Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 5. þm. Norðvest., Guðjóni A. Kristjánssyni, dagsett þann 17. febrúar sl., og hljóðar svo: „Hér með óskar undirritaður tímabundins leyfis frá þingstörfum með vísan til 53. gr. þingskapa frá og með 20. febrúar. Þar sem 1. varaþingmaður Frjálslynda flokksins í Norðvesturkjördæmi, Steinunn Kristín Pétursdóttir, hefur ekki tök á að taka sæti á Alþingi óska ég eftir að 2. varamaður, Pétur Bjarnason, taki sæti mitt á þessum tíma.“ Þá hefur borist bréf frá 1. varamanni Frjálslynda flokksins í Norðvesturkjördæmi, Steinunni K. Pétursdóttur, þar sem segir að hún eigi ekki heimangengt á næstu vikum til að taka sæti á Alþingi fyrir Guðjón A. Kristjánsson. Pétur Bjarnason hefur áður tekið sæti á Alþingi á kjörtímabilinu og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Að lokum fyrirspurnum til ráðherra fer fram umræða utan dagskrár um áætlanir og aðgerðir um varnir gegn fuglaflensu. Málshefjandi er hv. þm. Jón Bjarnason. Hæstv. heilbrigðisráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Það hefur verið margt mjög ámælisvert við einkavæðingu helstu ríkisfyrirtækja á umliðnum árum og alltaf að koma nýjar og nýjar upplýsingar í ljós en það er eins og skíturinn fljóti alltaf upp á endanum og það verður erfitt fyrir þá flokka sem hafa staðið fyrir þessari framkvæmd að standa lengur í vegi fyrir því að fram fari óháð rannsókn á gerðum þeirra. Í ljós hefur komið að ný rannsókn Vilhjálms Bjarnasonar, háskólakennara í Háskóla Íslands, hafi leitt í ljós að spunninn hafi verið lygavefur í kringum aðkomu þýskra banka að kaupum á Búnaðarbankanum. Það er mjög ámælisvert, sérstaklega í ljósi þess að kaupendurnir voru nátengdir Framsóknarflokknum, S-hópurinn. Þess vegna tel ég að hæstv. forsætisráðherra ætti í rauninni að svara því hér hvort hann ætli að láta fara fram athugun á sþessu ámæli sem hefur komið fram, þ.e. að þýski bankinn hafi í rauninni verið yfirvarp fyrir allt aðra kaupendur og hvort ekki sé orðið tímabært að fá hið rétta í ljós hvað varðar þetta mál. Það er algerlega óverjandi að fara ekki ofan í saumana á þessu máli vegna þess að við erum að ræða um eigur almennings og hvernig þeim er ráðstafað til þeirra sem eru síðan nátengdir innsta kjarna annars stjórnmálaflokksins sem fer með völd á Alþingi. Það er alveg ólíðandi að það sé ekki á hreinu hver vinnubrögðin hafa verið í málinu.

Frú forseti. Ég tek undir það að mikilvægt er að mál séu á hreinu. Ég sá þessa frétt í gær. Ég hafði samband við ríkisendurskoðanda í morgun og spurði hann hvort eitthvað nýtt væri í þessu máli. Hann sagði að svo væri ekki. Það hefði verið margfarið yfir þetta mál, það hefði ráðgjafi einkavæðingarnefndar gert, HSBC á sínum tíma, Fjármálaeftirlitið og Ríkisendurskoðun. Ef hv. þingmenn hafa einhverjar athugasemdir við mál og vilja fara ofan í þau þá ber þeim að sjálfsögðu að hafa samband við Ríkisendurskoðun. Ríkisendurskoðun er eftirlitsstofnun Alþingis og ef eru einhverjar nýjar upplýsingar í þessu máli þá finnst mér eðlilegt og sjálfsagt að Ríkisendurskoðun fari ofan í það. En ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hann hafi haft samband við Ríkisendurskoðun um málið því mér finnst sjálfsagt ef alþingismenn hafa einhverjar upplýsingar og fyrirspurnir um mál og vilji glöggva sig á þeim, að þeir hafi samband við Ríkisendurskoðun því það er sú stofnun sem á að vera Alþingi til hjálpar. Annað hef ég í sjálfu sér ekkert um málið að segja nema að ríkisendurskoðandi sagði mér að ekkert nýtt væri í málinu en ég hvet hv. þingmann að hafa samband við hann líka.

Frú forseti. Það kom ekki á óvart að hæstv. forsætisráðherra væri í mjög nánu og góðu sambandi við ríkisendurskoðanda. Svo virðist vera að þessi ríkisendurskoðandi hafi alla vega glatað trausti mínu, það gerði hann síðasta sumar þegar hann stóð í kattarþvotti á þessu söluferli vegna þess að hæstv. forsætisráðherra tengdist mjög einu fyrirtæki sem stóð í kaupunum á Búnaðarbankanum. Og ekki stóð á ríkisendurskoðanda að koma hlaupandi með skýrslu þar sem sagði þó að það væri ekki hlutverk hans að lýsa því yfir að forsætisráðherra væri ekki vanhæfur í málinu, en samt sem áður kom hann hlaupandi með þessa skýrslu. Þetta snýst um trúverðugleika stjórnmálamanna á Íslandi, þetta snýst um þann trúverðugleika hvernig við ætlum að standa að sölu ríkiseigna og ef Framsóknarflokkurinn vill liggja undir grun, gjöri hann svo vel.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að allt snýst þetta um trúverðugleika. En það snýst líka um trúverðugleika hvað hv. þingmenn segja á Alþingi og leyfa sér að halda fram. Ég hef aldrei heyrt það áður í þingsal að Ríkisendurskoðun njóti ekki trausts Alþingis. Þar er um fullyrðingu að ræða sem ég hef aldrei heyrt. En ef svo er þá er það að sjálfsögðu mjög alvarlegt mál og er þá mál sem ber að taka upp í forsætisnefnd þingsins. Það er höfuðnauðsyn að Ríkisendurskoðun njóti trausts Alþingis og ég vænti þess að hv. þm. Sigurjón Þórðarson sé einn um þá skoðun eins og margt annað sem hann setur fram á Alþingi.

Frú forseti. Það er náttúrlega sorglegt að maður skuli lýsa því yfir og þurfi að gera það að Ríkisendurskoðun njóti ekki trausts en það er því miður raunin. Svo virðist vera að hún sé að missa traust fleiri aðila en eingöngu mín persónulega. Ef Ríkisendurskoðun ætlar ekki að fara ofan í gögn sem kennari við Háskóla Íslands hefur komið fram með sem sýna að beitt hafi verið blekkingum við sölu ríkiseigna, eigna almennings sem tengjast með beinum hætti hæstv. forsætisráðherra, þá er ég hissa og að hún geti bara afgreitt þetta með einu símtali fyrir hádegi þegar hæstv. forsætisráðherra hringir í hana, þá er það bara afgreitt. Nei, þetta er ekki traustsins vert. Það á að fara ofan í svona mál og það er sérstaklega akkur fyrir stjórnarflokkana.

Að gefnu tilefni vill forseti taka fram að ríkisendurskoðandi nýtur trausts forseta Alþingis.

Frú forseti. Þegar forsætisráðherra berst það til eyrna að til standi að ræða þetta mál við hann á Alþingi, er þá ekki eðlilegt að hann hringi til Ríkisendurskoðunar til að leita upplýsinga um málið?

Og afgreitt það?

Hver var að segja að það hefði verið afgreitt? Það hefur ekki nokkur maður sagt það. En væri kannski ekki eðlilegt að hv. þingmaður hringdi líka í Ríkisendurskoðun til að leita sér upplýsinga? Hv. þingmaður þarf greinilega ekkert að gera það og það er gott til þess að vita að hann var a.m.k. ekki að lýsa því yfir fyrir hönd Alþingis að Ríkisendurskoðun nyti ekki trausts. Ég spyr: Var hv. þingmaður að lýsa því yfir fyrir hönd flokks síns? Miðað við þessa umræðu held ég að það sé alveg bráðnauðsynlegt að taka þetta mál fyrir í forsætisnefnd því ef það er tilfellið að Ríkisendurskoðun njóti ekki trausts, þó það sé ekki nema eins þingflokks á Alþingi, þá er það mjög alvarlegt mál og í fyrsta skipti sem það kemur fram. Ég vænti þess að þingmaðurinn sé einn um þá skoðun.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að beina fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra sem er af svipuðum toga og sú umræða sem fór fram hér áðan. Forsenda sölu ríkisins á bréfum í Búnaðarbankanum var að í kaupendahópnum væri erlendur aðili sem ætti raunverulegan eignarhlut. Með því var átt við að hinn erlendi aðili væri ekki leppur fyrir raunverulegan eiganda heldur ætti hlutinn sjálfur. Í þessu samhengi er rétt að Kaldbaki hf. og fjárfestum honum tengdir var hafnað sem kaupanda m.a. á þeirri forsendu að þeir höfðu ekki virtan erlendan fjárfesti í sínum hópi. Á þeim tíma sem salan fór fram var talið mikilvægt fyrir íslenskt efnahagslíf að fá inn erlendan aðila, erlenda fjárfestingu og erlendan gjaldeyri. Samkvæmt því sem hefur komið fram átti hinn þýski banki 15% eignarhlut í Búnaðarbankanum. Slíkan eignarhlut bar að tilkynna Fjármálaeftirliti og Kauphöll því um virkan eignarhlut var að ræða. Þýski bankinn tilkynnti hvorki Kauphöll Íslands um hinn virka eignarhlut né flaggaði hinum virka eignarhlut með tilkynningu til Fjármálaeftirlits. Þá er ekki vitað til að þýska fjármálaeftirlitinu hafi verið tilkynnt um virkan eignarhlut. Nú liggur fyrir að íslenskur háskólakennari hefur rannsakað efnahagsreikning hins þýska banka vegna ársins 2003. Sú rannsókn bendir til að bankinn hafi aldrei verið raunverulegur eigandi að bréfum í Búnaðarbankanum. Ef þetta er rétt sem haldið er fram var íslenska ríkið augljóslega blekkt þegar bréfin í Búnaðarbankanum voru seld. Það hvílir því að mínu viti skylda á viðskiptaráðherra að láta kanna málið. Það er afar mikilvægt að íslenska fjármálaeftirlitið leggi fram beiðni til þýska fjármálaeftirlitsins og fái staðfestingu þess á eignarhaldi þýska bankans og ef ekki, fyrir hvern þýski bankinn keypti bréfin á þeim tíma. Hver var hinn raunverulegi eigandi? Mun ég því óska eftir því við viðskiptaráðherra að hún óski eftir því við Fjármálaeftirlitið að þessi rannsókn fari af stað.

Herra forseti. Ég vil byrja á að segja að það sem vitnað er til og kom fram í fréttum í gær og haft eftir stundakennara við Háskóla Íslands er ekkert nýtt. Það er ekkert nýtt í þeirri frétt. Og að hv. þingmaður skuli nú bæta gráu ofan á svart við upphaf fundar á hv. Alþingi til að ætla að gera sig gildandi vegna þessa máls er í sjálfu sér mjög athyglisvert. En látum það nú vera, það er eins og það er. En að hv. þingmaður skuli koma hér upp til að biðja mig að beina einhverju til Fjármálaeftirlitsins er frétt út af fyrir sig og sýnir að Samfylkingin hefur ekki enn þá áttað sig á því hvað er sjálfstæð eftirlitsstofnun. Þessi hv. þingmaður sem hér tók til máls og er aðaltalsmaður Samfylkingarinnar á sviði samkeppnismála 

Virðulegi forseti. Mér virðist augljóst að hæstv. viðskiptaráðherra hefur lítið lært af þeirri yfirhalningu sem þingið veitti henni hér í síðustu viku og heldur áfram á svipuðum nótum. Það sem ég vil fá að segja og er algjörlega nýtt í þessu máli núna er að háskólakennari - sem hæstv. viðskiptaráðherra leyfir sér að kalla stundakennara - við Háskóla Íslands hefur rannsakað efnahagsreikning þessa þýska banka. Við þá rannsókn kemur fram að það er nánast útilokað að þessi þýski banki, sem var forsenda fyrir sölunni á sínum tíma, hafi verið eigandi að bréfum í Búnaðarbankanum. Þetta kemur einnig fram í yfirlýsingu þýska bankans. Þegar það liggur þá fyrir að flest bendi til þess að íslenska ríkið hafi verið blekkt við sölu á þessum bréfum er eðlilegt að hæstv. viðskiptaráðherra, sem fer með þennan málaflokk og á að vera gæsluaðili almennings í þessu landi, sendi bréf og óski eftir að þetta verði skoðað. Ég treysti því að Fjármálaeftirlitið muni taka mjög faglega á því bréfi 

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmaður er strax farinn að draga í land og lítur ekki svo á að það eigi að fyrirskipa Fjármálaeftirlitinu að fara í þessa athugun. Ég vona að hann komi hérna upp einu sinni enn, fyrst það er heimilt samkvæmt þingsköpum, og dragi þá málið algjörlega til baka. Hann yrði maður að meiri ef hann gerði það. Hvað varðar þessa hluti er náttúrlega margbúið að fara yfir þá og í júní sl. sendi forstjóri þýska bankans út fréttatilkynningu þar sem farið var yfir málið og það allt saman hrakið sem komið hefur fram hjá þessum kennara, Vilhjálmi Bjarnasyni, og það er mitt svar. Aðkoma viðskiptaráðuneytisins er engin að þessu máli í dag. Það er bara einfaldlega þannig og ég er viss um að hv. þingmanni þykir það leitt. Svo fullyrðir hann að þetta hafi ráðið úrslitum um að þessi hópur varð fyrir valinu í sambandi við sölu á bankanum. Það er nokkuð sem ég get ekki fullyrt að hafi verið. Ég veit að það hafði áhrif en að 

Virðulegi forseti. Ég ítreka þá ósk til hæstv. viðskiptaráðherra að hún riti Fjármálaeftirlitinu bréf og leggi til að Fjármálaeftirlitið hafi samband við þýska fjármálaeftirlitið og fái endanlegan botn í það hvort umræddur þýskur banki var eigandi að bréfum í Búnaðarbankanum eða ekki. Vissulega ber hæstv. viðskiptaráðherra mikla ábyrgð því að það er ekki bara það að viðskiptaráðherra fari með þennan málaflokk, heldur var hún einnig aðili að þessari einkavæðingu. Því skiptir miklu máli að í ljós komi hvernig að henni var staðið. Það kemur einnig fram í tilvitnaðri yfirlýsingu sem hæstv. ráðherra vitnaði til áðan og hún verður ekki lesin öðruvísi en svo að bankinn hafi farið með þessi bréf í nafni annars aðila. Það er ekki hægt að skilja orðið „intermediary“ á annan hátt en þann að um tímabundna eignaraðild hafi verið að ræða. Og í ljósi þess að sú sérstaka forsenda fyrir því að tilteknum aðilum var vísað á braut sem áhuga höfðu á 

Hæstv. forseti. Ég efast ekki um að hv. þingmaður hefur mikið álit á mér sem viðskiptaráðherra en ég vil bara segja honum að ég hef mikið álit á Fjármálaeftirlitinu og tel að það geti bara hreinlega metið það betur en ég hvort þarna sé ástæða til að fara sérstaklega ofan í mál einu sinni enn. Ég get ekki annað en endurtekið það sem ég sagði áðan, mér finnst algjörlega óskiljanlegt að Samfylkingin skuli ekki vera komin lengra á þróunarbrautinni en svo að hún haldi að ég stjórni Fjármálaeftirlitinu, hún haldi það enn þá árið 2006. 
            

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn minni til forsætisráðherra. Fyrirspurnin snýr að því hvar innan Stjórnarráðsins hæstv. ráðherra telji að vista beri mál um styrki til ættleiðingar. Félagið Íslensk ættleiðing hefur síðustu þrjú árin unnið að því að komið verði á styrkjum til foreldra sem ættleiða börn erlendis frá og sent erindi með þeirri ósk til a.m.k. tveggja ráðuneyta, og í upphafi til forsætisráðuneytisins í tíð fyrrverandi forætisráðherra. Erindin hafa síðan verið framsend og endursend eftir atvikum á milli ráðuneyta og Stjórnarráðsins. Nú hefur í þriðja sinn verið mælt fyrir þingsályktunartillögu um slíka styrki og í annað sinn er málinu að umræðu lokinni vísað til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar, en í fyrsta skipti var málinu vísað til allsherjarnefndar. Heilbrigðis- og trygginganefnd er í sjálfu sér ekkert að vanbúnaði að vinna þetta mál og forsvarsmenn Íslenskrar ættleiðingar hafa hvað vistun þess varðar einungis lagt áherslu að opinber aðili fari með styrkveitingar en ekki félagið sjálft eins og fyrstu hugmyndir voru uppi um. Þó hafa heyrst ýmsar efasemdir um að þetta mál eigi að heyra undir heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið því að um sé að ræða styrk af félagslegum toga samanber það að fæðingarorlofið heyrir undir félagsmálaráðuneytið. Svo hafa ýmsir bent á að ættleiðingar almennt heyri undir dómsmálaráðuneytið. Ég tel, frú forseti, að það sé brýnt fyrir þennan hóp - þetta er jafnræðismál fyrir foreldra - að finna úrlausn þessa máls innan framkvæmdarvaldsins, þ.e. að það liggi fyrir hvar efnisleg úrlausn málsins eigi heima.

Frú forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda heyra ættleiðingar almennt undir dómsmálaráðuneytið. Nú er það ekki svo að styrkir séu veittir til ættleiðinga samkvæmt okkar kerfi. Hins vegar hefur farið fram um það umræða alloft á Alþingi og einnig hafa þessi mál verið rædd í ríkisstjórn. Eftir þá athugun sem hefur átt sér stað í forsætisráðuneytinu á þessu máli núna nýlega, og tilefnið var það að málið var rætt í ríkisstjórn, þykir okkur einsýnt að komi til slíkra styrkveitinga, sem ég vil á engan hátt útiloka, eigi slík skipan mála að heyra undir félagsmálaráðuneytið og að aðilar sem eru að leita eftir aðstoð og fyrirgreiðslu í því sambandi eigi að leita þangað.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svar hans, og svo árétta það að þetta er hvorki einkamál mitt og forsætisráðherra né einkamál nokkurs sérstaks flokks. Ég ætla ekki út í efnislega umræðu um þetta mál en það er hins vegar ljóst að þetta þekkist alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum, þar njóta þeir styrkja sem ættleiða börn erlendis frá og þar eru þeir studdir til þess með fjárstyrk frá hinu opinbera. Það sem við erum að tala um í rauninni er að jafna aðstöðu þessa fólks miðað við þá foreldra sem eignast börn sín á þennan svokallaða eðlilega eða venjulega hátt. Áherslan er á jafnræði og ég tel þessu máli til framdráttar að fyrir liggi hvaða þingnefnd, eða réttara sagt hvaða ráðuneyti, eigi að veita efnislega úrlausn í málinu.

Hæstv. forseti. Fyrirspurn mín er til hæstv. fjármálaráðherra og snýst um það hvers vegna lántakendur hjá Íbúðalánasjóði fái ekki að skuldbreyta lánum sínum hjá sjóðnum til að nýta sér lægri vexti án þess að greiða af því stimpilgjöld. Eins og öllum er kunnugt er tekið 1,5% stimpilgjald af öllum lánum, jafnt þegar skuldbreytt er sem annað. Sem dæmi eru það 150 þús. kr. af 10 millj. kr. láni. Þetta gerir það auðvitað að verkum, virðulegi forseti, að fjárhagslegur ávinningur lántakandans við skuldbreytingu kemur ekki fram fyrr en eftir eitt og hálft til tvö ár þegar tekið er tillit til þeirra peninga sem þarf að greiða ríkissjóði í stimpilgjöld af skuldbreytingu á láninu. Lántakendur sem eru með gömul íbúðasjóðslán, segjum t.d. á 5,1% vöxtum, fá ekki þennan fjárhagslega ávinning strax sem þeir ættu auðvitað að geta fengið strax. Virðulegi forseti. Það kemur fram í svari hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurn minni á síðasta þingi að ríkissjóður náði sér í 4,4 milljarða í tekjur af stimpilgjöldum frá því í september 2004, þ.e. þegar þessi samkeppni á íbúðalánamarkaði hófst, til janúar 2005. Ég hef því miður ekki tölur fyrir aðra mánuði á árinu 2005. Þetta eru miklir peningar og þess vegna ítreka ég þá spurningu mína til hæstv. fjármálaráðherra: Hvers vegna er þetta ekki leyft? Í öðru lagi: Stendur til að breyta því að á jafnsjálfsagðan hátt við skuldbreytingu hjá Íbúðalánasjóði, og þess vegna innan sama banka, verði leyft að gera það án þess að rukka af því stimpilgjöld?

Frú forseti. Það er athyglisvert að fá svona spurningu frá hv. þingmanni. Ástæðan fyrir þeirri stöðu mála sem hv. þingmaður lýsti er sú að ríkissjóður þarfnast tekna til að standa undir þeim útgjöldum sem ríkissjóði ber að standa straum af, m.a. í velferðarkerfinu. Þetta er ein af þeim tekjuöflunarleiðum sem Alþingi hefur samþykkt að nýta sér í þessum tilgangi. Það má auðvitað hugsa sér að Alþingi aflaði þessara tekna á einhvern annan hátt og sjálfsagt mun það koma til skoðunar í framtíðinni þegar við endurskoðum tekjuöflunarkerfi ríkisins. Auðvitað gæti líka komið til, ef menn vildu hafa það þannig, að skattheimta á þennan hátt yrði minnkuð en útgjöld yrðu lækkuð á móti. Auðvitað þurfum við líka að endurskoða útgjöld ríkisins, eins og við þurfum að endurskoða tekjuöflunina. Þetta er nú ekki flóknara mál en svo að ég er búinn að fara yfir það á einni mínútu og ég verð eiginlega að undrast það að hv. þingmaður skuli ekki hafa áttað sig á þessu. Mig grunar þó helst að þetta sé ein af þeim hugmyndum sem hv. þingmaður fær til að vekja á sjálfum sér athygli og reyna að gera lítið úr því sem verið er að vinna í ríkisfjármálunum. Hann telur sjálfsagt að þetta sé til skammtímavinsælda fallið. Það kerfi sem við höfum verið með í gildi hvað þetta varðar hefur verið í gildi í allmörg ár, við þekkjum það mjög vel og hv. þingmaður á að þekkja það líka.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað hefur gerst á ráðherrabekknum hérna vinstra megin við mig. Mér finnst að það sé eins og þeir hafi farið vitlaust fram úr, ráðherrar sem sitja þarna og hafa lent í því að svara hér fyrirspurnum. Fyrirspurn mín varðaði einfaldlega það, virðulegi forseti, að þetta er óréttlát skattheimta. Hvað réttlætir það að rukka stimpilgjald aftur af skuldbreytingu til þess að fá að nýta sér lægri vexti sem eru í boði núna en voru ekki í boði fyrir nokkrum árum? Hvað á ráðherra með að koma með svar um að þetta sé eingöngu um að þingmaður sé að vekja á sér athygli og gera lítið úr skattheimtu ríkissjóðs? Það er ekkert verið að gera lítið úr skattheimtu ríkissjóðs, virðulegi forseti. Við vitum það að fyrrverandi fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, Geir Haarde, formaður Sjálfstæðisflokksins, og núverandi fjármálaráðherra eru sennilega mestu skattheimtumenn sem nokkurn tíma hafa verið uppi á Íslandi. Bestu dæmin eru í tekjuskattinum, og við getum líka tekið nýlegt dæmi sem hefur komið fram um skatt af umferð og bílainnflutningi. Það eru sennilega 35 milljarðar umfram það sem fer til vegamála og það hefur aukist um 25 milljarða  Virðulegi forseti. Ég spyr eingöngu hæstv. fjármálaráðherra: 

Frú forseti. Það þarf ekki endilega að vera tvisvar, það getur verið þrisvar og getur verið fjórum sinnum. Þú getur skuldbreytt endalaust. Ég ætla ekki að halda því fram sérstaklega að skattheimta sé eitthvað sérstaklega réttlát, að einhverjir tilteknir skattar séu réttlátari en aðrir skattar. Það má deila um það út í hið óendanlega. En séu stimpilgjöldin óréttlát í dag þá hafa þau verið það lengi, hv. þingmaður. Og svo ættirðu að skammast þín fyrir það að í hvert einasta skipti sem þú kemur hér upp þá upplýsir þú þjóðina um hve lélegur þú ert í reikningi. Þú heldur fram tómum bábiljum um skattheimtuna og hvernig að henni er staðið hvað eftir annað og ferð með rangt mál. Menn eiga að hugsa sig um áður en þeir gera það hvað eftir annað.

Forseti vill minna hv. þingmann á að fara að þingsköpum. Það á ekki að ávarpa einstaklinga.

Ertu að tala um þingmann eða ráðherra?

Ráðherrann er líka þingmaður, hæstv. fjármálaráðherra sem talaði síðast.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ágæt lok á umræðunni um stimpilgjöld og skattheimtu ríkissjóðs sem stýrt er af fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins með því að nefna síðustu orð hæstv. fjármálaráðherra um málið. Eins og ég sagði áðan veit ég ekki hvað hefur gerst á ráðherrabekknum. Vonandi koma ekki fleiri ráðherrar vinstra megin frá til að svara í dag. Það er eitthvað að þarna. Orðin sem hæstv. ráðherra lét frá sér eru kannski ágæt síðustu orð um þetta og hitta ráðherrann fyrir sjálfan. Þau lýsa því hvað hann verður hvumpinn þegar rætt er um hina miklu skattheimtu Sjálfstæðisflokksins, sama hvort um er að ræða tekjuskatt eða skatt af umferð. Samgönguráðherra var hér fyrir nokkrum dögum að hækka um 100% umferðargjöld. Svona má lengi telja. Í mínum huga, virðulegi forseti, eru stimpilgjöld mjög óréttlát skattheimta. En mér finnst sem ég hafi lesið að Sjálfstæðisflokkurinn vilji líka afnema stimpilgjöld. En að taka þau margsinnis við skuldbreytingu finnst of langt gengið.

Hæstv. forseti. Ef hv. þingmaður kynni að reikna þá mundi hann ekki rugla saman tveimur hugtökum sem eru annars vegar tekjur ríkissjóðs og hins vegar skattheimta. Skattheimtan hefur minnkað. Hún hefur minnkað í tíð fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins. En tekjur ríkissjóðs hafa aukist. Þær hafa aukist vegna þess að okkur hefur vegnað vel í efnahagslífinu undanfarin ár. Það vill þannig til að á því tímabili hafa starfað fjármálaráðherrar frá Sjálfstæðisflokknum. Það er rétt hjá hv. þingmanni. Fjármálaráðherrar Sjálfstæðisflokksins skammast sín ekki fyrir þá stöðu og þeir skammast sín ekki fyrir þá þróun …  Það eru fáir ríkissjóðir sem standa betur heldur en íslenski ríkissjóðurinn í dag. Það eru fá þjóðfélög sem geta státað af minni skattheimtu en verið hefur á þessu landi þessi árin.

Frú forseti. Ég heyrði í umræðunni að hæstv. fjármálaráðherra hefur mikla trú á aukinni skattheimtu. Það var líka að heyra á hæstv. forseta þingsins að hún hefði mikla trú á ríkisstofnunum. Mér fannst það svolítið sérstakt í umræðunni, frú forseti, þegar við ræddum um það hvort einhverjir þingmenn bæru traust til Ríkisendurskoðunar að hæstv. forseti lýsti efnislegri afstöðu sinni til þess sem ég spurði hæstv. forsætisráðherra um. Ég furða mig nokkuð á því vegna þess að mér fannst það kannski ekki endilega koma störfum forseta við, frú forseti.

Hv. þingmaður hlýtur að hafa misskilið hvernig ríkisendurskoðandi er ráðinn til starfa.

Nei, nei.

Það er alveg ljóst að þegar brigslað er um heiðarleika ríkisendurskoðanda, sem forsætisnefnd ræður, þá hlýtur forseti að taka til andmæla.

Frú forseti. Flest lönd í heiminum hafa uppi mikinn viðbúnað vegna mögulegrar útbreiðslu svokallaðrar fuglaflensu sem greinst hefur í mörgum löndum Asíu og einnig í nokkrum löndum Evrópu, nú síðast í Frakklandi. Menn hafa og áhyggjur af efnahagslegum áhrifum veikinnar ef hún breiðist út en umræðan hefur þegar haft mikil áhrif á neysluhætti fólks þótt vitað sé að bein hætta sé alls ekki fyrir hendi. Í dag hittast t.d. landbúnaðarráðherrar Evrópusambandsríkja til að ræða leiðir til að koma í veg fyrir frekari útbreiðslu H5N1 veirunnar í álfunni. Á þeim fundi er ekki síður rætt um efnahagsleg áhrif fuglaflensunnar og áhrif hennar á neysluhætti. Viðbrögð almennings við henni, neysluvenjur og matvælaforði, er því greinilega hluti viðbúnaðarins. Miklu máli skiptir að upplýst umræða og fræðsla eigi sér stað, bæði um hvernig bregðast skuli við ef fuglaflensan berst til landsins og ekki síður þannig að bæði leikir og lærðir geti metið umræðuna á hverju stigi og áhættuna á yfirvegaðan hátt. Hinn 7. október síðastliðinn tilkynnti ríkisstjórnin um viðbrögð og aðgerðir vegna hugsanlegs heimsfaraldurs inflúensu. Nefnd ráðuneytisstjóra heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis og dóms- og kirkjumálaráðuneytis hefur skilað tillögum til ríkisstjórnarinnar. Þar var einmitt rætt um þróun áhættumats og viðbúnað í öðrum löndum, aðgang að lyfjum og hugsanlega lyfjaframleiðslu hér á landi, jafnframt fræðslu- og upplýsingamiðlun. Allt er þetta gott og blessað en ég held að við núverandi aðstæður skipti síðastnefndu þættirnir, um fræðslu og upplýsingu, afar miklu máli. Eins og fram kemur í svari hæstv. landbúnaðarráðherra við fyrirspurn hv. þm. Þuríðar Backman 24. janúar síðastliðinn er t.d. ekki til staðar aðstaða og búnaður hér á landi til að rannsaka eða sinna fullnægjandi eftirliti með því hvort veikin berist með fuglum til landsins eða dreifist meðal villtra fugla og alifugla. Hann sagði að í bígerð væri að flytja til landsins færanlegar rannsóknarstofur sem anni og fullnægi öllum öryggiskröfum. Enn er ekki vitað á hvaða stigi sú vinna er. Í dag sendi Landbúnaðarstofnun frá sér formlega fréttatilkynningu um mat á stöðunni og tillögu að áhættustigum. Áhættunni er skipt í áhættustig 1 til 3 um fuglaflensu, eftir útbreiðslustigi meðal fugla og öðru sem lýtur að smiti innan og milli dýrategunda. Auðvitað veltir maður fyrir sér hvernig hægt er að standa að framkvæmdarhliðinni á slíkum aðgerðum sem lagðar eru til við hvert áhættustig og hvernig við erum í raun í stakk búin til að fylgja þeim öryggiskröfum eftir. Vonandi reynir aldrei á það en þó er óhjákvæmilegt að spyrja um greiningu á áhættustigum ef veikin greinist í fólki. Hvernig yrðu þau áhættustig flokkuð? Hvað yrði þar lagt til grundvallar og hvaða aðgerðir gætu þá tilheyrt hverju áhættustigi? Hvernig erum við undir það búin að uppfylla þær kröfur um aðgerðir sem þá yrði að grípa til? Ég hef þess vegna, frú forseti, leyft mér að leggja eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra, en málinu í heild sinni virðist mér stýrt af hálfu heilbrigðisráðuneytisins: 1. Hvernig er háttað fræðslu og upplýsingagjöf til almennings um varnir og viðbrögð gagnvart fuglaflensu ef hún bærist til landsins? Við vitum að með vorinu koma farfuglarnir. Hvernig á almenningur að bregðast og umgangast fugla, t.d. ef fuglarnir sjást veikir? Einnig hefur verið tekið upp samstarf og samræming viðbragða bænda, starfsfólks í heilbrigðisþjónustu og matvælavinnslu, ef veikin bærist til landsins. En þetta væru þeir fyrstu sem kæmu að slíkum málum. 2. Hvernig verður háttað eftirliti og rannsóknum á heilsu villtra fugla í landinu, ekki síst hjá farfuglum? Hvernig skal koma leiðbeiningum til fólks á öllum aldri, t.d. í skólunum, og er búið að tryggja nægilegt fjármagn eða afl til eftirlits og rannsókna með veikinni? 3. Hvernig hyggjast stjórnvöld haga samstarfi og samráði við Alþingi og hlutaðeigandi þingnefndir um viðbúnað og aðgerðir stjórnvalda sem grípa þarf til, annars vegar til að fylgjast með því hvort veikin berist til landsins og hins vegar um aðgerðir ef veikin yrði staðfest hér?

Virðulegur forseti. Hv. 8. þm. Norðvest. beinir til mín nokkrum spurningum um nokkra þætti varðandi viðbúnað okkar Íslendinga við þeim möguleika að fuglaflensa berist til landsins. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka málið upp á þessum vettvangi. Í árslok 2003 hófst inflúensufaraldur í fuglum í Suðaustur-Asíu. Þessi fuglainflúensa leiddi í nokkrum tilvikum til sýkinga mönnum með hárri dánartíðni. Íslensk heilbrigðisyfirvöld ákváðu snemma á árinu 2004 að kaupa inflúensulyf í nokkru magni vegna ótta manna við að veiran gæti stökkbreyst og borist manna á milli, sem gæti orðið undanfari heimsfaraldurs inflúensu. Þegar í ljós kom að ekki tækist að ráða niðurlögum fuglainflúensunnar strax ákváðu heilbrigðisyfirvöld að auka innkaup á inflúensulyfjum á árinu 2005. Í lok þess árs voru til í landinu um 89 þús. meðferðarskammtar. Heilbrigðisyfirvöld hafa frá því að fuglainflúensan fór að gera fyrir alvöru vart við sig í Asíu gripið til margvíslegra aðgerða til að bregðast við fuglaflensunni og hugsanlegum heimsfaraldri inflúensusmits. Ég vil undirstrika og biðja menn að hafa hugfast að greina verður milli smits í fuglum sem gæti við tilteknar aðstæður borist í menn og heimsfaraldurs þar sem smit berst frá manni til manns. Þetta eru tvö mál sem okkur ber að forðast að blanda saman. Hv. þingmaður spyr um varnir og viðbrögð gagnvart fuglaflensu ef hún bærist til landsins. Því er til að svara að sóttvarnalæknir og Landbúnaðarstofnun hafa nána samvinnu um upplýsingagjöf til almennings varðandi fuglaflensu, berist hún til landsins. Starfandi er sérstök samstarfsnefnd um sóttvarnir sem hittist reglulega, a.m.k. tvisvar í mánuði. Þar situr m.a. fulltrúi Landbúnaðarstofnunar og sóttvarnalæknir. Samráð þessara beggja sviða er því mjög náið og samhæft. Sóttvarnalæknir hefur birt spurningar og svör um málið á heimasíðu landlæknisembættisins og sambærilegar upplýsingar munu birtast á heimasíðu Landbúnaðarstofnunar. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður um viðbúnaðarstig stjórnvalda vegna fuglaflensu og hvaða forsendur séu þar lagðar til grundvallar. Því er til að svara að viðbrögð við fuglaflensu eru í höndum Landbúnaðarstofnunar sem heldur t.d. fræðslufundi með alifuglabændum um þessar mundir til að upplýsa um alla þætti málsins, þar á meðal varnir. Þá er spurt hvort ekki yrði tekið upp samstarf og samræming viðbragða bænda, starfsfólk í heilbrigðisþjónustu og matvælavinnslu, ef fuglaflensa bærist til landsins. Í heilbrigðisþjónustunni eru menn viðbúnir og munu bregðast við ef svo ólíklega vildi til að nokkur maður smitaðist af fuglaflensu. Hugað verður sérstaklega að heilbrigði þeirra sem sinna alifuglarækt ef fuglaflensa best til landsins. Sóttvarnalæknir og ríkislögreglustjóri standa að samræmdum viðbrögðum við hugsanlegum heimsfaraldri inflúensu í mönnum. Í fjórða lagi spyr hv. þingmaður um eftirlit og rannsóknir á heilsu villtra fugla í landinu, ekki síst hjá farfuglum. Því er til að svara að Landbúnaðarstofnun hefur með höndum rannsóknir á farfuglum og alifuglum í landinu. Könnun á inflúensusmiti í fuglum er þegar hafin og rætt er um að bæta rannsóknaraðstöðu til dýrarannsókna í samvinnu við Keldur. Í fimmta lagi er spurt hvort og hvernig stjórnvöld hyggist haga samstarfi við Alþingi og hlutaðeigandi þingnefndir um viðbúnað og aðgerðir stjórnvalda sem grípa þarf til, annars vegar til að fylgjast með því hvort veikin berst til landsins og hins vegar ef veikin yrði staðfest hér. Íslensk stjórnvöld munu að sjálfsögðu upplýsa Alþingi og hlutaðeigandi þingnefndir um aðgerðir sem lúta að fuglaflensu annars vegar og hugsanlegum heimsfaraldri inflúensu í mönnum eftir því sem tilefni gefst til. Ég get sagt það fyrir hönd ráðuneytis míns að við erum tilbúin að mæta fyrir þingið hvenær sem er varðandi þetta mál. Virðulegi forseti. Ég vona að þeim spurningum sem hv. 8. þm. Norðvest. beindi til mín sé svarað með þessu. Verkefnin skarast að vísu töluvert við landbúnaðarráðuneytið en Landbúnaðarstofnun hefur verið með í ráðum um undirbúning þessara svara. Ég er reyndar starfandi landbúnaðarráðherra í dag svo að það kemur kannski ekki að sök.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vil líka segja í upphafi máls míns að ég tel að íslensk stjórnvöld hafi tekið ágætlega á þessu máli og með hófstilltum hætti. Það er ágætt að heyra að það er gott samstarf á milli þeirra stofnana og ráðuneyta sem um málið fjalla og út af fyrir sig gott að vita af því öryggi sem felst í því að í einum og sama manninum búi bæði hæstv. heilbrigðisráðherra og landbúnaðarráðherra. Hins vegar er algjörlega nauðsynlegt í þessari umræðu að menn fari yfirvegað og hófstillt í hana. Það er nauðsynlegt að undirstrika þá staðreynd að við stöndum andspænis heimsfaraldri í fuglum, ekki í mönnum. Engin dæmi eru um að smit hafi borist á milli manna. Það skiptir miklu máli. Það skiptir líka máli að gera sér grein fyrir því varðandi þá hættu sem er á að smitið berist hingað til íslenskra fugla að farleiðir íslenskra fugla liggja ekki um þau svæði þar sem fuglaflensusmitið hefur greinst í Evrópu, þ.e. ekki um svæðin á Ítalíu, Búlgaríu, Rúmeníu og Grikklandi. Farfuglar sem koma hingað koma miklu vestar upp að Evrópu og nánast allir koma um Bretland. Þar er mikið eftirlit með þessu. Um leið og við vitum að smit hefur borist í fugla í Bretlandi er líklegt að það berist hingað en það er alveg ljóst að Íslendingar eru vel undirbúnir. Það er tvennt sem veldur mér örlitlum áhyggjum. Ég tek eftir því að smit eða sýni sem tekin eru á Íslandi eru send til Svíþjóðar. Af því dreg ég þá ályktun að við höfum ekki búnað á Keldum til að greina smit í fuglum. Ég er sannfærður um að ef upp kemur faraldur er sú stofnun sem við höfum samstarf við í Svíþjóð líkleg til þess að drukkna í sýnum. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Mun hann ekki beita sér fyrir því að aðstöðu til þess að greina smit og sýni úr fuglum verði komið upp á Keldum? Í öðru lagi: Er ekki alveg ljóst að veirurannsóknadeild Landspítalans býr yfir búnaði til þess að geta greint smit í mönnum?

Frú forseti. Hér er um að ræða afar athyglisvert mál. Það er hins vegar rétt að undirstrika það, eins og kom fram í máli hæstv. heilbrigðis- og landbúnaðarráðherra, að enn sem komið er er fyrst og fremst um dýrasjúkdóm að ræða. Við erum hins vegar með þann möguleika í huga að þessi dýrasjúkdómur gæti breyst yfir í sjúkdóm sem smitast á milli manna. Við erum þá kannski í fyrsta skipti í sögunni í færum til að fylgjast með því frá faraldursfræðilegu sjónarmiði hvernig slík breyting á sér stað. Það gæti verið afar lærdómsríkt fyrir heimsbyggðina alla að sjá hvernig það gerist, m.a. til að geta hugsanlega komið í veg fyrir slíkt síðar. Hins vegar verðum við líka að hafa í huga að það er til fjöldi stofna af fuglaflensu. Áður hafa komið upp stofnar þar sem smit hefur borist frá fuglum í menn, eins og er tilfellið H5N1-stofninn án þess þó að úr því hafi orðið heimsfaraldur með smiti á milli manna. Því er rétt að fara hófstillt í viðbrögðin og gæta þess að ekki verði nein allsherjarhræðsla að ástæðulausu, koma upplýsingum á framfæri og framkvæma þær aðgerðir sem munu reynast okkur jákvæðar í framtíðinni líka, þegar við tökum á svipuðum vandamálum sem upp kunna að koma þó að þau séu ekki nákvæmlega eins. Það er greinilegt, og það er auðvitað ástæða til að hrósa opinberum stofnunum sem um þetta fjalla fyrir það, að almenningur er mjög vel að sér um þetta málefni, það kemur vel fram í skoðanakönnunum í blöðum. Ekki er um neina hræðslu að ræða en fólk veit af þessu og gætir þess að fara varlega 

Virðulegi forseti. Það var mjög gaman að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra tala hér, eins og hann sannarlega hefur vit og þekkingu til, hann er jú menntaður dýralæknir. En mér fannst hann láta vísindamanninn í sér ganga fulllangt þegar hann fór að hugsa upphátt um þá athyglisverðu tilraun sem framkvæma mætti með því að fylgjast með því hvað gerðist ef þessi veira stökkbreyttist. Það er tilraun sem ég mundi ekki hafa gaman af að verða þátttakandi í. Þrátt fyrir það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að við fylgjumst með þessu máli af yfirvegun, að við höfum varann á og að hér verði ekki æst til neinnar histeríu eða skelfingar hjá almenningi. Ég hef svolítið velt fyrir mér forvörnum í þessu máli. Hér hefur verið talað um farfugla og að smit geti borist til landsins með farfuglum. Ísland er eyja í Norður-Atlantshafi og mjög mikilvæg varpstöð margra tegunda farfugla sem fara, eins og réttilega hefur verið bent á, um Vestur-Evrópu og Bretlandseyjar. Ég hef velt því fyrir mér hvort ekki væri full ástæða til þess að fara út í sérstakar aðgerðir til að fylgjast einmitt með þessum fuglum þegar þeir koma til landsins, að komið yrði upp eins konar eftirliti, til að mynda við suðurströndina frá svæðinu austan af Hornafirði og síðan vestur um, þar sem sýni yrðu tekin úr fuglum, bara til að hafa varann á okkur, að farið yrði út í það að stunda slíkar rannsóknir. Að sjálfsögðu kallar þetta á fjármagn, það kallar líka á mannskap og ákveðinn viðbúnað. Það hefði verið gaman að fá upplýsingar um það hjá hæstv. heilbrigðisráðherra og núverandi landbúnaðarráðherra hvort fyrirhugaðar séu einhverjar aðgerðir af þessu tagi og þá undir embætti yfirdýralæknis.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Fyrir skömmu barst mér svar við fyrirspurn minni til hæstv. landbúnaðarráðherra um viðbrögð og varnir embættis yfirdýrsalæknis gegn fuglaflensu. Það má nú vera ljóst að miðað við útbreiðslu smitaðra fugla í Evrópu er það ekki spurning um hvort heldur miklu frekar hvenær smitaðir farfuglar koma til landsins. Samræmd viðbragðsáætlun landlæknis, sóttvarnalæknis og yfirdýralæknis þarf því að liggja fyrir hið fyrsta svo gera megi viðhlítandi ráðstafanir til varnar alifuglabúum, til réttrar umgengni við hræ af villtum fuglum og síðast en ekki síst að viðbragðsáætlun og viðbúnaður heilbrigðisstofnana sé samkvæmt ýtrustu tilmælum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Hæstv. forseti. Við fjárlagaumræðuna í haust gagnrýndi ég að ekki væri sett fjármagn í að koma upp öryggisrannsóknastofu eða P3-aðstöðu vegna yfirvofandi hættu á fuglaflensu. Það var ljóst að þörfin var brýn og ekki hægt að komast hjá því að bæta núverandi aðstöðu að Keldum til að greina sýni úr dýrum. Fjármagn hefur nú fengist til að koma upp bráðabirgðaaðstöðu ásamt því að undirbúa innkaup á öðrum nauðsynlegum búnaði. Flensubólusetning að hausti er einn af mörgum varnarþáttum í heimsfaraldri og hvet ég hæstv. heilbrigðisráðherra til að athuga þann kost gaumgæfilega svo bregðast megi við auknum kostnaði vegna kaupa bóluefnis og við bólusetningar og eins til að draga úr kostnaðarþátttöku markhópa í þeirri bólusetningarherferð. Það er mikilvægt að Alþingi sé upplýst um stöðu mála hverju sinni þar til hættuástandi verður aflýst og þá eiga heilbrigðis- og landbúnaðarnefnd að fjalla sameiginlega um málið fyrir hönd þingsins hið fyrsta.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp og hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir greinargóð svör hans. Það sem kom m.a. fram í svari hæstv. heilbrigðisráðherra og skiptir máli er að eins og er og meðan ekki verður stökkbreyting erum við að tala um tvo aðskilda hluti, annars vegar flensu sem smitast á milli fugla og hins vegar heimsfaraldur inflúensu. Í báðum tilvikum þurfum við að vera með viðbragðsáætlun og þess vegna heyrir þessa umræða í rauninni bæði undir hæstv. heilbrigðisráðherra og landbúnaðarráðherra. Í þessu samhengi langar mig aðallega að leggja áherslu á tvennt. Annars vegar þýðingu þess að hafa aðgengilegar upplýsingar, aðgengilegar öllum, eins og þær sem eru á heimasíðu sóttvarnalæknis með spurningum og svörum, spurningum sem brenna á fólki og það vill fá svör við. Hins vegar á gildi þess að málflutningur í þessu samhengi sé hófstilltur, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson lagði áherslu á í ágætri ræðu sinni. Vegna þess að menn þurfa að finna hinn gullna meðalveg, annars vegar í því að fólki finnist það öruggt og finni til öryggis gagnvart því að gripið hafi verið til allra þeirra varúðarráðstafana sem þörf er á og hins vegar að ekki sé gengið svo hart fram að það veki ótta og ugg í brjóstum fólks. Mig langar í því samhengi að nefna að mér hefur fundist sóttvarnalæknir, meðal annarra, hafa gert þetta einstaklega vel þar sem hann hefur verið að kynna þetta mál. Síðan vil ég taka fram að hv. heilbrigðis- og trygginganefnd fékk sérstaka kynningu á viðbragðsáætlun vegna fuglaflensu og heimsfaraldurs inflúensu í heimsókn sinni til landlæknis á dögunum. Frú forseti. Að lokum vil ég segja að mér finnst þetta vera mál sem sjálfsagt er að fjalla um í þingnefndum, bæði í landbúnaðarnefnd og í heilbrigðisnefnd og þó að þær funduðu saman, og við áttum okkur á hvernig að því er staðið og þá jafnframt hvernig kynna má það á annan hátt og gagngerðari fyrir landsmönnum.

Virðulegur forseti. Ef einhvern tíma er nauðsynlegt á Alþingi Íslendinga að talað sé hófstillt og faglega, æsingalaust og upplýst, þá er það í umræðu um fuglaflensu. Hættan er ekki talin mjög mikil hér á landi en það á að sjálfsögðu ekki við ef veiran stökkbreytist, eins og hefur komið fram hér. Við vitum líka að talið er líklegt að íslenskir fuglar, stofnar sem fljúga á suðlægar slóðir að hausti, gætu hafa smitast. Það á einnig við um endur, gæsir og álftir sem dveljast á Bretlandseyjum, Írlandi og við norðurstrendur Þýskalands. Sérfræðingar, sem haft hefur verið samband við, telja að við stöndum í rauninni mjög vel, smithætta frá fuglum er mun minni hér en í mörgum öðrum löndum þar sem stór hluti íbúa er stöðugt að meðhöndla lifandi fugla. Það á t.d. við um Tyrkland og er kannski ekki ástæðulausu að veikin kom fyrst upp þar. Við erum með góða sjúkrahúsþjónustu og auðvelt er að einangra fólk, en ef um stökkbreytingu verður að ræða erum við að sjálfsögðu að tala um allt annan hlut, þá erum við að tala um heimsfaraldur. Þetta eru því tvö aðskilin mál eins og komið hefur fram. Ég tek líka undir það að mjög mikilvægt er að við höfum aðstöðu til greiningar á sýnum hér á landi. Heilbrigðisnefnd fór á fund með landlækni og þar var málið aðeins kynnt fyrir nefndinni. Það samráð þarf að halda áfram og er mjög brýnt að fagnefndir þingsins, bæði landbúnaðarnefnd og heilbrigðisnefnd, séu viðbúnar og geti verið í startholunum til að ræða allar hreyfingar á þessu máli. Við eigum að treysta á þetta samráð og þá áætlun sem er í gangi. Ég vil minna á mjög góðan vef sem heitir Spurt og svarað um fuglaflensu. Vefurinn er á vegum sóttvarnalæknis og þar eru mjög skýrar og góðar upplýsingar. Aðalatriðið er að við sköpum ekki óþarfa ótta en höldum samt öllu til haga og séum hvergi bangin yfir því sem við þurfum að mæta.

Virðulegi forseti. Í Fréttablaðinu í morgun kemur fram að enda þótt yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga telji að fuglaflensan berist hingað til lands telji lítill minni hluti sig vera í hættu að smitast. Umræða og viðbrögð við hugsanlegri heilsuvá eins og fuglaflensu er viðkvæmt. Feta þarf varlega bil þess að auka vitund fólks við hugsanlegri hættu og að vekja ekki óþarfa ótta og of sterk viðbrögð. Það virðist ljóst að heilbrigðisyfirvöld hafa náð að feta þennan mjóa milliveg vitundarvakningar og varúðar. Samkvæmt upplýsingum frá landlæknisembættinu er afar ólíklegt að almennir borgarar verði fyrir smiti af völdum fuglaflensu fylgi þeir tilteknum reglum sem auðvelt er að fara eftir þótt vissulega sé hætta á að veiran stökkbreytist og smitist milli manna. Það liggur hins vegar fyrir að heimsfaraldrar af völdum inflúensu koma í sveiflum og leggjast þungt á fólk u.þ.b. þrisvar sinnum á öld. Nú eru 40 ár frá síðasta heimsfaraldri sem er óvenjulangur tími og því við öllu að búast. Ég hef orðið vör við það á undanförnum vikum að margir velta fyrir sér hvort umræðan um fuglaflensuna sé af sama toga og umræðan um viðbrögð við tölvuvírusnum árið 2000 sem átti að eyðileggja nær allar heimsins tölvur þegar nýtt árþúsund gengi í garð og kostaði einkaaðila, fyrirtæki og stjórnvöld verulegar fjárhæðir og skapaði verulegan gróða í tölvugeiranum. Ég tel reyndar að þetta sé ekki réttmæt samlíking. Það er hins vegar ljóst að íslensk heilbrigðisyfirvöld hafa staðið eins vel og kostur er að upplýsingagjöf til almennings og gerð viðbragðsáætlana og uppbyggingu á viðbragðsþáttum ef til kastanna kemur. Þar liggur ábyrgð þeirra og undir henni hafa stjórnvöld staðið. Slíkur undirbúningur nýtist hvort sem heimsfaraldur verður af völdum fuglaflensu eða af öðrum toga. Þegar hefur miklu fjármagni verið varið til verkefnisins með það að markmiði að tryggja almannaheill eins og kostur er. Það er aðalatriðið, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég vil nú byrja á því að þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu sem ég tel vera þarfa. Menn hafa talað um samhæfingu ýmissa stofnana og ég er ekki frá því að þessi umræða sé einnig liður í því að ná fram samhæfingu stofnana. Hér koma menn frá ólíkum stofnunum, sumum nýjum eins og Landbúnaðarstofnun, og leggja fram gögn sín fyrir hæstv. ráðherra. Það hafa verið fluttar hér mjög athyglisverðar ræður, t.d. fór hæstv. fjármálaráðherra mikinn í tilraunagleði sinni sem ég tel reyndar að beri að gjalda varhuga við. Það verður þó að segjast eins og er að hann hefur meira vita á þessu en þegar hann ræddi um hækkun skattanna fyrr í dag. Þarna var hann greinilega á heimavelli. Það er í sjálfu sér mjög gott að taka þetta mál alvarlega. Þó svo að við gerum ráð fyrir hinu besta þá er ágætt að kerfið geri ráð fyrir hinu versta, það er ágætt að gera greinarmun á því í umræðunni að hafa hana hófstillta en þá verður kerfið að gera ráð fyrir hinu versta. Þetta er í sjálfu sér góð æfing fyrir kerfið, nýjar stofnanir samhæfa viðbrögð við erfiðum málum sem geta komið upp ef veiran stökkbreytist og getur borist á milli manna.

Frú forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu, mjög faglega og hófstillta umræðu um þetta mál sem er í sjálfu sér stórmál og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans og hvernig hann hefur komið inn á þau mál sem ég bar hér fram. Það er mjög mikilvægt að umræðan sé hófstillt en hún þarf líka að vera mjög fagleg og við þurfum að eiga nægar upplýsingar, næga vitneskju um málið á hverju stigi til þess að geta brugðist við eða líka vakið og haldið trausti almennings. Við megum búast við því að fari fram sem nú horfir muni umræðan um veikina magnast, sérstaklega í löndunum í kringum okkur og að það verði enn harðara áreiti á okkur hér. Þess vegna legg ég aukna áherslu á upplýsingu og fræðslu um málið. Þó að það sé gott að setja mál inn á heimasíður viðkomandi stofnana og fagaðila tel ég að upplýsingar til almennings, til barna og unglinga og allra eigi að vera tiltækar í einföldu og skýru formi því að þetta er í góðu lagi svo lengi sem ekkert kemur upp á og við skulum vona að það verði æ svo. Við vitum t.d. að ef veikin berst hingað verður hún búin að stigmagnast í löndunum í kringum okkur. Höfum við þá afl til þess að takast á við nauðsynlegar rannsóknir, nauðsynlegt eftirlit þegar við getum ekki sent sýni til rannsókna erlendis? Við verðum að treysta á okkur sjálf í rannsóknum, í eftirliti, jafnvel í lyfjaframleiðslu, sem var ein af tillögum sem nefndin gaf ríkisstjórninni. Ég ítreka það því við hæstv. ráðherra að 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir ágæta umræðu um þetta mál. Ég reyni að svara því sem til mín hefur verið beint. Varðandi aðstöðuna á Keldum, það mál er á dagskrá og þegar hefur verið gerð frumathugun á krufningar- og rannsóknaraðstöðu þar. Varðandi aðstöðuna á Landspítalanum þá hefur veirurannsóknarstofan á Landspítalanum aðstöðu til að rannsaka smitsjúkdóma í mönnum. Varðandi svo eftirlitið sem kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni, honum var það hugleikið, þá er búið að gera áætlanir um kostnað við rannsóknir sýna úr villtum fuglum og alifuglum og sýnataka og rannsóknir eru hafnar og þeim verður haldið áfram en Landbúnaðarstofnun sér um þær sýnatökur og hefur tekið yfir verkefni yfirdýralæknis í því máli. Varðandi fyrirspurn hv. 10. þm. Norðaust., Þuríðar Backman, um bólusetningar þá hefur þegar verið tekin ákvörðun um að áhættuhópar verði bólusettir við venjulegri inflúensu. Ég vil að lokum segja að það er mjög áríðandi að halda vöku sinni í þessu máli og hafa hófstillta umræðu í því. Hv. 1. þm. Reykv. n. hitti kannski naglann á höfuðið þegar hann sagði: Enn þá er þetta inflúensa í dýrum en ekki í mönnum. En við verðum að halda vöku okkar og ég vil þakka það samstarf milli ráðuneyta sem hefur farið fram og ekki síst vil ég nefna dómsmálaráðuneytið í því en þeir hafa unnið mjög náið með okkur að 

Hæstv. forseti. Ég legg hér fram til umræðu skýrslu um raforkumálefni, sem 348. mál þingsins á þskj. 382 sem dreift var til hv. þingmanna í nóvember á síðasta ári. Skýrslan er frumsmíð á þessu sviði en samkvæmt 39. gr. raforkulaga, nr. 65/2003, skal ráðherra leggja slíka skýrslu fyrir Alþingi á tveggja ára fresti. Í samræmi við ákvæði raforkulaga er í skýrslunni m.a. fjallað um yfirlit um sölu og notkun raforku sl. fjögur ár, raforkuþörf og yfirlit um líklega þróun til lengri tíma á grundvelli raforkuspár og áætlana um orkufrekan iðnað og aðra starfsemi sem raforkuspá tekur ekki til, rannsóknir orkulinda og undirbúning þeirra til raforkuvinnslu, raforkuvinnslu með hliðsjón af raforkuþörf og öryggi raforkukerfisins, styrkingu flutningskerfisins í samræmi við aukna raforkuþörf, gæði raforku, m.a. með hliðsjón af öryggi afhendingar, þjóðhagslega þýðingu áætlaðra framkvæmda á sviði raforkumála og áhrif þeirra á atvinnulíf og byggð í landinu. Hæstv. forseti. Örugg framleiðsla orku, flutningur og dreifing hennar eru meðal þeirra grunnþátta sem samfélag okkar byggir á. Ekki eru nema örfáir áratugir síðan allir landsmenn fengu tryggt aðgengi að raforku og er nú svo komið að við búum við einna mesta öryggi í framboði á hvers kyns orku meðal þjóða heims. Á síðustu árum hafa orðið algjör umskipti í orkunotkun þjóðarinnar og er nú orkunotkun á íbúa hér á landi með því mesta sem þekkist í heiminum. Er þessi mikla notkun m.a. til komin vegna þess að Ísland býr yfir auðlegð í formi endurnýjanlegra orkulinda sem hafa verið nýttar á hagkvæman hátt landsmönnum til heilla. Er mörgum þjóðum öfundarefni að 99,95% af raforkunotkun Íslendinga kemur frá þessum endurnýjanlegu orkulindum og hafa þær þó aðeins verið nýttar að takmörkuðu leyti. Svipuðum árangri höfum við náð við upphitun húsnæðis hér á landi en 90% húsnæðis er hitað upp með jarðvarma og yfir 9% notast við rafhitun. Skynsamleg nýting orkulindanna mun því um ókomin ár áfram standa undir aukinni velferð þjóðarinnar. Í skýrslu þeirri sem hér er lögð fram er leitast við að veita ítarlegar upplýsingar um þróun raforkumála hérlendis. Í 1. kafla skýrslunnar er fjallað um þróun og skipulag raforkumarkaðar hér á landi sem og þróun löggjafar um raforkumál með áherslu á umfjöllun um ný raforkulög sem Alþingi samþykkti í mars 2003. Almenn rafvæðing landsins hófst á fjórða áratug síðustu aldar þegar reistar voru stærri virkjanir, Ljósafossstöð og Laxárstöð I ásamt tilheyrandi flutningslínum frá þessum virkjunum til stærstu bæjarfélaganna, Reykjavíkur og Akureyrar. Minni virkjanir voru einnig reistar víða til að anna gífurlegri almennri eftirspurn eftir raforku á þessum árum en engin innbyrðis tenging var þó á milli einstakra landshluta. Grunnurinn að baki rafvæðingar landsbyggðarinnar voru fyrstu lög er náðu til allra þátta raforkumála í landinu, raforkulögin frá 1946. Þar var mörkuð sú stefna að ríkið tæki að sér að annast vinnslu raforku til almennings, dreifingu rafmagns milli héraða. Á árinu 1965 urðu þáttaskil í uppbyggingu raforkukerfis landsins. Með stofnun Landsvirkjunar það ár var farið inn á þá braut að reisa stærri virkjanir en áður hafði verið ráðist í. Með því móti var unnt að nýta raforkuna jöfnum höndum fyrir stóriðju og almenna notkun og færa sér þannig í nyt hagkvæmni stærðarinnar. Raforkuflutningskerfi landsins hefur á síðustu áratugum verið byggt upp til að tryggja öruggan flutning raforku til allra landsmanna og til að anna orkuþörf stóriðjufyrirtækja. Af þessum sökum hefur verið unnt að ráðast í hagkvæmar virkjanir fjarri þeim svæðum þar sem raforkunotkunin er mest en það hefur síðan skilað sér í hagkvæmu raforkukerfi. Skipulag raforkumála hér á landi hefur verið á þann veg að fyrirtæki sem vinna, dreifa og selja orku eru nær alfarið í opinberri eigu. Ýmist er hér um að ræða fyrirtæki sem að öllu leyti eru í eigu ríkisins eða sveitarfélaga eða fyrirtæki sem eru í sameign þessara aðila. Hið sama gildir um rannsóknastofnanir á þessu sviði þó svo að þar hafi einkaaðilar haslað sér völl í nokkrum mæli á undanförnum árum. Í 1. kafla skýrslunnar er fjallað ítarlega um hin nýju raforkulög frá árinu 2003 og hvaða breytingar þau höfðu í för með sér. Þá er í lok kaflans fjallað um alþjóðlegt samstarf og samanburð raforkukerfis okkar og annarra Norðurlanda. Í 2. kafla er fjallað um þróun raforkuverðs með sérstaka áherslu á breytingar sem urðu um áramótin 2004–2005 þegar nýskipan raforkumála kom til framkvæmda. Þessi nýskipan ein og sér gefur ekki almennt tilefni til umtalsverðra breytinga á raforkuverði en þó verða nokkrar verðbreytingar hjá einstökum notendum. Samkvæmt upplýsingum frá Orkustofnun má þannig rekja um 2–4% af hækkun á raunverði rafmagns suðvestan lands til breytingarinnar en með sama hætti hefur hún leitt til lækkunar á veitusvæði Rafmagnsveitna ríkisins, Rariks, einkum í þéttbýli. Með nýjum raforkulögum er kostnaður við dreifingu í þéttbýli og dreifbýli aðskilinn samhliða því að ríkissjóður greiðir niður dreifingu á raforku í dreifbýlinu. Verð á raforku til almennra notenda lækkaði almennt um áramótin 2004–2005 á þéttbýlissvæðum Rariks og Orkubús Vestfjarða en hækkaði aftur á móti hjá Hitaveitu Suðurnesja, Orkuveitu Reykjavíkur, Norðurorku og Rarik í dreifbýli. Verð á raforku til aflmældra notenda, sem eru flest stærri fyrirtæki, lækkaði mikið hjá Rarik, bæði í dreifbýli og þéttbýli, en mesta hækkunin var hjá Orkubúi Vestfjarða í dreifbýli og Hitaveitu Suðurnesja á Suðurnesjum og í Hafnarfirði. Minni breytingar urðu hjá notendum hjá öðrum veitum. Miðað við leiðréttingu á grundvelli neysluverðsvísitölu hefur smásöluverð á raforku samkvæmt almennum taxta hjá Rarik og Orkuveitu Reykjavíkur lækkað nokkuð frá 1991 til 2005. Raforka til húshitunar hefur um árabil verið niðurgreidd af opinberu fé og árin 1983–2004 voru heildarútgjöld ríkissjóðs vegna niðurgreiðslna um 15 milljarðar kr. á núvirði. Lög um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar voru sett á Alþingi vorið 2002 og eftirlit Orkustofnunar með framkvæmd laganna leiddu til lækkunar niðurgreiðslna til húshitunar árin 2003–2004. Á árinu 2004 voru aftur á móti gerðar breytingar á lögunum sem rýmkuðu heimildir einstaklinga og félagasamtaka til niðurgreiðslna en á fjárlögum ársins 2005 eru áætlaðar 998 millj. kr. úr ríkissjóði til niðurgreiðslna vegna húshitunar og annarra verkefna sem tengjast þeim. Flutningur og dreifing á raforku eru nú verðlögð óháð því til hvers hún er notuð og á gjaldskrá að vera sem næst raunkostnaði við þessa liði. Þetta hefur haft í för með sér nokkrar breytingar á raforkutöxtum bæði til hækkunar og lækkunar en sérstaklega hafa verið í umræðu hækkanir á raforku til húshitunar og ótryggðri orku til fyrirtækja. Tekið hefur verið á þessum vanda með ýmsu móti. Þannig voru niðurgreiðslur til húshitunar hækkaðar á árinu 2005 og einnig var hugað að orkusparnaðaraðgerðum og voru sett af stað nokkur verkefni á sviði orkuhagkvæmni að frumkvæði Orkustofnunar og iðnaðarráðuneytisins. Þá var árið 2005 stofnað svonefnt Orkusetur sem hefur það markmið að auka orkuhagkvæmni og nýtingu annarra orkugjafa þar sem það reynist hagkvæmt. Í 3. kafla skýrslunnar er yfirlit um sölu og notkun raforku síðastliðin ár. Þar kemur fram að raforkunotkun Íslendinga hefur aukist mikið frá því að rafvæðing landsins hófst á fyrri hluta síðustu aldar. Árleg aukning á almennri raforkunotkun var um 7% á sjötta til áttunda áratug aldarinnar en í lok áttunda áratugarins fór vöxturinn að minnka og frá árinu 1996 hefur aukningin verið rúmlega 3% á ári. Sala á raforku til stóriðju hefur aukist mun meira en almenn raforkusala og á tímabili 1996–2003 jókst raforkusala til stóriðju um tæplega 115% eða að meðaltali um rúmlega 16% á ári. Stóriðjunotkunin stóð hins vegar í stað árið 2004. Raforkunotkun stóriðju var um 50% af heildarnotkun árið 1996 en hefur verið að aukast síðan þá. Þessi þróun mun halda áfram á næstu árum því gert er ráð fyrir að stóriðjan verði með um 78% af heildarnotkun árið 2008. Þá hefur raforkunotkun til heimila einnig aukist verulega á undanförnum árum og þá aðallega vegna aukinnar tækjaeignar heimilanna. Á árabilinu 1995–2004 nam þessi aukning raforkunotkunar um 26% sem er verulega meiri hækkun en sem nemur fólksfjölgun. Samkvæmt nýlegri orkuspá er gert ráð fyrir samsvarandi aukningu í raforkunotkun heimila á næsta áratug. Hæstv. forseti. Í 4. kafla skýrslunnar er fjallað um raforkuvinnslu með hliðsjón af raforkuþörf og öryggi raforkukerfisins auk umfjöllunar um styrkingu flutningskerfisins í samræmi við aukna raforkuþörf næstu árin. Gert er ráð fyrir að heildarraforkuþörf aukist mikið árin 2005–2008, einkum vegna umsaminnar sölu til nýrra eða stækkaðra álvera en áætlað er að raforkuþörf stóriðju aukist um tæplega 130% á þessu tímabili. Sú mikla aukning skýrist annars vegar af stækkun Norðuráls á Grundartanga og hins vegar af hinu nýja álveri Alcoa Fjarðaáls á Reyðarfirði sem tekur til starfa árið 2007 og verður þá stærsti raforkunotandi landsins. Þessari auknu raforkuþörf verður annars vegar mætt með nýjum virkjunum og hins vegar með stækkun núverandi virkjana. Það er aðallega um að ræða virkjanir á Kárahnjúkum, Nesjavöllum, Hellisheiði, Reykjanesi og við Lagarfoss. Vegna aukinnar raforkuvinnslu og raforkunotkunar næstu árin þarf flutningsfyrirtækið Landsnet að ráðast í umfangsmiklar framkvæmdir til að styrkja flutningskerfi raforku. Í áætlun um Landsnet frá því í lok september 2005 er gert ráð fyrir að heildarkostnaður við framkvæmdir vegna uppbyggingar og þróunar flutningskerfisins verði um 5,7 milljarðar kr. árið 2006, um 440 millj. kr. árið 2007 og um 380 millj. kr. árið 2008. Í 5. kafla skýrslunnar er fjallað um gæði raforku og afhendingaröryggi út frá upplýsingum um fjölda fyrirvaralausra bilana í vinnslu- og flutningskerfi Landsvirkjunar og skerðingu á orkuafhendingu hjá dreifiveitum. Veðurfar hefur mikil áhrif á þá mælikvarða sem notaðir eru til að meta þessa þætti en almennt séð hafa gæði raforku og afhendingaröryggi verið að aukast undanfarin ár. Niðurstöður úr alþjóðlegri samanburðargreiningu sýna að flutningsfyrirtækið Landsnet er í hópi fyrirtækja þar sem saman fer lágt kostnaðarstig og hátt þjónustustig sem staðfestir að uppbygging og rekstur flutningskerfisins hér á landi er í fremstu röð meðal þeirra landa sem tóku þátt í samanburðinum. 6. kafli skýrslunnar fjallar um rannsóknir á orkulindun og undirbúningi á virkjun þeirra til raforkuvinnslu. Undanfarin fjögur ár hafa verið mikil umsvif í framkvæmdum og rannsóknum á orkulindum landsins og skýrist það einkum af raforkusölu vegna stækkunar Norðuráls í Hvalfirði um 90 þúsund tonna ársframleiðslu í 220 þúsund tonn og byggingar 322 þúsund tonna álvers Fjarðaáls á Reyðarfirði. Gefin hafa verið út leyfi til rannsókna á Hellisheiðarsvæði, vesturhluta Kröflusvæðis, við Þeistareyki og í Köldukvíslarbotnum á Hágöngusvæðinu. Þá hefur Hitaveita Suðurnesja fengið nýtingarleyfi og bygging 100 megavatta virkjunar á Reykjanesi er langt komin. Virkjunarleyfi hafa verið gefin út fyrir Búðarhálsvirkjun, Kárahnjúkavirkjun, Nesjavallavirkjun, Hellisheiðarvirkjun og Lagarfossvirkjun. Á árinu 1999 var skipuð sérstök verkefnisstjórn til að vinna að gerð rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Niðurstöður 1. áfanga voru kynntar í skýrslu sem út kom í nóvember 2003 en niðurstöðurnar koma fram í röðun kosta, annars vegar eftir hagkvæmni og almennum efnahagslegum áhrifum og hins vegar miðað við önnur sjónarmið t.d. náttúrufarsgildi, menningarminjar, útivistargildi, áhrif á ferðamennsku og hlunnindi. Á árinu 2004 var hafinn undirbúningur að 2. áfanga rammaáætlunar en þar verður lögð áhersla á að undirbúa fleiri virkjunarkosti til mats og bæta úr annmörkum ýmissa kosta sem teknir voru fyrir í 1. áfanga. Sérstök áhersla verður lögð á að afla heildstæðra gagna um nýtanleg háhitasvæði, bæði út frá vinnslu- og verndarsjónarmiðum. Í 7. kafla er fjallað um þjóðhagslega þýðingu framkvæmda á sviði raforkumála og áhrif þeirra á atvinnulíf og byggð í landinu. Áætluð fjárfesting í orkuverum og stóriðju hér á landi árin 2001–2009 nemur alls um 265 milljörðum kr. en þar er um að ræða stækkun álvers Norðuráls á Grundartanga og byggingu álvers í eigu Alcoa Fjarðaáls á Reyðarfirði, sem og framkvæmdir við ný eða stækkuð raforkuver til að anna aukinni raforkuþörf. Ætla má að árin 2003–2006 tengist að meðaltali 6% vinnandi manna hér á landi stóriðjuframkvæmdum. Þriðjungur vinnur að framkvæmdunum sjálfum en aðrir vinna við aðföng eða þjónustu sem tengist framkvæmdum óbeint. Ef tekið er mið af spá Seðlabanka um framleiðsluspennu á þessum árum virðist ekki fjarri lagi að álykta að atvinna sé um 2% meiri að jafnaði þessi ár en vænta hefði mátt í meðalári. Samkvæmt mælingum Vinnumálastofnunar var atvinnuleysi á Íslandi 1,4% í september 2005 sem er um 42% lækkun frá september 2004 og atvinnuleysi hefur ekki verið minna í einstökum mánuðum síðan í október 2001. Hagvöxtur hefur verið mikill síðastliðin ár og sú þróun heldur áfram á næstunni. Hagvöxtur var 3,6% árið 2003, 6,2% árið 2004 og í endurskoðaðri þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins frá því í apríl 2005 er gert ráð fyrir nær 6% hagvexti árið 2005, lítið eitt lægri hagvexti árið 2006 og að hagvöxtur minnki síðan niður í 2,4% árið 2007. Samkvæmt spánni er meðalhagvöxtur áranna 2003–2006 ríflega 5%, en það er líklega um 2% umfram það sem búast má við í meðalári. Ársverðbólgan fór yfir þolmörk Seðlabanka í september en mestalla verðbólguna má tengja hækkun húsnæðisverðs og fleira í þeim dúr. Stóriðjuframkvæmdirnar leiða til mikils innstreymis erlends fjármagns og því má búast við að landsframleiðsla verði meiri vegna framkvæmdanna en ella hefði orðið. Þegar framkvæmdum verður lokið á Austurlandi má gera ráð fyrir að atvinnulíf hafi styrkst mjög á svæðinu. Búast má við því að hvers kyns þjónusta haldi áfram að eflast í Fjarðabyggð í mörg ár eftir að álver hefur þar rekstur og líklegt er að ársstörfum í sveitarfélaginu fjölgi á næstu 15–25 árum um nálægt eitt þúsund frá því sem var áður en framkvæmdirnar við álverið hófust. Stækkun Norðuráls mun einnig hafa mjög jákvæð áhrif á atvinnulíf ekki síst á Vesturlandi. Hæstv. forseti. Skýrsla þessi sem nú kemur fyrir sjónir hv. þingmanna er eins og fram hefur komið frumsmíð á þessu sviði. Af þeim sökum er skýrslan einnig að nokkru leyti víðtækari en raforkulögin gera kröfu um. Skýrslunni er ætlað að veita þingmönnum og almenningi ítarlegar upplýsingar um allt það helsta sem viðkemur raforkumálefnum og þróun þeirra hér á landi í fortíð, nútíð og framtíð. Það er von mín að mikill fengur verði að skýrslunni og að á grunni hennar geti farið fram málefnaleg umræða um þróun raforkumála hérlendis.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa miklu skýrslu sem hæstv. iðnaðarráðherra leggur fram. Þar kemur í ljós að með breytingunum 2004–2005 hækkaði meðalraforkuverð heilmikið, í örfáum tilfellum lækkaði það en hækkaði allt upp í 24% hjá einstaka orkufyrirtækjum, Orkubúi Vestfjarða, í dreifbýli. Það er dálítið áhyggjuefni að upplifa á þeim tíma sem við gætum verið að lækka raforkuverð stórum stíl. Ef við hefðum haldið áfram að greiða niður þessar virkjanir hefðum við staðið uppi með fullborgaðar virkjanir og gætum verið að lækka raforkuverð mjög mikið. En í staðinn er haldið áfram á þeirri braut að selja raforku mjög ódýrt til álbræðslna og ég spyr: Er það ekki varhugavert að 78% af allri framleiðslu fari til þriggja álbræðslna árið 2008?

Hæstv. forseti. Það getur vel verið að við séum ekki sammála, ég og hv. þingmaður, hvort það er varhugavert eða ekki. Ég held að aðalatriðið sé að fá greitt fyrir þá raforku sem seld er stórfyrirtækjum. En hins vegar er það ekki rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni sem fullyrðing að raforkuverð hafi hækkað heilmikið, eins og hann orðaði það. Við getum bara vitnað til vísitölunnar, neysluverðsvísitölunnar, hvernig hún hefur þróast og hvernig rafmagnsverðið hefur þróast. Eins og ég hef áður látið koma fram hérna er raforkuverðið að hækka minna en neysluverðsvísitalan. Síðan vil ég ítreka við hv. þingmann að það er ekki samband á milli sölu raforku til almennings og sölu raforku til stóriðju. Lögum samkvæmt er óheimilt að blanda þessu saman. Það bitnar því ekki á nokkurn hátt á neytendum að við byggjum stóriðju og seljum til stóriðju. Það er miklu frekar neytendum í hag vegna þess að þannig erum við með meira afhendingaröryggi.

Frú forseti. Auðvitað er samhengi þarna á milli. Við sjáum að Landsvirkjun hefði getað verið að greiða niður sínar stóru virkjanir í staðinn fyrir að fara út í stórfelldar nýjar lántökur og við höfum staðið hérna uppi eftir ekki langan tíma með fullgreiddar virkjanir. Um þetta þarf eiginlega ekkert að deila. Síðan langar mig aðeins til að spyrja hæstv. ráðherra í sambandi við 7. kafla skýrslunnar. Þar er merkileg samantekt á áhrifum stóriðjuframkvæmda. Sem betur fer er það viðurkennt sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum haldið fram allan tímann, að þessar stóriðjuframkvæmdir hafa rutt burt annarri iðnstarfsemi á Austurlandi. Er þetta ekki mjög alvarlegur hlutur? Síðan er það merkilega hér. Talað er um að spennu sé létt af vinnumarkaði því að flest starfsfólk við framkvæmdir á Austurlandi er erlent. Það var nú lagt upp með allt annað í upphafi vegna þess að þá var talað um að langstærsti hluti fólks sem mundi fá vinnu þarna yrði Íslendingar. En núna er þetta allt farið út í hafsauga.

Hæstv. forseti. Ég tel að þarna komi fram misskilningur hjá hv. þingmanni. Í fyrsta lagi vil ég ítreka að virkjanir eins og Kárahnjúkavirkjun er virkjun út af fyrir sig, stendur undir sér og gefur ágætisarð á eigið fé. Búið er að fara yfir það oft og mörgum sinnum. Síðan talar hann um að verið sé að ryðja burtu annarri starfsemi og talar um mikil ruðningsáhrif. Ef aldrei hefðu verið nein ruðningsáhrif á Íslandi, hvar stæðum við þá í dag? Það sem er mikilvægt fyrir fólkið í landinu er að til verða betur borguð störf og þau störf sem eru minna borguð og ekki eins eftirsóknarverð geta fallið út. Þetta er bara þannig. Þetta er harður heimur. 

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta vil ég líka þakka fyrir þessa skýrslu. Það var eitt af meginverkefnum iðnaðarnefndar að fá það inn í lögin að iðnaðarráðherra skyldi skila Alþingi skýrslu sem hér hefur verið gert, og fyrir það ber að sjálfsögðu að þakka. Það vekur athygli mína, virðulegi forseti, að skýrslan er unnin af starfsmönnum ráðuneytisins í samvinnu við sérfræðinga frá Orkustofnun, Landsneti og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands en ekki t.d. frá ASÍ og Neytendasamtökunum. ASÍ hefur bent á að í kjölfar breytinganna hefur heildarkostnaður meðalheimilis vegna raforkunotkunar hækkað um allt að 14% í þéttbýli og 33% í dreifbýli. Heildarkostnaður minni heimila hefur hækkað mun meira, eða um allt að 25% í þéttbýli og 48% í dreifbýli. Virðulegi forseti. Ég hef mestan áhuga á að ræða að þessu sinni, vegna þess að tíminn er stuttur, um 2. kaflann í skýrslunni. Hann segir okkur hins vegar eitthvað um meðaltöl. Virðulegi forseti, ég vil spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: Er það rangt sem hagdeild ASÍ fer hér með?

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé rangt sem ASÍ fer með en þeir fara yfir mjög takmarkaða þætti og komast þess vegna að þessari niðurstöðu. Hins vegar held ég að það hljóti að vera óhætt að treysta því sem kemur frá Hagstofunni og varðar, eins og ég er margbúin að koma inn á, rafmagnshluta neysluverðsvísitölunnar. Það segir okkur að verðið hefur verið að lækka. Við getum alveg farið yfir það í lengra máli á eftir, og ég reyndar kom inn á það í ræðu minni, hvar lækkaði og hvar hækkaði. Það á sér allt sínar skýringar. Hv. þingmaður þekkir þetta mál það vel að hann veit alveg að það eru skýringar á þessu öllu saman, hvers vegna sumir hækka og aðrir lækka. Við skulum ekki gleyma því að margir hafa lækkað en þeir hafa vissulega ekki eins hátt. Þeir sem eru að hækka eru t.d. dreifbýlið, bæði á svæði Rariks og Orkubús Vestfjarða vegna þess að 

Ég fagna því, virðulegi forseti, að hæstv. iðnaðarráðherra viðurkennir það hér að þessi kostnaður sé að hækka hjá mörgum, en vísitalan mælir meðaltal. Virðulegi forseti, það eru hér ótal blaðagreinar og úttektir sem segja að verðið sé að hækka. Ný raforkulög leiða til hærra vöruverðs, segir framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins og bendir á að það sé mjög furðulegt og komi á óvart. Sama má segja um dreifbýlið, en hæstv. iðnaðarráðherra viðurkennir vissulega að svo sé. Það er fólk í dreifbýli sem þarf að taka á sig mikla hækkun, allt að 40%. Virðulegi forseti. Ég er með dæmi úr reikningi fyrirtækis sem rekur ferðaþjónustu á landsbyggðinni. Þar er um að ræða tíu íbúðir. Árið 1996 voru 350 þús. kr. greiddar í orkureikning af starfseminni. Árið 2005 var það rétt rúm milljón. Virðulegi forseti, það er langbest að sækja sér tölur í reikninga fyrirtækja til að sjá hvort orkuverð er að hækka eða lækka, ekki taka meðaltalið. Það er þannig, virðulegi forseti, að í þessum raforkulögum virðist langmest níðst á fólki og iðnfyrirtækjum í dreifbýli.

Hæstv. forseti. Nú er hv. þingmaður farinn að tala gegn raforkulögunum, Evrópusinninn sem vill ganga í Evrópusambandið. Telur hann að við hefðum getað komist hjá því að innleiða þessa tilskipun? Það var bókstaflega ekki hægt og enn síður ef við hefðum gengið í Evrópusambandið. Hvað varðar hækkun hjá mörgum vil ég líka spyrja hv. þingmann að því hvort hann telji að það hafi verið rangt að útvíkka flutningskerfið þannig að suðvesturhornið tekur óneitanlega meiri þátt í jöfnun á raforkuverði. Eins og kemur fram í skýrslunni nemur þetta 2–4%. Það væri forvitnilegt að heyra hvort honum finnst það rangt. Þetta eru bara staðreyndir sem liggja fyrir. Hvað varðar einstök fyrirtæki þá voru þau mörg á algjörum sérkjörum í gamla kerfinu, eitthvað sem hafði viðgengist í áratugi jafnvel. Nú er allt uppi á borðinu og orkufyrirtækin notuðu tækifærið um síðustu áramót þegar þau þurftu að fara í gjaldskrána og gjörbreyta henni eða fara í gegnum hana alla að afnema ýmis sérréttindi og sérkjör sem fyrirtæki höfðu.

Frú forseti. Það kom fram í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra að þessi skýrsla ætti að innihalda allt það helsta sem varðaði breytingar á raforkumarkaðnum og ég hefði talið að það ætti þá að vera verðið, að það væri þá skýrt hvort verð á rafmagni væri að hækka eða lækka. Þegar maður les skýrsluna kemur fram að það sé að hækka hér og lækka þar þannig að það er svolítið erfitt að átta sig á því hvort raforkan er að hækka eða lækka. Ég hefði talið að í þessari skýrslu ætti að gera grein fyrir þeim hluta raforkumarkaðarins sem þessar lagabreytingar varða, þ.e. raforkumarkaðnum á samkeppnismarkaði, en það kemur fram að hann er 36% af allri raforkunni sem er í landinu. Allt hitt, 64%, er í föstum samningum, þannig að til þess að skýrslan verði í raun markviss þarf að gera grein fyrir því hvort þeir notendur sem eru á samkeppnismarkaðnum, 36%, 

Hæstv. forseti. Það er verið að skamma mig fyrir að tala um meðaltöl en það er erfitt að tala hér á hv. Alþingi um hvern og einn neytanda eða hvert og eitt fyrirtæki í landinu. Það eru svör við þessum hlutum, það eru skýringar á því hvers vegna sumir hækka og aðrir lækka, en það er eitthvað sem ég get ekki svarað í þessu stutta andsvari hér. Aðalatriðið er að við erum komin með raforkukerfi til framtíðar sem er miklu gegnsærra og ég vil segja miklu betra en gamla kerfið. Við skulum vona að fyrirtækin í landinu notfæri sér ekki þessa breytingu til þess að koma fram á ósanngjarnan hátt gagnvart neytendum, hvort sem það eru einstaklingar eða fyrirtæki, við skulum vona að það sé ekki. Ég vona að Orkustofnun og aðrir þeir sem eiga að hafa eftirlit með hlutnum sjái til þess að svo verði ekki. Grundvallarbreyting var gerð á öllu þessu fyrirkomulagi og ég tel að það hafi tekist bærilega 

Frú forseti. Ég er að benda á þann ágalla í skýrslunni að það kemur ekki skýrt fram hvort um er að ræða hækkun fyrir heildina í kerfinu eða ekki. Menn eru að velta því fyrir sér hvort rafmagn sé að hækka eða lækka og það ætti að koma skýrt fram í svona skýrslu. Það hefði einnig átt að koma fram í skýrslunni hvort þau mörk sem menn setja sér, t.d. á bls. 17, um það að ekki sé farið yfir ákveðin tekjumörk, séu haldin eða ekki, en ekki eingöngu að setja þetta fram þannig að ómögulegt sé fyrir þá sem lesa skýrsluna að sjá hvort verðið er almennt að hækka eða lækka.

Hæstv. forseti. Það er ýmislegt sem liggur fyrir í skýrslunni og ég tel að hún gefi mjög góða mynd af ástandinu og af breytingunni, hvernig hún hefur komið niður á viðkomandi neytendum. Það kemur líka fram að tekjurammi Landsnets hækkaði um um það bil 7% árið 2006 og hjá dreifiveitum um 3–4%. Þetta liggur fyrir. Annað eru hlutir sem mest hafa verið í umræðunni, varða t.d. húshitunarkostnaðinn, og við erum búin að fara nokkuð oft yfir það - ég get alveg gert það einu sinni enn hér á eftir í andsvari - og svo þetta sem ég orðaði áðan að nú er það ekki þannig að fyrirtækin séu með sömu gjaldskrá á öllu sínu þjónustusvæði eins og Rarik var og Orkubú Vestfjarða. Nú er þessu skipt eftir þéttbýli og dreifbýli og ríkið borgar niður dreifinguna í dreifbýlinu upp að 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrsluna og framsöguræðuna. Það eru tvær spurningar áður en við förum út í umræðuna. Í fyrsta lagi kemur fram að almenn raforkunotkun vex u.þ.b. 3% á hverju ári og nokkuð stórum orðum er farið um að raforkunotkun á mann sé meiri hérlendis en í nokkru öðru OECD-ríki vegna þessa mikla og stöðuga vaxtar í almennri notkun. En ég sakna þess sárlega að ekkert skuli vera fjallað um orkusparnað eða orkusparnaðaráætlun og mundi gjarnan vilja fá hæstv. ráðherra til að segja nokkur orð um hverju það sætir. Í öðru lagi langar mig til að spyrja um ummæli á bls. 61 þar sem segir um rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um vatnsafl og jarðvarma að bæta þurfi úr annmörkum ýmissa kosta sem teknir voru fyrir í fyrsta áfanga áætlunarinnar og gætu þýtt betri gögn eða nýja tilhögun. Ég vil fá að vita: Hvaða kostir eru þetta?

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ekki alveg rétt, þó að mér hafi nú ekki tekist að finna það í skýrslunni núna í fljótu bragði, að ekki sé talað um orkusparnað. Það er alla vega minnst á Orkusetrið sem var stofnað við útibú Orkustofnunar á Akureyri. Það hefur verið stofnað sérstakt Orkusetur sem hefur það hlutverk að stuðla að orkusparnaði og það er í samræmi við það sem allar aðrar þjóðir eru að gera, verkefnið er m.a.s. styrkt af Evrópusambandinu. Síðan er það í sambandi við rammaáætlunina, þetta varðar jarðvarmann - ég náði kannski ekki alveg nógu vel því sem hv. þingmaður var að segja. Við erum, eins og hv. þingmaður veit, að vinna áfram að rammaáætlun, vissulega með svolítið öðru formi en áður var en meiningin er sú að leggja sérstaka áherslu á jarðvarmann í þeirri vinnu sem nú fer fram.

Hæstv. forseti. Orkusetrið er góðra gjalda vert og gæti sannarlega orðið vísir að einhverju meiru. Ég vil þó hvetja hæstv. ráðherra til þess að taka alvarlega til skoðunar hvort ekki megi beita sér fyrir því að inn í þá áætlunargerð sem hér er til staðar, langtímaáætlun um nýtingu og rannsóknaáætlun og fleiri áætlanir sem á að gera, bætist orkusparnaðaráætlun. Ég hvet hæstv. ráðherra til að bæta slíkri áætlun inn í næstu skýrslu að tveimur árum liðnum, ég hvet til þess að á vegum iðnaðarráðuneytisins verði unnin alvarleg orkusparnaðaráætlun þannig að stjórnvöld í landinu gangi fram fyrir skjöldu og tryggi það að fólk átti sig á því að orkusparnaður skiptir máli. Ég á eftir að koma nánar að rammaáætluninni í ræðu minni á eftir en ég spurði hæstv. ráðherra um kosti sem nefndir eru í skýrslunni. Þar er sérstaklega tekið fram að það þurfi að bæta úr annmörkum ýmissa kosta sem teknir voru fyrir, þ.e. virkjanakosta, í fyrsta áfanga 

Hæstv. forseti. Nú er ég alveg innilega sammála hv. þingmanni og það varðar sparnaðinn,  Hvað hitt málið varðar þá var það mat á landslagsheild t.d. sem þarf að fara betur yfir.

Hæstv. forseti. Sú skýrsla um raforkumálefni sem hæstv. iðnaðarráðherra flytur er góðra gjalda verð og ég þakka fyrir hana. Ég tel að það sé margt gott í henni og mjög gagnlegt að taka þessi málefni saman með þessum hætti. Þó við höfum margt af þessu séð er mjög gott að eiga aðgengileg skýrslu eins og þessa með þessum málefnum samandregnum og þeirri umfjöllun sem er þó í skýrslunni sjálfri. Ég kemst þó ekki hjá því að segja að mér finnst að hæstv. ráðherra hefði átt að fara svolítið yfir stefnuna sem ríkisstjórnin hefur í þessum málefnum. Ekki er svo að skilja að ég þykist ekki átta mig nokkurn veginn á henni. En ég tel að það þurfi góðan rökstuðning fyrir því að halda þessari stefnu áfram. Hún er ekki mjög skynsamleg og mjög margt stangast á í stefnunni sem er rekin. Það er ekki trúlegt t.d. að með nokkru móti sé hægt að fá einhvers konar samkeppni fram að neinu marki við það fyrirkomulag sem er í gildi. Það hefur samt sem áður komið fram að ríkisstjórnin hyggst sameina orkufyrirtæki hins opinbera í eitt stórt orkufyrirtæki, þ.e. að Landsvirkjun, Rarik og Orkubú Vestfjarða skuli renna saman í eitt fyrirtæki. Það sjá auðvitað allir menn að ekki er mikill samkeppnismöguleiki á þessum markaði ef ákveðið verður að gera þetta svona. Ég tel þess vegna að full ástæða sé til að kalla eftir rökstuðningi fyrir þessari stefnu. Hæstv. ráðherra nefndi það í ræðu sinni áðan að flest stór orkufyrirtæki væru í eigu opinberra aðila. En hún fjallaði ekkert nánar um það. Þetta er að mínu viti eitt af stærstu málefnum okkar hvað varðar framtíð raforkugeirans í landinu, þ.e. hvernig við komum þessu fyrir. Stjórnvöld hafa það algerlega í sinni hendi hvernig þessum málum verður skipað inn í framtíðina. Úr því að við erum komin á þá braut að hér eigi að vera samkeppni í raforkugeiranum þá verðum við að reyna að gera það með eins trúverðugum hætti og mögulegt er. Margt verður erfitt að framkvæma hvað þessi mál varðar. Eitt af því er það sem ég er að tala um, að það verður auðvitað að sjá til þess að fyrirtækin sem takast á á markaðnum verði burðug og leitist við að tryggja sem besta hagkvæmni og keppa síðan um viðskiptavinina með verðlagningu á orkunni. Þetta gerist ekki með því fyrirkomulagi sem nú er. Það getur bara ekki verið. Við þekkjum það úr öðru samkeppnisumhverfi en þessu að það þarf burðuga andstæðinga á slíkum markaði - eða samkeppnisaðila. Það er kannski ekki rétt að kalla þá andstæðinga heldur samkeppnisaðila - til að fá fram eðlilegt umhverfi þar sem samkeppni nýtur sín, þar sem fyrirtækin njóta sín, þar sem eðlileg arðsemi er látin ráða hvernig raforkuverð mundi þá þróast í þessu tilfelli og fjárfestingar ákveðnar út frá því verði sem hægt er að fá á þessum markaði. Þetta vildi ég nú segja fyrst, hæstv. forseti. Orkugeirinn í landinu er gríðarlega mikilvægur og stefna stjórnvalda skiptir öllu máli hvað varðar framtíðina. Við sjáum núna að verið er að margfalda í raun og veru framleiðslu á raforku í landinu á mjög stuttum tíma. Við sjáum á blaðsíðu 43 í þessari skýrslu að rúmlega átta teravattstundir eru komnar í notkun núna um þessar mundir. En það er reiknað með að áður en árið 2008 rennur upp geti verið um að ræða 16 teravattstundir sem búið væri að virkja í landinu og koma í nýtingu. Auðvitað segir þetta okkur að við erum að taka hér gríðarlega stórar ákvarðanir um nýtingu á orkulindum landsmanna. Við erum ekkert bara að taka ákvörðun um að nýta orkulindir. Við erum að tvöfalda þessa nýtingu bara frá því núna og þangað til á árinu 2008. Við erum að taka ákvarðanir um að nýta okkur útblástur frá þessu landi algerlega í topp hvað varðar það samkomulag sem gert var. Ef við gerum ráð fyrir að það samkomulag gildi áfram og gerum ráð fyrir því að viðræðum Landsvirkjunar við þá sem reka álverið í Straumsvík ljúki með samkomulagi þá liggur alveg ljóst fyrir - og það þýðir ekki að vera með neina útúrsnúninga hvað það varðar -að þá er búið að nýta alla möguleika til útblásturs miðað við það samkomulag sem var gert, ef samkomulagið verður óbreytt eftir árið 2012. Þannig liggur málið. Allt tal um að þetta sé óljóst og þegar látið er að því liggja að hægt sé að framleiða eitthvað meira, að hægt sé að reikna út einhvers konar meðaltal á þessum árum, segir okkur ekkert annað en að menn eru að fela sig, að búa til einhverja þoku í kringum málin. Það hlýtur að vera einfalt fyrir þá sem vilja að svara því hreinskilnislega hvort þeir séu tilbúnir að taka áhættuna af því að ekki verði hægt að standa við sams konar samkomulag og er í gildi núna eftir árið 2012 um losun á gróðurhúsalofttegundum frá landinu. Það er mín skoðun að á meðan menn hafa ekkert annað í hendi verði þeir að reikna með því að staðan geti ekki batnað frá þeim samningi sem er í gildi hvað þetta varðar. Síðan þurfa menn auðvitað að hafa pólitískar skoðanir á því hvort þeir ætli að sækjast eftir auknum heimildum fram yfir það sem Ísland hefur eða ekki. Það er hluti af raforkustefnu eða orkustefnu Íslendinga. Við þurfum líka að svara því hvort þessi kynslóð - ekki kynslóð heldur stjórnmálamenn sem verða við völd hér fáein ár - hvort þeir ætli að taka sér vald til að ráðstafa öllum bestu orkulindunum á mjög stuttum tíma til mjög langrar nýtingar. Hvaða verkefni bíða í framtíðinni hvað varðar orkunotkun? Fram hafa komið t.d. hugmyndir um að framleiða orku fyrir skipaflotann eða í önnur verkefni. Hvaða orkulindir eru það? Eru þær sambærilega við þær orkulindir sem nú er verið að taka ákvarðanir um að nýta? Þessu verða menn að svara, þ.e. hversu langt menn vilja ganga í þessum efnum. En að mínu viti er þó að minnsta kosti hægt að svara því skýrt hvort menn séu tilbúnir til að taka ákvarðanir núna sem gera það að verkum að Íslendingar þurfi á meiri losunarheimildum að halda en fólgnar eru í samningnum sem er í gildi eftir árið 2012. Ég segi fyrir mitt leyti að ég get alveg svarað því skýrt. Mér finnst það ekki koma til greina. Mér finnst að menn þurfi að hafa í hendi sinni þá framtíð sem um er að ræða þarna áður en þeir svara slíkum spurningum. Að halda einhverjum fyrirtækjum uppi á einhvers konar samningaviðræðum sem hafa ekki grundvöll undir sér hvað þetta varðar er að mínu viti ekki mjög skynsamlegt. Ég verð að segja líka að ef þær samningaviðræður eða athuganir sem eru í gangi hvað þetta varðar ganga út að þessi fyrirtæki verði að flytja inn losunarheimildir til að geta ráðist í þau verkefni sem þarna er verið að skoða þá hljóta stjórnvöld á Íslandi að þurfa að segja að það sé þeirra stefna. Það hefur ekki verið sagt enn. Það þarf að segja það skýrt og skorinort. Ef það er meiningin að staðið verði að framleiðslu á áli hér á landi sem kallar á meiri útblástur en losunarheimildirnar núna leyfa eftir árið 2012 og það eigi að gerast með innflutningi á losunarkvótum eftir þann tíma þá er það meiri háttar mál sem þarf að segja frá ef menn ætla að vera hreinskilnir í pólitíkinni. Það á ekkert að fela það. Ef það er stefnan þá á hún að vera ljós og klár. Það er mín skoðun að þetta þurfi að liggja allt saman fyrir. Mér finnst að Íslendingar verði líka að svara spurningunni um hvort sjálfbær þróun sé við lýði á Íslandi. Sjálfbær þróun er skilgreind þannig, eftir því sem ég hef best skilið, að hún sé svæðabundin þróun. Sjálfbær þróun er á einhverju tilteknu svæði. Ef menn spyrja: Er sjálfbær þróun á Íslandi, þá hljóta þeir að þurfa að svara því hvort hér sé að aukast útblástur eða mengun frá landinu eða ekki. Það gæti verið mikilvægt að geta svarað þessari spurningu játandi í framtíðinni ef Íslendingar ætla að byggja framtíð sína á því að vera fegursta land í heimi, eins og margir segja, og á því að hér sé hreinleikinn, að hér passi menn upp á náttúruna og hreinleikann. Svo kemur útlendingurinn og spyr: „Er sjálfbær þróun á Íslandi?“ Þá reka menn í vörðurnar. „Nei, það er nú ekki þannig. Við erum dálítið að auka losunina hjá okkur.“ Það er ekki gaman að þurfa að svara þessu svona. Það getur verið svolítið flókið að útskýra fyrir viðkomandi ... 

Hæstv. forseti. Ég hlustaði af svo mikilli athygli að ég áttaði mig ekki á að tíminn væri liðinn. Ég hafði hugsað mér að koma upp og bregðast við því sem hv. þingmaður talaði um, ekki síst varðandi Kyoto-bókunina og íslenska ákvæðið. Þegar ég geri samninga finnst mér aðalatriðið að standa við þá. Í þessu tilfelli gerum við það. Þótt það yrði af öllum þeim framkvæmdum sem talað hefur verið um í dag, sem ég reikna ekki með að verði. Ég reikna ekki með að af öllum þessum framkvæmdum verði á þeim tíma sem rætt hefur verið um. Rætt hefur verið um þrjár framkvæmdir á tilteknum tíma. Það á eftir að semja um margt og mér finnst ótrúlegt að það gangi allt saman upp. En mér finnst mikilvægast að við spyrjum: Þurfum við að skammast okkur fyrir að fá auknar heimildir? Auðvitað mundum við aldrei fá auknar heimildir nema að aðrar þjóðir teldu það skynsamlegt. Það var þess vegna sem við fengum íslenska ákvæðið inn. Aðrar þjóðir töldu að þegar horft væri til jarðarinnar allrar væri mikilvægt að framleiða ál á Íslandi. Ef við fáum viðbótarheimildir finnst mér það ekkert að skammast okkar fyrir, miklu frekar hitt. Við gerum gagn með því. Það skiptir máli að hleypa sem minnstu af þessum efnum út í andrúmsloftið og með því að framleiða ál með endurnýjanlegri orku leggjum við okkar að mörkum í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að svara mér. Mér finnst mjög mikilvægt að fá nánari svör við spurningum sem ég bæti nú við. Hæstv. ráðherra sagði að þótt af öllum þessum framkvæmdum yrði þá mundum við standa við samninga. Hæstv. ráðherra vill standa við samninga. Ég óska eftir að hæstv. ráðherra svari því hvort það sé ekki þannig að sú framleiðslugeta sem yrði til árið 2012 mundi framkalla verulega meiri útblástur en gert er ráð fyrir árlega hjá okkur núna. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það verði ekki erfitt fyrir Íslendinga að mæta til viðræðna við aðrar þjóðir um útblástur gróðurhúsalofttegunda eftir að hafa sett upp fyrirtæki hér í landinu sem spúa meira í loftið en gert er ráð fyrir að fari í loftið frá Íslandi að meðaltali. Ég held því ekki fram að ekki megi lesa samninginn með þeim gleraugum sem hæstv. ráðherra hefur kosið að setja upp. Ég spyr bara: Verða menn ekki líka að hugsa um framhaldið? Ekki munu menn taka úr notkun þau ker í álverunum sem framleiða það sem út af stendur eftir 2012. Hvernig hugsar hæstv. ráðherra þetta mál?

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður geri kannski aðeins of mikið úr hlutverki stjórnvalda á þessu sviði. Auðvitað gerist þetta á markaðnum. Þegar hv. þingmaður talar um að setja upp fyrirtæki þá er ríkið ekki að setja upp nein fyrirtæki. Málið snýst um að fyrirtæki óska eftir að setja niður þessa starfsemi og fjárfesta á Íslandi. Geri þau það er þeim kunnugt um að ríkið ætlar ekki að skaffa þeim útblásturskvóta. Við höfum komið heiðarlega fram gagnvart þessum fyrirtækjum hvað það snertir. Við höfum útblásturskvóta á þessu tímabili. Hvað gerist eftir 2012 er óljóst. Ég læt að því liggja að óskað gæti verið eftir meiri kvótum. En mig langar líka að nefna þetta með framleiðslu á áli hérna á Íslandi. Miðað við þau álver sem eru í byggingu í heiminum í dag nota 20,5% vatnsafl, 48,2% jarðgas og 31,3% kol, þ.e. ef við tökum Ísland ekki með. Ef við tökum Ísland hins vegar með þ.e. sem sagt Fjarðarál og Norðurál þá er vatnsaflið með 32,2%, jarðgasið 41,1% og kolin 26,7%. Þetta er ekki glæsileg mynd. Eigum við ekki að gera ráð fyrir því, hv. þingmaður, að þörf sé fyrir ál? Er það ekki bara markaðurinn sem kallar á meira ál? Mér finnst ástæða til að framleiða eitthvað af því á Íslandi með það í huga að nota endurnýjanlega orku.

Hæstv. forseti. Ég efast ekkert um að hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin eru heiðarleg gagnvart þeim fyrirtækjum sem þau tala við. En ég kalla eftir því að menn sýni þjóðinni líka hreinskilni og segi hve langt þeir ætla að ganga. Mér hefur fundist vanta svolítið upp á það. Það er erfitt fyrir fólk að skilja í hvað stefnir hvað þessi málefni varðar. Mér finnst það aðeins skýrara núna. Hæstv. ráðherra dreymir greinilega um að fyrirtækin sem skoða möguleikana hérna séu tilbúin að taka áhættuna. En það er ekki nóg. Einhverja stefnu hafa stjórnvöld í landinu. Hvað vilja menn ganga langt í þessu? Ég hlýt að skilja það þannig að niðurstaða ríkisstjórnarinnar sé að menn vilji halda áfram a.m.k. hvað varðar þá möguleika sem eru upp á borðinu núna og ef fyrirtækin geti skaffað mengunarkvóta þá skuli gengið alla leið í þessum efnum. Þannig skil ég þetta. Mér finnst að ríkisstjórnin og ráðherrarnir séu kannski komnir lengra heldur en æskilegt er og þörf er á með að taka þann bagga á sínar herðar að framleiða ál fyrir heiminn. Mér dettur helst í hug gamansaga af presti sem hitti konu sem hafði orðið býsna oft ólétt. Hann hafði á orði við hana að hún væri ólétt og hvort þetta væri ekki orðið dálítið erfitt og mörg börnin. Konan sneri sér hvasst að honum og sagði: Stendur ekki í Biblíunni að vér skulum uppfylla jörðina? Það stendur hvergi í Biblíunni, sagði prestur, að þér eigið að gera það ein.

Frú forseti. Rafmagnsverð hefði átt að lækka en ekki að hækka ef allt væri með felldu. Virkjanir eru öflugri og raforkukerfið þéttriðnara. Þess vegna skilur maður ekki í þeim hækkunum sem orðið hafa. Þegar maður spyr hæstv. ráðherra hver hækkunin hafi orðið hjá þeim notendum sem heyra undir hina breyttu skipan í raforkumálum þá fær maður ekki skýr svör. Það er mjög miður. Ég er á því að stjórnarandstaðan verði að bregðast við þessu og fara fram á aðra skýrslu til að ljóst verði hvort rafmagnsverð sé að hækka í kerfinu eða ekki. Það er óþolandi að lagðir skuli fram útreikningar, einhver meðaltöl um að þessi veita hækki og hin lækki. En maður fær í raun ekki heildarmyndina, hvort um er að ræða hækkun eða lækkun. Ég tel að umræðan hljóti að verða ómarkviss ef menn fá ekki heildarmyndina, og hvort um er að ræða hækkun eða lækkun heldur aðeins dæmi um hækkun og önnur dæmi um lækkun. Þetta er í raun hálfgerð delluumræða. Ég hefði talið að það hefði einmitt átt að einbeita sér að því að skoða hvort þessi 36% af raforkumarkaðnum hækkuðu í heild sinni. Við höfum litla fjármuni til að hafa eftirlit með raforkumarkaðnum og hafi orðið umtalsverð hækkun á þessum 36% þá hefði átt að kanna það. Það hefði í raun átt að vera meginefnið í skýrslu iðnaðarráðherra en ekki einhver dæmi um hækkun og önnur um lækkun. Það er margt sem vekur upp spurningar í þessari skýrslu. Ég vil fyrst nefna að stóriðjan er 61% af allri raforkunotkun í landinu og verður mun stærri þáttur þegar Kárahnjúkavirkjun kemst í notkun. Samkeppnismarkaðurinn er alltaf að verða minni eftir því sem stóriðjan stækkar. Stóriðjan er í föstum samningum svo allur umbúnaðinn um samkeppni er fyrir lítinn hluta af markaðnum en marga aðila. Þetta vekur einnig spurningar um hvort, í framhaldi að því að fyrirtæki virðast streyma til landsins í stóriðjuna, sérstaklega álver. Það sem leiðir þau hingað er m.a. lágt raforkuverð. Mér finnst það umhugsunarefni ef maður skoðar mynd 2.5 í skýrslunni. En hún segir, svo ég vitni orðrétt í skýrsluna: „Eins og sjá má á mynd 2.5 er raforkuverð til stærri iðnfyrirtækja í hærri kantinum á Íslandi miðað við samanburðarlöndin og er það breyting frá því sem verið hefur á síðastliðnum árum.“ Mér finnst þetta umhugsunarefni. Ef við ætlum að stunda iðnað á Íslandi þá verðum við að hugsa um hvað við höfum upp á að bjóða umfram önnur lönd. Hvað ef við bjóðum ekki lágt raforkuverð? Við erum talsvert langt frá mörkuðum. Orkuverðið væri þetta eitt af því sem við gætum boðið iðnfyrirtækjum upp á. En verðið hefur breyst frá því sem verið hefur á síðast liðnum árum. Það er eins og orðið hafi hækkun við þessar breytingar. Það þarf að koma skýrt fram í umræðunni hvort að hagur iðnfyrirtækja hafi versnað að því leyti. Mér finnst það mikilsvert í umræðunni. Menn hafa lítillega rætt um umhverfismál og um sjálfbæra þróun. Ég hef oft heyrt menn tala um sjálfbæra þróun en það er oft erfitt að átta sig á hvert menn eru að fara. Hæstv. iðnaðarráðherra ræðir um umhverfismál heimsins en aðrir ræða um hvernig umhverfismálin eru hér á landi. Þetta gerir umræðuna oft marklítið orðagjálfur. Maður sér þetta því miður víðar. Til dæmis er í gildi byggðastefna og síðan eru sett ný raforkulög þar sem raforkuverð hækkar verulega í dreifbýli. Mesta hækkunin í dæmisögum hæstv. ráðherra er á dreifbýli á Vestfjörðum. Ég vil vitna til annarrar skýrslu þar sem menn eru að nota þetta orðskrípi, sjálfbær þróun. Það er í skýrslu um vaxtarsamning Vestfjarða. Þar er talað um eins konar sjálfbæra stjórnunar- og framkvæmdarferla. Þar er mjög erfitt að átta sig á því hvert menn eru að fara. Ég ætla ekki að halda langa ræðu. En þegar menn ræða um dæmi um hækkun og lækkun án þess að hafa nokkra heildarmynd, í skýrslu sem er tugir blaðsíðna, af því hvort orkuverð sé að hækka eða lækka hjá aðilum í samkeppni, þá er í voða erfitt að vera með markvissa umræðu. Í raun gátu menn sagt sér það sjálfir, þegar opinber fyrirtæki voru sett á samkeppnismarkað, að það kynni ekki góðri lukku að stýra. Þetta er í raun svolítil delluumræða. Ég held að hæstv. iðnaðarráðherra ætti að gefa greinarbetri skýrslu um hvort verðið hafi hækkað eða lækkað og hvort tekjumörk séu haldin eða ekki.

Hæstv. forseti. Í umræðu um skýrslu iðnaðarráðherra um raforkumálefni hafa menn komið nokkuð víða við. Ekki hefur aðeins verið rætt um skipulag á raforkumarkaði heldur er einnig rætt um raforkuna, til hvers hún er notuð og hvaða áform séu uppi í þeim efnum. Hæstv. iðnaðarráðherra sagði að markaðurinn kallaði á meira ál og mikill vilji væri til að svara því kalli jákvætt, ef ég heyrði rétt.  Sjálfum finnst mér dæmið ekki alveg svona einfalt að ef einfaldlega kemur ákall um meira ál frá neyslusamfélagi heimsins, þá beri okkur skilyrðislaust að svara því jákvætt og fórna náttúruperlum á borð við Skjálfandafljót og jökulfljótin í Skagafirði. Ég veit ekki hversu langt menn vilja ganga til að svara álkallinu jákvætt, hvort Gullfoss eigi að fara líka í þetta jákvæða svar Íslendinga. Það er nú svo að uppi eru vaxandi efasemdir á Íslandi um að stefna ríkisstjórnarinnar sé rétt hvað þetta snertir, og innan ríkisstjórnarinnar gætir núna vaxandi efasemda. Það hafa allir tekið eftir þeim miklu varnöglum sem Sjálfstæðisflokkurinn slær gagnvart öfgafullri stefnu Framsóknarflokksins í þessum málum því að ég held að þar sé rétt orð notað. Framsóknarflokkurinn fylgir mjög öfgafullri stefnu þegar kemur að raforkumálum og stóriðjustefnunni. Sannast sagna fannst mér nánast hlægilegt að heyra hæstv. iðnaðarráðherra halda því fram eða öllu heldur vara við því að menn gerðu of mikið úr hlut ríkisins við uppbyggingu stóriðjustefnu á Íslandi. Ég veit ekki betur en hæstv. ráðherra hafi farið í ferðir með fulltrúum álfyrirtækja víðs vegar um landið til að skoða íslenskar náttúruperlur og bjóða þessum fyrirtækjum að íhuga að nýta þær sér til hagsbóta. Þetta eru staðreyndir og við iðnaðarráðuneytið eða í tengslum við það hefur verið rekin áróðursdeild til þess að koma íslenskri orku á markað. Ég minnist t.d. andheitrar greinargerðar þar sem hvatt var til þess að rafskautaverksmiðjur yrðu reistar á Íslandi. Þetta kemur úr stofnun eða starfsemi sem tengist iðnaðarráðuneytinu. Ég held því að menn séu ekki að ganga of langt þegar lögð er áhersla á hlut ríkisins í áróðri fyrir uppbyggingu stóriðju á Íslandi og þar hefur hæstv. iðnaðarráðherra verið fremst í flokki. Svo ég víki aðeins að öðrum þáttum sem fram hafa komið hér við umræðuna stiklaði hæstv. iðnaðarráðherra á stóru í inngangsorðum sínum og ræddi um virkjanir fyrr og nú, setti þær inn í sögulegt samhengi og skírskotaði til hagkvæmni stærðarinnar. Sannast sagna held ég að eðlisbreyting hafi orðið, liggur mér við að segja, í virkjanastefnu á undanförnum árum. Fyrr á tíð virkjuðu menn til að svara orkuþörf heimila, fyrirtækja og stóriðju í bland. Það sem breytist með Kárahnjúkavirkjun og í afstöðu stjórnvalda á Íslandi í seinni tíð er að nú er farið að virkja í þágu eins fyrirtækis og þá hljóta menn að fara að meta hlutina á öðrum forsendum. Þá verður aldrei of oft rifjuð upp sú staðhæfing stjórnenda Landsvirkjunar að þeir hefðu ekki farið í þá framkvæmd ef þeir væru að stýra sjálfstæðu fyrirtæki á markaði. Þar kemur að enn einni staðhæfingu hæstv. iðnaðarráðherra við umræðuna. Í inngangserindi hennar, í framsöguræðu hennar sagði hæstv. ráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, að nú væri svo komið varðandi raforkumálin að þar væri allt uppi á borði, allar tölur, allir reikningar. Gætum við fengið að sjá samningana við stóriðjufyrirtækin, má ég biðja um það? Má ég biðja um þær forsendur sem Landsvirkjun byggir á þegar hún er að koma fram með staðhæfingar sínar? Það hefur verið óskað eftir því hér í þingsal að fá þær forsendur fram, fá staðhæfingarnar fram, að fá allt upp á borð. Það er einfaldlega ekki svo að þessar stærðir séu uppi á borði, þetta er rangt, þetta er röng staðhæfing hjá hæstv. ráðherra. Enn eitt vil ég nefna í máli hæstv. ráðherra eða hvort það var í frammíkalli hjá hæstv. ráðherra eða andsvari, það var vinnuaflið. Hæstv. ráðherra sagði að það væri hið besta mál að við flyttum inn vinnuafl til þessara framkvæmda og þessarar uppbyggingar. Nú geta menn haft sínar skoðanir á því hvort æskilegt sé að flytja inn vinnuafl, svo ekki sé á það minnst þegar verið er að flytja inn vinnuafl frá mestu láglaunasvæðum í heimi og halda fólkinu á afarkjörum eins og gert var og gert hefur verið við Kárahnjúka í mjög mörgum tilvikum, menn geta haft sínar skoðanir á því. Hinu ber að halda til haga að þegar upphaflega var rætt um Kárahnjúkavirkjun og stóriðjuframkvæmdir á Austurlandi var það sagt að þetta væri til að skapa Austfirðingum vinnu. Um það var rætt bæði hér á þinginu og í þingnefndum að samkvæmt áætlunum yrði um 80% vinnuaflsins á Kárahnjúkasvæðinu og síðan einnig við framkvæmdina að lágmarki íslenskt fólk. Síðan snýst þetta við. Ég vek athygli á að þegar stjórnvöld hrósa sér af eða leiða líkur að því að framkvæmdin kunni að vera varðandi verkþættina ódýrari en menn ætluðu þá er það vegna þess að þetta loforð var svikið. Íslendingar voru sviknir um þá vinnu vegna þess að Landsvirkjun var umhugað um það og ítalska fyrirtækinu Impregilo - þar eru nú menn ekki vandir að virðingu sinni - að flytja inn fólk frá láglaunasvæðum heimsins.

Þar er ekkert atvinnuleysi.

Það er ekkert atvinnuleysi fyrir austan, segir hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Ég er að vekja athygli á yfirlýsingum og fyrirheitum sem gefin voru. Það var rætt um að Íslendingum yrði séð þarna fyrir atvinnu, að gera mætti ráð fyrir að 80% vinnuaflsins yrðu Íslendingar á íslenskum launakjörum, en staðreyndin er sú að þessu var snúið á hvolf. Mér finnst persónulega æskilegt að fólk geti ferðast landa í milli og sótt eftir atvinnu. En ég hef efasemdir um það sem stefnu einnar ríkisstjórnar að flytja láglaunafólk til landsins, ég tala nú ekki um þegar það er gert til þess að grafa undan íslenskum kjarasamningum og þar af leiðandi íslenskum kjörum. Mér fannst hæstv. ráðherra tala af undarlegri léttúð um það þegar fyrirtæki eru að hrökklast hér úr landi, þjónustufyrirtæki og framleiðslufyrirtæki, og ég vísa þar sérstaklega í hátæknifyrirtæki sem eru að færa sig frá landinu vegna þess að ytri efnahagsumgjörð er þeim ekki hagfelld og þau rekja það til stóriðjustefnunnar. Þetta voru ýmis atriði sem fram komu í máli hæstv. ráðherra við innganginn að umræðunni. Ætla ég að víkja nokkuð að skýrslunni en mun síðan halda máli mínu áfram í seinni ræðu því að við höfum aðeins 15 mínútur til ræðunnar. Í upphafi skýrslunnar segir m.a., með leyfi forseta: „Markmið laganna“ - og þar er vísað í raforkulögin - „er að stuðla að þjóðhagslega hagkvæmu raforkukerfi sem efla á atvinnulíf og byggð í landinu.“ Þá spyr ég: Var eldra kerfið sem við bjuggum við þjóðhagslega óhagkvæmt? Ef það var þjóðfélagslega óhagkvæmt af hverju hefur rafmagnið þá orðið dýrara? Hér getum við vísað í fjöldann allan af úttektum, yfirlýsingum, ályktunum og viðtölum sem borist hafa í fjölmiðlum, en ég ætla að staðnæmast við Fréttablað Samtaka iðnaðarins frá því í haust, 10. tbl. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Veruleg verðhækkun varð á raforkuverði til allmargra iðnfyrirtækja í kjölfar markaðsvæðingar raforkusölu um síðustu áramót. Sú verðhækkun kom öllum að óvörum og var skellt á iðnfyrirtækin af fullum þunga án nokkurrar aðlögunar. Það ætlar að taka orkufyrirtækin langan tíma að laga taxta sína og þjónustu að nýju kerfi og koma með nýjar lausnir í stað þeirra sem hurfu. Lítið sem ekkert hefur verið komið til móts við fyrirtæki sem urðu fyrir hækkunum um áramót. Samtökin iðnaðarins fagna frjálsri samkeppni en enn sem komið er virðist hún óvirk á raforkumarkaði. Þeir félagsmenn SI, sem hafa farið af stað og látið reyna á samkeppni á raforkumarkaði, hafa lítið haft upp úr krafsinu. Þeir sjá ekki samkeppni, hvorki í betra verði né aukinni þjónustu. Vilji orkufyrirtækjanna til að laða til sín nýja viðskiptavini er ekki merkjanlegur. Kerfið var illa undir þessar breytingar búið og það er áhyggjuefni að um áramót mun orkusala til fjölda smærri fyrirtækja einnig færast yfir í samkeppnisumhverfi. Til að markmið nýrra raforkulaga náist þarf að stuðla að því að raunveruleg samkeppni þrífist.“ Síðan heldur áfram, með leyfi forseta: „Hækkun á raforkuverði kom einkum fram hjá þeim fyrirtækjum sem höfðu verið með samninga um aðra taxta …“ Svo er haldið áfram: „Tryggja þarf samkeppni í orkusölunni sjálfri en nú er Landsvirkjun markaðsráðandi sem eini heildsalinn.“ Í þessari grein í blaðinu er vísað í þá hættu að hér skapist fákeppnismarkaður og samráð. Það er einmitt þetta sem er umfjöllunarefni Fréttablaðsins í ágætum úttektum sem blaðið gerði upp úr mánaðamótunum janúar/febrúar. Þar er vísað í fulltrúa Samtaka iðnaðarins, talsmenn Neytendasamtakanna og fleiri aðila. Í fyrirsögn 1. febrúar segir á forsíðu, með leyfi forseta: „Daggjald raforku hefur hækkað um 106 prósent“. Í undirfyrirsögn segir nánar, með leyfi forseta: „Daggjald heimila vegna raforkunotkunar hefur tvöfaldast á tveimur árum. Forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur segir raforkulögin orsaka hækkunina. Framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins segir flest fyrirtæki einnig greiða hærra verð og líkir ástandinu við samráð oíufélaganna.“ Í fréttinni segir síðan, með leyfi forseta: „Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, segir að frá því að nýju raforkulögin tóku gildi sjáist dæmi þess að raforkuverð til fyrirtækja hafi hækkað um tuttugu til þrjátíu prósent. Flest fyrirtæki greiði hærra verð fyrir rafmagnið en áður.“ Einnig er vitnað í formann Neytendasamtakanna, Jóhannes Gunnarsson, sem gagnrýnir verðhækkanir og segir að Neytendasamtökin séu sammála Samtökum iðnaðarins um að samkeppni um sölu á raforku sé ekki til staðar. Hæstv. forseti. Ég er búinn með tíma minn. Ég mun koma að sjálfsögðu nánar inn á þessi mál og ljúka 

Hæstv. forseti. Óneitanlega hefði ég viljað gera athugasemd við eitt og annað, en ég þakka hv. þingmanni engu að síður fyrir ræðuna. Eins og við höfum margoft farið yfir þá held ég því fram í sambandi við Landsvirkjun og framkvæmdir við Kárahnjúka að um sé að ræða arðbæra framkvæmd, 11% arðsemi af eigin fé og ég held að það sé bara allgott. Sérfræðingar fóru yfir þessi mál af hálfu eigenda sameiginlega og niðurstaðan varð sú að allt væri með felldu í sambandi við þessa áætlanagerð. Ég held að við þurfum ekkert að ræða það frekar en það væri forvitnilegt að vita hvað hv. þingmanni finnst vera ásættanleg arðsemi í framkvæmd af þessu tagi, ef hann vildi segja mér það. Svo er það þessi öfgafulla stefna Framsóknarflokksins sem hv. þingmaður talar um og ýjar að því að ekki sé samstaða á milli stjórnarflokkanna í þessu máli. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni, það er algjör samstaða á milli flokkanna í þessu, almennt er samstarfið gott og árangursríkt eins og við þekkjum. Sú fullyrðing að fyrirtæki fari úr landi út af þessari stóriðjustefnu er ekki rétt. Fagmenn, sem ég treysti ákaflega vel að fari með rétt mál, segja að það séu ekki fyrst og fremst stóriðjuframkvæmdirnar sem valdi háu gengi krónunnar heldur sala skuldabréfa í íslenskum krónum, miklar lántökur viðskiptabankanna og síðan útlán hér og hækkun fasteignaverðs. Hins vegar ætla ég ekki að neita því að stóriðjan hafi einhver áhrif þar á en hún er ekki aðalorsakavaldurinn. Hvað það varðar að raforkukostnaður á sum fyrirtæki hafi hækkað um 20 til 30% eftir að breytingin átti sér stað þá er það út af því sem ég nefndi hér áðan að það var í gangi ótrúleg 

Hæstv. forseti. Já, innstreymi fjármagns til landsins og inn í efnahagskerfið veldur þenslu, segir hæstv. ráðherra, ekki stóriðjuframkvæmdirnar fyrst og fremst. En gæti nú verið samhengi á milli þess annars vegar að virkja stórt og lýsa því yfir að áfram verði virkjað stórt, og að krónan sé af þeim sökum sterk og verði fyrirsjáanlega sterk, og hins að þeir sem vilja lána inn á íslenskan lánamarkað séu reiðubúnir að gera það á komandi árum, vegna þess að þeir viti sem er að við slíkar aðstæður, við mikla eftirspurn eftir gjaldmiðlinum, séu þeir öruggir með sitt fé? Þar er samhengi hlutanna á milli innstreymis í efnahagskerfið, útlána bankanna og stóriðjustefnunnar og yfirlýsinga hæstv. ráðherra. Ein spurning varðandi arðsemina. Er það rétt skilið hjá mér að framkvæmdum við Kárahnjúkavirkjun sé ekki lokið eða er ég að misskilja eitthvað í þeim efnum? Því að þegar talað er um arðsemi framkvæmda sem eru í mikilli óvissu, sem er ekki lokið, þar sem borar eru að bila, þar sem fyrirsjáanleg er veruleg töf með miklum sektum, geta menn ekki verið eins nákvæmir og hæstv. ráðherra vill vera láta. Hvað fyndist mér vera ásættanleg arðsemi af þessum virkjunum? Ég skal segja hæstv. ráðherra það. Það er lækkað og stórlækkað raforkuverð til landsmanna, eins og heitið var á sínum tíma af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra, forvera hæstv. ráðherra Valgerðar Sverrisdóttur, Finns Ingólfssonar. Margoft hef ég gengið eftir þessu og spurt hæstv. ráðherra um þessi efni í blaðagreinum, í opnum greinum, bréfum, 

Hæstv. forseti. Þegar hv. þingmaður talar um að ríkisstjórnin haldi uppi þenslu þá vill svo til, og það kom fram í mínu máli, að það er verið að spá hagvexti í lok næsta árs upp á 2,4%, þannig að í skýrslunni sem er til umfjöllunar er nú ekki verið að gera ráð fyrir framkvæmdum sem eru þó í umræðunni. Ég held að hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem þingmaður Vinstri grænna, beri álíka mikla ábyrgð og sú sem hér stendur á því sem verið er að tala um. Það vill svo til að af hálfu Alcan í Straumsvík var skrifað undir viljayfirlýsingu við Orkuveitu Reykjavíkur um kaup á 40% af þeirri orku sem þarf. Fulltrúi Vinstri grænna í þeirri stjórn, sem er gjaldkeri flokksins, hvorki meira né minna, greinilega mikill peningamaður og hefur best innsýn í fjármál, styður það. Hvernig geta Vinstri grænir stutt það í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur að farið sé í þessar framkvæmdir en verið á móti þeim þegar þær koma inn á Alþingi Íslendinga? Ég botna ekkert í því. Við framsóknarmenn erum yfirleitt ekki með svona málflutning, eftir því hvað hentar. Það þýðir ekkert annað en að standa í báða fæturna og hafa einhverja stefnu og standa við hana, hvort sem maður er í sveitarstjórn og með sína fulltrúa þar eða hér á hv. Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég held að við verðum nú ekki sökuð um það í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að standa ekki í fæturna og vera ekki sjálfum okkur samkvæm. Ég held að það saki okkur enginn um það og það á bæði við um aðild okkar að fyrirtækjum borgarinnar og á landsvísu. Ég saknaði þess að hæstv. ráðherra svaraði spurningu minni varðandi upplýsingar um raforkuverð. Er það ekki rétt skilið hjá mér að upplýsingar um raforkuverð til stórfyrirtækjanna séu ekki uppi á borðum gagnstætt því sem hæstv. ráðherra hélt fram?  Síðan held ég að Framsóknarflokkurinn geti ekki þvegið það af sér að fylgja öfgafullri stefnu í þessum efnum. Þetta er nokkuð sem ég held að allir séu farnir að viðurkenna, m.a.s. innan stjórnarsamstarfsins. Þeir eru farnir að orða þá hugsun að það beri að slá varnagla við þeim öfgum sem Framsóknarflokkurinn fylgir varðandi stóriðjuuppbyggingu á Íslandi. Ég furða mig líka enn á því að hæstv. ráðherra geti staðhæft nákvæmlega um arðsemi af Kárahnjúkavirkjun löngu áður en henni er lokið og þegar vitað er að tafir eru að verða á framkvæmdinni sem valda verulegum útgjaldaauka.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í fyrsta skipti skýrslu um raforkumálefni sem hæstv. iðnaðarráðherra leggur fram og hefur nefnt frumsmíð í þessum málum. Ég sagði í stuttu andsvari áðan að mér fyndist gott að þessi skýrsla skuli lögð fram á Alþingi og að í henni væri mikill fróðleikur. Ég sagði líka að þetta væri eitt af þeim málum sem við í iðnaðarnefnd hefðum á sínum tíma lagt mikla áherslu á að kæmi inn í raforkulögin í þessu sambandi og það er gott. Það væri vert að ræða alla sjö kafla skýrslunnar, það er margt fróðlegt í þeim, en á þeim 15 mínútum sem ég hef hér til umráða ætla ég aðeins að ræða einn kafla hennar. Ég ætla ekki að ræða um stóriðjuþáttinn eins og hér hefur verið gert. Ég sé ekkert slæmt við það enda hef ég stutt byggingu álversins á Reyðarfirði og er hlynntur því. Menn ættu þó að ganga hægt um gleðinnar dyr og fara varlega í að ræða þau mál, og hafa þá ýmislegt annað til hliðsjónar eins og efnahagsmál og aðrar stórframkvæmdir o.fl. Ég sagði, virðulegi forseti, að ég ætlaði að nota tíma minn til að ræða um 2. kaflann sem fjallar um þróun raforkuverðs og það sem hér er sagt, og hæstv. ráðherra nefndi, þegar rætt er um lækkanir á sumum svæðum, eins og á þéttbýlissvæðum Rariks, en aftur hækkanir á öðrum svæðum, eins og t.d. hjá Orkubúi Vestfjarða í dreifbýli og hjá Rarik í dreifbýli. Nú er það svo, virðulegi forseti, að hæstv. iðnaðarráðherra er það mikið í mun að koma því fram að taka vísitöluþáttinn í raforkunni, og hefur nefnt hér tölur í því sambandi sem m.a. koma fram í þessari skýrslu. Það getur vel verið að það sé rétt, ég ætla ekki að draga það í efa. En ég ætla, virðulegi forseti, að leyfa mér að halda að raforkureikningar allt of margra landsmanna hafi stórhækkað, fólks sem jafnvel mátti alls ekkert við því. Það eru auðvitað íbúar í dreifbýli, bændur og fólk á minni stöðum. Hér hefur verið tekið dæmi um raforkureikninga, hækkanir á raforku hjá íbúum í Súðavík hafa verið bornar saman við raforkureikninga hinum megin við fjallið, á Ísafirði. Ég hef oft tekið dæmi frá Raufarhöfn og ég er hér með reikninga þaðan frá því áður en kerfið breyttist og til dagsins í dag sem sýna 30 og upp í 40% hækkun á viðkomandi heimili. Svo getur vel verið að við getum fundið eitthvert gott meðaltal um að þetta sé ekki svona slæmt ef við tökum lækkun á einhverjum stærri stöðum. En það breytir því ekki, virðulegi forseti, að þeir aðilar sem þessi raforkulög hitta svo illa fyrir, þ.e. íbúar dreifbýlis, kvarta yfir þessu. Ég segi það alveg hiklaust, virðulegi forseti, að það var nú kannski þar sem síst skyldi höggva. Máli mínu til staðfestingar, virðulegi forseti, vil ég leyfa mér að lesa hér samþykktir nokkurra sambanda sveitarfélaga á landinu sem fjalla um þetta. Og því skyldu þessi samtök sveitarfélaga fjalla um þetta? Ég ætla rétt að vona að hæstv. ráðherra sé sammála mér í því að ekki eru þessi samtök sveitarfélaga að álykta út í bláinn um eitthvað sem stenst ekki. Með leyfi forseta, vil ég byrja á því að lesa upp úr samþykktum Eyþings, frá aðalfundi þess. Það fjallar um orkuverð í dreifbýli á landsbyggðinni. „Aðalfundur Eyþings, haldinn í Reykjadal 23. og 24. september 2005, leggur áherslu á að brugðist verði við hækkun á orkuverði sem orðið hefur í dreifbýli á landsbyggðinni í kjölfar nýrra orkulaga.“ Svo má nefna t.d. Raufarhafnarbúa, þar sem talið er að allt að 93% notenda hafi fengið töluverða hækkun á sig vegna þessara breytinga. Samtök sveitarfélaga á Austurlandi ályktuðu svipað. Það fjallar líka um orkuverð í dreifbýlinu á landsbyggðinni, með leyfi forseta: „39. aðalfundur SSA, haldinn á Reyðarfirði 15.–16. september 2005, ítrekar og leggur þunga áherslu á að áfram verði fylgst með því hvernig orkuverð til almennings og atvinnufyrirtækja þróast í nýju orkuumhverfi. Sérstaklega þarf að fylgjast með rafhitunarkostnaði og kostnaði hjá einstaklingum og hjá smærri fyrirtækjum á landsbyggðinni.“ 
             Er hvað, hæstv. ráðherra?

Það er mjög skiljanlegt, að fylgjast með.

Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra álykta um þetta á stjórnarfundi 18. janúar 2005. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn SSNV mótmælir harðlega þeirri hækkun á raforkuverði sem fram undan er og skorar á ríkisstjórnina að sjá til þess að hún komi ekki til framkvæmda. Jafnframt er minnt á fyrri yfirlýsingar stjórnvalda um að breytingar á raforkulögum mundu ekki leiða til hækkana.“ Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að ég hef undir höndum raforkureikninga sem sýna 30–40% hækkun í dreifbýli. Ég sagði líka í stuttu andsvari áðan, ef við förum yfir í atvinnurekstur, að til er dæmi um sumarhúsabyggð, fyrirtæki sem rekið er á landsbyggðinni sem borgaði 350 þúsund í raforkukostnað árið 1996 en er komið upp í milljón árið 2005, þ.e. fyrir jafn mikla notkun. Þetta er hvað atvinnulífið varðar. Margir hafa skoðað þetta frekar. Ég sagði líka í andsvari að í þessari skýrslu er þess getið varðandi yfirumsjón með ritstjórn og gerð skýrslunnar að hún er unnin í samvinnu við sérfræðinga frá Orkustofnun, Landsneti og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Þarna koma hvorki inn atriði frá Samtökum sveitarfélaga, t.d. þau sem ég hef hér getið um, né ASÍ eða Neytendasamtökunum. En það kemur fram í úttekt Alþýðusambands Íslands að heimili í dreifbýlinu greiða allt að 47% meira fyrir flutning raforku en sambærileg heimili í þéttbýlinu. Ég gat líka um það áðan, virðulegi forseti, hvernig þetta leggst á meðalheimili og minni heimili, þ.e. allt að 45% að mati Alþýðusambands Íslands. Er þetta rangt, virðulegi forseti, sem ASÍ er að setja hér fram? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það. Ég sé að hún nikkar kolli á jákvæðan hátt til að sýna að þetta sé rangt. Þá væri gaman að láta skoða það sem Alþýðusambandið er að segja og það sem reiknimeistarar iðnaðarráðuneytis setja fram. Hvað er hið rétta? Virðulegi forseti. Ég hef sagt það áður og segi það enn einu sinni: Hið rétta eru reikningar frá notendum. Dæmin um það sem þarf að borga fyrir og eftir breytingu. Hér hef ég tekið dæmi af húshitunarkostnaði meðalheimilis og einu litlu atvinnufyrirtæki úti á landi. Það er stórhækkun. Þar að auki kvarta Samtök iðnaðarins yfir þessum breytingum og segja að nýju raforkulögin leiði til enn hærra vöruverðs vegna þess að þetta fer auðvitað þráðbeint út í verðlagið. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að leyfa mér eitt augnablik að halda því fram að þetta séu allt saman rangar upplýsingar sem eru settar fram frá þessum aðilum. Síðan má fjalla um það hvað ýmsir í raforkugeiranum hafa sagt um þessa breytingu og til hvers hún leiðir. Ég ætla að sleppa því að þessu sinni. En það er athyglisvert að fulltrúar orkufyrirtækja, sama hvort þau eru úti á landi eða á höfuðborgarsvæðinu, eru mjög gagnrýnir á það sem hér hefur gerst. Virðulegi forseti. Ekki alls fyrir löngu átti ég orðastað hér við hæstv. iðnaðarráðherra út af orkukostnaði við laxeldi. Laxeldisfyrirtæki austur í Mjóafirði hefur ákveðið að hætta starfsemi þar og kvartar yfir því og segir að það sé m.a. út af hækkun á raforkuverði sem þegar er komin fram og sem fyrirsjáanleg er á komandi árum. Hæstv. ráðherra hafði stór orð um þann sem hér stendur fyrir að hafa fært þetta inn á Alþingi. Ég segi enn einu sinni að þeir sem borga reikninginn lýsa raunveruleikanum best. Forstjóri Samherja sem á stóran hlut í þessu fyrirtæki sem heitir Sæsilfur segir í blaðaviðtali að hann standi við hvert einasta orð sem hefur komið fram frá því fyrirtæki um hvað raforkukostnaður vegna laxeldis hafi hækkað. Það ætti því einhver annar, virðulegi forseti, að taka það til sín sem þar var sagt og ég ætla ekki að hafa hér orð á. Virðulegi forseti. Það er sorglegt að þessi breyting skuli leiða til þess að hún auki erfiðleika atvinnureksturs í landinu, og þá kannski sérstaklega á landsbyggðinni sem hefur þurft að búa við alls konar aukakostnað eins og há flutningsgjöld, ef við tökum þau enn einu sinni sem dæmi, að hann þurfi að búa við þetta og fá þetta svo á sig í framhaldi af þessu. Virðulegi forseti. Ég átti sæti í iðnaðarnefnd þegar þetta var rætt og ég verð að segja alveg eins og er að þetta er kannski versta dæmið sem ég hef rekist á á mínum stutta þingmannsferli varðandi þau gögn sem voru lögð fyrir iðnaðarnefnd og áttu að sýna fram á, eins og hér er reyndar talað um í skýrslu ráðherra, 1%–2%, í mesta lagi 3% hækkun á raforku. Reyndin er svo allt önnur. Ég hugsa oft til þess tíma þegar við unnum þetta í iðnaðarnefnd og hvað það gekk illa yfir höfuð að fá gögn til nefndarinnar frá hlutlausum aðilum sem ekki höfðu komið að undirbúningi raforkulagafrumvarpsins, þ.e. fá þau gögn inn í þingnefndina til að hægt væri að líta á þetta hlutlaust. Það var mjög erfitt. Ég hika ekki við að halda því fram, virðulegi forseti, að mörg þau gögn sem við vorum að vinna með í iðnaðarnefnd voru beinlínis röng. Það sem ég hef verið að fara hér yfir gagnvart íbúum í dreifbýli og atvinnurekstri sýnir það og sannar. Svo getum við aftur farið yfir þau meðaltöl sem er svo mikið fjallað um í þessari skýrslu, 2–4% hækkun á raunverði rafmagns o.s.frv.  Virðulegi forseti. Ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. iðnaðarráðherra sé sammála því sem ég hef hér sagt um þetta mál vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra virðist mest vilja skoða þetta mál út frá meðaltölum. Þá stendur það eftir, að mig minnir, að talið er að um 10% landsmanna noti rafmagns til húshitunar. Ég veit ekki hvort allir þeir fá á sig þetta högg. En alla vega finna fyrir því íbúar dreifbýlis, hinna smærri staða og bændur sem líka fá á sig stórhækkun. Hvort það er 20%, 30% eða 40% skiptir í raun engu máli. Ég hugsa að við og hæstv. ráðherra verðum aldrei sammála um hvað það er. Mig langar að spyrja ráðherra í lokin: Er ásættanlegt að þessi raforkulagabreyting skilji það eftir sig að það fólk sem ég hef hér gert að umtalsefni, íbúar dreifbýlis, bændur og aðrir, skuli fá á sig þessa svakalegu hækkun á rafhitunarkostnaði sem raun ber vitni samkvæmt reikningum og samkvæmt því sem fólk greiðir fyrir raforkuna í dag?

Hæstv. forseti. Það er nú þannig með hv. þingmann að hann setur dálítið mikið út á hlutina. Ég hef ekki heyrt hann hafa miklar tillögur í málinu. Það er ekki þannig að sú sem hér stendur gleðjist sérstaklega yfir því að sumir hafi verið að hækka. Það er bara alls ekki þannig. Ég hefði óskað að það hefði ekki gerst. En við verðum bara að viðurkenna að margt af því sem viðgekkst í gamla fyrirkomulaginu gengur ekki upp miðað við breytt lög. Við getum ekki mismunað, eins og gert var alveg í stórum stíl, þegar við höfum tekið upp þetta nýja fyrirkomulag. Það varðar t.d. bændur. Hvað vill hv. þingmaður gera? Nú má hugsa sér að styrkja bændur þá sérstaklega í gegnum fjárlög frekar en er í dag út af raforkukostnaði. En það er ekki hægt að gera þetta með þeim hætti að aðrir neytendur borgi niður kostnað bænda við búrekstur. Þetta er eitt dæmið. Svo talar hv. þingmaður um að verið sé að auka erfiðleika atvinnurekstrar í landinu og sérstaklega á landsbyggðinni. Það er ekki rétt. Atvinnurekstur á landsbyggðinni er fyrst og fremst að lækka. Það er bara þannig. Ég hef líka fullt af upplýsingum um það frá fyrirtækjum, jafnvel þar sem forstöðumennirnir hafa sagt mér að þeir hafi sagt hv. þm. Kristjáni Möller frá því að þeir hafi verið að lækka. En hann virðist ekki meðtaka þau skilaboð. Ég hef aldrei haldið því fram að þessi breyting gæti ekki leitt af sér hækkun einhverra hópa. Það kemur bókstaflega fram að bara það að útvíkka flutningskerfið þýðir hækkun hér á þessu svæði um 2–4%. Hvað segir hv. þingmaður um það? 

Virðulegi forseti. Ég minnist þess að þegar við vorum að vinna þetta frumvarp í iðnaðarnefnd voru látnir fylgja með peningar sem komu til niðurgreiðslu í dreifbýli. Að mig minnir var talan 230 milljónir. Það kom fram í gögnum að hún yrði að hámarki 230 milljónir og aldrei hærri. Ég ímyndaði mér að það væri vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra náði ekki öðru í gegnum ríkisstjórn. En vel getur verið, eins og með svo margt annað í þessum breytingum, að enginn hafi séð fyrir hvað hækkunin í dreifbýli yrði svakaleg og þess vegna dugi ekki þessir niðurgreiðslupeningar sem fram hafa komið. Ég gleðst ekki heldur yfir því að þurfa að segja hvernig hækkanirnar lenda á dreifbýli. Þetta er enginn gleðilestur, alls ekki. Þetta er hins vegar raunveruleiki sem er rétt að bera inn á Alþingi og ræða um vegna þess að það var aldrei ætlunin með þessari raforkutilskipun og með þessum breytingum á raforkulögum að þetta mundi leggjast svona á íbúa dreifbýlis, aldrei. En þetta lendir ekki bara á íbúum dreifbýlis. Við eigum eftir að sjá hvernig þetta kemur út þegar almennir notendur geta farið að velja sér orkusölufyrirtæki. Það verður ekki fyrr en 1. júní, ef ég man rétt, vegna seinkunar. Það hefur líka komið fram í fréttum - ég hef ekki þá frétt undir höndum - að þeir notendur sem mundu fara frá dýrasta aðila til þess ódýrasta í venjulegum heimilisrekstri mundu spara sér 600 kr., virðulegi forseti. Það er nú allt og sumt, 600 kr. Ég veit ekki hvað lá á bak við þessa útreikninga eða hver gerði þá. En ekki er langt síðan að þetta var í fréttum. En stendur því, virðulegi forseti, upp á hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. ríkisstjórn að bregðast við þeim vanda sem er sú stórkostlega hækkun hjá íbúum lítilla sveitarfélaga, bændum og íbúum dreifbýlis, sem við erum hér að skilgreina. Þeir lenda í þessari svakalegu hækkun.

Hæstv. forseti. Það vill nú svo til að búnaðarþing hefst eftir nokkra daga og hlýtur að verða fjallað um þetta þar ef þetta er svona eins og hv. þingmaður segir. Aflagður var svokallaður marktaxti sem byggðist mjög á því að bændur með súgþurrkun notuðu mikið rafmagn á sumrin. Nú eru mjög breyttar aðstæður í sveitum eins og hv. þingmaður þekkir og ekki um það að ræða lengur. Af því að hv. þingmaður nefndi fiskeldið þá er um það fjallað á milli þriggja ráðuneyta, í landbúnaðarráðuneyti, sjávarútvegsráðuneyti og iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti. Niðurstöðu úr þeim viðræðum er að vænta áður en langt um líður. Ég held hins vegar að við getum ekki ætlast til þess til frambúðar að fiskeldið fái rafmagnið á því verði sem var, nema þá að það yrði styrkt af ríkinu. Það væri uppi á borðinu, að fjármunir á fjárlögum komi þá til móts við þá atvinnugrein. Svo að ég segi það einu sinni enn sem ég hef alloft sagt getum við ekki látið eina atvinnugrein borga niður rafmagn fyrir aðra eða þá neytendur almennt. Fiskeldið fékk rafmagnið á algerum sérkjörum. Það eru bara styrkir sem voru veittir og voru mögulegir í því kerfi sem við vorum með, sem voru lítt sýnilegir og ýmislegt hægt að gera af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við færumst hins vegar enn meira inn í markaðssamfélag og markaðskerfi, ekki síst á sviði raforkumála. Ef Samfylkingin er á móti því, verandi þeirrar skoðunar að við eigum að ganga í Evrópusambandið en samt á móti markaðskerfinu, þá eru það fréttir fyrir mér.

Virðulegi forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. iðnaðarráðherra um að þrjú ráðuneyti fjölluðu um vanda fiskeldisins á landinu, sem er væntanlega sá vandi að raforkuverð hefur hækkað til þeirra eins og raun ber vitni. Forsvarsmenn þessara fyrirtækja hafa sagst ætla að loka m.a. út af því. Hæstv. ráðherra sagði að hún vænti þess að einhver niðurstaða kæmi út úr því máli. Ég vona, virðulegi forseti, að sú niðurstaða komi frá þessum þremur ráðuneytum að við munum áfram geta rekið fiskeldisfyrirtæki, haldið áfram á þeirri braut án ýmissa þeirra hindrana í vegi greinarinnar. Þar spilar margt inn í, m.a. ákvarðanir stjórnvalda, t.d. sterk króna. En þurfum við að sjá á eftir atvinnugreininni, að hún líði undir lok og við setjum upp tærnar á Íslandi og segjum: Því miður er ekki hægt að stunda fiskeldi á Íslandi vegna þess að kostnaðurinn við það er svo mikill, hvort sem það er raforkan, gengisskráningin eða aðrir þættir í rekstri þessara fyrirtækja. Ég vona, virðulegi forseti, að við Íslendingar getum áfram rekið fiskeldi og flutt út fisk alinn í eldisstöðvum, hvort það yrði lax eða annað. Ég vona það sannarlega. Virðulegi forseti. Ég geri ekki ráð fyrir því að ég og hæstv. ráðherra verðum sammála um raforkulögin og hverju breytingarnar á þeim hafa komið til leiðar. Það sem ég gagnrýni langmest snýr að íbúum dreifbýlisins sem síst máttu við þessari hækkun. Ég spyr enn þá, vegna þess að stjórnvöld eiga tæki til að koma til móts við þetta en nota þau ekki. Það stendur upp á hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórnina að finna út úr hvernig brugðist verði við þannig að ekki sé ráðist á fólk sem býr í dreifbýli með áðurnefndum hækkunum.

Frú forseti. Við ræðum hér um skýrslu iðnaðarráðherra um raforkumál. Ég kom inn á það í andsvörum mínum við inngangsræðu hæstv. ráðherra að það væri alvarleg staða að hátt í 80% af raforku á Íslandi árið 2008 mundi fara til þriggja álbræðslna í landinu. Það er sagt frá því í 4. kafla að á tímabilinu 2005–2008 muni almenni markaðurinn ekki aukast mikið, eða um 2% á þessum árum, en orkuþörf stóriðju muni aukast hins vegar um 130%. Það er ekkert stopp þar heldur á að halda áfram á sömu braut. Nú er talað um að reisa a.m.k. enn eitt álver. Auðvitað er þetta alvarleg þróun og ískyggileg. Það er merkilegt að þessi 80% er einmitt sama prósentutala og hlutfall erlendra starfsmanna, ekki bara við Kárahnjúka heldur einnig við að reisa álverið á Reyðarfirði. Álæði Framsóknarflokksins og hæstv. iðnaðarráðherra, sem öll ríkisstjórnin er samábyrg fyrir, virðist beina þjóðinni inn í algjöra einstefnu. Svo kemur hæstv. iðnaðarráðherra upp og lýsir enn yfir hvað ál sé frábær málmur. Ég prentaði hins vegar út grein sem birtist í síðustu viku á Múrnum eftir Steinþór Heiðarsson, sem er bóndi nálægt Húsavík. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þessa grein sem heitir Vísvitandi rangfærslur um áliðnaðinn, II. hluti: „Líkt og rætt var á þessum vettvangi í síðustu viku ganga flestir ef ekki allir ráðherrar íslensku hægri stjórnarinnar með þá grillu í höfðinu að álbræðslurnar sem settar hafa verið niður hér á landi séu glæsilegt framlag Íslands til loftslagsmála á alþjóðavísu. Álið sé léttur málmur sem megi nota til að smíða léttari farartæki sem eyði minna eldsneyti en ella og gefi þannig af sér minna koltvíoxíð sem aftur þýði minni gróðurhúsaáhrif. Á þessari hugsun eru tveir stórir annmarkar auk þeirra sem áður hafa verið ræddir, nefnilega að hvorki er spurt um umhverfisáhrif við hráefnisöflunina né hvort önnur, umhverfisvænni efni geti gegnt sama hlutverki og álið. Álbræðslurnar hér á landi vinna ál úr báxíti sem einnig gengur undir nafninu súrál og er flutt hingað um langan veg með stórum flutningaskipum. Lengi vel þekktu Íslendingar ekki aðrar báxítnámur en þær áströlsku, líklega einkum vegna þess að eigendur álversins í Straumsvík urðu frægir að endemum fyrir að ljúga blygðunarlaust að íslenskum stjórnvöldum um innkaupsverð súrálsins í Ástralíu. Verðbreytingin sem varð á leiðinni frá Ástralíu til Íslands var kölluð „hækkun í hafi“ og var ansi há í prósentum talið. En það er víðar unnið báxít til að fóðra álverin um víða veröld. Þar má nefna til sögunnar lönd eins og Haítí, Dóminíska lýðveldið, Gvæjana, ásamt Jamaíku, Brasilíu, og Súrínam þar sem bandaríski álrisinn Alcoa, sem hyggst ræsa nýja álbræðslu á Reyðarfirði á næsta ári, hefur starfrækt báxítnámur. Eitt er sammerkt með báxítnámunum í öllum þessum Mið- og Suður-Ameríkulöndum: hið eftirsótta hráefni liggur í jörðu undir hitabeltisskógum. Þessir skógar hafa miskunnarlaust verið ruddir og jarðvegurinn hreinsaður ofan af námunum með tröllauknum vinnuvélum eins og nærri má geta. Einn talsmanna Alcoa reyndi nýlega á fundi að sannfæra þann sem þetta skrifar um að fyrirtækið væri í fylkingarbrjósti í baráttunni gegn jarðvegseyðingu í skógum Brasilíu. Amazon-regnskógarnir, sem eru að stærstum hluta í Brasilíu en teygja sig einnig yfir í Gvæjana og Súrínam, hafa löngum verið nefndir lungu jarðar vegna þess hversu gríðarlega mikið koltvíoxíð þeir binda og skila í staðinn súrefni út í andrúmsloftið. Þannig er afkastageta regnskóganna við að draga úr gróðurhúsaáhrifum stöðugt skert til að fóðra málmbræðslu sem sums staðar er starfrækt í nafni baráttunnar gegn þessum sömu gróðurhúsaáhrifum. Varla þarf að hafa mörg orð um skynsemi þeirra sem bera umhverfissjónarmið fyrir sig í baráttunni fyrir fleiri álbræðslum á Íslandi. Þar að auki er vert að benda á að koltrefjaefni eru nú þegar farin að leysa álið af hólmi í ýmsum farartækjum enda eru þau léttari, umhverfisvænni og jafnvel sterkari í sumum tilfellum. Meira að segja ýmiss konar öxlar eru nú framleiddir úr sérstaklega hertum koltrefjum og gefa málmunum ekkert eftir við styrkleikaprófanir. En vandinn er sá að koltrefjar eru enn sem komið er heldur dýrari en álið og þar stendur hnífurinn í kúnni. Ríkisstjórn Íslands hefur lagt sig í framkróka við að lokka hingað erlendar álbræðslur með því að bjóða eigendum þeirra raforku á niðursettu verði en orkukostnaðurinn er ávallt stærsti þátturinn þegar kemur að útreikningum á hagkvæmni álframleiðslu. Hið raunverulega framlag ríkisstjórnarinnar til loftslagsmála á undanförnum árum hefur þannig verið það að styrkja samkeppnisstöðu álbræðslu gagnvart koltrefjaframleiðslu sem hvorki krefst landeyðingar við hráefnisöflun né hefur í för með sér geigvænlega losun gróðurhúsalofttegunda við sjálfa vinnsluna. Erfitt er að hugsa sér ömurlegri ráðstöfun íslenskra orkulinda en þá að binda þær í málmbræðslum til margra áratuga. Hræsni þeirra sem þykjast vinna að hreinna andrúmslofti og heill jarðarbúa með slíku ráðabruggi er svo kapítuli út af fyrir sig.“ Þannig skrifar Steinþór Heiðarsson bóndi. Þetta er dálítið merkilegt. Því er iðulega haldið fram í umræðunni að Ísland færi gífurlegar fórnir og taki á sig það göfuga hlutverk að koma í veg fyrir útblástur koltvíoxíðs. Við tökum sem sagt á okkur alla drulluna hingað fyrir heiminn. Er það ekki gott hlutverk? spurði hæstv. iðnaðarráðherra fyrr í umræðunni. Bandaríkjamenn sóa olíu á hverjum degi og hafa ekki við að framleiða eða dæla upp olíunni sjálfir. Þeir þurfa að heyja stríð í Miðausturlöndum til þess að fá ódýra olíu að brenna. Við eigum síðan að taka allt þetta á okkur, fórna náttúrunni okkar fyrir þennan göfuga málstað. Hæstv. iðnaðarráðherra segir okkur síðan frá því að það sé ekki ríkisstjórnin sem reisi þessar verksmiðjur, þær komi bara af sjálfu sér. En er það ekki staðreynd að við höfum verið á hnjánum við að fá þessi fyrirtæki, Alcoa og önnur, hingað til lands? Það eru sérstakir starfsmenn uppi í iðnaðarráðuneyti sem hafa það skelfilega hlutskipti að ævistarfi að tosa hingað amerísk stórfyrirtæki til að menga land okkar og fá orku á spottprís. Það eru skelfileg örlög. Ég minntist á það í andsvörum mínum að áhrif stóriðjuframkvæmda á efnahagslífið hafa að mörgu leyti - það er staðfest hér í skýrslunni - hafi rutt burt annarri starfsemi. Hæstv. iðnaðarráðherra talaði um að um illa launuð störf væri að ræða en þannig er það ekki. Það er einmitt smáiðnaður, þekkingariðnaður og hátækniiðnaður sem hefur flust úr landi á síðustu mánuðum og árum vegna stefnu ríkisstjórnarinnar. Í skýrslunni segir að það sé litið til reynslu Sunnlendinga af virkjunarframkvæmdum á 8. og 9. áratugnum: „Smáfyrirtæki á Suðurlandi, sem störfuðu t.d. í iðnaði, gátu illa keppt við virkjanirnar og fyrri starfsmenn þeirra áttu sumir hverjir erfitt með að finna nýja vinnu þegar framkvæmdunum lauk. Um tveir þriðju starfsmanna við Kárahnjúkavirkjun eru útlendir.“ Þetta eru reyndar tölur frá því í júní í fyrra. Ég held að íslensku starfsmönnunum við Kárahnjúka hafi enn fækkað. Einum þeirra var sagt upp um daginn, aðaltrúnaðarmanni Impregilo, þannig að ekki er ástandið glæsilegt þar og sérstaklega vegna þess að því var haldið fram, áður en allar þessar framkvæmdir hófust, að Íslendingar fengju vinnu við þessar framkvæmdir. Þá segir hv. þm. Birkir Jón Jónsson, formaður iðnaðarnefndar, að það sé ekkert atvinnuleysi á Austurlandi. Var ekki einmitt tilgangurinn með þessu að fólk ætti að flytja aftur til Austurlands til að taka þátt í þessum stóra draumi? En hvað hefur verið að gerast? Við sjáum það einmitt í tölum í þessari skýrslu að fólk er enn þá, því miður, að flytja burt af Austurlandi, sérstaklega af suðurfjörðunum og af norðursvæðinu. Þegar það kom í ljós að ítalska fyrirtækið Impregilo hafði engan sérstakan áhuga á að ráða Íslendinga í vinnu heldur vildi frekar að fá þá frá Portúgal og síðan frá Kína, frá mestu láglaunasvæðum heimsins, þá var sagt: „Ja, þetta verður öðruvísi þegar farið verður að byggja álverið. Þar koma til með að vinna Íslendingar.“ En hver er staðreyndin þar? Það er nákvæmlega sama talan. 80% starfsmanna sem vinna við að reisa álverið í Reyðarfirði eru útlendingar. Nú er sagt: „En það verða Íslendingar sem vinna í álverinu og gott ef það verða ekki bara 50% konur sem vinna þar.“ Það er takmarkið. Það er ferlega gott takmark. En ég leyfi mér að efast um það. Ég tel það fari eins með þessar tölur eins og hinar fyrri og áætlanir stjórnvalda, að það verði einmitt ekki Íslendingar sem vinna þarna. Ofuráltrú Framsóknarflokksins og öfgar í álvæðingu Íslands er farnar að ganga yfir allt og alla. Það þýðir ekkert að koma hérna upp og halda því fram að ál sé svo frábært efni þegar við höfum dæmi um að t.d. koltrefjar gætu leyst álið af hólmi innan nokkurra ára. Það er alvarlegur hlutur að orkuverðið, sem er fáránlega lágt í fyrsta lagi, er miðað við heimsmarkaðsverð á áli. Það gæti alveg eins farið að lækka þegar búið verður að finna upp betri og ódýrari aðferðir við að framleiða koltrefjar, t.d. fyrir flugvélar. Það er nefnilega framtíðin. Við erum nefnilega 30 árum á eftir í þessari þróun. Við hvaða þjóðir erum við að keppa? Jú, það var einmitt í fréttum nú um daginn að Alcoa, sama fyrirtæki og er að byggja álverið á Reyðarfirði var að gera samning í Trínidad og Tóbagó um að reisa þar álver. Orkan þar er jarðgas. Það er einmitt við þetta sem við erum að keppa, þróunarlönd á þessu sviði, í staðinn fyrir að við ættum að vera að keppa við lönd sem vinna að þekkingariðnaði og hátækniiðnaði. Kanada er að lokka til sín fyrirtæki á sviði hátækniiðnaðar. En við leggjumst flöt fyrir álrisunum og seljum þeim orku á spottprís og útilokum þar sem möguleika á því að hér geti vaxið blómleg hátæknifyrirtæki. Ég hélt að hæstv. iðnaðarráðherra mundi taka mark á orðum þeirra sem standa framarlega í atvinnulífinu, t.d. Ágústs Guðmundssonar. Nei, lítið er gert úr spádómum þessara manna eins og málflutningi okkar í Vinstri hreyfingunni grænu – framboði. Það er talað um að þetta sé einhverju öðru að kenna og að ástandið sé alls ekki svona slæmt. En við sjáum þetta auðvitað. Fyrirtækin eru að greiða atkvæði bara með fótunum og flytja úr landi. Þess vegna er hlutskipti okkar dálítið sorglegt í þessu. 

Frú forseti. Ræða hv. þingmanns hér áðan var með eindæmum alveg hreint. Það er þjóðinni fyrir bestu að að flokkur með skoðun á borð við þá sem fram kom í ræðu sem þingmaðurinn flutti áðan komist ekki að völdum á Íslandi. Það er með ólíkindum hvernig menn geta talað úr ræðustóli Alþingis. Við skulum líta aðeins aftur til sögunnar og þegar byggt var álver í Straumsvík. Þá munum við það sem fylgdust með stjórnmálum að vinstri öflin börðust til hægri og vinstri á 

Frú forseti. Þetta var merkileg ræða hjá hv. þingmanni Sjálfstæðisflokksins. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum stolt af því að hafa haldið fram þeim skoðunum að verja beri náttúruna fyrir gegndarlausum stóriðjuáformum ríkisstjórnarinnar. Ég held að við ættum fullt erindi í ríkisstjórn og eftir næstu kosningar  Mér fannst alltaf - ég hef sennilega ekki tíma til að segja þá stuttu skemmtilega sögu. En kannski hef ég tækifæri til að segja hana bara í seinni andsvari mínu, frú forseti.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Þar sem hann nefnir hér útrás hátækninnar hefur hann þá ekki kynnt sér að í gegnum allar þær virkjanaframkvæmdir sem hér hafa verið síðustu áratugina, bæði í vatnsafli og hitaorku, hefur orðið til hátækniiðnaður á Íslandi? Það hefur orðið til gríðarleg þekking. Metur hann það einskis að hér sé tugur verkfræðinga, sérfræðinga sem veita ráðgjöf víða um heim? Þetta er ákveðin útrás og þetta er það sem við erum að hafa sem afleidd störf af virkjunum okkar. Að sjálfsögðu eigum við Íslendingar að miða við að nota það afl sem býr í náttúrunni, virkja það og nýta okkur til atvinnusköpunar. En að sjálfsögðu höfum við jafnhliða sett hér reglur og lög um það á Alþingi hvernig meta skuli umhverfisáhrif framkvæmda. Við erum komin með mikla löggjöf um það og förum auðvitað eftir henni. Ég tel að Þjórsár/Tungnaársvæðið sé mjög ákjósanlegt svæði gagnvart túrisma. Þarna er komið slitlag. Það eru komin falleg vötn. Það er fiskur í þeim mörgum. Það sem þarna er er einungis til að bæta upp fallegt landslag og það mun skila okkur líka arði.

Frú forseti. Ferðamennska er einmitt eitt þeirra atriða sem við ættum að einbeita okkur að. Það er dálítið barnalegt að halda því fram að malbikaðir vegir og betri aðstæður séu virkjunum að þakka. Við gætum lagt betri vegi án þess að þeir liggi allir að virkjunum. Auðvitað eigum við að flytja út þekkingu t.d. á háhitasvæðunum okkar. Við höfum verið að gera það til Ungverjalands og Kína. Það er mjög jákvætt. Á því eigum við að byggja, að flytja út þessa þekkingu í staðinn fyrir að eyða öllum okkar náttúruperlum og sökkva þeim. Það er sorglegt.  
             Ég ætla að nefna eitt skemmtilegt dæmi. Þegar ég flutti til Þýskalands var mikil herferð þar í gangi um orkusparnað. Orkufyrirtæki í borginni Hannover var að gefa fólki orkusparandi ljósaperur. Mér fannst það eitthvað skrýtið, komandi frá Íslandi, að orkufyrirtæki reyndu ekki að fá okkur til að nota meiri orku. En þeir sögðu: „Við reiknum það bara út. Við hefðum þurft að byggja nýtt orkuver 

Virðulegi forseti. Ég mun ekki tjá mig um alla þætti þessarar skýrslu enda hef ég ekki haft færi á að kynna mér hana rækilega fyrir þessa umræðu. En ég vil taka undir orð hæstv. iðnaðarráðherra í formála að það virðist fengur að þessu riti og upplýsingum sem þar er safnað saman og ætti það í framtíðinni að vera grundvöllur að ágætis upplýsingagrunni um þessi mál. Markmið nýrra raforkulaga 2003 var m.a. að efla byggð og atvinnulíf í landinu, tryggja öryggi raforkukerfisins og hagsmuni neytenda. Samkvæmt því sem kemur fram í þessari skýrslu lækkar raforka almennt í þéttbýli en hækkar víðast í dreifbýli og reyndar mest hjá Orkubúi Vestfjarða. Einhvern veginn finnst manni þar ekki þörfin mest á að hækka raforku. Það má nefna að dreifbýlisfólk er víða algjörlega háð raforku til hitunar og flestra verka miklu fremur en víða er í þéttbýli. Hitaveita er þar síður til staðar eða aðrir möguleikar en raforka. Þær breytingar sem þarna hafa orðið og sú verðhækkun sem mér sýnist að verði í dreifbýli, og hef reyndar orðið var við á mínum eigin raforkureikningum frá Vestfjörðum, geta ekki komið þessu fólki til góða. Eitt kom reyndar fram í máli hæstv. iðnaðarráðherra áðan, svohljóðandi, ef ég heyrði rétt: Bara það að útvíkka dreifikerfið þýðir hækkun um 2,4%. Ég átta mig ekki alveg á hvað þessi útvíkkun á dreifikerfinu þýðir. Ef til vill er það þessi nýjustu raforkulög og stofnun Landsnets. Mig vantar upplýsingar til að meta þetta. Ég hjó eftir þessu orðalagi. En mér virðist svona fljótt á litið, af því litla sem ég veit um þetta, að rétturinn til að velja sér raforkusala virki ákaflega svipað því og þegar menn voru að gera upp á milli olíufélaganna hér áður fyrr, sem öll reru þó á sama báti og skiptu aflanum í fjöru. Þetta kann þó að gefast betur. En ef þær upplýsingar eru réttar, sem komu fram í þingræðu áðan, að þetta muni meðalheimili kannski um 600 kr. þá er það afar lítið og breytir litlu um barninginn í heild. Ég hef ekki séð að mínir eigin reikningar á landsbyggðinni séu hagstæðari nú en þeir voru áður. En kannski er mín notkun ekki það mikil að það komi fram. Það kemur jú fram í skýrslunni, ég rakst á það á bls. 22, að stórnotendur hagnast meira á breytingunum en aðrir. Það kemur líka fram að verð á svonefndri ótryggri orku hefur hækkað mjög verulega. Það má sjá á bls. 26 þar sem talað er um að Landsnet hafi sérstakt flutningsgjald fyrir ótryggða orku sem áður var innifalið í gjaldskrá Landsvirkjunar. Við það hækki heildarverð ótryggðrar orku. Hvað er þessi ótryggða orka? Það er líka skýrt þar. Þar er um að ræða alls konar rekstur, gjarnan tengdan matvælaiðnaði eins og loðnubræðslu, mjólkurvinnslu og einnig hitun á vatni fyrir hitaveitur, sundlaugar og þess háttar. En það er vitnað í raforkulög frá 1946, fyrstu lög um raforku. Það segir manni að flestir núverandi þingmenn hafa alist upp við rafnýtingu alla sína ævi. Hvað snertir raforkunotkun til húshitunar hef ég þekkt þann vettvang í nokkuð langan tíma. Eftir minni reynslu tel ég að húshitun á landsbyggðinni hafi náð hámarki um miðjan 9. áratuginn. Þá var hitun víða á landsbyggðinni orðin það mikill baggi að vart var við það unað og í lok þess áratugar var gerð veruleg bragarbót á því. Nú finnst mér margt benda til þess að aftur sæki í sama farið. Það er ekki af hinu góða. Mér þykir það einkennilegt ef þessi meinta arðsemi af stóriðju getur ekki komið hinum almenna notanda til góða. Hér hefur aðeins verið rætt um það hvernig ráðist hefur verið í nýjar framkvæmdir sem valda kostnaði. Hæstv. ráðherra sagði reyndar að með lögum væri bannað að tengja þessa tvo hluti saman, þ.e. raforku til stóriðju og raforku til hins almenna neytanda. Eftir stendur að hinn almenni neytandi hlýtur og ætti að njóta góðs af almennri uppbyggingu raforkukerfisins og það ætti að auðvelda það að byggja upp dreifikerfi sem þjónar landinu í heild. En ef fyrst og fremst er um að ræða hækkun í dreifbýli, eins og segir í skýrslunni, er það neikvætt innlegg í byggðaþróunina eitt af mörgum á undanförnum árum, því miður. Ég vildi þó ekki aðallega ræða efni skýrslunnar. Eins og ég gat um áðan gafst mér ekki tækifæri til að kafa verulega ofan í hana. En ég leitaði strax að því hvað væri að finna hér um nýsköpun. Ég hef aðeins fylgst með því, sem var örlítið komið inn á áðan, að smávirkjanir hafa verið að rísa víða á landsbyggðinni. Þar er um að ræða afskaplega jákvætt innlegg í raforkubúskap okkar. Eftir þeim litla skilningi sem ég hef á þessu þá veitir þetta aukið öryggi víða. Að vísu er talað um smávirkjanir en á mælikvarða þeim sem lagður var á rafmagn á mínum uppvaxtarárum eru þetta stórvirkjanir. Flestar þessar virkjanir hafa verið reistar af einstaklingum. Þeir hafa væntanlega gert samninga við Landsnetið eða þá sem dreifa og fyrirtæki í raforkuframleiðslu. Ég hefði gjarnan viljað sjá fjallað meira um þennan þátt í svona skýrslu og eins vindorku, notkun hennar. Þá er ég ekki eingöngu að tala um tölur og töflur, eins og sjá má í skýrslunni, um virkjanir og stærð þeirra sem eru út af fyrir sig ágætisupplýsingar. Ég hefði gjarnan viljað sjá fjallað um það hvaða gildi þessar framkvæmdir hafa. Hvaða gildi hefur starfsemi af þessu tagi? Og hvaða stefnu, ef einhver er, hafa stjórnvöld um að nýta þessa möguleika? Það hefði verið gott innlegg í þessa skýrslu. Mér þætti gaman að sjá hana þróast, ekki bara í staðreyndaupptalningu heldur líka sem eins konar hugleiðingu um það sem er, það sem gæti orðið og það sem menn vildu sjá í þessu. Það sama á við um vindorkuna, þar eru ýmsir nýir möguleikar fyrir hendi og þarf að þróa þá betur. En ég endurtek að þessi skýrsla er ágætis innlegg og getur vafalaust orðið góður grunnur sem sækja má í fróðleik um sem flesta þætti þessa máls í framtíðinni.

Frú forseti. Við ræðum hér skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra um raforkumálefni og ég tek undir þakkir hv. þingmanna fyrir skýrsluna. Það er alltaf gagnlegt að fá plögg af þessu tagi og fá síðan yfirgripsmikla umræðu um þau við þá ráðherra sem í hlut eiga. Ég get ekki annað sagt en að hér fari fram nokkuð málefnaleg og efnisrík umræða um efni þessarar skýrslu og vítt sé farið yfir sviðið, og er það vel. Ég ætla að sitja á mér á þessu korteri sem ég hef til umráða að fara mikið í verðlagsmálin og verðlagninguna. Ég hef oftar en einu sinni staðið í þessum ræðustóli og haldið því fram að það hafi verið vanhugsað af okkur Íslendingum að samþykkja að taka upp raforkutilskipun Evrópusambandsins á sínum tíma. Ég hef haldið því fram að við höfum haft full efni til að sækja um undanþágu frá henni og við hæstv. iðnaðarráðherra höfum tekist á um þau sjónarmið mín. Ég ætla því ekki að fara neitt nánar út í þau efni núna. En auðvitað rifjast upp fyrir mér mín sjónarmið og mín rök í þeim efnum þegar ég horfi hér á það sem við okkur blasir, á þessum nýja raforkumarkaði okkar í okkar litla hagkerfi. Staðreyndin virðist ætla að verða sú að ef einhverjir aðilar ná fótfestu á orkusölumarkaði þá eru allar líkur á því að það verði tvö stór fyrirtæki og það veit hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra jafn vel og ég að það telst ekki til samkeppni að hafa tvo aðila á markaði. Það telst til fákeppni. Þannig að ég sé ekki annað en við horfum enn fram á verulega erfiðleika við að innleiða hér einhvern samkeppnismarkað sem getur staðið undir nafni í þeim efnum, og þá er ég að tala um markað sem skilar neytendum lægra verði en ella hefði verið. Ég tel að við Íslendingar hefðum átt að geta, með orkukerfi í almannaeigu og með almannaþjónustuþáttinn í fyrirrúmi, haldið áfram að nýta þessa sameign okkar út frá sjónarmiðum sjálfbærrar þróunar eins og áskilið er í öllum milliríkjasamningum, jafnvel í okkar eigin samþykktum. Síðan hefðum við getað séð til þess að neytendamarkaðurinn hefði á hverjum tíma viðráðanlegt verð, og ekki bara viðráðanlegt verð heldur það lægsta í álfunni. Því auðvitað eiga Íslendingar, sem hafa yfir öðrum eins orkuauðlindum að ráða, að geta boðið sínum neytendum upp á ódýra raforku. Það finnst mér í öllu falli að komi af sjálfu sér. En sú er því miður ekki raunin. Ég sé ekki að nýtt umhverfi á raforkumarkaði breyti því til stórra muna. Ákveðnir kaflar í skýrslu hæstv. ráðherra, frú forseti, vekja sérstaka athygli mína. Það eru þeir kaflar sem fjalla um rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og aðrir kaflar sem lúta almennt að orkunýtingunni, orkunotkun og orkuöfluninni. Ég tek auðvitað eftir því að nokkuð víða í skýrslunni er talað um að það sé markmið í sjálfu sér að stuðla að sjálfbærri nýtingu okkar endurnýjanlegu orkulinda. Í orði kveðnu tek ég undir þau sjónarmið. Þegar grannt er skoðað sé ég hins vegar ekki annað en við höfum fullt tilefni til að gagnrýna hæstv. ríkisstjórn fyrir á hvern hátt fólk notar hér þessi hugtök. Það að stuðla að sjálfbærri nýtingu endurnýjanlegra orkulinda er afar göfugt þegar maður hlýðir eingöngu á orðanna hljóðan, en þegar maður síðan skoðar þau orkumannvirki sem eru að rísa hér á landinu í dag þá hrópar á mann andstæða alls sem er sjálfbært. Það er að rísa hrikalegt orkumannvirki sem ætlað er að afla orku einungis til einnar atvinnustarfsemi, þ.e. álverksmiðju, og náttúruspjöllin af orkumannvirkinu eru þvílík að það er leitun að öðru eins á Vesturlöndum að minnsta kosti, á hvern hátt haldið er á málum í þeim efnum. Og umhverfisspjöllin af Kárahnjúkavirkjun einni saman eru svo gríðarleg að ekki er farið að sjá fyrir endann á þeim frekar en ég veit ekki hvað. Þar stefnir í verulegt óefni eins og hefur komið fram og á eftir að koma oftar fram eftir því sem framkvæmdunum við Kárahnjúkavirkjun vindur fram. En ég hef áhyggjur af því á hvern hátt hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórnin öll leyfir sér að nota þetta hugtak og tala á jákvæðum nótum um að þau hugsi sér að stuðla að sjálfbærri nýtingu endurnýjanlegra orkulinda. Og ég spyr: Hvað þýðir þetta? Við vitum vel að hvergi í lögum er þetta hugtak um sjálfbæra þróun skilgreint. Eða hvað merkir endurnýjanleg orkuauðlind? Á hvern hátt getum við skilið þau hugtök sem hæstv. ríkisstjórn er farin að temja sér að nota ef það er hvergi skilgreint hvað er á bak við þau? Nú nýverið kom út skýrsla frá Ríkisendurskoðanda sem fjallaði um samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika þar sem ríkisstjórnin er einmitt gagnrýnd fyrir skort á skilgreiningu á þessum hugtökum. Og hér blasir það við okkur að ríkisstjórnin getur slegið um sig með hugtökum sem í mínum huga hafa mjög ákveðna merkingu og hafa það í ýmsum alþjóðlegum samningum. En ríkisstjórnin lætur það sem vind um eyrun þjóta og virðist geta notað þessi hugtök algerlega án þess að það sé nokkurt gildi þar á bak við. Ég hefði haft fullan hug á að hæstv. ráðherra færi yfir það í sinni síðari ræðu á hvern hátt hún getur rökstutt að þær orkuframkvæmdir sem eru í gangi, og þyrftu að fara í gang ef yrði af öllum stóriðjuáformum ríkisstjórnarinnar, geti flokkast undir það að vera sjálfbær nýting endurnýjanlegra orkuauðlinda. Kaflinn um rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma er í sjálfu sér athyglisverður. Í honum koma fram áður óþekkt gagnrýnisatriði sem mig langar að hafa um nokkur orð, frú forseti. Þau atriði er að finna í kaflanum 6.5.1 um niðurstöðu fyrsta áfanga rammaáætlunar. Þær niðurstöður lágu fyrir, eins og alkunna er, í nóvember 2003. Eins og segir í þessari skýrslu voru þar teknar fyrir og skoðaðar um 20 mögulegar vatnsaflsvirkjanir og annað eins af mögulegum jarðhitavirkjunum. Hér segir að lögð hafi verið áhersla á að ljúka stærstu vatnsaflskostunum og þeir hafi flestir verið í jökulám og byggist einnig flestir á miðlunarlónum á hálendinu. Svo kemur fram að í jarðhita hafi verið lögð áhersla á kosti nærri byggð og í þessum fyrsta áfanga rammaáætlunarinnar hafi allmargir kostir sem orkufyrirtækin lögðu fram einnig verið skoðaðir og þar fram eftir götunum. Svo kemur það sem mér þykir athyglisvert en á bls. 61 í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Niðurstöður rammaáætlunar koma fram í röðun kosta eftir annars vegar hagkvæmni og almennum efnahagslegum áhrifum og hins vegar miðað við önnur sjónarmið, t.d. náttúrufarsgildi, menningarminjar, útivistargildi, áhrif á ferðamennsku og hlunnindi. Ekki var unnt að vega alla þætti saman við röðun virkjunarkosta vegna þess að ekki voru til gögn til að gera upp á milli hagkvæmni einstakra jarðhitavirkjana. Í niðurstöðum verkefnisstjórnar er því flokkun fyrst og fremst byggð á mati á annmörkum viðkomandi virkjunar. Það dregur enn fremur úr gildi umræddrar röðunar að við mat á stærri virkjunum er tilhneiging til að gera mikið úr umhverfisáhrifum viðkomandi virkjunar, en til þess að stórar virkjanir fái notið sannmælis í röðun yrði að meta þær á móti heildaráhrifum af mörgum minni virkjunum sem væru samanlagt sambærilegar að stærð.“ Nú vil ég, frú forseti, biðja hæstv. iðnaðarráðherra að skýra þetta fyrir mér nánar. Ég kom að því í andsvari við hæstv. ráðherra eftir flutningsræðu hennar að ég vildi fá skilgreiningu á því hvað það þýddi að bæta úr annmörkum ýmissa kosta sem teknir voru fyrir í 1. áfanga, þ.e. að markmiðið með 2. áfanga sé m.a. það að bæta úr þessum annmörkum. Hér tel ég að komi fram talsvert beitt gagnrýni á niðurstöðu 1. áfanga rammaáætlunarinnar sem hefur ekki komið fram áður. Og nú hefur hæstv. ráðherra haft tíma síðan í nóvember 2003 til að gagnrýna þessar niðurstöður en sú gagnrýni hefur ekki komið fram. Ég minnist þess að Landvernd óskaði eftir því á sínum tíma - Landvernd hafði með rammaáætlun ríkisstjórnarinnar að gera og vistaði upplýsingarnar sem fóru síðan á vefinn fyrir ríkisstjórnina og matreiddi þær upplýsingar - og hafði áformað að hafa fund um niðurstöður 1. áfanga þar sem þær yrðu gagnrýndar. En eins og ég man varð aldrei af þeim fundi og maður spyr sig: Getur verið að það hafi verið fyrir atbeina ríkisstjórnarinnar að komið hafi verið í veg fyrir að fagleg og málefnaleg umfjöllun og gagnrýni færi fram á þeim vettvangi sem eðlilegastur var á þeim tíma sem niðurstöðurnar komu fram? Svo lítur hér dagsins ljós, seint og um síðir, gagnrýni frá hæstv. iðnaðarráðherra sem byggir bara á því að vinna þurfi upp að því er virðist stóran hluta 1. áfanga rammaáætlunarinnar í 2. áfanga. Ég verð að segja að ég er mjög hugsi yfir þessum framkomnu gagnrýnispunktum og teldi sannarlega eðlilegt að hæstv. ráðherra skýrði nánar hvað hér er átt við og hvers vegna þetta hafi ekki komið fram fyrr. Svo segir hæstv. ráðherra í skýrslunni um 2. áfanga sem hún hefur nú komið af stað með afar fámennri verkefnisstjórn, verkefnisstjórn sem einungis sitja í fulltrúar iðnaðar- og umhverfisráðuneyta auk formanns sem tengist Orkustofnun eftir því sem sagt er í skýrslunni. Það hefði verið fengur að því að fá nánari upplýsingar um hverjir sitja í þessari verkefnisstjórn en það er kannski aðgengilegt á heimasíðu ráðuneytisins, ég skal ekki segja um það. En hvað varðar það verkefni sem hæstv. ráðherra felur þessari stjórn, sem er m.a. það að vinna áfram að þróun aðferða við mat á náttúrufari, þá teldi ég eðlilegra að haldið yrði áfram á sömu braut og gert var í 1. áfanga áætlunarinnar þar sem sérstakir starfshópar eða faghópar, sem skipaðir voru sérfræðingum á ýmsum sviðum, voru fengnir til að vinna verkið. Þar voru m.a. sérfræðingar á sviði náttúru- og minjaverndar, útivistar- og hlunnindamála og hóparnir tóku mið af þessu og störfuðu hver á sínu sviði. Ég verð að segja að bara sú rýra umgjörð sem nú virðist vera um 2. áfanga rammaáætlunarinnar, ég tala nú ekki um þær hugmyndir hæstv. ráðherra um að leiðrétta þurfi eða bæta úr einhverjum annmörkum fyrri hlutans, færir mér heim sanninn um það að hæstv. ráðherra ætli að hagræða niðurstöðum 1. áfangans í 2. áfanga, ritstýra þarna einhverri niðurstöðu sem verður henni og stóriðjustefnu hennar betur þóknanleg en niðurstaða 1. áfangans. Mér sýnist hér vera talsverð óheilindi á ferðinni eins og ég les í þetta og ef hæstv. ráðherra er ósammála mér í því eða telur að ég þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur í þessum efnum þá treysti ég því að hún komi með haldbærar skýringar í síðari ræðu sinni. Það kemur meira að segja fram á bls. 62 í skýrslunni að þessi verkefnisstjórn, þessi fámenna verkefnisstjórn sem ég gagnrýni, hafi skipað tvo stýrihópa, annan til ráðuneytis um jarðhitaverkefni og hinn um þróun viðmiða fyrir mat á landslagi. Ég spyr, hæstv. forseti: Af hverju þróun viðmiða fyrir mat á landslagi, bara landslagi? Þegar vitað er að hvað varðar náttúruverðmæti sem skoðuð eru, jafnt í náttúruverndaráætlun okkar sem annars staðar þar sem þau eru skoðuð, er verið að taka til svo margra annarra þátta en landslagsins. Ég sé ekki annað en að við verðum að taka alla þá þætti inn þegar við skoðum náttúrufarið sem tengist virkjunarkostunum. Ég hef til gamans tekið með mér innganginn úr náttúruverndaráætlun okkar þar sem getið er um hverjar náttúruminjarnar geti verið sem rannsaka ber í tengslum við náttúrufarsrannsóknir vítt og breitt. Þar er talað um tilteknar lífverutegundir, þar er sagt að náttúruminjar séu samheiti yfir margvísleg fyrirbæri í náttúrunni sem talin eru hafa vistfræðilegt, menningarlegt, félagslegt eða vísindalegt gildi og ástæða er talin til að vernda sérstaklega, þar eru m.a. taldar upp náttúruminjar sem gætu verið lífverutegundir eða stofnar lífverutegunda, þar eru talin upp búsvæði tiltekinna lífverutegunda, sjaldgæfar vistgerðir, tegundarík svæði, fágætar jarðminjar, náttúrufyrirbæri með sérstakt vísindagildi, einstakt eða fagurt landslag og svo mætti lengi telja, segir í inngangi að náttúruverndaráætlun, og þar er haldið áfram og talað um að náttúruminjar séu verndaðar á mismunandi forsendum allt eftir eðli þeirra og þeirri hættu sem að þeim steðjar. Ég sé ekki annað en að stóriðjustefna hæstv. iðnaðarráðherra og ríkisstjórnarinnar allrar sé ein af þessum hættum sem steðja að náttúrunni. Við höfum rakið hér, þingmenn, í máli okkar nokkra þætti þeirra mála og væri svo sem hægt að telja meira. En ég hefði óskað að fyrsta setningin í þessari skýrslu hefði verið meira í ætt við skilmerkilega stefnu um sjálfbæra þróun en raun ber vitni 

Hæstv. forseti. Til umræðu er skýrsla hæstv. iðnaðarráðherra um raforkumálefni. Umræðan fer eðlilega vítt yfir sviðið því það er margt sem heyrir undir það viðfangsefni sem við ræðum hér, hvort sem um að ræða hina miklu atvinnuuppbyggingu á Austurlandi, á Grundartanga eða nýsamþykkt raforkulög sem hv. iðnaðarnefnd hefur haft til meðhöndlunar síðustu tvö, þrjú árin. Ég vil byrja á því að fagna þessari skýrslu og þeirri umræðu sem fram hefur farið í dag. Hún hefur verið á málefnalegum nótum að mínu mati en auðvitað eru skiptar skoðanir um þessi málefni á meðal þingflokka og þingmanna. Mig langar til að byrja með að ræða áhrif nýrra raforkulaga á raforkuverð almennt í landinu. Það hefur verið mikið umræðuefni í þingsölum, hv. þingmenn hafa komið hér og sýnt reikninga og annað slíkt og sagt að raforkureikningar íbúa á landsbyggðinni hafi hækkað um tugi prósenta. Nú má vel vera að einhver slík dæmi fyrirfinnist og það er mjög mikilvægt að við fylgjumst grannt með þróun mála, hver sú þróun verður, því það er mjög mikilvægt, byggðarlega séð, að landsmenn allir, hvar sem þeir búa, búi við lágt raforkuverð. Reyndar hefur það verið þannig að stjórnvöld hafa stóraukið niðurgreiðslur á raforkukostnaði íbúa landsbyggðarinnar. Aldrei hefur jafnmiklum fjármunum verið varið til þessara niðurgreiðslna, tæpum milljarði er nú varið til almennra niðurgreiðslna og 230 milljónum til jöfnunar á flutningskostnaði. Það er afskaplega mikilvægt að halda þessu til haga, því að raforkuverð verður að vera með svipuðum hætti hringinn í kringum landið. Það er hugsanlega erfitt að halda algjöru jafnvægi í þessum efnum en stjórnvöld hafa sýnt í verki að það ber að halda þessum kostnaði allra landsmanna í sambærilegu horfi. Ef við tökum árið 1991–2005 þá hefur raforkukostnaður lækkað á föstu verðlagi. Raforkukostnaður landsmanna hefur lækkað á umræddu tímabili en á umræðunni sem fram hefur farið í þingsalnum og í þjóðfélaginu hefur ekki mátt skilja að slík þróun hafi verið í gangi. Menn tala um miklar hækkanir á raforkuverði og það er eðlilegt að fólk spyrji hvað sé rétt og hvað sé rangt í þeim efnum. Ég vil samt sem áður taka fram að auðvitað hljóta menn að geta fundið einhver dæmi í 300 þúsund manna samfélagi þar sem einhverjir raforkureikningar hækka. En ég legg áherslu á að það er mjög mikilvægt að við fylgjumst með þróun raforkuverðs í landinu í framhaldi af setningu nýrra raforkulaga. Ég hef undir höndum upplýsingar frá Hagstofu Íslands og hv. alþingismenn hljóta að leggja trúnað á þau gögn sem Hagstofan birtir á heimasíðu sinni. Ef við skoðum vísitölu neysluverðs frá janúar 2004 til janúar 2006 þá hækkar vísitala neysluverðs um 8,5%. Ef við horfum á rafmagnshluta neysluverðsvísitölunnar kemur í ljós að sá hluti hefur hækkað um 7,1%, hann hefur hækkað minna en almennt verðlag í landinu. Þar af leiðandi hefur kostnaður heimilanna minnkað hlutfallslega á umræddu tímabili. Ef rafmagnið er sundurgreint nánar á sama tímabili hækkaði rafmagn til lýsingar um 7,5% og rafmagn til húshitunar um 4,95% en almennt verðlag hækkaði um 8,5% á sama tímabili. Hér skilja að heil 4%. Við skyldum því ætla, miðað við upplýsingar Hagstofunnar, að á umliðnum tveimur árum hafi raforkuverð almennt í landinu lækkað hlutfallslega. Um þetta geta menn varla deilt, ef þeir á annað borð bera traust til Hagstofu Íslands. Það hefur reyndar heyrst hér fyrr í dag að einstaka þingmenn beri takmarkað traust til Ríkisendurskoðunar  Við fögnum því jafnframt að sem betur fer finnst nú heitt vatn víðar í landinu. Því miður er það svo að 9% heimila landsins þurfa að hita upp húsnæði sitt með rafhitun. Það er óásættanlegt, við verðum að minnka þetta hlutfall, enda hafa stjórnvöld beitt sér fyrir því að stuðla að því að hitaveitur verði gangsettar víðar í landinu. Við fengum þær fréttir í hádeginu í dag að íbúar í Kelduhverfi mega eiga von á því í framtíðinni að hitaveita verði gangsett þar og við horfum til þróunarinnar á Eskifirði, þar er glæsileg hitaveita að hefja starfsemi. Það er mikil búbót fyrir íbúa á viðkomandi svæðum að hafa aðgang að heitu vatni. Rannsóknir eru víða í gangi hringinn í kringum landið þar sem menn leita að heitu vatni, og ég horfi hér til hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem þekkir það úr Skagafirðinum að þar eru menn að leita að heitu vatni og vonandi mun það bera árangur. Hæstv. forseti. Ég ætla að gera hér að umræðuefni í örfáum orðum rammaáætlun stjórnvalda um nýtingu á vatnsafli. Það er í raun og veru stórmerkilegt verkefni sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur leitt á undanförnum árum þar sem búið er að ljúka 1. áfanga þess verkefnis og unnið er að 2. áfanga þar sem bornir eru saman virkjunarkostir. Það er mjög mikilvægt að rannsaka þessar auðlindir landsins ef menn hafa þá stefnu, ef stjórnmálaflokkar hafa þá stefnu að nýta beri orkuauðlindir landsins með skynsamlegum hætti til að byggja upp atvinnulíf í landinu. Sumir stjórnmálaflokkar, eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, leggjast gegn því að farið verði í áframhaldandi stóriðjuuppbyggingu í framtíðinni og það er sjónarmið út af fyrir sig. Við framsóknarmenn höfum þá stefnu að við viljum byggja upp atvinnulíf í landinu með því að nýta orkuauðlindir landsmanna skynsamlega. Kannanir hafa sýnt að meiri hluti þjóðarinnar er í rauninni sammála þeirri stefnu framsóknarmanna að það beri að gera skynsamlega og halda áfram á þeirri vegferð að byggja upp íslenskt atvinnulíf. En til þess þurfum við stjórntæki eins og rammaáætlunina til að rannsaka og vega og meta ákveðin sjónarmið, annars vegar vinnslusjónarmiðin og hins vegar verndunarsjónarmiðin. Það er mjög mikilvægt að þeirri vinnu verði haldið áfram og er merkilegt framtak sem hefur vakið athygli út fyrir landsteinana. Hæstv. forseti. Hin mikla umræða sem hefur átt sér stað um uppbyggingu stóriðju í landinu hefur að miklu leyti verið á villigötum. Menn hafa slegið fram miklum tölum um áhrif stóriðjuuppbyggingar á Austurlandi og um áhrif hennar á hagkerfið. Merkir hagfræðingar við Háskóla Íslands hafa m.a. bent á að stór hluti af þeim umsvifum sem fara fram nú t.d. á Austurlandi fari úr landinu og virki því þar af leiðandi ekki eins þensluhvetjandi og raun ber vitni. Ég er umhverfisverndarsinni og vil ganga vel um náttúru landsins. En er það þannig ef menn telja sig vera umhverfisverndarsinna, eru þeir það þá bara á Íslandi eða hugsum við um heilu jarðarkringluna? Árið 2006 er 31% af þeim álverum sem nú eru í byggingu knúin áfram með kolum, þ.e. þriðjungur af álverum sem eru nú í byggingu á árinu 2006. Við vitum að þau álver menga átta sinnum meira en þau álver sem eru knúin áfram af vatnsaflsorku. Þá er eðlilegt að maður spyrji, ef við horfum hnattrænt á hlutina, einangrum okkur ekki hér á litla Íslandi, hvort ekki sé umhverfisvænna að virkja vatnsaflið með það að markmiði að framleiða þennan málm. Nú tala hv. þingmenn Vinstri grænna um að sá málmur verði að engu í framtíðinni. En það hefur aldrei verið eins mikil eftirspurn eftir áli og nú. Ég veit ekki betur en við hv. þingmenn ökum um sveitir landsins á bílum sem eru framleiddir úr áli. En hv. þingmenn Vinstri grænna lifa í þeirri draumaveröld að það þurfi ekkert að framleiða neitt ál í framtíðinni. Hv. þingmenn lifa í einhverjum draumaheimi. Aldrei hefur verið meiri eftirspurn eftir áli og álverð er í sögulegu hámarki. Þegar menn tala um stóriðju eru mörg nýsköpunarstörf sem skapast í kringum umrædda framleiðslu. Við þingmenn Norðausturkjördæmis þekkjum það að Fjarðaál ætlar að auka virði þeirrar framleiðslu sem er hér á landi m.a. með því að vinna áfram úr álinu og framleiða vörur sem auka virði vörunnar allverulega. Það hefur verið markmið okkar að fullvinna helst þá vöru hér á landi til að hámarka þá fjármuni sem hægt er að fá út úr slíkri framleiðslu. Ég segi því og tala með stolti í þeim efnum, ef við getum fækkað kolaálverum hlutfallslega í heiminum stórlega erum við náttúrlega að berjast fyrir ákveðnum umhverfisverndarsjónarmiðum. En nú er það ekki svo, hæstv. forseti, að við ætlum að beita okkur fyrir því að reisa álver í hverjum einasta firði hringinn í kringum landið. Það verður að liggja fyrir skýr stefna í þeim efnum. Hæstv. ríkisstjórn hefur bent á að ekki verður teflt í tvísýnu hvað varðar efnahagslegar afleiðingar slíkra stórframkvæmda. Að topparnir verði ekki það háir að þeir ruggi bátnum. Við það verður náttúrlega staðið. Við horfum á að hagvöxtur mun minnka á næstu árum. Umsvif ríkisins og tekjur ríkissjóðs munu hlutfallslega minnka á næstu árum. Það stefnir í að á árinu 2008 og 2009 verði ríkissjóður rekinn með tapi. Ábyrgir stjórnmálamenn verða náttúrlega að horfa fram á veginn. Ekki er víst að eins vel ári eftir fjögur, fimm eða tíu ár í því þjóðfélagsástandi sem nú ríkir í þensluhagkerfi. Stjórnmálamönnum ber að horfa fram á veginn og byggja upp fleiri ný störf. Því það er nú einu sinni þannig að það koma nokkur þúsund Íslendingar á vinnumarkaðinn á hverju ári. Framkvæmdir í tengslum við þau stóriðjuáform sem nú eru í gangi á Austurlandi og á Grundartanga skapa mörg hundruð sérfræðingum, verkfræðingum og tæknifræðingum störf og á höfuðborgarsvæðinu, Eyjafjarðarsvæðinu, austur á landi og á fleiri stöðum. Þetta er háskólamenntað fólk og talað er um að umsvif þessara verkefna geti verið allt upp í að 1.000 slíkir sérfræðingar og verkfræðingar vinni við gerð slíkra framkvæmda. Halda hv. þingmenn að það sé engin nýsköpun í slíku? Halda hv. þingmenn að þeir sérfræðingar og þetta hálaunafólk og vel menntaða fólk greiði ekki skatta sína og skyldur til íslensks samfélags? Við vitum að álverið í Hafnarfirði er með vinsælli vinnustöðum á landinu. Þar er nær engin starfsmannavelta, og fólki er borgað ágætlega fyrir þau störf sem þar eru. Hæstv. forseti. Þó við horfum ekki eingöngu til uppbyggingu stóriðju þá er það eindregin stefna okkar framsóknarmanna að við viljum byggja álver á Norðurlandi í framtíðinni. Að sjálfsögðu með þeim formerkjum að við ruggum ekki bátnum um of. En jafnframt verðum við að styrkja tækni og nýsköpunargreinar og hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. forsætisráðherra hafa lýst því yfir að efla eigi stórlega þær greinar á næstu árum í samvinnu við atvinnulífið og lífeyrissjóði. Þar er jafnvel verið að tala um fjárhæðir upp á 8–10 milljarða sem munu örva þessar atvinnugreinar svo um munar, enda ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Allt er þetta gott í bland en ljóst er að við framsóknarmenn og ríkisstjórnin viljum byggja upp þennan iðnað á næstu árum á skynsamlegan hátt.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra um raforkumálefni og eðlilega hefur sú umræða farið vítt og breitt því að raforkan og orkumálin eru undirstaða fyrir grunnsamfélagsþjónustu í landinu, samkeppnishæfa byggð og búsetu um allt land og er jafnframt undirstaða fyrir samkeppnishæft atvinnulíf. Það skiptir því eðlilega gríðarlega miklu máli hvernig á er haldið í þessum efnum, auk þess sem forgangsröðun og val ríkisstjórnarinnar í orkumálum undir forustu hæstv. iðnaðarráðherra er ein umdeildasta stefna og umdeildustu aðgerðir sem eru nú í gangi í samfélaginu og hefur verið á undanförnum árum. Þarf því ekki að undra þó hér sé farið vítt og breitt um sviðið. Við heyrðum t.d. nú síðast hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, sem jafnframt er formaður iðnaðarnefndar, hvernig hann lýsti ást Framsóknarflokksins á stóriðju og tjáði álverksmiðjunum ást sína af miklum fjálgleik og fékk síðan lof frá hæstv. iðnaðarráðherra á eftir. Hann minntist t.d. á fyrirhuguð álver á Norðurlandi þar sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur gengið fram og boðið erlendum álrisa að velja sér höfn og velja sér byggð á Norðurlandi. Það er svo gaman að fara með þeim út að borða, sagði hæstv. ráðherra á spjallvef sínum. Þeir mættu velja sér stað á Norðurlandi. Þeir mega velja hvort þeir fara niður í Skagafjörð, í Eyjafjörð eða hvort þeir fara á Húsavík. Allt að eigin vali. Að vísu er búið að leggja fram heilmikið opinbert fé til að undirbyggja þetta val. Reisnin er svo mikil í þessu ferli öllu og til að spennan nái hámarki ætlar hinn erlendi álrisi að tilkynna Norðlendingum og hæstv. iðnaðarráðherra í New York hver verði nú fyrir valinu. Við munum að þetta gerðist hérna á öldum áður þegar Noregskonungur boðaði höfðingja landshlutanna og ættanna til Noregs til að hlusta á boðskap sinn til að vita hver mátti fara út og hver mætti gera hvað o.s.frv. Nú eru það þessir borðfélagar hæstv. iðnaðarráðherra sem boða Íslendinga á fund í New York til að hlusta á þann boðskap hver verði valinn á Norðurlandi. Svona er nú risið mikið. Það var annars fróðlegt að heyra hjá hæstv. iðnaðarráðherra hversu miklum fjárupphæðum er búið að verja, annars vegar af hálfu hins opinbera, hvort sem það er iðnaðarráðuneytið, ríkið eða ríkisfyrirtækið Landsvirkjun, eða sveitarfélögin í formi vinnu og fjármagns, til að undirbúa þetta stórkostlega val hins erlenda álrisa sem á að tilkynnast við kvöldverðarboð í New York. Búið er að verja miklu fjármagni til þess. Það vill svo til að einmitt á þessu svæði er víða fjárþörf. Háskólanum á Akureyri er haldið í stöðugu fjársvelti. Meira að segja sjúkrahúsið á Akureyri, þetta stóra og mikla sjúkrahús, hefur á undanförnum árum búið við fjársvelti, ekki getað tekið nýjar álmur í notkun sem þó hafa beðið þess. Á Húsavík tölum við um þekkingarsetur, um ferðaþjónustu, við tölum þar um margs konar annan atvinnuveg. Í Skagafirði eru einnig næg verkefni til að fást við ef hægt væri að fá fjármagn frá ríkinu til stuðnings annað en að fara í undirbúning álverksmiðja. En það er það eina sem Framsóknarflokkurinn undir forustu hæstv. iðnaðarráðherra býður upp á með þeirri reisn sem ég var að lýsa. En víkjum þá að raforkumálunum. Ég vil rifja upp að í því umdeilda ferli, í þeirri umdeildu vegferð sem hæstv. iðnaðarráðherra lagði upp í með markaðsvæðingu á raforkukerfinu, með setningu nýrra raforkulaga, með stofnun sérstaks flutningsfyrirtækis, Landsnets, þá varaði ég mjög við þeirri stefnu sem verið væri að fara þar út í. Verið væri að breyta út frá þeim grunnhugtökum, þeirri grunnsýn að rafmagnið, orkan, er hluti af almannaþjónustu sem á að veita atvinnulífinu, íbúunum vítt og breitt um landið á sem hagstæðustum kjörum. Það í sjálfu sér að dreifa rafmagni til heimilisnotenda og atvinnulífs á ekki að vera afgerandi fyrir það fjármagn sem það er bundið í. Arðsemi raforkukerfisins á að koma fram í öflugu atvinnulífi sem skilar arði og í hagkvæmri búsetu. En þarna er valið af hálfu iðnaðarráðherra, ríkisstjórnarinnar og Framsóknarflokksins að markaðsvæða og síðan þá einkavæða rafmagnið. Þetta er sú stefna sem fylgt hefur verið og við höfum varað við henni. Fyrir rúmu ári, þegar átti að setja þessa tilskipun í gildi, fluttum við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og fleiri tillögu um að fresta þessu. Þá var óljóst hvað mundi gerast. Það var fyrirsjáanlegt að það yrðu miklar hækkanir og óljóst um framhaldið. En keppnin í að markaðsvæða rafmagnið, orkugeirann, var svo mikil að það var ekki hlustað á þessar viðvörunarraddir. Hvað hefur síðan gerst? Jú, það má skoða hverja fréttatilkynninguna á fætur annarri lýsa því sem gerðist. Hér er ég með tilvitnun úr Viðskiptablaðinu frá 8. febrúar 2006, með leyfi frú forseta, undir yfirskriftinni: „Hækkanir á raforkuverði í kjölfar nýju raforkulaganna“. Þar er þetta tíundað: „Þær breytingar sem gerðar hafa verið á raforkulögum síðastliðin þrjú ár hafa skilað sér í stórfelldum hækkunum til neytenda samkvæmt nýrri úttekt Alþýðusambands Íslands. Í kjölfar breytinganna hefur heildarkostnaður meðalheimilis vegna raforkunotkunar hækkað um allt að 14% í þéttbýli og 33% í dreifbýli. Heildarkostnaður minni heimila hefur hækkað mun meira, eða um allt að 25% í þéttbýli og 48% í dreifbýli. Einnig hefur komið í ljós að sú breyting að heimili og fyrirtæki geti nú valið sér raforkusala muni einungis skila sér í innan við 2.000 króna sparnað á ári fyrir meðalheimili.“ - Þar fyrir utan er sú samkeppni í raun ekki til. Það er ekki neinn valkostur. Síðan er þetta rakið ítarlega. Það er sama hvernig hæstv. iðnaðarráðherra slær um sig og lýsir yfir ánægju sinni og gleði yfir markaðsvæðingu rafmagnsins og ánægju yfir að hægt skuli vera að leggja auknar álögur á landsmenn í gegnum raforkuverð. Staðreyndirnar eru samt á borðinu.

Hvaðan komstu með þetta?

Þetta er ágætisblað sem ég get afhent hæstv. ráðherra á eftir. Og það er kannski vandinn í hnotskurn, frú forseti, að hæstv. ráðherra er ekki í neinum tengslum við atvinnulífið, við hið daglega líf og  Ég hef fleiri slíkar yfirlýsingar. Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, segir í Ríkisútvarpinu 13. janúar 2006, að raforkuverð hafi hækkað mikið frá því að breytingar á raforkulögum tóku gildi í fyrra, í sumum tilvikum allt að 50%. Markmið breytinganna var að koma á samkeppni í raforkusölu. Hann segir að það hafi ekki gengið eftir. Hvernig á að taka upp samkeppni þegar stærstu aðilarnir, ríkisfyrirtækin eru með þetta? Hérna stendur líka, frú forseti …  Hér stendur t.d.: Kostnaður hjá Orkuveitu Reykjavíkur hækkaði um 12% vegna nýju raforkulaganna.  Það er sama hvar á er litið. Við höfum yfirlýsingar frá sveitarfélögunum. Mér eru t.d. minnisstæð orð sveitarstjórans á Súðavík sem lýsti því hvað raforkulagabreytingin hefði þýtt fyrir það byggðarlag. Stórfelld hækkun fyrir fyrirtækin líka. Talað er um 1–2 millj. kr. hækkun á raforkuverði í rækjuvinnslunni, bara vegna nýju raforkulaganna. Mér finnst kominn tími til að við skoðum hvernig snúa megi til baka og vinda ofan af þessu rugli. En hæstv. iðnaðarráðherra ætlar ekki að segja stopp þar við heldur er komið frumvarp um hlutafélagavæðingu Rafmagnsveitna ríkisins. Ætlunin er sem sagt að markaðsvæða og síðan selja raforkufyrirtækin og þar skuli hvergi til sparað. Hæstv. ráðherra minntist á að gæði rafmagnsins hefðu aukist. Jú, það má vel vera í einhverjum tilvikum. En stór hluti landsmanna kaupir enn einfasa rafmagn og á ekki kost á öðru. Margir bændur og fyrirtæki úti á landi eiga engan kost á að fá þriggja fasa rafmagn, sem gerði þeim mögulegt að fá bæði ódýrara rafmagn og tæki og búnað sem er ódýrari í rekstri. Þetta fólk, bændur í þessari stöðu, borga ekkert minna á kílóvattstund en aðrir. Síður en svo, þeir eru að borga hærra verð en aðrir fyrir rafmagn sem er af miklu lægri gæðum en aðrir hafa aðgang að, þ.e. þriggja fasa rafmagni. Þeir borga hærra verð fyrir minni gæði. Þetta finnst mér óréttlátt og ekki í spilunum raunhæfar stórar aðgerðir sem var lofað í þessari skýrslu, í áliti nefndar um lagningu þriggja fasa rafmagns á landsbyggðinni sem kom út í febrúar 2002. Þá var gerð grein fyrir þörfinni og áætlun þar um. 

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð við lok þessarar umræðu. Ég tel að umræðan hafi verið málefnaleg og ágæt að flestu leyti. Það mætti kannski setja aðeins út á ræðu síðasta hv. ræðumanns en af því að það er orðið svo áliðið ætla ég ekki að fara djúpt í það. Við erum greinilega ekki sammála um þessi mál og það er svo sem ekkert nýtt. En hann minntist á hugsanlegt álver á Norðurlandi sem er í ágætisfarvegi. Það styttist í að það verði gert opinbert hvaða stefnu fyrirtækið Alcoa tekur í þeim efnum. Það er hins vegar ekki rétt hjá hv. þingmanni að Framsóknarflokkurinn hafi aðeins áhuga á að byggja álver. Í raun fer lítill tími í þau mál í iðnaðarráðuneytinu miðað við aðra málaflokka sem við fáumst við, ekki síst á sviði nýsköpunar og þekkingariðnaðar. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að allt gangi út á að einkavæða raforkufyrirtækin, það er ekki þannig. Það er áróður sem hann kýs að hafa uppi. Við erum að markaðsvæða orkufyrirtæki samkvæmt tilskipun sem okkur bar að innleiða hér í lög. Ég hef haldið því fram og mun halda því áfram þar til annað kemur í ljós að þetta hafi tekist allvel hjá okkur. Við höfum vissulega átt í einhverjum byrjunarörðugleikum en á því flestu höfum við reynt að vinna bug. Að engin leið sé að koma á samkeppni held ég að sé ekki rétt. Hins vegar er það ekki skylda stjórnvalda að láta samkeppnina verða til heldur gera lagaumhverfið þannig að hún geti orðið. Í síðustu viku var ég viðstödd ánægjulegan atburð uppi á Grundartanga en þar var ákveðið skref tekið í sambandi við stækkun álversins. Það var í fyrsta skipti sem orkufyrirtækin Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja gátu samið beint við kaupanda án þess að Landsvirkjun kæmi nokkuð að málum. Þetta var ómögulegt áður en nýju raforkulögin voru sett. Mér finnst að við höfum kannski ekki talað nógu mikið um þetta en það skiptir ekki litlu máli fyrir þessi fyrirtæki. Engu að síður finnast mér fyrirtækin sem ég nefndi, bæði Orkuveitan og Hitaveita Suðurnesja, hafa nálgast þetta mál á mjög neikvæðum nótum allan tímann og ætla ekki að gefa sig með það, eftir því sem mér sýnist. En vegna laganna hafa þau fengið frelsi til að selja raforkuna beint til fyrirtækjanna. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að telja upp hverjir hafi hækkað og hverjir lækkað. Ég er búin að fara nokkuð í það í andsvörum. Heilt yfir hefur raforkuverð lækkað en hins vegar hefur það komið misjafnlega út fyrir landsmenn og fyrirtæki í landinu. Upphitunarmálið er mál út af fyrir sig, sem við höfum vissulega tekið á með því að hækka þakið og fara í styrkveitingar sem mótaðar verða reglur um hvernig gera skuli. Nokkuð hefur komið til umræðu staða þéttbýlis gangvart dreifbýli að þessu leyti og hefur mikið verið vitnað til Súðavíkur í því sambandi. Það var að störfum nefnd sem mótaði tillögur um hvernig þetta skyldi skilgreint. Nefndin var skipuð fulltrúum frá Rarik og Orkustofnun, Byggðastofnun og Hagstofu. Mörkin eru við 200 íbúa mörkin og Súðavík nær ekki alveg þeim mörkum. En auðvitað er þetta ekki heilög tala. Það þarf bara að fara yfir það hvort skynsamlegra væri að hafa þetta með öðrum hætti. En það var m.a. jákvætt við þessa breytingu að orkufyrirtækin þurftu ekki að standa sjálf í að jafna verð og taka á sig félagslegan kostnað af því að dreifa raforku í mesta dreifbýlinu. Til þess kemur fjármagn af fjárlögum, 230 millj. kr. Þetta þýddi, þar sem þéttbýliskjarnarnir þurftu ekki lengur að borga niður dreifinguna í dreifbýli, að þeir lækkuðu almennt, þéttbýli á landsbyggðinni kom almennt vel út breytingunum. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir velti fyrir sér hvernig ætti að taka á öðrum áfanga rammaáætlunar og hvort einhver brögð væru í tafli. Mér fannst hún hálfpartinn ýja að því en svo er alls ekki, það vil ég fullyrða hér. Við erum hins vegar að nýta gögn til þess að bæta úr um ýmislegt sem varðar fyrsta áfangann. Það er allt hugsað í góðum tilgangi. Hvað þýðir sjálfbær nýting endurnýjanlegra orkulinda? spurði hún. Ég held að það felist nokkuð í orðunum hvað þetta þýðir. Við leyfum okkur að vera stolt yfir því að geta nýtt þessa endurnýjanlegu orkuauðlind sem vatnsaflið er, jarðvarminn er eitthvað aðeins síðri en líka mjög jákvæður til notkunar á framleiðslu á rafmagni. Hv. þm. Jóhann Ársælsson var hér með spurningar í upphafi. Hann velti fyrir sér hlutum sem hann hefur oft nefnt áður sem full ástæða er til að tala um. Ég tek undir það. Það er þetta með sameiningu raforkufyrirtækjanna í eigu ríkisins eða ekki sameiningu og hvort það sé líklegt sé að samkeppni geti myndast ef fyrirtæki eru sameinuð of mikið. Við höfum sagt að þegar ríkið hefur keypt meðeigendur sína út úr Landsvirkjun þá hyggjumst við setja þessa starfsemi undir einn hatt, ekki þannig að Landsvirkjun verði ekki til áfram, að Rarik verði ekki til áfram eða Orkubú Vestfjarða verði ekki til áfram. Meiningin er að það verði eignarhaldsfélag yfir þessum rekstri. Ég tel það mikilvægt, ekki síst til að auka samkeppnina þótt það hljómi ekki skynsamlega. Orkuveita Reykjavíkur er sterkt fyrirtæki á markaði. Til að samkeppni geti orðið hlýtur hinn eigandinn, þ.e. ríkið að hugsa þá hugsun til enda: Hvernig getur ríkið komið sínum eigum fyrir þannig að samkeppnisumhverfi myndist? Fyrirtæki ríkisins eru í sjálfu sér ekki svo mikið að keppa, Rarik er náttúrlega fyrst og fremst dreifingarfyrirtæki eins og Orkubú Vestfjarða. En síðan er Landsvirkjun í framleiðslunni. Ég er sannfærð um að þetta væri skynsamlegt skref og vona að af því geti orðið áður en langt um líður. Það er hins vegar ekki í þeim tilgangi að selja. Það vil ég fullyrða og verður a.m.k. ekki gert á næstunni og kannski bara alls ekki til langrar framtíðar. Þetta er í raun góð eign fyrir ríkið en einhverjir þjónustuþættir sem eru í þessum fyrirtækjum í dag gætu hugsanlega verið seldir, ég ætla a.m.k. ekki að útiloka það til allrar framtíðar. Ég tek undir þau orð hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að orkugeirinn er mikilvægur. Mér finnst hafa verið mjög spennandi að starfa við raforkugeirann, þær miklu breytingar sem hafa orðið og verið gerðar á kerfinu. Mér finnst þetta hafa verið skemmtileg vinna þótt hún hafi vissulega mætt nokkurri andstöðu, í raun ansi mikilli andstöðu úr ýmsum áttum. En allt mun þetta skýrast betur í tímans rás og á heildina séð tel ég að breytingin hafi tekist ágætlega.

Hæstv. forseti. Sameining undir einn hatt, eignarhalds- eða móðurfélag einhvers konar talaði hæstv. ráðherra um og talaði líka um að þessi fyrirtæki væru ekki svo mikið að keppa og það væri t.d. ekki síður í orkuflutningi en orkuframleiðslu, og að Orkuveita Reykjavíkur væri öflugt fyrirtæki. Nú efast ég ekkert um að Orkuveita Reykjavíkur er öflugt fyrirtæki en stærðirnar á þeim fyrirtækjum sem eru á þessum markaði eru bara þannig að Landsvirkjun ásamt þeim fyrirtækjum sem hér er verið að tala um er gríðarlega stórt fyrirtæki og Orkuveita Reykjavíkur er það að vísu líka og Hitaveita Suðurnesja getur svo sem talist ágætt fyrirtæki. Samt eru þessi fyrirtæki óskaplega misjafnlega stór og það vantar alveg greinilega eitthvert jafnvægi á þennan markað. Það er þess vegna sem ég hef spurt grannt eftir því hvort menn hefðu ekki hugmyndir um það að búa til fyrirtæki þarna sem kæmi þá inn í þessa samkeppni sem gæti þá orðið til úr Rarik og Orkubúi Vestfjarða og hugsanlega með einhverjum breytingum á eignarhaldi með öðrum fyrirtækjum til þess að þarna geti orðið til eitthvert umhverfi sem væri trúverðugt samkeppnisumhverfi. Mér finnst þessi lýsing sem ég var að fara hér yfir ekki vera á trúverðugu samkeppnisumhverfi. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að beita sér fyrir því í ríkisstjórninni að þessi mál verði tekin til endurskoðunar með það í huga að þessi markaður verði markaður þriggja, fjögurra, fimm öflugra fyrirtækja en ekki svona samsettur eins og ég var að lýsa.

Hæstv. forseti. Það er nú ekkert alveg út í loftið það sem ég er að segja, við erum búin að velta þessu dálítið fyrir okkur, þessu eignarhaldi í raforkugeiranum og hvernig hlutum verði best raðað upp þannig að það sé árangursríkt, bæði fyrir hina almennu neytendur og fyrirtækin í landinu. Ég endurtek það að við teljum að það verði gert með þessum hætti og mér finnst nauðsynlegt að tala opinskátt um það hér á hv. Alþingi þannig að hv. þingmenn viti nokkurn veginn hvað við erum að fara. Hugsunin er að sjálfsögðu sú að með þessu móti gæti orðið til samkeppnisumhverfi sem skipti máli. Við getum nú talað betur um þetta síðar, við hv. þingmaður, en ég sé ekki að það verði gert með öðrum hætti þannig að það skili sér.

Hæstv. forseti. Þetta er nú svo sem ekki í fyrsta skipti sem höfum rætt þessi mál í sölum Alþingis og ég verð að segja eins og er að ég þakka þó fyrir það að mér finnst að málin séu orðin aðeins skýrari og það sé komin sú mynd á þau að maður geti aðeins áttað sig á því hvað menn ætla sér. Ég hafði ekki þá trú í upphafi að það væri meiningin að steypa þessum fyrirtækjum saman en það er greinilegt að það er fullur vilji á bak við það. Það er ekki vilji fyrir því að búa til eitthvað nýtt úr þessum fyrirtækjum sem ég nefndi hérna áðan. Ég tel að það hefði átt að skoða það betur en gert hefur verið, tel að það sé full ástæða til þess að gera það og endurtek það sem ég hef svo sem gert oft áður hér í sölum Alþingis að ég tel að Rarik og þær eignir sem þar liggja tilheyri sveitarfélögunum í landinu. Þegar kemur að þeirri stundu að hið opinbera hefur innleyst eignarhluti í Landsvirkjun frá Akureyri og Reykjavík tel ég að menn eigi að skoða sig vandlega um með það hvort það eigi ekki að koma eignarhlut í Rarik í hendur þeirra eigenda sem ættu miklu frekar en ríkissjóður að vera eigendur. Þar hef ég verið að vonast til að menn sæju möguleikann í því að búa til öflugt fyrirtæki á þessum markaði sem yrði þá í eigu sveitarfélaganna, alla vega til að byrja með. Ég útiloka það ekki neitt og tel ekkert athugavert við það að það fyrirtæki væri hlutafélag og að sveitarfélögin sem eignuðust í því hlut gætu þá selt hann ef þau teldu sínum hag betur borgið með því.

Frú forseti. Mig og hæstv. iðnaðarráðherra greinir á um grunnþætti þessara orkumála þar sem ég tel að orkugeirinn og orkumálin eigi fyrst og fremst að vera félagsleg eign sem á að undirbyggja öfluga búsetu og arðsamt atvinnulíf. Ég deili heldur ekki þeirri skoðun hæstv. iðnaðarráðherra að þessar gríðarlega stóru vatnsaflsvirkjanir sem hafa kannski líftíma upp á 40–200 ár séu sjálfbærar með ófyrirsjáanlegum afleiðingum á annað lífríki, tel það bara ranga nálgun. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um atriði sem ég spurði um í ræðu minni, það var um þrífösun rafmagns meðal annars. Það liggur fyrir skýrsla um þörf á þrífösun rafmagns. Það liggur líka fyrir að þetta er eitt af því sem hamlar uppbyggingu og möguleikum í nýsköpun í atvinnulífi víða í dreifbýlinu, t.d. til sveita þar sem verið er að koma upp margs konar öðrum atvinnurekstri. En þetta gengur svo sorglega hægt og það virðist svo sorglega lítið vera að gerast í þessum málum að ég spyr ráðherra einfaldlega: Á þetta að vera svo? Þetta fólk borgar jafnvel hærra verð fyrir raforkueininguna en fólk sem á aðgang að miklu betra rafmagni, þriggja fasa rafmagni. 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður man þá væntanlega eftir svari sem ég gaf hv. þm. Drífu Hjartardóttur um þetta efni og hann sá á því svari að það hefur mikið gerst núna upp á síðkastið hvað varðar þrífösun. Sú skýrsla sem ég lét vinna eftir að ég kom í iðnaðarráðuneytið um það hvar þörfin væri mest, sem var unnin í samstarfi við sveitarfélögin, hefur skipt miklu máli því að það er mismikil þörf fyrir þrífösun, það veit hv. þingmaður. Ég tel því að ég hafi beitt mér í þessu og ýmislegt jákvætt hafi verið að gerast, en ég hef líka óskað eftir því að fá upplýsingar um það hvað er núna á döfinni, hvað er fram undan á þessu ári hjá dreifingarfyrirtækjunum eða þeim fyrirtækjum sem hlut eiga að máli og ég trúi því að það sé ýmislegt. Hv. þingmaður sagði áðan og mig langar að spyrja hann betur út í það, af því að við erum að ljúka þessari umræðu, hann sagði að ég væri í fílabeinsturni með Alcoa. Er þetta nú málefnalegt innlegg í umræðuna? Það kom fram áðan að hv. þingmaður les dagbók mína, því að hann var að vitna til einhvers málsverðar sem ég hefði átt með fulltrúum frá Alcoa, sem er sjálfsagt rétt, ég man það nú ekkert nákvæmlega. En finnst honum nú ekki ómálefnalegt - við höfum jú reynt að vera svolítið málefnaleg í þessari umræðu og það hefur gengið vel - að setja þetta fram við lok umræðunnar? Mér finnst ég ekki eiga þetta skilið.

Frú forseti. Fyrst varðandi þrífösun á rafmagni: Bæði snarhækkaði rafmagnið á þeim aðilum sem búa við þetta einfasa rafmagn og auk þess ganga úrbætur miklu hægar en vilyrði voru gefin fyrir í skýrslunni og við höfum oft rætt hér á Alþingi áður. Þetta gengur mun hægar þannig að þetta leggst með tvennum þunga á þessa notendur. Það er náttúrlega hæstv. ráðherra að meta það hvort hún er í fílabeinsturni. En ég las hér upp allmargar yfirlýsingar frá Samtökum atvinnulífsins, frá sveitarfélögum og frá verkalýðshreyfingunni um mat þeirra á framkvæmd hinna nýju raforkulaga, sem hæstv. iðnaðarráðherra segist svo ánægð með. Eðlilegra hefði verið að hæstv. ráðherra hefði lýst ákveðnum fyrirvörum og nefnt það sem ekki hefur gengið vel, jafnvel getið þess að hún væri döpur yfir því sem ekki hefur náð fram að ganga. Nei, hún lýsir yfir þvílíkri ánægju með þetta að ég kemst ekki hjá því að benda á áðurnefndar yfirlýsingar. Mér finnst hæstv. ráðherra, hvort sem hún er í fílabeinsturni eða inni í lokaðri stofu eða hvar sem hún vill vera, ekki vera í raunhæfu sambandi ef hún treystir sér til þess að blása algjörlega á athugasemdir atvinnulífsins og launþegasamtakanna, sveitarfélaganna og fleiri. Við vitum að þær eiga rétt á sér. 
             Það er svo sem hægt að tala um ýmislegt annað eins og einkavæðingaráhugann á Rarik og Landsvirkjun. Ég minni á það, frú forseti, hér í lokin að þetta var sagt þegar Landssíminn var hlutafélagavæddur, þá átti nú alls ekki að selja hann. Ég dreg það því alls ekkert í efa að hæstv. ráðherra meini það þegar hún segir það núna að það eigi ekki að selja Rarik, en hvað hæstv. ráðherra segir á morgun, það er svo aftur annað mál. Við þekkjum sögu Símans.

Hæstv. forseti. Það er bara ekki rétt að ég hafi blásið á það að einhverjir hafi hækkað raforkukostnað, það er bara ekki rétt. Ég er búin að segja hér að auðvitað hefði ég viljað að enginn hefði hækkað, en ég veit um marga sem hafa lækkað. Það finnst mér að þurfi líka að koma inn í þessa umræðu. Fyrirtæki á landsbyggðinni hafa lækkað, sveitarfélög hafa almennt lækkað. Almennir notendur með hitaveitur hafa lækkað. Við þekkjum dæmi þess að rafhitunarkostnaður hafi hækkað og auk þess var þakinu breytt. Það var reyndar hækkað upp aftur en viðbótarfjármagn var sett inn í þann pott og hann er upp undir milljarður í dag þannig að það er ekki hægt að segja annað en að við höfum staðið okkur bærilega hvað það varðar. Kostnaður almennra notenda á suðvesturhorninu hefur hækkað. Það hef ég sagt að hafi verið 2–4% og það kemur fram í skýrslunni. Það gerum við vegna þess að við erum að útvíkka flutningskerfið, jöfnunarkerfið. Ekki trúi ég að hv. þingmaður sé á móti meiri jöfnun,  Svo er hitt sem við þekkjum, að landsbyggðinni var núna skipt upp í þéttbýli og dreifbýli - sem var ekki áður, áður var bara jöfnun hjá fyrirtækjunum - og ákveðið að greiða niður kostnað í dreifbýlinu sem nemur mesta dreifingarkostnaði í þéttbýli. Þetta kunnum við, er það ekki? Já. Engu að síður eru atriði sem varða t.d. Súðavík sem ég sagði rétt áðan að mér fyndist að þyrfti að skoða betur, hvort þetta væru rétt mörk. Þau voru hins vegar búin til í ákaflega virðulegri nefnd, þetta er ekki mín uppfinning. Þannig er það sem maður vinnur, maður reynir að fá fólk sem þekkir betur til og hefur sérþekkingu á hlutum til þess að vinna með sér og leiðbeina. Ég held því samt fram að þegar við horfum á heildina hafi þetta tekist bærilega.