banni. Aðra bindindismenn kann að greina á um það, hvort rétt sé að innleiða bann eða ekki á þessu stigi málsins. Vitanlega er það sú endanlega leið, sem hlýtur að verða að fara, ef á að útrýma áfenginu úr landinu. En ég fyrir mitt leyti álít, að bann hafi því aðeins tilætlaða þýðingu, að það hafi verið skapað í landinu áður nauðsynlegt almenningsálit gegn drykkjuskap. Og ég efast um og er raunar viss um, að það álit hefur ekki verið skapað í dag, þannig að það verður að vinna að framgangi þessa máls fyrst og fremst á þeim grundvelli að reyna að skapa þetta almenningsálit, og um það hafa ýmis félagasamtök tengzt að reyna einmitt að vinna að málinu á þennan hátt. Ég vil leyfa mér að mótmæla þeirri kenningu hjá hv, 1. þm. Eyf., að áfengisvarnanefndir hafi farið út fyrir sitt verksvið með því að senda áskoranir til Alþingis um að samþykkja þessa till., vegna þess að nefndirnar eigi ekki að vera húsbændur Alþingis, þar sem þær séu kjörnar eftir lögum frá Alþ. Ég veit ekki til þess, að þessar n. hafi á neinn minnsta hátt reynt til þess að gerast húsbændur Alþ. En að þær megi ekki senda Alþ. skoðanir um sinn vilja, byggðan á þeirri reynslu, sem þær eiga að hafa og hafa í baráttunni gegn áfengisbölinu, það finnst mér næsta fráleit kenning, og það væri miklu nær, að þær brygðust sínu hlutverki, ef þær ekki létu í ljós skoðanir sínar á einmitt því máli, sem þær eru sérstaklega kjörnar til að annast. Og ástæðan til, að þær skora á Alþ. að samþykkja þessa till., er blátt áfram sú, að þær telja, að samþykkt hennar skapi bætt skilyrði til þess að vinna gegn óeðlilegri og skaðvænlegri áfengisnautn á samkomum í þeim héruðum, þar sem þær eru starfandi. Ég vil nú ekki gera að löngu umtalsefni ræðu míns góða frænda, hv. þm. A-Húnv. (JPálm). En ég verð að segja það þó, að hann hélt áfram í sinni síðari ræðu að valda mér miklum vonbrigðum, því að ég minnist þess nú satt að segja ekki að hafa heyrt ræðu flutta, sem hafi verið jafnandstæð bindindi og þessi ræða, sem hann flutti hér áðan. Og ég efast um, að þessi ágæti þm. hafi athugað það til hlítar, hvaða afleiðingar það mundi hafa í þjóðfélaginu, ef ætti að framfylgja þeim kenningum, sem hann var hér með, þar sem hann blátt áfram hélt því fram, að áfengið væri meðal, það væri nánast guðaveigar, eins og hann vitnaði í eitt ágætt skáld, og að það ætti eiginlega að vera hlutverk menningarstofnana í þjóðfélaginu, ekki að stuðla að því, að menn forðuðust þennan dýrðardrykk, heldur að unglingarnir kynnu með hann að fara, kynnu að meta hann og gerðu sér grein fyrir þá vafalaust um leið, að þessar veigar væru í rauninni upphaf eða a.m.k. aflgjafi ýmissa þeirra stórkostlegustu verka á andlegu sviði, sem fram hefðu komið. Ef ætti að fara að taka upp kenningar í þessu formi, gefur það auga leið, að það í rauninni hlýtur að verða mjög mikilvægt atriði í andlegu uppeldi þeirra manna, sem eiga eitthvað að verða til stórra hluta í þjóðfélaginu, að þeir meðhöndli vín, að vísu á þann skikkanlega hátt, sem hv. þm, talar um, en að það hljóti að verða þeim mjög til trafala á þroskabrautinni, ef þeir ekki neyta áfengis. Ég held sannast sagna eða vil a.m.k. trúa því, að hv. þm. A-Húnv. hafi ekki til hlítar gert sér grein fyrir, hvaða afleiðingar þessi kenning hljóti að hafa. Hann sagði, að vín væru hin eftirsóttustu gæði, en ekki illt, ef rétt væri með farið. Það er alveg rétt, að fjöldi manna getur farið með vín á þann hátt, að það verði ekki þeim til tjóns. En við skulum gera okkur grein fyrir því, að ég hygg, að enginn maður, sem hefur orðið áfengi að bráð, hafi ætlað sér að verða drykkjumaður fyrir fram, heldur hafi hann ætlað að meðhöndla þessa guðaveig á þann hátt, sem hv. þm. A-Húnv. gat um. En niðurstaðan hefur sorglega oft orðið sú, að þetta hefur gengið lengra, en góðu hófi gegnir. Og ég leyfi mér að fullyrða, að það, sem af er a.m.k., hafi mannkynið og einnig okkar litla þjóð haft stórkostlega meiri bölvun af áfenginu heldur en gott, þannig að það sé ekkert áhorfsmál, að það hljóti að verða stefnan - og vil ég taka undir það með mínum ágæta samþingismanni, hv. 1. þm. Eyf. - að útrýma áfengi úr okkar þjóðfélagi og að um það hljóti öll góð öfl í þjóðfélaginu að sameinast.



Herra forseti. Það er aðeins út af því, að hv. þm. Barð. (SE) spurði mig, hvað ég hefði gert til þess að greiða fyrir því, að bann kæmist á hér á landi eða takmarkanir um áfengi, og auðheyranlega vissi hann ekki til þess, að það hefði neitt verið. Hér á Alþ. hef ég ekki gert mikið til þess, það skal ég játa, en þó vann ég að því sem nefndarmaður í Alþ. og með atkv. mínu, að á árunum rétt fyrir 1930, ég man því miður ekki ártalið nákvæmlega, voru sett þau ströngustu áfengislög, sem hér hafa verið, eftir að áfengi var leyft aftur. Ég samþykkti að sjálfsögðu, eins og flestallir þm., að afnema bannið við sterkum drykkjum, þegar þjóðin var búin að samþykkja það. Hitt er svo annað mál, sem ekki kemur þessu beinlínis við og ekki hans spurningu, en ég get þó aðeins getið þess, að hefði ég haft kosningarrétt árið 1908, því að ég var kominn til vits og ára þá og fylgdist vel með því, sem var að gerast, þá hefði ég samþykkt bannið. En vitanlega gerði ég það ekki sem þingmaður, enda ekki kominn á þing. En því miður, allar vonir um þessi ströngu ákvæði, bæði um bannið og þessi ströngu ákvæði frá áfengislögunum, hvort það var frá 1928 eða öðru ári, brugðust. Þá kom bara bruggið í staðinn, og smyglið jókst.

Forseti (EmJ): Hv. 1. þm. Eyf. lét liggja orð að því í sinni ræðu, að ég hefði sýnt hv, þm. Borgf. nokkra ónærgætni með því að taka málið á dagskrá að honum fjarverandi. Út af þessu vil ég aðeins segja það, að hv. 1. flm. málsins var nú hér viðstaddur. Ég hafði auk þess samráð við annan af flm. málsins um það, hvort taka bæri málið á dagskrá, og taldi hann, að það væri rétt að gera það, enda búið að vera svo lengi á dagskrá og nauðsynlegt að koma því til nefndar, að ég taldi ekki unnt þess vegna að biða með það. Hv. þm. Borgf. gerði líka svo ýtarlega grein fyrir sínu máli á tveim fundum nú að undanförnu, að ég ætla, að hans sjónarmið hafi komið greinilega fram. Það eina, sem segja mætti til þess að réttlæta frestun, er það, að hv. 1. þm. Eyf. hafi ekki tækifæri til að svara hv. þm. Borgf. eins og hann mundi hafa kosið að honum fjarverandi, og er ég honum sammála um það. En það gefst væntanlega tækifæri til þess að gera það síðar, því að málið kemur væntanlega fyrir á ný, þó að það verði nú afgreitt til nefndar. Ég vil aðeins taka það fram, að ég tók málið á dagskrá eftir að hafa haft samráð við einn flm. og eftir að ég sá, að 1. flm. málsins var hér viðstaddur.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af því, sem hér hefur komið fram síðast. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) sagði eitthvað á þá leið, að ég teldi till. þýðingarlitla. Ég sagði, að ég teldi till. ekki svo stórstiga sem æskilegt væri, af því að það er svo erfitt að stíga stór spor í þessum málum hér á hæstv. Alþingi. Hún getur haft þó nokkra þýðingu, þó að við hefðum viljað flytja mál, sem hefði miklu stærri þýðingu, en við vissum að var vonlaust að koma fram, og þá viljum við heldur koma fram máli, sem nær skemmra, heldur en koma engu fram. Hann sagði, að það hefði ekki verið talað hér á móti till. í sjálfu sér. Það er nokkuð til í þessu, en þó herti hann upp hugann núna og sagði, að till. væri hégómi. En með tilliti til þess, sem hann er áður búinn að segja, að hæstv. Alþ. þurfi að leggja áherzlu á uppeidismálin og að það verði að finna allar leiðir til þess að forða æskunni frá óhollum áhrifum, hvað hefur hann og skoðanabræður hans þá gert hingað til, til þess að ná þessu marki, sem þeir telja nauðsynlegt að ná? Hann er sjálfur búinn að sitja bráðum 42 þing. Hann segir, að aðalatriðið eða þýðingarmesta atriðið sé að koma hér á banni. Hvað hefur hann þá flutt margar till. hér á hæstv. Alþ, til að koma á banni?

Eigum við von á till. frá honum um það?

Ég veit ekki, hvort við eigum von á henni, en hún kemur nokkuð seint, jafnvel þó að hún kæmi nú. Nei, ég held, að hv. þm. viti það sjálfur, að till. er ekki þýðingarlaus. Hún getur haft verulega þýðingu, og af því er hún flutt. Ég skal vera fáorður í garð hv, þm. A-Húnv. (JPálm), vegna þess að það ómak hefur verið tekið af mér. Hann sagði, að áfengismálin væru stórkostleg vandamál, en jafnframt sagði hann, að vínið væri eftirsóttustu gæði lífsins. Og hvað vildi hann svo gera? Ekki neitt. Hann sagði, að það væri aðallega hlutverk foreldra, skóla og kirkjuhöfðingja að sinna þessu máli. Það er rétt, vafalaust gera foreldrar það, sem þeir geta, í þessu. En ef foreldrum tekst það ekki nema að litlu leyti, þá hvað? Vissulega gera skólarnir líka mikið í þessum málum. En skólarnir hafa mjög takmörkuð áhrif á unglinga. Þeir eru skamman tíma undir forsjá skólanna. Of ef þeim tekst ekki að ná þeim árangri, sem æskilegur væri, hvað þá? Hann nefndi kirkjuhöfðingja. Ég veit ekki, hvort hann á eingöngu við biskupa eða presta líka. Ég verð að segja það eins og það er, ég hef ekki orðið var við, að kirkjan hafi beitt sér sérstaklega í þessum málum. En það má sama segja um þá, kirkjuhöfðingjana, ef þeir ekki ná þeim árangri, sem æskilegur er, hvað þá? Hvað var gert gegn berklaveikinni, áður en reist voru hælin á Vífilsstöðum og Kristnesi? Við höfðum lækna þá. Átti þá að segja við sjúklingana: Þið hafið lækna? Þarf þá ekki að gera meira? Hvað var gert í slysförum áður en Slysavarnafélag Íslands var stofnað? Áttum við að segja við sjómenn og aðra: Þið hafið björgunarbáta á skipunum? Átti þá ekki að stofna Slysavarnafélag Íslands? Jú, ég veit, að hv. þm. sér, að þegar þessir aðilar megna ekki að gera það, sem þeir þurfa að gera, þá verða aðrir að koma til. Og ef á að skjóta öllum áhyggjum sínum upp á þessa aðila, hvað er þá hlutverk Alþingis? Koma því þessi mál ekkert við?



Herra forseti. Það hafa nú verið haldnar hér þrjár ræður, síðan ég talaði áðan, og í máli ræðumanna hafa komið fram nokkur atriði, sem gefa mér tilefni til þess að segja um málið nokkur fleiri orð, en ég hafði áður gert. Ég get verið hv, ræðumönnum þakklátur fyrir það, að þeir hafa tekið heldur vinsamlega í mína brtt. um að leggja áherzlu á það að draga úr kostnaði við skemmtiferðir og veizluhöld, en hv. þm. Barð. taldi, að það væri ekki vel viðeigandi að blanda þessu tvennu saman, sparnaðartali á fé ríkisins og svo menningarmáli, eins og hann kallaði það, eins og till. væri upphaflega flutt. Ég skal koma svolítið nánar að því síðar. En varðandi mína till. þykir mér það mjög táknrænt fyrir hugarfar hv, þm. yfirleitt varðandi fjárútlát, hvernig þeir snúast við því að draga úr þeim kostnaði, sem á þessu sviði verður að teljast mjög óþarfur. Hv. 2. þm. Eyf. sagði eitthvað á þá leið, að hann undraðist það, að nokkur þingmaður, og átti þá sjálfsagt við mig, léti í ljós, að þingmenn gætu ekki fórnað einni brennvínsveizlu fyrir þetta mál. Hér er nú algerlega snúið við í rauninni mínum orðum, því að ég vék að því, að eins og kunnugt er, væri það alkunnugt, að það væri haldin ein þingveizla á ári, og annaðhvort yrði það að vera ein veizla eða engin, og vel mætti náttúrlega segja, að þennan sið væri hægt að afnema. Og ef það væri á annað borð inn á það farið að sýna einhvern sparnaðarvilja yfirleitt, þá hugsa ég, að margir þingmenn tækju því vel, þó að þeir töpuðu af þeim fagnaði, sem þar er um að ræða, ef það væri almennur vilji fyrir því að draga úr kostnaði. Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt að segja, að það sé mér til neins vansa, þó að ég hafi nefnt það, að það yrði annaðhvort að vera ein veizla eða engin á ári á Alþingi. En hvernig er það með hv. stjórnarliða, sem hér hafa talað, og hvernig er það með hv. 2. þm. Eyf., sem hér hefur líka talað? Hv. 1. landsk. og hv. þm. Barð., sem eins og kunnugt er eru í stjórnarliðinu, hafa að sjálfsögðu haft aðstöðu til þess að kynna sér, hvernig stendur á því, að frá hálfu stjórnarinnar er eini tekjuliðurinn á áætlun fjárlaganna, sem er hækkaður, gróði af áfengisnautn árið 1958. Af hverju er þetta? Það virðist ekki vera af því, að þessir menn ætlist til þess, að það sé dregið úr áfengisnautn. Hv. 2. þm. Eyf., sem er í fjvn., hefur líka að sjálfsögðu tækifæri til þess að athuga það, ef á að lækka þennan lið eitthvað, eða hvaða ráðstafanir á að gera til þess, að það sé ekki svona mikill áfengisgróði á komandi ári. En menn átta sig sennilega ekki á því, að það, sem hér er verið að fara fram á með þessari till. um að banna áfengisnautn í opinberum veizlum, hefur engin áhrif á áfengisgróðann, og það er vegna þess, að vínið, sem þar er veitt, er tollfrjálst og álagningarfrjálst yfirleitt. Þó að það væru afnumdar allar áfengisveitingar í opinberum veizlum, hefði það engin áhrif á áfengisgróðann, sem ríkið ætlast til að fá, nema ef vera skyldi til þess að hækka hann, vegna þess að um leið og þetta væri afnumið, yrði það til þess, að í ýmsum þessum veizlum væri drukkið dýrt vín, sem er álagning og tollur á, eins og bæði ég og hv. 1. þm. Eyf. hafa bent á. Auk þess hef ég ekki séð neina till. frá þessum mönnum um það, að þeir vilji neina breytingu á því gera, sem alkunnugt er, að hér eru lögleiddar áfengisveitingar í hverju veitingahúsi og það ýmist daglega eða þá a.m.k. sex daga í hverri viku. Annars er það eitt atriði, sem kom fram í ræðu hv. 2. þm. Eyf., sem ég sé ástæðu til að víkja nokkuð að. Hann gerði það að aðalatriði til andmæla minni ræðu, að sér fyndist það óviðeigandi, jafnvel mér til vansa, að ég hefði talað um þetta mál, áfengismálið, eins og það væri ekkert vandamál. Út af þessu hlýt ég að segja fáein orð. Ég talaði ekkert um áfengismál í heild sinni, heldur aðeins þær till., sem hér liggja fyrir, og tók það fram í upphafi minnar ræðu, að ég ætlaði ekki að flytja hér neina bindindisræðu, vegna þess að ég væri viss um, að það hefði engin áhrif til minnkunar eða annars í sambandi við áfengisneyzlu í landinu. En úr því að á mig er skorað, sem óbeinlínis er í þessum orðum, að tala um áfengisvandamálið, þá get ég gjarnan sagt um það nokkur orð, og það er sjálfsagt enginn maður hér innan veggja í neinum vafa um það, að áfengismálið er stórkostlegt vandamál í okkar þjóðfélagi eins og í öllum okkar nágrannalöndum. Og það þarf ekki annað að sjá í því efni en það, að það er gert ráð fyrir því að selja áfengi fyrir á annað hundrað millj. króna. Þetta er stórkostlegt vandamál, þó að ekki væri neitt annað en fjárhagurinn, en það er ýmislegt fleira, sem kemur þar til greina. En þó að þetta sé svo, að þetta sé mikið vandamál, þá mundi þessi till., sem hér liggur fyrir og mest hefur verið rætt um, ekki hafa nein áhrif til þess að útrýma því vandamáli og því síður tal um það, að það sé það, sem mest á ríði, að það megi ekki sjást vín í þeim veizlum, sem það opinbera heldur, en það skuli þó halda veizlur. Nú er það svo, að það er alveg þýðingarlaus iðja, sem fjöldamargir öfgamenn á þessu sviði hafa, að ætla að telja fólkinu trú um það, að vínföng, það sé eitthvað illt, það sé eitthvað illt og voðalegt, sem beri að útrýma. Því trúir enginn maður. Menn vita það allir, að vín er eitt af eftirsóttustu gæðum lífsins. Hitt vita allir, að það er svo eftirsótt vegna þess, að það eru af því slík áhrif, að mönnum mörgum þykir það eftirsóknarvert. En vegna þess að það er eftirsótt, er meðferðin á því meira vandamál, en á jafnvel nokkru öðru nautnalyfi eða nautnameðali, sem til er. Og það er vandamálið, hvernig á að umgangast gæði lífsins á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum. Í því felst sá hinn mikli og stóri vandi, sem áfengið hefur í för með sér. Við getum vitnað í spámenn og skáld og listamenn um það, að þeir hafa sannarlega ekki allir talið vín vera með því vonda í lífinu. Við þurfum ekkert annað, en minna á orðin í einu alkunnasta kvæði okkar ágætasta skálds, Jónasar Hallgrímssonar, þar sem hann segir: „Meðan þrúgna gullnu tárin glóa og guðaveigar lífga sálaryl, þá er það víst, að beztu blómin gróa í brjóstum, sem að geta fundið til.“ Hvað er það, sem þetta fræga skáld og snillingur segir með þessum orðum? Hann segir það óbeinlínis: Glæsilegustu hugsjónirnar, fegurstu ljóðin, drengilegustu verkin eiga upptök til þess, þegar guðaveigar lífga sálaryl. En vandamálið er ekki þar. Vegna þess að hér er um að ræða eftirsótt nautnameðal, er vandamálið í því að kenna fólkinu að umgangast þennan hlut skynsamlega, þannig að það sé ekki nautnin, sem ræður yfir manninum, heldur sé það maðurinn, sem ræður yfir nautninni. Hér hefur verið minnzt á menningarmál í þessu sambandi, og það eru engin undur, þó að það sé gert. Á okkar fjárlagafrumvarpi er gert ráð fyrir rúml. 116 millj. kr. til menntamála á næsta ári. Ég gæti trúað, að einstaklingarnir legðu kannske annað eins fram eða eitthvað í þá áttina. Og eitt af því, sem á að vera tilgangurinn með öllu skólahaldi, öllum kostnaði við menningarframkvæmdir, er að kenna fólkinu að umgangast gæði lífsins á þann hátt, að það sé þeim til sæmdar, en ekki vansæmdar, Þess vegna er það, að það er hlutverk foreldra, skóla og kirkjuhöfðingja, ekki að reyna að troða því inn í fólkið, að meðal eins og áfengi sé einhver ægilegur hlutur, sem beri að hata, heldur kenna því að umgangast þessa nautn og allar aðrar þannig, að það hafi vald á þeim, og það sé gert á þann hátt, að það verði þeim ekki til smánar og vanvirðu. Það er talið, að hér á Norðurlöndum séu menn veikari fyrir ofdrykkju, en víðs vegar annars staðar í heiminum, og það kann rétt að vera. En hluturinn er sá, að það er e.t.v. af því, að hér er kaldara, en annars staðar. En því meiri ástæða er til þess að reyna að vinna þannig að þessum málum, að það sé ekki gert á öfgafullan hátt, sem oftast verkar öfugt við það, sem til er ætlazt, heldur sé það gert þannig, að fólkinu og sérstaklega unglingunum sé sýnt fram á, að það verður að umgangast þessa nautn eins og allar aðrar þannig, að það ráði yfir sér, en nautnin verði ekki herra yfir þeim sjálfum. Hv. 1. þm. Eyf. vék að því, að það væru nýjar upplýsingar fyrir sig, að hér væru haldnar veizlur á kostnað opinberra stofnana. Ég hefði nú haldið, að svo þrautreyndur og gamall og gáfaður þm. sem hv. 1. Þm. Eyf. er væri búinn að vita þetta fyrir lifandi löngu. Þetta hefur gerzt í fjöldamörg ár. Það eru haldnar veizlur á kostnað opinberra stofnana, ýmist sem þær eða þeirra forstöðumenn sjá sjálfir um ellegar það er þá í umboði ráðherranna. Og ég get m.a. sagt ykkur það, að t.d. stjórnarráðið hefur aldrei fengið eins mikið af tollfrjálsu áfengi til afnota fyrir gesti ríkisstjórnarinnar eins og árið 1956. Og ég býst við, að það sé kannske enn þá meira á yfirstandandi ári, þó að ég viti ekki um það, því að ég hef enga reikninga um það séð. Hins vegar verð ég að segja hv. 1. þm. Eyf. og öðrum hv. þm. það, að það er ekki algild regla, þó að opinberar stofnanir haldi veizlu og láti stofnunina bera kostnaðinn, að þar sé tollfrjálst vín. Hitt er líka til, einstakar stofnanir hafa haldið afmælisveizlu án þess að hafa fengið afslátt af því víni, sem þar er haft til meðferðar. Nú skal ég ekki hafa þessi orð miklu fleiri. Ég vil ljúka þeim með því að segja, að það er ákaflega mikill misskilningur, ef nokkur maður vill halda því fram í alvöru, að það sé eitthvert úrslitaatriði í sambandi við áfengismál á Íslandi, hvort þessi till. verður samþykkt eða ekki. Því fer ákaflega fjarri. Ég efast um, að hún mundi hafa nokkur áhrif, þó að samþykkt yrði. Það eru allt aðrar ráðstafanir, sem þar þurfa að koma til greina, ef gagn ætti að að verða, og þeir menn, sem eru hér í valdaaðstöðu í okkar þjóðfélagi, hafa það á valdi sínu að athuga það, hvað eigi helzt að gera til þess að koma fólkinu í skilning um það, að því ber að umgangast gæði lífsins á þann hátt, að það sé til sæmdar, en ekki vansæmdar yfirleitt.