Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að fundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? - Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta og sú atkvæðagreiðsla fer fram að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma. Í dag kl. 10.30 verða atkvæðagreiðslur. Forseti vill einnig láta þess getið að í dag verður gert hádegishlé í klukkustund á milli 12.30 og 13.30 fyrir matarhlé og þingflokksfundi.

Forseta hefur borist bréf frá Gunnari Braga Sveinssyni, þingflokksformanni Framsóknarflokksins, um að þingflokkurinn óski eftir því að ræðutími við 2. umr. þingmáls 641, stjórnarskipunarlög, verði tvöfaldaður, samanber 4. mgr. 67. gr. þingskapa, vegna mikilvægis málsins. Mun því ræðutími verða tvöfaldaður við 2. umr. þingmálsins.

Til svara eru atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, utanríkisráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Fyrir fáeinum dögum var upplýst um að hæstv. fjármálaráðherra, varaformaður Samfylkingarinnar, hefði selt fyrrverandi varaformanni Samfylkingarinnar, Degi B. Eggertssyni, sem fulltrúa Reykjavíkurborgar hluta af landi ríkisins í Vatnsmýri. Að hluta liggur þetta land undir núverandi flugvelli. Gert er ráð fyrir því samkvæmt þessum samningi að byggt verði á landinu þegar þriðja flugbrautin, svokölluð suðvestur/norðausturflugbraut Reykjavíkurflugvallar hafi verið lögð af. En eftir því sem ég kemst næst hefur ekki verið tekin formleg ákvörðun um að leggja þá flugbraut af. Nú spyr ég hæstv. innanríkisráðherra: Hyggst hann taka slíka ákvörðun? Er hann hlynntur því að þriðja flugbrautin á Reykjavíkurflugvelli verði aflögð? Þykir hæstv. ráðherra eðlilegt að ríkið selji land sitt undir hluta flugvallarins án þess að tekin hafi verið ákvörðun um að afleggja þriðju flugbrautina og geri það á þeim forsendum að flugbrautin fari? Ég minni á að þriðja flugbrautin var ekki lögð að ástæðulausu, hún gegnir meðal annars ákveðnu öryggishlutverki. Það að leggja hana niður felur væntanlega í sér að menn þurfi að gera einhverjar ráðstafanir til að bæta öryggismálin sem nemur því sem breytist við að fækka flugbrautunum og ég veit svo sem ekki hvort hægt er að gera það. En það er ástæða fyrir því að þessi flugbraut er til staðar og ég hefði talið æskilegt að meðan flugvöllurinn er í Vatnsmýrinni væri hann þá sem öruggastur og sem best til þess fallinn að gegna hlutverki sínu. Jafnframt tel ég óæskilegt að ríkið sé að taka þátt í einhvers konar þrýstingi um að reyna smátt og smátt að þoka flugvellinum í burtu með því að byggja alveg upp að honum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu um mál sem brennur á mörgum. Það hefur lengi staðið fyrir dyrum að ganga frá samkomulagi milli ríkisins og Reykjavíkurborgar um ráðstöfun á landi sem borgin vill fá undir byggingarland. Það hefur líka verið á vinnsluborði og til athugunar að leggja niður þá flugbraut sem hv. þingmaður vísar til. Síðan eru mismunandi sjónarmið uppi um framtíð flugvallarins. Reykjavíkurborg, eða þeir sem þar ráða ríkjum, vill flytja flugvöllinn. Aðrir eru því andvígir, þar á meðal ég, ég er mjög andvígur því. Hv. þingmaður vísar til þess að undirritað hafi verið samkomulag milli ríkisins og fjármálaráðuneytis um landsölu en ég legg áherslu á að það samkomulag er skilyrt og verður að skoðast heildstætt með tilliti til þess hvað stjórnvöld sem fara með málefni flugsins og þar á meðal Reykjavíkurflugvallar, með öðrum orðum innanríkisráðuneytið, hyggjast fyrir í þessum efnum. Þar er mörgum spurningum enn ósvarað. Þessi mál eru langt í frá að vera frágengin. Við viljum vita nánar um áform Reykjavíkurborgar varðandi flugvöllinn. Fréttir hafa borist af því að menn hafi á undanförnum dögum og vikum verið að dusta rykið af gömlum skýrslum um Hólmsheiðina. Er virkilega áformað að reyna að flýta fyrir flutningi vallarins? Þá er það náttúrlega ekki einkamál Reykjavíkurborgar vegna þess að landsmenn allir kæmu til með að kosta flutning á flugvelli, það eru skattborgarar í landinu öllu sem standa straum af kostnaði við flugvöllinn í landinu þannig að 

Virðulegur forseti. Það kom fram í svari hæstv. ráðherra að samkomulagið sem ég spyr um væri skilyrt. En það kom reyndar líka fram í spurningu minni og það sem ég var að spyrja um var: Þykir hæstv ráðherra eðlilegt að gera þennan samning á meðan ekki liggja fyrir svör við öllum þeim spurningum sem hæstv. ráðherra var að þylja upp? Mér finnst það ekki eðlilegt. Það virkar eins og verið sé að gera þetta til að skapa aukinn þrýsting, setja þrýsting á hæstv. ráðherra og aðra sem með þessi mál fara. Það er að mínu mati ekki eðlileg nálgun í þessu máli. Hugmyndina um flutning Reykjavíkurflugvallar upp á Hólmsheiði sem hæstv. ráðherra nefndi taldi ég að væri löngu búið að slá af. Eina hugmyndin um hugsanlegan flutning einhvern tíma í langri framtíð sem menn hafa talið raunhæfa er hugmyndin um flutning á Löngusker eins og Steingrímur Hermannsson og Guðmundur G. Þórarinsson viðruðu einhvern tíma á 8. áratugnum og hefur síðan nokkrum sinnum skotið upp kollinum. Sá flutningur verður ekki í fyrirsjáanlegri framtíð svoleiðis að 

Hæstv. forseti. Ég held að Lönguskerjarhugmynd Framsóknarflokksins sé sú galnasta sem fram hefur komið því hún hefði falið í sér að við hefðum þurft að malbika Skerjafjörðinn allan. En hv. þingmaður spyr hvort mér hafi þótt rétt að undirrita þetta samkomulag. Ég hef látið það koma fram að mér hafi þótt það vera misráðið og ég hef gagnrýnt það enda er þetta hluti af miklu víðtækari lausn og þar eru margir endar enn óhnýttir.

Virðulegi forseti. Tvö af þeim fjölmörgu málum sem eru á dagskrá í dag eru mál nr. 30 og 31 sem snúa að innviðafjárfestingum á Bakka fyrir norðan, við Húsavík. Það hefur verið upplýst að síðastliðin ár hefur verið unnið að því að skoða innviðafjárfestingar fyrir norðan og samhliða því að skoða framkvæmdir við Helguvík, hafnarframkvæmdir og vegaframkvæmdir, og aðkomu ríkisvaldsins að þeim. Þegar frumvörpin um Bakka komu fram var upplýst að ríkisstjórnin hefði samþykkt að ganga til viðræðna við Reykjanesbæ á grundvelli samkomulags vegna kísilversins við Bakka. Ég vil spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvað þeim málum líður sem snúa að innanríkisráðuneytinu, væntanlega hafnargerð og vegagerð, og hvort ekki sé öruggt að vænta sé frumvarpa um þau fyrir þinglok eins og þingmenn og hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar í Suðurkjördæmi og bæjarfulltrúar Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins í Reykjanesbæ hafa væntingar um. Er að vænta frumvarpa frá hæstv. innanríkisráðherra hvað þessi atriði varðar fyrir þinglok?

Hæstv. forseti. Það er ekki að undra að það vefðist fyrir mönnum að átta sig á hvert ætti að beina þessari fyrirspurn en ég skal taka á málinu eins og það snýr að innanríkisráðuneytinu. Það snertir innanríkisráðuneyti á forsendum hafnalaga. Þar liggur fyrir þinginu frumvarp sem er ófrágengið, ég hygg að það sé enn í umsögn. Í hafnalögum er skilgreint með hvaða hætti ríkisvaldið getur komið að tilteknum framkvæmdum. Framkvæmdir sem tengjast tiltekinni afmarkaðri atvinnustarfsemi eru fjármagnaðar sérstaklega en ekki á grundvelli almennra hafnalaga eða fjármuna sem eru til ráðstöfunar innan eða millum hafnanna þannig að þar þyrfti að koma til sérstakt frumvarp. Það frumvarp, frumvarpssmíð eða það viðfangsefni væri ekki á borði innanríkisráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Svo ég fái það alveg á hreint þá er ekki að vænta sérstakra frumvarpa eða breytinga á lögum varðandi Helguvík á þessu þingi. Þá er það staðfest frá hæstv. ráðherra. Varðandi frumvarp til hafnalaga sem fyrir liggur vil ég spyrja hvort hæstv. ráðherra hafi í hyggju að gera á því breytingar til að koma til móts við þau sjónarmið og þær framkvæmdir sem fara fram á Suðurnesjum. Mér þykir skrýtið að öðrum megin í ríkisstjórninni sé því haldið fram að búið sé að vinna að þessum tveimur verkefnum samhliða í heilt ár og síðan koma frumvörp fram á síðustu dögum þingsins hvað aðra framkvæmdina varðar en svo virðist sem engin alvara hafi fylgt því að skoða málið vegna framkvæmda í Helguvík og koma til móts við þær.  Síðan vil ég spyrja hann hvort hann sé sáttur við að frumvörpin varðandi Bakka komi ekki frá hæstv. innanríkisráðherra, en það vakti athygli, og hvort hann sé sáttur við að ákvarðanir og tillögugerð 

Hæstv. forseti. Ég hef reynt að skýra hvert er samspil þessara þátta. Það sem snýr að innanríkisráðuneytinu eru hafnalög og þær reglur sem gilda um ráðstöfun fjármuna ríkisins til hafnanna, hvaða farvegir eru þar afmarkaðir. Þegar kemur að tilteknum verkefnum öðrum sem krefjast ríkisstyrks eða þar sem fjármunir eru látnir renna til tiltekinna framkvæmda gerist það í gegnum önnur ráðuneyti, fjármálaráðuneytið eða atvinnuvegaráðuneytið. Lögin sem heyra undir innanríkisráðuneytið er hinn almenni lagarammi um hafnirnar en síðan koma önnur ráðuneyti að málum ef um er að ræða sérstakar styrkveitingar til sérstakra verkefna. Hvorki Bakki eða framkvæmdir þar né hugsanlega sérstakt framlag vegna Helguvíkur væri í gegnum innanríkisráðuneytið.

Virðulegi forseti. Vegna nýlegra frétta um gífurleg innheimtulaun vegna kröfu þrotabús á hendur ættingjum stjórnenda fyrir þrotabúið vil ég beina fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra. Fyrir mitt ár 2010 var samþykkt lagabreyting um fjárhæð innheimtulauna lögmanna. Þar átti ráðherra að setja leiðbeinandi reglur fyrir lögmenn varðandi innheimtu og þá sérstaklega hvað varðar löginnheimtu. Jafnframt var þar bannað að taka innheimtulaun af gjaldfelldri upphæð, þ.e. höfuðstól eða vaxtakostnaði, umfram það sem var í vanefndum þegar innheimtan byrjaði. Í svari til hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur kom fram að drög hafi verið send Lögmannafélaginu og að brugðist hafi verið við, athugasemdir gerðar og að ráðuneytið væri að skoða þær athugasemdir. Þegar ég kíkti á vef innanríkisráðuneytisins og Lögmannafélags Íslands var þessi drög hvergi að finna þar. Ég gat hvergi séð að búið væri að samþykkja þessar reglur. Nú er árið 2013 og verið hafa gífurlegar innheimtur, farið hafa fram margar nauðungarsölur. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju hafa þessar reglur ekki enn þá verið settar? Hvenær má vænta þess að reglurnar verði settar? Af hverju hefur ráðuneytið ekki fylgt eftir lögum um bann við að taka innheimtulaun af gjaldfelldri upphæð?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp, sem hv. þingmaður hefur gert áður. Það er alveg rétt sem fram hefur komið að tillögurnar hafa gengið til Lögmannafélagsins til umsagnar. Síðast í morgun kallaði ég eftir því hvort þær væru komnar vegna þess að ég vildi að við gengjum frá þeim málum hið allra fyrsta og það verður vonandi gert. En málið er enn í umsagnarferli.

Virðulegi forseti. Þegar svar hæstv. ráðherra við fyrirspurn Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur var lesið var ekki hægt að skilja það öðruvísi en að Lögmannafélagið hefði skilaði inn athugasemdum til ráðuneytisins. Ég spyr þá: Hvað er það sem tefur ráðuneytið við að setja þessar reglur? Nú má vænta þess að lögmenn séu ekki sérstaklega sáttir við að settar séu leiðbeinandi reglur varðandi innheimtukostnað, en ég vísa þá til þess að í þeim athugasemdum sem gerðar voru við frumvarpið þegar það var lagt fram á þingi, m.a. vegna mikillar baráttu verkalýðsfélaga, kemur fram að þetta varðar reglu sem vernda á rétt skuldara við slíka innheimtu, ekki lögmanna heldur skuldara. Þess vegna vil ég brýna hæstv. ráðherra til að drífa í þessu. Nægur tími hefur verið til að setja slíkar reglur og hefur það ef til vill sjaldan verið brýnna en einmitt núna eftir hrun, í því flóði af innheimtumálum 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Gagnrýni á seinagang í þessu efni er fullkomlega réttmæt. Hitt er alveg rétt sem fram kom í máli þingmanns að sitt sýnist hverjum um fyrirkomulagið, að við setjum samræmdar reglur, og hefur verið vísað í samkeppnislög og aðra þætti hvað það áhrærir. Málið hefur verið til umsagnar hjá Lögmannafélaginu. Hvort það fór þangað aftur þarf ég að grennslast fyrir um, en ég tek undir meginsjónarmið þingmannsins að öðru leyti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir hve greiðlega hann svarar fyrirspurnum hér í dag, en auðvitað eru mörg mál ofarlega á baugi í þjóðfélaginu sem snerta starfssvið hæstv. ráðherra þó að reyndar hafi gætt þeirrar tilhneigingar að undanförnu að æ fleiri ráðherrar ríkisstjórnarinnar telji sig vera samgönguráðherra í hlutastarfi. En það er önnur saga. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra nánar út í flugvallarmálið og þær nýjustu vendingar sem þar hafa átt sér stað. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort það samkomulag sem fjármálaráðherra og formaður borgarráðs, hygg ég að það hafi verið, undirrituðu á dögunum um kaup á tilteknu landsvæði á landi Reykjavíkurflugvallar. Hvort það samkomulag hafi verið gert án aðkomu hæstv. ráðherra og innanríkisráðuneytisins, hvort fjármálaráðuneytið og Reykjavíkurborg hafi gert þennan samning án þess að innanríkisráðuneytið, ráðuneyti samgöngumála, hafi komið þar að. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvert sé gildi þess samkomulags sem þegar er undirritað. Eins og hæstv. ráðherra benti á áðan er það auðvitað skilyrði þess að hægt sé að gera eitthvað á þessu svæði að ráðuneyti samgöngumála gefi samþykki sitt. Ég velti fyrir mér, hæstv. ráðherra, hvort sá samningur sem gerður hefur verið sé eitthvað meira en bara viljayfirlýsing tiltekinna stjórnmálamanna úr Samfylkingunni.

Hæstv. forseti. Nú ríður á að vera nákvæmur í svörum. Staðreyndin er sú að samningurinn var undirritaður án þess að ég hefði um það vitneskju sem innanríkisráðherra. Ég vissi ekki að samningurinn hefði verið undirritaður í byrjun þessa mánaðar en það var gert. Hins vegar þegar við tölum um aðkomu að málinu hefur hún að sjálfsögðu verið fyrir hendi í þeim skilningi að það hefur verið sameiginlegur vilji ráðuneyta Stjórnarráðsins að ganga til samninga við Reykjavíkurborg um nákvæmlega þetta, um sölu á landinu, þannig að í þeim skilningi er um að ræða fyllilega eðlilega aðkomu okkar að málinu og hefur verið allan tímann. Það hefði hins vegar verið heppilegra og eðlilegra að ekkert hefði verið undirritað fyrr en aðrir þættir málsins væru uppgerðir vegna þess að þó að samkomulagið hafi gildi í sjálfu sér, að sjálfsögðu, verður samningurinn verður ekki virkur fyrr en önnur mál eru frágengin og þar á meðal lokun tiltekinnar flugbrautar. Það eru að sjálfsögðu ýmsir þættir sem flugreksturinn og þar með ráðuneyti flugmála og samgangna vilja skoða hver eru framtíðaráform um núna á allra næstu árum; hvert er viðskiptamódelið fyrir nýja flugstöð, vegna þess að spurningum af þessu tagi verða menn að fá svarað áður en pakkinn er endanlega gerður upp og það hefur ekki verið gert.

Hæstv. forseti. Af orðum hæstv. innanríkisráðherra má ráða að hann telji að hæstv. fjármálaráðherra og formaður borgarráðs Reykjavíkur hafi með einhverjum hætti farið fram úr sjálfum sér eða fram úr eðlilegum verkferlum og atburðarás við undirritun þessa samnings. Þeir hafa að minnsta kosti farið töluvert fram úr því sem undirbúið hafði verið af hálfu innanríkisráðuneytisins. Ég velti fyrir mér: Liggur fyrir af hálfu innanríkisráðuneytisins einhver frekari stefnumörkun varðandi flugvöllinn, flugvallarsvæðið, framkvæmdir þar? Hafa einhverjar nýjar ákvarðanir verið teknar? Er þetta skref í áttina að því að leggja flugvöllinn af eða er þetta, eins og ég sagði hér áðan, fyrst og fremst viljayfirlýsing 

Hæstv. forseti. Það oft svo að skrifað er undir samninga með fyrirvara, það er algengt að slíkt sé gert. Þó að ég gagnrýndi þennan forgangsmáta var það sameiginlegur vilji allra þessara ráðuneyta að við reyndum að ná samkomulagi um þann þátt sem samið var um. Það hafði verið lengi á vinnsluborðinu og að sjálfsögðu með okkar vitneskju og vilja. Hv. þingmaður nefnir þá þætti sem máli skipta í þessu samhengi, þ.e. framtíð flugvallarins, vegna þess að það er vilji samgönguráðuneytisins og flugrekstraraðila Isavia, sem fer með eignarhald á flugvöllunum og yfirráð yfir þeim, að reisa nýjan flugstöð í Skerjafirði. Það sem breyttist frá árinu 2010 og fram á þennan dag var að við féllumst á þau sjónarmið borgarinnar að hætta við 

Frú forseti. Ekki alls fyrir löngu, bara í síðustu viku, funduðum við í allsherjar- og menntamálanefnd með lögreglunni í svokölluðu FBI-máli varðandi framkomu ráðherra og það hvernig hann hefur þar gripið inn í sjálfstæði ákæruvaldsins. Við sátum fund með þeim lögreglumönnum sem sátu fundina 25. ágúst árið 2011. Í máli lögreglumannanna kom alveg skýrt fram að aðeins lögreglumennirnir voru boðaðir en einhverra hluta vegna, og það var reyndar mjög sérstakt, sat fulltrúi frá ráðuneytinu þarna. Hann tók niður glósur en sagði ekki orð eða tjáði sig um eitt eða neitt. Það var greinilegt að þar var settur einhvers konar yfirfrakki á lögregluna einhverra hluta vegna á þessum fundi, sem var mjög ankannalegt. En burt séð frá því var alveg ljóst, og það kom skýrt fram í máli þeirra mætu lögreglumanna sem mættu á fundinn, að það var að þeirra mati algerlega óvefengjanlegt að um sama mál væri að ræða. Ráðherra hafði engar röksemdir eða forsendur til að ákveða að um annað mál væri að ræða því að rannsókn íslensku lögreglunnar hafði verið vísað til Bandaríkjanna þar sem menn þurftu að fara í samstarf m.a. við FBI. Í öðru lagi, í ljósi þess sem ráðherra hefur sagt að honum hafi algerlega misboðið það að lögreglumenn frá FBI kæmu inn í landið á einhverjum öðrum forsendum að hans mati, hefði maður haldið að hann mundi beita sér fyrir því að þeir færu úr landi tafarlaust. En svo var aldeilis ekki. Ráðherra sagði víst á fundinum að þessir lögreglumenn gætu bara verið áfram í landinu eins og hverjir aðrir túristar. En gott og vel. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra fyrst hann mat það svo að þetta væru tvö aðskilin mál: Af hverju sendi ekki innanríkisráðuneytið eins og venja er og samkvæmt alþjóðasamkomulagi, beiðni og tilvísun til bandaríska dómsmálaráðuneytisins um að þeir kæmu með aðra réttarbeiðni? 

Hæstv. forseti. Bandarískum yfirvöldum var að sjálfsögðu fullljóst hvað var að gerast þegar ekki var heimilað að bandarískir lögreglumenn væru hér að störfum án þess að hafa til þess réttarheimild. Það var alveg skýrt hvernig ráðuneytið stóð að þeim málum. Að frumkvæði ríkissaksóknara var haft samband við ráðuneytið, enda leit ríkissaksóknaraembættið svo á að ráðuneytið hefði lögbundnum skyldum að gegna. Það er alrangt að tala um að innanríkisráðuneytið og ég sem ráðherra höfum haft afskipti af ákæruvaldinu, það gerðum við ekki. Við höfðum ekki áhrif á rannsókn máls og það er alveg óháð því hvert viðfangsefnið var, algerlega óháð því. Þarna hafði ekki komið fram réttarbeiðni, hún hafði ekki verið afgreidd og þess vegna var ekki heimild fyrir lögreglumennina til að athafna sig hér. Hvort menn megi vera hér í landinu sem ferðamenn þó að þeir starfi hjá erlendu lögreglunni, þá liggur í augum uppi að það er heimilt. En þeir hafa ekki heimild til að stunda hér lögreglustörf og þegar það kom í ljós var það ítrekað við bandaríska sendiráðið hér af hálfu utanríkisráðuneytisins og innanríkisráðuneytisins að slíkt gengi ekki. Þegar það hafði verið gert héldu mennirnir af landi brott. ekki var verið að hafa áhrif á ákæruvaldið eða grípa þar inn í, það er alrangt, þótt hv. þingmaður sé mjög ákafur í að reyna að skapa tortryggni í garð innanríkisráðuneytisins vegna þessa máls. Síðan er það algerlega annað mál hvað mér finnst um afskipti bandarísku lögreglunnar af Wikileaks og rannsóknum 

Frú forseti. Það er nákvæmlega málið, það er allt annað mál. Skoðanir hæstv. ráðherra í þessu máli gagnvart Wikileaks eða einhverjum öðrum sem hugsanlega kunna að tengjast rannsókn málsins skipta akkúrat engu máli því að það er lögreglan og ákæruvaldið sem fer með rannsókn máls hverju sinni. Ríkissaksóknari sagði á fundi nefndarinnar í síðasta mánuði að það væri afar sérstakt hvernig ráðherra hefði beitt sér í þessu máli, með mjög sérstöku inngripi. Við skulum átta okkur á því að við erum ekki að fjalla um einhvern stuld á heyrúllum eða rúlluplasti. Við erum að tala um hugsanlegt brot gagnvart stjórnskipan landsins, hugsanlega tölvuárás, sem síðan var stöðvuð af lögreglunni, á stjórnskipan landsins, á dómstólana, á Alþingi, á ráðuneyti. Svo mætir hæstv. innanríkisráðherra og tekur á þessu af einhverri léttúð. Það skiptir máli að við áttum okkur á því hver myndin er. Myndin sem hæstv. ráðherra er að reyna að móta í þinginu er, eins og krakkarnir mundu segja, „blörruð“  
            

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort þetta verður að sannleika ef það er hrópað nógu oft og nógu hátt í þessum þingsal eða utan þessara veggja en ósatt er það. Innanríkisráðuneytið og innanríkisráðherra hefur ekki haft afskipti af ákæruvaldinu eða rannsókn málsins. Þegar erlendir lögreglumenn koma hins vegar hingað til lands gera þeir það á grundvelli laga og reglna sem um það gilda. Þá þarf að koma fram réttarbeiðni um tiltekna lögreglurannsókn. Sú réttarbeiðni hafði ekki borist. Menn voru hér því í ólöglegum erindagerðum og þeim var gerð grein fyrir því. Ég ætla að heyra hlutina fremur frá lögreglunni beint. Ég hef átt ágæta fundi með lögreglumönnum og þeim sem að þessum málum koma og finnst það nú ekki endilega til að bæta málin 

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið á fimmtudaginn í þarsíðustu viku sem ég og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, þingflokksformaður Framsóknarflokksins, sendum bréf til forseta þess efnis að við færum fram á að í þinginu yrði flutt skýrsla af hálfu fjármála- og efnahagsráðherra þar sem gerð yrði grein fyrir afstöðu ráðherrans til þeirra frétta sem bárust frá Hagstofu Íslands um að hagvöxtur ársins 2012 yrði einungis helmingur af því sem áætlað hafði verið. Það var vel tekið í þetta og fram hefur komið hjá hæstv. ráðherra að hún er tilbúin til að koma til þeirrar umræðu og flytja þinginu skýrslu. Nú er búið að ákveða að hér verði kvöldfundur. Ég spyr því: Hvenær ætlar virðulegur forseti sér að koma þessu mikilvæga máli á dagskrána þannig að við getum rætt um hverju það sætir að hagvöxtur ársins 2012, sem átti að verða a.m.k. 3%, reyndist síðan verða bara 1,6%  Það er ástæða til að ræða málið í þinginu. Við höfum reynt að taka það fyrir undir liðnum um störf þingsins og í fyrirspurnatímum ráðherra en við verðum að fá að heyra afstöðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til málsins þannig að við getum átt umræðu um það. Það dugar ekki að taka það bara upp í störfum þingsins eða með fyrirspurnum á ráðherra. 
             Virðulegi forseti. Ég fer fram á að þetta mál komi sem fyrst á dagskrá þingsins.

Virðulegi forseti. Það var sérstakt að heyra það áðan að forseti tilkynnti að gert yrði klukkutímahlé fyrir nefndafundi og einnig þingflokksfundi. Ég viðurkenni að ég hélt að gefinn yrði hefðbundinn tími fyrir þingflokksfundi á þessum degi en það er líklega fátt hefðbundið við þennan dag og þá stjórn sem virðist vera hér á málum þegar þingi átti að ljúka á föstudaginn var. Þegar við komum svo til fundar í dag sjáum við að hér eru 41 þingmál á dagskránni. 41 þingmál sem forseti virðist telja að unnt sé að ljúka í dag eða á næstu dögum miðað við hvaða orð hafa verið uppi um stjórn þingsins undanfarið og hvað hægt er að gera. Ég verð að segja að það er mjög undarlegt að verða vitni að því hvernig haldið er á málum. Ég vil líka minna á að ef hér eiga að vera venjubundin þingstörf áfram þá eru þingflokksfundir á mánudögum og miðvikudögum. 

Forseti. Mér finnst ótrúlega furðulegt að hér hafi ekki verið haldinn þingflokksformannafundur áður en þessi dagskrá kom í pósti til þingmanna í gærkvöldi. Ég veit ekki betur en að á síðasta fundi sem ég átti með forseta og formönnum flokkanna að forseti hafi sagt skýrt og skilmerkilega að hún mundi ekki setja á fund fyrr en búið væri að ná samkomulagi. Því óska ég eftir að haldinn verði fundur þingflokksformanna þar sem við fáum að heyra um þetta samkomulag, því eitthvert samkomulag hlýtur að hafa verið gert fyrst við erum hér með dagskrá með 41 máli. Ég óska eftir að fundi verði frestað nú þegar þannig að við getum farið yfir þessi mál í sameiningu. Ég óska eftir svari.

Frú forseti. Vegna athugasemda sem hér komu fram um dagskrá fundarins í dag vil ég lýsa þeirri skoðun minni að ég er mjög ánægður með að sjá þau mál sem fyrir þinginu liggja komin á dagskrá þessa fundar. Kallað hefur verið eftir því að fram kæmi hvaða mál ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir leggja kapp á að fá afgreidd. Þingflokksformönnum stjórnarandstöðuflokkanna hefur verið gert það ljóst og þeir hafa fengið lista yfir mál sem ríkisstjórnin telur mikilvæg en vegna umræðu hér, og það sem ég vil kalla málþóf í mörgum málum að undanförnu tel ég mikilvægt að þjóðin sjái það svart á hvítu í dagskrá fundarins í dag hvaða mál það eru sem við leggjum kapp á að fáist afgreidd og hvaða mál er verið að koma í veg fyrir með málþófi að komist til afgreiðslu, svo sem eins og mál um opinbera háskóla, um almenn hegningarlög þar sem taka á á kynferðisbrotum gegn börnum innan fjölskyldu, 

Frú forseti. Ég get ekki annað en komið hér upp og gert athugasemd við fundarstjórn þingsins þessa dagana. Búið er að lýsa því yfir vikum saman að starfsáætlun þingsins haldi og þess vegna þurfi að stöðva stjórnarskrármálið og taka það af dagskrá. Formaður Samfylkingarinnar hefur lýst því yfir, formaður Vinstri grænna hefur lýst því yfir, forseti þingsins hefur lýst því yfir að starfsáætlun þingsins sé heilög og þess vegna sé ekki hægt að afgreiða stjórnarskrá sem meiri hluti þjóðarinnar vill samkvæmt þjóðaratkvæðagreiðslu fá sem sína. Hér er aftur á móti verið að setja á fund með 41 máli sem ekkert samkomulag er um. Það er búið að framlengja starfsáætlun þingsins. Forseti. Alþingi Íslendinga er eitthvert óskipulegasta fyrirbæri sem til er og starfsáætlun og starfsaðferðir á þinginu eru til háborinnar skammar.  Forseti. 

Forseti biður hv. þingmenn um að gæta hófs í orðavali og virða ræðutíma.

Frú forseti. Það er sérkennilegt ef hv. formenn stjórnarandstöðuflokkanna eru hissa á þeim mikla fjölda mála sem liggur óafgreiddur fyrir þessu þingi.  Þetta er langur listi, það er rétt. Þessi listi hefur legið fyrir hjá þessum hv. þingmönnum í tíu daga, þeir hafa ekki verið tilbúnir til að ræða hann, þeir vilja ræða eitthvað allt annað. Hér í þingsal hafa þeir aðallega rætt um opinbera háskóla, núna í sex og hálfan klukkutíma í framhaldi 2. umr. og umræðunni er langt í frá lokið. Þetta er mál sem var tilbúið löngu fyrir jól til að afgreiða í þessum sal en þá settu menn upp stoppmerkið og gera það aftur núna. Það er eðlilegt að þjóðin fái að sjá hvaða mál það eru sem 

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi hjó ég eftir því hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni og ráða mátti það líka af orðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að sá listi sem hér liggur fyrir sem dagskrá dagsins í dag sé með einhverjum hætti tæmandi listi yfir þau mál sem ríkisstjórnin vill klára.  Þá spyr ég líka: Hefur ekki hvarflað að hv. þingmönnum að það gæti þvælst fyrir þingstörfum þegar hér koma inn ný þingmál, 1. umr. um mál, alveg fram á síðasta dag? Halda menn að það geti ekki þvælst fyrir? Halda menn að það hafi ekki áhrif á störf þingsins þegar reynt er að keyra áfram með mál sem eru umdeildustu mál þessa þings á síðustu dögunum? Halda menn að það hafi engin áhrif? Eru menn algerlega blindir á þá stöðu sem hérna er uppi? Gera menn sér enga grein fyrir því að það er hægt 

Frú forseti. Ekki alls fyrir löngu beindi ég til forseta að reyna að gera ráð fyrir þó ekki væri nema klukkutímaumræðu um stöðu lögreglunnar í landinu. Þverpólitískur hópur hefur nú skilað skýrslu til innanríkisráðherra sem dregur fram grafalvarlega stöðu lögreglunnar um allt land, ekki síst á landsbyggðinni. Ég sé þess hvergi stað að við getum fengið að ræða þessa mikilvægu þverpólitísku skýrslu. Það endurspeglar líka forgangsröðun ríkisstjórnarinnar að í þeirri nefnd sem ég sit í, allsherjar- og menntamálanefnd, er alveg ljóst af hálfu innanríkisráðherra að forgangsraða á í þágu Happdrættisstofu, sem er 25. mál á dagskrá, og í þágu áfengislaga eða skýrara banns við auglýsingum. Þetta var sú forgangsröðun af hálfu innanríkisráðherra sem beint var til nefndarinnar en önnur mál, mikilvæg mál eins og skipting í lögregluumdæmi og lög um útlendinga, hafa ekki fengist rædd í þaula í nefndinni. Ég vil draga fram þessa forgangsröðun ríkisstjórnarinnar um leið og ég undirstrika ósk mína 

Forseti. Það er greinilegt að haldinn hefur verið þingflokksformannafundur með forseta og þingflokksformönnum meiri hlutans um að sýna fram á -  Mig langar að spyrja forseta hvort við getum ekki fundað. Síðan langar mig að fara fram á að ný þingsköp verði kláruð og að við setjum frumvarp til nýrra stjórnarskipunarlaga á dagskrá fyrst við ætlum að flagga öllu því besta sem ríkisstjórnin býður upp á.

Virðulegi forseti. Mér finnst sjálfsagt að upplýsa hv. þm. Birgittu Jónsdóttur um að enginn fundur hefur verið haldinn með þingflokksformönnum um þessa dagskrá. Ég man ekki einu sinni hvenær við ræddum síðast saman, frú forseti, ég verð bara að viðurkenna það, það er að verða svolítið síðan.  Ég vek athygli á því að hér er ekki eitt einasta mál er varðar til dæmis stöðu heimilanna, ekki eitt einasta mál. Það skiptir greinilega engu máli hjá þessari ríkisstjórn að klára einhver mál er varða þak á verðtryggingu eða eitthvað slíkt. Hér á að klára Happdrættisstofu, 

Frú forseti. Vegna ummæla hv. þm. Birgis Ármannssonar vil ég láta það koma fram að ekkert í máli mínu áðan gaf til kynna að hér væri endilega um tæmandi lista að ræða. Ég sagði að þetta væru þau mál sem ríkisstjórnin legði mest kapp á, og mikið kapp á, að fá afgreidd. 
             Mjög mörg önnur mál eru í vinnslu í þinginu sem einnig væri sómi að því að afgreiða.  Svo er ánægjulegt til þess að hugsa að í þessari viku eru vorjafndægur og þá verður dagurinn lengri þannig að það gefur okkur tilefni til að vera bjartsýn á það að fundir geti staðið lengi í björtu.  
            

Virðulegur forseti. Ég vil segja það um fundarstjórn virðulegs forseta að ég er ánægð með að forseti skuli hafa sett á dagskrá þau mál sem eru tilbúin til umræðu í þinginu. Það er mikilvægt að við sjáum hvað liggur hér fyrir þannig að við getum skipulagt vinnu okkar samkvæmt því. Ég hvet hæstv. forseta til að drífa dagskrána áfram. Það er ljóst að mikið liggur fyrir, mörg mjög mikilvæg mál sem varða hagsmuni margra. Einnig vitum við sem hér erum að mörg ákaflega mikilvæg mál sem varða meðal annars skuldir heimilanna liggja fyrir í nefndum og beðið eftir að komi til umræðu. Við skulum ekki eyða tímanum lengur í að ræða fundarstjórn forseta sem mér finnst ákaflega góð. Ég þakka fyrir hana og legg til að við drífum þingstörfin áfram.

Hæstv. forseti. Það er upplýsandi að það komi fram að það 41 mál sem hér er á listanum er ekki tæmandi talning yfir þau mál sem ríkisstjórnin leggur áherslu á að koma í gegnum þingið. Það væri forvitnilegt að sjá hvaða mál til viðbótar um er að ræða, hvort það eru 10 mál, 20 mál, 30 mál, 40 mál eða 50 mál í viðbót sem ríkisstjórnin ætlar að leggja áherslu á að koma í gegnum þingið þegar nokkrir dagar eru liðnir síðan störfum þingsins átti að ljúka miðað við starfsáætlun. Það er dálítið sérstakt að ríkisstjórnarflokkarnir láta eins og þessi dagsetning, 15. mars, lokadagur þingsins, komi þeim á óvart. Hún hefur legið fyrir frá því í haust, frá því að starfsáætlun þingsins var gefin út. Það hefur legið fyrir í allan vetur að kosningar yrðu 27. apríl. Menn geta ekki látið það koma sér á óvart. Þegar horft er á þessa dagskrá sést að hér eru fjöldamörg mál sem ágætt samkomulag getur náðst um. Á lokadögum þingsins fyrir kosningar er skynsamlegast að einbeita sér að slíkum málum, málum sem samkomulag getur náðst um, málum 

Frú forseti. Það er rétt, þetta er ekki tæmandi listi yfir þau mál sem bíða afgreiðslu í þinginu. Mörg mál eru enn í nefndum, þar á meðal mál til að laga stöðu lánsveðshópsins sem ég ætla að vona að stjórnarandstaðan fari ekki að stoppa hér eins og allt annað. Ég vil líka nefna rannsókn á lífeyrissjóðunum og lög sem vernda grunnvatnið. Þessi listi sýnir hins vegar hversu ósvífinn minni hlutinn í þinginu er, hvernig hann móast við samkvæmt dagskipun ofan úr Hádegismóum.

Hvers konar dónaskapur er þetta?

Dagskipunin er einfaldlega sú að samþykkja helst ekki neitt og alls ekki mál sem gott samkomulag er um. Þetta hefur verið viðtekin 

Dónaskapur.


            

Forseti biður menn um að gæta hófs í tali.

Hæstv. forseti. Manni fallast eiginlega hendur að koma upp í pontu á eftir friðardúfunni sjálfri, Álfheiði Ingadóttur, sem talar hér eins og við í stjórnarandstöðunni vinnum aldrei með stjórnarliðinu í nokkrum málum. Þetta er rangt. Ég hef setið í velferðarnefnd í nokkur ár þar sem er mikið og gott samkomulag og við höfum í sameiningu komið í gegnum þetta þing mörgum góðum málum. En ef þetta er yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnarflokkanna um að nú skuli sá friður rofinn getum við alveg talað þannig saman ef menn vilja það, en það er þá undir forustu stjórnarflokkanna sem eru leiddir hér af Álfheiði Ingadóttur.

Frú forseti. Ég vek athygli virðulegs forseta sem stjórnar fundum Alþingis á því að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson lýsti því hvað til stæði að gera, hér væri verið að leggja fram þessa dagskrá eins og hún lítur út til að sýna þjóðinni, eins og hv. þingmaður orðar það, að verið væri að stöðva mál með málþófi. Með öðrum orðum á að setja á svið eitthvert leikrit til að halda því svo fram að verið sé að stöðva hin ýmsu góðu mál sem ríkisstjórninni hefur ekki tekist að klára, „góðu málin“, með málþófi. Gallinn við þessa hugmynd er bara sá að tíminn er útrunninn. Það er ekki einu sinni tími fyrir málþóf svoleiðis að sú leið að reyna að setja á svið málþófsleikrit hér gengur ekki upp. Það er bara ekki tími fyrir slíkt leikrit svo ég hvet virðulegan forseta til að leiðréttar þessar fullyrðingar hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, enda er dagskráin lögð fram með fulltingi forseta þingsins. 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, ekki hefur nokkrum manni komið til hugar að hann eða stjórnarandstaðan hafi staðið í nokkru málþófi hér síðustu mánuði.  Ég lýsi hins vegar mikilli ánægju með það hvernig hæstv. forseti keyrir þetta mál áfram. Auðvitað get ég líka tekið undir óánægju hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, að hér skuli ekki vera undir mikilvæg mál eins og verðtryggingarmál Framsóknarflokksins. Bíddu, frú forseti, áttu þau nokkuð að vera hér? Áttu þau ekki að vera í einhverri nefnd? En hvernig var það, var það ekki hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sem sagði hér í fyrri viku að það væri allt í plati og var eiginlega búinn að draga það til baka? Mér heyrðist það. Í öllu falli heyrist mér sem stjórnarandstaðan vilji fá að vera hér svolítið lengur. Hún er búin að biðja um tvöfalda umræðu í stjórnarskrármálinu. Hún er búin að biðja um langa umræðu um hagvöxt á Íslandi. Hún er búin að biðja um sérstaka umræðu um lögreglumálin - og hvað er að því að vera 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði einmitt að tala um fundarstjórn hæstv. forseta og verkstjórn forsetans í þinginu sem ég tel mjög góða og til mikillar fyrirmyndar mitt í allri þessari miklu jákvæðni, eða hitt þó heldur. Ég velti fyrir mér hverjum það eiginlega þjónar að tala Alþingi niður með þeim hætti sem hér er gert dag eftir dag. Menn virðast gleyma því að við höfum á þessu ári og undanförnum árum komið miklum þjóðþrifamálum í lög. Stundum höfum við gert það í ágreiningi, stundum í fullri samstöðu. Þetta er einkennandi fyrir störf Alþingis og við skulum ekki gleyma því. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir harmar það að við getum ekki rætt lögregluskýrslu. Ég tek undir það. En það eru vísbendingar í þeirri skýrslu sem vísa inn í næsta fjárlagaár þannig að okkur mun gefast tími til að ræða hana. Hinu vil ég mótmæla, því að tala niður 

Jú, ég hef kynnt mér það en ráðherra er greinilega á villigötum.


             í ræðustóli. Gefa hljóð í þingsalnum. )

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að yfirleitt er fundarstjórn forseta nokkuð óaðfinnanleg. Ég ætla þó að gera athugasemdir við þá dagskrá sem hér liggur fyrir upp á 41 mál. Það hefur líka verið rætt um að hér eigi að koma á dagskrá þingmannamál sem ekki hafa sést og ríkisstjórnin hefur lagt fram allt að tíu fyrstuumræðumál sem hún segist líka vilja leggja áherslu á að koma hérna í gegn. Frú forseti. Umræðan núna um fundarstjórn forseta er lýsing á þeirri umræðu sem verður út alla þessa viku. Starfsáætluninni er lokið. Við hvaða veruleikafirringu búa þingmenn og hæstv. ráðherrar þegar þeir koma hér með útúrsnúninga og spuna um kosningastefnuskrár flokka? Á þetta að fara að snúast um það? Ætlum við ekki að reyna að klára eitthvað af einhverjum skynsamlegum málum? Hér er ekkert mál um skuldamál heimilanna, ekki neitt.

Ég setti …

Það eru tvö mál um atvinnumál og þau eru mjög aftarlega á dagskránni. Þetta er til háborinnar skammar  
            

Forseti biður um ró í salnum.

Frú forseti. Ég ætla að ræða fundarstjórn forseta, ég hef ekki gert það áður. Ég spyr: Af hverju ná menn ekki samkomulagi um þau mál sem menn ætla að ná fram  Ég tek undir með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur um gott samkomulag. Til dæmis er samkomulag um fjögur síðustu málin á dagskrá þingsins í dag, úr efnahags- og viðskiptanefnd, sem allir þingmenn í þeirri nefnd standa að. Það er heilmikið gott samkomulag í nefndum og ég skil ekki af hverju menn geta ekki náð samkomulagi við þingflokksformenn sem mér skilst að sé ekki einu sinni rætt við. Ég skora á frú forseta að ræða við þingflokksformenn fyrr en seinna um það hvaða mál eigi að taka fyrir. Ég sé til dæmis á dagskránni fyrir daginn í dag að það vantar frumvarpið um kvótann og fleiri mál sem ríkisstjórnin hefur verið áfram um. Ég held að menn þurfi að fara að taka á þessu og komast 

Frú forseti. Ég kem upp aftur til að lýsa furðu minni á þessum þingfundi og þeirri dagskrá sem liggur fyrir. Mér virðist í gangi einhver veruleikafirring um störf þingsins og afgreiðslu þingmála almennt. Það er algjörum tilviljunum háð hvaða frumvörp verða að lögum á Íslandi. Starfsemi þingsins gengur fyrir sig eins og einhvers konar vitlausraspítali þar sem hver höndin er upp á móti annarri árum saman. Það er reynt að keyra mál í gegn með ofbeldi og önnur mál eru tekin á dagskrá á fölskum forsendum. Hvað á að segja um Alþingi sem starfar á þeim nótum? Því var lýst yfir vikum saman að ekki væri tími til að afgreiða stjórnarskrármálið vegna þess að starfsáætlun þingsins dygði ekki til. Svo er verið að ræða hér einhver allt önnur mál langt inn í framtíðina. Þing sem starfar á þessum nótum er ekki túskildings virði. Eftir þessi ár mín 

Virðulegur forseti. Það dylst engum að forseti Alþingis hefur dagskrárvaldið. Það er hvorki hjá ríkisstjórn né einstaka þingmönnum. Það er forseti þingsins sem hefur dagskrárvaldið. Það er ákvörðun forseta þingsins að hafa þetta 41 mál á dagskrá í dag. Ég set einfaldlega út á það vegna þess að það er borðleggjandi að sú dagskrá gengur ekki eftir. Þetta sýnir okkur betur en margt annað í hvaða ógöngur Alþingi Íslendinga er komið á lokadögum þessa kjörtímabils. Það er dapurlegt að okkur skuli ekki takast betur á þessum síðustu dögum að ljúka þessu kjörtímabili en raun ber vitni, og eilíft karp og tog um það hver segir hvað um hvað mun ekki leysa neitt. Það er ljóst að þessi 40 mál munu aldrei fara öll í gegn. Það vita allir í þessum sal. Setjist nú niður, þið sem ráðið, farið yfir málið og klárið þetta. Hættið köpuryrðum gagnvart fólki í flokkum um að það 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hæstv. innanríkisráðherra um það hversu ósæmilegt það er að þingmenn hér í þessum sal séu sýknt og heilagt að tala Alþingi niður. Við eigum að leggjast saman á árarnar um að auka virðingu og vegsemd þessarar mikilvægu stofnunar. Ég las það í blöðunum um helgina að hæstv. forseti ætlaði ekki endilega að boða til þingfundar í dag nema að búið væri að koma á viðræðum og samtali milli flokkanna og farið væri að nálgast samkomulagsátt um þinglokin. Það þótti mér afar skynsamlegt, hæstv. forseti. Ég held að ef það hefði verið gert værum við einhverju nær um það hvernig við ætluðum að ljúka þingstörfunum. Það hryggir mig að sjá þá umræðu sem hér fer fram vegna þess að hún gerir ekkert til þess að leysa þetta mál. Við erum komin þrjá daga fram yfir starfsáætlun, við erum hvergi nálægt því að vita hvaða mál eigi að klára og hvaða mál eigi ekki að klára. Ríkisstjórnin hefur 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé einsýnt í ljósi þeirrar hörðu umræðu og að mörgu leyti ómálefnalegu athugasemda sem þingflokksformaður Vinstri grænna hefur látið falla að það sé ekkert annað að gera en að fresta þessum fundi, halda fund með þingflokksformönnum og athuga hvort vinstri grænir geti hugsað sér að sýna samstarfsfélögunum í þinginu aðeins meiri virðingu og tala ekki með þeim hætti sem hér birtist. Það er ekki líklegt til árangurs. Ég hvet aðra hv. þingmenn Vinstri grænna til að reyna að ná einhverjum sönsum inn í þessa umræðu í þeim þingflokki.

Virðulegur forseti. Við erum í hefðbundinni stöðu að vori. Svona verður staðan þangað til búið verður að breyta þingsköpum þannig að við getum ekki rætt neitt mál hér út í hið óendanlega. Svona verður staðan þangað til við tökum upp bætt vinnubrögð varðandi samstarf milli flokka almennt, milli stjórnar og stjórnarandstöðu, og tökum mið af því sem menn gera annars staðar á Norðurlöndunum. Þangað til verður staðan sú sem við erum í, því miður. Ég er komin hingað upp til að taka undir orð hæstv. innanríkisráðherra Ögmundar Jónassonar um að það væri mjög æskilegt að ræða hina nýju skýrslu sem komin er fram um stöðu lögreglunnar. Þessi skýrsla var unnin vegna þingsályktunartillögu sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson flutti. Að mínu mati er ekki nóg að ræða hana á næsta kjörtímabili af því að það kemur fram í inngangsorðum skýrslunnar að allir stjórnmálaflokkar hafi átt fulltrúa í þessari nefnd og rætt við embættismenn um þetta mál og telji að við gerð næsta stjórnarsáttmála næstu ríkisstjórnar 

Virðulegur forseti. Það er á svona stundum sem manni finnst það sérstök refsing að sitja á Alþingi.

Því léttir bráðum.

Væntanlega léttir þeirri refsingu brátt, það er rétt hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni. Auðvitað eiga menn í pólitík að gera gagn. Við sem hér sitjum inni eigum að reyna að bæta samfélagið. Þá er með ólíkindum að fjöldi mála sem liggur fyrir, sem mikil og góð sátt er um, komist ekki á dagskrá til að fá lýðræðislega niðurstöðu. Hér inni eigum við að virða lýðræðið, augljósan vilja. Hann er augljós í hverju málinu af öðru, en þeim málum er ekki hleypt að. Úti á hinum almenna vinnumarkaði, hvar ég starfaði í aldarfjórðung áður en ég kom á þing, vinna menn af viti, tala saman og komast að niðurstöðu. Hvernig væri að Alþingi tæki upp álíka vinnubrögð og þrífast úti í hinu almenna venjulega samfélagi?

Frú forseti. Það er alltaf jafnsorgleg stund þegar líður að þinglokum. Við höfum upplifað þetta áður þegar stjórnarandstaðan byrjar að beita áhrifum sínum og yfirgangi,  Sú krafa að það sé samið við stjórnarandstöðuna og henni fært dagskrárvaldið er í fullkomnu ósamræmi við heilbrigð og eðlileg vinnubrögð. Ég segi bara: Í guðanna bænum, hættið þessu þjarki og þrefi og tafapólitík frammi fyrir alþjóð og hættið að vera eins og ódæll 

Virðulegi forseti. Það er margt búið að segja hér sem jafnvel kallar á lengingu þessarar umræðu en satt best að segja nenni ég því ekki. En af því að hér hefur verið sagt að ekkert sé gert og stjórnarandstaðan standi gegn öllu skulum við bara líta á síðustu daga í þinginu. Þá var hér gerð að lögum veiting ríkisborgararéttar, þingsályktun samþykkt um Norðurlandasamning um almannatryggingar, síðan lög um Ábyrgðasjóð launa, breytingar á sveitarstjórnarlögunum voru samþykktar, vörugjöld og tollalög, leiðréttingalög. Það voru samþykkt önnur lög um tolla. Þetta hefur allt gerst hér á síðustu dögum. Lög um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi voru samþykkt, heildarlög um Ríkisútvarpið, gengið frá virðisaukaskatti vegna breytinga um gagnaver og eins var reyndar mjög ánægjulegt að samþykkja þingsályktunartillögu vegna 100 ára afmælis kosningarréttar íslenskra kvenna. Þetta gerðist í þinginu á miðvikudag og föstudag, þetta eru mál sem við gengum frá í góðri sátt. Ég ætla að biðja um það, virðulegi forseti, að menn reyni í það minnsta að halda sig 

Virðulegi forseti. Ég hef hlustað hér á kennslustund meiri hlutans um hvernig lýðræðið fari fram, að meiri hlutinn skuli ráða og mál þurfi að komast til atkvæða. Það liggur við að það skipti meira máli að þau komist til atkvæða strax án þess að þau séu rædd. Á dagskrá þingsins í dag er frumvarp til stjórnarskipunarlaga og við það alls konar breytingartillögur. Ein felur til dæmis í sér heilt stjórnarskipunarfrumvarp. Eflaust þarf ekkert að ræða þetta, sennilega þarf þetta bara að komast til atkvæða. Meiri hlutinn þarf að fá sitt fram. Eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði er augljóst að við í minni hlutanum hljótum að virða meiri hlutann. En, fyrirgefðu, virðulegi forseti, er meirihlutastjórn í þessu landi? Það er öllum á Íslandi alveg ljóst að hér er minnihlutastjórn sem að sjálfsögðu þarf að sýna þeim sem eru í minni hluta lágmarkskurteisi. En það fólk sem hér situr og kemur með gífuryrði í pontu hefur enga slíka kurteisi til að bera.

Virðulegur forseti. Ef einhver velkist í vafa um það hvort hér sé meirihlutastjórn eða ekki má minna á að þessi ríkisstjórn hefur staðið af sér tvær vantrauststillögur á þessu kjörtímabili, kannski meira að segja tvær og hálfa. Geri aðrir betur. Það er rétt um vika síðan þingið lýsti yfir trausti á ríkisstjórnina í þessum þingsal. Virðulegur forseti. Ég velti fyrir mér hvers vegna í ósköpunum ekki sé hægt að ganga til dagskrár, hvers vegna stjórnarandstaðan vill ekki saxa á þennan lista. Gegn hvaða máli ætlar hún að berjast? Hvað á þessum lista stendur svona í stjórnarandstöðunni? Eru það opinberir háskólar? Ætlar stjórnarandstaðan að stoppa það mál? Er henni illa við að hafa það á dagskránni? Eru það almenn hegningarlög? Eru það niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar? Er það stjórn fiskveiða? Er það bygging nýs Landspítala? Hvað af þessari dagskrá er þess eðlis að stjórnarandstaðan treystir sér ekki til að ganga til verka? Ég vek athygli á því að þrátt fyrir þau 40 mál sem eru á dagskránni í dag 

Áður en forseti hefur atkvæðagreiðslur vill hann geta þess að starfsáætlun er lokið. Það ætti öllum að vera ljóst. Hér verða fundir þingflokka í hádegishléi eða kvöldverðarhléi og forseti mun gera hlé á fundum meðan þeir fundir standa yfir. Engin starfsáætlun kveður á um neina slíka fundi lengur og forseti mun biðja þingflokksformenn og formenn flokka að vera viðbúnir því að forseti kalli þá til fundar síðar í dag til að reyna að ræða lok þessa þinghalds.

Virðulegur forseti. Hér kemur til lokaafgreiðslu bálkur um neytendalán og ástæða til að þakka hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra fyrir frumkvæði hans í málinu. Hér er verið að setja mikilvægar skorður við okurlánastarfsemi á almenning í landinu, verið að tryggja rétt fólks til upplýsinga um verðtryggð lán og margvíslegar aðrar framfarir. Meiri hlutinn mun styðja eina breytingartillögu frá stjórnarandstöðunni, frá hv. þm. Eygló Harðardóttur, töluliði 1 og 2 á þskj. 1209 sem lúta að flýtimeðferð á ágreiningsmálum er snúa að verðtryggingarþætti lána. Að öðru leyti lúta breytingartillögur okkar við þessa umræðu fyrst og fremst að því að neytendur fái aðvörun um hækkanir á kostnaði með tilhlýðilegum fyrirvara og hins vegar að neytendur með verðtryggð lán séu upplýstir um það hvernig lán þeirra mundu þróast miðað við verðbólgu eins og hún hefur verið síðustu 

Frú forseti. Þetta mál hefur batnað mikið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem fékk til sín marga gesti og tók tillit til margra athugasemda. Ég mun greiða atkvæði með öllum breytingartillögum meiri hlutans þótt ég sé ekki á því skjali. Síðan mun ég ræða um ýmsar breytingartillögur og óska eftir því að ræða um atkvæðagreiðsluna þegar þar að kemur. Þetta mál hefur, eins og ég segi, batnað mikið. Þó er ekki enn bætt úr því að neytendavernd á fjármálamarkaði er í algjörum lamasessi hér á landi. Það er ekki vitað hvert fólk á að snúa sér. Það er ekki vitað hver á að sjá um það þegar menn lenda í vandræðum, og vandræðin sem fjölskyldur og heimili hafa lent í út af skorti á neytendavernd hafa verið umtalsverð. Ég skora á hv. þing og hv. nefnd að taka það mál sérstaklega fyrir.

Virðulegi forseti. Við erum að fara að samþykkja hér ESB-tilskipun sem á að bæta upplýsingaskyldu lánveitenda til lántakenda. Slík upplýsingaskylda mun auka fjármálalæsi hér á landi, en líka gera fólki sem á lítinn sem engan sparnað erfitt fyrir að fá lán. Ég vil nota þetta tækifæri og vekja athygli á breytingartillögu sem við hv. þm. Eygló Harðardóttir erum með við 26. gr. sem er greinin þar sem reynt er að setja skorður við okurlánastarfsemi. Þetta er í raun og veru breytilegt hámark vegna þess að heildarlántökukostnaður má vera 50% af heildarlánsupphæðinni að viðbættum stýrivöxtum. Eins og við vitum öll eru stýrivextir afar breytilegir hér á landi vegna verðtryggingarinnar þannig að heiti greinarinnar er rangnefni, það er ekki um 

Frú forseti. Það er varla hægt að tala um það að samþykkja frumvarp eins og þetta inn í það fjármálaumhverfi sem við búum við á Íslandi öðruvísi en kannski sem einhvers konar grín. Hér er fákeppni á fjármálamarkaði. Vaxtabreytingar eru algjörlega undir hælnum á fjármálafyrirtækjum. Það er vaxtaóreiða fyrir almenning. Áfram verður gert ráð fyrir verðtryggingu þannig að skuldir heimilanna munu áfram taka mið af verðbreytingum á tómatsósu og tannkremi. Almenningur á sér engrar viðreisnar von í baráttunni við lánakerfið. Það er dapurlegt núna fjórum árum eftir hrun að við skulum sitja uppi með frumvarp eins og þetta en ekki frumvarp sem tekur af meiri alvöru á til dæmis verðtryggingarþættinum. Það að upplýsa lántakendur um það hver verðbólgan hefur verið síðustu tíu árin er einhvers konar brandari. Mér er gjörsamlega fyrirmunað að skilja að þjóðþing nokkurrar þjóðar skuli leggjast svo lágt 

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp býður ekki upp á neinar töfralausnir en það boðar hins vegar endalok sjónhverfinga sem hafa viðgengist í samfélaginu allt of lengi, allt frá því að Framsóknarflokkurinn hafði forgöngu um það að lögleiða verðtrygginguna fyrir 35 árum. Æ síðan hafa bankarnir komist upp með það  Leiðin fram á við liggur hins vegar í gegnum það að við tökum hér upp stöðugan gjaldmiðil sem þarf ekki á verðtryggingu eða gjaldeyrishöftum að halda.  
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka efnahags- og viðskiptanefnd fyrir samstarfið í þessu máli, sérstaklega formanni nefndarinnar. Nefndin hefur reynt að gera breytingar til að bæta þetta mál. Ég tel rétt að styðja þær breytingartillögur sem hafa komið fram, auk þess að sjálfsögðu að styðja þær tillögur sem ég sjálf stend að. Hið sama gildir um þá breytingartillögu sem er komin fram frá hv. þingmönnum Guðlaugi Þór Þórðarsyni og Pétri H. Blöndal. Ég verð hins vegar að segja að þar sem ég tel ekki nógu langt gengið í því að gæta að vernd neytenda get ég ekki stutt málið í heild sinni. Það snýr fyrst og fremst að því að við erum hér að setja enn á ný fasteignalán með öðrum almennum neytendalánum undir sama lagabálk. Ég tel að við þurfum að setja svo miklu skýrari lög hvað varðar vernd við þessa stærstu einstöku fjárfestingu heimilanna, fasteignalánin, hef lagt fram tillögur þess efnis, talað fyrir þeim og hafði vonast eftir því að sjá á þingi 

Virðulegi forseti. Þetta er mikilvægt mál og vegna þeirrar umræðu sem átti sér stað í þingsalnum áðan um að Alþingi gæti ekki komið sér saman um nokkurn hlut og að öll mál væru hér stopp, ekki hægt að koma með neitt mál í gegnum þingið, vil ég nefna að hér er á ferðinni ágætt mál 

Frú forseti. Ég tek undir það með ýmsum sem hér hafa talað að hér er mjög mikilvægt mál á ferðinni sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum. Við teljum að í þessu felist mikil réttarbót. Það eru hins vegar alveg réttmætar ábendingar um að þessi mál þarf að vinna áfram og jafnvel gera enn betur en hér er gert. Meiri hluti tillögunnar flytur margar breytingartillögur sem við styðjum einnig. Hér er líka tillaga um flýtimeðferð sem ég held að sé gagnleg inn í þessa umræðu og við munum styðja hana. Eins og ég segi er hér almennt séð mikil réttarbót á ferðinni. Þetta mál varðar fjölskyldur í landinu mjög miklu. Ástæða er til að undirstrika það í ljósi umræðunnar sem fór fram áðan undir liðnum um fundarstjórn forseta um að engin mál á dagskránni lytu að hagsmunum heimilanna í landinu. Þetta er mjög mikilvægt mál í því efni.

Frú forseti. Í breytingartillögunni er gert ráð fyrir því að orðið „augljóslega“ falli út, en í greininni segir svo, með leyfi frú forseta: „Óheimilt er að veita lántaka lán ef mat á lánshæfi eða greiðslumat leiðir í ljós að hann hafi augljóslega ekki fjárhagslega burði til þess að standa í skilum með lánið.“ Ef „augljóslega“ er tekið burt er þetta orðið miklu loðnara og víðara hugtak og erfitt að taka á því. Ég tel mjög mikilvægt að orðið „augljóslega“ standi þarna inni þannig að það liggi alveg fyrir að maðurinn geti ekki staðið við að greiða af láninu. Þess vegna er ég á móti þessari breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Hvað varðar liði a og b á þessu skjali byggjast þeir á því að að sjálfsögðu þarf sá sem tekur lán að vera fær um að greiða lánið þannig að  Til þess að auðvelda virðulegum forseta vinnuna og hraða atkvæðagreiðslu er með b-liðinn einmitt lagt til að ekki verði lengur hægt að koma með lánsveð, heldur þarf sá sem tekur lánið að geta borgað það aftur.

Frú forseti. Textinn sem lagt er til að falli burt hljóðar svo: „Víkja má frá ákvæði þessu ef virði veða eða annarra trygginga sem lántaki leggur fram er meira á þeim tíma þegar lánið er veitt en heildarfjárhæð láns enda sé lántaki upplýstur um mat lánveitanda.“ Þarna er um það að ræða að fólk geti lagt fram eigið veð, að þeir sem eiga nægar eignir geti fengið lán, kannski til bráðabirgða, skammtímalán, og þurfi ekki að fara í greiðslumat til þess að fá kannski 1 milljón í viku, eitthvað slíkt, geti lagt fram veð í eigin eign sem þeir geta jafnvel látið standa inni í bankanum. Þetta er ekki spurningin um lánsveð og það er kannski það sem þyrfti að ræða betur í framhaldinu. Hvernig tökum við á því að menn veiti ekki of mikið af lánsveðum? Ég segi nei við þessu.

Virðulegur forseti. Þessi breytingartillaga, eins og ýmsar aðrar frá flutningsmönnum, er góðra gjalda verð en það er hins vegar fullfortakslaust kveðið á um rétt manna til að fá samning felldan úr gildi ef minnstu mistök hafa verið gerð við hann. Það er eðlilegt að dómstólar meti hvort þau mistök sem gerð hafa verið eða ranglega staðið að gefi tilefni til svo viðurhlutamikilla aðgerða. Þess vegna fellum við þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Með þessari breytingartillögu er reynt, af veikum mætti skal þó viðurkennast, að bregðast við þeirri stöðu sem hefur birst okkur á síðustu mánuðum og árum þegar komið hefur að gengistryggingardómunum. Hvað gerist þegar ekki hefur verið farið að þeim réttarreglum og þeim lögum sem eru til staðar þegar kemur að einkamálum, lögum sem við höfum sett til þess að vernda neytendur? Þetta virðist ekki vera nægilega skýrt í lögum. Það er fyrst og fremst verið að byggja á dómaframkvæmd. Ég hafði óskað eftir því við meðferð málsins að við mundum skoða þetta sérstaklega. Því miður var það ekki gert nægilega vel að mínu mati. Þetta er eitt af því sem er mjög nauðsynlegt að sú nefnd sem er að vinna að neytendavernd á fjármálamarkaði skoði eða þá reynslu sem er komin nú þegar af dómum í gengistryggingarmálunum, skoði hvort við þurfum að gera breytingar á lögum sem varða samningarétt og kröfurétt almennt þannig að við getum í raun og veru tryggt vernd neytenda þegar kemur að þessum stærstu einstöku fjárfestingum 

Frú forseti. Ég tek undir þessa breytingartillögu um að gæti lánveitandi ekki réttra aðferða við framkvæmd lánshæfis- eða greiðslumats sé lánssamningur sem á því er reistur ógildanlegur að kröfu neytanda. Þarna er verið að rétta hlut neytanda gagnvart lánveitanda sem yfirleitt er miklu sterkari. Hann þarf ekki að fara beint í mál, hann getur vísað í þetta ákvæði í lögunum. Það er styttri leið fyrir hann að fara þessa leið. Að sjálfsögðu liggur alveg fyrir að ef samningurinn er ógildanlegur þarf að greiða upp lánið. Þetta er þannig ekkert mjög mikil viðbót nema að því er varðar hugsanlegar skaðabætur eða tjón sem lántakandi verður fyrir vegna þess og hann getur þá gert kröfu um það á grundvelli þessa ákvæðis. Ég styð þetta ákvæði.

Virðulegur forseti. Hér er verið að tryggja það að hækki kostnaður við lántöku með breytingum á vaxtakjörum eða verðbólgu sé lánveitandanum skylt að gera neytandanum aðvart um það með mánaðarfyrirvara. Er það framför frá því sem nú er.

Virðulegi forseti. Hér er komið til móts við breytingartillögu sem ég kallaði aftur við 2. umr. Þessi breyting er ástæðan fyrir því að ég lagði tillögu mína ekki fram aftur þannig að ég fagna því að hér með eigi að tryggja betur að fólk geri sér grein fyrir áhrifum á greiðslubyrði og höfuðstól lána, bæði varðandi breytilega vexti og breytingar á vísitölu og verðbólgu.

Frú forseti. Það er iðulega þannig með verðtryggð langtímajafngreiðslulán að greiðslubyrðin jafnast yfir allan tímann. Þess vegna er mjög varasamt fyrir fólk um fimmtugt að taka lán til 40 ára því að þá er fólk orðið nírætt þegar það borgar síðustu greiðsluna. Mikið af greiðslunum fellur yfir á ellilífeyristíma þegar tekjur mannsins eru miklu lægri en á starfstímanum. Þess vegna er lagt til í breytingartillögu að menn séu upplýstir um þær greiðslur á láninu sem lenda utan hefðbundinnar starfsævi. Ég skil ekki í því að menn greiði atkvæði gegn þessu því að mér finnst svo sjálfsagt að menn séu upplýstir um það. Það á ekki að plata menn til að taka lán langt út fyrir starfsævina.

Virðulegur forseti. Lengi hefur það tíðkast á Íslandi og ekki verið okkur til sóma að fólki sem hefur ráðist í stærstu fjárfestingu lífs síns hefur verið sýnd spá um þróun á verðtryggðu láni með verðbólgumarkmiði Seðlabankans eða jafnvel 0% verðbólgu sem forsendu. Hér er verið að tryggja að þegar fólk sem kannski hefur ekki mikið fjármálalæsi tekur lán til stærstu fjárfestingar ævinnar verði því sýnd hver greiðslubyrðin yrði miðað við verðbólguna eins og hún hefur verið síðustu tíu árin þannig að fólk horfist í augu við það við lántökuna hversu mikil áhætta getur verið því samfara að taka verðtryggð lán.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Eygló Harðardóttir erum með tvær breytingartillögur við 26. gr. Sú fyrri felur í sér að hámark árlegrar hlutfallstölu lántökukostnaðar fari úr 50% í 60% og að sá hluti setningarinnar þar sem segir „að viðbættum stýrivöxtum“ falli út. Breytingartillaga okkar er sambærileg við ákvæði sem er að finna í kanadískri löggjöf. Samþykkt þessarar breytingartillögu mun tryggja að aðstæður lántakenda hér á landi líkist aðstæðum í Evrópu. Eins og við vitum eru stýrivextir mjög sveigjanlegir þannig að það er í raun og veru ekkert þak eða neinar skorður á okurlánastarfsemi hér á landi ef við höldum stýrivöxtum inni. Virðulegi forseti. Köllum hlutina réttu nafni og samþykkjum bæði þessa breytingartillögu  
            

Frú forseti. Það var mikið rætt um þetta hámark, hvort það ætti að vera 50%, 60% eða 70%, sem sagt mjög stór vikmörk. Svo eru menn að hengja í þetta breytilega vexti hjá Seðlabankanum, stýrivexti Seðlabankans, sem í dag eru miklu lægri og skipta í rauninni engu máli í þessu sambandi. Ég tel að til einföldunar eigi menn að hafa bara eina tölu, t.d. 50% eins og gert er ráð fyrir í þessari breytingartillögu eða 60%. Talan skiptir ekki öllu máli, fyrir mestu er að hafa þetta einfalt, frú forseti, það er búið að flækja þjóðfélagið nógu mikið í tíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Nú væri nær að reyna að hafa pínulítinn einfaldleika og hafa eina tölu til að miða við. 
            

Virðulegur forseti. Hér eru tvær breytingartillögur, töluliður 1 og 2, frá hv. þm. Eygló Harðardóttur sem meiri hlutinn hyggst styðja. Þær lúta að því að hraða meðferð ágreiningsmála fyrir dómstólum um verðtryggingarþátt lána. Það eru tiltölulega fá mál sem um ræðir og þau ættu því ekki að valda vandkvæðum í kerfinu. Heimildin er tímabundin í nokkra mánuði, en mikilvægt er að fá sem allra fyrst úrlausn í þessum álitamálum sem varða gríðarlega mikla hagsmuni.

Virðulegi forseti. Hér kemur þá ákvæði sem tryggir að þeir sem höfða mál vegna lögmætis verðtryggingar í lánssamningi þeirra í milli geta óskað eftir flýtimeðferð. Þetta er bráðabirgðaákvæði og fellur úr gildi 1. september 2013. Með samþykkt þessa bráðabirgðaákvæðis er Alþingi að senda mjög skýr skilaboð um að við viljum fljótt fá efnislega niðurstöðu um þann ágreining sem er uppi um lögmæti verðtryggingar í lánssamningum.

Frú forseti. Að sjálfsögðu styð ég þetta ákvæði. Ég tel mjög mikilvægt að fá sem fyrst úrlausn í þeim málum sem hér er fjallað um. Það eina sem ég hef efasemdir um er það að allir geta krafist flýtimeðferðar. Það er spurning hvort þeir fá hana og hvort ekki hefði þurft að skerpa á því. Það kemur reyndar fram í umræðum að menn líta þannig á að það að geta óskað eftir flýtimeðferð sé hið sama og að fá hana. Það hefði þurft að skerpa á því að menn geti bæði óskað eftir flýtimeðferð og fengið hana í kjölfarið. Ég treysti því að þessi mál fái flýtimeðferð og að eins fljótt og hægt er verði skorið úr um þetta mál sem skiptir öll heimili í landinu verulegu máli.

Virðulegur forseti. Skefjalaus okurlánastarfsemi á ekki að líðast. Með samþykkt laga þessara eru settar skýrar skorður við því hvaða kostnað má leggja á neytendur við lántöku. Það á að segja fólki satt þegar það tekur lán. Með samþykkt laga þessara er það tryggt að fólk er upplýst um raunverulega verðbólgu, um verðbólguna eins og hún er núna og eins og hún hefur verið síðustu tíu árin, áður en það tekst á hendur við stærstu fjárskuldbindingu lífs síns. Ég fagna samþykkt frumvarpsins.

Frú forseti. Ég vil við lokaafgreiðslu þessa máls þakka hv. efnahags- og viðskiptanefnd fyrir mikla og vandaða vinnu við þetta mál. Þetta er tvímælalaust framfaramál, réttarbót fyrir lántakendur, eflir verulega neytendavernd á fjármálamarkaði, og er ekki vanþörf á, og tekur auk þess á smálánastarfseminni, setur henni skorður og vaxtaþak á slíka starfsemi sem sömuleiðis er mjög brýnt. Varðandi umfjöllun um löggjöf á sviði húsnæðislána almennt sem hér var nefnt vil ég taka fram að nefnd er að störfum við að semja frumvarp um fasteignaveðlán eða íbúðaveðlán. Það er orðin niðurstaða ráðuneytisins að þörf sé á slíkri löggjöf, sérlöggjöf um þessa mikilvægu fjárfestingu, til viðbótar því sem löggjöf um neytendalán tryggir í þessum efnum. Fyrir þessu er gerð grein í skýrslu sem ég lagði fram á Alþingi nýlega þar sem hv. þingmenn geta lesið sér til um bæði hvar þetta mál er statt og um inntak þeirrar vinnu sem nú stendur yfir 

Virðulegi forseti. Þegar þetta frumvarp kom fyrst fram spurðist ég fyrir hvort ekki hefði verið hægt að samþykkja að setja takmörk á þá okurlánastarfsemi sem smálánafyrirtækin hafa iðkað í íslensku samfélagi. Niðurstaðan varð hins vegar að samþykkja frumvarpið í heild sinni. Ég sagði fyrr við þessa atkvæðagreiðslu að ég fagna þeim breytingum sem eru lagðar hér til en að ég hefði viljað sjá á þessu þingi, eins og var talað um, almenna löggjöf um fasteignalán þannig að við séum ekki að blekkja neytendur með að í raun sé búið að tryggja rétt þeirra þegar kemur að þessari stærstu einstöku fjárfestingu hvers einasta heimilis í landinu. Það er ekki búið að því. Það er ekki verið að tryggja greiðsluúrræði. Það er ekki verið að setja reglur um það hvernig á að standa að fjármögnun, hver veðhlutföll eiga að vera, hvernig á að verðmeta fasteign sem er verið að kaupa, til að nefna nokkur atriði sem ættu að vera í þess háttar löggjöf. 

Forseti minnir á ræðutímann.

Hæstv. forseti. Ég styð þetta mál. Þar sem upplýsingar eru lykillinn að árangri tel ég að við séum hér með miklar réttarbætur til handa þeim sem taka lán. Við sjálfstæðismenn höfum á þessu kjörtímabili lagt okkur fram við að aðstoða ríkisstjórnarflokkana í málum er varða það að skoða með hvaða hætti yrði hægt að koma til móts við þá sem eru skuldugir, þá sem eru að taka húsnæðislán og reyna að vinna úr sínum skuldavanda varðandi það. Við höfum kjark til þess að styðja góð mál og vinna með öðrum flokkum. Það sést í þessari atkvæðagreiðslu.

Forseti. Eins og hér hefur komið fram er neytendavernd á íslenskum fjármálamarkaði ábótavant og sérstaklega kannski löggjöf um fasteignalán. Við búum við verðtryggingu sem er eins og krabbamein í efnahagskerfinu og við verðum að afnema. Hér eru stigin góð skref í átt að betri upplýsingarétti fyrir lántakendur. Þetta frumvarp er samt ekki nóg. Ég treysti mér ekki til þess að styðja þetta mál þótt ég hafi stutt breytingartillögur og mér finnist það framfaraskref.

Frú forseti. Því miður var frumvarp sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, fyrrverandi þingmaður, flutti stuttu eftir hrun um flýtimeðferð allra mála sem varða hrunið ekki samþykkt á þinginu. Hér er loksins verið að taka á því í litlum mæli, en það sem ég tel að þetta frumvarp valdi mestu um er að það kemur í veg fyrir smálánastarfsemi sem ég tel vott um að mikið vanti á fjármálalæsi hjá vissum hópum hér á landi. Síðan tekur það á mörgum öðrum atriðum og upplýsir fólk um ýmislegt, en það tekur ekki á neytendavernd á fjármálamarkaði og það tekur ekki á því ef fólk lendir í miklum áföllum vegna ákvarðana, t.d. í fasteignaviðskiptum eða stofnfjárkaupum og hlutabréfakaupum þar sem fólk fær ráðleggingar um eitthvað allt annað en er skynsamlegt. Í trausti þess að þetta frumvarp valdi ekki of mikilli skriffinnsku, og við vorum upplýst um það í nefndinni að svo yrði ekki, 

Frú forseti. Verðbólga undanfarinna tíu ára segir nákvæmlega ekkert til um verðbólgu næstu ára í framtíðinni. Þetta ákvæði í þessu frumvarpi er algjör markleysa og þykjustuleikur. Það að vísa fólki í staðinn úr verðtryggðum lánum yfir í óverðtryggð lán þar sem fjármálafyrirtækin hafa einhliða allt ákvörðunarvald um breytingu á vöxtum er ekki neytendavernd, það er vernd fyrir fjármálafyrirtæki. Þannig er staðan og þannig er farið með hugtakið neytendavernd af hálfu stjórnarmeirihlutans á þessu þingi. Neytendaverndin heitir fjármálafyrirtækjavernd í raun. Það er dapurlegt eftir hrunið og allar skuldir heimilanna að menn skuli ekki vera komnir lengra en þetta fjórum árum síðar, en það segir margt um Alþingi Íslendinga og það sést vel á töflunni hverjir snúa bökum saman í þessu máli og gegn hverjum bökum er snúið saman. Það er verið að snúa bökum saman 

Virðulegi forseti. Nú er búið að koma málum þannig fyrir í umræðu um breytingartillögu sem upphaflega sneri að því að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar að fyrir liggur breytingartillaga sem inniheldur alla stjórnarskrárbreytinguna sem er búið að ræða ásamt því að nú er einnig verið að samþykkja að hér verði flutt tillaga um nýtt auðlindaákvæði. Ég hjó eftir því í málflutningi stjórnarliða áðan að það ætti að drífa þetta mál af til að komast í önnur mál. Hvað ætla stjórnarliðar og virðulegi forseti að það taki Alþingi Íslendinga langan tíma að ræða breytingartillögu um hvernig eigi að breyta stjórnarskrá Íslands, breytingartillögu sem inniheldur alla stjórnarskrártillöguna í heild og síðan nýtt auðlindaákvæði? Þetta ætla stjórnarliðar að drífa af. 
             Virðulegi forseti. Ég tel að virðulegur forseti eigi að huga að virðingu Alþingis og stöðva þessa umræðu ef þetta á að ganga svona fyrir sig. Þetta er algjörlega furðulegt og fáránlegt,  
            

Hæstv. forseti. Það er auðvitað umhugsunarefni í hvernig stöðu þetta mál er nú. Eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson benti á var lagt fram tiltölulega einfalt frumvarp um breytingu á einu tilteknu ákvæði stjórnarskrárinnar, breytingarákvæðinu. Hér hafa borist breytingartillögur, m.a. breytingartillaga frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur sem felur það í sér að allt stjórnarskrárfrumvarpið eins og það var statt þegar það kom frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á dögunum er sett fram sem breytingartillaga. Ég leyfi mér að segja að það er auðvitað á skjön við þingsköp þó að það kunni að standast. Ég ætla ekki að fullyrða að það standist ekki en það er verulega sérkennilegt þegar breytingartillöguformið er notað með þessum hætti. Rétt áðan var dreift nýrri breytingartillögu um 

Forseti vill enn og aftur áminna hv. þingmenn um að virða ræðutíma. Hér eru margir sem vilja taka til máls um sama efni, um fundarstjórn forseta, og til þess að geta hleypt þeim að bið ég hv. þingmenn að virða ræðutímann.

Forseti. Það færi betur á að taka hina nýju stjórnarskrá á dagskrá en að ræða um málið eins og það er lagt fram hér nr. 3 og 4, stjórnarskipunarlög, tímabundið ákvæði um breytingu á stjórnarskrá. Það færi betur á því að við tækjum stjórnarskrána á dagskrá, tækjum okkur hreinlega það vald að ákveða að funda næstu tíu daga og þá gætu þingmenn skipulagt sig og undirbúið ræður sínar um nýja stjórnarskrá. Ég óska eftir því að þetta mál verði tekið af dagskrá og að haldinn verði þingflokksformannafundur þar sem ákveðið verður að breyta dagskránni á þann hátt að við ræðum nýja stjórnarskrá.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni, breytingartillaga á þskj. 1244 er með ólíkindum. Það er ótrúlegt að það skuli hafa verið leyft og það sé þingtækt að með einni breytingartillögu um hvernig eigi að breyta stjórnarskránni sé lögð undir ný stjórnarskrá. Ég tel þetta ekki þingtækt. En þetta sýnir klæki Hreyfingarinnar. Henni finnst þetta eflaust mjög snjallt. Strax í byrjun stóð hún líka að því með stjórnarliðum að skipa þannig í nefndir að ekki væri gætt fulls lýðræðis. Hún stóð að því með þeim í byrjun. Þau í Hreyfingunni voru fljót að tileinka sér klæki á hinu háa Alþingi, einmitt klæki sem þau þóttust berjast gegn. Þau hafa lært vel og mikið og hratt.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni um að breytingartillaga við 2. umr. máls er felur í sér stjórnarskrána alla hlýtur að teljast á mörkum þess að vera þingtæk, er að minnsta kosti í litlu samræmi við þann áskilnað gildandi stjórnarskrár sem við höfum undirritað eiðstaf að, að fara skuli fram á Alþingi þrjár umræður um lagafrumvörp. Auðvitað er illboðlegur málatilbúnaður að afgreiða málið með þeim hætti. Hitt verður svo að segja um Alþingi sem nú annað kjörtímabilið í röð ræðir um auðlindaákvæði og þjóðareign á auðlindum að það hefur verið til umfjöllunar milli stjórnmálaflokkanna í á annan áratug og það hlýtur að vera algjör lágmarkskrafa að slíkur umþóttunartími og tími til umræðna, ekki bara á þingi eftir þing heldur kjörtímabil eftir kjörtímabil, dugi til þess að svo 

Virðulegi forseti. Hér erum við að byrja að ræða aftur um stjórnarskrá Íslands. Ég verð að segja eins og er að mér finnst Alþingi nálgast þetta verkefni, grundvallarlög landsins, með þeim hætti að það er vitanlega til háborinnar skammar. Það er til háborinnar skammar að menn skuli umgangast stjórnarskrána eins og þetta séu samþykktir fyrir einhvern klúbb úti í bæ, samþykktir þar sem menn geta jafnvel komið fram sínum persónulega vilja. Mér finnst að forseti Alþingis ætti að sjá sóma sinn í því að ljúka þessari vitleysu, ljúka þessu rugli sem Alþingi er orðið hér undir stjórn þessa vonlausa meiri hluta á þingi.

Frú forseti. Hér eru komnar fram mjög sérkennilegar kröfur, önnur frá hv. þm. Illuga Gunnarssyni sem skorar á forseta að stöðva þessar umræður og önnur frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni sem skorar á forseta að ljúka þessu rugli. Ég get alveg sagt hvað menn eru að gera hér ef áheyrendur eða fjölmiðlar átta sig ekki á því. Menn eru að reyna að tefja tímann fram til klukkan hálftvö til að dagskrármálið um stjórnarskrána komist ekki á dagskrá fyrir matarhlé, fyrir klukkutímahlé. 
             Við höfum rætt stjórnarskrána í hartnær tvö ár í þinginu. Það er fyrirsláttur að segja að nú sé of lítill tími til þess að ljúka þeim umræðum. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt, ég tel að þessu þingi sé ekkert að vanbúnaði að ljúka málinu í heild. Stjórnarandstaðan, þ.e. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, 

Frú forseti. Ég er alveg undrandi á því máli sem við eigum að fara að ræða á eftir. Fyrst er frumvarp frá formönnum stjórnmálaflokka um breytingarákvæði stjórnarskrár, síðan kemur tundurskeyti inn í þingið, ein breytingartillaga lítil og sæt um heil stjórnarskipunarlög, að sjálfsögðu engar skýringar í slíku breytingarákvæði, bara ákvæðin sjálf. Menn sem tala fjálglega um mikilvægi stjórnarskrár sýna stjórnarskipunarlögunum fádæma vanvirðingu með því að láta sér til hugar koma að leggja fram í breytingartillögu ákvæði þessara fyrri stjórnarskipunarfrumvarpa. Svo til viðbótar, svona til þess að greiða fyrir þingstörfum, er hér allt í einu komið nýtt auðlindaákvæði. Það birtist af himnum ofan og hefur að sjálfsögðu hvergi verið rætt. 

Frú forseti. Forseti Alþingis og formenn stjórnarmeirihlutaflokkanna eru búnir að koma þessu máli í algjöran þvæling, spagettí og komnir með það hring eftir hring. Nú hefur hv. formaður þingflokks Samfylkingarinnar lagt fram breytingartillögu um að auðlindaákvæðið verði tekið inn í stjórnarskrána. Hérna er verið að ræða annað ákvæði sem er í stjórnarskránni sem þjóðin samþykkti. Það er náttúrlega hvorki hægt að bjóða almenningi í landinu né lýðræðishugsjóninni upp á þau vinnubrögð sem eru hér í gangi og það fólk sem stendur fyrir þessu má skammast sín fyrir sín vinnubrögð. Það á að sjálfsögðu að taka stjórnarskrána aftur á dagskrá í heild sinni, ramma hana inn í 100 klukkutíma umræðu og klára hana á einni viku. Þingið á að sjá sóma sinn í að afgreiða það mál og hætta þessari hringavitleysu og þeirri afbökun á lýðræðinu sem fer 

Hæstv. forseti. Hér hefur verið bent á að fram sé komin breytingartillaga um auðlindaákvæðið sem er borin fram sem breytingartillaga við frumvarp um breytingarákvæði. Þetta er mjög sérkennilegt, þetta er breytingarákvæði sem þar að auki er bráðabirgðabreytingarákvæði. Á sama tíma ræðum við svo aðra breytingartillögu sem felur í sér að ný stjórnarskrá verði afgreidd sem breytingartillaga. Þetta er alveg út í hött, hæstv. forseti. Það væri eðlilegt eins og ég nefndi áðan að menn settust aðeins niður og veltu fyrir sér hvort það væri einhver flötur á því að koma þessari umræðu í skynsamlegri farveg. Ég er þeirrar skoðunar, eins og hv. þingmenn þekkja, að tíminn til stjórnarskrárbreytinga á þessu kjörtímabili sé raunverulega löngu liðinn. Mér finnst atburðarásin núna, málsmeðferðin eins og þetta er þegar verið er að koma með breytingartillögur á síðustu stundu, 

Frú forseti. Það er algerlega nauðsynlegt að leiðrétta þær rangfærslur sem hér er farið með. Ég geri enn og aftur athugasemdir við það að þingmenn skuli koma með yfirlýsingar eins og hv. þm. Ólöf Nordal gerði, að það komi ekki til greina að ræða þær tillögur sem fyrir liggja, að stöðva þessa umræðu, eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði, og hætta þessu rugli, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði. Hvað á þetta að þýða, frú forseti? Erum við ekki í þessum þingsal að ræða þau mál sem fyrir okkur liggja? Það er einfaldlega kolrangt að sú breytingartillaga sem hér liggur fyrir á þskj. 1278, um auðlindaákvæði, hafi ekki verið rædd. Hún hefur verið rædd í tvö ár í þinginu og hana má með nokkurn veginn sama orðalagi finna í hluta af breytingartillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á þskj. 1112 sem er breytingartillaga við mál 415. Það vill 

Og breytingartillögu …

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutímann og beina orðum sínum til forseta.

Virðulegi forseti. Það sem ég á við er að ég tel algjörlega óverjandi að halda svona áfram með þetta mál hérna, að við ræðum breytingarákvæði til bráðabirgða á stjórnarskránni og að það sé búið að skjóta inn í þá umræðu breytingartillögu þar sem á að koma allri stjórnarskrárbreytingunni inn og síðan núna nýju auðlindaákvæði. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði að þetta væri nokkurn veginn alveg eins ákvæði og væri í breytingartillögunni frá Margréti Tryggvadóttur, 

Breytingartillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar …

Gefið ræðumanni hljóð.

Alveg rétt hjá hv. þingmanni, alveg rétt, nákvæmt skal það vera. Virðulegi forseti. Það að það sé nokkurn veginn eins bendir til þess -  Það er verið að tala um stjórnarskrána, það er verið að tala um það hvernig við eigum að breyta stjórnarskrá Íslands.

Stöðva.

Virðulegi forseti. Er það nú 

Þingskjölin liggja frammi þannig að hv. þingmenn geta kynnt sér það sem í þeim stendur.

Frú forseti. Ég vil taka aftur sem dæmi breytingartillögu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur þar sem tekið er inn auðlindaákvæði. Það auðlindaákvæði er ekki í samræmi við það sem atkvæði var til dæmis greitt um í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Þar er búið að fella út atriði sem snýr að því að ekki megi leigja auðlindir nema gegn fullu gjaldi og komið inn þetta sérkennilega orðalag að kröfu Vinstri grænna um eitthvað sem þeir kalla eðlilegt gjald. Það á áfram að vera leyfilegt að ráðskast með auðlindirnar eftir einhverju hugdettugjaldi sem Vinstri grænum  Það er alveg fráleitt með hvaða hætti stjórnarmeirihlutinn gengur hér fram. Það á að sjálfsögðu að taka stjórnarskrármálið upp á ný í heild sinni og leyfa stjórnarmeirihlutanum að bjarga andlitinu í því máli. Það er enn tími til þess og það væri sómi að því ef hann játaði á sig þau stórkostlegu mistök sem hann hefur gert. Formenn flokka þeirra hafa einfaldlega brugðist í sínu fyrsta starfi sem þeir fengu upp í fangið eftir að hafa verið kjörnir formenn stjórnmálaflokkanna. 
            

Af hverju var stjórnarskráin ekki sett á dagskrá?

Frú forseti. Já, af hverju var stjórnarskráin sem slík ekki sett á dagskrá? Hvers konar skrípaleikur er þetta sem við erum að upplifa hér, og það í tengslum við stjórnarskrána sjálfa? Mér segir svo hugur að ætlun ríkisstjórnarflokkanna sem eru núna með tvo viðbótarþingmenn frá Bjartri framtíð sem styðja þessa  Síðan er stóra málinu ýtt til hliðar. Vitið til, mér finnst líklegt að ríkisstjórnarflokkarnir séu að setja upp einhvern farsa, einhvern sýndarleik varðandi stjórnarskrána. Mér finnst það miður, sérstaklega þegar við erum að ræða það grundvallarplagg sem íslenska lýðveldið byggir meðal annars tilvist sína á. Ríkisstjórnarflokkarnir eru að haka í að þeir hafi sagt:  Síðan var þessu öllu ýtt út af borðinu. 
            

Virðulegi forseti. Þetta breytingartillögufár um frumvarp til laga um breytingu á breytingarákvæði stjórnarskrár er tómur farsi. Það vekur undrun að forseti Alþingis skuli hafa látið sér það til hugar koma að setja þetta mál á dagskrá eins og hér hefur verið gert. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta hvort sú breytingartillaga sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur lagt fram um heila stjórnarskrá í breytingartillögu með engum athugasemdum eða neinu slíku hafi verið úrskurðuð þingtæk. - Gæti ég fengið athygli hjá virðulegum forseta? Hefur verið úrskurðað 

Virðulegi forseti. Hér hafa spunnist miklar umræður um hvað mönnum gangi til að ræða það frumvarp sem hér hefur verið lagt fram. Af hálfu okkar flutningsmanna frumvarpsins hefur það eitt gengið til frá upphafi að reyna að brjóta þá kyrrstöðu og þau átök sem höfðu myndast hér um stjórnarskrármálið í heild sinni, finna farveg fyrir stjórnarskrárbreytingar í einhverri sátt og vísa veginn inn í næsta kjörtímabil. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir frá okkar hendi að til þess að það gæti gengið eftir þyrfti þingsályktunartillögu og frumvarp sem tryggði breytingar á stjórnarskrá á næsta kjörtímabili. Það var okkar mat og það lögðum við fram. Síðan hefur líka legið fyrir alveg skýrt af minni hálfu að ég hef viljað ræða um auðlindaákvæðið. Ég hef opnað á það við formenn annarra flokka við mismiklar viðtökur, en grundvallaratriðið er að málið er sett á dagskrá vegna þess að við vildum reyna að brjótast út úr þessari kyrrstöðu og þeim átökum sem eru í kringum 

Frú forseti. Kannski má segja hv. þm. Árna Páli Árnasyni það til vorkunnar að honum er virkilega vorkunn að taka við þessari misgæfulegu arfleifð sem forveri hans í embætti formanns Samfylkingarinnar skilur eftir sig þegar kemur að stjórnarskránni. Hann er kannski að reyna að finna einhverjar leiðir út úr þeim skringilega leiðangri sem hefur verið farinn varðandi hana. Eftir stendur að hér hefur verið beint spurningum til hæstv. forseta um það hvort breytingartillagan sé þingtæk eða ekki. Ég óska eftir því að hæstv. forseti svari þeirri spurningu hvort málið sé almennt þingtækt, að það sé hægt varðandi eitt breytingarákvæði stjórnarskrárinnar að koma með heila stjórnarskrá sem breytingartillögu við breytingartillöguna. Þetta er algjörlega óskiljanlegt. Mér finnst forseti setja niður við það að samþykkja það að þessi leið sé fær. Það er ekki hægt að bjóða upp á þetta. Það hefði verið miklu heiðarlegra og nærtækara 

Forseti. Sá einlægi vilji hefur komið fram að setja stjórnarskrána á dagskrá, að það sé álitið heiðarlegra, og þá skulum við bara gera það. Tökum þessa misheppnuðu tilraun til sáttar af dagskrá og setjum stjórnarskrána á dagskrá. Það er svo einfalt. Það er greinilegt að fólk úr öllum flokkum vill fá að ræða um stjórnarskrána og þá skulum við gera það. Ég legg til að við slítum þessum fundi, setjum stjórnarskrána á dagskrá og tökum burt af dagskrá liði 3 og 4. 
            

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að sú viðleitni sem þingmenn stjórnarflokkanna höfðu hér uppi, að koma þessu máli úr þeirri klemmu sem það er í, er góðra gjalda verð. Það hefur hins vegar ekki gengið eftir. Ég held að málið sé núna komið á jafnvel verri stað en það var á áður en sú tilraun var gerð, því miður. Hér eru komnar fram að minnsta kosti þrjár, ef ekki fjórar, breytingartillögur við þá hugmyndafræði sem formenn stjórnarflokkanna lögðu upp með. Mér sýnist ekki nokkur einasta sátt um þessar tillögur. Hér er komið fram nýtt ákvæði um náttúruauðlindir sem ég ætla að leyfa mér að ráðast ekki á þó að einhverjir hafi gert það þegar framsóknarmenn viðruðu slíkar hugmyndir. Málið er bara að það er engin sátt um að klára þetta mál á þeim grunni sem er hérna. Hvenær ætla þingmenn að opna augun fyrir því? Hvenær ætlar forseti að opna augun fyrir þessu? Á það virkilega að vera þannig að næstu daga 

Virðulegi forseti. Ég hvet virðulegan forseta til að sjá til þess að hér geti hafist umræður um það mál sem menn eru að tala efnislega um úr ræðustól Alþingis.  Ég bendi hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur á að þúsundir manna hafa komið að þessu undarlega ferli sem hún kallar svo. Hér hefur verið þjóðfundur, stjórnlagaráð og þjóðaratkvæðagreiðsla með mjög afdrifaríkri niðurstöðu. Við skulum tala af virðingu um þetta mál en reyna að leiða það til lykta  
            

Forseti hefur ekki tekið eftir því að fleiri þingmenn hafi óskað eftir að ræða fundarstjórn forseta. Nú verður gert hlé á þingfundi til klukkan hálftvö.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði fyrst að nefna það að afgreiðsla frumvarps um neytendalán hér áðan sýnir að það er hægt að koma ýmsu í verk í þingstörfunum ef rétt er á málum haldið. Hins vegar er líka hægt að stefna þingstörfunum í óefni með því að taka á dagskrá þau mál sem mestur ágreiningur er um áður en búið er að leita leiða til að leiða þau einhvern veginn í jörð. Ef menn velja að tala fyrst og fremst um ágreiningsmálin setur það auðvitað sinn svip á þingstörfin, en ef vilji er til þess að koma að einhverjum af þeim ágætu málum sem eru á dagskrá þingsins í dag og afgreiða þau er það líka möguleiki. Þetta er allt spurningin um það hvernig dagskrá er ákveðin og hvernig fundarstjórn er háttað. Þess vegna vil ég koma því á framfæri við hæstv. forseta að kanna hvort hægt sé að gera þær breytingar á dagskrá sem geta hugsanlega orðið til þess að einhver af þeim málum sem samkomulag gæti náðst um verði tekin til umræðu og afgreidd en stærstu ágreiningsmál þessa þings verði hins vegar sett á ís.

Frú forseti. Ég fékk ekki svar áðan við spurningunni um hvort það sé þingtækt að koma með eitt stykki stjórnarskrá sem breytingartillögu. Ef það er hægt á ég líka mína prívat stjórnarskrá heima sem ég gæti flutt sem breytingartillögu. Mér finnst hún miklu betri. Ég óska eftir því að hæstv. forseti upplýsi mig og fleiri um þetta. Svo eru núna að koma inn breytingartillögur við þessa tillögu sem fjallar eiginlega eingöngu um breytingu á stjórnarskránni og þá er aftur spurningin hvort slíkt sé þingtækt. Segjum að svona breytingartillaga yrði samþykkt. Það eru engin lögskýringargögn, ekkert til. Eftir hverju ættu menn að fara? Ætti þá Hæstiréttur að kalla viðkomandi þingmann sem flutti breytingartillöguna og spyrja hvað hann meinti með þessu?

Frú forseti. Ég verð að gera athugasemd við þá fundarstjórn sem hér er viðhöfð. Hér var gert fundarhlé kl. 12.21. Þá hafði staðið umræða um fundarstjórn forseta. Það hafði ekki verið kynnt nýtt dagskrármál, fundinum er síðan haldið áfram og þeir hv. þingmenn sem töluðu undir þeim lið, um fundarstjórn forseta, og hafa þegar talað tvisvar á þeim sama fundi í sömu lotu um fundarstjórn geta ekki fengið orðið aftur um fundarstjórn forseta. Það væri nýtt í þingsköpum og ég geri athugasemd við þessa fundarstjórn.

Forseti mun gera fimm mínútna hlé á fundinum til að fá leiðsögn um fundarstjórn forseta hvað þetta varðar þegar fundi er haldið áfram með þeim hætti sem hér er.

Forseti frestaði fundi vegna athugasemdar frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni og óskaði álits yfirstjórnar þingsins um það hvort ný lota hefði hafist eftir að þingfundi var frestað. Niðurstaða yfirstjórnar þingsins er sú að svo sé og þess vegna hafi forseti í þessu tilviki ekki farið á svig við þingskapalög.

Frú forseti. Samkvæmt þessari niðurstöðu og úrskurði er nú hafin ný lota eftir þetta fimm mínútna hlé á fundinum. Þá geta menn byrjað aftur að tala um fundarstjórn forseta, tvisvar hver, og síðan er hægt að biðja enn á ný um stutt fundarhlé  Ég ætla bara að lýsa þeirri skoðun minni að ég er ósammála þessari niðurstöðu forsetans og yfirstjórnar þingsins. Ég tel að hér sé enn á ný verið að teygja og toga heimildir þingskapanna út í hið óendanlega og beita þeim til að tefja eins mikið fyrir og hægt er. Ég mótmæli þeirri niðurstöðu og er henni algerlega ósammála.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari niðurstöðu yfirstjórnar þingsins, enda er hún í samræmi við það verklag sem hefur viðgengist á þinginu allt þetta kjörtímabil. Þar sem ég hef setið í forsætisnefnd þetta kjörtímabil tel ég að ég hafi einhvern tímann heimilað fundarstjórn forseta beggja vegna við hlé líkt og þingsköp segja til um. Ég tel að þetta sé ekkert óljóst og við getum einfaldlega vitað hér með og héðan í frá, sem hingað til að því er ég taldi, að það liggur algerlega ljóst fyrir hvernig þessum lið skuli hagað og hvenær hægt sé að biðja um að fá að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta sem ég tel með miklum ágætum hér.

Virðulegi forseti. Ég fór fram á það við forseta fyrr á þessum fundi að af hálfu forseta kæmi fram úrskurður um þá breytingartillögu sem hér hefur verið send sem tundurskeyti inn í umræðu um stjórnarskrá þar sem fyrir liggur frumvarp um breytingarákvæði á stjórnarskrá, nota bene um stundarsakir. Er þar komin fram breytingartillaga um heila stjórnarskrá án þess að henni fylgi nokkur lögskýringargögn eins og eðlilegt er þegar um breytingartillögu er að ræða. Ég vil fá úrskurð hæstv. forseta á því hvort þetta samræmist þingsköpum um fjölda umræðna og af því að hér erum við að ræða stjórnarskrána sjálfa og breytingu á henni hvort menn ættu þá ekki að kynna sér þá stjórnarskrá sem er í gildi í landinu. Þar er gert ráð fyrir því að umræður á þingi séu þrjár í hverju máli. Ég vil að hæstv. forseti úrskurði hvort hann telji þessa breytingartillögu þingtæka og fyrir utan það hvers konar bragur það er að setja þetta mál á dagskrá án þess að úr þessu hafi almennilega verið skorið.

Frú forseti. Það var svolítið merkilegt að hlusta á hv. þm. Árna Þór Sigurðsson með efasemdir um fundarstjórn forseta og kannski falla í gryfju formlegheita en hafa síðan engar áhyggjur, akkúrat engar áhyggjur, af því sem hv. þm. Ólöf Nordal nefnir réttilega eiginlega tundurskeyti sent inn í umræðuna um stjórnarskrána. Það er verið að setja fram breytingartillögu og ekki með neinum lögskýringargögnum, ekki með neinu, í rauninni heildarstjórnarskrá af hálfu þingmanna Hreyfingarinnar og menn hafa akkúrat engar athugasemdir við það. Svo koma menn hingað og gera athugasemdir við fundarstjórn forseta, um það hvort áfram megi ræða fundarstjórnina, en gera engar athugasemdir við þetta alvarlega mál, það að menn eru gjörsamlega að brjóta, að mínu mati, gegn þeirri stjórnarskrá sem enn er við lýði, þar með talið að við fáum að minnsta kosti þrjár umræður til að fara djúpt ofan í málið. Ég vek sérstaklega athygli á því að ég hef ekki enn þá fengið tækifæri við 2. umr. í þinginu til að ræða tillögu stjórnlagaráðsins, 

Frú forseti. Vegna ummæla hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur vil ég upplýsa að ég hef skoðað sérstaklega það mál sem hún gerði að umtalsefni að því er varðar þá breytingartillögu sem hún gat um og er komin hér fram. Ég hef á henni skoðun. Hana ætla ég að reifa og viðra í umræðum um dagskrármálið ef við komumst í efnislega umræðu um það mál og ætla ekki að ræða það undir þessum dagskrárlið, fundarstjórn forseta, hvorki í þessari lotu né öðrum lotum.

Frú forseti. Þetta er sama kexið og vant er. Menn móast við að fara í efnislega umræðu um hlutina, hengja sig í umbúðir, form, dagskrá og fundarstjórn forseta. Ef menn gæfu sér tíma til þess að ræða tillöguna sjálfa og kynna sér umræðuefnið, til að mynda það nefndarálit sem fyrir liggur í dagskrármálinu sem hér bíður þess að komast til umræðu, gætu menn sannfært sig um það að nefndin gerir einmitt ekki tillögu um að þar verði um bráðabirgðaákvæði að ræða eða ákvæði um stundarsakir heldur þvert á móti að ákvæðið verði fest í stjórnarskrá sem ný grein, 80. gr. Það er nöturlegt að menn skuli ekki aðeins koma í pontu og segja að það komi ekki til greina að ræða þessi mál, það verði að stöðva þessa umræðu og hætta þessu rugli, heldur bætir nú einn hv. þingmaður um betur og vænir annan þingmann um stjórnarskrárbrot í formi breytingartillögu. Það tel ég með ólíkindum, frú forseti.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið fróðleg umræða undir liðnum um fundarstjórn forseta undanfarna þá þrjá klukkutíma eða svo sem ég hef þá beðið eftir að komast að til að mæla fyrir nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar. Það kom sem sagt á daginn sem ég spáði fyrir nokkrum dögum, og hlaut bágt fyrir, að breytingartillagan sem birtist við þá tillögu sem fram kom frá fulltrúum þriggja stjórnmálaflokka um að heildarendurskoðun plaggsins ætti að ræðast á þinginu setti í fullkomið uppnám það ferli sem menn reyndu að setja málið í. Það er miður og umræðan sem hefur verið hér undir liðnum um fundarstjórn forseta og teppt þetta þingpúlt undanfarna klukkutíma hefur ekki verið þessu máli til framdráttar. Gott og vel, ég ætla þá aðeins að rekja umfjöllun nefndarinnar. Það er kannski óhætt að segja að einhvern veginn muni þessi tvö mál sem á dagskránni eru blandast í umræðunni. Það er kannski ekki nema eðlilegt vegna þess að þau eru samhangandi. Í fyrsta lagi er hér verið að fjalla um tillögu um að opna fyrir annað breytingarákvæði á stjórnarskránni og hins vegar er verið að fjalla um þingsályktunartillögu þar sem kveðið er á um að stjórnmálaflokkarnir komi sér saman um það verklag sem eigi að vera á málinu til frambúðar. Þessi tvö mál eru sem sagt bæði á dagskrá en ég spái því, virðulegi forseti, að umræðan muni eilítið blandast. Ég ber þá von í brjósti að ný stjórnarskrá muni líta dagsins ljós á Íslandi fyrr en síðar. Ég held að vilji þjóðarinnar standi til þess og ég veit að vilji þingsins er sá. Við samþykktum það öll í þingsályktunartillögu á árinu 2011, svokallaðri 63:0 tillögu, að hugur þings stendur til þess að fara í heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Hins vegar er nokkurt ábyrgðarhlutverk að breyta stjórnarskrá Íslands. Vanda þarf til verks og ákjósanlegt er að samstarf og samvinna sé um slíkt breytingarferli. Ég ítreka að ég er handviss um að ný stjórnarskrá muni líta dagsins ljós innan tíðar. Spurningin er þá ekki hvort ný stjórnarskrá muni líta dagsins ljós heldur hvenær en við verðum, þingmenn allir, að standa saman um þær breytingar. Við getum ekki með nokkru móti hunsað þann vilja þjóðarinnar sem birtist 20. október. Ég held að enginn þingmaður geti horft framan í augun á kjósendum sínum og í raun og veru sagst ekki vilja lúta þeim skýra vilja sem birtist í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október þegar yfir 2/3 hlutar þeirra sem tóku þátt sögðu til um hvernig þeir vildu sjá stjórnarskrá Íslands hvað flestar spurningarnar snerti. Hins vegar verðum við þingmenn að gera kröfu til okkar sjálfra um að fylgja þessu máli vel úr hlaði, taka djúpa og góða umræðu á vettvangi þingsins og að nýtt plagg standist allar þær tæknilegu kröfur sem við viljum gera til stjórnarskrár, þ.e. grunnplaggs allrar löggjafar í landinu. Alþingi hefur mistekist í 60–70 ár að skrifa nýja stjórnarskrá og það var ákvörðun í upphafi þessa kjörtímabils að vísa málinu til þjóðarinnar. Reyndar var það vinnulag í anda þess sem rætt var á þinginu 2009 er minnihlutastjórn ríkti í landinu með stuðningi Framsóknarflokksins þegar menn urðu sammála um að leita til stjórnlagaráðs um ritun nýrrar stjórnarskrár. Í umræðunni í þessum þingsal er oft litið svo á að þetta sé stjórnarskrá Samfylkingarinnar eða Vinstri grænna. Svo er ekki, við þingmenn stjórnarflokkanna höfum frá fyrsta degi algjörlega verið skýr með þann vilja okkar að þjóðin öll eigi að skrifa stjórnarskrá, hér eru aðrir en alþingismenn settir til verka við að skrifa nýja stjórnarskrá. Okkar umboð felst hins vegar í því að reyna að fylgja því verkefni og gæta að því að sá vilji þjóðarinnar sem hefur birst í þjóðfundi, kosningum til stjórnlagaráðs og svo síðar í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu birtist í nýrri stjórnarskrá sem um leið, og ég ítreka, stenst allar þær gæðakröfur sem við viljum gera til slíks plaggs. Hvar erum við svo stödd með málið í dag? Við höfum lent í nokkrum áföllum með þetta ferli og ekki hefur gefist nægur tími til að taka þetta mál jafnlangt á þessu kjörtímabili og við hefðum viljað. Nú eru einungis um tvær vikur síðan hið endanlega plagg stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar birtist sem hafði þá tekið verulegum breytingum frá því plaggi sem birtist undir lok janúar. Það er ljóst að heildarendurskoðun á stjórnarskrá þarf tíma. Hún þarf tíma á Alþingi í umræðu meðal þingmanna og hún þarf sömuleiðis að fá betri og dýpri umræðu meðal þjóðarinnar, umsagnir o.s.frv. Forseti þings hefur gefið það skýrt til kynna að hann muni ekki halda þingi áfram út í hið óendanlega, fram yfir páska eða sem nær dregur kosningum og þess vegna er þingmönnum nokkur vandi á höndum við að takast á við þetta mál. Öll erum við með á hreinu ábyrgð okkar í því. Því þarf að tryggja góða vinnu svo við getum birt þjóðarviljann en um leið staðið á bak við nýja stjórnarskrá sem stenst allar þær gæðakröfur sem við viljum gera til slíks plaggs. Í þessum anda var málamiðlun formanna stjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar lögð fram til að tryggja framgang málsins, tryggja að sú vinna sem hefur verið lögð í það á þessu kjörtímabili undanfarin ár ónýttist ekki, en um leið að finna málinu áframhaldandi farveg til að koma til dæmis til móts við þær helstu gagnrýnisraddir sem hafa komið fram og fyrst og fremst snert ferli málsins þar sem menn hafa talað um að ekki hafi gefist nægur tími til að ræða þær hugmyndir sem fram eru komnar. Í þessu sambandi vil ég ítreka það sem ég sagði í upphafi máls míns, ég hef ekki nokkra trú á því að nokkur þingmaður eða stjórnmálaflokkur muni treysta sér til þess að ganga á móti þeim þjóðarvilja sem birtist 20. október. Þess vegna tel ég að við munum sjá nýja stjórnarskrá birtast á næsta kjörtímabili, virðulegi forseti. Það hafa komið fram gagnrýnisraddir á ferli málsins, um að plaggið hafi ekki verið nægilega vel unnið, og við verðum að taka mark á þeim röddum. Það er reynt hér með þessari tillögu. Hér er rétt fram sáttarhönd og vonandi munu ungir leiðtogar annarra stjórnmálaflokka taka í hana svo við getum tryggt þessu máli góðan framgang á næsta kjörtímabili. Fram er komin breytingartillaga við þetta mál um að allt plaggið eins og það leit dagsins ljós frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd verði leitt hér fram og greidd um það atkvæði. Það voru vonbrigði að sjá þá tillögu koma fram, svo ég tali bara fyrir mig, virðulegi forseti. Það er vissulega freistandi fyrir marga að samþykkja slíka tillögu en fyrir þá sem vilja í raun og sann nýja stjórnarskrá er þetta ekki besta leiðin. Hvað hefur komið á daginn? Þetta mál er aftur komið í uppnám. Það sýndi sig vel við upphaf þingfundar í morgun. Þetta gefur þeim sem hafa gagnrýnt ferlið hingað til fullkomna ástæðu til að tefja framgang þess hér á þeim dögum sem lifa af þessu þingi, en væri rétt að samþykkja málið á þessu þingi, málið eins og það liggur fyrir, í þeim búningi sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur lagt til?  Hér kemur málið fram sem breytingartillaga. Vilja þingmenn samþykkja stjórnarskrá Íslands sem breytingartillögu? Vilja menn samþykkja stjórnarskrá Íslands án greinargerðar þar sem ekki er útskýrt eða farið í gegnum hvernig lagagreinarnar hljóma og af hverju þær eru orðaðar svona en ekki hinsegin? Nei, það er ekki nokkur bragur á slíku. Þess vegna veltir maður því fyrir sér hvort menn séu að hugsa um hagsmuni stjórnarskrárinnar þegar þeir leggja svona plagg fram eða eru komnir í kosningabaráttu. Maður spyr sig. Það sem gleymist oft í þessari umræðu er að nýtt þing þarf líka að samþykkja þær breytingar á stjórnarskrá sem þetta þing gengur frá. Ef við viljum sjá þær verða að veruleika þurfum við að hafa þær í þeim búningi að næsta þing, sem verður kannski skipað með öðrum hætti en þetta þing, geti líka samþykkt þá útfærslu. Ég er viss um að nýtt þing mun ekki geta hunsað þjóðarviljann 20. október. Ég er viss um að nýtt þing treystir sér ekki til þess að ganga í berhögg við eða taka verulegan sveig frá þeim vilja sem birtist 20. október. Hins vegar getur nýtt þing gefið sér fjölmargar ástæður til þess að hafna þeim breytingum sem við gerum, bæði út frá pólitík og ekki síst út af þeim tæknilegu annmörkum sem eru á búningi málsins ef breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur verður samþykkt. Þar með er málið dautt. Þeir sem í raun og sann eru að hugsa um hagsmuni stjórnarskrárinnar verða að horfa aðeins lengra en nef þeirra nær. Þeir verða að horfa fram á við þannig að það sé tryggt að málið sé búið í þann búning á þessu þingi að næsta þing, öðruvísi skipað, geti samþykkt málið. Virðulegi forseti. Hugmyndin með þeim tillögum sem hér eru ræddar er að tryggja málinu framhaldslíf, að málið sé unnið áfram á grundvelli þeirra tillagna sem komu fram hjá stjórnlagaráði en fái þann tíma sem þarf. Ég held að það væri góður bragur á því ef þetta þing, sem oft hefur verið talið átakaþing og hefur vissulega tekist á við mörg umdeild verkefni - hér hefur ekki alltaf ríkt friður í þessum sal - en ef, svo ég segi ekki annað, ungir stjórnmálaleiðtogar sem nú leiða sína flokka í kosningabaráttunni fram undan  Nú hafa formenn þriggja stjórnmálaflokka varpað upp boltanum og stungið upp á málsmeðferð, bæði hvað snertir það að breyta breytingarákvæðinu sjálfu og það að hér er komin fram þingsályktunartillaga. Vonandi verður í meðferð þessa máls í dag hægt að finna farveg fyrir þær lausnir. Með frumvarpinu eins og það kom frá formönnunum þremur var lagt til að heimilt yrði að breyta stjórnarskránni öðruvísi en gert er ráð fyrir í 79. gr. Markmiðið var þá að gera Alþingi kleift að ljúka heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar á næsta kjörtímabili og afgreiða breytingarnar með þeim hætti að þjóðin gæti gengið að kjörborðinu 17. júní 2014, á 70 ára afmæli lýðveldisins. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir mikilvægi þess að reyna að tryggja þessu máli farveg og að 79. gr. verði breytt. Sérstaklega tekur nefndin undir það sjónarmið að ákjósanlegt væri að þjóðin mundi í beinni þjóðaratkvæðagreiðslu taka afstöðu til stjórnarskrár fremur en hún gerir í dag þar sem hún tekur í raun afstöðu til breytingar á stjórnarskrá í gegnum kosningar til Alþingis. Oft og tíðum falla þá stjórnarskrárbreytingar í skuggann af öðrum þáttum sem ráða atkvæðum og þess vegna fá breytingar á stjórnarskrá kannski ekki maklegan sess. Nokkuð var fjallað í nefndinni um svokallað samþykkishlutfall sem er í tillögu formannanna. Þar þurfti annars vegar 3/5 stuðning þeirra sem á Alþingi greiða atkvæði og hins vegar 3/5 greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrir nefndinni komu fram ólík sjónarmið hvað þetta snertir, t.d. um að hækka ætti þröskuldinn eða lækka hann, og einnig var bent á að eðlilegt væri að einfaldur meiri hluti í þjóðaratkvæðagreiðslu réði lyktum máls og fremur ætti að miða við þátttökuþröskulda en aukinn meiri hluta í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og gert er ráð fyrir í tillögunni. Við í meiri hlutanum teljum nauðsynlegt að mæta þessum sjónarmiðum og fórum bil beggja. Annars vegar byggðum við á tillögu frumvarpsins, þ.e. stóra plaggsins eins og það leit út frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og hins vegar niðurstöðu allra flokka á Alþingi frá árinu 2007, samanber skýrslu nefndar um endurskoðun stjórnarskrár Íslands, svokallaðrar stjórnarskrárnefndar, sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnarskrárnefnd gerðu að sinni í apríl 2009. Meiri hluti nefndarinnar leggur því til að áður en tillaga til breytinga eða viðauka við stjórnarskrá verði lögð fram þurfi tillagan að hafa hlotið 2/3 hluta greiddra atkvæða á Alþingi í stað 3/5. Með því er þá lagt til að þröskuldurinn eða hinn aukni meiri hluti hluta í atkvæðagreiðslu í þinginu sé 66% en ekki 60%, það eru þá 42 þingmenn í stað 38. Í frumvarpinu er sömuleiðis gert ráð fyrir því að frá samþykkt Alþingis á frumvarpinu líði minnst sex og mest níu mánuðir þar til þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram, en í framangreindri tillögu flokkanna frá árinu 2007 var gert ráð fyrir eins til þriggja mánaða tímalengd eftir samþykkt Alþingis og að umfjöllun þingsins tæki að minnsta kosti níu vikur á milli umræðna og umræðurnar yrðu fjórar. Í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir að gilda muni almennar reglur þingskapa um flutning og meðferð stjórnlagatillagna utan hins aukna meiri hluta. Það er mat meiri hlutans að eðlilegra sé að tryggja lengri tíma til almennrar umræðu og kynningar á breytingartillögunni áður en til þjóðaratkvæðagreiðslu kemur. Þá vík ég að þjóðaratkvæðagreiðslunni sjálfri en eins og ég hef áður greint frá er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að endurskoðun stjórnarskrár þyrfti að vera samþykkt með 3/5 hlutum greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu en fyrir nefndinni kom fram það sjónarmið að það sé lýðræðislegra að meiri hluti ráði niðurstöðu slíkrar atkvæðagreiðslu og að eðlilegra sé að gera kröfu um og hvetja til þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu með þátttökuþröskuldi. Það komu sem sagt röksemdir fyrir því að stuðning 25% kosningarbærra manna þyrfti til að breyting á stjórnarskrá teldist samþykkt. Með þessari viðmiðun er hlutfallinu stillt í hóf og benda má á að næði frumvarpið fram að ganga gætu þjóðaratkvæðagreiðslur farið fram án tengsla við almennar kosningar. Það var nokkuð rætt um það í nefndinni hvort ákvæðið ætti að vera tímabundið eða ekki. Í nefndinni kom fram að ekki væri æskilegt að setja í stjórnarskrá tímabundna heimild til breytingar á stjórnarskrá. Tekur meiri hlutinn undir það sjónarmið og bendir á að í greinargerð með frumvarpinu sjálfu kemur fram að ekki þyki rétt að þessi nýja heimild leysi 79. gr. varanlega af hólmi. Nefndin leggur sem sagt til að bæði ákvæðin séu virk ótímasett. Þannig verði heimilt að samþykkja stjórnarskrárbreytingar með tvenns konar hætti, annars vegar að breytingarnar þurfi aukinn meiri hluta á Alþingi, minnst 25% stuðning kosningarbærra manna og meiri hluta gildra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslu og hins vegar hina hefðbundnu leið um tvö þing og alþingiskosningar á milli. Virðulegi forseti. Hér er sem sagt verið að opna á þann möguleika að takist meiri sátt um breytingar á stjórnarskrá Íslands sé til dæmis hægt að vinna slíkt mál á næsta kjörtímabili og setja svo breytingar á stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hins vegar voru skiptar skoðanir um það meðal þeirra gesta sem sóttu fundi nefndarinnar, virðulegi forseti, hvor leiðin væri auðfarnari í raun. Sýnist sitt hverjum og ég er viss um að þingmenn hafa ólíkar skoðanir á því og fer það algjörlega eftir andrúmsloftinu í samfélaginu hvernig tekst til með breytingar á stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Meiri hlutinn tekur fram að með því að heimila breytingar á stjórnarskrá á þennan hátt án þess að rjúfa þing sé unnt að halda áfram með þá miklu vinnu sem hefur verið lögð í tillögu stjórnlagaráðs á undirbúningsferli með þjóðfundi, stjórnlaganefnd, stjórnlagaráðinu sjálfu, þjóðaratkvæðagreiðslu og svo vegna þeirrar miklu vinnu sem unnin hefur verið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Við í meiri hlutanum teljum að með frumvarpinu og þingsályktunartillögu um að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar verði lokið á 70 ára afmæli lýðveldisins sé unnt að ná fram því meginmarkmiði frumvarpsins að skapa sem víðtækasta sátt á Alþingi um framhald og lyktir þeirrar víðtæku endurskoðunar sem hefur staðið undanfarin ár. Meiri hlutinn tekur fram að málið verður kallað til nefndar á milli 2. og 3. umr. og leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingartillögu sem lögð er fram á sérstöku þingskjali. Einn nefndarmanna í meiri hlutanum, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, hefur þann fyrirvara á samþykkt sinni vegna áskilnaðar um að 25% kosningarbærra manna skuli samþykkja breytingu á stjórnarskrá að hún er alfarið á móti því að lögfestur verði þátttökuþröskuldur í þjóðaratkvæðagreiðslu. Í breytingartillögu er kveðið á um að Alþingi geti breytt lögum um stjórnarskrá Íslands ef 2/3 hlutar greiddra atkvæða segja svo og að sex til níu mánuðum síðar hafi það verið samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu en þó þurfi minnst 25 af hundraði allra kosningarbærra manna í landinu að styðja slíka breytingu. Um þjóðaratkvæðagreiðsluna fer samkvæmt lögum. Samfara þessari breytingartillögu er svo þingsályktunartillaga frá formönnum þriggja stjórnmálaflokka um að skipa stjórnarskrárnefnd allra þeirra þingflokka sem sitja á Alþingi á starfstíma nefndarinnar sem fái það hlutverk að vinna að farsælli niðurstöðu málsins á næsta kjörtímabili sem grundvallist á tillögum stjórnlagaráðs og miði að því að útfæra nánar það frumvarp sem liggur fyrir þinginu með hliðsjón af þeim breytingum sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt fram, athugasemdum Feneyjanefndarinnar og þeim umsögnum sem Alþingi hafa borist. Þessi nefnd á að skila stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tillögum sínum fyrir 1. október 2013 og stefnt verður þá að því að heildarendurskoðun stjórnarskrár verði lokið á 70 ára afmæli lýðveldisins. Meiri hluti nefndarinnar telur mikilvægt að um málið náist víðtæk sátt og samstaða og leggur til þá breytingu að formaður nefndarinnar verði sérstaklega kjörinn af Alþingi eftir samþykkt tillögunnar og stýri starfi hennar til loka starfstímans. Meiri hlutinn leggur sömuleiðis til að stjórnarskrárnefndin verði skipuð fulltrúum þeirra flokka sem sitja á Alþingi á starfstímanum, þ.e. að það verði þá skipað í nefndina á þessu þingi og verði breytingar á skipan þingflokka á næsta þingi taki skipan nefndarinnar mið af þeim breytingum. Af þessu leiðir að í upphafi verði kosin sex manna nefnd en fjöldi nefndarmanna eftir kosningar muni svo ráðast af fjölda þingflokka á Alþingi. Virðulegi forseti. Ég hef nú rakið tillögur meiri hluta nefndarinnar. Ég ítreka hér undir lokin að mér þætti gott og mikilvægt ef þingmenn gætu í dag tekið efnislegar umræður um þær tillögur sem nefndin fjallaði um, þ.e. að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar og það að skipa nefnd sem tekur á málinu og heldur áfram þeirri vinnu sem hefur verið unnin á þessu kjörtímabili svo við þingmenn allir getum haldið áfram þeirri vinnu að virða þann þjóðarvilja sem hefur birst í þeirri vinnu og þeim niðurstöðum sem birtust 20. október, að við hunsum ekki þann þunga nið þjóðarinnar að hér verði skrifuð ný stjórnarskrá en freistum þess um leið að ná um það ferli víðtækari sátt í þessum sal og meðal þjóðarinnar. Við skulum freista þess að koma til móts við þau sjónarmið að málið þurfi lengri tíma. Hér eru lagðar til lausnir í þá veru og óskandi væri ef við gætum í anda nýrrar stjórnmálamenningar haft hér efnislega og góða umræðu um þessi atriði og leitt þessi mál til lykta á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir ræðuna. Að mínu mati er þingmanninum hálfgerð vorkunn að vera framsögumaður í þessu máli vegna þess að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru þegar til staðar í stjórnarskránni. Það er ekkert í núverandi stjórnarskrá, sem við skulum ekki gleyma að er í gildi, sem bannar það að breyta stjórnarskránni allt næsta kjörtímabil ef þingheimur vill svo. Það eina sem þarf til er að rjúfa þing og boða til kosninga. Þess vegna er undarlegt að sitja í þingsal og hlusta á þingmanninn tala um að þingmenn allir eigi að grípa andann sem er í þessum tillögum, taka í útrétta sáttarhönd þeirra flokka sem standa að þessu frumvarpi og taka á móti hvatningu um að samþykkt þessa frumvarps verði til þess að hægt sé að halda áfram með þá vinnu að endurskoða stjórnarskrána næsta kjörtímabil. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er á algjörum villigötum vegna þess að allar þessar úrbætur eru til staðar og eru varðar í núverandi stjórnarskrá. Ekkert getur bannað nýkjörnum þingmönnum eftir alþingiskosningar að taka upp slíka vinnu þó að þetta þing samþykki ekki frumvarp um breytingar á stjórnarskránni eða þingsályktunartillögu sem á að binda næsta þing. Virðulegi forseti. Ég lít málið mjög alvarlegum augum, hér er komið fram yfir síðasta starfsdag þingsins og hér er verið að leggja fram frumvarp í þessa veru sem þegar er til staðar í ríkjandi stjórnskipunarrétti. Ég spyr því þingmanninn hvaða skoðun hann hafi á því sem ég vil kalla blekkingaleik, að koma fram með þetta mál til að reyna að sætta einhver sjónarmið á milli minni hluta ríkisstjórnarflokkanna þegar þessi heimild 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að líta svo á að slegið hafi verið á hina útréttu sáttarhönd en sjáum hverju fram vindur. Ég er ekki alveg sammála hv. þingmanni um túlkun á breytingarákvæðinu. Ég tel að núgildandi breytingarákvæði stjórnarskrárinnar, þar sem rjúfa þurfi þing og efna til þingkosninga til þess að geta kvatt saman nýtt þing til að geta breytt stjórnarskránni og samþykkt þá þær breytingar sem hið fyrra þing hefur lagt til, leiði til þess að menn muni ekki taka sjálfstæða afstöðu til stjórnarskrárbreytinga. Menn eru þá um leið að kjósa flokka á Alþingi og munu heldur kjósa á grundvelli lífsskoðana sinna, afstöðu sinnar til skattamála, velferðarmála, utanríkispólitíkur og ESB, en að taka afstöðu til stjórnarskrárbreytinga. Sú breytingarleið sem hér er lögð til opnar á þann möguleika að ekki þurfi að koma til þess að rjúfa þing til þess að þjóðin geti tekið afstöðu til stjórnarskrárbreytinga. Ég held að það hafi myndast tregi til þess að rjúfa þing svo hægt sé að kjósa nýtt þing til að hægt sé að greiða atkvæði um stjórnarskrá vegna þess að þegar menn eru komnir á Alþingi, t.d. sestir í ráðherrastól eins og hv. þingmaður getur vel lent í á næsta kjörtímabili, 

Virðulegi forseti. Tali nú hver fyrir sig, sem treystir sér ekki til að rjúfa þing og boða til kosninga til þess eins að halda völdum. Hv. þm. Magnús Orri Schram hefur tilheyrt þeim armi ríkisstjórnarinnar sem hefur helst viljað halda hér í völdin þannig að þarna endurspeglast svo sannarlega sú skoðun Samfylkingarinnar að láta ekki af völdum fyrr en þjóðin sjálf hefur kosið þessa vanhæfu ríkisstjórn í burtu.  Að lokum langar mig til að spyrja hvort þingmaðurinn sé ekkert hræddur við það sem endurspeglast í þessu frumvarpi. Verði þetta að 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða þann ræðutíma sem þeim er úthlutaður.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera aðra tilraun til að skýra sjónarmið mitt. Ég tel skynsamlegra að opna á breytingar á stjórnarskrá án þess að það þurfi að rjúfa þing og þá skiptir engu hvort það er vinstri stjórn, miðjustjórn eða hægri stjórn í landinu. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna. Ég minni á að þessi tillaga formanna flokkanna er mín tillaga útþynnt sem formenn tveggja flokka á Alþingi, Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, fluttu og eins Björt framtíð. Hvernig stendur þá á því að það kemur breytingartillaga frá formönnum sömu þingflokka við tillögu eigin flokka? Hafa þeir ekki einingu innan þingflokka sinna til að koma sjálfir með þessa breytingartillögu eða vinna þetta sameiginlega? Eru þessir tveir flokkar svona sundurlyndir í eins stóru máli og stjórnarskráin er? Ég er ekkert voðalega hrifinn af flokksræði en mér finnst mjög skrýtið að þegar formenn tveggja flokka flytja tillögu á Alþingi skuli formenn þingflokkanna koma með breytingartillögu við þá tillögu. Mér finnst það ekki beint dæmi um samstöðu. Svo vil ég spyrja hv. þingmann um þessi 25% mörk sem eru óskaplega lág að mínu mati. Menn ætla að sætta sig við það að fjórðungur þjóðarinnar standi að einhverri stjórnarskrá. Hvers lags samstaða er það? Það sem menn óttast greinilega er að það sé enginn áhugi hjá þjóðinni um stjórnarskrána sína. Menn halda að tiltölulega fáir tækju þátt í kosningunni og kannski allir sammála þannig að ef 30% taka þátt, hinir nenna þessu ekki, þurfa ekki nema 80–90% af þeim að segja já og þar með er komin ný stjórnarskrá fyrir landið.

Virðulegi forseti. Hvað snertir auðlindaákvæðisbreytingartillögu sem fram er komin er það sjónarmið ríkjandi innan þingflokka Samfylkingar og Vinstri grænna að auðlindaákvæðið sé ein mikilvægasta breytingin sem þurfi að verða á stjórnarskrá Íslands. Það mál hefur verið til umræðu með beinum eða óbeinum hætti í 15 ár eða svo og nú er komið nóg. Nú er mál að linni, nú þarf að taka efnislega afstöðu til þess hvort þingið geti ekki í sameiningu náð niðurstöðu um það ákvæði sem er af mörgum talið mikilvægasta ákvæðið í stjórnarskránni, að treysta eign þjóðarinnar á auðlindum sínum rétt eins og yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar var sammála um í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október. Hvað snertir 25% samþykkis- eða þátttökuþröskuldinn var vissulega rætt um það í nefndinni hvort þetta væri of hátt eða of lágt, en þetta er í fyrsta lagi algjörlega í samræmi við þá tillögu sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í stjórnlaganefnd lögðu til vorið 2009. Það voru hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson og Björn Bjarnason, að ég held, sem lögðu þá til þetta 25% hlutfall. Ímyndum okkur að fara ætti fram sjálfstæð þjóðaratkvæðagreiðsla, ekki tengd alþingiskosningum eða bæjarstjórnarkosningum, og tiltölulega mikil sátt mundi ríkja meðal alþingismanna um þær breytingar, 2/3 hlutar atkvæða á Alþingi, þá gæti verið erfitt að fá fólk til að mæta á kjörstað þar sem háskinn í málinu væri ekki mikill, eins og einhver sagði, heldur tiltölulega breið sátt. Engu að síður töldu menn rétt sökum þessa að stjórnarskrá Íslands yrði ekki breytt nema tiltekinn hluti kjósenda á landinu mundi samþykkja þær breytingar. Þarna var farið bil beggja og stutt við bakið á þeirri ágætu útfærslu sem formaður Sjálfstæðisflokksins lagði til á sínum tíma.

Frú forseti. Nú er ég ekki eins ánægður með ræðu hv. þingmanns. Hann gefur í skyn að þjóðin hafi ekkert mikinn áhuga á að greiða atkvæði um stjórnarskrána af því að hún sé of sammála tillögunum. Ef það væru þátttökuskilyrði, segjum 50% eins og í minni tillögu sem hér er tekið eftir að þessi tillaga er sniðin eftir, mundi þjóðin vita það og storma á kjörstað til að greiða atkvæði. Varðandi mikilvægt atriði eins og auðlindaákvæðið spyr ég: Af hverju var það ekki í tillögum formannanna? Telja menn það mikilvægara en til dæmis að nefna Hæstarétt í stjórnarskránni? Hann er ekki nefndur í núverandi stjórnarskrá. Telja menn ekki mikilvægt að Hæstiréttur sé nefndur? Svo eru allt í einu komnar tvær breytingartillögur og ég spyr hv. þingmann: Geta þingmenn þá valið hvort viðkomandi breytingartillaga fari í þjóðaratkvæðagreiðslu eða ekki eftir því hvort þeir telji að hún njóti fylgis hjá þjóðinni eða ekki? Þetta er alveg með ólíkindum. Þingmenn geta þá sest niður og sagt: Heyrðu, þetta held ég að sé óvinsælt hjá þjóðinni og þá látum við Alþingi greiða atkvæði.

Hvort breytingarákvæðið?

Já, ég er að tala um það.

Virðulegi forseti. Svo ég ítreki það, virðulegi forseti og hv. þingmaður, var ég ekki að tala um að ég ætlaði að bera litla virðingu fyrir þeim þjóðarvilja sem mundi birtast. Ég var bara að segja að þeir sérfræðingar sem komu fyrir nefndina bentu á þann möguleika að ef um stjórnarskrá Íslands væri breið sátt í þessu húsi og farið yrði í sjálfstæða þjóðaratkvæðagreiðslu sem ekki væri tengd alþingiskosningum eða bæjarstjórnarkosningum gæti sú hætta verið fyrir hendi að þjóðin mundi ekki mæta á kjörstað. Þá væri lítill hluti þjóðarinnar með mikil völd og þess vegna væri skynsamlegra að hafa að minnsta kosti einhvern þröskuld til að ná fram þeim vilja þjóðarinnar sem þyrfti að birtast. Þar var róið fyrir þessa vík eins og við reyndum að gera í þessum tillögum. Hvað varðar hvort breytingarákvæðið er undir vil ég svara því svoleiðis að sá aðili sem flytur breytingu á stjórnarskipunarlögum tekur það fram á skjalinu hvora leiðina hann vill fara. Hér er verið að opna á þann möguleika að menn freisti þess að ná víðtækri sátt í þessum þingsal um breytingar á stjórnarskrá, en menn geta farið áfram  
            

Hæstv. forseti. Ég ætla að þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir ræðu hans og á margan hátt ánægjulegt samstarf í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á undanförnum dögum. Þar ræddum við töluvert um breytingarákvæðið sem hér liggur fyrir og breytinguna á breytingarákvæðinu sem meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leggur fram. Við ræddum hins vegar ekki í þeirri lotu um auðlindaákvæði. Ég velti fyrir mér, af því að ég sá tillögutexta varðandi auðlindaákvæðið fyrst í morgun, hvort ekki hefði komið til greina af hálfu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að taka þá breytingu sem nú kemur fram sem tillaga frá þingflokksformönnum stjórnarflokkanna og fleirum inn í starfið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd núna á dögunum, milli umræðna eins og annað. Ég verð að játa að það kom mér nokkuð á óvart að sjá þessa breytingartillögu í ljósi þess að mér hafði skilist að málamiðlunartillaga formanna ríkisstjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar gengi út á að breyta bara breytingarákvæðinu. Þessi tillaga hins vegar er annars eðlis. Hún snýr auðvitað að efnisatriði sem er mikilvægt og sem margir hafa lýst vilja til að ná samstöðu um en hins vegar hefur ekki mikið verið gert til að leita samstöðu um þennan texta.

Virðulegi forseti. Þegar formenn Vinstri grænna, Samfylkingar og Bjartrar framtíðar birtu þá breytingartillögu sem var svo til umfjöllunar í nefndinni lýstu að minnsta kosti tveir af þeim þremur því yfir að þeir hefðu sömuleiðis áhuga á því að kanna hvort vilji væri til þess hjá þingmönnum að taka til umræðu títtnefnt auðlindaákvæði sem og ákvæði um beina lýðræðið. Þeir töldu hins vegar ekki hyggilegt á þeim tímapunkti að bera þessi atriði saman fram heldur væri betra að freista þess að ná víðtækari sátt meðal þingmanna um búning auðlindaákvæðis og ákvæðis um beina lýðræðið. Ég tel hins vegar að það tundurskeyti sem hér birtist í þessari umræðu og snerti heildarendurskoðun á stjórnarskránni og kom frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur í formi breytingartillagna hafi breytt þessari stöðu nokkuð. Það hafi því miður flækt málið þó nokkuð fyrir þeim sem telja skynsamlegt að haga málum þannig að við reynum að byggja brú yfir á næsta kjörtímabil en um leið að taka á tilteknum mikilvægustu þáttum í stjórnarskránni eins og til dæmis auðlindaákvæði og þar með hafi það sett málið á einhvern byrjunarreit. Við hv. þingmaður vitum það báðir að samtöl stjórnmálaforingjanna í þá veru að hægt væri að ná einhverjum grundvelli um auðlindaákvæði voru til dæmis hafin og vonandi verður möguleiki til þess. Ég held að það sé mikilvægt að við freistum þess í umfjöllun okkar um þetta mál hér og nú að taka afstöðu til breytingarákvæðisins og að taka afstöðu til þingsályktunartillögunnar og ræða hvort við getum fundið flöt á samstarfinu hvað snertir auðlindaákvæðið sömuleiðis.

Hæstv. forseti. Ég dreg ekki í efa að orð hv. þingmanns séu rétt lýsing á því sem fór fram. Það er rétt að fram hafa komið yfirlýsingar frá ýmsum forustumönnum í stjórnarflokkunum um að taka bæri til endurskoðunar hitt og þetta annað en breytingarákvæðið. Breytingarákvæðið var hins vegar það sem var lagt fram sem grundvöllur í þessu máli. Maður velti fyrir sér hvað mundi fylgja í framhaldinu. Kemur tillaga um auðlindaákvæði? Verður reynt að ná samstöðu um það? Kemur tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu? Verður reynt að ná samstöðu um það? Allt þetta var í sjálfu sér opið. Einhvern veginn átti maður von á því að ekki yrði lagt fram ákvæði af þessu tagi nema búið væri að leita eftir samstöðu, búið að komast að einhverri niðurstöðu. Ég leyfði mér alla vega að ímynda mér það. Ég held að þessi gangur mála verði síst til þess að einfalda málið eða skýra það. Maður hlýtur að spyrja í kjölfarið: Telur hv. þm. Magnús Orri Schram að það séu líkur á því að fleiri breytingartillögur komi fram, til dæmis frá fulltrúum Vinstri grænna og Samfylkingar, um fleiri þætti, um þjóðarfrumkvæði, þjóðaratkvæðagreiðslu eða kannski eitthvað allt annað?

Virðulegi forseti. Ég veit ekki til þess hvort fram komi fleiri breytingartillögur. Öllum þingmönnum er frjálst við umfjöllun þessa máls meðan það er á dagskrá að leggja fram breytingartillögur. Það getur vel verið að það komi breytingartillaga frá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um annað útlit eða annan hátt á auðlindaákvæði. Hv. þingmenn boðuðu nú sitt eigið stjórnarskipunarfrumvarp, nýja stjórnarskrá, á sínum tíma sem aldrei leit dagsins ljós. Það sem hefur fyrst og fremst verið vandamálið í ferli þessa máls er að skort hefur á að stjórnarandstaðan hafi viljað koma fram með efnislegar athugasemdir, tillögur, hugmyndir að því hvernig hvert og eitt ákvæði gæti litið út. Það finnst mér hafa skort á. Umræðan hingað til hefur allt of mikið snúist um ferli málsins, formið en ekki efnið. Það væri ákjósanlegt ef við gætum tekið umræðu um það í þessum þingsal eða í nefndinni hvernig ákvæðið sjálft sem snertir auðlindir eigi að líta út. Það hefur skort á það í umfjöllun stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hingað til og ef menn eru komnir á þann tímapunkt í ferlinu að vera 

Hæstv. forseti. Fyrst í tilefni af síðustu orðum hv. þm. Magnúsar Orra Schrams velti ég fyrir mér hvort honum sé ekki kunnugt um að boðað hefur verið til alþingiskosninga 27. apríl, þingstörfum átti samkvæmt starfsáætlun að ljúka á föstudaginn og tíminn til þess að vinna að hvaða breytingartillögu sem er er augljóslega knappur. Varðandi málið og stöðu þess að öðru leyti held ég að í ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams hafi í sjálfu sér komið alveg skýrt fram það sama og ég ætlaði að segja, málið er í uppnámi. Málið er í uppnámi af ýmsum sökum. Staðan er óljós. Enn geta komið breytingartillögur af ýmsu tagi sem geta breytt gangi málsins í hina og þessa áttina. Ég velti því þess vegna fyrir mér hvort það hafi verið skynsamlegt hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar að leggja ofurkapp á það að málið kæmi til umræðu hér í dag þegar staða málsins er jafnóljós og um er að ræða. Ég ætlaði líka að nefna að það eru svo sem engin tíðindi að þetta mál sé í uppnámi. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið það um langt skeið, einfaldlega vegna þess að mjög snemma í ferlinu láðist mönnum að gæta þess að vinna stjórnarskrárbreytingar í sem víðtækastri sátt. Það hefur sett mark sitt á ferlið að svo mörgu leyti. Það hefur gert það að verkum að umgjörðin, formið, ferlið sem slíkt hefur verið mjög umdeilt, margir þættir í því. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það, ég hef gert það við önnur tækifæri í þinginu, en held hins vegar að mönnum sé hollt að hafa það í huga. Við minnumst deilnanna í sambandi við stjórnlagaráðið og tilurð þess. Þær deilur voru ekki að tilefnislausu. Auðvitað höfðu þær áhrif. Við minnumst þess líka hvaða deilur áttu sér til dæmis stað vegna þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu sem boðað var til hér á síðasta ári. Við minnumst þess. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Magnús Orri Schram og aðrir þeir sem eru hér í þessum sal minnist þess að það var gagnrýnt mjög harðlega hvernig að þeirri atkvæðagreiðslu var staðið, hvernig spurningar voru orðaðar, hvernig fyrirkomulag og formið var, einfaldlega vegna þess að menn höfðu af því áhyggjur eins og síðar hefur komið á daginn að framsetningin gæti leitt til þess að hver túlkaði með sínum hætti það sem út úr því kom. Tökum dæmi í því sambandi af auðlindaákvæðinu. Í tillögum stjórnlagaráðs var spurt: „Vilt þú að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá?“ Frá stjórnlagaráði var ákveðinn texti um hvert ákvæði fyrir sig. Sumir túlkuðu það þannig að sérstaklega væri verið að spyrja um þetta atriði. Aðrir túlkuðu það þannig að þetta væri miklu almennari spurning. Svo var á öðrum stað á atkvæðaseðlinum spurt: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign?“ Það er miklu almennara og opnara en það tiltekna ákvæði sem var að finna í tillögum stjórnlagaráðs. Svarið við þeirri spurningu var mjög eindregið jákvætt af hálfu þeirra sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni. Var verið að spyrja um sama atriði og stjórnlagaráð setti fram? Var verið að spyrja um framsetningu stjórnlagaráðs í þeirri spurningu? Nei, ég held ekki, en ýmsir hafa viljað túlka það svo. Menn hafa sagt sem svo að fyrst þetta hafi verið í tillögum stjórnlagaráðs um auðlindir og fyrst spurt var á öðrum stað í könnuninni um það hvort menn vildu ákvæði um þjóðareign á auðlindum hafi menn verið að segja já við því ákvæði sem kom frá stjórnlagaráði. En auðvitað var það ekki svo. Það stenst enga skoðun þegar málið er sett fram með þeim hætti, enda hefði þá verið spurt um ákvæði stjórnlagaráðs konkret eins og það lá fyrir, en ekki notað almennara orðalag eins og þarna var gert. Um þetta voru fjölmörg dæmi, hæstv. forseti. Þetta var galli á þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég var þeirrar skoðunar og er enn þeirrar skoðunar að hún hafi ekki uppfyllt nein lágmarksskilyrði um það hvernig þjóðaratkvæðagreiðslur eiga að vera. Ég fer ekki ofan af því, það er afstaða mín í þessu. Bara til að útskýra fyrir hv. þm. Magnúsi Orra Schram og öðrum sem hér hafa talað hefur það legið skýrt fyrir af minni hálfu alveg frá upphafi að ég teldi mig á engan hátt bundinn af þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Það að höfða til mín á þeim forsendum að ég verði sem þingmaður að fylgja þeim vilja sem birtist í þessari tilteknu atkvæðagreiðslu hrífur því miður ekki vegna þess að það hefur alltaf legið fyrir að ég mundi taka afstöðu til allra tillagna hvað varðar feril stjórnarskrármálsins á grundvelli sannfæringar minnar en ekki á grundvelli gallaðrar óbindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Menn geta verið ósammála mér eða sammála en þessi afstaða mín hefur alltaf legið fyrir. Það leiðir hugann að öðru atriði þessa máls sem ég ætla nú að afgreiða í fáum orðum vegna þess að við eigum eftir að ræða við annað tækifæri þá þingsályktunartillögu sem fylgdi með frumvarpi formannanna þriggja. Ég ætla ekkert að eyða ræðutíma mínum núna í að fjalla efnislega um hana, ég vildi hins vegar segja að ég tel hana ótæka eins og hún er. Ég tel að hún sé ekki forsvaranleg. Ég held að hún gangi í raun út á það að reyna að binda hendur komandi þings sem ég get ekki fallist á. Ég tel ekki rétt að þetta þing sem er að renna sitt skeið á enda reyni að gefa næsta þingi sem verður öðruvísi samsett, trúlega allt öðruvísi samsett en það sem nú situr, einhver fyrirmæli um hvernig það hagi framhaldi þessa máls. Formenn stjórnmálaflokka hefðu hver fyrir sig getað gefið einhverjar yfirlýsingar í þessu sambandi ef þeir hefðu komið sér saman um eitthvert orðalag í því, en þingsályktunartillaga af þessu tagi er algjörlega marklaus að mínu mati. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum í það, við getum tekið það til umræðu þegar þingsályktunartillagan kemur á dagskrá. Varðandi efni þingmálsins sem hér liggur fyrir verð ég að segja að frá upphafi hefur verið um það sjálfstæð umræða hvort ástæða væri til þess að gera breytingar á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Hafa ýmis sjónarmið verið uppi um það. Ég hef sjálfur tekið þátt í og staðið að tillöguflutningi í þeim efnum á undanförnum árum, eins og hv. þm. Magnús Orri Schram hefur vísað til. Við 1. umr. um þetta mál gat ég þess hins vegar að reynsla síðustu missira hefur gert það að verkum að ég er orðinn enn þá íhaldssamari og varkárari í þessu sambandi en ég var. Ég tel að reynslan af þeim atvikum sem átt hafa sér stað í aðdraganda þeirra stjórnarskrárbreytinga sem núverandi ríkisstjórn hefur lagt áherslu á hafi gefið tilefni til þess að fara afar varlega í það hvernig breytt er ákvæðum sem varða sérstaklega breytingar á stjórnarskrá. Ég tel einfaldlega að reynslan núna frá, má segja, vordögum 2009 gefi okkur tilefni til að gæta þess vel að þannig sé staðið að breytingarákvæði stjórnarskrár að tvennt sé mjög vel tryggt, annars vegar að stjórnarskrárbreytingar séu ekki gerðar nema að vandlega íhuguðu máli, þ.e. það sé ákveðinn tímaþáttur innbyggður í þau ákvæði sem þar um ræðir, og hins vegar að þar inni séu ákvæði sem séu til þess fallin að stuðla að sem víðtækastri samstöðu. Ég lét þá skoðun í ljós við 1. umr. um þetta mál að ég teldi að þessir varnaglar, ef við getum kallað það svo, væru ekki nægilega vel tryggðir eins og tillaga formannanna þriggja leit út. Ég get þess vegna ekki annað en fallist á að breytingartillagan sem lögð er fram af hálfu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um þetta atriði sé til bóta. Ákvæðið eins og það kemur frá meiri hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er miklu nær afstöðu minni í þessum málum en tillaga formannanna eins og hún kom upphaflega fram. Það er ríkari samstöðukrafa sem birtist í því að gerð er krafa um að 2/3 þings samþykki stjórnarskrárbreytingu og síðan er komið inn atriði sem ég hef lagt töluvert mikla áherslu á í umfjöllun um þetta mál, að það sé einhvers konar samþykkisþröskuldur, ákveðin útfærsla á þátttökuþröskuldi. Þarna er gert ráð fyrir að það þurfi að lágmarki 25% kosningarbærra manna til að samþykkja stjórnarskrárbreytingu, þó auðvitað alltaf meiri hluta þeirra sem taka þátt í atkvæðagreiðslunni. Það er vissulega til mikilla bóta frá því sem áður var að sjá slíkt ákvæði þarna inni. Með því móti er lágmarkstrygging fyrir því að það er ekki lítill minni hluti sem getur tekið ákvörðun um stjórnarskrárbreytingu í krafti hugsanlega áhugaleysis alls almennings um stjórnarskrárbreytingar. Ég held að það sé ekki óeðlilegt að gera kröfu til þess að stjórnarskrá sé ekki breytt nema það sé þokkalegur áhugi í þjóðfélaginu á því, ekki bara áhugi hjá einhverjum litlum hópi heldur áhugi hjá fjöldanum. Það er ekkert óeðlilegt að gera þá kröfu. Hv. þm. Pétur H. Blöndal lagði fram tillögu í haust, og raunar áður líka, þar sem fyrirkomulagið er með svipuðum hætti og hér er að finna, nema bara krafan um samþykki er töluvert ríkari en hér. Þá má velta fyrir sér hvort rétt sé að gera þá kröfu að helmingur kosningarbærra manna segi já. Ég held hins vegar að það mætti vissulega setja mörkin hærra en þau 25% sem hér er að finna. Ég ítreka að auðvitað hefur það áhrif á afstöðu mína hvernig atgangurinn í sambandi við stjórnarskrána hefur verið síðustu fjögur árin, gerir mig miklu varfærnari en ég var fyrir fjórum árum. Hv. þingmönnum er auðvitað kunnugt um að ég hef verið mjög ósáttur við mjög mörg skref sem stigin hafa verið í þessu máli. Þess vegna hljóta hv. þingmenn að hafa skilning á því að ég vilji fara varlega í þessu sambandi þótt þeir séu ekki sammála mér. En ég tek fram, hæstv. forseti, að breytingarákvæðið er ólíkt skárra eins og það kemur frá meiri hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en sú útfærsla sem finna mátti í tillögu formannanna þriggja, upphaflegu frumvarpi sem hér til umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé út af fyrir sig óheppilegt, þótt það sé ekki óþekkt, að fleiri en ein leið til að breyta stjórnarskrá séu í gildi á sama tíma. Ég verð að játa að mér líst illa á þá hugmynd. Ef tillaga meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd nær fram að ganga verður um það að ræða að þingið eða þeir sem leggja fram frumvörp til breytinga á stjórnarskrá geta farið tvær mismunandi leiðir í því sambandi, annars vegar þá leið sem nú er fyrir hendi, þ.e. að eitt þing samþykkir stjórnarskrárbreytingu, efnt er til kosninga og nýtt þing samþykkir breytinguna óbreytta, og svo hins vegar nýju leiðina sem hér hefur verið gert ráð fyrir, þ.e. 2/3 á þingi, meiri hluti í þjóðaratkvæðagreiðslu, þó minnst 25 af hundraði allra kosningarbærra manna. Ég játa, og það hefur komið fram í umfjöllun í nefndinni, að það er ekki óþekkt í öðrum stjórnarskrám að til séu tvær mismunandi leiðir. Ég verð hins vegar að segja, hæstv. forseti, að ég hef af því nokkrar áhyggjur að þetta verði dálítið ruglingslegt og það geti verið svolítið undir hælinn lagt hvora leiðina menn velji. Afstaða mín er sú að það sé miklu heppilegra að á hverjum tíma sé bara ein skýr leið í gildi varðandi stjórnarskrárbreytingar. Þetta vildi ég sagt hafa, hæstv. forseti, vegna þess að þetta er atriði sem mér finnst skipta máli. Mér finnst það fela í sér ákveðna hættu á ruglingi og óskýrleika ef mismunandi leiðir eru fyrir hendi. Auðvitað veit ég að í tillögunni er gert ráð fyrir að það sé tekið skýrt fram þegar mál kemur fram hvor leiðin verði fyrir valinu, sú gamla eða sú nýja, en ég hef nokkrar áhyggjur af því að þetta geti orðið dálítið ruglingslegt í framkvæmd og dálítið tilviljanakennt, jafnvel geðþótta- eða handahófskennt, hvaða leið verði fyrir valinu hverju sinni. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mér líst ekki á þennan þátt útfærslunnar. Varðandi tímaþáttinn í tillögunni er rétt að í gömlum hugmyndum sem ég átti aðild að frá því fyrir fjórum árum um nýtt breytingarákvæði var gert ráð fyrir tímafrestunarþætti eða tímafrestandi skilyrðum í sambandi við málsmeðferð í þinginu. Gert var ráð fyrir að mál fengi fjórar umræður í þinginu en ekki þrjár og að ákveðinn tími liði milli umræðna. Hér er farin önnur leið. Það er ekki lögð sama áhersla á það að málsmeðferð í þinginu taki tíma heldur eru engin skilyrði sett um málsmeðferðartímann í þinginu en þó gert ráð fyrir að það líði sex til níu mánuðir frá því að tillagan hafi verið samþykkt í þinginu. Þetta er út af fyrir sig ágætt. Það má deila um það hvort sex mánuðir og níu mánuðir eru stuttur eða langur tími í þessu sambandi. Ég hefði þó fremur kosið að sjá inni ákvæði um málsmeðferðartíma í þinginu, ég hefði ekki talið það óeðlilegt í ljósi þess að þarna er um mjög mikilvægar breytingar að ræða. Þarna er um að ræða mikilvægari breytingar sem lúta að stjórnarskrá en sem lúta að almennum lagafrumvörpum þannig að mér finnst ekki óeðlilegt að gerð sé ríkari krafa til málsmeðferðar í þinginu varðandi stjórnarskrárbreytingu en almenn lög. Það er alveg rétt sem fram kom í máli hv. þm. Magnúsar Orra Schrams, framsögumanns meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, áðan um að ýmislegt hefur orðið til þess að setja málið í uppnám umfram það sem ráða má af efni tillagnanna sjálfra. Þar munar töluvert um svokallaða breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur sem sumir hafa líkt við laumufarþega með málinu en nær væri að kalla laumufarþegaskip vegna þess að það er í rauninni gert ráð fyrir því að heilt stjórnarskrárfrumvarp sé fært inn í tiltölulega afmarkað frumvarp um breytingarákvæði stjórnarskrár í breytingartillöguformi. Þetta breytir svolítið umfjölluninni um þetta mál, færir umfjöllun okkar í þinginu frá því að vera eingöngu umfjöllun um breytingarákvæði sem slíkt eins og það liggur fyrir og víkkar út umræðuna því að ætla má að þegar margir taka afstöðu til breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur ráðist afstaða þeirra af efnisinnihaldi þeirrar breytingartillögu, þ.e. tillögum úr frumvarpi til breytinga á stjórnarskránni frá liðnu hausti sem síðan tók breytingum hjá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar nú á dögunum. Málið allt er undir í raun og veru. Það má segja að hafi það verið ætlun hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur að útvíkka umræðuna um þetta tiltekna frumvarp, breytingarákvæðið, og kalla inn í þetta umræðu um málið í heild hafi það tekist. Afstaða manns til þessara breytingartillöguáhrifa á málið í heild ræðst ekki síst af því að ýmsir í þinginu hafa lýst yfir stuðningi við innihald þessarar breytingartillögu. Það er svolítil óvissa hvernig fer þegar þetta gengur til atkvæða. Það má þar af leiðandi segja að allur grundvöllur og forsendur umræðunnar hafi breyst þegar breytingartillaga Margrétar Tryggvadóttur kom fram. Það verður líka að geta þess svo ég víki aftur að nýframkominni breytingartillögu um auðlindaákvæði að hún breytir auðvitað líka töluvert miklu. Hv. þm. Magnús Orri Schram rakti hér áðan að þær yfirlýsingar hefðu komið frá að minnsta kosti sumum flutningsmanna upphaflega frumvarps formanna ríkisstjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar að þeir ætluðu áfram að leita leiða til þess að ná samstöðu um auðlindaákvæði og ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur. Það er alveg rétt, það heyrðist í umræðunni. Það heyrðist reyndar fleira í umræðunni. Menn voru líka að tala um ákvæði um fullveldisframsal og fleira þess háttar þannig að ekki er hægt að segja að það hafi verið skýrt þegar farið var af stað með málið hver áform formanna ríkisstjórnarflokkanna voru nákvæmlega í þessum efnum. Ég átti hins vegar ekki von á því að það kæmi fram breytingartillaga um nákvæmlega þetta efni nema búið væri að leita einhvers konar samstöðu um útfærslu ákvæðis af þessu tagi. Þetta segi ég af ástæðu. Við þekkjum það að allir flokkar hafa með einum eða öðrum hætti lýst yfir vilja til þess að taka ákvæði um þjóðareign á auðlindum inn í stjórnarskrá. Hins vegar hafa menn deilt mjög um útfærslu og form, orðalag og framsetningu slíks ákvæðis. Þær deilur hafa ekki verið leiddar til lykta. Ég átti von á því að menn mundu gera að minnsta kosti atrennu að því áður en breytingartillaga kæmi fram um þetta og verð að taka fram að með því að setja þetta frumvarp svona fram hafi formenn þingflokka ríkisstjórnarflokkanna og aðrir tillöguflytjendur svo sem ekki einfaldað stöðuna í málinu. Þarna er um að ræða viðkvæmt efni. Við höfum séð margar útfærslur af auðlindaákvæði birtast á síðustu mánuðum, svo ekki sé talað um fleiri ár. Ég hygg að þetta sé þriðja eða fjórða útgáfan af auðlindaákvæði sem lögð er fram í þinginu í vetur. Hún er að sumu leyti lík forverum sínum og að sumu leyti frábrugðin. Við þekkjum öll að það var munur á auðlindaákvæði eins og það barst á sínum tíma frá stjórnlagaráði og því ákvæði sem meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lagði fram í frumvarpsformi í haust að ráðleggingu sérfræðinganefndar. Þar var töluverður munur á orðalagi. Enn hafa orðið breytingar á orðalagi. Ég verð að játa að á þeim stutta tíma sem er liðinn frá því að ég sá þennan texta hef ég ekki áttað mig á því hvort þetta er sama tillagan og var að finna í tillögu meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eða ekki. Mér eru gefin merki um að þetta sé sama versjónin og kom frá meiri hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég verð engu að síður að segja að það hversu margar útgáfur hafa verið í gangi í þessum efnum hefur ekki endilega orðið til þess að einfalda málin. Þegar menn velta fyrir sér möguleikum á því að ná samstöðu um ákvæði af þessu tagi hlýtur maður að leiða hugann að því hver viðbrögðin urðu þegar þingflokkur framsóknarmanna kom með sína málamiðlunarútgáfu fyrir viku, tíu dögum síðan. Framsóknarflokkurinn hefur, eins og margir aðrir, lagt áherslu á að auðlindaákvæðið væri tekið í stjórnarskrá og kom með útspil fyrir tíu dögum eða tveim vikum þar sem hann hafði útfært ákvæði sem var að miklu leyti byggt á texta frá auðlindanefnd frá árinu 2000. Hvernig voru viðbrögðin við því? Það er ekki hægt að segja að þau hafi verið fagnandi. Þau drög voru gagnrýnd mjög harðlega í þinginu, m.a. og ekki síst af talsmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, en einnig af þingmönnum Samfylkingarinnar. Satt að segja var í tvo eða þrjá daga ráðist mjög harkalega á Framsóknarflokkinn fyrir framsetningu þessa ákvæðis. Þetta nefni ég bara. Ég er ekkert endilega sammála öllu sem kom fram í útfærslu Framsóknarflokksins en verð þó að segja að það hvað tillaga framsóknarmanna um útfærslu í þessum efnum vakti hörð viðbrögð varð með sínum hætti til þess að gera mig svartsýnni á það að við værum komin á þann stað að geta náð niðurstöðu um þetta efni. Það sýnir hvað framsetningin, orðalag ákvæðanna, útfærslan, getur verið viðkvæm í sambandi við auðlindaákvæði af þessu tagi. Þess vegna endurtek ég það, hæstv. forseti, að ég hefði talið réttara að menn gerðu atlögu að því að reyna að ná saman um einhvers konar ákvæði af þessu tagi áður en þeir flyttu tillögu í þeim efnum. Auðvitað kann að vera hægt að skapa svigrúm til einhverra viðræðna milli manna meðan á umræðu stendur í þinginu, en ég held að það hefðu verið vitrænni vinnubrögð að leita eftir samráðinu og reyna að komast að einhverri sameiginlegri niðurstöðu, finna frekar sameiginlega fleti á málunum fyrir umræðuna en í henni miðri. Hæstv. forseti. Ég lýk máli mínu á að segja að ferill þessa stjórnarskrármáls hefur að sönnu verið mjög umdeildur. Það eru mjög mörg atriði í sambandi við stjórnarskrána sem menn vilja breyta en það eru líka mjög mörg atriði sem menn eru ósammála um hvernig eigi að breyta. Þetta þing er að ljúka störfum. Við sem erum í þessum sal og vorum kjörin til setu á Alþingi vorið 2009 látum nú af störfum. 27. apríl verður nýtt þing kjörið. Ég velti fyrir mér hvort það sé of stór biti að kyngja fyrir þá sem hafa barist fyrir framgangi þessa máls á þinginu að viðurkenna að það hafi ekki tekist, að málið hafi lent í öngstræti fyrir löngu og því verði ekki bjargað úr því öngstræti. Er það of stór biti? Ég velti því fyrir mér. Mér hefur lengi fundist það liggja fyrir að það væri mjög ólíklegt að það tækist að fá botn í þetta, til þess væru skoðanir of skiptar, deilur of miklar. Nú er bent á að nýkjörið þing geti haft allt aðra afstöðu til þess sem hér er að finna en það sem nú situr. Spurningin er hvaða tilgangi það þjóni þá fyrir hugsanlega lítinn minni hluta á þingi að knýja fram vilja sinn í þessum efnum. Hvaða ávinningur er það? Er það innlegg í kosningabaráttu eða hvað vakir fyrir mönnum? Við getum sagt að nái sú breyting fram að ganga sem tengist meginefni frumvarpsins, og sleppum þá öðrum atriðum sem blandað hefur verið inn í þetta mál, breytist það fyrst og fremst að ef nýtt þing samþykkir breytingarákvæðið óbreytt verði möguleiki á því að breyta stjórnarskránni á næsta kjörtímabili án þess að rjúfa þing og efna til nýrra kosninga. Það eru hin raunverulegu áhrif þess að þetta þing ljúki við að afgreiða frumvarp formannanna þriggja eins og það liggur fyrir. Ég skil þá breytingartillögurnar eftir fyrir utan þá umræðu. Ég velti fyrir mér hvort það sé endilega svo mikilvægt. Ég geri mér grein fyrir því að fyrir þá sem eru mjög áhugasamir um að Ísland gangi í Evrópusambandið eru þarna aðkallandi atriði sem varða fullveldisframsal því að það verður ekki gengið í Evrópusambandið nema stjórnarskránni sé breytt áður. Það er kannski vont fyrir þá sem að þessu stefna að bíða í heil fjögur ár með það og blanda því síðan saman við almennar kosningar. Tilfinning mín er sú að það sé hugsanlega það eina utanaðkomandi sem knýr á um að breytingin sé gerð núna en sé ekki látið í hendur nýs þings að taka afstöðu til þessa máls og framgangs þess. Það kann að vera að fyrir þá sem enn þá trúa því að það séu einhverjar líkur á því að Ísland gangi í Evrópusambandið sé gott að þurfa ekki að bíða í fjögur ár þótt það verði reyndar að hafa í huga að Evrópusambandsferlið hefur allt gengið miklu hægar fyrir sig en nokkur gerði ráð fyrir í upphafi. Engin vissa er fyrir því hvert framhald þess máls verður. Ég hefði haldið að það væri eðlilegra að taka pressuna af þessu máli, leggja til hliðar stjórnarskrárbreytingar að sinni, láta nýju þingi það eftir að taka afstöðu til þess. Einstök framboð og frambjóðendur í kosningunum í vor hafa verið óspör á yfirlýsingar í sambandi við stjórnarskrármálefni og þá velti ég fyrir mér hvort ekki sé rétt að leyfa kjósendum að velja í því sambandi. Ef kjósendur vilja styðja þá sem leggja mikla áherslu á stjórnarskrárbreytingar eiga þeir þess kost í kosningunum 27. apríl og þá verður það verkefni nýs þings að taka afstöðu til þess hvort og að hvaða leyti eigi að breyta stjórnarskránni. Nýtt þing mun hvort sem er þurfa að taka afstöðu til þess, en spurningin er af hverju við séum að sprengja okkur á endasprettinum í þinginu að berja saman eitthvað, jafnvel reyna að henda á milli okkar einhverjum breytingartillögum síðla kvölds og snemma morguns í önnunum á lokadögum þingsins, í staðinn fyrir að viðurkenna einfaldlega að það verði hvort sem er verkefni nýs þings að ráða þessum málum til lykta. Það vantar ekki verkefnin á þinginu. Fjöldamörg mál eru á dagskrá í dag og boðað að fleiri mál séu á forgangslista ríkisstjórnar. Mörg af þeim málum eru þess eðlis að það er alveg örugglega hægt að ná ágætri samstöðu um þau, en bæði tíminn og líkurnar á því að hægt sé að ná saman um slík mál minnkar eftir því sem meiri áhersla er lögð á að knýja í gegn þau mál sem ágreiningur er um. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri en ætla að koma nánar inn á aðra þætti síðar í þessari umræðu og vísa til þess að ég tel möguleika á því að menn geti hugsanlega náð saman um einhverjar breytingar í þessum efnum. Hins vegar má segja að líkurnar á því hafi minnkað eftir því sem á hefur liðið. Það er rétt að minna á, hæstv. forseti, að lengi hefur legið liðið fyrir að kosið yrði 27. apríl. Það hefur legið fyrir að þingi yrði hætt um miðjan mars. Í janúar kom það fram af hálfu bæði okkar, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, og af hálfu fulltrúa Framsóknarflokksins að við teldum miklu skynsamlegra að leggja til hliðar heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar og reyna að einbeita okkur að því að ná samstöðu um fáar tiltölulega afmarkaðar breytingar. Við buðum upp á þetta í lok janúar og reyndar aftur á fundum í byrjun febrúar. Það markaðist af því að við töldum þá tíma til þess að komast að einhverjum niðurstöðum í þessum efnum sem samstaða gæti náðst um. Eftir því sem tíminn hefur liðið hefur saxast á möguleikana í þessu sambandi. Ég ætla ekkert að útiloka á þessari stundu, hæstv. forseti, en aðstæður til þess að takast á við málin með þeim hætti eru allt aðrar í dag en fyrir tveimur mánuðum, það liggur í augum uppi. Þá var hins vegar afstaða meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að rétt væri að fara áfram með málið í heild, og miklum tíma og mikilli orku varið til þess. Á meðan saxaðist á svigrúm manna til þess að setjast niður og ræða um afmarkaðar breytingar. Það var alltaf sagt við okkur: Þið getið komið með breytingartillögur ykkar við ákvæðin. Þetta gekk allt út á að setja plástur á frumvarpið sem byggði á heildarendurskoðuninni, setja fleiri plástra á það, þótt við hefðum eins og margoft hefur komið fram hafnað því að það væri réttur og skynsamlegur grundvöllur þessa máls og framgangs þess í þinginu.

Forseti. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvað honum finnst um að við séum að ræða þessa svokölluðu sáttatillögu um nýju stjórnarskrána. Það er hreinlega engin sátt um hana og sé ekki fram á að nein sátt náist um tillöguna. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort honum fyndist ekki hreinlega eðlilegra að við ræddum bara efnislega um stjórnarskrána í staðinn fyrir að ræða um tíma og ósætti. Mér finnst ekki góður bragur á umræðunni þegar ný stjórnarskrá er rædd á þennan hátt. Hvað finnst þingmanninum um að við tökum stjórnarskrána á dagskrá?

Hæstv. forseti. Að hluta til er ég sammála hv. þm. Birgittu Jónsdóttur í þeim efnum. Mér finnst tillöguflutningurinn síðustu daga vera dálítið til vitnis um að fólk sé að bjarga sér út úr vondri stöðu. Í umræðum fyrr í dag líkti ég því við það að menn hefðu keyrt út í skurð og væru að reyna að komast einhvern veginn upp úr honum. Ég held að sú leið sem er verið að fara sé ekkert endilega góð og ekkert endilega líkleg til árangurs í ljósi ummæla sem ég hef áður látið falla hér. Hvað varðar möguleikann á því að taka stjórnarskrárfrumvarpið, heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, á dagskrá ætla ég svo sem ekkert að setja mig upp á móti því. Ég held hins vegar að hún taki tíma. Ég er ekki viss um að við náum sameiginlegri niðurstöðu í því máli. Ég held að 

Það er því miður harla einsýnt að það sem heldur áfram næstu daga og kannski næstu vikur verður átakaþing. Er ekki heiðarlegra að við tökum umræðuna um stjórnarskrána og sjáum hvert hún leiðir okkur frekar en að fara einhverja fjallabaksleið? Persónulega finnst mér eins og stjórnarliðar og ríkisstjórnin séu að varpa ábyrgðinni af klúðri sínu, eins og t.d. með allar breytingartillögurnar og sáttatillöguna sem engin sátt er um, yfir á stjórnarandstöðuna. Hvað finnst hv. þingmanni um það?

Hæstv. forseti. Það má vel vera að einhver slík sjónarmið búi að baki hjá hv. þingmönnum stjórnarflokkanna. Þeir verða þó auðvitað að svara fyrir sig sjálfir hvað það varðar. Ég held hins vegar að stjórnarandstaðan, þ.e. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, séu ekkert að kveinka sér undan ásökuninni um að stoppa eitt eða annað í því sambandi, eftir því sem mér skilst. Afstaða okkar sjálfstæðismanna hefur alla vega alltaf legið fyrir. Við höfum verið á móti ferlinu og við höfum verið á móti mörgu því sem hefur verið gert í aðdraganda málsins, ekki öllu en mörgu. Það hefur auðvitað ekki breyst. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur að sumt í þeim efnum hefur verið nefnt sáttatillögur þótt það hafi verið harla einhliða sáttatillögur ef svo má 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hann kom víða við í máli sínu. Ég hjó eftir því að hann eyddi tíma í það framan af ræðu sinni að tala um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fór fram 20. október. Hann lagði meðal annars út af því að um mjög villandi spurningar hefði verið að ræða og að því leyti væri niðurstaðan ómarktæk, ef svo mátti skilja. Nú er rétt að hafa í huga að þær spurningar sem voru samþykktar hér frá þinginu voru meðal annars yfirfarnar, metnar og lesnar af landskjörstjórn. Það var hún sem kom með ákveðnar ábendingar um breytingar sem þingið gerði að sínum. Ég vildi því spyrja hv. þingmann: Er ekki munur á því að tala á þeim nótum að telja sjálfan sig ekki bundinn af þessari niðurstöðu og svo hinu að líta svo á að um ómarktækar niðurstöður sé að ræða eins og þingmaðurinn vill halda fram?

Hæstv. forseti. Ég er ekki alveg viss um að ég skilji spurninguna. Ég vil þó taka fram að mér fannst þjóðaratkvæðagreiðslan 20. október meingölluð. Ég lít líka svo á að ég sé óbundinn af niðurstöðum þeirrar atkvæðagreiðslu. Þetta eru tvö aðskilin mál. Þegar um er að ræða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu verða hendur þingsins eða einstakra þingmanna ekki bundnar  Til eru tvenns konar þjóðaratkvæðagreiðslur, hæstv. forseti, bindandi og ráðgefandi. Þær sem eru ráðgefandi verða ekki við það eitt bindandi að til þeirra sé boðað. Það er skýr munur þarna á. 

Virðulegi forseti. Í beinu framhaldi af þessu má spyrja - það kom fram í ræðu hv. þingmanns að afgerandi niðurstaða og vilji hefði endurspeglast í spurningunni um þjóðareign á auðlindum - hvort þingmaðurinn telji að við sem sitjum á Alþingi, og höfum þetta mál til umfjöllunar, séum að engu leyti bundin af þeirri niðurstöðu og eigum ekkert að gera með það. Ég skildi orð þingmannsins í ræðunni hér á undan í þá veru að hann vildi mjög leita eftir því að samstaða næðist um þetta auðlindaákvæði. Ég get hins vegar á engan hátt greint hvar ágreiningurinn væri út frá þeirri tillögu sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar lagði fram og liggur fyrir í breytingartillögu í þessari umræðu. Er verið að togast á um skilgreiningar á þjóðareign? Er verið að togast á um gjaldtökuna, fullt, eðlilegt eða sanngjarnt gjald? Eða eru það kannski nýtingarleyfin og óbein eignarréttindi sem margir telja að eigi að fylgja slíkum réttindum? Það væri fróðlegt að fá að heyra viðbrögð þingmannsins við þessu.

Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. Lúðvík Geirsson er enn að velta fyrir sér þjóðaratkvæðagreiðslunni síðastliðið haust velti ég því fyrir mér um hvað nákvæmlega var verið að greiða atkvæði í sambandi við þjóðareign á auðlindum þar. Það liggur fyrir að allir þeir stjórnmálaflokkar sem eiga sæti á Alþingi í dag hafa lýst yfir að þeir vilji leita leiða til að setja inn í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Það hefur legið fyrir árum saman og hefur ekkert með atkvæðagreiðsluna 20. október að gera. Sjálfstæðisflokkurinn tók þátt í að flytja slíkar tillögur 2007 og löngu fyrir þann tíma voru menn að velta á milli sín þeim hugmyndum. Árið 2000 tóku allir flokkar sem þá áttu sæti á þingi þátt í mótun niðurstöðu auðlindanefndar sem gekk í ákveðna átt. Það hefur hins vegar alltaf legið fyrir að erfitt gæti reynst að ná saman um niðurstöðu í þeim efnum, en viljinn til þess að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrá hefur ekkert með atkvæðagreiðsluna 20. október að gera.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það var sérstaklega góður tónn í lokaorðum hans hér. Ég vil taka undir með honum að það er, að því er ég tel, flötur á því að ná víðtækara samkomulagi um tillögu formannanna og þingsályktunartillöguna sem gæti fleytt þessu máli inn í næsta þing í stað þess að loka það inni í fjögur ár í viðbót. Ég er kannski ekki alveg sammála hv. þingmanni um að tíminn sé úti og að önnur mál þvælist þar fyrir. Við þekkjum það nú þingmenn að við vílum ekki fyrir okkur að vinna hér myrkranna á milli þegar á þarf að halda. Það er eitt sem vakti athygli mína í orðum hv. þingmanns, það var að nýkjörið þing gæti síðan bara skipt um skoðun og breytt niðurstöðu. Það er einmitt málið. Er það ekki allt í lagi? Er það ekki bara lýðræðisleg niðurstaða? Eiga menn nokkuð að vera að láta það 

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála þessum síðustu orðum hv. þingmanns að breytingar á stjórnarskrá eru einmitt eitthvað sem við eigum að tala um í kosningabaráttunni og láta nýkjörið þing gera út um. Þess vegna eigum við að eyða síðustu dögum þingsins í að klára mál sem annaðhvort eru með einhverjum hætti dagsetningamál eða mál sem mjög víðtæk og góð samstaða getur náðst um.

Herra forseti. Nú háttar svo til að ekki er hægt að breyta stjórnarskrá nema á síðasta degi þingsins og það þarf staðfestingu aftur á næsta þingi. Hv. þingmaður sagði að sér litist illa á þá hugmynd að hafa tvenns konar farveg fyrir breytingar á stjórnarskrá í stjórnarskránni sjálfri. Ég get tekið undir það að ákveðnu leyti, en ég vil vekja athygli á því að allar þær tillögur sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur fengið og haft til umfjöllunar gera ráð fyrir því. Í fyrsta lagi gerði stjórnlagaráð upphaflega ráð fyrir því að tvenns konar farvegur yrði fyrir breytingar, annars vegar þingið sjálft og hins vegar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sérfræðinganefndin lagði til að ein leið væri til að breyta stjórnarskrá ef um væri að ræða mannréttindakaflann en önnur aðferð að öðru leyti. Feneyjanefndin fjallaði um þær tillögur, um tvö form, og gerði ekki athugasemdir. Ég tek ekki undir það að það sé eitthvað erfitt að hafa þetta svona, sérstaklega ekki ef þetta er í tveimur greinum. Eins og hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur lagt til er einfalt að vísa til þess í heiti frumvarpsins til hvorrar greinarinnar verið er að vísa.

Hæstv. forseti. Skýringin á því af hverju sérfræðinganefnd og eftir atvikum Feneyjanefndin taldi að rétt væri að hafa mismunandi aðferðir við að breyta stjórnarskrá var fyrst og fremst sú að gæta betur að mannréttindaákvæðunum. Hugmyndin á bak við tvenns konar leiðir var fyrst og fremst sú að almenna leiðin væri hugsanlega of létt, of létt væri að breyta stjórnarskrá miðað við almennu leiðina, og þess vegna væri rétt að setja frekari skorður við því hvað varðar mannréttindaákvæðin, að þeim yrði ekki breytt nema með öðrum og vandaðri hætti en almennu breytingarnar. Þetta er svolítið annað en við erum að tala um í dag. Í dag erum við að tala um, og það er sú tillaga sem liggur fyrir, að það séu tvær mismunandi leiðir til að breyta stjórnarskrá, þær séu jafngildar, hægt sé að beita þeim um hvaða ákvæði stjórnarskrárinnar sem er. Ég játa það alveg að það hefur komið fram ítrekað af hálfu sérfræðinga sem um þetta hafa fjallað að fyrir þessu eru fordæmi. Þetta er ekki óþekkt í heiminum, en ég fer ekki ofan af því að mér finnst það óheppilegt.

Herra forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson vék að því í ræðu sinni, og sagði það hér áðan, að þingsályktun um framhald stjórnarskrármálsins væri marklaus, nær væri þá að hugsa málið þannig að það gæti verið einhver yfirlýsing af hálfu leiðtoga eða forustumanna stjórnmálaflokkanna. Nú spyr ég hvort slík yfirlýsing væri ekki með sama hætti marklaus ef menn ætluðu sér ekki að standa við hana. Staðreyndin er sú að oft er verið að samþykkja hér þingsályktanir sem vísa inn í nýtt kjörtímabil. Nýlega hefur til dæmis verið samþykkt þingsályktun um að halda upp á 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna. Hún vísar inn á næsta kjörtímabil. Þingsályktunin verður að sjálfsögðu í gildi nema Alþingi taki nýja ákvörðun. Það eru þingsályktanir hér um aðgerðaáætlun í barnavernd. Það eru þingsályktanir hér um samgönguáætlun o.s.frv. Þar er vísað inn í nýtt kjörtímabil og þær standa nema Alþingi taki nýja ákvörðun. Ég vil því inna hv. þingmann eftir því hvort hann sjái það ekki þannig að 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að geyma aðalumfjöllun um þingsályktunartillöguna þar til það mál kemur á dagskrá hér á eftir eða næstu daga, ég veit ekki hvernig það verður. Í tilefni af orðum hv. þingmanns vil ég segja að það er alveg rétt að þingsályktanir gilda þar til Alþingi hefur tekið ákvörðun um annað. Flestar þingsályktanir fela raunar í sér fyrirmæli frá Alþingi til ráðherra, til framkvæmdarvaldsins, um að gera hitt eða þetta. Þessi þingsályktunartillaga felur fyrst og fremst í sér, eftir því sem ég skil það, fyrirmæli til næsta þings um að haga framhaldi stjórnarskrármálsins með tilteknum hætti. Það er það sem ég tel að hafi harla lítið gildi, sérstaklega þegar við horfum fram á að næsta þing verður hugsanlega sett saman með allt öðrum hætti en það sem nú situr og afstaða til málsins verður trúlega allt önnur meðal þeirra þingmanna sem verða kjörnir 27. apríl en þeirra sem nú sitja. Það er auðvitað það sem breytir málinu. Ef þingsályktunartillagan væri þannig orðuð og þannig fram sett að hún endurspeglaði breiða samstöðu hér í þinginu um málið mundi málið horfa öðruvísi við, þá væri 

Herra forseti. Að sjálfsögðu er ekkert því til fyrirstöðu að orðalag slíkrar þingsályktunartillögu sé þannig að um hana geti verið breið pólitísk samstaða. Það væri fróðlegt að heyra fá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins hvað þeir mundu vilja leggja inn í það. Ég ítreka að þingsályktun er í mínum huga - af því menn hafa verið að tala um það og taka það hver upp á eftir öðrum í umræðu, bæði hér og annars staðar, að þingsályktunin hafi ekkert gildi af því nýtt þing sé kannski annarrar skoðunar - pólitísk yfirlýsing Alþingis. Ef á bak við hana væri breiður stuðningur má segja að meiri líkur væru á að hún mundi halda inn í næsta kjörtímabil. En hugsunin er sú að þetta þing samþykki ályktun um hvernig halda eigi vinnunni áfram, kjósi til þess sérstaka nefnd, þetta þing, og þar með er búið að setja þá vinnu í farveg. Það er rétt að nýtt þing getur tekið nýja ákvörðun, en stjórnmálaflokkarnir yrðu væntanlega spurðir að því í kosningabaráttu hvort þeir mundu beita sér fyrir 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr mig hvernig ég vildi sjá orðalag þingsályktunartillögunnar. Ég mundi í stuttu máli orða það einhvern veginn á þessa leið: Kjósa nefnd. Punktur.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp formanna stjórnarflokkanna og formanns Bjartrar framtíðar. Inn í þá umræðu hljóta að blandast þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram við málið sem og sú þingsályktunartillaga sem var hér síðast til umræðu því að þetta er hugsað sem eitt ferli til að byggja brú yfir í næsta þing þannig að öll sú vinna sem farið hefur fram hér á undanförnum árum, allt frá árinu 2009, fari ekki forgörðum. Við höfum því miður séð í verki, og þjóðin öll, þá miklu tafaleiki sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið fyrir stundum með aðstoð Framsóknarflokksins, í þrjú ár eða allt frá því Hæstiréttur úrskurðaði kosningu á stjórnlagaþing ógilda. Þannig var líka komið í veg fyrir að þjóðaratkvæðagreiðsla um spurningar og þær áherslur sem þjóðin vildi leggja í nýrri stjórnarskrá gæti farið fram samhliða forsetakosningum síðastliðið sumar og þegar það var búið þá var kvartað undan því að þar hefði fjármunum verið sóað, að ferðin hafi ekki verið notuð til að kjósa á sama tíma. Herra forseti. Ég gleymi ekki því kvöldi sem við sátum hér fram undir miðnætti og klukkan tifaði og á miðnætti þá gall klukkan, þrír mánuðir til forsetakosninga og þar með var málið dautt. Menn töluðu og töluðu og reyndu sem þeir frekast máttu að koma í veg fyrir þetta en spruttu svo upp daginn eftir og sögðu: Hvað á þetta að þýða, hvað á þetta að þýða að sóa peningum með þessum hætti, að hafa ekki þjóðaratkvæðagreiðsluna á sama tíma? Þetta heyrðum við líka þegar hér var samþykkt að fram skyldi fara þjóðaratkvæðagreiðsla 20. október síðastliðinn. Frú forseti. Þannig hafa margir steinar, mörg grjót og heil björg verið lögð í götu þessara breytinga sem við höfum verið að vinna að á undanförnum árum, ekki bara hér í þinginu heldur utan þings og meðal þjóðarinnar. En þrátt fyrir það lukum við því verki sem fyrir þingnefndina var lagt, stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að leggja fram heildstæða tillögu að nýrri stjórnarskrá eftir ítarlegt umsagnarferli og að teknu tilliti til margra breytingartillagna sem þá komu fram. Ég er enn þeirrar skoðunar að við gætum, ef vilji væri fyrir hendi hér í þingsal, lokið heildarumfjöllun um stjórnarskrána og samþykkt nýtt frumvarp að stjórnarskrá á þessu þingi. Ég geri mér grein fyrir að þar eru margir kaflar sem menn eru ekki sáttir við, finnst þeir þurfa að skoða betur. Við buðum upp á það og ræddum það í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og eins opinberlega að þeir kaflar, til að mynda um stjórnskipanina, um forsetann, um ráðherra og ríkisstjórn, sem Feneyjanefndin fjallaði sérstaklega um, yrðu einfaldlega geymdir yfir á næsta kjörtímabil og gömlu ákvæðin, þ.e. núgildandi ákvæði úr stjórnarskrá lýðveldisins frá 17. júní 1944, sett inn á milli. Það varð heldur ekki að samkomulagi og þegar við komum hér til þings með stjórnarskrárfrumvarpið í 2. umr. þá var það, með virðingu fyrir því tungumáli sem er íslenska og er þingmálið, „business as usual“. Þá var farið fram á tvöfalda umræðu og það var alveg sýnt að ekki var nokkur leið að fá botn í þá umræðu hér í þinginu. Þess vegna og vegna þeirrar reynslu sem við höfum haft hér af því málþófi, því samherjaskjalli sem verið hefur uppi allt þetta kjörtímabil, þar sem fáeinir einstaklingar skiptast á því að fara í andsvör hver við annan, lesa upp sömu nefndarálitin, vísa til sömu athugasemdanna dag eftir dag eftir dag.  Í stjórnarskrármálinu eru menn seinþreyttir til vandræða. Við höfum reynt að halda þessu máli til streitu og gera eins og mögulegt er hverju sinni, höfum brugðist við öllum þeim barbabrellum sem menn hafa komið upp með á ferlinum. Þegar stóri stopparinn og málþófið kom upp núna við 2. umr. og engin von var til að taka einhverja sameiginlega ákvörðun um framhaldið brugðust formenn stjórnarflokkanna og formaður Bjartrar framtíðar við með því að leita annarra leiða með tillögu sem við hér ræðum og frumvarpi um hvernig flytja megi málið yfir á næsta kjörtímabil með samþykkt sérstakrar þingsályktunar og með því að breyta 79. gr. um það hvernig breyta eigi stjórnarskránni. Ég virði þessa tilraun formannanna til að ná víðtæku samkomulagi. Þarna er í reynd gert ráð fyrir því að það verði hin eina breyting að hægt verði að breyta stjórnarskrá með þjóðaratkvæðagreiðslu að fengnu samþykki aukins meiri hluta hér á Alþingi og sú þjóðaratkvæðagreiðsla getur farið fram með þingkosningum, forsetakosningum, sveitarstjórnarkosningum en hún getur líka farið fram algerlega sjálfstætt án þess að til þess þurfi að koma að rjúfa þing. Þannig væri í raun hægt að fleyta málinu áfram inn í næsta kjörtímabil. Því miður varð ekki sú mikla sátt um þessa tillögu sem við væntum og þess vegna er það að við í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og ég sem starfandi formaður þar þessa dagana, höfum gengið enn lengra í samkomulagsátt en formennirnir lögðu til. Nú liggur málið fyrir okkur svo breytt að tillaga allra flokka frá 2007, allra flokka sem sátu á Alþingi 2007, tillaga sem Sjálfstæðisflokkur gerði að sinni í stjórnskipunarnefnd 2009, er tekin og hún fléttuð inn í frumvarp formannanna. Þarna hefði ég haldið að menn ættu að geta tekið í þá útréttu sáttarhönd því að þar er ekki, eins og menn hafa oft verið að tala um hér, um einstefnu af hálfu þessara stjórnarflokka að ræða heldur er þvert á móti verið að taka tillögu sem allir flokkar sameinuðust um, það er ekki lengra síðan en á árinu 2007, og Sjálfstæðisflokkurinn bar upp í umræðum um stjórnarskrárbreytingar vorið 2009 sem ég hugsa nú að flestir muni hér. Frú forseti. Hvað felst þá í þessari tillögu? Í fyrsta lagi að aukinn meiri hluta þurfi á Alþingi til þess að stjórnarskrárbreyting megi fara til þjóðaratkvæðis. Við gerðum þá breytingu í nefndinni að í stað þess að það væru 3/5, eða 60% þingmanna, 38 þingmenn, verði það 2/3 þingmanna, eða 42 þingmenn, 66%, sem þurfa, ef þingið er fullskipað, að samþykkja stjórnarskrárbreytingu til þess að fara til þjóðaratkvæðis. Þarna tókum við tillit til þeirra tillagna sem ég nefndi áðan sem fulltrúar allra flokka sameinuðust um og sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins gerðu að sínum vorið 2009. Hvað varðar tíma sem líður milli þjóðaratkvæðagreiðslu og afgreiðslu þings þá göngum við lengra en tillagan frá öllum flokkum og Sjálfstæðisflokki sérstaklega gerði ráð fyrir. Við tökum þar tillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og segjum að líða eigi sex til níu mánuðir frá samþykkt Alþingis þar til þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram en ekki einn til þrír mánuðir eins og gert var ráð fyrir í hinni tillögunni. Við gerum einnig ráð fyrir að farið verði með stjórnarskipunarlög eins og önnur lög, farið í þrjár umræður í samræmi við stjórnarskrána og engir sérstakir tímafrestir settir þar inn. Að lokum, og það sem er algert nýmæli í þessu, er það þjóðaratkvæðagreiðslan sjálf, að breyta stjórnarskrá með þjóðaratkvæðagreiðslu eins og áskilið var þegar stjórnarskrá sem við nú búum við var samþykkt. Þar gerum við þá breytingu frá tillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar - og það er líka í samræmi við tillögur fulltrúa allra flokka frá 2007, tillögur sem Sjálfstæðisflokkurinn gerði að sínum vorið 2009 - að í stað aukins meiri hluta í slíkri kosningu komi til einfaldur meiri hluti. Það er að sönnu líka lýðræðislegra vegna þess að þegar maður fer að skoða málið þá er ekki eðlilegt að minni hluti, segjum 41%, ráði niðurstöðu máls á móti 59%. Þetta tökum við til greina og segjum að um leið og meiri hluti hefur greitt stjórnlagabreytingu atkvæði sitt í kosningum teljist það samþykkt en þó aðeins ef 25% kjósenda á kjörskrá hafa sagt já. Hvað þýðir þetta? Þetta er krafa um að breytingar sem verði á stjórnarskrá njóti einhvers lágmarksstuðnings í samfélaginu. Við getum ímyndað okkur að þetta væri breyting sem miklar deilur stæðu um og tvísýnt hvorum megin niðurstaðan lægi, þá þýðir þetta í reynd að krafist er 51% þátttöku þjóðarinnar. Þá þarf 25–26% kjósenda á kjörskrá til þess að samþykkja tillöguna. En ef um væri að ræða litla breytingu sem mikil samstaða væri um má segja að ef 26% kjósenda tækju þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu og allir væru sammála mundi það duga. Við búum sem betur fer við það á þessu landi að mikil þátttaka er í atkvæðagreiðslum almennt. Fólk lætur sig framgang þessa samfélags miklu skipta og það tekur gjarnan þátt í þjóðaratkvæðagreiðslum þó að það sé í minna mæli í almennum þjóðaratkvæðagreiðslum en í almennum þingkosningum eða sveitarstjórnarkosningum. Þessi leið - aukinn meiri hluti í Alþingi, sex til níu mánuðir fram að þjóðaratkvæðagreiðslu, einfaldur meiri hluti þar, þó þannig að 25% kjósenda gjaldi jáyrði við breytingunni - liggur á borðum þingmanna núna. Þessi leið er, eins og ég segi og endurtek enn og aftur, sú tillaga næstum því orðrétt sem fulltrúar allra flokka lögðu fyrir þingið 2007 og kom aldrei til umræðu eða afgreiðslu og sjálfstæðismenn tóku upp og gerðu að sinni vorið 2009. Hún komst ekki til atkvæða heldur. Frú forseti. Ég tel ekki fullreynt að við náum sameiginlegri lendingu með þessu móti. Það eru auðvitað vonbrigði að ná ekki stærri þætti en bara þessu en vonbrigðin að ná engu eru þó miklum mun meiri vegna þess að það má túlka sem uppgjöf Alþingis gagnvart því verkefni sem því var falið eftir kosningarnar 2009. Við skulum bara muna hvað gerist ef tillaga sem þessi fær ekki brautargengi hér í Alþingi. Ég veit að næsta þing gæti fellt hana og þar með væri hún úr sögunni. Það er bara lýðræðisleg leið og ekkert við það að athuga. En ef það yrði nú samþykkt gæti vinnan við stjórnarskrármálið haldið áfram strax næsta haust. Ef ekki, ef engin slík tillaga verður samþykkt hér og staðfest á næsta þingi, er ljóst að fjögur ár í viðbót munu líða þar til unnt verður að koma því við að afgreiða breytingar á stjórnarskrá. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði hér áðan að það væri ekkert mál að rjúfa þing og efna til þingkosninga bara til þess að fara í stjórnarskrárbreytingar en við vitum það, sem höfum fylgst með gangi þessara mála hér í þessi, hvað eigum við að segja, 70 ár frá því stjórnarskráin var sett, tæplega, að er ekki svo einfalt sem hv. þingmaður telur. Frú forseti. Við höfum tækifæri til að ljúka verkinu 17. júní 2014 á 70 ára afmæli lýðveldisins og væri mikill sómi að því. Ég er ekki úrkula vonar um að það megi takast en ég er heldur ekki úrkula vonar um að þetta þing nái því að bæta í stjórnarskrána ákvæði um þjóðareign á auðlindum í náttúru Íslands. Og hvers vegna segi ég það? Jú, það er vegna þess að frá árinu 1998 nánast, þegar auðlindalögin voru samþykkt, á árinu 2000 þegar auðlindanefndin skilaði af sér og á hverju þingi nánast síðan, öllum flokksþingum meira og minna, í öllum kosningastefnuskrám og yfirlýsingum, þá hafa flokkarnir lýst því yfir, allir þeir flokkar sem eru á þingi, að þeir vilji festa í stjórnarskrá ákvæði um þjóðareign á auðlindum í náttúru Íslands. Ég er einn fjögurra flutningsmanna breytingartillögu eða viðaukatillögu á þingskjali sem liggur fyrir í þessari umræðu, frú forseti, á þingskjali 1278. Þar er um að ræða orðrétta þá tillögu sem er að finna í 35. gr. í tillögum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar á þingskjali 1112, breytingartillögur við mál 415, sem er stjórnarskrárfrumvarpið. Það orðalag sem hér liggur fyrir, og hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi að væri nýtt og breytt og hefði kannski komið á óvart og ætti eftir að skoðast nánar, byggir á mikilli vinnu, það byggir á rannsókn á öllum þeim tillögum sem fyrir hafa legið, eins og ég segi frá árinu 1998, ótal umsögnum og breytingartillögum, meðal annars frá fastanefndum Alþingis og frá sérfræðingum, bæði á sviði stjórnskipunarréttar og auðlindaréttar. Þetta orðalag, eins og það liggur fyrir, var afgreitt úr nefndinni minnir mig einhvern tíma í kringum 20. janúar en hafði verið dreift nokkru áður eða um og upp úr miðjum janúar til nefndarmanna. Þetta er ítarlegra ákvæði en við höfum haft fyrir framan okkur fyrr og það sem meira er að þó svo ekki fylgi á þessu þingskjali skýringar þá fylgja ítarlegar skýringar, upp á einar fimm eða sex blaðsíður, þessu ákvæði í tillögum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Með þessu ákvæði er fest í sessi sérstök tegund eignarréttar, þjóðareignarréttur, sem er hliðsettur og hliðstæður og jafnsettur hefðbundnum einkaeignarrétti einstaklinga og lögaðila. Með þessum ákvæðum er þjóðareignarréttinum sköpuð stjórnskipuleg vernd um leið og girt er fyrir að réttur þjóðarinnar til sameiginlegra auðlinda sinna fari halloka fyrir réttindavernd einkaeignarréttarins. Ég vek athygli á því að með því orðalagi sem hér er, og sérstaklega er tekið fram í skýringum, er ekki raskað óbeinum eignarréttindum sem kann, að mati til að mynda útgerðarinnar, að hafa verið stofnað til með afnotarétti eða nýtingarrétti. Það er ekki tekin afstaða til þeirra deilna sem uppi hafa verið um eignarhald á fiskveiðiauðlindinni vegna þessa. Það teljum við að hljóti alltaf að vera verkefni dómstóla. Hins vegar er í ákvæðinu girt algerlega fyrir það að nýtingarleyfi geti stofnað til eignarréttinda, hvorki beinna né óbeinna. Með því að í 5. mgr. segir um nýtingarleyfi að slík leyfi skuli veita á jafnræðisgrundvelli og, með leyfi forseta, að þau leiði aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis. Þetta er lykilatriði í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað í á annan áratug um auðlindamálin. Auk þess að skilgreina þjóðareignarréttinn og veita honum stjórnarskrárvernd er í þessu ákvæði tekið af skarið með það að auðlindir í eigu ríkisins sem hefur verið fyrirkomið í einkaeignarréttarlegum félögum svo sem eins og Landsvirkjun og á ríkisjörðum, þær auðlindir séu háðar sömu takmörkunum, þ.e. bann við framsali þeirra og að eignarréttur þeirra geti færst til annarra en ríkisins. Þá er að finna í ákvæðinu skilgreiningu á því hvaða auðlindir það eru sem háðar eru þjóðareign, skilgreint að nýting þeirra sé ávallt í þágu komandi kynslóða og almannahags auk þess sem, eins og ég sagði áðan, skilmálar nýtingarleyfanna eru ítrekaðir bæði hvað varðar gjaldtöku og veitingu þeirra til tiltekins hóflegs tíma í senn. Og það sem mikilvægast er - og ég hef þegar nefnt og ætla að ítreka - að slík leyfi leiði aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis. Því miður hefur ekki fengist umræða í þessum þingsal og heldur ekki í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um þetta orðalag. Þetta hefur legið fyrir í tæpa tvo mánuði og því miður hefur ekki tekist að fá gagnrýni eða tillögur um annað orðalag. Það eru viss vonbrigði og ég hlýt að kalla eftir því að menn taki sig nú á í þeim efnum á næstu dögum og við förum yfir þetta ákvæði sameiginlega, þessa viðaukatillögu. En meginatriðið er, frú forseti, að við glötum ekki því einstæða tækifæri sem við höfum til að koma þessari vinnu áfram yfir á næsta kjörtímabil í stað þess að loka málið inni fjögur ár í viðbót. Það væru mestu vonbrigðin. Þess vegna fagna ég orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar um að samkomulagsflötur kunni að vera í breytingarákvæðinu. Ég lýsi því yfir að við erum að sjálfsögðu tilbúin til að vinna að því og sama gildir um aðrar tillögur sem fyrir liggja og þá á ég líka við þingsályktunartillöguna sem ekki er hér til umræðu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð yfir ferlið. Ég er samt ekki alveg með það á tæru. Fyrst flytja formenn tveggja stjórnmálaflokka tillögu ásamt formanni Bjartrar framtíðar, sem er líka stjórnmálaflokkur, og síðan er lögð fram breytingartillaga við þá tillögu frá formönnum þingflokka viðkomandi flokka. Ég velti fyrir mér hvernig standi á því að sú tillaga er ekki flutt í nafni formanna flokkanna sjálfra. Er einhver óeining innan flokkanna tveggja, Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, um það? Var það ekki rætt í þingflokkunum? Voru formennirnir ekki viðstaddir þegar ákveðið var að formenn þingflokkanna flyttu breytingartillögu? Mér finnst þetta einhvern veginn ekki vera í takt. Ég er ekkert hrifinn af flokksræði og það er kannski allt í lagi að formenn þingflokkanna séu þversum við formenn flokkanna en mér finnst að það þurfi að koma fram. Svo er það skrýtna hugsunin um breytingar með tvennum hætti sem ég vil spyrja hv. þingmann um þar sem hún hefur kannað málið. Er það svo að þegar þingmenn ákveða að flytja breytingu við stjórnarskrána, sem þeir vilja helst ekki að fari til þjóðaratkvæðagreiðslu, láti þeir þingið um að ákveða, þ.e. láti næsta þing taka á máli sem þeir telja að eigi ekki upp á pallborðið hjá þjóðinni svo þeir geti haft það innan sinna raða, ef maður má orða það þannig? Nú er ég mjög hlynntur því að þjóðin greiði atkvæði um stjórnarskrána sína og þær hugmyndir eru eiginlega teknar frá mér að einhverju leyti, að þjóðin geti greitt atkvæði um stjórnarskrána sína, þannig að ég er mjög óhress með að hafa bæði ákvæðin inni.

Frú forseti. Það er rétt að formenn flokka sem skipa meiri hluta á þinginu, og sá meiri hluti kom fram nýlega þegar vantrauststillaga á ríkisstjórnina var felld, lögðu fram breytingartillögu sem þeir töldu að gæti orðið til sátta og til þess að fleyta málinu áfram yfir á næsta þing, eins og ég hef rakið. Það er engin óeining hvað varðar auðlindaákvæðið milli þessar flokka, fulltrúa flokkanna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem hv. þm. Róbert Marshall á sæti, ég fyrir hönd þingflokks Vinstri grænna og þrír fulltrúar Samfylkingar. Það er engin óeining um hvernig auðlindaákvæðið skuli orðað eða að það skuli vera í stjórnarskránni. Það var hins vegar mat formannanna að rétt væri að láta reyna á hvort menn væru tilbúnir til að sættast á að breyta bara breytingarákvæðinu, þ.e. 79. gr. Það má líta á þá viðaukatillögu sem svo að við teljum mikilvægt að láta líka reyna á þær yfirlýsingar stjórnmálaflokkanna í landinu, Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks, um að þeir vilji setja slíkt ákvæði í stjórnarskrá. Við viljum veita þeim tækifæri til að standa við þær yfirlýsingar sínar núna á lokametrunum þótt ekki sé nema vegna þess að við höfum ekki fengið þá til að ræða við okkur í alvöru um heildarbreytingarnar. Ég nefndi áðan að allar þær tillögur sem við fengum til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar gerðu ráð fyrir því að breyta ætti stjórnarskrá með tvennum hætti. Ég get alveg tekið undir að það er kannski ekki góður svipur á því en það virðist hvorki trufla fagmenn, sérfræðinga, Feneyjanefnd né stjórnlagaráð svo út í það sé farið.

Frú forseti. Það truflar alla vega mig að þingmenn,  Það er reyndar töluverður munur á 25% mörkum eða 50% mörkum. Ég hygg að tiltölulega auðvelt sé að breyta stjórnarskránni með 25% mörkum og ég fullyrði að það hefur verið gert æðioft sem er ekki gott. Ég held að það sé enginn sáttur við að nýr stjórnarmeirihluti geti breytt stjórnarskránni sisvona og það hvenær sem er innan kjörtímabilsins, geti látið ungliðahreyfingar flokkanna smala þannig að nægileg þátttaka náist, 25%, til að styðja eitthvert mál sem enginn hefur áhuga á. Ég held að það sé dálítið hættulegt. Svo er það auðlindaákvæðið. Það stendur að auðlindir séu í sameign þjóðar og þá er það spurningin um hugtakið „þjóð“. Ég hef ekki heyrt einn einasta mann tala um það öðruvísi en sem ríki, þ.e. að fulltrúar ríkisins, ráðherrar og meiri hluti á Alþingi eiga að fara með það vald. Er þetta ekki bara ríkisvæðing á auðlindunum?

Frú forseti. Hér er gerður greinarmunur á því sem ég sagði áðan, nýrri tegund eignarréttar, þ.e. þjóðareignarinnar sem er hliðsett og jafngild einkaeignarréttinum. Ríkið getur átt eignir samkvæmt einkaeignarréttarlegum forsendum, Arnarhvol, vatnsréttindi sem núna eru í eigu Landsvirkjunar, sem er 100% í eigu ríkisins. Ríkið getur átt eignir á ríkisjörðum og annað þess háttar. Það er undirorpið einkaeignarréttarlegum skilyrðum. Það er ríkiseignin. Hér er verið að skilgreina þjóðareignina 

Sem ríkið fer með.

Sem enginn fer með,  Mig langar til að nefna aðeins, vegna þess að hv. þingmaður sagði að 25% væru lágur þátttökuþröskuldur, að hann er það ekki að mati sérfræðinga. Þetta er einn hæsti svona þátttökuþröskuldur sem þó er talinn lýðræðislegur vegna þess að í fræðum um lýðræðislega þátttöku og beint lýðræði telja menn að einna ólýðræðislegast sé annars vegar þegar minni hlutinn ræður niðurstöðu máls og hins vegar þegar menn geta ráðið niðurstöðu máls með því einu að sitja heima. Það telja menn ólýðræðislegast í því öllu. 20–25% þátttaka telst mjög gott.

Hæstv. forseti. Það er eitt sem ég vildi koma að í tilefni af orðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, það varðar sjónarmið um auðlindaákvæði. Ég vil geta þess að þegar þessi mál bar á góma í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd nefndum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins að við teldum að unnt væri að nálgast málið t.d. á grundvelli tillagna sem komu frá stjórnlaganefnd á sínum tíma. Eins vísuðum við til eldri ákvæða þannig að það er ekki með öllu rétt að segja að engar tillögur hafi komið. Síðan vildi ég líka rifja það upp að hv. þingmenn Framsóknarflokksins lögðu fram sitt orðalag að auðlindaákvæði nú á dögunum við frekar litlar undirtektir af hálfu ríkisstjórnarflokkanna, ekki síst af hálfu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þannig að þó að ekki hafi komið fram tillögur sem voru hv. þingmanni að skapi er ekki hægt að segja að ekki hafi komið fram neinar tillögur.

Frú forseti. Við í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd höfum farið mjög vel yfir allar þær tillögur sem fram hafa komið frá því um aldamót. Segja má að það hafi byrjað fyrir alvöru með tillögum auðlindanefndar árið 2000 þó að það eigi sér lengri sögu. Það er alveg augljóst hvar ágreiningurinn liggur. Ekki hefur áður verið tekið með svo afgerandi hætti eins og gert er í þessu ákvæði, á þeim eignum ríkisins sem komið hefur verið fyrir í félögum með takmarkaða ábyrgð, hlutafélögum eins og Landsvirkjun. Kannski var það vegna þess að hlutafélagavæðing ríkisfélaga og -fyrirtækja var ekki hafin á þeim tíma sem auðlindanefndin fjallaði um málið. Það er í rauninni nýtt í þessum tillögum og ég veit ekki hver er afstaða hv. þingmanns eða flokks hans til þess sem þar segir. Ekki er litið á það sem eiginlega þjóðareign samkvæmt skilgreiningu þjóðareignar en engu að síður eru þær eignir undirorpnar sömu takmörkunum og gilda um þjóðareignina að hvorki megi framselja hana til varanlegra afnota né selja. Hvar liggur ágreiningurinn? Jú, það er þessi spurning um þjóðareignina. Slagsmálin í orðræðunni í þingsal árið 2009 snerust m.a. um að Sjálfstæðisflokkurinn vildi ekki hafa þetta orð „þjóðareign“ í ákvæðinu. Framsóknarflokkurinn gerði þá harða hríð að flokknum og talsmönnum hans fyrir að vilja það út en þykjast samt vilja, eins og þá var sagt, þjóðareign á auðlindum. Hvað varðar tillögu Framsóknarflokksins, og það á líka við um tillögu frá auðlindanefndinni, þá snýst ágreiningurinn líka um það að því leyti sem snýr að óbeinum eignarrétti, sem menn vilja hafa inni, sem gæti myndast 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það er m.a. ágreiningur um formið á orðalagi hvað þessi atriði varðar. Það eru mikilvæg atriði og viðkvæm og er full ástæða til þess að setjast yfir og skoða þau. Ég held að við hljótum að geta rætt þessi mál okkar í milli og hefði kosið að það hefði verið gert áður en umræðan hófst og áður en tillaga kom fram um það í þessum sal. En ég verð að játa það, og ég bið hv. þingmann að leiðrétta mig ef það er með einhverjum hætti misskilningur hjá mér, að það var upplifun mín hér á dögunum þegar framsóknarmenn komu fram með tillögu sína að viðbrögð ríkisstjórnarflokkanna væru með þeim hætti að full ástæða væri til að efast um að við næðum samhljómi í þessum efnum. Framsóknarmenn lögðu fram hugmynd sem var að stofni til byggð á tillögu auðlindanefndar frá árinu 2000 sem allir flokkar á þeim tíma stóðu að. Þeir urðu fyrir harðvítugum árásum fyrir vikið af hálfu talsmanna ríkisstjórnarflokkanna. Ég verð að játa að þrátt fyrir að margir hefðu haft góð orð um að það hægt væri að ná einhverju samkomulagi um orðalag að þessu leyti afskrifaði ég það nánast í þessum sal þegar ég hlustaði á umræður manna um þetta efni að það væri hægt, a.m.k. á þeim skamma tíma sem nú er til ráðstöfunar.

Frú forseti. Ein stærsta deila sem uppi hefur verið í þessu þjóðfélagi og hefur skipt þjóðinni í tvo hópa undanfarna áratugi er deilan um kvótakerfið. Um hvað snýst hún? Hún snýst í rauninni um það hverjir eigi fiskiauðlindina, hverjir eigi nytjastofnana í hafinu. Þar hefur ekki dugað að setja einfaldlega í lög að þjóðin eigi fiskveiðiauðlindina því að uppi hafa verið kröfur frá útgerðarmönnum og þeim sem hafa haft kvótann, keypt kvóta og fengið nýtingarleyfi að þau nýtingarleyfi skapi óbeinan eignarrétt sem þeim sé þá frjálst að ráðstafa eins og öðrum slíkum eignarrétti. Það hefur verið deilan í samfélaginu undanfarna áratugi.  Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir mætti vita það að á árinu 2009 hvarf Framsóknarflokkurinn frá þeirri stefnu og lagði fram fyrir þingið tillögu að auðlindaákvæði þar sem tekið var á því að nýtingarleyfin skyldu ekki mynda óbeinan eða beinan eignarrétt. Það var þess vegna algerlega nýtt í umræðunni þegar fulltrúar Framsóknarflokksins komu fram með gömlu tillöguna frá árinu 2000 um að nýtingarleyfi skyldu mynda einkaeignarrétt hjá útgerðarmönnum og við því var að 

Virðulegi forseti. Ég ætla fyrst að gera athugasemd við seinna andsvar hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur áðan. Ég var alls ekki í andsvari við þingmanninn heldur hv. þm. Birgir Ármannsson. Hún beindi orðum sínum mjög til mín en ég hélt að þingmenn gætu ekki valið við hvern þeir eru í andsvari. Ég vona að forseti taki það til greina svo því verði afstýrt í framtíðinni. Það kristallaðist mjög í orðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur hverjir eiga að ráða för í málinu, það eru vinstri menn. Eins og hv. þm. Birgir Ármannsson fór yfir fór allt á annan endann í síðustu viku þegar við þingmenn Framsóknarflokksins impruðum á því hvernig auðlindaákvæði okkur hugnaðist jafnvel að sjá í nýrri stjórnarskrá. Það virðast nefnilega bara vera hv. þingmenn Vinstri grænna sem mega brúka munn og nota þennan ræðustól til að hella sér yfir aðra þingmenn. Ég minni á að komin er fram breytingartillaga frá hv. þingmönnum, m.a. frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, um að auðlindaákvæði vinstri manna komi inn í stjórnarskrána. Viðbrögð þingmanna Framsóknarflokksins hafa ekki verið á sömu leið og þau sem sáust hér í síðustu viku þegar þingmenn Vinstri grænna fóru hreinlega af hjörunum. Það virðist ekki vera sama hverjir tala og hverjir hafa tillögurétt í málinu. Til að sortera umræðuna er það svo að komin er fram breytingartillaga við frumvarpið sem liggur fyrir þinginu og er til umræðu. Breytingartillagan er frá Margréti Tryggvadóttur og inniheldur frumvarpið sem formenn ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir og hv. þm. Árni Páll Árnason, hafa slegið út af borðinu. Brugðið var á það ráð að taka stjórnarskrárfrumvarpið og leggja fram sem breytingartillögu við frumvarpið sem er til umræðu, þ.e. frumvarp um breytingar á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma í þá breytingartillögu vegna þess að hún er óþingtæk sem sýnir að strax eftir kosningar þarf að stofna lagaskrifstofu við Alþingi Íslendinga og endurreisa það traust sem allir þurfa að hafa á þinginu svo ekki sé hægt að koma með hvað sem er þangað í formi breytingartillagna eða tillagna sem stríða gegn gildandi lögum og stjórnarskrá. Í öðru lagi tel ég þá breytingartillögu sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talaði fyrir áðan, um að auðlindaákvæði komi inn í frumvarpið sem er til umræðu, líka óþingtæka. Það eru hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson og Skúli Helgason sem flytja tillöguna. Virðulegi forseti. Að mínu mati hefði verið ágætt að fá úrskurð, ef það væri einhvers konar lagaráð eða lagaskrifstofa starfandi við þjóðþingið, um að ekki sé hægt að fara fram með breytingar af þessu tagi við frumvarp sem er komið svona langt því að um grunnlögin er að ræða. Það er verið að fjalla um stjórnarskrá Íslands. Þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa lofsungið að breyta eigi vinnubrögðum á Alþingi og að öll lagasetning eigi að vera á faglegum nótum. Meira að segja hæstv. forsætisráðherra hefur gumað sig af því að hafa lagt fram mál sem eiga að leiða til þess að lagasetning hér á landi verði í lagi. Því miður hefur margt farið á verri veg í lagasetningu síðan þessi ríkisstjórn tók við. Ég ætla einungis að benda á eitt mál. Það eru hin svokölluðu Árna Páls-lög sem voru sett í þinginu af tæpum meiri hluta ríkisstjórnarflokkanna og varða afturvirkni laga með vaxtaákvörðun. Þau voru dæmd ógild af Hæstarétti. Hvað ræðum við í dag? Frumvarp frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni um breytingar á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég held að þingmenn ættu að fara að taka sér tak, fá ráðgjöf úti í bæ, ef þeir hafa ekki sjálfir þekkingu á því hvernig á að standa að lagasetningu, og reyna að koma málunum á hreint vegna þess að það er ólíðandi að þjóðþingið skuli fara af stað með mál í andstöðu við almenna lagasetningu og stjórnarskrá. Ég verð aðeins að fara inn á breytingartillöguna um auðlindaákvæðið sem þingmennirnir fjórir sem ég minntist á áðan hafa lagt fram, en hún sýnir að þetta mál er byggt á ófaglegum grunni. Það stendur í aðfaraorðum breytingartillögunnar: „Á undan 1. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Á eftir 78. gr. stjórnarskrárinnar kemur ný grein sem verður 79. gr., svohljóðandi:“ Virðulegi forseti. Með þessari breytingartillögu er verið að leggja til að 79. gr. núgildandi stjórnarskrár sé rutt úr vegi, en hún fjallar um hvernig breyta á stjórnarskránni og jafnframt um kirkjuskipun ríkisins. Ef til vill er þetta prentvilla, ef til vill er þetta þekkingarleysi, ég veit það ekki, en það er komið inn sem breytingartillaga frá fjórum hv. þingmönnum, þeim Oddnýju G. Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Skúla Helgasyni. Virðulegi forseti. Manni ofbjóða algjörlega vinnubrögðin. Ég ætla ekki að fara í að komið er fram yfir starfsáætlun þingsins, en það að koma með svona ófullburða breytingartillögur sem löggilt þingskjal inn í málið þegar komið er fram yfir öll tímamörk eru náttúrlega ekki boðleg vinnubrögð. Eins og ég sagði áðan er breytingartillagan um auðlindaákvæði vinstri manna ekki þingtæk og því ætla ég ekki að ræða hana meira, ekki frekar en breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur sem hún leggur fram við málið. Það er ekki hægt að taka þær til umræðu. Við skulum ræða frumvarpið sem liggur fyrir. Eins og allir vita er ég mjög andsnúin því að það verði gert auðveldara að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Flestir þeir sérfræðingar sem hafa komið fyrir hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd telja að ákvæðið sem er í 79. gr. sé gott, það haldi mjög vel, komi í veg fyrir glundroða og að einhver pólitísk stefna eða straumar nái að smeygja sér inn í stjórnarskrána. Það hindrar að gerð sé aðför að stjórnarskránni eins og Samfylkingin og Vinstri grænir hafa gert á þessu kjörtímabili. Ákvæðið hefur þann kost að vera sáttaákvæði á þann hátt að það leiðir sjálfkrafa af sér að mikla sátt þarf til að breyta stjórnarskránni, fyrst þarf eitt þing að samþykkja stjórnarskrárbreytingar, boða þarf til kosninga og nýtt þing þarf svo að samþykkja stjórnarskrárbreytingarnar óbreyttar. Þetta er afar gott ákvæði. Það ákvæði í gildandi stjórnarskrá hefur meðal annars leitt til þess að ríkisstjórnarflokkarnir hafa leitað eftir mismunandi stuðningi. Einu sinni voru það þingmenn fyrrverandi Borgarahreyfingarinnar sem studdu ríkisstjórnina varðandi  Þetta ákvæði 79. gr. stjórnarskrárinnar hindrar að áhlaupið geti orðið að veruleika vegna þess að þeir sem telja sig stjórna landinu í dag vita að þeir hafa misst meiri hlutann. Þeir sitja í skjóli mjög lítils kjörfylgis miðað við undanfarnar skoðanakannanir, þótt kjördagur skipti mestu máli, og vita að nýtt þing grípur til þess ráðs að fella frumvarpið þegar búið er að kjósa. Þess vegna er málið komið í þennan hnút og þessi staða komin upp í þinginu. Það er ósætti á milli stjórnarflokkanna sem gerir það að verkum að þingið situr enn þá og gerðar eru örvæntingarfullar tilraunir til að reyna að breyta stjórnarskránni, til að reyna að hanga með litlu flokkunum í þinginu og breyta breytingarákvæðinu. Það er mjög alvarlegur hlutur. Til að rökstyðja það ætla ég að benda á staðreynd frá Evrópu. Það á að vera erfitt að breyta stjórnarskránni svo ekki sé hægt að gera áhlaup á hana, eins og ég sagði áðan. Það vill þannig til að í Ungverjalandi situr flokkur sem hefur mikinn þingstyrk og hefur yfir að ráða tveimur þriðju þingmanna þingsins. Hvað hefur gerst? Ungverska þingið, sá meiri hluti sem nú situr í ungverska þinginu, hefur fjórum sinnum gert stjórnarskrárbreytingar í krafti meiri hluta síns á þingi á síðustu 14 mánuðum. Virðulegi forseti. Það er á þeim grunni sem er rökstutt að erfitt eigi að vera að breyta stjórnarskránni, þannig að ekki verði til svo sterkur meiri hluti eins flokks eða tveggja flokka að hann geti tekið sér það vald að breyta stjórnarskránni sisvona. Evrópusambandið hefur gert stórkostlegar athugasemdir við stjórnarskrárbreytingarnar í Ungverjalandi vegna þess að Evrópusambandið telur að verið sé að þrengja að mannréttindum o.s.frv. og þær stríði gegn grunngildum Evrópusambandsins. Ég hef alltaf staðið fyrir því í þessu stjórnarskrármáli, að það sé hreinlega ekki hægt að taka stjórnarskrána, umbylta henni eftir stefnum, smekk og stemningu sem skapast í þjóðfélaginu. Það varð bankahrun, eins og allir vita, og þá greip fólk mikil örvænting. Einhverjir fóru af stað og sögðu að við yrðum að breyta stjórnarskránni, það yrði að breyta öllu, en það er akkúrat stjórnarskráin sem hefur lifað þær hremmingar af. Stjórnarskráin sem var í gildi í hremmingunum, og er í gildi í landinu, hefur sannað að hún stóð af sér hrunið. Meira að segja hæstv. utanríkisráðherra, sem er ekki vinur núgildandi stjórnarskrár, hefur viðurkennt að það var stjórnarskráin sem var burðarás í því að sigur náðist í Icesave-málinu. Við skulum ekki gleyma því. Svona er málið vaxið og þess vegna er ég alfarið á móti því að gera það auðveldara að breyta stjórnarskránni. Sér í lagi í ljósi þess að við sækjum löggjöf okkar að meginhluta til til Norðurlandanna að undanskildum EES-reglugerðum sem við verðum að lögfesta. Það hefur margoft komið fram, bæði hér í þinginu og fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að miðað við þau ríki sem við berum okkur saman við í stjórnskipunarrétti, sem eru Norðurlöndin, er ákvæðið sem er í gildi í íslensku stjórnarskránni það ákvæði á öllum Norðurlöndunum sem felur í sér auðveldustu breytinguna stjórnarskránni, þ.e. ferlið sem stjórnarskrárbreyting er, frumvarp að stjórnarskipunarlögum er samþykkt á þingi, alþingiskosningar á milli og nýtt þing samþykkir frumvarpið óbreytt. Úr verða stjórnarskipunarlög sem forseti undirritar síðar. Í Danmörku er það til dæmis þannig að danska þingið þarf fyrst að samþykkja frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Þá eru kosningar, nýtt þing þarf að samþykkja frumvarpið óbreytt og svo er þjóðaratkvæðagreiðsla í framhaldinu. Það er því tiltölulega auðvelt að breyta íslensku stjórnarskránni eins og hún er. Varðandi tillögurnar veit ég að í þessari umferð er þetta frumvarp um breytingargreinina einungis til umræðu. Það hefur líka verið fjallað um þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir þinginu. Það að leggja eigi fram núna til samþykktar í þinginu tillögu til þingsályktunar um að allir flokkar sem eiga þingmenn á Alþingi skuli tilnefna einn fulltrúa frá hverjum flokki á næsta kjörtímabili til að skila tillögum fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sýnir að málið er að komast í höfn. Ég hef bent á allt þetta kjörtímabil að Alþingi er ekki heimilt að úthýsa stjórnskipunarvaldinu úr þessum sal. Það hefur orðið gríðarlegur útafakstur í málinu undir handleiðslu þessarar ríkisstjórnar með úthýsingu hér úr þinginu. Það hafa verið leiknir ótal biðleikir sem ég ætla ekki að fara yfir vegna þess að ég hef sagt það áður í ræðum. Ég minnist þess þó sífellt þegar Hæstiréttur, æðsti dómstóll landsins, úrskurðaði kosningar til stjórnlagaþings ógildar, en ríkisstjórnin fór á móti úrskurði æðsta dómstóls landsins og fór fram á við þingmenn meiri hlutans að þau úrslit væru raunverulega ógilt og skipaði þessa fulltrúa sjálf hér í þingsal. Það er náttúrlega hin mesta firra að tala um það á hátíðarstundum að þeir fulltrúar, án þess að ég sé nokkuð að tala niður til þeirra, hafi verið þjóðkjörnir því að það var lítill meiri hluti þingsins sem kaus þá aðila fyrir rest. Það var mesti útafaksturinn og síðan Hæstiréttur komst að niðurstöðunni á sínum tíma hefur bara sigið á ógæfuhliðina. Þarna átti að sjálfsögðu annaðhvort að hætta við málið og taka það aftur inn í þingið eða fara af stað með aðra atkvæðagreiðslu til að skipa á stjórnlagaþingið. Þá hefði það getað verið til ráðgjafar fyrir ríkisstjórnina en á engan hátt skilað frumvarpsdrögum enda var það aldrei ætlunin. Það hefur verið minnst á skýrsluna sem þingmenn samþykktu 63:0, að hún hafi verið grundvöllurinn að þeirri vinnu sem hefur farið fram á þessu kjörtímabili. Það er ekki annað hægt að hafna því vegna þess í þeirri skýrslu stendur einungis að endurskoða ætti stjórnarskrána en ekki að skrifa nýja. Það leiðir hugann að því hversu mikið þingmenn halda að sé eftir af þeirri skýrslu sem kom til þingsins þegar er búið að gera um 500 breytingar á bæði texta og greinargerð í henni. Það er náttúrlega harla lítið eftir, virðulegi forseti, enda hafa margir aðilar komið að þeim breytingum sem eru í lokaplagginu sem má finna núna sem breytingartillögu við þetta frumvarp. Þetta var um þá nefnd. Ég ætla að sýna fram á hversu ótrúlega illa unnið málið er enn þann dag í dag. Það á að vera einhver lokahnykkur, lokaredding þar sem á að reyna binda málið saman og binda smáflokkana sem sitja í þinginu saman og þá er ég að tala um stuðning Hreyfingarinnar og Bjartrar framtíðar við ríkisstjórnarflokkana. Það kemur fram að skipa eigi nefnd og hún á að skila stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis tillögum sínum fyrir 1. október 2013 og stefnt verði að því að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar verði lokið á 70 ára afmæli lýðveldisins árið 2014, 17. júní 2014. Ofboðslega fallegt markmið en ekki raunhæft. Í fyrsta lagi er enginn að biðja um nýja stjórnarskrá á 70 ára afmæli lýðveldisins því að við erum með stjórnarskrá, lög nr. 33/1944, í gildi og hún hefur staðist vel tímans tönn. Það sem er stefnt að þarna eru einhverjir rómantískir draumar, að einhver gangi eftir Almannagjá og afhendi þjóðinni nýja stjórnarskrá sem byggist á þeirri vinnu. Virðulegi forseti. Það er einn hængur á sem sýnir hvað málin eru illa unnin af þeim sem eru að reyna að bjarga málunum fyrir horn rétt fyrir kosningar. Núna er komin fram breytingartillaga frá þeim sem snýr að þjóðaratkvæðagreiðslunni. Fyrst var talað um að þjóðaratkvæðagreiðslan ætti að fara fram einum til þremur mánuðum eftir að Alþingi samþykkti lagafrumvarpið en nú er komin fram breytingartillaga í annarri umferð sem segir að minnst sex mánuðir og mest níu mánuðir skuli að líða fram að þjóðaratkvæðagreiðslu um hugsanlegar stjórnarskrárbreytingar sem verða samþykktar í þinginu. Virðulegi forseti. Því miður er þarna mikill misreikningur því að sex mánaða markið er 1. apríl 2014 og níu mánaða markið er 1. júlí 2014 en lagt er til að þrammað verði með nýja stjórnarskrá á Þingvelli 17. júní 2014. Þingið hefur því ekki nema einn mánuð og 13 daga til að komast í gegnum þrjár umræður um nýja stjórnarskrá sem á svo að steðja með á Þingvelli 17. júní 2014. Þingmenn eru að leggja fram tillögur sem skarast þannig að önnur ónýtir hina svo málið er að sjálfsögðu sjálfdautt. Ég held að best væri að leggja málið til hliðar og slíta þinginu því að það versnar eftir því sem hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar reyna að klóra meira í bakkann. Það verður fróðlegt að sjá hvernig flutningsmenn tillagnanna tveggja ætla að rökstyðja það að gefa þinginu einn mánuð og 13 daga til að ljúka störfum sínum við nýja stjórnarskrá, eins og þingmennirnir halda að sé ákall eftir. Við framsóknarmenn viljum breyta stjórnarskránni, við viljum breyta þeim greinum sem þarf að breyta. Við viljum fá auðlindaákvæði inn í núgildandi stjórnarskrá en því miður er tíminn á þrotum. Það sjá allir. Við biðum með útrétta hönd, í lok janúar buðum við ríkisstjórninni að setjast niður og ganga til samninga um orðalag að auðlindaákvæði en því boði var ekki tekið. Nú er þingstörfum lokið samkvæmt starfsáætlun en við stöndum hér og fólk heldur að enn sé hægt að gera eitthvað í málinu. Það er sorglegt hvernig meiri hlutinn hefur haldið á málinu vegna þess að það var svo sannarlega tækifæri til að ganga þá leið að setja auðlindaákvæði sem allir gátu sætt sig við inn í stjórnarskrána. Það sem er einkennilegast og ég botna ekki í er það sem kemur fram í frumvarpinu um að breyta eigi breytingarákvæði stjórnarskrárinnar til að sú vinna sem hefur farið fram á þessu kjörtímabili öðlist líf á næsta kjörtímabili. Þeir sem hafa lesið sér til í stjórnskipunarrétti vita að það ákvæði er til staðar í stjórnarskránni í dag. Þess vegna er frumvarpið enn ein blekkingin, verið er að reyna að bjarga sér út úr erfiðleikunum. Það er nefnilega svo að Alþingi Íslendinga getur hvenær sem er breytt stjórnarskránni, komist að samkomulagi, skapað víðtæka sátt í þinginu, rofið þing, gengið til kosninga og samþykkt stjórnarskrárbreytingar. Það er ekkert lögmál sem segir að þingið þurfi að sitja fjögur ár og einungis sé hægt að breyta stjórnarskrá á lokaári kjörtímabils. Í núgildandi 79. gr. stendur, virðulegi forseti: „Tillögur, hvort sem eru til breytinga eða viðauka á stjórnarskrá þessari, má bera upp bæði á reglulegu Alþingi og auka-Alþingi. Nái tillagan samþykki skal rjúfa Alþingi þá þegar og stofna til almennra kosninga af nýju. Samþykki Alþingi ályktunina óbreytta, skal hún staðfest af forseta lýðveldisins, og er hún þá gild stjórnskipunarlög.“ Virðulegi forseti. Þarf það að vera skýrara? Þegar þetta frumvarp kom fram með breytingarákvæði stjórnarskrárinnar um að auðvelda breytingu á stjórnarskránni var það gagnrýnt mjög og sér í lagi vegna þess að það átti að vera tímabundið og gilda í fjögur ár. 79. gr. núgildandi stjórnarskrár átti að vera í gildi í fjögur ár sem og ákvæði breytingartillagna hv. þm. Árna Páls Árnasonar, hæstv. ráðherra Katrínar Jakobsdóttur og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar. Það átti að vera hlaðborð fyrir þingmenn í fjögur ár. Hvað gerist í meðförum nefndarinnar? Lagt var til að hafa það ótímabundið. Það eitt að hafa tvö breytingarákvæði í stjórnarskrá Íslands er algjörlega úr takti við allan norrænan rétt og gengur ekki að mínu mati því að það skapar óvissu. Það gæti skapað upplausn í þinginu ef sífellt er verið að leggja fram frumvörp sem lúta að því að breyta stjórnarskránni. Væri ákvæði hæstv. þm. Árna Páls Árnasonar komið í stjórnarskrána gætum við framsóknarmenn eða ég persónulega sem þingmaður og mikill Evrópusambandsandstæðingur lagt fram tillögu strax í dag, tillögu að breytingu á stjórnarskrá Íslands sem fæli í sér að Ísland mætti ekki undir neinum kringumstæðum ganga í ESB. Tillagan gæti hljóðað svo. Þinginu bæri þá að taka málið til afgreiðslu og fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu ef 2/3 þingmanna samþykktu það. Við skulum alveg átta okkur á því hvað er verið að opna á. Það er ekki bara verið að opna á tillögurnar sem komu núna í frumvarpsformi frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Verði frumvarpið að lögum og fari nýja breytingarákvæðið inn í stjórnarskrána er þingmönnum frjálst að leggja fram allar þær tillögur sem þá lystir sem snerta stjórnskipunarrétt og þeir þurfa kannski ekkert að vera mikið að hugsa um að það séu einhverjar nefndir innan þingsins á milli kosninga sem fjalla sérstaklega um stjórnarskrárbreytingar. Þetta er staðreyndin og þess vegna er málið afar illa ígrundað og hefur bara versnað eftir það kom í þingið enda eru reddingar aldrei vænlegar til sigurs eða til bóta. Það er nú svo, því miður. Svona er staðan. Það væri ósk mín, eins og ég sagði áðan, að málinu færi að ljúka, að þeir þingmenn og þeir flokkar sem standa að þessu reddingarmáli játi sig sigraða og viðurkenni að tíminn sé á þrotum. Það sjá náttúrlega allir að málin geta ekki gengið svona lengur. Það er líka orðið ljóst fyrir landsmönnum að það er enginn ágreiningur í þinginu annar en logandi illdeilur um framhald málsins innan Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Það eru logandi illdeilur á milli þeirra sem hafa reynt að koma þessum stjórnarskrárbreytingum í gegn, nú síðast þingmönnum Hreyfingarinnar og þingmönnum Bjartrar framtíðar. Að sjálfsögðu tökum við framsóknarmenn þátt í þeim umræðum en við tökum ekki á nokkurn hátt þátt í málþófi eins og við erum sökum svo oft um, brigslin ganga á milli í þingsal hvað það varðar. Ég lít svo á að mitt hlutverk á þessu kjörtímabili hafi fyrst og fremst verið að bjarga því sem bjargað verður í stjórnarskrármálinu, að standa vörð um núgildandi stjórnarskrá og ekki síður að verjast því áhlaupi sem Samfylkingin og Vinstri grænir, undir stjórn hæstv. forsætisráðherra, hafa staðið fyrir á núgildandi stjórnskipunarrétt. Mér sýnist allt benda til þess að sú vinna sé að skila sér, að áhlaupið á stjórnarskrá Íslands verði ekki að veruleika. Stjórnarskrárbreytingar á að gera af yfirlögðu ráði með sátt fjöldans en ekki nokkurra. Það hlýtur að koma sá dagur að birta fari til, málið verði tekið af dagskrá og ríkisstjórnarflokkarnir viðurkenni að það nái ekki framgangi. Hvaða vit er í því að fara fram með stjórnarskrárbreytingar að yfirlögðu ráði og fagmennsku á næsta kjörtímabil þegar svo mikið af gögnum liggja fyrir? Það verði skipuð föst nefnd við þingið, stjórnskipunarnefnd, sem hefur það hlutverk að safna saman þeim gögnum sem liggja fyrir. Það þarf hvorki að breyta breytingargrein stjórnarskrárinnar til þess né að samþykkja þingsályktunartillögu sem bindur komandi þing. Það er vilji til þess hjá flestum flokkum sem eru á þinginu að endurskoða stjórnarskrána. Ég get ekki átt aðild að því að skrifa nýja stjórnarskrá vegna þess að sú stjórnarskrá sem er í gildi hefur sannað gildi sitt. Virðulegi forseti. Ég blæs á þau rök sem komið hafa fram, m.a. frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, að eftir fjögur ár, þegar næsta kjörtímabili er að ljúka, verði tillögur stjórnlagaráðs orðið svo gamlar, að þær endist ekki fram að þeim tíma. Stjórnarskrá á að breyta til frambúðar. Stjórnarskrá á að gilda í áratugi en ekki í nokkur ár. Þess vegna falla þau rök algerlega um sjálf sig. Hvort það verður eitthvað eftir af tillögum stjórnlagaráðs þegar þingið hefur farið yfir stjórnarskrármálið á næsta kjörtímabili kemur bara í ljós. En tillögugreinar í stjórnarskrám mega ekki vera svo háðar miklum tískustraumum að þær þoli ekki að bíða í fjögur ár eftir því að komast inn í stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og innlegg hennar í umræðuna og vinnu á vettvangi nefndarinnar. Hún tjáði skoðun sína á heimildarákvæðinu með þeim hætti að hún teldi ekki rétt að opna fyrir þann möguleika að 2/3 hlutar þings gætu breytt stjórnarskrá á miðju kjörtímabili og að málið yrði leitt til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu á grundvelli þeirrar samþykktar. Hún færði þau rök fyrir máli sínu að hún teldi hina leiðina, gömlu leiðina, skynsamlegri til þess að ná samstöðu meðal þingsins á þeim grundvelli að tvö þing þyrftu að fjalla um málið. En nota bene, það er þá eingöngu einfaldur meiri hluti á hvoru þingi fyrir sig. Ef við hefðum viljað breyta stjórnarskrá á stjórnartíma Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks á sínum tíma, á þessum 12 ára valdatíma flokkanna, hefðu þeir þrisvar sinnum getað breytt stjórnarskrá án þess að leita samþykkis annarra stjórnmálaflokka með einföldum meiri hluta því að þeir voru í ríkisstjórnarmeirihluta og höfðu valdið í þinginu. Ég tel því að það að opna á hinn möguleikann, þ.e. að 2/3 hlutar þings þurfi að samþykkja stjórnarskrárbreytingu, sé heppilegra til að leysa málið í sátt. En gamla leiðin, tvö þing, krefst þess að fólk taki afstöðu til stjórnarskrárbreytinga í kosningum til Alþingis. Þá hljótum við að gera þá kröfu á stjórnmálaflokkana að þeir birti með skýrum hætti afstöðu sína til stjórnarskrárbreytinga til þess að fólk geti kosið þann flokk í alþingiskosningum sem fylgir yfirlýstri stefnu sinni eða nálgun varðandi stjórnarskrárbreytingar. Maður spyr sig hvort Framsóknarflokkurinn geti með skýrum hætti byggt afstöðu sína til stjórnlagabreytinga, vegna þess að árið 2009 sagði flokkurinn að ný og nútímaleg stjórnarskrá ætti að líta dagsins ljós. Hún yrði samin af stjórnlagaþingi þar sem sæti ættu þjóðkjörnir  Þarna tel ég að hv. þingmaður sé í þversögn við skoðanir sínar, vegna þess að til þess að fólk geti tekið afstöðu 

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Það er rétt að það komi fram að ég sat ekki á þingi þau 12 ár sem hv. þingmaður vísaði í þegar sem Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur voru í ríkisstjórn. Það er rétt að flokkarnir gátu farið fram með ofbeldi gagnvart minni hlutanum varðandi stjórnarskrárbreytingar, en það hefur verið heiðursmannasamkomulag í þinginu nánast óslitið síðan stjórnarskráin var samþykkt um að fara fram með málið í sátt í þinginu, að fara ekki fram með ofbeldi gagnvart litlum meiri hluta að því að breyta stjórnarskránni. Við það hefur alltaf verið staðið á meðan Framsóknarflokkurinn hefur verið í ríkisstjórn. Við skulum minnast þess að árið 2007 var nánast orðið samkomulag um að breyta þeim greinum sem umdeildastar voru í stjórnarskránni. En hvað gerist þá? Áður en Samfylkingin kom að þeirri vinnu krafðist núverandi hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson þess að Samfylkingin hefði neitunarvald í nefndinni, þannig að ef þeim mislíkaði eitthvað varðandi þær breytingar á stjórnarskránni sem semja átti um gæti Samfylkingin staðið upp og farið frá borðinu, enda varð raunin sú. Þá voru ekki gerðar þær nauðsynlegu stjórnarskrárbreytingar sem þurfti 2007. Svo vitum við hvernig málið fór árið 2009. Ef þessi tillaga að breytingum á stjórnarskrá á að vera framtíðin þurfum við fyrst að afnema hér fulltrúalýðræði því að þingmenn eru kosnir af landsmönnum og það þarf tvö þing til að samþykkja stjórnarskrárbreytingar. Það ferli hefur dugað okkur hingað til. Ég minni þingmanninn á það að frumvarpið er búið að taka miklum breytingum síðan það var lagt fram fyrst. Það var ekki hugsun þeirra sem lögðu frumvarpið fram að 2/3 hlutar gætu samþykkt stjórnarskrárbreytingar, það áttu að vera 38 þingmenn, þannig að nú er bara verið að klóra í bakkann. 
             Varðandi stjórnlagaþingshugmyndir Framsóknarflokksins verð ég að koma að þeim í seinna svari.

Virðulegi forseti. Þeir flokkar sem haldið hafa um stjórnartauminn undanfarin fjögur ár hafa freistað þess að leita að samráði og sátt um hvernig haga beri breytingum á stjórnarskrá. Við höfum margoft í þessum þingsal og á vettvangi nefndanna leitað eftir tillögum annarra stjórnmálaflokka um hvernig haga beri þeirri vinnu sem allir flokkar nema Sjálfstæðisflokkur voru sammála um að ráðast í. Framsóknarflokkur studdi minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna á þeim grundvelli að kosið yrði til stjórnlagaráðs þar sem heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar ætti að fara fram. Forsenda þess að við teljum gamla breytingarákvæðið vera gott er að stjórnmálaflokkar birti stefnuskrá sína hvað varðar breytingar á stjórnarskrá og standi við hana að loknum kosningum. Það er forsenda þess að fólk geti tekið afstöðu til stjórnmálaflokkanna á grundvelli þeirrar stefnu í stjórnarskrárbreytingum. Framsóknarflokkurinn sagði skýrt fyrir kosningarnar 2009 að hann vildi skrifa nýja stjórnarskrá, að heildarendurskoðun ætti að fara fram og að stjórnlagaþing ætti að koma að málinu. Hann vildi að minnka til muna aðskilnað milli löggjafar- og framkvæmdarvalds, að ráðherrar gegndu ekki þingmennsku, að heimildir til þjóðaratkvæðagreiðslu yrðu auknar og að oftar yrði leitað beint til þjóðarinnar. Þau lykilatriði eru öll í því plaggi sem verið hefur til umræðu á vettvangi þingsins. Ég vek á því athygli, virðulegi forseti, að það er skynsamlegt að opna á annað breytingarákvæði sem kallar beint eftir vilja þjóðarinnar. Það getur verið að það sé skynsamlegt að hafa gamla breytingarákvæðið líka í gildi, en gætum að því að þá þurfa stjórnmálaflokkarnir standa við stefnuskrá sína í stjórnarskrármálunum. Framsóknarflokkurinn gerði það ekki á þessu kjörtímabili.

Heyr, heyr.

Þess vegna er erfitt að treysta nálguninni þegar þingmaðurinn segir: Látum fólkið ráða lyktum stjórnarskrármálsins í beinum alþingiskosningum 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að þingmaðurinn skuli rifja upp þann hörmungarsvikatíma sem Framsóknarflokkurinn þurfti að ganga í gegnum rétt eftir hrunið þegar Framsóknarflokkurinn lýsti því yfir að hann skyldi verja Vinstri græna og Samfylkinguna falli, vegna þess að Samfylkingin og Vinstri grænir sviku allt það sem samið var um. Hér er verið að rifja það upp að það hafi verið á stefnuskrá Framsóknarflokksins að fara fram með stjórnlagaþing. Við töluðum um, og það var stefnumál okkar, að fara á stað með bindandi stjórnlagaþing. Svo kom í ljós þegar farið var að vinna þessi mál að það var tæknilega og lögfræðilega ekki hægt. Þingmenn Framsóknarflokksins fóru út úr málinu þegar Hæstiréttur var búinn að úrskurða kosninguna ógilda til ráðgefandi stjórnlagaþings. Ríkisstjórnarflokkarnir völdu svo fulltrúa úr stjórnlagaþingskosningunni í stjórnlagaráð þótt Hæstiréttur væri búinn að ógilda kosninguna. Þá fór Framsóknarflokkurinn út úr þeim málum vegna þess að við verðum að fara eftir þeim prinsippum og reglum sem gilda í samfélaginu. Og vei þeirri ríkisstjórn sem fer á móti dómum Hæstaréttar. Við skulum rifja það upp að ríkisstjórnin hefur hlotið marga dóma á sínum ferli, alla vega þrjá, virðulegi forseti. Þetta er því hálfaumt yfirklór. Þegar sagt er að skynsamlegt sé að breyta breytingarákvæðinu hafna ég því, því að ákvæðið hefur gefist vel. Fulltrúalýðræðið er í gildi hér á landi. Hv. þingmaður talar um að landsmenn komi ekki að því að kjósa sér nýja stjórnarskrá en alþingiskosningar felast í því að fólk gefur jáyrði sitt við nýrri stjórnarskrá þegar málin eru afgreidd í sátt í þinginu og nánast hver einasti þingmaður 

Frú forseti. Þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Þar komu reyndar fram ný sjónarmið um að þjóðinni væri ekki treystandi til að greiða atkvæði um stjórnarskrá sína, að betra væri að fulltrúar þjóðarinnar, þ.e. þingið, greiddu atkvæði. Hv. þingmaður sagði að það væri tiltölulega auðvelt að rjúfa þing. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Sér hún fyrir sér að það sé svo auðvelt að rjúfa þing eins og hún talar um? Menn fjalla hér alla daga um alls konar brýn mál, hagsmuni heimilanna og fleira. Eiga menn allt í einu að fara að rjúfa þing og efna til þingkosninga vegna þess að þeir vilja breyta stjórnarskránni? Svo er það annað. Þegar menn kjósa til þings við almennar þingkosningar, eru kjósendur þá ekki yfirleitt að hugsa um hag heimila sinna og hag fyrirtækja, efnahagslífið, menntamálin, heilbrigðismálin og eitthvað allt annað en stjórnarskrána? Þeir kjósa fulltrúa sína til næstu fjögurra ára. Og jafnvel þó að síðasta þing hafi samþykkt breytingar á stjórnarskrá sem nýtt þing mundi greiða atkvæði um, telur hv. þingmaður að mögulegt sé að stjórnarskrárbreytingin fengi það vægi í þeim kosningum að það mundi yfirgnæfa þetta venjulega sem menn kjósa um þegar þeir kjósa um stjórn landsins næstu fjögur árin? Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda mér á að núgildandi stjórnarskrá bjargaði Icesave í tvígang, reyndar með atbeina forseta Íslands. Í tillögum stjórnlagaráðs og í þeim tillögum sem við ræðum nú um eru einmitt undanskilin fjármálaleg atriði þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslum. Telur hún að það sé til bóta að það vald sé tekið út? Valdið er reyndar áfram hjá forsetanum, en beint lýðræði hefur ekki áhrif á fjármál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir fyrirspurn hans. Það er ekki skoðun mín að þjóðin kjósi ekki um stjórnarskrárbreytingar, það er bara staðfest í stjórnarskránni sjálfri, 79. gr. Ég er einfaldlega að vísa í hana þegar ég segi það. Ég er að tala um það þegar sátt ríkir um stjórnarskrárbreytingar, eins og þegar mannréttindakaflanum var breytt 1995, þá var altæk sátt á þingi, má segja. Þá var þingið rofið. Stjórnarskrárbreytingarnar lágu til grundvallar þeim kosningum. Hér var kosinn nýr meiri hluti og nýtt þing samþykkti þær breytingar. Það er sú sátt sem við verðum að ná um stjórnarskrárbreytingarnar, ekki ósáttin sem verið hefur á þessu kjörtímabili. Það er það sem leggur grunninn að því að við alþingiskosningar gefur fólk jafnframt jáyrði sitt við stjórnarskrárbreytingum. Þannig er kerfið uppbyggt í dag og því er ég hlynnt vegna þess að það er með þessum hætti. Ég lýsi mig aftur mótfallna því að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar á þann hátt sem lagt er til í frumvarpinu, þannig að það komi fram aftur, því að þingmenn fara með stjórnskipunarvaldið í umboði landsmanna á milli kosninga, alveg eins og framkvæmdastjórn hjá fyrirtæki fer með vald fyrirtækisins á milli aðalfunda. Það er svo ótrúlega einfalt, en það er sífellt verið að reyna að breyta umræðunni í þá veru eins og gert er með þessu frumvarpi. Ég ætlaði ekkert að minnast á þær tillögur sem nú er búið að ýta út af borðinu, en úr því að þingmaðurinn spyr um það þá hafna ég því að fjármálalegir gjörningar og 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hennar og sjónarmið. Þau eru víða til staðar og það eru margir þeirrar skoðunar að betra sé að Alþingi ákveði breytingar á stjórnarskrá, reyndar á tveimur þingum og kosningum á milli. Hins vegar leiðir það af 79. gr. af því að það þarf að rjúfa þing þegar búið er að samþykkja breytingar á stjórnarskrá, þær eru alltaf gerðar síðast á kjörtímabili. Það er bara þannig. Menn vita að það þarf að rjúfa þing, þess vegna eru slíkar breytingar samþykktar undir lok kjörtímabils eins og við gerum núna, það er verið að ræða það núna einmitt undir lok kjörtímabilsins til þess að færa sér það í nyt að hvort eð er eigi að rjúfa þing. Ég sé ekki fyrir mér að annar háttur yrði hafður á af því að menn þurfa að leysa heilmikið af vandamálum alla daga og eru ekki tilbúnir til að hverfa frá því verkefni til þess að breyta stjórnarskrá. Svo man ég ekki til þess að mikið hafi verið minnst á stjórnarskrárbreytingar í kosningunum 1995, enda var tiltölulega góð sátt um þær breytingar. En það er ekkert í þessum tillögum í 79. gr. sem segir að það þurfi að vera sátt um það þó að menn hafi notað það sem reglu áður. Það hefði mátt betur gera það núna, þ.e. að gera kröfu um meiri sátt og taka meira tillit til þeirra andstæðu sjónarmiða sem komið hafa fram, t.d. varðandi auðlindaákvæðið og mörg önnur ákvæði, og taka stjórnarskrárbreytingarnar í minni bitum þannig að það yrði viðráðanlegt. Ég held hins vegar að þjóðin sé fullfær um að greiða atkvæði um stjórnarskrána. Ég vil reyndar hafa nokkuð háa þröskulda þannig að ekki sé verið að breyta stjórnarskránni sí og æ, eins og fram kom hjá hv. þingmanni að gert væri sums staðar.

Virðulegi forseti. Það er rétt, það kemur ekki fram í 79. gr. að sátt skuli vera um stjórnarskrárbreytingar, en ég ætla að benda enn einu sinni á það hér að sáttin verður að vera til staðar svo stjórnarskrárfrumvarpið lifi af kosningu á nýju þingi eftir alþingiskosningar. Það er grunnurinn í öllu þessu máli. Þess vegna er málið komið í hnút í dag, á þessu kjörtímabili, vegna þess að ef gera á stjórnarskrárbreytingar verður að samþykkja þær á nýju þingi eftir alþingiskosningarnar sem fara eiga fram 27. apríl. Ríkisstjórnin sér fram á að nýtt þing muni ekki samþykkja þær breytingar sem hún hefur lagt til, enda er búið að ýta frumvarpinu til hliðar í heild sinni. Höfum þá röð alveg á hreinu. Ég tel að það séu nokkur öfugmæli falin í máli hv. þingmanns þegar hann segir að sér finnist það skrýtið að beita eigi 79. gr. stjórnarskrárinnar um að rjúfa þing vegna stjórnarskrárbreytinga vegna þess að það hefur í fyrsta lagi aldrei verið gert. Málskotsréttur forsetans hafði heldur aldrei verið virkjaður fyrr en forsetinn virkjaði hann. Alþingi getur alltaf virkjað þá grein, en öfugmælin eru þau að fram kom í máli þingmannsins að þingið gæti ekki unnið að stjórnarskrárbreytingum vegna þess að það þyrfti á allri sinni orku að halda til að fjalla hér um heimili, atvinnuuppbyggingu og annað. Hvað gerist á næsta þingi, verði það frumvarp sem nú er til umræðu að lögum, ef gera má stjórnarskrárbreytingar allt kjörtímabilið og vísa þeim svo bara í einhverja þjóðaratkvæðagreiðslu? Þingið verður undirlagt af þeim umræðum allt næsta kjörtímabil ef það verður að lögum, svo einfalt er það. Báðar leiðir hafa því þann ókost 

Forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu sem ég legg hér fram við þetta mál, sem er nú kannski svolítið sérstök vegna þess að hún felur í sér alla þá vinnu sem unnin hefur verið í málinu á síðustu árum. Hér er um að ræða frumvarp stjórnlagaráðs eins og það lítur út eftir vinnu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar með öllum þeim breytingartillögum sem þar hafa verið lagðar fram  Nú sýnist fólki ýmislegt um þessa breytingartillögu og sitt sýnist hverjum. Mér finnst það mjög skiljanlegt vegna þess að það er mjög óhefðbundið að leggja fram heilt frumvarp inn í breytingartillögu á einni grein. Að mínu mati var þetta hins vegar eina mögulega leiðin sem hægt var að fara til að virða þetta ferli nú, þegar Alþingi virðist ætla að koma sér undan þeirri skyldu sem mér finnst Alþingi hafa, þeirri siðferðislegu skyldu að greiða atkvæði um þetta mál. Við þingmenn úr fjórum flokkum lofuðum því að fara í endurskoðun á stjórnarskránni. Þetta var kosningaloforð, eitt af stóru kosningaloforðunum eða kosningamálunum í mínum huga fyrir síðustu kosningar. Mér finnst þetta mjög nauðsynleg og tímabær endurskoðun. Ég er mjög sátt við þá vinnu sem hefur verið unnin. Hún hefur verið unnin á mjög breiðum grundvelli. Þátttaka almennings hefur í raun og veru verið á öllum stigum málsins og allt ferlið hefur verið opið. Ég veit að þetta hefur vakið mikla eftirtekt víða um heim og hef sjálf orðið vör við það og hef farið í ótal viðtöl og verið boðið að taka þátt í ráðstefnum erlendis til að fjalla um ferlið. Ég veit að svo er um miklu fleiri. Af hverju erum við að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins? Það er að mínu mati vegna þess að það er löngu tímabært. Allir 63 þingmenn Alþingis eru mér sammála um það. Fyrir liggur þingsályktun frá 28. september 2010, sem er oft kölluð 63:0. Hún er um viðbrögð Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem rannsóknarnefndin skilaði það sama ár. Þar eru talin upp í 12 liðum hvaða löggjöf þarf að endurskoða eða undirbúa eftir atvikum. Númer eitt er stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Ég var ekki í þeirri nefnd en var svo heppin að fá að koma inn í hana sem varamaður og taka þátt í þeirri vinnu. Skýrslan var náttúrlega áfellisdómur yfir íslenskum stjórnarháttum og stjórnvöldum, Alþingi, ríkisstjórn og stjórnmálamenningu, enda ályktaði Alþingi líka að afar brýnt væri að taka starfshætti þingsins til endurskoðunar og að Alþingi ætti að verja og styrkja sjálfstæði sitt og grundvallarhlutverk. Við ályktuðum líka um að við ættum að taka gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og læra af henni. Það hef ég reynt að gera og mér þykir mjög miður hvernig komið er fyrir Alþingi Íslendinga sem stóð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október síðastliðinn en virðist ekki ætla að virða hana. Við höfum einmitt hlýtt á ræður í dag þar sem því er hreinlega haldið fram að af því þetta væri ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla þá séu þingmenn í engu bundnir af henni. Þetta þykir mér afar miður að heyra og eiginlega bara mjög sorglegt. Það er ekki æskilegur farvegur að mínu mati til að halda áfram með stjórnarskrármálið að samþykkja það í breytingartillögu. Það er alls ekki æskilegur farvegur. En af hverju gerði ég það? Ég gerði það, forseti, vegna þess að ég sá enga aðra leið til að fá umræðu um málið, fá það í atkvæðagreiðslu og fá upp vilja þingmanna. Við erum í miðri umræðu um 415. mál, þ.e. það frumvarp sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lagði fram eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Þar ættum við að halda áfram með málið, halda umræðunni áfram því að hún var mjög góð. Það voru mörg sjónarmið komin fram og við ættum að klára umræðuna, ganga til atkvæða og vísa málinu aftur til nefndar. Ef eitthvað þarf að laga höfum við tækifæri til að gera það og leggja það til fyrir 3. umr. Lögskýringargögn liggja fyrir í málinu. Ég vil taka fram að þau lögskýringargögn sem lögð hafa verið fram um 415. mál, sem er í grunninn frumvarp stjórnlagaráðs, fylgja í raun þessari breytingartillögu þótt þau séu ekki prentuð með, ég tek það hér fram í ræðu. Sumir hafa haldið því fram að málið sé fallið á tíma. Ég er því ósammála. Við höfum rætt málið og unnið það gríðarlega vel. Eðli málsins samkvæmt eru stjórnarskipunarlög alltaf afgreidd í lok þings. Það er akkúrat það sem við erum að ræða, hvernig eigi að breyta stjórnarskránni, því að um leið og stjórnarskipunarlög hafa verið samþykkt ber að rjúfa þing og boða til kosninga. Svo þarf næsta þing að afgreiða málið aftur. Það er því algjör fyrirsláttur að ekki sé tími til að gera það. Við erum einmitt á réttum tíma í öllu þessu ferli. Það getur vel verið, því að þetta er mjög flókið mál, að einhverjir þingmenn hafi ekki gefið sér tíma til að kynna sér málið. Ég velti fyrir mér hvað þeir vilji vegna þess að þetta mál er í mínum huga merkilegasta og mikilvægasta málið sem við fjöllum um hérna. Mér finnst það algjörlega óafsakanlegt ef fólk treystir sér ekki til að taka afstöðu til þess af því að það hefur ekki kynnt sér það. Völdin eiga að mínu mati að vera hjá þjóðinni. Ég lít á það sem svik að afgreiða málið ekki. Við spurðum þjóðina 20. október 2010. 64,2% kjósenda svöruðu því með jái að þeir vildu að tillögur stjórnlagaráðs væru lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Við höfum farið eftir því. 74% vildu að í nýrri stjórnarskrá væru náttúruauðlindir sem ekki væru í einkaeigu lýstar þjóðareign. Rétt rúmur meiri hluti vildi að ákvæði væri í stjórnarskrá um þjóðkirkju á Íslandi. Þótt ekki væri gert ráð fyrir því í tillögum stjórnlagaráðs bætti stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að sjálfsögðu þeirri grein við frumvarpið af því að við viljum lúta þjóðarvilja. Einnig var spurt um persónukjör. 68,5% kjósenda vildu að persónukjör í kosningum til Alþingis væri heimilað í meiri mæli en nú er. Einnig var spurt um hvort vilji væri fyrir því að í nýrri stjórnarskrá væri kveðið á um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vægi jafnt, já sögðu 58,2%. Sjötta spurningin var um hvort fólk vildi að í nýrri stjórnarskrá væri ákvæði um að tiltekið hlutfall kosningarbærra manna gætu krafist þess að mál færu í þjóðaratkvæðagreiðslu. 63,4% vildu það. Það var sem sagt já við öllu. Við höfum unnið málið allt saman í samræmi við vilja kjósenda. Nú er komið að þeim tímamótum að klára það. Okkur er ekkert að vanbúnaði og þingið ætti að sjá sóma sinn í að fara að ræða 415. mál, leggja þetta mál á hilluna sem hér um ræðir enda er það einhver misskilningur að það sé einhver sátt um þessa tillögu formannanna. Það er engin sátt um hana, ekki einu sinni í þeirra eigin stjórnarflokkum, þeir hafa ekki fengið aðra flokka með sér á þann vagn. Rökréttast í stöðunni og það eina rétta að mínu mati er að halda áfram með 415. mál, lúta vilja kjósenda, standa við gefin loforð, standa vörð um heiður Alþingis og klára þetta mál.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Hún ræddi aðallega um breytingartillögu sína sem hún flytur með mjög óvenjulegum hætti við breytingarfrumvarp formannanna, formanna tveggja stjórnmálaflokka, Vinstri grænna og Samfylkingar, auk Bjartrar framtíðar. Ég hef nú séð ýmislegt sniðugt í gegnum tíðina en sjaldan séð eins mikla klæki og felast í þessu, því að þetta gerir að verkum að greiða þarf atkvæði um alla stjórnarskrána eins og hún leggur sig sem breytingartillögu án nokkurrar greinargerðar, án nokkurs hlutar. Hv. þm. Magnús Orri Schram sagði í dagblöðunum í dag að þetta væri tundurskeyti sem við erum að ræða hér. Nú þurfum við í rauninni að fara að ræða þessa breytingartillögu og það tekur væntanlega mikinn tíma frá þinginu. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er tilgangurinn sá að stöðva stjórnarskrárbreytingar? Líka þá breytingu sem formenn flokkanna fluttu? Sem ég get á vissan hátt samþykkt því að þá er verið að gera mögulegt á næsta kjörtímabili, jafnvel strax eftir að þing kemur saman, að gera breytingar á stjórnarskrá. Vill hv. þingmaður ekki sjá svoleiðis breytingu? Vill hún sjá málið dautt? Vill hún að í gang fari mikil umræða á þingi um þetta nýja mál? Það er heilmikið af atriðum í þessari stjórnarskrá sem er órætt. Ég hef minnst á mál eins og Hæstarétt sem vantar inn í stjórnarskrána. Menn hafa komið með breytingartillögu um auðlindaákvæðið o.s.frv. Vill hv. þingmaður með þessum klækjabrögðum eyðileggja nýja stjórnarskrá þannig að henni verði ekki breytt fyrr en í lok næsta kjörtímabils?

Forseti. Ég er svolítið hissa á þessari spurningu - eða svo sem ekki, vegna þess að því hefur að sjálfsögðu verið haldið fram að þetta muni eyðileggja málið. Það er ekki ætlun mín að eyðileggja það. Ég vil fá atkvæðagreiðslu um það vegna þess að ég tel að Alþingi skuldi þjóðinni að gefa upp afstöðu sína í málinu. Kæmi til þess að málið yrði fellt í atkvæðagreiðslu gæti hver einasti þingmaður flutt málið aftur á næsta þingi. Ef ég verð þingmaður áfram mundi ég gera það. Það yrði það fyrsta sem ég mundi gera á næsta kjörtímabili, þ.e. að flytja málið aftur, koma því aftur á dagskrá. Ég hef litið svo á að sú leið að breyta einungis breytingarákvæðinu sé neyðarúrræði. Ég hef verið flutningsmaður með þingmanninum á máli hans um að breyta breytingarákvæðinu núna í þrjú þing. Ástæðan fyrir því er að ég hef viljað baktryggja mig. Ég hef viljað hafa neyðarhnapp ef svo má að orði komast. En ég lít svo á að við þurfum ekki á honum að halda vegna þess að málið er fullbúið. En það hefur gengið mjög erfiðlega að fá að ræða það í þingsal sem segir manni ýmislegt um það hve mikil andstaða er við það að breyta stjórnarskránni, enda erum við hér að takast á, þetta er baráttan um Ísland, baráttan um auðlindirnar og um völdin. Og þingmenn eru vanhæfir til að setja sér reglur.

Herra forseti. Þetta var merkileg yfirlýsing frá þingmanni sem hefur svarið eið að stjórnarskránni því að í henni stendur að alþingismenn séu stjórnarskrárgjafi. Það stendur í stjórnarskránni sem hv. þingmaður hefur svarið eið að. Hún ætlar sem sagt ekki að standa við núverandi stjórnarskrá, núgildandi stjórnarskrá. Ef ný stjórnarskrá kemur hvernig ætlast hún til þess að farið verði eftir henni ef meiningin er að fara ekki eftir núverandi stjórnarskrá? Í 79. gr. hennar stendur að Alþingi breyti stjórnarskránni. Það eru mörg atriði órædd. Ég hef haft dálítið mikinn áhuga á Lögréttu. Það á að vera einhver smá nefndarklúbbur sem Alþingi sjálft kýs. Mér finnst það vera mjög rangt. Ég hef komið með fjölda tillagna um breytingar á stjórnarskrá sem ekki hafa verið ræddar, hvorki í plús né mínus. Enginn hefur sagt mér hvort þær séu góðar eða slæmar, ekki hv. þingmaður. Það er nefnilega allt of mikill biti að taka heila stjórnarskrá fyrir í einu, allt of mikill biti. Miklu skynsamlegra er að taka þetta í einhverjum köflum og það væri mögulegt ef tillaga formannanna næði fram að ganga. Ég vildi gjarnan hafa hærri þröskulda en 25%. Mér finnst það eiginlega vera niðurlæging fyrir stjórnarskrána ef 25% þjóðarinnar eiga að geta samþykkt nýja stjórnarskrá. Mér finnst það vera svo lélegt. Ég fer ekki ofan af því að þessi snilli og klækir hv. þingmanns munu stöðva þetta mál, gætu stöðvað það í fjögur ár að stjórnarskránni verði ekkert breytt. Svo fara menn að ræða eitthvað allt annað en tillögur stjórnlagaráðs sem ég yrði í sjálfu sér - mér finnst margt í þeim mjög gott. Ég hefði gjarnan viljað sjá að þeirri vinnu sé ekki kastað á haugana. Ég óttast því að breytingartillaga hv. þingmanns eyðileggi málið. Ég skora á hana að draga hana til baka.

Forseti. Alþingi er stjórnarskrárgjafinn, það er alveg rétt. Þess vegna erum við hér að ræða þetta mál í þessum sal. 

Hæstv. forseti. Þessi umræða um stjórnarskrá íslenska lýðveldisins hefur staðið lengi, bæði hér í þingsal og utan veggja Alþingis, og á málið sér nokkurn aðdraganda. Mér sýnist að þegar á heildina er litið sé hægt að skipta mönnum í þessum þingsal, og ef til vill einnig úti í þjóðfélaginu, í þrjár meginfylkingar. Í fyrsta lagi eru þeir sem engu vilja breyta að svo stöddu. Það er enginn þingmaður sem ekki vill ráðast í einhverjar breytingar á stjórnarskránni, en ein fylkingin vill engu breyta að svo stöddu. Síðan er það önnur fylking sem vill öllu breyta, sem vill í einu vetfangi nú fyrir þinglok breyta stjórnarskrá íslenska lýðveldisins í heild sinni. Þá er það þriðja fylkingin, það er sú sem leitar málamiðlana, freistar þess að taka okkur út úr því öngstræti sem við óvefengjanlega erum komin í með þetta mál. Það getur enginn deilt um það að við erum komin inn í öngstræti með málið og þessi fylking reynir að forða okkur út úr því öngstræti. Það er einmitt það þingmál eða þau þingmál sem við ræðum nú og þau eru tvenn. Í fyrsta lagi er það frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem er nú á dagskrá og í öðru lagi tillaga til þingsályktunar. Ég ætla að leyfa mér, hæstv. forseti, að lesa þessa tillögu til þingsályktunar því að hún varpar ljósi á umræðu um þingmálið sem nú er til umræðu. Tillagan til þingsályktunar er borin fram af formönnum þriggja stjórnmálaflokka, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, formanni Samfylkingarinnar, Katrínu Jakobsdóttur, formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og Guðmundi Steingrímssyni, formanni Bjartrar framtíðar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að mikilvægt sé að leiða til lykta það ferli stjórnarskipunarumbóta sem hófst í aðdraganda kosninga 2009 og hélt áfram með þjóðfundi, starfi stjórnlaganefndar og stjórnlagaráðs og tillögu ráðsins til nýrrar stjórnarskrár 2011, ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu 2012, þar sem fram kom stuðningur við smíði nýrrar stjórnarskrár, og þinglegri meðferð frumvarps á þeim grunni. Alþingi samþykkir að kjósa á yfirstandandi þingi fimm manna stjórnarskrárnefnd sem fái það hlutverk að vinna að farsælli niðurstöðu málsins á næsta kjörtímabili. Vinna nefndarinnar grundvallist á tillögum stjórnlagaráðs og miði að því að útfæra nánar frumvarp það til nýrrar stjórnarskrár sem nú liggur fyrir þinginu. Þá verði jafnframt hafðar til hliðsjónar þær breytingartillögur sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur lagt fram. Nefndin skili stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis tillögum sínum fyrir 1. október 2013 og stefnt verði að því að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar verði lokið á sjötíu ára afmæli lýðveldisins árið 2014.“ Þannig hljóðar tillaga til þingsályktunar sem borin er fram af formönnum stjórnarflokkanna og Bjartar framtíðar og lögð fyrir þingið. Síðan er það hitt málið sem er það sem við ræðum nú, það er frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Út á hvað gengur það? Það gengur út á að opna frekari leiðir til breytingar á stjórnarskránni en nú eru við lýði, en nú eru festar í stjórnarskrá landsins. Þetta verði tímabundið ákvæði sem gildi fram til 30. apríl 2017. Eftir sem áður verði unnt að breyta stjórnarskránni á þann hátt sem kveðið er á um í núverandi stjórnarskrá. Ég skil það svo að þetta sé tímabundið  Þetta eru sem sagt þær tillögur sem formenn stjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar hafa gert til þess að færa okkur út úr því öngstræti sem við erum komin inn í. Hvað finnst mér um þetta? Mér finnst þetta vera raunsæjar tillögur. Mér finnst þetta vera skynsamlegar tillögur og mér finnst þetta vera sanngjarnar tillögur. Þetta er leið til þess að ná niðurstöðu, áfanga, mikilvægum áfanga, á þeirri vegferð sem við óneitanlega erum og hljótum að vera sammála um. Ef við á annað borð ætlum að taka þjóðaratkvæðagreiðslur alvarlega og sýna þjóðinni þá virðingu sem henni ber. Það var vísað hér til þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrártillögurnar eins og þær komu frá stjórnlagaráði og höfðu farið í einhverja meðferð í þinginu hjá sérfræðingum og síðan kom lagadeild Háskólans hygg ég að því að búa til bækling til skýringar á því hvað atkvæði væru greidd um. Það var mjög skýrt. Þjóðin var spurð að því hvort hún vildi að tillögur stjórnlagaráðs yrðu lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Meiri hluti þjóðarinnar sagði já, sagðist vilja að það yrði gert. Það gildir einu hvað okkur finnst persónulega um þá niðurstöðu, það var niðurstaðan. Það var einn hængur á þessu. Hann er sá að í tillögum stjórnlagaráðs og Alþingis eru margir veigamiklir þættir, svo veigamiklir að heppilegt hefði verið að skjóta þeim líka til þjóðarinnar og fá um það umræðu. Þar ég kominn að ástæðunni fyrir því að ég tel fráleitt að samþykkja tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur. Er til dæmis búið að ræða það hér í þessum þingsal að einhverju marki og úti í þjóðfélaginu - auðvitað hefur það verið rætt - hvort við viljum efla miðstýringarvald í höndum forsætisráðherra? Það hefur ekki verið rætt mikið. Ég held að það hafi bara ekki verið rætt neitt, að forsætisráðherra verði kosinn á Alþingi og ráðherrar séu allir utan þings og forsætisráðherra hafi meira vald á hendi en hann hefur nú, geti til dæmis tekið ýmis umdeild mál, sem eru almenns eðlis og varða almenna stefnu, í sínar hendur undir sínu samræmingarvaldi. Eigum við að taka dæmi? Kaup Kínverjans Nubo á landi á Grímsstöðum. Það var á valdsviði innanríkisráðuneytisins, en það hefur almenn stefnumarkandi áhrif hvað við hefðum gert þarna. Samkvæmt tillögunum sem liggja fyrir hér hefði forsætisráðherrann tekið vald úr hendi innanríkisráðherra og sett það undir sinn hatt. Hefur þetta verið rætt? Þetta hefur ekkert verið rætt. Ekki nokkurn skapaðan hlut. Síðan eru það önnur atriði sem ég hefði viljað ræða nánar líka. Eignarrétturinn. Hann er að mínum dómi, og ég efast ekki um að ég yrði í miklum minni hluta með það álit, allt of íhaldssamur. Gömul 19. aldar skilgreining á eignarréttinum. Eignarrétturinn er ekkert skilgreindur, hann er bara heilagur. Á að leggja að jöfnu eignarrétt minn á heimili mínu, bújörðinni, fyrirtækinu - á að leggja þann rétt að jöfnu við 2.000 milljarða sem ég kynni að hafa aflað mér með einhverjum hætti? Samkvæmt tillögum nefndarinnar, stjórnarskrárnefndarinnar/-ráðsins og þingsins, er þetta sett undir sama hatt. Ég tel að samfélag 21. aldarinnar þurfi að taka umræðu um þetta, miklu meiri umræðu en hv. þm. Margrét Tryggvadóttir vill að við höfum og allir þeir sem sendu okkur skeyti og sögðu að við ættum að samþykkja þetta allt í einu snarhasti. Það eru síðan ýmis önnur atriði sem ég er ekkert endilega sáttur við. Hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi það hér áðan að í þeim ákvæðum sem lúta að kröfu þjóðarinnar til að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla eru undanskilin mál eins og Icesave. Það er undanskilið. Finnst mér það eðlilegt og finnst mér það gott? Nei, það finnst mér ekki. En ég minni hv. þm. Pétur H. Blöndal á það að eftir sem áður er málskotsrétturinn enn hjá forseta Íslands og þau ákvæði sem nýtt voru varðandi Icesave gætu þannig nýst okkur jafnvel þótt við hefðum viljað, sum hver, hafa þetta ákvæði rýmra. Ég er að taka þetta sem dæmi um órædd mál. Þá er ég fyrst og fremst að horfa á þær breytingar sem á að gera á Stjórnarráðinu og valdsviði forsætisráðherra og eru grundvallaratriði og hefði verið gott að hefði verið skotið til þjóðarinnar. Ég held mig enn við fyrstu spurninguna sem var nákvæmlega þessi, hvort við ættum að leggja þennan grundvöll, hvort við ættum að ræða breytingar á stjórnarskránni á grundvelli þeirra tillagna sem lægju fyrir. Við þyrftum ekki að vera sammála þeim öllum, alls ekki, enda er enginn á því máli, ekki þingið sem hefur gert tugi breytingartillagna á tillögunum sem komu frá stjórnlagaráði - og það er fullkomlega eðlilegt. Ég er að segja: Þar er margt enn þá órætt. Það á að láta af þvingunum í garð Alþingis um að það séu einhver svik við þjóðina ef við viljum fá frekari umræðu um þessi mál. Þá umræðu verðum við að taka. Það breytir því ekki að við eigum að sýna þjóðarviljanum þá virðingu að þetta er grunnurinn sem við ræðum málin á. Það sagði þjóðin í atkvæðagreiðslu um fyrstu spurninguna sem beint var til hennar þar sem hún var spurð nákvæmlega um þetta. Í annarri spurningunni var spurt um þjóðarauðlindir, um náttúruauðlindir. Þar var svarið mjög afgerandi: Já, þjóðin vill að þessar náttúruauðlindir verði lýstar þjóðareign. Á ekki að verða við þessu? Að sjálfsögðu á að verða við þessu. Ef ég mætti leyfa mér að trúa mönnum fyrir minni skoðun hefði ég kosið að breytingar á þessari grein svo og samþykkt breytinga á náttúruauðlindalögunum, sem liggur fyrir Alþingi og er smíðað til að leiðrétta stærsta slys - við skulum segja að það hafi verið eitt stærsta slys ef ekki stærsta slys lýðveldissögunnar þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins tók grunnvatnið og einkavæddi það, einkavæddi grunnvatnið. Þetta er eitt mesta slys eða mesta óhæfuverk sem framið hefur verið á lögum þessa lands. Við erum að reyna að leiðrétta þetta. Ég segi við kjósendur sem senn ganga að kjörborðinu: Hlustið á það sem menn eru að segja hér og minnist þeirra verka sem þeir unnu þegar þeir sátu við stjórnvölinn. Þá er ég að horfa til Sjálfstæðisflokksins og ég er að horfa til Framsóknarflokksins sem breyttu náttúruauðlindalögunum árið 1998 í þessa veru. Við erum sem sagt að vinda ofan af þessu, annars vegar með tillögu um breytingar á náttúruauðlindalögunum þar sem tekið er á grunnvatninu og með því að styrkja þjóðareignarákvæðin í stjórnarskránni. Þjóðin er búin að segja á afgerandi hátt hvað hún vill gera í því efni. Auðvitað eigum við að breyta því. Auðvitað er ekkert því til fyrirstöðu að breyta þessu ákvæði. Það er fullrætt. Það fékk mikla umræðu úti í þjóðfélaginu. Þriðja spurningin sneri að þjóðkirkjunni. Þar var líka niðurstaða. Það vefengir hana enginn, enda er hún inni í tillögum þingsins eftir að það hafði farið um það höndum, það deilir enginn um þetta, þetta er bara niðurstaðan. Síðan var spurningin um persónukjör. Þjóðin var spurð hvort við vildum láta rýmka þann ramma sem er að finna í stjórnarskránni varðandi persónukjör. Hún sagði já við því. Þá gerum við það. En við þurfum að skoða með hvaða hætti við ætlum að gera það. Þetta er tæknilegt útfærsluatriði. Hins vegar liggur fyrir þinginu frumvarp, sem ég lagði fram fyrir nokkru, allt of seint, þannig að ég virði það fullkomlega að við getum ekki afgreitt það, en það var vegna þess að málið hafði farið í gegnum langt ferli - fór í gegnum samráðsvél ríkisins, innanríkisráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga og út kom afurð sem ég held að menn séu bærilega sáttir við, ekkert mjög róttækt skref, en skref í átt að persónukjöri. Við erum þar farin að virða þjóðarviljann. Hitt þarf að ræða betur, útfærslurnar nákvæmlega. Svarið var afgerandi og þá gerum við það. Við hlítum því. Við hlítum þeim niðurstöðum sem fram koma í þjóðaratkvæðagreiðslu. Að sjálfsögðu gerum við það. Síðan var spurt um atkvæðavægið. Þjóðin sagði já við því líka, hún vill jafna það. Þá gerum við það. Þar þarf einnig að útfæra málin vel, en við eigum að sjálfsögðu að gera þetta. Þetta er niðurstaða. Síðan er spurningin um beint lýðræði, kröfu þjóðarinnar sem frá þjóðinni er komin til þess að fá mál í þjóðaratkvæðagreiðslu eða jafnvel fá mál inn í þingið. Þetta finnst mér gríðarlegt framfaramál og stórt skref fram á við vegna þess að ég er sannfærður um að beint lýðræði, aukið lýðræði, er krafa 21. aldarinnar. Það er gæfuríkt ef okkur tekst að stíga skref í þá átt. Það er fagnaðarefni hve róttæk þjóðin er og lýðræðislega sinnuð að hafa samþykkt þessa tillögu með yfirgnæfandi meiri hluta. Þetta eru þær breytingar sem voru lagðar fyrir þjóðina. Við fengum vegvísinn þar. Hann er alveg ljós. Við vitum hvert skal halda og við erum að vinna í þá veru. En við erum ekki sátt um allar útfærslur jafnvel á þessum atriðum. Síðan, eins og ég gat um áðan, eru atriði í tillögunum sem hafa ekki fengið neina umræðu. Þá er ég að tala um aukið miðstýringarvald forsætisráðherra. Mér finnst það skref aftur á bak, mér finnst það. Mér fyndist það ekki vera framfaramál að setja alla ráðherra út af þingi, mér finnst það ekki, en við erum með skiptar skoðanir um þetta og ég hygg að það sé algerlega þvert á flokka. Þetta er ekki spurning um neina flokkspólitík, þetta er spurning um hvað hverjum og einstökum finnst í því efni. Þannig er það eflaust líka úti í þjóðfélaginu, en það hefur ekki verið rætt. Það þarf að ræða betur. Viljum við fara þá leið að aðskilja algerlega framkvæmdarvaldið frá þinginu og færa forsætisráðherranum aukin völd í hendur? 
             Aukin miðstýring. Er það það sem menn eru að kalla á? Er það það sem menn eru að kalla á í samfélaginu almennt? Nei, ég held ekki, en við vitum það ekki, vegna þess að það hefur engin umræða farið fram um þetta. Þarna eru að koma í ljós vankantar á þjóðaratkvæðagreiðslunni sem slíkri og vankantarnir eru ekki þjóðaratkvæðagreiðslan, en þeir eru hins vegar þeir að við spurðum ekki um ýmis veigamikil atriði. Það er þess vegna sem mér finnst það algerlega út í hött að ætla að neyða þingið til þess að taka afstöðu til allrar stjórnarskrárinnar heildstætt og reyna að stilla mönnum upp sem einhverjum svikurum við góðan málstað ef þeir gera það ekki. Það eru engin svik. Þvert á móti er með þeim tillögum sem við erum að ræða núna, annars vegar frumvarpinu sem formenn stjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar hafa lagt fram og hins vegar þingsályktunartillögunni, verið að reyna að færa málið út úr öngstræti. Halda menn að þetta sé sett fram af illum vilja? Þetta er sett fram af góðum vilja. Þetta er skynsamlegt. Þetta er raunsætt og þetta er sanngjarnt og við eigum að samþykkja þessi mál.

Herra forseti. Við vorum að hlusta hér á ræðu frá hæstv. innanríkisráðherra Ögmundi Jónassyni, ræðu sem að mínu mati var heiðarleg, hún var einlæg og mér fannst hún hugrökk. Það er ekki þar með sagt að ég sé sammála öllu því sem hann sagði, en mér fannst hann samt komast að kjarna málsins: Hvað er mögulegt og hvað ekki? Um leið var ræða hans algjör rassskelling á vinnubrögðum fráfarandi forustumanna stjórnarflokkanna. Þess þá heldur er erfið arfleifðin sem hinir nýju formenn, hvort sem það er hv. þm. Árni Páll Árnason eða hæstv. menntamálaráðherra Katrín Jakobsdóttir, taka við af gömlu formönnunum sem enn þá eru leiðandi í ríkisstjórn. Mér fannst ræðan draga fram hversu mikil mistök hafa verið gerð varðandi verklagið og verkferlið í tengslum við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Af hverju segi ég það? Meðal annars út frá þeim forsendum sem hæstv. innanríkisráðherra hefur komið inn á. Við sjálfstæðismenn lögðumst gegn breytingum á sínum tíma, árið 2009, nema á ákveðnum sviðum. Við ræddum alltaf auðlindaákvæðið. Það er alltaf einhver klisja um að við sjálfstæðismenn viljum ekki breytingar á auðlindaákvæðinu. Ég vil benda á að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Geir Haarde, lagði fram breytingar á auðlindaákvæði. Við töldum líka og ég sagði það margoft - og þá er ég komin að spurningunni - að ég vildi líka sjá ákveðnar breytingar á breytingarákvæðinu. Um leið segi ég: Þá verður í breytingarákvæðinu að gera miklar kröfur um það hvernig við stöndum að breytingum. Kosturinn við það fyrirkomulag sem við höfum núna er þátttaka fólksins í þingkosningum. Það er þess vegna sem allar stjórnarskrárbreytingar fram til þessa hafa haft öflugan meðbyr af því að við erum aldrei undir 80–85% þátttöku, sem er einstætt núna í vestrænni veröld, í alþingiskosningum. Það þýðir að það er um leið breiður stuðningur við stjórnarskrárbreytingar. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Telur hann girðingarnar í tillögu og þessari ágætu tilraun nýju 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka góð orð frá hv. þingmanni í minn garð. Ég er ekki að reyna að flengja einn eða neinn, ég er fyrst og fremst að taka undir með og styðja þær tillögur sem fram hafa komið frá formönnum stjórnarflokkanna, Samfylkingarinnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, svo og Bjartrar framtíðar. Ég tel þær vera skynsamlegar. Mér finnst hv. þingmaður opna á umræðu sem er vert að taka, þ.e. hvort við gætum náð samkomulagi um að skoða þessar tillögur. Þarna er lögð fram þingsályktunartillaga um nefnd og það má eflaust hugsa sér hana með ýmsu móti. Þarna er gerð tillaga um girðingar. Ég skal játa að ég hef ekki sett mig svo ýkja vel inn í umræðuna um þessi hlutföll, en ég hefði haldið að 2/3 hlutar á Alþingi og síðan þjóðaratkvæðagreiðsla, með hreinum meiri hluta en þó þannig að fjórðungur kjósenda standi þar að baki, séu býsna háar girðingar. Mér finnst sjálfum það vera heppilegra fyrirkomulag að skjóta málinu til þjóðarinnar í stað þess að skjóta því til annars þings. Mér finnst það vera miklu heppilegri máti en það fyrirkomulag sem við höfum. Ég vek athygli á því að samkvæmt þessum tillögum, samkvæmt þessu frumvarpi, er gert ráð fyrir því að hægt sé að fara báðar leiðir, alla vega að svo stöddu, alla vega áður en breytingar yrðu gerðar á.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra kom inn á það í ræðu sinni varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna að við séum bundin af þjóðaratkvæðagreiðslunni sem átti sér stað eða skoðanakönnuninni, það er líka hægt að kalla hana það. Ég er sammála honum um ákveðna leiðsögn sem varðar t.d. kirkjuákvæði og spurningarnar sem eru meira „konkret“ í sjálfu sér. Hins vegar er ég algjörlega ósammála honum um að þjóðin hafi veitt samþykki sitt varðandi það að láta tillögurnar algjörlega óbreyttar. Af hverju segi ég það? Jú, því við höfum meðal annars leitað til Feneyjanefndar og þingið er búið að gera stórfelldar breytingar á frumvarpinu sem slíku sem eru algjörlega óræddar. Hvað sagði Feneyjanefndin? Feneyjanefndin sagði að hér mundi ríkja stjórnskipuleg óvissa. Hér yrði stjórnarkreppa. Hver var það sem talaði um það fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna? Enginn. Enginn forustumaður í ríkisstjórn gerði það eða forustumaður flokka. Það var enginn sem kom hreint fram við þjóðina og sagði: Þetta eru líklegar afleiðingar ef við samþykkjum tillögur stjórnlagaráðs. Þannig að ég segi, hvað það atriði varðar, að þá höfum við ekki farið nægilega út í umræðuna um hvaða afleiðingar slíkar breytingar hefðu í för með sér. Síðan get ég tekið umræðu um það, og ég mun fara inn á það í ræðu minni varðandi eignarréttinn, að ég er einfaldlega í íhaldssamari kantinum. Þar hef ég aðra skoðun en hæstv. ráðherra og eflaust á öðrum þáttum. Hvað varðar sérstaklega fyrstu spurninguna segi ég: Þjóðin var ekki upplýst um innihaldið að mínu mati. Hún var ekki upplýst á sama veg. Feneyjanefndin kom síðan fram með sínar ábendingar. Ég vil undirstrika það sem ég sagði hér áðan um breytingarnar og ég segi það ekki síst í ljósi þess hvernig málin hafa þróast, ég hef eiginlega fests í þeirri skoðun að breytingarákvæðið þurfi að vera mjög íhaldssamt þegar við sjáum að sumir stjórnmálamenn hlaupa mjög eftir veðri og vindum og eftir því hvað er inni og hvað er úti í samfélaginu hverju sinni. Þess vegna segi ég að hin mikla þátttaka í gegnum kosningar er mikilvæg fyrir okkur. Hún er ákveðin leiðsögn til okkar sem viljum huga að breytingum á breytingarákvæðinu, að það þarf 

Hæstv. forseti. Ég held að þetta séu nú ekki síður háar girðingar, 2/3 hlutar þingsins, heldur en hreinn meiri hluti í þinginu eins og nú er þótt það sé á tveimur þingum. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að það á að vera meira en að drekka vatnið að breyta stjórnarskrá lands, það á að kalla á mikla umræðu. Þess vegna fannst mér fyrsta spurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni varasöm, einfaldlega vegna þess að það hefur ekki farið fram umræða um hana. Ég greiddi atkvæði gegn fyrstu spurningunni á þeim forsendum að þarna voru veigamiklir þættir sem höfðu ekki kallað á umræðu. Nú finnst mér það hafa komið í ljós í meðförum þingsins, það mótmælir því enginn, að það þarf að minnsta kosti að skoða útfærslu á þessum þáttum. Mér fyndist koma til greina að skjóta þarna vissum atriðum, stórum veigamiklum atriðum, til þjóðarinnar og fá afgerandi niðurstöðu eftir markvissa umræðu eins og við gerðum um náttúruauðlindirnar, um beina lýðræðið, um þessa þætti. En við eigum að sýna þjóðinni og þjóðaratkvæðagreiðslunni og þjóðaratkvæðagreiðslum fulla virðingu.

Hæstv. forseti. Í ljósi síðustu ummæla hæstv. ráðherra er rétt að geta þess að vandinn við þjóðaratkvæðagreiðsluna 20. október er einmitt sá að hægt er að lesa mismunandi hluti út úr henni. Ef spurt er í þjóðaratkvæðagreiðslu um afstöðu til tiltekinnar, mjög afmarkaðrar skýrrar spurningar, þá segir já og nei okkur eitthvað. Þegar spurt er annars vegar hvort menn vilji að tilteknar tillögur séu grundvöllur einhvers í framtíðinni og svo hins vegar er spurt nokkurra efnislegra spurninga sem hafa mjög almenna skírskotun en fela ekki í sér ákveðna afmarkaða tillögu eins og spurningarnar fimm gera, verður það erfiðara. Tökum til dæmis afstöðuna til persónukjörs. Menn geta verið vel fylgjandi því að persónukjör sé aukið og tekið þar með undir það sem spurt er um í könnuninni, en verið algjörlega andvígur þeirri útfærslu persónukjörs sem er að finna í tillögum stjórnlagaráðs sem var grundvöllur fyrstu spurningarinnar. Þetta gerir að verkum að það verður dálítið erfitt að lesa út úr hlutunum og gefur tilefni til mismunandi túlkana. Það var ekki þetta, hæstv. forseti, sem ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra um. Það sem ég ætlaði að koma inn á var að hann nefndi nokkra áhugaverða þætti um atriði sem er að finna í tillögum stjórnlagaráðs sem litla sem enga umræðu hafa hlotið í þjóðfélaginu. Ég ætlaði að nefna nokkur atriði til viðbótar sem mér heyrðist hæstv. ráðherra ekki koma inn á í sínu máli. Ég nefni atriði sem hæstv. ráðherra hefur gert að umtalsefni áður og varðar skilyrði fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum, þ.e. að frumkvæði tiltekins hluta kjósenda þar sem í tillögum stjórnlagaráðs eru settar verulegar skorður við því hvaða mál megi bera undir atkvæði þjóðarinnar eftir ákvæðum þeirrar greinar. Sama á við um fullveldisframsal. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um afstöðu hans til þeirrar stefnu sem er tekin í breytingartillögum um að heimilt sé að framselja 

Hæstv. forseti. Við hefðum betur tekið þá umræðu sem Norðmenn tóku á 8. áratugnum um fullveldisframsal þegar menn sáu fram á hvað fjölþjóðasamstarf gæti boðið upp á. Þetta er málefni sem er mikilvægt að við tökum góða umræðu um. Varðandi kosningar um einstök mál eins og t.d. Icesave, um þjóðréttarlegar skuldbindingar eða mál fjárhagslegs eðlis, hefði ég kosið að það væri undir hattinum sem fólk gæti beðið um sjálft. Ég hef stundum tekið sem dæmi nefskattinn í Bretlandi sem felldi íhaldsstjórnina á sínum tíma og var stórpólitískt mál og eðlilegt að þjóðin hefði getað krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um slíka hluti. Það á því eflaust við um okkur öll að það er ýmislegt sem við vildum færa til annars og betri vegar. Þarna minni ég aftur á að málskotsrétturinn er þarna eftir sem áður. Það er ekki búið að taka neitt af okkur hvað það snertir. Þótt ég hefði viljað hafa þetta rýmra er þetta engu að síður mikið skref fram á við sem þarna er verið að stíga. Síðan nefnir hv. þingmaður réttilega að sum mál eru þess eðlis að ekki liggur í augum uppi hvernig á tæknilega að ná því markmiði sem menn kunna að sammælast um eða greiða atkvæði um, eins og persónukjörið til dæmis eða jöfnun kosningarréttar eða annað slíkt. Síðan eru það málin sem eru skýr og hafa fengið mjög mikla umræðu, ekki bara núna, ekki bara í síðustu viku eða síðasta mánuði, í fyrra eða hittiðfyrra, heldur í áratugi, eins og auðlindaákvæðið. Það er útrætt mál 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að atriði eins og auðlindaákvæði hafa fengið mikla umræðu. Hins vegar er ekki rétt að við séum komin þar að endapunkti eða komin með tillögu á borðið sem hægt er að taka skýra afstöðu til. Ég minni á að fyrir ekki meira en viku, tíu dögum, lagði Framsóknarflokkurinn fram tillögu um auðlindaákvæði, sitt innlegg til umræðunnar og varð fyrir harðvítugum árásum í þessum sal. Þetta var auðlindaákvæði, allir sáu að þetta var ákvæði um þjóðareign á auðlindum, en þetta var ákvæði sem talsmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar voru ekki sáttir við. Þeir voru ósáttir við útfærsluna. Það er einmitt það sem er eftir varðandi auðlindaákvæðið, menn eiga eftir að ná saman um útfærsluna. Menn eru sammála um að það eigi að setja slíkt ákvæði inn en eru ósammála um útfærsluna. Og atburðir síðustu daga í þinginu sýna að menn eru ekki komnir á þann punkt. Sama á við um önnur atriði sem hafa verið að sönnu umdeild í langan tíma að menn eru ekki komnir að niðurstöðu. Þá er ég ekki síst með í huga stjórnkerfisþáttinn sem hæstv. innanríkisráðherra gerði að hluta til að umtalsefni, um stöðu ráðherra í ríkisstjórn, stöðu forsætisráðherra, stöðu ráðherra á Alþingi og annað þess háttar. Þessir hlutir hafa vissulega fengið umræðu, en erum við komin á endapunkt í því? Erum við búin að komast að niðurstöðu? Höfum við náð saman um útfærslu? Hvers konar stjórnkerfi, stjórnskipulagi, ætlum við að koma á ef við segjum: Við ætlum að leggja til grundvallar tillögur stjórnlagaráðs? Hvers konar stjórnskipulag fáum við? Þingræði? Forsetaræði? Sambland af þessu tvennu? Sambland af fulltrúalýðræði og beinu lýðræði? Hvernig munu þessir mismunandi þættir vinna saman? Veit það einhver, hæstv. forseti? Getur einhver svarað því? 
            

Um útfærslu á því meginmarkmiði að stuðla að ríkari aðskilnaði framkvæmdarvalds og löggjafarvalds höfum við ekki komist að niðurstöðu um, það er alveg rétt. Ég nefndi dæmi um tæknilega útfærslu sem við kynnum að þurfa að ræða betur. Varðandi auðlindirnar held ég að það ákvæði verði að taka út fyrir sviga að því leyti að ágreiningurinn snýr ekki að útfærslunni, hann snýr að sjálfu grundvallaratriðinu. Það var það sem mér fannst koma svo rækilega fram í málflutningi Framsóknarflokksins um daginn þegar hann talaði um kvótann, framseldar náttúruauðlindir, sem afleidd eignarréttindi varin af 72. gr. stjórnarskrárinnar, sem er eignarréttarákvæðið. Þarna skilja einfaldlega leiðir. Þótt við getum náð samkomulagi um sum efni vegna þess að ágreiningurinn er tæknilegs eðlis, eru önnur efni pólitísk, sem eru grundvallarmál og við munum ekkert ná saman um. Ég held að við munum ekki ná saman um það með Sjálfstæðisflokknum og frjálshyggjumönnum að náttúruauðlindirnar eiga að vera svona að einhverju leyti í þjóðareign. Þarna er grundvallarágreiningur sem við eigum einfaldlega að greiða atkvæði um vegna þess að umræðan hefur farið fram. Ég vil gera skýran greinarmun á þessu annars vegar og hins vegar tæknilegum úrlausnarefnum sem við reynum að ræða okkur saman fram til niðurstöðu um. En það eru til mál sem eru þess eðlis að við getum ekki náð saman um. Þess vegna erum við og eigum að vera í mismunandi stjórnmálaflokkum. Því að 

Forseti vill beina því til hæstv. ráðherra og hv. þingmanna að ávarpa forseta rétt og beina máli sínu til hans.

Virðulegi forseti. Nú er komið til 2. umr. þetta litla frumvarp sem við lögðum fram saman, formenn stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, í því skyni að rjúfa það þrátefli sem hafði myndast í umræðum á Alþingi um meðferð heildarendurskoðunar á stjórnarskrá. Okkur er kært það ferli sem hafist var handa um, um heildstæða endurskoðun stjórnarskrárinnar, og við máttum ekki til þess hugsa að það yrði á endanum fórnarlamb málþófs og ekkert yrði úr stjórnarskrárumbótum sem margir vítt og breitt í samfélaginu binda miklar vonir við. Við horfðum til þess þegar við lögðum málið fram að fyrir lá að frumvarpið, heildarendurskoðunin, var að koma frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd með víðtækum breytingartillögum, þar með talið var stjórnskipunarkaflinn í fyrsta skipti að koma inn í þingið, alveg eins og hann lagði sig, því að hann hafði ekki áður komið til 2. umr. Við töldum einfaldlega sama hvernig því máli væri velt við, það væri ekki raunhæft eða skynsamlegt að ætla að geta lokið slíkri heildarendurskoðun með öllum þeim fjölþættu þáttum sem átti eftir að ræða á þeim stutta tíma sem lifði þings og fram að kosningum. Mat okkar var einfaldlega þannig að það væru efnisrök fyrir því að menn gætu þess vegna talað í einhverjar vikur um þetta mál og haft fyrir því mjög góð rök. Eins og til dæmis hæstv. innanríkisráðherra nefndi áðan eru fjölmargir þættir í þessu máli misvel ræddir og misvel útfærðir og hafa fengið mismikla umræðu í þingsal og kalla á mismikla umræðu af hálfu einstakra þingmanna. Þess vegna var það mat okkar að við ættum að leggja fram tillögu um lausn sem gæti gert hvort tveggja í senn; tryggt framgang stjórnarskrárumbóta en líka góða og vandaða meðferð málsins. Við leituðum auðvitað í þann grunn sem við höfðum til að byggja á. Hvað lagði stjórnlagaráð sjálft til grundvallar við sína vinnu? Hver var grunnur þess? Jú, meðal annars ályktunarorð siðfræðikaflans í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Og hvað segir þar? Að vandinn í íslenskri stjórnskipun og stjórnmálalífi sé ekki síst falinn í veikri stefnumótun, það sé ekki nægjanlega byggt á rannsóknum og greiningu og ráðum sérfræðinga. Það sé skortur á virðingu fyrir lögum og vinnureglum. Lagafrumvörp séu ekki nægjanlega vel undirbúin. Mál séu oft keyrð í gegn í ágreiningi og andstæðar skoðanir séu þaggaðar niður. Þetta eru ályktunarorð siðfræðikafla skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og þetta er grunnurinn undir vinnuna sem við höfum rætt hér af hálfu stjórnlagaráðs, að taka á þessum vandamálum. Auka rétt minni hlutans til dæmis. Þess vegna töldum við rétt að koma með málamiðlun sem gerði öllum fært að finna leið út úr þessari stöðu, standa vörð um þá góðu vinnu sem hafði verið unnin og tryggja henni farveg áfram. Þá komum við að vanda hinna botnfrosnu stjórnmála á Íslandi. Það þarf kannski alvitlaust fólk til að láta sér detta í hug að stíga inn á það svið og reyna að brjóta upp hina hefðbundnu fylkingarpólitík íslenskra stjórnmála en við gerðum það nú samt og tilboðið var þetta, um hófsamar breytingar, um skynsamlega leið fram á veginn. Fyrir þessari tillögu sem við lögðum fram er meiri hluti á Alþingi. Það er meiri hluti á Alþingi og við göngum mjög hóflega fram. Við leggjum bara til breytingarákvæði og við leggjum líka til þingsályktunartillögu og svo er hér komin fram breytingartillaga um auðlindaákvæði. Það eru auðvitað efnisrök fyrir því að um hana geti gilt annað en aðrar efnisbreytingar, út frá því sem hæstv. innanríkisráðherra rakti áðan réttilega um langa umræðu um auðlindaákvæðið í þessum sal. Líklega eru fá ágreiningsefni á sviði stjórnskipunar meira rædd en nákvæmlega það, allt frá niðurstöðu hinnar ágætu auðlindanefndar frá árinu 2000. Við flutningsmenn þessara mála höfum gert allt til að afla málinu víðtækara fylgis. Við höfum gert allt til að fara með friði. Við höfum verið tilbúin að nálgast hverja athugasemd með opnum huga og við höfum sagt formönnum stjórnarandstöðuflokkanna það frá upphafi. Við höfum sagt að við værum tilbúin að ræða aðrar útfærslur ef þeir vildu vera með okkur á málunum og við höfum gert allt í meðförum málsins til að auðvelda það. Þannig er til dæmis breytingarákvæðið, sem við ræðum núna, gerbreytt frá því sem var í upphaflegu frumvarpi okkar. Hvers vegna? Jú, vegna þess að í nefndinni undir góðri forustu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams hefur verið lagt allt kapp á að leita víðtækrar samstöðu. Og hvaða fyrirmynd fundum við? Jú, við fundum fyrirmynd hjá sjálfstæðismönnum sjálfum. Breytingarákvæði sem þáverandi hv. þm. Björn Bjarnason og hv. þm. Birgir Ármannsson fluttu árið 2009 um breytingar á stjórnarskrá. Við sniðum breytingarákvæðið beinlínis að því sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur áður flutt sjálfur - svona langt erum við tilbúin að ganga í samkomulagsátt. Við gerum engan ágreining, við skulum gera þetta á þeim forsendum sem Sjálfstæðisflokkurinn vill. Samt taka menn hér hamskiptum og hv. þm. Birgir Ármannsson ber af sér ungæðisskap sinn í hugmyndum um stjórnarskrárbreytingar á fyrri tíð og telur þær einhvers konar vitni um stórfellt frjálslynt gönuhlaup sitt á árum áður. Ég vil nú taka hv. þm. Birgi Ármannsson alvarlega og trúa því að hann hafi meint það sem hann sagði árið 2009. Þess vegna bið ég Sjálfstæðisflokkinn um þetta, ef hann treystir sér ekki til að styðja eigin verk frá árinu 2009: Er hann tilbúinn að leyfa þessu að koma til atkvæða? Við biðjum ekki um annað, að við fáum þá að taka ábyrgð á öllu þessu hörmulega sullumbulli sem er náttúrlega ekkert annað en hugverk hv. þm. Birgis Ármannssonar og hv. fyrrverandi þingmanns Björns Bjarnasonar. Við erum tilbúin að bera ábyrgð á því ábyrgðarleysi sem þessir hv. þingmenn báru fram á sínum tíma. Við erum tilbúin að sæta ábyrgð fyrir það. Gefið okkur bara leyfi til að málið fái að ganga til atkvæða. Sama má segja um auðlindaákvæðið. Þar hafa hv. þm. stjórnarflokkanna lagt fram breytingartillögu um auðlindaákvæðið í þeirri mynd sem það kom frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Við höfum verið tilbúin til samtals um það og erum það enn þá, en enn og aftur spyr ég: Ef menn eru ekki tilbúnir til að koma til samtals um það eru þeir þá tilbúnir að leyfa okkur að ganga til atkvæða um það eins og það stendur? Við erum tilbúin að semja um það milli 2. og 3. umr. Við erum tilbúin að semja um það núna. Ég er búinn að ræða það við hv. formenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks að við séum tilbúin til þess. Ég hef reynt að finna leiðir til þess, með aðstoð sérfræðinga, að finna það sem sameinar okkur í auðlindaákvæði, halda auðvitað til haga þeim efnislegu grundvallaratriðum sem verða að vera í slíku ákvæði eins og hæstv. innanríkisráðherra rakti ágætlega áðan. Það væri auðvitað nauðsynlegt að tiltekin efnisatriði væru í ákvæðinu en samt að menn reyndu að feta leið sem þeir gætu sameinast um. Eru menn tilbúnir að setjast yfir hana? Þeir hafa ekki verið það enn þá, en dyr okkar eru alltaf opnar. Við erum tilbúin að vinna þetta áfram. Við erum tilbúin að tala okkur saman til sáttar um auðlindaákvæði. En það er athyglisvert og erfitt að upplifa það, nú þegar við reynum að brjótast út úr þessari stöðu, þegar við reynum að hreyfa eitthvað í þá ömurlegu stöðu, sem er auðvitað engum samboðin, að stjórnarskrá og umræður um breytingar á henni séu komnar í þetta far, að sjá andstöðu úr báðum áttum. Að sjá að að það ágæta fólk sem lagði fram svona breytingarákvæði fyrir nokkrum árum sé tilbúið að hóta því að vilja ekki afgreiða slíkt frumvarp núna, sem felur í sér sama breytingarákvæði og lagt var fram fyrir nokkrum árum. Það er auðvitað líka dapurlegt að sjá andstöðuna úr hinni áttinni þar sem þeir keppast um að skemma fyrir okkur sem vilja slá sig til riddara fyrir að reyna að keyra málið allt í gegn, sama hvað það kostar, eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir. Hún leggur hér fram alveg furðulega breytingartillögu sem er eiginlega þannig að maður hefði ekki haft ímyndunarafl til að láta sér detta í hug að hægt væri að búa hana til. Það er þeim mun undarlegra að heyra hana og félaga hennar úr Hreyfingunni tala gegn þessari málamiðlunartillögu þegar haft er í huga að hún var meðflutningsmaður á tillögu hv. þm. Péturs Blöndals um breytingarákvæði á stjórnarskrá síðasta haust. Maður verður að segja þegar maður horfir á þessi sinnaskipti hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur: Er hráskinnaleikurinn eini leikurinn sem hægt er að leika á Alþingi Íslendinga? Er það þannig að enginn meini neitt með því sem hann segir? Er það þannig að ómögulegt sé að taka afstöðu í grundvallarmálum frá því í haust, nú eða fyrir nokkrum árum, og flytja hana hér fram og búast við því að flutningsmennirnir frá því þá séu tilbúnir að standa aftur við það sem þeir sögðu þá, í dag? Virðulegi forseti. Íslensk stjórnmál eru í miklum vanda og það er vandi þjóðarinnar. Við formenn stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson höfum gert allt sem við höfum getað gert til að reyna að brjótast út úr þessari stöðu. Við erum stolt af því að hafa gert það, ég held að þetta hafi verið mjög mikilvægt, en það er auðvitað vandasamt fyrir okkur að vinna úr því ef stjórnmálin eru svo botnfrosin að ekki sé hægt að ganga fram með góðum hug og reyna að brjóta upp svona stöðu. Að ekki sé hægt að tala fyrir því að menn losi sig úr viðjunum, að þeir hristi af sér klakaböndin og hugsi eitthvað nýtt. Við erum bara að biðja um opið og fordómalaust samtal og við erum til viðtals um það. Ég neita að trúa því að skilaboð þingsins til þjóðarinnar séu þau að þingið sé ekki einu sinni tilbúið til að leyfa að hér komi til atkvæða einfalt frumvarp um hóflegan framgang þessa máls sem allir flokkar ættu að geta sætt sig við, ef það væri vottur af sanngirni og samkvæmni í málflutningi þeirra og afgreiðslu mála á þingi.

Virðulegi forseti. Ég orðaði það svo í morgun að þær breytingartillögur sem lagðar voru fram við frumvarp hv. þm. Árna Páls Árnasonar væri í raun tundurskeyti inn í þetta mál. Það á að mínu viti líka við um síðari breytingartillöguna sem fellur illa að efni málsins þar sem verið er að boða breytingartillögu til bráðabirgða og koma þar með með efnislega tillögu inn í það mál. Ég spyr hv. þingmann, af því að hann talar fallega um að hann vilji að málið fari í atkvæðagreiðslu: Er hann viss um að ekki komi fleiri breytingartillögur um þetta mál og fleiri sprengjum þar með varpað inn í það? Treystir hv. þingmaður sér til að lofa því að þessar breytingartillögur, þá tala ég ekki síst um þá fyrri og raunar þá seinni líka, verði afgreiddar óbreyttar? Væri hann tilbúinn til að bera ábyrgð á að slíkt gerist ekki?

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það má kannski líkja breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur við tundurskeyti enda held ég að henni hafi verið ætlað að eyðileggja þessa tilraun til samninga. Ég get hins vegar sagt það að breytingartillagan um auðlindaákvæðið felur í sér tillögu frá þingmönnum úr stjórnarliðinu um það hvernig það ákvæði á að líta út. Eins og ég sagði áðan hef ég margoft boðið upp á samtal um það mál og ég er tilbúinn til samtals um það hvar og hvenær sem er. Það er hægt að samþykkja þá breytingartillögu hér og þess vegna gera breytingar milli 2. og 3. umr. og ég er opinn til samtals um það. Ég held að ég tali fyrir munn stjórnarliðsins alls að við erum tilbúin til að ræða um útfærslur á auðlindaákvæði sem geti hentað öllum.  Varðandi spurningar hv. þingmanns að öðru leyti hef ég ekki tíma til að svara meiru, en eitt ætla ég að segja: 

Virðulegi forseti. Það voru þingmenn í þessum sal sem öskruðu á framsóknarmenn þegar þeir komu með sína tillögu að breytingarákvæði fyrir nokkrum dögum. Fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar hefur haft einstakt lag á því að standa fyrir ófriði allt þetta kjörtímabil um þetta mál, sáð gífurlegri tortryggni hér og úr því er núverandi formaður Samfylkingarinnar núna að reyna að vinna, en hann hlýtur að skilja að menn eru brenndir af þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið viðhöfð. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann styðji það breytingarákvæði sem formaður þingflokks Samfylkingarinnar hefur lagt fram eins og það er. Er hann tilbúinn til að sjá það samþykkt óbreytt í stjórnarskrá Íslands? Eins og ég hef skilið opinbera umræðu er þarna býsna langt seilst, en er hann tilbúinn til að samþykkja það eins og það er og standa með því eins og það er, allt til enda?

Virðulegi forseti. Til að ljúka svarinu við fyrri athugasemdum hv. þingmanns vil ég fyrst segja að við í þingflokki Samfylkingarinnar viljum framgang þessa máls á þeim efnislegu forsendum sem lagt var upp með af hálfu formanns Samfylkingarinnar. Við viljum líka sjá auðlindaákvæðið verða að veruleika. Ég hef ekki séð, vegna þess að hv. þingmaður spyr um þetta tiltekna ákvæði, þá efnislegu gagnrýni sem veldur því að ég geti ekki samþykkt það. En ég ítreka það sem ég hef sagt áður að ég er til viðræðu um hvað sem er í því efni, mér finnst það málefnaleg skylda mín þegar við erum að reyna að brúa bil. Hv. þingmaður talar um hvernig farið hefur verið með þetta mál á fyrri tíð og hún telur stöðuna erfiða í ljósi þess. Ég held að hv. þingmaður þurfi bara að treysta sér til þess, alveg eins og ég er að reyna að gera, að fara út á berangurinn og horfast í augu við stöðuna og segja:  
            

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Forseti. Hart var sótt að hv. þm. Margréti Tryggvadóttur í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Mig langaði að benda þingmanninum á það sem kom fram í ræðu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur - hann hefði heyrt það ef hann hefði fylgst með - að ástæða þess að hún studdi tillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals var sú að hún óttaðist einmitt að þingið gæti ekki klárað þetta mál. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist ekki tilefni til þess, fyrst sáttaleiðin svokallaða er greinilega orðin að fjallabaksleið sem er ófær, og hvort honum finnist ekki skynsamlegt að setja stjórnarskrána í heild á dagskrá þannig að þingið geti sýnt hvort það hafi dug í sér til að klára málið eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég talaði áðan um það vandamál sem hráskinnaleikurinn í þessum sal er og að menn segi eitt í dag og annað á morgun. Vandamálið er nú að hv. þingmenn Hreyfingarinnar virðast vera orðnir algjörir snillingar í þessum leik. Það sem fyrir okkur formönnum flokkanna vakir er  
             Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, segir núna hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, óttaðist það í haust að þingið mundi ekki klára málið. Og hvernig brást hún við? Jú, nákvæmlega eins og við formenn stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson og lagði fram frumvarp um breytingarákvæði á stjórnarskrá. Við erum óalandi og óferjandi fyrir þetta val og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir tekur sér það nú fyrir hendur að reyna að eyðileggja þessa tilraun okkar og sprengja hana í loft upp af sínum eigin prívathagsmunum, sérhagsmunum, og engu öðru.

Ekki er nú mikil mennska í því að reyna að koma sínu eigin klúðri yfir á annað fólk. Hv. þm. Árni Páll Árnason klúðraði þessu máli frá upphafi til enda með því að rjúka í fjölmiðla og tala um einhverja leið sem hann hafði ekki fengið neinn meiri hluta fyrir hvorki í þingflokki sínum né hjá VG eða öðrum. Síðan kom í ljós að hv. þingmaður hafði spilað þetta svo rækilega úr höndum sér að hvorki Sjálfstæðisflokkurinn né Framsókn voru með í þessari vegferð. Mér finnst ómaklegt að reyna að velta ábyrgðinni á þessu yfir á hv. þm. Margréti Tryggvadóttur.

Virðulegi forseti. Það er enginn að velta ábyrgð á einu eða neinu af mínum verkum yfir á hv. þm. Margréti Tryggvadóttur.

Þú ert að segja að hún sé að eyðileggja málið.

Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir virðist ekki skilja að stjórnmál geti snúist um að koma hreint og heiðarlega framan að fólki. Það gerði ég, ég hafði umboð míns þingflokks, ég hafði  
             Við komum hreint fram við fólk í þessu máli, við buðum öllum til samstarfs, þar á meðal hv. þm. Birgittu Jónsdóttur. Ég var í sambandi við hana langt fram yfir miðnætti að senda henni drögin að þingsályktunartillögunni og drögin að frumvarpinu, bjóða henni að vera með, bjóða henni að koma til leiks og var í samtali við hana alveg þar til þetta var lagt fram hér í þinginu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Árni Páli Árnasyni fyrir ágæta ræðu. Ég vil taka undir það með honum að það er mikilvægt að menn finni sameiginlega lausn á þessu máli. Ég flutti tillögu um það í haust í annað sinn að breyta eingöngu 79. gr. til að losna út úr því að taka heila stjórnarskrá undir í einu en bjarga samt þeim góðu hugmyndum sem komu fram í tillögum stjórnlagaráðs þó að margt sé líka hættulegt í þeim tillögum. Nú vil ég spyrja hv. þingmann hvernig stendur á því að hér kemur það sem menn kalla tundurskeyti frá Margréti Tryggvadóttur en svo koma hans eigin þingflokksformenn, formenn Samfylkingar og Vinstri grænna, með einhvers konar djúpsprengju, þ.e. fara allt í einu að ræða um auðlindaákvæðið sem ekki er samhugur um.

Virðulegi forseti. Alveg frá því að við formennirnir lögðum fram þessa hugmynd okkar og þessa tillögu höfum við rætt um það að til viðbótar breytingarákvæði og þingsályktunartillögu mundum við vilja sjá samstöðu um þau atriði sem væru mikið rædd og víðtæk samstaða gæti myndast um. Auðlindaákvæðið er einn augljósasti þáttur þess enda hafa allir flokkar flutt auðlindaákvæðið á síðustu árum. Ég sé enga þversögn í því að þingflokksformenn stjórnarflokkanna leggi fram auðlindaákvæði enda, eins og ég segi, erum við til viðtals um efni þess. Við erum til samninga um útfærslur þar og höfum ítrekað sagt það á fundum með formönnum annarra flokka og nákvæmlega eins og í hinu upphaflega frumvarpi okkar, þar sem við lögðum fram breytingarákvæði í samræmi við það sem kom fram frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sýndum við síðan í vinnslu málsins í nefndinni að við vorum tilbúin til að vinna það áfram og það breytingarákvæði hefur tekið miklum breytingum. Það sama erum við tilbúin að gera hvað varðar auðlindaákvæðið, við erum tilbúin að 

Herra forseti. Það styttist í kosningar og það er ekkert voðalega mikill tími sem menn hafa til ráðstöfunar. Ég minni á að framsóknarmenn komu með einhverjar hugmyndir um auðlindaákvæðið og þá fór allt í bál og brand. Það er greinilega ekkert mikil sátt um það ákvæði enn og ekki búið að ræða það til sátta. Nú er spurning mín til hv. þingmanns, í fyrsta lagi um þessi mörk, 25%, sem mér finnst vera mjög lág, allt að því auðmýkjandi, að 25% þjóðarinnar þurfi að samþykkja stjórnarskrá - það þykir mér mjög lágt, ég hefði talið að það þyrfti að vera eitthvað hærra en samt ekki svo hátt að stjórnarskránni verði aldrei breytt. Ég held að menn ættu nú að ræða það atriði til sátta við stjórnarandstöðuna og sleppa þessum djúpsprengjum og tundurskeytum sem menn hafa verið að skjóta undanfarna daga inn í málið. Auðlindaákvæðið er langt því frá útrætt að ég tel og þyrfti að ræðast mikið betur og væri hægt að gera það á næsta kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Við erum tilbúin að ræða hvað sem er eins og við höfum sýnt með þeim breytingum sem hafa orðið á breytingarákvæðinu í nefnd. Við förum þar einungis að tillögu hinna víðfrægu uppreisnarseggja, hv. þm. Birgis Ármannssonar og fyrrverandi þingmanns Björns Bjarnasonar sem lögðu fram svona frumvarp með þessum þátttökuþröskuldi. Þeir hafa nú ekki verið ásakaðir fyrir ævintýramennsku hingað til en ég vil þá glaður vera jafnmikill ævintýramaður og þeir tveir. Að því er varðar auðlindaákvæðið þá er það nú þannig að það er hægt að finna samstöðu. Hún verður ekki fundin með köpuryrðum í ræðustól Alþingis og auðvitað var það ekki gott að hér spunnust umræður um hugmyndir framsóknarmanna um auðlindaákvæði sem þeir tóku óstinnt upp. Það sýnir betur en annað að það er mikilvægt að ræða þetta mál, að setjast niður og vera tilbúin að ræða það opið. Við höfum margoft boðið upp á það, ég bauð formönnum flokkanna síðast upp á það núna um helgina. Ég er hvenær sem er tilbúinn að ræða fordómalaust um útfærslur á auðlindaákvæði.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, hélt því fram að hann og félagar hans hefðu lagt fram þá tillögu sem við ræðum hér til að losa um pattstöðu sem upp hafi verið komin. Raunin var miklu frekar sú að málið var einfaldlega fallið á tíma og ekki meiri hluti fyrir því. Gerðar höfðu verið fjölmargar alvarlegar athugasemdir við málið og greinilega ekki verið svigrúm til þess að bregðast við þeim þannig að málið féll á tíma. Ekki vegna málþófs vegna þess að það hefur ekkert málþóf verið um þessa stjórnarskrártillögu. Hún hefur varla verið rædd í því formi sem hún er í núna, sem sagt heildartillagan sem verið er að bregðast við hér, svo að það er varla skýringin. Þegar hv. þingmaður segist vera tilbúinn í opið og fordómalaust samtal þá hafa dæmin því miður sýnt að félagar hans, margir hverjir, virðast ekki vera tilbúnir í slíkt. Menn hafa nefnt hér þegar við framsóknarmenn lögðum fram tillögu um auðlindaákvæði, tillögu sem var unnin af mörgum af helstu leiðtogum vinstri manna á 

Virðulegi forseti. Ég deili ekki við hv. þingmann um það að tíminn til heildarafgreiðslu stjórnarskrármálsins í því formi sem það var var orðinn naumur. Þess vegna komum við fram með þessa tillögu. En tillagan sem við höfum nú lagt fram er málefnaleg, hún er hógvær og fyrir henni er þingmeirihluti. Hún er ekki í ósamræmi  Þá verð ég nú bara að segja við formann Framsóknarflokksins: Hvar eru efnisrökin fyrir því að samþykkja það ekki? Að því er varðar auðlindaákvæðið þá tek ég undir það, eins og ég sagði áðan. Ég harma það að hér varð tog í ræðustól Alþingis um auðlindaákvæðið. Lexían sem rétt er að draga af því er að það á ekki að vera í samningaviðræðum um orðalag auðlindaákvæða í ræðustól Alþingis. Dyr mínar eru alltaf opnar. Við erum alltaf tilbúin að ræða um efnisþætti auðlindaákvæðisins.

Virðulegur forseti. Þegar við lögðum fram tillöguna um auðlindaákvæðið nú síðast þá var það svo sem ekki í fyrsta skipti sem við reyndum að miðla málum í þessum deilum um stjórnarskrána og benda á staðreyndir. Það er langt síðan, það eru margir mánuðir síðan við bentum á að menn þyrftu að fara að forgangsraða. Svo augljóst var þetta orðið í byrjun þessa árs að við sendum frá okkur sérstaka tilkynningu um að nú væri um að gera að nýta þann tíma sem eftir væri til þess að reyna að ná saman um auðlindaákvæði eins og hv. þingmaður segist vera tilbúinn í núna eftir að þingstörfum átti að vera lokið og til þess að ná að sammælast um aukið beint lýðræði. Þessu var ekki einu sinni svarað á meðan tími var til. Að vísu var hv. þingmaður ekki orðinn formaður Samfylkingarinnar þá og nálgunin á samráð varðandi stjórnarskrána hefur breyst töluvert á þeim tíma sem liðinn er síðan formannsskiptin urðu í Samfylkingunni. En verður ekki hv. þingmaður að sætta sig við það að hann varð formaður 

Virðulegi forseti. Ég réði því nú ekki nákvæmlega hvenær ég varð formaður Samfylkingarinnar en hitt get ég sagt alveg hreinskilnislega við hv. þingmann: Á morgun eru tvær vikur réttar frá því að við áttum fyrsta fund, formenn allra flokka, og ég og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir lögðum spilin algjörlega hreint á borðið með formönnum allra flokka, algjörlega. Aðdáendur klækjastjórnmála, eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hér áðan, kalla þetta sögulegan afleik. Við settumst bara niður með formönnum allra flokka og sögðum hreint út hvað við vildum og buðum mönnum til opins og fordómalauss samstarfs. Það boð stendur enn. Við hefðum getað nýtt tímann betur. Að sumu leyti er auðvitað um að kenna að tíminn hefur farið í varnarbaráttu gegn tundurskeytum hinna ýmsu kyrrstöðuafla sem hafa viljað koma í veg fyrir samninga en það er engin ástæða til að gefast upp. Menn hafa rætt um 

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu á þingskjali 1278, frá þeirri sem hér stendur og hv. þingmönnum Álfheiði Ingadóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Skúla Helgasyni. Ég mun byrja á því að lesa yfir tillöguna en hún er að auðlindaákvæði í stjórnarskrá. „Auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið þær eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindanna og réttindanna í umboði þjóðarinnar. Óheimilt er að framselja beint eða óbeint með varanlegum hætti til annarra aðila réttindi yfir jarðhita, vatni með virkjanlegu afli og grunnvatni, sem og námaréttindi, í eigu ríkisins eða félaga sem alfarið eru í eigu þess. Sama gildir um réttindi yfir vatni, jarðhita og jarðefnum á ríkisjörðum umfram lágmarksréttindi vegna heimilis- og búsþarfa. Til þjóðareignar skv. 1. mgr. teljast nytjastofnar og aðrar auðlindir hafsins innan íslenskrar lögsögu, auðlindir á, í eða undir hafsbotninum utan netlaga svo langt sem fullveldisréttur ríkisins nær, vatn, þó að bættum lögbundnum réttindum annarra til hagnýtingar og ráðstöfunar þess, og auðlindir og náttúrugæði í þjóðlendum. Löggjafinn getur ákveðið að lýsa fleiri auðlindir og náttúrugæði þjóðareign, enda séu þau ekki háð einkaeignarrétti. Í eignarlöndum takmarkast réttur eigenda til auðlinda undir yfirborði jarðar við venjulega hagnýtingu fasteignar. Með lögum má kveða á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar. Við nýtingu auðlindanna skal hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn eðlilegu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis.“ Virðulegi forseti. Um auðlindaákvæði í stjórnarskrá hefur verið rætt ítarlega síðastliðin 13 ár, bæði í þessum þingsal og utan hans. Frá því að tillaga auðlindastefnunefndar var rædd árið 2000 hefur orðið ákveðin þróun í stefnumörkun á þessu sviði. Má þar nefna skýrslu nefndar forsætisráðherra, Fyrirkomulag varðandi leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu íslenska ríkisins, frá marsmánuði 2010, Orkustefnu fyrir Ísland, skýrslu stýrihóps um mótun heildstæðrar orkustefnu frá marsmánuði 2011 og skýrslu auðlindastefnunefndar frá septembermánuði 2012. Ég mun nú fara yfir skýringar með breytingartillögunni og nýta þar skýringar frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, en breytingartillagan er samhljóða þeirri tillögu sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lagði fram. Ég mun fara yfir hverja málsgrein fyrir sig. Um fyrstu málsgrein segir: Hugtakið „þjóðareign“ er hér notað í sömu merkingu og gert er í skýrslu auðlindastefnunefndar frá árinu 2000. Þjóðareignarréttur felur í sér eignarrétt til hliðar við hinn hefðbundna séreignarrétt einstaklinga og lögaðila, þ.e. eignarrétt íslensku þjóðarinnar á þeim náttúruauðlindum sem ekki eru þegar háðar einkaeignarrétti. Hugtakið felur þannig í sér nýja tegund eignarréttar til aðgreiningar frá hefðbundnum einkaeignarrétti. Þessu nýja formi eignarréttar fylgja að meginstefnu sömu heimildir og talið hefur verið felast í fullveldisrétti ríkisins en þó er sá munur á að með því að lýsa tilteknar náttúruauðlindir eign þjóðarinnar er girt fyrir að aðrir aðilar geti eignast beinan eignarrétt að þeim, til dæmis fyrir hefð. Í ákvæðinu er áréttað að enginn geti fengið auðlindirnar eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei megi selja þær eða veðsetja. Lagt er til að afmörkun auðlinda í þjóðareign verði á eignarréttarlegum grunni, samanber orðalagið „sem ekki er háður einkaeignarrétti“. Með því er áréttað að stofnun hins sérstaka forms eignarréttar sem felst í ákvæði þjóðareignarréttarins. Jafnframt er í 2. mgr. fjallað sérstaklega um réttindi yfir auðlindum sem háð eru einkaeignarrétti ríkisins eða félaga í eigu þess. Í 1. mgr. er tekið fram að handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds, þ.e. Alþingi og stjórnvöld, fari með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindanna og réttinda í umboði þjóðarinnar. Ákvæði 2. mgr. tekur til réttinda yfir auðlindum sem háð eru einkaeignarrétti ríkisins og félaga sem alfarið eru í eigu þess. Ákvæðið er tvíþætt. Fyrri málsliður fjallar með almennum hætti um eignarréttindi yfir jarðhita, vatni með virkjanlegu afli og grunnvatni sem og námuréttindi og beinist ekki síst að slíkum réttindum sem skilin hafa verið frá landi og standa því sem sjálfstæð eign ríkisins eða félaga í eigu þess. Mælt er fyrir um bann við því að framselja þessi réttindi bæði beint og óbeint með varanlegum hætti til annarra aðila. Í orðunum felst beint eða óbeint að óheimilt verður með öllu að framselja slík réttindi. Það sama á við um eignarhlut í fyrirtækjum sem eru eigendur slíkra réttinda og alfarið eru í eigu ríkisins nema réttindin hafi áður verið undanskilin. Með því að binda framsalsbannið við aðra aðila er skýrt að heimilt verður að færa þessi réttindi frá ríki til félaga sem alfarið eru í eigu þess og öfugt. Ákvæði vatnalaga og í auðlindalögum taka jafnt til ríkis og sveitarfélaga auk félaga sem alfarið eru í eigu þeirra og er ætlað að tryggja þessi mikilvægu réttindi haldist í sameiginlegri eign. Í ljósi þess væri eðlilegt að ákvæði sem hér er fjallað um tæki einnig til sveitarfélaga en ekki einungis ríkisins og félaga í eigu þess þó ekki sé gerð tillaga um að stjórnarskrárbinda slík ákvæði á þessu stigi. Síðari málsliður 2. mgr. tekur til réttinda yfir auðlindum á ríkisjörðum, þ.e. vatni, jarðhita og jarðefnum og felur einnig í sér bann við framsali þeirra umfram lágmarksréttindi vegna heimilis- og búsþarfa. Vegna mikilvægis þeirra auðlinda sem hér um ræðir fyrir samfélagið allt, þykir rétt að tryggja með skýrum hætti eignarhald ríkisins á réttindum yfir þeim. Í 40. gr. gildandi jarðalaga er kveðið á um „heimild“ ráðherra til að undanskilja við sölu ríkisjarða jarðefni, rétt til efnistöku umfram búsþarfir og einnig öll vatns- og jarðhitaréttindi. Skýrt er þó að ákvæði vatnalaga og auðlindalaga ganga framar fyrirmælum greinarinnar og því er skylt að undanskilja vatns- og jarðhitaréttindi við sölu á ríkisjörðum sem eru umfram mörkin sem þau lög tilgreina. Þrátt fyrir að bann við framsal réttinda takmarkist við þau réttindi sem eru umfram lágmarksréttindi til heimilis og búsþarfa er ekkert því til fyrirstöðu að með lögum verði áfram kveðið á um heimild til að undanskilja frekari réttindi við sölu, sbr. 40. gr. jarðalaga. Afmörkun þeirra réttinda sem óheimilt er að framselja eru miðuð við þau sem eru umfram heimilis- og búsþarfir. Bent hefur verið á að hugtakið „búsþarfir“ sé óljóst og að sumu leyti arfleifð gamalla tíma. Það hefur verið notað lengi í lögum og hefur til dæmis verið í vatnalögum frá setningu þeirra árið 1923. Hugtakið hefur í yngri lögum verið skýrt með hliðsjón af breyttum atvinnuháttum til sveita en gert er ráð fyrir að það verði skýrt með hliðsjón af skilgreiningu laga á hverjum tíma. Nú fer ég yfir skýringar um 3. mgr. tillögunnar. Ákvæði 1. mgr. felur í sér almenna yfirlýsingu um auðlindir í þjóðareign en í 3. mgr. eru nánar tilgreindar þær auðlindir sem teljast munu til þjóðareignar. Samkvæmt því felur greinin í sér sjálfstæða ákvörðun um að þær auðlindir sem tilnefndar eru í 3. mgr. teljist til þjóðareignar. Jafnframt er áréttað að löggjafinn geti ákveðið að lýsa fleiri auðlindir og náttúrugæði í þjóðareign, þ.e. að uppfylltu skilyrði 1. málsliðar 1. mgr. að þau séu ekki háð einkaeignarrétti. Hér má til dæmis nefna erfðaauðlindir í náttúru Íslands og rafsegulbylgjur til fjarskipta. Í lögum munu verða útfærð frekar markmið stjórnarskrárákvæðisins gagnvart þeim auðlindum eða náttúrugæðum. Samkvæmt 3. mgr. teljast til þjóðareignar í fyrsta lagi nytjastofnar og aðrar auðlindir hafsins innan íslenskrar lögsögu og er þar miðað við sömu skilgreiningu fiskveiðilögsögu Íslands og gert er í 2. mgr. 2. gr. laga um stjórn fiskveiða og eins í 2. mgr. 2. gr. laga um fiskveiðilandhelgi Íslands, þ.e. hafsvæði frá fjöruborði að ytri mörkum efnahagslögsögu Íslands eins og hún er skilgreind í lögum um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn. Með því er þó ekki haggað við rétti til fiskveiða og annarrar nýtingar lífrænna auðlinda sem í íslenskum rétti hefur verið viðurkennt að fylgi eignarrétti að sjávarjörðum. Sá réttur hefur þó sætt verulegum takmörkunum á grundvelli löggjafar um veiðistjórnun. Í öðru lagi teljast auðlindir á, í eða undir hafsbotninum, svo langt sem fullveldisréttur ríkisins nær, til þjóðareignar en þó aðeins utan netlaga. Í þriðja lagi er lýst yfir þjóðareign á vatni sem efni í náttúru Íslands í ljósi mikilvægis þess í undirstöðu lífs. Þar sem íslensk lög áskilja landeigendum afar umfangsmikil réttindi gagnvart vatni er skýrt tekið fram í ákvæðinu að með yfirlýsingunni séu þau lögbundnu réttindi ekki skert. Í fjórða lagi er tilgreint að auðlindir og náttúrugæði í þjóðlendum séu þjóðareign en það gildir aðeins um þær sem ekki eru undirorpnar einkaeignarrétti, sbr. 1. mgr. Það er í samræmi við afmörkun 2. gr. laga um þjóðlendur og ákvörðun marka eignarlanda, þjóðlenda og afrétta og eins 3. gr. auðlindalaga. Í síðustu málsliðum 3. mgr. er vikið að eignarráðum landeigenda undir yfirborði jarðar og þar með réttindum til þeirra auðlinda sem þar er að finna. Sú aðferð við afmörkun eignarráða landeigenda undir yfirborði jarðar sem náð hefur tryggustum sessi í íslenskum rétti, byggist á því sjónarmiði að þau nái til umráða og hagnýtingar en þó aðeins svo langt sem eðlilegt getur talist að viðurkenna með tilliti til hagsmuna landeigandans. Regla þessi hefur verið kölluð hagsmunaregla. Hún hefur verið orðuð með þeim hætti að eignarráðið nái svo langt niður sem nauðsynlegt er til að landeigandi geti haft þau not af landi sínu sem heyra til venjulegrar hagnýtingar á eignarrétti yfir fasteign. Með hagsmunareglunni eru í rauninni dregin mörk milli réttinda landeiganda og almennings því að þar sem réttindum landeiganda sleppir hlýtur að taka til einhvers konar almenningur. Rétt er að geta þess að í auðlindalögum eru réttindi landeiganda til auðlinda í jörðu skilgreind með mjög afdráttarlausum hætti, þ.e. sem beinn eignarréttur, þrátt fyrir að það hafi verið forsenda fyrir setningu laganna að þau fælu ekki í sér breytingu á þáverandi réttarástandi. Jafnframt er mælt fyrir um heimild til að kveða með lögum á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar. Heimildin getur þannig falið í sér undantekningu frá meginreglunni eða eftir atvikum viðbót við hana. Með ákvæðinu er ekki átt við eina dýptarreglu, til dæmis 200 eða 1.000 metra, heldur yrði tiltekin dýpt metin hverju sinni í lögum miðað við þá tegund auðlindar sem um væri að ræða og jafnvel þær sérstöku aðstæður sem fyrir hendi kynnu að vera til nýtingar. Í 4. mgr. tillögunnar er talað um að sjálfbær þróun og almannahagur skuli vera leiðarljósið. Ákvæði 4. mgr. er stefnumarkandi og á það sérstaklega við um auðlindir í þjóðareign. Með sjálfbærri þróun er hér vísað til hugtaksins eins og það er skilgreint í Brundtlands-skýrslunni frá 1987 og meginreglna sjálfbærrar þróunar. Meðal hugtaksskilyrða sjálfbærrar þróunar er að tryggja að jafnræði ríki innan hverrar kynslóðar og milli kynslóða með tilliti til umhverfis og náttúruauðlinda. Til þess að nýting náttúruauðlinda verði raunverulega sjálfbær og í þágu núlifandi og komandi kynslóða er nauðsynlegt að almenni löggjafinn útfæri nánar réttindi og skyldur í almennum lögum í samræmi við þá stefnumörkun sem felst í 4. mgr. Auðlindir í náttúru Íslands hafa mikla sameiginlega þýðingu. Á það jafnt við um auðlindir sem lýstar eru þjóðareign og þær sem háðar eru einkaeignarrétti og tekið skal fram að með greininni er ekki haggað við heimildum löggjafans á grundvelli fullveldisréttar til að kveða á um almennar takmarkanir eignarréttar sem nauðsynlegar eru til að tryggja forsvaranlega nýtingu auðlinda. Í 5. mgr., sem jafnframt er síðasta málsgrein tillögunnar, er fjallað um vernd náttúruauðlinda sem og afnota og nýtingarleyfi auðlinda í þjóðareign og annarra takmarkaðra almannagæða. Ákvæðinu er hvorki ætlað að raska beinum né óbeinum eignarréttindum sem þegar eru fyrir hendi eða sem minnka rétt verð þeirra. Aftur á móti eru tekin af öll tvímæli um að til framtíðar litið verði engin takmörkuð réttindi veitt til afnota eða hagnýtingar nema það sé gert í samræmi við skilmála ákvæðisins. Með sama hætti er skýrt að óbein réttindi geti stofnast með öðrum hætti en fyrir slíka leyfisveitingu. Samkvæmt ákvæðinu ber almenna löggjafanum því að skilgreina með lögum hvaða náttúruauðlindir eða takmörkuð almannagæði heimilt er að nýta á grundvelli tiltekinna afnota eða hagnýtingarleyfa. Þar að auki þarf löggjafinn að tryggja að fyrir hendi sé fullnægjandi lagaumhverfi svo mögulegt sé að taka gjöld fyrir afnotin eða hagnýtinguna, en í 5. mgr. er kveðið á um að leyfi skuli aðeins veita gegn eðlilegu gjaldi. Þá segir einnig að leyfi til afnota eða hagnýtingar verði einvörðungu veitt til tiltekins hóflegs tíma í senn. Orðalagið „gegn eðlilegu gjaldi“ ber að túlka með hliðsjón af 4. mgr. greinarinnar þar sem áskilið er að við nýtingu auðlinda skuli hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Með orðinu „almannahag“ er vísað til þess að þjóðin eigi auðlindirnar og geri sem eigandi þeirra tilkall til arðsins af þeim. Í fyrirmælum um eðlilegt gjald felst því að stjórnvöldum sé skylt að krefjast fyrir hönd almennings hlutdeildar í umframhagnaði eða auðlindarentu, þ.e. þeim hagnaði sem nýting viðkomandi auðlindar skapar umfram eðlilega ávöxtun þeirra fjármuna sem bundnir eru við nýtinguna að teknu tilliti til áhættu. Hlutdeildina getur löggjafinn ákveðið að heimta í formi magntengdra afnotagjalda, skatta, auðlindarentu og/eða hagnaði, upphafs- og leigugjalda sem ákveðið er með útboði, uppboði eða á virkum markaði eða með öðrum aðferðum sem henta eðli hverrar auðlindar eða þeirra almannagæða sem um ræðir. Jafnan verði þó gætt almannahags og jafnræðis eins og greinin áskilur. Er gert ráð fyrir að löggjafinn leitist við að ákveða hlutdeild þjóðarinnar, hvorki svo lága að hún verði af tekjum sem henni tilheyra með réttu sem eiganda auðlindanna né svo háa að það hamli nýtingunni og eðlilegri arðsemi af henni sem slíkri að teknu tilliti til fjárbindingar og áhættu. Það er í samræmi við almenna stefnu sem liggur fyrir í skýrslu auðlindastefnunefndar frá september 2011 og á sér samsvörun í nýlegri löggjöf á sviði auðlindanýtingar, þ.e. lögum um veiðigjöld, nr. 74/2012, og lögum um skattlagningu á kolvetnisvinnslu, nr. 209/2011. Gera verður ráð fyrir að löggjafinn setji nánari fyrirmæli um gjaldtöku með löggjöf fyrir hverja tegund auðlindar eða takmarkaðra almannagæða sem veita á leyfi til nýtingar á. Með orðalaginu „til tiltekins hóflegs tíma í senn“ í 2. málslið 5. mgr. er átt við að leyfi til afnota eða hagnýtingar megi ekki veita til mjög langs tíma í senn. Í því felst að löggjafinn metur hverju sinni hvað telst vera hóflegur leyfistími. Að framangreindu leiðir að endurskoða þyrfti lagaumhverfi ýmissa auðlinda og gæta þess að það fari ekki gegn ákvæðunum. Hér má nefna lagaumgjörð virkjunarleyfa þar sem í gildandi raforkulögum er ekki sérstaklega tekið fram að gefa skuli út virkjunarleyfi til tiltekins tíma enda þótt heimilt sé að skilgreina slík leyfi. Ljóst er að ákvæði 1. og 2. mgr. um bann við framsali og skilyrði 2. málsliðar 5. mgr. um tiltekinn hóflegan tíma, ber ekki að skýra svo að þar með sé komið í veg fyrir að vinnsluaðili sem starfar í skjóli opinbers leyfis fái varanleg umráð yfir þeim afrakstri eða afurð á náttúruauðlind sem leyfið kveður á um og leiðir af eðli viðkomandi auðlindar. Hér má nefna 3. gr. laga nr. 13/2001, um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis. Samkvæmt henni er íslenska ríkið eigandi kolvetnis utan netlaga en er heimilt að semja við handhafa vinnsluleyfis um að hann verði eigandi þess kolvetnis sem hann framleiðir þótt auðlindin sjálf og nýtingarrétturinn sem slíkur sé í þjóðareign. Í upphafi 3. málsliðar 5. mgr. segir að afnota- eða hagnýtingarleyfi skuli veita á jafnræðisgrundvelli. Samkvæmt því ber að tryggja að úthlutun leyfa til afnota eða hagnýtingar auðlinda standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar þannig að allir þegnar landsins fái notið jafnræðis við úthlutun þeirra sameiginlegu gæða sem Ísland hefur yfir að ráða. Auk tilvísunar til jafnræðisreglu stjórnarskrár kveður lokamálsliður 5. gr. á um að leyfi til nýtingar leiði aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis yfir auðlind í þjóðareign eða öðrum takmörkuðum almannagæðum. Með vísan til eignar eða óafturkallanlegs forræðis endurspeglast að þau takmörkuðu réttindi sem stofnast í skjóli afnota- eða nýtingarleyfa geta hugsanlega notið stjórnarskrárverndar sem óbein eignarréttindi. Hlutverk fyrirvarans er þannig meðal annars að tryggja að löggjafinn geti ekki með almennum lögum farið á svig við þá meginreglu sem felst í 1. mgr. að enginn geti fengið auðlindir í þjóðareign og þau réttindi og þær heimildir sem þeim tengjast til beinnar eignar eða varanlegra afnota. Virðulegi forseti. Ég hef nú rennt yfir þær skýringar …

Forseti vill upplýsa að hann hyggst gera hlé á fundinum innan skamms og vill bjóða hv. þingmanni að geyma hluta af ræðu sinni. Getur hv. þingmaður fallist á það?

Virðulegur forseti. Ég mun ljúka ræðu minni á fimm mínútum.

Forseti vekur athygli á því að þegar hafa þrír hv. þingmenn óskað eftir því að veita andsvar við ræðu þingmannsins og er ekki unnt að gera hlé á milli ræðunnar og andsvaranna þannig að forseti kýs heldur að þingmaðurinn geri hlé á ræðu sinni og ljúki henni eftir matarhlé og andsvör komi þá.

Ég fellst á það.

Virðulegi forseti. Ég hef farið ítarlega yfir breytingartillöguna, sem nú er til umræðu, um náttúruauðlindir í stjórnarskrá. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni hefur auðlindaákvæðið verið rætt ítarlega undanfarin 15 ár og var rætt mikið árið 2000 þegar tillaga auðlindastefnunefndar kom fram. Einnig var auðlindaákvæðið rætt ítarlega í þingsal vorið 2009 og síðan aftur á þessu kjörtímabili. Virðulegi forseti. Munurinn á þeirri tillögu sem við leggjum fram núna og á tillögu auðlindanefndar frá árinu 2000 varðar einkum skilgreiningu á þjóðareign. Tillagan frá árinu 2000 lætur við það sitja að fela löggjafanum að ákveða hvaða náttúruauðlindir og landsréttindi séu þjóðareign en tillagan sem nú er rædd skilgreinir hins vegar allnákvæmlega hvað falli undir hugtakið náttúruauðlindir í þjóðareign og gerir ráð fyrir að löggjafinn geti einnig útfært nánar hvað falli undir þjóðareignarhugtakið. Einnig eru takmarkanir á ráðstöfunarrétti yfir tilteknum öðrum réttindum í ríkiseigu því að tillagan sem við ræðum setur hömlur við varanlegu framsali réttinda yfir jarðhita, vatni með virkjanlegu afli og grunnvatni, sem og námaréttindum, í eigu ríkisins eða félaga sem alfarið eru í eigu þess, en ekki er fjallað um þær auðlindir sem lúta að einkaeignarrétti ríkisins í tillögunni frá árinu 2000. Tillagan sem hér er rædd setur réttindum landeigenda takmörk að því er varðar auðlindir djúpt í jörðu en enga slíka reglu er að finna í tillögunni frá árinu 2000. Og sett eru skilyrði fyrir því að leyfi séu veitt til afnota eða hagnýtingar auðlinda. Talað er um eðlilegt gjald og að tímalengdin skuli vera hófleg og slík leyfi skuli einungis veitt á jafnræðisgrundvelli. Stefnumótun hefur átt sér stað á undanförnum árum. Umræðan um auðlindaákvæði í stjórnarskrá hefur þróast í gegnum ýmis stefnumarkandi mál, eins og ég vék að í máli mínu fyrr í ræðunni. Þar er náttúrlega helst að nefna skýrslu forsætisráðherra varðandi leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu ríkisins frá árinu 2010, orkustefnu fyrir Ísland, skýrslu stýrihóps um mótun heildstæðrar orkustefnu frá 2011 og síðan skýrslu auðlindastefnunefndar frá árinu 2012. Í skýrslu sáttanefndar um fiskveiðistjórn var eðlilega líka fjallað um skilgreiningu á auðlindum í þjóðareign. Niðurstaða þess starfshóps, að undanskildum fulltrúum LÍÚ, var sú að starfshópurinn taldi nauðsynlegt að skýrt ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum, og þar með talið auðlindum sjávar, komi í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Þar voru allir sammála nema fulltrúar frá LÍÚ af einhverjum ástæðum. Virðulegi forseti. Í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október síðastliðinn var þjóðin spurð spurningarinnar: Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign? Já, sögðu 84.760 kjósendur, eða 82,9% þeirra sem tóku þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Nú hafa menn sagt: Það er ekkert að marka vegna þess að kjörsókn var svo lítil. En, virðulegi forseti, ef kjörsókn hefði verið 70% og allir sem bættust við hefðu sagt nei við þeirri spurningu þá hefði niðurstaðan samt verið sú að þeir sem sögðu já hefðu verið fleiri en þeir sem sögðu nei. Þessi niðurstaða í þjóðaratkvæðagreiðslunni var því mjög eindregin. Við flutningsmenn þessarar tillögu teljum að við eigum að hlýða þessu kalli fólksins í landinu. Allir stjórnmálaflokkar hafa talað um mikilvægi þess að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrá, málið hefur verið rætt bæði hér í þessum sal, margsinnis, og eins fyrir utan hann. Ég tel því að málið sé fullrætt og fullþroskað og tími til kominn að tekin verði afstaða um það og við fáum að greiða atkvæði um málið hér í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er í raun með eina spurningu til hv. þingmanns sem snýr að því frumvarpi sem þessi breytingartillaga er flutt við, sem var eins og hv. þm. Árni Páll Árnason og formaður Samfylkingarinnar og 1. flutningsmaður frumvarpsins sagði til að rétta út ákveðna sáttarhönd vegna þeirrar stöðu sem stjórnarskrármálið var í í heild sinni og var auðvitað fallið á tíma. Það frumvarp er mjög skýrt, þ.e. að menn ætli að gera það með því að breyta breytingarákvæðinu til að geta farið í þessa vinnu á næsta ári. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann, sérstaklega í ljósi þess að þessi breytingartillaga er flutt við það frumvarp, þ.e. einn hluti út úr stjórnlagaumræðunni allri, þ.e. ein tillagan sem snýr að auðlindaákvæðinu - ég verð að viðurkenna að þetta slær mig ekki mjög vel - hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að með því að flytja þessa breytingartillögu við málið núna þá sé hálfpartinn verið að skemma frumvarpið. Við sjáum þá brjáluðu tillögu sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir flutti, að mínu mati er það mjög sérkennileg tillaga að taka heila stjórnarskrá inn í breytingartillögu. Því vil ég spyrja hv. þingmann, ef menn halda áfram með hlutina svona og vilja greiða atkvæði um þetta, er eitthvað sem kemur í veg fyrir að fleiri breytingartillögur komi við 3. umr. í málinu? Væri ekki nær að reyna að klára málið eins og það var lagt upp? Ef svona mikill vilji er innan stjórnarflokkanna að greiða atkvæði um auðlindaákvæðið, af hverju var það þá ekki í frumvarpinu frá formönnum stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, formanni Bjartrar framtíðar? Mér finnst þessi breytingartillaga koma örlítið aftan að málinu í heild sinni eins og frumvarpið er flutt af forustumönnum stjórnarflokkanna.

Virðulegur forseti. Nú er það svo að allir fulltrúar stjórnmálaflokka á þingi hafa talað um mikilvægi þess að auðlindaákvæðið sé í stjórnarskrá. Eins og ég fór yfir áðan í ræðu minni er þetta ákvæði sem við flutningsmenn þessarar breytingartillögu teljum vera fullrætt. Í rauninni átti ekki að koma neinum á óvart að tillagan kæmi fram vegna þess að í samtölum formanna stjórnarflokkanna við fulltrúa stjórnarandstöðunnar hefur það alltaf komið fram. Ég veit að formaður Samfylkingarinnar talaði reyndar líka um ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðsluna, lýðræðisumbæturnar og það hefur formaður Sjálfstæðisflokksins einnig talað um. Það er hins vegar ákvæði sem ekki hefur fengið eins langt umræðuferli og auðlindaákvæðið. Formaður Samfylkingarinnar flutti ræðu fyrr í dag þar sem hann tók skýrt fram að vilji menn ræða tillöguna eins og hún er lögð fram þá erum við tilbúin til þess þannig að við getum fundið flöt á lausninni. En ég held að ljóst sé í gegnum umræðuna sem fram hefur farið að grundvallarágreiningurinn og grundvallaratriðin eru komin fram og þess vegna er mikilvægt að fá að greiða atkvæði um þessa tillögu. Ég get ekki talað fyrir aðra þingflokka, en af því að hv. þingmaður spurði hvort von væri á fleiri breytingartillögum þá er ekki von á fleiri breytingartillögum úr þingflokki Samfylkingarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hv. þingmaður segir að búið sé að ræða þessi mál í mjög langan tíma, einn eða einn og hálfan áratug. Það var búið að ræða það jafnlengi þegar þetta frumvarp var lagt fram. Það er ekki nema ein vika á milli breytingartillögunnar og frumvarpsins hjá formönnum stjórnarflokkanna og því til áréttingar vil ég spyrja hv. þingmann af hverju þessi tillaga var ekki rædd í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þetta er tillaga meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en engin efnisleg umræða hefur átt sér stað í nefndinni, það lofar einhvern veginn ekki góðu. Ég verð að segja fyrir mína parta að mér finnst þessi tillaga hér setja málið dálítið niður og verið er í rauninni að fara í öfuga átt við þá tillögu sem lögð var hér fram og þetta frumvarp, sem ég nálgaðist í 1. umr. með mjög jákvæðum hætti. Mér fannst það skynsamleg tillaga hjá forustumönnum stjórnarflokkanna og hefði viljað ræða hana efnislega eina og sér en ekki að blanda til viðbótar einhverjum öðrum tillögum. Hv. þingmaður segir réttilega að hún geti ekki svarað fyrir það hvort fleiri breytingartillögur komi 

Forseti minnir á ræðutímann, ein mínúta.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er það nú svo að breytingartillagan sem flutt er núna er algjörlega samhljóða tillögu frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem sett er fram í heildarplagginu, skýringarnar eru nákvæmlega þær sömu og hafa fengið ítarlega umræðu í nefndinni. Þetta er nákvæmlega eins breytingartillaga, alveg nákvæmlega eins, og alveg eins orðuð og hefur fengið umfjöllun þar. Formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur mælt fyrir öllu plagginu. Hv. þingmaður hefur áhyggjur af því að breytingartillagan spilli fyrir samningaviðræðum og spilli fyrir því að sátt náist í málinu. Ég er honum ósammála. Ég veit að formenn flokkanna eru að ræða bæði þessa tillögu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta umfjöllun. Hún var reyndar dálítið löng sem er dálítið merkilegt því að þinginu átti að ljúka á föstudaginn var og ég hélt að við værum alla vega að reyna að klára. Það kemur mér því mjög á óvart að þingflokksformenn Vinstri grænna og Samfylkingar skuli flytja frumvarp til breytingar á frumvarpi formanna Vinstri grænna og Samfylkingar. Ég hélt að þetta væri sami flokkurinn og menn væru samstiga en svo er ekki. Ég tek því undir það með hv. þm. Magnúsi Orra Schram í dagblöðunum að tillaga Margrétar Tryggvadóttur hafi verið einskonar tundurskeyti inn í dæmið. Mér finnst þessi tillaga vera nokkurs konar djúpsprengja og hún er ekki til bóta í því að ná sáttum um tillögu formanna flokkanna. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig standi á því ferli. Er ekki samstaða innan Samfylkingarinnar, sem hv. þingmaður þekkir, um málið? Hvernig stendur á því að þingflokksformaðurinn kemur með breytingartillögu við tillögu formannsins? Af hverju stóð hann ekki með henni á tillögunni eða eitthvað slíkt? Svo vil ég spyrja um ríki og þjóð. Hér stendur að handhafar löggjafarvalds o.s.frv. fari með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindanna og réttindanna í umboði þjóðarinnar. Er það ekki bara framkvæmdarvaldið, er það ekki bara ríkið? Ætti greinin ekki að heita Auðlindir í náttúru Íslands eru ævarandi eign ríkisins? Er það ekki miklu heiðarlegra? Af hverju er verið að nota þjóðina eins og menn gerðu í eina tíð, „das Volk“, eins og í Þýskalandi? Af hverju eru menn að nota þjóðina til að 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr af hverju ákvæði um náttúruauðlindir í þjóðareign hafi ekki komið með tillögum formanna um breytingarákvæðið og framhald málsins inn í næsta kjörtímabil. Það er einfaldlega vegna þess að búið var að ganga frá því máli og verið var að ræða um auðlindaákvæðið við t.d. Framsóknarflokkinn sem hafði gefið ályktanir á landsfundi sínum. Við vorum að gera okkur vonir um að einnig væri hægt að lenda því ákvæði. Ljóst var að svo var ekki, grundvallaratriðin stóðu enn þá út af. Um helgina til dæmis sendi formaður Samfylkingarinnar umræðugrundvöll á alla formenn stjórnarandstöðunnar til að ræða og hefur ekki fengið mikil viðbrögð. Eins og formaður Samfylkingarinnar sagði fyrr í dag standa allar dyr opnar og við erum tilbúin til að ræða málefnið en viljum draga fram stóru línurnar í málinu sem hefur verið rætt í svo langan tíma og svo ítarlega. Við flutningsmenn teljum ásamt þingflokkum okkar að tími sé kominn til að kveða upp úr um hvernig þingmenn vilja greiða atkvæði. Það er ástæðan. Varðandi þjóðareignina er það ákaflega vel útskýrt og því er svarað í greinargerð með tillögunni sem ég fór mjög vel yfir áðan. Það er þjóðareignarréttur sem felur í sér eignarrétt til hliðar við hinn hefðbundna 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin en ég er ekki sannfærður. Ég hélt að Samfylkingin væri einn flokkur og þar væri einn þingflokksformaður og einn formaður flokksins og að þeir töluðu saman endrum og eins. Þegar þingflokksformaðurinn hyggst flytja breytingartillögu við tillögu formannsins, af hverju var formaðurinn ekki með á þeirri breytingartillögu? Af hverju flutti hann tillöguna ekki sjálfur ef hann taldi aðstæður hafa breyst og ástæða væri til að ræða meira um breytinguna, hægja enn frekar á ferlinu sem er í gangi? Ég tel það mikla afturför, það þyngir málið og gerir erfiðara að ná samstöðu um einhver lok á þinginu. Varðandi þjóð og ríki er alveg sama hvernig menn skýra það því að það eru ráðherrar sem fara með framkvæmdarvaldið, það er meiri hlutinn 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr hvort menn í Samfylkingunni tali ekki saman. Það gerum við svo sannarlega. Tillagan er flutt í fullu samráði og með samþykki formanns Samfylkingarinnar og í eðlilegri samfellu við það samtal sem hefur átt sér stað á milli formanna flokkanna og sem hefur átt sér stað hér undanfarna daga um hverju væri hægt að ná í gegn, hvar umræðan væri þroskuð og þróuð og þá er auðlindaákvæðið ávallt nefnt. Um það er algjör samstaða í Samfylkingunni og þótt þingflokksformenn séu á þessari tillögu er það bara niðurstaða en ekki barningur hvað það varðar. Þjóðareignarrétturinn er samkvæmt skilgreiningunni í þeirri breytingartillögu sem við erum að ræða jafnsettur einkaeignarrétti. Það er þannig og ef eitthvað er í ríkiseign er munur þar á. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Í fyrsta lagi held ég að nauðsynlegt sé að taka fram að þær viðræður sem hv. þingmaður talar mjög um milli formanna stjórnarflokkanna og þingflokksformanna eru ekki eins miklar að mínu mati, ég kannast í það minnsta ekki við það. Síðan vil ég koma því á framfæri að 21. janúar lagði þingflokkur framsóknarmanna til að farið yrði að ræða nokkur ákvæði stjórnarskrárinnar, m.a. auðlindaákvæði. Því var vitanlega ekki svarað sem kom ekki á óvart. Við lögðum síðan fram tillögu byggða á niðurstöðu auðlindanefndar árið 2000 sem allir flokkar stóðu að á þeim tíma, ef ég man rétt. Það vakti svo sem ekki mikla lukku en vakti engu að síður athygli víða annars staðar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ég hafi heyrt rétt. Er sú breytingartillaga sem hv. þingmaður er á, ásamt fleirum, á einhvern hátt í samræmi við þá tillögu sem formaður Samfylkingarinnar sendi á formenn stjórnarandstöðuflokkanna? Ég er búinn að lesa þá tillögu og verð að segja að ég er ekki á alveg á sömu blaðsíðu og hv. þingmaður þegar kemur að því. Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort breytingartillaga hennar og nokkurra annarra sé meira í samræmi við niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október en einhverjar aðrar tillögur sem hafa verið lagðar fram eða viðraðar, þar á meðal tillögu framsóknarmanna og hv. þm. Árna Páls Árnasonar formanns Samfylkingarinnar. Er sú tillaga eitthvað meira í samræmi við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar? Í þriðja lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort á einhvern hátt sé verið að leysa ágreining sem er uppi um eignarrétt á auðlindum með tillögunni. Er tillagan til þess fallin að leysa ágreining sem hefur verið uppi um mögulegan eignarrétt á auðlindum? Í fjórða lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvaða auðlindir eru að hennar mati 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr hvort sú tillaga sem er umræðugrundvöllur meðal formanna þingflokka um auðlindaákvæðið sé það sama og við erum að ræða, ef ég skildi hann rétt, eða í samræmi við þá breytingartillögu sem við erum að ræða. Sú sem hér stendur hefur ekki farið mikið ofan í þá tillögu en formaður Samfylkingarinnar hefur sagt mér að þarna séu efnisatriði sem eru a.m.k. lögð fram sem umræðugrundvöllur á milli flokkanna og með því séu formaður Samfylkingarinnar og formaður Vinstri grænna að teygja sig í áttina að sjónarmiðum stjórnarandstöðuflokkanna. Það ætti að liðka til fyrir því að við getum lent þessu mikilvæga hagsmunamáli. Við erum öll sammála um að ákvæðið eigi að vera í stjórnarskrá, að auðlindaákvæðið eigi auðvitað að vera í okkar grundvallarplaggi og að það sé þess virði, og í rauninni ætlast fólkið í landinu til þess af okkur, að leita leiða til að koma ákvæðinu í stjórnarskrá. Hv. þingmaður spyr hvort tillagan sem nú er rædd sé til þess fallin að leysa ágreining. Ég tel svo vera vegna þess að í þeirri breytingartillögu sem við erum að tala um eru skilgreiningar nákvæmari og það er tekinn af vafi um ýmis atriði sem 

Virðulegi forseti. Ég er nefnilega ekki viss um að það leysi þau vandamál eða þann ágreining sem hefur verið uppi varðandi mögulegan eignarrétt vegna þess að margir hverjir, eða sumir hverjir, telja að í gegnum tíðina hafi skapast eignarréttur á ákveðnum auðlindum eða slíkt. Ég fæ ekki séð að tillagan taki neitt á því. Það er hins vegar mjög mikilvægt að taka á því og komið hafa fram tillögur sem var ætlað að gera það. Mig langar að spyrja hv. þingmann enn og aftur hvort tillagan sem er lögð fram hér sé meira í samræmi við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu frá 20. október. Mig langar líka að velta því upp og spyrja aftur hvaða auðlindir í náttúru Íslands eru háðar einkaeignarrrétti að mati þingmannsins. Í tillögunni er talað um að auðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr hvort tillagan sem við ræðum sé meira í samræmi við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar, hvort hún sé frekar í samræmi við hana en aðrar tillögur. Niðurstaðan var náttúrlega algjörlega ótvíræð í þá veru að kjósendur vilja í miklum meiri hluta að í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem eru í einkaeigu lýstar þjóðareign. Með bæklingnum sem fór með til kynningar var tillaga stjórnlagaráðs auðvitað undir. Tillagan sem er til umræðu er ítarlegri en sú tillaga og það er nánar farið í hluti en í tillögunni frá stjórnlagaráði. Hún er efnislega í samræmi en er bara greinarbetri. 
             Auðvitað get ég ekki fullyrt, þar sem þessi tillaga lá ekki fyrir, að þetta sé nákvæmlega það sem meiri hluti þjóðarinnar vill, þessi útfærsla. En þjóðin og fólkið kallar eftir auðlindaákvæði í stjórnarskrá og við eigum að svara því kalli.

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá. Einkum er verið að ræða tillögu sem formenn þriggja stjórnmálaflokka, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, og formaður Bjartrar framtíðar, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, hafa lagt fram um að breyta ákvæðum stjórnarskrár um hvernig stjórnarskránni er breytt. Ég vona að það sé skýrt fyrir þá sem hlusta og fylgjast með umræðunni. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur fjallað um þá tillögu og gerir breytingartillögu við hana, aðeins við orðalagið og leggur jafnframt til að tillagan verði varanleg í stjórnarskránni en ekki tímabundin eins og var í frumvarpi hv. flutningsmanna sem ég gat um áðan. Ég vil segja fyrir mína parta að ég tel að umræðan sem hefur farið fram um málið í dag hafi verið góð. Hún hefur verið málefnaleg, það hefur að sjálfsögðu verið tekist á bæði um form og innihald eins og gengur en umræðan hefur mestan part verið málefnaleg að mínu viti. Ég vil sérstaklega segja um tillöguna að ég tel að með henni sé verið að reyna að tryggja stjórnarskrármálinu áframhaldandi farveg. Það hefur auðvitað verið talað um það hér að tíminn sé orðinn knappur til þess að ljúka málinu. Það hefur að vísu verið mjög mikið unnið og ég vil leggja sérstaka áherslu á það, ekki síst vegna þess að í umræðunni hefur verið talað eins og lítill tími hafi gefist til að vinna málið og stundum látið eins og það sé rétt að koma inn í þingið núna. Við skulum hafa hugfast að haldinn var þjóðfundur, sett á laggirnar sérstök stjórnlaganefnd og það var skipað stjórnlagaráð sem skilaði tillögum til Alþingis. Það var haldin sérstök þjóðaratkvæðagreiðsla 20. október síðastliðinn þar sem var bæði spurt almennt hvort þjóðin vildi að tillögur stjórnlagaráðs yrðu grunnur að nýrri stjórnarskrá, þ.e. myndaði grunn að þeirri vinnu og afgreiðslu sem málið fengi á hv. Alþingi, og það var spurt nokkurra efnislegra spurninga, m.a. um þjóðareign á auðlindum, persónukjör, þjóðkirkjuna o.fl. Málið hefur síðan verið til umfjöllunar á Alþingi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vikum saman, mánuðum saman og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sendi einstaka þætti frumvarpsins til umfjöllunar í öllum fagnefndum Alþingis, öllum fastanefndum Alþingis þar sem var fjallað ítarlega um einstök málasvið sem féllu undir málasvið viðkomandi nefnda. Nefndirnar fengu umsagnir víða úr samfélaginu, þær fengu gesti á sinn fund, bæði hagsmunaaðila, fræðimenn, embættismenn og fleiri. Á vettvangi Alþingis hefur að sjálfsögðu farið fram mikil vinna í kringum þetta stjórnarskrárfrumvarp þannig að auðvitað er það ekki rétt og ekki sanngjarnt sem er haldið fram, að ekki hafi gefist gott tóm til að fjalla um málið, velta upp ýmsum álitaefnum og takast á um hugmyndir eins og eðlilegt er í pólitískri rökræðu. Gott og vel. Við erum stödd hér rúmlega mánuði fyrir alþingiskosningar. Eins og menn þekkja ganga stjórnarskrárbreytingar á gildandi stjórnarskrá þannig fyrir sig að fyrst þarf Alþingi sem situr að samþykkja breytingar á stjórnarskrá og þegar það er gert er Alþingi rofið, þingkosningar fara fram og nýtt Alþingi tekur afstöðu til sömu breytinga á stjórnarskránni. Þegar sú staða er uppi núna, fimm, sex vikum fyrir kosningar, að Alþingi glímir enn við stjórnarskrána ákváðu formenn ríkisstjórnarflokkanna tveggja ásamt formanni Bjartrar framtíðar að reyna með tillöguflutningi sínum að tryggja að stjórnarskrármálið fengi áframhaldandi vinnslu inn á næsta kjörtímabil. Það var sannfæring okkar sem studdum að formennirnir kæmu fram með þá tillögu að hún gæti liðkað fyrir málinu og verið innlegg í þá umræðu að unnið yrði með stjórnarskrána áfram inn á næsta kjörtímabil, burt séð frá því hvort þetta þing tæki einhverjar greinar eða einhverja þætti stjórnarskrármálsins til efnislegrar afgreiðslu. Þetta var sjálfstæð tillaga sem laut að málsmeðferðinni, einkum og sér í lagi um breytingarákvæði í stjórnarskrá og því fylgdi síðan tillaga til þingsályktunar um að Alþingi kysi sérstaka stjórnarskrárnefnd til að fjalla áfram um málið, bæði þau gögn sem liggja fyrir í málinu og hugsanlega aðrar tillögur sem kynnu að koma fram á þeim vettvangi og kæmu málinu aftur inn á næsta þing. Það er síðan í höndum þess hvernig það vill taka á því máli og ef breytingartillagan sem liggur fyrir um aðferðafræðina við að breyta stjórnarskrá yrði samþykkt væri hægt að ganga frá stjórnarskrárbreytingum fljótlega á næsta kjörtímabili eða í öllu falli áður en því lyki. Hér hefur verið bent á, sem er auðvitað staðreynd málsins, að næsta þing gæti auðvitað tekið ákvörðun, jafnvel þó að breytingarákvæðinu yrði ekki breytt, um að ganga frá breytingum á stjórnarskrá og rjúfa síðan þing og boða til kosninga, en reynslan kennir okkur að það er sjaldan gert. Ég man ekki eftir dæmum um það í seinni tíð að stjórnarskrárbreytingar hafi verið gerðar á miðju þingi og það síðan rofið og boðað til kosninga. Fyrir utan það að æskilegt kann að vera að halda sig við þær tillögur sem liggja fyrir, vinna þær áfram og gera þær breytingar á meðan enn er hiti í málinu, að hamra járnið meðan heitt er, eins og er sagt. Það hefði ég talið skynsamlegt. Þess vegna komu mér á óvart þau viðbrögð sem við heyrum dálítið í umræðunni, að þetta sé ekki innlegg til þess að höggva á hnútinn eða leysa málið eins og uppleggið var að sjálfsögðu. Ég tel reyndar enn þá að það eigi að láta reyna á það, það eigi að láta reyna á það gagnvart öðrum stjórnmálaflokkum hvort þeir eru ekki reiðubúnir til að vinna málinu framgang áfram með þeim hætti og á þeim grunni sem fyrirliggjandi frumvarp gerir ráð fyrir og þingsályktunartillaga. Ég hef kallað eftir því fyrr í umræðunni að fá að sjá hugmyndir, til að mynda Sjálfstæðisflokksins, um breytingar á stjórnarskrá, t.d. að því er varðar auðlindaákvæðið. Það hefur sérstaklega verið rætt hér og tilefnið í þessari umræðu er að sjálfsögðu breytingartillaga á þingskjali 1278, sem hv. þingmenn Oddný G. Harðardóttir, Álfheiður Ingadóttir og Skúli Helgason flytja ásamt mér, þar sem við leggjum fram sýn okkar á auðlindaákvæðinu. Framsóknarflokkurinn kom með ákveðið útspil í því efni um daginn. Það hefur verið kvartað yfir því sérstaklega að nokkrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi brugðist heldur ókvæða við því útspili. Ég sagði í ræðustól um daginn að það væri þó alla vega verið efnislegt innlegg í umræðuna og ég hrósa Framsóknarflokknum fyrir það enda þótt ég sé ekki stuðningsmaður ákvæðisins eins og það var lagt fram þar, en það er ekkert óeðlilegt að menn takist á um slíkar hugmyndir. Það var efnislegt innlegg í umræðuna og ég sakna þess að Sjálfstæðisflokkurinn sýni ekki á einhver spil hvað það varðar, sýni hvað hann vill raunverulega með auðlindaákvæði vegna þess að talsmenn hans hafa komið í ræðustól skipti eftir skipti og sagt að Sjálfstæðisflokkurinn hafi lengi talað fyrir auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Af hverju fáum við þá ekki að sjá það? Af hverju fáum við ekki að sjá hvað Sjálfstæðisflokkurinn vill raunverulega með auðlindaákvæði í stjórnarskrá? Það læðist auðvitað að manni sá grunur að áhuginn þar á bæ sé í raun og veru ekki eins mikill eins og þau láta í veðri vaka í umræðunni. Ég vil líka segja að þrátt fyrir að Framsóknarflokkurinn hafi komið með ákveðið innlegg í umræðuna að því er varðar auðlindaákvæði, sem ég er ekki sammála en það er alla vega tillaga, veldur það mér vonbrigðum að Framsóknarflokkurinn skuli ekki vilja ræða málið til enda þannig að stjórnarskrármálin fái einhverja afgreiðslu í þingsal. Ég vísa meðal annars til þess að á flokksþingi flokksins í janúar samþykkti Framsóknarflokkurinn stefnumótun um að auðlindaákvæði ætti að koma inn í stjórnarskrá. Í kosningastefnuskrá Framsóknarflokksins fyrir kosningarnar 2009 sagði meðal annars að það væri vilji Framsóknarflokksins, með leyfi frú forseta: „að ný og nútímaleg stjórnarskrá verði samin af stjórnlagaþingi þar sem eiga sæti þjóðkjörnir fulltrúar. Að aðskilnaður löggjafar- og framkvæmdarvald sé skerptur til muna. Ráðherrar gegni ekki þingmennsku. Að heimildir til þjóðaratkvæðagreiðslu verði auknar og oftar leitað beint til þjóðarinnar.“ Nú bregður svo við að allt þetta úr kosningastefnuskrá Framsóknarflokksins fyrir kosningarnar 2009 er að finna í tillögu að nýrri stjórnarskrá og raunar meira til. Um leið og Framsóknarflokkurinn segist vilja fjölga þjóðaratkvæðagreiðslum og að oftar verði leitað beint til þjóðarinnar virðist sem flokkurinn ákveði að hafa að engu skýran vilja þjóðarinnar í atkvæðagreiðslunni 20. október um nýja stjórnarskrá. Frú forseti. Sá málflutningur Framsóknarflokksins er ótrúverðugur og framsóknarmenn verða að svara því í aðdraganda kosninga í næsta mánuði hvað þeir meina raunverulega með honum. Þeir verða auðvitað krafnir svara um hvaða tillögur þeir muni leggja fram á næsta þingi í stjórnarskrármálinu, m.a. að því er varðar auðlindirnar sem flokksþingið samþykkti í janúar  
             Frú forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir verður eitthvað óróleg þegar talað er um stefnu Framsóknarflokksins, bæði samþykktir flokksþings og kosningastefnuskrána frá 2009. Það er engu líkara en að nú vilji flokkurinn ekkert kannast við það sem hann hefur áður samþykkt í þeim málum  Í breytingartillögu á þingskjali 1278, sem liggur einnig fyrir í málinu, setjum við flutningsmenn þeirrar tillögu fram þá sýn sem við viljum sjá á auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Sú tillaga er samhljóða breytingartillögu sem kom frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þegar hún fjallaði um stjórnarskrána í heild sinni, þar með talið ákvæði um auðlindir í þjóðareigu. Menn hafa komið í andsvör og gagnrýnt að þá tillögu sé ekki að finna í tillögum formannanna þriggja sem einnig eru undir í því máli. Því er auðvitað til að svara að sú tillaga, eins og ég sagði áðan, var fyrst og fremst hugsuð til að vera innlegg í því að tryggja áframhald stjórnarskrármálsins inn á næsta kjörtímabil og tryggja að hægt væri að gera breytingar á stjórnarskránni án þess að bíða heilt kjörtímabil eða rjúfa þing á miðju kjörtímabili. Það er ekkert ósamræmi í því þótt við fjórir þingmenn úr stjórnarflokkunum tveimur flytjum síðan tillögu sem er sameiginleg sýn okkar á hvernig við viljum sjá auðlindaákvæðinu fyrir komið. Eins og hv. þm. Oddný G. Harðardóttir fór rækilega yfir í máli sínu fyrr í kvöld er gerð grein fyrir sjónarmiðunum sem þarna liggja að baki og hver skilningurinn er á því ákvæði í nefndaráliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar enda er sú tillaga, eins og ég segi, samhljóða þeirri tillögu sem er að finna þar. Ég þarf ekki að fara ítarlegar í það mál. Frú forseti. Ég vil segja að ég tel mjög brýnt að við fáum einhverja úrlausn í stjórnarskrármálinu áður en þessu þingi lýkur. Ég tel það mjög brýnt. Vonir okkar margra hverra, kannski flestra, stóðu til þess strax í haust að við gætum og að okkur mundi auðnast að ljúka umfjöllun um stjórnarskrána í heild sinni eins og hún kom frá stjórnlagaráði og með þeim breytingum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd lagði til á henni. Nú hafa þingstörfin gengið þannig fyrir sig að við erum mörg hver orðin úrkula vonar um að það takist og við hljótum að velta fyrir okkur hvernig málinu sé best fyrir komið undir lok þessa þings og inn á hið næsta. Ég tel að besta leiðin til þess sé í fyrsta lagi að samþykkja það frumvarp með þeim breytingartillögum sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur gert, frumvarp flokksformannanna þriggja að því er varðar breytingarákvæði á stjórnarskrár, og að samþykkja þingsályktunartillögu þeirra um framhald málsins inn á næsta kjörtímabil. Ég tel það nauðsynlegt. Hvað einstök efnisatriði varðar ætla ég ekki að draga dul á að í mínum huga er auðlindaákvæðið, ákvæðið um auðlindir í þjóðareign, það allra, allra mikilvægasta og ég tel brýnt að það fái afgreiðslu á þessu þingi. Ég vonast sannarlega til þess. Einstakir þingmenn geta að sjálfsögðu komið fram með breytingartillögur við þá tillögu sem liggur fyrir. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins geta auðvitað komið fram með breytingartillögu við þá tillögu kjósi þeir svo  Inni í umræðuna hefur síðan blandast spurningin um breytingartillögu á þingskjali 1244 frá Margréti Tryggvadóttur en á henni leggur hún fram tillögu sem felur í sér stjórnarskrána í heild sinni eins og hún kom frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að vísu með einu fráviki sem lítur einmitt að greininni um náttúruauðlindir. Menn hafa spurt sig hvort sú tillaga sé tæk til afgreiðslu í þinginu og um það geta að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir og ekki endilega víst að allir stjórnskipunarfræðingar væru á einu máli þar um. Ég vil þó segja að það er alveg víst að í gildandi stjórnarskrá er því slegið föstu að ekkert lagafrumvarp megi samþykkja nema það hafi hlotið þrjár umræður á Alþingi. Komi upp ágreiningur eða vafamál um hvort lagafrumvarp hafi fengið þrjár umræður á Alþingi álít ég það verkefni forseta Alþingis að úrskurða hvort slíkt lagafrumvarp verði að ganga að nýju í gegnum allt ferlið þannig að tryggt sé að það fái þrjár umræður. Við getum sett upp dæmi sem væri eitthvað á þá leið að hér lægi fyrir frumvarp um kannski eina breytingu á einhverri lagagrein og svo við 3. umr. um málið kæmi fram breytingartillaga sem innihéldi heilan lagabálk, það er hægt. Þá hlytu menn að segja að það frumvarp hefði ekki fengið þrjár umræður í Alþingi. Ef slíkar breytingartillögur yrðu samþykktar í 3. umr. um mál, breytingar sem fælu í sér algjörlega nýja löggjöf, tel ég að forseti ætti ekki annan kost en þann að segja að málið færi héðan í 2. umr. af því að í raun væri þetta 1. umr. um málið. Hvort það á nákvæmlega við um þá breytingartillögu sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur flutt skal ég ekki fullyrða vegna þess að sú breytingartillaga er samhljóða tillögu sem þegar hefur verið til umfjöllunar, a.m.k. í 1. umr. og er í 2. umr., en þetta er álitamál og ég viðurkenni það. Það er mjög eðlilegt að sú spurning hafi komið upp í umræðunni. Þetta á hins vegar alls ekki við um þá breytingartillögu sem ég og þrír aðrir þingmenn höfum lagt fram við frumvarp flokksformannanna þriggja þar sem er verið að leggja til eina nýja grein í gildandi stjórnarskrá, ekki nýjan lagabálk heldur breytingartillögu inn í gildandi stjórnarskrá. Að mínu viti er sú tillaga algjörlega óyggjandi tæk sem breytingartillaga við það frumvarp og eðlilegt að hún fái umfjöllun hér. Ég vil líka segja að mér finnst mjög mikilvægt að Alþingi taki alvarlega þá þjóðaratkvæðagreiðslu sem fór fram 20. október síðastliðinn. Þar voru lagðar fyrir þjóðina ákveðnar spurningar um grundvöll að nýrri stjórnarskrá og tilteknar efnisspurningar og þær spurningar fengu úrlausn í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Það var ágæt þátttaka í þjóðaratkvæðagreiðslunni og var niðurstaða í öllum tilfellum býsna afgerandi, aðeins mismunandi eftir spurningum en í heild sinni býsna afgerandi. Mér finnst skylda Alþingis að taka þau skilaboð sem komu úr þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu, vinna áfram með þau og koma þeim inn í stjórnarskrá okkar í samræmi við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Sumir hér segja að þetta hafi einungis verið skoðanakönnun af því að það var ekki bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla og ég vil segja við þá að mér finnst lítilsvirðing við fyrirbærið þjóðaratkvæðagreiðslu að kalla það bara skoðanakönnun þótt þjóðaratkvæðagreiðsla af því tagi sé eðli málsins samkvæmt ráðgefandi. Hún er ráðgefandi en í henni felast skýr skilaboð til þjóðþingsins um hvernig á að vinna málið áfram og sú niðurstaða að tillögur stjórnlagaráðs ættu að vera grundvöllur að nýrri stjórnarskrá er eitthvað sem við getum ekki sagt að við ætlum ekkert að gera með. Við getum svo auðvitað velt því fyrir okkur hvort það þurfi að gerast á einu og sama þinginu eða hvort það má taka lengri tíma, en það er ekki hægt að ganga fram hjá skýrum þjóðarvilja sem birtist í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október. Við verðum að virða hann, bæði þetta þing og næsta þing, alveg sama hvernig það er skipað, vegna þess að þjóðarviljinn í spurningunum um þjóðaratkvæðagreiðslu er skýr. Stjórnmálaflokkarnir verða að virða þann skýra vilja. Frú forseti. Ég legg áherslu á frá mínum bæjardyrum séð að við reynum að afgreiða frumvarpið sem liggur fyrir frá formönnum þriggja stjórnmálaflokka, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar, með þeim breytingartillögum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur gert þar að lútandi við málið. Ég vil gjarnan sjá þá breytingartillögu sem ég og fleiri flytjum varðandi auðlindaákvæði koma til atkvæðagreiðslu og afgreiðslu. Eins og ég segi hef ég miklu meiri efasemdir um breytingartillögu frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur vegna þess að ég tel að hún sé í raun og veru til þess fallin að setja málið út af borðinu og þar með viðurkenni ég það, ég tel það vera svo. Ég tel að á þeim tíma sem fyrir liggur verði ekki unnt að afgreiða málið, svo stórt mál, til enda. Ég lít svo á að aðrar tillögur sem liggja fyrir séu tilboð stjórnarflokkanna og Bjartrar framtíðar um að finna ásættanlega niðurstöðu og ásættanlegan farveg sem Alþingi væri sómi að í aðdraganda komandi þingkosninga og svo áfram inn á næsta Alþingi því að við ætlum væntanlega og vonandi að vinna áfram með stjórnarskrána á næsta kjörtímabili og ekki láta hér við sitja. Ég held að ákall þjóðarinnar sé að við gefumst ekki upp við þetta verkefni. Það væri mikil synd. Ég tek undir með hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundi Jónassyni, sem sagði í dag í ræðu sinni að fráleitt sé að kalla það svik við þjóðina þó að stjórnarskrármálið í heild sinni verði ekki klárað hér það sem eftir lifir þings ef okkur tekst að koma því í farveg inn á næsta kjörtímabil, tekst að tryggja að áfram verði unnið með málið inn á næsta kjörtímabil þannig að við munum að endingu fá stjórnarskrá sem er grundvölluð á tillögum stjórnlagaráðs með þeim breytingum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur lagt til og prýðilega góð samstaða var um í raun. Það er sagt að nú sé engin starfsáætlun í gildi og þá hlýtur maður að draga þá ályktun að við getum verið hér eins lengi og við viljum, allar nætur og fram undir kosningar þótt ég ætli ekki að vera að gantast með það, auðvitað þurfum við að ljúka þingstörfum með sómasamlegum hætti og í góðri sátt áður en yfir lýkur. Það er von mín að okkur takist að afgreiða tillögur um hvernig má breyta stjórnarskránni, að okkur takist að afgreiða þingsályktunartillögu um framhald málsins á næsta kjörtímabili. Ég vona svo sannarlega að við getum fengið efnislega afgreiðslu á tillögu um auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Eins og ég sagði áðan er sá einstaki þáttur langmikilvægastur í stjórnarskrármálinu og það er ólíkt með honum og ýmsum öðrum breytingartillögum sem liggja fyrir í þessum stjórnarskrárdrögum að auðlindaákvæðið hefur verið lengi til umfjöllunar í íslenskum stjórnmálum, það hafa verið gerðar margar atlögur að því máli, margar hugmyndir og tillögur liggja fyrir þannig að Alþingi er að mínu viti ekkert að vanbúnaði að taka afstöðu til þess máls. Frú forseti. Ég vonast til þess, enn og aftur, að við berum gæfu til að ljúka umfjöllun um stjórnarskrármálið á þessu þingi með sómasamlegum hætti og tryggja framgang þess inn á næsta kjörtímabil þannig að við Íslendingar munum þegar upp er staðið fá nýja stjórnarskrá sem byggir í grunninn á tillögum stjórnlagaráðs og sem eru í samræmi við þau skilaboð sem við fengum í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október, að við virðum hana. Það er skylda okkar að mínu viti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ræðu hans. Ég sé að það hefur ekki veitt af því að fara fram á tvöfaldan ræðutíma í þessu mikilvæga máli því að þingmaðurinn fór langt fram yfir ræðutíma sinn hefði verið um einfaldan ræðutíma að ræða. Ég skil ekki alveg hvert þingmaðurinn er að fara frekar en aðrir þeir sem eru flutningsmenn á þessum breytingartillögum sem hér liggja fyrir. Að mínu mati er breytingartillagan sem hann er flutningsmaður á um auðlindaákvæðið og breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur ekki þingtækar við þetta mál vegna þess að þær koma inn sem breytingartillögur við breytingarfrumvarp sem liggur fyrir til umræðu. Þessar tvær breytingartillögur ættu að liggja fyrir fundinum sem sjálfstæð frumvörp en ekki með þessum hætti. Þingmaðurinn sýndi að hann er vel að sér í framsóknarfræðum, svo vel að ég var nú að hugsa um að prenta út inntökubeiðni í Framsóknarflokkinn. Hann virðist að minnsta kosti hafa þekkingu á stefnu Framsóknarflokksins ársins 2009, en ég vil benda þingmanninum á að við framsóknarmenn héldum flokksþing nú á þessu ári og höfum því uppfært stefnumörk okkar. Þetta væri svipað og ég færi að tala um að skjaldborg heimilanna sem ríkisstjórnin lofaði breyttist í umsátur um heimilin og svo þurfum við ekki að minnast á ESB-svik Vinstri grænna. Mig langar til að spyrja þingmanninn út í þau orð sem ég á erfitt með að skilja og skil ekki þann spuna sem er keyrður hér vegna þessa frumvarps sem við ræðum nú, breytingar á breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Hvað er því til fyrirstöðu að halda áfram með þá vinnu sem hefur verið hér í þinginu frá því lýðveldið Ísland var stofnað, að vera með stjórnarskrána í sífelldri endurskoðun? Það þarf ekki breytingarákvæði við stjórnarskrána til 

Frú forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð út af því sem hv. þingmaður sagði um ESB-málið, en það kemur mér svo sem ekki á óvart að þingmaðurinn komi í ræðu og nefni það þó að það hafi ekki verið til umfjöllunar. En í kosningastefnuskrá Framsóknarflokksins frá 2009 sem ég hef lesið segir skýrum stöfum að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu. Það sagði Framsóknarflokkurinn í aðdraganda kosninganna 2009 …  Hv. þingmaður spyr af hverju þurfi að gera breytingu á þeirri grein stjórnarskránni sem fjallar um það hvernig á að breyta stjórnarskrá. Ég tel að sú aðferð sem stjórnarskráin mælir fyrir um um breytingar á stjórnarskránni sjálfri sé þung í vöfum og reynslan hefur sýnt það í gegnum áratugina að stjórnarskránni er sjaldan breytt og aldrei fyrr en undir lok kjörtímabils þegar menn eru kannski komnir í tímaþröng. Ég tel að það væri miklu betra og farsælla að breytingarákvæðið væri eins og hér er lagt til. Hér er lagt til að aukinn meiri hluti Alþingis, 2/3, þurfi að samþykkja breytingu á stjórnarskrá. Það ætti að tryggja að um hana væri tiltölulega breið pólitísk samstaða í staðinn fyrir einfaldan meiri hluta eins og er í dag og síðan færi hún beint í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að þjóðin taki beint og milliliðalaust afstöðu til stjórnarskrárinnar því að það gerir hún ekki í almennum þingkosningum. Ég tel að sú aðferð sem hér er kynnt til sögunnar sé miklu lýðræðislegri en sú aðferð sem 

Virðulegi forseti. Þeir sem koma til með að greiða þessari tillögu atkvæði sitt, komist hún einhvern tíma til atkvæða, eru þar með að leggja til að það fulltrúalýðræði sem við búum við verði afnumið vegna þess að þegar landsmenn kjósa í alþingiskosningum þegar stjórnarskrárbreytingar eru í farvatninu eru þeir jafnframt að kjósa um stjórnarskrárbreytingar. Ólafur Jóhannesson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins og forsætisráðherra, talaði um í inngangi sínum að Stjórnskipunarrétti, því merka riti, að stjórnarskráin mætti hvorki verða nátttröll né taka mið af veðrabrigðum. Þar á hann við að stjórnarskráin eigi ekki að vera svo óumbreytanleg að hún breytist í nátttröll eins og hefur sannast á umliðnum árum, það hafa komið margar mikilvægar breytingar inn í stjórnarskrána og um þær verið fjallað í þinginu í sátt, en hún má heldur ekki vera þannig að það sé svo auðvelt að breyta henni að það minni helst á veðrabrigði, að hér hvessi að norðan og þá sé hægt að breyta stjórnarskránni. Eins og núverandi ríkisstjórnarflokkar fóru fram með,  Það verður að ríkja sátt í þinginu um stjórnarskrárbreytingar af því að við búum við fulltrúalýðræði. Það er sáttin sem skiptir máli því að þá kýs þjóðin nýja stjórnarskrá í þingkosningum og nýtt þing verður að samþykkja frumvarpið óbreytt. Virðulegi forseti. Þetta er svo ótrúlega einfalt en það virðist vera svo óskaplega langt inn á þessar staðreyndir hjá ríkisstjórnarflokkunum og þeim litlu flokkum sem styðja ríkisstjórnina í þessum málum að það er eiginlega algjörlega ómögulegt að útskýra hvernig málum er háttað og hvernig þeim er komið fyrir. 

Frú forseti. Ég mótmæli harðlega þessum ummælum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Staðreyndin er sú að það er ekki kosið um stjórnarskrárbreytingar í almennum þingkosningum. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmann að koma hér og segja það.  Er þingmaðurinn á móti þessu? Er framsóknarþingmaðurinn virkilega á móti þessu, þegar Framsóknarflokkurinn hefur sjálfur sagt í sínum samþykktum að það eigi að auka vægi þjóðaratkvæðagreiðslna og það eigi að koma ný stjórnarskrá? Svo kemur flokkurinn hér með helsta talsmann sinn í réttarríkinu og stjórnskipan landsins, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, og kannast bara ekkert við þetta allt saman og vill halda þessu eins og þetta hefur verið, sem hálfgerðu nátttrölli. Það er það sem hv. þingmaður er í raun að boða. Ég hafna því algjörlega, ég tel og hef sannfæringu fyrir því að sú breytingartillaga sem hér liggur fyrir um það hvernig á að fá fram breytingar á stjórnarskrá sé miklu lýðræðislegri leið og milliliðalausari gagnvart þjóðinni en sú aðferð sem við búum við í dag.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ágæta ræðu. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði þegar hann lauk andsvari sínu rétt áðan, það er nefnilega beint úr greinargerð með frumvarpi mínu um breytingar á 79. gr. Það gengur út á það að þjóðin geti sjálf greitt atkvæði um stjórnarskrána sína, sem hún getur ekki í dag. En mig langar til að spyrja hv. þingmann að þessu ferli. Fyrst koma tveir nýkjörnir formenn Samfylkingar og Vinstri grænna og síðan Björt framtíð með tillögu til breytingar á 79. gr. Það fer í gegnum nefndina og í henni sitja þingmennirnir Oddný G. Harðardóttir og Álfheiður Ingadóttir. Það er afgreitt úr nefndinni með ákveðinni breytingu um að þetta standi við hliðina á hinu ákvæðinu o.s.frv. og svo er bætt inn 75% - að fjöldi kjósenda skuli hafa samþykkt það. Ekki orð um auðlindaákvæðið. Svo gerist það allt í einu að formenn þingflokkanna koma með breytingartillögu við tillögu formanna flokkanna, þessara nýkjörnu, og það er eins og það hafi ekkert verið rætt. Ég spyr hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, sem er nú á annarri þessara tillagna, hvort það hafi ekki verið rætt í þingflokki hans að formennirnir yrðu þá sjálfir með á þessari tillögu. Ég spyr líka af hverju þetta var ekki tekið út í nefndinni þegar það var þar til umræðu. Ég velti því líka fyrir mér hvort þetta muni ekki valda sömu sprengingu í frumvarpinu og breytingartillaga Margrétar Tryggvadóttur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þessar vangaveltur og spurningar, tel að þær séu algjörlega á sínum stað. Ég gat um það áðan í ræðu minni að frumvarp formannanna þriggja hefði af þeirra hálfu verið tilraun til að tryggja áframhald vinnunnar inn á næsta kjörtímabil, annars vegar með þingsályktunartillögu um vinnuferlið og hins vegar með breytingartillögu um hvernig breyta ætti stjórnarskránni, sem er mjög í anda þess sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur sjálfur talað fyrir. Það var hugsað í þessum tilgangi og þetta voru hugmyndir sem þessir formenn höfðu rætt á fundum með formönnum annarra stjórnmálaflokka. Þess vegna var þetta hugsað sem einangruð tillaga hvað þetta mál sérstaklega áhrærir og er algjörlega af þeirra hálfu einlæg tillaga eða tilraun í þessa veru. Að sjálfsögðu var rætt um - og hefur í sjálfu sér verið rætt undir allri vinnunni við stjórnarskrármálið í mínum þingflokki að minnsta kosti, ég get ekki talað fyrir aðra þingflokka - einstaka þætti stjórnarskrármálsins, meðal annars auðlindaákvæðið. Við höfðum verið mjög sátt við þá tillögu sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafði komið með út úr vinnu sinni hvað varðar auðlindaákvæðið. Þegar málið var komið í þá stöðu sem það er komið í núna og formennirnir ákváðu að leggja sitt af mörkum til þess að brjótast út úr pínulítið læstri stöðu með tillöguflutningi sínum var það líka rætt hvort við ættum að flytja tillögu, til dæmis um auðlindaákvæðið. Niðurstaðan varð sú að bíða með það um sinn en að lokum varð það niðurstaða okkar að við mundum gera það sem stjórnarflokkar. Ég vek athygli á því að það eru bara fulltrúar tveggja flokka sem flytja þá tillögu, ekki til dæmis hins þriðja sem stendur að hinum tillögunum sem hér eru undir. 

Frú forseti. Þegar ég skoða þetta ferli að formenn þessara tveggja flokka ætla að flytja tillögu til að ná fram sáttum og síðan koma þingflokksformennirnir með aðra tillögu þá segir það mér ekkert annað en að misklíð sé í viðkomandi þingflokkum. Það segir mér það, svo getur hv. þingmaður haldið einhverju öðru fram. Ég sé ekki mun á því hvort hv. þm. Margrét Tryggvadóttir komi með sína, hvað á ég að segja, snjöllu hugmynd um að koma með heila stjórnarskrá sem breytingartillögu - það er eitrað peð inn í alla skákina - og því að hv. þingmaður kemur með auðlindaákvæðið, sem er úr þessari sömu stjórnarskrá, inn í málið. Ég sé ekki að þetta sé eðlismunur, þetta er kannski stigsmunur en þetta er ekki stór munur. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hann eðlilegt að þjóðin fái ekki að greiða atkvæði um auðlindaákvæðið, því að það er það sem gerist? Ef tillaga hv. þingmanns verður samþykkt mun þjóðin aldrei greiða atkvæði um auðlindaákvæðið og þá fellur það utan þess sem hún mun greiða atkvæði um seinna meir. Ég vil líka spyrja hv. þingmann, fyrst ég er byrjaður að spyrja: Mun hann greiða atkvæði með tillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur um eitt stykki stjórnarskrá? Og veit hann hvernig landið liggur í hans flokki varðandi þá tillögu sem margir eru hlynntir? Munu þeir þá greiða atkvæði með þeirri tillögu þegar hún kemur til atkvæða seinna meir sem eitt stykki stjórnarskrá sem þjóðin hefur greitt atkvæði um o.s.frv.? Ég vil spyrja hv. þingmann að þessu.

Frú forseti. Ég get með ánægju brugðist við þessum spurningum hv. þingmanns. Vegna þeirrar athugasemdar sem hann gerir við það að formenn flokkanna hafi lagt fram sína tillögu og síðan komi þingflokksformenn og tveir óbreyttir þingmenn, eins og ég og hv. þm. Skúli Helgason, og leggjum fram aðra tillögu, hv. þingmaður segir að það segi honum að misklíð sé um málið, vil ég segja: Það kann vel að vera að það væri merki um það ef í hlut ætti þingflokkur Sjálfstæðisflokksins.

Hví?

- Nú, þingmaðurinn hlýtur að vera að tala af eigin reynslu, það getur ekki verið annað. En það á ekki við í þingflokkum stjórnarflokkanna, um þetta hvort tveggja hefur verið prýðilega góð sátt. Hv. þingmaður segir að ef tillaga okkar um náttúruauðlindagreinina yrði samþykkt fengi þjóðin ekki að kjósa um hana. Sannleikurinn er sá að þjóðin er búin að kjósa um hana. Hún kaus um hana 20. október.

Ekki svona.

- Ekki svona? Hún kaus um efnisatriði í þessari grein í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október með yfirgnæfandi meiri hluta,  Svo spyr hv. þingmaður hvort ég muni greiða atkvæði með breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadótttur og við því er mjög einfalt svar. Nei, ég mun ekki gera það. Ástæðan fyrir því að ég stend hér að breytingartillögu, ásamt þingmönnunum Oddnýju G. Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur og Skúla Helgasyni, um að taka sérstakt ákvæði um auðlindir í þjóðareigu inn í stjórnarskrána, er sú að við teljum ekki raunsætt að afgreiða stjórnarskrármálið það sem eftir lifir þessa þings nema með einhverjum slíkum hætti. Þess vegna mun ég ekki greiða atkvæði með tillögu Margrétar Tryggvadóttur þó að ekki sé þar með sagt að ég sé ekki sammála meira og minna öllu sem í henni er. Það er vegna þess að ég tel að það sé ekki raunsætt að afgreiða málið á þann veg sem þar er lagt til. Það er mikill munur á því að koma með breytingartillögu, eins og hún gerir, við fyrirliggjandi frumvarp 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, frá formönnum stjórnarflokkanna og formanni Bjartrar framtíðar. Þetta er mikilvægt frumvarp sem mun gera okkur kleift að breyta stjórnarskránni á komandi kjörtímabili án þess að þurfa að grípa aftur til þingkosninga í millitíðinni. Ég mun hins vegar í þessari ræðu minni fjalla einkum um þá breytingartillögu sem hefur verið talsvert til umræðu í umræðunni í dag og fjallar um auðlindamálin. Ég stend að þeirri breytingartillögu, og er stoltur af því, ásamt hv. þingmönnum Oddnýju Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur og Árna Þór Sigurðssyni, þó að maður geti ekki krafist neins konar höfundarréttar í sjálfu sér á þessu ákvæði því að hér er komið í heild sinni ákvæði sem hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á allan heiður að og hennar sérfræðingar. Þetta er afar vandað og gott ákvæði sem ég tel að sé hápunktur á ákveðinni þróun sem á sér áratugalanga sögu, þróun sem nær aftur til ársins 2000 og reyndar enn lengra aftur frá því að umræða fór að hefjast um náttúruauðlindir þjóðarinnar og það sem við þekkjum í dag sem hugtakið þjóðareign. Ég vil reyndar ganga svo langt í þessari umræðu að segja að auðlindamálin, ákvarðanir um eignarrétt auðlinda og fyrirkomulag varðandi nýtingu þjóðarauðlinda og gjald fyrir hagnýtingu þeirra, feli í sér mikilvægustu hagsmunamál Íslendinga í bráð og lengd. Í engum málaflokki er eins brýnt, eins lífsnauðsynlegt að við nálgumst málin sem málsvarar almannahagsmuna, sem hagsmunagæslumenn fyrir almenning fyrst og fremst, í nútíð og ekki síður í framtíðinni. Um það snýst þessi barátta um þjóðareign auðlinda, að þjóðin njóti ótvíræðs eignarréttar á sameiginlegum auðlindum sínum, sá réttur sé varinn í stjórnarskrá og þjóðin fái eðlilega og sanngjarna hlutdeild í arðinum af tímabundinni nýtingu þessara auðlinda. Þetta er kveikjan og undirrótin að þeirri breytingartillögu sem ég stend að og byggir á þeirri miklu vinnu sem lögð hefur verið í að móta nýja stjórnarskrá á öllu þessu kjörtímabili. Ég er þeirrar skoðunar að þetta hafi verið afar merkilegt ferli og reyndar nauðsynlegt í þeirri endurskoðun á íslenskum stjórnmálum og íslenskri stjórnmálamenningu sem átt hefur sér stað frá hruni og við erum stödd í miðjum þeim stormi, ef svo má segja. Ýmislegt hefur áunnist á þeirri leið. Ég held að þessi samkoma hér, Alþingi, sé gagnrýnni á þau frumvörp sem koma inn í þingið úr Stjórnarráðinu og menn leggi sig meira fram um að gera breytingar til batnaðar á þeim lagafrumvörpum sem hingað koma inn. Frumkvæði þingsins er líka meira í að setja mál á dagskrá og ég held að þetta muni á endanum hjálpa til við að reisa virðingu þessarar samkomu þó að menn séu ekki farnir að uppskera það í neinum mæli enn þá. Þetta merkilega ferli - þjóðfundur, tveir frekar en einn, fyrst einn að frumkvæði grasrótarsamtaka og venjulegs fólks í landinu og síðan hinn að frumkvæði stjórnvalda, stjórnlaganefndin, kosning til stjórnlagaþings, stjórnlagaráð, vönduð vinna í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, vönduð vinna í öllum fagnefndum Alþingis og síðan regluleg aðkoma þjóðarinnar í gegnum bæði kosningu til stjórnlagaþings og síðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október, er ferli sem á sér ekki hliðstæðu í íslenskum stjórnmálum og er mjög mikið frávik frá þeirri hefðbundnu aðferðafræði sem hefur hingað til verið notuð til þess að endurskoða stjórnarskrána og hefur því miður skilað mjög rýrum afrakstri. Við þekkjum það að það hefur yfirleitt verið lenska í okkar skipan að stjórnmálaflokkarnir hafa skipað sína fulltrúa í nefnd sem hefur tekist á við það verkefni að ræða og móta tillögur til breytinga á stjórnarskránni. Þessar nefndir hafa oft og tíðum unnið ágæta vinnu, fjallað um tilteknar tillögur, en gallinn við þessa aðferðafræði er sá að það hefur verið regla fremur en undantekning að ekki hefur náðst samstaða um neinar breytingar. Þetta er alvarlegt umhugsunarefni núna þegar tæpir sjö áratugir eru liðnir frá stofnun lýðveldisins en við það tækifæri var einmitt gefið fyrirheit um að fljótlega eftir stofnun lýðveldis yrði farið í heildarendurskoðun á stjórnarskránni sem við fengum í arf frá Dönum. Maður spyr sig: Hvenær er komið nóg? Hvenær erum við búin að reyna nægilega lengi þessa þrautreyndu aðferð að láta flokkana sjálfa takast á um þessi mál í svokölluðum stjórnarskrárnefndum? Er ekki orðið nokkuð ljóst núna eftir 70 ára reynslu að við þurfum að endurskoða þessa aðferðafræði? Mitt svar við því er klárt og kvitt: Jú. Ég tel að það ferli að hleypa þjóðinni að þessu verki, að hún hafi getað kosið fulltrúa sína til að fara í það verk að endurskoða stjórnarskrána frá grunni hafi verið mjög farsælt. Það sem helst megi kannski gagnrýna í því ferli sé að menn hafi ætlað sér of skamman tíma til að vinna verkið. Á þeim forsendum er sjálfsagt og eðlilegt að staldra við og skoða hvort við getum náð saman um tilteknar grundvallarbreytingar núna og haldið síðan áfram með vinnuna þannig að það skili niðurstöðu í eins mikilli sátt og nokkur kostur er. Auðvitað skiptir það máli. Auðvitað viljum við að stjórnarskráin sé borin fram og samþykkt í eins mikilli sátt og kostur er en við viljum heldur ekki að niðurstaðan sé útvötnuð, að hún sé lægsti samnefnari ákvæða sem hafa jafnvel litla sem enga merkingu. Þess vegna kem ég aftur að auðlindaákvæðinu. Þetta er þrautrætt mál á vettvangi íslenskra stjórnmála. Auðlindanefndin árið 2000 skilaði ágætu verki og það má nefna að þingflokkur framsóknarmanna lagði á dögunum fram þá tillögu sem upprunnin er í auðlindanefnd allra stjórnmálaflokka sem þá áttu fulltrúa á þingi. Þar er ýmislegt gott og gagnlegt og kannski má taka undir að viðbrögðin hér í þinginu við þeirri tillögu hafi verið helst til eintóna því að í henni er ýmislegt sem má vinna með, samanber ákvæðið um að náttúruauðlindir og landsréttindi sem ekki eru háð einkaeignarrétti séu þjóðareign og megi ekki selja eða láta varanlega af hendi til einstaklinga eða lögaðila. Skilyrði nýtingarréttarins var hins vegar ónákvæmt og ófullburða í þeirri tillögu og stærsti gallinn við hana var ákvæðið um að slík heimild til afnota eða hagnýtingar auðlinda njóti verndar sem óbein eignarréttindi. Þetta hefur verið borið undir lögfræðinga sem telja að þó að færa megi fyrir því rök að þessi vernd sé að einhverju leyti til staðar í gildandi rétti sé varasamt að setja hana með pósitífum hætti í stjórnarskrána, það gefi til kynna að þessi óbeinu eignarréttindi njóti að einhverju leyti ríkari verndar en efni standa til. Engu að síður er sjálfsagt að skoða þessar tillögur auðlindanefndar frá 2000 eins og annað sem nefnt hefur verið í umræðunni. Sjálfstæðismenn hafa nefnt til sögunnar tillögu stjórnlaganefndar sem fram kom í þessu ferli og þar eru sömuleiðis þættir sem vel má vinna með og eru nýtilegir en í henni eru sömuleiðis ákveðnir gallar. Það sem ég vil sérstaklega taka fram sem jákvætt í þeirri tillögu sem stjórnlaganefndin lagði fram á sínum tíma er að þar er meðal annars vísað í sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda í þjóðareign og sömuleiðis er áréttað að heimildir til að nýta náttúruauðlindir sem ekki eru háðar einkaeignarrétti skuli aldrei leiða til eignarréttar eða óafturkallanlegs forræðis einkaaðila yfir þeim. Hins vegar segir jafnframt í þessari tillögu stjórnlaganefndar, og ég vek sérstaka athygli á því, að ríkið hafi eftirlit með meðferð og nýtingu auðlinda í umboði þjóðarinnar og geti, ég endurtek, geti innheimt gjald fyrir heimildir sem veittar eru til nýtingar þessara auðlinda. Þarna finnst mér að kristallist ákveðinn stór munur á stefnum flokkanna í auðlindamálum. Ég segi það alveg skýrt að sanngjörn auðlindagjöld eru ekki einhvers konar valkostur sem menn geta samið sig frá. Það er grundvallaratriði að þjóðin njóti með skýrum og gagnsæjum hætti ávaxta af nýtingu sinna auðlinda en auðlindagjöldin séu ekki einhvers konar réttur á hlaðborði sem menn geta einfaldlega hafnað ef þeim sýnist svo. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir hefur farið prýðilega í gegnum breytingartillöguna, auðlindaákvæðið sjálft eins og það kemur frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd upphaflega og birtist nú í breytingartillögu okkar fjögurra þingmanna. Þarna má draga fram ákveðin meginatriði. Í 1. mgr. segir að auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru háðar einkaeignarrétti séu sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Síðan segir að enginn geti fengið þær eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei megi selja þær eða veðsetja. Þarna liggur að mínu mati skýrasti munurinn á þjóðareign annars vegar og ríkiseign hins vegar, sem einstakir þingmenn, ekki síst sjálfstæðismenn, hafa talið að væri einn og sami hluturinn. Því fer hins vegar víðs fjarri og það er áréttað með þessari setningu um að þjóðareign megi aldrei selja eða veðsetja, hvað þá afhenda til eignar eða varanlegra afnota. Þetta er grundvallarmunur, ríkiseigur eru seldar á hverju einasta ári með sérstökum heimildum í fjárlögum eins og við þekkjum og þingheimur veit. Í skýringum um þetta atriði segir í framhaldsnefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að sá munur sé á þjóðareign og ríkiseign að með því að lýsa tilteknar náttúruauðlindir eign þjóðarinnar sé girt fyrir að aðrir aðilar geti eignast beinan eignarrétt í þeim, til dæmis fyrir hefð, samanber kvótann í fiskveiðistjórnarkerfinu. Í ákvæðinu er áréttað að enginn geti fengið þessar auðlindir eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei megi selja þær eða veðsetja. Tilgangur þessa ákvæðis er mjög skýr. Hann er að festa í sessi með sérstakri vernd í stjórnarskrá þjóðareign á náttúruauðlindum og skilgreina inntak þjóðareignarhugtaksins. Verði það að lögum er orðin til sérstök tegund eignarréttarins, lögfest til hliðar við hefðbundinn eignarrétt einstaklinga og lögaðila og nýtur þá sömu verndar í stjórnarskránni. Það er reifað í framhaldsnefndaráliti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem er lögskýringargagn með breytingartillögu okkar að nýtingarréttur þessara sameiginlegu auðlinda kunni að njóta verndar sem óbein eignarréttindi en slík óbein réttindi geti hins vegar aldrei útrýmt þjóðareignarrétti sem gengur lengra og er víðtækari en hin óbeinu réttindi. Það má líkja þessum óbeinu réttindum við þau réttindi sem leigjandi hefur í fasteign leigusala. Eigandinn þarf að virða rétt leigjanda og getur ekki hent honum út í trássi við leigusamning, nema þá að um samningsbrot hafi verið að ræða, en það breytir því ekki að eigandi fasteignarinnar fer með hinn beina eignarrétt og hefur síðasta orðið. Í 2. og 3. mgr. þessa auðlindaákvæðis er í fyrsta lagi farið í gegnum þau réttindi sem eru í eigu ríkisins og óheimilt er að framselja beint eða óbeint með varanlegum hætti. Sömuleiðis hvaða auðlindir teljast til þjóðareignar. Í 4. mgr. eru afar mikilvæg skilaboð löggjafans þess efnis að við nýtingu auðlindanna skuli hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi og stjórnvöld beri ásamt nýtingaraðilum ábyrgð á vernd þeirra. Þetta er tímamótaákvæði í mínum huga sem viðurkennir í verki þá hugarfarsbreytingu sem orðið hefur í viðhorfi manna til náttúrunnar með tilkomu hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar, allt frá skilgreiningu Brundtlands-nefndarinnar í skýrslu þeirrar nefndar árið 1987 sem síðan blómstraði á Ríó-ráðstefnunni árið 1992 og leiddi til mikillar vitundarvakningar um heim allan, þar á meðal góðu heilli hér á Íslandi. Lykilákvæði þessa auðlindaákvæðis er síðan lokamálsgreinin, 5. mgr., þar sem fjallað er um þau skilyrði sem eigi að liggja til grundvallar hagnýtingu auðlinda í þjóðareign. Það er í fyrsta lagi að nýtingarleyfi skuli veitt gegn eðlilegu gjaldi, í öðru lagi til hóflegs tíma í senn og í þriðja og síðasta lagi að nýtingarleyfi skuli veitt á jafnræðisgrundvelli og þau leiði aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis. Þarna er kannski kominn fleinninn í holdi þjóðarinnar um árabil í kvótamálinu. Mönnum hefur sviðið það og sveið sérstaklega á árum áður að kvótinn hefði verið afhentur fáum útvöldum án þess að öðrum gæfist kostur á að keppa á jafnræðisgrundvelli um þessi takmörkuðu gæði. Það er afar mikilvægt að fest sé í stjórnarskránni að þetta sé sá mælikvarði, sá barómeter sem menn vilja hafa í framtíðinni varðandi úthlutun nýtingarleyfa þegar um er að ræða sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar. Orðalagið „gegn eðlilegu gjaldi“ ber samkvæmt því framhaldsnefndaráliti sem ég hef verið að vitna í að túlka með hliðsjón af 4. mgr. greinarinnar þar sem áskilið er að við nýtingu auðlindanna skuli hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Í því felst að stjórnvöldum sé skylt að krefjast fyrir hönd almennings hlutdeildar í umframhagnaði af nýtingu auðlindanna. Hér er mikilvægt að hafa í huga að núverandi ríkisstjórn er sú fyrsta í sögunni sem hefur tekið eðlilegt veiðigjald af hagnýtingu sjávarauðlindarinnar en það hefur viðgengist hér á árum áður að fara með þetta veiðigjald allt niður í 1% af hagnaði útgerðarinnar á hverjum tíma. Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í umræðum um málið fyrr í dag að þingmenn Sjálfstæðisflokksins bentu á að þeir hefðu fyrr á tíð lýst sig reiðubúna til viðræðna og bent á tillögu stjórnlaganefndar sem góðan grunn til samninga. Ég fagna þeim yfirlýsingum og tel að þrátt fyrir að lítill tími sé til stefnu þangað til að þingið fer heim sé afar mikilvægt að nýta þá daga sem fram undan eru til að reyna að ná samkomulagi um þessa hluti. Það er búið að vera að vinna með auðlindaákvæði, eins og ég nefndi í upphafi míns máls, áratugum saman og við erum núna komin með prýðilegt ákvæði sem hefur dýpkað og nær mun betur utan um þá grundvallarþætti sem þurfa að vera til staðar í ákvæði um auðlindanýtingu og eignarhald auðlinda í stjórnarskrá. Frumvarp formannanna þriggja er mikilvæg og virðingarverð tilraun og eðlileg á þessum tímapunkti til að bjarga þessu máli úr klóm málþófs og tafatækni, byggja því brú yfir á næsta kjörtímabil af þeirri einföldu ástæðu að engar stjórnarskrárbreytingar verða að veruleika nema að tilstyrk tveggja þinga með kosningum á milli. Þeir sem leggja allt undir í að fá heildarplaggið til afgreiðslu núna taka þá áhættu að öll vinnan verði unnin fyrir gýg og það er óboðlegt, það er óásættanlegt eftir þessa miklu og merkilegu vinnu. Þess vegna er tillagan um nýtt breytingarákvæði svo mikilvæg, hún tryggir að hægt er að bjarga ferlinu fram yfir kosningar og að ekki þurfi að bíða til loka næsta kjörtímabils eftir lokaniðurstöðu þessarar vinnu. Virðulegi forseti. Tíminn er vissulega naumur en það er enn rými til að ná sögulegum samningum um auðlindaákvæði sem yrði mikill álitsauki fyrir Alþingi og glæsilegur vitnisburður um getu og mátt löggjafarsamkundunnar til þess að standa saman um grundvallarhagsmuni almennings. Ég leyfi mér að trúa því að það sé vilji til samninga í öllum flokkum og að hann muni verða virkjaður á næstu dögum til farsællar niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst hún fyrir margra hluta sakir athyglisverð og mér fannst ákveðinn tónn í henni sem sneri að því hvort við ættum að hugsa það að breyta aðferðinni við það hvernig staðið er að breytingum á stjórnarskránni. Hv. þingmaður benti réttilega á að menn hefðu verið að gera þetta í litlum áföngum á undanförnum árum og áratugum. Við skulum ekki vera að deila um það hvort okkur þykja skrefin lítil eða stór en í nefndinni sem fjallaði um breytingar á stjórnarskránni var alltaf gerð sú krafa að mikil sátt yrði um þær breytingar sem þar kæmu fram. Stjórnarandstaðan í þeirri nefnd hafði í raun og veru neitunarvald. Mér fannst þessi tillaga formanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar um margt athyglisverð. Ég nálgaðist það í 1. umr. á þann veg að mjög áhugavert væri að ræða þetta og skoða út frá þeim grunni. Við getum auðvitað deilt um þröskuldana, búið er að gera breytingartillögu í meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar sem snýr að þröskuldunum í þinginu, þ.e. 2/3 í staðinn fyrir 3/5, það er aukinn meiri hluti þar þannig að kallað er á breiða samstöðu í þinginu um breytingarnar. Flutt hefur verið tillaga um að taka auðlindaákvæðið inn núna. Þó að það hafi verið rætt í mörg ár þá hefur sú umræða ekki farið fram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Meiri hlutinn kemur fram með þessa tillögu og síðan koma fjórir flutningsmenn tillögunnar og færa hana hér inn. Ég spyr hvort hv. þingmaður geti verið mér sammála um að þetta geti sett fleyg í málið, að nálgast það með þessu verkefni frekar en að taka það þá inn í nýtt fyrirkomulag og breytingar á stjórnarskránni.

Virðulegi forseti. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að ég get ekki verið honum sammála um að þetta setji fleyg í málið enda legg ég þessa tillögu fram. En spurningin er áhugaverð og það er hárrétt að þetta er sáttatillaga sem formennirnir þrír lögðu fram til að tryggja málinu framgang inn á næsta þing og ég styð hana heils hugar. Þetta er hins vegar ekki afrakstur af þeirri miklu efnisvinnu sem unnin hefur verið varðandi breytingar á stjórnarskránni á þessu kjörtímabili. Mér finnst við sýna þessu ferli mesta virðingu með því að taka það ákvæði sem naut mests fylgis í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október - við vitum öll að allir flokkar hafa verið með auðlindaákvæði á stefnuskrá til lengri eða skemmri tíma, að koma því inn í stjórnarskrána. Ég tel að þetta ákvæði sé orðið það þroskað, og við séum svo nálægt því að ná saman um lendingu sem menn geti fellt sig við, að við eigum að nýta það tækifæri sem nú gefst til að leysa þetta mikla deilumál á milli flokkanna í gegnum árin með hagsmuni almennings í huga. Allir flokkar hafa verið að leggja eitthvað til málsins. Sjálfstæðismenn hafa bent á tillögu stjórnlaganefndar. Þar er margt nýtilegt eins og ég nefndi í ræðu minni, framsóknarmenn hafa bent á auðlindanefndartillöguna frá 2000, sömuleiðis er þar margt nýtilegt. Það eru hlutir í báðum sem ég er ósammála sem ég mundi leggja áherslu á að yrði breytt og við leggjum fram á móti þessa tillögu sem aðrir kunna að hafa athugasemdir við. Ég tel að þetta sé samt, þegar allt er samantekið, grunnur sem hægt er að vinna úr eina tillögu sem allir eiga að geta náð saman um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin en það er eitt sem mig langar að gera athugasemdir við sem snýr að því að þeirri tillögu sem hv. þingmaður er flutningsmaður að, sem er um auðlindaákvæðið. Sú tillaga ein og sér var ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu heldur var þjóðin spurð hvort hún vildi hafa ákvæði um auðlindirnar í stjórnarskránni. Um það eru allir sammála. Hver sem er hefði getað komið með sitt auðlindaákvæði og sagt: Jú, það er búið að kjósa um þetta og þjóðin vill hafa auðlindaákvæði í stjórnarskránni. Þetta ákvæði var ekki útfært og þess vegna hræðist ég dálítið og skal vera hreinskilinn með það - við vitum af breytingartillögu frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur þar sem stjórnarskráin er bara öll sett inn sem ein breytingartillaga - að þetta dagi uppi. Í raun er ekkert sem útilokar að við 3. umr. kæmu tvær til þrjár breytingartillögur til viðbótar frá þingmönnum stjórnarflokkanna og þá er málið í upplausn að mínu viti. Ég hræðist það mjög mikið fyrst þetta skref er stigið. Kallað hefur verið eftir því allt kjörtímabilið, til dæmis af hálfu þingflokks Sjálfstæðisflokksins, að taka ákveðna breytingartillögu til efnislegrar meðferðar og afgreiðslu, kallað hefur verið eftir því í fjögur ár - taka minni afmarkaða kafla, fjalla um þá og reyna að ná niðurstöðu. Síðan kemur þessi tillaga inn í þingið, án þess að hafa verið rædd efnislega í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd heldur bara hjá meiri hlutanum, sem breytingartillaga við þetta frumvarp eftir að búið á að vera að slíta þingstörfum. Þess vegna setur maður stórt spurningarmerki við þetta. Þetta er mín skoðun, ég hræðist það. Það getur vel verið að ég hafi rangt fyrir mér í því, en ég hræðist mjög mikið að þetta setji ákveðinn fleyg í málið og verði jafnvel til að stoppa það. Það er mín skoðun að sú hætta sé klárlega fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að ekki var nákvæmlega spurt um þessa tillögu í þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október. En það voru tvær spurningar sem lutu að efni máls. Í fyrsta lagi var bein spurning um vilja fólks til að hafa ákvæði um þjóðarauðlindir í stjórnarskrá og síðan var útfærð tillaga í frumvarpi til stjórnlagaráðs. Meginspurningin í þjóðaratkvæðagreiðslunni laut að því hvort menn vildu að það frumvarp yrði lagt til grundvallar nýrri stjórnarskrá og ég hlýt að minna á að sú tillaga sem hér liggur á borðinu, endanleg tillaga frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem við nýtum okkur í þeirri breytingartillögu sem hér er til umræðu, er að stofni til sú sama og var í frumvarpi stjórnlagaráðs með tiltölulega smávægilegum breytingum. Ég held því að ekkert þarna eigi að koma mönnum á óvart. Frumvarpið hefur legið fyrir mánuðum saman, það eru nokkrar vikur frá því stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skilaði tillögum sínum. Ég held að það sé ekkert sem við þurfum að hræðast í þessu ferli, það er ekkert sem stoppar það að við náum saman nema ef vera skyldi vilji manna til að stíga ekki þetta skref. Það er bara eitt sem við þurfum til að klára málið og það er viljinn til að ná saman. Ég hef þá trú að jarðvegur sé fyrir samkomulag og ég vona að okkur takist að ná því saman áður en við förum heim.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til stjórnarskipunarlaga eða réttara sagt ræðum við hér stjórnarskipunarlög. Það er að mörgu sem þarf að hyggja í þessu máli og kannski ég byrji aðeins á að fara yfir afstöðu mína gegn málinu í heild sinni. Það hefur nokkuð borið á því að vissir hópar í þjóðfélaginu sem virðast hvað ákafastir í því að þessi tillaga frá stjórnlagaráði verði samþykkt hafa borið upp á okkur þingmenn að við förum ekki að þjóðarvilja, við vanvirðum vilja þjóðarinnar, Alþingi hafi ekki leyfi til annars en að samþykkja tillöguna o.s.frv. Þá vil ég segja við hina sömu að virðing mín fyrir stjórnarskránni er mikil og fyrir þá sem þekkja til í stjórnarskránni og eru þokkalega læsir segir í 48. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, með leyfi forseta: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Þetta styrkir mig nægilega mikið í þeirri trú að ég sé eingöngu bundinn við sannfæringu mína til þess að ég hafni algjörlega þeim málatilbúnaði sem hefur heyrst, að við séum skyldug til þess að fara eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég reyndar geng lengra í því efni og lýsi mig á engan hátt bundinn af þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef við lítum aðeins á efnisatriði málsins eru hér komnar fram þrjár breytingartillögur við frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Sú fyrsta er frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur og fjallar einfaldlega um að drögin að nýrri stjórnarskrá eins og þau komu frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd verði samþykkt óbreytt. Þá er nokkuð sem hefur verið kallað sáttatillaga af stjórnarliðum og hefur með svokallað breytingarákvæði í stjórnarskránni að gera, að slakað verði á því í bili. Sú tillaga er komin frá formönnum þriggja flokka, hv. þingmönnum Árna Páli Árnasyni, Katrínu Jakobsdóttur og Guðmundi Steingrímssyni. Þá er tillaga sem snýr að því sem kallað hefur verið auðlindaákvæðið. Sú breytingartillaga kemur frá hv. þingmönnum Oddnýju G. Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Skúla Helgasyni. Ég ætla að byrja á að fjalla um þessar þrjár tillögur og hvernig ég staðset þær í þessari umræðu. Fyrsta tillagan er tillaga Margrétar Tryggvadóttur um að drögin að nýrri stjórnarskrá sem koma frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd verði einfaldlega samþykkt. Það hefur fengið mikla umræðu hvernig þessi breytingartillaga kemur til og mörgum finnst þetta bera vott um mikil klókindi hv. þingmanns, en ég er ekki alveg viss um að klókindin séu jafnmikil og af er látið. Þetta hefur verið kallað tundurspilliskeytistillaga o.s.frv. Það er bagalegt að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, sem setti fram þessa tillögu, skuli ekki vera í salnum til að maður geti ávarpað hana beint og spurt hvað henni gangi til með þessu og hvernig þetta sé allt saman hugsað. Ef við hugsum okkur að þessi breytingartillaga komi til atkvæða og að það sé meiri hluti fyrir henni á Alþingi er komin upp nokkuð sérstök staða, sú staða að það er búið að samþykkja nýja stjórnarskrá sem fylgi ekki nein lögskýringargögn nema ræða hv. þingmanns. Það gæti verið fróðlegt að sjá hvernig málinu mundi síðan vinda fram ef hún yrði samþykkt aftur eftir kosningar og hér yrði komin ný stjórnarskrá. Allir sérfræðingar sem fjallað hafa um málið segja að þetta mundi auka mjög dómaóvissu og álag á dómstóla meðan verið er að túlka nýja stjórnarskrá þannig að það komist á dómaframkvæmd vegna þess að stjórnarskráin er grunnlögin sem við búum við í landinu eins og við vitum öll. Hugsum okkur nú að þetta sé orðið að stjórnarskrá og lögskýringargögnin séu ræða hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur, engin önnur lögskýringargögn. Það gæti verið fróðlegt að sjá Hæstarétt Íslands sitja yfir ræðu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur til þess að reyna að túlka hvað sé átt við ef það er einhver óvissa í lögunum, hvað það var sem löggjafinn átti nákvæmlega við þegar stjórnarskráin var borin fram. Það sér náttúrlega hver maður sem sjá vill að það gengur ekki. Gríðarleg vinna hefur átt sér stað við að koma þessari tillögu á það form sem hún er á núna og gríðarlega mikil lögskýringargögn fylgdu upphaflegu tillögunni. En þau fara ekki sjálfvirkt sem lögskýringargögn við þessa breytingartillögu hjá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Eitthvað virðist það því vanhugsað að ekki skuli vera nein greinargerð með breytingartillögunni vegna þess að það hefði verið mjög einfalt að taka lögskýringargögnin, nefndarálit og annað slíkt sem fylgdi, og láta fylgja með. Þetta er tæknilegt atriði en samt sem áður mikilvægt. Síðan er það sú hugmynd að það sé hægt að leggja fram stjórnarskrá lýðveldis ríkis sem breytingartillögu. Mér finnst það alveg ómöguleg hugmynd og í raun vanvirðing við stjórnarskrárferlið allt saman og stjórnarskrána að einhverjum skuli detta það í hug að leggja fram stjórnarskrá sem breytingartillögu. Ef við lítum á næstu breytingartillögu sem er það sem kallað hefur verið sáttatillaga formanna vinstri flokkanna fjallar það breytingarákvæði um að um stundarsakir verði hægt að breyta þeirri framkvæmd sem á að vera samkvæmt stjórnarskrá lýðveldisins um hvernig stjórnarskránni er breytt. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa 1. gr. í frumvarpinu: „Við stjórnarskrána bætist nýtt ákvæði um stundarsakir, svohljóðandi: Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 79. gr. er heimilt, fram til 30. apríl 2017, að breyta stjórnarskránni með eftirfarandi hætti: Samþykki Alþingi frumvarp til laga um breytingu á stjórnarskrá með minnst 3/5 hlutum greiddra atkvæða skal það borið undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar. Atkvæðagreiðslan skal fara fram í fyrsta lagi sex mánuðum og í síðasta lagi níu mánuðum eftir samþykkt frumvarpsins á Alþingi. Sé frumvarpið samþykkt með 3/5 hlutum greiddra atkvæða í þjóðaratkvæðagreiðslunni skal það staðfest af forseta Íslands innan tveggja vikna og telst þá gild stjórnarskipunarlög. Í heiti frumvarps til stjórnarskipunarlaga á þessum grundvelli skal koma fram tilvísun til ákvæðis þessa.“ Við fyrstu sýn er þetta ekki algalin hugmynd. En fyrsta athugasemdin sem ég hef við þetta er að það eru tiltölulega fáir hlutfallslega sem þurfa að greiða þessu atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að ný stjórnarskrá gæti orðið að lögum. Við skulum samt láta það liggja á milli hluta. Veltum fyrir okkur aðstæðum eins og til dæmis hafa ríkt undanfarin fjögur ár, bæði á Alþingi og í þjóðfélaginu, ef stjórnvöld sem við vitum ekkert hvernig eru samsett ganga kannski fram með einhverjar öfgar sem mundu eldast illa í stjórnarskrá eða að það yrði um að ræða svo mikla breytingu á stjórnarskránni að hér kæmi fram mikil dómaóvissa næstu árin á Íslandi. Eins og ég sagði áðan er stjórnarskráin ekkert annað en grunnlögin sem öll önnur lög grundvallast á. Ef hér yrði einhvers konar slys, t.d. meiri hluti á Alþingi sem engan veginn væri hægt að telja ábyrgan í einhverjum skilningi, ábyrgan til þess að sjá fyrir sér þá stjórnskipun sem æskilegt væri að Ísland mundi fylgja á næstu árum og áratugum, gæti þetta leitt til gríðarlega mikillar óvissu og yrði væntanlega stórslys í þjóðarsögunni. Ég er ekki að segja að það muni gerast, ég er að gefa upp þann möguleika að það gæti gerst. Ég er ekki að halda því fram að það muni gerast á Íslandi við þetta breytingarákvæði en atburðir hafa orðið í mannkynssögunni sem leitt hafa mikla ógæfu yfir þjóðir, m.a. vegna þess að það hefur verið of auðvelt að breyta stjórnarskrá. Þess vegna tel ég æskilegt og gott fyrir lönd og fyrir stjórnskipun landa að það sé erfitt að breyta stjórnarskránni. Það tryggir í raun og veru að breytingar á stjórnarskrá verður að leiða einhvern veginn í gegnum samkomulag með þeim flokkum sem sitja á viðkomandi þjóðþingi. Ég tel að sú aðferðafræði sem hefur verið viðhöfð á Íslandi undanfarin ár í þessu stjórnarskrármáli sé af þeim toga að stjórnarskráin verði raunverulega veik, vegna þess að við eigum að vera með stjórnarskrá sem sem flestir eru sammála um. Ég er þeirrar skoðunar að þetta breytingarákvæði geti verið hættulegt, ég er ekki að segja að það sé hættulegt en það getur verið hættulegt, auk þess sem ég tel að of lítill hluti Íslendinga þurfi að samþykkja hugsanlega nýja stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu til að það sé ásættanlegt. Ég efast ekki um að hv. flutningsmenn gerðu þetta af góðum vilja og til þess að reyna að höggva á hnútinn. Það er kannski ágætt í tengslum við breytingarákvæðið að ég taki enn eitt dæmið og ég ætla að taka dæmi úr umræðu dagsins í dag. Það dæmi er frá þeim góða manni hæstv. innanríkisráðherra. Hann hélt hér ræðu í dag og talaði um að honum fyndist ekki tekið á einkaeignarréttinum á réttan hátt í þessum tillögum, það væri allt of mikil íhaldssemi. Hann mundi vilja taka einkaeignarréttinn upp eins og hann er í stjórnarskránni og breyta honum allverulega og í þá átt að skerða hann. Hann nefndi dæmi, að honum þætti mikill munur á einkaeignarrétti á húsi, bíl og einhverjum innstæðum, svo sem sparnaði í banka, eða því að eiga 2 þús. milljónir. Það bæri að líta mismunandi á einkaeignarréttinn eftir því hversu mikið menn ættu raunverulega. Ef maður fylgir því aðeins eftir mátti skilja það þannig að einkaeignarréttur stóreignafólks væri ekki af hinu góða og að einhvern veginn bæri að skerða hann. Ímyndum okkur stjórnvöld sem bera fram tillögu í krafti breytingarákvæðis hv. þingmanna Árna Páls Árnasonar, Katrínar Jakobsdóttur og Guðmundar Steingrímssonar og í einhverri stemningu sem gæti verið í þjóðfélaginu - það má vel vera að þetta dæmi sé akademískt en samt sem áður þess virði að fjalla um það - þar sem einkaeignarrétturinn yrði skertur í stjórnarskrá og ný stjórnarskrá, þar sem breytingarákvæðið hefði verið nýtt, væri á þá leið að einkaeignarréttur væri ekki lengur tryggður. Ímyndum okkur hvers lags gríðarlegar breytingar það hefði í för með sér fyrir vestræn þjóðfélög. Þau byggja nefnilega á einkaeignarrétti, á þeirri stoð, og sá lífsmáti sem við þekkjum í dag á Íslandi og á Vesturlöndum byggir í grunninn á einkaeignarrétti. Ef einkaeignarréttar nyti ekki við væru þessi þjóðfélög allt öðruvísi. Gerðar hafa verið tilraunir í heiminum með breytingar á einkaeignarrétti og það hefur yfirleitt endað þannig að til þess að framfylgja því að afnema einkaeignarrétt höfum við þurft leynilögreglu, persónunjósnir, fangabúðir og annað slíkt. Við sáum þetta í Sovétríkjunum sálugu, við sjáum þetta í Norður-Kóreu í dag og við sjáum þetta alls staðar þar sem einkaeignarréttur hefur verið afnuminn, það verða stórkostlegar breytingar á skipulagi þjóðfélaganna. Þetta dæmi vildi ég nefna vegna þess að það hefur verið sérstaklega tekið fram í ræðustól í dag að mönnum finnist of skammt gengið með einkaeignarréttinn, að hann eigi að skerða og það eigi að koma fram í stjórnarskránni. Lítum núna til síðustu breytingartillögunnar. Hún fjallar um auðlindir Íslendinga. Hún er borin fram af hv. þingmönnum Oddnýju G. Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Skúla Helgasyni. Í sjálfu sér er ég alls ekki á móti því að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrá, en það auðlindaákvæði verður að vera vel ígrundað og það verður að vera búið að velta við hverjum steini vegna þessa ákvæðis til að það geti þjónað okkur vel og lengi sem grunnur að lögum um auðlindir og auðlindanýtingu í landinu. Ég mundi segja að allt það ferli sem hefur farið fram á Íslandi síðustu fjögur árin í tengslum við stjórnarskrána hefði hugsanlega verið ágætisferli til að fara í gegnum auðlindaákvæðið með. Auðlindaákvæðið verður ekki sett í stjórnarskrána og verður ekki samið á einhverjum næturfundum og með einhverjum samningum í tengslum við þinglok. Það verður að vera miklu ígrundaðra. Önnur gagnrýni á þetta er að ég er þeirrar skoðunar, og ég er ekki einn um það, að stjórnarskrá eigi að vera hnitmiðuð, hún eigi vera orðuð á þann hátt að allir skilji við hvað er átt og hún eigi að vera stutt, þ.e. að það á að vera knappur texti sem útskýrir hugsun á skýran hátt þannig að þetta sé allt aðgengilegt fyrir alla borgarana. Við sjáum í stjórnarskrá lýðveldisins Íslands sem við búum við núna að þar er þetta akkúrat haft að leiðarljósi. Hugsum okkur til dæmis 59. gr., með leyfi virðulegs forseta: „Skipun dómsvaldsins verður eigi ákveðin nema með lögum.“ Eða 58. gr.: „Þingsköp Alþingis skulu sett með lögum.“ Eða 52. gr.: „Alþingi kýs sér forseta og stýrir hann störfum þess.“ Tökum bara af handahófi einhvers staðar annars staðar, 46. gr.: „Alþingi sker sjálft úr, hvort þingmenn þess séu löglega kosnir, svo og úr því, hvort þingmaður hafi misst kjörgengi.“ Þetta er allt ákaflega skýrt, knappt og auðskiljanlegt og þannig eiga hlutirnir að vera. Lítum nú á auðlindaákvæðið sem lagt er hér fram sem breytingartillaga af hv. þingmönnum Oddnýju G. Harðardóttur, Álfheiði Ingadóttur, Árna Þór Sigurðssyni og Skúla Helgasyni. Þetta er lagt til sem 79. gr. í nýrri stjórnarskrá, svohljóðandi: „Auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið þær eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindanna og réttindanna í umboði þjóðarinnar. Óheimilt er að framselja beint eða óbeint með varanlegum hætti til annarra aðila réttindi yfir jarðhita, vatni með virkjanlegu afli og grunnvatni, sem og námaréttindi, í eigu ríkisins eða félaga sem alfarið eru í eigu þess. Sama gildir um réttindi yfir vatni, jarðhita og jarðefnum á ríkisjörðum umfram lágmarksréttindi vegna heimilis- og búsþarfa. Til þjóðareignar samkvæmt 1. mgr. teljast nytjastofnar og aðrar auðlindir hafsins innan íslenskrar lögsögu, auðlindir á, í eða undir hafsbotninum utan netlaga svo langt sem fullveldisréttur ríkisins nær, vatn, þó að bættum lögbundnum réttindum annarra til hagnýtingar og ráðstöfunar þess, og auðlindir og náttúrugæði í þjóðlendum. Löggjafinn getur ákveðið að lýsa fleiri auðlindir og náttúrugæði þjóðareign, enda séu þau ekki háð einkaeignarrétti. Í eignarlöndum takmarkast réttur eigenda til auðlinda undir yfirborði jarðar við venjulega hagnýtingu fasteignar. Með lögum má kveða á um þjóðareign á auðlindum undir tiltekinni dýpt frá yfirborði jarðar. Við nýtingu auðlindanna skal hafa sjálfbæra þróun og almannahag að leiðarljósi. Stjórnvöld bera, ásamt þeim sem nýta auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra. Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn eðlilegu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis.“ Þessi lestur var tillaga að einni grein í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Mér telst svo til að þetta sé á við 25–30 greinar í núverandi stjórnarskrá. Það er því ljóst að þeir sem bera þessa grein fram hafa alls ekki haft það að leiðarljósi sem ég stóð í meiningu um að nær allir væru sammála um, það að stjórnarskrá lýðveldis eða fullvalda ríkis eigi að vera auðskiljanleg, hún eigi að vera knöpp og að það eigi að vera algjörlega ljóst hvað átt væri við. Þetta uppfyllir það alls ekki. Maður gæti kafað í það sem er verið að segja hérna, ég er ekki búinn að leggjast í miklar rannsóknir á þessari grein en sumir hlutir stinga mjög í augu. Með leyfi virðulegs forseta, segir í greininni: „Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn eðlilegu gjaldi …“ Þá dettur manni í hug að hér er nýbúið að umbreyta fiskveiðistjórnarkerfinu á þann hátt að það er búið að taka upp strandveiðar. Í þeim er ekkert gjald greitt. Um leið og þessi breytingartillaga yrði að nýrri grein í nýrri stjórnarskrá væri það stjórnarskrárbrot að leyfa strandveiðar vegna þess að ekki væri greitt eðlilegt gjald fyrir notkun á auðlindinni. Jafnframt greiða bátar sem eru með kvóta undir 70 tonnum ekki gjald. Það væri líka stjórnarskrárbrot. Þó að auðvitað eigi þetta við um allar auðlindir vil ég bara nefna þessi tvö einföldu dæmi til að sýna fram á að þetta er ekki hugsað, þetta er vanhugsað ákvæði efnislega fyrir utan alla aðra galla sem ég er búinn að nefna. Að þessu sögðu tel ég að það gæti verið gríðarlega gagnlegt og mikilvægt miðað við þá umræðu sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu undanfarin ár og þær deilur sem uppi hafa verið um auðlindir og auðlindanýtingu að það kæmi vel útfært, vel hugsað, auðskiljanlegt auðlindaákvæði í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Ég er þeirrar skoðunar en ég er líka þeirrar skoðunar, eins og væntanlega hefur komið fram, að það sé alls ekki undir nokkrum kringumstæðum hægt að breyta stjórnarskránni á jafnafdrifaríkan hátt í samningum að kvöldlagi til þess að liðka fyrir þinglokum. Það tel ég algjöra óhæfu og það fólk sem aðhyllist þá hugmyndafræði að hægt sé að gera slíka hluti við stjórnskipunina í landinu hefur ekki hugsað hlutina til enda, eins og virðist vera með þessu einfalda litla dæmi sem ég nefndi með nýtingu á fiskveiðiauðlindinni, þ.e. strandveiðar og það að bátar sem ekki eru með nema visst mikinn kvóta skuli vera undanþegnir sérstöku veiðileyfagjaldi sem mundi sjálfvirkt leiða til stjórnarskrárbrots miðað við seinustu setningar þessarar breytingartillögu. Ég er þeirrar skoðunar að það færi best á því að þessu máli yrði hætt og að menn mundu reyna að koma sér saman um þær breytingar og lagfæringar á núverandi stjórnarskrá lýðveldisins sem menn gætu orðið sammála um. Það er gríðarlega mikil og á köflum mjög góð vinna sem átt hefur sér stað undanfarin ár. Sú vinna mundi tvímælalaust nýtast í þeirri endurskoðun. En fyrir alla muni skulum við breyta stjórnarskrá lýðveldisins í sátt. Við þurfum ekki að vera sammála um hvern einasta stafkrók en við skulum í meginatriðum leita sátta á milli ólíkra stjórnmálaafla og við skulum eftir fremsta megni reyna að gera það ekki á flokkspólitískum forsendum. Það verður alltaf fólk á Alþingi sem hugmyndafræðilega á ekki samleið með obba þingmanna. Við heyrðum það berlega í dag á ræðu hæstv. innanríkisráðherra, mér er til efs að margir í þinginu geti tekið heils hugar undir þær skoðanir sem þar komu fram. Það held ég að hljóti að vera mjög miklar minnihlutaskoðanir. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þrátt fyrir að ég hafi sagt að við ættum að leita sátta og reyna að vera sem mest sammála eigum við ekki að taka tillit til slíkra skoðana. Það er kannski öfugsnúið hjá mér. Ég hef farið yfir breytingartillögurnar og ferli þessa máls. Eins og áheyrendur heyra og þingheimur er ég langt í frá sáttur við þá vegferð sem við höfum verið á. Ég tel að það væri mikil ósvinna ef við samþykktum einhverjar af þessum breytingartillögum. Þær eru misalvarlegar og ég get sett þær í alvarleikaröð ef við nefnum það svo. Ég tel að breytingartillaga Margrétar Tryggvadóttur sé algjörlega ótæk. Auðlindaákvæðið, eins og það er sett fram hérna, tel ég næsthættulegustu tillöguna skulum við segja og kannski er minnst hættulega tillagan breytingarákvæðið. Ég tek samt fram að ég er algjörlega á móti því. Ég mundi vilja sjá okkur bera gæfu til þess á Alþingi að ná sátt og nota næsta kjörtímabil til þess að lagfæra það sem við erum sammála um að þurfi að lagfæra og láta hitt liggja, og reyna að sameina bæði þingheim og þjóðina í því að við náum fram betri stjórnarskrá en við erum með núna. Að lokum lýsi ég því yfir að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrána en það verður að vera mjög vel ígrundað.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér nýlega fram komna tillögu frá formanni Samfylkingarinnar, Árna Páli Árnasyni, formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Katrínu Jakobsdóttur, og formanni Bjartrar framtíðar, Guðmundi Steingrímssyni, um meðhöndlun svokallaðs stjórnarskrármáls. Hvers vegna er þessi tillaga fram komin? Jú, hún er komin fram vegna þess að þeir tveir stóru flokkar sem eru í stjórnarandstöðu í þinginu, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn, hafa leynt og ljóst lagst fyrir frumvarp til laga að nýrri stjórnarskrá með öllum tiltækum ráðum, hótað málþófi er standi út kjörtímabilið líkt og Sjálfstæðisflokkurinn gerði raunar einn í lok síðasta kjörtímabils og hóta því jafnframt að spilla öllum öðrum málum sem í þinginu eru, þörfum jafnt sem óþörfum. Það er sá veruleiki sem við horfumst í augu við í þinginu og það er auðvitað þyngra en tárum taki að slíku ofbeldi sé beitt í ljósi forsögu málsins og þess hve lengi og ítarlega hefur verið að því unnið. Bæði er að tillögurnar sem fyrir liggja eru mikið umfjallaðar, margræddar, rýndar af aðilum innan lands og erlendis, hafa hlotið umfjöllun bæði í stjórnlaganefnd, á opnu þingi almennings, í stjórnlagaráðinu og síðan í ítarlegri þinglegri meðferð í vetur fyrir utan aðkomu Feneyjanefndarinnar og fjölmargra annarra aðila, m.a. sérfræðihóps sem yfirfór tillögurnar á milli umræðna. Þær hafa þroskast mikið og batnað í meðförum, tel ég, og staðreyndin er sú að fyrir liggur að fjórir stjórnmálaflokkar lofuðu þjóðinni því að á þessu kjörtímabili yrði farið í þessa vegferð og sett ný stjórnarskrá. Það eru þeir þrír flokkar sem fara nú fyrir þessari málsmeðferðartillögu og svo er það Framsóknarflokkurinn sem hefur kynnt til sögunnar nokkur nýmæli í því að svíkja kosningaloforð á þessu kjörtímabili, annars vegar í því sem þeir gerðu hér á föstudaginn þegar í ljós kom að kosningaloforðið þeirra um afnám verðtryggingar á ekki við nein rök að styðjast og nær ekki til þeirra lána sem gefin eru út. Er það skemmtilegt nýmæli að svíkja kosningaloforð fyrir kosningar, en það er út af fyrir sig ágætt því að þá vita kjósendur að hverju þeir ganga. 
             Hitt hlýtur að vera nýmæli í að minnsta kosti lýðræðissögu Vesturlanda, ef ekki heimsins alls, að fyrir síðustu alþingiskosningar lofaði Framsóknarflokkurinn því að á þessu kjörtímabili skyldi kjörið stjórnlagaþing og landinu sett ný stjórnarskrá sem og aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Allir vita hverjar efndirnar hafa verið á því. Það er út af fyrir sig ekki nýmæli að stjórnmálaflokkar geti ekki efnt kosningaloforð sín í samsteypustjórnum eða vegna einhverra tilfallandi aðstæðna þegar menn eru við stjórnvölinn hverju sinni en hitt er auðvitað nýmæli í veraldarsögunni að stjórnarandstöðuflokkur eins og Framsóknarflokkurinn gangi á bak kosningaloforða sinna, ábyrgðarlaus með öllu af stjórnarathöfnum. Svo rammt kveður að þessum sinnaskiptum, ef við orðum það kurteislega, Framsóknarflokksins að hann er tilbúinn að grípa til hvaða bragða sem er í þinginu til að koma í veg fyrir að þeirra eigin kosningaloforð nái fram að ganga, þ.e. að eftir þetta langa og ítarlega ferli ráði niðurstöður úr þjóðaratkvæðagreiðslu og lýðræðislegur vilji meiri hlutans á Alþingi sem kjörinn hefur verið lyktum málsins. En það liggur fyrir að meiri hluti kjörinna þingmanna á Alþingi Íslendinga styður fyrirliggjandi tillögur. Þegar lýðræði okkar var komið í slíkt öngstræti stóðu formenn flokkanna sem þessar tillögur flytja auðvitað frammi fyrir miklum vanda. Ég tel að það lýsi að minnsta kosti miklum skilningi á sjónarmiðum minni hlutans, mikilli viðleitni til að koma til móts við þau og nánast aðdáunarverðri þolinmæði í garð þessa ofbeldis þegar þeir leggja til að ekki verði lokið við lögfestingu stjórnarskrár á þessu kjörtímabili heldur leggja fram sem sáttaboð tillögu sem tryggir að meðferð málsins og allri þeirri vinnu sem í það hefur verið lögð verði fundinn farvegur fram yfir kosningar og inn í nýtt kjörtímabil. Það lýsir ótrúlegri óbilgirni, ósvífni og skefjalausu ofbeldi gagnvart lýðræðinu þegar þessu sáttaboði er hafnað og jafnvel um það hótað hinu sama ofbeldi og í hinum stærri málum. Það hlýtur að vera öllum þeim sem er annt um þingræði á Íslandi nokkurt umhugsunarefni og gefa mönnum fullt tilefni til að velta því fyrir sér af fullri alvöru hvort hægt sé að búa við slíka starfshætti á Alþingi Íslendinga eða hvort nauðsynlegt sé að grípa til einhverra þeirra ráða er duga megi til að höggva á hnúta sem þessa. Síðan er komin fram við þetta mál breytingartillaga sem hefur orðið nokkuð fræg að endemum enda hlýtur það að vera einsdæmi að menn leggi til heila stjórnarskrá í breytingartillögu eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur gert. Það er auðvitað ótækt með öllu, vart að það standist þingsköp og sannarlega virðir það ekki áskilnað stjórnarskrár lýðveldisins um að hér eigi að fara fram þrjár umræður um lagafrumvörp því að breytingartillagan kemur fram við 2. umr. Að þeirri stjórnarskrá höfum við nú unnið eið og ég fæ ekki séð að í þessum sölum geti verið nokkur meiri hluti fyrir því að stunda slík vinnubrögð. Lítt eru þau betri en ofbeldið sem beitt er til að koma í veg fyrir að vilji þjóðarinnar og vilji hluti meiri hluta alþingismanna nái fram að ganga við atkvæðagreiðslu um sjálfa stjórnarskrá íslenska lýðveldisins, grundvallarskipun samfélagsins. Önnur breytingartillaga hefur hins vegar komið fram sem lýtur að auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Um þá breytingartillögu gegnir allt öðru máli. Hún byggir á umræðum sem fram hafa farið milli stjórnmálaflokkanna á Íslandi í vel á annan áratug, umræður sem staðið hafa frá því um síðustu aldamót hið minnsta um nauðsyn þess að tryggja þjóðareign á auðlindum í stjórnarskrá. Í orði kveðnu hafa margir flokkanna sagst vilja styðja slíkt ákvæði en þegar á reynir má alltaf ganga að því sem vísu að Sjálfstæðisflokkurinn leggst í veg fyrir það eins og hann gerði í lok síðasta kjörtímabils þegar hann talaði alla leiðina inn í kosningar til að koma í veg fyrir að festa mætti auðlindaákvæði í stjórnarskrána. Framsóknarflokkurinn hefur hins vegar verið viljugri til að ljá slíku ákvæði máls. Það ákvæði sem hér liggur fyrir hefur hlotið víðtæka umfjöllun og byggir á langri þróun þess. Í því eru mikilvæg nýmæli sem komu fram á þessum vetri vegna þess að staðreyndin er sú að því miður var um þau auðlindaákvæði aldrei þannig búið að menn hefðu á Alþingi Íslendinga getað samþykkt þau í stjórnarskrá landsins. Þau voru svo innantóm að orðalagi öllu að daginn eftir að þau hefðu öðru sinni verið staðfest og þar með orðin fullgild ákvæði í stjórnarskrá Íslands um það að auðlindir skyldu vera í þjóðareign hefði verið hægt með einfaldri atkvæðagreiðslu á Alþingi verið að selja, ekki bara Landsvirkjun heldur öll vatnsréttindin sem í Landsvirkjun eru, allar orkuauðlindir landsins þrátt fyrir hið svokallaða auðlindaákvæði því að þau auðlindaákvæði sem menn voru að sýsla með hefðu aldrei náð til sjálfra orkuauðlinda landsins sem þó eru í almannaeigu. Ég held að það lýsi því ágætlega hversu vanbúin þau ákvæði um þjóðareign á auðlindum voru og hversu mikið fagnaðarefni það er að fá loksins býsna vel þroskað ákvæði sem hægt er að festa í lög. Og nú mun reyna á það á næstu dögum, kannski vikum, hvort það tekst að tryggja framgöngu þess máls sem yfirgnæfandi meiri hluti íslensku þjóðarinnar hefur stutt í þjóðaratkvæðagreiðslu sem er einmitt þjóðareign á auðlindum, það ákvæði sem mest samstaða er um meðal þjóðarinnar og flestir flokkar hafa lýst yfir í orði kveðnu að þeir séu tilbúnir að setja. Við fáum að sjá hvort menn meina eitthvað með þeim orðum sínum og hvort þeir eru tilbúnir eftir 13 ára umræður og tveggja kjörtímabila málþóf að leyfa því máli loksins að ganga til atkvæða eða hvort grípa þurfi til einhverra ráðstafana svo slíkt ákvæði megi loksins koma til atkvæða. Sú skylda hvílir á herðum þjóðkjörinna fulltrúa að læra af reynslunni og það lærðum við auðvitað af hruninu að sú hætta getur reglulega steðjað að litlu þjóðríki eins og Íslandi að efnahagslegar ógöngur setji auðlindir hennar í hættu, að þær komist í eigu lánardrottna sinna, erlendra aðila, og muni eftir það ekki verða almenningi á Íslandi til þess gagns sem upp var lagt með. Það að varna því að slíkt geti gerst hlýtur að vera ein af helstu skyldum okkar sem höfum verið sett til verka við að byggja upp nýja skipan í landinu eftir þær miklu ófarir sem við höfum gengið í gegnum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þótt ég segi nú ekki að ég hafi verið sammála öllu sem hv. þingmaður segir. Hann segir að málið hafi strandað vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafi hótað málþófi út af heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Það kom mjög skýrt fram í máli hv. þm. Magnúsar Orra Schrams í dag þegar hann flutti meirihlutaálit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að málið hafi í raun verið fallið á tíma og það séu einungis tvær vikur síðan stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd afgreiddi frá sér stjórnskipunarhlutann. Hans skoðun á því blasti við, það var fallið á tíma að málið gæti farið í svokallaða heildarendurskoðun. Er hv. þingmaður ósammála þessu hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram? Ég tek hins vegar undir það sem hv. þingmaður sagði, mér fannst þessi tillaga formanna stjórnarflokkanna og hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar athyglisverð og nálgunin á henni, hvernig hægt væri að koma málinu í höfn eða nýta þá miklu vinnu sem hefði farið fram og flytja þetta breytingarákvæði í stjórnarskrána. Mér fannst hún mjög athyglisverð og nálgaðist hana við 1. umr. um málið með það fyrir augum að reyna að ná sátt um það hvernig mætti vinna úr þeirri stöðu sem komin var upp. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort honum finnist ekki einkennilegt að breytingartillaga skuli koma fram við það þegar búið er að flytja breytingartillögu við þetta frumvarp sem eingöngu snýr að breytingum á breytingarákvæðunum sem snýr að svokölluðu auðlindaákvæði, þótt búið sé að benda allt þetta kjörtímabil á að taka afmarkaðri kafla, og þar á meðal þetta auðlindaákvæði, inn í stjórnarskrána. Þingstörfum á að vera lokið. Getur hv. þingmaður tekið undir þessa skoðun mína?

Virðulegur forseti. Ég held að þessi tvenns konar afstaða sem þingmaðurinn lýsir fari algerlega saman. Málið mun ekki ganga til enda, stóra stjórnarskrármálið, að öllum líkindum vegna þess að málþófi er hótað út kjörtímabilið og það að það sé fallið á tíma er auðvitað af því að það kom ekki fram fyrr en það seint að það er hægt að tala út kjörtímabilið til að drepa það. Á hinu má svo hafa skilning, að það séu fjölmörg atriði af því að það er miklu flóknara mál en auðlindaákvæðið sem ýmsir vildu hafa meiri tíma til að ræða eða melta. Það breytir ekki því að þetta frumvarp hefur verið lengur í smíðum en flest stjórnarskrárfrumvörp sem orðið hafa að lögum í löndum sem við berum okkur iðulega saman við. Hér er engin sérstök skemmri skírn eða flýtimeðferð á stjórnarskrá miðað við það sem gengur bara og gerist í heiminum. Hitt er svo algerlega skýrt að auðlindaákvæði í stjórnarskrá Íslands er löngu fullrætt. Um það þarf ekkert meira að segja. Um það hafa verið skipaðar endalausar nefndir, um það hafa verið haldnir endalausir fundir milli stjórnmálaflokkanna í 13 ár og ef stjórnmálaflokkarnir á Íslandi geta ekki í einfaldri atkvæðagreiðslu leitt mál til lykta, einfalt og afmarkað mál eins og þjóðareign á auðlindum, eftir að hafa rætt um það í 13 ár, og þingmenn ætla að halda því fram að þeir þurfi viku eftir viku allt fram til kosninga til að halda áfram að ræða það sem þeir hafa rætt í 13 ár og fyrir liggja öll lögfræðiálit í heimi um það er það auðvitað bara yfirskin. Það er þá bara yfirskin og hræsni af þeirra hálfu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin en staldra við það sem hv. þingmaður sagði í lok svars síns. Ef það er eins og hv. þingmaður lýsir því, að það sé búið að ræða þetta mál í 13 ár, af hverju var það þá ekki í frumvarpi formanna stjórnmálaflokkanna þegar það var lagt fram? Af hverju kemur það sem breytingartillaga við þetta frumvarp? Ef það er klárt og kvitt hvernig menn vilja hafa auðlindaákvæðið, af hverju var þetta auðlindaákvæði eins og það hljómar núna ekki sett beint í þjóðaratkvæðagreiðslu? Við vitum að þjóðaratkvæðagreiðslan snerist um það hvort fólk vildi hafa auðlindaákvæðið í stjórnarskránni. Það er ekki deilt um það. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir leggur fram eina breytingu á tillögum meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem snýr akkúrat að auðlindaákvæðinu vegna þess að hún telur það ekki ásættanlegt. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig getur hv. þingmaður haldið því fram að auðlindaákvæðið eins og það hljóðar núna hjá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem ekki hefur verið rætt mikið efnislega í nefndinni nema bara innan meiri hlutans, af hverju var það þá ekki bara sett beint í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og það er fyrst það lá alveg fyrir og er búið að liggja fyrir í áraraðir að mati hv. þingmanns? Hver sem er getur komið fram með auðlindaákvæði og sagt: Ja, þjóðin vill hafa auðlindaákvæði og þetta er hið eina rétta. Hv. þingmaður veit jafn vel og ég að það er ekki svona. Ég upplifi það þannig að menn vilji setja ákvæðið í þennan ágreining til að geta farið með það í einhvern kosningaleik. Það tel ég mjög slæmt vegna þess að ég leit svo á að þeir hv. þingmenn sem fluttu þetta frumvarp sem hér um ræðir vildu akkúrat stíga af þeirri braut og reyna að fara inn í ferilinn með öðrum hætti en hér í stefnir. Það er mín persónulega skoðun. Þess vegna harma ég það að nálgunin sé sú að leggja þessa breytingartillögu fram við frumvarpið eins og það er.

Virðulegur forseti. Tillagan um auðlindaákvæðið eins og hún liggur fyrir í þessu máli er einfaldlega tillaga meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem er niðurstaðan eftir að minnsta kosti 13 ára umræður um þessi efni. Sú útgáfa sem við höfum besta á slíku ákvæði er eftir 13 ára umræður, tveggja kjörtímabila málþóf, 118 lögfræðiálit og fleiri eða færri nefndir og fundi og ráðstefnur um málið fram og til baka. Það er ekkert eðlilegra en að eftir svo ítarlega umfjöllun fái slíkt mál bara að ganga til atkvæða á Alþingi Íslendinga því að til þess hefur þjóðin kjörið Alþingi Íslendinga að þjóðkjörnir fulltrúar gæti þar hagsmuna þeirra eftir leikreglum lýðræðisins og ef það er sannfæring meiri hluta Alþingis að fylgja eigi fram vilja meiri hluta þjóðarinnar úr þjóðaratkvæðagreiðslu um þjóðareign á auðlindum með þessum hætti, og fyrir því eru 32 atkvæði eða fleiri, er engin ástæða til annars en að það fái að koma til atkvæða. Það er algerlega fráleitt og ekki með nokkrum lýðræðislegum hætti, engum efnislegum rökum og engum málefnum, hverju nafni sem nefnast, hægt að leggjast gegn því að mál sem er svo fullþroskað og svo algerlega útrætt fái að ganga til atkvæða á Alþingi Íslendinga. Það er andlýðræðisleg starfsemi.

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að undir ræðu hv. þingmanns fannst mér orðfærið vera með þeim hætti að það eina sem ræðan í raun skildi eftir var orðið ofbeldi. Hér var farið í þjóðaratkvæðagreiðslu þann 20. október. Fyrsta spurningin var hvort leggja ætti tillögur stjórnlagaráðs til grundvallar nýrri stjórnarskrá. Síðan var í öðrum spurningum spurt hvort auðlindir ættu að vera í þjóðareign. Auðlindaákvæðið í tillögum stjórnlagaráðs er allt öðruvísi orðað en það auðlindaákvæði sem hér er lagt til sem breytingartillaga við tillögu formanna þriggja flokka. Í tillögum stjórnlagaráðs var talað um fullt gjald fyrir auðlindir, hér stendur: gegn eðlilegu gjaldi. Telur hv. þingmaður sem ítrekað talar um að hér eigi að fara að þjóðarvilja að það sem hér sé verið að gera sé þjóðarviljinn samkvæmt þjóðaratkvæðagreiðslunni 20. október eða er þetta sýndarleikur af hálfu þeirra sem nú koma með þetta ákvæði í þessari mynd hingað inn sem breytingartillögu við tillögu formanna flokkanna sem átti að reyna á sem sáttatillögu til að geta sett frumvarpið áfram yfir á næsta þing til umræðu?

Virðulegur forseti. Þessu er auðsvarað. Það hefur lengi legið fyrir að sá einfaldi ágalli var á ákvæðinu eins og það var hjá stjórnlagaráðinu að það tók undir þjóðareign allar eignir sveitarfélaga sem er auðvitað íhlutun í þeirra málefni sem var óheppileg en það ákvæði sem hér liggur fyrir nær öllum sömu markmiðum og raunar eins og tillaga stjórnlagaráðsins sem var það góð að við tillögu stjórnlagaráðsins nær þetta ákvæði líka yfir orkuauðlindir landsins sem hin fyrri ákvæði um þjóðareign á auðlindum gerðu ekki. Ég held að almenningur, ég leyfi mér bara að túlka þann vilja almennings, líti svo á að þegar hann kallar eftir þjóðareign á auðlindum Íslands sé hann líka að líta til orkuauðlindanna. Það skyldi þó ekki vera að á Alþingi Íslendinga séu stjórnmálaflokkar sem vilji einkavæða orkuauðlindirnar, séu þess vegna andvígir þessum ákvæðum og muni berjast gegn þeim með öllum tiltækum ráðum? Það skyldi þó ekki vera að á þinginu sé stjórnmálaflokkur sem hafi boðað að það eigi að hefja sölu á eignarhlut ríkisins í Landsvirkjun? Í Landsvirkjun eru geymd vatnsréttindin sjálf, sjálfar orkuauðlindirnar okkar, og það skyldi þó ekki bara vera á dagskrá nú þegar eftir kosningarnar 27. apríl, ef sá stjórnmálaflokkur kemst til valda og ekkert stjórnarskrárákvæði þvælist fyrir honum, að hann hefji bara einkavæðingu á orkuauðlindunum?

Virðulegi forseti. Nú höldum við áfram að ræða stjórnarskrármálið sem hefur farið langa vegferð og margir steinar verið lagðir í götu þess. Nýjasti grjótburðurinn í þeirri vegferð birtist okkur þessa dagana í málþófstilburðum stjórnarandstöðunnar, einkum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem hafa allt á hornum sér, kannast ekki við fyrri yfirlýsingar, kannast ekki við bókanir og samþykktir og vilja málið út af dagskrá. Mér finnst rétt að við rifjum upp nokkur atriði sem áður hafa verið sögð. Ég læt nægja að miða við auðlindaákvæðið því að hér er tillaga á borðum um að það verði afgreitt úr þinginu eitt og sér. Ég vil fyrst drepa niður í málflutning hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar sem nú situr á forsetastóli og hlýðir á mál mitt. Það er ágætt. Þann 15. febrúar er hann í umræðu og minnir þá á það sem framsóknarmenn sögðu í byrjun janúar, að þeir væru til í að setjast yfir málið og finna þau ákvæði sem hægt væri að ná sátt um og breyta og segir síðan, með leyfi forseta: „Við höfum í því sambandi bent á auðlindaákvæði í stjórnarskrá og ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur.“ Sami þingmaður segir þann 17. febrúar, tveim dögum síðar, í viðtali við vefmiðilinn Vísi að flestir flokkar hafi talað um mikilvægi þess að halda ákvæði um auðlindir í þjóðareign inni í frumvarpinu og bætir því við að framsóknarmenn séu tilbúnir að styðja breytingar á einstökum ákvæðum. Nokkru fyrr hafði hv. þm. Vigdís Hauksdóttir verið í viðtali á RÚV þar sem hún lagði áherslu á það að auðlindaákvæðið færi inn í stjórnarskrá fyrir næstu kosningar, svo vitnað sé orðrétt til ummæla hennar, og það er nefnt sem eitt af þeim atriðum sem framsóknarmenn leggi höfuðáherslu á. Síðan má minna á að í drögum að ályktun um innanríkismál á síðasta flokksþingi framsóknarmanna segir, með leyfi forseta: „Markmið Framsóknarflokksins um nýtt auðlindaákvæði í stjórnarskrá, raunverulegan aðskilnað framkvæmdarvalds og löggjafarvalds auk skýrs ákvæðis um beint lýðræði, eru mikilvægustu breytingarnar sem gera þarf á stjórnarskrá Íslands.“ Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins sem er tiltölulega nýafstaðinn kemur líka fram í ályktun, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn hefur lengi verið hlynntur því að setja ákvæði um náttúruauðlindir í stjórnarskrá.“ Hérna drep ég bara niður á nokkur nýleg ummæli úr stjórnmálaumræðunni frá stóru stjórnarandstöðuflokkunum sem núna hafa allt á hornum sér. Mætti ætla að þeir hefðu aldrei nokkurn tíma leitt hugann að því sem hér var verið að vitna í ef marka má umræður síðustu daga. Ég ætla líka að seilast aðeins lengra og minna á afstöðu þessara flokka því að hún er ekki alveg ný af nálinni þó að ég vitni hér í nýleg ummæli. Í upphafi þessa kjörtímabils var settur á laggirnar starfshópur um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða og í skýrslu hans sem í áttu sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi kemur fram að starfshópurinn, „að undanskildum fulltrúum LÍÚ“ - það er rétt að taka það fram - „telur nauðsynlegt að skýrt ákvæði um þjóðareign á náttúruauðlindum, þar með töldum auðlindum sjávar, komi í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins“. Hér vitna ég orðrétt í skýrsluna. Síðan er bent á það í skýrslunni að mikil þróun hafi orðið „varðandi umræðu um stjórnarskrárákvæðin sem snúa að fiskveiðiauðlindinni. Nú má heita að það sé almenn skoðun að slíkt ákvæði eigi ekki að ná eingöngu til fiskveiðiauðlindarinnar. Þetta þurfi að vera allsherjarákvæði sem nái til fleiri auðlinda. Mikil þróun hefur orðið í umræðu um auðlindir og ákvæði stjórnarskrár og er það útbreidd skoðun að allar auðlindir þurfi í stjórnarskrá að teljast þjóðareign.“ Þar er líka minnt á að mikið „hefur verið unnið í þessum málum á undangengnum árum“ og „að ætíð hefur verið lagt upp með hin síðari ár að stjórnarskrárákvæðin eigi að ná til allra náttúruauðlinda í samræmi við það sem auðlindanefndin ræddi“ á sínum tíma og er þar verið að vísa til auðlindanefndarinnar frá árinu 2000 sem lagði til að eignarréttarleg staða náttúruauðlinda sem nú séu taldar í þjóðareign verði samræmd með þeim hætti að tekið verði upp nýtt ákvæði í stjórnarskrá sem þær verði lýstar þjóðareign eftir því sem nánar verði ákveðið í lögum. Líka segir í niðurstöðum auðlindanefndarinnar frá árinu 2000 að veita „megi einstaklingum og lögaðilum heimild til afnota af þessum náttúruauðlindum gegn gjaldi að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar væri ákveðið í lögum“. Ég læt þetta nægja að sinni til að hressa aðeins upp á minni þingmanna sem virðist ansi gloppótt og sný mér að efnisinntaki sjálfs auðlindaákvæðisins. Eins og menn muna lagði stjórnlagaráðið til ákveðið orðalag á tillögunni að hinu nýja auðlindaákvæði í stjórnarskránni sem er merk nýjung en engu að síður löngu tímabær nái hún inn í stjórnarskrá landsins. Sérfræðinganefnd sem þingið kallaði til eftir að stjórnlagaráðið lagði fram sínar tillögur gerði orðalagsbreytingu á því ákvæði þar sem hugtakið auðlindir í einkaeigu varð fyrir þeirri breytingu að það var talað um auðlindir háðar einkaeignarrétti. Ég skal játa að ég hafði framan af áhyggjur af þessari breytingu sem sérfræðinganefndin lagði til, þ.e. ég óttaðist að þessi breyting gæti snúið ákvæðinu upp í andhverfu sína en í tillögu stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá og á atkvæðaseðlinum sem almenningur tók afstöðu til 20. október sl. sagði um auðlindir í 34. gr. að auðlindir í náttúru Íslands sem ekki væru í einkaeigu væru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Í því frumvarpi sem í fyrstu var lagt fyrir Alþingi eftir yfirferð sérfræðinganefndarinnar var talað um þær auðlindir sem ekki væru háðar einkaeignarrétti og ég óttaðist að með þessari breytingu væri verið að vísa því til ákvörðunar dómstóla framtíðarinnar að færa nýtendum auðlindanna eignarrétt, t.d. kvótahöfum yfir fiskveiðiauðlindinni, en það var ekki það sem þjóðin kaus um 20. október því að þá tóku kjósendur jákvæða afstöðu til þess að auðlindirnar, þar með talin fiskveiðiauðlindin, væru ævarandi eign þjóðarinnar. Það þarf að búa þannig um hnúta í stjórnarskrá að engin hætta sé á því að ákvæði sem á að vernda eignarrétt þjóðarinnar yfir auðlindum snúist upp í andhverfu sína því að það má enginn vafi leika á um inntak slíks ákvæðis. En nú hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd gert frekari lagfæringu á ákvæðinu og þær breytingar eru að mínu viti til bóta og girða fyrir þá keldu sem ég óttaðist að væri til orðin án þess þó að breyta inntaki ákvæðisins. Í raun og veru er þarna verið að skerpa á vilja stjórnlagaráðs eins og stjórnlagaráð sjálft skýrir vilja sinn í greinargerð með tillögum sínum. Í breytingartillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar segir, með leyfi forseta: „Auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið þær eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja. Handhafar löggjafar- og framkvæmdarvalds fara með forsjá, vörslu og ráðstöfunarrétt auðlindanna og réttindanna í umboði þjóðarinnar.“ Síðan segir sem mér finnst skipta verulegu máli: „Óheimilt er að framselja beint eða óbeint með varanlegum hætti til annarra aðila réttindi yfir jarðhita, vatni með virkjanlegu afli og grunnvatni, sem og námaréttindi, í eigu ríkisins eða félaga sem alfarið eru í eigu þess. Sama gildir um réttindi yfir vatni, jarðhita og jarðefnum á ríkisjörðum umfram lágmarksréttindi vegna heimilis- og búsþarfa.“ Þetta skiptir máli, m.a. vegna þess sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom inn á í andsvörum rétt áðan, til að tryggja að ekki sé hætt við því að til dæmis orkuauðlindirnar okkar sem eru í eigu ríkisfyrirtækja eins og Landsvirkjunar verði einkavæddar eða framseldar til einkaafnota. Síðan er í hinu breytta ákvæði eins og það kemur núna frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skilgreint hvað teljist til þjóðareignar og þar er kveðið á um það að löggjafinn geti ákveðið að lýsa fleiri auðlindir og náttúrugæði þjóðareign. Það er hnykkt á mikilvægi sjálfbærrar þróunar og að almannahagur skuli hafður að leiðarljósi við nýtingu auðlindanna og tekið fram að stjórnvöld beri, ásamt þeim sem nýti auðlindirnar, ábyrgð á vernd þeirra og geti á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn eðlilegu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn. Svo kemur viðbót sem mér þykir afar vænt um: „Slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli og þau leiða aldrei til eignar eða óafturkallanlegs forræðis.“ Þannig breytt tel ég að þetta auðlindaákvæði sé orðið mjög vel ásættanlegt, að það þjóni markmiði sínu og samrýmist um leið öðrum ákvæðum stjórnarskrárfrumvarpsins, t.d. eignarréttarákvæðinu og náttúruverndarákvæðinu. Ég vil að lokum aðeins segja þetta um málið í heild: Krafan um nýja stjórnarskrá hefur ómað um allt samfélagið frá því að við vöknuðum upp við vondan draum haustið 2008 og gerðum okkur grein fyrir að stjórnarskrá landsins og löggjöf höfðu ekki varið okkur fyrir leyndarhyggju, spillingu og stjórnsýsluleti, ekki veitt það viðnám sem þurfti. Krafan um nýjan samfélagssáttmála varð þá þegar leiðarstefið í stjórnmálaumræðunni og ein stærsta væntingin í garð Alþingis. Rannsóknarskýrsla Alþingis tók í sama streng og Alþingi samþykkti að verkið skyldi unnið í því víðtæka samráði sem síðan hefur átt sér stað. Við vitum að það hefur ekki gengið alveg snurðulaust fyrir sig. Það risu upp öfl í samfélaginu, öfl sem eru til staðar og hafa alltaf verið til staðar, öfl sem vilja ekki nýjan samfélagssáttmála heldur standa vörð um óbreytt ástand. Það eru öflin sem hafa núna beitt áhrifum sínum á þjóðþinginu, í stjórnsýslunni og jafnvel í Hæstarétti landsins. Það eru öflin sem vilja ganga um stjórnsýsluna, lýðræðið, auðlindirnar og náttúru Íslands af sama skeytingarleysi og gengið var um fjárhirslur bankastofnana, lífeyrissjóða og ríkissjóðs í aðdraganda hrunsins. Þá er ég að tala um öflin sem hafa gripið huliðshendi um leynda valdaþræði og vilja halda þeim og stjórna í krafti leyndar og ógagnsæis. Þann 20. október sl. fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla um megininntak stjórnarskrárfrumvarpsins. Þá tóku kjósendur afstöðu til niðurstöðu 950 manna þjóðfundar sem lagði grunngildin að því plaggi sem stjórnlagaráð lagði fyrir Alþingi og þingið hefur síðan unnið að með aðkomu færustu sérfræðinga og í víðtæku samráði. Ekkert mál í þinginu hefur fengið víðtækari efnismeðferð en stjórnarskrármálið nema ef vera skyldi fiskveiðifrumvarpið sem ekki má nefna í eyru framsóknarmanna og sjálfstæðismanna. Þjóðin hefur nú þegar fengið að segja af eða á um þau álitamál sem voru uppi eftir vinnu stjórnlagaráðs, hvort stjórnarskráin skyldi innihalda ákvæði um þjóðkirkju, auðlindir í þjóðareigu, stöðu náttúrunnar, upplýsingaskyldu stjórnvalda til almennings og jöfnun atkvæðavægis. Fólkið hefur sagt vilja sinn um framvindu málsins og Alþingi ber að hlíta þeirri ráðgjöf þrátt fyrir andróður stríðandi afla innan veggja þingsins. Það væri áfall fyrir Alþingi Íslendinga að ljúka ekki þessu verki eða að minnsta kosti veigamiklum hluta þess við lok þessa kjörtímabils. Við skuldum þjóðinni það eftir allt sem á undan er gengið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir ágæta yfirferð. Mig langar til að spyrja hana, þar sem hún situr væntanlega í þingflokki hv. þingmanna Samfylkingarinnar, hvort hún kannist ekki við ferlið. Fyrst leggja formenn þriggja flokka fram tillögu og þá hefur þetta væntanlega verið rætt í þingflokki Samfylkingarinnar. Þar stendur, með leyfi herra forseta: „Frumvarp þetta er flutt í þeim tilgangi að ná sem víðtækastri sátt á Alþingi um framhald og lyktir þeirrar víðtæku endurskoðunar stjórnarskrárinnar sem staðið hefur undanfarin ár.“ Þarna er sem sagt bara verið að breyta 79. gr. Það er reyndar hugmynd sem ég hef komið með í tvígang áður, þess vegna er ég mjög ánægður með að menn skuli taka upp góðar hugmyndir. Síðan fer þetta til nefndar sem skilar áliti þann 14. mars. Í nefndinni sitja þrír hv. þingmenn Samfylkingarinnar, Magnús Orri Schram, Oddný G. Harðardóttir sem er reyndar þingflokksformaður og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir. Þetta hefur væntanlega verið rætt í þingflokknum líka og tekin afstaða til þess. Ekki er orð um auðlindaákvæðið. Svo allt í einu eftir þetta kemur fram tillaga frá þingflokksformönnum Samfylkingar og Vinstri grænna, ekki Bjartri framtíð, og þá er farið að ræða um auðlindaákvæðið. Af hverju í ósköpunum var ekki sett breytingartillaga í nefndarálit nefndarinnar? Eða af hverju fluttu formenn flokkanna þetta ekki frekar en þingflokksformennirnir? Eru einhverjar deilur innan flokkanna um þetta, sérstaklega Samfylkingarinnar? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann: Mun hún greiða tillögu Margrétar Tryggvadóttur atkvæði sitt? Það er lykilatriði því að þar er öll stjórnarskráin undir í lítilli breytingartillögu. Svo vil ég spyrja hana um auðlindaákvæðið en ég kem inn á það í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrirspurnina. Hann vísar til þess að formenn þriggja flokka hafi lagt fram tillögu í þeirri viðleitni að ná fram víðtækri sátt með ákveðna málsmeðferð í huga sem var lögð til. Sú sátt náðist ekki. Framsóknarmenn og sjálfstæðismenn hafa ekki fallist á það sáttaboð. En það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, að minnsta kosti okkur þingmönnum Samfylkingarinnar er mjög umhugað um þetta mál og úr því að ekki var tekið í þá sáttarhönd sem þarna stóð til boða hlutum við að hugleiða nýja stöðu málsins og eðlilegt að hefja umræðu þess í heild sinni að nýju þar sem frá var horfið, ekkert nema sjálfsagt og eðlilegt við það. Menn hafa lýst sig reiðubúna að hlusta eftir og þreifa á þeim möguleikum sem væru í stöðunni til að koma málinu áleiðis og annaðhvort ljúka því núna fyrir þessi þinglok eða að minnsta kosti tryggja framgang þess eftir kosningar. Þær tillögur sem uppi hafa verið og þær þreifingar og það sem lagt hefur verið á borð í þessu máli á undanförnum dögum hefur allt miðað að því. Varðandi það hvernig ég ætla að greiða atkvæði þeim tillögum sem fyrir liggja finnst mér ótímabært að svara fyrr en þar að kemur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Hann kom inn á þetta mál sem við ræðum aðallega, þ.e. tillögu til breytingar á ákvæðinu um auðlindir í eigu þjóðarinnar. Þar stendur, herra forseti, að ekki megi veita heimild til afnota eða hagnýtingar nema gegn eðlilegu gjaldi og slík leyfi skal veita á jafnræðisgrundvelli. Er ekki þar með sagt að strandveiðar séu útilokaðar af því að þær greiða ekki eðlilegt gjald fyrir auðlindina? Það þarf að vera jafnræði á milli þeirra og annarra útgerða. Þetta hefur væntanlega verið rætt fyrir löngu og menn hljóta að vita nákvæmlega að strandveiðar verða þá ekki lengur til. Ég hef nefnilega grun um að þetta ákvæði og þessi breytingartillaga um auðlindina sé bara ekki endanlega útrædd, menn séu ekki búnir að fara í gegnum allar afleiðingar, t.d. fyrir það að minni skip geti ekki lengur fengið lægra gjald eða þurfa að borga minna fyrir réttinn. Ég hygg að þetta ákvæði um auðlindirnar muni hafa töluvert mikil áhrif á útgerð í heild sinni fyrir utan náttúrlega það sem getur virkað af öðrum auðlindum sem ekki hefur verið rætt um. Telur hv. þingmaður að sú hugmynd að koma með auðlindaákvæði líka flýti fyrir því að sátt náist um breytinguna? Ég var nefnilega mjög sáttur við tillögu formannanna fyrir utan mjög lágan þröskuld, allt að því móðgandi lágan þröskuld, fyrir stjórnarskrá, 25% þjóðarinnar, fjórðungur átti að samþykkja það. Ég var með 50%. Einhvers staðar þarna á milli finnst mér að þessi mörk ættu að liggja en ég gæti fallist á tillögu formannanna að því leyti.

Herra forseti. Flýtir auðlindaákvæðið fyrir sáttum í þessu máli? Ég var í ræðu minni að vitna til ummæla sem fallið hafa af hálfu frammámanna Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks sem gáfu fyllsta tilefni til að ætla að mönnum væri umhugað um að koma auðlindaákvæðinu í gegn. Þeir hafa hins vegar ekki staðið við þau stóru orð. Eins og ég vitnaði orðrétt í létu þeir í það skína og sögðu orðrétt að þeim væri umhugað um það þannig að ekki höfðum við ástæðu til að ætla annað en að þar fylgdi hugur máli þar til annað kom í ljós. Ég skal alveg trúa hv. þm. Pétri Blöndal með það að hann hafi verið sáttur við tillögu formannanna, en þau viðbrögð sem bárust úr heimaranni hans, Sjálfstæðisflokknum, og frá framsóknarmönnum báru ekki vott um þann sáttavilja sem þingmaðurinn kann að bera í brjósti. Varðandi sjónarmiðin um eðlilegt gjald og hvort þetta útiloki strandveiðarnar, ég skil það ekki alveg vegna þess að ef það verður meginviðmið að greitt skuli eðlilegt auðlindagjald 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir innlegg hennar í umræðuna um stjórnarskrána. Ég vil samt gera athugasemdir við þau orð hennar að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafi sömu skoðun bæði á stjórnarskránni og í sjávarútvegsmálum. Ég tel að hv. þingmaður átti sig vel á þeim mikla mun sem er í raun á milli þessara flokka í báðum málunum og við höfum bent á það ítrekað í umræðunni. Við framsóknarmenn lögðum á sínum tíma til að farið yrði í þá aðgerð að stofna til stjórnlagaþings. Við nefndum að það væri sérstaklega mikilvægt til að efla Alþingi svo ekki sé minnst á að við munum kannski í kjölfarið geta tekið meiri og betri umræðu um einstök mál, þ.e. að hin efnislega umræða geti farið fram. Ég var sammála því á sínum tíma að stofna stjórnlagaráð og það var sett með því skilyrði að hin efnislega umræða færi fram á Alþingi í kjölfarið. Ég spyr hv. þingmann af hverju núverandi ríkisstjórn hafi ekki staðið við það samkomulag sem var gert á þeim tíma, að sú afurð sem kæmi frá stjórnlagaráðinu yrði tekin til efnislegrar umræðu á þingi en ekki farin sú leið sem Hreyfingin lagði til og spurt í þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök atriði eins og ríkisstjórnin gerði á sínum tíma. Ég tel nefnilega að þar hafi málið ónýst, því miður, og það sé þess vegna sem við stöndum frammi fyrir því á síðustu metrunum, það er reyndar komið fram yfir síðasta söludag, að við erum að ræða hér um 

Herra forseti. Ég lít svo á að hin efnislega umræða hafi aldeilis farið fram í þinginu, ekki síst í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem lét sér ekki nægja að fjalla um málið á ótölulegum fjölda funda heldur sendi það til umsagnar í allar nefndir þingsins. Allar nefndir þingsins fengu að fjalla um málið og skila inn umsögnum. Það var mikil vinna sem við lögðum mikið á okkur við að inna af hendi og þar með var allt þingið virkjað. Þau vinnubrögð voru til þvílíkrar fyrirmyndar. Ég hef ekki orðið þess vör að önnur eins vinnubrögð hafi verið viðhöfð í neinu öðru máli þannig að það er ekki hægt að kvarta undan því að það hafi skort efnislega umræðu í þinginu eftir að stjórnlagaráð lagði sína ágætu grunnvinnu á borðið fyrir Alþingi Íslendinga. Þjóðaratkvæðagreiðslan var ráðgefandi eins og Alþingi ákvað. Þar gafst þjóðinni kostur á því að fást við þau álitamál sem uppi voru eftir vinnu stjórnlagaráðs og við fengum ráðgjöf frá þjóðinni út úr þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu, höfum unnið með hana síðan af virðingu fyrir niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar. Ég sé bara ekki að hægt hefði verið að vinna þetta mál betur á nokkurn hátt.

Virðulegi forseti. Mér varð það ljóst fyrir þó nokkuð löngu síðan að mælikvarði stjórnarliða á hvað væri vel unnið, málefnalega og efnislega er ekki sá sami og hjá mér. Því var til dæmis ítrekað haldið fram í Icesave-málinu að þar hefðu vinnubrögðin verið með þvílíkum ágætum að annað eins hefði ekki sést í manna minnum. Nóg um það, ég ætla ekki að bæta því hér inn. Það var erfitt skref þegar ákveðið var á Alþingi að stofna til stjórnlagaráðs en nauðsynlegt að mínu mati vegna þess að ég hef talið að það þyrfti að breyta íslensku stjórnarskránni. Ég hef alltaf sagt það. Það var sett sem skilyrði að þær tillögur sem kæmu frá stjórnlagaráðinu yrðu teknar til efnislegrar meðferðar strax og þær kæmu frá því ágæta ráði, því fólki sem þar sat. Það var ekki gert og um það hljótum við hv. þingmaður að geta verið sammála. Það var hins vegar ákveðið að kröfu Hreyfingarinnar að fara með málið í hina svokölluðu ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar tel ég að málið hafi ónýst vegna þess að málinu var stillt þannig upp hvort fólk vildi leggja til grundvallar núverandi stjórnarskrá eða þá stjórnarskrá sem stjórnlagaráð lagði til. Ég veit vel að hv. þingmaður er það vel meinandi og það góðum gáfum gædd að hún getur efnislega vel sett sig inn í mál og veit að sérhver orðalagsbreyting þarfnast margra daga og vikna yfirlegu 

Herra forseti. Það er vissulega hárrétt að eitt orð getur breytt miklu, eins og segir líka um brosið. Eitt bros getur dimmu í dagsljós breytt. Ég lít svo á að þær orðalagsbreytingar sem gerðar hafa verið á stjórnarskrártillögunum séu allar af virðingu við þau markmið sem stjórnlagaráðið sjálft setti fram í greinargerð sinni. Ég tel að það hafi verið vandað mjög vel til þess verks og hverju orði velt fram og til baka áður en púslið var sett í heildarmynd textans. Þingmaðurinn vísar til þess að það hafi verið sett sem skilyrði að tillögur stjórnlagaráðs yrðu teknar til efnislegrar meðferðar áður en málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Málið fór til efnislegrar meðferðar í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, var þar til efnislegrar meðferðar og síðan búið til þjóðaratkvæðagreiðslunnar þar sem hlustunin tók við út í samfélagið. Síðan var tekið við skilaboðunum frá þjóðinni og málið kom aftur til þingsins og ferillinn sá sem ég lýsti í mínu fyrra andsvari. Það kemur alltaf að þeim tímapunkti að það þarf að draga strikið einhvers staðar og ákveða að nú sé málið fullmelt og tímabært að taka ákvörðun. Í þessu máli núna er vilji allt sem þarf. Málið er fullrætt.

Herra forseti. Hér hefur verið fróðleg umræða í dag um þetta mikilvæga mál sem snertir okkur öll. Ég ætla að byrja á því sama og ég hef byrjað aðrar ræður sem varða stjórnarskrána vegna þess að ég held að það sé það sem við eigum að hafa að leiðarljósi. Gamalt máltæki segir að góð vísa sé aldrei of oft kveðin. Við verðum að notast við þau vinnubrögð þegar verið er að tala um stjórnarskrána að leitast sé við að ná sem víðtækastri sátt um alla vinnu í kringum hana og að sem flestir komi að þeirri vinnu. Við höfum fengið fregnir af því að í Ungverjalandi hafi stjórnarskránni verið breytt fjórum sinnum á síðustu 14 mánuðum og um það ríkja miklar deilur. Það er gríðarlega mikilvægt að til þess að stjórnmálaástand og annað hér sé stöðugt náist víðtæk sátt um stjórnarskrá og stjórnarskrárbreytingar. Það kann að leiða til þess að ekki fái allir fram það sem þeir vilja. Það kann líka að leiða til þess að breytingar á stjórnarskrá gerist eitthvað hraðar en einhverjir vilja en um þær skapast þó breiðari samstaða og sátt. Ég held að það sé lykilatriði í allri hugsun þegar kemur að breytingum á stjórnarskránni vegna þess, og það er það sem skiptir öllu máli, að þetta er ekki stjórnarskrá einstakra stjórnmálaflokka, einstakra þingmanna, þetta er stjórnarskrá okkar allra. Þetta eru grundvallarleikreglur allra óháð því hvaða pólitísku skoðanir þeir hafa frá degi til dags á einstökum viðfangsefnum sem við glímum við í þinginu og úti í samfélaginu á málum sem skiptar skoðanir eru um. Því miður hefur verið allt of mikið um það í tengslum við breytingar á stjórnarskránni á þessu kjörtímabili að þeirri hugsun hefur ekki verið haldið nægilega hátt á lofti. Við verðum vör við það núna, í það minnsta í ræðum sem nýir formenn, hv. þm. Árni Páll Árnason og hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra Katrín Jakobsdóttir, hafa haldið, að talað er fyrir því að taka upp önnur vinnubrögð hvað þetta snertir. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði í dag eftir ræðu sína að nú ættum við að byrja upp á nýtt og að nú ættu allir að koma að borðinu og kalla eftir sátt, óháð því hvað gerst hefði á kjörtímabilinu. Sú hugarfarsbreyting má þó ekki verða miklu seinna en núna því að kjörtímabilið er að verða búið og við erum komin út fyrir þá starfsáætlun sem þingið á að starfa eftir. Eins og fram kom í umræðum í dag er það því miður svo varðandi breytingar á stjórnarskránni að forustuskipti hafa orðið of seint í stjórnarflokkunum. Þessi skoðanaskipti fóru fram fyrr í dag á milli þingmanna stjórnarandstöðu og stjórnarliðsins. Þegar við erum komin fram yfir starfsáætlun þingsins er dálítið seint að ætla að byrja upp á nýtt og ætla jafnvel að klára öll eða einstök mál út frá því. En það er ekki eins og ekki hafi verið fullur vilji til þess að koma á breytingum á einstökum málum en það er töluvert langt síðan margir innan þingsins áttuðu sig á því að málið mundi ekki fara í gegn í heild sinni, þ.e. stjórnarskráin og allar stjórnarskrárbreytingarnar. Þeir töldu að gerðar væru allt of margar athugasemdir við stjórnarskrárbreytingarnar og að enn væri allt of mikið af óljósum atriðum því að mikilvægt væri að ná sátt um breytingar á stjórnarskránni. Ríkisstjórnin missti á einhverjum tímapunkti sjónar á mikilvægi sáttar í málinu, að um það ríkti breið samstaða. Hún leitaði síðan samráðs við aðra flokka á síðustu dögum þingsins. Í tengslum við það mál í upphafi þessa mánaðar ítrekaði Framsóknarflokkurinn vilja sinn til að koma að slíkri vinnu, eins og við höfum reyndar gert áður. Við höfum sagt að málið væri að einhverju leyti fallið á tíma til að geta afgreitt það í heild sinni, en við höfum lýst yfir fullum vilja í töluvert langan tíma til að menn settust niður og ræddu sérstaklega tvö atriði, annars vegar auðlindaákvæði í stjórnarskrá og hins vegar beint lýðræði og þjóðaratkvæðagreiðslur. En við í Framsóknarflokknum höfum sagt að við viljum tryggja í breytingartillögum um stjórnarskrá að að farið verði mjög varlega í breytingar á samstöðuákvæði í stjórnarskránni sem tryggir að um stjórnarskrárbreytingar ríki sátt, einkum og sér í lagi vegna mikilvægis þess að víðtæk sátt ríki í samfélaginu milli ólíkra aðila því að hér er um að ræða stjórnarskrá allra Íslendinga. Í tengslum við það þegar talað var um að taka einstakar tillögur út fyrir og sagt að ekki væri hægt að klára málið lagði Framsóknarflokkurinn það til þann 6. mars að við mundum skoða það sem sneri að auðlindum, að þjóðareign. Við mundum reyna að setjast yfir það þvert á flokka því að eftir skoðanakönnunum að dæma munu verða miklar breytingar í þinginu eftir kosningar. Það liggur ljóst fyrir að breytingar á stjórnarskrá þarf að samþykkja á tveimur þingum til að þær geti orðið að veruleika. Maður skyldi ætla að eðli málsins samkvæmt hefðu menn verið fyrr tilbúnir til sátta hvað ákveðin atriði snertir. Við lögðum til að menn settust yfir auðlindaákvæðið og reyndu að ná um það víðtækri sátt. Við bentum m.a. á að árið 2000 hefði þverpólitísk nefnd, sem margir flokksfélagar ríkisstjórnarflokkanna áttu sæti í, komist að niðurstöðu um auðlindaákvæði. Við kölluðum eftir því þegar við lögðum fram tillögur að auðlindaákvæði að menn settust yfir þau mál og skoðuðu báðar tillögurnar. Þegar við lögðum til sátt varðandi auðlindaákvæðið létum við auðlindaákvæði nefndarinnar frá árinu 2000 fylgja með til þess að sýna fram á að það er mögulegt að ná víðtækri sátt um svona stór mál. Við lögðum til að menn settust yfir þessi mál bæði í ræðu og riti og víðar og reyndu að ná um þau víðtækri sátt. Því var auðvitað mætt af andstöðu af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Þegar boðist var til að ræða þessi mál var því mætt með greinaskrifum, með umræðum í þingsal o.s.frv.  Við lögðum til, og gerðum það m.a. eftir að hafa ráðfært okkur við m.a. þá aðila sem komu fyrir umhverfis- og samgöngunefnd, atvinnuveganefnd og fleiri nefndir meðan málið var þar í vinnslu, að inn í það yrði bætt setningu, þ.e. ákvæði um að óheimilt væri að framselja ríkisvald vegna auðlinda í þjóðareign til alþjóðlegra stofnana. Það er nefnilega gert ráð fyrir því í þessum tillögum að löggjafar- og framkvæmdarvald fari með umsjá auðlinda í þjóðareign og í stóru tillögunni sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir hefur lagt fram sem eina breytingartillögu við skjalið, er gert ráð fyrir því annars staðar í grein að með einföldum þjóðaratkvæðagreiðslum sé heimilt að framselja ríkisvald eða löggjafarvald yfir einstökum þáttum. Við viljum einfaldlega tryggja það með skýrri setningu í ákvæði um auðlindir um þjóðareign að það sé með öllu óheimilt að framselja yfirráð yfir þessum auðlindum til alþjóðlegra stofnana. Af hverju segjum við það? Jú, vegna þess að ekki er nóg að tala um mikilvægi þess að auðlindir séu í þjóðareign eins og sjávarauðlindin og aðrar auðlindir þegar löggjafar- og framkvæmdarvaldið, sem á að hafa yfirráð yfir auðlindunum, veltir því jafnvel fyrir sér í hinu orðinu að framselja yfirráð yfir þessum auðlindum til síðan alþjóðlegra stofnana. Ég get tekið dæmi sem við þekkjum mörg hver, þ.e. makrílstofninn sem skilar okkur Íslendingum gríðarlegum tekjum núna. Hafið er mikil auðlind sem og makríllinn, hann skilar okkur gríðarlegum tekjum, en við viljum tryggja að ekki sé mögulegt að framselja yfirráðin yfir þeirri þjóðarauðlind sem makríllinn er til alþjóðlegra stofnana. Hann er auðlind þjóðarinnar, hann hlýtur að vera eitt af því sem við skilgreinum sem auðlind í þjóðareign. Ef við viljum að auðlind sé í þjóðareign og að við getum ráðstafað henni, að ríkisvaldið, löggjafarvaldið á Íslandi, Alþingi Íslendinga, geti ráðstafað yfirráðum yfir þeirri auðlind, þá hlýtur það líka að vera mikilvægt að við tryggjum með stjórnarskrárbreytingum að ekki sé mögulegt með hinni hendinni að framselja þessi yfirráð yfir auðlindinni til erlendra aðila, samanber 2. gr. Hugmyndin á bak við það hlýtur að vera að þetta séu auðlindir í þjóðareign Íslendinga en ekki auðlindir í þjóðareign Evrópubúa eða hvernig sem heimsmyndin kann að þróast. Við teljum að með því að setja inn setningu eins og þá sem ég las hér að framan inn í slíka auðlindaákvæðistillögu munum við tryggja að þessar auðlindir verði raunverulega þjóðareign. Ég vil taka það fram að við höfðum mikið samráð við aðila sem komu fyrir umhverfis- og samgöngunefnd, atvinnuveganefnd varðandi þá setningu, og einnig við menn sem eru mjög virtir á sviði stjórnskipunarréttar. Við teljum mjög mikilvægt að slík setning fari inn í stjórnarskrá. Þá kemur ugglaust að því að þeir sem mikið hafa talað fyrir auðlindum í þjóðareign eru kannski ekki tilbúnir að ráðast í þá vegferð. Þá verður pólitískur ágreiningur um það í þinginu að setja auðlindir í þjóðareign, það get ég sagt hér. Það verður ágreiningur um að setja inn ákvæði um auðlindir í þjóðareign ef menn eru ekki tilbúnir til að tryggja að yfirráðin yfir auðlindunum verði ekki undir nokkrum kringumstæðum framseldar úr landi. Ég held að mögulegt sé að ná sátt um önnur ákvæði hvað það snertir. Mikill áróður fór í gang gegn Framsóknarflokknum þegar hann lagði til að menn ræddu saman um auðlindaákvæðið og lagði til tillögurnar frá árinu 2000, ekki vegna þess að það væri eitthvað sérstakt þar, heldur til að skapa umræðugrunn, til að menn færu yfir málin og ræddu þau sín á milli, þ.e. tillögurnar til að reyna að ná víðtækri sátt um málið. En við erum ekki tilbúin að víkja frá því að girt verði fyrir það að auðlindirnar séu síðan framseldar til erlendra aðila af löggjafar- og framkvæmdarvaldi. Þá verður pólitískur ágreiningur um málið og þá munu framsóknarmenn ekki verða tilbúnir til að setja auðlindir í þjóðareign með þeim hætti sem ríkisstjórnarflokkarnir vilja því að auðlindir í þjóðareign eiga að vera eign íslensku þjóðarinnar. Auðlindir, eins og t.d. makríllinn sem syndir inn í íslenska lögsögu, eiga ekki að vera í sameiginlegri eign til að mynda aðildarríkja Evrópusambandsins. Þeir sérfræðingar sem við ræddum við á sviði stjórnarskipunarréttar hafa sagt að mikilvægt sé til að tryggja að það fari inn í ákvæði um auðlindir til að taka af allan vafa um að það sé ekki heimilt. Það hefur líka vakið athygli í dag að ýmsir hafa ekki verið tilbúnir að svara því með óyggjandi hætti hvort þeir muni styðja breytingartillögu þá er liggur hér fyrir frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Tillagan snýr að því að breyta frumvarpinu þannig að við ræðum um málið í heild sinni. Annaðhvort ræða menn um einstök atriði eða um málið í heild sinni. Ef hér er umræða um málið í heild sinni, sem eðlilegt er vegna þess að rætt er um breytingartillögurnar, er full ástæða til að ræða aðra kafla. Þá hef ég fullan hug á því að fara yfir ákveðin atriði sem m.a. var vísað til umhverfis- og samgöngunefndar og snúa að sveitarstjórnarmálum. Ég hef áhuga á því að ræða málefni sem snúa að fullveldisframsalinu almennt og hvernig það er upp sett og eins þá þjóðaratkvæðagreiðslu sem var á sínum tíma. Ég tel einnig að full ástæða sé til að gagnrýna það að þjóðin hafi ekki verið spurð að því hvort hún vildi heimila fullveldisframsal. Ég held að staðreyndin sé sú að það séu mjög sterk sjónarmið í samfélaginu. Það er ekki vilji til þess hjá mörgu fólki og stórum hluta Íslendinga til að auka fullveldisframsal meira en orðið er. Við þurfum ekki að fara langt til að sjá gagnrýnina sem komið hefur á það. Menn hafa talað um að auka eigi fullveldisframsal m.a. vegna EES-samningsins, en staðreyndin er auðvitað sú að ef við förum til nágrannalanda okkar, eins og til að mynda Noregs, þá hafa umræður þar almennt þróast yfir í aukna andstöðu við EES-samninginn sem slíkan, þ.e. þann þátt sem snýr að fullveldisafsali EES-samningsins. Nýlega kom út skýrsla í Noregi þar sem farið var yfir þessi mál, fullveldisafsalsmálin, því að grunnurinn að því að tryggja fullveldi þjóðarinnar er m.a. í stjórnarskránni. Ég held að sú umræða eigi eftir að þróast mikið í Noregi á næstu árum og það liggur algerlega ljóst fyrir að sú umræða sem er um þessi mál á Íslandi virðist vera byggð á allt öðrum grunni en í Noregi. Hér tala margir hverjir um að við séum að afsala okkur svo miklu fullveldi út af EES-samningnum og þess vegna verðum við að ganga í Evrópusambandið til að hafa áhrif. Í Noregi liggur algerlega ljóst fyrir að Norðmenn ætla ekki að ganga í Evrópusambandið. Ég held að andstaðan við Evrópusambandsaðild í Noregi sé enn meiri en hér á landi  Andstaðan við Evrópusambandsaðild í Noregi er yfir 80% þannig að það liggur ljóst fyrir að þeir ætla ekki að ganga í Evrópusambandið til að hindra fullveldisafsal. Það er mikil gagnrýni á fullveldisafsal í Noregi og er allt útlit fyrir að a.m.k. tveir þeirra flokka sem eru í ríkisstjórn í Noregi í dag muni setja þau mál á oddinn í næstu kosningabaráttu. Það varðar fullveldisafsalið til Evrópusambandsins. Þeir munu gera það að skýlausri kröfu að þetta verði kosningamál í Noregi, að hafist verði handa við að leita eftir því við Evrópusambandið að endurskoða EES-samninginn með það að markmiði að draga úr fullveldisafsali. Auðvitað hefur Noregur gríðarlega sterka stöðu til að gera það því að við sjáum það öll sem fylgjumst með stór hluti af orku Evrópusambandsins kemur frá Noregi í formi rafmagns og olíu. Evrópusambandið þarf meira á Noregi að halda en Noregur á Evrópusambandinu. Ég held að það séu miklar og sterkar forsendur fyrir því að við Íslendingar leitum eftir því í samstarfi við Norðmenn að semja upp á nýtt um EES-samninginn og grunn hans því að það liggur alveg ljóst fyrir, eins og ég sagði áðan, að Noregur mun ekki bregðast með því að ganga í Evrópusambandið. Þá held ég að við eigum ekki að opna fullveldisframsal með þeim hætti sem verið er að gera hér og sem gert var í fyrirliggjandi frumvarpi og breytingartillögu frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Ég held að það eigi mikið eftir að gerast í þessum málum á næstu árum. Það er mikilvægt að standa vörð um fullveldi þjóðarinnar. Síðan hefur verið bent á ýmsar hugmyndir, t.d. hefur hv. þm. Birgir Ármannsson bent á hugmyndir um hugsanlega möguleika til að smávægilegt fullveldisframsal geti verið heimilt með þingmeirihluta en stærra fullveldisframsal þurfi miklu meiri stuðning, eins og til að mynda það að ganga í ríkjasamband, þá þurfi jafnvel 2/3 eða meiri stuðning þings og þjóðar. Það á líka skoða einhverjar slíkar leiðir en ég held að við eigum að stíga varlega til jarðar hvað þetta mál snertir. Síðan bendi ég á annað sem Framsóknarflokkurinn hefur talað fyrir sem við hefðum átt að reyna fyrr að mynda breiðari samstöðu um. Það snýr að beinu lýðræði. Í breytingartillögum Margrétar Tryggvadóttur er fjallað um beint lýðræði. Ég held að við þurfum að skoða þann þátt betur. Við eigum að vinna að því að efla beint lýðræði og við eigum að vinna að því að þjóðin geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum um hin ýmsu mál. En við eigum ekki að undanskilja þjóðréttarlegar skuldbindingar þegar kemur að því að þjóðin geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum, þrátt fyrir að sú heimild sé enn hjá forsetanum eigum við að færa það lýðræði beint til þjóðarinnar. Við höfum mjög nærtækt dæmi um það, þ.e. Icesave-samningana, þar sem þjóðaratkvæðagreiðslur og kraftur þjóðarinnar kom í veg fyrir að ríkisstjórnin gæti sett hundruð milljarða kröfur á herðar almenningi í þessu landi. Þar var hræðsluáróðri beitt, stjórnkerfið var notað til að reyna að koma fólki í trú um að hér skylli á mikill frostavetur efnahagslega séð ef þjóðin hafnaði Icesave-samningunum og að allar líkur væru á því að þjóðin mundi tapa dómsmálinu. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með umræðunni núna m.a. hjá hæstv. ráðherra og nýkjörnum formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem talað hefur um að í því stóra máli hafi ekkert annað verið hægt að gera en að semja vegna þess að gagnaðilarnir hafi ekki viljað fara með málið fyrir dóm. En þegar við skoðum þróun málsins og þegar það fór síðan fyrir dóm þá voru það auðvitað gagnaðilarnir sem áttu að fara með málið fyrir dóm. Hvað óttuðust menn að mundi gerast ef gagnaðilarnir vildu ekki fara með málið fyrir dóm? Í því máli sýndi þjóðin þann styrk sinn að geta gripið inn í og sagt: Hingað og ekki lengra. Þarna var nýttur neyðarventill á grundvelli ákvörðunar forseta Íslands. Ég er nánast viss um að þarna hefðum við þurft að hafa beint lýðræði tryggt þannig að þjóðin gæti kallað eftir því. Maður veltir því fyrir sér hvort það sé virkilega svo að stjórnarliðar treysti á að við munum ávallt hafa jafngóðan forseta á Bessastöðum og við höfum í dag, að við munum ávallt hafa forseta sem er tilbúinn til að taka stöðu með þjóðinni á svona tímum en ekki með sitjandi ríkisstjórn undir hótunum frá alþjóðasamfélaginu o.s.frv. Það er auðvitað ekki öfundsvert hlutverk sem forsetinn er í hvað þetta snertir. Það gerðist bæði í Icesave-málinu og í fjölmiðlalögunum að forsetinn var tilbúinn að taka þá ákvörðun sem hann tók, en Icesave-lögin voru frábrugðin vegna þess að þar var um þjóðréttarlega skuldbindingu að ræða. Ekki hafa allir verið tilbúnir til að segja að þeir styðji ákvæðið um beint lýðræði sem við greiðum nú atkvæði um í breytingartillögu, en þjóðin mun með beinum hætti ekki geta kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum um samninga eins og Icesave. Ég held að það sé mjög gagnrýnisvert. Síðan langar mig að koma aðeins inn á mál sem snýr að þeim hugmyndum um að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég kom inn á það áðan hversu mikilvægt það er að við getum ekki breytt stjórnarskránni dag frá degi. Við getum breytt einstökum lögum frá degi til dags eða ríkisstjórnir geta breytt um áherslur hvað varðar lög og reglugerðir o.s.frv., en hvað stjórnarskrána snertir þarf að vera ákveðinn stöðugleiki þegar kemur að breytingum á henni. Ég vitnaði í dæmi af breytingum á stjórnarskrá í Ungverjalandi þar sem verið er að breyta stjórnarskrá og búið er að gera það mjög ítrekað. Það er ekki til þess fallið að ýta undir stöðugleika í samfélögum. Þegar Framsóknarflokkurinn bauðst til þess í upphafi þessa mánaðar, hann gerði það raunar í upphafi þessa árs, að forustumenn allra flokka settust yfir auðlindaákvæðið þá vöruðum við við því að við breyttum breytingarákvæði stjórnarskrárinnar eða í það minnsta þyrfti að skoða það mjög vel með hvaða hætti það væri gert. Í yfirlýsingu sem þingflokkurinn sendi frá sér um málið, og það birtist m.a. í fjölmiðlum, segir, með leyfi virðulegs forseta: „Þingflokkurinn hefur lagt áherslu á að sátt ríki um þær breytingar sem gerðar eru á stjórnarskránni. Núgildandi breytingarákvæði hefur á liðnum árum verið mikilvægur liður í að skapa þrýsting á stjórnmálamenn um að ná samstöðu og sátt um breytingar á stjórnarskrá. Sú vissa að tvö Alþingi þurfi til að samþykkja samhljóða breytingar á stjórnarskrá minnkar líkur á að breytingar á grundvallarlögum ríkisins séu keyrðar í gegnum Alþingi í ágreiningi milli fylkinga, þar sem alþingismenn og þingflokkar þurfa ætíð að taka tillit til mögulega skiptra skoðana á næsta þingi. Við núverandi aðstæður telur þingflokkur framsóknarmanna því eðlilegt að ákvæði um breytingar á stjórnarskrá sé aðeins breytt eftir að sátt hefur náðst um endurskoðun stjórnarskrárinnar að öðru leyti.“ Nú ber svo við að menn vilja breyta þessu samstöðuákvæði stjórnarskrárinnar, ákvæði sem þvingar menn til að setjast niður og ná víðtækri sátt úti í samfélaginu og innan þingsins um breytingar á stjórnarskrá. Menn vilja breyta því. Þá er auðvitað mikilvægt að slíkt sé gert af yfirvegun. Ég vil benda á að það er líka mögulegt að það breytingarákvæði sem menn vilja setja hér inn, verði það samþykkt nú og svo aftur eftir kosningar, gæti nýr meiri hluti á þingi breytt stjórnarskránni í allt aðra átt. Ég er ekki að segja að það sé að fara að gerast, síður en svo, en ég er fylgjandi því að menn reyni að skapa víðtæka sátt um málið, eins og ég hef sagt í ræðu minni. En komi til þess að einhvers konar meiri hluti hér á þingi á næsta kjörtímabili eða kjörtímabilinu þar á eftir, hvernig svo sem hann verður samsettur, getur hann við einhverjar kringumstæður sem við vitum kannski ekki hverjar eru, það geta komið upp alls konar kringumstæður, breytt stjórnarskránni með meiri hluta á þingi sem og þjóðaratkvæðagreiðslu. Við gætum í raun fengið það ástand sem er í ríkjum þar sem menn kvarta yfir því að slíkt stuðli ekki að stöðugleika. Ég er einlæglega þeirrar skoðunar að það sé grundvallaratriði við breytingar á stjórnarskránni að um þær ríki víðtæk sátt, að menn leiti eftir því að mynda víðtæka sátt um breytingar á stjórnarskránni. Komið hefur fram í máli margra sérfræðinga sem fjallað hafa um málið hversu mikill ágreiningur hafi verið um það. Ég held að það hafi verið eitt af því sem kom fulltrúum Feneyjanefndarinnar hvað mest á óvart, þ.e. ágreiningurinn sem ríkir um málið á Íslandi og ítrekað hefur verið að mikilvægt sé að ná um málið víðtækri sátt. Það eru varnaðarorð sem við eigum að taka til greina þegar við ræðum þessi mál. En aðeins varðandi það ástand sem er í þessum málum í þinginu. Menn hafa farið mikinn í umræðum og talað um að breytingartillaga frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur hafi verið einhvers konar sprengja inn í umræðuna og lítt fallin til sátta. Ég er þeirrar skoðunar að sú breytingartillaga hafi í raun ekki verið meiri sprengja inn í umræðuna en almennt hefur verið í vinnslunni á málinu. Það hefur ekki verið mikill vilji til að ná breiðri sátt um málið og því miður er það svo að nú á síðustu dögum þingsins, í þeim tillögufjölda sem hér liggur fyrir, og eru þær í hvor í sína áttina. Jafnvel hefur flokkur eins og Hreyfingin, sem stutt hefur ríkisstjórnina allt þetta kjörtímabil, sagt skilið við stuðning við hana nú á síðustu metrunum og hefur ríkisstjórnin ákveðið að setja líf sitt í hendur Bjartrar framtíðar í staðinn og ákveðið þar af leiðandi að fara þá leið sem þeir hv. þingmenn lögðu til. Það er auðvitað ekki fallið til sátta. Og í tengslum við umræðuna um auðlindaákvæðið, sem við höfum rætt sem breytingartillögu við stjórnarskrána, hafa margir velt því fyrir sér hvort þær tillögur séu þingtækar yfir höfuð. Við höfum séð það og heyrt í dag að sú breytingartillaga sem var sett á dagskrá í dag er einhver önnur tillaga en hv. þm. Árni Páll Árnason staðfesti í andsvörum í morgun að hann hefði verið með í gangi um helgina og sent formönnum stjórnarandstöðuflokkanna. Hann sagði þeim að það væri grunnur sátta, en svo kemur einhver allt önnur tillaga fram í þinginu í dag. Maður hefur á tilfinningunni að innan stjórnarliðsins sé hver höndin upp á móti annarri í þessu máli. Af hverju skyldi formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, hafa viðrað einhverjar tillögur við forustumenn stjórnarandstöðunnar um helgina en svo kemur einhver allt önnur tillaga fram í þinginu daginn eftir varðandi náttúruverndarákvæði? Halda menn að það sé til þess fallið að ná víðtækri sátt í málinu? Ég held ekki. Ég held að það sé raunverulega hægt að ná breiðri samstöðu um ákvæði um auðlindir í þjóðareign. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt, og hef sagt mína persónulegu skoðun á því og við framsóknarmenn höfum lagt það til í tengslum við umræðuna, að settur sé varnagli inn í slíkt auðlindaákvæði þar sem fram komi að ekki sé heimilt að framselja fullveldi yfir þessum auðlindum eða löggjafarvald. Ég held að það sé líka mikilvægt. Það er mjög miður ef við náum ekki því ákvæði inn í stjórnarskrá á þessu þingi, það er þá er ekki vegna þess að Framsóknarflokkurinn hafi ekki verið tilbúinn til viðræðna í þessu máli. Þær hugmyndir og tillögur sem við höfum lagt til og þær tilraunir sem við höfum gert til að nálgast stjórnarliða í málinu á öllu þessu löggjafarþingi, nú í byrjun janúar og aftur núna í byrjun mars, hefur verið ýtt frá vegna þess að það átti að afgreiða allt málið. Það er langt síðan við áttuðum okkur á því að ekki yrði mögulegt að afgreiða allt málið. Þess vegna viljum við núna, og höfum talað fyrir því, að menn setjist yfir auðlindaákvæðið, en þá verða menn auðvitað að vera tilbúnir að ganga alla leið hvað það snertir og tryggja raunverulega þjóðareign á auðlindum. Eru þingmenn Samfylkingarinnar tilbúnir að setja slíkt ákvæði inn? Ég held að hægt sé að ná sátt um þá breytingartillögu sem fyrir liggur, þær hugmyndir sem viðraðar hafa verið og verið hafa í umræðunni í langan tíma, hvort sem það er sú breytingartillaga sem fyrir liggur, þær hugmyndir sem við höfum viðrað og hafa verið í umræðunni meðal sérfræðinga frá árinu 2000 eða jafnvel þriðja hugmyndin sem hv. þm. Árni Páll Árnason hefur viðrað á göngunum, sem maður gerir sér ekki grein fyrir hversu mikils stuðnings nýtur innan hans raða. Ég held raunverulega að hægt sé að ná sátt um þau atriði, en grundvöllurinn fyrir því að hún náist er að menn séu tilbúnir að ganga alla leið í því að verja auðlindirnar og tryggja að þær verði í þjóðareign. Þá er ég að tala um að þær verði í eign íslensku þjóðarinnar og að löggjafar- og framkvæmdarvaldið á Íslandi hafi yfirráð yfir þeim en ekki löggjafar- og framkvæmdarvaldið í Brussel eða einhvers staðar annars staðar. Ef menn eru ekki tilbúnir í þann leiðangur dreg ég mjög í efa að menn séu raunverulega tilbúnir að tryggja auðlindir í þjóðareign og er það miður ef svo er. Í lokin vil ég segja að ég dreg það í efa að vilji sé af hálfu ríkisstjórnarliðsins til að gera það. Mér finnst málið í rauninni vera sett þannig upp af hálfu ríkisstjórnarinnar að látið sé að því liggja að það verði stjórnarandstaðan sem stoppi málið, að hún sé ekki tilbúin til þess að klára það, að stjórnarandstöðuflokkarnir vilji ekki koma auðlindaákvæði inn í stjórnarskrá o.s.frv. Ég held að ég hafi rakið það vel í máli mínu, í það minnsta hvað Framsóknarflokkinn snertir, aðrir verða auðvitað að tala fyrir sig, að við erum tilbúin að setja auðlindaákvæði inn í stjórnarskrá. Við erum tilbúin til þess að mynda breiða sátt um málið og höfum haft forgöngu í því m.a. með því að leggja fram ákveðnar hugmyndir í því efni. Við viljum hins vegar að þjóðareign okkar Íslendinga á auðlindunum sé tryggð í þessum ákvæðum. Við teljum ekki skynsamlegt að ráðast í að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar vegna þess að það er það ákvæði sem tryggt hefur að hægt er að skapa sátt um breytingar á stjórnarskrá. Svo höfum við sagt að með yfirlýsingu formannanna sé mögulegt að halda áfram með málið og halda áfram að vinna að því að breyta stjórnarskrá á næsta kjörtímabili og þar næsta kjörtímabili. Þar leggjum við ríka áherslu ákvæði sem snýr að þjóðaratkvæðagreiðslum