Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, var samið af hegningarlaganefnd sem nú vinnur að endurskoðun á ýmsum þáttum hegningarlaganna, en þetta frv. hefur verið flutt sérstaklega þar sem ekki þykir ástæða til að bíða með það eftir heildarniðurstöðu endurskoðunar fyrrgreindrar hegningarlaganefndar. Að meginefni til er þetta frv. um breyt. á 40.–42. gr. hegningarlaganna þar sem gefið er meira svigrúm til þess að nota svokallaða reynslulausn, en reynslulausn er fólgin í því að eftir að afplánaður hefur verið ákveðinn hluti af refsitíma, þá er fanga veitt reynslulausn. Hann fær að vera frjáls ferða sinna og er þá undir honum sjálfum komið hvort ástæða er til þess að beita refsingunni frekar. Í núgildandi hegningarlögum er heimild til þess að veita reynslulausn, en samkv. 40. gr. almennu hegningarlaganna er lágmarkstími afplánunar 8 mánuðir. Fyrr getur viðkomandi fangi ekki fengið reynslulausn. En lagt er til í þessu frv. að tíminn sé styttur í 4 mánuði. Þá er og gert ráð fyrir því að reynslulausn megi veita er helmingur refsitíma hafi verið tekinn út, en í gildandi lögum er ávallt áskilið að fangi hafi tekið út 2/3 hluta refsitímans. Þessi breyt. er, eins og fyrr segir, til þess að veita meira svigrúm í refsidómum og hefur, að svo miklu leyti sem heimildin hefur verið notuð bæði hérlendis og erlendis, gefist vel. Á þeim tíma sem liðinn er síðan frv. þetta var samið hefur finnska ríkisþingið samþ. að stytta þennan refsitíma úr 4 mánuðum í 3 mánuði og hefur norræna refsilaganefndin svo og íslenska hegningarlaganefndin lýst sig sammála um að það spor sé stigið í annarri norrænni refsilöggjöf, en eins og kunnugt er, þá er verið að reyna að samræma norræna refsilöggjöf í öllum aðalatriðum og þetta frv. er liður í því. Vegna þeirra ákvæða, sem nú eru í gildi, og vegna dómafordæma hafa dómarar á Íslandi ekki talið sér kleift að dæma skilorðsbundið eða taka tillit til félagslegra aðstæðna. Reynslan hefur líka verið sú, að fyrir vikið hefur þurft að grípa meira til náðana hér á landi heldur en víða annars staðar. Tilgangurinn með náðunum er ekki sá að til þeirra sé gripið í tíma og ótíma, heldur þegar mjög sérstaklega stendur á og við sérstakar aðstæður. Reynslulausn er miklu aðgengilegri og sveigjanlegri aðferð fyrir dómara sem vilja taka tillit til þeirra sem ákærðir hafa verið og eiga dóm yfir höfði sér. Allshn. leggur til að frv. verði samþ. eins og það var lagt fram, með þeirri breyt. að í staðinn fyrir 4 mánuði sé talað um 3 mánuði og að því leyti til farið að fordæmi finnska ríkisþingsins. Þá er ein breyt. í þessu frv. sem er annars eðlis, en hún er breyt. á 232. gr. hegningarlaganna. Er lagt til að sú gr. orðist svo: „Ef maður þrátt fyrir áminningu lögreglunnar raskar friði annars manns með því að ásækja hann, ofsækja með bréfum eða ónáða hann á annan svipaðan hátt, þar á meðal með símhringingum, þá varðar það sektum, varðhaldi eða fangelsi allt að 6 mánuðum. Áminning lögreglunnar hefur gildi í 5 ár.“ Refsing fyrir slík brot er ekki fyrir hendi í löggjöfinni, en lögð nokkur áhersla á, að þetta ákvæði sé samþ. til þess að bregðast við með ákveðnari hætti gagnvart ofsóknartilraunum eins og þarna um ræðir heldur en nú er mögulegt. Lagadeild Háskóla Íslands, Lögmannafélag Íslands og Lögfræðingafélag íslands, allir þessir aðilar hafa mælt með samþykkt frv.. bæði aðalefnis þess og þeirrar brtt. sem ég nefndi síðast. Allshn. leggur til að málið verði samþ. með þeirri hreyt. sem fram kemur á þskj. 383 og fjallar sem sagt um þá breyt. að í stað orðanna „4 mánuðir“ komi: 3 mánuðir.



Herra forseti. Það eru fyrst örfá orð út af ummælum sem féllu hér í upphafi 1. umr. Það kom fram í ræðu hv. 5. landsk. þm. samanburður á þátttöku ríkisins í kostnaði við verkmenntaskólana, sem almennt eru kallaðir svo, og aðra skóla, þ. á m. viðskiptaskólana. Þessi samanburður var ofurlítið villandi að því leyti að verkmenntaskólarnir, við skulum segja iðnskólarnir, eru ekki kostaðir af ríkissjóði nema að hálfu leyti, en síðan að hálfu af sveitarsjóðum. Þessir skólar eru því kostaðir af opinberum aðilum að fullu. Þetta breytir ekki því að það ósamræmi, sem er í þátttöku ríkisins í kostnaði við hina ýmsu skóla framhaldsskólastigsins, er ótækt og verður að leiðréttast strax þegar menn sjá sér færi á eða koma því í verk. En ég vildi vekja athygli á þessu. Aftur á móti viðskiptaskólarnir tveir, sem hér voru aðallega gerðir að umtalsefni og haldið hafa uppi viðskiptafræðslu í landinu fram til þessa, eru einkaskólar og kostaðir af einkaaðilum og reknir af einkaaðilum með styrk úr ríkissjóði. Það er ekki reginmunur á því í sjálfu sér hvort skóli er kostaður af ríki eða sveitarfélagi að meira eða minna leyti. Gjöldin eru í báðum tilvikum lögð á skattborgarana eftir þar til gerðum reglum. En hitt er svo annað mál, að samræmi þarf að vera í þessu innbyrðis og það er atriði sem hv. alþm. og stjórnvöld verða að snúast við og leiðrétta. Ég drap aðeins á það þegar ég mælti fyrir frv. að þetta mál og fleiri mál, sem hér liggja fyrir þingi núna, t.d. frv. um fullorðinsfræðsluna, það er eðlilegt að skoða þau í nokkru samræmi við almenna endurskoðun framhaldsskólastigsins. Það breytir svo ekki því að það getur verið nauðsynlegt og e.t.v. reynst óhjákvæmilegt að taka út úr einstaka þætti þessarar endurskoðunar, einstaka málaflokka, og afgr. þá áður, en best væri að afgr. endurskoðun framhaldsskólastigsins í heild. Það getur þó farið svo. Og ég álít að við gætum staðið frammi fyrir því einn góðan veðurdag, einmitt varðandi þennan málaflokk, að það reyndist óhjákvæmilegt að taka þennan þátt nokkru fastari tökum en ríkisvaldið hefur þurft að gera til þessa vegna þess að einkaaðilar hafa staðið sig vel að þessu leyti. Öllum þeim, sem eitthvað hafa fylgst með þeirri óskaplegu aðsókn sem er að þessum tveimur skólum annars vegar og hins vegar gert sér grein fyrir hvað þörfin fyrir viðskiptamenntað fólk hefur vaxið gríðarlega með breyttum atvinnuháttum og aukinni þjónustustarfsemi í þjóðfélaginu, getur ekki komið þetta mál á óvart. Í ræðu hv. þm. var aðeins vikið að því að nær lægi að hefja aðgerðir á öðrum skólasviðum fremur en þessum, t.d. varðandi verkmenntaþáttinn. Það er mikið rætt og ritað um nauðsyn þess að hefjast þar handa og gera þar betur en gert hefur verið. Mér finnst ástæða til þess af þessu tilefni og út af mörgum fyrirspurnum og athugasemdum, sem oft koma fram einmitt varðandi verkmenntaþáttinn, að rifja upp, í sem allra fæstum orðum samt, hvað við höfum þó á undanförnum missirum, undanförnum árum verið að gera til þess að bæta úr á þessu sviði. Ég vil fyrst vekja athygli á því að sá tölulegi samanburður, sem oft er gerður á framlögum ríkisins til verkmenntaskóla og annarra skóla, bóknáms, er oft mjög villandi. Það tekur t.d. engu tali álít ég, að telja allan kostnað við grunnskóla til kostnaðar við bóknám. Vitanlega eru í grunnskólanum og í vaxandi mæli kenndar ýmsar verklegar menntir. Og að öðru leyti verður að líta svo á að á grunnskólastigi sé nemandinn búinn undir það almennt að taka til starfa á þeim skólasviðum sem við taka, hvort sem það eru fremur bókmennta- eða verkmenntaskólar. Eins er að mínum dómi alveg fráleitt að telja allan kostnað við Háskólann og t.d. Tækniskóla Íslands til kostnaðar við bóknám. Innan Háskólans starfar verkfræðideildin t.d. En þetta er þó oft gert þegar verið er að bera þessar tölur saman. Ég dreg ekkert úr því að við þurfum að taka til hendi á verkmenntasviðinu, en menn verða þó að reyna að líta á hlutina nokkuð raunhæfum augum. Ég vil svo varðandi það, sem hefur verið aðhafst á verkmenntasviðinu á undanförnum árum, rifja þetta upp: Ég vil í fyrstu minna á stofnun Tækniskóla Íslands 1964, en sá skóli hefur alveg tvímælalaust gegnt mjög merkum þætti í menntakerfi okkar. Hann hefur brautskráð á s.l. 5 árum S6 tæknifræðinga, er mér tjáð, en margir nemendur skólans hafa orðið að ljúka tæknifræðinámi sínu erlendis vegna þess að aðeins hefur verið unnt að hafa fyrri hluta námsins hér á landi. Þá hefur skólinn brautskráð 27 rafmagnstækna og 5 véltækna, en tæknanámið þarna er 2li ár. Og það er áætlað að bæta þarna við nýjum brautum fyrir tækna. Má vel minna á það að skólinn hefur útskrifað marga meinatækna á undanförnum árum og þeir gegna auðvitað margir mikilvægum rannsóknarstörfum fyrir sjúkrahús og aðrar stofnanir. Þessi skóli hefur nú fengið til afnota húsnæði sem ég hygg að sé talið ágætt og gefur honum góð vaxtarskilyrði. Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði var stofnaður 1971 og hlutverk hans er að mennta fiskiðnaðarmenn, eins og kunnugt er, bæði bóklega og verklega auðvitað, til starfa í fiskiðnaði. Sá skóli hefur brautskráð 35 fiskiðnaðarmenn. Af þeim stunda 12 framhaldsnám og ljúka fisktæknaprófum næsta vor. Þessi skóli býr hins vegar við mjög erfið starfsskilyrði að flestu leyti og þar er brýnna úrbóta þörf. Árið 1972 var stofnaður nýr hjúkrunarskóli. Hann hefur fengið húsnæði á Suðurlandsbraut 18, sem er að vísu ekki stórt, en það er talið mjög vel við unandi. Þar er líka til húsa námsbraut í hjúkrunarfræðum sem var stofnuð í tengslum við læknadeild Háskóla íslands. Og það má minna á að þar hefur verið efnt til kennslu fyrir röntgentækna, lyfjatækna. Og svo hafa verið stofnaðir sjúkraliðaskólar. Auðvitað hefur á undanförnum árum þrátt fyrir allt verið unnið töluvert að eflingu iðnskólanna, einkum í Reykjavík og hinum fjölmennari stöðum. En þar er þetta, sem ég áðan aðeins vék að, óskaplegur þrándur í götu, hin óhagstæða löggjöf um skiptingu kostnaðar við hina ýmsu skóla á framhaldsskólastiginu. Það má minna á, að það hefur verið byggt myndarlegt hús fyrir iðnskólann á Akureyri og það er hafin bygging á verknámshúsi á Selfossi sem á að tengja saman iðnskólann og efstu bekki grunnskólans. Þar á Suðurlandi hefur þó tekist að koma á samstöðu með fjórum sýslufélögum. Allt Suðurlandskjördæmið að undanskildum Vestmannaeyjum stendur að þeim skóla. En þetta hefur ekki tekist í öðrum landshlutum svo að ég viti til, að ná þeirri samstöðu sem lög um iðnfræðslu gera ráð fyrir. Þau gera ráð fyrir einum aðalskóla í hverju kjördæmi. Það eykur enn vandræðin í sambandi við uppbyggingu iðnskólanna úti á landi. Það er ekki nóg með það að þeir njóti aðeins helmingsframlags frá ríkissjóði á meðan menntaskólar eru greiddir að fullu o.s.frv., heldur hefur ekki tekist að koma á samstöðu með heimaaðilum um að standa að einum iðnskóla í hverju kjördæmi nema á þessum eina stað. Og sums staðar hefur þetta orðið þannig - og kannske víðast hvar, að einungis það sveitarfélag, þar sem skólinn er til húsa, stendur að kostnaði við hann heima fyrir. Skipan iðnnána hefur þegar verið hagrætt í mjög verulegum atriðum og er nú hafin og komin í nokkuð góðan gang námsskrárgerð fyrir iðnfræðslustigið. Það verk er hins vegar ákaflega yfirgripsmikið. Viðurkenndar iðngreinar eru eitthvað á milli 50 og 60 talsins og þetta er auðvitað gríðarlega mikið verk. Væri hægt að vinna það hraðar en gert er nú ef meira fé væri til þess veitt. En verkið er þó hafið og eins og ég sagði, það er í fullum gangi. Verknámsskólar iðnaðarins hafa verið stofnaðir, eru teknir til starfa við nokkra iðnskóla. Þetta eru eins árs skólar sem veita undirstöðumenntun í iðngreinum. Það hafa verið stofnaðar framhaldsdeildir við verknámsskóla Iðnskólans í Reykjavík í útvarpsvirkjun, rafvirkjun og bifvélavirkjun. Fyrstu nemendur þessara skóla hafa þegar lokið iðnnámi þarna úr framhaldsdeildunum. Í sjónvarpi nú fyrir nokkrum dögum kynnti Óskar Guðmundsson framkvæmdastjóri Iðnfræðsluráðs nýja skipan iðnnáms sem nú er a.m.k. komin á hér í Reykjavík, já, og raunar víðar. Hann gerði það mjög greinilega. Menn telja mikla bót að þeim breytingum sem þar er verið að taka upp. Þá vil ég enn minna á það að nokkuð víða á landinu hefur verið tekin upp samvinna með skyldum skólum. Menntmrn. hefur unnið að því að samræma nám skyldra brauta svo að auðveldara verði að halda uppi kennslu í sérnámi utan Reykjavíkur. Þannig hefur iðnskólunum í Vestmannaeyjum, á Akranesi, á Ísafirði og í Neskaupstað verið gert fært að annast fjölþættari kennslu og er nú í vetur kennt vélstjórum og stýrimönnum við suma þessa skóla - eða þá a.m.k. öðrum hópnum - ásamt iðnnemunum á fyrstu námsönnunum. í Neskaupstað t.d. annast iðnskólinn nám fyrir stýrimenn. í Vestmannaeyjum er þetta þrennt tengt saman o.s.frv. Og þó að ekki sé unnt að ljúka nema lægri stigum t.d. vélstjóranáms og stýrimannanáms við þessa skóla, þá eru kostir þessarar skipunar, hygg ég, alveg augljósir. Og það eru vissulega fleiri staðir, miklu fleiri staðir sem þegar eru farnir að huga að svona skipulagi. Þá er enn ástæða til að minna á það að á s.l. skólaári var Flensborgarskóla í Hafnarfirði breytt í fjölbrautaskóla og til starfa tók s.l. haust fjölbrautaskólinn í Breiðholti, fyrsti skólinn sem byggður er upp með fjölbrautasniði frá grunni. Fjölbrautaskólinn í Breiðholti mun í vetur starfa á fjórum aðalsviðum: menntaskólasviði, iðnfræðslusviði, viðskiptasviði og samfélags- og uppeldissviðum. Hvert þessara sviða greinist svo seinna niður í námsbrautir, eins og kunnugt er. Það má enn í sambandi við þetta minna á að það er áformað að þoka Menntaskólanum í Kópavogi yfir á fjölbrautasvið með tíð og tíma. Hann býr nú í leiguhúsnæði sem hann hefur aðeins til tveggja til þriggja ára og lítið hægt að hreyfa sig fyrr en siðar. En þetta er áformað, að taka þar einnig upp verkmenntabrautir. Og varðandi uppbyggingu menntaskóla á Egilsstöðum stefna menn að því sama, þó að þar verði sennilega eins og í Kópavogi með fyrstu víðfangsefnum að taka upp kennslu í menntadeild, en þetta er sem sagt stefnan þar. Ég skal svo ekki orðlengja þetta miklu frekar, en ég vil árétta að í grunnskólanum er fyrsti grunnur verkmennta lagður með alhliða þjálfun huga og handar. Auk þess eru svo gerðar í vaxandi mæli tilraunir með nánari tengsli námsins við atvinnulífið. Kennsla í sjóvinnubrögðum fer t.d. fram núna, er mér sagt, í 40 gagnfræðaskólum víðs vegar um landið. Á Akureyri er gerð tilraun með sérstakri kynningu á iðnaði meðal gagnfræðaskólanema, bæði að því er varðar stöðu iðnaðarins almennt í íslensku atvinnulífi og svo menntun fólks til iðnaðarstarfa. Og hliðstæðar tilraunir fara fram í Neskaupstað í sjávarútvegi og Reyðarfirði og því er varðar bifreiðir. Og næsta haust er ráðgert að taka fyrir landbúnaðar- og viðskiptastörf með sama hætti, gera sams konar tilraunir á því sviði og halda þeim áfram sem þegar hafa verið gerðar og tvímælalaust hafa gefist vel. Starfsfræðslan, sem Vogaskólinn í Reykjavík hafði forustu um að taka upp hér á höfuðborgarsvæðinu, hefur líka gefist vel. Nemendur fara í skipulagðar kynnisferðir út í atvinnulífið eins og það birtist í umhverfinu og fá tækifæri til að fylgjast með einhverja daga og vinna síðan úr því efni, sem þeir þannig afla sér, þegar í skólann kemur. Þetta, þ.e. forustu Vogaskólans hérna í Reykjavík í þessu efni, hefur orðið til þess að þessi starfsemi hefur færst í vöxt og nú er svo komið að það er vissum erfiðleikum bundið að fá aðstöðu fyrir skólanema til þess að líta inn og fylgjast með á þeim stöðum þar sem mest er spurt eftir á þessu sviði. Ég held að það sé ljóst af þessu, sem ég hef nú aðeins drepið á, að á undanförnum árum hefur ekki verið setið alveg auðum höndum á sviði verkmenntunar, eins og oft er haldið fram þegar þessi mál ber á góma í fjölmiðlum. En það breytir auðvitað engu um það, að þarna eigum við óskaplega mikinn akur óunninn og gífurlega mikil verkefni fram undan. Hv. þdm. mega ekki taka orð mín svo að ég sé að draga úr þörfinni á auknum þunga í aðgerðum á þessu sviði. þó að ég hafi notað þetta tækifæri, sem gafst hér eðlilega þegar verið er að ræða um einn þátt framhaldsskólastigsins, til þess að rifja þetta upp.



Herra forseti. Mér er raunar óskiljanlegt að hæstv. ráðh. skyldi segja þær tölur, sem ég fór með í ræðu minni við fyrri umr. um þetta mál, villandi. Ég bar þar saman framlag ríkisins til iðnskóla og framlag ríkisins til viðskiptamenntunar, eins og það er fyrirhugað í frv., og það er rétt, af því að nokkuð langt er liðið frá því að umr. þessar hófust, að ég endurtaki þessar tölur hér. Til iðnskóla greiðir ríkið í rekstrarkostnað 85–90%, en skv. þessu frv. á ríkið að greiða 100%. Til stofnkostnaðar iðnskóla greiðir ríkið 50%, en skv. þessu frv. er ætlunin að greiða 80% til Verslunarskólans og Samvinnuskólans. Ég vakti athygli á því að hér væri um mjög mikinn kostnaðarmun að ræða, að ríkið hygðist gera allmiklu betur við Verslunarskólann og Samvinnuskólann en við iðnskólana. Þennan samanburð hefur hæstv. ráðh. ekki hrakið, en hann taldi samanburðinn villandi vegna þess að framlagið greiddist í öðru tilfellinu af sveitarfélögum, en hinu tilfellinu einkaaðilum. Mér er gjörsamlega óskiljanlegur þessi hugsunarháttur hæstv. ráðh. og get ekki dregið aðra ályktun af þessum málflutningi en þá, að honum finnist eðlilegt að ríkið greiði einkaaðilum meira en sveitarfélögum. Ég er alls ekki þessarar skoðunar. Ég held að ef á að gera þarna upp á milli, þá eigi þau verkefni, sem sveitarfélögin inna af hendi, að eiga forgangskröfu til almannafjár, en því sé ekki öfugt farið. Það kom fram í máli hæstv. ráðh. að það hefði verið allmikið gert í skólamálum á framhaldsskólastigi og ýmsu hnikað áleiðis og margs konar samvinna komin á. Þetta er vitaskuld alveg rétt. En af þessu má líka draga aðra ályktun sem liggur í augum uppi eftir ræðu hæstv. ráðh. Hér er raunar um algjört frumkvæði skólanna sjálfra að ræða og öll sú starfsemi, sem fer fram hér og hvar í hinum ýmsu skólum, fer alls ekki fram eftir neinni heildarstefnu. Ég hygg það væri ekki of sterkt til orða tekið að segja að í þessum efnum ríkir heilmikil ringulreið sem erfitt verður að greiða úr þegar selst er niður að semja heildarlöggjöf. Það er enn eitt sem verður að huga að áður en samþ. er frv. eins og þetta sem hér liggur fyrir. Hvernig á yfirleitt á framhaldsskólastiginu að hafa tengslum skólanáms og atvinnulífs þegar um er að ræða starfsmenntun. Ég hygg að það vanti alveg í þetta frv. ákvæði um slíkt, og það munu vera skiptar skoðanir um hvernig þessu á að toga. Ég er þeirrar skoðunar að það sé vissulega sjálfsagt að nám og reynsla í atvinnulífinu fari fram jafnhliða skólanámi. En ég er þeirrar skoðunar að skólarnir verði sjálfir að hafa fulla stjórn á því hvernig þessu er hagað. Við sáum dæmi um það í vetur í hvert óefni er komið þegar ekki er gengið frá þessum málum. Þegar Fiskvinnsluskólinn ætlaði að senda nemendur sína á rannsóknastofur að venju, þar sem þeir eiga að fá starfsþjálfun, þá voru það atvinnurekendur sem settu skólanum stólinn fyrir dyrnar og settu skilyrði um hvers konar nemendur þeir vildu fá. Þeir vildu ekki konur og þeir settu skilyrði um einkunn. Þetta voru skilyrði sem komu frá atvinnurekendum og skólinn virtist a.m.k. í fyrstu hafa beygt sig undir. Hvernig það mál hefur farið er mér því miður ókunnugt um ennþá. En þetta sýnir að hér vantar skýrar línur til að starfa eftir. Og það eru vissulega mörg slík atriði sem þarf að huga að áður en farið er að fastmóta einn þátt framhaldsmenntunar eins og hér stendur til að gera og koma þar með kannske í veg fyrir að unnt verði að framfylgja þeirri heildarstefnu sem menn munu væntanlega koma sér saman um áður en mjög langt líður. Ég get endurtekið það líka í samanburði iðnskóla við Verslunarskólann og Samvinnuskólann, að þegar hæstv. ráðh. segir að mjög vel hafi verið gert við iðnskóla á ýmsan hátt, þá má vel benda á Iðnskólann í Reykjavík sem hefur að eigin frumkvæði byrjað á því að fikra sig með námið allt inn í skólann til þess að reyna að afnema hið alræmda meistarakerfi, en til þess að sú uppbygging gæti haldið áfram þurfti skólinn að fá 50 millj. á fjárl. þessa árs til sinnar framkvæmdaáætlunar, en honum voru veittar 9 millj., sem þýðir að þarna er um algjöra stöðvun að ræða. Það hefði verið fróðlegt að fá það upp hjá hæstv. ráðh., þegar hann ræddi um það sem hann kallaði villandi samanburð hjá mér án þess þó að hrekja það að hér væri ætlað að gera betur við Verslunarskólann og Samvinnuskólann, hvort honum sjálfum þætti eðlilegt að framlög ríkisins, sem ætlað er að veita skv. þessu frv., yrðu eign þessara einkaaðila - allt þetta fjármagn yrði einkaeign þeirra - og hvort honum þyki það eðlilegt að hið opinbera hafi engin áhrif á stjórn þessara skóla úr því á að veita þeim svona mikið fé. Ég saknaði þess að hæstv. ráðh. tæki ofstöðu til þessa máls eða svaraði því, þar sem ég hafði komið inn á það í fyrri ræðu minni.



Herra forseti. Ég ætlaði mér ekki að taka til máls um þetta frv., sem hér er rætt, við 1. umr., en ýmislegt, sem hæstv. menntmrh. sagði áðan, varð til þess að ég gat ekki á mér setið. Hæstv. ráðh. ræddi talsvert um nauðsyn þess að tengja skóla og skólanám við atvinnulífið. Við skulum bara líta á hvað er að gerast í skólakerfi okkar í því sambandi. Það hefur verið talið nauðsynlegt af yfirvöldum fræðslumála og verið gert að lengja stöðugt skólaárið. Niðurstaðan hefur orðið sú að menn hafa uppgötvað að árlegt orlof skólanemenda er orðið það stutt að það er fleiri og fleiri í þeim hópi sem nota ekki það orlof til þess að stunda vinnu. Þá kemst skólakerfið að þeirri gáfulegu niðurstöðu að þetta sé að sjálfsögðu ekki vel gott, að fólk skuli geta farið í gegnum íslenska skólakerfið án þess að kunna að vinna úti í atvinnulífinu. Þá dettur því það snjallræði í hug að fara nú að kenna fólki að vinna í skólum með því að taka upp alls konar námskeið, í sjóvinnu og iðnaði og tæknistörfum, og flytja það inn í skólana, m.ö.o. að lengja kannske eilítið hinn árlega námstíma til þess að geta kennt nemendum vinnu sem þeir stunduðu áður fyrr í sínum eðlilegu fríum. Það er sem sé smátt og smátt verið að koma í veg fyrir að árið nýtist nemendum til alhliða menntunar því að menntun fer ekki bara fram í skóla. Það er líka fólgin menntun í því fyrir ungan mann eða unga konu að þekkja til frumatvinnuframleiðslu þjóðarbúsins, þekkja hugsunarhátt fólksins sem þar starfar, aðbúð og kjör. Þessi hluti menntunar lærist ekki í skólum, ekki einu sinni á fræðslunámskeiðum um sjóvinnu, iðnað eða tæknistörf. Ég vara mjög við því, að ég tel að hér séu fræðsluyfirvöld að fara út á ranga braut, að vera stöðugt að lengja hið árlega skólanám og komast síðan að þeirri niðurstöðu að þetta árlega skólanám sé orðið svo langt að það verði að fara að flytja vinnukennslu inn í skólana til þess að kenna nemendum að vinna störf sem unnin eru á hinum frjálsa vinnumarkaði. Ég held það væri rétt fyrir hæstv. menntmrh. - og tala ég þar af eigin reynslu sem faðir skólabarna - að kynna sér t.d. hér í Reykjavík hvernig þetta skólaár er notað, hvenær hið raunverulega skólastarf reykvískra skóla hefst á haustin, hversu algengt það er að þegar skólabörn eru kvödd til skólastarfs í byrjun septembermánaðar sé ekki einu sinni til fullfrágengin stundatafla og ekki farið að vinna að töflugerð fyrr en nemendurnir eiga að vera mættir, hversu algengt það er orðið í íslenskum grunnskólum að nemendur séu kallaðir til skóla úr atvinnulífinu eða úr sveitum til þess eingöngu að vera við skólasetningu og eru svo sendir heim og sagt að mæta ekki aftur í skóla fyrr en að 10 dögum eða hálfum mánuði liðnum og hvað mikill árlegur skólatími fer í alls konar próf, skyndipróf, miðsvetrarpróf og annað slíkt. É g held að hæstv. ráðh. ætti að athuga þessi mál og sjá hvernig skólatíminn er nýttur. Þá vil ég einnig að því víkja og get tekið undir margt það, sem hv. þm. Svava Jakobsdóttir sagði hér áðan, að það virðist vera í íslensku skólakerfi að það grípi um sig þar einhvers konar tískuorðafaraldur. Menn detta ofan á eitthvert nýtt skólaheiti eða starfsheiti á námi og það fer eins og farsótt gegnum allt íslenska skólakerfið. Ég þekki ekki nokkurt annað skólakerfi í nokkru landi sem er algjörlega undirlagt alls kyns tilraunastarfsemi eins og það íslenska. Það virðist ekki vera stjórn á nokkrum sköpuðum hlutum þar lengur. Allt kerfið er undirlagt í eintómri tilraunastarfsemi. Tískuorðið, sem nú ber hæst, sem allir ætla að keyra í gegn og framkvæma, er fjölbrautaskóli. Allir eru að berjast við að taka upp fjölbrautaskóla. En hvað er fjölbrautaskóli? Fjölbrautaskóli er skóli sem gefur nemendum tækifæri á því að ljúka við ýmislegt nám innan sinna vébanda. Það hefur verið settur upp fjölbrautaskóli hér í Reykjavík. Það var auglýst með hástemmdum orðum að einn þátturinn í námi þessa fjölbrautaskóla væri að veita verklega menntun á iðnnámsstigi. Guð almáttugur hjálpi mér. Það eru yfir 60 löggiltar iðngreinar í landinu. Þessi skóli lýsir því yfir að hann ætli að taka til við að kenna nemendum, sem inn í hann koma, leysa þá út frá sveinsprófi í 60 löggiltum iðngreinum. Hvað eru menn að hugsa? Íslenska þjóðin hefur verið að baksa í því um áratugaskeið að reyna að koma verkstæðisnámi inn í iðnskólana. Okkur hefur tekist á öllum þessum tíma að byggja upp örfá fullkomin verkstæði, - ja, maður ætti kannske ekki einu sinni að segja fullkomin, en örfá skólaverkstæði við eina stóra iðnskólann í landinu, Iðuskólann: Reykjavík, og svo eru menn að prédika núna að það eigi að reisa fjölbrautaskóla úti um hvippinn og hvappinn sem eigi að taka að sér að kenna nemendum, sem inn í þessa skóla koma, til sveinsprófs í yfir 60 iðngreinum og það eigi bara að vera einn þátturinn af mörgum í námi þessara skóla. Þetta er svo algjörlega stjórnlaust og vitlaust að ég held að þess séu fá dæmi að mönnum geti dottið annað eins í hug og þetta. Nei, við eigum ekki að vera að flýja vandamálið með að grípa til svona pappírslausna sem líta vissulega vel út þegar þær eru settar fram. Það er hægt að auglýsa svona starf upp ansi skemmtilega fyrir saklausa foreldra og saklausa nemendur, hægt að telja þeim trú um að það sé hægt að stofna skóla á einu eða tveimur árum sem m.a. geti boðið nemendum að ganga þar inn að loknu barnaskólaprófi og koma þaðan út aftur eftir þetta og þetta mörg ár sem fullgildur sveinn í hinni eða þessari iðugrein. Þetta lítur ákaflega vel út á pappírnum, en þetta er bara ekki hægt að framkvæma og með því að vera að segja slíkt við nemendur, sem vita ekki hvernig málum er hagað, er hreinlega verið að gabba þá. Það er verið að plata þá nemendur, sem ganga inn í slíka skóla, vegna þess að slíkir skólar geta ekki staðið við þau loforð sem þeir gefa þessum nemendum í upphafi. Það er hrein svívirða að vera að flýja fjárhagsvandamál iðnfræðslukerfisins með því að vera að búa til pappírstígrisdýr eins og þessa fjölbrautaskóla sem aldrei koma til með að geta gegnt því hlutverki sem þeir eru að lofast til að gegna. Það er að vissu leyti rétt að það er ýmislegt nytsamlegt við hugmyndina um fjölbrautaskóla. Þetta getur komið að gagni í löndum þar sem til eru sérstakir fagskólar í ýmsum verknáms- og bóknámsgreinum og þar sem rétt þykir að sameina slíka fagskóla undir einn hatt, þannig að nemendur þurfi ekki að hlaupa á milli mismunandi sjálfstæðra skólastofnana til þess að leita sér náms, heldur geta leitað sér náms síns í kannske fjölmörgum skólum, en undir einum hatti. En þessir skólar, sem eru grundvöllur slíks kerfis, eru ekki til á Íslandi. Þessir verkstæðisskólar, sem eru forsenda þess að hægt sé að setja fjölbrautaskóla á fót, eru ekki til hér og það vandamál, að þeir séu ekki til, verður ekki leyst með því að samþ. einhver lög hér á hinu háa Alþ. eða reglur sveitarstjórna um að setja upp eitthvert pappírstígrisdýr sem heitir fjölbrautarskóli. Það er kannske talsverð lýsing á því í hvernig íslendingar leysa gjarnan fjárhagsvanda í sínum menntamálum að þegar þeir ekki geta ráðið við að fjármagna iðnfræðslukerfið, þá á að leysa það með því að búa til eitthvert pappírstígrisdýr, eins og fjölbrautaskóla, til þess að geta gabbað saklausan almenning.

Stefán Valgeirsson; Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í þeim umr. sem hér fara fram, en það er eitt atriði sem ég vil aðeins drepa á. Það er 7. gr. þessa frv. sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Stofna skal, eftir hví sem þörf krefur og fé er veitt til í fjárl., sérskóla á vegum ríkisins er veiti viðskiptamenntun, sbr. 6. gr. Skal fyrsti skóli þeirrar tegundar stofnaður á Akureyri.“ Það er enginn vafi á því að í sambandi við viðskiptamenntun er þörfin mjög brýn. Mér er t.d. tjáð að það fái ekki nema 1/5 skólavist á Bifröst af þeim sem sækja, og gefur það auðvitað dálitla hugmynd um hvað þörfin þarna er brýn. Síðan þetta frv. var lagt fram hafa fjölmargir haft samband við mig í sambandi við þetta atriði, um 7. gr,. og hvort það sé ekki einhver leið nú þegar að koma á fót slíkum skóla á Akureyri eða þar í grennd. Ég er einmitt með þáltill. sem ég er að reyna að ganga frá um að það verði athugað að koma slíkum skóla á í húsakynnum Húsmæðraskólans á Laugalandi í Eyjafirði. Þar er húsnæði sem er lítið eða ekkert notað, og eins og er nú ástatt hjá okkur er sjálfsagt að nota það húsnæði sem er fyrir hendi, og það væri hægt miklu fyrr en ella að koma slíkum skóla á ef til þessa ráðs yrði gripið. Ég held að þurfi að gefa fólki tækifæri á þessu sviði eins og öðrum að undirbúa sig undir lífið, og síðasti hv. ræðumaður sannfærði mig ekki um að það þyrfti ekki meira val í þessu efni. Hitt er svo annað mál, hvernig á að koma þessu níuni fyrir. Ég held að það sé ekkert nýtt í okkar skólamálum, það sem við þurfum nú að horfast í augu við. Ég held að það sé ekkert nýtt. Ég held það hafi ekki orðið nein skyndibreyting í þessu efni. Mér skildist á hv. síðasta ræðumanni að það væri einhver fyrirmyndarskóli, iðnskólinn hér í Beykjavík, og þar þyrfti ekki mikil breyting að verða á. Því miður hef ég aðra reynslu, - því miður og mjög á annan veg. Ég vil beina því til hæstv. menntmrh. í sambandi við að stofna skóla á Akureyri sem allra fyrst eða þar í kring, hvort það væri ekki hugsanlegur möguleiki t.d. að nota hús Húsmæðraskólans á Laugalandi og hvort það væri ekki hægt að láta hann taka til starfa jafnvel á næsta hausti því að það er mjög mikil þörf á þessu sviði, eins og ég gat um áðan, og ástæða til þess að nýta þá möguleika sem eru fyrir hendi.



Herra forseti. Það eru aðallega Maó formaður og hans félagar þarna austur í Kína sem tala um pappírstígrisdýr. Ég er ekki víss um að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hafi lagt alveg réttan skilning í þau fræði þegar hann talaði um fjölbrautarskóla sem pappírstígrisdýr. Ég sé nú að hann er horfinn úr salnum, svo að ég get ekki farið nánar út í þessi fræði við hann. En þegar Maó og þeir kumpánar tala um pappírstígrisdýr, þá eru þeir að tala um stórveldi kapítalismans sem muni reynast álíka þrekmikil og hættuleg, þegar til komi, eins og tígrisdýr úr pappír. Ég get ekki séð að þetta eigi neitt skylt við fjölbrautaskóla hér uppi á Íslandi. Hins vegar er é g að mörgu leyti sammála því sem hv. þm. sagði. Reyndar er ég sannfærður um að hæstv. menntmrh. er líka alveg sammála því mörgu. Ég hygg að gagnrýni þá, sem hv. þm. setti hér fram, eigi aðrir frekar skilið en núv. hæstv. menntmrh. Ég er alveg sannfærður um að núv. hæstv. menntmrh. skilur það, eins og ég tel mig líka skilja það, að það er mikil nauðsyn fyrir okkur að halda því gamla kerfi sem kom m.a. fram í sumarmenntuninni sem hv. þm. talaði um. Ég býst við að flestir hv. þm , hvar sem þeir eru nú staddir í þjóðfélaginu með sitt ævistarf, geti borið því vitni hvað mikla þýðingu það hafði að ungt fólk, - og þá er ég að tala sérstaklega um þá sem fóru í langskólanámið, - að þetta unga fólk fór á sumrin annaðhvort upp í sveit eða til sjós eða í bæjarvinnuna hér í Reykjavík og vann með alþýðu þessa lands. Ég er sannfærður um að fátt er þýðingarmeira en þetta að því er varðar viðhald þessa þjóðfélags og menningar þessarar þjóðar. Það voru hin nánu kynni milli streita, milli fólks af ýmsum uppruna, sem þetta tryggði, og ég tek undir með hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að þetta er mjög þýðingarmikið. En lenging skólatímans hins vegar miðar að því að afnema þetta ágæta kerfi. Og það er rétt, sem hann segir, að því unga fólki fjölgar nú ískyggilega sem gengur í gegnum allan sinn skóla og síðan til starfa í þjóðfélaginu, í einhverju embætti t.d., án þess að hafa kynnst þjóðinni eins og kynslóðirnar gerðu á undan. Ef ég væri spurður um það hvert væri grundvallarviðhorf mitt til þessara mála, þá mund í ég svara að okkur beri að viðhalda eins lengi og mögulegt er þessu gamla kerfi og stytta ekki sumarfríið, gefa skólafólki okkar sem allra mest tækifæri til þess á sumrin að fara út á meðal bænda, sjómanna, verkamanna til þess að menntast. Ég get líka tekið undir það með hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að það er að verða satt að segja óþolandi hvað hér vaða upp ýmiss konar tískufyrirbæri. Það er verið að sækja handa þessu sérstæða þjóðfélagi okkar og ekki bara á sviði skólamála, - það er verið að sækja fyrirmyndirnar endalaust til annarra þjóða. Menn koma sprenglærðir úr einhverjum útlendum háskólum með bóklærðar kenningar sem síðan, skv. þeim bókum sem þeir hafa lesið, eiga að duga til að leysa tiltekin vandamál. Í skólamálum hygg ég að það sé iðulega þannig, að þessir lærðu menn koma heim með lausnina á vandamálinu, en raunveruleikinn segir þeim þá ef þeir skyggnast í hann, að vandamálið er ekki fyrir hendi. Og þá er bæði meðvitað og ómeðvitað farið að finna upp vandamálið til þess að það stemmi við lausnina.  En hér er verið að ræða frv. sem stefnir að því að taka inn í ríkiskerfið, - setja á ríkisframfæri, skulum við segja, - tvo skóla sem hingað til hafa verið á framfæri annarra aðila. Þetta eru Samvinnuskólinn og Verslunarskólinn, þessir tveir verslunarskólar. Ég hygg að það sé ekki hægt að meta þessa tvo skóla að jöfnu þegar við veitum þessu máli fyrir okkur. Mér sýnist það sé nokkur munur á hvort skóli er rekinn af aðila eins og samvinnuhreyfingunni, fjöldahreyfingu, eða rekinn af Verslunarráði eða kaupsýslustéttinni íslensku. Þetta er að mínum dómi ekki alveg það sama. Með þessu er ég ekki að segja að ég sé andvígur að báðir þessir skólar yrðu teknir inn í kerfið á þennan hátt. En ég vil strax segja það að ég er ekki í neinum vafa um að það er rétt að taka Samvinnuskólann inn í kerfið á þennan hátt. Að meginstofni til er Samvinnuskólinn í mínu kjördæmi, í mínu héraði, og ég er alltíður gestur þar, hef fylgst nokkuð með þessum skóla, veit t.d. að þrátt fyrir mikil fjárframlög frá samvinnuhreyfingunni kostar það gríðarlega mikið að vera á þeim skóla. Frv. þetta stefnir að sjálfsögðu að því að auðvelda mönnum að standast þann kostnað, - fólki sem hefur ekki mikil auraráð. Skólinn sjálfur er líka að mínum dómi fyrirmyndarskóli, rekstur hans allur, andrúmsloft þar allt til fyrirmyndar. Ég hef fáum stofnunum kynnst sem mér sýnast eins líklegar til þess að auka þroska ungs fólks, og þá er ég ekki bara að tala um verslunarmenntunina sem það fær þarna, heldur það andrúmsloft sem þarna ríkir. Og veit ég það reyndar af nokkuð náinni reynslu. Sem sé, ég hef nokkurn fyrirvara varðandi Verslunarskólann í þessu máli, en ég er eindreginn stuðningsmaður þess að Samvinnuskólinn fái þennan ríkisstuðning.



Herra forseti. Ég hygg að um það mál, sem hér liggur fyrir til umr., frv. til l. um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi, séu í grundvallaratriðum ekki mjög skiptar skoðanir um að eðlilegt væri að þessi þáttur framhaldsmenntunar komi inn í skólakerfið með sama hætti og aðrir framhaldsskólar. Það blandast engum hugur um það að menntun á viðskiptasviði er nauðsynleg og ómissandi í nútíma þjóðfélagi og fyllilega eðlilegt að ríkið komi á sama hátt inn í þarna með greiðslu kostnaðar eins og til annarra framhaldsskóla. Hins vegar vil ég segja það varðandi einmitt kostnaðarhliðina - og mér skilst að einmitt um það atriði sé hik á mönnum hér, að ég tel mig ekki geta tekið fullnaðarafstöðu til þess fyrr en ég hef fengið kostnaðaráætlun um hvað sú ráðstöfun kosti að taka Verslunarskóla Íslands og Samvinnuskólann á framfæri ríkisins að því marki sem frv. gerir ráð fyrir. Ég tel að ég geti ekki sagt minn hug allan fyrr en ég einfaldlega veit hvað það þýðir í auknum útgjöldum fyrir ríkið. Ég á sæti í menntmn. Nd. sem fær þetta frv. til nánari umfjöllunar, - við höfum raunar haft það nú þegar, -- og ég vænti þess að n. fái þá áætlun í hendur til þess að auðvelda okkur að taka afstöðu til þessa atriðis. Ég verð að segja að mér fannst dálítið skrýtin afstaða sem hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Vesturl., tók Það var einna helst að skilja á honum, að hann ætlaði að styðja Samvinnuskólann af því að hann væri í kjördæminu hans og svo væri hann auðvitað miklu betri á allan hátt en Verslunarskóli Íslands. Ég legg þessa skóla alveg að jöfnu, þeir veita báðir sams konar menntun, og þess vegna tel ég eðlilegt að það sama gangi yfir þá báða í þessu efni. Ég treysti mér ekki til þess að gefa þessum skólum einkunn út á eitt eða neitt, hvort annar er betri en hinn. Þeir eiga báðir að vera góðir, eins og allir skólar eiga að vera góðir, og eðlilegt er og sjálfsagt að þarna fylgist þessir skólar að. Ég get fyllilega tekið undir þau rök, sem komu fram hjá hv. 5. landsk., að að sjálfsögðu hljótum við að hika gagnvart því að leggja út í ný útgjöld til þessara skóla á meðan okkur tekst ekki betur en okkur tekst nú að fjármagna t.d. okkar verkmenntun sem við erum hástöfum að lofa að við ætlum að gera vel við. En að sjálfsögðu verður þetta framtíðarskipan, að viðskiptamenntunarskólarnir koma inn í menntakerfið á sama hátt og annars konar framhaldsmenntun. Það hefur ýmislegt annað verið sagt hér um skólakerfi okkar. Hv. 8. landsk. þm. hafði allháværar umr. um það. Mér fannst satt að segja sumt af því sem þar kom fram, nokkuð vanhugsað. Það er ekki óalgengt að heyra háværa gagnrýni um þá lengingu skólatíma sem nýju grunnskólalögin fela í sér. Ég hefði haldið að þessum hv. þm., af því að hann lét sér mjög annt um þessi mál eða svo var að heyra á hans málflutningi, ætti að vera kunnugt um að í grunnskólalögunum er ákvæði sem heimilar að stytta skólatíma í grunnskóla niður í allt að því 7 mánuði og þetta ákvæði er einmitt komið inn í lög fyrir óskir úr dreifbýlinu. Og ég get heils hugar tekið undir það sem hér hefur komið fram, bæði hjá 8. landsk. og 5. þm. Vesturl., að ég er ákaflega óhress yfir þeirri þróun sem er að verða t.d. úti í sveitum landsins, börnunum er kippt burt úr sínu umhverfi og sinni vinnu, frá sínum sveitaheimilum, til þess að setjast á skólabekk um miðjan september og þeim er haldið út maí. En þetta þyrfti ekki að vera, vegna þess að það er heimild fyrir því í lögunum að stytta skólatímann eftir hentugleikum og eftir því sem þörf þykir krefja. En auðvitað er ekki allur vandinn leystur með því. Styttri skólatími í strjálbýli útheimtir auðvitað allt aðra skipulagningu námsins. Það segir sig sjálft, námið þarf að verða miklu samþjappaðra. Það er þetta atriði sem ég hef verið dálítið hrædd um að yrði ekki gætt nógu vel að. Það er ekki nóg að stytta bara skólatímann fyrir fólkið úti um sveitirnar. Það verður að haga náminu samkv. því, þannig að nemendur þar verði ekki beinlínis á eftir, þeir verði afskiptir í því námi sem skólinn á að veita þeim, einfaldlega vegna þess að þeim er kippt á undan félögum þeirra hér í þéttbýlinu burt úr skólanum. Mér býður í grun að þarna hafi enn sem komið er ekki verið nógu vel á málum haldið. Maður heyrir mjög oft að nemendur, sem koma úr skólunum utan af landi, grunnskóla og héraðsskólunum gömlu, séu á eftir sínum félögum hér og standi ákaflega miklu verr að vígi þegar þeir eiga að ganga undir sömu próf og félagar þeirra í kaupstöðum þar sem skólatíminn er í fullri lengd. Við vitum mætavel hve aðstæður eru gjörólíkar til sveita og svo aftur í kaupstöðum, ég tala nú ekki um Reykjavík sem hefur sérstöðu, skólatíminn þar er lengdur hreinlega - og það hefur verið viðurkennt - til þess að skapa nemendum athvarf, beinlínis að þessi börn, þegar skólanum lýkur eigi eitthvert athvarf til að hverfa að. Og þá á ég sérstaklega við það að með hinum mikla tilflutningi íslendinga úr strjálbýli í þéttbýli er að verða úr sögunni að fólk í kaupstöðum eigi sína nánustu, fjölskylduna eða náið ættfólk úti á landsbyggðinni. Þegar verið er að tala um að það eigi að stytta skólana og láta börnin fara út í sveitirnar og vinna, þá er það ákaflega miklu hægara sagt en gert. Bændur eru ekki við því búnir nú orðið að taka við hópi óviðkomandi barna bara til þess að kenna þeim að vinna og lofa þeim að njóta sveitalífsins. Bændur hafa orðið að laga sig að breyttum tímum. Búin eru vélvædd. Þeir þurfa ekki lengur á léttastrákum og stelpum að halda í sama mæli og áður fyrr þegar mannshöndin var virkari en hún er í dag. Forsendan fyrir langri skólavist í þéttbýli er því til komin af skiljanlegum ástæðum, út af gerbreyttu þjóðfélagi. Þetta verðum við að hafa í huga. Og einmitt vegna þess hefur þetta ákvæði, að ég hygg, komið inn í grunnskólalögin, að þarna megi ríkja sveigjanleiki og þeim, sem treysti sér til að hafa skólatímann styttri, sé það leyfilegt. En þá megi þeir, sem úti í strjálbýlinu búa, ekki kvarta á sama tíma og segja: Okkar börn fá minna námsefni. Þarna verður að vera jafnræði. - Það verður það ekki nema skólanámið úti um hinar strjálli byggðir landsins verði skipulagt með þeirri viðmiðun að tíminn er styttri. Hv. 8. landsk. ræddi nokkuð um fjölbrautaskólaun og spurði: Hvað er fjölbrautaskóli? Ég held að honum sé ekki nægilega ljóst sjálfum hvað fjölbrautaskóli er og kannske er mér það ekki heldur. Þetta er, eins og hann sagði, tilraunaskóli, - tilraunaskóli sem á þó að vinna í þeim anda sem við öll teljum æskilegt, að gera hinni verklegu menntun jafnhátt undir höfði og bóknáminu og lofa þessu námi að fara fram undir sama þaki og hvað verklega námið snertir í mjög nánu sambandi við þá verklegu skóla sem fyrir eru. Það hefur í þessu sambandi mikið verið talað um gerbreytingu iðnmenntunar, það eigi að leggja meistarakerfið niður og allt eigi að byggjast upp frá grunni. Mér er kunnugt um að hugmyndir um verklegt nám í fjölbrautaskólanum miða m.a. að því að nýta iðnskólana sem fyrir hendi eru, nýta kennslukraftana sem þar eru, og jafnvel, meðan fjölbrautaskólanum hefur ekki vaxið fiskur um hrygg, að nýta þar þá verkstæðisaðstöðu sem fyrir hendi er á hverjum stað. Við þurfum ekki að ímynda okkur að fjölbrautaskólinn rísi upp fullmótaður á fáeinum árum. Þetta er langtímaverkefni sem þarf að fá að þróast með jákvæðu hugarfari þeirra manna er að menntamálum standa. Ég skal heils hugar taka undir það, að það er hæpið að gína við öllum nýjungum í skólamálum. Við skulum taka þeim með vara og reyna að byggja enn sem fyrr á okkar gömlu reynslu og okkar gamla skólakerfi, því að það átti marga kosti umfram það nýja sem veríð er að lofsyngja nú stundum með þeim hætti að ekki er mjög trúverðugt. En ég held líka að með tilliti til þeirra feiknalegu breytinga og byltinga á sumum sviðum sem okkar þjóðfélag hefur gengið í gegnum, þá sé ákaflega hættulegt að ímynda sér að skólakerfið standi í stað og það getur boðið hættunni heim um afturhaldssemi og stöðnun. En hitt er alveg rétt, að það hefur komið upp stundum oftrú á alls konar tískufyrirbæri í skólakerfinu, einhverjar patentlausnir sem hafa átt að leysa allan vanda. Það hefur átt að ýta til hliðar öllu því gamla. Ég þekki af eigin reynslu úr kennarastarfi t.d. það, sem talið var það eina rétta í tungumálakennslu fyrir eins og einum áratug, en nú með fenginni reynslu af því er að koma greinilegt afturhvarf til hinna eldri hátta og það hefur sýnt sig að það leysir ekki allan vanda, langt frá því. Hér verðum við að fara að með gát, vinsa úr það sem er til gagns af nýjungum, en hafna hinu. Hér sem annars staðar er það hinn mikli vandi. Sama máli gegnir um stærðfræðikennslu. Mengi þótti það eina sem vit var í fyrir nokkrum árum. Foreldrar stóðu ráðþrota. Þeir gátu ekki og máttu ekki lengur kenna börnum sínum margföldunartöfluna, af því að það varð að gerast eftir allt öðrum leiðum en þeir höfðu lært upp á gamla mátann. En að sjálfsögðu megum við ekki hafna öllu því sem nýtt er og frá öðrum þjóðum komið sem fyrir fram óhæfu og einskis nýtu. Þarna verðum við að beita okkar gagnrýni og umfram allt að reyna að tileinka okkur það sem jákvætt er og heppilegt fyrir okkar aðstæður. Það vil ég líka leggja áherslu á, að við í okkar litla þjóðfélagi þurfum, ekki hvað síst í menntamálunum, að miða okkar skólakerfi við okkar sérstæðu aðstæður, og það á ekki hvað síst við um hinn mikla mun, sem ríkir á aðstöðu á þéttbýlum landssvæðum og hins vegar í útkjálkahéruðum landsins, þar sem allar aðstæður eru eins gjörólíkar og hugsast getur. En ég endurtek það sem ég sagði í upphafi: Mér finnst 9. gr. umrædds lagafrv. þurfa nánari athugunar við, og ég sem meðlimur í menntmn. vænti þess að við fáum eitthvað frekar til að fóta okkur á hvað kostnaðinum viðvíkur áður en við þurfum að taka endanlega afstöðu.



Herra forseti. Ekki hef ég hugsað mér að blanda mér í almennar umr. um menntamál. Ég hef að vísu ekki á móti því að fram komi íhaldsöm sjónarmið í þeim efnum, en finnst fulllangt gengið þegar verið er að kalla fjölbrautaskólana tískufyrirbrigði. Enginn vafi er á því að fjölbrautaskólarnir eru ákaflega merkileg tilraun og merkilegt spor sem stigið hefur verið í menntaskólamálum, og ég er þess fullviss að við erum þar á réttri braut og þetta skólahald á eftir að þróast með jákvæðum hætti. Ég ætlaði aðeins að segja nokkur orð um þetta frv. sem hér er á dagskrá. Ég skal viðurkenna að þegar skólar, sem maður sjálfur hefur alist upp í, eru á dagskrá, þá kunna tilfinningarnar að blandast inn í umræðuna og hafa áhrif á skoðanirnar. Ég geri ráð fyrir að svo sé um alla. Það er að einhverju leyti þess vegna sem ég hef fylgst með gangi þessa frv. á þessu þingi og tveim undanfarandi þingum með nokkurri athygli og áhuga, og það er kannske þess vegna sem mér leiðist þegar þm. reka hornin í þetta frv. og tala um viðskiptamenntun með lítilsvirðingu. Hv. þm. Jónas Árnason féll sem oftar í þá gryfju að hræsna fyrir alþýðuhreyfingunni og upphefja Samvinnuskólann á kostnað Verslunarskóla Íslands. Þetta er að sjálfsögðu mjög ómaklegt, bæði fyrir Samvinnuskólann og Verslunarskólann. Þessir skólar eiga sér langa sögu, þeir standa á gömlum merg og hafa vissulega gegnt mjög merkilegu hlutverki í skólasögu Íslands og þá vitaskuld mest í þeirri menntun og þeim störfum sem námið þar snýst um. Ég vil taka fram vegna tilefnis frá hv. þm. Jónasi Árnasyni um að skólar eigi ekki að vera of lengi á hverju ári, sem ég er honum sammála um, þá minni ég á að í Verslunarskóla Íslands hefur það tíðkast um mjög langt árabil að hafa námið þar styttra en í öðrum skólum, og ég sem nemandi þar naut góðs af því að komast fyrstur á vinnumarkaðinn og út í sveit þegar ég var unglingur og geta verið þar lengur en aðrir nemendur á hverju ári. Ég held að sá háttur sé enn þá hafður á í þessum skóla, að hafa námið styttra en gengur og gerist í öðrum skólum, og ég held að það sé til góðs. Ég fagna að sjálfsögðu frv. þessu, en tel að það sé fullseint á ferðinni, vegna þess að þetta frv. hefur verið hér fullmótað, eins og það a.m.k. liggur fyrir núna, á tveimur undanfarandi þingum og var komið langleiðina með að fá afgreiðslu hér á síðasta þingi, en ekki vannst til þess tími, Ég hefði því haldið að það hefði mátt flytja fyrr á þessu þingi því að það er orðið mjög brýnt að fá frv. samþykkt. Það má vel vera að einhverjir hafi ímugust á viðskiptamenntun og telji hana vera lítilfjörlegri eða eigi minni rétt á sér en annars konar menntun í þjóðfélaginu. Ég læt mig engu varða um það, vegna þess að sjálfur er ég sannfærður um og veit að þessi menntun stendur annarri menntun fyllilega á sporði og á nákvæmlega sama rétt á sér. Ef þjóðfélagið og fræðsluyfirvöld hafa á annað borð áhuga á því að hér sé sæmilega menntuð viðskiptastétt, fólk í verslunarstörfum, verður auðvitað að kenna viðskiptafræði eins og önnur fræði í skólum landsins. Ég leyfi mér að fullyrða að ef ekki verður núna brugðist skjótt við varðandi báða þessa skóla, Samvinnuskólann og Verslunarskólann, þá er fyrirsjáanlegt að þeir munu leggjast niður. Þessir skólar munu leggjast niður vegna fjárhagserfiðleika. Svo langur er halinn orðinn og svo erfiður. Um leið og ég geri mér grein fyrir því að það kostar fé fyrir ríkið að taka þátt í rekstri þessara skóla, meira heldur en nú er, þá spyr ég: Hvað mundi það kosta fyrir ríkið ef þessir skólar yrðu lagðir niður og þá að þurfa a.ð eyða fé til að setja sambærilega skóla á stofn og til þess að reka þá alfarið? Er ekki nokkurs virði sú reynsla, sem fengist hefur í þessum skólum á undanförnum áratugum, og er það ekki nokkurs virði fyrir fræðsluyfirvöld að fá til afnota þær skólabyggingar og það starfslið sem nú þegar er fyrir hendi í þessum skólum? Ég held að svo sé. Ég held að það sé ósanngjarnt og stafi af skilningsleysi eða einhverjum öðrum annarlegum ástæðum þegar þm. fetta fingur út í þetta frv. Á síðasta þingi gerði menntmn. Nd. breytingar á frv. og lagði fram sínar till. þér að lútandi sem komu nokkuð til móts við það sjónarmið, sem m.a. kom fram í máli hv. þm. Svövu Jakobsdóttur.  Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, herra forseti, að sinni. Ég vek athygli á því að í fréttabréfi frá menntmrn., sem dagsett er í febrúar, kemur fram að í verslunarskólum, og geri þá ráð fyrir að þar sé átt við Samvinnuskólann og Verslunarskólann, hafi verið rétt tæplega 340 nemendur á síðasta skólaári. Það er með allra hæsta nemendafjölda sem gerist í framhaldsskólum. Þessi tala mundi sennilega vera miklum mun hærri ef aðgangur að þessum skólum væri ekki mjög takmarkaður vegna rekstrarörðugleika skólanna. Þetta gefur vísbendingu um að ungt fólk sækir í þessa menntun og þjóðfélagið hefur þörf fyrir hana. Auðvitað á það, að vera hlutverk okkar hér á hinu háa Alþ. og skylda okkar að koma til móts við þessar þarfir þjóðfélagsins og greiða fyrir þessari menntun með nákvæmlega sama hætti og allri annarri menntun í þessu landi.



Herra forseti. Sjö óbreyttir þm., einn hæstv. ráðh. og einn hæstv. forseti, fáir í þingsalnum eins og fyrri daginn þegar verið er að ræða þau mál, sem ekki gefa þm. tækifæri til að láta ljós sitt skina um efnahagsmálin eða önnur hin æðri tilverusvið stjórnmálanna. Ég verð að gera athugasemd við ræðu hv. þm. Ellerts B. Schram hér áðan. Hann sagði að ég hefði með ummælum mínum um Samvinnuskólann verið að hræsna, ég hefði fallið, sagði hann, enn einu sinni í þá gryfju að hræsna fyrir alþýðunni. Ég var að segja álit mitt á þessum ágæta skóla og stend við það. Ég rökstuddi þann fyrirvara sem ég hafði varðandi Verslunarskólann í þessu sambandi, að það væri ekki alveg sambærilegt hvort skólinn væri rekinn af fjöldahreyfingu, eins og samvinnuhreyfingin er, eða af Verslunarráði Íslands eða kaupsýslustéttinni. Í framhaldi af þessu lét hv. þm. þess getið, þegar hann tók undir skoðanir okkar sem höfum talið að ekki mætti lengja skólatíma hjá ungu fólki, þá nefndi hann það sem dæmi að hann hefði sem nemandi í Verslunarskóla snemma á vorin komist út á vinnumarkaðinn og þar með fengið tækifæri til þess að kynnast hinu vinnandi fólki þessa lands. Ég verð að segja að ég tel hv. þm. einmitt mjög gott dæmi um það, hvað þetta gamla kerfi var hollt og mannbætandi, og vona að með þessu telji hann ekki að ég sé að hræsna fyrir íhaldsþingmönnum almennt. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir vék hér að atriði sem ég tel mjög þýðingarmikið. Það er fyrirkomulag tungumálakennslunnar eins og það er orðið í skólum yfirleitt. Þar hafði lengi viðgengist gamla fyrirkomulagið, að nemendum var sett fyrir eitthvað í bók að lesa heima og síðan hlýtt yfir þetta. Þetta var að vísu gallað kerfi að því leyti til, að nemendum gafst ekki mikill tími til þess að læra að tala viðkomandi tungumál. Svo var alveg söðlað um og öll áherslan lögð á það að æfa fólk í að tala viðkomandi mál. Það varð aðalatriðið í tungumálakennslu að menn gætu lært að tala málið. Þetta hefur eflaust borið nokkurn árangur. En það, sem gerist um leið, er að tungumálakennararnir rækja ekki sama hlutverk og þeir gerðu fyrrum varðandi móðurmálið sjálft. Ég er alveg sannfærður um að ein aðalástæðan fyrir því að margt ungt fólk hefur að miklu leyti glatað tilfinningunni fyrir móðurmálinu er þetta nýja kerfi í tungumálakennslu. Tungumálarakennararnir hér fyrrum þeir voru jafnframt móðurmálskennarar, og þegar nemandi var látinn þýða upp úr bók yfir á íslensku gekk kennarinn eftir því að það væri þýtt á gott mál. Og jafnframt var þetta tilsögn varðandi gildi málsins og um leið efling tilfinningarinnar fyrir málinu, æfing í því að tala móðurmálið. Þetta er núna horfið. Og ég spyr: Væri ekki betra að hafa svolítið hóf á og halda þessu gamla kerfi að einhverju leyti? Væri ekki rétt að hafa hóf á þegar teknir eru upp hinir nýju siðir og þá sérstaklega í þessu tilfelli, - halda einhverju af þessu gamla fyrirkomulagi þar sem gengið var eftir því að nemandinn gæti skilað merkingu þess, sem honum hafði verið sett fyrir heima í erlendu tungumáli, yfir á gott íslenskt mál.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en mig langar þó að víkja að örfáum atriðum af því sem hér hefur komið fram. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá síðasta hv. ræðumanni og fleiri ræðumönnum hér: Við eigum ekki að fleygja því sem hagnýti er í okkar skólakerfi og skólastarfi þó við hugum að nýjungum. Við höfum töluvert mikla aðstöðu hér á þessu, eylandi okkar og eigum ekki að gleypa allt hrátt sem að höndum ber. Það hefur aðeins verið minnst á skólana sem nú starfa á viðskiptasviðinu, Samvinnuskólann og Verslunarskólann, og hvort þetta væru góðar stofnanir eður ei. Ég er fyrir mína parta sannfærður um að þetta eru hvort tveggja mjög góðar stofnanir. Ég hef af tilviljun átt leið í Verslunarskólann hérna í Reykjavík nokkrum sinnum síðan ég kom í rn. og hafði óbeint nokkur kynni af skólastarfi þar áður. Og ég er sannfærður um það að á báðum þessum stöðum er vel starfað og það ríkir góður skólaandi á þessum stöðum, þar er mikið félagslíf og mikið lífrænt starf. Auðvitað eru þetta hlutir sem erfitt er að fullyrða um. Þetta er e.t.v. meira tilfinning, en mín tilfinning er svona. Það er enginn vafi á því að þetta fyrirkomulag, sem hefur verið á viðskiptafræðslunni á Íslandi, hefur verið ódýrt fyrir ríkissjóð, því að fyrir utan það að ríkið greiðir ekki nema lítinn hundraðshluta til þessara skóla, þá virðast þeir hafa verið reknir á hagkvæman hátt og heildarkostnaður við fræðslu í þessum skólum á nemanda mun vera nokkuð miklu minni en almennt á hliðstæðu skólastigi. Hv. 5. landsk. þm., - ég vil ekki að það sé neinn misskilningur okkar í milli, - ég var ekki að vefengja tölur hennar á neinn hátt, en ég vildi bara benda á að þó að ríkið greiði ekki nema helming kostnaðar í iðnskólunum, þá er það hið opinbera sem kostar þá. Og ég man nú eftir því í vetur, þegar verið var að afgreiða fjárlögin og færa verkefni yfir á sveitarfélögin, að þá sögðu hv. flokksbræður þessa hv. þm. að það væri ekki allur munur á hvort skattarnir væru lagðir á á þessum staðnum eða hinum, því að frá almenningi kæmu auðvitað peningarnir. En ég vil enn leggja áherslu á það, að þó ég bendi á þetta, þá má það ekki verða til þess að skyggja á hitt, að það eru stórkostleg vandkvæði og vandræði bókstaflega hvernig nú háttar þátttöku ríkisins í kostnaði við skóla framhaldsstigsins, þar sem í sumum tilvikum er greitt að fullu, í öðrum að hálfu o.s.frv. Á þessu verðum við að ráða bót með einhverjum hætti og koma á samræmi. Hv. 5. landsk. talaði um að allt frumkvæði varðandi það sem gerst hefði í verkmenntamálum kæmi frá skólamönnunum, ekki frá því opinbera, ráðuneytinu. En ég er nú eiginlega þarna á nokkurn veginn á sama báti og Jón hrak sem „hugði ei sannleik hóti betri hafðan eftir Sankti-Pétri heldur en ef svo hending tækist, að húsgangurinn á hann rækist“. Þetta álít ég að skipti ekki miklu mál. En það er nú líka verið að puða í höfuðstöðvunum. Sumt af því, sem gert hefur verið, á upptök sín þar og annað úti á vinnustöðunum og tel ég einmitt æskilegt að þar komi hvort tveggja til. Hv. þm. Stefán Valgeirsson, 3. þm. Norðurl. e., minntist á þann möguleika að hefja viðskiptamenntun norðanlands þegar í haust og þá í húsakynnum Laugalandsskóla. Ég skal ekki segja um það hvort þetta er möguleiki. Ég skal ekkert segja um það á þessu stigi. En hitt er auðvitað alveg ljóst, að það er þörf á meiri möguleikum til þess að nema viðskiptafræði. Það sýnir aðsóknin að þessum skólum. Þó að hún byggist að einhverju leyti á því að þeir njóta viðurkenningar og eru í áliti báðir, þá er aðsóknin einnig til komin af því að þarna er mikil þörf - aukin þörf og vaxandi. Fjölbrautaskólinn í Breiðholti byrjaði með viðskiptafræðslu og það kannske slakar aðeins á spennu, en hann tekur ekki við nema litlu einu af eftirspurninni, það er ég sannfærður um. Það er því ástæða til að huga að öllum möguleikum þarna. Það verða ýmsar breytingar í skólamálum okkar, hvort sem okkur líkar betur eða verr og hvort sem þær eru undirbúnar af einhverjum stjórnvöldum eða verða fyrir þróun úti í lífinu sjálfu. Þannig gerist það t.d. að húsmæðraskólarnir sumir standa auðir þó að aðrir séu fullsetnir vetur eftir vetur. Þetta hefur t.d. gerst norður frá varðandi laugalandsskóla. Hann er ekki rekinn í vetur. Það verða áreiðanlega breytingar varðandi t.d. stöðu héraðsskólanna, og það er fyrirhugaður fundur nú á næstunni með skólastjórum héraðsskólanna til þess að ræða sérstaklega um þau mál. En það hefur mér aldrei blandast hugur um, að þó að breytingar verði að þessu leyti, líkt og ég var að nefna dæmi um í sambandi við húsmæðrafræðsluna, þá verður stöðugt þörf fyrir þann húsakost og aðbúnað sem fyrir hendi er til nota í fræðslukerfinu, jafnvel þó að það kunni að koma einn vetur eða tveir með eins konar millibilsástandi á þessum staðnum eða hinum. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, 8. landsk. þm., virtist verða eitthvað órólegur þegar ég fór að rifja það upp að það hefði verið aðeins hreyfing í sambandi við verkmenntamálin 1 Hann ræddi um ýmsa þætti varðandi skólastarfið í landinu og stjórnun skólamálanna. M.a. ræddi hann um lengingu skólaársins og inná það hafa fleiri hv. þm. komið í ræðum sínum hér. Eins og bent hefur verið á er hér um að ræða langa þróun. Hér er í raun og veru um að ræða þróun í þessa átt allt frá því að fyrstu fræðslulögin voru sett á Íslandi, að það er sífellt verið, svona smátt og smátt, að lengja skólaárið. Við erum sjálfsagt ekkert einangrað fyrirbrigði að þessu leyti, íslendingar. Þetta er samstiga þróun því sem gerst hefur í öllum nálægum löndum, að ég ætla, á sama tíma, nema þar hefur víða verið farið enn lengra í þessa átt annars staðar. Við erum skemmra á veg komin í þessa átt hér heldur en á Norðurlöndum, heldur en í Bandaríkjunum og Bretlandi o.s.frv. Ég held að það hafi ekki sakað þó að við höfum flýtt okkur hægt í þessu efni. Og það eru allir sammála um það, að mér heyrist, hvar sem þessi mál eru rædd, að það sé full þörf á því að huga vel að og jafnvel stinga hér við fótum. Það er ekki einasta að þessar raddir heyrast hér í þingsölum frá mörgum hv. alþm. Þær heyrast líka víðs vegar, bæði frá ungum og gömlum, frá fólki, sem hefur eytt skömmum tíma á skólabekk, og langskólafólki. Eru mér þá í minni ummæli í ræðu rektors Háskóla Íslands á háskólahátíð fyrir nokkru þar sem hann lét þá skoðun í ljós að það væri höfuðatriði fyrir okkur íslendinga að halda áfram þeim hætti að unga fólkið samtímis sinni skólagöngu ynni víðs vegar á hinum ýmsu vinnustöðum í atvinnulífinu í breiðustu merkingu. Og þegar grunnskólalögin voru afgr. vorið 1974 kom þessi hugsun greinilega í ljós. Það var selt inn í löggjöfina ákvæði um að lengja skólaskylduna, en jafnframt er gert ráð fyrir að fjallað sé um lenginguna sérstaklega á Alþ. innan fjögra ára frá setningu löggjafarinnar, áður en hún komi til framkvæmda. Hér í þingsölum voru menn þá mjög með það í huga að við skyldum flýta okkur hægt að þessu leyti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var að óskapast yfir alls konar tilraunastarfsemi sem fram færi í skólanum. Ég er nú eiginlega vanari að sjá gagnrýni um það að ekkert sé verið að gera og þar sitji allt í sama farinu, en hann tók þennan pól í hæðina núna. Auðvitað er sífellt verið að reyna að þoka málum á leið, fylgjast með þróun og þróa málin í skólakerfinu eins og annars staðar í þjóðlífinu. Ég er alls ekki kominn til með að samþ. það að t.d. sú starfsemi, sem hefur verið unnin á vegum menntmrn., skólarannsóknadeildar á undanförnum árum í sambandi við endurskipulagningu námsefnis, og þá á ég sérstaklega við grunnskólastigið, að hún hafi verið neitt sérstaklega fálmkennd þegar á heildina er lítið. Sjálfsagt hafa orðið þar mistök eins og í flestu öðru mannlegu starfi. Ég dreg það ekki í efa. Og það er sjálfsagt hægt að benda á þau. En þegar á heildina er lítið álít ég að þar hafi verið unnið jákvætt og lífrænt starf undir forustu þeirra manna sem þar hafa starfað, Andra Ísakssonar fyrst og Harðar Lárussonar síðar. það er búið að fara yfir marga þætti námsefnisins á grunnskólastiginu, bæði með samningu nýrra kennslubóka og endurskoðun á námsskrám og með því að gera fyrstu tilraunir í nokkrum skólum með hið nýja fyrirkomulag og nýtt námsefni og síðan að færa þetta út. Það má nefna þætti eins og eðlisfræði, eins og mál, þ. á m. móðurmálið. Það hefur verið mjög mikil vinna lögð í að reyna að leiða til þess, sem við öll viljum auðvitað leggja kapp á, að gera móðurmálskennsluna á grunnskólastiginu lífrænni og jákvæðari en mönnum fannst hún vera orðin. Og varðandi verkmenntaþáttinn á grunnskólastiginu hefur einnig töluvert verið aðhafst. Ég álít fráleitt að skopast hér á Alþ. að þessum tilraunum, sem verið er að gera, með því að glæða skilning og kynna börnum og unglingum hina ýmsu starfsþætti þjóðfélagsins. Við búum í allt öðru þjóðfélagi hér að þessu leyti en var fyrir nokkrum áratugum. Þá lifði meginhluti þjóðarinnar í strjálbýli. Unglingarnir voru með í vinnu, fengu sína þjálfun og þekkingu á atvinnulífinu beint í gegnum lífandi starf með foreldrum sínum. Nú erum við komin inn í allt annað samfélag þar sem heimilið er ekki lengur atvinnustöð á sama hátt og það áður var, og þó að ýkt sé dæmið sem einn hv. þm. hefur sett upp í bók sinni ágætri, þ.e. hv. þm. Stefán Jónsson, um hjónin sem bjuggu í Hveragerði: Maðurinn vann í Reykjavík, þau áttu tvö börn, enn fremur hund sem hét Lappi. Hundurinn varð undir bíl. Móðirin varð mjög kvíðandi þegar börnin komu úr skólanum og segja þeim frá þessum hrakförum hundsins sem þeim þótti mjög vænt um. En þegar til kom kipptu börnin sér ekkert upp við þetta og spurðu kalt og rólega: „Hvar léstu hann?“ Og hann var þá látinn í bílskúrinn. Konan fór að sýsla við matinn handa börnunum. En þá komu þau með háum hljóðum og veinuðu: „Mér heyrðist þú segja pabbi!“ Þó að þetta sé mjög afstrakt mynd, þá er hún fyllilega alvarlegs eðlis, raunhæf. Svo mikil gjörbreyting hefur átt sér stað, að það er ekki einungis að börnin séu slitin úr tengslum við atvinnulífið og kynnast því ekki lengur, heldur er þessi hætta yfirvofandi, að þau slitni úr tengslum a.m.k. við þann aðila fjölskyldunnar sem mest sækir vinnu utan heimilis. Og mér finnst alveg fráleitt að vera að skopast að starfskynningunni og tilraunum til þess með námskeiðum, styttri eða lengri, að þróa með nemendum grunnskólans, börnum og unglingum, skilning - og um leið efla þekkingu þeirra - á hinum ýmsu atvinnugreinum sem verið er að vinna við í landinu. Það má aðeins minna á það hér, af því það hefur verið skrifað um það þó nokkuð, að skólinn sé stirðnaður í bekkjakerfinu svokallaða, að einnig á því sviði er verið að gera skipulegar tilraunir og kannanir í hinum svokallaða opna skóla. Menn greinir á um þetta, og ég álít að menn verði að fara sér hægt í þessu, en það er sjálfsagt að gefa gætur að öllum möguleikum. Það hefur komið hér fram í ræðum manna, og gott ef ekki sami hv. þm., Sighvatur Björgvinsson, vék að því einnig, um nauðsyn þess að hafa góð tengsl með hliðstæðri kennslu í fjölbrautaskólunum og í iðnskólum. Já, hv. þm. sagði að það væri lofað að kenna þar 60 iðngreinar! Maður sér nú hvað þess háttar upphrópanir eru viskulegar - og svo þetta um pappírstígrisdýrin. En sleppum því nú alveg. En geta má um að nýlega hef ég sett menn til þess sérstaklega að huga að því hvernig Fjölbrautaskólinn í Breiðholti geti unnið saman með Iðnskólanum og notað kannske aðstöðu sem þar er e.t.v. fyrir hendi án þess að vera fullnýtt. Og það er áreiðanlega þörf á að huga að slíkum tengslum viðar, t.d. á milli Tækniskólans og verkfræðideildar Háskólans. Þetta eru skólar sem starfa á líku sviði, og það er fullþörf á því að þarna sé hagsýni gætt og hugað að nauðsynlegum tengslum. Og ég vil enn minna á það sem ég vakti athygli á áðan og ég hygg að hafi komið fram í kynningarþætti Óskars Guðmundssonar í sjónvarpinu, að við hina nýju tilhögun á fræðslunni er beinlínis gert ráð fyrir því að meiri hlutann af síðasta og fjórða skólaárinu starfi nemendurnir úti. í atvinnufyrirtækjunum, úti í verksmiðjum og á öðrum vinnustöðum. Menn eru að tala um að leggja niður meistarakerfið, en það þýðir vitanlega að bóklega kennslan fer fram í skólunum, en eitthvað verður að koma í staðinn fyrir meistarann og þá gjarnan hugsa menn sér að hluti af náminu fari beinlínis fram úti á vinnustöðunum. Já, það er leiðinlegt að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson er ekki hér við. En hann les Alþt. og ég vil láta það koma hér skýrt fram út af ummælum hans um að kennarar á grunnskólastigi hér í Reykjavík vanræki sín störf, séu ekki með undirbúna stundaskrá þegar skóli byrjar á haustin, - ég veit ekkert um þetta og get ekkert um þetta sagt, - en mér finnst að hv. þm. eigi fremur að kvarta um þetta beint og bréflega til rn. og tiltaka ákveðin dæmi, kvarta um þetta beint til menntmrn. heldur en að koma með þetta inn á Alþ. á þann hátt sem hv. þm. gerði áðan. En ef hann hefur einhver ákveðin dæmi í huga og ber fram ákveðnar kvartanir, þá er auðvitað sjálfsagt að taka þær til athugunar. Ég skal þá ekki hafa þessi orð öllu fleiri. Það er stundum talað um að það sé allt stjórn- og stefnulaust í skólamálunum. Grunnskólalöggjöfin er ekki nema tæplega tveggja ára. Ég álít að með þeirri löggjöf og með framkvæmd hennar, sem nú fer fram eftir því sem geta leyfir, hafi verið mörkuð stefna varðandi fræðslumálin á þessu skólastigi. Ég álít það. lá var gert ráð fyrir því og því slegið föstu að framhaldsskólastigið skyldi taka til meðferðar í beinu framhaldi af þessari lagasetningu. Það hefur verið gert, eins og ég vék að hérna á dögunum þegar þessi umr. hófst. Sérstaklega hefur verið lögð mikil undirbúningsvinna í verkmenntaþáttinn. Verk- og tæknimenntanefnd, sem starfaði 1971, skilaði mjög ítarlegu og greinagóðu og samhljóða áliti. Iðnfræðslulaganefnd, sem starfaði frá 1973 og þangað til nú um áramótin, hefur einnig skilað yfirgripsmiklu áliti, en var ekki sammála. Meira hefur verið gert á þessu sérstaka sviði. N, til þess að endurskoða þessi mál í heild var sett í nóv. 1974, og ég vona að á allra næstu vikum komi frá henni frumtill. sem síðan þarf að ræða ítarlega, eins og ég hef áður vikið að. Ég tók það ráð að skipa samstæðan hóp manna sem er með fingurna í þessum málum dagsdaglega. En vitanlega þurfa svo þeirra störf að skoðast ítarlega og á mörgum sviðum í hópi þeirra manna, sem um þessi mál fjalla almennt og áhuga hafa á þeim, þegar þessi frumvinna liggur fyrir. En sú endurskoðun er vitanlega bæði stórmál og vandasamt mál.