Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. málsins beindi ég þeirri fsp. til hæstv. forsrh., hvort í ætlun hæstv. ríkisstj. væri nokkuð það, sem benti til, að hafa ætti af launþegum, í einu eða öðru formi þau 2.5 vísitölustig, sem þeim ber að fá 1. jan. n.k. Ég vil líka gjarnan koma að annarri spurningu til hæstv. forsrh., áður en mál þetta fer héðan úr d.: Er það rétt, að þeir aðilar, sem hafa með útreikning vísitölunnar að gera, telji sig ekki geta lögum samkv. ákveðið eða reiknað út vísitölu kaupgjalds fyrir þá tvo mánuði, sem á vantar tímabilið, sem er á milli þeirra tímabilsákvæða, sem fram er tekið í brbl. annars vegar og í l. um útreikning þeirra hins vegar, en þá er miðað við 1. des. og 1. marz? Getur verið, að þessir aðilar hafi ekki heimild til þess að segja sitt álit þar um? Er það þess vegna, sem núv. hæstv. ríkisstj. tók út á síðustu stundu úr brbl. um þær bráðabirgðaráðstafanir, sem gerðar voru og ég ræddi hér stuttlega áðan, - er það þess vegna, sem hæstv. ríkisstj. tók út úr lögunum ákvæði þess efnis, að þessum lögformlegu aðilum væri heimilt að reikna út kaupgjaldsvísitöluna fyrir jan. og febr. eða frá 1. jan. til 28. febr., þrátt fyrir bein eldri lagaákvæði þar um? Allt ber þetta að sama brunni, og mín spurning stendur enn: Hefur nokkuð það komið upp, sem bendir til þess, að launþegar eða launafólk á Íslandi verði afskipt þeim 21/2 vísitölustigi, sem reiknað var með um áramót, og þau verði höfð af þeim?



Herra forseti. Þetta frv. til breyt. á siglingal. er flutt til samræmis við breytingu, sem gerð er till. um í sambandi við tryggingalöggjöfina. Tilefni þessa er það, að á síðasta þingi var samþ. breyting á siglingal. þess efnis, að ábyrgð útgerðarmanna á skipverjum var gerð hlutlæg, en samkv. þeirri breytingu þykir nokkur vafi leika á því, hvort ábyrgðin taki ekki til allra í þjónustu viðkomandi útgerðarmanns. Fyrir liggur, eins og ég sagði áðan, breyting við l. um almannatryggingar, og er þar lagt til, að útgerðarmönnum verði gert skylt að kaupa tryggingu í stað samningsbundinna trygginga, þar sem bótaupphæðir eru hækkaðar verulega. Því þykir rétt að setja ákvæði í siglingal., sem segi að bætur vegna þeirra trygginga séu fullnaðarbætur, enda er óhjákvæmilegt, að samræmi sé milli siglingal. og tryggingal. um þessi efni, og er það í raun og veru megintilgangur þessa frv. Enn fremur þykir ástæða til að taka skýrar fram, við hverja í þjónustu útgerðarmanns hin hlutlæga ábyrgð getur átt, þ.e. tryggingin á að ná til þeirra manna einna, sem ráðnir eru í skiprúm hjá útgerðarmanni, en ekki til allra starfsmanna í þjónustu útgerðarinnar. Efni frv. er í 1. gr. og orðað á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ákvæði um takmarkaða ábyrgð gilda ekki um kröfur vegna lífs- eða líkamstjóns þeirra, sem ráðnir eru í skiprúm hjá útgerðarmanni, enda hafi slys borið að höndum, er hlutaðeigandi var staddur á skipi, vann eða var í ferð í þess þágu. Útgerðarmaður ber ábyrgð á kröfum þessum, enda þótt slysið eða tjónið verði ekki rakið til bilunar á tækjum eða ónógra öryggisráðstafana né heldur vanrækslu eða yfirsjónar þeirra, sem starfa í þágu skips. Lækka má fébætur eða láta þær niður falla, ef sá, sem fyrir slysi eða tjóni varð, hefur með framkomu sinni sýnt vítavert gáleysi, sem leitt hefur til slyssins eða tjónsins. Verði tjónið ekki rakið til atvika, sem útgerðarmaður ber ábyrgð á samkv. almennum skaðahótareglum, skal ábyrgð hans samt takmarkast við fjárhæðir þær, sem greindar eru í 1. og 2. tölul. 1. mgr. 75. gr. 1. um almannatryggingar, enda hafi viðkomandi útgerðarmaður keypt tryggingu samkv. þeirri gr.“ Með þessu held ég, að efni þessa frv. sé fullskýrt, en það byggist sem sé á því, að sú breyting, sem ég áðan nefndi, á l. um almannatryggingar verði samþykkt á þinginu, og við þá breytingu, sem hér er formuð í frv., yrði þá samræmi milli almannatryggingal. og siglingalaganna. En það atriði, sem vafi lék á um, hversu víðtæk skylda útgerðarmannsins væri varðandi tryggingar, verður skýrt og ákveðið með samþykkt þessa frv. og fullkomið samræmi þá á milli ákvæða tryggingal. og siglingal. um þau atriði, sem frv. fjallar um. Ég legg til, herra forseti, að þetta frv. fari til hv. samgn. Siglingal. hafa alltaf verið þar, og er æskilegt, að n. hraði störfum og skili áliti svo fljótt sem verða má.



Herra forseti. Það vakti undrun mína, að hæstv. félmrh. skyldi ekki leggja til, að máli þessu yrði vísað til sambands tryggingafélaga hér á landi, en ekki til n. Alþ., sem nú var gert. Má ég aðeins benda á það, að mér finnst vera komið aftan að hlutunum í þessu máli, og er það ekki nema eðlileg afleiðing af stefnu forustuflokks ríkisstj., sem enginn veit, hver er í dag, en ef við reiknum enn þá með, að það sé Framsfl. með opi í báða enda, þá skuli hann fyrst reyna að draga úr hagsmunum laga, sem samþ. voru á síðasta þingi og tóku gildi á þessu ári, þá skuli dregið úr þeim með tilvísun til þess, að máske muni þingið á eftir samþykkja eitthvað annað til hagsbóta sömu aðilum. Við erum ekki farin að ræða neitt um till. hæstv. trmrh., brtt. hans við 75. gr. 1. um almannatryggingar, en í þeirri frvgr., sem hæstv. samgrh var að ræða, er vitnað til þeirra og að efnislega muni þetta frv. mótast af því, hvað verður ákveðið með þeim. Ég skil ekki svona málsmeðferð. Ég var búinn að ákveða að ræða ekki efnislega um málið í sambandi við það frv., sem má til umr., heldur þegar hér koma til umr. till. hæstv. trmrh., en ég vil óska eftir því, að umr. um þetta mál verði frestað, þar til viðhöfum rætt till. frá trmrh. um breyt. á 75. gr. almannatryggingal., sem hefur bein áhrif á þessi lög, og auðvitað hlýtur afstaða þm. að mótast af því, hvernig endalyktir þeirrar till. verða hér. Það er ekki hægt að byrja að skapa sér forsendurnar fyrir fram og segja: Við göngum út frá því, að það verði samþykkt, sem þar er. - Ég er alveg á móti þessu, og ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni, en efnislega mun ég ræða málið á eftir, eins og ég hef tekið fram. En ég óska eftir því við hæstv. forseta, að málið verði nú tekið út af dagskrá og því frestað, þar til við höfum rætt hitt málið.



Herra forseti. Það er réttmæt aths. hjá hv. þm., sem nú lauk máli sínu, að það væri ekki rétt að afgreiða þetta frv. úr d. á undan frv. um breyt. á tryggingal. Þetta frv. er, eins og ég áðan sagði, flutt til samræmis við þá breytingu, en málið er núna til 1. umr. og fer til n., og það eru allir möguleikar á því að ljúka ekki afgreiðslu þessa máls, fyrr en séð verður, hvaða afgreiðslu hitt frv. fær. Það er rétt meðferð og verður ekki til baga, þó að við göngum hér frá 1. umr., þar sem tíminn er knappur.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. mikið. En ég leyfi mér að benda á, að ég tel, að frv. það, sem samþ. var um þetta efni snemma á þessu ári, hafi verið mjög afflutt og það mjög einhliða. Þetta er að vísu geysivandmeðfarið mál, ég viðurkenni það, eins og bent var á í grg. frv. Hér er einnig um geysimikilvægt mál að ræða fyrir sjómannastéttina. Það er svo, að þetta frv. eða þessi hugmynd var ekki ný af nálinni. Hún var búin að vera hér öðru hverju í þingsölunum í nokkur ár. Síðan var henni hreyft fyrir tveimur árum af nokkrum hv. þm. ásamt mér. Það frv., sem við sömdum og lögðum fram, lá hér einn eða tvo vetur, var svo allt í einu tekið upp úr skúffu, ef svo má segja, rétt fyrir síðustu þinglok og hespað af, án þess að það væri athugað nægilega. Það var skýrt tekið fram í grg., að það þyrfti að fara fram á því vandleg athugun tryggingafræðinga og annarra sérfræðinga, því að það er ekki von, að menn átti sig á svona margþættu og erfiðu máli nema eftir mjög nákvæma athugun og aðstoð sérfræðinga. En ég viðurkenni fullkomlega hlutdeild mína í þessum málflutningi og þessari lagasetningu og tel ekki nema sjálfsagt að leggja hönd á plóginn og reyna að koma þessum málum í betra horf, í gott og rétt horf, því að ég er sannfærður um, að það er full þörf á því að koma þessum hlutum í lag, og að því þurfum við að vinna.



Herra forseti. Iðnn. Nd. hefur athugað frv. til l. um undirbúning að þörungavinnslu að Reykhólum og er sammála um að mæla með samþykkt þess, eins og það liggur fyrir á þskj. 136 og 176. Ein aths. kom fram í n., en hún var um nafn væntanlegs fyrirtækis eða verksmiðju. N. var sammála um að gera þá ábendingu, að nafnið verði tekið til nánari athugunar, þegar að því kemur, endanlegt fyrirtæki verði sett á stofn. Nafnið þörungavinnsla er mjög víðtækt, og það mun þannig til komið, að um er að ræða annars vegar þangvinnslu og hins vegar þaravinnslu. Með þessu nafni er reynt að ná yfir hvort tveggja. En nafnið er álíka víðtækt frá grasafræðilegu sjónarmiði og ef sauðfjárrækt væri kölluð hryggdýrarækt. Þessi aths. kom fram í n., og henni er hér með komið á framfæri til athugunar fyrir þá, sem síðar kynnu að geta fundið heppilegra nafn.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar hv. d. hefur haft til meðferðar og athugunar frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar, nr. 67 frá 20. apríl 1971, og hefur n. orðið sammála um að mæla með samþykkt frv. með vissum breytingum, og liggur nál. fyrir á þskj. 205. Ég tel rétt að gera í örfáum orðum grein fyrir helztu breytingum, sem samþykkt þessa frv. og brtt., sem fluttar eru á þskj. 205, hafa í för með sér, ef samþ. verða, en tel þó rétt að geta þess, áður en ég vík að þessu, að einstakir nm. í heilbr.- og trn. hafa undirritað nál. með áskilnaði um rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Ég vík þá fyrst að þeim brtt., sem er að finna á þskj. 205. Þar leggur n. til, að breyta 2. mgr. 2. gr. frá því, sem er í frv. á þskj. 154, þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Utan Reykjavíkur skal Tryggingastofnunin hafa umboðsskrifstofur, og fer um staðarval. fyrirkomulag og rekstur eftir ákvörðun tryggingaráðs.“ Þetta þykir eðlileg skipan þessara mála að áliti nm. Gert er ráð fyrir því, að ríkið eða hið opinbera greiði 90% af kostnaði við lifeyris- og sjúkratryggingar eftir áramótin, en sveitarfélögin greiði hins vegar 10%. Þetta er allmikil breyting frá því, sem áður hefur verið, þ.e.a.s. ekki á þessu ári, því að það var til bráðabirgða sérákvæði, sem gilti um þetta á yfirstandandi ári, en skyldi falla úr gildi um næstu áramót, ef ekki kæmi annað til. En áður var það svo, að ekki einasta ríkið og sveitarfélögin greiddu til trygginganna og sjúkrasamlaganna, heldur líka ríkissjóður og sveitarfélögin. Það þykir því eðlilegt, að tryggingaráð, sem er æðsta stjórn Tryggingastofnunar ríkisins undir ráðh., ákveði, hvernig þessum málum skuli fyrir komið utan Reykjavíkur, þ.e.a.s. hvernig og hverjir fari með umboð Tryggingastofnunarinnar í hinum ýmsu héruðum landsins. Það liggur fyrir álit tryggingaráðs um þetta atriði, sem n. var sent í sambandi við athugun á þessu frv., og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, aðeins lesa niðurstöður, að því er tekur til þessa atriðis, frá tryggingaráðinu, þær eru þannig: „Í sambandi við 2. gr. frv. tekur tryggingaráð fram, að það telur rétt að stefna að því sem aðalreglu, að tryggingaumboðin verði áfram á vegum sýslumanna, og telur rétt, að lagagr. verði þannig orðuð, að ekki verði breytt út frá því gegn till. tryggingaráðs. Adda Bára Sigfúsdóttir tekur fram, að hún er ekki samþykk því, að stefna skuli að því sem aðalreglu, að tryggingaumboð verði hjá sýslumönnum. Hennar skoðun er, að aðalreglan eigi að vera, að umboð séu hjá sjúkrasamlögum. Að öðru leyti er tryggingaráð samþykkt því, að frv. verði lögfest.“ Þá leggur n. enn fremur til að breyta lítillega orðalagi í 3. mgr. 2. gr. frv. Efnisbreytingin er í því fólgin, að áskilið er samráð við tryggingaráð, þegar sveitarstjórnir tilnefna sérstaka trúnaðarmenn Tryggingastofnunarinnar í þeim sveitarfélögum, þar sem ekki er að finna umboðsskrifstofur. Þykir eðlilegt, að haft sé samráð við tryggingaráð um þetta atriði, því að eins og gr. ber með sér er ætlunin, að Tryggingastofnunin greiði þann kostnað, sem hlýzt af starfsemi þessara sérstöku umboðsmanna Tryggingastofnunarinnar í hinum ýmsu sveitar félögum landsins. 2. brtt. á þskj. 205 lýtur að gildistöku frv., en þar segir, að lög þessi skuli öðlast gildi 1. jan. 1973. 3. brtt. á þskj. 205 er, að við ákvæði til bráðabirgða bætist ný mgr., svo hljóðandi: „Heimilt er sjúkrasamlögum að greiða meiriháttar sjúkrakostnað Íslendinga, sem flutzt hafa heim eftir langvarandi búsetu erlendis, til fallinn eftir heimflutninginn, en áður en þeir gátu öðlazt réttindi í sjúkrasamlagi eftir þeim reglum, sem áður giltu.“ Þetta þykir sanngjörn og eðlileg afleiðing þess, að hinir tryggðu í sjúkrasamlögunum eru nú hættir og munu ekki á næsta ári greiða úr eigin vasa iðgjald til sjúkrasamlags. Ég hef þá í fáum orðum gert grein fyrir þeim brtt., sem er að finna á þskj. 205 og nm. allir í heilbr.- og trn. standa að, þó með fyrirvara, eins og ég gat um áðan, um rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Um aðrar breytingar, sem frv. það, sem hér er verið að ræða, á þskj. 115, hefur í för með sér frá gildandi lögum, vil ég segja þetta í örfáum orðum: Megintilgangurinn með frv. er að afnema endanlega einstaklingsgreiðslur til lífeyris- og sjúkratrygginga og greiðslur sveitarfélaga til lífeyristrygginganna. Eins og hv. alþm. rekur minni til, var með l. nr. 96 frá 1971 gert ráð fyrir þessu, en það var aðeins bundið við árið 1972, og þess vegna er nauðsynlegt, að í því frv., sem hér er verið að ræða, séu tekin upp þessi ákvæði, sem ætlað er, að gildi til frambúðar og eru ekki tímabundin. Þá þykir mér ástæða til að geta þess, að í 3. gr. frv. er heimild til að greiða einstæðum feðrum, sem halda heimili fyrir böru sín, sambærileg laun, svo og einstæðu fósturforeldri, en þetta er breyting til samræmis við þann rétt og þá heimild, sem tryggingaráð hefur til þess að greiða einstæðum mæðrum og fósturmæðrum þessar greiðslur. Í 4. gr. er svo það atriði, sem ég gat hér um áðan. Þar er ákvæði að finna, sem lýtur að endanlegri niðurfellingu iðgjalda frá hinum tryggðu og sveitarfélögum til lífeyristrygginganna, en gert er ráð fyrir, að ríkissjóður greiði 86% og afvinnurekendur 14% af þessum kostnaði. Í 7. gr. er svo að finna smáefnisbreytingu, er lýtur að því, að ríkisendurskoðunin annist eftirlit með samlögunum, en eins og frv. ber með sér er gert ráð fyrir því, að eftir næstu áramót verði um sjúkrasamlög að ræða, sem bundin eru við kaupstaði annars vegar og svo heil héruð hins vegar. Hreppasjúkrasamlögin eiga sem sagt þá að falla niður. Þetta eru þær aðalbreytingar, sem frv. hefur í för með sér. Ég vil, áður en ég vík úr stólnum, geta þess, að hæstv. heilbrh. hefur á þskj. 154 flutt brtt. við frv., og munum við einstakir þm., nm. í heilbr: og trn., leggja fram skrifl. brtt. um nokkur atriði í þeirri brtt. við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Á þskj. 157 flyt ég brtt. við þetta frv. ásamt þrem öðrum hv. alþm. Er hún á þá leið, að 2. gr. frv. falli niður. Við 1. umr. málsins gerði ég nokkra grein fyrir afstöðu minni og þarf því ekki að hafa mörg orð um það nú. Það er rétt, að frv. þetta hefur tekið miklum breytingum í n. og er orðið allt annað en það áður var. Það skal fúslega viðurkennt. Þó er enn þá sú meginbreyting frá lögunum, sem gilt hafa, að ákveðið er, að utan Reykjavíkur hafi sérstakar umboðskrifstofur þessi mál með höndum og fari um staðarval, fyrirkomulag og rekstur eftir ákvörðun tryggingaráðs. Það er ekki óeðlilegt, að tryggingaráð hafi mikið um þessi málefni að segja, og hefur því aldrei verið andmælt, en hins vegar hefur verið bent á það, að þessi umboð utan Reykjavíkur hafi verið á vegum sýslumanna og bæjarfógeta, svo lengi sem almannatryggingar hafa tíðkazt hér á landi, fyrstu 20 árin, frá 1936 til 1956, með frjálsu samkomulagi, en frá árinu 1956 hefur þetta skipulag verið lögbundið samkv. 8. gr. tryggingalaga. Það er rétt að taka það fram, sem raunar liggur í augum uppi, að sem umboðsmenn trygginganna eru sýslumenn og bæjarfógetar háðir eftirliti ríkisendurskoðunar og endurskoðunardeildar Tryggingastofnunar ríkísins, og má að sjálfsögðu auka það eftirlit og herða, ef störfum þeirra þykir í einhverju áfátt. Einnig vil ég benda á, að ef talið hefði verið nauðsynlegt að auka og herða eftirlit tryggingaráðs og áhrif, þá var hægt að gera það á mjög einfaldan máta, með því aðeins að bæta inn í 8. gr. l., sem staðið hefur óbreytt frá 1956, eins og ég áðan sagði: „Utan Reykjavíkur skulu sýslumenn og bæjarfógetar annast umboðsstörf fyrir Tryggingastofnunina hver í sínu umdæmi, nema tryggingaráð ákveði annað.“ Þá vil ég fara örfáum orðum um 3. mgr. 1. brtt. í nál. á þskj. 205. Þar er gert ráð fyrir, að sveitarstjórn sé heimilt í samráði við tryggingaráð að tilnefna sérstakan trúnaðarmann Tryggingastofnunarinnar, sem annast upplýsingastörf og tengsl íbúa sveitarfélags við umboðsskrifstofu. M.ö.o.: hér er gert ráð fyrir því, að sveitarstjórn sé heimilt að taka upp trúnaðarmannakerfi í öllum hreppum landsins. Þeir munu nú vera eitthvað á þriðja hundrað, líklega 220 eða svo, og það er Tryggingastofnunin, sem á að ákveða og greiða þessa þóknun. Þó að þessi þóknun verði lág, hlýtur að verða hér um nokkurra milljóna útgjöld að ræða. Ég vek athygli á því, að hingað til hafa hreppstjórar annazt þessi störf í hverjum hreppi í umboði og nánu samstarfi við sýslumann, sem aðalumboðsmann. Hreppstjórar eru þar af leiðandi vanir þessum störfum. Þeir eru launaðir af ríkinu, gamlir ríkisstarfsmenn, og þó að laun þeirra séu ekki há, ekki mikil fjárhæð! sem kemur í hlut hvers hreppstjóra, þá er þó þess að geta, að störf þeirra hafa minnkað til mikilla muna, eftir því sem íbúum hefur fækkað í sveitum landsins. Það má því segja, að störf þeirra að tryggingum í samstarfi við almannatryggingaumboðið séu orðin næstum því þeirra aðalstarf, eins og nú er. Þetta starf er ég viss um, að þeir munu vinna hér eftir sem hingað til fyrir þau laun, sem þeim hafa verið ákvörðuð fyrir langalöngu af hálfu ríkisvaldsins. Ég sé því ekki annað en þetta leiði til beinna útgjalda fyrir hið opinbera, ef svo má komast að orði. Að þessu athuguðu sé ég ekki ástæðu til að draga þessa brtt. mína til baka, þó að ég vilji alls ekki verða til að tefja þetta mál eða halda hér uppi neinu málþófi, því að ég er að öðru leyti samþykkur frv.



Herra forseti. Við hv. 2. þm. Sunnl. erum meðflm. að brtt., sem er á þskj. 157 og er um, að 2. gr. frv. falli niður. En þar sem hv. heilbr.- og trn. hefur orðið sammála um að breyta þessari gr. á þann veg, sem við getum sætt okkur við, og tekið hefur verið tillit til þeirra sjónarmiða, sem lágu á bak við tillöguflutning okkar, sem var ótti okkar við aukinn kostnað, munum við hv. 2. þm. Sunnl. fylgja brtt. heilbr.- og trn., eins og þær eru á þskj. 205.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég vil þakka heilbr: og trn. fyrir störf hennar að þessu frv. Að vísu hefur það vafizt dálítið lengur fyrir mönnum en ég bjóst við. Ég hélt, að þetta mál yrði tiltölulega fljótafgreitt, vegna þess að frv. var samið af n., sem fulltrúar allra þingflokka áttu sæti í, og það var lagt fyrir þingið í nákvæmlega þeirri mynd, sem þessi sameiginlega n., sem allir þingflokkar áttu sæti í, skilaði frá sér. Engu að síður hefur komið upp misskilningur í sambandi við þetta mál, sem nú hefur, sem betur fer, verið leiðréttur. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, að þær umboðsskrifstofur, sem talað er um utan Reykjavíkur, séu ákveðnar af tryggingaráði, en ekki af ráðh. að fengnum till. tryggingaráðs. Mér finnst þetta vera alveg eðlilegt fyrirkomulag. Hvar þessar skrifstofur eiga að vera, um það skal ég ekki fara að vekja neinar deilur. Hins vegar gerði ég grein fyrir því við 1. umr., að hugmynd mín væri sú að reyna að stuðla að því, að fólk, sem býr utan Reykjavíkur, viða í strjálbýli, víða allfjarri Reykjavík, ætti þess kost að fá betri og nánari vitneskju um réttindi sín innan almannatryggingakerfisins en það hefur nú. Það vita allir, að á þessu hefur verið misbrestur og úr þessu verður að bæta, og ég vil vænta þess, að tryggingaráð finni til þess skynsamlegar leiðir. Ég hygg, að af því þyrfti ekki að hljótast aukinn tilkostnaður frá því, sem nú er. Það eru að sjálfsögðu greiddir allverulegir fjármunir fyrir það starf, sem sýslumenn vinna á þessu sviði, eins og eðlilegt er, og ég hygg, að breytt skipan, sem einhvers staðar kynni að koma til, t.d. í sambandi við skrifstofur sjúkrasamlaga, sem þarf að starfrækja á sumum stöðum, þyrfti ekki að hafa neinn aukinn kostnað í för með sér, síður en svo. Ég sé ekkert við það að athuga heldur í tilefni af því, sem hv. 4. þm. Vesturl. sagði, að hreppstjórar gætu víða orðið þeir sérstöku trúnaðarmenn, sem um er rætt í 3. mgr. Ef þetta eru menn, sem hafa á þessu góða þekkingu og reynslu, fyndist mér mjög eðlilegt, að þeir væru beðnir að halda þeim störfum áfram. En þetta er atriði, sem þróunin sker úr um, og ég geri ráð fyrir því, að íbúar dreifbýlisins muni láta uppi sínar óskir um þau atriði smátt og smátt. Mér hefur virzt vera vaxandi hugur í fólki úti um landið um að hafa aðstöðu til þess að komast í nánari snertingu við ýmiss konar starfsemi, sem hefur verið svo til einvörðungu einskorðuð við Reykjavík hingað til, þannig að mér þykir líklegt, að þróunin verði sú, að fólk úti um landið vilji geta komizt í nánari tengsl við almannatryggingarnar en verið hefur. En sem sagt, þann misskilning, sem þessu máli var tengdur, tel ég vera úr sögunni og vænti þess, að um það þurfi ekki að verða neinn frekari ágreiningur. Um aðrar breytingar frá heilbr.- og trn. er ég alveg sammála henni. Nokkru eftir að þetta frv. var lagt fram, flutti ég brtt. á þskj. 154 um slysatryggingu sjómanna. Tilefni þess tillöguflutnings var það, að á síðasta þingi voru samþykkt ákvæði í siglingalög, sem fela í sér ákaflega mikilvæga réttarbót fyrir sjómenn. Hins vegar voru þessi lagafyrirmæli túlkuð af ýmsum sem svo, að þau legðu nánast óbærilega ábyrgð á atvinnurekendur og tryggingafélög, og ég er sammála þeim, sem telja, að þar hafi verið farið með allmiklar ýkjur. Engu að síður er það staðreynd, að Landssamband ísl. útvegsmanna leit þetta mál svo alvarlegum augum, að það beitti sér fyrir því, að bátaflotinn yrði stöðvaður í haust af þessu tilefni, vegna þess að tryggingafélög fengust ekki til þess að fullnægja þeim tryggingaákvæðum, sem fólust í þessari breytingu á siglingal. Ég beitti mér þá fyrir því, að Brunabótafélag Íslands bauð tryggingaform og síðan gerðu önnur tryggingafélög það, þannig að þessi vandi leystist þá, en jafnframt hét ég því að beita mér fyrir því, að ákvæðin um þessa tryggingu yrðu þannig, að Landssamband ísl. útvegsmanna og eigendur farskipa gætu talið þau innan eðlilegra marka, án þess að réttur sá, sem sjómönnum hefur verið tryggður, væri í nokkru skertur. Þessi till. var samin í heilbr.- og trmrn., en síðan var var haft samráð við fulltrúa frá Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Landssambandi ísl. útvegsmanna og við eigendur farskipa, og kom í ljós, að þessir aðílar gátu í meginatriðum fallizt á þá hugmynd, sem í till. felst. Ég lagði svo þessa till. fram og ætlaðist að sjálfsögðu til þess, að hv. n, fjallaði um hana ásamt frv, sjálfu, enda hefur hv. n. gert það. En hún mun ekki vera tilbúin til að gera grein fyrir brtt., sem hún er með við þessa till. mína, fyrr en við 3. umr. Það hafa komið upp alls konar minni háttar og formlegar flækjur í sambandi við þetta mál, þannig að ég tel eðlilegt, að ég dragi þessar brtt. til baka til 3. umr. af þessum ástæðum, þannig að unnt verði að fjalla um hana ásamt þeim brtt., sem hv. n. kemur með.



Herra forseti. Jafnvel þótt hæstv. ráðh. hafi dregið þessa till. sína til baka, vil ég leyfa mér að ræða hana nokkuð nú þegar. Ef hæstv. forseti telur það ekki vera samkv. þingsköpum, mun ég einfaldlega leyfa mér að taka upp till. ráðh., flytja hana sem mína og ræða á þeim grundvelli. Hér er auðvitað um miklu meira mál að ræða heldur en kemur fram í þessum fáu orðum hæstv. ráðh. Það kom nokkuð fram hjá hv. 4. þm. Vesturl. í sambandi við mál, sem við vorum að ræða á undan þessu um breyt. á siglingal., eins og löngum hefur skeð hér á landi voru, að menn vilja ekki kannast við krógann. Jú, hann sagðist eiga nokkra hlutdeild í þessum lögum. Mikið rétt, og átti ekki aðeins hlutdeild í þessum l., sýslumaðurinn og dómarinn, heldur var hann 1. flm. að þeim, en ég meðflm. En hvað um það, ef hann sver af sér króga þennan, þá skal ég gangast við honum, vegna þess að ég álít, að með þessari löggjöf hafi náðst fram það, sem sjómannasamtökin á Íslandi hafa barizt fyrir um áratuga skeið. Það er fyrst og fremst að fá viðurkenningu á því, að þeirra atvinna falli undir það að vera hættulegur atvinnurekstur, það sé jafnhættulegt fyrir þá að stunda sitt starf eins og þá menn, sem ganga um stræti höfuðborgarinnar eða stræti kaupstaða eða bæjarfélaga. Það er nefnilega svo og hefði átt að liggja ljóst fyrir í sambandi við þetta mál og auðvitað þá grg., sem lá fyrir í sambandi við frv., það sem ég ásamt nokkrum þm. Sjálfstfl. flutti í framhaldi af þessu máli á síðasta þingi, þar sem við í grg. bentum m.a. á slysatilfellin hjá íslenzkri sjómannastétt. Við bentum á það, hvert dauðahlutfallið hefði t.d. verið í þessari atvinnugrein. Það kom þar í ljós, að um það bil 5 af þúsundi hefðu látizt af slysum í starfi sínu á árunum frá 1960–1970. Þetta eru um það bil 20 á ári. Ég veit ekki til þess, að það sé nokkur stétt hér á landi, sem getur bent á hið sama, hvorki sýslumenn, prófessorar, strætisvagnabílstjórar né aðrir. Fjandinn lái okkur það, sjómönnum, - og ég tala þá sem slíkur enn þá, þótt ég sé búinn að vera í landi nokkuð lengi, - þótt við viljum fá þjóðfélagið til þess að viðurkenna, að þetta sé hættulegur atvinnuvegur. Ég veit að það farast öðru hverju menn af slysförum vegna starfa við tæki í landbúnaði, en fjöldi þeirra, sem þar farast, er auðvitað ekki nema brot af því, sem skeður í sambandi við okkar fiskútveg. Það er þess vegna hlálegt, þegar maður heyrir það, sem hefur komið fram í sambandi við þá löggjöf, sem samþ. var hér á s.l. vori, ekki aðeins frá samtökum okkar ágætu útgerðarmanna, heldur og öðrum. Ég mínni sérstaklega á aðila, sem komu fram í ákveðnum útvarpsþætti, en þar kom fram týpískt dæmi um það, hvernig ekki á að nota hljóðvarpið. En kommúnisti nokkur úr útgerðarmannastétt frá Húsavík, ásamt einum af þessum „þröstum“, sem alls staðar er hægt að grípa til, þegar þeir félagar þurfa á að halda, og þeim kommúnista, sem ræður þeim umrædda þætti, - þeir töluðu um það, að hér væri um pólitískt áróðursbragð að ræða í sambandi við flutning þessa frv. Um leið lá náttúrlega fyrir, að frv., sem hafði verið flutt á sínum tíma, að vísu enn þá vitlausara heldur en það var gert af okkur, af núv. hæstv. sjútvrh., að ég tali nú ekki um „den farende svend“ meðal okkar þm., af Jónasi Árnasyni, var líka pólitískt áróðursbragð. En hvað um það, frvgr., eins og hún kom fram frá okkur, mér og hinum barnsföður þess, Friðjóni Þórðarsyni, var ekki samin af lakari manni en þeim, sem. hefur mótað bæði siglinga- og sjómannalög okkar. Kannske hefur ekki verið höfð í huga sú fyrirmynd, sem hefur verið höfð áður, að það ætti einfaldlega að þýða upp sambærileg lög frá Norðurlöndum, t.d. í sambandi við tryggingalöggjöfina. Þetta tvennt getur ekki átt saman. Það getur ekki átt saman að leggja til grundvallar í tryggingalöggjöf fiskimanna okkar það, sem á að nægja til að tryggja fiskimenn í innsjónum í Norðursjó eða innsjó þar innaf við Norðurlöndin, eða hins vegar hér í Norður-Atlantshafi að vetrarlagi. Það er alveg útilokað að leggja þetta tvennt að líku. Þetta hefur hins vegar veríð gert í gildandi löggjöf. Þegar við vorum að ræða um, hvernig þetta mætti verða, höfðum við í huga, eins og hinir fyrri flm., að við þurfum að ná fram þeirri viðurkenningu þjóðfélagsins, og hún hlýtur að koma eftir á, um það hver eigi að borga kostnaðinn af þessum tryggingum. Að því skal ég koma síðar. Við verðum að hafa í huga, að þetta er hættulegur atvinnurekstur. Þetta er hættulegasti atvinnurekstur, sem við stundum, Íslendingar. Ég skal ekki þreyta ykkur á því að segja um leið, að hann sé nauðsynlegur fyrir okkur hér á Íslandi. Það má vel vera, að við getum bara leigt fleiri hús við Rauðarárstíg og allir farið í Framkvæmdastofnunina og sagt: Við skulum stjórna hver öðrum, raka hverjir aðra, allan hringinn, - og lifa á því. En slíkt er náttúrlega misskilningur, þótt núv. hæstv. ríkisstj. virðist álíta, að svo sé. Ég sé, að hæstv. fjmrh. brosir að þessu, en hann átti hugmyndina að þessu á sínum tíma. Það væri hægt að leysa vandamálin með þvílíkum aðgerðum. Um leið og við komum að þeirri staðreynd og viðurkennum bana, en ég held að enginn leyfi sér að mótmæla, að fiskveiðar okkar séu hættulegur atvinnurekstur, eins og ég hef þegar sagt, þá vitum við líka, að það verður að tryggja menn við þennan hættulega atvinnurekstur. Eftir að sú löggjöf, sem hér er m.a. til umr., var samþ. af Alþ. á s.l. vori, vantaði ekki, að íslenzkir útgerðarmenn segðu: Ja, hún er dæmalaust vitlaus þessi löggjöf, en við viljum tryggja sjómennina okkar vel. Ég er búinn að vera nærri þrjá áratugi í mínu stéttarfélagi og í samningum fyrir það í a.m.k. tvo áratugi, og hefur í hverjum einustu samningakröfum, sem við höfum lagt fram, verið farið fram á að fá bættar og hækkaðar tryggingar okkar manna. Ég hef aldrei heyrt það frá útgerðarmönnum, að þeir tækju undir, að þær ætti að hæta sérstaklega, eða að Stefán Pétursson á Húsavík né aðrir útgerðarmenn byðu okkur að fyrra bragði að tryggja sjómennina betur. Við skulum ekki gleyma þeirri staðreynd, sem ég drap á, að það er ekki „vitlausa frv.“ frá sýslumanninum eða dómaranum og sjómanninum, sem veldur því, að þeir hrista sig nú, íslenzkir útgerðarmenn, heldur hrista þeir sig yfir því, að það er búið að viðurkenna hér á Alþ. þá staðreynd, að íslenzk fiskimennska er hættuleg atvinna, og frá því verður ekki snúið. Ég vil benda á það, sem kom fram í grg. þessa frv., og þá er auðvitað rétt um leið að benda á frv. efnislega nokkru nánar, því að það varð að lögum. Allir ættu að vita efnislegt innihald þessara laga, en kannske er færri mönnum ljóst það, sem kom fram í grg. frv., og enn fremur það, sem kom greinilega fram í framsögu 1. flm. frv., hv. 4. þm. Vesturl., en það gekk ítarlega út á það, að flutningur frv. ætti, eins og segir í grg., „að geta orðið til þess, að tryggingamál sjómanna yrðu endurskoðuð vandlega í heild og síðan yrði reynt að marka skynsamlega stefnu með vaxandi heill og öryggi sjómanna í huga“, og fleiri orð voru þar um höfð. Að sjálfsögðu var með þetta mál eins og önnur, sem flutt eru hér á Alþ., að reynt er að ná fram ekki aðeins skoðunum og áliti einstakra þm., heldur og stofnana, félagssamtaka og sérfræðinga, vegna þess að með flutningi slíkra frv. er hægt að krefjast þess af þinginu, að látin sé fara fram könnun á því, hvað slíkur frv: flutningur þýði fyrir heildina. En það var nú eitthvað öðru nær með þetta blessað frv. okkar, og nú skulum við koma aðeins nánar að því. Mér þykir vænt um, að formaður sjútvn. í Nd. skuli vera hér viðstaddur, vegna þess að ég verð að sneiða að honum í þessu máli. Málið lá í þessari n. okkar í nokkra mánuði, en svo þegar kom fram á vorið, var allt í einu lögð mikil áherzla á að drífa það fram og láta það ná framgangi. Það lá svo mikið við, að það mátti ekki bíða einu sinni eftir umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna. Ég þurfti ítrekað að ganga hér á fund hæstv. forseta Nd. til þess að biðja um frestun á umr. þessa máls, þangað til umsagnir kæmu frá Landssambandi ísl. útgerðarmanna um málið. Það þýddi ekki, að ég stæði ekki með málinu og vildi ekki, að það næði fram að ganga. Ég lagði einnig til, fyrst L.Í.Ú. var ekki reiðubúið og hafði aldrei fengið óskir um að senda umsögn, að þá væri það sjálfsögð kurteisi að verða við þeirra óskum, þegar þær komu, að geyma málið um sinn. Hitt er svo annað mál. sem ég skal persónulega taka undir með mörgum, sem þar hafa um talað, að ef þeir og aðrir, sem áhuga og bagsmuna höfðu að gæta á málinu, hefðu sýnt því áhuga gátu þeir auðvitað komið öllum sínum aths. á framfæri. Það var annað mál. En þetta eru auðvitað nokkuð önnur vinnubrögð en þessir aðilar eru vanir frá Alþingi, og því má vera, að þeir telji sig vera einhverju sviptir í sínum viðskiptum við Alþ., alla vega við bv. sjútvn. Nd. En það er auðvitað ekki ástæðan til þess að frv. okkar Friðjóns var samþ., heldur hitt, að hæstv. sjútvrh, hafði samið um það um áramótin í sambandi við lausn bátakjaradeilunnar, eins og formaður sjútvn. Nd. upplýsti mig, og aðra um, a.m.k. einn eða tvo aðra nm., og reyndar hefur verið staðfest annars staðar frá. Þetta var samningsatriði á milli hæstv. ráðh. og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, enda hefur það komið berlega í ljós hjá þeim aðilum, þegar þeir ræða um málið eftir á. Það er kannske þess vegna, sem málið er látið fara í gegn án þess, sem við flm. einmitt vildum fá fram, að fram færi skoðun málsins með það í huga, að heildartryggingamál sjómanna væru endurskoðuð, svo að heill þeirra og öryggi væri tryggt tryggingalega séð. Þar fyrir utan tel ég, að með samþykkt þessa frv. séum við einmitt búnir að ná þessu fram, og ég gleðst yfir því fyrir hönd íslenzkra fiskimanna og annarra sjómanna, að svo hafi til tekizt. Um þær breytingar, sem fram hafa komið, skal ég ræða síðar, en ætla að koma að öðru atriði áður. Í framhaldi af frv. þessu fluttum við nokkuð margir þm. Sjálfstfl. frv. um líf- og örorkutryggingar sjómanna, sem voru byggðar á frjálsum grundvelli og áttu að vera á útboðsgrundvelli tryggingafélaga, um það, að til viðbótar við samningsbundna tryggingu kæmi trygging, sem yrði boðin út fyrir heildina, þ.e. allan fiskiskipastólinn, en iðgjaldið yrði hins vegar greitt af sameiginlegu aflafé þessara tveggja stétta, útvegsmanna og sjómanna, fyrst og fremst, og um leið þá þeirra aðila, sem hafa mestra hagsmuna að gæta í sambandi við, að hér sé róið fiskiskipum á mið. Þar á ég auðvitað við fólkið bæði í frystihúsum og hinum ýmsu stöðum úti um land. Það er auðvitað alveg útilokað fyrir það fólk að láta þetta stóra atriði fara fram hjá sér, tryggingar þessara manna, hafandi það líka í huga, kannske fyrst og fremst nú í dag, að það fást ekki menn á skipin okkar, vegna þess að það er svo miklu betur boðið í þá í landi. Ef þeir verða fyrir bíl og bíða bana í landi, þá geta þeir eða ættingjar þeirra fengið allt að 6 millj. kr. fyrir skrokkinn á sér, en ef þeir eru til sjós fá þeir 750 þús. kr. Áður en ég kem að brtt. hæstv. ráðh., vil ég aðeins draga fram eitt atriði til viðhótar, en það er út af þessu harmakveini útgerðarmanna í sambandi við tryggingamálið sjálft, og leyfi ég mér þá að henda á, að iðgjöldin fyrir tréð og járnið, sem er í skipunum, munu líklega nema hátt á fimmta hundrað millj. á s.l. ári, ef ekki meira. En fyrir skrokkana, karlana og konurnar, sem um borð í skipunum vinna, nema þau innan við 100 millj., þegar allt er tiltekið. Það er ekki nema eðlilegt, að bæði alþm., atvinnurekendur, útgerðarmenn og aðrir reki upp ramakvein, þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga, að tréð og járnið er hægt að tryggja og kosta til iðgjalda upp á 500 millj. kr., en fyrir hið lifandi fólk, sem um borð er, má ekki eyða 100 millj. kr. Ég hefði álitið, að þessi hlutföll ættu frekar að snúast við. En það er saga, sem kemur á dagskrá síðar. Hæstv. ráðh. bað um, að málinu yrði vísað til 3. umr., en ég sagði, að það væri rétt að ræða það hér og tók upp till. hans sem mína, ef hann ætlaði að draga hana algerlega til baka, sem ég veit, að hann gerir ekki. Ég veit, að hann er hreykinn af því að hafa flutt hana, og það verður staðið með honum að henni. Ég ætla að skýra nokkuð frá aðdraganda, að ég var kallaður til og skipaður af Sjómannasambandi Íslands til þess að taka þátt í umr. í þessari viðræðunefnd, sem hæstv. ráðh. beitti sér fyrir, að tæki til starfa. Ég skal staðfesta, að a.m.k. fram á síðasta snúning var algert samkomulag í viðræðunefndinni. Hins vegar, eins og ég hef skýrt frá, hefur einhver misskilningur orðið um það, að á þeim fundi, sem okkur var skýrt frá innihaldi frv., þá var ekki rætt um, að í því ákvæði þess efnis, að hinar samningsbundnu tryggingar mundu falla þar inn í. Hins vegar kom það fram á seinni fundi. Ég skýrði ráðh. síðar og ráðuneytisstjóra á fundinum frá því, að þetta hefði ekki verið minn skilningur, vegna þess að mér var falið að ræða við stjórnarmenn í Sjómannasambandi Íslands um þetta atriði og taldi eftir þau viðtöl, að þeir mundu ekki fella sig við þetta, án þess að einhverjar breytingar yrðu gerðar á því. Í framhaldi af þessu hefur komið inn nýtt atriði í brtt., sem hæstv, ráðh. Magnús Kjartansson flytur, þess efnis, að nú á að rjúfa gildandi kjarasamninga viðkomandi sjómannafélaga og atvinnurekenda um líf- og örorkutryggingar, þeir eiga að falla niður og þetta frv., ef að lögum verður, að koma í staðinn. Nú vil ég taka það fram, að persónulega held ég, að vandamálið muni leysast í þessum höfuðlínum, og ég tek það fram, að ég er því fylgjandi, að það verði gert, og hef reyndar lýst því yfir áður. Ef við náum þarna fram skynsamlegum og mannsæmandi tryggingum fyrir þá menn, sem eru kannske í 60–70 sinnum meiri hættu en maður, sem er í atvinnu, sem telst hættulegur atvinnurekstur í landi, tel ég mig vel geta sagt það við mína félaga, að við skulum segja já við þessu. Hins vegar er bara sá hængur á, um leið og við rjúfum samningana, að þá er það auðvitað hlutverk hvers stéttarfélags fyrir sig að fjalla og ákveða þar um. Hins vegar er ég ekkert hræddur við það, ef við náum samstöðu innan stjórnar okkar heildarsamtaka, að mæla með einhverju skynsamlegu, sem gert verður til lausnar vandanum. En í framhaldi af þessum hugleiðingum mínum í sambandi við, að þarna er aðeins farið út yfir það, sem um var rætt á viðræðufundunum með ráðuneytisstjóra, hæstv. ráðh og fleiri góðum mönnum, sem þar voru, m.a. frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Landssambandi ísl. útvegsmanna o.fl., vil ég til þess að tryggja framgang málsins, leyfa mér að leggja fram skrifl. brtt. við brtt. hæstv. ráðh., þess efnis, að dánarbæturnar hækki úr 1 millj. í 11/2 millj., og bendi þá á, að í samningsbundnum tryggingum þessara manna nú hafa þeir samkv. samningum 750 þús. kr. við dauða. Ég tel, þrátt fyrir mikið, sem þeir fá fram við samþykkt a-, b- og c liða þessarar till., og sérstaklega þó ekkjur, ekklar og börn, sem í hlut eiga, að til þess að málinu verði tryggður framgangur, ætti að breyta þessari upphæð úr 760 þús., sem er samningshundið í dag, ef það á að falla niður samkv. þessari till., og við hækkum þá upphæð í 11/2 millj. Ég held, að með samþykkt þeirra brtt. muni flestallir af forustumönnum sjó mannasamtakanna ekki aðeins taka undir og mæla með samþykkt, heldur og þakka hæstv. trmrh. fyrir forgöngu hans í því að leysa þetta vandamál.

Forseti (GilsG): Ég vil í tilefni af því, að hv. 10. þm. Reykv. hefur lagt hér fram brtt., sem er stíluð sem brtt. við þá brtt., sem hæstv. trmrh. hefur dregið til baka til 3. umr., spyrja hv. 10. þm. Reykv., hvort hann gæti ekki fallizt á þá málsmeðferð, að þessari till. hans, sem nú hefur verið lögð fram, verði vísað til n., sem ætlar að taka málið í heild til meðferðar milli umr., þannig að ekki þurfi að koma til atkvgr. um þessa till. nú?

Sjálfsagt

Ég tel það eðlilega málsmeðferð, ekki sízt með tilliti til þess, að ég geri mér vonir um, eftir því sem ég hef frétt, að fullt samkomulag kunni að geta orðið um meðferð þessa máls. Hv. þm. hefur orðið við þeim tilmælum, og er þá þessi skrifl. brtt. dregin til baka til 3. umr. með þeim ummælum, að n. taki hana einnig til athugunar. 



Herra forseti. Ég ætla aðeins að hafa um þetta örfá orð. - Hv. 10. þm. Reykv. tilkynnti áðan, að hann ætlaði að sneiða að mér sem formanni sjútvn. Nd. í þeim orðum, sem hann átti eftir að tala. Ég hlýddi eins nákvæmlega á orð hans og ég gat, en gat ekki fundið neina sneið, sem alvarleg gat talizt, nema þá kannske ef hann hefur átt við, að það væri mér að kenna, að þetta mál lá svo lengi fyrir sjútvn. í fyrra. Hann veit það fullt eins vel og ég og aðrir nm., að ég hafði fullan áhuga á því allan tímann, að þetta mál kæmist áfram. Það voru aðrir, sem settu fótinn fyrir, að þetta yrði afgreitt eins fljótt og ég hafði sjálfur haft hug á. Hann minntist einnig á atriði, sem gæti kannske verið hægt að kenna mér um í þessu sambandi, og það var varðandi umsögn, sem senda átti eða samþ. var að senda Landssambandi ísl. útvegsmanna. Þetta frv. var sent allmörgum aðilum til umsagnar, eins og venja er til, þegar mál koma til n., og það var gert. En einhverra hluta vegna fór samt svo, að Landssambandið fékk ekki senda umsögn, og um það vissi ég ekki fyrr en miklu síðar og gekkst þá fyrir því, að það væri gert. Hins vegar beld ég, að störf n. hefðu ekki þurft að tefjast svo ýkjalengi, þó að þessi umsögn hafi ekki legið fyrir, þrátt fyrir það að þessi samtök séu hin allra mikilvægustu og auðvitað góðra gjalda vert að hlusta á þeirra álit. Við gátum ósköp vel sagt okkur sjálfir fyrir fram, hvað þeir mundu segja. Þeir gátu búizt við mjög auknum útgjöldum varðandi þetta ákvæði í tryggingal., og við reiknum með því, að þeirra umsögn yrði neikvæð, sem og - varð. Það er auðvitað sjálfsögð kurteisi að leita umsagnar þessara aðila, eins og gert var, en því miður urðu þarna mistök, að einn aðili fékk ekki þetta mál sent til umsagnar á þeim tíma, sem aðrir fengu það. Það má kannske kenna mér um það, en það var vissulega ekki viljandi gert. Álit útvegsmanna kom nú greinilega fram, þar sem þeir sögðu, að með þessari ábyrgðartryggingu gætu útvegsmenn alveg eins lagt skipum sínum. Ég var út af fyrir sig alveg sammála um, að það væri nauðsynlegt að leggja skipunum, en það var bara á dálítið öðrum forsendum. Ég held, að útgerðarmenn í þessu landi ættu ekki að vera að fikta við að gera út skip, ef þeir hafa ekki efni á því að tryggja sjómenn sína við vinnu eins og annað fólk. Það á ekki að liðast í þessu þjóðfélagi að líta á sjómenn sem 2. eða 3. flokks fólk. Þegar talað var um þetta mál á síðasta þingi, bar á góma mál, þar sem kom í ljós, að sjómenn höfðu farið illa út úr málaferlum varðandi slys um borð í skipum, þegar svo stóð á, að engum var um að kenna. Eins og allir vita, geta við svo hættulegan atvinnurekstur eins og veiðar hér við Ísland eru, einkum að vetrarlagi, átt sér stað slys, án þess að hægt sé að kenna nokkrum um, hvorki yfirmönnum, útbúnaði né sjómanninum sjálfum. Ég sá líka umsagnir ýmissa tryggingafélaga. Það var svo sem vitað mál, að þar yrði allt á eina bókina lært. Þær voru sem sagt allar á þá lund, að framkvæmdin við að tryggja sjómennina, sem afla fisksins úr sjónum, sem stendur undir þessu þjóðfélagi, yrði allt of dýr. Af slíkum reiknimeisturum tók ég ekkert mark, tek ekkert mark og mun aldrei taka neitt mark á slíkum mönnum. Slíkir menn hafa algerlega slitnað úr sambandi við lífið, sem þeir lifa í þessu landi. Álit eins tryggingafræðings vakti þó sérstaka athygli mína og var á þá lund, að ekki væri ástæða til að tryggja sjómenn á neinu hátt umfram aðra menn, jafnvel þótt hverjum einasta hugsandi manni sé ljóst, að um mun hættulegri atvinnuveg er að ræða heldur en aðra, nema þá kannske þessum skrifstofukomma, sem hér átti hlut að máli. Farmanna- og fiskimannasambandið hefur lýst ánægju sinni yfir þessu máli, sem lagt hefur verið fram, og í trausti þess, að sjómenn hafi fengið þá bót, sem þeir áttu sannarlega rétt á, mun ég styðja þetta mál.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. - Ég held, að vinur minn, hv. 10. þm. Reykv., hafi misskilið mig herfilega hér áðan, ef hann hefur skilið orð mín á þann veg, að ég væri að firra mig einhverri ábyrgð í því máli, sem hér um ræðir, eða á þeim lögum, sem sett voru á s.l. vori. Það er nú eitthvað annað. Það er fjarri því. Hitt veit ég, að óþægindi út af því máli hafa lent meira á honum en mér. En ég býst þó við, að við verðum hér eftir sem hingað til taldir „solidarisk“ -ábyrgir í málinu, enda þykir sennilega fara vel á því að hæfa sýslumann og sjómann í einu skoti. En það eru ýmsir fleiri, sem koma þarna við sögu, og ég vek sérstaka athygli á því, að brtt. sú, sem sett var fram, rétt áður en frv. var samþ., af hæstv. sjútvrh, breytti frv. efnislega mjög mikið að mínum dómi. Hún gerði það að verkum, að það þurfti að athuga það og skoða miklu nánar en áður var, og var því alls ekki rétt að afgreiða það eins hratt og gert var. En hitt vil ég svo líka taka fram, að meginmál frv. var samið og orðað af manni miklu færari mér í þessum fræðum. Ég sá ýmsar umsagnir, bæði frá tryggingafélögum, sjómönnum og útgerðarmönnum, um þetta mál, og vissulega voru þær mjög ósamhljóða. Það kom mér ekkert á óvart, því að ég veit og vissi, að hér er um mjög viðkvæmt hagsmunamál að ræða. En ég þóttist þó geta lesið út úr þessum umsögnum, að það væri leið til samkomulags, aðeins ef tími væri tekinn til þess að skoða þetta mál allt betur og ræða það nánar í samráði við þessa aðila. Það vona ég, að gert verði, áður en gengið verður frá málinu endanlega núna.



Herra forseti. N. hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess, eins og það kom frá Ed. Nm, áskilla sér þó rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Ástæðan fyrir því er sú, að nm. fannst 1. gr. dálítið einkennilega orðuð, en þó að við hefðum lögspekinga og málvísindamenn í n., fundum við ekkert annað orðalag á henni til þess að ná því, sem í raun og veru þurfti, því að við vorum efnislega sammála um gr., þó að okkur fyndist leiðinlegt mál á henni. Í þessu frv. felast þrjár meginbreytingar á lögunum. Niður falli, að eigi skuli reikna orlofsfé af greiðslum, sem ekki eru tekjuskattsskyldar hjá orlofsþega. Það eru fyrst og fremst sjómenn og giftar konur, sem vinna úti, sem þetta munu eiga við. Í öðru lagi, að vangreitt orlofsfé má taka með lögtaki, það er 2. brtt. Og í þriðja lagi, að kostnaður við framkvæmd laganna greiðist úr ríkissjóði.



Herra forseti. Á þskj. 143 er frv. til l. um breyt. á l. nr. 85 30. des. 1963, um Lífeyrissjóð barnakennara, og l. nr. 50 22. apríl 1967, um breyt. á þeim l. Það, sem hér er um að ræða, er það, eins og segir í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta, að „upphæð makalífeyris er hundraðshluti af launum þeim, sem á hverjum tíma fylgja starfi því, er hinn látni gegndi síðast.“ Hér er ekki verið að gera aðra breytingu en þá, að í framkvæmdinni hefur þetta verið þannig, að ellilaun hafa verið dregin frá þessum launum, sem ekkjur hafa fengið eftir maka sinn í sambandi við hækkun þeirra. Þetta hefur þótt afskaplega óeðlilegt, og í lögunum, sem breytt var hér á síðasta þingi og taka gildi 1. jan. n.k. um opinbera starfsmenu, var þetta ákvæði fellt niður. Hér er því um það eitt að ræða að samræma þetta milli Lífeyrissjóðs barnakennara og lífeyrissjóða opinberra starfsmanna, þannig að eftir þessa breytingu halda ekkjurnar fullum lífeyri úr lífeyrissjóðnum og auk þess fullum elli- eða örorkubótum. Þetta mál fékk góðan byr í hv. Ed., og ég vona, að svo verði einnig hér, því að nauðsyn ber til, að breytingin á barnakennarasjóðnum fylgi breytingunni á lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Ég legg til. herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.