Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá hv. 4. þm. Reykv. s., Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur, um að hún verði fjarverandi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Pírata í Reykjavíkurkjördæmi suður, Olga Margrét Cilia.

Til svara eru: Forsætisráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra, félags- og barnamálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og dómsmálaráðherra.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði um helgina að það væru vatnaskil í baráttunni við Covid. Hvað hann átti við með því verður sennilega ein af óleysanlegum ráðgátum stjórnmálanna því að á sama tíma berast fréttir af harkalegu bakslagi með tilkomu nýrra hópsmita. Við þurfum ekkert að rifja upp atburðarásina í kringum reglugerð ráðherra sem var dæmd ólögmæt. Í henni var gert ráð fyrir að skylda komufólk frá ákveðnum svæðum í nokkurra daga dvöl í sóttvarnahúsi. Í kjölfar dómsins féll ríkisstjórnin frá þessum áformum á landamærunum og virðist gæta mikillar sundrungar innan stjórnarinnar um aðgerðir þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um annað. En staðan er hins vegar þessi: Það er búið að reka ríkisstjórnina til baka með þær aðgerðir sem hún taldi áður nauðsynlegar. Landamærin eru götótt og eftirlit með sóttkví er í skötulíki. Á sama tíma boðar ríkisstjórnin frekari opnun 1. maí. Í gærkvöldi sagði Víðir Reynisson að hinar nýju eftirlitsreglur ríkisstjórnarinnar, til að mynda símaeftirlit, hefðu ekki komið í veg fyrir stöðuna sem nú er uppi. Það að skikka fólk í sóttvarnahús við komu til landsins væri langáhrifaríkasta leiðin, en fyrst reglugerðina skorti lagastoð væri nauðsynlegt að styrkja lögin. Spurningin er því sáraeinföld, hæstv. forsætisráðherra: Hyggst ríkisstjórnin gera það? Til hvaða aðgerða ætlar ríkisstjórnin að grípa til að hægt sé að koma í veg fyrir að við fáum faraldurinn í fullan vöxt aftur og aftur?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir þessa fyrirspurn. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að þau smit sem við sjáum núna má rekja til smits sem kom yfir landamærin, hjá aðila sem hélt ekki sóttkví, kom hingað til lands fyrir 1. apríl, bæði fyrir gildistöku reglugerðar um sóttkvíarhótel sem og fyrir gildistöku þess regluverks sem tók við af þeirri reglugerð þegar hún var dæmd ólögmæt. Þannig að við verðum að hafa það í huga að það er erfitt að draga of miklar ályktanir um núverandi ráðstafanir út frá þessu tiltekna smiti. En það breytir því ekki að við þurfum að sjálfsögðu að horfa til þess hvernig við getum tryggt að það regluverk sem við höfum verið með á landamærum, sem er að mörgu leyti mjög skilvirkt og gott, þ.e. tvöföld skimun, krafa um neikvætt PCR-próf og sóttkví á milli, sé virt, því að í raun og veru snúast þessi smit ekki um fyrirkomulagið sjálft heldur að fólk fylgir ekki fyrirkomulaginu. Og það er mjög miður. Það er mjög eðlilegt að við öll sem hér erum á Alþingi skynjum núna gremju hjá þeim sem leitast við að fylgja reglunum og sjá núna afleiðingar af slíkum brotum. Þess vegna var ákveðið að grípa til ráðstafana innan núverandi lagaramma. Og af því að ég var spurð að því einhvers staðar hvort löggjöfin væri einhvers konar mistök af hálfu löggjafans þá lít ég ekki svo á. Ég lít svo á að löggjafinn hafi þá talað skýrt. Þannig að fyrstu viðbrögð ríkisstjórnarinnar voru eðlilega að skoða það hvernig herða mætti rammann innan gildandi lagaramma. Það sem ég hef hins vegar sagt og sömuleiðis hæstv. heilbrigðisráðherra er að ef við metum að það sé ekki fullnægjandi þá erum við að sjálfsögðu reiðubúin að skoða breytingar á lögunum þannig að unnt sé að tryggja sem best að svona atvik endurtaki sig ekki. Það er auðvitað mikill skaði sem verður af einu svona broti og algerlega óásættanlegt hversu miklum skaða slík brot geta valdið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir. Ég hlýt að spyrja í framhaldinu hvað ríkisstjórnin ætli að gefa sér langan tíma til að meta hvort ráðast þurfi í þessar breytingar á lögum. Er hæstv. forsætisráðherra búin að tryggja stuðning við slíka lagasetningu í stjórnarliðinu? Þó að hún segi sjálf í fjölmiðlum að það sé mikið samlyndi á því heimili veit ég ekki hvort maður á þá að sleppa því að taka mark á fjölmörgum stjórnarliðum sem segjast ekki munu styðja þetta. En Samfylkingin er tilbúin til að taka ómakið af ríkisstjórninni og við erum tilbúin með frumvarp til breytinga á sóttvarnalögum sem heimilar ráðherra að skylda fólk sem hingað kemur í dvöl í sóttvarnahúsi. Það byggir á tillögum Þórólfs. Ég spyr því: Er hæstv. forsætisráðherra tilbúin til að styðja slíkt frumvarp ef það kemur fram strax og er hún tilbúin til að hlusta áfram á sérfræðingana okkar?

Herra forseti. Ég hef ekki hætt að hlusta á sérfræðinga, svo ég svari hv. þingmanni skýrt með það. Ég átti ágætisfund með téðum sóttvarnalækni nú síðast í morgun, enda erum við í nánast daglegu sambandi þegar ástandið er eins og það er núna. Í stuttu máli vil ég svara spurningunni þannig að frá því að dómur féll um að reglugerð heilbrigðisráðherra styddist ekki við lagastoð var annars vegar farið í það verkefni að skoða hvað hægt væri að gera innan gildandi lagaramma. Það er nú þegar gert með auknu eftirliti og fyrirspurnum á flugvelli. Við sjáum að verið er að nýta sóttvarnahótelið í töluvert miklum mæli af fólki sem hingað kemur og velur það sjálft vegna þess að aðstæður eru ófullnægjandi til að halda sóttkví. Hins vegar höfum við verið að skoða mögulegar lagabreytingar. Sú vinna hófst í raun og veru um leið og þessi dómur féll. En eðli máls samkvæmt vildum við leita leiða innan gildandi lagaramma fyrst. Þær ákvarðanir, eins og allar aðrar í þessum faraldri, eru til stöðugrar endurskoðunar. 

Virðulegi forseti. Ég hef komið hingað í nokkur skipti upp í pontu og rætt áhyggjur mínar af stöðu efnahagsmála. Ég hef bent á hættuna sem fylgir erlendri lántöku ríkisstjórnarinnar sem hún ákvað að fara í með mikilli gengisáhættu fyrir alla þjóðina. Við þekkjum þær afleiðingar. Við vitum líka að leið ríkisstjórnarinnar er m.a. að búa til svigrúm fyrir aukin höft. Viðreisn hefur bent á aðrar leiðir sem eru auðvitað að ráðast að rótum vandans og tengja krónuna við stöðugan gjaldmiðil. Mig langar aðeins að ræða hér nýjasta útspil ríkisstjórnarinnar í þeim efnahagsþrengingum sem við erum í. Það er margt ágætt sem ríkisstjórnin hefur gert en ég held að við séum öll sammála um að það þarf að huga að m.a. skuldastöðu ríkissjóðs og hvernig við getum aflað svigrúms til að atvinnulífið geti hlaupið hraðar þannig að hagvöxtur verði á endanum alltaf meiri en vextirnir. Forsendur fjármálaáætlunar eru að vextir haldist lágir. Nú eru allir að spá því að vextir muni hækka. Fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til 2025 dregur það líka fram að verðbólga breytist lítið og það sama gildir með gengið, að gengið muni haldast stöðugt. Það eru því auðvitað sterkar vísbendingar um að þessar forsendur ríkisstjórnarinnar muni ekki halda. Þá bregður hún á það ráð að koma hingað í þingið með það útspil að beita lífeyrissjóðum landsmanna til að fjármagna, getum við sagt, hallann frekar á ríkissjóði til lengri tíma. Og þegar við sjáum útreikningana þá er í rauninni um kjaraskerðingu lífeyrisþega að ræða. Mig langar því að spyrja: Var í fyrsta lagi haft samráð við verkalýðshreyfinguna um þetta? Í öðru lagi: Var haft samráð við Félag eldri borgara og lífeyrisþega? Var einhugur 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrirspurnina, sem kom reyndar inn á ansi mörg atriði. Ég hlýt að byrja á því að segja að það er algerlega fráleitur málflutningur að halda því fram hér í ræðustóli Alþingis að ríkisstjórnin sé að leggja til höft. Hv. þingmaður man það jafn vel og ég hvernig staðan var hér áður en landið fór í gjaldeyrishöft 2008, þegar stjórnvöld höfðu engin stjórntæki til að takast á við fjármagnsflæði milli landa önnur en stýrivexti Seðlabankans sem voru hækkaðir upp í 18%, sem var þá eina stýritækið sem hægt var að beita af því að það voru engin þjóðhagsvarúðartæki til staðar í löggjöfinni. Ég ætla að vona að hv. þingmaður vilji ekki fara aftur þangað því að ég held að það vilji enginn annar. Það er nefnilega þannig að það frumvarp sem hv. þingmaður er hér að vísa í varðandi hin meintu höft gengur út frá þeirri meginreglu að gjaldeyrisviðskipti, sem og greiðslur og fjármagnshreyfingar milli landa, séu frjáls og óheft En hins vegar má segja að hvert sem litið sé í alþjóðlegri umræðu um þau mál hafi skapast aukinn skilningur á því að nauðsynlegt sé að hafa einhvers konar tæki til að geta takmarkað fjármagnsflæði með einhverjum hætti. Þau viðhorf sem voru hér fyrir hrunið 2008 eru á undanhaldi og þess vegna skiptir ekki síst máli í litlu hagkerfi eins og okkar að hér séu tiltekin þjóðhagsvarúðartæki sem geti dregið úr hvötum til fjármagnshreyfinga sem valda alvarlegri kerfisáhættu. Og slík úrræði eru alltaf mun vægari í eðli sínu en til að mynda þau höft sem hér voru sett eftir hrunið. Hv. þingmaður nefnir hér að lausnin á þessu sé að tengja krónuna við evru og við skulum alveg átta okkur á því hvað það hefur í för með sér og við þekkjum líka þá umræðu frá þessum tíma. Sjálf var ég í þeirri sendinefnd sem fór til Brussel og óskaði eftir því að við myndum fá einmitt að taka upp evru eða bindast föstu ástarsambandi við þann miðil án þess að ganga í Evrópusambandið og fengum þá ítrekuð neikvæð svör. En það er í raun og veru er miklu stærra mál, tel ég, 

Virðulegi forseti. Forsætisráðherra brá ekki út af vana sínum og svaraði ekki spurningum. Ráð ríkisstjórnarinnar er að beita gjaldeyrishöftum án lýðræðislegrar aðkomu og við erum að benda á það. Enginn er að tala um að hverfa aftur til ársins 2006, 2007 eða 2008. Enginn. Verið er að tala um og benda á að ríkisstjórn Íslands fer allt aðrar leiðir en allar aðrar þjóðir sem standa frammi fyrir sömu veirunni, sömu kreppunni og við Íslendingar. Samt er verðbólga átta sinnum hærri hér en t.d. í Danmörku. Við erum með meira atvinnuleysi hér en nokkurs staðar annars staðar, hlutfallslega aukningu atvinnuleysis vegna veirunnar. Við skulum hafa þær staðreyndir í huga. Ég ítreka spurninguna: Var haft samráð við verkalýðshreyfinguna varðandi málið sem tengist lífeyrissjóðunum og skerðingu, kjaraskerðingu, fyrir lífeyrisþega? Var haft samráð, og ég bið hæstv. forsætisráðherra að taka eftir, við verkalýðshreyfinguna? Var samráð haft við eldri borgara? Var fullur einhugur við ríkisstjórnarborðið við afgreiðslu málsins? 

Herra forseti. Hv. þingmaður segir að ég svari ekki spurningum en verður að sætta sig við að því sé svarað þegar hún heldur því fram að verið sé að setja á höft. Ekki er hægt að láta slíkum rangfærslum ósvarað. Þá velti ég því fyrir mér hvort hv. þingmaður sé að vitna til frumvarps til laga um gjaldeyrismál þar sem því hefur verið haldið fram að ætlunin sé að setja höft á lífeyrissjóðina sem muni rýra kjör lífeyrisþega. Þetta mál snýst ekki um það. Það snýst um að hér eigi að vera tæki til að nota við sérstakar, ófyrirséðar aðstæður, ekki til að beita lífeyrissjóði eða aðra almennum takmörkunum. Ef hv. þingmaður er að vísa í útreikning á verðtryggingu í öðru frumvarpi um tilgreinda séreign vil ég segja að það er annars konar mál sem ég held reyndar að snúist um stór grundvallaratriði sem varða 

Virðulegur forseti. Því miður er það skollið á sem maður óttast mest; veiran er komin á fleygiferð. 27 kórónuveirusmit innan lands, 49 um helgina. Af þeim 27 sem greindust í gær voru 25 í sóttkví. En það er villandi því að flestir þeirra fóru í sóttkví á laugardaginn. 386 í sóttkví og 922 í skimunarsóttkví. Á sama tíma og þetta er að ganga yfir okkur algerlega að óþörfu, eru Ástralía og Nýja-Sjáland að opna á frjálst flug á milli landanna. Frjálst flug, engar grímur, ekkert að. Tvær eyþjóðir sem sýndu nákvæmlega hvernig fara á að því að berjast við veiruna. En ríkisstjórnin okkar er ekkert með plan B eða C, heldur Þ, Æ eða Ö. Nú er loksins verið að bólusetja fólk með undirliggjandi sjúkdóma. Þar er um 30.000 manns að ræða, veikt fólk sem hefur verið einangrað mánuðum saman og hefur ekki getað farið í röð eftir mat, hvað þá pantað á netinu vegna fátæktar. Hafragrautur á morgnana, hafragrautur á kvöldin. Það er hægt að kaupa ótrúlega marga hafragrauta fyrir hækkunina á barnabótum, sagði hæstv. fjármálaráðherra. Er hæstv. forsætisráðherra sammála honum um það og telur hún ekki tíma hinna fátæku vera kominn? Er ríkisstjórnin með á dagskrá sinni núna að gera eitthvað fyrir þennan fámenna hóp fátækra, eins og hæstv. fjármálaráðherra telur hópinn vera? Ef þeirra tími er kominn, hvað er verið að gera? Og ef ekki, hvers vegna er ekkert á dagskrá ríkisstjórnarinnar fyrir þennan hóp núna, sem því miður er þannig ástatt með að hann á ekki fyrir mat út mánuðinn?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Mér fannst hv. þingmaður spyrja um tvennt og ég ætla að byrja á því fyrra sem varðar stöðuna í faraldrinum. Það er auðvitað svo, herra forseti, að íslensk stjórnvöld hafa staðið sig gríðarlega vel í þessari baráttu og það er fyrst og fremst vegna þess frábæra fagfólks sem við eigum hér á landi sem hefur veitt okkur ráðleggingar og hins vegar vegna samstöðu þjóðarinnar í þeirri baráttu. Ég held að við eigum ekki að gera lítið úr því hvernig staðan hefur verið hér ef við berum okkur t.d. bara saman við aðrar þjóðir í Evrópu. Hér hefur mun vægari aðgerðum verið beitt, hér hafa verið skilvirkar aðgerðir í gildi á landamærum og hér hefur verið unnið út frá þeirri hugmyndafræði að við treystum fólki. Auðvitað er gremjulegt þegar fólk reynist ekki traustsins vert. Það þarf svo fáa til til að valda miklum skaða og það er dapurlegt. En ég er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að missa traustið á fólki heldur alltaf að ganga fram af ákveðinni hófsemd í því sem við gerum. Það höfum við gert og því höldum við alltaf áfram með það skýra sjónarmið að við ætlum að vernda líf og heilsu landsmanna. Hvað varðar þau sem hafa mörg hver, eins og hv. þingmaður bendir á, eðlilega einangrað sig mjög undanfarin misseri vegna faraldurs og vegna undirliggjandi sjúkdóma fagna ég því einmitt að framgangur bólusetningar sé með þeim hætti að núna sjáum við að eldra fólk, fólk með undirliggjandi sjúkdóma og framlínufólk er smám saman að komast í skjól. Það eru stóru tíðindin núna sem gera stöðuna svo miklu bjartari en hún var fyrir u.þ.b. ári að því leytinu til að við sjáum fram á að við komum þessum viðkvæmu hópum í skjól, að skaðinn af smitum minnki smám saman í samfélagi okkar og við getum öll farið að eiga eitthvað sem nálgast eðlilegt líf. Í seinna svari mínu kem ég nánar að því sem hv. þingmaður spurði um varðandi efnahagsstöðu þessara hópa. Við höfum auðvitað 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Ég get ekki verið sammála henni. Jú, við höfum gert ýmislegt gott en við ættum að vera á sama stað og Nýja-Sjáland og Ástralía, við gætum það auðveldlega. Ef við hefðum bara farið eftir sérfræðingunum á sínum tíma. Það er verið að tala um að það sem við vorum að gera núna fyrir 1. apríl hafi ekki skipt máli af því að það var áður sem þessi veira kom inn, en við áttum að vera búin að gera eitthvað löngu áður. Við áttum að vera löngu búin að ganga frá því og við töldum að það væri verið að gera það á sínum tíma þegar við vorum að setja nýju sóttvarnalögin. Ég er ítrekað spurður að því hvort ég sé ekki löngu búinn að fá sprautu, bólusetningu. Ég segi: Nei. Þá er mér sagt að ríkisstjórnin sé búin að fá bóluefni, en ég hef ekki hugmynd um það. En hitt sem fólk er að spyrja um eru aukaskammtar sem verða eftir. Hefur það komið inn á borð ríkisstjórnar hverjir það eru sem fá þessa aukaskammta af bóluefni? Það var ein manneskja sem sagði við mig um daginn: Ég var kölluð inn, ég átti að fá bólusetningu og ég hef ekki hugmynd um hvers vegna, ég var ekki í neinum forgangshópi. Hún fékk aukaskammt.

Herra forseti. Ég gæti talið ýmislegt upp, m.a. úrbætur til handa tekjulægstu örorkulífeyrisþegunum, hvernig við höfum dregið úr skerðingum, hvort við höfum lækkað skatta, sérstaklega á tekjulægstu hópa, dregið úr kostnaði í heilbrigðiskerfinu, aukið stuðning við félagslegt húsnæði sem og tekið upp nýjan lánaflokk fyrir þau sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Allt miðar þetta að því að koma betur til móts við hina tekjulægri hópa. Tvennt sem hv. þingmaður segir sem ég held að ég verði líka að fá að svara: Hv. þingmaður sagði að við hefðum ekki hlustað á sérfræðingana í landamærunum. Það er bara ekki rétt. Kerfið sem við erum með á landamærum er í takt við ráðleggingar sérfræðinga. Sú ákvörðun á sínum tíma að taka upp einfalda skimun - í takt við ráðleggingar sérfræðinga. Sú ákvörðun að horfa til grænna svæða á þeim tíma - í takt við ráðleggingar sérfræðinga. Sú ákvörðun 19. ágúst að taka upp tvöfalda skimun og sóttkví á milli - í takt við ráðleggingar sérfræðinga. Krafa um neikvæð PCR-próf - í takt við ráðleggingar sérfræðinga. Það gengur ekki að halda einhverju fram ef það stenst enga skoðun og þetta stenst enga skoðun. Að lokum, herra forseti: 

Herra forseti. Upplýsingar eru verðmæti. Heilu stórfyrirtækin vinna einungis að því að afla upplýsinga og miðla þeim. Það eru náin tengsl milli upplýsinga, þekkingar og valds. Ef allt er vitað um einstaklinga, hópa eða jafnvel heilu ríkin er auðveldara að hafa stjórn á þeim eða hafa áhrif á þau. Þegar kemur að upplýsingum eru hagsmunir af misjöfnum toga. Hagsmunir geta komið sér vel fyrir almenning og hagsmunir geta verið ógn við öryggi ríkisins. Upplýsingarnar geta í einhverjum tilfellum ráðið úrslitum um framtíð ríkja og þjóða, ýmis tryggt eða ógnað þjóðaröryggi. Það er mikilvægt að styrkja regluverk hér á landi um upplýsingaöflun og miðlun upplýsinga. Það er ekki síður mikilvægt að vera vel meðvituð um hverjir eiga fyrirtækin sem safna upplýsingum. Hvar liggja t.d. mörkin á milli upplýsingaöflunar og njósna? Hvernig eru njósnir skilgreindar? Eru þær leyfilegar í einhverjum tilfellum? Hvenær er farið yfir strikið og hver eru viðurlögin? Hér á landi eru lög um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, nr. 34/1991. Þau eru komin til ára sinna og hafa ekki verið uppfærð lengi. Þau taka mið af hefðbundnu atvinnugreinunum á Íslandi, orkunni, fiskinum og fasteignum. Á síðustu árum hefur spenna í heiminum aukist, eins og við þekkjum, og tæknibyltingin á sér svo sannarlega stað þar sem bæði tækni og upplýsingar verða sífellt mikilvægari. Lögin hafa engu að síður ekki verið uppfærð. Því sæta viðskipti með tæknifyrirtæki sem geta verið nauðsynleg fyrir öryggi Íslendinga eða fyrirtæki sem búa yfir gríðarlegu magni af upplýsingum, t.d. um Íslendinga, ekki skoðun eða takmörkunum. Ég vil því spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort ekki sé nauðsynlegt og hvort unnið sé að því að endurskoða lögin um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, ekki síst í ljósi þess sem ég nefndi hér.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég veit ekki betur en að þessi lög heyri ekki undir dómsmálaráðuneytið heldur einmitt atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra sem fer með þessi lög, málefnasviðið heyrir undir hana samkvæmt forsetaúrskurði. Hér er auðvitað farið yfir ýmislegt mikilvægt varðandi upplýsingaöflun í takt við njósnir og hvar þetta er geymt og annað. En af því að hv. þingmaður spyr sérstaklega um þessi lög þá verð ég nú að beina því til annars ráðherra þar sem málefnasvið dómsmálaráðuneytisins nær ekki yfir þessa löggjöf.

Herra forseti. Þetta svar hæstv. ráðherra er náttúrlega alveg með ólíkindum. Hefur hæstv. ráðherra enga skoðun á því að þetta mál sé þjóðaröryggismál? Þá hlýtur hæstv. ráðherra að hafa skoðun á því hvort ekki sé nauðsynlegt að endurskoða lögin þó svo að þau heyri ekki beint undir ráðherra. Ég verð að segja það, herra forseti, að þetta svar kemur mér algjörlega í opna skjöldu, ég verð bara að segja alveg eins og er. Kannski er það vísbending um að þessi mál séu bara alls ekki í nógu góðu lagi hjá okkur. Við höfum fengið fréttir af því og sáum það t.d. í mars að erlendur framtakssjóður keypti meiri hluta hlutafjár í stóru fyrirtæki á Íslandi sem safnar upplýsingum um Íslendinga og fyrirtækið safnar gríðarlega miklum upplýsingum. Við sjáum að erlendir aðilar eru að safna hér upplýsingum og það hlýtur að vera þjóðaröryggismál. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, fyrst hún svaraði algjörlega út í hött í fyrra andsvari: 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi spurt hvort það væri til skoðunar hjá dómsmálaráðherra að skoða þessa löggjöf. Þess vegna svaraði ég því til að það væri ekki til skoðunar hjá dómsmálaráðherra þar sem þessi löggjöf heyrir ekki undir dómsmálaráðherra. Varðandi þessa löggjöf þá er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta er partur af þjóðaröryggismálum og verið er að vinna heildstæða stefnumótun er varðar alla þá löggjöf sem kemur til skoðunar þegar gæta þarf að þjóðaröryggi, hvað er í eigu erlendra aðila og hvað ekki og hversu vel ríkið þarf að standa sig í því að halda upplýsingum á sínu borði, eins og hv. þingmaður kemur inn á. Ég treysti því vel að það sé til skoðunar hjá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu ef eitthvað er í þessum lögum sem gæta þarf sérstaklega að. En ný lög og stefna um þjóðaröryggisráð er auðvitað gríðarlega mikilvægt tæki til að hafa heildarsýn yfir öll þessi mál.

Forseti. Nú þegar fjórða bylgja faraldursins virðist vera að skella á okkur hérna innan lands eru aðeins 11 dagar þar til liðkað verður fyrir komu ferðamanna til landsins með litakóðunarkerfi ríkisstjórnarinnar, sem sett er fram í óþökk sóttvarnayfirvalda. Það mun að óbreyttu taka gildi 1. maí. Þá munu ferðamenn frá svokölluðum grænum löndum, já og appelsínugulum líka, sleppa við sóttkví á landamærum. Ef þeir skila PCR-vottorði á brottfararstað fara þeir í eina skimun við komu til landsins en sleppa við sóttkvína. Forsætisráðherra hefur áður sagt að þetta kerfi taki mið af stöðu faraldursins hverju sinni, sem er gott. Áhættan af ferðamönnum frá grænum löndum sé lítil, segir hún, græni liturinn sé eins konar heilbrigðisvottorð. Því spyr ég: Hvernig ætla stjórnvöld að tryggja að fólk hafi aðeins haft viðkomu í grænum löndum og appelsínugulum en ekki rauðum löndum einhvern tímann á undan? Fólk gefur rangar upplýsingar um það, rétt eins og það brýtur sóttkví. Nú vitum við að tilraunin með PCR-vottorðin var að gefið væri út PCR-vottorð á brottfararstað, maður flygi til landsins, færi sóttkví í fimm daga og skimun. Það átti mögulega sleppa þessari sóttkví og skimun ef þetta myndi reynast vel, en staðreyndin er sú að 6% skila sér ekki, standa ekki við þetta, brjóta sóttkvína. Þess vegna fáum við aftur þessi smit. Hvernig er hægt að standa við það ferli sem byggir á þeim forsendum sem hafa gjörbreytst núna? Við vitum að þær hafa breyst. Reynsla ríkja um allan heim sýnir okkur að hægt er að vernda líf og heilsu fólks og efnahag ríkisins, lífsviðurværi heimilanna, með því að setja tilteknar takmarkanir á frelsi fólks. Valið sem okkur virðist standa til boða er að setja harðari takmarkanir á landamærum eða harðari takmarkanir innan lands. Besta leiðin til að standa vörð um eðlilegt líf og eiga möguleika á ferðasumri innan lands er að herða takmarkanir á landamærunum. Þetta er það sem er á vogarskálunum; borgararéttindi fólks innan lands, réttindi fólks til að eiga eðlilegt líf og raunverulegt íslenskt ferðasumar hjá Íslendingum. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir og mér finnst hann vera að ræða tvennt í sinni fyrirspurn. Annars vegar er það það sem við höfum komið að áður í þessum fyrirspurnatíma sem eru brot á sóttkví. Ég held að litakóðunarkerfi hafi í raun og veru ekkert með það að gera. Eins og staðan er núna eiga allir að fara í fimm daga sóttkví nema þau sem koma frá Grænlandi. Þau eru undanþegin aðgerðum því að þau eru metin koma frá lágáhættusvæði af okkar sóttvarnalækni. Það er auðvitað flókið mál að eiga við þetta því að langflestir virða reglurnar og halda sóttkví. Það er mjög mikilvægt að stjórnvöld finni leið til að ná utan um þau sem brjóta sóttkví, halda ekki reglurnar og valda ómældum skaða með framferði sínu, án þess endilega að það bitni á öllum hinum sem eru að gera sitt besta og fylgja reglunum. Þetta er úrlausnarefni sem við stöndum frammi fyrir og erum að vinna að leiðum til að nálgast, m.a. með því sem ákveðið var að gera í kjölfar þess að reglugerðin var dæmd ólögmæt og tekið upp hertara eftirlit, en þar kunna fleiri leiðir að koma til greina, eins og ég nefndi áðan hvað varðar hugsanlegar auknar lagaheimildir. Síðan er það litakóðunarkerfið sem hefur valdið töluverðri umræðu. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að þegar við ræddum um að við vildum reyna að fara inn í slíkt kerfi með vorinu hékk það að sjálfsögðu í fyrsta lagi á stöðu faraldursins hér heima og erlendis, í öðru lagi á útfærslunni og þar þarf að skoða hvernig okkar áhættumat rímar við þetta litakóðunarkerfi. Það eru líka vandamál sem felast í því að þar geta breytingarnar orðið mjög hraðar og gerst fyrirvaralítið, lítum bara á Ísland sem var grænt en er hætt að vera grænt.  
             Í þriðja lagi er það sú ánægjulega breyting sem við sjáum, þ.e. að fólk með vottorð sem hingað er að koma og fer í gegnum einfalda skimun var 

Forseti. Það er tvennt, en ég er aðallega að fókusera á litakóðunarkerfið. Það er annars vegar þetta með að herða sóttvarnirnar, sem virðist þurfa að gera af því að það er ekki nóg að vera með þá leið sem farið var af stað með, með PCR-vottorðið á brottfararstað, umfram það sem var, þ.e. þessa skimun, fimm daga sóttkví og skimun. En það virðist ekki vera nóg. Þá hugsa ég: Hvers vegna er þá verið að klippa af seinni skimun innan lands og líka sóttkvína fyrir þá sem koma frá grænum og appelsínugulum löndum? Þarna er ekki bara verið að herða sóttvarnir, það er verið að fjarlægja sóttkvína hjá þeim aðilum sem koma frá grænum eða appelsínugulum löndum. Ég veit hvers vegna farið var af stað með þetta. Það var þannig að gefið var út PCR-vottorð á brottfararstað til að meta síðan hvort hægt væri að fara þessa leið með litakóðunarkerfið, að afnema síðari skimun innan lands og sóttkvína fyrir suma hópa. En staðreyndin er sú að það virkar ekki og þar af leiðandi getum við ekki haldið áfram með kerfi sem var grundvallað á því að það myndi virka og duga fyrir sóttvarnir. Það þarf að fresta því. Ég get ekki séð annað en að það þurfi að fresta því, því að annars þarf að vera með hertar aðgerðir innan lands. Það er það sem er á vogarskálunum. Það er það sem ég er að spyrja um.

Herra forseti. Ég vil segja það að hluti af því sem við höfum verið að vinna að er okkar eigin útfærsla. Mjög mikilvægt er að við leggjum sjálfstætt áhættumat á litgreininguna sem birtist í litakóðunarkerfi Evrópusambandsins. Það höfum við gert og ég nefndi Grænland áðan sem dæmi um það. Annað sem skiptir máli í þessari útfærslu er auðvitað að draga lærdóm af gögnunum. Það er áhyggjuefni að við erum að sjá tilfelli þar sem fólk greinist í raun og veru neikvætt í fyrra PCR-prófi, neikvætt á landamærum við fyrri skimun og jákvætt í síðari skimun og brýtur svo jafnvel reglur um sóttkví í millitíðinni þó að þær séu í gildi eins og við höfum töluvert rætt í þessum fyrirspurnatíma. Það sem ég get sagt hv. þingmanni heiðarlega er að við erum að fara yfir þessi mál og reiknum með að lenda þeim í þessari viku Við höfum skýra sýn á það hvernig við ætlum að halda áfram og ég get alveg fullvissað hv. þingmann um að þar erum við fyrst og fremst að horfa til reynslunnar sem við höfum aflað okkur og 

Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lýstum við áhyggjum af því að litið væri til raflínunefndanna sem fordæmisgefandi í öðrum stærri skipulagsákvörðunum. Það atriði verður skoðað betur þegar málið verður tekið inn í umhverfis- og samgöngunefnd milli 2. og 3. umr. Í ljósi þess hef ég ákveðið að draga til baka breytingartillögu sem ég lagði fram við 2. umr. um þetta mál.

Herra forseti. Ég er ekki með á nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli. Það kemur til af einni ástæðu sem er ákvæði um svokallaða raflínunefnd. Þar er ráðherra heimilað, að beiðni framkvæmdaraðila flutningskerfis raforku, að skipa sérstaka raflínunefnd sem hefur það hlutverk að undirbúa, kynna og samþykkja raflínuskipulag fyrir framkvæmdir í flutningskerfi raforku sem nær til tveggja eða fleiri sveitarfélaga og veita framkvæmdaleyfi fyrir henni. Tekur raflínunefndin þannig sameiginlega skipulagsákvörðun þvert á sveitarfélagamörk. Ég tel að hér sé skapað hættulegt fordæmi hvað varðar sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga sem fara með skipulagsvald, hvert á sínu svæði. Að auki get ég hreinlega ekki séð að þetta nýja fyrirkomulag muni leysa þann vanda sem því er ætlað að leysa. Á tíðum finnst mér ríkisvaldið vera að seilast æ meira í sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna. Ég er alfarið andvígur því. Því mun ég ekki greiða atkvæði í þessu máli.

Forseti. Hv. þm. Andrés Ingi Jónsson kom svo sem inn á það sem ég ætlaði að vekja athygli á, þ.e. að við 2. umr. var kallað eftir því að málið færi til nefndar milli 2. og 3. umr. Ég tók heils hugar undir það í ræðu minni og vildi bara vekja athygli á því að hægt væri að setjast yfir málið aftur þar. Skoðun mín er sú að í nefndaráliti hv. meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar séu vel hnýttir hnútar um að þetta sé ekki á nokkurn hátt fordæmisgefandi heldur sé aðeins verið að bregðast við ástandinu sem upp kom. Við skulum muna af hverju við fórum af stað með þetta. Það var vegna óveðursins og eingöngu vegna óveðursins sem við ákváðum að stíga þessi skref. En það verður sest yfir þetta, eins og fleiri atriði þarna, í umhverfis- og samgöngunefnd á milli umræðna.

Hæstv. forseti. Við ræddum þetta frumvarp í þinginu í síðustu viku; miðvikudag og fimmtudag. Ég vil fagna frumvarpinu sem hér er komið fram. Það er, eins og komið hefur fram, upprunalega viðbragð við aðventustorminum í desember 2019 og átakshópnum sem lagði til fjölmargar tillögur í öryggisátt í framhaldi af því veðri. Hér er verið að styrkja meðferð raforkumála og hvernig við leggjum línur, eitt framkvæmdaleyfi á línulögn. Ég vil ítreka, fyrst frumvarpið fer aftur inn í hv. umhverfis- og samgöngunefnd á milli umræðna, að þetta sé þá skoðað, að skilningur manna sé, eins og kemur fram í frumvarpinu, að þetta eigi við um flutningskerfi raforku Landsnets þannig að ákvæðið eigi bæði við um byggðalínuhringinn, sem er meginflutningskerfið, og síðan landshlutakerfið, einstakar línur út frá byggðalínunni sem eru á hendi Landsnets, sérstaklega þær sem fóru illa í óveðrinu í desember 2019, þannig að það komi skýrt fram 

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni mál sem er til bóta og munum við í mínum þingflokki greiða atkvæði með því. Á fyrri stigum óskaði ég samt sem áður eftir því að frumvarpið yrði tekið inn til nefndar til umræðu af því að það eru atriði sem eru óljós og við hefðum viljað fá frekari útlistingu á. Svo langt sem það nær í mínum skilningi er þetta ágætisfrumvarp en ég hefði þurft að fá betri útskýringar á ýmsum hlutum þar sem orðalag er loðið í frumvarpinu. Þess vegna óskaði ég eftir því að það yrði tekið til nefndar á milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Við Miðflokksmenn styðjum þá viðleitni um minnihlutavernd sem frumvarp um lax og silung snýst aðallega um. Ég óskaði þó eftir að frumvarpið yrði tekið fyrir milli umræðna, einkum vegna ákvæða 3. gr. sem sýnast veikja verulega hæfiskröfur til nefndarmanna í matsnefnd. Sjáum við ekki tilefni til slíks í nefnd sem fjallar um málefni veiðifélaga þar sem aðild er áskilin að lögum og því nauðsynlegt að gæta að réttaröryggi í hvívetna. Lögðum við fulltrúar Miðflokksins fram breytingartillögu þess efnis að a-liður 3. gr. félli brott. Herra forseti. Ég tel mig hafa ástæðu til að ætla að möguleiki sé á að nefndin geti náð samkomulagi um þetta atriði og kalla því umrædda breytingartillögu aftur til 3. umr. Munum við því ekki greiða atkvæði um 3. gr. og heldur ekki 5. gr. sem við teljum þurfa að ræða nánar. Að öðru leyti styðjum við frumvarpið.

Herra forseti. Það er eitt af einkennum hægri stjórna að ráðast að eftirlitsstofnunum og veikja þá aðila sem standa vörð um almannahag. Núverandi ríkisstjórn er þar engin undantekning. Áður en kórónuveiran skall á var hún búin að gera Fjármálaeftirlitið að deild í Seðlabankanum og í kjölfarið var tekið til við að veikja Samkeppniseftirlitið. Við þingmenn Samfylkingarinnar mótmæltum hvoru tveggja og náðum fram umbótum þó að eftir standi breytingar sem ástæða er til að hafa áhyggjur af og þarfnast endurmats hið fyrsta. Minni hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd gerði alvarlegar athugasemdir við að of naumur tími hefði verið gefinn til að semja frumvarpið um Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið og taldi óásættanlegt að stjórnarmeirihlutinn kastaði til höndunum þegar smíða ætti umgjörð um eina af okkar mikilvægustu og valdamestu stofnunum. Í umsögn Seðlabankans og á nefndarfundum kom ítrekað fram að naumur tími hefði verið gefinn til smíði frumvarpsins og þurft hefði meiri tíma til að skoða breytingarnar ofan í kjölinn. Öll vandamál sem upp gætu komið hefði þurft að greina og meta og velta við hverjum steini. Verður sjálfstæður Seðlabanki með allt fjármálaeftirlitið sterkara til að takast á við framtíðaráföll? Þeirri spurningu var ekki svarað en minni hlutinn efaðist stórlega um það og lagði til aðrar og öruggari leiðir. Sú sem hér stendur hafði áhyggjur af því að þegar Seðlabankinn væri kominn með viðskiptaháttaeftirlit og eftirlit með einstaka fyrirtækjum í gegnum Fjármálaeftirlitið, þá sem deild í Seðlabankanum, gæti það ógnað orðspori Seðlabankans. Rökin eru þessi: Við þurfum ekki annað en að horfa til þess þegar Seðlabankinn fór með gjaldeyriseftirlitið og síðan deilurnar á milli Samherja og seðlabankastjóra. Allt sem skaðar seðlabankastjórann sjálfan skaðar Seðlabankann því að það skiptir auðvitað öllu máli að við höfum traust á Seðlabankanum og ekki síst þegar hann er orðinn svo stór eins og hann er nú orðinn með þeim breytingum sem ríkisstjórnin hefur gert. Minni hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd og hér í þinginu náði fram breytingum og fyrir tilstilli okkar mun á fimm ára fresti verða gerð úttekt á því hvernig Seðlabanka Íslands hefur tekist að uppfylla markmið um stöðugt verðlag, fjármálastöðugleika og framkvæmd fjármálaeftirlitsins. Jafnframt skal litið til annarra þátta í starfsemi bankans, svo sem skipulags, verkaskiptingar og valdsviðs. En þetta var um Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið. Þá er það Samkeppniseftirlitið. Sagan sýnir að sterkt og virkt samkeppniseftirlit er nauðsynleg forsenda fyrir samkeppnishæfu atvinnulífi og neytendavernd. Á fámennum og litlum markaði þarf að feta stíginn milli stærðarhagkvæmni og virkrar samkeppni. Flestir markaðir leita í fákeppni og það kallar á öflugt og skilvirkt samkeppniseftirlit þegar þannig háttar til að við erum í litlu kerfi eins og hér á Íslandi. Breytingarnar sem lagðar voru til með frumvarpinu í upphafi báru sannarlega með sér að hagsmunum neytenda hefði ekki verið gefinn nægur gaumur og hið sama átti við um stöðu og vernd minni aðila á markaði. En minni hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd og hér í þinginu kom með andófi sínu í veg fyrir að alvarlegustu breytingartillögurnar í frumvarpinu um Samkeppniseftirlitið næðu fram að ganga. En þrátt fyrir það stóðu eftir breytingar sem stuðla að því að stórir samrunar eru ekki tilkynningarskyldir og mér finnst, herra forseti, það afar slæm breyting og veiking á samkeppniseftirlitinu, einkum í ljósi þess ástands sem nú er á vinnumarkaði með mörg lítil ferðaþjónustufyrirtæki sem munu ekki treysta sér til að fara í gang á ný; það eru merki um að stórir aðilar séu að sölsa undir sig mörg lítil fyrirtæki og stuðla þannig að fákeppni í ferðaþjónustu. En áfram hélt stjórnarmeirihlutinn í þeirri viðleitni sinni að draga tennurnar úr eftirlitsstofnunum. Þarna var Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið komið. Samkeppniseftirlitið, búið að veikja það. Og þá var tekið til við að veikja Neytendastofu. Neytendastofa var gerð að örstofnun. Frá henni voru flutt verkefni og gefin óljós skilaboð í greinargerð frumvarpsins um að leggja eigi Neytendastofu að fullu niður. Það fór engin vönduð rannsókn eða greining fram í neytendamálum eða verkefnum Neytendastofu áður en frumvarpið var lagt fram og engin hlutlaus úttekt var gerð á starfsemi Neytendastofu eða flutningi verkefna. Íslenskir neytendur hafa löngum verið í veikri stöðu vegna yfirburðastöðu framleiðenda og seljenda vöru og þjónustu og væri full ástæða til að styrkja stöðu neytenda í stað þess að veikja hana eins og gert var með frumvarpinu um Neytendastofu. Hin norrænu ríkin eru með öfluga neytendavernd og mættu stjórnvöld líta þangað eftir fyrirmyndum og skoða vel kosti og galla embættis umboðsmanns neytenda sem hefði valdheimildir. Neytendaréttarsvið gæti verið undir slíku embætti, svo að dæmi sé tekið, en það svið er það eina sem eftir stendur sem verkefni Neytendastofu. Lögin sem samþykkt voru 16. mars verða til þess m.a. að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun mun sinna verkefnum sem eru mörg stór og ólík og með þeim lítil samlegð. Stofnunin veitir húsnæðislán, hefur umsjón með framkvæmd löggildingareftirlits með mælitækjum fyrirtækja og hefur eftirlit með leikföngum og snuðum, svo dæmi séu tekin. Stefna stjórnvalda virðist vera að skera niður fjármuni til neytendamála og fækka stofnunum, allt í nafni hagræðingar. Tilfærslunum fylgir augljós hætta á að neytendamálin tvístrist um kerfið og eftirlitið minnki með tilheyrandi skaða fyrir neytendur. Forseti. Þetta var sem sagt Fjármálaeftirlitið, Samkeppniseftirlitið og Neytendastofa, það er komið með lögum. Nú erum við að ræða í 3. umr. um að draga tennurnar úr skattrannsóknarstjóra. Það á sem sagt, með því frumvarpi sem við ræðum hér, að leggja embætti skattrannsóknarstjóra niður sem sjálfstæða stofnun og gera skattrannsóknir að deild hjá Skattinum. Til að vinna gegn skattundanskotum höfum við í Samfylkingunni talað fyrir eflingu skattrannsókna og auknu sjálfstæði skattrannsóknarstjóra. Slíkt myndi skila sér margfalt til baka í auknum skatttekjum. Þegar stór og flókin mál koma upp, líkt og rannsókn á Panama-skjölunum og fjárfestingarleið Seðlabankans, hefur embættið liðið fyrir fjárskort og manneklu. Ein leið til að halda embætti niðri er fjársvelti. Önnur leið er hreinlega að leggja embættið niður eins og núverandi ríkisstjórn vill gera. Með frumvarpinu eru einnig lagðar til breytingar í þá veru að sekta í stað þess að ákæra í fleiri málum. Með því er verið að milda til muna mat á alvarleika brota og gera refsilaus brot gegn skattalögum sem nú sæta refsingum. Rökin virðast vera að afkastageta hjá ákæruvaldi sé ekki nægileg en þau rök, forseti, geta ekki dugað fyrir slíkum breytingum. Ég er hissa á stjórnarflokkunum að þeir skuli taka slík rök gild í þessum stóra málaflokki. Ég gagnrýni óskýrleika frumvarpsins og að lykilspurningum um hver eigi að rannsaka alvarleg mál sé ekki svarað. Spurningar vakna um hvort ætlunin sé að hverfa frá gildandi fyrirkomulagi þar sem eiginleg rannsókn fer fram hjá skattrannsóknarstjóra og fela hana héraðssaksóknara eða hvort ráðgert sé að hin eiginlega rannsókn verði áfram framkvæmd hjá skattrannsóknarstjóra en undir stjórn eða að beiðni héraðssaksóknara. Óskýrleiki er um viðmið þegar meta á alvarleika mála. Ef miða á við fjárhæð þarf að hafa í huga að þær taka í flestum tilfellum breytingum við rannsókn. Mál sem í byrjun varða lágar upphæðir geta farið að snúast um háar upphæðir og öfugt eftir því hvernig rannsókn vindur fram. Þannig gæti mál flækst á milli embætta með tilheyrandi tvíverknaði, kostnaði og óskilvirkni ef frumvarpið verður samþykkt. Lagt er upp með að ákvörðunarvald í vafamálum, um hvort tilvik heyri undir skattrannsókn eða skatteftirlit, verði í höndum ríkisskattstjóra en ekki skattrannsóknarstjóra. Skattrannsóknarstjóri bendir á að þarna sé um grundvallaratriði að ræða og forsendur þess sjálfstæðis sem byggt hefur verið undir og tryggt um áratugaskeið. Takmörkun á sjálfstæði embættisins felst einnig í því að starfsemin verði háð ákvörðun ríkisskattstjóra um fjárframlög, mannaráðningar og öll umsvif. Einnig mun ríkisskattstjóri skipa skattrannsóknarstjóra en ekki ráðherra líkt og nú er og Alþingi, sem fer með fjárveitingavaldið, á erfiðara með að hafa eftirlit með því hvort nægum fjármunum sé veitt til rannsókna á alvarlegum skattalagabrotum. Öll brot gegn skattalögum, óháð alvarleika þeirra, eru nú rannsökuð af sama aðila, þ.e. skattrannsóknarstjóra. Þannig er tryggt að eins sé tekið á öllum meintum brotum og samræmis og jafnræðis gætt við rannsókn og beitingu rannsóknarúrræða. Markmið skattrannsóknar er tvíþætt, annars vegar er hún grundvöllur að endurákvörðun skatta og hins vegar refsimeðferð. Því á sér stað samvinna um mál er varða skattkerfið annars vegar og refsivörslukerfið hins vegar. Þess má geta að sömu atvik og til rannsóknar hafa verið við skattrannsókn kunna að koma til endurtekinnar rannsóknar hjá héraðssaksóknara í öðru samhengi. Á það t.d. við þegar peningaþvætti er talið hafa átt sér stað samhliða skattalagabrotum. Rannsókn peningaþvættismála heyrir alfarið undir héraðssaksóknara. Í Svíþjóð er komið í veg fyrir slíkan tvíverknað með því að veita skattyfirvöldum heimild til rannsóknar peningaþvættis. Líta ætti til Svíþjóðar hvað þetta varðar. Í meira en aldarfjórðung hefur reglulega verið vakin athygli á nauðsyn þess að uppræta augljósan tvíverknað í rannsókn á skattsvikum og efnahagsbrotum og útgáfu ákæra á því sviði, jafnt í þingmálum sem og mörgum skýrslum og greiningum. Fyrirkomulagið hér á landi er seinvirkt og það er kostnaðarsamt og hvorki hinu opinbera né sakborningum í hag. Með löngum málsmeðferðartíma vex auk þess hættan á að réttarspjöll verði sem leiðir til mildari dóma en ella eða jafnvel sýknu eins og dæmi eru um. En í stað þess að sameina embætti skattrannsóknarstjóra og ríkisskattstjóra væri mun árangursríkara og skilvirkara í alvarlegum skattalagabrotum að efla skattrannsóknir og veita skattrannsóknarstjóra ákæruvald í þeim málum sem embættið rannsakar. Þannig mætti koma í veg fyrir tvíverknað, stuðla að styttri málsmeðferðartíma og skapa um leið betri samfellu í rannsókn alvarlegra skattalagabrota. Sakamál vegna skattalagabrota krefjast sérþekkingar og sérhæfingar, bæði hvað varðar rannsóknir og saksókn. Það stuðlar að skilvirkni að einn og sami aðilinn annist hvort tveggja. Slík tilhögun er þekkt í öðrum löndum og þar á meðal í Þýskalandi. Ógjörningur er að koma auga á hvernig hagur almennings er varinn með því að draga tennurnar úr skattrannsóknum hér á landi. Til hvers, forseti? Hver er það sem græðir á þessu ráðslagi? Síðar í dag mun ég mæla fyrir frumvarpi mínu um að veita skattrannsóknarstjóra ákæruvald. Það mál hefur legið hér í þinginu og ekki komist á dagskrá. Ég mun mæla fyrir því vegna þess að ekki er búið að greiða atkvæði um það mál sem við ræðum hér til að það standi skýrt í þingtíðindum og komi mögulega til umræðu hér á Alþingi, annars vegar það að leggja niður embættið og hins vegar, það sem við í Samfylkingunni viljum gera, efla embættið.

Frú forseti. Ég missti því miður af 2. umr. um þetta mál og ætla því að reyna að taka saman það sem ég hef um það að segja á þeim tíma sem gefst núna. Svo við byrjum á jákvæðu hliðunum þá snýst þetta mál að einhverju leyti, alla vega að nafninu til, um að koma í veg fyrir tvöfalda refsingu. Það er ágætismarkmið og allir geta verið sammála um að það er hið besta mál. Ef málið snerist bara um þetta þá væri kannski ekkert tilefni til þess að ræða það neitt frekar í 3. umr. Undir eðlilegum kringumstæðum í réttarríki er eðlilegt að ekki sé viðhöfð tvöföld refsing en höfum samt í huga að tvöföld refsing er ekki alveg það sama og það að rannsókn á stöku máli eigi sér stað innan einnar stofnunar og færist svo til annarrar þegar á líður. Það er ekki tvöföld refsing, það er ekki einu sinni tvöföld rannsókn heldur er það yfirflutningur eftir því sem eðli máls breytist. Gagnrýni mín á þetta frumvarp snýst því aðallega um tvennt: Annars vegar að rökstuðningur fyrir þeirri aðgerð að leggja niður skattrannsóknarstjóraembættið og búa til deild sem gegnir einhverjum sambærilegum hlutverkum innan skattstjóraembættisins er ekki nægilega sterkur, og hins vegar að líkur eru til þess að þetta dragi úr getu stofnana ríkisins til að rannsaka skattalagabrot og þá kannski aðallega þau sem stærri eru. Það má taka það fram að skattalagabrot eru mjög mörg í flestum ríkjum, en flest eru þau smá og yfirleitt hægt að leysa þau með tiltölulega einföldum hætti. En þau brot sem eru stærri og flóknari eru þau sem yfirleitt er erfitt að elta uppi og vinna úr. Fyrir vikið er það ekki óalgengt að þeir sem standa í stærri skattalagabrotum komist hreinlega upp með það. Meira að segja er til einhver lína, einhver punktur, þar sem það fer hreinlega að borga sig fyrir fólk að taka áhættuna á stóru broti, sé það með nægilega flókið net fyrirtækja og álíka á bak við sig, sér í lagi ef það fer yfir landamæri. Ég ætla kannski að tala aðeins meira um þann þátt á eftir. Tölum aðeins um rökin fyrst. Rökin sem veitt eru fyrir því að gera þetta eru skilvirkni og sparnaður, en á sama tíma á það að skila einhvern veginn meiri og betri getu hjá sameinaðri stofnun. Hægt er að taka undir það að einhvers konar samvinnukraftur verður til þegar fólk vinnur innan sömu stofnunar, en ég veit ekki til þess að það sé endilega erfitt fyrir fólk að eiga samskipti þvert á stofnanir. Meira að segja er það mjög algengt í stofnanaverki ríkisins að stofnunum sé beinlínis gert að eiga mikla og nána samvinnu. Hugsanlega hefði verið hægt að leysa úr þeim þætti þannig. Hvað sparast þá? Hver er sparnaðurinn? Er það yfirbygging? Jú, kannski, að einhverju leyti. En væri þá ekki hægt að t.d. sameina launadeildir og eitthvað álíka, minnka yfirbyggingu með þannig tilfærslum og aukinni samvinnu? Er verið að spara húsaleigu? Ja, kannski, kannski ekki. En rökin um skilvirkni og sparnað geta í sjálfu sér ekki verið neitt rosalega sterk nema um sé að ræða einhvers konar starfsmannasparnað og þá er ekki hægt að segja nema að mjög takmörkuðu leyti að það verði meiri geta til staðar. Það er öllum augljóst að það að fækka fólki hefur áhrif á hvað er hægt komast yfir mikið af verkefnum. Þeim verkefnum fækkar nema töluverð sjálfvirknivæðing komi á móti. Reyndar er það alveg sérkapítuli og alveg þess virði að ræða hversu gott skattkerfið okkar er varðandi tölvutækni og sjálfvirknivæðingu og hvað vantar mikið upp á til að hægt sé að greina augljós skattundanskot með einhvers konar tölvugreiningaraðferðum. En hitt í þessu máli er að þetta er hluti af niðurlagningarmynstri sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir. Eins og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir fór yfir í ræðu sinni rétt áðan þá er búið að leggja niður þó nokkrar stofnanir og búið að veikja margar aðrar á þessu kjörtímabili. Það má nefna Nýsköpunarmiðstöð Íslands, sem kann ekki að hljóma eins og mikil eftirlitsstofnun í hugum margra, en það er samt þannig að hlutverk hennar í efnagreiningum og byggingarrannsóknum hafði töluvert vægi þar. Sömuleiðis má nefna Neytendastofu, sem hafði ákveðið eftirlitshlutverk gagnvart t.d. leikföngum. Það hefur verið fært undir Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, sem er kannski ekki sérhæfð í því. Það er búið að leggja niður Fjármálaeftirlitið sem sjálfstæða stofnun, búið að gera það að undirdeild undir Seðlabankanum með einhvers konar galdraaðgreiningu þar innan húss. Þetta fyrirkomulag á eftir að sanna sig. Margt af því sem varað hefur verið við í öllum þessum niðurlagningum eða sameiningum hafa menn annaðhvort ekki fengið tíma til að skoða eða að það hefur reynst illa. Í svona deilum snýst þetta kannski fyrst og fremst um spurninguna um hvort við eigum að vera með fáar og mjög stórar stofnanir sem eru í rauninni lítið sérhæfðar, ná yfir mjög breið málasvið, eða mjög margar litlar og kannski eftir því máttlausar stofnanir. Auðvitað er rétt svar einhvers staðar þar á milli. Það er auðvelt að segja: Færum bara öll skattalagabrot, sér í lagi þau stóru, undir héraðssaksóknara. En héraðssaksóknari er með mjög vítt málefnasvið á sinni könnu og ef ekki eykst stuðningur og styrking á héraðssaksóknaraembættinu sem fylgir þessu, sem það gerir ekki, herra forseti, er hætt við því að þetta verði bara enn einn málaflokkurinn sem er vanfjármagnaður og hefur ekki nægilega mikinn mannafla og fjármuni á bak við sig. Höfum í huga að komið hafa kvartanir frá héraðssaksóknaraembættinu um að það séu ekki nægilega miklir peningar til staðar til þess að rannsaka t.d. Samherjamálið nægilega vel. Það er áhyggjuefni, ekki síst þegar namibískum stjórnvöldum, sem hafa töluvert minna fjármagn milli handanna en íslensk stjórnvöld, virðist takast ágætlega að rannsaka það mál. Setjum þetta í samhengi við stærri línur. Aukin alþjóðavæðing á heimsvísu hefur gert það að verkum að ríki og löggæsla eru enn þá rosalega föst innan landamæra sinna meðan skattalagabrot og skattundanskot og hvers lags önnur kerfislæg misnotkun á gloppum í regluverki milli landa hefur aukist töluvert mikið. Það er orðið þannig að fyrirtæki starfa mjög oft á heimsvísu til að hagræða skattamálum hjá sér. Stundum er það á fullkomlega löglegan hátt og jafnvel á fullkomlega eðlilegan hátt ef þau eru með starfsemi í mörgum löndum, en þegar fyrirtæki eru komin með fyrirtæki og dótturfélög og jafnvel móðurfélög í skattaskjólum sem hafa beinlínis þann tilgang að komast hjá því að minnka skattskyldu hérlendis og jafnvel annars staðar þá er það orðið vandamál sem stofnanir þurfa að hafa burðargetu til að rannsaka. Nú eru um fimm ár frá því að Panama-skjölin voru birt. Panama-skjölin voru áhugavert verkefni. Ég vann að rannsókn þeirra í tæpt ár fyrir birtingu þeirra. Síðustu fimm ár hafi leitt það svolítið í ljós að víðast hvar í heiminum er lítil geta til að rannsaka þessi mál eða alla vega lítill áhugi. Það er ekki ólíklegt að þetta áhugaleysi og getuleysi fari saman. Ef stjórnvöld í - maður vill kannski ekki nefna einhver tiltekin lönd í þessu samhengi, en ef maður ímyndar sér stjórnvöld í einhverju af þeim fjölmörgum löndum sem fjallað var um í Panama-skjölunum þar sem var fjallað um valdamikla ráðamenn og þau hefðu kannski áhuga á því að verja hagsmuni þeirra valdamiklu ráðamanna fram yfir t.d. hagsmuni almennings, þá væri eitt augljóst og eðlilegt skref til þess að verja þá afleitu hagsmuni að leggja t.d. niður embættið sem hefur með rannsókn slíkra skattalagabrota að gera. Það væri bara rosalega fín leið, sérstaklega ef verkefnunum yrði að nafninu til mokað yfir í aðra stofnun sem á jú að einhverju leyti að fara með rannsókn slíkra mála en hefur sannarlega ekki nægilega fjármuni eða burði til að ná yfir allt sem henni er gert að ná yfir, jafnvel þó að hún hafi fullan og góðan ásetning um að gera það. Þetta mynstur er skaðlegt. Við vitum að það er skaðlegt. Það eru dæmi hér á landi um að það hafi verið skaðlegt. Það eru dæmi erlendis frá um að þetta hafi verið skaðlegt. Það er búið að skrifa heilar bækur um það hvað það er mikill skaði að því að veikja eftirlitsgetu ríkja. Þegar við erum að setja lög þá verðum við að geta fylgt þeim eftir. Ef við fylgjum þeim ekki eftir þá eru þau í besta falli tilmæli. Það er út af þessu sem ég segi að rökstuðningurinn fyrir þessari aðgerð er ekki nægilega sterkur. Ef skilvirkni og sparnaðar og aukinn kraftur ætti að vera raunin þá hefðu fylgt þessu aðgerðir til að styrkja héraðssaksóknara, til að styrkja skattstjóraembættið. Það vantar. Það er einfaldlega þannig. Ég veit ekki hvað er hægt að segja meira um þetta annað en að ég er fyrir mitt leyti orðinn hundleiður á ótrúlega aumum tilraunum þessarar ríkisstjórnar til að veikja allt eftirlitskerfi ríkisins. Ég er orðinn hundleiður á allri þessari skemmdarverkastarfsemi sem er í gangi gagnvart stofnunum ríkisins og verði ekki farin önnur leið þá held ég að þetta eigi eftir að valda enn meiri skaða á næstum árum. En nú er kosningaár. Kannski er hægt að snúa af þessari afleitu braut.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þetta frumvarp er af tvennum toga, felur tvennt í sér, eins og hv. þingmaður kom að í upphafi máls síns. Annars vegar eru breytingar vegna tvöfaldrar refsingar sem eru viðbrögð við dómi Mannréttindadómstóls Evrópu og hins vegar breytingar á stofnanafyrirkomulagi og málsmeðferð skattalagabrota. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann taki ekki undir það með mér hvað það er ruglandi að þegar hv. stjórnarþingmenn mæla þessu máli bót þá leggi þeir svo mikla áherslu á að hér sé verið að koma í veg fyrir tvöföldu refsingarnar. Það er bara þannig að stofnanafyrirkomulagið hefur ekkert að gera með tvöfalda refsingu, ekki neitt. Það er sjálfstæð ákvörðun. Mér finnst eins og hv. stjórnarþingmenn leggi áherslu á viðbrögð við dómi Mannréttindadómstólsins til þess að menn séu ekki að gagnrýna stofnanabreytinguna of mikið. Ég vil bara spyrja hv. þingmann hvort hann taki ekki undir þetta með mér og hvort honum finnist það ekki vera gagnrýnivert að stjórnarliðar skuli beita þessum málflutningi.

Herra forseti. Það er fullkomlega auðvelt að taka undir þessi ummæli hv. þingmanns. Það er kannski líka athugunarvert að frumvarpið heitir tvöföld refsing. Þarna eru nú einhver fleiri orð, en það er ekkert í heiti frumvarpsins um að það snúist um að leggja niður stofnun. Maður hefði haldið að þegar verið er að ákveða heiti á frumvarp ættu stærstu áhrifapunktarnir að fylgja, það sem málið hefur mest áhrif á. Það er kannski minni háttar atriði í samhengi við það stóra, sem er, einmitt eins og hv. þingmaður segir, að verið er að skauta fram hjá því í umræðunni af hálfu meiri hlutans að þetta mál snýst í rauninni að mjög litlu leyti um að koma í veg fyrir tvöfalda refsingu en að mjög miklu leyti um að breyta stofnanafyrirkomulagi skattrannsókna. Svo maður segi nú eitthvað um þessa tvöföldu refsingu og setji það í samhengi þá er mjög áhugavert að lesa síðari umsögn héraðssaksóknara í þessu máli vegna þess að þar er einmitt varað við því að raska einhverju sem gæti breytt fyrirkomulagi þeirra mála sem eru í vinnslu. Ég hef reyndar ekki almennilega áttað mig á því hver lausnin þar er, önnur en sú að gera bara helst ekki neitt, alla vega í bili. Mér finnst alla vega ekki nógu skýrt að búið sé að koma til móts við þessar athugasemdir frá héraðssaksóknara, sem hljóta að vera ákveðið lykilatriði í þessari umræðu.

Herra forseti. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni líka inn á rannsókn á Panama-skjölunum. Við nutum þess vafasama heiðurs að eiga heimsmet í fjölda kennitalna í þeim en við áttum sannarlega ekki heimsmet í því að rannsaka skattalagabrotin. Það síðasta sem ég frétti af Panama-skjölunum var að enn stóðu um 200 mál órannsökuð og skattrannsóknarstjóri og Skatturinn höfðu ekki mannafla til að fara almennilega í gegnum þau. Það sama má segja um fjárfestingarleið Seðlabankans. Skattrannsóknarstjóri hafði ekki fjármuni og mannafla til að fara almennilega í gegnum það mál. Héraðssaksóknari hefur ekki mannskap, og hefur sagt það í fjölmiðlum, eða bjargir til þess að rannsaka hratt og vel Samherjaskjölin. Ég var að fletta fjármálaáætlun fyrir árin 2022–2026 og þar er líka yfirlit yfir árið 2021. Þar er hvergi gert ráð fyrir þessum breytingum. Það er ekki gert ráð fyrir því að styrkja eigi embættin, hvort sem það er héraðssaksóknari, skattrannsóknardeild innan Skattsins eða Skatturinn í heild. Ekki er gert ráð fyrir því að þessar breytingar muni kosta eitthvað. Síðan halda menn því fram hér að með þessum breytingum sé verið að styrkja skattrannsóknir á Íslandi. Það eru þvílík öfugmæli. Ég vil bara spyrja hv. þingmann hvort hann taki ekki undir það með mér.

Herra forseti. Það er kannski ágætt að ég taki það fram að þátttaka mín í rannsóknum á Panama-skjölunum sneri að ýmsum löndum, Rússlandi, Aserbaídsjan, Tékklandi, Úkraínu og fleirum, en ekki að Íslandi. Og það var svolítið áhugavert og kom mér á óvart daginn sem þetta var birt hversu margir Íslendingar voru í þessum skjölum, hversu útbreitt og víðfeðmt vandamálið væri í ekki stærra ríki en þessu. Flest málin sem komu upp á Íslandi voru vissulega töluvert smærri í sniðum en t.d. í Rússlandi eða Úkraínu þar sem fólk var með milljarða dollara á aflandsreikningum, hér á landi hljóðaði það stærsta sem ég veit um upp á nokkrar milljónir dollara. Brotin eru vissulega stærri erlendis og áhuginn á því að sporna við þeim kannski minni í löndum sem hafa vafasamari lýðræðishefð en Ísland, en það er kannski einmitt af þeirri ástæðu sem Ísland ætti að standa sig betur. Ég hef heyrt sömu tölu og hv. þingmaður, að um 200 mál standi út af. Ég get ekki staðfest það, ég hef ekki aðgang að betri gögnum, en ef það er tilfellið ætti umræðan einmitt helst að snúast um að styrkja þessar stofnanir, styrkja skattrannsóknarstjóraembættið, þannig að hægt sé að klára þessi mál. Nú er ég kannski að afhjúpa vanskilning minn á því hvernig þessum málum er háttað en ég ætlast svolítið til þess að Ísland sé hreinlega betra þegar kemur að svona málum en Rússland og Aserbaídsjan, með fullri virðingu fyrir þeim ágætu löndum. Það hlýtur að vera að það sé rétt leið að styrkja þessar stofnanir frekar en að veikja þær.

Herra forseti. Mig langar til að byrja ræðu mína á því að hrósa hv. þingmönnum Oddnýju Harðardóttur og Smára McCarthy fyrir að standa vaktina í þessu máli og fyrir nefndarálit þeirra sem er vel unnið, greinargott og skýrt og kjarnar í raun og veru um hvað þetta mál snýst, greinir kjarnann frá hisminu, nefnilega að hér er verið að veikja eftirlitsstofnanir sem og rannsóknir á skattsvikum sem sannarlega hefur sýnt sig með óhrekjanlegum hætti að þarf þvert á móti að efla hér á Íslandi. Í frumvarpinu eru lagðar til veigamiklar breytingar, eins og rakið hefur verið í ræðum þingmanna, á stofnanafyrirkomulagi annars vegar og málsmeðferð skattalagabrota hins vegar. Það er gríðarlega mikilvægt að Alþingi gefi frá sér skýr skilaboð um að hér verði lögð þung áhersla á að sporna við skattundanskotum. Eins og kemur fram í umsögn skattrannsóknarstjóra, og 1. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar bendir á í sínu nefndaráliti, þá hafa áherslur Alþingis um áratugaskeið á baráttu gegn skattundanskotum, eflingu skattrannsókna og aukið sjálfstæði skattrannsóknarstjóraembættisins gegnt þýðingarmiklu hlutverki í að auka sýnileika og haft varnaðaráhrif í málaflokknum. Það er ótrúlega mikilvægt að halda áfram í sömu átt og á sömu braut og sú nauðsyn kallar á styrkingu og eflingu. Það er líka mjög áhugavert, sem fram kemur í nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, að ekki hafi verið metnir kostir sameiningar embættisins við Skattinn á móti kostum þess að skattrannsóknir séu á hendi sjálfstæðs embættis. Hvers konar vinnubrögð eru það, herra forseti, þegar farið er fram með svona gríðarlega mikilvægt frumvarp, sem að upplagi byggist á dómum Mannréttindadómstóls Evrópu, að heimavinnan sé ekki unnin og metnir kostirnir við sameiningu embættanna? Það er ámælisvert, herra forseti, að sú grundvallarvinna sé ekki unnin. Hér er líka farið fram með, eins og hv. þingmenn hafa komið að í sínum ræðum, einhvers konar hvata um pólitíska sýn frekar en um nauðsynina, þ.e. að veikja eftirlitsstofnanir og leggja niður stofnanir, sameina þær við aðra, fella inn í aðrar stofnanir, til að geta í raun og veru hakað við í excel-skjalinu, líkt og gerðist í málefnum Nýsköpunarmiðstöðvar, án þess að nægjanleg grundvallarrannsóknar- og greiningarvinna liggi fyrir. Það er ekki góð stjórnsýsla og það er ekki góð pólitík og það er ámælisvert og gagnrýnisvert. Frumvarpið er óskýrt og lykilspurningum um hver eigi að rannsaka alvarleg skattaafbrot er ekki svarað í frumvarpinu. Það er óþægilegt, herra forseti, þegar lagt er fram viðlíka mikilvægt frumvarp, að þá skuli vakna spurningar um það hvort ætlunin sé að hverfa frá gildandi fyrirkomulagi þar sem eiginleg rannsókn fer fram hjá skattrannsóknarstjóra og fela hana héraðssaksóknara eða hvort ráðgert sé að hin eiginlega rannsókn verði áfram framkvæmd hjá skattrannsóknarstjóra eða hvað. Óskýrleiki um viðlíka alvarleg mál er einfaldlega ekki boðlegur. Það er líka því miður þannig að með þeirri breytingu að skattrannsóknarstjóri leggi á stjórnvaldssektir sem kæranlegar verði til yfirskattanefndar, er það mat umsagnaraðila að umtalsvert færri mál muni sæta ákærumeðferð en nú er. Því er verið að milda til muna mat á alvarleika brota og milda refsingar við brotum gegn skattalögum frá því sem nú er. Er það í takt við þær uppljóstranir sem orðið hafa í íslensku samfélagi undanfarin ár? Er það í takt við það sem kom fram í Panama-skjölunum? Er það í takt við alþjóðlega vitundarvakningu í þá átt að það þurfi að uppræta skattaafbrot, skattundanskot? Nei, ég myndi ekki telja það og 1. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar telur ekki heldur að svo sé. Það er grundvallarþýðing varðandi möguleika þeirra sem þurfa að rannsaka skattundanskot að þeim séu búnir skýrir möguleikar til þess samkvæmt lögum. Það er ekki bara einhver tilfinning þingmanna minni hlutans að hér sé ekki verið að fara rétta leið heldur er vitnað í skýrslur sem hafa verið gefnar út og fjalla um það að færa ákæruvaldið til skattrannsóknarstjóra. Þar á meðal er stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á ríkislögreglustjóra frá árinu 2006 þegar saksókn efnahagsbrota heyrði undir hann. Sömuleiðis verkefnisstjórn um breytingar og umbætur í skattkerfinu frá 2016 sem komst að svipaðri niðurstöðu og fyrri skýrsla um tíu árum fyrr, að til að koma í veg fyrir tvíverknað og stuðla að styttri málsmeðferðartíma sé brýnt að skapa betri samfellu og þunga í rannsókn alvarlegra skattalagabrota. Ég er hjartanlega sammála þingmönnunum tveimur, Oddnýju Harðardóttur og Smára McCarthy, að þau sjónarmið eiga sannarlega við í dag. Það er líka einu sinni svo að skattrannsóknarstjóri hefur yfir að ráða þekkingu og reynslu til að rannsaka sakamál af þessu tagi. Hún er til staðar. Alþjóðlegar tengingar, alþjóðlegt samstarf, reynsla og þekking. Það er líka vert að minna á að það þarf sérþekkingu og sérhæfingu til þess að rannsaka og sakfella í skattalagabrotum. Það er skilvirkara að einn og sami aðilinn annist hvort tveggja. Það tíðkast til að mynda í löndum eins og Þýskalandi. Það þarf heldur ekkert, herra forseti, að minna á það hvernig skattalagabrot tengjast öðrum afbrotum, peningaþvætti til að mynda. Það er þekkt og kemur fram í skýrslu fjármálaaðgerðahópsins og áhættumati ríkislögreglustjóra. Þannig að alvarleiki þessara brota er mikill og tengist líka öðrum afbrotum. Það er líka áhugavert að í skýrslu starfshóps á vegum hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, skýrslu sem ráðherra óskaði eftir að yrði gerð í kjölfar uppljóstrana Panama-skjalanna, og var skilað í september 2016 en ekki birt fyrr en eftir þingkosningar voru afstaðnar 2017, er verið að greina þá stökkbreytingu sem varð á flæði fjár héðan frá Íslandi til aflands- og lágskattasvæða á fyrsta áratug þessarar aldar. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Þeir Íslendingar sem hafa verið í aðstöðu til þess hafa frá fornu fari sumir hverjir leitað leiða til þess að flytja fé úr landi, ýmist til þess að forðast skattgreiðslur, leyna auðlegð sinni eða firra sig þeirri gengisáhættu sem fylgir íslensku krónunni.“ Í skýrslunni kom fram að fjöldi aflandsfélaga í eigu Íslendinga fertugfaldaðist, herra forseti, frá árinu 1999 og fram að hruni. En því miður hefur lítið sem ekkert verið gert til að endurheimta þá tugi milljarða sem skotið var undan með þessum hætti eða í raun og veru girt fyrir með afgerandi hætti að þetta geti gerst aftur. Það er því dapurlegt að sjá hér þetta frumvarp sem hefði verið einstaklega gott tækifæri til að bregðast við dómi Mannréttindadómstólsins, nýta ferðina til að tryggja varnir gagnvart skattundanskotum og styrkja þær eftirlitsstofnanir sem hafa burði, reynslu og þekkingu til þess að inna af hendi áfram á einum stað rannsóknir í þessum veigamikla og mikilvæga málaflokki sem skattundanskotin eru. Við hljótum eftir atburði síðustu ára að vilja gefa skýrari skilaboð en þau sem er að finna í þessu frumvarpi um að skattundanskot séu ekki í boði á Íslandi og við ætlum ekki að búa svo um hnútana hér að Ísland muni bíða annan álitshnekki á alþjóðavísu eins og Panama-skjölin voru á sínum tíma, Tortóla Norður-Atlantshafsins, viljum við vera það? Nei, fyrir utan allan þann skaða fyrir íslenskt þjóðarbú að missa alla þessa fjármuni úr landi sem betur gætu gagnast við uppbyggingu okkar samfélags, uppbyggingu innviða, velferðarkerfisins, heilbrigðiskerfisins, menntakerfisins o.s.frv. Í staðinn fyrir að láta þetta frumvarp renna í gegn eins og ekkert sé og halda áfram á þeirri vegferð að draga úr rannsóknum og eftirliti skulum við frekar fara í þá vegferð að styrkja og efla þau tæki og tól sem við höfum þegar kemur að því að girða fyrir skattundanskot og skattalagabrot.

Hæstv. forseti. Eftir að hafa hlustað á þessa ræðu á ég í miklum erfiðleikum með mig. Það er við þessar aðstæður sem hrokinn getur blossað upp í venjulegu fólki. Ræðan var uppfull af vanþekkingu, verið er að blanda ólíkum hlutum saman, en látum það liggja milli hluta. Ég vona að mér hafi misheyrst í ræðunni þegar hv. þingmaður sagði - eða einhvers misskilnings gæti, annaðhvort hjá mér eða hv. þingmanni, um mikilvægu sérhæfinguna í þessum málaflokki - að sami aðilinn færi með ákæruvald og sakfellingar. Ég trúi ekki öðru en að það hafi verið mismæli. En ef svo er ekki vil ég fá nánari útskýringar á því. Ef við erum komin þangað erum við komin í fullkomið óefni. Svo er alveg með ólíkindum að þurfa að hlusta á það að ólíkum málum sé blandað í þetta, eins og verið sé að veikja eftirlitið. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því hvaða stofnun eigi að sjá um ákæruvald og hvernig skattrannsóknum skuli háttað en enginn getur sagt með neinni sannfæringu eða rökum að þetta fyrirkomulag veiki skattrannsóknir. Það hefur aldrei staðið til. Þetta er unnið af sérfræðingum, eingöngu til þess að gera skattrannsóknir skilvirkari og markvissari.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. Brynjar Níelsson geti sparað sér orð um hroka. Hann getur vissulega blossað upp en það var enginn hroki í máli mínu hér. Varðandi fyrirspurn hans um rannsókn og ákæru - já, ef ég hef eitthvað orðað það öðruvísi þá á ég að sjálfsögðu við rannsókn og ákæru en ekki sakfellingu. Ég tel mig vita muninn þar á. En við hv. þingmaður erum hreinlega ekki sammála. Við erum ekki sammála um að það frumvarp sem við ræðum hér sé til þess gert að styrkja við skattrannsóknir. Það vill svo til að skattrannsóknarstjóri er á sömu skoðun og ég og 1. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar og sömuleiðis má lesa það í umsögnum við málið, þannig að næg eru gögnin. Eins og ég vitnaði til áðan í ræðu og finna má líka í nefndaráliti þá eru hér nokkuð sterk gögn sem styðja við þá skoðun og það er m.a. stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á ríkislögreglustjóra frá 2006 og verkefnisstjórn um breytingar og umbætur á skattkerfinu frá 2016 kemst að sömu niðurstöðu og er í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar og leggur til að rannsóknir mála verði eingöngu til meðferðar hjá skattrannsóknarstjóra sem fái ákæruvald, til þess að það sé skýrt.

Hæstv. forseti. Hrokinn - ég var ekki að beina því til hv. þingmanns heldur til sjálfs míns, að glíma við eigin hroka. Það væri vandamálið eftir þessa ræðu. Það er auðvitað allt í lagi að hafa einhverja aðra skoðun á því hvernig skattrannsóknum skuli háttað í landinu. Mér er alveg sama um það. Menn mega hafa hvaða skoðun sem er á því. Ég er bara að segja að það eru engin rök til þess að segja að hér sé verið að veikja skattrannsóknir. Þetta frumvarp er ekki að undirlagi Sjálfstæðisflokksins eins og verið er að ýja að eða að undirlagi þeirra sem vilja koma skattsvikum undan réttvísinni. Þetta er unnið af starfshópi sérfræðinga, m.a. skattrannsóknarstjóra, um fyrirkomulag skattrannsókna, hvernig þær verða markvissari og skilvirkari. Hér er alltaf verið að ýja að því að þetta sé eitthvað til þess að veikja skattrannsóknir. Það hefur enginn haldið því fram nema fulltrúar Pírata og Samfylkingar hér á þingi, ekki nokkur maður. Auðvitað er verið að leggja niður embætti skattrannsóknarstjóra í núverandi mynd en skattrannsóknir eru ekkert að hverfa hjá stjórnsýslunni. Þetta er bara innan Skattsins, sem er mjög eðlilegt. Það er bara orðið stærra, stærri eining, meiri þekking, alveg eins og menn sameinuðu Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Það er enginn annar tilgangur en að styrkja þessar rannsóknir, styrkja skatteftirlit, styrkja það að álagningin sé rétt og að mál þeirra sem brjóta af sér fari fyrir dóm með ákæru og dómi. Þetta er ekki flóknara en það.

Herra forseti. Ég get því miður ekki hjálpað hv. þm. Brynjari Níelssyni í því að höndla sinn eigin hroka eins og hann 

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa yfir sérstökum vonbrigðum með málflutning Samfylkingarinnar og Pírata í þessu máli. Mér finnst hann einkennast af alveg ótrúlegri sýndarmennsku til þess eins að slá ryki í augu fólks og láta að því liggja að hér séu stjórnarflokkarnir að veikja skatteftirlit og koma mönnum undan réttvísinni, sem er öðru nær. Það sem verið er að gera hér, og var gert í upphafi, er að bregðast við því sem lengi hafði legið fyrir, og hafði verið gagnrýnt, að í núverandi fyrirkomulagi væri þessi tvöfalda refsing. Það væru ómarkvissar rannsóknir, óskilvirkar og enginn vissi hvað hinn væri að gera. Þess vegna var ákveðið, eftir dóm Mannréttindadómstóls Evrópu, að laga þetta kerfi og bæta. Þess vegna var farið í það að styrkja eftirlitið og rannsóknir hjá skattyfirvöldum, sem er auðvitað stóra atriðið - flest mál eru þaðan, koma þaðan og er lokið þar - að styrkja þá stofnun til að sinna eftirliti og þeim rannsóknum sem þarf að sinna til að geta sinnt því eftirliti. Önnur mál sem teljast meiri háttar brot þurfa að fara í sakamálameðferð og það er gert hjá ákæruvaldinu. Það er ekki gert innan einstakra stofnana, hvorki hjá Skattinum, Fjármálaeftirliti Seðlabanka, Samkeppniseftirlitinu né Landhelgisgæslu eða hvað sem við nefnum. Það eru aðrir sérfræðingar sem sjá um það. Auðvitað byggist það á gögnum þessara stofnana eins og Skattsins og skattrannsóknarstjóra, sem þar er aflað sem verða hluti af rannsóknargögnum. Í þeim brotum þar sem um er að ræða hegningarlagabrot, þegar skattalagabrot eru hegningarlagabrot, eru stórfelld brot, þá eru iðulega önnur brot þar með en brot á skattalögum. Það eru brot á peningaþvætti, það eru brot á ýmsum öðrum lögum sem er auðvitað ekki á færi skattrannsóknarstjóra. Þess vegna er bara verið að slá ryki í augu fólks með því að leggja hér til að skattrannsóknarstjóri fái ákæruvald í sínar hendur í stærri og meiri skattalagabrotum. Það er svo fráleitt að ætla sér að fara þá leið vegna þess að málsmeðferðir fyrir dómi eru ekki á færi einstakra starfsmanna í stofnunum ríkisins. Það er mikil sérhæfing. Þess vegna er það grátlegt og eiginlega kvalafullt að horfa á og lesa þessa tillögu Samfylkingar og Pírata,  Síðan eru auðvitað slík mál að menn eru í skipulögðu undanskoti, eru í raunverulegum brotum og brotastarfsemi sem marga þarf til, margs konar önnur brot. Þau verða ekki afgreidd hjá Skattinum eða skattrannsóknastjóra með ákæruvaldi. Það er af og frá. Í mínum huga er þetta frumvarp eitthvert besta frumvarp sem komið hefur fram lengi þar sem má segja að séu réttarbætur, verulega góðar réttarbætur, þar sem við getum gengið út frá því sem vísu að málsmeðferð verði réttlát gagnvart þeim sem eru sakaðir. Hún verður eðlileg, hún verður markvissari og hún verði skilvirkari. Þannig lög eigum við að setja og helst oftar, í staðinn fyrir að vera hér að slá ryki í augu fólks og reyna að halda einhverju öðru fram án nokkurra haldbærra raka. Þetta er taktík sem er þekkt í þinginu, hún er ekki til sóma og hún er engum til gagns.

Herra forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti frá umhverfis- og samgöngunefnd sem varðar drykkjarvöruumbúðir. Með frumvarpinu er verið að leggja til breytingar á lögum nr. 52/1989 sem fela í sér nýtt markmiðsákvæði í samræmi við svokallað hringrásarhagkerfi, breytingar á gjöldum og þóknunum, afnám ákvæðis um heimild ráðherra til lækkunar á gjöldum o.fl. Verið er að taka til í umhverfi okkar sem við þekkjum svo vel þegar við komum með drykkjarvöruumbúðir og innheimtum skilagjald. Nefndin fékk tíu gesti á sinn fund og sjö umsagnir bárust. Nefndarálitið byrjar með ákveðinni yfirlýsingu sem ég ætla að fá að lesa, með leyfi forseta: „Nefndin fagnar þeim góða árangri sem náðst hefur hér á landi í skilum á einnota drykkjarvöruumbúðum. Nefndin ítrekar ábyrgð drykkjarvöruframleiðanda að vera leiðandi þegar kemur að því að nota umbúðir sem eru umhverfisvænar og endurnýtanlegar. Umbúðum úr pappa, plasti og áli hefur í miklum mæli verið skilað til endurvinnslu hér á landi. Sá árangur er eftirtektarverður og í anda hringrásarhagkerfisins.“ Að öðru leyti fjallar nefndarálitið allra fyrst um samsettar umbúðir utan skilakerfis. Fram kom í umsögnum um frumvarpið að í samfélaginu væri hvati til að nota óumhverfisvænni drykkjarvöruumbúðir en þær sem bera skilagjald af því að hugsanlega er þá lægra verð á vörunni. Þetta eru aðallega umbúðir úr plasti og áli saman eða úr pappír og plasti. Því er til að svara að nefndin telur brýnt að hugað verði að framleiðslu og innflutningi og notkun umbúða úr slíkum blönduðum efnum sem falla inn í hringrásarhagkerfið og taka upp breytta afstöðu í þeim efnum. Nefndin bendir á að nýlega var lagt fram frumvarp um svokallað hringrásarhagkerfi þar sem m.a. er fjallað um meðhöndlun úrgangs og lög um úrvinnslu- og skilagjald og annað slíkt. Þar er lagt til að úrvinnslugjald verði lagt á umbúðir úr pappa og pappír saman, plast, gler, málma o.fl. og ítarlega fjallað um svokallaða framleiðendaábyrgð. Skemmst er frá því að segja að nefndin fagnar þessu og hvetur umhverfis- og auðlindaráðuneytið til áframhaldandi verka, svo sem varðandi endurvinnslu á drykkjarvöruumbúðum úr blönduðum efnum, og að kanna hvort staðgöngulausnir henti og hvort, og þá að hve miklu leyti, margnota umbúðir geti komið til greina. Enn fremur er fjallað um endurvinnslu á öllum glerúrgangi. Þá ætla ég, með leyfi herra forseta, að lesa hér áfram: „Í e-lið 1. gr. frumvarpsins er lögð til hækkun á umsýsluþóknun. Sú hækkun kemur til sökum þess að ráðgert er að vinna við endurvinnslu á gleri hefjist árið 2021. Mun það vera dýrari leið en að mylja gler í landfyllingu eða malbik eins og gert hefur verið. Í umsögn um frumvarpið kom fram að með þessu væri eingöngu verið að tryggja endurvinnslu á glerumbúðum drykkjarvara í skilakerfi. Aftur á móti ætti enn eftir að fjármagna og hefja endurvinnslu á öðru umbúðagleri, en það væri á ábyrgð sveitarfélaga. Með þessu væru ekki settar sömu kröfur á endurvinnslu glerumbúða. Nefndin fagnar því að hafin skuli endurvinnsla á glerumbúðum drykkjarvara en áréttar jafnframt að ástæða er til að kanna hvernig bæta megi sem fyrst úr þessu svo að unnt verði að endurvinna allan glerúrgang.“ Þá felst í þeim orðum að greitt verði skilagjald fyrir slíka glervöru. Í nefndarálitinu er fjallað um arðgreiðslur til hluthafa Endurvinnslunnar. Það hefur verið gagnrýnt að Endurvinnslan skuli vera rekin með hagnað í huga. Það er þá bundið í c-lið 2. gr. frumvarpsins að skila megi hluthöfum hóflegum arði af því hlutafé sem þeir hafi lagt í félagið. Nefndin bendir á að samkvæmt 1. mgr. 4. gr. gildandi laga skal við ákvörðun umsýsluþóknunar við það miðað að félagið geti staðið undir kostnaði við starfsemina og skilað hluthöfum hóflegum arði af hlutafé. Þarna er verið að leggja til að með breytingu á lögunum færist ákvæðið um hóflega arðgreiðslu milli greina og kveðið skýrt á um að hún skuli vera til staðar. Endurvinnslan er einkahlutafélag með rúmlega þriðjungsþátttöku frá ríkinu. Þýðingarmikið er að starfsemin skili einhverjum hagnaði til að eiga fyrir fjárfestingum og til að eiga sjóð ef tap verður á rekstrinum. Það hefur gerst, slík tímabil hafa komið upp. Og nú þegar á að fara að hefja endurvinnslu á gleri þarf að fjárfesta í töluverðum útbúnaði. Svo segir hér, með leyfi herra forseta, allra síðast í þessum hluta: „Jafnframt er eðlilegt að hluta hagnaðar sé ráðstafað til hluthafa svo þeir fái einhvern arð af fjárfestingu sinni.“ Við meðferð málsins kom fram ábending um að skynsamlegt væri, það var beinlínis tillaga, að smásöluaðilum verði gert að taka við drykkjarvöruumbúðum sem beri skilagjald og endurgreiða til neytenda. Nefndin átti erfitt með að fallast á þá tillögu án undangenginnar vandaðrar úttektar. Benda má á ýmis vandkvæði við að miklum fjölda söluaðila verði gert að skila einnota drykkjarvöruumbúðum til Endurvinnslunnar með tilheyrandi kostnaði og umfangi. Jafnframt væri vélbúnaður sem les strikamerki og þjappar umbúðum saman forsenda þess að söluaðilar gætu veitt umbúðum viðtöku og greitt út skilagjaldið. Það þarf þá að finna lausn á því hverjir greiða fyrir uppsetningu og rekstur slíks vélbúnaðar. Niðurstaðan var sú að gera þyrfti úttekt á kostnaði við kaup og leigu á slíkum búnaði og við rekstur hans áður en frekari skref væru rædd eða stigin. Það eru tvær breytingartillögur í nefndarálitinu og fæ ég leyfi forseta til að lesa þær beinlínis, það er ákveðið flækjustig sem þar er verið að reyna að greiða úr. Í f-lið 1. gr. frumvarpsins er lagt til að þeir aðilar sem selji farþegum og áhöfnum millilandafara vörur úr tollfrjálsri verslun við brottför frá landinu skuli leggja á og greiða gjöld samkvæmt 1. mgr. eins og um væri að ræða sölu innan lands. Ábendingar komu fram í umsögn að í fríhafnarverslun væru drykkjarvörur í einnota umbúðum alla jafna seldar í magnpakkningum, ekki geymdar í kæli nema að mjög litlu leyti og ekki væri boðið upp á að veigunum væri hellt í glös. Því heyrði það til undantekninga að slíkar umbúðir kæmu til Endurvinnslunnar en færu ekki úr landi. Af þeim sökum væri óeðlilegt að gjald vegna endurvinnslu væri lagt á umbúðir sem færu með neytendum úr landi og að gjaldið ætti að einskorðast við sölu á veitingastöðum þar sem til boða stendur að neyta drykkja á staðnum. Þetta var þá sú málamiðlun sem nefndin féllst á og telur að finna þurfi ákveðinn milliveg svo unnt verði að draga úr magni þeirra drykkjarvöruumbúða sem fara til endurvinnslunnar úr brottfararsal án þess að greitt hafi verið skilagjald og hins vegar, eftir því sem unnt er, að koma í veg fyrir að gjald leggist á drykkjarvöruumbúðir sem reikna má með að fari úr landi. Það er ekkert létt verk að skilja þarna á milli þannig að auðvitað er verið að fara leið sem byggir á mjög grófri áætlun á tölum sem þarna koma við sögu. Að lokum stendur hér, með leyfi forseta, um breytingartillöguna: „Því leggur nefndin til að drykkjarvöruumbúðir fyrir létt og sterkt vín sem selt er á brottfararsvæði flugvallarins verði undanskildar gjaldinu.“ Það er þá sama hvort menn eru á veitingastað eða í fríhafnarverslunum og kaupa létt eða sterkt vín, ekki er skilagjald á þeim umbúðum en allt annað sem keypt er í flugstöð, vatn, gos eða bjór, ber skilagjald. Í seinni breytingartillögu segir: „Í f-lið 1. gr. frumvarpsins er lagt til að gjaldskylda nái einnig til sendiráða og alþjóðastofnana sem flytja inn vörur í gjaldskyldum umbúðum. Að fenginni ábendingu við meðferð málsins telur nefndin rétt að fella þennan lið úr frumvarpinu. Rökin að baki því eru að þetta er talið fara í bága við 23. gr. laga um aðild Íslands að alþjóðasamningi um stjórnmálasamband, nr. 16/1971, svonefndum Vínarsamningi. Þar segir m.a. að sendiríkið og forstöðumaður sendiráðsins skuli undanþegin öllum sköttum og gjöldum til ríkis, sveitarfélaga og annarra umdæma að því er tekur til sendiráðssvæðisins. Jafnframt komu fram upplýsingar um ómöguleika fyrir tollyfirvöld við að framfylgja slíku ákvæði þar sem friðhelgi gildir um umræddar sendingar.“ Ekki er leyfilegt að fara og telja flöskurnar eða hvað það nú kann að vera. Því er einfaldlega lagt til að þessi grein falli úr frumvarpinu. Ég ætla ekki að lesa breytingartillögurnar upp hérna. Þær snúa annars vegar að því hvort fólk er að kaupa létt vín eða sterkt eða bjór, gos og vatn hins vegar. Það er sem sagt mismunur á skilagjaldi þar, skilagjald er ekki lagt á létta vínið og sterka vínið en allt hitt. Aftur er það svo þessi grein þar sem verið er að undanþiggja sendiráð og alþjóðastofnanir frá því greiða skilagjald af því sem þau flytja inn. Hv. þingmenn Bergþór Ólason og Karl Gauti Hjaltason skrifa undir álitið með fyrirvara sem þeir hyggjast gera grein fyrir í ræðu. Að öðru leyti er hópurinn sem skrifar undir álitið þessi: Bergþór Ólafsson, formaður nefndarinnar, með fyrirvara, Ari Trausti Guðmundsson, sem hér stendur, Guðjón S. Brjánsson, Hanna Katrín Friðriksson, Jón Gunnarsson, Karl Gauti Hjaltason, með fyrirvara, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Líneik Anna Sævarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á barnaverndarlögum. Frumvarp þetta er liður í umfangsmiklum breytingum í þágu barna. Þessar umfangsmiklu breytingar eru afrakstur vinnu sem byggð er á mjög víðtæku samstarfi og þátttöku fjölmargra aðila. Verkefninu var ýtt úr vör með ráðstefnu vorið 2018. Í framhaldi skrifuðu fimm ráðherrar, auk Sambands íslenskra sveitarfélaga, undir viljayfirlýsingu í þeim tilgangi að brjóta niður múra milli kerfa, bæta þjónustu í þágu barna og skapa barnvænt samfélag. Í kjölfarið var skipaður stýrihópur Stjórnarráðsins í málefnum barna. Í stýrihópnum hafa starfað fulltrúar frá öllum þeim ráðuneytum sem skrifuðu undir umrædda viljayfirlýsingu. Jafnframt var skipuð þverpólitísk þingmannanefnd um málefni barna sem í var boðið fulltrúum allra þingflokka sem sæti eiga á Alþingi. Þingmannanefndin hefur tekið virkan þátt í verkefninu þvert á flokka og má segja að hún hafi leitt þessa vinnu. Á sama tíma, vorið 2018, skipaði ég starfshóp til að móta framtíðarsýn og stefnu í barnavernd til ársins 2030. Starfshópurinn vann greiningu á stöðu barnaverndarmála og skilaði áfanganiðurstöðu í október 2018. Í áfanganiðurstöðunni var mörkuð sú stefna að endurskoða löggjöf um barnavernd með það að markmiði að sett yrðu ný barnaverndarlög. Í febrúar 2019 sendi félagsmálaráðuneytið síðan bréf til ríflega 600 viðtakenda um land allt þar sem vakin var athygli á yfirstandandi vinnu og viðtakendur hvattir til að senda inn ábendingar og bjóða fram þekkingu sína með þátttöku í hliðarhópum á opnum fundum. Einn af þessum hliðarhópum fjallaði sérstaklega um barnaverndarlög. Eftir að niðurstaða hliðarhópanna lá fyrir var boðað til ráðstefnu á nýjan leik í samvinnu við Landssamband ungmennafélaga. Ráðstefna var haldin í október 2019 undir yfirskriftinni „Breytingar í þágu barna“. Á þeirri ráðstefnu voru helstu niðurstöður samráðsins kynntar, þar með talið áform um heildarendurskoðun barnaverndarlaga. Vinna við heildarendurskoðunina hófst í félagsmálaráðuneytinu í upphafi árs 2020. Endurskoðunin hefur verið unnin í nánu samráði við hóp sérfræðinga og þingmannanefnd í málefnum barna. Jafnframt hefur verið haft víðtækt samráð við ýmsa hópa um heildarendurskoðun barnaverndarlaga. Hér vil ég sérstaklega nefna samráð við börn sem umboðsmaður barna hafði umsjón með að framkvæma. Einnig hefur verið haft mikið samráð við sveitarfélög vítt og breitt um landið í tengslum við útfærslu þessara breytinga. Vinnan við heildarendurskoðun barnaverndarlaga reyndist vera svo umfangsmikil að í lok árs 2020 var ákveðið í samráði við þingmannanefnd um málefni barna að skipta endurskoðun barnaverndarlaga í tvo áfanga. Frumvarp þetta felur í sér fyrri hluta heildarendurskoðunar barnaverndarlaga. Vinna við síðari hluta hennar stendur yfir og er fyrirhugað að henni ljúki síðar á þessu ári. Virðulegur forseti. Í samráði sem ég hef lýst hefur komið fram gagnrýni á skipan barnaverndarnefnda og barnaverndarumdæma. Gagnrýnin hefur beinst að því að pólitískar áherslur eigi ekki að ráða því hverjir veljast til ákvarðanatöku í barnaverndarmálum. Þá hefur verið gagnrýnt að lítil barnaverndarumdæmi hafi ekki möguleika á að veita barnaverndarþjónustu sem krefst mikillar sérfræðiþekkingar og náin tengsl á milli fólks í litlum umdæmum geti haft neikvæð áhrif á vinnslu barnaverndarmála. Í frumvarpinu er því lagt til að barnaverndarnefndir verði lagðar niður og barnaverndarumdæmi verði stækkuð. Í stað barnaverndarnefnda komi barnaverndarþjónusta sveitarfélaga og sérstök umdæmisráð í barnavernd sem skipuð verða fagfólki en ekki pólitískt völdum fulltrúum. Rétt er að geta þess að þessar hugmyndir voru mótaðar af starfshópi sem skipaður var árið 2020 og var m.a. skipaður fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga og Samtaka stjórnenda í velferðarþjónustu. Barnaverndarþjónusta sveitarfélaga ber ábyrgð á framkvæmd barnaverndarþjónustu á vettvangi sveitarfélaga. Í því felst m.a. rekstur barnaverndarúrræða og öll ákvarðanataka sem tengist barnaverndarmálum og er ekki sérstaklega falin umdæmisráðum. Umdæmisráð munu samkvæmt frumvarpinu úrskurða um tilteknar íþyngjandi ráðstafanir í barnavernd. Umdæmisráð starfa á vegum sveitarfélaga og eru skipuð lögfræðingi, félagsráðgjafa og sálfræðingi með reynslu af störfum í barnavernd. Skipunartími umdæmisráða er ráðgert að verði fimm ár og fellur ekki að kjörtímabili sveitarstjórnar. Í frumvarpinu er einnig lagt til að lágmarksstærð barnaverndarumdæma fjórfaldist eða fari úr 1.500 íbúum í 6.000 íbúa. Þetta er í samræmi við niðurstöður starfshópsins umrædda sem taldi að 6.000 íbúa barnaverndarumdæmi hefðu almennar forsendur til að halda uppi faglegu barnaverndarstarfi miðað við fyrirliggjandi upplýsingar um meðalfjölda starfsmanna og barnaverndarmála. Í frumvarpinu er þó lagt til að sveitarfélög sem ekki finna samstarfsgrundvöll um barnaverndarþjónustu með nágrannasveitarfélögum geti fengið undanþágu frá reglum um lágmarksíbúafjölda ef þau geta sýnt fram á fullnægjandi fagþekkingu í barnavernd. Virðulegi forseti. Hjá hv. velferðarnefnd eru nú til meðferðar þrjú frumvörp sem fela í sér að mínu mati einhverjar stærstu kerfisbreytingar sem ráðist hefur verið í í málefnum barna. Þar ber hæst frumvarp til nýrra heildarlaga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna. Í frumvarpinu sem ég mæli hér fyrir um breytingu á barnaverndarlögum eru lögð til ýmis ákvæði sem tengja barnaverndarþjónustu inn í samþætta þjónustu í þágu farsældar barna. Markmið þeirra breytinga er að skýra stöðu barnaverndarþjónustu við samþættinguna og stuðla að heildrænni samþættingarþjónustu sem veitt er á grundvelli barnaverndarlaga og annarra laga. Tillögur frumvarpsins fela í sér að ef fyrir liggur beiðni foreldra og eftir atvikum barns um samþættingu þjónustu þvert á þjónustukerfi getur barnaverndarþjónusta frá upphafi máls tekið þátt í teymisvinnu og áætlanagerð. Þá er mælt fyrir um mismunandi aðkomu barnaverndarþjónustu að samþættingu eftir því á hvaða stigi málið er. Gert er ráð fyrir að á meðan mál er í könnun taki barnaverndarþjónusta þátt í samþættingu þjónustu í þágu barnsins. Ef ástæða er til að grípa til úrræða á grundvelli barnaverndarlaga tekur barnaverndarþjónusta yfir málstjórn og leiðir teymisvinnu með þeim sem veita barninu þjónustu hverju sinni. Í þeim tilvikum þar sem ekki liggur fyrir beiðni um samþættingu þjónustu gerir frumvarpið ráð fyrir að barnaverndarþjónusta veiti með virkum hætti leiðbeiningar um samþættingu þjónustu og leitist þannig við að koma á samvinnu við foreldra um þjónustu í þágu barnsins. Ef barnaverndarþjónusta með aðkomu umdæmisráðs barnaverndar telur þörf á úrræðum samþættingar er lagt til í frumvarpinu að veitt verði sérstök heimild til að úrskurða um að samþættingu verði komið á. Þá er gert ráð fyrir að þjónusta í þágu barnsins sé samþætt óháð afstöðu foreldra ef barnaverndarþjónusta tekur við umsjá eða forsjá barnsins. Virðulegur forseti. Eins og ég fjallaði um er frumvarpið m.a. byggt á sjónarmiðum sem komu fram í samráði við börn. Í frumvarpinu er lagt til að barnaverndarlögum verði breytt með þeim hætti að þar verði fjallað ítarlegar um þátttöku barna við meðferð barnaverndarmála. Meðal annars er lagt til að sérstaklega verði kveðið á um rétt barna til að fá upplýsingar um mál sitt á barnvænan hátt. Þá er breytingunum ætlað að styrkja aðkomu barna að málum sem þau varða. Í barnaverndarlögum er þegar kveðið á um aðild barna, 15 ára og eldri, að barnaverndarmálum þegar kemur að vistun utan heimilis. Í frumvarpinu er lagt til það nýmæli að grípa megi til stuðningsúrræða án vistunar með samþykki barna sem orðin eru 15 ára. Virðulegur forseti. Í samráði vegna heildarendurskoðunar barnaverndarlaga hafa komið fram ábendingar um vankanta á gildandi barnaverndarlögum. Eru því í frumvarpinu lagðar til ákveðnar breytingar sem hafa það að markmiði að koma til móts við þær ábendingar. Meðal breytinganna er styrking úrræða vegna ófæddra barna. Þar er m.a. átt við heimild barnaverndarþjónustu til að fara fram á að barnshafandi einstaklingur verði sviptur sjálfræði ef hann stofnar heilsu og/eða lífi ófædds barns síns í hættu. Þá er lagt til að umdæmisráð barnaverndar geti úrskurðað um vistun barna utan heimilis í allt að fjóra mánuði, en samkvæmt gildandi barnaverndarlögum hafa barnaverndarnefndir heimild til úrskurða slíka vistun í allt að tvo mánuði. Í frumvarpinu er jafnframt ákvæði sem eiga að styðja við áform um sameiginlegan gagnagrunn og stafrænar lausnir í barnavernd. Markmið þessara stafrænu lausna er m.a. að bæta skráningu mála, auðvelda gagnaöflun við könnun og vinnslu barnaverndarmála og tryggja betur samfellu í barnaverndarþjónustu þannig að ekki verði rof eða tafir á málsmeðferð þegar börn og fjölskyldur flytjast á milli barnaverndarumdæma. Þá eru lagðar til breytingar sem fela í sér einföldun málsmeðferðar tiltekinna ráðstafana, m.a. er lagt til að barnaverndarþjónusta beini málum vegna brottvikningar heimilismanns og nálgunarbanns ávallt í farveg hjá lögreglu í stað reglu í gildandi barnaverndarlögum sem heimilar barnaverndarnefnd að setja slíkar kröfur sjálf fram fyrir dómi. Í frumvarpinu eru jafnframt lagðar til breytingar á framsetningu kæruheimilda laganna og breytingar á ákvæðum laganna um málsmeðferð vegna tilkomu barnaverndarþjónustu, umdæmisráða barnaverndar og barna- og fjölskyldustofu. Virðulegur forseti. Eins og áður hefur komið fram er þetta frumvarp tengt stórum kerfisbreytingum í þágu farsældar barna. Gert er ráð fyrir að öll frumvörpin taki gildi á sama tíma, við upphaf árs 2022. Þá er lagt til að sá þáttur breytinganna sem lýtur að niðurlagningu barnaverndarnefnda taki gildi í kjölfar sveitarstjórnarkosninga næsta vor. Ég hef mikla trú á að þessar breytingar verði til hagsbóta fyrir börn og barnafjölskyldur á Íslandi. Virðulegur forseti. Að lokum legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra, með síðari breytingum. Auk mín eru flutningsmenn frumvarpsins hv. þingmenn Bjarni Benediktsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Logi Einarsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Inga Sæland, fulltrúar og formenn allra flokka sem sæti eiga á Alþingi. Forsaga málsins er sú að hinn 4. apríl 2019 skipaði ég nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka á Alþingi, ásamt fulltrúum forsætisráðuneytis og dómsmálaráðuneytis, til að leggja drög að frumvarpi til heildarlaga um starfsemi stjórnmálasamtaka og skapa þannig heildstæða lagaumgjörð um starfsemi þeirra, svo sem um stofnun og skráningu, slit stjórnmálasamtaka, fjárhagslegt uppgjör við slit o.fl. Jafnframt var markmiðið að efla enn frekar lýðræðisleg vinnubrögð og gagnsæi í störfum stjórnmálasamtaka, tryggja sjálfstæða og lýðræðislega starfsemi slíkra samtaka og óheftan aðgang almennings að virku starfi þeirra. Þá var nefndinni falið að kanna sérstaklega stöðu stjórnmálasamtaka gagnvart ákvæðum nýrra laga um persónuvernd. Skipan nefndarinnar markaði framhald vinnu sem hófst með skipan nefndar um endurskoðun þessara sömu laga sem ég skipaði 8. febrúar 2018. Vinnu þeirrar nefndar lauk með samningu frumvarps þess er varð að lögum nr. 139/2018, um breytingu á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra, nr. 162/2006, með síðari breytingum. Með þessu frumvarpi er lagt til að gerðar verði tilteknar breytingar á lögunum í því skyni að móta heildstæða lagaumgjörð um starfsemi stjórnmálasamtaka hér á landi með það að markmiði að auka enn frekar gagnsæi í stjórnmálabaráttu og styrkja grundvöll eftirlits með fjármálum stjórnmálaflokka. Frumvarpið styður þannig enn frekar við meginmarkmið gildandi laga. Nýmæli í frumvarpinu eru helst þessi: Lagt er til að frá þeim degi er kjördagur hefur formlega verið auglýstur vegna kosninga til Alþingis, sveitarstjórna eða embættis forseta Íslands, svo og vegna boðaðrar þjóðaratkvæðagreiðslu, skuli auglýsingar og annað kostað efni sem ætlað er að hafa áhrif á úrslit kosninga vera merkt auglýsanda eða ábyrgðarmanni. Ákvæðið kemur til viðbótar 12. gr. núgildandi laga þar sem kveðið er á um að stjórnmálasamtökum, kjörnum fulltrúum þeirra og frambjóðendum sem og frambjóðendum í persónukjöri sé óheimilt að fjármagna, birta eða taka þátt í birtingu efnis eða auglýsinga í tengslum við stjórnmálabaráttu nema fram komi við birtingu að efnið sé birt að tilstuðlan eða með þátttöku þeirra. Með tillögunni er þannig stigið skrefinu lengra til að sporna gegn nafnlausum kosningaáróðri sem nokkuð hefur borið á í kosningum síðustu ára, einkum á samfélagsmiðlum. Til að ganga ekki lengra en brýna þörf ber til er í frumvarpinu lagt til að ákvæðið nái eingöngu til birtingar kostaðs efnis sem er til þess fallið að hafa áhrif á úrslit kosninga. Rétt er að árétta að samkvæmt orðalagi sínu nær ákvæðið ekki til þeirrar háttsemi þegar einstaklingar deila undir nafni, t.d. á persónulegri samfélagsmiðlasíðu, efni eða auglýsingum sem tengjast kosningabaráttu sem stafar frá nafnlausum aðilum. Skyldan til að gefa upp hverjir standi að kostuðu efni nær þannig eingöngu til þeirra sem ábyrgð bera á framleiðslu og birtingu þess. Með ákvæðinu er ekki ætlunin að takmarka lýðræðislega umræðu í aðdraganda kosninga enda er óheft opinber umræða þar sem kjósendum gefst færi á að taka upplýsta afstöðu til frambjóðenda og framboða grundvallarþáttur lýðræðis. Þá er ekki ætlunin að takmarka rétt einstaklinga til að halda fram rangfærslum eða misvísandi staðreyndum. Með þessari nýju skyldu er hins vegar stuðlað að því að gagnsæi ríki um uppruna kostaðra auglýsinga og þá hagsmuni sem kunna að búa að baki þeim. Telja verður að þær takmarkanir sem af ákvæðinu leiða gangi ekki lengra en nauðsynlegt er og heimilt er samkvæmt tjáningarfrelsisákvæði 73. gr. stjórnarskrárinnar. Þá skiptir máli að bannið nær eingöngu til afmarkaðs tímabils en gert er ráð fyrir að það gildi frá þeim degi er kjördagur hefur formlega verið auglýstur vegna boðaðra kosninga. Þá er horft til þess að gjarnan harðnar kosningabarátta eftir því sem nær dregur kosningum. Á þessum síðustu vikum og mánuðum fyrir kosningar fer almennt fram mikilvægasta umræðan í tengslum við kosningabaráttu þar sem kjósendur gera upp hug sinn. Af þeim sökum standa til þess rök að taka skýra afstöðu til þess hvaða möguleika aðilar hafa til að beita sér í skjóli nafnleysis á þessu afmarkaða tímabili. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að heimilt verði að skrá stjórnmálasamtök sem hafa það að markmiði að bjóða fram í kosningunum til Alþingis eða sveitarstjórna í sérstaka stjórnmálasamtakaskrá sem ríkisskattstjóra verði gert að halda. Hér er einungis um að ræða heimild en ekki hindrun fyrir lýðræðislega þátttöku stjórnmálasamtaka í kosningum. Réttur stjórnmálasamtaka til að bjóða fram í lýðræðislegum kosningum verður ekki takmarkaður með frumvarpinu og er þá horft til þess markmiðs þeirra að skapa vettvang fyrir skoðanaskipti um mikilvæg samfélagsleg málefni og ekki síður að endurspegla skoðanir félagsmanna sinna til slíkra málefna, ýmist í almennri opinberri umræðu eða í gegnum kjörna fulltrúa á pólitískum vettvangi. Þannig verður áfram gert ráð fyrir því að stjórnmálasamtök geti boðið fram í kosningum án þess að hafa sótt um eða hlotið skráningu í stjórnmálasamtakaskrá. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að skilyrði þess að samtök hljóti skráningu séu þau að tilgangur samtakanna sé að bjóða fram í kosningum til Alþingis eða sveitarstjórna, að samþykktir þeirra séu í samræmi við ákvæði frumvarpsins og að önnur tilskilin gögn fylgi. Þótt ekki sé um skyldubundna skráningu að ræða fylgja henni viss réttaráhrif. Frumvarpið gerir þannig ráð fyrir því að skráning verði skilyrði fyrir fjárframlögum úr ríkissjóði frá sveitarstjórnum til viðbótar við þau skilyrði sem þegar má finna í lögum. Tilgangur þess að heimila skráningu af þessum toga og gera hana að skilyrði úthlutunar opinberra fjármuna er fyrst og fremst sá að styrkja grundvöll eftirlits og gagnsæis í störfum stjórnmálasamtaka og leitast við að auka traust borgaranna á starfsemi þeirra. Þannig stuðla ákvæði frumvarpsins að auknu gagnsæi um starfsemi stjórnmálasamtaka sem þiggja opinber framlög þar sem tryggt verður að fyrir liggi tilteknar lágmarksupplýsingar um starfsemi viðkomandi stjórnmálasamtaka, svo sem um þá sem standa að samtökunum og um innra skipulag þeirra. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að stjórnmálasamtakaskrá skuli birt opinberlega á vef Stjórnarráðs Íslands ásamt fylgigögnum. Herra forseti. Í frumvarpinu er mælt ítarlega fyrir um heimildir stjórnmálasamtaka til að halda félagaskrár og um heimildir til meðferðar þeirra persónuupplýsinga sem í hana eru skráðar. Auk þess er mælt fyrir um heimildir stjórnmálasamtaka til að vinna með persónuupplýsingar um almenning, til að nýta félagaskrár í starfsemi sinni og til að vinna með persónuupplýsingar um kjósendur og almenning. Heimildir stjórnmálasamtaka í þessum efnum hafa ekki þótt nægilega skýrar hingað til, ekki síst eftir samþykkt nýrra persónuverndarlaga og gerbreytt umhverfi stjórnmálaflokkanna í þessu nýja lagaumhverfi. Í því sambandi er lagt til að sérstaklega verði tekið fram að stjórnmálasamtökum sé óheimilt að nýta persónusnið til að beina að einstaklingum efni og auglýsingum í tengslum við stjórnmálabaráttu sem fela í sér hvatningu um að nýta ekki kosningarrétt sinn. Í frumvarpinu er einnig gert ráð fyrir að ný ákvæði bætist við lög um kosningar til Alþingis, nr. 24/2000, lög um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5/1998, og lög um framboð og kjör forseta Íslands, nr. 36/1945, um aðgang stjórnmálasamtaka og frambjóðenda í forsetakjöri að kjörskrám. Gert er ráð fyrir því að Þjóðskrá Íslands veiti stjórnmálasamtökum og frambjóðendum í forsetakjöri rafrænan aðgang að kjörskrá í heild eða að hluta í aðdraganda kosninga sé þess óskað. Þetta er í samræmi við áralanga framkvæmd þar sem Þjóðskrá Íslands hefur látið stjórnmálasamtökum í té kjörskrárstofna. Í áliti stjórnar Persónuverndar frá 13. mars 2014 í máli nr. 2013/828 kemur á hinn bóginn fram að í lög hafi skort heimild til þess að afhenda stjórnmálasamtökum kjörskrárstofna. Rétt er að bregðast við slíku og mæla nánar fyrir um afhendingu kjörskráa til stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og kveða á um meðferð þeirra í samræmi við áralanga framkvæmd. Þá er lagt til að samhengisins vegna verði ákvæði kosningalaga um listabókstafi stjórnmálasamtaka tekið upp í lögin. Samráði við gerð frumvarpsins var þannig háttað að nefnd um samningu heildarlaga um starfsemi stjórnmálasamtaka óskaði eftir athugasemdum dómsmálaráðuneytis, Persónuverndar, fjölmiðlanefndar, vinnuhóps þjóðaröryggisráðs um upplýsingaóreiðu og Covid-19, starfshóps Alþingis um endurskoðun kosningalaga, ríkisendurskoðanda, Þjóðskrár Íslands og fleiri aðila. Unnið var úr athugasemdum þessara aðila eins og ágætlega er gert grein fyrir í greinargerð með frumvarpinu en meginþungann af samningu frumvarpsins báru framkvæmdastjórar stjórnmálaflokkanna sem hafa setið yfir því. Að lokum langar mig að nefna að þau voru talin upp í greinargerð, það voru Björg Eva Erlendsdóttir, Þórður Þórarinsson, Helgi Haukur Hauksson, Karen Kjartansdóttir, Fjóla Hrund Björnsdóttir, Erla Hlynsdóttir, Birna Þórarinsdóttir og Magnús Þór Hafsteinsson. Ásamt þessum framkvæmdastjórum var Hörður Helgi Helgason lögfræðingur tilnefndur af dómsmálaráðuneytinu, og Ágúst Geir Ágústsson, skrifstofustjóri í forsætisráðuneytinu. Á starfstíma nefndarinnar urðu þær breytingar á skipan hennar að Jenný Guðrún Jónsdóttir tók sætu sæti Birnu Þórarinsdóttur og Elsa Kristjánsdóttir tók við af Erlu Hlynsdóttur. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framsöguna. Að mínu mati er þetta mikilvægt mál en um leið vil ég nota tækifærið og þakka framkvæmdastjórum flokkanna sem hafa komið að þessu og hafa unnið að þessu í nokkurn tíma. Það er ljóst að það er áherslumunur varðandi einstök atriði en engu að síður er það fagnaðarefni að þverpólitískt samkomulag náðist um að koma málinu inn í þingið. Ég fagna því og vil taka undir þau orð sem forsætisráðherra setti fram hér í púltinu áðan. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig hann sjái framgang málsins, hvernig tímalínan er. Við erum hægt og sígandi að fara inn í kosningabaráttuna og ég spyr hvort forsætisráðherra sjái fram á að umhverfið verði þá að einhverju leyti breytt og hvort við megum ekki fagna því að þær áherslur sem eru settar fram í frumvarpinu verði að veruleika fyrir þessar kosningar.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um þakkir til framkvæmdastjóra flokkanna fyrir gott starf. Það er vissulega rétt, sem hv. þingmaður nefndi, að það er ekki eins og ekki sé ákveðinn meiningarmunur á milli flokkanna en framkvæmdastjórar lögðu sig svo sannarlega fram til að leysa úr þeim ágreiningi sem upp kom. Jú, ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta mál nái fram að ganga, bæði fyrir kosningar í haust, til að mynda hvað varðar nafnlausan áróður þar sem við erum að skerpa enn frekar á þeim ákvæðum sem við samþykktum fyrr á þessu kjörtímabili. Ég tel líka að það sé mikilvægt að ákvæði um til að mynda samspil þessara laga og laga um persónuvernd verði skýrð sem fyrst. Það mun að sjálfsögðu koma upp af því að stjórnmálaflokkar eru ekki fyrirtæki á markaði heldur félagasamtök sem þurfa að geta haft samskipti við sína félaga en um leið er mikilvægt að þeir gæti vel að því hvernig þau samskipti eru, að þær reglur séu skýrar. Ég held því að það skipti máli að frumvarpið nái fram að ganga til þess að skýra línurnar í kringum samskipti stjórnmálaflokka við sína félaga sem er auðvitað undirstaðan fyrir öllu grasrótarstarfi. Ég vonast til þess, í ljósi þeirrar miklu vinnu sem átti sér stað við undirbúning þessa máls, að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd forgangsraði þessu máli og við getum lokið því fyrr en síðar og vonandi bara nú í maímánuði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þessi svör og tek undir það með henni að mikilvægt er að nefndin forgangsraði í þágu þessa máls. Þó að pólitískur áherslumunur sé allt frá því að vera lítill yfir í að vera nokkur, og ekki endilega í þessu máli einu og sér heldur almennt í þessum sal, er það einkennandi fyrir þetta mál að við viljum öll gera okkar til að lýðræðið virki. Við sjáum það í kosningabaráttu síðustu ára að það er til að mynda hægt að fara inn á þann völl sem er nafnlaus áróður og mér sýnist málið vera að taka á, sem ég fagna. Ég held að ein af mínum fyrstu fyrirspurnum til hæstv. forsætisráðherra hafi verið varðandi nafnlausan áróður og ég vil taka fram að ég er ánægð með að verið sé að reyna að snerta á því án þess að gengið sé á tjáningarfrelsið. Ég held að sú leið sem farin er hér sé heppileg en ég gef mér að nefndin eigi eftir að fara yfir þetta. Ég vil fagna þessu. Að mínu mati er verið að styrkja lýðræðið með þessum breytingum og þessari tillögu og því hljótum við öll að fagna.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni og ég held ég muni eftir umræddri fyrirspurn. Hv. þingmaður hefur verið óþreytandi í því verkefni að setja þessi mál á dagskrá og ég held að það sé líka full ástæða til, ekki bara dæmin sem við höfum úr okkar litla samfélagi heldur líka dæmin erlendis um það hvernig persónuupplýsingum er beitt til að koma ákveðnum áróðri á framfæri gagnvart tilteknum hópum, oft einmitt ekki undir nafni eins né neins. Þetta er auðvitað stórmál sem ég vona að sé til bóta fyrir lýðræðið. Við höfum reynt að stíga varlega til jarðar þannig að við séum í senn að setja skýr viðmið án þess að ganga á tjáningarfrelsi fólks. Ég vona svo sannarlega að þetta verði til góðs fyrir íslenska stjórnmálaumræðu. Ég trúi ekki öðru, þegar allir flokkar sameinast í þessu máli, en að í því verði ágætisvit þegar átta flokkar leggjast á eitt.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér með ánægju fyrir tillögu okkar í Viðreisn til þingsályktunar um viðræður við ráðherraráð Evrópusambandsins um samstarf í gjaldeyrismálum og gagnkvæmar gengisvarnir. Það vita náttúrlega allir að þetta er í tengslum og í takt við bæði þetta mál og síðan það sem ég mæli fyrir á eftir um að fela þjóðinni að ákveða um framhald viðræðna varðandi Evrópusambandið, en að vissu leyti ný nálgun. Þetta er gert í ljósi aðstæðna, og ekki síst vegna þeirra, vegna skuldastöðu ríkissjóðs, mikilvægis þess að við verðum hér með stöðugan gjaldmiðil, stöðugt gengi sem stuðlar að því að við eygjum frekari möguleika á því að halda vöxtum lágum og verðbólgu niðri - allt eru þetta óveðursský á lofti núna. Þetta mun leiða til þess að við verðum fljótari að koma okkur út úr þeim aðstæðum sem skuldsettur ríkissjóður býður upp á. Það verður að segjast eins og er að fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar til næstu þriggja ára ber þess merki að það er mikil bjartsýni á að vextir verði óbreyttir, verðbólga verði lág og gengið verði stöðugt. Það eru merki um að við þurfum að fara aðrar leiðir og þetta er tillaga okkar. Tillaga okkar kemur ekki inn á leið ríkisstjórnarinnar, sem virðist vera að boða til hafta, gjaldeyrishafta, eins og við upplifðum á sínum tíma, án aðkomu löggjafans. Það er að mínu mati afar varasamt að ýja að því að sett verði hér á umsvifamikil gjaldeyrishöft. Það mun skerða samkeppnishæfni okkar Íslendinga verulega, svo ég tali nú ekki um annað mál sem er nýlega komið á dagskrá hér í þinginu varðandi lífeyrisskuldbindingar. Það er umhugsunarefni að eitt af framlögum ríkisstjórnarinnar til að taka á stöðu efnahagsmála er að koma með tillögu sem felur að einhverju leyti í sér kjaraskerðingu til lífeyrisþega, þ.e. verið er að fara úr því fyrirkomulagi að lífeyririnn sé verðlagsuppbættur mánaðarlega yfir í að það verði gert árlega. Þetta þýðir kjaraskerðingu til lífeyrisþega upp á um 70.000–80.000 á ári, en fyrir vikið verður eflaust auðveldara að herja á lífeyrissjóðina að koma að einhverju leyti, með einum eða öðrum hætti, að fjármögnun ríkissjóðs og hvernig á að greiða hana niður. Þetta eru álitamál, finnst mér, og við þurfum að vera með allar viðvörunarbjöllur uppi gagnvart því. En í þessu máli erum við einfaldlega að leggja til að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni á grundvelli aðildar Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu að óska eftir viðræðum við ráðherraráð Evrópusambandsins um samstarf í gjaldeyrismálum og gagnkvæmar gengisvarnir, í því skyni að tryggja stöðugleika á gjaldeyrismarkaði, styrkja samkeppnishæfni Íslands og efla nýsköpun. Við vitum það í gegnum síðustu misseri og ár varðandi þetta stóra stökk sem nýsköpunin þarf á að halda til að verða fullur þátttakandi í hinum alþjóðlega heimi að hindrunin þar er á endanum gjaldmiðillinn, þ.e. að vera ekki með stöðugan gjaldmiðil. Það er sama við hvern maður talar innan nýsköpunargeirans og sprotageirans, enda sjáum við líka að stórfyrirtæki á Íslandi í sjávarútvegi, í iðnaði gera upp ekki í íslenskri krónu heldur í evrum eða dollurum. Í frumvarpi til fjárlaga 2021 og fjármálaáætlun fyrir árin 2021–2025 er gert ráð fyrir umtalsverðri útgjaldaaukningu ríkissjóðs með tilheyrandi hallarekstri. Markmið þess er að mæta því áfalli sem hagkerfið hefur orðið fyrir vegna heimsfaraldurs Covid-19. Breið samstaða er um að nýta góða stöðu í efnahagsmálum á Íslandi til þess að grípa til aðgerða til að milda þetta áfall. Á sama tíma er ljóst að stjórnvöld þurfa að leita allra leiða til að tryggja að nýju jafnvægi í tekjum og útgjöldum hins opinbera þegar faraldrinum lýkur. Í fjármálaáætlun eru hugmyndir um hvernig því markmiði verði náð. Ljóst er að svigrúm hins opinbera til þess að ná slíku jafnvægi án harkalegra aðhalds- og tekjuöflunaraðgerða er háð hagþróun komandi ára. Því meiri hagvöxtur sem verður í kjölfar þess að faraldrinum lýkur, því minna íþyngjandi verða aðgerðir til að ná að nýju jafnvægi í rekstri hins opinbera og því meiri líkur eru fyrir okkur að við getum staðið áfram undir velferðarkerfinu okkar. Stöðugt gengi styður hagvöxtinn að okkar mati. Meginforsenda þess að hagvöxtur aukist er að framleiðni aukist. Framleiðni má auka með ýmiss konar aðgerðum, svo sem fjárfestingu í tækni, menntun, innviðum, hvötum til nýsköpunar og ábyrgri hagstjórn sem tryggir efnahagslegan stöðugleika. Hagstjórn íslenskra stjórnvalda undanfarinn áratug hefur verið ábyrg. Skuldastaða ríkissjóðs er góð og náðst hefur að byggja upp sögulega stóran gjaldeyrisvaraforða. Við vitum að það var m.a. út af vissum einskiptisaðgerðum að þrotabúin greiddu stórar fjárhæðir til ríkissjóðs. En það eru einskiptisaðgerðir. Engu að síður horfum við upp á að krónan mun enn verða uppspretta óstöðugleika. Gengi hennar hefur verið mun sveiflukenndara en gjaldmiðlar flestra nágrannalanda. Í þeirri kreppu sem nú ríkir hefur hún gefið verulega eftir, þrátt fyrir mjög stóran gjaldeyrisvaraforða og takmarkanir á gjaldeyrisviðskiptum lífeyrissjóðanna síðastliðið sumar, eins og við upplifðum. Íslenska hagkerfið er mjög háð milliríkjaviðskiptum og því eru slíkar sveiflur hagkerfinu erfiðar og dýrkeyptar. Gengissveiflur eru afar neikvæðar fyrir atvinnulífið og heimilin í landinu. Þær valda óvissu og ófyrirséðum sveiflum í tekjum og kostnaði. Þær torvelda alla áætlunargerð, veikja samkeppnisstöðu útflutningsatvinnuvega, leiða til verðlagssveiflna og ýta undir verðbólgu. Höfum það hugfast að Ísland er með allt að því átta sinnum hærri verðbólgu en t.d. Danmörk. Við erum í rauninni eina landið innan Evrópu þar sem verðbólga hefur farið fram úr áætlunum. Eina landið. Smæð gjaldmiðilsins og óstöðugleiki hans eru síðan ráðandi þættir í viðvarandi hærra vaxtastigi á Íslandi en í nágrannalöndum. Hátt vaxtastig eykur kostnað í rekstri og framkvæmdum og fækkar arðbærum fjárfestingum fyrirtækja og einstaklinga. - Fækkar arðbærum fjárfestingum fyrirtækja og einstaklinga. - Stöðugur gjaldmiðill er því ein af lykilforsendum stöðugleika í efnahagsmálum og bættrar samkeppnisstöðu Íslands. Til þess að við getum laðað að erlent fjármagn í nýsköpun, í sprotafyrirtækjum, í grunnatvinnuvegi okkar, er algjört lykilatriði að fá hér stöðugan gjaldmiðil sem veitir okkur fyrirsjáanleika í náinni framtíð. Seðlabanki Íslands gaf út skýrsluna Valkostir Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum árið 2012, þar sem lagt er mat á valkosti Íslands í gjaldeyrismálum. Þar er m.a. fjallað um upptöku evru sem valkost, en beinast liggur við að tengja gengi krónunnar við evru vegna umfangs viðskipta Íslands og Evrópuþjóðanna. Í skýrslunni eru ræddir tveir möguleikar, annars vegar einhliða upptaka og hins vegar bein þátttaka Íslands í myntsamstarfi Evrópusambandsins, ERM II. Niðurstaða skýrsluhöfunda er að einhliða upptöku fylgi verulegir gallar sem gera þann kost ófýsilegan. Þátttaka Íslands í ERM II krefjist hins vegar inngöngu í Evrópusambandið. Flutningsmenn tillögu þessarar telja enn að vænlegasti kosturinn sé að ljúka samningsferli um aðild að Evrópusambandinu, og ég vil undirstrika að það er skynsamlegasta leiðin. En við vitum líka, og ég kem að því þegar ég flyt hitt málið á eftir, að það tekur lengri tíma. Það tekur mun lengri tíma og við höfum ekki mjög mikinn tíma til að ýta af stað verðmætasköpuninni og ýta undir framleiðnina, sem þarf að vera mjög hröð núna á næstu mánuðum og misserum. Þess vegna leggjum við til þessa leið í ljósi þeirra þrenginga efnahagsmála sem við stöndum núna frammi fyrir og þeirri knýjandi þörf að fá hér stöðugan gjaldmiðil. Við gerum það m.a. með þessari leið okkar. Vegna þess hve brýnt er að tryggja stöðugleika í gjaldeyrismálum leggjum við til þá málamiðlun sem við ræðum hér, að Ísland kanni möguleika á tvíhliða samningi við Evrópusambandið um samstarf í gjaldeyrismálum í tengslum við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Málamiðlunin svarar þessari brýnu þörf en heldur opnum þeim möguleika að síðar verði skrefið til aðildar stigið að fullu. Nokkuð hefur verið skrifað um þessa leið, m.a. af Guðmundi Magnússyni, prófessor í hagfræði, og Stefáni Má Stefánssyni, prófessor í lögfræði og helsta sérfræðingi Íslands í Evrópurétti. Þeir hafa bent á að ekkert í lögum Evrópusambandsins banni slíkt samstarf. Fyrirmynd að slíkum samningi mætti sækja í fyrirrennara ERM II, Peningakerfis Evrópu (e. European Monetary System, EMS) og Evrópska gengissamstarfsins (e. European Exchange Rate Mechanism, ERM). Það fyrirkomulag var tekið upp innan Evrópusambandsins árið 1979 og lauk þegar ERM II tók við hlutverki þess. Þessu fyrirkomulagi var ætlað að tryggja innbyrðis stöðugleika á gjaldmiðlum Evrópuþjóðanna, sem er nákvæmlega markmið þessarar tillögu. Í nýlegri grein í Morgunblaðinu benda Stefán Már Stefánsson lagaprófessor og Daði Már Kristófersson, prófessor í hagfræði, á að slíkur tvíhliða samningur við Evrópusambandið geti sótt fordæmi í gjaldeyrisfyrirkomulagi Dana. Gengi dönsku krónunnar er haldið innan þröngs bils í gengi gagnvart evru. Stöðugleiki gengisins er tryggður með nánu samstarfi Seðlabanka Evrópu og danska Seðlabankans. Í fyrirhuguðu fyrirkomulagi Íslands og Evrópusambandsins væri krónunni einungis leyft að sveiflast á mjög þröngu bili gagnvart evru. Stöðugt gengi yrði sameiginlega varið af Seðlabanka Íslands og Seðlabanka Evrópu. Þó svo að stöðugleiki í gengi íslensku krónunnar gagnvart evru sé mjög stórt efnahagslegt hagsmunamál fyrir Ísland eru efnahagslegir hagsmunir Evrópusambandsins af slíkum samningi ekki mjög miklir, það verður að segjast eins og er. Evrópusambandið hefur þó tekið mörg skref í gegnum tíðina til þess að auðvelda viðskipti innan Evrópu, þrátt fyrir að efnahagslega umfangið sé ekki mikið og það eru mörg dæmi þess. Eitt skýrasta dæmið um það er samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið (EES). Markmið EES-samningsins er einkum að tryggja fjórfrelsi og eðlilega samkeppni innan Evrópska efnahagssvæðisins. Hliðstæð rök lágu til grundvallar ERM-fyrirkomulaginu við upphaf níunda áratugarins. Ætla má að beita mætti nákvæmlega sömu rökum í samningum um samstarf Evrópusambandsins og Íslands í gjaldeyrismálum, því að við blasir að stöðugt gengi krónunnar gagnvart evru myndi auðvelda mjög viðskipti og efla innri markað Íslands og annarra Evrópuþjóða. Úrsögn Breta úr Evrópusambandinu er líkleg til að auka pólitískan áhuga Evrópusambandsins á nánara samstarfi við önnur ríki, enda myndi slíkt varpa jákvæðu ljósi á samstarf við sambandið. Trúverðugleiki Íslands sem viðsemjanda er mjög mikill og líklegur kostnaður Evrópusambandsins óverulegur. Hagstjórn á Íslandi hefur verið mun betri en margra aðildarríkja Evrópusambandsins undanfarin ár og gjaldeyrisvaraforði Íslands er hlutfallslega stór. Afar ólíklegt er því að kostnaður myndi falla á Evrópusambandið umfram ábata þess af auknum viðskiptum. Hér skiptir einmitt máli stærð gjaldeyrisvaraforðans, hvernig hann er nýttur. Og af því að hann er það stór núna er einmitt tækifæri fyrir okkur Íslendinga að fara í mjög markvissar viðræður við Evrópusambandið, pólitískar viðræður, ekki embættismannaviðræður heldur pólitískar viðræður. Ísland þyrfti án efa að undirgangast kröfur um ábyrga hagstjórn í formi reglna um ríkisfjármál og skuldir hins opinbera. Það hafa íslensk stjórnvöld hins vegar þegar gert með lögum um opinber fjármál svo að viðbótarkostnaður íslenskra stjórnvalda af slíkum skilyrðum yrði hverfandi. Að framangreindu skoðuðu er ljóst að ávinningur íslensku þjóðarinnar af samstarfi við Evrópusambandið í gjaldeyrismálum og gagnkvæmum gengisvörnum yrði verulegur. Gengi það eftir yrði það til þess fallið að tryggja stöðugleika íslensku krónunnar gagnvart evru og örva með því gagnkvæm viðskipti á innri markaði Evrópusambandsins. Að mati flutningsmanna tillögunnar er samþykkt hennar eitt mikilvægasta skref sem ríkisstjórnin getur tekið til að stuðla að auknum hagvexti í kjölfar heimsfaraldursins, eitt allra mikilvægasta skrefið sem við getum tekið. Þetta er okkar leið til þess að reyna að tryggja hér strax stöðugleika í gengismálum sem getur stuðlað að því að við getum haldið hér vöxtum lágum og getur leitt til þess að við getum knúið verðbólguna niður að einhverju leyti. En leið ríkisstjórnarinnar er að boða hugsanleg gjaldeyrishöft og aðrar leiðir, eins og við höfum bent á, þ.e. að fara í úr því að boða lántökur hér innan krónuhagkerfisins, sem við í Viðreisn studdum. Þegar við studdum aðgerðir ríkisstjórnarinnar töldum við að það væri gert á grunni þess að við værum innan krónuhagkerfisins. En síðan breytti ríkisstjórnin um kúrs og ákvað að taka mikla áhættu, gengisáhættu, með erlendum lánum, sem er mjög varhugavert fyrir ríkissjóð og fyrir hag heimilanna, fyrirtækjanna, því að við Íslendingar höfum aldrei upplifað tímabil í íslenskri hagsögu sem verið hefur án gríðarlegra sveiflna, með vondum og erfiðum afleiðingum fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Þetta er okkar tillaga inn í það ástand sem nú er og ég vona auðvitað að henni verði vel tekið.

Herra forseti. Ég vil sérstaklega fagna þessari umræðu. Ég held að við þurfum miklu oftar að tala um Evrópumál í þessum sal. Sá þingmaður sem hér stendur er sannfærður Evrópusinni og búinn að vera það í áratugi, ef svo má segja. Það skiptir okkur miklu máli að Íslendingar taki það skref til fulls að sækja um fulla aðild að Evrópusambandinu og ég held að það eigi að vera markmið okkar. Ég veit að hv. flutningsmaður tillögunnar er sammála mér hvað það varðar en teflir fram þessari millileið eða málamiðlun á þennan hátt. Ég geld hins gjalda varhug við þessum hugmyndum því að ég held að við séum þá að breyta svolítið víglínuumræðunni um hvort við eigum að fara þessa leið í stað fullrar aðildar að Evrópusambandinu, sem hlýtur að vera meginmarkmiðið og hlýtur að vera sameiginlegt baráttumál okkar sem erum Evrópusinnar. Í því sambandi langar mig að fara aðeins aftur í tímann. Árið 2008 sat ég einnig á þingi og þá var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar. Eftir að sú ríkisstjórn var skipuð var ákveðið að setja á fót sérstaka nefnd, svokallaða Evrópunefnd, og var ég formaður þeirrar nefndar ásamt þáverandi þingmanni, Illuga Gunnarssyni. Í þeirri nefnd voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka en líka aðilar vinnumarkaðarins. Til gamans má rifja það upp að núverandi forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, sat í nefndinni. Það voru 12 einstaklingar í þessari nefnd og við skoðuðum sérstaklega þá leið sem hér er m.a. til umræðu, um hvort fært væri að hefja samstarf við Evrópusambandið á vettvangi gengismála. Við skoðuðum tvíhliða upptöku evru og sömuleiðis skoðuðum við einhliða upptöku evru. Við fórum til Brussel og er skemmst frá því að segja að viðbrögðin þar voru dræm. Mig langar aðeins að fara yfir hvað gerðist í Brussel á þeim tíma og ég hef enga ástæðu til að halda að þetta hafi breyst hjá Evrópusambandinu. Við sem fóru til Brussel ræddum m.a. við framkvæmdastjóra efnahags- og fjármála, sem var Joaquín Almunia á þeim tíma. Við ræddum ítrekað við Olli Rehn, sem var framkvæmdastjóri stækkunarmála. Við ræddum við framkvæmdastjóra og ráðuneytisstjóra alþjóðlegra samskipta, við fórum í Seðlabanka Evrópu o.s.frv. Við reyndum að tala við þungvigtarembættismenn hvað þetta varðar. Möguleikar Íslands á upptöku evru á grundvelli tvíhliða samnings á grundvelli Evrópulöggjafar var rædd í þaula. Við skoðuðum sérstaklega þá gjaldeyrissamninga sem Evrópusambandið gerði við Mónakó og Vatíkanið og San Marínó og er skemmst frá því að segja að við fengum skýr skilaboð um að það væri ekki fyrirmynd sem Evrópusambandið myndi líta til þegar kæmi að Íslandi. Þá var einnig skoðað hversu hratt, og þetta er áhugavert, Ísland gæti tekið upp evru eftir ESB-aðild og þá hvort Seðlabanki Evrópu gæti stutt Ísland á umsóknartímanum til að viðhalda stöðugu gengi. Svör framkvæmdastjóra ESB, sem er eins og ríkisstjórn Evrópusambandsins, voru þau að Ísland gæti orðið aðili að Evrópusambandinu innan tiltölulega skamms tíma en einungis sex mánuðum eftir aðild, og þetta eru svör frá Evrópusambandinu, gæti Ísland orðið aðili að gjaldeyrismekanismanum, ERM II, sem festi krónuna við evru með þessum 15% vikmörkum sem þá voru. Í rauninni eru til dæmi um að ríki hafi fengið aðild að ERM II einum til þremur mánuðum eftir aðild að ESB. Kom það fram í máli fulltrúa Evrópusambandsins. Þess vegna, herra forseti, var talið að Ísland gæti tekið upp evruna innan þriggja ára frá aðild, enda hefði Ísland þá verið tvö ár innan ERM II og uppfyllt að sjálfsögðu Maastricht-skilyrðin. Varðandi umræðuna á þessum vettvangi í Brussel og víðar var rætt á vettvangi nefndarinnar að upptaka evru á grundvelli tvíhliða samnings myndi í rauninni ekki færa Íslendingum fullgilda aðild að EMU heldur yrðu afleiðingarnar sambærilegar við einhliða upptöku evru. Við fengjum t.d. ekki sæti í bankaráðinu, við fengjum ekki hlutdeild í svokölluðum myntsláttuhagnaði og ekki aðgang að Seðlabanka Evrópu sem lánveitanda til þrautavara. Það skiptir máli. Olli Rehn, framkvæmdastjóri stækkunarmála, sagði okkur í nefndinni að einhliða upptaka evrunnar væri sömuleiðis ekki í anda þess góða sambands sem væri á milli Íslands og ESB og Evrópusambandið myndi ekki taka því vel ef Ísland myndi reyna að fara þá leið. Það væri enginn vilji af hálfu Evrópusambandsins til að Ísland fengi að taka upp evruna á grundvelli einhvers tvíhliða samnings. Joaquín Almunia, sem var framkvæmdastjóri efnahags- og fjármála, nefndi sérstaklega að það tæki lögfræðing Evrópusambandsins einungis 30 mínútur að komast að því að upptaka evrunnar væri bara fyrir aðildarríki Evrópusambandsins. Aðspurðir sögðu framkvæmdastjórarnir að það breytti engu þótt öll EES-ríkin myndu sameinast um að fara þessa leið, en að sjálfsögðu eru engar líkur á því eins og staðan er í Noregi. Forsvarsmenn Evrópusambandsins voru því afskaplega skýrir þegar þeir tjáðu Evrópunefndinni að örríkin í Evrópu, Mónakó, San Marínó og Vatíkanið, væru ekki fordæmi fyrir Íslendinga, enda væru þetta ríki sem hefðu haft gömlu myntir aðildarríkjanna áður en evran var tekin upp. Fulltrúar Evrópusambandsins töldu einnig að það væru helst pólitískar ástæður, og það skiptir máli, sem mæltu gegn tvíhliða samningi um evruna við Ísland. Núverandi gjaldmiðlasamningar ættu ekki að standa sem fordæmi, eins og hér hefur áður verið nefnt. ESB hefði engan hag af slíkum samningum þar sem fjármálalöggjöf á Íslandi væri nú þegar í samræmi við löggjöf ESB á grundvelli EES-samningsins og, sem er kannski stóra atriðið, að Ísland gæti enn þá orðið aðili að Evrópusambandinu. Evrópusambandið hefur ítrekað sagt íslenskum stjórnvöldum að Ísland sé svo sannarlega velkomið í þann hóp. Mér fannst þetta áhugavert tækifæri til að rifja upp þau svör sem við fengum á sínum tíma varðandi svona gjaldeyrissamstarf. Auðvitað er það mjög freistandi. Einn helsti kostur við aðild að Evrópusambandinu fyrir Ísland er evran, ég átta mig alveg á því. Íslenska krónan er handónýtur gjaldmiðill og sagan sýnir það. Við skulum ekkert draga fjöður yfir það. Íslenska krónan er dragbítur á íslenskt atvinnulíf og er mjög kostnaðarsöm fyrir íslensk heimili, það vita allir sem fylgst hafa með íslenskri hagsögu. Ég vil ekki að rífa þessa umræðu í sundur. Ég vil ekki að umræðan fari að snúast um: Já, við skulum reyna að fara þessa málamiðlunarleið, taka upp evruna, hvort sem það er á einhliða eða tvíhliða vettvangi einhvers gengisvarnasamnings. Tökum frekar umræðuna sem ég veit að næsta þingmál hv. þingmanns er um, að hefja aðildarviðræður aftur við Evrópusambandið, og stefnum að fullri aðild að því. Herra forseti. Það er hvorki tilviljun né heimska að nánast allar þjóðir Evrópu telja sig eiga heima í Evrópusambandinu. Það er bara byggt á köldu hagsmunamati og kostirnir eru ótvíræðir að mínu mati. Í stuttu máli, svo ég rifji upp, það er langt síðan ég hef haldið Evrópuræðu hér, eru helstu kostir Íslands við aðild að ESB og upptöku evrunnar aukinn stöðugleiki. Það er lægra matvælaverð. Það eru lægri vexti til lengri tíma. Það er minni gengisáhætta og gengissveiflur. Það er minni verðbólga. Það eru auknar erlendar fjárfestingar og þar með aukin samkeppni. Það er sanngjarnara landbúnaðarkerfi fyrir bæði neytendur og bændur. Það eru aukin áhrif á reglur sem taka núna gildi vegna EES. Við erum mjög dugleg í þessum sal að stimpla reglugerðir frá Evrópusambandinu án þess að hafa neitt um það að segja hvernig þær eru gerðar. Aðild að Evrópusambandinu hefði í för með sér minni viðskiptakostnað, bætt félagsleg réttindi, enga almenna verðtryggingu að sjálfsögðu o.s.frv. En síðan, herra forseti, má ekki gleyma því stóra atriði að Íslendingar eru evrópsk þjóð sem á heima í samfélagi annarra Evrópuþjóða. Þetta eru samstarfsþjóðir okkar til árhundruða og þangað eigum við að leita með hagsmuni okkar og hagsmunagæslu. Þetta er fjölskylda okkar. Það er allt sem mælir með aðild Íslands að Evrópusambandinu. Það er efnahagslegur stöðugleiki, efnahagslegur uppgangur, það eru áhrif á eigið samfélag. En svo er það líka að tilheyra þessari fjölskyldu Evrópuþjóða. Herra forseti. Það er ótrúlega dapurlegt að stórfyrirtækin í þessu landi, hvort sem það er í sjávarútvegi eða öðru, eða auðmenn þessa lands, eru þau einu sem geta tryggt hagsmuni sína með því að gera upp í evrum eða dollurum. Á meðan eru íslensk heimili látin súpa seyðið af sveiflugjörnum gjaldmiðli sem kallar á gengisfellingar. Það eru meira að segja til ráðherrar í þessari ríkisstjórn sem telja gengisfellingar vera skynsamlega hagstjórn. Við megum aldrei gleyma því að gengisfellingar gerast alltaf á kostnað almennings. Með gengisfellingum erum við að rýra gildi og virði gjaldmiðilsins sem verðmæti okkar 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir innleggið og að Samfylkingin stígi með þessum hætti inn í umræðuna, enda er hv. þingmaður í rauninni sá sem hefur verið hvað harðastur í að tala fyrir aðild að Evrópusambandinu. Það er alveg rétt og við tökum það sérstaklega fram í greinargerðinni með tillögunni að ákjósanlegast væri að sækja strax um aðild og tryggja þannig upptöku evru með beinni aðild að Evrópusambandinu. Í ljósi þess að við erum samt ekki komin lengra með Evrópusambandsaðild, eins sárt og það er, tel ég að við verðum bara að viðurkenna það og segja: Við þurfum að taka meiri umræðu um Evrópumálin. Við sem erum hér inni þurfum að stuðla að því, og út á það gengur m.a. næsta tillaga, að það verði meiri upplýst umræða, að við förum í það að kynna fyrir þjóðinni kosti og galla á því að fara í áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið. Út á það gengur sú tillaga. Ég vil hins vegar segja að aðstæður - og ég þakka fyrir upprifjunina frá 2008 - eru bara allt aðrar í dag en þær voru 2008. Ég efast ekki um að ef einhver hefði sagt við þennan sama hóp: Bíðið við, Bretar verða komnir út úr Evrópusambandinu eftir tíu ár. Þá hefðu allir sagt: Nei. Og það er svolítið stór breyta fyrir okkur sem erum hlynnt því að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið. Við verðum að draga fram að Evrópusambandið þarf líka að taka svolítið til heima hjá sér. Ég held að það muni hjálpa okkur að sýna ákveðinn sveigjanleika og átta okkur á því að það er stærri mynd sem þarf að huga að, pólitískari mynd sem þarf að huga að nú heldur en fyrir 14 árum. Með fullri virðingu fyrir þeirri nefnd sem fór út á sínum tíma voru það ekki síst háttsettir embættismenn sem rætt var við. Ég tel að með fullum þunga verði hægt að ná árangri í þessum viðræðum.  
             Þannig að ég segi: Sú leið 

Herra forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum meira og minna sammála hvað þetta varðar. Við skulum bara snúa bökum saman um að innleiða hér dýpri og betri umræðu um Evrópumál og aðild Íslands að Evrópusambandinu. Að hluta til erum við að fara aftur á bak. Ástæðan fyrir því að rifja ég rifja upp þá sögu að ég leiddi Evrópunefnd ríkisstjórnarinnar árið 2008 ásamt Illuga Gunnarssyni er að þá náðum við 70% íslensks atvinnulífs á bak við niðurstöðu skýrslu okkar um að sækja ætti um aðild að Evrópusambandinu. Undir þá niðurstöðu skrifuðu ASÍ, Viðskiptaráð Íslands, Samtök ferðaþjónustunnar, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu og fleiri aðilar innan Samtaka atvinnulífsins. Þá voru þungavigtaraðilar í íslensku samfélagi og atvinnulífi tilbúnir að sættast við það stefnumið að sækja bæri um aðild að ESB. Ég varpa líka þeirri spurningu út í salinn: Hvar er íslenska atvinnulífið þegar kemur að þessari stóru spurningu? Hvar er Viðskiptaráðið? Hvar eru fyrirtækin sem lúta þessum óstöðuga gjaldmiðli sem við höfum og blæða fyrir hann? Af hverju heyrum við ekki meira í þeim? Hverjum er krónan fyrst og fremst að þjóna? Ekki íslensku atvinnulífi þar sem krónan sveiflast eins og skopparakringla, þar sem fyrirsjáanleikinn er enginn, þar sem íslensk fyrirtæki þurfa að vera sérfræðingar á vettvangi gjaldeyrisviðskipta. Það er bara ekki boðlegt. Þetta getur ekki bara verið verkefni stjórnmálamanna. Íslenskt atvinnulíf þarf að láta í sér heyra ásamt verkalýðshreyfingunni, eins og þessi fyrirbæri gerðu fyrir hartnær áratug síðan. Spurningin verður í rauninni ekki stærri en þetta. Þetta snýst um lífskjör íslensku þjóðarinnar. Þetta snýst um viðskiptatækifæri og samkeppnishæfi íslenskra fyrirtækja. Þetta snýst um að íslensk fyrirtæki og atvinnulíf og heimili 

Virðulegur forseti. Ég vil taka heils hugar undir með hv. þingmanni. Ég hef spurt mig: Hvert fór íslenskt atvinnulíf í tíu ár þegar þetta var eitt brýnasta hagsmunamál þeirra og íslensks almennings með verkalýðshreyfinguna í fylgdinni? Hv. þingmaður ber hér fram brýnar spurningar. Auðvitað finnur maður að innan atvinnulífsins eru skiptar skoðanir. En við finnum líka að þeir sem hafa hátt og vilja hafa hátt um krónuna, þ.e. vilja skipta um gjaldmiðil, fá stöðugan gjaldmiðil, eru svolítið kveðnir í kútinn innan atvinnulífsins. Ég vil hvetja atvinnulífið og iðnaðinn með nýsköpunina, öll fyrirtækin, sprotafyrirtækin o.fl Ég vil hvetja verkalýðshreyfinguna sem kallar m.a. á að verðtryggingin verði afnumin. Það gerist með stöðugum gjaldmiðli. Það gerist með upptöku annars gjaldmiðils. Og þangað erum við auðvitað að beina sjónum okkar. Þetta er innlegg til að rífa umræðuna svolítið upp úr þeirri stöðnun sem hún hefur verið í. Það er búið að vera pottlok ofan á umræðunni um Evrópumál og gjaldmiðilsmál og það er eins og enginn þori að tala um nákvæmlega þessi mál. Þetta er einmitt, eins og hv. þingmaður sagði hér áðan, eitt stærsta hagsmunamál íslenskra heimila og íslenskra fyrirtækja en ekki síst unga fólksins okkar. Eru íslensk ungmenni eitthvað öðruvísi en t.d. bresk? 70% breskra ungmenna, 25 ára og yngri, höfnuðu því að Bretar myndu yfirgefa Evrópusambandið. Það eru er mjög skýr skilaboð frá ungu fólki. Ungt fólk sér heiminn sem opinn, ekki lokaðan eins og stór hópur innan ríkisstjórnarflokkanna vill hafa það. Það á bara að setja hér allt í lok, lok og læs. Ég er á móti því. 

Herra forseti. Vissir þú að á síðasta ári var krónan í hópi þeirra gjaldmiðla sem veiktist hvað mest, rýrnaði mest? Þar erum við í hópi með Kirgistan, Mósambík og Georgíu. Munið að þegar krónan veikist verða innfluttar vörur dýrari og verðbólgan eykst. Við skulum ekki gleyma því að verðmæti almennings eru geymd í þessum gjaldmiðli sem rýrnar stöðugt í verði. Hann er í rauninni ekki gjaldgengur neins staðar annars staðar í heiminum. Hugsið ykkur. Hvernig stendur á því að við höfum hér stjórnvöld og stjórnmálaflokka sem skipa þessa ríkisstjórn sem vilja koma í veg fyrir að almenningur geti notið góðs af stöðugum og öruggum gjaldmiðli, lægri vöxtum og engri verðtryggingu? Á sama tíma sér ríkisstjórnin ekkert athugavert við að stórfyrirtæki og auðmenn geri mál sín upp í evrum og geymi reiðufé sitt í erlendum gjaldmiðlum. Herra forseti. Krónan - og núna ætla ég að vera svolítið dramatískur - er í raun fyrir auðmenn en ekki almenning. Þess vegna skil ég ekki af hverju þunginn er ekki meiri hvað þetta varðar. Fólk hefur áhuga á fullveldinu - ég ætla að nota lokaorð mín í þetta - en fullveldi Íslands er ekki í hættu með aðild landsins að Evrópusambandinu. Telur fólk að Frakkland sé ekki fullvalda ríki eða Danmörk? Þetta eru að sjálfsögðu fullvalda ríki. Við treystum fullveldi okkar með samstarfi. Telur fólk Norður-Kóreu vera mest fullvalda ríki í heimi? Hvers lags bull er þetta, herra forseti?  Þess vegna þurfum við að taka þessa umræðu. Þess vegna eigum að fara af fullum krafti í að sannfæra þjóðina um að þetta sé rétt leið. Ég ítreka að það er ekki tilviljun að okkar helstu samstarfsþjóðir, sem við eigum svo margt sameiginlegt með, telja hagsmunum sínum miklu betur borgið innan Evrópusambandsins heldur fyrir utan það.

Virðulegi forseti. Krónan okkar er minnsti sjálfstæði gjaldmiðill í heiminum. Lítill gjaldmiðill eins og krónan okkar er eðli málsins samkvæmt viðkvæmari fyrir sveiflum en hinir. Stundum er sagt, henni til hróss, hve sveiflukennd hún er en það þykir alla jafna ekki endilega atriði til að hrósa fólki fyrir, að það sé mjög sveiflukennt og sveiflugjarnt. Geta hennar til sveiflu er fyrst og fremst í því fólgin að hana er hægt að fella og hún fellur yfirleitt og alla jafna á kostnað almennings. Sú staða dregur úr fyrirsjáanleika og ýtir undir háa vexti. Þær sveiflur sem okkar litla króna rammar inn eru erfiður veruleiki og neikvæður fyrir atvinnulíf hérlendis og heimilin öll í landinu og fólkið. Þess vegna tel ég brýnt að meiri þungi fari í þessa umræðu sem er algert grundvallarlífskjaramál og að við drögum að borðinu og inn í þetta samtal ungt fólk, ungu kynslóðina, sem virðist, ef marka má stefnu stjórnvalda, eiga að búa áfram við þann veruleika sem íslenski gjaldmiðillinn er. Stöðugur gjaldmiðill er grunnforsenda stöðugleika í efnahagsmálum og betri samkeppnisstöðu Íslands. Betri samkeppnisstaða Íslands er auðvitað og ætti að vera markmið og framtíðarmúsík fyrir okkur öll en hefur auðvitað ekki síst grundvallarþýðingu fyrir yngri kynslóðirnar sem koma. Staða íslensku krónunnar hefur orðið sérstaklega áberandi í þeirri kreppu sem við erum að glíma við, kreppu sem á rót sína að rekja til heimsfaraldursins og sóttvarnaaðgerða vegna hans. Krónan hefur, eins og við sjáum öll, gefið verulega eftir þrátt fyrir mjög stóran gjaldeyrisvaraforða og þrátt fyrir takmarkanir á gjaldeyrisviðskiptum lífeyrissjóðanna. Þrátt fyrir þessar aðgerðir henni til varnar gefur hún eftir. Vegna þess hversu mikilvægt það er að tryggja stöðugleika í gjaldeyrismálum leggjum við til núna að Ísland kanni möguleika á tvíhliða samningi við Evrópusambandið um samstarf í gjaldeyrismálum, í tengslum við EES-samninginn. Það myndi svara strax brýnni og aðkallandi þörf og halda opnum þeim möguleika að síðar verði skrefið stigið til fulls hvað aðild varðar. Það held ég að sé reyndar líka samtal sem unga fólkið, börnin, yngri kynslóðir, verðskulda að sé sett á dagskrá, samtalið um aðildina, umræða um Ísland í samfélagi þjóðanna, framtíðarsýnin um Ísland fyrir ungt fólk. Tvíhliða samningur við Evrópusambandið núna um samstarf í gjaldeyrismálum gæti sótt fordæmi í gjaldeyrisfyrirkomulagið sem við þekkjum hjá Dönum, þar sem gengi dönsku krónunnar er haldið innan ákveðins ramma, þröngs bils gagnvart evrunni. Þannig er stöðugleiki gengisins tryggður með nánu samstarfi Seðlabanka Evrópu og Seðlabanka Danmerkur. Í fyrirhuguðu fyrirkomulagi Íslands og Evrópusambandsins væri krónunni gefið ákveðið svigrúm til að sveiflast á mjög þröngu bili gagnvart evrunni og stöðugt gengi yrði þannig sameiginlega varið af Seðlabanka Íslands og Seðlabanka Evrópu. Afleiðingin yrði hinn eftirsóknarverði stöðugleiki sem okkur vantar svo sárlega. Ísland þyrfti í því sambandi sennilega, eða nánast án vafa, að undirgangast ákveðnar kröfur um ábyrga hagstjórn, hvað varðar reglur um ríkisfjármál og skuldir hins opinbera. Það hafa íslensk stjórnvöld eins og við vitum nú þegar gert með lögum um opinber fjármál þannig að viðbótarkostnaður af þessum skilyrðum ætti í sjálfu sér að vera hverfandi. Í því sambandi finnst mér líka mega nefna þær kröfur sem af þessu leiðir um ábyrga hagstjórn. Sú hugmyndafræði er auðvitað almennt hagsmunamál í sjálfu sér. Ábyrg hagstjórn, sem yrði krafa í þessu sambandi, er vitaskuld aldrei annað en eftirsóknarvert markmið, þ.e. eitthvað sem á ekki að óttast heldur að sækjast eftir. Virðulegi forseti. Ávinningur íslensku þjóðarinnar, ávinningur íslensks almennings af samstarfi við Evrópusambandið að þessu leyti, í gjaldeyrismálum og gagnkvæmum gengisvörnum, yrði, vil ég leyfa mér að segja, gríðarlegur. Ávinningurinn yrði til þess fallinn að tryggja stöðugleika íslensku krónunnar, sem við erum eilíflega að ræða vegna þess að stöðugleiki er einfaldlega ekki hluti af veruleika okkar. Þetta yrði til þess fallið að tryggja stöðugleika íslensku krónunnar gagnvart evru og örva gagnkvæm viðskipti á innri markaði Evrópusambandsins. Í tillögunni er rakið að samþykkt hennar sé eitt mikilvægasta skref sem ríkisstjórnin gæti stigið til að stuðla að auknum hagvexti í kjölfar þeirra þrenginga sem heimsfaraldurinn hefur leitt til. Virðulegi forseti. Í mínum huga er svarið við spurningunni hver ávinningurinn yrði einfaldlega það að þetta er eitt stærsta lífskjaramál fyrir allan almenning á landinu. Afleiðingin yrði lægri vextir og lægri kostnaður fyrir heimilin í landinu. Aftur myndi ég vilja nefna veruleika ungs fólks að þessu leyti. Afleiðingin yrði sú að það yrði ódýrara að eignast fasteign á Íslandi. Við þekkjum þá stöðu og þann veruleika að Íslendingar greiða fasteignir sínar dýru verði vegna gjaldmiðilsins. Afleiðingin yrði hagstæðari skilyrði til atvinnuuppbyggingar og útflutnings en við þurfum sárlega á atvinnuuppbyggingu að halda nú, en einnig til lengri tíma litið. Afleiðingin yrði sterkari staða Íslands á alþjóðamarkaði. Afleiðingin yrði meiri fjölbreytileiki í atvinnulífinu. Það er jafnframt atriði sem hér hefur verið töluvert til umfjöllunar og umræðu í þeirri stöðu sem er uppi að það verði og hljóti að vera framtíðarmúsík að verja atvinnulífið með því að vera ekki með öll eggin í sömu körfunni. Afleiðingin af þessari leið myndi um leið styðja við nýsköpun. Virðulegi forseti. Við erum hér að leggja á borð og leggja til umræðu ákveðna grundvallarspurningu, mál sem er alveg ljóst í mínum huga að er hagsmunamál fyrir allan almenning í landinu og þetta mál þarf að ræða. Það þarf líka að rökstyðja það að ætla að skila auðu í þessu samtali í ljósi þeirra hagsmuna sem eru undir, að neita að ræða svona stórt viðfangsefni, sem er nú viðkvæði sumra inni í þessum sal, að leita allra leiða til að forðast samtalið, því að það þarf líka að rökstyðja það hvers vegna á ekki að fara þessa leið. Í mínum huga er það reyndar alveg ljóst að sönnunarbyrðin er á þeim sem vilja halda óbreyttu plani. Ávinningurinn er í mínum huga nefnilega alveg augljós og almenningur verðskuldar að þetta mál fái tilhlýðilega umfjöllun og sé rætt og sé á dagskrá. Röksemdirnar hníga allar í eina átt að mínu mati og ég hlakka til þeirrar umræðu sem fram undan er.

Virðulegur forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu frá þingflokki Viðreisnar um að taka upp evru í samstarfi við Evrópusambandið. Ég verð að viðurkenna að þegar fréttir bárust af þessari þingsályktunartillögu hugsaði ég: Jæja, nú verður gaman. Við getum farið að ræða þau mál sem hv. þingmenn Viðreisnar hafa sumir hverjir sagt að ekki megi ræða. Það er auðvitað alls ekki svo, virðulegur forseti. Hér má ræða allt og þingmönnum er heimilt að leggja fram þingsályktunartillögur og frumvörp, nánast eins og þá lystir. Þetta er þó í fyrsta skipti síðan ég settist á þing að slík tillaga liggur fyrir, að því er ég best veit. Ég hef a.m.k. ekki orðið vör við slíka umræðu áður. Það fer kannski vel á því að það sé gert í ljósi þess að kjörtímabilinu er að ljúka og senn líður að kosningum. Ég held að mikilvægt sé að kjósendur viti hvað þeir flokkar sem bjóða fram til Alþingis standa fyrir. Virðulegur forseti. Hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir sem talaði á undan mér sagði að sönnunarbyrðin ætti í rauninni að vera hjá þeim sem vilja óbreytt ástand. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það svolítið furðuleg nálgun. Í þessu máli ætti einmitt heldur að sannfæra okkur um ástæður fyrir því að breyta. Enn sem komið er hefur hv. þingmönnum ekki tekist að sannfæra mig um gildi þess. Ég verð þó að segja að það er ýmislegt í greinargerðinni sem ég get tekið undir. Til að mynda segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Meginforsenda þess að hagvöxtur aukist er að framleiðni aukist. Framleiðni má auka með ýmiss konar aðgerðum, svo sem fjárfestingu í tækni, menntun, innviðum, hvötum til nýsköpunar og ábyrgri hagstjórn sem tryggir efnahagslegan stöðugleika.“ - Ég get tekið undir allt þetta. - „Hagstjórn íslenskra stjórnvalda undanfarinn áratug hefur verið ábyrg. Skuldastaða ríkissjóðs er góð og náðst hefur að byggja upp sögulega stóran gjaldeyrisvaraforða.“ - Allt er þetta rétt. - „Samt sem áður er krónan enn uppspretta óstöðugleika.“ Ég verð að viðurkenna, virðulegur forseti, að alla vega það sem ég hef lært í hagfræði getur ekki fært rök fyrir því að krónan sé uppspretta óstöðugleika heldur tekur krónan sveiflum í samræmi við það hvernig efnahagsástandið er, enda er það auðvitað svo að allir gjaldmiðlar taka sveiflum þó að vissulega sé rétt að sveiflurnar eru mismiklar. Það er einkenni á íslensku krónunni að hún tekur meiri sveiflum en margir aðrir stærri gjaldmiðlar. Þegar maður les áfram í gegnum greinargerðina er alveg ljóst að hún er náttúrlega ákveðið viðhengi við þá tillögu sem liggur fyrir og kemur væntanlega til umræðu hér á eftir, þ.e. að Ísland taki upp aðildarviðræður um inngöngu í Evrópusambandið. Ég mun örugglega nota tækifærið og ræða líka um það mál en það er tillaga sem ég aðhyllist ekki. Þrátt fyrir að þær hugmyndir hafi ekki fengið mikinn tíma í þessum sal síðan ég settist á þing hafa þær oft verið til umræðu frá því að ég byrjaði að taka þátt í pólitísku starfi, bæði innganga í Evrópusambandið svo og að taka upp annan gjaldmiðil eða tengja okkur við erlendan gjaldmiðil. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hélt hér ágætisræðu áðan. Ég get ekki sagt að ég sé sammála niðurstöðu hans eða sýn hans en það er bara gott og blessað. Þannig á það líka að vera hér. En það er í rauninni óraunhæft að ætla sér að tengja íslensku krónuna við evru ef ekki er jafnframt stefnt að því að ganga í Evrópusambandið. Það er eiginlega hægt að lesa það mjög skýrt í gegnum greinargerðina og í máli hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur sem flutti ræðu áðan og fór jafnframt í andsvör við hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson. Ég hélt kannski frekar að umræðan yrði um kosti og galla íslensku krónunnar og þá kosti og galla þess að taka upp eða tengja okkur öðrum gjaldmiðli. Umræðan hefur auðvitað verið um hvaða gjaldmiðil væri þá skynsamlegast að tengja okkur við eða taka upp. Þá má alveg spyrja sig: Af hverju liggur fyrir tillaga um að tengja okkur við evruna? Það er ekki eins og evruríkin séu okkar stærstu viðskiptalönd, þótt þau séu vissulega stór í því samhengi, heldur eru það Bandaríkin og Bretland sem hvorugt er með evru. Í gegnum tíðina hefur umræðan gengið út á ýmsar tillögur um að tengja okkur öðrum gjaldmiðli. Ég lít samt sem áður þannig á að sú umræða hafi fært okkur á þann stað sem við erum í dag, einmitt að vera með íslensku krónuna, sjálfstæða íslenska krónu. Í ljósi þess sem sagt var í ræðu áðan um að stjórnarflokkarnir - og ætla ég ekki að tala fyrir alla en alla vega þann flokk sem ég tilheyri - væru flokkar lokunar vil ég segja að það er einmitt skýr utanríkisstefna Íslands að við treystum á alþjóðaviðskipti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt fyrir þingið fjölda skýrslna og stefna um hvernig við bætum þá stöðu okkar. Auk þess má nefna að hæstv. atvinnuvegaráðherrar hafa jafnframt komið fram með stefnur um hvernig hægt er að treysta stöðu íslensks atvinnuvegar. Í því samhengi hefur oft verið nefnd sú aukastoð okkar sem felst í þekkingargreinum, nýsköpun, rannsóknum og vísindum. Það eru svo sannarlega atvinnugreinar sem ég tala fyrir og ég hygg að við höfum ráðist í mjög margar mikilvægar aðgerðir á síðustu misserum til að bæta hag þessara atvinnugreina sem eru okkur alveg gríðarlega mikilvægar. Eftir stendur, virðulegur forseti: Hver eru rökin fyrir því að taka upp eða tengja okkur evrunni? Ég held að einu rökin séu í rauninni samhengið sem við munum þá væntanlega ræða á eftir í umræðunni um hvort við eigum að verða aðilar að Evrópusambandinu. Það er kannski stóra spurningin og eðlilegt, þar sem ekki er mikið eftir af tíma mínum hér, að nota tímann í að ræða það. Í greinargerðinni og þeim ræðum sem heyrst hafa eru engin haldbær rök fyrir því af hverju það ætti að vera evra. Af hverju ekki aðrir gjaldmiðlar? Og hvað með kosti íslensku krónunnar? Þeir eru jú sannarlega töluverðir. Ég ætla ekki að segja hún sé fullkomin og auðvitað höfum við glímt við þau vandkvæði að hún sveiflast, en einmitt vegna þess að okkur hefur tekist vel upp á síðustu misserum í efnahagsstjórninni erum við að sjá umhverfi sem við höfum ekki séð áður með mjög lágu vaxtastigi, vaxtastigi sem hefur aldrei þekkst áður. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn sem tala fyrir þessu - nú gleðst sú sem hér stendur yfir að hafa fengið fleiri í salinn til að fylgjast með ræðunni - telji í alvöru að ef við tengdum okkur við evruna myndi Seðlabanki Evrópu í aðgerðum sínum taka tillit til þess efnahagsástands sem uppi er á Íslandi. Er líklegt að þær sveiflur sem eru í Þýskalandi eða Frakklandi séu algerlega sambærilegar því sem gerist á Íslandi? Það eru auðvitað stóru ríkin og stóru efnahagssvæðin sem Seðlabanki Evrópu horfir til. Virðulegur forseti. Þó að hægt sé að taka undir ýmislegt í þessari ágætu greinargerð sem talar um Ísland sem trúverðugan viðsemjanda, sem það sannarlega er, og ábyrga hagstjórn okkar á síðustu misserum er erfitt að lesa sig inn á þau rök að þetta sé leiðin. Eins og ég sagði áðan fagna ég því þó að málið sé komið til umræðu því að mér hefur leiðst sá málflutningur að hér þori fólk ekki að taka umræðuna. Í mínum huga hefur þetta mál verið rætt oft og lengi en ég er alveg tilbúin að taka umræðuna aftur og geri það hér með. En ég segi á sama tíma: Einhvern veginn hefur hv. þingmönnum ekki tekist að sannfæra mig um gildi þess sem hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Fram hafa komið, m.a. í Peningamálum Seðlabankans, vísbendingar um að krónan sé sveifluaukandi en ekki sveiflujafnandi og umframgengissveiflur íslensku krónunnar séu meiri en að jafnaði hjá öðrum OECD-ríkjum og því geti sveifluaukandi áhrif gengis krónunnar verið meiri að jafnaði en hjá öðrum þróuðum ríkjum. Það þýðir bara auknar álögur á heimilin. Vextir hafa lækkað, blessunarlega, en samt er erum við með þrisvar til fimm sinnum hærri vexti hér á Íslandi en annars staðar. Við erum með miklu meiri verðbólgu en nokkurs staðar annars staðar í kjölfarið á veirufaraldrinum. Síðan veltir maður fyrir sér skilaboðunum sem seðlabankastjóri sendi versluninni. Þau voru að mínu mati nokkuð skýr, hann sagði: Lækkið vöruverð, kæra verslun, eða Seðlabankinn hækkar vextina. Það voru nokkurn veginn grunnskilaboðin sem komu frá seðlabankastjóra um daginn. Ég segi: Ef við værum með stöndugan gjaldmiðil þyrfti Seðlabankinn ekki að beita sér með þessum hætti gagnvart einni atvinnugrein umfram aðrar því að þá væru vextir lágir og vöruverð væri sjálfkrafa líka lágt. Ég vil spyrja hv. þingmann: Af hverju er verðbólga hærri hér, átta sinnum hærri en í Danmörku á veirutímum? Ein af helstu röksemdafærslum m.a. Sjálfstæðisflokksins fyrir því að við höfum íslenska krónu hefur alltaf verið sú að þá verjumst við því að upp gjósi atvinnuleysi. Ég geri mér grein fyrir því að veiran bitnar mest á ferðaþjónustunni en samt erum við að upplifa mesta atvinnuleysi í sögu þjóðarinnar og langtímaatvinnuleysi er að aukast þrátt fyrir krónuna. Ég vil einnig spyrja hv. þingmann: Af hverju gera stórfyrirtæki, að mig minnir sex af tíu stærstu fyrirtækjunum í sjávarútvegi, upp í erlendri mynt? Af hverju gera stærstu fyrirtækin í iðnaði upp í erlendri mynt? Af hverju þarf almenningur að sitja uppi með íslensku krónuna meðan íslensk stórfyrirtæki geta gert upp í erlendri mynt?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hún spurði um atvinnuleysi og ég tek vissulega undir áhyggjur hv. þingmanns af því. Þær atvinnuleysistölur sem við sjáum í dag eru algerlega óásættanlegar. Þær eru engu að síður tölur sem við höfum horft á í Evrópu til lengri tíma litið en fyrir okkur er þetta algerlega nýtt og vonandi tímabundið ástand sem til kemur einmitt vegna þess sem hv. þingmaður sagði, falls ferðaþjónustunnar á tímum Covid. Hæstv. forseti. Ég hef ekki skilið rökin með nýjum gjaldmiðli út frá atvinnuleysi. Við höfum einmitt verið það lánsöm hér á Íslandi að vera með lítið atvinnuleysi. Ég hef trú á því að við getum gert það áfram og það snýr að þeim aðgerðum sem við erum í núna og þurfum að ráðast í enn frekar á næstu misserum, að búa vel að fyrirtækjum á Íslandi svo að þau geti risið aftur eftir veiruna. Rökin með íslensku krónunni hafa verið þau að hún vinni með efnahagssveiflum og bent hefur verið á að við höfum náð lágu atvinnuleysi. Ég held að það sýni sig og að sá stutti tími sem liðinn er frá því að Covid skall á og það atvinnuleysi sem við sjáum núna geti ekki verið rök fyrir hinu gagnstæða. Hv. þingmaður kom líka inn á auknar álögur á heimilin á Íslandi og það að við greiðum hærri vexti og hér sé verðbólga sem hefur ekki tíðkast í samanburðarlöndum okkar. Reyndar hefur víða verið verðhjöðnun sem er heldur ekki af hinu góða og einhver lágmarksverðbólga getur verið kostur frekar en hitt. En það er alveg rétt, og það er eitt af því sem ég nefndi í ræðu minni og við höfum sannarlega séð, að við sjáum þær sveiflur sem hafa orðið á verðbólgu. Við höfum þó náð gríðarlega miklum árangri á síðustu misserum, alveg eins og greinargerðin frá hv. þingmanni tekur ágætlega á og það er okkar stóra verkefni nú sem endranær.

Virðulegi forseti. Við höfum haft krónuna og sagt í gegnum tíðina: Við erum með lágt atvinnuleysi. Þangað til núna. Krónan dugir okkur ekki í þessari kreppu, á þessum krepputímum. En á móti höfum við sagt: Já, við höfum lítið atvinnuleysi, það er bara takturinn í okkar samfélagi, en á móti þá skuluð þið, kæri almenningur, sætta ykkur við dýrari matarkörfu og dýrara húsnæði. Tökum dæmi af 40 millj. kr. íbúð sem keypt er hér og 40 millj. kr. íbúð sem keypt er í Danmörku á sama tíma. Danir greiða þegar upp er staðið 49 milljónir fyrir íbúðina en Íslendingar 84 milljónir. Þarna munar 35 milljónum á því að greiða upp eina íbúð. Ég held að það sé svolítið mikill peningur, ekki síst fyrir ungt fólk sem er að koma sér upp húsnæði: Þetta er stóra myndin sem við viljum draga fram. Ég vil ítreka spurningu mína: Af hverju kjósa íslensk stórfyrirtæki að gera upp í evrum og fá heimild til þess, eða dollurum eins og iðnfyrirtæki sum hver, meðan almenningur situr uppi með áhættuna af sjálfri krónunni? Af hverju er það svo? Þetta er það sem við erum að draga fram. Við munum halda áfram að draga það fram og spyrja af hverju það sé þannig að þrátt fyrir að vaxtastig sé núna lágt sé samt verið að vara við greiðslubyrði í framtíðinni. Seðlabankastjóri dregur það m.a. fram að fólk verði að hafa í huga, þegar það kaupir húsnæði og tekur lán sem það þarf að greiða af næstu áratugina, að greiðslubyrði lánanna sé núna lág en verði það ekki í framtíðinni. Verið er að setja gríðarlega áhættu á heimilin en líka verið að draga ríkissjóð inn í þetta og taka gríðarlega gengisáhættu með töku erlendra lána. 

Virðulegur forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki náð að svara spurningunni áðan varðandi uppgjör fyrirtækjanna. Eins og hv. þingmaður kom inn á hafa stór fyrirtæki sem eru í alþjóðaviðskiptum leyfi til að gera upp í erlendri mynt. En alveg eins og hv. þingmaður kom inn á gera þau ekki öll upp í evrum. Þetta er held ég eitt af því sem er eðlilegt að smáeyjan Ísland leyfi sínum alþjóðlegu fyrirtækjum að gera vegna þess að þau starfa á alþjóðamarkaði. Ég átta mig ekki alveg á samhengi hlutanna hjá hv. þingmanni, eins og það myndi breyta öllu þó að við værum með evru, hvort þessi fyrirtæki myndu þá ekki vilja gera upp í dollurum ef þau hafa kosið það hingað til eða einhverjum öðrum gjaldmiðlum. Virðulegur forseti. Hv. þingmaður ræddi hér líka lántökukostnað heimilanna. Ég get alveg tekið undir það og það er auðvitað eitt af okkar stóru verkefnum að tryggja að verðbólga sé lág hér og vaxtastig eðlilegt. Það verður að segjast eins og er að það hefur gengið mjög vel á síðustu misserum og vandséð að það myndi með einhverjum hætti breytast og verða betra ef evran væri hér. Hv. þingmaður kemur inn á rök sem mjög gjarnan eru notuð, að matarkarfan sé ódýrari innan Evrópusambandsins. Það er vissulega rétt. Við þekkjum það, við Íslendingar, þegar við ferðumst erlendis, að við fáum töluvert mikið fyrir peninginn. En það er náttúrlega líka þannig að laun á Íslandi eru mun hærri en víðast hvar í þessum Evrópulöndum þannig að kaupmáttur íslenskra heimila er ekki lakari, betri ef eitthvað er, og ég veit að hv. þingmaður þekkir það mjög vel úr alþjóðlegum samanburði hvað okkur Íslendingum hefur vegnað vel, eigum við að segja þrátt fyrir eða vegna þess að við höfum íslensku krónuna.

Herra forseti. Hér er smá getraun: Hvaða flokkur skrifaði þennan texta? „Helsti kostur þess að taka upp nánara samstarf við Evrópusambandið er að mati flestra sá efnahagslegi stöðugleiki er fælist í að geta tekið upp hinn sameiginlega gjaldmiðil Evrópusambandsins, evruna.“ Og aðeins lengra inn í þennan sama texta frá sama aðila stendur, með leyfi forseta, köllum hann XXX: „… telur að leita eigi eftir samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á grundvelli 18. greinar þeirrar efnahagsáætlunar sem unnið er eftir um að stefnt verði að því að íslensk stjórnvöld og IMF vinni að því í sameiningu að í lok áætlunarinnar geti Íslendingar tekið upp evru sem gjaldmiðil.“ Hvaða aðili skrifaði þessi orð? Þetta var Sjálfstæðisflokkurinn árið 2008. Þetta er sérálit Sjálfstæðisflokksins, þetta er væntanlega stefna Sjálfstæðisflokksins, flokks hv. þingmanns. Ég spyr: Hvað hefur eiginlega breyst? Hvernig stendur á því að Sjálfstæðisflokkurinn, sem telur sig vera málsvara íslensks atvinnulífs, - sem að mínu mati er ein mesta blekking og misskilningur íslensks atvinnulífs - hvernig stendur á því að þessi stóri flokkur, sem fer nú síminnkandi, alla vega á líftíma okkar, er algjörlega búinn að snúa baki við hagsmunum þorra íslenskra fyrirtækja? Hvernig stendur á því að þessi flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, hefur fyrst og fremst hagsmuni mjög þröngs hóps fyrirtækja í huga? Það eru sjávarútvegsfyrirtækin, það eru rútufyrirtækin, það eru álfyrirtækin og það eru eignarhaldsfélögin. Þetta eru fyrirtækin sem gera upp í evru en hagnast á krónunni. Þetta eru fyrirtæki sem hagnast á gengisfellingunni. Munið að með gengisfellingu rýrnar virði krónunnar. Þá erum við að færa verðmæti frá almenningi 

Virðulegur forseti. Mér er ekki ljóst nákvæmlega hvaða plagg hv. þingmaður vísar í en Sjálfstæðisflokkurinn hefur sem flokkur ekki ályktað með þeim hætti að hann vilji taka upp evruna. Aftur á móti, eins og ég sagði áðan, hefur þessi umræða verið í gangi innan Sjálfstæðisflokksins, sem og væntanlega annarra flokka og í samfélaginu öllu, í töluvert langan tíma. Þetta er ekki ný umræða. Niðurstaðan af þeirri umræðu hefur leitt okkur á þann stað sem við erum á í dag. Og eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson kom svo ágætlega inn á í ræðu sinni áðan er það óraunhæf leið að ætla að taka upp evruna án þess að ganga í Evrópusambandið. Ég gat ekki skilið orð hv. þingmanns betur hér áðan en að hann væri einmitt að tala um það. Það var skoðað ítarlega á sínum tíma og uppi voru raddir um að það gæti verið ákjósanlegt að tengja okkur við eða taka einhliða upp evruna. En það voru líka umræður um það, og það var m.a. skoðað innan Sjálfstæðisflokksins, hvort ástæða væri til að skoða kanadíska dollarann, norsku krónuna eða evruna. Pundið og dollarinn hafa að sjálfsögðu líka verið nefnd í þeim efnum. Þetta er því væntanlega eitt af þeim málum sem hefur verið skoðað hvað mest. En öðrum málflutningi hv. þingmanns um að Sjálfstæðisflokkurinn sé ekki talsmaður nema einhverra örfárra atvinnugreina ætla ég auðvitað að vísa alfarið á bug. Þó að Sjálfstæðisflokkurinn kunni að vera minni en hann ætti að vera er hann enn þá stærsti flokkurinn á þingi og stærsti flokkurinn samkvæmt síðustu könnunum.

Herra forseti. Nýverið fór formaður Sjálfstæðisflokksins í viðtal og kenndi launahækkunum almennings um verðbólguna sem er sú þriðja mesta í Evrópu. Það var mjög hentug og sérkennileg yfirlýsing, sérstaklega þegar maður skoðar orsakavald verðbólgunnar á Íslandi í dag, sem er hvað? Já, gengisfall krónunnar. Krónan er sökudólgurinn. Þegar íslenska krónan fellur um 15% á síðasta ári gagnvart evru smitast það strax yfir í verðbólgu. Það verður svokallaður gengisleki. Þetta hefur bein áhrif hvað það varðar. Orsakavaldur verðbólgu á Íslandi er krónan, það eru ekki launahækkanir til almennings. Við sjáum að það eru yfir 200 fyrirtæki á Íslandi sem gera upp í öðrum gjaldmiðli og evran er langvinsælasti gjaldmiðillinn. Kjósendur eiga að spyrja sig þessarar spurningar: Af hverju eru fjármagnseigendur, milljarðamæringar okkar, og stórútgerðin tilbúnir að verja krónuna svo hatrammlega þegar þessir hópar annaðhvort gera upp í erlendum gjaldmiðli eða stunda umfangsmiklar gengisvarnir sem eru ekki á færi almennings? Ástæðan er augljós, herra forseti. Þessir aðilar hagnast á krónunni. Ef maður á pening, eins og fjármagnseigendur eiga nóg af, eru háir vextir góðir. Vextir eru ekkert annað en verð á peningum. Þá er verðtrygging einnig góð því að hún verndar fjármagnið fyrir verðbólgu. Þess vegna er meira að segja verðbólgan ekki slæm fyrir auðmenn. Þegar kemur að útgerðinni fær hún reglulega hjálp í gegnum gengisfellinguna. Gengisfelling þýðir meiri gjaldeyri til útgerðarinnar fyrir fiskinn. Þetta er massaflutningur verðmæta frá innlendum fyrirtækjum og almenningi til útflutningsgreinarinnar. Þetta snýst allt um peninga, herra forseti, og hagsmunagæsla Sjálfstæðisflokksins er svo grímulaus hvað það varðar. Þess vegna brýni ég Sjálfstæðisflokkinn, þennan gamla flokk skulum við kalla hann, til góðra verka og til að fylkja sér á bak við hina almennu hagsmuni íslensks atvinnulífs. Íslensk fyrirtæki þurfa stöðugleika, þau þurfa sama gjaldmiðill og keppinautar þeirra úti í Evrópu. Þannig styrkjum við og eflum samkeppnishæfi íslensks atvinnulífs.

Virðulegi forseti. Mér er vandi á höndum. Ég tók ekki eftir neinni beinni spurningu en það var vissulega hvatning. Ég verð nú að viðurkenna að mér fannst hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson einfalda hagfræðikenningar allverulega hér þegar hann talaði um verðbólguna áðan, ekki síst vegna þess að ég minnist þess að hafa setið í tíma hjá hv. þingmanni þegar hann var kennari og var að tala um hagfræði. Í þessari ræðu ákvað hann að taka bara mjög afmarkaðan bút og nota sér í hag í sínum málflutningi. Virðulegur forseti. Síðustu orð hv. þingmanns eru örugglega orð sem ég hefði tekið undir og talað fyrir fyrir um tíu, fimmtán árum síðan líklega, þ.e. að íslensk fyrirtæki þurfi stöðugleika, ég tek undir það og það er mikilvægt fyrir okkur öll, og jafnvel það líka að íslensk fyrirtæki þyrftu að geta gert upp eða búa við sömu mynt og viðskiptalöndin. Þess vegna var einmitt ráðist í svo mikla skoðun á því hvað væri hentugasti gjaldmiðillinn fyrir Ísland. Virðulegur forseti. Eins og kom svo vel fram í ræðu hv. þingmanns áðan þá er þetta ekkert lausnin. Það að taka upp evru einhliða er ekki lausn, það er bara óraunhæft og það er ekki einu sinni hægt. Það sem hv. þingmaður er raunverulega að leggja til og þeir þingmenn sem flytja þessa tillögu er að ganga í Evrópusambandið. Og það ætti að vera umræðan: Hverjir eru kostir og gallar þess að ganga í Evrópusambandið? Ég efast ekki um að við munum taka þá umræðu hér á eftir, ekki það að hún hafi aldrei verið tekin. Hún hefur mjög oft verið tekin og áhugi íslenskra kjósenda hefur verið mjög lítill á því að ganga í Evrópusambandið, guði sé lof.

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á að fagna því að þessi mál séu til umræðu í þingsal, þ.e. gjaldeyrismálin almennt í víðu samhengi við efnahagsmálin. Það er líka rétt að taka það fram að sú sem hér stendur er algerlega laus við allar kreddur í þessum málum, svo maður frábiðji sér ásakanir um slíkt, enda leitast sú sem hér stendur við að vera fagleg, nútímaleg og ekki síst víðsýn, svo maður grípi til hugtaka sem fólki er tamt í umræðunni nú til dags. Ég kýs að líta á þessa umræðu í kannski aðeins víðara samhengi heldur en bara umræðu um hvort hér skuli vera við lýði hin íslenska króna eða hinn evrópski sameiginlegi gjaldmiðill margra landa, evra. Það er auðvitað rétt að hafa í huga og það verður ekki hjá því komist að minna á það í þessari umræðu að allar myntir sveiflast, allir gjaldmiðlar. Þeir sveiflast í takt við efnahagslífið í þeim löndum þar sem þeir eru mest notaðir. Það er ekkert einsdæmi með íslensku krónuna, það á líka við um evruna og alla aðra gjaldmiðla heimsins. Í því ljósi má segja að það sé nokkur samkeppni í heiminum öllum á milli myntsvæða. Eitt stórt myntsvæði tengist bandaríkjadal, það er ákveðið myntsvæði sem ekki er reyndar bara bundið við Bandaríkin heldur líka fleiri lönd sem nota bandaríkjadal. Bandaríkjadalur er kannski sá gjaldmiðill sem óhætt er að segja að sé stærsti gjaldmiðillinn, í mestri notkun, af því að hann er notaður út um allan heim. En svo erum við með evrusvæðin, Asíumarkaðina og þar fram eftir götunum. Þannig að það er ákveðinn ávinningur í slíkri samkeppni á milli svæða, á milli mynta og myntsvæða, sem ég tel rétt að menn hafi aðeins í huga. Þessi þingsályktunartillaga sem gengur út á það að hefja viðræður um upptöku á evru hér, þ.e. festa krónuna við evru og er kannski lítill munur á en þó nokkur munur er á því að taka algjörlega upp evru en að festa hana, er lögð fram með því fororði að þar með myndi slíkt fastgengi skapa stöðugleika hér á landi. Þá þarf auðvitað að velta fyrir sér stöðugleika í gengismálum og hafa í huga, eins og ég nefndi í upphafi, að evran sveiflast líka og hún sveiflast ekki í takt við íslenskt efnahagslíf heldur í takt við efnahagslíf annarra landa. En það þarf einnig að hafa í huga að fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Sá sveigjanleiki sem við höfum haft með íslensku krónunni hefur búið til stöðugleika á öðrum sviðum þótt óstöðugleikinn sem hefur komið fram tengist virði krónunnar. Ég nefni kannski það sem mestu máli skiptir og það er atvinnustigið í landinu. Það er held ég alveg óumdeilt að okkur hefur tekist að halda atvinnustigi hér stöðugu og litlu atvinnuleysi og það verður auðvitað á kostnað einhvers, við áttum okkur alveg á því. Einn af þeim þáttum er einmitt sveigjanleiki íslensku krónunnar þar sem við höfum tekið út ákveðinn kostnað við að halda fjarri okkur Íslendingum þeirri miklu meinsemd sem öll Evrópusambandsríkin glíma við og hafa glímt við í áraraðir sem er viðvarandi atvinnuleysi, viðvarandi mikið atvinnuleysi. Mér finnst það skipta mjög miklu máli að menn hafi þetta í huga þegar talað er um krónuna og óstöðugleika hennar og sveiflur. Hún sveiflast nefnilega af ástæðu. Svo langar mig líka að draga fram þegar menn nefna það að tengja krónu við evru að aðrir hv. þingmenn hér á undan mér hafa nefnt að það kunni að vera, vilji menn festa íslensku krónuna við einhvern gjaldmiðil, að evran sé ekki endilega heppilegust til þess arna. Við ættum frekar að setja eggin okkar í margar körfur og tengja krónuna við fleiri gjaldmiðla og einkum og sér í lagi þá gjaldmiðla sem íslensk utanríkisverslun byggist á, bæði innflutningur og útflutningur. Þar eru evrulöndin ekki endilega ríkjandi og getur jafnvel verið breytilegt eftir tímum. Einnig gæti verið heppilegt að tengja krónuna við aðra auðlindagjaldmiðla, við ríki sem við höfum jafnvel ekki mikil utanríkisviðskipti við en byggjast á svipuðu hagkerfi og okkar, þ.e. á náttúruauðlindum. Utanríkisverslun Íslands er fjölbreytt og það er engin ein mynt sem blasir við þegar kemur að þessu. Í því sambandi þarf líka að hafa í huga hver framtíð evrunnar er almennt. Þá er einnig rétt að hafa í huga að spákaupmennska með gjaldmiðla er nokkur áhættuþáttur sem ekki hverfur nema síður sé hjá gjaldmiðlum sem eru fasttengdir öðrum gjaldmiðlum. Ég vil að lokum hins vegar nefna það sem mér finnst mestu máli skipta. Þessar gengistengdu áskoranir sem ég held að við getum öll verið sammála um að eru ákveðnar áskoranir, þessi óstöðugleiki sem kann að vera og við köllum gengistengdar áskoranir, hafa minnst með gjaldmiðilinn sjálfan að gera en miklu meira með alþjóðlegt efnahagslíf og efnahagslíf í löndunum í kringum okkur að gera, en einkum og sér í lagi ástandið hér heima fyrir hjá okkur, stjórn ríkisfjármálanna. Sveiflurnar í gjaldmiðlinum okkar og annarra gjaldmiðla eru afleiðing einhvers vanda en eru ekki vandinn sem slíkur. Það má ekki líta fram hjá þessu. Ég vil að lokum segja, af því að ég hóf ræðu mína og mál mitt á að nefna hversu víðsýn ég væri og til marks um það vil ég bara varpa hugmynd fram, sem ég held að höfundar þingsályktunartillögunnar ættu að velta aðeins fyrir sér: Hví að binda sig við einn gjaldmiðil? Af hverju ekki bara að ganga út frá frelsi manna, heimila og fyrirtækja í landinu til að nota þá gjaldmiðla sem þau sjálf kjósa? Menn kjósa þannig með eigin seðlaveski eða sinni buddu eða með fótunum eða hvað menn vilja kalla það. Ég rifja upp að fyrir margt löngu, á þar síðustu öld, þar sem einkabankar sáu myntsláttu þá ríkti samkeppni um gjaldmiðla og það voru bara nokkuð stöðugir gjaldmiðlar sem náðust í næstum 100 ár í ýmsum löndum. Ég held að það væri áhugavert að taka meiri umræðu um þetta í þessum sal, spurninguna um það af hverju við erum að eftirláta ríkinu að slá mynt eða eins og þingsályktunartillöguhöfundar vilja, láta erlendum ríkjum það eftir að slá mynt eða hafa áhrif á efnahagslífið hérlendis. Hví ekki að - ég ætlaði að segja að afnema lög um íslensku krónuna, en þess þarf kannski ekki, en það þyrfti kannski að endurskoða þau lög sem eru frá 1968, ef ég man, og gefa öðrum gjaldmiðlum svigrúm hér á landi, gefa heimilunum svigrúm til að gera upp í erlendri mynt ef þau vilja það og fá þannig einhverja samkeppni um gjaldmiðlana. Svo mætti í framhaldinu, menn væru þá komnir mjög langt í víðsýninni og ég ætla ekki að þvinga slíkri víðsýni upp á fólk en ég nefni þetta hér, að skrefið þar á eftir væri spurningin um hvers vegna við værum að láta ríkisvaldið sjálft slá myntina. Aðrir gætu gert það og við höfum auðvitað vísi að því í alls konar rafmyntum sem eru að koma upp. Þessi mál held ég að ættu að vera hér í miklu meira mæli til umræðu í þingsal en ekki frá svo þröngu sjónarhorni eins og er í þessari þingsályktunartillögu.

Herra forseti. Þetta var áhugaverð ræða hjá hv. þingmanni og margt mjög skemmtilegt þar. Ég get verið sammála mörgu, t.d. hafa Píratar eiginlega frá stofnun talað nokkuð jákvætt fyrir stofnun hliðargjaldmiðla ýmiss konar og að gjaldmiðlaútgáfa verði með aðeins frjálsari hætti þannig að þar er ákveðinn samhljómur. En mig langaði svolítið að forvitnast samt út af nokkrum atriðum og eitt er að hv. þingmaður talaði um áhættuna af spákaupmennsku. Nú eru ansi mörg lönd með einhvers konar gengismarkmið gagnvart öðrum gjaldmiðli, einhvers konar annan gjaldmiðil sem akkeri. Það eru til að mynda 38 lönd á heimsvísu með bandaríkjadollar sem sitt akkeri, 25 lönd sem eru með evru sem akkeri og átta eru með einhvers konar myntkörfu sem akkeri. Þar á meðal eru bæði lítil lönd og svolítið stór lönd, það mætti nefna Íran, Kósóvó, Bosníu-Hersegóvínu, Saó Tóme og Prinsípe o.s.frv. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi kynnt sér þessi lönd eitthvað, eitthvert þeirra landa sem stunda svona akkerisbindingu. Ef þessi hætta á spákaupmennsku er svo veigamikil - ég er sammála að hún er til staðar - hvers vegna fara þessi lönd þessa leið? Eru ekki mögulega til einhverjar varnir sem gera það að verkum að akkeristenging við annan gjaldmiðil er álitlegri í tilfelli þeirra 60 og jafnvel 70 landa sem stunda þetta með einum eða öðrum hætti? Höfum líka í huga að til er fleiri en ein leið til að binda með svona akkeri. 

Virðulegur forseti. Ég vil nú byrja á leiðrétta hv. þingmann, sem ég þakka samt sem áður fyrir andsvarið, ég lauk ekki máli mínu á því að kalla þingsályktunartillöguna einfeldningslega, ég myndi vonandi ekki grípa þannig til orða. Ég nefndi hana hins vegar sem dæmi um umræðu um þessi mál frá þröngu sjónarhorni,  Hv. þingmaður spurði mig sérstaklega hvort ég þekkti þau lönd sem hann nefndi. Ég svara því bara strax: Nei, ég þekki ekki hvernig þeim hefur reitt af, þeim sem hafa fest sína gjaldmiðla með þessum hætti. En ég man það þó að Bretland og breska pundið varð fyrir árás spákaupmanna á þeim tíma þegar það var í einhverju gjaldeyrissamstarfi. Ég bendi bara á að spákaupmennska 

Herra forseti. Úr því að hv. þingmaður nefnir Bretland þá er það frægt dæmi. Ég held að það hafi verið 1991. Það má nefna að á þeim tíma, eins og nú er, var breska pundið frífljótandi eða alla vega fljótandi, það er smá tæknilegur munur á þessu tvennu, þannig að það var ekki endilega bindingin sem olli því að sú spákaupmennska tókst. En aftur á móti eru fjölmörg lönd, sum eru náttúrlega þróunarlönd og ekkert endilega eftirsóknarvert að við séum að feta of mikið í fótspor þeirra, en einnig stór og stöndug lönd eins og Singapúr sem reiða sig einmitt á svona skriðlegt fyrirkomulag með tengingu við marga gjaldmiðla. Ég get alveg tekið undir það að kannski ættum við að vera að horfa á einhvers konar skriðlega tengingu við myntkörfu sem myndi samanstanda af þeim gjaldmiðlum sem við notum mest. Þá verð ég að viðurkenna að mér finnst svolítið skrýtið að fókusinn hjá hv. þingmanni sé á dollar og norska krónu en ekki á evruna, sem er einmitt ágætisgjaldmiðill sem við notum mjög mikið í okkar viðskiptum hér á landi og skiptir heilmiklu máli. En ég skil samt að markmiðið hjá hv. þingmanni er væntanlega ekki að slá evruna út af borðinu. Ég vona að það sé ekki réttur skilningur. En í öllu falli þá held ég að við verðum að muna í þessu samtali að þetta snýst ekki bara um frífljótandi íslenska krónu með verðbólgumarkmiði versus það að taka upp evru heldur eru svo mörg stig þarna inn á milli, t.d. það fyrirkomulag sem ég ætla að tala um í ræðu minni hér á eftir, sem Króatía tók upp á tímabili, og fjölmörg önnur sem ég held að við gætum grætt mikið á að kynna okkur töluvert betur.

Virðulegur forseti. Nei, það væri ekki í anda víðsýni að slá nokkurn skapaðan hlut út af borðinu, enda gerði ég það ekki heldur var inntak ræðu minnar einmitt að varpa ljósi á þessi mál í miklu víðara samhengi. Hafi menn áhuga á því að festa íslensku krónuna við einhvern gjaldmiðil þá getur evran auðvitað komið þar vel til greina, evran ein og sér, en einnig sá möguleiki að það væri evran með öðrum gjaldmiðlum í einhverri körfu eða aðrir gjaldmiðlar. Ég nefndi nú bara Noreg sem dæmi því að Noregur byggir auðvitað á svipuðu efnahagslífi og við, þ.e. með náttúruauðlindir, þótt þeir hafi kannski stöðugri náttúru, og þó. Olían er ekki endilega stöðug náttúruauðlind. En þeir byggja líka á sjávarútvegi og þegar aflabrestur verður hjá okkur er ekki ólíklegt að það gefi á bátinn líka í Noregi. Efnahagslíf landa sem byggja á náttúruauðlindum í ríkum mæli sveiflast oft á tíðum í takt og þess vegna nefndi ég þetta. Þetta eru allt þættir sem ég held að áhugamenn um þessi mál ættu að skoða og ég hefði haldið að flutningsmenn þessarar tillögu hefðu líka átt að gera það. En mitt megininnlegg í þessa umræðu var að varpa fram spurningunni: Af hverju að binda sig við einhvern einn gjaldmiðil? Hv. flutningsmaður þessarar þingsályktunartillögu nefndi það hér og mér virðist hv. þingmaður telja það sæta furðu að atvinnulífið geri upp í öðrum gjaldmiðlum. Ég fagna því bara. Ég hef alltaf fagnað því ef fyrirtæki vilja gera það. En ég spyr bara á móti: Hví gera það bara ekki fleiri? Af hverju er ekki ákall um það frá fleirum að fá að gera upp í öðrum gjaldmiðlum en krónunni?

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu vegna þess að það er allt of sjaldan sem við eigum góðar umræður um peningastefnu og peningamál hér, sérstaklega á síðustu tveimur árum. Það þarf eiginlega ekki mjög mikið til að egna mig upp í umræðu um peningastefnu, ekki síst vegna þess að hérna er ágætistillaga á ferðinni um að kannað verði hvort ekki sé hægt að taka upp betra fyrirkomulag og einmitt í þessu tilviki óskað eftir viðræðum við ráðherraráð Evrópusambandsins um samstarf í gjaldeyrismálum og gagnkvæmar gengisvarnir, sem ég held að sé lykilpunkturinn í þessari tillögu, alla vega að mínu mati. Það hefur borið á því í umræðunni fram að þessu að fólk hefur verið að reyna að gera þetta að einfaldaðri, pólaríseraðri umræðu, þ.e. það er einhvers konar tvíhyggja í gangi um að það skuli annaðhvort vera frífljótandi íslensk króna - fljótandi íslensk króna er kannski tæknilega séð réttara - eða þá upptaka á evru. Eins og alltaf í svona umræðu eru ákveðnar rangfærslur í gangi um hvernig það gengur fyrir sig. En reyndin er sú að þetta er allt saman miklu flóknara en svo og skemmtilegra en svo að það séu bara tvær leiðir færar. Í greinargerð tillögunnar er vísað í skýrslu sem heitir Valkostir Íslands í gjaldeyris- og gengismálum sem er frá árinu 2012 og kannski alveg ástæða til að fara að endurnýja hana enda orðin næstu tíu ára gömul. Hún var ágæt á sínum tíma, skemmtilegur lestur. En mér fannst áhugavert og kannski gagnrýnisvert við þá skýrslu að hún vann ekki út frá þeim verkfærum sem eru til á heimsvísu. Árlega frá alla vega 2004 hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gefið út skýrslu sem í upphafi var tiltölulega einföld en er núorðið ansi góð og öflug sem heitir, með leyfi forseta „Annual Report on Exchange Arrangements and Exchange Restrictions eða á íslensku Ársskýrsla um fyrirkomulag gengisstefnu og viðskiptahátta. Eitt af því sem er alltaf áhugavert að skoða í þeirri skýrslu er listi yfir nokkurn veginn öll lönd í heimi og það hvaða fyrirkomulag þau nota og það eru til ansi mörg kerfi. Það sem helst aðgreinir þau er annars vegar að þau vinna út frá því að það sé einhvers konar fyrirkomulag gengisstefnu og hún er aðskilin frá peningastefnu. Það er hægt að vera með nokkurn veginn hvaða peningastefnu sem er og síðan vera með einhvers konar fyrirkomulag á gengisstefnu á móti. Hvað peningastefnuna varðar eru kannski helstu dæmin verðbólgumarkmið, eins og við erum með Íslandi. Það er peningamagnsmarkmið sem reynir að stilla í hóf breytingum á peningamagni í umferð, sem margir hafa talað fyrir á síðustu árum. Svo eru mörg lönd með gengismarkmið. Síðan er reyndar flokkur 45 landa sem eru með eitthvert annað fyrirkomulag en þessi þrjú helstu og þau eru af ýmsum toga. Þar mætti t.d. nefna Aserbaídsjan sem var með akkerisbindingu við bandarískan dollar þangað til að mig minnir 2015 þegar olíuverð hrundi og þau þurftu að breyta út af því þannig að núna eru þau með annað fyrirkomulag. Síðan á móti þessu eru lönd sem eru með einhvers konar akkeri, binda sig við bandaríkjadollar, við evru, við einhvers konar myntkörfu eða í einhverjum tilfellum við eitthvað annað en þetta. Í þeim flokkum er kannski ekki beint myntkarfa heldur alþjóðleg vísitala eða eitthvað álíka. Þær leiðir sem eru færar eru m.a. einhliða notkun annars gjaldmiðils og sumir hafa sagt að hér sé sú tillaga á ferðinni. Það eru ekki mörg lönd sem stunda það, en flest nota þau þá bandaríkjadollar. Það eru nokkur lönd sem eru að nafninu til með einhliða notkun á evru en í rauninni er það samningsbundið, það eru Kósóvó, Svartfjallaland og San Marínó. Ef við segjum að það að vera ekki með sjálfstæðan gjaldmiðil sé öðrum megin og frífljótandi sé hinum megin þá er næsta skref á eftir því að vera ekki með sjálfstæðan gjaldmiðil það að vera með einhvers konar myntráð sem er með nokkurs konar skipulagða bindingu við annan gjaldmiðil. Það er t.d. notað í Bosníu-Hersegóvínu og í Búlgaríu gagnvart evrunni. Gaman er að nefna að gengið á bosníska markinu, KM eða „konvertibilna marka“, er bundið við upprunalegt gengi á þýska markinu, hvernig það er. Síðan er hægt að tala um hefðbundna gengistengingu sem er mjög algeng og mörg Afríkuríki sem eru bundin við evruna með þeim hætti í gegnum Seðlabanka Frakklands. Það er til það sem er kallað stöðugleikafyrirkomulag sem bæði Króatía og Norður-Makedónía eru komin í. Síðan eru skríðandi gengistengingar og skriðlegar gengistengingar, sem eru aðeins opnari heldur en beinlínis skriðfyrirkomulag, svo er til gengistenging innan vikmarka og síðan loks fljótandi og frífljótandi. Mig langar að tala aðeins á þessum tveimur eða þremur mínútum sem ég á eftir um skríðandi gengistengingu. Lengi vel, þegar Króatía var á sinni vegferð við að ganga í Evrópusambandið, og fleiri lönd hafa reyndar notað þetta, var skríðandi gengisfyrirkomulag notað þar til þess að taka einmitt þær sveiflur sem hv. þm. Sigríður Á. Andersen nefndi áðan. Mismunandi hagkerfi ganga í mismunandi takti og til þess að færa gengistaktinn á króatísku kúnunni smám saman nær gengisflöktþætti evrunnar var sagt: Það er ekki föst binding á gengisskráningu heldur er gengisskráningarviðmið sem er uppfært yfir ákveðin tímabil. Mig minnir að það hafi verið sex mánaða tímabil. Þá var tekið meðaltal af gengisflökti þess tíma og það var nýja viðmiðunargengið. Síðan var genginu leyft að flökta innan ákveðinna vikmarka út frá þessum viðmiðunarpunkti. Þetta fyrirkomulag er rosalega gott þegar við stundum umfangsmikil alþjóðaviðskipti við sérstaklega eina blokk ríkja af því að þá leyfum við bæði sérstöðu okkar, eigið flökt, við erum ekki að opna okkur algerlega gagnvart þeirri spákaupmennskuáhættu sem er til staðar varðandi fastbundið gengi eða fast akkeri, en við erum samt á sama tíma að miða hagkerfið okkar smám saman inn á samlögun við annan stærri gjaldmiðil. Þetta fyrirkomulag er notað víða, yfirleitt til skamms tíma og yfirleitt í þeim tilgangi að búa til betri samþættingu milli hagkerfa. Ég saknaði þess að þetta fyrirkomulag væri skoðað til hlítar í skýrslunni um valkosti Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum. Það var ekki einu sinni minnst á það, en mig gæti misminnt. En þetta er eitthvað sem ég held, og hef haldið mjög lengi og hef haldið ræður um áður á Alþingi, að sé einn af áhugaverðustu kostunum fyrir Ísland í gjaldeyrismálum næstu árin. Þetta nær bæði markmiðum okkar um nokkurs konar peningalegt sjálfstæði og markmiðum okkar um betri samþættingu við hagkerfi Evrópu og að geta svo unnið nánar með Evrópuríkjum. Þetta var svolítið óundirbúin ræða, herra forseti, en ég vona að hún hafi skilað sínu.

Herra forseti. Það er ágætt að fá þessi mál til umræðu hér. Þetta er náttúrlega klassískt. Sú mikla áhersla sem flokkur hv. framsögumanns leggur á þetta mál fær mann stundum til að halda að þetta sé nánast eina málið sem hann hefur upp á að bjóða. Herra forseti. Sérhvert ríki kýs að gæta hagsmuna sinna þegar kemur að myntinni, að gjaldeyrismálunum. Þar er um stórfellda hagsmuni að ræða fyrir atvinnulíf, fyrir heimili og fyrir allan almenning. Það að taka upp mynt annarrar þjóðar eða bandalagsþjóða eins og hér er rætt um felur eðli málsins samkvæmt í sér umtalsvert fullveldisafsal. Seðlabanki Evrópu í Frankfurt stýrir evrunni, að svo miklu leyti sem markaðurinn gerir það ekki, og hann gerir það að mestu leyti í ljósi þýskra og franskra hagsmuna. Það er útilokað með öllu að íslenskir hagsmunir kæmu til álita við ákvarðanir þeirrar stofnunar sem Seðlabanki Evrópu er þegar kemur að því að taka ákvarðanir um málefni evrunnar. Eftir hverju er þá að slægjast fyrir okkur að myntin sem við búum við hér ráðist af þýsk-frönskum hagsmunum? Sú spurning er mjög áleitin, herra forseti. Evran veldur Miðjarðarhafslöndum Evrópusambandsins umtalsverðum erfiðleikum eins og kunnugt er. Harkan sem Evrópusambandið sýndi Bretum við útgöngu þeirra úr Evrópusambandinu, Brexit, er e.t.v. skiljanleg í ljósi þess að nauðsynlegt hafi verið talið að kenna þeim ríkjum, Miðjarðarhafsríkjunum, þá lexíu að þeim væri hollast að láta ekki hvarfla að sér að hverfa úr sambandinu, hversu erfitt sem þeim reyndist að búa við evruna. Vegna umræðu um norska krónu er rétt að minnast þess að hún er olíumynt og mjög viðkvæm fyrir sveiflum í heimsmarkaðsverði á olíu. Við getum ekki með nokkrum hætti haft hag af því að tengjast slíkri mynt sem ræðst af verðsveiflum á alþjóðlegum olíumarkaði. Við erum, og þekkjum það mjög vel, í viðkvæmri stöðu gagnvart ytri áföllum sem hafa skollið á okkar þjóðarbúskap. Við þekkjum hver þau áföll geta verið, það getur verið verðfall á okkar afurðum, það getur þurft að draga saman í fiskveiðum, svo ég nefni bara alkunn dæmi um slík áföll. Þannig að spurningin er einungis hvar þessi áföll koma niður og kannski að einhverju leyti með hvaða hætti hægt er að milda þau eftir því sem kostur er. Við þekkjum það vel af reynslunni að slík ytri áföll hafa í reynd leitt af sér veikingu á gengi krónunnar og byrðunum hefur þannig verið dreift. Svo má ræða það hversu sanngjörn eða réttlát slík dreifing er, en þannig þekkjum við þetta. Ef krónan væri föst við evruna eða þess vegna aðra mynt yrðu afleiðingar af slíkum áföllum að koma fram með öðrum hætti. Þá er ekki nema tveimur kostum að meginstefnu til, vil ég segja, til að dreifa. Það yrði annars vegar að koma fram í fjárhagsbúskap ríkissjóðs með samdrætti í útgjöldum og skuldasöfnun, að svo miklu leyti sem hægt er að koma við frekara aðhaldi í ríkisbúskapnum, en hinn kosturinn er vinnumarkaðurinn. Og þá er ekki nema um tvennt að ræða; annars vegar umtalsverða kjararýrnun en að öðrum kosti umtalsvert atvinnuleysi. Þeir sem koma hér og tala fyrir því að við eigum í okkar þjóðarbúskap að eiga það undir þýskum hagsmunum, fyrst og fremst, og frönskum hvernig við stýrum okkar efnahagsmálum og hvernig við bregðumst við áföllum, sem því miður eru á stundum óumflýjanleg, verða að skýra það hvernig þeir sjá fyrir sér að brugðist yrði við áföllum af því tagi sem ég hef hér gert að umræðu. Þeir verða að skýra það í hverju okkar hagsmunir í raun og veru felast. Það er ítrekað talað um í þeim tveimur málum sem liggja hér frammi annars vegar um tengingu gjaldeyrisins við evruna og hins vegar að taka upp viðræður við Evrópusambandið um aðild Íslands að því. Þeir verða þá að skýra það hvaða raunverulegu stöðu við hefðum í slíku samstarfi. Það er þetta orðasamband að eiga sæti við borðið. Það hljómar auðvitað mjög vel og allt það. En hver yrðu hin raunverulegu áhrif sem við hefðum og að hve miklu leyti yrði tekið tillit til okkar hagsmuna?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ólafi Ísleifssyni fyrir innleggið. Aðeins til að vekja athygli á og rifja upp tenginguna við Þjóðverja og Frakka. Ég vil benda hv. þingmanni á, sem hann veit náttúrlega mun betur en ég, að Danir eru tengdir við evru. Síðan eru Færeyingar vinir okkar sem eru að uppistöðu til með atvinnulíf sem er ekkert ósvipað okkar. Þar er grunnurinn fiskeldi, sjávarútvegur, landbúnaður og síðan er ferðaþjónusta. Þetta hefur komið alveg ágætlega út í Færeyjum. Þeir eru til að mynda ekki, sem ég hefði kannski haldið að hv. þingmaður myndi vekja athygli á, að glíma við verðtrygginguna sem hefur verið að margra mati mikill bölvaldur fyrir íslenskt atvinnulíf. Meira að segja miklir forkólfar innan verkalýðshreyfingarinnar hafa einmitt talað fyrir því að afnema verðtrygginguna meðan ég tel á hinn bóginn leiðina vera að tengja okkur við evruna og framtíðarmúsíkin er náttúrlega að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. En allt er þetta sett fram til að reyna að tryggja aukinn stöðugleika, fyrirsjáanleika. Ríkisstjórnin hefur valið það m.a. að hætta við að fjármagna skuldsettan ríkissjóð með lántökum í krónuhagkerfinu. Hún er byrjuð að taka erlend lán. Fyrsta lánið var upp á eina 116 milljarða með allri þeirri gengisáhættu sem því fylgir fyrir ríkissjóð og heimilin. Ríkisstjórnin hefur líka farið í að gefa út merki um að hér verði verulegt haftaumhverfi þegar það er í rauninni bara korter síðan allur vinnumarkaðurinn fagnaði því að við værum komin út úr haftaumhverfinu. Við vitum það alveg að höft og vísbendingar um að það verði sett höft á efnahagsumhverfi okkar hefur verulega slæmar afleiðingar fyrir samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og ég tala nú ekki um að laða að erlent fjármagn.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég ætla bara að grípa á lofti síðasta boltann sem hún kastaði upp, en hún talaði um samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Er í raun og veru hægt að tala um það í fullri alvöru að íslenskt atvinnulíf eigi sína hagsmuni undir því hvernig árar í Þýskalandi og Frakklandi og búa við mynt þar sem ákvarðanir eru teknar út frá þýsk-frönskum hagsmunum og eru náttúrlega gjörsamlega ótengdar grundvallaratvinnuvegum okkar? Hv. þingmaður fór mjög víða í andsvari sínu og væri hægt að koma víða niður. En það sem var kannski mest áberandi var að hv. þingmaður skautaði algjörlega fram hjá því sem var lykilatriði í ræðu minni. Eftir hvaða farvegi sér þingmaðurinn fyrir sér að afleiðingar ytri áfalla, sem þjóðarbúskapur okkar er viðkvæmur fyrir, eigi að koma fram? Ég ræddi hérna annars vegar um ríkisfjármálin og hins vegar um vinnumarkaðinn og kjör fólks. Síðan nefnir hv. þingmaður verðtrygginguna og hún virðist, ef ég skil hv. þingmann rétt, líta þannig á að þjóðin sé í eins konar gíslingu með þessa verðtryggingu, að hún þurfi að vinna það til að ganga í þetta Evrópusamband, með allri virðingu fyrir því, svo það megi losa hana undan því oki sem verðtryggingin hefur reynst. Og ég hef saknað stuðnings hv. þingmanns og flokks hennar við 

Virðulegi forseti. Ég var einfaldlega að benda hv. þingmanni á að þetta er einfaldasta, þægilegasta og skynsamlegasta leiðin fyrir okkur til að losna við verðtrygginguna, sem ég veit að hv. þingmaður er mjög á móti. Hv. þingmaður spyr ítrekað um það hvar áhrifin komi niður og ég vil endurtaka svar mitt við því: Af hverju ættu það að vera einhvern veginn frábrugðið fyrir okkur Íslendinga miðað við Færeyinga, miðað við Dani? Af hverju ættu efnahagsáföllin að vera einhvern veginn öðruvísi hér? Það er miklu frekar að við tryggjum stöðugleika, fyrirsjáanleika, sem eru alveg ótrúleg verðmæti fólgin í, með því að tengja okkur við stöðugan gjaldmiðil. Færeyingar eru með mun minna kerfi en þeim hefur farnast vel einmitt með því að tengja sig óbeint við evruna. Varðandi vinnumarkaðinn og það sem við þurfum að taka upp þar, algerlega óháð upptöku nýs gjaldmiðils eða tengingu, er að mínu mati að fara í svipaðan farveg og er með norræna vinnumarkaðsmódelið. Við þurfum að hafa merkin á vinnumarkaði þannig að miðað sé við hvernig útflutningsatvinnuvegunum gengur varðandi launahækkanir. Það er eitthvað sem við verðum að fara að taka á. Ég veit að þetta er eitur í beinum sumra en ég tel mikilvægt að aðilar vinnumarkaðarins haldi áfram að vinna að því að koma upp stöðugu vinnumarkaðsmódeli, ekki ósvipuðu því og hefur viðgengist á Norðurlöndunum með góðum árangri fyrir heimilin og fyrirtækin í þeim löndum. Ég geri ráð fyrir því að við megum hafa Norðurlöndin sem viðmið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefnir bæði verðtrygginguna og starfsháttu á vinnumarkaði. Það er auðvitað málefni sem aðilar vinnumarkaðarins verða sjálfir að finna út úr. Það hafa verið uppi hugmyndir um að taka í auknum mæli mið af því hvernig málum er skipað í nágrannaríkjum okkar en það er alfarið í þeirra höndum og ekki í verkahring okkar á Alþingi að segja fólki fyrir verkum í því efni. En hv. þingmaður nefnir hér stöðugleika og fyrirsjáanleika og staðreyndin er sú að okkur hefur farnast miklu betur í efnahagsmálum á liðnum árum eftir því sem stoðir atvinnulífsins hafa orðið fleiri og sterkari. Það stendur þannig á að við búum a.m.k. við mun meiri stöðugleika, til að mynda í verðlagi, en við sem hér erum höfum þekkt lengst af á ævi okkar. Það er náttúrlega orðin mikil breyting í íslenskum þjóðarbúskap og sömuleiðis vorum við komin í þá stöðu að í stað þess að vera nettó lántakandi erlendis frá vorum við orðin nettó lánveitandi til útlanda. Ég held að það væri ágætt í þessari umræðu að ræða málin út frá þeirri stöðu sem við erum í. En ég ætla að leyfa mér að ljúka þessu með því að segja að ég gjörsamlega 

Virðulegi forseti. Austurríki, Belgía, Kýpur, Eistland, Finnland, Grikkland, Írland, Ítalía, Lettland, Litháen, Lúxemborg, Malta, Holland, Portúgal, Slóvakía, Slóvenía og Spánn. Hér eru 17 ríki sem samkvæmt hv. þingmanni lúta fransk-þýskum hagsmunum og eru með efnahagskerfi sitt eftir fransk-þýskum forsendum. Þetta eru sem sagt þau 17 ríki, auk fyrrgreindra ríkja, sem nota evru og ekkert þessara ríkja hefur áform um að hætta að nota evru. Þessi ríki og þeir sem stjórna þessum ríkjum hafa sem sagt ekki frétt af því að þarna sé eingöngu um að ræða fransk-þýska hagsmuni. Fransk-þýskir hagsmunir, hvað er það? Eru Frakkland og Þýskaland í einhverju sérstöku bandalagi? Eru Frakkland og Þýskaland eitt ríki? Eru Frakkland og Þýskaland með algjörlega sömu hagsmuni í öllum efnahagsmálum sínum? Og ef maður lítur til sögunnar, ef við lítum til Evrópusögunnar, hafa Frakkland og Þýskaland haldist þar í hendur í samdrætti í gegnum aldirnar? Maður spyr sig. Eða getur hugsast að Frakkland og Þýskaland og fyrrgreind 17 ríki hafi komist að einhvers konar málamiðlun um það hvernig skuli háttað ákveðnum forsendum í samkeppnisumhverfi og efnahagsumhverfi ríkja sinna, svo allir sitji við sama borð eftir því sem hægt er og allir reyni að spila eftir svipuðum leikreglum? Getur hugsast að evran sé vel heppnað dæmi um það hvernig hægt er að vinna saman?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið, en á köflum og trúði ég eiginlega varla mínum eigin eyrum. Hefur hv. þingmaður, sem er í Evrópuflokki sem leggur mikla áherslu á aðild að Evrópusambandinu, ekki frétt af því að Þjóðverjar og Frakkar eru áhrifamestir í hinum evrópska seðlabanka? Hefur hann ekki frétt af því að evran er málamiðlun við Þjóðverja? Hún er eins konar framhald af þýska markinu. Hefur hv. þingmaður ekki frétt af þessu? Ætlar hv. þingmaður virkilega að mótmæla því hér í ræðustól Alþingis að Þjóðverjar og Frakkar séu áhrifamestir innan Seðlabanka Evrópu? Og hvað á það að þýða, leyfi ég mér að spyrja, herra forseti, að fara að vísa til samskipta Þjóðverja og Frakka í gegnum aldirnar? Hvaða þýðingu hefur það inn í þessa umræðu? Evrópusambandið var stofnað, eins og menn vita, af sex ríkjum, hét þá Kola- og stálbandalag Evrópu, það var viðskiptalegs eðlis. Auðvitað hafa menn verið að leitast við að læra af sárri reynslu í samskiptum þessara aðila í gegnum aldirnar. Nú hefur á þessu stóra evrópska taflborði mönnum verið stillt upp með þeim hætti að það eru Þjóðverjar og Frakkar sem eru fyrirferðarmestir og ráða mestu um málefni Evrópusambandsins og hafa farið með evruna. Nýr kanslari er varla tekin við í Þýskalandi áður en hann fer til Frakklands að heimsækja forsetann og nýr forseti er varla 

Virðulegi forseti. Hvaða þýðingu hefur það að rifja upp söguna? Það hefur töluverða þýðingu, hæstv. forseti, vegna þess að það er forsendan fyrir því að þessu bandalagi var komið á, það voru tvær heimsstyrjaldir á 20. öldinni. Hef ég frétt af því að Þjóðverjar og Frakkar hafi rík áhrif innan Seðlabanka Evrópu? Já, að sjálfsögðu hef ég frétt það og mér er fullkunnugt um það. Það var hins vegar ekki það sem lá í orðum hv. þingmanns hér áðan, það var ekki það sem maður dró út úr ræðu hans, heldur hitt að allt evrusamstarfið fari fram á forsendum Þjóðverja og Frakka. Að Þjóðverjar og Frakkar ráði þarna einir ferðinni og önnur ríki, þessi 17 ríki sem ég tilgreindi áðan, þessi 17 fullvalda ríki sem eru þarna af fúsum og frjálsum vilja, taka þátt í evrusamstarfinu og hafa ekki frétt af því að þau séu þarna í einhvers konar fransk-þýskri ánauð - þessi ríki öll og þeir sem þar ráða málum telja að efnahagsmálum þeirra sé betur borgið í þessu samstarfi. Og ekkert ríkjanna hefur í hyggju að hætta í því samstarfi. Frakkar og Þjóðverjar. Það er kannski nær að draga hér aðeins fram raunverulegan vanda, og nú er ég að tala um frændur okkar Íra. Við höfum annars vegar samfélag sunnan megin þar sem allt er í blóma, þar sem er evrusamstarf og þar sem er Evrópusamstarf, og svo höfum við hins vegar norðan megin, á Norður-Írlandi, samfélag þar sem allt er í kaldakoli.

Herra forseti. Þegar hv. þingmaður er farinn að tala um þýsk-franska ánauð er ljóst að þingmaðurinn telur alvarlega að sér þrengt hér í umræðunni því að það hefur enginn minnst á neina ánauð í þessu sambandi, heldur hefur verið talað um áhrif og hvaða sjónarmið vega þyngst við ákvarðanir í þeim stofnunum sem hafa verið ræddar. En af því að hv. þingmaður er nú menningarlega sinnaður, eins og alþjóð veit, ætla ég að leyfa mér að segja að hann hlýtur að hafa fundið til með Grikkjum þegar við horfðum upp á meðferðina sem þeir máttu þola þar sem Grikkland, þetta forna menningarríki sem við lítum til með mikilli aðdáun, mátti þola að vera svipt fullveldi og sjálfstæði. Heil kynslóð mátti þola það að hún mun aldrei sjá fjárhagslega til lands eftir meðferðina sem Grikkland var látið þola. Þannig að hv. þingmaður, sem vill hugsa vítt og til margra átta, ætti að hugleiða hvernig færi fyrir okkur ef á reyndi. Reyndar þekkjum við það sjálfir vegna þess að Evrópusambandið beitti sér gegn okkur í Icesave-málinu þegar tvær Evrópusambandsþjóðir beittu sér af fullum þunga og alefli gegn okkur vegna einhverra krafna sem ekki voru lögvarðar og áttu með réttu lagi heima í þrotabúi þess banka sem um ræddi. En það vantaði ekki að það voru aðilar hér sem lögðust gegn eigin þjóð í því máli og er ömurlegt til þess að hugsa. Sumir þeirra beita sér nú ákaft fyrir því - sumir, sagði ég - að við göngum í þetta samband. En það skyldi aldrei verða.

Virðulegi forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar um endurupptöku viðræðna um aðild að Evrópusambandinu. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja undirbúning að endurupptöku viðræðna um aðild að Evrópusambandinu, sbr. þingsályktun um aðildarumsókn að Evrópusambandinu, nr. 1/137, sem samþykkt var 16. júlí 2009. Forsætisráðherra skipi þriggja manna nefnd, að höfðu samráði við þingflokka, til að stýra undirbúningsvinnunni í samstarfi við einstök ráðuneyti. Hlutverk nefndarinnar verði að meta hvernig og hvenær hefja skuli formlegar aðildarviðræður að nýju og undirbúa tillögu til þingsályktunar þar að lútandi, sem að fengnu samþykki Alþingis yrði borin undir þjóðaratkvæði til endanlegrar staðfestingar. Þjóðaratkvæðagreiðsla um endurupptöku viðræðna fari fram eigi síðar en í janúar 2022.“ Ef að líkum lætur og vonir mínar rætast erum við með þessu í fyrsta lagi að stuðla að aukinni umræðu og upplýsingum um Evrópusambandið en mér heyrðist á fyrri ræðum hér áðan að ekki veitti af. Í öðru lagi erum við að tryggja ekki síst ungu kynslóðinni í landinu tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, annars vegar að halda þjóðaratkvæðagreiðslu, eftir samstarf þvert á flokka, eftir umræðu í samfélaginu, um það hvort við eigum að taka það litla en mikilvæga skref að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið, ekki bara að það sé einhver skúffupappír eftir geðþótta í utanríkisráðuneytinu, hver sem utanríkisráðherra er hverju sinni. Í þriðja lagi, ef slík tillaga yrði síðan samþykkt, fengi þjóðin tækifæri til að segja álit sitt varðandi samning sem myndi þá liggja á borðinu. Með þessu erum við að tryggja að þjóðin fái mjög skýra aðkomu að ferlinu. Markmiðið með tillögunni er að uppfylla vilja Alþingis sem lýst var með þingsályktuninni frá 16. júlí 2009, sem ég nefndi áðan, en Alþingi hefur ekki ályktað á neinn annan veg síðan. Til viðbótar ályktun þeirri verði forsætisráðherra falið að skipa nefnd þá sem ég gat um og reyna að tryggja, þvert á flokka, samstarf bæði inn í ráðuneytið en líka milli þeirra til að stuðla að upplýsingum og samtali hjá þjóðinni um mikilvægi þess að taka það skref að halda viðræðum áfram. Í ljósi nýrra og breyttra aðstæðna og til þess að styrkja efnislegan undirbúning málsins er jafnframt rétt að nefndin hefji störf með því að kalla til sérfræðinga og skili í kjölfarið skýrslu um mat á þýðingu fjölþjóðasamvinnu fyrir Ísland á komandi árum. Ég held að mjög mikilvægt sé að við látum fara fram mat á því af því að það eru ríkar raddir hér uppi og sterkar innan ríkisstjórnarinnar. Það verður eflaust hluti af kosningabaráttunni að velja milli flokka sem vilja bara tvíhliða samstarf og þeirra sem vilja fjölþjóða samvinnu. Þess vegna tel ég líka mikilvægt að skýrslu um mat á þýðingu fjölþjóðasamvinnu verði skilað. Tilgangurinn er auðvitað að styrkja fullveldi landsins, efla stjórnmálaleg tengsl, treysta varnir, örva viðskipti, bæta efnahag og tryggja framgang markmiða Íslands í loftslagsmálum. Ísland hefur nú í rúman aldarfjórðung verið aðili að innri markaði Evrópusambandsins með aðildinni að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Innri markaðurinn er kjarninn í starfi Evrópusambandsins. Aðild EFTA-þjóðanna að honum felur því í raun í sér aukaaðild að sambandinu. Evrópsk löggjöf mótar réttarreglur á flestum sviðum í búskap þjóðarinnar. Viðbótarskrefið til fullrar aðildar yrði því minna en það sem stigið var á fyrri hluta tíunda áratugar síðustu aldar. Eigi að síður yrði verulegur pólitískur, lýðræðislegur og efnahagslegur ávinningur af því að njóta fullra réttinda og sitja við borðið með þeim ríkjum sem næst okkur standa, eins og Ísland gerir í Atlantshafsbandalaginu. Af hverju á eitthvað annað að gilda um efnahagssamvinnu þessara sömu landa en um varnarsamvinnuna sem hefur verið farsæl fyrir okkur? Afleiðingar kórónuveirufaraldursins hafa gjörbreytt efnahagslegum aðstæðum. Ísland þarf af þeim sökum að nýta öll möguleg tækifæri sem örvað geta nýsköpun, eflt viðskipti og styrkt hagvöxt. Aukin alþjóðleg samvinna er óhjákvæmileg í þeim tilgangi. Loftslagsmálin kalla einnig á að ný skref verði stigin á þessu sviði. Og ég byði ekki í það hvar ríkisstjórnin væri hefði hún ekki verið í samfloti við Evrópusambandið þegar kemur að loftslagsmálum. Markmið og stefna Evrópusambandsins í loftlagsmálum hefur verið eins og svipa á ríkisstjórnina allt kjörtímabilið. Lokaskrefið til fullrar aðildar að Evrópusambandinu er að mínu mati nærtækasti og áhrifaríkasti kosturinn í þessu efni. Ljóst er að undirbúningur málsins og viðræðurnar sjálfar munu taka talsverðan tíma. Af þeim sökum er enn ríkari ástæða til að hefjast strax handa. Efnahagsleg rök standa til þess að hraða ákvörðunum svo sem kostur er. Um leið er mikilvægt að þær séu undirbúnar af mikilli kostgæfni. Þjóðaratkvæðagreiðsla getur fyrst farið fram að lokinni almennri og vel upplýstri umræðu. Og ég trúi ekki að neinn sé á móti því. Breytingar í gjaldmiðilsmálum eru að sjálfsögðu brýnasta verkefnið eins og málum er komið. Flutningsmenn hafa því samhliða þessari tillögu, og við gerðum það áðan, lagt fram tillögu til þingsályktunar og ræða þar um mikilvægi þess að fara í viðræður við Evrópusambandið um samstarf í gjaldeyrismálum og gagnkvæmar gengisvarnir. Náist skjótur árangur í gjaldmiðilssamstarfinu skapast að sjálfsögðu svigrúm til þess að undirbúa vandlega ákvarðanir um lokaskref til fullrar aðildar að Evrópusambandinu. Og að sjálfsögðu verður það aldrei gert án þjóðarinnar, hvert skref verður tekið með þjóðinni. Eins og ég gat um samþykkti Alþingi 16. júlí 2009 að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Tæpu ári eftir ríkisstjórnarskipti 2013 lagði þáverandi utanríkisráðherra fram tillögu til þingsályktunar um að draga umsóknina til baka. Hana dagaði uppi á Alþingi og hlaut ekki afgreiðslu. Alþingi hefur því ekki ályktað á annan veg síðan. Tillaga utanríkisráðherra frá 2014 mætti harðri andstöðu í þjóðfélaginu. Alls skrifuðu 53.555 Íslendingar undir áskorun þar sem þess var krafist að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort halda ætti áfram viðræðum. Vorið 2015 skrifaði utanríkisráðherra bréf til formanns ráðherraráðs Evrópusambandsins. Þar sagði að ríkisstjórnin hefði ekki áform um að hefja aðildarviðræður að nýju og ekki bæri af þeim sökum að líta á Ísland sem umsóknarríki. Við myndun ríkisstjórnar 2016 var kveðið á um það í stjórnarsáttmála að Alþingi gæti fyrir lok þess kjörtímabils samþykkt að efna til leiðbeinandi þjóðaratkvæðis um framhald aðildarviðræðna. Í þeim ríkisstjórnarsáttmála sem Sjálfstæðisflokkurinn leiddi var það tryggt að fram færi umræða og atkvæðagreiðsla um framhald málsins. Sú ríka krafa, sem fram kom með undirskriftasöfnuninni 2014, að þjóðin fengi að greiða atkvæði um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið, verður ekki virt að vettugi. Í ljósi þess hversu langur tími er liðinn frá samþykkt þingsályktunarinnar 2009 leggja flutningsmenn til þá málsmeðferð að Alþingi samþykki, að loknum nauðsynlegum undirbúningi, nýja tillögu um framhald aðildarviðræðna. Gildi hennar verði eigi að síður háð samþykki þjóðarinnar í allsherjaratkvæðagreiðslu. Þar yrði um að ræða bindandi þjóðaratkvæði. Ég hef ekki horfið frá þessari skoðun síðan ég tók þátt í atkvæðagreiðslunni 16. júlí 2009. Ég lagði til, ásamt núverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, að haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um upphaf viðræðna. Ég er enn þeirrar skoðunar að við eigum að leita til þjóðarinnar í svona stóru og mikilvægu máli og ekki vera smeyk við það. Gildistaka endanlegs aðildarsamnings, ef þessi þingsályktunartillaga yrði samþykkt, yrði síðan á ný háð samþykki Alþingis og þjóðarinnar í allsherjaratkvæðagreiðslu. Frá lokum síðari heimsstyrjaldar hefur Ísland verið þátttakandi í margvíslegu fjölþjóðlegu samstarfi. Tilgangurinn hefur verið sá að styrkja stöðu landsins í samfélagi þjóðanna í menningarlegum efnum, stjórnmálalegu tilliti, að því er varðar varnir og öryggi og svo að því er tekur til efnahags og viðskipta. Óumdeilt er að þetta fjölþætta samstarf hefur styrkt fullveldi landsins og bætt efnahag þess. Árið 1944 gerðist Ísland aðili að Bretton Woods-samkomulaginu um fjölþjóðlegt gjaldmiðlasamstarf. Aðild að Sameinuðu þjóðunum kom í kjölfarið. Síðan gerðist Ísland eitt af stofnríkjum Atlantshafsbandalagsins og tók þátt í stofnun Norðurlandaráðs. Ísland fullgilti mannréttindasáttmála Evrópu árið 1953 og var stofnaðili að Mannréttindadómstól Evrópu sex árum síðar, blessunarlega. Ísland tók einnig þátt í Almenna samkomulaginu um tolla og viðskipti, GATT, í lok sjöunda áratugar síðustu aldar og er aðili að Alþjóðaviðskiptastofnunni, WTO. Í byrjun áttunda áratugarins kom aðild að Fríverslunarsamtökum Evrópu og síðan aðild að innri markaði Evrópusambandsins með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið í byrjun tíunda áratugarins. Í framhaldi af því kom þátttaka í Schengen-samstarfi Evrópusambandsins árið 2001. Öll þessi skref voru á sinn hátt svar við breyttum aðstæðum. Þau sýna að við aðstæður þess tíma var talið skynsamlegast að leita skjóls og tryggja hagsmuni landsins í fjölþjóðlegu, alþjóðlegu samstarfi af ýmsu tagi. Allt þetta samstarf hefur þróast og breyst í tímans rás. Pólitískt og efnahagslegt vægi aðildar að einstökum samtökum hefur í sumum tilvikum aukist en minnkað í öðrum. Vegna stærðar sinnar verða áhrif Íslands á alþjóðavettvangi alltaf takmörkuð. Aðildin að Atlantshafsbandalaginu, Fríverslunarsamtökum Evrópu og Norðurlandaráði hefur á hinn bóginn sýnt að áhrif Íslands eru meiri þegar það á sæti við borðið. Með aðildinni að innri markaði Evrópusambandsins hefur verið tekin upp evrópsk löggjöf sem er ráðandi á öllum sviðum þjóðarbúskaparins. Flutningsmenn telja að það myndi styrkja stöðu landsins í Evrópu og auka áhrif þess að taka einnig sæti við borðið í Evrópusambandinu. Að auki má annars vegar benda á þá staðreynd að loftslagsmálin eru nú eitt helsta hagsmunamál Íslands hvort heldur litið er til efnahags eða öryggis. Ólíklegt má telja að árangur náist í loftslagsmálum án fjölþjóðlegs samstarfs og mikilvægt að leita svara við því hvernig Ísland getur tekist á við loftslagsmálin í fjölþjóðlegu samstarfi. Hins vegar er staðreyndin sú að í heimi alþjóðavæðingar hafa fjölþjóðafyrirtæki vaxið svo hratt að ítök þeirra og áhrif ógna á marga lund fullveldi þjóða, stórra sem smárra. Evrópusambandið hefur náð lengra en önnur fjölþjóðasamtök til þess að rétta hlut þjóðríkjanna gagnvart fyrirtækjasamsteypum á heimsvísu. Dettur nokkrum manni það í hug að við Íslendingar hefðum til að mynda náð öllum þessum reikisamningum ein og óstudd? Dettur einhverjum það í hug? Nei, að sjálfsögðu ekki. Við vorum í farsælu samfloti Evrópuríkja hvað það varðar. Ótvírætt er að hraðar breytingar á heimsmyndinni og ný viðfangsefni kalla á að Ísland stígi ný skref fram á við í alþjóðlegu samstarfi eftir kyrrstöðu í rúman aldarfjórðung. Frá lokum síðari heimsstyrjaldar hefur aldrei liðið svo langur tími á milli mikilvægra nýrra skrefa í samvinnu Íslands við aðrar þjóðir. Tvær meginleiðir eru færar fyrir Ísland á þessum krossgötum. Önnur er að mestu byggð á tvíhliða samstarfi og samningum. Hin er framhald á því fjölþjóðasamstafi sem við eigum nú í Evrópusambandinu, Atlantshafsbandalaginu og Norðurlandaráði. Fyrri kosturinn myndi væntanlega leiða til þess að tekið yrði upp þéttara samband við Bretland og Bandaríkin og þeim fylgt eftir í gerð tvíhliða fríverslunarsamninga, líkt og mér finnst hæstv. utanríkisráðherra vilja. Þeir eru jafnan mun grynnri og umfangsminni en löggjöfin sem mótar innri markað Evrópu. Ef kosið yrði að fara þá leið með því að yfirgefa innri markaðinn eins og Bretar væri það gífurlega stórt skref, sem myndi hafa grundvallarbreytingar í för með sér. Reynslan hefur ótvírætt sýnt að smáríki eru veikari í tvíhliða samstarfi en fjölþjóðasamstarfi. Icesave-deilan er einmitt til marks um það. Án regluverks Evrópusambandsins og EFTA-dómstólsins hefðu Bretar og Hollendingar staðið betur að vígi gagnvart Íslandi hefði Ísland verið eitt og ekki með EFTA-dómstólinn og Evrópulöggjöfina. Seinni kosturinn er að stíga skref áfram á grundvelli þeirrar aukaaðildar að Evrópusambandinu sem segja má að innri markaðurinn og aðildin að Schengen feli í sér, að fullri aðild með sæti við borðið og þeim áhrifum sem það veitir. Það yrði minna skref en stigið var með aðildinni árið 1994 að innri markaðnum með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Við teljum engan vafa leika á því að seinni kosturinn sé vænlegri til þess að verja og treysta íslenska hagsmuni. Fyrst og síðast ætlum við að stuðla að því að hér verði upplýst umræða, að þjóðin fái að taka ákvörðunina um næstu skref, ekki stjórnmálamenn í ráðuneytinu einhliða heldur að þjóðin taki ákvörðun um það hvort hún vilji halda áfram viðræðunum við Evrópusambandið. Og ef þjóðin segir já fái hún á endanum líka að taka afstöðu um samning í viðræðum við Evrópusambandið. Við það - og ég ítreka: Við það á enginn að vera hræddur.

Virðulegur forseti. Fyrst vil ég þakka hv. þingmanni fyrir að flytja þessa tillögu. Hún sýnir stefnu flokks hv. þingmanns og stefna þess flokks er kinnroðalaust að ganga í Evrópusambandið, hvorki meira né minna. Það er eitthvað sem hv. þingmenn verða að kannast við. Nú kemur þetta algjörlega kýrskýrt fram. Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort hún sjái einhverja galla við að ganga í Evrópusambandið. Eitt sinn var ég með hv. þingmanni í flokki og hv. þingmaður var þá fríverslunarsinni, barðist fyrir frelsi í viðskiptum. Ef við göngum í Evrópusambandið þá afnemum við viðskiptafrelsi okkar, hvorki meira né minna. Það liggur alveg fyrir. Við vitum alveg, hv. þingmaður þekkir það mætavel, hver munurinn er á viðskiptastefnu okkar og Evrópusambandsins. Hv. þingmaður veit að tollfrelsi okkar er um 90% meðan það er í kringum 20% eða 27% hjá Evrópusambandinu. Við vitum hvaða afleiðingar það hefði ef við gengjum inn og hér myndu tollar hækka. Við vitum það líka, virðulegi forseti, að við höfum náð árangri í fríverslunarviðræðum, bæði með EFTA og tvíhliða, en við hefðum ekki lengur samningsfrelsi ef við gengjum inn. Ég spyr hvort þetta þvælist 

Virðulegi forseti. Sagan sýnir það, síðast bara þegar við tókum upp 80% af innri markaði Evrópusambandsins, að það styrkti okkur sem fullvalda þjóð og það styrkti ekki síst atvinnulífið, viðskiptalífið, fyrirtækin í landinu. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra veit af þeim könnunum sem hafa átt sér stað innan atvinnulífsins. Atvinnulífið allt styður aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu, tvímælalaust. Ég man þá tíð þegar flokkur hæstv. ráðherra sagði: Við þurfum ekkert að fara í Evrópusambandið til að afnema tolla, við gerum það bara sjálf. Við gerum það bara sjálf. Það hefur ekki gerst nema í mjög takmörkuðum mæli. Hvernig er það? Höfum við nýtt það frelsi nægilega vel sem við höfum þó núna? Nei, ég vil ítreka að þau tækifæri sem við höfum fengið í gegnum viðskipti, efnahagssambönd, í gegnum Evrópusambandið, hafa styrkt okkur á alla lund. Þar fyrir utan horfi ég á stóru myndina, ekki eingöngu út frá efnahagslegu tilliti heldur ekki síður út frá menningarlegu, félagslegu en ekki síst út frá loftslagslegu tilliti þar sem loftslagsmálin tengjast beint efnahagslegum hagsmunum sem öðrum hagsmunum. Þar sé ég mörg og mikil tækifæri. Ég vil segja á móti: Af hverju er þessi stóri gamli flokkur, enn þá stærstur, 20% eða rétt yfir það, svona hræddur við að treysta þjóðinni til að stíga þetta skref? Af hverju? Ég man ekki betur en að ég ásamt hæstv. ráðherra og fleirum segðum já við því að þjóðin fengi að segja sitt álit um viðræðurnar. Hvað hefur breyst? Hverjir eru það sem eru að toga í spottana?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur hérna í hvern einasta fyrirspurnatíma og kvartar undan því að ráðherrar svari ekki spurningum. Ég spurði hv. þingmann einfaldrar spurningar, mjög einfaldrar spurningar: Þvælist það ekkert fyrir hv. þingmanni að afnema viðskiptafrelsi Íslendinga sem við erum búin að berjast fyrir í árhundruð? Hv. þingmaður veit það mætavel að ef við göngum í tollabandalagið þá erum við ekki lengur með viðskiptafrelsi. Svo einfalt er það. Hv. þingmaður skal aldrei koma hingað upp og segja það að ráðherrar svari ekki spurningum ef hv. þingmaður getur ekki svarað þessari einföldu spurningu. Hv. þingmaður sagði að Sjálfstæðisflokkurinn hefði sagt: Við getum afnumið tolla. Við gerðum það. Þess vegna er tollfrelsi hér 90% miðað við 27% í Evrópusambandinu. Þess vegna myndu tollar hækka hér á hinum ýmsu vörum ef við gengjum inn og myndum afnema viðskiptafrelsi okkar Íslendinga 

Virðulegi forseti. Hvaða dómadagskjaftæði er þetta hér? Eru menn komnir í svo mikinn prófkjörsspreng að þeir fara með helber ósannindi? Sagan hefur sýnt okkur að alltaf þegar við tökum fullan þátt í alþjóðasamstarfi er hag Íslands betur borgið og það sama gildir um efnahagslegt tollfrelsi eða hvað það er. Er hæstv. utanríkisráðherra að segja það hér - með þessum málflutningi er hann í rauninni að opinbera sig með það sem hann hefur átt mjög í erfiðleikum með - og lýsa yfir miklum efasemdum gagnvart EES-samningnum? Er hann að gera það? Afsöluðum við okkur viðskiptafrelsi með því að vera aðilar að EES? Nei, við gerðum það ekki. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hennar framsögu. Það læðist samt að mér að hv. þingmaður líti svo á að hún eigi svolítið erfiðan málstað að verja hérna. Það birtist m.a. í því að hv. þingmaður kýs að tefla fram ýmsum alhæfingum. Ein alhæfingin er þessi: Veröldin er svart/hvít að því leytinu til að það er bara til sá kostur að vera aðili í fjölþjóðasamstarfi eða vera í tvíhliða samstarfi. Hlutirnir eru ekki alveg svona einfaldir, herra forseti. Hin alhæfingin er sú að hún leggur að jöfnu allt þetta ólíka samstarf sem við eigum í, ég nefni t.d. Atlantshafsbandalagið, Norðurlandaráð o.s.frv. Þetta er eðlisólíkt. Það gilda ólík sjónarmið og það er til komið af ólíkum ástæðum. Það að gerast aðili að Evrópusambandinu hefur mjög afdrifaríkar afleiðingar í för með sér. Er skemmst að minnast umræðunnar um þriðja orkupakkann þar sem liggur fyrir í áliti sérfræðinga og álitsgjafa ríkisstjórnarinnar að erlendir aðilar, og þá erum við að tala um aðila í þessu evrópska samstarfi, fái a.m.k. óbein áhrif á hagnýtingu og ráðstöfun íslenskra orkuauðlinda. Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur 

Virðulegi forseti. Hvert skref sem við höfum tekið í alþjóðasamstarfi hefur verið til að styrkja fullveldið. Við höfum beitt fullveldinu okkar þannig. Við ákváðum að beita okkar fullveldi 1949 með því að verða aðilar að NATO. Við ákváðum að beita okkar fullveldi til þess að styrkja okkur út frá efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum forsendum með því að vera aðilar að EFTA og síðan EES-samningnum og Norðurlandasamstarfinu, eins og ég hef sagt. Alþjóðasamskipti hafa verið Íslandi farsæl. Ég man það í fyrra, eða var það í hittiðfyrra, þegar við vorum að ræða þriðja orkupakkann að þá varð mönnum tíðrætt um það, sérstaklega af hálfu Miðflokks og einhverjir í Sjálfstæðisflokknum líka, að þriðji orkupakkinn væri ógnun við fullveldið. Nú er þriðji orkupakkinn búinn að vera í gildi í einhvern tíma og ég veit ekki til þess að fullveldið sé farið. Ekki rekur mig minni til þess. Sú tillaga sem við ræðum hér er mjög hófsöm. Það kemur mér reyndar ekkert mjög á óvart þessi ofsi sem er t.d. hjá hæstv. utanríkisráðherra að ræða ekki tillöguna sem slíka, hvað við erum að gera þar. Við erum að tala um að þverpólitísk nefnd verði skipuð til þess að afla upplýsinga, gefa skýrslu þannig að þjóðin geti tekið ákvörðun um það hvort halda eigi viðræðum áfram. Það eru sumir miklir Evrópusinnar sem eru alveg brjálaðir út í okkur yfir því að við skulum vera að leggja það til. Þetta er varfærið skref til þess að tryggja þátttöku þjóðarinnar. Þetta er varfærið skref til þess að treysta þjóðinni. Það er mér algjörlega á huldu af hverju þeir sem oftast tala um fullveldið, oftast tala um sjálfstæði þjóðarinnar, treysta síðan ekki þjóðinni sjálfri til að taka næsta skref.

Frú forseti. Ég leyfði mér að segja áðan að mér sýndist að hv. þingmaður gerði sér grein fyrir því að hún á svolítið erfiðan málstað að verja. Hv. þingmaður hefur t.d. engu svarað spurningu minni um aðlögun að ytra áfalli. Þegar ég ræði hér um hættuna á stórfelldu atvinnuleysi, þegar sú aðlögun getur ekki farið fram um farveg gengis krónunnar heldur yrði afleiðingin mikið atvinnuleysi, þá ræðir hv. þingmaður um breytt samskipti aðila vinnumarkaðarins. Síðan verð ég að lýsa furðu minni á því að það skuli vera vísað til Icesave-deilunnar í greinargerð með tillögu hv. þingmanns. Ég man ekki betur en að ýmsir framámenn og áberandi menn í hennar flokki hafi viljað standa með Bretum og Hollendingum gegn íslenskum hagsmunum í Icesave-deilunni og sumir þeirra 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörkin.

Virðulegur forseti. Örstutt af því að hv. þingmaður krefur mig enn og aftur svara. Ég ítreka að ein helsta röksemdin fyrir krónunni var að krónan dempaði eða kæmi í veg fyrir atvinnuleysi. Það var það sem hv. þingmaður sagði áðan. Núna erum við hins vegar bæði með verðbólgu, hærri en nokkurs staðar annars staðar út af veirunni og við erum líka með mesta atvinnuleysi í sögu þjóðarinnar. Gott og vel. Við skiljum alveg að það er fyrst og fremst út af ferðaþjónustunni en þetta er hlutfallslega miklu meira atvinnuleysi en aðrar þjóðir hafa tekið á sig vegna veirunnar, eitt og sér. Þannig að hér fer ekki saman hljóð og mynd. Sá mikli ventill sem íslenska krónan átti að vera til að varna því að ekki kæmi upp atvinnuleysi í þessum mikla mæli er ekki til staðar. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr þá var það alþjóðasamstarf, m.a. í gegnum EFTA-dómstólinn og aðild okkar þar, sem leiddi til þess að Icesave-skuldbindingarnar urðu okkur í hag. Það var á grundvelli alþjóðasamstarfs. 

Virðulegur forseti. Margar spurningar vakna við lestur þessarar þingsályktunartillögu, ekki síst vegna þess að hún er nokkuð rýr í roðinu þegar kemur að rökstuðningi fyrir því að við ættum að endurupptaka viðræður um aðild að Evrópusambandinu. Fyrsta spurningin sem vaknaði hjá mér var reyndar: Af hverju kemur þessi þingsályktunartillaga hv. þingmanna Viðreisnar fram svona seint, á síðustu dögum þessa kjörtímabils? Vegna þess að eins og hv. flutningsmaður veit fellur þingsályktunartillaga sem þessi um sjálfa sig að kosningum loknum. Mér finnst hins vegar sú spurning blasa við sem lýtur kannski að helsta hagsmunamáli Íslendinga þegar kemur að viðræðum við Evrópusambandið, og við hokin af reynslu, og mig langar því að spyrja hv. þingmann hver samningsmarkmið Íslands væru í nýjum aðildarviðræðum við Evrópusambandið í sjávarútvegsmálum, því að ekki er minnst einu einasta orði á sjávarútvegsmál í þingsályktunartillögunni, ekki einu einasta orði. Svo rek ég líka augun í tilvísun til Icesave-deilunnar, margblessaðrar. Ég var ekki á þingi þegar það mál var til umfjöllunar en ég man ekki betur en að maður hafi gengið undir manns hönd hér á þinginu, fyrir utan örfáa þingmenn, til að semja við Breta og Hollendinga. Hér er fullyrt að án regluverks Evrópusambandsins og EFTA-dómstólsins hefðu Bretar og Hollendingar staðið betur að vígi gagnvart Íslandi. Ég myndi gjarnan vilja fá aðeins skýringu á þessari staðhæfingu.

Virðulegur forseti. Það er svolítið umhugsunarefni hvernig þingmenn Miðflokksins og Sjálfstæðisflokksins nálgast þessa tillögu þegar hún felur nákvæmlega í sér það - af því að hv. þm. Sigríður Á. Andersen talar um að ekki sé minnst á sjávarútveginn á nægilega skýran hátt og ekki sé verið að gera hitt og gera - en það er nákvæmlega það sem tillagan felur í sér, að forsætisráðherra skipi nefnd, að höfðu samráði við þingflokka, sem fari einmitt í það að stýra undirbúningsvinnu í samstarfi við einstök ráðuneyti. Það má alveg segja að með tillögunni sé það að gerast að við verðum að horfast í augu við það að meiri umræðu og meiri fræðslu vantar. Var því ekki sinnt nægilega vel á sínum tíma? Það má alveg tala og deila um hvort það hafi verið gert. Við erum í rauninni að taka hænuskref í þessu máli, ýta málinu áfram til að þjóðin geti á endanum haft áhrif og ákvörðunarrétt um það hvort hún vilji, á grunni undirbúningsvinnunnar sem allir flokkar hafa komið að, sem öll ráðuneyti, fagráðuneytin sem og önnur hafa komið að, og geti á þeim forsendum ákveðið hvort rétt sé að fara áfram með aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Ég hef ekki enn fengið svör við því hvað er svona hættulegt við það. Ég tek hins vegar eftir því að sjávarútveginum er oft beitt þegar á að hræða fólk til hlýðni og andstöðu við Evrópusambandið. Það var oft sagt: Ja, allir vondu útlendingarnir koma og veiða í okkar lögsögu. Það er bara ekkert sem lítur út fyrir að svo verði. Samkvæmt reglum Evrópusambandsins um hlutfallslegan stöðugleika þá er það ekki inni í myndinni af því að engin erlend skip hafa verið hér á Íslandsmiðum svo áratugum skiptir og það er það sem skiptir máli. Ég velti fyrir mér: Af hverju er alltaf verið að reyna að koma einhverjum ranghugmyndum inn í huga fólks um að þetta verði með einhverjum öðrum hætti? Af hverju er það? Ég kem síðan að seinna svarinu á eftir.

Virðulegi forseti. Ég hafði bara einfalda spurningu til hv. þingmanns um hver hún teldi að ættu að vera samningsmarkmið Íslands í sjávarútvegsmálum í viðræðum við Evrópusambandið. Eins og ég nefndi erum við hokin af reynslu í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Við lukum við samningsdrög af mörgum af þeim köflum sem liggja að baki slíkum viðræðum. En út af stóð alltaf sá kafli sem skiptir mestu máli, í rauninni eini kaflinn, og hann er um nýtingu náttúruauðlinda Íslendinga, sjávarútveginn, þannig að við erum alveg hokin af reynslu. Ég held að hv. þingmaður hljóti að hafa einhverjar hugmyndir um það hver samningsmarkmið Íslands ættu að vera í því og ætti að kynna það þinginu til umræðu hér um þessa þingsályktunartillögu. Ég ítreka síðan spurningu mína um hvernig sú fullyrðing geti staðist að Icesave-deilunni hafi verið bjargað af Evrópusambandinu. Ég hef aldrei heyrt annað eins.

Virðulegi forseti. Aðeins að Icesave. Það er náttúrlega alveg ljóst út frá hvaða reglum EFTA-dómstóllinn dæmdi og hvaða reglur voru þar til viðmiðunar, það voru Evrópureglur. Þær voru forsendur fyrir því að málið féll Íslandi í hag. Svo einfalt er það.  Aðeins varðandi sjávarútveginn. Mín skoðun er sú, og ég tel það mjög raunhæft, að við getum haft sjávarútveginn eins og hann er í dag. Það er líka ákjósanlegt fyrir Evrópusambandið að líta til Íslands varðandi stjórn fiskveiða. Það eru því mjög miklar líkur á því að Ísland geti viðhaldið sínu sjávarútvegskerfi. Við vitum alveg hvað þarf að laga þar. Það er umræða um annað mál, eins og auðlindagjöldin og tímabundna samninga, en í grunninn er íslenska sjávarútvegskerfið þannig að ég bind miklar vonir við það og er bjartsýn í þá veru að við getum fengið mjög góða og ákjósanlega lausn sem sinni nákvæmlega hagsmunum Íslendinga þegar kemur að sjávarútvegi. Síðan er landbúnaðurinn eftir og þar eru fólgin risatækifæri fyrir íslenska bændur og íslenska neytendur. Það getur verið að milliliðirnir verði ekki eins glaðir en fyrir íslenska bændur, neytendur og loftslagsmál eru risatækifæri fólgin í því að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Ég nota tækifærið aftur og þakka fyrir þessa umræðu. Ég fagna henni og hún sýnir að við getum rætt þessi mál hvenær sem við viljum og ekkert sem stendur í vegi fyrir því. Það verður hins vegar að segjast út af þeim orðaskiptum sem við áttum hér áðan, þar sem ég var hvorki meira né minna ásakaður um að fara með ósannindi, það var ekkert rökstutt enda fór ég ekki með nein ósannindi, að það virðist vera að annaðhvort vilji hv. þingmaður, fyrsti flutningsmaður, ekki svara þeirri spurningu sem ég er búin að spyrja hv. þingmann um tvisvar, hvort það vefjist ekki fyrir hv. þingmanni að við afnemum viðskiptafrelsið, eða þá að umræðan í þingflokki og flokki hv. þingmanns um Evrópusambandið er svo lítil að menn vita það ekki að ef við göngum í Evrópusambandið þá afnemum við viðskiptafrelsi. Við göngum í tollabandalag. Þegar Bretar fóru út úr Evrópusambandinu þá fengu þeir frelsi til að semja við aðrar þjóðir. Þeir höfðu það frelsi ekki áður. Þeir höfðu ekki haft það í áratugi, ekki frá því að þeir gengu í Evrópusambandið. Talandi um alþjóðastofnanir. Bretar voru ekkert við borðið í Alþjóðaviðskiptastofnuninni þegar þeir voru í Evrópusambandinu, þeir voru ekki þar. Við erum þar. Hv. þingmaður segir að það sé svo mikilvægt að vera í fjölþjóðasamstarfi en aðildarríki Evrópusambandsins eru ekkert þar. Ef við gengjum í Evrópusambandið værum við ekki lengur með sæti við borðið hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni vegna þess að við værum ekki með viðskiptafrelsi. Það er samið fyrir hönd ríkja Evrópusambandsins af embættismönnum í Brussel. Það er alveg ljóst hver munurinn er á viðskiptastefnu Íslands og Evrópusambandsins. Við erum með 90% tollfrelsi á tollalínunum okkar meðan það er 27% í Evrópusambandinu. Það þýðir að ef við göngum inn þá hækka tollar á þessum tollalínum sem núna er tollfrelsi á hjá okkur en ekki hjá Evrópusambandinu. Að auki kom það fram í aðildarviðræðunum og hefur komið fram á þingi að ef við gengjum í sambandið væri í frumáætlun tollyfirvalda, og þetta kemur fram í skýrslunni Áfram gakk, svo ég vísi beint í hana, með leyfi forseta: „… gert ráð fyrir að kostnaður við upptöku nýrra tollkerfa myndi nema allt að 30 millj. evra. Þá lá fyrir að af hálfu ESB var gert ráð fyrir töluverðri fjölgun starfsfólks með tilheyrandi kostnaði“ - ef við gengjum inn. - „Til samanburðar má nefna að á þeim tíma störfuðu 168 manns“ - þ.e. á Íslandi - „við tollamál en hjá tollyfirvöldum á Möltu störfuðu 430 manns og í Lúxemborg 495 manns.“ Þetta liggur allt saman fyrir. Ég held að það væri ótrúlega skynsamlegt af hv. þingmönnum sem í alvöru koma fram með tillögur um að við Íslendingar afnemum viðskiptafrelsi okkar að kynna sér þessi mál. Það lítur út fyrir það, virðulegi forseti, að hv. þingmenn sem koma hér fram á Alþingi Íslendinga og flytja tillögur um að við eigum að afnema viðskiptafrelsið, að við Íslendingar afnemum viðskiptafrelsi okkar, hafi ekki kynnt sér það mál. Í það minnsta svarar hv. þingmaður, sem er fyrsti flutningsmaður, ekki þeirri spurningu hvernig henni finnist það vera. Einn af mörgum kostum EES-samningsins er að við getum áfram viðhaldið viðskiptafrelsi okkar. Og af því að hv. þingmaður segir að það skipti svo miklu máli að vera í fjölþjóðlegum samtökum þá er hv. þingmaður leggja til að við göngum úr EFTA, því að það er það sem við gerum ef við göngum í Evrópusambandið. EFTA eru fríverslunarsamtök og við getum ekki verið þar lengur ef við göngum í Evrópusambandið og afsölum okkur viðskiptafrelsinu til embættismanna í Brussel. Það lá alveg fyrir, virðulegi forseti, og kemur fram í þingskjölum að ef við hefðum gengið inn, og það var áður en Sjálfstæðisflokkurinn gekk í það að lækka og afnema tolla sem hv. þingmaður kallaði eftir og hefur verið gert, myndi það koma sér sérstaklega illa fyrir iðnaðinn og sjávarútveginn af því að tollar myndu hækka á aðföngum. Þetta var löngu áður en var farið í þessa miklu tollaniðurfellingu. Og það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, þó að hv. þingmaður hafi ekki nefnt það, að Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir því vegna þess að við í Sjálfstæðisflokknum aðhyllumst fríverslun. Hv. þingmaður nefndi sjávarútveginn og er alveg ótrúlega sannfærður um að við næðum hagstæðum samningum. Við þyrftum alltaf að vera aðilar að sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB. Og af hverju heitir hún sameiginleg? Vegna þess að hún er sameiginleg. Þá fara yfirráðin yfir sjávarútvegsmálum til Brussel. Hv. þingmaður segir að það hafi engin veitt hérna. Vandinn er sá, og við tryggðum það þegar við gengum í EES, að erlendir aðilar geta ekki keypt sig inn í sjávarútveginn en við gætum aldrei staðið á því ef við gengjum í ESB. Ef menn skoða reynslu Breta þá sjá þeir eftir þessa áratugi hvað þeir veiða mikið í eigin lögsögu. Í breskum fjölmiðlum er haldið fram að það séu 25%. Eitt er víst að þegar þeir reyndu að ganga út var það krafa Evrópusambandsins að fyrirkomulagið yrði óbreytt hvað það varðaði að Evrópusambandið gæti enn þá veitt í breskri lögsögu. Svo deila menn um samninginn sem liggur til grundvallar, hvort þeir geti komið sér út úr honum eða ekki. Það var krafa Evrópusambandsins. Sameiginleg sjávarútvegsstefna heitir sameiginleg sjávarútvegsstefna af því að hún er sameiginleg. Þannig að það liggur alveg fyrir að við værum ekki bara að afnema viðskiptafrelsið heldur að fara í sameiginlega sjávarútvegsstefnu. En auðvitað mætti nefna margt, margt fleira sem gerði það að verkum að við værum í miklu verri stöðu en við erum í núna ef við gengjum í Evrópusambandið. Hv. þingmaður nefnir loftslagsmálin. Bíddu, hvað er það nákvæmlega sem kemur í veg fyrir það að við getum gert allar þær áætlanir og farið í allt það í loftslagsmálum sem við viljum vegna þess að við erum ekki í Evrópusambandinu? Er eitthvað sem bannar okkur að gera það sem við viljum í loftslagsmálunum núna? Nei, við ráðum því sjálf. Við ráðum því sjálf og íslenskir kjósendur kjósa flokka m.a. út frá þeim forsendum hvaða stefnu og skoðanir þeir hafa í loftslagsmálum. Það að við séum að efla varnir okkar og treysta varnir okkar með því að ganga í Evrópusambandið er röksemd sem stenst enga skoðun, enga. Við erum ekki bara meðlimir í NATO, af því að hv. þingmaður talar niður tvíhliða samstarf, við erum með tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki orðinn andsnúinn honum. Núna eftir að Bretar fara út eru innan við 20% af hernaðarmætti Atlantshafsbandalagsins í Evrópusambandinu, innan við 20%, og ekkert sem bendir til þess að við værum eitthvað að styrkja varnir okkar ef við gengjum þarna inn. Ef við skoðum hvernig okkur hefur gengið, hagvöxt hjá okkur miðað við helstu ESB-löndin að meðaltali - auðvitað eru menn alltaf í villandi umræðu hérna af því að það er mjög mismunandi staða í Evrópusambandslöndunum, það gengur misjafnlega, og þegar menn tala um evruverð og evruvexti þá er það nokkuð sem er ekki til, en við getum farið nánar í það - er ekkert sem bendir til þess að okkur gæti farnast betur efnahagslega enda höfum við komið afskaplega vel út í samanburði við þær þjóðir sem eru með okkur í þessari heimsálfu. Virðulegi forseti. Mér sýnist að niðurstaðan sé sú að þeir sem flytja þessa tillögu átti sig ekki á því hvað felst í því að vera í tollabandalagi ESB. Ég held að það sé nokkuð sem við verðum að horfast í augu við. Ég hvet alla til að ræða eins mikið og þeir geta um Evrópusambandið og ég held að það væri gott ef hv. þingmaður myndi byrja á því að kynna sér þessi mál því að það hefur ekki verið neitt leyndarmál neins staðar hvað felst í því að vera í tollabandalagi ESB.

Virðulegi forseti. Aðeins út af sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni. Við skulum hafa það hugfast að hvert ríki innan ESB sem hefur aðgang að sjó og hefur einhverja sögu varðandi fiskveiðar er með sína eigin fiskveiðilöggjöf. Af hverju nefnir ráðherrann það ekki? Af því að það hentar ekki leikjafræðinni fyrir prófkjör. Sameiginlega sjávarútvegsstefnan, út á hvað gengur hún? Fyrst og fremst sjálfbærni. Auðvitað er sjálfbærni ekki það sem er efst í huga utanríkisráðherra Sjálfstæðisflokksins, að sjálfsögðu ekki. Hvert ríki hefur sína fiskveiðilöggjöf. Og ef við skoðum það sem við sjáum, söguna, tölurnar, bendir allt til þess að við munum fá afar hagstæðan samning. Út á það gengur þessi tillaga. Spurning mín til hæstv. utanríkisráðherra er þessi: Hvað er það sem hann hræðist við að stíga þetta skref, það varfærna skref að stuðla að upplýstri umræðu í samfélaginu, fræða hvert annað, eiga rökræður úti í samfélaginu og leyfa síðan þjóðinni, á þeim forsendum og að þeim undirbúningi loknum, að taka ákvörðun um hvort halda eigi áfram? Eða vill ráðherra sjálfur draga blaðið héðan og setja niður í skúffu og segja: Ég ætla að ákveða þetta. Ég ætla að ákveða þetta fyrir þjóðina af því að ég einn veit. Ég ætla ekki að treysta ykkur. Ég einn veit. Ég er bara tala um þetta skref. Treystir ráðherra þjóðinni til að taka ákvörðun um hvort halda eigi áfram með aðildarviðræðurnar? Það er fyrsta spurning. Önnur spurning. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra að því, miðað við hvernig hann talar um Evrópusambandið: Var hann t.d. á móti því að fara í samflot með Evrópusambandinu þegar kom að bólusetningum og öflun bóluefna? 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gengst alla vega við því að sameiginleg sjávarútvegsstefna sé sameiginleg. Hv. þingmaður heldur því ranglega fram að ég hafi ekki lagt áherslu á sjálfbærni í pólitík minni, sem ég alltaf gert, hv. þingmaður talar þar þvert gegn betri vitund. Ég veit ekki til þess að neinn vilji taka upp sameiginlega sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Hins vegar hafa mjög margir kollegar spurt mig hvernig okkur hafi tekist að ná þeim árangri sem við höfum náð í sjávarútvegsmálum. Eftir því er tekið og við ráðum því alveg sjálf. Af því að hv. þingmaður nefndi að við þyrftum ekki að hafa áhyggjur af útlendingum þá vitum við það alveg. Og svo geta menn verið þeirrar skoðunar að við eigum að opna á erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi. Þá gerum við það bara, en við þyrftum að vera með það alveg opið ef við værum í Evrópusambandinu. Ég sakna þess örlítið að hv. þingmaður skyldi ekki svara því hvernig henni liði með að afnema viðskiptafrelsið og færa það yfir til Brussel. En kannski kemur það svar einhvern tímann. Ég var spurður hvort ég treysti þjóðinni. Ég treysti þjóðinni til allra góðra verka en hins vegar er ég andsnúinn því að við göngum í Evrópusambandið. Ég hef alltaf verið það og ég ætla ekki að gera neitt sem í mínu valdi stendur til að stíga einhver skref í þá áttina. Ég ætla bara ekki að gera það. Varðandi algerlega ótengt mál, hvort það hafi verið hagsmunir okkar að taka þátt í bóluefnakaupasamstarfinu við Evrópusambandið, er hv. þingmaður svolítið að nefna snöru í hengds manns húsi því að þar hefur framkoma Evrópusambandsins og, það sem hef ég lagt áherslu á, brot á EES-samningnum verið fyrir neðan allar hellur. Ég held að ef við ættum að nefna rök fyrir því að við ættum að láta 

Virðulegi forseti. Af því að hæstv. ráðherra talar um tollasamninga, fríverslunarsamninga o.fl. þá gerir t.d. EFTA líka fríverslunarsamninga, eins og hæstv. ráðherra veit, m.a. með aðild Íslands. Það sama gerir ESB fyrir aðildarríki sín. ESB gerir fríverslunarsamninga við önnur ríki, bara þannig að það sé sagt. Það er alveg ljóst, eða mér finnst það frekar ljóst og þá verður hæstv. ráðherra bara að leiðrétta mig, að myndin sem hæstv. ráðherra dregur upp er frekar eins og þægilegra væri að fara leið Breta. Við erum smáríki miðað við Breta. Ekki nema að hæstv. ráðherra vilji að við verðum kjölturakki hjá Bretum, eins og hann talar stundum. Það er alveg ljóst að smáríkjum farnast betur og þeirra hagsmunum er betur borgið í samfloti ríkja. Ég nefndi í minni ræðu til að mynda reikisamninga og hvernig við hefðum staðið okkur varðandi stóru fyrirtækin, símafyrirtækin og hvernig hagsmunum neytenda hefði verið borgið fyrir utan innri markað Evrópusambandsins. Það er dæmi um hvernig Ísland græðir á því að vera í tengslum við Evrópusambandið. Það er á mörgum sviðum með þeim hætti. Virðulegur forseti. Ég ætla að fagna því - hæstv. utanríkisráðherra verður þá bara að leiðrétta mig en ég ætla að leyfa mér að skilja hann þannig að hann sé ekki á móti tillögunni, að leyfa þjóðinni að ákveða næsta skref. Ég ætla að taka það með úr þessari umræðu og skilja eftir alla leikjafræðina og taktíkina. En ég skil hæstv. ráðherra þannig, og þá verður hann bara að leiðrétta mig, að hann treysti þjóðinni 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi núna slegið heimsmet í útúrsnúningi, eða í besta falli misskilningi, með því að túlka orð mín með þessum hætti.  Við afnemum ekki viðskiptafrelsið. Við getum gert alla þá samninga sem við viljum. Af hverju heldur hv. þingmaður að við séum með Hoyvíkur-samninginn? Gerði EFTA Hoyvíkur-samninginn? Af hverju heldur hv. þingmaður við höfum gert samning við Kína? Gerði EFTA samninginn við Kína fyrir okkur? Nei, vegna þess að við höfum viðskiptafrelsi. Þegar EFTA-ríkin vilja gera þau saman samninga en þau eru með sitt viðskiptafrelsi. Þess vegna erum við í Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Ef við færum í ESB værum við ekki lengur í þeirri fjölþjóðlegu stofnun, af því að hv. þingmaður leggur svo mikla áherslu á það. Og það er agalegt, virðulegi forseti, og sýnir hvað ástandið er alvarlegt þegar forystumaður í flokki sem er með eitt stefnumál, að ganga í ESB, þekkir ekki þessi mál. Það er bara miklu alvarlegra en það hljómar, miklu alvarlegra. Hv. þingmaður má lifa með því að hún er að leggja til að við göngum í ESB. Ég mun gera allt hvað ég get til að koma í veg fyrir það.

Ætlar þú að styðja þessa tillögu?

Ég ætla svo sannarlega ekki að styðja þessa tillögu. Ég veit ekki hvernig hv. þingmaður gat mögulega túlkað það svo. En aðalatriðið er að það hafi afhjúpast í þessari umræðu 

Virðulegur forseti. Þá er komið að endurteknu efni að nokkru leyti, reyndar frá árinu 2009, en þá gafst mér ekki tækifæri til þess að fjalla um sambærilegt mál, þingsályktunartillögu um viðræður Íslands um aðild að Evrópusambandinu. En það er þó rétt að halda því til haga að þótt ég hafi misst af fyrri umferðinni í þessu þá var ég svo sannarlega ekki að kalla eftir þeirri seinni. Ég græt það svo sem ekki að málið sé komið hingað til þingsins og þingheimur taki afstöðu til þessarar tillögu Viðreisnar. Þessi þingsályktunartillaga kemur reyndar á síðustu dögum kjörtímabilsins og virðist með einhverjum hætti vera ætlað að hafa áhrif út fyrir þetta kjörtímabil. Það eru einhvers konar þingsköp sem ég hef ekki náð að tileinka mér. Það er markmiðið með þessari tillögu. Það er ýmislegt í þessu sem vekur athygli. Rökunum, sem hér eru færð fyrir nauðsyn þess að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið að nýju, má skipta í þrennt eða kannski fernt. Það eru í fyrsta lagi gjaldmiðilsmálin sem talin eru mjög brýnt verkefni og var fjallað um í sérstöku þingmáli hér á undan, um bindingu krónunnar við evruna. Ég ætla ekki að fjalla um það sérstaklega. En svo eru önnur rök sem lúta að alþjóðasamstarfi almennt og loftslagsmálum og að lokum er vikið líka að t.d. Icesave-málinu sem ég ætla að fá að fjalla stuttlega um í lokin. En það vekur athygli að það er ekkert fjallað um sjávarútvegsmál í þessari þingsályktunartillögu. Hv. flutningsmaður tillögunnar hefur nefnt að það sé einmitt hlutverk þeirrar nefndar sem eigi að taka þetta til umfjöllunar, verði þetta samþykkt, að fjalla um þau. Formaður Viðreisnar lýsti þó þeirri skoðun sinni, sem ég verð að segja að hljóti að vera nýmæli og nýjar fréttir eða fréttir fyrir þá sem fylgst með málum, að það væri trú hennar og sannfæring að Evrópusambandið muni fallast á allar kröfur Íslendinga í sjávarútvegsmálum og horfa öfundaraugum til okkar ágæta sjávarútvegskerfis og jafnvel taka það upp. Þannig skildi ég orð hennar í andsvari við mig hér á undan. Það er auðvitað full ástæða fyrir Evrópusambandið til þess að horfa öfundaraugum á íslenska sjávarútvegskerfið. En það eru fréttir fyrir örugglega fleiri en mig ef Evrópusambandið ætlar ekki að halda sig við hina sameiginlegu sjávarútvegsstefnu heldur láta Ísland leiða veginn í þeim efnum. Ég hef ekki mikla trú á því, satt best að segja. Hér er það rakið og látið í veðri vaka að innganga Íslands í Evrópusambandið sé bara enn eitt skrefið og eðlilegt skref í þeirri auknu alþjóðasamvinnu sem Íslendingar hafa tileinkað sér síðustu árin og um árabil. Ísland, eins og menn þekkja, er stofnaðili að NATO, tók þátt í EFTA, á aðild að Evrópuráðinu og þar fram eftir götunum, ýmsu alþjóðlegu samstarfi. Hér er látið í það skína að næsta eðlilega skref fyrir Ísland sé að ganga inn í Evrópusambandið. Um þetta verð ég að segja og benda á að alþjóðasamstarf ríkja er auðvitað með ýmsum hætti. Ríki geta tekið þátt í víðtæku samstarfi eða þrengra samstarfi sem lýtur kannski ákveðnum tilteknum þáttum og það samstarf er misvíðtækt og misíþyngjandi. Sumt felur jafnvel í sér einhvers konar afsal á fullveldi á þrengri sviðum en þó afmörkuðum. Hér þarf að hafa í huga að ESB er mjög víðtækt samstarf um nánast alla málaflokka sem lýtur almennt stjórn þeirra ríkja sem aðild eiga að bandalaginu. ESB er miðstýrt sambandsríki en ekki alþjóðasamstarf eins og hvert annað alþjóðasamstarf með hefðbundnum hætti. ESB er miðstýrt sambandsríki og aðild að því felur í sér fullkomið framsal fullveldis í ákveðnum þáttum. Það er meira að segja dómstóll Evrópusambandsins sem kveður upp dóma sem dómstóllinn sjálfur telur að bindi aðildarríkin. En aðildarríki Evrópusambandsins hafa hins vegar í auknum mæli bent á það að dómstóllinn geti ekki svipt ríkin því fullveldi sem dómstóllinn hefur þó reynt að gera á síðustu árum í vaxandi mæli. Þetta er grundvallarmunur á Evrópusambandinu annars vegar og hefðbundnu alþjóðasamstarfi hins vegar, þetta mikla framsal fullveldis. Hv. þingmaður og framsögumaður málsins og flutningsmaður svaraði, fannst mér, út og suður spurningu minni um það hvernig menn í Viðreisn geti túlkað það sem svo að Icesave-deilan hafi verið leyst af Evrópusambandinu sjálfu. Ég man ekki betur en að Icesave-deilan hafi verið búin til af Evrópusambandinu sjálfu. Hún spratt upp af Evrópusambandinu sjálfu, ef ekki með innleiðingu á reglum Evrópusambandsins, sem menn geta deilt um hvort hafi verið gott skref, jákvætt skref í sjálfu sér fyrir Ísland eða ekki, þá í síðasta lagi með málshöfðun stofnunar Evrópusambandsins, Eftirlitsstofnunar EFTA, á hendur Íslandi. Það var stofnunin sjálf, ESA, sem höfðaði mál á hendur Íslandi til greiðslu á kröfum sem síðan reyndust ólögmætar og löglausar, löglausum kröfum Evrópusambandsríkjanna. Það er fullyrt í þingsályktunartillögu Viðreisnar um inngöngu Íslands eða aðildarviðræður inn í Evrópusambandið, þeim málflutningi til rökstuðnings, að reynslan hafi ótvírætt sýnt að smáríki séu veikari í tvíhliða samstarfi en fjölþjóðasamstarfi og Icesave-deilan sé til marks um það, án regluverks Evrópusambandsins og EFTA-dómstólsins hefðu Bretar og Hollendingar staðið betur að vígi gagnvart Íslandi. Þetta er fullyrt í þessari greinargerð. Við Íslendingar hefðum nú bara staðið ágætlega ef Eftirlitsstofnun EFTA-ríkjanna og ein af stofnunum Evrópusambandsins hefði ekki höfðað mál á hendur Íslandi. Þá hefðu Íslendingar staðið alveg ágætlega. Þessi fullyrðing er alveg fráleit að mínu mati og ósæmandi stjórnmálaflokki hér á þingi sem vill láta taka sig alvarlega í svo stóru máli sem lýtur að fullveldi Íslands eins og þetta mál, Icesave, gerði og gerir enn og hefur að mörgu leyti fordæmisgefandi áhrif, sem menn eiga að hafa í huga. Ég vil nefna það líka að Evrópusambandið og Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, var með umsátur um landið í nokkur ár til þess að knýja íslenskan almenning til að gangast í ábyrgð fyrir skuldum sem almenningur bar enga ábyrgð á. Ég hef ekki mikið álit á slíku regluverki og þaðan af síður hef ég trú á að þetta regluverk þjóni hagsmunum lítillar þjóðar sem vill teljast fullvalda. Ég geri athugasemdir við þessa tilvísun. Að lokum vil ég gera alvarlega athugasemd við þau rök sem færð eru fyrir þessu máli, að það séu loftslagsmálin sem séu svo brýn að það kalli á að Ísland hefji aðildarviðræður við ESB sem endi með inngöngu Íslands í ESB. Loftslagsmálin. Því miður hefur Ísland innleitt allt of mikið af reglum Evrópusambandsins nú þegar, ég held bara allar í loftslagsmálum, og gengið í samkomulag með Noregi annars vegar og hins vegar með Evrópusambandinu um að fara leiðir Evrópusambandsins í loftslagsmálum og það þótt að Ísland hafi ekkert með það að gera vegna þess að Ísland nýtur sérstöðu í loftslagsmálum. Ísland er ekki umhverfissóðaríki þegar kemur að losun gróðurhúsalofttegunda eins og Evrópusambandsríkin eru. Við eigum ekkert með það að gera að vera í sambandi við Evrópusambandið og gera samkomulag við það í þessum málum, hvorki í gegnum EES-samninginn og þaðan af síður er það ástæða 

Virðulegi forseti. Ég ætla nú svo sem ekki að fara að orðlengja þetta sérstaklega. Hér flutti hv. þingmaður mjög skýra tölu þar sem sjónarmið hennar komu mjög rækilega fram. Það er bara eitt sem vafðist aðeins fyrir mér varðandi Icesave. Hv. þingmaður sagði eitthvað á þá leið að það hefði verið Evrópusambandið sem átti upptökin að Icesave-deilunni, eitthvað á þá leið. Þá vaknar kannski sú spurning í framhaldi af því: Var það Evrópusambandið sem stofnaði Icesave-reikningana?

Virðulegur forseti. Nei, að sjálfsögðu var það ekki Evrópusambandið sem stofnaði hina svokölluðu Icesave-reikninga, þ.e. þessa bankareikninga einkafyrirtækja, íslenskra fjármálafyrirtækja, í Evrópusambandslöndunum. En þegar í harðbakkann sló og þeir bankar fóru á hausinn, menn þekkja þá sögu alla, þá var það stofnun Evrópusambandsins og EFTA-ríkjanna, Eftirlitsstofnunin, sem höfðaði málið á hendur Íslandi til að herja fram ábyrgð almennings á Íslandi á skuldum þessara einkafyrirtækja, algerlega fráleitt. Auðvitað myndu sumir segja, en ég ætla ekki að gera það: Ja, við vorum búin að innleiða regluverk Evrópusambandsins. Það regluverk gerði þessum íslensku fyrirtækjum kleift að stofna banka í Evrópusambandslöndunum. Ég veit, og reyndar er ekki hægt að svara fyrir það, að kannski hefðu íslensk fyrirtæki alveg getað gert það þótt Ísland hefði ekki verið með EES-samninginn, í samkomulagi við Evrópusambandið. Það kann vel að vera að íslenskir bankar hefðu getað stofnað bankareikninga í Bretlandi og í Hollandi þó að Ísland hefði ekki verið í EES, það kann vel að vera. Það eru alls konar alþjóðlegar fjármálastofnanir með útibú í Evrópu sem koma lengra að en frá Íslandi, sem sagt ekki í gegnum EES-samninginn. Ég ætla ekki að halda því fram og ég ætla ekki að halda því fram að það sé slæmt í sjálfu sér að Ísland hafi sem líkastar reglur á fjármálamörkuðum og löndin í kringum okkur og lönd sem við eigum mest í viðskiptum við, bara eðlilegar reglur. En reglurnar þurfa samt sem áður líka að taka mið af sérstökum hagsmunum Íslands, sérstökum aðstæðum sem geta verið á Íslandi og þar er okkur oft gert erfitt fyrir. Að sjálfsögðu ber Evrópusambandið ekki ábyrgð á bankareikningunum en það ber ábyrgð á málshöfðuninni og kröfunni. Krafan var löglaus af hálfu þessara Evrópusambandsríkja.

Virðulegur forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að málalok hafi verið farsæl í þessari leiðu deilu og ég er líka sammála hv. þingmanni um að það hafi verið fráleitt að íslenskur almenningur ætti að bera kostnað af því ævintýri. Því verður þó ekki neitað að íslenska ríkið hafði tilteknar skuldbindingar varðandi þessa reikninga og hafði undirgengist tilteknar skuldbindingar varðandi þá vegna skráningarfyrirkomulags. Og þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir höfðu íslenskir ráðamenn og forsvarsmenn Landsbankans þverskallast við að koma þessum reikningum í var með því að skrá þá í réttum löndum. Því verður heldur ekki neitað að skömmu fyrir fall Landsbankans hafði þáverandi fjármálaráðherra Íslands fullvissað kollega sinn í Bretlandi um að Íslendingar tækju fulla ábyrgð á þessum reikningum. Ef til vill töldu menn í Evrópulöndunum sig hafa einhverja ástæðu til að ætla að íslenska ríkið myndi gangast í þessar tryllingslegu ábyrgðir. En þá vaknar eiginlega sú spurning í framhaldinu: Þegar þáverandi fjármálaráðherra, sem var reyndar fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, fullvissar enskan kollega sinn um að Íslendingar gangist í þessar ábyrgðir, var þá ekkert að marka hann?

Virðulegur forseti. Íslenska ríkið hafði ekkert skuldbundið sig til þess að gangast í fullkomnar ábyrgðir fyrir þessa bankareikninga erlendis. Íslenska ríkið hafði innleitt reglur Evrópusambandsins um innstæðutryggingarsjóð. Hann var rekinn nákvæmlega samkvæmt forskrift. Hann var bara ekki nógu digur, ekki frekar en aðrir sambærilegir sjóðir í allri Evrópu, og ríkið hafði aldrei skuldbundið sig til þess að fylla á með þeim hætti sem ætlast var til, þ.e. íslenskir skattgreiðendur sem eru ríkið. Það lá alveg fyrir frá upphafi hvernig þetta var. Kröfur um eitthvað annað en að þessi sjóður stæði einn og sér undir þessum skuldbindingum voru bara fullkomlega löglausar. Þessi Evrópusambandsríki höfðuðu málið með liðsinni ESA en fóru erindisleysu sem betur fer - það koma stundum góðir dómar þótt þeir séu kveðnir upp utan Íslands. Það blasti við að þetta voru löglausar kröfur. Sú fullyrðing að Icesave-deilan hafi verið leyst vegna regluverks Evrópusambandsins er algjörlega úr lausu lofti gripin. Svo bítur Evrópusambandið höfuðið af skömminni þessa dagana og dettur í hug, af því að menn gátu ekki fyllt innstæðutryggingasjóðinn á sínum tíma, hvorki Ísland né önnur ríki, að gera kröfu um það á öll ríkin sem við þurfum að innleiða - það er sagt að við þurfum líka að innleiða það á Íslandi - að hækka fjárhæðina sem á að liggja í innstæðutryggingarsjóði og ríkistryggja sem sagt allar fjármálastofnanir hér á landi. Ég segi nei við því. Takk fyrir, sama og þegið. Hvort sem við stöndum utan eða innan Evrópusambandsins segi ég nei takk við því.

Virðulegur forseti. Ég vil, eins og aðrir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, þakka fyrir þessa umræðu. Það er alltaf gaman að taka þátt í svona stórri og mikilli umræðu eins og umræðan um Evrópusambandið er. Ég er samt alveg undrandi á að þetta mál sé sett á dagskrá núna þegar við höfum um margt annað að hugsa í þjóðfélagi okkar og þurfum að nýta krafta okkar töluvert við að takast á við faraldur og endurreisa efnahag okkar og atvinnulíf og samfélagið í heild sinni. En er það kannski ástæðan fyrir að þetta er fyrst núna á dagskrá? Er öll sú upplýsingaóreiða sem er í kringum Covid-faraldurinn og að mikið er um að vera hér; heimsfaraldur, jarðhræringar með eldgosi og öðru slíku, akkúrat ástæðan fyrir því að þetta mál kemur fram núna, og kannski þá í skjóli nætur? Treysti Viðreisn sér ekki til að koma með þessa umræðu fyrr? Hvar hafa þau verið allt kjörtímabilið með þessa umræðu? Svo koma þau með hana núna þegar nákvæmlega ekki neinn salur er fyrir henni, að ég tel. Við sjáum nú hvernig bóluefnasamningarnir hafa gengið. Það er búið að vera ýmislegt í gangi í kringum það, Brexit og fleira. Og nú er nýbúið að banna okkur að kaupa kókópöffs. Að vísu vilja þeir ekki viðurkenna það heldur segja þeir að það hafi verið framleiðandans að ákveða þetta. Þeir viðurkenndu að þeir væru forræðishyggjuþjóð, að þeir væru með strangar reglur um hvað væri hollt fyrir okkur og því mætti ekki selja kókópöffs hér. Þetta er akkúrat tíminn sem ákveðið er að setja þetta mál á dagskrá. En við fögnum því bara og tökum umræðuna og veigrum okkur ekki við því. Það er nokkuð ljóst. En ég tel þetta kolrangan tíma til að fara að ræða Evrópusambandið, af því að það sem við þurfum á að halda í dag, íslensk þjóð, íslenskt atvinnulíf, íslenskt samfélag, er að einfalda regluverkið og draga úr bákninu. Við höfum hafið þá vegferð, en mikið betur má ef duga skal. Því er ekki rétt að fara að búa til eitthvert rosalega flókið bákn með embættismannakerfi um það hvort og hvernig við eigum að halda áfram viðræðunum, með fullt af ráðuneytum og sérfræðingum þannig að það sé nú nógu mikið af nefndum og embættismönnum, og fólkið sem á að fá vinnu við þetta til þess hugsanlega að ganga inn í eitthvert enn þá stærra bákn þar sem við þurfum að bera allt undir einhverja aðra og fjölga hér embættismönnum og opinberum starfsmönnum til muna. Það er ekki það sem við þurfum. Við þurfum að einbeita okkur að því að einfalda regluverkið. Við þurfum að vera varfærnari þegar við innleiðum það regluverk sem við erum þó aðilar að í gegnum EES-samninginn. Við þurfum við að vinna að því að einfalda kerfið og vera skilvirkari og passa hagsmuni okkar. Við eigum fullt í fangi með það í dag og við skulum nú ekki fara að bæta gráu ofan á svart, bara alls ekki. Mikið var rætt, og var í umræðunni á undan þessu, um gjaldmiðlamálin, um húsnæðismálin, um húsnæðiskostnaðinn og annað slíkt. Ég held að Viðreisn ætti að líta sér nær þegar verið er að tala um hátt húsnæðisverð. Viðreisn er í borgarstjórn Reykjavíkur þar sem er lóðaskortur, þar sem eru himinhá innviðagjöld, þétting byggðar og allt gert til að hækka húsnæðiskostnað, útsvar er í botni, fasteignagjöld og annað slíkt er í hæstu hæðum. Ég held að við gætum náð gríðarlegum árangri bara með því einu að laga til á ýmsum stöðum hér heima áður en við förum að hoppa á einhverjar töfralausnir frá Evrópu. Við höfum náð góðum árangri í húsnæðismálum þrátt fyrir að vera ekki í Evrópusambandinu. Við höfum afnumið stimpilgjöld af lánsskjölum þannig að það er orðin gríðarleg samkeppni um lánsfjármagn. Vextir þar hafa lækkað. Fólk getur endurfjármagnað sig. Það getur ráðið hvort það sé með verðtryggt eða óverðtryggt lán án kostnaðar. Við höfum líka verið með ábyrga fjármálastjórn og náð hér gríðarlegum árangri í efnahagsmálum, þannig að vextir hafa líka lækkað út af því. Það hefur verið stöðugleiki, verðbólga hefur verið lág, allt án aðstoðar Evrópusambandsins. Svo heyrist alltaf þetta, að fara í viðræður til að sjá hvað við fáum, til að meta hagsmuni, til að kíkja í pakkann, eins og oft er sagt. Við höfum nefnilega nákvæmlega séð hvað það kostar að kíkja í pakkann, eins og þegar viðræðurnar fóru því miður af stað 2009. Þá byrjaði Evrópusambandið strax að segja að það að kíkja í pakkann þýddi að við þyrftum að innleiða samninginn til þess að hægt væri að sjá hvað væri í pakkanum. Við vitum alveg hvað það er. Við sáum afleiðingarnar alveg um leið. Þannig að það er bara miklu meira en að segja það að kíkja í pakkann og sjá hvað er í boði. Ef við kíkjum í pakkann erum við komin með annan fótinn og rúmlega það inn í Evrópusambandið. Þá strax fer Evrópusambandið að hafa áhrif á forgangsröðun hjá okkur í fjárlögum og forgangsröðun í okkar málum. Það er bara þannig. Ég segi: Við skulum fara okkur varlega, við skulum nýta sjálfstæði okkar. Við skulum nýta krafta okkar til að nýta þau tækifæri sem við höfum, minnka okkar eigið bákn og ná árangri með auðlindir okkar, ná árangri með landsgæði okkar, ná árangri með mannauð okkar. Við höfum sýnt það á svo margan hátt hvað við getum staðið okkur vel og náð góðum árangri, bara með því að treysta á okkur sjálf en í góðri samvinnu við aðra. Við höfum alltaf talað fyrir því og sýnum það á svo margan hátt að við þurfum að hafa frelsi til að leita í fleiri áttir en Evrópuáttina. En við þurfum að hafa frelsi til þess að geta staðið á eigin fótum og náð árangri á okkar eigin forsendum. Það er gríðarlega mikilvægt. Við höfum sýnt það á undanförnum árum að við getum náð árangri á öllum þeim sviðum sem talið er í þessari þingsályktunartillögu að sé mikilvægt að ná. Hér stendur: „Alþingi hefur ekki ályktað á annan veg síðan“, og gert er mikið úr því þegar fram kom tillaga um að draga umsóknina til baka. Ég tel að ef Alþingi hefur ekki áhuga á að afgreiða þessa tillögu núna sé það búið að álykta síðan þetta var gert, og þá vill það ekki taka þetta mál á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég verð að leyfa mér að viðurkenna að fannst dálítið sætt að heyra hv. þingmann kvarta yfir því að tillagan væri fyrst að koma fram núna, nánast sorgmæddri röddu, en fylgja því síðan eftir með klassískri ræðu Sjálfstæðismanna um að rétti tíminn fyrir framtíðarmúsík og framtíðarsýn sé aldrei. Í tillögunni er rakið að hluti þeirrar ástæðu að málið er fram komið núna sé einmitt heimsfaraldurinn sjálfur því að sú staða sem við erum í, t.d. varðandi efnahagsmálin okkar, kalli á að við nýtum öll tækifæri til að sækja fram á veginn. Ég er þeirrar skoðunar og lít þannig á að heimsfaraldurinn hafi sýnt okkur fram á að ein af dýrmætustu lexíunum, hvort sem er á landsvísu eða heimsvísu, sé að saman séum við sterkari. Frasinn hér innan lands hefur verið að við séum öll saman í þessu og að árangurinn hafi byggst á samstöðu. Á hverju hefur árangurinn hér heima hvað varðar bólusetningar byggst? Samfloti við Evrópusambandið. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann að því, í tengslum við orðræðu hans um að rétti tíminn sé ekki núna og raunar aldrei: Er hann þeirrar skoðunar að við værum betur sett með bólusetningu landsmanna ef við hefðum verið þar ein okkar liðs en ekki í samfloti með Evrópu?

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram hér að ég var ekkert að kvarta yfir að málið væri að koma núna, ég var ekki að tala um að það ætti ekki að koma fram núna og ég var ekki að segja að það væri aldrei rétti tíminn. Ég var bara að lýsa yfir undrun minni og velta vöngum yfir því af hverju Viðreisn treysti sér ekki til að koma með málið fyrr en núna. En ég tók því fagnandi. Ég tek því alltaf fagnandi að fá að ræða um Evrópusambandið. Mér finnst það bara skemmtileg umræða og ég tók fram að ég myndi alls ekki víkja frá þeirri umræðu eða kvarta undan henni, ég myndi taka henni fagnandi. Ég var bara að velta fyrir mér af hverju Viðreisn hefði ekki haft kjark til að koma fyrr fram með málið og hvort þau væru í skjóli nætur með þessa umræðu. Varðandi sjálfstæðið og að þau í Viðreisn séu að koma með málið núna, einmitt út af efnahagsástandinu og út af Covid, ætla ég bara að benda á að eftir því var tekið hvernig þessi litla sjálfstæða þjóð, sem er ekki í Evrópusambandinu, náði sér hratt upp úr efnahagskreppunni án aðstoðar Evrópusambandsins. Það er líka tekið eftir því úti um allan heim núna hvað þessi litla sjálfstæða þjóð er að ná gríðarlegum árangri í sóttvörnum og í því að takast á við Covid. Það eina sem hefur klikkað er akkúrat það sem við leituðum til Evrópusambandsins með, bólusetningarferillinn. Það er hægt að vera vitur eftir á og segja: Já, líklega hefðum við bara staðið okkur betur án þess að vera með Evrópusambandinu. Í ljós kom að það voru ekki einhverjar risafjárhæðir sem bóluefnið kostaði, miðað við hverju við erum að tapa á hverjum degi. Þannig að já, ég held að við hefðum bara staðið okkur betur sjálf.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin sem eru þá í andstöðu við raddir ráðherra ríkisstjórnarinnar í þessum efnum sem hafa verið einhuga um að samflotið við Evrópu hafi verið eina raunhæfa leiðin í þeim efnum. Staða Íslands er nú þannig í tölulegu samhengi, ef við skoðum Norðurlöndin, ef við skoðum Evrópuríki, og Bretland og Bandaríkin, sem hafa farið sínar eigin leiðir, að árangurinn er þannig að eftir honum er tekið vegna þessa samstarfs. Ég myndi þá vilja fylgja því eftir með þessari spurningu til hv. þingmanns: Með hvaða hætti telur hann að Ísland hefði náð betri árangri í þessum efnum en við gerum núna? Hv. þingmaður varði orðum sínum í stöðu húsnæðismála hér á landi. Mig langar að benda honum á að það er nú einfaldlega þannig að tölulegar staðreyndir og tölulegur veruleiki Íslands og ungra Íslendinga er sá að það kostar okkur meira að eignast fasteign en gerist annars staðar vegna vaxtaumhverfisins sem við höfum búið við, sem er bein afleiðing af gjaldmiðlinum okkar. Stimpilgjöldin eru ekki stóra svarið þar.

Virðulegi forseti. Ég vil einmitt byrja að tala um bóluefnasamstarfið. Þar hefur Evrópusambandið, með reglugerð um útflutningstakmarkanir á bóluefni, beinlínis brotið gegn EES-samningnum. Það sýnir bara hagsmunina innan Evrópusambandsins, þeir eru alltaf í hagsmunagæslu og virða litla Ísland bara algjörlega að vettugi þegar kemur að þeirra eigin hagsmunum, þannig að það sé á hreinu. Við höfum mótmælt þessu algerlega, þetta er brot á EES-samningnum, þessi reglugerð um útflutningstakmarkanir, svo það sé algerlega á hreinu. Varðandi húsnæðismálin enn og aftur er það líka staðreynd að íslensk ungmenni kaupa sér dýrara húsnæði hér á landi en í Evrópulöndunum af því að þau hafa atvinnu, þau hafa efni á því. Það er nú annað en ungmenni víða í Evrópusambandinu. Við höfum náð gríðarlegum árangri í að lækka kostnað við íbúðarkaup. Við erum með mörg úrræði. Hægt er að setja séreignarsparnað skattfrjálst inn. Við erum búin að afnema stimpilgjöld af lánsskjölum. Ég hef sjálfur lagt fram mál hér, sem hefur því miður ekki klárast en ég legg mikla áherslu á klára til að ná enn betri árangri, varðandi afnám stimpilgjalda almennt af íbúðarhúsnæði, af því að ég tel það bara vera einn skattinn. Það getur vel verið að vextirnir séu aðeins hærri, eða töluvert hærri hér en mörgum stöðum Evrópu, en þeir hafa farið lækkandi af því að við höfum náð góðum árangri og við höfum skapað samkeppni þar. En við getum náð enn betri árangri og ódýrara húsnæði hér á höfuðborgarsvæðinu með afnámi innviðagjalda og lækkun fasteignagjalda og annars slíks, sem og draga úr lóðaskorti, og ég veit ekki hvað og hvað.