Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Samgöngumálanefnd hefir athugað þetta frv., eins og það er nú frá hv.Ed. Breytingar þær, sem deildin hefir gert við frv., eru að eins smávægilegar orðabreytingar við 5. gr., en ekki efnisbreytingar. Þær eru að sjálfsögðu til bóta á málinu. Nefndin leggur því til, að frv. verði samþykt eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Gamalt orðtæki segir: „Það hefir enginn, sem hann hættir ekki“, og getur það átt við þessa till. Ef við sjálfir gerum enga tilraun til að rýmka landhelgissvæðið og vernda fiskimiðin okkar, þá er ekki við því að búast, að þeim verði borgið af öðrum. Sjávarútvegsnefndin hefir viljað gefa vakningu í þessa átt, í von um, að það mætti takast að komast að samningum við þau ríki, sem fiska hjer við land, um að færa út landhelgislínuna. Það gæti einnig komið til mála að reyna hag, þegar það nú væntanlega tekur aftur til starfa eftir lok styrjaldarinnar, ef eigi semdist á annan veg. Má vera, að ýmsir telji þetta vonlaust og að enginn árangur muni fást, en jeg tel ekki hundrað í hættunni, þó leitað sje hófanna. Máli þessu hefir verið hreyft hjer á þingi fyr, þótt eigi bæri það árangur, og ósjaldan hafa óskir heyrst frá alþýðu manna um tilraunir í þessa átt. Vonir um árangur hafa jafnan verið litlar, en nú er afstaðan breytt og líkurnar frekari fyrir, að eitthvað fáist, vegna viðburða síðustu tíma og vegna yfirlýsinga stórþjóðanna um að bera ekki hlut smáþjóðanna fyrir borð, og síðast en ekki síst vegna breyttrar afstöðu okkar að fengnu fullveldi landsins. Jeg veit ekki, hve nær þau ákvæði hafa gengið í gildi, sem nú eru viðurkend hjer og víðar, að landhelgin skuli ná ¾ úr mílu undan landi, eyjum og annnesjum; það er að vísu viðurkent meðfram Norðursjónum og víðast við strendur Vestur-Evrópu. En svo mikið er víst, að landhelgin ákvarðast ekki af föstum alþjóðalögum, því hún er breytileg frá einu landi til annars og sumsstaðar miklu rýmri en hjer. Landhelgi dönsku eyjanna er 1 míla eða 4 mínútur og Bretar hafa fengið það viðurkent, þrátt fyrir þriggja mínútna landhelgina við strendur Norðursjóarins, að firðir og flóar, sem eru 10 mílufjórðungar eða minna, teljast allir innan landhelgi. Við Grænland er landhelgin 16 mílufjórðungar, og við Nýfundnaland er hún mun stærri en hjer. Það væri mikill vinningur, ef hægt væri að fá landhelgina færða út um 1 mílufjórðung. Fiskimiðin okkar bestu liggja víða á núverandi landhelgismörkum eða rjett utan við þau. En þeir, sem ólöglega fiska í landhelgi, halda sig oftast yst í henni, svo auðveldara sje undanhald, ef lögreglan nálgast, og mundi því oftast nokkurt svæði fullfriðað utan við núverandi takmörk, ef svæðið breikkaði um 1 mínútu. Jeg vil benda á það, að landhelgin er breytileg eða hreyfanleg að því er snertir eina hlið viðskiftanna þjóða á milli. Jeg á þar við örskotshelgina fornu, sem segja má að enn haldist. Það er litið svo á, að óheimilt sje að heyja sjóorustu nær landi en svo, að það sje utan við fallbyssufæri. En fallbyssurnar eru nú miklu langdrægari en áður, og getur því þessi landhelgi sífelt verið á kviki. Með hliðsjón af þessari landhelgi væri ekki óhugsandi, að hægt væri að fá hina færða út líka. Þá væri það augljós ávinningur, ef friðun fengist á fjörðum og flóum, líkt og fengist hefir á Bretlandi. Það eru víða fiskigrynningar utan til í fjörðum og flóum hjer við land, en þau mið eru undirorpin áreitni og eyðileggingu útlendinga, því þau eru ófriðuð þar sem lengra er landa milli en 6 mílufjórðungar. Mjer hefir við fljótlega yfirsýn virst, að á þennan hátt fengist Eyjafjörður friðaður, Skagafjörður, Ísafjarðardjúp og Vopnafjörður. Að því er snertir Norðurland væri þetta mikill ávinningur um síldveiðitímann því útlendingum væri bægt frá stórum svæðum, þar sem þeir nú keppa við landsbúa og spilla veiði þeirra. Auðvitað er vafasamara, hvort nokkuð ynnist fyrir Faxaflóa. Hann er of breiður til að falla undir regluna bresku, en þó mundi hún geta náð til fjarðarmynna í innri hluta flóans. En þó að svo sje, þá er svo mikið fengið á öðrum svæðum, að tilraunin er fyllilega þess verð, að hún sje gerð. Minni eru líkurnar til þess að fá friðaðar grynningar, sem liggja utan landhelgi. Þó ætti það ekki að vera vonlaust; þess eru dæmi annarsstaðar. En áður en sú málaleitun er hafin verður að rannsaka, í hvaða svæðum er mestur fengur, til þess að vita fyllilega um, hvað farið er fram á. Mjer dettur í hug í þessu sambandi eitthvað af Faxaflóa og grynningarnar fram undan Reykjanesi. En þetta er að eins till., sem jeg skýt fram til athugunar. Strandvarnir standa í nánu sambandi við þetta mál, og er nú útlit fyrir, að þær verði að einhverju öruggari eftirleiðis. Umbót á þeim í sambandi við stækkun á landhelgissvæðinu er sú búbót, sem flestu öðru fremur mundi geta gert oss efnalega óháða eða fullvalda meira en í orði. Það verður að vísu ekki sagt, að það út af fyrir sig sje fullveldisvottur, þótt viðurkenning fengist á þessu. En jeg er þó ekki í vafa um, að það, sem ynnist við þetta, væri mjög mikilsvert fyrir hið nýja fullvalda ríki, og sjálfsagt notadrýgra því en margt annað. Gullkista landsins eru fiskimið þess, og það mun mjög fara eftir því, hvernig oss tekst að ausa úr henni, hvort vjer föllum eða stöndum í baráttunni fyrir vorri þjóðlegu tilveru. En hvernig oss tekst að hagnýta oss fiskimiðin fer aftur mest eftir því, hvernig lánast að vernda þau og verja. Jeg vona, að hv. deild taki till. þessari vel og lofi henni að ganga fram tálmunarlaust, og jeg óska þess og vona, að sá verði árangur hennar, að hægari verði aðstaða fiskimanna vorra framvegis en á síðustu vertíðum.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er sjálfsagt, að hver stjórn, sem með mál þetta hefir að gera, muni reyna að fylgja því fram svo sem hún má best, en ekki er hægt að lofa fyrirfram, hver árangurinn muni verða. Hv. nefnd mun vera kunnugt um, að samskonar tilraunir, sem hjer er farið fram á að gerðar sjeu, hafa verið gerðar aftur og aftur frá öðrum smáríkjum, en jafnan árangurslaust. Sjálfir Englendingar hafa og haft á dagskrá útfærslu landhelgislínunnar, en ekkert orðið úr. Það er þrent, sem tillagan fer fram á, í fyrsta lagi, að landhelgissvæðið sje stækkað, í öðru lagi, að það nái yfir alla flóa og firði, og í þriðja lagi, að helstu bátamið, þótt fyrir utan landhelgi sjeu, verði friðuð. Það eru fleiri en Íslendingar, sem vilja færa landhelgislínuna út fyrir þriggja mílufjórðunga svæðið, og má vera, að ekki sje með öllu vonlaust um, að um það fáist samkomulag. Hvað það snertir að fá flóa og firði friðaða, þá var talsverð ráðagerð um það fyrir nokkrum árum, og var ekki vonlaust um, að svo yrði að einhverju leyti, t. d. að eitthvað fengist friðað af Faxaflóa fram yfir það, sem nú er; þó varð ekkert úr því, þegar á átti að herða. Þá er loks að minnast á bátamiðin fyrir utan landhelgi. Jeg held, að ekkert hefði átt að standa um þau í till., því að jeg tel vonlaust um, að þau fáist friðuð. Það stendur eins á hjá sumum öðrum þjóðum. Þær eiga fiskisæl mið á grynningum utan landhelgi, og mundu þær æskja, að þau svæði væru friðuð, en geta ekki vænst þess að fá því framgengt; enda mun það vera ærið nóg verkefni fyrir stjórnina í bráð að vinna að því að fá friðaða firði og flóa og landhelgislínuna færða út. Jeg hafði ekki veitt eftirtekt þriðja atriði till. fyr en hv.frsm. (Sv. Ó.) vakti athygli mína á því í ræðu sinni. Þótt jeg geri alls ekki ráð fyrir, að grynningar fyrir utan landhelgi fáist yfirleitt friðaðar, þá má vera, að einhverjar af þeim grynningum, sem hv.frsm. (Sv. Ó.) nefndi, geti helgast af eyjum og skerjum, t. d. Eldey, svo að fyrir þá sök fáist þær friðaðar, en um þær grynningar, sem eigi hagar svo til með, geri jeg ráð fyrir, að eigi sje umtalsmál.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Mjer finst sjálf tillagan ekki gefa beint tilefni til þess, að stjórnin eigi að beita sjer fyrir því, að fá friðuð fiskimið fyrir utan landhelgislínuna, önnur en firði og flóa; og þótt nefnd sjeu í henni „helstu bátamið“, þá gæti það átt við mið inni í flóum, utan landhelgi þar. En hitt er satt, að jeg mintist á það sem möguleik, að takast mætti að fá friðaðar einstöku grynningar utan landhelgi, af því að mig minnir, að dæmi sjeu til slíks, t. d. um New Foundlands grynningarnar að einhverju leyti. Jeg tek það fram, að eigi er beinlínis ætlast til þess í till., að stjórnin leggi mikla áherslu á þetta, ef óvænlega horfði um það, en ekki sje jeg neitt á móti því að hreyfa slíkri ósk. Hitt er sjálfsagt, að líkurnar eru meiri um áheyrn vegna flóa og fjarða, þar sem fordæmi eru fleiri fyrir, og því meiri áhersla á það leggjandi.

Flm. (Magnús Pjetursson) Jeg vona, að hv. deildarmenn hafi lesið þær ástæður, sem eru prentaðar með þessari tillögu, svo jeg þurfi ekki að fara mikið frekar út í að sýna fram á rjettmæti till. en þar er gert. Þó kemst jeg ekki hjá að víkja dálítið nánar að sumum atriðum en þar er gert, áður en greidd verða atkvæði. Eins og sjá má á ástæðunum fyrir till., þá er mjög alvarlegt ástand hjer á landi með útbreiðslu berklaveikinnar. Hún gerir hjer afarmikinn usla. Árlega deyja af hennar völdum hátt á annað hundrað manna. Og þar eru þó að eins taldir þeir, sem ábyggilegt er að hafi dáið úr þessari veiki, samkvæmt skýrslum lækna. Á þeim sjest enn fremur, að það er talsvert mismunandi, hvað veikin er mögnuð og útbreidd, eftir því hvar er á landinu. Minst verður veikinnar vart á Suðurlandsundirlendinu, frá Hornafirði og vestur að Eyrarbakka. Aftur á móti er hún einna mögnuðust í Húnavatnssýslu, Skagafjarðarsýslu, Eyjafjarðarsýslu, og svo í báðum Múlasýslunum og Vestmannaeyjum. Samkvæmt skýrslum lækna er veikin mestur vágestur í þessum hlutum landsins. Jeg býst nú við, að það fari svo þegar almenningur talar um þessa veiki, og má ske sumir hv.þm. líka, að þá hugsi menn sjer oftast þá tegund veikinnar, sem kölluð er lungnatæring. En því fer fjarri, að það sje nóg að hugsa að eins um þá tegund því eftir því, sem nú er komið á daginn, eru ýmsar aðrar greinar veikinnar orðnar fult eins alvarlegt umhugsunarefni. Það er nú alstaðar á landinu aragrúi af börnum, unglingum og fullorðnum, sem þjást af útvortisberklum, bæði í kirtlum, liðamótum, beinum og jafnvel í innýflum, og má segja, að það sje orðið alt of stórt safn, sem gefi ærið áhyggjuefni. Fyrir nokkrum árum hófst hjer lofsamleg hreyfing í þá átt að verjast þessari veiki og vinna að lækningu hennar. Árangurinn af þessari hreyfingu var sá, að hjer var sett á stofn heilsuhælið. Þetta var stórt og mikilvægt spor, sem með þessu var stigið, og alveg samkvæmt stefnu manna í útlöndum í þessu efni þá, því að þá voru einmitt heilsuhælin talin svo að segja eina ráðið, eða að minsta kosti helsta, til að útrýma veikinni. Nú aftur á móti vita menn, eða eru miklu sannfærðari um, að þetta sje ekki einhlítt. Enda deila menn nú jafnvel um, hvað mikið gagn heilsuhælin geri til að útrýma veikinni. Þess vegna er nú vakin ný hreyfing í öðrum löndum um að stemma frekari stigu fyrir berklunum með ýmsum ráðum. Munu menn nú alment vera þeirrar skoðunar, að besta ráðið sje að reyna að verja börnin, því að þar fari oftast sú eiginlega smitun fram Menn telja, að með því væri stærsta sporið stigið í áttina til að hindra útbreiðslu veikinnar, ef hægt væri að vernda börnin. Það er því það hlutverk, sem fyrir okkur liggur, og meðfram er tilgangur þessarar tillögu, að reyna að frelsa börnin. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að víða hjer á landi eru börn alin upp innan um berklaveikt fólk, einkum á fátækum heimilum, án þess að nokkrar sjerstakrar varúðar eða varnarráðstafana sje gætt. Yfirleitt má segja, að ótalmargt sje órannsakað, sem að þessu máli lýtur, því þó að skýrslur læknanna gefi til kynna tölu sjúklinga, þá gefa þær alls ekki fullar upplýsingar um útbreiðslu veikinnar nje um þau einstöku hreiður, sem veikin á sjer víðs vegar um landið, og hún vafalaust breiðist út frá. Eitt er enn órannsakað í þessu sambandi. En það eru húsdýrin okkar, hve mikinn þátt þau eigi í útbreiðslu veikinnar En þar fer jeg fljótt yfir sögu. Þykist jeg vita, að hv.þm. sjeu því samþykkir, að það sje einnig tekið til athugunar með öðru, er víkur að þessu máli, en sje ekki ástæðu til að fjölyrða um sjerfræðileg atriði hjer í deildinni, þar sem gera má ráð fyrir, að hv. deildarmenn margir hverjir gætu ekki þar fylgst með. Þá vildi jeg aftur frekar benda á, að aðrar þjóðir hafa nú hafist handa í þessu efni og vinna nú að þessu sama marki á nokkuð öðrum grundvelli en þeim, að koma upp heilsuhælum. Víða um lönd, og þá sjerstaklega á Norðurlöndum, hefir í þessu máli orðið mikil vakning í þá átt, að bindast samtökum, mynda með sjer fjelagsskap og hafa margvíslega samvinnu til að finna ráð til varnar gegn útbreiðslu veikinnar. Hafa verið settar upp ýmiskonar stöðvar. Líkt er hjer, þar sem er vísir sá til hjálparstöðvar fyrir berklaveika, sem sett hefir verið upp af hjúkrunarfjelaginu „Líkn“ og hv. neðri deild hefir nú nýlega samþykt að veita dálítinn styrk. Hjer á landi hefir verið til eitt fjelag, sem er Heilsuhælisfjelagið. Það hefir komið upp heilsuhæli, sem því hefir reynst ofvaxið að halda uppi og ríkið því tekið að sjer. Þegar felagið náði markinu, fór eins og oft vill verða, að áhuginn dofnaði, og má nú heita, að fjelagið sje í andarslitrunum. Á Norðurlöndum hafa verið stofnuð svipuð fjelög, sem einnig vinna í hina áttina, að gefa fólki leiðbeiningar um veikina og varna smitun og útbreiðslu veikinnar meðal manna. Er nú mjög mikil samvinna á Norðurlöndum í þessu efni, og fundir haldnir af fulltrúum frá ýmsum Norðurlöndum eða fjelögum í þeim löndum. Á þessu ári átti að halda, og hefir víst verið haldinn, fundur, mig minnir í Svíþjóð, um þessi efni. Einn af læknum okkar, sem staddur var í Svíþjóð, átti þar tal við ritara fjelagsins þar, í Stokkhólmi. Hafði hann gert ráð fyrir, að fulltrúar kæmu frá öllum Norðurlöndum, og hafði boðið bæði Norðmönnum, Dönum og Finnum. En er til Dana kom, töldu þeir sjálfsagt, að Íslendingum yrði boðið sjerstaklega að taka þátt í fundinum, þar sem landið væri nú orðið fullvalda ríki. Læknir þessi viðurkendi strax, að þetta hefði verið misskilningur hjá sjer, að hann bauð ekki Íslendingum; hann hefði ekki fylgst nógu vel með. En því miður getur þetta eða slíkt boð naumast komið okkur að haldi sem stendur, þar sem enginn viðbúnaður og eiginlega ekkert samskonar fjelag er til í þessu landi og þau, er áður er um getið. Þetta má því ekki svo til ganga, því að eitt af því, sem mjög ríður á, er fullkomin samvinna og samband allra Norðurlanda í þessu efni. Jeg veit, að þegar hv.þm. hafa sjeð till., hefir sjálfsagt gripið þá dálítill óhugur, vegna þess að hjer er talað um milliþinganefnd. Þær eru sumar svo illa þokkaðar af mörgum, vegna reynslunnar undanfarið, að það má jafnvel ekki nefna milliþinganefnd. Menn eru orðnir svo tortrygnir um, að slíkar nefndir geti komið að gagni. Það er vitanlega rjett, að menn hafa mikið fyrir sjer í því, að af slíkum nefndum leiðir talsverðan kostnað. En jeg held samt sem áður, að þessi nefnd myndi gera svo mikið gagn, að hún myndi áreiðanlega verða til sparnaðar, enda yrði altaf kostnaður við þetta mál. Því að einnig þeir, sem ekki vilja milliþinganefnd, vilja þó láta hefjast handa. En það myndi þýða það, að stjórnin yrði að fá sjer menn til hjálpar. Kæmi það þá í sama stað niður að kostnaði til, en yrði að öllu leyti óstöðugra og reikulla en ef nefndin væri skipuð strax. Þótt áður hafi verið talað um, að milliþinganefndir hafi reynst dýrar, þá býst jeg ekki við, að menn láti það fjárspursmál hafa áhrif á atkvæði sín. Það er enginn vafi á, að hve lítið sem nefndin afrekar, þá getur ekki hjá því farið, að gagn verði að. Athugum, hvað berklaveikin kostar landið árlega. Er þá í fyrsta lagi manndauðinn, hve margir deyja af völdum veikinnar. Í öðru lagi er vinnutapið, sem orsakast bæði af því, hve margir menn sem annars eru vinnufærir, eyða löngum tíma til að ná aftur heilsunni, og svo af hinu, að sumir þessara manna verða aldrei aftur fullvinnufærir, þótt það heiti svo, að þeir lifi af veikina. Og svo er síðast en ekki síst beinn kostnaður við það, er menn þurfa að leita sjer læknishjálpar. Þessi kostnaður allur nemur ógrynni fjár á ári hverju hjer á landi. Þess vegna er jeg sannfærður um, að hve lítið sem til varna er gert, getur það aldrei orðið annað en stórsparnaður. Og enn vil jeg benda á, að það getur aldrei álitist annað en menningarmerki, ef vjer nú líka, er vjer sjáum aðrar þjóðir hefjast handa, látum mál þetta til vor taka, en hugsum ekki sem svo, að þetta geti draslað áfram eins og verið hefir. Þá munu menn nú spyrja, hvað sjerstaklega verði starfssvið og verkefni þessarar nefndar. Jeg býst nú ekki við, að það kæmi hv. þingdeildarmönnum að notum, þótt jeg færi að lýsa því út í æsar, því að það yrði of sjerfræðilegt. En jeg geri ráð fyrir, að hið fyrsta, sem nefndin gerði, yrði að fara utan, til þess að athuga alt, sem að þessu máli lýtur, kynnast þeim mönnum, sem þar eru í fararbroddi, og sjá, hvaða leiðir hentugast sje að fara. Vinna síðan úr þeim upplýsingum, sem þeir fengju, til þess að komast í samræmi og samvinnu við Norðurlandaþjóðirnar í þessu efni. Þá eru og ýms atriði í löggjöfinni, sem þarf að athuga og áreiðanlega að lagfæra, því að þau eru í ýmsu mjög á eftir tímanum. Ekki síst þarf að gera mikið til að sjá um, að fátæk heimili, þar sem börn eru og berklaveikissjúklingar, geti komið börnunum í burtu að kostnaðarlausu af hættustöðunum. Jeg á við að veita þannig styrk, að ekki verði talinn sveitarstyrkur, svo að foreldrarnir vilji láta börnin burtu. Jeg veit, að margir foreldrar vilja heldur leggja börn sín í hættu en að koma þeim fyrir annarsstaðar sem sveitarómögum. Þá er að láta rannsaka sem nákvæmlegast útbreiðslu veikinnar og háttalag, og reyna að uppgötva þá staði, sem eru hreiður veikinnar, þar sem smitun dreifist ár eftir ár út um sveitirnar, og gera ráðstafanir til þess, að þessi hreiður sjeu hreinsuð. Þá á takmarkið að vera, ef hægt væri, að endurreisa heilsuhælisfjelagið gamla, en ekki í sama formi og áður, heldur sem berklavarnafjelag, til að stemma stigu fyrir útbreiðslu veikinnar. Og svo framarlega sem slíkur fjelagsskapur ætti að koma að notum, yrði hann, líkt og samskonar fjelagsskapur í útlöndum, að hafa læknisfróðan mann sem framkvæmdarstjóra fyrir alt landið, sem ætíð gæti haft alla þræðina í hendi sjer. Það eru náttúrlega fjölmörg atriði um þetta efni, sem enn er hægt að taka fram. Það væri efni í fyrirlestur, heilan fund, ef ræða ætti það út í æsar. En jeg geri ráð fyrir, að þetta sje nóg til þess að benda hv. deildarmönnum á nauðsyn þess að hefjast handa, svo að till. þessi komist þegjandi og hljóðalaust gegnum hv Alþingi. Það væri bestur vottur um skilning Alþingis á málinu, ef till þessi sætti engum mótmælum.

Stefán Stefánsson Jeg geri ekki ráð fyrir, að skiftar verði skoðanir um nauðsynina á því, að nú verði sem fyrst gerðar alvarlegar ráðstafanir til varnar berklaveikinni hjer á landi. Að því leyti tel jeg víst, að Alþingi fallist á till. þessa. Í ástæðunum fyrir till. er drepið á það, að þessi veiki sje eitt örðugasta, en um leið mikilvægasta viðfangsefni læknanna íslensku, og að árlega hafi dáið að meðaltali 155,6 menn af hennar völdum árin 1913–1916. Jafnframt er bent á, að löggjöfinni þurfi að breyta í það horf, að styrkur, veittur til veru á heilsuhæli verði ekki talinn sveitarstyrkur. En jeg sakna þess, að í ástæðum fyrir till. er ekki drepið neitt á annað fyrirkomulag eða frekari ráðstafanir, sem gera þurfi í málinu, ekki einu orði. Jeg gat t. d. búist við, að þar yrði bent á einhverja leið til að auka heilsuhælispláss handa sjúklingum í landinu. Það er sem sje öllum kunnugt, að heilsuhælið á Vífilsstöðum getur ekki veitt viðtöku öllum þeim sjúklingum, sem þangað þyrftu að komast, og af því stafar stórhætta fyrir heimilin, sem sjúklingarnir dvelja á. Fram úr þessum mjög svo tilfinnanlegu vandkvæðum finst mjer að fyrst þyrfti að ráða. Þetta hvorttveggja hefir orðið til þess, að þar nyrðra hafa menn hafist handa á þeim grundvelli, að fyrsta skilyrðið sje að fá aukið rúm á heilsuhæli fyrir sjúklinga. Með þetta fyrir augum hefir verið leitað samskota um Eyjafjörð, Akureyri og nærliggjandi sýslur, eða mikinn hluta Norðurlands, til byggingar heilsuhælis í Eyjafirði. Sem bending um það, að full ástæða sje til verulegra aðgerða í þessu máli fyrir Norðlendinga, skal jeg geta þess, í sambandi við það, sem áður er tekið fram af hv. flutningsmanni um vágest þennan, að hvergi mun öllu meiri nauðsyn, hvergi meiri hætta á ferðum í þessu efni, en í Eyjafirði, að það má ætla, að ekki svo fá % af þessum 155,6 dauðsföllum árlega af völdum berklaveikinnar sjeu einmitt í Eyjafjarðarsýslu og Akureyrarbæ. Það er því vel skiljanlegt, að hjeraðsbúum þar sje þetta sjerstaklega mikið áhyggjuefni. Þetta óviðunandi ástand hefir leitt til þess, að í Eyjafjarðarsýslu og Akureyri og nokkrum fleiri hjeruðum á Norðurlandi hafa nú safnast 30–40 þús. kr. til byggingar heilsuhælis, og í sambandi við þessa fjársöfnun vil jeg geta þess sem dæmis upp á hinn almenna áhuga þar, að á aðalfundi kaupfjelags Eyfirðinga í vetur sem leið, þar sem voru fulltrúar úr flestum hreppum sýslunnar, gaf fjelagið 10 þús. kr. til stofnunar hælisins, með það fyrir augum, að það yrði reist á sínum tíma í Eyjafirði. Okkur þingmönnum Eyjafjarðarsýslu var falið af sýslunefnd og þingmálafundum að „beitast fyrir því af ýtrustu kröftum“, að þingið veitti fje til að koma þessari stofnun á fót. En við höfum álitið þetta mál svo lítið undirbúið, að við sáum okkur ekki fært að flytja till. um fjárveitingu í þessu skyni. En eigi að síður var okkur það ljóst, að mál þetta er afarmikilsvert og þolir enga bið. Það verður á allra næstu árum að taka þetta mál fyrir til gagngerðra framkvæmda. Um till. í þessu sambandi verð jeg að segja það, að róttækari framkvæmdir í þessu máli verður ekki hægt að finna en þær, að stjórnin velji 3 hæfustu menn landsins til þess að gera rannsóknir, er hægt sje að byggja varnarráðstafanir á í framtíðinni. Mun jeg því styðja till. þessa, í fullu trausti þess, að þær framkvæmdir verði byrjaðar svo fljótt sem nokkur kostur er. Jeg hefi orð læknis á Norðurlandi fyrir því, að veikin fari þar árlega í vöxt. Nú er það svo, að sjúklingar af Norðurlandi þurfa oft að bíða svo mánuðum skiftir áður en þeir komast að á Vífilsstöðum. En þessi bið getur orðið ákaflega hættuleg, ekki einungis sjúklingunum sjálfum, heldur og heimilum þeirra. Þá munu ýmsir álíta, að loftslag á Norðurlandi sje öllu hreinna og heilnæmara en á Suðurlandi. Að því leyti mundi vera fult eins hagkvæmt að byggja heilsuhæli þar eins og að auka við Vífilsstaðahælið. Enda mun það vera viðurkent, að heppilegast sje sjúklingum og vænlegast til bata, að þeir dvelji í því loftslagi, sem þeir eru vanastir. Jeg tók ekki eftir, hvort hv.flm. (M. P.) mintist á þetta, en ef þessu væri þannig varið, þá er það ein sönnun fyrir því, að rjett sje, að reist verði hæli á Norðurlandi. Enn fremur vil jeg geta þess, að jeg get hugsað mjer, að í þessu falli sje samkepni ekki síður nauðsynleg en í ýmsu öðru. Ef hælin væru tvö, annað sunnanlands, en hitt norðanlands, myndi það auka samkepni milli læknanna um alt, sem lýtur að hjúkrun sjúklinga og öðru því, sem til heilsubótar má telja. Enda er oft svo, þó að nægilegt pláss sje til á Vífilsstöðum, að hafís liggur svo lengi fyrir Norðurlandi, að ekki er unt að koma sjúklingum suður fyr en seint og síðar meir, og eins og jeg hefi áður tekið fram, er slíkri bið margvísleg hætta samfara. En í stað þess mundu sjúklingar á Norðurlandi strax komast á hælið, væri það þar. Það má vel vera, að þetta verði lítið eitt dýrara en að auka við Vífilsstaðahadið. En jeg hygg, að ekki megi í það horfa, ef tryggilegt á að vera til varnar útbreiðslu veikinnar. Enda er það svo meðal Dana, og einnig í öðrum löndum, að bygð eru smá hæli hjer og þar úti um landið, og er það gert til þess að gera mönnum sem ljettast fyrir að komast sem fyrst á hælið, að hafa ekki alt á einum stað. Jeg vildi að eins hreyfa þessum athugasemdum vegna þess, að okkur þm Eyfirðinga var falið að flytja málið. Taldi jeg mjer því skylt að lýsa ástandinu þar og sýna. hver áhugi væri fyrir þessu máli í Eyjafirði. Mætti það verða þeim til athugunar, sem vinna að framkvæmd málsins.

Sigurður Stefánsson Jeg býst við, að enginn hv. deildarmanna geti mælt móti nauðsyn þessa máls, sem hjer er um að ræða, nje neiti því, að brýn þörf sje, að þegar sje hafist handa til þess að reyna að stemma stigu fyrir þessari veiki. Um það býst jeg við að allir hv. deildarmenn sjeu sammála. Að því leyti hefi jeg því ekkert við till. þessa að athuga. Hitt getur orkað meira tvímælis, hvort sú leið, sem hjer er farið fram á, að skipa milliþinganefnd, sje sú eina leið, sem heppilegt sje að fara, og að aðrar leiðir sjeu ekki tiltækilegar. Hv. þm. Stranda. (M. P.), flutningsmaður till., hefir nú, eins og hans var von og vísa, mælt rækilega með málinu í þessu formi, því máli, að leita ráða til að stemma stigu fyrir berklaveikinni. En jeg verð nú að álíta, að það liggi ekki svo í augum uppi, að ekki megi ná sama takmarki, þó ekki sje þegar skipuð milliþinganefnd. Það er alkunnugt um þessar milliþinganefndir, að þeim er ár frá ári hrúgað upp, en árangurinn vill ósjaldan verða minni en tilætlað var. Hv. þm. Stranda. (M. P.) fór minna en skyldi út í það, hvert vera skyldi verkefni nefndarinnar. Samt fór hann nóg út í það til þess, að sannfæra menn um, að nefnd væri nauðsynleg, ef hann hefði jafnframt sannað, að þessi verkefni væri ekki unt að leysa með öðru móti. Hann talaði aðallega um 4 atriði. Verð jeg um þau að segja, að þau mætti öll athuga eins gaumgæfilega, þótt ekki væri skipuð til þess milliþinganefnd. Fyrst var utanför. Það er sjálfsagt alveg rjett athugað hjá hv.flm., að afla þyrfti meiri þekkingar en við höfum til brunns að bera hjer heima um ráðstafanir bestu manna erlendis gegn þessari veiki. En mjer skilst, að þessa þekkingu mætti fá án milliþinganefndar. Mjer skilst, að Alþingi gæti t. d. veitt einum hæfum lækni, líklega helst heilsuhælislækninum, utanfararstyrk í þessu skyni. Jeg skil því ekki, að heil nefnd þyrfti beinlínis að fara utan í þessu skyni. Önnur röksemdin fyrir nefndarskipuninni var, að það þyrfti að breyta ýmsu í berklaveikislöggjöfinni. Sje jeg heldur ekki, að til þess að lagfæra og endurskoða hana þyrfti að skipa sjerstaka milliþinganefnd. Held jeg, að stjórnin með ráði og aðstoð viturra manna geti alveg eins vel leyst það verk af hendi. Þriðja röksemdin var sú, að hjeraðslæknar þyrftu, undir umsjón nefndarinnar, að rannsaka og gefa nákvæmlega skýrslu um gang veikinnar í hjeraðinu, en þó sjerstaklega um ýms berklaveikishreiður, sem kynnu að vera þar. Jeg tel enga þörf að skipa sjerstaka milliþinganefnd í þessum tilgangi, því þetta mundi verða rannsakað jafnnákvænilega, þótt hún væri ekki. Jeg held, að hver hjeraðslæknir teldi það skyldu sína að gera þetta, og gæti hann framkvæmt rannsóknina eftir settum reglum, annaðhvort af landlækni eða stjórnar ráðinu. Fjórða ástæðan var sú, að nefndin ætti að starfa að endurreisn heilsuhælisfjelagsins, sem starfaði að því, að koma upp varnarhæli fyrir berklaveika. Mjer finst sama að segja um þessa ástæðu sem hinar, að mjer finst hægt að framkvæma þetta án sjerstakrar nefndar, og þarf ekki annað til en góðan vilja stjórnarinnar og lækna landsins. Jeg verð því að segja um þessar ástæður í heild, að mjer finst þær ekki nægilegar til þess, að skipuð sje sjerstök milliþinga nefnd. Auðvitað mundi rannsókn, sem stjórnin gerði á eigin spýtur, kosta nokkurt og jeg tel víst, að þingið mundi ekki telja það eftir, en jeg álít, að það yrði ódýrara heldur en skipun milliþinganefndar. Þó vil jeg lýsa því yfir, að jeg mundi ekki horfa í kostnaðinn, ef jeg sæi, að þetta mætti gera betur með milliþinganefnd heldur en án hennar. Jeg hygg því, að þingið geti vel skilið við þetta mál með fullum sóma með því að vísa því til stjórnarinnar, og að hún hefjist nú þegar handa um að firra þjóðina því böli, sem á henni hvílir þar sem berklaveikin er.

Forsætisráðherra (J. M.) Þetta er sama deilan sem oft hefir heyrst áður, um milliþinganefnd, eða ekki milliþinganefnd. Mjer skilst, að allir sjeu á sama máli um, að eitthvað þurfi að gera í þessu stórmáli; að eins geta menn ekki komið sjer saman um, hverja leið skuli fara. Jeg er nú ekki eins vantrúaður á milliþinganefndir eins og margir aðrir í hv. deild, því mjer finst oft hafa komið frá milliþinganefndum ýmislegt gott, sem bygt hefir verið á fyr eða síðar. Stjórnin gæti heldur aldrei framkvæmt það, sem hjer er farið fram á, nema með aðstoð sjerfróðra manna. Um það mætti auðvitað deila, hvort mundi reynast betur, að stjórnin tæki sjer til aðstoðar í þessu máli þrjá sjerfróða menn, eða þá skipaði milliþinganefnd. Og jeg tel heppilegast í þessu máli að ganga beint að verki og skipa milliþinganefnd, sem læknar sjeu í, þar sem þetta mál snertir þá svo mjög. Stjórnin hefir svo frjálsar hendur til að athuga gerðir þeirra eftir á. Hygg jeg, að meiningin sje að skipa þrjá lækna í nefndina, og komi þeir fram með tillögur sínar í hreinni mynd, hvort sem svo þær verða framkvæmdar eftir á, eða ekki. Verður að rannsaka það síðar, hvort tillögur þeirra verða framkvæmanlegar eða ekki, sökum kostnaðar. Þar eð jeg tel ástæðurnar fyrir þessari þingsályktunartill. allmikilvægar, get jeg fallist á, að skipuð sje milliþinganefnd í málið, en auðvitað er það nærri því sama sem að fella málið að vísa því til stjórnarinnar, nema að jafnframt yrði að minsta kosti veitt nægilegt fje til þess að starfa fyrir. Jeg sje enga ástæðu til að segja neitt um nauðsynina á því, að hafist sje handa. Hv. þm. Stranda. (M. P.) hefir gert það, og enginn mótmælt.

Flm. (Magnús Pjetursson) Jeg get nokkuð leitt hjá mjer að svara hv þm.N.-Ísf. (S. St.), því það hefir hæstv. forsætisráðherra gert. Viðvíkjandi hv. 1. þm. Eyf. (St. St.) þarf jeg ekki að tala langt mál, því hann var ekki að mæla á móti þessari till. Það, sem honum fanst mest vanta í greinargerðina og framsöguræðu mína, var, að ekki hefði verið gert ráð fyrir að auka rúm á heilsuhælinu. Já, það er miklu fleira en það, sem þyrfti að telja upp, ef hefði átt að telja alt upp, sem gera þarf eða best væri að hægt væri að gera, og því engin furða, þó jeg ekki tæki þetta atriði, sem er að eins eitt af mörgum og ef til vill ekki það mest varðandi. Annars ætla jeg ekki að fara að blanda inn í þessar umr. deiluefninu, sem bæði er utan lands og innan, hvort betra sje að hafa eitt allsherjarheilsuhæli, eða þá fleiri. Þetta mál er algerlega sjerfræðilegs efnis og á ekki heima hjer, og vil jeg ekki blanda því inn í málið á þessu stigi þess. Ekki ætla jeg heldur að deila um það við hv.þm. (St. St.), frá læknisfræðilegu sjónarmiði, hvort betra sje að sjúklingarnir sjeu hafðir í sama loftslagi, eða þá að þeir breyti um. Að eins vil jeg benda á, að oft hefir verið talið betra og jafnvel nauðsynlegt, að sjúklingamir skifti um loftslag.  (St. St.: Jeg hefi læknisorð fyrir mjer í þessu)  . Jeg ætla mjer ekki að fara að deila um svona sjerfræðileg efni hjer. Þá skal jeg svara hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) nokkru. Hann var á sama máli og jeg um það, að hjer þyrfti eitthvað að gera, en hann vildi ekki láta skipa milliþinganefnd í það. En þar sem þessi hv.þm. (S. St.) vill láta stjórnina fá sjer aðstoðarmenn í þessu máli, þá sje jeg ekki betur en að rjettara sje, að mennirnir sjeu skipaðir í eitt skifti fyrir öll, og saman, heldur en að stjórnin færi fyrir hvert atriði að hóa mönnum saman. Það er alveg rjett, sem hv.þm. (S. St.) sagði, að jeg hefði ekki farið út í starf þessarar nefndar í öllum greinum. Jeg tók það fram, að jeg áliti ekki rjett að fara út í sjerfræðileg atriði í þessu máli. Skal jeg í þessu sambandi benda á orð læknisins á Vífilsstöðum, sem kunnugt ætti að vera um, hvað gera ætti í þessu máli, og ræður hann eindregið til, að milliþinganefnd sje sett í málið, þar eð það sje svo margbrotið Og sennilega hefir mörg milliþinganefndin verið skipuð hjer á landi, sem verið hefir óþarfari, og ekki hefir haft svona vandasamt og mikilvægt starf með höndum. Þá drap hv.þm. á, að sú aðferð, sem hann bendir á, yrði ódýrari fyrir ríkissjóðinn heldur en að skipa milliþinganefnd. En jeg efast mikillega um að ef stjórnin ætti eftir sem áður að njóta aðstoðar sjerfræðinga í þessu efni, þá yrði það ódýrara. Annars ætti það ekki að heyrast hjer í þinginu, að kostnaður yrði nefndur í sambandi við þetta mál, þar sem þessi veiki leggur margan hraustan manninn að velli, mann, sem stendur í broddi lífsins og er í fullri starfsemi í þágu þjóðfjelagsins. Og þar sem þessi veiki gerir óvinnufæra eða drepur marga efnilegustu menn þjóðarinnar, þá finst mjer það ekki eiga við að vera að tala um, að spara eigi fje til starfsemi, sem bjargað getur mörgum mannslífum. Að vísa málinu til stjórnarinnar getur ekki komið til nokkurra mála. Ef það ætti að koma að sama gagni og hjer, hlyti það að verða að gerast í þingsályktunarformi, þar sem stjórninni væri heimilað nægilegt fje til að framkvæma þessa rannsókn. Væri þá óvíst, hvort ódýrara yrði. Jeg geri ráð fyrir því, að það muni rjett vera hjá hv.þm.N. Ísf. (S. St.), að hjeraðslæknar væru fúsir til þess að rannsaka þetta mál eftir þeim reglum, sem landlæknir legði fyrir. En jeg álít ekki nóg að fela landlækni einum þessar reglur, þótt hann sje bæði duglegur maður og lærður, og teldi jeg betur farið, að slíkar reglur væru samdar af sjerfróðum mönnum, er hefðu rannsakað málið áður og undirbúið það. Ef það er meining hv.þm. (S. St.), að stjórnin taki sjer til aðstoðar sjerfróða menn, þá skil jeg ekki, hvað okkur ber á milli, nema ef vera skyldi nafnið milliþinganefnd. Jeg býst ekki við, að hv.þm. (S. St.) vilji binda hendur stjórnarinnar svo í þessu máli, að hún megi ekki taka nema einn sjerfróðan mann í þjónustu sína. Það hlýtur að vera ætlun hans, að hún megi taka eins marga og henni sýnist.

Sigurður Stefánsson Jeg ætla mjer ekki að fara að fara í neinar kappræður um þetta mál, þótt jeg gerði athugasemdir við ræðu hv.flm. (M. P.). En þrátt fyrir rök hans hefi jeg ekki getað sannfærst um, að mín leið væri ótiltækileg. Jeg verð að játa, og skammast mín ekkert fyrir það, að jeg horfi dálítið í kostnaðinn. Því þegar jeg álít, að hægt sje að komast að sama takmarkinu með því að spara og með því að eyða, þá vel jeg auðvitað sparnaðarleiðina. Jeg vil t. d. taka siglinguna. Álít jeg málinu engu betur borgið, þó að þrír menn sigldu, heldur en þó að einn maður sigldi, en ef þrír menn sigla, getur kostnaðurinn skift tugum þúsunda, en ekki þó að einn maður sigli. Jeg treysti t. d. lækninum á Vífilsstöðum til þess að vinna þetta verk eins vel, þó að hann sigli einn, eins og þó að hann hafi tvo aðra menn með sjer, sem eru auðvitað ekki eins fróðir um þetta mál og hann. Það er langt frá, að hægt sje að heimfæra það undir að drepa málið, þótt því væri vísað til stjórnarinnar. Þótt stjórnarlaust sje nú, raknar vonandi úr því. Jeg tel heldur ekki rjett að telja mál drepið, þótt því sje vísað til stjórnar, enda værum við Íslendingar þá illa farnir, ef við hefðum altaf slíkar stjórnir. Málum hefir líka verið vísað til stjórnar, og hefir það haft oft góðan árangur. Og þótt þessu máli væri því vísað til stjórnarinnar. þá sje jeg því enga hættu búna; það væri að gera henni illar getsakir, en það vil jeg ekki; hún veit það líka, að hún hefir vilja þingsins að baki sjer í þessu máli, og auðvitað mundi það ekki fremur telja fje eftir henni heldur en þó milliþinganefnd fjallaði um það. Jeg tel það ekki skifta svo litlu, hvað tímann snertir, sem gengur til þessarar rannsóknar, hvort þrír menn eða einn hafa hana á hendi. Skil jeg ekki, að læknirinn á Vífilsstöðum t. d. þurfi marga mánuði til þess að gefa stjórninni nægilegar upplýsingar í þessu máli, en hitt þykir mjer vel geta komið fyrir, að milliþinganefnd þyrfti að sitja, ef ekki nokkur ár, þá áreiðanlega marga mánuði, áður en hún ljeti nokkuð frá sjer heyra, og án þess að gera meira gagn. Auðvitað yrði álit hennar stærra um sig, því sá er nú orðinn vaninn, að álit þessara milliþinganefnda eru orðin stærri bækur en nokkrar húspostillur, og efast jeg stórum um, að þm., auk heldur aðrir, lesi nokkurn tíma slík álit til enda. Í þessu máli þarf framkvæmd en ekki skriffinsku.  (M. P.: Fyrst verður að vita, hvað gera á)  . Jeg efast ekki um, að þeir menn, sem stjórnin kýs sjer til aðstoðar, viti vel, hvað gera á. Að svo mæltu leyfi jeg mjer að afhenda hæstv. forseta svo felda rökstudda dagskrá: Í því trausti, að landsstjórnin hefjist þegar handa til ráðstafana gegn berklaveikinni og leiti sjer aðstoðar sjerfróðra manna um þetta mál, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Tillaga þessi, um útvegun á láni til Flóaáveitunnar, er flutt eftir ósk hlutaðeigandi manna þar eystra. Í febrúar í vetur var haldinn fundur í Flóaáveitufjelaginu og samþ. þar, að taka skyldi lán til framkvæmda áveituverkinu, alt að 11/2 miljón króna. Var stjórn áveitufjelagsins falið að reyna að útvega þetta lán, með tilstyrk landsstjórnarnar og Landsbankans. Áveitufjelagsstjórnin mun eitthvað hafa þreifað fyrir sjer um útvegun lánsins, og mælst til þess við landsstjórnina að hún væri sjer hjálpleg. - Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) mun hafa leitað eitthvað fyrir sjer um lánið í utanför sinni í vor, en árangurslaust. Honum þótti það fje of dýrt, er hann átti kost á í þessu skyni. En við svo búið má eigi standa. Ábúendurnir á áveitusvæðinu telja sjer það tjón mikið, hvað lengi dregst að koma þessu verki í framkvæmd. Fyrir því er till. flutt. Og það er von okkar flm., að stjórnin reyni alt, hvað hún getur, til að útvega umrætt lán. Þess skal getið, að bankastjóri Landsbankans, L. Kaaber, er nú nýfarinn til útlanda í bankaerindum. Landsbankastjórnin hefir áhuga á þessu máli, framkvæmd Flóaáveitunnar. Jeg átti tal um þetta við L. Kaaber, áður en hann fór, og taldi hann sjer ljúft og skylt að reyna, með tilstyrk landsstjórnarinnar, að greiða fyrir útvegun láns til þessa fyrirtækis, ef auðið væri. Vona jeg því, að landsstjórn og Landsbankastjórn takist það, að útvega þetta lán í vetur, eða svo fljótt, að unt verði að hefja þetta áveituverk strax á næsta vori. Það má ekki dragast lengur.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg skal taka það fram, að jeg álít þessa till. óþarfa. Stjórninni er heimilað í Flóaáveitulögunum að veita lánið, eða taka ábyrgð á því, og hafa framkvæmdir með höndum. Það er rjett, sem hv.flm. (S. S.) gat um, að jeg leitaði fyrir mjer um lán í síðustu utanför minni til þessa fyrirtækis, en áleit kjörin svo slæm, að rjettara væri að leita fyrir sjer um innanlandslán til fyrirtækisins. Jeg gerði þetta án tilmæla frá stjórn áveitufjelagsins; hún hefir ekki minst á þetta mál við mig fyr en eftir að jeg kom úr utanförinni. Jeg er ekki að segja þetta mjer til lofs, því þetta var sjálfsagt, en tek þetta að eins fram til að sýna, að stjórnin er vakandi í málinu, og till. því óþörf. Að öðru leyti er það þó sýnilegt, að það skiftir litlu máli, þó till. sje samþ.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Það er rjett, að jeg hefi ekki mælt á móti því, að stjórnin hefir fulla heimild til allra framkvæmda um lántöku til Flóaáveitunnar. Og jeg get verið þakklátur hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) fyrir viðleitni hans í þessu máli. Jeg veit, að hann álítur það skyldu sína að gera alt í því, sem í hans valdi stendur. Jeg skal kannast við það, að það hefir ekki mikið að segja, hvort þessi till. er samþ. eða ekki, en þó ætti samþ. hennar heldur að flýta fyrir framkvæmd málsins. Jeg get bent á það í sambandi við till., að nú hefir sú stjórn, sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) á sæti í, sagt af sjer, og er „alt í grænum sjó“ um það, hverjir skipi stjórn eftirleiðis. Till. er því ekki ónauðsynleg, því þó að þessi stjórn sje áhugasöm og öll af vilja gerð í málinu, þá er ekkert að vita, hvernig hin nýja stjórn reynist í því. Jeg vona þess vegna, að till. verði samþykt. Hún er aðhald fyrir væntanlega stjórn, og er á engan hátt móðgandi fyrir þá stjórn, sem nú situr.

Forsætisráðherra (J. M.) Þessi till. tekur að vísu ekki til mín, en þó vildi jeg fara nokkrum orðum um hana. - Lögin skipa svo fyrir, að landsstjórnin standi fyrir verkinu og gangist fyrir að útvega lán, og veiti það, ef til þess kemur. En þessi till. fer aðeins fram á það, að landsstjórnin verði hjálpleg með að útvega lán, og losar hún þannig landið við að lána sjálft. Það er útlátalítið að leita hófanna um að fá lán, og þó að till. sje að mörgu leyti lítilsverð, og jeg geti ekki mælt með henni þess vegna, þá mun jeg þó greiða henni atkv. mitt, vegna þess, að hún losar landið við þá kvöð, að veita lánið.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Jeg ætla að lýsa því yfir, að þetta, sem hæstv. forsætisráðherra (J. M.) sagði nú, er bygt á algerðum misskilningi á till., eða það er útúrsnúningur hjá honum, eða annað verra. Till. losar landssjóð, eða stjórn, ekki við neinar skyldur, heldur herðir á stjórninni að uppfylla þær skyldur, sem lögin um Flóaáveituna leggja henni á herðar. Það er ekki vanþörf á að minna stjórnina á þetta með till., því satt að segja hefir hún verið furðu afskifta- og afrekalaus í málinu, nema þetta, að hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) leitaði eftir að fá lán í útlöndum til þessa umrædda verks, en árangurslaust.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg skal játa það, að jeg hefi ekki tekið eftir því, sem hæstv. forsætisráðh. (J. M.) benti á, en jeg sje, að það muni rjettur skilningur. Jeg er yfirleitt hlyntur öllu því, sem ljettir á landssjóði á þessum erfiðu tímum, og þar sem þessi brtt. fer í þá átt, eftir þessum ótvírætt rjetta skilningi hæstv. forsætisráðherra (J. M.), þá á jeg erfitt með að mæla lengur gegn henni.

3913Benedikt Sveinsson: Jeg býst við, að flm. (S. S.) sje þetta mál ekki kappsmál, eftir þann skilning, sem hæstv. forsætisráðh. (J. M.) hefir lagt í till., og hv. deildarmenn virðast hafa aðhylst. Jeg held, að rjettara væri að taka till. aftur, enda er hún óþörf með öllu. Stjórnin hefir tekið málið í sínar hendur, og bankastjórnin er því hlynt. Hv. flm. (S. S.) kannaðist við það, að einn bankastjóranna væri í utanför, til að reyna að útvega lánið, og er þá broslegt, að farið sje að reka á eftir framkvæmdum, þegar alt virðist í fullum gangi. Einkum verður þessi tillaga óheppileg, ef sá skilningur verður ofan á, sem í hana var lagður áðan, en á því hefi jeg enga trú. Jeg held, að best væri, að málinu væri vísað til stjórnarinnar.

Einar Arnórsson Jeg mælist til þess við hæstv. forseta, að málið verði tekið af dagskrá. Forseti tók málið af dagskrá. Till. var ekki á dagskrá tekin framar og varð ekki útrædd.