Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigfús Sigurhjartarson Herra forseti. - Þegar þetta mál var síðast á dagskrá, fór ég þess á leit, að umr. yrði frestað, með það fyrir augum, að málið fengi betri athugun í menntmn. hv. d. Þetta hefur ekki getað orðið enn og það af eðlilegum ástæðum, þar sem tveir nm., þar með formaður n., hafa verið mjög störfum hlaðnir. Nú þykir mér eðlilegt, að forseti vilji ekki tefja málið úr hófi fram, og mun ég því ekki fara fram á, að því verði frestað nú. En ég mun bera fram rökst. dagskrá í málinu, sem ég mun leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstjórnin leggi fyrir næsta þing frv. að allsherjar skólalöggjöf, þar á meðal um húsmæðrafræðslu, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég mun nú leyfa mér að rökstyðja þessa afstöðu mína með nokkrum orðum. - Eins og ég benti á, þegar ég óskaði eftir frestun á málinu, kom þetta mál inn í d. þannig, að óskað var eftir, að einn húsmæðraskóli yrði stofnaður í sveit með l. til viðbótar við þá sjö, sem fyrir eru. Þetta mál fékk þá athugun í menntmn., sem leitaði umsagnar fræðslumálastjóra, en hann lét athuga málið í mþn. í skólamálum, sem er nú að fjalla um þessi mál. Að því búnu mælti n. með frv. í því formi, sem það þá var. Síðan hefur þessi eini skóli dregið eftir sér ekki færri en sjö aðra. Nú er lagt til, að þessum skólum verði fjölgað með l. um átta. Í stað þess, að þeir eru sjö, verða þeir fimmtán. Það hefur komið fram í umr. hjá hv. 2. þm. S.-M., að í raun og veru skipti þetta ekki miklu máli, því að hér væri aðeins um heimildarl. að ræða. Þetta er að nokkru leyti rétt, en ekki að öllu. Það er rétt að því leyti, að hverfandi líkur eru til þess, að skólarnir taki til starfa, fyrr en veitt er fé á fjárl. til stofnkostnaðar þeirra. Eins og kunnugt er, greiðir ríkið þrjá fjórðu hluta stofnkostnaðar. Að þessu leytinu má til sanns vegar færa, að hér sé um heimildarl. að ræða. En hinu má ekki gleyma, að ef skólinn er reistur í héraði án tilkostnaðar ríkisins, við skulum segja upp á von eða vissu um, að hann yrði síðar tekinn upp í fjárl., þá ber ríkinu samkv. l. að styrkja hann eftir föstum reglum á myndarlegan, en þó ekki of myndarlegan hátt. Ekki ber að skilja orð mín svo. Og ef héruð sýndu þann myndarskap að koma skólanum upp, áður en fé er veitt til hans í fjárl., þá er um meira en heimildarl. að ræða. En hitt er rétt hjá hv. 2. þm. S.-M., eins og ég hef þegar tekið fram, að í reyndinni verða þetta heimildarl., sem koma ekki til framkvæmda, fyrr en ákveðið er fjárframlag til skólans í fjárl. En fyrst svona er nú, þá mætti spyrja: Hvað er unnið við að setja þessi l.? - Nú er vitað, að í fjárl. þessa árs eru 400 þús. kr. varið til húsmæðraskóla í sveitum. Eftir því, sem greint er í nál.fjvn., þá er þessi fjárveiting ætluð til skóla, sem þegar eru starfandi, skólanna að Laugarvatni, Laugum og Hallormsstað og eitthvað til skóla Árnýjar Filippusdóttur í Hveragerði. En í fjárl. þessa árs er ekkert fé, sem ætlað er til framkvæmda eða byggingar við þessa átta skóla, sem nú er ætlað að lögfesta. En hvað er þá unnið með því að samþ. þetta frv.? Eitt er unnið við það. Þá er ákveðin stefna í þessu máli, sú stefna, að húsmæðraskólar skuli vera margir og smáir. Ég hef verið að reyna að gera mér nokkra grein fyrir, hvað hugsanlegt væri, að margir nemendur kæmu til með að vera í þessum 15 húsmæðraskólum, ef þeir yrðu stofnaðir. Hv. 2. þm. S.-M. lét orð falla í þá átt, að stefna bæri að því, að öll húsmæðraefni ættu kost á að ganga í þessa skóla. Um þetta er ég honum fyllilega sammála. Ég tel þetta mark, sem stefna beri að að ná sem allra fyrst. Hver einasta kona, sem gegnir húsmóðurstarfi, á að hafa hlotið áður nokkra sérmenntun í þá átt. Út frá þessum forsendum hef ég reynt að gera mér grein fyrir því, hve skólaþörfin í landinu sé mikil. Ég hygg, að húsmæður í sveitum séu á milli 6–7 þúsund, og hér er um að ræða skóla fyrir sveitirnar, þar sem önnur l. gilda fyrir húsmæðraskóla í kaupstöðum. Mér þykir ekki ólíklegt, að meðalaldur húsfreyjunnar muni vera um 30 ár. Ég álykta, að um 200 stúlkur bætist í þessa stétt árlega. Ef ná á því marki, sem ég og hv. 2. þm. S.-M. teljum, að stefna beri að, verða skólarnir að geta tekið á móti 200 ungum stúlkum árlega. Því miður erum við ekki nærri búnir að ná þessu marki, að allar ungar stúlkur geti sótt skóla. Nú er gert ráð fyrir 7–14 mánaða starfi í skólunum í 1–2 vetur. Því má telja það ljóst, að það sé mjög hátt reiknað, að ,3–400 stúlkur dveljist á skólunum. Það þýðir, að 20–30 stúlkur dveljist þá í hverjum skóla, ef allt er talið til. Nú verð ég að segja það, - en það kann að stafa af því, að ég hef hugsað minna um þessi mál en aðrir þm., - að ég er ekki reiðubúinn að segja nú, að þetta sé rétt stefna, að rétt sé að hafa skólana svona marga og smáa, eins og hér er gert ráð fyrir. Það má færa mörg rök fyrir smáum skólum, og ég skal viðurkenna, að eftir minni hyggju má ná óvenjulega góðum árangri á slíkum skólaheimilum. Ég vil benda á skólann á Laugum í því sambandi. Hann bendir til mjög góðs í því efni. En ég vil líka taka það fram, að hægt er að færa mörg gagnrök gegn smáum skólum og mörgum. Það er nú fyrst og fremst það, að slíkir skólar standa og falla algerlega með einum manni, skólastýrunni. Það má að vísu segja, að svo sé um alla skóla, - það er, að hann sé það, sem skólastjórinn og kennararnir gera. En eftir því, sem skólinn er fámennari og minna kennaraval, skiptist ábyrgðin á færri herðar. Og þar veltur ekki allt á einni manneskju, eins og í fámennari skólum. Ég vil benda á það, að við eigum áreiðanlega ekki mikinn fjölda kvenna, sem hægt væri að fá til að standa fyrir þessum skólum og geta einnig kennt allt, sem kenna ber. En það sjá allir, að ekki er hægt að hafa marga kennara til að kenna 20–30 stúlkum. Ég held því það sé ekki að ófyrirsynju, þótt þetta mál sé athugað miklu betur frá öllum hliðum. Ég vil taka það fram, að ég vil ekki undir neinum kringumstæðum verða til þess að tefja framrás á þessu sviði. Ég get ekki séð, að dagskrártill. mín geti á nokkurn hátt tafið fyrir því, að stór skref verði stigin fram á sviði húsmæðrafræðslunnar. Ég sé ekki, að það þurfi að tefja málið nokkuð, þótt því sé frestað til hausts og fengið mþn. í skólamálum til nánari athugunar. Ég vil líka benda á annað atriði í þessu sambandi, sem athuga þarf í sambandi við þetta mál. Þeirrar stefnu gætir í þessu frv. og hefur áður gert, að reisa eigi þessa skóla í sambandi og á sömu stöðum og héraðsskólana. Slíkir skólar hafa verið reistir að Laugarvatni og Laugum, og í frv. er gert ráð fyrir, að sumir rísi í sambandi við fyrirhugaða héraðsskóla. Þetta þarf m. a. að athuga, hvort stefna beri algerlega í þessa átt eða fara skuli bil beggja, að sumir skuli reistir í sambandi við héraðsskóla, en aðrir ekki. Ég vænti, að enginn skilji orð mín svo, að ég vilji tefja þetta mál. Ég vildi fá að heyra frá hæstv.ríkisstj., hvort hún hefði í hyggju að leggja fyrir þingið á næsta hausti frv., þar sem sumpart væri fylgt samþykkt mþn. í skólamálum. En n. hefur ekki enn fullgert þau ákvæði frv., sem varða húsmæðrafræðsluna. Það er enn á undirbúningsstigi og n. ekki búin að gera það upp við sig, hvaða stefnu þar beri að taka, hvort fara beri inn á þá leið, sem þingið vill beina málinu inn á, ef það samþ. þetta frv., að hafa skólana marga og smáa eða færri og stærri. Þar sem almennur áhugi er á því að auka húsmæðrafræðsluna, þá álít ég, að setja beri almennar reglur um þetta mál, en ekki hafa það þannig, að þingið bæti einum og einum skólanum við á þessum eða hinum staðnum. Ef sú skipan er viðhöfð, er hætt við því, að þm. hinna einstöku kjördæma og sveita oti fyrst og fremst sínum tota og sinna umbjóðenda án þess að hafa næga yfirsýn yfir málið.

Forseti (JörB): Mér hefur verið afhent till. til rökst. dagskrár, sem hv.flm. las, og liggur hún þá fyrir til umr.

Eysteinn Jónsson Ég get með engu móti fallizt á þá afgreiðslu málsins, sem hv. 8. þm. Reykv. stingur upp á, sem sé að vísa málinu frá með rökst. dagskrá. Ég flutti þetta frv. eftir ósk frá hv.þm.N.-Þ., sem er forfallaður. Þegar ég flutti frv. fyrst, var það um, að lögfesta skyldi húsmæðraskóla að Akri í Norður-Þingeyjarsýslu. Málið hafði hlotið góðan undirbúning heima í héraði. Hv. menntmn. þessarar d. hefur tekið málið til meðferðar og mælt með því, að þessi skóli yrði lögfestur. Þegar málið síðan kemur til meðferðar hér á þ., þá eru fluttar till. um stofnun annarra húsmæðraskóla. Þessar till. hafa verið samþ., svo að nú er gert ráð fyrir í frv. að stofna átta skóla í stað eins í upphafi. Það hefur sýnt sig, að það er til þingmeirihl. fyrir því að setja l. um alla þessa skóla. Þessar till. hafa verið samþ. inn í frv., og ég dreg ekki í efa, að þeir þm., sem hafa léð þeim fylgi sitt, viti vel, hvað þeir hafa verið að gera, og hafi gert sér grein fyrir, hvaða stefna væri upp tekin í málinu. Það er stefnt að því, að húsmæðraskólarnir verði æði margir í landinu og ekki ákaflega stórir, í stað þess að hafa þá örfáa og gríðar stóra. Hv. flm. dagskrártill. dregur í efa, að þm. hafi yfirleitt gert sér grein fyrir því, hvaða stefnu bæri að taka upp í þessum málum, þegar þeir léðu fylgi sitt til breyt. á frv. Og hv.þm. leggur því til, að málinu sé vísað frá með rökst. dagskrá, svo að málið geti fengið frekari athugun og verði svo lagt fyrir þingið ásamt heildartill. til breyt. á öllu skólakerfi landsins. - Ég get með engu móti fallizt á þessa málsmeðferð. Vitað er, að það er mikið og vandasamt verk að setja heildarlöggjöf um alla skóla landsins. Og það er ekki réttmætt né nauðsynlegt, að framkvæmdir á einstökum stöðum bíði eftir slíkum heildarlagasetningum. Í þessu sambandi vil ég benda á, að þingið hefur fyrir nokkrum dögum gert mjög veigamiklar breyt., á l., er snerta skólakerfið. Á ég þar við viðbótina, sem gerð var á kennslukröftum við háskólann. Hvert frv. á fætur öðru varðandi háskólann hefur verið afgr. hér á þinginu. Mþn. í skólamálum hafði haft þau til athugunar og sagt álit sitt um þau. Ef n. hefði haft jafnmikinn áhuga á húsmæðraskólamálinu og háskólamálinu, hefði henni verið í lófa lagið að láta uppi álit sitt í alla þá mörgu mánuði, síðan frv. kom fyrir þingið. Ef hv.þm., sem er í n., hefði haft ríkan áhuga á að greiða fyrir málinu, hefði hann átt að beita sér fyrir því, að þetta frv. fengi sams konar meðferð hjá mþn. í skólamálum og háskólamálin. Það er ekki hægt að hafa þann hátt á að afgreiða málin á mismunandi hátt eftir geðþótta einstakra þm. Það á að reyna að láta jafnt ganga yfir alla, ef kostur er. Þess er ekki annars kostur en ljúka afgreiðslu þessa máls, samþ. það, fella eða breyta því á þann hátt, sem þingið er ásátt um. Ég vil vekja athygli hv.þm. á því, að það er reglulega ranglátt að vísa þessu máli frá með tilliti til þess, hvernig það er til komið. Enginn dregur í efa nauðsyn þess né heldur, að undirbúningur að skólastofnuninni sé í góðu lagi og málið sé á eðlilegum grundvelli. - Ég vil benda hv.þm. á, að það er ákaflega ósanngjarnt að vísa málinu frá, eins og það er til komið, og láta það bíða, meðan verið er að greiða fram úr allsherjarendurskoðun á skólakerfi landsins. Ekki þótti kostur að blanda breyt. á háskólal. saman við heildarendurskoðun skólakerfisins, heldur var mþn. fengin til að gefa upp álit sitt á málunum. Þannig hefði það einnig átt að vera með þetta mál, en það hefur ekki getað orðið. Hv. þm. benti á, að ekki væri skaðinn skeður, þótt málinu væri slegið á frest, þar sem fjárveitingar þyrfti til, áður en framkvæmdir gætu hafizt. Í fljótu bragði virðast þetta sterk rök. En þess er þá að gæta, að ef málinu er blandað saman við heildarlöggjöf um skólamál, er stórhætta á því, að það dragist á langinn. Það er mjög líklegt, ef málið hlyti slíka meðferð, að ekkert yrði gert í því fyrr en eftir talsvert langan tíma. En nú er tækifæri til að hrinda málinu áfram. Hv. þm. minntist á þá meginstefnu, sem kæmi fram í frv., þá að hafa marga húsmæðraskóla ekki mjög stóra, og taldi sig fyrir sitt leyti ekki reiðubúinn til að kveða upp úr um það nú, hvort sú stefna væri rétt. Ég vil benda á, að það virðist þegar komið fram, að meiri hl. þingsins aðhyllist þessa stefnu. Öll meðferð málsins hér í þinginu sýnir, að þm. hafa þegar gert upp við sig, hvora stefnuna beri að velja. Þess vegna er engin ástæða til að bíða frekar en orðið er. Hv. þm. talaði um, að þessi stefna gæti verið vafasöm. Einnig minntist hann á tölu húsmæðra í sveitum og hve líklegt væri, að sjá þyrfti mörgum ungum stúlkum fyrir húsmæðrafræðslu ár hvert. Ég vil benda hv.þm. á, að þessi samanburður er ekki einhlítur, fyrst og fremst vegna þess, að þeir skólar, sem hér eru fyrirhugaðir, eru ekki ætlaðir eingöngu húsmæðraefnum úr sveit, heldur engu síður húsmæðraefnum nærliggjandi kauptúna og kaupstaða. Það er kunnugt um þá húsmæðraskóla, sem fyrir eru, þótt þeir standi í sveit, að þá sækir fjöldi ungra kvenna úr kauptúnum og kaupstöðum landsins. Það er ekki hægt að taka ágizkaða tölu húsmæðra í sveitum og reikna út frá því, hvað þörfin er mikil fyrir skólavist. Þörfin er miklu meiri en þar kemur fram. Ég skal svo ekki fara lengra út í að ræða þessar tvær mismunandi stefnur, sem hér hafa komið fram. Ég held því hiklaust fram, að reisa beri húsmæðraskóla í öllum stærri byggðarlögum landsins. Það er hægt að færa fyrir því mjög veigamikil rök, að kennslan verði miklu viðráðanlegri í smærri skólum en stórum og fjölmennum. Og þess ber einnig að gæta, að það er stórkostlegur menningarauki fyrir héruðin að hafa slíka menningarstofnun heima hjá sér. Það fylgir því slík uppbygging á margan hátt, að mjög veigamikil rök verða að koma þar á móti, ef hverfa á frá þessari stefnu. Þetta skipulag yrði kannske nokkru dýrara miðað við tölu nemenda, og e. t. v. væri hægt að hafa fjölbreyttari kennslukrafta í stórum skólum. En þetta eru líka helztu rökin með stóru skólunum, en á móti koma fjölmörg veigameiri rök með smærri skólunum. Ég skal játa, að það er alltaf sú hætta yfirvofandi, þegar þm. eru fullir áhuga um mál eins og þetta, að ekki verði allt hnitmiðað sem skyldi. Þessi hætta er alltaf yfirvofandi. En þess ber að gæta, sem ég áðan benti á í sambandi við þetta mál, að hér er aðeins um að ræða að setja ramma um þessi mál, svipað og vegalög eða brúarlög. Þetta er áætlun um skólaframkvæmdir. En þ. hefur sjálft fjárveitingarnar í sínum höndum, og þess vegna er það augljóst mál, að ef einhverjir þeirra hv.þm., sem af áhuga hafa komið húsmæðraskólasetrum inn í þetta frv., kæmust að því síðar, að önnur skipan væri á því heppilegri, mundu þeir koma á framfæri við þ. till. þar að lútandi, áður en reistir eru skólar á þeim stöðum. Yrði það þá tekið til greina, ef síðari uppástungur um þetta sýndust skynsamlegri en þær, sem fyrst komu fram. Það er því engin áhætta í sambandi við það að afgreiða þetta mál eins og það verður, þegar þ. hefur breytt því eftir sínu höfði, og ég tel ekki ástæðu til að fresta því að ákveða í l. þessi skólasetur, frekar en öðrum breytingum á skólamálunum, sem afgr. hafa verið. Ég tel, að mþn. í skólamálum hefði getað verið búin að segja álit sitt um þetta mál eins og varðandi önnur fræðslumál, sem fyrir hafa legið. Mér finnst það vera ranglátt gagnvart þeim, sem að þessu máli hafa unnið, eins og það kom upphaflega fram, að vísa því nú frá og skjóta þar með loku fyrir það, að nokkrar nýjar framkvæmdir í þessu efni geti komið til orða, fyrr en skólamál landsins í heild hafa verið endurskoðuð. Vil ég því mjög eindregið beina því til hv.þm. að fella þessa rökst. dagskrá, en snúa sér að því að gera út um málið sjálfir.

Sigfús Sigurhjartarson - Herra forseti. - Ég vildi sízt vera meinsemdarmaður þess, að sá skóli gæti risið upp í N.-Þingeyjarsýslu, sem þetta frv. fjallaði fyrst um og hv. 2. þm. S.-M. bar fram. Ég hef fengið upplýsingar um það, að það mál er vel undirbúið í héraði og sennilega bezt allra þeirra mála, sem hér um ræðir. Hv. 2. þm. S.-M. staðhæfir, að ljóst sé, að hér sé þingmeirihluti fyrir þeirri stefnu, sem í frv. felist, stefnu hinna mörgu skóla og smáu. Þetta er ákaflega hæpin staðhæfing. Eins og við höfum báðir rakið, kom málið fyrst þannig inn, að rætt var um einn nýjan skóla. Ég hygg, að í þessari hv. d. hafi verið bætt við fjórum skólum, einhverjum var bætt við í hv.Ed., og enn þá er lagt til, að bætt verði við tveimur skólum. Ég veit ekki, hvernig þátttaka hefur verið í atkvgr., þegar málið hefur farið gegnum deildirnar, en hitt vitum við allir, að fjöldinn allur af málum fer í gegn með litlu atkvæðamagni. Ég ætla því, að það sé engin móðgun, þótt sagt sé, að á engan hátt sé kannað, hvort hv.þm. hafi gert gert sér grein fyrir því til hlítar, hvort réttari stefna sé að hafa marga og smáa skóla eða fáa og stóra. Ég ber engan kinnroða fyrir því, þótt ég hafi ekki gert þetta upp við sjálfan mig, en til þess tel ég mig þurfa nánari athugun á þörf fyrir skólana og svo mörgu öðru, sem þetta mál varðar. Þá drap hv.þm. á það, að mþn. í skólamálum hefði sýnt þessu máli nokkuð aðra meðferð og annan áhuga en öðrum skólamálum, sem hér hafa verið á ferðinni. Þetta er ekki rétt. Það er Alþ., sem hefur hér haft aðra meðferð, en ekki mþn.Mþn. í skólamálum var spurð um álit sitt á stofnun eins húsmæðraskóla í sveit, þ. e. í N.-Þingeyjarsýslu, og það álit gaf fræðslumálastjóri, og var mælt með því, að skólinn risi upp. Síðan hefur n. ekki verið að spurð, og ætla ég, að hv.Alþ. mundi kalla slíkt slettirekuskap, ef n., þótt stjórnskipuð sé, færi að gefa umsögn um mál, sem þ. hefði ekki kvatt hana til. Ég er ekki form. þessarar n., en á þar sæti, og þótt ég væri form. hennar, mundi ég ekki gefa umsögn um mál, nema Alþ. hefði á formlegan hátt beint málinu til hennar. Ég vil staðhæfa það, að áhugi okkar á málefnum húsmæðraskólanna er engu minni en fyrir málefnum háskólans. Þá er að svara því nokkrum orðum enn, hvort það mundi hafa nokkra raunhæfa þýðingu í sambandi við framgang málsins, þótt málinu yrði frestað til haustsins. - Hv. þm. viðurkennir, að það sé ekkert fé í fjárl. á þessu ári ætlað til þess að reisa þennan skóla, og eru því ekki líkur til, að hann verði reistur, fyrr en til kemur, að Alþ. veiti fé til þess. Alþ. kemur næst saman í síðasta lagi 1. okt. n.k., og höfum við þá tækifæri til þess að taka málið upp að nýju, og lofa skal ég hv. 2. þm. S.-M. því, ef frv. liggur þá fyrir, sem ég er sannfærður um að verður, að ég mun ekki tefja þennan skóla, sem hann ber hér fyrir brjósti. Gæti það þá farið saman, að skólinn færi yfir á l. um fjárveitingar eða gengizt yrði fyrir því á þ., og mundi málið þá ekki tefjast, heldur aðeins gefast tækifæri til þess að athuga það rækilega frá öllum hliðum. Hv. 2. þm. S.-M. sagðist ekki leggja mikið upp úr áliti mínu um þörfina fyrir þessa skóla og sagði, að þeir mundu ekki síður verða sóttir af stúlkum úr kaupstöðum og sjávarþorpum en úr sveitum. Þó að þetta sé rétt, er líka þess að geta, að í kaupstöðunum starfa hliðstæðir skólar samkv. hliðstæðum l., og má segja, að þeir skólar séu ekki aðeins sóttir af kaupstaðastúlkunum, heldur einnig af stúlkum úr sveitinni. Hitt erum við sammála um, að með stofnun svona margra skóla yrði ekki um að ræða nema fámenna skóla, og hygg ég, að við séum sammála um það, að þessir skólar yrðu ekki sóttir af fleiri nemendum en 15–25, enda tæplega reistir fyrir fleiri nemendur. Skal ég svo láta útrætt um mál þetta. Ég hef gert grein fyrir rökst. dagskr. og mun ekki taka frekari þátt í umr., nema sérstakt tilefni gefist.

Eysteinn Jónsson Ég hlýt að vekja athygli á einni áberandi veilu í röksemdafærslu síðasta ræðumanns, sem vill vísa málinu frá. Hv. þm. ber það fyrir sig, að ekki sé rétt að taka upp þá stefnu nú að ekki meira rannsökuðu máli, að húsmæðraskólarnir skuli vera margir og fremur smáir í stað þess að vera fáir og stórir. Hins vegar sagði hv.þm., að hann væri samþ. húsmæðraskóla í N.-Þingeyjarsýslu. Hann sagði enn fremur, að mþn. í skólamálum hefði fengið þetta mál til meðferðar og gefið upp álit sitt um, að hún mælti með stofnun þessa skóla. - Ég get ekki komizt hjá því að benda hv.þm. á, að með því að lýsa yfir, að hann sé samþykkur stofnun húsmæðraskóla í N.-Þingeyjarsýslu, og með því að lýsa yfir, að mþn. í skólamálum sé einnig samþykk stofnun þessa skóla, þá hafa bæði hv.þm. og mþn. valið milli þessara tveggja stefna, því að það er ekki hægt að vera með því að stofna húsmæðraskóla á þessum stað, þar sem þessi skóli yrði settur niður mitt á milli húsmæðraskólans á Laugum og húsmæðraskólans á Hallormsstað, nema sá, sem með því er, hafi valið þá stefnu að hafa húsmæðraskólana marga og fremur smáa.

Ég tel ekki útilokað, að þessi skóli verði sóttur víðar að en úr N.-Þingeyjarsýslu.

Þetta er vægast sagt útúrsnúningur, því að það dylst engum, ef taka ætti upp þá stefnu að hafa skólana fáa og stóra, að ekkert vit væri í því - út frá þeirri stefnu - að setja niður húsmæðraskóla í N.-Þingeyjarsýslu mitt á milli Lauga og Hallormsstaðar. Það er alveg gefið mál, að með því að mæla með stofnun þessa skóla hefur mþn. tekið afstöðu varðandi þessar tvær stefnur. Og hver ímyndar sér, - þar sem mþn. er búin að mæla með stofnun húsmæðraskóla í N.-Þingeyjarsýslu, eins og þar er ástatt, - að n. gæti þá mælt á móti mörgum öðrum af þeim skólastofnunum, sem ráðgerðar eru í frv.? Með því að mæla með þessari skólastofnun í N.-Þingeyjarsýslu hefur verið valið milli þessara tveggja stefna, sem hér koma til greina, og er þess vegna alveg ástæðulaust fyrir hv.þm. að vísa þessu máli frá til frekari athugunar um það atriði. Stefnan hefur nú þegar verið tekin af mþn. í skólamálum og meiri hl. Alþ. með þeirri afgreiðslu, sem málið hefur fengið hér. - Um hitt má svo ræða, hvort tekizt hefur að setja inn í frv. heppilegar skólastofnanir, en ég mun ekki ræða það nánar, enda ekki stórfelldur skaði skeður, þótt endurskoðuð yrðu ein og önnur ákvæði l., þegar málið kemur til frekari meðferðar í sambandi við fjárveitingar til skólanna. Vil ég því eindregið vonast eftir því, að þessu frv. verði ekki vísað frá.

Sveinbjörn Högnason Herra forseti. - Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er þegar búið að ræða svo mikið á mörgum fundum, að það fer að verða óþarfi að halda umr. lengi áfram um það, enda hygg ég, að ég hafi verið búinn að svara flestu af því, sem fram kom á síðasta fundi, og er þegar farið að fyrnast yfir mest af því, sem brýn þörf hefði verið að minnast á, þegar þannig líður á milli, að mál eru tekin til umræðu. - Það voru þó nokkur atriði, sem ég átti eftir að minnast á, sérstaklega í sambandi við ræðu hv. 7. þm. Reykv., sem ekki er hér viðstaddur nú frekar en þá, eftir að hann hafði losað sig við það, sem hann taldi sig þurfa að hella út af þeim góða vökva, sem inni fyrir bjó í þessum efnum, og verður ekki hjá því komizt að minnast ofurlítið á það, sem hann sagði í því sambandi. Hann sagði t. d, að það væri ýmislegt, sem væri ábótavant um vörugæði við sölu mjólkurafurða, en mér skildist, að hann viðurkenndi, að það væri töluvert að kenna því ástandi, sem skapazt hefði vegna styrjaldarinnar og ekki væri á okkar valdi að bæta úr. - Ég verð að segja það, að þetta er lengra gengið en margir hafa viljað gera í þessum efnum í því að viðurkenna það, sem rétt er, því að það virðist hafa ríkt ótrúlega lítill skilningur á því hjá fjölda manna, hvílíkum erfiðleikum það hefur verið bundið í því styrjaldarástandi, sem nú er, að dreifa mjólkurvörunum út um bæinn. Hv. þm. vildi þó draga nokkuð úr þessari viðurkenningu sinni síðar meir, sem ég skal minnast ofurlítið á. Hann sagði t. d., að áður fyrr hefði mjólkin verið seld í flöskum, en nú hefði verið fellt niður að láta hana í flöskur, en hins vegar á smástöðum úti um land væri það fyrirkomulag enn þá haft. Þetta atriði, sem einmitt er sprottið af styrjaldarástæðum, hefur ekki náð til skilnings hv. 7. þm. Reykv. og þess vegna skilur hann ekki þann mismun, sem er á því að fella mjólk á flöskur á smástöðunum úti um land og að framkvæma slíkt hér í Reykjavík, þar sem dreifingin er jafngífurleg sem raun ber vitni. Það er hins vegar vitanlegt, að það hefur alltaf verið gert nokkuð af því í mjólkursamsölunni að fella mjólk á flöskur, þrátt fyrir þá erfiðleika, sem á því eru. En þar sem ekki er hægt að fá aluminium og vélar til þess að loka flöskunum í jafnstórum stíl og hér þarf, þá verður að gera þetta allt með lítilli handvél, sem vitanlega er hægt að nota á nokkur hundruð flöskur, en ógerningur, þar sem þarf að afgreiða um 30 þús. flöskur á dag. Þetta er það, sem veldur því, að ekki er hægt að koma í framkvæmd að láta mjólk á flöskur í svo stórum stíl eins og þarf hér í Reykjavík, þótt það sé hins vegar ákaflega auðvelt þar, sem ekki þarf að afgreiða nema 1–2 þús. lítra á dag. Þetta er það, sem gerir mismuninn úti um land, þar sem dagleg sala er lítil, að þar er auðvelt að fella mjólk á flöskur og loka þeim, en hins vegar ómögulegt að koma slíku við þar, sem hin daglega sala er milli 30–40 þús. lítrar, nema með sérstökum og fullkomnum vélum. Þá var hv. 7. þm. Reykv. að tala um það, hversu vörurnar væru oft vondar og minntist í því sambandi á skyrið frá mjólkurbúunum. Er þetta í rauninni tiltölulega gömul kvörtun, sem hefur legið niðri um margra ára skeið, þannig að ég hef ekki heyrt kvartað yfir skyri frá mjólkurbúunum í mörg ár svo að neinu nemi. Ef hv. 7. þm. Reykv. hefur komið á bóndabæ uppi í Mosfellssveit og fengið þar skyr, sem honum þótti hið bezta skyr, þá skal ég segja hv.þm. það, að ég gæti svo sem vel trúað því, að þetta skyr hefði verið frá mjólkursamsölunni eða úr mjólkurbúi, því að mér er ekki kunnugt um, að mikið sé um, að bændur búi skyrið til sjálfir, því að mér er ekki kunnugt um, að bændur framleiði skyr heima, síðan mjólkurbúin tóku til starfa. En það bar til, að maður var á ferð í Rangárþingi, og kom hann þar á bæ og var borið skyr að borða. Það var vitað, að hann var ekki hrifinn af mjólkursamsölunni. Hann talaði um, hve dásamlegur matur væri á borðið borinn, þar sem skyr þetta væri; það væri eitthvað annað, sem hann til tók, varan, sem fengist hjá mjólkursamsölunni. En húsfreyjan var svo hreinskilin að segja, að því miður hefði hún ekki búið þetta skyr til, heldur væri það komið til sín frá mjólkurbúi Flóamanna. Og ég hygg, að svo sé í flestum tilfellum, að þegar sumir menn fá skyr frá svæðinu rétt í kringum Reykjavík, þá sé smekkurinn orðinn einhver annar fyrir það en þegar þeir koma lengra út í sveitir og þiggja góðgerðir á bæjum, sem þeir þiggja af húsfreyjunni sjálfri, sem þeir vilja þá koma sér vel við hverju sinni. Og mér þætti ekki ósennilegt, að hv. 7. þm. Reykv. hefði lent í nákvæmlega því sama og bæjarfélagi hans lenti í austur í Rangárvallasýslu, að hafa óafvitandi dáðst að því skyri, sem frá mjólkursamsölunni hefði komið. Þá talaði hv. 7. þm. Reykv. um það, að ef fundið væri að einhverju, væri því jafnan svarað með ofsa og lítið hirt um að bæta úr því, sem aflaga færi hjá mjólkursamsölunni. Ég vil segja þessum hv.þm. það, að allar þær aðfinnslur, sem fram hafa komið gagnvart mjólkursamsölunni og á rökum hafa verið reistar, hafa verið teknar til greina og leitazt við að bæta úr því, sem þurft hefur, eftir föngum, þó að enn séu margir erfiðleikar á því að fullnægja þeim kröfum, sem réttmætar væru, ef eðlilegir tímar væru nú. En þeir menn, sem af fullkominni illgirni og ofstæki bera fram ásakanir um hluti, sem þeir hafa tiltölulega lítið vit á, geta ekki vænzt þess, að það sé alltaf fyrir hendi sú þolinmæði og umburðarlyndi hjá þeim, sem á er deilt, að það geti ekki einhvern tíma líka hrokkið orð á móti, sem sé ekki fullkomlega vegið, en raunverulega er fullkomlega verðskuldað, þegar árásirnar eru miðaðar við það að ná sér persónulega niðri á manni. Ég verð að segja, að það mætti vera meiri geðprýðismaðurinn, sem ætti að standa í þessu, ef hann hefði fengið yfir sig allt, sem komið hefur t. d. frá hv. 7. þm. Reykv., og hefur hann þó sannarlega ekki verið skilningssljórri en aðrir í þessum efnum, ef sá maður, sem fyrir slíku hefði orðið, hefði aldrei látið frá sér fara neitt styggðaryrði til neinna þeirra, sem í þessum efnum hafa þótzt öllum mönnum betur hafa vit á því, sem gert hefur verið á undanförnum árum í þessu. Máske er hv. 7. þm. Reykv. slíkur skapstillingarmaður. En ég hef, satt að segja, ekki orðið var við þessa kosti hans sérstaklega, það sem ég hef kynnzt honum hér á hæstv.Alþ. Hv. 7. þm. Reykv. sagði, að Reykvíkingar sjálfir ættu að hafa eftirlit með vöruvönduninni á þessu sviði, og er ég honum þar sammála. Ég álít, að neytendur eigi að hafa þau afskipti af þessu máli, eins og ætlazt er til í löggjöf, og það er eingöngu sjálfum þeim að kenna, ef þeir hafa það ekki. Ég skal ekki segja, hvort þeir þyrftu nýja löggjöf í viðbót, til þess að það gæti orðið eins og æskilegt væri. En í heilbrigðislöggjöfinni hafa þeir heimild til þess að láta heilbrigðiseftirlitið sjá um þetta. Og mér er ekki kunnugt um annað en að þeir hafi látið heilbrigðiseftirlitið gera margar ráðstafanir í þessu efni. Hitt er annað mál, að það faglega eftirlit, sem kostað er a. m. k. að hálfu leyti af samsölunni, ætti vitanlega að vera á hendi neytenda. Og það er eingöngu tekið upp af Samsölunni sjálfri af því að neytendur höfðu vanrækt þetta. Og vitanlega væri okkur kærara, að neytendur kostuðu þetta. Því að mér dettur ekki í hug að halda, að það mundi hafa nokkur minnstu áhrif á þann mann, sem framkvæmir eftirlitið, hvort hann væri í þjónustu okkar eða neytendanna. Ég vona yfirleitt, að hinir ýmsu vísindamenn í okkar landi gefi ekki út mismunandi vottorð eftir því, við hvaða aðila þeirra starfi er kenndur. Slíkan áburð væri vitanlega alveg óheiðarlegt að bera á vísindamenn. Og ég álít, að ef vísindamaður yrði fyrir slíku, væri það hreint og beint skylda hans annaðhvort að höfða mál eða tafarlaust að leggja niður embætti sitt, því að þar væri algerlega barizt um það, hvort vísindamaður gæfi út vottorð um vísindaniðurstöðu mismunandi eftir því, hvaða aðili í hlut ætti. Hv. þm. Ak. minntist á það m. a., að hann taldi, að í Þýzkalandi hefðu menn fyrir styrjöldina verið komnir lengst í verðjöfnun. En skömmu fyrir styrjöldina kynntist ég þessu í Þýzkalandi, á Norðurlöndum og á Englandi, og ég held, að það hafí verið samhljóða álit allra, sem ég talaði við um það, að Norðmenn hefðu þá verið komnir lengst í verðjöfnun á vörum, og það var álit Þjóðverja sjálfra, sem ég talaði við um þessi mál og við þessi mál fengust 1937. Í Noregi var fyrirkomulagið svo þá, að menn fengu jafngott verð fyrir vöruna, hvort sem þeir voru nærri eða fjarri sölustöðum.

Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) Herra forseti. - Þegar þessi umr. byrjaði, flutti ég hér stutta framsöguræðu um frv., sem fyrir liggur, en gerði ráð fyrir, að ekki þyrfti að fara út í langvarandi umr. um málið, því að mikið var rætt um það við 1. umr. En síðan ég flutti mína framsöguræðu hefur hv.þm. V-Sk. haldið hér ekki tvær, heldur fjórar ræður, því að hann hefur þurft að skipta báðum og hvor þeirra um sig hefur staðið á aðra klst. Sá hv.þm. hefur í þessum ræðum þanið sig um alla heima og geima, langt út fyrir þetta frv. Ég geri ekki ráð fyrir að fara að svara þessum hv.þm., enda gerist þess ekki þörf í sambandi við þetta frv. Hann byrjaði sína fyrri ræðu þannig, að það kom greinilega í ljós, að hann þóttist eiga einhvers að hefna út af ræðu, sem ég flutti hér í öðru máli hálfum mánuði áður og í sjálfu sér ekki kom þessu frv. neitt við. Fór hann með ýmsar fullyrðingar um það, hvað ég hefði sagt í því sambandi, m. a., að það hefðu komið fram í minni ræðu mjög alvarlegar mótsagnir, þar sem ég hefði talið lítils virði, að framleiðendur í þeim héruðum, sem lagt er til í frv., að bætt verði inn á verðlagssvæði, fengju að selja sína vöru á verðlagssvæði þegar aðrir hefðu hana ekki til, en ég hefði í sömu ræðu haldið fram hins vegar, að það kæmi aldrei fyrir, að ekki vantaði eitthvað af mjólkurvörum á Reykjavíkurmarkaðinum. Ég hygg, að ég hafi ekki haft þau orð um þetta, heldur sagt, að mjög oft vantaði þar mjólkurvörur. Og maður veit, að á smjöri er alltaf vöntun, og á skyri og rjóma er oft mikil vöntun. Hins vegar er það gefinn hlutur, eins og nú háttar verðlagi á þessum vörum, að það er mjög lítils virði fyrir framleiðendur að fá söluleyfi fyrir þeim á markaðsstöðunum aðeins lítinn hluta af árinu og aldrei á þeirri vörunni, sem verðmest er samkv. verðákvörðunum nú, sem er nýmjólkin. En nú mun fást 30% minna fyrir smjörið, ef það er búið til úr mjólkinni, heldur en í mjólkinni sem nýmjólk. Það er þetta, sem gerir það að verkum, að héruð, sem ekki hafa rétt til þess að selja mjólk á aðalmarkaðinum, breyta ekki um framleiðslu sína, ef ekki verður hagað verðákvörðunum og söluréttindum á þessum vörum öðruvísi en nú er. Hv. þm. V-Sk. sagði, að ég hefði haft í hótunum um það, að fyrirkomulag það, sem hefði verið á mjólkursölumálunum, yrði ekki lengi liðið úr þessu. Það er ekki rétt, að ég hafi haft neinar hótanir í frammi út af þessu. En ég lýsti yfir og er ákveðinn í því, að ég held, að landsfólkið sé búið að sjá það svo greinílega, hvers konar vandræða fyrirkomulag er á þessum málum, að það geti ekki komið til mála, að það verði liðið til lengdar úr þessu. Og ég byggi það á því, að svo langt er nú komið, að það varðar sektum og hegningum, ef bændur utan verðlagssvæðanna selja rjóma og skyr á þeim tíma, sem þessar vörur eru annars ekki til á aðalmarkaðsstöðum landsins. En hins vegar hefur orðið að flytja smjör vestan frá Ameríku, jafnhliða því, sem það er vandkvæðum bundið fyrir okkur að selja til útlanda aðrar landbúnaðarvörur, sem við bætum seljendum upp með stórfé. Hv. þm. V-Sk. sagði, að það væri ekki verið að tala um það varðandi aðra framleiðsluvöru en þessa, hvort menn gætu selt fyrir framleiðsluverð eða ekki. Nú er það ekki það, sem verið er að fara fram á hér að fá neina tryggingu fyrir því, hana er ekki hægt að gefa, heldur hitt, að okkur sé ekki bannað að selja okkar framleiðsluvörur, sem nauðsyn er á að selja á þessum aðalmarkaði í landinu. Það er annað, hvort menn geta selt fyrir það verð, sem þeir þurfa að fá, eða hvort þeim er bannað að selja vöruna. Hér hefur verið mjög á þá strengi slegið af hv.þm. V-Sk., að það væri útilokað að flytja mjólkina hingað suður norðan úr Húnavatnssýslu og vestan úr Dölum og Snæfellsnessýslu, og að þar væri mjög ólíku saman að jafna á við það að flytja hana frá yztu svæðum núverandi verðlagssvæðis Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Þessu hef ég svarað áður. Ég hef tekið fram, að þegar vegurinn er góður um hásumarið, er ekki nema fjögurra klst. akstur úr miðri Austur-Húnavatnssýslu til Borgarness. Hitt er svo vitað, að það eru erfiðleikar á að flytja mjólk norðan yfir Holtavörðuheiði að vetrinum. Hv. þm. V-Sk. gerði mjög mikið úr því, að ekki væri hægt að veita þessum héruðum, sem í frv. er farið fram á að bæta inn á verðlagssvæði, réttindi, meðan þar væru ekki til nein mjólkurbú. En því er þar til að svara, að það er ekki von á því, að í það sé ráðizt eða að því stefnt að fara að setja þar upp mjólkurbú, ef bændur á þessum svæðum geta ekki átt von á því að fá að komast inn á markaðssvæðin með þessar söluvörur sínar. Það kostar langan undirbúning að breyta framleiðslunni, og undirstaðan undir því, að það verði gert, er að fá réttindin til sölunnar á framleiðsluvörunum. Annað höfuðatriðið í þessu frv. er það, að verðlagssvæðin skuli vera ákveðin af Alþ., en ekki af n., sem hafi einkarétt um það, eins og nú er. Út frá þessu fór hv.þm. V-Sk. að tala um það, að það væri ekki verið að hafa mikið fyrir því að spyrja Alþ. um slíkt, þegar um fisk væri að ræða, eins og nú nýlega hefði komið upp. En þar er alveg ólíku saman að jafna. Ég veit ekki annað en að það, sem vakir fyrir mönnum með fisksöluna, sé ákaflega svipað og hefur verið um okkar kjöt. Landinu er þar skipt í verðlagssvæði að vísu, en eins og nú standa sakir um kjötið, þá er alls staðar sama verð fyrir það, hvar sem það er framleitt á landinu. Og ég veit ekki annað en að tilgangurinn með þeim l. og reglum, sem settar hafa verið nýlega um fisksöluna, sé sem næst því, að það sé alveg sama verð á fiski hvaðan sem er af landinu. Og í sambandi við fisksöluna er ekki um neina deilu að ræða, slíka sem hér er um að ræða, um að vissum héruðum sé bannað að selja fisk á aðalmarkaðinn. En hér er mönnum bannað að selja sínar vörur, nema þeim, sem hafa fengið lögverndun hjá mjólkursölunefnd. Hv. þm. V-Sk. sagði eitthvað á þá leið í einni sinni ræðu, að það væri nú orðið þannig með mjólkina, að bændur fengju fyrir hana sama verð hvar sem væri á landinu. Þetta eru ein af hans venjulegu ósannindum, sem eru alkunn hér á þingi. Því að það vita allir, að það er ákaflega mikill munur á því verðlagi, sem er á mjólkinni víðsvegar um landið, og þarf ekki annað en að nefna það, að jafnvel þar, sem mjólkurbú eru, er verðið mjög misjafnt. Hefur mér verið sagt, að Skagfirðingar hafi fyrir árið 1943 fengið stórum lægra verð fyrir sína mjólk heim til bænda en þeir, sem voru á verðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Og ef það er ekki rétt, treysti ég hv. 1. þm. Skagf. til að leiðrétta það hjá mér, því að hann hefur haft með að gera stjórn á þessum málum. - Að öðru leyti er svo þess að geta, að þar, sem bændur aðstöðu sinnar vegna hafa verið neyddir til að framleiða úr mjólk sinni smjör og aðrar afurðir, þá hafa þeir fengið um það bil þriðjungi lægra verð fyrir nytina úr hverri kú en þeir, sem eru hér á verðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Ég sá grein, sem birtist í gær frá bónda í Þingeyjarsýslu, þar sem hann færir fyrir þessu glögg töluleg rök. Það er þess vegna ekki undarlegt, þó að fram komi krafa frá þeim mönnum, sem aðeins hafa framleiðslu til að selja sauðfjárafurðir, um að komast að því að geta haft framleiðslu, sem gefur meiri arð. Þá sagði hv.þm. V-Sk., að það hefðu engar umsóknir komið um það til mjólkurverðlagsn. frá bændum sjálfum, að verðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar yrði stækkað eins og ráð er fyrir gert í frv., og að ég og hv.þm. Snæf, hefðum flutt þetta frv. aðeins eftir okkar áliti á málinu. Ég vil í sambandi við þetta benda á, að á aðalfundi búnaðarsambands Austur-Húnavatnssýslu, sem haldinn var í fyrravetur, var samþ. með öllum greiddum atkv. áskorun um að tryggja, að félagið kæmist inn á mjólkurverðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Og þar var ekki hlutdrægni í pólitík til að dreifa.

Hverjum dettur í hug, að hlutdrægni í pólitík sé þar, sem hv.þm. A-Húnv. er?

Ég mætti þar ekki sem fulltrúi, og ef hv.þm. V-Sk, vill halda fram, að þar hafi verið um einhverja hlutdrægni að ræða frá minni hálfu, get ég sagt honum það, af því að ég veit, hve honum er hlýtt til þeirra manna, sem ekki eru í Framsfl., að yfirgnæfandi meiri hluti á þessum fundi voru framsóknarmenn. Og hv.þm. V-Sk. vænir þá sennilega ekki um heimsku eða þekkingarleysi, þó að þeir séu norður í Húnavatnssýslu, eins og hann brigzlar mér og hv.þm. Snæf. um, sem sé, að þeir væru að gera slíkar kröfur, sem þeir vissu, að hefðu enga þýðingu. Þá er það þetta, sem mjög hefur verið um talað, hvort það skipti svo ákaflega miklu máli, hvort mjólk væri flutt nokkrum km. eða nokkrum tugum km. lengra eða skemmra. Eftir öllum þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um það atriði, verð ég að álíta, að það sé ekki aðalatriðið eða sem neinu valdi um þessi efni, heldur hitt, hve gömul mjólkin er, þegar hún kemur til neytenda. Og hún getur verið orðin gömul, þó að hún sé ekki flutt mjög langt að. Eitt kom fram í ræðum þeirra hv.þm. V-Sk. og hv.þm. V-Húnv., sem mér þótti vænt um, að þeir gerðu báðir ráð fyrir því, sem er í samræmi við mínar skoðanir, að það mundi fara svo, að allir flutningar frá Norðurlandi suður til Reykjavíkur mundu að lokum verða um landleiðina fyrir Hvalfjörð. Og þó að það yrði, sem ég óska, að yrði sem fyrst, þá held ég, að það geti fullkomlega staðizt, að a. m. k. sé hægt að flytja mjólk frá þeim héruðum, sem hér í frv. er farið fram á að bæta inn á verðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Hitt er svo aftur augljóst mál, að að vetrinum, þegar ekki eru færar leiðir frá öllum þessum stöðum suður, verður að vinna úr mjólkinni, og til þess verður að koma upp vinnslubúum a. m. k. norðan við Holtavörðuheiði. En það rekur sig ekkert á það skipulag, sem hér hefur verið ríkjandi, því að verðjöfnun á að geta komið til greina í því sambandi, hvort sem mjólkin væri flutt allan ársins hring eða ekki. Þá er eitt atriði, sem hv.þm. V-Sk. talaði um, að það væri rangt frá minni hálfu, að verðjöfnunin hafi upphaflega verið gerð á mjólk á kostnað þeirra manna, sem næst búa höfuðstaðnum. En að mótmæla þessu, sem ég hélt fram um það, er auðvitað ekki annað en venjulegar blekkingartilraunir frá hálfu þessa hv.þm., því að það vita allir, að deilan stóð um það upphaflega, hvort verðjafna ætti þessa vöru á kostnað þeirra, sem nærri eru höfuðstaðnum. Og það er það, sem þeir fluttu sínar varnir gegn. En úr því að búið er að verðjafna mjólk fyrir jafnstórt svæði og þegar hefur verið ákveðið, þá er augljóst, að það er ekki sanngjarnt, að það sé látið þar við lenda, vegna þess að svo margar sveitir og einstaklingar hafa svipaða aðstöðu vegna bættra samgangna til þess að koma vörum sínum á markaðinn, sem þeir þó ekki höfðu þá, eins og þeir, sem á verðjöfnunarsvæðinu eru margir hverjir. Og í því sambandi er það í sjálfu sér alveg rétt fram tekið, sem hv. 1. landsk.þm. sagði hér um daginn, að við, sem nú sækjum um að komast undir þessi verðjöfnunarákvæði, stöndum að vissu leyti í sömu sporum og þeir menn gerðu á sínum tíma, sem sóttu um að komast inn á þetta verðjöfnunarsvæði og voru í fjarsveitunum þá. Hv. þm. V-Sk. ræddi allmikið um þær deilur, sem frá upphafi hefðu verið um þessi mjólkurmál, um það, hvort það hefði verið rétt á sínum tíma að setja þessi l. og hvort þetta skipulag væri rétt eða ekki rétt. En þessi hlið málsins er nú raunverulega ekki til umr., og þarf því ekki að svara þeim hluta ræðu hans. En hv.þm. V-Sk. sagði, að það væri búið með alla óánægju út af þessu máli. En það var ekki annað til athugunar í því sambandi, þegar ég eða aðrir minntust á það, eins og ég gerði lítillega í grg. þessa frv., en framkvæmd þessara mála. Og þar sem svo er, þarf ég ekki miklu því að svara, því að svör við því hafa komið fram í ræðum annarra hv.þm. nú við þessa umr., hve mikill sannleiki er í því, að engin óánægja sé til í þessu efni. En um það er ekki deilan, heldur hitt, hvort eigi að gefa fleiri mönnum þau réttindi, sem mönnum hafa verið gefin í þessum efnum á þeim svæðum, sem innan verðlagssvæðanna eru. Þá fór hv.þm. V-Sk. að tala um það, að það væri öfugt við skoðanir okkar stjórnarliða um nýsköpun í þjóðfélaginu, að við værum að flytja svona frv. eins og þetta, en að það hefði verið hin bezta nýsköpun, sem hefði átt sér stað á undanförnum árum, að þetta skipulag komst á. Ég veit ekki, hvað hv.þm. V-Sk. heldur, að hægt sé að færa undir nýsköpun frá hálfu okkar landsmanna, ef ekki það, að farið sé fram á að breyta framleiðslunni í það horf, að bændur framleiði þær vörur, sem helzt er markaður fyrir og mest arðsvon er við sölu á. Og það er gefið mál, að framleiðslunni verður ekki breytt í þessum héruðum nema vissa sé fyrir því, að framleiðendur þar njóti sama réttar eins og aðrir menn um að nota markaðinn. Mér þykir ekki ástæðulaust að minnast á það, að mér þykir vera komið á hámark ósvífninnar, þegar maður, sem er kunnastur fyrir að fara hér með rangfærslur og ósannindi í hæstv.Alþ., er að brigzla einhverjum heiðarlegasta manni, sem hér á sæti á þingi, hv.þm. Snæf., um það, að hann fari með rógburð, lygi og níð, ekki aðeins hér á Alþ., heldur og utan þess. Og í sambandi við það þykir mér vert að geta þess, sem hv.þm. Snæf. vék að, að stækk-un á verðlagssvæðinu og hlunnindin í þessum mjólkurmálum hafa staðið í nokkuð nánu sambandi við þingmennskuframboð og agitationir hv.þm. V-Sk. á undanförnum árum, að ég held líka, að ekki sé hægt að mæla á móti því. Og í því sambandi verð ég að segja það, að það tekur ekki til mjólkurl. eins og þau upphaflega voru sett. Og það er ekki nein vörn fyrir hv.þm. V-Sk., þó að hann tilfæri árið 1931 eða 1933 í þessu sambandi. Árið 1934, þegar mjólkurl. voru sett upphaflega, var hann hér ekki.

Var ég ekki í framboði í Rangárvallasýslu þá?

. Jú, það er rétt. En mjólkurl., í þeirri mynd, sem þau voru þá, voru í flestum atriðum mjög sanngjörn lög. Og eins og gefur að skilja, get ég ekki orðið fyrir neinum ásökunum út af þeim l., sem þá voru sett, því að ég var ekki einn þeirra manna, sem þá greiddu þeim atkv. En það var ekki hið sama hægt að segja um mjólkurlagabreyt., sem gerð var 1937. Þá var að vísu ekki heldur hv.þm. V-Sk. núverandi á þingi. - En hvað sem því líður, hefur hv.þm. V-Sk. leikið hvað eftir annað þann leik að setja stækkun verðjöfnunarsvæðisins í samband við framboð sitt bæði í Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu. Og ég er viss um það, að ef honum dytti í hug að bjóða sig fram á Snæfellsnesi, í Dölum eða Húnavatnssýslu, þá yrði það hið fyrsta, sem hann lofaði, að þau héruð yrðu tekin inn á verðjöfnunarsvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, þó að hann berjist á móti því nú. - Og hv.þm. V-Sk. endaði ásakanir sínar með því að kasta því að hv.þm. Snæf., að það væri lögfræðingum einum samboðið að fara með slík ósannindi sem hann hefði gert. Það var auðheyrt, að hv.þm. V-Húnv. þóttist standa nokkuð höllum fæti gagnvart sínum kjósendum og að honum fannst hann þurfa að segja eitthvað til þess að afsaka það, að hann væri andvígur þessu frv., sem hér liggur fyrir. Hann byrjaði á því, sem mér þótti mjög leiðinlegt og er ólíkt honum, að fara með þá sögusögn, að þetta frv. hefði ekki verið flutt í samráði við sig og hann hefði ekki átt neinn kost á því að vera meðflm. þess. Þetta veit hv.þm. V-Húnv., að er rangt, því að í fyrra, þegar við fluttum þetta frv., sem er alveg sama frv., þá fór ég til hans og bauð honum og óskaði beinlínis eftir því, að hann yrði meðflm. að þessu frv. En hann neitaði því. Það er þess vegna mjög leitt, að þessi hv.þm. skuli koma og segja, að hann hafi ekki átt kost á því að vera meðflm. að þessu frv. og að það hafi verið flutt alveg á bak við sig. - Þá fór hann og að segja það, að vegna þess að samgöngutækni væri svo léleg, þá sæi hann ekki, að sínir kjósendur eða aðrir Húnvetningar hefðu neitt gagn af því, þótt þetta frv., sem hér liggur fyrir, yrði samþ. Þar er að sjálfsögðu um að ræða ágreining okkar á milli, sem kann að vera mjög eðlilegur, ég veit ekki um það. Það kann vel að vera, að bændur í Vestur-Húnavatnssýslu séu á annarri skoðun í þessu efni en bændur í Austur-Húnavatnssýslu. En þó þykir mér undarlegt, ef svo er almennt, því að það veit hv.þm. V-Húnv. eins vel og ég, að undirstaðan undir því, að hægt sé að breyta framleiðslunni og stefna að því, að hægt sé að stofna til mjólkurvinnslu norður í Húnavatnssýslu, er að tryggja, að bændur þar fái aðgang að markaði um að selja mjólkurvörur sínar. Þetta mál liggur ljóst fyrir, og frekari umr. um það er vafasamt, að upplýsi það frekar. En það er út af fyrir sig rétt, sem hv.þm. Snæf. tók fram, að það verður ekki þagað í hel, að fleiri menn fái að selja mjólk og mjólkurvörur á verðlagssvæði Reykjavíkur og Hafnarfjarðar en nú fá það. Og þó að lítið sé, er það kannske árangur af flutningi þessa máls, að ein sveit á Snæfellsnesi hefur verið tekin inn á verðlagssvæðið frá því er frv. var fyrst flutt.

Eru þær ekki þrjár?

. Ef þær eru þrjár, eins og hv. 2. þm. N-M. segir, þá er það því betra. En út af þeim orðum, sem féllu hér hjá hv.þm. V-Sk., að menn væru með ásakanir og illindi að tilefnislausu í þessum málum til þess að hafa allt á hornum sér og gera öðrum mönnum gramt í geði, þá tek ég fram, að þau ummæli hv.þm. eru tilefnislausar ásakanir á flm. þessa máls, því að þetta frv. er alls ekki flutt í þeim tilgangi. Það eru hins vegar andstæðingar þessa máls, hv.þm. V-Sk. og aðrir, sem snúizt hafa gegn því, sem hafa kallað hér fram harðar deilur út af þessu máli. Og þær halda áfram, ef ekki verður tekið tillit til þeirra óska, sem liggja bak við þetta frv. Læt ég þar með máli mínu lokið.