Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jakob Möller Jeg ætla aðeins að lýsa því yfir, að brtt. á þskj. 208 eru teknar aftur.  (M. P.: Jeg tek þær upp aftur)  .

Magnús Pjetursson Um leið og jeg leyfi mjer að taka aftur upp brtt. á þskj. 208, þá vil jeg geta þess, að þótt tóbakseinkasalan hafi farið til háttv.Ed., þá sje það engin goðgá af háttv.Nd. að veita henni leyfi til að velja, hverja leið hún vill fara, tollhækkunarleiðina eða einkasöluleiðina.

Jón Þorláksson Okkur flm. er enginn greiði gerður með því að láta brtt. koma nú til atkv. Mjer skilst, að ef þær væru feldar nú, þá mætti ekki bera þær aftur undir atkv., þótt málið kæmi hjer til einnar umr. síðar á þinginu. Jeg álít því rjettast að taka brtt. aftur nú. Háttv. Ed. getur tekið þær upp, ef henni sýnist svo. En geri hún það ekki, þá er opin leið að taka þær upp við eina umr. hjer, sem sjálfsagt má gera ráð fyrir að málið fái. Jeg vil skjóta því til háttv.þm. Str. (M. P.), hvort hann geti ekki fallist á þetta.

Magnús Pjetursson Ef hæstv. forseti úrskurðar, að ekki sje hægt að bera brtt. undir atkv. hjer aftur, ef þær nú verða feldar, þá hætti jeg við að taka þær upp. Fer algerlega eftir úrskurði hæstv. forseta.

Forseti (B. Sv.) Þingsköp kveða svo á, að brtt. um atriði, sem felt hefir verið í deild, megi ekki bera upp aftur í sömu deild á sama þingi. Það er því að minsta kosti vissara fyrir háttv.þm. Str. (M. P.) að taka ekki upp aftur brtt.

Frsm. (Þorleifur Guðmundsson) Frv. þetta hefir borist sjávarútvegsnefnd frá hæstv. atvrh. (P. J.), en þangað var það komið frá stjórn slysatryggingar sjómanna. Breytingar þær, sem hjer er um að ræða, eru aðallega fólgnar í hækkun skaðabótanna fyrir slys, og þar af leiðandi hækkun iðgjaldanna. Þetta hvorttveggja var áætlað of lágt þegar lögin nr. 84, 1917, voru samin, svo að það er skiljanlegt, að nú eru þau orðin alt of lág, eftir þær miklu verðlagsbreytingar, sem orðið hafa síðan 1917. Frv. mun jeg taka til nánari athugunar í einstökum atriðum við 2. umr. Það er sjáanlegt, að bætur fyrir slys eru átakanlega litlar eftir núgildandi lögum, þegar tekið er tillit til verðlags og þarfa. Iðgjöldin verða því að hækka, án þess að gjaldendum sje íþyngt um of með því. Jeg mun annars fara nákvæmar út í þetta við 2. umr.

Jón Auðunn Jónsson Jeg óska þess, að þetta mál sje tekið nú af dagskrá. Minni hluti peningamálanefndar ætlaði að semja sjerstakt nál., en hefir ekki getað lokið við það enn, vegna þess að jeg hefi verið lasinn undanfarið. En við munum koma með það mjög bráðlega.

Forseti (B. Sv.) í trausti þess, að minni hl. semji nál. sitt svo fljótt sem unt er, tek jeg málið út af dagskrá. 

Flm. (Jón Baldvinsson) Þetta er svo ofureinfalt mál, að það ætti ekki að þurfa langa framsöguræðu til að skýra það. Hjer er aðeins farið fram á að bæta úr misrjetti, sem höfuðstaður landsins hefir orðið að þola um langan tíma. Að vísu var lítils háttar úr þessu bætt á síðasta þingi, en sú rjettarbót náði skamt, og nú hefi jeg viljað gefa hinu háa Alþingi tækifæri til þess að sýna höfuðstaðnum fullkomið rjettlæti og láta hann fá þá þingmannatölu, sem honum að rjettu lagi ber, og það því fremur, sem þurft hefir lengi eftir því að bíða. Jeg veit, að það vakir fyrir sumum háttv.þm., eins og fram kom í fyrra, um þetta mál, að það þurfi gagngerða endurskoðun á kjördæmaskipun landsins. Jeg hefi ekkert á móti þeirri endurskoðun, og í raun rjettri hefði sú endurskoðun nú átt að liggja fyrir þinginu frá hæstv. stjórn, samkv. þingsályktun síðasta Alþingis. En jeg sje ekki, að sú endurskoðun þyrfti að tefjast nokkuð eða verða á annan veg, þó þetta frv. yrði að lögum. Jeg geri ráð fyrir, að tala þm. yrði að mestu leyti, eins og verið hefir, miðuð við mannfjölda eða kjósendatölu, og þótt Reykjavík væri þá búin árinu fyr að fá þá þm.tölu, sem henni ber, þá væri það ekki nema sanngjörn uppbót fyrir það, hve lengi hún hefir þurft eftir því að bíða. í ástæðum frv. þessa eru færðar sterkar sannanir fyrir því, að þessi fjölgun þm. fyrir Reykjavík hafi við fylstu rök að styðjast, samkvæmt þeirri venju, sem virðist hafa vakað fyrir löggjafanum, að miða tölu þm. við fólksfjölda. Þannig hefir kaupstöðum landsins verið veittur rjettur til þess að verða kjördæmi út af fyrir sig, þegar þeir hafa náð þeirri íbúatölu, sem þá hefir verið meðaltal í öðrum kjördæmum landsins. Jeg neita því ekki, að einstöku kjördæmi landsins eiga við dálítið misrjetti að búa í þessu efni. Mætti þar til nefna Hafnarfjörð, sem nú kýs með Gullbringu- og Kjósarsýslu, en ætti að rjettu lagi að fá sjerstakan þm., móts við önnur kjördæmi, og það er síður en svo, að jeg hafi á móti því, og skyldi vera fyrstur manna til þess að ljá því liðsyrði og fylgi að gera Hafnarfjörð að sjerstöku kjördæmi. Stefna hins háa Alþingis í þessu hefir einmitt verið sú, sem frv. þetta fer fram á, og það mætti telja næsta undarlegt, ef það nú breytti út af þeirri stefnu, þar sem hún sýnist líka bygð á fullri sanngirni, og því undarlegra virðist það, ef sú stefnubreyting yrði nú í þessu, þar sem höfuðstaður landsins á í hlut. Auk þingmannafjölgunar er í frv. farið fram á nokkrar umbætur á kosningalögum Reykjavíkur. Undanfarið hafa altaf komið umkvartanir við kosningar hjer í bæ, og nú síðast við kosningarnar til yfirstandandi þings, og eins og hv.þm. mun reka minni til, var í fyrra ónýtt kosning þm. fyrir Reykjavík vegna galla. Þessir gallar hafa leitt af því, að Reykjavík er vaxin upp úr kosningalögunum, sem samin hafa verið fyrir landið í heild og eiga í mörgu illa við Reykjavík. Úr þessu á frv. að bæta, og þó eitthvað sjeu skiftar skoðanir um þingmannatölu þá, sem 1. gr. frv. nefnir, þá get jeg ekki skilið, að nokkur hv.þm. vilji leggjast á móti þessu. - Reyndar trúi jeg því ekki, að hv.þm. vilji ekki veita Reykjavík rjetta þingmannatölu, að jeg ekki nefni það, sem skotið er að mjer, að sumir hv.þm. ætli að fella frv. frá 2. umr. Þó ekki væri nema vegna umbótanna á kosningalögunum, ætti frv. að sjálfsögðu að komast fram. það er óhugsandi, að kosningar geti farið hjer vel fram, ef gömlu lögin eru óbreytt. Vegna þess, hve kjósendur eru margir hjer, er alt of seint að láta kosningar byrja kl. 12, því þá verða þær ávalt að standa fram á nótt. Reykjavík þarf því að fá heimild til þess að byrja kosningar fyrir hádegi, svo kosningar geti gengið nægilega fljótt fyrir sig. Í þriðju grein er farið fram á að skifta bænum í kjördeildir eftir bæjarhlutum eða stafrófsröð. Þetta heimildarákvæði er svo nauðsynlegt, til þess að kosningar geti gengið sem fljótast, eins og til hagar í Reykjavík, að þm. geta ekki haft neitt við það að athuga. Mjer hafði dottið í hug að vísa málinu til allsherjarnefndar, en með því að henni var áðan fengið flókið mál til íhugunar, sem hlýtur að taka hana langan tíma, þá datt mjer í hug, hvort ekki mætti vísa því til einhverrar annarar nefndar. Jeg veit raunar ekki vel, í hverja nefnd það ætti þá að fara. Helst hefi jeg hugsað mjer mentamálanefnd, því sú nefnd hefir lítið að gera, en jeg vildi helst vísa því í nefnd, sem afgr. það fljótt. Jeg legg að vísu ekkert kapp á þetta, en ef hægt er fyrir þingsköpunum, sem hæstv. forseti mun segja til um, þá þætti mjer það best. 

Magnús Jónsson Það verða aðeins örfá orð, því frv. er mönnum kunnugt af umr. um sama mál hjer á þingi í fyrra. Það kom þá fram, að þetta þótti mikil sanngirniskrafa, þó hv.þm. gætu ekki orðið sammála. Rjett nýlega lá mál hjer fyrir hv. deild, sem miklu minni þörf sýndist að athuga nánara, þar sem það fór fram á skýlaust brot á gerðum samningi ríkisins, en var þó vísað bæði til 2. umr. og nefndar. Jeg vona því, að engin hæfa sje í þeim orðasveim, að þm. ætli sjer að fella frv. þetta frá 2. umr., þó að þeir hafi verið að leika sjer að því að hafa prófkosningu á undan 1. umr. Jeg vil styðja till.hv.flm. (J. B.), um að vísa frv. til mentamálanefndar, sem hefir annars litið að gera.

Flm. (Jakob Möller) Það er óþarfi að bæta miklu við greinargerðina fyrir þessu máli. Lögin frá 8 mars 1920 hafa verið skilin misjafnt. Það var byrjað að framkvæma þau, eins og þau tækju jafnt til alls, bæði þarfs varnings og óþarfs. Þessi sami skilningur hefir einnig komið fram í ræðum ýmsra hv.þm., þar sem aðrir hafa aftur á móti haldið því fram, að heimildin næði aðeins til þess, sem almenn málvenja kallar óþarfa, og sá skilningur felst einnig í nál. viðskiftamálanefndar. En þar sem þetta er nú á reiki, og það svo, að að baga getur orðið, er nauðsynlegt að ákveða skýrt, hve viðtæka heimild stjórnin á að hafa í þessu efni, og í þeim tilgangi flyt jeg þetta frv. Þó jeg hafi eftir atvikum getað fallist á það í fyrra að leyfa bann eða takmörkun á innflutningi óþarfs varnings, hefi jeg ekki viljað koma með neitt slíkt ákveðið frv. nú, þó það gæti kann ske komið til mála, því slíkt yrði þýðingarlítið og til lítillar hjálpar í gjaldeyrisvandræðunum. Og upptalning stjórnarinnar á einstökum vörum, sem banna beri innflutning á, hefir staðfest mig í þessu. Því flestar þær vörur, sem þar eru taldar, mega sin svo lítils, að nokkum veginn má á sama standa, hvoru megin hryggjar þær liggja, auk þess sem ekki ætti að vera líklegt, að menn vildu liggja með mikið af slíkri vöru, þar sem yfirvofandi er, að hún muni stórlækka. Í fám orðum sagt, með samþykt þessa frv. fengjust hreinar línur í málinu, sem enginn ætti að þurfa að amast við. Og þó þetta sje í rauninni einfalt mál, þætti sumum kann ske rjettara að vísa því til nefndar, og sting jeg þá upp á viðskiftamálanefnd.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg sje ekki betur en að þetta mál komi í bága við það, sem þingið hefir áður gert í þessu efni. Það var nokkurskonar samkomulag að fella viðskiftahömlurnar úr gildi að miklu leyti, en láta þó lögin frá 8. mars standa, og á þeim grundvelli gaf stjórnin svo út reglugerð sína um bann gegn innflutningi á tilteknum óþarfavörum. Það væri því í rauninni að gabba stjórnina og landsmenn, ef slegið yrði nú striki yfir þetta líka, nú. þegar það er auðvitað á valdi þingsins, hvað það álítur sjer sæmilegt í þessu efni að gera. Um hitt þarf ekki að deila, hve víðtæka heimild stjórnin telur sig hafa eftir lögunum 8. mars, með þeirri takmörkun, sem tekin er fram í viðskiftamálanefndarálitinu. Því hefir hún lýst með reglugerðinni og hafði straks lýst hjer í deildinni.

Magnús Kristjánsson Jeg álít, að ekki taki því að hafa langar umr. um þetta, því frv. mun tæpast borið fram í fullri alvöru, og kemur því varla til mála að vísa því einu sinni til 2. umr. Um þetta mál var komið samkomulag milli þings og stjórnar. Síðan það varð hefir ekkert breyst til batnaðar um þau efni, sem voru þess valdandi, að lögin frá 8. mars voru látin standa, og því engin ástæða til þess nú að opna allar gáttir fyrir óþörfum innflutningi, þvert á móti. Jeg vænti þess, að hv. deild láti ekki gera gabb að sjer í þessu efni.

Þorleifur Guðmundsson Jeg álít, að ekki komi til mála að samþykkja þetta frv., nema því aðeins, að um leið verði sett nákvæmari ákvæði um málið með sjerstakri reglugerð. En ástæðan til þess, að jeg stend upp, eru einmitt ummæli hæstv. atvrh. (P. J.) um þá reglugerð, sem þegar hefir verið gefin út, um bann gegn innflutningi á óþörfum varningi. Hæstv. ráðherra sagði, að stjórnin hefði þegar tekið afstöðu til þess, hve viðtæka hún áliti heimild sína, sem sje, með áðurnefndri reglugerð. En þá reglugerð álít jeg hins vegar ekki fullnægjandi til þess að rjettlæta samþykt þessa frv., samkvæmt því, sem jeg sagði í upphafi , því jeg álít, að stjórnin hafi í rauninni alls ekki gengið eins langt og henni bar, og nauðsynlegt hefði verið, ef þessar ráðstafanir ættu að koma að nokkru verulegu haldi í því öngþveiti, sem verslunar- og viðskiftalíf þjóðarinnar er því miður komið í. Því það mætti með fullri sanngirni benda á miklu fleiri tegundir, sem eins mikil eða meiri þörf væri að stemma stigu fyrir, eins og nú er ástatt. Vil jeg þar t. d. leyfa mjer að nefna vindlingana, er ekki geta talist annað en óþarfi, og það skaðlegur óþarfi, en miklu fje er þó eytt í. Og þetta lagast auðvitað ekki með einkasölu og ætti því að banna innflutninginn sjálfan, ef menn eru á annað borð þeirrar skoðunar, að hjer sje um óþarfa að ræða. Því það liggur í augum uppi, að þó slík einkasala á óþörfum varningi eigi að vera til þess gerð að vera tekjustofn fyrir ríkissjóð, og þar með minka að sínu leyti aðra skattabyrði manna, eru menn í rauninni langt frá því að vera færari um að greiða aðra skatta sína, þegar þeir hafa áður eytt meira eða minna af fje sínu til slíks óþarfa. Jeg bendi á þetta aðeins til þess að sanna það, sem jeg sagði í upphafi, að ekki sje unt að samþykkja þetta frv., nema því fylgi ákveðin reglugerð, sem hæstv. stjórn hefir þó lýst yfir, að ekki muni koma. Og rökrjett afleiðing þess er sú, að jeg greiði atkv. á móti frv., ef ekki verður samtímis ákveðið með reglugerð innflutningsbann á skaðlegum og óþörfum vörutegundum.

Flm. (Jakob Möller) Hv. þm. Ak. (M. K.) situr enn á sínum sama trjehesti og ber fótastokkinn, og er ekkert við því að segja, ef hann hefir ánægju af því, en hitt verður hann að fyrirgefa, þó enginn taki það alvarlega, og þess vegna þarf jeg ekki að svara honum. Hins vegar vildi jeg gera stutta athugasemd við orð hæstv. atvrh. (P. J.), þar sem hann sagði, að þegar væri úr því skorið, hverja heimild stjórnin hefði, eða teldi sig hafa. En þetta er rangt og nægir þar að benda á gang málsins undanfarið, því að dagskrá mín viðvíkjandi viðaukalögunum var feld, og ummæli hæstv. ráðherra þá, um það, að vel geti komið fyrir að gripa þyrfti til víðtækari ráðstafana. En ef heimildin er ákveðin nú, og í raun og veru aðeins bundin við óþarfa, ætlar hann þá að gera þær viðtækari ráðstafanir í heimildarleysi, eða hvað, Hins vegar erum við hv. 2. þm. Árn. (Þorl. G.) að mestu sammála, að mjer skildist um nauðsyn þess að ákveða línurnar skýrar en nú er. Og það er aðalatriðið fyrir mjer, og því vænti jeg þess, að hv. deild leyfi málinu áfram.

Magnús Kristjánsson Jeg hefi litlu að svara, því það var aðeins háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.), sem andmælti mjer. En þó jeg hafi aldrei haft beinlínis tröllatrú á þeim hv.þm. (Jak. M.), hvorki í einu nje neinu, hjelt jeg tæpast, að hann væri svo andlega volaður að geta ekki fundið upp neitt annað en gamla fyndni um aðra, eftir sjálfan mig. Jeg get því mint hann á önnur orð sem jeg hefi áður haft um hann og hann er enn að sanna með framkomu sinni, þau sem sje, að hann haldi áfram að berja höfðinu við steininn, þangað til það brotni. Hitt er náttúrlega annað mál, hve mikill skaði yrði að því. Annars finst mjer ástandið nú ekki vera þannig, að það megi við, mjer liggur við að segja, slíkum glannaskap, sem þetta frv. lýsir, síst frá þm. eins og hv.flm. (Jak. M.), sem altaf er að núa öðrum mönnum ráðleysinu um nasir, en hefir þó, sem meðlimur peningamálanefndarinnar t. d., ekkert ráð getað fundið sjálfur til þess að bæta úr fjárhagserfiðleikunum. Á sínum tíma gefst þó sennilega tækifæri til þess að ræða það mál betur, og get jeg hlíft hv.þm. þangað til. En um afdrif þessa máls þykist jeg vera viss, því fullyrða má, að það nær ekki fram að ganga.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg gaf í skyn, að fara þyrfti lengra en reglugerðin nær, því síst er fyrir að synja, að kringumstæðurnar geti ekki orðið þær, að takmarka yrði fleiri vörur, og þurfa menn því ekki að kippa sjer upp við það, þó fleiri vörur verði nefndur óþarfi, þegar svo er komið. Það var þetta, sem jeg vildi taka fram, svo þm. sæju, hvað fyrir mjer vakir. Það geta líka orðið stjórnarskifti, og ekkert sennilegra, svo jeg vildi ekki taka fram fyrir hendurnar á þeirri stjórn, sem kann að koma. Hún getur þá ráðið, hvað hún gerir. Eins og útlitið er, verður ekki farið lengra. Það þing, sem í fyrra samþykti þessi lög, ræður nú, hvað það gerir við þau.

Jón Þorláksson Jeg sje ekki að framkoma þessa frv. sje í neinn bága við það, sem deildin hefir áður gert. Hins vegar er tilgangur þess óljós eftir greinargerðinni að dæma, enda hefi jeg sannfærst betur um það eftir að hafa hlustað á ræðu háttv.flm. (Jak. M.). Þar kom ekkert fram, sem skýrði tilgang frv. að neinum mun, og er mjer hann jafnóljós eftir sem áður. Eins og kunnugt er, þá hefir verið gengið svo frá þessu máli, að búið er að taka af stjórninni heimildina til að takmarka eða banna innflutning á nauðsynjavörum, og var það gert með því að fella bráðabirgðalögin frá 15. apríl úr gildi. Nú er því aðeins eftir heimildin til að takmarka eða banna innflutning á óþörfum varningi, en samkv. eðli málsins hlýtur altaf að vera nokkurt álitamál um einstöku vörutegundir, hvort óþarfar sjeu eða ekki. Tildrög þessa frv. munu vera þau, að feld var hjer í deildinni rökstudd dagskrá frá hv. samþingismanni mínum, þar sem svo var að orði kveðið, að fella úr gildi takmörkun á innflutningi á nauðsynjavörum, og var þó vitanlega samkvæmt henni sama óvissan um flokkunina. Jeg skal að vísu játa, að fram geta komið afkáralegar skoðanir hjá einstöku mönnum í þessu efni, eins og t. d. hjá hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), sem taldi niðursoðna mjólk óþarfa, sem takmarka mætti innflutning á. En eftir því á Alþingi ekki að fara, þó að einstakir menn sjeu svo takmarkaðir eða ókunnugir þessu máli, að þeir fleygja fram í þingsalnum þvílíkum fjarstæðum. Fyrir mjer er þetta svo, að það eina, sem eftir sje að útkljá, sje það, hvort Alþingi vilji láta stjórnina halda að einhverju leyti heimildinni til að takmarka eða banna innflutninginn. En að veita henni heimildina á annan hátt um leið og eldri heimildin væri úr gildi feld, eins og greinargerðin fer fram á, hefir enga þýðingu. Því hefir þegar verið slegið föstu, að til þess að banna innflutning á nauðsynjavörum hefir stjórnin nú enga heimild. Jeg ljet þá skoðun áður í ljós, þegar bráðabirgðalögin frá 15. apríl voru til umr., að óþarfavöruinnflutningurinn væri svo lítill, að engu munaði, þó ráðist væri á hann, þ. e. a. s. ef tollvörunum væri slept, og kemur sú skoðun heim við það, sem meiri hl. viðskiftamálanefndar heldur fram. Viðskiftamálanefnd lýsti því aðeins yfir, að hún bæri ekki fram frv. um afnám laganna frá 8. mars; en úr því slíkt frv. er nú fram komið, þá get jeg fylgt því, af því að innflutningur þessi nemur svo litlu og hefir enga þýðingu fyrir gjaldeyrisspursmálið.

Sveinn Ólafsson Jeg skal ekki lengja umr. að miklum mun, enda þykist jeg sjá forlög frv. þessa fyrirfram. En mjer finst, að jeg geti ekki látið vera að lýsa hug mínum til þess. Mjer finst framkoma þessa frv. lýsa fullkominni ljettúð. Jeg viðhef það nafn og hygg marga mjer sammála. Jeg nefni það ljettúð að bera fram slíkt frv. og þetta, eins og ástandið er nú, þegar efnahagsvandræði blasa við á öllum vegum; vandræði, sem framar öðru stafa af óhóflegum innflutningi og gróðabralli í sambandi við hann. Viðskiftahömlur, sem beitt er með festu og skynsemd, eru eina bjargráðið, sem dugað getur, en eftir frv. á að taka þessi varnargögn úr höndum stjórnarinnar. Jeg þykist vel geta skilið það, að hv.þm. Reykv. flytji slíkt mál inn á þing og þetta er. Þeir eru talsmenn þeirra kjósenda, sem lifa á viðskiftum og verslun slíkra vara, sem gert er ráð fyrir að takmarka innflutning á eða banna. Engan furðar á því, þótt þeir sjeu nærgætnir og hugulsamir við kjósendur, og verð jeg að fyrirgefa Það, en jeg treysti því, að aðrir hv.þdm. hugsi meira um heildarhaginn, og felli þegar frv. þetta. Hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) vitnaði til orða, sem fallið höfðu hjer í deildinni, er bráðabirgðalögin frá 15. apríl f. á. voru til umr., og nefndi það fáránlega kenningu að takmarka mætti innflutning á niðursoðinni mjólk. Orðum þessum mun hann hafa beint til mín, en hann sleit þau út úr rjettu samhengi og rangfærði þau, og þess vegna tókst honum að gera númer úr þessu. Það vill nú svo vel til, að jeg man enn þá, hvað jeg sagði, og skal því leyfa mjer að leiðrjetta þennan misskilning. Jeg viðhafði þau orð, að líkl. mætti takmarka nokkuð innflutning á mjólk, væri hámarksverð sett á þá mjólk, sem framleidd er í landinu sjálfu. Jeg held því enn fram, að þetta sje gerlegt. Í landinu eru svo margir mjólkurgripir, að mjer skilst, að við ættum alls ekki að þurfa að flytja inn einn einasta lítra af mjólk, ef sú innlenda framleiðsla nýttist. Mjer telst svo til, að um hverja eina kú í landinu sjeu 3 menn eða 4, og 5–6 ær sjeu fyrir hvern landsbúa; geitfje þó ekki talið með. Með þennan fjölda mjólkurgripa fyrir augum er vissulega engin fjarstæða að tala um að takmarka megi innflutning á mjólk. En hitt er annað mál, að jafnframt takmörkuninni þyrfti að bæta meira eða minna úr því sleifarlagi, sem veldur því, að innlenda mjólkin nýtist ekki. Annars vil jeg ekki að þessu sinni tefja umr. frekar, en með leyfi hæstv forseta vil jeg lesa upp rökstudda dagskrá, er hljóðar svo: Í því trausti, að stjórnin beiti lögunum frá 8. mars 1920 í hvert sinn eftir atvikum, eins og hentar, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Fleira þykist jeg ekki þurfa að segja og leyfi mjer að afhenda hæstv. forseta þessa rökstuddu dagskrá.

Pjetur Ottesen Það eru aðeins örfá orð, sem jeg vildi segja, út af till. þeirri, sem fram hefir komið um að vísa frv. þessu til viðskiftamálanefndar. Jeg get ekki betur sjeð, en að það hafi enga þýðingu. Nefndin hefir þegar tekið afstöðu til máls þessa, og því til sönnunar vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp kafla úr nál. á þskj. 158: „Það hefir orðið að samkomulagi í nefndinni að fallast á það, að heimildarlögin frá 8. mars 1920 hjeldust í gildi fyrst um sinn, en með því skilorði, að „óþarfur varningur“ í þeim lögum merki einungis óþarfar vörutegundir, en alls ekki nauðsynlegar vörur, þótt landsstjórninni þyki óþarft að flytja þær til landsins eftir þeim kringumstæðum, sem kunna að vera fyrir hendi í einhverju einstöku tilfelli. Eftir því sem nefndin vill, að þau lög sjeu skilin, hefir þá stjórnin samkvæmt þeim heimild til að banna eða takmarka með reglugerð innflutning á óþörfum vörutegundum, sem yrðu taldar upp í reglugerðinni.“ Nú skil jeg ekki, að nokkrum blandist hugur um það, að þær vörutegundir, sem stjórnin hefir talið upp, sjeu, miðað við ástandið eins og það er, óþarfavörur. Jeg held því, að nefndin hafi ekki einasta tekið ákvörðun um það að koma ekki fram með frv. eins og þetta, heldur samþ. að eira því, að þessi heimild yrði látin standa, og lagt það á vald stjórnarinnar, hvort hún notar heimildina eða ekki, innan þeirra takmarka, sem í nál. getur. Þess vegna hlýtur það að mega skoðast sem móðgun við viðskiftamálanefnd, ef hv. deild ætlar að fara að þröngva þessu frv. upp á nefndina, þar sem hún er búin að gera sínar till. um þetta mál. Að vísu voru nokkuð skiftar skoðanir um það í nefndinni, hvern árangur þessi takmörkun á innflutningi bæri, en það voru allir sammála um það að leggja framkvæmd laganna á vald stjórnarinnar innan þeirra takmarka, sem jeg nefndi.

Magnús Jónsson Jeg sagði nú svo margt um þetta mál, þegar bráðabirgðalögin voru til umr. á dögunum, að afstaða mín ætti að vera öllum ljós, og ætti jeg því að geta verið fáorður. Aðallega kvaddi jeg mjer hljóðs til að mótmæla því, að undarlegt megi það kalla, að frv. þetta er fram komið. Hæstv. atvrh. (P. J.) og hv.þm. Ak. (M. K.) sögðu, að frv. þetta kæmi í bága við það, sem hv. deild hefði gert áður, þegar bráðabirgðalögin voru á ferðinni. Jeg veit ekki, hvernig jeg á að skilja þetta; mjer er að minsta kosti ekki kunnugt um, að þetta mál, sem nú liggur fyrir, hafi verið hjer til umr. áður. Þegar jeg greiddi atkv. á móti bráðabirgðalögunum, ljet jeg ekki neitt í ljós um það, að jeg ætlaði að greiða atkv. með heimildarlögunum, sem þau höfðu verið bygð á, svo jeg tel mig hafa alveg óbundnar hendur í þessu máli. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) sagði, að það lýsti ljettúð að koma með þetta frv. nú; en jeg vil snúa því við og segja, að það lýsi einmitt ljettúð þeirra manna, sem vilja nú láta stjórnina hafa þessa heimild, og óbundnar hendur að beita henni eftir vild, eftir að Alþingi hefir felt bráðabirgðalögin og mótmælt með því aðferð þeirri, er stjórnin beitti í máli þessu. Og um dagskrána, sem hv. sami þm. (Sv. Ó.) bar fram, vona jeg, að allir hv. deildarmenn sjeu sammála um að fella, enda er hún það vansmíði, að jeg get varla búist við, að nokkur maður geti greitt henni atkv. sitt, nema þá ef vera skyldi flm. sjálfur, og getur hann þá ekki gert það nema af föðurlegri ræktarsemi gagnvart sínu eigin afkvæmi. Það er miklu hreinna og drengilegra að fella frv. Annaðhvort treystir maður stjórninni, að hún misbrúki ekki heimildir þær, sem henni eru gefnar, eða lætur vera að gefa henni þær. Að setja takmörk um það, hvernig hún eigi að framfylgja heimildinni, lýsir megnasta vantrausti á stjórninni, og hefði jeg síst búist við því úr þessari átt, sem það kemur úr, en kann ske, að þar sje nú að rofa í lofti.  (Sv. Ó.: Ætlar hv.þm. (M. J.) þá að greiða atkv. með dagskránni?)  . Jeg hefi áður lýst skoðun minni í vantraustsmálinu, og þykist ekki þurfa að endurtaka það nú, og síst mundi jeg velja þessa óskapnaðarleið til þess að láta hana í ljós. Jeg þori vel að gera það beint og skýrt, og hefi gert það. En treysti menn ekki stjórninni til að framfylgja heimildinni, þá er ekki annað að gera en taka frá henni heimildina. Jeg þykist ekki þurfa að tala frekar um gagnsleysi þessara viðskiftahafta; jeg hefi gert það áður. Jeg hefi líka bent á, að þeir tímar sjeu nú, að ekki er hægt að bera þá saman við reynslu undanfarandi ára. Nú er kaupþol manna og gjaldþol þann veg, að fæstir munu kaupa óþarfann. Þeir blátt áfram geta það ekki; þeir hafa ekki gjaldið, sem greiða skal með. Og til hvers er þá að flytja inn þær vörur, sem ekki verða keyptar? Það er kaupþol einstaklinganna og gjaldþol, sem er þungamiðja þessa máls og það mun í reyndinni verða þær einu og rjettlátustu innflutningshömlur, sem þjóðin sættir sig við.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Út af orðum hv. 4. þm. Reykv. (M. J.), vil jeg benda honum á, að samkomulagið, sem jeg benti til, hefir verið lesið upp í nál., viðskiftamálanefndar, og þetta samkomulag var grundvallaratriði undir meðferð málsins  (M. J.: Þingið samþ. ekki þessi orð nál.)  . En það er skoðað svo, að ef ekki er mótmælt nál., þá hafi það gildi sem lagaskýring. Nú var stjórnin öll á fundi nefndarinnar er samkomulagið gerðist, og man jeg mörg dæmi þess frá nefndum hjer á þingi, sem jeg hefi setið i, að nefnd og stjórn komu sjer saman um ýms mál, og nefndarmenn töldu sig síðan bundna við það samkomulag. Jeg verð því að telja það beinlínis gabb, ef þessir sömu menn greiða nú atkv. með því að fella heimildina úr gildi, ekki síst eftir að stjórnin er búin að hafast það að í þessu máli, sem öllum er kunnugt.

Hákon Kristófersson Jeg vil taka í sama streng og sumir aðrir hv.þm., sem hjer hafa talað, að mjer finst það alls ekkert undarlegt, þó að þetta frv. hafi komið hjer fram. Og ef það lýsir ljettúð að koma hjer fram með þetta frv., þá finst mjer það ekki minni ljettúð að vilja ekki leyfa því að fara til nefndar, heldur vísa því frá þegar með dagskrá. Hvernig sem kann að fara um afdrif þessa frv., þá vil jeg þó hiklaust, að deildin verði við ósk háttv.flm. (Jak. M.) og vísi málinu til nefndar, því þá geta vel komið fram frá nefndinni ýmsar góðar og hollar bendingar um, hvaða vörur eigi að teljast ónauðsynlegar, og hverjar ekki. Mjer finst það nú satt að segja orka tvímælis, hvort allar vörurnar í reglugerð stjórnarinnar geti talist ónauðsynlegar, ekki síst þegar ýmsar vörur eru þá látnar þar óhreyfðar, sem ekki leikur vafi á, að sjeu hreinasti óþarfi, svo sem varan, sem háttv.þm. Árn. (Þorl. G.) drap á. Hæstv. atvrh. (P. J.) sagði að vísu, að það væri bann á tóbaki. En jeg get nú ekki litið svo á, jafnvel þó einkasölufrv. gangi fram, því það hljóðar einmitt um að selja þessa vöru í landinu, en ekki um hitt að banna hana. Að vísu mega þá ekki einstakir menn panta tóbakið frá útlöndum, en mjer finst sama, hvaðan óþarfinn kemur, og ekkert betra, að hann komi endilega frá stjórninni. Jeg get ekki skilið orð hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) öðruvísi en að hann áliti mjög vafasamt, hvort stjórnin hefði nokkra heimild til þess að banna innflutning á óþörfum varningi. En jeg vona, að þetta sje ekki rangt skilið. Jeg lít nú svo á, að þó lögin frá 8. mars verði niður feld, þá geti þó stjórnin, ef í öngþveiti lendir í fjármálunum, gefið út bráðabirgðalög til þess að banna innflutning á sjerstökum vörutegundum Hún hefir gert það áður. Og jeg sje ekki annað en sú leið sje ávalt opin. Jeg verð einnig að hallast að því, að hjer sje um svo smávægilegan sparnað að ræða, að reglugerðarákvæði hæstv. stj. bæti að litlu leyti úr peningavandræðum okkar, svo að við þar fyrir munum ekki betur staddir fjárhagslega en þó engin reglugerðarákvæði væru til. Því hefir verið fleygt hjer, að hv.þm. Reykv. væru á móti innflutningshöftum á óþarfa, af því að Reykjavík þurfi svo mikið á óþarfanum að halda. En mig undrar það ósamræmi, að enginn skuli minnast einu orði á að takmarka innlenda eyðslu, svo sem bíó, kaffihús o. fl., en halda því þó jafnframt fram, áð ef maður kaupir sjer eina dós af mjólk, þá sje komið út á stórhættulegar brautir, svo jeg noti ummæli hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Um það, að hjer sjeu til nógar ær og kýr í landinu til þess að framleiða mjólk handa öllu landsfólki, þá er það að segja, að ær og kýr hjer hafa ekki í öllum árum - í það minsta ekki að vorinu - reynst mjög mjólkurháar. Og segi jeg þetta þó engan veginn til þess að óvirða okkur bændur heldur af því, að jeg tel best að skýra frá hlut unum eins og þeir eru raunverulega. Jeg vil svo að lokum láta það í ljós, að jeg mun greiða atkv. á móti þessari rökstuddu dagskrá, enda þótt jeg neiti því ekki, að hún sje komin frá mætum og mikilsvirtum þm., sem vitanlega gerir ekkert öðruvísi en honum virðist best henta fyrir föðurlandið, en mjer finst hún ekki bygð á nægilegum rökum til þess að jeg geti ljeð henni atkv. mitt. Og ummæli hv.þm. (Sv. Ó.) hafa heldur ekki getað sannfært mig.

Jón Auðunn Jónsson Það eru aðallega tvær ástæður, sem meðhaldsmenn þessa frv. hafa tekið fram. 1. Að það sje lítið flutt inn af óþarfa og því lítið, sem sparast við bannið. Jeg er hjer á annari skoðun. Jeg er sannfærður um, að hingað mundu Verða fluttar óþarfavörur fyrir miljón kr., ef innflutningshöftunum væri í burtu kipt, og byggi jeg þann útreikning á athugunum viðskiftamálanefndar. En auk þess er það vitanlegt, að ekki minna en 100 þús. kr. virði flyst inn í landið til einstakra manna í póstbögglum. 2. Að á meðan gjaldeyrisskortur sje í landinu, þá sje lítið keypt. En mjer er kunnugt um það, að það er hægra að fá lánsfje erlendis til kaupa á óþarfa heldur en á nauðsynjavöru. Þess vegna mun einmitt sú verða raunin á, að þegar umsetning verslunarinnar minkar sökum gjaldeyrisskorts, þá munu kaupmenn einmitt miklu fremur taka óþarfann, af því þeir geta fengið hann að láni, en láta nauðsynjavörur sitja á hakanum. En einhvern tíma kemur þó að skuldadögunum, og þá þarf að borga óþarfann. Jeg fæ ekki sjeð, að stjórninni verði gefinn heppilegri heimild til takmörkunar innflutnings en hún þegar hefir samkvæmt lögunum frá 8. mars 1920, og er því algerlega mótfallinn því að nema þau lög úr gildi. Og ef þessi höft hafa þótt nauðsynleg í fyrra, þá ættu þau ekki síður að vera það nú. Það er mikið búið að ræða um málið, og skal jeg því ekki segja fleira, en vil þó leyfa mjer að bera fram rökstudda dagskrá í málinu, er jeg vil lesa upp, með leyfi hæstv. forseta. þar sem deildin lítur svo á, að rjett sje, að stjórnin haldi heimild þeirri, sem henni er gefin með lögum nr. 1, 8. mars 1920, til takmörkunar innflutningi á óþörfum varningi, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Jón Baldvinsson Út af því, sem hv.þm. Borgf. (P. O.) las upp úr nál. viðskiftamálanefndar, þá finst mjer rjett að standa upp og lofa hv. deild að heyra önnur ummæli í nál., sem jeg vil leyfa mjer að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Meiri hl. nefndarmanna er þeirrar skoðunar, að minkun sú á innfluttu vörumagni, sem leitt gæti af notkun heimildarinnar, muni nema svo lítilli fjárhæð, að ráðstöfunin yrði þýðingarlaus fyrir verslunarjöfnuð landsins, og kæmi því ekki að haldi til gjaldeyrissparnaðar.“ Þetta sýnir skoðun meiri hl. nefndarinnar, en til þess að kljúfa ekki nefndina, þá varð það að samkomulagi að leggja það á vald stjórnarinnar, hvort hún notaði heimildina eða ekki. En meiri hl. ætlaðist til, að stjórnin notaði ekki heimildina, þótt önnur hafi nú raun á orðið. Það er og því meiri ástæða til þess, að þingið gangi frá þessu máli nú, sem ráðuneytið sjálft virðist ekki vera algerlega á einu máli um það. - Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að það væri örðugt að átta sig á þessari tvískiftingu nefndarinnar, og óskaði því helst, að deildin skæri hjer úr. En hæstv. atvrh. (P. J.) heldur því fram, að þegar sje búið að semja um þetta mál. Jeg fæ ekki sjeð, að nál. gefi stjórninni tilefni til þess að nota heimildina, og það er auðsætt, að þeir nefndarmenn, sem töldu heimildina frá 8. mars 1920 þýðingarlausa, muni greiða atkv. með frv. nú. Það stóð einnig nokkuð sjerstaklega á, þegar þetta nál. var samið. Þá var vantraustið á ferðinni, og menn bjuggust við, að önnur stjórn mundi hafa málið til meðferðar framvegis, og munu því hafa verið mildari í orðalagi en ella. Umr. frestað.