Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 8 að flytja till. til þál. um endurskoðun fjarskiptalaga. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa n. til að endurskoða lög um fjarskipti, nr. 30 frá 27. júní 1941, og leggja frv. til nýrra fjarskiptalaga fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Ég hefði nú fremur kosið að hæstv. samgrh., sem hefur með þennan málaflokk að gera, væri viðstaddur þessa umr., en hann er ekki hér í þingsalnum. Ástæðan fyrir því, að þessi þáltill. er flutt, er fyrst og fremst sú, að núgildandi lög um fjarskipti eru 40 ára gömul. Þau eru stríðstímalög, samin á stríðstímum og bera þess vissulega nokkur merki. Það er afar ríkt í þessari löggjöf að vernda öryggi ríkisins í hvívetna og þá einkum á ófriðartímum. Auðvitað ber ekki að draga úr því, að öryggi ríkisins skuli verndað í hvívetna. Hins vegar hneigist maður til að halda við lestur þessara laga nú 40 árum eftir að þau voru samin að þau gangi í sumum tilvikum nokkuð langt. Þessi lög veita íslenska ríkinu einkarétt til allra hluta er varða fjarskipti og fjarskiptatæki. Í 2. gr. laganna segir svo, með leyfi forseta: „Ríkið hefur einkarétt á: 1. Að stofna og reka á Íslandi og í íslenskri landhelgi og lofthelgi hvers konar fjarskipti með rafstraum eða raföldum, þar á meðal ljósöldum, er ná til sendingar, flutnings og móttöku skeyta, tals, tóna, mynda eða annarra slíkra merkja, hvort heldur er eftir vírum, gegnum loft, sjó eða land eða á annan hátt. 2. Að flytja til landsins, selja, leigja eða dreifa út á annan hátt, smiða, gera við, breyta eða setja upp hvers konar fjarskiptavirki (tæki, taugar, búnað og því um líkt) eða hluta þeirra, sem notaðir eru til þess, er í 1. tölul. segir, á Íslandi eða í íslenskum skipum, flugvélum eða öðrum farartækjum, hvort heldur er til viðtöku, sendingar eða flutnings. 3. Að gefa út nafnaskrá um fjarskiptastöðvar og notendur fjarskiptavirkja.“ Svo sem hér kemur glögglega fram er einkaréttur ríkisins á þessu sviði mjög viðtækur, nánast altækur, ef svo mætti til orða taka. En í 3. gr. fjarskiptalaganna eru mjög víðtækar heimildir til ráðherra um að veita að því er virðist nær ótakmarkaðar undanþágur að vild frá þessu einkaréttarákvæði, sem ríkinu er hér falið. Í 3. gr. fjarskiptalaga segir, með leyfi forseta: „Ráðherra sá, sem fer með fjarskiptamál ríkisins, getur heimilað einstökum mönnum, félögum eða stofnunum að stofna og reka fjarskiptavirki eða að flytja til landsins, selja, leigja eða dreifa út á annan hátt, smíða, gera við, breyta og setja upp fjarskiptavirki eða hluta þeirra, sem í 2. gr. getur. Leyfið skal veitt um ákveðinn tíma með þeim skilyrðum og kvöðum, sem ástæða þykir til í hvert skipti. Enn fremur getur ráðh. með reglugerð veitt almennt leyfi til tiltekinna minni háttar framkvæmda, sem ekki er hætta á að valdi truflunum á rekstri fjarskiptavirkja ríkisins.“ Þarna eru sem sagt ráðh. veittar býsna rúmar undanþágur frá 2. gr. laganna. Þess má geta í þessu sambandi, að til skamms tíma hafa öll ákvæði í þessum efnum verið afar ströng. Það var ekki fyrr en á þessu ári að núv. hæstv. samgrh. - og það má segja honum til hróss, - verst að hann skuli ekki vera hér staddur til að heyra þegar stjórnarandstaðan hælir honum, - hann gaf út reglugerð sem rýmkaði verulega um innflutning á símtækjum og að nokkru um þá furðulegu einokunaraðstöðu á sumum sviðum sem Póstur og sími hefur haft. Fram til þess, er sú reglugerð var út gefin, mun það t. d. hafa verið svo að menn gátu ekki sett upp það sem nú mun vera kallað dyravitar, rautt, grænt og gult ljós, eins og bankastjórar og fleiri hafa fyrir utan dyr hjá sér, - menn máttu ekki setja upp slíkan búnað nema hafa til þess leyfi póst- og símamálastjórnarinnar. Þetta er auðvitað fáránlegt. Hið sama gilti raunar til skamms tíma um venjulega dyrasíma sem hafa verið í fjölbýlishúsum. Þarna hefur verið allt of langt gengið. Þess er auðvitað að geta líka, að þessi fjarskiptalöggjöf, sem við búum við, tekur fyrst og fremst mið af þeirri tækni og þeim tækjum sem mönnum voru tiltæk fyrir 40 árum. Það er eitt atriði sem ástæða er til að vekja sérstaka athygli hv. alþm. á. Það segir í 2. gr. laganna: „er ná til sendingar, flutnings og móttöku skeyta, tals, tóna, mynda eða annarra merkja, hvort heldur er eftir vírum, gegnum loft, sjó“ o. s. frv. Móttaka myndaeftirvírum. Á henni hefur ríkið einkaleyfi samkv. þessum lögum. Nú ætla ég ekki að gera þá svokölluðu myndbanda- eða myndvarpabyltingu, sem hér hefur átt sér stað, að sérstöku umræðuefni. Ég hef lagt fram fsp. um það efni sem væntanlega kemur til umr. þegar hæstv. menntmrh. verður viðstaddur, en ég held að það sé alveg augljóst af þessum lögum, sem ég hef nú vitnað til, að sú starfsemi, sem fer fram á vegum ýmissa fyrirtækja, samrýmist ekki þessum fjarskiptalögum. Og ef svo er komið að löggjöf er almennt ekki hlýtt, þá er auðvitað tvennt til: annars vegar að gera ráðstafanir til þess að lögunum sé hlýtt eða hins vegar að breyta lögunum. Og ég held að því er þetta sérstaka mál varðar sé ekkert um það að tala að fara að gera einhverjar ráðstafanir í þeim efnum til að banna þá starfsemi sem þegar er komin af stað og brýtur í bága við þessi fjarskiptalög. Ég held að það sé tómt mál um að tala, og ég hef raunar engan áhuga á slíku banni og tel að það sé ekki framkvæmanlegt, sé rangt og óæskilegt og ætti ekki einu sinni að vera til umræðu. Þá er hinn valkosturinn einn eftir og hann er að breyta lögunum. Það held ég að sé afar brýnt að því er þetta sérstaka mál varðar. En væntanlega gefst tækifæri til að ræða það hér frekar og þær mörgu hliðar þess, bæði að því er varðar höfundarrétt og ýmislegt annað, vernd barna og ungmenna, sem ástæða er til að Alþingi láti til sín taka og furðulegt er að núverandi stjórnvöld skuli á engan hátt hafa látið til sín taka. Svo sem áður hefur fram komið í máli mínu er þessi löggjöf 40 ára gömul, og úrelt löggjöf má ekki standa í vegi þess, að almenningur fái notið þeirra framfara sem ný og bætt fjarskiptatækni hefur í för með sér og margvíslegar framfarir henni tengdar á þessum sviðum. Ég er þeirrar skoðunar, að núgildandi fjarskiptalög geri það með ýmsum hætti. T. d. er gersamlega ókleift fyrir aðila hér á landi að koma upp nokkurs konar iðnaði er hefði það verkefni t. d. að búa til ýmiss konar hjálparsímtæki eða hluti til nota við fjarskiptaþjónustu. Framfarir í rafeindaiðnaði hafa verið geysilega miklar og segja mér kunnugir menn ekki mikið mál eða erfitt að koma á fót smáiðnaði í þessari grein. Það er ekki hægt vegna þess að Póstur og sími hefur einkaleyfi til allra þessara hluta. Nú er það svo að það er ekki aðeins hér sem þetta er með þessum hætti. Það er víðar sem svona háttar. Og Póstur og sími er hér ekki aðeins framleiðsluaðili á þessu sviði, heldur er hann líka sá aðili sem dæmir um það, hvort vörur frá öðrum framleiðendum séu nægilega góðar til þess að þær megi setja hér á markað. Þetta held ég að sé óeðlilegt. Í Bandaríkjunum, þar sem ríkir töluvert frelsi á þessu sviði, en samt auðvitað ákveðnar reglur stjórnvalda, gerðist það, að stærsta símafyrirtækið í því landi, APT er það kallað, er jafnframt framleiðandi og rekur mikinn hluta símakerfisins. Það er jafnframt framleiðandi ýmiss konar símtækja. Það setti svo strangar gæðakröfur um tæki frá keppinautum sínum til þess að útiloka þá að eigin tæki þess stóðust ekki einu sinni það gæðapróf, og varð þá að stokka upp á nýtt. Bretar, sem eru þekktir fyrir ýmislegt annað en vera mjög nýjungagjarnir í sínu stjórnkerfi og eru fastheldnir á forna siði og því um líkt, hafa nýlega klofið upp það sem áður hét GPO-póstur og sími skipt því í tvennt, annars vegar fjarskiptastofnun og hins vegar póststofnun. Samfara því hefur verið aflétt þeim einokunarhömlum sem áður voru í gildi um ýmislegt á þessu sviði, einfaldlega vegna þess að nútímatækni gerði það að verkum að ekki var stætt á þessum einokunarkröfum lengur. Bretar hafa líka farið þá leið að láta sjálfstæða stofnun utan fjarskiptastofnunar ríkisins og Póststofnunarinnar meta þau tæki sem þar eru á boðstólum. Þessi tillaga fjallar um það eitt, að skipuð verði nefnd til þess að endurskoða fjarskiptalögin og frv. þar um lagt fyrir næsta reglulegt Alþingi. Ég tel að sú nefnd eigi að meginmarkmiði að hafa það að leiðarljósi, að þessi lög verði endurskoðuð mjög í frjálsræðisátt vegna þess að kröfur tímans eru um aukið frjálsræði í þessum efnum og við verðum að gera fólki kleift að nota og nýta þá tækni sem er á boðstólum. Við höfum dregist mörg ár aftur úr á símasviðinu um ýmsa hluti þar, en það stendur vonandi til bóta eftir að reglugerð um breytingu í þeim efnum var gefin út á þessu ári. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en legg til að þegar þessari umr. lýkur verði henni frestað og að þessu máli verði vísað til allshn.



Herra forseti. Það er fleirum en flm. en flm. þessarar þáltill. ljóst að það þarf að endurskoða fjarskiptalög. Vegna þess að hæstv. samgrh. er ekki staddur í salnum sé ég ástæðu til að upplýsa það, að verið er að skipa nefnd til að endurskoða fjarskiptalögin. Samgrh. óskaði eftir tilnefningu frá stjórnarflokkunum á mönnum í þessa nefnd í fyrra vor, og ég veit ekki betur en hún sé að taka til starfa. Mér er kunnugt um að formaður þessarar nefndar verður fyrrv. samgrh., Halldór E. Sigurðsson. Mér er enn fremur kunnugt um að frá Alþb. tekur sæti í nefndinni hv. þm. Helgi Seljan. Jón Skúlason er í þessari nefnd. Um fleiri nefndarmenn veit ég ekki á þessari stundu. En ég vil bara vekja athygli á því að málið er í gangi, og ég vona, að þessi nefnd skili áliti innan ekki mjög langs tíma. Ég held að hér sé hreyft þörfu máli. En það er sem sagt komið í gang, og ég held að við þurfum ný fjarskiptalög, um það þurfum við ekki að deila.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Páli Péturssyni fyrir þær upplýsingar sem hann veitti hér. Hins vegar hefur þessi nefndarskipun farið eitthvað hljótt og ég minnist þess ekki að hafa heyrt sagt frá henni í blöðum eða annars staðar. Ég átti samtal við póst- og símamálastjóra um þessi mál fyrir fáeinum dögum og hann minntist ekki á þessa nefndarskipun. Hins vegar verð ég að lýsa þeirri skoðun minni, að mér finnst það óeðlileg vinnubrögð þegar skipuð er nefnd til að endurskoða löggjöf sem vissulega varðar alla þjóðina, varðar alla Íslendinga, að þá skuli það vera eitthvert sérmál stjórnarflokkanna. Það eru ekki lýðræðisleg vinnubrögð að gefa stjórnarandstöðunni ekki tækifæri til að starfa í nefnd á borð við þessa. Satt best að segja þykir mér miður að hæstv. samgrh. skuli ekki vera hér viðstaddur til að greina frá þessu, og ég lýsi enn furðu minni á þessum vinnubrögðum. Ég held að það hljóti að vera miklu vænlegra málinu til framgangs og hljóti að tryggja betri samstöðu um mál af þessu tagi ef fulltrúar allra stjórnmálaflokka eiga þar aðild. Það tryggir líka enn þá betur að fleiri sjónarmið heyrist við endurskoðun þessarar mikilvægu löggjafar. Satt best að segja skil ég ekki hvaða ástæða er til að fara með þetta sem eitthvert hálfgert pukursmál.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að leyfa mér að koma fyrirvaralítið með fsp. til hæstv. fjmrh., en það er gert með samþykki hæstv. ráðh. Dagblöðin hafa undanfarið skrifað um vandamál sem sköpuðust í Tollvörugeymslunni í Reykjavík nýlega við það að sá eini tollvörður sem þar hefur starfað við stærstu tollstöð landsins undanfarin 6 ár, var fluttur úr starfi sínu við fyrirtækið án þess að annar tollvörður eða aðrir kæmu þar til starfa í hans stað. Ég vil taka það fram, að ég er hæstv. fjmrh. þakklátur fyrir hvernig hann hefur tekið á þessu máli, og eins og hv. þm. geta lesið í blöðunum í dag er sjálft vandamálið leyst á mjög viðunandi hátt fyrir Tollvörugeymsluna og alla aðila. Ég vil undirstrika að í öll þau 20 ár, sem Tollvörugeymslan hefur starfa og haft mjög náið samband að sjálfsögðu við tollgæslustjóra og tollstjóraembættið, hefur þar verið gott og skuggalaust samstarf. En út af þessu virðist nú ætla að bregða og ég vil vitna - með leyfi hæstv. forseta - í viðtal í dagblaðinu Tímanum 13. okt. s. l., en þar segir Kristinn Ólafsson tollgæslustjóri eftirfarandi - og ég les þá aðeins það sem ég vil undirstrika í greininni, en ekki alla greinina, - en hann segir þar: „Þeir hjá tollvörugeymslunni geta haft lokað eins lengi og þeim sýnist eða lagt niður fyrirtækið án þess að það komi á nokkurn hátt við tollgæsluna.“ Þetta eru ummæli tollgæslustjóra, og ég vil taka það fram, að að mínu mati og ég hugsa fleiri talar hér sá maður sem fer með stjórn tollgæslunnar í landinu á vegum fjmrh. og verður því ekki hjá því komist að spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort þessi fullyrðing tollgæslustjóra sé töluð í hans umboði og í samræmi við skoðanir hans sem æðsta yfirmanns tollgæslunnar í landinu. Ef ekki, þá vil ég undirstrika að mér finnst rétt að gera þær kröfur til hæstv. ráðh. að hann geri grein fyrir því, hvort hann hafi gert ráðstafanir til að þessi embættismaður dragi ummæli sín til baka og gæti þess í framtíðinni að gefa ekki yfirlýsingar sem þessa nema í samráði við fjmrh. eða rn. hans sem embætti tollgæslustjóra heyrir undir. Ég ætla ekki að sinni að gera fleiri fsp. Þær voru upphaflega tvær sem ég ætlaði að gera, en vegna upplýsinga, sem hæstv. ráðh. hefur nú gefið mér, ætla ég aðeins að biðja hann um að sjá til þess, að eftirfarandi ummæli tollstjóra verði með í þeirri opinberu rannsókn sem mér skilst að tollstjórinn í Reykjavík hafi óskað eftir vegna ummæla þess tollþjóns sem lét af störfum og ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að vitna hér í, úr því að það er þegar búið að biðja um opinbera rannsókn. Í lok viðtals, - það er langt viðtal sem ég ætla ekki að lesa upp, - en í lok viðtals við Tímann miðvikudaginn 14. okt. s. l. segir þessi umræddi tollvörður: „Ég var í ónáð hjá tollstjóranum, bæði vegna félagsstarfa og að mínu mati fyrir að taka smygl sem ekki mátti taka.“ Tollstjórinn í Reykjavík hefur þegar, að mér skilst, beðið um opinbera rannsókn á þessum ummælum, og ég ætla að fara hér fram á að hæstv. fjmrh. láti á sama tíma kanna þau ummæli tollstjóra, Björns Hermannssonar, sem hann lætur hafa eftir sér í Tímanum í dag og snerta launagreiðslur til þess tollvarðar sem hefur verið s. l. 6 ár í Tollvörugeymslunni, einn af fulltrúum tollgæslunnar, en þau eru - með leyfi hæstv. forseta - á þessa leið og eru með fyrirsögn sem þm. geta séð að segir ekki lítið: „Þáði laun sem honum voru með öllu óheimil.“ Þetta er fyrirsögnin. Greinin gefur til kynna eins og fyrirsögnin að viðkomandi tollþjónn hafi þegið peninga frá Tollvörugeymslunni í heimildarleysi, að Tollvörugeymslan hafi verið að múta manninum eða gera eitthvað slíkt. Ég óska eftir því við hæstv. ráðh., að hann láti þessi ummæli tollstjóra verða með í þeirri opinberu rannsókn sem fram á að fara á ummælum Matthíasar Andréssonar tollþjóns. Ég vil með nokkrum orðum skýra það sem tollstjóri á hér við. Nú er það svo að opinberir starfsmenn vinna yfirleitt skemmri vinnutíma en almennt gerist í fyrirtækjum á vinnumarkaðinum. Tollvörugeymslan er því opin fleiri tíma á dag en tollgæslan, en Tollvörugeymslan er óstarfhæf ef tollgæsla er ekki á staðnum. Fyrir þann mismun á tíma opinberra starfsmanna og almenna vinnumarkaðarins fékk þessi maður að sjálfsögðu greidd laun. En ég skal viðurkenna að tollstjóri fékk ekki 20%, sem getið er um, af þessari eftirvinnugreiðslu til viðkomandi aðila. Hér á sér því miður stað deila sem Tollvörugeymslan á enga aðild að. Við ráðum ekki starfsmenn og ráðum ekki yfir starfsfólki Tollvörugeymslunnar, en við erum með visst þjónustuhlutverk sem Tollvörugeymslan hefur gegnt á þann hátt þau 20 ár, sem hún hefur starfað, að tollgæslan hefur séð ástæðu til þess að fækka tollvörðum niður í það að hún telur ekki þörf á neinum tollverði til eftirlits með vöruflutningum, hvorki inn né út. En við í Tollvörugeymslunni viljum ekki axla þá ábyrgð sem tollgæslan ættar þarna að koma alfarið yfir á herðar Tollvörugeymslunnar með því að að hafa engan til þess að fylgjast með því sem inn fer. Tollgæslan er til þess sett laggirnar upphaflega og það er hennar frumskylda að hafa eftirlit með þeim vörum og innflutning almennt sem berst til landsins hvort sem það er gegnum tollvörugeymslu eða annað. Herra forseti. Þetta er mitt mál. Ég óska eftir að hæstv. ráðh. svari hvort tollgæslustjóri tali í hans umboði þegar hann gefur í skyn með embættishroka á versta stigi að stærsta tollstöð landsins sé gersamlega óþörf og þjóðinni óviðkomandi þrátt fyrir þann gríðarlega mikla sparnað, sem hún skapar á gjaldeyri þjóðarinnar, og einstætt öryggi, sem hún veitir með því að vörur eru til í landinu á lager, sem var ekki áður, - að hún sé gersamlega óþarft fyrirtæki. Ég trúi því ekki, að hæstv. fjmrh. sé þarna sammála tollgæslustjóra, sínum æðsta embættismanni á þessu sviði. En ef hann er það ekki, þó óska ég eftir að hæstv. ráðh. sem æðsti embættismaður tollstjóraembættisins, hvort sem það er tollgæslan eða tollstjóraembættið, láti þennan embættismann sinn opinberlega taka til baka þessi ummæli sín.

Fjmrh. (Ragnar Arnalds: ) Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Alberts Guðmundssonar hafa verið uppi nokkrar deilur og ágreiningur um tollvörslu í Tollvörugeymslunni. Þessi ágreiningur rekur sig nokkur ár aftur í tímann og hefur vissulega gengið á ýmsu í þessu sambandi þó að fyrst syði alvarlega upp úr nú fyrir fáum dögum. Afleiðingin varð sú, að starfsemi Tollvörugeymslunnar stöðvaðist um nokkurra daga skeið, en eins og fram kom hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni er deila þessi leyst nú. Ég vænti þess, að það sé endanleg lausn málsins, og veit ekki til að það sé neitt það vandamál, sem snýr að framtíðinni, sem leysa þurfi þarna úr þar sem fullt samkomulag er um þær reglur og vinnubrögð sem viðhöfð verða í framtíðinni og þá fyrst og fremst varðandi niðurfellingu, lækkun eða endurgreiðslu aðflutningsgjalda vegna vöntunar í vörusendingum og vegna skemmda, eyðileggingar eða rýrnunar á vörum, sem settar eru í tollvörugeymsluna, og um tollvörslu á þessum stað. Hitt er ljóst, að það eru ýmis atriði sem snúa að fortíðinni sem eru óleyst. Þar ber hæst ýmsar yfirlýsingar sem fram hafa komið í blóðum frá deildinni og þeim, sem viðriðnir hafa verið þessi átök, og þar er oft og tíðum um að ræða mjög alvarlegar ásakanir sem eðlilegt er að kannað sé nánar hvort einhver fótur er fyrir. Ég tel að meginatriði málsins sé það, að deilan er leyst til frambúðar, og menn megi ekki gera aðalatriði úr fortíðinni þó að vissulega sé þar um ýmsar alvaralegar fullyrðingar að ræða. Eins og fram kom h já hv. 3. þm. Reykv. hefur Matthías Andrésson tollvörður fyrir nokkrum dögum fullyrt í dagblaðinu Tímanum að hann hafi lent í ónáð fyrir það að taka smygl sem ekki mátti taka, það stóð í viðtali við hann í þessu blaði. Matthías hefur ekki gefið okkur neina skýrslu um málsatvik eða atburði sem ummæli hans beinast að, en hins vegar hefur tollstjórinn í Reykjavík ákveðið að krefjast opinberrar rannsóknar á þessum ummælum. Mér sýnist að við hljótum að láta við svo búið standa og bíða eftir því, að sú rannsókn eigi sér stað og hafi farið fram áður en neitt frekar er um það mál sagt. Í öðru lagi vitnaði hv. þm. til ummæla tollgæslustjóra, Kristins Ólafssonar, sem hann hafi viðhaft í einu dagblaðanna, þar sem hann hefði komist að orði eitthvað á þá leið, að það væri ekki mál tollgæslunnar hvort Tollvörugeymslan væri opin eða lokuð. Ég vil taka það fram, að þau ummæli, sem fallið hafa af hálfu starfsmanna og embættismanna tollstjóraembættisins og tollgæslunnar, hafa ekki fallið í neinu samráði við mig og eru ekki komin frá mér. Ég held að viðkomandi embættismenn verði að sjálfsögðu bara að standa fyrir þeim ummælum sem þeir hafa látið frá sér fara. En þetta virðist ekki í sjálfu sér vera neitt stórmál. Það segir sig sjálft að tollgæslan og yfirstjórn tollamála í landinu hljóta að hafa yfirumsjón með því, hvernig tollvörslu er háttað, hvort heldur eru í Tollvörugeymslunni eða annars staðar. Svo eru það auðvitað aðrir sem meta það og vega, hvort viðunandi starfsskilyrði séu, m. a. hjá Tollvörugeymslunni. Það hefur sem sagt hver sitt starfssvið, og ef ummæli tollgæslustjóra eru skilin á þennan veg sýnist mér e. t. v. ekki ástæða til að gera of mikið úr því að hann hafi farið út fyrir verksvið sitt. Í þriðja lagi er vitnað til ummæla Björns Hermannssonar tollstjóra í Tímanum 15. okt. s. l. um það, að viðkomandi tollvörður, sem hafði fullyrt að hann hefði fallið í ónáð af áður tilgreindum ástæðum, hafi þegið laun fram hjá tollstjóra og tollgæslunni, beint frá Tollvörugeymslunni. Það er rétt að skýra hér aðeins betur hvernig þessu máli er varið. Tollvörugeymslan hefur greitt tollgæslunni laun þessa starfsmanns með fullu samkomulagi beggja aðila að sjálfsögðu. En síðan mun það hafa verið svo að Tollvörugeymslan hefur greitt þessum starfsmanni aukalega fyrir yfirvinnu og þær greiðslur munu ekki hafa gengið í gegnum tollstjóraembættið. Ég verð að segja alveg eins og er, að mér finnst eðlilegt að greiðslur til starfsmanns, sem starfar hjá Tollvörugeymslunni, gangi með formlegum hætti allar í gegnum tollstjóraembættið. Ég held, að annað sé ekki viðeigandi eða við hæfi, enda er um að ræða opinberan starfsmann og hann hlýtur að þiggja laun sín fyrir það starf, sem hann innir þarna af hendi, formlega frá ríkinu, enda er hann á launataxta opinberra starfsmanna. Ég sé ekkert til fyrirstöðu að þessu sé hagað með þeim hætti. En mér sýnist að þarna sé e. t. v. ekki um mjög stórt mál að ræða út af fyrir sig, nema þessar greiðslur munu ekki hafa átt sér stað með samþykki tollstjórans. Ég tel auðvitað að varðandi tollvörslu í Tollvörugeymslunni hljóti að verða að vera fullt samkomulag um störf þess manns, sem þar starfar, og þær launagreiðslur, sem hann fær. Allir aðilar verða auðvitað að vera ásáttir um hvernig á þessum málum skuli haldið. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál, en vek á því athygli, að málið er leyst til frambúðar. Nokkur atriði, sem snúa að fortíðinni, eru hins vegar enn óuppgerð, en ég held að við ættum ekki að tefja tíma þingsins með mjög löngum umr. um mál sem fyrst og fremst tilheyrir liðinni tíð.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Albert Guðmundssyni, 3. þm. Reykv., fyrir að hefja máls hér á Alþingi á þeirri deilu sem staðið hefur síðustu daga um Tollvörugeymsluna og fleiri atriði sem snerta samskipti yfirmanna tollgæslunnar í landinu við undirmenn sína. Það er rétt, sem komið hefur fram hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni og hæstv. ráðh., að það sem snýr að opnun Tollvörugeymslunnar er leyst. En það er langt frá því að það mál, sem snýr að samskiptum yfirmanna tollgæslunnar í landinu við sína undirmenn, sé leyst. Ég hef fylgst um nokkurra ára skeið með framgöngu yfirmanna tollgæslunnar gagnvart Matthíasi Andréssyni tollverði, og ég vil lýsa því yfir hér, að ég tel ekki síður ástæðu til að rannsaka ákvarðanir og framgöngu yfirmanna tollgæslunnar í þessum málum heldur en þau ummæli sem hér hefur verið vitnað til í blöðum, vegna þess að það eru margvíslegar ástæður til þess að ætla að það eina, sem þessi tollvörður, Matthías Andrésson, hafi til saka unnið, sé að vera of áhugasamur fyrir smekk yfirmanna sinna um að leita að tollsvikum og koma upp um afbrot í innflutningi til landsins eða tollsvik. Og þau ummæli, sem koma fram hjá Birni Hermannssyni tollstjóra í Tímanum í dag, sýna mér fyllilega og sanna að það hljóta að vera einhver önnur sjónarmið, sem ráða ummælum hans og aðgerðum gagnvart þessum tiltekna starfsmanni, heldur en deilan um Tollvörugeymsluna. Það kemur fram í blaðaviðtali við Björn Hermannsson tollstjóra í Tímanum í dag, að hann hafi óskað eftir því uppi í ráðuneyti, að Matthíasi Andréssyni yrði vikið úr stafi - og fyrir hvað? Jú, fyrir það eitt, að þetta fyrirtæki, Tollvörugeymslan, þurfti að hafa opið lengur til þess að geta sinnt atvinnurekstrinum í landinu heldur en reglur um opnun opinberra fyrirtækja gerðu ráð fyrir. Vegna þess, að tollstjóraembættið neitaði að greiða venjulegar launagreiðslur þeim starfsmanni, sem þurfti til þess að geta haldið starfseminni í gangi með þessum hætti, og yfirmenn Tollvörugeymslunnar gripu til þess ráðs að leggja þarna fram greiðslur með þeim hætti sem hér hefur verið lýst, þá er það talið af tollstjóra brottrekstrarsök. Ég spyr hv. alþm.: Er það eðlilegur háttur málsins að telja svo mikilvægt þetta litla atriði, með hvaða hætti greiðslurnar fara fram? Þetta voru engar leynigreiðslur. Þetta voru greiðslur sem voru taldar fram og allir vissu um, engar leynigreiðslur. Þetta er auðvitað ekki brottrekstrarsök, heldur er ástæðan sú, að yfirmenn tollgæslunnar hafa í áraraðir verið á eftir þessum manni. Og ég tel það alvarlegt mál þegar yfirmenn tollgæslunnar í landinu gera sér sérstakt far um það að hindra í starfi, lækka í starfi og síðan flæma úr starfi ágætan starfsmann sem virðist hafa það eitt til saka unnið að vera áhugasamari en margir starfsbræður hans um að upplýsa svindl, ólöglegan innflutning eða tollsvik. Fyrst yfirmenn tollgæslunnar hafa krafist opinberrar rannsóknar á ákveðnum ummælum vil ég héðan úr þessum stól óska eftir því, að þeir verði jafnreiðubúnir til þess, verði þess óskað, að allur þessi málarekstur í gegnum liðin ár verði tekinn til opinberrar skoðunar vegna þess að það er löng saga og við sem hér erum á Alþingi kosnir til þess að tryggja það, að þegnar landsins sinni störfum sínum rétt og vel og þeir, sem falinn er opinber trúnaður í landinu, geri það rétt og vel. Við eigum kröfu til þess, að þeim grun, sem atburðarás síðustu ára varðandi þessar deilur gefur óneitanlega tilefni til að fram komi, sé eytt. Ég er ekkert hissa á þeim ummælum sem komu fram hjá tollstjóra og tollgæslustjóra í blöðum í gær og í dag. Þau eru í stíl við annað sem þessir ágætu embættismenn hafa látið frá sér fara í þessum málum á undanförnum árum. Það hefur staðið hér í landinu töluverð deila um það, hún hefur að vísu ekki farið mjög hátt, en töluverð deila um það, með hvaða hætti tollgæslan í landinu ætti að vera. Það hafa verið settar fram tillögur frá yfirmönnum tollgæslunnar sem hafa verið umdeilanlegar. Það hafa verið einstakir starfsmenn, bæði sá sem hér um ræðir og aðrir, sem hafa viljað fara aðrar leiðir, sem hafa viljað beita grimmari aðferðum við tollleit heldur en yfirmenn þeirra hafa viljað samþykkja. Það er nauðsynlegt að allt þetta mál verði tekið til skoðunar. Það er vissulega rétt sem hæstv. fjmrh. sagði, að það mál, sem snertir opnun Tollvörugeymslunnar sjálfrar, er væntanlega leyst. En hið eldra mál er að mínum dómi miklu alvarlega en deilan um opnun Tollvörugeymslunnar sjálfrar. Það er deilan um það, hvort það sé rétt, sem við teljum margir eftir að hafa kynnt okkur þetta mál á undanförnum árum, að yfirmenn tollgæslunnar geri sér far um að draga úr starfskröftum og síðan jafnvel leita eftir tilefnum að flæma úr starfi þá tollverði sem eru of áhugasamir um að koma upp um svik.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör sem hann gaf mér við mínum málflutningi og óskum, en eru þó ekki að öllu fullnægjandi. Ég vil undirstrika nokkur atriði til að valda ekki misskilningi og að hv. þm. hafi myndina rétta. Þessar deilur, sem hafa verið í Tollvörugeymslunni - ég vil undirstrika það, eru ekki deilur Tollvörugeymslunnar við tollgæsluna eða nokkurn annan. Þetta eru deilur milli tollgæslunnar og starfsmanns eða starfsmanna hennar sem hafa kostað Tollvörugeymsluna mikið erfiði og tekjutap, má segja, á margan hátt og líka einstaklinga sem við fyrirtækið skipta. Það er ekki tjón sem skiptir nokkrum þúsundum, heldur milljónum, ef ekki hundruðum milljóna, vegna þess að talning þess tollvarðar, sem tollgæslan hafði þó sem sinn umboðsmann á staðnum, var ekki marktæk og allt það tjón, sem kom í ljós við opnun umbúða, var ekki tekið til greina vegna þess að tollskýrslur fengust ekki viðurkenndar. Þá á ég við að þær voru ekki teknar til greina af tryggingafélögunum. Hjá stærsta eiganda og notanda Tollvörugeymslunnar, Sambandi ísl. samvinnufélaga, er tjónið hvað mest. Deilan sem slík er því ekki deila Tollvörugeymslunnar við neinn, heldur deila innan embættis, og ég fagna því, að hún skuli vera endanlega leyst þannig að fyrirtækið, sem er stærsta tollstöðin í landinu, er áfram starfhæft. Við tollvörugeymslumenn erum ekki að festa okkur í neinu því sem snertir fortíðina. Það út af fyrir sig væri stórmál. En það eru embættismenn hins opinbera sem dag eftir dag láta hafa eftir sér ummæli í blöðunum sem við getum ekki setið undir, að fyrirtækið sé svo litið áríðandi þrátt fyrir allt að það skipti engu máli hvort það er opið eða lokað. Þarna eru nýir viðskiptahættir sem teknir voru upp á sínum tíma, og ég held að þjóðfélagið geti ekki án þess verið. Það er farið að eiga svo stóran þátt í hinu daglega viðskiptalífi þessarar þjóðar að hér er ekki um neitt smámál að ræða. Ef þm. halda það, þá er það bara af því að þeir vita ekkert um hvað við erum að tala eða hvað Tollvörugeymslan er eða hvaða þjónustuhlutverki hún gegnir við þjóðfélagið í heild. Það eru þessar fullyrðingar fram og til baka, sem ganga nú dag eftir dag, sem ég óska eftir að æðsti yfirmaður þessara manna stöðvi eða að öðrum kosti láti þá sanna. Það er gefið í skyn að Matthías tollvörður hafi þegið þarna einhverjar greiðslur sem eru óeðlilegar. Það á því að koma í ljós. Ég vil undirstrika það hér, og þá í framhaldi og að gefnu tilefni frá hv. síðasta ræðumanni, að umræddur tollvörður, Matthías, hefur í alla staði gegnt hlutverki sínu sem tollvörður í þessari stærstu tollstöð landsins lýtalaust. Við höfum ekkert yfir honum að kvarta sem samstarfsmanni og má segja okkar yfirmanni á staðnum því að við getum ekki gert neitt sem tollvörugeymsla án þess að tollgæslan leyfi. Það gleður mig að ummæli tollgæslustjóra og tollstjóra eru ekki studd af hæstv. ráðh. Ummælin eru ekki viðhöfð í samráði við ráðh. og embættismennirnir verða sjálfir að standa við sín ummæli. Þetta er út af fyrir sig ágætt. Ráðh. frábiður sér alla ábyrgð á því sem þeir segja í þessu tilfelli. En ég óskaði eftir því, að hann gengi lengra en segja hér á þingi að hann væri ekki ábyrgur fyrir þessum ummælum, hann fyrirskipaði þeim að draga þau til baka. En þarna kemur fram sá embættismannahroki sem þjóðfélagið allt fyrirlítur og á að hætta. Þessir menn eru þjónar fólksins, en ekki yfirmenn, og það er rétt, sem kom fram hér hjá hv. síðasta ræðumanni, að þannig á málið að vera. En þeir haga sér eins og yfirmenn. Þetta eru launþegar hjá fólkinu, launþegar hjá þjóðinni, hvaða titil sem þeir bera innan starfsgreinarinnar. Það hlýtur þá að vera mál almennings hvernig opinberir aðilar koma fram við þá sem við þá þurfa að skipta, og það er ekkert smámál. Ég vil líka geta þess, að Tollvörugeymslan greiðir tollvörðum og tollþjónum sem starfa í Tollvörugeymslunni og til þess er lagður ákveðinn skattur á vöruafgreiðslur. Auðvitað væri eðlilegt að laun og annar kostnaður við tollgæsluna og tollþjónustuna væru greidd í þessari tollstöð á sama hátt og alls staðar annars staðar, af tolltekjum ríkisins. Skipafélögin greiða ekki mér vitanlega tollgæsluna hjá þeim og er ég þó stjórnarformaður eins skipafélags. Það gerir tollþjónustan sjálf. Þessir aðilar vinna hjá tollstjóraembættinu og vinnuveitandinn á að greiða laun þeirra. En í Tollvörugeymslunni er það hún sjálf sem er ekki aðeins ábyrg fyrir því að greiða þeim laun, en samkv. lögum eða reglugerð - ég man ekki hvort er - er Tollvörugeymslunni gert að skyldu að útvega tollgæslunni eða tollstjóraembættinu allt það sem þeim dettur í hug að biðja um og þurfa að eigin mati að nota til síns starfs. Það er alveg fráleitt. Auðvitað á tollstjóraembættið að útvega sínum mönnum öll þau tæki og allt það, sem þeir þurfa til að gegna sínum störfum, og greiða þeim laun af tolltekjunum. Ég hefði gaman af því ef hæstv. fjmrh. vildi einhvern tíma innan skamms - ekki núna, ég geri ekki þá kröfu - gefa upplýsingar um það, hvað þær tolltekjur eru miklar sem Tollvörugeymslan innheimtir fyrir ríkissjóð, og bera það saman við hvað tollstjóraembættið sjálft innheimtir. Við skulum sjá á hvorn hallar. Ég undirstrika það, að sú lausn, sem er fengin á því máli sem varð til þess að Tollvörugeymslan varð óstarfhæf í nokkra daga, hún er góð og enginn á meira og betra þakklæti skilið en hæstv. ráðh. Hann gekk í það strax að leysa málið til frambúðar. Og ég verð að segja það alveg eins og er, að á stjórnarfundi í Tollvörugeymslunni var málið rætt þannig, þó að lausn væri í sjónmáli, að miðað við framkomu embættismanna og þá sérstaklega þessara embættismanna við fólk almennt mættum við búast við einhverjum hefndarráðstöfunum. Ef úr því verður lofa ég hv. Alþingi því, að frá því skal ég skýra ef starfsemi Tollvörugeymslunnar gengur eitthvað öðruvísi hér eftir en hingað til því að Tollvörugeymslan sjálf á hér enga sök.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir þakklæti til hv. 3. þm. Reykv. fyrir að færa þetta mál hér inn í sali hv. Alþingis. Það er ljóst, að fram hafa komið í blöðum ýmsar hæpnar, svo að vægt sé til orða tekið, yfirlýsingar frá ýmsum opinberum embættismönnum, og það er jafnframt ljóst, að fyrirtæki það, sem hv. 3. þm. Reykv. á aðild að, kemur ekki þessu máli beinlínis við, verður hins vegar leiksoppur innri baráttu í viðkomandi opinberum stofnunum. Það hefði vissulega verið ástæða til að ræða hér um tollamál, tollgæslu, tollkrítarmál og slíkt, og ég leyfi mér af þessu tilefni að minna á ummæli sem komu fram hér á s. l. þingi um að sett hefði verið nefnd til að kynna sér og skila áliti um tollkrítarmál. Sú nefnd átti að skila áliti í júní s. l. Mér hefur verið sagt að stjórnarþm. - aðeins stjórnarþm. - hafi fengið frv.-drög til skoðunar. Það er samt sem áður einkennilegt, að í nýframlögðu fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir að þetta frv. verði lagt fram á þessu þingi, nema þá að það tæki gildi um áramótin 1982–1983, því að í tekjuáætlun frv. er hvergi að finna áætlun þess efnis, að tollkrítarfrv. eigi að verða að lögum. Þetta er annað mál, sem ég vil þó minna á í þessu sambandi, því starfsemi þess fyrirtækis, sem hér hefur borið á góma, og þetta nýja frv., sem nú er í höndum stjórnarþm., eiga auðvitað ýmislegt sammerkt. En það, sem mig langar til þess að minnast sérstaklega á, er sú ræða sem hv. 11. þm. Reykv. flutti áðan. Í henni kom fram mjög alvarlegur áburður í garð opinberra embættismanna, bæði tollgæslustjóra og tollstjóra, og þar var því beinlínis haldið fram, að til þess að menn kæmust áfram í þessum tveimur störfum yrðu menn að svíkjast um í starfi. Og það mátti skilja orð hv. ræðumanns á þá leið, að ef menn væru duglegri en aðrir við að upplýsa svik og smygl, þá ættu menn á hættu að vera reknir úr starfi. Þetta er auðvitað ekki aðeins áburður á tollstjóra og tollgæslustjóra, heldur á alla starfsmenn þessa embættis, því að auðvitað verður að skilja þessi ummæli svo að þeir, sem fá uppreisn og upphefð hjá slíkum stofnunum, hljóti að vera stórsvindlarar og smyglarar. Ekki skal ég leggja dóm á það, hvort rétt sé, það þekki ég ekki eins náið og hv. 11. þm. Reykv. virðist þekkja það mál. En ég vil að það komi hér skýrt fram, að hv. 11. þm. Reykv., sem virðist vera gerkunnugur þessu máli, er formaður í þingflokki Alþb. þar sem hæstv. fjmrh., æðsti yfirmaður þessara tveggja embættismanna, situr. Ég spyr þess vegna hæstv. ráðh.: Er hann sammála því sem formaður þingflokks Alþb. kom hér með og flutti í þingræðu? Er hann sammála þessum alvarlega áburði? Ef svo er, hvað ætlar hann til bragðs að taka? Ætlar hann að láta fara fram opinbera rannsókn í þessu máli? Ætlar hann að fylgja þessu máli eftir? Ætlar hann að koma til leiðar að glæpum af þessari tegund, sem hv. 11. þm. Reykv. bar þessum embættismönnum á brýn, fækki eða þeim verði hætt? Hvað ætlar æðsti yfirmaður þessara tveggja embættismanna að gera? Ef hann er hins vegar ekki sammála formanni þingflokks Alþb., þá ber hæstv. fjmrh. að koma hér í ræðustól sem yfirmaður þessara tveggja manna og bera blak af þeim og segja hv. 11. þm. Reykv. frá skoðun sinni á málinu. Hæstv. ráðh. getur ekki þagað í þessari stöðu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál, enda veit ég ekki nægilega mikið um það til þess að halda um það langa ræðu. Ég vil þó fagna þeim orðum fjmrh., að þetta mál sé leyst til frambúðar, og ég vil gjarnan taka undir þau orð hans, að fortíðin ætti að skipta minna máli í því sambandi og um hana ættu ekki að fara ítarlegar umr. fram hér á Alþingi meðan menn hafa ekki málsatvik í höndum, þekkja tæplega stöðuna og rannsókn á eftir að fara fram. Ég vil þó segja það, að mér þykir óeðlilegt að opinberir starfsmenn, tollverðir, þiggi laun frá þeim sem þeir eiga að hafa eftirlit með. Slíkt getur alltaf orðið tilefni ýmissa vangaveltna. En það, sem kallar mig upp í þennan ræðustól nú, eru orð hv. 11. þm. Reykv. þar sem hann lét að því liggja áðan, að yfirmenn í tollgæslunni héldu undirmönnum sínum niðri eða legðu þá jafnvel í einelti vegna þess að þeir væru of duglegir við að uppræta smygl. Hér er náttúrlega um gífurlega alvarlega ásökun að ræða, og ég fæ ekki séð að það sé nokkur einasta leið fyrir alþm. að sitja undir þessum orðum án þess að þeim sé fundinn einhver staður. Hvað er spilling í einu þjóðfélagi ef það er ekki spilling ef yfirmenn tollgæslunnar bókstaflega standa - eftir þessum orðum - eins og varðhundar um smygl í landinu og banna undirmönnum sínum að uppræta smygl? Ef ég hef skilið þessa ræðu rétt, þá er hér verið að láta að því liggja. Ég vil strax taka það fram, að ég trúi því ekki að þannig sé málum farið. En þessi orð og þessar aðdróttanir eru svo alvarlegar hér á Alþingi Íslendinga að það er alveg útilokað annað en að fjmrh. taki þessi orð til athugunar, ekki hvað síst þegar það er formaður þingflokks hans sem viðhefur þau hér í sölum Alþingis. Hér er bókstaflega vegið að öllu embættismannakerfi Íslendinga. Ef svona er komið í tollgæslunni, hvar erum við þá staddir með okkar ríkisrekstur? Þetta er svo alvarlegt mál að það hlýtur að vera krafa allra alþm., að fjmrh. athugi þessi ummæli og þeim verði fundinn staður, ella verði þau dregin til baka.



Herra forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem ég sagði áðan. Ég lét það koma þá fram, að öll þau ummæli, sem vitnað var til í upphafsræðu hv. þm. Alberts Guðmundssonar, verða að sjálfsögðu tekin til nánari athugunar. Meira að segja liggur ljóst fyrir að krafist verður opinberrar rannsóknar vegna einna af þessum ummælum, þ. e. þeirra sem geta flokkast undir refsiverðar athafnir eða refsiverð svigurmæli eftir atvikum á hvorn veg sem rannsókn endar. Ég vil hins vegar leggja áherslu á það hér, að það er meginregla íslensks réttarfars að hver maður sé ábyrgur orða sinna. 



Herra forseti. Ég sé mig neyddan til að koma hér aftur í ræðustól til þess að spyrja aðeins einnar spurningar og hún er þessi: Ber að skoða þetta svar hæstv. fjmrh. sem svo, að hann sé sammála því sem kom fram í ræðu hv. 11. þm. Reykv., sem er formaður í þingflokki Alþb., eða er hann ósammála því? Um það var spurt. Það var eina spurningin, sem hæstv. fjmrh. fékk, og ég vil fá að heyra hér og nú hver hans afstaða er í þessu máli.



Herra forseti. Ég sagði það í minni fyrri ræðu, að ég hefði haft tækifæri til þess á undanförnum árum að fylgjast með máli Matthíasar Andréssonar innan tollgæslunnar. Ég hef gert það vegna þess, að það gildir sjálfsagt hið sama um mig og marga aðra alþm., að til okkar leita ýmsir einstaklingar og aðilar í þjóðfélaginu sem telja sig þurfa og eiga meiri rétt en þeir hafa fengíð í reynd og telja að verið sé að brjóta á þeim. Það vill svo til, að ég hef fylgst með þessu máli ekki bara síðustu dagana og síðustu vikurnar, heldur frá fyrstu dögum þess að ég var kosinn á Alþingi Íslendinga. Og málið hefur haldið áfram stig af stigi síðan. Sá eini lærdómur, sem ég get dregið af þeim kynnum sem ég hef af þessu máli, er að yfirmenn tollgæslunnar, eins og ég sagði áðan, geri sér sérstakt far um það að hindra í starfi, lækka í virðingarstiga starfskerfisins, jafnvel launastiga, þá einstaklinga sem greinir á við þá, yfirmennina, um hvaða aðferðum og hve mikilli hörku eigi að beita við þetta eftirlit. Þegar ég nú í dag les þá yfirlýsingu í Tímanum frá tollstjóra, að hann hafi krafist brottvikningar þessa tiltekna tollvarðar úr starfi eingöngu á grundvelli þessa fyrirkomulags um yfirvinnugreiðslur, sem allir hafa vitað um og allir hljóta að vera sammála um að eru eðlilegar, - á því eina formsatriði hafi hann krafist brottvikningar úr starfi, þá er það fyrir mér lokapunktur í langri sögu sem ég er búinn að fylgjast með hér á undanförnum árum. Það gefur tilefni til þess, eins og ég sagði áðan, að þeir aðilar - ég endurtek það hér: að þeir aðilar, sem hafa krafist opinberrar rannsóknar í málinu, verði væntanlega sammála um að allt samskiptamál yfirmanna tollgæslunnar við þennan tiltekna tollvörð verði tekið til skoðunar, allar hliðar þess máls. Ég fullyrti ekkert um samskipti við aðra tollverði, það þekki ég ekki, það skal ég ekkert um segja. Ég sagði hins vegar og segi það aftur, að ef þessi saga eins og hún birtist mér er lýsandi dæmi um þá starfshætti, sem þarna eru, þá er mikið að. Ef það hins vegar kemur í ljós, að þarna hefur verið um hreint persónubundið dæmi að ræða, þá eiga yfirmenn tollgæslunnar eftir að skýra hvers vegna þeir hafa komið svona fram við þessa tilteknu persónu, þá er það mál óútskýrt. Ég vil þess vegna að gefnu því tilefni, sem hér hefur komið fram, endurtaka það sem ég sagði áðan, að vegna þess sem gerst hefur jafnt og þétt, ekki allan tímann, heldur jafnt og þétt á síðustu árum og nú síðast sérstaklega með tilliti til þeirra yfirlýsinga og upplýsinga, sem hafa komið fram frá yfirmönnum tollgæslunnar sjálfum í blöðum, er nauðsynlegt að þetta mál verði allt saman athugað. Ég vænti þess, að þær yfirlýsingar, sem fjmrh. kom fram með hér, séu sömu ættar og ég hef verið að setja hér fram hvað það snertir að nauðsynlegt sé að þetta mál sé allt saman athugað. Ég hef rætt þetta mál á undanförnum árum við ýmsa stjórnendur þessa kerfis, bæði í tíð fjmrh. og í tíð fyrrv. fjmrh. Ég ætla ekki að rekja þá sögu hér; þeir gera það sjálfir á þeim tíma þegar þeim þykir henta, ef þeim þykir henta svo. En við skulum gera okkur grein fyrir því, hv. alþm., að í þessu landi er mikið um stóra karla sem þykjast hafa vald til þess að ráðskast með undirmenn sína og almenning í landinu, eins og hv. þm. Albert Guðmundsson réttilega gagnrýndi hér áðan. Og það er skylda okkar hér að standa vörð um það, að sérhverjir starfsmenn, sérhverjir einstaklingar í þessu landi fái að njóta fyllsta réttlætis og engir svokallaðir toppar í þessu embættiskerfi eða einhverju öðru kerfi í krafti embættis síns, í krafti valds síns og í krafti þeirrar leyndar, sem oft og tíðum hvílir um það sem gerist innan þessara stofnana, beiti undirmenn sína eða almenna borgara í þessu landi misrétti. Mér er ljóst að þau orð, sem ég lét falla hér áðan, hv. þm. Friðrik Sophusson og hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, eru alvarleg. Það er vissulega rétt. En líka er alvarleg sú yfirlýsing sem kemur fram hjá tollstjóra í dag, að hann hafi krafist brottrekstrar þess starfsmanns sem hér er verið að tala um, því að hvað er alvarlegra gagnvart einum opinberum embættismanni heldur en að krefjast þess að hann verði rekinn, eins og hv. tollstjóri hefur nú upplýst að hann hafi gert kröfu um. Hann beitir valdi embættis síns á forsíðu Tímans í dag til að flytja almenningi í landinu þá brottrekstrarkröfu. Ég tel rétt til þess að standa vörð um þennan einstakling, þennan starfsmann tollgæslunnar sem hér hefur verið rætt um, Matthías Andrésson, að nota ræðustól Alþingis í dag til þess að sýna þm. og þjóðinni að það eru fleiri hliðar á þessu máli og að mínum dómi eiga yfirmenn tollgæslunnar eftir að svara mörgum stórum og alvarlegum spurningum um framgöngu sína í máli þessa tollvarðar á undanförnum árum. Ég vænti þess og ég endurtek það að lokum, herra forseti, um þá kröfu um opinbera rannsókn, sem hefur komið fram hjá þessum yfirmönnum, að þeir verði sammála um að hún verði líka látin ná til þess að rekja þetta mál allt saman frá upphafi til enda. Ef það reynist þá koma í ljós að sá lærdómur, sem ég hef dregið af kynnum mínum af þessari sögu, er rangur, þá er ég fyllilega reiðubúinn til þess að taka tillit til þess og taka mið af því. Hitt tel ég hins vegar nauðsynlegt, að yfirmenn kerfisins séu ekki síður teknir til rannsóknar en sá undirmaður sem þeir bera þungum sökum á forsíðu Tímans í dag, því að lýðræðið á Íslandi er ekki bara lýðræði fyrir yfirmennina eða lýðræði fyrir toppana í kerfinu. Lýðræðið á Íslandi er fyrst og síðast lýðræði fyrir almenna borgara, hvern og einn sem hefur ekkert annað sér til varnar en þann almenna rétt og þær almennu siðareglur sem eiga að tíðkast í því samfélagi sem við viljum hafa í heiðri. Þess vegna hef ég notað þennan ræðustól í dag til að kalla toppana til ábyrgðar.



Herra forseti. Vegna spurninga hv. þm. Friðriks Sophussonar verð ég að bæta hér við örfáum orðum. Það liggur fyrir að þetta mál er ákaflega flókið og margslungið og rekur sig mörg ár aftur í tímann. Það liggur líka fyrir að til stendur að fram fari rannsókn á þessu máli. Og þá spyr ég: Finnst mönnum við hæfi að ég sem yfirmaður tollgæslu fari að kveða upp fyrir fram dóma í þessu máli? Auðvitað ekki. Auðvitað væri það mjög óeðlilegt og óviðurkvæmilegt. Það er rétt að yfirmenn tollgæslunnar hafa talið eðlilegra að viðkomandi starfsmaður hætti hjá tollgæslunni. Niðurstaðan hefur hins vegar orðið sú hjá rn., að viðkomandi starfsmaður var fluttur til. Hann fékk annan starfsvettvang og er nú tollvörður í Hafnarfirði. Á hinn bóginn get ég alveg hiklaust sagt það og vona að það sé skoðun allflestra þm., að ekki er eðlilegt að opinber starfsmaður fái laun frá einkafyrirtæki sem hann er settur til að gæta. Að því leyti tel ég að það hafi verið formlega rangt fyrirkomulag, að greiðslur til þessa starfsmanns gengju ekki alfarið í gegnum tollgæsluna og tollstjóra. Þetta atriði held ég að sé svo augljóst að ekki þurfi um að deila. En þannig getur þetta verið, að erfitt er að fullyrða að einn valdi þá tveir deila, og ég tel að málið í heild þurfi það ítarlega rannsókna við að fráleitt væri að kveða upp dóma í því að svo stöddu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða um einstakar persónur í þessu máli, en hins vegar er hér komið inn á svið sem ég tel að sé mjög mikils virði að Alþingi fari að fjalla um af mikilli alvöru. Það er hið svokallaða embættismannavald og hvernig almenningi í þessu landi gengur að reka erindi sín gagnvart því valdi sem við köllum embættismannavaldið stundum og köllum á öðrum tímum kerfið. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar, og eftir því sem hinar opinberu stofnanir hafa stækkað hér á landi og völd þeirra jafnframt aukist, því erfiðara hefur það verið fyrir einstaklinginn í þjóðfélaginu að reka erindi sín í þessum stofnunum og við þessar stofnanir. Ég er jafnframt staðfastlega sannfærður um það, að Alþingi hefur að mörgu leyti brugðist eftirlitshlutverki sínu gagnvart þeim stofnunum sem það hefur vald yfir óumdeilanlega. Þetta eftirlitshlutverk á auðvitað að rækja miklu betur en Alþingi hefur gert, bæði gagnvart þeim mönnum, sem fara með forustu hjá opinberum stofnunum, og hvernig þeir nýta það fjármagn sem Alþingi ákveður þeim á hverjum tíma. Hér held ég að sé á ferðinni geysilega stórt og viðamikið mál sem þingið þurfi nauðsynlega að fara að taka á. Auk þess held ég að þessi umr. hljóti að vekja þær hugsanir hjá alþm., að það sé orðið fyllilega tímabært og meira en komið að því, að stofnað verði embætti umboðsmanns Alþingis. Það vill svo til að ég þekki dálítið til þess máls sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson nefndi áðan. Og ég er sannfærður um að hver einasti þm. þekkir til mála af svipuðu tagi, þar sem einstaklingar reyna að leita réttar síns gagnvart kerfinu, en það gengur ekki, einfaldlega vegna þess að það eru ekki til menn til þess að fjalla um mál þessara einstaklinga og til þess að ryðja þeim braut inn í kerfið í gegnum embættismannavaldið. Það vill svo til að ýmsir forustumenn opinberra stofnana reka þær eins og einkafyrirtæki. Það gengur auðvitað ekki, því að eins og kom fram áðan eru embættismenn starfsmenn ríkisins og þjónar fólksins í landinu. Þeir eru ekki yfirmenn þessa fólks. Og ég er sannfærður um að það er orðið bæði tímabært og nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga fjalli af mikilli alvöru um það, hvers konar „apparat“ hið opinbera kerfi er orðið og hvernig það þjónar einstaklingnum í þjóðfélaginu, hvernig það sinnir hans þörfum og hans málum yfirleitt. Þetta held ég að væri verðugt verkefni. Og ég vil að því leyti taka undir orð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, að sá valdahroki, sem oft kemur fram hjá opinberum embættismönnum, er óþolandi. Ég er líka sannfærður um að langflestir þm. geta tekið undir það með mér, að þeir sjálfir eiga oft á tíðum sem fulltrúar löggjafavaldsins í erfiðleikum með að fá kerfisskrímslið til þess að taka við sér. Þetta gengur auðvitað ekki. Skilningurinn á hlutverki embættismanna í samfélaginu verður að breytast, ekki hjá almenningi, heldur hjá þeim sjálfum.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð sem ég vil fyrst og fremst beina til hv. þm. Friðriks Sophussonar. Þessi gáfaði og vígreifi ungi þm., sem ég hef gjarnan oft dáð fyrir skarpleik í hugsun og árvekni í þingmannsstarfi sínu, ekki síst hér í hv. Sþ., ræddi um það sem einsdæmi að tilraun væri gerð til þess að víkja opinberum starfsmönnum úr starfi fyrir dugnað og árvekni í starfi. Ég vil aðeins minna hv. þm. á, og hygg, þó ég vilji ekki bregða honum um æsku, að langminni hans stafi nokkuð af þeim fæðingarágalla, - að skipherra hjá Landhelgisgæslunni var á sínum tíma óvefengjanlega vikið úr starfi fyrir að taka fleiri togara í landhelgi heldur en valdamiklum aðilum gott þótti. Og af því að hv. þm. leyfði sér að nota hástigsnafnorð um þann verknað að skjóta vörum undan tolli og nefna það glæp í ræðu sinni, þá vildi ég einnig minna hann á það, að þremur vikum eftir að hin sögufræga faktúra fannst í tunnunni var flokkur hans, sem hann hyggst nú gerast varaformaður í, búinn að gera aðaleiganda tunnunnar að fjmrh.