Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. sú, sem hér er til afgreiðslu, fjallar um fiskileit og fiskirannsóknir í Húnaflóa. Hún er flutt af hv. 8. landsk. þm., Steingrími Pálssyni. Allshn. Sþ. hefur fengið þessa till. til umsagnar og sent hana til athugunar bæði Fiskifélagi Íslands og Hafrannsóknastofnuninni, sem bæði mæla með till., en Hafrannsóknastofnunin vill benda á bæði í sambandi við þessa till. og ýmsar aðrar, sem liggja fyrir Alþ„ að til þess að hún geti annað öllum þeim óskum, sem koma fram frá hv. þm. á Alþ. varðandi leit að fiski og rækju o.fl. kringum allt land, þá mætti Alþ. muna eftir því að veita meira fé til stofnunarinnar. Að athuguðu máli leyfði n. sér að gera tilteknar breytingar á till., og eru þær gerðar í samráði við flm. Eins og stendur í nál., er bætt inn í, á eftir orðunum fiskirannsóknir í Húnaflóa: „og annars staðar fyrir Norðurlandi“, og í lokin: „verði einnig rannsakað, hvort hagkvæmt gæti verið að koma upp fiskirækt eða fiskuppeldi í Húnaflóa og annars staðar í fjörðum norðanlands.“ Með þessum tilteknu breytingum, sem fylgja á þskj„ leggur n. til, að till. verði samþ.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir að afgreiða þessa till. mína um fiskileit og fiskirannsóknir. Ég vænti þess, að till. verði samþ. og í framhaldi af því verði brugðið skjótt við og byrjað á fiskileit og fiskirannsóknum í Húnaflóa og við Norðurland. Ég er sammála þeim brtt., sem hv. allshn. gerói, og ég vonast til, að niðurstaðan af þessari leit og þessari rannsókn geti orðið lyftistöng fyrir það fólk, sem býr í þessum landshluta.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um þessa till. og sent hana til umsagnar nokkrum aðilum. Eftir að hafa kynnt sér svör þeirra og rætt málið að öðru leyti, varð n. ásátt um að leggja til, að till. yrði samþ., með lítils háttar breytingu þó, sem liggur hér fyrir á þskj. 381. En það felst í þeirri breytingu, að úr tillgr. verði fellt orðið smíði. Segir í tillgr. eins og við fluttum hana, flm., að „ Alþ. álykti að leggja fyrir ríkisstj. að láta gera áætlanir um smíði og rekstur strandferðaskips til farþegaflutninga“, en allshn. hefur lagt til, að till. orðist þannig: „ Alþ. ályktar að leggja fyrir ríkisstj. að láta gera áætlun um rekstur strandferðaskips til farþegaflutninga.“ Ég er meðnm. mínum þakklátur fyrir þessa afgreiðslu málsins. Ég tel þessa breytingu ekki skipta máli, því að vitanlega gera menn ekki rekstraráætlun öðruvísi en að kynna sér stofnkostnaðinn einnig. Ég og meðflm. mínir höfum flutt hliðstæðar till. þessari á þremur þingum áður. Þær hafa ekki hlotið afgreiðslu. Áður hafði Halldór Ásgrímsson alþm. flutt till. í þessa stefnu, svo að það er kannske ekki óeðlilegt, þó að manni þyki betur, að málið fær nú jákvæðar undirtektir. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hef áður lýst hér, þegar ég hef gert grein fyrir þessum till., að fyrir þjóð með aðstöðu Íslendinga, þjóð, sem býr á langri strandlengju, sé það nánast útilokað að fella farþegaflutninga á sjó með öllu úr samgöngukerfinu. Og ég vona, að það eigi eftir að sýna sig að lokinni nauðsynlegri rannsókn, að grundvöllur sé fyrir þeirri starfsemi, sem þessi till. fjallar um.



Herra forseti. Allshn. hefur einnig um þessa till. orðið sammála og leggur til, að hún verði samþ. óbreytt. Borizt hafði svar frá Hafrannsóknastofnuninni við bréfi n. um þessa till. Þar kemur það fram, að í sumar er fyrirhugað að leita að skelfiski í fjóra mánuði fyrir Norður- og Austurlandi. En þess er getið, að sú leit hafi ekki verið ákveðin í smáatriðum, og tæplega verði hafizt handa fyrr en í vor. Það kemur einnig fram í umsögninni, að frekari rækjuleit við Austfirði hefur ekki enn verið ákveðin. Austfirðingum hefur þótt sem ekki hafi verið nægilegur gaumur gefinn að þessum rannsóknum við Austfirði, og hefur verið mikið eftir því leitað á undanförnum árum að fá þar úr bætt. Hafrannsóknastofnunin hefur haft mörgum verkefnum að sinna og hefur talið, að þess vegna hafi ekki verið unnt að sinna þessu eins og skyldi. Í bréfi Hafrannsóknastofnunarinnar .segir, með leyfi hæstv. forseta: „Hafrannsóknastofnunin tekur fyrir sitt leyti undir framangreinda þál., en eigi að gera miklu meira en þegar hefur verið lýst, þarf aukið fé til stofnunarinnar og eins vil ég benda á, að stofnunina vantar fleira starfsfólk, ef hún á að sinna öllum þeim verkefnum, sem vissulega eru fyrir hendi og þurfa úrlausnar.“ Við væntum þess, að samþykkt þessarar till., þessi viljayfirlýsing Alþ., megi leiða til þess, að aukin áherzla verði lögð á leit þeirra sjókinda fyrir Austfjörðum, sem till. fjallar um, því að þar er, ef af líkum má ráða, nokkuð mikils að vænta.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka allshn. fyrir góða afgreiðslu á þessari till. og vænti, að hún verði hér samþ. og þeir, sem með framkvæmd þessara mála hafa að gera, fallist á það að verja nokkru meira fé til þeirra rannsókna, sem lagt er til, að efnt verði til með þessari till.



Herra forseti. Við hv. 11. þm. Reykv. höfum leyft okkur að flytja till. til þál. á þskj. 313 um rannsókn á aðstöðu æskufólks til framhaldsnáms. Efni till. er það, að ríkisstj. verði falið að hlutast til um, að stjórnir sveitarfélaga rannsaki, hvort og hversu margir unglingar, sem luku skyldunámi vorið 1970, hafa sótt skóla á yfirstandandi skólaári og af hvaða ástæðum það er, sem þeir hafa ekki gert það, að því leyti sem það kemur fram í rannsókninni. Það er almennt viðurkennt, að æskufólkið í landinu eigi að hafa sem jafnasta aðstöðu til menntunar. Og þessi viðurkenning kemur mjög ljóst fram í frv. hæstv. ríkisstj. um skólakerfi, sem nú liggur fyrir Alþ. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Í lýðræðisríki, sem vill leggja áherzlu á jafnrétti þegna sinna, hlýtur opinberum aðilum, bæði ríki og sveitarfélögum, að bera afdráttarlaus skylda til að sjá um, að búseta og misjafn efnahagur nemenda og forráðamanna þeirra valdi ekki misrétti um aðstöðu ungmenna til menntunar. Þessi skylda mun vera almennt viðurkennd í landinu, bæði af almenningi óg kjörnum leiðtogum þjóðarinnar.“ Það vantar því ekkert á, að það sé viðurkennt, a.m.k. í orði, að það þurfi að tryggja æskufólki í landinu þetta jafnrétti, en ég held, að flestir muni nú fallast á, að það skortir mikið á þetta jafnrétti til handa æskufólki. Ég hef áður drepið allrækilega á þetta mál í sambandi við annað mál, sem liggur nú fyrir Alþ., um þetta misrétti og geri ekki þá hlið þessa máls að umræðuefni hér. Með till. þessari á þskj. 313 vekjum við flm. athygli á öðrum vandkvæðum, öðrum vandamálum í þessu sambandi en felast í frv. því, sem ég nefndi áðan. Ég ætla, að margir foreldrar og forráðamenn barna hafi rekið sig á það, þegar þeir hafa sótt um skólavist fyrir börn sín eða unglinga, að þeir hafa orðið of seinir, skólinn var fullskipaður og það jafnvel fyrir löngu, þegar þeir sendu sína umsókn, og afleiðingin varð því sú, að umsókninni var synjað af þeirri ástæðu, að skólinn var yfirfullur, sem sótt var um inntöku í. Við flm. till. vitum ekki, hversu víðtæk þessi vandkvæði æskufólksins eru, og það, sem verra er, það veit það enginn í landinu. Við höfum að vísu, eins og greint er frá í grg. till., kannað með viðtölum við skólastjóra héraðsskólanna, hvernig þessu er háttað þar, en þar sem skólastjórar þessara skóla sjá að sjálfsögðu ekki ástæðu til að skrásetja munnlegar umsóknir um skólavist, sem ekki var hægt að sinna, vegna þess að skólinn var fullskipaður, þá áætluðu þeir, hversu margar þessar synjanir voru s.l. haust vegna yfirstandandi skólaárs. Niðurstaðan varð sú í þessum átta héraðsskólum, eins og segir í grg., að nýir nemendur s.l. haust urðu 541 í þessum skólum, en 370–400 umsækjendum var synjað um skólavist af fyrrnefndum ástæðum, skólarnir voru yfirfullir. Nú er engin vitneskja til um það, hvernig ástatt er í þessum efnum í öðrum skólum landsins. Við skulum vona, að ástandið sé eitthvað betra í skólum þéttbýlisins. Nógu slæmt er það samt. Þó má t.d. minna á blaðaskrif, sem urðu um það fyrir ekki löngu síðan, að stúlkur verði að bíða í 2–3 ár til þess að komast í Hjúkrunarskóla Íslands á sama tíma og hjúkrunarkvennaskorturinn er svo alvarlegur, að fjarri er, að sjúkrahús séu að fullu starfrækt, en sjúklingarnir bíða og bíða í heimahúsum eftir sjúkraplássi. Þá má minna á hina gífurlegu aðsókn að Kennaraskóla Íslands á undanförnum árum, þar sem nemendur voru orðnir u. þ. b. 1000 í 250–300 manna skóla. Hvað hefði orðið um þessa nemendur, ef Kennaraskólinn hefði ekki tekið við þeim? Í hvaða skóla áttu þeir að fara? Nú er ráðgert að leggja Kennaraskólann niður, og væntanlegur kennaraháskóli tekur aðeins við stúdentum. Hvaða skólar eiga þá að bæta á sig þeim nemendum, sem annars mundu hafa sótt Kennaraskólann, ef hann hefði starfað áfram? Þannig mætti spyrja á ýmsa vegu um skólana í landinu. Annar alvarlegur þröskuldur við framhaldsmenntun æskufólks er fjárskortur foreldra án tillits til búsetu. Það vandamál er sannarlega fyrir hendi, þótt nemandinn eigi kost á heimangönguskóla, sérstaklega þegar þarf að kosta marga unglinga úr sömu fjölskyldu í nám samtímis, og þetta vandamál fer vaxandi með sívaxandi dýrtíð. Við flm. þessarar till. leggjum til, að hæstv. ríkisstj. hlutist til um það, að fram fari rannsókn á því, hversu mikil brögð eru að því, að æskufólk, sem vill stunda framhaldsnám, geti ekki gert það, og af hvaða ástæðum það er. Ef brögð eru að því, að verulega skorti skólarými fyrir æskufólk til framhaldsnáms eða fjárskortur útiloki það frá námi, teljum við það með öllu óviðunandi. Það á enginn unglingur að halda út í lífið að okkar dómi með skyldunámið eitt að baki. Hver sem það gerir er illa settur í samanburði við aðra, sem framhaldsmenntunar hafa notið, og geri unglingurinn sér ekki grein fyrir því á unglingsaldri þá mun hann finna fyrir því síðar. Þjóðfélagið má ekki við því, að á það skorti, að allir fái nokkra framhaldsmenntun. Við flm. leggjum til, að fyrrnefnda rannsókn framkvæmi stjórnir sveitarfélaga, þar með taldar bæjarstjórnir og borgarstjórn Reykjavíkur. Þeim er þetta starf auðveldara en öðrum, og ríkinu yrði þetta kostnaðarlaust. Þótt rannsóknin nái ekki nema til yfirstandandi skólaárs, á hún að geta gefið fullnægjandi yfirlit um ástandið í þessum efnum, eins og það er nú. Það getur hins vegar komið til greina, að síðar þurfi að endurtaka slíkar rannsóknir. Í trausti þess, að Alþ. vilji vita, hversu háttað er framhaldsmenntun æskufólks, þá væntum við flm. þessarar till., að hún fái viðunandi afgreiðslu á yfirstandandi þingi. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. verði nú frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vil nú leyfa mér að bjóða hæstv. heilbr.- og félmrh. sérstaklega velkominn í salinn. Það sannast á honum í tilefni af því, sem sagt var hér áðan, að oft kemur góður þá getið er, og ég a.m.k. varð feginn að sjá hann, því að þetta mál, sem ég ætla að hafa hér örstutta framsögu um, lýtur að hans rn. Munu koma fram frá mér nokkrar spurningar um það. Ég flyt hér ásamt hv. 1. þm. Vestf., Sigurvin Einarssyni, till. til þál. um ráðstafanir vegna skorts á hjúkrunarfólki. Till. er stutt. Hún er svona: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að gera þegar í stað raunhæfar ráðstafanir til þess að ráða bót á þeim skorti hjúkrunarfólks, sem nú veldur því, að sjúkrahúsin í landinu geta ekki veitt fulla þjónustu.“ Í okt. s.l. gerði ég nokkra könnun á því, hvernig ástatt væri með hjúkrunarlið á Borgarspítalanum og ríkisspítölunum, og ég greindi frá því hér á Alþ. Ástæðan til þess var sú, að þá hafði ég nýlega farið í kynnisferð sem borgarfulltrúi hér í Reykjavík á Borgarspítalann og orðið þess vísari, að tvær nýjar deildir voru þar óstarfhæfar, vegna þess að engin hjúkrunarkona fékkst til að starfa á þeim. Enn fremur var mér þá sagt, að álagið á öllu hjúkrunarliðinu væri allt of mikið og þó alveg sérstaklega á skurðstofunni, því að þar væru aðeins 5 hjúkrunarkonur, sem störfuðu að verkefnum, sem 12 hjúkrunarkonum væri ætlað samkv. fjárhagsáætlun spítalans. Svo koma sumarleyfin, sögðu menn þar suður frá, og þeir hugsuðu til þeirra með kvíða, því að svo erfitt sem það er að halda spítalanum gangandi við venjulegar aðstæður, keyrir þó fyrst um þverbak, þegar hjúkrunarliðið þarf að fá sitt eðlilega og raunar lögboðna sumarleyfi. Á ríkisspítölunum var ástandið þannig í okt. að af leyfilegum fjölda hjúkrunarkvenna, sem samkv. fjárlögum 1970 og raunar fjárlögum 1971 líka eru 190.5, voru 155.5 í starfi, og vantaði þar með 35. Rétt um þetta leyti, sem þessar upplýsingar fengust, var verið að útskrifa úr Hjúkrunarskólanum 39 stúlkur, og þá hefði mátt ætla, að vandinn væri leystur að verulegu leyti, en svo mun þó ekki vera, eins og þær tölur, sem ég mun nefna nú, sýna. Þær upplýsingar, sem ég ætla að greina frá hér nú, eru nýlegar. Þær eru að vísu ekki alveg nýjar, því að ég hef átt von á því, að þessi till. kæmist fyrr á dagskrá og var vanbúinn að afla alveg nýrra upplýsinga, en þær eru frá 15. febr. Þá er ástandið svona: Á Borgarspítalanum eru hjúkrunarstöðurnar 107 samkv. fjárhagsáætluninni. Það er skipað í 102, og vantar þar af leiðandi ekki nema 5 til þess að fjárhagsáætluninni sé fullnægt. Ég vil greina frá því, af því að ég minntist á þær deildir, sem lokaðar voru í okt., að þær hafa nú tekið til starfa og eru innifaldar í þessum tölum. Forstjóri spítalans sagði þó, að álagið væri enn þá allt of mikið og algerlega óséð, hvernig hægt yrði að koma við sumarleyfum starfsfólksins. Það væri alveg óleyst verkefni, sem einhvern veginn yrði að finna lausn á. Á ríkisspítölunum eru tölurnar hins vegar þessar: Landsspítali, þar er heimilaður fjöldi 122.5, í starfi 102, vantar 20.5. Fæðingardeild, þar er heimilaður fjöldi 18, í starfi aðeins 7, vantar 11 . Á Vífilsstaðahæli er ástandið bezt. Þar er heimilaður fjöldi 12, í starfi eru 11, vantar aðeins eina, og á Kleppsspítala eru 38 stöður, en í starfi 36, vantar tvær. Alls er þetta 190.5 á fjárlögum yfirstandandi árs, eins og við vitum, og í starfi eru 156, vantar 34.5, þannig að þetta hefur lagazt um hálfa hjúkrunarkonu á ríkisspítölunum á þeim fimm mánuðum, sem liðnir eru síðan þessar tölur voru síðast nefndar hér. Og í þessu sambandi vil ég þó líka bæta því við, sem við vitum og hér hefur verið rætt á Alþ., að mjög fer fjarri því, að í fjárlögunum hafi verið fallizt á allar þær till., sem yfirmenn sjúkrahúsanna gerðu og telja nauðsynlegar, eins og t.d. á Kleppsspítala, sem hér var rækilega rætt um í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og fékkst ekki lagfært, þannig að raunverulega er vandinn miklu meiri en þessar tölur sýna. Þann 1. jan. 1970 voru í landinu 922 lærðar hjúkrunarkonur og 196 nemendur. Þá voru starfandi 483 hjúkrunarkonur, en þar af 135, sem aðeins voru í starfi að hluta, en það þýðir, að 348 voru þá í fullu starfi. Athugun hefur verið gerð fyrir nokkrum árum á starfsaldri og fleiru, sem hjúkrunarkonum viðkemur. Við þá athugun kom það í ljós, að 34 af 100 útskrifuðum hjúkrunarkonum hverfa frá starfi sama ár og þær eru kaupskráðar. Að tveimur árum liðnum hafa 60% þessa hóps horfið frá störfum, og aðeins 23% starfa að loknum námstíma og þangað til þær hætta sökum aldurs. Hæstv. heilbrmrh. upplýsti hér fyrr í vetur, að í sambandi við stækkun sjúkrahúsanna í landinu og þá alveg sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu hafi ekki samtímis verið gerð áætlun um það, hvernig skyldi manna þessar stofnanir, hvorki hvað snertir lækna, hjúkrunarlið eða annað starfslið, og ráðh. bætti við orðrétt, að ég held, með leyfi forseta: „Þetta er raunar í samræmi við það, að engin heildaráætlun hefur enn verið gerð um störf sjúkrahúsa eða heilbrigðisstofnana, hvorki fyrir landið allt eða einstök byggðarlög.“ Já, það vantar ekki samræmið í hlutina. Það hefur hvorki verið gerð áætlun um eitt né annað. Í skýrslu um sjúkrarúmaþörfina í Reykjavík, sem borgarlæknirinn, Jón Sigurðsson, tók saman og ég hef raunar áður gert hér að allrækilegu umtalsefni af öðru tilefni, þá benti hann á, að vegna skorts á heildaryfirstjórn sjúkrahúsamálanna værum við þannig á vegi staddir, að í ýmsum þáttum stæðumst við þær kröfur, sem annars staðar eru gerðar um fjölda sjúkrarúma, það væri rétt að gleðjast yfir því. En hins vegar vantaði algerlega aðrar deildir, ég held, að hann hafi nefnt bæði augnlækningadeild og heyrnardeild og háls-, nef- og eyrnadeild, og mjög skorti á rúm fyrir geðsjúklinga. Þetta var auðvitað alvarlegt umhugsunarefni. Nú hafa þau ánægjulegu tíðindi gerzt, að heilbrmrn. hefur fyrir margítrekuð tilmæli borgarstjórnar Reykjavíkur, vil ég segja, ákveðið að koma á fót samstarfsnefnd í sjúkrahúsamálum, og þá fer kannske að verða einhver von til þess, að vinstri höndin hafi a.m.k. hugboð um það, hvað sú hægri er að gera. En það hefur hún ekki vitað hingað til, og það er svo sem ekki vonum fyrr, að sú skipan komist á. En engu að síður ber að fagna þessu skrefi, sem stigið hefur verið undir forustu núv. hæstv. heilbrmrh. Allir hljóta að geta verið sammála um það, að algerlega þýðingarlaust er að byggja dýr sjúkrahús með nýjustu og fullkomnustu tækjum til þess að láta þau standa ónotuð, og það er óverjandi sinnuleysi að ráðast í byggingu slíkra húsa, án þess að fyrst sé tryggt, að starfskraftar fáist, til þess að húsin og tækin komi að fullum notum. Þess vegna hljóta alþm. að krefjast þess, að úr hjúkrunarkvennaskortinum verði bætt með öllum tiltækum ráðum. Til þess sýnist vera hægt að gera tvennt: Annars vegar að auka þann fjölda, sem lærir hjúkrun, og fá þannig fleira fólk til starfa, hins vegar að gera ráðstafanir til þess, að fleiri, sem þegar hafa lært starfið, vinni við það og þeir, sem vinna við það að hluta, vinni við það meira. Og ég ætla að leyfa mér að fara örfáum orðum um hvorn þessara liða fyrir sig. Það er þá fyrst um það, hvernig hægt sé að auka þann fjölda, sem lærir hjúkrun. Á árinu 1967 var Hjúkrunarskólinn stækkaður upp í það að geta tekið á móti 80–90 nemendum í einu. Og það stóð ekkert á því, að hann fylltist því að árið 1968 voru nýir nemendur þar yfir 80. En í tímariti Hjúkrunarfélags Íslands, 2. og 3. hefti á s.l. ári, segir skólastjórinn svo um þetta, með leyfi forseta: „En á síðasta ári neyddumst við til að skera töluna niður í 60 þrátt fyrir mikla aðsókn. Útskrifaðir nemendur í ár og næsta ár verða ca. 85 1970 og um 80 1971, en tæpast útskrifast fleiri en 50–60 nemendur 1972, og þetta dugar tæpast til að mæta þeirri miklu eftirspurn eftir hjúkrunarkonum, sem nú er fyrir hendi.“ Það er ekki beysið að heyra þetta. Eftir 4–5 ár frá stækkun skólans verður aftur farið niður í sömu tölu og var með útskrifaða nemendur. Og af hverju ætli þurfi nú að skera þessa tölu svona mikið niður? Er þá ekki pláss í skólanum? Jú, jú, hann hefur ekkert minnkað síðan 1967. Hann getur enn þá tekið við 80-90 nemendum. Ætli það sé þá ekkert pláss á sjúkrahúsunum fyrir það nám, sem þarf að fara þar fram? Jú, þau hafa ekki heldur minnkað síðan 1967. Þvert á móti hafa þau stækkað og fleiri deildir komið til skjalanna, og það eru nóg verkefni fyrir alla nemendur, þó að þeir væru 80–90 og sennilega miklu fleiri. Er það þá vegna þess, að enginn vill fara í þennan skóla? Nei, það er alls ekki vegna þess. Aðsóknin er næg. Hún er meira að segja svo mikil, að skólinn er hættur að afhenda umsóknareyðublöð, af því að það er þýðingarlaust að sækja um skólavist eins og sakir standa. Það er bara tímaeyðsla að vera að fylla út þessi eyðublöð. Og inntökuskilyrðin eru alltaf að þyngjast, en það eru nægir nemendur fyrir því. Nú er búið að gera það að skilyrði, eftir því sem ég bezt veit, að hafa tveggja ára nám eftir gagnfræðapróf í framhaldsdeildinni við Lindargötuskólann. Fyrir fáum árum dugði eitt ár þar, örfáum árum, og fyrir nokkru fleiri árum, en þó ekki mörgum, þurfti ekkert viðbótarnám eftir gagnfræðaprófið. Það er ágætt að auka menntun hjúkrunarfólks. En þessar ráðstafanir draga ekkert úr aðsókninni, eftir því sem mér skilst. Stúlkurnar setja það ekkert fyrir sig að hafa lengra nám að baki, áður en þær fara í þennan skóla, þær, sem áhuga hafa á starfinu. Og hvað sem um þetta má annars segja, þá er það alveg vist, að fækkun nemendanna í Hjúkrunarskólanum stafar ekki af því, að engir vilji fara þangað. Þvert á móti þarf árlega að bægja miklum fjölda ungmenna frá skólanum, svo slæmt sem það þó er. En hver er þá ástæðan fyrir þessari lokun skólans? Hún er sú, eftir því sem næst verður komizt, að skólinn getur ekki tekið við fullri nemendatölu vegna kennaraskorts. Það fást, eftir því sem mönnum skilst, ekki kennarar til að kenna nema 60 nemendum, en alls ekki 80. Það er hart að þurfa að trúa því, að þetta sé raunverulega svona. Og í tilefni af því. er þá kannske ástæða til þess að spyrja: Hvað hafa heilbrigðisyfirvöldin gert til þess að útvega þá kennara, sem okkur vantar? Hefur hið opinbera til að mynda tekið upp þá tilhögun að styrkja fólk til þess að verða þarna kennarar? Skólastjóri Hjúkrunarskólans benti á þetta sem hugsanlega leið til úrbóta í áðurnefndri grein, sem ég minntist á. Hefur þetta verið reynt? Ég veit það ekki. Væri ekki hægt að fá útlenda kennara að skólanum, ef enginn Íslendingur er til, sem vill gera þetta eða getur það? Væri ekki hreinlega hægt að mennta fólk til þessara starfa? Mér skilst, að t.d. í Noregi standi hjúkrunarkonum til boða eins og hálfs árs framhaldsnám í kennslu og kennslufræðum. Gætum við ekki komið því upp hér á sjúkrahúsunum, svo að við hefðum þá eftir 1 eða 11/2 ár næga kennara til þess að stunda þessi störf? Jafnvel kemur til greina að setja upp deild í Háskólanum fyrir hjúkrunarkennara, því ekki það? Allt kennaranám er að fara á háskólastig, og ég sé ekki annað en það sé fyllilega til athugunar að setja hjúkrunarkennarana þar með. En þangað til verður að bjargast við eitthvað annað, og mér dettur í hug: Getur ekki hjúkrunarkona með t.d. mikla alhliða starfsreynslu kennt hjúkrunarnemum, kennt því fólki, sem okkur vantar svona sárlega, því að eitthvað verður að reyna? Það dugar ekki að halda að sér höndum og taka því eins og óumbreytanlegu náttúrulögmáli, að enginn kennari fáist, ef það er þá raunverulega ástæðan fyrir því, að skólinn getur ekki tekið fleiri nemendur en hann gerir nú, sem ég skal út af fyrir sig ekki leggja dóm á. Ég álít, að það sé fullkomlega óverjandi að horfa á það, að ekki sé hægt að veita viðtöku fullri tölu nemenda í þessum skóla, eins og ástandið í sjúkrahúsunum er og eins og það hlýtur að verða í vaxandi mæli í framtíðinni. Ég held, að það væri miklu fremur ástæða til þess að stækka þennan skóla eða stofna annan, t.d. í sambandi við Borgarspítalann, eins og sumt fólk, sem að þessum málum starfar, hefur hugmyndir um, að gæti verið heppilegt. En það er náttúrlega alveg þýðingarlaust, ef enginn fæst til þess að kenna. Það segir sig sjálft. Þetta mundi þá verða annað atriðið, sem væntanlega kæmi til athugunar, ef þessi þáltill. yrði samþ. Um síðara atriðið, hvað hægt sé að gera til þess að fá lærðar hjúkrunarkonur til þess að starfa við sérgrein sína, fleiri og kannske meira en þær gera nú, get ég e.t.v. ekki gefið miklar bendingar, en þó skal ég leyfa mér að drepa á örfá atriði, sem mér hefur verið sagt af kunnugum, að til greina gætu komið. Það er þá fyrst starfsaðstaðan. Hjúkrunarfólk kvartar undan því, að hún sé hvergi nærri nógu góð víða, vaktherbergin séu fá og lítil og álagið gífurlega mikið, þrengsli og ýmislegt óhagræði, sem dragi úr áhuga á þessu starfi. Launakjörin hafa vissulega mikið að segja. Hjúkrunarkonurnar voru ákaflega óánægðar með starfsmatið. Þeim fannst þær lágt metnar. Í þessu þjóðfélagi okkar, sem gerir ráð fyrir miklum launamismun, enn sem komið er a.m.k., er það auðvitað afgerandi í mörgum tilfellum, hvar í launastiganum fólk lendir, og þetta er eitt af því, sem hlýtur að hafa áhrif á það, hvort fólk fæst til þess að vinna við þetta eða ekki. Þá hefur mér verið sagt, að það væri talið mikils virði að geta haldið þekkingu sinni við. Það væri hægt að glæða áhugann með því að hafa kennsluhjúkrunarkonur, sem veittu alhliða uppfræðslu í þessum fræðum, því að það er alltaf að koma, eins og við vitum hér, ekkert síður og kannske frekar en í mörgum öðrum greinum, nýtt til skjalanna, sem fólk þekkti ekki áður. Þetta er mjög tíðkað á spítölunum erlendis, eftir því sem mér er sagt. Þar eru kennsluhjúkrunarkonur, sem ekkert gera annað en að kenna útskrifuðum hjúkrunarkonum nýja hluti. Það er til vísir að þessu hér að vísu, bæði á Borgarspítalanum og á Kleppi, en það er vist, eftir því sem mér er sagt, bæði of lítið og þó kannske umfram allt of óvíða. Þá er talið líklegt í framhaldi af þessu, að ýmiss konar sérnám, sérhæfing í ákveðnum störfum, sem gefur þá tiltekin réttindi, gæti laðað hjúkrunarfólkið að og gæti orðið til þess, að það vildi fremur starfa. Barnaheimili hafa verið reist við nokkur sjúkrahús. Þau eru, skilst mér, ekki næg. Það er t.a.m. hvergi, held ég, tekið við nema einu barni af hverri móður, en það er í mörgum tilfellum of lítið og veldur því, að þær, sem vildu vinna, komast ekki til þeirra starfa. Það væri kannske hægt að huga að þessu fyrir þær giftu. Fyrir þær ógiftu mætti hugsa sér, að komið yrði upp húsnæði. Það er allt miðað við það, sem gerist erlendis. Það er gert erlendis. Hjúkrunarkonum er útvegað húsnæði í grennd við sjúkrahúsin, þar sem þær vinna, með viðráðanlegum og góðum kjörum, og þær hjúkrunarkonur, sem starfa erlendis, sem eru nokkrar, hafa búið um sig þar, búa við þann aðbúnað, sem þar er veittur, og ég held, að Ísland þurfi að bjóða upp á eitthvað sérstakt til þess að fá þær til þess að taka sig upp og koma heim. Þetta mætti kannske reyna. Mér dettur auðvitað ekki í hug, að ég gæti talið það upp tæmandi, sem hér væri hægt að gera, og það er vafalaust margt enn þá ónefnt, sem til greina kemur. Hæstv. ríkisstj. með sínu starfsliði hefur auðvitað alla möguleika á því að kanna þetta, og það á hún að gera. Þann 28. okt. s.l., þegar þessi mál voru hér síðast rædd, boðaði hæstv. heilbrmrh., að sett yrði á fót nefnd, sem hefði það hlutverk að semja lög um námstilhögun og starfsréttindi fólks, sem vinnur á sjúkrahúsum, og þess væri vænzt, að slíkt lagafrv. yrði lagt fyrir þetta Alþ. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. heilbrmrh.: Hefur þessi nefnd verið skipuð? Hvenær var hún skipuð? Hvernig miðar hennar störfum? Og hvenær kemur frv. fram? Það er aðeins eftir af þessu þingi um það bil mánuður, eftir því sem við óbreyttir alþm. vitum bezt, og ef hér á að koma frv., sem á að hafa eitthvert raunhæft gildi í þessum málum, þá þarf það að fara að koma. Ég skal svo ekki, herra forseti, fjölyrða meira um þetta og legg svo til, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég verð að lýsa ánægju minni yfir því, að hv. stjórnarandstæðingar eru farnir að fagna því að sjá ráðh. í þingsalnum, og virtist mér þó ræða hv. 11. þm. Reykv. fremur miðast við pallagesti en að sannfæra þm., því að þessa ræðu hefur hann haldið hér tvívegis á þessu þingi áður svo að segja orðrétta. Ég skal fúslega og fyrstur manna taka undir það, að hér er um mjög alvarlegt vandamál að ræða. Það er staðreynd, að það skortir ekki fé til rekstrar Hjúkrunarskóla Íslands, heldur fyrst og fremst skortir þar kennara. Það eru mjög skiptar skoðanir í hópi starfsfólks sjúkrahúsanna, af hvaða ástæðum þessi kennaraskortur sé. Svo að ég fari ekki lengra út í þá sálma, þá hefur verið bent þar á ýmis persónuleg vandamál og svo hitt, sem sjálfsagt flestir í þjóðfélaginu geta kvartað yfir, að þeir þurfa að vinna of mikið fyrir of lág laun. Og það er rétt hjá hv. þm., að hjúkrunarkonur almennt, og þá sjálfsagt ekkert síður hjúkrunarkennarar, voru óánægðar með sinn hlut í sambandi við starfsmatið. En ég hygg, að þetta sé ekki eini hópurinn, sem um er að ræða. Það er einnig rétt, að stórum hluta af því sjúkrarými, sem til er í dag, fást ekki starfskraftar til að sinna, og má þess vegna segja, að frá þeim sjónarhóli séð hafi verið byggt of mikið miðað við þá starfskrafta, sem fyrir hendi eru eða fáanlegir eru til þessara starfa. Allt þetta eru staðreyndir, sem liggja fyrir. Að ég hafi lýst því yfir hér á s.l. vetri, eins og þm. sagði í lok ræðu sinnar, að skipuð skyldi nefnd til þessara starfa, minnist ég nú ekki. Ég lýsti því hins vegar yfir, að rannsókn skyldi fara fram á þessu. Ég skal ekki segja, hvort það er orðrétt, enda skiptir það ekki máli. Hins vegar er það rétt, að ég lofaði því, að rannsókn skyldi fara fram á málinu, og sú rannsókn stendur enn þá yfir, og það eru vægast sagt í hópi þessa starfsfólks sjálfs mjög skiptar skoðanir um það, hvernig beri að leysa þennan vanda, sem þarna er fyrir hendi, og svo hitt, af hvaða ástæðum þessi vandi er. Það er staðreynd, sem hv. þm. benti hér á, að fjárlagafé til Hjúkrunarskóla Íslands er ekki að fullu nýtt, vegna þess að fólk fæst þar ekki til starfa. Það er staðreynd. Af því að hv. þm. vék að því, sem ég hafði sagt hér áður, þá vildi ég endurtaka það, að sú athugun, sem ég lýsti yfir, - ég skal ekki fullyrða um það, hvort það átti að vera í formi nefndar eða annars, - hún er í fullum gangi, og það verður að segjast eins og er, að þetta er mjög viðkvæmt mál, svo að ekki sé meira sagt, og snertir þarna ábyrgðarmiklar stöður eða ábyrgðarmikla starfsemi og mjög skiptar skoðanir um, af hverju þessi vandi er fyrir hendi. En til þess að geta komið fram með till. til lausnar á þeim vanda er að sjálfsögðu nr. eitt að gera sér ljóst, af hverju vandinn stafar. Af hverju fást svona fáar konur til þess að kenna við skólann. Það er fullyrt af mönnum, sem hafa lengi í þessum störfum unnið, að starfskraftar séu fyrir hendi, þeir séu til í landinu, en fáist ekki til starfa af einhverjum ástæðum, og það er um þessar ástæður, sem deilt er, og skal ég ekki fullyrða neitt á þessu stigi, enda óeðlilegt, að ég geri það, þar sem ég hef ekki niðurstöður þessarar athugunar fyrir framan mig. En það var aðeins þetta síðasta, sem kom mér til þess að leiðrétta hér, að af hálfu rn. hefur verið dyggilega að því unnið í samráði við Hjúkrunarkvennafélag Íslands, með hvaða hætti mætti leysa þetta. Og það liggur nú þegar fyrir ein till. frá þeim, sem sjálfsagt gæti þarna að nokkru um bætt, og það er að stofna til sérstaks hjúkrunarmálafulltrúaembættis við rn. sjálft. Undir þetta hefur verið tekið af hálfu ríkisstj., og ég vona, að efndir verði á því á þessu ári. En það leysir ekki þann vanda, sem við stöndum frammi fyrir í dag. Það mætti frekar skipa því á bekk með vandamálum framtíðarinnar og framtíðarlausnum. Það er augljóst, að hið fyrsta þarf að komast til botns í því, hvers vegna ekki er hægt að nota það fé, sem Alþ. veitir á fjárl. til Hjúkrunarskóla Íslands. Ég efast ekki um, að hv. þm., sem er yfirleitt heiðarlegur í sínum málflutningi, hefur aflað sér réttra talna um vöntunina á hjúkrunarkonum og skal þess vegna ekki vefengja eina einustu tölu af því. Það sýnir bezt, hver vandinn er, og sannar okkur, í hvaða vanda við stöndum. Og það er alls ekki af því, að okkur í heilbrmrn. sé þessi vandi ekki ljós. Við viljum fyrst og fremst komast að því, hvers vegna hann er fyrir hendi. Það eru ekki margir liðir fjárlaga, sem eru ekki fullnýttir, og í fleiri tilfellum mun það vera, að það sé farið heldur yfir fjárlögin en þau séu ekki fullnýtt. Þessa spurningu þarf að fá upplýsta, áður en við göngum til þess vandamáls að leysa þann tvímælalausa vanda, sem hér er fyrir hendi, og ég vona, að okkur takist það, ekki sízt þegar við eigum einlæga og góða stuðningsmenn að lausn vandans í sjálfu stjórnarandstöðuliðinu. Enda hygg ég, að ágreiningur verði ekki um það mál, sem þarna mætti til bóta horfa, hér á hv. Alþ. Það er svo og svo mikið af íslenzkum hjúkrunarkonum starfandi erlendis. Ég hygg, að þetta sé alveg rétt. Sama gildir einnig um læknana. Fjöldi lækna, sem íslenzka ríkið hefur meira og minna kostað til náms með styrkjum og lánum og skilyrðum um að starfa hér heima á eftir svo og svo langan tíma, starfar samt sem áður erlendis og kemur ekki heim. Hér er vissulega annað vandamál á ferðinni, þegar tekið er tillit til þess, hve mikill læknaskortur er, sér í lagi í dreifbýli landsins. Ég hygg, að ástæðan til þessa sé fyrst og fremst launamismunur. Ég hygg, að svo sé. Í ýmsum sérgreinum kann hann að stafa af því, að þær sérgreinar hafi betri aðstöðu erlendis. Þó eru a.m.k. nýrri sjúkrahús okkar talin í fremstu röð hvað útbúnað snertir og fyllilega sambærileg við sjúkrahús nágrannalandanna. Ég vil sem sagt ítreka það, að ég held, að þó að flest, sem þm. benti hér á áðan, kynni að eiga einhvern þátt í hjúkrunarkennaraskortinum, þá er það ekki raunverulega meinsemdin. Það eru ekki háværar kröfur um það, að það sé of mikið á þær lagt, heldur vilja þær ekki til þessara starfa koma. Og það eru líka uppi fullyrðingar þeirra, sem þykjast gerst til þekkja, að kennarar séu fyrir hendi í landinu. Það er til fjárlagafé samkv. launaskrá hins opinbera, fé fyrir þessa starfskrafta, en þeir fást eigi að síður ekki. Það er ónotað allt að því 40% af húsrými skólans vegna kennaraskortsins, og þar af leiðandi fækkar nemendum. Og ef svo horfir áfram sem nú er í dag um þessi mál, þá er það alls ekki ósennilegt, að niðurstaða þm. um það, að við séum komnir aftur á bak um 6–7 ár, verði staðreynd. En ég veit, að hann mun vandlega vinna með mér að þessum málum og öðrum, sem við viljum vinna að í einlægni, að komast til botns í því, hvers vegna ástandið er svona, en það er alger forsenda þess, að nokkrar úrlausnir fáist. Þau atriði, sem hann nefndi hér, kunna að eiga einhvern þátt í því, en ég er viss um af þeirri athugun, sem ég þegar veit um, að þetta er ekki aðalástæðan, - alls ekki það, að kennararnir hafi kvartað undan því, að þeim þyki aðstaðan slæm eða of mikið álag á sig. En endanlegar upplýsingar um það, hvers vegna kennarar fást samt sem áður ekki, get ég því miður ekki gefið hér á þessari stundu. En ég vænti þess, að þær geti legið fyrir, áður en langur tími líður.



Herra forseti. Það er nú misskilningur hæstv. ráðh., að þessi ræða hafi verið flutt fyrir áheyrendur, hún var flutt fyrir hann. Hún var flutt til þess að minna hann á þessi mál, hún var flutt til þess að rifja það upp fyrir honum, sem hann sagði hér 28. okt. s.l., en er greinilega búinn að gleyma, því að þótt siðferðisvottorð mitt frá hæstv. ráðh. væri gefið með nokkrum semingi, þá hef ég engan fyrirvara með siðferðisvottorð gagnvart honum. Hann hefur gleymt þessu, sem hann sagði 28. okt. Ég ætla að minna hann á það, með leyfi forseta: „Í sambandi við skort sérmenntaðs fólks og starfsliðs fyrir sjúkrahús, þá hefur rn. nú ákveðið að setja á laggirnar nefnd, sem hefur það hlutverk að semja lög um námstilhögun og starfsréttindi slíks fólks, og er þess að vænta, að nýtt lagafrv. verði lagt fyrir þetta Alþingi.“ Þetta er í skjölum Alþ., ræða Eggerts G. Þorsteinssonar ráðh., sem svar við fsp. frá mér um skort á hjúkrunarfólki, og ég held, að það fari nú ekkert á milli mála. Það er náttúrlega leiðinlegt, að hæstv. ráðh. skuli ekki aðeins hafa vanrækt þetta heldur hreinlega vera búinn að gleyma því, að hann ætlaði að setja nefnd til að vinna að þessu máli. Mér þykir það leiðinlegt. Hæstv. ráðh. minntist á ýmsar ástæður, sem ekki valda því, að kennarar fást ekki að skólanum. Hann veit um þær nokkrar, en hann virðist ekki vita enn, hvaða ástæður það eru, sem valda því, að kennarar fara ekki að skólanum. Það eru til tvær leiðir að markmiðunum. Önnur er sú að leita að orsökinni, hitt er útilokunaraðferðin, sem hæstv. ráðh. virðist beita í þessu tilviki. Og ég vona, að áður en langt um líður verði hann búinn að útiloka allar aðrar ástæður en þær, sem raunverulega valda þessum kennaraskorti, og komast þannig að því, hvað það er, sem honum veldur. Því að það verðum við að fá að vita. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði. Það er nauðsynlegt til þess að leysa hvert mál að vita, hvað að er. Hæstv. ráðh. fagnaði því að eiga vísan stuðning stjórnarandstæðinga til þess að lagfæra þessi mál. Ég get náttúrlega ekki svarað fyrir aðra en mig, en ég hygg þó, að það sé alveg óhætt fyrir hann að aðhafast eitthvað í málinu þess vegna. Hann verður ekki dreginn fyrir lög og dóm, og það verður ekki einu sinni gerð till. um landsdómsmeðferð þessa máls, held ég, þó að þessi mál yrðu leyst. Ég fagna þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. ráðh. gaf um það, að hjúkrunarmálafulltrúi, væntanlega þá hjúkrunarkona, yrði ráðin til starfa í rn. Það er eitt af því, sem þetta fólk, sem ég hef talað við, hefur haft mikinn áhuga á að fá, og það er mjög gott, að það skuli nú komast í höfn, en það leysir auðvitað ekki þennan vanda, eins og hæstv. ráðh. sagði. Ég hef enga löngun til þess að karpa um þetta við hæstv. heilbrmrh., sem er nú nýtekinn við þessum málum og vafalaust vill bæta ástand þeirra. Ég bara vænti þess, að hv. alþm. hafi fengið næga sönnun á því hér, að það veitir ekkert af því, að Alþ. veki þá, sem sofa þyrnirósarsvefni í hjúkrunarkvennamálunum.



Herra forseti. Hv. flm. þessarar þáltill. nefndi hér allmargar tölur um skort á hjúkrunarkonum við sjúkrahús í Reykjavík. Ég efast ekki um, að allar þær tölur séu réttar og sýni það ástand, sem í þeim málum ríkir hér. En ég vil láta það koma fram við þessa umr., að þetta ástand, sem hann lýsti hér í Reykjavík, er alveg hátíð á móts við það, sem gerist víðs vegar úti um landsbyggðina. Mér er kunnugt um sjúkrahús úti á landi, þar sem eiga að vera 10–12 hjúkrunarkonur, og það þykir gott, ef hægt er að fá sex eða sjö. Mér er kunnugt um sjúkrahús, þar sem eiga að vera sex eða átta, og þeir, sem þeim stjórna, þykjast góðir að hafa tvær eða þrjár. Og mér er kunnugt um sjúkrahús, þar sem þykir gott, ef hægt er að fá eina einustu hjúkrunarkonu, þótt þar ættu að vera þrjár, fjórar eða fimm, ef það væri fullskipað. M.ö.o., vandinn hér í Reykjavík er nokkur, en vandinn úti á landsbyggðinni er margfalt, margfalt meiri, og hann er svo mikill, að til stórkostlegra vandræða horfir í rekstri sjúkrahúsanna af þessum orsökum. Það hefur verið gripið til þess ráðs á nokkrum stóðum að stofna til námskeiða fyrir hina svonefndu sjúkraliða, og það hefur nokkuð bætt úr vandræðunum, en það er vitanlega engin lausn á þessu stórkostlega vandamáli. Það verður að gera ráð fyrir því, að mikil vanhöld verði alltaf á hjúkrunarkonum. Það eru sem betur fer ekki allt nunnur, sem fara í Hjúkrunarskólann, og þess vegna má gera ráð fyrir því, að margar hjúkrunarkonur heltist úr lestinni. Það er því mál málanna að efla þennan skóla svo rækilega, að hjúkrunarkvennastéttin þoli þau miklu vanhöld, sem alltaf hljóta að verða í sambandi við hana. Nú hefur mjög mikið verið rætt um að auka sjúkrahúsakost í landinu. Allmikið af sjúkrahúsum er í byggingu, en vitanlega er allt slíkt unnið fyrir gýg, ef það stórkostlega vandamál, sem hér hefur verið til umr., verður ekki leyst. Efling Hjúkrunarskólans og viðunandi kjör hjúkrunarkvenna er það, sem hér skiptir mestu máli.



Herra forseti. Ég stend fyrst og fremst upp til þess að þakka hv. 11. þm. Reykv. og viðurkenna það, að hann hafði á réttu að standa um það, að ég hafi mælt þessi orð hér í haust, og tel, að ég sé sízt minni maður fyrir það að viðurkenna það, sem réttara er. Hann var mér sammála um það, hv. 11. þm. Reykv., að aðalatriðið er ekki nefndarskipanir og ýmis smærri atriði, sem hafa verið nefnd í þessu máli. Vandinn er sá að komast til botns í málinu. Þá greip hv. þm. Hannibal Valdimarsson hér fram í og spurði í tilefni af því, að ég fagnaði samvinnu við stjórnarandstæðinga um þetta mál, hvort þeir hefðu yfirleitt verið að þvælast fyrir mér í störfum. Er það ekki rétt eftir haft? Ég vænti þess, að þó að ég kunni að vera gleyminn á einstök orð, sem ég hef sagt hér einhvern tíma í haust, þá sé hv. þm. ekki búinn að gleyma því, að hann var í tvö og hálft ár heilbrigðismálaráðherra, og það væri kannske ekki úr vegi að líta aftur til þess tíma og vita, hvernig ástand þessara mála var þá, í tvö og hálft ár. Því hefur væntanlega ekki verið gleymt öllu saman. Ég kemst nákvæmlega að sömu niðurstöðu og ég komst í minni fyrri ræðu, og ég tel, að við hv. 11. þm. Reykv. séum alveg sammála um, að vandinn í þessu máli er ekki sá, sem í flestum tilfellum er, að okkur vanti peninga. Okkur vantar ekki húsrými til þess að leysa þennan vanda. Þarna er annar vandi fyrir höndum, sem við verðum að finna, áður en við getum lagt fram till. til lausnar. Það er algert grundvallaratriði, að það sé fundið fyrst, af hverju þessi vandi stafar, áður en till. til lausnar koma. Hv. þm. Daníel Ágústínusson skýrði frá því, að vandinn hér í Reykjavík væri snöggtum minni, svo að ég taki ekki dýpra í árinni, en úti á landi. Þetta er alveg rétt. Þetta vandamál er mjög tengt vandamálinu um læknana. Í dag gegnir einn læknir jafnvel 2–3 læknishéruðum. Og þetta er ekki heldur talið stafa af beinum læknaskorti, heldur af því, að menn fást ekki til að stunda þessa faggrein sína, lækningar, úti í hinum dreifðu byggðum, og hafa þeir sjálfir til þessa borið því við, að aðstaðan til lækninga á þessum stöðum, fyrst og fremst læknisaðstaðan eða starfsaðstaðan, væri það slæm, að það væri ekki hægt að taka á sig þá ábyrgð að bjóða upp á læknisþjónustu undir þeim kringumstæðum, sem þar værir fyrir hendi. Hér er vandinn annar. Hér virðumst við hafa byggt fleiri sjúkrarúm en við fáum starfsfólk til að sinna, svo að það má segja, að þetta sé gagnstætt vandamál, þótt hvort tveggja sé að sjálfsögðu alvarlegur vandi. Ég vil nú leggja það út á betri veg, sem hann sagði, að það væru vanhöld á hjúkrunarkonum. Það er út af fyrir sig alveg rétt. Kvenfólk er yfirleitt ekki stöðugur vinnukraftur. Þeim hefur verið falið það af hendi skaparans að sjá um önnur störf, sem daglega eru nefnd heimilisstörf, og þurfa að sjálfsögðu að sinna þeim eins og flest annað kvenfólk, sem vinnu stundar. Hv. 11. þm. Reykv. benti á það, að tilraunir hafa verið gerðar í þá átt að aðstoða einmitt þessar konur til þess að koma til starfa á ný. Það kann að vera einn þáttur í lausn þessa vanda að auka þessa aðstoð. Þó mundi það hvergi nærri bæta úr þeim mikla skorti, sem hér er um að ræða, og hlýtur að þurfa að koma meira til. Ég er, eins og ég áðan sagði, ekki tilbúinn til að segja, hver endanleg lausn þessa máls er, en það er unnið að því á vegum heilbrmrn. í samráði við Hjúkrunarfélag Íslands fyrst og fremst og í samráði við þá lækna, sem gerst til þekkja, að finna lausn á þessu máli. Það er rétt að undirstrika það einnig, að uppi eru hugmyndir um, að það kynni að vera nokkur lausn á þessum vanda að stofna annan skóla, sem veitti núverandi hjúkrunarskóla einhvers konar aðhald eða myndaði samkeppni, ef ég mætti orða það svo. Þetta er ein af þeim till., sem ég veit að hafa þegar komizt á blað. En það er svolítið erfitt að kyngja þessari hugmynd á sama tíma og húsrými er fyrir hendi og þörfin er fyrir hendi til þess að fylla þann skóla, sem við höfum þó starfandi. En hugmyndinni hefur verið hreyft, og það skyldi enginn maður kasta neinum hugmyndum, sem til bóta mættu horfa, fyrir borð, án þess að þær fái sína könnun.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér till. til þál. um rannsóknir á hrognkelsastofninum fyrir Norðurlandi og athugun á nýtingu hans. Eins og mörgum er kunnugt, eru hrognkelsaveiðar og söltun grásleppuhrogna veruleg atvinnugrein, sérstaklega fyrir Norðurlandi og Norðausturlandi, og hafa sumir óttazt það, að kannske væri sóknin í þennan stofn óþarflega mikil, en aðrir segja, að þarna sé um slík verðmæti að ræða, að þau þurfi að rannsaka miklu betur og reyna að hagnýta miklum mun betur en við höfum enn gert. Mig langar að leyfa þingheimi að heyra hér hugleiðingar nokkurra Húsvíkinga um þessi mál, en einmitt á Húsavík hefur hrognkelsaveiðin staðið með miklum blóma sem og verstöðvum þar í kring. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa hér ályktun, sem gerð var á fundi atvinnumálanefndar Húsavíkur í haust, en hún hljóðar svo: „Grásleppuveiði hefur á síðustu árum farið vaxandi við Norðurland. Er veiðin eingöngu stunduð vegna grásleppuhrognanna, sem söltuð eru í tunnur og síðan að mestu seld úr landi sem hráefni í grásleppuhrognakavíar. Kemur nú verulegur hluti heimsframleiðslunnar af þessu hráefni frá Íslandi og þá einkum frá Norðurlandi. Við Skjálfandaflóa voru á s.l. vori saltaðar um 2300 tunnur af grásleppuhrognum auk þess sem Húsvíkingar söltuðu nokkurt magn á Kópaskeri. Útflutningsverð hrognanna hefur sætt miklum sveiflum á undanförnum árum, og hefur góð veiði á Íslandi yfirleitt þrýst verði hrognanna niður á heimsmarkaði. Getur því stóraukin sókn í þessar veiðar bæði gengið of nærri hrognkelsastofninum og stórlækkað verð hrognanna. Til þess að atvinnugreinin megi halda áfram að verða Norðlendingum arðbær á komandi árum, er að áliti nefndarinnar nauðsynlegt, að gerðar verði ráðstafanir af opinberri hálfu, og er þess hér með farið á leit, að forganga verði höfð um slíkt. Þessar ráðstafanir eru: 1. Að hafnar verði fiskifræðilegar rannsóknir á hrognkelsastofninum, um stærð hans og lífshætti. 2. Setja ákvæði um veiðitíma hrognkelsa, svo að einhver hluti stofnsins fái frið til hrygningar á helztu veiðisvæðum. 3. Setja ákveðnar reglur í því skyni að auka vöruvöndun við söltun og frágang grásleppuhrognanna. 4. Að athuga í sambandi við niðurlagningu hrogna, að þetta er geysileg eða gæti verið geysileg atvinnugrein hér á landi, ef þetta væri unnið meira en nú er gert, hrognin ekki flutt sem hráefni úr landi, heldur lögð niður hér á landi.“ Eins og alþm. munu hafa veitt athygli, er sjútvrn. nýlega búið að setja allítarlega reglugerð um þessi mál og mun hún ugglaust verða til verulegra bóta í þessari atvinnugrein. En auk þessa, sem hér var talað um, þá bendir sú nefnd, sem ég var að vitna í áðan, á það, að fiskinum sjálfum, grásleppunni, er nú fleygt víða um land, svo að hundruðum tonna skiptir. Einu sinni þótti þetta ágætur matur, og væri ugglaust hægt að gera að góðum mat enn, ef að því væri unnið á skynsamlegan hátt. Tillögugerðin, sem ég er hér með, miðar sem sagt að því, að í fyrsta lagi verði stofn þessa fisks athugaður og hvort nokkur hætta sé á, að um ofveiði sé að ræða. Í öðru lagi, að kannaðir verði möguleikar á því að vinna þetta hráefni, grásleppuhrognin, sem mest hér í landinu, því að það væri mikið atvinnuspursmál, sérstaklega fyrir verstöðvar norðanlands, og í þriðja lagi, að reynt væri að hagnýta fiskinn sjálfan, grásleppuna, þjóðinni til hagræðis og skapa úr henni verðmæta útflutningsvöru. Ég drap á það áðan, að íslenzku grásleppuhrognin væru flutt svo til eingöngu sem hráefni úr landi og þetta er síðan framleitt sem kavíar í öðrum löndum, sérstaklega í Danmörku og Þýzkalandi, og ég hef hér fyrir framan mig tölur, sem sýna það, að Íslendingar hafa á undanförnum árum verið aðalframleiðendur hráefnis fyrir þessa kavíarframleiðslu Dananna og jafnvel Þjóðverjanna, þannig að ef þeir hefðu ekki hráefni frá okkur, þá mundu þeir ekki geta framleitt þessa vöru í nokkuð svipuðum stíl og þeir gera. Það virðist liggja á borðinu, að það væri skynsamlegt fyrir Íslendinga að reyna að breyta hér til, taka þessa framleiðslu í sínar eigin hendur og flytja það síðan út sem miklu dýrmætari og verðmeiri vöru. Ég hef þessi orð ekki fleiri, en vænti þess, að málinu verði frestað og vísað til allshn.



Herra forseti. Till. sú á þskj. 383, sem hér liggur fyrir til umr., er flutt af öllum þm. Vestf. Fjallar hún um raforkumál á Vestfjörðum, og er það ætlun flm. hennar, að hljóti till. samþykki hæstv. Alþ., geti það orðið upphaf að nýju átaki í byggingu raforkuvera fyrir Vestfirði. Þar ríkir nú mjög brýn þörf fyrir aukna rafmagnsframleiðslu, eins og rakið er í grg. með þáltill. Það kemur ljóslega fram í ályktun frá bæjarstjórn Ísafjarðar, sem Vestfjarðaþm. fengu senda í haust, hvernig ástand ríkir í þessu efni, og vil ég þess vegna leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þá ályktun. Á fundi bæjarstjórnar Ísafjarðar, sem haldinn var 2. des. s.l., var eftirfarandi bókun samþ. samhljóða: „Alvarlegt ástand er yfirvofandi í raforkumálum Vestfjarða, verði ekki fljótlega hafizt handa um raunhæfar framkvæmdir í þeim efnum. Nú er svo komið, að rafmagnsframleiðsla á Vestfjörðum gerir vart betur en að fullnægja aðkallandi og daglegri raforkuþörf fjórðungsins. Ekkert má út af bera í þeim fullnýttu raforkustöðvum, sem fyrir eru á svæðinu, svo að alvarlegt vandræðaástand og stórfellt fjárhagslegt tjón skapist ekki hjá atvinnufyrirtækjum og einkaheimilum. Með tilvísun til þess, hversu alvarlega horfir í þessum efnum, og með þá staðreynd í huga, að eðlileg og nauðsynleg atvinnuuppbygging Vestfjarða byggist á öruggri nægilega ódýrri raforku, skorar bæjarstjórn Ísafjarðar enn einu sinni á Alþ. og viðkomandi stjórnarvöld að láta nú þegar gera nauðsynlegar athuganir og undirbúa raforkuframkvæmdir á Vestfjörðum, er tryggi kjördæminu nauðsynlegt framtíðaröryggi í rafmagnsmálum og sömu aðstöðu varðandi verð orkunnar og aðrir landsmenn njóta. Jafnframt skorar bæjarstjórnin á sömu aðila að hraða sem mest þessum aðkallandi og nauðsynlegu framkvæmdum og heitir á alla þm. kjördæmisins að fylgja málinu fast eftir og tryggja framgang þess.“ Þannig hljóðaði þessi samþykkt frá bæjarstjórn Ísafjarðar, sem þm. Vestf. fengu senda á s.l. hausti. Málum er nú svo háttað á samveitusvæðinu í báðum Ísafjarðarsýslum og í V.-Barðastrandarsýslu, að þar eru þrír aðilar, sem annast orkuvinnslu og orkudreifingu. Þessir aðilar eru: Rafmagnsveitur ríkisins, Rafveita Ísafjarðar og Eyrarhrepps og Rafveita Patrekshrepps. Vatnsaflsvirkjanir Rafveitna ríkisins eru tvær, Reiðhjallavirkjun við Bolungarvík, 400 kw., og Mjólkárvirkjun í Arnarfirði, 2400 kw., samtals 2800 kw. Rafveita Ísafjarðar á tvær vatnsaflsvélasamstæður í rafstöð sinni í Engidal, alls 1160 kw. Þar með er upp talið virkjað vatnsafl í þessum hluta Vestfjarða, og nemur það þá í heild 3960 kw. Rafmagnsveitur ríkisins eiga síðan dísilstöðvar í Súðavík, á Suðureyri, Flateyri, Þingeyri, Bíldudal, Sveinseyri og í Tálknafirði, misjafnlega stórar, og sumar eingöngu notaðar sem varaaflstöðvar. Dísilstöð Rafveitu Patreksfjarðar er 480 kw., og á Patreksfirði er auk þess í frystihúsi 280 kw. dísilvarastöð. Dísilvélasamstæður í rafstöð Rafveitu Ísafjarðar í Engidal eru tvær, samtals 890 kw. Samtals mun uppsett dísilafl á svæðinu vera um eða yfir 3000 kw., þar af eru um 2000 kw. að staðaldri notuð til orkuframleiðslu, en dísilvélar með um 1000 kw. afl eru eingöngu hafðar til vara, og í grg. með þáltill. þeirri, sem hér liggur fyrir, er ekki getið um þessar varastöðvar. Af þessu yfirliti er auðsætt, að vélakosturinn til raforkuframleiðslu á Vestfjörðum er í heild um 7000 kw. Þar af eru um 43% dísilvélasamstæður og 57% vatnsaflsvélar. Þetta þýðir þó ekki, að orkuvinnslan fari fram í sömu hlutföllum. Að sjálfsögðu er reynt að nýta vatnsaflsvélarnar til hins ýtrasta, en eins og sakir standa nú, er ekki hægt að mæta aukinni raforkuþörf nema með meiri notkun dísilvéla. Þannig er þess getið í grg. með till., að orkuvinnslan hafi á árinu 1969 verið 19.4 gwst., þar af 2 gwst. framleiddar með dísilvélum. En árið 1970 var orkuvinnslan 20.9 gwst. og þar af 3.4 gwst. frá dísilvélum. Heildaraukning framleiðslunnar 1969 var 7.6% miðað við árið á undan, en s.l. ár var hún 7.7%. Aukning orkuframleiðslu með dísilvélum var hins vegar 76%, og nemur þá olíukostnaður með núverandi olíuverði yfir 5 millj. kr. Mun olíukostnaðurinn með sama áframhaldi vaxa um a.m.k. 2.5 millj. kr. á ári, og verður þá næsta ár um 10 millj. kr., en þar að auki er svo mikill kostnaður við viðhald og aukningu dísilvéla. Snemma á þessu þingi fóru fram umr. um Lagarfossvirkjun í hv. deild, og notaði ég þá tækifærið til þess að fara þess á leit við hæstv. iðnrh., að hann upplýsti, hvaða ráðagerðir væru uppi um úrbætur í raforkumálum Vestfirðinga. Fengu þm. Vestfjarða í framhaldi af því senda skýrslu frá Rafmagnsveitum ríkisins, dagsetta 5. nóv. s.l. Í þeirri skýrslu segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Á Vestfjörðum hefur verið skortur á raforku frá vatnsaflsstöðvum, og hefur, eins og áður er sagt, orðið að mæta vaxandi þörf með dísilorku. Þetta mun hafa verið ein af ástæðum fyrir hægari þróun raforkunotkunar í þessum landshluta en víða annars staðar. Að vísu er raforkunotkun á ári svipuð hér og meðaltal fyrir allt landið og á svæðum rafmagnsveitnanna, eða um 2100 kwst. árið 1969, en þó verður að taka tillit til þess, að á Vestfjörðum er meiri orkufrekur iðnaður á mann en í flestum öðrum landshlutum, og hefur það atriði mikil áhrif á þessar einingatölur. Ef heimilisnotkun er hins vegar athuguð ein, er hún um 900 kwst. á mann á ári á Vestfjörðum, en um 1600 kwst. á Suðurlandi og Norðurlandi.“ Þessar upplýsingar úr skýrslum Rafmagnsveitna ríkisins eru vissulega athyglis- og íhugunarverðar. Vestfirðingar fá minni raforku en aðrir landsmenn, en auk þess er hún seld þeim á hærra verði en öðrum. Ég hygg, að ég fari rétt með það, að Vestfirðir séu í hæsta gjaldskrárflokki hjá Rafmagnsveitum ríkisins, og þeirri aðferð hefur að nokkru leyti verið beitt að draga úr raforkunotkuninni með því að hafa rafmagnsverðið hátt. Það er vissulega rétt, sem segir í áðurnefndri skýrslu, með leyfi hæstv. forseta: „Brýnasta verkefnið í raforkuframleiðslu á svæðinu er nú að auka framleiðslu vatnsorkuvera og draga þannig úr þeirri þróun undanfarandi ára, að dísilstöðvar annist svo til alla aukningu á raforkuþörf.“ Ástandið í rafmagnsmálum á Mjólkársvæðinu er vissulega ekki glæsilegt samkvæmt því, sem ég hef rakið hér að framan. Ekki er það þó ætlun mín að áfellast einn eða annan fyrir það, hvernig komið er. Eins og ég sagði í upphafi, hafa þrír aðilar þessi mál með höndum á umræddu svæði, og vera má, að í því felist nokkur skýring, sem sé sú, að hver þessara aðila hafi ónóga yfirsýn yfir vandamálið og samvinna þeirra í milli sé ekki nægileg. Í till. okkar, Vestfjarðaþm., sem hér liggur fyrir, leggjum við þess vegna til, að jafnhliða því, að nýjar virkjunarframkvæmdir verði undirbúnar, verði kannaður vilji þessara þriggja aðila til sameiningar á þann hátt, sem í till. segir, þ.e. að stofnað verði sameignarfélag ríkisins og sveitarfélaganna á samveitusvæðinu. Höfum við þá í huga svipaða tilhögun og nú á sér stað varðandi Landsvirkjun á Suðurlandi og Laxárvirkjun á Norðurlandi. Mundi þá væntanleg Vestfjarðavirkjun vera sameign ríkisins og sveitarfélaga á samveitusvæðinu, og eiga að reka orkuver og aðalflutningsvirki, en sveitarfélögin gætu átt þess kost að eiga og reka dreifiveitur, eitt eða fleiri saman. Teljum við eðlilegt, að ríkið hafi forgöngu um að kanna, hvort grundvöllur er fyrir stofnun slíks fyrirtækis. Ætti sú athugun að fara fram hið allra fyrsta af augljósum ástæðum. Mér þykir skylt að geta þess, að allir aðilarnir, sem nú annast raforkuframleiðslu á Mjólkársvæðinu, hafa á prjónunum nokkrar ráðstafanir til úrbóta í starfsemi sinni. Rafveita Ísafjarðar gerði þannig á s.l. ári ráðstafanir til þess að nýta betur vatnsforða í Nónhornsvatni, og hafa þær borið góðan árangur, sem kemur fram í minni notkun dísilvéla í vetur en var á s.l. vetri. Er það ætlun forráðamanna rafveitunnar, að kanna frekari möguleika til betri nýtingar vatnsins, bæði úr Nónhornsvatni og úr Fossavatni. Rafmagnsveitur ríkisins hafa, að því er segir í áðurnefndri skýrslu, hafið framkvæmdir, sem miða að því að auka framleiðslu Mjólkárvirkjunar um 1.2 gwst. Þetta er fyrirhugað, að því í skýrslunni segir, með miðlun vatnsrennslis úr Langavatni og Hólmavatni, en þessi vötn eru ofan Mjólkárvirkjunar í um 500 m hæð yfir sjó. S.l. ár var lagður vegur að þessum vötnum, og kostaði hann um 1.5 millj. kr., og í ár er fyrirhuguð dýpkun farvegs milli vatnanna og stíflugerð, sem áætlað er að kosti alls um 11 millj. kr., að því er í skýrslunni segir. Það kemur einnig fram í henni, að ýmsir virkjunarmöguleikar í Arnarfirði hafa verið kannaðir og gerðar um þá frumáætlanir, sem þarfnast nánari athugunar. Koma til álita ýmsar smávirkjanir við Mjólká, 3000 kw., 1200 kw. og 1500 kw., en á Dynjandasvæðinu er talið að virkja megi allt að 10000 kw. Þá er þess að geta, að sýslunefnd V.-Barðastrandarsýslu hefur hug á því að hefjast handa um virkjun Suðurfossár á Rauðasandi. Hafa fulltrúar sýslunefndar verið hér syðra undanfarna daga og rætt mál við þm. Vestfjarða og við iðnrn. Hafa þeir með bréfi til rn., dags. 4. þ. m., farið fram á leyfi rn. til þess að hefjast handa um að virkja þarna allt að 2000 kw. afl. Í viðtölum þeirra við okkur þm. kom það fram, að þrátt fyrir þessa ráðagerð eru fulltrúar sýslunefndarinnar síður en svo andvígir till. okkar um stofnun sameignarfélags ríkisins og sveitarfélaganna. Hins vegar töldu þeir úrbætur í rafmagnsmálum svo brýnar, að undirbúningur nýrra framkvæmda yrði að halda áfram, hvernig sem færi um þessa tilraun til sameiningar. Þessi afstaða kemur einnig skýrt fram í bréfi til ráðh., sem ég gat um áðan. Meðal röksemda fyrir staðsetningu orkuvers við suðurenda samveitukerfisins milli Ísafjarðardjúps og Patreksfjarðar segir svo í grg. Patreksfirðinganna, með leyfi hæstv. forseta: „Staðsetning orkuvers á suðurenda samveitukerfis Vestfjarða er hagstæð, og má því til stuðnings sérstaklega benda á eftirfarandi: 1. Virkjunin mundi bæta rekstursöryggi á öllu Vestfjarðakerfinu, en þó sérstaklega á svæðinu sunnan Arnarfjarðar. 2. Nýting 30 kw. flutningskerfisins mundi aukast með framleiðslu inn á enda kerfisins og fresta þannig fjárfestingu við að styrkja flutningskerfið. Bent er á, að virkjunin hefur án efa verulega þýðingu fyrir atvinnulíf héraðsins, en þar skortir nú verkefni fyrir iðnaðarmenn og vinnuvélar. Stærð virkjunarinnar og gerð mannvirkja krefst tiltölulega lítillar sérþekkingar utan verkfræðiþjónustu. Geta heimamenn því annazt því nær alla framkvæmd verksins. Athuganir og undirbúningur verksins er það langt á veg kominn, að óhætt er að fullyrða, að ekki er að vænta jarðfræðilegra eða verkfræðilegra erfiðleika. Lokahönnun verksins tekur því mjög stuttan tíma, en ekki þykir ástæða til þess að hefja hana fyrr en heimild til framkvæmda liggur fyrir. Orkuverið gæti hafið orkuvinnslu 18–19 mánuðum eftir að heimild hefur verið veitt.“ Ég hygg, að þótt Suðurfossárvirkjun komist upp og þó að vötnin við Engidal í Skutulsfirði og vötnin upp af Mjólká verði betur nýtt en nú er, þá muni samt ekki af veita að virkja hið fyrsta 3–5 þús. kw. til viðbótar við Arnarfjörð. Það nær engri átt að brenna dísilolíu í jafnríkum mæli og nú er gert á Vestfjörðum, en láta vatnið renna óbeizlað til sjávar áratug eftir áratug. Vestfirðingar framleiða tiltölulega meiri verðmæti til útflutnings en flestir aðrir landsmenn úr þeim ágæta fiski, sem þeir draga úr sjó. Hraðfrystihús þeirra verða stundum að stöðva vélar sínar vegna rafmagnsskorts, og meðan fiskiðnaðurinn fær ekki nóg rafmagn, er heldur ekki við því að búast, að annar iðnaður blómgist á Vestfjörðum. Ónógt rafmagn og verðlagning þess hefur gert það að verkum, að árleg aukning raforkunotkunar hefur aðeins orðið 6–7% á Vestfjörðum á móti 10% annars staðar á landinu. Og það mun varla þekkjast, að á Vestfjörðum sé raforka notuð til upphitunar íbúðarhúsa. Á því sviði er algerlega um ónumið land að ræða, þ.e. orkusölu, sem gæti út af fyrir sig staðið undir allstórri virkjun. Eins og fram kemur í till., teljum við flm. hennar, að miða beri stærð fyrirhugaðra vatnsaflsvirkjana við sennilega aukningu raforkuþarfar á næstu 10 árum, og enn fremur við það, að unnt verði að selja raforku til upphitunar húsa. Leyfi ég mér að leggja sérstaka áherzlu á það, að áhugi er mjög vaxandi á Vestfjörðum, eins og víðar um landið, fyrir upphitun húsa með raforku. Mælir það sérstaklega með því, að Vestfirðingar fái raforkuna til þessara nota, að þeir eru afskiptir með jarðhita, sem nýtanlegur sé í þessu augnamiði. Olíuverðið er nú orðið svo hátt, að raforkan hlýtur auðveldlega að geta keppt við það, auk þess sem hún er á. allan hátt þægilegri í notkun heldur en olía, sem stöðugt þarf að mjatla á geyma, oft með tilheyrandi óþrifnaði. Herra forseti. Það kann að koma ókunnugum spánskt fyrir sjónir, að mælt sé með því, að á einu og sama samveitusvæði séu orkuver reist á mörgum stöðum. En þetta umrædda svæði er stórt, vogskorið og fjöllótt. Þar gerast veður oft válynd, og fyrir hefur komið, að háspennulínur hafi slitnað og truflanir orðið á orkuflutningi frá Mjólká af þeim sökum, eins og bent er á í grg. með þessari þáltill. Orkuver nyrzt og syðst og á miðju samveitusvæðinu draga mjög úr þeim óþægindum sem notendur rafmagnsins verða fyrir vegna slíkra truflana. Með því fyrirkomulagi notast flutningsvirkin einnig betur, eins og áður var fram tekið, en þau eru sem kunnugt er mjög dýr mannvirki. Á sínum tíma var það mikið átak að koma upp bæði orkuverinu við Mjólká og flutningsvirkjum og dreifiveitum um alla Vestfirði, eins og gert var á vegum Rafmagnsveitna ríkisins. Það var einnig stórt og merkilegt átak, sem Ísfirðingar og Eyrhreppingar gerðu á árunum 1936–1937, þegar þeir komu upp Fossavatnsvirkjun og fengu kaup sitt borgað í skuldabréfum til margra ára. Á Patreksfirði starfaði lítil rafstöð á árunum 1911–1918, og þar hefur alltaf síðan ríkt mikill áhugi fyrir raforkumálum. Á árunum 1940–1946 fóru fram allverulegar athuganir á virkjunarmöguleikum í Arnarfirði á vegum sveitarfélaga á Vestfjörðum, einkum Ísafjarðarkaupstaðar og Patrekshrepps, en eftir samþykkt raforkulaganna frá 1946 var hætt við það áform, og settu menn upp frá því traust sitt á forsjá ríkisins í þessu efni. Árið 1955 hófust síðan framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins, er miðuðu að því að koma upp Mjólkárvirkjun í Arnarfirði og Reiðhjallavirkjun hjá Bolungarvík. Herra forseti. Þannig er í hnotskurn saga raforkumálanna á Vestfjörðum. Ég hef tröllatrú á því, að unnt sé að fá þá aðila, sem nú koma þar við sögu og hver um sig hefur gert margt vel, til að gera stórt og myndarlegt átak til þess að koma þessum málum í gott horf. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að umr. verði frestað og þáltill. vísað til fjvn.



Herra forseti. Með örfáum orðum og í framhaldi af því, sem hv. 5. þm. Vestf. hefur rakið hér, vildi ég leggja áherzlu á það, að þáltill. þessi fái skjóta afgreiðslu hjá hv. Alþ. Hv. 5. þm. Vestf. hefur gert grein fyrir því, hvernig ástand í raforkumálum er á Vestfjörðum, og hef ég litlu við það að bæta. Þó er rétt að hafa í huga, þegar hlustað er á þá lýsingu, að það er ekki aðeins óhagræði, sem hlýzt af raforkuskorti, heldur einnig mjög mikið fjárhagslegt tjón. Það er staðreynd, sem við allir þekkjum, að þar sem spennuföll eru tíð og rafmagnsskortur, brenna yfir rafmagnsmótorar og eyðileggjast kostnaðarsöm og dýr tæki. Þetta er mjög algengt á Vestfjörðum og er ástand, sem ekki verður þolað til lengdar í mikilvægum atvinnugreinum og á heimilum. En nú hafa heimamenn m.a. gert myndarlegt átak og beitt sér fyrir hönnun virkjunar í Suðurfossá, eins og skýrt var frá hér áðan. Þetta virðist vera mjög hagkvæm virkjun, kostnaður aðeins rúmar 60 millj. kr. eða undir 30 þús. kr. á hvert kw., og veit ég ekki, að annars staðar sé hagkvæmara nema í hinum stærstu virkjunum hér sunnanlands og þeim, sem verið er að vinna að á Norðausturlandi. Sýnist því rík ástæða til þess að stuðla að því, að þessi virkjunarframkvæmd geti hafizt sem allra fyrst. Mér skilst, að til þeirra þurfi í ár ekki nema um það bil 10-15 millj. kr., þannig að sæmilega vel verði af stað farið. Virðist það ekki vera nein ofrausn, þó að til þess verði ætlazt af hæstv. ríkisstj., að lánsfé verði útvegað til þessara framkvæmda hið allra fyrsta. Geri ég mér vonir um og við flm. þessarar þáltill., að samþykkt hennar verði til þess, að svo verði. Ég vildi einnig jafnframt gjarnan taka undir það, sem kom fram áðan um nauðsyn þess að athuga betur en gert hefur verið notkun raforku til upphitunar húsa. Við Íslendingar höfum gert allt of lítið af þessu. Staðreyndin er sú, að mjög miklar framfarir hafa orðið erlendis í þeirri tækni, sem þarna er notuð. Byggist það einkum á því, að næturhiti er notaður til þess að hita upp ákveðna ofna, með sérstökum steinum, sem geyma hitann, sem er síðan notaður yfir daginn. Þetta hefur tekizt mjög vel. Er hér um tækni að ræða, sem algerlega hefur farið fram hjá okkur. Sýnist mér ástæða til þess að leggja áherzlu á, að þetta verði kannað betur en gert hefur verið. Ég er að vísu þeirrar skoðunar, að rafmagnsmál þessa lands í heild verði ekki komin í viðunandi horf fyrr en samtenging hefur átt sér stað á milli hinna fjölmörgu litlu rafveitna og þær komnar inn á hið stóra kerfi, sem nú er um Suðurlandið og raunar varla hægt að segja, að það nái miklu lengra. Hins vegar eru rafmagnsmál Vestfjarða nokkuð sérstæð vegna legu Vestfjarða og ekki sýnt, að raforkuþörf þar verði fullnægt nema með virkjunum heima fyrir, enda er það vitanlega staðreynd, að þótt samtenging verði síðar, þá koma slíkar virkjanir að mjög góðum notum í því kerfi. Ég vil þá ljúka þessum orðum mínum með því að endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég vona, að hv. Alþ. hraði afgreiðslu þessarar þáltill.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt fimm öðrum hv. alþm. eftirfarandi þáltill.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að vinna að því, að samgöngur milli Íslands og Færeyja verði sem beztar. Jafnframt verði keppt að því að efla samskiptin við Færeyinga, bæði á sviði viðskipta- og menningarmála.“ Þegar þessi till. var flutt lá fyrir, að breytingar mundu verða á Færeyjaflugi. Undanfarin ár hefur Flugfélag Íslands annazt þetta flug í samvinnu við SAS, en flugið milli Færeyja og Danmerkur er talið innanlandsflug, og heimila loftferðasamningar ekki flug Flugfélags Íslands milli þessara landa án samþykkis danskra yfirvalda. Hins vegar er, eins og kunnugt er, í gildi samningur um millilandaflug, og er Flugfélagi Íslands heimilt að halda áfram flugi til Færeyja og þaðan til Skotlands og Noregs, ef félagið telur sig geta haldið uppi slíkum samgöngum. Nú hefur sú breyting, sem boðuð hafði verið, tekið gildi, og Flugfélag Íslands er ekki lengur aðili að flugi milli Færeyja og Danmerkur, heldur hefur SAS tekið að sér það flug og fengið það á hendur litlu flugfélagi, sem Mærsk nefnist, en verið er að stofna félag með nafninu Danair, og hugmyndin er, að það annist þetta flug. Þrátt fyrir þessar breytingar heldur Flugfélag Íslands áfram nokkru flugi héðan til Færeyja, og er nú ein ferð farin í viku hverri milli Íslands og Færeyja, en þær verða væntanlega tvær í sumar, og eitthvað mun verða flogið frá Færeyjum til Glasgow. Ljóst er, að það er miklum annmörkum háð að sinna þessu flugi án þess að njóta hagnaðar af fjölförnustu grein þess, sem er milli Færeyja og Danmerkur. Kann þess vegna að verða hætta á því, að flugsamgöngur milli Íslands og Færeyja verði strjálli í framtíðinni en verið hefur og jafnvel, að þær falli alveg niður, ef verulegur halli yrði á þessu flugi. Nauðsynlegt er þess vegna, að íslenzk stjórnvöld fylgist með framvindu mála og veiti atbeina sinn til þess að treysta samgöngur milli landanna. Ljóst er, að Færeyingar eru ekki ánægðir með þá þróun, sem orðið hefur í þessum málum að undanförnu, enda meta þeir mjög mikils starfsemi Flugfélags Íslands. Vafalaust hefði verið æskilegast, að samkomulag hefði tekizt milli Færeyinga, Dana og Íslendinga um samvinnu um þetta flug, og er eðlilegt, að íslenzk stjórnvöld styðji að slíkri samvinnu, þótt vera kunni, að ekki sé grundvöllur fyrir henni nú sem stendur. Eins og að er vikið í grg., hafa samskipti Færeyinga og Íslendinga verið allt of lítil að undanförnu og raunar alla tíð. Leikur ekki á tveim tungum, að báðar þjóðirnar gætu haft margvíslegan hagnað af því að auka samband sín á milli, ekki sízt á þeim tímum, þegar bæði smáþjóðir og smáfyrirtæki eiga undir högg að sækja vegna voldugra heilda, margháttaðrar samvinnu og samsteypu fyrirtækja. Bættar samgöngur á undanförnum árum hafa stuðlað að því, að nokkuð hefur mjakazt í þá átt, að samskiptin ykjust á milli þjóðanna, en miklu meira má gera í því efni. En þótt samvinna á sviði viðskipta og efnahagsmála sé báðum þjóðunum mikilvæg, þá er hitt þó aðalatriðið, að Íslendingar og Færeyingar eru náskyldar þjóðir og ekki er vansalaust, hve takmörkuð samskipti þeirra á sviði menningarmála hafa verið. Það er ekki óeðlilegt, að Íslendingar hefðu frumkvæðið að því að auka þessi samskipti, og kemur þá margt til greina. T.d. mætti auðvelda færeyskum námsmönnum að sækja menntun til Íslands með því að veita færeyskum stúdentum styrki til náms við Háskólann og raunar líka að athuga, hvort unnt væri að gera færeyskum stúdentum kleift að verða aðilar að lánasjóði stúdenta, ef þeir sæktu nám hingað til lands. Áherzlu ætti að leggja á sölu færeyskra bóka á Íslandi og íslenzkra bóka í Færeyjum. Íslenzkir og færeyskir blaðamenn þyrftu að auka samskipti sín, embættismenn og stjórnmálamenn að sækja Færeyjar heim og bjóða færeyskum starfsbræðrum að koma hingað til lands, og atvinnurekendur og sérfræðingar þyrftu að skiptast á skoðunum og auka samvinnu sína. Margt fleira kemur auðvitað til greina, svo sem aukin samskipti íþróttamanna, heimsóknir íslenzkra leikflokka til Færeyja og færeyskra leikflokka hingað, sýningar á málverkum hvorrar þjóðarinnar fyrir sig í hinu landinu, samvinna tónlistarmanna o.s.frv. En tíminn mun leiða það í ljós, hvernig þessu samstarfi veður bezt háttað. Meginatriðið er, að ekki falli niður það samband, sem á s.l. árum hefur verið á milli þjóðanna, heldur verði allt gert, sem unnt er, til að auka það og bæta. Ég sagði áðan, að samskipti milli Íslendinga og Færeyinga hefðu verið allt of lítil. Á þessa staðreynd hefur raunar áður verið bent, þó án þess að verulegar úrbætur yrðu. Þannig má t.d. til gamans rifja það upp, að Jón Helgason ritaði árið 1919 grein, sem hann nefndi „Færeysk þjóðernisbarátta“, og í henni segir m.a. um leiðir til þess að auka samskipti íslendinga og Færeyinga, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrst og fremst getum við keypt færeyskar bækur miklu meira en við gerum, við munum ekki iðrast þess. Aldrei er verra að vita, hvernig aðrir hugsa en maður sjálfur. Og ef við komum á annað borð auga á, hve náskylt bæði mál og annað er með okkur og Færeyingum, er engin hætta á, að okkur líði það nokkru sinni aftur úr minni. Ef Færeyingar gætu treyst því, að nokkur hundruð eintök mundu seljast á Íslandi af hverri nýtilegri bók, sem þeir gæfu út, ætti það að geta orðið þeim nokkur styrkur. Bezta ráðið að kenna Íslendingum að læra færeysku er sennilega það að gefa út nokkra færeyska leskafla með íslenzkum skýringum, málfræði og orðasafni. Þá þyrfti að gefa út tilsvarandi bók handa Færeyingum með íslenzkum lesköflum, því að þeir eiga að sjálfsögðu eigi síður að lesa okkar mál en við þeirra. Íslenzk blöð ættu að flytja ritdóma um færeyskar bækur og helzt líka greinar á færeysku við og við. Íslenzkir bókaútgefendur ættu að senda fáein eintök af því, sem þeir gefa út, til bókasafnanna í Færeyjum, svo sem amtsbókasafnsins og bókasafna skólanna, fyrst og fremst lýðháskólans. Íslenzkir unglingar þurfa að komast í bréfaskipti við jafnaldra sína færeyska. Málið ætti ekki að vera til baga. Það þarf að fá til Íslands færeyska fyrirlesara og Íslendinga til Færeyja í sama skyni. Og væri loks ekki ráð að stofna íslenzkt- færeyskt félag til að vinna að öllu þessu og mörgu öðru?“ Þótt þegar fyrir hálfri öld og raunar nokkru sinni. síðar hafi þannig verið vakin athygli á því, hve fráleitt það er, að samskipti Íslendinga og Færeyinga skuli ekki vera meiri en raun hefur á orðið, hefur lítil breyting orðið til bóta. Helzt er það nú hin allra síðustu ár, að fólk í báðum löndunum gerir sér grein fyrir því að auka þarf samstarfið milli þjóðanna, og er það vafalaust fyrst og fremst að þakka flugsamgöngum, sem haldið hefur verið uppi. Að till. þessari standa þm. úr öllum þingflokkum, og leyfi ég mér að vænta þess, að allir hv. alþm. séu sammála um það, að eðlilegt sé að Alþingi Íslendinga samþykki till. sem þessa. Af þeim sökum ætti að vera óþarft að hafa um hana öllu fleiri orð. Ég legg til, herra forseti, að till. verði vísað til hv. allshn. og vænti þess, að n. afgreiði hana frá sér fljótlega, þannig að hún verði samþ. sem ályktun Alþingis.



Herra forseti. Ég ætla ekki að halda ræðu, því að það er óþarfi að bæta við það, sem hv. 1. flm. sagði um þetta mál, en ég gerðist meðflutningsmaður þess með mikilli ánægju, enda geri ég ráð fyrir, að segja megi, að það standi ekki öðrum nær en fulltrúum Austfirðinga að stuðla að auknum samskiptum við Færeyjar, því að þótt Færeyingar hafi á liðnum tíma haft mikil samskipti við marga Íslendinga, þá hafa þau þó ekki verið jafnnáin við aðra en einmitt Austfirðinga. Ég átti því láni að fagna að dvelja í Færeyjum eina viku s.l. sumar, þegar menningarmálanefnd Norðurlandaráðs hélt þar fund sinn í Þórshöfn. Ég hafði lengi hugsað sér að reyna að komast til Færeyja í heimsókn, en þessi draumur rættist s.l. sumar, og ég verð að segja, að það rann upp fyrir mér á þessum dögum, sem við vorum í Færeyjum, hvílíkt tjón það hefur verið, ekkert síður Íslendingum en Færeyingum, hvað samskipti þessara þjóða hafa í raun og veru verið lítil, sérstaklega á menningarsviðinu, þó að samskipti þeirra í atvinnumálum hafi verið ærið náin. Ég vil því mjög eindregið vænta þess, að hv. Alþ. styðji þessa till. og hún verði upphaf nýrra tíma í þessum efnum.



Herra forseti. Þetta mál hefur oft verið flutt áður hér á Alþ. án þess að það hafi fengið afgreiðslu og án þess að iðnaðurinn hafi fengið þá úrbót, sem till. fjallar um. Því var heitið, þegar Ísland gekk í Fríverzlunarbandalagið á síðasta ári, að unnið skyldi að því að bæta aðstöðu iðnfyrirtækja í sambandi við rekstrarlánin, og af hálfu formanns Félags ísl. iðnrekenda var þá lögð áherzla á það, að úrbætur í þeim efnum væru eitt hið mikilvægasta, sem iðnaðurinn þyrfti á að halda eða þyrfti að fá fram, til þess að hann gæti staðizt þá auknu samkeppni, sem af EFTA-aðild leiðir. Þrátt fyrir það hafa enn ekki fengizt neinar úrbætur í þessum efnum, og aðstaða iðnaðarins hvað rekstrarlán snertir er á margan hátt lakari nú heldur en hún var t.d. fyrir ári síðan, sem leiðir af því, að rekstrarkostnaður, m.a. vegna kauphækkana, hefur stóraukizt og rekstrarlán þau, sem viðskiptabankarnir hafa veitt, hafa hvergi nærri aukizt að sama skapi. Það er því hin mesta nauðsyn og jafnvel enn þá meiri nauðsyn nú en nokkru sinni fyrr, að Alþ. taki þetta mál til meðferðar og geri nú meira en svæfa það í nefnd. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta mál fleiri orðum að sinni, vegna þess að ég veit, að öllum hv. þm. er það kunnugt, hverjir þeir erfiðleikar eru, sem iðnaðurinn glímir við í þessum efnum, og að öðru leyti vísa ég svo til grg. Ég leyfi mér svo að leggja til, að umr. sé frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Það er oft talað um það, þegar mál koma fyrir hér á Alþ., að þau séu sérstaklega dreifbýlismál. Slík mál eru mörg af eðlilegum ástæðum, því að dreifbýlið býr óneitanlega við skarðan hlut á mörgum sviðum. Það mál, sem hér liggur fyrir, er eitt slíkt, eitt dreifbýlismálið, þessi þáltill. um viðgerðaþjónustu sjónvarps, sem er á þá leið, að Alþ. álykti að skora á menntmrh. að hlutast til um, að sjónvarpsdeild Ríkisútvarpsins skipuleggi viðgerðaþjónustu úti um landsbyggðina. Ég hef aflað mér upplýsinga um það, að af u.þ.b. 40 þús. sjónvarpsviðtækjum, sem nú eru í notkun hér á landi, eru um 19 þús. í notkun í Reykjavík sjálfri og u.þ.b. 5 þús. í Kópavogi, Hafnarfirði, Garðahreppi og Seltjarnarnesi, eða því svæði, sem átt mun vera við, þegar talað er um Stór-Reykjavík. En á landinu öllu eru starfandi u.þ.b. 75 útvarpsvirkjar, þ.e. menn, sem eru til þess lærðir að gera við sjónvarpsviðtæki og hafa til þess leyfi, 75 útvarpsvirkjar og 25 sveinar, samtals um 100 manns. Þar að auki er svo 31 útvarpsvirkjanemi, en af þeim eru aðeins tveir utan Reykjavíkur. Af þeim tölum, sem ég nefndi áðan, er ljóst, að tæplega 50% sjónvarpstækjanna eru notuð hér í Reykjavík, en í Reykjavík starfa 80–85% allra útvarpsvirkjanna eða þeirra manna, sem kunna til sjónvarpsviðgerða. Útvarpsvirkjar eru starfandi annars staðar á landinu eins og hér segir: Það er einn á Ísafirði, einn í Neskaupstað, í Vestmannaeyjum sennilega tveir, í Ólafsfirði einn, á Akureyri fimm, á Húsavík einn, í Keflavík einn, á Selfossi einn eða tveir, á Akranesi einn og í Kópavogi líklega sjö talsins, en flestir þeirra munu að vísu eiga búsetu í Reykjavík. Af þessu verður ljóst, að aðstaða dreifbýlisins eða landsbyggðarinnar hvað þessa hluti snertir er mjög erfið. Maður gæti tekið sem dæmi um þetta, að á öllu svæðinu vestan frá Ísafirði og suður á Akranes er ekki starfandi einn einasti útvarpsvirki, þannig að t.d. ef sjónvarpsviðtæki bilar, við skulum segja vestast á Snæfellsnesi, þá er það ekki skemmri vegalengd en hátt í 200 km að senda tækið til viðgerðar á Akranes. Nú mun þessi eini útvarpsvirki á Akranesi, sem kann til þessara verka, eflaust hafa nóg að gera við að gera við tæki heimamanna þar, svoleiðis að að öllum líkindum verður að senda tækið hátt í 300 km vegalengd, alla leið til Reykjavíkur. Af þessu hlýzt eflaust fyrir utan kostnaðinn hnjask ýmiss konar - vegir í Vesturlandskjördæmi eru, þó að skömm sé frá að segja, ekki alltaf sérlega góðir, og það má því e.t.v. gera ráð fyrir, að svo langur flutningur orsaki meiri bilanir en þær, sem eru í tækinu, þegar það er sent af stað. Á það er bent í grg., að ein leiðin til að bæta úr þessu væri sú, að sjónvarpsdeild Ríkisútvarpsins sæi til þess, að sérstakur bíll væri í ferðum um landið með nauðsynleg tæki til þess að gera við sjónvarpsviðtæki og þá að sjálfsögðu menn, sem kunna til þessara verka. Einnig að sjálfsagt sé að taka upp aftur námskeiðahald, sem efnt var til skömmu eftir að sjónvarpið tók til starfa. Þessi námskeið féllu niður, námskeið fyrir útvarpsvirkja í sjónvarpsviðgerðum. Og einnig virðist sjálfsagt, að sjónvarpið sjái fólki fyrir aðgengilegum leiðbeiningum til þess að gera við minni háttar bilanir. Umboðsmenn sjónvarpstækja munu nú að vísu dreifa einhverjum slíkum upplýsingaritum, þannig að flestir eiga að geta gert við minni háttar bilanir, t.d. þær, sem algengastar eru, að lampi bilar eða eitthvað slíkt. En eins og ég hef sýnt hér fram á, er aðstaða dreifbýlisins þannig, að ef um meiri háttar bilanir er að ræða, þá er ekki um annað að ræða fyrir þá, sem eiga biluð sjónvarpstæki, en að senda þau oft og tíðum langar leiðir. Það liggur í augum uppi, að eftir því sem sjónvarpið starfar lengur og sjónvarpsviðtækin eldast, þá verður meiri þörf fyrir sjónvarpsviðgerðir og þess vegna meiri þörf fyrir þá þjónustu, sem hér er lagt til, að dreifbýlinu verði veitt. Ég vænti þess, að þetta dreifbýlismál fái vinsamlegar undirtektir hér á hinu háa Alþingi. Ég legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Áður en ég vík að þeirri till., sem ég vildi mæla hér fyrir, þá vil ég vekja athygli hæstv. forseta og hv. þm. á því, að hér er ekki viðstaddur í þingsölunum neinn ráðh. Mér er að vísu kunnugt um það, að ýmsir telja, að þáltill. séu ómerkari heldur en lagafrv. Engu að síður er í þáltill. hreyft ákaflega merkum málum, málum, sem geta síðan stuðlað að nauðsynlegri þróun í lagasetningu í landinu, og mér finnst það vera ótæk vinnubrögð með öllu, að hér sé enginn ráðh. viðstaddur til þess að ræða slík mál við þm. Mér finnst, að í framferði eins og þessu komi fram óvirðing við Alþ., sem forsetar þingsins eiga ekki að una. Till. sú, sem ég flyt á þskj. 316, fjallar um það, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að leggja bann við því, að hljóðfráar þotur fljúgi yfir Ísland og landgrunnssvæðið umhverfis landið með svo miklum hraða, að sprengihljóð myndist. Ástæðan til þess, að ég veitti þessu vandamáli athygli, er sú, að ég á sæti í samgöngumálanefnd Norðurlandaráðs og þar hefur æði mikið verið fjallað um þetta mál. Þar var lögð fram till. á s.l. ári þess efnis, að Norðurlandaráð skoraði á ríkisstj. allra Norðurlanda að leggja bann við slíku flugi, að því er varðar hljóðfráar farþegaþotur. Á fundum samgöngumálanefndarinnar hafa verið lagðar fram mjög ítarlegar grg. um þetta mál, og þar hafa mætt færustu sérfræðingar Norðurlanda, bæði Danmerkur og Svíþjóðar, og það varð niðurstaða, almenn niðurstaða nefndarinnar eða þessara sérfræðinga, að þetta vandamál væri svo alvarlegt, að það yrði að gera tafarlausar ráðstafanir til þess að banna slíkt flug yfir Norðurlöndum. Á síðasta þingi Norðurlandaráðs í Kaupmannahöfn í s.l. mánuði afgreiddi samgöngumálanefndin þessa till. Í nefndinni eru 13 þm., og af þeim voru 12, sem mæltu með því að skora á ríkisstjórnirnar að taka upp skilyrðislaust bann. Einn nm. taldi hins vegar fulllangt gengið með þessu og vildi, að bannið yrði skilorðsbundið. Þegar greidd voru atkv. í Norðurlandaráði, þá virtust sárafáir með þessari brtt., og hún var felld með öllum þorra atkv., en síðan var ályktunin, sem skorar á ríkisstjórnir Norðurlanda að hafa þennan háttinn á, samþykkt einróma. Ástæðan fyrir því, að menn taka þetta mál upp, er sú, að það hefur lengi verið vitað, að áhrifin, hávaðinn, gnýrinn, sprengihljóðin frá þotum, valda ákaflega mikilli röskun á lífi manna. Þetta hefur verið vitað þann tíma, sem venjulegar þotur hafa flogið hraðar en hljóðið, það eru t.d. herþotur, en þessar aðstæður breytast í mjög alvarlegt horf, ef það á að taka upp framleiðslu á hljóðfráum farþegaþotum. Bæði eru þær miklum mun stærri en hernaðarþoturnar, og eins mun flug þeirra ná yfir miklu víðtækara svæði og langtum stærri hluta af hnettinum. Hljóð það, sem myndast. ég reyndi að gera nokkra lýsingu á því í grg. þessarar till. og skal ekki endurtaka það hér, - en það er mat sérfræðinga, að þarna sé um að ræða svo alvarlegan skarkala, að hann raski mjög högum manna og geti haft hættuleg áhrif á veikburða fólk og jafnvel á dýr. Og þetta er ástæðan til þess, að nauðsynlegt er talið að banna slíkt flug yfir löndum eða í nágrenni landa, svo nálægt, að þessi gnýr berist til jarðar. Það eru aðallega sprengihljóðin, sem eru fyrst í þrýstibylgjunni, sem myndast undir þotunum. Slíkt bann er víða til umræðu og ekki sízt í þeim löndum, sem vinna nú að því að framleiða slíkar þotur. Þannig er slíkt bann fyrirhugað sérstaklega í Bandaríkjunum og í Frakklandi, og slíkar tillögur liggja fyrir mörgum þjóðþingum í Evrópu. Ástæðan fyrir þessari hreyfingu er raunar ekki aðeins sú, að þessi hávaði er miklu alvarlegri en venjulegur skarkali frá flugi, jafnvel í nánd við flugvelli, heldur er ástæðan einnig sú, að mjög margir draga í efa, að hér sé um að ræða rétta stefnu hjá flugvélaframleiðendum að framleiða slíkar hljóðfráar þotur. Þróunin hefur orðið sú í flugvélaframleiðslu, að það eru framleiðslufyrirtækin, sem leggja á ráðin um nýjar flugvélagerðir. Þær eru ekki framleiddar eftir óskum flugfélaganna, heldur eru þær hreinlega búnar til, hannaðar í þessum framleiðslufyrirtækjum, og síðan er treyst á það, að samkeppni flugfélaganna leiði til þess, að þau kaupi þessar nýju gerðir af vélum. Þær öru breytingar, sem verða á farþegaflugvélum, hafa leitt til þess, að mörg flugfélög eiga við mikil efnahagsleg vandkvæði að stríða, vegna þess að þau verða að breyta flugvélakosti sínum mun hraðar en hagkvæmt er talið. Það er talið, að það sé mjög efnahagslega erfitt fyrir flugfélög að breyta vélakosti sínum í grundvallaratriðum örar en á 10 ára tímabili, en verði tekin upp þessi stefna að hefja farþegaflug með hljóðfráum þotum, þá mundi koma þarna til alger grundvallarbreyting, sem mundi leiða miklar hættur yfir efnahag margra flugfélaga. Mér er t.d. kunnugt um það, að ekki minna flugfélag en SAS hefur ákaflega miklar áhyggjur einmitt af þessu. Nú draga raunar margir í efa, hvað unnið sé með því að taka upp farþegaflug með hljóðfráum þotum. Menn benda á það, að sá aukni hraði, sem það hefur í för með sér, skipti almenning ákaflega litlu máli. Það er ekki orðið neitt samhengi á milli þess tíma, sem það tekur að fljúga t.d. á milli Ameríku og Evrópu, og svo hins vegar þess tíma, sem það tekur fólk að komast frá heimilum sínum og út á flugvellina, og þó að flugleiðin yfir Atlantshaf styttist um 2-3 klukkustundir, þá hefur þetta ekkert raunhæft gildi. Þetta er hégómlegt markmið, það skiptir fólk engu máli, ekki sízt vegna þess, að það er læknisfræðilega viðurkennd staðreynd, að það tekur menn talsverðan tíma að ná sér eftir slíkt flug, hvort sem þeir gera sér grein fyrir því eða ekki. Þeir verða að taka vissan tíma í að ná eðlilegu jafnvægi. Þess vegna er hreyfing uppi víða um lönd að banna, að slíkar hljóðfráar þotur fljúgi yfir löndin. Það er einnig liður í almennum mótmælum gegn þessari stefnu flugvélaframleiðenda. Slík mótmæli hafa víða komið fram, t.d. frá Bandaríkjunum, eins og menn vita, og það eru uppi þær hugmyndir, að það muni takast að efla þessa andstöðu svo mjög, að horfið verði frá því að fara inn á þá braut að stunda flug með hljóðfráum þotum, þannig að þetta er einnig liður í þeirri baráttu. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar. Hins vegar hef ég í fórum mínum gögn frá samgöngumálanefnd Norðurlandaráðs um þetta mál, og ef sú n., sem um málið fjallar, hefur hug á því að líta á þau, þá er ég að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að afhenda þau. Ég vil svo, herra forseti, leggja til, að málinu verði vísað til hv. allshn.