Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (FS): Þessar útvarpsumræður - eldhúsumræður - fara þannig fram, að hver þingflokkur hefur til umráða 50 mín., sem skiptast í tvær umferðir, hin fyrri 25–30 mín. og hin síðari 20–25 mín., þannig að samtals verði það 50 mín. Röð flokkanna er þessi: Framsóknarflokkur, Sjálfstæðisflokkur, Alþýðubandalag, Alþýðuflokkur. Ræðumenn verða þessir: Fyrir Framsfl.: Ingvar Gíslason, Halldór E. Sigurðsson, Jón Skaftason, Vilhjálmur Hjálmarsson. Fyrir Sjálfstæðisfl.: Bjarni Benediktsson, Matthías Á. Mathiesen, Gísli Jónsson, Jón Árnason. Fyrir Alþb.: Karl Guðjónsson, Gunnar Jóhannsson, Geir Gunnarsson. Fyrir Alþfl.: Guðmundur Í. Guðmundsson, Birgir Finnsson. Umræðan hefst þá með því, að fyrri ræðumaður Framsfl. í þessari umferð, hv. 4. þm. Norðurl. e., Ingvar Gíslason, tekur til máls.



Herra forseti. Góðir hlustendur nær og fjær. Hið ástsæla norðlenzka skáld, Davíð Stefánsson frá Fagraskógi, segir í þjóðhátíðarkvæði sínu, Að Þingvöllum: Í þúsund ár bjó þjóð við nyrztu voga. Mót þrautum sínum gekk hún djörf og sterk. Í hennar kirkju helgar stjörnur loga, og hennar líf er eilíft kraftaverk. Fáar ljóðlínur eru kærari og munntamari íslenzkri alþýðu en þessi einföldu orð þjóðskáldsins. Í fáum og meitluðum setningum bregður fyrir sögu íslenzku þjóðarinnar, sem valdi sér bústað norður við yzta haf og hefur smám saman mótazt af landi sínu, tekið við það órofa ástfóstri og gróið saman við gæði þess og galla. Þau örlög voru lögð íslenzkri þjóð í öndverðu að sitja þetta land svo vel sem hún gæti og lifa af gæðum þess og auka gagnsemina, eftir því sem þekking og aðstæður framast leyfðu. Sú var einnig ákvörðun örlagavaldsins, að þjóðin leitaðist við að haga svo landstjórnarmálum, að henni mætti af þeim sökum farnast vel. Íslenzka þjóðin hefur frá fyrstu tímum viljað lifa óháð og sjálfstæð í landi sínu og búa ein að kostum þess, eins og hún hefur rétt og skyldur til. Hins vegar hefur henni ekki alltaf auðnazt að samstilla svo tök sín á landstjórnarmálum, að því markmiði yrði náð. Þess vegna hefur hún oft á umliðnum öldum orðið að þola áþján illra stjórnara og arðránsmanna, sem mátu eigin hag meira en þjóðarheildarinnar. Móti þessum þrautum og öðrum fleiri „gekk hún djörf og sterk“, eins og skáldið segir, og henni hefur ávallt tekizt að hrista af sér hvert það ok, sem á hana hefur verið lagt. Það er eitt af kraftaverkunum í ævi þjóðarinnar. Um síðustu aldamót var mjög farið að rofa til í löngu myrkri óstjórnar og arðráns útlendra valdamanna, sem þjakað hafði þjóðina og svæft með henni framtak og manndómsvilja. En um leið og myrkrinu létti og dagur var aftur á lofti, vöknuðu með henni að nýju þeir kraftar, sem blundað höfðu í brjósti hennar, og það var upphaf þeirrar sóknar fram á leið, sem er ráðandi í sögu alls fyrra helmings þessarar aldar og betur þó. Hver ný kynslóð hefur í ríkum mæli verið trú því hlutverki, sem henni er ætlað af forsjóninni: að auðga landið, efla dáð þess og styrkja hag þess. Það var meginhlutverk fyrstu kynslóðar 20. aldar að tryggja sjálfstæði þjóðarinnar, binda endi á erlend yfirráð yfir landinu og skila næstu kynslóð í hendur frjálsu og óháðu samfélagi, sem hefði því meginhlutverki að gegna að byggja upp það, sem hrunið hafði, græða það, sem fallið hafði í órækt, og efla menntun, verkkunnáttu og alhliða vísinda- og listastarfsemi, sem var fólkinu í blóð borið, ef það aðeins fengi notið sín. Framfarabarátta Íslendinga á þessari öld stendur í nánum tengslum við þá stjórnmálastarfsemi, sem hér hefur verið rekin að höfuðstefnu um áratuga skeið, einkum hina síðustu áratugi. Þessi stefna í stjórnmálum miðaði og miðar að því að treysta atvinnugrundvöllinn, skapa ný skilyrði fyrir afkomu fjöldans, jafna lífskjörin, lyfta allri alþýðu upp úr heimskandi fátækt og vesaldómi og tryggja henni lífvænleg kjör. Ég ætla ekki að halda því fram, að einhver einn stjórnmálaflokkur eða félagssamtök eigi allan heiðurinn af því, hve vel hefur tekizt á tiltölulega stuttum tíma að lyfta almenningi á Íslandi úr örbirgð til sæmilegra álna. Á hitt vil ég benda, að fyrst og fremst er hér að þakka löggjafarstarfi á Alþingi, aðgerðum ríkisstjórna og margs konar almannasamtökum. Vissulega hafa margir lagt hér hönd að verki, og verður alls ekki, ef sanngjarnlega er talað, einum þakkað allt. Ég get þó ekki látið hjá líða að benda á, að enginn stjórnmálaflokkur hefur haft lengri eða ríkari tök á landsstjórninni á mesta framfaraskeiði þjóðarinnar en Framsfl. Hann var fyrsti öflugi stjórnmálaflokkurinn í landinu, sem myndaður var til alhliða sóknar í innanlandsmálum, og hann hefur átt því láni að fagna að geta mótað framfarastefnu Alþingis í umboði þjóðarinnar lengur og farsællegar en aðrir flokkar. Hlutur hans í framfarasókninni er því tvímælalaust meiri en margra annarra, enda hefur það oftast verið hans sérhlutverk að leiða sóknina og láta hina fylgja sér á framfarabrautinni. Framsfl. hefur lagt megináherzlu á að treysta atvinnulífið með öflugu uppbyggingarstarfi um land allt. Hann hefur miðað stefnu sína við það, að fjármagni væri dreift um landið til þess að efla lífvænlega atvinnustarfsemi sem víðast í byggðum þess, í sveit og við sjó, og beitt sér fyrir löggjöf og stjórnarframkvæmdum, sem miðuðu í þá átt, og jafnframt stutt þau almannasamtök, sem stuðla að jafnari uppbyggingu landsins og eflingu framleiðslunnar úti um landsbyggðina. Árangur þessarar stefnu Framsfl. blasir hvarvetna við, Þegar farið er um sveitirnar og sjávarplássin víða um land. Hin mikla ræktun og byggingarstarfsemi í sveitum hefur ekki komið af sjálfu sér, heldur liggur að baki þess mikið félagslegt starf og löggjafarstarf ekki sízt, auk hinnar miklu vinnu bændanna sjálfra. Má í þessu sambandi minna á lögin um byggingar- og landnámssjóð og Búnaðarbankann, sem hvor tveggja mörkuðu tímamót, ásamt margvíslegri annarri löggjöf, sem hér yrði of langt upp að telja, en Framsfl. hefur beitt sér fyrir. Með löggjafarstarfi, sem oft má rekja til frumkvæðis framsóknarmanna, hefur verið greitt fyrir útgerðarstarfsemi í öllum landsfjórðungum og einstaklingum og félögum verið gert kleift að nýta hina miklu framleiðslumöguleika við sjávarsíðuna. Framsóknarmenn endurreistu fiskveiðasjóð á sínum tíma í nútímamynd, og hefur sú framkvæmd haft geysileg áhrif fyrir sjálfstæðan útgerðarrekstur einstaklinga víða um land. Framsóknarmenn hrundu af stað einu mesta stórvirki síns tíma, síldarverksmiðjum ríkisins, og gerðust með því brautryðjendur í innlendri síldarvinnslu. Grundvöllur hraðfrystihúsarekstrarins, hins bezta í fiskiðnaði okkar, var lagður á stjórnarárum Framsfl. og Alþfl. 1934–38. Þá hefur Framsfl. lagt höfuðáherzlu á samgöngumálin á sjó og landi og beitt sér meira fyrir þeim málum almennt á Alþingi en aðrir flokkar. Hér mætti einnig minnast á dreifingu raforku og síma um landið, sem framsóknarmenn hafa talið eitt af sínum stærstu málum og unnið ósleitilega að á þingi og í ríkisstj., þegar þeir hafa átt þar sæti. Höfuðstefna Framsfl. í atvinnumálum er sú, að Alþingi og ríkisstj. beiti sér fyrir aðgerðum. sem auðveldi atvinnuframkvæmdir, auki framtak einstaklinga og félaga og verði sem allra flestum hvatning til þess að taka virkan þátt í framleiðslustörfunum. Við teljum fráleitt, að ríkisstj. sitji aðgerðarlaus hjá í sambandi við atvinnumálin, þannig að þau verði aðallega leyst af fjársterkum einstaklingum eða þröngri peningaklíku, sem hefur skyndigróðann einan að leiðarljósi. Við viljum haga fjármálunum á þann veg, að framtak hinna mörgu einstaklinga fái notið sín. Þetta getur ríkisvaldið gert og hefur gert á undanförnum árum með margvíslegri aðstoð við framleiðendur í flestum greinum atvinnulífsins. Tvö atriði má nefna í þessu sambandi. Annars vegar er vægileg vaxtapólitík, t.d. með tilliti til lána úr stofnlánasjóðum, og hins vegar ríkisábyrgðir á lánum til uppbyggingar fyrirtækja af ýmsu tagi. Hvort tveggja hefur reynzt mikilvægt fyrir uppbygginguna í landinu, og er illa farið, að núv. ríkisstj. stefnir að því leynt og ljóst að uppræta þessa mikilvægu aðstoð við atvinnuframkvæmdirnar, eins og glögglega kemur fram í þeirri vaxtapólitík, sem hún rekur, og hinum nýju lögum um ríkisábyrgðir, þar sem stefnt er að því að draga stórlega úr öllum ríkisábyrgðum, alveg án tillits til reynslunnar af þeim í heild og í einstökum flokkum ríkisábyrgða. Framsóknarmenn hafa ævinlega lagt megináherzlu á, að framfarastefnan næði til landsins alls og að íbúum allra fjórðunga væru sköpuð sem jöfnust afkomuskilyrði og lífsaðstaða. Þeir hafa því beitt sér fyrir sem allra víðtækastri dreifingu fjármagnsins til uppbyggingar á landinu öllu og jafnan tekizt, þegar þeir hafa verið í stjórn, að ná samkomulagi við samstarfsflokka sína um þá stefnu, þó að stundum hafi orðið að sækja fast á, enda á jafnvægisstefna Framsfl. marga hvassa andmælendur í öðrum flokkum, sem hafa gerólík sjónarmið. Þessi andstæðu sjónarmið eru mjög ríkjandi í núv. stjórnarstefnu, og í fáu mun hún greina sig jafnaugljóslega frá stefnu undanfarandi ára en einmitt í þessu tilliti. Í sambandi við þetta get ég ekki stillt mig um að benda á, hve gerólík stefna núv. stjórnar er stefnu vinstri stjórnarinnar á árunum 1956–58, ekki sízt hvað þetta snertir og raunar í öllum höfuðmálum. Vinstri stjórnin vann að öflugri uppbyggingu víða um land, og mun lengi sjá merki þeirrar uppbyggingar, jafnvel þótt stjórnin sæti aðeins stutt að völdum og ætti við innbyrðis örðugleika að etja í lok samstarfsins. En framkvæmda- og framfarastefna vinstri stjórnarinnar var í anda þess uppbyggingaráhuga, sem einkennt hefur íslenzkt þjóðlíf undanfarna áratugi. Kreppupólitík núv. ríkisstj. er hins vegar í andstöðu við hinn almenna framfarahug þjóðarinnar og getur því aldrei orðið til frambúðar. Boðberar kreppustefnunnar reyna að afsaka sig með því, að vinstri stjórnin hafi skilið þannig við landsmálin, þegar hún fór frá í des. 1958, að allt hafi verið í kaldakoli og þess vegna hafi verið nauðsynlegt að kippa að sér hendinni með framfarir og uppbyggingu. Þessi firra er að vísu marghrakin áður, en öruggasta afsönnun hinnar fölsku fullyrðingar og yfirskinsástæðu núverandi valdhafa er að finna í opinberum skýrslum um þjóðarhag 1958. Þá kemur í ljós, að staða landsins gagnvart útlöndum hefur aldrei verið betri um langt árabil en einmitt á árinu 1958. Það er alger rangfærsla og vísvitandi blekking, þegar öðru er haldið fram. Þess er líka vert að geta, að á árinu 1958 stóð framleiðslan með blóma. Hagur almennings var þá svo góður, að í erlendum efnahagsskýrslum var fullyrt, að þá væru bezt lífskjör á Íslandi í allri Evrópu. Aftur á móti hefur allt snúizt öfugt í höndum núv. valdamanna. Greiðsluhalli við útlönd er geigvænlegur, þrátt fyrir krepputökin, og kjaraskerðingin og kauprýrnunin slík, að hagur almennings hefur aldrei verið lakari nú um langt árabil, þótt stjórnin ausi úr ríkissjóði hundruðum milljóna til niðurgreiðslna og fjölskyldubóta. Það er fullkomin sögufölsun, þegar því er haldið fram, að vinstri stjórnin hafi farið frá vegna þess, að allt væri í kaldakoli. Ástæðan var sú, að ýmis óábyrg, en áhrifamikil öfl utan og innan stjórnarflokkanna voru að knýja fram verðbólgu, sem ekki náðist samkomulag um innan stjórnarinnar, hversu mæta skyldi. Það er svo þáttur út af fyrir sig að rekja hátterni Sjálfstfl. um þær mundir, skrif Morgunblaðsins og ræðuflutning sjálfstæðisforustunnar, samstarf Sjálfstfl. við Moskvukommúnista og fleira slíkt, sem þessum herrum óar ekki við, þegar það hentar þeirra pólitíska valdabrölti. Sjálfstæðismenn skulu ekki halda, að menn séu búnir að gleyma því, hverjir það voru, sem efldu kommúnista mest til valda og áhrifa hér á landi, og hverjir það voru, sem dilluðu þeim hæst. Menn eru ekki svo gleymnir, að þeir muni ekki, þegar sjálfstæðismenn voru í óbeinu stjórnarsamstarfi við kommúnista árið 1942 og síðar í mjög virku og nánu samstarfi við þá árin 1944–47, þegar hæstv. núv. forsrh., Ólafur Thors, var forsrh. í ríkisstj., þar sem sjálfur hinn andlegi leiðtogi kommúnista á Íslandi, Brynjólfur Bjarnason, var menntmrh. Í þeirri sömu stjórn var einnig núv. hæstv. félmrh., Emil Jónsson, sem enn í dag þiggur náðarbrauð kommúnista í Hafnarfirði og myndar þar með þeim meiri hluta í bæjarstjórn. Og eitt síðasta dæmið um virka samstöðu Sjálfstfl. og kommúnista er barátta þeirra fyrir kjördæmabreytingunni 1959. Og það er ekki heldur gleymt, að fyrir rúmum tveimur árum var Sjálfstfl. tilbúinn að mynda ríkisstj. með kommúnistum. Og þessir herramenn eru að klína kommúnistaorði á Framsfl. Ég held, að þeir gætu unnið sjálfum sér eitthvað þarfara en að standa í steinkasti úr því glerhúsi, sem þeir búa í. Þessu þingi er nú senn lokið. Ríkisstj. og sá meiri hl., sem hún styðst við, hafa ráðið gerðum þess í öllum aðalatriðum. Stefna ríkisstj. hefur verið óbreytt á þessu þingi frá því í fyrra að því leyti, að haldið hefur verið áfram að framkvæma kreppustefnuna, sem mörkuð var með valdatöku Sjálfstfl. og Alþfl. En þó að þingið sé með sömu einkennum og það var í fyrra og sé sjaldgæft í íslenzkri þingsögu, að þingmeirihluti streitist við að búa til fjárhags- og atvinnukreppu með löggjafarstarfi sínu, þá verður þessa síðasta þings ekki fyrst og fremst minnzt fyrir það, heldur annað. Hátindur þeirrar uppgjafar- og undansláttarstefnu, sem núv. ríkisstj. rekur á öllum sviðum, eru aðgerðir hennar í landhelgismálinu. Síðari kynslóðir munu fyrst og fremst muna eftir þessu síðasta þingi í sambandi við uppgjafarsamninginn við Breta, þegar íslenzka ríkisstj. samdi af sér um alla framtíð í mesta hagsmunamáli þjóðarinnar. Ríkisstj. og liði hennar hefur því tekizt að gera sjálfa sig fræga, en fræga að endemum. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þegar hæstv. ríkisstj. ræðir efnahagsmál, beinist áhugi hennar fyrst og fremst að viðskilnaði vinstri stjórnarinnar. Þess er gætt að láta líta svo út, að hún telji, að erfiðleikar í efnahagsmálum hafi valdið þeim stjórnarslitum og þangað eigi að leita fanga, þegar skýra á illt ástand í efnahagsmálum nú. Sannleikurinn um slit vinstri stjórnarinnar er sá, að ekki náðist samstaða innan þeirrar ríkisstj. um kaupgjald og verðlag, sem tryggði sömu lífskjör og í október 1958. Á þessu rofnaði stjórnarsamstarfið, en ekki á ástandi í efnahagsmálum. Staðreyndirnar um það mun ég ræða hér á eftir. Greiðsluafgangur ríkissjóðs var 1958 70 millj. kr. Gjaldeyrisstaða bankanna var jákvæð yfir 80 millj. Útflutningsbirgðir jukust á árinu 1958 um 160 millj., miðað við núv. gengi. Auk þess hafði vinstri stjórnin undirbúið 6 millj. dollara lántöku í Bandaríkjunum, sem núv. stjórnarflokkar hafa tekið og notað til hafnarframkvæmda, raforkumála o.fl. Innlánsaukning sparifjár 1958 var 21.6%. Atvinnulífið stóð með blóma, enda afkoma atvinnuveganna góð það ár og lífskjör almennings ca. 15% betri en nú. Til áréttingar því, sem ég hef hér sagt um viðskilnað vinstri stjórnarinnar, skal því bætt við, að í Morgunblaðinu 19. des. 1958 segir frá þeirri niðurstöðu, er sérfræðingar Sjálfstfl. í efnahagsmálum komust að eftir að hafa athugað ástand þeirra, og niðurstaðan er þessi: Laun, þar með taldar tekjur bænda, þurfa að lækka um 6%. Ef þessi breyting verður framkvæmd, sögðu þeir, þurfa atvinnuvegirnir ekki frekari aðstoðar við og hægt verður að halda dýrtíðinni í skefjum án nýrra skatta. Trúi nú þeir, sem trúa vilja, að þeir Morgunblaðsmenn hafi gefið þessa yfirlýsingu af velvilja við vinstri stjórnina. Um það þarf ekki að ræða. En á hitt vil ég minna, að kaupgjaldið, sem var lækkað í byrjun árs 1959 um 5.4%, var sú kauphækkun, sem Sjálfstfl. ásamt kommúnistum í Alþb. og hægri krötum knúði fram sumarið 1958 gegn yfirlýsingum vinstri stjórnarinnar um gjaldþol atvinnuveganna, enda var þeirri kauphækkun ætlað annað hlutverk en að þjóna hagsmunum þjóðarinnar, heldur það eitt að fella vinstri stjórnina, sem sýndi sig, er kauphækkunin var tekin til baka af núverandi valdhöfum, strax eftir að þeir komust til valda. Sjóði þá, er vinstri stjórnin skildi eftir, átu stjórnarliðar upp og gátu því fleytt sér kosningaárið. Ljóst er af því, sem ég hef hér sagt, að viðskilnaður vinstri stjórnarinnar á enga sök á erfiðu ástandi í efnahagsmálum nú. Orsakirnar er að finna hjá núv. valdhöfum, og mun ég ræða fyrirheit þeirra og framkvæmdir í efnahagsmálum. Stjórnarsinnar hétu því að stöðva dýrtíðina. Framkvæmdin hefur tekizt svo, að verðlag á algengustu vörutegundum hefur hækkað frá haustinu 1958 um 40–80%. Á sama tíma hafa niðurgreiðslur á vöruverði verið auknar um 195 millj. kr. Kaupgjald og atvinnutekjur bænda hafa svo verið lækkaðar beint um 5.4%. Boðað var, að uppbætur og afskipti ríkisvaldsins af atvinnuvegunum skyldu niður falla. Framkvæmdin er hins vegar sú, að framlag til atvinnuveganna í gegnum niðurgreiðslur er orðið 310 millj. kr. Útflutningssjóður var látinn greiða tryggingagjöld fiskiskipaflotans s.l. ár, og nemur sú upphæð tugum milljóna. Kreppuhjálp er verið að undirbúa vegna útgerðarinnar, sem skiptir hundruðum milljóna króna. Og ríkisstj. skipar atvinnuveitendum fyrir í kaupgjaldsmálum. Stjórnarliðar hættu að loknum kosningum að tala um leiðina til bættra lífskjara. Var þá tekið til að ræða um það, að þjóðin hefði lifað um efni fram, og frá því skýrt, að greiðsluhalli við útlönd á árunum 1955–58 hefði verið 776 millj. kr. Því var beinlínis haldið fram, að þetta væri halli á þjóðarbúinu. Hér var enginn greinarmunur gerður á, til hvers erlendu lánin voru notuð. Innflutningur skipa og flugvéla var þá ekki undanskilinn og ekki einu sinni sementsverksmiðja, áburðarverksmiðja eða virkjanirnar. Í sambandi við þessa fráleitu fullyrðingu vil ég minna á ummæli dr. Benjamíns Eiríkssonar bankastjóra, en hann sagði um þetta atriði eftirfarandi: „Þjóðin er í alla staði miklu betur fær um að standa undir greiðslu 5½ milljón dollara árið 1958 en 2 millj. dollara 1951, einmitt vegna þess, hve miklar framkvæmdir hafa verið unnar fyrir hið erlenda lánsfé.“ Þetta sagði hagfræðingurinn Benjamín Eiríksson. Sú fullyrðing stjórnarliða, að gjaldþoli þjóðarinnar út á við væri ofboðið og fjárhagslegt sjálfstæði hennar væri í hættu vegna skuldasöfnunar fyrri ára við útlönd og snúa yrði við á þeirri glæfrabraut, er grundvöllur þeirrar lömunarstefnu, sem nú ríkir. Ekkert í þessum efnum var þó talið jafnhættulegt og erlend lán til stutts tíma. Þjóðinni. var sagt, að hún yrði að þola kjaraskerðingu um skeið, meðan verið væri að lækka skuldirnar við útlönd. Kjaraskerðingu hefur hún fengið á sig. En hver er árangurinn í þessum höfuðþætti stjórnarstefnunnar? Hann er þessi: Reynt er að halda á lofti betri gjaldeyrisstöðu bankanna, sem fengin er m.a. með annarri uppsetningu á gjaldeyrisyfirlitinu og erlendum lánum til stutts tíma. Farið er nú að sundurliða greiðsluhallann og verja ástandið með innflutningi skipa og flugvéla. Verzlunarjöfnuður var óhagstæður s.l. ár um 816 millj. kr. Greiðsluhalli við útlönd var 704 millj. kr. 1960, eða hærri en nokkru sinni fyrr, nema 1959 undir stjórn sömu flokka. Ef gerður er hliðstæður samanburður á greiðsluhallanum við útlönd árin 1959 og 1960 og árunum 1955–58, sem vitnað var sérstaklega til af ríkisstj. sem sönnun fyrir nauðsyn á algerri stefnubreytingu í viðskiptunum við útlönd, og greiðsluhallinn reiknaður á sama gengi öll árin, er niðurstaðan þessi: Hallinn fyrra tímabilið, 4 ár, er 776 millj. kr., en síðara tímabilið, 2 ár, 617 millj. kr. Um þennan árangur má með sanni segja, að viðreisn ríkisstj. lætur ekki að sér hæða. Nýjar erlendar lántökur á árinu 1960 eru á annan milljarð króna og hafa aldrei á einu ári verið nándar nærri svo háar. Af lánum til stutts tíma er nú meira tekið en nokkru sinni fyrr. Skuldir þjóðarinnar við útlönd eru nú hærri en áður í sögu hennar og hafa hækkað á árinu 1960 um 400–500 millj. kr. Greiðslubyrði þjóðarinnar hefur aldrei verið meiri en nú. Árangurinn af fyrsta ári lömunarstefnunnar í þessum höfuðþætti er svo lélegur, að enginn samanburður er til, nema helzt árið 1959, enda handbrögðin þá þau hin sömu. Þó er þar við að athuga, að árið 1959 er að því leyti betra, að þá jukust útflutningsbirgðir, en nú minnkuðu þær um 200 millj. kr. Ástæða er til að spyrja: Hvar er þjóðin nú á vegi stödd með viðskiptin við útlönd, ef hún var í mikilli hættu 1958? Með vaxtahækkun og bindingu sparifjár í Seðlabanka átti að tryggja það, að spariféð í landinu ykist meira en áður hefur verið. Hvernig hefur það tekizt? Árið 1958 var aukning sparifjár 21.6%. Árið 1960 er aukningin 15.6%, og ef aukning sú, sem leiðir beint af vaxtahækkuninni, er dregin frá, er sparifjáraukningin aðeins 12.9%. Góður árangur það, enda ekki að undra, því að hverjir hafa nú tekjur til þess að leggja fyrir? Ekki hinn almenni borgari. Frelsi í athöfnum og viðskiptum átti að vera skrautfjöður í hatti ríkisstj., er næði til að hylja þá bletti, er þar mundu koma. Hvert er frelsið? Gjaldeyrissala til almennra vörukaupa er háð leyfum enn þá. Verðlagseftirlitið er algert. Útflutningshöftum er haldið. Meiri hömlur á bönkum og öðrum peningastofnunum en nokkru sinni fyrr. Hluti af innstæðum fólks í innlánsdeildum kaupfélaganna er frystur í Seðlabankanum í Reykjavík. Samdráttur í athafna- og viðskiptalífinu, er nú ríkir, á ekkert skylt við frelsi. Lánsfjársamdráttur og vaxtaokrið á heldur ekki skylt við frelsi. Eina frelsisaukningin í viðskiptum er sú, að frílisti til vörukaupa í frjálsum gjaldeyri hefur eitthvað verið aukinn, meðan eyðslulánin eru ekki öll uppétin, en lánsfjárskortur og almennur samdráttur takmarkar möguleikana til að hagnýta það. Þá mun ég víkja næst að fjármálum ríkissjóðs. Á valdatíma núv. stjórnar hafa nýjar álögur vegna ríkissjóðs verið á lagðar á fimmta hundrað millj. kr., þegar frá eru dregnar þær skattalækkanir, sem gerðar hafa verið. Fer þetta illa saman við fyrirheitin um engar nýjar álögur, en er þó í fullu samræmi við framkvæmd á öðrum fyrirheitum hæstv. ríkisstj. Meðal nýrra skatta er söluskattur í smásölu, sem m.a. er lagður á jarðræktarvinnslu, og aldrei fyrr hefur soðning og önnur innlend matvæli verið skattlögð. Svo er bráðabirgðasöluskatturinn á innflutningi, 8%, sem gilda átti aðeins 1960, hann var framlengdur fyrir jólin eins og af tilviljun. Áður fyrr töluðu núv. stjórnarflokkar digurbarkalega um lækkun fjárlaga og sparnað í ríkisrekstrinum. Þeir töluðu um, að sú þróun, að fjárlög hækkuðu ár frá ári, væri uggvænleg og stefndi í fullkomið óefni. Hæstv. fjmrh. hefur lesið hér langan lista um væntanlegan sparnað, sem kæmi til framkvæmda við hentug tækifæri. Því var lýst yfir af honum og meiri hl. fjvn., að við undirbúning fjárlaga fyrir árið 1961 yrðu fjárlög tekin til gagngerðrar endurskoðunar með sparnað fyrir augum. Fjárlög þessa árs eru því árangurinn af þessari gagngerðu endurskoðun, þar sem sparnaðaráform hæstv. ríkisstj. fá notið sín. Skal árangurinn nú athugaður. Ef gerður er hliðstæður samanburður á fjárlögum ársins 1958 og fjárlögum ársins 1961, kemur í ljós, að fjárlög hafa í tíð núv. valdasamsteypu hækkað um 706 millj. kr., þ.e. yfir 80%, þrátt fyrir heildarendurskoðunina og talið um sparnaðinn. Þó hækka fjárlög ekki nema um 113 millj. kr. vegna þess, að útflutningssjóður var lagður niður. Þetta geta hlustendur sannfært sig um með því að lesa í bókinni Viðreisn á bls. 31. Sparnaði í utanríkisþjónustunni taldi fjmrh. sig hafa komið á. Staðreyndin er sú, að kostnaður við utanríkisþjónustuna er hærri á fjárlögum nú en nokkru sinni fyrr: Felldar voru tillögur frá okkur framsóknarmönnum um að sameina sendiráðin á Norðurlöndum. Einnig voru felldar tillögur um að spara með því að fækka sendiferðum til útlanda og minnka ýmsan kostnað ráðuneytanna. Tal ráðh. um sparnað hjá Ríkisskip og við eyðingu refa og minka reyndist óraunhæf áætlun og algert vindhögg, og svo er um fleira í sparnaðartali hæstv. fjmrh. Við 1. umr. fjárl. s.l. haust ræddi fjmrh. mikið um, að tekizt hefði að lækka 10 greinar fjárl. Um þær fór svo við afgreiðslu fjárl. með góðu samþykki ráðh., að önnur hver grein týndist og allt er í tvísýnu með hinar. Þó gæti farið svo, að tvær fjárlagagreinar lækkuðu um allt að 200 þús. kr., svo að árangurinn af heildarendurskoðuninni er hreint ekki svo lítill, ef á það er litið, að fjárlögin hækka á þessu ári um 90 millj. kr. og eru nú orðin um 1600 millj. kr., svo að það munar um minna en 200 þúsund. Eins og þegar hefur verið sýnt fram á og auðséð er af niðurstöðutölum fjárlaga, hefur samdráttarstefnan í ríkisrekstri ekki fylgt öðrum samdrætti í þjóðfélaginu, heldur hið gagnstæða. Skulu hér nefnd nokkur dæmi því til sönnunar. Sett var upp á síðasta ári nýtt ráðuneyti, efnahagsmálaráðuneytið, sem kostar nokkur hundruð þúsunda og virðist blómgast vel. Á síðustu dögum þingsins í fyrra voru stofnuð nokkur ný prófessorsembætti við Háskóla Íslands. Á síðustu dögum þessa þings er stofnað hér embætti saksóknara ríkisins með tilheyrandi skrifstofuliði. Sakadómurum í Reykjavík er fjölgað úr einum í fimm, og boðað er framhald á þessari sömu braut í embættismannafjölgun. Bankastjórum og bankaráðsmönnum við ríkisbankana hefur verið fjölgað um sex á einu ári. Setja á upp nýja stofnun, bankaeftirlit, við Seðlabankann. Nefnd til að endurskoða skattalöggjöfina hefur setið á rökstólum á annað ár, og er ekki séð fyrir endann á hennar störfum. Önnur nefnd endurskoðar tekjustofna sveitarfélaganna. Sérstök nefnd fjallar um erlendar lántökur, önnur um gjaldeyrisleyfi, þriðja um úthlutun bifreiða, og þannig mætti lengi telja, þó að þessi sýnishorn verði látin nægja Hér hefur farið sem fyrr, að framkvæmdirnar eru gagnstæðar fyrirheitunum. Fjárlögin, sem áttu að marka tímamót í samdrætti og sparnaði, eru hæstu fjárlög í sögu íslenzku þjóðarinnar: útfærsla ríkiskerfisins í stað samdráttar, eyðsla í stað sparnaðar. Samdráttur er hins vegar í framlögum til atvinnuveganna og verklegra framkvæmda, þar sem aðeins 18.4% af heildarfjárhæð fjárlaganna er varið til þeirra nú; móti 28.5 að meðaltali á árunum 1950–58. Þessi þróun stefnir að því að hrinda verklegum framkvæmdum beinlínis út af fjárlögunum. Árangurinn segir fljótt til sín. Rætt er nú um erlendar lántökur til uppbyggingar, sem þjóðin hefur til þessa greitt af eigin tekjum, svo sem vegagerðar, íþróttamannvirkja o.fl. Við Framsóknarflokksmenn fluttum ekki brtt. við þennan þátt fjárl. á s.l. vetri, en gerðum í nál. í fjvn. svofellda grein fyrir afstöðu okkar: „Auk þess sem öll slík tillögugerð er fyrir fram dauðadæmd vegna þeirrar forustu, sem nú er á Alþingi, þá hefur samdráttarstefnan, sem er óskabarn þessarar ríkisstj., keyrt fjármála- og athafnalíf þjóðarinnar í kút óvissu og getuleysis. Stefnubreyting í málefnum þjóðarinnar þarf að vera undanfari þess, að eðlilegt athafna- og framkvæmdalíf geti hafizt á ný “ Herra forseti. Í ræðu minni hér að framan hef ég sýnt fram á, hvernig til hefur tekizt um framkvæmd hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Flest hefur það gengið á annan veg en boðað var. Ekki verður því þó um kennt, að framkvæmdin hafi verið trufluð með pólitískum aðgerðum, svo sem gert var 1958 og ég hef hér lýst. Afleiðingin af efnahagsmálastefnu ríkisstj., lömunarstefnunni, er í stuttu máli minnkandi framleiðsla, minni þjóðartekjur, lamað viðskipta- og atvinnulíf. Fólkið í landinu hefur dæmt þessa stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum. Bændurnir sögðu um hana: Efnahagsmálaráðstafanir ríkisstj. koma hart niður á bændum. Útgerðarmenn sögðu, að þær leiddu af sér lömun þjóðarlíkamans. Verkamenn sögðu: Fyrir hverja er stjórnað? Það er ekki fyrir okkur. Þessi dómur þjóðarinnar ætti að nægja ríkisstj. til viðbótar því, að flest gengur á annan veg hjá henni en hún sagðist stefna að, til þess að hún bæðist lausnar og afhenti þjóðinni málin í sínar hendur. Ekkert slíkt hefur hæstv. ríkisstj. í huga, heldur hitt, að sitja og sitja fast. Ríkisstj. hefur til þess nokkra ástæðu. Lömunarstefnunni var í upphafi ætlað tvennt. Annan þáttinn hef ég rakið hér að framan, og frá sjónarmiði þjóðarinnar hefur hann algerlega mistekizt. Hinn þátturinn, er henni var ætlaður, var að endurskipta þjóðartekjunum, eins og viðskmrh. orðaði það. Það var að skapa nýtt þjóðfélag, þar sem vel væri búið að þeim fáu, stóru, en lítið sinnt hinum mörgu, eignalitlu. Þetta er hennar aðaltakmark, og vonast ríkisstj. til, að sér takist að koma því í framkvæmd, ef hún fær að sitja. Þeir, sem fá stóru hlutina, óska ríkisstj. langlífis. Þegar Kennedy Bandaríkjaforseti ávarpaði þjóð sína við valdatökuna 20. janúar s.l., sagði hann þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Ef hið frjálsa samfélag getur ekki hjálpað hinum mörgu fátæku, mun það aldrei geta bjargað hinum fáu ríku.“ Þessum sannindum mun hæstv. ríkisstj. ekki takast að hnekkja. Þess vegna ber stefna hennar dauðann í sér. - Góða nótt.



Herra forseti. Sumir hafa haft orð á því, að ýmsum hlustenda mundi ofboðið með því að útvarpa umr. frá Alþingi fimm kvöld á örfárra vikna bili. Um það skal ég ekki dæma, heldur leggja áherzlu á hitt, að í lýðræðisþjóðfélagi er á fáu meiri þörf en því að kynna kjósendum störf þjóðþings þeirra. En mjög er vafasamt, að reglur þingskapa okkar um útvarpsumr. hafi nokkru sinni verið heppilegar, og raunar augljóst, að þær eru nú orðnar úreltar, enda mun leitun á slíkum ákvæðum utan Íslands. Ef þingflokkar hefðu ekki komið sér saman um styttingu ræðutíma frá ráðagerð þingskapa, mundu umr. um vantraust og nú í eldhúsi ekki hafa staðið tvö kvöld, hvorar um sig, eða fjögur samanlagt, heldur fjögur kvöld hvorar eða átta samtals. Vænti ég, að flestum hefði þá verið nóg boðið. En þetta sýnir, hversu fráleitar reglurnar eru og hversu brýn þörf er á að endurskoða þær, ásamt ýmsu öðru í þingsköpum okkar, enda fer því fjarri, að útvarpsumræður gefi rétta mynd af störfum og ræðuhöldum á Alþingi. Til þess að svo verði, væri miklu nær, nú þegar ræður þingmanna eru hvort sem er allar hljóðritaðar jafnóðum, að útvarpa eftir á ræðum, sem haldnar hafa verið við raunverulegar umr., og haga þá svo til, að mismunandi skoðunum yrði gert jafnhátt undir höfði. Auðvitað þarf slík breyting rækilegrar íhugunar við og er ekki gerleg, nema um hana sé víðtækt samkomulag. En allir unnendur Alþingis hljóta að verða sammála um, að því er lítill greiði gerður með þeirri mjög villandi hugmynd, sem útvarpsumræður í núverandi formi skapa hjá þeim, sem endast til að hlusta á þær. Æskilegt er, að störfum Alþingis sé hagað svo, að þar verði sem mestu afkastað á sem stytztum tíma og kostnaður af þinghaldi þar með ekki meiri en brýn þörf er á. Þess vegna er það fagnaðarefni, að nú skuli allar horfur á, að unnt verði að slíta þingi n.k. miðvikudag, hinn 29. marz. Þetta eru mikil viðbrigði frá því, er hin hásæla vinstri stjórn var við völd. Þau tvö heilu þing, sem hún stjórnaði, var þingsetningardagur hinn sami og nú, en 1957 var þingi slitið 31. maí og 1958 4. júní. Hér munar því rúmlega tveim mánuðum í hvort sinn. Aðalorsök þessa mikla munar var hið stöðuga ósamlyndi, er hrjáði þá stjórn, jafnt ráðherrana sjálfa sem fylgismenn þeirra. Þingheimi var þá haldið starfslausum mánuðum saman, þangað til sættir komust á milli stjórnarherranna. Verst var þó, að allar sættir reyndust svikasættir. Aldrei var unnið af heilindum, svo að allur vandi var jafnóleystur eftir sem áður. Skiljanlegt er, að mönnum með ólíkar skoðanir komi illa saman um leiðir til að leysa aðsteðjandi vandamál. Frumskilyrði lausnar hlýtur að minnsta kosti ætíð að vera, að allir viðurkenni, að einhvern vanda sé við að etja, því að ekki er von, að þeir, sem ekki viðurkenna, að þeim sé vandi á höndum, leiti ráða til úrlausnar honum. Ef litið er til þeirra vandamála, sem undanfarið hefur borið hæst í þjóðfélagi okkar, sést. að það ber strax á milli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga, að hinir síðartöldu segja, að þarna hafi enginn vandi verið á ferðum. Í landhelgismálinu gera hv. stjórnarandstæðingar nú sem allra minnst úr deilunni við Breta. Á sumum þeirra er meira að segja helzt að skilja, að hún hafi verið okkur til góðs. Játa verður, að ef einhver hefur í alvöru trúað þessu, þá sé honum vorkunn, þótt hann vildi ekki svipta þjóðina þeirri blessun. En er það þá rétt, að nokkur ábyrgur maður hafi í alvöru trúað þessu? Trauðla þeir, sem mest hafa fjölyrt um níðingsskap Breta í okkar garð og þær margvíslegu hættur, sem athæfi þeirra færði yfir öryggi þjóðarinnar í heild og sérstaklega líf sjómanna á miðunum. Allir svokallaðir hernámsandstæðingar hafa til skamms tíma sagt þessar hættur svo alvarlegar, að við ættum þeirra vegna að segja okkur úr varnarsamfélagi frjálsra þjóða. Sumir framsóknarmenn, svo sem formaður þeirra, hv. þm. Hermann Jónasson, hafa aftur á móti haldið því fram, að ástandið væri svo geigvænlegt, að við ættum í skjóli varnarsamningsins við Bandaríkin að kveðja flota þeirra, hinn öflugasta í heimi, okkur til varnar. Þeir, sem á þessu hafa hamrað, árum saman sumir, gera sig seka um afkáralegan tvískinnungshátt, þegar þeir halda því nú fram af engu minni ákafa en hinu öfuga áður, að hér hafi ekki verið um neinn vanda að ræða. Það er ekki sízt vegna þess, að allur almenningur vissi, að þarna var alvarlegur vandi og beinn voði á ferðum, að hann veitti lausn fiskveiðideilunnar allt aðrar viðtökur en stjórnarandstæðingar höfðu búizt við. Menn skildu, að einhver endir verður að vera allrar þrætu, þessarar ekki síður en annarrar. Hinu bjuggust fæstir við, að lausnin yrði okkur jafnhagkvæm og raun ber vitni. Þess vegna hafa stjórnarandstæðingar reynt að ófrægja hana á alla vegu og þar með snúa okkur til óhags ákvæðum, sem allir skyni bornir menn sjá, að ýmist eru okkur einhliða til hags eða okkur ekki siður en gagnaðila. Stjórnarandstæðingar bæta sízt sinn hlut með því að vitna í orð brezks ráðh. sér til stuðnings, eins og þeir hafa gert í blöðum sínum síðustu dagana. Auðvitað reynir hinn brezki ráðh. að fegra ósigur Breta, og hinar ótrúlegu yfirlýsingar, sem heyrðust hér á Alþingi á dögunum um, að aðgerðir okkar 1958 hafi ekki stuðzt við alþjóðalög, hafa gefið málsvörum brezku stjórnarinnar ástæðu til að láta svo sem það sé fórn eða undansláttur af okkar hálfu að fara héðan af að alþjóðalögum, sem er einmitt það, sem við höfum alltaf gert. Einstök atriði landhelgismálsins skulu ekki rakin nú. Þau hafa verið fullskýrð áður, svo að ekki er þörf endurtekninga. Einróma dómur hlutlausra manna hvarvetna, sem til spyrst, og gremja ofstækismanna í Grimsby og Hull segja sína sögu um, hver ofan á hafi orðið. En hvernig stendur þá á hinum mikla sigri okkar? Ef til vill sannfærðust Bretar um, að kommúnistar ginntu þá eins og þursa, þegar þeir létu ögra sér til herhlaupsins að Íslandsströndum. Þeir sáu sennilega, að engu stórveldi er til sæmdar að takast svo bersýnilega á hendur hlutverk Golíats gegn hinum íslenzka Davíð. En úrslitum réð örugglega, að íslenzka stjórnin ákvað nú að nota til hins ýtrasta það vinsamlega samband, sem víst beggja ríkja í Atlantshafsbandalaginu á að hnýta og hlýtur að hnýta, ef rétt er á haldið. Með veru okkar þar opna æðstu valdamenn Íslands sér beinan aðgang til æðstu valdamanna bandalagsþjóða okkar. Það hefur ætíð verið sannfæring mín, að hinir ómetanlegu möguleikar til að gera landi okkar gagn, sem með þessu eru fyrir hendi, hafi engan veginn verið nýttir til fulls 1958. Þess vegna fór þá eins og fór. Nú voru þessir möguleikar hagnýttir. Það réð úrslitum um sigur okkar. Einstök atriði efnahagsmála eru ekki síður þaulrædd en landhelgismálið. Ómögulegt er þó að neita sér um að benda á ósamkvæmnina í málflutningi stjórnarandstæðinga um nokkur þeirra. Tökum t.d. tal framsóknarmanna um bindingu fjár, sem lagt er í innlánsdeildir kaupfélaga. Látið er svo sem við landauðn liggi, af því að Seðlabankinn á að halda valdi til að setja sams konar reglur um þetta fé og annað sparifé. Engu að síður er viðurkennt, að á síðasta ári var nær ekkert fé innlánsdeilda bundið með þessum hætti, vegna þess að kaupfélög og innlánseigendur hafa í hendi sér, hvort féð skuli talið sem innistæða í innlánsdeild eða á viðskiptamannareikningi. Ef það er talið á síðarnefnda veginn, tekur kvöðin ekki til þess fremur en til innistæðna hjá kaupmönnum. En þá nýtur féð hvorki hjá kaupfélögum né kaupmönnum skattfrelsishlunninda sparifjár. Framsóknarmenn beittu sér hins vegar á sínum tíma fyrir því, að innlánsdeildir kaupfélaga skyldu njóta þeirra hlunninda. Hér sem ella hljóta skyldur að fylgja hlunnindum. Ef menn afnema skattfrelsi innlánsdeilda, er sjálfsagt að afnema kvaðirnar, sem því fylgja, en verða að leggjast jafnt á allt sparifé, er skattfrelsis nýtur. Það mega framsóknarmenn ekki heyra nefnt. Þeir vilja halda forréttindum, en neita að taka á sig kvaðir, sem aðrir, er forréttinda njóta, verða að bera. Svipað er, þegar framsóknarmenn fjölyrða um það, að gert sé upp á milli manna með viðreisnarráðstöfununum. Þó segja þeir í öðru orðinu, að jafnt sjávarútvegur, landbúnaður, iðnaður og verzlun sé á heljarþröm eða eigi um sárt að binda. En hverjir eru þá eftir, sem ívilnað hefur verið? Jú, því er haldið fram, að það séu sparifjáreigendur, þeir, sem njóti góðs af hinum háu vöxtum. En allir vita, að af lífsins gæðum hér á landi eru sennilega engin dreifðari en sparifjáreign. Fæstir eiga þar hins vegar stórar fjárhæðir. Skattfrelsi sparifjár var lögboðið í fjármálaráðherratíð Eysteins Jónssonar til að örva myndun þess, enda vita allir, að á síðustu tveim áratugum höfðu menn ekki auðgazt á sparifjáreign á Íslandi. Verðbólgan hefur séð fyrir því, þar sem enginn kemst hins vegar hjá því að játa, að sparifjársöfnun og innlend fjármagnsmyndun er undirstaða framkvæmda og þar með framfara hjá okkur eins og öllum öðrum. Enn gegnir sama máli, þegar um launakjör er rætt. Spurt er, hvernig unnt sé fyrir fjölskyldumerin að lifa á daglaunum samkv. Dagsbrúnartaxta. Óvefengjanlegt er, að þröngt er í búi hjá hinum launalægstu. Rætur þess er m.a. að rekja til viðskilnaðar vinstri stjórnarinnar, eins og fyrri ræðumenn í kvöld minntu á með afsökunum sínum. En þegar hagur fjölskyldufólks er metinn, má ekki gleyma, að fjölskyldubætur, sem ég tel eina mestu félagslegu umbót á okkar dögum, bæta hag allra barnafjölskyldna, auk þess sem flestir í öllum launaflokkum létta a.m.k. á einhvern hátt undir með sér á tímanum, sem afgangs verður frá átta stunda vinnudegi. En heilindi þeirra, sem um þetta spyrja, má marka af því, að í hinu orðinu segja þeir alla atvinnuvegi landsmanna gjaldþrota. Ef svo er, leiðir af því, að þeir geta ekki borgað hærra kaup. Og ekki koma erfiðleikar þeirra af því, að hér sé of mikill launamunur, því að sömu menn fjargviðrast yfir því, að hinir launahæstu hafi allt of lág laun, svo að þeir, eins og læknar og verkfræðingar, flýi land af þeim sökum, enda er sannleikurinn sá, að launamunur er miklu minni hér en annars staðar, þar sem til hefur spurzt. Jöfnuður hér er svo mikill, að raunverulegum kjarabótum fyrir allan almenning verður ekki komið við nema með aukningu þjóðarframleiðslu. En þá hælast stjórnarandstæðingar um yfir því, að á s.l. ári hafi úr henni dregið, þar sem aukning hafi verið mikil á vinstristjórnarárunum. Hið rétta er, að 1957 varð hún 3.5% og 1958 4%, en á stjórnarárum Ólafs Thors 1953–56 9.7% að meðaltali. Allar þessar tölur verður að skoða í ljósi þeirra aðstæðna, sem þá giltu og meðal annars urðu til þess, að verðbólgan eyddi nær jafnóðum þeim kjarabótum, sem menn ella hefðu getað hlotið. 1960 var hins vegar stungið við fótum og reynt að koma jafnvægi á, svo að verðmætin eyddust ekki jafnóðum í höndum manna. En einnig ber að hafa í huga, að þá voru flutt inn skip og flugvélar fyrir hærri upphæð en nokkru sinni áður, er nú og síðar eiga að geta orðið undirstaða bættra lífskjara, ef afli fæst, verðlag reynist ekki óhagstætt og við kunnum sjálfir með að fara. Afkoma almennings er að sjálfsögðu háð framkvæmdum í landinu, þ. á m. fjárfestingu almannavaldsins og einstaklinga, aflabrögðum og verðlagi. Þeir, sem býsnast yfir, að framkvæmdum innanlands hafi verið haldið í hófi á árinu 1960, ættu að hugleiða, hvernig farið hefði, ef ekki hefði verið dregið úr þenslunni, sem áður var, því að þrátt fyrir allar hrakspár varð ekki vart annars atvinnuleysis á s.l. ári en óhjákvæmilegt var vegna ófyrirsjáanlegrar aflatregðu á síldveiðum og hjá togurum. Að aflabrestur og verðfall hafi orðið, vilja stjórnarandstæðingar hins vegar öðru hvoru neita, almenningi til mikillar undrunar. Eins og ég sagði áðan, er sök sér, þótt menn komi sér ekki saman um úrræði. Hitt er miklu alvarlegra, þegar þeir þykjast ekki sjá staðreyndir né viðurkenna, að til séu hin helztu vandamál, sem leysa verður. Í efnahagsmálum jafnt og landhelgismálinu skilur það milli feigs og ófeigs, milli stjórnarandstæðinga og stjórnarliðs, að hinir fyrrnefndu segja, að enginn eða lítill vandi sé fyrir höndum, þar sem ríkisstj. og fylgismenn hennar gera sér grein fyrir vandanum og leita ótrauðir ráða til lausnar honum. Stjórnarandstæðingar segja nú, að efnahagsmálin hafi aldrei verið betur komin og auðveldari úrlausnar en í árslok 1958 og þess vegna hafi flest í viðreisnarráðstöfununum verið til ills eða a.m.k. óþarft. En hvernig stenzt sú fullyrðing, að vandinn hafi enginn verið 1958, eins og fyrri ræðumenn hér í kvöld sögðu? Hver einasti Íslendingur veit, að þetta er fjarri sanni. Það er þess vegna lítilsvirðing við dómgreind almennings að halda slíkri fjarstæðu fram. Sá málflutningur verður því furðulegri, þegar menn minnast þess, að vinstri stjórnin flúði af hólmi 4. des. 1958, af því að hv. þm. Hermann Jónasson taldi nýja verðbólguöldu risna og stjórn sína ekki koma sér saman um nein úrræði til lausnar vandanum, sem yrði óviðráðanlegur, ef ekki yrði að gert. Hv. þm. Hermann Jónasson lét og ekki að því sinni sitja við orðin ein. Hann fór úr forsætisráðherrasessi, sem hann hafði að sögn síns gamla lærimeistara, Jónasar Jónssonar, talið sér áskapað að sitja og mikið á sig lagt til að öðlast á ný eftir 14 ára fjarveru. Hver trúir því, að Hermann Jónasson hafi gert það að gamni sínu að hverfa frá þeim völdum og vanda, sem hann þangað til taldi sig manna bezt færan til að fást við? Nei, það voru hvorki ofsjónir né ímyndanir hjá Hermanni Jónassyni, þegar hann hinn 4. des. 1958 sá hina nýju verðbólguöldu rísa svo hátt, að hann kaus að hleypa stjórnmálafleyi sínu í strand heldur en að sigla þann ógnarsjó. Aldan grandaði vinstri stjórninni, af því að þar var hver höndin uppi á móti annarri og ekki samkomulag um neitt, og það bætir sízt hlut þeirra félagsbræðra, þótt þeir láti svo sem vandinn hafi enginn verið, þegar þeir sjá, að aðrir eru komnir vel á veg með að leysa það, sem þeir sjálfir töldu óviðráðanlegt. Eða hvað segja menn um fullyrðingar Alþýðubandalagsmanna þess efnis, að ekkert hafi þurft að gera, þegar þeir sjálfir í hinu orðinu færa rök að því, að þrátt fyrir ótal verkföll, kauphækkanir og óhemju fjárfestingu og aukningu þjóðartekna hafi kjör launþega raunverulega stórversnað frá styrjaldarlokum? Að svo miklu leyti sem þessi rökfærsla er rétt, hlýtur hún að leiða til þess, að eyða verði þeirri meinsemd, sem hindraði kjarabætur. Sú meinsemd er verðbólgan, sem núverandi ríkisstj. hefur markvisst ráðizt gegn og reynir að eyða með sömu ráðum og ein hafa reynzt áhrifarík annars staðar. Fjarri fer, að því verki sé enn lokið. En hálfnað er verk þá hafið er, og mjög góður árangur er nú þegar kominn í ljós eftir rúmlega eins árs viðureign. Hrakspár stjórnarandstæðinga hafa orðið sér til skammar. Á miðju síðastliðnu ári létu forustumenn stjórnarandstæðinga það hiklaust uppi, að stjórnin mundi hrökklast frá fyrir eða í síðasta lagi um áramót, vegna þess að viðreisnarkerfið mundi hrynja saman. Til frekari áherzlu þessu spjalli var í blöðum og á mannfundum hótað með „Alþingi götunnar“ og „japönsku ástandi“, ef ríkisstj. semdi við Breta um landhelgismálið. Margt hefur síðan verið spjallað innan þingsala og utan, en allir sjá, að stjórnin er nú í sókn, en andstæðingar hennar fara hverja hrakförina eftir aðra. Sú útreið er sannarlega ekki því að kenna, að stjórnarandstæðingar hafi verið orðlausir. Nei, þeir hafa talað og talað, nótt sem nýtan dag. Þegar ég hef hlustað á sumt af því, sem þeir hafa sagt, hefur mér komið til hugar það, sem haft er eftir kerlingunni: „Hvernig á ég að vita, hvað ég hugsa, fyrr en ég heyri, hvað ég segi?“ Hinir hreinskilnari stjórnarandstæðingar játa nú, að þeir sjái mikið eftir að hafa ekki hugsað ráð sitt, áður en þeir töluðu. Á sínum tíma gáfust þeir upp fyrir þeim vanda, sem þeir sjálfir segja nú að ekki hafi verið til. Síðan hafa þeir látið sér nægja að vera á móti því, sem aðrir hafa gert. Mér dettur ekki í hug, að núv. ríkisstjórn sé gallalaus. En hún hefur reynt að gera sér grein fyrir þeim vandamálum, sem að steðjuðu. Síðan hefur hún íhugað með beztu manna ráði, hver úrræði væru fyrir hendi, og ekki hikað við að taka þær ákvarðanir, sem hún var sannfærð um að þjóðinni væru fyrir beztu. Reynslan hefur þegar sannað, að vandinn verður ekki leystur með því að þykjast ekki sjá hann né með úrræðum eða réttara sagt úrræðaleysi stjórnarandstæðinga. Hún á eftir að skera úr um, hvort okkur tekst svo sem hugur okkar stendur til. Víst er, að allir landsmenn eiga mikið undir því, að tilraun okkar takist, og engir þó meira en verkalýður og launþegar. Ef sæmilegt jafnvægi í efnahagsmálum næst til frambúðar, skapast þar með mestar líkur fyrir því, að almenningur verði, svo sem efni standa til, aðnjótandi hækkunar þjóðartekna. Viðleitni ríkisstj. stefnir að því, að svo megi verða, jafnframt því sem hún miðar að því að tryggja grundvöll núverandi atvinnuvega og fjölga þeim með hagnýtingu þeirrar orku, sem í landinu býr. Þar eygjum við nú meiri og framkvæmanlegri möguleika en nokkru sinni fyrr. Ef þá tekst að nýta, fást nýjar og traustari stoðir undir afkomu þjóðarheildarinnar, svo að hún verður ekki eins háð veðurfari, sjávarafla og verðlagi á einhæfri framleiðslu og verið hefur. Ég fullyrði, að þessir möguleikar eru fyrir hendi, um leið og ég játa, að ný verðbólga getur eytt þeim og enn ýtt okkur aftur á bak. En við skulum hvorki láta hrekjast aftur á bak né af leið, því ef við höldum svo fram sem nú horfir, þá erum við vissulega á leiðinni til bættra lífskjara.



Herra forseti. Það hefur mjög þótt loða við hina svokölluðu vinstri flokka, að þeim og þeirra mönnum væri tamt að teygja lopann við umræður mála, með stóryrðum, sleggjudómum og offorsi í málflutningi. Mörg eru þar dæmin á hinum ýmsu málþingum. Ekki hefur Alþingi það, sem nú situr, farið varhluta af þessum séreinkennum kommúnista og fylgifiska þeirra. Hafa kommúnistar og félagar þeirra, svo sem alþjóð er kunnugt, haldið hér á þingi uppi einu hinu ferlegasta málþófi, sem um getur. Þeir hafa keppt hver við annan og slegið met. Jafnvel hafa þeir keppt við sín eigin met, eins og hv. 4. landsk. þm., Hannibal Valdimarsson, gerði hér aðfaranótt s.l. laugardags, og honum tókst að slá það - hann talaði í 4½ klst. Er nú svo komið, að ekki einungis þeim, sem fyrir fram vegna þekkingar sinnar og reynslu af þessum og þvílíkum vinnubrögðum kommúnista hafa haft á þeim skömm og fyrirlitningu, heldur fjölda þeirra eigin fylgismanna er farið að blöskra svo ósvífnin og lítilsvirðingin fyrir fjármunum almennings, sem þinghaldið verður að greiða. Engan skal þó undra þessar málþófsaðferðir hv. stjórnarandstæðinga. Þegar betur er að gáð. má öllum verða ljóst og auðsætt, hver tilgangurinn er. Ein sú baráttuaðferð, sem kommúnistar víða um heim nota með góðum árangri fyrir upplausnarstefnu sína, er að skapa stjórnmálaþreytu og þar af leiðandi afskiptaleysi almennings í stjórnmálum. Í þeim efnum hafa þeir m.a. notað málþófstækni sína, samfara vísindalegum sálfræðibrögðum, og hefur þeim oft orðið furðuvel ágengt, svo sem heimskortið ber sannarlega með sér í dag. Það er því í alla staði rétt og skylt, að aðvörun sé borin fram í áheyrn alþjóðar. Vissulega er málfrelsi og prentfrelsi einn af hyrningarsteinum lýðræðisins, og ekki munum við stuðningsmenn núv. ríkisstj. biðjast undan gagnrýni né óttast þá gagnrýni, sem hv. stjórnarandstaða hefur fram að bera, svo burðug sem hún er. Eigi að síður skal þjóðin aðvöruð. Barátta kommúnista, eðli þeirra og innræti er alls staðar hið sama. Aðferðirnar eru aðeins dálítið mismunandi eftir aðstæðum. Þjóð okkar er því nauðsynlegt að halda vöku sinni. Andvaraleysi og áhugaleysi um framvindu þjóðmála, stjórnmálaþreyta, allt er þetta vatn á myllu hins alþjóðlega kommúnisma. Lengi hafði því verið trúað og verið von margra, að framsóknarmenn og flokkur þeirra gæfust ekki upp fyrir hinni andlegu kúgun að austan, enda þótt þeir lentu utan ríkisstjórnar Raunin hefur nú orðið önnur, og mun það mörgum framsóknarmönnum raunarefni. Víst er um það, að heillum horfnir eru þeir forustumenn Framsóknar hér á Alþingi, ef þeir láta sér ekki segjast við hinar sívaxandi óánægjuraddir flokksmanna þeirra víðs vegar um landið um kommúnistadekur þeirra og þjónustulund. Það hefur vakið furðu allra landsmanna, á hvern hátt hv. stjórnarandstæðingar hafa hagað málflutningi sínum hér á Alþingi eftir fall vinstri stjórnarinnar, og þeir sýnast ætla að halda því áfram hér í kvöld. Vissulega var það ævintýri mikil vonbrigði fyrir alla vinstriflokkana, en það sem verra var, það var dýrkeypt fyrir þjóðina og þjóðarbúið. Þegar núv. ríkisstj. var setzt að völdum og tekin að leysa þau miklu vandræði, sem steðjuðu að eftir setu vinstri stjórnarinnar, virtist eins og hv. stjórnarandstæðingar ætluðu algerlega að ærast. Stóryrðin voru ekki spöruð. Menn, sem skildu við völdin samkvæmt þeirra eigin orðum þannig, að óðaverðbólga væri fram undan og engin samstaða um úrræði innan vinstri stjórnarinnar, kalla nú raunhæfar aðgerðir í efnahags- og peningamálunum ósvífnustu árás á lífskjör almennings. Mennirnir, sem á 2½ árs valdatímabili lögðu yfir 1100 milljóna nýjar álögur á almenning, auk stóreignaskatts, er nam 130 milljónum, eða 2200 kr. hverja mínútu, sem vinstri stjórnin sat að völdum, kalla nú stórlækkun tekjuskatts og algera niðurfellingu tekjuskatts á almennum launatekjum ægilegustu lífskjaraskerðingu, sem átt hefur sér stað. Ég nefni hér örfá dæmi, en ótalmargt fleira væri hægt að tína til, ef tíminn leyfði, til þess að sýna fram á, hversu gersamlega hv. stjórnarandstæðingar hafa misst fótanna. Óskammfeilni stjórnarandstæðinga náði þó hámarki sínu, þegar hæstv. ríkisstjórn tókst að fá lausn á þeirri mjög svo viðkvæmu deilu, sem við höfðum átt í við Breta vegna útfærslu á landhelginni. Það var öllum ljóst, sem til þekktu, að vinnubrögð þau, sem við voru höfð af hálfu fyrrv. sjútvmrh., Lúðvíks Jósefssonar, við útfærslu landhelginnar 1958, voru nákvæmlega eftir þeim kokkabókum, sem kommúnistar starfa, að reka á einhvern hátt fleyg í samstarf vestrænna þjóða. Þegar þeir ráðh. Alþýðubandalagsins í vinstri stjórninni sáu, að seta þeirra í ríkisstj. dugði ekki til þess að reka varnarlið NATO úr landi, þá var sjálfsagt að nota það mál, sem lífshagsmunir íslenzku þjóðarinnar eru hvað mest við tengdir; landhelgismálið, til þess að koma af stað deilum meðal vestrænna þjóða. Landhelgismálið hafði áður verið undir forustu manna, sem kunnu skil á þeim starfsaðferðum, sem nota þurfti, þeirra hæstv. núv. forsrh. og hæstv. núv. dómsmrh., enda hafði þeim mönnum tekizt að ryðja úr vegi þeim tálmunum, sem þessu mikla hagsmunamáli gátu orðið til skaða. Þegar svo málið á ný er komið í hendur þessara sömu manna, sem bezt þekkja og reynsluna hafa og setja hagsmuni íslenzku þjóðarinnar öllu ofar, og þeim hefur tekizt að leysa vandann þannig, að hagsmunum okkar er nú betur borgið en áður, með stækkun landhelginnar og að í framtíðinni verði ekki beitt vopnavaldi gegn okkur, þá tryllast þessir menn algerlega og lýsa því yfir, eins og hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, að hann hefði helzt kosið að semja við Breta um áframhaldandi valdbeitingu. Þær fjarstæður, sem heyrðust hér í sölum Alþingis, er landhelgismálið var til umræðu, voru slíkar, að furðu gegnir. Afstaða kommúnista var og er skiljanleg, en afstaða Framsfl. óskiljanleg, nema ef vera skyldi, að framsóknarmenn væru orðnir umboðsmenn kommúnista. Fullyrðingar eins og þær, að alþjóðadómstóllinn sé algerlega máttlaus stofnun og ekkert skjól fyrir smáþjóðirnar, eins og hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, og hv. 7. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson, lýstu yfir, eru furðulegar. Það var annað hljóð í framsóknarmönnum, þegar byrjunaraðgerðir í landhelgismálunum voru hafnar. Þá sagði Tíminn í leiðara 20. des. 1951, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar um þessi mál, landhelgismálin, var rætt síðastliðið haust, var m.a. minnzt á það í þessu blaði, Tímanum, hve mikilvægt það væri fyrir smáþjóð, að til væri alþjóðadómstóll, þar sem smáþjóðirnar gætu leitað réttar síns. Annars væru þær ofurseldar yfirdrottnun stórvelda.“ Síðan segir: . „Á þetta var bent vegna þess tilefnis, að málgagn kommúnista hafði farið svívirðilegum orðum um dómstólinn í Haag og haldið því fram, að smáþjóðir ættu að einskisvirða hann.“ Svo segir enn fremur í Tímanum, og bið ég hlustendur að taka vel eftir: „Úrskurður hans“ - þ.e.a.s. alþjóðadómstólsins - „í landhelgisdeilu Norðmanna og Breta hefur sýnt, hver ávinningur það er fyrir smáþjóð, að slíkur dómstóll er til.“ Þetta var sannarlega rétt 1951, og þetta er eins rétt í dag, 1961. En nú hefur bara forusta Framsóknar, með ritstjóra Tímans í fararbroddi, snúið dæminu við. Í dag er alþjóðadómstóllinn að áliti forustumanna Framsóknar, - ég undirstrika: aðeins forustu Framsóknar, en ekki hins almenna flokksmanns, - óalandi og óferjandi. Það er málflutningur að tarna! Ég hef nú reynt í stórum dráttum að draga upp mynd af hv. stjórnarandstöðu hér á Alþingi, og myndin er ófögur. Ég hef dregið þessa mynd, til þess að mönnum geti verið fullkomlega ljós þau vinnubrögð, sem hér eru viðhöfð, og sá tilgangur, sem hér liggur að baki. Síðan núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, er aðeins liðið eitt ár og fjórir mánuðir. Á þessum stutta tíma hefur ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar tekizt að leysa ótrúlega erfið vandamál, sem við blöstu eftir valdatíma vinstri stjórnarinnar. Stöðvun verðbólgunnar var að sjálfsögðu fyrsta verkefnið. Lögfest var hér á Alþingi fyrir rúmu ári umfangsmikil efnahagslöggjöf, sem fól í sér algera kerfisbreytingu frá því, sem áður hafði verið um langan tíma. Samhliða samþykkti Alþingi hliðarráðstafanir, m.a. til þess að láta þær byrðar, sem borgararnir urðu óumflýjanlega að bera, koma sem léttast niður á þeim, sem sízt voru aflögufærir, eins og barnafjölskyldum, öldnum og sjúkum, m.a. með lagfæringu tekjuskatts og auknum almannatryggingum. Auk þess var nú um síðustu áramót skerðingarákvæðið fellt niður. Þá voru fjárlög fyrir bæði árið 1960 og 1961 afgreidd hallalaus. Fjölmargar breytingar á stjórn einstakra þátta hins opinbera hafa verið gerðar til þess að tryggja einfaldari og auðveldari starfs- og stjórnarháttu en áður var. Þá vil ég mega benda á, að ríkisstj. hefur í undirbúningi mjög mikilvæga framkvæmdaáætlun. Lögfest hefur verið á þessu þingi ný skipan jarðborana og jarðhitaleitar, stofnaður jarðhitasjóður. Þá hefur ríkisstj, eftir þál. frá 1958 látið hefjast handa um að steypa fjölförnustu vegi landsins. Hefur undirbúningsvinna verið hafin til þess að steinsteypa veginn Suður með sjó. Hér er ekki aðeins um mikið hagsmunamál byggðarlaganna suður á Reykjanesskaga að ræða, heldur þjóðarinnar allrar, enda eru þar staðsettar margar beztu verstöðvar landsins, og minna má á, að Keflavíkurhöfn er ein stærsta útflutningshöfn sjávarafurða í landinu. Með bráðabirgðalögum frá í janúar var sjávarútveginum gert kleift að breyta stuttum lánum í löng, og var það höfuðnauðsyn fyrir sjávarútveginn. Á sama hátt hefur því verið lýst yfir, að ríkisstj. mun beita sér fyrir því, að hluta víxilskulda bænda verði breytt í föst lán. Hér hefur aðeins verið stiklað á stóru. En hvernig hafa svo öll þessi úrræði reynzt, sem ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa beitt sér fyrir, sér í lagi í efnahagsmálum? Jú, þróun efnahags- og fjármálanna hefur verið hagstæð árið 1960. Ef innflutningur skipa og flugvéla er dreginn frá vöruskiptajöfnuðinum, þá er vöruskiptajöfnuðurinn 1960 aðeins óhagstæður um 218 millj., miðað við 632 milljónir 1959. Aukning sparifjár, frá því að efnahagslögin gengu í gildi og vextir hækkuðu til síðustu áramóta, var 132 millj. kr. meiri en á sama tíma árið áður. Allt þetta sýnir, að við erum á réttri braut til þess að skapa jafnvægi í þjóðarbúskapnum og ef þessu heldur áfram og almenningur tekur þessu með sama skilningi og hingað til, komumst við yfir þann örðuga hjalla, sem við blasti, þegar ríkisstj. tók við völdum. Ef þjóðin hlustar ekki á það málæði og þá rangtúlkun stjórnarandstöðunnar, sem ég gerði að umtalsefni í upphafi máls míns, heldur lítur á þessi mál frá sjónarhól íslenzks málstaðar, efast ég ekkert um hennar skilning. Góðir hlustendur. Ég vil ljúka máli mínu hér í kvöld með því að viðhafa orð hæstv. forsrh. í lok ræðu, sem hann flutti á landsfundi Sjálfstfl. í marzmánuði 1959, en hann sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: ,.Það, sem heill þjóðarinnar nú veltur á öðru fremur, er, að hún beri gæfu til að tryggja sjálfri sér forustu athafnamikillar, víðsýnnar, frjálslyndrar, þróttmikillar og framfarasinnaðrar ríkisstjórnar, sem veit, hvað hún vill, og þorir að fylgja því.“ Þá ríkisstjórn hefur þjóðin fengið undir hans forsæti, og þá ríkisstjórn styður fólkið í landinu til framfara og hagsældar. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Um þessar mundir getum við Íslendingar litið yfir eins árs árangur þeirrar efnahagslöggjafar, sem ríkisstj, kom á í fyrra til tryggingar framgangi stefnu sinnar. Í kosningum þeim, sem færðu núv. stjórnarflokkum þingmeirihluta, höfðu þeir kynnt vel og rækilega í blöðum sínum og á mannfundum, hver árangurinn yrði, þegar þar að kæmi, að þeir gætu notið sín á hærri stöðum. Sú dýrð, sem þjóðin ætti í vændum, var talin býsna margþætt, og í stuttum ræðustúf er mér með öllu ofvaxið að greina þar hvert atriði, en meðal þeirra, sem hæst bar, voru þessi: 1) Stöðvun dýrtíðarinnar. 2) Uppbygging atvinnuveganna. 3) Bætt lífskjör fólksins í landinu. 4) Við vorum talin mundu eignast hlutdeild í frjálsum viðskiptaheimi. 5) Þjóðarframleiðsla okkar var talin mundu vaxa til mikilla muna. Svo kom að framkvæmdunum. Fyrst var að setja lög, sem mótuðu alla farvegi efnahagslífsins þannig, að um þá gæti straumurinn runnið í takt við hugmyndir stjórnarvaldanna. Um þessa löggjöf gaf stjórnin út bók henni til skýringar. Sú bók heitir Viðreisn. Það kver telur stjórnin jafnan hafið yfir alla gagnrýni, eins og hvert annað helgirit. Það vantaði svo sem ekki í Viðreisn, að þar var gripið á ýmsu því, sem stjórnarflokkarnir höfðu talið að falla mundi þjóðinni í skaut, ef þeir fengju stuðning hennar í kosningunum. En framkvæmdamátinn reyndist hreinlega ofvaxinn skilningi velflestra venjulegra manna. Í Viðreisn er það útskýrt af miklum fjálgleik, að það sé einn aðalgaldurinn við að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og öruggan grundvöll að hækka vexti af lánum upp fyrir það mark, sem allt fram að viðreisn, hafði heitið okur og verið bannað með lögum eins og hver önnur glæpastarfsemi. Framkvæmdin á stöðvun verðbólgunnar virtist helzt vera sú annars vegar að breyta gengisskráningu þannig, að verð á innfluttum vörum hækkaði almennt eitthvað yfir 50%, og hins vegar að koma á nýjum söluskatti, sem nú nemur réttum fimmta parti af verði allra aðfluttra vara, þ.e.a.s. 16½% er tekið við tollafgreiðslu og 3% í söluskatti. Að vísu gerir bókin Viðreisn ekki grein fyrir söluskattinum í líkingu við það, sem hann varð. Á síðari stigum lagasetningarinnar um hann, þ.e. upp úr miðjum febrúarmánuði í fyrra, voru söluskattstillögurnar hækkaðar verulega. Sú hækkun var réttlætt með því, að bæta þyrfti það upp, að á því mikla viðreisnarinnar ári 1960 hefði hinnar nýju skipanar ekki gætt í fyrsta hálfan annan mánuðinn, og svo var settur á sérstakur viðbótarsöluskattur, nálægt 150 millj. kr., á því ári. Lengur átti hann ekki að standa, þótt nú hafi hann verið endurnýjaður. Af þessu mátti ráða það, að það kostaði þjóðina 100 millj. kr. á mánuði að vera viðreisnarlaus, og þá varð það mörgum ráðgáta, hvernig þjóðin hafði slampazt af sín þúsund ár og þó nokkrum tugum betur viðreisnarlaus með öllu. Leiðinni til bættra lífskjara var ekki heldur gleymt í Viðreisn. Um kaup og kjör vinnandi fólks í landinu fór jafnan áður eftir samningum verkalýðsfélaga og atvinnurekenda. Alþýðuflokksstjórnin, sem var undanfari þeirrar, sem nú situr og hafði sömu flokka að baki sér, hafði að vísu höggvið að rótum samningafrelsis verkafólks um kaup sitt með því að ógilda viss ákvæði samninganna og lækka kaupið með lögum. Hér hjó viðreisnarlöggjöfin aftur í sama knérunn og lögbatt, að aukin dýrtíð skyldi engin áhrif hafa á kaupgreiðslur. Hlutdeildin í hinum frjálsa viðskiptaheimi, boðskapurinn, sem hljómaði eins og eilífðarmál, var raunar einfaldari í sniðum en við hefði mátt búast, því að jafnan er leiðin að öðru eins hnossi talin nokkuð torfetuð. Um skeið var það siður okkar að hafa það að meginreglu að bjóða út okkar framleiðsluvörur og selja þær þangað, sem bezt fékkst fyrir þær greitt, og innflutningnum var síðan gert að laga sig að þessum aðstæðum, alveg á sama hátt og hver sá einstaklingur, sem gera vill innkaup, verður að miða þau við það, hvað hann hefur til að borga með. En í Viðreisn er þessu einfaldlega snúið við. Innflytjendur skulu kaupa hvað sem þeir vilja, hvar sem þeir vilja og á hvaða verði sem er. En síðan verðum við auðvitað nauðugir, viljugir að selja okkar framleiðslu þar, sem fyrir hana fást þess háttar peningar, sem seljandi innflutningsvaranna krefst, og sæta því svo möglunarlaust, þótt ekki náist það verð, sem við höfðum talið eðlilegt. Og þá eru ótaldar ráðstafanirnar til þess að stórauka þjóðarframleiðsluna. Samkvæmt Viðreisn liggja þær aðallega í því að draga stórlega úr útlánum bankanna til atvinnuveganna. Öll var svo löggjöf þessi boðuð og rökstudd með tilvitnunum í spekinga, sem virtust ekki eiga marga sina líka í efnahagstöfrum. Og síðan var hún samþykkt af öllu stjórnarliðinu. Já, góðir áheyrendur. Í fyrra var viðreisnin mikill boðskapur. Hún var að vísu torskilin, og hún sópaði flestum hugmyndum venjulegra manna um orsök og afleiðingu beint í skammarkrókinn. Og margir þeir, sem vissu stjórnina sitja að völdum í sínu umboði, reyndu að segja sem fæst. En ef þeir sögðu eitthvað, sumir hverjir, þá töldu þeir þetta þó vera góðar ráðstafanir, alveg á sama hátt og ráðgjafar keisarans hrósuðu hinu nýja og undursamlega fataefni húsbónda síns í ævintýrinu danska. En nú hefur þjóðin búið við sína viðreisn í heilt ár. Öðru hverju heyrir maður ráðherra og bankastjóra af hæstu gráðu vitna í tölur, sem sanna eiga, að allt sé á góðri leið og að nú séum við að komast yfir örðugasta hjallann. Það hefur meira að segja örlað á þessu hér í kvöld. En hjal þeirra er líka það eina, sem eftir stendur af allri dýrðinni. Blákaldur veruleikinn hefur allt aðra sögu að segja. Hans dómur er strangur og miskunnarlaus. Hann segir, að það sé fullkomin andstæða sannleikans, að verðbólga eða dýrtíð hafi verið stöðvuð. Vísitalan, sem stjórnin sjálf lætur reikna út, segir, að á þessu eina ári hafi orðið 17% hækkun á öllum vörum og allri þjónustu í landinu að meðaltali, en það er hærri dýrtíðaralda en áður hefur risið á svo skömmum tíma. Veruleikinn segir, að stjórnin, sem lofaði að stöðva dýrtíðina, hafi magnað hana. Um atvinnuvegina vita allir, að ekki hafa þeir staðið verr að vígi í annan tíma á síðari árum en einmitt nú. Iðnaðurinn dregst saman á flestum sviðum, bæði vegna þess, hve hann er aðþrengdur fjárhagslega af lánakreppu og vaxtaokri, en þó er það framar öllu öðru hin lamaða kaupgeta almennings, sem sverfur nú svo að möguleikum hans, að þar munu fáir sjá til bjartrar framtíðar. Stærsta iðnaðarfyrirtæki landsins, sementsverksmiðja ríkisins, framleiddi t.d. 72 þús. tonn af sementi á síðasta ári. Það er nokkru minna magn en Íslendingar sjálfir eru vanir að nota árlega. En nú er kaupgetan brostin og fjórðungur þessa magns lá eftir óseldur. Verksmiðjan hefur nú samið um að selja Bretum 20 þús. tonn af þessum birgðum sínum, og í þeim samningum við Breta gætir sams konar tillitssemi við þá og annars staðar. Fyrir sement selt Íslendingum tekur verksmiðjan 1100 kr. fyrir tonnið við verksmiðjuvegg, en fyrir sement, sem Bretar fá, hlotnast verksmiðjunni 260 kr. fyrir tonnið. Fyrir Breta er því vissulega hagur að kaupgetuleysi Íslendinga. Þeir virkja kaupgetuleysið til að fá héðan niðurgreitt sement, því að þeirra prísar eru langt undir framleiðslukostnaði, og mismunurinn fellur íslenzkum aðilum í skaut til greiðslu. Landbúnaðurinn hefur ekki farið varhluta af dýrtíðarflóðinu. Allur framleiðslutilkostnaður hans hefur þotið upp á við. Ræktun og aðrar framkvæmdir í sveitum dragast saman, svo sem óhjákvæmilegt er, þegar tilkostnaður er risinn upp yfir öll viðráðanleg takmörk. Fólksflótti úr sveitum, sem um skeið var stöðvaður, hefur magnazt á ný. Öll viðreisnin átti samkv. yfirlýstum tilgangi höfunda sinna að miðast við það sem aðalmarkmið að búa útgerðinni blómleg skilyrði til vaxtar og viðgangs, án styrkja og uppbóta. Og hvernig hefur nú til tekizt að ná þessu höfuðmarkmiði? Um það eru postular viðreisnarinnar heldur fáorðir í ræðum sínum. Sumir hafa vikið að því hér í kvöld, að útgerðin hafi fengið að breyta einhverju af töpum sínum í lán. En það er líka helzta fyrirgreiðslan. Ég heyrði nú samt einhvern af fyrirmönnum viðreisnarinnar orða það þannig í ræðu nýlega, að útvegi landsmanna hefði gengið það örðuglega að laga sig að hinu nýja efnahagskerfi. Með nýjum tímum koma alltaf fram nýjar kenningar. Það var sem sagt höfuðkenningin í fyrra, að þá væri verið að laga efnahagskerfi þjóðarinnar að þörfum atvinnuveganna. En nú er það orðið eins og hjá karlinum, sem í ölæðinu gekk á grjótgarðinn og datt, en gaf þá skýringu, þar sem að honum var komið liggjandi, að garðurinn hefði rekizt á sig. Togaraflotinn hefur notið ríkisstyrkja, svo að nemur milljónatugum, eftir að stjórnin þóttist hætt við öll styrkja- og uppbótakerfi. Samt hefur ömurleikinn nú þrýst hrammi sínum fastar að þessari atvinnugrein en áður eru dæmi til. Í þessum töluðum orðum stendur yfir sú árstíð, sem jafnan gefur togurum sem og öðrum fiskiskipum einna beztan árangur. Það er hávertíð, og alltaf fram til þessa hefur það verið alveg sérstakt kappsmál allra, er útgerðarrekstri stýrðu, að halda skipum sínum til veiða um þetta leyti, ef hinn minnsti möguleiki var í augsýn til að ná verðmætum, sem á þessum tíma bjóðast og aldrei annars í svipuðum mæli. Nú liggur hins vegar fjórðungur togaranna, beztu og stórvirkustu veiðitækjanna, sem þjóðin á, afvelta í viðreisninni. Sumir togararnir ryðga í þanghafinu, en svo er oft nefndur skipakirkjugarðurinn í Reykjavíkurhöfn. Nokkrir eru í öðrum íslenzkum höfnum. Aðrir eru til sölumeðferðar í erlendum höfnum eða í erlendum viðgerðarstöðvum, þar sem eigendum þeirra hefur ekki tekizt að greiða áfallinn kostnað þeirra. Og það er mikið og athyglisvert tímanna tákn, að einn af þeim hv. þm. stjórnarliðsins, sem með eigin hendi samþykktu viðreisnina í fyrravetur, fékk á árinu í hendur nýtt togskip, stærra og glæsilegra en héðan hafði fyrir viðreisn á sjó farið. Þegar skip þetta hafði farið tvær veiðiferðir, uppgötvaði eigandinn, að enginn grundvöllur var til í efnahagskerfinu nýja til þess að gera skipið út. Hann tapaði algerlega trúnni á sína eigin viðreisn, lagði hinu glæsta skipi sínu til hvíldar í þanghafinu, þar sem það enn liggur - eða það mun líklega hafa verið tekið upp í slipp í dag. En eigandinn, sem áður boðaði viðreisn með spámannlegum tilburðum á þingi, hefur nú tekið upp hljóðlátt hátterni. Um bátaflotann gegnir svipuðu máli og togarana að því leyti, að uppbætur hefur hann fengið í tugmilljóna tali. En allur er fjárhagur hans samt þungur. Þó munu ekki mikil brögð að því, að nothæfir bátar séu bundnir enn sem komið er í kirkjugarða á miðri vertíðinni. En tafir frá veiðum vegna alls konar efnahagslegra þröskulda draga mjög úr nýtingu flotans. Það er t.d. mjög algengt, að bátar standi svo sem hálfan eða heilan mánuð í slipp, eftir að viðgerðum er lokið, vegna þess að samkomulag fæst ekki auðveldlega um, hvenær greiðsla geti fyrir viðgerðina komið. Og viðgerðarstöðvarnar eru í slíkri rekstrarfjárþurrð, eða með svo mikið fjármagn bundið í lánum, sem fást ekki greidd við eðlilegt gjaldfall, að þær hafa neyðzt til að draga saman starfsemi sína, t.d. hætt að endurnýja birgðir sinar af efniviði og öðrum nauðsynjum til þess að sinna þjónustu við flotann. Sem eins lítils dæmis af ótalmörgum um þetta má geta þess, að útgerðarmaður einn, sem ég hitti á förnum vegi fyrir fáum dögum, sagði mér, að einn báturinn sinn væri úr leik á þessari vertíð, vegna þess að fyrir óhapp varð að skipta um kjöl í honum. En engin einasta skipasmíðastöð eða neinn annar aðili í landinu átti til efni í vélbátskjöl. Það hafði þessi útgerðarmaður kannað. Hann var búinn að senda pöntun til Danmerkur, en vertíðin var töpuð. Hið fyrsta viðreisnarár bættust mörg ný og ágæt skip í fiskiflotann. Það var arfur frá eldri og bjartsýnni tímum. Nú munu fáir semja um nýsmíði fiskiskipa. Þrátt fyrir aukninguna í skipastólnum og bættan veiðibúnað tókst stjórnarstefnunni að sliga svo starfrækslu flotans, að heildaraflamagn landsmanna minnkaði á árinu 1960 um 9%, en slíkt hefur ekki komið fyrir áður á hinum síðari árum, að aflabrögð í heild skryppu svo saman á einu ári, þótt oft hafi afli á einstökum vertíðum eða veiðisvæðum minnkað eða brugðizt. Á árinu 1980 var enginn almennur aflabrestur. Togurunum gekk illa, en vertíðarafli bátanna var betri en áður. Veiðidagar togaranna voru hins vegar miklu færri en áður, bæði vegna aukinnar legu þeirra af fjárhagsöngþveiti og eins af því, að nú voru þeir, sem út voru gerðir, flestir að hálfu notaðir sem flutningaskip milli landa, oftast með hálffermi aðra leiðina og tómir hina. Það er því algerlega á viðreisnarinnar reikning, að ekki skyldi nást svipað aflamagn og á fyrra ári. Þjóðin hefur því ekkert að þakka stjórninni að því er varðar uppbyggingu atvinnuveganna, en aftur á móti verður það erfitt, en óumflýjanlegt verkefni þeirra, sem á næstu árum halda um stjórnvöl þessarar þjóðar, að rifa atvinnuvegina upp úr því foraði, sem viðreisn núv. stjórnar hefur sökkt henni í. Bætt lífskjör fólksins í landinu koma fram í því, að kaupmáttur launa almenns verkamanns í Reykjavík í dag er 24½% lægri en hann var fyrir tveimur árum, áður en núv. stjórnarflokkar tóku að skerða kaup með lögum. Þeir, sem hér reka verzlanir og viðskipti, hafa sína sögu að segja um kaupmátt almennings, en hjá þeim næstum öllum má nú heyra ramakvein um samdrátt og svart útlit, og segja fæstir slíkir þó nema helming þess, sem innra með þeim býr, um núv. ríkisstj., því að þetta er stjórnin þeirra. En við eigum þó hlutdeild í hinum frjálsa viðskiptaheimi, því verður ekki neitað. Sjaldan heyrum við stjórnarinnar boðbera víkja að efnahagsástandi þjóðarinnar, svo að þar beri ekki í orðræðu hið gífurlega verðfall á mjöli og lýsi, ef þið, hlustendur góðir, skylduð kannast við orðalagið. Það er einkennilegt, að ekki skuli kenna stolts og hrifningar í rómi þeirra stjórnarsinna, þegar þessir mjöl- og lýsisprísar eru annars vegar, og þeir eru stundum taldir valda ófarnaði í efnahagslífinu. Þetta gífurlega verðfall á mjöli og lýsi er þó aldrei nema svolítil afborgunargreiðsla upp í aðgöngumiðana að hinum frjálsa viðskiptaheimi, sælustað útvaldra kaupslagara, því að það voru til nægir og miklu hagstæðari markaðir fyrir þessar vörur, þótt ekki væru þeir nýttir. Vöxturinn í þjóðarframleiðslunni hefur ekki látið á sér bóla enn. Óvenjulega hagstætt árferði 1960 kom í veg fyrir samdrátt í landbúnaðarframleiðslunni. En ég hef áður á það drepið, hvað skeði í sjávarútvegi á síðasta ári. Samdrátturinn varð 9% að magni, en ekki er að fullu vitað, hver hann hefur orðið að verðmæti til, en auðvitað er sá samdráttur meiri, því að meira var flutt út af óunnum fiski en áður og minni hluti síldaraflans var saltaður en 1959. Í því sérstaka stefnumáli stjórnarinnar að stórauka þjóðarframleiðsluna telja þeir nú sjáanlega þann árangur að draga saman sjávaraflann um 9% á einu ári hvergi nærri fullnægjandi, því að til viðbótar allri sinni upphaflegu viðreisn hafa þeir nú bætt því við að afhenda Bretum nú og hin næstu ár afnot af fimmta hluta fiskimiðanna í íslenzku landhelginni, og raunar ekki Bretum einum, heldur hverjum þeim útlendingum, sem nýta vilja. Það er í samræmi við aðra röksemdafærslu stjórnarinnar að telja í framsali landhelginnar til útlendinga fólginn stórsigur Íslands. En einmitt þessa dagana er það beinlínis að sannast í aflabrögðum okkar fiskibáta víðs vegar við landið, hver hagkvæmni er að því að fá hér á miðin erlendan togaraflota, hundruð skipa umfram það, sem verið hefur síðustu árin, og þó er hér allt á byrjunarstigi. 14½ þús. ferkm fiskimiða, valin af Bretum sjálfum úr okkar fiskisvæðum, verða auðvitað ekki af hendi látin, án þess að slík ráðstöfun hafi áhrif á veiðimöguleika íslenzku bátanna. Í því breytir sú yfirsleikja engu, að Bretar hafi eftirlátið okkur 5000 ferkm hafflöt á Selvogsbanka og víðar, þar sem grunnlínum hefur verið breytt. Jafnvel fyrir þá, sem svo eru auðtrúa að telja þetta vera greiðslu af Breta hálfu, stendur þó eftir sú staðreynd, að landhelgin, sem við höfum fyrir okkur eftir samninginn alræmda, er 9½ þús. ferkm minni en landhelgi okkar var fyrir þann samning, enda tala ýmsir fylgjendur stjórnarflokkanna í þeim byggðarlögum, þar sem fastast er að sorfið með landhelgissmækkuninni, beinlínis um fjárbætur úr ríkissjóði fyrir það aflatap, sem fyrirsjáanlegt er. Alvarlegasta hlið þessa samnings er þó ekki sú, sem að okkur kreppir í dag, svo slæm sem hún þó er, heldur hin, sem varðar framtíðina. Skuldbindingin um að eiga jafnan á ókomnum árum missirislangt ráðslag við Breta um það, hverja lögsögu við viljum hafa á okkar landgrunni utan 12 mílna, og viðurkenning á dómsvaldi Haagdómstólsins, sem engin lög hefur til að dæma eftir í þessum málum, eru afglöp íslenzku ríkisstj. og þingliðs hennar, sem að mati brezka fiskimálaráðherrans, Christophers Soames, jafngilda því, að Bretar séu, ef ekki eigendur, þá a.m.k. meðeigendur okkar að landgrunni Íslands utan 12 mílna landhelginnar um alla framtíð. Fyrir þessari skoðun brezka ráðh. kröfðust yfirmenn á brezkum togurum trygginga, og ráðh. lét ekki á sér standa með þær. Þær eru í samningnum sjálfum, svaraði hann. Og í orðréttri þýðingu Morgunblaðsins hljóðar einn kaflinn í bréfi Soames, fiskimálaráðherra Breta, til togaramanna sinna þannig, með leyfi forseta: „Að því er Bretland varðar, getur ekki verið um frekari útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland að ræða nema í samráði við alþjóðadómstólinn, sem verður samkv. grundvallarreglum sínum að úrskurða eftir alþjóðalögum allan slíkan ágreining. Ekkert bendir til þess, að unnt sé að byggja kröfu um stærri lögsögu en 12 mílur á nokkrum gildandi alþjóðalögum.“ Þarna hafði Soames trygginguna. Þessi ráðstöfun á landgrunnssvæðunum utan 12 mílna, gildandi um alla framtíð, eins og íslenzka stjórnin og sú brezka lýsa yfir að verða skuli, er svo einstök og fráleit, að stjórnarandstaðan öll hefur neitað að viðurkenna rétt stjórnarinnar til þess að gera samninga af þessu tagi, enda mun svona samningsgerð fordæmalaus með öllu. Og nú langar mig til þess að beina einni spurningu til hæstv. dómsmrh., Bjarna Benediktssonar. Hann hefur þó alltaf tök á að útvega sér aðstoð lagadeildar háskólans, ef það skyldi eitthvað vefjast fyrir honum sjálfum að finna svarið: Hvenær hefur nokkurt land nokkurs staðar í veröldinni afsalað lögsögu sinni í hendur Haagdómstólsins yfir nokkru land- eða hafsvæði, sem það hafði sjálft áður lýst lögsögu sinni yfir, fyrr en Ísland nú með landhelgissamningnum við Breta? Þrátt fyrir eftirgrennslan hefur mér til þessa ekki tekizt að fá vitneskju um, að neitt slíkt hafi áður skeð, og virðist mér því, að hér hafi í landhelgissamningnum verið sett heimsmet í réttindaafsali á þessu sviði. Hér þarf ekki að skyggnast langt fram í ókominn tíma til þess að sjá, hverju stjórnarstefnan býður heim. Ef litið er til þeirra mánaða, sem liðnir eru af þessu ári, er tilefni til að óttast, að hún leiði yfir landið stórfelldara framleiðslutap á þessu ári en henni tókst á því síðasta. Þar hjálpast að röð af framleiðslutruflunum, sem allar má rekja beint til stjórnaraðgerða. Róðrarbann útgerðarmanna, kirkjugarðslegur fullbúinna fiskiskipa og alls kyns óeðlilegar frátafir er allt í beinu sambandi við það, að rekstrargrundvöllur útgerðarinnar var rifinn niður með viðreisninni. Verkföll háseta, verkamanna, yfirmanna á fiskiskipum, vélstjóra og verkakvenna eiga öll rót sína að rekja til þess, að samningar þessara aðila við atvinnurekendur voru skertir af ríkisvaldinu. En af öllu þessu hafa þegar hlotizt framleiðslutöp, þótt ætla megi, að þau töp séu smámunir hjá því, sem efnt er til með afsali landhelgisréttindanna. Þótt þeir þættir, sem hér hefur verið drepið á um störf og árangur stjórnarinnar, sýni það ljóslega, að hér er stjórnin í sams konar afstöðu gagnvart þjóðarbúinu eins og húsráðandi, sem horfir á hús sitt brenna, þá skilur þar á milli stjórnarinnar og allra skaplegra húsráðenda, að við slíkar aðstæður mundu hinir síðartöldu reyna einhverjar björgunarleiðir, en það gerir stjórnin ekki. Breytinguna úr húsi í öskuhrúgu mun hún kalla sinn sigur, það er hennar háttur. Það var ein af nauðsynjunum, sem stjórnin taldi liggja til grundvallar því að koma á hinu nýja kerfi, að skuldir þjóðarinnar við útlönd væru orðnar svo miklar, að greiðslubyrði vaxta og afborgana væri hér öllu að ríða á slig, sú þróun að taka lán erlendis yrði því að hætta. Illa hefur stjórninni samt gengið að koma þessu áformi sínu heim og saman við veruleikann, ekki síður en öðrum sínum viðreisnarþáttum. Skuldirnar við útlönd hafa þvert ofan í öll yfirlýstu áformin hækkað stórlega á árinu 1960, en ekki lækkað. Af því, hve hömlu- og eftirlitslaus söfnun verzlunarskulda hefur verið, er reyndar enginn aðili til í landinu, sem veit, hvað skuldaaukningin er mikil. En í skýrslum liggur fyrir, að nettóaukning fastra lána erlendis er á milli 400 og 500 millj. kr. á árinu 1960, og geta þá allir séð, í hvaða átt greiðslubyrðin hefur þróazt. En einn er sá árangur, sem í skýrslum er skráður og stjórnin vitnar oft til og telur órækan vott þess, að vel gangi. Það er greiðslujöfnuðurinn við útlönd. Ef ég legg til grundvallar þær tölur, sem fram koma í grein, sem forstjóri Verzlunarráðs Íslands hefur ritað um viðskiptin og ég hef ástæðu til að ætla að sé byggð á traustum upplýsingum, þá telur hann þar, að okkar greiðslujöfnuður hafi batnað frá því að vera 475 millj. kr. halli á árinu 1959 í það að vera 460 millj. kr. halli nú um síðustu áramót. Það er því rétt, að greiðsluhallinn hefur minnkað um 15 millj. kr. Hins er af stjórnarinnar hálfu aldrei getið, að þessi breyting er annars vegar fengin með því að eyðileggja kaupgetu landsmanna, og er það lítið til að hrósa sér af, þótt fátækt banni fólki að lifa við svipuð kjör og nágrannaþjóðir okkar gera og af þeim ástæðum dragi úr almennum innflutningi, en sá samdráttur nam 300 millj. kr. á árinu 1960 eða rösklega 10%. Að hinu leytinu fékkst þessi bati í greiðslujöfnuðinn með því að ganga á eldri útflutningsbirgðir í landinu, svo að nam 200 millj. kr. Einnig þetta skrautblóm ríkisstj. fölnar því, um leið og á það er litið. En það, sem er raunverulegur árangur viðreisnarinnar og beinar tekjur í kassa, minnist stjórnin sjaldan á. Það er hennar feimnismál. En það á hver sitt, og er ekki vert að draga þetta undan úr myndinni af viðreisninni. Einhvers staðar munu liggja 228 millj. kr. í gullastokki stjórnarinnar. Það er fæðingarstyrkur, sem Ameríkanar greiddu vinkonu sinni, íslenzku ríkisstj., fyrir að koma viðreisninni á. Viðreisnin var sem sagt engin íslenzk né heldur frumleg ráðstöfun. Hún var vasaútgáfa af efnahagsstefnu gamla Eisenhowers, sú sama stefna sem valdið hefur atvinnuleysi 6 milljóna manna í heimalandinu og Ameríkumenn sjálfir kosta nú kapps um að afmá heima fyrir. Það var frá upphafi blekkingin einber, að hér væri verið að leita eftir ráðum, sem þjóna ættu undir okkar atvinnuvegi. Hér var einungis verið að seilast eftir því, sem skammsýn stjórnarvöld héldu að væri hluti af gæðum Ameríku. Þótt þeir vestra viti nú, að þetta var einhver rotnasti ávöxturinn, sem finnanlegur var þar í landi, þá halda hérlendir ólánsmenn sig enn við það, að hnossið sé gullepli, töfragripur mikill og ágætur. Allt þetta Ameríkuævintýri rifjar raunar upp aðra svipaða sögu, annað Ameríkuævintýri, sem gerðist fyrir hartnær þúsund árum. Eiríkur hét maður Þorvaldsson og var kallaður hinn rauði, eins og Alþfl. á sinni tíð. Hann var misindismaður og var útlægur ger af Íslandi fyrir vígaferli og ójafnað. Hafði hann spurnir af því, að land mundi vera í hafi í útnorður. Fann hann landið. Það var útjaðar Vesturheims. Þótt landið væri að mestu samfelld jökulbreiða, kallaði hann það Grænland til þess að koma þeirri hugmynd inn hjá þeim, sem höfðu ekki séð, að þar væri jörð frjósöm og góð undir bú, og sjálfsagt stendur gróðursæld grænlenzkra jökla að sínu leyti ekkert að baki viðreisnarmætti efnahagslöggjafar íslenzku ríkisstjórnarinnar frá því í fyrra. Eins og íslenzka ríkisstj. náði hópum manna til þess að samþykkja og trúa á viðreisn, svo fékk líka Eiríkur rauði margt manna til þess að trúa sínum lýsingum á hinu græna landi, hverfa frá búum sínum og sigla með sér til lands hinna nýfundnu gæða. En bæði Eiríki þessum og íslenzku stjórninni gekk ógreiðlega að komast yfir byrjunarörðugleikana. Fjöldinn allur af viðreisnarmönnum ríkisstj. sér aldrei hið þráða ríki sitt, því að þeir eru eða verða löngu farnir á hausinn með rekstur sinn, áður en dýrðin kemur í augsýn, á sinn máta alveg eins og 11 af 24 skipum Grænlandsfara í flota Eiríks týndust í hafi og komu aldrei að strönd fyrirheitna landsins. Lengra en þetta er enn ekki komið endurtekningu ríkisstj. á aðförum Eiríks rauða, og enn er óséð, hverju viðreisnin kann á land að skola og hvað í hafi ferst. Það er hins vegar engin ástæða til að ætla, að það tvennt, sem stofnað er til með svo svipuðum hætti, muni ekki halda áfram að þróast í hliðstæðum, ef ekki eru gerðar sérstakar ráðstafanir til að snúa upp á stýrishjólið og breyta stefnunni. En dómsmrh. lýsti hér yfir rétt áðan, að það ætti ekki að gera. Hann er ánægður með stefnuna. Ríkisstj. íslenzka mun ekki heldur beygja af þessari leið ótilneydd. Hjá henni eru engin sjáanleg merki þess, að haldið verði úr hinu þúsund ára gamla kjölfari Eiríks rauða. En af honum er það að segja, að svo sem allir vita, þá bösluðust þeir þegnar hans, sem landi náðu, og niðjar þeirra um skeið við að halda í sér líftórunni í frosthörkum og hríðum þess lands, sem þeir höfðu verið ginntir til að gera byggð sína í. Síðan týndust þeir öllum, og veit nú enginn, með hverjum hætti þjóð sú eða ættstofn varð úti á hjarnbreiðu þess jökuls, sem menn voru á sínum tíma teygðir til með frásögnum um gras og gróður. Eiríki rauða hefði tekizt að tortíma íslenzku þjóðinni, ef allir landsmenn hefðu trúað blekkingum hans og ráðizt til fylgis við hann. Það var gæfa Íslands, að svo var ekki. Engu að síður var Grænlandsævintýri hans þjóðinni mikil blóðtaka. Viðreisnin er þjóðinni líka alvarlegt sár, ekki síður en Vesturheimsbrölt Eiríks rauða. Nú eins og þá liggur framtíð Íslands í hendi þeirra, sem eru ekki auðtrúa á blekkingar, en sjá, hvert stefnir, og hafa djörfung til þess að spyrna gegn því, að svo sé haldið sem horfir. Þrátt fyrir allt á þjóðin enn sína möguleika, og þeir munu nýtast henni til framfara og hagsældar, þegar samdráttar- og kaupkúgunarstefna núv. stjórnarvalda hefur verið kveðin niður og í hennar stað aftur kostað kapps um að auka framleiðslu landsmanna að magni og gæðum og að arður framfaranna verði notaður landsmönnum til hagsældar og þjóðinni til framfara, en fyrir því mun Alþb. beita sér af alefli. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það leikur ekki á tveim tungum, að efnahagsmálin og landhelgismálið eru tvö þýðingarmestu málin, sem ríkisstj. hefur fjallað um. Bæði hafa þessi mál komið til aðgerða þessa þings, sem nú er að hverfa frá störfum. Í nær 20 ár hefur engin ríkisstj. verið mynduð, án þess að viðureignin við verðbólguna væri meginatriðið í störfum hennar. Allan þennan tíma hefur verðlag og kaupgjald engu að síður hækkað á víxl og verðgildi peninga minnkað. Þjóðin hefur árlega notað meiri gjaldeyri til neyzlu og framkvæmda en aflað hefur verið. Um flest áramót hefur orðið að gera sérstakar ráðstafanir til, að flotinn kæmist á vertíð, þar eð verðhækkanir liðins árs hafa svipt grundvellinum undan rekstrarafkomu atvinnuveganna. Erfiðleikar efnahagsmálanna hafa orðið hverri ríkisstj. á fætur annarri að falli. Við stofnun vinstri stjórnarinnar árið 1956 var gerð tilraun til að fara inn á nýjar brautir við lausn efnahagsmála. Takmark þeirrar stjórnar var að leysa þau og koma rekstri atvinnuveganna á fjárhagslega öruggan grundvöll í nánu samstarfi við samtök vinnandi fólks og framleiðenda til sjávar og sveita. Það var vissulega ástæða til að gera sér von um, að með slíku samstarfi mætti ná ríkum árangri, þar eð hér var um að ræða samstarf við þær stéttir, sem vöxtur verðbólgunnar bitnaði harðast á og mestra hagsmuna höfðu að gæta um öruggan og stöðugan rekstur atvinnutækja. En til þess að slíkt samstarf gæti borið tilætlaðan árangur, þurftu allir, sem að því stóðu, að vinna saman af heilindum. Vinstri stjórnin fór að vísu vel af stað, en það kom brátt í ljós, að fulltrúar Alþb. höfðu allt annað í huga en gera sér grein fyrir vanda efnahagsmálanna og framkvæma síðan þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar voru. Ég ætla ekki að rekja þróun mála innan vinstri stjórnarinnar. Allir vita, að samstarfið tókst ekki betur en svo, að haustið 1958 var málum þannig komið, að við blasti hækkun kaupgjaldsvísitölunnar úr 185 stigum í 202 stig eða um 17 stig. Vitað var, að án aðgerða mundi vísitalan komin í minnst 270 stig fyrir haustið 1959, og enginn treystir sér til að reikna út, hve ör vöxtur hennar yrði eftir það. Innan vinstri stjórnarinnar var ekki samstaða um neina lausn á vandanum. Alþýðubandalagsmenn neituðu að viðurkenna staðreyndir og vildu engar raunhæfar aðgerðir. Á milli Alþfl. og Framsfl. var enginn ágreiningur um, að þörf var róttækra aðgerða. Alþfl. lagði til í nóvember 1958, að forsrh. legði málið fyrir Alþ. og þar yrði freistað að leysa vandann. Þessa till. byggði Alþfl. á því, að ríkisstj. gæti ekki hlaupið frá málinu án þess að leggja það fyrir þingið og það því fremur, er svo lítið virtist bera á milli tillagna Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl. um úrlausn, að fyrir fram var ekki hægt að útiloka þann möguleika, að þessir þrír flokkar gætu komið sér saman. Slík meðferð málsins hefði getað orðið grundvöllur að frekara samstarfi þessara flokka. Alþb. vildi ekki á þetta fallast. Það taldi sig sjá fram á einangrun sína, ef farið væri að tillögum Alþfl. Kröfðust ráðherrar Alþb. þess, að forsrh., Hermann Jónasson, legði hugmynd sína um frestun hækkunar vísitölunnar fyrir þing Alþýðusambands Íslands. Forsrh. hafnaði till. Alþfl., en féllst á till. ráðh. Alþb. og gekk á fund Alþýðusambandsþings. Undir forsæti Hannibals Valdimarssonar félmrh. hafnaði A.S.Í. tilmælum Hermanns Jónassonar. Við göngu forsrh. á þing A.S.Í. hafði það því eitt áunnizt, að ráðh. Alþb. hafði tekizt að niðurlægja forsrh. sinnar eigin ríkisstj. Eftir þetta endurtók Alþfl. kröfu sína um, að málið yrði lagt fyrir Alþ. Ráðh. Alþb. voru þessu mótfallnir sem fyrr og kröfðust þess, að ríkisstj. annaðhvort framkvæmdi þýðingarlausar málamyndaaðgerðir í efnahagsmálum eða bæðist lausnar. Hermann Jónasson forsrh. hafnaði á ný till. Alþfl. og gekk þá braut, sem Alþb. vísaði. Hann lýsti því yfir á Alþ. 5. des. 1958, að ný verðbólgualda væri skollin yfir, að engin samstaða væri innan ríkisstj. til úrlausnar á málinu og hann hefði beðizt lausnar fyrir ráðuneyti sitt. Ég hef rakið þessa atburði haustsins 1958 svo ýtarlega hér vegna þess, að yfirlýsing Hermanns Jónassonar í des. 1958 og för hans á Alþýðusambandsþing nokkrum dögum áður markar tímamót í íslenzkri stjórnmálasögu. Í fyrsta lagi er hér um að ræða dauðadóm yfir hinu svonefnda vinstra samstarfi, og í öðru lagi var þetta upphaf þess, að Framsfl. lætur Alþb. í æ ríkara mæli segja sér fyrir verkum og marka stefnu flokksins. Hefur þetta komið glöggt fram á þingi því, sem nú er að hverfa frá störfum, svo sem síðar mun að vikið. Stjórn Alþfl., sem eftir þetta var mynduð, tók við þrotabúinu. Hennar verkefni var að stöðva vöxt verðbólgunnar, koma flotanum á vertíð, leysa kjördæmamálið og afgreiða hallalaus fjárlög án nýrra skatta á almenning. Við allt þetta var staðið, og skal ekki nánar að því vikið. Við myndun stjórnar Alþfl, var því lýst yfir, að hún hygðist fara með stjórn landsins, á meðan fram færu alþingiskosningar, svo að hægt væri að mynda ríkisstj., sem byggðist á traustum meiri hluta á Alþingi. Frambúðarlausn efnahagsmálanna yrði að bíða slíkrar ríkisstj. Strax eftir myndun núv. ríkisstj. var hafizt handa um ýtarlega rannsókn á efnahagsmálum þjóðarinnar. Sú rannsókn leiddi í ljós, sem reyndar var vitað áður, að uppbótakerfið hafði gengið sér gersamlega til húðar og ekki gat komið til mála að halda lengra á þeirri braut. Ekki var um aðra leið að velja en viðurkenna þá staðreynd, að íslenzk króna var þegar fallin stórlega í verði og skráning hennar alröng. En jafnhliða gengislækkuninni gerði ríkisstj. þýðingarmiklar hliðarráðstafanir til að létta byrðar almennings. Bætur almannatrygginga voru hækkaðar úr 126 millj. kr. árið 1959 í 348 millj. árið 1960. Framlag til útlána húsnæðismálastjórnar vegna íbúðabygginga almennings var hækkað úr 48.8 millj. kr. árið 1958 í 70.8 millj. kr. Tekjuskattur hefur verið felldur niður af almennum launatekjum auk annarra umbóta á skattskyldu einstaklinga. Sveitarfélögum hafa verið skapaðir möguleikar til nokkurrar útsvarslækkunar. Innflutningsskrifstofan lögð niður og ný skipan lögleidd á innflutnings- og gjaldeyrismálum. Innflutningur gefinn frjáls á allt að 85–90% heildarinnflutnings. Bankakerfið hefur verið endurskoðað. Lánasjóðum hefur verið útvegað allmikið lánsfé og þýðingarmikil endurbót gerð á lánakerfi sjávarútvegsins með föstum lánum til langs tíma í stað lausalána. Þessa stundina eða í dag var verið að samþykkja frv. Alþfl. um jöfn laun kvenna og karla. Ótalmargt fleira mætti hér til nefna. Það er eftirtektarvert, að stjórnarandstaðan hefur á allan hátt reynt að koma. í veg fyrir framgang þeirra mála, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir. Verður í því efni ekki gert upp á milli stjórnarandstöðuflokkanna. Hafi ríkisstj. staðið að málinu, hefur mátt ganga út frá því fyrir fram sem gefnu, að stjórnarandstaðan reyndist málinu mótfallin án tillits til málavaxta. Vekur þetta því meiri athygli, þegar þess er gætt, að hvorugur stjórnarflokkanna hefur haft neitt fram að færa til úrlausnar hinum þýðingarmestu málum. Landhelgismálið er annað af tveimur þýðingarmestu viðfangsefnum ríkisstj. Það mál hefur nú verið leitt til lykta á farsælan hátt. Íslendingar hafa lengi barizt fyrir því á alþjóðavettvangi að fá viðurkenndan rétt sinn til útfærslu á fiskveiðilögsögu við Ísland. Þessi barátta hefur verið háð á alþjóðaráðstefnum og í viðræðum við ríkisstjórnir mikils fjölda landa. Árangur þessarar baráttu hefur að vísu ekki orðið sá, að samþykktar hafi verið reglur, sem fullnægja Íslendingum. En sé þess gætt, hvert ástandið var, er baráttan hófst, verður ekki annað sagt en mikilsverður árangur hafi náðst og þýðingarmeiri en allur þorri manna gerir sér ljóst í dag. Fyrir tiltölulega fáum árum var þriggja mílna beltið almenn regla, og ekki var um aðrar grunnlínur að ræða en þræða ströndina. Íslendingar gátu hvenær sem var krafizt uppsagnar landhelgissamningsins við Breta frá 1901 með tveggja ára uppsagnarfresti. Kyrrt var látið liggja í nær 50 ár, vegna þess að talið var, að engin alþjóðleg heimild væri fyrir víðari landhelgi en 3 mílum. Barátta fullra 10 ára hefur hins vegar leitt til þess, að nú er til alþjóðleg samþykkt fyrir grunnlínukerfi, sem miðast við útnes, auk þess sem andstæðingar 12 mílnanna gáfust upp í þeirri baráttu á Genfarráðstefnunni s.l. vor og eftir stóð aðeins deilan um það, hversu langan umþóttunartíma þær þjóðir, sem veitt hefðu innan 12 mílnanna, skyldu fá til að hverfa á brott. Vantaði svo sem kunnugt er aðeins eitt atkv. á ráðstefnunni til, að nægur meiri hluti fengist fyrir tíu árum. Þessi þróun á alþjóðavettvangi ætti vissulega að vera Íslendingum mikið gleðiefni og sönnun þess, að rétt hefur verið á málunum haldið, þegar baráttan var tekin upp og henni haldið áfram innan Sameinuðu þjóðanna. En þrátt fyrir þá viðurkenningu, sem sérstaða okkar hefur notið, og þann árangur, sem náðst hefur, skulum við nú, þegar málið er leyst, ekki loka augunum fyrir því, að vegna vinnuaðferða okkar innanlands vorum við vel á veg komin með að glata þeirri samúð, sem áunnizt hafði. Synjun okkar á viðræðum við aðrar þjóðir þótti ósanngjörn. Við átöldum ofbeldisaðgerðir Breta, er þeir sendu hingað herskip sín í sept. 1958. Þessar ofbeldisaðgerðir hlutu fordæmingu víða um heim. En því megum við hins vegar ekki gleyma, að í augum hins frjálsa heims vorum við einnig sakaðir um ofbeldi, er við neituðum að ræða málið, þó að til þess væri ekki ætlazt af okkur, að við fórnuðum hagsmunum okkar við samningaborðið. Það er ekki sterkur leikur fyrir smáþjóð að haga málum sínum þannig í milliríkjaviðskiptum, að allt sé á því byggt, hversu smá og veik hún er. Ef stjórnarandstaðan hefði fengið að ráða á Alþ. og samkomulagi við Breta hefði verið hafnað, megum við vera viss um, með tilliti til þess, hvaða lausn bauðst, að við hefðum gersamlega glatað allri samúð og hlotið þungan áfellisdóm víða um heim. Hygg ég, að Íslendingum hafi sjaldan verið gefin verri ráð en stjórnarandstaðan gaf þeim í þessu máli. Sem betur fór, var ekki farið að ráðum stjórnarandstöðunnar. Geta Íslendingar nú fagnað tvöföldum sigri í landhelgismálinu. Annars vegar hafa þeir leyst deiluna með samkomulagi, sem tryggir þeim meira en reglugerðin frá 1958 gerði, og hins vegar hafa þeir sýnt, að þeir vilja leysa deilumál sín við aðrar þjóðir með friðsamlegum hætti. Afstaða og málflutningur stjórnarandstöðunnar í landhelgismálinu er á ýmsan hátt athyglisverð og lærdómsrík fyrir Íslendinga. Þáttur kommúnista kemur mönnum að vísu ekki á óvart. Þeirra takmark hefur ætíð verið að nota landhelgismálið til illdeilna við grannþjóðir okkar og kljúfa okkur úr Atlantshafsbandalaginu. Þetta kom fyrst fram sumarið 1957, á meðan beðið var aðgerða Sameinuðu þjóðanna og væntanlegrar alþjóðaráðstefnu. Þá vildu kommúnistar láta friða þrjú svæði utan fjögurra mílnanna, en halda áfram fjögurra mílna línunni. Þetta var ófullnægjandi vernd, en hefði án efa leitt til alvarlegra árekstra við grannþjóðir okkar og spillt aðstöðu okkar á alþjóðavettvangi. Þessu var afstýrt. Þegar fært var út 1958, vildu kommúnistar engar viðræður við aðrar þjóðir, og það kostaði hörð átök innan vinstri stjórnarinnar að knýja slíkar viðræður fram. Gleggst kemur það þó fram, hvað kommúnistar vildu í landhelgismálinu, í ræðu, sem hv. alþm. Lúðvík Jósefsson flutti nýlega á hv. Alþ., en þá sagði hann svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Mig hefði langað mjög til þess, miðað við aðstöðuna til friðunar á Íslandsmiðum, að semja beinlínis við Breta um, að þeir héldu áfram í eitt, tvö, þrjú eða fjögur ár þessari vitleysu, sem þeir voru að gera hér.“ Þá veit maður það. Vonir og óskir kommúnista í landhelgismálinu voru að sögn Lúðvíks Jósefssonar þær, að Bretar héldu áfram ofbeldisaðgerðum sínum við Ísland í allt að fjögur ár, og svo ríkt var kommúnistum þetta í huga, að þeir vildu beinlínis semja um það við Breta. Þetta varpar skýru ljósi á tilgang kommúnista í landhelgismálinu og skýrir jafnframt, hvaða alvara lá á bak við, þegar þeir heimtuðu á sínum tíma mótaðgerðir gegn ofbeldi Breta á Íslandsmiðum og kröfðust þess, að við slitum stjórnmálasambandi við Breta, kærðum þá fyrir öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og færum úr NATO. Þegar þeir báru þessar kröfur fram, höfðu þeir það efst í huga að eigin sögn, að til þess bæri brýna nauðsyn að tryggja áframhald ofbeldisins í a.m.k. fjögur ár. Afstaða Framsfl. í landhelgismálinu er hins vegar miklu athyglisverðari en afstaða kommúnista fyrir þær sakir, að hjá Framsfl. kemur fram sama undirgefnin við kommúnista sem hv. þm. Hermann Jónasson var haldinn af í des. 1958, er hann lét hv. þm. Hannibal Valdimarsson, þáverandi félmrh., senda sig á fund Alþýðusambandsþings til þess þar að láta gera sig afturreka og biðjast síðan lausnar samkvæmt fyrirmælum kommúnista, í stað þess að leggja efnahagsmálin fyrir Alþ. Er þetta því furðulegra, þar sem allar aðgerðir Framsóknar í landhelgismálinu nú eru í beinni mótsögn við fortíð flokksins. Ég skal nefna nokkur dæmi. Árið 1958 hefur Framsfl. tvívegis forustu um tilboð til NATO-landa um, að skip þeirra megi í þrjú ár stunda veiðar kringum allt land, ef smávægilegar grunnlínubreytingar fáist og 12 mílurnar verði viðurkenndar. Nú bauðst þessi sama lausn, en þó þannig, að veiðisvæðin eru stórlega takmörkuð að stærð og tíma úr ári, auk þess sem um er að ræða stórfelldar grunnlínubreytingar. Kommúnistar hamast á móti þessu og heimta samstöðu Framsfl. Framsfl. gleymir allri sinni fortíð og hleypur á eftir kommúnistum. Þegar fært var út í 4 mílur árið 1952, varð af deila við Breta. Framsfl. hafði þá forsæti í ríkisstj. og býður Bretum að leggja deiluna undir úrskurð alþjóðadómstólsins í Haag. Kommúnistar voru þá sem nú andvígir alþjóðadómstólnum, en í leiðara, sem birtist í Tímanum um þessar mundir, gerði Framsfl. grein fyrir afstöðu sinni til alþjóðadómstólsins. Ummæli Tímans um dóminn hafa verið birt áður hér á hv. Alþ., en með leyfi hæstv. forseta, þá hljóða þau svo, - Tíminn segir: „Þegar um þessi mál, landhelgismálin, var rætt s. l. haust, var m.a. minnzt á það í þessu blaði, Tímanum, hve mikilvægt það væri fyrir smáþjóð, að til væri alþjóðadómstóll, þar sem smáþjóðir gætu leitað réttar síns, annars væru þær ofurseldar yfirdrottnun stórvelda eða a.m.k. væri þeim auðveldara að láta kenna aflsmunar. Á þetta var bent vegna þess tilefnis, að málgagn kommúnista hafði farið svívirðilegum orðum um dómstólinn í Haag og haldið því fram, að smáþjóðir ættu að einskisvirða hann. Úrskurður hans í landhelgisdeilu Norðmanna og Breta hefur nú sýnt, hver ávinningur það er fyrir smáþjóð, að slíkur dómstóll er til. Kommúnistar hafa hins vegar sýnt hér eins og oftar, að þeir reyna að óvirða og eyðileggja allt það, sem eykur öryggi og rétt smáþjóða, og munu flestir geta rennt grun í, af hvaða ástæðum það er.“ Lengri er tilvitnunin í Tímaleiðarann ekki. Hún sýnir greinilega, að Framsfl. gerir sér grein fyrir mikilvægi alþjóðadómstólsins fyrir smáþjóðir, og blaðið er ekki í vafa um, af hvaða rótum óvild kommúnista í garð dómsins er runnin. Árið 1952 hegðaði Framsfl. sér samkvæmt þeirri stefnu, sem Tímaleiðarinn flutti, og bauð Bretum, að landhelgisdeilan yrði lögð fyrir alþjóðadómstólinn. Þegar ríkisstj. nú átti þess kost, að Bretar beiti ekki ofbeldi vegna framtíðarágreinings um útfærslu fiskveiðilögsögu, en láti alþjóðadómstól gera út um málið, strikar Framsfl. yfir öll fyrri orð og gerðir og hleypur eftir kalli kommúnista. Íslendingum er það mikilsvert að hafa fengið viðurkenningu fyrir 12 mílna fiskveiðilögsögu og breyttum grunnlínum. Mestu máli hygg ég þó að skipti, að Bretar hafa nú skuldbundið sig til að beita ekki ofbeldi við framtíðarútfærslu fiskveiðilögsögu, en leggja málið þess í stað fyrir alþjóðadómstólinn. Íslendingar eru allir á einu máli um, að framtíðarútfærsla verður að byggjast á alþjóðarétti, og þegar málum er þannig háttað, er alþjóðadómstóll þeim ómetanlegur. Stjórnarandstaðan hefur goldið mikið afhroð vegna afstöðu sinnar til landhelgismálsins. Vitað var, að tilraunir mundu gerðar til að leiða athyglina frá þessum ósigri og að reynt yrði að ná sér niðri á þeim, sem beitt hafa sér til lausnar á málinu. Gagnaðgerðirnar hafa ekki látið standa á sér. Fyrir nokkrum dögum voru tveir kommúnistar látnir bera fram till. í Nd. um skipun rannsóknarnefndar vegna viðskipta fjmrn. árið 1959 við Ásfjall h/f og vegna útgerðar togarans Brimness. Leynir sér ekki, að kommúnistar hyggjast gera hér tvennt í senn: leiða athyglina að nýju máli og koma fram persónulegum hefndum. Er rétt að gera með fáum orðum grein fyrir þessum málum. Á árinu 1958 gáfust Seyðfirðingar upp á útgerð togarans Brimness vegna fjárhagsörðugleika. Var eftir því leitað, að ríkisstj. tæki að sér rekstur togarans. Á það var þó ekki fallizt, fyrr en samþykki Alþ. var tryggt. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1959 var ríkisstj. heimilað að annast og ábyrgjast rekstur togarans Brimness til 1. sept. og innleysa áhvílandi sjóveðs- og fjárnámskröfur. Till. um þetta var borin fram af fjvn., þar á meðal hv. þm. Karli Guðjónssyni, og samþ. ágreiningslaust. Í samráði við bæjarstjórn Seyðisfjarðar var Axel Kristjánssyni falið að annast rekstur skipsins og gera upp áhvílandi sjóveðs- og fjárnámskröfur. Fylgzt var með rekstri skipsins, á meðan Alþfl. fór með málefni fjmrn. og án efa einnig eftir það. Var afkoma skipsins á árinu 1959 góð og virtist ekki um rekstrarhalla að ræða. Þá mánuði af árinu 1960, sem skipið var gert út, mættu því hins vegar þeir sömu erfiðleikar og aflaleysi og öðrum togurum. Þrátt fyrir allt þetta hygg ég, að þegar útgerðinni var hætt, hafi heildarútkoman verið betri en áður hafði reynzt um það skip. Endurskoðunardeild fjmrn. endurskoðar að sjálfsögðu reikninga útgerðarinnar. Að því er Ásfjall varðar, þá leitaði Axel Kristjánsson til ríkisstj. í febr. 1960 og óskaði ríkisábyrgðar fyrir kaupverði togara, er hann hygðist kaupa í Þýzkalandi. Ríkisstj. sneri sér til fjvn. og bað um, að ábyrgðarheimildin væri tekin í fjárlög. Erindinu fylgdu upplýsingar um skipið og verð þess. Samkvæmt einróma till. fjvn., þar á meðal hv. þm. Karls Guðjónssonar, samþ. Alþ, að veita heimildina. Er kaupandi hafði lagt kaupsamninginn fyrir ríkisstj., var ábyrgðin veitt samkv. heimild fjvn. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa till. Hún er vesældarleg tilraun til að draga athyglina frá óförum kommúnista í öðrum málum og lítilmótlegir tilburðir til að reyna að ná sér niðri á pólitískum andstæðingi. Við lausn landhelgismálsins hafa kommúnistar misst af tækifæri til að kljúfa okkur úr samstarfi vestrænna þjóða. En þá er tekið til við annað. Varnarmálin eru tekin fram af nýjum krafti, og enn er nú krafizt samstöðu af Framsfl. Ganga Framsfl. með kommúnistum í landhelgismálinu var erfið fyrir flokkinn, en naumast trúi ég öðru en að ganga þeirra með kommúnistum í varnarmálunum verði enn erfiðari. Ferill kommúnista í varnarmálunum er með slíkum hætti, að Framsókn getur naumast talizt of sæl af þeim félagsskap. Atlantshafsbandalagið var stofnað að frumkvæði þeirra Evrópuþjóða, sem um sárast áttu að binda eftir heimsstyrjöldina. Reynsla styrjaldaráranna hafði kennt þessum þjóðum, að hlutleysið, sem þær fram til þess tíma höfðu trúað á, var þeim ekki vörn, heldur þvert á móti bauð árásarhættunni heim. Tilgangur bandalagsins var að sýna samtaka- og varnarmátt og þar með koma í veg fyrir árás. Menn geta deilt fram og aftur um bandalagið, en enginn neitar þeirri staðreynd, að eftir tilkomu þess lauk sókn heimskommúnismans til vesturs og hann sölsaði ekki undir sig fleiri lönd í þeim hluta heims. Ísland gerðist aðili að Atlantshafsbandalaginu vegna þess, að það var óhjákvæmilegur hlekkur í varnarkerfi hins vestræna heims, og Íslendingar töldu frelsi sínu því bezt borgið, að vestrænar þjóðir fengju haldið sínu frelsi. Vegna hættuástands og hagsmuna Íslendinga sjálfra var fallizt á, að hingað kæmi varnarlið áríð 1952, en því var þá jafnframt lýst yfir, að það skyldi hverfa héðan aftur, strax og öryggi landsins leyfði. Árið 1955 og fram eftir ári 1956 var litið svo á um allan heim, að friðarhorfur hefðu breytzt mjög til hins betra. Viðræður forseta Bandaríkjanna og forsrh. Sovétríkjanna á árinu 1955 stuðluðu mjög að þessum bjartari vonum. Um allan heim var rætt um að draga úr vígbúnaði og fækkun varnarstöðva. Á grundvelli þessa ákváðu Alþfl. og Framsfl. vorið 1956 að beita sér fyrir uppsögn varnarsamningsins. Því miður fór svo, að fljótlega kom í ljós, að hér hafði verið um of mikla bjartsýni að ræða. Atburðirnir í Ungverjalandi haustið 1956 sýndu, svo að ekki varð um villzt, að friðarhorfur höfðu sízt af öllu breytzt til batnaðar. Af þessari ástæðu hurfu Framsfl. og Alþfl. frá endurskoðun varnarsamningsins haustið 1956. Kommúnistar beittu sér frá upphafi gegn þátttöku Íslands í NATO og gerð varnarsamningsins. Þeir gengu til stjórnarmyndunar með Framsfl. og Alþfl. 1956 m.a. til að vísa varnarliðinu úr landi. Þegar samstarfsflokkarnir hurfu frá þessu, var að sönnu ekkert samráð haft við kommúnista, en þeir sættu sig við gerðan hlut og hreyfðu engum mótmælum. Eftir það sátu ráðherrar þeirra í ríkisstj. í rúm tvö ár og hreyfðu á þeim tíma engum andmælum gegn veru varnarliðsins á Íslandi. Það kom að vísu fyrir einu sinni, þegar hv. þm. Einar Olgeirsson fór á fund til Moskvu, að hann skildi eftir bréf, þar sem rætt var um brottför varnarliðsins. Það var líka eina lífsmarkið í þá átt. Eftir að Hermann Jónasson baðst lausnar fyrir ráðuneyti sitt haustið 1958, ríkti mikil óvissa nokkurn tíma um, hvaða stjórn tæki við. Um þessar mundir hélt flokksstjórn Sósfl. fund. Á þeim fundi var gerð ályktun í varnarmálunum og birt í Þjóðviljanum. Ályktun þessi hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samþykkt Alþ. um uppsögn varnarsamningsins verði þegar í stað látin koma til framkvæmda. Flokksstjórnin felur miðstjórn flokksins að ákveða, hvenær gera beri brottför hersins að úrslitaskilyrði um stjórnarsamstarf.“ Þetta er mjög greinilegt. Flokksstjórn Sósfl. krefst þess, að varnarliðinu verði þegar í stað vísað úr landi, en hún bætir því við, að miðstjórnin megi ráða því, hvenær hún verzli með þetta stefnuskráratriði flokksins og falli frá því í skiptum fyrir ráðherrastóla. Kommúnistar hafa ekkert tækifæri fengið síðan haustið 1958 til að gera verzlun þá með varnarmálin, sem flokksstjórnin heimilaði miðstjórninni. Það hefur enginn rætt við þá um stjórnarmyndun. Nú þykir þeim biðtíminn orðinn nokkuð langur. Hafin er herferð til uppsagnar varnarsamningsins. Fundir eru haldnir og gengið er fyrir hvers manns dyr til að safna undirskriftum. Margar sögur berast um aðferðir þær, sem beitt er til að ná undirskriftum undir áskorun um uppsögn varnarsamningsins, og þær ekki allar sem prúðastar. Engin þessara sagna greinir samt frá því, hvort miðstjórn Alþb. lætur nokkuð uppi um það, hvort hún hugsar sér að nota heimild þá, sem flokksstjórn Sósfl. gaf henni til að falla frá stefnu flokksins í varnarmálunum í skiptum fyrir ráðherrastóla. Mætti naumast minna vera en þeir, sem leitað er til með undirskrift, fengju eitthvað um þetta að vita. Framsfl. hefur nú ákveðið að hlýða kalli kommúnista í varnarmálunum. Eftir reynslu liðinna mánaða kemur þetta engum á óvart. En fróðlegt verður að heyra greinargerð Framsfl. fyrir því, að hvaða leyti viðhorfin í heiminum eru nú svo breytt frá því í des. 1956, að varnarliðs, sem þá var þörf á Íslandi að dómi Framsfl., er nú ekki lengur þörf. Og ekki væri síður uppbyggilegt að vita, hvort miðstjórn Alþb. hefur nokkuð sagt Framsfl. um það, hvort Alþb. hyggst nota heimild flokksstjórnar Sósfl. til að falla frá kröfu flokksins um burtför varnarliðsins í skiptum fyrir ráðherrastóla, þegar undirskriftasöfnun er lokið. Ég býð hlustendum góða nótt og óska þeim gleðilegrar páskahátíðar.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. 3. þm. Reykn., Matthías Á. Mathiesen, hneykslaðist á svokallaðri kommúnistaþjónkun framsóknarmanna hér áðan. Heilindi hans í þessu má bezt marka af því, að hann og hans flokksbræður í Hafnarfirði gengu með grasið í skónum á eftir hafnfirzkum kommúnistum og reyndu að fá þá til meirihlutasamstarfs við sig, eftir að slitnaði upp úr samstarfi Alþfl. og Alþb. í bæjarmálum Hafnarfjarðar á s.l. kjörtímabili. Þá talaði hann um, að sjálfstæðismenn hefðu rutt einhverjum björgum úr vegi landhelgismálsins. Engin nefndi hann þó björgin af eðlilegum ástæðum. Þeir, sem til þekkja, vita, að meginreglan er sú, að atvinnureksturinn við sjávarsíðuna hefur yfir tiltölulega litlu eigin fjármagni að ráða. Í honum er bundið mikið lánsfé, sem er ekki óeðlilegt, ef tekið er tillit til þeirrar gífurlegu og hröðu fjárfestingar, sem verið hefur í þessari atvinnugrein á síðustu árum. Vegna þessara staðreynda ráða þau vaxtakjör, sem útvegurinn á við að búa á hverjum tíma, verulegu um afkomu hans. Með efnahagsaðgerðum hæstv. ríkisstj. í byrjun s.l. árs var það eitt aðalatriðið að stórhækka alla vexti í landinu hjá bönkum og hvers kyns fjárfestingarlánasjóðum. Ráðstöfun þessi átti að tryggja tvennt: auka sparnað í bankakerfinu og draga úr ásókninni í lánsfé, sérstaklega til fjárfestingarframkvæmda. Reynslan, sem fengin er af áhrifum vaxtahækkananna til þessa, er sú, að vonir þær, sem bundnar voru við aukningu sparifjár í lánastofnunum landsins, hafa algerlega brugðizt. Hitt er svo rétt, að tekizt hefur að skera útlán svo niður, að jöfnuður hefur náðst í inn- og útlánum bankanna á s.l. ári. Þessi jöfnuður er þó dýru verði keyptur. Hann er fenginn með því að draga svo úr framkvæmdum á flestum sviðum, að engum manni með heilbrigða dómgreind dettur í hug, að við svo búið geti lengi staðið, ef ekki á af að hljótast stórtjón. Í sjávarútveginum er málum nú svo komið, að þar hefur svo til engin ný fjárfesting verið, hvorki í skipum né vinnslustöðvum á landi, síðan efnahagslöggjöfin tók gildi. Þetta er ef til vill ekki svo mjög tilfinnanlegt í bili vegna mikils fjölda nýrra atvinnutækja, sem keypt höfðu verið fyrir efnahagslöggjöfina, en þó er ljóst, að eðlileg endurnýjun þeirra er nauðsynleg og aukning ekki sízt í fiskiðnaðinum. Margir fiskifræðingar telja fiskstofnana fullnytjaða á Íslandsmiðum. Aukning þess afla, sem á land berst, hlýtur því fyrst og fremst að byggjast á aukinni hlutdeild Íslendinga í heildaraflamagninu frá því, sem nú er, en talið er, að Íslendingar veiði um helming þess fisks, sem aflað er nú á Íslandsmiðum. Að þessu stefnum við m.a. með sem víðastri fiskveiðilandhelgi. Þjóðir heims skortir margar mat og þá ekki sízt eggjahvítuefnaríka fæðu eins og fiskinn. Þessi staðreynd býður upp á mikla möguleika fyrir þjóðina, ef rétt er á haldið. Sjávaraflann á að verka til manneldis og fullvinna í landinu. Þetta mikla verkefni krefst ekki einungis góðs skipulags, heldur vinsamlegrar og viturlegrar fyrirgreiðslu af hálfu ríkisvaldsins, sem nú skortir mjög á að sé til staðar. Hæstv. ríkisstj. getur sýnt breytta afstöðu og betri hug til þessa atvinnuvegar með því að lækka vexti verulega nú strax. Ætti slíkt að vera henni auðveldara en ella, þar sem reynslan hefur sýnt, að vaxtahækkunin hefur ekki tryggt þá innlánaaukningu, sem búizt var við að hún gerði. Nýgert samkomulag við Breta um lausn fiskveiðideilunnar hér við land hefur mikið verið rætt hérlendis og af talsverðum tilfinningahita. Stjórnarliðar héldu uppi ofboðslegum og vel skipulögðum áróðri fyrir ágæti samkomulagsins, og er mér nær að halda, að þeim hafi tekizt að vissu marki að villa um fyrir fólki um aðalatriði og aukaatriði samkomulagsins. Ein aðalröksemd stjórnarliða fyrir ágæti samkomulagsins fyrir Íslendinga var að vitna í skrif brezkra blaða og ummæli forustumanna brezka sjávarútvegsins. Með markvissum blaðaskrifum og útvarpsáróðri var þetta gert dag eftir dag. En fljótt skipast veður í lofti. Maður er nefndur Christofer Soames, fiskimálaráðherra Breta og tengdasonur Churchills. Yfirmenn togaraflotans í Hull skrifuðu honum bréf fyrir nokkru og kröfðust þess, að brezka stjórnin veitti tryggingu fyrir því, að Íslendingar færðu fiskveiðilandhelgina ekki frekar út næstu 20 árin. Að öðrum kosti var hótað löndunarbanni á íslenzkum fiski í Bretlandi. Hverju svaraði nú Soames þessum herskáu löndum sínum? Jú, efnislega sagði hann þetta, eftir því sem Morgunblaðið skýrir frá: Þið, góðir hálsar, þurfið enga frekari tryggingu að fá fyrir því, að fiskveiðilandhelgin við Ísland verði ekki stækkuð frekar gagnvart Bretum næstu 20 árin, en þið hafið fengið með samkomulagi því, sem nýlega var gert við Íslendinga, því að, eins og hann sagði orðrétt: „raunverulega er í hinu nýgerða samkomulagi Breta og Íslendinga einmitt slík trygging.“ Þetta eru alvarleg tíðindi fyrir Íslendinga, og menn taki eftir því, að þau eru ekki sögð af neinum óábyrgum æsingamanni. Hér talar sá maðurinn, sem stjórnaði samningaviðræðunum af hálfu Breta og veit því, eftir hverju var sótzt og hvað fékkst með samkomulaginu fyrir þá: Engin frekari útfærsla í næstu 20 ár a.m.k. En hvernig má slíkt vera? Var ekki fullyrt hér heima, að Íslendingar hefðu náð sérlega hagstæðum samningum og jafnvel leikið á Breta með samkomulaginu? Eða voru þetta skrök? Já, því miður, og þau af verra taginu, eins og reynt skal að sýna fram á með fáum orðum. Íslenzk stefna í landhelgismálunum var mörkuð með setningu landgrunnslaganna frá 1948. Megininntak hennar var, að íslenzk stjórnvöld gætu einhliða ákveðið stærð fiskveiðilandhelginnar allt að mörkum landgrunnsins. Að sjálfsögðu ber að skilja landgrunnslögin þannig, að vissar takmarkanir séu á því, hversu langt Íslendingar geta fært út hverju sinni, m.a. verður að hafa hliðsjón af víðáttu landhelginnar hjá öðrum þjóðum. Fyrir samkomulagið var það íslenzkra stjórnvalda einna að meta aðstæður og haga aðgerðum í samræmi við þær. Þetta var gert 1952 og 1958. Á sex árum var fiskveiðilandhelgin færð úr 3 sjómílum í 12 og fjörðum og flóum lokað. En nú segir herra Soames, að Íslendingar geti ekki hreyft sig næstu 20 árin a.m.k., af því að ekkert bendi til þess, að unnt sé að byggja kröfu um stærri lögsögu en 12 mílur á nokkrum gildandi alþjóðalögum, eins og hann sagði orðrétt. En er nokkuð athugavert víð, að Íslendingar skuldbindi sig fyrir fram í öllum tilfellum til að hlíta lögsögu alþjóðadómstóls, er verður að byggja dóma sína á settum alþjóðalögum? kann einhver að spyrja. Vissulega. Fyrst og fremst vegna þess, að alþjóðalög um víðáttu landhelgi eru óljós og tvímælalaust langt á eftir þeirri þróun, sem mjög víða hefur orðið um víðáttu fiskveiðilandhelgi þjóðanna. Á milli 30 og 40 þjóðir hafa nú meira en 12 mílna landhelgi, sumar allt að 200 mílum. Engin þessara þjóða hefur þurft að leggja gildi fiskveiðilandhelginnar fyrir dómstól. Í öðru lagi er það staðreynd, að enn þá hefur a.m.k. ekki nema ein þjóð af hverjum þrem hjá Sameinuðu þjóðunum skuldbundið sig til að hlíta lögsögu alþjóðadómstólsins um lífshagsmunamál sín. Þótt allar þær 60–70 þjóðir aðrar, sem hafa ekki játað lögsögu alþjóðadómstólsins og land eiga að sjó, tækju t.d. 20 sjómílna landhelgi á morgun, skapaði það Íslendingum engan aukinn rétt frá því, sem er, fyrr en í fyrsta lagi eftir marga áratugi, er svo almenn venja hefði skapað alþjóðlega réttarreglu. En hvaða réttlæti væri það, að íslenzka þjóðin, sem allra þjóða mest á undir víðri landhelgi, þyrfti að una við langtum þrengri landhelgi en allur fjöldi þjóðanna? Ég hef áður í umr. á hv. Alþingi reynt að sýna fram á þá miklu breytingu, sem samkomulagið við Breta hefur á alla aðstöðu Íslendinga til aðgerða í landhelgismálinu. Dæmið frá 1958, er fært var út í 12 sjómílur, sýnir þetta bezt. Enginn af forustumönnum núv. stjórnarflokka tók þá í mál að verða við margendurteknum kröfum Breta um að leggja gildi 12 mílna fiskveiðilandhelginnar fyrir alþjóðadómstólinn í Haag. Það er vandalaust að geta sér til um ástæðuna. Í dag er 12 mílna fiskveiðilandhelgin hins vegar staðreynd. Ég vil biðja ykkur, hlustendur góðir, að íhuga vel, hvort við hefðum 12 mílurnar nú, ef í gildi hefði verið nýgert samkomulag við Breta fyrir útfærsluna 1958. Þegar þetta er virt, er augljóst, hversu alvarlegt réttindaafsalið var, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur samið um við mestu mótgangsmenn Íslendinga í landhelgismálinu, Breta. Hv. þm. Jónas Rafnar var í útvarpsumræðunum á dögunum að hæla núv. stjórnarflokkum fyrir sérstakan skilning á högum húsbyggjenda og dugnað við að útvega fé í byggingarsjóð ríkisins. Hann nefndi tölur máli sínu til stuðnings, m. a. að á s.l. ári hefði byggingarsjóður lánað 71.8 millj. kr., sem er um 8 millj. kr. meira en 1956, á fyrsta ári vinstri stjórnarinnar. Hverjum dettur í hug, að þessar 8 millj, dugi til að mæta þeim gífurlegu hækkunum á byggingarkostnaði, sem núv. stjórnarflokkar hafa staðið fyrir? Hér er því af litlu að státa. Húsbyggjendum væri áreiðanlega kærkomnara að fá upplýsingar um, hvaða ráðstafanir stjórnarflokkarnir ætla að gera til þess að tryggja nýjar tekjur í byggingarsjóð ríkisins, þar sem ljóst er, að tekjustofnar hans eru að dragast stórlega saman frá því, sem áætlað var í upphafi. Stjórnarflokkarnir hafa til þessa stráfellt hverja einustu till. okkar framsóknarmanna um fjárútveganir í byggingarsjóðinn. Þeir hafa meira að segja gengið svo langt á þeirri braut að fella till. frá mér og hv. þm. Einari Ágústssyni um smá-aukafjárveitingu til rannsókna og tilrauna, er miðuðu að lækkun byggingarkostnaðar. Þó liggja þær upplýsingar fyrir, að Íslendingar verja næstum því helmingi meira af þjóðarframleiðslu sinni til íbúðabygginga en aðrar þjóðir gera, að Íslendingar nota 2½ sinnum meira fé til íbúðabygginga á mann en Vestur-Þjóðverjar, en byggja samt tiltölulega færri íbúðir, og að sérfræðingur frá Sameinuðu þjóðunum, Davisson að nafni, sem kvaddur var hingað til að kynna sér þessi mál, hefur lýst því yfir, að þriðjungslækkun byggingarkostnaðar hérlendis sé alls ekki óraunhæft markmið til að keppa að. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga, verkar hástemmt lof hv. þm. um sérstakan velvilja núv. stjórnar í garð húsbyggjenda heldur illa. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Síðustu tvo mannsaldrana hefur íslenzka þjóðin haft mikil umsvif og mörg járn í eldi. Sjálfstæðisbaráttan við Dani er til lykta leidd, og Íslendingar skipa sér í flokk með frjálsum og fullvalda þjóðum. Á sama tíma er hafizt handa um nýtt landnám í víðri merkingu. Þúsundir vaskra manna og kvenna flytjast vestur um haf og gerast dugandi borgarar í annarri heimsálfu. Enn fleiri þúsundir hverfa úr sveitunum að nýta auðlindir hafsins í krafti nýrrar veiðitækni og reisa þorp og bæi á ströndinni, þar sem nú býr mikill meiri hluti þjóðarinnar. En slíkt er grómagnið á þessum áratugum, að samhliða því að skila af sér tugþúsundum landnámsmanna til starfa tveim megin Atlantsála hefur fólkið í sveitunum staðið að stórfelldu landnámi heima fyrir. Enn í dag, eftir hina gífurlegu tilfærslu byggðarinnar, sér íslenzkur landbúnaður þjóðinni fyrir gnægð hinna hollustu matvæla og leggur einnig nokkurn skerf til útflutningsins. Árlegt verðmæti landbúnaðarframleiðslunnar er nú rétt um einn milljarð íslenzkra króna. Það er ómaksins vert að gefa því gætur, hvernig núv. hæstv. ríkisstj. býr að þessum þýðingarmikla atvinnuvegi, sem síðustu 15 árin hefur þróazt svo ört, að enda þótt bændum hafi fækkað um 18% á þessu árabili, hefur mjólkurmagn aukizt um 68%, kjötframleiðslan hart nær tvöfaldazt og búin stækkað um 60%. En það er skemmst frá að segja, að samdráttarstefna ríkisstj. markar hér sem víðar alger tímamót. Þau segja fyrst til sín sem gífurlegur samdráttur í framkvæmdum sveitanna. Þannig minnkar skurðgröftur nú á einu ári um 15% og miklu meiri samdráttur fram undan að óbreyttu. Ræktunarframkvæmdir minnka um 1/4, vélakaup dragast saman, og í heilum byggðarlögum er vart byrjað á nýrri byggingu, þó að menn reyni til hins ýtrasta að ljúka þeim, sem byrjað var á. Að dómi stjórnarliðsins sakar þetta ekki hót. Þar ríkir sú skoðun, að nóg sé að gert um byggingar og ræktun í sveit, og fulltrúaráðsmaður í flokki forsrh. hefur sagt í ræðu, að bændum mætti að ósekju fækka um helming. En lítum á staðreyndir. Ef framleiðsla búsafurða hefði staðið í stað síðasta áratuginn, þyrfti nú að flytja inn kjöt- og mjólkurvörur fyrir hvorki meira né minna en 300–400 millj. kr. á ári. Þegar þess er enn fremur gætt, að við þurfum að tvöfalda landbúnaðarframleiðsluna næstu 20–30 árin til þess eins að mæta vaxandi innanlandsneyzlu, þá er það alveg ljóst, hvað í húfi er, ef fram fer sem nú horfir: Innlenda framleiðslan hættir að aukast til jafns við neyzluþörf ört vaxandi þjóðar. Og annað hitt: Sveitirnar, sem lengi hafa á vissan hátt staðið höllum fæti vegna gífurlegs útstreymis fólks og fjármagns, þola ekki stöðnun. Ef þar á nú að verða kyrrstaða, sem þýðir hnignun í reynd, þá getur það hæglega leitt til hreinnar upplausnar í heilum byggðarlögum. Stjórnarliðið sér nú orðið, hvert stefnir. En í stað þess að játa mistökin og leitast við að bæta fyrir brotin með raunhæfum aðgerðum, er hv. þm. Jónas Pétursson sendur í útvarp að segja bændum frá þeim stórkostlegu tímamótum í búnaðarsögu Íslendinga, er orðið hafi við komu nýs bankastjóra að Búnaðarbankanum. Að Magnúsi Jónssyni alveg ólöstuðum verður það að segjast, að meiri málefnauppgjöf er vart hugsanleg. Hver eru svo afskipti stjórnarliðsins af löggjöf landbúnaðarins? Þau hófust raunverulega með setningu hinna illræmdu bráðabirgðalaga haustið 1959. Sú löggjöf sór sig greinilega í ætt við búnaðarráðslögin, sem voru einn liðurinn í þeirri furðulegu viðleitni að eyðileggja stofnun Stéttarsambands bænda þegar í byrjun. Þeirri aðför var hrundið. Bændur stofnuðu samtök sín og hafa eflt þau síðan. Og fyrir atbeina Framsfl. voru búnaðarráðslögin afnumin. Sama sagan gerist í kringum brbl. 1959. Stéttarsambandið brást við hart. Framsfl. tók upp hanzkann á hinum pólitíska vettvangi. Stjórnarliðið lét undan síga, og þolanleg lausn fékkst í verðlagsmálunum að því sinni. Það þing, sem nú er að ljúka störfum, hefur haft mörg mál til meðferðar. En það fer lítið fyrir landbúnaðarfrumvörpum ríkisstj. Og þegar framsóknarmenn hreyfa hagsmunamálum bænda á þingi, þá er því mætt með svo þverúðarfullri tregðu, að helzt má líkja við Pétur gamla hjá Hagalín, sem sagði: „Ég sker, þegar mér sýnist“. Ég nefni dæmi: Frv. framsóknarmanna um bústofnslánasjóð og vélakaup, er komið gæti til móts við þarfir þeirra, er skemmst eru á veg komnir og varbúnastir að mæta holskeflum viðreisnarinnar, því er ekki sinnt. Ekki heldur frv. um eflingu ræktunarsambandanna og öðru um fyrirgreiðslu til handa ræktunarsjóði og byggingarsjóði sveitabæja, hliðstæða þeirri, er sjóðirnir fengu 1953 og 1957. Till. framsóknarmanna um alveg sams konar aðstoð við bændur og útgerðin fær með lagfæringu á lánamálum sínum var algerlega hafnað. Sandgræðslufrv., undirbúið af stjórnskipaðri nefnd, fæst ekki einu sinni flutt á venjulegan hátt. Kornræktarfrv. Ásgeirs Bjarnasonar og Páls Þorsteinssonar er komið til n. í síðari þingdeild, en þess er líka vandlega gætt, að það komist ekki á leiðarenda. Hér er þó um stórmerkt framtíðarmál að ræða. Áratuga brautryðjandastarf Klemenzar á Sámsstöðum og stutt, en merkileg reynsla Egilsstaðabænda og fleiri sannar, að kornræktin getur orðið gildur þáttur í búskapnum. Frv. er ætlað að styðja vaxandi kornyrkju, - en allt um það, máli frá andstæðingi má aldrei hleypa í gegn. Frá þessu er ein undantekning, sem þó sannar regluna á næsta kátlegan hátt. Framsóknarmenn höfðu flutt frv. um aukna fyrirgreiðslu vegna nýbýlinga, sem okurvextir og önnur ókjör viðreisnarinnar leika svo grátt, að hjá þeim, sem nú eru í miðjum klíðum, ríkir hreint neyðarástand, og útilokað er að reisa bú í sveit frá grunni nú. Málið fékkst ekki einu sinni tekið fyrir í þingnefnd! Undir þinglokin sér þó ríkisstjórnin að sér. En ekki mátti samþykkja það frv., sem fyrir lá, heldur var kastað inn nýju frv. nákvæmlega um sama efni. Meðferð þessa máls gefur glögga mynd af einstæðum vinnubrögðum þingmeirihlutans. Hún sýnir þó jafnframt, hverju hörð málefnabarátta Framsfl. getur til leiðar komið á stundum, þrátt fyrir allt. Hv. þm. Gunnar Gíslason gaf það raunar fyllilega í skyn við vantraustsumræðurnar, að bændur þyrftu einskis góðs að vænta af framsóknarmönnum framar, þetta væru allt orðnir grjótharðir kommúnistar. Mátti skilja á klerki þessum, að ella hefði kannske verið á þá hlýtt í herbúðum stjórnarinnar. Það er nú siðfræði út af fyrir sig og ekki svaraverð, að bændur verði að þola búsifjar viðreisnarinnar og þrjózkufullt tómlæti valdhafa vegna þess, að framsóknarmenn séu orðnir kommúnistar. En af því að kommúnistastimpillinn er orðinn helzta vopn hins rökþrota stjórnarliðs gegn ádeilum framsóknarmanna, er rétt að víkja að því fáum orðum. Annars eru menn farnir að kannast við þetta öndvegisamboð á búi íhaldsins, eða hafa kannske ekki framsóknarmenn og allir aðrir íhaldsandstæðingar ævinlega heitið kommúnistar á máli Morgunblaðsliðsins? Jú, vissulega, að minnsta kosti síðustu 30–40 árin, - nema þegar íhaldið gat notað kommúnista til skemmdarverka í íslenzkum þjóðmálum. Þá heita framsóknarmenn ekki kommúnistar á máli íhaldsins. Og það var ekki talað illa um kommúnista á því heimili, meðan hjálpazt var að því að mylja niður Alþfl. í verkalýðshreyfingunni og gera hann að því veraldarundri, sem hann er nú. Ekki heldur 1942, á meðan þeir voru brúkanlegir til að breyta kjördæmaskipuninni og hleypa af stað þeirri dýrtíðaröldu, sem varð ekki stöðvuð síðan. Ekki heldur 1944, þegar æðsta presti kommúnista voru fengin lyklavöld íslenzkra menntamála og margar fleiri gáttir opnaðar þeim kumpánum. Og full aðgát var höfð í máli á íhaldsheimilinu, meðan unnið var að því með Moskvakommúnistum og hægri krötum að ríða niður vinstri stjórnina og kollvarpa kjördæmaskipuninni, - einnig meðan formaður Sjálfstfl. enn á ný leitaði stjórnarsamstarfs við „herra Einar“ eftir kosningarnar 1959. Þeir, sem hafa umgengizt kommúnista á þennan hátt, geta sparað sér köpuryrðin. Afstaða Framsfl. til annarra flokka er alveg skýr. Hann mótar sjálfur stefnu sína í hverju stórmáli og vinnur eftir málefnum með öðrum flokkum. Ég hef leitt rök að því, hversu lömunarstefnan leggst eins og mara á íslenzkan landbúnað og hindrar nauðsynlega uppbyggingu hans. Því miður er sömu sögu að segja og engu fegurri úr öðrum starfsgreinum, og er það rakið af öðrum. Hér við bætist svo það, sem verst er af öllu, aðfarir ríkisstj. í landhelgisdeilunni við Breta. Það er ekki langt síðan útvarpsumræður fóru fram um það mál. Síðan hafa línur enn skýrzt. Bátar eru hraktir af miðum sínum, og yfir hróp ýmissa brezkra blaða um brezkan ósigur heyrist róleg rödd brezku ríkisstjórnarinnar: Tólf mílurnar skiptu ekki öllu, þær voru okkur tapaðar. En samningurinn stöðvar einhliða útfærslu Íslendinga. - Þetta segja talsmenn Bretastjórnar, og því miður, þeir vita alveg hvað þeir eru að fara. Það, sem gerzt hefur í landhelgisdeilunni, er í stuttu máli þetta: Bretum, þeirri þjóð, sem harkalegast hefur uppurið íslenzkar fiskislóðir og ein þjóða beitt okkur vopnuðu ofbeldi, þeim er nú hleypt á grunnmið bátanna, sem búið var að vinna. Og í stað þess, að Íslendingar voru áður í fylkingarbrjósti með einhliða útfærslu, hafa þeir nú hnýtt sig aftan í aðra, nánar tiltekið Breta og svo Haag-dómstólinn, án þess að hafa hugmynd um, hvernig hann verður skipaður og hvernig mál horfa þá og þá. Engum fær dulizt, að ef þessi stefna hefði ráðið 1958, byggjum við enn við 4 mílna landhelgi. Og eitt skulum við gera okkur alveg ljóst. Það blasir nú við, að ef núv. stjórnarflokkar færu með völd að þrem árum liðnum, þá yrðu veiðiréttindi Bretanna framlengd. Það sýnir málflutningur þeirra nú og öll meðferð málsins í þeirra höndum. Öll loforð í gagnstæða átt eru minna en einskis virði í munni þeirra, sem þegar hafa rofið ótal yfirlýsingar og svardaga í þessu máli. Góðir hlustendur. Ég hef drepið á örfáa þætti í störfum hæstv. ríkisstj. Sú stjórn, sem svona vinnur, lamar atvinnulífið með óraunhæfum efnahagsaðgerðum og lætur bugast fyrir erlendu ofbeldi. Hún hleður glóðum elds að höfði sér og hrúgar upp forsendum að þungum áfellisdómi. Þess er engin von, að Íslendingar uni lömunarstefnunni til lengdar. Hvarvetna blasa við ónotaðir möguleikar, verkefnin bíða, og fólkið vill leysa þau. Þar, sem svo horfir, er afturhaldssöm ríkisstjórn feigðinni mörkuð frá fyrsta degi. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Þeir hv. þm. Framsfl. hafa nú hér í kvöld áfellzt Sjálfstfl. fyrir samstarf við kommúnista í ríkisstj. á árunum 1944–47. Vita ekki þessir hv. þm., að á þeim árum var fullt samstarf milli austur- og vesturveldanna um að ráða niðurlögum á heimsveldisstefnu Þýzkalands, og þau hófu sameiginlega uppbyggingu í þeim löndum, sem verst urðu úti í ófriðnum, og jafnskjótt og kommúnistar tóku upp baráttu fyrir sams konar heimsveldisstefnu, lauk að fullu samstarfi þeirra og Sjálfstfl.? En nú, þegar kommúnistar herða baráttuna fyrir heimsveldisstefnu Rússa, býður Framsfl. þeim opinn arm og vill öllu fórna fyrir nánustu samvinnu við kommúnista. Hér er því ekki hægt að hafa neinn samanburð á þessu tvenns konar samstarfi. Þar sem þingræðið á dýpstar rætur, þykir það engu minni vandi né virðing að vera í stjórnarandstöðu en hitt, að bera fulla ábyrgð á stjórnarstörfum. Ábyrg stjórnarandstaða gegnir þeim vanda að gagnrýna af sanngirni, vizku og fullu drenglyndi misfellur í stjórnarfari. Hún leitar jafnan samvinnu við þingmeirihluta um framgang mála, sem varða heill þjóðarinnar. Þykir það jafnan bera vott um ábyrgðartilfinningu, þegar stjórnarandstaða sýnir fullan vilja í verki til samstöðu um lausn vanda, sem snertir utanríkismál og efnahagsmál, enda ávallt mikið undir því komið fyrir þjóðina, hversu þessum tveimur höfuðmálum er skipað. Á því veltur oft traust hennar og virðing út á við og inn á við. Slík stjórnarandstaða er jákvæð og ræður ávallt nokkru um afgreiðslu mála. Neikvæð og óábyrg stjórnarandstaða gagnrýnir allar stjórnarathafnir, góðar jafnt sem illar, torveldar framgang mála eftir mætti og sýnir meiri hl. í engu trúnað. Margir halda, að slíkt sé bæði sjálfsagt og nauðsynlegt, en það er mikill misskilningur. Slík stjórnarandstaða bregzt þingskyldu sinni, kjósendum sínum og hlutverki, og hún dæmir sig sjálfa úr leik og tryggir sér engan trúnað og engin áhrif. Ég hef heyrt margan mætan þingmann Framsfl. harma það, að ekkert samband sé við hann haft í trúnaði um afgreiðslu mála nú, þegar hann er í stjórnarandstöðu. Álíta þeir, að hér sé um hefndir að ræða, þar sem flokkurinn hafi illu heilli í tíð vinstri stjórnarinnar gert sig sekan um einangrun Sjálfstfl. En fyrir þessu eru allt aðrar ástæður. Sem stendur hefur Framsfl. kosið sér það hlutskipti að standa í einu og öllu með kommúnistum í afgreiðslu mála á Alþingi. Mál, sem rædd eru í trúnaði við forustu Framsfl., eru samstundis orðin blaðaefni Þjóðviljans. Sameiginlega krefjast þessir flokkar, að tekið sé upp á ný vinstristjórnarhagkerfið, sem sprengdi stjórn Hermanns Jónassonar á hlaupunum frá öruggri efnahagsþróun og fram á yztu nöf efnahagsmálaóreiðu. Sameiginlega berjast þeir með öllum meðulum gegn efnahagsmálaviðreisninni, sem ríkisstj. varð að hefja til varanlegra umbóta. Sameiginlega taka þeir afstöðu til utanríkismálanna eftir róttækasta kerfi kommúnista, bera fram sameiginlegar breytingartillögur og nefndarálit í flestum veigamiklum málum og engu síður þótt stefnan, blær og stíll sé allt lagt til frá kommúnistum. Sameiginlega kjósa þeir í allar nefndir og allar stöður, ef þess þarf með til þess að tryggja kommúnistum sæti, og dugi það ekki, er fórnað framsóknarmanni fyrir kommúnista til þess að halda samstarfinu, og þetta gildir ekki einungis í þingi, heldur í öllum stéttarfélögum, þar sem því verður við komið. Þegar svo er komið samvinnu milli þessara tveggja flokka og forustumanna þeirra, að hnífurinn gengur ekki á milli skoðana Hermanns Jónassonar og Finnboga R. Valdimarssonar eða milli Eysteins Jónssonar og Lúðvíks Jósefssonar og það svo, að Eysteinn hefur ekki við að ómerkja mörg sannleikskorn, sem hann áður lét sér um munn fara um þá hættu, sem þjóðinni stafaði af vexti og viðgangi kommúnista, þegar hnífurinn gengur ekki lengur á milli orða og athafna Einars Olgeirssonar og Skúla Guðmundssonar, milli Karls Kristjánssonar og Hannibals Valdimarssonar, og þannig mætti halda áfram, þá er kominn tími til þess fyrir Framsfl. að gera sér það ljóst, að hann verður að taka afleiðingunum. Svo lengi sem hann haslar sér völl í innstu röðum kommúnista, helgar sér þeirra trú, hætti og siði, verður að líta svo á, að hann hafi sagt sig úr lögum lýðræðisflokkanna, og fara menn þá að hugsa um það í fullri alvöru, hvort ekki sé eins gott að ræða málin beint við kommúnistana frekar en við handbendi þeirra, Framsfl., sem nú sýnist vera viljalaust verkfæri í höndum kommúnistanna. Svo sem kunnugt er, hafa bæði langar og harðar deilur farið fram að undanförnu um utanríkismál og efnahagsmál, bæði í útvarpi og innan þingsala. Hafa stjórnarandstæðingar hvorki gætt þar hófs í orðum né tíma og þverbrotið þar allar þingvenjur. Ég læt hlustendur um að dæma, hvort þessir menn tilheyri jákvæðum eða neikvæðum stjórnarandstæðingum. Þann dóm er auðvelt að fella. Í þessum umr. var því haldið fram af Hermanni Jónassyni og öllum öðrum ræðumönnum stjórnarandstöðunnar, að við, sem vorum því fylgjandi, að teknar væru upp viðræður við Breta um lausn landhelgisdeilunnar, og samþykktum síðar samninginn á Alþingi, hefðum brugðizt trúnaði kjósenda okkar, því að til þess hefðum við aldrei fengið neitt umboð. Á þessum forsendum var þess krafizt, að Alþingi léti fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um samninginn, áður en hann yrði lögfestur. Út af þessu þykir mér rétt að spyrja Hermann Jónasson, hv. þm.: Hafði hann umboð kjósenda sinna almennt til þess að bera fram í utanrmn. þann 13. júlí s.l. þá till., sem hann bar þar fram til lausnar á þessu vandamáli? Voru þeir honum sammála um að taka á sig og þjóðina þá gífurlegu áhættu, sem því fylgdi að birta opinberlega slíka tillögu frá öðrum stærsta stjórnmálaflokki landsins til lausnar á viðkvæmu milliríkjavandamáli? Af þekkingu minni á mörgum þeim kjósendum er mér persónulega kunnugt um, að frá þeim hafði hann ekkert slíkt umboð og hefði aldrei getað fengið það. Fulltrúi Alþb. í n., Finnbogi R. Valdimarsson, gladdist mjög yfir þessari till. Hermanns Jónassonar, enda var hún í fyllsta samræmi við hagsmuni yfirboðara kommúnista í austri. Krafðist hann þess, að till. yrði þegar samþykkt og ráðstafanir gerðar til skjótra framkvæmda. Þriðji nm. í samfylkingunni, Þórarinn Þórarinsson, studdi einnig ákveðið till. og þó hygg ég meira af hlýðni en vilja. Með því að ég leit svo á, að till. mundi ekki einungis spilla stórlega fyrir lausn landhelgisdeilunnar, heldur og baka landinu í heild ófyrirsjáanlega erfiðleika og böl á öllum sviðum þjóðlífsins, sem seint eða aldrei yrði bætt, taldi ég mér skylt að krefjast þess, að hún yrði borin fram skriflega, svo að eigi yrði síðar deilt um orðalag og innihald, og neitaði sem formaður að afgreiða hana í n., fyrr en hún lægi fyrir þannig. En þá brá svo við, að hv. þm. Hermann Jónasson fór að átta sig á því, að hér hafði hann látið kommúnistana teyma sig einu feti of nærri pólitísku hengiflugi, á líkan hátt og hann gerði í efnahagsmálunum í tíð vinstri stjórnarinnar. Nú eins og þá nemur hann staðar. Átta mánuðir eru liðnir og skriflega er till. enn ókomin, landhelgisdeilan leyst, en eyðan í fundargerðarbókinni, sem færa átti till. inn í, bíður öll ókomin ár sem tákn um stefnubreytingu Framsfl. í málinu, annaðhvort fyrir nánari athugun formannsins á kjarna þess eða fyrir kröfu frá kjósendum flokksins. En segja mætti mér, að þetta hefði kostað allhörð átök innan samfylkingarinnar, því að skýringin á flutningi tillögunnar upphaflega getur tæplega verið önnur en sú, að Hermann Jónasson hafi verið knúinn til þess af kommúnistum að þóknast þeim þannig í þessu höfuðbaráttumáli til þess að halda vináttu flokksins og samstöðu í landsmálum og tryggja, að sá hluti Framsfl., sem fastast knýr á til áframhaldandi og innilegri vináttu við kommúnista, klofnaði ekki frá flokknum og færði sig beinlínis yfir í Alþb. Hann gerir það í fullu trausti þess, að till, verði stöðvuð af meiri hl. utanrmn. og hún aldrei birt opinberlega, og þessu trausti Hermanns Jónassonar hefur meiri hl. ekki brugðizt. Við ykkur, hlustendur góðir, vil ég því segja þetta: Ef þið enn fylgið Framsfl. að málum, þá knýið forustu hans af þeirri háskalegu braut, sem hann er nú á, þ.e. að sameinast óaðskiljanlega kommúnistum í stjórnmálabaráttunni til óbætanlegs tjóns fyrir íslenzka hagsmuni um mörg ókomin ár. Takist það ekki, ber ykkur sem góðum íslendingum að svipta hann því fylgi, sem þið veittuð honum, meðan hann enn var einn af lýðræðisflokkunum í landinu. - Gleðilega páska.



Herra forseti. Hv. þm. Karl Guðjónsson rökstuddi mál sitt hér áðan með því að nefna tölur um verð á sementi. Sagði hann, að framleidd hefðu verið 72 þús. tonn á árinu 1960 og það hefði verið selt á 1100 kr. tonnið innanlands, en á 260 kr. tonnið til útflutnings. Er hér um að ræða beinar falsanir, sem rétt er að leiðrétta nú þegar. Hið sanna er, að framleiðsla verksmiðjunnar var um 90 þús. tonn á s.l. ári, en ekki 72 þús. tonn, eins og hv. þm. sagði. Voru seld innanlands um 70 þús. tonn, en 20 þús. tonn voru seld til útlanda. Um verð á sementinu er það að segja, að það er selt innanlands á 800–1000 kr. tonnið við verksmiðjuvegg. Bætist síðan við það flutningsgjald, sem að sjálfsögðu er mishátt eftir því, hvert sementið er selt. Til útflutnings er sementið selt á 105½ shilling og 115 shillinga tonnið eftir tegund. Eru það 556 kr. fyrir aðra tegundina, en 606 kr. fyrir hina. Frá þessu dregst flutningskostnaður, og fær verksmiðjan því 450–500 kr. nettó fyrir hvert tonn eftir tegund í erlendum gjaldeyri, en ekki 260 kr., eins og hv. ræðumaður sagði. Þegar hv. stjórnarandstæðingar gagnrýna þær viðreisnarráðstafanir, sem núv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa beitt sér fyrir og nú hafa verið framkvæmdar nokkuð á annað ár, tala þeir alltaf um, að breyta þurfi um stefnu, það verði að taka upp hagstæðari stefnu í íslenzkum efnahagsmálum. En þessi söngur er ekki nýr. Þetta er sami söngurinn og forustumenn Framsóknar kyrjuðu t.d. 1956, þegar þeir rufu stjórnarsamstarfið og sögðu, að ekki væri unnt að leysa efnahagsmál þjóðarinnar með Sjálfstfl. Það sama sögðu þeir um samstarfsflokka sína í vinstri stjórninni, þegar hún andaðist. Þá var engin samstaða með þeim um nein úrræði, sem að gagni máttu koma til að leiða þjóðina út úr þeim ógöngum, sem við blöstu, ef ekki væri tafarlaust snúið við. En forustumenn Framsóknar hafa verið hljóðir um eitt, og það er að gefa nokkrar upplýsingar um það, hver hún er, þessi nýja stefna, sem þeir alltaf eru að tala um að taka verði upp. Ástæðan fyrir því er ofurskiljanleg; og hún er engin önnur en sú, að þeir eiga engin úrræði, engar sjálfstæðar tillögur eða stefnu gagnvart þeim vandamálum, sem þeir sjálfir og vinstri stjórnin átti ríkasta þáttinn í að skapa og kalla yfir þjóðina. Þegar núv. ríkisstj. tók við, var enn í gildi það kerfi varðandi útflutningsframleiðsluna, að henni var fleytt áfram með verðuppbótum á útfluttar afurðir og ýmsum hliðarráðstöfunum, sem komu í veg fyrir, að útgerðin stöðvaðist. Allar slíkar ráðstafanir, sem gerðar voru, entust sjaldan út árið og voru því alger bráðabirgðaúrræði, en allar áttu þær það sameiginlegt að vinda meira og meira upp á verðbólguhjólið. Stjórnarvöldin í landinu höfðu valið það hlutskipti, að í stað þess að horfast í augu við raunveruleikann og spyrna við fótum var horft undan vandanum og gripið til bráðabirgðaúrræða, sem aðeins færðu ástandið lengra frá því, sem raunhæft var. Eina lækningin, sem að gagni mátti koma, var sú, að valdhafarnir gerðu sér fulla grein fyrir ástandinu, eins og það var, þyrðu að taka á sig áhættuna af þeim aðgerðum, sem óhjákvæmilegar voru, og hættu að skjóta sér undan vandanum. Núverandi ríkisstj. hefur sýnt það í verki, að hún var þessum vanda vaxin. Með efnahagslöggjöfinni var ákveðið, að gengi ísl. krónunnar skyldi skráð samkv. því, sem eðlilegur tilkostnaður útflutningsframleiðslunnar sagði til um. Og hún hefur enn fremur beitt sér fyrir ýmsum öðrum aðgerðum, er stuðlað gætu að því, að atvinnuvegirnir gætu staðið á eigin fótum. Einn veigamesti þátturinn í þeim aðgerðum eru lögin um stofnlánadeild sjávarútvegsins, þar sem ákveðið er að koma á nýjum lánaflokki við stofnlánadeildina. Með þessum nýja lánaflokki er ákveðið að breyta bráðabirgðalánum og ýmsum skuldum, sem hlaðizt hafa á sjávarútveginn á undanförnum árum, í löng lán með hagstæðum vöxtum. Það, sem háð hefur eðlilegri uppbyggingu sjávarútvegsins nú um langan tíma, er lánsfjárskorturinn, sem ríkt hefur í sambandi við nýjar fjárfestingarframkvæmdir og hvers konar endurbætur. Segja má, að Fiskveiðasjóður Íslands sé svo til eina lánsstofnunin, sem veitt hefur slík lán og með hagstæðum vöxtum. Mestur hluti þeirra lána er þó einvörðungu bundinn við fiskiskip, en þau lán hafa verið látin ganga fyrir, þar sem sjóðurinn hefur ekki yfir því fjármagni að ráða, að hann geti fullnægt hinni miklu fjárþörf, sem hér er fyrir hendi. Lánsfjárskortur útvegsins er ekki nýtt mál, sem orðið hefur til á einu ári, heldur er það vandamál eða öllu heldur vandræðaástand. sem á mörgum árum hefur verið að þróast, þar til nú, að svo er komið, að því verður eigi lengur á frest skotið. Er þetta einn hlutinn af arfleifð vinstri stjórnarinnar, sem hún skildi eftir sig og nú kemur í hlut núv. ríkisstj. að leysa og ráða bót á. Því er svo ekki að leyna, að þegar uppbótakerfinu lauk á s.l. ári, var þannig ástatt hjá sjávarútveginum í heild, að hann átti enga sjóði til þess að mæta því verðhruni, sem átti sér stað á öllu lýsi og mjölframleiðslunni -jafnhliða aflabresti á síldveiðunum fyrir Norðurlandi. En þó er hinn geigvænlegi aflabrestur, sem átt hefur sér stað hjá togaraflotanum á s.l. ári og enn er fyrir hendi, það sem af er þessu ári, það alvarlegasta, sem hent hefur þennan atvinnuveg og þjóðina í heild um langt tímabil. Því hefur verið haldið fram, að orsökin til minnkandi afla togaranna sé sú, að togaraflotinn hafi að undanförnu stundað veiðar á heimamiðum og siglt með aflann á erlendan markað. Því fer víðs fjarri, að slíkur málflutningur eigi við minnstu rök að styðjast, því að aflabrögð togaranna hafa gengið geigvænlega saman, hvert sem skipin hafa leitað, jafnt á hinum fjarlægari miðum sem hér heima við landið. Afleiðing þessa áfalls er svo það, að einstaklingar og bæjarfélög, sem togaraútgerð hafa með höndum, stynja undan taprekstrinum, sem þegar er að verða þeim ofviða og óviðráðanlegur. Það hafa á öllum tímum verið áraskipti í aflabrögðum sjávarútvegsins, og svo mun enn verða. Vonandi batna aflabrögðin á ný. En það má öllum vera ljóst, að það er ekki á valdi neinna venjulegra efnahagsráðstafana að tryggja reksturinn, þegar svo árar sem raun ber vitni varðandi afla togaraflotans. Samhliða réttlátri verðskráningu peninganna er sjávarútveginum lífsnauðsyn að hafa aðgang að hagstæðum stofn- og rekstrarlánum. Þessi viðleitni ríkisstj., sem felst í lögunum um stofnlánadeild sjávarútvegsins, er vissulega spor í rétta átt. Með efnahagslögunum voru allir útlánsvextir hækkaðir verulega. Ríkisstj. gaf þá fyrirheit um það, að strax og ráðstafanirnar væru farnar að bera árangur, mætti vænta þess, að vextirnir yrðu lækkaðir að nýju. Þegar svo um s.l. áramót þótti sýnt, að jafnvægi hefði skapazt í peningamálum þjóðarinnar og því unnt að lækka vextina nokkuð, mátti lesa það í blöðum stjórnarandstöðunnar, að ríkisstj. væri að hverfa frá stefnu sinni. Slíkur er málflutningur þeirra manna, sem vilja ekki kannast við staðreyndir. Sannleikurinn er hins vegar sá, að sú vaxtalækkun, sem hér átti sér stað, var merki þess, að efnahagsstefnan hafði borið árangur og stefnt var í rétta átt. Þá hefur framsóknarforustan haldið því á lofti, að allar framkvæmdir landbúnaðarins hafi dregizt verulega saman, og kenna þar um, að núv. ríkisstj. hafi látið undir höfuð leggjast að útvega Búnaðarbankanum eða ræktunar- og byggingarsjóðunum nægilegt lánsfé. Er hér eins og fyrri daginn farið alrangt með staðreyndir. Það sanna er, að vinstri stjórnin skildi við þessa stofnsjóði landbúnaðarins algerlega févana og í kalda koli, með sama úrræðaleysið að leiðarstjörnu sem í öllum öðrum efnahagsmálum þjóðarinnar. Erfiðleikar þessara sjóða stafa hins vegar fyrst og fremst af því, að þeir hafa á undanförnum árum verið látnir starfa að verulegu leyti með erlendu lánsfé, og þess vegna hafa þeir orðið fyrir miklum skakkaföllum við allar þær gengisfellingar, sem átt hafa sér stað, hvort heldur það hefur verið í formi yfirfærslugjalds vinstri stjórnarinnar eða á annan hátt. Núverandi ríkisstj. tókst hins vegar að bjarga þessum hagsmunamálum landbúnaðarins með því að útvega sjóðunum innlent lánsfé. Er það á allan hátt miklu hagstæðara og tryggara. Leiddi það til þess, að á s.l. ári var unnt að veita bændum meiri lán vegna framkvæmda í sveitunum en nokkru sinni fyrr hafði átt sér stað, samkv. þeim upplýsingum, sem fyrir liggja frá Búnaðarbankanum. Þar með er að fullu kveðinn niður sá orðrómur, sem framsóknarforustan hefur þyrlað upp um þessi mál, að núv. ríkisstj. hafi vanrækt sjálfsagðan stuðning við þessar þýðingarmiklu stofnanir bændastéttarinnar. Ekkert mál hefur að undanförnu verið rætt jafnmikið utan þings og innan eins og landhelgismálið. Það er því óþarfi að fjölyrða um málið mikið að þessu sinni. Á það má þó benda, hversu allur þróttur smátt og smátt þvarr hjá stjórnarandstöðunni og fylgisflokkum hennar í andstöðunni við hina endanlegu lausn málsins. Þegar Alþingi kom saman á s.l. hausti, skipuðu þessir flokkar sér í varðstöðu við ráðherrabústaðinn í Tjarnargötu og við dyr alþingishússins daginn, sem Alþingi var sett. Höfðu þeir á lofti kröfuspjöld með áletrunum um, að samningar í þessu máli væru svik. Og það stóð alveg á sama, hvert efni eða innihald samningsins væri. Þetta var þegar enginn vissi um, hvaða samningar mundu takast um málið eða hvort þeir yfir höfuð tækjust. En nú, þegar að leikslokum kom og upplýst var, hvað hægt var að semja um við þá þjóð, sem reynzt hafði okkur mestur þrándur í götu, hjaðnaði fylkingin og hefur hvergi sézt á henni bóla, hvorki fyrr né síðar. Þetta sýnir betur en flest annað, hversu vonlaust stjórnarandstaðan taldi andófið, þegar í ljós kom, hversu hagstæða lausn ríkisstj. gat boðið fram um lausn deilunnar. Það, sem ég tel hagstæðast í sambandi við lausn landhelgisdeilunnar nú, eru hin miklu hafsvæði á auðugustu fiskimiðum við strendur landsins, sem nú verða innan fiskveiðilögsögunnar. Stjórnarandstaðan hefur svarað því til, að með því hafi ekkert annað gerzt en að við höfum fært út landhelgina og að þeim mörkum, sem við áttum ótvíræðan rétt til án þess að spyrja nokkurn um. Ég vil spyrja: Er það trúlegt, að stjórnarandstaðan hafi litið þannig á málið í fullri alvöru, mennirnir, sem nú á þessu þingi báru fram frv. til laga undir forustu hv. þm. Hermanns Jónassonar um, að það skyldi lögfesta á Alþingi gömlu grunnlínurnar, og báðir stjórnarandstöðuflokkarnir hafa skilað nál. um málið, þar sem þeir mæla eindregið með þeirri skipan, en það er sama og að afhenda Bretum og öðrum erlendum fiskveiðiþjóðum auðug fiskimið, sem eru að flatarmáli rúmlega 5000 ferkílómetrar? Það er svo nú fyrst, þegar þeir sjá, hve hagstæðum samningum ríkisstj. hefur náð, sem þeir rjúka upp og segja: Við viljum enn þá meira og það nú strax. - Ég nefni þetta sem eitt dæmi af ótalmörgum fleiri, sem ég hef því miður ekki tíma til að koma að á þessum fáu mínútum. Afstaða sú, sem Alþýðubandalagsmenn tóku við lausn landhelgisdeilunnar, kom engum á óvart. Það var fyrir fram vitað, að þeir höfðu það að markmiði að spilla öllu samkomulagi um málið og reyna með því að reka fleyg í samvinnu hinna vestrænu þjóða. Hitt var öllum meira undrunarefni, að forusta Framsfl. skyldi láta kommúnista hafa sig til þess að taka þátt í slíkum skollaleik. Verður ekki annað séð en flokksforusta Framsóknar sé algerlega samrunnin kommúnistaflokknum. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Eftir haustkosningarnar kom ný stjórn til valda, samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. Fyrsta verk hæstv. stjórnar var að setja nýja löggjöf um efnahagsmál og nýja gengisskráningu. Aldrei í sögu landsins hafði verið ráðizt á lífskjör alls almennings jafnfreklega og gert var með setningu hinnar nýju löggjafar. Íslenzk króna var lækkuð í verði, útlánsvextirnir hækkaðir í 11–12%, tollar og skattar hækkaðir um hundruð millj. króna, greiðsla vísitölu á allt kaup afnumin, dregið úr allri fjárfestingu, útlán banka og sparisjóða minnkuð. Það væri freistandi að ræða ýtarlega um afleiðingar hinnar nýju stefnu hæstv. ríkisstj., en til þess vinnst þó ekki tími nema að litlu leyti. Ég leyfi mér að benda á eftirfarandi atriði: Samið hefur verið við Breta um leyfi til að fiska upp að 6 mílum jafnhliða afsali af hendi Íslendinga um einhliða áframhald útfærslu landhelginnar. Uppbygging atvinnuveganna úti um land hefur að mestu stöðvazt. Togararnir liggja bundnir upp við bryggjur og hafnargarða, aðrir seldir á nauðungaruppboðum, en sumir fastsettir í erlendum höfnum vegna vanskila. Margir af þeim togurum, sem eru á veiðum, eru látnir sigla með aflann til sölu erlendis, en hraðfrystihúsin vantar fisk til vinnslu. Allan janúarmánuð og fram í febrúar var alger stöðvun hjá miklum hluta bátaflotans. Útgerðarmenn lýstu því yfir, að enginn grundvöllur væri til staðar til að reka útgerð þrátt fyrir gengisfellinguna, sem að dómi ríkisstj. átti að verða allra meina bót, fyrst og fremst fyrir útvegsmenn. Hæstv. ríkisstj. lét sér fátt um finnast, hélt að sér höndum og gerði ekki neitt. Eftir margra vikna samningamakk, verkföll og vinnudeilur, sem kostuðu þjóðina tugi milljóna króna, náðist samkomulag. Hæstv. ríkisstj. viðurkenndi í verki, að viðreisnin hefði beðið algert skipbrot, og neyddist til að stórauka aðstoð sína við útgerðina frá því, sem áður hafði verið, með nýjum lánum og öðrum hliðstæðum ráðstöfunum. Afkoma almennings hefur stórversnað, síðan viðreisnin hófst. Kaupmáttur launa hefur minnkað gagnvart almennum vörukaupum um a.m.k. 17% síðan í febrúar 1960, eða um 35–40 vísitölustig, miðað við gömlu vísitöluna. Þetta er mesta kjararýrnun, sem átt hefur sér stað síðan 1952. Minnkandi kaupgeta almennings hefur þegar komið allhart niður á ýmsum þáttum iðnaðarins. Er nú svo komið, að við borð liggur alger stöðvun t.d. í húsgagnaiðnaði og fleiri hliðstæðum framleiðslugreinum. Öll verzlun hefur stórlega dregizt saman. Þannig stefnir hin svokallaða viðreisn beint að því að rýra kjör alls þorra þjóðarinnar, lama iðnað og verzlun, valda efnahagslegu hruni millistéttanna og leiða fátækt og örbirgð yfir almenning. Hagur bændastéttarinnar er miklum mun lakari nú en áður. Það stafar fyrst og fremst af því, að allar efnisvörur, sem landbúnaðurinn þarf til síns rekstrar og keyptar eru erlendis frá, hafa stórlega hækkað í verði. Rétt er og að benda á, að sú hætta er yfirvofandi vegna versnandi lífskjara og vegna minnkandi kaupgetu alls almennings í bæjum og kauptúnum, að sala landbúnaðarvara dragist stórlega saman frá því, sem áður hefur verið. Ein aðalafleiðing af efnahagsráðstöfunum hæstv. ríkisstj. er minnkandi atvinna alls þorra verkafólks og um leið stórversnandi lífskjör mikils hluta þjóðarinnar. Að undanförnu höfðu menn getað aukið tekjur sínar allverulega með því að vinna eftirvinnu, nætur- og helgidagavinnu og bætt sér þannig upp hið mjög svo lága dagkaup. Nú er þegar orðinn mikill og alvarlegur samdráttur í öllum byggingarframkvæmdum, sem mun svo, þegar fram liða stundir, valda hækkun húsaleigu vegna vöntunar á húsnæði. Fjöldi þess fólks, sem hafði atvinnu sína við byggingar, hefur orðið að leita sér atvinnu til annarra starfsgreina. Það þýðir að sjálfsögðu að meir og meir þrengist á vinnumarkaðinum, og getur ekki endað á öðru, ef áframhald verður á þessari óheillaþróun, en með atvinnuleysi fjölda fólks, enda mun nú svo komið, að verkamenn munu telja sig heppna, ef þeir geta fengið atvinnu alla virka daga, en á því eru miklir örðugleikar vegna vaxandi framboðs vinnuafls frá öðrum starfsgreinum. Orsakanna fyrir þessari óheillaþróun er fyrst og fremst að leita í misviturlegum efnahagsaðgerðum. Aðgerðir hæstv. ríkisstj. stefna þannig allar að einu og sama marki, þ.e. að draga úr eðlilegum og nauðsynlegum framkvæmdum og skapa hæfilegt atvinnuleysi, en slík stefna er óskadraumur vissra valdamanna. Jafnframt þessum skuggalegu aðgerðum hafa svo allar kauphækkanir verið fordæmdar, hve mikið sem dýrtíðin kynni að vaxa. Allar slíkar aðgerðir af hendi launastéttanna eru taldar þjóðhættulegar. Hæstv. ríkisstjórn hefur hótað verkalýðshreyfingunni nýrri gengisfellingu, nýju dýrtíðarflóði, ef hún skyldi knýja fram kauphækkanir. Blöð hæstv. ríkisstj. og atvinnurekenda tala nú mikið um kjarabætur án verkfalla. Það séu aðeins vondir menn innan verkalýðshreyfingarinnar, sem vilji verkföll, hinir góðu og gætnu menn vilji kjarabætur, en bara án verkfalla. Allt slíkt tal er hinn ósvífnasti áróður. Vitanlega óskar enginn meðlimur innan verkalýðshreyfingarinnar eftir verkfalli. Allt launafólk vill umfram allt ná fram viðunandi kjarabótum án verkfalla, ef þess er nokkur kostur. En verkalýðshreyfingin er þess vel minnug, að frá fyrstu tíð hefur hún orðið að beita verkfallsvopninu í langflestum tilfellum til þess að knýja atvinnurekendur inn á viðunandi kjarabætur. Í mörgum tilfellum hafa verkalýðsfélögin orðið að heyja langvarandi verkföll til þess eins að knýja hrokafulla atvinnurekendur til að viðurkenna samningsrétt verkalýðsfélaganna. Hægt væri að koma með ótal dæmi úr sögu verkalýðshreyfingarinnar, sem sýna það og sanna, að atvinnurekendur hafa aldrei látið af hendi neinar meiri háttar kjarabætur án harðrar baráttu. En verkalýðshreyfingin hefur aldrei og mun ekki beita verkfallsvopninu, fyrr en allar aðrar leiðir hafa verið reyndar til hins ýtrasta. Hún mun nú sem alltaf áður athuga sinn gang og taka sínar ákvarðanir að beztu manna yfirsýn. Hæstv. ríkisstj. óskaði eftir starfsfriði í upphafi síns stjórnartímabils. Hún hefur haft starfsfrið á annað ár. Hver er svo útkoman? Áframhaldandi versnandi lífskjör fólksins í landinu, alger neitun á því að mæta kröfum verkalýðsfélaganna um bætt launakjör, alger neitun við því að draga úr dýrtíðarflóðinu. Í október í haust óskaði miðstjórn Alþýðusambands Íslands eftir viðræðum við ríkisstj. um ráðstafanir til lækkunar á vöruverði og fleira til að auka kaupmátt launa. Á fundi, sem haldinn var 3. nóv. með ríkisstj., fengust engin svör við þessari málaleitun. Síðan hefur ekkert gerzt í málinu annað en það, að samninganefnd Dagsbrúnar og nokkurra annarra verkalýðsfélaga hefur ásamt fulltrúum atvinnurekenda óskað eftir viðtalsfundi við hæstv. ríkisstj. Mér er ekki kunnugt um, að neinn árangur hafi orðið af þeim viðræðum. Þrír mánuðir eru nú liðnir, síðan verkalýðsfélögin settu fram kröfur sínar um kjarabætur. Fram hafa farið nokkrar umr. á milli samningsaðila, en án nokkurs árangurs. Atvinnurekendur hafa ekki komið til móts við fulltrúa verkamanna í einu einasta atriði. Aftur á móti eru settar fram tillögur til lækkunar. Hvernig sem yfirvofandi kjaradeilur kunna að fara, hvort sem þær verða leystar með verkfalli eða án verkfalls, verður verkalýðshreyfingin ekki sökuð um, að hún hafi ekki sýnt fullan vilja til þess að ná fram samningum án verkfalls. Atvinnurekendur hafa verið aðvaraðir. Nú eru það þeir, sem verða að segja til, hvort þeir vilja lausn þessara mála án verkfalls. Og nú spyr verkafólkið um allt land: Hvaða kjarabætur vilja atvinnurekendur semja um án verkfalla? Allur almenningur, öll verkalýðshreyfingin krefst skýlausra svara og það án allra undanbragða. Opinberar skýrslur sýna, að á s.l. fimm árum, 1955–1959, hafa framleiðslutekjur þjóðarinnar aukizt um 6.3% að meðaltali á ári eða yfir 35% á þessu fimm ára tímabili. Ef kaupmáttur tímakaupsins hefði verið hækkaður um þessi 35.3%, eins og framleiðsla þjóðarinnar, ætti tímakaup almennra verkamanna að vera nú 29.79 kr. í stað 20.67 kr., sem það er nú. Framleiðsluaukningin hefur því sannarlega ekki fallið verkafólkinu í skaut. Það sýnir einnig, að þær kröfur, sem verkalýðsfélögin hafa sett fram við atvinnurekendur, eru byggðar á fyllstu sanngirni og sízt of háar. Þessar staðreyndir ættu menn að hafa í huga, þegar rætt er um kaupkröfur verkalýðsfélaganna. Íslenzkur verkalýður hefur um árabil skipað virðulegan sess meðal stéttarbræðra sinna erlendis hvað lífsafkomu snertir. Nú hefur verkalýð Íslands verið hrundið úr þeim sessi og settur skör lægra en hjá flestum öðrum þjóðum. Kaup verkamanna á Íslandi er nú orðið miklu lægra en kaupgjald verkamanna á Norðurlöndum. Eitt ósvífnasta ákvæði efnahagslaganna var afnám vísitölunnar. Árið 1942 knúðu verkalýðsfélögin það ákvæði inn í samninga, að á allt kaupgjald skyldi greidd full vísitala. Vísitalan var vörn hins fátæka manns gegn ört vaxandi verðbólgu. Hún var hindrun þess, að ósvífnir valdhafar gætu hindrunarlaust leitt flóðbylgju verðhækkana yfir þjóðina, án þess að launastéttirnar fengju það bætt í hækkaðri vísitölu. Afnám vísitöluuppbóta á kaup var frekleg skerðing á löglegu samningafrelsi verkalýðsfélaganna við atvinnurekendur. Öll verkalýðsfélögin höfðu í samningum sínum við atvinnurekendur ákvæði um það, að full vísitala skyldi greidd á allt kaupgjald. Verðbólgan hefur alltaf verið aðferð atvinnurekendanna og þeirra umboðsmanna til að skerða kjör launastéttanna. Til þess að ná sem beztum árangri af þessari þokkaiðju var vísitöluuppbótin á kaup afnumin. Það er jafnvítavert að hafa lagt til atlögu við verkalýðssamtökin og síðan að berjast á móti öllum kauphækkunum, eins og það er ótrúleg grunnhyggni að láta sér detta í hug, að alþýða manna sætti sig við slíkan ránskap baráttulaust. Fyrir síðustu kosningar gáfu núv. stjórnarflokkar út kosningastefnuskrá. Fyrsta atriðið var stöðvun verðbólgunnar. Með gengisfellingarlögunum og stórfelldri hækkun óbeinna skatta var verðbólgan mögnuð um allan helming. Óðaverðbólga flæddi yfir landið. „Jafnvægi í þjóðarbúskapnum,“ sögðu stjórnarflokkarnir. Með stórhækkuðu verðlagi samhliða afnámi vísitöluuppbótanna á kaup var stórlega þrengdur kostur allra launþega í landinu. Skipting þjóðarteknanna var gerð stórum ójafnari en áður, og þjóðarauðurinn færðist á hendur tiltölulega fárra einstaklinga og auðfélaga. Stéttafriður var þriðja kjörorðið. Með þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. hefur látið framkvæma, er stefnt að stéttaófriði með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Uppbygging atvinnuveganna var fjórða atriðið í stefnuskrá núv. ríkisstjórnarflokka. Allar aðgerðir hæstv. ríkisstj., svo sem gengisfelling, takmörkun á lánsfé, gífurleg vaxtahækkun og fleiri víðlíka aðgerðir, hafa dregið úr kaupum nýrra framleiðslutækja og stórlega torveldað allan atvinnurekstur. Uppbygging nýrra atvinnustöðva úti um land er þegar stöðvuð, og gjaldþrot vofa yfir hjá fjölda fyrirtækja víðs vegar í kaupstöðum og sjávarþorpum. Innlánsdeildum sparisjóða og kaupfélaga er gert að skyldu að afhenda Seðlabankanum í Reykjavík stóran hluta af innlögðu sparifé almennings. Slíkar aðgerðir koma að sjálfsögðu harðast niður á dreifbýlinu. Aukin framleiðsla og bætt lífskjör, sögðu stjórnarflokkarnir. Allar athafnir hæstv. ríkisstj. miða markvisst að samdrætti í, framleiðslunni. Kreppt hefur verið að lífskjörum fólksins, en auðmenn og braskarar fá óhindrað að mata krókinn á kostnað alþýðunnar. Þannig hafa báðir stjórnarflokkanna svikið öll sín kosningaloforð. Sjálfir standa forustumenn þessara flokka afhjúpaðir frammi fyrir alþjóð. En eitt er víst, og það er það, að kjósendurnir eru nú reynslunni ríkari og munu minnast þess við næstu kosningar. Ofan á allt það, sem ég hef hér minnzt á, koma svo svikin í landhelgismálinu. Ég fullyrði, að aldrei hafi verið framin geigvænlegri svik gagnvart þjóðinni en með samkomulagi því, sem nú hefur verið gert við Breta. Það eitt ætti að vera nægilegt til þess, að þjóðin afbæði sér slíka ríkisstj. Kjörum alls verkafólks og annarra launamanna er nú þannig komið, að ekki verður við unað. Allir vita, að ríkisstj. mun af fremsta megni beita sér á móti öllum kjarabótum. En verkalýðshreyfingin er staðráðin í því að hafa hótanir ríkisstj. um nýja gengisfellingu og nýja verðbólgu að engu. Hæstv. ríkisstj. hefur verið boðið upp á samstarf um kjaramálin, en hingað til hefur hún ekki verið til viðtals um neinar breytingar til úrbóta. Verkalýðsfélögin og allir launþegar hafa því enga aðra leið að fara en að snúa sér beint til atvinnurekenda með kröfur sínar, enda hafa mörg þeirra þegar gert það. Ef verkalýðsfélögin fara á annað borð á stað, má ganga út frá því sem vísu, að þau munu ekki hörfa frá settu marki. Íslenzk verkalýðshreyfing hefur oft áður átt í harðvítugri baráttu við hrokafullt atvinnurekendavald og þröngsýna og afturhaldssama ríkisstj., en borið samt sigur af hólmi. Þótt atvinnurekendur telji sig máske sterka, eru hinir mörgu og smáu í þjóðfélaginu margfalt sterkari, ef þeir standa saman í einni órofa fylkingu. Nú er um lífshagsmuni verkafólksins að tefla. Það verður ekki spurt um pólitískar skoðanir, heldur stefnt að sameiginlegum sigri verkalýðshreyfingarinnar. Íslenzk alþýða mun aldrei sætta sig við fátækt og stórkostlegt kauprán og kjaraskerðingu baráttulaust. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur tekið að sér það ömurlega hlutverk að skipuleggja og auka fátækt á íslenzkum alþýðuheimilum, tekið að sér það óþurftarathæfi að berjast á móti öllum kjarabótum, öllum kauphækkunum til handa fátæku verkafólki. Það er ljótt athæfi. Það er eitt versta verkið, sem hægt er að vinna í íslenzkum stjórnmálum. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hæstv. ráðh., Guðmundur Í. Guðmundsson, sem bar ábyrgð á ríkissjóði í einkastjórn Alþfl., reyndi að halda því fram hér áðan, að tillaga mín um rannsókn á viðskiptum hans sem fjmrh. við toppkrata, sem er einn aðalfjáraflamaður Alþfl. og Alþýðublaðsins, síðan fyrrv. skólastjóri Gagnfræðaskóla Austurbæjar lét af því starfi, beri vott um, að Alþb. telji, að í þessu glæframáli standi Alþfl. - ég vil ekki segja ríkisstj. - lakast. Flutningur till. sé merki um, að aðrar séu ekki ávirðingar Alþfl. Í öllu öðru hafi Alþfl. staðið sig vel. Það er ekki alveg að ófyrirsynju, að það hvarfli að hæstv. ráðh., að í því máli hafi hann gengið lengst í varhugaverðum ráðstöfunum, því að ráðstafanir hans í Keilis- og Brimnesmálinu svonefnda eru eitt mesta hneykslismál síðari ára, þegar stórríkir aðilar mynda hlutafélag með 100 þús. kr. hlutafé til kaupa á togarakláfi, sem þeir segja að hafi kostað 5.4 millj. eða fimmtíu og fjórfalt hlutaféð, til þess að krækja í ríkisábyrgð, sem nú nemur 7 millj. kr. eða sjötugföldu hlutafénu, og af ábyrgðinni hefur ríkissjóður nú þegar orðið að greiða 1.8 millj. kr. eða átjánfalt hlutafé toppkratanna. Tryggingin er aðeins í vélvana togaranum einum, sem vottorð fulltrúa kaupandans eins virðast hafa verið lögð fram um, þegar ábyrgðin var veitt. Á undan ríkissjóði koma svo sjóveðskröfur að upphæð 1½ millj. kr. Þetta hneykslismál allt ræddi ég hér á þingi í dag og rakti, en undir umr. um málið læddist hæstv. ráðh., Guðmundur Í. Guðmundsson, út eftir að hafa látið falla lík ummæli og hér áðan. En það er alger misskilningur ráðh. og flótti, að Alþfl. standi ekki jafnilla í öðrum málum og þessu. Þess vegna ætla ég að rekja nokkuð efndir flokksins og reyndar stóra íhaldsins líka á þeim loforðum, sem þeir gáfu því fólki, sem á þá ósk heitasta að eignast eigin íbúð yfir sig og börn sín. Á árum vinstri stjórnarinnar hóf fjöldi manna smíði eigin íbúða í trausti þess, að haldið yrði áfram stefnu þeirrar stjórnar að auðvelda almenningi að eignast þak yfir höfuðið, enda hefði það verið í samræmi við yfirlýsta stefnu allra flokka þá, að svo yrði gert, líka Sjálfstfl., sem skilið hafði við veðlánakerfið fjárþrota, því að hann var nú kominn í stjórnarandstöðu og sparaði ekki yfirlýsingarnar um velvild sína í garð húsbyggjenda og húsnæðisleysingja. En nú er að syrta í lofti, og horfur þeirra, sem eru að basla við að eignast eigin íbúðir, eru uggvænlegar. Og hver er orsökin? Hvað hefur gerzt? Orsökin er sú, að Sjálfstfl., sem skildi við veðlánakerfið gjaldþrota 1956 og barðist gegn stóreignaskattinum einum skatta, sá flokkurinn, sem mestu lofaði húsbyggjendum og húsnæðisleysingjum fyrir síðustu kosningar, fer nú með meirihlutavald á Alþingi með fulltingi Alþfl., sem einu sinni var ekki í vafa um, að allt væri betra en íhaldið. Orsökin til þess, að nú horfir illa í málum húsnæðisleysingja, er sú, að of margir tóku mark á kosningaloforðum íhaldsins sumarið 1959. Það var að vísu enginn leikur að byggja íbúð á tímum vinstri stjórnarinnar og hefur aldrei verið. En þeir menn voru heppnir, sem gátu lokið því af, áður en þeir flokkar, sem nú fara með stjórn, tóku við og greiddu húsbyggjendum um allt land rothögg með kauplækkun, kaupbindingu, gengislækkun, stórfelldum verðhækkunum, sem af henni leiddi, og vaxtaokri. Fyrst voru með beinni kauplækkun skertir stórlega möguleikar á, að menn gætu lagt eitthvað til hliðar af tekjum sínum til þess að standa undir framkvæmdum við húsbyggingar. Síðan er með 135% gengislækkun hækkað svo stórkostlega verð á öllum lífsnauðsynjum, að hafi eitthvað áður verið eftir af launum til ráðstöfunar í húsbyggingu eða til afborgana af lánum, þá var það hirt, að verulegu eða öllu leyti með almennum verðhækkunum. Og kynni svo að fara, að þrátt fyrir allar þessar ráðstafanir ætlaði samt einhver að reyna að koma þaki yfir fjölskyldu sína, þá hefur verið dyggilega séð um það með gífurlegum verðhækkunum á byggingarefni, að sá hinn sami fái þá a.m.k. ekki nema hluta af því byggingarefni, sem áður fékkst fyrir sömu upphæð. Og í stað þess að auðvelda mönnum lántökur til að bjarga sér tóku Alþfl. og Sjálfstfl. sig til, afnámu okurlögin, stórhækkuðu vexti af öllum lánum og styttu svo lánstímann á ýmsum lánum, til þess að engum möguleika væri sleppt til að gera almenningi ókleift að byggja. Þetta voru efndirnar á loforðunum fögru. Rúm tvö ár eru síðan íhaldsflokkarnir, sá litli og sá stóri, hófu aðgerðir sínar í húsnæðismálum. Það fólk, sem fól þessum flokkum að fara með þau mál, sem mestu ráða um, hvort það getur eignazt eigin íbúð, hefur fengið rúmlega tveggja ára lærdómsríka reynslu af því, hvaða afleiðingar það hefur að treysta á umhyggju íhaldsflokka fyrir hag alþýðufólks. Kaup hefur verið lækkað, en byggingarefni hefur hækkað yfir 50%. Það fólk, sem staðið hefur í húsbyggingum eða íbúðakaupum undanfarin ár, hefur reyndar alltaf vitað, að þær framkvæmdir eru ekki unnar með sitjandi sældinni, og naumast búizt við, að svo yrði í bráð, en ég fullyrði, að á þessari hjálparhönd íhalds, hins litla og hins stóra, hefur það naumast átt von. Þeir, sem komnir voru áleiðis með byggingarframkvæmdir, þegar ólög íhaldsstefnunnar riðu yfir, eru þó verst staddir allra. Þeir geta í rauninni hvorki haldið áfram framkvæmdum né hætt, standa uppi með fokheld hús, borga af þeim stórfé í vexti og kyndingarkostnað, borga svo á sama tíma háa húsaleigu og hitunarkostnað, en hafa svo engin tök á því í þeirri dýrtíð, sem nú er, að halda byggingunni áfram og gera hana íbúðarhæfa, svo að losna megi við húsaleigu og kyndingarkostnað á annarri íbúð. Að vísu er hitunarkostnaðurinn varla hár samkv. vísitölunni, sem hæstv, menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, er jafnvel enn hrifnari af en íhaldinu sjálfu og er þá mikið sagt, því að í henni er gert ráð fyrir, að hitunarkostnaður við meðalíbúð sé 156 kr. á mánuði. Fyrir aðgerðir viðreisnarstjórnarinnar í húsnæðismálum hefur að miklu leyti tekið fyrir, að almenningur hefjist handa um húsbyggingar. Þegar á s.l. ári dró stórlega úr því, að byrjað væri á byggingum, og eftirspurn eftir lóðum er úr sögunni. Sýnilegt er, að nú á þessu ári verða sárfáir til þess að hefjast handa, og skortir verulega á, að séð verði fyrir húsnæði vegna eðlilegrar fólksfjölgunar og endurnýjunar á íbúðum, og hlýtur þessi þróun að valda húsnæðisskorti og hækkun á húsaleigu. Það hefur verið núv. stjórnarflokkum kærkomið umræðuefni, að af fjárfestingu einstaklinga og þá einna helzt af viðleitni almennings til þess að reisa sér þak yfir höfuðið stafaði jafnvægisleysi og erfiðleikar í efnahagsmálum. Með viðreisnarstefnunni, sem birtist í kauplækkun, kaupbindingu, gengislækkun og vaxtaokri, hafa hendur almennings verið svo rækilega bundnar, að ríkisstjórnarflokkarnir hafa örugglega komið fram þeim vilja sínum, að alþýða manna hafi ekki með höndum fjárfestingarframkvæmdir. Og það kemur æ betur í ljós, að þær byggingarframkvæmdir, sem þó mega eiga sér stað, eru öðrum ætlaðar. Bankarnir, þeir aðilarnir, sem mest græða á vaxtahækkuninni frá skuldugum húseigendum og öðrum og fá af eigin fé 210 millj. kr. á ári í vexti, valda líklega ekki jafnvægisleysi eða spennu í efnahagskerfinu og lifa ekki heldur um efni fram. En þeir heyja nú innbyrðis kapphlaup í fjárfestingar- og húsbyggingarmálum, jafnhliða því sem almenningur, sem vextina borgar, er neyddur til að hverfa frá áformum sínum um íbúðabyggingar. Á sama tíma og alþýðufólki er að verða ókleift að halda íbúðum sínum og tekið er að mestu fyrir byggingar íbúða, rís hvert bankahúsið af öðru í Reykjavík, auk þeirra, sem keypt eru og innréttuð, og á örskömmum tíma munu bankastofnanir í Reykjavík hafa keypt lóðir og hús og hafið byggingar á húsum, sem samtals munu nema eigi minna en 60 millj. kr., en það er kostnaðarverð 130–140 íbúða. Til þess að ekki hallist á um efni og anda, fer ekki illa á því, að eina verulega samkeppnin, sem peningastofnanirnar verða fyrir um fjárfestinguna, er frá kirkjunum. En nú er í Reykjavík og nágrenni nýlokið við eða í smíðum slíkur fjöldi af kirkjum, að myndarlega verður fyrir því séð, að þeim heimilisfeðrum. sem áður freistuðust til þess að nota sunnudagana til svo veraldlegra og ókristilegra verka að byggja yfir fjölskyldur sínar, gefst nú kostur á rúmgóðum sunnudagahúsakynnum í staðinn, þar sem hægt er að taka þátt í vikulegum fyrirbænum hinna andlegu höfðingja fyrir ríkisstj., sem helgarfríin gaf. Ekki mun af veita. Svo slæmur sem viðskilnaður íhaldsins var í húsnæðismálum 1956, er hann þó hátíð hjá því ástandi, sem núv. stjórn er að koma á í þessum málum. Henni hefur tekizt að koma einu og sama högginu á húsbyggjendur, leigjendur, iðnaðarmenn og byggingarefnisframleiðendur. Til þess að klóra yfir þessa frammistöðu hafa fulltrúar íhaldsstjórnarinnar í umr. hér á hv. Alþ. reynt að halda sig við það, að allnokkru hafi verið úthlutað úr húsnæðismálasjóði, síðan stjórnin tók við. Þær tölur eru m.a. fengnar með því, að stjórnin greip til þess ráðs að færa 12–13 millj. kr. af víxillánum, sem menn höfðu fengið í bönkum og sparisjóðum, yfir í föst lán úr húsnæðismálasjóði. Sú aðstoð, sem húsbyggjendum þannig er veitt, er þessi: Mönnum, sem fyrir valdatöku íhaldsins höfðu víxillán með 7% vöxtum, er nú gefinn kostur á að fá þeim breytt í húsnæðismálasjóðslán með 9% vöxtum. Þetta eru efndirnar á kosningaloforðunum og umbótin frá því, sem var fyrir valdatöku stjórnarinnar. 7% víxilvextir, sem menn höfðu fyrir gengislækkun og vaxtabreytinguna, hafa verið bundnir í allt að 25 ár við 9 prósentin. Og samanlögð upphæð allra þessara víxla telst svo úthlutun úr húsnæðismálasjóði, og þar með hafa menn étið upp þá úthlutun úr húsnæðismálasjóði, sem þeir höfðu gert sér vonir um að fá til viðbótar víxillánunum. Þá upphæð, sem með þessum millifærslum fæst, telja liðsmenn stjórnarinnar svo stóra viðbót við úthlutun á fé til húsbyggjenda. Fyrir aðgerðir ríkisstjórnarflokkanna hefur byggingarkostnaður hækkað svo stórkostlega, að verðhækkanir á efni í meðalíbúð munu nema nálega 60 þús. kr. Þær lánveitingar, sem stjórnarvöldin láta enn nægja til hvers einstaklings, gera því ekki miklu meira en að duga fyrir hækkuninni einni saman. Og sumt af lánveitingunum til að greiða hækkunina er svo þar að auki fengið með þeim hætti, sem ég áðan lýsti, að færa víxla yfir á húsnæðismálasjóðslán. Afrek ríkisstjórnarflokkanna er því í rauninni það að hirða mestalla lánsúthlutunina til húsbyggjenda með verðhækkunum á byggingarefni. Það, sem fyrir viðreisnarráðstafanirnar var lánsúthlutun til efniskaupa, er nú lánsúthlutun til greiðslu á hækkun, sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa sjálfir ákveðið á byggingarefni, og vextirnir af lánum til greiðslu á þessum verðhækkunum eru 9%. Ríkisstj. íhalds og krata lánar mönnum með 9% vöxtum þær verðhækkanir, sem hún hefur sjálf valdið, en sviptir þá í rauninni öllum lánveitingum fyrir byggingarkostnaði, sem var, þegar þessi stjórn tók við, og má þó ekki gleyma því, að lífsnauðsynjar manna hafa hækkað svo í verði, að þær hækkanir einar gera flestum ókleift að byggja, ekki sízt þegar kauplækkun hefur líka verið beitt. Auk alls þessa hafa svo ríkisstjórnarflokkarnir einskis fjár aflað í sjóð þann, sem lánar til verkamannabústaða, og standa uppi með hann tóman og útilokað, að hann geti að óbreyttu veitt ný lán á næstunni. Frammistaða ríkisstjórnarflokkanna í húsnæðismálum og brigðmæli þeirra á öllum kosningaloforðum sýna ljóslega ásamt allri lífskjaraskerðingunni, að það hefur nú gerzt, sem alþýða manna á Íslandi hefur óttazt um árabil. Íhaldið hefur fengið meirihlutavald á Íslandi, og verkin leyna sér ekki. Fyrir atbeina Alþfl., sem eitt sinn átti að gegna því hlutverki að vernda íslenzka alþýðu gegn íhaldinu, hefur það sama íhald fengið meirihlutavald á Íslandi. Og svo traust er atfylgi Alþfl. við íhaldið, að hv. 5. þm. Reykv., Jóhann Hafstein, hefur lýst því yfir á Alþingi, að það meirihlutavald, sem Sjálfstfl. hefur þannig fengið með Alþfl., komi Sjálfstfl. betur og sé heppilegra en að Sjálfstfl. hefði meirihlutavaldið einn. Einkenni íhaldsstefnunnar koma hvarvetna í ljós, jafnt í byggingarmálum sem öðrum. Á tímum vinstri stjórnarinnar var oft erfitt að fá byggingarefni, timbrið var rifið út jafnóðum og það kom til landsins. Nú eru erfiðleikarnir ekki fólgnir í því, að ekki fáist byggingarefni. Það er hvenær sem er hægt að ganga í timburhlaðana, aðeins ef menn hafa efni á að kaupa. Í dag er gnægð af byggingarefni í búðunum, en þeir, sem þarfnast þess mest, hafa ekki efni á að kaupa það. Þetta er einkenni allra tímabila, þegar íhaldið fer með völd. Þess vegna sagði hæstv. menntmrh., Alþýðuflokksmaðurinn Gylfi Þ. Gíslason, fyrir réttum 10 árum, með leyfi hæstv. forseta: „Fylgjendur hinna frjálsu viðskipta telja það aðalatriðið, að búðirnar séu fullar, þótt almenningur geti lítið keypt. Það liggur við, að þeir telji velmegunina þeim mun meiri sem meira er af vörum í búðunum, en minna hjá almenningi. Það er þessi stefna, þessi íhaldsstefna, sem hæstv. ríkisstj. er nú að leiða yfir Íslendinga.“ Þessi tíu ára gömlu ummæli ráðh. eru glögg og nákvæm lýsing á þeirri íhaldsstefnu, sem nú er verið að leiða yfir Íslendinga og Alþfl. ber ábyrgð á. Ríkisstj. kemur dyggilega í veg fyrir, að húsnæðisleysingjar byggi íbúðir, en bankahallir og kirkjubyggingar eru það, sem koma skal. Þetta er í samræmi við það, að með viðreisnarstefnunni er almenningur reyttur inn að skyrtunni, en af almannafé er á sama tíma útbýtt milljónafúlgum í þágu hlutafjárlausra hlutafélaga stórríkra toppkrata. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Eldhúsdagsumræðum frá Alþingi á samkv. þingsköpum að útvarpa við framhald 1. umr. fjárlaga, en sú venja hefur skapazt á síðari árum að víkja frá þessu, og eru umr. þess vegna ekki lengur tengdar við afgreiðslu fjárl., sem eru þó að jafnaði stærsta mál hvers þings. Þessi frestun er gerð með samkomulagi allra þingflokka, og verður þess valdandi í þetta skiptið, að í einum og sama mánuði er dembt yfir þjóðina hvorki meira né minna en fimm útvarpskvöldum frá Alþingi, og mun mörgum útvarpshlustendum þykja það vera ofrausn. Þetta vekur þá spurningu, hvernig haga beri notkun útvarps í sambandi við störf Alþingis, en það er áreiðanlega eitt af mörgu, sem þyrfti að endurskoða, bæði hvað snertir þingfréttir og þá tilhögun, að Alþingi leggi undir sig heil kvöld í útvarpinu til ama fyrir þá hlustendur, sem fremur mundu kjósa að hlýða á annað útvarpsefni. Ég ætla ekki að ræða þetta ýtarlega, og til þess að fyrirbyggja misskilning vil ég taka það fram, að ég tel alveg sjálfsagt, að þjóðin fái tækifæri til að fylgjast sem bezt með störfum Alþingis með hjálp útvarpsins. Spurningin er aðeins sú, hvort núverandi fyrirkomulag nær þeim tilgangi og hvort ekki væri hægt að koma á annarri skipan, er gerði hvort tveggja að þjóna þeim tilgangi betur og félli hlustendum útvarpsins betur í geð. Tökum t.d. þingfréttatímann. Hann fer svo að segja allur í upplestur strembinna þingskjala og þurra frásögn af atkvgr. Þar er aldrei sagt frá umr. eða orðaskiptum, sem oft gætu verið skemmtilegri til frásagnar heldur en lagafrumvörp, greinargerðir og nefndarálit í blaðagreinastíl. Meðal annarra þjóða tíðkast það, að orðsnjallir menn og fróðir eru fengnir til að gefa vikulegt yfirlit í stuttu máli um helztu atburði á þjóðþingunum. Mundi ekki svipaður háttur hér geta sparað Alþingi þá fyrirhöfn og hlustendum þann ama, sem fylgir heilum umræðukvöldum kvöld eftir kvöld? Þingfréttatíminn og umræðukvöldin lúta algerlega stjórn Alþingis, en ekki útvarpsins, og er það þess vegna á valdi þingsins að gera hér einhverja bragarbót, nema hentara kunni að þykja að fela það útvarpinu. Hér á Alþingi eru stundum sett ýmis met, sem hvorki er skýrt frá í þingfréttum né íþróttafréttum útvarpsins, en þykja þó merkileg engu að síður. Þetta eru að sjálfsögðu met í ræðuflutningi. Þegar efnahagsmálin voru til umr. á síðasta þingi, talaði Einar Olgeirsson í 5 klst. og 18 mínútur. Það var þó ekki samfelld ræða, heldur með hvíldum og við tvær umræður. Í umr. um landhelgismálið á dögunum setti Lúðvík Jósefsson met í samfelldum ræðuflutningi með því að tala í 3 tíma og 22 mínútur. Það met stóð óhaggað þar til á aðfaranótt s.l. laugardags. Þá var til umr. í Nd. launajafnrétti kvenna og karla, og flokksbróðir Lúðvíks, Hannibal Valdimarsson, sem er mikill kvenréttindamaður, notaði tækifærið og sló met Lúðvíks. Hannibal talaði samfleytt um þetta hugðarefni sitt í 4 klukkutíma og 20 mínútur. Telja kunnugir, að sigur sinn í þessum maraþonræðuflutningi eigi hann því að þakka, að hann hafi sterkari fætur en Lúðvík. Hvernig sem því kann að vera háttað, er von, að menn spyrji, hver tilgangurinn sé með slíkum langlokuræðum og hvernig á því standi, að þær skuli vera leyfðar, því að augljóst er, að ef allir þm. tækju sér jafnlangan tíma til ræðuhalda, þá mundu störf þingsins aldrei taka enda. Hver þm. á samkv. þingsköpum rétt á að tala tvisvar í hverju máli við sömu umr. og framsögumenn þrisvar, og mundi því sú umræða, þar sem allir fengju ræðutíma eins og methafarnir þrír, geta staðið æðilengi, eða vikum saman. Eftirtektarvert er það, að þátttakendur í maraþonræðukeppninni eru allir úr stjórnarandstöðunni, og hefur Framsfl. ekki gefið Alþb. mikið eftir á þeim tveim þingum, sem ég þekki til, þótt einstakir þm, hans hafi ekki komizt jafnhátt á afrekaskrá og einstakir þm. Alþb. Þess er ekki að dyljast, að slíkar ræður kosta allmikið fé. Mér skilst, að þetta þing komi til með að sitja í 145 daga, en þinghaldið kostar samkv. áætlun fjárlaga 9½ millj. kr. Það gerir um 65520 kr. á dag, eða 2730 kr. á klst., ef deilt er með öllum 24 tímum sólarhringsins. 4½ tíma ræða, eins og metræða Hannibals Valdimarssonar á þessu þingi, kostar Alþingi þannig minnst 1228 kr. Nú er Alþingi ekki jafnaðarlega að störfum 24 tíma á sólarhring, og ef reiknað væri með 12 tímum í framangreindu dæmi, sem raunar væri líka of hátt, kostar ræðan hvorki meira né minna en 24570 kr. Ef gerður er samanburður á samanlögðum ræðutíma stjórnarandstöðunnar annars vegar og stjórnarsinna hins vegar við afgreiðslu helztu mála, kemur í ljós, að stjórnarandstaðan notar margfalt meiri ræðutíma en stjórnin og stuðningsmenn hennar. Þannig töluðu stjórnarandstæðingar um efnahagsmálin í fyrra samtals 34 klst. og 12 mín., en stuðningsmenn stjórnarinnar 12 klst. 54 mín. Í landhelgismálinu á dögunum töluðu stjórnarandstæðingar 34 klst. 39 mín., en stjórnarsinnar í 6 klst. 35 mín. Ef gerður væri samanburður á umr. um önnur mál, sem fara skjótar í gegnum þingið en efnahagsmálin og landhelgismálið, mundi hið sama koma í ljós: Stjórnarandstaðan notar hér í sölum Alþingis þrefalt til sjöfalt lengri ræðutíma en stjórnin og stuðningsmenn hennar, og von er, að menn spyrji: Hvað telur stjórnarandstaðan sig vinna á þessu? Ekki ná þessar ræður til þjóðarinnar, nema þegar útvarpað er, og blöðin hafa ekki rúm til að birta nema hrafl úr þeim jafnóðum. Þær birtast seint um síðir í þingtíðindum, óaðgengilegar til lestrar, einmitt fyrir það, að ræðurnar eru illa samdar, fullar af endurtekningum og stagli, og stundum fer þar meira fyrir tilvitnunum en orðum ræðumannsins sjálfs. Einn vinning hefur stjórnarandstaðan af hinum löngu ræðum, eins og sýnt hefur verið fram á. Hún fær svo að segja einokunaraðstöðu til að notfæra sér eðlilegan umræðutíma um hvert mál, því að stjórnarsinnar láta sér oftast nægja réttinn til framsögu og stuttra andsvara. Þetta byggist einfaldlega á því, að stjórnin og stuðningsmenn hennar vilja hvorki tefja þingstörfin að þarflausu né beita ákvæðum þingskapa til að takmarka ræðutíma, meðan nokkur kostur er að komast hjá því, og árangurinn verður sá, að stjórnarandstaðan fær mestallan umræðutímann. Þessa tillitssemi þakkar stjórnarandstaðan síðan bæði með misnotkun ræðutímans og með glósum um stjórnarliðið, - það sé múlbundið og handjárnað og þingmennirnir viljalaus verkfæri stjórnarinnar, - og á þingmönnum stjórnarflokkanna dynja oft alls konar ögranir af þessu tagi. Eins og þetta er í pottinn búið, er ekki að furða, þótt málþófslið stjórnarandstöðunnar tali oft yfir tómum stólum í þingsölum, enda kemur það fyrir, að maraþonræðugarpar krefjast þess af forsetum, að það sé smalað fyrir þá áheyrendum. Stundum verður þess vart meðal þingmanna stjórnarandstöðunnar, að þeir eru orðnir leiðir á þessum vinnubrögðum, sem vonlegt er. Ráðið til úrbóta er það, að flokkarnir komi sér saman um umræðutíma í hverju máli, þannig að treysta megi því, að umr. ljúki innan hæfilegs tíma eftir málavöxtum. Gætu þá orðaskipti orðið fjörlegri og umr. frjórri en nú á sér stað, því að ekki þyrfti að óttast, að þátttaka þingmanna stjórnarflokkanna í umr. tefði eða hindraði afgreiðslu mála. Ég vil taka það fram, að með þessum orðum er ég engan veginn að gagnrýna forseta þingsins fyrir að beita ekki valdi sínu samkv. þingsköpum til að takmarka og skipuleggja ræðutíma. Það er langoftast reynt að fá samkomulag allra flokka um þá hluti, og ef stjórnarandstaðan vill losa sjálfa sig og aðra við þau leiðindi, sem málþófi hennar fylgja, þá ætti hún að leita eftir samkomulagi í þá átt, sem ég hef drepið á. Fyrst ég hef á annað borð gert þessa þætti í störfum Alþingis að umtalsefni, vil ég leyfa mér að bæta því við, að ég fagna fram kominni till. til þál. frá tveim þm. stjórnarandstöðunnar um alþingishús. Í grg. með þeirri tillögu er á það bent, að núv. húsakynni Alþingis eru orðin með öllu óviðunandi, og miðar till. að því, að úrlausn verði undirbúin. Um þessa till. ættu allir þm. að geta orðið sammála í einu eða öðru formi. Þessu þingi er nú um það bil að ljúka, og til dagsins í dag hafði það afgreitt 65 lög. Sú tala mun enn hækka, áður en þingi lýkur í vikunni. Eitt af merkari málum þingsins var afgreitt í dag sem lög, en það er frv. Jóns Þorsteinssonar og annarra Alþfl.-manna í Ed. um launajöfnuð kvenna og karla. Þessi nýju lög fela það í sér, að á árunum 1962–67 skuli launajöfnuður nást milli kynjanna í almennri verkakvennavinnu, verksmiðjuvinnu og verzlunar- og skrifstofuvinnu, en það eru þau störf, sem algengast er að konur og karlar vinni hlið við hlið. Áður hafa konur í þjónustu hins opinbera fengið launajafnrétti með lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Launajöfnuðurinn á að nást þannig, að hinn 1. jan. 1962 skuli laun kvenna hækka um 1/6 hluta og síðan árlega um 1/6 hluta mismunarins, þar til fullum launajöfnuði er náð 1. jan. 1967. Þriggja manna nefnd á að fylgjast með launabreytingunum og því, hverjir eigi rétt til þeirra á hverjum tíma, og er hlutverk n. fyrst og fremst að tryggja þeim, sem réttinn eiga, þær hækkanir, sem þeim ber. Til þess að n. geti unnið þetta verk, er henni nauðsynlegt að fylgjast með gerðum kjarasamningum og breytingum, sem á þeim kunna að verða á hverjum tíma, því að ákvæði laganna hindra það á engan hátt, að launþegasamtökin semji sjálf við vinnuveitendur um að jafna launamismuninn örar en lögin ákveða. Með þessum lögum eru uppfyllt ákvæði jafnlaunasamþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem Ísland er aðili að. Aðrar þjóðir hafa fullnægt þessari samþykkt með svipuðum hætti. Síðastliðin sex ár hefur launamismunurinn aðeins minnkað um 2%, og var það vegna lagasetningar á Alþ., sem sá árangur fékkst. Nú er talið algengast, að launamismunurinn sé 22%, og tryggja hin nýju lög, að sá munur hverfur á sex árum. Alþb. og Framsókn hafa undir gunnfána Hannibals Valdimarssonar beitt sér gegn þessu frv. og þótzt vilja ganga lengra. En fortíð Hannibals Valdimarssonar í málinu er sú, að þegar hann var félmrh. 1958 og hafði tækifæri til að koma á fullu launajafnrétti, skipaði hann nefnd í málið, sem enn hefur ekki skilað áliti. Í n. eiga sæti fjórar konur og einn karlmaður, Snorri Jónsson að nafni, og er ekki að því að spyrja: Þessi eini karlmaður er formaður n. Í umr. um mál þetta í Nd. lét Hannibal Valdimarsson m.a. svo um mælt, að í Finnlandi hefði nefnd unnið að undirbúningi sams konar máls í 7 ár, og þótti honum það ósköp hæfilegur hraði og til fyrirmyndar. Ein ummæli Hannibals Valdimarssonar um þetta frv. voru þau, að það færi í þá átt að lítilsvirða og smána verkalýðshreyfinguna. Slíkt er fjarri öllu lagi. Hin nýju lög munu þvert á móti styrkja verkalýðshreyfinguna í þessu máli, af því að í þeim felst fullnaðarviðurkenning löggjafans á jafnrétti kynjanna í launamálum. Heilindi Framsóknar í málinu er bezt að marka af því, að vinnuveitendasamtök þau, sem framsóknarmenn stjórna, hafa harðlega mótmælt setningu laganna ásamt öðrum atvinnurekendum. Hér á ég við Vinnumálasamband Sambands ísl. samvinnufélaga. - Með hinum nýju lögum er tryggður framgangur mikils mannréttindamáls á skynsamlegan hátt, og má það vera íslenzkum konum fagnaðarefni. Þingið hefur verið um margt sögulegt, þótt hæst beri, sem vonlegt er, landhelgismálið. Því hafa verið gerð svo ýtarleg skil áður í útvarpsumr, og nú í kvöld af hæstv. utanrrh., að ég mun ekki fara um það mörgum orðum. Hvað sem stjórnarandstæðingar fullyrða um hið gagnstæða, felst þetta í lausn deilunnar við Breta: Við fáum fullnaðarviðurkenningu á 12 mílunum. Við fáum stækkun á landhelginni um 50–65 km2 vegna útfærslu grunnlína. Við höldum opinni leið til að vinna að meiri útfærslu landhelginnar á grundvelli þeirrar sérstöðu okkar, að fiskimiðin geyma lífsbjörg þjóðarinnar, en á þeim grundvelli höfum við byggt aðgerðir okkar til þessa. Við höfum fengið Breta til að hætta ofbeldisaðgerðum sínum. Viðskiptin við þá eiga að komast í eðlilegt horf, og þeir eru skuldbundnir til að grípa ekki til ofbeldisverka á ný, þótt ágreiningur kunni að rísa í framtíðinni, heldur verður úr slíkum ágreiningi skorið af alþjóðadómstólnum. Gegn þessu fá Bretar tímabundin veiðileyfi á takmörkuðum svæðum í 9–15 mánuði á þremur árum, þó ekki á svæðinu frá Látrabjargi að Horni. Að mínum dómi eru þessi málalok stórsigur fyrir Íslendinga og furðulegt, að Framsfl. skuli ekki fremur kjósa að eigna sér að einhverju leyti sigurinn heldur en að gerast taglhnýtingur kommúnista, sem vildu ekki lausn deilunnar, heldur áframhald hennar, eins og Lúðvík Jósefsson hefur hreinskilnislega játað. En þetta er aðeins ein af mörgum sönnunum fyrir hinu nána samstarfi þessara flokka og bendir allt til þess, að þar hafi kommúnistar yfirhöndina. Flutningur vantrauststillögunnar ber það með sér, að flokkarnir hyggja á stjórnarsamstarf, og er hugarfars- og stefnubreyting Framsóknar í utanríkismálum einn liður í undirbúningi að væntanlegu stjórnarsamstarfi hennar og kommúnista. Sama máli gegnir um þjónkun maddömunnar við kommúnista í verkalýðsfélögunum. Það er engu líkara en kommúnistar hafi Framsóknarforingjana um þessar mundir í eins konar heilaþvottarkúr, til þess að þeir geti látið þá játa hina kommúnistísku trú. Árangurinn segir þegar til sín. Dagblaðið Tíminn er ekki orðið annað en kópía af Þjóðviljanum. Þm. Framsóknar fara í Keflavíkurgöngur, og háttsettir Framsóknarforingjar eru hafðir á oddinum á fundum hernámsandstæðinga. Með afstöðu sinni til lausnar landhelgisdeilunnar, létu framsóknarmenn sér úr greipum ganga bezta tækifærið, sem þeim hefur gefizt, til að hreinsa sig af kommúnistaþjónkuninni. Þar með hafa þeir búið um sig í íslenzkum stjórnmálum á eyðiskeri hjá kommúnistum, því að það er ekki oft hægt að leika þann leik, sem þeir léku árið 1950, að bera fram vantraust á ríkisstjórn og fella hana, en ganga síðan til stjórnarmyndunar strax á eftir með þeim flokki, sem borinn var vantraustinu. Þetta lék Framsókn 1950, en nú treystir hún á kommúnista til að geta krækt í ráðherrastóla og valdaaðstöðu fyrir flokksforingjana. Þeir eru núna eins og gervitungl, sem snúast á sporbraut kringum Einar Olgeirsson. Getur það verið, að óbreyttir framsóknarmenn, sem treyst hafa fyrri orðum foringja sinna, séu ánægðir? Svo var ekki að heyra á Vilhjálmi Hjálmarssyni, sem eyddi ræðutíma sínum hér í kvöld í það að afsaka kommúnistadekur Framsóknar. Þessu þingi tókst að afgreiða fjárlög fyrir áramót, og voru þau afgreidd án greiðsluhalla, en það er eitt höfuðskilyrði þess, að jafnvægi haldist í þjóðarbúskapnum. Skeði nú hvort tveggja, að fjárlög voru afgreidd snemma og að leitazt var við að draga úr útgjaldaliðum á ýmsum sviðum. Nemur sparnaðurinn á útgjaldaliðum alls um 12.3 millj. kr. Síðan afgreiðslu fjárlaga lauk, hafa verið gerðar ráðstafanir til stórfellds sparnaðar í rekstri Keflavíkurflugvallar og sameining Áfengisverzlunar ríkisins og Tóbakseinkasölunnar hefur á þessu þingi verið ákveðin með lögum, og mun af því leiða mikinn sparnað í rekstri þessara stofnana. Þá hafa verið undirbúnar framkvæmdir á vegum landssímans, er miða að því að koma á sjálfvirku símakerfi um land allt. Stofnkostnaður við það verður að vísu hár, en sparnaður í rekstri svo mikill, að reiknað er með, að kerfisbreytingin leiði til gjaldskrárlækkunar, þegar hún hefur komizt í gagnið. Hófsemi í útgjöldum ríkisins og í kostnaði við rekstur ríkisfyrirtækja, sem selja almenningi þjónustu sína, og greiðsluhallalaus fjárlög eru ein nauðsynlegasta forsenda þess, að efnahagslíf þjóðarinnar þróist eðlilega, en fari ekki öðru hverju stórskaðlegar kollsteypur. Stefna stjórnarflokkanna og aðgerðir þeirra hingað til tryggja að þessu leyti nauðsynlegt jafnvægi, ef ekki kemur annað til, sem ekki verður við ráðið. Stjórnarflokkarnir gerðu ráðstafanir til þess, þegar gengið var fellt s.l. vetur, að létta launþegum þær byrðar, sem af gengisfellingunni hlaut að leiða, m.a. með því að stórhækka bætur almannatrygginganna. Þær hækkuðu um rúmlega 200 millj. kr. Tekjuskattur var lækkaður um 110 millj. kr., og sveitarfélögunum var fenginn nýr tekjustofn, 56 millj. kr. af söluskatti, og með því komust þau hjá útsvarshækkunum og gátu í mörgum tilfellum lækkað útsvörin. Niðurgreiðslur á vöruverði námu s.l. ár um 303 millj. kr. Þessari stefnu er enn haldið áfram á þessu ári. Bætur almannatrygginganna hækka um 71 millj., og kemur nú til framkvæmda afnám skerðingarákvæðanna svonefndu. Það þýðir, að allir, sem orðnir eru 67 ára að aldri, geta fengið lífeyri, þótt þeir hafi ekki látið af störfum, og greiddur er t.d. barnalífeyrir með börnum, sem misst hafa föður sinn, án tillits til fjárhagsástæðna móðurinnar. Frestun á töku lífeyris veitir rétt til meiri hækkunar en áður, og sú hækkun, sem þannig fæst, nær einnig til maka, sem lífeyrisþegi kann að láta eftir sig. Það hefur lengi verið beðið eftir þessum endurbótum í tryggingamálunum, en allar fyrri ríkisstjórnir hafa skotið þeim á frest. Hluti sveitarfélaga í söluskatti hækkar nú í 71 millj. kr., og nokkur hækkun verður á niðurgreiðslum á nauðsynjavörum. Þannig er stefnunni fylgt, og ef greiðslugetu atvinnuveganna verður ekki ofboðið, er sýnilegt, að stjórnarstefnan muni heppnast og færa þjóðinni raunverulegar kjarabætur. Rétt er þó að gera sér ljóst, að þarna kemur fleira til en þau mannlegu öfl, sem vilja sprengja greiðslugetu atvinnuveganna. Aflabrögðin og veðráttan hafa sitt að segja. S.l. ár var heildaraflinn 54 þús. tonnum minni en árið áður. Það var fróðlegt að heyra Karl Guðjónsson ræða um aflaleysið í kvöld. Hann var ekki í vandræðum með skýringuna. Aflaleysið var allt ríkisstj. og viðreisninni að kenna, að hans sögn. Slíkur málflutningur er varla svaraverður. En ég vil benda á, að undanfarna mánuði hafa kommúnistar og Framsókn keppzt við að neita því, að um nokkurt aflaleysi hafi verið að ræða á s.l. ári. Nú treysta þeir sér ekki lengur til að neita þeirri staðreynd, að aflinn varð um 10% minni en árið áður þrátt fyrir aukinn skipastól og tilkostnað. Bræðrablöðin, Þjóðviljinn og Tíminn, bergmáluðu hvort annað, þegar línan var sú að þræta fyrir aflabrestinn. Næstu daga mun hin nýstárlega kenning Karls Guðjónssonar um aflaleysið af völdum ríkisstj. endurhljóma í Tímanum. Eitt er við þetta unnið: Staðreyndin um 10% aflarýrnun verður ekki lengur dulin, augu manna hljóta um leið að opnast fyrir því, af hvílíku hyldýpis ofstæki stjórnarandstaðan berst. Aflabresturinn er mestur hjá togurunum, og á útgerð þeirra við mikla örðugleika að stríða. En Karl Guðjónsson ætti líka að vita, að ekki var vertíðin í Vestmannaeyjum s.l. vetur yfirmáta góð, eða um 20% undir meðalári. Veðráttan á vertíðinni að þessu sinni lofar ekki heldur góðu um útkomuna í ár. Af þessu getur leitt stórfelld vandamál, einkum af því, að aflaleysið kemur í kjölfar verðfalls á fiskimjöli og lýsi í fyrra. Útgerðin á af þessum sökum í miklum erfiðleikum. S.l. ár var reynt að létta henni róðurinn með því að veita aðstoð úr hlutatryggingasjóði, að upphæð 10 millj. kr., eftir síldveiðarnar. Einnig var ákveðið að verja um 80–90 millj. kr., sem eftir urðu í útflutningssjóði, þegar hann hafði staðið við allar skuldbindingar sínar, til þess að greiða vátryggingariðgjöld fiskiskipa s.l. ár. Og loks eru nú að koma til framkvæmda lög um lánabreytingar, sem eiga að skapa mörgum útgerðarfyrirtækjum og fiskvinnslustöðvum stórbætta aðstöðu til rekstrar. Þá hafa vextir verið lækkaðir um 2% og afnumið 2½% útflutningsgjaldið. Stefnir þetta allt að því að létta útgerðinni og fiskvinnslustöðvunum róðurinn. En eins og horfir um aflabrögðin, er hætt við, að meira þurfi til að koma, og þegar þannig er ástatt, er ekki rétti tíminn til stórfelldra kauphækkana. Það reynir nú mjög á það, hvort atvinnuvegirnir geti haldið áfram án nýrrar tekjuöflunar, og ef kaupgjald verður sprengt upp við þessar aðstæður, mundi sú leið færa okkur á ný fram á hengiflugsbrúnina, sem við vorum staddir á haustið 1958, þegar Hermann Jónasson lagði árar í bát og gafst upp við að leysa þann vanda, sem við blasti. Þrátt fyrir þá erfiðleika, sem enn er ekki séð fyrir endann á, hafa ráðstafanir stjórnarflokkanna í efnahags- og gjaldeyrismálum borið tilætlaðan og góðan árangur í viðskiptum landsins út á við og þróun peningamála innanlands. Tímans vegna verð ég að láta mér nægja að vísa um þessi mál til ársskýrslu Seðlabankans, sem nýlega var birt, en samkv. henni var vöruskiptajöfnuður óhagstæður s.l. ár um 218 millj. kr., en um 632 millj. kr. árið 1959, þegar innflutningur skipa og flugvéla hefur verið dreginn frá bæði árin. Útlánaaukning 1960 varð 295 millj. kr., en innlán jukust um 324 millj. kr. Innlánaaukningin er þannig meiri en útlánaaukningin, en árið 1959 var þessu öfugt farið. Þá nam útlánaaukning, umfram aukningu innlána, 250 millj. kr. Spariinnlán jukust um 83 millj. kr. meira s.l. ár en árið 1959. Í þessum efnum erum við á réttri leið, og við höfum fyllstu ástæðu til að ætla, að viðreisnin haldi áfram að bera jákvæðan árangur. Alþfl. tók þá afstöðu haustið 1958, þegar engin samstaða var lengur í vinstri stjórninni um nein úrræði til að forða þjóðinni frá voða í efnahagsmálunum, að beita sér fyrir björgunar- og viðreisnarstjórn. Því starfi hefur flokkurinn síðan haldið áfram, ásamt samstarfsflokknum, í þeirri öruggu vissu, að með þessu starfi vinnur Alþfl. umbjóðendum sínum mest gagn. Þjóðinni hefur verið bjargað frá efnahagslegu hruni, atvinnuleysi og örbirgð, sem við blasti. Nokkru hefur þurft að fórna, til þess að þetta mætti takast. En hverjar hefðu fórnirnar orðið, ef enginn hefði fengizt til að snúast gegn vandanum haustið 1958 eins og Alþfl. gerði? Þeirri spurningu er auðvelt að svara. Taumlaust dýrtíðarflóð hefði skollið yfir, og skilið eftir atvinnulausa og hnípna þjóð í svo miklum vanda, að hún hefði auðveldlega getað glatað sjálfstæði sínu að fullu og öllu. Alþfl. hefur gert sitt til að forða Íslendingum frá þessari ógæfu, og hann mun halda því starfi áfram ótrauður. - Ég þakka þeim, sem hlýddu. Góða nótt.