Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég var ekki á fundi, þegar fyrri hl. umræðunnar fór fram, en mér hefur skilizt, að þeir, sem mæltu gegn brtt. á þskj. 372, hafi talið, að lagabreyting væri óþörf um þetta efni. Það má að vísu til sanns vegar færa, að lagabreyting ætti að vera óþörf í þessu efni, en við nánari athugun um framkvæmd þessa máls hjá skattayfirvöldunum kemur í ljós, að ríkisskattanefnd hefur ekki skilið lagagreinina á þann hátt, sem ég tel að Alþingi ætlaðist til, þegar þessi mál voru til umræðu hér á þinginu í fyrra. Lagagreinin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Sameignarfélög og samlög, sem hafa það að meginmarkmiði að annast vinnslu eða sölu á framleiðsluvörum félagsmanna. Einnig önnur sameignarfélög með ótakmarkaðri persónulegri ábyrgð félagsmanna, enda séu þau skrásett firmu og hafi tilkynnt firmaskrá, að þau óski að verða skattlögð sem félög...“ o. s. frv. Samkvæmt þeim leiðbeiningum, sem ríkisskattanefnd hefur gefið skattanefndum, á undir öllum kringumstæðum að skattleggja sameignarfélög og samlög, sem hafa það að meginmarkmiði að annast vinnslu eða sölu á framleiðsluvörum félagsmanna, sem sjálfstæðan aðila, m. ö. o.: þau félög fái ekki að njóta þeirra réttinda, sem seinni partur lagagreinarinnar tekur til, en það er, að eigendur þessara félaga hafi rétt til að vera skattlagðir hver í sínu lagi. Leiðbeiningar ríkisskattanefndar til skattanefnda hljóða svo, það er c-liður 3. gr.: „Þegar ákveða skal, hvort sameignarfélag skuli vera sjálfstæður skattaðili eða hvort skipta skuli tekjum þess og eignum á meðlimina, skiptir nú fjöldi meðlima þess ekki lengur máli, heldur hitt, hvort um er að ræða afurðasamlag eða önnur sameignarfélög.“ Og svo kemur stafliður a: „Afurðasamlög, sem hafa það að meginmarkmiði að annast vinnslu eða sölu á framleiðsluvörum félagsmanna, skal alltaf skattleggja sem sjálfstæða skattaðila.“ Og stafliður b: „Tekjum og eignum annarra sameignarfélaga með ótakmarkaðri persónulegri ábyrgð félagsmanna skal skipta niður á eigendur þeirra í samræmi við eignarhlutdeild þeirra í félagi, nema uppfyllt séu viss skilyrði.“ Þarna kemur greinilega fram sá skilningur ríkisskattanefndar, að ekki megi skattleggja sameignarfélög og samlög, sem hafa að meginmarkmiði að annast vinnslu og sölu á framleiðsluvörum félagsmanna, öðruvísi en skattleggja félögin sjálf. Ég er í litlum vafa um það, að þegar þessi lagagrein var samþykkt á Alþingi, hafi þingið ætlazt til, að þessi félög hefðu nákvæmlega sama rétt og önnur sameignarfélög með ótakmarkaðri persónulegri ábyrgð félagsmanna, og það er, að þau megi skipta tekjum sínum og eignum á félagsmenn, ef þau uppfylla viss skilyrði. Þess vegna er ástæða til að líta svo á, að þessi lagagrein verði ekki skilin á þann veg af skattyfirvöldunum, nema því aðeins að samþ. verði þessi lagabreyting, sem hér er í brtt. á þskj. 372. Ég sé enga aðra leið til þess að leiðrétta þennan misskilning, sem felst í túlkun ríkisskattanefndar á lögunum. Hver sem les lagagreinina hlýtur að skilja hana þannig, að þessi félagsform, sem hér er um að ræða, sameignarfélög og samlög og önnur sameignarfélög með ótakmarkaðri ábyrgð, eigi að njóta þeirra réttinda, sem lagagreinin felur í sér. Mér fannst rétt, að þetta kæmi fram, vegna þess að hér er verið að leiðrétta túlkun á lagagreininni hjá skattyfirvöldunum. Það er engin trygging fyrir því, að sú leiðrétting fáist, nema þessi brtt. verði samþykkt.



Herra forseti. Við þetta frv. höfum við hv. 6. landsk. þm. og ég flutt brtt. Efni hennar er ekki nýtt hér á þingi. Við höfum hér flutt það áður, en það fjallar um, að eftir verði gefinn skattur af þeirri vinnu, sem unnin er beint við útflutningsframleiðsluvörurnar utan hins venjulega vinnutíma, þ. e. a. s., að niður verði felld skattskylda á þeim tekjum, sem launþegar hafa við þess háttar störf og borguð eru með hærra verði, en dagvinnukaup er ákveðið, þ. e. sá hluti kaupsins, sem er umfram dagvinnu. Þetta mundi færa skattskylduna til samræmis við orlofsskylduna, því að samkvæmt orlofslögum er ekki skylt að borga orlof á eftirvinnu eða nætur- og helgidagavinnu, nema sem dagvinna væri og á sama hátt yrði að samþykktri þessari till. okkar heldur ekki skattskyld yfirvinnan nema sem dagvinna væri. Það er enn þá meiri ástæða til þess að flytja þessa till. nú en nokkru sinni áður, þar sem - eins og hv. þm. mun kunnugast um - voru gerðar fyrir nokkru ráðstafanir til þess að lækka verulega tekjur þess fólks, sem hefur atvinnutekjur sínar með þeim hætti, að það vinnur að verulegu leyti umframvinnu við framleiðslustörfin. T. d. má geta þess, að samkvæmt þeim lögum um niðurfærslu verðlags og kaupgjalds, sem hér voru samþykkt og gildi tóku um mánaðamótin janúar-febrúar, var næturvinnukaup almennra verkamanna lækkað um hvorki meira né minna en kr. 6.38 á hvern klukkutíma og væri það lítil skaðabót, þó að á móti kæmi, að það, sem greitt er fyrir yfirvinnuna umfram venjulega dagvinnu, yrði gert skattfrjálst. Ég skal taka fram, að það hefur til flestra annarra þjóðfélagsþegna verið litið með meiri sanngirni að undanförnu en þeirra, sem hér um ræðir. Við könnumst við það, að sjómenn hafa réttilega verið látnir njóta nokkru betri kjara varðandi skattgreiðslur, en áður tíðkaðist og þróunin hefur gengið í þá átt að undanförnu að auka skattfríðindi þeirra, sem rétt er og maklegt. En það er einnig annar aðili, sem ekki gegnir alveg óskyldu máli um. Það eru þeir, sem vinna við framleiðslustörfin í landi og þýðing starfa þeirra fyrir þjóðfélagið er engu minni en sjómannanna sjálfra, þótt ekki hafi verið tekið neitt tillit til þeirra í skattalöggjöfinni til þessa. Ég skal benda á það, að á þeirri vertíð, sem nú er tekið að síga á seinni hlutann á, hefur starf þess fólks, sem vinnur við verkun fiskafla, verið alveg sérstaklega mikið í þessum yfirstandandi mánuði og raunar einnig í síðasta hluta fyrra mánaðar, þannig að almennt talað hefur vertíðin gengið þannig, að afli var sáralítill fram eftir vertíð, en hefur verið óvenju mikill og kallað á óvenju mikla yfirvinnu hjá verkafólki í landi að undanförnu. Ég hef bent á það hér áður, að sú hætta vofir jafnan yfir og fer vaxandi, eftir því sem þrengt er að kjörum þessa fólks, eins og Alþingi hefur gert á þessum vetri, að verkalýðsfélögin, sem hér eiga hlut að máli, hætti að leyfa yfirvinnu, nema því aðeins að einhverjar bætur komi a. m. k. á þann hluta vinnunnar, sem er umfram það, sem þjóðfélagið yfirleitt krefst af þegnum sínum, þ. e. a. s. sérstaka gjaldið fyrir yfirvinnuna. Það er mikil hætta á því, að verkalýðsfélögin ákveði það einn góðan veðurdag, að slíkri vinnu skuli þau hætta. Og hvar stendur íslenzka þjóðfélagið þá, ef ekki á að vera tiltækur nægur vinnukraftur verkamanna til þess að verka þann afla, sem mest berst af í aflahrotum á útmánuðum? Ég vil ekki kalla yfir framleiðslu íslenzka þjóðarbúsins þá hættu, sem Alþingi vissulega gerir með því að daufheyrast við þessari kröfu, sem rís æ hærra, eftir því sem tímar líða, hjá verkalýðshreyfingunni og verður ábyggilega áður en langt um líður gerð tilraun til þess að samningsbinda skyldu þjóðfélagsins til þess að láta niður falla skattheimtu á það, sem sérstaklega er greitt fyrir umframvinnuna. Það væri þjóðfélaginu ekki hollara, að slík ákvæði yrðu tekin upp eftir harkaleg átök og framleiðslutap, sem af því gæti hlotizt, heldur en að Alþingi líti á það með fullum skilningi, hvað hér er í húfi, hvað hér er að gerast og samþykkti þessa tillögu, sem tryggja mundi a. m. k. á næstu tímum vinnufrið, einnig varðandi þá yfirvinnu, sem hér er um að ræða og þjóðfélaginu er alveg sérstaklega nauðsynleg, en sannast að segja hlýtur að verða þeim þjóðfélagsþegnum, sem hana framkvæma, stöðugt minna keppikefli, eftir því sem það liggur augljósar fyrir, að ríkið hirðir verulegan hluta af henni, enda þótt hún sé í rauninni unnin að verulegu leyti sem þegnskylda við þjóðfélagið.



Herra forseti. Þó að það sé ekki fyrst og fremst vegna þeirrar till., sem hér liggur fyrir og nú hefur verið gerð grein fyrir af hv. 2. landsk., sem ég kvaddi mér hljóðs, þá ætla ég þó að fara örfáum orðum um hana. Það er ekki vafi á því, að það vandamál, sem hér er um að ræða, er raunverulegt. Skattstigarnir eru orðnir svo háir, að það er ekki vafi á því, að það kann að eiga sinn þátt í því, að örðugleikar geta oft og tíðum verið á því að fá fólk til þess að vinna nauðsynlega eftirvinnu í þágu framleiðslunnar. Á hinn bóginn er ég ákaflega hræddur um það, að reynast muni skatttæknilegir örðugleikar á því að framkvæma þetta, sem verði lítt yfirstíganlegir. Það er gert ráð fyrir því, að atvinnutekjur, eins og það er orðað í till., sem skattþegn hefur aflað sér með eftir-, nætur- og helgidagavinnu við störf í þjónustu útflutningsframleiðslunnar, séu skattfrjálsar. Ég er hræddur um, að það yrði ákaflega erfitt að skera úr því í mörgum tilfellum, hvaða störf séu í þágu útflutningsframleiðslunnar og hvaða ekki, því að nú er það þannig með ýmsar atvinnugreinar hér á landi, - má þar nefna t. d. landbúnaðinn, - að þær afurðir, sem hann framleiðir, eru jöfnum höndum seldar á innlendum og erlendum markaði. Það er að vísu fordæmi fyrir því, að inn á þá braut hefur verið farið að gera eftirvinnu skattfrjálsa, en með því á ég við löggjöf, sem sett var fyrir nokkrum árum um það, að vinna í þágu eigin íbúða skyldi vera skattfrjáls. Það var út af fyrir sig nytsamt mál og sjálfsagt ekki vafi á því, að skattfrelsi vinnu við byggingu eigin íbúða hefur orðið til þess að hvetja menn til þess að leggja fram meiri vinnu, en ella í því skyni. Á hinn bóginn má auðvitað segja, að umrædd störf í þágu útflutningsframleiðslunnar séu líka nauðsynleg og má um það deila, hvort nauðsynlegra sé. En það er þó sá munur á þessu, að það er auðveldara að skera úr því, hvenær er um að ræða störf í þágu bygginga eigin íbúða, heldur en hinu, hvaða störf eru í þágu útflutningsframleiðslunnar, þannig að þeir skattteknísku örðugleikar, sem mundu vera á því að framkvæma þetta, eru undir öllum kringumstæðum minni, þegar um vinnu í þágu eigin íbúða er að ræða. En það, sem liggur til grundvallar því vandamáli, sem hér er um að ræða og ég tel fulla ástæðu til þess að vekja athygli hv. þdm. á því, er skattalöggjöfin í heild og fyrst og fremst það, að stighækkun tekjuskattanna er komin út í öfgar. Ég felst út af fyrir sig á það sjónarmið, að réttmætt geti verið, a. m. k. hvað snertir tekjuskatta einstaklinga, að þeir séu stighækkandi að vissu marki. Það er sjálfsagt rétt, að það sé tilfinnanlegra fyrir mann, sem hefur aðeins 50 þús. kr. í tekjur, að greiða 10% af sínum tekjum, heldur en þann, sem hefur 200 þús. kr. En stighækkunin er komin út í öfgar og ein af ástæðunum til þess er einmitt sú, að skattstigunum hefur ekki verið breytt með tilliti til vaxandi verðbólgu, þannig að af því leiðir, að stighækkunin kemur nú til að bitna á tekjum, sem alls ekki hefur upphaflega verið ætlazt til að stighækkunin bitnaði á, eins og t. d. tekjum, sem verkamenn vinna sér inn við yfirvinnu. Nei, kjarni málsins er sá, að skattamálin í heild eru komin í mikið öngþveiti. Það hafa að vísu verið gerðar ýmsar tilraunir til lagfæringar á einstökum atriðum þessara mála. Fyrir utan það, sem ég minntist á að samþykkt hefur verið og sett lög um, að undanþiggja vinnu við eigin íbúðir sköttun, var á síðasta þingi gerð nokkur lagfæring á skattamálum hjóna og sjómönnum hafa verið veittar skattaívilnanir og þær hafa smám saman verið auknar. Allt er þetta réttmætt út af fyrir sig. Hér hefur verið um vandamál að ræða í sambandi við skattaálagninguna, sem þurftu úrlausnar. En það er önnur hlið á þessu máli, sem ekki má láta sér sjást yfir og hún er sú, að þar sem það hefur nú þrátt fyrir allt verið þannig, að skattarnir hafa farið stöðugt hækkandi frá ári til árs, þá þýða þessar ívilnanir það, að skattbyrðin kemur stöðugt til að þyngjast á þeim, sem ekki njóta skattfríðinda, t. d. fastlaunafólki og ýmsum öðrum. Það verður því gjarnan þannig með þessar lagfæringar, að þeim má líkja við það, þegar verið er að bæta gatslitnar flíkur. Það er kannske sett bót yfir gatið, en vegna þess að flíkin er slitin, þá rífnar út frá bótinni, þannig að hún verður ekki betri en áður. Það, sem þarf að gera í þessum málum, er framkvæmd á heildarendurskoðun skattalöggjafarinnar og á öðrum grundvelli, en hingað til hefur verið. Nú vantar það ekki, að á undanförnum árum hafa verið skipaðar nefndir og hver nefndin á fætur annarri, sem átt hefur að endurskoða stundum skattalöggjöfina í heild, stundum einstök atriði hennar. Frá þessum nefndum hafa vissulega komið ýmsar nytsamlegar ábendingar og till., sem hafa verið til bóta, en sá er galli á þessum nefndarstörfum og ástæðan til þess, að þrátt fyrir þær lagfæringar, sem þannig hafa verið gerðar á einstökum atriðum, er skattalöggjöfin í heild í sama öngþveiti og áður, er sú, að það er ekki heildarsjónarmið, sem hefur legið til grundvallar þeirri endurskoðun, sem framkvæmd hefur verið.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í tilefni af ummælum, sem hér féllu, þegar mál þetta var hér síðast á dagskrá. Þá var rætt hér allmikið um skattskyldu svonefndra samlaga og sameignarfélaga í sambandi við brtt., sem hér er flutt um málið á þskj. 372. Ég vildi taka það fram, að þegar breyt. var gerð á skattal. á s. l. ári, var því beinlínis lýst yfir innan ríkisstj., sem beitti sér þá fyrir breyt. á l., að ekki væri meiningin að breyta í neinum grundvallaratriðum ákvæðum gildandi laga um skattlagningu, hvorki samlaga né annarra félaga, svo að ég álít, að það sé rétt, sem hér kom fram hjá hv. þm. V-Húnv., að með þeirri breyt., sem gerð var á skattalögunum á s. l. ári, hafi raunverulega ekki verið breytt á neinn hátt um skattskyldu hinna svonefndu samlaga og hafi skattyflrvöldin tekið að framkvæma skattalögin eftir þessa breyt. á annan veg en áður var, þá hefur raunverulega ekki verið geflð tilefni til þess af löggjafans hálfu. Ég vil styðja brtt. á þskj. 372 til þess einvörðungu að gera þessi ákvæði skýrari, en þau eru og minn stuðningur við þessa till. byggist á því, að ég tel, að hún miði að því að gera það ljósara, að ekki sé til þess ætlazt að skattleggja bein sölusamlög framleiðenda, sem hafa það meginverkefni að annast útflutning á framleiðsluvörum félagsmanna, eins og t. d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Skreiðarsamlagið og önnur slík samlög, sem hér hefur verið minnzt á í þessum umr., enda er til þess ætlazt, að þessi samlög skili félagsmönnum sínum öllu söluandvirðinu af hinni seldu vöru. Hins vegar er að sjálfsögðu til þess ætlazt, að önnur samlagsfélög, sem hafa með höndum venjulegan rekstur, eins og t. d. að kaupa fisk og verka fisk og starfa á svipuðum grundvelli og bæði samvinnufélög og hlutafélög, eiga vitanlega að sjálfsögðu að greiða skatta, eins og þau hafa gert áður og þessi lagabreyting getur vitanlega ekki orkað þar á neitt til breytinga. Ég vil aðeins undirstrika það frá minni hálfu, að ég styð þessa till. á þskj. 372 út frá þessu sjónarmiði, að ég tel óréttlátt eða óeðlilegt að skattleggja slík samlög, sem einvörðungu eða nálega einvörðungu vinna að því að selja framleiðsluvörur til útlanda og skila þar til félagsmanna sinna öllu andvirði hinnar seldu vöru og tel, að með samþykkt þessarar till. sé aðeins verið að slá því föstu, að það skuli haga hér framkvæmdum í skattlagningu á svipaðan hátt eða sama hátt og var, áður en síðasta breyting var gerð á skattalögunum.