Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frá því 1959 hafa þær reglur gilt, að sauðfjárböðun, almenn sauðfjárböðun um land allt, skuli fara fram á tímabilinu 15. okt. til 1. marz, og í öðru lagi, að ekki sé skylt að baða nema annað hvert ár. Áður giltu þær reglur, að baða skyldi á hverju ári, og voru búnar að gilda lengi, en þessu var breytt 1959, og töldu sumir þá óvarlegt að slaka á þessum ákvæðum, þ. e. að baða ekki á hverjum vetri. Nú eru liðin 10 ár, og virðist það hafa sýnt sig, að það nægi alveg til að halda niðri venjulegum óþrifum á sauðfé að baða annað hvert ár, ef það er gert eftir settum reglum og undir því eftirliti, sem gilt hefur nú síðasta áratug. Nú er lagt til, að tvær breytingar verði gerðar á böðunarreglunum, þannig að baða skuli á tímabilinu 1. nóv. til 15. marz, þ. e. að frestur sá til að ljúka böðun á vetri framlengist til 15. marz frá 1. marz, og í öðru lagi, að böðun þurfi ekki að fara fram á vetrinum 1970–1971. Þessar breytingar á lögum um sauðfjárbaðanir eru komnar frá landbrn. og hafa verið gerðar vegna áskorana bæði frá Búnaðarþingi og einstökum mönnum, sem hafa talið mikilsvert að geta losnað við böðun á þessum vetri af ýmsum ástæðum, sem þeir hafa fært til, m. a. vegna erfiðleika margra bænda við búskap af völdum harðæris og eldgosa. Búnaðarþing hafði þetta mál með höndum á s. l. vetri og lagði til, að böðun félli niður í vetur, og fleiri atriði vildi Búnaðarþing, að tekin væru til athugunar í sambandi við þetta mál. I;g átti tal við yfirdýralækni um þetta, þar sem mér fannst vera nokkuð hæpið að slaka á þessum ákvæðum, sem hafa gefizt vel, en hann taldi sig vera algerlega samþykkan því, sem fram kemur í þessu frv. Á þingskjölum sé ég, að komið hefur fram í Ed. frv. til laga um breytingar á böðunarlögunum frá Páli Þorsteinssyni, þar sem lagt er til, að fleiri breytingar verði gerðar á lögunum en hér er lagt til. Hins vegar gengur hans frv. í sömu átt, að því er snertir þau atriði, sem þetta frv. fjallar um. Í öðru lagi er hér brtt. frá þremur þm., sem lögð hefur verið fram í dag - eða a. m. k. hefur hana ekki borið fyrir mín augu fyrr. Þeir vilja gera tvær breytingar á þessu frv. Þess ber að geta, að landbn. taldi nauðsynlegt að hraða afgreiðslu þessa máls úr n., vegna þess að nú er komið nokkuð fram á þann tíma, sem l. gera ráð fyrir, að böðun geti hafizt, og þess vegna yrði bændum að vera ljóst, áður en til baðana kæmi yfirleitt, ef breytingar yrðu gerðar. Af þeim ástæðum flýtti ég fundi í landbn. til þess að afgreiða þetta mál, en því miður voru ekki nema sumir landbnm. á þeim fundi, en meiri hluti var þó sammála um að mæla með frv. óbreyttu. Ég hef litið hér á brtt. frá Stefáni Valgeirssyni o. fl. varðandi þetta, og mér þykir dálítið einkennilegt, að einmitt hann, sem er í landbn., mætti ekki á þessum fundi, án þess að hann boðaði nokkur forföll, þar sem hann hafði í hyggju að bera fram brtt. En hvað um það. Hann á náttúrlega rétt á því að koma með sína brtt. þrátt fyrir það, en fljótt á litið sé ég ekki ástæðu til þess að samþykkja hana. Og varðandi þær brtt., sem komið hafa fram í Ed., þá ræddi ég þær sérstaklega við yfirdýralækni, og hann taldi sig mótfallinn þeim. Að sjálfsögðu verður ekkert um það sagt á þessu stigi málsins, hvort Ed. kann að gera einhverjar breytingar við þá afgreiðslu, sem Nd. gerir á þessu frv., og verður það þá tekið fyrir aftur öðru sinni, ef þetta kemur til n. En ég vil leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt og afgreiðslu þess verði hraðað, svo að bændur viti, hvort þær breytingar ná lagagildi, sem hér er lagt til, eða ekki.



Herra forseti. Eins og sést á nál., sem hér liggur með þessu frv., frá landbn., þá voru aðeins fjórir af sjö hv. nm. mættir á þessum fundi. Það var nú með þennan fund, að hann var boðaður á óvenjulegum tíma - ekki á þeim tíma, sem nefndarfundir eru venjulega boðaðir á - eða klukkan hálf tvö. Og ég a. m. k. hitti einn hv. nm. og sagði honum, að ég mundi ekki geta mætt á þessum fundi á þessum tíma. Út af fyrir sig er ég sammála þessu frv., að það sé, eins og ástatt er nú í landbúnaðinum, nauðsynlegt að fresta böðun, vegna þess að það er líka álitið, að hennar sé ekki þörf. En þá hefði bara málið átt að koma fram á allt annan hátt en gert er. Það hefði verið eðlilegast strax í byrjun þings, að haft hefði verið samráð við landbn. beggja deilda, þar sem í l. er, að baðtíminn hefst um miðjan október, og a. m. k. veit ég um það, að ýmsir eru búnir að baða nú, vegna þess að þeim var þetta ekki kunnugt. Það er af þessari ástæðu, sem við komum fram með þessa brtt., og líka þeirri ástæðu, að a. m. k. þar, sem ég þekki til í Eyjafirði, þá er venjulega baðað strax eftir sláturtíð eða jafnvel fyrir 1. nóv., ef tíð er þannig, og ég sé ekki ástæðu til þess að breyta l. frá því, sem þau hafa verið, til þess að hindra það. Það er töluverður fóðursparnaður í því að geta baðað á þeim tíma, sem féð gengur enn úti, og ef góð er tíð, eftir að búið er að slátra, þar sem þannig hagar til, að allt fé er komið heim, hvort sem er, þá er auðvitað dálítið einkennilegt að fara að breyta þessum lögum á þennan hátt til þess að hindra þetta. Þess vegna höfum við leyft okkur að koma fram með þá brtt., að þetta verði miðað við 20. okt. í stað 1. nóv., og ég sé ekki, að það skipti neinu máli fyrir hv. þm., þó að þeir fallist á þessa breytingu til þess að koma til móts við bændur í þessu efni. Hin brtt. er vegna þess, hvernig þetta mál hefur borið hér að, og sumir bændur eru þegar búnir að baða. Bæði fjármunir og tími fara í það að baða, og ég sé ekki beint ástæðu til þess að skylda þá, sem eru búnir að því nú, til þess að baða aftur á næsta vetri - ekki sízt í þeim héruðum, þar sem færilús eða fellilús hefur ekki sézt í fleiri ár, eins og er t. d. í mínu héraði. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál frekar hér, en vænti þess fastlega, að hv. þm. geti verið mér sammála um það að gera þessar tvær breytingar. Annars væri þeim mönnum, sem hafa ekki vitað um, að þessi breyting á l. væri í aðsigi, gert rangt til.



Herra forseti. Það er náttúrlega ekkert stórmál, þessi brtt., sem hér er um að ræða, og verður nú sennilega ekki neitt hitamál hér í hv. þingi. Eigi að síður þykir mér rétt að fara nokkrum orðum um þetta, og það, að margir séu nú þegar búnir að baða, held ég, að geti nú tæplega verið rétt. En það má vel vera, að það séu einhverjir, og það getur vel verið, að það sé önnur regla norður í Eyjafirði heldur en hér á Suðurlandi. Hér á Suðurlandi er venjan að baða, eftir að fé er komið í hús, en ekki hafa það úti, eftir að búið er að baða það. Þetta frv. var lagt hérna fram, og það er áreiðanlegt, að bændur fylgjast betur heldur en flestir aðrir með þingmálum. Þeir vita, hvaða mál eru flutt og ekki sízt, ef það snertir landbúnað. Og þar sem þetta er stjfrv., þá hafa bændur áreiðanlega reiknað með því, að þessi breyting yrði að lögum, og það út af fyrir sig gerir það enn ótrúlegra, að bændur séu búnir að baða. En þetta er ekkert stórt atriði, hvort þetta bráðabirgðaákvæði út af fyrir sig er samþ., en ég gæti nú bezt trúað því, að það væri með öllu óþarft. Það segir hér í 1. gr. l. um sauðfjárbaðanir, með leyfi hæstv. forseta: „Skulu þær baðanir fara fram á tímabilinu 15. október til 1. marz veturna 1959–60 og 1960–61. Eftir það er heimilt að baða aðeins annað hvert ár, en á sama tímabili.“ Ég er nú ekki alveg viss um það, nema það væri bara heimilt að veita þeim bændum, sem eru búnir að baða, ef þeir eru einhverjir, undanþágu frá því að baða næsta ár, ef þeir hafa baðað núna. En það þykir sjálfsagt, að það verði athugað nánar, og ég tel, að þótt þessi till. sé ekki mikilvæg, þá sé það eðlilegt, að það fari ekki fram atkvgr. um hana fyrr en við 3. umr. Henni verði frestað núna, og n. fái tækifæri til þess að athuga að, hvort það þykir ástæða til að samþykkja till. Ég tel, að tímabilið frá 1. nóv. til 1. marz sé eðlilegur tími, vegna þess að sauðfjárbaðanir fara yfirleitt ekki fram, fyrr en fénaður er kominn á gjöf. En hv. landbn. getur nú skotið á fundi, og hv. 1. flm. þessarar till. hefur vonandi tíma til þess að mæta á þingfundi, þ. e. a. s., ef hann er rétt og eðlilega boðaður, og þá kemur fram, hvort ástæða er til að samþykkja brtt. eða ekki. Ef það að athuguðu máli þykir rétt og eðlilegt, þá hefði ég sízt á móti því: Ef það er óþarft, þá er bezt að láta það vera, og þá tryði ég hv. flm. alveg til að taka till. aftur, ef hún að athuguðu máli sýnist vera algerlega óþörf.



Herra forseti. Mér þykir bara rétt að benda hæstv. landbrh. á það, að þrátt fyrir þessa lagaheimild, sem hann las úr, þá yrði samt sem áður að baða annað hvert ár og þá mundu þessir menn einmitt baða áfram á því ári, sem almenn böðun færi ekki fram, og það væri ekki æskilegt. Það væri ekki æskilegt, því að nú á að fara fram böðun annað hvert ár. En þeim mönnum, sem eru búnir að baða, væri gerður óréttur með því að verða ekki við þessari ósk. Ég var nú norður í Eyjafirði og hitti marga bændur bæði úr Þingeyjarsýslum báðum og Eyjafirði, og þeir spurðu einmitt mjög um þetta frv. og vissu ekkert um, hvort það væri líklegt til að ná fram að ganga eða ekki. Það er nú svo þarna norður frá, en það kann að vera, að sunnlenzkir bændur viti það, að það sem hæstv. landbrh. ber fram hér, muni kannske ná fram að ganga, en þeir þarna fyrir norðan vita það nú ekki. Ég get aftur á móti orðið við þeirri beiðni að taka þessa till. aftur núna og óska eftir því, að hún sé ekki borin undir atkvæði við þessa umr., og ég vona það þá, að formaður hv. landbn. boði fund á venjulegum fundartíma, þannig að allir geti mætt og hann verði við ósk ráðh. um það að boða fund, áður en málið kemur til 3. umr.



Herra forseti. Ég vildi nú bara aðeins taka svari norðlenzkra bænda. Mér finnst hv. þm. gera heldur litið úr þeim, er hann telur þá fylgjast illa með þingmálum, þar sem hann heldur því fram, að þeir hafi nú ekki reiknað með því eða vitað nokkuð um það, hvort þetta frv. mundi verða að lögum eða hvort líklegt væri, að það yrði að lögum. Ég held . . . 



Herra forseti. Varðandi fundarboðun þess fundar, sem tók afstöðu til þessa máls, verð ég að segja það, að það er enginn fastur fundartími í þeirri n. og fundir hafa alltaf verið boðaðir á ýmsum tímum. Svo lengi sem ég hef verið hér á þessu hv. Alþ., hefur enginn haft við það að athuga, hafi fundarboðið komizt til manna, og ég vil ekki taka undir það, að þessi fundarboðun hafi verið þannig, að það sé ekki í alla staði fullkomlega lögmæt afgreiðsla á málinu í n. Hins vegar er það sjálfsagt að segja það, að þetta er ekki það mál, sem á að geta valdið neinum hita hér í þessari hv. deild, og ég er alveg ásáttur með það, að vilji flm. taka till. aftur til 3. umr., sé þetta athugað á þeim tíma, sem liður á milli 2. og 3. umr. En mín skoðun er sú varðandi þessar brtt., sem hér liggja fyrir, að fyrri brtt. sé meinlaus og það skipti í sjálfu sér ekki máli, hvort ákveðið sé 1. nóv. eða 20. okt. Það er út af fyrir sig ákaflega lítið atriði í þessu efni. Þetta er byrjun böðunartímans, og yfirleitt hafa menn ekki baðað fyrr en í nóvember. Þar sem ég þekki til, álít ég, að bezti tíminn sé að haustinu. Hitt er svo sjálfsagt, að einhverjir hafa baðað fyrr. En ég vil taka undir það, sem hér kom fram áðan, að bændum hlaut að vera ljóst, að þetta frv. lá fyrir, og þess vegna var óvarlegt af þeim að vera að rjúka í að baða fyrr en venjulega, þegar allar líkur voru til að þetta yrði samþ. Ég er ekkert að segja, að það væri alveg sjálfsagt, að það yrði samþ., en allar líkur til þess. En varðandi þessi ákvæði til bráðabirgða um, að þeir, sem eru þegar búnir að baða, séu undanþegnir böðun á næsta ári, þá held ég, að það sé mjög varhugavert að samþykkja það, því að eitt aðalatriðið við böðun er það, að böðun fari fram samtímis hjá mönnum sem allra mest, til þess að lús eða færilús eða fellilús - og ég tala nú ekki um kláða - berist ekki á milli á þeim tíma, sem annar hefur baðað en hinn ekki. Og ef á að fella niður böðun á einstaka heimilum, sem búin eru að baða, á næsta ári við allsherjarböðun, þá held ég, að það sé mjög varhugavert að leyfa það beint í lögum. Það kann að vera, að það væri skynsamlegt að búa til einhverja undanþágu, sem dýralæknir gæti veitt, ef hann teldi enga hættu stafa af því, að þannig væri á misvíxl böðun eitt árið á þessum stað og annað ár á öðrum. En ég er sem sé fús til þess, að við athugum þetta í n., áður en til 3. umr. kemur, ef hv. nm. vilja draga till. til baka þangað til.

Flm. Jónas Pétursson): Herra forseti. Áður en ég vík að aðalefni frv. þess, sem hér liggur fyrir á þskj. 69, þá vil ég rifja ögn upp það, sem gerzt hefur um málefnið, viðfangsefnið, að tengja hringveg um landið með brúargerð á árnar á Skeiðarársandi og tilheyrandi vegagerð. Nokkrar till. hafa verið fluttar á Alþ. hin síðari ár til að vekja athygli á málinu og þrýsta á þann fræðilega undirbúning, rannsóknir, sem hyggilegt er, að svo ævintýraleg framkvæmd byggist á. Síðast var það á þinginu 1967–1968, sem nokkrir þm. úr öllum flokkum fluttu þáltill. um Skeiðarársandinn. Sú þáltill. var á þessa leið, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á samgmrh. að láta gera áætlun um vega- og brúagerðir á Skeiðarársandi, sem tengi hringleið um landið, og á hvern hátt afla megi fjár til að framkvæma verkið. Áætlun þessari skal hraðað eftir föngum, svo að hafa megi hana til afnota við gerð næstu vegáætlunar.“ Á þingtímanum, meðan mál þetta lá fyrir, kom m.a. fram frá Pétri heitnum Benediktssyni viðbótartill. eða brtt., sem var á þessa leið, með leyfi forseta: „Í stað orðsins „og“ í fyrri mgr. till. komi: svo og um möguleika á því að leysa þetta vandamál með flugferju yfir vatnasvæðið.“ N. sú, sem hafði till. þessa til athugunar í Sþ., skilaði svo áliti og þá var till. nokkuð breytt og hún var að lokum samþ. þannig, að tillgr. var á þessa leið: „Alþingi ályktar að skora á samgmrh. að láta gera áætlun um samgöngubætur yfir Skeiðarársand, sem tengi hringleið um landið. Áætlun þessari skal hraðað svo sem unnt er og að því stefnt, að hafa megi afnot hennar við gerð vegáætlunar fyrir árin 1972–1976.“ Þegar þessi till. var til umr. hér á hv. Alþ., tóku margir þm. til máls. Ég var einn í hópi flm. og var þá með nokkrar hugleiðingar um þetta mál og hafði hugsað mér að tala. En það kemur stundum fyrir, að síminn ónáðar okkur þm. og það vildi þá þannig til, að ég var kallaður í síma og missti af þessum möguleika, vegna þess að ég gegndi því. En eftir þennan þingfund, er ég kom til híbýla minna, greip ég segulband, sem ég hafði í fórum mínum, og festi þá á bandið ýmislegt, sem mér var hugleiknast um þetta mál, þetta merkilega mál. Og vegna þess að meginefni þess er jafnnýtt í dag eins og það var þá, þá ætla ég að vona, að enginn hv. þm. hneykslist á því, þó að ég taki þann kostinn að flytja þetta mál hér nú eins og ég setti það fram þá. Það hefur hvergi komið út, það hefur hvergi verið prentað, hvergi flutt. En ég kýs fremur að gera það, jafnvel þó að þetta sé óvenjulegt, heldur en reyna að færa það til þannig, að það sé eins og það sé talað núna á stundinni.  Ég vil bæta því við þessar hugleiðingar mínar, sem ég setti fram, þegar ég kom heim frá umr. um þáltill. hér 1968, um orsakir minnkandi vatnsmagns í Skeiðarárhlaupum, að lækkun á jöklinum getur auðvitað þýtt þynnri jökul og hefur sennilega gert það, eða þá hvort tveggja lægra land undir og þynnri jökul, en við það að jökullinn þynnist þá léttist fargið, og ef vatnsmagnið þarf að lyfta jökulhettunni til að ná framrás, þá þarf til þess minna vatnsmagn við það að jökulhettan þynnist. Auk þess hækkar hitastig við yfirborð jökuls, því lægri sem hann er. Og allt styður þetta þá skoðun, að hlaupin á Skeiðarársandi verði ekki jafnstórfelld í framtíðinni, sem þau voru um skeið, t.d. á fyrri hluta þessarar aldar. En frá því að þáltill. var afgreidd á Alþ. vorið 1968, þá hafa farið fram rannsóknir á Skeiðarársandi, m.a. verið byggðir garðstubbar frá brekkunni undan Skaftafelli, sem ætlað er að sýna gildi sitt í næsta Skeiðarárhlaupi. En þess er nú brátt að vænta, og þeir Skaftafellsbændur sjá nú merki þess, að ekki sé langt í hlaupið, jökullinn er tekinn að hækka, en þeir hafa mið heiman frá sér til að fylgjast með þessu. Já, auðvitað koma hlaup, vatnsflóð, skemmdir, áföll og kostnaður, en eins og ég sagði áðan, hér er um svo mikið hagsmunamál að ræða, að ekki er áhorfsmál að ráðast í framkvæmdir og það sem fyrst. Og ég endurtek það, - menn geta leikið sér að því að reikna hagnaðinn og hverju hann nemur í tölum, en hann verður naumast metinn til fjár. Og þess vegna hef ég verið að velta málinu fyrir mér, leitað leiða til fjármögnunar, þar sem almenningsálitið fengi notið sín, - áhugi og skilningur á gildi málsins. Og út frá þessum hugleiðingum er þetta frv. orðið til, sem hér liggur fyrir til 1. umr. sem 67. mál á þskj. 69. í. gr. frv. er um það, að ríkissjóður gefi út til sölu innanlands happdrættisskuldabréf í 5 flokkum, hvern að fjárhæð 40 millj. á ári í 5 ár eða samtals 200 millj. Ég verð að taka það fram til skýringar á þessari upphæð, að eins og vikið er að í grg. þá liggja ekki fyrir enn þá neinar áætlanir um kostnaðinn af þessum framkvæmdum, en það hafa verið settar fram ágizkanir, 250 jafnvel allt að 300 millj. En það er a.m.k. víst, að 200 millj. mundu, að minni hyggju, ráða úrslitum um það að þessi framkvæmd kæmist á rekspöl, og af þeim sökum kaus ég nú að miða við þessa tölu. En það fylgir þessu að sjálfsögðu nokkur kostnaður í gegnum happdrættisvinningana, sem eru hugsaðir að komi í stað vaxta, þeir eru að upphæð á ári í hverjum flokki 1.4 millj., en það svarar til 7% vaxta af heildarupphæðinni. Þess vegna fer sú upphæð vaxandi fyrstu 5 árin, sem þarf að greiða árlega í vinninga, og á 5.–10. ári, ef öll bréfin seldust, þá yrði þessi upphæð 14 millj. á ári, og ef ætti að taka það af þessu framkvæmdafé, sem með þessu aflaðist, þá mundi það skerða verulega gildi þess til framkvæmdanna, þannig að ég þykist sjá, að það sé a.m.k. æskilegast, að Vegasjóður komi þarna til, þegar verkið er hafið, og taki að sér greiðslu þeirrar upphæðar, sem happdrættisvinningunum nemur. Að þessu er ekki sérstaklega vikið eða nein fyrirmæli um það í frv. og ekki heldur í grg., en mér þótti rétt, að ég segði frá þeirri hugmynd, sem ég hefði um þetta atriði. Mér er vel ljóst, að þarna er um hlut að ræða, sem mundi rýra verulega framkvæmdaféð, ef það væri tekið, - ef vinningarnir væru teknir af þessum upphæðum. Síðan kæmi svo til eftir 10 ár að endurgreiða þessa upphæð alla á næstu 5 árum, og ég er ekki með - ég skal játa það, að ég er ekki með núna á stundinni - hugmyndir um það, hvernig þetta verði gert, og játa það, að ég hugsa líkt og margir gera oft og mörgum sinnum um það, sem fram undan er: þá koma dagar og þá koma ráð. En m.a. vil ég benda á, að ég held, að það komi mjög til greina að taka upp veggjald, þegar þessi leið yrði opnuð, sérstaklega ef það fyndist einhver skynsamleg leið til þess, að það yrði ekki allt of kostnaðarsamt í framkvæmd. En þetta eru, að ég held, þau helztu atriði, sem ég vildi taka fram til skýringar á frv. sjálfu. Að sjálfsögðu eru ekki þessi fyrirkomulagsatriði þannig, að ef fleiri augu sjá betri lausn, skynsamlegri lausn, þá er auðvitað sjálfsagt að breyta þarna eitthvað til. En hitt vil ég segja, að ég held, að þarna sé um leið að ræða, fjáröflunarleið einmitt í þessa framkvæmd, sem er hyggilegt að reyna, og ég vil aðeins að lokum segja, að nú heiti ég á alla Íslendinga að sameinast um þetta átak. Þetta er mál, sem þjóðin ber á örmum sér. Og ég veit, að hún gerir það, og byggi það á reynslu framfaraáranna á þessari öld, sigurgöngu þjóðarinnar frá fátækt til bjargálna, sem hin skyggnu augu Íslendingsins gerðu að veruleika. Ég vil svo vænta þess, að þetta frv. fái góðar undirtektir hér á hv. Alþ., og leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til samgmn.



Herra forseti. Mér finnst hv. 3. þm. Austf. fara dálítið einförum um þessar mundir og það finnst mér skaði, því hann er alls ekki leiðinlegur samferðarmaður. Mér hefði fundizt, að hann hefði átt, fremur en að flytja þetta frv. einn, að fá til fylgis við sig 10 eða 20 þm. Ég er alveg sannfærður um, að hann hefði getað það, ef hann hefði tekið þá vinnuaðferð. Ég stóð í þeirri meiningu, að við þm. Austf. værum að reyna sameiginlega að finna leiðir til þess að vinna að þessu máli, m.a. fjáröflunarleiðir, og hefði þess vegna talið, að það hefði verið ánægjulegt, að við hefðum staðið allir saman einmitt að flutningi þessa máls. Og marga aðra þm. hefði vafalaust verið hægt að fá til að slást í för með okkur. En um þetta ætla ég í sjálfu sér ekki að sakast, en þó er rétt að minna á, að það er siður bygginna herforingja að leita sér bandamanna og þykir það hyggilega af stað farið, áður en út í baráttu er lagt. Ég vil lýsa eindregnu fylgi mínu við þetta frv. þm. og ég vona, að honum takist að fá samgmrh. sinn og ríkisstj. sína til þess að fylgja þessu máli og drífa það fram nú á þinginu, þannig að þetta gæti orðið lögfest. Ég er flm. sammála um, að það er í allra hæsta máta tímabært að lögfesta þetta nú, því ég tel, að það eigi að stefna að því að koma þessum stórfelldu mannvirkjum á Skeiðarársandi upp fyrir árið 1974, eins og ég hef þráfaldlega minnzt á. Ég álít, að það væri verðugt verkefni fyrir þjóðina að ljúka því að gera akfært umhverfis landið á þeim merku tímamótum, sem þá verða í sögu hennar. Ég álít, að þetta sé mjög vel hægt og er þm. alveg hjartanlega sammála um, hvernig skynsamlegast er að vinna að þessu. Ég er sammála honum um það, eins og hann veit, að það ætti að byrja á því blátt áfram eins og gert hefur verið um mannvirkjagerð á Íslandi, að taka hér eitt af öðru eins og það liggur fyrir, halda sem sé áfram austur um Núpsvötn og síðan aðrar kvíslar á Skeiðarársandi og þá kemur Skeiðará síðast í röðinni. Mér dettur ekki annað í hug en Skeiðará verði brúuð. Mér skilst tæknimenn vera komnir það langt, að þeir gera því alls ekki skóna lengur, að brú standi ekki á Skeiðarársandi. Það er farið að tala um það sem staðreynd, að það sé vel hægt að byggja þannig brú, að hún standi. Menn telja í raun og veru orðið alveg augljóst mál, að það kemur ekki til greina annað en að byggja brúna, og hvaða höfuðmáli skiptir það þá, þó eitthvað af görðum fari í hlaupunum á 10–20 ára fresti með þeirri tækni, sem nú er orðin í vegalagningu. Það skiptir auðvitað engu aðalmáli samanborið við það, sem hér er annars vegar að vinna. En það, sem hér er að vinna, er hvorki meira né minna en það, sem ég hef líka lagt áherzlu á undanfarin ár, að Ísland verður allt annað land, ef þessu mannvirki er komið í framkvæmd. Það er eins og gáfaður maður sagði við mig í fyrra: „Takist ykkur að koma þessu í framkvæmd, verður maður að læra landafræðina upp á nýtt“. Það er nokkuð til í þessu. Þetta hittir nokkuð vel naglann á höfuðið. Það er enginn maður á Íslandi til, sem hefur af þessu annað en ávinning. Hér verður stórfelldur ávinningur fyrir alla landsmenn. Landið verður allt annað land til ferðalaga, allt annað land til þess að búa á og lifa í. Það verður um alla framtíð hægt að vitna til þessarar framkvæmdar sem tímamótaframkvæmdar í lífi þjóðarinnar í landinu. Allt í einu verður svo komið, að menn geta ferðazt á landi í nýtízkutækjum hiklaust umhverfis landið. Og hugsið ykkur þær tölur, sem farið er að tala um í sambandi við þetta, 300 millj. Það kostar nú 30 millj. að byggja 100 tonna fiskibát. Á því sjáum við það m.a., að 300 millj. er ekki mikið fé, þegar annað eins og þetta er í húfi fyrir alla þjóðina. Hitt er annað mál, að það kann að geta vafizt eitthvað fyrir mönnum að útvega þessa aura, því að það er í mörg horn að líta, og þess vegna tel ég einmitt, að það sé mjög skynsamlegt að leita að sérstökum leiðum í þessu efni eins og við höfum verið að gera. Ég sé að hér situr nálega fyrir framan mig einn hv. þm., Karl Guðjónsson, sem hefur stungið upp á sérstakri leið til fjáröflunar, sem manni fannst vera mjög hyggileg og skynsamleg. Hann stakk upp á því að menn héldu áfram að greiða þetta gjald, sem lagt var á í sambandi við hægri umferðina, og leggja það í þessa framkvæmd. Mér finnst það vera mjög góð hugmynd. Þessi hugmynd, sem hér er verið með í þessu frv., er líka mjög góð. Ég er sannfærður um það, að það mundi verða stórkostleg þátttaka í því að kaupa skuldabréf af þessari tegund til að hrinda þessari mannvirkjagerð áfram. Ég er viss um, að það er hægt að leysa málið eftir þessari leið. Stundum verður að leysa mál með dálítið sérstökum fjáröflunarleiðum, vegna þess hve menn hafa margt í fanginu af öðru. Ég minnist þess t.d., að við vorum lengi Austfirðingar mjög sárir út al því að hafa ekki brú á Jökulsá á Fjöllum. Það gekk ekki vel að koma henni inn á fjárl. vegna þess að þar voru menn alltaf með svo margt. Var erfitt að fá svo stóra framkvæmd inn á fjárl. Þá datt okkur það í hug að beita okkur fyrir Brúarsjóðnum, sem kallaður var, þ.e.a.s. að verja nokkru af benzínskattinum í Brúarsjóð. Þetta varð til þess, að þessi brú komst upp eftir skamman tíma og hún stytti leiðina til Austurlands um 80–90 km. Þetta varð sem sé bylting. Og ekki nóg með það. Svo var haldið áfram með Brúarsjóðinn og fyrir fé úr þessum sjóði flaug upp hver stórbrúin á fætur annarri, eftir að búið var að finna þessa leið, en þær komust ekki inn á fjárl. Þetta er nú einu sinni svona. Þetta er í alls konar hólfum og þetta er ekki eins einfalt eins og menn skyldu halda. Sumir gætu kannske sagt: Þið gátuð alveg eins sett þetta inn á fjárl. og horfzt í augu við verkefnin þannig. En þetta er nú ekki svo einfalt. Það verður stundum að fara sérstakar leiðir, til þess að gera viss átök. Og um það bil sem Brúarsjóðurinn var lagður niður endanlega með vegalögunum nýju, var búið að byggja tugi stórbrúa, - tugir stórbrúa, sem búið er að byggja fyrir fé úr þessum sjóði. Það hefði aldrei gerzt svo fljótt, ef ekki hefði verið viðhöfð þessi aðferð, - ekki gerzt á svo stuttum tíma. Alveg eins er með þetta mál, sem hér er verið að ræða. Ég vona, að þetta frv. fái góðan stuðning. Það er ekki eftir neinu að bíða að samþykkja fjáröflunarleið í þessu tilliti. Þetta verður gert. Ég vil ekki deila á samgmrh. fyrir það, að hann er ekki búinn að framkvæma alveg þáltill., um undirbúninginn, því ég veit, að það stafar af því, að vegamálastjórnin, sú tæknilega vegamálastjórn, vill ekki gera till. um þessar framkvæmdir fyrr en búið er að sjá næsta hlaup. Satt að segja er maður nú orðinn óþolinmóður að bíða eftir því að þessar till. komi fram, og þar með að bíða eftir þessu hlaupi. Það er sennilega í eina skiptið í sögu landsins, sem menn hafa þráð Skeiðarárhlaup. Það sýnir skemmtilega breytingu á lífi þjóðarinnar í landinu, að nú skuli allir horfa fram til þess með mikilli eftirvæntingu, að Skeiðarárhlaup verði sem fyrst. En það er sannleikurinn, að þannig er ástatt. Ég álít, að það sé alveg sama hvernig menn velta þessu fyrir sér. Eftir stendur það, ef hyggilega er á málið litið, að það er engin ein viðráðanleg framkvæmd hugsanleg á Íslandi, sem mundi breyta lífi þjóðarinnar jafnmikið til bóta og þessi, og engin arðgæfari fjárfesting, ef skynsamlega er skoðað, –engin. Ég skal ekkert segja um, hvernig þetta dæmi kæmi út á hagfræðistofu, ef farið væri að reyna að reikna út „arðsemisprósentu“, eins og það er nú kallað, fyrir þessa framkvæmd. Ég skal ekkert segja um það. Ég held, að það færi eftir því, hve viðsýnir hagfræðingar settu upp dæmið, því að hér í eru ýmis álitamál. En ég er sannfærður um, að allir skynsamir sérfræðingar mundu komast að þeirri niðurstöðu, sem ég sagði áðan. Útkoman gæti ekki orðið nema ein, sem sé sú, að hér er um algerlega einstætt tækifæri að ræða til þess að kippa þjóðinni fram á við með tiltölulega litlum kostnaði, því að það kalla ég hreina smámuni, ef hér væri t.d. um að ræða 300 millj. eða svo, samanborið við það, sem vinnst á hinn bóginn. Og ég vil ekki trúa því, að það yrði látið standa á fjármununum, en ég veit samt, hve erfitt er að útvega peninga t.d. á fjárlögum og úr Vegasjóði, og þess vegna tel ég, að einmitt þetta að finna sérstaka tekjuöflunarleið sé mjög hyggilegt. Ég vil svo enn einu sinni lýsa stuðningi mínum við þetta mál og ég álít, að við eigum að drífa þetta mál áfram og ljúka þessum framkvæmdum fyrir hið mikla hátíðarár, 1974.



Herra forseti. Ég skal nú ekki nota mörg orð til þess að taka undir þær skoðanir, sem hafa komið fram hjá þeim hv. þm., sem hér hafa talað um nauðsyn þessarar vegalagningar. Ég held, að það sé hins vegar rétt, að einn þm., sem úr þéttbýli kemur, láti sína skoðun í ljós, og mín skoðun um mörg ár hefur verið sú, að um leið og við reyndum að vinna að því að leggja varanlegt slitlag á fjölförnustu vegina, þá ættum við ekki aðeins að auka og bæta vegakerfið á Austurlandi, heldur ættum við að láta verða af því með stórátaki þjóðarinnar sjálfrar að ná hringvegi um landið. Og það er einmitt það, sem ég vil taka undir með þeim tveim þm., sem hér hafa talað, að við ættum að gera, sérstaklega vil ég taka undir þau orð síðasta ræðumanns, að það væri verðugt verkefni fyrir íslenzku þjóðina að ljúka þessu af fyrir árið 1974, og a.m.k. mun ég reyna að stuðla að því hvað ég get. Ég hafði hugsað mér að varpa fram nokkrum spurningum í sambandi við þá fjáröflun, sem hv. flm. vill beita sér fyrir með þessum frv.-flutningi sínum, en vegna þess að seinni ræðumaðurinn hefur einnig lýst stuðningi sínum við hann, þá leyfi ég mér að beina þeim spurningum mínum til hv. n., sem málið fær til meðferðar, vegna þess að ég er afskaplega efins í, að þessi tekjuöflunarleið verði til mikils framdráttar þessu máli. Ég minni á það, að þjóðin er þrúguð af happdrættum, ekki aðeins þremur stórum mánaðarlegum happdrættum, heldur t.d. á að draga hér í Reykjavík fyrir jólin í 14 happdrættum, sem þar að auki eru öll að vinna að mannúðar- og velferðarmálum. Þar fyrir utan tel ég, að hv. flm. ætli anzi lítið til þeirra, sem þessa happdrættismiða eða happdrættisskuldabréf eiga að kaupa, þegar hann ætlar aðeins vextina til þeirra til þess að kaupa þessi bréf, hafandi í huga, að ríkissjóður hefur á undanförnum árum oftar en einu sinni gefið út vísitölutryggð skuldabréf til þessara handhafa. Samkvæmt þessu eiga aðeins að koma einfaldir vextir, hafandi í huga jafnframt, að þeir, sem kaupa happdrættismiða í happdrættum, sem eru í gangi, fá allt frá 30 og upp í 70% af innkomnu fé í sinn hlut til skipta, sem fer í vinninga, þannig að ég vil aðeins undirstrika, að ég held, að það sé nokkuð mikil bjartsýni fólgin í því, að þessi fjáröflunarmöguleiki einn eða kannske með þeirri viðbót, sem hefur komið fram í þeim tölum, sem hér hafa komið fram, geti undir þessu staðið. Hins vegar tek ég undir það, sem hefur komið fram hér og upplýst var af bv. 1. þm. Austf. og hv. þm. Karl Guðjónsson mun hafa komið fram með hér á hv. Alþ. fyrr, að einhver sérstakur skattur, - ja, við getum kallað það skatt, sem lofað hefur verið af stjórnvöldum, og þar á ég við þann skatt, sem lagður var á bíleigendur í sambandi við breytinguna frá vinstri til hægri, hann t.d. væri lagður í einhverja slíka sérstaka framkvæmd í sambandi við vegamál, eða einhver önnur tekjuöflunarleið yrði reynd. Ég held, að í sjálfu sér þurfum við kannske ekki að einblina á þessa einu tekjuöflunarleið, ef Alþ. Íslendinga er sammála um það að reyna að vinna að því að ná þessari framkvæmd fram og þá kannske að setja sér það um leið að ná henni fram fyrir þetta ákveðna ár, sem hv. þm. Eysteinn Jónsson minntist á. A.m.k. tel ég, að það væri að mörgu leyti þarfara heldur en að leggja í sum þau hús, sem lagt hefur verið til, að byggð yrðu fyrir þennan ákveðna árdag.



Herra forseti. Það er nú vitanlega sjálfsagt, að sú hv. n., sem fær þetta frv. til athugunar, athugi það vel, og það þarf að ræða það, hvernig þetta mál mundi nú verka, ef það væri lögfest, hvort líklegt væri, að það seldist svo mikið sem hér er gert ráð fyrir í frv. Fljótt á litið sýnist þetta geta verið heppileg fjáröflunarleið til þess að koma þessu þjóðhagslega máli fram. Það er enginn vafi á því, að þetta mál á orðið mikið fylgi með þjóðinni og það er beðið eftir því, að hringvegur komi um landið. Og þetta hefur einnig mikið gildi í sambandi við það, þegar við erum að byggja hér upp nýjan atvinnuveg, sem eru ferðamálin. Það er þess vegna ljóst mál, að það ber að gera allt, sem unnt er til þess að koma þessu máli í framkvæmd. Það er unnið að miklum rannsóknum núna á Skeiðarársandi og það hefur stundum verið brosað að því, þegar sagt hefur verið, að beðið væri eftir jökulhlaupi. En sannleikurinn er nú sá, að það þykir nú henta að sjá a.m.k. eitt hlaup og draga nokkrar ályktanir af því, hvernig það kemur. Hins vegar hafa verkfræðingar nú í seinni tíð, held ég, alveg fallið frá þeirri till., sem fyrst var uppi, að byggja varanlegar brýr steinsteyptar á sandinum, heldur byggja timburbrýr, sem yrðu þá ekki svo dýrar, ef þeim skolaði burt, og gæti það vitanlega orðið til þess að flýta fyrir því, að þessi samgönguleið yrði fær. Ég vildi aðeins láta skoðun mína í ljós á þessu máli, sem reyndar var nú kunn fyrr, að ég vil leggja því lið, að því verði hraðað að koma hringveginum á. En það er enginn vafi á því, að umferðin á austurveginum eykst mjög mikið við þetta og álagið á hann verður þeim mun meira. Þess vegna er það einnig aðkallandi að gera þann veg traustan og góðan um leið eða áður en umferðin verður aukin. En ég veit, hvað hv. þm. meinar, hann meinar, að það megi gera þetta samhliða, og ég er því samþykkur, að það megi gerast nokkuð samhliða. Og þetta kemur náttúrlega ekkert af sjálfu sér. Þetta kemur, ef það er höfð fyrirhyggja með það að afla fjárins með heppilegum hætti, og málefni, sem á eins mikið fylgi og þetta, það hlýtur að verða hægt að flytja fram áður en langur tími líður.



Herra forseti. Ég vil aðeins með örfáum orðum undirstrika fylgi mitt við þetta mál. Og jafnframt greina frá því, að það hefur verið baráttumál á austanverðu Norðurlandi um mörg undanfarin ár, að komið yrði upp hringbraut um landið, eins og það hefur verið undirstrikað, að þetta ætti að vera vegur í flokki þjóðbrauta, sem lægi um byggðir landsins. Það er augljóst mál, að þarna er verið að setja alveg grundvallarhlekk í þessa þjóðbraut og þegar þetta er búið, opnast leiðirnar eins og bent hefur verið á, til svo margs konar meiri framfara í þessum málum. Það er hægt að hugsa sér að lýsa þessu þannig, að eftir það, að hringnum er lokað, verður enginn á leiðarenda, þá verður enginn, sem býr fjærst, þannig að hann finni sig á leiðarenda frá höfuðstöðvunum eða höfuðbyggð landsins. Og þessu fylgir ótal margt, sem til framfara horfir á mörgum sviðum, kannske ekki síður sálrænt fyrir byggðirnar en hagrænt. Því hygg ég, að þetta sé baráttumál allra byggða, sem við þessa hringbraut verða. Ég hygg einnig, að þeir, sem hafa ferðazt um Skaftafellssýslur og sunnanverða Austfirði finni ákaflega mikið til þess, hvað þessar byggðir hafa liðið fyrir það að hafa einmitt verið á leiðarenda og jafnvel verið alveg einangraðar. Þeir, sem hala ferðazt um þessar byggðir, finna einnig, að möguleikarnir til að loka þessum hring eru fyrir hendi. Það hafa sagt mér Skaftfellingar, að svo hafi verið talið með fljótin koll af kolli, að þetta yrði nú aldrei brúað, en svo var ráðizt í brúargerð á því fyrsta og svo kom það næsta. Það er ábyggilega ekki nema mannsverk að loka þessu nú á þeim tíma, sem um hefur verið rætt, fyrir 1974.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrir allar þær góðu undirtektir, sem þetta mál hefur fengið, en það var aðeins eitt, sem ég vildi gjarnan taka betur fram, sérstaklega út af ræðu hv. þm. Péturs Sigurðssonar, þar sem hann talaði um tekjuöflunarleið. Ég vil bara benda á það, að í frv. felst í raun og veru ekki tekjuöflunarleið, heldur fjáröflunarleið og það er verulegur munur á þessu og venjulegum happdrættum. Og út af því, sem hann benti á, að það væri kannske 30%, 40% eða meira, sem væri greitt í vinninga af happdrættunum, þá ber að athuga það, að hér er gert ráð fyrir, að höfuðstóllinn sé alltaf endurgreiddur, þannig að það er þó ekki fórnað öðru heldur en vöxtunum og þetta er þess vegna alveg hliðstætt við t.d. sparifé, að öðru leyti en því, að það eru lægri vextir heldur en af tilsvarandi bindingu í sparisjóðum. En ástæðan til þess, að þetta er sett fram á þennan hátt, er augljóslega sú, - og það vil ég undirstrika, -það er sett fram í trausti á það, að það sé áhuginn fyrir málefninu, sem raunverulega gerir það að verkum, að mönnum verður ljúft að kaupa þessi bréf, og ég er þeirrar skoðunar, að þessar 40 millj. eða sú upphæð, sem þar er nefnd árlega, sé upphæð, sem er það stillt í hóf, að þessi fjáröflunarleið muni takast. En eins og ég benti á áðan, kemur það auðvitað til frádráttar, ef það þyrfti að taka eitthvað af þessari fjáröflun til þess að greiða vinningana. Það er hugmynd, sem ég skaut fram, að þann þáttinn tæki Vegasjóður að sér smátt og smátt.



Herra forseti. Ég vildi aðeins í örstuttu máli lýsa ánægju minni yfir þeim jákvæðu undirtektum, sem þetta mál hefur fengið hérna í d., og þeim stuðningi, sem þetta virðist eiga. Ég vildi vekja athygli aðeins á einu atriði, sem mér fannst ekki koma nógu vel fram hér. Það var rætt um þetta mál sem samgöngumál nr. 1, vegamál. Ég vil vekja athygli á því, að hér er ekki aðeins um vegamál að ræða, hér er líka um að ræða ferðamál. Það hefur verið ákveðið að koma upp þjóðgarði í Skaftafelli, og Íslendingar hafa hlotið öflugan stuðning Evrópusamtaka á vegum Evrópuráðsins til þess að koma upp þjóðgarði. Fyrir samtökum Evrópuþjóða og þeim stofnunum, sem að slíkum framkvæmdum standa, hlýtur að vaka, að almenningur, bæði á Íslandi og í öðrum löndum, eigi greiðan aðgang að þjóðgarði. Þess vegna hygg ég, að sú framkvæmd að stuðla að því, að þjóðgarður komist í vegasamband við þéttbýli, að auðvelda íbúum þéttbýlis á Íslandi og í öðrum löndum að komast að þjóðgarði, hljóti að fá góðar undirtektir af stofnunum, sem eru tengdar Evrópuráðinu og hafa yfir digrum sjóðum að ráða, sem einmitt eru á hinum síðustu árum að leggja fram fjárframlög til þeirra landa og héraða í Evrópu, sem hafa orðið aftur úr í sambandi við almennar framfarir á ýmsum sviðum. Og að lokum er annað, sem ekki kom fram hér. Hér er um að ræða stórvægilegt byggðajafnvægismál. Það vill svo til, að í næsta nágrenni þessa vegstubbs, sem vantar, ef svo má komast að orði, eru einmitt þau héruð, þar sem íbúar landsins búa við lægstar tekjur. Við athugun á tekjum Íslendinga kemur á daginn, að íbúar Vestur- og Austur-Skaftafellssýslu munu einmitt vera tekjulægstu Íslendingarnir. Að opna leiðina þarna á milli greiðir fyrir því, að þessi leið verði fjölfarin ferðamannaleið, og það skapar einmitt grundvöll til fjölbreyttari tekjuöflunar fyrir íbúana á þessum svæðum. Það er verið að byggja heimavistarskóla af miklum myndarbrag í næsta nágrenni við Kirkjubæjarklaustur. Þar er möguleiki úr þessu að reka sumarhótel, sem gæti orðið og sem mundi styrkjast sem gististaður ferðamanna. Þetta mundi stuðla að að efla byggðakjarna á Klaustri einmitt að sumarlagi meðan þarna lægi um mikill ferðamannastraumur. Og einnig held ég, - ég leyfi mér enn fremur að geta þess, þó að ég hafi ekki hugsað það mál djúpt, hvort viðeigandi er að hreyfa því hér, - mér er nær að halda, að hér sé enn fremur um að ræða varnarmál, það að tengja t.d. mikilsverða stöð í varnarkerfi Norður-Atlantshafsins, sem er nú við Hornafjörð, tengja greiðar samgöngur milli Suðvesturlands og Hornafjarðar ætti e.t.v. að vera áhugamál þeirra, sem áhuga hafa á öflugum vörnum á norðanverðu Atlantshafi. Sem sagt, hér er um að ræða miklu fleira en samgöngumál. Hér er um að ræða atvinnumál, hér er um að ræða byggðajafnvægismál, sem ég held, að ættu að skipta mjög miklu máli í sambandi við afgreiðslu þessa máls.

Forseti (GunnG): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Alþfl., Unnar Stefánsson viðskiptafræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Sigurður Ingimundarson, 1. landsk. þm. Til forseta neðri deildar.“ Kjörbréf Unnars Stefánssonar hefur áður verið rannsakað og tekur hann sæti á þingi sem 1. landsk. þm. og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 64 frv. til l. um breyt. á hafnalögum. Efni frv. er, að inn í 4. gr. nefndra laga verði framkvæmdir, ti1 varnar mengun sjávar í höfnum landsins tilgreindar sem styrkhæfar úr ríkissjóði eins og aðrar hafnarframkvæmdir, sem þar eru taldar upp. Mengun sjávar er vaxandi vandamál víða um heim, eins og kunnugt er og þó að Íslendingar séu e.t.v. enn sem komið er betur settir í þeim efnum en margar þjóðir aðrar, hlýtur það að teljast sjálfsagt, að ráðstafanir séu gerðar til þess að forðast hugsanlegt tjón, sem af mengun sjávar getur stafað. Ég hygg, að það liggi ljóst fyrir, að mengun sjávar við strendur landsins er mest áberandi inni í höfnunum sjálfum. Stafar þetta af því, að í mjög mörgum tilfellum er frárennsli frá fiskiðjuverum og lýsis- og mjölverksmiðjum látið renna út í höfnina. Auk þess hagar víða svo til, að frárennslið, sem fer í gegnum holræsakerfi viðkomandi byggðarlaga, er einnig oft að mestu látið renna í höfnina. Veldur þetta óhóflegri og óviðunandi mengun sjávar í allt of mörgum höfnum landsins. Og þegar þess er gætt, að í flestum höfnum á sér stað meiri eða minni löndun fisks og allt of víða er það svo, að ekki er aðstaða til að ná í ferskt vatn eða hreinan sjó til að hreinsa fiskibátana, þegar aflanum hefur verið landað, þá freistast menn til að nota hinn mengaða sjó úr höfninni, sem allir geta verið sammála um, að ekki má eiga sér stað og ekki er í neinu samræmi við þær kröfur, sem gerðar eru um aukið hreinlæti í sambandi við vinnslu sjávarafurða. Ég tel því, að augljóst sé, að ráða verði bót á þessu ástandi, enda alveg sjálfsagt, að Íslendingar geri nauðsynlegar ráðstafanir til að firra sig öllum hugsanlegum aðfinnslum í sambandi við þessa helztu útflutningsframleiðslu sína. Sums staðar kunna framkvæmdir til varnar mengun sjávar í höfnum að vera litlum vandkvæðum bundnar, en annars staðar getur orðið um allfjárfrekar framkvæmdir að ræða og í sumum stærri fiskihöfnum landsins mun aðstaða vera þannig, að ekki er annað ráð fyrir hendi en að safna öllu frárennsli, sem í höfnina hefði annars farið, í eina þró og dæla því síðan út fyrir hafnarsvæðið, þangað sem talið er, að það valdi sem minnstu tjóni. Einhverjir kunna að segja, að þeir, sem hafnamálum hafi ráðið, bæði heima í héraði og af hendi ríkisvaldsins, hefðu átt að sjá fyrir, hvert stefndi í þessum efnum. Ég vil engan ásaka í þessu sambandi. Hér er um að ræða þróun, sem menn sáu ekki fyrir, hvert stefndi og gerðu sér ekki grein fyrir, að valdið gæti erfiðleikum eða tjóni í sambandi við framleiðslu sjávarafurða. En þegar þetta nú liggur augljóslega fyrir, er að mínum dómi ekki um annað að ræða en ráða bót á þessu eftir þeim leiðum, sem tiltækar eru og tel ég, að ef framkvæmdir til varnar mengun sjávar í höfnum landsins verða gerðar styrkhæfar úr ríkissjóði eins og aðrar hafnarframkvæmdir, þá leggi það sveitarstjórnarmönnum nokkrar skyldur á herðar og verði þeim hvatning til úrbóta í þessum efnum. Af þeirri ástæðu er frv. það, sem hér liggur fyrir, flutt og tel ég, að það, sem stefna beri að í þessum efnum, séu hreinar hafnir með ómenguðum sjó. Ég leyfi mér svo að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Flm. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 56 höfum við þrír þm. Framsfl. leyfa okkur að flytja frv. til l. til breyt. á 1. um tekju– og eignarskatt. Efni frv. er það, að þegar unnið er að framtölum, skuli það gert með þeim hætti, að 10% af framtölunum sé dregið út samkv. reglum, er skattstofan semur og þau athuguð sérstaklega. Ástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt, er sú, að það er kunnara en frá þurfi að segja, að skattaframtöl eru ekki talin svo örugg sem skyldi og nauðsyn ber til. Þegar skattaframtöl eru óörugg, leiðir það til þess, t.d. í sveitarfélögunum, að þeir, sem rétt telja fram, taka á sig að greiða meira af gjöldum til sveitarfélagsins heldur en annars hefði verið, ef allir þegnar höfðu gert það. Ýmsar leiðir hafa verið reyndar til þess að bæta úr þessu og m.a. var því haldið fram hér á hv. Alþ., að þegar horfið var frá þeirri vinnuaðferð, sem áður var hér, að skattanefndir voru í öllum sveitum landsins og skattstofurnar voru settar upp, mundi verða breyting til batnaðar, sem mundi skapa meiri festu og öryggi um gerð framtala. Ég mun áður hafa sagt það hér á hv. Alþ., að ég var á þeirri skoðun, að það gæti verið rétt, að þetta form gæti skapað meiri festu og öryggi um úrvinnslu framtala heldur en áður hafði verið. Nú er nokkur reynsla fengin af störfum skattstofanna og því miður hefur hún ekki orðið sú, sem búizt var við eða a.m.k. þeir bjartsýnustu reiknuðu með. Eitt af því, sem fundið var að hjá skattstofunum, var það, hvað framtölin komu seint frá þeim og það seinkaði svo allri álagningu í sveitarfélögunum, að hún var ekki framkvæmd fyrr en á haustin. Nú á síðari árum hefur orðið breyting á þessu, en hún hefur orðið með þeim hætti, að vinna eða endurskoðun skattstofanna á framtölunum hefur að minnstu leyti farið fram, áður en álagning hefur átt sér stað. Skattstofurnar hafa lauslega farið yfir framtölin, lagt þau saman eins og framteljandi hefur gengið frá þeim. Þær hafa ekki borið saman launamiða eða neitt það, sem áður var gert í endurskoðun og ætlazt var til, að endurskoðað yrði. Þetta hefur orðið til þess, að skattstofurnar hafa svo tekið framtölin til sín síðar á árinu, venjulega ekki fyrr en á haustin, til þess að framkvæma þá endurskoðun, sem þeim er ætlað að vinna í upphafi og svo hafa þær sent út um héruðin endurskoðun skattframtalanna, stundum um og eftir næstu áramót. Þeir, sem hafa viljað hagnýta sér það, sem út úr þeirri endurskoðun hefur komið, hafa því orðið að legga tvisvar til þrisvar á sama gjaldanda á hverju gjaldaári. Þessi vinnubrögð geta ekki staðizt og hafa orðið til þess, a.m.k. í smærri sveitarfélögum, að sveitarstjórnir hafa ekki lagt í það að endurleggja á útsvör vegna aths., sem hafa fram komið, nema um stórfelldan mismun væri að ræða. Þess vegna hefur þetta orðið á þann veg, að endurskoðunin. sem skattstofurnar áttu að framkvæma, hefur í rauninni ekki verið unnin fyrr en það seint, að hún hefur ekki komið að notum og ríkissjóður eða þeir, sem tekju– og eignarskattsálagningu annast og innheimtu, hafa orðið að innheita hjá sumum aðilunum mörgum sinnum álögur af sömu tekjunum vegna þeirra breytinga, sem fram hafa komið við síðari endurskoðun. Þessi vinnubrögð eiga sér ekki framtíð, og hygg ég, að allir séu sammála um, að hér verði að gera breytingu á. Ástæðan fyrir því, að þetta er svona, er talin vera sú, að skattstofurnar hafi ekki mannskap til að inna af höndum þessa eðlilegu endurskoðun á réttum tíma. Þess vegna er þetta frv. flutt til þess að reyna að láta breyta þessari vinnuaðferð í þeirri von, að hún gæfi þá raun, að hún gæti útilokað þó nokkuð af vinnu skattstofanna, vegna þess að hún er það mikið aðhald í framtali, þar sem öllum er það ljóst, að þeir geta lent í þessari nákvæmu endurskoðun, sem yrði hjá 10% af gjaldendunum, og enginn vildi því hætta á það að hagræða framtali sínu á annan veg en rétt er. Ég minnist þess í sambandi við þetta frv., sem var flutt einnig á síðasta þingi, að ég sá grg., sem kom frá ríkisskattrannsóknarstjóranum til fjhn. þessarar hv. d. út af þessu frv. og taldi hann ýmis vandkvæði á því. En það, sem þar var um að ræða og ríkisskattrannsóknarstjórinn hafði við þetta að athuga, var allt hugsað út frá hans starfi. Þetta frv. er ekki hugsað út frá starfi ríkisskattrannsóknarstjóra, sem á að sjá um þá sakfelldu, heldur er þetta miðað við það, að vinnubrögð skattstofanna fari inn á þessa braut til þess að draga úr þeim ofsastörfum, sem er verið að vinna í sambandi við framtölin, sem verða svo ekki að meira gagni heldur en ég hef hér lýst. Það, sem aftur fer fram hjá skattrannsóknardómaranum, er annars eðlis og það er ekki verið að setja honum vinnuaðferðir með þessu frv. Það er trú okkar flm., að með þessari vinnuaðferð, sem við leggjum hér til, verði vinnubrögðin gerð hagfelldari heldur en þau eru nú á skattstofum, verði gerð öruggari og það muni skapa meiri festu í skattaframtölunum heldur en nú er. Ég vil því undirstrika það og treysta því, að hv. alþm. taki á þessu máli hleypidómalaust og með fullri sanngirni og geri sér grein fyrir því, að vinnuaðferðir á skattstofunum, eins og þær eru nú, eru ónothæfar og það er ekki hægt að hugsa sér það að leggja á bæði skatt og útsvör samkv. framtölum, sem raunverulega eru ekki endurskoðuð, en þannig er framkvæmdin nú. Ég vil því treysta því, að hv. alþm. taki þetta mál til fullkominnar athugunar og geri sér grein fyrir því, hvort þessi vinnuaðferð getur ekki skapað þá festu og það öryggi, sem hér er ætlazt til. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til að, að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég hef borið fram frv. um breyt. á l. um aflatryggingasjóð og fjallar það um greiðslu fæðiskostnaðar til sjómanna á bátum, sem ekki hafa lögskráningarskyldu, eins og segir hér í 1. gr.: „Áhafnadeild aflatryggingasjóðs skal og greiða eigendum fiskibáta, sem ekki hafa lögskráningarskyldu, hluta af fæðiskostnaði sjómanna þeirra báta: 85 kr. á úthaldsdag og áhafnarmann.“ 2. gr. fjallar um það, að lög þessi taki gildi frá og með 19. febr. 1969. Eftir að lögum um aflatryggingasjóð var breytt 1969, bar þegar á því, að sjómenn á smærri bátum voru óánægðir með þær reglur, sem giltu um fæðiskostnað. Til þess að bæta nokkuð úr þessu var flutt á Alþ. í fyrravetur frv. til l. um breyt. á þessum lögum og þá gert ráð fyrir, að sjómenn á bátum, sem ekki var lögskráð á, en höfðu þilfar, fengju greiddan fæðiskostnað eða fæðispening, Þetta þótti nokkur kjarabót, en þó komu fljótlega fram óánægjuraddir frá þeim sjómönnum, sem voru á bátum, sem voru kannske stærri en þilfarsbátarnir, og nú er með þessu frv. lagt til, að sporið sé tekið hreint út, þ.e.a.s. fæðispeningur sé greiddur til allra báta, þótt ekki sé lögskráð á þá, ef aðeins þeir fullnægja reglunum í aflatryggingasjóðslögunum varðandi tryggingar og atvinnu af sjósókn. Ástæðan til þess, að ég legg til, að þetta taki gildi frá og með 19. febr. 1969, er svo sú, að sjómenn á smáum bátum með þilfari fengu þessa kjarabót frá þeim tíma og þykir mér því rétt að leggja til, að aðrir sjómenn á litlum bátum fái kjarabótina einnig frá þeim tíma. Ég vona, að þetta mál valdi engum ágreiningi, því að hér er aðeins verið að reyna að leiðrétta það misrétti, sem mér sýnist, að þarna hafi verið haft uppi og hef ég ekki fleiri orð um þetta, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.