Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í ræðu minni við 2. umr. þessa máls gat ég þess, að ef ekki tækist að fella þetta frv., væri æskilegt að reyna að fá nokkra bót á ýmsum vanköntum þess, og gat ég í ræðu minni um nokkur atriði, þótt ég flytti ekki um það neinar till. við 2. umr. málsins. Ég vil nú leyfa mér fyrir mína hönd og hv. 1. þm. Norðurl. e. að leggja fram tvær brtt. við þetta mál. Fyrri till. lýtur að því að tryggja sveitarfélögunum hlutfallslega svipaðan þátt í söluskattinum og þeim var ætlaður í upphafi, því að eins og ég gerði nokkra grein fyrir fyrr í dag, vex að sjálfsögðu tilkostnaður sveitarfélaganna eins og ríkissjóðs, þótt kannske sé það ekki jafnmikið, en það a.m.k. er verulegur vöxtur í því, og með þessum söluskattshækkunum, svo að dæmi sé nefnt, hefur ríkissjóður aflað sér tekna til aukinna tryggingargreiðslna, sem falla jafnt á sveitarfélögin og í ýmsum tilfellum fullt eins þungt á sveitarfélögin, án þess að sveitarfélögin hafi fengið auknar tekjur á móti af söluskattshækkuninni. Ég gerði grein fyrir því þá, að til þess að þau héldu hlut sínum, þyrftu þau að fá 12% af skattinum, eins og hann er, eftir að þær breytingar hafa verið gerðar, sem gerðar voru á þessu frv. við 2. umr. málsins. 1. brtt., sem ég leyfi mér að leggja fram og leyfi mér að leggja fram í handskrifuðu formi, sem ég vænti, að hæstv. forseti virði mér til vorkunnar, þar sem ég hafði hugsað mér að nota matartímann til þess að hreinrita þetta, - 1. till. er við 1. gr. frv. og hljóðar svo: „Í stað „8% - átta af hundraði“ komi: 12% - tólf af hundraði.“ Ég ræddi enn fremur um það í ræðu minni í dag, að ég teldi nauðsyn á því, að eftirlit með innheimtu og framtölum söluskattsins væri hert. Það hefur ekki verið tækifæri til þess á þeim stutta tíma, sem d. hefur haft þetta frv. til meðferðar, að kanna það til hlítar, hvernig þessum málum er varið, og hæstv. fjmrh. tjáði mér það áðan, að hann væri ekki fyllilega við því búinn á þessari stundu að gefa mér svar við ýmsum atriðum, sem ég óskaði svars við fyrr í dag. En hins vegar má gera ráð fyrir því, að þær upplýsingar komi í ljós síðar við meðferð málsins á hv. Alþingi. En af þessum ástæðum hefur ekki verið kleift að útbúa ýtarlegar till. Í þessu efni, en við höfum samt viljað gera nokkra bót á með því að leggja fram till. um, að rannsókn skuli fara fram á framtölum samkv. útdrætti með svipuðum hætti og hv. þm. Alþb. og raunar hv. þm. Framsfl. líka hafa flutt við ýmis tækifæri áður. Sú till. er svo hljóðandi: „Eftir 2. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Við 15. gr. l. bætist ný mgr., svo hljóðandi: Umfram þau framtöl til söluskatts, sem skattyfirvöldum þykir ástæða til að rannsaka, skal fara fram ýtarleg rannsókn á framtölum 5% allra söluskattskyldra aðila. Skulu þau framtöl valin með útdrætti úr öllum söluskattsframtölum landsins af Hagstofu Íslands samkv. reglum, sem hún setur. Framtöl þau, sem tekin eru til rannsóknar, skal athuga vandlega, rannsaka bókhald aðila og leita upplýsinga um hvaðeina, sem máli skiptir.“ Ég gerði það líka að umræðuefni í ræðu minni við 2. umr. þessa máls, að refsingar við brotum á söluskattsl. væru ekki í samræmi við eðli málsins og þyrfti að herða þær. Mér virtist, þegar þetta mál var til umr. í hv. fjhn., og ég held, að það hafi komið fram hjá frsm. meiri hl. hennar í dag, að þar voru hugleiðingar um svipuð efni, sem mér skilst svo að hafi strandað á tekniskum atriðum, sem ekki tókst að leysa nægilega snemma, til þess að n. sem heild treysti sér til þess að bera fram till, um það, og af þeim ástæðum mun ég að þessu sinni ekki bera fram till. af því tagi, heldur láta í ljós þá von mína, að við frekari meðferð málsins á hv. Alþingi geti þau vandamál, sem þarna er um að ræða, verið könnuð og afgreidd á þann hátt, að breyting í þessa átt, sem virðist vera mikill vilji fyrir í hv. d., geti þá komið inn í málið á síðara stigi þess. Að svo mæltu leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta þessar tvær skrifuðu brtt. mínar og bið velvirðingar á fráganginum, sem er í samræmi við þann hraða, sem hafður hefur verið um hönd í þessu máli.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls óskaði hv. G. þm. Sunnl. eftir upplýsingum frá mér um fyrirkomulag við innheimtu söluskatts. Því miður vissi ég ekki áður um þessa beiðni, en hefði ég vitað það, hefði ég að sjálfsögðu getað haft við höndina greinargerðir frá hlutaðeigandi skattstjóra eða skattstjórum um málið. Þær eru ekki við höndina nú, en það er sjálfsagt að gefa slíkar upplýsingar við meðferð málsins í Nd. Varðandi brtt. tveggja hv. þm., sem hér var lýst, fjallar sú fyrri um það, að í hlut jöfnunarsjóðs sveitarfélaga komi 12% af söluskatti í stað 8%. Það er vissulega sjálfsagt að fagna hinum vaxandi áhuga Framsfl. á tekjustofnum sveitarfélaganna, og er það að sjálfsögðu góðra gjalda vert. Hins vegar er það svo um þennan söluskattsviðauka nú. að hann er þess eðlis, að hann á fyrst og fremst að standa undir niðurgreiðslum til að koma í veg fyrir hækkun vísitölu og kauphækkun umfram visst mark. Þess vegna eru ekki þær sömu ástæður til þess eins og var 1960 að láta sveitarfélögin fá hlut af söluskattinum. Þeirra útgjöld munu að vísu hækka vegna söluskattsins nokkuð og vegna þeirrar 3% kauphækkunar og hækkunar á almannatryggingum, sem gert er ráð fyrir, en hins vegar er einmitt með þessari ráðstöfun verið að koma í veg fyrir miklu meiri hækkun vísitölu og kaupgjalds, sem mundi bitna á sveitarfélögunum, því að ef söluskatturinn væri ekki á lagður, hlytu niðurgreiðslur að stórminnka og vísitala og kaupgjald að hækka meira en verður, ef þetta frv. verður samþykkt. Ég sé því ekki, að það séu rök fyrir því að þessu sinni að taka til sveitarfélaganna hluta af þessari fjáröflun til niðurgreiðslna. Öðru máli væri að gegna, ef hv. þm. flyttu till. um að hafa söluskattinn hærri en hann er í frv. og sá hluti rynni til sveitarfélaganna. En ég veit ekki, hvort hv. þm. eru tilbúnir að flytja slíka tillögu. Þá er önnur tillaga hv. þm. um að lögbjóða sérstaka aðferð við rannsókn á skattaframtölum. Svipuð tillaga kom fram á síðasta þingi, að öðru leyti en því, að því var ákveðið, að viss prósentutala af framtölum skyldi tekin eftir útdrætti, að mig minnir, og rannsökuð. Sá megingalli var á þeirri tillögu, að þá átti ekki að taka til rannsóknar þau framtöl, sem þóttu tortryggileg eða grunsamleg, heldur aðeins af handahófi. Hér er bætt úr þessu, þar sem hér er tekið fram, að rannsókn á framtölum 5% af söluskattsskyldum aðilum skuli vera umfram þau framtöl, sem skattayfirvöldunum þykir ástæða til að rannsaka. Nú er það þannig, að rannsóknardeild hjá ríkisskattstjóra er alveg nýlega tekin til starfa, tók til starfa í sumar, skv. lögum frá síðasta þingi, og þegar hún er að byggja upp sitt starf og skapa sér starfsreglur, þá tel ég ekki heppilegt, að Alþ. grípi þar fram fyrir hendur og lögskipi vissa aðferð, a.m.k. ekki án þess að fá umsögn eða tillögur forstöðumanns rannsóknardeildarinnar áður. Ég veit ekki heldur, hvort þessi tillaga, ef samþ. yrði, mundi þýða það, að það þyrfti stóraukið starfslið við þessa stofnun. Um það skal ég ekki fullyrða. En a.m.k. á þessu stigi, þangað til fengin hefur verið umsögn ríkisskattstjóra og forstöðumanns rannsóknardeildar um till., treysti ég mér ekki til að mæla með henni. Ég vil aðeins bæta því við, að að sjálfsögðu fjallar þessi rannsóknardeild ekki aðeins um framtöl vegna tekju- og eignarskatts og útsvara, heldur einnig og ekki siður um söluskattinn.



Herra forseti. Í sambandi við þessa tillögu vil ég aðeins taka fram eftirfarandi: Almannarómur telur, að veruleg undanbrögð viðgangist í landinu í sambandi við skil á söluskattinum. Þetta hefur komið fram í umræðum hv. alþm., fleiri en eins og fleiri en tveggja. En ég vil benda á, að í þessum efnum hefur verið lagt inn á nýja braut við stofnun eftirlitsdeildar hjá embætti ríkisskattstjóra, og það er svo skammt um liðið, síðan það embætti tók til starfa, að það er ekki ástæða til að draga í efa eða tortryggja, að innheimta komist í viðhlítandi horf. Ég tel ástæðu til að taka fram, að það er af minni hálfu alger forsenda fyrir stuðningi við þetta frv. um hækkun söluskattsins, að eftir því sé gengið af hálfu ríkisvaldsins, að álagður skattur verði innheimtur og komist til skila til ríkissjóðs. Og ég vona, að það sé afstaða allra hv. alþm. og um það þurfi ekki að hafa mörg orð, að innheimtum og álögðum skatti sé skilað og það sé ríkt eftir því gengið af embættismönnum ríkisvaldsins, að svo sé gert. Með þessar forsendur í huga tel ég óþarft enn sem komið er að samþykkja þá till., sem fyrir liggur, enda þótt það sé eðlileg málsmeðferð og mætti gjarnan athuga síðar meir, ef ástæða þætti til að aðstoða þennan nýja embættismann við vinnubrögð. En að svo stöddu málí tel ég ekki ástæðu til að leggja þeim embættismanni starfsreglur og mun því ekki greiða atkv. með þeirri tillögunni.



Herra forseti. Ég átti fyrir örfáum vikum ýtarlegt viðtal við hinn nýskipaða forstöðumann rannsóknardeildarinnar hjá ríkisskattstjóraembættinu einmitt um þetta atriði, hvort það væri skynsamlegt að setja þessa reglu, sem hér er verið að leggja til, og kom reyndar fram á þingi í fyrra svipuð regla og þessi í sambandi við tekjuskattinn. Hann tjáði mér þá, að hann væri mjög andvígur slíkri reglu, og hann sagði, að ástæðan væri sú, að með þessum útdrætti mundu alltaf koma upp nöfn ýmissa aðila, einstaklinga og fyrirtækja, þar sem skattyfirvöldin vissu fyrir fram, að ekkert væri við að athuga, en þau væru samt sem áður skyldug til þess að láta þar fara fram ýtarlega rannsókn á bókhaldi og öllum gögnum, sem væri auðvitað tímafrekt, þó að þau reyndar vissu það fyrir fram, að þar mundi allt vera í lagi. Þess vegna teldi hann réttara að beina kröftunum að öðrum aðilum og vera ekki bundinn við þennan útdrátt. Hins vegar tók hann fram, að siðar meir, eftir nokkur ár, þegar skattaeftirlitið væri komið í betra horf en það er í dag, væri full ástæða til að setja svona reglu. Og á grundvelli þess, sem ég hef hér vitnað til um samtal við forstöðumann rannsóknardeildarinnar hjá ríkisskattstjóra, þá segi ég nei.