Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Erlendur Þorsteinsson: Ég þarf ekki miklu að svara nú, því að hv. þm. S.-Þ. var tiltölulega hógvær í sinni ræðu. Um þær brtt., sem fram hafa komið, get ég lýst yfir því sem minni skoðun, að ég get fallizt á þær, hvora þeirra sem væri, og tei brtt. hv. 1. þm. Eyf. ekkert verri. Eins og ég hefi áður tekið fram, er það ekki meining okkar Alþfl.manna, og hefir aldrei verið, að þessi heimild yrði misnotuð, og mundi það ekki hafa verið gert, þó að þessi varnagli hefði ekki verið settur, því að það er ekki og hefir ekki verið venja að hlaupa með varamenn inn í mál, þó að aðalmenn hafi verið fjarverandi um stundarsakir. Þá var af tveimur hv. þm. verið að tala um, að það mætti ekki dreifa ábyrgðinni, af þeim hv. þm. S.- Þ. og hv. þm. Vestm. Það kemur nú úr hörðustu átt, þegar þessir menn tala um slíkt, þegar þeir eru búnir að fjölga stjórnarnefndarmönnunum í stjórn síldarverksm. úr 3 og uppi í 5, og þeir eru að gera sínar ráðstafanir til þess með því, að dreifa ábyrgðinni, ef svo mætti segja. Hv. þm. S.- Þ. var að fala um, að ég hefði áður verið í betri flokki en ég er nú. Mér er ekki ljóst, við hvað hann á, því að ég hefi aldrei verið í öðrum stjórnmálaflokki, og það á vitanlega ekkert skylt við þá hugarfarsbreytingu, sem orðið hefir hjá hv. þm. í seinni tíð og hv. 10. landsk. vildi kannske vitna um, ef á lægi.

*Ingvar Pálmason: Við fyrri umr. hér í hv. d. um þetta litla frv. virtist koma fram nokkur andstaða gegn því. Mér virtist, að aðalrökin fyrir þeirri andstöðu væru þau, að andstæðingar frv. óttuðust, að ef það væri samþ., mundu tylliástæður verða notaðar til þess að láta varamenn mæta á stjórnarfundum í verksmiðjustjórninni. Og ég skal játa, að ef svo færi í reyndinni, þá væri það mjög óheppilegt. Ég skal viðurkenna það, að hvergi minnist ég þess samt sem áður, að það sé í l., þar sem venja er að hafa varamenn, að sérstakar ráðstafanir séu gerðar til þess, að varamenn mæti ekki á fundum nema í löglegum forföllum aðalmanna. En þar sem hér þykir nokkuð mikið í húfi, vil ég ganga inn á, að nokkrar skorður verði settar til tryggingar því, að þetta verði ekki misnotað, og hefi þess vegna flutt brtt. á þskj. 520. Ég sé ekki betur en að með henni sé fyrir það byggt, að aðalmaður geti látið varamann mæta fyrir sig, nema því aðeins, að gildar ástæður séu fyrir hendi. Eftir brtt. er ekki hægt að taka varamann gildan, nema atvmrh. hafi samþ. það. Mér skilst því, ef þessi brtt. er samþ., að þá séu tekin til greina þau rök, sem andstæðingar þessa frv. færðu fram við fyrri umr. Ég geri því ráð fyrir, að þeir, sem hingað til hafa veitt þessu máli andstöðu, geti sætt sig við málið, ef brtt. þessi verður samþ.



Ég fyrir mitt leyti lít svo á, eins og hér hefir komið fram í d., að það sé mjög óheppilegt, ef farið væri að kveðja varamenn til starfa í stjórn síldarverksmiðja ríkisins út af smámunum eða í stundarforföllum aðalmanna, og skal ég ekki orðlengja meira um það. Nú hefir komið hér fram brtt. um það að takmarka þetta nokkuð. En þó þykir mér það á skorta, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins mundi eftir þessum till. geta kallað varamanninn, án þess að hlutaðeigandi aðalmaður óskaði þess. Þætti mér því réttara, að það væri skýrt ákveðið, að þetta kæmi ekki til greina, þannig að ákveðið væri, að varamaður væri ekki kallaður, nema hlutaðeigandi aðalmaður hefði sérstaklega um það beðið. Það mætti t. d. hugsa sér, að aðalmaður í stjórninni væri fjarverandi af einhverjum ástæðum og gæti ekki mætt á fundi, en hinir stjórnarnefndarmennirnir vildu gjarnan nota tækifærið og halda fund og gera ráðstafanir, að aðalmanni fjarstöddum, með hans varamanni. - Auk þess er í þessari brtt., sem fram er komin frá hv. 2. þm. S.-M., ekkert minnzt á það, sem þó virtist eiginlega liggja næst, að varamaður ætti að koma inn við fráfall aðalmanns. Ég teldi því, að þessi brtt., sem fram er komin við frv., væri e. t. v. heppilegar orðuð á annan hátt, þannig að eigi skildi kveðja varamann til starfa, nema aðalmaður óskaði þess eða hefði fallið frá. Þetta er náttúrlega ekki mikil breyt., en ég hugsa þó, að með því móti að breyta þessu svona, væri náð þeim tilgangi, sem hv. 2. þm. S.-M. hefir nú viljað ná og hér hefir verið hreyft, að ekkí sé að ástæðulausu verið að kveðja varamenn til starfa í stjórn síldarverksmiðja ríkisins. Vil ég því leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við frv., sem ég vænti, að hæstv. forseti vilja leita afbrigða fyrir. Vil ég vona, að hv. 2. þm. S.-M. geti fallizt á, að hún geti komið í staðinn fyrir hans brtt. Skrifl. brtt. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „.Aftan við 1. grein bætist: Eigi skal þó kveðja varamann til starfa, nema aðalmaður óski þess eða hafi fallið frá.“

*Ingvar Pálmason: Ég get sagt það fyrir mína parta, að ég geri það ekki að neinu kappsmáli, hverjir varnaglar hér verði slegnir fyrir misnotkun á því, að varamaður taki sæti aðalmanns í þessari stjórn. En ég vil benda á það, að þessar brtt. ganga dálitið út á sitt hvor. Mín brtt. gengur út á það, að aðalmaður geti ekki notað tylliástæður til þess að láta varamann koma í staðinn fyrir sig. Hin brtt. gengur út á það, að meiri hl. stjórnar síldarverksmiðjanna geti ekki kvatt varamann til fundar á móti vilja aðalmanns. Ég legg ekki mikið upp úr þessum mun, því að ég hefi þá trú, að allir þessir varnaglar séu óþarfir. Ég get náttúrlega gengið með brtt. hv. 1. þm. Eyf. af þessari ástæðu. Hinsvegar sé ég ekki ástæðu til að draga mína brtt. til baka. Ég álít rétt, að d. velji um, hvora brtt. hún vill samþ. En ef þeim, sem hafa verið andstæðir frv. frá upphafi, fellur eitthvað betur í geð brtt. hv. 1. þm. Eyf., þá geri ég engan ágreining út af því.

*Jónas Jónsson: Ég er ánægður yfir því, að það kemur fram hér í hv. d. nú, eins og það kom fram við 2. umr. þessa máls, að d. var óánægð með það öryggisleysi, sem fólst í frv. eins og það var og er enn. Að því leyti hefir gagnrýni sú, sem kom þá fram hér í hv. d., haft áhrif. Enda var því ekki mótmælt af neinum, að það væri alveg óviðurkvæmilegt og háskalegt, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins gæti svo að segja verið eins og skopparakringla, fyrir það að aðrir fimm menn gætu hlaupið inn í hana, þegar þeim þóknaðist, og þessi stjórn gæti svo ráðið stjórn á stærsta atvinnufyrirtæki landsins. Þessi krítik mín við 2. umr. var réttmæt, því að það er fullkomin léttúð í frv. eins og það var og er. Og því óeðlilegri var þessi málflutningur hv. þm. Ísaf., sem er flm. þessa frv. í Nd. um að fá þessa varamenn skipaða á þennan hátt, þar sem hann kallaði aldrei varamann á fund, þegar hann var í tvö ár formaður síldarverksmiðjustjórnarinnar. Þá var það oft, að aðalmaðurinn, Þorsteinn M. Jónsson, gat ekki mætt, af því að hann dar inni á Akureyri, þegar fundur var í stjórn síldarverksmiðjanna á Siglufirði. En varamaður hans, Hannes Jónasson, var búsettur á Siglufirði. En hv. þm. Ísaf. datt aldrei í hug að kalla þennan varamann á fund. Það hafa því orðið meiri háttar stefnuskipti hjá þessum hv. þm. frá því, er hann hafði þennan rétt og notaði hann ekki, og þangað til nú, að hann berst fyrir því, út frá sínum eigin kringumstæðum, að mér er sagt, að þetta ákvæði sé sett inn í l. Mér er sagt, að þessi hv. þm. búist við því að vera langdvölum, vikum eða jafnvel mánuðum saman í burtu frá Siglufirði í sumar. Og þá er eðlilegt, að varamaður komi inn í hans stað. Ég hefði álitið, að það hefði mátt koma með brtt. um það, og ég hefði gert það, ef ég hefði ekki viljað komast hjá því að tefja þingið með því, að varamaður komi ekki inn, nema um lengri tíma væri að ræða, þannig að full alvara sé á því, að varamaður kynnist þessu verki svo, að það megi búast við, að hann geti gert alvarlegar ráðstafanir, ef um það væri að ræða, að þess þyrfti, á meðan hann tæki sæti í stjórninni. Ef brtt. hv. 1. þm. Eyf. verður samþ., þá er a. m. k. ekki hægt að nota þessa undarlegu löggjöf, sem hér er verið með á ferð, til þess að láta menn hlaupa í skarðið í þessari stjórn gegn vilja þeirra manna, sem bera ábyrgð á stjórn síldarverksmiðja ríkisins. Hv. 3. landsk. reyndi ekki að verja það, sem flokksbróðir hans, hv. þm. Seyðf., hefir gert ráðstafanir til, sem eru þess eðlis, að það getur vel verið, að það verði dómstólamál, ef hann hefir á réttu að standa um það, að varamenn hafi ekki sama ákvörðunarrétt og aðalmenn svo að bindandi séu gerðir þeirra á fundum, þar sem þeir eru til kvaddir til að mæta fyrir aðalmenn.. Það væri því, út frá því máli skoðað, lán fyrir stjórn síldarverksmiðja ríkisins, að hafa þó ekki allt of marga varamenn. A. m. k. er gott fyrir hv. 3. landsk. að athuga það, að hans eigin flokksbróðir hefir a. m. k. verið í vafa um það, hvort heppilegt væri að hafa varamenn. Það var a. m. k. svo loðið í hans huga, að hann hefir í sameinuðu þingi beinlínis beðizt eftir því, að dómstólarnir væru látnir athuga nánar gerðir hans í þessu efni, því að hann sá ekki málið í meiri skimu en það, að hann þarf að láta ljós dómstólanna skína um það. Hv. 11. landsk. sagði hér dæmisögu um einhvern vondan mann, skildist mér, sem væri á vondum vegi, en hafði verið á betri vegi áður. Ætla ég mér ekki að reyna að þýða þær duldu rúnir. En ég ætla að benda honum á annan mann, sem heldur fer versnandi, sem er hann sjálfur, sem hér fyrr á árum, er hann var yngri, var í betri flokki en hann er í nú. Svo komu einhverjir hugarórar í hann, og hann fór að líta í rauðu áttina, til kommúnista eða slíkra manna, og hefir nú um stund fylgt þeim að málum. Ég vonast eftir því, að hann taki þetta til athugunar, hvort honum sé ekki þörf á einhverjum endurbótum - kannske að komast aftur á þá fyrri skoðun, sem hann var á áður.

* Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Um þessar brtt., sem fyrir liggja, get ég verið fáorður. Þær eru algerlega í samræmi við þann skilning, sem ég lagði í þá nauðsyn að hafa varamenn, og það, hvernig varamaður ætti að vera kallaður til starfa, eins og ég útlistaði það við 2. umr. Hinsvegar er mér gleðiefni sú stefnubreyting, sem hefir orðið hjá hv. þm. S.-Þ., þar sem hann í raun og veru komst inn á þá skoðun, að varamaður gæti verið nauðsynlegur eftir þeim varúðarráðstöfunum, sem hér er ætlazt til að gera með þeim brtt., sem fyrir liggja. því að við 2. umr. hnigu umr. hans nær eingöngu að því, að telja þetta ónauðsynlegt og skaðlegt. Ég gleðst yfir þessari stefnubreyt. og fjölyrði ekki frekar um það, þar sem mér skildist hann vera fylgjandi annari hvorri þeirri brtt., sem fyrir liggja. Brtt. hv. 2. þm. S. M. er í mínum augum alveg nægilegt öryggi, þar sem gert er ráð fyrir, að atvmrh. dæmi um í hvert skipti, hvort nauðsynlegt sé, að varamaður komi til starfa í stjórninni. Hin brtt. stefnir að vísu að sama marki, en þar er það bundið við óskir aðalmanns, hvenær varamaður komi inn, og engin takmörk sett fyrir því, hvenær hann megi óska þess. Ég mun greiða atkv. með brtt. hv. þm. S.-M. En hin brtt. mun koma á undan til atkvgr., og mun ég láta hana afskiptalausa. Hv. þm. S.-Þ. blandaði því hér inn í umr., sem gerðist síðastl. vetur, þegar hann gerðist nokkurs konar boðflenna í tryggingarstjórninni. Það er vitanlegt, að það hafði ekki verið tilkynnt aðalmanninum, að fundurinn skyldi haldinn til þess að útkljá ákveðið mál. Honum var ókunnugt um fundinn, og varamaður kom þar inn í. Úskurður fyrrv. atvmrh. taldi mjög hæpið, hvort þetta væri löglegt, þar sem aðalmaður hefði ekki verið kallaður til að mæta á fundinum. Og þó að dómstólarnir eigi að fjalla um það, getur maður vænzt þess, að þeir líti á málið á sama veg og fyrrv. atvmrh., að hér hafi gripið inn í maður, sem ekki hafði átt að fjalla um málið.

* Frsm. (Bernharð Stefánsson): Fjhn. hefir athugað þetta mál að svo miklu leyti, sem hún gat á þeim stutta tíma, sem hún hafði til meðferðar og afgreiðslu málsins á fyrri fundinum í dag, og samþ. nál., sem sjálfsagt verður útbýtt hér síðar á fundinum, þótt ég hafi ekki séð það enn. Eins og menn sjálfsagt hafa athugað, þá er stungið upp á því í þessu frv., í fyrsta lagi að heimila, að læknum, sem taka minnstu læknishéruðin, sem í eru færri en eitt þús. íbúar, verði frá upphafi greidd laun með fullri aldursuppbót. Á því hefir borið undanfarið, að illa gengi að fá lækna í þessi rýrustu læknishéruð, sem þykja lítið eftirsóknarverð. Á hinn bóginn hefir fólkið, sem þar býr, vitanlega eins mikla þörf fyrir að geta náð í lækni og aðrir landsmenn. Hv. flm. frv. hefir þótt þörf að bæta kjör þeirra manna, svo að menn fáist frekar til að gegna þessum embættum. Í öðru lagi hafa flm. farið fram á, að svipað ákvæði væri sett fyrir prestana, að við veitingu prestakalla sé ráðh. heimilt að ákveða, að laun skuli þegar frá upphafi greiðast með fullri aldursuppbót. Þá er einnig stungið upp á, að athugaðir séu í samráði við hlutaðeigandi söfnuði möguleikar fyrir samsteypu prestakalla, til að spara ríkissjóði álíka upphæð, sem um er að ræða í ákvæðum þessa frv. Er þannig ætlað að sjá fyrir, að útgjöld ríkissjóðs aukist ekkert í framtiðinni, hvort sem það tekst eða ekki. Ekki er þó hægt að neita því, að frv. þetta mun auka útgjöld ríkissjóðs dálítið, þótt gert sé ráð fyrir, að mest þessi gjöld fáist inn aftur með samsteypu prestakalla. N. hefir reynt að leita sér sem ábyggilegastra upplýsinga um það, hvað ákvæði frv. mundu kosta mikla greiðslu úr ríkissjóði árlega. Og eftir þeim upplýsingum að dæma ætti það að vera um 4–5 þús. kr. að því er læknishéruðin snertir, en 20 þús. kr. að því er prestaköllin snertir. Og ef það næðist, sem ákveðið er í 2. gr., að athuga einnig samsteypu prestakalla og slík samsteypa svo eitthvað framkvæmd, þannig að ekki yrði útgjaldaauki á þessu sviði, þá ætti raunverulegur útgjaldaauki af þessu að verða um 4–5 þús. kr. Nú er þess ennfremur að gæta, að á fyrri fundinum í dag var samþ. frv. hér í hv. d., sem bætir kjör hreppstjóra að allverulegum mun, og mundi það, ef að lögum yrði, baka ríkissjóði um það bil 14 þús. kr. útgjöld. Í þessum tveimur frv. er því að ræða um nálægt 40 þús. kr. aukin útgjöld, þótt gert sé ráð fyrir, að í framtíðinni geti unnizt helmingur af því. Það má náttúrlega segja, að á tímum eins og þessum sé það tæplega fært að auka þannig gjöld ríkissjóðs. Að hinu leytinu er svo á það að líta, hver nauðsyn á þessu er. Og þessi nauðsyn er þá fyrir hendi, eftir því sem n. hefir kynnt sér, þar eð menn fást beinlínis ekki í rýrustu læknishéruðin; og það gengur líka mjög illa að fá menn til að gegna ýmsum prestaköllum, t. d. þeim afskekktustu. Og þar sem þjóðfélagið hefir nú tekið það að sér að sjá landsfólkinu bæði dyrir læknishjálp og prestsþjónustu, þá lítur n. svo á, þrátt fyrir það, þótt hún hafi opin augu fyrir því, hvað þetta kostar, að ekki sé annað fært en að samþ. þetta frv. Fyrir utan það, að auðvitað er það sanngirnismál einnig að launa þessa menn, sem vitanlega hafa einna verst kjör allra opinberra starfsmanna í landinu, sérstaklega prestarnir, nokkru betur en gert er. Það er náttúrlega ekki hægt að neita því, að laun presta eru nú tæplega til að lifa á þeim, og er auðsjáanlega við það miðað, að prestar geti stundað ýmislegt annað og veitt sér þannig nokkrar tekjur. Og sízt er hægt að halda fram, að laun presta verði há, þó að þetta verði nú samþ. Enda er ekki um að ræða að hækka laun presta almennt, heldur að ungir prestar fái þegar full prestslaun. Ég orðlengi svo ekki frekar um þetta, en eins og menn sjá á nál. 530, sem áðan var útbýtt, er n. sammála um að mæla með því, að frv. verði samþykkt.



Herra forsetil Ég vil gjarnan, áður en frv. fer til atkv., gera grein fyrir minni afstöðu til þessa máls; og hún er sú, að ég er á móti því. Það stafar af þremur meginástæðum. Fyrst og fremst af því, að ég tel, eftir þeim fjárhagshorfum, sem nú eru hjá ríkinu og möguleikum okkar hér á Alþingi til að veita úr ríkissjóði til ýmissa hluta, þá sé mjög margt, sem frekar hefði átt að láta þessar ca. 30 þús. kr. í, sem þetta frv. kostar. Þetta er fyrsta ástæðan; þó ekki sú veigamesta. Önnur ástæðan er, að ég er algerlega á móti því að ganga inn á þá stefnu, sem slegið er fastri í frv., að hver, sem fer í embætti hér á landi, skuli þegar fá fulla launahæð. Ég tel alveg rétta stefnu eins og verið hefir, að launin hækki upp í hámark eftir visst árabil í þjónustu. Frá þessari stefnu er horfið í frv., bæði að því er lækna í fámennari héruðum snertir og svo um prestana almennt. Í þriðja lagi lít ég og hefi litið svo á, að sjálfsagt sé að stefna að því að fækka prestum - og fækka þeim verulega. Samgöngurnar alstaðar í landinu hafa breytzt þannig, að það eru orðin allt önnur skilyrði, sem prestar hafa til þess að geta veitt sína prestþjónustu, heldur en áður var. Og þar að auki hafa kröfur manna í landinu í heild breytzt hvað þetta snertir. Nú er að vísu svo mælt fyrir í 2. gr. þessa frv., að það eigi um leið að athuga möguleika fyrir samsteypu prestakalla, jafnframt því að ákveðið er að láta presta fara í hæstu laun í embætti beint frá prófborðinu, - en gera það í samráði við hlutaðeigandi söfnuði. Nú vita það allir menn, að þegar rætt er við einstaka söfnuði um það, hvort þeir vilji missa embættismann úr sókninni, sem borgar helmingi hærra útsvar en fjöldinn, og ýmislegt fleira í því sambandi, þá segir viðkomandi söfnuður alltaf nei. Ekki að honum sé ekki sama um prestþjónustuna, sem viðkomandi prestur veitir, heldur er þar ýmislegt annað, sem blandast inn í. og þess vegna er þessi fyrirhugaði sparnaður með samsteypu prestakalla, sem frv. fjallar um, = 0, og kemur ekki til greina. Við horfumst í augu við veruleikann, og hann er sá, að um leið og þessi gr. er samþ., er gengið út frá því, að prestaköllin verði yfirleitt eins og þau eru nú, en fækkun presta engin, að prestarnir komist í byrjun á full laun, bæði þeir, sem eru nú, og þeir, sem bætast við. Svo að þetta kostar alltaf full 20 þús. kr. aukalaun fyrir presta, í stað þess, að við með hægu móti getum sparað svo mikla presta, að þetta hefði getað náðst upp og laun prestanna orðið sæmileg, hefði verið horfið að því ráði að fækka þeim. En nú er því þvert á móti slegið föstu, að prestarnir skuli vera jafnmargir hér eftir og hingað til. Af þessum þremur ástæðum er ég á móti frv. Ég vil ekki ganga inn á þá braut, að láta mann frá prófborðinu ganga í embætti með hæstu launum. Ég vil láta hann áður geta þroskazt og vaxið í starfinu. Og í öðru lagi vil ég láta það liggja opið fyrir, að Alþingi geti fækkað prestum í landinu og steypt saman prestaköllum, án þess að þurfa að bera það undir hvern einstakan söfnuð; því að með því móti fæst það aldrei. Máli þessu er sýnilega ætlað að ganga fram, með því að því er hraðað svo mjög á síðustu dögum þingsins, - en var saltað allan fyrri hl. þings. Ég mun ekki kæra mig um að tefja fyrir málinu með umræðum, en greiði atkv. á móti því.



Herra forseti! Ég vildi aðeins gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég er með l. gr. og tel hana geta verið nauðsynlega. En aftur á móti er ég algerlega á móti 2. gr., og mun við 3. umr. bera fram brtt. um, að hún falli burt. Ég mun þess vegna láta afskiptalaust, þótt málinu verði vísað til 3. umr. En ef mín brtt. verður ekki samþ., þá mun ég verða á móti frv. í heild sinni.



Þá er búið að undirbúa þetta mál. Hv. Nd. hefir haft það til meðferðar, og það er komið frá þeirri deild hingað, og á auðsjáanlega að ganga fram, sem betur fer. Annars er alleinkennilegt að heyra prófasts- og prestssoninn hér í deildinni beita sér svo eindregið móti svona frv. Ég hugsa til þess, er ég sat í Hólakirkju og hlustaði á ágætismanninn síra Zóphónías Halldórsson í Viðvík, þar sem hann talaði af sinni hreinu trú og sálargöfgi, og mundi mig þá ekki hafa dreymt fyrir því, að sonur hans ætti eftir að standa upp hér á Alþingi til að ráðast á jafnsjálfsagt mál og það að láta þá embættismenn þjóðarinnar, sem þjóðin getur sízt án verið, fá þau laun, sem þeim ber, því að sannarlega er ekki farið fram á neitt annað í frv. Það er farið fram á, að í prestaköllum, sem eru afskekkt og hafa erfiða staðhætti, megi borga prestinum full laun strax, en hann sé ekki dreginn á launahækkun lengi, þangað til einhver sérstakur tími er kominn. Hv. þm. sagði, að þjóðin væri allt of fátæk til að takast slíka útgjaldaaukningu á hendur, sem frv. mundi leiða af sér, og að margt annað væri þarfara. Það verður nú sjálfsagt alltaf álitamál, hver þarfasta verkið vinnur í einu þjóðfélagi. Og því er stundum þannig háttað, að störf verða hvorki með tölum metin né á vogar vegin. En ekki veit ég, hvort í fljótu bragði er hægt að benda á þarfari starfsmenn en læknana og prestana. Og ég hygg, að þessar tvær tegundir embættismanna séu þær stéttir, sem frá öndverðu hafa mest og bezt þolað súrt og sætt með íslenzku þjóðinni. Eða vill hv. þm. mótmæla því, að það sé prestastéttin íslenzka, sem lengst og bezt hefir staðið með alþýðufólkinu í sveit og bezt stutt að menningu þess og menntun? Stefnu hans um það að vilja láta menn vinna sig upp í fulla launahæð, skal ég ekki hreyfa við; það er aukaatriði fyrir mér. En stefna hans að verulegri prestafækkun gegnir öðru máli. Ég held, að hv. þm. mundi yfirleitt ekki gera íslenzku þjóðinni neinn sérstakan greiða með því að beita sér fyrir því sem fulltrúi hennar að fækka þessum embættismönnum til muna, eins og hann segist helzt vilja. Ennfremur segir hann, að kröfur fólksins hafi breytzt í þessu efni, og skildist mér hann eiga við, að kröfur fólksins um að fá að hafa presta yfirleitt færu minnkandi. Fólkið kærði sig ekki lengur um þessa embættismenn. Það er nú ekki afskaplega langt síðan fyrir þinginu lá frv. um verulega prestafækkun. Það var ekki samþ., en sent til umsagnar safnaðanna úti um landið. Það komu svör víðsvegar að. Og þau svör bentu yfirleitt ekki á, að fólkið hér í landinu óskaði eftir, að prestum fækkaði. Að vísu sagði hv. þm., að það væri ýmislegt annað en prestsþjónustan, sem fólkið seildist eftir, þegar það vildi hafa prest, - prestsþjónustuna stæði því á sama um, skildist mér. En er hann nú svo öldungis viss um það, þessi hv. þm., að það séu ekki æðimargir í byggðum landsins, sem einmitt meta prestsþjónustuna, starf prestsins sem prests, slíks, að þeir vilja alls ekki missa hann? Prestarnir hafa lengst af verið í raun og veru einu menntuðu mennirnir í hverri sveit, og þess vegna hafa þeir oft og einatt með ráðum og dáð staðið bezt að því, sem krafizt hefir þekkingar. Ég játa, að þetta er nú töluvert breytt, því að menntun manna hefir aukizt almennt, og við eigum meiri kost á þekkingarmönnum til ýmissa starfa heldur en fyrir hálfum mannsaldri. En þetta út af fyrir sig sannar ekki það hjá þm., að það sé prestsþjónustan, sem fólkið hirðir ekki um. Ég vil leyfa mér að kalla það sleggjudóm, þegar hann segir, að fólkinu sé sama um þetta. Við skyldum koma norður í Hjaltadal og kynna okkur það fólk, sem var ungt á þeim dögum, þegar það naut prestsþjónustu hins ágæta föður þessa þm. Við skyldum spyrja þetta fólk, það sem enn er ernt og hefir ósljóvgaða hugsun, hvort það hefði kosið það á þeim tíma, að séra Zóphónías hefði farið burt. Hv. þm. getur sagt, að þetta sé liðin tíð, þetta hafi verið sérstakur maður og sérstakt fólk. En þannig er það bara á öllum tímum. Ég er alveg viss um, að það er ekki einn einasti söfnuður á Íslandi, þar sem það fólkið er ekki fleira, sem óskar eftir prestsþjónustu, heldur en hitt, sem ekki óskar þess. - Ég ætla ekki að lengja umr. um þetta mál, en ég vildi láta þessa skoðun mína koma hér fram. Þá sagði hv. þm. eitt, sem mér fannst ekki bera vott um mikla lýðræðisstefnu, sem sí og æ er þó verið að klífa á nú á dögum. Hann vill sameina prestaköll án þess að ráðfæra sig nokkuð við söfnuðina. M. ö. o., hann vill svipta söfnuðina því að geta sagt álit sitt um málið.

Páll Zóphóníasson Hv. 2. landsk. talaði eiginlega ósköp lítið um frv., sem liggur fyrir, og hvað það snertir þarf ég litlu að svara. Hún féllst þó á, eða vildi láta liggja milli hluta, að rétt væri, að allir, sem í embætti færu. kæmust strax á hæstu laun. En í því sambandi hefir hv. þm. ekki séð greinaskilin milli 1. og 2. gr., því að hún talaði um, að l. gerðu einungis ráð fyrir því að veita prestum í fámennum prestaköllum strax þessi hæstu laun, og virðist þá hafa lesið I. gr., en ekki athugað, hvað stendur í 2. gr. Ég vildi, að hún hefði lesið áður en hún talaði í málinu, þá hefði hún ekki lent í þessum ógöngum með prestana. Hv. þm. minntist mjög lofsamlega á föður minn, og skal ég ekkert úr því draga. En í því sambandi talaði hún um, að mjög fjarri lagi væri hjá mér, að kröfur til presta hjá fólki væru breyttar. Hvernig er þetta í gömlu sókninni, þar sem ég er fæddur? Var það ekki svo, að faðir minn væri sóttur svona einu sinni eða tvisvar í mánuði til að þjónusta menn? Þetta varð hann að fara ríðandi. Hvernig er þetta nú? Presturinn, sem nú situr, hefir líklega þjónustað tvisvar, og það heima hjá sér, síðan 1908. Eru þetta sömu kröfur og gerðar voru áður? Svona má fara hringinn í kringum landið. Það eru allt aðrar kröfur heimtaðar og þar af leiðandi miklu færri presta þörf. Mér er þetta ákaflega vel kunnugt. Ég hefi komið í allar sóknir landsins, og þetta hefir ákaflega víða borizt í tal. Og ég get flokkað prestana í þrjár tegundir hér á landi, og fólkið í kringum þá. Ég vil lofa hv. 2. landsk. að heyra það, því að það er sannleikur. Það eru nokkrir prestar, ég held þeir nái ekki tíu, - líklega eru þeir kannske 11–12, sem söfnuðirnir hafa ekki minna dálæti á en var í þá góðu og gömlu daga, sem hv. 2. landsk. talaði um í Viðvíkursókn. Þetta eru menn, sem söfnuðurinn lítur mjög upp til  Ég ætla, að það séu svo þrír prestar, sem af hv. 1. þm. Reykv. og mér og ýmsum öðrum eru taldir rétt meðalmenn eða varla það í sinni stöðu, en eru samt í mjög miklu afhaldi í sínum sóknum, og sem gera þar ýmislegt fleira en prestsverk. Þeir t. d. skrifa bréf fyrir ýmsa í sókninni og ýmislegt annað. Þeir eru ósköp líkt fyrir þessar sóknir og prestarnir voru fyrir 40–50 árum, og eins og þeir enn lifa í endurminningu hv. 2. landsk. síðan kemur hinn stóri hópur, sem mönnum er nokkurn veginn sama, hvort þeir hafa eða ekki. Þegar talað er um þetta við þá, - já, jú, - ójú, þeir láta þetta hlutlaust; það er ekki meira. Hv. 2. landsk. lagði mikið upp úr áskorunum, þegar málið lá fyrir þinginu 1934 og 1935. Sem sýnishorn af því, hvað mikið má upp úr þeim leggja, skal ég segja þetta um eina áskorun: Það flytur prestur úr prestakalli, þar sem ekki er nema ein kirkja. Honum var veitt annað prestakall. En í fyrra prestakallið kom enginn prestur, og er ekki kominn. Árið eftir að presturinn fór var útlit fyrir, að það yrði erfiðleikum háð að byggja prestssetrið. Það fékkst á það enginn maður, sem menn voru ánægðir með. Þeir skrifuðu mér og báðu mig að sjá um það, að ákveðinn maður, sem þeir nefndu, fengi lífstíðarábúð á prestsetrinu; þeim var ekki nein þægð í presti. Þeim nægði þjónusta nágrannaprestsins, sem gat vel annazt starfið, en þó átti hann heila dagleið að sækja. Ég talaði um þetta við ráðherra og biskup. Þeir sögðu, að ekki kæmi til mála, að á prestssetrinu yrði veitt þannig lífstíðarábúð. Svo fékk ég því til leiðar komið, að bóndinn, sem var á jörðinni, fékk hana til ábúðar, með því að standa upp þegar presturinn kæmi. En hann taldi þá nokkurn veginn öruggt, að ekki kæmi prestur. Árið eftir sendi nefnd, kosin af Prestafélagi Íslands, mann með undirskriftaskjal um það að óska eftir presti. Undir það skrifuðu allir sömu mennirnir og áður höfðu skrifað undir hina óskina. Þegar maður hefir þessi gögn bæði í höndum, þá verður hv. 2. landsk. að fyrirgefa, þó að maður leggi ekki afar mikið upp úr þeim og viti ekki almennilega, hvað menn meina með þessum undirskriftum. Þegar einhver maður segir já í dag og nei á morgun, þá veit ég ekki, hvort hann meinar frekar já eða nei. Annars þarf ég ekki að lýsa minni afstöðu til prestanna. Það liggur ekki fyrir almennt. En það liggur fyrir á öðrum stöðum í Alþingi, að ég tel, að kirkjumálum þjóðarinnar og prestunum sé gerður óhemju greiði með því að fækka prestum og síðan gera prestunum mögulegt að lifa sæmilega í sinni stöðu, jafnframt því að skapa möguleika til að hafa sæmilegt verkefni að vinna. því að það er ekkert verkefni fyrir mann að sitja í söfnuði, þar sem er ein lítil kirkja og kannske á annað hundrað manns í sókninni, eins og sumstaðar er. Þeir, sem eru svo ólánssamir að fara undir á slíka staði, þeir hafa forpokazt og ekki orðið neinir prestar. En svo hefði ekki þurft að fara, ef þeir hefðu haft almennileg verkefni að vinna.

*Brynjólfur Bjarnason: Herra forseti! Ég vil gjarna gera grein fyrir atkv. mínu við þessa umr. - Eins og hv. 3. landsk. hefir sýnt fram á í ýtarlegri ræðu, tel ég einnig að frv. í heild sinni sé til stórskaða, enda þótt þær brtt., sem eru frá hv. meiri hl. sjútvn. á þskj. 469, yrðu samþ.. en ég mun greiða atkv. með þeim brtt., sem eru á þskj. 503, og ennfremur með þeim brtt. sem eru á þskj. 469, vegna þess að ég tel, að þrátt fyrir allt séu þær til stórbóta, og þetta geri ég ennfremur í trausti þess. að það fáist frekari leiðrétting við áframhaldandi umræður.