Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvort það séu fjarvistir sem valda því að ekki er unnt að halda fundinum fram sem skyldi og minni á í því sambandi að á fundi hér í hv. deild í gær varð að bíða með atkvæðagreiðslur þangað til stjórnarliðar mættu í þingsalinn. Hér í upphafi þingfundar, þegar 10 mínútur eru liðnar af venjulegum fundartíma, voru fyrir augnabliki síðan 12 stjórnarandstæðingar en 11 hv. þm. sem styðja, a.m.k. að einhverju leyti, hæstv. ríkisstjórn. Ég verð að segja alveg eins og er við virðulegan forseta að ef þetta á að verða áframhaldið að hér sé dag eftir dag óstarfhæft vegna fjarvista stjórnarliðsins legg ég til að hæstv. forseti grípi til ráðstafana, svo sem eins og þeirra að slíta þessum fundi og kalla fyrir sig þingflokksformenn stjórnarliðsins og inna þá eftir því hvort þetta sé það sem í vændum er. Mér er að vísu tjáð að einhverjir af þessum hv. mönnum, þingflokksformönnum stjórnarliðsins, séu ekki alveg við hendina og mun það e.t.v. ekki greiða fyrir þingstörfunum næstu daga, en ég tel að virðulegur forseti deildarinnar geti ekki látið þetta halda mikið lengur áfram við svo búið. Það er hreinlega misvirðing við þá þm. sem þó mæta hér til að taka þátt í störfum lögum samkvæmt.



Í þessu sambandi vil ég geta þess að ég hef nú þegar gert ráðstafanir til að kanna viðveru manna hér í þinghúsinu. Ég tel ekki ástæðu til að halda umvöndunarræðu yfir þeim sem eru mættir hér á réttum þingtíma, en þetta mál mun verða tekið upp, enda eru slíkar fjarvistir þm. óþolandi. Málið verður tekið upp á réttum vettvangi. Þess mun nú verða freistað að kanna hverjir eru mættir í þinghúsinu og mun ég fá boð um það innan tíðar.



Herra forseti. Það var sannarlega ekki að tilefnislausu sem hv. 4. þm. Norðurl. e. kvaddi sér hljóðs áðan um þingsköp. Ég sé ástæðu til þess núna, þegar ekki er neitt á dagskrá deildarinnar sem hægt er að taka fyrir, að inna hæstv. forseta eftir því hvernig gert er ráð fyrir að haga fundahöldum hér á Alþingi og í þessari hv. þingdeild næstu tvær vikur eða þangað til að Alþingi fer í jólaleyfi. Liggur það fyrir hvernig menn hyggjast haga hér störfum? Hvaða mál eru það sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að reyna að freista að fá lögfest í þinginu? Og með hvaða hætti er fyrirhugað að störfum deildarinnar verði hagað? Ég held að það hljóti að vera fleiri en ég sem hafa áhuga á því að vita eitthvað í hvað stefnir að þessu leyti. Og ég tel að okkar tíma væri vel varið nú í nokkrar mínútur til þess að fá upplýsingar um það og skiptast á skoðunum um það efni.



Varðandi þingstörf þær vikur sem eftir eru til jóla, sem eru ekki nema tvær, skal þess getið að hér má búast við miklu annríki, og er það reyndar ekki nýtt í þessari hv. deild. Einmitt vegna þess er sérstaklega áríðandi að þingfundir gangi greiðlega fyrir sig. Og ég ítreka enn það sem ég sagði áðan í því efni. Fundur þingforseta og þingflokksformanna verður á morgun þar sem farið verður yfir stöðuna. En að öllu óbreyttu ætti að vera tími í dag til þess að klára þau mál sem eru á dagskrá ef mætingar hv. þm. eru með þeim hætti að hér er hægt að láta mál ganga greiðlega fram. Hér verður farið yfir stöðuna á morgun og þá mun liggja enn glöggar fyrir hver framvinda mála verður þá daga sem eftir eru til jóla.



Virðulegur forseti. Við fáum þær upplýsingar í sambandi við þinghaldið að það standi til á morgun, miðvikudag, að þingflokksformenn beri sig saman um hvernig haga skuli þinghaldi dagana sem eftir eru af starfstíma Alþingis til jóla. Nú er engin trygging fyrir því að um það verði samkomulag, trúi ég. Það er áreiðanlegt að það mun margt liggja fyrir á þeim fundi þingflokksformanna á morgun, og þá er eftir einn dagur af starfstíma Alþingis í þessari viku. Ég hef fengið boð frá forseta Íslands m.a., eins og aðrir alþm., á föstudag. Ég geri því ekki ráð fyrir að hér verði langur starfstími á þeim degi til fundahalda, svoleiðis að við erum í rauninni að tala um það að afgreiða hér mál sem ríkisstjórnin kann að telja nauðsynlegt að knýja fram og hennar meiri hluti hér á Alþingi í komandi viku. Það er því í rauninni aðeins ein starfsvika sem menn eru að tala um. Og ég verð að átelja það alveg sérstaklega að svona skuli vera staðið að málum af forustu þingsins. Ég geri kröfu til þess að upplýsingar fáist, áður en fundi lýkur í dag í þessari hv. deild, um hvað menn ætla sér og hvaða mál það eru sem ríkisstjórnin ætlar sér að fá afgreidd hér á Alþingi fyrir jól.

Nema menn fresti jólunum.

Það vill svo til að hæstv. forsrh. er viðstaddur hér á þingfundi og það væri nú ágætt ef hann gæti upplýst þingheim um það hvaða mál það eru sem ríkisstjórnin ber sérstaklega fyrir brjósti og telur nauðsynlegt að koma fram fyrir jólahlé Alþingis. Það hefur komið fram af hálfu stjórnarliða, sem taldir hafa verið, að það komi til greina að fresta jólunum, og það er ekkert undarlegt að spurt sé: Hvernig í ósköpunum ætla menn að haga hér starfstímanum fram að jólum? Og hver eru þau mál sem ríkisstjórnin leggur áherslu á að fá afgreidd?



Herra forseti. Það hafa verið haldnir fundir með forsetum þingsins og formönnum þingflokka hér á Alþingi um þau mál sem liggja fyrir og nauðsynlegt er að afgreiða fyrir jólaleyfi þm. Síðast í gær var haldinn slíkur fundur. Það hefur komið fram hér áður, og kom fram á þeim fundi, hvaða mál það eru sem höfuðáhersla er lögð á. Þar er fyrst og fremst um að ræða fjárlög fyrir næsta ár, þau frv. sem lögð hafa verið fram og sum hver eiga eftir að koma fram og tengjast fjárlagaafgreiðslunni, svo og frv. um stjórn fiskveiða og nokkur önnur mál sem þó eru ekki mörg, en höfuðmálin eru fjárlög, frv. þeim tengd og frv. um stjórn fiskveiða og nokkur önnur mál. Fyrir þessu hefur verið gerð grein á fundi með formönnum þingflokka og ég geri ráð fyrir að þeir hafi hver í sínum þingflokki gert grein fyrir þeim umræðum sem fram fóru ásamt með forsetum þingsins í gær.



Eins og fram kom í ræðu hæstv. forsrh. var haldinn fundur formanna þingflokka og forseta í gær og reyndar hafa þeir verið fleiri nú undanfarið eins og ávallt áður. Í því sambandi hvernig mál muni ganga hér fram það sem eftir er þingtímans til jóla mega menn að sjálfsögðu búast við að hér verði aukafundir í deildum eins og ávallt hefur verið. Á þessum fundi í gær var lögð fram skrá um þau mál sem fram undan eru. Ákveðið var að hafa tíð samráð og fara yfir þessi mál nánar á morgun. Svo hefur verið gert hingað til. Ég vil taka það sérstaklega fram.



Herra forseti. Ég hlýt að taka undir það sem hér hefur komið fram. Það er ekki nýtt að stjórnarandstaðan sé fyrst og fremst til staðar til þess að greiða fyrir afgreiðslu ríkisstjórnarmála, en nú tekur fyrst steininn úr. Sjaldan hafa þau meginmál sem Alþingi ber að afgreiða fyrir hver áramót verið eins seint á ferðinni og nú, en klukkan 14.17 voru staddir hér í salnum fjórir þm. Framsfl., tveir þm. Alþfl. og þrír fulltrúar Sjálfstfl. fyrir utan hæstv. forseta og ritara hans tvo. Ég hlýt að biðja hæstv. forseta að komast að því hjá ríkisstjórninni hvort einhver ástæða sé fyrir þessu, og þá á ég við hvort þetta er vegna andstöðu við þau mál sem hér eru á dagskrá eða hvort þetta er hrein og klár vanræksla þm. við störf sín. Ég held að það hljóti að vera einsdæmi að í upphafi þingfundar sé ekki hægt að ná í gegn tveimur veigamiklum málum ríkisstjórnarinnar í 3. umr. Ég legg þess vegna til, hæstv. forseti, að þessum fundi verði frestað og boðað til þingflokksfunda þar sem menn ræði um hvort við megum búast við þessu ástandi mála fram til jólahlés. Ég sé ekki ástæðu til þess fyrir okkur stjórnarandstæðinga að sitja hér á öllum þingfundum ef það dugar ekki einu sinni til að greiða fyrir málum ríkisstjórnarinnar. Ég legg til, hæstv. forseti, að það verði samstundis boðað til þingflokksfunda og þessum fundi frestað um sinn.



Herra forseti. Ég tek fram að þessari umræðu er að sjálfsögðu ekki beint gegn störfum ágætra forseta Alþingis sem hafa lagt sig fram um að reyna að greiða hér fyrir og skipuleggja störfin. En af ástæðum sem eru okkur hv. þdm. væntanlega öllum kunnar hefur þeim ekki verið mjög létt um vik einfaldlega vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki fram á síðustu daga, að því er virðist, vitað sjálf hvaða málum eða hve mörgum hún hygðist koma hér í gegn. Það er erfitt um vik fyrir forseta og formenn þingflokka að skipuleggja störf Alþingis, þó að þeir fundi og hittist reglulega og er ekkert nema gott um það að segja, þegar svo óljóst er hvaða verkefni bíða þingsins. Síðan er náttúrlega ekki hægt annað en taka undir þær óskir sem hér hafa verið bornar fram, að þessum fundi verði frestað eða að a.m.k. svo fljótt sem við má koma verði kallaðir saman þingflokksfundir og það rækilega rætt hvort þetta eigi að verða viðvarandi ástand dag eftir dag að stjórnarliðar séu jafnvel í bullandi minni hluta þegar á að fara að greiða fyrir málum með því að veita afbrigði fram hjá venjulegri málsmeðferð. Hér voru atkvæði á þá lund að 12 stjórnarandstæðingar en 11 stjórnarliðar að meðtöldum forseta og skrifurum voru til að taka þátt í atkvæðagreiðslu um afbrigði. Nú telst mér lauslega til að hafi fjölgað um tvo stjórnarsinna þannig að þeir merja þá meiri hluta núna. En þetta, virðulegur forseti, gengur auðvitað ekki eða er stjórnin e.t.v. búin að missa meiri hluta sinn? Þá þarf nú að fara að huga að ýmsu hér á virðulegu Alþingi á þeim tíma sem eftir er fram að jólum.



Herra forseti. Maður ætti reyndar að kannast við þennan söng hjá stjórnarandstöðunni eftir rúmlega eins og hálfs áratugar þingsetu og þennan kór æfa þeir nú jafnan á þessum tíma og er skiljanlegt.  Ef menn halda að það greiði eitthvað fyrir og ef menn ætla að skilja stjórnarandstöðuna með þeim hætti að þeir séu að greiða fyrir þingstörfum með því að standa hér uppi og þvæla um fundarhald dag eftir dag og til viðbótar biðja um að þingfundi sé frestað er það misskilningur. Ég er ekki með þessu að afsaka félaga mína, stjórnarliða, að þeir mæti ekki betur en raun ber vitni um og því verðum við að kippa í liðinn.



Herra forseti. Með því að það frv. sem er til umræðu lýtur að því að flytja verkefni til í Stjórnarráðinu en ekki að efnislegri meðferð á útflutningi tel ég ekki rétt að taka afstöðu til þessa álitaefnis sem felst í brtt. og segi því nei.



Herra forseti. Frv. sem fyrir hv. þingdeild liggur fjallar eingöngu um það að færa forræði útflutningsleyfa til utanrrn. frá viðskrn. Það fjallar ekki um efni þessara laga. Með þessum fyrirvara segi ég nei.



Herra forseti. Ég hef áður gert þetta mál að umtalsefni. Ég tel að málið sé flóknara og margþættara en svo að það verði afgreitt með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir og segi nei.



Herra forseti. Með vísan til greinargerðar tveggja ráðherra í ríkisstjórn sem ég styð segi ég nei.



Virðulegur forseti. Hér er tekið fyrir til þriðju og ef að líkum lætur síðustu umræðu seinna frv. af tveimur sem tengist þeirri kerfisbreytingu að flytja útflutningsviðskipti til utanrrn. og sem fyrr þegar við ræddum þetta mál við 2. umr. er hæstv. utanrrh., sem á að taka við þessum málaflokki, fjarstaddur. Ég vil spyrja virðulegan forseta hvort vitneskja liggi fyrir um það hvenær hæstv. utanrrh. mætir hér til starfa á hinu háa Alþingi, hvort það verður t.d. á morgun og hvort liggi þá á að afgreiða bæði þessi mál í burtu frá deildinni, hvort ekki sé mögulegt að fresta þriðju og síðustu umræðu um þetta mál í ljósi þess að það kann að vera og verður væntanlega, ef að líkum lætur, síðasta tækifæri deildarmanna til að ræða þessa kerfisbreytingu í tengslum við afgreiðslu þessara frv. Það væri að mínu mati æskilegt ef hæstv. utanrrh. gæti orðið viðstaddur hér áður en málið færi frá deildinni til að svara spurningum sem bornar voru upp í gær og aðrir hæstv. ráðherrar reyndu vissulega að svara en sem skiljanlegt er er það fyrst og fremst í verkahring hæstv. utanrrh. sem á að taka við þessum málaflokki. Hann er auk þess kunnur áhugamaður um það að þessi kerfisbreyting nái fram að ganga. Þar af leiðandi væri það æskilegt að hann gæti verið hér viðstaddur og ég ber fram ósk þar um og spyr hæstv. forseta hvort möguleiki sé á því að verða við henni.



Ég vil upplýsa það, af því að beint var til mín fsp. um fjarvistir utanrrh., að hann er ekki væntanlegur hingað, a.m.k. þessa viku. Hér er fyrir hann varamaður inni á þingi eins og stendur. Hann mun því ekki geta svarað fyrir þetta mál á næstunni. Hins vegar vil ég benda á það að þetta mál er í fyrri deild og það er að sjálfsögðu ekki útrætt hér í hv. Alþingi.



Hæstv. forseti. Þar sem það frv. sem var verið að samþykkja áðan og þetta frv. sem nú liggur fyrir eru eiginlega nokkurn veginn sama málið þá langar mig að skjóta hér inn nokkrum atriðum sem alveg eins hefðu átt við fyrra frv. Eins og ég sagði í gær við 2. umr. um þetta mál, og kom fram í brtt. sem var verið að fella áðan, þá er það skýr stefna Borgarafl. að útflutningsverslunin verði gefin frjáls, en jafnframt því að tryggt sé að ávallt verði farið eftir reglum um gæðamat og gæðaeftirlit vegna útflutningsvöru okkar. Á þessum tímamótum sem væntanlega verða, að utanrrn. með nýju fólki tekur við þessari deild af viðskrn., vil ég koma á framfæri ábendingum sem skipta máli. Ég lýsti því líka yfir í gær að ég væri einmitt hlynntur því að utanrrn. yfirtæki utanríkisverslunina. Þessi afstaða mín mótast af því að ég tel að í dag miðað við nánustu framtíð og kannski til lengri tíma þá kreppi skórinn helst að okkur í markaðs- og sölumálum afurða okkar. Hin ýmsu sölusamtök og samninganefndir hafa vissulega unnið gott starf í að koma vöru okkar á markað. Þau voru stofnuð á þeim tíma er Ísland var einangrað og markaðsþekking framleiðenda í landinu ekki yfirgripsmikil almennt. Nú er einangrunin rofin og komin ný samgöngutækni sem opnar leiðir inn á markaðina sjálfa, milliliðalaust í mörgum tilfellum, þannig að við höfum tækifæri til að nálgast neytendurna sjálfa af ungu, hressu, vel menntuðu fólki sem hefur lært list markaðssetningar og sölumennsku. Einu sinni var ungur íslenskur verkfræðingur, sem starfaði að framkvæmdum í Bandaríkjunum, meðal fólks og kynntist vel venjum þeirra og siðum. Þessi maður, sem var hugmyndaríkur og stórhuga, kom til Íslands og hóf hér störf og tókst að byggja upp það stórveldi sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna er og opna nýjar leiðir með nýjum vinnsluaðferðum inn á Bandaríkjamarkað. Þessi maður hét Jón Gunnarsson. Skyldu nú ekki leynast margir slíkir Jónar meðal Íslendinga sem ekki komast að eða fá áheyrn hjá einokunarrisunum eða í ráðuneytunum? Ég fullyrði að þeir leynast ekki. Þeir eru til, með blóð víkingaþjóðarinnar í æðum, en kerfið, risarnir og ráðuneyti halda þeim kannski niðri. Þeir fá ekki leyfi. Og af hverju fá þeir ekki leyfi? Jú, þeir gætu undirboðið. Þeir gætu selt skemmda vöru og sett blett á viðskiptaheiður hinnar stoltu þjóðar í norðri. Málið er að við erum í fullum gangi í þróun sem leiðir af breyttum aðstæðum í heiminum, m.a. tilhneiging til aukins frjálsræðis og áðurnefnda nýja tækni í samgöngum sem tengist framförum í geymslutækni, auk nýjunga í verkun og pökkun afurða. Það er víða til beint samband á milli framleiðenda á Íslandi og neytenda erlendis. Við verðum því að laga okkur að þeirri staðreynd, m.a. með nauðsynlegum lagabreytingum, að Ísland er ekki lengur útkjálki viðskiptalega séð. Þó að kannski hafi ekki tekist í þessum áfanga að stíga skrefið til fulls þá er ætlun mín hér með þessu að hvetja altént þá ungu starfsmenn í utanrrn., sem yfirtaka þennan þátt, að nota heimildina mjög varlega og að vera opnir fyrir framþróun í þessum málum. Við verðum að nýta okkur landfræðilega möguleika Íslands. Við erum staðsettir hérna mitt á milli stóru risanna, Efnahagsbandalagsins og Ameríkumarkaðarins. Þetta eigum við að nýta okkur en ekki skríða neins staðar undir pilsfald, eins og því miður virðist liggja í kollinum á ýmsum sjálfskipuðum spekingum nýfrjálshyggjunnar sem hér hefur riðið húsum. Ég vil svo að lokum hvetja til þess, eins og ég hef sagt áður, að við virkilega opnum okkur fyrir þeim gífurlegu möguleikum sem þegar blasa við í markaðsmálum, möguleikum sem gera kröfu til þess að hver og einn nýtist, einstaklingarnir nýtist og að þeir séu ekki drepnir niður af einhverjum skrifuðum eða óskrifuðum reglum.



Hæstv. forseti. Ég einsetti mér nú þegar ég fór hingað inn að tala bara þegar ég þyrfti en ekki að óþörfu eða þegar aðrir væru búnir að segja það sem ég hefði kannski gjarnan viljað segja. En ég verð að segja það eins og er að nú finnst mér ég verða að tala. Og hvort sem það mælist vel fyrir eða illa, þá verð ég að segja það að ég hef aldrei unnið á vinnustað eins og þessum. Hér virðist fólk ekkert hirða um að mæta, hvað sem verið er að gera. Hér er ágætur forseti sem áminnir fólk um að vera kyrrt og sinna málum deildarinnar. Hann hefur varla lokið málið sínu eða sá ræðumaður sem kemur á eftir honum þegar menn hlaupa út. Og þetta virðist ekkert gera til. Menn eru ekki látnir sæta neinni ábyrgð fyrir þetta. Hvað er gert við fólk á almennum vinnumarkaði? Ég hef unnið í ákaflega mörgum erfiðisstörfum og ég held að þið hljótið að vita það að ef fólk kemur t.d. fimm mínútum of seint í vinnu þá má draga af því kortér. Það er sjálfsagt ekkert dregið af þeim þm. sem ekki eyða nema sáralitlu af þeim tíma sem þeir eiga að sitja hér inni í þingsölunum. Mér finnst alveg ómögulegt að taka þessu þegjandi. Ég held að stjórnarandstaðan, sem hefur þó mætt miklu betur en stjórnarliðar, eigi að taka sig saman og hreinlega skipuleggja einhverjar aðgerðir gegn þessu. Mér finnst þetta fyrir neðan allar hellur og hv. alþm. til vansa.



Ég vil taka það fram, þó að hér sé e.t.v. um þarfa áminningu að ræða, að þá er hér til umræðu frv. um Útflutningsráð Íslands, en þessi ræða hefði kannski átt betur heima undir umræðum um þingsköp.



Herra forseti. Þrátt fyrir síðustu orð forseta vildi ég leyfa mér að taka undir orð hv. 16. þm. Reykv. hér rétt áðan. Þar var hvert orðið öðru sannara. En svo vík ég að því máli sem fyrir liggur. Ég vildi minna hv. þingdeild á að það sem við erum hér að ræða er Útflutningsráð Íslands eða færsla á forræði þess frá viðskrn. til utanrrn., en ekki útflutningsleyfaveitingar. Það mál hefur þegar fengið afgreiðslu og ég fullvissa hv. 5. þm. Reykv. að hvergi er í þessu frv. vikið að því að draga úr hvatningu til að menn flytji héðan varning eða þjónustu úr landi til þess að afla þjóðarbúinu tekna. Þvert á móti er það tilgangur Útflutningsráðsins að hvetja menn til dáða á þeim vettvangi. Og það er einmitt í mjög góðu samræmi við andann í ræðu hv. 5. þm. Reykv. hér rétt áðan. Það sem hér er um að tefla er einföld formleg till. sem ég flyt og hún er sú að forræði Útflutningsráðsins verði fært til utanrrn. í þeim tilgangi að þar verði á einni hendi öll útflutningsörvandi starfsemi til þess að nýta enn betur þá góðu starfskrafta sem utanríkisþjónustan býr yfir. Þetta er tilgangur frumvarpsins. Ég vildi líka vekja athygli hv. þingdeildar á því að viðskrn. tilnefnir eftir sem áður mann í stjórn Útflutningsráðs Íslands. Þar með er tryggt að hin innlendu viðskipti, sem auðvitað geta oft og einatt verið nátengd erlendum viðskiptum, og breytast sem betur fer oft í slík viðskipti, eru þarna á sínum stað. Að lokum mælist ég svo til þess að þetta mál fái nú skjóta afgreiðslu því það er eitt af þeim sem er nauðsynlegt að ljúka sem fyrst.



Herra forseti. Það er svo sem góðra gjalda vert að hæstv. ráðherra beri fram frómar óskir um skjóta afgreiðslu mála trekk í trekk þegar að þau ganga svo stirðlega fram sem raun ber vitni, ekki síst vegna fjarvista hans eigin flokksbræðra úr þingsölum. Ég hef efnislega ekki miklu við þá umræðu að bæta sem hér fór fram í gær um þessi mál og þessa kerfisbreytingu, og vil ekki tefja tíma þingdeildarinnar með því að fara að endurtaka það. En ég hlýt að segja að ég harma það að ekki skuli vera orðið við óskum um að því verði frestað að afgreiða bæði þessi mál frá deildinni, þangað til að hæstv. utanrrh. getur mætt hér á fundi og setið fyrir svörum. Ég vek athygli á því að þar með verður hæstv. utanrrh. fjarverandi bæði 2. og 3. umr. beggja þessara mála, í þessari þingdeild, og það er að mínu mati óeðlileg afgreiðsla, virðulegur forseti, með tilliti til þess hvaða mál og hvers konar kerfisbreyting er hér á ferðinni. Ég vil taka það sérstaklega fram að hv. 3. þm. Reykn. er auðvitað alls góðs maklegur, en það er tæpast hægt að vísa til þess að hér sitji inni varamaður fyrir hæstv. utanrrh., óbreyttur hv. þm., og ætlast til þess að það komi í stað þess að hér sitji hæstv. utanrrh. sem slíkur fyrir svörum. Þó ég efist ekki um það að hv. þm. Níels Árni Lund hafi gott vit á þeim málum sem hér eru til umræðu. En það er ekki það sem málið snýst um. Hér hefur sá ráðherra sem á að taka við þessum málum verið fjarverandi við afgreiðslu beggja þessara mála, og það er ekki unnt að verða við óskum um að fresta afgreiðslu þeirra úr deildinni þangað til hann mætir hingað. Ég get því enn síður en áður lagt til, virðulegur forseti, að þessi mál verði samþykkt með allt það í huga sem á undan er gengið, og mun því leggja til við mín flokkssystkini að þau greiði atkvæði gegn þessu frv.



Ég vil geta þess að ég ber að sjálfsögðu mjög mikið traust til hv. 3. þm. Reykn. Ég gat um hans nærveru hér til skýringar því að utanrrh. verður ekki hér við þessa viku. Mér er fullljóst að hann gegnir ekki þeim skyldum. 



Hæstv. forseti. Ég vildi taka undir seinasta hluta í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e., þar sem hann fór þess á leit að þetta mál yrði ekki afgreitt fyrr en hæstv. utanrrh. væri viðstaddur og gæti tekið þátt í umræðum. Það hefur margkomið fram hér í þessum umræðum um bæði þessi dagskrármál, það sem fyrr var afgreitt hér, útflutningsleyfi, og það sem nú er hér á dagskrá, Útflutningsráð Íslands, að menn hafa nokkuð fjallað um það fram og aftur. Annars vegar form þessara mála og hins vegar efni. Nú nýverið var tekin efnisleg afstaða hér í deildinni um efni fyrra málsins og það var út af fyrir sig góðra gjalda vert. En það hefur líka komið fram hér í umræðum um bæði þessi mál að það sem knúði menn til þessara breytinga hafi verið t.d. hagræðingarsjónarmið og annað þvíumlíkt. En auðvitað er kjarninn í þessum efnum sá að hæstv. ríkisstjórn var sett á laggirnar á sl. sumri og þá kom upp sú staða að það þurfti að ná samkomulagi og þetta atriði sem hér er verið að lögleiða er eitt af þeim atriðum sem var til lykta leitt í þeim samningum. Ég gagnrýndi það hér í gær og taldi það óeðlilegt með öllu að breyting á stjórnskipunarlögum ríkisins eða lögum um stjórnarráð bæri að með þeim hætti að það væri samkomulag fárra manna á miðju sumri sem væru að koma ríkisstjórn á laggirnar sem væri undanfari slíkrar lagasetningar sem hér er um að ræða. Menn hafa sagt hér að það sé ekki efni málsins sem sé verið að taka afstöðu til. Það er verið að taka afstöðu til þess að framlengja sama innihald þessara laga og verið hefur hér um árabil. Ég hef ásamt ýmsum félögum mínum hér í hv. þingdeild tekið þátt í því að reyna að breyta því inntaki og því efni. En þar sem hæstv. utanrrh. er nú fjarverandi og hefur ekki getað tekið þátt í umræðu eða í því að fylgja þessu máli fram hér í hv. deild, þá vil ég enn og aftur taka undir þau orð hv. 4. þm. Norðurl. e. að málinu verði frestað til endanlegrar afgreiðslu þannig að hann geti tekið þátt í afgreiðslu þess.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt.á l. nr. 46/1987, um gildistöku laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Þegar lögin um staðgreiðslu opinberra gjalda voru samþykkt á síðasta þingi var í 42. gr. laganna gert ráð fyrir því að lögin kæmu ekki til framkvæmda fyrr en Alþingi hefði sett sérstök lög um gildistöku þeirra. Hér var um nýmæli að ræða í íslenskri löggjöf, en þessi háttur hefur tíðkast nokkuð með grannþjóðum vorum. Frv. það sem hér er til umræðu fjallar um breytingu á l. nr. 46/1987, um gildistöku laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í gildistökulögunum frá því í vor eru auk ákvæða um sjálfa gildistöku laga um staðgreiðslu opinberra gjalda og ákvæða tengd þeirri gildistöku í lögunum reglur um það hvernig háttað skuli skattlagningu á tekjur manna á núverandi tekjuári, þ.e. árinu áður en staðgreiðsla tekur gildi. Samkvæmt 5. gr. gildistökulaganna skulu svokallaðar yfirfærðar tekjur, sem taldar verða fram sem tekjur ársins 1987, skattlagðar við álagningu, en skattur af þeim ekki felldur niður. Yfirfærðar tekjur teljast þær tekjur sem komnar eru til vegna breytingar á uppgjörsaðferð eða á annan hátt eru færðar frá fyrri eða síðari árum til ársins 1987. Þessu til skýringar mætti nefna dæmi sem upp kynni að koma sem gæti verið í því fólgið að einstaklingar með rekstur á sínum snærum kynnu að búa sér til tekjur á árinu 1987, hugsanlega í því formi að greiða sér fyrirframlaun sem væru síðan skuldfærð hjá fyrirtæki en viðkomandi einstaklingar síðan tekjulausir eftir að staðgreiðsla tekur gildi. Í þessu frv. er lagt til að ótvírætt verði kveðið á um það að ef þessar tekjur eru ekki eða hafa ekki verið rétt tilgreindar sé tryggt að skattstjóri hafi sömu heimild til endurákvörðunar á gjaldstofnum og álagningu og almennt er í hliðstæðum tilvikum. Telja verður eðlilegt að breyting sú sem frv. felur í sér nái fram að ganga. Ég vænti þess að hv. þm. veiti frv. þessu brautargengi og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyting á lögum um tekju- og eignarskatt, sem flutt er í tengslum við lög um staðgreiðslu opinberra skatta. Endurskoðun og endurmat þeirra laga og þeirra breytinga á tekjuskattslögunum sem gerð var á síðasta þingi hefur farið fram á milli þinga og brtt. líta dagsins ljós í þeim frumvörpum sem fram hafa verið lögð af ríkisstjórninni. Þau lög sem hér eru til umfjöllunar, þ.e. breytingar á tekjuskattsálagningunni, þ.e. lögin frá síðasta þingi og þetta frv. eru merkir áfangar í skattalöggjöfinni. Þeir eru ekki eingöngu merkir vegna þess að þeir gera okkur kleift að taka hér upp einfalt staðgreiðslukerfi, þeir eru ekki síður merkir áfangar að endurskoðun skattakerfisins í heild sem stefnir að því að skapa hér heildstætt, skilvirkt og einfalt skattakerfi. Endurskoðun skattalaga hefur lengi verið á dagskrá og rétt að þeim breytingum sem gerðar hafa verið verði fylgt eftir af fullri einurð. Skattalög okkar eru ekki gömul af lögum að vera. Jafnvel þótt svo væri fæli það ekki í sér sjálfkrafa ástæður til endurskoðunar. Gæði skattalaga fara ekki eftir aldri þeirra heldur eftir því hvernig þau eldast eða hvernig þau eru látin eldast. Endurskoðun skattalaga nú byggist ekki heldur á því að þau lög sem við búum við hafi í grundvallaratriðum verið svo afspyrnu léleg. T.d. voru tekjuskattslögin að ýmsu leyti um margt athyglisverðari en sambærileg löggjöf sem við þá þekktum annars staðar. Meginástæður fyrir brýnni þörf breytinga nú eru tvær. Annars vegar breyttar aðstæður í þjóðfélaginu og hins vegar þær beyglur og göt sem gerð hafa verið á skattakerfið á liðnum árum eða hafa loðað við það að sumu leyti frá upphafi. Þær breyttu aðstæður, sem kalla á breytingar tekjuöflunarkerfisins, eru m.a. vöxtur samneyslunnar með tilsvarandi kröfum um stöðugleika og styrk ríkistekna, samskipti við aðrar þjóðir og kröfur á þeim vettvangi um óhlutdrægni skatta og enn fremur þær breytingar sem orðið hafa á hlutverkum einstakra tekjustofna í tekjuöflun ríkisins. Sem nánara dæmi má í fyrsta lagi nefna að viðskiptatengsl okkar og aðild að viðskipta- og tollabandalögum knýja á um lækkun og samræmingu tolla. Í öðru lagi má nefna að samkeppnisáhrif af lágum söluskatti eru e.t.v. þolandi, en hár söluskattur veldur óviðunandi mismunun ef hann er færður út á hinn breiða skattstofn. Í þriðja lagi er hlutur tekjuskatts í tekjuöflun ríkisins og í tekjum í þjóðfélaginu orðinn það rýr að ómögulegt er að ná fjölþættum markmiðum öðrum, t.d. tekjujöfnun, eflingu sparnaðar, öflun íbúðarhúsnæðis og aukinni fjárfestingu í atvinnurekstri, svo eitthvað sé nefnt, með því að beita skattalögum. Flestar undanþágur í skattalögum í formi skattfrelsis vissra tekna vöru eða þjónustu eða í formi frádráttarheimilda af mismunandi gerð eru vissulega í flestum tilvikum gerðar af góðum hug og þeim ætlað að þjóna markmiðum sem átt hafa og eiga vafalaust sum hver einhvern rétt á sér. Því miður hefur reynslan af undanþágukerfi í sköttum nær alls staðar orðið sú að því fylgir misnotkun og það býður upp á skattundanskot og skattsvik. Ófyrirséð eða óathuguð viðbrögð þeirra sem við kerfið eiga að búa leiða til þess að góðar fyrirætlanir snúast upp í brot á því jafnræði sem þegnarnir eiga kröfu á í skattamálunum. Oft reynast undanþáguákvæðin eða raunveruleg áhrif þeirra vera í andstöðu við önnur markmið skattalaga, t.d. tekjujöfnunarmarkmið þar sem það eru í reynd þeir betur settu, hinir tekjuhærri og eignameiri sem hafa tök á því öðrum fremur að nota sér undanþágur. M.a. vegna þessara annmarka á undanþáguskreyttum skattakerfum hafa fræðimenn og stjórnmálamenn á síðustu einum til tveimur áratugum mótað, skilgreint og notað hugtakið skattútgjöld. Með því hugtaki er reynt að undirstrika hið sameiginlega með niðurfellingu skattheimtu og beinum útgjöldum. M.a. hefur vinnuhópur á vegum norrænu ráðherranefndarinnar unnið skýrslu um þessi mál. Hún var lögð fram í sept. og er nú til athugunar í ráðuneytum landanna. Frá sjónarhorni skattaútgjalda má líta á allar skattaívilnanir, hvort sem er í beinum sköttum eða óbeinum, sem ríkisútgjöld, niðurgreiðslur eða styrki. Það er lærdómsríkt að velta fyrir sér hversu háar þær niðurgreiðslur eru eða styrkir sem íslenska ríkið veitir með sumum skattaundanþágum. Það er ekki síður lærdómsríkt að velta fyrir sér hverjir njóta þessara og hvort það er í samræmi við tilætlan löggjafans. Hin stjórnmálalega niðurstaða sem leiða má af því sem nefnt hefur verið er einföld. Annars vegar: Látum skattakerfið vera einfalt tekjuöflunarkerfi og undanþágulaust. Með því sköpum við því forsendur til að vera skilvirkt og réttmætt. Með því sköpum við bestu skilyrði til góðrar framkvæmdar og eftirlits. Hins vegar: Mætum réttmætum þörfum einstakra þjóðfélagshópa og pólitískum markmiðum öðrum með beinum fjárveitingum eða styrkjum. Tökum þannig ábyrga afstöðu fyrir opnum tjöldum, en felum hana ekki í frumskógi undanþága og frávika sem enginn veit hvað út úr kemur þegar upp er staðið. Þau orð sem hér hafa verið sögð eiga ekki sérstaklega við það frv. sem hér er til umræðu eða tekjuskattslögin ein. Þau eiga ekki síður við um aðra skatta, óbeina skatta eða tolla og eru sögð hér til að minna á samhengi þessa frv. við grundvallaratriði í endurskoðun í skattamálum sem hafin er, grundvallaratriði sem í sjálfu sér eru mikilvægari en einstök ákvæði frv. Víkjum nú að tekjuskattinum sérstaklega og endurskoðun þeirra laga. Sú endurskoðun er af hagkvæmnisástæðum m.a. unnin í þremur þáttum: Skattar af launatekjum einstaklinga, skattar af eignatekjum og skattar fyrirtækja. Þetta frv. og þau lög sem afgreidd voru á síðasta þingi snerta aðeins fyrsta þáttinn. Engu að síður á að meta það með tilliti til hinna þáttanna einnig og móta með afgreiðslu þess stefnu sem auðveldi næstu skref. Það er meira en hálf öld síðan sett var fram sú kenning að tekjuskatt einstaklinga ætti að leggja á tekjur eins og þær eru skilgreindar hagfræðilega, þ.e. samtölu af neyslu einstaklings og breytingu á eignum hans á tilteknu tímabili. Samkvæmt þessu á að leggja að jöfnu í skattalegu tilliti allar tekjur hvort sem þær koma sem afrakstur launavinnu, sem hagnaður af rekstri fyrirtækis eða eign hlutabréfa, sem vextir af sparifé eða öðrum eignum eða aukning á eignum eða verðmæti eigna. Þótt þessi viðhorf hafi öðlast víðtæka viðurkenningu hagfræðinga og stuðning stjórnmálamanna hefur reynst tafsamt að koma á breytingum skattalöggjafar á þessum grundvelli. Vafalaust á sterk aðstaða hagsmunaafla sinn þátt í því og eins það að oft hefur reynst lítill vilji vera fyrir hendi hjá stjórnmálamönnum til að vega og meta hver er raunveruleg niðurstaða þeirra undanþága og frávika sem skattalög ákveða. Með þeim lögum sem hér eru til umræðu var á síðasta þingi tekið stórt skref í átt til tekjuskattakerfis sem er samræmt í þeim skilningi að sami skattur verði lagður á sömu tekjur óháð því hvaðan þær koma. Einkenni slíks skattakerfis er breiður skattstofn sem gerir hins vegar kleift að lækka skatthlutföll sé stefnt að óbreyttum skatti. Þótt stórum áfanga sé náð eru aðrir eftir, vandasamir og líklegir til að verða tilefni til nokkurs ágreinings þar sem er skattlagning eignatekna og skattlagning fyrirtækja. Skattlagning eignatekna felur í sér tvo meginþætti sem báðir eru tæknilega vandasamir og viðkvæmir þar sem þeir snerta eða eru taldir snerta önnur pólitísk markmið. Þessir þættir eru annars vegar eignatekjur í formi vaxta, arðs og hvers kyns greiddrar leigu eftir fé eða aðrar eignir og hins vegar eignaauki í hvaða mynd sem er. Tæknilegu vandamálin í þessu sambandi tengjast mælingu raunvaxta eða annarra rauntekna og ákvörðun aukningar á raunvirði eigna, svo og því upplýsingakerfi sem fyrir þarf að vera til þess að framkvæma þessa skattheimtu með skilvirkum hætti. Skattfrelsi tekna af þessum toga, sem nú er mjög víðtækt, hefur a.m.k. að hluta til verið ákveðið með tilliti til markmiða, sem æskileg hafa verið talin, svo sem aukins sparnaðar eða aukinnar fjárfestingar. Þótt gildi þessara markmiða verði ekki dregin í efa verður að spyrja hvort þessi skattfríðindi hafi borið þann árangur sem til var ætlast og hvort breytt skattakerfi með lægri jaðarskatti breyti ekki þeim forsendum sem við var miðað. Enn fremur þarf að hafa í huga að þessi skattfríðindi hafa einnig í för með sér óæskileg áhrif og vinna gegn æskilegum efnahagslegum markmiðum og efnahagspólitískum markmiðum sem stefnt er að með öðrum þáttum skattakerfisins. Sem dæmi um slíkt má nefna að núverandi ástand í þessum efnum er líklegt til að vinna gegn eiginfjármyndun fyrirtækja og það dregur úr þeim tekjujöfnunaráhrifum sem ætlað er að ná með álagningarkerfinu. Skattlagning fyrirtækja hefur lengi verið og er álitamál. Til eru talsmenn þess að ekki beri að leggja skatta á fyrirtækin sjálf, heldur einstaklingana sem eiga þau þegar hagnaður af starfsemi kemur fram hjá þeim sem tekjur í formi arðgreiðslu eða sem eignaauki. Þrátt fyrir að þessi sjónarmið séu skiljanleg hefur reyndin orðið sú víðast hvar í grannlöndum okkar og einnig hér að lagður er tekjuskattur á fyrirtæki. Koma þar til ástæður af pólitískum og framkvæmdalegum toga. Almenningur aðgreinir lítt eðlismun fyrirtækis og einstaklings sem skattgreiðanda og teldi það ekki samræmast sanngirnissjónarmiðum að mismuna í þessu efni fyrirtækjum í vil. Þá styðst skattlagning fyrirtækja einnig við það að erfiðleikar eru á að rekja og heimfæra raunverulegar tekjur á þá einstaklinga sem þeirra njóta, a.m.k. að því leyti sem þær eru fólgnar í eignamyndun og einkaneyslu eigenda innan fyrirtækis. Skattlagning fyrirtækja verður þannig liður í því að ná til allra tekna og liður í að skattlagning sé stígandi eftir tekjum. Ég hef nú eytt nokkrum tíma í að fjalla um það samhengi og það skattalega umhverfi sem skoða þarf þegar fjallað er um breytingar á lögum um tekjuskatt. Ég hef gert það í þeim tilgangi að þm. beini sjónum sínum að hinum stóru mótandi þáttum og týni ekki áttum með því að einblína eingöngu á smáatriði sem að sjálfsögðu þurfa einnig að vera í lagi. Ég hef líka fjallað um hið víðara samhengi til þess að þm. verði fremur undir það búnir að taka á síðari áföngum þessarar endurskoðunar sem við blasir á næsta ári. Það frv. sem hér liggur fyrir fjallar um breytingar á l. nr. 75 frá 1981, einkum þeim þáttum þeirra sem ákveðnir voru á síðasta þingi. Með lögum nr. 49 1987 um breytingar á lögum nr. 75/1981, um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum, voru gerðar veigamiklar breytingar á skattlagningu einstaklinga. Helstu breytingarnar voru annars vegar þær að skattstofn tekjuskatts og útsvars var sameinaður í einn stofn og niður felldar nær allar sérstakar frádráttarheimildir. Hins vegar var álagning tekjuskatts og innheimta útvars ákveðin með einu skatthlutfalli og almennum persónuafslætti og sjómannaafslætti. Auk barnabóta og barnabótaauka voru teknar upp húsnæðisbætur. Þegar skattafrv. voru til umfjöllunar á Alþingi sl. vor var ákveðið að skipa nefnd sem skyldi yfirfara og endurmeta ákvæði hinna nýju laga, m.a. þegar fyrir lægju framtöl fyrir tekjur ársins 1986 og álagning gjalda 1987. Nefnd þessi, sem skipuð var fulltrúum allra þingflokkanna auk fulltrúa frá fjmrn., Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands, hefur skilað ítarlegri álitsgerð og tillögum um ýmsar breytingar á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og lögum um tekju- og eignarskatt. Þegar hafa verið flutt frv. um breytingar á lögum um staðgreiðslu og lögum um gildistöku þeirra laga og þetta frv. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt byggir að mestu á álitsgerð nefndarinnar um þau atriði er varða álagningu tekjuskatts. Nefndin varð sammála um öll meginatriði þess verkefnis sem henni var falið, en nokkrir nefndarmanna gera í séráliti grein fyrir sérafstöðu sinni til einstakra mála eða áskilja sér rétt til annarrar niðurstöðu á síðari stigum í umfjöllun málsins. Niðurstaða nefndarinnar er að ekki þurfi að gera meiri háttar breytingar á uppbyggingu laganna eða efni til þess að þau nái þeim tilgangi og áformum um skattlagningu sem uppi voru við samþykkt þeirra. Hins vegar leiða breyttar forsendur í verð- og kauplagsmálum, þ.e. verulega aukinn kaupmáttur frá því sem áætlað var, til þess að gera þurfi breytingar á persónuafslætti og barnabótum til þess að staðið verði við skattlagningaráformin. Frv. þetta byggir í aðalatriðum á álitsgerð nefndarinnar. Nefndin gerir ekki í öllum efnum beinar tillögur, en þar er stuðst við þær athuganir og greiningar sem nefndin gerði. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1987 og breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt vegna álagningar á því ári var miðað við að beinir tekjuskattar einstaklinga til ríkisins að meðtöldu gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra og að viðbættum sóknar- og kirkjugarðsgjöldum yrðu um 4,3% af heildartekjum einstaklinga. Skattbyrði mæld með þessum hætti átti þannig að lækka úr 4,6% árið 1986 eða um 0,3%. Lækkun þessi svaraði til 300 millj. kr. Til viðbótar þessari lækkun ákvað núv. ríkisstjórn við valdatöku á miðju þessu ári hækkun barnabótaauka sem svaraði til 0,1% í skattbyrði. Samkvæmt því átti skattbyrði þessa árs að vera 4,2% hefðu áætlanir um verðlags- og kauplagsþróun gengið eftir. Eins og kunnugt er var þróun kauplags og verðlags allt önnur en ætlað var í upphafi árs. Í stað um 20% hækkunar á launum sem áætluð var á milli áranna 1986 og 1987 lítur nú út fyrir að þessi hækkun verði 37–38%. Leiðir það til þess að skattbyrði af tekjuskatti til ríkisins og öðrum framangreindum gjöldum verður lægri eða um 3,4% árið 1987 í stað 4,2% eins og áform stóðu til. Þessi sveifla í skattbyrði sem stafar af því að ófyrirséðar breytingar valda frávikum frá áformum Alþingis er dæmi um neikvæð einkenni núverandi eftirágreidds tekjuskatts. Annað slíkt dæmi kom fram 1984 þegar verðlags- og kauplagsþróun leiddi til aukinnar skattbyrði sem ekki var þá áformuð. Vegna breytinga á kauplagi umfram verðlag þarf að breyta álagningarreglum ef ná á þeirri skattbyrði sem áformuð var. Í áliti nefndarinnar kemur fram að það er unnt að gera með ýmsu móti, lækkun skatthlutfalls eða hækkun afsláttar og bótaliða. Lækkun skatthlutfalls breytir dreifingu skattbyrði á þann veg að ekki þótti ráðlegt að fara þá leið og er því gert ráð fyrir að hækka persónuafslátt, barnabætur og barnabótaauka til að ná settum markmiðum. Í frv. er gert ráð fyrir að þessir liðir verði hækkaðir um 8,7–10% umfram það sem orðið hefði að óbreyttum lögum frá því í vor. Sú tillaga er að mestu í samræmi við svokallað álagningardæmi 2 í álitsgerð nefndarinnar og sýna þeir útreikningar sem gerðir voru fyrir nefndina að með þessu álagningarkerfi næst áformuð skattbyrði. Þótt skattbyrði mæld sem hlutfall skatta af tekjum haldist óbreytt er það ljóst að ráðstöfunartekjur eftir greiðslu tekjuskatta verða meiri en áætlanir í upphafi árs gerðu ráð fyrir. Kaupmáttur þeirra verður 8–10% hærri en líklegt þótti þá. Við mat á skattbyrði og samanburð við liðinn tíma og athugun á þeim útreikningum sem gerðir voru fyrir milliþinganefndina og fylgja áliti hennar verður að hafa nokkur atriði í huga þegar almennar ályktanir eru dregnar. 1. Áformuð skattbyrði 1987 og þar með áformuð skattbyrði samkvæmt frv. var hærri en varð í reynd 1987. Í fylgiritum álitsgerðarinnar er hins vegar gerður samanburður við árið 1987 þegar skattbyrði varð um 0,8% lægri en að var stefnt. 2. Núverandi kerfi er þannig að verðbólga og launabreytingar breyta skattbyrði mjög misjafnlega eftir tekjum og sköttum. Hafi þessar verðbreytingar farið fram úr áætlun hefur það leitt til breytinga á dreifingu skattbyrði þannig að skattbyrði lækkaði því meir sem ofar dró eftir tekjuskalanum. Sem dæmi má nefna að sú tekjubreyting milli áranna 1986 og 1987 sem að framan var nefnd umfram það sem áætlað var leiðir til þess að skattbyrði við skattleysismörk breytist ekki en skatthlutfall lækkar hjá þeim sem hærri tekjur höfðu. Sem dæmi um þetta má nefna að áætluð skattbyrði um 10% hefði í reynd orðið á árinu 1987 8,7% eða 1,3 prósentustigum lægri. Sú skattbyrði sem áætluð var 20% hefði í reynd ekki orðið nema 17,5% og sú skattbyrði sem áætluð var 30% hefði í reynd ekki orðið nema 25,6% vegna raunverulegra verðbólguáhrifa og sýnir það vel hversu verðbólga eða ófyrirséðar verðhækkanir geta orðið raðandi um heildarniðurstöðu af skattbyrði eða dreifingu hennar á einstaka hópa samkvæmt gamla kerfinu sem við nú leggjum til að verði aflagt. Þannig verður allur samanburður við fyrri ár háður verð- og launaþróun milli tekjuárs og greiðsluárs sem hefur áhrif bæði á heildarútkomu og dreifingu á skattbyrði. 3. Þá þarf að hafa í huga að hluti af breytingu skattlagningarinnar er fólginn í breikkun á skattstofninum. Sú breikkun kemur misjafnlega út og er talið að breikkunin muni fyrst og fremst leiða til aukinnar skattlagningar í efri hluta tekjuskalans, einfaldlega vegna þess að það er í efri hluta tekjuskalans sem menn einkum hafa notið frádráttarliða og hlunninda. Að lokum skal minnt á að í útreikningum milliþinganefndarinnar varðandi skattbyrði er reiknað með 6,25% útsvari til sveitarfélaga þar sem sýnt var að sú tala nægði þeim til að halda óbreyttum hlut. Félmrh. hefur ákveðið að á næsta ári skuli 6,7% útsvar innheimt með staðgreiðslu. Ákvörðun þessi var tekin að undangengnum miklum umræðum þar sem Samband ísl. sveitarfélaga vildi ganga miklu lengra í þessu efni og hækka töluna í 7,5%. Ákvörðun þessi er tekin af þeim aðila sem hana á að taka og er hér ekki tilefni til að að gera neina athugasemd við hana. Rétt er þó að vekja athygli þingheims á nokkrum atriðum er mál þetta snerta og tengjast því. Tillaga stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga hefði þýtt hækkun útsvars um u.þ.b. 1,7 milljarða kr. á næsta ári umfram verðlagsbreytingar. Þörf fyrir þessar auknu tekjur var m.a. rökstudd með því að sveitarfélögin hefðu á þessu ári fórnað tekjum með lækkun útsvarsprósentu í tengslum við kjarasamninga á sl. ári. Víst var þar um nokkra lækkun að ræða en ekki meiri en svo að þrátt fyrir hana óx álagt útsvar milli áranna 1986 og 1987 um 34,7% sem er langt umfram almennar verðlagsbreytingar á sama tíma, þannig að þrátt fyrir fórnir sveitarfélaganna óx raungildi útsvarstekna þeirra verulega og var í ár 1530% hærra en það hefur verið á liðnum árum frá 1982. Slæm staða sveitarsjóða sem talin var ástæða til að hækka útsvar er því ekki tilkomin vegna brests á útsvarstekjum. Þar á hljóta að vera aðrar skýringar, annar tekjubrestur, sem er þó ekki kunnugt um, eða útgjaldaaukning umfram verðbreytingar. Sú niðurstaða sem varð í þessu máli, þ.e. hækkun útsvara um 0,45% hefur bein og óbein áhrif á fjárhag ríkissjóðs og stöðu annarra mála er ríkissjóð varða. Hækkun útsvarstekna á árinu 1988 mun verða á bilinu 600–700 millj. kr. umfram verðlagsbreytingar. Þar af munu 60–70 millj. koma úr ríkissjóði vegna aukinnar nýtingar á persónuafslætti til að greiða útsvar undir skattleysismörkum. Tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti munu því fyrirsjáanlega lækka sem þessu nemur. Þessi ákvörðun lækkar skattleysismörkin enn fremur um 6–12 þús. kr. á ári frá því sem áætlað var í fyrri útreikningum milliþinganefndarinnar þegar um er að ræða einhleypinga eða hjón án barna og enn meir hjá barnafjölskyldum. Að teknu tilliti til framangreindra atriða má fullvíst telja að skattbyrði af tekjuskatti til ríkisins í heild verði um 4,2% eins og að var stefnt verði frv. þetta að lögum eins og það stendur nú. Dreifing skattbyrðinnar verður væntanlega í litlu frábrugðin því sem nú er að því frátöldu að skattleysismörk hækka verulega. Slíkt getur þó ekki orðið nema til komi einhver hækkun hjá öðrum. Að hluta til kemur þessi hækkun frá því að frádráttarliðir eru felldir niður og skattstofn breikkaður. Að því leyti sem frádráttarliðir voru notaðir sem skattaskjól er ekki hægt að tala um raunverulega hækkun skatta, heldur er með þessu aukið samræmi í skattlagningu milli tekjuhópa. Að sjálfsögðu er ekki hægt að fullyrða að hvergi verði um að ræða breytta skattbyrði, enda yrði ekki að slíku marki stefnt nema menn væru sannfærðir um að núverandi skattakerfi væri alfullkomið. Sú gagnrýni hefur komið fram að með kerfisbreytingunni verði dregið úr stíganda í skattlagningu, skattar lækkaðir á hæstu tekjur og því væri ástæða til að bæta við sérstöku skattþrepi fyrir hæstu tekjur. Röksemdafærsla fyrir þessari gagnrýni er ekki alveg ljós og ályktanir e.t.v. ekki einhlítar. Í fyrsta lagi er á það að líta að í núverandi kerfi hefur stígandi skattlagningar verið breytilegur eftir verðbólgustigi og hraða launabreytinga. Sem dæmi um það má taka að á þessu ári má gera ráð fyrir að raunverulegur jaðarskattur af tekjuskatti í efsta skattþrepi og útsvari verði að jafnaði ekki hærri en 34–35%, þ.e. lægri en áformaður er á næsta ári í staðgreiðsluskattinum. Hæsta skattþrep var sem kunnugt er í gildandi kerfi 38,5% á 90% af tekjustofninum vegna hins almenna 10% frádráttarliðar sem kom í stað vaxtafrádráttar. Að óbreyttum lögum hefði því verið um að ræða hæsta jaðarskatt 38,5% sem lagðist á 90% af skattstofni eins og fyrr segir. Því næst bættist við útsvar, 10,3% að jafnaði, 2% sjúkratryggingagjald, 0,6% vegna kirkjugarðsog sóknargjalda. Samtals er því hér um að ræða 37,5%. Þetta jafngildir jaðarskatti miðað við greiðsluár á bilinu frá 34–35% sem er eins og fyrr segir lægra en sú álagningarprósenta sem ráð er fyrir gert í þessu frv. 35,2%. Það sem þessar talnarunur segja okkur á mæltu máli er einfaldlega þetta að við ákveðið verðbólgustig breytist í reynd jaðarskatturinn. Hann er lægri í reynd eftir því sem verðbólga fer hækkandi og reyndar lægri í reynd í efstu þrepum fjölþrepaskattkerfis allt eftir því hvað verðbólgan reynist vera mikil. Um þetta þekkjum við náttúrlega fjölmörg dæmi úr fyrri sögu okkar þegar verðbólga var hér á bilinu 60–100% og ótal dæmi sem sækja má til þeirrar reynslu um það að slík verðbólga dregur úr raunverulegri skattbyrði í eftirágreiddum skatti og þeim mun meir samkvæmt reynslu eftir því sem ofar dró í skattstiganum. Jaðarskatturinn á hæstu tekjur er þannig í ár lægri en sá jaðarskattur sem frv. gerir ráð fyrir á næsta ári þannig að væru ákvæði frv. nú í gildi væri stígandi í skattlagningu meiri en hann er í reynd. Í öðru lagi er það vitað að frádráttarheimildir nýttust betur í efri hluta tekjuskattsskalans en þeim neðri og möguleikar til undanskots voru þar meiri. Því má ætla að breikkun skattstofnsins leiði til aukinna skatta þar þótt svo þeir komi ekki fram í álagningarhlutfallinu sjálfu. Það leiðir hins vegar af kerfisbreytingunni sjálfri. Í þriðja lagi er rétt að minna á það að hin endanlega dreifing skattbyrði ræðst að mjög miklu leyti af þeim tveimur þáttum tekjuskatta sem ekki er fjallað um í þessu frv., þ.e. skattlagningu eignatekna og atvinnurekstrar. Verði mótaðri stefnu um samræmingu í skattlagningu tekna fylgt fram mun það auka stíganda í tekjuskattsálagningu. Þegar öllu þessu hefur verið til skila haldið virðist mega vísa framangreindri gagnrýni á bug og draga þá ályktun að með breytingum á tekjuskattlagningu í heild sé stefnt að stöðugri en síst minni stíganda í skattlagningu en verið hefur í hinu eldra kerfi. Frv. gerir því ekki ráð fyrir að breyta skatthlutfallinu, 28,5%, sem ákveðið var á seinasta þingi. Frv. gerir hins vegar ráð fyrir að öðrum álagningarþáttum verði breytt verulega. Þar er um að ræða persónuafslátt, sjómannaafslátt, barnabætur, barnabótaauka og húsnæðisbætur. Persónuafsláttur, barnabætur og barnabótaauki er hækkaður umfram verðlagsbreytingar sem nemur því sem laun hækkuðu umfram verðlag milli áranna 1986 og 1987. Þetta hefur það í för með sér að í stað þess að þessir liðir haldi óbreyttu verðgildi hækka þeir sem nemur aukningu kaupmáttar milli áranna. Þetta hefur veruleg áhrif til hækkunar á skattleysismörkum. Að teknu tilliti til hækkunar á útsvari og áhrifa þess á skattleysismörkin, sem fyrr var gerð grein fyrir, má gera ráð fyrir að þau, skattleysismörkin, verði nú um 42 500 kr. að jafnaði á mánuði, fyrir einhleyping án barns. Hjá barnlausum hjónum er þessi tala 77 400 kr. til 85 000 kr., eftir því hvort bæði afla tekna eða ekki. Hjá einstæðu foreldri með eitt barn eru skattleysismörkin við 45 000 kr. á mánuði og við 110 000 kr. á mánuði hjá hjónum með tvö börn þar sem bæði afla tekna. Það skal tekið fram að eftir að frv. var samið hefur ríkisstjórnin ákveðið að verja verulegum fjármunum á næsta ári til hækkunar á tryggingabótum og barnabótum. Að því er barnabætur varðar mun fjmrn. koma tillögum um þetta efni á framfæri við þingnefnd þá sem fjallar um málið. Þess vegna verður ekki fjallað sérstaklega um þátt barnabóta og barnabótaauka. Frv. gerir ráð fyrir verulegri hækkun sjómannaafsláttar. Annars vegar er um að ræða endurmat á fyrri tölu og hins vegar kemur hækkunin á móti því að felld er niður heimild til þess að halda fæðishlunnindum utan skattlagningar. Hækkun þessa afsláttar er úr 212 kr. á dag í 365 kr. á dag. Frv. gerir ráð fyrir miklum breytingum á húsnæðisbótum. Stærsta breytingin er fólgin í því að réttur til húsnæðisbóta verður látinn fylgja einstaklingi en ekki íbúð. Það leiðir til lækkunar á fjárhæð bótanna. Á móti kemur að í flestum tilvikum verða tveir einstaklingar með rétt til bóta fyrir hverja íbúð. Ekki er gert ráð fyrir að fjárhæð sem varið verður í bætur þessar í heild breytist. Þá er í frv. endurskoðað bráðabirgðaákvæði 2, þannig að skýrt sé að þeir sem eignuðust fyrstu íbúð sína á árunum 1985–1987 og njóta ekki vaxtafrádráttar á þeim árum eigi rétt á húsnæðisbótum í sex ár frá og með álagningarárinu 1988. Ákvæði um vaxtaafslátt til handa þeim sem notið hafa réttar til vaxtafrádráttar er breytt þannig að vaxtaafslátturinn verður miðaður við 40% greiddra vaxta umfram 7% af tekjuskattsstofni. Breytingin úr 30% í 40% er gerð með tilliti til þess að þessi afsláttur verði virkur eftir á við framtal og á að vera í meira samræmi við áhrif af núverandi vaxtafrádrætti. Í umræðum um þessi atriði hefur einkum verið bent á tvö álitamál. Annað er að húsnæðisbætur verði greiddar þegar á sama ári og eignarhald myndast í stað þess að koma með álagningu árið eftir. Auk þess sem slík breyting yrði erfið í framkvæmd má benda á að húsnæðisbótum er ætlað að koma í stað vaxtafrádráttar nú. Vaxtafrádráttur verður sjaldnast virkur fyrr en einu til tveimur árum eftir myndun eignarhalds. Og vaxtagreiðslur hefjast yfirleitt ekki að ráði fyrr en þá. Það fyrirkomulag sem er í frv. virðist því eðlilegt með tilliti til þessa. Þá er að benda á sérákvæði að því er varðar framkvæmdina á árinu 1988, en samkvæmt því verður vaxtafrádráttur útborganlegur, þ.e. ekki fram úr 76 000 kr., þ.e. tvöfaldar húsnæðisbætur, hjá hjónum eða einstaklingi, sbr. bráðabirgðaákvæði 1. Hitt atriðið í þessu samhengi sem minnst hefur verið á er takmörkun vaxtaafsláttar við sex ár. Fram hafa komið hugmyndir um að lengja þann tíma í tíu ár, eða jafnvel hafa hann án tímatakmarkana. Rökin fyrir því að gera ekki breytingar í þessu efni eru einkum þau að í reynd hefur vaxtafrádráttur nýst flestum húsbyggjendum í takmarkaðan tíma, tvö til sex og í sumum tilvikum átta ár. Eftir það hefur svokölluð 10%-regla, þ.e. fastur frádráttur, eytt áhrifum vaxtafrádráttarins. Undantekningar eru þeir sem af einhverjum ástæðum hafa haft sérdeilis greiðan aðgang að lánastofnunum eða góð efni til lántöku langt umfram það sem almennt er, eða þá að þeir hafa getað nýtt sér skuldbreytingar til þess að fá verðbætur til frádráttar. Hvorugt þessara atriða getur talist þess eðlis að ástæða sé til þess að viðhalda því og hæpið að slíkt hefði þann jákvæða tilgang sem flm. þessarar tillögu vafalaust hafa. Álitamál varðandi svokallaðan misgengishóp kom nokkuð til umfjöllunar hjá milliþinganefnd. Meiri hluti nefndarinnar taldi mikil tormerki vera á því að hafa áhrif á það mál með skattalegum aðgerðum, umfram það sem bráðabirgðaákvæðið um útborganlegan vaxtaafslátt á næsta ári gerir ráð fyrir. M.a. var á það bent að þeim sem harðast hefðu orðið úti og e.t.v. misst húsnæði sitt yrði ekki bjargað með skattafslætti og að þær úrbætur sem þessi hópur þarfnast hljóti að vera sértækari en svo að við getum náð þeim markmiðum með auðveldum hætti í skattalögum. Í þessu efni vísast til tillagna sem reifaðar eru í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar þar sem gert er ráð fyrir því að tiltekinni fjárhæð verði varið í þessu skyni á yfirstandandi ári og á næsta ári og að umsóknir þeirra sem orðið hafa hart úti vegna íbúðaröflunar á undanförnum árum þurfi að berast Húsnæðisstofnun, vera þar metnar af ráðgjafarstofnun á einstaklingsbundnum grundvelli, en fjármunum verði síðan varið til þess að leysa skuldavanda þess fólks fyrst og fremst með því að aflétta af því þungri greiðslubyrði af skammtímalánum í bankakerfi og koma því svo fyrir að þetta fólk njóti aðgangs að húsnæðislánakerfinu, þ.e, lengingu lánstíma og niðurgreiddum vöxtum. Þau kjör sem á þeim lánum eru ættu að vera flestum viðráðanleg. Í frv. er nýtt bráðabirgðaákvæði þess efnis að heimilt verður að lækka skattgreiðslur í því tilviki að maður hafi á einhverju síðustu sex ára greitt samtímis tekjuskatt í erlendu ríki og hér á landi. Bent hefur verið á að hér kunni að vera um óeðlilega afmörkun að ræða þar sem allir aðrir sem komu til starfa eftir að staðgreiðsla er gengin í gildi verði fyrir einhverri röskun. Það er vissulega rétt og augljóst að aldrei er hægt að tryggja fullt samræmi á milli fortíðar og framtíðar við slíka skattkerfisbreytingu. Tillaga frv. miðast hins vegar eingöngu við það að tekið verði tillit til einstaklinga sem lent hafa í tvöfaldri skattgreiðslu á síðustu árum hins víkjandi kerfis. Að lokum skal minnst á að í frv. eru ákvæði þess efnis að lögaðilum verði, sem hingað til, heimilt að draga frá skattskyldum tekjum gjafir til menningarmála, vísindalegra rannsóknarstarfa, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga, svo sem verið hefur í skattalögum um langt skeið. Hér er hvað meginatriði varðar ekki um að ræða breytingu frá því sent verið hefur en nauðsyn er að bæta ákvæði þessu inn, þar sem heimild þessi hefði ella fallið niður, og ekki þykir rétt að hreyfa við ákvæði þessu fyrr en skattlagning fyrirtækja í heild hefur komið til endurskoðunar. Á það má benda að ríkisskattanefnd hefur af einhverjum ástæðum úrskurðað að 10% þakið gilti ekki hjá fyrirtækjum. Þess vegna er nauðsynlegt, vilji menn viðhalda því, að árétta það í þessum lögum, svo sem hér er gerð tillaga um. Auk þess að halda heimild þessari inni sker frv. því úr um að heimildin takmarkast við 10% skattstofns, en túlkun fyrra lagaákvæðis í því efni var, eins og áður sagði, álitamál. Ég legg á það áherslu að fullkomin ástæða er til að taka þetta ákvæði til endurskoðunar þegar tóm gefst til að endurskoða lög og reglur um skattlagningu fyrirtækja í heild. Ég hef tekið eftir þeirri tillögu, sem varpað var fram í einu séráliti í umfjöllun milliþinganefndarinnar, að fullt eins væri ástæða til að þetta ákvæði ætti við um einstaklinga eða jafnvel til vara að þetta ákvæði ætti við um einstaklinga eina vegna þess að fyrirtæki geta þá með einhverjum hætti velt þessum framlögum sínum til verðugra málefna af sér í formi minnkaðrar skattbyrði. Þetta eru mál sem ég tel út af fyrir sig athyglisverð og álitamál en teldi hins vegar rétt að málið í heild sinni yrði endurskoðað þegar fyrirtækjaskattlagningin kemur til endurskoðunar. En að svo stöddu mundi niðurfelling þessa ákvæðis hugsanlega hafa neikvæð áhrif ef fyrirfyndust þeir upplýstu og jákvæðu menningarlega þenkjandi menn í atvinnurekendastétt sem kynnu að vilja styðja við góð þjóðþrifaverk í krafti þessa ákvæðis.  Þær breytingar sem hér hefur verið fjallað um eru í öllum meginatriðum í samræmi við álitsgerð milliþinganefndarinnar og ég hef getið gagnrýni einstakra nefndarmanna um ákveðna þætti þótt ekki sé það tæmandi. Vísa ég í því efni til þeirra sérálita og fyrirvara sem álitsgerðinni fylgdu. Eitt atriði, sem ekki er tekið upp í frv., verðskuldar þó að þess sé getið sérstaklega. Vakin hefur verið athygli á spurningunni um réttmæti þess að skattleggja iðgjöld til lífeyrissjóða. Hér er um að ræða flókið mál sem tengist mörgum þáttum í skattlagningu einstaklinga, eignarteknaskattlagningu og skattlagningu fyrirtækja. Í núgildandi lögum eru iðgjöld frádráttarbær í orði. Í reynd hafa þau lítil sem engin áhrif þar sem þau lenda í langsamlega flestum tilvikum innan hins almenna 10%-frádráttar. Áhrif lífeyrisgreiðslna verða framvegis önnur en verið hefur vegna hærri persónuafsláttar og fleira mætti nefna. Þetta mál mun verða tekið til sérstakrar athugunar á breiðari grundvelli í framhaldi af endurskoðun skattalaga. Herra forseti. Ég hef í máli mínu staldrað við stærstu mál þessa frv. og samhengi þess við aðra þætti skattakerfisins. Ég vísa að öðru leyti og hvað einstakar greinar varðar til grg. með frv., til álitsgerðar milliþinganefndar og til grg. með því frv. sem varð að lögum á seinasta þingi. Með samþykkt þeirra laga og laga um staðgreiðslu opinberra gjalda tók Alþingi afstöðu til grundvallaratriða í þessum málum. Fyrirliggjandi frv. felur í sér frekari staðfestingu á þessum áfanga og treysti ég því að þm. veiti því brautargengi og stuðli að því að það verði að lögum svo fljótt sem unnt er. Að lokum vil ég nota tækifærið til þess að þakka öllum þeim sem þátt tóku í starfi milliþinganefndarinnar fyrir mjög gott starf við knöpp tímaskilyrði og sérstaklega vil ég leyfa mér að færa formanni nefndarinnar, hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, þakkir fyrir skörulega nefndarstjórn og fyrir mjög fagmannleg vinnubrögð og góðan árangur í því nefndarstarfi. Herra forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn. deildarinnar að lokinni þessari umræðu.



Þess skal getið vegna umræðu um þetta mál sem nú hefst að við ætlum okkur tíma til kl. 6 til þessarar umræðu. Þá hafa komið óskir um þingflokksfundi og verður orðið við því. Það hefur ekki verið rætt um kvöldfund í kvöld og því mun hann ekki verða og ég vona að tíminn nýtist vel fram að sex til umræðunnar án þess að ég sé að fara fram á það við þm. að þeir komi ekki öllu til skila sem menn vilja koma að í þessari umræðu. Ég get þess að það má búast við að farið verði fram á kvöldfund á morgun og verður látið vita um það í tíma.



Herra forseti. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra tókst allgóð samstaða hér á hinu háa Alþingi á síðasta vetri um afgreiðslu lagafrv. sem tengjast staðgreiðslukerfisbreytingunni. Sú breyting sem slík var í raun studd af flestum sem hér voru þá að störfum. Það samstarf sem þá tókst lýsti sér m. a. í því að milliþinganefnd var skipuð að tillögu sem hv. þm. Svavar Gestsson bar fyrst fram við umræður um þetta mál og fallist var á af hæstv. þáv. fjmrh., Þorsteini Pálssyni. Rökin fyrir því að skipa milliþinganefndina þá voru fyrst og fremst þau að fjölmörg atriði þyrfti að skoða nánar og að æskilegt væri að nýta sem best tímann frá því að þingið lauk störfum á síðasta vetri og til þess tíma er staðgreiðslukerfisbreytingin sjálf tæki gildi um komandi áramót. Það fór hins vegar svo, eins og þegar hefur verið rætt reyndar í tengslum við annað frv. þessu tengt hér í deildinni, að tíminn nýttist naumast sem skyldi og starf milliþinganefndarinnar komst lítið í gang fyrr en að haustinu. Það er þó engu að síður ljóst að það starf hefur skilað þessu máli mjög langt fram á veginn. Manni dettur í hug að spyrja hversu væri ástatt ef ekki hefði þó komið til starf milliþinganefndarinnar og vaskleg forusta hv. 4. þm. Reykn. sem þegar hefur verið vitnað til. Engu að síður er ljóst að ýmislegt mætti liggja ljósara fyrir ekki bara hér á hinu háa Alþingi, heldur óttast sá sem hér talar mjög að blessuð þjóðin, þeir sem koma til með að þola hið nýja staðgreiðslukerfi, séu margir hverjir ekki allt of klárir á því hvað þeirra bíði um næstu áramót. Það er einnig ljóst að nú eru uppi að mörgu leyti aðrar aðstæður í stjórnmálunum hvað varðar skattamálin í heild en voru þegar menn voru að ræða staðgreiðslukerfisbreytinguna á síðasta vetri. Þá lágu a.m.k. ekki fyrir óyggjandi upplýsingar um þær breytingar að öðru leyti í skattakerfinu sem nú eru til. Þá höfðu að vísu verið uppi áform um virðisaukaskatt en um þann skatt voru deildar meiningar, svo sem eins og um sjálfa skattprósentuna. Og mætti hæstv. fjmrh. rifja upp orð sín frá síðasta þingi um það mál í þessu sambandi. Ég tek það fram að ég er þakklátur hæstv. ráðherra fyrir að opna umræðuna hér með þeim hætti að nauðsynlegt sé að tala um allar skattkerfisbreytingarnar í raun og veru því að þetta mál er einungis hluti af þeim víðtæku breytingum sem fyrir dyrum standa. Það er að sönnu bagalegt að öll þau frumvörp sem þessu tengjast séu ekki fram komin, en verður við það að búa að svo stöddu og væntanlega gerist það á næstu dögum að þau mál koma hér fram. Ég vil þá byrja, virðulegur forseti, á því að ræða nokkur grundvallaratriði sem ég tel óhjákvæmilegt að taka á og ræða þegar í upphafi þessarar skattalotu hér á hinu háa Alþingi vegna þess að skattbyrðin sjálf á einstaklingana í þjóðfélaginu, sem m.a. er ákveðin með tekjuskattalögum, verður ekki aðskilin. Þar verður tekjuskatturinn sjálfur ekki aðskilinn frá þeirri skattbyrði sem leggst á almenning með óbeinum sköttum og mikið er til umræðu þessa dagana vegna breytinga, sem nýverið hafa verið kynntar af hæstv. ríkisstjórn, á tollum og vörugjöldum og svo síðast en ekki síst á söluskattsinnheimtu. Það sem ég vil þá fyrst nefna, virðulegur forseti, er auðvitað vinnulagið hér í þessum efnum. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að hv. Alþingi og hæstv. ríkisstjórn hefðu í sameiningu haft fangið nokkurn veginn fullt við það verkefni eitt að afgreiða fjárlög og koma á staðgreiðslugrunni skatta þó annað hefði verið látið bíða. Það er auðvitað alveg ljóst að það flækir málið næstum að segja óendanlega að taka inn undir þessa vinnu sömuleiðis þær geysilegu breytingar sem eiga að verða á neyslusköttunum ásamt ýmsu öðru sem þar er boðað. Það er að mínu mati ljóst, þó að það dyldist nú furðanlega í framsöguræðu hæstv. fjmrh., að í vændum er þynging skatta í landinu. Í vændum er skattþynging og ég held að það verði ekki hjá því komist fyrir hæstv. ráðherra að viðurkenna það hvort sem honum líkar betur eða verr að í raun og veru er eitt einkenni allra þessara breytinga, og það eru íþyngjandi aðgerðir handa hinum almenna skattgreiðanda 1 landinu, handa þeim skattgreiðanda sem kannski mætti kalla hér við umræðuna meðaljón. Það er vissulega rétt að álagningaráformin í tekjuskattakerfinu eru til bóta fyrir lægst launaðasta fólkið, og ber auðvitað að fagna því, en það er jafnframt ljóst að sú létting sem þar verður, ef svo má að orði komast, er borin uppi af miðjunni, af þeim sem liggja nálægt miðjunni í tekjum vegna þess að hinn endinn, hátekjufólkið, fær líka léttingu út úr þessu. Satt best að segja var það harla vandræðalegt hjá hæstv. ráðherra þegar hann reyndi að afsaka þá augljósu staðreynd, sem verður ekki mislesin í þessu tekjuskattafrv., að tekjuhæstu hóparnir munu hagnast á þessari breytingu. Hæstv. ráðherra vitnaði að vísu til þess að það væri hugsanlega hægt að laga það eða sjá fyrir því með frumvörpum sem yrðu væntanlega lögð fram um fyrirtækjaskatta og eignarskatta. En það sem Alþingi hefur í höndunum til að dæma þessi mál út frá í dag er ótvírætt. Skattbyrðin á hæstu tekjunum mun léttast. Og það er að sínu leyti jafnslæmt og hitt er út af fyrir sig mikið fagnaðarefni að staðgreiðslukerfinu og álagningarformi þess fylgir nokkur hagsbót fyrir lægst launuðu hópana. Ég vil benda á þá staðreynd að sérstaklega ef verðbólga yrði lækkandi - þegar verðbólga var lækkandi og lægri en hún hafði verið - þá þyngdust skattar þeirra hæst launuðu mest. Þetta kom ágætlega fram í máli hæstv. fjmrh. hér áðan. Það þýðir líka að verði verðbólga lág á næstu árum, sem við skulum vona að geti skeð þó að það líti ekki vel út með það nú undir forustu þessarar ríkisstjórnar, en segjum sem svo að þar rofi nú til í þeim efnum og við sjáum fram á lága verðbólgutölu, t.d. innan tveggja eða þriggja ára, þá er alveg augljóst að þetta kerfi þýðir að hátekjustéttirnar hagnast miðað við það sem ella hefði verið. Þá hefði skattbyrði þeirra þyngst með gamla kerfinu en gerir það ekki í staðgreiðslugrunninum. Þar af leiðandi er alveg ljóst að þó að e.t.v. sé hægt að fullyrða miðað við verðbólgutölur í dag og horfur í þessum málum að þetta sé ekki umtalsvert, þá er ekki gefið að það verði alltaf reyndin. Það er eitt sem ég vil leggja sérstaka áherslu á og það er sú augljósa staðreynd, ef ég má orða það svo aftur, sem hæstv. fjmrh. tókst þó að mínu mati að komast að mestu leyti fram hjá í framsöguræðu sinni, það er sú mikla skattþynging sem hlýtur að leiða af þessari kerfisbreytingu á fyrri hluta næsta árs. Það er alveg ljóst að þessar breytingar þýða stórkostlega tilfærslu skattbyrðinnar innan ársins, a.m.k. á því ári sem kerfisbreytingin er tekin upp. Og hvers vegna gera þær það? Jú, auðvitað í fyrsta lagi vegna þess að nú hefja menn að greiða skatta sína þegar á fyrsta mánuði ársins sem var áður skattlaus mánuður og þá streyma væntanlega myndarlegar fjárhæðir inn í kassann hjá hæstv. fjmrh. sem ekki komu miðað við fyrra kerfi. Ég vil nefna býsna veigamikinn frádráttarlið í skattakerfinu eins og verið hefur undanfarin ár, vaxtafrádráttinn sem fjöldi manna hefur nýtt sér. Hvernig verður farið með hann í hinu nýja kerfi? Jú, þannig að tekjur manna verða skattlagðar að fullu án tillits til réttar þeirra í sambandi við vaxtafrádrátt og því verður ekki skilað fyrr en á miðju ári eða eftir mitt ár. Þessar tekjur tekur ríkissjóður sem sagt allar inn til sín langt fram eftir öllu næsta ári. Það mætti nefna fleiri slíka liði sem nú verða skattlagðir að fullu á staðgreiðslugrunni og ekki skilað fyrr en ýmist um mitt ár eða e.t.v. um næstu áramót. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. í fyrsta lagi: Getur hæstv. ráðherra upplýst okkur um það hversu mikil tekjutilfærsla er hér að eiga sér stað hjá ríkissjóði, hversu mikið ríkissjóður muni hagnast til að mynda vegna síns vaxtaliðar, vegna aukins innstreymis á fyrri hluta ársins og hvort það sé mögulegt að fresta því annaðhvort að skattleggja þessar tekjur framan af gildistökuárinu eða fyrsta árinu sem kerfisbreytingin gildir til þess að af þessu leiði ekki stórfellda skattþyngingu fyrir ýmsa hópa í þjóðfélaginu eða, sem væri auðvitað ákjósanlegra, að taka upp einhverjar skilareglur sem geri það að verkum að hægt sé að endurgreiða þeim sem verða fyrir nýjum fjárútlátum af þessum sökum fyrr en til stendur samkvæmt þeim tillögum sem hér liggja frammi? Ég vona að hæstv. ráðherra hafi skilið hvað ég er að fara og geti þar af leiðandi tjáð sig um það. Ég vil halda áfram að ræða skattbyrðina sem slíka, ekki bara þá skattþyngingu sem ég tel mig hafa sýnt fram á að geti leitt af þessum breytingum innan ársins sem þá verður skilað, heldur líka almennar skattaálögur í landinu sem ég tel vera að aukast stórlega með þessum breytingum samanlögðum. Og þar vil ég koma að neyslusköttum sem almenningur ber, matarskattinum sem svo er nefndur. Ég aflaði mér upplýsinga um það frá Hagstofu Íslands í morgun hver væri framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar í augnablikinu. Jú, það var uppgefið að þessi fræga fjölskylda eyddi núna á ári hverju 1 299 379 kr. skv. þessum framfærsluviðmiðunum sem þar eru notaðar. Þetta gera 108 282 kr. á mánuði. Matarliðurinn af þessari framfærslutölu er rúm 22% ef ég man þá tölu rétt. Vægi matarins í þessari framfærslu er slíkt. Og það gerir sem sagt 294 799 kr. á ári. Matarreikningur vísitölufjölskyldunnar er 294 799 kr. Tæpar 300 þús. kr. á ári. Það gerir aftur deilt með 12 24 567 kr. á mánuði. Matarreikningurinn er þá þessi á mánuði fyrir þessa meðalfjölskyldu meðaljónsins og -jónunnar. Nú liggur það fyrir og hefur verið út gefið að mér skilst af hæstv. fjmrh. sjálfum að matarvörur sem slíkar muni vegna þessara skattkerfisbreytinga í heild sinni, þ.e. söluskattsálagningarinnar og síðan niðurgreiðslna og tolla og vörugjaldsbreytinga, hækka um 7%. Ég tek þá tölu fyrir rétta. Hún er a.m.k. sjálfsagt það besta mat sem menn hafa á þessari staðreynd. Og þá skulum við taka þá prósentu og nota hana á heildarmatarkostnað vísitölufjölskyldunnar yfir árið, þessar tæplega 300 þús. kr. sem ég vitnaði hér til og það gera rúmlega 20 þús. kr., 20 600 kr. á ári. Sem sagt: Aukaskatturinn á matarliðnum hjá vísitölufjölskyldunni á ári hverju er samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands og fjmrh. 20 600 kr. Ef við tökum nú meðaljón eða -jónu og segjum að þau séu svona þokkalega stödd og hafi 300 kr. á tímann í kaup, þá eru þetta 70 klukkustundir sem þau þurfa að bæta á sig í vinnu, næstum tvær vikur til þess að hafa fyrir þessari skattþyngingu á matarliðinn samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef hér vitnað til. Síðan mætti nefna margt fleira sem eru almenn rök fyrir því að verið sé að þyngja skatta á hinn venjulega launamann í landinu. Einhver ber þá útsvarshækkun sem hæstv. fjmrh. boðaði í máli sínu áðan upp á 600–700 millj. kr. Einhvers staðar kom það fram í máli hans hér fyrr í umræðu um fjármál á þinginu að þar væri um nálægt 20% hækkun að ræða. E.t.v. er það nú orðin hærri tala vegna þeirrar hækkunar sem útsvarsprósentan tók á sig. Hvað um það. Þar er líka liður sem einhver þarf að greiða. Þó að ég sé ekki að halda því fram að sveitarfélögin séu ofhaldin af því sem þau fá út úr þessum breytingum, þá borgar þetta einhver og ríkið ekki nema sem svarar kannski 10% af þessu vegna ónýtts persónufrádráttar. Ég vil nefna nýjar upplýsingar um hækkun fasteignamats sem eru næstum að segja stjarnfræðilegar. Það kemur í ljós að fasteignamatið sem slíkt í landinu hefur hækkað um rúma 100 milljarða kr., þ.e. tvisvar sinnum hækkun byggingarvísitölunnar. Fasteignamatið hefur hækkað um nálægt 33% á sama tíma og byggingarvísitalan hefur hækkað um 16,7%. Matið hefur því hækkað um 50 milljarða umfram þá hækkun sem byggingarvísitala gefur tilefni til. Og hvað halda menn þá að tekjur sveitarfélaganna geti hækkað af þessum sökum? Jú, einhvers staðar á bilinu 300–600 millj. kr. ef við gefum okkur að álagning sveitarfélaganna sé einhvers staðar nálægt miðju þess tilhlaups sem sveitarfélögin hafa þar lögum samkvæmt sem er frá 0,375% og upp í 0,625% af þessum mikla stofni. Það ber því í raun og veru allt að sama brunni hvar sem drepið er niður í þessum heildarráðstöfunum. Hér er um auknar álögur á hinn almenna skattgreiðanda, launamanninn í landinu, að ræða. Fyrst og fremst í formi neysluskatta en líka að nokkru leyti vegna þeirra kerfisbreytinga sem við erum hér sérstaklega að ræða og eru efni þessa dagskrármáls, virðulegi forseti. Þá vil ég í fimmta lagi, áður en ég sný mér að því að ræða einstök efnisatriði frv., víkja nokkrum orðum að því að svo eru menn úti í þjóðfélaginu hissa á því að verkalýðshreyfingin skuli ekki rjúka til og semja við þessar aðstæður. Mönnum þykir það furðulegt að menn skuli ekki vera tilbúnir til þess að rjúka til og semja bara óverðbætt upp á einhverjar mjög sanngjarnar prósentur, helst lækka á sér kaupið, hefur stundum mátt skilja á hæstv. ríkisstjórn. Það væri eiginlega nauðsynlegt að launþegar í landinu lækkuðu á sér launin svona til að hjálpa ríkisstjórninni vegna þess að það þurfi að veiða svolítið minni þorsk og vegna þess að Þjóðhagsstofnun hefur gefið út svarta spá. En skilja menn ekki þegar menn hugleiða málið hvílík staða það er fyrir þessa umbjóðendur launamanna í landinu að búa við þá óvissu og þá framkomu sem þeim er í raun og veru sýnd af hæstv. ríkisstjórn? Ég held að það sé alveg morgunljóst, virðulegur forseti, að allar þessar aðgerðir og einkum og sér í lagi matarskatturinn hljóta að torvelda mjög möguleikana á því að hér geti náðst einhver sæmileg samstaða um kjaramál. Þetta er ekki sáttahendi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það væri, virðulegi forseti, líka ástæða til að vitna í það merka blað, Morgunblaðið, sem birtir viðtal við hæstv. fjmrh. í morgun þar sem farið er nokkrum orðum um þessar breytingar allar almennt og sumum harla kostulegum. Það segir t.d., með leyfi forseta, hér í viðtalinu undir millifyrirsögninni "Við lá að ekki næðist samkomulag" - og það er væntanlega útskýring hæstv. fjmrh. á því hvers vegna við lá að ekki næðist samkomulag um þessar ráðstafanir allar saman: "Það sem einkum stóð í mönnum var sú staðreynd að hækkun á hefðbundnum landbúnaðarafurðum úr 0% söluskatti í 22–23% skatt án frekari hliðarráðstafana þótti of stórtæk breyting í einu stökki, enda voru það áform ríkisstjórnarinnar að taka þetta í áföngum." Nú er skatturinn ekki þessi prósenta eins og við vitum, heldur á hann að vera 25%. Flatur skattur sem gengur næstum að segja út yfir alla skapaða hluti  Og svo þessi skattprósenta, virðulegur forseti. Hér hélt ræðu á síðasta Alþingi þáv. hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson og ræddi ofurlítið um áform um virðisaukaskatt. Hann eyddi miklu púðri, löngum ræðutíma í að reyna að rökstyðja að sú skattprósenta sem þar var lögð til, 24%, og það frv. sem birtist með 20,9% væri allt of há tala. Hv. þáv. þm. og hæstv. núv. fjmrh. hélt langar ræður, sem lesa má í þingtíðindunum á síðasta þingi, um að það næði ekki nokkurri átt, eins og hann sagði, með leyfi forseta: ". . . ef við ætlum að gera samtímis breytingar á tekjuskattakerfi og neysluskattakerfinu, að ganga út frá því til frambúðar að við búum við neysluskattastig á bilinu 20–30%. Við erum hér", sagði hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, "að tala um hæsta virðisaukaskattshlutfall í heimi." Það er ekkert annað og þetta náði ekki nokkurri átt. Hvað gerir svo núv. hæstv. fjmrh. annað en að leggja 25% flatan neysluskatt yfir allt saman? Svona fara hin stóru orð, virðulegur forseti. Ég vek athygli hv. þingdeildarmanna á þessu, þeirra sem kynnu að hafa gaman af nokkurri söguskoðun, að kanna með lestri þingtíðindanna frá síðasta þingi og e.t.v. eitthvað lengra aftur hverjar voru meiningar formanns Alþfl., þáv. hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar, þegar hann var í stjórnarandstöðu og var að slást við það sem hann meinti vera vonda ríkisstjórn með vonda skattastefnu. Þetta er heldur dapurleg magalending fyrir hæstv. ráðherra, að standa nú hér uppi með einhverja stórkostlegustu neysluskatta í heimi, svo maður noti hans eigin orð, sem fyrst og fremst virðast eiga að bitna á öllum almenningi í landinu. Virðulegur forseti. Ég vík þá örlítið að nokkrum einstökum efnisatriðum frv. til að spyrja hæstv. ráðherra ofurlítið nánar um þá hluti og geri það að sjálfsögðu í eins stuttu máli og mér er unnt. Í fyrsta lagi hefði ég talið æskilegt að hæstv. ráðherra skýrði ofurlítið nánar eða í einfaldari orðum, þannig að það lægi alveg ljóst fyrir, hver verður skattþyngingin vegna þeirrar álagsprósentu í tekjuskattafrv., sem nú er lögð til, miðað við skattana á yfirstandandi ári. Það er ekki mjög marktækt fyrir almenning í landinu, sem á að þola þessa breytingu, að fá upplýsingar um að skattaprósentan, skattþunginn, eigi að vera hinn sami og áformaður hafi verið fyrir arið 1987, fyrir margt löngu. Það sem almenningur mun koma til með að finna fyrir er sú breyting sem verður frá þeim sköttum sem hann hefur greitt á þessu ari, bæði vegna álagsprósentnanna og þó e.t.v. enn frekar vegna breyttrar dreifingar skattbyrðarinnar innan ársins, eins og ég hef þegar vikið að. Ég hef þegar nefnt hvernig hinir einstöku hópar virðast fara út úr þessum skattstiga, því eina skattþrepi sem hæstv. ríkisstjórn virðist hafa bitið sig fast í og gerir ekki ráð fyrir að persónuafslætti og eða hátekjuskattaþrepi sé beitt til að fá út aðra dreifingu innan skattstigans. Ég er þeirrar skoðunar að þetta verði ekki gert með skaplegum hætti nema til að gera þetta hvort tveggja, breyta persónufrádrættinum, hækka persónufrádráttinn nokkuð og taka upp hátekjuskattþrep þannig að stærri hluti lágtekjufólksins beri annaðhvort enga skatta eða greiði eingöngu útsvar upp eftir skattstiganum og síðan komi þeir inn til að bæta þann kostnað upp sem hæstar hafa tekjurnar. Ég spyr um afstöðu hæstv. fjmrh. til þessa, bæði sem þann ráðherra sem mælir fyrir þessu máli fyrir hönd allrar ríkisstjórnarinnar, en líka sem formann Alþfl. alveg sérstaklega, hvort þetta sé sá skattstigi sem formaður Alþfl. sé hæstánægður með, hvort þetta eigi að verða minnisvarði hans sem formanns Alþfl. við hönnun á skattstigum fyrir alþýðuna í landinu, að sleppa því, sem er einfalt og augljóst, að setja inn hátekjuskattþrep til að tryggja að skattstiginn verði ekki öfugur hvað þetta varðar og létti á þeim sem hæstar hafa tekjurnar ofan við ákveðið mark. Þá vil ég nefna húsnæðisbætur og vaxtaafslátt. Þetta tvennt hlýtur að þurfa að skoðast í nokkru samhengi. Í fyrsta lagi vil ég spyrja: Hvað veldur þeirri tölu sem komin er inn í frv. sem húsnæðisbætur, þeim 38 000 kr. á ári sem þar standa nú? Ef ég man rétt var áður rætt um allmikið hærri tölu. Mér duga ekki útskýringar hæstv. ráðherra áðan til að skilja hvers vegna þessi tala var lækkuð svo mikið sem raun bar vitni frá þeim hugmyndum sem menn unnu með fyrr á tíð. Síðan er annað atriði sem er alveg nauðsynlegt að ræða og hæstv. fjmrh. má ekki láta fara fram hjá sér. Það er að húsnæðisbætur skulu bundnar við eignarhald rétthafa húsnæðisbóta á íbúð. Með öðrum orðum: eingöngu þeir sem eiga íbúð, burtséð frá því hversu mikinn kostnað þeir bera af sinn húsnæði, fá þessar bætur. Leigjendur eru settir út á gaddinn. Þar er um klára afturför að ræða frá því að leigjendur gátu dregið hálfa sannanlega húsaleigu sína frá sköttum. Og ég spyr hæstv. fjmrh.: Er þetta það félagslega snið sem hæstv. ráðherra vill hafa á aftur að binda þessar bætur eingöngu við þá sem búa í eigin húsnæði og eiga sína íbúð, sleppa öllum hinum hvað þetta varðar? Nú er alveg ljóst að margir þeir sem ekki eiga húsnæði kosta miklu til, oft og tíðum meiru til að leysa sín húsnæðismál og búa þar á ofan við óöryggi og alls kyns vandkvæði sem því eru bundin. Hér duga ekki annað en skýr svör af hálfu hæstv. ráðherra. Hvað hugsar hann sér að gera fyrir aðra en þá sem eiga húsnæði, í þessum efnum? Varðandi vaxtafrádráttinn vil ég líka segja að ég tel hann algerlega ófullnægjandi eins og frá honum er gengið í frv. Það er alveg ljóst að það kemur til skattþyngingar hjá mörgum þeim sem hvað mest skulda í sínu húsnæði ef sú tilhögun verður tekin upp sem frv. gerir ráð fyrir og þær tölur notaðar sem þar standa. Það er auðvitað barnaskapur að mínu mati af hæstv. ráðherra að líta til fortíðarinnar og segja: Þessi vaxtafrádráttur hefur yfirleitt ekki nýst mönnum nema í heldur fá ár. Það er framtíðin sem þarf að skoða, hæstv. ráðherra, hvernig hefði þessi frádráttur nýst mönnum í framtíðinni. Ég held að það gefi auga leið að þar er talsvert önnur mynd sem blasir við mönnum en sú sem menn sjá þegar þeir horfa til baka. Hæstv. ráðherra með öllu sínu snillingaliði hlýtur að átta sig á því, þegar hann veltir þessu fyrir sér, að þar kemur margt til. Verðtrygging lána á sér ekki svo langa sögu. Lánstími hefur verið að lengjast. Kostnaður vegna lánanna sjálfra er í mörgum tilfellum meiri o.s.frv. Ég leyfi mér að fullyrða að margir þeir sem nýlega hafa byggt, keypt eða aflað sér húsnæðis með einhverjum hætti, bundið sér umtalsverðan skuldabagga af þeim sökum, muni koma til með að tapa verulega á þeirri takmörkuðu leiðréttingu sem hér er fyrirhuguð þeim til handa. Að binda þennan vaxtafrádrátt við sex ár er að mínu mati hrein ósvinna. Komi í ljós að menn nýta sér þennan frádrátt ekki að staðaldri mjög lengi, gott og vel. Þá gera þeir það ekki. En hvers vegna má þá ekki hafa það engu að síður í frv.? Hvers vegna má ekki hafa það opið fyrir þá sem eru í þannig aðstöðu að þetta mundi hjálpa þeim lengur en í sex ár? Hér eru að mínu mati mjög óburðugar skýringar hafðar uppi af hálfu hæstv. ráðherra og ég sé ekki annað en að frv. sé stórlega ábótavant, ef það á að standa undir nafni, hvað það varðar að valda ekki aukinni skattabyrði hópa af þessu tagi. Væntanlega er það ekki ætlun hæstv. ráðherra, formanns Alþfl., sem var ekki lágværastur í þeim grátkór sem hér fjallaði um útreiðina sem ýmsir urðu fyrir í tíð síðustu ríkisstjórnar í þessum efnum, sem var vissulega slæmt, eins og misgengishópurinn sem ég ætla að koma hérna næst að. Skyldi nú ekki vera að þetta væri í mörgum tilfellum sami hópurinn og við erum hér að fjalla um, það fólk sem varð fyrir misgenginu, er með miklar skuldir af sínu húsnæði, heldur e.t.v. sjó um þessar mundir og sér svo framan í svona ákvæði sem á greinilega að takmarka verulega möguleika þess til að bæta sinn hag í gegnum skattakerfi að þessu leyti? Og þá misgengishópurinn, virðulegi forseti. Þar er málið einfalt og fljótafgreitt. Niðurstaðan er núll. Hæstv. fjmrh. leggur ekki í að gera nokkurn skapaðan hlut fyrir misgengishópinn. Og nú væri við hæfi, virðulegur forseti, að hæstv. félmrh. væri í salnum því fáir hv. þm. héldu jafnheitar ræður á síðasta kjörtímabili fyrir misgengishópinn og hæstv. félmrh. Það hlýtur að vera harla dapurleg niðurstaða fyrir þann hæstv. ráðherra að sjá að í gegnum skattakerfið treystir hæstv. fjmrh. ríkisstjórnarinnar, formaður Alþfl., sér ekki til að gera nokkurn skapaðan hlut. Ég er þeirrar skoðunar að nánast eina færa leiðin sem til sé til að reyna að einhverju leyti að koma til móts við misgengishópinn sé í gegnum skattana. Ég sé ekki að með öðru móti verði það betur gert. Ég bið þá hæstv. fjmrh. að útskýra það fyrir mér hvers vegna ekki í gegnum skattana og með hvaða leiðum öðrum telur hann þá hugsanlegt að koma til móts við hópinn. Ég á hér ekki við ráðstafanir af því tagi að veita þessu fólki meiri lán sem hefur lengi verið þrautaráðið. Það er ekki bjargráðið fyrir þetta fólk. Allra síst ef á að taka af því vaxtafrádráttinn á næstu árum eins og ég hef þegar bent á. Margt fleira mætti til tína, en flest er það að mínu mati smærra í sniðum en það sem ég hef nú rakið. Ég nefni þó að ég sé ekki hvers vegna t.a.m. menn treysta sér ekki til að koma að einhverju leyti til móts við námsmenn sem koma til starfa úr því að menn eru tilbúnir að taka tillit til þeirra sem verið hafa erlendis að störfum og koma hingað heim eða hvers vegna menn treysta sér ekki til að koma til móts við þá sem af félagslegum ástæðum, atvinnuleysis vegna eða sjúkleika eða annarra slíkra hluta hafa fallið í tekjum og koma þar af leiðandi illa út er þeir koma inn í staðgreiðslukerfið. Hvers vegna á að veita þeim sem hafa haft tekjur erlendis sérstaka ívilnun í þessu efni, sem væntanlega eru þó betur staddir en hinir sem við erum að ræða um og hafa ekki haft tekjur? Þetta gengur ekki almennilega upp að mínu mati. Ég vil einnig spyrja hæstv. fjmrh. hvað hann geti frætt okkur um þá framteljendur eða þá skattgreiðendur sem teljast til einstaklinga með sjálfstæðan atvinnurekstur, eiga þá að áætla á sig eða reikna sér laun með einhverjum hætti. Hvernig koma t.a.m. bændur til með að fara út úr þessum kerfisbreytingum? Hefur verið hugað að því sérstaklega hvernig slíkir hópar, sem hafa nokkuð óvenjulega aðstöðu hvað þetta varðar, koma út, bændur og við gætum nefnt trillusjómenn eða ýmsa slíka aðila, sem bæði vegna atvinnu sinnar og rekstrarforms og jafnvel tekjudreifingar á árinu gætu komið nokkuð sérkennilega út að því er mér sýnist? Hefur verið unnið sérstaklega með það hvernig þeirra hag verði borgið? Ég spyr um útgáfu skattkorta og sérstaklega aukaskattkorta einfaldlega vegna þess, virðulegur forseti, að sl. daga hef ég fengið fjölda fyrirspurna frá gestum og gangandi um það efni. Hvernig er hugsað að fara með þau mál? Á aðili sem vinnur hjá fjöldamörgum atvinnuveitendum að fá jafnmörg aukaskattkort og þeir eru eða hvernig hefur í framkvæmdinni verið hugsað fyrir þeim hlutum? Og síðast en ekki síst, virðulegur forseti, vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvað líði áformum um skatta fyrirtækja. Hvenær rætast nú stóru orðin hæstv. ráðherrans hvað það varðar að taka þá hluti til endurskoðunar? Enn þá einu sinni birtast okkur frv. þar sem eingöngu er tekið á launamönnunum eða svo gott sem, nema hvað lítilli frádráttarheimild er hér til haga haldið fyrir hönd fyrirtækjanna en ekki til handa einstaklingum, og var nú hæstv. fjmrh. að burðast við að útskýra, heyrðist mér áðan, hvers vegna það væri nauðsynlegt að fyrirtækin fengju áfram að draga gjafir eða framlög til ýmiss konar góðrar starfsemi frá skattstofni, þó ekki nema 10% að vísu. Ég kem ekki auga á hvers vegna er nauðsynlegt að mismuna aðilum hvað þetta varðar. Síðan vil ég spyrja hæstv. fjmrh., það er alveg nauðsynlegt að spyrja hann að því í lokin: Hvenær rætast áform hans um stóreignaskatta úr því við erum að ræða skattamál á annað borð, virðulegi forseti? Hvenær sjáum við framan í margboðaða stefnu Alþfl. um stóreignaskatta þar sem virkilega verður reynt að ná á breiðu bökin? Hvað hugsa hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn í sambandi við skattlagningu fjármagnstekna? Eigum við áfram að búa við einhverja glórulausustu vexti í heiminum, virðulegur forseti, án þess að nokkrir tilburðir séu uppi til að skattleggja vaxtatekjur? Er mér hvergi kunnugt um að það fyrirkomulag sé viðhaft að hafa vexti einhverja þá hæstu sem þekkist, en skattleggja þá jafnframt ekki. Sök sér er að mínu mati að raunvextir séu nokkrir í þjóðfélögum ef þeir eru þá skattlagðir eins og aðrar tekjur sem menn fá í hendi og það meira að segja án þess að vinna í bókstaflegum skilningi fyrir þeim. Getur hæstv. ráðherra upplýst okkur eitthvað um þessi efni? Ég veit ekki, virðulegur forseti, hvort það er þinglegt að spyrja eins og ég gerði áðan og inna hann annars vegar eftir afstöðu hans og hæstv. ríkisstjórnar og hins vegar eftir skoðunum formanns Alþfl., en ég ætla að leyfa mér að gera það samt og vitna þá til þess fordæmis þegar hæstv. fyrrv. forsrh., núv. utanrrh., sem dvelst í útlöndum, talaði yfirleitt fyrir tvær hendur í ræðustólnum á síðasta kjörtímabili, annars vegar sem hæstv. forsrh. og hins vegar var það hans persónulega.skoðun að þetta og hitt skyldi vera svo og svo. Þar sem svo merkur maður hefur margoft gefið þetta fordæmi á þingi leyfi ég mér að bera upp spurningar með þessu sniði til hæstv. fjmrh. og formanns Alþfl.



Hæstv. forseti. Það dagskrármál sem hér er til umræðu er viðamikið og má í rauninni koma víða við til að ræða það, enda hefur það þegar verið gert í þessari umræðu. Ég vil í byrjun þakka hæstv. ráðherra ekki síst fyrir upphaf ræðu hans sem mér fannst vera yfirgripsmikið og ágætt um skattamál almennt, eðli þeirra og inntak. Hér hefur verið minnst á margt í þessu sambandi, vinnulag og annað fleira í þeim dúr. Ég hef það fyrir satt að nú eftir tiltölulega stuttan tíma eða kl. 6 verði gert hlé á fundi þessarar hv. deildar vegna funda í þingflokkum. Þar munu væntanlega vera á dagskrá ýmis önnur atriði þessu tengd, ekki síst hjá stjórnarflokkunum, þ.e. frumvörp sem eru í undirbúningi um mál sem þegar hafa verið tilkynnt í fjölmiðlum, söluskattsbreytingar, tollabreytingar og annað í þeim dúr. Ég held að það sé ekki ofsögum sagt, sem kom fram í máli hv. seinasta ræðumanns sem hér talaði, hv. 4. þm. Norðurl. e., að það eru miklar skattahækkanir sem nú ríða yfir. Ég ætla þó að það frv. sem hér er sérstaklega til umræðu sé í rauninni aðeins bárugjálfur miðað við þá holskeflu skattahækkana sem hvelfist yfir þjóðina á þessum dögum og mun verða ekki síst í upphafi næsta árs. Ég segi aðeins bárugjálfur vegna þess að beinir skattar eru í fyrsta lagi svo lítill hluti heildartekna ríkisins og í annan stað er hér um að ræða það áform við þessa skattlagningu að ná svipaðri upphæð, svipaðri skattbyrði og hefði orðið 1987 að óbreyttum lögum. Ég geri þó alls ekki lítið úr þeirri hækkun beinna skatta sem hér mun sannanlega verða og hv. síðasti ræðumaður gerði nokkuð að umtalsefni. Auðvitað er það svo að það er skattbyrðin sjálf sem skiptir meginmáli í þessu efni. Þess vegna eru þær brtt. sem ég mun kynna lítillega á eftir fyrst og fremst um þau atriði. Annars verður að segja eins og er að skattalög okkar Íslendinga eru nokkuð flókin og frv. sem hér er til umræðu bætir í rauninni þar lítið um. Kerfisbreytingin úr eftiráinnheimtu og í staðgreiðslu er auðvitað til bóta að því leyti að hún er til einföldunar, en lagasetningin sjálf er eftir sem áður býsna flókin. Það koma fram í upphafi frv. sem er til umræðu, í rauninni í nafninu á frv., upplýsingar um þetta efni. Frv. heitir "Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 75 frá 1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum", þar með talin breyting skv. lögum nr. 49 frá 1987 sem taka eiga gildi 1. jan. 1988. Í þessu sambandi má einnig minnast á önnur frumvörp sem hér hafa þegar verið lögð fram, frv. um sóknargjald, frv. um kirkjugarða og enn önnur eru á leiðinni í þessu sambandi eins og ég áðan gat. Skattbyrðin er þó aðalatriði þessa máls. Í grg. með frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: "Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1987 og breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt vegna álagningar á því ári var miðað við að beinir tekjuskattar einstaklinga til ríkisins að meðtöldu gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra og að viðbættum sóknar- og kirkjugarðsgjöldum yrðu 4,3% af heildartekjum einstaklinga." Þetta atriði er ákaflega þýðingarmikið, 4,3% af heildartekjum einstaklinganna. Skattbyrðin mæld með þessum hætti átti þannig að lækka frá því sem verið hafði árið áður, úr 4,6% af heildartekjum einstaklinga í 4,3. Síðan bætist það við þegar hæstv. ríkisstjórn kom til valda á sl. sumri að þá var enn tekin ákvörðun um lækkun í þessu efni sem svaraði um 0,1% í skattbyrðinni. Þar var um að ræða fyrst og fremst ákvæði um barnabótaauka. Þegar síðan kemur fram á árið og farið er að bera þessa hluti saman miðað við það sem gerðist í ár kemur í ljós að skattbyrðin í ár, 1987, verður í rauninni lægri að þessu leyti. en áður hafði verið ráð fyrir gert. Ástæðan var sú að tekjuaukning á árinu 1987 miðað við 1986 varð miklu meiri en menn höfðu gert ráð fyrir áður. Þegar staðgreiðsluskattalöggjöfin var afgreidd í marsmánuði sl. var gert ráð fyrir að tekjuaukningin á milli þessara tveggja ára yrði um 20%. Staðreyndin verður hins vegar 37–38%. Það þýðir í skattbyrðinni að skattbyrðin varð á árinu 1987 einungis 3,4% miðað við 4,2% sem áður hafði verið ráð fyrir gert og miðað við þann grundvöll sem hér er lagður við ákvörðun um staðgreiðslu skatta. Þetta atriði, 4,2% skattbyrði miðað við 3,4% sem er staðreyndin, er ákaflega þýðingarmikið. Það var þetta atriði sem hv. 4. þm. Norðurl. e. lagði þunga áherslu á, að þó að menn geri ráð fyrir svipaðri skattbyrði og að var stefnt 1987 að óbreyttu kerfi er þetta hrikaleg þynging sem verður staðreynd hjá einstaklingum í þessu þjóðfélagi miðað við það sem varð. Breytingin úr 3,4% í 4,2% er upp undir fjórðungs þynging. Það er upp undir fjórðungs þynging beinna skatta í þjóðfélaginu. Þetta er atriði sem menn verða að ræða við þessa umræðu og taka til viðmiðunar þegar þeir meta síðan holskefluna, sem verið er að demba yfir þjóðina þessa daga í óbeinum sköttum, sem á að taka til formlegrar umfjöllunar á þingflokksfundum klukkan sex, búið var að tilkynna í seinustu viku í öllum fjölmiðlum. Þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar voru boðaðir fyrir helgi að mér skilst í fjmrn. til að meðtaka boðskapinn, en nú fyrst er verið að undirbúa málið formlega til ákvörðunar í þinginu. En aðalatriðið við þessa umræðu er að þynging beinu skattanna er upp undir fjórðungur og það er mikið atriði að menn geri sér þetta ljóst. Í grg. með frv. segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: "Þessi sveifla í skattbyrði, sem stafar af því að ófyrirséðar breytingar valda frávikum frá áformum Alþingis, er dæmi um neikvæð einkenni núverandi skattkerfis. Annað slíkt dæmi kom fram 1984 þegar verðlags- og kauplagsþróun leiddi til aukinnar skattbyrði sem ekki var áformuð." Þetta lagði hæstv. ráðherra þunga áherslu á í máli sínu áðan og með ágætum hætti. En ég tók eftir því að hann lagði ekki áherslu á það sem á eftir kemur í greinargerðinni, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: "Eitt af markmiðum breytts skattkerfis er að losna við það að raunveruleg skattlagning ráðist af verðbólgu." Þetta er alveg rétt og ég bið menn að athuga það og gaumgæfa við lestur frv., og ekki síst þá nefnd sem mun fjalla um þetta síðar í meðförum málsins á þinginu, hvort þessu markmiði er náð með frv., að raunveruleg skattlagning raðist ekki af verðbólgu. Ég mun síðar koma að því atriði í máli mínu. Frv. sjálft leggur áherslu á sex meginatriði: 1. persónuafslátt, 2. sjómannaafslátt, 3. barnabætur, 4. barnabótaauka, 5. húsnæðisbætur og 6. vaxtaafslátt samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu síðast í frv. Ég tel að í sjálfu sér hafi sú nefnd sem vann að þessu á þeim nauma tíma sem henni var gefinn að mörgu leyti unnið gott verk og ég vil ekki síst þakka ágæta formennsku hv. þm. sem hér er viðstaddur umræðuna, 4. þm. Reykn. Kjartans Jóhannssonar. Hann beitti sér prýðilega í þeirri vinnu. En ég vil hins vegar vekja athygli á því að í allveigamiklum atriðum hefur sú niðurstaða sem varð í þessari nefnd ekki náð inn í frv. og við það vil ég gera sérstakar athugasemdir. Við nokkrir þm. Borgarafl. í hv. Nd. höfum látið dreifa við umræðuna brtt. við þetta frv. Það gerum við vegna þess að við viljum að brtt. okkar komi strax fram þannig að það gefist góður tími til umfjöllunar. Að vísu skal ég taka fram að seinni hluti brtt. okkar, sem væntanlegur er, er ekki með í þessum pakka en mun síðar fram koma. En ég mun í örfáum orðum gera grein fyrir þessum brtt. og ýmsum atriðum því sambandi. 1. brtt. okkar, sem hér er dreift, er varðandi 2. gr. frv. Í 2. gr. frv. segir, með leyfi hæstv. forseta, en þá er verið að tala um 31. gr. laganna: "Frá tekjum má enn fremur draga einstakar gjafir til menningarmála, vísindalegra rannsóknarstarfa, viðurkenndrar líknarstarfsemi og kirkjufélaga". Við leggjum til að greinin verði ekki lengri en þetta í frv., sem sagt að seinni hluti greinarinnar verði felldur niður, en hann er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: "Þó ekki yfir 10% af skattstofni gefanda áður en gjöfin hefur verið dregin frá honum." Og enn fremur: "Fjmrh. ákveður með reglugerð hvaða málaflokkar og stofnanir falla undir þessa grein." Ástæðan fyrir því að við leggjum þetta fram er í fyrsta lagi sú að niðurstaða milliþinganefndarinnar var að þessari grein yrði ekki breytt svo sem hér er lagt til og að auki teljum við alls ekki ástæðu til þess að fjmrh. ákveði sérstaklega í reglugerð hvaða málaflokkar og stofnanir skuli hér undir falla. Það séu í rauninni nánast augljós atriði. Annað atriði, sem við leggjum til í brtt. okkar, er varðandi 5. gr. frv. Hún er ákaflega stutt eftir því sem hér liggur fyrir, með leyfi hæstv. forseta, eða svohljóðandi: "1. mgr. a-liðar 68. gr. orðist svo: Persónuafsláttur manna, sem um ræðir í 1. mgr. 67. gr., skal vera 158 820 kr." Það er rétt að taka fram að þessi upphæð er miðuð við lánskjaravísitölu eins og staða hennar var í júnímánuði sl. Þegar lögin voru samþykkt í mars sl. var miðað við lánskjaravísitölu eins og hún var í febrúarmánuði, að því er mig minnir 1594 stig. Ef sú viðmiðun hefði verið stig lánskjaravísitölunnar eins og það er í dag, 1886 stig, væri þessi upphæð 163 280 kr., en miðað við þá breytingu sem hér er lögð til og við út af fyrir sig getum alveg fallist á yrði upphæðin í desember 177 555 kr. eða 14 796 kr. í frádrátt mánaðarlega. En brtt. okkar gengur út á annað. Ég ætla, með leyfi forseta, að fá að lesa hana. Hún er svohljóðandi: "Nemi persónuafsláttur skv. 1. gr. hærri fjárhæð en reiknaður skattur af tekjuskattsstofni skv. 1. málsl. 1. mgr. 67. gr. skal ríkissjóður leggja fram fé sem nemur allt að þeim mun. Skal því ráðstafað fyrir hvern mann til greiðslu útsvars hans á gjaldárinu. Sá persónuafsláttur, sem enn er óráðstafað, fellur niður nema um sé að ræða óráðstafaðan persónuafslátt annars maka sem skattlagður er skv. 63. gr. Skal þá þessi óráðstafaði hluti persónuafsláttar makans dragast frá skatti hins makans nema þannig ákvarðaður persónuafsláttur síðarnefnda makans í heild nemi hærri fjárhæð en reiknaður skattur af tekjuskattsstofni hans skv. 1. málsl. 1. mgr. 67. gr. Skal ríkissjóður leggja fram fé sem nemur allt að þeim mun til að greiða útsvar hans á gjaldárinu. Sá hluti persónuafsláttar, sem þá verður enn óráðstafað, fellur niður." Ég ætlast varla til þess að nokkur lifandi maður sem á þetta hlýðir skilji hvað um er að ræða, svo flókin eru þessi atriði, en til þess að segja þetta á einfaldan hátt í fáeinum orðum leggjum við til nákvæmlega það sama og milliþinganefndin lagði til. Kjarninn er sá að í gildandi lögum er gert ráð fyrir að afsláttur vegna makans sé einungis 80%, en við leggjum til að makinn, hvors kyns sem hann er, sem ekki hefur tekjur, njóti nánast mannréttinda og verði metinn 100% . Það er kjarni þessa máls. 3. brtt. okkar er varðandi 8. gr. frv. 8. gr. er um barnabætur og barnabótaauka og raunar húsnæðisbætur, en í a- og b-lið, um barnabætur og barnabótaauka, er gert ráð fyrir að bætur séu greiddar með barni allt til 16 ára aldurs. Við leggjum til að í a- og b-lið, með leyfi hæstv. forseta, komi í stað 16 ára 18 ára og á eftir e-lið komi nýr liður, d-liður, sem er í rauninni 4. brtt. okkar og heitir "Starfslok". Hún er flutt vegna ákvæða sem nú eru í gildi í lögum, en féllu úr gildi af sjálfu sér miðað við staðgreiðslu skatta. Greinin er svohljóðandi: "Maður, sem er að ljúka starfsævi sinni og skilar inn til skattyfirvalda skattkorti sínu, skal fá endurgreiddan þegar greiddan tekjuskatt síðustu tólf mánuði fyrir starfslok, enda hafi viðkomandi öðlast rétt til eftirlauna eða lífeyris úr lífeyrissjóði. Verði maður að hætta störfum vegna varanlegrar örorku af völdum veikinda eða slyss skal hann njóta sömu réttinda." Ég held að þetta ákvæði skýri sig sjálft. Kjarninn í tillögu okkar er sá að við starfslok fái menn þessa umbun erfiðis síns í lokin. Þetta sé í rauninni þökk þjóðfélagsins til skattþegnsins um leið og hann fer af vinnumarkaði. Þá kem ég að lokatillögu okkar sem skiptir kannski einna mestu máli. Hún lætur í sjálfu sér ekki mikið yfir sér. 12, gr. er þessi í lagafrv.: "2. mgr. 121. gr. laganna orðist svo: Fjárhæðir þær sem hér um ræðir skulu breytast í fyrsta sinn hinn 1. des. 1987 í samræmi við mismun sem verður á lánskjaravísitölu sem í gildi er hinn 1. júní 1987, þ.e. 1687 stig, og þeirrar sem í gildi verður 1. des. 1987." Okkar tillaga hljóðar svo: "Fjárhæðir, sem um ræðir í 68. og 69. gr., skulu breytast mánaðarlega í samræmi við lánskjaravísitölu skv. lögum nr. 13 1979." Ástæðan fyrir þessari brtt. er augljós ef menn athuga þetta svolítið nánar. Það er í raun kjarni þessa máls, sem ég tel í rauninni skipta ákaflega miklu máli, að ég tel að ákvörðun persónuafsláttarins aðeins tvisvar á ári sé allt of sjaldan um svo afdrífaríkt atriði sem persónuafslátturinn er í þessu kerfi. Það er hann sem í rauninni ræður því hvort skattlagningin er í takt við verðbólgu eða ekki. Ef persónuafslátturinn er ákvarðaður, eins og er lagt til í frv. ríkisstjórnarinnar, einungis tvisvar á ári gerist það hver sem verðbólguþróunin verður, það er alveg sama hvort hún er mikil eða lítil, að áhrifin koma mishratt í ljós. Ef verðbólguhraðinn er mikill gerist það að skattbyrðin á einstaklingana þyngist í réttu hlutfalli við verðbólguhraðann frá fyrsta degi sem persónuafslátturinn er ákveðinn til næsta tíma þegar honum er breytt á ný sem á að vera 1. júlí. Þar af leiðandi gengur þetta atriði beinlínis þvert á þau tilvitnuðu orð sem ég lagði áherslu á í upphafi máls míns úr greinargerð með frv., en þar segir þetta: "Eitt af markmiðum breytts skattkerfis er að losna við það að raunveruleg skattlagning ráðist af verðbólgu." Því er ekki að leyna að raunveruleg skattlagning, sem hefur ráðist af verðbólgu hér á undanförnum árum og við þekkjum, hefur verið á þann hátt að eftir því sem verðbólgan hefur aukist hefur skattbyrðin lést á einstaklingum, en nú verður það öfugt ef þetta ákvæði verður samþykkt. Nú mun það gerast að skattbyrðin eykst jafnt og þétt eftir því sem verðbólguþróunin verður, að vísu sex mánuði í senn. Síðan á þetta að leiðréttast eftir þessa sex mánuði. Þá byrjar ballið á ný og skattbyrðisaukinn heldur áfram í nákvæmlega sama hlutfalli og verðbólgan er: Þetta er ákaflega þýðingarmikið atriði. Það er þýðingarmikið vegna þess að þetta kemur þyngst niður á þeim sem eru neðst í álagningarstiganum. Það léttast áhrifin eftir því sem ofar dregur, það er alveg rétt. Þess vegna leggjum við til að persónuafslátturinn verði ákvarðaður ekki sjaldnar en mánaðarlega, nákvæmlega jafnhratt og jafnoft og álagningin fer fram. Auðvitað vildi ég fyrir minn hlut helst að það yrði einhver önnur viðmiðun en lánskjaravísitala því ég er alveg ákveðið þeirrar skoðunar að lánskjaravísitalan eru þau ókjör sem verður að ná hér af með einhverjum hætti og ég er líka þeirrar skoðunar að þeir hv. þm. úr Borgarafl. sem nýlega hafa lagt fram frv. í Ed. um átök í húsnæðismálum hafi þar dottið niður á rétta leið sem er vaxtaaðlögunarlánin svipað og tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Þar held ég að sé leiðin út úr þeim vanda. Ég kysi helst að viðmiðunin hér yrði framfærsluvísitalan því að framfærsluna og skattlagninguna held ég að sé ákaflega eðlilegt að hafa hvort tveggja til viðmiðunar þegar verið er að taka ákvarðanir um skattlagningu. Kjarni málsins er að persónuafsláttinn verður að ákvarða eins oft og álagning fer fram og það verður að ákvarða persónuafsláttinn á þann hátt að meginmarkmiðið með breytingunni úr eftiráinnheimtu í staðgreiðslu náist fram. Það er sagt í frv. og það er margtekið fram, það er áreiðanlega margrætt á þinginu á undanförnum mánuðum að það er megintilgangurinn að komast út úr verðbólguáhrifunum. En ef þetta nær fram að ganga verður það lögfest og fyrst og fremst þeim til óþurftar sem síst skyldi. Að lokum, hæstv. forseti, vildi ég geta þess að við fulltrúar Borgarafl. erum með í undirbúningi frekari brtt. varðandi aðra þá þætti í frv. sem ég hef ekki sérstaklega gert að umræðuefni hér, sem eru fyrst og fremst húsnæðisþátturinn, húsnæðisbæturnar og vaxtaafslátturinn. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að það sé ekki gengið nógu langt til þess að það meginmarkmið náist að menn hafi ekki óhag af þeirri breytingu sem er verið að vinna að. Í rauninni má hið sama segja um sjómannaafsláttinn, en það bíður betri tíma.



Herra forseti. Hér er fremur fámennt en vissulega góðmennt. Hér er viðstaddur formaður milliþinganefndar sem fjallaði um þetta mál og nú var hæstv. ráðherra að ganga í salinn svo að ég get sparað mér að flytja honum saknaðarkveðjur.

Hann heyrði það sem hann ekki sá.

En, herra forseti, seint koma sumir og koma þó og á ég þar við þingmálið en ekki hæstv. ráðherra. Hér sjáum við loks eitt af þeim frv. sem brýna nauðsyn ber til að afgreiða fyrir þinghlé hvort sem tekst að hafa það þinghlé fyrir jól eður ei. Þetta er svo fáránlega seint fram komið að engu tali tekur og best að vera ekki að eyða dýrmætum tíma til að skammast yfir því, enda fór ég um það nokkrum orðum í umræðum um annað skylt mál, þ.e. 125. mál Nd. um breytingu á lögum nr. 45 um staðgreiðslu opinberra gjalda, og verða þær athugasemdir að duga um hversu seint þessi mál eru á ferðinni. Það er þó eins og allur sá tími sem það tók stjórnarflokkana að ná samstöðu um frv. hafi ekki nýst sem skyldi þegar tölum í frv. og frvgr. og í grg. ber ekki einu sinni saman. En meira um það seinna. Ég hafði ekki hugsað mér að fara út í ræðuhöld um hvernig haga bæri skattlagningu svona almennt eða í heild sinni, en orð hæstv. ráðherra í upphafi ræðu sinnar gefa kannski tilefni til að minna á ákveðin atriði. Einkunnarorð hæstv. ráðherra virðast vera einföldun, skilvirkni og réttlæti og að sögn eru þau höfð að leiðarljósi við endurskipulagningu skattkerfisins. Þetta markmið er lagt til grundvallar við niðurfellingu undanþága af flestu tagi og hæstv. ráðherra fór nokkrum orðum um að slíkar undanþágur og frádrættir byðu gjarnan upp á þær glufur í skattkerfinu sem efnamenn gætu fyrst og fremst notað sér. Ég verð að segja eins og er að ég hef minni áhyggjur af því þótt efnamenn kunni að hafa hag af slíkum möguleikum, ég hef minni áhyggjur af því en af þeim efnaminni sem þurfa á þessum frádráttarmöguleikum að halda. Það væri svo ástæða til að fara hér mörgum orðum um skattlagningu almennt í tilefni af nýjustu fréttum um breikkun söluskattsstofns og hækkun prósentu og tollabreytingar sem ganga gersamlega gegn réttlætiskennd manna og gegn öllum hugmyndum um fjölskyldustefnu og manneldisstefnu. Það veldur sannarlega furðu og vonbrigðum að svokallaðir jafnaðarmenn skuli standa að slíku. Ég tek undir orð sem ég held að hafi mælt hv. síðasti ræðumaður sem benti á þá smekkvísi að kynna þessar gagngeru breytingar fyrir fjölmiðlum áður en óbreyttir þm. fengu að sjá haus né sporð á því fyrirkomulagi sem þar er verið að kynna. En ég held ég geymi mér frekari almenna umfjöllun um skattamál og snúi mér að því frv. sem hér er á dagskrá. Frv. sem hér um ræðir er að miklu leyti samhljóða tillögum milliþinganefndar um staðgreiðslu skatta, en um störf hennar má lesa í álitsgerð sem allir þm. hafa fengið. Fulltrúi Kvennalistans í nefndinni, Kristín Sigurðardóttir, hafði fyrirvara um álit nefndarinnar, sem er prentað á bls. 20 í álitsgerðinni, og vil ég lesa það, með leyfi forseta: "Það er álit mitt að nefnd um staðgreiðslu skatta hafi að ýmsu leyti unnið gott verk og sniðið alvarlega agnúa af lögum um staðgreiðslu skatta og öðrum lögum er því fylgdu. Einnig hefur í störfum nefndarinnar náðst samstaða um ný atriði sem verða til bóta. Tíminn sem nefndin fékk til starfa var þó óþægilega knappur. Eðlilegast hefði verið að nefndin hefði hafið störf snemma í sumar í stað september. Tveggja vikna hlé skar einnig af vinnutíma nefndarinnar. Fyrirvari minn byggir á því sem ekki náðist samstaða um og einnig á öðrum liðum sem ekki fékk að reyna á, annars vegar vegna þess að tíminn var skammur og hins vegar vegna skilgreiningar á hlutverki nefndarinnar. Ég vil nefna nokkur atriði: mánaðarleg framreiknun persónuafsláttar, greiðsla óskertra barnabóta til móður, hátekjuskattþrep, skattlagning fjármagns- og eignatekna. Jafnframt minni ég á athugasemdir og tillögur Kvennalistans við afgreiðslu skattalaganna á sl. vori. Ég er mótfallin hugmyndum um lækkun útsvarsprósentu sveitarfélaga í staðgreiðslu. Fulltrúar Kvennalistans munu áfram vinna að skattalegum endurbótum á Alþingi. - Kristín Sigurðardóttir." Í samræmi við þetta nál. munum við kvennalistakonur reyna að fá fram breytingar á frv. í nefnd og ef það tekst ekki munum við leggja fram brtt. við frv. við 2. umr. um málið, þ.e. um skattþrep, um barnabætur og um mánaðarlega endurskoðun persónuafsláttar, og verða þær skýrðar nánar þegar þar að kemur. Hæstv. ráðherra kom inn á útsvarsálagningu sveitarfélaga í sinni ræðu hér áðan og virtist þeirrar skoðunar að sveitarfélögin væru full áfjáð í álagningarkröfum sínum. Ég ítreka þá skoðun okkar, sem fram kemur í fyrirvara fulltrúa Kvennalistans í milliþinganefndinni, að sveitarfélögunum veiti ekki af því að fá í sinn hlut meiri tekjur, sérstaklega með tilliti til þeirra auknu verkefna sem þeim eru ætluð. Ég held að við hljótum að taka þetta frekar til athugunar og minni á þá skoðun Kvennalistans að sveitarfélögin eigi að vera sem sjálfráðust um öflun tekna sinna. Ég tel fremur litla hættu á því að þau leiðist út í skattpíningu, enda mundi þeim væntanlega hefnast fyrir slíkt. Svo farið sé skipulega yfir frv. er það fyrst að segja um ákvæði 2. gr. frv. að það ákvæði var fellt niður með lögum nr. 49/1987. Hér er það tekið upp aftur og er alveg hægt að fallast á að þetta ákvæði sé réttmætt og geti komið sér vel. Ég hugðist spyrja hæstv. ráðherra út í nauðsyn þess að taka upp í þessa frvgr. setningarhluta sem ekki var í tillögum milliþinganefndarinnar, þ.e. um að þessi frádráttur mætti ekki fara yfir 10% af skattstofni gefanda áður en gjöfin hefur verið dregin frá honum. Ég sé enga nauðsyn á þessum síðari hluta greinarinnar. Og þetta stangast nú kannski nokkuð á við þær upplýsingar sem mér fannst koma fram í máli ráðherra. En þetta ákvæði hefur að mínu mati ekkert gildi í raun og veru þar sem upphæðir munu varla fara yfir þessi mörk eða er mjög líklegt að fyrirtæki séu í stórum stíl að gefa meira en sem nemur 10% af skattstofni sínum, hversu góður sem málstaðurinn er, auk þess sem ég held að það sé fremur erfitt að henda reiður á þessu í skattaumfjöllun. En sjálfsagt skiptir þetta engu til eða frá. Síðasta setningin tekur svo til þess að fjmrh. ákveður með reglugerð hvaða stofnanir og málaflokkar falli undir þessa grein. Ég sé satt að segja ekki nauðsyn þessa án þess að þetta sé stórmál. En ég velti fyrir mér hvað þarf að skilgreina þarna nánar eða hvort það vefjist eitthvað fyrir mönnum að skilgreina hvað séu menningarmál eða vísindalegar rannsóknir, viðurkennd líknarstarfsemi og kirkjufélög. En kannski er þetta smámunasemi og vel má vera að nauðsynlegt sé að setja reglur um þetta í grg. og vafalaust fæst skýring á þessu í nefnd. Varðandi 6. gr. frv. vil ég fagna ákvæði 1. mgr. hennar. Það er tvímælalaust til bóta fyrir fólk með sveiflukenndar tekjur sem fer niður fyrir skattleysismörk. Um 7. gr. hins vegar hef ég ekkert sérstakt að segja. Menn virðast ákaflega sammála um að þessi afsláttur eigi rétt á sér, enda þótt hér sé alls ekki um alla sjómenn að ræða. Trillukarlarnir t.d. fá ekkert og eru þeir nú enn einu sinni svolítið sér á báti í orðsins fyllstu merkingu. Varðandi 8. gr. frv. hef ég þegar lýst því að við munum gera tillögur til breytinga varðandi greiðslu barnabóta. Eins og hv. þm. vita höfum við notað hvert tækifæri til að leggja til hækkun barnabóta og við munum áfram vinna að því. Nú er boðuð hækkun barnabóta sem að sjálfsögðu er nauðsynleg og munum við bíða með umfjöllun um slíkt. En sú breyting sem við höfum hugsað okkur að gera fellur nokkuð í aðra átt. Hún felur í sér að barnabætur verði greiddar til móður nema barnið sé í umsjá annarra. Þetta teljum við að sé réttlætismál þar eð í langflestum tilfellum er barnið fyrst og fremst í umsjá móður. Það er hún sem tekur á sig persónulegt tekjutap vegna umönnunar barnsins og hún er í yfirgnæfandi tilfella tekjulægri aðilinn í sambúðinni hvert sem formið er á slíkri sambúð. Þetta hefur því einnig þann tilgang að bæta fj árhagsstöðu kvenna og veitir ekki af því. Auk þess er hér um hagræðingaratriði að ræða þar sem verulega dregur úr útsendingu bóta og veit ég að skattayfirvöld yrðu harla fegin slíkri tilhögun. Sama mundi svo gilda um a- og b-lið hvað þetta varðar. Hvað c-liðinn varðar er útfærslan á þeim lið að okkar dómi til bóta þar sem húsnæðisbætur eru bundnar við einstakling en ekki íbúðareign. Að öllu athuguðu og samanlögðu kemur það að mínu viti sanngjarnar út. Upphæðin er svo auðvitað matsatriði og mætti sannarlega vera hærri. Það vekur hins vegar furðu, eins og ég kom að í upphafi, að ekki skuli bera saman frvgr. og grg. hvað tölurnar varðar. Í frvgr. er talað um 38 000 kr. fyrir hvern og viðmiðunin í 1. hluta bráðabirgðaákvæðis sem tekur til vaxtaafsláttar er tvöföld sú upphæð. En í grg. á bls. 10 er um aðrar upphæðir að ræða. Þar er talað um 34 940 kr. á einstakling og 69 880 kr. á íbúð ef tveir kaupa og báðir eiga bótarétt. Þetta er óþörf handvömm og hefur þegar ruglað menn í ríminu því að oft lesa menn skýringarnar betur en frvgr. sjálfar. Þá er í 12. gr. fjallað um breytingar á persónuafslætti, barnabótum og barnabótaauka með hliðsjón af verðlagsbreytingum. Eins og fram kemur í fyrirvara fulltrúa Kvennalistans í álitsgerð milliþinganefndarinnar, sem áður er vitnað til, og kom raunar fram við umfjöllun þessa máls á síðasta þingi, teljum við ófært annað en að beita mánaðarlegri framreiknun persónuafsláttar og erum þar á sama báti og hv. þm. Borgarafl. og höfðum hugsað okkur að gera brtt. þar um. Ég hef með höndum útreikninga á því hverju mundi muna á þessum tveimur aðferðum, þ.e. mánaðarlegri endurskoðun persónuafsláttarins og endurskoðun tvisvar á ári eins og lögin gera ráð fyrir. Þetta er auðvitað misjafnt eftir árum, eins og hv. síðasti ræðumaður kom inn á, en stundum getur munað verulegri upphæð. Það er afar ósanngjarnt að okkar mati að beita þessari aðferð. Því hefur verið borið við að þetta væri fyrirhöfn og erfitt í framkvæmd. Því höfnum við algerlega, enda ómerkilegur fyrirsláttur á tölvuöld. Sömuleiðis mun það vera sumra álit að það sé óeðlilegt að menn hagnist yfirleitt á verðbólgu, en fyrr má nú aldeilis fyrr vera, eins og kerlingin sagði eða karlinn. Ég get tekið hér dæmi um hvernig munurinn hefði verið á þessum tveim aðferðum árið 1983. Það var dálítið sérstakt ár, og það er ástæða til að skoða það. Persónuafsláttur hefði orðið það ár á mánuði að meðaltali 4825 kr. miðað við mánaðarlega endurskoðun, en 4065 kr. ef endurskoðað hefði verið tvisvar á ári eins og frv. gerir ráð fyrir. Frá upphafi til loka þess árs munar þetta um 18,67%, til að vera nú nákvæm, sem persónuafslátturinn hefði hækkað ef hann hefði verið reiknaður mánaðarlega en ef hann hefði verið endurskoðaður aðeins tvisvar á ári eins og frv. gerir ráð fyrir. Munurinn var sem sagt rúmlega 9000 kr. Þannig má skoða hvernig það hefði komið út á ýmsum árum. Ég ætla ekki að rekja það allt saman, en mismunurinn t.d. árið 1986 hefði orðið, þ.e. persónuafslátturinn, breytingin frá upphafi til loka árs, um 13% miðað við mánaðarlega framreiknun en 8,3% miðað við endurskoðun tvisvar á ári. Á þessu ári er áætlað að hækkunin frá upphafi til loka árs hefði orðið 9,4% ef reiknað hefði verið tvisvar á ári en 20,4% ef mánaðarleg framreiknun hefði orðið eins og við leggjum til og hv. þm. Borgarafl. Það er ágætt að fleiri eru okkur samstiga um það. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frv. í þessari lotu. Það eru margir sem vilja komast að og segja sitt. Málið fer nú til umfjöllunar í þeirri nefnd sem ég á sæti í og þar mun ég reyna að fá umræðu um þær breytingar sem við kvennalistakonur teljum nauðsynlegar á frv. en að öðrum kosti leggja þær fram í tillöguformi við 2. umr. um málið.



Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin gaf út stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun 8. júlí sl. Er hún 30 síðna bæklingur í þremur köflum. Í 1. kafla, stefnuyfirlýsing og 2. kafla, starfsáætlun, úir og grúir af fögrum fyrirheitum um bjarta framtíð og blóm í haga. Þessir kaflar eru fagmannlega unnir, allt tínt til sem bitastætt er úr stefnuskrám annarra flokka. Síðan kemur 3. kaflinn á síðu 27, stuttur og ljótur og í algjörri mótsögn við fegurðina í fyrri köflum. Í stuttu máli: Fyrstu skrefin til dýrðarinnar eru skattpíning og aftur skattpíning á almenning beint og óbeint og svo vítamínsprauta á verðbólguna sem í raun og veru var 10% hærri en talsmenn fyrrv. ríkisstjórnar héldu fram í kosningabaráttunni í vor. Og næstu skref. Eitt þeirra er til umfjöllunar í dag, frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, þar með talin breyting skv. lögum nr. 49/1987 sem taka eiga gildi 1. jan. 1988. Maður skyldi ætla að þegar búið er að pæla í gegnum titilinn taki við gleðileg lesning um að hæstv. fjmrh. uppfyllti stefnu kratanna til margra ára að fella niður tekjuskatt af almennum launatekjum og sömuleiðis hugsanlega hæstv. forsrh. sem hefur verið að lofa sams konar aðgerð í áföngum allt frá því að hann settist í ráðherrastól. En því miður. Enginn merkjanlegur árangur í þá átt. Þvert á móti leynast ýmsar hættur fyrir launþega í frv. um hærri skatt og verri kjör þótt erfitt sé að átta sig á þessu enn þá svo öruggt sé. Tekjuskatturinn, sem í eðli sínu er til tekjujöfnunar, hefur á undanförnum árum smám saman orðið ójöfnunarskattur. Það var m.a. viðurkennt af hæstv. fjmrh. þegar hann talaði um gatslitið tekjuskattskerfi. Misvægið í þessu gatslitna kerfi heldur áfram. Staðgreiðslan leggst með sama eða meiri þunga en áður á launþega. Eini munurinn er sá að nú er greitt tólf sinnum á ári í stað tíu sinnum áður hjá öllum þorra launþega. Engin hvíld. Stöðug píning. Og skattbyrðin. Eins og kom fram hjá hv. 6. þm. Suðurl. er það ljóst eins og reikningsdæmið stendur að loforð og áform um mildi og minni píningu standast ekki. Það er 25% aukning á skattbyrðinni ef í heild er reiknað. Þótt stoppað sé í einhver göt gamla kerfisins stendur eftir sem áður að stór hópur manna með mikið umleikis í þjóðfélaginu sleppur að mestu við að greiða tekjuskatt. En skatturinn leggst af fullum þunga á launþega eins og áður. Þetta er mein í þjóðfélaginu sem ekki verður læknað nema með því að hækka skattleysismörk a.m.k. um helming miðað við það sem er í frv. Það er auðvelt að gera það með því að hækka persónuafsláttinn um helming þótt það kostaði hærri skattprósentu. Ég leyfi mér að lesa hér upp úr landsfundarályktun Borgarafl. varðandi þetta mál, með leyfi hæstv. forseta: "Skattheimta ríkisins verði gerð einfaldari og réttlátari en nú er. Tekjuskattur á almennum launatekjum verði lagður niður. Þetta á að framkvæma innan ramma staðgreiðslukerfisins. Þannig hefur það verið kannað lauslega að með 30 000 kr. mánaðarfrádrætti og 45% skatti verða árstekjur einstaklinga upp að 800 000 kr. nánast skattlausar. Það virðist vera eðlilegt að mánaðarfrádrátturinn sé í samræmi við lægstu laun þjóðfélagsins nema um endurgreiðslu á neikvæðum skatti verði að ræða. Skattbyrði einstaklings með tekjur sem eru yfir 2,5 millj. kr. á ári verður hins vegar meiri en núverandi staðgreiðslukerfi gerir ráð fyrir. Skattdreifingin virkar hins vegar sanngjarnari. Þess verður að gæta að skattbyrði launþega verði ekki aukin á laun með því að mánaðarfrádráttur fylgi ekki verðbólgunni", eins og reyndar hefur komið fram hjá tveim síðustu ræðumönnum. "Þannig verður að hækka frádráttinn mánaðarlega í takt við t.d. lánskjaravísitölu. Sérstaklega þarf að huga að skattamálum sjómanna." Við höfum lagt fram brtt. til að hafa áhrif til góðs úr því sem komið er. Við viljum hlífa hæstv. fjmrh. við því að þurfa að taka ákvörðun um það í reglugerð hvaða málaflokkar tilheyra menningar- og líknarmálum og eru þess verðugir að njóta náðar hans og hverjir ekki. Við viljum að ónotaður persónufrádráttur maka nýtist 100%, en ekki 80%. Við viðurkennum ekki þetta vanmat á heimilisstörfum. Við viljum, eins og áður hefur komið fram, mánaðarlega leiðréttingu á persónuafslætti, en hv. 6. þm. Suðurl. gerði mjög ítarlega grein fyrir þeim áhrifum. Við viljum að barnabætur og barnabótaauki verði miðaður við 18 ára aldur. Það er eðlilegt í ljósi nútímans. Við viljum endurgreiðslu tekjuskatts síðustu 12 mánuðina við starfslok. En stefna okkar er eftir sem áður að tekjuskattur á almennum launatekjum verði felldur niður, skattleysismörk hækkuð a.m.k. svo mikið að ekki sé verið að skattleggja tekjur fyrir nauðþurftum miðað við lífskjörin í dag. Það kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. hvað það kostar að vera vísitölufjölskylda í dag. Í þessu sambandi ber líka að hafa í huga, sem mér virðist oft gleymast, að þessi póstur á fjárlögum, sem er tekjuskattur á einstaklinga, er ekki nema um 8,5% af heildartekjum ríkissjóðs, en harmkvælin og vandinn út af þessum skatti eru margfalt meira en 8,5%. Virðulegi forseti. Ég hóf mál mitt með því að ræða um fögur fyrirheit hæstv. ríkisstjórnar í júlí sl. Nú segja þeir: Ballið er búið, hagvaxtarskeiðið útrunnið og nú er að herða ólina. Þetta frv. ber sannarlega keim af þessari skoðun. Þess vegna er það vont frv. Almenningur í landinu skilur ekki þessar spár. Það geri ég ekki heldur nema þá hæstv. ríkisstjórn takist að setjast svo ofan á almenning og atvinnufyrirtæki með peningamálastefnu sinni, skattpíningu og áframhaldandi okurvöxtum að hin glæstu tækifæri, sem bíða við sjóndeildarhringinn, nýtist ekki landi og lýð til heilla. Það er dálítið dapurlegt að hæstv. ríkisstjórn virðist ekki ráða við góðærið. En það sem verra er. Hún virðist alls ekki geta unnt almenningi þessa lands að njóta ávaxta erfiðis fyrri ára. það er slæmt.



Herra forseti. Það hafa farið fram hér nokkrar umræður um frv. sem hér liggur fyrir og ekki að ástæðulausu. Ég vil hefja mál mitt með því að segja að ég held að þær brtt. sem hv. þm. Óli Þ. Guðbjartsson talaði fyrir séu til bóta og sérstaklega vegna þess hvernig horfir nú í sambandi við verðbólguþróun næstu mánaða. Ég get ekki betur séð en að horfi mjög illa. Ástæðurnar eru þær í fyrsta lagi að vaxtahækkun hefur orðið á valdatíð þessarar ríkisstjórnar um að meðaltali 12% á mánuði eða ef maður tekur ríkisvíxlana hefur það hækkað úr 26% upp í 41,3% sem er 60% hækkun á fimm mánuðum eða að meðaltali 12% á mánuði. Ég hef ekki heyrt að raunvextir, t.d. miðað við lánskjaravísitölu, séu nokkurs staðar hærri í veröldinni. Það er alveg sama hvort maður miðar við heilt ár, hálft ár eða þrjá mánuði. Þá kemur þetta í ljós. Og það þarf enginn að halda hvað snertir t.d. kostnað við vöruverð að það vaxtaæði sem hæstv. ríkisstjórn stendur fyrir hafi ekki áhrif á vöruverð. Auðvitað gerir það það og þar af leiðir að miðað við reynslu undanfarinna ára hafa vextirnir veruleg áhrif á verðbólguskriðið. Ég get heldur ekki séð annað, þó ég ætli ekki að fara út í það hér, en að þessi stefna leiði til þess að hæstv. ríkisstjórn strandi á því að leysa húsnæðismálin o.s.frv. En hvað um þann hóp sem hefur verið að reyna að berjast við að halda sínum íbúðum, sem byggði eða keypti á árunum 1981–1985, þar sem nú er verið að hækka vexti stórlega? Ég sé ekki annað en að með þessu frv., ef það fer í gegn óbreytt, sé verið að taka frá þeim vonina að komast fram úr hlutunum sem ekki eru þegar búnir að selja íbúðir sínar eða þær hafi verið seldar á nauðungaruppboði. Þetta er mjög alvarlegt mál. Það liggur líka fyrir og er viðurkennt að hinir beinu skattar muni vaxa um 25% eða því sem næst. Út af fyrir sig hef ég aldrei verið á móti því að þeir sem hafa hærri tekjur borgi skatta vegna þess að það er þá verið að jafna þannig á milli og færa til þeirra sem minna hafa. En að öðru leyti virðist mér að þær aðgerðir sem nú er verið að ræða um stefni í þveröfuga átt. Ég heyrði raunar ekki alla ræðu, því miður, hv. þm. Steingríms Sigfússonar, en mér skildist hann komast að þeirri niðurstöðu að heildarskattheimtan væri best fyrir þá sem eru með lágar tekjur. En ef maður tekur alla skattheimtuna eins og hún leggur sig sé ég ekki annað en það sé verið sérstaklega að níðast á þeim. Þar á ég við fyrst og fremst óbeinu skattana. Auðvitað nýtist ekki þeim sem hafa litlar tekjur aukinn persónufrádráttur. Það nýtist ekki þeim sem hafa sultarlaun. Ég segi að mér sýnist hér horfa nokkuð á annan veg en stefnt var að þegar þessi ríkisstjórn var mynduð. Þá var lofað vaxtalækkun. Þá var lofað hóflegum raunvöxtum. Þá var lofað því að dregið yrði úr launamun. Allt virðist þetta hafa snúist þannig að þetta eru hrein öfugmæli. Allt hefur farið öfugt og gæti ég haldið áfram upp að telja, en það gefst betra tækifæri til að taka þau mál öll í gegn þegar matarskatturinn frægi verður til umræðu og ætla ég að láta það bíða þess tíma. Ég fer sjálfsagt þá líka betur út í vaxtastefnuna og áhrifin og sýni fram á að það er ekki hægt að segja að bankaráðin ráði vaxtastefnunni því að það er búið að koma málum þannig fyrir að þau ráða engu. Það er hæstv. ríkisstjórn sem ræður henni með því að bjóða hærri og hærri vexti, jafnvel með tíu daga millibili eins og gerst hefur að undanförnu. Miðað við 90 daga víxla var fyrst boðið 39,6% en eftir tíu daga 41,3%. Ég veit ekki hvað næstu tíu dagar muni leiða í ljós, en ef svo heldur sem horfir líst mér ekki á blikuna og raunar er þetta strandstefna, algerlega. Ég heyri á einstaklingum og fyrirtækjum að þau sjá fram á gjaldþrot, blátt áfram gjaldþrot ef þessu heldur fram sem horfir. Og eins og ég sagði áðan: Hópurinn, sem verst hefur farið fyrir, sér fram á að baráttan hefur til einskis orðið þar sem þau loforð sem hafa verið gefin eru öll svikin. Ég ætla að láta þetta duga þangað til við 2. umr., herra forseti.



Herra forseti. Fáeinar athugasemdir og innlegg í þessa umræðu. Ég vil í fyrsta lagi taka undir með hv. þm. Steingrími Sigfússyni um nauðsyn þess að þjóðin verði vel upplýst um þær breytingar sem fram undan eru. Mér er reyndar kunnugt um að ríkisskattstjóraembættið er með opna línu, en ég er hræddur um það hafi ekki verið auglýst nægilega vel. Í annan stað vil ég þakka fjmrh. fyrir ágæta ræðu og vinsamleg orð í garð nefndarinnar sem ég geri engan ágreining um. Fáein atriði sem komið hafa hér til umfjöllunar. Menn hafa sagt, bæði Steingrímur Sigfússon og Óli Þ. Guðbjartsson, að hér sé um mikla skattaþyngingu að ræða. Óli Þ. Guðbjartsson og Benedikt Bogason töluðu um að það væri þynging um fjórðung. Það væri auðvelt að sjá af því að 3,4% færu upp í 4,2%. En ef menn hins vegar skoða útreikninga sjá menn að það sem hér um ræðir - og því eru ítarleg skil gerð í álitsgerð milliþinganefndarinnar - er 2–3% af tekjum. Mismunur á því hvað menn borga stóran hluta af tekjum sínum á hinum algengustu tekjubilum fer hæst upp í 2–3%. Ég held að það gefi réttari mynd af því hvað hér um ræðir en að vitna í þessar tölur, 3,4 og 4,2. Auk þess ber þá að taka tillit til þess að inni í þeim tölum, þegar verið er að reikna 2–3%, er ekki tekið að vísu hvernig skattlagning á bifreiðastyrkjum og þess konar hlunnindum kemur inn. Það sést líka að hátekjufólk fær ekki lækkun. Þetta er reiknað allt upp í 10 millj. kr. árstekjur. Og hvernig stendur á því? Skýringin er sú sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. Við höfum nefnilega alls ekki verið með jaðarskatt upp á 47,5% í reynd. Þegar tekjubreytingar og verðlagsbreytingar eru miklar milli ára, ef við reiknum það af tekjuárinu, er jaðarskattur nú einhvers staðar í kringum 34% þannig að jaðarskatturinn miðað við tekjuárið, það ár sem menn eru að greiða skattana, er mjög svipaður eftir sem áður. Það er skýringin á því, ef menn skoða þessar töflur, að á háum tekjum, jafnvel upp í 10 millj. kr. árstekjur, þá er skattbyrðin heldur að aukast milli áranna. Engu að síður geta menn vitaskuld haft skoðun á því að það eigi að vera fleiri skattþrep, en það hefði gert framkvæmdina alla miklu flóknari eins og ég held að öllum eigi að vera ljóst. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon talaði um skattþyngingu á fyrri hluta næsta árs. Ég skal viðurkenna að vaxtaafsláttur kemur ekki til útgreiðslu fyrr en á miðju ári, en það er það sem ég sé fyrst og fremst í þessum tillögum sem megi leggja út á þann hátt að það verði skattbyrðisaukning hjá einhverjum hópum á fyrri hluta næsta árs miðað við það sem þeir hafa átt að venjast. Það er hins vegar séð fyrir barnabótunum, þær eru fyrirframgreiddar. Ég held að það sé ekki hægt að tala um að aðrir frádráttarliðir hafi nýst mönnum þannig í gegnum tíðina að það þýði beinlínis sérstakan tilflutning á skattbyrði innan ársins.  Hv. þm. gerði nokkuð að umtalsefni að vísitölufjölskyldan þyrfti 1300 þús. kr. til að framfæra sig. Það má vel vera að það sé rétt og ég dreg það ekki í efa. En af þeirri upphæð var matarliður upp á tæpar 25 þús. kr. á mánuði og af því reiknaði hv. þm. hækkun upp á 1400 kr. í útgjöldum á mánuði eða um 20 þús. kr. á ári. En ef fjölskyldan eyddi þessum 108 þús. kr. á mánuði, sem þm. var að gera ráð fyrir, eru þarna eftir 83 þús. kr. sem fjölskyldan hefur í útgjöld til annarra hluta og ef fram fer sem horfir og eins og ríkisstjórnin hefur markað stefnumálum sínum bás mundi verulegur hluti af þeim útgjöldum bera lægri skatta í óbeinum sköttum en áður, þessum útgjöldum sem eru upp á 83 þús., og heildarútkoman á náttúrlega að vera núll samkvæmt þeim boðskap sem út hefur gengið einmitt miðað við vísitölufjölskylduna. En hitt er annað mál að þetta kemur mismunandi út miðað við hvers konar tekjur menn hafa og hvers konar fjölskyldu menn hafa. En að því leytinu held ég að það sé misvísandi að taka þessa viðmiðun að einmitt þessi fjölskylda á að geta komið jafnvel út. Þm. spurði: Hvers vegna ekki vaxtaafslátt lengur en sex ár? Þm., Steingrími Sigfússyni, er kannski kunnugt um að mín skoðun var sú að þetta mætti framlengja til lengri tíma, t.d. tíu ára. Það er ekki í frv. eins og það liggur núna fyrir, en við höfum alla vega sex ár til að ganga úr skugga um hvort ekki sé ástæða til að framlengja þetta. Við erum því ekki búnir að missa af strætisvagninum í þeim efnum hvernig sem þetta mál fer. Þm. spurði um aukaskattkort, hvernig fara eigi með ef menn vinna hjá mörgum.

Þar sem klukkan er nú orðin sex vil ég spyrja ræðumann hvort hann á langt mál eftir.

Herra forseti. Ef ég mætti aðeins taka fáein atriði til viðbótar og reyna að láta mér duga það.

Já, ég mun fallast á nokkrar mínútur til viðbótar ef það nægði til þess að ræðumaður lyki máli sínu.

Ég skal leitast við að stytta mál mitt. Spurt var um aukaskattkort. Það er þannig að ef menn vinna hjá fleiri en einum aðila verða menn að fá sér aukaskattkort til að nýta persónuafsláttinn sinn á þeim stöðum þar sem menn vinna. Það er gert ráð fyrir því og voru einmitt rýmkaðar ýmsar heimildir í sambandi við það í meðferð nefndarinnar. Ég ætla þá aðeins að víkja fáeinum orðum að þeim tillögum sem þm. Borgarafl. hafa lagt fram. Það var misskilningur hjá hv. þm. Óla Þ. Guðbjartssyni að hann væri að leggja fram tillögur varðandi 5. gr. sem væru nákvæmlega eins og milliþinganefndin hefði gengið frá því. Hann hefur misskilið það, þær tillögur sem milliþinganefndin lagði fram um þetta efni og birtast í fylgiriti með álitsgerðinni varða álagningu á árinu 1987 en ekki framtíðina eins og menn munu sjá ef þeir skoða orðalagið og lesa nákvæmlega hvernig þetta fskj. lítur út. Það varðar breytingar á lögum sem í gildi eru þangað til staðgreiðslan tekur gildi, og því einungis álagningu á árinu 1987, og þess vegna er hér á ferðinni misskilningur hjá þm. Borgarafl. Ég held líka, þó að meiningin kannski komist til skila, að það sé ákaflega varasamt að bera fram tillögu um að ellilífeyrisþegi skili inn skattkortinu sínu vegna þess að við það lendir hann í því að borga full 35% af ellilífeyrinum sínum í skatt. Ef hann hefur ekkert skattkort hefur hann engan persónuafslátt. Ég vil því beina því til þm. Borgarafl. að þeir endurskoði tillögur sínar þannig að þær verði brúklegar því að ég held að það sé ljóst hvað fyrir þeim vakir. Herra forseti. Það eru fjölmörg atriði sem ég hefði í sjálfu sér haft áhuga á að reifa hér, en ég taldi mikilvægast að koma alla vega þessum atriðum til skila. En ég vil einungis minna á það að lokum, þegar við nú þráttum um prósentur og framkvæmdaatriði, hvers vegna við erum að taka upp staðgreiðsluskatta. Það er vegna þess að við erum óánægð með eftirágreiðsluskattkerfið vegna þess að menn hafa verið að drepast undan skattahalanum sínum, vegna þess að þetta hefur verið öryggi fyrir sveitarfélögin og ríkið. Það er af þessum sökum sem við erum að taka upp staðgreiðslu. Það er mikils virði fyrir sveitarfélög, fyrir ríki og ekki síst fyrir launþegana sjálfa að við skulum vera að taka upp staðgreiðslu og hefði mátt vera fyrr. Herra forseti. Vegna þess hversu naumt er skammtaður tíminn mun ég stilla mig um að ræða þetta frekar eða svara ýmsum öðrum ábendingum sem hér hafa fram komið, en væntanlega gefst til þess tækifæri síðar.



Herra forseti. Ég taldi víst að hæstv. fjmrh. hygðist taka aftur þátt í umræðu og svara einhverju af þeim fjölmörgu spurningum sem til hans var beint sérstaklega. Ég trúi því bara ekki að það eigi að ljúka þessari umræðu án þess að eitthvað komi frá hæstv. ráðherra af því tagi. Ég er ekki að lasta svör hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, 4. þm. Reykn., en hann var aðþrengdur tímans vegna og hljóp einungis á nokkrum efnisatriðum af þeim fjölmörgu sem hér voru borin upp og spurt var um þannig að ég held að það sé allsendis ófullnægjandi og gangi ekki að hæstv. fjmrh. svari ekki einhverju til um þau fjölmörgu atriði sem hann var spurður um. Ég tel ekki viðunandi að hv. fjh.- og viðskn. deildarinnar fái ekki eitthvað meira vegarnesti en það sem þegar er komið. Þegar bornar eru upp beinar efnislegar spurningar við viðkomandi ráðherra við 1. umr. er það ekki síst gert til þess að nefndarmenn hafi í höndunum svör viðkomandi hæstv. ráðherra og skýringar á þeim hlutum sem þeim finnast ekki nægilega ljósir af framsöguræðu og af öðrum gögnum sem fylgja málinu. Ég vildi því spyrja hæstv. fjmrh.: Er það meining hans að koma í þessa umræðu og svara eður ei? Sé svo ekki mun ég engu að síður ítreka til hans þær spurningar þannig að það liggi þá ljóst fyrir að þeim var ósvarað viljandi þrátt fyrir nærveru ráðherrans.



Herra forseti. Ég þakka fyrir þá málefnalegu umræðu sem hér hefur farið fram. Spurningar þær sem til mín var beint vörðuðu skattbyrði, hækkað þrep í tekjuskatti og afleiðingar þess, breytingar á persónuafslætti, fyrirkomulag húsnæðisbóta, greiðslu vaxtafrádráttar, meðhöndlun misgengishóps, hlut námsmanna að því er varðaði útgáfu skattkorta, hvenær yrði að vænta annarra frumvarpa svo sem eins og um skattlagningu fyrirtækja og eignartekjur. Að því er varðar þessi efnisatriði hafa svör þegar komið fram og þau sem ekki hafa þegar komið hér fram er að öðru leyti að finna í ítarlegri álitsgerð milliþinganefndarinnar. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefur þegar svarað að því er varðar spurningar um skattbyrði milli ára, breytingar á því. Í framsöguræðu minni komu fram sjónarmið mín mjög rækilega um alla hina efnisþættina, allt frá öðru þrepi í skattinum, um meðhöndlun húsnæðisbóta, um meðhöndlun vaxtafrádráttar, um skattbyrði, um misgengishóp, um hlut námsmanna. Það er kannski helst um hlut einstaklinga með sjálfstæðan atvinnurekstur. Af því að spurt var sérstaklega um bændur er um það að segja að þar verður stuðst við viðmiðunartekjur ríkisskattstjóra, þ.e. launþega í sama atvinnurekstri, en þetta hefur hins vegar fyrirsjáanlega lítil sem engin áhrif því að eins og kunnugt er er það svo vegna ákvæða laga um verðbreytingafærslur og fleira að bændastéttin á Íslandi er skattlaus og það kemur ekki til með að breytast við þessa lagasetningu. Önnur umræðuefni voru síðan um óskyld mál, þ.e. um þau mál sem eftir er að leggja hér fram, um tolla, vörugjald og söluskatt, um hlut sveitarfélaga, um fasteignaskatt, og skattastefnu Borgarafl. sem ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar.



Herra forseti. Það gengur ekki hjá hæstv. ráðherra að ætla að fara á handahlaupum frá málunum með þessum hætti. Hæstv. ráðherra hóf framsöguræðu einmitt um það að segja að þessar tekjuskattsbreytingar eða kerfisbreytingar yrðu ekki slitnar úr samhengi við önnur mál í skattakerfinu almennt og fór um það mörgum fögrum orðum að hann væri að gera þar víðtækar ráðstafanir og tíundaði þær nokkuð, tvinnaði þar með saman öll efnisatriði og alla efnisþætti þeirrar víðtæku skattkerfisuppstokkunar sem fyrir dyrum stendur. Síðan kemur hæstv. ráðherra og segir að aðrar spurningar hafi verið um óskyld efnisatriði sem ekki eigi heima í umræðunni, eða ég skildi hann svo, og þar með er hæstv. ráðherra kominn í beina mótsögn við sjálfan sig og sína eigin framsöguræðu. Ég ítreka það því að það gengur ekki að ljúka þessari umræðu án þess að hæstv. ráðherra svari beinum efnislegum spurningum. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson svaraði svona þriðjungi, kom inn á þriðjung af því sem spurt var um. Það var spurt um bein efnisatriði, eins og húsnæðisbætur sem hv. þm. minntist ekki á. Þar spurði ég ítrekað um þær breytingar sem orðið hafa á þeim lið frá því sem milliþinganefndin vann með. Það er óhjákvæmilegt að hæstv. ráðherra svari þar til. Ég spurði um einstaka hópa eins og námsmenn og ýmsa fleiri. Ég held að ráðherrann komist engan veginn upp með að skýla sér á bak við annars ágæta ræðu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, sem aðeins kom inn á brot af því sem hér var til umfjöllunar, og ég sé enga nauðsyn til þess að hv. þm. gefi sér ekki tíma til að ljúka þessari umræðu með skaplegum hætti á fundi deildarinnar á morgun. Ég tel að það ætti ekki að taka jafngagnorðan mann og hæstv. ráðherra nema svo sem stundarfjórðung að svara, ef hann undirbýr sig vel í nótt, þeim spurningum sem til hans var beint. Af minni hálfu er það alveg fyrir séð, herra forseti, að ég mun ekki lengja umræðuna á þeim fundi.



Herra forseti. Það er lítil tillaga sem e.t.v. væri betur viðeigandi að bera fram við afgreiðslu fjárlaga, en samt vil ég nefna hana nú því að ég tel að hún ætti í raun og veru að koma frá hv. forseta við afgreiðslu fjárlaga og ég vil stinga hugmyndinni að honum nú og nefna hana við þingdeildina. Ég tel að í þeim endurbótum sem gerðar eru á Alþingishúsinu og ýmiss konar vélakosti þess sé alveg nauðsynlegt að efna til lítils tölvuskjás til að hafa á borði hæstv. forseta þannig að hann þurfi ekki að kalla fyrst í mann og biðja mann að fara fram og telja saman hversu margir eru í húsinu úr þessum og þessum hópum þm. vegna atkvæðagreiðslna. Ég held að þetta væri augljóst hagræði og mundi satt að segja stuðla að því að svipur á störfum hér batnaði dálítið.



Ég vil upplýsa að sá tölvuskjár sem hv. 3. þm. Reykv. minntist á er í smíðum en er ekki kominn hér í borðið, en mun koma eftir nokkra daga. Vonandi verður það til þess einnig að hv. þm. mæti betur við atkvæðagreiðslur þegar forseti hefur það hér hverjir eru inni og hverjir ekki. En þar sem eigi eru nógu margir viðstaddir til að koma þessu máli áfram með eðlilegum hætti mun atkvæðagreiðslu verða frestað til morguns í þessu máli og málið tekið út af dagskrá.