Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Við í Samfylkingunni viljum ekki koma í veg fyrir að þetta mál komi hér á dagskrá, það ber hins vegar ákaflega brátt að. Nú á eftir að kanna viðhorf deiluaðila og við óskum eftir því að fá ráðrúm til þess á milli umræðna. Það skiptir okkur t.d. miklu máli að vita hver afstaða sjómanna er til þessa máls. Við munum þess vegna ekki greiða atkvæði gegn afbrigðum heldur sitja hjá. Við höfum hins vegar alla fyrirvara á því hvort og hvernig við tökum þátt í að flýta afgreiðslu málsins gegnum þingið eins og lagt er upp með. Það er aftur á móti bitur staðreynd að eftir þriggja og hálfs sólarhrings verkfall skuli ríkisstjórnin í reynd leggja til að því verði slitið með lögum. Það sýnir hvernig ríkisstjórnin hefur spilað þessu máli út í horn og ábyrgðin er því alfarið hennar.

Herra forseti. Þetta mál ber mjög brátt að. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mun ekki styðja inngrip í kjaradeilu sjómanna með lögum. Þessa deilu á að leysa við samningaborð en ekki með lagaboði. Frv. ríkisstjórnarinnar er komið fram. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs mun ekki leggjast gegn því á þessu stigi að málið komi til umræðu á Alþingi þannig að Alþingi gefist kostur á að heyra sjónarmið deiluaðila. Við munum því ekki greiða atkvæði gegn afbrigðum heldur sitja hjá við þá atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Enn á ný er komin upp sú staða að ríkisstjórnin leggur fram frv. um frestun á verkfallsaðgerðum sjómanna. Það er vonlaust fyrir sjómenn í þessari stöðu að ná samningum við útgerðarmenn þegar alltaf liggur fyrir að ríkisstjórnin er tilbúin að grípa inn í í kjaradeilur þeirra. Frjálslyndi flokkurinn mun greiða atkvæði gegn afbrigðum í þessu máli.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um frestun á verkfalli fiskimanna. 1. gr. frv. hljóðar svo: ,,Verkfalli því er samtök fiskimanna hófu gegn félögum og samtökum útvegsmanna, um og undir miðnætti aðfaranótt 16. mars sl., er frestað til kl. 24.00 hinn 19. apríl nk. frá og með gildistöku laga þessara. Sama gildir um verkbann það er félög og samtök útvegsmanna settu á fiskimenn frá og með miðnætti aðfaranótt 16. mars sl.`` Verkfall það er hófst á fiskiskipaflotanum um miðnætti þann 15. mars sl. mun ef ekkert er að gert hafa í för með sér mikinn skaða fyrir atvinnulíf landsmanna og óbætanlegt tjón fyrir þjóðarbúið í heild. Sérstaklega er það alvarlegt mál að ekki tókst að ljúka veiðum á öllum loðnukvótanum. Þegar verkfallið hófst voru óveidd u.þ.b. 130 þús. tonn af loðnukvóta landsmanna. Má ætla að það samsvari allt að 1,5 milljörðum króna í útflutningsverðmætum. Með þeirri frestun verkfalls fiskimanna og tilsvarandi verkbanni útgerðarmanna, sem hér er lögð til, er gerð tilraun til að bjarga þessum verðmætum er ella væru landsmönnum að fullu glötuð. Ljóst er að stöðvun almennra veiða og vinnslu á þessum tíma þegar vetrarvertíðin stendur sem hæst hefði alvarlegar afleiðingar fyrir sjómenn, fiskvinnslu og sveitarfélög sem byggja á sjávarútvegi. Má benda á að fram hefur komið að hluti hefðbundinna vertíðarbáta hefur uppistöðu tekna sinna á þessum árstíma. Þá hefur stöðvun veiða á þessum tíma alvarlegar afleiðingar á saltfisksmörkuðum. Einungis er lagt til að frestun verkfalls standi í einn mánuð. Ef ekki hefur samist fyrir þann tíma munu bæði verkfall og verkbann hefjast aftur og aðilar kjaradeilunnar því aftur hljóta full forráð yfir kjaramálum sínum. Ég hef kynnt þetta mál fyrir deiluaðilum og vegna tilmæla hluta deiluaðila, sem telja að frestunin taki yfir of langan tíma, ónauðsynlega langan tíma af því að staða mála sé þannig að þess sé ekki þörf, mun ég á milli umræðna bera fram brtt. um að í stað 19. apríl nk. standi 1. apríl nk. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði ekki vísað til nefndar. Samkomulag hefur náðst milli þingflokka um aðra meðferð á málinu hér á Alþingi til að kynna afstöðu deiluaðila fyrir þingmönnum.

Herra forseti. Af þessari stuttu framsögu hæstv. sjútvrh. fékk ég ekki betur skilið en að hæstv. sjútvrh. segði að samkomulag væri um það milli þingflokkanna á hinu háa Alþingi að þetta mál yrði ekki sent til nefndar. Ég kannast ekki við það samkomulag, herra forseti. Ég held að það sé alveg ljóst, eins og kom fram í atkvæðaskýringu minni áðan, að okkur sem eigum að fjalla um þetta mál sem lagt er hérna fyrir með svona óvanalegum hætti, verður að gefast ráðrúm til að kanna til hlítar viðhorf deiluaðila. Ég sagði t.d. áðan, herra forseti, að það væri ákaflega nauðsynlegt fyrir okkur í Samfylkingunni að fá að heyra afstöðu sjómanna til þessa máls. Það skiptir einfaldlega miklu máli. Málið er það viðamikið að ég tel að við þurfum að fá frv. til viðkomandi nefndar og ræða það þar. Ég tel ekki nóg að taka þetta bara inn í þingflokka heldur þurfi að brjóta það til mergjar í nefndinni. Ég segi þess vegna, herra forseti, að það kemur á óvart sem hæstv. sjútvrh. segir hér.

Herra forseti. Menn skildu á fundi forsn. að málið væri þannig vaxið að sátt væri um að eftir þessa umræðu yrði gert hlé á fundinum þannig að stjórnmálaflokkunum gæfist tóm til að ræða við deiluaðila en það yrði ekki sent formlega til þingnefndar. Þannig var mér skýrt frá málinu. Það kann að vera að það sé misskilningur og sé það misskilningur þá heldur maður sig ekki við það. Þannig var málið kynnt fyrir mér, að sátt hefði verið um að milli umræðna yrði málinu frestað og menn tækju þann tíma sem þyrfti til að ræða við forustumenn deiluaðila. Það má vera að þetta sé misskilningur, ég vil gjarnan fá þetta skýrt.

Forseti vill í tilefni af orðum hæstv. forsrh. taka fram að á fundi forsn. klukkan fjögur lét ég þess getið að ég teldi allar líkur á að fulltrúar stjórnarandstöðu mundu óska eftir því að milli umræðna gæfist tóm til þess að stjórnarandstaðan ræddi við deiluaðila og fengi viðhorf þeirra til stöðu mála. Það var áður en ég heyrði óskir stjórnarandstöðunnar þar um en þær höfðu hins vegar verið látnar í veðri vaka. Ef uppi er ágreiningur um með hvaða hætti þetta ráðrúm verði notað, sem ég hygg að sé góð samstaða um hér í þingsalnum, þ.e. eftir 1. umr., hygg ég að ráðið sé að forseti hitti fulltrúa þingflokkanna og fari yfir það. Umfram allt legg ég áherslu á að góð sátt sé um að ráðrúm gefist, hvort heldur það verði á vettvangi einstakra þingflokka, þeirra sameiginlega ellegar fagnefndarinnar sjálfrar, eftir 1. umr. Það er mergurinn málsins að áliti forseta og þau skilaboð sem hann reyndi að bera öllum hlutaðeigandi aðilum.

Herra forseti. Ég get fallist á þá tillögu sem hæstv. forseti leggur hér fram, um að gert verði hlé á fundinum og ráðrúm gefist til að ræða við formenn þingflokka. Ég vil staðfesta það sem hér kom fram áðan, að ekkert samkomulag hefur verið gert við okkar þingflokk um málsmeðferð hér á þingi. Við lítum svo á að mikilvægt sé að málið fari til umfjöllunar í þeirri þingnefnd sem á að fjalla um það, sem er þá væntanlega sjútvn. Hins vegar er það góðra gjalda vert að þingflokkunum gefist tóm og tækifæri til að ræða við málsaðila og kynna sér betur málavöxtu. Ég vildi að þetta kæmi fram en tek undir þá tillögu sem hæstv. forseti þingsins nefndi hér áðan, að stutt hlé verði gert á þingfundi til að ræða þessi mál og leiða þau til lykta.

Herra forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við tillögu forseta um að gert verði hlé á fundi til þess að greiða úr þeim misskilningi sem greinilega er kominn upp. Ég vil um leið lýsa því yfir fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar að um þetta hefur ekki verið gert neitt samkomulag, einungis verið uppi vangaveltur um hvernig fara skuli í málið. Ég held að farsælast sé að leysa þetta eins og hæstv. forseti leggur til, að ræða málin hér í hléi á eftir.

Forseti lítur þannig á að þessari umræðu um fundarstjórn forseta sé þar með lokið en vill árétta það sem hann sagði hér áðan að að lyktum 1. umr. mun forseti freista þess að hitta forsvarsmenn þingflokkanna til að nokkuð góð sátt geti tekist um það hvernig hlé milli umræðna verði notað þannig að allir hlutaðeigandi geti kynnt sér málið til hlítar.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka fram að ekkert samkomulag hefur verið gert við okkur í þingflokki Frjálslynda flokksins um meðferð þessa máls í nefnd eða á milli funda. Hér er enn á ný komið fram frv. um taka skuli úr sambandi aðgerðir sem stéttarsamtök sjómanna hafa staðið fyrir til að koma á kjarasamningi. Það er nú ekki svo frekar en áður að sjómenn hafi rokið til á fyrstu dögum samningsleysis og boðað til aðgerða. Samningur fiskimanna hefur nú verið laus á annað ár. Það er reyndar ekki nýmæli í samningasögu fiskimanna gagnvart LÍÚ. Þannig hefur það verið í áratugi. Á sl. 14 árum hafa fiskimenn verið samningslausir í sex og hálft ár. Ég hygg að sú staða hafi ævinlega komið upp vegna þess að það hefur verið fyrirsjáanlegt að ríkisstjórnir á hverjum tíma mundu grípa inn í kjaradeilur útvegsmanna og sjómanna. Nú eru liðnir rúmir þrír sólarhringar frá því að verkfall sjómanna hófst. Þar með er komin upp sú staða á hv. Alþingi að tímabært þykir að setja lög á kjaradeiluna. Menn sem fengist hafa við að fylgjast með samningamálum hér á landi hljóta að spyrja sig: Hvers vegna eru sjómenn, sérstaklega fiskimenn, ævinlega teknir allt öðrum tökum í kjaradeilum sínum en önnur launþegasamtök? Skemmst er að minnast kjaradeilu kennara sem stóð í einhverja mánuði á sl. ári og fram á þetta ár. Einnig má spyrja sig þeirrar spurningar: Hvernig eiga menn að ná samningum þegar annar aðilinn veit að ævinlega verður gripið inn í kjaradeiluna? Hann hefur sem sagt ríkisstjórnina ávallt í rassvasanum upp á að sett verði lög á deilurnar. Hvernig halda menn að samningsstaða manna sé þegar þannig er í pottinn búið? Það er ekki von að það gangi mikið hjá mönnum að ná fram lausn á deilumálum sínum þegar annar aðilinn hefur alltaf klára ávísun upp á að deilan verði sett niður með lögum, hvort sem það er tímabundið eða um langan tíma. Staða manna til þess að ljúka kjarasamningum við slíkar aðstæður er erfið. Það er ekki skrýtið miðað við söguna að fiskimenn skuli hafa verið kjarasamningslausir í sex og hálft ár á sl. 14 árum. Það verður ekki sagt um fiskimennina að þeir hafi beitt verkfallsvopninu ótæpilega. Þeir hafa yfirleitt látið líða marga mánuði, jafnvel ár, áður en þeir hafa gripið til þess úrræðis til að koma á alvöruviðræðum í kjarasamningum. Síðan sitja menn alltaf uppi með þá spurningu í kjaravinnunni: Skyldi nú liggja á bak við samkomulag um að gripið verði inn í þessa deilu? Ég held að ég hafi það fyrir satt að hæstv. forsrh. hafi fyrir eigi löngu síðan sagt deiluaðilum að það yrði ekki gripið inn í þessa deilu. Þau orð eru náttúrlega ekki marktæk miðað við það sem hér hefur komið fram. Ég hygg að við munum fá það upplýst, þegar við fáum tækifæri til að hitta deiluaðila, hvort orð hafi ekki fallið á þá leið milli manna þegar deiluaðilar áttu viðræður við hæstv. forsrh. Ég spurði hæstv. sjútvrh. fyrir örfáum dögum hvort hann hefði verið í miklu samstarfi eða sambandi við deiluaðila á undanförnum mánuðum, haldið með þeim fundi um þróun deilunnar og hvernig hann gæti komið að málinu. Hann lýsti því yfir úr þessum ræðustól að hann mundi eiga fund með þeim þann sama dag og umræðan fór fram en taldi að ríkisstjórnin gæti nú lítið beitt sér í að liðka til við lausn þessarar deilu. Á sama tíma hafa menn sjálfsagt verið farnir að búa til texta að þessu frv. svo öruggt væri að menn ættu þetta tilbúið, enda reynslan mikil við að búa til frv. um að grípa inn í kjaradeilu sjómanna. Ég verð að segja að ég varð fyrir afar miklum vonbrigðum með þróun þessara mála. Rétt rúmum þremur sólarhringum eftir að menn eru farnir að beita því eina vopni sem dugað hefur til þess að koma á samningum við útgerðarmenn á undanförnum áratugum er gripið inn í þessa deilu með lögum. Það er að mínu mati algjörlega óásættanlegt. Ég vil bara segja það fyrir mitt leyti. Þess vegna mun ég ekki, við afgreiðslu þessa máls, greiða neinu því atkvæði sem stuðlar að því að málið fari hér í gegn. Ég er ósáttur við að ein stétt manna, fiskimennirnir, skuli ævinlega teknir allt öðrum tökum í samningavinnu sinni og að forusta útgerðarmanna innan LÍÚ eigi það ævinlega víst, jafnvíst og þeir hafa rassvasa á buxunum sínum, að þeir geti gripið í ríkisstjórnina og fengið hana til að flytja frv. sem setur lög á kjaradeiluna, ár eftir ár, áratug eftir áratug. Þetta er ömurlegt hlutskipti ríkisstjórna.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur fært þau rök helst fyrir því að setja með þessum hætti lög á verkfall sjómanna að það sé mikill skaði fyrir þjóðarbúið ef verkfallið heldur áfram. Það er alveg rétt hjá hæstv. sjútvrh. Það er mikill skaði fyrir þjóðarbúið í hvert einasta skipti sem brestur á verkfall. Í hvert einasta skipti sem kemur til þess í kjaradeilu að menn grípa til þess þrautaráðs að leggja niður vinnu hefur það í för með sér tjón fyrir þá og þjóðarbúið í heild. Við getum hins vegar ekki annað en horft til þeirrar staðreyndar, herra forseti, að menn hafa litið á þetta sem ein af grundvallarréttindum mannsins, að beita vinnuafli sínu til þess að ná fram bættum rétti sínum, fyrir sína hreyfingu, fyrir fjölskyldu sína. Þegar við lítum yfir söguna, herra forseti, og horfum í kringum okkur og sjáum þetta velferðarþjóðfélag sem við búum í þá er ekki hægt að mæla gegn því að það er ekki síst hörð og kraftmikil barátta verkalýðshreyfingarinnar sem náð hefur fram samstöðunni um þau jöfnunartæki og það öryggisnet sem gerir Ísland að þessu frábæra samfélagi sem það er í dag. Hversu oft hafa menn ekki náð fram sögulegum réttindum með því að leggja niður vinnu? Hversu oft hefur ekki þurft að grípa til verkfalls til þess að knýja í gegn það sem okkur finnst í dag sjálfsagður réttur fólks á Íslandi? Þetta er einfaldlega það sem sagan kennir okkur, herra forseti. Verkfall framhaldsskólakennara kostaði að sjálfsögðu mikið. Þeir litu hins vegar svo á að það væri nauðsynlegt til að ná fram ákveðnum réttindum, ákveðnum kjarabótum. Alveg eins og þeir líta sjómenn svo á að þeir eigi ekki annarra kosta völ en að leggja niður vinnu til að ná fram samningum. Við vitum t.d., herra forseti, að sjómenn hafa árum saman barist harkalega gegn því að vera knúðir til þess með einum eða öðrum hætti að taka þátt í kvótakaupum. Meira að segja hér á hinu háa Alþingi hafa þingmenn með lagagerningum reynt að koma í veg fyrir að slíkt væri gert. Það hefur ekki haldið. Eigi að síður, herra forseti, erum við aftur komin í þá stöðu að sjómenn telja að til þess að ná samningum við útgerðarmenn séu þeir nauðbeygðir til að leggja niður vinnu. Hvenær mundu menn kjósa tíma til að leggja niður vinnu? Væntanlega þegar pressa er í málinu. Hvenær er pressa í málinu, herra forseti? Væntanlega þegar vertíð stendur sem hæst. Þess vegna hafa sjómenn hafa kosið að nota þennan tíma til að leggja niður vinnu sína. Ég tel, herra forseti, það grundvallarréttindi vinnandi fólks að grípa til aðgerða af þessu tagi. Mér finnst það ákaflega viðurhlutamikið og ég get ekki tekið þátt í að samþykkja lög til þess að binda endi á verkfall einnar eða neinnar stéttar í svipaðri stöðu og sjómenn. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson rakti það ákaflega vel hér áðan í hvaða stöðu sjómenn eru. Hver er þessi staða, herra forseti? Þeir hafa á síðustu 14 árum í reynd verið með lausa samninga í sex og hálft ár. Þeir hafa nú verið samningslausir í röskt ár. Á undanförnum árum höfum við séð allar kjaradeilur þeirra enda eins. Hvernig, herra forseti? Hæstv. ríkisstjórn hefur komið og sett lög á deiluna. Hæstv. ríkisstjórn hefur í reynd gengið erinda útvegsmanna aftur og aftur. Hvernig ætlast menn til að hægt sé að setja niður deilur með frjálsum samningum ef það liggur fyrir, herra forseti, að annar deiluaðilinn getur treyst á að deilunni verði lokið með lögum? Það kann vel að vera að hæstv. sjútvrh. telji að hér sé í reynd ekki verið að setja lög til að banna verkfallið vegna þess að frv. eins og það lítur út feli einungis í sér frestun. Eigi að síður er það þannig að ef frv. verður að lögum, jafnvel þó að það verði með þeim breytingum sem hæstv. sjútvrh. boðaði hér í ræðu sinni, þá er ljóst að þrýstingurinn sem sjómenn hafa í málinu er úti, vertíðin sem ljær aðgerðum þeirra þunga er frá. Í reynd er erfitt að halda því fram að þessi lög snúist um eitthvað annað en að binda endi á verkfall sjómanna. Herra forseti. Endalaus afskipti hins opinbera hafa firrt menn ábyrgð. Þau hafa firrt menn ábyrgð á að ljúka samningum eins og á að ljúka samningum, með samkomulagi. Menn hafa ítrekað komist í þessa stöðu. Þetta hefur auðvitað mikinn skaða í för með sér fyrir þá sem segja má að séu þolendur í málinu, þ.e. fiskverkafólk víðs vegar um landið sem horfir upp á að tapa atvinnu sinni vegna þess að málið er komið í þennan hnút. Ég lýsi ábyrgð á hendur ríkisstjórninni, herra forseti, vegna þess að hún hefur með framkomu sinni sýnt fram á að sjómenn geta ekki náð samningum. Útvegsmenn geta alltaf reitt sig á að ríkisvaldið komi með þessum hætti inn í samningana. Herra forseti. Mér finnst það auðvitað nöturlegt að þegar verkfall hefur ekki staðið í fjóra sólarhringa, þegar við heyrðum að jafnvel væri farið að rofa til í samningum fyrr á þessum degi, þá skuli ríkisstjórnin slíta í sundur verkfallið með lögum.

Herra forseti. Það er afar dapurlegt að standa hér enn í þeim sporum að í miðri kjaradeilu, reyndar má segja nýlega hafinni verkfallsdeilu sjómanna og útvegsmanna, skuli enn á ný komin lagasetning á borð þingmanna. Tímasetningin í þessu máli vekur óneitanlega nokkrar spurningar í ljósi þess að verkfall er rétt nýhafið. Það getur tæpast talist svo að mikill þrýstingur sé þegar flotinn er rétt nýkominn í land og ekki nema rétt liðlega liðin hefðbundin innivera skipanna. Það er líka, herra forseti, ástæða til að staldra við þá röksemdafærslu sem hér er færð fram í frv., að einmitt núna standi þannig á að verkfall á fiskiskipaflotanum valdi miklu þjóðhagslegu tjóni. Það er að sönnu hárrétt en ég spyr á móti: Hvenær er það ekki svo að það valdi miklu þjóðhagslegu tjóni að flotinn sigli í land? Verður það eitthvað öðruvísi í lok apríl, í maí eða júní þegar úthafskarfavertíð er að hefjast, þegar norsk-íslenska síldin fer að veiðast eða þegar sumarloðnan fer að veiðast o.s.frv.? Staðreyndin er sú að verkfall á fiskiskipaflotanum sem lamar hann allan veldur umsvifalaust miklum búsifjum og þess vegna leyfi ég mér að vefengja þá röksemdafærslu sem hér kemur fram, að í sjálfu sér sé verkfall núna að einhverju leyti frábrugðið verkfalli í flotanum á öðrum tíma ársins. Eins og hér hefur komið fram, herra forseti, er alkunnugt, svo dapurlegt sem það er, að kjarasamningar sjómanna og útvegsmanna hafa gengið með miklum hörmungum um langt árabil. Sjómenn hafa fyrir það fyrsta mátt búa við að vera samningslausir lon og don á undanförnum árum. Þeir hafa endurtekið mátt þola það að verkfallsréttur þeirra er upphafinn með lögum og oftar en ekki hefur ýmiss konar lagasetning falið í sér hálfgerða tilraunastarfsemi með kjaratengda þætti, t.d. verðmyndunar- eða verðlagningarmál og annað í þeim dúr. Það er einnig alveg ljóst að sú hefð er að skapast að menn reikna með því meira og minna sem sjálfgefnum hlut að ef til verkfalls komi eða eftir að það hafi staðið í einhvern tíma verði gripið inn í deiluna með lögum. Þá má velta því fyrir sér hvers virði samnings- og verkfallsréttur sjómannastéttarinnar sé orðinn ef menn þurfa að sæta þessu aftur og aftur eins og raun hefur orðið á. Eru þá ekki viðsemjendur þeirra alltaf í því skjóli að vita að fyrr eða síðar verða þeir leystir frá ábyrgð mála, þeirri ábyrgð að sjá sjálfir um að semja við starfsmenn sína og löggjafinn eða ríkisstjórn með meiri hluta sínum á Alþingi kemur til sögunnar og grípur inn í? Það er auðvitað það sem blasir við okkur hér. Tímasetning þessarar verkfallsfrestunar með lögum, nokkrum sólarhringum eftir að verkfall skellur á sannar þetta náttúrlega. Engin trú er á því að þetta muni leysast í frjálsum samningaviðræðum deiluaðila og strax er byrjað að grípa inn í með þessum hætti. Þetta er afar dapurlegt, herra forseti. Þá má spyrja sig að því hvort þarna búi menn við einhverjar þær afbrigðilegar aðstæður hvað varðar kjör að engar forsendur séu til að verða við kröfum sjómanna, a.m.k. hvað kjaraþáttinn varðar. Bendir eitthvað til þess að sjómenn séu ofhaldnir af launum sínum? Hvernig gengur að manna flotann? Hvernig er aðsóknin að sjómannanámi í dag? Er það ekki frekar á þá hliðina, herra forseti, að það æpir á okkur að gera þyrfti stórátak í því að bæta kjör og starfsskilyrði þessarar stéttar og vekja á nýjan leik áhuga á því að fólk afli sér menntunar á þessu sviði o.s.frv.? Ella stefnir hraðbyri í það að við neyðumst til þess að manna ekki bara fiskiðnaðinn með erlendu vinnuafli eftir því sem hann verður yfir höfuð til staðar í landinu á komandi árum, heldur líka flotann. Það er alveg borðleggjandi að miðað við núverandi aðsókn að sjómannaskólunum verður íslenski flotinn ekki mannaður með Íslendingum á komandi árum. Herra forseti. Einnig er ástæða til að rifja það upp þegar á að fresta með lögum verkfalli sem staðið hefur í aðeins nokkra sólarhringa að samningar hafa verið lausir í heilt ár. Sjómenn hafa haft lausa samninga í heilt ár og það hefur hvorki gengið né rekið í viðræðum þessara aðila. Það er ekki fyrr en eftir að samningar hafa verið lausir í eitt ár sem þessi stétt er að reyna að koma hreyfingu á málin með því að boða til verkfalls. Það hefur ekkert að segja heldur, það kemst ekkert í gang í aðdraganda verkfallsins og hefur eitthvað lítið gerst það sem af er. Það sem er líka mikið áhyggjuefni, herra forseti, er að hér eru enn á ferðinni, a.m.k. að hluta til, sömu óleystu deilumálin og strandað hefur á í samningaviðræðum þessara aðila aftur og aftur á umliðnum árum. Það eru átök um hvernig skuli staðið að verðlagningu eða verðmyndun aflans. Það eru að einhverju leyti átök sem ganga enn aftur í því að viðskipti með veiðiheimildir valda tortryggni og ásökunum um að sjómenn séu beint eða óbeint látnir taka þátt í kostnaði við kaup eða leigu veiðiheimilda. Síðan virðist mér í vaxandi mæli vera að koma inn í þessa deilu þriðja ágreiningsatriðið og þar bera stjórnvöld nokkra ábyrgð og það tengist spurningunni um mönnun á fiskiskipaflotanum. Þá vill svo óheppilega til að fyrir þingi liggur afar fljótræðislegt frv. frá hæstv. samgrh. sem grípur einhliða inn í það mál ef af lögum yrði. Það er því ekki bara með þessu frv. sem sjómenn geta sagt sem svo að það eigi að taka af þeim þeirra rétt með lögum heldur er líka með vissum hætti verið að hlutast til um mál þeirra á öðrum vettvangi í formi breytinga á reglum um mönnun skipa. Allt er þetta heldur ógæfulegt, herra forseti, og það verður ekki sagt án þess að þurfa í sjálfu sér að velta fyrir sér hver beri þar mesta ábyrgð, að tíminn hafi nýst mönnum vel. Ég held að menn þurfi að horfast í augu við það, allir aðilar málsins, og þá eru og hæstv. ríkisstjórn og sjútvrh. og samgrh. ekki undanskildir, að tíminn hefur nú ekki beinlínis nýst mönnum vel til þess að leggja grunn að einhverju farsælla ástandi og farsælli niðurstöðu í þessu máli. Þá er eitt ónefnt, herra forseti, og það er það upplausnarástand sem ríkir auðvitað í málefnum sjávarútvegsins í landinu. Það er þannig. Það er grenjandi ósætti um grundvallarfyrirkomulag þessara mála og þjóðarsáttinni sem var lofað. Hún hefur væntanlega að einhverju leyti átt að taka til sjómannastéttarinnar líka fyrir síðustu alþingiskosningar, hún er úti í bullandi hafsauga. Hún er það eina sem er á sjó, fyrir utan smábátana um þessar mundir. Það er nú þjóðarsáttin sem átti að nást fram. Það hvorki gengur né rekur í þeirri endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar sem tengist auðvitað þessu máli því þar inn í eru að hluta til þau ágreiningsefni sem hafa aftur og aftur strandað viðræðum deiluaðila á þessu sviði. Herra forseti. Ég sé ekki við 1. umr. þessa máls ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég hlýt að lokum að endurtaka að það er dapurlegt til þess að vita hversu illa tíminn hefur nýst mönnum í þessum efnum. Það virðist því miður vera að verða lenska hér en ekki undantekning að það er fyrst von til þess að einhverjar alvöruviðræður komist í gang þegar verkföll eru skollin á. Það kemur nokkuð spánskt fyrir sjónir eftir alla mærðina sem var höfð uppi um hinar nýju vinnureglur sem lögfestar voru fyrir nokkrum árum þar sem óskaplega flottar viðræðuáætlanir áttu að leysa þetta allt saman eiginlega fyrir fram að manni skildist. Hér voru félagsmálaráðherrar og ráðherrar málefna vinnumarkaðarins sem héldu hátíðlegar lofræður um það hversu allt mundi ganga greitt og liðugt fyrir sig þegar þetta nýja lagaumhverfi væri komið til þess að leysa úr kjaradeilum í landinu. Mér sýnist eitthvað vera að koma á daginn. Það fór ekkert að gerast í verkfalli framhaldsskólakennara fyrr en það hafði staðið svo mánuðum skipti og vel að merkja þá töldu menn ekki ástæðu til að grípa inn í með lögum strax eftir nokkra sólarhringa. Má þó með fullum rökum færa það fram að þar hafi verið röskun og stórkostlegt þjóðhagslegt tjón þar sem 20.000 framhaldsskólanemar voru settir í uppnám með mál sín. En þá var ekki gripið til slíks, sem betur fer auðvitað, og að lokum leystist það mál. En hér er annað uppi sem endurspeglar kannski þá miklu fyrir fram vantrú sem greinilega er á ferðinni á því að þessar deilur sé hægt að leysa eðlilega við samningaborðið og það er afar miður. Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn hlýtur sjálf að bera alla ábyrgð á því að vaða fram með þetta mál. Þá á ég bæði við efni þess, að fara inn í þessa deilu með lagaíhlutun eða boða það með þessum hætti og líka tímasetningu sem mér er nokkur vandi á höndum gagnvart. Ég verð að játa það hreinskilnislega. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig það er rökstutt þegar nokkrir sólarhringar eru liðnir af verkfalli að koma þá með íhlutun af þessu tagi. Það er a.m.k. frekar óvenjulegt, satt best að segja, svona rétt þegar búið er að binda spottann og menn eru komnir heim með pokann sinn er allt í einu blásið til fundar á Alþingi og komið með frv. til að fresta verkfallinu. Að síðustu hef ég líka efasemdir um þær tímasetningar sem þar eru uppi. Maður skyldi ætla ef menn bera á annað borð einhverja von í brjósti um að hreyfing sé að komast eða komist á málin að freistandi væri að láta gildistíma þessa frv. vera sem allra skemmstan þannig að menn þyrftu ekki að upphefja með lögum þau mikilvægu réttindi sem hér er verið að gera. Menn verða að reyna að muna eftir því, hvað sem öðru líður, að það er afar alvarleg aðgerð að grípa inn í lögvarinn rétt, samningsrétt stétta og rétt þeirra til að boða til vinnustöðvunar til að þrýsta á um kröfu sína. Menn gera slíkt væntanlega ekki að gamni sínu og láta það væntanlega ekki standa lengur en minnsta von er um að dugi. Þess vegna finnst mér vel í lagt að ætla að láta þetta gilda jafnlengi og frv. gengur út á. Ég heyrði reyndar þau orð sem hæstv. sjútvrh. hafði um þann þátt málsins.

Herra forseti. Bara til að hafa það á hreinu þá ganga kjarasamningar framhaldsskólakennara ekki samkvæmt vinnulöggjöfinni og þar af leiðandi ekki eftir viðræðuáætlunum úr vinnulöggjöfinni. Þeir taka laun og gera samninga samkvæmt kjarasamningum opinberra starfsmanna.

Herra forseti. Nú held ég að ísinn sé of þunnur fyrir jafnstóran mann og hæstv. félmrh. að fara að kenna mér í þessum efnum. Ég veit ekki betur en þær viðræðuáætlanir sem farið er eftir í tilviki opinberra starfsmanna séu í öllum aðalatriðum sambærilegar og hliðstæðar þeim sem eru í almennu vinnulöggjöfinni. Ég þykist muna það rétt þegar menn voru að ræða þetta á sínum tíma. 

Herra forseti. Það er ömurleg staða að Alþingi skuli standa frammi fyrir því að þurfa að fjalla um frv. til laga um frestun á verkfalli sjómanna. Það er ömurleg staða í ljósi þess að þær fréttir sem við höfðum síðastar af viðræðum þessara aðila voru þær að nú væri loksins einhver gangur að koma í þær. Það er ömurlegt í ljósi þess að á undanförnum árum hefur Alþingi aftur og aftur gripið inn í kjaradeilu þannig að aðilum hefur ekki gefist kostur á að ljúka samningum sínum. Það er ömurlegt í ljósi þess að þessi stétt manna, sjómenn, hefur ekki einu sinni fengið frið til þess að semja um þau lágmarksréttindi sem aðrar stéttir hafa verið að semja um á undanförnum árum, hvað þá að menn hafi komist í að ræða hin stóru deilumál. Herra forseti. Ég held að við hljótum að lýsa allri ábyrgð á þeirri stöðu sem upp er komin á hendur ríkisstjórninni. Ekki bara liggur hér fyrir Alþingi frv. til laga sem á að fækka yfirmönnum á skipum og veldur úlfúð. Ekki bara hefur dregist úr hömlu að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða heldur er það þannig að þegar menn geta aldrei lokið samningum, þegar aldrei er friður til þess, herra forseti, þá batna ekki deilumálin, þau hverfa ekki. Nei, þau verða verri viðureignar. Þess vegna verður þessi langvarandi deila sjómanna og útvegsmanna verri og illviðráðanlegri með hverju árinu sem líður, með hverju verkfallinu sem kemur og er síðan tekið af með lögum, herra forseti. Með hverju því skipti sem menn eru í rauninni teknir frá þeirri ábyrgð sem þó hvílir á þeim, að ljúka samningum. Herra forseti. Fram hefur komið að fiskimenn hafa verið samningslausir á annað ár. Jafnframt hefur komið fram að á undanförnum 14 árum hafa þeir verið samningslausir í sex og hálft ár. Þetta segir okkur auðvitað að hér er ekki allt með felldu. Það er alveg ljóst að verkfall kostar. Öll verkföll kosta. Verkfall sjómanna kostar líka. Spurningin er hvenær við ætlum að taka þann kostnað sem því fylgir að leyfa aðilum að ljúka samningum sínum. En ég vil líka leggja áherslu á það, herra forseti, að það að fresta því að taka á sig þann kostnað sem fylgir verkfalli, með því að stöðva það, kostar líka. Því fylgir endalaus óánægja. Því fylgja illdeilur. Því fylgir ósætti. Því fylgir að menn horfast síður í augu við þau verkefni sem blasa við þeim. Það þýðir einfaldlega, herra forseti, að menn koma sér undan þeirri ábyrgð sem þeir verða þó að axla að endingu vegna þess að ekki stendur til að afnema samningsrétt sjómanna. Það er furðulegt núna þegar menn héldu að eitthvað væri að byrja að ganga og fréttir gáfu slíkt til kynna þegar sú pressa var hugsanlega komin á að menn voru farnir að tala saman, það var farið að nefna erfið deilumál, það voru farnar að koma fram hugmyndir, að þá skuli vera gripið inn í. Tilfinning mín er sú að í þessum inngripum sé dálítill flumbrugangur. Ekki er óskaplega langt síðan hæstv. sjútvrh. sagði okkur í fréttatíma að ekki yrði gripið inn í deiluna. Síðan kemur hann með frv. þar sem hann ætlar að fresta verkfalli til 19. apríl. En um leið og hann mælir fyrir því segir hann okkur líka að þess þurfi líklega ekki. Ætli það nægi ekki að fresta því til 1. apríl. Hvílíkur stöðugleiki. Hvílík stefnufesta. Þetta er ekki taustvekjandi, herra forseti, og gefur ekki til kynna að hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnin hafi sett sig vel inn í gang mála né heldur að mönnum sé nokkur alvara með því að láta aðila ljúka deilunni með samningi. Herra forseti. Það er alveg ljóst að það sem veldur mestum erfiðleikum í samskiptum útvegsmanna og sjómanna eru skipulagsmál sjávarútvegsins. Það er sú staða að ekki hefur verið hægt að ná utan um viðskipti með kvóta þannig að sjómenn séu sáttir. Það er sú staða að ekki skuli heldur hafa verið hægt að ná utan um viðskipti með afla þannig að sjómenn séu sáttir. Meðan staðan verður slík er hætt við, herra forseti, að þeir kjarasamningar náist ekki sem menn eru að vonast til að náist, sem skapa vinnufrið, sem gera það að verkum að flotinn geti verið að, menn geti skipulagt vinnu sína og menn geti horft til þess að framtíðin verði í sæmilegu jafnvægi á milli þessara aðila. Nei, ekki hefur gengið að takast á við þessi skipulagsmál. Það er líka á ábyrgð hæstv. ríkisstjórnar. Sannarlega hefði ríkisvaldið getað farið inn í þessi mál við endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða. Sannarlega er það á valdi Alþingis og þess meiri hluta sem þar situr að móta starfsumhverfi sjávarútvegsins. En menn hafa ekki á undanförnum árum tekið þar til hendinni eins og hefur þó verið ærin ástæða til, heldur hafa menn hrakist undan í lagasetningu, hrakist undan á hverjum tíma, tekið deilur af með löggjöf, reynt að búa til gervilausnir sem hafa síðan ekki dugað. Niðurstaðan er ein og söm: Sjómenn eru samningslausir. Deilan endar í verkfalli. Alþingi setur lög. Herra forseti. Þetta er að verða eins og sagan endalausa. Við gerum kröfu til þess að sjómenn og útvegsmenn fái eins og aðrar stéttir að ljúka deilu sinni með samningi. Það mun alltaf kosta peninga að fara í verkfall. Það kostar nú. Það mun kosta hvenær sem menn leyfa þessum aðilum að hafa frið til samningsgerðar. Ef það er rétt --- og það munum við fá að vita í hléinu sem gert verður eftir þessa umræðu --- að alvöruhreyfing hafi verið komin á viðræður núna þegar gripið er inn í af hálfu ríkisstjórnar er það mikill ábyrgðarhluti. Þá er það mikil ábyrgðarhluti, herra forseti, vegna þess að þá kann svo að vera að hér sé verið að slökkva þann vonarneista sem hefði þó verið hægt að hlúa að og hefði getað endað með samningi þessara aðila eins og kjaradeilur eiga að enda.

Virðulegi forseti. Ég vil líkt og aðrir hv. þm. sem hér hafa talað lýsa vonbrigðum yfir því að þetta frv. skuli vera lagt fram. Það fer enginn í grafgötur um að hér er um mikla hagsmuni að ræða. Miklir hagsmunir felast í því að við náum til að mynda þeirri loðnu sem hægt er að ná fyrir mánaðamót, en það breytir ekki hinu eins og hér hefur verið rætt að aðgerðir af þessum toga eru settar fram í því skyni að ná árangri. Þess vegna eru aðgerðirnar ákveðnar á þeim tímapunkti sem raun ber vitni. Ég vil taka undir allt sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafa sett fram í umræðunni. En mig langar aðeins að velta því upp, virðulegi forseti, af því að bæði hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. lýstu því yfir hér fyrir ekki margt löngu að ekki yrði gripið inn í þessa deilu. Ekki yrði gripið inn í deiluna með nokkrum hætti því að nú væri kominn tími til að deiluaðilar leystu sín mál sjálfir. Og ég er næstum því fullviss, þótt ég sé ekki með það nákvæmlega, að ekki eru meira en 48 klukkutímar eða svo síðan hæstv. sjútvrh. lýsti yfir viðhorfum af þessum toga. Það mundi ekki gerast nema með því einu að deiluaðilar kæmu að því og óskuðu eftir því að inn í deiluna yrði gripið. Það hefur ekkert komið fram í þessari umræðu, ekki nokkur skapaður hlutur sem bendir til þess að eftir því hafi verið óskað. Ekkert hefur komið fram um að deiluaðilar hafi óskað eftir því að það frv. sem við ræðum hér yrði lagt fram. Það er annað sem vekur einnig athygli að í frv. sem hér var lagt fram var lagt til að verkfallinu yrði frestað til 19. apríl, en það er varla hafin umræða um það þegar upp er komin sú staða að líklega ætli menn að leggja til að því verði einungis frestað til 1. apríl. Það er dálítið erfitt að átta sig á því hvað hæstv. ríkisstjórn er að fara. Það virðist vera að einhvers konar handarbaksvinnubrögð hafi verið á þessu og menn hafi ekki verið undir það búnir að takast á við þetta verkefni, líkt og að verkfallið hafi komið mönnum á óvart og afleiðingar þess. Það liggur fyrir að bæði hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. lýstu því yfir að ekki yrði gripið inn í þessa deilu. Síðan eru liðnir tveir, þrír sólarhringar. Síðan sjáum við það sem við höfum hér fyrir framan okkur. Það liggur því alveg ljóst fyrir að það mál sem við erum að ræða er samkvæmt pöntun og aðeins samkvæmt pöntun annars deiluaðilans en ekki hins. Við sjáum því augljóslega hverra erinda ríkisstjórnin gengur í þessu máli.

Herra forseti. Það er auðvitað ekki hægt annað en taka undir fjölmargt af því sem komið hefur fram hjá hv. ræðumönnum. Það er ekkert gamanmál að grípa inn í deilu eins og það er orðað á þennan hátt. En eins og ég reyndi að útskýra í fyrri ræðu minni, framsöguræðu minni, eru gríðarleg verðmæti í húfi, bæði hvað varðar loðnukvótann og vertíðarflotann. Það er von að menn spyrji hvernig á því standi að alltaf þurfi að grípa inn í á Alþingi þegar um slíka deilu er að ræða. Eins og margoft hefur komið fram hjá mér hefur það ekki gengið til að leysa slíkar deilur endanlega. Og það er heldur ekki lagt upp með það í frv. að þessi deila verði leyst með því að verkfallinu verði frestað, enda verður væntanlega ekki hætt að ræðast við og menn hætta ekki að reyna að leita samninga. Ábyrgðin hlýtur eftir sem áður að vera á herðum deiluaðila, að þeir finni og nái lausn í málinu. Ég hefði kannski ekki orðað þetta eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, hann notaði orðin ,,ömurlegt hlutskipti``, en kannski hefur orðalag mitt haft sömu þýðingu. Hins vegar minnir mig að þessu hlutskipti, hvernig sem það er orðað, hafi ég deilt með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, því það var einmitt hlutskipti ríkisstjórnar sem hann sat í að leysa deilu með lagasetningu og setja lög sem bönnuðu verkfall, ekki bara fresta því, heldur lög sem bönnuðu verkfallið og festu samningana samkvæmt löggjöfinni. Ekki er verið að leggja það til hér. Einungis er verið að skapa svigrúm fyrir samningamenn til að þeir geti ræðst við áfram og leitað að niðurstöðu, án þess að það kosti þjóðarbúið milljarða. Því að þeir dagar sem nú fara í hönd og reyndar síðustu dagar eru sennilega einhverjir verðmætustu dagar á árinu fyrir þjóðarbúið. Það er margfeldi af verðmæti meðaldagsins sem við tökum inn á þessum dögum. Þess vegna er ég að leggja til að verkfallinu verði frestað til þess að þjóðarbúið verði ekki af þessum verðmætum og til að gefa mönnum ráðrúm til að halda áfram að semja án þess að yfir þeim hangi að þeir séu að hafa þessi verðmæti af þjóðarbúinu. Ég held að það hljóti að liggja þungt á þeirra herðum alveg eins og það liggur þungt á mínum herðum að vita af þeim möguleika að þjóðarbúið verði af slíkum verðmætum. Það er ástæðan fyrir því að þetta frv. er flutt, það er til að gæta þess að þjóðarbúið verði ekki af stórkostlegum verðmætum. Herra forseti. Í upphafi umræðunnar kom fram misskilningur um það hvernig menn höfðu ætlað sér að standa að framgangi málsins á Alþingi. Ég sé enga ástæðu þess vegna að breyta neitt frá venjulegum gangi mála, að málið fari til nefndar. Því vil ég breyta tillögu minni frá því í framsöguræðunni og leggja til að að lokinni 1. umr. fari málið til nefndar og 2. umr.

Herra forseti. Aðeins ein örstutt lítil athugasemd. Ég held að enginn leiki sér að því að beita verkfallsvopni. Og ég held að íslenska sjómannastéttin geri það ekki, enda er hún seinþreytt til vandræða. Svo mánuðum skiptir hefur hún verið án samninga og hefur séð sig knúna til að stofna til verkfalls til að knýja fram lausn í deilunni sem hún á í við útvegsmenn. Þeir fyrstu sem verða fyrir búsifjum af völdum verkfalls eru sjómenn sjálfir. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort ég hafi heyrt það rétt að það væru sjómenn, sjómannastéttin sem væri að hafa verðmæti af íslensku þjóðinni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvar hann telji ábyrgðina liggja í þessu máli. Hvort hún sé hjá sjómönnum sem hafa sýnt að þeir eru seinþreyttir til vandræða eða hjá útvegsmönnum sem mánuðum og missirum saman hafa staðið gegn öllum kröfum sem sjómenn hafa sett fram.

Herra forseti. Ég held ég hafi örugglega orðað það svo að ábyrgðin væri hjá deiluaðilum. Ég held ég hafi örugglega ekki gert upp á milli deiluaðila. Ef svo hefur verið hefur það ekki verið ætlun mín og athugasemd hv. þm. réttlætanleg. En ábyrgðin liggur ekki einungis hjá deiluaðilum, hún liggur hjá mér sem sjútvrh. og hún liggur hjá hv. Alþingi líka.

Herra forseti. Sjómenn hafa nú verið samningslausir á annað ár. Þeir hafa verið samningslausir í sex og hálft ár á sl. 14 árum. Og nú kemur hæstv. sjútvrh. hér með frv. um að fresta verkfalli þeirra eftir að það hefur staðið í þrjá og hálfan sólarhring. Rök hans eru þau að það sé svo dýrt fyrir þjóðarbúið að sjómenn fari í verkfall. Samt ætlar hann bara að fresta verkfallinu fram til 1. apríl. Herra forseti. Fyrst svo er, getur hæstv. ráðherra þá gefið aðilum nokkra uppskrift að því hvenær þeir geta hafið sína kjaradeilu, farið í verkfall og náð samningi í friði, án þess að það kosti nokkuð? Er sá tími til, herra forseti? Er hægt að fara í verkfall án þess að það kosti þjóðarbúið? Hvenær telur hæstv. ráðherra að sá tími komi?

Herra forseti. Ef ég hefði einhverjar uppskriftir sem í eðli sínu ættu að vera til þess fallnar að tryggja lausn á málinu, þá værum við ekki að deila um þetta atriði. Staðreyndin er sú að ég hef ekki uppskrift að því. Ég er hins vegar að reyna það sem ég get og það sem ég tel skynsamlegt að gera af minni hálfu til þess að deilan verði til lykta leidd og það kosti þjóðarbúið ekki meira en nauðsynlegt er. Það er vissulega rétt að sjómenn hafa verið samningslausir í rúma 13 mánuði og það er alls ekki gott, ekki ætla ég að mæla því bót. En munu þá 11 dagar skipta öllu máli um hvort deilan leysist? Er verra að deilan leysist án þess að komi til verkfalls? Er það verra? Er ekki betra ef hægt er að leysa deiluna án þess að til verkfalls komi?

Herra forseti. Auðvitað er það þannig sem þetta á að gerast, deilan á að leysast án þess að til verkfalls komi. Sú hefur bara ekki verið raunin. Til verkfalls hefur komið aftur og aftur. Og það hefur verið leyst með þeim hætti undanfarin ár oftar en hitt að Alþingi grípi til lagasetninga. Herra forseti. Ef sjómenn og útvegsmenn hefðu verið látnir semja, hefðu fengið að klára samninga sína án afskipta Alþingis einhvern tímann í þessu ferli, værum við e.t.v. í annarri stöðu í dag en við erum. Herra forseti. Það er kominn tími til að menn fái að ljúka samningum í friði fyrir Alþingi.

Herra forseti. Auðvitað er ég sammála hv. þm. um að deilan átti að leysast án þess að til verkfalls kæmi. En það gerði hún bara ekki. Við stöndum uppi með verkfall á viðkvæmasta tíma, á þeim tíma sem það snertir þjóðarbúið hvað mest fjárhagslega. Það er ábyrgð sem við berum og verðum að takast á við. Ég met það svo að það sé til þess fallið að við komum betur út úr málinu í heild að fresta verkfallinu og þess vegna legg ég það til.

Herra forseti. Enn ein umræðan fer nú fram í Alþingi vegna stöðu sjómanna og þeirrar kjaradeilu sem þeir hafa átt í um langan tíma. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að það eru mér mikil vonbrigði hvernig stöðu mála er komið nú. Einnig það að þótt þessi frestur sé nú viðhafður með öðrum hætti en venja hefur verið til, eins og fram kom hjá hæstv. sjútvrh., þ.e. venjulega er lagasetning á einhvern ákveðinn hluta þess máls sem þá var kannski í lausn, þ.e. einhver hluti af kjarasamningi er gerður með lagasetningu til langs tíma, var ekki gott, ekki frekar en þessi frestur nú. Ég hefði talið eðlilegt, herra forseti, að á þessu beini væri t.d. það sem gerst hefur í öðrum kjarasamningum. Í samningum farmanna þar sem samið hefur verið um að þeir greiði sérstaka greiðslu í lífeyrissjóð, þar sem samið hefur verið um sérstaka tryggingu, sérstakar tryggingabætur sem sjómenn hafa búið við einir launþega í landinu um áratuga skeið. Um langan tíma, því miður, hafa þeir sem lent hafa í slysum, og allt of mörg slys verða á sjó, verið þeir einu í þeirri sérstöku stöðu að þurfa að sanna sök, þurfa að sanna að þeir séu slasaðir. Þurfa að sanna að eðlilegt og rétt sé að þeir fái bætur. Hér hefði verið auðvelt að bæta á þetta bein á meðan útgerðarmenn væru að sleikja sár sín þess vegna og búa sig undir að takast aftur á við þessi mál eftir 11 daga. Þetta er með ólíkindum, hafandi sjálfur staðið í deilu margoft hjá sáttasemjara. Þessi vinnubrögð útgerðarmanna eru ekki eðlileg. Það er ekki eðlilegt að menn séu varla byrjaðir að ræða saman þegar farið er í startstellingar með steytta hnefa. Það leysist aldrei nein deila með þeim hætti. Ég hélt, herra forseti, að með þeim breytingum sem gerðar hafa verið núna á forustu LÍÚ væru komnir menn með nýja hugsun, ný vinnubrögð og nýja ásýnd. En því miður, ef eitthvað er, þá sýnist mér hjólið hafi snúist heldur aftur á bak en áfram. Það er einnig mjög alvarlegt mál þegar verkfall hefur aðeins staðið yfir í þrjá og hálfan dag. Við sögðum ekkert við löngu verkfalli kennara. Það var mjög skaðleg deila. Hún hafði skaðleg áhrif á allt þjóðlífið, en þessi þriggja og hálfs dags deila sjómanna hefur ekki tekið svo á, ekki enn. Auðvitað gerum við okkur öll grein fyrir því að mikið er í húfi. En vissu útgerðarmenn það ekki fyrir 13 mánuðum? Ætli sjómenn hafi ekki vitað það? Ég er alveg sannfærður um að þeir gerðu sér fulla grein fyrir þeirri ábyrgð sem þeir voru að taka á sig með því að boða til þessa verkfalls. En getur verið, herra forseti, að deiluaðilar, a.m.k. annar hluti þeirra, sé farinn að byggja á því og treysta á að svona verði með málin farið eins og við erum hér að ræða um? Það er vont ef svo er, en einhvern veginn býður mér í grun að svo muni vera. Það er vont fyrir þessa ríkisstjórn sem hefur frelsi og lýðræði að leiðarljósi að grípa inn í kjarasamninga með þessum hætti, jafnvel þótt það sé öðruvísi en gert hefur verið áður, með einhverri frestun þegar við vorum vör við og heyrðum ekki annað en hjólin væru farin að snúast. Ég verð að segja og endurtaka það sem ég sagði áðan: Jú, vissulega kemur þetta mál til sjútvn. þar sem ég á sæti og mun auðvitað taka þátt í þeim umræðum sem þar munu fara fram, en eins og málin blasa við núna, herra forseti, er alveg ljóst og þingheimi ljóst að ég mun ekki greiða atkvæði með þessum lögum. [Lófatak á þingpöllum.]

Forseti vill biðja áheyrendur að halda friðinn.

Herra forseti. Það er rétt að vekja athygli á því hvers konar flýtir er á þeim málum sem við erum nú að ræða. M.a. má benda hæstv. sjútvrh. á að ef ríkisstjórninni tekst að keyra þessi lög í gegnum Alþingi á þessum degi eins og ég held að að sé stefnt, þá verður hafnarfríi sumra sjómanna sennilega bara alls ekki lokið, hæstv. ráðherra. Ég hygg að þó nokkur hluti loðnuflotans hafi ekki komið til hafnar fyrr en á seinni hluta föstudagsins. Jafnvel ekki fyrr en á laugardaginn.  Ég verð að segja alveg eins og er að þetta er hálfgert óðagot sem hér er verið að framkvæma. Og það er nánast eins og menn séu komnir með allt í buxurnar, þurfi að grípa fyrir. Það hefði nú verið allt í lagi þó a.m.k hin löglegu hafnarfrí margra sjómanna væru þá liðin áður en menn færu að hugleiða slíka gjörð sem hér er lögð til. Þar að auki er kannski rétt að benda hæstv. ráðherra á að margir sjómenn töldu að loðnan væri það langt gengin eins og sagt er að það færi að verða spurning hversu mikil verðmæti væru í henni eftir þessa daga. Það á auðvitað eftir að koma í ljós ef þessum lögum verður rúllað hér í gegn, hvernig það ber við allt saman. Ég vil að lokum segja, án þess ég fari að tefja málið neitt hér, ég vil frekar komast til að ræða við deiluaðila um það í sjútvn., að ég tel að kominn sé ákveðinn stimpill á stjórnarflokkana. Sá stimpill er að þeir eru alltaf tilbúnir til að grípa inn í deilur sjómanna nánast án þess að mönnum sé gefinn tími til þess að vinna úr sínum málum. Fréttir sem við heyrðum í dag voru í þá veru að heldur væri að þokast í einhverjum atriðum og menn væru að nálgast þau. Þá er gripið inn í málin. Hvað halda menn að gerist á næstu dögum? Halda menn að mikill árangur verði af þessum viðræðum á næstu dögum? Ég á ekki von á því. Það er ekki reynslan þegar lög hafa verið sett. Ég hygg að því miður muni menn kannski standa í sömu sporum 1. apríl sem er sú dagsetning sem hæstv. ráðherra tilkynnti úr þessum ræðustól að yrði sennilega niðurstaða frv. ríkisstjórnarinnar. Það ber alltaf allt að sama brunni í þessum deilum. Farið er að vilja útvegsmanna í að grípa inn í deilurnar. Menn hljóta að geta litið í eigin barm til að skoða hvaða árangri menn halda að þeir nái þegar annar aðilinn telur sig alltaf hafa vissu fyrir því að krafturinn í verkfallsaðgerðunum, sem er auðvitað neyðarlausn þessara manna til að ná fram kjarasamningum, verði tekinn burt. Þetta er ekki ásættanlegt, herra forseti.