Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breyt. á l. um kostnað við opinberar byggingar, sem gerir ráð fyrir að sá kostnaður verði greiddur af ríki og sveitarfélögum í sömu hlutföllum og stofnkostnaður, enda sé um að ræða umbætur á viðkomandi húsnæði í þágu fatlaðra. Frv. þetta hefur verið samið af allfjölmennri nefnd sem ég fékk til ráðuneytis um málið. Þar varð samstaða um þetta mál svo og í hv. Nd. Frv. snertir lög um heilbrigðisþjónustu, grunnskóla, dagvistarheimili, félagsheimili og íþróttalög og skýrir sig í rauninni sjálft vegna þess að efnisatriðið er ósköp einfaldlega eitt og hið sama, að kostnaður við að gera opinberar byggingar aðgengilegar fötluðu fólki greiðist af ríki og sveitarfélögum í sömu hlutföllum og stofnkostnaður samkvæmt þeim lögum sem hér er lagt til að breytt verði. Herra forseti. Ég fer þess á leit að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. félmn., og þætti vænt um ef hún gæti tekið málið jafnskjótum tökum og gert var í Nd. þó málið sé seint fram komið.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um lífeyrissjóð sjómanna, en frv. þetta hefur þegar verið afgreitt frá hv. Nd. Eins og kunnugt er hafa allverulegar breytingar verið gerðar á ýmsum lífeyrissjóðalögum á þessum vetri, og eitt af þeim frv., sem ríkisstj. hefur lagt fram, er þetta frv. sem varðar sjómenn. Þar er það atriði stærst og mest, að sjómönnum, sem hafa stundað sjómennsku í 25 ár eða lengur og verið lögskráðir á íslensk skip eigi skemur en í 180 daga að meðaltali á ári, er heimilt að hefja töku ellilífeyris þegar þeir verða fullra 60 ára. Á sama hátt veitir 20–25 ára starf á sjó rétt til töku ellilífeyris frá 61 árs aldri og 15–20 ára starf til töku hans frá 62 ára aldri. Heimilt er sjóðfélaga að fresta töku ellilífeyris allt til 75 ára aldurs og hækkar þá upphæð ellilífeyris vegna réttinda, sem áunnin voru fram til 65 ára aldurs, um hálft prósent fyrir hvern mánuð sem töku hans er frestað fram yfir 65 ára aldur. Benda má á að áður höfðu verið gerðar breytingar á lögum um almannatryggingar sem veittu sjómönnum samsvarandi rétt til lífeyrisgreiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins þegar þeir ná 60 ára aldri og uppfylla samsvarandi skilyrði og frá er greint í þessu frv. Frv. þetta er flutt í samræmi við loforð ríkisstj., bæði þessarar stjórnar og þeirrar stjórnar sem sat hér á árunum 1978–1979, og felur í sér umtalsverð hlunnindi í þágu sjómanna. Hins vegar má segja að þetta sé að nokkru til samræmis við þau réttindi sem opinberir starfsmenn hafa fengið með lögum um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, þar sem þeir hafa möguleika á að komast á lífeyrisaldur 60 ára gamlir ef samanlagður starfsaldur og aldur þeirra nær 95 árum. Í þessu tilviki er hins vegar reglan miklu mildari og þarf ekki að vera um jafnlangan starfstíma að ræða og þegar um er að ræða opinbera starfsmenn. Herra forseti. Í þessu frv. eru einnig nokkrar minni háttar breytingar sem ég vil nú ekki tefja tímann með að gera grein fyrir þar sem gerð er grein fyrir þeim í grg frv. Einnig voru nokkrar minni háttar breytingar gerðar á frv. við meðferð málsins í Nd. sem koma skýrt fram í nál. og till. nefndarinnar sem fjallaði um þetta mál í Nd. Er sjálfsagt að nefndin, sem fær þetta mál til meðferðar, taki þær breytingar allar til athugunar. En þar var ekki um að ræða verulegar efnisbreytingar. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði máli þessu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Nefndin hefur á fundi sínum nú í morgun fjallað um frv. til l. um loðdýrarækt og mælir með því einróma að það verði samþykkt héðan frá deildinni.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er á dagskrá, kemur til okkar aftur úr Nd. Þetta frv. er hálfgerður munaðarleysingi því að það er hér enginn til að mæla fyrir þeim breytingum sem gerðar voru í Nd. Ég hefði getað komið til aðstoðar í því efni ef það hefði verið mælt með breytingunni í Nd. Ég hef kynnt mér hvað fór þar fram. Þar var ekki heldur mælt neitt fyrir þessari breytingu eða skýrt hvers eðlis hún væri og hverjar ástæðurnar væru fyrir henni. En breyting sú, sem hér er um að ræða, er sú, að þetta frv. er til laga um landakaupasjóð vegna kaupstaða og kauptúna. Þegar það fór úr Ed. hét það frv. til laga um landkaupasjóð vegna kaupstaða og kauptúna. Hv. Nd. hefur breytt þessu orði: „landkaupasjóð“ í: landakaupasjóð. Meiri hl. félmn. Nd. lagði þetta til. Nefndin klofnaði svo að það var ekki eindrægni um þessa breytingu. Hv. frsm. félmn. Nd., hv. þm. Alexander Stefánsson, formaður n., mælti fyrir nál., en kvað ekkert á um það, hvers vegna brtt. þessi, sem meiri hl. n. lagði fram, væri flutt, færði engar ástæður fyrir því. Því miður get ég því ekki skýrt það með því að vitna í umr. þar. Hins vegar mælti hv. þm. Friðrik Sophusson, sem á sæti í félmn. Nd., gegn þessari brtt. og hann hafði lög að mæla svo sem oft áður. Þá talaði annar hv. þm., hv. þm. Halldór Blöndal, og mér þykir rétt að gera hér grein fyrir því sem hann sagði. Ég hygg að það sé eðlilegt að taka nokkurt mark á því, því að þessi hv. þm. er hagmæltur, hefur góðan smekk á íslensku máli og ég leyfi mér - með leyfi hæstv. forseta - að fara með ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals, ræðuna alla því að hún er bara nokkrar setningar. Hún er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil vekja athygli á því, að á undanförnum áratugum, einkanlega hinum síðustu, hefur tilfinning manna fyrir máli mjög dofnað. Menn hafa ekki sömu tilfinningu og áður fyrir því, hversu miklu fallegra er þegar samsett orð eru stofnsamsett, hversu miklu fallegra sé landkaupasjóður en landakaupasjóður, landspítali en landsspítali ellegar landaspítali. Fyrir þær sakir harma ég þessa niðurstöðu nefndarinnar, en vonast til þess að deildin átti sig og fyrirsögn frv. verði óbreytt.“ Hér lýkur tilvitnun og lýkur ræðu hv. þm. sem ég vitnaði í. Ég vitnaði í hana vegna þess að hér er um að ræða kjarna málsins, þ. e. að menn gæti þess að hafa tilfinningu og næmi fyrir íslenskri tungu, og það var á þeirri forsendu sem hv. félmn. þessarar deildar bar fram brtt. við 2. umr. í þessari deild um að breyta landakaupasjóði í landkaupasjóð. Ég vil geta þess, að þó að ég hefði nákvæmlega sömu tilfinningu fyrir þessu máli og hv. þm. Halldór Blöndal sem ég vitnaði í, þá þótti mér rétt að sýna þá varfærni, áður en ég lagði til við hv. félmn. að flytja þessa brtt., að ég talaði við kunnáttumenn í íslenskum fræðum. Ég fletti upp í orðabók Sigfúsar Blöndals sem reynist mér alltaf haldgóð. Það bar alls staðar að sama brunni, að það væri óhætt að bera fram þessa brtt. Og hv. félmn. þessarar deildar gerði till. að sinni tillögu. Hér í hv. deild var í raun og veru engin andstaða gegn þessari till. Að vísu stóð upp hv. 4. þm. Norðurl. e. og fór nokkrum orðum um þessa till. Þeir, sem þekkja ekki vel þennan ágæta mann, hefðu mátt ætla að hann væri að snúast mjög vasklega gegn þessari till. En við, sem þekkjum hann betur, fundum strax að hér var á ferðinni hin góðlátlega kímni og glettni sem oft einkennir ræður þessa hv. þm. og við öll í þessari deild kunnum vel að meta, enda kom á daginn, þegar atkvæði voru greidd um till., að þá greiddi hv. 4. þm. Norðurl. e. að sjálfsögðu atkvæði með henni, því hann ætlar ekki m. a. að fara að breyta neitt talsmáta sínum og hætta að tala um landsal og fara að tala um landasal eða eitthvað slíkt, kemur það ekki til hugar. En þegar ég heyrði ótíðindin úr hv. Nd. þar sem þeir hafa breytt þessu aftur til hins verri vegar þótti mér rétt að gera sérstakar ráðstafanir. Ég ákvað að eiga viðræður við færasta núlifandi Íslending í þeim fræðum sem þetta varðar sérstaklega, orðmyndunarreglum íslenskrar tungu. Og ég gerði þetta. Ég hef hér álit þessa fræðimanns um þetta atriði og leyfi mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa það upp: „Orðin landkaup og landakaup koma bæði fyrir í fornu máli, sbr. orðabækur Johanns Fritzners og Guðbrands Vigfússonar. Bæði orðin merkja kaup á landi. Þó getur landakaup einnig merkt skipti á landi, „exchange of land“, sbr. hnífakaup. Alkunnugt dæmi um landkaup er í Laxdælu. Bolli hafði landkaup í Tungu að ráði Ólafs, sbr. Íslensk fornrit, V, 159. Bæði orðin eru rétt mynduð samkvæmt orðmyndunarreglum íslenskrar tungu. Vera má að andstaða við orðið landkaup stafi af því, að fólki finnist að stofn orðs í samsetningu geti aðeins átt við eintölu. Ef menn leiða hugann að orðum eins og fiskbúð, kemur í ljós að það táknar ekki búð þar sem seldur er einn fiskur, heldur margir fiskar, meira að segja margar fisktegundir. Með orðinu kaup er hægt að nota sem fyrri lið í samsettu orði stofn, t. d. fiskkaup, það er hægt að nota eignarfall eintölu, t. d. fjárkaup, það er hægt að nota eignarfall fleirtölu, t. d. hrossakaup, og auk þess er hægt að nota lýsingarorð, t. d. lausakaup. Til gamans mætti benda á að orðið landakaup mætti misskilja sem kaup á heimabrugguðu áfengi.

Það var nú orsökin fyrir þessu öllu saman.

Þá má og geta þess, að landsala kemur fyrir í formáli, en landasala ekki að því er séð verður af orðabókum. Reykjavík, 20. maí 1981. Halldór Halldórsson.“ Þetta er álit Halldórs Halldórssonar prófessors í íslensku.

Var það ekki Halldór Blöndal?

Ég þarf ekki að ræða hér um gildi þessa vitnisburðar þegar hann kemur frá manni eins og Halldóri Halldórssyni, sem er viðurkenndur fræðimaður í þessu efni og ég hika ekki við að segja að sé færastur allra núlifandi Íslendinga um allt sem viðkemur orðmyndunarfræði íslenskrar tungu. 
             Nú þykir mér augljóst, og ég vænti þess, að það þurfi naumast að segja það hér í þessari hv. deild, að það er ekki annað sæmandi fyrir þessa deild en að halda við það sem hún hefur samþykkt. Hv. félmn. deildarinnar hefur einróma samþykkt að leggja fram þá brtt. sem hér er á þskj. 1007 og er um það, að við höldum okkur við það hér í hv. Ed. sem við höfum þegar gert og er vel gert, en látum ekki hafa áhrif á okkur það sem skeður í neðra, hvað þá heldur þegar það er svo vafasamt sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Það var hv. þm. Þorvaldi Garðari Kristjánssyni líkt að leggja andmæli mín gegn þeirri breytingu, sem gerð var á orðalagi frv. í félmn. Ed., út á hinn besta veg. Það er honum líkt. En þó að hann vilji gjarnan túlka sjónarmið meðdeildarmanna sinna og meðþingmanna á þá lund að best hæfi hans ljúfa og græskulausa geði, þá skaust honum nú þarna. Mér var það mikil alvara að mæla gegn þessari breytingu sem gerð var á fyrirsögn frv. og heiti þessu víðar í frv. sjálfu vegna þess að ég taldi að hér væri rangt að farið, ekki vegna þess að það geti ekki staðist eins og hv. þm. sagði, að réttmætt sé að tala um landkaup eins og landakaup, heldur af hinu, að það lá í augum uppi að hin skírlífa nefnd, hv. félmn. þessarar mjög svo virðulegu deildar, gerði þessa breytingu hvorki af tilfinningu fyrir íslensku máli né af tilraun til þess að gera ákvæði þessa lagafrv. ljósari, heldur af furðulegum ótta um að menn - kjósendur, Íslendingar í ákveðnu byggðarlagi sem nýlega hafði verið orðað við lítils háttar framleiðslu og smávegis sölu á íslensku brennivíni heimatilbúnu, - að fólk í þessu byggðarlagi kynni að vera þannig gáfum gætt að það misskildi efni frv. og færi e. t. v. að leita í þennan sjóð um styrk til kaupa á heimabrugguðu áfengi. Að mínu viti er þessi ályktun hv. félmn. þess háttar að jaðrar við hreinan dónaskap. Ég var uggandi um að fólk úti um land allt mundi fara að segja þessa sögu um ályktun hv. félmn. Ed. eins og hvern annan Hafnarfjarðarbrandara og þá um vitsmuni nefndarmanna. Hv. þm. Þorvaldur Garðar, sem jafnan vandar mjög undirbúning málsins, hann hringdi, eins og hann orðaði það, leitaði ráða, eins og hann orðaði það, hjá hinum fremsta núlifandi orðmyndunarfræðingi. Lengra gat hann ekki farið. Að vísu veit ég ekki hvernig hann býr til þessa einkunn sem hann gefur Halldóri Halldórssyni. En það er ekki hægt að ætlast til meira af hv. frsm., hv. ræðumanni, en að hann leiti til þess sem hann telur fremstan núlifandi orðmyndunarfræðing á Íslandi. Að vísu var einn tæknilegur möguleiki, það fer eftir trúarlegri afstöðu: hann hefði náttúrlega getað farið á miðilsfund og leitað til hinna fremstu framliðinna orðmyndunarfræðinga líka. Þá hefði þetta verið neglt í bak og fyrir. Mér er gjörsamlega sama um það þótt hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sé þeirrar skoðunar, hvað sem hann hefur fyrir s~r í því, að Halldór Halldórsson sé einhver hæstiréttur í íslenskri orðmyndunarfræði. Það má vel vera að hann sé það. En það kemur hvergi fram í þessari undarlegu álitsgerð, skrifaðri á löggiltan skjalapappír að því er virðist, - það er kopía sem hér er lesin, - hver skoðun þessa núlifandi manns, eða sem var lifandi a. m. k. 20. maí, er á því, hvort orðið sé betra eða réttara: landkaupasjóður eða landakaupasjóður. En hinu mun Halldór Halldórsson ekki hnekkja, sem vitað er og vitað hefur verið lengi, og þess munu einnig finnast dæmi í Njálu, m. a. í orðaskiptum Hrúts og Gunnars - ekki Thoroddsens, heldur frá Hlíðarenda, Hámundarsonar, að það er eðli tungunnar í samsettum orðum, til þess að hún geti hljómað eðlilega eins og gildi hennar er og eðli, að sérhljóði komi á milli tveggja samhljóða í samsetningu orða. Öðruvísi getur ástkæra ylhýra málið ekki hljómað. Ég vil ekki deila um það út af fyrir sig, hvort sé réttara. Eðlilegra er í vitund þeirra manna, sem ekki eru óskaplega óttaslegnir um að Garðbæingar fari að sækja um framlag úr þessum sjóði sér til huggunar í annarlegum tilgangi, - það er eðlilegra samkvæmt eðli þessarar tungu og tilhneigingu hennar til þess að hljóma að fá sérhljóða á milli sem menn megi lengja. Það er eðlilegra að kalla þennan sjóð landakaupasjóð. Með tilliti til þess, að hv. frsm. hafði, eins og að líkum lætur, af því honum er eðlilegt að undirbúa mál vel, ekki tækifæri til þess að leita til miklu fleiri fræðimanna en hann gerði, þá vil ég ekki lá honum slíkur skipulagshyggjumaður sem hann er, þótt hann léti sitja við að leita í h-unum og b-unum, að Halldórunum og tveimur Blöndulum. Þó vil ég nú staðhæfa það, að á sama hátt og félmn. þessarar hv. og vandvirku deildar hefur oft unnið ágæt störf undir handleiðslu hins þingvana og sanngjarna manns og smekkvísa, Þorvalds Garðars Kristjánssonar, þá gerði hún hróplega skyssu þegar hún var að breyta fyrirsögn frv. og heiti í því í upphafi. Málið snýst ekki lengur um efnisatriði frv., heldur um málfar og smekk á íslenskri tungu. Það er alveg rétt sem hv. þm. sagði, Halldór Blöndal, hv. þm. í Nd., er bæði hagmæltur og smekkmaður á mál, en ekkert framúrskarandi. Ég leyfi mér að staðhæfa að það þyrfti að leggja það í dóm nokkurra Halldóra og fáeinna óskeikulla Blöndala, hvor sé meiri smekkmaður á mál, Sverrir Hermannsson, hv. þm. og forseti Nd., eða Halldór Blöndal. 



Herra forseti. Það var gaman að hlusta á þessa skemmtilegu ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ef hann hefði ekki sagt nokkrar skyssur hefði verið ástæðulaust að biðja hér um orðið og stíga upp í ræðustólinn á eftir. Að vísu tek ég ekki alvarlega margt sem hann sagði, þó að það mætti mikið um það tala. Þessi ræða öll byggðist á nokkrum misskilningi sem kom gleggst fram í því, þegar hv. ræðumaður sagði að núna væri ekki lengur um efnisatriði að ræða, heldur málsmekk. Það er nokkur ónákvæmni sem kemur fram í þessu. Það hefur aldrei verið um neitt efnisatriði að ræða í þessu máli. Það tók ég strax fram. En hv. þm. er ákaflega hugleikið að nefna heimabruggað áfengi eða landa í þessu sambandi.  Hv. þm. sagði að prófessor Halldór Halldórsson væri enginn hæstiréttur í þessu efni. Það er alveg rétt. Ég sagði það ekki, svo að hann þurfti ekki að leiðrétta mig í því efni. Svo hafði hann gaman af því, henti gaman að því, að ég skyldi vera svo hófsamur og nákvæmur að ég taldi Halldór Halldórsson besta núlifandi fræðimanninn í þessu efni, en að ég skyldi ekki segja að hann væri mesti fræðimaður fyrr og síðar. Það var nú þannig að ég vildi ekki taka svo mikið upp í mig. Ég sagði að þessi ræða hv. 4. þm. Norðurl. e. hefði verið skemmtileg. Þessi umr. er skemmtilegust fyrir það, að ég gat ekki merkt það á því sem hann sagði, að það væri nein breyting orðin á þeirri afstöðu sem hann tók hér við 2. umr. málsins þegar hann greiddi atkvæði með brtt. sem er nákvæmlega eins og sú sem hv. félmn. leggur núna fram.



Herra forseti. Ég lagði til að hv. menntmn. fjallaði eingöngu um það sem lýtur að þeirri breytingu sem gerð var á þessu frv. frá upprunalegri mynd, fyrst í þessari hv. deild að tillögu félmn., síðan aftur í hv. félmn. Nd. Ég ítreka það, að hér er ekki um efnisatriði að ræða, heldur um atriði sem varðar meðferð á íslensku máli og grundaða, skynsamlega og kurteislega hugsun í meðferð þess gagnvart fólki sem þingmálið á erindi til. Ég hygg að félmn., sem spjallaði frv. upprunalega með tilliti til dægurmáls og sakamáls sem upp á hafði borið hér við Faxaflóa, sé ekki bær að fjalla um þetta atriði. Henni væri enn þá trúandi til þess að viðhafa annarleg sjónarmið. Því vil ég og æski ég þess af forseta, að borin verði upp undir atkvæði till. mín um að málinu verði nú vísað til menntmn.



Herra forseti. Ég hélt þegar hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði það í fyrri ræðu sinni að till. sinni að vísa þessu máli til menntmn., að hann væri að glettast, og ég tók hann ekki alvarlega. En eftir síðari ræðu hans, þegar hann stendur upp hér formlega til þess að ræða um þingsköp, þá verður að gera ráð fyrir að hv. þm. sé alvara þó ótrúlegt sé. En ég vil mótmæla skoðunum hans. Ég tel að ekki komi til greina að vísa þessu máli nú til menntmn., það sé algjört brot á þingsköpum og þá sé brotin 24. gr. þingskapalaga sem kveður á um það, hvað skuli gera í því tilfelli að deild fær mál endursent.



Ég vil taka það fram í sambandi við þetta mál, að eftir því sem ég þekki til þingskapa mun ófært að hafa eitt mál í tveim nefndum, þó að þarna sé um að ræða viðkvæm atriði sem hefur verið rætt um. Ég treysti mér því ekki til þess að bera upp till. hv. 4. þm. Norðurl. e. um að þetta frv., sem hefur fengið afgreiðslu í félmn. beggja d., verið ómótmælt að væri þar rétt komið, færi nú í aðra nefnd þessarar hv. deildar. Ekki síst með tilliti til þess, að formaður menntmn. Ed. er í hv. félmn., er enn síður, held ég, ástæða til þess að vísa till. þangað. Ég vona að hv. þm. uni þeim úrskurði.

Uni honum illa.

Uni víst, en illa. Ég þykist vita það.