Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það liggur nú fyrir, að hv. Alþ. muni ekki samþ. fjárlög fyrir árið 1956 fyrir næstu áramót. Er því óhjákvæmilegt, að ríkisstjórninni verði veitt heimild til þess að inna af höndum nauðsynlegustu greiðslur. Fjallar þetta frv. um að veita ríkisstj. slíka heimild. Það hefur ekki náðst samkomulag um að afgreiða fjárlögin fyrir áramótin. Ég hef lagt ríka áherzlu á það nú sem fyrr, að fjárlögin yrðu sett, áður en nýtt fjárlagaár hefst. Að mínum dómi og Framsfl. hefði verið hægt að koma þessu í framkvæmd. Ég tel illa farið, að svo verður ekki gert, en í þess stað dregin afgreiðsla fjárlaganna, og örðugt að sjá, hvað af því kann að hljótast. Þrátt fyrir þessa afstöðu og þrátt fyrir það þótt ég hafi lagt svo ríka áherzlu á þetta, hef ég að vandlega athuguðu máli og í samráði við Framsfl. ákveðið að vinna áfram í ríkisstj. að endanlegri afgreiðslu fjárl. í trausti þess, að þau verði þrátt fyrir allt afgreidd á viðunandi hátt. Kemur hér og til, að ég hef ekki viljað verða til að stofna til stjórnarkreppu nú, þar sem fyrir dyrum stendur að leita leiða til þess að leysa vandamál útflutningsframleiðslunnar. Vil ég ekki skorast undan að eiga þátt í því í ríkisstj. að leita slíkra úrræða og koma þeim í framkvæmd, og sama er að segja um Framsfl. - Þessi orð vildi ég láta falla, um leið og ég mælti fyrir þessu máli og greindi frá þeim ágreiningi, sem upp hefur komið um afgreiðslu fjárlaganna.



Herra forseti. Vegna niðurlagsorða hæstv. fjmrh. þykir mér rétt að gefa þessa yfirlýsingu: Svo sem kunnugt er, hefur bátaflotinn undanfarin fimm ár notið hinna svokölluðu bátagjaldeyrisfríðinda. Fellur sá samningur úr gildi í lok þessa mánaðar. Hinn 1. ágúst 1954 var með bráðabirgðalögum, sem Alþ. síðar samþ., ákveðið að veita togurunum 2 þús. kr. uppbætur fyrir hvern úthaldsdag. Þau lög falla einnig úr gildi í lok þessa mánaðar, efnislega. Og nú í haust hefur verið ákveðið að veita uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir ársins 1955, sem ætlað var að nema mundu um 15 millj. kr. Sérfræðingar hafa undanfarna mánuði unnið á vegum ríkisstj. að athugun á því, hvernig auðið verði að leysa vandamál útflutningsatvinnuveganna. Meðal þeirra vandamála, sem þar koma til greina, er, hvort halda beri áfram bátagjaldeyriskerfinu eða leggja inn á nýjar leiðir og þá með hverjum hætti auðið verði að afla þess fjár, sem með þarf til að hindra stöðvun framleiðslunnar. Athugunum þessum er enn ekki lokið, og hefur ríkisstj. þess vegna ekki getað gert sér grein fyrir því, hvaða stefnu beri að taka í málinu. Meðan svo standa sakir, hefur Sjálfstfl. ekki talið skynsamlegt og raunar tæpast auðið að afgreiða fjárl. ríkisins endanlega, en leggur hins vegar megináherzlu á að leysa þessi mál sem allra fyrst, og mun ríkisstj. vinna sleitulaust að undirbúningi þess í því þinghléi, sem nú er fyrirhugað. Að lokum þykir mér rétt að geta þess, að Sjálfstfl. hefði að sjálfsögðu kosið að ljúka báðum málunum fyrir áramót, en hefur að gaumgæfilega athuguðu máli komizt að þeirri niðurstöðu, að þess sé ekki kostur.



Herra forseti. Það er auðséð af þeim yfirlýsingum, sem hafa verið gefnar í sambandi við þetta mál af hæstv. fjmrh. og af hæstv. forsrh. f. h. hvors stjórnarflokks um sig, að undanfarið hafa verið mjög skörp átök á milli stjórnarflokkanna og ástandið auðsjáanlega þannig í augnablikinu, að við stjórnarkreppu liggur. Hæstv. fjmrh. segir, að það hafi ekki náðst samkomulag um að afgreiða fjárlögin fyrir áramót. Hann segist hafa lagt ríka áherzlu á að afgreiða fjárl. fyrir áramót og ekki getað fengið því framgengt. M. ö. o.: Ríkisstj. getur ekki lengur komið sér saman um að afgreiða fjárl. á réttum tíma. Hæstv. fjmrh. segir enn fremur, að þetta hefði verið hægt, að það hafi ekki verið raunverulegir annmarkar á því, sem ekki hefði verið hægt að yfirvinna. Þess vegna hlýtur þarna að koma til, að stjórnarflokkarnir geti ekki komið sér saman um, hvernig eigi að stjórna landinu hvað þetta snertir. Hæstv. fjmrh. segir síðan, að hann stofni ekki til stjórnarkreppu nú, hann hefði ákveðið að vinna áfram í ríkisstj. M. ö. o.: Fyrir Framsfl. hefur sú spurning legið undanfarna daga, hvort hann ætti að stofna til stjórnarkreppu og hvort hann ætti að vinna áfram í ríkisstjórninni. Ég tel gott og nauðsynlegt, að þessar upplýsingar koma hér fram, vegna þess að fram að þessu hefur frekar verið reynt að dylja fyrir okkur þm., hvernig ástandið sé á stjórnarheimilinu. Síðan bendir hæstv. forsrh. á, að mjög mikilvæg lög falli úr gildi um áramótin, og það er vitað, að það er mjög mikill erfiðleiki, sem bíður úrlausnar fram undan viðvíkjandi öllum fiskiflota landsmanna. Síðan segir hæstv. forsrh., að Sjálfstfl. hafi ekki talið auðið að afgreiða fjárlög. M. ö. o.: Sjálfstfl. hefur stöðvað afgreiðslu fjárl., vegna þess að það hefur ekki fengizt samkomulag við Framsfl. um, hvernig ætti að tryggja, að sjávarútvegurinn yrði rekinn eftir áramótin. Þá segir hæstv. forsrh., að hann hefði kosið að ljúka þessum málum nú, en ekki getað fengið því framgengt. Mér sýnast þessar yfirlýsingar beggja hæstv. ráðh. gefa okkur þm. þá mynd af stjórnarfarinu, af ástandinu í stjórnarherbúðunum, að þessir tveir stjórnarflokkar séu ekki færir um að fara með stjórn landsins lengur, - þeir lýsi því yfir hvor um sig. Hins vegar er gefið, að það er alveg rétt, sem hér hefur verið lögð áherzla á, að það bíða stór mál afgreiðslu, sem hefði þurft að afgreiða fyrir nýár. Og það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh. Við höfðum nokkra hugmynd um þetta, Sósfl., og þess vegna skrifuðum við í fyrradag formönnum Framsfl. og Sjálfstfl. svo hljóðandi bréf, sem ég vil leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Hér með leyfum vér oss að leggja til við yður með tilliti til yfirvofandi stöðvunar á allri útgerð landsmanna um næstu áramót, að fundum Alþ. sé ekki frestað nú, heldur sé fundum haldið áfram milli jóla og nýárs til þess að reyna að finna lausn á þeim vandamálum, er við blasa, svo að eigi komi til stöðvunar fiskiflotans í ársbyrjun. Væri þá í staðinn hægt að taka nokkurt þinghlé seinna í janúar, er afgreiðslu þessara mála væri lokið.“ Um leið og við sendum þetta til form. beggja stjórnarflokkanna, sendum við afrit af þessu til annarra flokka í stjórnarandstöðu til að láta þá vita, að við hefðum skrifað þetta. Ég álit, eins og mér fannst raunar skina í í orðum hæstv. forsrh., að það hefði raunverulega verið betra fyrir þingið í heild, ef það hefði lokið öllum þessum málum fyrir áramót, ef við þm. hefðum setið hér áfram, jafnvel þótt menn hefðu orðið að fresta sínu jólafríi raunverulega eða fórna því til þess að reyna að tryggja það, að útvegurinn gæti gengið af fullum krafti strax eftir áramótin, og það hefði að öllu leyti verið sæmst fyrir Alþingi og ánægjulegast, að Alþingi hefði getað fundið og komið sér saman um lausn á þessum málum. Hitt vil ég leggja áherzlu á, að það er auðséð, að sú tilraun, sem þessir tveir stjórnarfl. hafa haldið uppi undanfarið og hefur kostað á þessu ári, sem nú er að líða, svo hörð átök hjá þjóðinni, sú tilraun, sem þeir hafa gert til þess að stjórna landinu á móti vilja verkalýðsins í landinu, er misheppnuð, og því fyrr sem menn taka afleiðingunum af því, því betra. Menn verða að horfast í augu við það, að það er ekki hægt að stjórna landinu á móti verkalýðnum og móti núverandi stjórnarandstöðu. Mér skilst, að hvor um sig hafi hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. gefið yfirlýsingu um pólitískt gjaldþrot ríkisstj., yfirlýsingu um það, að stjórnarkreppa sé raunverulega á komin, en hún sé ekki gerð alveg opinber, heldur sé henni frestað fram yfir nýár með þessu móti, sem geti hins vegar kostað landsmenn meira eða minna stöðvun á útgerðinni eftir nýárið. Þetta vildi ég láta koma hér fram einmitt út af þeim stórpólitísku yfirlýsingum, sem hæstv. ráðh. hafa gefið. Viðvíkjandi því frv., sem hér liggur fyrir, er hins vegar ekki hægt að vera á móti því. Það er ómögulegt að ætla að stöðva fjárgreiðslur úr ríkissjóði, þó að svona sé komið, að sú ríkisstj., sem enn situr að völdum, komi sér ekki saman um afgreiðslu fjárl., þannig að það er ekki hægt annað en að styðja að framgangi þessa frv. Og ég þykist náttúrlega vita, að það duga ekki neinar langar ræður um þetta nú, en þessa afstöðu okkar vildi ég láta koma fram.



Ég vildi aðeins bæta því við það, sem ég sagði áðan, að störfum að fjárl. er það langt komið, að að mínum dómi og Framsfl. hefði verið hægt að ljúka þeim og ákveða tekjuöflun til ríkissjóðs í því sambandi. En málefni framleiðslunnar liggja á hinn bóginn þannig fyrir, að um þau hafa ekki verið teknar efnisákvarðanir, eins og hæstv. forsrh. tók fram. Ágreiningur sá, sem fyrir liggur, er því eingöngu um afgreiðslu fjárlaga. Sumir segja, að fjárl. eigi að bíða, vegna þess að það sé ósýnt, hvort framleiðslan gangi. Ég álít, að það eigi yfirleitt ekki að gera því skóna, að framleiðslan stöðvist til lengdar, og þess vegna svara ég því neitandi, að það eigi að draga fjárlagaafgreiðsluna til þess að sjá, hvort framleiðslan geti gengið. Hver getur t. d. séð það fyrir, hvort verkföll eða aðrar truflanir verða í atvinnulífinu? Það er aldrei hægt að vita slíkt fyrir. Ef allt slíkt ætti að þurfa að vita fyrir, áður en fjárl. væru sett, þá yrði oft að stjórna fjárlagalaust á Íslandi. Það er af þessum ástæðum, sem ég hef haldið fram fast þeirri skoðun, að það ætti að afgr. fjárl. nú strax.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér í þá deilu, sem sýnilega hefur orðið á milli stjórnarflokkanna tveggja um afgreiðslu fjárl. Það má sjálfsagt færa fram rök fyrir báðum þeim skoðunum, sem þar hafa verið uppi, bæði fyrir þeirri skoðun að afgreiða fjárl. nú og eins fyrir því að fresta afgreiðslu þeirra. Hitt er auðséð og vitað hverjum manni og vitanlega hverjum alþm., að það, sem fyrst og fremst bíður úrlausnar, er að finna grundvöll fyrir því, að framleiðslan geti gengið áfram. Við heyrum þó nú úr mörgum áttum, að bæði bátaútvegurinn og alveg sérstaklega togaraútvegurinn eigi svo í vök að verjast, að eitthvað verði að gera til þess að bæta þar úr, og má vel svo fara, að þær úrbætur, sem fundnar verða, kynnu að kosta ríkissjóð aðgerðir, sem vel mætti hugsa sér að kæmu á einhvern hátt við afgreiðslu fjárl. En það, sem gaf mér sérstaklega tilefni til þess að standa upp, er það, að mér finnst það alveg fráleitt, þar sem vitað er og á vitorði allra þm., að ég hygg, að ríkisstj. hefur haft starfandi n. hinna færustu sérfræðinga til að kynna sér, hvernig þessi mál standa, að þá skuli þm. ekki vera látin í té nein vitneskja um það, hver hefur orðið niðurstaða þessarar nefndar. Hið fyrsta skilyrði til þess að geta myndað sér skoðun um afgreiðslu málanna er þó það, að einhverjar upplýsingar séu fyrir hendi um það mál, sem leysa skal. Ég vildi því mjög eindregið fara þess á leit við hæstv. ríkisstj., að hún léti þm. í té þær upplýsingar, sem komið hafa fram við rannsókn hagfræðinganefndarinnar. Það gæti sjálfsagt orðið þm. einhver vísbending til að finna úrræði. Mér er að vísu ljóst, að náttúrlega mæðir mest á hæstv. ríkisstj. um að finna úrræði til þess að leysa málið. En hitt má þó vera, og að öllum líkindum verður ekki hjá því komizt, að til kasta Alþ. kunni að koma og það þurfi að fjalla um málið. Eina ráðið til þess, að þm. geti myndað sér um það rökstudda skoðun, er vitaskuld að fá sem nákvæmastar upplýsingar um ástandið. Um þessa greiðsluheimild, sem hér liggur fyrir, er vitaskuld ekkert að segja. Hún hlýtur að verða samþykkt og allir alþm. að vera henni samþykkir til bráðabirgða, svo að um það er enginn ágreiningur. Ég heyrði það á hv. 2. þm. Reykv. og vissi raunar áður af bréfi frá honum, að hann hafði talið réttara, að þinghléi yrði frestað, þangað til þessi mál væru leyst. En ég sé ekki, einmitt í dag, að málin séu á því stigi, að aðgerða Alþ. sé þar að vænta, heldur mætti svo fara, að þau væru einmitt komin á það stig, þegar Alþ. er ætlað að koma saman á ný. Hins vegar hefur ríkisstj. alltaf möguleika til þess að kalla Alþ. saman aftur, ef þess þykir við þurfa. En ég vil aðeins ítreka þá ósk mína og leggja á það ríka áherzlu, að alþm. verði gefinn kostur á að fylgjast með og fá þær fyllstu upplýsingar um þessi mál, sem til eru.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. 5. landsk. sagði, að það má færa fram rök bæði fyrir því sjónarmiði, sem hæstv. fjmrh. hefur borið hér fram, og því sjónarmiði, sem hefur ráðið afstöðu Sjálfstfl. Hæstv. fjmrh. hefur fært fram sín rök, a. m. k. nokkur af þeim, og ég hef fært fram ýmis þeirra raka, sem réðu úrslitum í Sjálfstfl. En meginkjarni málsins er sá, að þetta var einnig í huga okkar sjálfstæðismanna nokkurt álitamál, þótt við nánari rannsókn þættumst við örugglega komast að réttri niðurstöðu, sem lýsti sér í því, að við töldum ekki fært að afgreiða strax fjárl. Skal ég svo ekki að öðru leyti ræða um það meira. Út af því, sem hv. 5. landsk. að öðru leyti sagði, vil ég leggja áherzlu á, að í fyrsta lagi er ekki lokið rannsókn sérfræðinganefndanna. Þær hafa verið tvær, sem um þetta hafa fjallað, annars vegar hagfræðinganefnd og hins vegar nefnd, sem á undanförnum árum hefur haft samninga við Landssambandið um, hverra úrbóta væri þörf fyrir bátaflotann. Í öðru lagi gætu þær upplýsingar, sem bærust ríkisstj. á hverjum tíma, verið þess eðlis, að það væri óheppilegt, að þeim væri dreift jafnvel til alþm., fyrr en þá lægju fyrir till. ríkisstj. Við skulum t. d. hugsa okkur þann möguleika, að ráðlegt þætti að hverfa frá bátagjaldeyriskerfinu, sem margir telja að hafi komið fram óvæntir gallar á, þó að ekki verði enn þá sagt, hvort þeir verði taldir svo veigamiklir, að ástæða sé til þess að láta þá ráða um það, að frá þessu kerfi verði horfið. Þá gætu t. d. komið til mála vissar skattlagningar eða vissir tollar á vissar vörur. Ég tel mjög óheppilegt, ef að slíkum ráðum væri horfið, að ríkisstj. væri að tilkynna út fyrir sín þrengstu takmörk, hvaða bollaleggingar væru í frammi í þeim efnum. Það gæti skapað mönnum aðstæður til að afla sér fjár, sem væru ekki heppilegar. En þegar ríkisstj. ber fram sínar till., sem hún vonandi getur gert bráðlega, þá rökstyður hún þær að sjálfsögðu og reynir að færa fram þau sjónarmið, sem til greina gætu þá komið. Út af ummælum hv. 2. þm. Reykv., þá er nú alltaf varlegra að skjóta björninn, áður en maður selur skinnið. Það var nú einmitt það, sem hæstv. fjmrh. var að lýsa yfir, að þrátt fyrir ágreining um afgreiðslu fjárl., sem hann hefur nú kannske allra manna mest lagt áherzlu á að gæti orðið lokið fyrir áramótin, væri ekki stjórnarkreppa út af málinu. Það er náttúrlega lítil jólagjöf, sem ég rétti þessum hv. 2. þm. Reykv. með því að benda honum á þetta, en það er, eins og maður segir, betra að skjóta björninn, áður en skinnið er selt. Auk þess vil ég í fullri kurteisi og endurminningu um sæla samverudaga minna hann á, að frímerki hans er ekki í gildi, fyrr en búið er að stimpla það að nýju, svo að þótt þessi stjórn rofnaði, skilst mér, að hann hafi nú í bili verið bannfærður með sinn flokk. Og ég vil svo benda honum á það, að ef ómögulegt er að stjórna landinu án verkalýðssamtakanna og ef hann telur alveg nauðsynlegt, að þau ráði miklu, þá ætti hann, meðan enginn stjórnmálaflokkur vill vinna með hans flokki, að ráðleggja sínum kjósendum í þágu þjóðarinnar að kjósa þá t. d. Alþfl., sem menn vilja vinna með. Væri það ekki heillaráð? Ég vil svo undirstrika það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að það hefur enginn ágreiningur komið í ljós milli stjórnarflokkanna um, hvernig eigi að afgreiða útvegsmálin og vandamál framleiðsluatvinnuveganna. Við erum aðeins ekki komnir það langt í okkar rannsókn á aðstöðunni, að við höfum getað sjálfir myndað okkur nægar hugmyndir um, hvers með þurfi. Eins og þessi hv. þm. mun vita, ganga þessar samningaviðleitnir og rannsóknir þannig fyrir sig, að ríkisstj. reynir að afla upplýsinga um rekstrarafkomu bæði bátaflotans og þeirra, sem kaupa framleiðslu sjávarútvegsins. Auðvitað reyna þeir aðilar að gera sinn hlut ekki fegurri en hann er í því skyni að reyna að fá sem mest af opinberu framlagi í þennan hallarekstur. Ríkisstj. telur það hins vegar skyldu sína að fá upplýsingarnar sem réttastar, draga niður hlut þeirra, a. m. k. meðan ekki er stefnt óréttlátlega gegn þeirra hagsmunum, og þetta tekur allt sinn langa tíma. Ég vil svo segja út af hin fagra bréfi hv. 2. þm. Reykv., sem lýsir mikilli ábyrgðartilfinningu, að þingið megi til að vera hér fram yfir jól, að þessi ríka ábyrgðartilfinning hefur ekki komið jafnljóst fram alls staðar í þessum flokki. Ég vil leyfa mér að geta þess, að hæstv. fjmrh., hv. 8. þm. Reykv. og ég töldum okkur vera að semja við hv. 11. landsk, f. h. kommúnistafl. um það, að þingi yrði frestað, svo að þm. gætu fengið jólafrí. Við sátum þarna a. m. k. hálftíma og vorum að bíða, ég held það hafi verið í fyrrakvöld, meðan hv. 2. þm. Reykv. var að ljúka ræðu sinni, svo að hv. 11. landsk. gæti, áður en hann byndi sig og flokkinn, haft samráð við hann. Hann kom svo og tjáði okkur, hv. 8. þm. Reykv., hæstv. fjmrh. og mér, að það væri samkomulag um að fresta þeim útvarpsumr., sem fyrir dyrum stæðu, gegn því, að þingið fengi lausn þann 17. þ. m., einum degi eða tveimur seinna. Síðan kemur þetta virðulega bréf frá form. Sameiningarfl. alþýðu - þetta er svo langt nafn, að maður fipast - um það, að nú eigum við að hætta við þetta allt saman. Ég veit ekki, hvorum ég á betur að trúa. Ég veit hins vegar, að hv. 11. landsk. hafði ekki ríkari áhuga á því að hindra þjóðarböl í þessum efnum en svo, að ég tel mig hafa sannar sagnir af því, að hann hafi haft í hótunum í sínum félagsskap í gær, að ef togararnir legðu ekki upp allir um áramótin og biðu alls ekki eftir að sjá framan í till. ríkisstj., þá mundi hann vera þess minnugur og jafnvel segja sig úr félagsskapnum. Ég veit ekki, hvort ég á að trúa úlfinum eða lambinu, ef úlfurinn er í sauðargæru.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. sagði, að ágreiningurinn væri eingöngu um afgreiðslu fjárlaganna, og svo sagði hann, að hin málin væru ekki á því stigi, að efnislegur ágreiningur hafi komið til. Með öðrum orðum: Hæstv. ríkisstj. er ekki komin svo langt enn þá, 16. desember, að hún sé farin að ræða það fyrir alvöru, hvaða úrlausnir mönnum geti yfirleitt dottið í hug, til þess að bátafloti og togarafloti landsmanna gangi 1. janúar. Svo kemur hæstv. forsrh. hér upp á eftir og segir, af hverju ekki sé ágreiningur um þetta: Við erum ekki komnir það langt, að við séum farnir að athuga þetta. - Þeir hafa haft tvær n. starfandi. Það er sem sé ekki ein n., eins og hv. 5. landsk. var að minnast hér á áðan, nei, það eru tvær n. starfandi, önnur er hagfræðinganefnd og hin einhver sérfræðinganefnd, en þessar n. hafa bara ekki lokið störfum, þær eru sem sé ekki búnar að skila enn þá. Ég held nú, að ef svona upplýsingar hefðu komið fram frá stjórnarandstöðunni um, að þetta væru vinnubrögðin hjá ríkisstj., þá hefði verið sagt, að þetta væri einhver rógur. Þetta er sem sé stjórnarfarið á Íslandi í dag. Það er jafnvel við því búizt, að flotinn geti stöðvazt 1. janúar. 16. des. eru tvær n., sem ríkisstj. hefur skipað, ekki búnar að skila áliti, ríkisstj. ekki farin yfirleitt að koma málunum á það stig, að hún sé farin að ræða, hvort það sé nokkur efnislegur ágreiningur, vegna þess að það eru yfirleitt ekki farnar að koma fram till. um þetta, sem hún gæti rætt. Ef þetta er ekki stjórnleysi, þá veit ég ekki, hvað stjórnleysi er. Það er sem sé bara látið reka á reiðanum. Ég hafði ofur litla hugmynd um þetta, þegar ég skrifaði það bréf, sem hæstv. forsrh. minntist á, og það bréf kom í raun og veru ekkert því við, hvort víð frestuðum útvarpsumræðum eða ekki. Við gátum vel hugsað okkur að sleppa hæstv. ríkisstj. við að ergja hana með útvarpsumræðum eða fara að bera fram vantraust núna eða knýja fram eldhúsdagsumræður, ef það hefði verið hægt að fá hana til þess að ræða um þau alvarlegu mál, sem liggja fyrir. Og ég verð að segja það, að við, sem sitjum nú á þingi og nú erum í stjórnarandstöðu, höfum á þeim tímum, þegar stöðvanir hafa vofað yfir í atvinnulífi þjóðarinnar, alveg eins getað fundið úrlausnir og jafnvel betur en þeir menn, sem nú skipa ríkisstj., þannig, að það er bezt fyrir hæstv. ríkisstj., um leið og hún kemur með svona gjaldþrotayfirlýsingu, að spara öll frýjunarorð í slíku sambandi. Ef hæstv. forsrh. hefur það traust á alþýðusamtökunum, að þau væru fær um að leysa þetta mál núna, sem ég hef traust á, þá held ég væri sæmst, að þau fengju að taka við og það strax og að Sjálfstfl. og Framsfl. hér á Alþingi sæju þá sóma sinn í því að fylgja þeirri stjórn, sem alþýðusamtökin skipuðu. Ég held, að við mundum þá sjá til þess, að þetta gæti gengið. Það er ekki sá vandi að leysa úr þessum málum. Þið hafið þó nógu góð tæki til þess að vinna með, þið hafið nóg fiskimið hérna fyrir utan, og við skulum útvega þá markaði, sem þið viljið kannske ekki nota. Það er ekkert sem vantar hér í þessu landi annað en almennilega stjórn, og ef þið eruð sjálfir komnir að þeirri niðurstöðu núna, að það, sem vanti, sé, að alþýðusamtökin séu nógu voldug gagnvart ríkisstj., þá skuluð þið láta þau bara skipa ríkisstj. og styðja hana og styðja hana vel. Þau hafa gert það áður. Alþfl. og Sósfl. hafa setið með hæstv. forsrh. í ríkisstjórn og alþýðusamtökin lýst ánægju sinni og stuðningi sínum við þá stjórn.  Hæstv. forsrh. var að tala um, að það væri ekki ástæða fyrir mig til að fara að selja skinnið af birninum, áður en búið væri að skjóta hann. Ég var aldrei að tala um að skjóta björninn núna. Ég var að lýsa því yfir, að mér sýndist hann vera að verða sjálfdauður. Hins vegar vil ég vekja athygli hæstv. forsrh. á því, ef honum skyldi hafa sézt yfir það og hann þess vegna geri sér of miklar gyllivonir um, að það væri nú hægt að halda áfram þessari vonlausu stjórnarsamvinnu, að hæstv. fjmrh. sagði fyrst, að hann hefði ákveðið að vinna áfram í ríkisstj., sem gaf það til kynna, að hann hefði verið að hugsa um að hætta við það, og síðan sagði hann, að hann vildi ekki stofna til stjórnarkreppu nú, þ. e. 16. des. En hvað verður 5. jan.? M. ö. o.: Stjórnarkreppunni er frestað fram yfir nýár. Það er ekkert annað, sem hæstv. fjmrh. var að segja. Það, sem við vorum að bjóðast til, var raunverulega ákaflega fallega boðið, ef stjórnin hefði haft vit á að þiggja það. Það var, að stjórnarandstaðan sæti með þeim hér og reyndi að leysa þetta mál, af því að stjórnin er auðsjáanlega ófær til þess. Við ætluðum ekki að sitja hérna til þess að hafa útvarpsumræður um kaup á nýjum togurum eða útvarpsumræður um eldhús eða útvarpsumræður um vantraust. Nei, við ætluðum að reyna að leysa þessi mál með þeim, og það er það, sem þeir hafa ekki þekkzt, sömu hæstv. ráðh. sem lýsa því yfir hérna, að þeir séu ekki enn þá búnir að fá álitið frá sérfræðinganefndunum, sem þeir hafa skipað. Ég vil nú segja það, að þegar þessi vandamál hafa verið leyst á Íslandi á þann hátt, sem gæfuríkastur hefur orðið fyrir þjóðina, þá komu engar slíkar sérfræðinganefndir nærri. Það var hér í þingsölunum, sem það var leyst og leyst vel. Svo þótti mér nú að sumu leyti bera nýrra við, þegar hæstv. formaður Sjálfstfl., hæstv. forsrh., fór allt í einu að mæla með því, að menn færu að kjósa Alþfl., og hæstv. fjmrh. tók mjög undir þetta. Þetta minnti mig dálítið á gamla daga, fyrir nokkuð löngu, þegar sumum þótti horfa mjög illa í stjórnmálum á Íslandi og mynduð var svokölluð þjóðstjórn, sem þeir, sem í voru, hafa helzt ekki mátt minnast á síðan. Þá var sem sé byrjað með því að skella á gengislækkun. Þá voru að vísu látnar fara fram kosningar, en það var skellt á gengislækkun og haldið áfram með hver þrælalögin á fætur öðrum og endað með gerðardómslögunum, þannig að Alþfl. fór þá út úr ríkisstjórninni. Ég gæti trúað, að hæstv. forsrh. ætti ofur lítið að hugsa um söguna, áður en hann fer að mælast til þess við Alþfl., að hann fari inn á þá braut að vinna aftur með Sjálfstfl. og Framsfl. að því að koma á gengislækkun og kaupbindingu og láta enda með því að sparka sér út á gerðardómslögum. Og eitt mega þeir báðir vera vissir um, sem sæti áttu í gömlu þjóðstjórninni, hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., að hvað sem Alþfl. kynni nú að vilja gera í slíkum málum, - og ég held, að hann kæri sig ekki um að fara í þau spor aftur, án þess að ég hafi heimild til að gefa nokkrar yfirlýsingar fyrir hann, - þá mega þeir vera vissir um það, að alþýðusamtökin a. m. k. gera það ekki. Og það, sem um er að ræða í þessum málum, sem nú standa fyrir dyrum hjá þjóðinni, er, hvort hægt sé að stjórna landinu þannig, að alþýðusamtökin sætti sig við það. Það hefur verið gert einu sinni áður á Íslandi með samstarfi bæði Sósfl. og Alþfl. og í það skipti við Sjálfstfl., og a. m. k. enginn af þeim, er í þeirri stjórn sátu, mun mótmæla því, að það hafi verið einhver bezta stjórn, sem á Íslandi hefur setið. Það sýnir sig, að ef alþýðusamtökin eru saman um að skipa ríkisstjórn hér á Íslandi, með hverjum svo sem það er, þá verður það sú ríkisstjórn, sem hér verður bezt, og um leið sú eina ríkisstjórn, sem tryggt getur frið í landinu og tryggt getur það, að landsmenn sameinist að því að vinna þau stórvirki, sem hægt er að vinna. Og það er út frá þeirri reynslu, út frá þeirri ábyrgðartilfinningu, sem við höfum fyrir því, að tækifærin, sem þjóðin hefur, séu notuð, sem við höfum gert okkar till. Svo vil ég aðeins að endingu taka undir það, sem hv. 5. landsk. þm. kom hér fram með, að það er rétt fyrir ríkisstj. að láta þm. fá tækifæri til þess að fylgjast með því, sem sérfræðinganefndir hennar eru að reikna út. Ég er hins vegar hræddur um, að það verði ekki of mikið vit í þeim útreikningum og þeim niðurstöðum, þannig að það væri betra, að ráð stjórnarandstöðunnar kæmu til í tíma við hæstv. ríkisstj. um lausn á þeim málum, sem fyrir liggja. Það hefur reynzt bezt, þegar harðvítug átök hafa orðið hjá þjóðinni eins og í vor, og ég held þess vegna, að það hefði líka verið bezt núna að láta stjórnarandstöðuna fylgjast með þessu, láta hana fá tækifæri til þess að gera sínar till. við hæstv. ríkisstj. Stjórnarandstaðan hefur sýnt fulla ábyrgð í slíkum efnum, og ég held, að það mundu koma jafnvel hollari ráð frá henni en þeim sérfræðingum, sem ég er stundum hræddur um að reikni allt til andskotans.



Herra forseti. Það voru nokkur orð í tilefni af ummælum hæstv. forsrh. Hann sagði í ræðu sinni, að ég hefði fyrir hönd Sósfl. tekið þátt í því ásamt með öðrum að semja við hann um þingfrestun. Hér er um mikinn misskilning að ræða hjá hæstv. forsrh., að ekki sé vægar til orða tekið. Hæstv. ráðh. veit um það, að það fóru engir samningar fram á milli mín og hans né þeirra, sem þar komu að málum um þingfrestun, heldur var aðeins verið að ræða um það, hvernig haga skyldi útvarpsumræðum, sem rætt hafði verið um að yrðu nú dagana fyrir jól. Sósfl. hafði gert kröfu um það, að útvarpsumræður færu fram um tiltekið þingmál, sem hér liggur fyrir, og það var í raun og veru skylda, að þær útvarpsumræður færu fram nú fyrir jólin. Samkvæmt réttum leikreglum áttu einnig eldhúsumræður að fara fram, en þeim hefur stundum verið frestað. Vegna þessa fóru fram samkomulagstilraunir á milli flokkanna um það, hvort ætti að fresta þessum umræðum, hvort þær ættu að verða nú fyrir jólin eða ekki, og það varð að samkomulagi, að þessum umræðum um það frv., sem við höfðum gert kröfu til að útvarpað yrði umr. um, yrði frestað þangað til eftir áramót gegn því skilyrði, að útvarpsumræður færu fram um þetta frv. okkar í kringum 10. jan., en óbundið um það, hvenær eldhúsdagsumræður yrðu. En svo segir hæstv. forsrh., að ég hafi tekið þátt í samningum um að fresta þinginu, gegn því skilyrði, að þingið fengi frí nú strax. Ég mótmæli þessu alveg sem staðlausum stöfum. Þetta sést líka bezt á því, að ég hef tekið þátt í því í mínum flokki og lýsi því yfir hér með, að ég hef verið og er reiðubúinn að vera hér alla jóladagana, ef þingið á að vinna að lausn þeirra miklu vandamála, sem hér liggja fyrir. Það er ríkisstj. ein, sem ber ábyrgð á því, að þingi er frestað, þar sem hún er ekki tilbúin að leggja fram till. um lausn á þeim miklu vandamálum, sem hér liggja fyrir. Það er hún ein, sem ber ábyrgð á því. Það er ekki hægt að saka hvorki mig né neinn annan í stjórnarandstöðunni fyrir það, að hún hefur ekki sínar till. á takteinum. Í sambandi við þetta fylgdi svo það með hjá hæstv. forsrh., að ég hefði meira að segja krafizt þess, að togurunum yrði lagt nú um áramótin, og ef menn yrðu ekki við þessari kröfu minni í togaraeigendafélaginu, þá mættu þeir búast við því að sjá af mér úr þeim dýru samtökum. Ja, sér er nú hvað. Að vísu kemur mér það dálítið einkennilega fyrir að heyra forsrh. og það tilefnislaust hér á Alþ. fara að segja frá því, sem gerzt hefur á fundum togaraeigenda. En fyrst hann hefur gert það hér, þá er mér það alveg útlátalaust að segja nokkuð frá þessu. Togaraeigendur eru, eins og allir vita, í miklum vandræðum með rekstur á sínum skipum. Þeir hafa fengið smávægilegan styrk frá Alþ., algerlega ófullnægjandi, og sá styrkur rennur út nú um áramót samkvæmt gildandi lögum. Frá áramótum að telja er enginn styrkur þeim til handa, og það stendur því eins á með þá og bátana, að sá stuðningur, sem þeir hafa átt að fá, rennur út um áramót. Landssamband íslenzkra útvegsmanna, þar sem er skipað í forustu dyggustu stuðningsmönnum hæstv. forsrh., gerir samþykkt um það fyrir nokkru, fyrir meira en mánuði, samþykkt, sem birt var í Morgunblaðinu, að leggja til, að allir meðlimir Landssambandsins skyldu lofa því að hefja ekki rekstur eftir áramót. Það er nú ekkert nýtt að heyra þetta, því að þetta hefur verið birt. En svo gerist það næst á eftir, að formaður Félags ísl. togaraeigenda, bróðir hæstv. forsrh. og sá sem fer með umboð hans sem eigandi að einu útgerðarfélagi landsins, leggur fram till. á togaraeigendafundi um það, að togararnir stöðvist um áramót. Ég hef þessa till. hérna og get lesið hana upp, ef það verður reynt að bera á móti því, að hún hafi verið lögð fram. Ég samþykkti það og mitt útgerðarfélag að skerast ekki úr leik, vera með því að stöðva um áramót, ég taldi það sjálfsagt, og ég tel það alveg óhjákvæmilegan hlut að fenginni reynslu, að ef togarar landsins eiga að fá ríkisvaldið til þess að hlusta á sín málefni og ræða við sig um vandamálin, þá verði þeir að stöðva sinn rekstur á hliðstæðan hátt og bátarnir hafa gert. Ég hef aldrei dregið neitt úr því og er á þessari skoðun og er þar sammála þeim aðila, sem fer með umboð hæstv. forsrh. í togaraeigendafélaginu. En svo gerist það, þegar togaraeigendafélagið hefur samþykkt að verða við tilmælum Landssambands ísl. útvegsmanna og stöðva togarana, þegar ég hef samþykkt þá till., sem bróðir hæstv. forsrh. leggur fram á togaraeigendafundi, og allur þorri togaraeigenda í landinu er búinn að samþykkja þetta, að þá kemur aftur beiðni frá ríkisstj.: Stöðvið nú ekki um áramót, þó að þið missið þennan litla styrk, sem verið hefur, bíðið nú eitthvað fram eftir janúar, og ykkur verður lofað því, að það verða einhverjar till. lagðar fram um ykkur ekki síður en bátana. - Þá var ég á þeirri skoðun, eins og margir aðrir og eins og þorri togaraeigenda, að þetta væri ástæðulaust. Heildarsamtök útgerðarmanna í landinu, Landssambandið, hefur farið fram á það, að allir stöðvi um áramót. Togaraeigendafélagið hefur orðið við þessari beiðni. Það hefur veríð samþykkt um þetta formleg till. Það er alveg ástæðulaust að draga það nokkuð til baka, enda undir mótmælum Landssambands ísl. útvegsmanna, að slíkt yrði gert. Ég hef svo vitanlega aldrei haft eitt orð uppi um það, að ég eða sú útgerð, sem ég mætti þarna sem umboðsmaður fyrir að þessu sinni, segði sig úr samtökunum, slíkt er bara fleipur út í loftið. Þetta er allur sannleikurinn í málinu, fyrst hæstv. forsrh. vill endilega, að hann komi hér fram, og svo geta menn aðeins borið hann saman við það, sem hann er hér að tala um þessi mál. En svo vildi ég víkja að því, fyrst hér eru hafnar umr. um þetta, að það mega allir sjá, að með þeim vinnubrögðum, sem nú er stofnað til, hlýtur óhjákvæmilega að koma til þess, að öll útgerð landsmanna, allir bátar og allir togarar, verði í stöðvun a. m. k. hálfan mánuð framan af vertíð. Getur nokkur maður búizt við því, ef Alþ. á að koma saman 5. jan., að búið verði að leysa þessi mál fyrr en um miðjan janúar? Gjaldeyrisframleiðslan hefur verið í kringum 80 millj. á mánuði. Það er því alveg sýnilegt mál, að tapið verður aldrei minna en um 40 millj. kr. í gjaldeyri. Sennilega verður það miklu meira, fyrst svona er á haldið. Ég segi því fyrir mitt leyti: Ég hefði talið ólíkt meira vit í þessum efnum, að það hefði verið reynt að vinna að lausn þessara mála áfram sleitulaust og verið búið að ljúka þeim í kringum 5. jan. Það hefði auðvitað mátt veija það form á þessu, að ríkisstj. hefði sett menn frá sinni hálfu og allir flokkarnir hefðu lagt fram einn eða fleiri menn til þess að vinna að undirbúningi að till., en það virðist ekki anda þannig í þessum málum. Mér skilst helzt, að það sé stórt atriði hjá ríkisstj., að hún sé ein um þetta, þó að hún sé algerlega ósammála um það, hvað gera skal. Nú, hún um það. En hitt stendur sem sé óhaggað, að ríkisstj. vissi um það eins og hvert mannsbarn í landinu, að stöðvun um áramót hlaut að verða, af því að öll gildandi ákvæði til stuðnings útgerðinni falla út um áramót. Þetta hefur hún vitað í rauninni allt árið. Útgerðarmenn hafa gert samþykktir um að stöðva fyrir meira en mánuði, og það hefur verið birt í öllum blöðum. Hefði ríkisstj. beðið um allar upplýsingar varðandi þessi mál, hefði hún þegar getað fengið þær fyrir meira en mánuði. Hún hefði því átt að hafa sínar till. tilbúnar nú, nema vegna þess að hún hefur vanrækt það eða ekki getað komið sér saman, annað hvort. Hún verður því að saka aðeins sjálfa sig um það, að svona fer, að til stöðvunar kemur. Hún getur ekki sakað mig um það, að ég píni alla togaraeigendur til að stöðva, af því að ég segist ætla að ganga úr þeirra samtökum. Hún getur ekki heldur sakað mig eða stjórnarandstöðuna um það, að þingi er frestað, til þess hafði hún vald, og hún þurfti ekkert að semja um það við mig að fresta þinginu. Það þýðir ekkert að skjóta sér undan neinni ábyrgð í þeim efnum, það er hún, sem ber ábyrgðina á því, að þingi var frestað. Hitt var svo gefið mál, að fyrst ekki átti að afgreiða fjárlög nú og fyrst ekki átti að ljúka þessum miklu vandamálum útgerðarinnar, þá var nokkur ástæða til þess að vera ekki að halda þingmönnum hér alveg fram undir jóladag, heldur leyfa þeim að fara öllum fyrr heim. Það var aðeins eðlilegur hlutur, fyrst ekki átti að ljúka við þessi mál. Þannig lítur þetta út, og mega nú allir sjá það, að ummæli hæstv. forsrh. sérstaklega í minn garð eru algerlega úr lausu lofti gripin.



Herra forseti. Umr. þær, sem hér hafa farið fram um það mál, sem nú er á dagskrá, bera glöggt vitni um, hvernig stjórnarfarið er orðið á landi hér. Tveir hæstv. ráðh., hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., hafa lýst því, að ósamkomulag sé innan ríkisstj. um afgreiðslu fjárl., fyrst og fremst það, hvort átt hefði að afgr. þau nú fyrir jól eða ekki. Þetta er að sjálfsögðu allmikilvægt atriði, og mætti ýmislegt um það segja. En hitt er þó atriði, sem miklu meira máli skiptir, hvernig leystur verður sá vandi, sem að höndum hefur borið í sambandi við útgerð landsmanna. En fátt er gleggra um ástandið á stjórnarheimilinu heldur en það, að nú, þegar komið er rétt að jólum, hefur ekkert verið gert í því stóra máli, að því er virðist, annað en að skipa tvær sérfræðinganefndir, sem kváðu sitja að störfum og ekki hafa skilað neinu áliti, endanlegu a. m. k. Þetta er í sjálfu sér miklu meira mál en það, hvort fjárlagaafgreiðslu er lokið rétt fyrir jól eða snemma í janúar. Eins og oft hefur verið sagt hér áður, var fyrir löngu vitað um hina erfiðu afkomu útvegsins, fyrir löngu vitað, að þar þurfti að grípa til einhverra ráðstafana. En það er nú, eins og því miður hefur átt sér stað allt of oft áður, þegar vanda hefur borið að höndum varðandi framleiðsluna, að hæstv. ríkisstj. er allt of sein til, og þess vegna verða aðgerðir hennar svo síðbúnar, að af hefur hlotizt mikið tjón fyrir þjóðina. Hæstv. ríkisstj. hlýtur að gera sér það ljóst, því að það veit hvert einasta mannsbarn, að hver vika, sem allur báta- og togarafloti landsmanna er stöðvaður, hver dagur, sem hann er stöðvaður, er mjög dýr fyrir þjóðina. En eins og þessi málsmeðferð hefur verið, er ekki annað sýnna en að bæði báta- og togaraflotinn verði stöðvaður, hver veit hve langan tíma af janúarmánuði. Það veit enginn, hve langur sá tími verður, en það er a. m. k. fyrirsjáanlegt, að það verða margir dagar, sennilega ekki minna en hálfur mánuður til þrjár vikur, og gæti þó jafnvel meira orðið. Það var ekki laust við, að þeir tveir hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, væru jafnvel hálfhreyknir af því, að ekki sé nú nein deila uppi milli stjórnarfl. um lausn þessara knýjandi vandamála útvegsins. En það var lítil ástæða til hreykni af þessu, þegar upplýst var, að fyrir liggja enn þá engar endanlegar till. frá neinum aðila um þessa lausn, og þar af leiðandi um ekkert að ræða til þess að vera sammála eða ósammála um. Það mætti ef til vill segja, að það ósamkomulag, sem nú virðist upp komið á stjórnarheimilinu, gæti verið nokkurt ánægjuefni fyrir stjórnarandstöðuna, ef stjórnarandstaðan hugsaði ekki fyrst og fremst um sjálfa þjóðina. En þjóðinni er það vissulega dýrt að sitja uppi með eins dáðlausa ríkisstj. og hæstv. ríkisstj. hefur sýnt sig í þessu máli. Það er vissulega ástæða til að víta þá málsmeðferð að hafa látið dragast eins lengi og orðið er að gera allan nauðsynlegan undirbúning að því, að hægt yrði að leysa vandamál útvegsins. Að sjálfsögðu var það skylda hæstv. ríkisstj. að hafa þá forsjálni, að einhverjar till. gætu legið fyrir nú fyrir áramótin, og að sjálfsögðu hefði hún átt að geta skýrt þingheimi frá þeim till., áður en þingið var sent heim. Nú er auðséð, að um það verður ekki að ræða. Er það vissulega illa farið og getur dregið dilk á eftir sér, ef um verulega stöðvun á skipaflotanum verður að ræða. En þá verður a. m. k. að gera þá kröfu til hæstv. ríkisstj., að hún leggi sig nú alla fram einmitt um hátíðarnar og hafi tilbúnar till. sínar strax þegar Alþingi kemur saman hinn 5. jan.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að segja, að mikið dæmalaust ber þetta hjal þessara þm. vott um annað tveggja, heilaga einfeldni eða gersamlega óvenjulega hreinskilni í málflutningi. Ég býst nú við hvað suma þeirra varðar, að þetta sé af því, að þeir eru óstjórnvanir og óvanir að glíma við annað en málæðið í sjálfum sér. Orðaflaumur streymir út án nokkurrar hliðsjónar af, hvort rök standa að baki þeirra fullyrðinga. Ég skal fyrst aðeins víkja örfáum orðum að því, sem hv. 11. landsk. sagði í sambandi við þingfrestunina, en síðar koma að útgerðarmálunum. Hv. 11. landsk. sagðist ekki hafa verið í neinum samningum um þingfrestun, hins vegar hefði hann verið að semja um útvarpsumr. Ég þurfti að sjálfsögðu ekki beint við hann að semja um þingfrestun, mér var nóg að hafa þingfl. ríkisstj. þar að baki ákvörðun ríkisstj. En eitt af því, sem þessi hv. þm. lagði áherzlu á, svo að ég segi ekki megináherzlu, sem er það sanna, var, að þessar útvarpsumr. féllu niður gegn því, að þm. fengju þá að fara heim. Ja, hann má hrista af sér hausinn upp á það. Annars er þetta karp náttúrlega að því leyti þýðingarlítið, að mér er alveg sama, hvort þessi þm. vill meðganga sannleikann í þessu tilfelli, það er sjálfsagt oft tregða á, að hann geri það. Hv. 11. landsk. þm. sagði, að ríkisstj. hefði auðvitað vitað, að stöðvunin var fram undan, stöðvun flotans, togararnir hefðu fengið smávægilegan styrk, eins og hann orðaði það, algerlega ófullnægjandi, á síðasta ári. Ja, þeir fengu þann styrk, sem hann lagði til. Hann lagði til, að þeir fengju 950 þús. kr. á ári, og ætlaði þar af þeim sjálfum að hlutast til um niðurfærslu ýmissa útgjaldaliða, auk þess sem í þessu var talin fyrning. Togararnir fengu af ríkisvaldinu það, sem með þurfti. Hv. þm. sagði, að hann hefði aldrei gert annað varðandi stöðvun togaranna en að samþ. till., sem maður, sem hann taldi umboðsmann minn, hefði borið fram um það, að togararnir fylgdu ákvörðunum Landssambandsins. Þetta er kannske of lítið snertandi kjarna málsins til þess, að ég eigi að eyða tíma þingsins til að vera að tala um það. En vitaskuld hlaut ég sem ráðh. í ríkisstj. að reyna að spyrna gegn því, að togaraeigendur tækju ákvörðun um að stöðva veiðar, enda þótt bátarnir tækju ákvörðun um að hefja ekki veiðar, þannig að ef þessi maður, sem hann nefndi og er form. Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, hefði við mig rætt eða að mínum vilja farið eða í mínu umboði mætt þar, þá hefði hann auðvitað aldrei borið fram till. um, að togararnir stöðvuðu sínar veiðar. Og það er eðli málsins, að þessi hv. þm. er staðinn að því að fara þar rangt með staðreyndir. Kjarninn er sá, að togaraeigendur höfðu haft í hyggju - það var aldrei endanlega lokið ákvörðun um það - að stöðva veiðar um áramót, þegar stjórn félagsins kom á minn fund og fékk um það vitneskju, að ríkisstj. í fyrsta lagi vænti þess að geta haft um þetta einhverjar till. snemma í janúar eða a. m. k. í janúarmánuði og hefði í hyggju að bera fram till. um lausn vandamála togaranna samtímis því, sem borin væri fram till. um lausn vandamála bátaflotans. Þegar stjórn félagsins heyrði þetta, þá veit ég a. m. k., að sumir töldu hyggilegast frá eiginhagsmunasjónarmiði togaranna að hætta við stöðvunina. Þegar þessi hv. friðarins engill, hv. 11. landsk., fékk af því fregnir, þá bað hann um í fyrsta lagi að fá afhentan þann tryggingarvíxil, sem hann hafði lagt fram til þess sem viðurlög, ef hann gerðist svikari við þessar sínar samþykktir, og hafði í hótunum um að fara úr félaginu. Þegar ég frétti það, sagði ég: Farið hefur fé betra og hélt, að það væri togaraútgerðinni alveg meinlaust, þó að hann væri utan við hana, því að ég held, að hann hafi gert henni lítinn greiða, en margan grikk, að flækjast þar með sínar fölsku tillögur. Það er rétt, að hann hafi þetta frá mér sem kvittun fyrir því, sem hann var hér að bera á mig í þessum efnum. Það þýðir ekki fyrir þennan flokk óeirða og ofbeldis að vera með þennan helgisvip yfir sér hér. Formaður flokksins segir: Í guðsbænum látið ekki þingmenn fara heim, heldur ljúkið málunum. - Hv. 11. landsk. hefur einn möguleika og einn vettvang til að sýna innræti sitt, og það er í þessum félagsskap, sem hann er meðlimur í og ræður yfir togurunum. Og þar bölsótast hann og bröltir eins og tarfur í flagi, ef á að hindra, að togararnir leggi upp. Þar er innrætið, og þarna er hreinskilnin. Það, sem er meginkjarni í þeirri ádeilu, sem hér er höfð í frammi á ríkisstj., er, að ríkisstj. bæri undir öllum kringumstæðum þann 16. des., eins og hv. 2. þm. Reykv. af heilögum fjálgleik kvað að orði, að hafa tilbúnar till. um úrlausn á vandamálum útvegsins. Annað er slík goðgá, að slík stjórn á að bera það mikinn kinnroða og hafa það velsæmi, að hún segi af sér og komist hjálparlaust úr stólunum. Ég veit ekki, hvort þessir menn hafa reynt að gera sér nokkra grein fyrir þeim vanda, sem við er að etja. Ég sagði frá því áðan, að vandinn er sá að reyna að ganga úr skugga um, hverjar eru þarfir útvegsins. Við höfum fyrir þremur mánuðum eða a. m. k. fyrir tveimur og hálfum mánuði heimtað um þetta skýrslur, sem byggjast á afkomu ársins, sem nú er að liða. Útvegsmenn halda því fram, að það þýði ekki að miða við árið, sem leið, og það er rétt. Það verður þá að miða við árið, sem er að líða, og það er líka rétt, að svo miklu leyti sem nokkuð er hægt að miða við. Og það er ekki hægt að segja til um árið, sem nú er að líða, það er hægt að byrja rannsókn, það er hægt að byrja að skoða nýju sjónarmiðin, en það er ekki hægt að fá úrslitin, fyrr en nokkuð er liðið á þennan mánuð og jafnvel ekki fyrr en undir áramót. Þetta er vandinn, sem við er að etja. Ég veit ekki, hvort hv. 11. landsk. á frystihús, má ég biðja hann að grípa fram í. Rekur hann frystihús?

Já.

Má ég þá spyrja hann, hvort hann sé búinn að skila frá sínu frystihúsi reikningum um afkomuna? Er hann búinn að skila reikningum um afkomu síns frystihúss á árinu 1955?

Nei.

Ég bjóst við því. Vill hann ekki skreppa heim og skrifa þá reikninga, svo að ég viti, hvað hann hefur grætt eða tapað, svo að okkar sérfræðingar geti dæmt um, hvað þarf að bæta upp hjá útveginum? Þarna situr annar frystihúsaeigandi, hv. þm. Snæf. (SÁ). Er hann búinn að skila? Má ég spyrja hann?  Því segi ég það, að þetta eru kappar í lagi, þessir karlar, en þeir skilja kannske eitthvað núna, hvað þeir eru að þvæla. Það er erfitt að tala með fullri þinglegri kurteisi við svona fólk. Mér var sagt, að það hefði verið sagt um einn þm. hérna um daginn, að það væri skömm að því, að á Alþ. væri maður, sem vissi svona lítið. Ja, þeim er bara að fjölga, sem vita lítið. Ekkert man ég nú, hvort sú hágöfuga, hæstv. ríkisstj., nýsköpunarstjórnin, lenti nokkurn tíma í því að hafa ekki till. tilbúnar í útvegsmálum, enda var þá ekki eins ástatt, en eitthvað rámar mig nú í, að einhvern tíma yrðum við síðbúnir með sumt, sem þurfti að gera, og dregur það ekki úr mínu mati á þeirri mætu stjórn. En ég hef bara gaman af að vita það, af því að ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. er mjög minnugur maður, hvort hann gæti mér til leiðbeiningar minnt mig á núna á eftir, hvort nokkur ríkisstj. hafi haft tilbúnar till. þann 16. des. um úrræði sjávarútveginum til handa. Ég man þetta ekki, en mig minnir, að það sé ekki. Ég býst ekki við, að ég geti fengið þá þm., sem hér hafa deilt harðast á ríkisstj., til þess að játa, að þeir hafi beitt stjórnina ósanngirni í þessum ádeilum. En ég vil biðja aðra hv. þm. að vera þess minnuga, að eðli málsins er það, að sérhver ríkisstj. verður ævinlega síðbúin, af því að upplýsingarnar, sem hún verður að byggja á, eru líka eðli málsins samkvæmt síðbúnar. Það er svo örðugt að fá rétta mynd af ástandinu fyrr en svo seint, að af því hljótist einhver stöðvun. Það er þess vegna, sem ég hef lagt ríka áherzlu á, eftir að ég frétti um það, að reyna að hindra, að togaraflotinn stöðvist, en hef rekið mig þar á harðvítuga andstöðu hv. 11. landsk. og kannske ýmissa annarra, og ég veit ekki, hvernig það fer, en eðli málsins er nú þetta. Ég held, að ég hafi nú í meginatriðum getað komið að þeim kjarna, sem mestu varðar, og hirði ég þá ekki að lengja umr. með mörgu, sem ég skrifaði mér til leiðbeiningar, þegar hv. þm. voru að tala. En út af þeirri kröfu, sem hv. 5. landsk. (EmJ) bar fram og var áréttuð af hv. 2. þm. Reykv. um, að upplýsingar sérfræðinganna, sem kallað var, væru jafnóðum lagðar fyrir þm., þá er bezt, að menn fái rétta mynd af því, sem gerzt hefur. Ég held, að það hafi verið annaðhvort fyrir þingbyrjun eða alveg í byrjun þings, að ríkisstj. óskaði eftir því við fjóra hagfræðinga, að þeir reyndu að gera sér sjálfum og ríkisstj. til leiðbeiningar grein fyrir ýmsum fyrirbrigðum á sviði athafna- og fjármálalífs þjóðarinnar, en jafnframt var svo hafin vinna þeirrar n., sem á undanförnum árum hefur átt sérstaklega í samningum við útgerðarmennina eða Landssambandið. Nú er það staðreynd, að störfum þessarar síðarnefndu n. seinkaði nokkuð einmitt vegna starfa fyrrnefndu n. Það var ekki talið nauðsynlegt, að báðar væru samtímis að fást við sömu verkefnin, og var talið rétt, að síðari n. biði, þar til fyrir lægju nokkru nánari upplýsingar fyrri nefndarinnar. Nú heimta menn þessar upplýsingar. Þær eru að sumu leyti í höndum ríkisstj. og að sumu leyti ekki, einfaldlega af þeim ástæðum, sem ég áðan gat um, að upplýsingarnar frá útvegsmönnum og sérstaklega frá frystihúsunum hafa ekki legið fyrir. Nú segi ég, að menn eins og hv. 2. þm. Reykv. geti tæplega lagt mikið upp úr að fá fróðleikinn frá þessari sérfræðinganefnd. Hann segir um það sjálfur, að það sé ekkert mark takandi á sérfræðingunum og þeir reikni allt til andskotans, eins og hann orðaði það. En ég get tæplega tekið hátíðlega áskoranir þm. um upplýsingar frá mönnum, sem þeir lýsa yfir að sé ekkert að marka hvað segi.



Herra forseti. Því verður varla neitað, að málflutningur hæstv. forsrh. er harla einkennilegur í þessum efnum, og reyndar mætti kannske segja, að hann hefði hér hagað málflutningi sínum þannig, að það væri með öllu óþarfi að standa hér upp á eftir honum og elta frekar ólar við það, sem hér hefur farið fram. En ég ætla samt að fara um þetta nokkrum orðum. Fyrst sagði hæstv. ráðh., að það væri að vísu rétt, að hann hefði ekki þurft að semja við mig eða stjórnarandstöðuna neitt um frestun á þingfundum. Hann varð sem sagt að viðurkenna þá staðreynd, að þetta var með öllu fyrir utan alla samningaþörf og því auðvitað alls ekki neinn samningsgrundvöllur fyrir því. Þetta varð hann að játa. Þar að auki segir hann í öðru orðinu, eins og allir tóku eftir, að frestun nú á þingfundum sé alveg óhjákvæmileg, af því að till. ríkisstj. liggi ekki fyrir. En svo í hinu orðinu er samt sem áður sagt: Ja, frestunin var m. a. vegna þess, að 11. landsk. samdi nm það, og það var hann, sem lagði sérstaka áherzlu á það, að frestunin færi fram. - Þetta getur maður nú kallað samkvæmni og boðlegt hæstv. forsrh. að halda hér fram. Það þurfti ekkert að semja um málið við stjórnarandstöðuna, þingfrestun var óhjákvæmileg, vegna þess að till. eru ekki fyrir hendi, en samt var það stjórnarandstöðunni að kenna, hún fór fram á það, að þingfundum yrði frestað. Frekari umr. þarf nú auðvitað ekki að hafa um þetta. Hver maður sér, hvernig í þessu máli liggur. Hið rétta er, að það var aðeins samið um það, sem var óhjákvæmilegt að semja um, en það var: Áttu þær umr. um ákveðið frv. okkar, sem var skylda að láta fara fram, útvarpsumræður, að verða nú fyrir jól, eða átti að fallast á að fresta þeim? Um það var samið. Þá minntist hæstv. forsrh. á það, að ég hefði látið orð falla um, að togararnir hefðu fengið á yfirstandandi ári heldur lítinn styrk, 2000 kr. á dag, eða alveg ófullnægjandi, en skaut því inn í um leið, að þeir hefðu fengið allt, sem ég hefði lagt til að þeir fengju. Ja, þetta er svona álíka satt og hitt og í fullu samræmi. Hér hafa farið fram umr. um þetta áður, og það liggja fyrir opinber gögn um þetta. Þetta er með öllu ósatt. Hann veit, að sá litli styrkur, sem togararnir hafa fengið, nær hvergi nærri því, sem mþn. í togaramálum, sem ég átti sæti í, taldi alveg óhjákvæmilegt, og tók sú n. þó greinilega fram, að það væri miðað við tiltekna launahækkun skipverja, sem síðan reyndist strax á eftir verða miklu meiri. Enn fremur voru ýmsar fylgitill. frá n., sem var alveg óhjákvæmilegt að hæstv. ríkisstj. kæmi í gildi, en ríkisstj. gerði það ekki. Miklu meira mætti vitanlega segja um það, en þetta er jafnrangt og hið fyrra hjá hæstv. forsrh., og hann veit það mætavel sjálfur. En svo þegar menn eru komnir í sjálfheldu eins og þessa, þá segja þeir bara sí og æ: Ja, hv. þm. er staðinn að því að fara með rangt mál. - Hann orðaði það nú sérstaklega í sambandi við það, sem ég hafði sagt, að formaður togaraeigendafélagsins, bróðir hæstv. forsrh., sem m. a. færi með hans umboð í togaraeigendafélaginu, - og það er rétt, hæstv. forsrh. er einn af eigendum Kveldúlfs, og bróðir hans fer þar með umboð þess félags, - hefði lagt fram þessa till., og það var því allt nákvæmlega rétt, sem ég sagði. En hann afgreiðir þetta einfaldlega með því að segja: Ja, þingmaðurinn er staðinn að því að fara með rangt mál. - Ég kann í rauninni engin tök á því að ræða frekar málin, þegar svona er á málum haldið. Hæstv. forsrh. minntist á það og vildi gefa frekari upplýsingar í sambandi við væntanlega stöðvun togaranna, að ég hefði m. a. krafizt þess að fá tryggingarvíxil, sem ég hefði undirskrifað fyrir hönd minnar útgerðar, afhentan aftur, þegar hætta var á því, að togararnir hættu við sína stöðvun. En mætti ég spyrja hæstv. forsrh.: Af hverju skyldi ég og fleiri hafa farið fram á það að fá afhentan tryggingarvíxil, sem við vorum látnir leggja fram, nema vegna þess, að togaraeigendur voru búnir að samþ. að stöðva og það var búið að samþ. það svo rammlega samkvæmt till. formanns togaraeigendafélagsins, að togaraeigendur voru látnir skrifa upp á víxil til tryggingar því, að þeir stæðu við gerða samþykkt um það, að togararnir yrðu stöðvaðir um áramót? Þegar nú átti að taka þessa samþykkt aftur, þá vitanlega vildu þeir, sem höfðu gefið slíka víxla, óska eftir því að fá þá til baka. Þetta sannar því fullkomlega mitt mál, að það er rétt, að togaraeigendur höfðu samþykkt þetta. Ég hins vegar lýsi því hreinlega yfir, að ég er því andvígur að taka þessa samþykkt aftur, því að það er óeðlilegt og það er hreinlega brot á þeim samtökum, sem togaraeigendur eru í í þessum efnum, Og svo kom síðasta atriðið. Forsrh. varpaði þeirri spurningu til mín í sambandi við þá stöðvun, sem nú er öllum sýnileg, hvort ég væri eigandi að hraðfrystihúsi eða hefði með hraðfrystihús að gera. Ég svaraði þessu játandi, eiginlega fyrst og fremst til þess að heyra, hvað á eftir ætti að koma, því að ég vissi, að ef ég segði nei, þá vitanlega næði þetta ekki lengra. Ég er vitanlega ekki eigandi að hraðfrystihúsi. Ég er hins vegar formaður í stjórn hraðfrystihúss ég hef nokkuð með það að gera, svo að það gat nú alveg eins mátt heita svo, að ég svaraði þessu játandi. Og hvað kom svo? Jú, svo kemur þetta: Þarna er sökudólgurinn, segir hann, maðurinn, sem hefur með þetta frystihús að gera. Það er honum að kenna, að stöðvunin verður nú um áramót, vegna þess að það er ekki búið að gera upp reikninga 1955, meðan árið 1955 er ekki liðið. Þetta eru sökudólgarnir, þeir bera ábyrgðina á því, að allt stöðvast. - Ja, í ýmis strá er nú gripið. Nú á sem sagt að nota það sem afsökun, að vegna þess m. a., að frystihúsin í landinn og væntanlega togararnir og bátarnir eru nú, 16. des. 1955, ekki búnir að gera upp ársreikninga sína, er ekki hægt að vita, hvernig afkoman er, og þar með er ekkert hægt að gera. En ég get bara frætt hæstv. forsrh. á því, að það eru allar líkur til þess, að flestöll frystihús í landinu og ég held ábyggilega öll togaraútgerðin í landinu verður ekki búin að gera upp sina reikninga og skila þeim fyrr en langt er komið á vetrarvertíð. Það hefur verið svo á undanförnum árum, það veit hæstv. forsrh., það hefur verið svo á hverju einasta ári, og ekki hefur hingað til þurft að bíða eftir því. En hér er aðeins verið að grípa í vonlaust hálmstrá til þess að reyna að afsaka, hvernig komið er, það hefur verið hægt að ráða fram úr þessum málum, stundum í fyrri hluta janúar, og alltaf án þess að reikningar yfirstandandi árs hjá þessum fyrirtækjum lægju fyrir. Það liggja alveg nægar upplýsingar fyrir um það, hvernig afkomunni er varið og hvernig þessi mál yfirleitt standa, og það mun væntanlega verða enn eins á þessu ári, að það verða gerðar einhverjar ráðstafanir, áður en reikningar fyrir 1955 liggja fyrir. Það er því með öllu haldlaust hjá hæstv. ríkisstj. að ætla að skjóta sér undan þessum vanda með því að segja: Vegna þess að þessi frystihúseigandi er ekki búinn að skila reikningum, vegna þess að þessi reikningshaldari hefur ekki skilað reikningum fyrir árið 1955, er ríkisstj. löglega afsökuð með að gera ekki neitt.  Hið sanna í málinu er það, eins og ég sagði, að ríkisstj. hefur skipað í málefnum togaranna fjölmenna þingkjörna n. til þess að rannsaka rekstrarafkomu þeirra, fengið allýtarlegar upplýsingar um það, hvernig þau mál liggja fyrir, og hún hefur á hverri stundu getað fengið frá samtökum togaraeigenda allar þær upplýsingar, sem hún hefur leitað eftir. En það hefur verið lítið, sem hún hefur gert í þeim efnum. Og ég hef ekki heyrt það fyrr hér á Alþingi, að samtök frystihúsaeigenda hafi alveg skorazt undan því að láta hæstv. ríkisstj. hafa þær upplýsingar í sambandi við sinn rekstur, sem óskað hefur verið eftir. Það hefði þá verið ákveðin ástæða til þess að taka það upp sérstaklega, ef samtökin neita því. Og það á a. m. k. ekki við um einstaka eigendur frystihúsa. Þetta er því með öllu haldlaus afsökun, algerlega haldlaus. Eftir stendur svo hitt, sem allir hafa vitað. Ríkisstj. var nákvæmlega ljóst, hvað til stóð, hefur vitað það allt árið út, að um áramót mundi draga til stöðvunar alls bátaflotans og togaraflotans og frystihúsanna, ef ekki yrðu komnar einhverjar nýjar till. til lausnar þessum vandamálum. Þetta hafa allir landsmenn vitað. Og til ítrekunar á þessu hafa svo samtök útvegsmanna fyrir meira en mánuði tilkynnt almenna stöðvun. Það hefur verið gengið svo stíft eftir þessu frá hálfu útvegsmanna, frá hálfu þeirra manna, sem við allir vitum að hæstv. forsrh. þekkir mætavel til hjá, að enginn útvegsmanna skærist þar úr leik með fullkomna stöðvun, að þeir hafa verið látnir skrifa undir víxla, eins og forsrh. hefur hér minnzt á, ekki aðeins togaraeigendur, heldur og bátaeigendur um allt land, til þess að tryggja það, að engin fleyta hreyfi sig eftir áramót. Þetta hefur ríkisstj. líka vitað. Og það kom greinilega fram hér í yfirlýsingu hæstv. forsrh., að hann hefur vitað þetta. Það verður því enginn sakfelldur um það, að framleiðslan stöðvist um áramót, annar en ríkisstj. sjálf, varðandi það að leggja fram till. Það verður ekki hægt að benda hér með einum fingri á einhvern þm., hvorki hér í þingsalnum né annars staðar, og segja: Þarna er sökudólgurinn, það er honum að kenna. - Það verður miklu auðveldara, því að allir fingur í landinu munu benda á ríkisstj. eina og segja: Það er henni að kenna.

Einar Olgeirsson Hæstv. forsrh. spurði míg, af hverju ég vildi fara að fá útreikninga þessara manna, sem reiknuðu allt til andskotans. Jú, mig langaði nefnilega til þess að sjá þá, vegna þess að ég hef séð þá dálítið áður, þegar erfiðlega hefur staðið á í íslenzku þjóðfélagi að áliti ríkisstjórnarinnar. Ég sá útreikninga þessara manna og fór yfir þá m. a. í fjhn. bæði 1949 og 1950, þegar gengislækkunin var undirbúin, og ég veit, að það eru að nokkru leyti núna, a. m. k. þeir, sem mestu ráða, þeir sömu og þá var. En ég benti hæstv. forsrh. á það þá, hvernig þeir menn, sem lögðu þá útreikningana fyrir ríkisstj., sem farið var eftir, mundu hafa reiknað út 1944, þegar verkföllin voru í september þá og október, allt var að stöðvast og ýmsir vísir menn sögðu, að nú væri ekki um neitt annað að gera en að taka upp ægilega stéttabaráttu í landinu og lækka svo og svo gífurlega kaup alls almennings. Hvernig hefðu þessir menn - ég býst við, að Benjamín Eiríksson sé nú einn aðalsérfræðingurinn eins og áður í þessu - reiknað út, ef þeir hefðu átt að reikna út 1944, hvað hefði komið út úr þeim útreikningi hjá þeim þá? Hefði það komið út úr þeim útreikningum, að við hefðum átt að kaupa togara 1944? Nei, það hefði komið út úr þeirra útreikningum, að ríkið hefði ekki átt að kaupa neina togara. Það hefði átt að lofa einstaklingum, sem hefðu kært sig um það, að leggja í það, og það hefðu í hæsta lagi verið keyptir 6 togarar með því móti, annað ekki. Þetta er sú stefna, sem byggt hefur verið á þessi síðustu ár. Þessir hagfræðingar, sem hafa reiknað út fyrir ríkisstj. þessi síðustu ár, hafa reiknað allt vitlaust, af því að þeir skilja ekki íslenzka þjóðhætti, skilja ekki undirstöðuna að íslenzku atvinnulífi, skilja ekki nauðsynina á því að afla okkur framleiðslutækja, heldur hugsa um það eitt, hvernig ákveðið hjól í peningamálunum getur gengið. Þess vegna er það, að mig hefði langað til að sjá framan í þessa útreikninga einu sinni enn þá til þess að geta í tíma hrakið þá. Svo talaði hæstv. forsrh. um, að vandinn væri sá að reyna að ganga úr skugga um þarfir útvegsins, og var að tala um það viðvíkjandi skilunum á reikningunum. Á ekki ríkið sjálft eitt hraðfrystihús? Hvernig er útkoman á því 1954? Eru ekki til nokkur hraðfrystihús í Vestmannaeyjum, sem vitað er dálítið um, hvernig hafi gengið? Heyrt hef ég fullyrt, án þess að á móti væri mælt, að eitt stærsta hraðfrystihús í Vestmannaeyjum hafi grætt í fyrra 3 millj. kr. Hvernig er það með fiskimjölsverksmiðjuna Klett? Er það rétt, að hún hafi verið að kaupa tvo togara núna nýlega? Skyldi ekki vera einhvers staðar gróði, þegar aflinn bara er kominn í land, á þessum hlutum, svo að maður tali ekki um þegar gjaldeyririnn gengur eitthvað lengra? Nei, ég held, að ríkisstj. hefði átt að geta gert sér nokkurn veginn hugmynd um þetta og a. m. k. gert ráðstafanir til þess, að útvegurinn gæti gengið, þó að hún væri ekki búin að reikna allt hárnákvæmt út. Hæstv. forsrh. var að spyrja um, hvort útvegurinn hefði nokkurn tíma stöðvazt í tíð nýsköpunarstjórnarinnar. Ég skal segja honum það, að ég held, að hann hafi ekki stöðvazt um nein áramót þá. Ég held hann hafi gengið. Ég man ekki betur en hann hafi gengið. En meira að segja eftir að nýsköpunarstjórnin er farin frá og stjórnarkreppa er í landinu, þá man ég ekki betur en sá ráðherra, sem þá hafði með sjávarútvegsmálin að gera, hafi lagt fyrir í desemher 1946, þegar dálitlir erfiðleikar voru, frv. um fiskábyrgð, sem hafi verið samþ. í þinginu, þó að engin stjórn hefði þá meiri hluta í þinginu og stjórnin sæti aðeins til bráðabirgða, - verið samþykkt, ef ég man rétt, með öllum atkv. þm. að einum undanteknum. Meira að segja þegar nýsköpunarstjórnin var dauð, en hélt þó áfram að fara með ríkisstjórn, reyndist hún hafa kraft í sér til þess og þm. allir, stjórnarandstaðan líka, þá ábyrgðartilfinningu að láta hlutina ganga og afgreiða fyrir nýár þannig sjávarútvegsmálin, að það væri haldið áfram að reka sjávarútveginn eftir nýár. Svona gekk það þá. Það er bara svo langt liðið síðan og hæstv. forsrh. búinn að lifa svo margar leiðinlegar stjórnir, sem hafa orðið honum til angurs og armæðu síðan, að hann getur nú ekki lengur gert sér í hugarlund, að það hafi nokkurn tíma yfirleitt verið þannig, að sjávarútvegurinn hafi fyrir nýár verið tryggður með að ganga. Svo fór hæstv. forsrh. að tala um, að það væri víst einhver hræsni eða skinhelgi hjá mér, hann vissi eiginlega ekki almennilega, hvernig hann átti að skilja það, sem honum fannst vera umhyggja fyrir togurunum og annað slíkt. Ég held nú, að hæstv. forsrh. ætti að fara gætilega í að bera mér eða okkur hræsni eða skinhelgi á brýn í sambandi við okkar áhuga á þessum efnum. Það hefur verið gert áður og þannig, að þeir, sem það gerðu, endurtaka það áreiðanlega ekki. Ég man ekki betur en ég hafi verið kallaður alveg sérstaklega tungulipur hræsnari, þegar ég flutti mína ræðu hér um togarana og að við ættum að kaupa togara, því að það þótti svo fjarlægt, að það væri lagt út í annað eins og að fara að kaupa togara, þannig að það kemur satt að segja úr hörðustu átt hjá þessum hæstv. forsrh. að fara að bera mér hræsni eða skinhelgi á brýn í sambandi við umhyggju fyrir togurunum. Okkur varðar um þessa togara og þeirra rekstur, ekki bara vegna þess, að þessir togarar hafa einu sinni verið kallaðir „skýjaborgirnar“ okkar, heldur vegna þess, að velferð verkalýðsins og velferð þjóðarinnar í heild er undir því komin, að þeir gangi. Og svo vil ég minna hæstv. forsrh. á það, að 2/3 af þeim togurum, sem nú eru reknir á Íslandi, eru reknir af bæjarútgerðum eða bæjarfélögunum með þátttöku einstaklinga í bæjunum á einn eða annan hátt. Togararnir eru þannig að tveim þriðju hlutum nokkurs konar þjóðnýtt útgerð, sem okkur er sannarlega ekki sama um, hvernig fer um, sem við viljum að gangi, ekki aðeins vegna hagsmuna verkalýðsins, sem vinnur við þá, og þar af leiðandi hagsmuna þjóðarinnar, heldur einnig vegna hagsmuna þeirra bæjarfélaga, sem eiga sína atvinnu yfirleitt undir því, að þessir togarar gangi. En hvernig hefur verið farið með þessar bæjarútgerðir? Jú, þessar bæjarútgerðir allar afla með sínum togurum gjaldeyrisins, en gjaldeyririnn er tekinn af þeim og fenginn auðvaldinu hérna í Reykjavík til þess að græða á honum. Tapið er skilið eftir hjá bæjarútgerðunum, og það er ætlazt til þess, að þær meira eða minna standi undir því eða brotni undir því. Þegar nýsköpunartogararnir voru keyptir og þegar þær ráðstafanir voru gerðar að ráðstafa þeim út um allt land og ráðstafa þeim m. a. til bæjarútgerðanna, þannig að 2/3 þeirra væru eign bæjarútgerðanna að meira eða minna leyti, var sagt af einum auðmanni hér í Reykjavík: Og þeir skulu á endanum allir koma til okkar. - Það var meiningin að brjóta niður þetta kerfi, sem alþýðusamtökin í landinu þá voru að byggja upp í sameiningu, að bæjabúar sjálfir, að landsmenn sjálfir ættu að mjög miklu leyti á einn eða annan hátt sína togaraútgerð. Það var meiningin, að á endanum kæmi þetta allt saman aftur til auðvaldsins í Reykjavík. Og ein aðferðin til þess að brjóta þetta niður og koma þessu aftur í hendurnar á auðvaldinu í Reykjavík er að láta þessa togara ganga með halla, taka af þeim gjaldeyrinn handa auðvaldinu í Reykjavík, sem síðan stórgræðir á honum, græðir margfalt meira á gjaldeyrinum frá togurunum en nemur því tapi, sem bæjarútgerðirnar verða fyrir. Þess vegna er okkur ekki sama um, hvernig þetta gengur. Við viljum ekki aðeins, að það sé tryggt, að almenningur hafi atvinnuna við þessi stóru tæki og þau gangi, heldur líka, að bæjarútgerðirnar séu ekki látnar brotna saman fjárhagslega undir þessum þunga, á meðan auðvaldið í Reykjavík safnar auði og lifir í vellystingum praktuglega, eins og það gerir núna og sér ekki neitt fyrir endann á því. En í öllum þeim útreikningum, sem hagfræðingar ríkisstj. hafa verið með, sem alltaf komast að sömu niðurstöðu um, að hægt væri að lækka kaupgjaldið hjá almenningi, eins og vissir menn héldu fram líka 1944, þá er aldrei komið inn á, að það þurfi að lækka lífs-„standardinn“ hjá auðmannastéttinni í Reykjavík, að það sé hægt að minnka gróðann, sem vissir auðmenn hér og vissar ríkisstofnanir hafa. Þess vegna hefði ég viljað sjá framan í þessa útreikninga, sem þarna var um að ræða. Þess vegna vil ég segja hæstv. forsrh., að það er ekki hræsni eða skinhelgi hjá okkur, það er lífsbarátta alþýðunnar í landinu fyrir því, að hún eigi stór og góð tæki, tæki, sem ganga í sífellu, tæki, sem hún eigi, og arðurinn af þeim sé ekki tekinn af þessum tækjum og af hinum raunverulegu eigendum þeirra og afhentur auðvaldinu í Reykjavík til þess að braska með.



Herra forseti. Þetta hafa að mjög mörgu leyti verið mjög athyglisverðar umræður. Það kemur ekki oft fyrir nú orðið hér í hinu háa Alþingi, að tveir ráðherrar gangi í ræðustólinn með vélrituð blöð, vélritaðar yfirlýsingar, sem þeir ætla að lesa yfir hv. þingheimi. Þetta hefur gerzt núna. Bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hafa lesið yfir þingheimi stórpólitískar yfirlýsingar. Yfirlýsing hæstv. fjmrh. var um það, að fjárlög yrðu ekki afgreidd nú fyrir nýár, hann hefði að vísu viljað, að svo yrði gert, en það hefði strandað á samstarfsflokknum. Hann gaf í skyn, að legið hefði við stjórnarkreppu. Aðalefni í yfirlýsingu hæstv. forsrh., sem einnig var vélrituð, var um það, að við stjórnarkreppu væri ekki að búast, það væri of snemmt fyrir stjórnarandstöðuna að hlakka yfir því, að þessu stjórnarsamstarfi væri lokið, það lægju gild rök til þess, að fjárlög væru ekki afgreidd nú fyrir nýár. Ég get ekki stillt mig um að vekja athygli á því með örfáum orðum, að með þessum yfirlýsingum er fallin ein helzta skrautfjöðrin, sem verið hefur á samstarfi þessara flokka síðan 1950. Ein helzta skrautfjöðrin hefur einmitt verið sú, að sú endurbót hafi verið gerð m. a. á meðferð fjármálanna, að fjárlög séu ávallt afgreidd fyrir nýár. Og það er Sjálfstfl., sem samkvæmt yfirlýsingu hæstv. fjmrh. hefur reytt þessa skrautfjöður af samstarfi Sjálfstfl. og Framsfl. Dálítið spaugileg voru orðaskipti ráðherranna innbyrðis um það, hvort stjórnarkreppa hafi legið við eða sé yfirvofandi eftir áramótin. Það kemur sem sagt í ljós, að stjórnin hefur verið mjög ósammála um veigamikil atriði, sem undir venjulegum kringumstæðum hefðu átt að valda samstarfsslitum, en er samt ekki látið valda samstarfsslitum nú. Þetta minnir á frægan atburð, sem kom fyrir í stjórnmálum Bretlands á Viktoríutímabilinu og hefur þótt svo merkilegur, að hann er orðinn atriði í stjórnmálasögu Breta, móðurlands þingræðisins. Það var ófrávíkjanleg regla, að brezk stjórn varð að segja af sér, ef ósamkomulag kom upp í stjórninni. Stjórnin varð að vera sammála til þess að geta setið, Nú kom upp ósamkomulag í brezku stjórninni, og þess vegna hefði stjórnin átt að segja af sér. En forsætisráðherrann vildi með engu móti segja af sér, og hann dró feld yfir höfuð sér og fann upp þessa merkilegu lausn á málinu, hann gaf brezka þinginu þessa yfirlýsingu „His Majesty's Government has agreed to disagree“ - þ. e. stjórn hans hátignar konungsins hefur komið sér saman um að vera ósammála. Hún gat fengið að sitja, ef hún kæmi sér saman, og hún sat á þeim grundvelli, að hún hefði komið sér saman um að vera ósammála. Það er dálítið svipað þessu, sem hér hefur gerzt. Stjórnarflokkarnir koma sér ekki saman, en þeir koma sér saman um að koma sér ekki saman og sitja því áfram.

Og þá er allt í lagi eftir enskum reglum.

Frá sjónarmiði forsrh. er áreiðanlega allt í lagi, því að hann situr áreiðanlega meðan sætt er. Frá sjónarmiði stjórnarandstöðunnar og þjóðarinnar er hins vegar fjarri því að allt sé í lagi. Þá kem ég að öðru atriði, sem ég vildi minnast á í þessum fáu orðum mínum. Það upplýstist í þessum umræðum, og það er það annað merkilega, sem upplýsts hefur, að hæstv. ríkisstj. hefur vitað í mánuð, að fyrir dyrum stendur stöðvun alls togaraflotans og alls bátaflotans þegar um áramótin. Þessa vitneskju hefur ríkisstj. haft í heilan mánuð. Mér var ekki kunnugt um þetta, fyrr en ég las það í einu dagblaðanna nú fyrir nokkrum dögum, að svo voveifleg tíðindi væru fyrir dyrum. Ég tel hæstv. ríkisstj. hafa sýnt mikið ábyrgðarleysi, í fyrsta lagi með því að hafa leynt Alþingi þessum staðreyndum, því að frá þessu hefur ekki verið skýrt á Alþingi fyrr en núna, og í öðru lagi mikið ábyrgðarleysi með því að hafa ekki þegar lagt tillögur fyrir hv. Alþingi til að afstýra þeirri þjóðarógæfu, sem það vissulega er, ef togaraflotanum og bátaflotanum verður lagt um áramótin. Þetta vildi ég átelja. Þá vildi ég að síðustu mjög taka undir það, sem kom fram hjá hv. 5. landsk. þm. (EmJ), að þm. verði skýrt sem fyrst frá niðurstöðum þeirra tveggja nefnda, sem ríkisstj. hefur haft starfandi á vegum sínum til þess að rannsaka afkomu atvinnuveganna og gera till. til úrbóta, að því er manni hefur skilizt. Hæstv. forsrh. taldi það geta leikið á tveim tungum, hvort æskilegt væri að skýra jafnvel þm. frá till., sem fram kæmu um slík atriði. Ég held, að ef þessar nefndir hafa hagað störfum sínum líkt og slíkar nefndir gera venjulega, sé starf þeirra tvíþætt: Annars vegar athugun á ástandi og horfum, og fæ ég með engu móti skilið, hvernig getur verið varhugavert að skýra þingheimi og þjóðinni allri frá niðurstöðu sérfræðinga, sem athuga, hvernig komið sé og hvernig líklegt sé að þróunin verði í framtíðinni. Ef einhverjar till. eru hins vegar með þeim hætti, að þær gætu orðið til þess að skapa vissum aðilum í þjóðfélaginu gróðaaðstöðu, þá er sjálfsagt að láta slíkar till. ekki komast á almannavitorð, fyrr en þá vitað er, hvað gert verður. En frá þeim hluta rannsókna þessara sérfræðinganefnda, sem lýtur að ástandi og horfum, hlýtur að vera hægt að skýra Alþingi og þjóðinni allri, og það hefði átt að gera þegar í stað. Ég vil því mjög ítreka, að þetta verði gert. Rök hæstv. forsrh., sem hann taldi, geta engan veginn talizt rök gegn því að birta þessar upplýsingar. Það hafa þegar komið í ýmsum blöðum bæjarins fram getgátur um það, hvað þessar sérfræðinganefndir, sérstaklega hagfræðinganefndin, hafi sagt. Mig grunar, að raunveruleg ástæða þess, að ekkert hefur verið birt opinberlega um þessar niðurstöður, sé sú, að a. m. k. eitthvað af því, sem í blöðum hefur verið sagt um þessar athuganir, hafi við rök að styðjast. Það hefur verið getið upp á því opinberlega, að hagfræðinganefndin hafi a. m. k. fordæmt bátagjaldeyriskerfið. Það væri fróðlegt að vita, hvort það sé rétt, hvort þetta óskabarn núverandi stjórnarflokka og raunar sumra þeirra manna, sem hagfræðinganefndina skipuðu, hefði verið fordæmt af þeim nú og gagnrýni þeirra, sem frá upphafi hafa haldið uppi gagnrýni á þetta fyrirkomulag, verið þannig látin ásannast. Það hefur líka verið getið upp á því, að í þessum till. hafi verið kaupbinding. Ég sé ekki, hvaða leynd á að geta ríkt yfir því, hvort þessir trúnaðarmenn ríkisstj. hafi lagt til, að kaup allra launþega í landinn væri skert. Jafnvel þó að skýrt væri frá slíkri till., getur enginn aðili í landinu notað sér þá vitneskju til þess að skara eld að sinni köku. Það hefur líka verið getið upp á því, að ein till. sé sú, að ekki skuli gripið til gengislækkunar, heldur í þess stað lagðir á tollar og ýmis gjöld til þess að greiða útflutningsatvinnuvegunum styrki. Jafnvel þótt skýrt væri frá þessu með almennum orðum, þá gæti ekki fólgizt í því neinn gróðamöguleiki fyrir neina einstaka aðila í þjóðfélaginu, meðan ekki er látin í té nein vitneskja um það, hvar þessi gjöld mundu koma niður, en slíku er auðvitað sjálfsagt að halda leyndu, þangað til ráðstafanir eru gerðar. Ég vil því mjög ítreka það, að áður en þingmenn hverfa heim í jólaleyfi, verði þeim gefinn kostur á að kynna sér niðurstöðu þessara rannsókna og meginkjarna tillagnanna. Ég geri að vísu ráð fyrir, að hvorki niðurstaða rannsóknanna né till. gætu talizt sérstaklega skemmtileg jólagjöf frá hæstv. ríkisstj. eða þeim, sem þetta hafa annazt, til hv. þm. En stundum verða menn að taka því, sem þeim þykir ekki skemmtilegt, og ég held, að það væri öllum að gagni, að menn gætu fengið að kynna sér niðurstöður rannsóknanna og tillögurnar í þinghléinu.



Herra forseti. Út af ummælum eða ræðu hv. 2. þm. Reykv. skal ég gera örstutta aths. Hv. þm. fór mjög hörðum orðum um þá hagfræðinga, sem hafa verið að vinna að ýmsum athugunum fyrir ríkisstj. Þessir menn eru dr. Benjamín Eiríksson, Ólafur Björnsson prófessor, Jóhannes Nordal forstöðumaður hagfræðideildar Landsbanka Íslands og Klemenz Tryggvason hagstofustjóri. Ég skal ekkert segja um það, hvort ég sé sammála þeim hugleiðingum, sem þeir hafa haft í frammi og ég skoða enn sem algert einkamál ríkisstj. til leiðbeiningar, en þeir eru ekki maklegir þess óhróðurs, sem hv. 2. þm. Reykv. hafði um þá, og ég veit, að hann meinar það ekki heldur. Hv. þm. sagði, að það væri orðrómur um, svo að ekki sé sterkar að orði kveðið, að eitt af frystihúsunum hefði grætt 3 millj. kr. á s. l. ári, annað hefði grætt svo, að það hefði nýverið fest kaup á tveimur togurum. Fiskiðjuver ríkisins, sem við ættum að geta kynnt okkur og er eitt af stóru frystihúsunum og hefur haft mikinn afla, hefur, að ég held, ekki grætt neitt og jafnvel tapað. Ég gerði mér vonir um betri niðurstöðu en ég óttast nú, að raun verði á. Það er líka vitað, að mörg frystihúsin úti um land kvarta sáran undan afkomunni, og þá segi ég: Er furða, þó að ríkisstj. segi: Við getum ekki gert tillögur, fyrr en við fáum reikninga frá þessum fyrirtækjum, hreina reikninga? Við höfum vikum, svo að ég segi ekki mánuðum saman heimtað þessa reikninga, og það er ekki fyrr en í gær, eins og ég upplýsti áðan, sem við höfum fengið reikninga fyrir árið 1954. En ef við höfum þá í höndum, er kannske mögulegt, að okkar sérfróðu menn geti út frá þeim dæmt um líkurnar fyrir afkomu þessa árs. Þessu verða menn að gera sér grein fyrir. Þó að hv. 11. landsk. (LJós) segði, að hann hefði ekki verið rukkaður um reikningana, þá er það ekki rétt. Ég veit ekki, hvort hann hefur persónulega verið rukkaður, en hann er einn af meðlimum þess félagsskapar, sem hér um ræðir, og frá honum hafa ekki fengizt reikningar þrátt fyrir ítrekuð tilmæli, fyrr en skriflega var tilkynnt frá ríkisstj., að þeir yrðu þá og þeir einir að bera ábyrgð á þeirri stöðvun, sem fram undan væri. Það virðist hafa komið svo óþægilega við þá, að við höfum þó fengið a. m. k. eitthvað af reikningum nú. Ég skal nú ekki fara að tala um ræðuna fögru um togarana frá 11. maí 1944. Mér þótti hún mjög falleg, líklega af því, að ég hafði skrifað grein um áramótin 1945–44, þ. e. 5 mánuðum áður, um dálítið svipaðar hugleiðingar, svo að það gutlar víðar á hugsjónum en hjá þessum hv. þm. Þurfti reyndar enga spekinga til að láta sér detta í hug, að ef við hefðum nokkur hundruð milljónir, þá væri rétt að verja þeim að vissu leyti og að vissu marki til að endurnýja okkar úr sér gengnu atvinnutæki. Okkur varðar um togarana, segir þessi hv. þm., og ég efa ekki, að hann álíti það. Umhyggjan fyrir afkomu þeirra hefur þó ekki verið meiri en svo, að hinn voldugi verkalýðsflokkur, sem hann veitir forstöðu, hefur ekki viljað eiga neinn hlut að máli um það, að ekki væru gerðar hærri kröfur á hendur þessum togurum en svo, að þeir fengju undir þeim risið. Um það ber ljóslegt vitni það, sem hann sjálfur hefur verið að segja, og einnig það, sem hv. 11. landsk. segir, að 2000 kr. dagsstyrkur sé hundsbætur. Hv. 2. þm. Reykv. orðaði það svo, að úrbætur gætu legið í því að leyfa togurunum sjálfum að selja sinn gjaldeyri og þá bátunum væntanlega líka. Ég veit ekki, hvort hann gerir sér fyllilega grein fyrir, hvað af því mundi leiða, ef einstakir framleiðendur fengju sinn gjaldeyri til umráða. Ég er ekki viss um, að með því móti væru verndaðir betur en með núverandi kerfi hagsmunir launastéttanna í Reykjavík og um byggðir landsins en með því kerfi, sem nú ríkir, þó að útvegsmenn að sjálfsögðu mundu þiggja þann greiða, ef hv. þm. er reiðubúinn til að afhenda þeim gjaldeyrinn til frjálsrar sölu. Hv. 1. landsk. (GÞG) sagði, að hér hefði komið tvennt merkilegt fram í umr.: yfirlýsing hæstv. fjmrh. annars vegar og mín hins vegar um það, að ágreiningur væri á milli Framsfl. og Sjálfstfl. um, hvort auðið þætti eða æskilegt að ákveða fjárl. fyrir nýárið. Það er rétt, þessi ágreiningur kom. Ég skal vitna til, að hér hefur komið fram ein yfirlýsing í viðbót, og hún er frá hv. 5. landsk. (EmJ), sem stendur nokkuð nærri hv. 1. landsk., þó að maður viti aldrei, hve náin séu böndin milli hinna einstöku flokksmanna í Alþfl. Ég hef því talið, að meðan þeir eru í sama flokki, mætti nokkuð vitna til yfirlýsinga hv. 5. landsk. til sönnunargildis, þar sem hv. 1. landsk. á hlut að máli, en hv. 5. landsk. sagði alveg réttilega, að það megi færa báðum sjónarmiðunum margt til ágætis. Það er ekkert óeðlilegt, þegar um mál er að ræða, sem orkar tvímælis, að um það geti orðið nokkur ágreiningur innan stjórnarflokkanna. Það er engin goðgá, og út af því er - því miður fyrir stjórnarandstöðuna - engin stjórnarkreppa nú. Hvort stjórnarkreppa verði síðar í samsteypustjórn, um það er bezt að hafa sem minnsta spádóma, en allir, sem til þess hlakka, geta átt sínar vonir. Hinir, sem vilja hindra það, hafa líka ástæður til að vona, að hægt verði að hindra það, svo lengi sem þeir telja þjóðinni til farsældar, að þessir flokkar vinni saman. Hv. þm. sagði, að það hefði verið hin gullna regla í Bretlandi, að stjórn yrði að vera sammála, annar s yrði hún að fara. Ef þetta ætti að ráða í bókstaflegum skilningi, þá held ég, að það væri hyggilegt að mynda aldrei samsteypustjórn í neinu landi, því að vitaskuld er samsteypustjórn oft ósammála um margt, sem á góma ber, þó að menn leitist við að gera ágreininginn sem minnstan og ráða fram úr vandræðalaust, ef báðir telja þjóðarnauðsyn, þegar um tvo flokka er að ræða, eða allir, ef um fleiri flokka er að ræða, að allir flokkarnir vinni saman. Menn láta hér eins og einhver stórtíðindi hafi komið fyrir - ég held í mannkynssögunni - út af því, að það hefur komizt upp, að við hæstv. fjmrh. erum alls ekki alltaf sammála, þó að ég sé kallaður handbendi hans og hæstv. landbrh. í Framsfl. og þeir mínir og minna meðráðherra í Sjálfstfl. Þeir eru ásakaðir um að vera of nærri okkur og við of nærri þeim, en það hefur bara komizt upp, að við erum ekki alltaf sammála. Ég vona, að þetta verði minnisstætt í mannkynssögunni eða a. m. k. Íslandssögunni, ekki síður en þegar brezka stjórnin gerði samkomulag um það að vera ekki sammála. Hv. þm. sagði, að ríkisstj. hefði vitað um það í a. m. k. mánuð, að fyrir dyrum stæði allsherjarstöðvun fiskiskipaflotans. Ég segi honum, og ég veit, að hann trúir því, að það eru örfáir dagar síðan ég fékk fregnir af því, að togararnir hefðu í hyggju að stöðva veiðar, og um leið og ég fékk af því fregnir, reyndi ég að girða fyrir það, og ég er alls ekki vonlaus um, að það megi takast. Bátaflotinn hefur hins vegar á undanförnum árum ýmist verið á síðustu dögum ársins eða ekki fyrr en í janúar með sín mál, þannig að auðið hafi verið að ráða fram úr vandræðunum, svo að ekki heldur þetta er nein nýjung. Auðvitað gerir ríkisstj. allt, sem hún getur, til þess að sem minnst þjóðarböl hljótist af slíkum stöðvunum, ýmist með því að fyrirbyggja þær eða reyna að láta þær vera sem allra skemmstar. Mér finnst það mjög ómaklegt af hv. 1. landsk. að vera að endurtaka þau ámæli, sem hér hefur verið beint að ríkisstj. fyrir, að hún hafi ekki haft sínar till. tilbúnar nú í dag, sérstaklega ef hann hefur hlýtt á umr. Ég upplýsti hér áðan, að frystihúsin, sem ekki hafa fengizt til að skila sínum reikningum fyrr en nú í gær, hafi haft á orði, að það væri kannske ekki hægt að greiða fyrir fiskinn styrklaust nema 50 aura eða kannske eitthvað lítið eitt yfir það, en sjómennirnir heimtuðu kr. 1.47, og það er náttúrlega ekki neinn gamanleikur að ráða fram úr þeim vanda, sem á höndum yrði, ef það sannast á reikningum frystihúsanna, að slíkar tölur séu réttar, en sjómennirnir þrátt fyrir það ætla að halda sér við kauphækkanir. Og það má engin stjórn láta sig henda það að bogna undan ámælum stjórnarandstöðu, sem eiga við svo lítil rök að styðjast sem þessi ámæli. Ég skal svo aðeins að lokum segja það, að eins og ég áðan gat um, hafa þeir hagfræðingar, sem hér hafa verið að verki, unnið algerlega fyrir stjórnina og telja sitt álit sem einkaálit til stjórnarinnar að svo komnu máli. Ég tel þess vegna ekki, að ríkisstj. hafi neina skyldu til að afhenda það einum eða öðrum, heldur kynni sér sjálf það, sem þetta álit ber með sér, og taki það tillit til þess, sem hún að rannsökuðu máli telur eðlilegt, og ekki þar fram yfir. Þegar svo stjórnin ber fram sínar till., þá rökstyður hún þær á þann hátt, sem hún telur rétt vera, og þá geta menn dæmt um, hvort hennar rök eru rétt eða röng. A. m. k. á hv. 1. landsk., sem sjálfur er hagfræðingur, að geta myndað sér sjálfur skoðun án þess að spyrja um, hvað dr. Benjamín álíti í þeim efnum, hann hefur aðgang að öllum þeim upplýsingum, sem þessir hagfræðingar hafa átt aðgang að. Ég veit ekki heldur, hvort það yrði til að auðvelda lausn á þessu máli, að áliti manna, sem hafa unnið og skoðað sig sem einkaráðunauta stjórnarinnar, yrði útbýtt meðal þm., þegar sumir segja: Ja, við viljum taka mikið tillit til okkar stéttarbræðra - eins og ég býst við að hv. 1. landsk. mundi segja, og aðrir segja: Ja, þetta eru bara menn, sem eru að benda mér á, hvernig eigi að koma öllu til helvítis eða til andskotans, svo að ég sé ekki að rangfæra ummæli manna; þannig var það orðrétt. Ég veit ekki, hvort það yrði til þess að auðvelda þetta. Ég álít, að ríkisstj. eigi að skoða þetta í ró og næði, þegar hún nú fær nokkru rýmri tíma og þingstörfum er lokið, og styðja sig við þessar till., ef hún telur þær heppilegustu leiðina, en annars ekki.



Herra forseti. Þessar umr. eru nú að fjara út, og ég skal ekki verða til þess að lengja þær, en á eitt atriði vil ég benda að síðustu. Það eru helztu rök hæstv. forsrh. fyrir því, hversu síðbúin stjórnin sé með sínar till. um lausn vandamála útvegsins, hve illa ríkisstj. hafi gengið að fá nauðsynlegar upplýsingar hjá útveginum og sérstaklega frystihúsunum, t. d. hafi ríkisstj. ekki fengið reikninga frystihúsanna fyrir 1954 fyrr en í gær, síðustu reikningana, skilst mér. Þessar upplýsingar koma mér ákaflega á óvart, og ég er satt að segja forviða á þeim. Hæstv. stjórn hlýtur að vera kunnugt um, að frystihúsin eru skattskyld. Henni ætti að vera kunnugt um, að frystihúsin hljóta að skila reikningum frá 1954 til skattyfirvalda fyrir mitt ár 1955. Reikningar allra frystihúsa á landinu eru búnir að liggja hjá ríkisskattanefnd síðan á miðju þessu ári. Ég veit ekki betur en að ríkisskattanefnd sé í næsta húsi við hæstv. forsrh. Hvað veldur því, að ríkisstj. telur sig skarta vald til þess að sækja reikningana í ríkisskattanefnd? Þar liggja þeir og hafa legið í 6 mánuði eða svo. Enginn hlutur hefði verið hægari fyrir hæstv. ríkisstj. en að fara sjálf eða senda trúnaðarmenn sína milli húsa hér í Reykjavík og fá þær upplýsingar, sem hún segist vera búin að bíða eftir í marga mánuði.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. upplýsti hér áðan, hverjir væru í þessari hagfræðinganefnd. Það hefur reynzt rétt, sem ég var að geta til, að tveir þeir menn, sem ég hef stundum átt smádeilur við áður, þeir dr. Benjamín Eiríksson og prófessor Ólafur Björnsson, eru þarna í, og við þá átti ég sérstaklega, þegar ég var að tala um þá útreikninga, sem skaðlegastir væru fyrir þjóðarbúskapinn, svo að það sýnist ekki sem hæstv. ríkisstj. sé farin að taka sér betri ráðgjafa í þessum efnum en hún hefur haft undanfarið. Og það, sem fram hefur komið frá þeim hagfræðingi, sem Landsbankinn hefur í þessu efni, í tímariti Landsbankans, er satt að segja ekki þess háttar, ef ætti að fara eftir slíkum ráðleggingum, að manni finnist það beinlínis efnilegt fyrir þjóðina. Hins vegar efast ég alveg um, að hagstofustjóri kæri sig um að vera nokkuð tengdur við nokkuð af þessu; ég hef ekkert haft við það að athuga, sem fram hefur kornið frá honum og ég hef séð. Hitt aftur á móti lízt mér ekki á, ef það á einu sinni enn þá að leggja til grundvallar sömu spekina og var lögð til grundvallar 1949 og 1950. Ég á enn „doðrantana“ frá Benjamín frá þeim tímum, - þeir voru allir afhentir þá, - útreikningana, sem sýndu sig að vera vitlausir eftir á, og annað slíkt, sem þjóðinni var stjórnað meira eða minna eftir í nokkur ár, og það var sannarlega ekki gæfuríkt að ætla að fara að breyta eftir slíkum sérfræðingaráðleggingum núna. Ég minntist hér á áðan út frá því, hvernig þessi maður ráðlagði 1949 og 1950, hvað hann mundi hafa ráðlagt 1944, sem sé þveröfugt við það, sem hæstv. forsrh. sagði að ekki hefði þurft mikla speki til að sjá. Sú speki, sem við sáum 1944, var ekki til í heila Benjamíns eða þeirra, þeir hafa aldrei nokkurn tíma farið inn á það.  Næst minntist hann á, að við ættum ekki að gera svona miklar kröfur á hendur togurunum. Ég vil láta hann vita, að það erum ekki við, ef hann meinar verkamannastéttina með því, sem gerum miklar kröfur á hendur togurunum. Síður en svo. Sjómennirnir og þeirra fulltrúar vinna fram á nætur, þeir unnu hérna til kl. 6 í nótt við að reyna að komast að niðurstöðu um að semja í sjómannadeilunni, semja um kaupgjaldið. Það var unnið eitthvað betur og skynsamlegar á því sviðinu en hjá hæstv. ríkisstj. og hennar hagfræðingum. Það þætti þokkalegt, þegar sjómenn og atvinnurekendur væru að semja, ef þeir hefðu það þannig, að fyrst skipuðu þeir eina hagfræðinganefnd og eina sérfræðinganefnd, svo byrjaði sérfræðinganefndin að starfa, á meðan yrði hagfræðinganefndin að bíða, og svona gengi þetta koll af kolli, og svo væru þeir að bíða eftir reikningum, sem lægju í næsta húsi, og hefðu aldrei vit á að ná í þá og kæmust þess vegna aldrei að neinni niðurstöðu og gætu þess vegna aldrei farið að semja. Nei, þvert á móti, atvinnurekendur og sjómenn fara að tala hér saman, þeir voru að vinna hér til kl. 6 í morgun. Ég held, að ríkisstjórnin mætti taka sér þessi vinnubrögð til fyrirmyndar. Það eru ekki sjómennirnir, sem gera miklar kröfur á hendur togurunum, það eru sjómennirnir, sem halda togurunum uppi, það eru þeir, sem vinna á þeim, það eru þeir, sem hætta sér út á sjóinn. Það eru þeir, sem þræla þar og draga fiskinn í land. Það er ekki yfirstéttin hérna í Reykjavík, sem gerir það, það eru ekki þeir 200 milljónamæringar, sem hér eru í Reykjavík. Það er yfirstéttin í Reykjavík, sem gerir of miklar kröfur á hendur togurunum, yfirstéttin og allt hennar bákn. Og jafnvel Landsbankinn einn, sem hæstv. forsrh. er bankaráðsmaður í, tekur sínar 30–40 millj. kr. á ári, sem væri nóg handa togurunum til þess að geta tórað.  Hæstv. forsrh. var að rangfæra mín orð og var að tala uni, að ég hefði viljað, að togararnir mættu selja sinn gjaldeyri. Það hef ég aldrei sagt. Ég hef bara sagt, að gjaldeyririnn væri tekinn af togurunum og afhentur yfirstéttinni í Reykjavík til að græða á honum, svo að raunverulega eru togararnir, ef mætti nota það orð, þjóðnýttir handa auðmannastéttinni í Reykjavík. Ég held það væri þá nær að þjóðnýta þá alveg, láta ríkið reka þá, láta ríkið ábyrgjast þá og láta þá ganga í sífellu. Þá þyrftu þeir ekki að standa í þessu stappi, og þá held ég, að ríkisstj. færi að eygja nokkurn veginn, hvað væri öruggasta leiðin út úr þessu.



Ég verð að segja, að mér finnst orðið svo gaman að þessum umr., að ég stilli mig ekki um að segja örfá orð, svona í heldur léttum tón, ef verða mætti. Það er fyrst þetta: Hv. 2. þm. Reykv. segir, að ég hafi aldrei haft neinn skilning á því, að kaupa þyrfti togara. Ég veit ekki betur en ég hafi átt manna mestan þátt í því, að keyptir voru 10 togarar í viðbót við þá, sem keyptir voru á nýsköpunarárunum svonefndu. Þá sagði hv. 2. þm. Reykv. annað, sem var enn skemmtilegra. Hann sagði að efni til: Það er ekki von, að það gangi vel í stjórninni. Þarna standa nú að allir þessir tregu menn í Sjálfstfl. frá nýsköpunarárunum og svo allur Framsfl. Það er ekki von, að þetta gangi vel. - En hvernig er þetta? Heyrum við ekki daglega, að þessi hv. þm. heimtar stjórnarmyndun með Framsfl.? Hann krefst þess, að Framsfl. komi í stj. með honum og hans flokki. Hvað á maður að segja um þennan málflutning?



Má ég ekki, herra forseti, til að skemmta mér líka segja, að mér þyki hart, þegar heimtað er daglega af hugsjónamönnunum, að Framsfl. komi í stjórn, en hann nefnir aldrei, að við komum, hugsjónamennirnir, sem vorum í nýsköpunarstj.? Ég vil svo aðeins leiðrétta, að það hafi verið þm. í Sjálfstfl., sem voru á móti nýsköpunarstj. vegna nýsköpunar. Þeir voru á móti stj., sem ég veitti forstöðu, vegna þess að kommúnistar voru í stj. Það er rétt, að það komi fram, af því að það var þetta, sem réð. Ég vil svo enn fremur benda þessum hv. þm. á það, að hann hefur stundum haft meiri mætur á dr. Benjamín Eiríkssyni en fram kemur í ræðu hans hér. Og það mat, sem hann hafði á honum áður, er rétt í dag, því að þetta er mjög merkur maður, vitiborinn og menntaður. Hv. 1. landsk. vil ég segja það, að í fyrsta lagi þykir mér ólíklegt, að ríkisstj. geti farið upp á eindæmi til ríkisskattanefndar og sagt: Ég ætla að sækja hingað reikninga frystihúsanna. - Ég veit ekki um þetta. Ef þetta er rétt, þá finnst mér það óviðurkvæmilegt. Í öðru lagi vil ég segja það, að ríkisstj. heimtar miklu fyllri skilagrein og sundurliðaðri fyrir afkomu frystihúsanna en ég hygg að sé almennt heimtað til skattframtals. Ef við eigum að reyna að átta okkur á, hvað sé auðið að gera í þessari vandasömu aðstöðu, þá verðum við að sjá hvern einasta kostnaðarlið í þeirra reikningum sundurliðaðan og hafa aðstöðu til að gagnrýna frá miklu fyllri upplýsingum en ég hygg að skattstofurnar heimti.