Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Það er nú svo langt síðan, að mál þetta var til athugunar í landbn., að jeg hefi sjálfsagt gleymt ýmsu, sem jeg ætlaði að segja í sambandi við það. Jeg verð að biðja hæstv. forseta að virða á betra veg, þótt jeg ræði nokkuð alment um málið, þó 2. umr. sje, og veldur þar um, hversu efni þess er samtvinnað í hinum einstöku gr. frv. Eins og frv. ber með sjer, er efni þess tvennskonar. Það er drepið á það í nál., að þegar slík lagaheimild, sem er annar aðalþáttur frv., er fengin, þá geti kostnaður við laxa- og silungaklak komið hlutfallslega jafnt niður á öllum þeim, er hagsmuna eiga að njóta af því. Nefndin álítur, að þetta sje rjettmætt og lögin geti komið að liði að því leyti. Og vegna þess, að stofnkostnaður og rekstrarkostnaður er ekki mikill, þá virðist ekki varhugavert að lögleiða heimild til þess, að þröngva mönnum til að taka þátt í kostnaðinum. Annars er nefndin ekki alveg eins sannfærð um nytsemi þessa eins og hv.flm. Jeg skal taka eitt dæmi: Það er hreppur, þar sem eru rúmlega 40 búendur og rúmlega 90 gjaldendur. Þar eru veiðiár tveim megin; rennur önnur á sýslumótum en hin á hreppamótum. Átta menn í hreppnum eiga veiðirjett í þessum ám. Síðastliðið vor var samþykt á fjölmennum fundi að koma upp klakhúsi í sveitinni. Var það gert, og varð stofnkostnaður um 400 kr. Þetta er í mínum hrepp. Mjer dettur ekki í hug að ætla, að við eigum meiri framtaksmenn en sagt er frá í greinargerð frv., en ef til vill erum við fjelagslyndari heldur en sumir aðrir, t. d. Skagfirðingar. Við skulum nú gera ráð fyrir, að slík heimildarlög sem þessi hefðu verið komin í fyrra, þá hefði legið næst að fá samþykt. En það hefði kostað miklu meiri fyrirhöfn og fje heldur en þetta. Þó viðurkennir nefndin, að slíkt skipulag sem frv. gerir ráð fyrir gæti sumstaðar komið að notum, þar sem fjelagslíf er ekki mikið, eða menn horfa í litlar upphæðir, sem koma öðrum að notum án endurgjalds. Þessvegna vill nefndin, að málið fái betri undirbúning og verði síðan gert að lögum. Við 1. umr. ljet hv.þm. Borgf. (PO) þess getið, að flm. hefði verið bent á, að í frv. vantaði ákvæði um, hvernig skipulaginu skyldi koma fyrir, þar sem veiðivatn er á sýslumörkum. Í nál. er vikið að þessu og að það mundi þurfa margbrotin ákvæði til þess að koma þessu við. Nefndin gat ekki fengið nein hliðstæð dæmi til þess að miða við. Leit hún því svo á, að best mundi, að stjórnin undirbyggi það. Skal jeg t. d. taka fram, að þar þarf ákvæði um það, hvort tvær sýslunefndir kæmu saman á fund til þess að ná samkomulagi, eða hjeldu sinn fundinn hvor, þegar um eina samþykt er að ræða fyrir tvær sýslur. Og það getur verið, að fleira þurfi að athuga, áður en frv. er gert að lögum. Hinn þáttur frv., er jeg mintist á, er um ádráttarveiði. Í nál. er þess getið, að nefndin lítur svo á, að takmörkun á ádráttarveiði í ám og vötnum sje nægilega víðtæk í lögum nr. 5, 19. febr. 1886. Þar sem segir í greinargerð fyrir frv., að ádráttarveiði geti gert mikið til að spilla veiði, þá á það ekki við nema sumstaðar, en vitanlega hefir altaf verið ágreiningur um, hve miklar eða víðtækar ættu að vera takmarkanir á veiðiaðferðum yfir höfuð í ám. Virðist þar vel stilt í hóf með laxafriðunarlögunum 1886, og það hefir sýnt sig, að þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til þess að fá þeim breytt og fram hafa komið hjer á þingi á ýmsum tímum, hafa ekki náð samþykki. Og þótt á þinginu 1923 væri ákveðið að breyta um veiðiaðferð í Ölfusá, þá var það numið úr gildi árið eftir. Mótbárurnar hafa sjaldan náð lengra en það, að vera kvartanir frá þeim, sem ofar búa við árnar, og hræðsla um það, að hinir, sem neðar búa, muni ná of mikilli veiði. Jeg get trúað því, að á þessu geti borið í smáám í þurkatíð, að þá geti laxinn stöðvast neðar í ánum en vant er, vegna vatnsleysis, og þá geti þeir, sem þar búa, veitt meira. Nefndin gat ekki fallist á, að nægar ástæður væru til þess að breyta í þessu efni og gera samþyktarákvæði um að takmarka veiði hjá einstökum mönnum, nema þá, að komið væri á samveiði allra veiðieigenda.

Það er til þess ætlast í frv.

Jú, um ádrátt, en hann er ekki alstaðar í sömu ánni; algengust er ádráttarveiði næst ósum, en ekki efst. Það mun vera sönnu næst, að óttinn við það, að einn veiði meira en annar, leiði oft til þess, að menn vilji fá lagabreytingu. En eins og gefur að skilja, er ekki hægt að bæta úr þessu með lagaákvæðum einum, heldur og með öruggu eftirliti. Í sambandi við ástæðu nefndarinnar fyrir því, að afgreiða málið með dagskrá, tel jeg sjálfsagt, að heimildarlögin frá 30. júlí 1909 verði sameinuð slíku frv. sem þessu. Nefndin hefir einnig bent á, að það gæti komið til mála að taka ákvæði 6. gr. í lögunum frá 1886 upp í þetta frv., að heimila megi meiri friðun í einhverri á en yfirleitt er gert. Nær þetta þá til allra þeirra, sem land eiga að þeirri á. Þá hefir og nefndin bent á, að komið gæti til mála að heimila hömlur á veiði til klaks. Í laxafriðunarlögunum frá 1886 eru engar hömlur lagðar á þá veiði. Eins og jeg gat um áðan, þá er ekki ólíklegt, að margt komi til greina í sambandi við þetta mál. Þessvegna hefir nefndin borið fram rökstudda dagskrá á þskj. 251, að vísa málinu til hæstv. stjórnar til athugunar.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Jeg hafði ætlað mjer, í sambandi við annað mál, frv. um kynbætur hesta, að ávarpa hv.þm. Borgf. (PO) lítilsháttar fyrir hönd landbn., út af fyrirspurnum hans hjer nýlega um störf nefndarinnar, en held jeg hætti við það að mestu leyti, og get eins snúið mjer að þessu nú þegar. Það er jafnan hægt um hönd að kasta illa sömdum og illa undirbúnum frv. inn í þingið og heimta svo, að nefndirnar vinni úr því og skili svo snemma áliti, að hægt sje að bjarga málinu áfram. Ástæðan fyrir því, að svo lengi hefir dregist að skila áliti um afstöðu nefndarinnar til þessara tveggja frv., er sú, að bæði voru þau svo hroðvirknislega samin, að ekki var unt að lappa upp á þau, nema með ærnum tíma, og þurfti til þess aðstoðar að leita, bæði utan þings og innan. Hv. þm. hafa nú kanske sjeð, hvað orðið er úr hrossakynbótafrv. frá því, sem það áður var, og geta þá kanske farið nærri um, að einhvern tíma hafi það kostað, að koma því í það form, sem það hefir nú. Annars þykir það kanske undarlegt, að þetta þurfi helst að henda frv. þau, sem hv.þm. Borgf. er viðriðinn. En mjer hefir ekki komið þetta á óvart, því þetta er svo sem ekki einsdæmi á þinginu í vetur. Og jeg verð jafnvel að játa það, að jeg hefi stundum á undanförnum þingum leiðst til þess að standa með honum að ýmsum tillögum, sem mjer var sárnauðugt að gera, vegna þess, hvernig frá þeim var gengið, og síðar sjeð, að betur hefði verið ógert látið. En af því að jeg er formaður landbn., þá hefi jeg ekki geð í mjer til þess að láta slíka vanskapninga sem þessi frv. hans eru ná fram að ganga, nema þá að gerbreyta þeim, enda er jeg svo skapi farinn, að jeg vil heldur leggja til, að frv. sje vísað frá en að Alþingi samþ. einhvern gallagrip, sem verður svo að fara að lappa upp á aftur á næsta þingi. Annars hefi jeg litlu við að bæta það, sem jeg sagði áðan. Hv. þm. Borgf. (PO) tók flest það upp, sem hann hafði áður þulið við 1. umr. þessa máls, en aðeins með dálítið öðrum orðum og í breyttum tón. Hann dró það af orðum mínum, að úr því að við Mýramenn þyrftum ekki á samþykt að halda vegna þeirra klakhúsa, sem þar hafa verið bygð, þá líti jeg svo á, að hennar væri heldur ekki þörf annarsstaðar. Þetta er ekki alveg rjett; jeg sagði aðeins, að nefndin væri ekki alveg eins sannfærð um nauðsyn þessa, eins og hv.flm., en bæði í nál. og því, sem jeg sagði, er það viðurkent, að þetta geti orðið að einhverju liði. En það var einmitt vegna þess, að málið þolir bið, sem nefndinni fanst óþarfi að fara að tjasla við frv. hans og eyða miklum tíma í að lagfæra það, svo unt væri að bera það kinnroðalaust undir deildina, og komst að þeirri niðurstöðu, að afgreiða frv. svo sem hv. deild er kunnugt. Um hitt, sem hv.þm. Borgf. mintist á, ágreining manna um það, hvort hentugt mundi að heimila meiri takmarkanir um ádráttarveiði, má altaf deila. Það hefir lengi verið deilt um hinar ýmsu veiðiaðferðir, svo hjer er ekki um neina nýlundu að ræða. Hann er aðeins á annari skoðun en jeg; það er alt og sumt, og það er vegna þessarar margumræddu Laxár, sem rennur um kjördæmi hans og hann getur ekki haft augun af. Jeg sje ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta meira; býst við, að málið verði afgreitt eins og nefndin leggur til, úr því sem komið er. Það er ekki vegna þess, að nefndin vilji frv. illa, að hún hefir tekið þessa afstöðu, heldur með þeim forsendum, sem teknar eru fram í nál. Það, sem átt var við með hömlum á veiði til klaks, var ekki annað en það, að sett væri heimild í lög um takmarkanir á veiði eins seint á árstíma og nú á sjer stað. Og það er eftir bendingu frá meðnefndarmanni mínum, að minst er á þetta í nál. Því það er alveg sýnt, að síðan klakstöðvar komust á, hefir sumstaðar verið veitt of mikið, þegar komið var að klaki. Jeg geri ráð fyrir, að væri heimildarlög til um þetta, að þau kæmi þá til framkvæmda þar sem þess virtist helst þörf. Loks mintist hv.þm. Borgf. á, að kapp hefði verið lagt á að koma þessu máli fyrir kattarnef, með því að það hefði ekki komið frá nefnd í tæka tíð. Hann hefði eftir því ekki látið sjer fyrir brjósti brenna að koma því fram, þótt frágangur hefði ekki verið sem bestur.

Pjetur Ottesen Hv. þm. Mýra. (PÞ) var óvenjulega skeleggur, er hann var að lýsa frágangi okkar flm. á þessu frv. og svo frv. um kynbætur hesta, sem við erum einnig flutningsmenn að. Frv. um kynbætur hesta er nú reyndar ekki verk okkar flm., heldur er það samið af hrossaræktarráðunaut Búnaðarfjelags Íslands, Theódór Arnbjarnarsyni, og um breytingar þær, sem komnar eru framvið þetta frv. frá landbúnaðarnefnd, sem hv.þm. Mýra. (PÞ) var ekki litið hreykinn af, er það að segja, að þar rekur sig eitt á annars horn, og það svo, að ekki getur komið til mála að samþ. þær tillögur, nema með verulegum breytingum, og er hjer þó varla um að ræða flaustursverk, því háttv.þm. Mýra. hefir nú setið yfir þessum tillögum í 7 vikur. En þó tókst ekki betur til en þetta. Annars eignaði hv.frsm., þm. Mýra., mjer einum heiðurinn af þessum málum og fleirum, sem til landbn. hefir verið vísað, og sem öll fjalla um mikilsverð búnaðarmálefni, en sem nefndin hefir ekki haft manndáð í sjer til að afgreiða frá sjer fyr en komið er að þinglokum. En afgreiðsla þessara mála er góð lýsing á starfsháttum hv.þm. Mýra. (PÞ) og vandvirkni, sem er í því einu fólgin, að koma engu í framkvæmd. Hv. þm. Mýra. (PÞ) kvað það ekki í fyrsta sinni nú, sem jeg hefði flutt mál, sem eigi hefði verið sem bestur frágangur á, og hefði sjer orðið hált á því að flytja slík mál með mjer. - Jæja, við höfum flutt eitt mál saman; Það var breytingin á samvinnulögunum. Við komum ekki málinu fram á því þingi, og fengum því áskoranir um að flytja það á ný. En þá sá hv.þm. (PÞ) að sjer og skarst úr leik um að flytja málið með mjer. En jeg ætla, að þar liggi alt aðrar ástæður til en þær, sem hann var áðan að brigsla mjer um, en jeg býst varla við, að hann kæri sig um, að jeg fari að rekja þær hjer. Annars skal jeg ekki fjölyrða frekar um þetta. Hv. þm. Mýra. fyrirverður sig auðvitað fyrir dráttinn á þessum málum, sem vitanlegt er um, að er hans sök eins, og því hefir hann gripið til þess ráðs, að skella skuldinni á illan undirbúning frumvarpanna, sem ekki hefir við neitt að styðjast, enda var þess ekki að vænta, þó þeim hefði verið í einhverju ábótavant, að hann væri maður til að bæta þar neitt úr. Um efni frv. þarf jeg ekki að ræða frekar, enda er það tilgangslaust, eins og því máli er komið.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Jeg mintist ekki á, að jeg hefði verið meðflm. hv.þm. Borgf. (PO) að málum, svo að mjer þætti það nú betur ógert. Jeg hefi aðeins gefið í skyn, að jeg hefði áður hjer á þingi ljeð fylgi mitt till.hv.þm. (PO), sem svo er ástatt um, og átti jeg þar við breytingu á sveitarstjórnarlögunum. Annars kemur þetta málinu lítið við. Það er tekið fram í nál., að því er snertir efni frv., að lög um þetta geti vafalaust komið að liði, en að margra breytinga þurfi við. Það er t. d. sjálfsagt, þegar farið er að setja lög um takmörkun ádráttarveiði, að leita upplýsinga um það hjá veiðieigendum. Jeg held því fram, að þetta um ádráttarveiðina sje álitið hættulegra en það í reyndinni er. En hins verður einnig vel að gæta, að aðferðir þær, sem notaðar eru, sjeu ekki öðruvísi í framkvæmd en lög heimila.

Pjetur Ottesen Eins og komið er, þýðir líklega ekki að fjölyrða um frv., því að það hefir verið dregið á langinn í nefndinni og dregið á langinn að taka það á dagskrá. Kemst það því ekki fram á þessu þingi, enda þótt það hefði fylgi til þess. 19. febrúar kom málið til 1. umr. Svo var það í mánuð hjá nefndinni, og síðan nál. kom eru nú liðnar 6 vikur. Þetta er því alllangur tími. Landbúnaðarnefnd hefir farið með þetta mál eins og fleiri landbúnaðarmál, að hún vísar þeim frá sjer og treystist ekki til þess að gera ákveðnar till. um þau. Það er þá fyrst og fremst þetta mál og svo frv. um innflutningsbann á heyi. Má og minna á tvö önnur mál. Hið fyrra um kynbætur hesta. Nál. í því máli kom fyrst í dag, en 7 vikur eru síðan nefndin tók við því. Hitt málið er um sölu á tilbúnum áburði. Því var vísað til nefndarinnar fyrir löngu, en ekkert farið að bóla á því enn. Í nál., er hjer liggur fyrir, er viðurkent, að tilgangur frv. sje rjettmætur, að koma upp sameiginlegum klakstöðvum fyrir lax og silung. Í framsöguræðu sinni dró hv.þm. Mýra. (PÞ) úr þessu og sagði, að af því að kostnaður við slíkar klakstöðvar væri svo hverfandi lítill, þyrfti ekki slík heimildarlög. Nefndi hann þar sem dæmi klakhús á Mýrum. Kostnaðinn við það taldi hann 400 kr. og rekstrarkostnað í hlutfalli við það. Mýramenn þyrftu ekki að gera samþyktir, þeir væru svo fjelagslyndir. Út frá þessum forsendum dró svo hv.frsm. (PÞ) þá ályktun, að óþarft væri að skipa þessum málum með lögum. En nú er einmitt því til að svara, að þó að dæmi það, er hann tók, sje í alla staði rjett, þá er vitanlegt, að annarsstaðar hefir laxa- og silungaklak verið rekið í svo miklu stærri stíl og með miklu meiri kostnaði, að full nauðsyn er á, að reglur sjeu settar um slíka starfsemi sem allra fyrst. Mjer er líka kunnugt um, að sumstaðar hefir komið til tals að byggja steinsteypt klakhús og vanda sem best til þeirra. Þau mundu kosta frá eitt til tvö þúsund krónur, og þegar t. d. margir búendur úr ýmsum hreppum stæðu að byggingu slíkra klakhúsa og starfrækslu þeirra, þá leiðir af sjálfu sjer, að þörf er á að geta með samþyktum trygt það, að allir þeir, sem hafa aðstöðu til að geta notið hagsmuna af klakinu, sjeu einnig skyldir að leggja nokkuð af mörkum til þess. Mönnum á ekki að geta haldist uppi að skerast úr leik og hliðra sjer hjá að greiða kostnað við slíka framkvæmd í rjettu hlutfalli við aðra. Það væri vitanlega æskilegast, að allur fjelagsskapur væri svo góður, að ekki þyrfti neinar samþyktir eða reglur til þess að tryggja jafna hagsmuni fjöldans, en reynslan hefir nú sýnt annað. Og þessvegna eru mörg hliðstæð dæmi, þar sem ýmiskonar samþyktir og reglur hafa verið settar til tryggingar þessu. Þar sem samkomulag næst um þetta, þarf vitanlega ekki að grípa til samþyktanna, og samkomulag mun að sjálfsögðu nást um þetta í mörgum tilfellum, og þá sjerstaklega þegar um er að ræða klakstöðvar, sem lítið kosta, eins og þá, sem hv.frsm. nefndi þarna vestur á Mýrum. Jeg vil aðeins taka það fram, að hjer er um svo stórmerkilegt velferðarmál að ræða - laxa- og silungaklak komið á svo góðan rekspöl viða um land - að sjálfsagt er að draga ekki úr hófi fram að setja þá löggjöf, er vernda megi og tryggja sem best allar framkvæmdir þess. En á meðan slík löggjöf verður ekki sett, er ekki fyrirbygt, að hlaupið geti snurða á framkvæmdirnar og valdið misklíð og drætti á framkvæmd verksins, til tjóns fyrir alla hlutaðeigendur. Jeg gat þess við 1. umr. þessa máls, að okkur flm. hefði yfirsjest að taka upp í frv. ákvæði um það, hvernig haga skyldi framkvæmdum samþyktarinnar um veiðiá, sem skifti tveimur sýslum, og skaut þá jafnhliða til hv. landbn. að samrýma þetta og skera af agnúana. Þessu hefir hv.frsm. (PÞ) ekki svarað nema með tómum útúrsnúningum. Jeg sje ekki annað en auðveldast hefði verið að ráða fram úr þessu með því að ákveða, að sameiginlegur sýslufundur hefði fjallað um málið. Og hefðum við flm. búist við, að þessi agnúi frv. yrði þess valdandi, að nefndin sæi sjer ekki fært að sinna því, hefðum við komið með brtt. En við treystum því, að hv. landbn. gæti ráðið fram úr jafnvandalausu máli og vorum því grandalausir. Þá mintist hv.frsm. (PÞ) á ádráttarveiði og virðist lítið fróðari um, hvernig henni hagar til á ýmsum stöðum, heldur en um annað í sambandi við þetta mál. Jeg hefi fyrir mjer dæmi af laxveiðiá, þar sem svo hagar til, að af ádráttarveiðinni getur meginið af öllum laxi, sem í ána leitar, fallið til einstakra manna. Með bættum tækjum mun venjulega hægt að taka meginið af þeim laxi, sem í þessa á gengur, strax niður undir sjó og stöðva þannig göngu hans lengra upp eftir. Og þetta er auðvelt í þurkasumrum, eða hvenær sem ekki er flug í ánni. Nú hagar svo til, að ofarlega í ánni er foss, sem ekki hefir verið laxgengur fyr en í fyrra, að hafist var handa með að sprengja hann. En það verk vanst svo seint, að menn vita ekki með vissu um árangur þess. Þó er talið víst, að laxinn geti nú óhindrað komist leiðar sinnar upp eftir ánni og alla leið í vötn þau, sem áin rennur úr, en þar hefir ennfremur verið komið upp klaki, og var fyrsta tilraunin með að klekja þar út gerð á síðastliðnu hausti. Er mjer sagt, að tilraunin hafi tekist vel. Nú leiðir það af sjálfu sjer, að þar sem svona hagar til, að einn veiðieigandi hefir aðstöðu til þess með ádráttarveiði að ná meginhluta laxins, sem í ána gengur, að það er hart fyrir þá, sem ofar búa og hafa lagt í mikinn kostnað við að auka laxgengd í ána, að þeir beri lítið eða ekkert úr býtum fyrir sína fyrirhöfn. Allir hljóta að sjá og viðurkenna, að annað eins og þetta er mjög óeðlilegt. Fleiri dæmi þessu lík munu sjálfsagt vera til víðsvegar um landið, en hinsvegar hagar vitanlega mjög misjafnlega til með veiði í ánum eða aðstöðu einstakra manna til veiða. Þessvegna fórum við þá leiðina, flm., að hafa þetta í samþyktarformi, svo að heimildin um takmörkun veiðinnar yrði aðeins notuð þar sem full þörf væri hennar. Því er mjer óskiljanlegt með öllu, hvað því getur valdið, að hv. landbn. vill ekki fallast á að veita hjeraðsstjórnum heimild til slíkra samþykta. Síðan laxveiðalögin voru sett, en þau eru nú orðin nær 40 ára gömul, hefir útbúnaði við veiðarnar farið mikið fram, og það er ekkert undarlegt, þó af slíkum framförum leiddi það, að breyta þyrfti ýmsum ákvæðum þessara laga, svo sá jöfnuður á veiðinni, sem lögin stuðluðu að, miðað við þær kringumstæður, er þá voru, hjeldist framvegis, þrátt fyrir breytinguna, sem á er orðin nú. Þá var það misskilningur hjá hv.frsm., sem hann að vísu leiðrjetti, er jeg skaut fram í ræðu hans, að ádráttarveiði væri aðeins stunduð neðarlega í ánum. En það hagar nú einmitt víða svo til, og svo er það um alt Borgarfjarðarhjerað, að það má engu síður koma við ádráttarveiði framarlega í ánum eins og við árósana, nema fremur sje. Svo er það t. d. með Laxá, Grímsá, Reykjadalsá, Flókadalsá og sjerstaklega þó Þverá, í hans eigin kjördæmi, að þar er einkum hægt um ádráttarveiði eftir því sem ofar dregur, og jafnvel best fyrir ofan alla mannabygð. Viðvíkjandi hömlum þeim, er hv.frsm. benti á, að setja þyrfti um laxveiði til klaks, þá gæti verið athugavert, að þær hömlur yrðu svo víðtækar, að bannað yrði að veiða laxinn á haustin, þegar hann er í þann veginn að hrygna, því það gæti verið sama sem að banna alla klakhúsastarfsemi. Annars sje jeg ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta. Það er þegar komið sem komið er, og örlög þessa frv. fyrirsjáanleg á þessu þingi. En hefði málið verið fyr á ferðinni frá hv. landbn., þá mundum við flm. hafa reynt að koma þessari dagskrártill. hennar fyrir kattarnef og fá frv. samþykt. En eins og nú er áliðið þingtímans, er vitanlega óhugsanlegt, að hægt sje að koma málinu fram.