Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Brtt. mínar, sem ég flutti við 2. umr. þessa máls, fengu ekki náð, en ég ber fram brtt, við 3. umr. til þess að bæta úr, og vil ég ekki, að þetta mál verði afgr. svo fljótt, og ég óska þess, að afgreiðsla fari ekki fram með þessum hætti, því að það er erfitt að bera fram brtt., er 3. umr. málsins kemur strax á eftir 2. umr. Ég trúi því ekki, að það þurfi að hespa þetta mál af á einu kvöldi, þar sem mörg mál eru eftir á dagskránni.

Forseti (BG) : Hæstv. ríkisstj. óskaði þess, að málið yrði tekið hér fyrir. Ég vil samt, vegna óska þessa hv. þm., gefa honum frest til að semja brtt. til kl. 11.30.



Herra forseti. Ég er ekki búinn að hugsa hinar nýju brtt. mínar, því að það er alveg nýbúið að drepa fyrri brtt. mínar, og ég vil því biðja hæstv. forseta um að leysa mig frá þingstörfum, og ég óska eftir lengri fresti.

Forseti (BG) : Ég get ekki frestað afgreiðslu þessa máls fram yfir hátíðar, en ég mun gefa honum frí frá þingstörfum og biðja annan hv. þdm. að sinna ritarastörfum.



Ég ætla að leyfa mér að bera hér fram skrifl. brtt. við þessa síðustu umr. málsins. Við 2. umr. málsins hér í dag hafði ég borið fram brtt. um að fella niður 3. gr. frv., sem flokkar fólkið í sundur eftir því, hvaða hlunninda það á að njóta, og nú er búið að fá úr því skorið, að stj. og þeir, sem henni fylgja, geta ekki hugsað sér annað en að draga fólkið sundur í dilka að fernu leyti. Þessi skriflega brtt. mín miðar að því að draga úr misréttinu, því að það mun vonlaust, að hægt verði að fá því útrýmt algerlega. Fyrst ekki er hægt að fá misréttinu útrýmt, virðist mér a. m. k. sanngjarnt, að þeir séu teknir út, sem ekkert hafa til saka unnið í þessu efni, en það eru þeir, sem að einhverju leyti taka laun sín í fæði, eins og tiltekið er í þessu frv., eða atvinnurekendur, sem hafa 3 menn í vinnu, þó að þeir séu kannske fátækari en þeir, sem í vinnunni eru. Slíkt misrétti er óhugsandi að láta standa. Þeim, sem stunda sauðfjárrækt sem aðalatvinnu, er refsað, en ég get þó ekki séð, með hvaða rétti er hægt að halda því fram, að þeir eigi ekki að fá niðurgreiðslur eins og aðrir, og t. d. ef menn eiga eina eða tvær kindur sér til gamans, þá er þeim hegnt fyrir það með því, að þeir fá engar niðurgreiðslur. Slíkt nær auðvitað engri átt. Ég vil því leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að bera fram svofellda skriflega brtt.: „Við 3. gr. Greinin orðist svo : Rétt til niðurgreiðslu samkv. 2. gr. hafa þó ekki þeir, sem stunda sauðfjárrækt sem aðalatvinnugrein.“ Vona ég, að hæstv. d. sýni þá sanngirni að gera þó þessa réttarbót á málinu, þó að ekki fáist hún að fullu gerð.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður um brtt. á þskj. 901. Ég boðaði komu hennar við 1. umr. og skýrði frá því, hvað í henni fælist. Ég skal aðeins geta þess, að hv. þm. geta glöggvað sig á því, að brtt. breytir engu öðru í frv. en því, að í síðari hluta 1. gr. eru teknar með til fyrningarafskrifta vinnslustöðvar, sem vinna úr sjávarafurðum og landbúnaðarafurðum. Ég hygg, að þetta þurfi ekki frekari skýringar og að hv. þm. muni geta fylgt þessari brtt. N. er sammála um hana, og vænti ég, að hæstv. ríkisstj. telji þetta ekki raska svo mjög frv., að hún geti ekki sætt sig við það.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 909 við brtt. n. á þskj. 901, að aftan við brtt. bætist: „Svo fremi að styrkurinn sé jafnhár eða hærri en afskriftum þessum nemur. Sé styrkurinn hins vegar lægri, má afskrifa eignir þessar þannig, að styrkur að viðbættum afskriftum nemi 20% á ári í 3 ár. Það er bersýnilegt, að ef ríkisstyrkurinn til einhverra þessara stofnana, sem hér um ræðir og eiga að fá afskriftir, er mjög lítill, þá er það tjón fyrir viðkomandi fyrirtæki að taka á móti honum móts við það að hafa þau afskriftarfríðindi, sem hér er um að ræða. Það mun ekki vera ætlunin með þessari brtt. sjútvn., að þau fyrirtæki, sem ríkið áður hefur séð nauðsyn til að styrkja, verði í öðrum flokki en þau fyrirtæki, sem ekki hefur þótt ástæða til að veita sérstök fríðindi áður. Þess vegna tel ég réttlátt, að þau fyrirtæki, sem njóta styrks úr ríkissjóði, njóti sömu hlunninda og önnur fyrirtæki. Ég vænti svo, að deildin taki þetta til vinsamlegrar meðferðar.



Herra forseti. Ég bið afsökunar á því, að ég hafði ekki athugað brtt. á þskj. 909, en sýnist, að hún muni lítið raska, því að þau félög, sem kynnu að fá styrk úr ríkissjóði, missa einskis í, því að sumar vélar má afskrifa allt að 20%. Hins vegar er hverjum í sjálfsvald sett, hvort hann sækir um þennan styrk. Ég held, að engin fyrirtæki, sem heyra undir ríkissjóð, komi til fyrningarafskrifta, nema mjólkurstöðvar. Ég held því, að efni þessarar till. verði aldrei að veruleika.



Herra forseti. Þetta mál var rætt hér í gær, og virtist mér þá koma í ljós, að fleira þyrfti að athuga en þetta atriði. Mér skildist þá, að frv. yrði tekið til frekari athugunar. Nú langar mig til að vita hjá hv. sjútvn., hvort hún hefur rætt þetta mál síðan og komizt að einhverri niðurstöðu, eða hvort hætt er að vænta þess, að hún taki málið til betri athugunar á milli 2. og 3. umr., t. d. hvort ríkisframlagið verður ekki dregið frá kostnaðarverði, ef n. vildi athuga þetta nánar og eins með gömul skip, hvort þau ættu ekki að vera með. Fyrir nokkru var keyptur togari á hafsbotni og honum bjargað og komið í gott horf, en þá var hann orðinn dýr. Má afskrifa hann eftir þessu frv.? En ef n. ætlar að athuga þetta nánar milli umr., skal ég ekki skipta mér frekar af þessu.



Ég er sammála hv. 7. þm. Reykv., að það skipti ekki miklu máli í sumum tilfellum, hvort ríkisstyrkur sé veittur, en það er samt ekki rétt að skilja eftir styrklaus fyrirtæki, sem einhvern tíma hafa fengið styrk. Og það er rétt, að hér er ekki um stórar fjárupphæðir að ræða, en þó er sjálfsagt, að fullt réttlæti sé í þessu.



Út af brtt. á þskj. 909 vil ég benda á, að það getur skipt nokkru fyrir einstök fyrirtæki, hvort hún verður samþ. eða ekki. Mér er kunnugt um mjólkurvinnslustöðvar, sem ríkið hefur styrkt með allt að ¼ af byggingarkostnaði, og á síðustu fjárl. var mjólkurbúi norður í landi veittur slíkur styrkur. Ef frv. verður samþ. í því formi, sem n. leggur til, mundi slíkt bú ekki njóta afskriftar. Ég tel því rétt að samþ. brtt. á þskj. 909.



Út af því, sem hv. 2. þm. N.-M. sagði um það, hvort þetta hefði verið athugað á milli umr., þá skal ég svara því, að n. hefur ekki unnizt tími til þess, en við ætluðum að koma saman í dag, en af því gat ekki orðið, en það er ekki loku skotið fyrir það, að við getum komið saman á laugardag eða sunnudag. Ég man eftir því, að við 1. umr. kom fram till. um, að skip, sem væru að verulegu leyti endurbyggð, nytu þeirra hlunninda, sem um ræðir í frv., en hvað snertir, hvort draga ætti ríkisframlag frá stofnkostnaði, þá hefur alltaf verið gert ráð fyrir því, og hygg ég, að ekki þurfi að setja gleggri ákvæði í frv. um þetta. Annars munum við athuga þetta, ef okkur gefst kostur á því. Út af því, sem hv. þm. V.-Húnv. sagði, er hann bar saman styrk til mjólkurbúa um 25% við hlunnindi um þrisvar sinnum 20%, sem eru þau hlunnindi, sem í frv. er gert ráð fyrir, þá held ég hann gleymi því, að fyrirtækin njóta afskriftar hlunninda eftir því, sem reglugerð þar um segir, en misjafnt eftir því, hvort um er að ræða vélar, steinhús eða timburhús. En um þetta er óþarft að deila.



Það mun hafa verið um miðjan október, sem ég, flutti hér í þessari hv. deild frv. um landshöfn á Þórshöfn á Langanesi, og um það bil mánuði seinna fluttu tveir hv. þm. sams konar frv. um landshöfn í Hornafirði. Síðan fyrra frv. kom fram, eru liðnir um það bil 6 mánuðir, og síðan síðara frv. var tekið fyrir, eru um 5 mánuðir, og nú loks er nýkomið um það nefndarálit frá hv. sjútvn., en um frv. það, sem ég flutti, hefur ekkert heyrzt frá hv. n., nema hvað minnzt er á landshöfn í Þórshöfn í nefndaráliti um hitt landshafnarfrv. Vil ég láta í ljós óánægju mína út af þessari afgreiðslu hv. n., því að ég uni því illa, að frv. mitt, sem var miklu fyrr lagt fram, skuli enga beina afgreiðslu hafa hlotið. Af nefndaráliti hv. sjútvn. um frv. um landshöfn í, Hornafirði sést, að n. hefur ekki treyst sér til að mæla með því, að það frv. verði samþ. né heldur frv. um landshöfn í Þórshöfn. Leggur n. til, að fyrrnefnt frv. verði afgr. með rökst. dagskrá, sem felur í sér áskorun til hæstv. ríkisstj. um að láta athuga vandlega alla aðstöðu til hafnargerða á þessum stöðum og fleiri, sem komið gætu til greina í þessu sambandi. Get ég út af fyrir sig sætt mig við þessa dagskrártillögu, enda bjóst ég ekki við því, að framkvæmdir á hafnargerð á Þórshöfn gætu hafizt á þessu ári, þótt frv. mitt hefði náð samþykki. Ég óska þess, að hæstv. samgmrh. láti ekki traust sjútvn. sér til skammar verði og sjái um, að ýtarleg rannsókn fari fram þegar á næsta sumri á skilyrðum til hafnargerðar í Þórshöfn, því að sjálfsögðu er sú rannsókn nauðsynleg undirstaða verklegra framkvæmda. Þórshöfn er að flestra dómi einhver sá ákjósanlegasti staður til fiskútgerðar á landinu og skilyrði til búskapar eru þar sérstaklega góð. Mig minnir, að hæstv. samgmrh. segði við 1. umr. þessa máls í haust, að hann teldi ekki rétt að setja 1. um þetta. Sú lagasetning gat þó ekki falið í sér neina hættu, því að sjálfsögðu verður ekki byrjað á framkvæmdum fyrr en fé er veitt til þess í fjárlögum, og slíkar fjárveitingar hefur hæstv. ríkisstj. og Alþ. í hendi sinni. Nú hafa verið afgr. 1. um landshafnargerð í Njarðvíkum, sem áætlað er, að muni kosta um 10 millj. króna. Er þá auðsætt, að ekki muni þykja fært að byrja á byggingu fleiri landshafna að svo stöddu. En rannsókn á skilyrðum fyrir slíkum framkvæmdum annars staðar er höfuðnauðsyn, sem ekki má láta undir höfuð leggjast.



Herra forseti. Í rökst. dagskránni er talað um nauðsyn bættra hafnarskilyrða vegna fiskveiða. Þetta hef ég brýnt fyrir hæstv. Alþ. í sambandi við fiskiskipakaupin, að nú þurfi að hefja stórt átak og að það verði hafið nú, þannig að aukningu skipaflotans verði búin þau skilyrði, að öruggt væri um geymslu þessara dýru báta. Þessu máli hefur ekki verið sinnt sem skyldi. Aðgerðir Alþ. eru ekki í samræmi við það, sem nauðsynlegt má teljast. Nú vil ég láta hefja rannsóknir í þessu efni á nokkrum stöðum á landinu. Mér er sama, hver stendur að þessum aðgerðum, bara ef þær eru gerðar í tíma, en ekki í ótíma. Hér er lagt til, að rannsókn fari fram, en er ekki um neina lausn, sem kemur að haldi, heldur aðeins rannsóknir, en þær skapa ekkert öryggi út af fyrir sig. Nú hef ég reynt að bæta úr með frumvarpi, sem ég flyt ásamt þremur öðrum hv. þdm. Ég vænti þess, að þetta bæti úr og að hæstv. ríkisstj. verði leyft að taka lán til þessa, og mæli ég því ekki með, að hin rökst. dagskrá verði samþ., en ef frv. er samþ., þá er það styrkur til skjótra framkvæmda. Ég legg áherzlu á, að hv. alþm. taki höndum saman og gangi frá þessu verkefni og veiti því afgreiðslu á þessu Alþ., sem nú situr, og að það verði síðan tekið fyrir af hæstv. ríkisstj., og ég veit, að hæstv. samgmrh. hefur sýnt málinu skilning og hefur ekki slakað á klónni um það.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Þessi ræða hv. þm. Borgf. gaf mér tilefni til að taka hér til máls. Hv. þm. hélt því fram, að hafnarmálum hefði ekki verið sinnt sem skyldi, en ég fullyrði, að meiri ráðstafanir hafi verið gerðar á þessu þingi en nokkru sinni áður í þessu efni. Ég vil benda á, að á þessu þingi var samþ. frv. til 1. um hafnargerðir og lendingarbætur, og kannast ég því ekki við þetta, og er hæpið, hvort hægt sé að framkvæma meira á þessu ári en þegar er ákveðið. Ég tel, að með því fjármagni, sem fyrir er, er varla hægt að framkvæma meira. Hv. þm. sagði, að rannsóknir væru góðar, en ekki nægar, en það er nú einu sinni svo, að alltaf verður að byrja á rannsóknunum. Hv. þm. N.-Þ. skal ekki vera óánægður með þetta mál. Afgr. er hliðstæð í Höfn og Þórshöfn, en það eru einu staðirnir, sem nefndir eru. Hann spurði um rannsókn, og mun ég stuðla að því. Annars lýsti þessi hv. þm. ánægju og trausti á sjútvn.

Frsm., (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Ég skal hafa orð mín fá um þetta mál. Ég vil taka það fram, að ég hafði kvatt mér hljóðs fyrr sem frsm., en aðrir hv. þdm. hafa farið fram úr þeim rétti. - Sjútvn. hefur haft þetta mál nokkuð lengi og ástæðan fyrir því, að þetta hefur dregizt, er sú, að n. hefur haft með höndum almenn hafnarlög, og hefur svo farið, að frv. um landshöfn á Þórshöfn og þetta frv. voru látin bíða, þar til n. sæi afdrif hafnarlagafrv. Ég skal bæta því við, að ástæðan til þess að n. tók fyrir frv. um landshöfn í Höfn í Hornafirði, er sú, að það er svo brýn nauðsyn, að aðrir staðir jafnast ekki þar við að því leyti. Frá því í fyrra er helmingi meiri floti á vetrarvertíð en áður, og horfur eru á því, að allur bátaflotinn dragist hingað, ef dregst með þessar framkvæmdir. Í tilefni af því, að hv. 1. þm. Árn. hefur lagt til að inn í hina rökst. dagskrá komi Þorlákshöfn, skal ég taka það fram, að ég tel sjálfsagt að bæta þeim stað við, því að rannsókn er þar nauðsynleg. Ég skal svo ekki tefja umr., en vænti þess, að málið fái sæmilega afgreiðslu og að góður árangur verði af þessu hið fyrsta.



Ég vil aðeins segja það í tilefni af þessari brtt., að hún er alveg sérstæð að því leyti, að hv. flm. hefur ekki dottið í hug að minnast á þennan stað í sambandi við almenn hafnarlög. En svo dettur honum í hug, að ákveðið verði að byggja landshöfn þarna, þar sem engum hefur til hugar komið, að ætti að gera lendingarbætur á sama tíma og l. um það efni eru að fara í gegnum þingið. Ég vil því mæla í gegn því, að þessi till. komi inn í þessa rökst. dagskrá.



Ég ætlaði ekki að taka til máls þrátt fyrir það, þó að þessi mál séu til meðferðar, sem ég hef nú um 2 ár verið sérstaklega kjörinn til af þinginu að hafa með höndum og þar af leiðandi orðið að hafa meiri afskipti af þeim en flestir aðrir. En þegar hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. V.-Sk. koma með stórkostlegar vítur í garð stjórnarinnar þegar 4 þm. úr stjórnarandstöðunni hafa tekið til máls um þetta mál, en aðeins einn maður af hálfu stjórnarsinna, þá þykja mér þetta vera svo mikil undur, að ég get ekki orða bundizt. Þó mundi ég ekki hafa farið að kveðja mér hljóðs, ef ekki stæði þannig á, eins og hv. 6. landsk. þm. tók fram, að þetta kemur eins og fjandinn úr sauðarleggnum að því leyti, að hv. þm. V.-Sk. hefur setið allt þetta þing án þess að hafa séð ástæðu til að bera fram till. um rannsókn á lendingarbótum á þessum stað. En nú rýkur hann til og kemur með till. um, að þarna verði byggð landshöfn. En þetta er hin mesta fjarstæða, eins og hv. 6. landsk. tók fram.



Mig undrar það stórlega, að þeir þm., sem eiga sæti í sjútvn., skuli leyfa sér að bera það á borð, að ekki hafi einu sinni verið farið fram á rannsókn á lendingarbótum við Dyrhólaey. Það er ekki langt síðan hæstv. samgmrh. gat um það, að. vitamálastjórnin hefði látið framkvæma rannsókn í Vík og í Dyrhólaey og hefði orðið sammála um það, að ekki væri hægt að gera þar lendingarbætur nema þá með mjög miklum kostnaði, en hins vegar væru möguleikar á að gera þar höfn. Mig undrar því stórlega, að þm., sem sæti eiga í sjútvn., annar form., skuli leyfa sér að viðhafa þau ummæli, sem þeir hafa nú gert. Hvar hafa þessir hv. þm. verið, þegar rætt hefur verið um þessi mál? Eða loka þeir augunum fyrir öllu nema því, sem viðkemur þeirra kjördæmum? Mig skyldi ekki undra, þótt eitthvað vantaði inn í þessa till., þegar hún verður afgr. Þá þykir mér það undarlegt, þegar hv. 7. þm. Reykv. segir, að aðeins einn maður af stjórnarliðinu hafi talað. Kannske telur hann ekki einu sinni hæstv. samgmrh. hlutgengan, - eða er hann ekki stjórnarliði? Kannske hann verði með okkur í vantraustinu? Eða er hv. 6. landsk. þm. genginn úr stjórnarliðinu, eða kannske hv. 7. þm. Reykv. ?



Um þetta mál höfðu ekki talað, áður en hv. þm. V.-Sk. tók til máls, aðrir en hv. 1. þm. Árn., - er hann stjórnarstuðningsmaður? - hv. þm. N.-Þ., - er hann stjórnarstuðningsmaður? En hv. þm. Borgf., er hann stjórnarstuðningsmaður? - og hv. þm. V.-Sk., - er hann stjórnarstuðningsmaður? En hv. 6. landsk. þm. talaði af hendi stjórnarliðsins, og hæstv. samgmrh. hafði svarað fyrirspurnum. Mér finnst óviðkunnanlegt, að talað sé um málæði stjórnarsinna, þegar einn maður hefur talað af hendi þeirra, en fjórir af stjórnarandstöðunni. - Svo vildi ég leiðrétta það, sem hv. þm. V.-Sk. sagði um rannsókn við Dyrhólaey. Ég sagði, að ekkert hefði komið fram um þetta mál á þessu þingi frá þessum hv. þm., hann hefði ekki borið fram neina till. um það, ekki einu sinni um lendingarbætur á þessum stað. Þetta getur hv. þm. ekki hrakið með því að fara að tala um rannsóknir Þjóðverja og annarra. Ég veit, að hv. þm. er orðinn órólegur undir kosningarnar og því kemur hann með till. jafnfjarstæða sem þessa.



Herra forseti. Frv. þetta er samið af mþn., og er þetta mikið og merkilegt mál, en við nánari athugun kom í ljós, að mönnum hefur yfirsézt hér nokkuð. Sá ljóður er á 10. gr., sem nú er 8. gr., að þar er ekki gætt slíkrar tryggingar sem skyldi, og hefur yfirsézt að hafa sérfræðing í öryggismálum. Nú höfum við borið hér fram brtt. á þskj. 883, til þess að leiðrétta þessa yfirsjón og skjóta inn í á eftir orðunum „annar vélfræðingur, þriðji“ í fyrstu málsgr. 8. gr.: sérfræðingur í öryggismálum og fjórði. - Ég vil taka það fram, að hér er leiðinleg prentvilla, á að vera við 8. gr. -, en ekki 10. gr., en þetta stafar af röskun, sem varð við 2. umr., og leyfi ég mér að benda á þessa prentvillu. Við álitum sjálfsagt að hafa sérfræðing við eftirlit skipanna. Og nú hittist svo á, að við eigum völ á slíkum manni, sem heitir Lárus Eggertsson, og hefur hann verið í Bandaríkjunum til að læra björgun. Sendiherrann hefur sent skýrslu, sem sýnir að hann hefur fengið kennslu í þessu og sýnt hæfileika og dugnað. Hér liggur því opið verksvið fyrir honum, og vona ég, að þessi brtt. verði samþ.