Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins til að ræða störf þingsins. Svo bar til að í gær var skýrslu hæstv. heilbrrh. um ófrjósemisaðgerðir sem gerðar voru árin 1938--1975 dreift á borð hv. þm. Skýrslan var gerð að beiðni minni og nokkurra félaga minna úr Samfylkingunni en við höfum lagt þá beiðni fram þrisvar sinnum. Með vísan til 46. gr. þingskapa vil ég beiðast þess af hæstv. forseta að hann taki skýrsluna á dagskrá þingsins fyrir lok 127. löggjafarþings þannig að hana megi ræða ítarlega, það hvernig bregðast skuli við henni og hvort hæstv. heilbrrh. hyggst bregðast við henni með einhverjum hætti.

Herra forseti. Mikil vinna hefur verið lögð í þessa skýrslu á vegum heilbrrn. Hún hefur reyndar verið í vinnslu nokkuð lengi. Ég tel einboðið að ræða hana og er tilbúinn í þá umræðu hvenær sem er. Ég hef rætt það innan ráðuneytisins hvernig við gætum brugðist við eða sett af stað vinnu í framhaldi af þessari skýrslu, sem ég tel rétt að gera. Ég mundi þá gera nánari grein fyrir því þegar sú umræða færi fram.

Samkvæmt 46. gr. þingskapa sem hér var vitnað til er einsýnt að skýrslan verði tekin til umræðu. Þar segir: ,,Ef ráðherra eða skýrslubeiðendur, einn eða fleiri, óska þess skal skýrslan tekin til umræðu. Ráðherra gerir þá grein fyrir henni.`` Þessi skýrsla verður því tekin á dagskrá þegar tími vinnst til.

Herra forseti. Eins og þingheimi er kunnugt hef ég lagt fram skýrslu sem er yfirlit um utanríkismál sem liggur hér á borðum hv. þm. Í síðustu tveimur yfirlitsræðum gerði ég að umtalsefni tvo meginstrauma sem mest hafa haft áhrif á utanríkismál Íslands undanfarin ár. Þetta eru samrunaþróunin í Evrópu annars vegar og hnattvæðingin svonefnda hins vegar. Að þessu sinni vil ég ræða sýn á almenna þjóðfélagsþróun sem nefnd hefur verið sjálfbær þróun. Ég er þó að sjálfsögðu reiðubúinn að ræða hvaðeina í efni skýrslunnar hér á eftir. Ég geri þessa sýn að umtalsefni því hún hefur verulega þýðingu fyrir okkur Íslendinga. Við byggjum afkomu okkar að stórum hluta á náttúru landsins, hvort sem eru fiskveiðar, orkuvinnsla, landbúnaður eða ferðaþjónusta. Með hugviti, þekkingu og atorkusemi höfum við fært náttúruna okkur í nyt og byggt hér nútímasamfélag á borð við það besta sem finnst í Evrópu. Náttúran er okkar vinnustaður og þar þarf sjálfbær þróun að vera í öndvegi. Við getum gert ýmislegt heima fyrir til að vinna að sjálfbærri þróun en staðreyndin er sú að við getum ekki náð því markmiði ein. Við búum í heimi hnattvæðingar og erum stöðugt háð utanaðkomandi straumum og áhrifum. Ég þarf vart að minna á þær afleiðingar sem mundu verða af geislamengun í hafinu. Markaðir okkar fyrir fisk mundu hverfa á svipstundu. Það skiptir okkur líka verulegu máli hvaða augum heimsbyggðin lítur lífríki jarðar og nýtingu þess. Þetta höfum við fengið að reyna í hvalveiðimálunum og því miður er ýmis dæmi að finna um svipaðan áróður gegn fiskveiðum. Alþjóðlegir straumar og stefnur í umhverfismálum hafa veruleg áhrif á stöðu okkar í samfélagi þjóðanna og möguleika okkar að nýta okkar dýrmætu auðlindir. Það er afar brýnt að við tökum virkan þátt í þeirri skoðanamyndun og stefnumörkun sem fram fer um þessi mál á alþjóðavettvangi. Það fer vel á því að fjalla nú um sjálfbæra þróun þegar í bígerð er leiðtogafundur í tilefni þess að tíu ár eru liðin frá því að samfélag þjóðanna ákvað í Rio de Janeiro að hafa sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Við væntum þess öll að leiðtogafundurinn í Jóhannesarborg endurveki þann samhug og kraft sem einkenndi Ríó-ráðstefnuna, og að hann marki mikilvægt skref í hnattrænni samvinnu um sjálfbæra þróun, einkum varðandi þróunarríkin. Þegar hugtakið sjálfbær þróun kom fyrst á dagskrá þótti mörgum það vera ónákvæmt og óljóst og efuðust um gagnsemi þess. Reynslan hefur hins vegar sýnt að sú hugsun sem í hugtakinu felst hefur náð fótfestu bæði í alþjóðlegri samvinnu og í stefnumörkun flestra ef ekki allra ríkja. Gagnsemi hugtaksins hefur einmitt verið sú að í því felst framtíðarsýn sem er nægilega sveigjanleg til að aðlagast nýjum aðstæðum á tímum örra breytinga. Sjálfbær þróun þýðir einfaldlega að við búum í sátt og samlyndi við umhverfi okkar og samfélag og skilum betra búi til afkomendanna. Hugtakið á rætur að rekja til umhverfisverndarvakningarinnar í lok síðustu aldar. En tilkoma þess var jafnframt ákveðin viðbrögð við henni. Vakningin hafði ekki skilað fullnægjandi árangri, ekki síst vegna þess að umhverfisvernd og hagvexti var oft stillt upp sem ósættanlegum andstæðum. Með sjálfbærri þróun leitum við hins vegar leiða til að hámarka efnahagslega og félagslega velferð án þess að skaða grunngæði jarðar eða möguleika komandi kynslóða á að njóta sams konar eða meiri velferðar. Sjálfbær þróun er þannig ekki blind umhverfisstefna, heldur stefna sem setur manneskjuna og velferð hennar í öndvegi. Hugtakið leggur áherslu á að verndun hins náttúrulega umhverfis sé forsenda áframhaldandi efnahagsþróunar og velferðar mannkyns, en jafnframt að blómlegt efnahagslíf og félagsleg velferð séu forsendur þess að umhverfið verði verndað og auðlindir náttúrunnar nýttar á ábyrgan hátt til frambúðar. Því þarf ávallt að skoða framkvæmdir og ákvarðanir í efnahagsmálum, félagsmálum og umhverfismálum í samhengi. Við Íslendingar höfum skipað okkur í flokk þeirra ríkja sem vilja vera í fremstu röð í að byggja upp sjálfbæra framtíð, enda byggjum við velferð okkar að verulegu leyti á gæðum íslenskrar náttúru. Ekkert annað ríki getur státað af því að þiggja um 70% af orku sinni frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Við ætlum okkur enn betur í að draga úr notkun mengandi orkugjafa eins og bensíni og olíu. Íslenskir aðilar hafa í samvinnu við erlend fyrirtæki skipað sér í hóp brautryðjenda í notkun vetnis sem eldsneytis í bifreiðar og skip. Með nýtingu íslenskra orkugjafa höfum við byggt upp stóriðju sem á sér fáa líka, þó víða væri leitað. Mengun frá íslenskri stóriðju er um átta til nífalt minni en í mörgum öðrum löndum. Þetta viðurkenndu ríki heims þegar þau samþykktu íslensku ákvörðunina með samkomulaginu sem þau gerðu í Marakess sl. haust um framkvæmd Kyoto-bókunarinnar. Þjóðir heims sáu það og skildu að stefnumörkun í loftslagsmálum verður að miða að sjálfbærri þróun og að fráleitt sé að leggja stein í götu þess að orkufrekur iðnaður sé staðsettur þar sem endurnýjanlega orkugjafa er að finna. Væri almennt hægt að reka stóriðju í heiminum eins og hún er stunduð hér á landi, með endurnýjanlegri orku og hreinni framleiðslutækni, væri stigið risaskref í átt til þess að draga úr skaðlegum loftslagsbreytingum. Sjávarútvegsstefna okkar hefur einnig vakið athygli víða um heim. Á hana hefur margsinnis verið bent sem eina af þeim fáu í heiminum sem stuðli að sjálfbærri nýtingu fiskstofna um leið og fyllstu arðsemissjónarmiða sé gætt. Reynsla margra annarra ríkja hefur annaðhvort verið á þann veg að þau hafa látið stundarhagsmuni ráða og þannig ofveitt stofna sína, eða hafa fylgt einfaldri friðunarstefnu sem hefur dregið allan þrótt úr sjávarútvegi. Sjálfbær sjávarútvegsstefna leitast við að hámarka allt í senn: efnahagslegan ábata, atvinnuöryggi og viðgang fiskstofna. Þekking okkar og reynsla í orku- og sjávarútvegsmálum hefur jafnan verið rómuð í mati OECD á stefnumörkun og framkvæmdum í umhverfismálum. Á vettvangi OECD hafa iðnríkin einmitt unnið að því að finna leiðir til að virkja markaðinn og atvinnulífið í þágu sjálfbærrar þróunar. Í því efni hefur verið litið til kvótaviðskipta sem hagkvæmrar og árangursríkrar aðferðar við að draga úr mengun og stuðla að sjálfbærri auðlindanýtingu. Það er skýlaus skoðun þorra Íslendinga að nýta beri allar lifandi auðlindir hafsins með sjálfbærum hætti, þar með talið hvali. Af Íslands hálfu hefur verið lögð áhersla á þátttöku í alþjóðlegu samstarfi í hvalveiðimálum á vettvangi þeirra alþjóðastofnana sem fjalla um þau mál. Við tökum virkan þátt í vaxandi starfsemi Norður-Atlantshafssjávarspendýraráðsins, NAMMCO. Í fyrra gerðumst við aftur aðilar að Alþjóðahvalveiðiráðinu, en með fyrirvara við núllkvóta ráðsins vegna hvalveiða í atvinnuskyni. Við töldum tímabært að ganga í ráðið að nýju í ljósi þess að merki eru um að stuðningur sé að aukast innan þess við sjálfbærar hvalveiðar og vildum við taka þátt í þeirri umræðu og hafa áhrif á ákvarðanir ráðsins. Á ársfundi ráðsins í fyrra ákvað það að hafna fyrirvara Íslands og þar með aðild okkar. Við lítum svo á að þessi ákvörðun sé ógild þar sem ráðið hafi ekki verið bært til að taka hana. Ákvörðunin er því að engu hafandi og hefur engin áhrif á stöðu Íslands sem aðila að ráðinu. Sú staða er nú uppi að sum aðildarríki Alþjóðahvalveiðiráðsins viðurkenna aðild Íslands að ráðinu en önnur ekki. Í ljósi þess höfum við átt tvíhliða viðræður við fjölda aðildarríkja í því skyni að ná sem víðtækastri sátt um aðild okkar að ráðinu fyrir næsta ársfund þess í Shimonoseki í maí. Skilningur ríkja hefur aukist á því sjónarmiði Íslendinga að stjórna beri nýtingu sjávarauðlinda út frá víðtækara sjónarhorni en því sem beinist að einstökum stofnum. Síðastliðið haust gengust íslensk stjórnvöld fyrir alþjóðlegri ráðstefnu um ábyrgar fiskveiðar í vistkerfi sjávar í samvinnu við Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna, FAO. Þar voru bæði vísindamenn og fulltrúar þátttökuríkja einróma um nauðsyn vistfræðilegrar nálgunar við stjórn á nýtingu lifandi auðlinda hafsins þar sem jafnt tillit er tekið til áhrifa fiskveiða á vistkerfið og áhrifa vistkerfisins á fiskveiðar. Þetta er nákvæmlega það sjónarmið sem íslenskir vísindamenn og stjórnvöld hafa haldið fram í umræðunni um hvalveiðar. Nýting hvala er eðlilegur hluti af sjálfbærri sjávarútvegsstefnu, því hvalir eru hluti af vistkerfinu. Auðvitað hefur ekki alltaf verið sátt hér á landi um einstakar framkvæmdir. En þjóðin hefur verið einróma um að okkur beri að nýta náttúruauðlindir okkar á ábyrgan hátt og að íslenskt atvinnulíf standist kröfur sjálfbærrar þróunar. Um þessar mundir er verið að leggja síðustu hönd á nýja og endurbætta stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun í íslensku samfélagi. Það er einnig ánægjulegt að sjá hversu sveitarfélög og almenningur hafa tekið virkan þátt í að stuðla að sjálfbærri þróun hér á landi. Nær 40 sveitarfélög vinna nú að Staðardagskrá 21 til að stuðla að sjálfbærri þróun í sínum heimbyggðum. Þá hafa 28 sveitarstjórnir samþykkt svokallaða Ólafsvíkuryfirlýsingu. Með henni skuldbinda þær sig til að hafa sjálfbæra þróun að leiðarljósi við gerð skipulagsáætlana, sem og við aðra ákvarðanatöku um málefni sveitarfélaganna og að virkja íbúa, félagasamtök og aðila atvinnulífsins til öflugrar þátttöku í verkefnum sem tengjast Staðardagskrá 21. Undanfarinn áratug höfum við Íslendingar tekið virkan þátt í alþjóðlegri samvinnu um sjálfbæra þróun, hvort sem er á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, í Norðurlandasamstarfi, innan OECD eða samstarfi Evrópuríkja. Ísland var á meðal þeirra ríkja sem fyrst var kosið til setu í nefnd Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun. Nú höfum við verið kjörin í annað sinn til setu í nefndinni, en henni hefur verið falið að undirbúa leiðtogafund Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun í Jóhannesarborg. Við tökum virkan þátt í störfum nefndarinnar og leggjum okkar af mörkum við að tryggja að leiðtogafundurinn verði árangursríkur. Í málflutningi okkar höfum við undirstrikað nauðsyn þess að fundurinn fjalli jafnt um hina félagslegu, efnahagslegu og umhverfislegu þætti sjálfbærrar þróunar. Þannig höfum við stutt að á fundinum verði lögð höfuðáhersla á útrýmingu fátæktar. Jafnframt hefur verið lögð áhersla á notkun endurnýjanlegra orkugjafa til þess að draga úr mengun frá iðnaði og samgöngum og til að mæta orkuþörf í þróunarríkjunum. Loks höfum við unnið að því að fjallað verði sérstaklega um brýn málefni er varða umgengni við hafið. Það er ekki að ástæðulausu að við höfum um árabil barist fyrir ábyrgri umgengni við hafið. Staðreyndin er einfaldlega sú að hafið er undirstaða lífs á jörðu og lífríki þess er undirstaða íslensks þjóðlífs. Við Íslendingar eigum að taka virkan þátt í þeim skoðanaskiptum sem nú eiga sér stað um málefni hafsins. Það er veigamikið fyrir okkar hagsmuni að sú umræða hafi sjálfbæra nýtingu að leiðarljósi og að hún finni sér stað þar sem við getum tekið beinan og virkan þátt í mótun á straumum og stefnum. Ísland hefur löngum haft umtalsverð áhrif á alþjóðlega samvinnu um málefni hafsins, hvort sem um hefur verið að ræða mengun eða nýtingu á lifandi auðlindum þess. Gott nýlegt dæmi um áhrif okkar á þessu sviði var Reykjavíkurráðstefnan um ábyrgar fiskveiðar í vistkerfi sjávar. Því miður hefur gætt nokkurrar tilhneigingar til að heimsbyggðin bregðist við versnandi ástandi fiskstofna út frá sjónarmiði friðunarsinna. Af þessu höfum við haft slæma reynslu í hvalveiðimálunum. Með því að virkja fiskveiðiþjóðir heims í sameiginlegt átak til að stuðla að sjálfbærum sjávarútvegi sýnum við ábyrgð og framsýni. Þetta gerðum við með Reykjavíkurráðstefnunni, en án hennar hefðu sjávarútvegsríkin væntanlega ekki lagt mikið af mörkum til leiðtogafundarins í Jóhannesarborg. Með Reykjavíkuryfirlýsingunni hafa sjávarútvegsríki heims sammælst um að efla enn frekar sjálfbæran sjávarútveg og draga þannig verulega úr óábyrgum fiskveiðum. Íslenskum stjórnvöldum hefur verið falið að flytja leiðtogafundinum í Jóhannesarborg Reykjavíkuryfirlýsinguna. Næstkomandi október tekur Ísland við formennsku í Norðurskautsráðinu og munum við gegna henni fram til haustsins 2004. Norðurskautsráðið er sérstakt að því leyti að það er eitt fárra svæðisbundinna samvinnuverkefna ríkja sem hefur það beinlínis að markmiði að vinna að sjálfbærri þróun. Ráðið á rætur að rekja til samvinnu um umhverfismál á norðurslóðum og hefur samstarf á því sviði verið grundvallarþáttur í starfi þess. Samvinna Norðurskautsríkja á sviðum félags-, efnahags- og menningarlegra þátta sjálfbærrar þróunar á sér hins vegar styttri sögu. Markmiðið er að þessir þættir verði efldir í formennskutíð Íslands, einkum að því er varðar samstarf um að bæta lífskjör og lífsskilyrði fólks á norðurslóðum. Við eigum að líta til tækifæra norðurslóða. Lykillinn að lausn margvíslegra vandamála þar er farsæl félagsleg og efnahagsleg þróun og jákvæð aðlögun að náttúrufari svæðisins. Norðurskautsráðið hefur átt gott samstarf við Norrænu ráðherranefndina og verður því fram haldið. Nýverið samþykkti Norræna ráðherranefndin tímamótaákvörðun um sjálfbæra þróun fyrir Norðurlönd. Stefnumörkunin miðar að því að hver atvinnugrein og öll stjórnsýslustig verði ábyrg fyrir því að tillit sé tekið til sjónarmiða sjálfbærrar þróunar. Þetta er einmitt lykilatriðið í því að sjálfbærri þróun verði náð, þ.e. að atvinnulífið, sveitarstjórnir og almenningur taki höndum saman með stjórnvöldum um að vinna hugmyndinni brautargengi. Áframhaldandi samstarf Norðurskautsráðsins og Evrópusambandsins er einnig nauðsynlegt. Samstarf við Evrópusambandið er sérstaklega mikilvægt á sviði rannsókna, vísinda og tækniþekkingar sem eru afgerandi fyrir uppbyggingu mannlífs á norðurslóðum. Með aukinni hnattvæðingu og atburðum síðasta árs hefur mikilvægi alþjóðlegrar samvinnu í þágu sjálfbærrar þróunar farið vaxandi. Þetta á ekki síst við um aðstoð við þróunarríkin og uppbyggingu í fyrrum Sovétríkjum. Áhersla hefur verið lögð á að efla þróunarsamstarf okkar til muna. Ríkisstjórnin ákvað á sínum tíma að þrefalda fjárveitingu til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands á árabilinu 1998-2003. Einnig ákvað hún að taka þátt í átaki Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um niðurfellingu skulda fátækustu ríkja heims. Skuldaviðjar sumra þessara ríkja eru svo gífurlegar að án niðurfellingar þeirra er borin von að þau geti nokkurn tímann séð sér farborða. Gert er ráð fyrir að Ísland gerist aðili að Alþjóðlega umhverfissjóðnum, GEF, sem veitir þróunarríkjunum viðbótarfjármagn vegna verkefna sem varða hnattræn umhverfismál. Nýafstaðin er í Monterrey í Mexíkó mjög þýðingamikil ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um fjármögnun þróunar. Hún var tímamótaráðstefna sem markar framtíðarskref í alþjóðlegri samvinnu um fjármögnun þróunar, bæði í þróunarríkjunum og í fyrrum austantjaldslöndum. Niðurstöður hennar kalla á að við skoðum nánar framtíðaráherslur okkar í þessum málum. Í tvíhliða þróunaraðstoð Íslands hefur verið unnið öflugt starf við að stuðla að varanlegum framförum í atvinnulífi, bættri stjórnsýslu, nýtingu og vernd auðlinda, heilsugæslu og menntamálum, ásamt því að bæta lýðræði, mannréttindi og hag kvenna. Allt eru þetta forsendur þess að treysta grundvöll sjálfbærrar þróunar í fátækustu ríkjum heims. Áhersla á jafnréttismál og bættan hlut kvenna við uppbyggingu sjálfbærrar þróunar er sérstaklega mikilvæg. Reynslan hefur sýnt að ef þróunaraðstoð er beint til kvenna og réttur þeirra til menntunar og ákvarðana í samfélaginu færður til jafns á við karla eru meiri líkur á árangri og framförum. Raunin er sú að kynjamisrétti takmarkar aðgang kvenna að náttúruauðlindum og fjármagni og útilokar eignarrétt þeirra á landi. Almennt er viðurkennt að kynjamisrétti hamlar sjálfbærri þróun. Konur eru um það bil 70% þeirra 1,3 milljarða manna sem býr við sára fátækt. Þessu þarf að breyta. Hér hefur UNIFEM, þróunarsjóður Sameinuðu þjóðanna fyrir konur, unnið mikilvægt starf við að styrkja konur og bæta stöðu þeirra. Við Íslendingar höfum átt gott samstarf við UNIFEM við uppbyggingarstarf í Kosovo þar sem íslenskir jafnréttissérfræðingar hafa undanfarin tvö ár starfað að málefnum kvenna og barna. Verið er að kanna möguleika á svipuðum samstarfsverkefnum utanrrn. og UNIFEM víðar, t.d. í hinu stríðshrjáða Afganistan. Við getum miðlað miklu meiri þekkingu og reynslu til þróunarríkjanna. Í gegnum Jarðhitaskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna hafa íslenskir sérfræðingar miðlað nemendum frá 38 löndum dýrmætri þekkingu um nýtingu jarðvarma til að mæta orkuþörf í þessum ríkjum. Áhugi á nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa fer vaxandi. Áhyggjur vegna loftslagsbreytinga eiga hér hlut að máli en einnig sú staðreynd að í þróunarríkjunum og í ríkjum Austur-Evrópu eru ónýttir orkumöguleikar, ekki síst jarðvarmi. Hér er vaxandi tækifæri fyrir samvinnu íslenskra fyrirtækja og þróunarsamvinnu Íslands. Í þessu samhengi má nefna nýlega samninga í Ungverjalandi og Kína, auk vaxandi samstarfs við Rússland. Í ljósi góðrar reynslu af Jarðhitaskólanum var Íslendingum falið að setja á stofn Sjávarútvegsskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Starfsemi skólans hefur farið vaxandi ár frá ári og hafa nemendur frá 18 löndum útskrifast frá honum. Alþjóðlegri samvinnu um aðstoð við þróunarríkin á sviði sjálfbærra fiskveiða er stórlega ábótavant. Það er brýnt verkefni að alþjóðlegar fjármögnunarstofnanir á sviði þróunaraðstoðar veiti fjármagn og aðstoð á þessu sviði sem öðrum. Á næsta ári tökum við Íslendingar við sæti aðalfulltrúa í stjórn Alþjóðabankans fyrir hönd Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna. Þá gefst tækifæri til að hvetja til aukinnar aðkomu bankans að uppbyggingu sjálfbærra fiskveiða í þróunarríkjunum. Mikilvægt er að við Íslendingar komum meira að alþjóðasamvinnu um aðstoð á sviði sjávarútvegsmála, ekki aðeins vegna þess að við búum yfir mikilvægri þekkingu á þessu sviði heldur einnig vegna þess að það er í þágu okkar eigin sjávarútvegshagsmuna að þjóðir heims hraði nauðsynlegri þróun í átt til sjálfbærra fiskveiða. Alþjóðavæðingin er ekki einungis í viðskiptum, hún er líka í straumum og stefnum í umhverfismálum. Rányrkja og hnignun lifandi auðlinda hafsins hvar sem er í heiminum hefur áhrif á umræður og skoðanamyndun almennings hvar sem er. Það skiptir okkur máli sem fiskveiðiþjóð að alþjóðasamfélagið beri traust til fiskveiðiþjóða sem eru ábyrgar. Friðunarsinnum á borð við hvalfriðunarsinna mun einungis fjölga ef ekki tekst að koma böndum á óheftar veiðar sem skaða lífríki hafsins hvar sem er í heiminum. Það er þýðingamikið að efla þátttöku atvinnulífsins í þróunaraðstoð. Það er atvinnulífið sem hefur á að skipa þeirri tækni og þekkingu sem þróunarríkjunum er nauðsynleg til uppbyggingar sjálfbærrar þróunar. Reynslan hefur einnig leitt í ljós að aðkoma atvinnufyrirtækja og einkarekstrar tryggir frekar framhald verkefna eftir að opinberri þróunaraðstoð lýkur. Haustið 2000 var undirritað samkomulag utanrrn., Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins og Þróunarsamvinnustofnunar Íslands um samstarf sem hefur það markmið að samtvinna þróunaraðstoð og íslenska markaðssókn í þróunar- og nýþróuðum ríkjum. Verkefninu, sem kallast Viðskiptaþróun, er ætlað að hvetja íslenskt atvinnulíf til virkari þátttöku í efnahagslífi þeirra þróunarlanda sem Ísland veitir tvíhliða aðstoð. Því er einnig ætlað að stuðla að auknum viðskiptatengslum íslenskra fyrirtækja við þróunarlönd og nýþróuð ríki Austur- og Mið-Evrópu og Suðaustur-Asíu. Í því augnamiði er haft samstarf við Alþjóðabankann sem hefur um nokkurt skeið lagt áherslu á að virkja betur lítil og meðalstór fyrirtæki í verkefnum bankans. Áhugi er á því að skoða enn frekara samstarf við íslensk fyrirtæki og frjáls félagasamtök um þróunarverkefni og nýta í því sambandi möguleika á að tengjast lána- og fjármögnunarstarfsemi Norræna þróunarsjóðsins (NDF) og Norræna fjárfestingarbankans (NIB). Stundum hefur verið sagt að alþjóðaviðskipti séu einn af mikilvægustu drifkröftum þróunar. Sannleikskorn er að sjálfsögðu í þessari fullyrðingu en hún segir ekkert um gæði þróunar. Markaðurinn er oft blindur gagnvart afleiðingum sínum. Því verða stjórnvöld að sjá til þess að alþjóðaviðskiptakerfið stuðli að sjálfbærri þróun en grafi ekki undan henni. Þessari skoðun hefur vaxið fylgi innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) og hefur Ísland stutt hana. Á aðildarríkjafundinum í Doha sl. haust náðist samkomulag um að hefja nýjar samningaviðræður um alþjóðaviðskipti í því skyni að draga enn frekar úr viðskiptahömlum og fella fleiri svið viðskipta undir alþjóðlegar reglur. Þar á meðal var ákveðið að semja sérstaklega um afnám ríkisstyrkja í sjávarútvegi en það hefur verið baráttumál okkar Íslendinga um langt skeið. Vinna að þessu máli verður meðal forgangsverkefna utanríkisþjónustunnar þar sem afnám ríkisstyrkja er ekki aðeins mikilvægt fyrir viðskiptahagsmuni okkar heldur styrkir stöðu okkar í alþjóðlegri umræðu um sjávarútvegsmál og sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins. Við studdum einnig þá ákvörðun að hefja samningaviðræður um tvö málefni er varða viðskipti og umhverfismál. Í fyrsta lagi verður samið um reglur um þjóðréttarlega stöðu alþjóðlegra umhverfissamninga gagnvart reglum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar til að koma í veg fyrir að mótsögn skapist milli þessara regluverka. Þetta er mikilvægt til að tryggja að hvorki umhverfissamningar né regluverk Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar gangi gegn markmiðum um sjálfbæra þróun og ábyrga nýtingu náttúruauðlinda. Í öðru lagi verður samið um afnám tolla á umhverfisvænar vörur og þjónustu. Doha-samkomulagið fól í sér ýmis mikilvæg ákvæði um aðstoð við þróunarríkin til að laga sig að alþjóðlega viðskiptaumhverfinu svo þau geti nýtt sér frelsi í viðskiptum til að bæta velferð þegna sinna. Það er lykilatriði fyrir þróunarríkin að þau gerist aðilar að alþjóðaviðskiptakerfinu og að þau verði hvött til þess, m.a. með tæknilegri ráðgjöf og bættum markaðsaðgangi. Þannig hefur ríkisstjórn Íslands veitt þróunarríkjum sömu kjör hvað varðar markaðsaðgang á Íslandi og EES-ríkin njóta. Með þessum ákvörðunum stígur Alþjóðaviðskiptastofnunin tímamótaskref í þá átt að vinna að því að alþjóðaviðskiptakerfið hlúi að sjálfbærri þróun í heiminum en það markmið setti samfélag þjóðanna sér í Rio de Janeiro fyrir réttum tíu árum. Þetta er þróun sem ber að fagna. Meginsjónarmið sjálfbærrar þróunar hafa náð fótfestu um allan heim. Ríki Evrópu hafa verið hvað framsæknust við að stuðla að þessari þróun, bæði heima fyrir og á alþjóðavettvangi. Það er með þessum ríkjum sem Ísland á fyrst og fremst samleið að því er varðar stefnumörkun í þágu sjálfbærrar þróunar. Með aðild okkar að EES-samningnum gerðumst við þátttakendur í öflugu umhverfisstarfi Evrópu. Þetta samstarf hefur fært okkur virka umhverfislöggjöf en henni var um margt ábótavant fyrir gerð samningsins. Umhverfislöggjöf og verkefni Evrópusambandsins hafa einnig haft verulega þýðingu í þeirri baráttu að vernda hafið fyrir mengun frá þéttbýli og iðnaði í Evrópu. Ísland á allt undir því að matarkista hafsins verði sem hreinust. Það er því mikilvægt að við tökum virkan þátt, bæði í framkvæmd og þróun umhverfislöggjafar Evrópu. Þetta á ekki síst við um sveitarfélögin sem eru ábyrg fyrir því að framkvæma stóran hluta þessarar löggjafar. Áhersla hefur verið lögð á að efla samstarf við sveitarfélögin og aðkomu þeirra að Evrópusamstarfinu. EES-samningurinn hefur enn fremur fært okkur aðgang að öflugu vísinda- og rannsóknarsamstarfi ESB en mikið af því snýr að umhverfisvernd og auðlindanýtingu. Við greiðum til sérstaks þróunarsjóðs sem styrkir fátækari ríki sambandsins, þar á meðal á sviði umhverfismála. Með því tökum við þátt í að bæta umhverfi Evrópu en einnig skapast með þessu tækifæri fyrir íslensk fyrirtæki til að taka þátt í sérhæfðum verkefnum sem styrkt eru af þessum sjóði. Nú hefur Evrópusambandið gengið skrefinu lengra, sjálfbær þróun er eitt helsta markmið og inntak Maastricht- og Amsterdam-sáttmálanna. Aðildarríki Evrópusambandsins hafa einnig samþykkt sérstaka áætlun, svonefnda Cardiff-áætlun, um aðlögun allra verkefna og stefnumörkunar sambandsins að markmiðum sjálfbærrar þróunar. Mikilvægt er að við vinnum áfram með Evrópusambandinu að brautargengi sjálfbærrar þróunar, bæði á Evrópska efnahagssvæðinu og í alþjóðlegri samvinnu. Herra forseti. Sjálfbær þróun er framtíðarsýn sem er í sífelldri mótun. Hún er verkefni sem aldrei verður lokið því nauðsyn krefur að við bregðumst sífellt við og leiðum nýjar breytingar. Við Íslendingar verðum að axla okkar ábyrgð og taka virkan þátt í framgöngu sjálfbærrar þróunar. Náttúruauðlindir okkar eru nú sem fyrr undirstaða þjóðarbúskaparins. Við berum ábyrgð á því að nýta þessar auðlindir skynsamlega. Þannig getum við búið hér áfram í velferð og tryggt börnum okkar og barnabörnum sömu möguleika og við höfum til að nýta þessar auðlindir. Það er okkur lífsnauðsynlegt að taka virkan þátt í alþjóðlegu samstarfi um málefni er varða umhverfismál og sjálfbæra þróun. Reynslan hefur kennt okkur að þar sem við höfum skilgreinda hagsmuni og þar sem við höfum beitt okkur höfum við jafnan náð árangri. Við skulum minnast okkar veigamikla hlutverks í gerð hafréttarsamningsins og í samningaviðræðunum um úthafsveiðisamninginn. Við höfum einnig átt verulegt frumkvæði í alþjóðlegri samvinnu um vernd hafsins eins og gerð Washington-áætlunarinnar um varnir gegn mengun sjávar frá landi og Stokkhólmssamningsins um þrávirk lífræn efni. Með góðan málstað og góð rök höfum við áhrif og komum á framfæri því sem okkur er hugleiknast. Með því starfi höfum við áhrif á okkar eigin framtíð í samstarfi við aðrar þjóðir.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa ræðu. Hún tók á mörgum málum sem vöktu athygli mína, lagði áherslu á það að leggja hinum fátækari ríkjum meira lið og tel ég aldrei vera nóg að gert í þeim efnum. Hluti hinnar sjálfbæru þróunar er að ganga ekki á rétt fátækari þjóða og það er skylda okkar að hjálpa þeim eins og við getum og stuðla að því að vestræn ríki og ríku þjóðirnar gangi ekki á auðlindir þeirra. Þá er ég að hugsa um auðhringi og önnur stór fyrirtæki sem hugsa kannski síður um hag þegna þessara fátæku landa. Það kemur okkur til góða sem búum í hinum ríku löndum. Mér finnst aldrei nógu oft minnst á þetta, herra forseti. Svo langar mig til að vekja athygli á einu í sambandi við ræðu hæstv. ráðherra. Þegar rætt er um hafið og að ganga vel um það finnst mér oft skorta á að rætt sé um hvers konar veiðarfæri skipin nota. Ég var á fundi vestur á fjörðum um daginn og þar ræddu saman eldri menn, gamlir sjómenn og útgerðarmenn, og lýstu áhyggjum sínum yfir því hvernig veiðarfæri væru að breytast og hvernig þau væru farin að skemma botn hafsins sem hefur aftur þau áhrif að fiskstofnar komast ekki vel upp og e.t.v. alls ekki.

Herra forseti. Við tökum að sjálfsögðu þátt í því á alþjóðavettvangi að ræða atriði eins og veiðarfæri. Það er þekkt að það er mikil andstaða í heiminum við notkun rekneta sem ekki eru notuð hér á landi. Það er líka þekkt að víða er mikil andstaða gegn því að nota botnvörpu en botnvarpa er hins vegar afskaplega þýðingarmikið veiðarfæri hér á landi og er undirstaða fiskvinnslu og -veiða á mjög mörgum stöðum. Mikil þróun hefur verið í gerð þessa veiðarfæris. Möskvastærð hefur stækkað. Síðan hafa verið þróaðar aðferðir til að smáfiskur sleppi betur út úr þessu stórvirka veiðarfæri. Það er sjálfsagt að taka þátt í þessari umræðu eins og við höfum gert en hins vegar vil ég minna á að botnvarpan er okkur afskaplega mikilvægt veiðarfæri og það er vandséð að eitthvert annað veiðarfæri geti komið í hennar stað. Að mínu mati ber að þróa það veiðarfæri með tilliti til sjálfbærrar þróunar og að hún valdi sem minnstri röskun á hafsbotninum. Hins vegar hafa íslenskir vísindamenn ekki tekið undir það, í sama mæli og maður hefði kannski ætlað, að röskun á botninum valdi mikilli röskun á stöðu fiskstofnanna. Það er þó alveg ljóst að röskun á botninum hlýtur að valda einhverri röskun á lífríkinu í heild sinni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þetta svar og gleðst yfir því ef menn ætla, og standa við það, að fylgjast vel með því hvaða áhrif veiðarfærin hafa á botn hafsins. Það er það sem ég var helst að beina sjónum mínum að í þessu máli. Ég bendi á að bæði bobbingar og hlerar hafa mikil áhrif á botninn þegar verið er að draga þessi veiðarfæri eftir botninum, og því stórvirkari sem þau eru og verða því meiri skaða kunna þau að valda á botni hafsins. Þetta þurfum við að hafa í huga. Við sjáum t.d. í fréttum frá Noregi hvað hefur gerst með kóralla þar. Ég tek heils hugar undir það með hæstv. ráðherra að auðvitað verður trollið mjög mikilvægt veiðarfæri áfram, a.m.k. eins og ástandið er í dag hjá okkur, og ég er alls ekki að tala um að við ættum að banna notkun þess. Hins vegar verðum við að íhuga hvort sum svæði séu ekki hreinlega þeirrar gerðar að það sé óæskilegt að fara inn á þau með þessi stórvirku tæki. Við vitum að hlerar á togurum eru komnir jafnvel upp í nokkur tonn, hlerar sem fyrir ekki mörgum árum voru bara nokkur hundruð kíló að þyngd. Hið sama má segja um snurvoðina. Í sumum tilvikum eru komnir bobbingar á hana, stórir járnboltar ef svo má að orði komast, sem fara eftir botninum og var það ekki ætlunin fyrst. Þetta var það sem ég vildi vekja athygli á, herra forseti, í tengslum við ræðu hæstv. ráðherra og einnig að aldrei er nóg að gert í því að reyna að koma hinum fátæku í veröldinni til hjálpar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir ræðu sem að venju var yfirgripsmikil og hæstv. ráðherra kom víða við. Hæstv. utanrrh. hefur manna harðast sagt það að langmikilvægasta málið sem Íslendingar standa nú frammi fyrir varðandi samskipti á sviði utanríkismála séu tengslin við Evrópu. Ég er sammála því, herra forseti, og ég ætla í ræðu minni að ræða Evrópumálið og tengsl Íslands við Evrópu. Hæstv. utanrrh. á hrós skilið fyrir að hann hefur með ýmiss konar frumkvæði sett fram nýjar hugmyndir og tekið þannig á málum sem tengjast Evrópu að atbeini hans hefur átt þátt í því að umræðan um Evrópu og Evrópusambandið og þann ávinning sem Íslendingar kynnu að hafa af því að gerast fullgildir aðilar að Evrópusambandinu er nú á fullu skriði. Ástæðan fyrir því er líka sú að annar stjórnmálaflokkur, minn stjórnmálaflokkur, Samfylkingin, hefur sett þetta mál á dagskrá. Við erum fyrsti stjórnmálaflokkurinn sem hefur sett tengsl Íslands og Evrópu í formlegt ferli ákvörðunar þar sem allir flokksmenn fá tækifæri til þess að greiða atkvæði um hvort flokkurinn á að berjast fyrir því að Ísland gerist fullgildur aðili að Evrópusambandinu eða ekki. Þessi vaxandi umræða hefur leitt til þess að fólk veit meira um Evrópu en áður. Ýmsum fordómum hefur verið eytt. Upplýsingin er alltaf forsenda aukins skilnings. Þetta hefur leitt til þess, herra forseti, að skoðanakannanir sýna það núna að vaxandi fjöldi Íslendinga vill að Ísland verði innan Evrópusambandsins. Í skoðanakönnun sem Samtök iðnaðarins birtu á dögunum þar sem sýnt var fram á þá breytingu kom til að mynda fram að 90% af Íslendingum vilja að Íslendingar sæki um aðild að Evrópusambandinu. Herra forseti. Ég tek mönnum vara fyrir því að vilja beita sér fyrir að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu upp á von og óvon, upp á það að sjá hvað við kynnum að fá út úr því. Ég held að ef við sækjum um aðild að Evrópusambandinu, þá verði það að vera gert með þeim einbeitta vilja að við náum samningum sem verða viðunandi, sem yrðu samþykktir í þjóðaratkvæðagreiðslu og við yrðum aðilar að Evrópusambandinu. Þess vegna var mér það miklu meira virði sem stuðningsmanni þess að við gerumst aðilar að Evrópusambandinu að umtalsverð sveifla hafði orðið frá þeim sem voru andvígir aðild til þeirra sem vildu hana. 51% þeirra sem spurðir voru vildu aðild að Evrópusambandinu, en einungis 25% voru því andvígir. Herra forseti. Þetta skiptir ákaflega miklu máli finnst mér. Ástæðan fyrir því að Íslendingar velta því nú fyrir sér í vaxandi mæli að gerast aðilar að Evrópusambandinu er auðvitað sú að komið hefur í ljós með aukinni umræðu og aukinni þekkingu að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefur veðrast nokkuð. Hann mun ekki til langframa þjóna hagsmunum okkar eins og æskilegast væri. Auðvitað dylst mér ekki fremur en flestum öðrum sem í þessum sal sitja að EES-samningurinn er mikilvægasti viðskiptasamningur sem við höfum gert. Hann á stærstan hlut að því góðæri sem hér hefur ríkt á síðustu árum. En hins vegar er ekki hægt að horfa fram hjá þeirri staðreynd að á honum er að finna ágalla sem eftir því sem tímanum vindur fram munu verða meira áberandi. Fram hefur komið, m.a. hjá hæstv. forsrh., að kollegi hans í ríkisstjórninni, hæstv. utanrrh., hafi ekki tekist að sýna honum, væntanlega þá í samræðum innan ríkisstjórnarinnar, fram á þá ágalla sem hægt er að benda á varðandi EES-samninginn. Ég sé fljótu bragði sjö ágalla sem flestir eru stórir og flestir munu fara stækkandi eftir því sem tíminn líður. Í fyrsta lagi leiðir stækkun Evrópusambandsins til þess að ríki þess verða innan tíðar 30 í stað 15 og það eitt leiðir strax til miklu minni þekkingar og enn minni áhuga sambandsins á málefnum EES en áður. Í öðru lagi nær samningurinn ekki til nýrra sviða í samstarfi ESB sem annað tveggja krefst þá harðra og erfiðra samninga líkt og um Schengen eða leiðir hreinlega til þess að Íslendingar fá ekki tækifæri til þess að taka þátt í mikilvægu samstarfi innan álfunnar. Í þriðja lagi leiðir þróunin innan Evrópusambandsins, ekki síst aukin völd Evrópuþingsins, til þess að það er enn verið að draga úr möguleikum okkar til þess að móta eigin örlög eins og þau eru skrifuð í lög og reglur sem varða okkur, sem við þurfum að taka upp en getum ekki mótað. Vegna þeirrar þróunar má halda því fram að við séum enn að tapa fullveldi án þess að hafa í rauninni fallist á það. Í fjórða lagi leiðir núverandi staða til þess að við munum ekki ná þeim mikilvægu ávinningum sem felast í aðild að Myntbandalaginu með því að vera einungis í EES. Í fimmta lagi munu afurðir í sjávarútvegi, sem voru undanþegnar tollfríðindum sem við náðum með EES-samningnum, verða á næstu árum æ mikilvægari í útflutningi Íslendinga. Nægir að nefna lax og síld. Í sjötta lagi má nefna samstarf um öryggi og varnir sem við eigum ekki kost á að taka þátt í nema innan Evrópusambandsins. Í sjöunda lagi nefni ég síðan mál sem hefur verið ofarlega á baugi í umræðu síðustu vikna en það er niðurfelling mikilvægra tollfríðinda innan sjávarútvegs þegar fríverslunarsamningar sem við höfum gert við tíu ríki og eru í þann mund að ganga í Evrópusambandið falla niður. Þessir samningar ógildast. Þannig má því einnig halda fram, herra forseti, að stækkun Evrópusambandsins muni ýta undir þá ágalla sem er að finna á EES-samningnum. Því miður hefur okkur ekki tekist innan EFTA að ná samstöðu um það með hvaða hætti eigi að ráðast í viðræður við ESB um uppfærslu á EES-samningnum. Það þýðir að mati hæstv. utanrrh. að langur tími, mörg ár, er þangað til hægt er að breyta samningnum með tilliti til þessa. Herra forseti. Þrennt skiptir mestu máli í mínum huga þegar við ræðum aðild okkar að Evrópusambandinu. Það er fullveldið, það er efnahagsmál og evran og það er í þriðja lagi sjávarútvegur. Ég ætla í þessari ræðu, því sem ég á eftir af henni og seinni ræðu minni í dag, að ræða þessa þrjá hluti. Því er haldið fram, herra forseti, að með því að ganga í Evrópusambandið muni Íslendingar tapa enn frekar fullveldinu. Ég er þessu ósammála, herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að með því að ganga í Evrópusambandið mundum við í fyrsta lagi stöðva það ferli sem hægt og bítandi er vegna breytinga á innviðum Evrópusambandsins að leiða til þess að við erum enn að tapa fullveldi. Í öðru lagi, herra forseti, er ég líka þeirrar skoðunar að hægt sé að færa gild rök fyrir því að innganga í Evrópusambandið leiði til þess að við endurheimtum nokkuð af því fullveldi sem sannarlega tapaðist þegar við gengum í EES. Nauðsynlegt er að rifja upp að árið 1993 fengu íslensk stjórnvöld fjóra lagaspekinga við Háskóla Íslands til þess að leggja fram mat sitt á því hvort EES-samningurinn fæli í sér fullveldisafsal í þeim mæli að það stríddi gegn stjórnarskrá. Niðurstaðan varð sú að svo væri ekki. Hins vegar var alveg ljóst að það mátti ekki miklu muna. Og þær breytingar sem hafa orðið innan Evrópusambandsins, sem hafa leitt til þess að við höfum ekki sömu áhrif á lög og reglur sem okkur varða og áður, kunna að hafa leitt til þess að þarna hafi verið skorið á þann granna þráð sem skilur að það afsal sem við gætum sæst á samkvæmt samningnum og samkvæmt stjórnarskránni og það sem við gætum ekki sæst á. Ég held því fram, herra forseti, að færa megi sterk rök að því að með því að ganga í Evrópusambandið mundum við Íslendingar treysta fullveldi okkar miðað við óbreyttan EES-samning, fullveldi sem við erum hægt en bítandi að tapa missiri frá missiri. Að því er efnahagsmálin varðar, herra forseti, þá er ég þeirrar skoðuanr að fyrir Íslendinga sé það að verða efnahagsleg nauðsyn að geta tekið upp evruna í stað krónunnar. Ekki er hægt, herra forseti, að ræða þau mál á þeim grundvelli sem stundum er gert að þegar menn leyfa sér þann munað að tala um veikleika íslensku krónunnar og styrk þess að taka upp evruna, þá séu menn að tala niður krónuna. Hér er ekki um að ræða einhvers konar atlögu að íslensku myntinni. Hér erum við einfaldlega að ræða þá möguleika sem blasa við hvað er gott og hvað er slæmt fyrir hagsmuni Íslands þegar litið er til framtíðar. Og nú hefur umhverfi okkar einfaldlega breyst að því marki að nokkur lönd eru búin að taka upp sameiginlegan gjaldmiðil. Það er ákaflega líklegt miðað við þróunina í nágrannaríkjunum að Svíar muni gera það líka og síðan Bretar og kannski Danir. Auðvitað er ekkert hægt að segja um það á þessu sviði. En það er alveg ljóst frá mínum bæjardyrum séð að sökum þess hagræðis sem fylgir upptöku evrunnar er það að verða efnahagsleg nauðsyn fyrir Íslendinga að taka hana upp. Það gerum við ekki nema vera aðilar að Evrópusambandinu. Þetta er spurning um samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og íslenskra fyrirtækja. Þar með er evran líka spurning um efnahagslega velsæld Íslendinga í framtíðinni. Kostir evrunnar liggja fyrst og fremst í þrennu. Í fyrsta lagi veldur sameiginlegur gjaldmiðill því að viðskiptakostnaður verður mun minni og þar munar miklu. Í annan stað veldur sameiginlegur gjaldmiðill því að verðsamanburður verður miklu betri, verðlag gagnsærra þannig að samkeppni í verði eykst. Verðubólgan ætti því að minnka, kaupmátturinn að aukast og hagur neytenda þar með að batna. Í þriðja lagi er auðvitað alveg ljóst að kostir evrunnar liggja í því að við eigum kost á fjármagni sem er á miklu lægri vöxtum en í dag. Ég held, herra forseti, að það gangi ekki til lengdar fyrir íslenskt atvinnulíf að stýrivextir á Íslandi séu 10,1% meðan þeir eru 3,25% á evrusvæðunum. Var það ekki, herra forseti, framkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands sem rifjaði það upp að lægri vextir á evrusvæðunum geta munað í kaupmætti íslensks almennings um allt að 8%? Í ofanaálag er líka ljóst að matarverð er allt miklu lægra í löndum ESB. Inngangan í sambandið mundi gera okkur kleift að taka upp evruna og það er í reynd beinlínis spurning um hag og kjör íslenskrar alþýðu. Vissulega er það svo að stór fyrirtæki hafa burði til að leita út fyrir Ísland og fá fjármagn á evruvöxtum, en það felur líka í sér visst innbyrðis ójafnræði hér á landi. Litlu fyrirtækin geta það ekki í krafti smæðar sinnar. Litlu fyrirtækin á landsbyggðinni geta það ekki. Mér finnst líka að þetta sé spurning um innbyrðis jafnræði og jafnstöðu fyrirtækja innan Íslands. Inngönguna í Evrópusambandið og upptöku evrunnar er líka hægt að nota sem rök fyrir því að verið sé að eyða misrétti sem smáu fyrirtækin sem eiga í vök að verjast eigi við að stríða andspænis samkeppni við stóru fyrirtækin. Herra forseti. Það sem menn hafa mest rætt varðandi Evrópusambandið og meinta ágalla þess að við gerumst fullgildir aðilar að því er hin sameiginlega sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins. Þar er í gangi verulega mikill misskilningur hjá ákaflega mörgum. Ekki er langt síðan ég heyrði einn af helstu frammámönnum íslenskra stjórnmála halda því fram í sjónvarpi að ef við gerðumst aðilar að ESB mundi það einfaldlega þýða að hingað mundi sigla floti erlendra skipa. Hvað er hæft í því, herra forseti? Það er ekkert hæft í því. Hin sameiginlega fiskveiðistefna Evrópusambandsins byggir á sameiginlegum þáttum. Þessir sameiginlegu þættir eru sameiginleg nýting sameiginlegra fiskstofna innan sameiginlegrar efnahagslögsögu. Við höfum enga sameiginlega efnahagslögsögu, eins og t.d. Malta og Noregur, með Evrópusambandinu. Við höfum ákaflega fáa sameiginlega fiskstofna og enga staðbundna. Og um þá fiskstofna sem sameiginlegir eru, flökkustofna, er þegar búið að semja alla samninga sem þetta þing hefur nú þegar samþykkt ef frá er talinn kolmunni. Undir þeirri stefnu hvílir síðan reglan um hinn hlutfallslega stöðugleika sem þýðir að kvótaúthlutun má ekki raska innbyrðis vægi landanna fyrir úthlutunina. Reglan um hlutfallslegan stöðugleika þýðir að miðað er við kvótareynslu á tilteknum árum. Þegar Spánn gekk í Evrópusambandið snemma á 9. áratugnum var miðað við veiðireynslu ríkjanna á tímabilinu 1973--1978. Á þeim grundvelli var því hafnað að Spánn fengi hlutdeild í kvótum ESB miðað við hefðbundnar veiðar Spánverja fyrir útfærslu aðildarríkjanna í 200 sjómílur árið 1977. Samkvæmt þessu gætu t.d. Bretar ekki krafist kvóta innan 200 sjómílna lögsögu Íslands vegna hefðbundinna veiða á Íslandsmiðum fyrir útfærslu landhelginnar árið 1975. Veiðireynslan sem var notuð þegar samningurinn var gerður við Norðmenn var veiðireynsla áranna 1989--1993. Auðvitað er þetta spurning um þær samningskröfur sem við mundum gera við slíkar viðræður. En það liggur fyrir að alveg er sama þó menn færu 20 ár aftur í tímann. Það mundi aldrei geta skapað veiðireynslu sem mundi leiða til þess að erlendur floti mundi sigla hingað inn, herra forseti. Þessu er ákaflega nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir. Þetta er atriði sem ég mun ræða ítarlega í seinni ræðu minni í dag, herra forseti, en læt staðar numið hér.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir ræðuna. Hún er byggð upp með svipuðum hætti og undanfarin tvö ár eða svo. Hún byggir á ákveðnu meginþema, meginviðfangsefni. Það tel ég vera ágætt. Að þessu sinni er það hugtakið ,,sjálfbær þróun`` sem hæstv. ráðherra leggur út af. Eitt og sér gæfi það í sjálfu sér tilefni til áhugaverðra skoðanaskipta. Mér finnst virðingarvert að taka þetta hugtak fyrir og ég þakka fyrir það. Hitt hlýt ég að segja, herra forseti, að auðvitað vildi maður gjarnan sjá þess stað í ríkari mæli í löggjöf okkar og framkvæmd að þetta hugtak hefði fest sig í sessi. Ég nefni í framhjáhlaupi þrjú svið þar sem mér finnst að hugsunin um sjálfbæra þróun og grunnreglurnar mætti koma miklu sterkar fram. Þar á ég við sjávarútveginn, þróunina þar. Því miður hefur sáralítið verið tekið á málum út frá þessu sjónarmiði í sjávarútvegsstefnunni og sumpart þróast hlutirnir þar í algjörlega öfuga átt. Við erum að stórauka orkunotkun í flotanum en ekki að draga úr henni. Við ívilnum ekki á nokkurn hátt vistvænum veiðum eða veiðarfærum eins og Ríó-sáttmálinn gerir ráð fyrir og útgerðarhættirnir eru sumpart að þróast þannig að ekki er hægt að halda því fram að það sé æskilegt út frá umhverfissjónarmiði. Ég nefni sem dæmi stóraukinn flutning vinnslunnar á haf út þar sem tekið er til við að frysta afurðir með innfluttu jarðefnaeldsneyti, framleiða orku um borð í skipunum með innfluttu jarðefnaeldsneyti í staðinn fyrir að nýta orkuna á landi. Í öðru lagi vil ég nefna stóriðju- og virkjanamál. Þar fyndist manni að stjórnvöld mættu vera uppteknari af því dag frá degi að móta löggjöf okkar og framkvæmd út frá sjónarhóli sjálfbærrar þróunar. Ég nefni í þriðja lagi þá þróun sem er í gangi í flutningum og flutningakerfi í landinu þar sem flutningar hafa færst af sjó upp á vegina og eru að mestu leyti komnir þangað með tilheyrandi margföldun á orkunotkun. Þessi margfalda orkunotkun er staðreynd og mengun meiri. Ekki eru þessir þættir að þróast þannig í samfélagi okkar að hægt sé að segja að það sé jákvætt. Í öðru lagi finnst mér á köflum gæta þeirrar tilhneigingar hjá hæstv. utanrrh. að endurskilgreina svolítið hugtök. Ég hef ekki áður séð það sett á prent að með sjálfbærri þróun séum við að leita leiða til að hámarka efnahagslega og félagslega velferð. Það er nýtt fyrir mér ef það er orðið eitt af meginmarkmiðum sjálfbærrar þróunar að hámarka efnahagslega velferð, hvernig sem við nú skilgreinum hana. Þvert á móti gengur það eins og rauður þráður í gegnum t.d. upphaflegu Brundtland-skýrsluna og fleiri slíka pappíra að setja verði neysluhyggjunni og græðginni, hinum taumlausa vexti t.d. auðlindanýtingar á Vesturlöndum, einhverjar skorður, eigi að takast að ná tökum á þessum hlutum og jafna lífskjörin. Öðruvísi gengur þetta auðvitað aldrei upp. En nóg um það, herra forseti. Í kaflanum um alþjóðasamskipti í ræðu ráðherra er sömuleiðis lagt út af sjálfbærri þróun. Þar finnst mér skorta á að glímt væri við spurninguna um það sem ég áðan nefndi, jöfnun lífskjara, skuldir þróunarríkjanna og neikvæða þætti svonefndrar hnattvæðingar. Ég veit ekki hvort hæstv. utanrrh. hefur horft á sjónvarpsþátt, sem menn geta vissulega deilt um hversu sanngjarn var, þar sem farið var ansi hörðum orðum um sumt sem gerist og flokkað er undir hatt þess sem kallað er hnattvæðing. Þar var fjallað um framgöngu heimsstórfyrirtækjanna, t.d. sums staðar í þriðja heiminum þar sem gert er út á barnaþrælkun og ódýrt vinnuafl, boðið upp á algjörlega óviðunandi starfsskilyrði og varan framleidd fyrir brotabrot af því verði sem hún er síðan seld á þegar hún kemur til Vesturlanda. Mörg af þekktustu stórfyrirtækjum í fatagerð, framleiðslu íþróttavöru og slíkra hluta ástunda þessa iðju í stórum stíl. Það er vitað að þau gera út á þrælabúðir barna eða fátæklinga í þriðjaheimslöndum og raka saman óhemjugróða í gegnum að margfalda verð vörunnar og líma á hana þekkt merki þegar hún er komin til Vesturlanda. Það eru miklar skuggahliðar á þessum málum, herra forseti, sem þarf að takast á við. Þá að Evrópumálunum. Í skýrslunni er kafli um þau en að öðru leyti var hæstv. ráðherra fáorður um þá hluti og er það nokkur tilbreyting. Oft hefur mikill tími farið í það hjá hæstv. utanrrh. að ræða þá hluti. Í skýrslunni er að mínu mati fjallað mjög eðlilega um praktísk viðfangsefni og úrlausnarefni í þessum samskiptum þegar kemur að Evrópumálum nákvæmlega eins og ég tel að eigi að gera. Ég tel að hvorki eigi að dramatísera það um of eða að umræðan eigi að vera táradalur þar sem allt sé svo erfitt og illviðráðanlegt. Mér hefur stundum fundist hæstv. utanrrh. allt of beygður, þegar hann kemur heim úr Evrópuleiðöngrum sínum nánast gráti nær yfir hve þetta sé allt saman óskaplega erfitt og snúið, svo maður minnist nú ekki á formann Samfylkingarinnar sem á stundum enn erfiðari daga yfir því hvað þetta er allt saman dapurt. Í skýrslunni finnst mér betur fjallað um þetta, þ.e. án þess beinlínis að draga upp óskaplega dökka mynd. Þetta eru ósköp einfaldlega pólitísk og praktísk úrlausnarefni í alþjóðasamskiptum sem alltaf eru uppi. Hvenær verður það, herra forseti, ekki viðfangsefnið sem takast þarf á við lengur? Þar þarf ekki Evrópusamband eða EES-samning til. Allt alþjóðasamstarf er þannig að það er stöðugt viðfangsefni að leysa þar mál sem upp koma og takast þarf á við. Það er í raun ekkert meira eða merkilegra um það að segja. Formaður Samfylkingarinnar gerði grein fyrir viðhorfum sínum og hefur verið að feta sig að lokatakmarkinu, að gefa sig út sem afdráttarlausan stuðningsmann þess að við göngum í Evrópusambandið. Og það er gott. Mikið óskaplega er ég feginn fyrir hönd hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar yfir að það sé að komast botn í þetta hjá honum, ég verð að segja það. Hann á að vísu eftir að láta kjósa um þetta í eigin flokki og það er kannski eitthvað eftir í þeim efnum. En mikið hlýtur manninum að líða betur, að vera kominn að niðurstöðu. Bíddu við, en er það ekki hið sama og ýmsir aðrir hafa gert? Hvað er svona merkilegt við það? Til hvers erum við í stjórnmálum? Er það ekki til þess að hafa skoðun, komast að niðurstöðu og hafa stefnu? Það eina sem mér líkar ekki í málflutningi hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar er þegar hann reynir að gera það að óskaplega merkilegu máli, einhverju nýju undir sólinni, að Samfylkingin sé með það í vinnslu að komast að niðurstöðu í Evrópumálum. Þó fyrr hefði verið, segi ég nú bara. Það þýðir ekki, herra forseti, að við sem höfum þegar tekið afstöðu og höfum stefnu þurfum að taka þátt í sálarangist formanns Samfylkingarinnar og flokksystkina hans. Við erum búin að því sem Samfylkingin á eftir og þar með er það klárt, er það ekki? Ég verð að segja eins og er, að mér finnst ótrúlegt að bera það á borð í stjórnmálaumræðu að flokkar sem hafa stefnu í máli séu ekki gjaldgengir í umræðu um þau, þeir einu sem megi ræða um Evrópumál séu þeir sem ekki hafa komist að niðurstöðu. Þetta er auðvitað mjög merkilegt, herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð lagði mikla vinnu í það á stofnunarskeiði sínu, á haustmánuðum 1998 og fram eftir ári 1999, m.a. að móta áherslur sínar í utanríkismálum. Tvo málaflokka tókum við sérstaklega fyrir og lögðum mikla vinnu í, utanríkismál og sjávarútvegsmál. Við vissum að báðir málaflokkar væru brýnir og brennandi. Í stefnuyfirlýsingu okkar og okkar málefnahandbók er ítarlegur kafli um Evrópumál. Í framhaldinu höfum við flutt tillögu á þingi með ítarlegri greinargerð um stefnumótun í alþjóðasamskiptum, þar sem er ítarleg greinargerð upp á margar blaðsíður þar sem farið er yfir rök með og á móti aðild að Evrópusambandinu. Okkar niðurstaða var skýr og er það enn í dag: Það er ekki fýsilegt fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið. Þýðir það að við viljum ekki ræða málin þó við höfum stefnu í þeim? Nei, auðvitað ekki. Ég held að hv. þm. Össur Skarphéðinsson styrktist í þessum málflutningi ef hann sleppti þessari einu klisjukenndu setningu úr ræðum sínum, að það sé eitthvað nýtt undir sólinni og stórmerkilegt að Samfylkingin sé að vinna í þessum málum.

Við höfum aldrei haldið því fram.

Það hafa allir flokkar gert. Það kom fram síðast í ræðu hv. þm. hér áðan að Samfylkingin ein flokka hefði sett þessi máli í ákvarðanatökufarveg. Ha? Bíddu, erum við ekki búin að þessu? Ég held að hv. þm. Össur Skarphéðinsson ætti þá frekar að segja í hálfgerðum afsökunartón: Við eigum svolitla vinnu eftir. Við mundum öll hafa samúð með því og skilning á því að þeir væru ekki enn búnir að koma þessu í verk en þetta væri nú allt í góðum gangi. Svipað mætti segja um þetta hjá Framsfl. en ég læt þetta duga, pars pro toto, sem ég hef sagt um Samfylkinguna. Um Evrópumálin að öðru leyti, herra forseti, vil ég segja þetta: Ég sé engin sérstök vandamál í stöðu Íslands eins og hún er í dag. Okkur hefur vegnað prýðilega þessi rúm 50 ár sem við höfum verið sjálfstætt lýðveldi og haft fullt forræði, fullan sjálfsákvörðunarrétt og fullan samningsrétt í málum okkar. Sagan er öll til marks um hve dýrmætur sjálfsákvörðunarréttur og samningsréttur hefur verið okkur. Á grundvelli hans færðum við út landhelgina. Á grundvelli hans höfum við samið um lausn deilumála við aðrar þjóðir og gætt hagsmuna okkar, ekki síst á sviði sjávarútvegs. Menn kunna lítið í Íslandssögu síðustu áratuga ef þeir átta sig ekki á því að kannski er stærsta einstaka skýringin á því velmegunarsamfélagi sem við höfum náð að byggja upp þeir áfangar sem við höfum tekið í að stýra sjálf nýtingu auðlinda okkar og virkja í okkar þágu. Ég á þá auðvitað og ekki síst við sjávarútveginn. Það er rangt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að þessi sjálfsákvörðunarréttur og samningsréttur hafi ekki gildi fyrir sjávarútveginn í dag og til framtíðar litið. Það er rangt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að Ísland eigi ekki marga sameiginlega fiskstofna með nágrannaríkjunum. Þeir eru þvert á móti flestallir sameiginlegir, þeir sem mikilvægastir eru, nema þá kannski þorskurinn, ef við komust þá upp með það að skilgreina hann sem hreinan séríslenskan stofn. Hann gengur stundum til Grænlands og kemur aftur. Hann fer út úr íslensku lögsögunni. Loðnan, er hún ekki sameiginleg með þremur ríkjum og gengur að auki út í síldarsmuguna? Norsk-íslenski síldarstofninn, deilistofn; kolmunninn, deilistofn; rækjan á Dohrn-banka, deilistofn; grálúðan milli Íslands og Grænlands, deilistofn. Karfinn á Reykjaneshrygg, deilistofn; karfinn milli Íslands og Grænlands, deilistofn; stofnar milli íslensku og færeysku lögsögunnar, deilistofnar og svo koma miklir flökkustofnar og farstofnar. Þetta er þvert á móti öfugt. Meiri hluti stofna á Íslandsmiðum flokkast sem deilistofnar eða farstofnar. Það mun reynast okkur mjög erfitt að fá það viðurkennt að við séum með ,,séríslenska`` stofna þarna sem öðrum þjóðum komi ekki við hvernig samið verður um ef við gerðumst aðilar að sameiginlegri fiskveiðistefnu. Hvernig gekk þetta hjá Möltu sem vildi færa út landhelgina í 25 mílur? Það gekk nú ekki mikið. Þeir mega ráða möskvastærðinni. Þeir mega beita tilteknum friðunaraðgerðum. En þeir fengu afdráttarlausa synjun um að vera undanþegnir sameiginlegu fiskveiðistefnunni út að 25 mílum. Það liggur fyrir. Hvernig gekk hjá Norðmönnum? Þeir fengu þriggja ára aðlögunartíma fyrir svæðin norðan við 62. gráðu. Auðvitað felldi norska þjóðin þann samning. Er það stutt dómi reynslunnar að það sé líklegt að við fengjum forræði, varanlegar undanþágur eða sértæka beitingu sjávarútvegsstefnunnar milli 12 og 200 mílna? Svarið er nei. Hver einasti kommissar Evrópusambandsins sem spurður hefur verið að þessu hefur sagt nei. Reynsla Norðmanna segir nei. Reynsla Möltu segir nei. Við höfum engin sérstök efnisleg rök við að styðja þær hugmyndir að við kæmumst upp með annað en að undirgangast sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna og hún er hættuleg. Þó svo að hingað sigldu ekki flotar strax frá fyrsta degi er ljóst að kröfur gætu komið upp í tengslum við lausn óskyldra deilumála og þær lausnir kostuðu að við gæfum eftir veiðirétt. Við missum sjálfstæðan samningsrétt. Við missum sjálfsákvörðunarrétt. Ákvarðanir um heildarveiðikvóta færast til Brussel. Því mælir enginn maður á móti. Þó okkur tækist hugsanlega að fá eitthvað meira sjálfstæði gagnvart nýtingu þess sem fengist viðurkennt sem séríslenskir stofnar er augljóslega borin von að við fengjum það gagnvart deilistofnum og flökkustofnum. Hvernig ættu Evrópusambandsþjóðirnar, sem sjálfar eiga hagsmuna að gæta í nýtingu margra þeirra stofna, loðnunnar, norsk-íslenska síldarstofnsins, kolmunnans, rækjunnar og fleiri tegunda, að fallast á slíkt? Ég held að það sé borin von. Ég ætla svo í síðari ræðu minni, herra forseti, að koma aðeins inn á evruna og spurningar sem að henni lúta, ekki síst þann furðulega málflutning, sem hér var uppi áðan, að það sé algerlega útlátalaust og án nokkurra fórna að henda sjálfstæðum gjaldmiðli, vaxtaákvörðunum og peningastjórnunartækjum og taka upp evru, það sé bara ókeypis ferðalag á fyrsta farrými. Það er ekki svo, herra forseti. Ætli þurfi ekki að hafa áhyggjur, m.a. af atvinnuöryggi, stöðugleika á vinnumarkaði og afkomu útflutningsgreina þegar sveiflur ganga yfir í hagkerfinu ef öll þessi stjórntæki væru farin úr landi og við sættum vaxtaákvörðunum og gengisskráningu hagkerfa sem lúta gjörólíkum lögmálum?

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. gerði athugasemd við þá skilgreiningu sem kom fram í ræðu minni þar sem ég sagði, svo ég vitni til hennar: ,,Með sjálfbærri þróun leitum við hins vegar leiða til að hámarka efnahagslega og félagslega velferð án þess að skaða grunngæði jarðar eða möguleika komandi kynslóða á að njóta sams konar eða meiri velferðar.`` Ég stend við þessa skilgreiningu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt markmið í sambandi bæði við orkuauðlindir og fiskstofna okkar að hámarka efnahagslegan ávinning og félagslegan ávinning. Við erum að nýta orkulindirnar til þess að geta leyst ýmisleg félagsleg mál hér innan lands, skapa tekjur fyrir samfélagið. Við erum að skapa tekjur fyrir samfélagið til þess m.a. að geta tekið á með fátækustu ríkjum heims. Að sjálfsögðu fellur þetta undir sjálfbæra þróun. Það væri ekki markmiðið með nýtingu þessara auðlinda að fá sem minnst út úr þeim. Markmiðið er að fá sem mest út úr þeim. Ég veit að þarna greinir okkur á vegna þess að flokkur vinstri grænna er andvígur nýtingu ákveðinna auðlinda. Það er allt í lagi með það. Það er skoðun út af fyrir sig. Þeir telja að þær auðlindir geti betur þjónað í öðrum tilgangi. Það er skoðun út af fyrir sig. En það hefur ekkert með sjálfbæra þróun að gera. Þá stefnu að leggjast t.d. á móti virkjunarframkvæmdum er ekki hægt að reka undir kjörorði sjálfbærrar þróunar.

Herra forseti. Ég neyðist náttúrlega til að leiðrétta það að það sé stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að vera andvíg nýtingu tiltekinna auðlinda. Mér leiðist að hæstv. utanrrh. skuli þurfa að koma með slíkar klisjur hér. En það er ekki þar með sagt að ekki geti verið ágreiningur um það í pólitík hvernig beri að nýta tilteknar auðlindir og hvaða skilyrði sú nýting verði að uppfylla. Það er það sem þetta mál snýst um. Öræfi landsins geta verið auðlind í margvíslegum skilningi. Ein aðferðin til að nýta þau er kannski að byggja þar uppistöðulón og malbika þau og leggja um þau línur. Önnur aðferð getur verið að nýta þau sem útivistarland, njóta þeirra á annan hátt o.s.frv. Fyrst og fremst er það krafa okkar að öll auðlindanýting uppfylli tiltekin skilyrði um umgengni við umhverfi og náttúru, en að því uppfylltu erum við ekkert öðruvísi nýtingarsinnar í þeim skilningi að gæði slíkra auðlinda séu nýtt í þágu velferðar mannsins, að sjálfsögðu. Það sem ég geri hins vegar athugasemdir við, þó auðvitað megi deila hér um túlkun á þessum orðum, er að þetta hljómar pínulítið eins og að það markmið að hámarka efnahagslega velferð sé einhvers konar yfirmarkmið. Ég tel að til þess að allt sé í jafnvægi og í sátt við þá hugsun sem lögð er til grundvallar sjálfbærri þróun þá verði menn að átta sig á því að önnur markmið eru jafnrétthá, t.d. þau að gæta umhverfisins og náttúrunnar og spilla ekki lífsgæðum komandi kynslóða. Ég hef ekki áhuga á því að leggja utanrrh. orð í munn eða gera honum upp skoðanir. En það þarf a.m.k. að vera algjörlega skýrt að til þess að önnur markmið séu ekki fyrir borð borin getur þurft að setja skorður hinum efnahagslegu kröfum um sífellt aukinn hagvöxt og aukna auðlindanotkun. Það var sú athugasemd sem ég var í raun og veru að gera hér.

Herra forseti. Það er afskaplega einfalt hvað ég á við með orðum mínum. Ef við ákveðum að veiða 200.000 tonn af þorski er ég þeirrar skoðunar að það beri að gera sem mest verðmæti úr þessum þorski og nýta þau í þágu velmegunar þjóðarinnar. Og ef við ákveðum að virkja ákveðið vatnsfall, t.d. vatnsföllin austan og norðan Vatnajökuls, beri að gera úr því sem mest verðmæti fyrir hönd þjóðarinnar. Ég tel að hægt sé að virkja þessi vatnsföll með hugtakið sjálfbæra þróun í huga. Þetta höfum við sannað með málflutningi okkar á alþjóðlegum vettvangi þar sem við höfum t.d. fengið sérstöðu Íslands viðurkennda í þessu tilviki. Ég tel það algjörlega falla undir sjálfbæra þróun að nýta þessar miklu auðlindir norðan og austan Vatnajökuls. Ég fellst ekki á þá skilgreiningu að aðeins megi nýta þessar auðlindir í þágu útivistar. Auðvitað verða þessar auðlindir nýttar í þágu útivistar svo lengi sem landið byggist. Og það fer prýðilega saman. Allar líkur eru á því að hægt verði að nýta þessar auðlindir miklu betur í þágu útivistar einmitt vegna þessara framkvæmda. Eða liggur það ekki t.d. alveg ljóst fyrir að allar þær vegaframkvæmdir sem hafa átt sér stað á þessu svæði vegna hugsanlegra virkjunarframkvæmda hafa einmitt stuðlað að miklu meiri útivist á þessu svæði en menn hafa nokkru sinni áður vanist?

Herra forseti. Það er eitt sem er algjörlega nauðsynlegt ef menn vilja vera einarðir og sjálfum sér samkvæmir í sambandi við umhverfismál. Það er að horfast í augu við þá staðreynd að það er ekki alltaf bæði hægt að borða kökuna og geyma hana. Umhverfisvernd og það að ætla að reyna að sætta allar andstæður sem mætast í hugtökum um sjálfbæra þróun og umhverfisvernd versus kröfur um hagvöxt og sífellt aukin lífsgæði --- ég tala nú ekki um á Vesturlöndum --- brotlendir alveg voðalega ef menn fást ekki til að horfast í augu við það og viðurkenna að það er ekki alltaf í þessum efnum bæði hægt að borða kökuna og geyma hana. Það er ekki bæði hægt að virkja og vernda. Rauðhólarnir hérna í næsta nágrenni við okkur eru ágætt dæmi um það. Þetta þótti óskaplega þægilegt byggingarefni, gott í grunna. Það var þægilegt að skreppa upp í Rauðhólana og moka því upp og keyra það hingað til Reykjavíkur. Svo rann það upp fyrir mönnum að Rauðhólarnir væru stórkostleg náttúruverðmæti, gervigígar við bæjarþröskuld Reykjavíkur. Og þá voru uppi framsýnir menn sem sögðu: ,,Heyrðu, þetta gengur ekki. Við getum ekki bæði mokað Rauðhólunum í burtu og steypt þeim ofan í húsgrunna og varðveitt þá.`` Menn stóðu því frammi fyrir vali. Stundum gerist það. En sú umhverfisvernd er einskis virði sem alltaf er ýtt til hliðar þegar menn standa frammi fyrir svona vali, standa frammi fyrir staðreyndum um að ekki er alltaf hægt bæði að geyma kökuna og borða hana. Sem betur fer tóku menn réttan kost og hættu að moka burtu Rauðhólunum og friðlýstu það sem eftir var og því var bjargað sem bjargað varð í þeim efnum. En það er kannski nauðsynlegt stundum fyrir menn að taka svona einföld skólabókardæmi um að þetta er ekki alltaf svona einfalt. Það er ekki alltaf hægt að gera hvort tveggja. Menn geta haft ýmsar hugmyndir uppi um virkjanaþjóðgarða og hvað það nú er, en að lokum standa menn frammi fyrir því að upp að vissu marki snýst þetta um forgangsröðun, um val. Það er óhjákvæmilegt. Það er ekki alltaf þannig. Heimurinn er ekki svo einfaldur og þægilegur við okkur að það sé sífellt bæði hægt að geyma kökuna og borða hana.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að heimurinn væri ekki alltaf einfaldur og þægilegur við okkur og það sannast svo sannarlega á hv. þm. Mér finnst að heimurinn sé ekki ákaflega þægilegur fyrir hann þegar hann er að ræða um Evrópusambandið og þá kosti sem uppi eru. Hv. þm. sagði líka að menn yrðu að vera einarðir og samkvæmir sjálfum sér. Nú er það svo að hv. þm. hefur sagt: ,,EES-samningurinn er ekki góður. Evrópusambandið er ekki gott.`` Og hvað vill hv. þm. þá? Það kemur fram í þeirri tillögu sem hv. þm. vísaði til, þar sem stefna VG birtist í utanríkismálum. Hann vill tvíhliða samning við Evrópusambandið. Það er líka komin reynsla á tvíhliða samninga. Svissarar gerðu tvíhliða samninga við Evrópusambandið. Það tók átta ár. Þeir vörðu til þess óhemju fé, slökuðu miklu til. Hver var útkoman? Hún var verri. Réttindin sem þeir fengu voru verri en gilda innan EES-svæðisins. Því verður hv. þm. að svara þessu: Hvers vegna ættu Íslendingar að ná betri samningum en Sviss sem er þó landfræðilega ákjósanlega staðsett til þess að ná þeim? Varðandi síðan fiskveiðimálin sem hv. þm. gerði hér að umræðu þá er það mikilvægt að hann fellst á að flotar erlendra þjóða munu ekki geta siglt inn í lögsöguna. Hann talar eingungis um flökkustofna. Nú er það hins vegar þannig, herra forseti, að réttur til veiða á flökkustofnum byggir líka á veiðireynslu. Þessar þjóðir verða því að hafa veiðireynslu. Hún er ekki til staðar. Þar að auki, herra forseti, gilda nú þegar alþjóðlegir samningar sem Evrópusambandið á í mörgum tilvikum aðild að þannig að það er ekki sambærilegt. Varðandi Möltu þá er ekki hægt að bera Möltu saman við Ísland vegna þess að Malta er eyja í miðju Miðjarðarhafinu og deilir öllum fiskstofnum með Norður-Afríku og löndum Miðjarðarhafsins. Þarna eru allt saman sameiginlegir fiskstofnar. Dr. Borg, utanríkisráðherra Möltu, segir í Möltutímanum í gær að þeir séu mjög ánægðir með það sem þeir náðu fram vegna þess að þeim tókst að ná því fram að reka út flota stórra togara frá Sikiley. Þeir sögðu: Niðurstaðan er góð fyrir Möltu. Það er dómur reynslunnar.

Herra forseti. Ætli menn reyni ekki að segja að samningar sem þeir eru að fara að bera undir þjóðaratkvæði og eru að reyna að fá samþykkta séu góðir. Það væri sérkennilegur leiðtogi þjóðar sem kæmi með niðurstöðu úr samningum heim í farteskinu og segði svo: ,,Ég vil að þið samþykkið þennan samning, en hann er mjög vondur.`` Þykir hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni það sérkennilegt að ráðamenn á Möltu reyni nú að fegra heldur sinn hlut ef þeir ætla að reyna að fá þetta samþykkt? Hvað gerðu Norðmenn? Þeir reyndu eins og þeir mögulega gátu að sannfæra norsku þjóðina um að samningurinn frá 1994 væri góður. En hann var auðvitað vondur. Hann var hörmulega lélegur. Þriggja ára tímabundin aðlögun fyrir svæði norðan 62. gráðu dugði ekki eins og hv. þm. veit mjög vel. Ég bið hv. þm. að vera ekki að leggja mönnum neitt orð í munn eða gera mönnum upp meiningar. Hef ég staðið hér og sagt að Evrópusambandið væri vont? Það mátti ráða af orðum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Það er ekki þannig. Hvers vegna eru menn að fara út í svona frasagerð? EES-samningurinn er ekki gallalaus og það liggur alveg fyrir. En hann er sá grundvöllur sem við höfum í dag og við höfum sagt: Gott og vel, byggjum þá á því að svo miklu leyti sem þessir hlutir koma til með að breytast á komandi árum, vitum þá í hvaða átt við viljum þróa þessi samskipti. Þar kemur setningin inn um að leitast við að þróa þessi samskipti við Evópusambandið eftir því sem þau taka breytingum á komandi árum í átt til einfaldari tvíhliða samninga um viðskipti og samvinnu af því að það sýnist okkur henta betur smáríkinu Íslandi í samskiptum við þennan stóra aðila. Viðskiptakjörin eru til staðar og ég held að menn geri yfirleitt ekki því skóna að þau komi til með að versna. Varðandi aftur fiskstofnana þá er það nú í fyrsta lagi þannig að það á eftir að semja um kolmunnan og ekki bara hann. Hefur ekki hv. þm. áhuga á því t.d. að við náum samningum um smokkfisk og um túnfisk? Hv. þm. hefur áhuga á tegundunum í miðsjávarrýminu. Ætli það eigi ekki eftir að skjóta upp kollinum á komandi árum og áratugum ýmis óleyst deilumál og samskiptamál þar sem sjálfsákvörðunarréttur og samningsréttur reynist mikilvægur?

Herra forseti. Hv. þm. drap á eitt áhugamál mitt sem var einmitt veiðar á ónýttum tegundum í hinu svokallaða miðsjávarteppi í úthafinu. Ég hef verið hvatamaður þess og minn flokkur að Íslendingar nýttu sér ný og stór fiskrannsóknaskip til þess að hefja tilraunaveiðar til þess að geta síðan farið í veiðar á þessum tegundum, til þess að hafa veiðireynslu sem engir aðrir hafa. Herra forseti. Í reynd er það tvennt sem kemur fram í máli hv. þm. sem gerir það að verkum að hann getur ekki sætt sig við hina sameiginlegu fiskveiðistefnu. Það er í fyrsta lagi sú staðreynd að erlendir aðilar munu fá heimild til þess að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi. Nú vona ég að ég sé ekki að gera hv. þm. upp orð vegna þess að hann drap ekki á það í ræðu sinni áðan. En hann hefur stundum gert það. Herra forseti. Þetta hefur leitt til þess að þjóðir gátu í fyrndinni komist bakdyramegin inn í fiskstofna þjóða innan Evrópusambandsins. Nú liggja fyrir lög í Bretlandi og í Danmörku sem eru þess eðlis að þessar þjóðir telja að hinu svokallaða kvótahoppi sé búið að útrýma í þeim mæli að það sé ekki vandamál lengur. Hitt er síðan það, eins og hv. þm. gat um réttilega, að eftir sem áður yrði ákvörðun um heildaraflamark fyrir tiltekna þjóð ákveðin sameiginlega af ráðherraráði í Brussel þar sem Íslendingar ættu einn sjávarútvegsráðherra, en yrðu að öðru leyti að ná sameiginlegri niðurstöðu. Herra forseti. Það er auðvitað þetta sem stendur í mönnum, öllum, og fyrir fram er fráleitt að menn fallist á þetta. Hitt er alveg ljóst, að menn mundu aldrei gangast inn á aðild nema til staðar væru íslenskar vísindalegar reglur, þ.e. sú fiskveiðiráðgjöf sem við byggjum á nú þegar í dag. Herra forseti. Vísa ég til þess að hæstv. utanrrh. hefur komið fram með ákveðna hugmynd um að í kringum Ísland verði sérstakt fiskstjórnarsvæði sem Íslendingar ráði sjálfir. Það eru fordæmi fyrir því úr Miðjarðarhafinu og úr Eystrasaltinu. Ég vísa síðan til þess sem fyrrverandi forsætisráðherra Belgíu, Dehaene, sagði, að það mætti vel hugsa sér að íslenska fiskveiðistjórnarkerfið yrði tekið upp á tilteknum svæðum. Þetta rímar við hugmynd hæstv. utanrrh.

Herra forseti. Mér þykja gerast tíðindi ef formaður Samfylkingarinnar er orðinn svo hrifinn af kvótakerfinu að hann vilji endilega að það verði tekið upp í öllu Evrópusambandinu. Það er margt fleira en tvennt sem gerir það að verkum að ég tel sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna óaðgengilega fyrir Íslendinga. Fyrir það fyrsta færast ákvarðanir um heildarveiði og fleiri slíkir hlutir til Brussel. Í öðru lagi fer forræðið frá 12 út að 200 mílum til Brussel. Það gerist á grundvelli ákvæða Rómar-sáttmálans og aldrei hefur verið léð máls á neinum varanlegum undanþágum frá því. Í þriðja lagi færist samningsrétturinn til Brussel, samningar um óútkljáð mál, samningar um þá stofna sem við eigum eftir að ná samkomulagi um plús framtíðarsamningar um hina. Samið er um norsk-íslensku síldina til árs í senn og loðnusamningarnir eru ekkert endilega fastir í hendi, það færi því þangað. Er einhver hér í þessum sal sem trúir því að Íslendingum mundi ganga vel ef Evrópusambandið tæki núna við og ætti að semja um kolmunna við Norðmenn og Rússa, Færeyinga og aðra? Síðan ættum við að slást í bakherbergjunum innan Evrópusambandsins um hlutdeild okkar í kolmunnanum við hinn hungraða og stóra úthafsveiðiflota Evrópusambandsríkjanna. Svarið er nei. Ég trúi því ekki að hér sé nokkur maður sem telji að þetta væri vænleg hagsmunagæsla fyrir Ísland. Í fjórða lagi er auðvitað ljóst að með því að við gengjum í Evrópusambandið og sjávarútvegurinn verður hluti af fjórfrelsinu eða sameiginlega markaðnum, fjárfestingarhamlanirnar falla niður, þá opnast bakdyrnar í gegnum kvótahoppið. Og það er ekki rétt að menn telji sig hafa leyst öll vandamál í þeim efnum. Uppi eru deilumál, núningur og átök í þeim efnum. Í fimmta lagi er ekki útkljáð mál veiðireynsla hvaða tímabils yrði lögð til grundvallar. Er ekki líklegt að Evrópusambandsþjóðirnar bentu á þá staðreynd að í sameiginlegu fiskveiðistefnunni er það tímabilið 1973--1978 sem lagt er til grundvallar hjá þeim? Þetta eru þjóðir með langvarandi veiðireynslu á Íslandsmiðum. Loks á sjávarútvegurinn ekki hvað síst mikið undir því að hér séu í landinu sjálfstæð stjórntæki í efnahagsmálum þannig að hann varðar líka það sem gerist við inngöngu í Evrópusambandið að öðru leyti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir yfirgripsmikla skýrslu um utanríkismál og ræðu þar sem kastljósinu var beint að sjálfbærri þróun sem skiptir afar miklu máli fyrir okkur Íslendinga og við höfum lagt áherslu á í alþjóðlegu samstarfi. Við þekkjum vel mikilvægi þess hér á landi að lifa í sátt við landið og hafið umhverfis það. Með sjálfbærri þróun er leitað leiða til að hámarka efnahagslega og félagslega velferð án þess að skaða grunngæði jarðar eða möguleika komandi kynslóða til að njóta sams konar eða meiri velferðar. Þekkingarþjóðfélagið gefur okkur Íslendingum mikla möguleika til framtíðar af því að við höfum tileinkað okkur tæknina, erum samstæð vel menntuð þjóð og eigum mikil og mörg sóknarfæri þrátt fyrir að við erum fámenn þjóð. Við eigum einfaldlega að stefna hátt, setja menntun, rannsóknir og þekkingu í öndvegi og skipa okkur þannig í fremstu röð í samfélagi þjóðanna og verða einfaldlega best menntaða fiskveiðiþjóð í heimi. Íslendingar hafa lengi notið virðingar fyrir sjávarútvegsstefnu sína, einkum fyrir það að hér á landi er sjávarútvegur arðbær atvinnugrein en jafnframt er lögð áhersla á að vernda fiskstofnana og koma í veg fyrir ofveiði. Mikilvægt er í þessu sambandi að nýta allar tegundir lífvera í hafinu umhverfis landið sem nýtanlegar eru, þar á meðal hvali. Hvölum við Ísland hefur fjölgað mjög hratt síðan halveiðar lögðust af og stefnir í óefni ef ekkert er að gert. Hvalveiðar eru liður í sjálfbærri sjávarútvegsstefnu og það ber að hefja hvalveiðar að nýju sem allra fyrst. Mikilvægt er að Íslendingar beiti sér á alþjóðavettvangi í samvinnu við aðrar þjóðir um málefni hafsins, bæði hvað snertir baráttu gegn mengun og nýtingu á lifandi auðlindum sjávar. Hæstv. utanrrh. nefndi í ræðu sinni Reykjavíkurráðstefnuna um ábyrgar fiskveiðar í vistkerfi sjávar sem dæmi um vel heppnað framtak á þessu sviði. Þar sameinuðust fiskveiðaþjóðir heimsins um sameiginlegt átak til að stuðla að sjálfbærum sjávarútvegi sínum og sammæltust um að efla hann frekar og draga þannig verulega úr óábyrgum fiskveiðum. Það er fagnaðarefni að Íslendingar leyfi slíka ráðstefnu með svo árangursríkum og eftirminnilegum hætti. Næsta haust taka Íslendingar við formennsku til næstu tveggja ára í Norðurskautsráðinu sem er svæðisbundið samvinnuverkefni átta ríkja, Bandaríkjanna, Kanada, Rússlands, Svíþjóðar, Noregs, Finnlands, Danmerkur og Íslands. Norðurskautsráðið vinnur að sjálfbærri þróun og hefur samstarf í umhverfismálum verið grundvallarþáttur í starfi þess. Ég vil í þessu sambandi gera sérstaklega að umtalsefni aðkomu þingmanna þessara landa að samstarfinu um norðurskautsmál, en jafnhliða Norðurskautsráðinu er starfandi þingmannanefnd þjóðþinga þeirra landa sem aðild eiga að Norðurskautsráðinu. Nefndin er stjórnarnefnd þingmanna ráðstefnunnar um norðurskautsmál sem haldin er á tveggja ára fresti. Þingmannanefndin undirbýr ráðstefnuna og fylgir samþykktum hennar eftir. Samstarfið fer vaxandi og hefur þingmannanefndin náð góðum tengslum við Norðurskautsráðið. Aðkoma löggjafans að því starfi er mikilvægur þáttur í að tryggja lýðræðislegt aðhald og koma sjónarmiðum þingmanna á framfæri í ráðinu. Finnar hafa komið á fót fastri landsdeild þingmanna ráðstefnunnar um norðurskautsmál í finnska þinginu og Svíar hyggjast fylgja fordæmi þeirra, en þeir tilnefna nú fastafulltrúa á þingmannaráðstefnuna í upphafi hvers kjörtímabils. Ánægjulegt er að nú hefur verið ákveðið að stofna Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál hér á Alþingi. Hún verður skipuð þremur þingmönnum sem sækja ráðstefnuna sem haldin er á tveggja ára fresti. Stofnun Íslandsdeildar ýtir undir nauðsynleg skoðanaskipti og hugmyndamótun um stöðu og áherslur Íslands og skapar samfellu í starfi þingmanna að norðurskautsmálum. Herra forseti. Ég vík nú að samstarfi Norðurlandanna á sviði sjálfbærrar þróunar. Norræna ráðherranefndin og Norðurlandaráð samþykktu í fyrra stefnumótun um sjálfbæra þróun fyrir Norðurlöndin sem felur það í sér að hver atvinnugrein og öll stjórnsýslustig verði ábyrg fyrir því að tekið sé tillit til sjónarmiða sjálfbærrar þróunar. Þemaráðstefna Norðurlandaráðs árið 2001 fjallaði um sjálfbæra þróun á Norðurlöndum. Þar var rætt um heildarstefnumótun fyrir Norðurlöndin, en hún tekur til mála sem skipta má í þrjú meginsvið: 1. Mál sem ganga þvert á atvinnugreinar, svo sem loftslagsbreytingar, líffræðilegur fjölbreytileiki, hafið, efnanotkun og matvælaöryggi. 2. Mál atvinnugreina, svo sem orkuvinnsla, samgöngur, landbúnaður, fiskveiðar og skógarnýting. 3. Önnur mál, svo sem hlutverk hins opinbera, vísindalegur grundvöllur sjálfbærrar þróunar og skilvirk nýting auðlinda. Á þemaráðstefnunni urðu líflegar umræður um þessi mikilvægu mál þar sem m.a. var rætt um forustuhlutverk Norðurlanda að sjálfbærri þróun og ábyrgð og eftirlitshlutverk þingmanna í þeim efnum. Loftslag og orkumál voru í brennidepli, staðfesting Kyoto-sáttmálans, endurnýjanlegir orkugjafar, endurbætur orkuvera á nærsvæðum og meðhöndlun úrgangs, umhverfisvá frá kjarnorkuverinu í Sella\-field og flutningur á geislavirkum úrgangi um Barentshaf voru einnig til umræðu. Margir töldu að Norðurlönd ættu að standa saman að því að hafa samband við hlutaðeigandi yfirvöld og krefjast úrbóta. Einnig var fjallað um fiskveiðar og nýtingu auðlinda hafsins og svo mætti lengi telja. Á undanförnum árum hefur verið lögð áhersla á að efla þróunarstarf okkar Íslendinga til muna. Stofnun sendiráðs í Maputo er eðlilegur þáttur í þeirri stefnu. Einnig ber að hafa í huga að þrátt fyrir langt samstarf við sum Afríkuríki hafði Ísland ekki sendiráð í þessari heimsálfu. Einnig hafa umsvif Þróunarsamvinnustofnunar Íslands vaxið umtalsvert. Hlutverk hennar er að annast tvíhliða þróunaraðstoð Íslendinga við að hjálpa fátækustu þjóðum heims til sjálfshjálpar með því að stuðla að varanlegum framförum í atvinnulífi, nýtingu á vernd auðlinda ásamt því að bæta lýðræði og mannréttindi. Töluverð áhersla hefur verið lögð á verkefni til að bæta hag kvenna og stuðla þar með að auknu jafnrétti kynjanna sem er afar brýnt verkefni á því sviði. Við Íslendingar búum yfir sérþekkingu og reynslu á sviði sjávarútvegs og orkumála sem sjálfsagt er að nýta til hjálpar þróunarlöndunum. Það er fagnaðarefni að á þessum sviðum höfum við tekið að okkur mikilvæg verkefni fyrir Sameinuðu þjóðirnar, bæði Jarðhitaskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna og Sjávarútvegsskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Ánægjulegt hefur verið að fylgjast með þeirri mikilvægu starfsemi sem þar fer fram og það er fullvíst að á þeim sviðum getum við gert enn betur í að miðla miklu meiri þekkingu til þróunarlandanna. Herra forseti. Það var gæfuspor sem stigið var fyrir okkur Íslendinga þegar EES-samningurinn var lögfestur á Alþingi 1993. Um það eru flestir sammála og þarf ekki að fjölyrða mikið um það. Samningurinn tryggir okkur aðgang að innri markaði Evrópusambandsins og stendur enn fyllilega undir þeim væntingum sem gerðar voru til hans á sínum tíma og hefur gagnast okkur vel. Fá lönd eru jafnháð utanríkisviðskiptum og Ísland. Innan Evrópusambandsins liggja þýðingarmestu viðskiptahagsmunir okkar. EES-samningurinn er langmikilvægasti viðskiptasamningur Íslendinga. Hæstv. utanrrh. hefur beitt sér fyrir því innan EFTA að EES-samningurinn verði uppfærður hvað varðar í fyrsta lagi efnislega aðlögun samningsins, í öðru lagi tryggari þátttöku í nefndum og í þriðja lagi aukin áhrif á störf stofnana Evrópusambandsins. Einnig er endurskoðun bókunar 9, sem lýtur að tollfrjálsum viðskiptum með sjávarafurðir, verkefni sem nauðsynlegt er að skoða. Þær hugmyndir hafa enn þá ekki fengið undirtektir af hálfu ESB, en ég veit að hæstv. utanrrh. mun áfram hamra það járn. Stækkun Evrópusambandsins leiðir af sér stækkun Evrópska efnahagssvæðisins þar sem nýjum aðildarríkjum verður skylt að sækja um aðild að EES. Það kallar síðan á sérstakar viðræður og samninga við EFTA-ríkin eftir stækkunarferlið. Vorfundur utanríkisráðherra Atlantshafsbandalagsins verð\-ur haldinn í Reykjavík 14. og 15. maí nk. Hann er afar mikilvægur þáttur í undirbúningi stækkunar NATO til austurs sem ákveðin verður á leiðtogafundinum í Prag í haust. Þar verða staðfestar þær miklu breytingar sem fall kommúnismans leiddi af sér og hafa skapað nýja Evrópu frelsis og lýðræðis. Íslensk stjórnvöld hafa jafnan lagt ríka áherslu á að styðja aðild Eystrasaltsríkjanna að NATO. Í stefnu Atlantshafsbandalagsins kemur fram að engin ríki verði útilokuð frá aðild óháð landfræðilegri staðsetningu þeirra. Hér er m.a. vísað beint til Eystrasaltsríkjanna. Málstaður þeirra virðist njóta mikils og vaxandi stuðnings innan NATO-ríkja. Ísland hefur lýst því yfir að eðlilegast væri að öllum umsóknarríkjunum yrði boðin aðild sem yrði að veruleika um leið og þau uppfylltu fyrirliggjandi skilyrði bandalagsins. Í þeim efnum eru Eystrasaltsríkin fremst í flokki ásamt Slóveníu. Herra forseti. Það er margt fleira sem vert væri að ræða í skýrslu utanrrh. um alþjóðamál. Vægi alþjóðamála fer vaxandi um allan heim. Þar er Ísland engin undantekning. Reynslan sýnir okkur að þjóðinni hefur jafnan vegnað best í sem mestum og nánustum samskiptum og samvinnu við aðrar þjóðir. Reynsla og þekking annarra þjóða sem Íslendingar hafa flutt heim til sín erlendis frá og aðlagað íslensku samfélagi hafa gert okkur fært að skapa þjóðfélag velmegunar og velsældar hér á landi sem á sér fáa líka um veröld alla.

Herra forseti. Ræða hæstv. utanrrh. sem hann flutti fyrr í dag fjallaði um Ísland og sjálfbæra þróun. Þar er um að ræða mjög mikilvægt umfjöllunarefni þar sem við Íslendingar byggjum tilveru okkar að mestu á náttúrlegum auðlindum. Fiskstofnar hafsins og endurnýjanlegir orkugjafar vega þar þyngst. Við Íslendingar erum þjóð sem höfum skýra sýn hvað varðar hreinleika náttúrunnar og afrakstur náttúrulegra auðæfa. Það er því rökrétt og eðlilegt að leggja áherslu á sjálfbæra þróun og sjálfbæra nýtingu auðlinda. Framtíð þjóðarinnar byggist á því að við getum, hér eftir sem hingað til, nýtt náttúrulegar auðlindir okkar okkur til hagsbóta. Við Íslendingar eigum að leggja okkar af mörkum í umræðunni um sjálfbæra þróun með sérstakri áherslu og taka virkan þátt í ýmsum verkefnum. Það höfum við líka gert eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðherra. Alþjóðleg umræða um sjálfbæra þróun er mikilvæg enda byggist framtíð þjóða heimsins á því að markmiðum um sjálfbæra þróun verði náð. Þau snúa m.a. að mengun almennt, fæðuöflun og almennum lífsskilyrðum á jörðinni. Því er ástæða til að lýsa ánægju með þá áherslu sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra og sem kemur fram í þeirri skýrslu hans sem liggur fyrir þinginu þar sem mikil áhersla er lögð á sjálfbæra þróun og það sem að henni lýtur. Herra forseti. Fyrir þinginu liggur skýrsla hæstv. utanrrh. um alþjóðamál. Hún er mjög yfirgripsmikil og fróðleg og ég sé ástæðu til að þakka hæstv. ráðherra, utanrrn. og starfsmönnum þess fyrir skýrsluna sem sýnir hversu mikið umfang utanríkisþjónustu okkar er og hve víða við tökum þátt í samstarfi þjóða heimsins. Í þessari skýrslu má einnig sjá hve mikið umfang utanríkisviðskipta er og hve mikla áherslu utanríkisþjónustan leggur á utanríkisviðskiptin enda hefur náðst mikill og góður árangur á því sviði á undanförnum árum. Í því felst m.a. útrás íslensks atvinnulífs og aukin viðskipti víða um heiminn þannig að ég held að fullyrða megi að utanríkisþjónustan íslenska hafi lagt þar mikið af mörkun, og henni ber að fá þakkir fyrir það. Herra forseti. Hæstv. utanrrh. gerði að umtalsefni málefni hafsins sérstaklega enda skipta málefni þess okkur Íslendinga mjög miklu. Við byggjum tilveru okkar að mestu á nýtingu auðlinda þess. Vettvangur Sameinuðu þjóðanna um málefni hafsins er mjög mikilvægt innlegg í þessi mál. Þar er fjallað um ábyrgan sjávarútveg, ólögmætar fiskveiðar, félagslegar og efnahagslegar afleiðingar mengunar hafsins og hafrannsóknir. Allt samrýmist þetta mjög hagsmunum okkar enda höfum við tekið virkan þátt í þessu starfi. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna verður nú lögð sérstök áhersla á vernd hafsins og leiðir til að auka getu þróunarríkja til að vernda og stjórna eigin hafsvæðum og sjávarauðlindum. Það er mikilvægt út frá sjónarmiðum sjálfsbjargar að þróunarríkin geti sjálf stjórnað málum sínum að þessu leyti og nýtt auðlindir sínar í hafinu. Ísland hefur lagt mikið af mörkum í þessu sambandi, m.a. með starfi Þróunarsamvinnustofnunar þar sem við höfum víðar komið að þróunarstarfi, einmitt á þessu sviði. Stór þáttur varðandi málefni hafsins snýr að mengun þess. Á síðasta ári var stór áfangi þegar 92 ríki undirrituðu Stokkhólmssamninginn um þrávirk og lífræn efni. Haldnir hafa verið sérstakir fundir um Washington-áætlunina um varnir gegn mengun sjávar frá landi og til að marka stefnu um aðgerðir á næstu árum. Íslensk stjórnvöld beittu sér á sínum tíma mjög fyrir gerð þessarar áætlunar og var einn af undirbúningsfundum fyrir hana haldinn hér á landi. Íslensk stjórnvöld hafa gert áætlun um varnir gegn mengun sjávar frá landi hér á landi og var hún samþykkt af ríkisstjórn á síðasta ári. Mengun sjávar frá landi er mjög alvarlegt mál og það varðar hagsmuni okkar mjög mikið. Sem dæmi um það má nefna að við höfum lengi haldið uppi baráttu gegn losun þrávirkra efna frá kjarnorkuendurvinnslustöðvunum í Bretlandi, Dounreay og Sellafield. Þar er um að ræða mjög alvarlegt mál sem varðar mjög hagsmuni þjóðanna við Norður-Atlantshaf. Við þurfum að sjálfsögðu að leggja þunga áherslu á þá baráttu og halda henni uppi í samstarfi við aðrar þjóðir. Sá sóðaskapur sem Bretar hafa haldið uppi í þessum efnum er algjörlega óþolandi og varðar mjög framtíðarhagsmuni þjóða við Norður-Atlantshaf eins og ég hef áður sagt. Þarna er því mjög mikilvægt og alvarlegt mál á ferðinni og er von til þess að árangur náist í baráttunni gegn því. Herra forseti. Sjálfbær nýting auðlinda hafsins er mál sem mikið hefur verið rætt og varðar okkur mjög. Við höfum lengi leitast við að stjórna fiskveiðum úr fiskstofnum okkar út frá sjónarmiðum um sjálfbæra nýtingu og það er ljóst að margar þjóðir líta mjög til okkar í þeim efnum og hafa fyrirkomulag okkar um nýtingu fiskstofna sem fyrirmynd. Þrátt fyrir langvarandi deilur á Íslandi varðandi fiskveiðistjórnarkerfi okkar er ljóst að víða erlendis er litið til þess og víða er viðurkennt að við höfum náð árangri í þessum efnum. Herra forseti. Alþingi hefur ályktað um að við Íslendingar eigum að hefja hvalveiðar á ný. Undirbúningur málsins stendur yfir og er von til þess að niðurstaða liggi fljótt fyrir um að við hefjum hvalveiðar á ný. Fyrir ekki svo löngu gerði hæstv. sjútvrh. grein fyrir því á Alþingi hvernig undirbúningi hefur verið háttað og hvernig sjútvrn. hefur beitt sér í þeim efnum þannig að það er ljóst að stjórnvöld eru að vinna að þessu máli en við köllum mjög eftir því að niðurstaða liggi fyrir sem fyrst. Það samrýmist auðvitað ekki hagsmunum okkar --- og er reyndar fáránlegt --- að sjónarmið þjóða sem ganga gegn sjálfbærri nýtingu hvalastofna skuli ráða ríkjum í alþjóðlegu tilliti. Áform okkar um nýtingu ganga út frá sjálfbærri nýtingu en ekki ofveiðum á hvalastofnum. Við höfum sýnt fram á það, m.a. með þeim áætlunum sem við höfum lagt fram og þeirri áherslu sem við höfum lagt á vísindaveiðar. Það er því óásættanlegt fyrir okkur að við skulum ekki geta nýtt hvalastofnana vegna annarlegra sjónarmiða og áróðursiðnaðar svonefndra náttúruverndarsamtaka. Við getum einfaldlega ekki sætt okkur við þetta ástand öllu lengur. Eins og fram kemur í skýrslu hæstv. utanrrh. teygir starfsemi Íslands á erlendum vettvangi sig víða. Við tökum virkan þátt í mörgum verkefnum, störfum í fjölmörgum alþjóðastofnunum og tökum virkan þátt í mörgum samtökum á alþjóðavettvangi. Eitt af því sem hefur í áratugi reynst eitt stærsta utanríkismál okkar Íslendinga er þátttaka okkar í NATO-samstarfinu. Þau mál hafa löngum verið umdeild og skiptar skoðanir hér á landi um þátttöku okkar. Skoðun mín er sú að aðild okkar að NATO hafi verið okkur til góðs og tryggt öryggi okkar. Einn mikilvægasti þáttur málsins er varnarsamningur okkar við Bandaríkin og vera varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Hluti af varnarliðinu er björgunarsveit varnarliðsins sem hefur oftsinnis tekið þátt í árangursríkum bjögunaraðgerðum hér á landi og bjargað mörgum mannslífum úr erfiðri raun. Fyrir það er þjóðin þakklát eins og hefur margoft komið fram. Herra forseti. Eftir þá atburði sem urðu 11. sept. sl. þegar gerðar voru hryðjuverkaárásir á Bandaríkin hefur orðið greinileg hugarfarsbreyting meðal almennings í Bandaríkjunum. Nú virðist vera aukið fylgi með hervæðingu meðal bandarísku þjóðarinnar og er líklegt að Bandaríkjamenn muni leggja aukna áherslu á heimavarnir. Hér er um að ræða nokkra breytingu frá því sem ríkt hefur fram undir þetta og er full ástæða fyrir okkur, Íslendinga, að fylgjast náið með þessari þróun, ekki síst ef hún kemur til með að hafa áhrif á þróun varnarsamningsins og umsvif varnarliðsins á Íslandi. Þetta mál varðar mjög öryggis- og varnarhagsmuni okkar og ég tel fulla ástæðu til þess fyrir okkur Íslendinga að halda vöku okkar í þessum efnum. Í tengslum við NATO-samstarfið hefur verið athyglisvert að fylgjast með áherslumun Bandaríkjamanna og Evrópuþjóða varðandi málefni Ísraels og Palestínu. Bandaríkjamenn hafa löngum staðið þétt við bakið á Ísraelsmönnum en nú, undir það síðasta, hefur orðið vart nokkurrar stefnubreytingar meðal Evrópuþjóða þar sem þær hafa í auknum mæli lagt áherslu á sjónarmið beggja deiluaðila, Ísraelsmanna og Palestínumanna. Allt er þetta athyglisvert, herra forseti, ef litið er til þróunar á samstarfi ríkja í öryggis- og varnarmálum. Aðild okkar að þessum málum skiptir okkur miklu og við þurfum að taka virkan þátt í því að fylgjast með þróuninni og hafa áhrif á hana. Herra forseti. Ísland á að nota hvert tækifæri til að fjalla um mannréttindamál á alþjóðlegum vettvangi, og við eigum að leggja okkar af mörkum til að vinna að mannréttindum fólks í heiminum. Að mínu viti eigum við að leggja sérstaka áherslu á mannréttindi kvenna og barna og baráttuna gegn mansali og kynlífsþrælkun. Þau mál tengjast gjarnan ólöglegri verslun með vopn, eiturlyfjasölu og fjármögnun hryðjuverka. Þetta mál er því angi af baráttunni gegn hryðjuverkum sem er eitt mikilvægasta verkefni alþjóðasamfélagsins. Hér er um að ræða mjög alvarleg mál, m.a. afar ómannúðlega meðferð á börnum og konum sem ber að fordæma og vinna hatrammlega gegn. Á vettvangi ÖSE hefur þetta mál verið tekið til sérstakrar umfjöllunar og við Íslendingar höfum á þeim vettvangi lagt aukna áherslu á það. Íslandsdeild ÖSE á Alþingi mun leggja áherslu á þessi mál í samstarfi við starfsmenn utanríkisþjónustunnar sem eru fastafulltrúar hjá ÖSE. Herra forseti. Utanríkismál eru einn allra mikilvægasti málaflokkurinn sem við vinnum að og varða nánast alla hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Samskipti Íslands við alþjóðasamfélagið eru grundvöllur þess að við getum byggt landið, lifað hér og starfað. Utanríkisviðskiptin skipta okkur gríðarlega miklu máli enda hefur utanrrn. lagt æ meiri áherslu á þann málaflokk og hefur náð miklum og góðum árangri. Herra forseti. Ég vil að lokum ítreka þakkir mínar fyrir þá skýrslu sem hér liggur fyrir Alþingi. Hún er ítarleg og fróðleg og upplýsir okkur um þau fjölmörgu mál sem við Íslendingar vinnum að á alþjóðlegum vettvangi.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að þetta er afskaplega viðamikil skýrsla, og ágæt, sem hefur verið lögð fyrir þingið. Hún drepur á nær öllum þáttum utanríkismála og dregur mjög vel fram hversu víðtæk utanríkismál Íslendinga eru orðin. Í þessari skýrslu gætu þingmenn í raun og veru fundið tilefni til að koma inn á ólíklegustu þætti hér í dag, og full ástæða væri til að þingmenn kæmu að ólíkum þáttum í skýrslunni. Hæstv. utanrrh. velur sjálfbæra þróun sem þema í ræðu sinni í framsögu fyrir skýrslunni og í raun og veru tekur hann umhverfisvinkil í ræðunni sjálfri. Ég er ekki hissa á því. Við lestur skýrslunnar minntist ég orða Thorbjørns Jaglands á fundi í flokknum mínum fyrir nokkrum árum þegar hann sagði að utanríkismál væru stærstu pólitísku mál samtímans og að umhverfismál væru stærsti hluti utanríkismála dagsins í dag. Það hefur verið dregið fram í þessari umræðu. Þó að segja megi að nú um stundir hafi hryðjuverk og öryggismál verið í brennidepli breytir það því ekki að umhverfismálin gnæfa yfir í öllum þáttum utanríkismála. Ég held því fram, herra forseti, að í grundvallaratriðum séum við, allir flokkar, sammála um að unnið skuli út frá sjálfbærri þróun. Við erum sammála um að þannig eigi að vinna mál hér heima og þannig eigi að vinna mál í samskiptum þjóðanna, og okkur komi við hvernig haldið er á málum hinum megin á hnettinum vegna þess að allt snúist þetta um gæfuríka meðferð auðlinda og nokkuð jöfn skipti auðæfanna ef hægt er að taka svo djúpt í árinni. Í umræðunni kemur fram að 70% af orku okkar komi frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Mér finnst nauðsynlegt að draga það fram að við erum sammála um að nýta þessa orku skynsamlega og að mikilvægt er að eiga þessa endurnýjanlegu orku. En okkur greinir á um hvert á að sækja hana og til hvers á að nota hana. Þá vil ég gagnrýna það, herra forseti, að enn hefur ekki séð dagsins ljós áætlun um hvernig við ætlum að nýta okkar orku. Vissulega hefur það komið fram að nú um miðjan apríl munu drög að rammaáætlun koma fram og þá munum við fá að sjá hvernig faglegt mat liggur um það hvernig við förum í virkjanir. En auðvitað, eins og oft hefur komið fram, hefði slík rammaáætlun átt að liggja fyrir fyrir löngu síðan. Herra forseti. Ég vil aðeins nefna orkumálin af því að það kemur líka fram í ræðu hæstv. ráðherra um vetnið að ríkisstjórnin hefur með yfirlýsingum komið fram með mikilvægan stuðning við vetnisvæðingu landsins. Verklega eða fjárhagslega, enda kemur það fram í svari sem liggur á borðum þingmanna í dag, hefur ríkisstjórnin enn þá ekkert lagt fram til þessarar vetnisvæðingar, aðeins stuðning og yfirlýsingar, en fyrir liggur að hugsanlega verði lagðar fram 80 millj. Hins vegar munum við þurfa að nýta meira en 4 gígavattstundir af þeirri raforku sem við ætlum að framleiða ef við ætlum að vetnisvæða eins og hugur stendur til. En ekkert er farið að ræða hvert við ætlum að sækja þá orku eða hvernig við ætlum að virkja til vetnisvæðingarinnar. Í skýrslunni sem við höfum verið að ræða um Kárahnjúkavirkjun koma fram áform um virkjanir en það kemur ekki fram hvar við ætlum að virkja til að vetnisvæða. Það er vikið að sjávarútveginum og að nýta með sjálfbærum hætti okkar lifandi auðlindir. Okkur greinir ekki á um það og ég held að það sé nokkur einhugur um að við veiðum hval svo fremi að sátt náist um það á alþjóðavettvangi. Ráðherrann fór yfir þau mál. Ég vil spyrja hann þess vegna hvort mögulegt sé að við verðum ekki viðurkennd sem þátttakendur á næsta fundi Alþjóðahvalveiðiráðsins í tilefni orða hans um nýtingu sjávarauðlinda. Skoðum aðeins hvernig heimavinnan okkar er varðandi þessi mál. Við erum aðilar að svokölluðum CITES-samningi. Fyrir tveimur árum var aðildarríkjafundur haldinn og áður en við sendum fulltrúa okkar á þann fund settum við lög til að fullgilda samninginn. Þau eru fremur einföld. En til þess að þau gætu gengið fljótt fyrir sig var ákveðið að samkvæmt lögunum yrðu settar ítarlegar reglugerðir um innflutning og útflutning. Lögin snúa að alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna. Það eru efnisreglur um að a.m.k. tvær reglugerðir verði settar í tveimur ráðuneytum, umhvrn. og sjútvrn. Það er margbúið að kalla eftir þessum reglugerðum samkvæmt samningnum en ekkert bólar á þeim. Enn þá tveimur árum síðar vantar reglugerðirnar. Við sendum fólk á þennan fund til að styðja Noreg við að hrefnan yrði tekin út af lista um dýr í útrýmingarhættu. Það var gott. Við erum sammála um þetta. En reglugerðirnar um þessi mál vantar og þá höfum við ekki unnið okkar heimavinnu eins og til er ætlast. Sama má segja um leiðtogafundinn um sjálfbæra þróun sem er eins konar framhald Ríó-stefnunnar. Annar stærsti samningur þar er samningur um líffræðilega fjölbreytni. Samkvæmt honum á að vinna landsáætlun, framkvæmdaáætlun þar sem tryggt er að skuldbindingar samkvæmt samningnum fari inn í alla þætti þjóðlífsins. Við höfum verið aðilar að þessum samningi frá 1994. Það er margsinnis búið að spyrja um hann. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, og Kolbrún Halldórsdóttir frá Vinstri grænum hafa kallað eftir því að við fylgjum þessum málum eftir. En þarna stoppum við. Við erum sammála um grundvallaratriðið en við erum ekki alltaf sammála um hvernig á málum er haldið og um útfærsluna. Ég kalla eftir því, virðulegi forseti, að við einhendum okkur í þessa vinnu og að hæstv. utanrrh. hafi frumkvæði að því að við fylgjum eftir þeim alþjóðasamningum sem hafa komið inn á hans borð og sem skipta hann mjög miklu máli. Enn fremur vil ég nefna Norðurskautsráðið. Þar mun Ísland gegna formennsku. Ég tek undir það að svæðisbundin samvinna um sjálfbæra þróun verður þarna í hnotskurn. Ég vil taka fram að ég hef tekið við sem áheyrnarfulltrúi Norðurlandaráðs af Steingrími J. Sigfússyni og ég er afskaplega ánægð með að heyra þá yfirlýsingu sem kom hér fram hjá hv. þm. Sigríði Önnur Þórðardóttur að búið sé að ákveða að stofna Íslandsdeild. Það er mikilvægt að við tökum þátt í næstu stórráðstefnu sem verður í Tromsö og ég ætla að vona að sem áheyrnarfulltrúi þarna fái ég tækifæri til þess að eiga samstarf við þá sem munu halda á málum fyrir hönd Íslands í formennskutíð þeirra. Herra forseti. Við höfum rætt utanríkismálin mjög mikið undanfarið, ekki síst Evrópumálin, en jafnframt öryggismál í kjölfar hryðjuverka og spennu í samskiptum, sérstaklega fyrir botni Miðjarðarhafs. Ég ætla að bíða með að blanda mér í umræðu um Evrópumál þar sem formaður Samfylkingarinnar gerði þeim afskaplega vel skil hér áðan. En ég árétta hversu mikilvægt er hvernig Ísland hefur haldið á málum og verið góð rödd á alþjóðavettvangi. Ég hef áður sagt við utanrrh. að ég er ánægð með hvernig hann hefur haldið á málum fyrir okkar hönd. Í dag á að ræða friðartillögur í Beirút og það er ekki enn þá ljóst hvort Arafat fær að sækja fundinn. Honum er haldið í herkví og nú er það óskiljanlegt að Ísraelar líta ekki á þá hagsmuni sem eru í húfi við að unnt verði að leysa deiluna friðsamlega. Nú er ekki hægt að áfellast Bandaríkjamenn. Þeir eru komnir að lausn mála með nýjum hætti og þrýsta á Ísrael að leyfa Arafat að sækja fundinn og ræða tillögur Sádi-Araba. Það er mjög mikilvægt að við látum í okkar heyra um málin fyrir botni Miðjarðarhafs og látum að okkur kveða í þessum málum. En ég hef áhyggjur af því að þrátt fyrir að mál hafa snúist á þann veg sem ég hef talið mikilvægan þá skuli það gerast að Ísrael spyrni við fótum. Aðeins um Evrópumálin sem voru rædd svo ágætlega í upphafi fundar. Það er tvennt sem sífellt er bent á, fyrir utan það að fulltrúar tveggja flokka telja það mjög mikilvægt að þeirra flokkar hafi tekið afstöðu og ákvörðun. Nú hef ég aldrei heyrt mjög mikinn rökstuðning fyrir ákvörðun þessara flokka. Það sem ég heyri er að hæstv. forsrh. segir þrennt. Hann segir að við verðum að borga 20 milljarða til þess að komast inn í Evrópusambandið ef við viljum það, að Spánverjar komi og leggi undir sig fiskimiðin og við gætum ekki þó við vildum farið inn í Evrópusambandið fyrr en eftir 12 ár. Ég ætla ekki að taka neina afstöðu til þessara fjárhæða. Það er eitthvað sem við hljótum að líta á ef við erum sammála um efnisatriði og forsendur þess að skoða hvort hagsmunum okkar sé betur borgið í Evrópusambandinu. Hins vegar má heyra á þeim sem færa rök fyrir því að við eigum ekki að hrófla við því að gera meira en sækja um betri stöðu varðandi EES-samninginn, að stóra málið sé sjávarútvegur. Og ef við erum öll sammála um grundvallaratriðin varðandi sjávarútveg þá er það fullkomlega óskiljanlegt að við séum ekki að láta skoða í alvöru hvaða möguleikar eru þar. Formaður Samfylkingarinnar hefur verið að leiða og draga fram hvað okkar skoðun á þeim málum hefur leitt í ljós og í stað þess að heiðarleg umræða fáist um málið þá koma sömu sleggjudómarnir og fyrr. Annað sem vekur athygli er að ábendingar utanrrh. hafa verið á þá lund að e.t.v. brjóti núverandi samstarf okkar í Evrópu í bága við stjórnarskrá okkar eftir viðamiklar breytingar, eftir að við höfum gerst aðilar að Schengen og fleira. Við létum kanna þetta mjög vel og fengum lögfræðilegt álit á sínum tíma um að aðildin að EES héldi og bryti ekki í bága við stjórnarskrá. Nú eru komnar efasemdir um það og stjórnarskráin er m.a. notuð til þess að búa til þessi 12 ár sem það tæki ef við vildum skoða aðild að Evrópusambandinu. Við erum með stjórnarskrá sambærilega hinni dönsku og í 93. gr. þeirrar stjórnarskrár er þeim heimilað að fara í frekara alþjóðasamstarf en stjórnarskráin heimilaði þeim áður en þeir breyttu 93. gr. Því væri eðlilegt, ef hér væri heiðarleg opin umræða um þessa hluti, að við skoðuðum og fælum utanrrh. að skoða hvort í raun sé orðið tímabært að breyta þessari sambærilegu grein stjórnarskrár okkar. En þvermóðska og hræðsla einkennir staðhæfingar þeirra sem gefa sér að við mundum ekki fá stuðning við sjónarmið okkar hjá Evrópusambandinu og ég skil hana ekki. Það er ekki efnislegt. Það er ekki mjög pólitískt. Ég vil sjálf fara mjög varlega og hef ekki tekið endanlega afstöðu. En eina leiðin til að komast að niðurstöðu er heiðarleg opin umræða, og að sú staða sem við stöndum frammi fyrir sé skýr, en það er hún aldeilis ekki ef ég vísa til orða hæstv. forsrh. Að lokum um Evrópusambandsumræðuna. Við komumst aldrei fram hjá því að það er sama hvaða skoðanir við höfum eða hvaða markmið við settum okkur varðandi Evrópusambandsaðild, ef þjóðin vill ekki fara inn þá förum við ekki inn. Það er þjóðin sem ákveður og þar sem það er svo afdráttarlaust þá er ég mjög undrandi á þeim sem tala mjög mikið um lýðræðið og Ísland á hátíðarstund og gefa jafnvel til kynna að þeim þyki aðeins vænna um landið sitt en okkur alþjóðasinnunum sem viljum skoða hvað okkur sé fyrir bestu í framtíðinni hvað viðskiptahagsmuni varðar. Ég er mjög undrandi á því að þeir horfi ekki meira á að það er þjóðin sem ákveður þegar upp er staðið.

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir spurðist fyrir um það hvort það væri líklegt að á næstu ráðstefnu Alþjóðhvalveiðiráðsins í Japan yrði Íslendingum hafnað á nýjan leik. Íslensk stjórnvöld líta þannig á að við séum aðilar að Alþjóðahvalveiðiráðinu. Við teljum að sú aðgerð sem hafi átt sér stað á síðasta fundi hafi verið ólögmæt og við komum þar fram í einu og öllu sem fullgildir aðilar. Við höfum litið þannig á að við værum fullgildir aðilar. Aðildarumsókn okkar var hafnað afskaplega naumlega. Aðeins einu atkvæði munaði og mér finnst afskaplega ólíklegt að aðildarríkin muni leggja í að hafna okkur á nýjan leik. Sjútvrn. og utanrrn. hafa unnið sameiginlega og skipulega að því að ræða við aðildarríki Alþjóðahvalveiðiráðsins og við höfum fulla ástæðu til að ætla að komist verði hjá því að sambærileg uppákoma eigi sér stað á fundinum í Japan. Það mundi skaða Alþjóðahvalveiðiráðið til langrar framtíðar og það er alveg ljóst að um yrði að ræða meiri háttar uppnám af þeim sökum. Í ljósi þeirra viðræðna sem hafa átt sér stað á undanförnum mánuðum höfum við fulla ástæðu til að ætla að svo verði ekki og það komi aðeins fram full viðurkenning á starfi Íslands og þátttöku Íslands í þessum samtökum og að þar muni þjóðirnar ekki síst hafa í huga framtíð Alþjóðahvalveiðiráðsins sem er mikilvægt að þeirra mati að geti starfað sem eðlilegast í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Það var óþægilegt fyrir okkur öll þegar það gerðist í Japan að litið var svo á að við værum ekki með lögmæta aðild og ég sá það auðvitað í gögnum fyrir þann fund að utanrrn. hefur verið með tvíhliða viðræður og reynt að vinna sjónarmiðum okkar fylgi. Ég skil hæstv. utanrrh. þannig að hann búist við því að við verðum viðurkennd sem aðilar með fyrirvara, þeim fyrirvara sem við höfum þegar sett, og að það þýði þá að þegar það hefur orðið á þessum næsta fundi, fari svo sem horfir eða eins og hann lýsir, þá verðum við aðilar með fyrirvara og það þýði að við ráðum því þá sjálf hvort við byrjum einhverjar veiðar. Er þetta rétt skilið?

Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir af okkar hálfu að við stöndum við þann fyrirvara sem við höfum gert. Hins vegar er ljóst að ákveðið starf er í gangi innan Alþjóðahvalveiðiráðsins um endurmat stofna og vísindalega ráðgjöf og við munum jafnframt taka þátt í því starfi til framtíðar. Ég endurtek það hér að engin ákvörðun hefur verið tekin um veiðar og við göngum ekki í Alþjóðahvalveiðiráðið fyrst og fremst í þeim tilgangi að hefja veiðar heldur að taka á nýjan leik þátt í starfi ráðsins og þeirri starfsemi sem þar á sér stað þrátt fyrir að við höfum af því mjög slæma reynslu. Við erum hins vegar að gera okkur vonir um að þetta muni breytast. Við væntum þess að þær breytingar geti leitt til þess að við getum starfað þar með eðlilegum hætti og eðlileg og skynsamleg nýting hvalastofna hér við land geti hafist í bærilegum friði við þjóðir heims. Það er okkur nauðsynlegt að þeir stofnar verði nýttir með sjálfbærum hætti og það er okkur jafnframt þýðingarmikið að standa að þeirri nýtingu í þokkalegu samstarfi við aðrar þjóðir sem eiga aðild að samtökunum.

Herra forseti. Í ræðu minni ætla ég að ræða ýmsa þætti, bæði það sem við erum sammála um, þ.e. þar sem áherslur eru svipaðar en einnig þar sem mismunandi sjónarmið kunna að vera uppi. Ég ætla í fyrsta lagi að víkja að Palestínumálinu. Í öðru lagi samskiptum norðurs og suðurs, ríkra þjóða og snauðra og aðkomu okkar að alþjóðastofnunum á borð við Alþjóðabankann og Alþjóðaviðskiptastofnunina, OECD o.fl. Í þriðja lagi ætla ég að víkja að sjávarútvegsmálum og þeirri stefnu sem við höldum uppi innan alþjóðasamfélagsins. Ég sagðist ætla að ræða bæði það sem meiningar væru deildar um og einnig hitt, þar sem áherslur væru svipaðar. Sem betur fer hefur myndast góð pólitísk sátt um aðkomuna að vandanum fyrir botni Miðjarðarhafs. Þau mál hafa oft verið tekin til umræðu á þinginu, nú síðast í liðinni viku. Þá var rædd þáltill. frá Samfylkingunni sem fjallaði um sjálfstæði Palestínu. Þess var þá krafist að Ísraelsher yrði á brott frá hernumdu svæðunum og að Alþingi styddi hugmyndir um að alþjóðlegt gæslu- og eftirlitslið yrði sent á vettvang til að koma í veg fyrir vopnahlésbrot. Þessu er ég öllu sammála og tel brýnt að við samþykkjum áður en þingi lýkur. Við vöknum á hverjum morgni við fréttir af voveiflegum atburðum í Palestínu og Ísrael. Frá því að það ófriðarbál sem nú logar kviknaði hafa á annað þúsund manns fallið og tugir þúsunda særst. Við hljótum að velta fyrir okkur aftur og ítrekað hvernig við getum lagt okkar af mörkum til að lægja ófriðaröldurnar. Þessi þáltill. sem ég vísaði til er í samræmi við ályktun frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði í febrúarmánuði. Þar var hernaðarofbeldi Ísraelsríkis gegn Palestínumönnum harðlega fordæmt og vakin athygli á keðjuverkandi ofbeldi sem þetta hefði leitt af sér sem saklausir borgarar á svæðum Palestínumanna yrðu fyrir og einnig borgarar í Ísrael. Í þessari ályktun frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði segir einnig, með leyfi forseta: ,,Íslandi er skylt að beita sér á alþjóðavettvangi fyrir sjálfstæðu ríki Palestínumanna, enda er það í samræmi við ályktun Alþingis um málefni Palestínu frá 1988. Þar til sjálfstætt ríki Palestínumanna er orðið að veruleika ber að tryggja palestínsku þjóðinni alþjóðlega vernd.`` Í þessari þáltill. sem var samþykkt á Alþingi 1988 var lögð áhersla á að við viðurkenndum sjálfsákvörðunarrétt palentínsku þjóðarinnar og rétt hennar til að stofna eigið ríki í samræmi við ályktanir allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna fyrr og síðar og í greinargerð sem fylgdi þessari þáltill. er vísað til þess að eðlilegur samningsaðili fyrir hönd palestísku þjóðarinnar séu frelsissamtök Palestínu. Hvað var að gerast á þeim tíma þegar þessi ályktun var samþykkt, en það mun hafa verið í maí árið 1989? Árið áður höfðu Palestínumenn lýst yfir sjálfstæði Palestínu. Það gerðu þeir árið 1988 í nóvembermánuði. En þá bar svo við þá að þegar Yasser Arafat, leiðtogi PLO, Frelsissamtaka Palestínuamanna, ætlaði að kynna þessa yfirlýsingu og ákvörðun þjóðþings Palestínumanna, sem mun hafa verið haldið í Túnis ef ég man rétt, var honum meinað um vegabréfsáritun til Bandaríkjanna. Þá er brugðið á það ráð að færa allsherjarþingið til Genf í Sviss. Þar kynnir hann Sameinuðu þjóðunum þessa yfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna. Síðan gerist það, eins og við vitum, að Bandaríkjamenn knýja Ísraela að samningaborði í byrjun 10. áratugarins. Það var í kjölfar Flóabardagans. Þeim reyndist erfitt að safna Arabaþjóðunum saman undir sinn gunnfána nema þar kæmi yfirlýsing um að þeir mundu beita sér fyrir friði fyrir botni Miðjarðarhafs og lausn á Palestínuvandanum. Þá var boðað til ráðstefnu í Madrid 1991. Ísraelsmenn gera það að skilyrði að Sameinuðu þjóðirnar komi þar hvergi að máli og síðan fylgja samningaviðræður tengdar við Ósló 1993 og 1995. Eins og menn þekkja hafa Ísraelsmenn ekki staðið við þær yfirlýsingar sem þá voru gefnar en mörgum Ísraelsmönnum og harðlínumönnum úr þeirri sveit þótti fulllangt gengið, enda þurftu sumir leiðtogar Ísraelsmanna að gjalda fyrir með lífi sínu, t.d. Rabin. Hann féll fyrir morðingjahendi landa síns. Ísraelsmenn stóðu aldrei við þessar yfirlýsingar og héldu landnámi áfram. Þeir reistu byggðir á herteknu svæðunum og kornið sem fyllir mælinn var þegar Sharon fór fyrir liði manna upp á Musterishæðina, í helgan reit múhameðstrúarmanna og ögraði þeim þannig til viðbragða og átaka sem er síðan svarað með skriðdrekum og herþyrlum. Þá hefst þessi uppreisn og ofbeldisaðferðir ísraelska hersins hafa haldið áfram fram á þennan dag. Hvers vegna er ég að rifja upp þessa sögu? Hvers vegna vík ég aftur til ársins 1988? Ég er að vísa í sjálfstæðisyfirlýsingu Palestínumanna, þjóðþings Palestínumanna. Ég velti því fyrir mér hvort Íslendingar geti gengið lengra en þeir þegar hafa gert í viðurkenningu á sjálfstæðu ríki Palestínumanna. Ég geri mér grein fyrir því að þarna eru allar skilgreiningar hálar. Ríkið hefur í raun ekki verið stofnað þótt lýst hafi verið yfir sjálfstæði Palestínu. En eftir því sem ég kemst næst hefur meiri hluti ríkja sem aðild eiga að Sameinuðu þjóðunum viðurkennt þessa sjálfstæðisyfirlýsingu frá 1988 á annan og fyllri hátt en við höfum gert og flestar vestrænar þjóðir. Ég beini því til hæstv. utanrrh. hvort það hafi komið til tals að skoða þessi mál, hvort við getum veitt sjálfstæðri Palestínu fyllri viðurkenningu en við þegar höfum gert, þá í anda þess sem meiri hluti aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna hafa gert. Hafi það ekki komið til skoðunar hvet ég til þess að það verði gert. Ýmsir hafa hvatt til þess, þær raddir hafa heyrst sums staðar á Vesturlöndum, að það beri að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael. Það er nokkuð sem eflaust kemur til álita. Ég er þó hlynntari hinni leiðinni sem talað hefur verið fyrir af hálfu stjórnvalda og hér í þessum sal, að við höldum öllum viðræðuleiðum opnum. Ég styð það mjög eindregið að hæstv. utanrrh. fari, eins og um hefur verið rætt, til Ísraels og Palestínu og sýni þannig hug okkar í verki. Ég teldi mjög mikilvægt, til að sýna þá breiðu pólitísku samstöðu sem er um þetta mál á Alþingi, að með í för verði fleiri fulltrúar Íslands, þess vegna formenn stjórnarandstöðuflokkanna, til að sýna hug okkar til þessa máls. Þetta er um Palestínumálið. Ég ætla þá aðeins að víkja að samskiptum ríkra þjóða og snauðra. Það kom fram í ræðu hæstv. utanrrh. að Ísland mun taka aðalsæti í Alþjóðabankanum á næsta ári og tala þar fyrir munn Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna. Í ræðu sinni vék hæstv. ráðherra einnig að ráðstefnu sem nýlega var haldin í Monterrey þar sem fjallað var um fjármögnun á þróunarstarfi. Á þessari ráðstefnu kom fram að bilið á milli ríkra þjóða og snauðra fer vaxandi. Okkur birtast óhugnanlegar tölur í því efni að 2 milljarðar manna hafi ekki aðgang að læknislyfjum eða læknishjálp. Það eru 2,4 milljarðar sem ekki njóta frumstæðustu hreinlætisaðstöðu. Í einni merkri ræðu sem haldin var af Castro Kúbuforseta kom fram að tekjur ríkustu þjóða heims hefðu verið 37 sinnum hærri en fátækasta hlutans árið 1960 en 74 sinnum hærri núna. Hann benti einnig á að þrír ríkustu einstaklingar heimsins byggju yfir meiri auðæfum en sem nemur landsframleiðslu 38 fátækustu þjóða heimsins. Þetta eru tölur sem ágætt er að hafa í huga. Hvernig á að taka á vanda þessara ríkja? Það hefur verið rætt. Íslendingar hafa komið nokkuð við sögu í þeirri umræðu. Við áttum sæti í þróunarnefnd Alþjóðabankans 1996 þegar ýtt var úr vör svokölluðu HIPC-verkefni sem gengur út á að létta skuldum af fátækustu ríkjum heimsins. Í ræðu sem hæstv. utanrrh. flutti í nóvember árið 2000 kom fram að um væri að ræða um 30 ríki, gott ef þau voru ekki 33, og skuldirnar sem um var að tefla væru um 50 milljarðar bandaríkjadala. Ég hef spurt hæstv. ráðherra eftir því hvaða skilyrði hafi verið sett fyrir þessum lánveitingum. Mér finnst það ekki einleikið hve illa gengur að hrinda þessum áformum fram. Fyrir 2--3 missirum höfðu fjögur ríki þegar fengið þessa afléttingu skulda upp á 2,7 milljarða bandaríkjadala. Það er ekki mikið þar sem um var að tefla, 50 milljarðar. Það kom fram í máli hæstv. utanrrh. þegar ég innti hann eftir þessum skilyrðum að tryggja ætti að þeir sem byggju við sárustu örbirgð nytu fyrirgreiðslunnar þegar fram líða stundir. Þannig mun hæstv. ráðherra hafa orðað það. Með öðrum orðum að nýta eigi það svigrúm sem skapaðist við niðurfellingu skuldanna, fátækasta fólkinu til framdráttar, t.d. á sviði mennta- og heilbrigðismála og atvinnuuppbyggingar. Í fyrrnefndri ræðu sem hæstv. ráðherra flutti í nóvember árið 2000, sagði hann að tíu ríki hefðu sótt um niðurfellingu skulda en þetta hefði ekki gengið betur fyrir sig en raun bar vitni. Ég vildi gjarnan óska eftir upplýsingum um hvort vitað sé hvernig til hefur tekist. En það sem ég ætlaði að koma inn á --- því miður er tími minn búinn --- er að Íslendingar hafa því miður beitt sér á vettvangi Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til þess að setja þessum fátækustu ríkjum skorður. Mér finnst það vægast sagt ekki vera sæmandi fyrir Íslendinga, að gera þeim að einkavæða almannaþjónustuna til að njóta fyrirgreiðslu af þessu tagi.

Herra forseti. Það er alveg rétt að Íslendingar beittu sér mjög fyrir því á sínum tíma fyrir hönd Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna að slíkri hjálp við skuldugustu ríki heims væri komið á og við lögðum á það mikla áherslu í vinnu okkar og um það hafa Norðurlöndin verið samstiga. Hins vegar er ljóst að ekki er hægt að veita slíka hjálp nema að uppfylltum nokkrum skilyrðum. Það á m.a. við um lýðræðislega stjórnarhætti og það á líka við um það að komið sé á áætlun í viðkomandi ríkjum hvernig barist verði gegn fátækt. Í því felst m.a. að ákveðin endurskipulagning eigi sér stað á efnahagskerfi viðkomandi landa og það kann að vera í mörgum tilvikum mjög viðkvæmt mál. Við sem búum hér á landi vitum að markaðsbúskapur er hagstæðasta aðferðin til að ná fram velferð. Með því fæst meira fjármagn til að veita til félagslegra réttindamála og afar þýðingarmikið er í þessum löndum að það sé sýn til framtíðar, sýn um það hvernig þeim hlutum verður best fyrir komið. Ég held að það liggi t.d. alveg ljóst fyrir að menn yrðu mjög tortryggnir út í það að ganga frá slíkum málum við ríki eins og t.d. Zimbabwe við núverandi aðstæður. Sama má segja um ríki eins og t.d. Kongó.

Herra forseti. Ég held að enginn deili um að þar er um lýðræði að tefla og einræðistilburði í Zimbabwe sem enginn vill sætta sig við. En að frjáls markaður framkalli velferð, ég held að þeim finnist það ekki endilega í Argentínu eftir nánast gjaldþrot þjóðarinnar en Argentínumenn, og það er athyglisvert, fóru í einu og öllu að þeim skilyrðum sem Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn settu. Þeir voru búnir að einkavæða og markaðsvæða nánast alla grunnþjónustu samfélagsins, vatnsveiturnar, raforkuverin, og niðurstaðan varð þessi, nánast þjóðargjaldþrot. Það sem ég hef gagnrýnt er einmitt þetta sem hæstv. utanrrh. er að segja okkur núna að eðlilegt sé, eða þannig skil ég hann, að setja þjóðfélögunum, þessum fátæku þjóðum slík skilyrði. Hann vísar í breytingar á grunnþjónustunni. Nákvæmlega í þessa veru hefur Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sett skilyrði. Áður hét það ,,Structural Adjustment Programs`` nú heitir það ,,Poverty Reduction Agreement``, þ.e. samkomulag um að ná að draga úr fátækt. Þetta eru sömu tónarnir og við heyrum í ræðu hæstv. utanrrh. Ég er með fréttatilkynningar úr ræðum sem hæstv. utanrrh. flutti einmitt á fundi Alþjóðabankans í Hong Kong árið 1997 þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Utanríkisráðherra lýsti fullum stuðningi Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna við sérstakt átak Alþjóðabankans til að auka fjárfestingar einkaaðila í orkumálum, samgöngu- og fjarskiptakerfum þróunarríkjanna.`` Og fyrr í ræðunni, ég er búinn að fara mjög rækilega yfir þetta, er vísað í grunnþjónustuna. Þetta er ástæðan fyrir því, herra forseti, að fátækustu þjóðir heimsins hafa ekki treyst sér til að taka tilboði um niðurfellingu skulda vegna þess að þeim eru sett slík skilyrði og Ísland tekur því miður þátt í þessu.

Herra forseti. Lokið er við niðurfellingu skulda hjá 26 þróunarríkjum. Þetta kemur fram í skýrslu minni á bls. 75, og um er að ræða 40 milljarða bandaríkjadollara. Reiknað er með því að það átak taki til meðferðar skuldastöðu 38 landa og áfram verður unnið í þeim anda. Var það rangt af Íslandi á sínum tíma að fara í forustu ásamt öðrum Norðurlöndum í slíkt átak? Þetta hefur tekist afskaplega vel. Það er alveg rétt að sett voru ákveðin skilyrði. En þegar um svona háar fjárhæðir er að ræða, þá er náttúrlega nauðsynlegt að menn líti til þess að þetta geti orðið viðkomandi fólki framtíðarlausn og þeir leiðtogar og kjörin stjórnvöld í þeim löndum taki tillit til lýðræðislegra stjórnarhátta og leysi mál með þeim hætti sem best gengur í heiminum. Það er alveg rétt að ég sem utanrrh. hvatti til þess 1997 að erlendir aðilar fjárfestu í þeim löndum. Það er það sem þau lönd þurfa á að halda og ég er ekkert einn um það að hvetja til slíkra fjárfestinga. Ég veit ekki betur en það geri öll ríki heims meira eða minna því að þróunarríkin þurfa á því að halda að þar skapist stöðugleiki og þar skapist tækifæri til fjárfestinga. Þetta eru mjög fátæk ríki og eina leiðin til þess að þau geti staðið betur er a.m.k. ekki síst að fá inn til sín erlenda fjárfestingu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir þessar upplýsingar. Það er hins vegar rangt sem hann heldur fram að öll ríki heims leggist á sveifina með Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í þessu efni, síður en svo. Mikil átök eru um það á hvaða forsendum hinn ríki hluti heimsins eigi að koma til móts við hinn snauðari. Staðreyndin er sú að fjárstreymið frá hinum fátæku til hinna ríku hefur ekki breyst á undangengnum áratugum. Meira fjárstreymi er frá hinum snauðu til hinna ríku en öfugt þrátt fyrir prógrömm af þessu tagi. Mér finnst gott að fá þessar upplýsingar en það sem ég vildi fá nánari skýringu á frá hæstv. ráðherra er hvaða skilyrði eru sett fyrir þeim lánveitingum. Er það gert að skilyrði að þau einkavæði almannaþjónustuna eins og verið hefur á liðnum árum og hefur valdið því að þau hafa verið mjög treg til þess að ganga inn í slíkt prógramm? Ferlið hefur verið það að fátækar þjóðir hafa tekið lán í bönkum á Vesturlöndum. Þær hafa ekki risið undir slíkum skuldbindingum. Þá hafa Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn komið inn og reynt að aðstoða þær við að taka til í sínu húsi eins og það er kallað. Skilyrðin sem þessar stofnanir hafa sett eru síðan að grundvallarbreytingar séu gerðar á grunnþjónustunni, þar á meðal að almannaþjónustan og stoðþjónustan í þjóðfélögunum sé sett á markað. Hverjir eru það sem taka við þeim eignum? Það eru bankarnir, það eru lánveitendurnir. Þeir hafa þá aðstöðu til að fá þær eignir í sínar hendur. Þannig hafa þær hafnað hjá nokkrum fjölþjóðlegum risum sem ráða yfir vatninu, orkugeiranum, samgöngunum og þar fram eftir götunum.

Hæstv. forseti. Mig langar til að byrja á því að vitna beint til orða í framsöguræðu hæstv. utanrrh. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Markaðurinn er oft blindur gagnvart afleiðingum sínum. Því verða stjórnvöld að sjá til þess að alþjóðaviðskiptakerfið stuðli að sjálfbærri þróun, en grafi ekki undan henni.`` Ég vitna til þeirra m.a. í ljósi þeirra orðaskipta sem fóru fram rétt áðan milli hæstv. utanrrh. og hv. þm. Ögmundar Jónassonar því að auðvitað er alveg ljóst að átakið við niðurfellingu skulda fátækustu ríkja heims og við að nútímavæða efnahagskerfi þeirra hefur verið mjög umdeilt. Skilyrðin sem hafa verið sett sumum þessara ríkja hafa hreinlega verið þannig að ekki hefur verið hægt að fullnægja þeim með góðu móti. Við verðum að ræða hlutina, herra forseti, eins og þeir eru. Átakið sem slíkt, markmið þess er göfugt og gott en það er ekki alltaf sama hvaða leiðir eru farnar að markmiðinu. Herra forseti. Reynsla síðustu áratuga hefur sýnt okkur með óyggjandi hætti að kenningar frjálshyggjunnar um að vaxandi hagvöxtur og velsæld muni að lokum skila sér til þeirra sem búa við mesta fátækt og oft algera örbirgð eiga við lítil rök að styðjast. Meðaltölin blekkja, herra forseti. Þótt þjóðarframleiðsla reiknuð á hvert mannsbarn aukist í mörgum löndum er ekki þar með sagt að velferð og hagsæld í þeim samfélögum, velferð og hagsæld íbúa þeirra landa batni og aukist almennt séð. Misskipting þess mikla auðs sem jarðarbúar eiga hefur líklega aldrei verið meiri en nú í upphafi 21. aldarinnar. Um fimmtungur mannkyns, herra forseti, 1,3 milljarðar manna, dregur fram lífið á 100 kr. á dag og 70% þeirra eru konur, herra forseti. Á fundi Sameinuðu þjóðanna í Monterrey í Mexíkó á dögunum hvatti Kofi Annan, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, til þess að aðstoð við fátækustu ríki heims verði aukin um helming. Fram hefur komið í fréttum af fundinum að þrátt fyrir að ríki Evrópusambandsins og Bandaríkin hafi heitið auknum stuðningi á næstu árum er aðeins um fjórðung þeirrar upphæðar um að ræða sem Kofi Annan telur nauðsynlegt að lögð verði fram í því skyni. Það eru því fleiri en Íslendingar sem þurfa að stórauka framlög sín til fátækra þjóða á næstu árum, enda erum við í hópi ríkustu þjóða heims og það þarf að gera með ýmsum hætti, herra forseti. Oft er það svo að verkefnin virðast óendanleg og stundum óyfirstíganleg þegar kemur að þróunarsamvinnu og alþjóðlegri samvinnu og aðstoð við fátækustu ríki heims. Víst er það að flestum á jörðinni eru búin ólíkt bágari kjör en okkur sem búum á Íslandi. Ég vil vitna til upplýsinga frá Worldwatch-stofnuninni í Bandaríkjunum, um stöðu kvenna, með leyfi forseta: Hálf millj. kvenna deyr árlega af völdun þungunar og barnsburðar --- það eru 500 þús. konur, herra forseti. Flest þessi dauðsföll hefði auðveldlega mátt koma í veg fyrir með betri heilsugæslu og hreinlæti. Fleiri konur en karlar eru fórnarlömb eyðni í heiminum, alnæmis, 20--50% allra kvenna í heiminum verða fyrir ofbeldi af hálfu ástvinar eða einhverra sem nálægt þeim standa í fjölskyldunni á lífsleiðinni. 2 millj. stúlkubarna eru umskornar á hverju ári. Af þeim tæpa milljarði manna sem ekki kann að lesa eru 2 / 3 hlutar konur. Í flestum löndum heims er fátæktin kvengerð hvort sem um er að ræða fátækustu löndin ellegar þau sem betur eru sett. Og það á líka við á Íslandi, herra forseti. Með heildstæðri stefnumótun, pólitískri framsýni og úthaldi má bæta kjör kvenna og barna, og þar af leiðandi allra um allan heim með harla einföldum aðferðum. Mæðraskoðun og mæðraeftirlit er grundvallaratriði. Ungbarnaeftirlit og bólusetning gegn þeim sjúkdómum sem bólusett er gegn, t.d. á Íslandi, er algert grundvallaratriði. Umskurði stúlkubarna verður að hætta. Efla verður grunnheilsugæslu sem helst þarf að vera ókeypis. Efla þarf aðgengi allra að ódýrum og góðum lyfjum við þeim sjúkdómum sem hrjá stærstan hluta mannkyns. Þeir eru malaría, berklar, alnæmi og sjúkdómar í öndunarvegi. Aðgangur að hreinu vatni er algert lykilatriði. Það má einnig segja um lestrarkennslu barna, stúlkna og drengja, en 2 / 3 þeirra sem eru ólæsir í heiminum eru konur eins og ég gat um. Þá þurfum við einnig að huga að reglum um eignarhald og erfðareglum í samfélögum. Þær eru mjög flóknar og menningarbundnar að sjálfsögðu, eins og við vitum, en víða er eignarhald á landi fátæku fólki mestur fjötur um fót í lífsbaráttunni, t.d. í Suður-Ameríku þar sem nokkrir vellauðugir landeigendur halda fólki í raun í ánauð á landi sínu. Þegar rætt er um frjáls viðskipti og opnun markaða, herra forseti, er nauðsynlegt að hafa það í huga að þeir sem þurfa að vinna verkin þar eru ekki fátækustu ríkin heldur þau ríkustu sem þurfa að opna markaði sína fyrir vörum úr suðrinu. Þar eru miklir hagsmunir í húfi, ég geri mér grein fyrir því. En ríkjum verður aldrei hjálpað úr þessari fátækt ef þeim er ekki gert kleift að selja vörur sínar á alþjóðlegum markaði eftir sanngjörnum viðskiptareglum, herra forseti. Þess vegna er afnám viðskiptahindrana og tolla ekki síst fátæku fólki í hag. Í haust verður haldin heimsráðstefna Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun í Jóhannesarborg í Suður-Afríku og búist er við tugþúsundum þátttakenda. Á fundi umhvn. á dögunum kom fram að í undirbúningi er að senda embættismenn allt að fimm ráðuneyta til ráðstefnunnar, og a.m.k. tveir hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar þykjast munu taka þátt í henni. Hæstv. forseti Alþingis hefur svarað beiðni umhvn. um stuðning við þátttöku í ráðstefnunni, þ.e. stuðning við þátttöku þingmanna í ráðstefnunni, og svaraði hann því erindi neitandi í desember sl. Það verður ekki sagt, herra forseti, að metnaðinum sé fyrir að fara á Alþingi Íslendinga þegar kemur að þátttöku þingmanna í einhverri mikilvægustu ráðstefnu sem haldin hefur verið um árabil. Við sem hyggjum á þátttöku í ráðstefnunni um sjálfbæra þróun í Jóhannesarborg munum því ekki verða hluti sendinefndar Alþingis eins og starfssystkin okkar í nágrannalöndunum. Á þjóðþingum Norðurlandanna er hins vegar alsiða að senda þingmenn til slíkra ráðstefna. Hins vegar munum við fara á eigin vegum með þeim ráðum sem til eru, og verður vafalaust ekki skotaskuld úr því. Séu fjármunir ekki fyrir hendi, herra forseti, hlýtur það að vera í verkahring forsn. Alþingis að sækja þá svo hægt sé að sinna alþjóðasamstarfi með viðunandi hætti og þannig að sómi sé að. Ég vil ítreka það í þessari umræðu að ég held að það sé mjög mikilvægt að þingmenn á hinu háa Alþingi taki þátt í þeim umræðum sem þarna munu fara fram, taki þátt í ráðstefnunni og verði því vel í stakk búnir til þess að meta gildi hennar og grípa til þeirra aðgerða sem þarf að grípa til í framhaldi af henni hér á landi og annars staðar. Ársrit Worldwatch-stofnunarinnar bandarísku um ástand heimsins árið 2002 er tileinkað þessari ráðstefnu, hæstv. forseti. Hér má lesa í ansi greinargóðum texta um helstu umfjöllunarefni ráðstefnunnar og ég hvet alla þingmenn, hvort sem þeir eiga sæti í umhvn. eða ekki, til að lesa það plagg og kynna sér vel hver helstu umfjöllunarefni ráðstefnunnar verða. Þau eru í raun helstu umfjöllunarefni okkar í alþjóðastjórnmálum og þau efni sem við þurfum að móta stefnu til í utanríkismálum. Ég hef á liðnum vetri, herra forseti, verið nokkuð hugsi yfir hlutverki Alþingis við mótun utanríkisstefnu Íslands og þátttöku alþingismanna í alþjóðlegu samstarfi eins og ég hef áður greint frá hvort heldur það er í þar til gerðum stofnunum eða á öðrum vettvangi. Þegar ég spurði hæstv. utanrrh. um hugsanlega þátttöku þingmanna í nýrri stefnumótun öryggismála sem ég tel vera nauðsynlega, ekki síst í ljósi atburðanna 11. sept. sl., varð fátt um svör en helst mátti skilja á hæstv. utanrrh. að embættismenn ráðuneytisins væru fullfærir um þá vinnu. Ekki ætla ég að bera brigður á hæfni embættismanna hins háa utanrrn. en um það snýst málið einfaldlega ekki. Nú hefur hæstv. utanrrh. ákveðið að láta framkvæma nýja úttekt á stefnumiðum Þróunarsamvinnustofnunarinnar en á bls. 73 í skýrslu utanrrh. segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þess að árið 2003 er síðasta árið sem fellur undir stefnumið ríkisstjórnarinnar frá árinu 1997 um aukningu framlaga til ÞSSÍ hefur utanríkisráðherra ákveðið að láta framkvæma nýja úttekt á starfsemi stofnunarinnar sem yrði grundvöllur fyrir nýrri langtímaáætlun hennar.`` Það er ástæða til að fagna því að hæstv. utanrrh. skuli ætla að láta að gera þessa úttekt. En að gefnu tilefni leyfi ég mér að spyrja með hvaða hætti þessi vinna eigi að fara fram og hvort hæstv. utanrrh. hafi hugsað sér að alþingismenn og/eða utanrmn. muni taka þátt í þessari vinnu. Um það er engum blöðum að fletta, herra forseti, að þróunarsamvinna byggð á markmiðum sjálfbærrar þróunar er ein af stærstu athöfnum alþjóðasamvinnunnar og utanríkismála okkar á næstu árum og áratugum. Slík stefnumótun er pólitískt verkefni og hún á helst af öllu að vera þverpólitískt verkefni, herra forseti. Á undanförnum missirum hefur nokkuð verið rætt um ógnina sem stafar af mansali og kynlífsþrælkun kvenna og barna, stúlkna og drengja, um allan heim. Ég vil í því sambandi taka fram að það er ekki nóg að styðja aðgerðir gegn kynlífsþrælkun og vændisiðnaðinum á erlendum vettvangi ef við tökum ekki til heima hjá okkur. Það er til lítils að fordæma það sem gerist eða getur gerst í útlöndum ef menn líta sér ekki nær, herra forseti, og það er kominn tími til að hv. þingmenn svari þeirri spurningu hvort hið háa Alþingi vilji leyfa það að á Íslandi sé hægt að kaupa sér aðgang að líkama, með öðrum orðum hvort líkamar séu til sölu á Íslandi. Ég veit að almennt þykir fólki ekki auðvelt og ekki þægilegt að svara þessari spurningu en þetta er grundvallarspurning í umfjöllun um kynlífsþrælkunina og vændisiðnaðinn sem því miður grasserar hér eins og annars staðar. Að lokum fagna ég því, herra forseti, að hæstv. utanrrh. hafi gert sjálfbæra þróun að sérstöku umræðuefni í ræðu sinni. Kjarni sjálfbærrar þróunar er að sjálfsögðu félagslegt réttlæti öllum til handa og efnahagslegur jöfnuður. Ég hef sagt það áður og mun segja það aftur hér: Sjálfbær þróun er jafnaðarstefna í framkvæmd með tilliti til fólks og umhverfis. Markmið hennar nást ekki nema okkur takist að útrýma fátækinni með öllum tiltækum ráðum. Fátæktinni, herra forseti, verður ekki útrýmt nema konum sé tryggt efnahagslegt sjálfstæði hvar sem þær eiga heima, og tryggður sjálfsákvörðunarréttur yfir líkama sínum og lífi. Við skulum hafa þær í huga, herra forseti, stelpurnar sem heimsóttu okkur í dag í tilefni þess að hvatt var til þess að stúlkur á aldrinum 9--15 ára kæmu með foreldrum sínum eða öðrum skyldmennum í vinnuna. Við skulum hafa þær í huga og þá björtu framtíð sem blasir við þeim hér á Íslandi. Svo skulum við hafa það líka í huga að það eru milljarðar annarra stelpna úti um allan heim sem eiga það sama skilið, sömu réttindi og sömu tækifæri, og um það snýst í raun og veru sú umræða sem hér fer fram, að veita öllum þessum stúlkubörnum sömu tækifæri.

Herra forseti. Að því er varðar starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar er alveg ljóst að stefna í þeim málum þarf að vera í stöðugri endurskoðun. Það er utanrrn. að standa fyrir slíkri stefnumörkun en það hefur verið og verður gert í náinni samvinnu við stjórn Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Stjórn hennar er kosin af Alþingi og þar eiga fulltrúar flokka aðild að. Hins vegar er sjálfsagt varðandi þessi mál að ræða þau jafnframt ítarlega við utanrmn. og fara yfir þau jafnvel með reglubundnu millibili þannig að þetta geti farið sem best úr hendi. Þverpólitísk samstaða hefur verið um starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og ég tel mikilvægt að viðhalda þeirri samstöðu. Ég er þess vegna reiðubúinn til að hafa samráð um þessa stefnumótun, bæði við utanrmn. og flokka á Alþingi og kannski ekki síst við stjórn Þróunarsamvinnustofnunar Íslands þar sem viðkomandi flokkar eiga fulla aðild að. Síðast þegar þessi stefnumörkun átti sér stað var hún unnin af Jónasi Haralz með miklum ágætum. Hann hafði veg og vanda af því. Ég tel mikilvægt að nýta reynslu slíkra manna og hann reyndist okkur afskaplega vel. Við höfum einmitt hugsað okkur í sambandi við endurmat í þessu máli að nýta þar fyrst og fremst reynslu aðila sem hafa starfað fyrir Íslands hönd á vettvangi þessara mála án þess að endanlega hafi verið gengið frá því enn sem komið er.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svörin. Það er vissulega gott að það eigi að leita samráðs, m.a. við utanrmn. Einnig geri ég mér að sjálfsögðu grein fyrir því að stjórn Þróunarsamvinnustofnunar var kosin af hinu háa Alþingi. Hins vegar held ég að okkur greini ekki á um markmið þessarar vinnu heldur leiðina að því. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, vegna þess vægis og þess gildis sem þróunarsamvinnan hefur í utanríkisstefnu Íslendinga --- það mun aðeins aukast á komandi árum og áratugum --- að nú sé tímabært að setja þennan undirbúning til langs tíma í annað form en það sem hæstv. utanrrh. hefur hugsað sér með einhvers konar þverpólitísku nefndastarfi. Að sjálfsögðu er stjórnmálaflokkunum öllum í sjálfsvald sett hverja eða hvernig þeir skipi í slíkar nefndir en ég hygg að mikla og vandaða þverpólitíska vinnu þurfi til að móta þessa stefnu til langframa. Ég hefði kosið að gera það með öðrum hætti en þeim sem hæstv. utanrrh. hefur lýst hér. Hins vegar er það að sjálfsögðu skref í rétta átt. Í ljósi þess hversu mikilvæg þessi stefna er og hversu mikilvægur þessi málaflokkur er að verða í utanríkisstefnu Íslands finnst mér að leggja þurfi meiri vinnu í þetta.

Herra forseti. Sá sjónarhóll sem hæstv. utanrrh. hefur valið sér til þess að horfa yfir utanríkismálin, sjálfbær þróun, þykir mér fremur þekkilegur. En ég ætla samt að nota þann tíma sem ég hef hér til þess að ræða annað mál sem er jarðbundnara og kannski nær því sem við erum að tala um frá degi til dags, þ.e. Evrópusambandið og sjávarútveg. Herra forseti. Kannski er það vegna þess að það er almennt viðurkennt að ef til aðildar Íslands kæmi eða þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Íslands kæmi þá gætu sjávarútvegsmálin ráðið úrslitum um hver niðurstaðan yrði. Samningsmarkmið og niðurstaðan um þau ræður því afskaplega miklu um afstöðu Íslendinga til Evrópusambandsins. Alla vega héldum við það þar til nú nýverið að við getum farið að efast um það, en að því kem ég hér á eftir. Við höfum heyrt það undanfarna daga þegar fjallað hefur verið um Evrópusambandið og sjávarútvegsmál að gjarnan er vísað til Rómarsáttmálans. Eins og menn vita var hann undirritaður árið 1957. Þar segir nú reyndar ekki annað um fiskveiðar en að þær falli undir landbúnaðarkafla sáttmálans, enda voru það fyrst og fremst landbúnaðarþjóðir sem stofnuðu Evrópusambandið, með sjávarútveg sem hliðargrein, svæðisbundna atvinnuhagsmuni. Orðrétt segir, með leyfi forseta, og það er margumrædd auðlindastefna sambandsins: ,,Sameiginlegi markaðurinn skal ná til landbúnaðar og verslunar með landbúnaðarafurðir. Hugtakið landbúnaðarafurðir nær hér yfir afurðir jarðræktar, búfjárræktar og fiskveiða, sem og afurða á fyrsta vinnslustigi, sem tengist beint þessum afurðum.`` Þetta er hin mikla auðlindastefna sambandsins. Sjávarútvegsstefnan hefur síðan þróast með útgáfu reglugerða og tilskipana á þessum grundvelli, m.a. í ljósi stækkunar sambandsins og aðildarviðræðna sem átt hafa sér stað í tenglum við hana. Í þessu sambandi er sjálfsagt, herra forseti, að minna á þá undanþágu sem bæði Svíþjóð og Finnland fengu frá landbúnaðarstefnunni og mig minnir að heiti norðurskautslandbúnaður eða norðlægur landbúnaður eða eitthvað þess háttar. Þróunin hefur orðið sú að Evrópusambandsríkin fara sjálf með stjórn fiskveiða heima fyrir og getur sú stjórn verið mismunandi eftir ríkjum. Heildarafli hvers ríkis er hins vegar ákvarðaður í ráðherraráðinu sem skipað er sjávarútvegsráðherrum sambandsins. Þennan hátt hafa ríki þurft að hafa vegna þess að um sameiginleg hafsvæði og sameiginlega fiskstofna hefur verið að ræða. Það hefur fengist ákveðin viðurkenning fyrir hafsvæðin í kringum Orkneyjar og Hjaltland og Norðmenn höfðu fengið viðurkenningu á að hafsvæðið fyrir norðan 62. breiddargráðu yrði tímabundið undir fullu forræði þeirra. Herra forseti. Það er ágætt þegar við erum að fjalla um möguleika Íslands í þessu sambandi að líta til þess hvað var í pakka Norðmanna. Þeir sömdu árið 1992, fóru síðan í atkvæðagreiðslu og felldu aðild árið 1994. En sú staða sem þeir voru búnir að ná í sjávarútvegsmálum gæti verið eins konar byrjunarreitur fyrir okkur Íslendinga. Norðmenn höfðu fengið viðurkenningu á mikilvægi sjávarútvegs síns. Í þeirra tilfelli er um svæðishagsmuni að ræða, ekki jafnstóra og okkar sem sagt. Þeir þurftu ekki að greiða fyrir innganginn með veiðiheimildum. Það var viðurkennt að viðmiðunarár varðandi veiðireynslu innan lögsögu þeirra væru árin 1989--1993. Það er ástæða til þess að taka eftir þessum ártölum, herra forseti. Reglan um hlutfallslegan stöðugleika tryggði þeim sama veiðirétt áfram, sama veiðirétt og þeir höfðu haft. Þeir gátu fengið framkvæmdastjóra sjávarútvegsmálasambandsins. Þeir gátu líka fengið þriggja ára frest gagnvart erlendum fjárfestingum. Eftir aðildarviðræðurnar töldu Norðmenn líka að þeir gætu haldið áfram hvalveiðum með vísan til undanþáguákvæða tilskipunar Evrópusambandsins um náttúruvernd. Þetta er nú reyndar atriði sem menn hafa mjög dregið í efa. Síðan Norðmenn sömdu hefur svokölluð nálægðarregla þróast mikið. Hún felur það í sér að færa á allar ákvarðanir til lægsta mögulega stjórnstigs og sem næst þeim sem við eiga að búa og ef einhverjir hagsmunir eru bundnir einstöku ríki en varða hin ekki þá sé eðlilegt að ákvörðun sé tekin í viðkomandi ríki. Það er væntanlega m.a. á grundvelli þessa sem hæstv. utanrrh. hefur mótað þá hugmynd að mögulegri aðlögun að sjávarútvegsstefnu sambandsins sem nú er kennd við Berlín. Við Íslendingar viljum tryggja veiðirétt og veiðimöguleika Íslands til frambúðar og ábyrga stjórn fiskveiða innan íslensku lögsögunnar. Það er þess vegna eðlilegt að krefjast þess að hafið í kringum Ísland verði skoðað sem sérstakt hafsvæði, enda yrði Ísland eina Evrópusambandsríkið á þessu svæði og eina ríkið sem hefur af því hagsmuni hvernig veiðum þar er stjórnað. Það ásamt beitingu nálægðarreglunnar ætti einnig að geta fært okkur einum ákvörðunarvald yfir heildarafla á svæðinu. Reglan um hlutfallslegan stöðugleika ætti að tryggja að engir aðrir en Íslendingar fengju veiðirétt í lögsögunni umfram það sem þegar er. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði hér áðan. Taldi hann líklegt að í viðræðum við okkur yrði veiðireynslan frá 1973--1978 notuð. Þetta höfum við þráfaldlega heyrt frá þeim sem fyrir fram eru á móti. Það er þó í reynd afar ólíklegt að í samningaviðræðum við Ísland yrði litið til þeirrar veiðireynslu og þá í algjörri mótsögn við þá venju sem skapast hefur um að litið sé til áranna á undan samningsgerðinni. Veiðireynsla þessa tímabils, þ.e. 1973--1978, var notuð í samkomulagi aðilarríkja Evrópusambandsins sem gert var árið 1983, enda eðlilegt að miða við þá veiðireynslu sem þá var til staðar. En þegar Spánn gekk í Evrópusambandið árið 1986 gátu þeir hins vegar ekki miðað við veiðireynslu sína fyrir útfærslu landhelginnar 1977. Og þegar Norðmenn sóttu um aðild, eins og ég gat um áðan, árið 1992 var miðað við veiðireynslu áranna 1989--1993. Í aðildarsamningum Íslands við Evrópusambandið væri því langlíklegast að miðað yrði við veiðireynslu þess tíma sem samningurinn væri gerður. En þar sem Íslendingar hafa setið einir að veiðunum í meira en tvo áratugi er næsta öruggt að Ísland héldi sínum kvótum innan lögsögunnar sambærilegum við það sem er í dag. Það er líka rétt að geta þess að ríki sem gengið hafa í Evrópusambandið hafa haldið réttindum sínum varðandi deilistofna á grundvelli hlutfallslega stöðugleikans. Herra forseti. Það er ólíklegt miðað við þær upplýsingar sem ég hef aflað mér að varanleg undanþága fengist frá fjárfestingum erlendra aðila í sjávarútvegi. Þó má telja líklegt að einhverra ára frestur fengist. En það er rétt að hafa það í huga að samkvæmt reglum Evrópusambandsins verður útgerð að hafa raunveruleg efnahagsleg tengsl við það land sem gert er út frá. Það væri einnig hægt að setja á löndunarskyldu þannig að öllum afla skipa sem veiða í íslenskri lögsögu yrði landað á Íslandi. Það gerum við reyndar ekki í dag. En þessi möguleiki hefur verið talinn vera til staðar og kom m.a. fram hjá hæstv. utanrrh. í umræðu hér fyrir u.þ.b. ári síðan um erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi. Staða Íslands væri áreiðanlega afar sterk ef það gengi í sambandið. Þekking okkar og geta í sjávarútvegi er viðurkennd. Það er því eðlilegt samningsmarkmið Íslands, ef farið yrði í viðræður, að Ísland fái framkvæmdastjóra sjávarútvegsmála. Við verðum að hafa alla myndina undir, herra forseti, vegna þess að með aðild að Evrópusambandinu væri tryggður fullur aðgangur að okkar mikilvægustu mörkuðum fyrir sjávarafurðir. Málið er þó ekki svo einfalt að hagsmunir verði vigtaðir króna á móti krónu eins og ýmsir hafa tilhneigingu til að gera. Ég er hér einungis að tala um það sem snýr beint að stjórn sjávarútvegsmála, enda er kannski ekki svigrúm til að fjalla um annað sem skiptir máli, eins og stærra myntsvæði eða gjaldmiðil eða annað. Herra forseti. Það er almennt viðurkennt að ef aðild Íslands að Evrópusambandinu kæmi til þjóðaratkvæðagreiðslu þá gætu sjávarútvegsmálin ráðið úrslitum. Það hefur jafnan verið hluti umræðunnar þegar menn hafa fitjað upp á Evrópuumræðu að einhver segir: ,,Að óbreyttri sjávarútvegsstefnu kemur þetta ekki til greina.`` Eigi að síður hafa skoðanakannanir undanfarið sýnt að stór hluti þjóðarinnar er tilbúinn til þess að gjalda því jáyrði sitt að gengið yrði inn í Evrópusambandið og enn fleiri að sótt verði um. Herra forseti. Það er umhugsunarefni hvernig þessi niðurstaða gat orðið eftir að menn höfðu varað svo mjög við í krafti sjávarútvegsstefnunnar. Ungt fólk sem ég hef rætt við segir mér að þetta sé að öllum líkindum vegna þess að mönnum finnist þeim einfaldlega ekki koma sjávarútvegurinn lengur við. Þeim sé nokk sama hvar Samherji eða Eimskip nái í kvótana. Með öðrum orðum, það er greinilega orðin það mikil firring, annaðhvort vegna stefnu stjórnvalda, vegna viðhorfs sjávarútvegsfyrirtækjanna, stórútgerðarinnar eða annars, að fólki er þetta málefni ekki eins ofarlega í huga og við stjórnmálamenn gjarnan viljum álíta. Það er hins vegar staðreynd að mínu mati að enginn stjórnmálamaður mun nokkru sinni koma með samning til þess að bjóða íslensku þjóðinni upp á í sjávarútvegsmálum sem ekki er þannig að okkar réttur sé tryggður. Eitt af því sem menn tefla gjarnan fram í þessari umræðu er líka að við höfum nú ekki unnið þorskastríðin til þess að hleypa hér erlendum aðilum strax inn í lögsöguna. Þetta finnst mér alltaf dálítið skemmtileg staðhæfing, herra forseti, svona fyrir utan það að erlendir aðilar eru ekki á leiðinni inn í lögsöguna, þó svo af aðild yrði, ef allt fer eins og líklegt má telja. Nú tala menn gjarnan um Spánverja, síður um Þjóðverja og Breta, og við veltum fyrir okkur: Af hverju ekki Þjóðverjar og Bretar? Það skyldi þó ekki vera vegna þess að íslensk fyrirtæki eiga alla þýsku úthafsútgerðina núna. Þeir eiga óvinaflotann þýska og þeir eiga stóran hluta af óvinaflotanum breska. Þetta segir okkur kannski best, herra forseti, hvílíkar breytingar hafa orðið á undanförnum 25 árum. Þetta segir okkur líka hve sterkir Íslendingar eru á sjávarútvegssviðinu. Þess vegna er alveg ljóst að við munum hafa áhrif bæði innan og utan Evrópusambandsins á það sem gerist í sjávarútvegsmálum. Mitt mat er að munurinn væri aðallega sá að innan sambandsins yrði tekið meira tillit til hagsmuna okkar af því það eru þjóðarhagsmunir og að sjálfsögðu er tekið meira tillit innan Evrópusambandsins til þeirra þjóða sem eru innan sambandsins en hinna sem standa fyrir utan og kjósa það sjálfar. Herra forseti. Menn nálgast nokkuð misjafnlega umræðuna um það hvort Ísland eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Ég er mjög stolt af þeirri leið sem Samfylkingin kaus að fara, þ.e. að kynna málið og að hafa síðan allsherjaratkvæðagreiðslu í flokknum um það hvernig menn vildu haga þessum málum. Mér finnst sú aðferð líklegust til þess að tryggja að fram fari lifandi umræða og að fólk setji sig inn í málin. Það er mjög gott og tryggir að menn gangi þá með opin augun að því sem þeim þykir líklegast að verði niðurstaða og séu öllum hnútum kunnugir þegar og ef kæmi að þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ágætt að minna sjálfan sig á að upphaflega var EES-samningurinn fyrst og fremst kynntur sem viðskiptasamningur. Hann hefur þó í raun birst okkur sem einn stærsti félagsmálasamningur sem Ísland á aðild að. Hann hefur sömuleiðis reynst afar mikilvægur á sviði mennta og vísinda, ég tala nú ekki á sviði umhverfismála eins og glögglega kemur fram í ræðu hæstv. utanrrh. Hins vegar hefur hvorki vinnuafl af EES-svæðinu flætt yfir landið og haft óæskileg áhrif á íslenskan vinnumarkað eins og spáð var, né hafa auðmenn keypt upp hjartfólgnustu svæði landsins. Þannig hefur niðurstaðan að ýmsu leyti orðið allt önnur en sú sem umræðan gat gefið til kynna. Herra forseti. Mér finnst mikilvægt að við drögum þann lærdóm af því sem við eigum að hafa séð af þessari reynslu, þ.e. að það þarf að fara í umfjöllun eins og þessa með opnum hug frekar en fyrir fram gefinni niðurstöðu með eða á móti. Reynsla mín sem er svona fremur tortryggin af ástæðum sem tengjast ekki sjávarútvegsstefnunni beinlínis þó að ég hafi gert hana að umræðuefni, heldur kannski af öðrum ástæðum, er sú að því meira sem ég les mér til og kynni mér málin og ræði þau, þeim mun öruggari er ég gagnvart því viðfangsefni okkar Íslendinga að takast á við það að sækja um aðild að Evrópusambandinu og meta möguleika okkar. Ég hugsa að það eigi við um flesta. Þess vegna, herra forseti, er upplýsingin og umræðan það mikilvægasta núna.

Herra forseti. Á heimasíðu Staðardagskrárverkefnisins á Íslandi getur jafnan að líta ,,orð dagsins``, nýtt gullkorn á hverjum degi, og í tilefni þess að þema ræðu hæstv. utanrrh. var sjálfbær þróun, hugmyndafræði sem ráðherrann sagði réttilega að ætti rætur að rekja til umhverfisverndarvakningar síðustu aldar, er forvitnilegt að skoða orð dagsins í dag á heimasíðu Staðardagskrárverkefnisins. Þau eru eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Einn þeirra mælikvarða sem hægt er að beita til að leggja mat á umhverfisvitund þjóða er fjöldi fyrirtækja sem hafa komið sér upp vottuðu umhverfisstjórnunarkerfi í samræmi við staðalinn ISO 14001. Á Íslandi eru þessi fyrirtæki aðeins tvö, nefnilega Ísal og Borgarplast. Á þessu sviði stendur Ísland jafnfætis m.a. Grænlandi, Bangladesh, Brunei, Gvatemala, Hondúras, Júgóslavíu, Kenýa, Möltu, Saint Lucia og Zambíu. Víetnam, Liechtenstein, Eistland, Jórdanía, Íran, Pakistan, Króatía, Simbabve, Líbanon, Namibía, Afganistan, Barbados og Sýrland eru hins vegar í hópi þeirra landa sem lengra eru komin. Í janúar 2002 var 36.001 fyrirtæki í heiminum vottað skv. ISO 14001, sem samsvarar fjölgun um tæp 52% frá árinu áður.`` En hvað hefur gerst, herra forseti, á Íslandi sama árið og fyrirtækjum í heiminum sem hafa vottast eða undirgengist staðla ISO 14001 hefur fjölgað um 52%? Lítum á það. Fyrir tæpu ári var orð dagsins á Staðardagskrársíðunni líka helgað ISO-staðlinum 14001. Þann 25. maí 2001 sagði á síðunni: ,,Einn þeirra mælikvarða sem hægt er að beita til að leggja mat á umhverfisvitund þjóða er fjöldi fyrirtækja sem hafa komið sér upp vottuðu umhverfisstjórnunarkerfi í samræmi við staðalinn ISO 14001. Á Íslandi eru þessi fyrirtæki aðeins tvö, nefnilega Ísal og Borgarplast.`` Já, herra forseti, menn heyrðu rétt. Á sama tíma og fyrirtækjum sem taka upp ISO-umhverfisstjórnunarkerfið fjölgar um 52% í heiminum fjölgar þeim ekki um eitt einasta á Íslandi. Hvað segir það, herra forseti, um umhverfisvitund þjóðarinnar? Að Íslendingar hafi skipað sér í flokk þeirra ríkja sem vilja vera í fremstu röð í að byggja upp sjálfbæra framtíð eins og hæstv. ráðherra orðaði það í ræðunni sinni? Herra forseti. Það er okkur öllum afar mikilvægt að stefna sú sem stjórnvöld tala fyrir sé ekki bara orðin tóm. Sömuleiðis er okkur afar mikilvægt að orð ráðherra í ríkisstjórninni hafi eitthvað meira á bak við sig en tóma óskhyggju. Í formála áætlunar um sjálfbær Norðurlönd, herra forseti, sem íslensk stjórnvöld eiga aðild að og hafa gefið í skyn að þau ætli að stýra eftir til næstu 20 ára eða svo er skýrt frá niðurstöðu Umhverfisstofnunar Evrópu varðandi stöðu umhverfismála um aldamót í álfunni. Í niðurstöðu stofnunarinnar segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Umhverfisstofnun Evrópu hefur komist að þeirri niðurstöðu að þótt sameiginleg umhverfisstefna hafi verið rekin í meira en 25 ár, stefna sem hefur tekist vel miðað við eigin forsendur, sé ekki að merkja neina verulega bót á ástandi umhverfisins í Evrópusambandslöndunum. Á nokkrum sviðum hefur ástand umhverfisins á hinn bóginn versnað.`` Umhverfisstofnun Evrópu tekur einnig fram ,,að þróunin á sumum þjóðhagslegum sviðum standi í vegi fyrir sjálfbærri þróun og sé þar með helsta hindrunin í vegi þess að bæta ástand umhverfisins``. Umhverfisstofnunin bendir á að vaxandi losun gróðurhúsalofttegunda, aukið álag á umhverfið vegna vaxandi flutninga á vegum og flugleiðis, aukin þéttbýlismyndun, aukin losun á sorpi og tjón á náttúrulegum verðmætum og líffræðilegri fjölbreytni séu allt vaxandi umhverfisvandamál sem krefjist úrlausna. Í framhaldi af þessum texta, herra forseti, er fjallað í sterkum orðum um nauðsyn þess að ekki sé nóg að stefna í átt til sjálfbærrar þróunar heldur þurfi hvorki meira né minna en umskipti að eiga sér stað. Þá fæ ég að vitna aftur beint til áætlunarinnar um sjálfbær Norðurlönd, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Með framsýnni stefnumótun og með aðgerðum sem byggjast bæði á almennum og pólitískum vilja til umbreytinga er hægt að færa Norðurlönd nær markmiðum um sjálfbæra þróun. Nauðsynlegt er að skapa sjálfbæra framleiðsluhætti og neysluvenjur sem fela í sér hagvöxt sem ekki hefur sjálfkrafa í för með sér aukið álag á umhverfið og aukna notkun náttúruauðlinda. Vinna skal að því að notkun óendurnýjanlegra náttúruauðlinda í samfélaginu verði með þeim hætti að hringrás náttúrunnar raskist ekki og að þróaðir verði endurnýjanlegir valkostir. Framt til ársins 2020 á að ná verulegum árangri í glímunni við þau vandamál sem krefjast skjótra úrlausna. Ef umskiptin hefjast fljótt verða valmöguleikarnir fleiri í framtíðinni og frelsið verður meira, þó að því tilskildu að framsýni ráði ákvörðunum dagsins í dag.`` Herra forseti. Ég sakna þessarar framsýni í ræðu hæstv. ráðherra. Þessi orð áætlunarinnar um hagvöxt sem ekki er bundinn aukinni notkun náttúruauðlinda eru ekki í samræmi við skilgreiningu Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. utanrrh., á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Var sú skilgreining raunar endurtekin af hv. 3. þm. Reykn., formanni utanrmn., í ræðu áðan. Sú skilgreining, herra forseti, gengur út á að leita leiða til að hámarka efnahagslega og félagslega velferð án þess að skaða grunngæði jarðar eða möguleika komandi kynslóða á að njóta sams konar eða meiri velferðar. Eitthvað á þessa leið er skilgreining hæstv. ráðherrans og hana er líka að finna með þessum sömu orðum í drögum hæstv. umhvrh., Stefnumörkun um sjálfbæra þróun á nýrri öld, drögum að stefnu sem enn hefur ekki litið dagsins ljós þó að drögunum sjálfum hafi verið dreift í janúar í fyrra. Þetta litla dæmi segir kannski svolítið um áherslur ríkisstjórnarinnar á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Herra forseti. Ég gagnrýni hæstv. ráðherra fyrir þessi orð og fyrir þessa áherslu á hina hámörkuðu efnahagslegu og félagslegu velferð. Í ræðu sem Kofi Annan, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, hélt í Tufts University í Bandaríkjunum fyrir tæpu ári mæltist honum á þessa lund um hagsæld og umhverfi, með leyfi herra forseta: ,,Öfugt við það sem margir halda stöndum við ekki frammi fyrir vali á milli hagsældar og umhverfis. Því er oft haldið fram að umhverfisvernd ógni hagvexti eða dragi jafnvel úr honum. Í raun er hið gagnstæða rétt. Ef við verndum ekki auðlindir okkar og hin náttúrulegu verðmæti jarðarinnar getum við ekki viðhaldið hagvexti.`` Halldór Ásgrímsson, hæstv. utanrrh., er ekki að vernda auðlindirnar sem fólgnar eru í íslenskum jökulfljótum með stóriðjustefnu sinni. Með gífurlegri röskun hins náttúrulega umhverfis, og lífríkis, og með því að flytja eitt mesta vatnsfall hérlendis úr farvegi sínum eru menn ekki að beygja sig undir lögmál sjálfbærrar þróunar heldur beygja náttúrulögmálin undir vilja ríkisstjórnarinnar --- af því að hæstv. utanrrh. getur ekki losað sig við þá hugsun að maðurinn sé herra jarðarinnar og drottnari. Herra forseti. Þessi hugsun og þessi stefna stríðir einmitt gegn þeirri hugmyndafræði sem hæstv. ráðherrann þóttist tala fyrir í ræðu sinni. Stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar sniðgengur líka grundvallarhugsunina um vernd andrúmsloftsins með því að ætla að auka álframleiðslu á landinu um 920 þús. tonn á ári, að því er virðist, frá því sem nú er. Sá ásetningur skilaði stjórnvöldum undanþágu frá ákvæðum Kyoto-bókunarinnar, heimildum til að losa 1.600 þús. tonn koltvísýringsígilda árlega endurgjaldslaust út í andrúmsloftið. Aðrar ríkar þjóðir, herra forseti, ákváðu á vettvangi Kyoto-bókunarinnar að iðnfyrirtæki yrðu að bera sameiginlegar byrðar hinna auðugu ríkja með því að kaupa losunarkvóta fyrir starfsemi sína. En nei takk, ekki Íslendingar. Við börðumst fyrir undanþágu frá þessari sameiginlegu ábyrgð og hæstv. utanrrh. er hæstánægður. Nei, herra forseti, orku- og álgræðgisstefna Framsfl. og íslensku ríkisstjórnarinnar byggir ekki á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Þvert á móti, herra forseti. Íslenskum stjórnvöldum hefur ekki einu sinni tekist að koma á umhverfisstefnu í eigin ranni. Til vitnis um það er úttekt sem Ríkisendurskoðun lét fara fram á málamyndastefnu sem ríkisstjórnin þóttist hafa komið á og kallaði ,,umhverfisstefnu í ríkisrekstri`` og getur að líta í þessari skýrslu. Í henni segir, með leyfi herra forseta, um það sem ég vil kalla málamyndastefnu, að ,,... verkefninu virðist hafa verið hrundið af stað án þess að um væri að ræða skýra áætlun um hvernig skyldi fylgja því eftir``. Og sömuleiðis er sagt: ,,Enginn virðist hafa borið ábyrgð á að fylgja UR í heild sinni eftir í ríkiskerfinu.`` Herra forseti. Í niðurlagi skýrslu Ríkisendurskoðunar segir, með leyfi forseta: ,,Umhverfismál hafa á stundum tilhneigingu til að lenda utan borðs. Í daglegum störfum geta mál eins og flokkun úrgangs frá skrifstofuhaldi eða hvort báðum megin sé skrifað á pappír sýnst vera smámunasemi. Í raun er þó um að ræða framlag til sjálfbærrar þróunar, smátt að vísu, sem hefjendur þessa máls, umhverfisráðuneytið og ríkisstjórn Íslands, hafa einsett sér að setja í framkvæmd. Þörfin á samhæfingu og styrkri stjórn helgast ekki síst af því að um er að ræða heildarstefnumörkun fyrir ríkisgeirann allan og að yfirlýst markmið verkefnisins er að gefa öðrum aðilum í þjóðfélaginu gott fordæmi.`` Herra forseti. Hvað sagði ríkisstjórnin okkur að hún ætlaði að gera með umhverfisstefnu í ríkisrekstri? Sannleikurinn er sá að u.þ.b. fjögur ráðuneyti af tólf hafa gert eitthvað sem mark er á takandi í þessum efnum í þeirri stefnu sem við ætlum að reyna að marka okkur til sjálfbærrar þróunar rétt eftir aldamót. Herra forseti. Inntak samþykktarinnar um sjálfbær Norðurlönd er það að hver atvinnugrein og öll stjórnsýsla byggi á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Og í áætluninni segir, með leyfi herra forseta: ,,Ríkisstjórnir Norðurlandanna bera fyrst og fremst ábyrgð á því að framfylgja markmiðum áætlunarinnar og tillögum um aðgerðir. Áætlunin verður mikilvægur þáttur í stefnu hvers lands um sjálfbæra þróun.`` Þetta eru orð að sönnu, herra forseti, og ég fullyrði að með skilgreiningu sinni á sjálfbærri þróun sem ég gerði að umtalsefni fyrr í ræðu minni er hæstv. utanrrh. að víkja sér undan ábyrgð en ekki að fylkja sér undir merki hennar. Herra forseti. Það er okkur lífsnauðsynlegt að stjórnvöld tali tæpitungulaust og þannig að mark sé á takandi. Þegar heil ræða hæstv. utanrrh. um utanríkismál á Alþingi tekur útgangspunkt í hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar verðum við að trúa á þau orð og stefna ríkisstjórnarinnar verður að vera í samræmi við þau orð. Það er hún ekki. Og því til sönnunarmerkis get ég nefnt, herra forseti, nýjustu bók indverska rithöfundarins Arundhati Roy. Sú bók heitir Power Politics, eða Orkustjórnmál. Í þessari bók gerir Arundhati Roy að umtalsefni gífurlegar áveituframkvæmdir, stífluframkvæmdir, í ánni Narmada á Indlandi. Þar um að ræða verkefni sem alþjóðanefndin sem skrifað hefur risastóra og mikla skýrslu um stíflur dæmir nánast úr leik fyrir það hversu andstæð þessi framkvæmd er markmiðum sjálfbærrar þróunar. Og þó að þessi framkvæmd í Narmada-dalnum á Indlandi sé stærri í sniðum en Kárahnjúkavirkjunaráform hæstv. ríkisstjórnar stríða áform ríkisstjórnarinnar á sama hátt gegn hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Ég hvet hæstv. ráðherra til að kynna sér það sem Arundhati Roy hefur að segja um sjálfbærni samfélagsins á Indlandi sem á yfir höfði sér allar þær stíflur og öll þau flóð sem verið er að veita úr þessari Narmadaá yfir híbýli fólks, ég hvet hæstv. ráðherra til að lesa með opnum huga orð af þessu tagi sem Arundhati Roy hefur fram að færa. Ég er sannfærð um að hæstv. ráðherra mun þá auðga anda sinn, auka skilning sinn á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar og kemur ekki í náinni framtíð eftir þann lestur til með að halda ræðu um sjálfbæra þróun sem stríðir í sjálfu sér gegn kjarna sjálfbærrar þróunar.

Herra forseti. Í sjálfu sér er mjög gott að hér skuli koma fram alveg skýrt hver er skilningur flokka á Alþingi á hugtakinu ,,sjálfbær þróun``. Skýr skilningur minn kemur fram í ræðunni. Ég segi m.a. í ræðu minni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sjálfbær þróun er þannig ekki blind umhverfisstefna, heldur stefna sem setur manneskjuna og velferð hennar í öndvegi. Hugtakið leggur áherslu á að verndun hins náttúrulega umhverfis sé forsenda áframhaldandi efnahagsþróunar og velferðar mannkyns, en jafnframt að blómlegt efnahagslíf og félagsleg velferð séu forsendur þess að umhverfið verði verndað og auðlindir náttúrunnar nýttar á ábyrgan hátt til frambúðar. Því þarf ávallt að skoða framkvæmdir og ákvarðanir í efnahagsmálum, félagsmálum og umhverfismálum í samhengi.`` Þetta er það sem ríkisstjórnin hefur gert. Þetta er það sem hefur verið gert í sambandi við Kárahnjúkavirkjun og því fylgt í einu og öllu. Við erum hins vegar ekki friðunarsinnar, eins og hv. þm., sem vill bara vernda og friða en ekki nýta. Íslendingar eru nýtingarþjóð og hafa verið nýtingarþjóð frá örófi alda. Það ber að gera áfram. Og koma hér og líkja saman aðstæðum í Indlandi, eins og hv. þm. gerði, við Kárahnjúkavirkjun og það sem þar er verið að gera, er náttúrlega dæmi um öfgastefnu í umhverfismálum sem stenst ekki íslenskan veruleika.

Herra forseti. Mér var tíðrætt í ræðu minni um umskiptin sem þurfa að fara fram ef við ætlum að feta hina þröngu braut í átt til sjálfbærrar þróunar. Umskipti þurfa að eiga sér stað frá gömlum hugsunarhætti yfir í nýjan. Sá hugsunarháttur byggir á sjálfbærri nýtingu náttúruauðlindanna. Ég fullyrði að slík hugsun er ekki fólgin í áformum eins og hæstv. ráðherra hefur keyrt fram í Kárahnjúkavirkjun og álmálum. Og með þá gífurlegu áherslu á blómlegt efnahagslíf er hæstv. ráðherra að svíkja grundvallarprinsippin. Því til staðfestingar vil ég nefna formálann og fyrstu síðuna í stefnunni um sjálfbær Norðurlönd. Þar eru talin upp í ellefu atriðum þau meginmarkmið sem ríkisstjórnir Norðurlandanna ætla að hafa að leiðarljósi við þróun sjálfbærra Norðurlanda. Þar er ekkert verið að tala um blómlegt efnahagslíf eða aukinn hagvöxt. Það er ekki meginmarkið sjálfbærrar þróunar að hámarka hagvöxt og gera allt sem hugsast getur til þess að efnahagslífið blómstri á forsendum hins gamla hagkerfis og gamaldags lausna. Það eru nýjar lausnir, framsæknar lausnir og sjálfbær nýting náttúruauðlindanna sem stefnan um sjálfbær Norðurlönd byggir á. Kárahnjúkamál og álvershugsjónir hæstv. ráðherra ganga ekki upp í þeirri stefnu.

Herra forseti. Ég hef hvergi sagt í umræðunni áður að efnahagsleg velmegun sé það eina sem skipti máli í lífinu. Auðvitað eru önnur gildi sem verður að hafa í hávegum. Ég hef hins vegar sagt að nýta beri íslenska náttúru, auðlindir hennar, til hagsbóta fyrir þjóðina. Og það erum við að gera með sjálfbærum hætti. En sú friðunarstefna sem hv. þm. er talsmaður fyrir, m.a. á Austurlandi, er hennar mál. Það er eitthvað sem hún verður að gera upp við sjálfa sig og flokkur hennar, hvort viðkomandi flokkur vill halda því til streitu. Það er alveg ljóst að það hefur miklar afleiðingar fyrir íslenskt efnahagslíf, íslenska landsbyggð. Það er eins og það skipti engu máli hjá hv. þingmönnum, að efnahagsleg velferð landsmanna skipti heldur engu máli. Ég get þá snúið því þannig við að það sé bara eitthvað sem geti átt sig, aðalatriðið sé að ekkert sé snert, ekki hreyft við neinum hól svo menn geti haldið áfram að ganga um þá sömu ósnortnu hóla. Hins vegar er í hávegum haft að raska sem minnstu. Og það er gert á Austurlandi. Mjög vel hefur verið staðið að því verki. Ég tel að hv. þm. væri nú best samboðið að virða það sem þar er verið að gera í náttúruvernd, en ekki að tala eilíft um það sem einhverja eyðileggingarstarfsemi, ég tala nú ekki um að líkja því við það sem á að gerast í Indlandi þar sem flytja þarf til milljónir manna. Það er enginn sem hugsar þannig á Íslandi.

Herra forseti. Hluti af hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar er fólginn í því að verðmyndun vöru spanni allt framleiðsluferli vörunnar algjörlega frá því að hugmyndin að vörunni kviknar, þangað til búið er að nýta hana og ganga frá öllum úrgangi sem hún myndar. Þannig má segja að hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar sé heimfærð á virkjanir á þann hátt að við verðum að reikna allan kostnaðinn inn í dæmið, þ.e. frá því hugmyndin að virkjuninni kviknar þangað til við erum búin að framkvæma allt og ganga þannig frá að land hafi skaðast sem minnst eða ekki neitt og hinir hagrænu þættir séu allir reiknaðir til enda. Það felur í sér skyldu sem stjórnvöldum er lögð á herðar varðandi það að setja umhverfiskostnaðinn inn í reiknidæmið. Því hefur verið haldið fram hér á Alþingi oftar en einu sinni, að ef umhverfiskostnaðurinn í Kárahnjúkadæminu væri reiknaður þar inn, þá yrði framkvæmdin aldrei arðbær. Sem sagt: Íslensku samfélagi ekki til hagsbóta. Þetta eru staðreyndir málsins. Svona ber að fylgja hugsjóninni um sjálfbæra þróun. Þar reiknum við dæmin til enda en göngum ekki þannig á auðlindirnar að láta eins og þær séu í sjálfu sér ekki nein verðmæti. Við reynum að skoða allar okkar gjörðir á þann hátt að verið sé að hlífa lífríkinu eins vel og mögulegt er. Sannleikurinn er sá að hlutirnir verða að reiknast til enda, frá upphafi til enda, og það er stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar ekki að gera. Þar er gengið óhóflega á náttúrulegar auðlindir sem þýðir að komandi kynslóðir eiga ekki sama rétt eða sömu möguleika á að nýta þær eins og sú kynslóð sem ætlar að rífa þær í sig í dag.

Herra forseti. Þessi umræða hefur fært mér heim sanninn um að mjög brýnt er að við tökum hér til sjálfstæðrar umræðu viðfangsefnið sjálfbær þróun og staða Íslands í þeim efnum. Auðvitað er það þegar maður hugsar málið ámælisvert t.d. að skýrsla Norðurlandanna og áætlun um sjálfbæra þróun Norðurlanda skuli ekki hafa verið tekin hér til sérstakrar og ítarlegrar umræðu. Hæstv. utanrrh. á þakkir skilið fyrir að gera þetta að viðfangsefni í ræðu sinni, en mér finnst hæstv. ráðherra ekki bregðast skynsamlega við þátttöku þingmanna í umræðunum og því að sett eru fram að einhverju leyti mismunandi sjónarmið og mismunandi mat á þeim hugtökum. Það er gert af hálfu okkar, fullyrði ég, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, af áhuga og með jákvæðu hugarfari til að hafa uppbyggileg skoðanaskipti um þau mál. Þau verða það ekki með því að hæstv. ráðherra komi síðan í púltið og dragi upp mjög svart/hvíta mynd, að þeir sem ekki styðji öll áform ríkisstjórnarinnar eða séu sammála skilgreiningum hans á hugtökum séu þar með alfarið á móti þeim. Það sé svart/hvít mynd sem gildi í þeim efnum. Það er ekki svo. Þetta eru túlkanleg og umdeilanleg hugtök og menn hafa vissa tilhneigingu til að leggja mismunandi merkingu í þau út frá sinni sýn, grundvallarviðhorfum sínum í þessum efnum. Það er til dæmis þannig að þó menn neiti því að skrifa upp á fortakslausar hagvaxtarkröfur og spurningar t.d. um hámarksskammtímaávöxtun fjár, að þar með séu menn komnir í mótsögn endilega við það sem hæstv. ráðherra er að segja um að sjálfbær þróun og velmegun geti farið hönd í hönd, því auðvitað er það þannig og á að vera þannig. Ég tel að meginvíglínan í þessum málum liggi um það hvort menn láta undan kröfum fjármagnsins um hámarksskammtímaávöxtun eða ekki, því það er hún sem gengur gegn langtímamarkmiðum um sjálfbæra þróun samfélagsins og sjálfbæra þróun í umgengni við náttúruauðlindir. Orrustan stendur í raun og veru þar. Deilurnar um hnattvæðinguna, um framferði alþjóðafyrirtækja, er ekki síst um þetta. Ætlar hið lýðræðislega vald í heiminum, ríkisstjórnir, þjóðþing og aðrir slíkir aðilar, að láta undan kröfunni um rétt slíkra afla, stórfyrirtækjanna, áhættufjármagnsins, til að fara eins og logi yfir akur um heiminn allan og hafa það eitt að markmiði að hámarka skammtímagróða? Þeir sem ekki þora að reisa rönd við þessu munu ekki komast langt í sambandi við raunverulegt inntak hugmynda um sjálfbæra þróun samfélaga, sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda með langtímasjónarmið að leiðarljósi, því það er það sem þetta snýst um, að möguleikum komandi kynslóða, ekki bara þeirrar næstu, ekki bara barna okkar eða barnabarna, heldur langt inn í framtíðina, sé ekki spillt. Bandaríki Norður-Ameríku og hugmyndafræði þeirra, hin hráa nýfrjálshyggja, er auðvitað meginmótorinn á bak við slíka hugmyndafræði. Af hverju andæfa Bandaríkjamenn í Ríó/Kyoto-ferlinu? Af hverju neita þeir að setja nokkrar skorður á orkunotkun? Af hverju krefjast þeir þess að alþjóðafjármagnið og stórfyrirtækin, af hverjum 30 stærstu eru 20 bandarísk, fái að fara sínu fram eins og þeim sýnist? Það er af augljósum ástæðum. Þeir eru ekki tilbúnir til að reisa neinar pólitískar skorður við þessum öflum. Ég held að hæstv. utanrrh. ætti að breyta aðeins um tón í umræðunni og ræða þetta á þeim nótum að þetta sé ekki svart/hvítt. Og ætla svo að afgreiða það af því við, þingmenn Vinstri grænna, höfum lýst að einhverju leyti öðrum sjónarmiðum hér, að þar með séum við óalandi friðunarsinnar og séum á móti allri nýtingu auðlinda. Þetta er ekki uppbyggilegur málflutningur og hann stenst auðvitað ekki. Hæstv. ráðherra veit betur að auðvitað er það ekki svo að uppi sé í landinu stjórnmálaflokkur sem sé alfarið á móti því að Íslendingar nýti náttúruauðlindir sínar. Deilan snýst ekki um það. Það er barnalegt að reyna að halda því fram. Hún snýst um hvernig við gerum hlutina, hvað sé réttlætanlegt og hvað ekki. Við skrifum auðvitað ekki fyrirvaralaust upp á hvað sem er þar, bara af því það sé stefna ríkisstjórnar Íslands, eða af því hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson telji það rétt. Þar kemur að pólitíkinni. Við erum ekki alltaf sammála um hvað sé réttlætanlegt og hvað ekki og hvernig farið sé í hlutina. En dropinn holar steininn og þeim viðhorfum vex ásmegin í heiminum. Við þurfum ekki annað en hoppa eins og 20 ár aftur í tímann. Ímyndum okkur umræður sem þá urðu t.d. um vegagerð í landinu. Ég man þá tíð þegar ég vann í vegavinnu og heyrði þau sjónarmið að allt sem verið var að innleiða þá og laut að því að menn mættu ekki fara um landið og leggja þar vegi bara eins og þeim sýndist væru einhverjir óalandi friðunarsinnar og verndunarsinnar sem væru bara á móti framförum, á móti vegum. Hvernig var þetta þangað til fyrir svona 20 árum? Menn fóru með jarðýturnar, 100 metra í báðar áttir, sópuðu jarðveginum saman, skildu eftir svo og svo stór sár í landinu sem blása síðan upp og menn eru að berjast við að græða upp síðan. Dettur einhverjum þetta í hug í dag? Nei. Mundi einhver reyna að afgreiða menn sem segðu: Nei, svona göngum við ekki um landið, sem óalandi og óferjandi öfgamenn í umhverfismálum? Auðvitað ekki. Og jafnhjáróma verða slík ræðuhöld metin í ljósi þróunarinnar að 20 árum liðnum eins og hæstv. utanrrh. var með hér. Að ætla að afgreiða þann flokk sem hefur gert umhverfismál sérstaklega að aðalsmerki sínu, Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð, út úr umræðunni á þennan hátt, mun ekki takast og þjóðin mun sjá til þess. Í öðru lagi, herra forseti, var hér rætt um Evrópumálin mikið og ég ætla að nota afganginn af ræðutíma mínum til að fara betur yfir þau mál og sérstaklega einn þátt þeirra, það er hugmyndin um að Íslendingar taki upp evru og það sé lausn allra vandamála. Við vorum í aðalatriðum búin að afgreiða sjávarútvegsmálin. Ég læt þó nægja að bæta þar við að það er jafnrangt að ætla að afgreiða Evrópumálin sem eingöngu spurningu um sjávarútveg og hvort að sameiginleg sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins sé aðgengileg fyrir okkur og þar með sé málið búið. Það er ofureinföldun. Ótal margir fleiri þættir koma til sögunnar. Það er líka rangt að afgreiða sjávarútveginn sem slíkan út frá því einu hvort sameiginlega fiskveiðistefnan sé lítt þolanleg fyrir hann eða ekki því sjávarútvegurinn, sem undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, verður ekki slitinn úr samhengi við aðra þætti málsins sem hafa þarna áhrif: hagstjórnina, gengisskráninguna, efnahagsstjórntækin og margt fleira. Tökum aðra þætti sem þarna þarf að skoða. Auðvitað þarf líka að ræða um stöðu landbúnaðarins. Ætla menn að gleyma honum? Kannski er svo komið að ýmsum finnist hann ekki skipta máli í þessum efnum. En það er sennilega sú atvinnugrein sem þyrfti að færa mestar fórnirnar af þeim öllum ef Íslendingar létu sér detta í hug að ganga í Evrópusambandið. Margir hafa talið að hann mundi að mestu leyti hverfa úr landinu, nema kannski jaðargreinar, sérstaklega styrktar jaðargreinar eins og mögulega sauðfjárræktin. Það er eiginlega alveg ljóst að mjólkuriðnaðurinn er eins og hann leggur sig settur í gríðarlega erfitt samkeppnisumhverfi. Niðurstaðan er sú hjá nágrannaþjóðunum sem hafa gengið inn að landbúnaður þeirra er í gríðarlegum erfiðleikum. Talað er um að þriðji hver finnskur bóndi verði hættur eftir svo sem 4--5 ár í viðbót og áður en tíu ár verða liðin frá því Finnland gekk í Evrópusambandið. Það munar nú um minna. Tökum málefni ferðaþjónustu, almenns iðnaðar. Jafnvel þótt helstu talsmenn iðnaðarins séu æstir aðildarsinnar er ég ekki þar með búinn að skrifa upp á að það yrði blessun öllum íslenskum iðnaði, t.d. útflutningsiðnaðinum, að við gengjum þarna inn. Ætli skipti þá ekki máli á hvaða gengi íslenska krónan hyrfi inn í evruna o.s.frv., eins og Bretar hafa áttað sig á. Þeir urðu að hrökklast út úr myntsamstarfinu vegna þess að þeir þoldu ekki að breskt efnahagslíf tengdist þannig evru á því háa gengi sem pundið hafði og hefur enn. Í Bretlandi segja menn almennt að það sé útilokað fyrir Bretland að fara þarna inn á meðan þessi hlutföll eru eins og þau eru. Breskt efnahagslíf lýtur líka öðrum lögmálum en meginlandið. Hvað með lýðræðið og spurninguna um þann flutning valds frá innlendum stofnunum, Alþingi, ríkisstjórn og öðrum aðilum, til fjarlægs miðstýrðs valds í Brussel? Er það framför eða er það afturför í lýðræðislegu tilliti? Hvað með tollmúrana? Hvernig koma þeir út fyrir Ísland sem er með allt aðra samsetningu á útflutningi en hin iðnvæddu ríki Evrópu, að ganga inn í Evrópusamandið, undirgangast tollalög þess og viðskiptakjör út á við gagnvart öðrum heimshlutum? Eftir inngöngu í Evrópusambandið færum við ekki til Asíu og semdum þar um fríverslun með fisk. Ónei, góðan daginn. Við lútum viðskiptakjörum Evrópusambandsins og tollareglum eins og þær eru á hverjum tíma gagnvart öllum öðrum. Að þessu þarf því að hyggja. Hvað með kostnaðinn, þarf ekki að ræða hann líka? Tíu, tólf milljarða greiðslur en minnkandi styrkir til baka. Styrkirnir fara lækkandi með stækkun Evrópusambandsins. Það er borðleggjandi. Hinar ríku þjóðir, sem eðlilegt er, verða í enn meiri mæli nettógreiðendur og fá minna til baka. Það er t.d. ljóst að þegar stækkunin verður og meðaltekjur Evrópusambandsins lækka þar með hverfa síðustu svæðin á Norðurlöndunum sem hafa rétt til byggðastyrkja í A-flokki út úr myndinni. Austurhéruð, austur- og norðurhéruð Finnlands, þar sem meðaltekjurnar hafa verið undir 75% meðaltals Evrópusambandsins, hafa átt rétt til styrkja í A-flokki. En þegar stækkunin verður og fátækari ríki í Austur-Evrópu koma með, lækkar meðaltalið og síðustu svæðin á Norðurlöndum fara upp fyrir það. Réttur Norðurlandanna til styrkja minnkar þar af leiðandi, sem eðlilegt er. Maður gefur ekki mikið fyrir þær ræður sem menn halda hér um að það verði sérstakt bjargræði í byggðamálum fyrir Norðurlöndin eða Ísland að ganga þarna inn. Ég held að menn ættu að kynna sér þá hluti betur og lesa nýlegar skýrslur á vettvangi Norðurlandaráðs og víðar í þessum efnum. Einmitt núna er þar sagt: Það ríður á fyrir Norðurlöndin að ná því fram í samskiptum við Evrópusambandið, líka okkur sem aðila EES, að réttur einstakra landa til sjálfstæðrar byggðastefnu verði aukinn því annars erum við að dæma okkar svæði af. Tekjur eru samt það háar þar, þó það séu svæði sem eiga í erfiðleikum. Þó að landsbyggðin á Íslandi sé komin með 12% lægri meðallaun en höfuðborgarsvæðið þá er hún samt langt yfir þessum 75% að meðaltali hjá Evrópusambandinu. Það gefur augaleið að sömu svæði verða langt yfir því eftir stækkun. Ef við ætlum að halda úti marktækum byggðaaðgerðum í landinu þurfum við að gera það á eigin forsendum og hafa svigrúm til að móta okkar eigin áherslur í þessum efnum. Þetta er mat byggðastofnunar Norðurlanda og þeirra sérfræðinga sem hafa verið að líta á þetta. Svo með evruna, herra forseti. Því er haldið fram að það sé útlátalaust með öllu, svona rétt eins og að skipta um málningu á herbergi, að taka upp evru og kasta krónunni. Það kann að líta svo út í bili. Það geta verið ýmsir kostir því samfara fyrir neytendur og allt það, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hélt hér mikla og hátíðlega lofræðu um áðan. En eru engir frádráttaliðir? Er það bara útlátalaust með öllu fyrir eitt hagkerfi að ganga í myntsamstarfið, gangast undir vaxtaákvarðanavald seðlabankans í Frankfurt, afsala sér peningastýritækjum og að afsala sér sjálfstæðri gengisskráningu? Er reynsla okkar frá síðustu missirum sú að það hefði engu máli skipt fyrir okkur Íslendinga? Ef krónan hefði verið fest við evru þegar raungengi hennar var hæst, hvernig væri ástandið hjá útflutningsatvinnuvegunum í dag? Ætli meira að segja iðnaðurinn þyrfti ekki aðeins að velta því máli fyrir sér hvað hefði undan látið? Hvað getur undan látið ef peningalegu stjórntækin, ef vaxtaákvarðanir og gengi eru tekin úr sambandi? Það er í raun bara eitt sem þá er eftir, þ.e. atvinnustigið. Og þess vegna er það sem menn t.d. í Svíþjóð núna takast á um, hvort Svíþjóð, hið iðnvædda og rótgróna hagkerfi Svíþjóðar, þoli að taka upp evru. Af hverju? Jú, vegna þess að Svíar segja: Ef við missum öll þessi tæki sem við getum notað til að bregaðst við breytingum í hagkerfi okkar og taka á móti sveiflum þá leita þær út í atvinnustigið. Við, segir sænska verkalýðshreyfingin, kaupum ekki evruna því verði að taka áhættuna á fjöldaatvinnuleysi á erfiðleikatímum. Nú hefur sænska verkalýðshreyfingin mótað þá afstöðu að þeir muni leggjast gegn því að Svíar teki upp evru nema byggðir verði upp gríðarstórir jöfnunarsjóðir, sveiflujöfnunarsjóðir sem í raun komi í staðinn fyrir hagstjórnartækin sem áður voru í landinu, sjóðir sem nemi 75--100 milljörðum sænskra króna. Munar nú um minna. Það mundi samsvara 25--30 milljörðum íslenskum. Til hvers á að nota þessa sjóði? Til að greiða niður launatengdan kostnað atvinnulífsins á erfiðleikatímum og beita öðrum ráðstöfunum til að tryggja fulla atvinnu. Og byggja þá svo betur upp þegar betur árar. Þetta dæmi er að sjálfsögðu ekki að öllu leyti yfirfæranlegt á Ísland, mér er það vel ljóst. En það segir þó sína sögu að jafnvel hin Evrópusinnaða sænska verkalýðshreyfing er með þá meðvitund að henni er ekki sama um hvernig Svíþjóð yrði skellt inn í þetta. Ég lýsi eftir umræðum um sambærilega hluti hér. Hver eru viðhorf íslensku verkalýðshreyfingarinnar til að við bara hendum krónunni, vaxtaákvörðuninni, peningatækjum okkar og stýritækjum, tökum upp evru og tökum svo á okkur sveiflurnar í formi fjöldaatvinnuleysis þegar verr árar. Eru menn tilbúnir að skrifa upp á það?

Herra forseti. Ég fagna að sjálfsögðu að hér fari fram umræða um sjálfbæra þróun. Ég tek þetta mál upp í ræðu minni vegna þess að hún snertir á svo margan hátt utanríkismál okkar og utanríkisstefnu. Hitt er svo annað mál að það er eðlilegt að um þetta séu eitthvað skiptar skoðanir. Ég gæti endurtekið hvert einasta orð sem ég hef sagt í þessari ræðu. Ég tel að hugmyndir mínar standist fullkomlega allar skilgreiningar á sjálfbærri þróun. Framlag okkar Íslendinga til sjálfbærrar þróunar hefur einkum verið með tvennum hætti á alþjóðavettvangi. Í fyrsta lagi í sjávarútvegsmálum. Við höfum lagt á það áherslu að nýting fiskstofnanna yrði með sjálfbæru hætti og ekki verði gengið á þá. Og þessu höfum við reynt að framfylgja að langmestu leyti. Ég er þeirrar skoðunar að okkur beri að gera það. Í öðru lagi hefur það verið á sviði orkumála þar sem við höfum talið nauðsynlegt að nýta endurnýjanlega orku hér á Íslandi, t.d. til framleiðslu á málmum með þeim hætti að það dragi úr mengun í heiminum. Annars staðar er verið að framleiða þessa málna og þar yrðu þeir framleiddir með allt öðrum hætti sem hefði mengun í för með sér. Ég tel afskaplega mikilvægt að Íslendingar leggi þetta af mörkun til sjálfbærrar þróunar í heiminum, bæði á sviði stóriðju og líka á sviði fiskveiða. Um þetta er hins vegar ekki samstaða hér á Alþingi. Það er sjálfsagt lítið við því að gera. En vinstri grænir geta ekkert ætlast til þess að við skilgreinum sjálfbæra þróun með þeim hætti sem þeir gera, sem ég tel vera öfgakennt.

Herra forseti. Það er einmitt til þess sem við þurfum að tala saman, að ræða þessar skilgreiningar. Það eina sem ég geri alvarlegar athugasemdir við er þegar hæstv. utanrrh. tekur að sér að reyna að draga upp þá mynd af öðrum stjórnmálaflokkum að þeir séu eitthvað allt annað en þeir eru. Það er óþarfi. Ég hvet hæstv. ráðherra til að tala kraftmikið fyrir sjónarmiðum sínum en láta það vera að eyða drjúgum hluta ræðutíma síns í það að draga upp einhverja aðra mynd af öðrum flokkum heldur en þeir sjálfir telja vera rétta. Er þetta ekki yfirleitt þannig að það sé best að hver tali fyrir sig? Hæstv. ráðherra var hér með tilraunir til þess, t.d. í andsvörum við Kolbrúnu Halldórsdóttur, að draga upp einhverja allt aðra mynd af Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði í þessum efnum en ég kannast við, að við værum almennt andvíg auðlindanýtingu og værum algerir friðunarsinnar sem vildum hvergi snerta við einum einasta hól, þúfu eða velta við steini. Varðandi sjávarútveginn er það auðvitað hárrétt að sjálfbær nýting fiskstofna á að vera grundvallarregla. Það getum við, eins og fleiri veiðimannasamfélög, kennt þjóðum heimsins á. Sennilega væri best að sækja dæmin til hins gamla Inúíta-samfélags á Grænlandi þar sem menn höfðu lifað í stórkostlegu jafnvægi við náttúruna um þúsundir ára, með náttúrunni og í náttúrunni. Sennilega hefur engin þjóð haft jafninnbyggð í menningu sína grundvallargildi sjálfbærrar þróunar og hið gamla grænlenska menningarsamfélag hafði. Þar hefur ýmislegt farið úrskeiðis á síðari árum, því miður. Í orkumálunum er auðvitað rétt að það er jákvætt að nýta endurnýjanlegar orkulindir. En það er ekki alltaf án fórna. Þjórsárver eru ekki ókeypis. Það er fórn, ekki bara fyrir Íslendinga, heldur fyrir allt mannkynið, ef við þurfum að skerða slíkar náttúruperlur þó að orkan sem með því verður til sé í vissum skilningi endurnýtanleg. En hún er ekki án umhverfislegra fórna. Það er heldur ekki Kárahnjúkavirkjun sem skerðir Kringilsárrana, sekkur tugum ferkílómetra verðmæts gróðurlands o.s.frv. Þetta snýst allt saman um, þegar upp er staðið, heildarmyndina. Hvað unnið er og hverju er fórnað.

Herra forseti. Hv. þm. verður að þola það þó ég segi eitt og eitt orð um flokk hans Vinstri græna. Hann hefur verið afskaplega duglegur við það á undanförnum árum að túlka og skilgreina stefnu Framsfl. Og ég kannast nú ekki við allar þær vitleysislegu skilgreiningar sem hann hefur haft í frammi á fundum um allt land, þar sem hann hefur lagt orð í munn Framsfl. í sama dúr og Alþýðubandalagið, sem er nýlega dautt, gerði í gamla daga og lifði lengi á. En það fór nú fyrir því eins og raun ber vitni og ég býst við því að það fari að sumu leyti eins fyrir hv. þm. ef hann ætlar að halda því áfram. Eitt er þó ljóst. Vinstri grænir eru á móti Kárahnjúkavirkjun. Liggur það ekki fyrir? Ég kalla það öfga. Nú má vel vera að hv. þm. sé ekki sammála því. Ég býst við því að flestir Austfirðingar kalli það öfgastefnu. Nú segir hv. þm., þegar hann er að tala um Þjórsárver, að það sé allt annað mál. Hefur verið gengið of langt í virkjunarframkvæmdum á Íslandi fram að þessu á Þjórsársvæðinu? Ég tel að það hafi verið gengið of langt í sambandið við Sogið og Laxá á sínum tíma. Þá voru hins vegar allt aðrir tímar og það er erfitt að dæma um það. En það er eins og það séu allt önnur sjónarmið uppi hjá þessum flokki að því er varðar Þjórsársvæðið en þegar fjallað er um svæðið fyrir austan. Ég fæ því ekki komið saman hvernig á því stendur, nema það virðast ríkja þessar öfgar gagnvart þessum fagra landshluta.

Mér fannst nú hæstv. utanrrh. skjóta sig í fótinn þegar hann sneri því öllu upp á Austfirði að ég nefndi einmitt umdeilda framkvæmd í öðrum landshluta. Ég nefndi fyrirhugaða Norðlingaöldumiðlun og Þjórsárver, þá staðreynd að ef hún á að verða þá verður enn frekar þrengt að og skert sú sérstæða perla sem Þjórsáverin eru og því erum við á móti. Þjórsárverin voru ekki síðast þegar ég vissi á hinu fagra Austurlandi. Við tökum afstöðu til hvers verkefnis út af fyrir sig eftir þeim efnislegu aðstæðum sem þar blasa við. Við erum á móti Kárahnjúkavirkjun. Það er hárrétt.

Eruð þið ekki á móti ...?

Hæstv. ráðherra má kalla það öfgar ef honum sýnist svo. Það eru þá fleiri um öfgarnar. Hæstv. ráðherra gleymir því gjarnan að það eru Austfirðingar á móti þeirri framkvæmd og hafa látið í sér heyra og fjöldi fólks um allt land í öllum kjördæmum og alls staðar er ýmist á móti eða hefur miklar efasemdir um þá framkvæmd. Auðvitað má hæstv. utanrrh. mín vegna sitja uppi með heiðurinn af því að hafa kallað allt það fólk öfgafólk. Svo nefndi hæstv. ráðherra að vísu hluti sem hann taldi að menn hefðu farið offari með, Sogið, Laxá. Ég skal bæta t.d. Stíflu í Fljótum við. Ég held að við séum öll sammála um að við mundum tæpast fara með sama hætti í þær virkjanir í dag. Er það ekki til marks um að við þurfum að gæta okkar á hverjum tíma? Viðhorfin kunna að vera að breytast. Það sem menn eru í fullri vissu um að sé réttlætanlegt og verjanlegt í dag af því að það skapi störf og atvinnu verður kannski dæmt öðruvísi að 10--20 árum liðnum. Ef menn geta eitthvað lært af sögu umhverfismála sl. 20--50 ár þá er það auðvitað það að hlutirnir eru að breytast í eina átt. Menn eru að átta sig betur á verðgildi náttúrunnar og því að það þarf að sýna henni nærgætni í umgengni. Þar eru ómetanleg og í sumum tilvikum óafturkræf verðmæti á ferðinni sem við, núlifandi kynslóð í landinu eða á hnettinum, höfum ekkert leyfi til að láta eins og við eigum ein og þurfum ekki að standa neinum reikningsskap á. Það er ekki þannig. Það er ekki síst boðskapurinn eða hugsunin á bak við sjálfbæra þróun.

Virðulegi forseti. Ég tel að rétt í upphafi máls míns að færa hæstv. utanrrh. þakkir fyrir störf hans og utanríkisþjónustunnar á liðnu ári frá því að síðasta skýrsla var sett fram og þessi mál voru rædd hér síðast. Það er alltaf mikilvægt viðfangsefni fyrir þjóð eins og Íslendinga, svo fámenn sem hún er, hvernig hún á að halda á sínum spilum á alþjóðlegum vettvangi. Við Íslendingar stefnum að því að vera þjóð sem vill bjóða þegnum sínum upp á lífskjör í fremstu röð, vera meðal allra efnuðustu þjóða í heiminum og augljóst er að því markmiði náum við ekki nema með margvíslegum samskiptum og samvinnu við aðrar þjóðir. Þess vegna er utanríkisþjónustan sem slík og starf hennar og starf utanrríkisráðherrans afar mikilvægt. Við viljum vera með þar sem ákvarðanir eru teknar. Við viljum sýna íslenska flaggið í þeim stofnunum þar sem ákvarðanir eru teknar um margvísleg málefni sem okkur skipta. Þess vegna má segja að sjálfstæði þjóðarinnar hafi í för með sér ákveðinn kostnað hvað þetta snertir. Íslenska flaggið er ekki ókeypis heldur kostar það þetta starf. Ég verð að segja að það er mín skoðun að ég tel að á undanförnum missirum hafi þetta starf utanríkisþjónustunnar tekist með mjög miklum ágætum. Ég tel þess vegna mjög eðlilegt að hæstv. utanrrh. séu færðar hér þakkir fyrir þau störf. Utanríkisþjónustan hefur verið í mikilli þróun á undanförnum árum. Við höfum opnað sendiráð á nýjum slóðum, í Japan og í Kína fyrir nokkrum árum, í Kanada og víðar eins og hjá Evrópuráðinu í Vínarborg og ég tel að þörf hafi verið á þessu öllu saman. Ég tel að á næstunni beri að huga að því hvort við þurfum ekki að efla stöðu okkar í Suður-Evrópu, sérstaklega á Spáni og Ítalíu þar sem eru tvær af öflugustu þjóðum Evrópusambandsins og það eru þjóðir sem við þurfum mikið að leita til og hafa mikil samskipti við. Ég tel líka að við þurfum að spá í að opna sendiráð í löndum eins og Póllandi þar sem er fjölmenn þjóð, jafnfjölmenn og Spánverjar, og er að koma inn í Evrópusambandið, þjóð sem á eftir að skipta okkur miklu máli. Ef við lítum á þýðingu Pólverja þá er ekkert sem segir að Pólverjar geti ekki verið jafnþýðingarmiklir í utanríkissamskiptum okkar og Spánverjar, bæði viðskiptalega og pólitískt. Pólverjar munu á næstu árum verða ein af þýðingarmestu þjóðum Evrópusambandsins og þess vegna tel ég að mjög þurfi að huga að þessu. Eitt af því mikilvægasta sem utanríkisþjónustan gerir er að sjálfsögðu að styrkja stöðu okkar Íslendinga í samningum og samskiptum við aðrar þjóðir, sérstaklega á sviði viðskipta. Ef við lítum á þýðingu þess starfs er ágætt að gera það í ljósi þess að hagvöxtur á Íslandi á næstu árum mun mjög verulega byggjast á því hvaða árangri íslensk fyrirtæki geta náð á erlendum mörkuðum. Með öðrum orðum, við sjáum að íslenskt hagkerfi hefur orðið sífellt alþjóðavæddara og menn þurfa að halda áfram að þróast á þeirri braut á næstu árum ef við eigum að geta haldið uppi lífskjörum okkar hér í þessu landi. Það er mjög athyglisvert að skoða að í upphafi síðasta áratugar eða á árunum 1991 og 1992 var hlutfall útflutnings og innflutnings milli 31 og 32%. Á þessu ári er miðað við að þessi hlutföll verði yfir 40%. Þetta lýsir því hvað íslenskt atvinnulíf hefur þróast í átt til aukinnar alþjóðavæðingar á þessum árum. Ef við horfum fram í tímann þá held ég að það liggi nokkuð ljóst fyrir að íslenskt atvinnulíf þarf að verða enn þá alþjóðavæddara og þar sem við erum að tala um 40% í dag muni það að verða 50% eftir segjum tíu ár. Ég held að það hljóti að þurfa að vera stefna okkar Íslendinga að ná því marki að hlutfall utanríkisviðskipta aukist þannig að þetta verði 50% af landsframleiðslu eftir tíu ár. Það þýðir feikilega miklar breytingar hérna innan lands. Það þýðir líka að utanríkisþjónustan þarf að vera mjög vakandi á erlendum mörkuðum og í erlendum stofnunum þannig að ekkert sem er að gerast erlendis hindri okkur í því að ná þessum árangri. Við þurfum líka að líta inn á við og gæta að því að leggja ekki stein í götu uppbyggingar á útflutningstekjum eða leggja ekki stein í götu tækifæra fyrir aukinni alþjóðavæðingu atvinnulífsins. Ýmislegt mætti segja um það sem þarf að gera hér innan lands til þess að ná þessu en ég tel að þar sem þessi umræða snýst fyrst og fremst um utanríkismál sé rétt að geyma það. Farið hefur fram mikil umræða um Evrópusambandið og tengsl okkar við það. Gerð er mjög rækileg grein fyrir þessum tengslum og stöðu okkar í skýrslu ráðherrans og í sjálfu sér þarf ekki að hafa mörg orð um það sem þar stendur. Þær breytingar sem ég álít að skipti mestu máli hjá Evrópusambandinu á næstu árum eru að sjálfsögðu stækkun sambandsins sem stækkar innri markað þess og skapar fyrir okkur mikil tækifæri. Það hefur mikla þýðingu fyrir okkur ef löndin í Mið- og Austur-Evrópu geta náð sér á strik. Ef kaupgeta þar eykst þá skapar það að sjálfsögðu tækifæri fyrir útflutningsfyrirtæki okkar og síðast en ekki síst hafa íslensk fyrirtæki verið að sækja inn í þessi lönd í alls konar samstarfi í uppbyggingu á atvinnustarfsemi --- ekki síst það --- og fjárfestingar okkar Íslendinga og uppbygging á atvinnulífi í þessum löndum er ákveðið dæmi um hvað íslensk fyrirtæki geta gert ef menn eru ákveðnir í að standa sig. Evrópusambandið er að sjálfsögðu á fleygiferð, ekki bara í útvíkkun heldur hefur það farið inn á margvísleg ný svið á undanförnum árum. Sumum höfum við tengst en öðrum ekki. Eitt sem mér finnst mjög athyglisvert er sú þróun sem er að verða þar í öryggis- og varnarmálum og stofnun svokallaðs Evrópuhers. Mikið hefur verið talað um að Evrópusambandið sé efnahagslegur risi en pólitískur dvergur og í rauninni er það ekkert undrunarefni. Ef maður lítur á hvað þetta er sundurleitt hjá Evrópusambandinu þá má nefna það að nokkur Evrópusambandsríki eru ekki í NATO. Við getum nefnt Írland, Svíþjóð, Finnland og Austurríki. En nokkur Evrópuríki utan Evrópusambandsins eru með í NATO, t.d. Ísland, Noregur, Tyrkland, Pólland, Tékkland og Ungverjaland. Síðan þegar þetta nýja samstarf Evrópusambandsins hefst í varnarmálum þá eru ríki eins og Danmörk og Írland ekki með en hlutlausu ríkin, sem eru Svíþjóð, Finnland og Austurríki, eru með. Evrópuherinn þarf að semja við NATO um notkun á búnaði og aðgangi að upplýsingum. Svo flækist málið enn þá meira þegar þau ríki sem eru að sækja um aðild að Evrópusambandinu, svo sem Eistland, Lettland og Litháen, hafa líka verið að sækja um inngöngu í NATO en sumum kannski ekki verið allt of vel tekið og efasemdir eru um að þessi ríki eigi heima í NATO. En þegar þessi ríki eru komin inn í Evrópusambandið fá þau sjálfkrafa rétt til þess að vera aðilar að Evrópuhernum og samstarfi Evrópuríkja í varnarmálum. Þegar allt þetta er haft í huga þá er nú eðlilegt að Evrópusambandið sé pólitískur dvergur þótt það sé efnahagslegur risi. Það er svona akademískt áhugavert að fylgjast með því hvernig þessir hlutir muni æxlast í framtíðinni. En ég tel að að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að við missum ekki fótanna í allri þessari hringiðu sem þarna er orðin og að hagsmunir okkar í varnar- og öryggismálum verði tryggðir með tilliti til þessarar þróunar, en hún er vægast sagt afar flókin. Menn hafa oft verið að ræða um hvaða mál innan Evrópusambandsins komi í veg fyrir að Íslendingar vilji sækja þar um aðild og hvaða mál geri það að verkum að Evrópusambandið gæti orðið aðlaðandi kostur fyrir okkur Íslendinga. Við höfum séð í skoðanakönnunum að mikið fylgi er við það að Ísland gangi í Evrópusambandið og að sótt sé um aðild að Evrópusambandinu o.s.frv. Því þarf ekki að lýsa hér í mörgum orðum. Það sem mér finnst athyglisvert í þessu er að skoða á hvaða forsendum hinar ýmsu þjóðir hafa sótt um aðild að Evrópusambandinu eða gengið í Evrópusambandið og hvernig það hefur haft áhrif á almennan stuðning við aðildina og þróun Evrópusambandsins í viðkomandi löndum. Ef við lítum t.d. á lönd eins og Írland, Bretland og Danmörku, má segja að þessi lönd hafi gengið í Evrópusambandið fyrst og fremst á efnahagslegum forsendum. Ef við lítum á lönd eins og Austurríki, Finnland og Svíþjóð þá blönduðust þar mikið inn í pólitískar forsendur og viðleitni til þess að tryggja stöðu þessara landa í utanríkis- og varnarmálum. Sama má segja um löndin í Mið- og Austur-Evrópu sem eru að ganga inn. Þar skiptir miklu máli að verið er að reyna að styrkja stöðu þessara landa pólitískt, ekki bara efnahagslega. Ef við lítum síðan á þau lönd sem eru núna í Evrópusambandinu og hvaða lönd eru kannski virkust eða viljugust til þess að standa í allri þessari samvinnu og hvaða lönd er minnst viljug þá virðist vera svo að þau lönd sem gengu inn í Evrópusambandið á efnahagslegum forsendum --- ég er að tala um lönd eins og Stóra-Bretland, Írland og Danmörku --- að þar séu þjóðirnir minnst viljugar til þess að dýpka samstarfið innan Evrópusambandsins. Við getum nefnt Noreg þar sem menn voru að semja um aðild í tvígang, en það féll í þjóðaratkvæðagreiðslu í tvígang. Ég hygg að ef menn fara að skoða það þá hafi það skipt miklu máli að Noregur þurfti í sjálfu sér ekki að ganga í Evrópusambandið á þessum pólitísku forsendum þar sem landið eða þjóðin er aðili að NATO. Ef við litum á þetta frá sjónarhóli Íslands þá erum við aðili að NATO og því yrði afstaða okkar gagnvart Evrópusambandinu og aðild að því, ef sú spurning er uppi, kannski meira spurning um efnahagsleg mál heldur en pólitísk mál. Því mundi ég reikna með að mjög erfitt yrði að sannfæra þjóðina um þetta þegar til ætti að taka og menn fara að gera hlutina upp algerlega á efnahagslegum forsendum. Þetta vildi ég koma með inn í umræðuna sem vangaveltur um þessa stöðu. Það sem ég hygg að muni í raun kannski breyta þessari stöðu á Íslandi gagnvart Evrópusambandinu þannig að menn þurfi að fara að reikna hlutina upp á nýtt er að ef Bretarnir og Svíarnir tækju upp evruna þá tel ég að alla vega þurfi að reikna það dæmi upp á nýtt og það gæti breytt þeim efnahagslegu forsendum sem við höfum verið að skoða þessi mál út frá. Þó er einn misskilningur í sambandi við evruna mjög algengur og útbreiddur hér. Það er að aðild að evrunni lækki í sjálfu sér vexti á Íslandi. Málið er að til þess að komast inn í evruna þá þurfa vextirnir fyrst að lækka og vera búnir að lækka áður en við getum orðið aðilar að evrunni. Eitt af skilyrðunum sem þarf að uppfylla fyrir aðild að evrunni er að vextirnir eða vaxtamunurinn á milli íslensku krónunnar og evrunnar sé mjög lítill. Virðulegi forseti. Utanríkismál eru mjög víðtækur og víðfeðmur málaflokkur. Ég hef nú rétt tæpt á nokkrum atriðum sem mér hafa þótt áhugaverð í sambandi við þetta mál og læt hér staðar numið.

Herra forseti. Mér fannst hv. þm. gera helst til lítið úr þeim ávinningi sem Íslendingar mundu hafa af inngöngu í Evrópusambandið og upptöku evrunnar hvað varðar vaxtakostnað, en gott og vel. Er ekki hv. þm. sammála mér um að upptaka evrunnar mundi líka verða til að lækka kostnað fyrirtækja og verða til að gera allt verðlagseftirlit auðveldara af hálfu neytenda sjálfra vegna þess að verðlag og verðlagssamanburður yrði miklu auðveldari og gagnsærri? Þar með mundi upptaka evrunnar væntanlega leiða til þess að verðbólgan yrði minni vegna aukinnar samkeppni. Kaupmáttur neytenda yrði þar með meiri. Þannig má segja að nokkuð sterkar efnahagslegar forsendur séu af hálfu Íslendinga fyrir því að ganga í Evrópusambandið til að taka upp evruna. Er hv. þm. sammála mér um það? Í annan stað lýsti hann því ákaflega vel í máli sínu hvernig veður gætu skipast í lofti á Evrópuhimni, t.d. að því er varðar upptöku evru í þeim þremur ríkjum sem menn hafa stundum rætt, Svíþjóð, Danmörku og Bretlandi. Er hann þeirrar skoðunar að ef þessi ríki tækju upp evruna þá yrði óhjákvæmilegt fyrir Ísland að sækja um aðild að Evrópusambandinu til þess að taka upp evru líka? Er hann sammála því að nauðsynlegt sé, til þess að samkeppnishæfni, og samkeppnisforskot að ýmsu leyti, íslensks atvinnulífs haldist?

Virðulegi forseti. Eins og staðan er hjá okkur núna er vægi evrunnar í kringum 40% í gjaldeyrisviðskiptum okkar. Þá tel ég dönsku krónuna með evrusvæðinu. Það þýðir að jafnvel þótt við tækjum upp evru sem gjaldmiðil væri gjaldeyrisáhætta veruleg, þ.e. gengisáhætta gagnvart öðrum gjaldmiðlum. Síðan er auðvitað spurning, þegar menn eru að ganga í myntbandalag, hvort hagkerfin gangi í takt. Ef hagkerfin ganga á ójöfnum hraða er ekkert vit í að vera saman í myntbandalagi. Þess vegna eru þessi samræmingarskilyrði sett upp varðandi evruna. Nýju aðildarríkin sem eru að ganga í Evrópusambandið þurfa að uppfylla þessi samræmingarskilyrði til að komast inn í evruna. Þau skilyrði snúa að vöxtum, verðbólgu og ríkishalla. Í dag uppfyllum við ekki þessi skilyrði. Við uppfyllum skilyrði varðandi ríkisbúskapinn, við erum ekki með halla á honum. En við erum með of háa verðbólgu og of háan vaxtamun. Til þess að komast inn mundum við þurfa að reka hagkerfi okkar í takt við hagkerfi Evrópusambandsins í töluvert langan tíma enda væri ekkert vit í að ganga þarna inn að öðrum kosti. Þetta hafa Bretar og Svíar séð, að efnahagslíf þeirra var ekki í takt. Væru hins vegar pundið og sænska krónan komin inn væru þessi 40% komin upp í 60%. Þá væri ástæða til að fara að reikna vegna þess að þá breytist útreikningurinn varðandi gjaldeyrisáætlunina. Þá er alla vega ástæða til að skoða málið en hver útkoman yrði skal ég ekki segja því að enn væri 40% gjaldeyrisáhætta gagnvart dollaranum og jeninu.

Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson talar yfirleitt manna skýrast í þessum sölum. Ég á yfirleitt aldrei erfitt með að átta mig á því hvað hv. þm. er að fara þegar hann talar hér um hin ýmsu málefni, nema þegar kemur að Evrópu. Þá finnst mér eins og hv. þm. líði eins og fanga í gildum fjötri og geti sig hvergi hrært. Þegar hann talar um Evrópumálin, herra forseti, á ég mjög erfitt með að skilja hvað hann er að fara. Ég lít t.d. alltaf á hv. þm. Vilhjálm Egilsson sem eitt af hinum leiðandi ljósum hagfræðilegrar hugsunar í þessum sölum. Ég verð hins vegar að segja, herra forseti, að þegar hv. þm. reynir að bregða einhverjum hagfræðilegum fjöðrum á loft til að blaka burtu þeim hugsunum um Evrópusambandið sem greinilega eru mjög áleitnar í huga hans þá hætti ég að skilja. Ég hætti að skilja, herra forseti, þegar hann reynir að halda því fram að það sé eitthvert sérstakt misræmi í sveiflum í hagkerfi Svíþjóðar og Bretlands sem geri það að verkum að þjóðirnar hafi ákveðið að utan hins sameiginlega gjaldmiðils. Því ráða aðrir hlutir. Það vill svo til, herra forseti, að nákvæmlega sem við tölum þessi orð blasir við að sennilega er skammt til þess að þessar þjóðir taki ákvörðun um að gerast aðilar að hinu sameiginlega myntbandalagi. Hv. þm. sagði að jafnvel þó að við tækjum upp evruna, þá væri enn um töluverða gengisáhættu að ræða, ekki nema 40% af útflutningi okkar væri til evrusvæðanna. Hann sagði í fyrri ræðu sinni að skjótt gætu veður skipast í lofti. Við sjáum hvað er að gerast í Bretlandi. Við sjáum hvað er að gerast í Svíþjóð þar sem Persson fer með himinskautum í könnunum, er með 45% fylgi meðal þjóðarinnar, og talar í vaxandi mæli opið um að taka evruna upp. Herra forseti. Ef það gerðist og Danir fylgdu eftir þá værum við komin með 65% af okkar útflutningi á evrusvæðinu. Þess vegna segi ég: Þurfum við ekki að búa okkur undir að þetta geti gerst? Verðum við ekki að vinna heimavinnuna okkar með þeim hætti að við gætum sótt um aðild að Evrópusambandinu með tiltölulega skömmum fyrirvara ef veður skipuðust með þeim hætti sem mátti lesa út úr máli hv. þm. í hinni fyrri ræðu? Þurfum við ekki að vinna heimavinnuna betur en við höfum gert?

Virðulegi forseti. Ég er algerlega miður mín yfir því að hv. þm. skilji mig ekki. Hann sýnir mér ávallt mikinn vináttuvott og vill gjarnan skilja mig og því er mjög leiðinlegt fyrir mig, að hann skuli ekki skilja mig. Ég verð samt kannski að segja frá því fyrst að ég hlustaði einu sinni á Brown, fjármálaráðherra Breta, sem er flokksbróðir hv. þm., fjalla um Bretland og Evrópusambandið, af hverju Bretar ættu ekki að taka upp evruna og hvenær Bretar mundu hugsanlega taka upp evruna. Það var einmitt nákvæmlega á þeim forsendum sem ég var að lýsa, að Bretar sáu sér ekki hag í því að taka upp evruna vegna þess að hagkerfi þeirra væri ekki í takt við evrópska hagkerfið.  Við höfum líka séð að Bretar gerðu á sínum tíma mjög afdrifarík mistök, þegar þeir fóru inn í evrópska myntsamstarfið á sínum tíma í kringum 1990 undir forustu íhaldsflokksins. Þeir fóru inn í þetta samstarf á allt of háu gengi pundsins. Þegar fór að ganga illa í Bretlandi fengu þeir mikinn skell og allt sprakk í loft upp. Þetta þarf að sjálfsögðu að hafa í huga. Ég veit að hv. þm. deilir með mér mörgum hlýjum tilfinningum í garð Evrópusambandsins og Evrópusamstarfsins yfirleitt en við megum ekki hætta að hugsa jafnvel þó við berum hlýjar tilfinningar til Evrópusambandsins.

Herra forseti. Það er alveg rétt ábending hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að vextir lækka ekki sjálfkrafa við það eitt að taka upp evruna. Lágt vaxtastig er hins vegar ein af forsendum þess að við getum tekið upp evru auk þess sem við þyrftum að sjálfsögðu að ganga í Evrópusambandið til þess að það gæti orðið að veruleika. Aðrar forsendur lúta, eins og hv. þm. benti á, að ríkishallanum og verðbólgunni. Allar þessar forsendur þurfa að vera fyrir hendi. En það er ekki nóg að geta tekið upp evruna, að fullnægja þessum forsendum þá, heldur yrði að sjálfsögðu fylgst með því að viðkomandi ríki stæðu við þær skuldbindingar. Hver er það sem fylgist með því að þær geri það? Það er hinn nýi seðlabanki í Frankfurt. Það er náttúrlega mergurinn málsins. Þeir sem taka upp þessa sameiginlegu mynt skuldbinda sig til að lúta peningamálastjórn seðlabankans í Frankfurt. Eins og ég heyri á hv. þm., og mér finnst það gott, telur hann ekki forsendur fyrir því á Íslandi eins og sakir standa að feta sig inn á þá braut. Þannig skildi ég mál hans. Það kom einnig fram hjá honum að eins og sakir standa uppfyllum við ekki þessi skilyrði. Þegar evruferlið hófst hins vegar fyrir fáeinum árum voru Íslendingar í hópi örfárra ríkja innan Evrópu sem uppfylltu þessi skilyrði. En skjótt skipast veður í lofti. Þetta segir okkur eina ferðina enn og færir okkur heim sanninn um það að það er vafasamt fyrir Íslendinga að njörva sig niður með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Eitt verðum við líka að hafa í huga í þessu. Almennt séð er æskilegt að það ríki sá stöðugleiki í hagkerfinu að við ekki bara uppfyllum þessi skilyrði heldur að möguleikar skapist fyrir fyrirtæki til að ná árangri. Þeir sem stjórna fyrirtækjum njóta þess þegar stöðugleiki er vegna þess að þá er betra að ná árangri í öllum rekstri. Hið sama á að sjálfsögðu við um heimilin. Það er oft ákveðin mótsögn í því að þegar menn eru að spá í gengisstefnu og hvort eðlilegt sé að gengið fljóti á markaði eða hvort eðlilegt sé að það sé stöðugt. Málið snýst um að fyrir hagkerfið í heild er betra, ef ná þarf jafnvægi vegna of mikils halla á utanríkisviðskiptum eða eitthvers annars, að gengið sé frjálst. En það getur skapað mikla erfiðleika fyrir fyrirtæki og heimili. Þar hafa menn verið að taka ákvarðanir á grundvelli ákveðinna forsendna um gengi og um þessa hluti alla. Til lengri tíma litið væri því auðvitað æskilegast ef við gætum lifað í heimi þar sem við þyrftum aldrei að horfa á gengið breytast, allt væri stöðugt og við gætum búið við 3% hagvöxt ár eftir ár. Þannig er bara tilveran ekki því miður. Þess vegna mundi ég vilja bæta við þessa umræðu að við þurfum auðvitað að reyna að ná því ástandi á Íslandi að hér ríki stöðugleiki. En það eru efnahagslegar forsendur sem ráða því en ekki hvaða tilfinningar við berum til Evrópusambandsins.

Herra forseti. Ég vil taka undir þessi sjónarmið. Að sjálfsögðu eru það eftirsóknarverð markmið að ná lágri verðbólgu og lágu vaxtastigi, litlum skuldum ríkissjóðs o.s.frv. Þetta eru eftirsóknarverð markmið. Það væri einnig að sjálfsögðu æskilegt ef við gætum búið við sameiginlegan gjaldmiðil, helst í heiminum öllum. Mismunandi gjaldmiðlar hafa margvíslegt óhagræði í för með sér, að sjálfsögðu. Maður hefur horft upp á gjaldeyrisbrask í tengslum við gengisbreytingar o.s.frv. Þetta væri allt góðra gjalda vert ef heimurinn væri einsleitur. En hann er það ekki. Efnahagslíf þjóðanna fer í hæðum og það fer í lægðum og í efnahagskerfinu eru ýmsar breytur sem menn geta beitt til að bregðast við í efnahagssveiflunum. Ein af því er verðlagið á gjaldmiðlum. Það er skuldastaðan. Það er þess vegna verðbólgan. Svo er ein breyting til viðbótar. Það er atvinnustigið og það er kannski sú breyta sem við viljum standa dyggastan vörð um, þ.e. að varðveita hér fulla atvinnu. Hér hefur það gerst á undanförnum 12 mánuðum að gengið sígur um 25%. Auðvitað er það slæmt fyrir kaupmátt þjóðarinnar. Ekki er ég að fagna því. En hitt hefði mér þó fundist verra, þ.e. ef þessi lægð, vonandi tímabundna, sem við gengum í gegnum hefði leitt til mikils atvinnuleysis. Við höfum sem betur fer sloppið við það. Það eru þessir þættir sem við þurfum að sjálfsögðu að horfa til þegar við hugum að sameiginlegum gjaldmiðli.

Virðulegi forseti. Ég fagna líka þessum ummælum hv. þm. Mér finnst að hann sé að taka mjög rækilega undir að það hafi verið rétt stefna sem tekin var upp fyrir ári síðan, að breyta um peningapólitík í Seðlabankanum og leyfa genginu að fljóta. Hv. þm. stóð að þessum breytingum á sínum tíma með því að hann greiddi atkvæði með breytingum á lögum um Seðlabanka Íslands. Það stóðu allir flokkar að því. Ég held að fá skref hafi verið stigin farsælli í þingsölum heldur en einmitt að breyta um peningapólitíkina og taka upp frjálst gengi. Við höfum bara séð að þetta hefur verið algert skólabókardæmi um það hvernig hagkerfið hefur aðlagast að breyttum forsendum og breyttum aðstæðum á ótrúlega stuttum tíma. Við hlustuðum oft í umræðum í þessum sal um þá tifandi tímasprengju sem viðskiptahallinn væri. Er ekki búið að aftengja þessa tímasprengju? Voru ekki þessar gengisbreytingar akkúrat ástæðan fyrir því að tímasprengjan aftengdist og varð ekki nokkur skapaður hlutur sem betur fer fyrir land og þjóð? Við höfum séð að útflutningurinn hefur farið að blómstra á nýjan leik. Það eru að koma tekjur inn í þorpin úti á landi. Við höfum séð að innflutningurinn er að dragast saman. Það er komið miklu meira jafnvægi. Fólk er farið að hugsa miklu meira um að skulda ekki og greiða niður skuldir. Vextirnir eru enn þá allt of háir að sjálfsögðu en þeir þurfa að koma niður. En þessi eina ráðstöfun hefur sýnt það sem algert skólabókardæmi hvaða þýðingu frjálst gengi hefur í svona litlu og opnu hagkerfi eins og Ísland er.

Herra forseti. Já, ég tók þátt í umræðum um ný seðlabankalög á sínum tíma. Ég hafði sitthvað við þau að athuga. Öðru var ég samþykkur. En ég er að leggja áherslu á að heimurinn er ekki alveg svart/hvítur og þótt það sé ekki gleðiefni þegar gengið breytist á þann hátt sem það hefur gert á undanförnum mánuðum þá finnst mér hitt vera algert forgangsatriði, þ.e. að varðveita fulla atvinnu í landinu. Ég held að ekkert þjóðfélagsmein sé alvarlegra en mikið atvinnuleysi. Menn hafa farið hér víða um völl í umræðu um utanríkismálin. Margir hafa gert Evrópumálin helst að umræðuefni. Það gerði síðasti ræðumaður, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Hann fjallaði um evruna og Evrópuherinn sem virtist honum talsvert hugleikinn. Ég ætla ekki að gera þetta að umræðuefni, enda hef ég aðeins fáar mínútur hér til ráðstöfunar, heldur vil ég halda mig við þau atriði sem ég boðaði í upphafi að ég mundi víkja að. Ég byrjaði á því að ræða um Palestínumálið og lagði áherslu á hve gott það er að hér skuli vera þverpólitísk aðkoma að því máli og góð samstaða. Ég taldi að við ættum að leggjast á eitt um að styðja þá hugmynd að sent verði alþjóðlegt friðargæslulið til herteknu svæðanna til að standa þar vörð um friðinn og koma í veg fyrir hernaðarofbeldi. Ég velti því upp hvort við ættum á grundvelli yfirlýsingar þings Palestínumanna frá 1988 að skerpa á stuðningi okkar við Palestínumenn með því að lýsa yfir fullri viðurkenningu á sjálfstæði Palestínu. Við höfum ekki gengið alla leið í því efni, ekki gengið eins langt og meiri hluti þjóða innan Sameinuðu þjóðanna hafa gert. Í þriðja lagi lýsti ég eina ferðina enn yfir stuðningi við þá hugmynd að hæstv. utanrrh. fari í heimsókn til Palestínu á herteknu svæðin og til Ísraels og að með honum í för verði fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi. Í öðru lagi vék ég að samskiptum ríkra þjóða og snauðra og byrjaði á því að ræða um átak til þess að létta skuldum af fátækustu ríkjum heims. Íslendingar komu upphaflega að þessu átaki því að þeir áttu sæti í þróunanefnd Alþjóðabankans 1996 þegar þessu var hrundið af stokkunum. Það var upplýst hér að 26 ríki hefðu þegar fengið einhverja úrlausn og til þessa hefði verið varið einum 40 milljörðum dollara sem er hærri upphæð en ég nefndi í byrjun máls míns. Ég vísaði þá reyndar í tölu sem ég hafði frá árinu 2000 þannig að eitthvað mikið hefur gerst á þeim tíma sem liðinn er síðan. Þá höfðu aðeins fjögur ríki fengið úrlausn fyrir 2,7 milljarða samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hafði þannig að þarna hefur eitthvað mikið gerst og er það mikið fagnaðarefni. Íslendingar hafa komið að þessu með fjárframlagi, alls 250 millj. kr. og allt er þetta nokkuð sem ég styð mjög eindregið. Það sem ég hef hins vegar gert athugasemdir við eru þau skilyrði sem fátækum ríkjum er gert að hlíta til að fá lánafyrirgreiðslu. Það eru þau skilyrði sem ég hef gert að umræðuefni og einnig hef ég gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir afstöðu innan Alþjóðabankans. Mér finnst hún hafa lagt of mikla áherslu á kröfur til þessara fátæku ríkja til að umbylta innra stoðkerfi samfélaganna, einkavæða það og falbjóða þannig fjölþjóðlegum auðhringum. Máli mínu til stuðnings hef ég vísað í ræður sem hæstv. utanrrh. hefur flutt á þessum vettvangi, m.a. í ræðu sem hann flutti í Hong Kong árið 1997 á fundi Alþjóðabankans þar sem hann gegndi svipaðri stöðu og hann kemur til með að gera á komandi ári þegar Íslendingar fá sæti aðalfulltrúa hjá Alþjóðabankanum og tala fyrir hönd Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna. Mér finnst skipta mjög miklu máli hvaða áherslur Íslendingar hafa þar uppi. Síðan ætlaði ég að koma aðeins að ákvörðunum sem teknar hafa verið innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Í ræðu sinni vék hæstv. utanrrh. að fundinum í Doha á Ara\-bíu\-skaganum og í skýrslu hæstv. ráðherra er einnig fjallað um framtíðarstarf á þeim vettvangi, þ.e. Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, en þar fást menn við það að skilgreina hvaða þjónustustarfsemi alþjóðavæðingin eigi að taka til. Menn hafa verið að deila um þetta á undanförnum missirum og þá helst að hvaða marki þetta eigi að ná inn í velferðarþjónustuna. Fjölþjóðlega verkalýðshreyfingin hefur lýst miklum áhyggjum vegna þessa og barist gegn því að slíkt yrði gert. Þetta hefur verið rætt á vettvangi Evrópusambandsins, en þar á bæ hafa menn verið nokkuð hallir undir það að færa út kvíarnar hvað þetta snertir. Það væri nokkuð fróðlegt að heyra álit hæstv. utanrrh. á því hvernig hann telji að við eigum að skilgreina þjónustu því að sem kunnugt er þá er þetta þungamiðjan í þeim viðræðum sem fara í hönd á grunni svonefndra GATTS-samninga þar sem S-ið í lokin stendur fyrir ,,services`` eða þjónustu og er eiginlega framhald á þessum gömlu GATT-samningum þar sem vísað er í ,,trade and tariffs``. En ég vildi einnig beina spurningu til hæstv. ráðherra um annað. Það er þetta sérstaka baráttumál Íslendinga sem kallað er, afnám ríkisstyrkja í sjávarútvegi. Það er einmitt þannig orðað að talað er um baráttumál okkar Íslendinga. Ég minnist þess á sínum tíma þegar núverandi sendiherra Íslands í Washington, Jón Baldvin Hannibalsson, talaði mikið fyrir þessu, að við ættum að beita okkur á alþjóðavettvangi fyrir því að styrkir til sjávarútvegs yrðu afnumdir í heiminum öllum. Síðan er þetta tekið upp innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Ég spyr: Hvenær hefur þetta verið samþykkt sem stefna Íslands? Hvenær hefur það verið samþykkt sem stefna Íslands að halda því fram á alþjóðavettvangi að þetta eigi að gilda um heiminn allan? Í ræðu sinni segir hæstv. utanrrh. að þetta styrki okkur í samkeppni með verslun með sjávarafurðir og þau rök kaupi ég alveg. Það gæti gert það. En síðan vísar hann einnig í sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Vinna að þessu máli verður meðal forgangsverkefna utanríkisþjónustunnar þar sem afnám ríkisstyrkja er ekki aðeins mikilvæg fyrir viðskiptahagsmuni okkar heldur styrkir stöðu okkar í alþjóðlegri umræðu um sjávarútvegsmál og sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins.`` Er alveg víst að þetta sé svona? Eru þeir sem stunda mesta rányrkju í heiminum endilega þeir sem njóta ríkisstyrkja? Ég er ekki viss um að þetta sé rétt nema síður sé. Er það ekki svo að ríkisstyrkir eru iðulega byggðastyrkir, styrkir sem veittir eru til byggðarlaga sem á einhvern hátt eiga í erfiðleikum? Gæti ekki verið að í sumum tilvikum njóti smábátaútgerð þessara styrkja? Mér finnst að við þurfum aðeins að staldra við í þessu efni, auk þess sem ég hef mjög miklar efasemdir um að setja heiminum öllum einhlítar reglur hvað þetta snertir. Það getur vel verið að það eigi við á einhverjum svæðum að rétt sé að berjast gegn slíkum styrkjum en annars staðar ekki. Mér finnst vafasamt að setja heiminn svona undir reglustriku. Vildum við að þetta gilti þá um öll svið? Nú vill svo til að Íslendingar búa við einhver auðugustu fiskimið heimsins og sjávarútvegurinn hefur um langt skeið verið undirstaða efnahagslífs á Íslandi. Úr þessum auðlindum hafsins höfum við síðan styrkt ýmsar aðrar atvinnugreinar. Gæti þessu ekki verið öfugt farið annars staðar og gæti þá ekki verið réttlætanlegt á sama hátt og við höfum látið styrki renna til landbúnaðar, svo dæmi sé tekið, að það sé réttlætanlegt annars staðar í heiminum að láta fjármagn renna til sjávarútvegs, þess vegna smábátaútgerðar í byggðarlögum sem eiga undir högg að sækja? Mér finnst að við þurfum að hyggja að þessu. Ég er búinn að vekja athygli á þessu í umræðu um utanríkismál á síðustu þingum nokkrum sinnum. Ég hef ekki orðið var við að margir aðrir hafi tekið þetta upp. Menn taka þessa stefnu sem góða og gilda. En ég er ekkert alveg viss um að við eigum að gera það. Alla vega tel ég að við þurfum að fá betri umræðu um þessi mál. Í skýrslu hæstv. utanrrh. er m.a. vikið að starfinu innan OECD. Þar er vísað sérstaklega í skaðlega skattameðferð. Tekin var upp vinna á vettvangi OECD árið 1988 sem miðaði að því að uppræta svokallaðar skattaparadísir. Reynt var að safna liði í þessu og gerðar hafa verið nokkrar skýrslur um skaðlega skattameðferð. Það er lítillega fjallað um þetta hér, m.a. vísað í eina af þessum skýrslum án þess að farið sé nánar út í þá sálma. Það er fjallað um þetta mjög almennum orðum. Ég hef nokkrum sinnum tekið þetta mál upp á Alþingi og óskað eftir viðbrögðum hæstv. viðskrh. sem svaraði mér 10. nóvember árið 2000 á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Þann 26. júlí 2000 var samþykkt í ráðherraráði OECD skýrsla, ,,Report on Progress in Identifying and Eliminating Harmful Tax Practices``, þar sem m.a. er birtur listi yfir lög eða reglur ríkja sem geta hugsanlega talist fela í sér skaðlega skattasamkeppni. Grundvöllur skýrslunnar var yfirferð yfir lög og reglur ríkja sem taldar voru geta falið í sér skaðlega skattasamkeppni.`` --- Þetta er nú endurtekning. --- ,,Þannig var reynt að greina hvaða skattareglur einstakra ríkja feli í sér frávik frá eðlilegum skattareglum og leiði til þess að fyrirtæki kjósi að vera skattlagt í öðru ríki en eðlilegt væri miðað við starfsemi þeirra. Lög nr. 31/1999, um alþjóðleg viðskiptafélög, eru á meðal þeirra laga og reglna sem komið hafa til skoðunar. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að lögin geti mögulega talist skaðleg.`` Þetta sagði hæstv. viðskrh. á Alþingi. Ég hefði talið að í skýrslu hæstv. utanrrh. hefði verið eðlilegt að taka á þessu álitamáli, að gera grein fyrir því hvernig Íslendingar tengjast þeirri vinnu sem hér er vísað til. Ef hæstv. utanrrh. hefur á takteinum upplýsingar fyrir okkur hvað þetta snertir, þá væru þær vel þegnar.

Herra forseti. Í sambandi við ummæli hv. þm. Ögmundar Jónassonar að því er varðar styrki til sjávarútvegs er það ekki svo að við gerum ráð fyrir að allir styrkir verði afnumdir. Við höfum hins vegar fært að því rök að mikið af þeim styrkveitingum sem eiga sér stað í heiminum hafi valdið mikilli ofveiði, ekki síst í úthafsveiðum togaraflotans. Við teljum að það hafi orðið til þess að mikil rányrkja hafi verið stunduð meðal þróunarríkjanna. Ég ætla ekki að nefna einstök lönd í þessu sambandi en ég held að öllum hljóti að vera ljóst að öllum sé fyrir bestu að afnema slíka styrki, þá ekki síst með tilliti til þróunarríkjanna. Hv. þm. spurði hvenær þessi stefna hafi verið samþykkt. Mér vitanlega, svo lengi sem ég man, hefur það ávallt verið stefna Íslendinga að berjast gegn óeðlilegum styrkjum í sjávarútvegi. Við munum halda því áfram. Það er líka ljóst að mikið er um markaðstruflandi styrki sem skaða samkeppnishæfni íslenskra sjávarafurða á alþjóðlegum mörkuðum. Miðað við þau frjálsu viðskipti sem eru að ganga yfir heiminn, þá þykir okkur óeðlilegt að við tökum á okkur frjáls viðskipti á ýmsum sviðum en síðan séu verulegir styrkir á sviði sjávarútvegs sem skaði samkeppnishæfni okkar á alþjóðlegum mörkuðum. Ég geri hins vegar ráð fyrir því að byggðastyrkir sem slíkir verði áfram við lýði, enda leiði þeir hvorki til rányrkju né trufli eðlilega markaðsstarfsemi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svarið. En mér hafa fundist yfirlýsingar hans, bæði í ræðunni sem hann flutti okkur í dag og einnig í ítarlegri skýrslu, vera býsna áþekkar. Þar er talað um afnám ríkisstyrkja í sjávarútvegi. Þessir ríkisstyrkir, eins og ég best fæ skilið, geta birst í margvíslegu formi. Þeir geta verið byggðastyrkir eða ríkisstyrkir fyrir smábátaútgerð. Ég velti því fyrir mér hvort rétt sé að fara fram með þessum hætti. Hæstv. ráðherra segir að þetta hafi verið stefna Íslendinga svo lengi sem hann muni eftir. Í ræðunni segir hann að þetta hafi verið okkar stefna um nokkurt skeið. En er ekki eðlilegt áður en við förum fram á alþjóðavettvangi, t.d. innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, með sérstakt baráttumál að við tökum umræðu um það og skilgreinum rækilega við hvað er átt. Þetta hefur verið sett fram á býsna altækan hátt, sem krafa um afnám, afdráttarlaus krafa um afnám ríkisstyrkja. Þetta er ekki í fyrsta skipti, ég veit það. Það er búið að gera þetta á undangengnum fundum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar þar sem við höfum farið í fararbroddi studd, eins og hér segir, Ástralíu, Bretlandi, Bandaríkjunum, Hollandi, Nýja-Sjálandi og fleiri ríkjum þar sem við höfum haldið þessum baráttufána á loft. Þarf ekki að ræða þetta? Þarf ekki að skilgreina rækilega hvað við eigum við með þessu?

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að við berjumst gegn styrkveitingum í sjávarútvegi. Hins vegar berjumst við ekki gegn hvers konar byggðastyrkjum. Það er eðlilegt að sjávarútvegurinn sitji þar við sama borð og aðrar atvinnugreinar. Við tökum ekki undir að heimilt sé að veita sjávarútveginum einhverja allt aðra fyrirgreiðslu en iðnaði, ferðaþjónustu og öðrum skyldum greinum. Á alþjóðavettvangi höfum við litið á sjávarútveginn sem hvern annan iðnað. Hann er okkar stóriðnaður og meginundirstaða atvinnulífs okkar. Við teljum eðlilegt að sambærilegar samkeppnisreglur gildi um vörur sjávarútvegsins og iðnaðarvörur almennt. Þá koma aðrir og segja: Hvernig er þetta með landbúnaðinn? Gildir þá ekki hið sama um landbúnaðinn? Nei, við lítum ekki eins á landbúnaðinn. Það sama má segja með margar aðrar þjóðir. Við höfum náð saman við þær þjóðir um málefni landbúnaðarins. Þetta mál, að því er varðar sjávarútveginn, hefur á engan hátt verið truflandi í þessari baráttu okkar. Nú stöndum við í þeim sporum að þessi vinna er hafin. Það þarf að skilgreina þessa styrki betur. Það þarf að safna upplýsingum um þá, fá upplýsingar frá aðildarþjóðunum og fara yfir hvaða styrkir leiða til rányrkju og ofveiði og hvaða styrkir eru markaðstruflandi. Á grundvelli þessarar vinnu verða væntanlegar ákvarðanir teknar.

Herra forseti. Undir þetta get ég tekið. Þetta finnast mér eðlileg vinnubrögð, að skilgreina hvaða styrkir eru líklegir til að leiða til rányrkju og að sjálfsögðu er ég því fylgjandi að slíkir styrkir séu afnumdir. En eins og hæstv. ráðherra sagði er sjávarútvegurinn okkar iðnaður, okkar stóriðja, eins og hann komst að orði, og undirstaða efnahagslífsins. Það er mergurinn málsins. Í öðrum ríkjum er þessu hugsanlega öðruvísi farið. Þar eru aðrar greinar samsvarandi undirstaða. Þannig er ekki hægt að setja allar þjóðir og öll svæði undir einn hatt. Þess vegna eigum við að forðast að þvinga upp á heiminn einhverju slíku reglugerða-reglustikuvaldi. Það þarf að taka tillit til aðstæðna á hverjum stað. Mér finnst vafasamt að Íslendingar séu í fararbroddi þeirra sem vilja beita slíku alheimslögregluvaldi í þágu markaðshyggjunnar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrslugerðina, bæði það sem kom fram í ræðu hans og ekki síður þá skriflegu skýrslu sem liggur fyrir þinginu. Í skýrslunni, í viðauka 2, kemur m.a. fram að við erum býsna rík af starfsfólki sem vinnur að góðum málum í utanrrn. Með því er ég að segja að í flestu er hægt að taka undir þau sjónarmið, þá stefnu og áhersluatriði sem birtast í skýrslu hæstv. ráðherra. En þar kemur fram að á vegum utanríkisþjónustunnar eru 204 launaðir starfsmenn, 85 í utanrrn. og 118 erlendis. Þar af er 71 útsendur og 47 staðarráðnir starfsmenn. Ólaunaðir kjörræðismenn eru 227. Það er ekki hægt að fara í gegnum svona umræðu án þess að þakka því starfsfólki sem að þessu vinnur, ekki bara á vegum hæstv. utanrrh. heldur fyrir þjóðina á erlendum vettvangi og hér heima. Jafnframt vil ég geta þess sem ekki kemur fram í þessum viðauka. Það vantar þarna dálítinn hóp starfsmanna að mínu mati. Það eru makar þeirra sem sendir eru út og vinna mjög mikið og gott starf erlendis. Við mættum gjarnan, ekki síður en að fara í sérstakar umræður um einstaka þætti í störfum utanríkisþjónustunnar, fara í smáumræðu um kjör þessa fólks og aðbúnað, og þá ekki síst maka starfsmanna og barna. Ég vil hér, virðulegi forseti, koma á framfæri þakklæti okkar í Samfylkingunni fyrir það mikla starf sem unnið er af þessu fólki á erlendum vettvangi og hér heima í ráðuneytinu. En skrifstofurnar eru 20 í 16 löndum meðan umdæmislöndin eru 93. Það segir sig því sjálft að þarna er um viðamikið starf að ræða. Ræðu sína tileinkaði hæstv. utanrrh. sjálfbærri þróun. Í lokakafla ræðu sinnar talaði hann m.a. um að hún væri aðalsmerki Evrópuríkja. Hér á landi höfum við gjarnan viljað telja okkur í fremstu víglínu á sviði umhverfismála, ekki síst með tilliti til sjálfbærrar þróunar. Við teljum á hátíðarstundum að við séum afar sérstök hvað varðar hreinleika og óspillt umhverfi. En það er nú samt sem áður þannig, virðulegi forseti, að við höfum í seinni tíð sótt fyrirmynd þeirra reglna sem við búum við til Evrópuríkja og þá sérstaklega í samstarfi við Evrópusambandið. Við bjuggum ekki svo vel áður. Staðreyndirnar eru bara þær að Evrópuríkin þurfa flest hver, sérstaklega þau sem nú þegar eru í Evrópusambandinu, að uppfylla ákveðin skilyrði. Þau eru okkur fremri á býsna mrögum sviðum umhverfismála enda höfum við sótt okkur fyrirmyndirnar þangað. Í ræðu hæstv. ráðherra leggur hann áherslu á mikilvægi samstarfs innan Evrópu og Evrópuþjóðanna á sviði umhverfismála og segir þar m.a., með leyfi forseta: ,,Það er því mikilvægt að við tökum virkan þátt bæði í framkvæmd og þróun umhverfislöggjafar Evrópu.`` Hann talar þar einnig um hlut sveitarfélaganna og segir: ,,Með aðild okkar að EES-samningnum gerðumst við þátttakendur í öflugu umhverfisstarfi Evrópu. Þetta samstarf hefur fært okkur virka umhverfislöggjöf, en henni var um margt ábótavant fyrir gerð samningsins.`` Það er vissulega mikilvægt að við tökum þátt í þessu Evrópusamstarfi. Það er mikilvægt og hefur reynst okkur afar heilladrjúgt á sviði umhverfismála. Ýmsir hafa komið hér og talað af hörku á móti Evrópusambandinu og gera jafnvel lítið úr þeim sem leggja mikla vinnu í alla umræðu um Evrópumálin og stöðu okkar innan Evrópu. Það er auðvitað það mikilvægasta í pólitísku umhverfi okkar í dag, þ.e. staða okkar meðal þjóðanna og ekki síst í samstarfinu innan Evrópu. Hér hafa menn komið og jafnvel hent grín að þeim sem vilja gera þetta vel og stuðla að því að ef og þegar tekin verður ákvörðun um að sækja um aðild að Evrópusambandinu séu íbúar þessa lands tilbúnir að taka ákvörðun sem byggi á þekkingu á stöðu okkar en ekki bara á fyrirskipunum frá einstökum formönnum flokka sem m.a. fram til þessa hafa talið sig býsna stóra í íslensku þjóðfélagi en fara minnkandi. Það er auðvitað vegna þess að þeir hafa ekki viljað upplýsta umræðu, hvorki um þetta mál né ýmislegt annað sem brennur á í þjóðfélaginu. Staða okkar er samt sem áður þannig, eins og hæstv. ráðherra kemur inn á, að aðkoma okkar að því að móta stefnu innan Evrópu er afar takmörkuð. Hún er afar takmörkuð. Hæstv. ráðherra segir hér í ræðu sinni, með leyfi forseta: ,,Nú hefur Evrópusambandið gengið skrefinu lengra, en sjálfbær þróun er eitt helsta markmið og inntak Maastricht- og Amsterdam-sáttmálanna. Aðildarríki Evrópusambandsins hafa einnig samþykkt sérstaka áætlun, svonefnda Cardiff-áætlun, um aðlögun allra verkefna og stefnumörkunar sambandsins að markmiðum sjálfbærrar þróunar.`` Við eigum mjög takmarkaða aðkomu að þessari þróun og þeim viðræðum sem þarna eiga sér stað. Við hljótum því að velta fyrir okkur hvernig við getum aukið áhrif okkar. Þegar menn tala um að við getum ekki bundið okkur á klafa Evrópusambandsins, á klafa þessa samstarfs Evrópuríkjanna, þá gleyma þeir að við þurfum nú þegar að hlíta stærstum hluta þeirrar löggjafar sem þarna er samþykkt. Við þurfum að setja lög hér á landi í takt við samþykktir Evrópusambandsins nú þegar. Sé þetta klafi, að eiga í öflugu samstarfi við þær þjóðir sem við eigum mest viðskipti við erum við þegar bundin á þann klafa. Kannski, sem betur fer. Eitt af því sem a.m.k. annar sá flokkur sem barist hefur hvað harðast gegn því að hér eigi sér stað almenn umræða, almenn og upplýst umræða um stöðu okkar innan Evrópu, hefur ekki áttað sig á er að við erum sterkari ef við vinnum saman. Við erum sterkari sameinuð en sundruð. Það er mun betra fyrir okkur að eiga aðkomu að þeim ákvörðunum sem teknar eru innan Evrópusambandsins en að hafa takmarkað um samþykktir þess að segja og búa við samning sem er veikur og verður veikari með hverjum mánuðinum og hverju árinu sem nær dregur að aðildarþjóðum sambandsins fjölgi. Hér hefur verið farið yfir ýmsa þætti sem lúta að Evrópusambandinu og því samstarfi. Ég kom hingað, virðulegi forseti, fyrst og fremst til að ræða um Evrópuráðið og starfsemi þess. Það er stutt síðan fluttar voru starfsskýrslur starfsnefnda þingsins erlendis. Það var ekki mikil þátttaka í þeirri umræðu frekar en oft er. Vonandi er að það sýni ekki í reynd áhugann á þessum málum innan þingsins. Þá á ég ekki við, eins og ég sagði við þá umræðu, virðulegi forseti, stjórn þingsins því hún gefur þessum umræðum tíma á dagskrá þingsins, heldur fyrst og fremst okkur sjálf, hv. þm. Við getum ekki búist við að samstarfið verði öflugra en við gerum það, sem eigum að taka þátt í því og ræða það. Ég gat þess við þá umræðu sem ekki var viðstaddur nema einn hv. þm., virðulegur forseti, ásamt starfsmönnum þingsins og starfsmanni utanrrn. Ég hefði t.d. gjarnan viljað heyra skoðun íslenskra þingmanna á því hvort það hafi verið rétt ákvörðun á sínum tíma af Evrópuráðinu að reka ekki Rússana út en leyfa þeim að sitja þar áfram með atkvæðisrétt, þrátt fyrir að þeir hafi brotið þann sáttmála sem þeir eru aðilar að. Eins vil ég vita hvort við erum stolt af þeim nýju ríkjum sem bættust við Evrópuráðið síðast þegar fáni þeirra var dreginn að húni, Aserbaídsjan og Armeníu. Finnst okkur að þessi ríki séu í stakk búin til að þeim sé hleypt inn, jafnvel þó við viljum hliðra til og hleypa að ríkjum sem ekki uppfylla öll skilyrði sem Evrópuráðið setur? Finnst okkur þessi tvö ríki til að mynda, þau eru auðvitað fleiri, komin það langt að það sé hægt að ýta þeim á leiðarenda, þannig að þau uppfylli skilyrðin sem Evrópuráðið setur? Ég dreg það stórlega í efa, sérstaklega í ljósi þess að Evrópuráðið hefur ekki verið nógu afgerandi varðandi þær þjóðir sem þó hafa verið í ráðinu um tíma en uppfylla ekki enn þau skilyrði sem Evrópuráðið setur. Evrópusambandið krefst þess að þau ríki sem sækja um aðild uppfylli þau skilyrði sem sett eru um aðild að Evrópuráðinu. Þess vegna hafa þau auðvitað sótt stíft eftir að komast þar inn. En ef Evrópuráðið ætlar sér að hafa sérstöðu á sviði mannréttindamála verðum við auðvitað að sjá til þess, og þau ríki sem eiga aðild að Evrópuráðinu, að því sé framfylgt þannig að virðing sé borin fyrir störfunum. Þannig verður það ekki ef tilslakanirnar eru miklar en ég er á þeirri skoðun að svo hafi verið á undanförnum árum. En fleira vekur athygli í skýrslunni sem hæstv. utanrrh. lagði hér fram, þ.e. skörun verkefna milli ÖSE og Evrópuráðsins þar sem til að mynda er fjallað um kosningaeftirlit en ekki síður mansal. Ég sé, þegar ég les þessa skýrslu og skýrslur um þátttöku þingsins í starfsemi ÖSE, að þarna er um verulega skörun að ræða. Ég hef velt því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort ekki sé rétt að Ísland beiti áhrifum sínum til að þarna verði um ákveðna sérhæfingu að ræða þannig að við nýtum betur það fjármagn sem við höfum á hvorum stað. ÖSE hefur lagt mikla áherslu á baráttuna gegn mansali. Það hefur Evrópuráðið gert líka og lagt fram skýrslu. Jafnréttisnefnd Evrópuráðsins hefur á undanförnum missirum beitt sér fyrir skjótri úrlausn, eins og það heitir í skýrslunni, í þeim brýnu málefnum sem flokkast undir mansal og aðgerðir gegn mansali. Í þeirri skýrslu hefur Evópuráðið mælst til eða beint tilmælum til aðildarþjóða um aðgerðir gegn mansali, þar á meðal til okkar sem aðildarþjóðar sem ég sé ekki að hafi verið framfylgt nema að litlu leyti og jafnvel ekki. Þeim tilmælum hefur m.a. verið beint til aðildarríkja Evrópuráðsins að þau skilgreini baráttuna gegn mansali sem forgangsverkefni með tilliti til breytinga á löggjöf og jafnframt að stjórnvöld aðildarríkja beiti sér fyrir því að hver sú starfsemi sem tengist mansali verði gerð saknæm. Þá hefur Evrópuráðið mælst til að aukið verði mjög á samstarf alþjóðlegra og evrópskra stofnana og frjálsra félagasamtaka í þessum málaflokki með það að markmiði að þolendum þeirra glæpa sem hér um ræðir verði veitt rík vernd og að almenningur verði upplýstur um afleiðingar mansals. Mansal verður auðvitað að skilgreina sem brot á mannréttindum, þ.e. með því er vegið að mannlegri reisn kvenna, ungmenna og barna sem í hlut eiga, en þessir einstaklingar eru oft í bráðri lífshættu. Með tilliti til réttinda þeirra sem í hlut eiga má segja að mansal vegi að undirstöðu mannréttinda, jöfnum rétti allra manna. Mansal á að skilgreina sem glæp gegn mannkyni. Þetta segir m.a. í skýrslu Evrópuráðsins sem samþykkt var í lok janúar 2002. Þar er farið mjög ítarlega yfir stöðu þessara mála í Evrópu. M.a. kemur fram í skýrslunni að gríðarleg aukning á mansali helst óbeint í hendur við aukinn straum flóttafólks til Vestur-Evrópuríkja. En í skýrslu Alþjóðavinnumálastofnunarinnar kom fram að á síðasta ári voru yfir 500 þúsund konur fluttar frá ríkjum Mið- og Austur-Evrópu til Vestur-Evrópu fyrir milligöngu aðila sem högnuðust á flutningi þeirra. Í framhaldi af þessari skýrslu hefur þeim tilmælum verið beint til aðildarríkja Evrópuráðsins að berjast gegn mansali. Ég vildi beina til hæstv. ráðherra spurningunni: Hvað hefur verið gert til að framfylgja þeim tilmælum sem þar um ræðir? Jafnframt er því beint til aðildarríkjanna að þau beiti sér fyrir því að settar verði sameiginlegar siðareglur fyrir þá sem starfa að friðargæslu. Af því að friðargæslan fær nú, sem eðlilegt er, veglegan sess í skýrslu hæstv. ráðherra, vil ég beina þeim tilmælum til hæstv. ráðherra að hann beiti sér fyrir því að samræmdar siðareglur verði settar á alþjóðavettvangi fyrir þá sem starfa að friðargæslu.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir afskaplega hlý orð í garð starfsmanna utanríkisþjónustunnar. Ég met þau mikils og það skiptir miklu máli að þetta fólk sem vinnur mjög gott starf fyrir Íslands hönd á alþjóðavettvangi fái slík viðurkenningarorð. Út af því sem hv. þm. sagði um samstarf við Evrópusambandið er það rétt að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið skiptir miklu máli fyrir samstarfið á sviði umhverfismála. Það jafnframt rétt að mikil þróun hefur átt sér stað síðan það komst á og bæði í Maastricht- og Amsterdam-sáttmálunum eru ákvæði um umhverfismál, samvinnu á sviði umhverfismála, sem ekki eru í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Einnig er alveg ljóst að við eigum ekki aðild að svonefndri Cardiff-áætlun með nokkrum hætti en þrátt fyrir það teljum við mikla ástæðu til að halda áfram að vinna með Evrópusambandinu á þessu sviði. Þetta er ein ástæðan fyrir því að ég hef vakið máls á nauðsyn þess að uppfæra samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að nýjum og breyttum aðstæðum, ekki síst vegna umhverfismála, félagsmála og ýmissa annarra málaflokka, þar sem ekki er lengur samræmi á milli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og þeirra laga og reglna sem gilda í Evrópu að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Þá hlýt ég í beinu framhaldi að spyrja hæstv. ráðherra: Hverjar eru líkurnar á því að EES-samningurinn fáist uppfærður á sama tíma og verið er að vinna að því að taka inn nýjar aðildarþjóðir sem hljóta að vera í forgangshópi gagnvart samvinnunni og fá frekar að fylgjast með en þau ríki sem ekki hafa sótt um aðild og hafa ekkert gefið til kynna að þau hyggist gera það eða að skoða það einu sinni?

Herra forseti. Ég svaraði þessu nýlega á Alþingi þar sem kom fram að Evrópusambandið hefur lýst sig reiðubúið til að standa að breytingum á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, en hins vegar hafa yfirlýsingar þeirra gengið í þá átt að þeir væru ekki tilbúnir til þeirra starfa fyrr en að stækkunarferlinu loknu. Ég tel það allsendis ófullnægjandi vegna þess að í fyrsta lagi mun það starf taka nokkurn tíma og þá er eftir fullgildingarferli sem mun taka mörg ár, án þess að ég ætli að skilgreina hversu langur tími það verði. Miðað við þær aðstæður getum við gert ráð fyrir því að búa við alveg óbreyttan samning að þessu leytinu til margra ára. Hv. þm. spurði jafnframt um samstarf milli ÖSE og Evrópuráðsins. Meðan við Íslendingar gegndum formennsku í Evrópuráðinu gegndu Norðmenn formennsku í ÖSE og við beittum okkur fyrir því að verulegt starf var sett af stað til að samræma starf þessara stofnana og þar varð okkur nokkuð ágengt. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að þar þurfi að ganga lengra, en þar var a.m.k. stigið skref í rétta átt. Að því er varðar mannréttindamál og mansal og slíka hluti sem komu fram hjá hv. þm., vil ég vitna til skýrslunnar á bls. 48, þar sem kemur fram að nýverið fullgilti Ísland tvær viðbótarbókanir við alþjóðasamninginn um réttindi barnsins og er eitt af fyrstu ríkjum til að gera svo. Þessar bókanir varða annars vegar þátttöku barna í vopnuðum átökum og hins vegar sölu á börnum, barnavændi og barnaklám, þannig að stöðugt er unnið að þessum málum. Við reynum að taka fullan og virkan þátt í þessu starfi því þetta er að sjálfsögðu það alversta sem maður sér meðal siðaðra þjóða og það er skylda okkar að berjast af mikilli hörku gegn því með öðrum þjóðum.

Virðulegi forseti. Ég held, miðað við þær aðstæður sem við búum við og öra þróun, að það gefi það okkur afskaplega lítið í aðra hönd í dag að til sé loforð þess efnis að hægt verði hugsanlega að uppfæra samninginn eða skoða uppfærslu hans eftir að stækkunarferlinu lýkur. Þær viðræður taka nú býsna mörg ár og síðan þurfa þjóðþing nýrra aðildarþjóða að staðfesta og þá fer umræða í gang. Hvað er hæstv. ráðherra að tala um mörg ár þar sem ekki verður hreyft við samningnum? Fróðlegt væri að vita hvað hæstv. ráðherra áætli að mörg ár líði þangað til farið verður að huga að uppfærslu þessa samnings. Vissulega er mér kunnugt um þá samninga sem við höfum fullgilt og varða mansal, en jafnframt hafa komið fjöldamörg tilmæli frá Evrópuráðinu til aðildarríkja Evrópuráðsins um mansal 

Herra forseti. Hv. 3. þm. Suðurl. Margrét Frímannsdóttir ræddi heilmikið um hvað umræðan um Evrópuambandið hefði verið takmörkuð og að reynt hefði verið að banna hana af einhverjum ákveðnum aðilum þannig að hún fengi ekki sinn þroska eins og hv. þm. orðaði það nokkurn veginn. Ég velti því fyrir mér hvað hv. þm. er að meina þegar hún segir að einhverjir séu að reyna að koma í veg fyrir þessa umræðu. Ég veit ekki betur en þessi umræða hafi verið mjög áberandi í fjölmiðlum í mörg ár og flokkar, m.a. hennar eigin flokkur hefur gefið út sérstaka bók um Evrópumálin. Ég veit ekki annað en Framsfl. hafi verið með alveg sérstaka úttekt á Evrópumálunum og hafi sinnt þeim eins og honum hefur fundist henta. Ég veit ekki annað en formaður Sjálfstfl. hafi lýst yfir sínum skoðunum og margir þingmenn Sjálfstfl. sem ég veit ekki betur en séu nokkurn veginn í þeim anda sem í Sjálfstfl. hefur verið varðandi þetta mál, þ.e. hugsanlega inngöngu okkar í Evrópusambandið. Ég furða mig á því að verið sé að lýsa því yfir að einhverjum sé bannað að tala. Ég gat ekki séð annað en að hv. þm. gæti talað um þetta hér. Það er svo aftur spurning hverjir séu heilir í þessari umræðu og hverjir hafi í gegnum tíðina leitt yfir þjóðina þær umbætur sem hana hefur skipt mestu máli, t.d. með EES-samningnum sem var samþykktur hér á þingi. Ég held að hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hafi þá setið á þingi. Eftir því sem hún segir hér sjálf þá var hún á móti þeim samningi. Núna er allt ómögulegt heyrist mér ef fólk er ekki með því að ganga í Evrópusambandið. Hvað hefur breyst? Það væri kannski rétt að orða þetta frekar þannig, herra forseti: Er hv. þm. Margrét Frímannsdóttir að lýsa því yfir að hún vilji ganga í Evrópusambandið?

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar og hef lengi verið og það hefur komið fram í þessum ræðustól að við eigum að skoða hvað við getum fengið, hverjir séu kostirnir og hverjir gallarnir, og síðan greiða um það atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held, já, að ef ég ætti að greiða atkvæði í dag miðað við þá þekkingu sem ég hef þá segi ég já. Þá segi ég bara einfaldlega já. Það er þannig. 
             Þetta skilur Kristján Pálsson vegna þess að hann skilur bara þegar eitthvað kemur frá einstaklingi en ekki flokkslega. Það var alveg rétt hjá hv. þm. þegar hann sagðist ekki vita betur en að Framsfl. hafi rætt þetta, sagðist ekki vita betur en að Samfylkingin hafi rætt þetta og sagðist ekki vita betur en að formaður Sjálfstfl. hafi rætt þetta. 

Herra forseti. Ég veit ekki af hverju hv. þm. æsir sig svona mikið upp.  Það fer ekkert á milli mála að þessir tveir flokkar voru mjög framsýnir og það hefur margítrekað komið fram. Hv. þm. var sem sagt í þeim flokki sem var gegn þessu. Sjálfstfl. hefur nefnilega sýnt það að ákvarðanir sem hann hefur tekið á sviði alþjóðamála hafa verið mjög raunsæjar. Flokkurinn sem slíkur hefur rætt Evrópumálin bæði innan þingflokksins og á landsfundi. Það hefur ekki verið gefið út í neinu bókarformi. Það er ekki nauðsynlegt. Af hálfu ríkisstjórnarinnar hefur aftur á móti verið gefin út sérstök skýrsla sem unnin var af utanrrn. og er þar á meðal sú stefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt. Ég geri þá ráð fyrir því að menn geti sæst á að þar hafi Sjálfstfl. gefið að hluta til út þá stefnu sem talin er vera opinber stefna Sjálfstfl. í Evrópumálum. Herra forseti. Fyrir fólk sem er að hlusta á þessa umræðu er náttúrlega mjög nauðsynlegt að fram komi hvernig afstaða einstakra manna er. Auðvitað getur hún verið mjög mismunandi. Þó flokksforustan hafi lýst yfir einhverjum vilja þá er ekki víst að einstakir þingmenn fylgi því. Það er ánægjulegt að heyra að Margrét Frímannsdóttir hefur tekið afstöðu.

Virðulegi forseti. Þetta er þó alla vegana það lengsta sem Sjálfstfl. hefur komist í því að viðurkenna að hann hafi eitthvað rætt þetta eða skoðað, þ.e. að skýrsla hæstv. utanrrh. sé stefna Sjálfstfl. í Evrópumálum. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að ég var á móti EES-samningnum á sínum tíma. Það eru liðin tíu ár síðan hann var afgreiddur. 

Virðulegi forseti. Ég var hér 1991. Ég var að störfum í utanrmn. Ég veit allt um það hvernig vinnan gekk með EES-samninginn. Ég veit allt um þann mann sem stóð hér nærri blóðugur upp að öxlum í að reyna að leiða okkur rétta braut inn í nýtt viðskiptaumhverfi í ótta sínum um hvernig færi annars í landi þar sem hafði orðið aflabrestur og ekkert blasti við. Ég veit alveg hvernig hlutirnir gengu fyrir sig hjá samstarfsflokkunum þá og að það var þetta sem lyfti okkur upp úr öldudal og gerði það að verkum að á árunum sem komu þá gátum við bjargað okkur og efnahagslífi okkar. Ég veit það líka að síðan hafa allir viljað Lilju kveðið hafa og það er bara afskaplega gott mál.

Ég hef engan áhuga á því.

Það er afskaplega gott mál  Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs í annað sinn til að koma inn á fáein atriði sem ég hafði ekki tíma fyrir í fyrri ræðu minni og bregðast við einum eða tveimur atriðum sem hafa komið hér fram í ágætri umræðu um utanríkismál í dag. Fyrst varðandi ræðu Steingríms J. Sigfússonar. Hann var að ræða evruna og hann var að ræða um Svía og hvernig þeir ætla að bregðast við hugsanlegum möguleika þess að taka upp evruna og lýsti því mjög fjálglega. Hann sagði að Svíar með sinn iðnað og sitt efnahagslíf mundu ekki treysta sér til að taka upp evru án þess að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir. Mér varð þá hugsað til þess að fyrir 10--12 árum eða svo lentu Svíar í því að gengisfella um 10%, þeir voru í miklum efnahagslegum þrengingum og þurftu á skömmum tíma að fella gengi sitt um ein 10%. Þeir misstu frá sér gífurlega mikilvæg fyrirtæki, sem höfðu komið inn í landið. Menn höfðu verið að fjárfesta í Svíþjóð og fyrirtækin sem urðu fyrir þessu áfalli, gengisfallinu, fóru frá Svíþjóð og það varð Svíum gífurlega erfitt. Ég get ekki annað en minnt á það þegar menn vísa til Svíþjóðar í þessu sambandi að ég get ekki séð fyrir mér, miðað við það hvernig félagar mínir jafnaðarmenn í Svíþjóð tala, að þeir mundu yfirleitt líta á það sem úrræði að láta gengið síga um 25--30% eins og gert var hér á sl. einu og hálfu ári. Það væri ekki litið á það sem úrræði einu sinni. Um leið og við tölum um hvað Svíar mundu ekki gera þá skulum við líka tala um fleira sem Svíar mundu ekki gera. Herra forseti. Ef við lítum á atburði liðinna mánaða þá undirstrikar þróun mála að með fátækum, undirokuðum þjóðum, hefur þróast hatur og heift og vonleysi. Þegar öfgaöfl velja að virkja þessar tilfinningar gegn velmegandi ríkjum þá gerast mjög alvarlegir atburðir. Þó að ekkert réttlæti hryðjuverk þá fer ekki hjá því að við gerum okkur grein fyrir að hægt er að leita orsaka grimmdarinnar. Við vitum af hverju þessi óhugnaður hefur orðið og hvað hefur leyst þessi öfl úr læðingi. Þá kem ég að því atriði úr ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar er hann talaði um að það væri ekki nægur vilji fyrir því að setja pólitískar skorður við því að fyrirtæki, svo sem orkufyrirtæki, fari sínu fram í fátækum löndum. Ég er sammála því að við verðum að finna leiðir til að gera það að verkum að hnattvæðingin verði til að lyfta fátækum þjóðum upp úr því sem þær búa við. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon notaði orðalagið pólitískar skorður. Við vitum að í þeim orðum fólust hinir efnahagslegu hagsmunir stórfyrirtækja sem fara inn í fátæk lönd og nýta sér stöðuna. Þá vil ég líka minna á að allmörg ár eru síðan ég fór að leggja eyrun við orðum félaga minna, jafnaðarmanna, sem þeir töluðu um að reyna að vinna að í Evrópu og hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni, að fá félagsleg ákvæði inn í alþjóðaviðskiptasamninga. Viðbrögðin voru að lönd sem Vesturveldin ættu viðskipti við vildu ekki láta setja sér skorður. Það er hin pólitíska hlið málsins. Ákveðinn vilji var fyrir hendi meðan ákveðnir flokkar voru við völd, en þarna rákust þau á vegg. Ég tek undir að Vesturlönd verði að axla ábyrgð og reyna að tryggja að í hnattvæðingunni felist úrbætur fyrir fátækar þjóðir. Ég lít svo á að það hljóti að verða meginmál fundarins í Jóhannesarborg. Alltaf þegar við lendum í erfiðleikum með pólitísk mál af þessum toga eru efnahagslegir hagsmunir inni í málunum, annaðhvort stórfyrirtækja eða þjóða. Herra forseti. Það voru mjög margir þættir sem ástæða var til að koma inn á í skýrslu utanrrh. Við höfum kannski haldið okkur við fáeina þeirra en mig langar að koma inn á þróun öryggismála og öryggissamstarfs. Miðað við þróun mála undanfarna mánuði er ekki hægt að enda umræðu eins og þessa nema komið sé örstutt inn á öryggismálin. Það er athyglisvert að nú er t.d. NATO farið að beita sér mjög fyrir samstarfi við þjóðir eins og t.d. Rússland og Úkraínu. Auðvitað er það gífurlega athyglisvert. Það er athyglisvert að þingmannasamstarf NATO hefur nýverið haldið fund sinn í Rússlandi. Hér í maí verður stórfundur NATO og um hann hefur verið deilt og tekist á vegna kostnaðar og annars, en hann verður hér. Þá er stefnt að fyrsta fundi aðildarríkjanna með Rússum. Það undirstrikar að veröldin hefur breyst og að átakalínur í heimspólitíkinni eru allt aðrar en fyrir fáum missirum. Það undirstrikar að pólitíkin tekur stöðugum breytingum. Í umræðu hér um norrænt samstarf urðu orðaskipti á milli formanns Samfylkingarinnar og hæstv. utanrrh. Þá upplýsti utanrrh. um fund sem fram undan væri í Kaliningrad og þar mundi hann eiga fund með utanríkisráðherra Rússa. Það var mjög athyglisvert að þetta vakti ekki einu sinni athygli. Allt í einu var okkur farið að finnast sjálfsagt og eðlilegt að utanríkisráðherra skryppi á fund yfir pollinn að eiga prívatfund með utanríkisráðherra Rússa. Þetta er merkilegt og þetta er þýðingarmikið, líka það að nýtt samstarfsfyrirkomulag Rússa og 20 ríkja Evrópu er í burðarliðnum. Það er stefnt að því að samþykkja slíkt samstarf hér í vor, m.a. um öryggis- og varnarmál, aðgerðir gegn hryðjuverkum, áhættustjórnun og afvopnunarmál. Þetta er í raun stórviðburður sem við erum að taka þátt í, breyttar línur, samstaða í Evrópu allri og þær friðarvonir sem hægt er að binda við þessa breytingu. Herra forseti. Áhættustjórnun, afvopnunarmál og friðargæsla verða æ mikilvægari samstarfsþáttur. Um það er mjög góður kafli í skýrslu utanrrh. Ég hef nokkrum sinnum tekið þátt í umræðu í Norðurlandaráði um norrænt samstarf við friðargæslu. Við erum með slíkt samstarf á vegum Evrópusambandsins og ÖSE, svo eitthvað sé nefnt. Þetta er mjög þýðingarmikið. Sameinuðu þjóðirnar hafa ekki síst lagt mikla áherslu á samstarf um þetta mál. Við köllum það gjarnan borgaralega friðargæslu en þetta tekur til áhættustjórnunar, aðgerða til að fyrirbyggja átök og til uppbyggingar eftir að átök hafa orðið. Í svoköllaðri Brahini-skýrslu Sameinuðu þjóðanna er lögð mikil áhersla á möguleikann á hraðsveitum sem geta með stuttum fyrirvara komið upp hópi fólks, borgaralegra sérfræðinga til að skipuleggja þá, senda á vettvang og bregðast við á ákveðnum svæðum. Það var einmitt tillaga Norðurlandaráðs á sl. hausti að leggja til við ráðherrahópinn að komið yrði á tveimur samnorrænum nefndum til að kanna möguleika á að samtvinna þátttöku á þessu sviði á milli Norðurlandanna til að verða sterkari saman. Ef löndin samtvinna bæði mannskap og sérfræðiþátttöku þar sem löndin ætla að beita sér á fjarlægum slóðum er það talið auka möguleikana og efli átakið sem þau taka þátt í og geri það árangursríkara. Jafnframt átti að setja á laggirnar aðra nefnd þar sem kannaðar yrðu forsendur og möguleikar á sameiginlegu norrænu hraðliði. Ég mundi hafa áhuga á að heyra hvort það væri komið á einhvern rekspöl, heyra hjá ráðherranum hvort eitthvað hefði gerst í þeim málum. Þetta er eitt af því sem lögð hefur verið á mikil áhersla. Varðandi samstarf, bæði friðarsamstarf og friðargæslu. Þegar Dayton-samkomulagið var gert og samið var um frið á Balkanskaga hefði mátt halda að Peking-ráðstefnan hefði aldrei átt sér stað. Þar voru karlar að fjalla um karla og aðgerðir karla í landi sem hafa fengið hroðalega útreið. Staðreyndin er sú að þáttur kvenna í öryggisstarfi og öryggisumræðu er ekki mikill. Mér er sagt að t.d. á öryggis- og varnarmálafundum vítt og breitt, þar sem fólk sem vinnur að þessum málum kemur, sé þátttaka kvenna á bilinu 2--10%. Það er mjög mikilvægt að konur komi af fullum krafti inn í þessi mál og séu þátttakendur, sérstaklega í uppbyggingarstarfi. Mörg samfélög eru þannig uppbyggð að karlmenn geta ekki nálgast fjölskyldurnar út af hefðum og viðhorfum í þessum löndum. Það er nauðsynlegt að vera í aðstoðinni með úrræði þar sem konur geta nálgast fjölskylduna í gegnum konur. Mig langar að segja frá því, af því ég er að tala um sjónarmið og þátt kvenna í þessum málum að Madeleine Albright heimsótti á sínum tíma flóttamannabúðir. Eftir þessa heimsókn sá hún til þess að afla fjárveitingar til að fjölga salernum í flóttamannabúðunum sem yrðu staðsett á mörgum stöðum í flóttamannabúðunum. Af hverju skyldi hún hafa gert það? Jú, vegna þess að í heimsókninni komst hún að raun um að ungum stúlkum var alveg gífurlega oft nauðgað í flóttamannabúðunum. Leiðin á svæðin þar sem salernin voru var svo löng að stúlkur voru komnar inn á hættusvæði með því að fara þaðan sem þær héldu til yfir á svæðið þar sem salernin voru. Auðvitað skildi hún eins og skot að það varð að minnka áhættuna sem fólst í því að stúlkur færu langar leiðir til þessara hluta og beitti sér fyrir fjölgun salerna á nýjum stöðum. Ekki hefði nokkur karlmaður gert sér grein fyrir þessu. Ég nefni þetta sem lítið dæmi um hugsun sem er framandi öðru kyninu, en konur gera sér grein fyrir. Og að lokum, af því hv. þm. Ögmundur Jónasson var að tala um að við mundum álykta um Palestínu: Já, ég treysti því að við í utanrmn. munum álykta um Palestínu. Hæstv. utanrrh. hefur hér úr þessum ræðustól tekið undir sjálfstæði Palestínu, að Ísrael og Palestína fái landamæri og Jerúsalem verði skipt. Þetta er það sem við hljótum að álykta um, virðulegi forseti, og með þeim orðum lýk ég ræðu minni.

Herra forseti. Ég vil byrja á að taka undir þessi lokaorð um Palestínu. Vonandi eigum við eftir að álykta um það efni áður en þingi lýkur í vor. Varðandi Evrópusambandið og EES-samninginn þá er farið að líta á það nánast sem stórkostlegan glæp að hafa verið á móti þeim samningi, stórsynd. Ég veit ekki hvort mönnum finnst álíka stór synd að hafa meinað þjóðinni um að greiða atkvæði um þann samning í þjóðaratkvæðagreiðslu. En samkvæmt skoðanakönnunum voru 70--80% þjóðarinnar á því máli að það ætti að taka hann fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hafði miklar efasemdir um þann samning og hef enn. Ég tel það ekki hafa verið góðan samning. Hann hefur grafið undan fullveldi Ísland. Ég hefði viljað fara aðrar leiðir, ganga til tvíhliða samninga við Evrópusambandið, nokkuð sem er ekki uppi eftir að við erum búin að festa okkur í þetta net. Við þær aðstæður sem við búum tel ég að við eigum að gera það besta. Vegna þess að hv. þm. vitnaði í orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, sem er fjarverandi núna, um afstöðu Svía til evrunnar þá átti hann við þá afstöðu sænsku verkalýðshreyfingarinnar að hún vildi hafa eins konar viðlagasjóð til staðar til að bregðast við sveiflum í efnahagslífinu ef evran yrði tekin upp. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, að 25% gengissig er ávísun á stórkostlega kjaraskerðingu einnar þjóðar og skerðir kaupmátt hennar. Hún segir að sænskir jafnaðarmenn hefðu aldrei fallist á slík úrræði, ekki einu sinni kallað það úrræði. En einhvern tímann hefði sænskum jafnaðarmönnum þótt óásættanlegt að atvinnuleysi í landinu færi yfir 10% eins og gerðist. Allt er þetta spurning um að velja og hafna, forgangsraða og leggja niður fyrir sér á hvað maður leggur mesta áherslu á, atvinnustigið eða aðra þætti í efnahagslífinu.

Herra forseti. Það er rétt og það er þess vegna sem við skipum okkur í ólíkar sveitir. Lífsskoðunin birtist í því hvernig við viljum halda á málum, hvernig við röðum okkur í flokka til þess að stefna að breyttu samfélagi og hvernig við nálgumst þau markmið sem við setjum fram. Satt best að segja þá höfum við mörg svipuð markmið en leiðirnar sem við viljum fara að þeim eru ólíkar. Hvort tengingin var þarna á milli þar sem þingmaðurinn dregur samasemmerki, er aukaatriði. Viðbrögð mín voru að benda á úrræðin sem við höfum verið að nota að undanförnu sem eru afskaplega vond og ég er sannfærð um að hefði verið hægt að sporna gegn ef menn hefðu brugðist tímanlega við því sem var í pípunum. En ekki meir um það. Þingmaðurinn nefndi skoðanakönnun um EES. Það var ofboðslega hávær umræða um framsal, um að samningurinn bryti í bága við stjórnarskrá og um að við værum að missa forræði á okkar málum. Ég er alveg sannfærð um að þeir sem lýstu því yfir í skoðanakönnun að þeir vildu ekki EES-samninginn hafa trúað því. En ég tek líka alveg mark á skoðanakönnunum, jafnt hvort þær henta því sjónarmiði sem er uppi hjá mér eða einhverju sem er andstætt viðhorfum mínum. Það finnst mér vera alveg öfugt hjá t.d. flokki hv. þm. vegna þess að hann nefnir þessa skoðanakönnun um EES. Þegar flokkur hans hefur fengið gífurlega fínar fylgiskannanir þá hefur mér heyrst að flokkurinn hans líti svo á að það sé í raun fylgisstaðfesting, en þegar skoðanakannanir koma um vilja fólks til að skoða aðild að Evrópusambandinu þá heitir það skoðanamyndun og rangar upplýsingar.

Herra forseti.  Ég tek undir með hv. þm. að að sjálfsögðu hefði átt að grípa til allt annarra efnahagsúrræða hér á landi en að láta gjaldmiðilinn veikjast eins og gert var. Það hefði verið hægt að treysta undirstöður atvinnulífsins á annan og miklu skynsamlegri hátt en þennan. Ég er alveg sammála því að þetta var uppgjöf. En það sem ég er að leggja áherslu á er að þegar við forgangsröðum í stefnumótun okkar og í pólitík þá vil ég forgangsraða atvinnustiginu mjög framarlega. Ég held að eitt alvarlegasta þjóðfélagsmein sem getur herjað á nokkra þjóð sé atvinnuleysi. Ég held að það fari mjög illa með hvert þjóðfélag. Aðeins um hinar pólitísku skorður við fjárfestingum alþjóðaauðhringa, og þar er aftur vísað í hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Ég held að þar hafi verið átt við þá pólitík sem stofnanir á borð við Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hafa fylgt og lagt til grundvallar lánveitingu og styrkja til fátækustu þjóða heimsins og það höfum við gagnrýnt.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það. Ég forgangsraða atvinnuþátttökunni framarlega og vil að allir þegnar þessa lands hafi sín tækifæri og möguleika á að lifa með reisn og vera gildir þegnar í samfélaginu. Ég forgangsraða því mjög framarlega. Um þjóðaratkvæði vil ég segja að þegar EES-samningurinn var gerður og lögfestur á Alþingi þá var það skoðað mjög vel og fengin lögfræðileg álit um að hann bryti ekki í bága við stjórnarskrá, hann gæfi ekki tilefni til þjóðaratkvæðagreiðslu. Strax í þeirri umræðu var sagt að ef aðild að Evrópusambandinu yrði skoðuð þá væri óumdeilt að um það mundi fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla. Hvort við mundum hugsanlega í dag, eftir þá umræðu sem hefur orðið almennt um framsal og fullveldi, samt hafa viðhaft þjóðaratkvæðagreiðslu, veit ég ekki. En það er óumdeilt að verði það ofan á hjá einhverri ríkisstjórn á komandi árum að skoða aðildina að Evrópusambandinu þá verður það borið undir þjóðaratkvæði. Ég ber mjög mikla virðingu fyrir því og ég treysti þjóðinni. Ég treysti þjóðinni og vil lúta niðurstöðu hennar, á hvorn veg sem yrði. Þannig eigum við að fara að í lýðræðisríki. Það er það sem er svo mikilvægt. Þess vegna er mér algjörlega fyrirmunað að skilja af hverju menn eru svona ofboðslega hræddir við umræðuna, af hverju menn ríghalda í einhver fá atriði og berja þau fram í hvert einasta skipti sem einhver umræða verður í þessum sal, af hverju menn reyna ekki saman að leita svara við þessum áleitnu spurningum og fáist niðurstaða, þá skoði þeir stöðuna.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanrrh. fyrir skýrslu hans sem er að venju mjög yfirgripsmikil og tekur á flestum þáttum utanríkismálanna. Ég tek einnig undir þakkir til starfsmanna utanríkisráðuneytisins. Ég er alveg sammála því sem komið hefur hér fram um að á vegum ráðuneytisins úti í heimi er unnið afskaplega mikið og þarft starf sem þjóðin nýtur góðs af og hefur svo sannarlega skilað sér. Ræða hæstv. utanrrh. snerist að mestu um sjálfbæra þróun og er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að taka undir þau sjónarmið að við verðum að lifa í sátt við náttúruna og að jafnvægi ríki við nýtingu auðlinda, en hvað okkur Íslendinga varðar er það spurning um líf og dauða. Það er að sjálfsögðu óumdeilt að Íslendingar hafa með ýmsu móti gert þennan sáttmála við náttúruna til að jafnvægi ríki og getum við sagt að í orkumálum, t.d. jarðvarma, gufu og fallvötnum, hafi þetta tekist með ágætum og við getað kennt öðrum þjóðum hvernig eigi að nýta orkulindir með sjálfbærum hætti og skapa þar með mikla hagsæld fyrir viðkomandi þjóð. Það hefur svo sannarlega tekist hjá Íslendingum og er það mjög til eftirbreytni. Sjálfbær þróun fiskveiðanna hefur verið mikið og eðlilegt markmið okkar. Kannski hefur ekki tekist eins vel þar. Eigi að síður má segja að Íslendingum hafi þó með þeim aðferðum sem notaðar eru í dag, þ.e. með kvótaúthlutunum, tekist að ná stöðugleika eins og er. Það gengur of hægt að byggja upp þá fiskstofna sem við eigum, en við vonum að það muni takast. Þær aðferðir sem við höfum beitt við fiskveiðarnar eru líka mjög nútímalegar og okkur hefur með þeim tekist að nýta okkur nýjustu tækni á þessu sviði sem hefur verið þróuð hér á Íslandi og ber að þakka sjómönnum okkar sem eru afskaplega framsýnir og duglegir og eins að sjálfsögðu þjónustuaðilum sem þjónusta útgerðina og útgerðarmönnum fyrir það hversu nýjungagjarnir þeir hafa verið og fljótir til. Samt hefur mér ekki líkað ýmislegt í sjávarútvegsstefnunni. Mér líkar ekki, þegar við köllum okkur sjálfbæra og umhverfisvæna, hvernig við höfum leyft fullvinnsluskipum að henda fyrir borð um 40% af öllum þeim afla sem inn fyrir borðstokk þeirra skipa kemur. Það er staðreynd að í dag vinna um 60 skip afla sinn um borð en þau veiða um 150 þúsund tonn, eða nálægt 40% af öllum botnfiskafla sem leyfilegt er að veiða við Íslandsstrendur. Af þessum 150 þúsund tonnum fara 60 þúsund tonn í hafið aftur. Ég hef látið reikna það út lauslega hvað þessi afli væri verðmikill. Ef um væri að ræða útflutning þá eru um 1,5 milljörðum hent í hafið með þessu móti. Þó er það kannski ekki aðalatriðið í þessu samhengi hjá mér heldur sóðaskapurinn og virðingarleysið sem mér finnst koma fram hjá Íslendingum gagnvart auðlindinni sem slíkri. Við erum að henda þarna beinum og hausum. Við erum að henda þarna roði og reyndar slógi og alls konar úrgangi. Þessu er hent í mjög stórum stíl frá þessum skipum. Þessu er hent á mjög þröngu svæði oft og tíðum þannig að þetta dreifist ekki yfir stórt svæði heldur er þessu hent nánast eins og í kringum frystihús. Munurinn er bara sá að þetta fer á hafsbotninn en ekki kringum frystihús eins og á landi. Sumir hafa haldið því fram að það sé mjög gott fyrir lífríkið í hafinu að fá þennan úrgang niður á botninn því að þar væru hin og þessi botndýr sem ætu þetta. Ég held samt þegar litið er á þá staðreynd að niður við botninn er yfirleitt ekki nema tveggja gráðu hiti og ekki mikið um botndýr sem vinna á þessu nema á mjög löngum tíma, að þetta sé einhver óskhyggja eða falsrök. Þetta er ekkert sambærilegt við það t.d. að loðnan hefur gengið hér á fjörur og hefur eyðst á mjög skömmum tíma. Loðnan er að mestu leyti vatn og engir beinhryggir sem koma þaðan. Mér finnst ósköp svipað að henda afla fyrir borð og ef öllum sláturúrgangi væri hent út á tún og hann látinn liggja þar þangað til hann rotnaði. Ég veit að engum sem býr í þessu landi mundi líka það vel að ganga þannig um náttúruna. En þannig göngum við um lífríkið í sjónum og það líkar mér illa. Ég vona að íslensk stjórnvöld taki á þessu máli og að íslenskir útvegsmenn opni augu sín fyrir því að þetta er ekki umgengni sem menn geta borið virðingu fyrir. Herra forseti. Ég hef lagt fram lagafrv. í þessu skyni og vona að það veki einhverja umræðu og leiði síðan til þess að stjórnvöld taki þetta upp á sína arma. Það sem tengist sjávarútvegsmálum svo enn frekar í þessari umræðu, herra forseti, er sú mikla umræða sem hefur farið fram um inngöngu Íslendinga eða hugsanlega aðild Íslendinga að Evrópusambandinu. Ég held að flestallir ræðumenn hér hafi rætt það með einhverju móti. Eins og kom hér fram áðan hefur stefna Sjálfstfl. verið ljós. Það er alveg klárt að stefna Sjálfstfl. er að sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu. Það hefur verið rætt, bæði á landsfundi og í flokknum sjálfum. Einstakir þingmenn og formaður flokksins hafa flestir lýst yfir skoðunum sínum hvað þetta varðar. Ég vil segja bara fyrir mína parta að ég er algjörlega sammála þeirri stefnu, meginstefnu, að við getum ekki undir þessum kringumstæðum gengið í Evrópusambandið. Spurningin er náttúrlega sú hvort við getum nokkurn tímann gert það, hvort að nokkurn tímann verði staðan slík að við getum afsalað okkur þeim miklu hagsmunum sem felast í fiskimiðunum og fiskstofnunum. Einnig verður að velta því fyrir sér hvort það fyrirkomulag sem við höfum beitt við fiskveiðarnar að tengja aflakvóta við skip sé ekki líka mjög hættulegt ef við gengjum í Evrópusambandið þar sem algjört frelsi á sölu fyrirtækja yfir landamæri ríkir og kvótinn fylgir skipinu. Það væri þess vegna auðvelt að kaupa upp öll skip landsmanna og þá um leið upp allan kvóta. Hvar sætum við þá? Ég sé fyrir mér alveg feiknalega mikil vandamál rísa ef við förum að leita eftir þeim leiðum. Ljóst er að við fáum engar undanþágur, það hefur legið fyrir og ég veit ekki betur en það komi fram í bók Samfylkingarinnar. Einnig kemur þetta fram í þeim hugleiðingum sem Framsfl. hefur verið með og þeir sérfræðingar sem hafa talað um þetta eru flestallir sammála um að Rómarsáttmálinn taki afdráttalaust á málinu og þannig verði sameiginleg forsjá yfir sjávarútvegsmálum. Ég segi ekki að það verði eins slæmt hjá okkur og hjá Möltu, en við munum að sjálfsögðu hafa einhver yfirráð eins og eftirlit og við munum um tíma hafa einhver yfirráð yfir kvótanum en til lengri tíma litið hlýtur þetta að fara allt saman til sameiginlegra yfirráða í Brussel. Það er bara eðli Evrópusamningsins, að teknar verða sameiginlegar ákvarðanir. Aftur á móti hef ég alltaf verið og er Evrópusinni og auðvitað skiptast menn í annars vegar í Evrópusinna og Ameríku, eða sumir vilja tengjast bara NAFTA. Ég hef aftur á móti talið að EES-samningurinn hafi veitt okkur þau réttindi sem við þurfum og ,,frelsin fjögur`` sem oft voru til umræðu hér einu sinni, hið frjálsa flæði fólks, fjármagns, vöru og þjónustu, hafa veitt okkur þau réttindi innan Evrópusambandsins sem við þurfum. Ef við förum lengra erum við einfaldlega búin að missa af því sjálfstæði sem við verðum að eiga sem þjóð. Ég geri því ráð fyrir að umræðan eigi eftir að verða miklu lengri. Mér heyrist það og þær skoðanakannanir sem hafa farið fram eru afskaplega sláandi. Ég held fyrst og fremst að það stafi af því að almenningur hefur ekki beinlínis áttað sig á þessu. Það er ekkert einfalt að skilja hvað gerist við svona samning. Morgunblaðið gerði ágæta úttekt á þessu um helgina og lesturinn á henni sýndi okkur nú hvað þetta er í rauninni flókið. Norðmenn töldu sig gera góðan samning, stjórnvöld þar töldu sig gera mjög góðan samning, en þegar upp var staðið þá voru flestir sammála um að samningurinn hefði verið frekar lélegur og margir sögðu mjög lélegur. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um þetta og vil að endingu minnast aðeins á varnar- og öryggismálin og utanríkismálin, sem nú hafa þróast eins og fram kemur í ágætri skýrslu hæstv. utanrrh. á þann veg að utanríkismálin og öryggis- og varnarmálin eru meira og meira að færast yfir til Evrópusambandsins. Við vitum að heilmikil andstaða er gegn því að þetta þróist á þann veg, sérstaklega hjá Bretum og mörgum þjóðþingum, en þetta virðist þó vera stefna og straumur sem ekki verður stöðvaður. Þeir þættir sem snúið hafa t.d. að varnar- og öryggismálum og voru innan VES, eða Vestur-Evrópusambandsins, hafa færst yfir til Evrópusambandsins og eru núna undir stjórn Solana. Þær hugmyndir sem eru um þingmannasamkundu Vestur-Evrópusambandsins hafa verið í þá áttina að þingmannasamkundan ætti að verða hluti af Evrópuþinginu. Ég er alveg hjartanlega inni á því eins og mér finnst hæstv. utanrrh. vera, að við eigum að reyna að fylgja þessu eins mikið og við getum. Við eigum að reyna að vera innan VES með þau réttindi sem við höfum haft. Þó svo að völd Vestur-Evrópusambandsins hafi minnkað, þá eru þau mjög mikilvægur vettvangur í Evrópuumræðunni, bæði í varnar- og öryggismálum og þau verða það áfram. Evrópuþjóðþingin munu aldrei afsala sér varnar- og öryggismálum alfarið til Evrópusambandsins, a.m.k. ekki í nánustu framtíð. En aftur á móti gæti svokallaður Evrópuher haft þær afleiðingar að það yrði sameiginlegt forræði sem ekki er gott að átta sig á hvernig þróaðist. Ég hef því talið mjög nauðsynlegt fyrir okkur sem þjóð að styrkja stöðu okkar innan Vestur-Evrópusambandsins eins og við getum, að sjálfsögðu innan NATO líka, enda tengdust þau tvö bandalög, NATO og Vestur-Evrópusambandið, órjúfanlegum böndum og að margra mati hefði það vel getað virkað áfram, en sá einbeitti vilji Evrópusambandsins að fara af stað með sína eigin varnar- og öryggismálastefnu með meiri krafti en áður réð því hvernig fór.

Herra forseti. Hv. þm. sagði sem svo þegar hann fór yfir það hvernig þjóðin hefði nýverið tjáð hug sinn í skoðanakönnunum um afstöðuna til Evrópusambandsaðildar, að mikil umræða eigi eftir að fara fram, fólk átti sig ekki á þessu. Hann sagði sem svo að fólk átti sig ekki á því hvað gerist við svona samning eins og við mundum þurfa að ganga í gegnum með samningaviðræðum um hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. Hann sagði eitthvað á þá leið að erfitt væri að segja hvað gerðist og vísaði þar í reynslu Norðmanna af samningaferli við Evrópusambandið. Herra forseti. Ég vil einmitt vekja athygli á því að Norðmenn hafa tvisvar sinnum farið í gegnum samningaviðræður við Evrópusambandið um hugsanlega aðild, fellt hana í bæði skiptin. Ég held að það sé einmitt þannig, herra forseti, að íslenska þjóðin áttar sig ósköp vel á því hvað er að gerast. Hún áttar sig á því að Evrópusamstarfið er í hættu undir hatti EES-samningsins. Það mun ekki þjóna hagsmunum okkar nægilega til framtíðar að hafa treyst á þann samning til þess að halda úti slíku samstarfi og íslenska þjóðin áttar sig líka á því að einu rök Sjálfstfl., Vinstri grænna og þeirra sem hafa barist jafnvel gegn því að sú umræða fari fram, eru þau að við séum að afsala sjálfstæði okkur yfir fiskimiðunum. Það er það sem höfuðáherslan er lögð á. Því hlýtur maður að spyrja, herra forseti: Er ekki rétt að láta á það reyna? Og maður hlýtur einnig, herra forseti, að spyrja hv. þm., hvort ekki megi skilja það á máli hans að ef við fengjum ásættanlega niðurstöðu í samningum um yfirráðin yfir auðlindinni, að hann væri þá tilbúinn að ganga í Evrópusambandið? Hann leggur höfuðáherslu á að það sé það sem standi í vegi. Hann útilokar fyrir fram að hann nái árangri í samningaviðræðum. En ef á það er látið reyna og niðurstaðan er jákvæð, er hann þá tilbúinn að ganga inn í Evrópusambandið?

Herra forseti. Ég held að búið sé að láta mikið á það reyna af Norðmönnum. Norðmenn létu fara fram mjög mikla könnun á þessu fyrir sig. Þeir töldu sig hafa náð góðum samningi sem þegar grannt var skoðað af hagsmunasamtökum ásamt mörgum öðrum heildarsamtökum í Noregi reyndist hann haldlítill hvað varðaði sjávarútveginn. En vissulega er sjávarútvegurinn ekki nærri eins mikilvægur fyrir Norðmenn og okkur, þannig að það er kannski engu saman að jafna. Sjávarútvegurinn skiptir sköpum fyrir okkur. Ef við töpum höndunum af sjávarútveginum, þá erum við sem þjóð í hættu og það er náttúrlega ekkert skrýtið þó menn hafi það sem útgangspunkt. Þó er auðvitað annað sem mér finnst koma vel inn í þá umræðu og það er hin sameiginlega mynt. Ég geri ráð fyrir því að ef menn á annað borð ganga inn í Evrópusambandið, þá munu þeir líka taka upp evruna. En eins og margoft hefur komið fram er efnahagur okkar þannig að hann byggist á allt öðrum takti en annarra þjóða Evrópusambandsins og því mjög erfitt fyrir okkur að taka upp sameiginlega mynt. Ég er viss um að ef við færum inn í Evrópusambandið, þá held ég að margt mundi breytast hjá okkur sem við mundum ekki endilega getað séð fyrir, þess vegna var ég nú að tala um að svona samningar eru mjög flóknir og erfitt að sjá hvernig þeir þróast. Ég er ekki að segja að svartsýnustu spár séu þær einu réttu, en ég held að raunsæi, ef maður notar raunsæja hugmyndafræði í þessu, þá er innganga í Evrópusambandið óraunhæfur kostur fyrir Íslendinga um ókomna framtíð.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson kom einmitt að kjarna málsins. Hann kom einmitt að því að sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnugrein okkar Íslendinga sem við byggjum afkomu okkar að miklu leyti á og þess vegna hefur það mikla þýðingu í hugsanlegum samningaviðræðum við Evrópusambandið og þar af leiðandi fráleitt að tala um aðrar þjóðir í því samhengi sem byggja afkomu sína alls ekki á sama hátt á sjávarúvegi, eins og Norðmenn, og eru með allt annars konar þjóðarbú en við búum við. Herra forseti. Vissulega er það svo að við vitum aldrei nákvæmlega fyrir fram hvaða áhrif aðild að Evrópusambandinu muni hafa. En besta leiðin til að kanna það er að sækja um aðild, láta reyna á það í samningaviðræðum hversu langt við komumst með hin stóru mál sem við höfum hvað mestar áhyggjur af. Ég trúi að ég og hv. þm. séum sammála um að við munum aldrei samþykkja slíkan samning nema fyrir liggi að ásættanleg niðurstaða náist hvað sjávarútveginn varðar. Það held ég að allir séu sammála um, bæði þeir sem eru með og á móti Evrópusambandinu. En ég er líka þeirrar skoðunar, herra forseti, að ég er alveg viss um að mjög margt er jákvætt sem við sjáum ekki fyrir sem mundi koma í ljós ef við gerðumst aðilar og hefur oft komið í ljós þegar við höfum gerst aðilar að alþjóðlegu samstarfi og er þar kannski EES-samningurinn hvað skýrasta dæmið. Það höfðu mjög margir efasemdir um þann samning, m.a. Sjálfstfl. sem var á móti honum allt þangað til að mynduð var ríkisstjórn með Alþýðuflokknum árið 1991, þegar tekin var stefnubreyting í því máli. Menn höfðu efasemdir um þann samning og höfðu það margir mjög lengi. En hjá mörgum þeirra aðila, m.a. Alþýðusambandinu, hefur afstaða manna breyst gríðarlega síðan þá og ég vil meina að allflestir, fyrir utan kannski einstaka aðila, séu sáttir við þann samning og telja að hann hafi fært okkur gríðarlegar hagsbætur fyrir íslenskt þjóðarbú og þjóðlíf.

Herra forseti. Ef við ákveðum að sækja um aðild að Evrópusambandinu, þá gerum við það vegna þess að við ætlum að ganga inn í það.  Þess vegna held ég að allt annað sé blekkingaleikur. Verið er að afvegaleiða fólk með því að segja að einhverjir samningsfletir séu á sjávarútvegsmálunum 

Þeir höfnuðu samningnum.

Norðmenn höfnuðu samningnum einmitt vegna þess að það sem kom út úr samningaferlinu var ekki ásættanlegt og þá sérstaklega í sjávarútvegsmálum. 
            

Ekki samtal.

Fyrirgefðu, herra forseti. En svona fór um sjóferð þá hjá Norðmönnum og þeir hafa lært af reynslunni. En hv. þm. talaði um að EES-samningurinn hefði ekki verið allra. Það er alveg rétt og Sjálfstfl. var áður á níunda áratugnum, eða hluti hans kannski, ekki sammála þeim samningi en Sjálfstfl. kom heill inn í þá umræðu 1991 og var sá flokkur sem leiddi þá umræðu ásamt Alþýðuflokknum til lykta og það er enginn sem ber á móti því. Ég hef sagt það áður að Sjálfstfl. hefur verið mjög farsæll í ákvörðunartökum sínum í utanríkismálum og alþjóðamálum og má þar benda á m.a. NATO, Sameinuðu þjóðirnar og EES.

Herra forseti. Stjórnmálin eru skrýtin á stundum. Þegar hv. þm. Kristján Pálsson telur að lítil von sé til þess að Sjálfstfl. muni nokkru sinni fallast á að Íslendingar sæki um aðild að Evrópusambandinu verð ég að rifja upp að Sjálfstfl. hefur sýnt ótrúlega hentistefnu varðandi afstöðu sína til Evrópu. Hv. þm. verður að muna að það var vinstri stjórn sem undirbjó EES-samninginn. Þá var Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu. Hann vildi komast í ríkisstjórn og það var sett sem skilyrði af Alþýðuflokknum að hann kokgleypti fyrri andstöðu sína við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Það tók hann ekki nema hálfa nótt að gera það, herra forseti. Því var það svo að Sjálfstfl. sneri afstöðu sinni á einni nóttu. Skyldi það geta gerst aftur, herra forseti? Ég skal ekkert um það segja. En það gæti gerst. Ég vil ekki vera ókurteis við hv. þm. en mér finnst það lýsa ótrúlegri fáfræði þegar hann heldur því fram að það sé sjálfgefið að ef Íslendingar sækja um aðild að Evrópusambandinu þá verði þeir að hleypa hér óvígum flota útlendra þjóða inn í fiskveiðilögsöguna. Hv. þm. sagði að við yrðum að afsala okkur auðlindinni, hann orðaði það svo. Þetta er það sama og maður hefur hlustað á hv. þm. Sjálfstfl. segja aftur og aftur. Ég held að það sé ekki með nokkru móti hægt að halda því fram að slíkt muni gerast. Hv. þm. sagði að það væri ekki hægt að fá neinar undanþágur frá Rómarsáttmálanum. Ég hugsa að það sé rétt hjá hv. þm. Svo sé líka rétt hjá honum að það komi fram í þeirri bók sem hann vitnað til hérna. Það má ekki gleyma því að aðildarsamningarnir eru jafnréttháir þeim samningi. Í gegnum þá hafa menn náð ýmsu fram. Það þýðir heldur ekki, herra forseti, að koma hér og tala um Noreg. Þar var allt annað uppi á teningunum. Norðmenn urðu að gera það sem enginn íslenskur stjórnmálamaður mundi koma með heim frá Brussel, þ.e. norsk stjórnvöld urðu að leggja til að erlendar þjóðir fengju fastar veiðiheimildir innan lögsögunnar. Það mundum við aldrei gera.

Herra forseti. Ég vil leiðrétta hv. þm. Ég sagði aldrei að það kæmi óvígur floti frá Evrópusambandinu og veiddi upp allan fiskinn hér. Ég sagði að vegna þess að íslenski flotinn og fiskveiðikerfið væri sett þannig upp að veiðiheimildirnar tengdust skipum yrði auðvelt að kaupa upp flotann með þeim hætti og kvótann um leið og þar með værum við búnir að missa yfirráðin yfir öllu okkar. Ég er ekki að segja að það sé eitthvað óeðlilegt að fá erlenda fjárfestingu inn í landið. Það yrði þó að vera undir þeim formerkjum að við hefðum yfirráðin yfir sjávarútveginum og auðlindinni í okkar hendi. Það var það sem ég var að segja við hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég veit ekki hvað hv. þm. er að tala um hentistefnu þegar hann snýr að Sjálfstfl. Af því hv. þm. talaði um vinstri stjórnina sem var þar á undan þá man ég ekki betur en þá hafi Alþýðubandalagið og Framsfl. greitt atkvæði gegn þessu þegar það kom til afgreiðslu í þinginu hér árið 1991.

Ekki utanríkisráðherra.

Ég var ekki að tala um hæstv. utanrrh. Ég var nú að tala um Framsfl. í heild. Ég var reyndar ekki í þinginu þá og man ekki hvort hæstv. utanrrh. sat þá hjá eða hvað. Ef ég man rétt þá var það þannig að hann sat hjá. Aftur á móti þá spyrjum við að leikslokum í svona málum og Sjálfstfl. stóð einhuga að þessari samþykkt þegar hún kom. Ég held, herra forseti, að ég muni ekki fara frekar út í þetta hér, en bíð eftir seinna andsvari hv. þm.

Herra forseti. Mér skildist á ræðu hv. þm. áðan að útlendingar kæmust inn í landhelgina með tveimur aðferðum. Annars vegar mundi aðild okkar að Evrópusambandinu beinlínis leiða til þess að yfirstjórn fiskveiðimála mundi hleypa þeim inn í landhelgina. Ég skil það svo núna að hv. þm. sé þeirrar skoðunar að hin sameiginlega sjávarútvegsstefna leiði ekki til þess. Hin leiðin sem hann bendir á er hið svokallaða kvótahopp, herra forseti. Það er útbreiddur misskilningur að kvótahoppið sé eitthvert verulegt vandamál, t.d. í Bretlandi og í Danmörku. Báðar þessar þjóðir hafa gripið til sérstakra aðferða til að tryggja að þeir sem nýta fiskveiðiheimildir hafi raunveruleg efnahagsleg tengsl við viðkomandi ríki. Þetta er heimilt samkvæmt sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins og þessar aðgerðir byggjast m.a. á niðurstöðum Evrópudómstólsins. Ég rifja það upp að þegar hingað kom sjávarútvegsráðherra Bretlands í heimsókn, Elliot Morley að nafni, líklega árið 2000, þá staðfesti viðkomandi í sjónvarpi, í þætti sem hét Aldahvörf, að kvótahopp væri ekki lengur neitt vandamál í breskri útgerð. Ef Bretar og Danir geta þetta þá hljótum við að geta þetta. Ég get svo sem rifjað það upp líka, herra forseti, að kvótahoppið hafi aldrei verið nema svona u.þ.b. svolítið meira en fræðilegur möguleiki. Ég held að það hafi alltaf verið hverfandi lítið. Að því er Noreg varðar þá gerðist það auðvitað að Norðmenn hafa aðra stöðu en við vegna þess að þeir hafa sameiginlega efnahagslögsögu með Evrópusambandinu. Þeir urðu að fallast á að Evrópusambandið fengi veiðiheimildir innan efnahagslögsögu Noregs. Það var það atriði fyrst og síðast held ég sem leiddi til þess að samningurinn var felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Það var ekki ljóst, eftir því sem ég hef lesið, að Norðmenn mundu frá úthlutun langt inn í framtíðina miðað við þá reynslu sem þeir höfðu á einhverjum ákveðnum tíma í veiðum innan lögsögu sinnar. Þannig er ekkert sem tryggir í sjálfu sér að í framtíðinni verðum við einir um að fiska í íslenskri landhelgi ef við göngum inn í Evrópusambandið. Ég hef ekki getað lesið það. Ég skal samt ekki fullyrða um það. Ég held að þetta sé í algjörri óvissu. Meðan þetta er í svo mikilli óvissu er ekki hægt að halda neinu öðru fram en að þetta sé alla vega mjög óklárt. Mér hefur verið sagt að kvótahoppið hafi verið gríðarlega mikið, m.a. hafi Spánverjar eignast 20% af öllum breskum kvóta til ráðstöfunar. Hvað þýddi það fyrir Íslendinga ef 20% af íslenskum botnfiskkvóta færðist yfir til annars lands? Það þýddi 80.000 tonn. Hvaðan ættum við að taka þau 80.000 tonn? Það gefur augaleið að það yrði mikil blóðtaka ef svo færi. Ég er ekki nógu kunnugur þessu til að átta mig á því hvers vegna þetta gæti ekki orðið 80%, ef út í það væri farið.

Herra forseti. Umræðan sem hér hefur staðið í dag hefur að mörgu leyti verið fróðleg og skemmtileg. Ef ég ætti að þakka einhverjum fyrir þessa umræðu, fyrir utan hæstv. utanrrh. sem ég hef þegar gert, vildi ég þakka hv. þm. Vinstri grænna fyrir að hafa tekið ákaflega málefnalega þátt í umræðu sem hér hefur farið fram um Evrópusambandið. Auðvitað sakna ég hins vegar að sjá hér hv. þm. Sjálfstfl. færa rök fyrir sínu máli, eins og mér finnst hv. þm. Vinstri grænna hafa gert með skörulegum hætti. Ég er ekki sammála rökum þeirra, eins og ég kem að í máli mínu á eftir en mér finnst vanta á að hv. þm. Sjálfstfl. komi með alvörurök. Það dugir ekki koma og segja: Ja, formaður Sjálfstfl. hefur staðið í þessari umræðu af hálfu flokksins, eins og einn hv. þm. gerði. Þingmenn verða að koma hingað og færa rök fyrir máli sínu. Það er ekki hægt að koma og halda fram einhverjum tuggum sem menn hirða héðan og þaðan. Ég verð að segja að ég hef verið hissa á því sem ég get ekki kallað annað en vanþekkingu af hálfu hv. þm. Sjálfstfl., t.d. á því hvað hin sameinaða sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins mundi þýða fyrir Ísland. Ef það er eitthvað sem hæstv. utanrrh. hefur gersamlega mistekist á sínum ferli, þá aðallega allra síðustu missiri, þá er að upplýsa samstarfsflokkinn um hvað í þessu felst. Herra forseti. Áður en ég kem að Evrópusambandinu aftur langar mig að drepa hér á tvö mál og spyrja hæstv. utanrrh. um þau. Annað er mál sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur fjallað um í umræðunni og varðar Palestínu. Palestína er mál sem við þm. Samfylkingarinnar höfum tekið mjög upp á okkar arma og ekki bara við, heldur þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég verð var við mikinn skilning á bágum kjörum palestínsku þjóðarinnar hjá stjórnarflokkunum líka. Mig langar að spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann telji ekki rétt að hið háa Alþingi tjái vilja sinn til þessa máls með því að samþykkja tillögu þar sem stefna þingsins í þessu kæmi fram áður en við ljúkum þingi í vor. Eins langar mig að spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann muni á næstunni taka ákvörðun um að þiggja þau boð sem hann hefur áður tjáð þinginu að fyrir liggi frá Ísrael og Palestínu um heimsókn þangað. Ég held að það skipti miklu máli að hæstv. utanrrh. fari sem fulltrúi smáþjóðar sem hefur kröftuga rödd á alþjóðavettvangi, láti skoðanir íslensku þjóðarinnar í ljósi og sýni hina breiðu samstöðu sem hér er að finna varðandi ofríki Ísraels, segi það bæði við ísraelsku ríkisstjórnina og sýni Palestínumönnum stuðning í verki. Hitt atriðið sem ég vildi inna hæstv. utanrrh. eftir eru viðræður við Bandaríkjamenn um bókun sem rann út á síðasta ári við tvíhliða varnarsamning okkar við Bandaríkin. Ég hef alltaf, herra forseti, þó ég sé ekki sérstakur sérfræðingur um þann samning, litið svo á að bókanir við hann fælu í reynd í sér útfærslu á samningnum. Nú rann sú bókun út á síðasta ári. Hver er þá staðan í þessu máli núna? Mér finnst satt að segja dálítið umhendis, herra forseti, ef samningur af þessu tagi er í lausu lofti. Ég ímynda mér að hann sé þannig núna, fyrst bókunin hefur runnið út, að innihald síðustu bókunar sé enn í fullu gildi. En væntanlega bara fram að þeim tíma að Bandaríkjamenn breyta einhverju. Þeir hafa samkvæmt núverandi stöðu, eins og ég skil, möguleika til þess að taka einhliða ákvarðanir um það. Herra forseti. Mig langaði aðeins að reifa Evrópumálin. Mér finnst umræðan sem hér hefur staðið verið nokkuð góð. Þó verð ég að segja að umræðan sem ég hef átt við formann Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er í raun umræðan sem ég hefði gjarnan viljað sjá milli hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. Þeir skoðanapólar sem hafa tekist á í þeim skoðanaskiptum milli Samfylkingarinnar í dag annars vegar og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hins vegar eru að sjálfsögðu þeir skoðanastraumar sem leika líka milli jaðra ríkisstjórnarinnar. Auðvitað er það nokkuð sérkennilegt þegar maður hugsar til þess að þjóðfélagið allt hefur leikið á reiðiskjálfi síðustu viku eftir skoðanakannanir um ESB vegna umræðna sem hafa farið fram hvarvetna, að þá skuli ríkisstjórnin ekki færa þá umræðu inn í þessa sali, sér í lagi þegar horft er til þess að hæstv. utanrrh. hefur teflt fram mörgum hugmyndum sem eru nýstárlegar og verðskulda sannarlega að þær séu ræddar hér inni á hinu háa Alþingi. Mér finnst þegar upp er staðið eftir þennan dag að þrennt standi kannski upp úr varðandi Evrópuumræðuna. Það er í fyrsta lagi hin málefnalega fjarvera Sjálfstfl. Ég skil það svo að sá flokkur vilji í reynd ekki taka þátt í umræðu um meginatriði Evrópuumræðunnar. Herra forseti. Í annan stað finnst mér það merkilegt að við höfum nú verið að ræða hér í heilan dag og talsvert mikið um Evrópusambandið og það hefur fyrst og fremst verið um sjávarútveginn og áhrif aðildar að sjávarútvegi. Ég vek eftirtekt á því að þegar ég hóf fyrri ræðu mína hér í dag gerði ég grein í upphafi máls míns fyrir afstöðu minni til fullveldisins, því ég hef verið þeirrar skoðunar að það skipti mestu máli í umræðu íslensku þjóðarinnar. Ég er ekki lengur viss um að svo sé. Mér finnst það í sjálfu sér þakkarvert því ég tel að þau rök sem ýmsir hafa fært fram, m.a. forusta Samfylkingarinnar og hæstv. utanrrh., séu þá að meira eða minna leyti samþykkt af þeim sem eru aðilar að umræðunni. Í þriðja lagi, herra forseti, finnst mér merkilegt hvernig menn hafa rætt hér upptöku evrunnar. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég lýsti í dag, að það væri ákaflega farsælt fyrir íslenskt efnahagslíf að taka evruna upp sem gjaldmiðil. Ég ætla ekki að fara út í rökin fyrir því. En ég vil segja það hins vegar að ég hafna því alfarið að ekki sé hægt að gera þetta. Í fyrsta lagi vegna þess að hagkerfin séu ekki í takt, þ.e. hið stór-evrópska hagkerfi og hins vegar hið íslenska. Það kann vel að vera að svo sé í dag, herra forseti. En af sjálfu leiðir, eins og við höfum séð gerast annars staðar, að ef við tækjum upp evruna þá mundu þessi hagkerfi að sjálfsögðu stilla sig saman, þ.e. hið íslenska stilla sig eftir hinu evrópska. Hitt atriðið sem mér finnst merkilegt við málflutning þeirra sem gera evruupptöku að andstöðuatriði er sú skoðun að nauðsynlegt sé að hafa sjálfstæða mynt til þess að geta komið með stórfellt inngrip inn í hagsveifluna. Hvað þýðir það í sjálfu sér, herra forseti? Menn tala um atvinnuleysi og ég virði það auðvitað. En ég ætla ekki að gefa þessari ríkisstjórn eða öðrum ríkisstjórnum eitthvert fjarvistarleyfi frá því að stjórna efnahagsmálum eins og menn, gefa þeim þann möguleika að geta gripið inn í hagkerfið með stórfelldum gengislækkunum og geta alltaf horft til þess þegar þeim hefur mistekist að stjórna hagkerfinu. Herra forseti. Hæstv. utanrrh. hélt fund hérna úti á Hótel Borg fyrir tveimur árum og tók undir aðvörunarorð stjórnarandstöðunnar um viðskiptahalla. Þáverandi formaður fjárln. gerði það líka. Menn vissu að hverju stefndi. Tímasprengjan sprakk. Hún sprengdi gengið og það leiddi hér til þessarar verðbólgu sem aftur leiddi til þess að við þurftum að grípa til vaxtahækkana. Herra forseti. Svona hagstjórn vil ég ekki. Gleymum því ekki /að ef við erum að biðja um heimild til þess að geta gripið inn með gengisfellingum, þá erum við líka að biðja um heimild til þess að rýra kjör íslensks almennings og það eiga flokkar eins og Samfylkingin og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð ekki að gera. Ég hafna því þeim rökum sem hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa sett fram. Ég er ekki sammála þessu. Það sem mér fannst markverðast og best og heldast í röksemdafærslu hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs var vitaskuld þessi umræða sem tengist sjávarútvegi. Ég er að vísu algerlega ósammála hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um að mikil hætta sé á því að ef við gerumst aðilar að Evrópusambandinu þá mundi það leiða til þess þegar við þurfum að fara að endurnýja samning okkar um flökkustofna að Evrópusambandið mundi láta kné fylgja kviði. Ég skynja Evrópusambandið sem vinveittan risa, vinveittan gagnvart okkur, vinveittan gagnvart ýmsum smjáþjóðum og mér finnst smáþjóðir ekki hafa borið skarðan hlut frá borði í samningum við það. Það er með því hugarfari sem ég nálgast þetta samband. Ég lít ekki svo á fyrir fram að þeir séu fullir af vilja til þess að hrifsa til sín auðlindir okkar. Eigi að síður, herra forseti, verðum við að horfast í augu við staðreyndirnar. Það er samið um alla flökkustofnana nema kolmunnann og vitaskuld eru hagsmunir í húfi þar sem kolmunninn er. En ef við lítum á norsk-íslenska síldarstofninn þá er í gildi alþjóðlegur samningur eftir sérstökum rökum sem Íslendingar féllust á og ég held meira að segja að við í stjórnarandstöðunni höfum öll með einhverjum hætti fallist á. Ég skal ekki segja við höfum öll greitt því atkvæði. Sennilega höfum við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon setið hjá ár eftir ár og auðvitað veit hæstv. utanrrh. að ég hef nú ekki verið sammála öllu sem þar hefur komið fram. En samningurinn er fyrir hendi og hann er gerður m.a. með liðveislu Evrópusambandsins, þ.e. Evrópusambandið er aðili að honum. Eru einhverjar líkur á því að Evrópusambandið muni í framtíðinni þegar við erum komin þar inn og höfum meiri völd heldur en við höfum í dag innan þess, láta kné fylgja kviði og allt í einu fara að skerða okkar hlut? Að sjálfsögðu ekki. Tökum loðnuna sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi líka. Ég man nú svo sem ekki hvernig skiptingin er í dag, en mig minnir að Íslendingar hafi 78%, Grænlendingar og Norðmenn sitt hvor 11%. Á hverju byggist þetta? Á veiðireynslu. Og það gildir um flökkustofnana líka að úthlutun kvóta úr þeim byggist á veiðireynslu. Ég vísa því þessu á bug. Ég vísa þessu á bug. Það sem ég get rætt um við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og þá sem eru andstæðir aðild okkar á grundvelli sjávarútvegsstefnunnar er tvennt. Það er í fyrsta lagi sú staðreynd að heildarkvóti aðildarríkjanna yrði samkvæmt núverandi reglum og lögum sambandsins ákveðinn í Brussel. Ég skil það vel, bæði frá tilfinningalegu sjónarhorni og líka praktísku, að menn gjaldi varhug við því. Sérstaklega skil ég það vel frá tilfinningalegu sjónarhorni. Ég get alveg fundið þær tilfinningar sem bærast í brjóstum manna þegar þeir horfa fram á þetta. Ég hef tekið eftir því að hæstv. utanrrh. hefur t.d. í blaðaviðtölum sagt að þetta gangi ekki. Sama segir hv. þm. og formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Sama segja þeir sem stýra penna Morgunblaðsins. Auðvitað er það svo að fyrir fram á enginn að gefast upp fyrir því og segja að svona verði þetta. En eitt af því sem við þurfum að ræða er sú hugmynd sem hæstv. utanrrh. hefur komið fram með. Hann hefur sagt að það hljóti að koma til greina að svæðið umhverfis Ísland verði sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði. Hann hefur fært fram gild rök fyrir því. Jú, hin sameiginlega fiskveiðistefna Evrópusambandsins byggir á sameiginlegum þáttum og okkar sameiginlegu þættir sem eru innan efnahagslögsögunnar eru engir. Við höfum ekki sameiginlega efnahagslögsögu með öðrum eins og Malta og Noregur. Við höfum ekki sameiginlega staðbundna stofna eins og Noregur. Þetta eru því fullgild rök hjá hæstv. ráðherra fyrir því að setja þessa hugmynd fram. Og þau rök eru styrkt með þeirri staðreynd að svipað gildir með Miðjarðarhafssvæðið. Skylt stjórnfyrirkomulag gildir um Eystrasaltið. Það skiptir líka máli að menn eins og fyrrverandi sendiherra Evrópusambandsins á Íslandi, John Madison, og fyrrverandi forustumaður Evrópusambandsins, belgíski forsætisráðherrann fyrrverandi Dehaene, segja að þetta komi alveg til greina. Ég hef lesið það sem hæstv. ráðherra hefur sagt eftir fundi sína með þýskum stjórnvöldum sem við höfum alltaf fundið sérstaka velvild frá. Hæstv. ráðherra átti fund með utanríkisráðherra Þýskalands á dögunum þegar hann var í sinni Þýskalandsför að kynna þetta og án þess að hægt væri að leggja of mikla túlkun í það sem þar kom fram þá gat ég samt ekki annað en skilið það svo að skilningur væri á þessu atriði. Því vil ég spyrja hæstv. utanrrh.: Telur hann ekki þrátt fyrir alla Evrópufælni, þrátt fyrir alla hina opinberu Evrópufælni þessarar ríkisstjórnar og þrátt fyrir að umsókn sé ekki á dagskrá og þrátt fyrir að hann megi ekki opinberlega vinna að því að skilgreina samningsmarkmið, telur hann ekki eigi að síður hægt að nota þann kraft sem er að finna í utanrrn. til þess að kanna hljómgrunninn fyrir þessari hugmynd vegna þess að ef hún yrði samningsmarkmið af hálfu Íslendinga og ef búið væri að vinna henni brautargengi og ef sá sem færi til þess að semja við Evrópusambandið kæmi heim með þetta í farteskinu þá væri búið að slá á þessa röksemd sem t.d. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og fleiri hafa verið með í dag? Herra forseti. Hitt atriðið sem ég ætlaði að ræða við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon en kemst nú ekki til, er einmitt kvótahoppið. En ég er viss um að okkur gefst tími til þess að gera það síðar.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hvort ég væri því sammála að Alþingi ályktaði um málefni Palestínu. Mér finnst sjálfsagt að Alþingi álykti um þau málefni sem Alþingi kemur sér saman um að álykta og ég veit að það er til umfjöllunar að álykta um málefni Palestínu og ég hef ekkert nema gott um það að segja að svo verði gert. Það hefur verið gert áður og ég tel að full ástæða sé til þess nú. Að því er varðar heimboð til Ísraels og Palestínu þá komu í gær hugmyndir um dagsetningar í lok maímánaðar, sem að vísu verður akkúrat þegar hér verða kosningar sem ég tel nú ekki alveg heppilegt. Ég tel því að það yrði betra strax að loknum sveitarstjórnarkosningum hér á landi. Ég tel mig eiga erfitt með það sem formann stjórnmálaflokks að vera fjarverandi þegar sveitarstjórnarkosningar fara fram hér á landi. Ég er vanur að greiða atkvæði hér á landi og vil halda þeim sið. Hins vegar er þetta til athugunar og ekki er meira um það að segja að svo komnu máli. Að því er varðar bókun við varnarsamninginn þá hafa engar formlegar viðræður hafist milli aðila. Við bíðum átekta í þeim efnum. Það liggur ljóst fyrir hvað við Íslendingar viljum í sambandi við þau mál. Við teljum nauðsynlegt að hafa hér nánast óbreyttan varnarviðbúnað í landinu og höfum komið því skilmerkilega á framfæri. Hins vegar er ýmislegt að gerast í þessum málum sem væri vert að fara yfir. Af hálfu Bandaríkjamanna á sér stað endurskipulagning á þeirra skipulagi, skipulagi varnarmála sem getur haft veruleg áhrif hér á landi. En ég hef ekki tíma til að fara hér út í það á þessu stigi.

Herra forseti. Mig langar aðeins að drepa á það sem hæstv. ráðherra sagði um Palestínu. Ég held að við þingmenn allir berum málstað Palestínu mjög fyrir brjósti og ég held að það skipti máli að við sýnum það í verki. Rödd smáþjóðar skiptir máli og við höfum fengið beiðnir um það frá Palestínumönnum. Ef hæstv. ráðherra á erfitt með að komast burtu á þessum tíma, sem ég geri engar athugasemdir við, þá hvet ég hann til þess að láta ekki langan tíma líða. Ástæðan fyrir því að ég spurði um afstöðu hans til þess að þingið samþykkti ályktun um Palestínu var nú ekki bara til þess að fá það fram að honum væri alveg sama um að þingið samþykkti hvaðeina sem þingið ákveddi. Ég er auðvitað að óska eftir atbeina hæstv. utanrrh., sem er líka formaður í stjórnmálaflokki, til þess að meiri hlutinn í þinginu sem hann er drjúgur partur af, stuðli að því að slík ályktun verði samþykkt og ítreka þær beiðnir mínar hér, herra forseti, þó að hæstv. ráðherra þurfi ekkert að svara því neitt frekar núna.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að hér hafa um margt verið góðar og málefnalegar umræður í dag. En tíminn er takmarkaður og þess sér nú m.a. stað í því að t.d. Evrópuumræðan hefur kannski orðið meira um sjávarútveginn einan en ástæða væri til og efni standa til. Það er hins vegar ekki þannig að spurning um tengsl okkar við Evrópusambandið snúist bara um sjávarútvegsmál. Ég fór yfir og nefndi ein átta efnisatriði önnur sem skipta miklu máli. Ég nefndi landbúnað. Ég nefndi hagstjórn. Ég nefndi ferðaþjónustu og aðrar útflutningsgreinar sem tengdar eru gjaldeyrisskráningu. Ég nefndi tollmúra. Ég nefndi atvinnuöryggi og stöðugleika á vinnumarkaði. Ég nefndi lýðræði, spurningu um rétt fólks til að ákveða umhverfi sitt og um virkni og þátttöku í ákvörðunartöku. Og ég nefndi sjálfsákvörðunarrétt og sjálfstæðan samningsrétt. Við getum kallað það hluta af fullveldinu ef svo ber undir. Varðandi hagstjórnina og gengisskráningu, vaxtaákvarðanir, peningastjórntæki, þá er það auðvitað þannig að það getur verið alveg jafnmikilvægt að gjaldmiðill geti styrkst, að vextir geti hækkað, að peningapólitíkin geti verið aðhaldssöm á þannig tímum eins og hitt að þetta geti gefið eftir og örvað allt efnahagslífið þegar það á við. Það má ekki bara horfa á þessa spurningu þannig að þetta snúist um að hægt sé að fella gengið. Það er enginn talsmaður þess og allra síst sá sem hér stendur að þetta eigi að vera til staðar bara til þess að hægt sé að fella gengið um einhverja tugi prósenta. Það er ekki svo. En fram hjá hinu er ekki hægt að líta, og það verða talsmenn þess að taka upp evruna að taka með í reikninginn, að þetta verður ekki án fórna og án hættu því þá fara þessi sjálfstæðu stýritæki úr landinu í grófum dráttum og þá er fátt eftir sem getur tekið á sig sveiflurnar nema eftirspurnarstigið á vinnumarkaði. Ergo: Þetta vill leiða út í atvinnuleysi á tímum haglægða og öfugt. Þessu verða menn að svara.

Herra forseti. Ég vona að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon misvirði það ekki við mig þó að ég geti þess að þá prýðilegu ræðu sem hann flutti núna var hæstv. forsrh. að flytja uppi í Seðlabankanum rétt áðan. Herra forseti. Ég segi auðvitað eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að sú umræða sem við höfum verið með hérna er nauðsynleg. Það sem vantar í hana er að það séu ekki bara tveir, þó öflugir séu, stjórnarandstöðuflokkar sem eru að ræða þetta málefnalega sín á milli, heldur vantar náttúrlega einn pólinn sem er Sjálfstfl., stærsti flokkur þjóðarinnar. Og eins og ég sagði áðan, ég hefði auðvitað kosið að hæstv. utanrrh. kæmi frekar með hugmyndir sínar um þróun Evróputengslanna inn í þessa umræðu. Það er alveg rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir, ég hef aldrei dregið dul á það þó að ég hafi kannski verið nokkuð kappsfullur í málflutningi mínum fyrir Evrópusambandinu, að það eru líka gallar sem fylgja aðild. Það er auðvitað galli líka sem fylgir því að við höfum ekki þá stjórn sem hv. þm. nefndi áðan. En mér hefur þótt hjá tveimur þingmönnum sem hafa rætt þetta í dag felast ákveðinn vilji til að geta haft föng til þess að fella gengið, til þess að bjarga atvinnumálum o.s.frv. Ég hafna slíkum hagstjórnaraðferðum í dag alveg eins og ég hafnaði þeim þegar við vorum komin á seinni part stjórnarsamstarfs Alþfl. og Sjálfstfl. rétt fyrir 1995. Þá kom það fram aftur og aftur hjá mörgum stjórnmálamönnum að þetta væru aðferðir fortíðar, þetta eiga að vera aðferðir fortíðarinnar. Ég segi það aftur að gengisfellingar eru ekkert annað en aðferðir til þess að flytja kostnað yfir á herðar almennings. Þær eru það fyrst og síðast. Herra forseti. Þessi umræða hefur verið ákaflega gagnleg og mér finnst að svona eigi menn að vegast á um svo mikilvæg mál, þ.e. með rökum og ég virði afstöðu hv. þm. Vinstri grænna þótt ég sé henni ósammála og sé að reyna að færa rök fyrir því hvers vegna.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu alveg hárrétt hjá hv. þm. að lækkun raungengis gjaldmiðils hefur neikvæð áhrif á kaupmátt almennings í því landi gagnvart innfluttum vörum en jákvæð áhrif hins vegar á tekjur útflutningsgreina. Þetta er ekki flóknara en það. Að sjálfsögðu mælir enginn því bót í sjálfu sér að gripið sé til aðgerða sem skerða kaupmátt. Það vill enginn þurfa að gera. En ef aðstæður eru þannig í einu landi að viðskiptahallinn er t.d. kannski 10% landsframleiðslu og útflutningsgreinarnar eru reknar með dúndrandi tapi, þá vitum við að það er ekki stöðugt ástand. Það mun enda með ósköpum ef ekkert er að gert. Við höfum báðir gagnrýnt ríkisstjórnina harkalega fyrir andvaraleysi og miðstjórn við hagstjórn. Við erum ekki að mæla því bót hvernig þeir hlutir gengu fyrir sig. Enginn vafi er á því að ef fyrr hefði verið gripið í taumana með skynsamlegum hætti, þá hefði mátt forðast þessar stóru sveiflur, upp fyrst með raungengið og síðan langt niður aftur. Það er óæskilegt. En að þetta sé hluti í einhverju stýriverki í hagkerfinu, því eigum við ekki að neita. Það er staðreynd.

Herra forseti. Ég segi það eitt að þessi staða hefði auðvitað aldrei komið upp ef aðrir flokkar hefðu verið í ríkisstjórn. Hvers vegna? Vegna þess eins og ég sagði: Hæstv. utanrrh. varaði við því. Hv. þm. Jón Kristjánsson, þáv. formaður fjárln., varaði við því. Hver einasta sérfræðistofnun innlend og erlend varaði við því. Allir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hafa rætt um þetta mál vöruðu við því. Það lá bara í stöðunni að þetta mundi gerast. Andvaraleysi, glannaskapur, aulaháttur. Menn geta valið þessu hvaða nöfn sem er, en fram kom hjá einum af gúrúum ríkisstjórnarinnar í þingmannaliðinu í dag að nauðsynlegt væri að hafa þetta til að geta gripið inn í þegar viðskiptahallinn væri orðinn slíkur til að bjarga málunum. Því hafna ég alfarið, herra forseti. Ég tel að það séu vond rök að vilja hafa okkar litla hagkerfi einangrað með þeim hætti til að geta gripið til hagstjórnaraðgerða af þessu tagi sem flytja í reynd byrðarnar allar yfir á axlir almennings í landinu.

Herra forseti. Oft getur verið erfitt að eiga í orðræðum við menn sem hafa yfirburðaþekkingu eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur í Evrópumálunum. Hann hefur lagt sig í líma við að benda áhorfendum á að Sjálfstfl. og þeir þingmenn sem hafa tekið þátt í þessari umræðu hafi ekki hundsvit á henni. Það er náttúrlega fallega sagt af hv. þm. Aftur á móti eru þau rök sem liggja fyrir að aðild að Evrópusambandinu er augljós. Það getur hvaða maður sem er tínt þau til hér, hvort sem þau eru þrjú eða 30. Þau eru fjölmörg þannig að ég ætla bara að hafna þeim palladómum sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson fellir um þingmenn Sjálfstfl. sem hafa tekið þátt í umræðunni. Umræða okkar hefur verið breiðari en svo að við höfum talað eingöngu um Evrópusambandið. Talað hefur verið um sjávarútvegsmálin í breiðum skilningi, enda er það sá höfuðatvinnuvegur sem skiptir okkur öllu. Ég ætla ekki að tefja þetta meira, herra forseti. Ég vil benda á að ein helsta röksemdin sem mér fannst vera hjá hv. þm. og skiptir kannski öllu í hans huga er að Evrópusambandið væri vinalegur risi. Það er kannski það sem dugir, ég fer að halda það.

Herra forseti. Þegar ég horfi til Evrópusambandsins fer auðvitað ekki hjá því að við mér blasir að þar hafa menn verið að berjst fyrir félagslegum umbótum sem hafa m.a. leitt til þess að helstu félagslegu ávinningar seinni ára sem launafólk á Íslandi hefur fengið í sinn skerf eiga uppruna sinn hjá Evrópusambandinu. Hvers vegna? Vegna þess að því er stjórnað meira og minna af jafnaðarmönnum. Ég sagði kannski ekki að hv. þm. Sjálfstfl. hefðu ekki hundsvit á þessum málum en mér finnst að sumir þeirra hafi orðið uppvísir að grófri vanþekkingu. Ég hef hlustað á tvo hv. þm. Sjálfstfl. hér og í sjónvarpi á síðustu dögum halda því fram að aðild að Evrópusambandinu mundi leiða til þess að togarar erlendra þjóða mundu koma hingað til Íslands. Nú er það svo að hin sameiginlega sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins byggir á því sem sameiginlegt er, sameiginlegri nýtingu sameiginlegra fiskstofna innan sameiginlegrar efnahagslögsögu. Undir þessu er ákveðin kvótareynsla sem fótur. Málið er einfaldlega þannig að það er engin sameiginleg efnahagslögsaga, engir sameiginlegir stofnar og engin kvótareynsla sem menn hafa notað, t.d. í tilviki Norðmanna eða Spánverja. Það er einfaldlega þannig að ekkert ríki er á þessari kringlu sem í krafti þeirrar reynslu getur óskað eftir veiðiheimildum innan lögsögu okkar. Svo einfalt er það nú. Þetta er því ekkert annað en hrein og klár vanþekking en ég tek fram að ég er ekki að gera hv. þm. Kristjáni Pálssyni hana upp. Þegar við höfum síðan ríki eins og Möltu og Noreg þá blasir við grundvallarmunur á stöðu þeirra og okkar. Hver er sá grundvallarmunur? Þessi ríki eiga bæði sameiginlega efnahagslögsögu með Evrópusambandinu og þess vegna hafa þau neyðst til þess að veita veiðiheimildir innan lögsögu sinnar.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekkert ríki heims í raun í sambærilegri aðstöðu og við, hvorki Malta né Bretar. Þess vegna er þetta miklu snúnara og erfiðara mál fyrir okkur heldur en nokkurn annan. Við erum búnir að rekja það allt saman. Ég ætla að endingu minna á þetta svokallaða kvótahopp sem rændi Breta 20% af veiðiheimildum sjómannanna þar. Það var bara keypt yfir á næsta land. Það þótti náttúrlega ekkert allt í lagi en þetta gerðist. Það er ekkert sem ég hef séð sem bendir til þess að svona kvótahopp gæti ekki orðið ef við gengjum í Evrópusambandið. Ég hef alla vega ekki séð það. Hv. þm. getur kannski leiðrétt mig með það. Ég er heldur ekki búinn að sjá að þetta geti ekki orðið miklu meira. Auðvitað hlýtur þetta að vera skoðað í ljósi þeirrar miklu umræðu sem hefur farið fram þannig að menn geti kannski rennt frekari stoðum undir þetta allt saman. En það er alveg augljóst að óvissan í kringum þetta mál og þeir samningar sem gerðir hafa verið eru þess eðlis að umsóknaraðild okkar að ESB er nánast óhugsandi.

Herra forseti. Ég hef of stuttan tíma til þess að útskýra fyrir hv. þm. hvað er hægt að gera til að útrýma kvótahoppinu. Bretar og Danir gripu til sjö mismunandi lagagjörninga sem útrýmdu því að mestu leyti. Það kann vel að vera að rétt sé hjá hv. þm. að einhvern tíma hafi þetta verið verulegt vandamál en svo er einfaldlega ekki í dag.

... skýringin?

Fyrir því höfum við orð  Herra forseti. Það er einfaldlega þannig að Sjálfstfl. er að einangra sig í þessari umræðu, hann er að einangra sig gagnvart því sem hæstv. utanrrh. hefur kallað mikilvægasta hagsmunamál Íslands í dag. Og Sjálfstfl. ætti að sjá sóma sinn í því frekar að taka upp hugmynd hæstv. utanrrh. og reyna að vinna henni brautargengi um sjálfstætt fiskveiðistjórnarsvæði í kringum Ísland vegna þess að það mundi í einu vetfangi ryðja burt helstu röksemdunum gegn aðild.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka þá ágætu umræðu sem átt hefur sér stað í dag um utanríkismál og almennt þann góða hug sem hér hefur komið fram í garð utanríkisþjónustunnar og þess starfs sem þar er verið að vinna. Ég tel að skýrslan sem telur tæpar 100 blaðsíður sýni mjög vel umfangsmikið starf utanrrn. og utanríkisþjónustunnar. Ég tel að þar hafi verið afskaplega vel unnið eins og hér hefur komið fram. Ég er afskaplega þakklátur fyrir að komið hafi fram skilningur og góður hugur í garð þess fólks sem vinnur fyrir okkar hönd á erlendum vettvangi og hefur skilað góðum árangri í gegnum áratugina. Í dag hafa Evrópumál að sjálfsögðu komið til umfjöllunar. Ég gerði þau ekki sérstaklega að umræðuefni í ræðu minni heldur sjálfbæra þróun. Ég tel mikilvægt að skoða sjálfbæra þróun með hliðsjón af utanríkismálum og að sá málaflokkur sýni e.t.v. betur en margir aðrir hversu nátengd innanríkismál og utanríkismál eru. Þar er ekki lengur um aðskilnað að ræða vegna þess að það sem við köllum utanríkismál tengjast í mjög ríkum mæli öllum innanríkismálum okkar. Hið sama má segja um Evrópumálin. Auðvitað tengjast þau í mjög ríkum mæli nánast öllum málaflokkum sem við fjöllum um á Alþingi. Þar af leiðandi eru skilin á milli utanríkismála og innanríkismála ekki lengur fyrir hendi. Hér hefur allmikið verið fjallað um evruna og hugsanleg áhrif evrunnar á íslenskt efnahagslíf ef hún yrði tekin upp. Nú er það alveg ljóst í mínum huga og ég heyri að það er einnig ljóst öðrum hv. alþingismönnum að upptaka evrunnar hér á landi þýðir aðild að Evrópusambandinu. Á því er enginn vafi. Það er ekki hægt að taka upp evruna nema það komi til. Það liggur náttúrlega ljóst fyrir að meginkosturinn við það að hafa sjálfstæðan eigin gjaldmiðil er að hægt er að bregðast við ytri aðstæðum og hægt að aðlaga gengi að ytri aðstæðum. Nú er það hins vegar svo að það er stefna Seðlabankans og þar með talið Íslendinga að genginu sé beitt þannig að verðbólga sé sem minnst og verðbólgumarkmið Seðlabankans er 2,5%. Það þýðir að sjálfsögðu að menn eru að búa sig undir að halda þeim aga á okkar efnahags- og fjármálalífi að við getum viðhaldið því verðbólgustigi jafnvel þótt við verðum fyrir ytri áföllum. Með því er verið að segja að við viljum ekki beita gengisbreytingum til að mæta ávallt ytri aðstæðum. Það er náttúrlega ljóst að meginókosturinn við að vera með eigin gjaldmiðil, lítinn gjaldmiðil, er sá möguleiki sem er fyrir hendi að breyta genginu og þar með getur það haft áhrif á tiltrú og aga í efnahagskerfinu. Það er t.d. alveg ljóst í mínum huga að til þess að viðhalda gengi íslensku krónunnar, eins og við munum að sjálfsögðu gera og nota tiltæk ráð, eru engar líkur til annars en við þurfum að búa við hærra vaxtastig en í evrulöndunum. Þetta er m.a. stutt af útreikningum Þjóðhagsstofnunar í þessu máli sem ég gerði nýlega að umræðuefni á iðnþingi. Á tímum frjálsra fjármagnsflutninga --- það er að sjálfsögðu atriði sem skiptir miklu máli í þessu sambandi því að engar hömlur eru á fjármagnsflutningum til og frá landinu --- er fremur ólíklegt að margfalt stærri gjaldeyrisforði en Seðlabankinn ræður nú yfir megnaði alveg að sefa þann ótta sem ávallt er meðal aðila um að gengisbreyting geti átt sér stað og það muni þess vegna ekki draga úr þessum vaxtamun. Þetta eru staðreyndir sem öll lítil hagkerfi þurfa að búa við. Meira að segja norska hagkerfið býr við þessar aðstæður. Svissneska hagkerfið gerir það ekki vegna þess að svissneski frankinn hefur um svo langan tíma verið alþjóðlegur gjaldmiðill. Af því að við tölum um atvinnustigið í þessu sambandi þá hefur það verið rætt að líklegt sé að upptaka evrunnar þýddi miklu meira atvinnuleysi. Nú er náttúrlega ljóst að það skiptir miklu máli á hvaða tímapunkti slík breyting ætti sér stað. Á Bretlandi er t.d. talið að Bretar geti ekki gerst aðilar að evrunni um þessar mundir vegna þess hve gengi breska pundsins er hátt og það væri mikið glapræði fyrir Breta að ganga inn í samstarfið á þeim tímapunkti. Það er náttúrlega alveg jafnljóst að það hefði verið mikið glapræði af hálfu Íslendinga að ganga inn í slíkt samstarf þegar gengi íslensku krónunnar var afskaplega hátt og engin leið að verja slíka ákvörðun. Hins vegar er líka ljóst að hærri fjármagnskostnaður og meiri óvissa dregur úr fjárfestingu og minni fjárfesting eykur möguleika á atvinnuleysi. Meiri fjárfesting verður til þess að atvinnustig verður almennt hærra. Hér um afskaplega flókið mál að ræða. Það eru engar einfaldar lausnir í því. Evran sem slík er engin lausn á íslenskum efnahagsmálum eða á framtíð Íslendinga. Þar spila mjög margir þættir inn í og við skulum fara varlega í að líta á upptöku hennar sem einhverja töfralausn. Hins vegar er jafnframt ljóst í mínum huga að fjármagnskostnaður í litlu hagkerfi verður ávallt hærri en í stóru hagkerfi. Nú kann svo að vera að önnur atriði séu þess valdandi að rétt sé að sætta sig við það. Auðvitað þarf að vega það og meta. Það er líka ljóst að fjármagnskostnaður hefur mikið að segja í vöruverði. Vöruverðið myndast að nokkrum hluta vegna fjármagnskostnaðarins. Þetta eru atriði sem verða áfram til umræðu. Mér finnst nauðsynlegt að menn velti þeim fyrir sér. Hins vegar er rétt að hafa í huga að slíkt tengist þátttöku í þessu samstarfi í miklu ríkari mæli en er í dag. En það er líka nauðsynlegt að hafa í huga að evran var tekin upp vegna innri markaðarins. Við erum fullir þátttakendur í innri markaðnum og evran hefði aldrei verið tekin upp nema vegna þess að þessar þjóðir starfa sameiginlega á innri markaði. Það hefur líka mikil áhrif í þessu sambandi hvaða ákvörðun Bretar, Danir og Svíar taka, en ekkert bendir til annars en þessar þjóðir stefni að því að verða fullgildir aðilar að þessu samstarfi. Vegna umræðna um sjávarútvegsmálin vil ég aðeins vísa til þess sem ég hef sagt um þau mál. Ég er oft spurður um hver sé ástæðan fyrir því að Íslendingar geti ekki eða hafi ekki viljað gerast aðilar að Evrópusambandinu. Svarið er m.a. sjávarútvegsmál. Auðvitað spila ýmis önnur mál þar inn í, t.d. umræðan um fullveldi og sjálfstæði, landbúnaðarmál og ýmis önnur mál sem ég ætla ekki að fara út í hér. En menn vilja gjarnan vita hvað þurfi að koma til til þess að viðunandi lausn geti átt sér stað í þessu máli. Hér hefur verið vitnað til Möltu. Malta er allt annað dæmi en Ísland. Malta er í Miðjarðarhafinu og landhelgin í kringum Möltu er ekkert sambærileg við landhelgina í kringum Ísland. Miðjarðarhafið er innhaf og þannig vill til að Möltubúar settu sér ákveðin samningsmarkmið í samningum sínum við Evrópusambandið. Þeir náðu þeim fram. Samningsmarkmið þeirra eru að sjálfsögðu allt önnur en Íslendingar kæmu til með að hafa. Þess ber líka að geta að sjávarútvegur á Möltu er á engan hátt samsvarndi við sjávarútveg á Íslandi. Hann skiptir ekki eins miklu máli í þeirra þjóðarbúskap. Ég vil því ekki draga einhverjar ályktanir af því máli. Hins vegar er nauðsynlegt að taka fram í allri þessari umræðu að undanþága, bein undanþága frá sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, er eitthvað sem Evrópusambandsríkin hafa ekki léð máls á, a.m.k. ekki þegar ég hef spurt um það. Það þarf útfærslu á málum innan þessarar stefnu. En það þarf líka að taka það fram að Rómarsáttmálanum hefur verið breytt með Maastricht --- með Amsterdam --- og með aðildarsamningum margra ríkja sem eru viðbót við Rómarsamninginn. Það er að sjálfsögðu mögulegt að gera samninga sem ekki eru í samræmi við samninginn sem kenndur er við Róm því að honum hefur oft verið breytt. Ég hef sett fram hugmyndir um hvernig hugsanlegt væri að slíkt gæti litið út innan sameiginlegu fiskveiðistefnunnar. Þar er um tvö lykilatriði að ræða, þ.e. hvað sé sameiginlegt og hvernig eigi að skilja orðið ,,sameiginlegt`` í þessu sambandi. Í þessari stefnu var ekki miðað við lönd eins og Ísland, enda eigum við í sáralitlum mæli sameiginlega fiskstofna með Evrópusambandinu. Síðan er það þróun nálægðarreglunnar sem er verið að taka inn í stofnskrá eða stjórnarskrá Evrópusambandsins, hvað sem á nú að kalla hana, sem gengur út á að ákvarðanir séu teknar sem næst þeim sem við þær eiga að búa. Það þýðir náttúrlega að dregið verður úr miðstýringu, dregið úr ákvörðunum sem teknar eru fyrir hönd allra í Brussel eða hvar svo sem það er og það í auknum mæli fært út til ríkjanna, út til héraðanna. Það verður mjög fróðlegt að sjá hvernig þessi umræða og þessi stefnumörkun verður útfærð, en nú þegar er farið að taka tillit til þessa máls í dómum Evrópudómstólsins. Með þessu verður að sjálfsögðu mjög fróðlegt að fylgjast. Herra forseti. Tími minn er þrotinn. Ég vil endurtaka þakkir mínar til hv. þingmanna fyrir þessa umræðu. Það er ánægjulegt að þrátt fyrir allt ríkir mikil samstaða um grundvallaratriði íslenskrar utanríkisstefnu.

Herra forseti. Í sambandi við Evrópumálin, evruna og mögulega upptöku hennar er áhugavert að benda á það að ítarlegar kannanir, bæði í tilviki Danmerkur og nú seinna í tilviki Svíþjóðar, hafa komist að sömu niðurstöðunni, þ.e. að í reynd sé spurningin um upptöku evrunnar fyrir þessi lönd ekki fyrst og fremst efnahagsmál, það hafi bæði kosti en líka umtalsverða galla og því séu samfara fórnir að skipta yfir úr sjálfstæðum gjaldmiðli og taka upp evru. Spurningin um upptöku evrunnar er miklu meira talin pólitískt mál, þ.e. hvort þessi lönd ætli að vera fullir þátttakendur í hinum efnahagslega og pólitíska samruna, einnig á þessu sviði því efnahagslega sé mjög erfitt að meta hvort plúsar eða mínusar vegi þyngra. Þetta er niðurstaðan í hinum opinberu úttektum bæði í Danmörku og nú í Svíþjóð. Í sambandi við síðan breyttar aðstæður hér þá var Seðlabankanum á grundvelli nýrra laga falið í góðri samstöðu að gera verðstöðugleikamarkmiðin að aðalatriði og hætta að framfylgja fastgengisstefnu eða verja gengið innan tiltekinna vikmarka. Þetta er alveg hárrétt en þýðir í reynd að verðstöðugleikinn sé til lengri tíma litið mikilvægastur og að betra sé að mæta breytingum með einhverjum sveiflum eða aðlögun á gengi og vöxtum eða öðrum þáttum. Það finnst mér ef eitthvað er vísa frekar til þess að horft sé á þessar breytur meira sem stýritæki. Vel að merkja, er það ekki markaðurinn sem á helst, ef allt er með felldu, að fínstilla þetta? En verðstöðugleikamarkmiðin eru talin mikilvægust af því að þeim tengjast annars vegar langtímahagvaxtarhorfurnar og hins vegar stöðugleikinn á vinnumarkaði. Ég sat í þeirri ágætu nefnd sem glímdi við að semja drög að þessu frv. fyrir Seðlabankann og þar var þetta svona hugsað.

Herra forseti. Að því er varðar afstöðu Danmerkur, Svíþjóðar og Bretlands upplifi ég ekki umræðuna þannig að hún sé fyrst og fremst pólitísks eðlis. Auðvitað er hún að einhverju leyti pólitísks eðlis og alls ekki efnahagslegs eðlis nema að því leytinu til að hér er um mikilvægt samkeppnismál að ræða, þ.e. fyrirtæki sem starfa í Svíþjóð, Danmörku og Bretlandi þurfa að standast samkeppni annarra fyrirtækja á innri markaðnum. Það liggur alveg ljóst fyrir, t.d. að því er varðar Bretland þar sem ég hef fylgst með umræðum, að ýmis alþjóðleg fyrirtæki sem starfað hafa í Bretlandi, t.d. japönsk, hafa látið í það skína að ef Bretar taki ekki upp evruna verði þau að flytja starfsemi sína vegna þess að kostnaður sé meiri í Bretlandi en annars staðar á evrusvæðinu. Þetta er líka það sem Danir og Svíar óttast, kannski með sama hætti og Svíar óttuðust að ef þeir gengju ekki í Evrópusambandið mundu þeir missa úr landi mörg alþjóðleg fyrirtæki sem starfa í Svíþjóð, og sú umræða á sér enn stað að ef þessi fyrirtæki séu ekki samkeppnishæf og þurfi að starfa á öðrum grundvelli en önnur fyrirtæki á innri markaðnum lendi þau í verulegum erfiðleikum. Að þessu leytinu til held ég að þetta mál sé umfram allt samkeppnismál, samkeppnismál milli fyrirtækja og samkeppnismál meðal þeirra þjóða sem starfa á innri markaði Evrópu.

Herra forseti. Að sjálfsögðu er þetta samkeppnismál og efnahagslegt mál en ég vísa aftur til niðurstöðu þessara hagfræðinga, og ég veit að hæstv. ráðherra man vel þá umræðu sem spratt í Danmörku í framhaldi af niðurstöðu óháðu hagfræðinganefndarinnar sem kom dönsku stjórninni nokkuð í opna skjöldu og átti náttúrlega sinn þátt í að Danir felldu evruna. Þeir sóttu ekki í niðurstöðu þessara sérfræðinga þau rök fyrir upptöku evrunnar á efnahagslegum grunni sem menn höfðu vænst. Hagfræðingarnir sögðu: Það er eiginlega ómögulegt að vega það og meta til fulls hvort vegur þyngra, kostirnir eða gallarnir, en pólitíkin er klár. Ef Danir vilja vera fullgildir þátttakendur í hinum pólitíska samruna eiga þeir að vera með í Evrópu. Þannig var málið lagt upp. En auðvitað skipta samkeppnisskilyrði þarna máli. Og af því að hæstv. ráðherra var fyrr í umræðunni inni á þessu með lítil hagkerfi, mögulega hærri vexti o.s.frv., vil ég minna á að þetta er allt samhangandi, lítið hagkerfi, sjálfstæður gjaldmiðill, mögulega hærri vextir sem er þá að einhverju leyti fórnarkostnaður þess að viðhalda sjálfstæðum gjaldmiðli og reka sjálfstætt hagkerfi, og svo samkeppnisskilyrðin. Þótt við viðurkennum þetta allt er ekki þar með sagt að lausnin verði: Aha, göngum í Evrópusambandið, tökum upp evru. Eftir stendur að meta út frá íslenskum aðstæðum, íslenskum veruleika, landfræðilegum, efnahagslegum með tilliti til gerðar hagkerfisins, hverjar okkar mikilvægustu útflutningsgreinar eru o.s.frv., hverjir eru að lokum kostirnir og gallarnir. Vega þeir þyngra í matinu á því hvort gengið skuli í Evrópusambandið, taka upp evru eða ekki? Það að við byggjum hagkerfið að verulegu leyti á þorski, það að við erum með okkar sérstöku samsetningu í útflutningsviðskiptum, hverfur ekki þótt við tökum upp evru. Spurningin er því þrátt fyrir allt, til langs tíma litið: Er betra að búa um starfsskilyrði íslensks atvinnulífs, íslenskra útflutningsatvinnuvega, í okkar sjálfstæða hagkerfi með sjálfstæðum stjórnkerfum og gjaldmiðli, eða gera það ekki?

Herra forseti. Mér er alveg ljóst að íslenskt efnahagslíf er sveiflukennt. Ég held hins vegar að verulega hafi dregið úr þessum sveiflum. Ný sjávarútvegsstefna og ýmsar breytingar sem hafa verið gerðar í sjávarútveginum hafa dregið verulega úr þeim. En auðvitað eru þær fyrir hendi að einhverju leyti. Það verður að sjálfsögðu að hafa í huga. Hagvöxtur næstu ára og áratuga ræðst að verulegu leyti af fjárfestingu og það liggur alveg ljóst fyrir að hærra vaxtastig hefur áhrif á fjárfestingarstefnuna. Ýmis stærri fyrirtæki, alþjóðleg fyrirtæki, geta starfað á erlendum fjármagnsmörkuðum. T.d. hefur komið fram að mörg fyrirtæki á Íslandi hafa ákveðið að gera upp reikninga sína í evrum í framtíðinni, hafa ákveðið að hætta að gera upp í íslenskum krónum. Þetta eru fyrirtæki sem sækja fjármagn sitt inn á erlenda fjármagnsmarkaði. Þetta á ekki við um litlu fyrirtækin, minni atvinnurekstur í landinu. Þau verða að sætta sig við aðra skilmála og keppa á öðrum grundvelli þannig að það eru miklu meiri líkur á því að minni fyrirtækin, fyrirtæki úti um land, lendi í meiri vandamálum en stærri fyrirtæki eins og SÍF og fleiri. Allt slíkt verður að hafa í huga þegar þetta er metið. En þetta er eins og allt annað, hvorki svart né hvítt. Mér dettur ekki í hug að láta að því liggja. Hins vegar eru þarna atriði sem við þurfum að vega og meta og þess vegna er sú umræða sem hér hefur farið fram afskaplega gagnleg, og þakkarvert hvernig menn hafa rætt, t.d. þessi evrumál, með mjög málefnalegum hætti í dag. Ég vil endurtaka þakkir mínar fyrir þessa umræðu.

Herra forseti. Ég hlustaði með athygli á þær áherslur sem hæstv. utanrrh. lagði á hagstjórnina og mikilvægi þess að við höguðum henni þannig að verðbólgumarkmið Seðlabankans næðu fram að ganga, að vöxtum yrði haldið í lágmarki. Þetta er athyglisvert í ljósi þeirrar fjárfestingarstefnu í tengslum við stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar sem hér á að keyra í gegn og gengur að sjálfsögðu þvert á þessi markmið. Þetta er samt ekki ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs heldur hitt að hæstv. utanrrh. sagði að til greina kæmi að hann færi til Ísraels og Palestínu í byrjun júnímánaðar. Áður hefur verið talað um lok maí en á þeim tíma stendur til að halda sveitarstjórnarkosningar á Íslandi og hæstv. ráðherra vill kjósa hér á landi, og ég hef fullan skilning á því. Spurning mín er þessi: Telur hann koma til greina að fulltrúar stjórnarandstöðunnar, og helst allra stjórnmálaflokka á þingi, verði með honum í för? Ég nefni formenn stjórnarandstöðuflokkanna og hugsanlega einnig formann utanrmn. sem ættu erindi með hæstv. utanrrh. til að endurspegla þá breiðu pólitísku samstöðu sem slík heimsókn á að vera vísbending um. Það hefur komið fram að við erum mjög samstiga í þessu máli og eigum að vera það eftir því sem kostur er. Telur hæstv. ráðherra koma til greina að með í för verði þessi pólitíska breiðfylking?

Herra forseti. Ég er tilbúinn til að ræða tilhögun þessarar heimsóknar nánar við hv. utanrmn. Mjög góð umræða um þessi mál hefur átt sér stað í utanrmn. og ég tel rétt að þessi fyrirhugaða heimsókn, þegar við vitum hvenær af henni getur orðið, verði rædd nánar í nefndinni, þar með talið hugsanlegur áhugi fulltrúa í utanrmn. til að fylgjast með henni eða taka þátt. Það út af fyrir sig er óvenjulegt en ég vil ekkert útiloka í þeim efnum. Ég tel réttara að ræða það nánar við nefndina og vænti þess að hv. þm. telji það fullnægjandi á þessu stigi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir góðar undirtektir við þessi sjónarmið.

Herra forseti. Með þáltill. þessari er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland staðfesti breytingar á samningi um alþjóðastofnun fjarskipta um gervitungl sem gerðar voru í Washington 17. nóv. árið 2000. Ísland fullgilti stofnsamning alþjóðastofnunar fjarskipta um gervitungl árið 1975 að fenginni heimild Alþingis. Samningurinn var gerður á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og er gjarnan nefndur INTELSAT-samningurinn. Breytingar á stofnsamningnum hafa ekki öðlast gildi þar sem skilyrðum hans um lágmarksfjölda staðfestinga frá aðildarríkjum hans hefur ekki verið fullnægt. Aðildarríki hans voru þegar breytingarnar voru samþykktar, 17. nóv. 2000, 144 talsins og þarf staðfestingu 96 þeirra til að þær öðlist gildi. Hinn 1. mars sl. höfðu 33 aðildarríkjanna staðfest breytingarnar. Með breytingum á samningnum er alþjóðastofnun fjarskipta um gervitungl einkavædd og fyrirtækið INTELSAT sett á stofn auk alþjóðlegrar eftirlitsstofnunar, ITSO. Megintilgangur eftirlitsstofnunar verður að tryggja að fyrirtækið láti í té á viðskiptagrundvelli alþjóðlega fjarskiptaþjónustu við almenning samkvæmt meginreglum samningsins. Kveðið er á um skuldbindingar fyrirtækisins, INTELSAT, sem eru að viðhalda alheimstengingum og alheimsumfangi, þjóna líflínuviðskiptavinum og veita aðgang að kerfi fyrirtækisins án mismununar. Innan ITSO starfar þing aðila og framkvæmdastjórn undir stjórn framkvæmdastjóra sem ber ábyrgð gagnvart þingi aðila. Höfuðstöðvar þess verða í Washington. Að mati samgrn. kallar staðfesting breytinganna á samningnum ekki á lagabreytingar hér á Íslandi. Heimildar Alþingis er þó leitað til að staðfesta breytingarnar í ljósi þess að leitað var heimildar Alþingis til að fullgilda stofnsamning INTELSAT á sínum tíma og þess að um grundvallarbreytingar á samningnum er að ræða. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanrmn.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu tiltölulega sakleysisleg tillaga þegar maður les hana. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta breytingar á samningi um alþjóðastofnun fjarskipta um gervitungl, en með þessum samningi er verið að einkavæða þessa stofnun. Á bls. 2 í greinargerð segir að eftir breytingar á stofnsamningnum felist skuldbindingar fyrirtækisins INTELSAT í meginreglum sem eru að ,,viðhalda alheimstengingum og alheimsumfangi, þjóna viðskiptavinum sem reiða sig á fjarskipti INTELSAT og veita aðgang að kerfi fyrirtækisins án mismununar``. Fyrirtækið á að taka á sig skuldbindingar gagnvart ríki með vanþróuð símkerfi. Þetta hljómar afskaplega vel. Til að fylgjast með því að fyrirtækið INTELSAT standi við skuldbindingar sínar er hluta af starfsemi samtakanna haldið við með alþjóðlegri eftirlitsstofnun, ITSO, sem verður í höndum þings aðila og öll aðildarríkin eiga rétt til setu á þinginu. Þá vakna, herra forseti, spurningar hjá mér sem ég vona að hæstv. utanrrh. gefi sér tíma til að hlusta á.

Hæstv. utanrrh. er hér í hliðarsal og ég veit ekki betur en hann hlusti á hvert orð.

Ég vildi bara tryggja að hæstv. utanrrh. hlustaði á þær athugasemdir sem ég hef og fyrirspurn um þetta mál. Þannig er að fyrir ári vorum við að fjalla um aðra tillögu um gervitungl og það var gervitunglið INMARSAT. Það var stofnað 1976 og við urðum aðilar að þeim samningi 1990. Það var verið að einkavæða INMARSAT sem veitir fjarskiptaþjónustu víðs vegar um heiminn, talsíma-, telex- og gagnaflutningaþjónustu, en fyrst og fremst til skipa. Munurinn er sá að það var fjarskiptaþjónusta fyrst og fremst til skipa. Þetta mun vera almenn fjarskiptaþjónusta. Hið einkavædda fyrirtæki, INMARSAT, átti að gefa út sérstakt hlutabréf sem veitti stofnuninni neitunarvald gegn ákveðnum tegundum breytinga á samþykktum fyrirtækisins, þ.e. eftirlitsstofnuninni, og eftirlitsstofnunin átti að fá íhlutunarrétt um innri málefni einkavædda fyrirtækisins. Það kom fram þá í umfjöllun um málið í utanrmn. að Landssímanum var á sínum tíma falið að annast reksturinn af INMARSAT og hann innti af hendi fé sem skapaði Íslandi 0,5% eign og talið var að þessi 0,5% eign væri um 40 milljónir á þáverandi verðlagi liðins árs. Í stuttu máli var niðurstaðan sú að hlutdeildin yrði áfram hjá Landssímanum, sem átti þá og enn er fyrirhugað að selja, en eftirlitsstofnunin yrði hjá stjórnvöldum. Því vaknar sú spurning, þar sem virðist svo ákaflega líkt einkavæðing INTELSAT og einkavæðing INMARSAT, hvort það verði þannig að hin einkavædda stofnun fylgi Landssímanum og þá líka þegar hann verður seldur, en ITSO-eftirlitsstofnunin verði hjá ríkinu. Eru þetta sambærileg mál, herra forseti, þ.e. INMARSAT og INTELSAT, þó að annað hafi fyrst og fremst þjónað fjarskiptum skipa en hitt sem við erum hér að fjalla um séu almenn fjarskipti um gervitungl? Er þetta sama málið? Liggur þessi stofnun, INTELSAT, hjá Landssímanum? Verður það líka þannig eftir einkavæðingu að hið einkavædda fyrirtæki verði hjá Landssímanum en eftirlitsstofnunin hjá ríkinu?

Herra forseti. Já, það er rétt að eftirlitsstofnunin er undir umsjá utanrrn. og utanrrn. getur falið öðrum aðilum, t.d. Fjarskiptastofnuninni, að fara með það fyrir þess hönd þannig að við höfum að sjálfsögðu samstarf við þá um málið enda eru þeir sérfræðingar á þessu sviði. En eftirlitsstofnunin verður að sjálfsögðu í höndum stjórnvalda.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. orðaði það í báðum tilfellum svo að eftirlitsstofnunin væri hjá ríkinu. Ég lít svo á, miðað við það hvernig hann svaraði mér, að þetta væru sambærileg mál og þá þarf ég endilega að fá það staðfest að hið einkavædda fyrirtæki verði hjá Landssímanum. Það væri fróðlegt að vita hvort við séum aðilar að fleiri alþjóðastofnunum um gervitungl þar sem verulega verðmætur hluti fylgir Landssímanum og fylgir honum þá væntanlega í sölu alveg eins og ítrekað var varðandi INTELSAT og hvort eftirlitið verði hjá ríkinu.

Herra forseti. Landssíminn fer með þau mál. Landsíminn eða Síminn  En það er alveg ljóst að ekki er hægt að reka það fyrirtæki á alþjóðamarkaði nema aðild að þessu kerfi fylgi.

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að hafa mörg orð um þessa tillögu enda kem ég til með að hafa tækifæri til að skoða hana í þingnefnd. Ég vil eingöngu láta það koma fram að ég hef allan fyrirvara á um stuðning við þetta mál. Þetta er mjög sambærilegt, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir gat um hér áðan, við mál sem við vorum með í höndunum í fyrravor um sams konar einkavæðingu eða fyrirtækjavæðingu alþjóðastofnunar, INMARSAT, sem annaðist fjarskipti um gervihnetti við skip á hafinu og þjónustu og eftirlit því tengt. Ég vil leyfa mér að nota þá einföldu röksemdafærslu að spyrja: Til hvers að breyta fyrirkomulagi sem hefur gefist mjög vel? Ég veit ekki annað en að starf þessara stofnana, alþjóðastofnana --- þetta er í raun eins konar samstarfsvettvangur ríkisstjórna aðildarríkjanna --- hafi gefist mjög vel, að þetta hafi verið farsælt og skilað góðum árangri. Ég tel þetta því frekar en hitt vera dæmi um að menn séu búnir að missa stjórn á sér í einkavæðingarherleiðingunni og að það þurfi að troða þessari hugmyndafræði alls staðar inn, m.a. með þeim afleiðingum að það þarf að skipta upp ágætum stofnunum sem hafa haft á einni hendi tiltekið samstarf stjórnvalda, eftirlit með tilteknum hlutum og annast eftir atvikum vissa starfrækslu sem menn sjá þá möguleika á að koma í hendur einkaaðila með því að kljúfa þetta upp. Er endilega öllum spurningum svarað þar með? Er það skilvirkt og hagkvæmt? Verður það til bóta? Ég er ekki viss um það. Menn lenda þá í vandræðum með ákveðna hluti sem snúa að ríkjum sem hafa notið sérstaklega góðs af þessu samstarfi og uppbyggingu iðnríkjanna sem hafa kostað þau kerfi sem hér hafa verið byggð upp og þess hefur ekki verið krafist að þróunarríki legðu kannski sitt af mörkum endilega í formi fjárfrekra framlaga til stofnkostnaðar. Þá þarf að fara að taka á því sérstaklega og um það er fjallað hér í greinargerðum. Ég get, held ég, látið nægja tímans vegna hér að láta það koma fram að ég hef allan fyrirvara á um stuðning minn við þetta mál þó að mér sé auðvitað ljóst að í þessu tilviki eins og mörgum sambærilegum standa menn svo sem í aðalatriðum frammi fyrir gerðum hlut. Þessar breytingar á alþjóðasamningum eru orðnar og við fáum því væntanlega ekki breytt. En maður hlýtur að láta það eftir sér að hafa sína skoðun eftir sem áður og taka afstöðu til hlutanna.

Herra forseti. Það er fullkomlega eðlilegt að hv. þm. hafi sína skoðun á þessu máli og taki afstöðu til þess. Ég tel rétt hjá honum að við Íslendingar höfum ekki verið leiðandi í þessari þróun um einkavæðingu fjarskiptamarkaðarins. Það er hins vegar staðreynd að þessi fyrirtæki hafa verið seld til einkaaðila í mjög miklum mæli og því hefur þessi þróun orðið. Menn geta síðan haft sínar skoðanir á því. Þarna hafa orðið gífurlegar breytingar sem við Íslendingar höfum þurft að taka mið af og það er náttúrlega fyrst og fremst vegna þessara gífurlegu breytinga, þessara miklu tækniframfara og breytinga í alþjóðafjarskiptum sem við ætlum okkur að fara í svipað kjölfar og aðrar þjóðir, þó að rétt sé að taka það fram að við höfum stigið þau skref af mun meiri varkárni en flestar aðrar þjóðir í kringum okkur.

Herra forseti. Það hefði verið hyggilegt að gera það jafnvel enn betur. Mönnum hefur nú tekist að misstíga sig í hinum varkáru skrefum. Einkavæðing Landssímans hefur nú ekki gengið svo glæsilega.

Hefur þú aldrei misstigið þig þó ...

Jú, en það á nú að vera minni hætta á því, hæstv. ráðherra, ef maður gengur varlega, ef maður stígur varlega til jarðar og þreifar fyrir sér í hverju skrefi. Mér fannst hæstv. ráðherra eiginlega vera að lýsa því yfir að það hefðum við  Svo er ég tilbúinn til þess að bjóða hæstv. ráðherra út að hlaupa hvenær sem er og við munum örugglega klára það án þess að detta á hausinn. Ég held að það sé nú rétt að gera skýran greinarmun á annars vegar einhverri einkarekstrarþróun á sviði viðskipta sem ríkisstjórnir eða ríkisfyrirtæki í einstökum löndum eru að sleppa lausri og hinu að hér var um að ræða alþjóðasamstarf á vegum hins opinbera, merkt og ágætt alþjóðasamstarf á sviði fjarskipta. Þetta var samstarfsvettvangur þjóðanna. Þetta var eftirlitsaðili með vissum hætti og svo ákveðinn framkvæmdaraðili eða stóð fyrir ákveðnum rekstri, ákveðinni uppbyggingu, ákveðinni fjárfestingu. Ég tel að mjög gild rök þurfi til þess að leysa slíkt upp eða sundra því. Í öllu falli sýnist mér ljóst að það geti skapað ýmis vandamál, tímabundin ef ekki varanleg, samanber það að menn setja á fót eftirlitsstofnun og segja sem svo að það verði nú að reka hana a.m.k. enn um sinn, kannski í 12 ár, og að svo eigi að sjá til, af því að menn viðurkenna í raun að þarna eru þættir á ferðinni sem er ekkert tímabært eða mögulegt að setja í hendur einkaaðila. Það er glórulaust. Ég er fyrst og fremst að tala fyrir og biðja um, svo ég noti nú orð sem kom við sögu hér fyrr í dag, ,,ofstækislaust viðhorf`` í þessum efnum, þ.e. að menn blindist ekki af einhverri einkavæðingarþráhyggju.

Herra forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 164/2001, um breytingu á bókun 26 við EES-samninginn, og fella inn í samninginn aðra reglugerð ráðsins. Gerð er ítarleg grein fyrir efni ákvörðunarinnar í þáltill. og hún er prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri gerð sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Að því er varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir að meginstefnu að vísa til greinargerðar sem fylgir tillögunni auk gerðarinnar sjálfrar, en bókun 26 fjallar um valdsvið og störf Eftirlitsstofnunar EFTA á sviði ríkisaðstoðar. Markmiðið með breytingu bókunar 26 er að tryggja Eftirlitsstofnun EFTA sambærilegar heimildir og framkvæmdastjórn ESB eru faldar með reglugerð ráðsins nr. 659/1999, en þessi reglugerð kveður á um valdaheimildir framkvæmdastjórnarinnar á sviði ríkisaðstoðar. Bókun 3 við samninginn milli EFTA-ríkja um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls á Evrópska efnahagssvæðinu fjallar um störf og valdsvið Eftirlitsstofnunar EFTA á sviði ríkisaðstoðar. Til að gæta samræmis hefur þótt nauðsynlegt að breyta umræddri bókun og gefa Eftirlitsstofnuninni vald til þess að fjalla um þessi mál með sambærilegum hætti og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Fjármálaráðherra hefur nú þegar mælt fyrir frv. til laga um breyting á samkeppnislögum sem innleiðir fyrrgreindar breytingar. 1. umr. um frv. fór fram á hv. Alþingi 12. mars og er það nú til umfjöllunar hjá efh.- og viðskn. þannig að málið hefur þegar komið til umfjöllunar á hv. Alþingi. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu sem hér er tilgreind og varðar vernd launamanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, atvinnurekstri eða hluta fyrirtækja eða atvinnurekstrar. Lagafrv. sem innleiðir ákvæði þessarar tilskipunar hefur þegar verið lagt fram á hv. Alþingi af hálfu félmrh. og tilskipun hefur komið til framkvæmda innan ESB þannig að málið hefur þegar hlotið umfjöllun sem ég tel ekki ástæðu til að endurtaka alla en legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 162/2001, um breytingu á XX. viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, og fella inn í samninginn tilskipun ráðsins nr. 2000/53/EB frá 18. sept. 2000, um úr sér gengin ökutæki. Gerð er grein fyrir efni þessarar ákvörðunar í tillögunni og hún er prentuð sem fylgiskjal með þeirri gerð sem hér um ræðir. Ég vil að því er varðar efnisatriði vísa að meginstefnu til þeirrar greinargerðar sem fylgir þessari tillögu. Það er afskaplega mikilvægt að um þessi mál gildi samræmdar reglur sem tryggi að öll bílflök fari til endurvinnslu og að afhending hafi ekki kostnað í för með sér fyrir síðasta eiganda bifreiðar. Það er ósanngjarnt og það er ætlunin að framleiðendur bifreiða beri meginhluta þess kostnaðar sem af þessi kerfi hlýst. Unnið er að nauðsynlegum undirbúningi að lagabreytingum af hálfu umhvrn. og mun umhvrh. væntanlega leggja fram slíkt lagafrv. eins fljótt og verða má. Þann 21. apríl nk. á að vera búið að lögleiða þessa tilskipun innan Evrópusambandsins en ákvæði varðandi gildistöku taka mið af því hvort bifreiðar eru settar á markað fyrir 1. júlí 2002, eins og nánar er skýrt í greinargerðinni. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um þetta mál vegna setu minnar í hv. umhvn. Eins og fram kemur í greinargerð tillögunnar lagði hæstv. umhvrh. í fyrra fram frv. til laga um úrvinnslugjald en það náði ekki fram að ganga. Nú hafa greinilega orðið nokkrar breytingar í nálguninni við þetta mál hjá hæstv. ríkisstjórn og mér sýnist að þrjú ráðuneyti komi hér við sögu, umhvrn. sem í samráði við fjmrn. hefur ákveðið að skipa nefnd sem hefur fengið það hlutverk að vinna tvö frv., annars vegar um úrvinnslugjald, spilliefnagjald og skilagjald sem lagt yrði þá fram af hálfu hæstv. fjmrh., og hins vegar um skipulag og framkvæmd þessara þátta sem lagt yrði fram af hæstv. umhvrh. Einnig er á það bent að ökutækjum þarf samkvæmt tilskipuninni að fylgja sérstakt eyðingar- og endurvinnsluskírteini. Slíkt skírteini yrði þá gefið út af dómsmrn. Ég kem hingað einvörðungu til að vekja athygli á því, herra forseti, að í þessu máli er greinilega þó nokkur vinna eftir við nauðsynlega lagasetningu sem þessi tilskipun kveður á um, og hér kemur fram að um þetta er gefinn stjórnskipulegur fyrirvari af hálfu íslenskra stjórnvalda. Hins vegar er alveg ljóst að við munum ekki vera innan tímamarka í þessu máli og held ég að það sé mjög brýnt að undirbúningi verði flýtt eins og verða má í umhvrn., fjmrn. og dómsmrn. þannig að ákvæði tilskipunarinnar geti sem fyrst gengið í lög, helst á þessu ári, enda sýnist mér, hæstv. forseti, að hér sé um þjóðþrifamál að ræða.

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst bæta því við að mér finnst bagalegt hvað þessi tillaga er seint á ferðinni. Það er að sjálfsögðu ljóst að það er mikil vinna að þýða og koma hér að öllum þeim tilskipunum og reglum sem við erum að taka upp en engu að síður er alltaf heldur óþægilegt að sjá þær birtast fáum dögum áður en þær eiga endanlega að ganga í gildi. Sérstaklega finnst manni það vera miður þegar í hlut eiga mál sem ætla mætti að mjög góð samstaða og almenn ánægja yrði um. Ég held að það hljóti að teljast til þrifnaðarmála að koma þessari tilskipun, sem varðar förgun gamalla bílhræja, í gegn. Reyndar leitar á hugann, herra forseti, að fleiri slíkar umhverfisreglur hafi lent í dálitlum hremmingum og séu aftarlega á ferðinni hjá okkur. Kannski að stjórnkerfið á því sviði sé heldur veikt til að takast á við þau verkefni sem þessu eru tengd. Ég nefni líka t.d. tafir á að fullgilda umbúðatilskipanir og fleira í þeim dúr þar sem upp á okkur stendur. Ég vonast því til þess að þó að skammt lifi af áætluðum starfstíma þessa þings verði hægt að líta á þessi mál og vonandi afgreiða þau, a.m.k. þau þeirra sem ekki er ástæða til að ætla að mikill ágreiningur sé um.

Þar sem þetta er síðasti fundur Alþingis fyrir páska óskar forseti þingmönnum og starfsmönnum þingsins gleðilegra páska. Næsti fundur Alþingis verður miðvikudaginn 3. apríl.