Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 17. nóv. 1978. Ritari þingflokks sjálfstæðismanna hefur ritað mér á þessa leið: „Samkvæmt beiðni Ólafs G. Einarssonar, 9. landsk. þm., sem nú er á förum til útlanda í opinberum erindum, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Sjálfstfl., Steinþór Gestsson bóndi, taki á meðan sæti hans á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Mér hefur einnig borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 17. nóv. 1978. Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Vestfjarðakjördæmi, Jón Baldvin Hannibalsson skólameistari, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fara fram í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Hér liggur fyrir annars vegar kjörbréf til handa Steinþóri Gestssyni og hins vegar símskeyti sem staðfestir að út hafi verið gefið kjörbréf til handa Jóni Baldvin Hannibalssyni. Vil ég nú biðja kjörbréfanefnd að taka þessi gögn til rannsóknar og gef 10 mín. fundarhlé meðan könnunin fer fram. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft til athugunar í fyrsta lagi kjörbréf gefið út af landskjörstjórn til handa Steinþóri Gestssyni, sem er 1. landskjörinn varaþm. Sjálfstfl. Leggur n. til að kjörbréfið verði metið gilt og kosningin samþykkt. Þá hefur n. í öðru lagi athugað skeyti frá formanni yfirkjörstjórnar Vestfjarðakjördæmis til handa Jóni Baldvin Hannibalssyni sem 1. varamanni Alþfl. í Vestfjarðakjördæmi. N. leggur einnig til að sú kosning verði metin gild.



Herra forseti. Á þskj. 33 flytja fjórir þm. úr öllum þingflokkum till. til þál. um útgáfu kortabókar Íslands, og er skorað á ríkisstj. að hafa um það forgöngu. Þessi þáltill. var flutt á síðasta þingi, en hlaut ekki afgreiðslu og er því endurflutt. Í grg. með till. segir svo: „Kortabók Íslands verður safn korta af Íslandi, þar sem margs konar fróðleikur um land og þjóð er settur fram á myndrænan hátt. Þjóðlandaatlasar hafa verið gefnir út í velflestum Evrópulöndum, þ. á m. Norðurlöndum, en auk þess í mörgum löndum í öðrum heimsálfum. Fyrsta kortabók, sem út var gefin af þessu tagi, var Finnlandsatlas, sem gefinn var út árið 1899, en hefur verið gefinn út þrisvar sinnum síðan. Hefur slík útgáfa hvarvetna verið talin hin mesta nauðsyn, til að auka þekkingu á landsháttum. Árið 1976 kom út kortabók yfir öll Norðurlönd („Norden í text och kartor“). Að undanskildum nokkrum þáttum náttúrufars eru nær engar upplýsingar um Ísland í kortabókinni. Oftast er einungis ein stærð eða tala yfir allt landið, þar sem upplýsingar eru birtar eftir umdæmum í hinum löndunum. Kortabókinni er ætlað að vera upplýsinga- og heimildarrit í þágu stjórnvalda, stofnana, fyrirtækja og einstaklinga, sem fást við margs konar áætlanagerð varðandi byggð, atvinnulíf og landnýtingu. Er þar átt við nýtingu lands til búskapar, ýmiss konar verklegra framkvæmda, samangangna, almenningsnota og náttúruverndar. Kortabókin verður gagnlegt heimildarrit fyrir innlenda og erlenda fræðimenn sem stunda rannsóknir á ýmsum fræðisviðum. Enn fremur yrði bókin mikilvæg fyrir fjölmarga aðra, sem vilja kanna útbreiðslu ýmiss konar fyrirbæra til lands og sjávar og athuga samhengi þeirra á milli. Síðast en ekki síst er ótalið menningargildi og menntunargildi bókar af þessu tagi. Hún yrði notuð af kennurum og nemendum í framhaldsskólum og á háskólastigi og yrði handbók eða uppsláttarrit fyrir kennara og nemendur í efstu bekkjum á grunnskólastigi. Til þess að ná þeim árangri, sem að framan er getið, er fyrirhugað að setja fram á kortum og á annan myndrænan hátt ýmis einkenni lands og þjóðar. Þ. á m. má nefna náttúrufar, sögu, atvinnulíf, félagsmál og menningarmál.“ Það hefur alllengi verið mikið áhugamál ýmissa aðila, að út verði gefin kortabók eða atlas fyrir Ísland. Má það furðu gegna, hversu mjög hefur dregist úr hömlu framkvæmd svo mikilvægs og hnýsilegs verks. Á árinu 1977 áttu áhugaðilar fund með sér um málið. Voru þar mættir fulltrúar ýmissa stofnana, svo sem menntmrn. og samgrn., Seðlabanka, Framkvæmdastofnunar ríkisins, Hagstofu, Rannsóknastofnana atvinnuveganna, Háskóla Íslands, og ennfremur fulltrúar frá bændasamtökum og iðnrekendum. Á fundinum kom fram mikill áhugi allra fundarmanna á útgáfu kortabókar Íslands. Á fundi þessum voru rædd almenn atriði málsins, svo sem eintakafjöldi við útgáfu bókarinnar. Komst fundurinn að þeirri niðurstöðu, þótt hún sé eftir lauslega athugun og til bráðabirgða, að ef bókin yrði þannig úr garði gerð, að hún nýttist við átthaga- og landafræðikennslu á flestum skólastigum, væri ekki ástæða til annars en að ætla að þannig greiddist teiknunar- og prentunarkostnaður. Upplýsingasöfnun og úrvinnsla gagna verði hins vegar framkvæmd af einstökum ríkisstofnunum án endurgjalds. En auðvitað þarf að fjármagna verkið á framkvæmdatíma og taka áhættu af halla af útgáfunni. Þá er ekki fjarri lagi að ætla að Norræni menningarmálasjóðurinn hlaupi eitthvað undir bagga og styrki slíka útgáfu. Er þá haft í huga að hluti ritsins yrði unnin til þess að bæta hinn mjög svo slaka hluta Íslands í kortabók Norðurlanda. Á fyrrnefndum fundi var kosin til bráðabirgða undirbúnings- og framkvæmdanefnd, sem hafa skyldi með höndum að athuga hvers konar efni væri æskilegt að birta í slíkri bók, afla nánari upplýsinga um útgáfukostnað, verktilhögun og annað sem að verkinu lýtur. Nefndin hefur starfað nær óslitið síðan og hefur verki hennar skilað mjög vel fram, bæði um áætlun verksins og gagna- og efnissöfnun. Í þessa nefnd völdust á sínum tíma fulltrúar frá Háskóla Íslands, Landmælingum, Seðlabanka og Framkvæmdastofnun ríkisins. Má af þessu marka að málið er komið á verulegan rekspöl. Gera má ráð fyrir að ekki verði tök á að ráðast í útgáfu fyrr en að tveimur, þremur árum liðnum vegna undirbúningsvinnu, þótt fljótlega verði hafist handa af fullum krafti. Ég vil svo að lokum geta um helstu efnisflokka í kortabók Íslands, en það eru aðeins frumdrög. Í fyrsta flokki yrði til að mynda náttúra landsins: landslag, jarðfræði Íslands, jarðeðlisfræðileg kort, jarðvegur og gróður, vatnafræðikort, veðurfar, hafið við Ísland. Í öðrum sagnfræðileg kort: stjórnmálasaga, hagsaga og menningarsaga. Í þriðja landsbúar: mannfjöldi og mannfjölgun, dreifing íbúanna, fólksflutningar, menntun. Í fjórða lagi hagfræðikort: atvinnulífið, fiskveiðar, landbúnaður, orka, námavinnsla, iðnaður, samgöngur, viðskipti. Í fimmta lagi stjórnarfar: umdæmaskipting af ýmsu tagi, alþingis- og sveitarstjórnarkosningar. Ég vek athygli á þessu máli sérstaklega og ekki síst vegna þess, að nú höfum við tekið í þjónustu okkar hið mikla menningartæki sem sjónvarpið er. Þess vegna er slík kortagerð sem þessi ákaflega áhugaverð og upplýsandi og gæti orðið ungu fólki til sérstaks fróðleiks með þeim hætti. Ég hef orðið þess var, að menn hafa skellt nokkuð skollaeyrum við tillöguflutningi sem þessum og sýnt honum lítinn áhuga. Það hefur viljað við brenna, að hv. alþm. hefur þótt nokkurt ábyrgðarleysi að víkja að einhverju öðru en vísitölu- og verðbólgumálum, grúfa sig yfir efnahagsgrautinn og hafa asklokið fyrir himin. Ég vil nú biðja hv. alþm. sérstaklega um að veita þessu máli athygli og vera nú ekki með hangs yfir þessu mikla menningarmáli, að við fáum hrundið því í framkvæmd hið allra fyrsta, því ef menn athuga þetta og veita því athygli og umhugsun, þá sjá þeir að hér er brýnt hagsmunamál menningarlega séð á ferðinni. Herra forseti. Ég legg til að umr. þessari verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. um gerð 10 ára áætlunar um bundið slitlag á aðalvegi. Tillgr. fjallar um hringveginn og vegi til Vestfjarða og Snæfellsness. Eðlilegt er og nauðsynlegt að meta jafnframt þörf slitlags á aðra umferðarþunga vegi. Fyrir flm. þessarar till. vakir að þessi tiltekni þáttur vegaframkvæmda, gerð bundins slitlags, verði tekinn út úr og hafist verði handa um skipulegar framkvæmdir á tilteknu árabili. Fjár verði aflað sérstaklega til þessa tiltekna verkefnis án þess að skerða tekjustofna Vegasjóðs að öðru leyti. Þannig yrði eigi aðeins hraðað verulega framkvæmdum á þessum pósti, heldur einnig greitt fyrir öðrum aðkallandi verkefnum í vegagerð, svo sem uppbyggingu vega á snjóþungum landssvæðum og endurbyggingu gömlu brúnna, svo að nefnd séu dæmi um mjög aðkallandi og brýn' verkefni. En það gefur auga leið, að án aðgerða á borð við það, sem till. fjallar um, mundi verulegum hluta þess fjár, sem úthlutað er í almennri vegáætlun næstu árin, varið til slitlagsframkvæmda. Það gat vissulega komið til greina að taka upp í þessa till. fyrirmæli um áætlunargerð vegna fleiri verkþátta í vegagerðinni eða vegna vegagerðarinnar almennt. Vissulega er orðið tímabært að gera slíkar áætlanir til langs tíma. En þó var horfið að því ráði að fjalla aðeins um einn afmarkaðan þátt í till. þessari, enda er hér bæði um að ræða gerð áætlunar um framkvæmdir og um sérstaka fjáröflun. Ljóst er að Alþingi hlýtur að skoða mál sem þetta frá mörgum hliðum. Ég vil víkja að nokkrum atriðum, sem mér sýnast skipta miklu máli í því sambandi. Ég kem fyrst að þeirri spurningu, hvort flutningur till. sé tímabær, eins og á stendur í efnahagsmálunum. Verðbólgudraugurinn ríður húsum og ákaflegar en oft áður. Almennt er talið, held ég sé óhætt að segja, að nú sé aðhalds þörf og áform uppi um að draga úr þenslu í umsvifum þjóðarinnar, einstaklinga, bæði og hins opinbera, í því skyni að lama þennan hættulega vágest. Það kann því fljótt á litið að sýnast dirfska að brjóta upp á stórfelldum framkvæmdaáformum í náinni framtíð á sama tíma og unnið er að fyrrnefndum fyrirætlunum. En ef betur er að gáð, þá má þó ætla að flestir séu sammála um að þrátt fyrir allt hljótum við enn sem fyrr að setja markið nokkuð hátt, stefna að framförum, velja verkefni og búa okkur undir að taka á þeim eins fljótt og fært þykir. Að óreyndu vil ég raunar ekki gera því skóna, að um þetta út af fyrir sig þurfi að rökræða svo sjálfsagt sýnist mér það vera. Þá kem ég næst að þeirri spurningu, hvort nauðsynlegt sé í sjálfu sér eða skynsamlegt að hraða vegagerð á Íslandi frá því sem nú á sér stað. Íslendingar unnu það þrekvirki að brúa öll vatnsföll og gera akfært að sérhverju byggðu bóli á örfáum áratugum. Samhliða stendur bygging hinna fyrstu frumstæðu vega. Á síðari árum hefur notið við stórvirkra vinnuvéla og vaxandi verkkunnáttu. Í fljótu bragði mætti ætla, þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga, að vel væri fyrir séð með því að halda fram sem horfir. En þetta er aðeins önnur hlið málsins. Hin hliðin er sú, að bifreiðum hefur fjölgað ákaflega á fáum árum. Gífurlegum fjármunum er varið til úthaldsins í eldsneyti og til viðhalds þessa mikla bílaflota. Stóran hluta þessa kostnaðar hlýtur þjóðin að greiða í dýrmætum erlendum gjaldeyri. Jafnframt breytast atvinnuhættir og lífsvenjur örar en auga á festir og m.a. í þá veru sem krefst samgönguhátta sem þekktust ekki hér fyrir örfáum árum. Er þetta raunar kunnara en frá þurfi að segja. Af þessu leiðir svo það, að vegagerðin hefur ekki undan að fullnægja kröfum nýrra tíma, - þörfum getum við í raun og veru líka sagt með réttu. Hér er bæði um að ræða beina framkvæmd lögboðinnar þjónustu í sumum tilvikum, t.d. fólksflutninga, skólahald, og svo eru tiltölulega auðreiknuð dæmi um peningalegan og gjaldeyrislegan ávinning af því fyrir þjóðfélagið og einstaklingana. Ég kem örlítið nánar að því síðar. Að minni hyggju skiptir þetta tvennt kannske meginmáli. Á hitt ber þó einnig að líta, að meðal fólks í velflestum eða öllum stéttum og starfshópum ríkir sterkur áhugi á úrbótum í vegamálum: Byggja sumir óskir sínar og kröfur á þörfum þeirra atvinnugreina sem þeir stunda, en aðrir á persónubundnari viðhorfum. Þannig koma kröfur um betri vegi jafnt frá t.d. mjólkurbændum og öðrum framleiðendum, sem þarfnast greiðra flutninga á hráefni frá sér, svo og frá almennum félögum og frá einstaklingum, en Félag íslenskra bifreiðaeigenda er eins konar samnefndari fyrir landsmenn alla að þessu leyti. Svo virðist sem það væri í fullu samræmi við þróunina og raunar í beinu framhaldi af síðustu viðbrögðum í vegamálum að taka nú fyrir ákveðinn kostnaðarsaman þátt í vegagerðinni og skipuleggja aðgerðir með framkvæmdaáætlun og lánsfjáröflun, enda falli slíkt að almennum framkvæmdaáætlunum þjóðarinnar og verði samræmt hinni almennu vegáætlun. Það hvort tveggja verður vitanlega að gerast. Með sérstökum aðgerðum hefur á undanförnum árum verið leitast við að flýta framkvæmdum þar sem staðhættir hafa verið hvað erfiðastir, t.d. á Vestfjörðum og Austfjörðum í landshlutaáætlunum, eða skórinn kreppt sérstaklega af öðrum ástæðum, t.d. vegir á mesta þéttbýlissvæðinu, Norður- og Austurvegur og tenging hringvegar, eins og hún var leyst með sérstöku stóru átaki sem naumast er nú umdeilt lengur, að ég hygg. Sýsluvegir höfðu dregist aftur úr með fjármagn á sama tíma og breyttir hættir kröfðust skjótra aðgerða þar. Framlög til þeirra hafa verið hækkuð mjög mikið og framkvæmdamáttur sýsluvegafjárins er nokkuð tryggur. Á þéttbýlisstöðum víðs vegar um landið stóðu menn frammi fyrir því, að úrbætur voru orðnar óumflýjanlegar. Rykið og forin voru orðin óbærileg atvinnuvegum jafnt og heimilum. Við því var líka snúist á nokkuð myndarlegan hátt með þéttbýlisfénu svonefnda og síðar með hækkun þess á vegáætlun og með öflun sérstaks lánsfjár til viðbótar. Í ræðu, sem fyrrv. samgrh., Halldór E. Sigurðsson, flutti 21. apríl, þegar hann gerði Sþ. grein fyrir skýrslu um framkvæmdir í vegamálum 1977, gerði hann allítarlega grein fyrir þessari þróun. Hún nær vitanlega yfir allmörg ár og henni var fylgt fram á síðasta kjörtímabili, en einmitt þá var m.a. réttur verulega hlutur sýsluveganna og hlutur gatnagerðarinnar í þéttbýli. Í þessari ræðu fjallar Halldór E. Sigurðsson m.a. um nýja flokkun þjóðveganna og segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með hinum nýju ákvæðum var horfið frá fyrri skiptingu þ jóðvega í hraðbrautir, þjóðbrautir og landsbrautir. Rök fyrir þessari breytingu voru mörg, en þar ber hæst tvö atriði. Hið fyrra er sú nauðsyn að líta á þýðingarmestu vegi landsins sem eina heild, þ.e. hringveginn og helstu tengivegi út frá honum. Með því móti mætti meta þarfir fyrir uppbyggingu einstakra vega og vegakafla án tillits til þess, í hvaða kjördæmi þeir eru. Síðara atriðið, sem leggja ber áherslu á, er að með hinni nýju skiptingu í stofnbrautir og þjóðbrautir opnuðust möguleikar á því að ráðast í stærri verkefni víðs vegar á landinu, en áður hafði verið hægt, þar sem mörg kjördæmi höfðu engar hraðbrautir innan sinna marka, en verulegur hluti fjárveitinga hins vegar bundinn við framkvæmdir á hraðbrautum.“ Síðar í þessari ræðu sinni segir fyrrv. samgrh. einnig: „Ljóst er að breytingar á vegaflokkuninni ná ekki tilgangi sínum fyrr en breytt verður um málsmeðferð og vinnubrögð í sambandi við afgreiðslu vegáætlunar. Er e.t.v. nauðsynlegt að setja ákvæði þar að lútandi í vegalög til þess að tryggja að úr þessu verði bætt. Í því sambandi kemur til álita að setja í vegalög ákvæði um gerð sérstakrar áætlunar um stærri verkefni sem næði yfir 2–3 kjörtímabil. Í þeirri áætlun yrði kveðið á um einstök verkefni í hvaða röð þau skyldu framkvæmd, áfangaskiptingu og annað sem mestu máli skiptir. Þessi áætlun yrði síðan felld inn í vegáætlunina hverju sinni, en þó þannig að tryggt væri að umtalsverður hluti þess fjármagns, sem ætlaður væri til nýrra framkvæmda, rynni til þessara sérstöku verkefna og þá í þeirri röð sem langtímaáætlunin segir til um. Eðlilegt væri að lánsfé, sem aflað er til vegaframkvæmda hverju sinni, gengi fyrst og fremst til þessara sérstöku verkefna. Fjárveitingum til annarra vegaframkvæmda en hinna sérstöku verkefna mætti þá skipta á milli kjördæma eftir hlutfallsreglunni, sem tæki tillit til ástands, notkunar og lengdar vega í hinum ýmsu kjördæmum, og væri þar fyrst og fremst um að ræða hina mörkuðu tekjustofna.“ Og fyrrv. samgrh., Halldór E. Sigurðsson, áréttar að það, sem fyrir honum vakir, sé að tryggja að stór og brýn verkefni í vega- og brúagerð komi til framkvæmda í stað þess að þeim er ýtt til hliðar við núverandi aðstæður. Mér fannst samhengisins vegna rétt að rifja upp þessi ummæli fyrrv. samgrh. Ég held að það sé óhætt að segja, að flutningur þessarar till. komi í beinu framhaldi af þeirri þróun sem orðið hefur í vegamálum á undanförnum árum og hann falli fullkomlega að þeirri hugsun sem birtist í tilfærðum ummætum fyrrv. samgrh. Við skiptingu vegafjárins fyrr og síðar leynir það sér ekki, að erfitt er að halda í horfi með almennar framkvæmdir, uppbyggingu vega, brúagerðir, styrkingu veganna og atmennt viðhald þeirra. Og það verður æ örðugra að sinna dýrum verkum, sbr. Skeiðarársand, Hvítárbrúna, sem oftast er nefnd brú yfir Borgarfjörð, og framkvæmdir við bundið slitlag, á viðunandi hátt innan ramma hinnar almennu vegáætlunar. Hér er því lagt til að undirbúa tilraun til að brjótast úr kvínni. Ég vil enn hnykkja á þessu, að öll umr. hnígur að því að æskja aukins hraða við vegagerð í landinu og eru margvísleg rök fram borin. En til þess að svo megi verða þarf auðvitað aukið fjármagn. Og þá er líklegasta leiðin að taka til verkþætti, sem þykja álitlegir, sökum mikillar og ómótmælanlegrar hagkvæmni, og afla fjár til þeirra sérstaklega. Þetta er e.t.v. eina færa leiðin til þess að auka fjármagn og framkvæmdahraða í vegagerð að nokkru marki. Um leið rýmkast svo um almennar og oft jafnbrýnar framkvæmdir og vikið hefur verið að áður. En t.d. óuppbyggðir vegir í snjóahéruðum og sumar gömlu brýrnar, svo ég nefni aftur þessi atriði, hindra eðlilegar samgöngur og drepa athafnalíf í dróma langtímum saman. Með till. þessari, ef samþykkt verður, yrði ríkisstj. falið að láta gera áætlun um framkvæmdir og um fjáröflun. Við þá áætlanagerð yrði brotið til mergjar af þeim, sem gerst mega vita, hvað kosta myndi sá verkþáttur, sem till. fjallar um, og hvernig hann yrði endanlega afmarkaður, hver yrði arðgjöf slíkra framkvæmda og hvern veg hagkvæmast yrði að þeim staðið. Jafnframt yrðu þá þrautkannaðar allar leiðir til að fjármagna verkið á þann hátt að dreifa mætti kostnaði á lengri tíma en framkvæmdatímann sjálfan. Síðan kæmi til kasta Alþingis að sjálfsögðu að taka endanlegar ákvarðanir í málinu. Ég skal ekki fjölyrða um þá þætti nú, áður en slík könnun hefur farið fram. Ég vil þó fara um þá örfáum orðum út frá einföldum staðreyndum sem liggja fyrir. Lengd þeirra vega, sem nefndir eru í tillögugreininni, er nálægt 1700 km, og þá eru ekki taldir með þeim kaflar sem þegar eru með bundnu slitlagi. 700–800 km af þessari vegalengd eru uppbyggðir vegir að mestu. Mér þykir líklegt að skynsamlegt þætti og raunar óhjákvæmilegt að leggja bundið slitlag á vegakafla út frá þéttbýlisstöðum á undan fáfarnari köflum þeirra vega sem tillögugreinin nefnir. Á Möðrudalsöræfum t.d. og við norðanverðan Breiðafjörð er sumarumferð innan við 100 bílar á dag. Á nokkrum vegaköflum utan hringvegarins og þeirra annarra vega, sem nefndir eru í till., og það víðs vegar um landið er umferðin aftur á móti nú þegar miklu meiri á sumrum og miklu meiri allan ársins hring. Ég legg þess vegna áherslu á að um þetta atriði verði fjallað samhliða því afmarkaða verkefni sem tillgr. fjallar um. Mér þykir og líklegt að hagkvæmt þyki að fella allar framkvæmdir við bundið slitlag inn í eina og sömu áætlunina. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um fjölförnustu vegi utan hringvegarins, gæti þar verið um að ræða nú vegalengd, sem liggur nærri 300 km. Þegar það bætist við þá vegi, sem getið er í tillgr., er vegalengdin orðin um 2000 km. Mér er tjáð að kostnaður við bundið slitlag sé nú á bilinu 10–15 millj. kr. á km. Af þessu má nokkuð marka stærð þessa verkefnis. En vitanlega skýrist sá þáttur betur, þegar athugun sú, sem um ræðir í till., hefur farið fram. Ég skal því ekki fara með fleiri tölur að sinni. Þetta gefur örlitla hugmynd um kostnað, en þó vitanlega aðeins ófullkomna hugmynd. Og hún er enn ófullkomnari en ella vegna þess, að það er eftir að meta hvaða gerð slitlags hentar best við breytilega umferð og breytileg ytri skilyrði önnur. Nýlega gerðar tilraunir með nýtt efni og aðferð kunna t.d. að hafa mjög veruleg áhrif á slíkt mat. En mér skilst að eins til tveggja ára innlend reynsla til viðbótar við eldri eða meiri reynslu í grannlöndum geti orðið viðunandi grundvöllur ákvarðana hvað þetta atriði varðar. Ég ætla ekki í þessari framsögu að fara með neinar tölur varðandi líklega arðsemi af slitlagsframkvæmdum, enda þótt fáanlegar séu. Þar grípa inn í fjölmargir og ólíkir þættir, svo sem notkun eldsneytis, viðhald bifreiðanna, hagur atvinnuvega af ódýrari og greiðari samgöngum, viðhaldskostnaður veganna við mismunandi álag, veðurfar, landshættir o.s.frv. Arðsemissjónarmið yrði að sjálfsögðu vandlega kannað og metið við áætlunargerðina. En óhætt mun að segja, að flest almenn rök hnígi að því, að lagning bundins slitlags á aðalvegi Íslendinga sé arðgæf framkvæmd nú þegar og þá vitanlega ekki síður á seinni hluta hugsanlegs áætlunar tímabils, t.d. þess áætlunar tímabils sem hér er stungið upp á, því fjöldi bíla og þar með notkun veganna vex óðfluga. Markmið till. þeirrar, sem hér um ræðir, er, eins og ég hef áður tekið fram, að skipuleggja og fjármagna sérstaklega tiltekinn og alldýran þátt vegaframkvæmda í þeim tvíþætta tilgangi að flýta framkvæmdum á þeim tiltekna pósti og jafnframt að létta á hinni almennu vegáætlun þannig að svigrúm gefist til meiri framkvæmda við aðra og einnig lífsnauðsynlega þætti vegagerðarinnar, svo sem uppbyggingu vega í snjóahéruðum. Hér kæmu til greina bæði innlendar og erlendar lántökur, en Íslendingar virðast tiltölulega fúsir að lána fé einmitt til tiltekinna vegaframkvæmda. Reynsla okkar hefur einnig sýnt, að stundum er unnt að fá tiltölulega hagkvæm erlend lán einmitt til ákveðinna þátta í vegagerð. Þetta allt yrði auðvitað kannað rækilega og einnig áhrif framkvæmdanna á gjaldeyrisnotkun vegna rekstrar bifreiða o.fl., og svo hins vegar fáanleg kjör á erlendum peningamarkaði. Það hefur komið fram áður, að kanadískir aðilar geta vel hugsað sér að lána fjármagn til vegaframkvæmda á Íslandi. Jafnframt mun það hafa komið í ljós, að sömu aðilar hafa áhuga á því að leggja þá til vinnuafl, leggja til verktaka. Það er hins vegar að minni hyggju ekki sérstaklega áhugavert af okkar hálfu, enda þótt það hafi tíðkast í nokkrum mæli t.d. við raforkuframkvæmdir. En þetta bendir til þess hvað sem öðru líður að fjármagn sé út af fyrir sig fáanlegt til þessa ef athugun leiddi í ljós að fært þætti af öðrum ástæðum að fara þessa leið. Eins og áður er vikið að, höfum við gert nokkuð að því að taka fyrir sérstök afmörkuð vegagerðarverkefni á tilteknum svæðum; landshlutaáætlanir, sérstaklega dýr brúarmannvirki o.s.frv. Það hefur reynst erfiðleikum bundið, að halda slíkum einstökum og alltaf svæðisbundnum verkefnum fjárhagslega aðskildum, um leið og nauðsynlegt hefur verið að fella þau með nokkrum hætti að hinni almennu vegáætlun, og er það skiljanlegt. Hér er lagt til að taka fyrir verkþátt sem varðar landið allt og unnið yrði að á nokkrum stöðum á landinu samtímis. Leiða má líkur að því, að skipulögð vinna við slitlagsframkvæmdir til nokkurra ára gerði mögulegt að halda úti sérhæfðum vinnuflokkum, hvort sem það yrði á vegum Vegagerðar ríkisins eða verktaka sem ynnu nokkuð jafnt og þétt. Mundi það tvímælalaust þýða hagkvæmari tilhögun en unnt er að beita án áætlunarbúskapar að þessu leyti. Það er vert að minna á það, að það er vissulega víðar en í vegagerð sem vantar bundið slitlag á samgöngumannvirki hér á landi. Svo er um marga helstu flugvellina. Það er oft talað um að hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gerir þegar rætt er um opinberar framkvæmdir hér á landi, og það er áreiðanlega vel þess vert að hugleiða það hvort hentugt er og viðráðanlegt að samræma framkvæmdir við bundið slitlag á vegum og á flugvöllum. Ég varpa þessu fram hér sem umhugsunarefni, þó að till. sú, sem hér er til umr., fjalli einvörðungu um vegaframkvæmdir. Ég vil svo að lokum taka það skýrt fram, að af minni hálfu þá felst ekki í þessum tillöguflutningi nokkur ádeila á framkvæmdir íslensku vegagerðarinnar til þessa. Ég vil ekki heldur láta að því liggja, að óeðlilega lítið fjármagn hafi runnið til vegagerðar á Íslandi á liðnum árum. Það hefur verið í mörg horn að líta og er og verður. Okkur er tamt að bera okkur saman við aðrar þjóðir og mér finnst ekki alltaf af mikilli sanngirni. Hvernig halda menn t.d. að danskir vegir litu út í dag, ef 30–40 þús. íbúar hefðu átt að hefja þar framkvæmdir alveg frá grunni fyrir 50 árum eða svo, og væri þó ólíku saman að jafna og allt hagstæðara þeim en okkur þó að mannfjöldinn væri hlutfallslegur. Það er skoðun mín og okkar flm. þessarar till., eins og þegar hefur verið tekið fram í grg., að slík er fjölgun bifreiða og svo örar eru breytingar á atvinnu- og lifnaðarháttum að til vandræða horfir hversu seint sækist að byggja upp vegakerfið. Því er sjálfsagt að herða sóknina og hér er leitast við að benda á leiðir til þess. Ef við viljum í alvöru auknar framkvæmdir í vegagerð, þá verður, að ég hygg, helsta ráðið að velja umfangsmikinn verkþátt og þá arðgæfan, eins og ég hef bent á, afla fjár til hans sérstaklega og létta þannig um leið nokkuð á almennu vegáætluninni, þannig að unnt verði að sinna betur en áður öðrum verkefnum. Ég vil svo leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði þessari till. vísað til fjvn.



Herra forseti. Það kom fram í máli flm., hv. 2. þm. Austurl., að hann velti þeirri spurningu fyrir sér, hvort tillögugerð sem þessi væri tímabær eða ekki vegna þeirra fjárhagsaðstæðna sem ríkja í þjóðfélagi okkar. Það er eðlilegt og sjálfsagt að slík spurning sé lögð fram og leitað svara við henni, en ég fyrir mitt leyti hlýt að svara því hiklaust játandi, að það er fullkomlega tímabært að taka til höndum svo um munar í byggingu vega með bundnu slitlagi. Ég skal taka það fram, að ég er niðurskurðarmaður, eins og spennan er og verðbólgan í þjóðfélagi okkar. Ég er niðurskurðarmaður og aðhaldsmaður að undanteknum tveimur málaflokkum, og það eru orkumál og samgöngumál. Ég tel að auðvelt sé að sýna fram á að skynsamlegar framkvæmdir í þeim málum muni skila sér aftur í þjóðarbúið margfalt óðar en líður. Að þessu er áreiðanlega hægt að færa gild rök. Raunar hef ég og mínir flokksmenn - að undanförnu unnið að gagnasöfnun sem mun færa sönnur á þetta mál. Á undanförnum missirum hefur Sjálfstfl. unnið að áætlanagerð um byggingu vega með bundnu slitlagi til allra þéttbýlisstaða í landinu og hann kunngjörði á s.l. vori þessa stefnumörkun sína í allítarlegu formi. Nú frá því að þing hófst hefur verið að því unnið að fella stefnuna saman og móta hana ítarlega. Ég geri ráð fyrir því, að innan tíðar muni hún verða lögð hér fram í ályktunarformi með svipuðum hætti og vegáætlanir eru gerðar, með áskorun um að hún verði felld að hinni almennu vegáætlun sem verður lögð fyrir Alþ. sem nú situr, þar sem hin gamla er úr sögunni eða hennar tímabil liðið. Þess vegna er það, að þessi þáltill. er góðra gjalda verð að því leyti, að þar kemur í ljós að Framsfl. - ég leyfi mér að líta svo á þar sem þetta er borið fram af fimm hv. þm. hans - hefur fallist í meginatriðum á þessa stefnumörkun Sjálfstfl. Fagna ég því að sjálfsögðu og ætti þá framgangur málsins að vera tryggur, því að ég býst ekki við að okkur þurfi að skilja í milli í svo veigamiklum atriðum að ekki náist samkomulag um framkvæmdahraða og annað sem að þessu lýtur, ef við erum sammála um heildarstefnumörkunina. Ég geri hins vegar ráð fyrir því og vænti þess, að þann veg verði málið unnið af okkur sjálfstæðismönnum að þessi till. sé í sjálfu sér óþörf. Hér er gerð till. eða áskorun, sem með leyfi hæstv. forseta hljóðar svo í upphafinu: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að gera áætlun um að leggja bundið slitlag á hringveginn umhverfis landið til Vestfjarða og um Snæfellsnes og um fjáröflun til þeirra framkvæmda.“ - Ég á von á því, að mjög innan tíðar, innan viku eða svo, muni okkur í Sjálfstfl. hafa tekist að leggja fram till. þar sem þessi vinna hefur verið framkvæmd sem hér er ákveðið að fela ríkisstj. að vinna. Ég er þess fullviss að hv. 1. flm., hv. 2. þm. Austurl., muni varpa öndinni léttar þegar hann sér hvílíkur tímasparnaður verði í því fólginn. Þess vegna er það, að ég fagna þessari till., því að hún flytur okkur það eitt, sem er auðvitað mikilsverðast, að Framsfl. vill fallast á þessa stefnumótun Sjálfstfl. Samtals hafa þeir flokkar 32 þm. og þetta kemur til afgreiðslu í Sþ., þannig að málið er tryggt. Ég geri ráð fyrir því, eins og fjölmenni hefur mjög farið minnkandi í þeim flokki, að við þurfum ekki að óttast að menn hlaupi þar út undan sér, þeir fáu sem eftir eru. Það er þá von í krata og krata sem fylgismanni við þetta mikla nauðsynjamál, og maður skyldi halda að einhverjir úr flokki hæstv. samgrh. mundu ljá þessu fylgi sitt, svo að ég kvíði engu um framhaldið. En ég vil aðeins víkja að því í örfáum orðum, hvers eðlis áætlanagerð okkar er. Hér er að vísu undirboð um að þetta skuli framkvæmt á 10 árum. Ég fagna því innilega, ef rannsóknir og athuganir í málinu skyldu horfa til þess að við gætum náð að vinna verkið á 10 árum. Raunar mun till. okkar fela í sér áskorun um að það verði athugað sérstaklega, hvort ekki megi stytta það framkvæmdatímabil, sem við leggjum til að verði 15 ár, þrjú fimm ára framkvæmdatímabil, eins og er í okkar tillögu. Í allra stærstu dráttum er áætlun okkar sú, að á fyrstu fimm árunum verði vegur lagður úr Kollafirði til Akureyrar og Húsavíkur og til Dalvíkur og frá Þjórsá að Vík í Mýrdal, - þetta eru stærstu áfangarnir, - síðan eru smærri vegalagningar eins og milli Hellissands og Ólafsvíkur, milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur og Súðavíkur og enn fremur milli Egilsstaða, Eskifjarðar og Fáskrúðsfjarðar. Enn mætti nefna önnur smærri verkefni. Auðvitað er nauðsynlegt að ekki gleymist, að á fyrsta framkvæmdatímabili yrði Akranes tengt við aðalhringveginn. Á öðru fimm ára tímabilinu er gert ráð fyrir tengingu þéttbýliskjarna Snæfellsness og þéttbýliskjarna innan Vestfjarða, vegi frá Blönduósi til Skagastrandar, frá Sauðárkróki til Siglufjarðar. Fyrir austan yrði tengingin frá Fáskrúðsfirði suður á Höfn í Hornafirði og Biskupstungnavegur, Skeiðavegur og aðrar framkvæmdir sem of langt mál yrði upp að telja. Á síðasta framkvæmdatímabili yrði hringveginum lokið frá Vík í Mýrdal að Höfn í Hornafirði og yfir fjöllin nyrðra. Ég skýt því líka inn í, af því að hratt er yfir sögu farið, að á öðru framkvæmdatímabili er gert ráð fyrir vegi úr Aðaldal í Reynihlíð.

Þetta passar eiginlega allt saman.

Hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson les upp, að þetta passi allt saman. Þetta passar við þá stefnumörkun, sem sjálfstæðismenn birtu í Morgunblaðinu og hann hefur greinilega lesið vandlega og „nóterað“ hjá sér, svo að allt fellur þetta eins og flís við rass. Við getum svo sannarlega fagnað yfir því, að við höfum þá ærlega náð höndum saman í einhverju mesta hagsmunamáli þjóðarinnar sem nú bíður okkar að vinna sem kappsamlegast að. Ég vil, áður en ég vík að fjármögnuninni, víkja að ýmsum verkefnum sem við álitum að beri brýna nauðsyn til að ljúka, vil þar fyrsta og frægasta telja Borgarfjarðarbrú, svo að við ungir sjálfstæðismenn fáum nú eitthvert bákn frá hið fyrsta, veg yfir Botnsvog, Leirurnar í Eyjafirði, göng í gegnum efsta hluta Breiðadalsheiðar yfir í Önundarfjörð frá Ísafirði, og enn fleiri verkefni mætti telja. Til þess arna munum við leggja til að tekið verði fé að láni erlendis, svo að hraða megi þessum framkvæmdum. Um fjármögnun er það að segja, að við munum leggja fram ákveðnar till. í því efni, sem fram komu í yfirlýsingu okkar frá því á s.l. vori. Það er í fyrsta lagi, sem Alþ. hefur tekið formlega afstöðu til, sala happdrættisskuldabréfa. Það hafa verið sett lög um það efni hér á Alþ., og raunar er nú flutt nýtt frv. um það efni af hv. þm. Eyjólfi Konráð. Með því móti er gert ráð fyrir að aflað verði 2 milljarða til þessa verkefnis. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að Byggðasjóður leggi fram af ráðstöfunarfé sínu 1 milljarð. Ekki þurfa menn héðan af að fíkjast í það, eftir að hæstv. núv. ríkisstj. hefur gripið til þess bragðs í áformum sínum að skerða ráðstöfunarfé Byggðasjóðs á næsta ári um 1130 millj. kr. Ég er því sannfærður um að ekki mun það verða okkur að fótakefli í sameiginlegu átaki sem við ætlum að standa að um fjárveitinguna úr Byggðasjóði. Og svo er í þriðja lagi að 2 millj. renni til þessara vegaframkvæmda af umframtekjum vegaumferðarinnar. Má ætla, að þær verði á þessu ári 2.2 milljarðar. Samkv. löngum útreikningum frá umliðnum árum benda áætlanir til, að umframtekjurnar muni aukast um 10% á ári. Þess vegna er það, að á 5 ára tímabili er svo ráð fyrir gert að þessi fjármögnun skili verulegu umfram 2 milljarða á ári. Þegar ég tala um þessar fjárhæðir er átt við að upphæðirnar haldi raungildi sínu. En þetta, sem ég hef nú upptalið, er aðeins miðað við verðgildi eins og það er í dag. Aftur á móti viljum við viðhalda gamla Vegasjóðnum eins og hann er. Við viljum beita honum aðallega til þess að byggja vegi upp úr snjó innan héraðanna. Þó verður enn fremur í þessari ályktunartillögu okkar sérkafli um byggingu vega upp úr snjó, það eru tengivegir heilla landshluta e.t.v., eins og Þorskafjarðarheiðarvegur, eða á milli ýmissa þéttbýlisstaða, eins og á Sléttu norður, svo að ég nefni stærri verkefni sem þarf að hraða. En á hinn bóginn yrði gamla Vegasjóðnum beitt til þess að byggja vegi innan sveitanna upp úr snjó. Þannig eru í stærstu dráttum hugmyndir okkar, sem munu sjá dagsins ljós hér innan tíðar. Hv. 2. þm. Austurl. rakti í stuttu máli hvað till. hans og þeirra félaga fæli í sér, hvað kosta mundi arðgjöfin af þessu, hvernig að því yrði staðið, fjármögnun o.s.frv. En eins og hann heyrir, mun hann fá þetta allt upp í hendurnar áður en líður, þannig að þeirri vinnu, sem hér þyrfti að grúfa sig yfir í hæstv. ríkisstj. og henni falið að vinna, er allri saman lokið og svör munu gefast við því, sem hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson taldi hér upp að nauðsyn væri að rannsaka áður en hafist væri handa. Hv. flm. taldi að flutningur þessarar till. væri í beinu framhaldi af umsvifum, skildist mér, fyrrv. samgrh., Halldórs E. Sigurðssonar. Það kann að vera að einhverju leyti, en hún er nú aðallega í framhaldi af stefnumörkun okkar sjálfstæðismanna frá því í vor. Og það verður ekki sagt, eins og hann gat um, að oft sé það svo, að hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gerir. þessu máli er það ekki, því að við hægri höndin vitum vel hvað sú vinstri er að sýsla með, og þeir til vinstri hafa aflað sér upplýsinga um hvað við erum að bardúsa hægra megin. Það sýnir sig, að þetta fellur eins og flís að rassi. Það væri ástæða til þess í svo áhugaverðu máli sem þessu að setja á lengri tölur. Ég vil aðeins minna á eitt gamalt áhugamál mitt, sem ég hef flutt a.m.k. tvisvar sinnum hér á Alþ., og það er þáltill. þar sem skorað var á ríkisstj. að athuga það sérstaklega, hvort ekki væri fært að nýta rafmagn okkar til að knýja bifreiðar landsins Japanir hafa náð langt í þessu og Svisslendingar - og hversu hröð framþróun á sér stað í þessum efnum. Mig dreymir auðvitað um - og ég tel það engan dagdraum - að þegar við erum búnir að binda vegi okkar með slitlagi, þá leggjum við auðvitað rafmagn meðfram þeim öllum og drögum allan þungavöruflutning okkar, alla þungavöru eftir vegunum með rafmagni. Þetta eru engir draumórar, eins og ég segi, en það vill verða svo hér á hinu háa Alþ., að till. eins og ég hef t.a.m. gert um fiskrækt æ ofan í æ og í þessu máli og öðrum slíkum málum eru menn drumbs um. Þeir mega helst ekki vera að því, eins og ég sagði fyrr í dag, að líta upp úr efnahagsgrautnum sem allir eru skyldugir til þess að grúfa sig yfir ef þeir vilja ekki teljast óábyrgir menn. Og þeir hirða eyrinn og kasta krónunni ef menn álíta að lagning bundins slitlags á vegakerfið í landinu sé ekki eitthvert það arðbærasta sem við getum ráðist í og einn af þáttunum til þess að leysa efnahagsvandamál okkar, einnig í gjaldeyrismálum, því að ekkert getur sparað okkur gjaldeyri til jafns við það, það sýna útreikningar, bæði í orkunotkun og í sliti á bifreiðum. Ef menn ætla að þetta sé ekki einn veigamikill þáttur í að finna lausn á efnahagsvanda okkar, þá er það misskilningur þeirra, þá er það af því að þeir hafa ekki gefið sér tíma til þess að huga að þessum málum fyrir endalausu yfirboðstali og yfirþyrmandi um verðbólgu og vexti og hvað það nú allt heitir og ég á vissulega að kunna, ef ég get talist ábyrgur maður.



Herra forseti. Hér er til umr. till. til þál. um 10 ára áætlun um bundið slitlag á vegum, flutt af hv. 2. þm. Austurl. o.fl. Till. felur það í sér, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að gera áætlun um að leggja bundið slitlag á vegi landsins. Tillögumaður, hv. 1. flm., er hressilegur í tillöguflutningi og grg. að vanda. Manni dettur bara helst í hug hressilegur skáldskapur, svo sem hinn alkunna vísa: „Víkur hann sér í Viðeyjarklaustur, víða trúi ég hann svamli“ o.s.frv., því að hann fer út af hringveginum og nefnir þó Snæfellsnes og Vestfirði. Er það út af fyrir sig góðra gjalda vert og mjög ánægjulegt. Þá er rætt hér um fjáröflun, svo sem vera ber í þessu sambandi. Ég verð nú að segja það, að mér finnst ekki til mikils mælst þó að komi ögn af bundnu slitlagi á vegi Snæfellsness, þegar rætt er um að leggja bundið slitlag á Mývatns- og Möðrudalsöræfi t.d. Þetta verk á að vinna á 10 árum. Þó er sá galli á gjöf Njarðar að þetta er aðeins till. um áætlun sem á að leggja fyrir Alþ. eftir eitt ár. Það er um þessa till. að segja, að hún er fyrst og fremst að mínum dómi viljayfirlýsing þessara ágætu manna. Það hafa komið fram ótal viljayfirlýsingar um þessi efni að undanförnu, sem hnigið hafa í svipaða eða sömu átt, svo sem till. frá Félagi ísl. bifreiðaeigenda. Það hefur verið gerð grein fyrir tillögum sjálfstæðismanna, hugmyndum og fyrirætlunum í þessum efnum, þannig að ég hygg að ekki sé um mikinn ágreining að ræða í þessum málum meðal þm. Það er gleðilegt að við getum flestir sagt sem svo í þessum málum: Við viljum gera sem mest, við viljum stefna nokkurn veginn að sama marki. Þá ætti okkur ekki að vera skotaskuld úr því að koma einhverju fram. Á undanförnum árum og mánuðum hefur verið rætt mikið um þessi mál. Það hafa verið uppi tvær skoðanir, sem margt hefur verið sagt um: annars vegar að byggja vegi upp úr snjó út um byggðir landsins og hins vegar að leggja bundið slitlag á fjölfarna vegi. Báðar eiga þessar hugmyndir og tillögugerðir fullan rétt á sér. Vitanlega viljum við svo endurbyggja gamlar brýr og gera nýjar brýr þar sem þær hafa ekki áður verið byggðar. Það er vikið að því í grg., að hér á landi hafi geisað mikil verðbólga að undanförnu og sé því þörf aðhaldssamrar stefnu í efnahagsmálum. Vitanlega er þetta hverju orði sannara. En ég er á sama máli og hv. 1. flm., að þó að verðbólguvandinn sé ærinn, það sé mikið mál að leysa, þá megum við ekki alveg stinga höfðinu í sandinn og hætta að horfa til framtíðarinnar og hætta að huga að miklum málum, sem við þurfum að takast á við á næstu árum. Þess vegna er ég honum fyllilega sammála um það, að í þessum greinum þurfum við að undirbúa og undirbyggja ákveðnar till. til framkvæmda, og þar er ég á því máli, að bætt þjónusta í samgöngumálum úti um byggðir landsins sé mál númer eitt næst á eftir lausn hinnar miklu glímu við verðbólguvandann. Það er rétt hjá hv. 1. flm., að á undanförnum árum hefur verið réttur nokkuð hlutur sýsluvega og þéttbýlisvega, en þó er þar æðimargur vandi óleystur. Það er gleðilegt mjög að heyra, að margar hendur eru á lofti og mikill vilji og áhugi þm. í þessum málum. Sá áhugi ætti að nægja til þess að geta þrýst á stóraðgerðir í þessum málum í þá átt sem allir vilja stefna að og horfir að því verkefni, eins og segir í niðurlagi grg., að flýta lagningu bundins slitlags á aðalvegi og auka svigrúm til annarra framkvæmda í vegamálum.