Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál þetta hefur legið fyrir sjútvn. Ed., sem hefur gefið út nál. um það. Frv. hefur tekið allmiklum breyt. frá því að það kom fyrst fram í Nd. En ekki er ástæða til að rekja það hér eða fjölyrða meir um þetta á þessu stigi málsins. N. leggur til, að frv. verði samþ.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Mál þetta er fram komið í Nd., og hefur frv. verið samþ. þar með nokkrum breytingum. Í frv. var upphaflega til þess ætlazt, að veiðibann tæki ekki til þeirra staða, þar sem beitusíld hefur verið veidd að staðaldri, enda sé veiðin ekki stunduð nema á tímabilinu 1. marz til 30. apríl. En í n. hefur þessu verið breytt þannig, að slík veiði sé ekki leyfð nema því aðeins, að áður hafi verið leitað umsagnar veiðimálan. og landbrh. veitti síðan leyfið. Við í landbn. Ed. töldum hættulaust, þótt frv. yrði að l., þar sem bæði verður að leita til færustu manna um þessi mál, veiðimálan. og til ráðh., og það fer eftir hennar till., hvort undanþágan er veitt. Ég veit til þess, að það hefur komið fram nokkur andúð gegn því, að undanþágan væri heimiluð, og hefur borizt skjal til Alþingis frá Veiði- og fiskræktarfélagi Svarfaðardalshrepps, sem á veiði í ánni, sem liggur þarna hjá Dalvík, og hafa þeir mælt móti frv. En þegar þetta skjal var gert og undirritað, lá frv. í sinni upphaflegu mynd fyrir Alþingi, og var ekki komin sú breyt. á það, sem Nd. gerði á frv., þannig að leyfið megi aðeins veita í þeim tilfellum, að veiðimálan. sendi tillögur sínar um það. Ég geri þó ekki ráð fyrir, að á þeim tíma, sem von er á silungi og laxi við árósana, verði þetta leyft nema þegar um beituleysi er að ræða eða þess háttar. Þess vegna er n. að athuguðu máli sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. í þessari d. eins og það er komið til hennar.



Mér kemur þessi afstaða n. dálítið á óvart og þykir hún hafa nokkuð fljótt skilað áliti í þessu máli, þegar þess er gætt, að borizt hafa eindregin mótmæli gegn þessu frv. Nú vildi frsm. skýra þetta með því, að eins og frv. nú væri, væri hér aðeins um heimild að ræða, sem hægt er að veita í einstaka tilfellum, en vitanlega er lagt til að samþykkja frv. í þeim tilgangi, að þessi heimild verði þó einhvern tíma notuð, og í þessu skjali. sem borizt hefur til þess að mótmæla frv., eru færð skýr rök fyrir því, að mér virðist, að það mundi vera mjög skaðlegt fyrir lax- og silungsveiðina, ef þetta væri leyft. Ég vildi nú gjarnan fá nánari skýringu á því en ég hef enn heyrt, hvort n. hefur tryggt það, sem frsm. var að segja, að þetta leyfi mundi ekki verða gefið, nema alveg sérstaklega stæði á, og í miklu beituleysi. Það er kunnugt, að þetta frv. er beinlínis borið hér fram út af aðstöðu við Eyjafjörð, að það eru nokkrir menn á Dalvík, sem hafa óskað eftir, að frv. væri borið fram, - en það er líka vitað, að þeir, sem veiðirétt eiga í Svarfaðardalsá, hafa allir mótmælt frv., og þykir mér það dálítið einkennileg afstaða hjá landbn. d. að mæla með frv., þegar svo liggur í málinu, sem hér er, og vil ég alvarlega vara við að samþykkja þetta athugunarlítið.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Ég vil aðeins taka það fram hér til áréttingar máli mínu, að mér láðist að geta þess, að þetta frv. var, meðan málið lá hjá landbn. Nd., sent veiðimálan. til umsagnar. Form. veiðimálan. taldi yfir leitt varhugavert að leyfa þessa netaveiði öðruvísi en í heimildarformi, þannig að fyrst sé leitað um þetta álits veiðimálan., eins og er í þessu frv., en einmitt það breytti afstöðu n., að hún vildi fara eftir bendingum veiðimálan. í þessu, þannig að það væri aðeins heimild. Ég vil líka segja það, að þó að maður sé í landbn., verður maður þó að taka tillit til hagræðis við sjávarsíðuna, og ef svo hittist á, að ekki sé veiðivon, þannig að ekki sé silungsganga, en beitulítið við Eyjafjörð, finnst mér viðurhlutamikið að hafa svo ströng l., að þau banni þar síldveiði alveg undantekningarlaust. Það getur verið réttlátt að hafa þessa heimild til, ef nauðsyn krefst, og ég geri ráð fyrir, að hún verði ekki notuð nema í ýtrustu nauðsyn. En ef svo skyldi vera, að hv. 1. þm. Eyf. sæi ástæðu til milli 2. og 3. umr. að koma með brtt., sem bætti úr, er sjálfsagt að taka hana til athugunar, en eins og sakir standa, tel ég hættulaust að samþykkja þetta frv., eins og það liggur fyrir.



Án þess að ég vilji blanda mér inn í þessar umr. með löngu máli, vildi ég aðeins, - ekki sízt vegna þess, að frsm. n., hv. þm. Dal. (ÞÞ), lét í ljós, að málið yrði athugað nánar til 3. umr., – vildi ég taka fram, að ég hygg, að undanþágur í þessu efni geti verið talsvert hættulegar. Það hefur borið á því, einmitt við Eyjafjörð, að dregið hafi verið fyrir undir því yfirskini, að verið væri að veiða loðnu og síld, en árangurinn hefur orðið sá, að jafnvel heilir bátsfarmar af bleikju hafa veiðzt. Það er vitað mál, að þarna norður frá kemur bleikjan einmitt seinni part vetrar upp í ármynnin og liggur oft lengi án þess að ganga upp í árnar, sennilega til þess að venjast ferska vatninu, og þá er það segin saga, að veiðin er eyðilögð með þessum hætti. En það er uppistaðan í veiðilöggjöf okkar að veiða ekki í sjónum þann fisk, sem gengur í árnar, þegar hann er kynþroska, og eykur þar kyn sitt, og þess vegna er það stórkostlegt tjón að veiða fiskinn í sjónum. Af þessari ástæðu vil ég vara við þessu og bið menn að minnast þess, að þeir, sem áhuga hafa á því að rækta upp árnar norður frá, hafa tjáð sig vera því mótfallna. Mér er satt að segja ekki kunnugt um, að síld og loðna séu sérstaklega í námunda við árósana frekar en annars staðar, nema síður sé, en það er aftur á móti vitað mál, að bleikjan liggur fyrst og fremst á þeim stöðum, sem áhrífa frá ferska vatninu gætir, þegar hún er að sækja upp í árnar. Ég álít þess vegna þetta talsvert varhugaverðan hlut og vildi óska þess, að land bn. þessarar hv. d. rannsakaði málið nánar, því að það kemur æ betur og betur í ljós, eftir því sem þessi mál eru athuguð, að bleikjan er sennilega engu verðminni nytjafiskur en laxinn. Athuganir síðustu ára og það, sem hefur gerzt viðkomandi Fnjóská, ætti að geta sannfært okkur um það. Þar hefur fyllzt af bleikju, síðan áin var friðuð og fossinn sprengdur, svo að hann yrði fær til gangs fyrir fiskinn. Þetta vildi ég, að sérstaklega væri athugað.



Það er augljóst, að frsm. n. telur frv. hættulegt, en telur, að það megi samþykkja það á þeim grundvelli, að heimildin verði ekki notuð nema einstaka sinnum í beituleysi. En mér finnst dálítið varhugavert að samþykkja lagafrv., sem talið er hættulegt, í trausti þess, að það verði ekki notað. Ég geri ekki mikið úr nytjum, sem af þessu geta orðið til þess að afla beitu, því að ég hugsa, að síld og loðna, ef hún er á firðinum á annað borð, muni meira veiðast annars staðar en innan þeirra takmarka, sem lax- og silungsveiðil. setja. Í haust, stuttu eftir að þing kom saman, kom til mín brezkur maður, sem stundað hefur veiði Í Fnjóská í 20 ár og er ákaflega mikill veiðimaður. Hann sagði mér, að árnar við Eyjafjörð mundu vera beztu bleikjuár í heimi. Ég geri nú hvorki að taka undir þetta né neita því, vegna þess að ég hef ekki þekkingu til þess, en þessu hélt þessi reyndi maður fram og sagði, að það, sem spillti fyrir því, að árnar yrðu að þeim notum, sem þær gætu orðið, væri fyrirdrátturinn í sjónum og það væri miklu meira virði að gera allar árnar, sem falla í Eyjafjörð, að góðum veiðiám heldur en allur fyrirdráttur í Eyjafirði. Hann vildi fá mig til þess að flytja frv. um að gera ákvæði um veiði í sjó miklu strangari en þau eru. Ég vildi nú ekki eiga við það að flytja slíkt frv., en væri eitthvað til í því, sem þessi reyndi maður var að segja, gengi óneitanlega í öfuga átt að rýmka um þessi ákvæði. Þegar mótmælin úr Svarfaðardal voru send hingað, var ekki búið að breyta frv. í það horf, sem það nú er, og þeir, sem mótmælin sendu. vissu ekki um frv. öðruvísi en það var upphaflega. En síðan frv. var breytt, hef ég hringt til eins af þessum mönnum, sem er í stjórn fiskræktarfélags Svarfdæla, og hann lítur svo á, að í raun og veru sé eins skaðlegt að samþykkja frv. í því formi, sem það nú er, eins og það var upphaflega, og segir, að það muni verða einlæg ásókn í að fá undanþágur, ekki fyrst og fremst, - eins og hv. þm. Str. (HermJ) tók fram, - til þess að ná í loðnu og síld, heldur til þess að ná í bleikju úr sjónum.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Það þýðir ekki að vera lengi að teygja lopann um þetta mál og karpa um það. Ég vil segja, að það nær ekki nokkurri átt að frv. sé eins skaðlegt nú og það var upphaflega fyrir fiskræktina, því að maður verður að treysta því að málið sé tryggt, þar sem það verður fyrst að fara til veiðimálan., sem á að líta eftir nytjafiski í ósöltu vatni, og einnig til landbn., sem maður verður að gera ráð fyrir, að láti sér annt um þá nytjafiska, sem ganga frá fjöru til fjalls, og leyfi ekki ádrátt fyrir laxárósinn nema í ýtrustu nauðsyn. Það hefur ekkert komið fram, sem mælir móti því, að óhætt sé að draga fyrir í mynni Svarfaðardalsár á sumum tímum árs. Hitt er ekki hægt að girða fyrir, ef menn vilja í óleyfi l. fara í ádrátt, nema með refsingum, eftir því sem l. mæla fyrir um. Ég vil taka það fram aftur, að ef hv. fyrri þm. Eyf. (BSt) vill koma með brtt. fyrir 3. umr., er sjálfsagt, að landbn. taki hana til athugunar. ef hún virðist til bóta fyrir málið.

Frsm. (Pétur Magnússon) : Eins og ég gat um við 2. umr. þessa máls, hafði n. sézt yfir það, er hún fjallaði um málið, að ástæða er til að setja sérstakt ákvæði um fyrningarfrestinn. Það nær auðvitað engri átt að hafa hann 10 ár, og hefur n. orðið sammála um að bera fram brtt. við frv., þannig að fyrningarfresturinn verði l ár, svo að ábyrgð ríkissjóðs er úr gildi fallin, ef krafa verði ekki komin til ráðuneytisins fyrir þann tíma. Fyrir hönd fjhn. legg ég því til, að brtt. verði samþ. og frv. afgr. svo breytt.



Ég er því mótfallinn, að félögum einstakra manna sé falið að stjórna ríkisstofnun, og greiði því atkv. bæði á móti brtt. og gr., sem hún er við.



Ég sat hjá í n., þegar brtt. var borin fram. Ég álít, að hún sé óþörf, því að greinin mundi verða eins í framkvæmdinni með minni brtt., og greiði því ekki atkv. Brtt. 365 kom ekki til atkv. 2. gr., svo breytt, samþ. með 10:2 atkv. 3.–7. gr. samþ. með 10 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 12 shlj. atkv.



Í frv. þessu er lagt til, að „öll fuglaskot, að undanskildum skotum vegna útrýmingar svartbaks, selaskot og hvers konar önnur veiðiskot skulu hér eftir bönnuð á Patreksfirði fyrir innan línu, sem hugsast dregin frá Blakknesi í Tálkna yzt“. Frv. er flutt af þm. Barð. (GJ), og hefur Alþingi borizt áskorun frá 20 ábúendum í Patreksfirði og auk þess frá ýmsum íbúum í Patreksfirði, þar á meðal hreppsnefnd Patrekshrepps, um, að Alþ. setji. l. eins og gert er ráð fyrir í frv. Hins vegar hefur ekki borizt nein umsögn frá sýslun. Barðastrandarsýslu. Allshn. hefur athugað þetta frv., og án þess að hún vilji taka nokkra afstöðu til efnis þess, hefur hún komizt að þeirri niðurstöðu, að ákvæði eins og þau, er í frv. felast, geti sýslun. tekið upp í lögreglusamþykkt sýslunnar, ef hún óskar þess, samkv. l. frá 1890 um lögreglusamþykktir fyrir kaupstaði, sem síðan hafa verið látin ná til sýslufélaga. Þar er leyft að fengnum till. frá sýslun. að skipa málum sýslunnar með lögreglusamþykkt. Þar á meðal er hægt að taka upp friðun og verndun á almannagripum og eignum og takmarkanir á notkun opinna eða lokaðra svæða við stundun ýmissa atvinnuvega, t. a. m. fiskverkunar, lifrarbræðslu og slátrunar, er heilbrigði vegna eða af öðrum ástæðum mega teljast nauðsynlegar eða haganlegar o. fl. Lítur allshn. svo á, að sýslun. geti, ef hún óskar eftir, fengið ákvæði eins og þau, sem farið er fram á í frv. þessu, tekin upp í lögreglusamþykkt sýslunnar, og telur allshn. þegar af þeirri ástæðu ekki rétt, að frv. verði samþykkt. Þar við bætist svo, að ekki þykir eðlilegt, að þessu máli verði skipað að l., meðan ekki liggur fyrir till. frá sýslun. um það, og einnig af þeirri ástæðu er lagt til, að frv. verði ekki samþykkt. Það er því einróma álit n. að leggja til, að frv. verði afgreitt með rökst. dagskrá, sem lögð er fram á þskj. 380.



Herra forseti: Hv. allshn. hefur eftir rúma tvo mánuði komizt að þessari niðurstöðu um svona einfalt mál, og verður að víta þá málsmeðferð yfirleitt. Slík vinnubrögð í þ. eru óverjandi, og er óskandi, að hæstv. forseti sjái til þess, að það komi ekki fyrir, að n. leyfi sér að setjast á mál í 8 vikur, sem ekki þarf að taka meiri tíma en þetta smámál. Að því er snertir niðurstöðu n., hefði ég óskað, að dagskrártill. væri fyllri. Þar stendur aðeins, að með því að sýslunefnd Barðastrandarsýslu „virðist“ hafa fullnægjandi heimildir í lögum o. s. frv. Hins vegar hefur hv. frsm. fullyrt, að heimild sé fyrir hendi samkv. l. frá 1890, og reynist það rétt, fellst ég á, að málinu sé borgið með dagskránni, og set mig ekki á móti þeirri afgreiðslu. Ég mun sjálfur fylgja málinu eftir hjá sýslun. og dómsmrn., og kann málið því að koma fyrir aftur á næsta þ.



Út af því, sem hv. frsm. sagði, að það væri einróma álit allshn. að afgreiða málið með dagskrá, vil ég taka fram, að ég hef ekki skrifað undir nál., enda hygg ég, að ákvörðun n. hafi verið tekin, áður en ég kom þar.



Ég vil út af ummælum hv. 1. þm. Eyf. vekja athygli á því, að allshn. afgreiddi málið, meðan hv. þm. Str. átti sæti í henni, og voru allir nm. á einu máli, þegar afstaða var tekin. Hins vegar er það rétt, að hv. þm. Str. var farinn úr n., þegar nál. var undirritað.