Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan tvö í dag, að loknum umræðum um störf þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um stöðu atvinnumála. Málshefjandi er hv. þm. Jón Gunnarsson. Hæstv. iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Hér er um að ræða frumvarp til laga um breyting á tollalögum, lögum um vörugjald og lögum um virðisaukaskatt. Tilgangur þessa frumvarps er að bregðast tímabundið við greiðsluerfiðleikum fyrirtækja vegna þess samdráttar sem nú ríkir í íslensku efnahagslífi. Um er að ræða einhvers konar greiðsluaðlögun fyrir fyrirtæki í vanda. Sjálfstæðisflokkurinn mun veita þessu frumvarpi brautargengi. Ætlunin er að klára það í dag þannig að það geti orðið að lögum undir lok dagsins. Þetta er eitt af þeim málum sem ég ætla að sé góð samstaða um á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og það er sjálfsagt mál að við veitum öll þau afbrigði og alla þá aðstoð sem þarf til að gera akkúrat svona mál að lögum. Þetta skiptir máli fyrir fyrirtækin í landinu, fyrir þau fyrirtæki sem eiga í greiðsluerfiðleikum, og því segi ég já við því að veita þetta afbrigði.

Frú forseti. Ég segi já við þessari beiðni um að veita afbrigði. Hins vegar verð ég að gera athugasemd við að mál sem er fyrir löngu vitað að þyrfti að leggja fyrir Alþingi skuli koma fram með svona stuttum fyrirvara. Þetta er ekki eitthvað sem datt af himnum ofan í gærkvöldi. Þetta var vitað fyrir löngu og mér fannst athugunarvert að menn skuli vinna svona hroðvirknislega. Það hefur svo sem einkennt störfin alveg frá því að núverandi hæstv. ríkisstjórn tók við völdum að allt er unnið með óþarflega miklum hraða og ég geri athugasemd við það, en styð það að sjálfsögðu að veita afbrigðin.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða stöðuna í Icesave-málinu við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Það er ljóst af fréttum í dag og í gær að komin eru upp mjög sterk viðbrögð á Norðurlöndunum. Fulltrúi finnska fjármálaráðuneytisins segir að ekki verði greitt út af finnskum lánum fyrr en Icesave-máli sé lokið. Sænski forsætisráðherrann segir: Sænsku lánin eru háð því að samkomulag náist í Icesave-málinu. Íslendingar verða að virða sínar alþjóðlegu skuldbindingar. Norðmenn taka í sama streng. Jonas Gahr Støre utanríkisráðherra segir að Norðmenn muni ekki greiða meira fyrr en Íslendingar hafi staðið við sínar alþjóðlegu skuldbindingar, þeir muni ekki taka sig út úr hópi annarra þjóða og lána fé óháð Icesave. Ef þetta gengur eftir má ljóst vera að efnahagsplan ríkisstjórnarinnar  Fram hafa komið mjög ákveðin viðbrögð á Norðurlöndum um að Íslendingar fái ekki krónu greidda fyrr en Icesave-málinu er lokið. Það setur efnahagsplan um uppbyggingu hér á landi í algert uppnám. Eigum við að reyna að ljúka þessu máli saman í anda efnahagsplansins í samstarfi við AGS eða ætlum við að setja það plan í algert uppnám og um leið leið okkar út úr kreppunni?

Virðulegi forseti. Ég man eftir góðri grein eftir Sigurð Líndal prófessor þar sem hann hvatti forsætisráðherra Norðurlandanna til að lista upp skynsamlega og skilmerkilega hverjar þessar alþjóðlegu skuldbindingar Íslendinga væru sem tengdust Icesave-málinu. Það svar hefur ekki borist enn. Stærsti vandi íslensks atvinnulífs í dag er ekki endilega Icesave-málið að mínu mati heldur afstaða ríkisstjórnarinnar til atvinnulífsins. Sá vandi mun ekkert minnka þótt við undirgöngumst þessar kröfur um Icesave-ánauðina eins og ég vil kalla. Höfuðvandi okkar er afstaða ríkisstjórnarinnar sem vill ekki horfast í augu við það að íslenska ríkið er því sem næst gjaldþrota í erlendri mynt. Það er ekki nema ein lausn við þeim vanda og hún er ekki sú að taka meiri erlend lán heldur auka verðmætasköpun og útflutning. Af því að spurt er hvort ég sé tilbúinn til að freista þess að ljúka því verki sem Alþingi hóf að tilstuðlan ríkisstjórnarinnar hef ég verið fylgjandi því að reyna að leita þeirra leiða sem færar eru til að ljúka því máli. Ég hef engan áhuga á að taka þetta upp frá grunni eins og hv. þingmaður spurði eftir. Þó að vinnan hafi verið um tíma ágætlega skemmtileg held ég að kröftum okkar sé varið betur til annarra verka en þeirra að sitja endalaust yfir þessu máli. Þau tilboð um lausn sem komið hafa bæði frá Bretum og Hollendingum eru algjörlega óviðunandi að mínu mati. Meginverkefni okkar í dag sem stjórnvalds á Alþingi er að snúa okkur til þess vegar að leiða ríkisstjórnina af þeirri braut sem hún hefur verið, hvetja hana til að stuðla að aukinni verðmætasköpun og afla okkur meiri gjaldeyris.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða Icesave-málið en ég ætla að ræða undir þessum lið þá háalvarlegu stöðu sem er í öryggismálum sjómanna. Í 245 daga á ári er einungis ein þyrlusveit á vakt sem þýðir að þá er ekki hægt að bjarga sjómönnum sem lenda í vanda fyrir utan 20 mílur. Það þýðir líka að ef slys verða á tveimur stöðum í einu verður að velja á milli þess hverjum á að bjarga. Í 245 daga á ári er þetta svona. Að mínu mati er þetta gersamlega óviðunandi. Ég bendi líka á að núna í maílok rennur út leigusamningur á þeirri þriðju þyrlu sem Landhelgisgæslan hefur yfir að ráða sem gerir það að verkum að við gætum haft tvær þyrlusveitir á vakt í einu og brugðist þá við þessum vandræðum. Því verður að bregðast við þessum vandamálum strax. Að mínu viti er hægt að skera niður á öllum öðrum stöðum en hjá þyrlusveit Landhelgisgæslunnar, á öllum öðrum sviðum hjá Landhelgisgæslunni. Ég velti því upp, virðulegi forseti, hvort virkilega þurfi slys til að þessu verði breytt því að þessu verður að breyta. Ég spyr líka, virðulegi forseti: Mun Alþingi ekki örugglega grípa inn í þetta? Eða er veruleikafirringin í þessu þjóðfélagi orðin svo mikil að við getum haldið áfram að byggja tónlistarhús fyrir tugi milljarða á sama tíma og öryggismál sjómanna eru í þessum sporum? Ég spyr, virðulegi forseti. Ég spyr líka 

Virðulegi forseti. Í gær mælti umhverfisráðherra fyrir frumvarpi um mannvirki. Þar er kveðið á um nýja ríkisstofnun, Byggingarstofnun. Þar eiga að starfa 29 starfsmenn.

Hún er úti á landi.

Í dag mælir menntamálaráðherra fyrir frumvarpi til fjölmiðlalaga. Þar er kveðið á um nýja ríkisstofnun, Fjölmiðlastofu. Þar eiga að starfa fjórir starfsmenn til að byrja með. Engin þessara áforma eru á fjárlögum íslenska ríkisins. Áætlaður kostnaður við þessi verkefni er á bilinu 200–250 millj. kr. á hverju ári. Hallinn á fjárlögum er 100.000 millj. kr. Á næsta ári liggur fyrir okkur að skera niður um 50.000 millj. kr. og þá verður spurt um forgangsröð. Ég spyr: Er búið að setja stefnuna? Ætlar ríkisstjórnin að sigla sinn sjó eða ætlar ríkisstjórnin að koma um borð í þjóðarskútuna, hripleka eins og hún er og leggjast á árar með þjóðinni? Ég spyr hv. formann fjárlaganefndar, Guðbjart Hannesson, hvernig honum hugnist þessi sýn og sú sigling sem ríkisstjórnin er á með þeim boðskap til þeirra sem eiga í vandræðum með brýnustu nauðþurftir þegar við fáum frumvörp sem þessi fram á Alþingi í því efnahagsástandi sem nú um stundir ríkir.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir að taka þetta mál upp. Auðvitað verða hlutirnir að skoðast í samhengi og það skiptir gríðarlega miklu máli þegar við tökum ákvarðanir á Alþingi um ný lög að við reiknum til enda hvað það kostar og hvar við ætlum að taka þá peninga. Nú hef ég ekki skoðað sérstaklega þessi tvö mál sem hv. þingmaður nefndi, Byggingarstofnun eða Fjölmiðlastofu, en það er alveg rétt að þarna er um að ræða viðbótarstörf, að einhverju leyti með eigin tekjum. Það breytir svo sem ekki því að það verða útgjaldaliðir eftir sem áður fyrir a.m.k. þá sem nýta þjónustuna. Ég ætla samt að vekja athygli á að þegar við ræðum þetta sem og það að við þurfum að glíma við gríðarlegan fjárlagahalla í ár, sem við þurfum jafnframt að glíma við áfram á næstum tveimur árum ef við ætlum að reyna að ná að breyta vaxtakostnaðinum yfir í velferðarmál, eins og er verkefni okkar, megum við samt ekki gleyma okkur í því að halda að með því að færa verkefnin út til einhverra annarra aðila, eins og sumir hafa gert tillögur um, sé einhver lausn. Það er ekki nóg að breyta heitinu í einhverja einkastofnun og borga svo í gegnum þá stofnun, í því felst enginn sparnaður. Ég held að við deilum þeirri skoðun. Við skulum bera það traust til Alþingis að það fari vel yfir þessi frumvörp og skoði þau með tilliti til fjárveitinga. Síðan fjallar fjárlaganefnd um málið. Við verðum að vanda okkur við að bæta ekki við á sama tíma og við þurfum að skera niður. Við þurfum auðvitað að forgangsraða. Við fengum ágætisinnlegg frá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni þar sem hann vekur athygli á að við erum að glíma við viðfangsefni eins og öryggi sjómanna. Það er okkar að forgangsraða og þá verðum við að meta það sem Alþingi. Það er ekki ríkisstjórnin sem velur það, fjárveitingavaldið á hv. Alþingi velur hvort það verður Byggingarstofnun, Fjölmiðlastofa, öryggismál sjómanna eða önnur velferðarmál sem skipta miklu máli. Þar hafa menn lagt upp með ákveðna línu og við skulum treysta því að ríkisstjórnin og Alþingi fylgi þeirri línu sem núverandi stjórnvöld hafa lagt fram. Það er að forgangsraða í þágu velferðarmála.

Frú forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram í máli hv. þingmanna að á Norðurlöndum sé krafa um að Íslendingar standi við sínar alþjóðlegu skuldbindingar, annars verði ekkert af lánafyrirgreiðslu af hálfu þessara ríkja til Íslands. Ég held að allir í þessum sal séu sammála um að það sé ekki lagaskylda á Íslendingum að greiða þær skuldir sem stofnað var til vegna Landsbankans, enda kom það fram við afgreiðslu laga í desember. Það er áhugavert að sjá svar forstöðumanns og forstjóra norska innstæðutryggingarsjóðsins, Arnes Hyttness, þegar hann er spurður eftirfarandi spurningar, með leyfi forseta: „Er það skoðun ykkar í sjóðnum að ef norskur banki hefði rekið útibú sambærilegt við Icesave í ríki sem EES-samningurinn nær til bæri norska ríkið enga ábyrgð á innstæðum umfram það sem sjóðurinn gæti bætt sparifjáreigendum?“ Arne Hyttnes svarar: „Ef Landsbankinn hefði verið norskur banki með útibú í Belgíu eða öðru ríki sem samningurinn nær til er ljóst að það væri engin ríkisábyrgð á innstæðunum. Það er afstaða okkar í sjóðnum.“ Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta hér er að í máli utanríkisráðherra Noregs kom fram að það væri krafa af hálfu Norðmanna að Íslendingar stæðu við skuldbindingar sínar á grundvelli EES-samkomulagsins. Nú ríður á að bæði fulltrúar stjórnar og stjórnarandstöðu leggist á árarnar og kynni málstað Íslands myndarlega á Norðurlöndunum þannig að misskilningur eins og kemur m.a. fram í máli norska utanríkisráðherrans um að okkur Íslendingum beri skylda samkvæmt EES-samningnum til að greiða þessar skuldir verði leiðréttur. Á sama tíma liggur fyrir sú skoðun forstjóra norska innstæðutryggingarsjóðsins að norska innstæðutryggingarsjóðnum, sem starfar á nákvæmlega sama grundvelli, nákvæmlega sama regluverki, beri engin skylda til þess, 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér er orðin og nokkrir hv. þingmenn hafa vakið máls á tel ég og tek undir að það er mikilvægt að við höldum sjónarmiðum okkar hátt á lofti og komum þeim á framfæri hvar sem tilefni og tækifæri gefst til. Hvað varðar fyrirgreiðslu af hálfu Norðurlandanna og tengingar þeirra við Icesave-málið get ég upplýst að á þeim vettvangi sem ég hef starfað, m.a. í samtölum við norska þingmenn í gegnum EFTA-samstarfið eða danska og sænska þingmenn í gegnum samstarfið á EES-svæðinu, þingmenn Evrópuþings, hefur þessum sjónarmiðum ítrekað verið komið á framfæri og mótmælum við þeim tengingum sem menn hafa gert. Það kann vel að vera rétt hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni að það þurfi að gera enn betur í þessu efni en það er mjög mikilvægt að við höldum þessum sjónarmiðum hátt á lofti því að þau eiga fyllilega rétt á sér. Hins vegar er líka mikilvægt að við eigum góð samskipti við umheiminn, við nágrannaþjóðir okkar. Í mínum augum, sem formanns utanríkismálanefndar, er mjög þýðingarmikið að Ísland einangrist ekki í samskiptum við önnur ríki og ég hef talað fyrir því að við reynum að byggja upp traust í þeim samskiptum, bæði við viðsemjendur okkar í þessu Icesave-máli og eins við nágrannaþjóðir okkar sem hafa þrátt fyrir allt viljað veita okkur eitthvert liðsinni þó að við höfum að sjálfsögðu líka gagnrýnt það hvernig þeir hafa tengt lánafyrirgreiðslu við Icesave-málið eins og hér hefur komið fram. Þetta vildi ég bara að gefnu tilefni að kæmi hér fram. Ég tel að allir sem vettlingi geta valdið í því efni, hvort sem það eru þingmenn eða ráðherrar eða aðrir talsmenn íslenskrar þjóðar og fjölmiðlar og hverjir aðrir sem hlut eiga að máli, eigi að hafa þetta í huga og tala máli Íslands í þessu efni.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að ræða það sem mér finnst vera kall þjóðarinnar á þessum tímum eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave sem er hin aukna krafa um samstarf stjórnar og stjórnarandstöðu í þinginu. Hættið að rífast, komið ykkur upp úr skotgröfunum og farið að vinna saman, er sagt við þingmenn hvar sem þeir koma. Þetta er kall sem ég held að Alþingi Íslendinga verði að hlusta á og hlýða á þeim tímum sem nú eru. Nú erum við í þeirri sögulegu stöðu að geta farið aftur inn í það mál sem kannski hefur klofið okkur mest á undanförnum mánuðum og unnið það þannig að mannsbragur sé á fyrir alla. 
             Ég held að vinnan í áttina að betri vinnubrögðum byrji á þinginu og snúi að því hvernig við komum fram við hvert annað í þingsal þegar kemur að köllum úr hliðarsölum eða þingsalnum. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir þjóðina að hún sjái að þvert á flokkslínur vinni fólk af kurteisi og yfirvegun að því sem er best fyrir Ísland. Ég trúi því að allir sem hér eru inni séu hingað komnir til þess. Það er mikið mannval á þingi sem getur nýst þjóðinni gríðarlega vel á öllum sviðum og ég tek þess vegna undir þá hugmynd sem m.a. hefur komið fram í máli hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, formanns Framsóknarflokksins, að hér verði afmörkuð ákveðin verkefni á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og hafin vinna í þá átt að marka stefnu til framtíðar þannig að við getum haft á Íslandi frið og stöðugleika til lengri tíma. 
            

Virðulegur forseti. Það er svolítið gaman að hlusta á fulltrúa Samfylkingarinnar tala hérna vegna þess að undir liðnum um störf þingsins hóf hv. þm. Magnús Orri Schram þá umræðu með því að hrauna yfir hv. þm. Kristján Þór Júlíusson í Icesave-málinu. Það var aldeilis ekki sáttatónn í þeirri ræðu. Ég tek undir það sem hv. þm. Róbert Marshall segir, við eigum að sýna einhverja samstöðu hérna, við eigum að sýna samstöðu á þinginu, bæði í orði og á borði. Það á að hætta að etja flokkunum saman í þessu máli. Við bárum gæfu til þess að fara saman til samninga við Hollendinga og Breta. Það kom sameiginlegt tilboð frá öllum flokkunum, það var frábær sigur að ná því fram. Það kom gagntilboð sem við sættum okkur ekki við. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði opinberlega að það gagntilboð væri of langt frá okkar tilboði. Það var mjög mikilvæg yfirlýsing af hans hálfu og allir voru sammála um þetta. Þar stendur málið. Síðan er þjóðaratkvæðagreiðslan búin, þetta ákveðna nei kom og núna þurfum við að halda áfram að semja. Þá er ekki tíminn réttur til að etja flokkunum saman. Nú eigum við að standa saman, öll sem eitt, og semja við viðsemjendur okkar, ekki að rífast innbyrðis, það er ekki tími til þess núna. Ég tek líka undir það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði áðan. Ég skildi orð hans þannig að hann væri að tala um þá gagnrýni sem komið hefur fram á Norðurlöndin. Menn verða að gæta sín á Íslandi. Við erum að fá lán frá Norðurlöndunum. Þetta eru mikilvægir vinir okkar sem ætla að lána okkur fjármagn. Auðvitað þykir okkur svolítið óþægilegt að þeir skuli tengja það við að leysa Icesave-deiluna af því að við erum ekki búin að leysa hana,  
            

Forseti minnir þingmenn á að gæta að ræðutíma.

Frú forseti. Það er mikið talað um samstöðu hérna og ég tek undir það sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði, við þurfum að fara að sjá samstöðu hérna í reynd en ekki bara í orði, á borði en ekki bara í orði. Ég vil gjarnan fá að ræða eitt ákveðið mál sem ég held að við ættum að geta náð samstöðu um, lán til heimilanna, skuldastöðu heimilanna. Það hefur gengið mjög erfiðlega fyrir okkur þingmenn að fá nákvæmar upplýsingar um það hversu mikið hefur verið afskrifað af lánunum milli gömlu og nýju bankanna. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið úr skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eftir að reglustika var borin á ákveðið graf þar virðast niðurfærslur á lánum til heimilanna vera allt að 600 milljarðar kr. Mig langar til að lesa, með leyfi forseta, pistil eftir Sölva Tryggvason fjölmiðlamann þar sem hann segir: „Þessar afskriftir skipta tugum prósenta. Engu að síður á að gera allt til að murka hverja einustu krónu inn aftur. Meðal annars vegna þess að mikið af öðrum eignum bankanna eru ónýtar. Bréf í félögum sem eru rústir einar og fleira sem ekki mun skila miklu til baka. Öruggustu eignirnar eru fasteignalán. Það er betra fyrir bankana að taka eignirnar til sín ef fólk getur ekki borgað, heldur en að afskrifa verulega af lánunum. Langstærstur hluti höfuðstólslækkunar á fasteignalánum sem almenningi stendur til boða fjármagnar sig sjálfur. Það er í raun ekki um neina lækkun að ræða fyrir bankann heldur einungis um breytingu á formi greiðslustreymis til hans, minna núna - meira seinna. […] Þannig að út frá peningalegu sjónarmiði bankanna er það vel skiljanlegt að afskriftunum af lánasöfnunum hafi ekki verið skilað til almennings.“ Þeir eru að gæta sinna hagsmuna. Við vorum hins vegar kosin hingað til þess að gæta hagsmuna almennings. Hvernig í ósköpunum eigum við að geta tryggt það að afskriftir upp á 600 milljarða kr. skili sér í raun til heimilanna? Hvernig ætlum við að fara að því? Hvernig ætlum við að koma okkur saman um raunveruleg skuldaúrræði fyrir heimilin? Ég mundi gjarnan vilja ef það væri möguleiki að hv. þm. Lilja Mósesdóttir sem hefur einmitt talað fyrir leiðréttingu á skuldum heimilanna 

Forseti beinir þeim tilmælum til þingmanna að virða þann ræðutíma sem þeir hafa.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessa fyrirspurn og þá sérstaklega að vekja athygli á því að enn þá hefur ekki verið gripið til almennrar niðurfærslu á höfuðstóli fasteignalána. Þverpólitísk nefnd sem er núna að störfum gerir sér grein fyrir því að umtalsverðar afskriftir á eignasöfnum bankanna áttu sér stað þegar þau fóru inn í nýju bankana og nefndin hefur farið fram á það að formaður stjórnar Bankasýslunnar, Þorsteinn Þorsteinsson, komi á fund nefndarinnar á mánudaginn í næstu viku og skýri frá þessu svigrúmi sem er í bönkunum til að afskrifa fasteignalánin. Við sem sitjum í þessari nefnd erum ekki tilbúin til að einbeita okkur að fleiri verkefnum fyrr en við erum búin að fá á hreint hvort það sé svigrúm, og ef það er þá hversu mikið það er. Við teljum nefnilega að niðurfelling eða niðurfærsla á höfuðstóli lána muni tryggja þegar til lengri tíma er litið meiri endurheimtur en ef afskriftirnar fara í aðra hluti eins og t.d. að greiða vel launuðum bankastarfsmönnum kaupauka og bónusa fyrir akkúrat ekki neitt. Við viljum ekki aðeins fara út í þessar niðurfærslur á höfuðstóli lána heldur jafnframt setja á fót nokkurs konar umboðsmann skuldara sem yrði t.d. í formi þess að Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna yrði útvíkkuð og fengi það vald að vera með óháð mat á úrræðum bankanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér fór fram að frumkvæði hv. þm. Eyglóar Harðardóttur. Ef við getum talað um að við eigum að geta sameinast um eitthvað í þessum sal er það nákvæmlega að leysa úr þeirri óvissu sem er hjá fólki í miklum skuldavanda. Ég vil í leiðinni ræða tvennt: Að frumkvæði okkar í stjórnarandstöðunni var sérstaklega rætt um að kanna ætti hverjir eiga bankana og við fengum fulltrúa bankanna á okkar fund í janúarmánuði til þess. Það er skemmst frá því að segja að það liggur ekki enn þá fyrir. Það átti að liggja fyrir um mánaðamótin janúar/febrúar, í það minnsta hvað varðar annan bankann. Ég veit ekki til þess að það hafi verið kunngert en það má þó vera en það held ég að sé mikilvægt að við fáum á hreint. Ég hvet hv. formann viðskiptanefndar til að fylgja því eftir og þá í leiðinni að upplýsa um hvort það sé rétt sem kemur fram í frétt Morgunblaðsins laugardaginn 27. febrúar. Þar segir að starfsmenn ríkisbankans NBI geti átt von á vænum kaupauka á árinu 2012 eða síðar samkvæmt samkomulagi sem kröfuhafar gamla Landsbankans gerðu við fjármálaráðuneytið. Hér er verið að tala um, ef eitthvað er að marka þessa frétt, gríðarlega mikinn kaupauka sem gerður var vegna samnings á milli kröfuhafa og fjármálaráðuneytis. Virðulegi forseti. Hér er um að ræða hreinan ríkisbanka. Við getum rætt alþjóðlega fjármálahrunið lengi. Einn þátturinn í því er sá að menn fóru út í mjög óskynsamleg kaupaukakerfi. Ég held að þetta sé í það minnsta þess virði að við ræðum það í hv. viðskiptanefnd og fáum upplýst hvort þetta sé rétt og á hvaða forsendum það er. Ég held að það komi flestum 

Forseti minnir hv. þingmenn enn einu sinni á ræðutímann.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Orri Schram velti því fyrir sér af hverju Norðurlandaþjóðirnar væru ekki búnar að afgreiða lánin og sagði svo í kjölfarið að af þeim sökum yrðum við að klára Icesave-deiluna. Ég vil í fyrsta lagi segja að það stendur svolítið upp á Íslendinga, eins og kom fram í máli Jonas Gahrs Støres, utanríkisráðherra Norðmanna. Íslendingar hafa ekki beðið um lánafyrirgreiðslur óháð aðgerðaáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er fyrsta atriðið. Í annan stað segir hv. þingmaður: Við verðum að ljúka málinu, við verðum að semja. En þá skulum við átta okkur á einu: Um hvað eigum við að semja? Hvar getum við komist að sanngjarnri niðurstöðu fyrir íslenska þjóð? Ég held að þjóðin hafi sagt það mjög skýrt að hún sættir sig ekki við hvað sem er. 98% Íslendinga sögðu í þjóðaratkvæðagreiðslunni: Nei, við ætlum ekki að sætta okkur við hvað sem er. Þá langar mig líka að spyrja: Hver er lánsfjárþörfin? Það kom fram í máli seðlabankastjóra þegar hann hitti fjárlaganefnd og í máli fjármálaráðherra sjálfs að lánsþörf ríkissjóðs væri mun minni en áður var haldið. Ég spurði báða hvort búið væri að meta hver hún væri. Nei, hún liggur ekki alveg fyrir. Hér kalla menn á lán, hér kalla menn eftir því að við klárum Icesave til að við fáum lán. Þurfum við ekki að vita hver lánsþörfin er? Er það ekki fyrsta skrefið? Getur verið að við höfum sparað okkur tugi milljarða með því að hafa ekki verið búin að taka þessi lán? 

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að brjóta upp dagskrána en ég vildi bara, eins mikið og mig langar að taka þátt í þeirri umræðu efnislega sem hér hefur verið undir liðnum Störf þingsins, að bregðast við þeim misskilningi sem ég held að hafi orðið í þingsalnum, að ég hafi verið að hrauna yfir hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Það var alls ekki ætlun mín ef einhver hefur skilið það svo. Ég var fyrst og fremst að leggja áherslu á mikilvægi þess að við stæðum saman á næstu vikum um að klára þetta mál. Það er mikilvægt að við stöndum saman.

Virðulegi forseti. Nú eru rúmlega 13 mánuðir síðan núverandi ríkisstjórn tók við stjórnartaumunum, um það bil þrjú ár síðan Samfylkingin settist í ríkisstjórn. Áherslumál þessarar ríkisstjórnar voru þau að verja velferðina, slá skjaldborg um heimili og fyrirtæki. Í ræðu iðnaðarráðherra á iðnþingi var ekki að finna þann baráttuanda gagnvart atvinnulífinu sem nauðsynlegur er við þær erfiðu aðstæður sem við búum við. Drjúgur tími fór í að skýra það út hversu allt mundi fara til betri vegar ef við gerðumst aðilar að Evrópusambandinu og að mikil þörf sé á heildstæðri atvinnuþróunarstefnu í landinu. Ég tek undir þetta með atvinnuþróunarstefnuna. Ég veit að hæstv. ráðherra gengur gott eitt til og ég er sannfærður um að hugur hennar stendur til meiri stórátaka en gengið hefur eftir í þessu ríkisstjórnarsamstarfi. Ég hef tekið þátt í mörgum björgunaraðgerðum en aldrei þannig að þegar komið er að alvarlegu snjóflóði séu fyrstu viðbrögð þau að fara að velta fyrir sér snjóflóðavörnum Það er í hnotskurn það sem þessi ríkisstjórn er að gera. Hún tekur ekki á hinum raunverulegu vandamálum. Til að hér megi skapa þau 35 þúsund störf sem skapa þarf á næstu tíu árum þurfum við árlegan 5% hagvöxt til ársins 2015. Til að skapa þann hagvöxt þurfum við erlenda fjárfestingu, hér þurfum við orkufrek fyrirtæki sem skapa útflutningsverðmæti. Hver er staðan í dag 13 mánuðum eftir að þessi ríkisstjórn tók við völdum? Atvinnuleysi er þannig að hér ganga um 15 þúsund manns atvinnulausir. Það er fólksflótti frá landinu og við erum með stöðugleikasáttmála sem gengur orðið undir nafninu „kyrrstöðusáttmáli“. Þolinmæði aðila vinnumarkaðarins er á þrotum og má reikna með því ef áfram heldur sem horfir að stöðugleikasáttmálanum verði sagt upp. Sá samráðshópur sem skapaður var um breytingar í fiskveiðistjórnarkerfinu er að liðast í sundur. Sjávarútvegur er að stoppa þar sem útgerðir úti um allt land, litlar og meðalstórar, eru að stöðvast og fiskvinnslan um leið. Vandi heimilanna er óleystur enda hangir hann við endurreisn atvinnulífsins. Skattastefna skilar eingöngu aukinni svartri atvinnustarfsemi. Viðræðum við áhugasama orkukaupendur er lokið. Ríkisstjórn með umhverfisráðherra í fararbroddi leggur stein í götu framkvæmda og sendir misvísandi skilaboð. Hvað er hægt að gera? Hér er hægt að grípa til aðgerða sem geta lyft grettistaki í atvinnulífinu. Það er hægt að setja af stað samgönguframkvæmdir fyrir um 8,4 milljarða sem eru tilbúnar. Það er hægt að fara í virkjanir við Búðarháls og Hverahlíð og það er nauðsynlegt vegna kísilmálms- og sólkísilverksmiðju við Þorlákshöfn og vegna stækkunar í Straumsvík. Það er hægt að auka kvóta á þorski. Það mundi skapa þúsundir starfa og skila sér margfalt inn í hagkerfið. Það verður að rjúfa kyrrstöðuna, við verðum að hjálpa okkur sjálf. Ríkisstjórnin virðist ekki hafa afl eða getu. Það er algert samstöðuleysi. Dramatískar yfirlýsingar koma frá fjármálaráðherra sem segir: Það stóð aldrei til að þetta yrði eitthvað sérstaklega auðvelt. Það eru margar erfiðar ákvarðanir, margar brekkur fram undan. Þá er kallað eftir víðtækri samstöðu, víðtæku samráði í þinginu og það hefur verið talað um það undir liðnum á undan og ég tek undir það. En hver er reynsla atvinnulífsins af samráði við þessa ríkisstjórn? Hún kristallast í yfirlýsingum Samiðnar sem birtust í gær. Með stöðugleikasáttmálanum lýstu stéttarfélögin og samtök atvinnurekenda því yfir að þau væru reiðubúin að vinna með stjórnvöldum að nýrri sókn í atvinnumálum. Aðgerðaleysi og sundrung á Alþingi staðfestir að sáttmálinn er ekki tekinn alvarlega. Hvernig er með sáttmála almennings við þessa ríkisstjórn? Hvernig er með þann sáttmála sem þessir ríkisstjórnarflokkar gerðu við almenning í aðdraganda kosninga? Hefur hann haldið? Heldur betur ekki. Það samráð sem kallað er eftir, virðulegi forseti, getur væntanlega ekki farið fram nema við ríkisstjórnarborðið. Það þarf aðra ríkisstjórn til að koma hér málum áfram. Það er alger upplausn í atvinnumálum landsmanna. Við sjáum það kristallast í ítrekuðum yfirlýsingum aðila vinnumarkaðarins. Við þurfum ekki annað en lesa það sem kemur frá ASÍ, frá Samtökum atvinnulífsins til að átta okkur á því hversu alvarleg staðan er. Yfirlýsing Samiðnar í gær dregur þetta ágætlega saman þar sem þeir segja að hér stefni allt í stórkostlega kreppu og mjög alvarlegt hrun að nýju. Virðulegi forseti. Hér er allt að þróast á verri veg vegna getuleysis þessarar ríkisstjórnar. Kostnaður þjóðarinnar af aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar er að verða óbærilegur. Við sjáum engan framgang í því sem snýr að atvinnuvegunum og það eru stór mál í uppnámi. Það eru allar forsendur fyrir hendi í þessu samfélagi til að hér geti atvinnuástand orðið miklu betra með þeim jákvæðu áhrifum sem hefur á afkomu heimila og fyrirtækja. Allir möguleikar eru á að hafa í augsýn jákvæð teikn, aukinn hagvöxt og eflingu í útflutningi. Aðilar vinnumarkaðarins hafa gefið ríkisstjórninni falleinkunn og það sama hefur þjóðin gert. Það versta er að í andleysi sínu skilja forustumenn hennar ekki einu sinni þau skýru skilaboð. Þau skilja ekki 

Virðulegi forseti. Það er magnað að hlusta á ræðu eins og hjá hv. þingmanni rétt áðan, sem virðist engan veginn hafa áttað sig á því að hér hrundi allt saman fyrir rúmu ári síðan. Hv. þingmaður virðist heldur ekki hafa áttað sig á því að hér er bullandi gjaldeyriskreppa og hér er í raun og veru tvíburakreppa, fjármálakreppa og gjaldeyriskreppa.  Það er algert undirstöðuatriði að reyna að klára þessi mál og gera það í samstöðu. Stjórnarandstaðan, eins og kom fram á iðnþingi í síðustu viku, þvælist fyrir þessum verkefnum. Það kom réttilega fram hjá stórum atvinnurekanda hér í landi. Ég ætla að fara yfir helstu verkefnin sem eru á borðinu hjá okkur í iðnaðarráðuneytinu. Þar leggjum við mjög mikla áherslu á að vinna bug á því atvinnuleysi, því atvinnuleysisböli sem við búum við. Verkefnin eru fjölmörg og ríkisstjórnin setur atvinnulífið og rektrarumhverfi atvinnulífsins í algeran forgang bæði með almennum og sértækum aðgerðum. Veigamesta almenna aðgerðin er auðvitað að tryggja framgang áætlunarinnar um endurreisn atvinnulífsins sem við lögðum af stað í með Sjálfstæðisflokknum þegar við vorum með honum í ríkisstjórn, en Sjálfstæðisflokkurinn þvælist nú fyrir þar. 
             Virðulegi forseti. Þetta er stórt mál. Sem betur fer er gríðarlegur endurnýjunarþróttur í íslensku atvinnulífi. Upplýsingar um ný störf sem eru að verða til í nýjum greinum, eins og hátækni- og nýsköpunarfyrirtækjum og hjá skapandi greinum, gefa góða vísbendingu um einmitt þetta. Tölvuleikjaiðnaðurinn, sem er ný atvinnugrein á Íslandi, hefur vaxið hratt bæði í veltu og mannafla. Nú eru að verða til hundruð starfa og hafa orðið til á síðustu mánuðum á þessu sviði, ég gæti talið í fljótu bragði upp meira en 500 slík störf. Þessi þróun heldur bara áfram.

Það eru 1.500 manns ...

Það er vegna þess það er engin ein patentlausn, við þurfum margar fjölbreyttar lausnir á þessum vanda.  Sama vísbending birtist í vinnumarkaðskönnun Hagstofu Íslands, en þar fjölgar störfum í sérfræðilegri, vísindalegri og tæknilegri starfsemi um 14% á einu ári. Að jafnaði fækkaði störfum um 5% á sama tíma. Þarna sjáum við skýra vísbendingu. Við erum nú að vinna í því að taka saman þessar tölur m.a. með Samtökum iðnaðarins og Hagstofunni. Hjá ríkisstjórninni er jafnframt farin af stað vinna til að auka yfirsýn yfir aðgerðir ráðuneyta, stofnana, aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóða í atvinnumálum til að greiða fyrir framgangi fjárfestingarverkefna. Hér eru stór verkefni á borðinu sem vissulega hefur verið vitnað til og eru í stöðugleikasáttmálanum. Eitt af þeim er t.d. Búðarhálsvirkjun en Landsvirkjun tók nýverið ákvörðun um að halda áætlun á þeirri framkvæmd með því að bjóða fyrsta hluta hennar út, sem hefði verið unninn í sumar þó að allt verkefnið hefði farið í útboð. Er það vel og þar munu 30–40 manns fá störf í sumar við jarðvegsframkvæmdir. Í Helguvík eru engar hindranir á borðinu af hálfu ríkisins, engar. Það er ekkert í stjórnsýslunni sem stoppar þá framkvæmd. Hins vegar ríkir nú ákveðin óvissa um framgang þess verkefnis eftir að Orkuveita Reykjavíkur, sem stýrt er af félögum hv. þingmanns, skrifaði undir samningsramma um orku frá fyrirhugaðri Hverahlíðarvirkjun til annars aðila en Helguvíkur.  
             Virðulegi forseti. Ég og iðnaðarráðherra höfum undirritað viljayfirlýsingu við þrjú sveitarfélög í Þingeyjarsýslu um aðgerðir til að stuðla að atvinnuuppbyggingu sem byggir á nýtingu jarðvarma á svæðinu. Það er mikill þungi í því verkefni og þar er mikil orka sem þarf að komast í vinnu í þágu atvinnuuppbyggingar á svæðinu og líka í þágu þjóðarbúsins. Við leggjum á það mikla áherslu. Eins eru í bígerð gagnaver og kísilmálmvinnslur í Ölfusi og Helguvík. Sömuleiðis erum við að vinna að ívilnanafrumvarpi sem tryggir hingað fjárfestingu og að við séum samkeppnishæf. Unnið er að orkustefnu, sóknaráætlun 20/20, framkvæmdasjóði ferðaþjónustunnar og verkefnum á sviði heilsutengdrar ferðaþjónustu. Svo mætti lengi telja. Ótal verkefnum er ætlað að standa 

Virðulegi forseti. Við spyrjum hér: Hver er staða atvinnulífsins nú þegar nálgast eitt og hálft ár frá hruni, þegar meira en eitt ár er frá því að Vinstri grænir og Samfylking tóku við stjórnartaumunum? Hver er staðan? Jú, atvinnuleysi er á níunda prósenti en fer vaxandi. Aðgerðaleysi stjórnvalda og seinagangur í að koma skuldsettum heimilum og fyrirtækjum til raunverulegrar aðstoðar með almennri niðurfærslu veldur því að allt er stopp. Bankarnir nota skjól sem þeir fá frá aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar til að afskrifa skuldir stórfyrirtækja og eignalausra eignarhaldsfélaga en stympast við að fara í raunverulegar, almennar, gegnsæjar leiðréttingar á höfuðstól lána. Seðlabankinn hlýðir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og í skjóli aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar þverskallast hann við að lækka vexti, vexti sem eru að sliga atvinnulífið og heimilin en eru góð búbót fyrir fjármagnseigendur, sérstaklega þá sem sitja á krónubréfunum. Margar góðar tillögur hafa komið fram á sl. tólf mánuðum til að leysa þennan vanda, en nei, ríkisstjórnin velur aðgerðaleysi. Ósamkomulag Vinstri grænna og Samfylkingar um stefnu í atvinnumálum veldur því m.a. að umhverfisráðherra kemst upp með að túlka skipulagslög á nýjan hátt með ófyrirséðum afleiðingum. Afleiðingin er stöðvun allra framkvæmda sem tengjast virkjunum eða stóriðju. Stöðugleikasáttmálinn er í uppnámi. Samtök atvinnulífsins hafa margsinnis lýst því yfir, núna síðast vegna fyrirhugaðra áætlana ríkisstjórnarinnar og stórfelldra breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu, svokallaðs skötuselsfrumvarps, sem ríkisstjórnin fyrirhugar á næstu dögum að taka fyrir til 3. umr. hér í þinginu. ASÍ og önnur launþegasamtök auglýsa grimmt þessa dagana að þau krefjist þess að framkvæmdir verði boðnar út hið fyrsta. Niðurstaða þessarar upptalningar á stöðu atvinnulífsins er hvergi tæmandi, því miður. Þrátt fyrir góð orð og vonandi raunverulegan vilja gengur ríkisstjórninni afleitlega að koma hjólum atvinnulífsins í gang. Það gengur ekki lengur, nú verða allir að taka höndum saman, eins og okkur er að takast smátt og smátt í Icesave-málinu, finna samstöðugrundvöllinn og fara að framkvæma. Framsóknarflokkurinn er til, framtíðin er í höndum okkar sjálfra.

Virðulegi forseti. Atvinnuuppbygging undanfarinna ára hefur verið mjög einsleit og hefur helst byggst á risaframkvæmdum í virkjana- og stóriðjuframkvæmdum. Sýningin á Draumalandinu í sjónvarpinu núna á sunnudaginn rifjaði upp hve miklu var fórnað með náttúruspjöllum og gífurlegum fjármunum var kostað til, en uppskeran varð ekki sú sem reiknað var með í atvinnuuppbyggingu og styrkingu byggða. Stóriðjuframkvæmdir hafa verið töfralausnarorðið í munni þeirra sem ráðið hafa ferðinni í atvinnusköpun landsmanna. Síðan var það fjármálageirinn sem þandist út eins og óskapnaður og sprakk síðan framan í þjóðina með tilheyrandi hörmungum.  Hvernig atvinnustefnu viljum við sjá til framtíðar? Hvað höfum við lært af hruninu? Ætlum við að æða áfram blindandi sömu götuna? Í þágu hverra væri það? Ekki almennings í þessu landi. Eða ætlum við að læra af þessari dýrkeyptu reynslu og setja ekki öll eggin í sömu körfuna heldur beina uppbyggingu og stuðningi stjórnvalda til fjölbreytni í atvinnulífi þar sem sérstaða landsins er í hávegum höfð og lögð hefur verið áhersla á sjálfbært samfélag og þau miklu tækifæri sem liggja í menntun þjóðarinnar og sköpunarkrafti sem birst hefur í sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum þar sem mikill kraftur hefur verið leystur úr læðingi eftir stóriðjuþenslu undanfarinna ára? Það er okkur mjög mikilvægt að geta komið í veg fyrir gjaldþrot fyrirtækja og þær miklu hörmungar sem því fylgja. Lítil og meðalstór fyrirtæki eru okkur mjög mikilvæg í atvinnusköpun næstu árin. Þó að við horfum fram á ógnanir og samdrátt í atvinnulífinu höfum við fjölda tækifæra 

Virðulegur forseti. Þetta er mikilvæg umræða og hefði verið ágætt ef hún hefði farið fram undir öðrum formerkjum en sem einhvers konar framboðsræða Sjálfstæðisflokksins. Hún þarf að vera málefnaleg. 
             Hvað varðar alla þessa erlendu fjárfestingu sem menn vilja fá inn í atvinnulífið leyfi ég mér að benda á að við höfum verið að bíða eftir erlendri fjárfestingu frá því að ég man eftir mér. Hún kemur bara þegar henni dettur í hug að koma, hún kemur ekki þegar Íslendingar heimta að hún komi. Það eru allir bankar og allar peningastofnanir hér full af peningum. Það sem þarf til að koma atvinnulífinu hér almennilega af stað er fyrst og fremst að lækka vexti almennilega, það mundi gera mjög mikið gagn. Við búum núna við ódýrasta vinnuafl í allri Evrópu. Ef t.d. öllum fiski yrði landað á innanlandsmarkaði í staðinn fyrir að flytja hann út í gámum þar sem enginn veit hvað fæst fyrir hann, mundi skapast þar gríðarlega mikið af störfum. Við getum unnið okkur út úr þessu sjálf hér innan lands, við þurfum ekki alltaf að vera með einhverja drauma um erlenda fjárfestingu eða erlend álver. Álver eru mjög dýr og eru sóun á orku ef hugmyndin er að skapa mörg störf. Ef álverið í Helguvík yrði kálverið í Helguvík mundu vera þar 18 sinnum fleiri störf en í álverinu.  Það þarf að huga að þessu. 

Frú forseti. Áðan talaði ráðherra sem heldur greinilega að hér sé allt bara í himnalagi, það er allt í stakasta lagi og allir Íslendingar hafa bara rangt fyrir sér. Og svo við höfum það alveg á hreinu eru það ekki bara við sjálfstæðismenn sem tölum svona, þannig að ráðherra komi ekki hingað upp í pontu og segi: Sjálfstæðismenn syngja hér sama gamla sönginn. Ég nefni til að mynda Samiðn sem lýsir yfir miklum vonbrigðum með þróun efnahagsmála, aðgerðaleysi stjórnvalda og þá stöðnun sem blasir við í íslensku samfélagi. Í morgun heyrðum við í flokksfélaga hæstv. ráðherra Kristjáni Gunnarssyni, þeim skelegga formanni Starfsgreinasambandsins, þar sem hann tók undir þessi orð Samiðnar frá því í gær. Hann sagði m.a. að ráðaleysi hefði verið viðvarandi allt frá því að stöðugleikasáttmálinn var gerður. Hann sagði: Atvinnuleysið er löngu orðið óbærilegt. Svo kemur ráðherra hingað upp í pontu og segir: Það er bara allt í fína lagi, fullt af störfum, rosa gaman. Hvar eru þessi störf fyrir þær vinnufúsu hendur, tíu þúsund manns sem misst hafa atvinnuna og miklu, miklu fleiri? Hvar eru þessi störf? Það þýðir ekki að vera alltaf með eitthvert orðagjálfur. Hér á þingi í gær var rætt um samstöðu og er það vel. Það er gott að finna þann samstöðumátt sem er. Forsætisráðherra Íslands sagðist m.a. hlusta á hvatningu til samstöðu hér á þingi um helstu mál. Þá verður líka að sýna fram á að það sé hlustað. Við sjálfstæðismenn höfum ítrekað þverpóltíska nálgun til lausnar skuldavanda heimilanna, í síðustu viku, í lok janúar, fyrir jól og sl. haust, en ekkert svar hefur borist. Á meðan er verkstjórnaraðilinn, þ.e. ríkisstjórnin, ekki fær um að veita nein svör fyrir atvinnulífið. Það er sverðaglamur við ríkisstjórnarborðið, þau geta ekki komið sér saman um eitt eða neitt. Það litla sem kemur frá þeim eykur bara á óvissuna, ekki síst í okkar helstu atvinnugreinum, annars vegar á sviði orkunýtingarmála en ekki síður á sviði sjávarútvegsmála þar sem stefna ríkisstjórnarinnar hefur ekki gert neitt annað en að leiða  Komið ykkur að verki, 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur þegar gripið til ýmissa aðgerða í atvinnumálum eins og hæstv. iðnaðarráðherra rakti vel hér að framan. Við verðum þó að viðurkenna að á meðan atvinnuleysi er nærri 9% er ekki nóg að gert og meira þarf að koma til svo ástandið verði viðunandi. Ýmis verkefni eru fram undan en ég vil árétta að mikilvægasta eina aðgerðin er vitanlega sú að skapa hér forsendur fyrir jöfnum og góðum hagvexti, m.a. með áframhaldandi lækkun vaxta, eðlilegu fjármagnsstreymi inn í landið í formi fjárfestinga og lánsfjár til uppbyggingar atvinnulífsins. Þar er lausn Icesave-málsins lykilatriði. Það er mikið ábyrgðarleysi og lýsir miklu skilningsleysi á stöðu og framvindu efnahagsmála á Íslandi þegar menn segja að það mál geti bara beðið. Enginn vafi er á því að sá dráttur sem orðið hefur á niðurstöðu Icesave hefur þegar tafið endurreisn atvinnulífsins, jafnt hvað varðar erlendar fjárfestingar og lánveitingar m.a. til orkufyrirtækjanna. Þó að Icesave-deilan sé óleyst hefur ýmislegt verið gert í atvinnumálum. Átak ríkisstjórnarinnar frá 6. mars 2009 hefur þegar skilað 2.400 störfum og yfir þúsund afleiddum störfum í ýmsum greinum. Ný áætlun stjórnvalda sem kynnt var í síðasta mánuði felur í sér fjölmargar aðgerðir til viðbótar sem örva munu atvinnusköpun í fjölmörgum atvinnugreinum. Í tengslum við stöðugleikasáttmálann er undirbúningur hafinn að byggingu nýs Landspítala. Það er fjárfesting upp á 30 milljarða sem skapa mun a.m.k. þrjú þúsund störf á byggingartímanum. Stórframkvæmdir í vegamálum eru fram undan, stjórnvöld hafa þegar forgangsraðað verkefnum og þar eru tvöföldun Suðurlandsvegar og tvöföldun Vesturlandsvegar efstar á blaði. Þessar vegabætur eru rúmlega 23 milljarða fjárfesting sem skapa mun 465 ársverk. Fram undan er löngu tímabær uppbygging hjúkrunarheimila um land allt, 9 milljarða fjárfesting í 360 hjúkrunarrýmum í níu sveitarfélögum á næstu þremur árum, þetta eru 1.200 störf. Í orkugeiranum hafa menn hingað til einblínt á álver en áhugi erlendra fjárfesta í öðrum greinum, þar á meðal grænum iðnaði, hefur sjaldan verið meiri. En þar þurfum við hins vegar að marka skýra orkunýtingarstefnu sem tryggir nýjum greinum framboð á orku, sérstaklega hér á suðvesturhorninu.

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi áttað mig á því endanlega núna út á hvað þessi samræðustjórnmál Samfylkingarinnar ganga. Þau ganga út á það að kasta fram í umræðuna fallegum orðum eins og grænum iðnaði, nýsköpun, fjölbreytni, samstöðu og alls kyns fleiri orðum sem eru út af fyrir sig góð og gild en gera ekkert fyrir atvinnulausa í landinu. 15.000 manns eru atvinnulausir, atvinnuleysi er 9% og það er algjörlega ólíðandi. Hæstv. iðnaðarráðherra minntist á að um 500 störf hefðu skapast í tölvuleikjaiðnaði. Það er vel. Er það ríkisstjórninni að þakka? Nei. Er það ekki kannski krónunni að þakka og þeirri staðreynd  Ég saknaði eins úr ræðu hæstv. iðnaðarráðherra, þess að hún skyldi ekki koma betur inn á atvinnusköpun og atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum. Fyrir ekki svo löngu fór hér fram utandagskrárumræða þar sem ég spurði hæstv. ráðherra út í stöðuna og hvað ætti að gera. Síðan þá hefur ekkert gerst. Það er akkúrat ekkert að gerast. Það er talað um að það séu svo margir kostir í stöðunni, en heimamenn eru búnir að heyra þessa rullu í 15 ár. Heimamenn fóru yfir málin, faglega, vandlega, algjör samstaða var um að það ætti að veðja á þá sem væru með raunhæfa kosti í stöðunni,  
            

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu og málshefjanda fyrir að vekja máls á henni, hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Við erum öll sammála um mikilvægi þess að tryggja fulla atvinnu í landinu. Gamalkunnugt orðtak minnir á að margt smátt gerir eitt stórt, en þó eru allt of margir við það heygarðshornið að aðeins með því að hugsa í stórum einingum megi gera stóra hluti, bara stóriðja geti leyst vanda okkar og skapað þeim þúsundum vinnu sem nú eru án hennar. Reynsla og staðreyndir tala hins vegar öðru máli og á hvort tveggja þurfum við að horfa. Við þurfum að horfa til reynslunnar og við þurfum að horfa til staðreyndanna. Staðreyndirnar eru þær að frá því að fyrsta álverið var byggt á Íslandi hefur fólki á vinnumarkaði fjölgað um nálægt 85.000 manns. Megi rekja um 3.000 þessara starfa til álvera eru það um 3,75% af aukningu mannaflans frá 1970 og um 1,7% af vinnandi mönnum í landinu nú. Við erum ekki að tala þar um mikinn mannafla fyrir gríðarlegar fjárfestingar. Varðandi virðisaukann hefur það sýnt sig að hann er minni af stóriðju í höndum erlendra aðila en gerist í öðrum atvinnugreinum, sjávarútvegi, ferðaþjónustu eða öðrum þáttum sem nú er reynt að örva. Það kom ágætlega fram í máli hæstv. iðnaðarráðherra, Katrínar Júlíusdóttur, svo og í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur og Skúla Helgasonar, hvað ríkisstjórnin er að aðhafast. Eitt vildi ég þó leggja höfuðáherslu á. Þegar við ræðum atvinnumálin ættum við fyrst og fremst að ræða vexti og fjármagnskostnað. Ég spyr: Hvernig stendur á því að á sama tíma og Seðlabankinn lækkar stýrivexti keyra bankarnir vaxtakostnaðinn upp?  
            

Ég minni hv. þingmann á að virða ræðutímann.

Virðulegur forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með innlegg mitt í þessa atvinnumálaumræðu. Ég leyfi mér að benda líka á varðandi álverin, svo við höldum áfram með það, að í draumalandinu Austurlandi er meira atvinnuleysi en t.d. á Vestfjörðum og að þar er meira atvinnuleysi en á Norðurlandi vestra. Þar eru hins vegar engin álver. Íbúðalánasjóður hefur sett met hvað landshluta varðar í að þurfa að leysa til sín autt húsnæði á Austfjörðum líka þannig að það er ekki allt sem sýnist með þessi álver. Ég starfaði sjálfur við það í nokkur ár að flytja út ál og þekki þennan iðnað ágætlega. Hann getur átt við við ákveðnar kringumstæður eins og hann gerði 1968–1970 en hér er um allt annað landslag að ræða. Það þarf að leysa úr læðingi innlenda fjárfestingu. Það þarf að lækka hér vexti. Það þarf að leysa úr læðingi einkaneyslu með aðgerðum í þágu heimila og niðurfærslum lána. Þannig mundi komast almennilegur gangur í hagkerfið, ekki með því að sitja og bíða eftir að hingað komi einhverjir erlendir menn með peninga þegar þeim hentar. Endurskipulagning í t.d. landbúnaði á öllum þeim jörðum sem hafa fallið í skaut auðjöfrum eða standa ónýttar er vannýtt auðlind. Við skulum gera okkur grein fyrir því að núna er tími fyrir Ísland til að nýta sér þessar afurðir, fiskveiðar og landbúnað, til útflutnings vegna lágs gengis krónunnar. Þarna liggja hagsmunir og peningar. Þessi Icesave-smjörklípa sem ég leyfi mér að kalla, sem Samfylkingin hefur verið svolítið dugleg við að grípa til og segja að allt sé stopp út af Icesave, er einfaldlega smjörklípa. Það er ekki rétt að allt sé strand út af því. Hér innan lands er hægt að leysa úr hlutunum og það er okkar að leysa úr þeim. Við gerum það ekki með því að skrifa undir hvaða skilmála sem er í Icesave og við gerum það ekki með því að sóa íslenskri orku í álver.

Virðulegi forseti. Við verðum að standa saman, kveður hér enn við, og ég tek undir það en ég minni bara á hver reynsla atvinnulífsins og reynsla kjósenda er af samstarfi við þessa flokka. Ég held að þetta verði að fara saman við nýtt ríkisstjórnarborð. Hér er pólitísk kreppa, hér er stjórnarkreppa þar sem stjórnarflokkarnir koma ekki áfram bráðnauðsynlegum málum í atvinnulífinu sem skapar grunn að velferð heimilanna. Þegar hæstv. ráðherra minntist hér á að Jón Sigurðsson, forstjóri Össurar, hefði sagt í ræðu sinni á iðnþingi að minni hlutinn væri að þvælast fyrir gleymdi hún að nefna í hvaða samhengi það var. Jón Sigurðsson er yfirlýstur aðdáandi inngöngu í Evrópusambandið og það var í því samhengi sem hann talaði um þetta, en hann sagði jafnframt nefnilega að hann treysti Sjálfstæðisflokknum best til að leysa úr þeim málum sem hér eru fyrir framan okkur. Allir sem um málið hugsa eru sammála um að það er orkufrekur iðnaður, nýting orkuauðlindanna í landinu, sem verður grundvöllurinn að uppbyggingu á íslensku atvinnulífi og íslenskri velferð í framtíðinni, hvort sem um er að ræða stór eða smá fyrirtæki. Þetta getur átt við stór og smá fyrirtæki. Andstæðingum stóriðju hugnast alltaf að snúa þessu yfir í umræðu um álver sem er rangt. Hvað með kísilmálm- og sólarkísilverksmiðju við Þorlákshöfn? Er ekki bara ágætt að fá slíkt fyrirtæki? Þessi ríkisstjórn kemur sér ekki saman um nauðsynlegar aðgerðir sem verða að fara í gang til þess að af þessu megi verða. Þau hengja hatt sinn á Icesave, segja að ekki sé hægt að fjármagna virkjanir á borð við Búðarháls- og Hverahlíðarvirkjanir sem eru um 50 milljarðar kr. út af Icesave. Þetta er bara rangt. Það eru lífeyrissjóðir í landinu sem eru tilbúnir að fjármagna þetta og þessir lífeyrissjóðir hafa sagt við aðila vinnumarkaðarins  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað þó að á köflum hafi hún einkennst heldur af upphrópunum en lausnamiðun. Við þurfum eins og hér hefur komið fram að horfa til almennra aðgerða eins og ég nefndi í upphafi máls míns. Ég ákvað hins vegar að einbeita mér að þeim verkum sem beinlínis eru á borði iðnaðarráðuneytisins og fór þess vegna ekki út í aðra sálma hér. Af því að hér var sagt að það væri smjörklípa að segja að Icesave væri eitthvert vandamál hvað varðaði fjármögnun stórframkvæmda þurfa menn ekki að gera annað en að fletta blöðum síðustu vikna og sjá þar vitnað í t.d. forstjóra Landsvirkjunar og fleiri aðila sem beinlínis segja þetta, að þeir finni að þetta þvælist fyrir í fjármögnun. Það þarf ekkert fleiri orð um það eða frekari vitnanna við. 
             Virðulegi forseti. Það þarf líka að horfa til sértækra aðgerða á þessu sviði. Við þurfum að horfa til lengri tíma og við þurfum líka að horfa til skemmri tíma. Við þurfum að horfa til lengri tíma í því að hér mun fjölga verulega á vinnumarkaði á næstu árum og eins og bent hefur verið á þurfum við eftir 10 ár að skapa hér 35.000 störf. Það er ekkert smáverk. 15.000 eru hér atvinnulausir og við erum að vinna að því á fullu, samstiga, þessi ríkisstjórn. Menn skulu ekki reyna að halda öðru fram. 
             Virðulegi forseti. Við höfum t.d. varið Tækniþróunarsjóð. Ég er nýbúin að rita undir vaxtarsamninga sem tryggir að núna eru allir landshlutar í landinu komnir með vaxtarsamninga,  Þetta er einmitt ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að ekki hefur gengið að ná samstöðu við þessa stjórnarandstöðu. Það er enginn vilji til þess þeim megin, menn hafa ekki einu sinni nennu til að sitja hér  
             Virðulegi forseti. Að lokum verð ég að segja að  
            

Ég bið hv. þingmenn að gefa ræðumönnum hljóð.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á tollalögum nr. 88/2005, lögum nr. 97/1987, um vörugjald, og lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Þessu frumvarpi er ætlað að bregðast við þeim erfiðleikum sem eru í okkar atvinnulífi og einkum þröngri stöðu fyrirtækja vegna þess samdráttar sem nú ríkir í íslensku efnahagslífi. Það má segja að um sé að ræða nokkurs konar greiðsluaðlögun fyrir atvinnulífið og þetta er hliðstætt mál og flutt var um svipað leyti á síðasta þingi og þá gripið til ráðstafana af þessum toga. Þetta snýr að því að vegna uppgjörstímabilanna janúar og febrúar annars vegar og mars og apríl hins vegar verði á árinu 2010 hefðbundnum gjalddögum aðflutningsgjalda og vörugjalda dreift á tvo gjalddaga í stað eins. Eins og áður sagði var hliðstæð greiðsluaðlögun lögfest á síðasta vorþingi, það voru lög nr. 17/2009 sem breyttu þessum sömu lögum, tollalögum, lögum um vörugjald og lögum um virðisaukaskatt en sú ráðstöfun var tímabundin og gilti aðeins fyrir árið 2009. Í þessu frumvarpi er lagt til að þessi greiðsluaðlögun verði framlengd tímabundið, þó þannig að gjalddagar verði einungis tveir, en samkvæmt lögum nr. 17/2009 voru gjalddagarnir þrír fyrir hvert uppgjörstímabil. Hér er sem sagt verið að bakka út úr þessari greiðsluaðlögun í áföngum og reiknað með því að skilin verði komin í eðlilegt horf um mitt þetta ár þannig að uppgjörstímabil á síðari hluta ársins verði eins og hefðbundið hefur verið. Verði frumvarpið að lögum hefur það engin áhrif á tekjur ríkissjóðs innan ársins þar sem einungis er um að ræða tilfærslu í innheimtu og má kannski reikna með lítils háttar vaxtatapi fyrir ríkið, greiðslur berast þá síðar innan uppgjörstímabilanna. En það er ekki stórvægilegt mál borið saman við það að þetta auðveldar fyrirtækjum mjög að standa skil á þessum gjöldum, að hafa möguleikana á að dreifa þeim á tvær greiðslur. Að þessu sögðu, frú forseti, legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari. Ég biðst velvirðingar á því hversu seint málið kemur fram miðað við gjalddagana sem því er ætlað að taka til. Vegna þess hvernig til háttar í störfum þingsins, en ekki verður fundað á næstu dögum, væri ákaflega æskilegt ef þingið sæi sér fært að afgreiða þetta mál áður en það gerir hlé á störfum sínum vegna nefndadaga þannig að á næsta gjalddaga sem fram undan er og þetta tekur til, 15. þessa mánaðar, verði hin nýja skipan lögfest.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að gera grein fyrir málinu. Það þekkja þingmenn frá þinginu vorið 2009 þegar svipuð lög voru afgreidd. Þau þjóna fyrst og fremst þeim tilgangi að liðka fyrir og létta greiðslubyrði gjalda og leiða út af fyrir sig ekki til annars en lítils háttar vaxtataps fyrir ríkissjóð. Ég þykist vita að nokkuð góð samstaða sé um málið og eins um það að hraða afgreiðslu þess vegna þeirra aðstæðna sem eru. Það er mikilvægt að liðka fyrir svo sem kostur er við þær aðstæður sem við búum við og það er yfirlýst af hálfu þingflokka að þeir eru reiðubúnir að greiða fyrir afgreiðslu málsins í dag þannig að það geti tekið gildi fyrir 15. mars nk. þegar þessar greiðslur eru á gjalddaga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þessu smávægilega frumvarpi sem er heildarlöggjöf um fjölmiðla. Á undanförnum árum, allt frá því að breytingar á útvarpslögum tóku gildi árið 1986 sem sköpuðu auðvitað algerlega nýtt umhverfi í fjölmiðlum hér á landi, hefur mikil gróska og örar breytingar einkennt íslenskan fjölmiðlamarkað. Lagaumhverfi fjölmiðla hefur verið einfalt og litlar sem engar hindranir eru fyrir stofnun nýrra fjölmiðla og fjölmiðlafyrirtækja. Bæði hér á landi og víða annars staðar, í öðrum löndum heims, hefur þróunin orðið sú að fjölmiðlafyrirtæki hafa stækkað og eflst auk þess sem fjölmiðlar hafa runnið saman við tölvutæknifyrirtæki og fjarskiptafyrirtæki þannig að við horfum upp á gerbreytt umhverfi ekki síst út af tækniframförum. Ör tækniþróun ekki síst á fjarskiptamarkaði hefur kallað á heildstæða löggjöf eða reglusetningu sem nær m.a. til þeirrar samþættingar sem hefur orðið á sviði fjölmiðlunar og fjarskipta. Við þessar aðstæður hefur sífellt aukinn þungi færst í þá umræðu að þörf sé á ítarlegri löggjöf um þessa starfsemi. Ég held að við sem sitjum í þessum sal getum öll verið sammála um það að fjölmiðlar eru mikilvægir, ekki síst á okkar tímum en líka á öllum tímum. Þeir gegna lykilhlutverki í sérhverju lýðræðisþjóðfélagi sem vettvangur umræðu og skoðanaskipta, upplýsinga og afþreyingar og eru stundum, og ekki að ósekju, nefndir fjórða valdið. Með frumvarpi þessu er í fyrsta sinn stefnt að því að setja eina og heildstæða löggjöf um fjölmiðla og starfsemi þeirra hér á landi. Með því er lagt til að samræmd verði og sameinuð ýmis ákvæði útvarpslaga frá árinu 2000 um hljóð- og myndmiðla og laga um prentrétt frá 1956, hvað varðar prentmiðla. Tilurð frumvarpsins og helsta hvata að gerð þess má upphaflega rekja til tilskipunar Evrópuþingsins og -ráðsins nr. 65 frá 11. desember 2007, um breytingu á tilskipun Evrópuráðsins, nr. 552 frá 1989, um samræmingu tiltekinna ákvæða í lögum og stjórnsýslufyrirmælum í aðildarríkjunum um sjónvarpsrekstur. Vegna skuldbindinga EES-samningsins er íslenska ríkinu skylt að laga efni tilskipunarinnar að landsrétti. Þó að gildandi útvarpslög, nr. 53/2000, séu ekki gömul var talið bæði nauðsynlegt og eðlilegt að endurskoða löggjöfina í heild sinni samhliða lögleiðingu þeirra breytinga sem efni tilskipunarinnar felur í sér. Sú tilhögun styðst við fjölþætt rök. Í fyrsta lagi hafa þróun og tækniframfarir á þessu sviði verið afar hraðar frá setningu gildandi útvarpslaga. Þau eru því nú þegar orðin úrelt um margt, til að mynda um gildissvið og ýmis viðmið. Má einnig nefna að grundvallarhugtök á borð við sjónvarp og sjónvarpsstöð eru skilgreind með of þröngum hætti í gildandi löggjöf, bann lagt við því að byggja upp fjölrásasjónvarp á því tíðnisviði sem nágrannaþjóðir Íslands nota og skortur er á jafnræði milli sjónvarpsstöðva af þeirri einföldu ástæðu að gildandi lög gera ekki ráð fyrir slíkum tækniframförum. Í öðru lagi er það svo að flest þeirra ríkja sem við berum okkur saman við eru komin mun lengra í þróun löggjafar og þess starfsumhverfis sem ljósvakamiðlar á 21. öld kalla óhjákvæmilega á, sem verður æ alþjóðlegra og óháð landamærum. Það er nauðsynlegt að bregðast við nú svo við drögumst ekki fremur aftur úr. Að lokum má nefna að ákvæði hinnar nýju tilskipunar eru viðamikil og útheimta verulegar breytingar á gildandi lögum. Frá gildistöku núgildandi útvarpslaga hafa átt sér stað miklar breytingar á samsetningu og gerð íslensks fjölmiðlamarkaðar. Í kjölfar þess hafa verið miklar umræður í samfélaginu um frekari reglusetningar um skipan mála á þessu sviði. Tvær viðamiklar skýrslur voru gerðar í tilefni af lagafrumvörpum árin 2004 og 2005. Árið 2004 setti Alþingi lög um breytingu ýmissa lagaákvæða sem varða fjölmiðla en þau lög voru síðar felld úr gildi eftir að forseti Íslands synjaði þeim lögum staðfestingar. Það var sem sé ekki kosið um þau. Þá hefur í tvígang verið mælt fyrir frumvarpi til breytinga á útvarpslögum, lögum um prentrétt og samkeppnislögum en það fékk ekki brautargengi á Alþingi. Margar tillögur sem koma fram í fyrrgreindum skýrslum og varða grundvallaratriði í rekstri og starfsumhverfi fjölmiðla eiga erindi í ný lög á þessu sviði. Í stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr eru tilgreind áform um að sameina í eina löggjöf þær reglur sem lúta að fjölmiðlum og starfsemi þeirra í víðtækasta skilningi. Í því tilviki var einnig horft til fjölmiðla í prentuðu formi og fjölmiðla sem miðla ritefni með rafrænum hætti, svo sem netútgáfur dagblaða, tímarita og annarra sambærilegra netmiðla. Lagainnstæða þeirra hefur verið fremur óljós í þeirri suðuþróun fjölmiðla og fjölmiðlatækni á undanförnum árum og er nauðsynlegt að bregðast við því. Við samningu frumvarpsins þótti einnig nauðsynlegt að víkka sjóndeildarhringinn verulega frá þeirri afmörkun sem liggur gildandi útvarps- og prentlögum til grundvallar. Þetta felst m.a. í tillögum um gagnsæi eignarhalds á fjölmiðlum, reglum um aðgang efnisveitna að ólíkum dreifiveitum og flutningsrétt dreifiveitna á efni auk grundvallarbreytinga á stjórnsýslu á þessu sviði. Þá eru samræmdar ábyrgðarreglur fyrir allar tegundir fjölmiðla. Þetta útheimtir, auk smíði nýrrar heildarlöggjafar, breytingar á ákvæðum nokkurra annarra laga, svo sem höfundalaga og laga um eftirlit með aðgangi barna að kvikmyndum og tölvuleikjum. Þó að frumvarpið sé, vegna alþjóðlegra skuldbindinga Íslands, ítarlegt og nákvæmt um hljóð- og myndmiðla, þar með talið á netinu, má segja að það setji einungis lágmarkslagaumgjörð um starfsemi annarra fjölmiðla. Nýjar miðlunarleiðir, tæknibreytingar annars vegar og sjónarmið um jafnræði og þverpólitískar kröfur um gagnsæi hins vegar, gera þessar tillögur auk þess óhjákvæmilegar. Með frumvarpinu er komið til móts við hávær sjónarmið um að réttaróvissu verði eytt, hlutlægni og gagnsæi aukið og jafnframt stuðlað að auknu réttaröryggi þeirra sem starfa á fjölmiðlum. Síðast en ekki síst er mikilvægt að sambærilegar reglur gildi um mismunandi fjölmiðla og miðlunarleiðir en á það hefur nokkuð skort hér á landi hin síðari ár. Virðulegi forseti. Nú mun ég víkja að helstu nýjungum sem felast í frumvarpinu en það tekur til allra fjölmiðla sem miðla efni sem ætlað er almenningi hér á landi, að teknu tilliti til ákvæðis um lögsögu fjölmiðlaþjónustuveitenda sem miðla myndefni. Um lögsögu þeirra gilda reglur tilskipunar ESB nr. 65/2007. Samkvæmt frumvarpinu er öll starfsemi fjölmiðla sem undir lögin falla skráningarskyld sé hún ekki leyfisskyld. Almenn skráningarskylda af þessum toga er ný af nálinni og felur vissulega í sér auknar kröfur á hendur þeim aðilum sem eiga og reka fjölmiðla. Þær ættu þó ekki að vera mjög þungbærar og varða fyrst og fremst upplýsingagjöf, þ.e. að veita upplýsingar við skráningu. Í fyrsta lagi eiga sem sagt skráningar, eða tilkynningarskylda af þessu tagi, rætur að rekja til tillagna hinnar þverpólitísku fjölmiðlanefndar frá apríl 2005. Í þeim sagði meðal annars að gera þyrfti greinarmun á ljósvakamiðlum annars vegar og prentmiðlum og netmiðlum hins vegar hvað varðar opinber leyfi. Nefndin gerði ekki tillögu um grundvallarbreytingu á því fyrirkomulagi að starfsemi ljósvakamiðla væri í meginatriðum háð leyfi en annað gilti um prentmiðla og raunar einnig netmiðla. Nefndin taldi að skoða bæri þá tilhögun að mismunandi reglur giltu um ólíka fjölmiðla og hvað ljósvakamiðlana varðaði yrði sum starfsemi ekki leyfisskyld heldur skráningarskyld til að stjórnvöld hefðu fullnægjandi yfirsýn á hverjum tíma. Þegar nefndin skilaði tillögum sínum taldi hún ekki brýnt að leggja til að þessari skipan yrði komið á. Staðreyndin er á hinn bóginn sú að mikil gerjun hefur átt sér stað síðan vorið 2005, þegar komist var að þessari niðurstöðu, og augljósari rök standa nú en áður til þess að þessi leið verði farin og þá í tilviki allra fjölmiðla enda ekki ástæða til að gera þar greinarmun á, m.a. vegna jafnræðissjónarmiða. Í öðru lagi leiðir það af auknum kröfum hljóð- og myndmiðlunartilskipunarinnar að því stjórnvaldi sem sinnir eftirlitshlutverki á þessu sviði er nauðsyn að geta fylgst með allri starfsemi hverju nafni sem hún nefnist og án tillits til þess hvort hún er leyfisskyld eða ekki. Til þess að geta haft eftirlit með lögum þessum þarf Fjölmiðlastofa, sem líka er nýjung í lögunum, að hafa yfirlit yfir þá fjölmiðlaþjónustuveitendur sem ekki eru leyfisskyldir en heyra undir lögin að öðru leyti. Þá er einnig vert að benda á að með alþjóðavæðingu fjölmiðla, þar sem auðvelt er að senda út frá einu landi og beina efninu að öðru landi, er nauðsynlegt að stjórnvöld hafi yfirsýn yfir þá fjölmiðlaþjónustuveitendur sem hafa lögsögu í hverju EES-ríki. Tilkynningarskylda af þessu tagi ætti ekki að reynast viðkomandi fyrirtækjum ýkja þungbær kvöð samanborið við það augljósa hagræði sem næst með henni. Upplýsingar af þessum toga eru til að mynda nauðsynlegar til að stjórnvöld geti uppfyllt ákvæði í hljóð- og myndmiðlunartilskipuninni, um að fjölmiðlaþjónustuveitendur sem heyra undir lögsögu þeirra veiti ýmsar upplýsingar til að notendur geti haft beinan og greiðan aðgang að þeim. Hér má bæta við að víðtæk skylda hvílir á íslenska ríkinu, samkvæmt EES-samningnum, að upplýsa eftirlitsstofnanir um margvísleg atriði í þessu efni. Í þriðja lagi er skráningarskyldan nauðsynleg forsenda þess að hægt sé að halda utan um upplýsingar um eignarhald fjölmiðlaþjónustuveitenda. Í því sambandi skal bent á að það er ekki einsdæmi hér á landi að allir fjölmiðlar þurfi að skrá sig, þ.e. ef þetta verður að lögum. Á Norðurlöndum eru fordæmi fyrir því að allir sem reka eða hyggjast setja á stofn fjölmiðla þurfa að tilkynna það til stjórnvalda og tilgreina samhliða ábyrgðarmann viðkomandi fjölmiðils. Hefðbundnir ljósvakamiðlar þurfa jafnframt leyfi. Kostur þess að láta skrásetja fjölmiðil felst svo í þeim réttindum sem fjölmiðlar njóta umfram önnur fyrirtæki, svo sem um vernd heimildarmanna og sjálfstæði ritstjórna. Í frumvarpinu er lagt til að hljóð- og myndmiðlun sem á uppruna sinn hér á landi og krefst tíðniúthlutunar hjá Póst- og fjarskiptastofnun þurfi leyfi Fjölmiðlastofu nema annað sé sérstaklega ákveðið í lögum. Er ákvæðið sambærilegt núgildandi útvarpslögum. Þeim var fyrst og fremst ætlað að taka til hefðbundinna útvarps- og sjónvarpsstöðva sem sendu út í loftið, þ.e. ljósvakamiðla, en frumvarpi þessu er hins vegar ætlað að ná til allrar hljóð- og myndmiðlunar óháð þeirri tækni sem notuð er til dreifingar og óháð því hvort um línulega dagskrá er að ræða eða efni eftir pöntun. Hér á landi hefur útvarpsréttarnefnd veitt leyfi af þessu tagi frá árinu 1986 þegar frjálsræði var aukið á útvarps- og fjölmiðlamarkaði. Ekki þykir vert að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi að öðru leyti en því sem snýr að breyttri tækni og stjórnsýslu. Í V. kafla frumvarpsins er fjallað um réttindi og skyldur fjölmiðlaþjónustuveitenda í víðtækum skilningi. Reglurnar í kaflanum eiga sér að nokkru leyti samsvörun í reglum IV. kafla núgildandi útvarpslaga um skyldur útvarpsráðs. Sambærilegar reglur hafa ekki áður verið settar um prentmiðla en eðli máls samkvæmt þykir rétt að ýmsar þeirra eigi jafnt við um allar tegundir fjölmiðla. Í kaflanum er auk þess að finna ýmis nýmæli sem m.a. leiða af tillögum hinnar þverpólitísku fjölmiðlanefndar frá árinu 2005 og ákvæðum hljóð- og myndmiðlunartilskipunarinnar. Í V. kafla er líka kveðið á um ritstjórnarlegt sjálfstæði sem leiðir beint af tillögum fjölmiðlanefndarinnar hinnar síðari. Síðan kemur ákvæði um vernd heimildarmanna sem er nýmæli í löggjöf á þessum vettvangi. Í næstu þremur ákvæðum er fjallað um vernd tiltekinna grundvallarréttinda, þ.e. lýðræðislegar grundvallarreglur, bann við hatursáróðri og vernd barna gegn skaðlegu efni. Þessar reglur eiga saman og standa til fyllingar hver annarri. Því næst eru fyrirmæli um tal og texta á íslensku og aðgengi sjón- og heyrnarskertra að myndmiðlunarefni. Þá er fjallað um skyldu fjölmiðlaþjónustuveitenda vegna almannaheilla og enn fremur er fjallað um skyldu til auðkenningar, dagskrárframboð og hlutfall dagskrárefnis frá sjálfstæðum framleiðendum, skyldu til varðveislu á fjölmiðlaefni og loks um rétt til andsvara. Ákvæði um ritstjórnarlegt sjálfstæði er í samræmi við tillögu hinnar þverpólitísku fjölmiðlanefndar frá árinu 2005 en hún lagði til að fjölmiðlaþjónustuveitendur settu sér reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði þeirra starfsmanna sem sinna fréttum og fréttatengdu efni. Í skýrslu nefndarinnar er tekið fram að slíkar reglur hafi ef til vill ekki úrslitaáhrif um ritstjórnarlegt sjálfstæði einar sér en með öðrum úrræðum gegni þær þó ákveðnu hlutverki til bóta. Engin viðurlög liggja við brotum á þessum tilteknu fyrirmælum. Á hinn bóginn bæri Fjölmiðlastofu að taka það fram á vef sínum hafi reglur af þessu tagi ekki verið settar. Tilgangurinn með ákvæðinu er jafnframt sá að vera nauðsynlegur hvati þess að fjölmiðlar setji sér reglur um sjálfstæði ritstjórna. Þess er vænst að viðkomandi starfsmenn, eftir atvikum stéttarfélag þeirra, en síðast en ekki síst almenningur, veiti það aðhald sem verði öllum viðurlögum öflugra og það held ég að sé raunar mjög mikilvægur þáttur í þessu ákvæði. Verndun trúnaðar á milli fjölmiðlafólks og heimildarmanna er eitt af grundvallarskilyrðum þess að fjölmiðlar geti lagt sitt af mörkum til virks lýðræðis og er einn af hornsteinum tjáningarfrelsis. Það felst í þessu tilviki í réttinum til að taka við og miðla upplýsingum sem eiga erindi til almennings. Til að tryggja tjáningarfrelsi verður fjölmiðlafólk að geta heitið heimildarmönnum sínum nafnleynd og haldið það heit. Nú þegar er kveðið er á um vernd heimildarmanna í réttarfarslöggjöfinni en þó þykir rétt að mæla einnig fyrir um þannig vernd með almennum hætti í frumvarpi til laga um fjölmiðla vegna þess að því er jú ætlað að mynda með heildstæðum hætti ramma utan um starfsemi allra fjölmiðla hér á landi. Fyrirmæli frumvarpsgreinarinnar um bann við hatursáróðri eru nýmæli í löggjöf um fjölmiðla en ákvæðið kemur í beinu framhaldi af ákvæði 26. gr. og mælir fyrir um að ákveðin grundvallarmannréttindi skuli virt í allri fjölmiðlun, einnig í viðskiptaorðsendingum og fjarsölu. Um er að ræða bann við því að miðla efni sem kyndir undir hatur á grundvelli kynþáttar, kynferðis, trúarskoðana, þjóðernis, stjórnmálaskoðana eða menningarlegrar, efnahagslegrar eða félagslegrar stöðu í samfélaginu. Viðleitni stjórnvalda til að verja börn og ungmenni gegn skaðlegu hljóð- og myndefni er því miður óþrjótandi viðfangsefni en að sama skapi nauðsynlegt. Í frumvarpinu er að finna ákvæði um þessi mál en meginefni þess lýtur fyrst og fremst að miðlun hljóð- og myndefnis. Þó er einnig ráðgert að taka upp almenna vísireglu sem tekur til annarra fjölmiðlaþjónustuveitenda. Í frumvarpsgreininni er sett fram sú meginregla að fjölmiðlaþjónustuveitanda sé óheimilt að miðla hljóð- og myndefni, þar á meðal viðskiptaorðsendingum, sem geta haft skaðvænleg áhrif á líkamlegan, andlegan eða siðferðislegan þroska barna, einkum og sér í lagi efni þó sem felur í sér klám eða tilefnislaust ofbeldi. Í ákvæðinu er það nýmæli að nákvæmlega er afmarkað og tilgreint á hvaða tíma sólarhrings sé heimilt að senda út efni sem fellur undir bannregluna. Lagt er til að leitt verði í lög svokallað „vatnaskilaákvæði“ sem mælir fyrir um það að eftir klukkan níu á kvöldin og til klukkan fimm á morgnana sé heimilt að miðla í línulegri dagskrá efni sem ekki er talið við hæfi barna að því tilskildu að það sé auðkennt sem slíkt, svo sem nánar er lýst í frumvarpsgreininni. Skilvirkast er talið að mæla fyrir um þetta með afdráttarlausum hætti og til þess fallið að skerpa á þeirri vernd sem ákvæðinu er ætlað að veita án þess þó að tjáningarfrelsi sé takmarkað á ótilhlýðilegan hátt. Ég vil nefna það að sambærilegt ákvæði er að finna í löggjöf ýmissa nágrannaþjóða okkar, til að mynda í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Bretlandi, og þykir hafa gefist vel í framkvæmd. Þar að auki er slíkt vatnaskilaákvæði að finna í leiðbeinandi reglum Evrópusamtaka útvarpsstöðva. Í frumvarpinu er mælt fyrir um reglur um rétt þeirra sem telja að á sér hafi verið brotið með því að rangt hafi verið farið með staðreyndir í fjölmiðli. Ákvæði þar að lútandi er nú að finna í gildandi lögum um prentrétt og í útvarpslögum. Í inngangsorðum hljóð- og myndmiðlunartilskipunarinnar er sérstök áhersla lögð á að aðildarríki tryggi rétt til andsvara í netmiðlum. Í inngangsorðum og tilmælum Evrópusambandsins, nr. 952 frá 2006, er mælst til þess að aðildarríkin tryggi að andsvarsréttur gildi jafnt um nýja miðla sem hefðbundnar sjónvarpsútsendingar. Þá er í tilmælum Evrópuráðsins, nr. 16 frá 2004, um andsvarsrétt í nýju fjölmiðlaumhverfi gerð ítarleg grein fyrir mikilvægi þess að aðilar hafi rétt til andsvara án tillits til þess um hvers konar miðil er að ræða hverju sinni. Með hliðsjón af framangreindu þykir rétt að með tilkomu nýrrar tækni á vettvangi fjölmiðlunar verði réttur þessi útfærður með samsvarandi hætti. Er því lagt til að allir þeir fjölmiðlaþjónustuveitendur sem frumvarpið tekur til verði bundnir af ákvæðinu. Í þeim kafla frumvarpsins sem fjallar um viðskiptaorðsendingar er annars vegar lagt til að settar verði almennar meginreglur sem gildi um alla fjölmiðla og hins vegar reglur sem lúta aðeins að hljóð- og myndmiðlum. Þær fyrrgreindu eru í raun sambærilegar þeim reglum sem þegar gilda um auglýsingar almennt samkvæmt öðrum lögum og fela ekki í sér strangari kröfur þó að þær séu útfærðar sérstaklega fyrir fjölmiðla. Þær reglur sem einungis lúta að hljóð- og myndmiðlum leiða af sérstöku eðli þeirrar tegundar fjölmiðla og þeim kröfum sem gerðar eru í hljóð- og myndmiðlunartilskipuninni enda löng hefð fyrir því að ítarlegar reglur gildi um auglýsingar og annað sambærilegt efni í slíkum miðlum. Hugtakið „auglýsing“ nær ekki yfir öll þau mismunandi form og aðferðir sem notaðar eru til að koma vörum og þjónustu á framfæri í fjölmiðlum nútímans og í hljóð- og myndmiðlunartilskipuninni eru ný hugtök notuð yfir þetta fyrirbæri og þau endurspeglast í frumvarpinu sem og annar alls kyns nýlegur orðaforði á borð við „línulega dagskrá“ og annað slíkt. Tækniframfarir síðustu ára hafa gert það að verkum að þetta er orðinn algjörlega nýr heimur af orðaforða. Þegar rætt er um auglýsingar er notað hugtakið „viðskiptaorðsending“ sem er ætlað að ná yfir allar tegundir auglýsinga, kostun og vöruinnsetningu, og í öðru lagi er talað um hljóð- og myndsendingu í viðskiptaskyni og því er ætlað að taka til allra viðskiptaorðsendinga í hljóð- og myndmiðlun auk fjarsölu. Bráðlega verða því ekki auglýsingatímar heldur viðskiptaorðsendingatímar - næst eru viðskiptaorðsendingar. Þær breytingar sem lagðar eru til á ákvæðum um hljóð- og myndsendingar í viðskiptaskyni koma einkum til vegna örrar tækniþróunar í miðlun efnis. Sem dæmi má nefna að áhorfendur geta nú í auknum mæli sniðgengið auglýsingar með notkun nýrrar tækni, svo sem stafrænna upptökutækja, og auknu úrvali rása, auk þess sem stafræn gagnvirk miðlun gefur fjölmiðlaþjónustuveitendum tækifæri til að afla tekna með fjölbreyttari hætti en áður. Til þess að bregðast við þessari þróun þarf fjölmiðlaþjónustuveitendum því að vera mögulegt að þróa nýjar leiðir til tekjuöflunar. Mikill munur var innan og utan EES-svæðisins á tekjuöflunarmöguleikum fjölmiðlaþjónustuveitenda á vettvangi hljóð- og myndmiðlunar vegna þeirra takmarkana sem sjónvarpstilskipunin setti. Í nýju hljóð- og myndmiðlunartilskipuninni er leitast við að koma til móts við kröfur evrópskra fjölmiðlaþjónustuveitenda um að rýmka ýmsar íþyngjandi takmarkanir í reglum um hljóð- og myndsendingar í viðskiptaskyni. Því eru felldar niður takmarkanir á daglegu magni viðskiptaorðsendinga auk þess sem reglur um auglýsingahlé eru rýmkaðar verulega. Þá er aðildarríkjum EES gert kleift að heimila vöruinnsetningu og greiða götu þróunar á nýrri auglýsingatækni. Með þessu er einnig miðað að því að jafna samkeppnisstöðu þeirra fjölmiðlaþjónustuveitenda sem bjóða upp á hefðbundnar sjónvarps- og/eða hljóðvarpsútsendingar annars vegar og þeirra sem bjóða upp á hljóð- og/eða myndmiðlunarefni eftir pöntun hins vegar. Sérstök ákvæði sem vernda börn fyrir viðskiptaorðsendingum eru í frumvarpinu en við undirbúning á lögleiðingu hljóð- og myndmiðlunartilskipunarinnar í landsrétti einstakra ríkja var lagt til að settar yrðu miklar hömlur á viðskiptaorðsendingar þar sem óhollur matur er auglýstur fyrir börn. Ekki var samstaða um að banna slíkar orðsendingar en ýmis ríki innan EES, svo sem Danmörk, höfðu þegar sett siðareglur sem banna auglýsingar af því tagi í hljóð- og myndmiðlunarefni og tóku þær gildi um áramótin 2007/2008. Slíkt bann hafði þá þegar verið sett í Bretlandi í sjónvarpi og síðar hljóðvarpi. Þetta er auðvitað mál sem er til sífelldrar umræðu, ekki síst tengt lýðheilsusjónarmiðum um næringu barna. Í frumvarpinu er lagt er til að lögfest verði ákvæði um rétt og skyldu til flutnings á sjónvarpsútsendingum en þeim ákvæðum er ætlað að stuðla að aðgengi notenda að fjölbreyttu sjónvarpsefni og draga úr áhrifum lóðrétts eignarhalds á fjölmiðlum og dreifikerfum. Ákvæðin eiga við um stafræn fjarskiptanet sem flutt geta sjónvarpsútsendingar. Til fjarskiptaneta teljast bæði fjarskiptanet sem eingöngu eru notuð til sjónvarpsútsendinga og þau sem notuð eru til að veita annars konar fjarskiptaþjónustu. Stafræn sjónvarpsþjónusta hefur aukist mjög og gert er ráð fyrir því að sjónvarpsþjónusta verði nær eingöngu flutt á stafrænu formi frá og með árinu 2012, samanber áform um endurskoðun fjarskiptaáætlunar sem eru í samræmi við skuldbindingar okkar samkvæmt EES-samningnum. Stafrænar sjónvarpsútsendingar er hægt að flytja á ýmiss konar fjarskiptanetum. Þau stafrænu fjarskiptanet sem flestir nota til að taka við sjónvarpsútsendingum hér á landi eru annars vegar þráðlaus UHF- og MMDS-net Vodafone og hins vegar ADSL-net Símans. Þá hefur einnig átt sér stað víðtæk uppbygging ljósleiðarakerfa í þéttbýli á undanförnum árum og er þegar búið að tengja bæjarfélög og hverfi í stærri þéttbýliskjörnum við þannig kerfi. Stafræn fjarskiptanet geta flutt mikinn fjölda sjónvarpsdagskráa og þess vegna er yfirleitt mögulegt að koma flestum ef ekki öllum íslenskum sjónvarpsútsendingum til notenda í gegnum eitt og sama netið. Ákvæðum um flutningsskyldu og flutningsrétt er ætlað að tryggja að notendum standi til boða fjölbreytt úrval sjónvarpsefnis án þess að þeir þurfi að tengjast mörgum fjarskiptanetum. Ákvæðunum er einnig ætlað að koma í veg fyrir að fyrirtæki eða samstæður fyrirtækja sem hafa yfirráð bæði yfir sjónvarpsefni og fjarskiptanetum noti þá aðstöðu sína til þess að binda framboð á efni við eitt ákveðið fjarskiptanet. Með þessu frumvarpi er líka lögð til breytt stjórnsýsla. Þær breytingar eru annars vegar tilkomnar vegna þeirra skyldna sem á íslenska ríkinu hvíla samkvæmt EES-samningnum og hins vegar vegna áforma um heildstæða löggjöf á vettvangi fjölmiðlunar. Í hljóð- og myndmiðlunartilskipuninni er ekki gerð bein krafa um sjálfstæða stjórnsýslustofnun sem fer með eftirlit með fjölmiðlaþjónustuveitendum en eigi að síður eru ákvæði tilskipunarinnar þannig að tilvist slíkrar stofnunar er talin nánast óhjákvæmileg. Enn fremur liggja fyrir tilmæli frá Evrópuráðinu um að aðildarlönd þess skuli koma sér upp sjálfstæðum eftirlitsstofnunum á þessum vettvangi. Í tilmælunum er mikilvægi slíkra stjórnsýslustofnana sérstaklega áréttað og áhersla lögð á þá sérþekkingu á þessum málaflokki sem þannig stofnanir búa jafnan yfir. Í tilmælunum er að auki lögð rík áhersla á stjórnunarlegt og fjárhagslegt sjálfstæði stofnana af þessum toga og að aðildarlöndin skapi þeim viðeigandi starfsumhverfi með lagasetningu. Í þessu frumvarpi er leitast við fylgja þessum tilmælum. Ákvæði gildandi laga um útvarpsréttarnefnd hafa lengst af reynst vel en þó er margt ófullnægjandi í því sambandi, ekki síst nú þegar umræddu stjórnvaldi er ætlað að taka til allra fjölmiðla. Með frumvarpinu er því lagt til að Fjölmiðlastofa, sem ég hef þegar nefnt hér fyrr í frumvarpinu, leysi útvarpsréttarnefnd af hólmi sem það stjórnvald sem fer með eftirlit og umsjón með starfsemi hljóð- og myndmiðla auk þess sem henni er ætlað að hafa sambærilegt eftirlit og umsjón með starfsemi allra annarra fjölmiðla. Ein þýðingarmesta forsenda þeirra breytinga sem lagðar eru til er sú að skýrt verði tekið af skarið um stjórnsýslulegt sjálfstæði stofnunarinnar. Ljóst er að verkefni hins nýja stjórnvalds verða umfangsmeiri en verið hefur. Þar koma bæði til ný verkefni vegna þess að allir fjölmiðlar heyra nú undir stjórnvaldið auk nýrra fyrirmæla í hljóð- og myndmiðlunartilskipuninni og frekari verkefni sem leiðir af tillögum frumvarpsins um lögfestingu tillagna hinnar þverpólitísku fjölmiðlanefndar um gagnsæi eignarhalds, flutningsreglur o.fl. Hér hefur verið farið yfir meginþætti frumvarpsins, sem er auðvitað langt og ítarlegt, og ég átta mig á því að þetta mun að sjálfsögðu verða tekið til mjög ítarlegrar umræðu í hv. menntamálanefnd því að það er að mörgu að hyggja. Í frumvarpinu er í öllum meginatriðum fylgt þeirri stefnumótun í fjölmiðlamálum sem nágrannalönd okkar í Evrópu hafa fylgt fram til þessa. Með frumvarpinu er innleidd tilskipun Evrópuþingsins og -ráðsins, nr. 65 frá 11. desember 2007, um breytingu á tilskipun ráðsins nr. 552 frá árinu 1989, um samræmingu tiltekinna ákvæða í lögum og stjórnsýslufyrirmælum í aðildarríkjunum um sjónvarpsrekstur. Enn fremur er brugðist við tilmælum Evrópuráðsins um hvernig tryggja beri fjölbreytni og fjölræði á fjölmiðlamarkaði. Fjölmiðlar gegna mikilvægu hlutverki. Þeir miðla fréttum og upplýsingum til almennings svo að hann geti myndað sér skoðanir og tekið afstöðu til ólíkra mála. Sá munur er því á fjölmiðlum og öðrum fyrirtækjum á markaði að þeir miðla upplýsingum og skoðunum og hafa þannig áhrif á viðhorf almennings til manna og málefna og því er óhætt að segja að fjölmiðlar lúti að mörgu leyti öðrum lögmálum en hefðbundin fyrirtæki á markaði. Mig langar að lokum að nefna að það er auðvitað mikil vinna sem liggur á bak við svona frumvarp og sú vinna er ekki síst sú vinna sem unnin var á sínum tíma í hinni þverpólitísku nefnd, eins og ég nefndi hér áðan, sem fjallaði um fjölmiðla og ýmsar tillögur hafa verið dregnar frá þeim. Hins vegar er ekki tekið hér fram að setja eigi takmarkanir á eignarhald á fjölmiðlum sem er eitt af þeim málum sem hefur verið hvað umdeildast í umræðunni um fjölmiðla á undanförnum árum. Hins vegar er lagt til í ákvæði IV til bráðabirgða að skipuð verði nefnd til að kanna samþjöppun á eignarhaldi á fjölmiðlamarkaði hér á landi. Telji nefndin að slík samþjöppun sé óeðlileg skal hún gera tillögur í frumvarpsformi um viðeigandi takmarkanir eignarhalds á fjölmiðlum. Ástæða þess að tillögur þverpólitísku nefndarinnar frá 2004 voru ekki teknar upp er í raun sú að nú er árið 2010. Mjög margt hefur gerst á Íslandi á skömmum tíma og sú sem hér stendur taldi því rétt að ný nefnd tæki þetta tiltekna atriði, sem hefur verið hvað umdeildast, til sérlegrar skoðunar og hún yrði þá þverpólitísk og þá væri hægt að draga fram ólík sjónarmið ólíkra flokka. Lagt er til að þessi nefnd skili tillögum sínum eftir atvikum í frumvarpsformi fyrir 1. september 2010, en enn fremur er bent á að nefndin skuli og eftir því sem við eigi geta tekið sérstakt mið af forsendum og niðurstöðum þeirrar fjölmiðlanefndar sem lauk störfum með skýrslu í apríl 2005. Hér er því lögð til þessi leið til þess að meta nýja stöðu á Íslandi 2010. Aðdragandi þessa máls ber því órækan vitnisburð að þetta mál er á margan hátt sérstakt. Þetta mál varðar miklu um það hvernig þeirri umræðu sem er nauðsynleg í hverju lýðræðissamfélagi vindur fram. Ég hvet til þess að málið fái gaumgæfilega meðferð hér í þinginu því að það eru vafalaust mjög mörg sjónarmið sem eiga eftir að koma fram við umfjöllun um málið. Embættismenn ráðuneytisins og þeir sem unnu að frumvarpinu hafa þegar kynnt það fyrir öllum þingflokkum og það hefur enn fremur verið kynnt helstu hagsmunaaðilum og leitast var við að taka tillit til þeirra athugasemda sem bárust frá hagsmunaaðilum við samningu frumvarpsins. Eigi að síður þykist ég vita að það verði fjöldamargar athugasemdir sem eigi eftir að koma fram í meðförum hv. menntamálanefndar. Að því mæltu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hennar að þessari umræðu lokinni.

Virðulegi forseti. Það verður áhugavert og mikið verkefni að fara í gegnum þetta mál í menntamálanefnd en við erum tilbúin í þessi stóru verkefni. Það sem ég hins vegar vildi gjarnan spyrja hæstv. menntamálaráðherra um er útgjöld ríkissjóðs. Hér er talað um að þau gætu aukist um 28 millj. kr. á ári að frádregnum fjárheimildum vegna útvarpsréttarnefndar og stöðugildis hjá mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Einnig er gert ráð fyrir 3,5 millj. kr. stofn- eða upphafskostnaði fyrsta árið. Hefur ráðherrann einhverjar áætlanir um það hvar hún ætlar að skera niður annars staðar í ráðuneytinu til að dekka þennan kostnað? Samkvæmt skýrslu fjármálaráðherra eru boðaðar ýmsar breytingar á umgjörð ríkisfjármála, m.a. að útgjaldarammar ráðuneyta verði bindandi og ekki breytt eftir á nema með jafnmikilli lækkun annarra málaflokka.

Ég þakka hv. þingmanni athugasemdina. Það liggur alveg fyrir að þetta frumvarp hefur aukinn kostnað í för með sér þrátt fyrir einmitt að þau gjöld sem fylgja útvarpsréttarnefnd og stöðugildi í ráðuneytinu leggist inn. Sú útgjaldaaukning mun væntanlega ekki koma til fyrr en á árinu 2011, en það liggur líka fyrir að við munum þurfa að taka tillit til þess í fjárlagatillögum okkar fyrir það ár hvernig við hyggjumst mæta þessari útgjaldaaukningu. Ég met það svo að þetta sé það mikilvægt mál að það verði að fá sína umfjöllun þrátt fyrir þennan aukna kostnað en við munum hins vegar gera grein fyrir því í fjárlagatillögum okkar hvernig við hyggjumst mæta þessum kostnaði.

Forseti. Með svo stórt og viðamikið málefni eins og þetta óskar maður þess að maður hefði töluvert lengri tíma í andsvörum ef ætlunin er að komast í gegnum brotabrot af þeim spurningum sem maður þyrfti að spyrja. Mjög mikil áhersla er lögð á að lagafrumvörp og reglugerðir sem hafa áhrif á gjöld ríkissjóðs verði kostnaðarmetin áður en kynning fer fram í ríkisstjórn eða reglugerðin birt. Ég hefði talið að bæta þyrfti við að strax og frumvörp koma fram ættu að koma tillögur um hvernig viðkomandi ráðuneyti hyggst bregðast við kostnaðaraukanum. Eins og þau segja á fjárlagaskrifstofunni í fjármálaráðuneytinu þarf að óbreyttu að fjármagna þessa útgjaldaaukningu með lántöku. Eru hugmyndir um að gefa þessari stofnun einhvers konar auknar gjaldtökuheimildir? Er hugsanlega verið að tala um að við skerum enn á ný af nefskattinum sem fer til Ríkisútvarpsins? Eru einhverjar hugmyndir í ráðuneytinu um það hvar eigi að taka þessa peninga?

Virðulegi forseti. Það sem kemur líka fram í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins er að við teljum að unnt sé að lækka þennan kostnað verulega með því að samnýta aðstöðu með Póst- og fjarskiptastofnun. Við teljum að við getum náð kostnaðinum verulega niður. Það liggur fyrir að ekki verða margir starfsmenn á þessari stofu. 

Frú forseti. Það verða örugglega alltaf áhöld um það hversu vandað fjölmiðlafrumvarp getur verið. Það voru deilur um það, verða deilur og munu alltaf verða deilur um fjölmiðlamálin. Mér sýnist þetta vera mikið umleikis og greinilega mikil vinna lögð í þetta mál þó að skoðanir um innihaldið geti verið skiptar. Vinnubrögðin eru ágæt þó að innihaldið sé umdeilanlegt. Margar spurningar koma upp. Ég vil byrja á þeirri pólitísku stefnumörkun sem mér finnst m.a. vanta í málið. Mér finnst þetta minna á mál sem byggir á tilskipun frá Evrópusambandinu. Þetta er mál sem byggir að hluta til á frumvarpinu sem við ræddum fyrir 2–3 árum en síðan vantar stóru hlutina í það. Þeir eru aðallega tveir að mínu mati. Annar er eignarhaldið á fjölmiðlunum og mér kemur ekki á óvart að akkúrat þessi ríkisstjórn skuli leggja fram fjölmiðlafrumvarp sem kveður ekki á um eignarhald á fjölmiðlum því að þetta eru sömu tveir flokkarnir og komu í veg fyrir að við settum hér rammalöggjöf um fjölmiðla og þar með talið eignarhald á sínum tíma. Þetta eru flokkarnir tveir sem gerðu það. Ég spyr: Af hverju að bíða með þetta?  Síðari spurning mín varðar auglýsingatakmörkun á Ríkisútvarpinu: 

Ein mínúta er fljót að líða. Ég bið hv. þingmenn að taka tillit til þess þegar margir vilja veita andsvar.

Virðulegi forseti. Ég tel raunar að það sé heilmikil pólitísk stefnumörkun í þessu, sérstaklega hvað varðar það að taka alla fjölmiðlana heildstætt fyrir. Þetta er í fyrsta sinn sem prentlögin eru undir í raun og veru, sem sagt prentlögin sett með hljóð- og myndmiðluninni. Það er ekki samkvæmt EES-tilskipun þannig að hér er unnið heilmikið starf í því. Ég nefni líka rétt blaðamanna, ritstjórnarlegt sjálfstæði, vernd heimildarmanna og fleiri slík ákvæði og að réttur blaðamanna sé orðinn núna sá sami hvort sem þeir starfa á prentmiðli eða hljóð- og myndmiðli sem hefur ekki verið. Ég lít svo á að ýmislegt sé til gagns í frumvarpinu. Eins og ég nefndi áðan taldi ég aðstæður hafa breyst það mikið frá 2005 í samfélaginu að það væri nauðsyn að ný þverpólitísk nefnd settist yfir tillögurnar sem þá lágu fyrir um takmörkun á eignarhaldi. Hins vegar liggur það fyrir að hér er lagt til að að upplýst verði um eignarhald og það verði gagnsætt sem er líka nýmæli. Ýmsa stefnumörkun má finna að auki. Það er ljóst líka að frumvarpið, verði það að lögum, mun hafa áhrif á starfsemi RÚV en ég lít svo á að ýmis mál séu þar til endurskoðunar, m.a. þjónustusamningurinn við RÚV. Hvað varðar 

Það eru ákveðnir hlutir sem eru bara sjálfsagðir í pólitísku tilliti. Ég fagna því sérstaklega að við erum að skoða þetta heildstætt, prentmiðlarnir séu komnir inn með allri margmiðluninni. Það er jákvætt þannig að það sé ekki tekið frá hæstv. ráðherra. Ég verð þó að segja eins og er að þegar gert er ráð fyrir fjórum mánuðum fyrir nefndina miðað við gildistöku laganna 1. maí og síðan að nefndin eigi að vera búin að skila 1. október spyr ég: Af hverju í ósköpunum var þá ekki búið að vinna þessa vinnu í vetur? Af hverju var ekki búið að vinna þessa vinnu áður en frumvarpið var lagt fyrir þingið þannig að við gætum tekið það heildstætt? Við erum að biðja um að tekið verði heildstætt á fjölmiðlunum. Mér finnst ekki hægt í pólitísku tilliti að skilja eftir eignarhald á fjölmiðlum því að það skiptir máli hvernig því er háttað. Síðan er annað. Ég tel alveg ljóst að þvert á alla stjórnmálaflokka séu skiptar skoðanir um það hvort takmarka eigi hlut ríkisins á auglýsingamarkaði. Mín skoðun hefur alla tíð verið sú að það eigi að takmarka hlut Ríkisútvarpsins á markaði. 

Virðulegi forseti. Síðast og þarsíðast þegar reynt var að ræða um fjölmiðla snerist öll umræðan um eignarhald og takmarkanir á því. Það réð líka þeirri för að það var tekið út fyrir sviga núna og sett í þennan sérstaka farveg, ekki aðeins breyttar aðstæður. Ég tel mikla þörf á því að við náum í gegn heildstæðum lögum um fjölmiðla og að við ræðum dálítið um inntak þeirra og ekki bara þetta eina atriði sem langmesta umfjöllun hefur hlotið á hinu pólitíska sviði. Hvað varðar auglýsingatakmarkanir liggur fyrir að umtalsverður hluti tekna RÚV kemur af auglýsingum, 1,5 milljarðar á móti þeim 3,5 milljörðum sem settir voru í RÚV á síðasta ári. Hins vegar er ég í prinsippinu sammála hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, það væri mjög æskilegt að RÚV drægi úr umsvifum sínum á auglýsingamarkaði. Ég hef hins vegar ávallt haldið því til haga að þá þyrftum við að bæta það væntanlega af hálfu ríkisins til að við gætum haldið uppi öflugu Ríkisútvarpi en það væri auðvitað hin æskilega staða.

Frú forseti. Mér líður eins og ég sé komin í Íslandsmeistarakeppnina í hraðræðumennsku. Mér líst að mörgu leyti ágætlega á þetta frumvarp og er bara að byrja að kynna mér það, en ég hef þó efasemdir um 51. gr. sem fjallar um ábyrgð á ritefni. Samkvæmt henni bera efnisstjórar og/eða ábyrgðarmenn fjölmiðlaþjónustuveitenda ábyrgð á því efni sem miðlað er ef það er ekki sett fram undir nafni. Ef ég skil greinina rétt gerir hún ritstjórn vefmiðla ábyrga fyrir athugasemdum við efni vefmiðilsins sem er sett fram undir fölsku nafni eða ekki undir fullu nafni. Ég velti fyrir mér hreinlega hvort þetta sé í fyrsta lagi framkvæmanlegt og í öðru lagi hvort þetta sé skynsamlegt. Það er auðvelt að flytja vefmiðla þannig að þeir hafi lögsögu einhvers staðar annars staðar og mig langar að fá viðbrögð hæstv. ráðherra við þessum vangaveltum mínum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður bendir á mál sem ég veit að á vafalaust eftir að verða til umtalsverðrar umræðu. Þetta snýr að því að þeir vefmiðlar sem eru fjölmiðlar og leyfa athugasemdir beri ábyrgð á því efni sem birtist í athugasemdum nema það sé birt undir nafni, þeir beri ábyrgð á því ef nafnlaus athugasemd inniheldur eitthvert efni sem stangast jafnvel á við lög. Þetta á að sjálfsögðu ekki við um til að mynda persónulegar bloggsíður eða heimasíður samtaka eða aðrar sem eru ekki fjölmiðlar. Þetta er hins vegar eitt af því sem ég tel mikilvægt. Ég hef heyrt frá mörgum fjölmiðlum að þeim finnst mjög mikilvægt að fólk skrifi undir nafni. Það er nokkuð sem hefur verið gert í prentmiðlum, fólk skrifar undir eigin nafni, en þetta er að sjálfsögðu nokkuð sem þarf að ræða. Mín skoðun er sú að fólk eigi að koma fram undir nafni þegar það birtir efni í fjölmiðli sem telst vera fjölmiðill en svo getur fólk að sjálfsögðu haldið úti sínum persónulegu bloggsíðum nafnlausum og 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég verð að taka fram að ég skil þörf manna fyrir þetta, þ.e. skil af hverju þetta kemur þarna inn. Athugasemdakerfin í dag eru ákveðinn vettvangur fyrir reiði og „frústrasjón“ sem er kannski frekar spegill á ákveðið ástand sem við búum við. Ég velti fyrir mér hvort við verðum ekki að hafa þennan vettvang. Ef hann er ekki til staðar, hvert fer þá reiðin? Þetta eru kannski ekki alveg fullmótaðar hugsanir hjá mér en það er viss þöggun sem felst í að banna þetta eða koma ábyrgðinni yfir á þriðja aðila.

Virðulegi forseti. Ég tel alveg sjálfgefið að hv. menntamálanefnd muni ræða þessi sjónarmið. Það eru til aðrar leiðir til að fá útrás fyrir ýmis sjónarmið án þess að gefa upp nafn, til að mynda ýmiss konar spjallþræðir og annað slíkt sem teljast ekki vera fjölmiðlar. Með þessu er líka lögð fram ákveðin aðgreining á fjölmiðli sem ber þá ábyrgð á öllu því efni sem hann birtir. Við þekkjum það úr prentmiðlunum að þeir eru með nafnlaust efni, hvort sem það er Svarthöfði, Staksteinar eða ýmislegt efni sem er birt nafnlaust, en eigi að síður á ábyrgð viðkomandi ritstjórna. Þarna er lögð til ákveðin aðgreining á efni sem lýtur sem sagt ritstjórnarlegri ábyrgð á fjölmiðli og síðan er að sjálfsögðu hægt að skrifa nafnlaust á annan hátt. Eðlilega verður að ræða þetta, m.a. við hagsmunaaðila, og velta vöngum hreinlega yfir bæði siðferðilegum og félagsfræðilegum þáttum sem tengjast málinu. Ég þykist viss um að þetta eigi eftir að vekja heilmikla umræðu. Ég hef þegar fengið bréf þar sem þessu er annars vegar fagnað og hins vegar lýst yfir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir að fara í gegnum þetta massífa frumvarp sem hér er til umfjöllunar. Ég var á fundi í síðustu viku þar sem fulltrúi menntamálaráðherra sagði, með leyfi forseta, að frumvarpið væri ekki mælt í millimetrum heldur sentimetrum. Ég veit ekki hvort það segir eitthvað til um gæði þess, en ég er með þrjár athugasemdir sem mig langar að koma á framfæri. Í fyrsta lagi það sem hefur komið fram hér varðandi eignarhaldið. Mér finnst mjög einkennilegt að ekki sé tekið á því máli hér. Þetta er stærsta deilumálið og við þekkjum það öll sem hér erum. Í öðru lagi langar mig að spyrja hvort við höfum í dag efni á því að setja á fót nýja ríkisstofnun sem heitir Fjölmiðlastofa og hvort það eftirlitshlutverk sem hún hefur geti í rauninni ekki bara heyrt undir menntamálaráðuneytið, þar er nóg af starfsfólki. Í þriðja lagi hef ég pínulitlar áhyggjur af V. kafla þar sem rætt er um réttindi og skyldur fjölmiðlaþjónustuveitenda, hvort löggjafinn sé ekki farinn að seilast of langt í að skipta sér af því efni sem 

Virðulegi forseti. Hvað varðar síðustu athugasemd hv. þingmanns eru auðvitað ákveðnar reglur í gildi þar sem við höfum undirgengist tilskipanir sem tilheyra EES-samningnum, til að mynda um hlutfall af evrópsku efni og öðru slíku, og hins vegar er hér verið að styrkja vernd barna, þetta bann við hatursáróðri og ritstjórnarlegt sjálfstæði. Ég veit að uppi eru mjög mismunandi skoðanir á því hversu mikið eigi að stýra fjölmiðlum og þetta er auðvitað tilraun til að setja ákveðinn ramma um starf fjölmiðla. Hvað varðar stofuna, þá segi ég líka að mér finnst við í raun og veru ekki hafa efni á að gera þetta ekki. Mér finnst það mjög mikilvægt mál að við fáum þessa löggjöf fram, þessa heildstæðu löggjöf. Hún gæti líklega verið rekin með hagkvæmari hætti innan ráðuneytisins en hins vegar er mikil áhersla lögð á það í allri umræðu að slík stofnun sé sjálfstæð, stjórnsýslulega sjálfstæð og lúti ekki boðvaldi, þ.e. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir skýr svör. Það er aðeins kveðið á um eignarhald fjölmiðla, þ.e. varðandi umsækjanda. Mig langar að heyra hvernig ætlunin er að birta það, með hvaða hætti, það er reyndar ekki tekið neitt frekar á því. Mín skoðun er sú að íslenskir skattgreiðendur hafi ekki efni á frekari útgjöldum og hérna er svo sannarlega verið að kveða á um aukin útgjöld. Ef við ræðum um fjárlögin sem við erum að fylgja og eru lög en ekki eitthvað upp á punt, er ekki gert ráð fyrir þessum útgjöldum í fjárlögum og það finnst mér mjög skrýtið. Mig langar að heyra álit menntamálaráðherra á því.

Virðulegi forseti. Sá kostnaður sem mundi leggjast til út af þessu frumvarpi mundi líklega leggjast á næsta fjárlagaár, 2011. Við munum gera grein fyrir því í tillögum okkar fyrir þau fjárlög hvernig við sjáum fyrir okkur að þetta geti gengið eftir og hugum að sjálfsögðu að ýtrasta sparnaði í því, til að mynda með samnýtingu á húsnæði eins og ég nefndi áðan með Póst- og fjarskiptastofnun og fleira. Hvað varðar eignarhaldið, er auðvitað kveðið þarna á um í fyrsta sinn að eignarhald sé upplýst og gagnsætt. Fjölmiðlastofa mundi væntanlega sjá um að miðla þeim upplýsingum, til að mynda höfum við ákveðnar fyrirmyndir frá Noregi þar sem fjölmiðlastofa þar í landi er hreinlega með heimasíðu sem gerir grein fyrir öllu eignarhaldi, þannig að þeir sem neyta fjölmiðlanna, og þetta eru auðvitað mikilvægar upplýsingar, viti hver á fjölmiðilinn í hverju tilviki og það eru mjög mikilvægar upplýsingar fyrir alla sem neyta fjölmiðla.

Frú forseti. Við ræðum hér nýtt frumvarp til laga um fjölmiðla og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferð frumvarpsins. Frumvarpið er í 11 köflum og 64 greinum. Það er viðamikið. Það er að stórum hluta afar tæknilegt og byggir á tilskipun Evrópusambandsins og er fátt eitt um það að segja. Ég mun reyna að fara í gegnum þessa kafla á þeim stutta tíma sem ég hef. Það verður að segjast strax að það er margt gott í þessu frumvarpi og það er mjög gott að komið skuli fram frumvarp til laga sem nær yfir alla fjölmiðla. Ekki veitti af þar sem við erum með lög sem ná aftur til ársins 1956 og löngu tímabært að fella alla fjölmiðla undir einn hatt í einum lögum. Hins vegar gerir það verkefnið ívið viðameira og tæknilegra. Ég verð samt að segja, frú forseti, sem menntaður íslenskufræðingur að það eru æðimörg orð í þessu blessaða frumvarpi, nýyrði sem eru algerir tungubrjótar. Leyfi ég mér að nefna, með leyfi forseta: „Fjölmiðlaþjónustuveitandi er einstaklingur eða lögaðli sem starfrækir fjölmiðil“ og „Viðskiptaorðsendingar eru texti, myndir og/eða hljóð sem er ætlað að vekja, beint eða óbeint, athygli á vörum, þjónustu …“ Ég veit ekki hvort hv. menntamálanefnd er til þess bær að reyna að finna betri og liprari orð yfir það sem hér er, en einhvern veginn læðist að manni sá grunur að þetta sé bein þýðing úr tilskipunum og þess vegna hafi menn kannski ekki eytt miklum tíma í nýyrðasmíð. Vissulega væri það þarft, frú forseti. Ég velti líka fyrir mér markmiðum frumvarpsins, þrátt fyrir að IX. kafli fjalli um ábyrgð, viðurlög og fullnustu, af hverju ekki er tekið á ábyrgðinni í markmiðum þar sem talað er um að það eigi að stuðla að tjáningarfrelsi, rétti til upplýsinga, fjölmiðlalæsi, fjölbreytni og fjölræði og efla vernd neytenda á þeim vettvangi, og markmið laganna er jafnframt að koma á fót samræmdri löggjöf. Ég velti fyrir mér hvort ekki ætti að vera í markmiðsgreininni sjálfri eitthvað um ábyrgð fjölmiðlaþjónustuveitendanna, þó að sérstakur kafli fjalli um það, þ.e. IX. kafli. Í kaflanum um gildissvið og lögsögu er farið yfir hverjir megi og hverjir geti verið fjölmiðlaþjónustuveitendur og hvernig þeim reglum skuli fram haldið. Það er sjálfsagt ekkert nema gott um það að segja Í kafla III er fjallað um stjórnsýslu. Samkvæmt þeim kafla á að setja á laggirnar enn eina ríkisstofnunina. Með þessu frumvarpi erum við nú með þrjár stofur í farvatninu, þrjár nýjar ríkisstofnanir. Það eru Íslandsstofa og Byggingarstofnun og nú er það Fjölmiðlastofa. Ég verð að segja, frú forseti, að á þeim tíma þegar við erum vegna þess efnahagshruns og þess ástands sem íslenskt samfélag er í, með niðurskurð á öllum vígstöðvum, í velferðarmálum, í heilbrigðismálum, í skólamálum og atvinnulífið er á barmi gjaldþrots, setur ríkisstjórnin fram á fyrsta ári kjörtímabilsins tillögur um þrjár nýjar ríkisstofnanir. Aukin útgjöld til þriggja nýrra ríkisstofnana. Frú forseti. Þetta er í mínum huga algerlega röng nálgun í því ástandi sem ríkir í landinu. Þetta er hins vegar pólitísk ákvörðun hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og ríkisstjórnarinnar að fara fram með þessum hætti og ég verð að segja, frú forseti, að í því felst ótrúleg miðstýringarárátta. Hún kemur mér í sjálfu sér ekki á óvart. Ráðherra sagði áðan að stofna þyrfti Fjölmiðlastofu sem hefði algert sjálfstæði frá ráðherra. Það er töluvert vald sem Fjölmiðlastofa fær sem sjálfstæð stjórnsýslueining vegna þess að úrskurðarvald hennar er algert. Sá sem andmælir einhverju af hálfu Fjölmiðlastofu, það er ekki hægt fyrir þann aðila, þann fjölmiðlaþjónustuveitanda eða annan, að skjóta málinu til æðra stjórnvalds. Það stendur klárt og kvitt á blaðsíðu 6 í 7. gr.: „Ákvörðunum Fjölmiðlastofu samkvæmt lögum þessum verður ekki skotið til annarra stjórnvalda.“ Það er því mikið vald sem hæstv. ráðherra ákveður að fela þessari stofnun. Það er umhugsunarefni þegar maður lítur á 11. gr. og 12. gr. og svo aftur þá sérstöku stöðu sem Fjölmiðlastofa verður í að hún hefur ótakmarkað vald. Frú forseti. Ég geri verulegar athugasemdir við stofnun nýrrar ríkisstofnunar hvort heldur er í þessu árferði eða öðru, ég held að það hljóti að vera markmið okkar á næstu árum að draga úr því bákni sem ríkið er orðið, og ég dreg ekki dul á það, frú forseti, þannig að ekki þurfi að núa mér því um nasir í andsvörum eða ræðum á eftir, að minn flokkur á stóran þátt í þeirri útþenslu og hefði betur farið öðruvísi að. Það eitt bætir ekki þá stöðu að auka þurfi við báknið eins og hér er til lagt. Frú forseti. Síðan kemur kafli IV, um skráningu fjölmiðla, leyfi o.s.frv. Ég held að það sé í sjálfu sér hið besta mál. Fjölmiðlar eiga að þurfa heimild til að fá að starfa, þeir hafa það svo sem í dag og það er hið besta mál. Síðan komum við að réttindum og skyldum fjölmiðlaþjónustuveitenda. Sá kafli er töluvert fyrirferðarmikill og mig langar aðeins að gera athugasemdir við nokkrar greinar. Ég vil fyrst lýsa yfir að ég fagna 25. gr. sem er um vernd heimildarmanna. Ég held að það sé afar nauðsynlegt fyrir fjölmiðla að geta alltaf verndað heimildarmenn sína og hafa þann rétt og hann er nú bundinn í lögum. Ég fagna þeirri grein sérstaklega. Mér finnst hins vegar eins og að 26. gr. og 27. gr. geti hugsanlega stangast á, vegna þess að í 26. gr. er talað um að fjölmiðlaþjónustuveitendur eigi að halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og virða tjáningarfrelsi o.s.frv. Í lok þeirrar greinar stendur hins vegar: „Þó skal fjölmiðlaþjónustuveitanda sem hefur þann yfirlýsta tilgang að beita sér fyrir tilteknum málstað vera óskylt að miðla efni sem gengur í berhögg við stefnu miðilsins.“ Því spyr ég: Stangast síðasta setningin í 26. gr. ekki á við 27. gr. þar sem bann er við hatursáróðri? Vegna þess að kjósi miðill að túlka eina ákveðna stjórnmálaskoðun per se, tökum sem dæmi eins og við stöndum frammi fyrir nú að það verði settir á stofn tveir miðlar, annar þeirra hefur andstöðu við Evrópusambandið að markmiði og hinn verður með, er alveg ljóst að þessar tvær ólíku fylkingar munu bítast og geta bitist hatrammlega og farið gegn hvor annarri. Ég hef aðeins efasemdir um að þá stangist þessar tvær greinar á, síðasta setningin í 26. gr. og svo 27. gr. Ekki má skilja orð mín svo að ég sé á móti því að slíkar fylkingar geti sett af stað fjölmiðil, hvort heldur er sjónvarp, útvarp eða dagblöð, aldeilis ekki, en það þarf að vera klárt í lögum með hvaða hætti slíkar fylkingar geta unnið. Ég fagna líka 28. gr. En engu að síður verð ég að viðurkenna, frú forseti, að það er bara andstætt minni lífsskoðun að láta segja mér svona fyrir verkum, jafnt sem foreldri og ömmu, að það sé bundið í lög með hvaða hætti sjónvarp t.d. beitir auglýsingum eða einhverju þess háttar, að foreldrum og öðrum uppalendum skuli ekki treyst til að vita það sjálfir og hafa sjálfir vit fyrir börnum sínum, a.m.k. upp að ákveðnum aldri. Ég velti því fyrir mér og það væri fróðlegt að vita, eins og segir í b-lið 28. gr.: „Heimilt er að miðla efni í línulegri dagskrá“ - og þá er væntanlega átt við bæði myndmiðlun og hljóðmiðlun að útsendingin nái ekki til barna.“- „sem ekki er talið við hæfi barna að því gefnu að tryggt sé með viðeigandi tæknilegum ráðstöfunum að útsendingin nái ekki til barna.“ Hvernig er þetta framkvæmanlegt? Það væri ágætt að heyra það. Síðan er í 33. gr. fjallað um framboð myndefnis. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það. Nú skil ég það svo að ýmsar sjónvarpsstöðvar geti hafið útsendingar hér á landi samkvæmt 4. gr. í II. kafla. Kjósi t.d. sjónvarpsstöðin Al Jazeera að setja á laggirnar myndstöð á Íslandi, er þá skylt að meiri hluta útsendingartíma hennar sé varið í dagskrárefni frá Evrópu? Meiri hluta stendur hér. Svo kemur grein um dagskrárefni frá sjálfstæðum framleiðendum og þar stendur að sjá skuli til þess að minnst 10% af útsendingartíma eða minnst 10% af árlegu dagskrárfé sé varið til evrópskra verka. Ég spyr hæstv. ráðherra, svo það fari ekki á milli mála ef slíkar stöðvar æskja þess að koma hingað og setja upp varanlega starfsstöð: Hvar og hvernig munu þessar tvær greinar virka gagnvart þeim? Í VI. kafla er komið að því sem snýr að viðskiptaorðsendingum og fjarsölu. Þessi tungubrjótur, viðskiptaorðsendingar, verður að fá nýtt heiti. Og þá verð ég að segja, frú forseti, að d-liður á bls. 16 í Almennum meginreglum vekur eiginlega furðu: „Viðskiptaorðsendingar og fjarsala skulu ekki: d. hvetja til hegðunar sem er í áberandi andstöðu við umhverfisvernd.“ Ég velti aðeins fyrir mér við hvað er eiginlega átt? Er það að ekki sé sýnt þegar við erum á ferðalögum og hendum Pepsí-dósum o.s.frv. sem er kannski svona hluti af mannlegri reisn að gera ekki? Ég velti því fyrir mér. Mér finnst þetta stundum vera, frú forseti, svona hálfgerð sýndarmennska. Og alveg á sama hátt, frú forseti, í 39. gr.: „Varan eða þjónustan sem um ræðir skal ekki sett fram á óþarflega áberandi hátt.“ Hver á að skera úr um það, hæstv. menntamálaráðherra og frú forseti, hvað er óþarflega áberandi háttur? Bara svo menn aðeins átti sig á hvað verið er að setja inn í lög, frú forseti. 

Virðulegi forseti. Ég óska líka eftir því að vera sett á mælendaskrá því það er svo margt sem mér liggur á hjarta undir ræðu hv. þingmanns þar sem hún tæpti á ýmsum atriðum sem ég tel fulla ástæðu til að fara aðeins nánar yfir á eftir og mun ég gera það. Ég vil nýta andsvarið til að hvetja menntamálanefnd endilega til nýyrðasmíðar í ljósi orða hv. þingmanns um orðið viðskiptaorðsendingu, sem og fjölmiðlaþjónustuveitandi og ég nefni annað orð sem er dálítið skemmtilegt nýyrði sem er aðgangskassi. En ég mun geyma aðrar athugasemdir til ræðu minnar á eftir.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um fjölmiðla. Ég held að það sé að vissu leyti gott að hér sé a.m.k. búið að kortleggja markaðinn og slíkt hvað það varðar og fara í gegnum þá löggjöf sem snýr að fjölmiðlum. En hins vegar geld ég varhuga við því, eins og kom reyndar fram í máli hæstv. ráðherra um eignarhaldið að ekki er tekið á því í frumvarpinu, að menn sem sagt taki ekki stóru málin og útkljái þau fyrst þeir eru á annað borð að fara í þessa umræðu. Mér finnst vera talað um breytt landslag meðal fjölmiðla og það er rétt, það hefur breyst mjög mikið. En við eigum ekki að láta lögin taka mið af því hvernig fjölmiðlarnir breytast heldur eiga lögin í rauninni að vera grunnurinn og ramminn í kringum fjölmiðlana en ekki að eiga nákvæmlega við þá fjölmiðla sem nú starfa. Hvað varðar fjölmiðla yfirleitt þá vitum við öll sem hér erum að þeir eru gríðarlega valdamiklir og hafa oft og tíðum verið kallaðir fjórða valdið og netmiðlarnir fimmta valdið. Það verður að fara varlega í allri löggjöf hvað þetta varðar. Það má ekki setja þeim of þröngan ramma og ekki má vera of rík tilhneiging til að setja ramma um hvað þeir eiga að fjalla um eða annað slíkt. Ég held að það sé of mikið inngrip af hálfu löggjafarvaldsins. Í því frumvarpi sem við ræðum er verið að leggja til að sett verði á fót svokölluð Fjölmiðlastofa sem á að gegna því hlutverki að hafa eftirlit með fjölmiðlunum og þeir eiga að sækja um leyfi til Fjölmiðlastofu og gefa þar ýmsar upplýsingar. En þessi Fjölmiðlastofa hefur líka mjög mikil völd. Þar er gert ráð fyrir enn einu - hvað getur maður sagt, að það eigi að skila inn svokölluðum bírókratisma, fjölmiðlaþjónustuveitendur, eins og fjölmiðlar eru kallaðir í þessu frumvarpi, eiga að skila árlegri skýrslu og fara þar yfir hlutfall myndefnis o.fl. Það er verið að koma á rosalegri skriffinnsku sem ég veit ekki hvort muni skila sínu. Mér finnst sjálfsagt að gera kröfur til fjölmiðla og þeir hafa svo sannarlega miklu ábyrgðarhlutverki að gegna. En menn verða að passa sig hversu langt þeir ganga í þeim efnum. Frumvarpið er eins og áður hefur komið fram tugir greina og er hátt á fjórða hundrað blaðsíður. Menn hafa því kannski ekki alveg fengið þann tíma til að kynna sér frumvarpið í þaula en það er mjög mikilvægt að farið verði ítarlega yfir hverja grein fyrir sig því að hér er verið að gera mjög miklar breytingar á fjölmiðlalandslaginu sem við búum við. Þar á meðal er verið að setja ýmis skilyrði, bæði hvað varðar réttindi og skyldur. Einnig er verið að setja á stofnun sem á að fylgjast með fjölmiðlum, m.a. auglýsingum, sem eru kallaðar í þessu frumvarpi viðskiptaorðsendingar, og duldar viðskiptaorðsendingar eru óheimilar, sem sagt, auglýsingar sem eru ekki settar í þann búning, eða ég skil það þannig, að þeim sé einhvern veginn beint til að hafa áhrif en kannski ekki undir réttu nafni. Gert er ráð fyrir að Fjölmiðlastofa fylgist með þessu þannig að mér sýnist að verið sé að búa til mjög öflugt eftirlitsapparat með fjölmiðlum og ég velti því fyrir mér hverjum ber að dæma eða úrskurða í þessum málum. Svo er líka gert ráð fyrir að hægt sé að sekta og Fjölmiðlastofa hafi dagsektarúrræði. Nauðsynlegt er að benda á að með frumvarpinu er verið að leggja til að sett verði á fót Fjölmiðlastofa sem er ekki gert ráð fyrir á fjárlögum. Mér finnst það vera ótækt að við séum að fjalla um stofu, nýtt ríkisapparat og stækka opinbera geirann enn frekar. Við erum með um 225 stofnanir. Hérna er lagt til að bætt yrði við einni nýrri. Í gær var líka lagt til að bætt verði einni nýrri við þannig að við erum enn þá, eða ríkisstjórnin, á fullu að stækka opinbera geirann á meðan einkaaðilar og skattgreiðendur fá sífellt minna af sinni eigin köku eða því sem þeir vinna sér inn fyrir. Skattar hafa verið hækkaðir og hér verið að leggja til aukin útgjöld. Ég held að á þessum tímapunkti höfum við ekki efni á því. Ég held að við þurfum að nýta fjármagnið í annað en ekki vera að stofna fleiri ríkisstofnanir á meðan við þurfum að horfast í augu við blóðugan niðurskurð, sem þessi ríkisstjórn hefur reyndar ekki haft getu í að fara í. Þetta er alls ekki alslæmt heldur koma líka margir góðir hlutir fram í frumvarpinu. Þarna er verið að ítreka eða styrkja vernd heimildarmanna sem ég held að sé mjög mikilvægt fyrir fjölmiðlamenn, þ.e. heimildarmenn, að þeir geti treyst því að fjölmiðlamenn fari með upplýsingarnar frá heimildarmönnum og að þeir þurfi ekki að gefa upp heimildarmenn sína. Það er mjög gott mál. Ég þarf örugglega eins og flestir aðrir að fara ofan í frumvarpið sem hér liggur fyrir og kynna mér það mun betur því að þetta er flókið og stórt mál sem verður ekki afgreitt í dag heldur fer það til hv. menntamálanefndar sem mun fjalla um það frekar. Ég vonast til að þar verði ræddar m.a. breytingar og hugsanlegar tillögur um eignarhald fjölmiðla. Ég vil einnig og vonast til þess að þar verði rætt um Fjölmiðlastofuna, hvort menn séu tilbúnir í það í þessu árferði að setja á fót nýja ríkisstofnun sem ekki er gert ráð fyrir á fjárlögum og í þriðja lagi set ég fyrirvara við kaflann um réttindi og skyldur fjölmiðlaþjónustuveitenda, sem eru fjölmiðlar, þar sem gert er ráð fyrir ákveðinni efnisumfjöllun sem mér skildist á hæstv. menntamálaráðherra að væri að kröfu Evrópusambandsins, að hér ætti ákveðið tiltekið hlutfall af efni að vera frá Evrópu. Ég held að við ættum að leyfa fjölmiðlum að meta hvaða efni þeir hafa til umfjöllunar. Fyrst við erum á annað borð með ríkisfjölmiðil þá finnst mér að við getum kannski skipt okkur af því um hvað er fjallað þar. Menn gera það. Það er pólitísk stjórn þar yfir þrátt fyrir að faglegi þátturinn sé á höndum starfsmanna. Mér finnst ekki hægt að menn séu að skipta sér af því hvað menn velja til að fjalla um í öðrum fjölmiðlum og ég held að þetta sé aðeins of langt seilst í því efni. Annars vil ég þakka fyrir að frumvarp þetta er komið fram og ég vona að það fái málefnalega umfjöllun og tekið verði á þessum álitaefnum sem hér hafa verið rædd í hv. menntamálanefnd.

Frú forseti. Ég vil koma að nokkrum hugleiðingum mínum varðandi það mikla frumvarp sem hér liggur fyrir til 1. umr. í þinginu. Þetta er mikilvæg lagasetning sem hnígur að hinum mikilvægari stoðum hvers lýðræðissamfélags, lagarammi um sjálfa fjölmiðlana, fjórða valdið. Það hefur oft verið meiri áhugi á lagasetningu varðandi fjölmiðla en kannski má sjá á þingsal einmitt núna. Hér hefur sérstaklega verið fjallað um að ekki sé tekið á eignarhaldi fjölmiðla með svipuðum hætti og gert var á því herrans ári 2004 þegar stjórnvöld freistuðu þess að setja einhverja þrengstu löggjöf um fjölmiðla sem þá fyrirfannst í allri Evrópu. Að mínu mati er lykilatriði þegar kemur að eignarhaldi fjölmiðla að almenn samkeppnislög gildi en það sé opið og skýrt hverjir séu eigendur fjölmiðla og að í þeim tilfellum þegar um er að ræða fréttamiðla sé þess getið í hvert sinn sem þeir fjalla um málefni sem varða hagsmuni sinna eigenda. Ég vil grípa sérstaklega niður í það sem lýtur að réttindum og skyldum fjölmiðlaþjónustuveitenda, eins og þeir eru nefndir, þó að hér sé um miklu stærra frumvarp að ræða sem lýtur að mörgum þáttum og margbreytileika þess fjölmiðlaumhverfis sem nútímatækni býður upp á og þess sem framtíðin ber í skauti sér. Hér er fjallað sérstaklega um réttindi og skyldur fjölmiðlaþjónustuveitenda. Í 24. gr. sem fjallar um ritstjórnarlegt sjálfstæði er fjallað um að settar skuli reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði þeirra starfsmanna sem sinna fréttum og fréttatengdu efni og að slíkar reglur skuli samdar í samráði við viðkomandi starfsmenn og eftir atvikum starfsmannafélag þeirra. Þessu er ég mjög hlynntur og vil benda á að t.d. mættu þessar reglur vísa í siðareglur blaðamanna þar sem fjallað er um vönduð vinnubrögð, að leitað sé mismunandi sjónarmiða og að fjölmiðlarnir móti sér sérstaklega reglur um nafnbirtingu og myndbirtingar. Án þess að það sé mín skoðun að með sérstökum hætti sé bundið í lög hvernig slíkar reglur séu tel ég afar mikilvægt að fjölmiðlar vinni eftir slíkum reglum og þær séu aðgengilegar almenningi, þeim sem um er fjallað. Í þessum reglum sem fjallað er um í 24. gr. er líka talað um að þær lúti að starfsháttum sem tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði viðkomandi efnisstjóra og blaða- og fréttamanna gagnvart eigendum fjölmiðlaþjónustuveitandans og einnig skilyrði áminningar og brottvikningar viðkomandi efnisstjóra og blaða- og fréttamanna. Nákvæmlega á þeim tímum sem við lifum nú, þar sem fjölmiðlar eru efnahagslega ekki sérstaklega vel settir, reynir á sjálfstæði ritstjórna gagnvart eigendum sínum þegar hagsmunir auglýsingadeildar og ritstjórnar fara ekki saman. Mesta hættan er á ferðinni þegar fjölmiðill er rekstrarlega brothættur og þá er mest nauðsyn á því að reistir séu rammgerðir Kínamúrar á milli þessara ólíku deilda. Mér líst mjög vel á að stofnað sé til sérstakrar Fjölmiðlastofu til að staðfesta að slíkar reglur hafi verið samdar og endurskoðaðar. Ég vil líka fagna því að í 25. gr. sé tekið sérstaklega á vernd heimildarmanna þar sem til þess er tekið að starfsmönnum fjölmiðlaþjónustuveitenda er óheimilt að upplýsa hver sé heimildarmaður að grein, riti, frásögn, tilkynningu eða öðru efni, hvort sem það hefur birst eða ekki, hafi heimildarmaður eða höfundur óskað nafnleyndar. Starfsmönnum fjölmiðlaþjónustuveitanda er jafnframt óheimilt að láta af hendi gögn sem hafa að geyma upplýsingar um heimildarmann eða höfund í slíkum tilvikum. Ég tel líka mjög mikilvægt að í þessum texta sé hnykkt á því að trúnaðarsamband blaðamanns og heimildarmanns er tvíhliða samband sem verður aðeins komið á með því að báðir samþykki að það sé í gangi. Það er ekki nóg að viðmælandi blaðamanns óski eftir því, sérstaklega sé til hans leitað í krafti þess að hann gegni opinberri stöðu eða stöðu í fyrirtæki, þá getur hann ekki með einhliða hætti lýst yfir því að hann sé leynilegur heimildarmaður. Það er mjög mikilvægt að því sé haldið til haga. Í 26. gr. er vísað í að fjölmiðlar skuli í starfi sínu halda í heiðri lýðræðislegum grundvallarreglum og virða tjáningarfrelsi. Í þessu samhengi vil ég líka minna á það sem ég hef ekki komið auga á í þessu frumvarpi en teldi mikilvægt að væri tekið á, þótt það þurfi kannski ekki að vera endilega í þessu frumvarpi, en það er mikilvægi héraðsfréttablaða og með hvaða hætti er hægt að tryggja rekstur þeirra. Þau eru mjög oft límið í samfélögum á landsbyggðinni og skipta gríðarlegu máli fyrir bæjarfélög, mikilvægi lýðræðisumræðu og ekki síst í að miðla upplýsingum um það sem er á döfinni hverju sinni. Einhvers konar opinber aðkoma að slíkum fjölmiðlum, hvort sem það væri í gegnum Fjölmiðlastofu eða annað, gæti tryggt að mismunandi grundvallarreglum og mismunandi sjónarmiðum, að þetta séu hlutlausir fjölmiðlar o.s.frv., væri í meira mæli en nú haldið í heiðri, sérstaklega ef þeir þiggja með einhverjum hætti opinbera aðstoð. Án þess að ég leggi beinlínis til að það verði gert í þessu frumvarpi vil ég að því sé haldið til haga að skoðun mín er sú að ríkið eigi, hvort sem er í gegnum Byggðastofnun eða þessa Fjölmiðlastofu, að tryggja umhverfi þessara héraðsfréttablaða sem eru mjög mikilvæg í hinum dreifðari byggðum. Ég hef aðallega farið yfir V. kafla þar sem fjallað er um réttindi og skyldur. Ég vil síðast geta þess sem ég hef þó kannski mestar athugasemdir við og mestar áhyggjur af í þessu frumvarpi en það er hinn svokallaði réttur til andsvara sem fjallað er um í 36. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Aðili sem telur að lögmætir hagsmunir hans, einkum æra hans eða orðspor, hafi beðið tjón af því að rangt hafi verið farið með staðreyndir í fjölmiðli hefur rétt til andsvara í viðkomandi miðli eða til annarra jafngildra úrræða. Andsvör skulu birt eða þeim miðlað þegar eftir að rök hafa verið færð fyrir beiðni þar um. Þegar um prentmiðil eða rafrænan ritmiðil er að ræða skal birta andsvör með sama hætti og annað efni viðkomandi miðils og á þeim stað að eftir verði tekið og þegar um hljóð- eða myndmiðil er að ræða skal andsvörum miðlað á þeim tíma þegar hlustun eða áhorf er mest og með þeim hætti sem best hæfir miðlun þess efnis er beiðnin tekur til. Fjölmiðlaþjónustuveitanda er óheimilt að óska eftir greiðslu fyrir birtingu eða miðlun andsvars.“ Það er í sjálfu sér mjög eðlileg vinnuregla á hverjum fjölmiðli fyrir sig að réttur málsaðila til andsvara sé virtur, eða þeirra sem um er fjallað, en það er hins vegar alltaf ritstjórnarleg ákvörðun hverju sinni og ákvörðun ritstjórnarinnar hvort um lögmæta hagsmuni, æru eða orðspor sé að ræða. Það verður einhver að meta það. Sem betur fer höfum við búið að því á Íslandi að á öllum helstu fjölmiðlum okkar er saman söfnuð áratuga reynsla í því að fjalla um málefni líðandi stundar. Það eru alltaf mismunandi skoðanir á því hvenær um er að ræða lögmæta hagsmuni, árás á æru eða orðspor en í þessari 36. gr. er sagt frá því að synji fjölmiðlaþjónustuveitandi beiðni um andsvar eða bregðist ekki við geti hlutaðeigandi beint erindi til Fjölmiðlastofu sem tekur ákvörðun um hvort aðili eigi rétt á að koma andsvörum á framfæri. Ákvörðun skal tekin innan viku frá því að Fjölmiðlastofu berst erindi þar um og skal stofnunin leggja fyrir viðkomandi fjölmiðlaþjónustuveitenda að miðla andsvari án tafar þegar við á. Mér finnst nokkuð langt gengið inn á verksvið ritstjórnanna með þessu, sérstaklega þegar horft er til 53. gr. sem fjallar um dagsektir og segir að Fjölmiðlastofa geti lagt allt að 200.000 kr. dagsektir fyrir hvern byrjaðan dag á þann sem samkvæmt e-lið vanrækir að verða við ákvörðun Fjölmiðlastofu um skyldu til að birta andsvör. Hér er að mínu mati allt of langt gengið á ritstjórnarvald hvers miðils. Það á að vera hlutverk ritstjórnarinnar að meta hvenær sjónarmið eigi rétt á sér og hvenær ekki og ekki er hægt að framselja slíkt vald til opinberrar stofnunar úti í bæ. Það gengur algerlega gegn því umhverfi sem frjálsir fjölmiðlar eiga að búa við. Undir þessum röksemdum gætu auk þess margvíslegir minnihlutahópar haldið því fram að þeir ættu rétt og heimtingu á því að koma sínum sjónarmiðum á framfæri, þrátt fyrir að flestir siðaðir menn og mikill meginhluti almennings væri þeirrar skoðunar að sjónarmið þeirra væru svo ógeðfelld að þau ættu ekki erindi þangað. Í þessu samhengi hafa menn t.d. rætt um, án þess að ég ímyndi mér að slíkt dæmi geti komið upp en bara til að sýna fram á að öll sjónarmið eru ekki endilega jafnrétthá, að ef t.d. talsmenn áhugafólks um mannát vildu sérstaklega fá að koma sínu sjónarmiði á framfæri vegna þess að um það hefði verið fjallað með mjög neikvæðum hætti í fjölmiðlum þá er ekki sjálfgefið að fjölmiðill bregðist við því, því síður verði síðan niðurstaða Fjölmiðlastofu að þeir eigi sérstakan rétt á því að koma andsvörum á framfæri. Ef til vill er kannski dálítið langt gengið með þessu dæmi en það sýnir hins vegar við hvað er að etja. Það eru ekki endilega öll sjónarmið jafnrétthá eða eiga erindi í fjölmiðla. Þetta er grein sem ég geri ráð fyrir að hv. menntamálanefnd taki sérstaklega til skoðunar. Að öðru leyti fagna ég því að þetta viðamikla frumvarp sé komið fram. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr í ræðu minni að aðalatriðið varðandi eignarhaldið er að mínu mati að það sé gagnsætt, að það sé á hreinu og aðgengilegt fyrir almenning hverjir eigi fjölmiðlana, sérstaklega þá sem sinna fréttaþjónustu, og það liggi fyrir hvernig eignarhaldinu er háttað í hvert sinn sem slík fréttaþjónusta fer fram þegar það snertir á einhvern hátt eiganda fyrirtækisins. Við sjáum t.d. að það er ítrekað gert á fréttastofu Stöðvar 2, eða hefur a.m.k. verið í gegnum tíðina. Þegar fjallað er um málefni er tengjast eigendum þeirrar fréttastofu er vísað sérstaklega til þess að hún sé í eigu tiltekinna aðila sem fjallað er um í fréttum.

Frú forseti. Ég ætla að fara stuttlega yfir helstu mál, atriði og spurningar sem hafa kviknað við lestur frumvarpsins. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki lesið það nákvæmlega frá orði til orðs en samt er margt af þessu kunnuglegt frá frumvarpinu sem við ræddum árið 2006. Það er kærkomið tækifæri að við ræðum núna heildstætt um fjölmiðlana, að við skiljum þá ekki að eins og verið hefur fram til þessa. Það má segja að það umhverfi sé barn síns tíma, það hafi verið skiljanlegt á sínum tíma en það er kominn tími til að við ræðum fjölmiðlana heildstætt. Því ber að fagna sérstaklega að við ræðum núna lög um alla fjölmiðla, aðskiljum ekki prentmiðlana frá ljósvakamiðlunum. Það er fagnaðarefni. Eins og ég gat um áðan í andsvari eru í frumvarpinu eðlileg og sjálfsögð atriði eins og það þegar menn fara yfir ákveðna málsmeðferð um hvernig flutningsrétti og flutningsskyldu er háttað, það er farið inn á ritstjórnarlegt sjálfstæði sem er sjálfsagt að mínu mati en um leið verða fjölmiðlar að átta sig á ábyrgð sinni. Þeir hafa oft verið kallaðir fjórða valdið og oftar en ekki hafa þeir staðið undir því en það hefur brugðist líka eins og hitt valdið í samfélagið, það verður að segjast alveg eins og er. Það verða allir að líta í eigin barm. Það sem mér finnst skipta mestu máli er að við mótum heilbrigðan ramma fyrir kröftugt fjölmiðlaumhverfi þannig að það geti þrifist á þeim forsendum sem fjölmiðlarnir ætla sér undir ákveðnu regluverki. Það verður að taka tillit til eðlilegra reglna samfélagsins, stjórnarskrárinnar, mannréttindaákvæða o.fl. Mér finnst skipta mjög miklu máli að við sameinumst um það markmið að hér ríki fjölbreytni í fjölmiðlum. Ég held að það sé núna ákveðin ógnun við íslenskt samfélag að við sjáum ekki eins mikla flóru fjölmiðla og maður hefði kannski kosið, þ.e. ef við lítum bara til prentmiðlanna. Síðan verður að segja á móti að vefmiðlarnir eru mjög vaxandi, eru orðnir ríkjandi partur af manns eigin fjölmiðlahegðun ef svo má að orði komast. Ég held að flestir fari inn á alla vefmiðlana þannig að þeir hafa komið á móti því að prentmiðlar hafa kannski átt undir högg að sækja. Ég tel mikilvægt að við sem sagt undirstrikum fjölbreytnina á fjölmiðlum eins og við getum. En hvernig er það hægt? Við verðum að huga að því að við erum með einn öflugan ríkisfjölmiðil sem er Ríkisútvarpið. Settar hafa verið ákveðnar leikreglur um Ríkisútvarpið, ákveðinn rammi sem Ríkisútvarpinu ber að fara eftir, og þá verður að fylgja því eftir líka að Ríkisútvarpið starfi eftir m.a. þjónustusamningnum og þeim lögum sem nú eru í landinu. Um leið verður að huga að því að svigrúm Ríkisútvarpsins - ég er ekki að segja neitt mikið, ég hef sagt þetta margoft áður - skaði ekki þá fjölbreytni sem við kjósum að hafa á markaði. Þá hljótum við að tala um hvort ekki sé rétt að takmarka auglýsingar Ríkisútvarpsins á fjölmiðlamarkaði á einhvern hátt. Menn hafa verið með ýmsar hugmyndir. Er rétt að gera eins og t.d. ARD og ZDF gera í Þýskalandi sem leyfa ríkisstjórninni eingöngu að auglýsa á ákveðnu tímabili, kostun er reyndar leyfð líka, en til að mynda í Þýskalandi fá ríkisfjölmiðlarnir að vera með auglýsingar á tímabilinu kl. 18–20. Síðan eru kostanir leyfðar við íþróttaviðburði o.fl. Ég held að mikilvægt sé að fara yfir þessa þætti þegar við skoðum þetta markmið okkar, sem ég vona að sé sameiginlegt, að hafa fjölbreytta fjölmiðla. Þá ber okkur sem hér störfum skylda til að reyna að huga að öllum þeim þáttum sem geta stuðlað að því að einkareknir fjölmiðlar geti starfað hér með eðlilegum hætti, það verður að gerast. Auglýsingamarkaðurinn er takmarkaður. Hann er bara eitt mengi og þá verðum við að huga að því hvernig það mengi geti sem ríkulegast farið til einkaaðila af því að þeir geta ekki farið þær leiðir sem Ríkisútvarpið hefur haft fram til þessa. Á móti kemur spurningin: Á þá að skera niður hjá Ríkisútvarpinu? Allt eins, og líka að gera þá strangari kröfur og hafa rammann þrengri. Ríkisútvarpið verður að forgangsraða enn þá meira í þágu menningarmiðlunar, menningarefnis og þá verður eitthvað annað undan að láta. Menn verða einfaldlega að horfast í augu við það, það er bara þannig. Fréttir, menningin og þessi þjónusta í þágu almennings eru það sem Ríkisútvarpið á að sinna og það verða menn einfaldlega að meta ef eitthvað annað verður undan að láta. Ef auglýsingapartur Ríkisútvarpsins skerðir fjölbreytni á markaði verður einfaldlega að fara yfir það og ég tel að nefndin eigi að gera það núna þegar hún fær málið til umfjöllunar. Það er hægt að fara yfir margvíslegar ógnanir fjölmiðlunar. Sumir hafa dregið fram að ramminn verði að vera skýr. Ef hann er óskýr getur hann boðið upp á misnotkun. Misnotkun getur hugsanlega farið í gegnum eignarhald, hún getur líka farið í gegnum aðra þætti og þá bara beint í gegnum starfsmenn sem slíka. Ef við búum til þessa heilbrigðu löggjöf, rammalöggjöf um alla þessa þætti, held ég að við munum halda áfram að sjá nokkuð gott fjölmiðlaumhverfi. Fjölmiðlarnir þurfa sitt aðhald alveg eins og stjórnmálamennirnir. Þegar ég lít til alþjóðlegu fjölmiðlanna og til Dana og núna annarra Norðurlanda sem hafa tjáð sig með ákveðnum hætti, eins og t.d. um hinar svokölluðu múhameðsteikningar, finnst mér það vera ógn við tjáningarfrelsið. Ef við flettum í töflunum í frumvarpinu sjáum við á töflunni sem sýnir lestur dagblaða að langmesti dagblaðalesturinn er hjá norrænu þjóðunum. Það segir mér að við sem búum á Norðurlöndunum lítum mikið til fjölmiðla almennt og lesturs dagblaða og þá er vont ef sá þáttur í lýðræðisríki á að takmarkast af því að einhverjir, hvort sem það eru ákveðnir trúarhópar eða aðrir, sætta sig ekki við þá umfjöllun sem blöðin hafa fram að færa. Mér finnst vont að sjá að menn ætli að draga í land og biðjast afsökunar á myndbirtingunni vegna múhameðsteikninganna. Með þessu er ég þó ekki að taka undir að menn eigi að grínast með trúarbrögð, síður en svo. Blöðin verða að fara varlega varðandi allt er tengist trúarbrögðum, hvort sem það er múhameðstrú, kristin trú eða önnur. Menn verða að sýna trúarbrögðunum tilhlýðilega virðingu en það má heldur ekki skerða tjáningarfrelsið á þennan hátt. Þetta er nokkuð sem við sem tilheyrum vestrænum þjóðum verðum að gæta okkar á á næstu árum. Ég nefndi það í andsvari áðan með eignarhaldið að mér kemur svo sem ekki á óvart að þessir tveir flokkar sem komu í veg fyrir að hér yrði sett rammalöggjöf um eignarhald á fjölmiðlum skuli ekki setja fram í þessu frumvarpi ákvæði um eignarhald. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra gat þess að það yrði þá til þess að aðrir þættir í frumvarpinu fengju meiri fókus en bara eignarhaldið. Gott og vel, en ég hef einfaldlega meiri trú á því að þingið geti fjallað um þetta heildstætt. Það er verið að kalla eftir heildstæðri nálgun og ég held að eignarhaldið sé hluti af þeim ramma sem verður að vera tekinn með þegar við fjöllum um svigrúm og mörk fjölmiðla á Íslandi. Ég hefði þá kosið að menn hefðu allt eins beðið fram á haustið með þetta frumvarp þar til sá þáttur væri afgreiddur. Það liggur mikið efni fyrir og menn þurfa ekki að vera mjög lengi að vinna þá vinnu. Það vekur hjá mér mjög miklar spurningar að við skulum setja Fjölmiðlastofu á laggirnar, ekki síst núna þegar árferðið er eins og það er. Ég verð að spyrja eins og fleiri hafa gert: Hvernig ætlar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að forgangsraða í ráðuneyti sínu? Nú verður að beita niðurskurðarhnífnum. Við vitum það og ég held að það megi sérstaklega telja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra það til tekna að hún hefur talað mjög tæpitungulaust um að gæta þurfi aðhalds, hefur ekki endilega leitað annarra möguleika eins og þeirra að hækka gjöld eða auka skatta. Það þýðir að með Fjölmiðlastofu þarf mennta- og menningarmálaráðherra að forgangsraða annars staðar, þannig er það. Ég er ekki viss um að ég mundi kjósa að sjá Fjölmiðlastofu setta á laggirnar gegn því að skorið yrði t.d. niður í skólamálum eða hjá ákveðnum menningarstofnunum sem eru burðarvirki menningar. Þá er ég að tala um grundvallarstofnanir á sviði menningar, hvort sem það er Þjóðleikhúsið eða Sinfónían sem eru stoðirnar undir aðra þætti menningar. Ég hef stundum nefnt þessar grundvallarríkisstofnanir á sviði menningar meginstoðir menningar. Það sama gildir um skólamálin þannig að hlutskipti ráðherra er erfitt í þessu. Ég las um það í fjölmiðlum í dag að það ætti að slá lán fyrir þessu. Þá spyr ég: Hvernig ætla menn að gera þetta? Á að fara að byggja upp stofnanir úti um allar koppagrundir til að fullnægja hinum og þessum lagabálkum? Við höfum útvarpsréttarnefnd, hugsanlega barn síns tíma en það er engu að síður þannig árferði að ég get ekki tekið undir að það sé rétt að taka það skref í þetta sinn að fara inn í hreina og klára fjölmiðlastofnun þegar litið er til aðhaldshlutverks sem við á þingi verðum að gæta þegar kemur að ríkisfjármálum. Ég spyr líka: Af hverju Fjölmiðlastofa? Það kemur fram að stjórnsýslan mun ekki einfaldast við þetta. Það kemur fram í frumvarpinu að eftir sem áður flyst ekki öll stjórnsýslan til Fjölmiðlastofunnar heldur verður hluti málanna sem fjallar um fjölmiðlana áfram hjá Póst- og fjarskiptastofnun. Málið er ekki endilega til einföldunar eins og það blasir við. Mér finnst ekki blasa við að þetta sé til einföldunar, heldur er þetta bara ný og umfangsmeiri stofnun og hún mun, ef að líkum lætur, ekki vera minni en gert er ráð fyrir heldur verður frekar meira umleikis eins og oft og tíðum og því miður venja er þegar kemur að ríkisstofnunum. Ég hef efasemdir um þetta. Þetta kann hugsanlega að skýrast í meðförum nefndarinnar en ég geld varhuga við þessu skrefi. Við eigum ekki að vera svona stórtæk enda segir tilskipun Evrópusambandsins ekkert fyrir um að við eigum að koma upp einhverju risabákni sem heitir Fjölmiðlastofa. Ég vil segja að lokum, frú forseti, að það er margt gott í þessu frumvarpi, eiginlega margt feikilega gott. Þessi nálgun tengist því sem ég gat um áðan, að við eigum að ræða um fjölmiðlana sem heild, en ég verð þó að segja eins og er að ég sakna ákveðinna þátta. Ég hef nefnt eignarhaldið og takmörkun á auglýsingum Ríkisútvarpsins í þá veru. Ég spyr líka hæstv. ráðherra í ljósi þess að í rauninni er ekki mikið eftir af þinginu ef við lítum til þess að páskarnir renna bráðum í garð og síðan verða sveitarstjórnarkosningar: Er þetta forgangsmál hjá ríkisstjórninni, er þetta það mál sem þingið verður að afgreiða fyrir lok vorþings? Er þetta það sem við þurfum að vinna að næstu vikur og mánuði eða á það einfaldlega að fara til umsagnar, að menn meti málið í ljósi fjölmargra athugasemda, m.a. frá hv. þm. Róberti Marshall sem kom með margar athyglisverðar athugasemdir við umræðuna áðan? Ég vil gjarnan fá að vita hvort þetta á að klárast, hvort það á að keyra það í gegn. Ég sakna þess að sjá ekki myndina og ég saknaði þess pínulítið í ræðu hæstv. ráðherra sem var að öðru leyti alveg ágæt og yfirgripsmikil að sjá hvaða framtíð hún sæi fyrir fjölmiðlana á Íslandi. Framtíðina er ekki hægt að teikna upp án þess að menn átti sig á því hverjir hafa tækifæri til að eiga fjölmiðla á Íslandi, hverjir hafa tækifæri til að reka fjölmiðla á grundvelli þess rekstrarumhverfis sem ríkið er að bjóða upp á. Hvernig sjáum við fjölmiðla til lengri tíma? Hvernig verður umhverfi blaðamanna og fjölmiðlamanna þegar tekið er tillit til þessara þátta og ekki síður hvernig komum við til með að sjá þróunina sem slíka í fjölmiðlaheiminum? Ég gat um það áðan að vefmiðlarnir væru jafnfjölbreyttir og þeir eru, misgóðir eins og gengur. Hvaða hlutverki munu veffjölmiðlarnir gegna á næstunni? Það væri gaman að heyra hvort hún sjái fram á öfluga prentmiðla til lengri tíma litið. Margir stjórnmálamenn, eins og t.d. úti í Bandaríkjunum, hafa sagt að prentmiðlarnir muni áfram eiga undir högg að sækja. Hvernig sér hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þessa þróun alla á fjölmiðlamarkaði? Eftir sem áður, við höfum talað mikið um samstöðu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum, sem hér hafa tekið til máls, fyrir umræðuna. Svo að ég grípi boltann frá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur - framtíðarsýn fyrir fjölmiðlun, ég held að frumvarpið beri þess kannski dálítil merki, hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi áðan að þetta væri tæknivætt frumvarp og fór m.a. yfir orðaval og annað slíkt, og það er alveg rétt að tæknilegt umhverfi fjölmiðla hefur breyst svo mikið á undanförnum fáum árum að það hefur gerbreytt til að mynda framtíðarsýn prentmiðla sem hv. þingmaður sem talaði á undan mér nefndi. Í Evrópu ber þá umræðu hátt að hver og einn einstaklingur hafi í raun tækifæri til að reka sinn eigin miðil en með frumvarpinu er leitast við að gera ákveðinn greinarmun á miðli hvers einstaklings og þess sem við getum kallað faglega fjölmiðla þar sem við gerum meiri kröfur um ábyrgð og viljum um leið smíða ákveðinn ramma því að þeir hafa þessu mikilvæga hlutverki að gegna að vera fjórða valdið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við horfum til þess þegar við reynum að móta rammann um fjölmiðlana. Ég held líka að það sé alveg rétt, sem ýmsir halda fram, sem ræða um fjölmiðla út frá þessum fræðilegu og faglegu nótum, að við sem erum alin upp við línulega dagskrá, eins og það heitir á nýmáli þessa ágæta frumvarps, sjáum að sýn þeirra sem yngri eru er allt önnur á fjölmiðla, þ.e. þeir eru vanari því að panta sér efni, horfa á efni með öðrum hætti en í línulegri dagskrá svo að tekið sé til myndmiðlanna, lesa fréttir af netinu en ekki endilega í prentmiðlum. Ég hef þó þá trú, enda kannski íhaldsmanneskja á sumum sviðum, að telja að prentmiðlar eigi sér ákveðna framtíð en það er kannski ekki endilega sama staða og þeir voru í fyrir nokkrum árum þar sem þeir voru helstu fréttamiðlarnir. Prentmiðlarnir gegna sínu hlutverki um þessar mundir fremur við að framleiða efni til ítarlegri lestrar og ég held að það gæti orðið framtíð þeirra. Við sjáum fram á talsvert breytt umhverfi sem tengist þessum tækniframförum, tengist því að fólk geti valið sér dagskrá og sleppt hlutum í staðinn fyrir að sitja bara og horfa á það sem í boði er og taka því sem í boði er. Það eru mjög breyttir tímar frá því að öll börn horfðu á Tomma & Jenna á mánudögum og Stundina okkar á sunnudögum og svo var ekkert meira barnaefni, svo að ég vitni bara í mína eigin æsku. Þannig að tækniframfarir hafa vissulega haft áhrif á þetta frumvarp. Hér hefur talsvert verið rætt um hina nýju stofnun, Fjölmiðlastofu. Ég skil alveg þá gagnrýni sem er uppi á tímum sem dregið er úr útgjöldum í ríkisrekstri. Ég held þó að þetta sé hægt með því að samnýta aðstöðu, eins og ég nefndi áðan, með því að gera þetta á hagkvæman hátt. Við gætum auðvitað staðið hér og þrætt um það hver hefur aukið ríkisútgjöldin mest. Það er alveg rétt að það má segja sem svo að hið opinbera er kerfi sem hefur tilhneigingu til að þenjast út, óháð því hver er við stjórnvölinn. Hið opinbera hefur stækkað mjög mikið, hið opinbera, í valdatíð sjálfstæðismanna og samstarfsflokka þeirra á undanförnum árum þannig að kannski má segja að hið opinbera hafi tilhneigingu til að gera það. En ég vil þó benda á að hér erum við að ræða nýja stofnun á sviði þar sem engin stofnun er fyrir. Hún er að leysa af hólmi útvarpsréttarnefnd, sem hefur haft mjög takmarkað hlutverk, og því tel ég að hún hafi haft mjög miklu hlutverki að gegna. Við verðum að horfa á þessa stofnun út frá hlutverki hennar en ekki eingöngu út frá því að hér sé ný stofnun á ferð. Hvert er það hlutverk sem við ætlum að fela henni og skiptir það máli? Skiptir máli að einhver sinni þessu hlutverki? Út frá þeim forsendum verðum við að nálgast þetta. Á sama tíma hafa til að mynda sex skattstofur verið sameinaðar í eina og margir orðið til að andmæla því. En ég held að við verðum að líta á það hvernig við horfum á ríkisreksturinn út frá hlutverkum þeirra stofnana sem starfa innan ríkisins og hvernig þeim hlutverkum verður sem best sinnt. Að sjálfsögðu á að horfa til þess með hagkvæmni að leiðarljósi á tímum sem þessum. Mig langar að nefna það, út frá orðum sem féllu áðan hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, um tiltekið hlutfall dagskrárefnis, að það skuli koma frá Evrópu - sú tiltekna grein á sér raunar hliðstæðu í gildandi útvarpslögum þannig að það má kannski segja að ekki sé mikið nýmæli þar á ferð. Hins vegar tel ég það alveg ljóst, út frá þeim spurningum sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir varpaði fram áðan, að ef erlendur fjölmiðill kýs að koma hér upp sjálfstæðum fjölmiðli þá lyti sá fjölmiðill íslenskum lögum. En að þessu leyti er þetta ekkert sérstök breyting. Hins vegar felst breyting í 26. og 27. gr., sem hafa komið talsvert til umræðu, sem snýr að banni við hatursáróðri. Ég tel mjög mikilvægt að það stangist ekki á við almennar reglur tjáningarfrelsis sem hér hafa líka verið ræddar heldur snýr þetta beinlínis að hatursáróðri sem er síðan skilgreindur nánar í athugasemdum. Þetta tengist lýðræðislegum grundvallarreglum þar sem er verið að tala um hlutverk fjölmiðla, að halda ólíkum skoðunum á lofti, en að sjálfsögðu er líka vitnað til þess að samtök með tiltekin pólitísk markmið - og hér voru nefndir hugsanlegir miðlar á vegum þeirra sem eru á móti Evrópusambandinu og þeirra sem eru með Evrópusambandinu, að sjálfsögðu er ekki hægt að gera þá kröfu að þeir geri báðum sjónarmiðum jafnhátt undir höfði. Hér er því reynt að leggja fram ákveðna grundvallarreglu en síðan horft til þess að á henni séu undanþágur eins og ávallt er um flestar reglur. Mig langar aðeins að ræða líka barnaverndarákvæðin sem hér eru. Það eru tiltekin ákvæði í gildandi útvarpslögum. Hér er farin önnur útfærsla á þeim markmiðum sem þar eru sett fram og leitað til nágrannalanda okkar um hvernig við útfærum þessi ákvæði. Þetta verður vafalaust rætt því að þetta hefur verið umdeilt á liðnum árum. Það má segja um þetta mál að ég hef nokkrum sinnum skipt um skoðun á því, þ.e. hversu langt eigi að ganga fram í vernd barna fyrir efni. Ég var þeirrar skoðunar að þetta ætti að hafa sem frjálsast. Ég hef að sumu leyti skipt um skoðun eftir því sem ég hef lesið mér meira til um málið. Markaðssetning sem er beint að börnum er oft og tíðum mjög markviss og mér fannst áhugaverð sú breska rannsókn sem ég las þar sem fram kom að börn sem ekki höfðu náð 18 mánaða aldri þekktu þó McDonalds-merkið sem segir auðvitað sitt um það að sú markaðssetning ber ákveðinn árangur. - Nú er hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir að ganga í salinn. Ég veit að hún mun líta á ræðu mína á netinu því að þar er nokkur svör að finna við þeim spurningum sem hún varpaði fram í sinni ágætu ræðu áðan. Hvað varðar athugasemd sem hv. þm. Róbert Marshall setti fram við 36. gr. þá tel ég að þetta skipti máli að skoða mjög nákvæmlega í menntamálanefnd því að þarna er kannski verið að þrengja að sjálfstæði ritstjórna að einhverju leyti með því að búa til þennan málskotsrétt til Fjölmiðlastofu. Þetta þarf að sjálfsögðu að ræða, ekki minnst við hagsmunasamtök blaðamanna. Síðan langar mig að nefna atriði sem ég hafði því miður ekki tíma til að koma fram með í fyrstu ræðu minni en það tengist íslenskri málstefnu sem hér var samþykkt síðasta vetur, lögð fram af þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerði K. Gunnarsdóttur, og samþykkt í apríl, ef ég man rétt, og það skiptir miklu máli að hv. menntamálanefnd muni rýna frumvarpið frá henni. Nú liggja fyrir ákveðnar tillögur um hvernig best verði komið fyrir að tryggja stefnuna í íslenskum fjölmiðlum. Frumvarpið var komið fram áður en þær tillögur lágu fyrir þannig að ég mun óska eftir því við hv. menntamálanefnd að hún taki það til sérstakrar skoðunar í meðförum sínum um málið. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi líka markmiðsgreinarnar og hvort skilgreina ætti betur ábyrgð fjölmiðla í þeim. Það er nokkuð sem við þurfum að velta fyrir okkur líka. Nú liggur fyrir að fjölmiðlar munu koma við sögu í þeirri skýrslu sem hefur verið boðuð af hálfu Rannsóknarnefndar Alþingis, hvernig fjölmiðlar hafi staðið sig. Kannski er ástæða til þess að líta til þeirrar skýrslu líka þegar þetta verður skoðað og hvort ástæða sé til að skilgreina að einhverju leyti betur ábyrgð fjölmiðla. Við gerum auðvitað ákveðnar kröfur á fjölmiðla. Það er almenningur sem veitir fjölmiðlum kannski mest aðhald með því að gera kröfur á hvaða ábyrgð þeir eiga að bera. Ég veit hreinlega ekki, ég segi það hér, hvort ástæða er til að breyta þessu og setja þetta inn í lög en það er a.m.k. eitthvað sem mér finnst mikilvægt að ræða, ekki síst af því að þetta á sjálfsagt eftir að koma upp í tengslum við þessa umræddu skýrslu. Hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir spurði hvort það væri pressa á þinginu að ljúka málinu. Mitt svar við því er að þetta er ítarlegt frumvarp sem þarf mikla umræðu og ég er ekki með hjartað í buxunum yfir því hvað hv. menntamálanefnd mun taka sér langan tíma í það. Við höfum tíma upp á að hlaupa á haustþingi. Ég lít svo á að hv. menntamálanefnd þurfi að taka sér þann tíma sem hún þarf. Ég veit líka að það eru ekki mörg frumvörp frá menntamálaráðherra þar inni núna þar sem mér skilst að nefndin hafi afgreitt nokkur út. Ég vona því að hún hafi góðan tíma til að ljúka þessu en það verður bara að taka þann tíma sem það þarf.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir mjög ærleg og skýr svör. Ég held að þau munu öll hjálpa til við vinnuna og vinnsluna í nefndinni, sem ég sit reyndar ekki í en maður fylgist náttúrlega með þessum málum eins og öðrum. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi skýru svör. Ég vil líka hrósa hæstv. ráðherra fyrir það að taka ekki upp þá lensku ríkisstjórnarinnar í erfiðum málum, því fjölmiðlamálin eru erfið, að skipta út þeirri samninganefnd sem fyrir er og hafa stuðst áfram við Karl Axelsson og ég sé líka starfsmenn ráðuneytisins sem eru þarna. Það hefur ekki gefið góða raun að skipta alveg út fólkinu sem hefur verið að vinna að erfiðum málum. En það er önnur saga. Það veitir hins vegar ákveðna tiltrú á því að ákveðin samfella verði í þessari nálgun. Þetta fólk er búið að vinna mjög lengi að fjölmiðlamálum og hefur mjög yfirgripsmikla þekkingu á þessu sviði. Ég fagna því sérstaklega að áfram er unnið með þá þekkingu sem til staðar er og líka reynt að bæta við hana, sem er fagnaðarefni. Það var eitt atriði sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um í andsvari mínu. Það eru þessar vangaveltur út af hatursáróðrinum. Ég held að það sé alveg rétt að við eigum að nálgast þetta með ákveðnum hætti upp á ákveðna sátt í samfélaginu, ákveðna orðræðu sem verður að fara að verða heilbrigðari. En um leið er það afskaplega þröngt þetta einstigi. Hvenær förum við inn á þau mörk sem kallast tjáningarfrelsi? Hvenær erum við að vernda persónur og leikendur í samfélaginu? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í tengslum við það tilvik sem ég nefndi áðan …

Forseti vekur athygli á að klukkan er biluð en tíminn er liðinn.

Já, þá vil ég koma að spurningunni. Hún er í tengslum við 27. gr. - ég vil þakka hæstv. forseta fyrir það umburðarlyndi sem hann ætlar að sýna mér: Hvernig metur hæstv. ráðherra tilvik Dana, út af Jyllands-Posten , vegna múhameðsteikninganna? Ef hann sæi slíkt tilvik hér heima - og ég er ekki að mæla með því að íslenskir fjölmiðlar fari í það að gera grín að trúarbrögðum, engan veginn, en þetta er bara spurning um prinsippmál. Hvernig horfir menntamálaráðherra á það tilvik? Hvernig hefði hún tekið á því hefði þetta komið upp hér á landi?

Virðulegi forseti. Þetta er ekki ný spurning enda hefur verið deilt um þetta tilvik frá því að það kom upp. Það má segja sem svo að spurningin snúist í raun um það hvort telja megi þær umræddu myndir vera hatursáróður eða hvort líta eigi á þær sem grín. Það eru í raun og veru sjónarmiðin sem tekist hafa á. Kannski hefur mér fundist skynsamlegasta nálgunin á þetta tilvik - það er ekki hægt að banna myndir af þessu tagi, í okkar menningarheimi er litið á þetta sem grín, skop eða spaug. En það skiptir líka máli að fólk sýni ákveðna kurteisi og það er eitthvað sem við lögfestum ekki heldur höfum í okkar hefðum og getum gagnrýnt. Ég hefði leyft mér að gagnrýna þessa myndbirtingu sem almennur borgari af því að þetta er óþarfaókurteisi gagnvart trúarbrögðum annarra menningarheima. En ég lít ekki svo á að þetta eigi að banna. Ég tel þetta ekki til hatursáróðurs eins og hann hefur verið skilgreindur hingað til í lögum. Þetta snýst annars vegar um lög og hvað við setjum í lög og hins vegar um það hvernig við umgöngumst hvert annað almennt í samfélaginu.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 741, sem er 424. mál, en um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er samið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en með því eru lagðar til tilteknar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Í fyrsta lagi er lagt til að lögfestar verði breytingar á 10. gr. laganna sem fjallar um úthlutun byggðakvóta. Annars vegar er þar um að ræða breytingar til að árétta heimildir ráðherra til að setja sérstakar takmarkanir á úthlutun byggðakvóta í einstökum byggðarlögum ef hann telur tilefni til þess, t.d. að ekki sé heimilt að úthluta aflaheimildum til skipa sem fluttar hafa verið meiri aflaheimildir frá en þær heimildir sem fluttar hafa verið til skipanna á tilteknu fiskveiðiári. Með því er talið að markmiðum fiskveiðistjórnarlaganna um að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu verði betur náð. Hins vegar er þar gert ráð fyrir að lögfest verði ákvæði um heimild til að flytja byggðakvóta á milli fiskveiðiára. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið telur nauðsynlegt að hafa heimild til að geta flutt úthlutun byggðakvóta á milli fiskveiðiára þar sem framkvæmd úthlutunarinnar getur verið mjög umfangsmikil, margar stjórnsýslukærur, ýmis önnur mál sem berast ráðuneytinu og fjölmörg önnur verkefni sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið þarf að framkvæma vegna úthlutunarinnar. Þá er með síðastgreindu ákvæði m.a. stefnt að því að bregðast við áliti umboðsmanns Alþingis frá 14. desember 2009, í máli nr. 5379/2008, þar sem talið var að lagaheimild hefði ekki verið fyrir hendi til að það gæti sett slík ákvæði í reglugerðir nr. 718/2007 og 1192/2007. Í öðru lagi er lagt til að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði með nýju ákvæði til bráðabirgða við sömu lög veitt tímabundin heimild til að grípa til tiltekinna aðgerða sem gildi í tvö og hálft fiskveiðiár, þ.e. það sem eftir er af fiskveiðiárinu 2009/2010 og á fiskveiðiárunum 2010/2011 og 2011/2012. Samkvæmt því er gert ráð fyrir að þegar um er að ræða umtalsverðan hluta aflaheimilda í viðkomandi sveitarfélagi eða byggðarlagi, a.m.k. fimmtung eða meira, og ætla má að framsal eða ráðstöfun þeirra út fyrir svæðið hafi veruleg neikvæð áhrif í atvinnu- og byggðalegu tilliti, geti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra bundið meðferð aflaheimilda ákveðnum skilyrðum. Hann getur líka ákveðið að óheimilt sé að framselja eða ráðstafa með öðrum hætti aflaheimildum úr einstökum sveitarfélögum eða byggðarlögum sem tilheyra gjaldþrota einstaklingum og fyrirtækjum eða einstaklingum og fyrirtækjum sem fengið hafa heimild til greiðslustöðvunar. Einnig er þar kveðið á um tiltekna tilkynningarskyldu af hálfu fyrirsvarsmanna þrotabúa og aðila sem fengið hafa heimild til greiðslustöðvunar og jafnframt eigenda og útgerðaraðila fiskiskipa, eins um frestun ráðherra til að tilkynna um að sala sé óheimil. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu er forsaga síðastgreinds ákvæðis til bráðabirgða í frumvarpinu sú m.a. að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hefur undanfarna mánuði fylgst með fjárhagsstöðu fyrirtækja í sjávarútvegi og hefur í því skyni verið rætt við yfirmenn í bönkum og öðrum fjármálafyrirtækjum til þess að upplýsa stöðuna. Meðal þess sem rætt hefur verið er hugsanleg tilfærsla aflaheimilda, komi til gjaldþrots útgerða. Fyrir liggur að byggðarlög víða um land eiga allt sitt undir sjávarútvegi og yrði staða margra mjög erfið ef aflaheimildir flyttust frá sveitarfélögum eða byggðarlögum, komi til gjaldþrots eða annars konar eignauppgjörs einstakra fyrirtækja. Ljóst er að það getur haft ófyrirsjáanleg áhrif á stöðu vissra byggðarlaga. Að mínu mati hefur komið fram skilningur hjá bönkum og fjármálafyrirtækjum á mikilvægi þess að sporna gegn tilfærslum á aflaheimildum frá byggðarlögum, ég tala nú ekki um af fyrrgreindum ástæðum og við þær kringumstæður sem við búum við nú um stundir. Ég gerði grein fyrir þessum sjónarmiðum í minnisblöðum til ríkisstjórnarinnar 22. september 2009 og aftur 15. janúar 2010, og með fréttatilkynningu frá ráðuneytinu. Þar kom fram að æskilegt væri að stjórnvöld hefðu íhlutun um þessa þróun, t.d. með því að lögfesta tímabundin ákvæði sem heimila ríkinu að grípa inn í framsal og aðrar ráðstafanir aflaheimilda þegar útlit er fyrir að sjávarbyggðir sem alfarið eða að stærstum hluta byggja á sjávarútvegi, missi frá sér aflaheimildir vegna gjaldþrota útgerða í þeim mæli að til vandræða horfi og að það samrýmist ekki 1. gr. laga nr 116/2006 um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Með bréfi dags. 18. nóvember 2009 skipaði ég vinnuhóp sem skipaður er fulltrúum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, efnahags- og viðskiptaráðuneytis, fjármálaráðuneytis og forsætisráðuneytis til að fjalla um framangreind málefni. Vinnuhópurinn er enn að störfum og mun skoða þessi mál áfram. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu hafa hins vegar borist upplýsingar um að ýmis sjávarútvegsfyrirtæki séu nú þegar í miklum greiðsluvanda sem líkur séu á að geti valdið röskun á tilflutningi á aflaheimildum á milli byggðarlaga verði ekkert að gert. Ljóst er að afleiðingar af slíkri röskun geta einnig orðið miklar, m.a. áhrif á aðra atvinnustarfsemi í þeim byggðarlögum og búsetu o.fl. Ég held að allir séu sammála um að ef þetta mundi gerast gæti það orðið mjög alvarlegt fyrir einstök byggðarlög. Brýnt er því að í lögum séu fyrir hendi heimildir við þessar aðstæður sem nú eru uppi til þess að grípa til og koma í veg fyrir að meiri háttar tilfærsla aflaheimilda verði á milli byggðarlaga. Þá kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að rétt þyki að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið leiti álits Byggðastofnunar og viðkomandi sveitarfélags við framkvæmd ákvæðisins og mat á því hvort uppfyllt séu skilyrði samkvæmt því en það er reyndar ekki tekið sérstaklega fram í frumvarpinu. Ekki verður því um að ræða lögbundnar umsagnir viðkomandi stjórnvalda heldur frjálsa álitsumleitan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Síðan er auðvitað ekkert sem kemur í veg fyrir að hagsmunaaðili komi fram með sjálfstæðar ábendingar til ráðuneytisins. Ég vil árétta að með aflaheimildum samkvæmt ákvæðinu er bæði átt við aflahlutdeildir og aflamark. Við samningu þessa frumvarps hefur verið lögð til grundvallar sú staðreynd að mörg íslensk sjávarútvegsfyrirtæki geta verið nú í greiðsluerfiðleikum vegna of mikilla skulda. Þessi staða getur leitt til gjaldþrota hjá ýmsum fyrirtækjum en það getur síðan leitt til þess að aflaheimildir færist úr byggðarlögum og sveitarfélögum ef ekkert verður að gert. Úrræði þau sem lögð eru til samkvæmt frumvarpinu eru hugsuð til skamms tíma eða þar til gera má ráð fyrir að erfiðleikar í greininni séu úr sögunni, a.m.k. vegna þeirra efnahagsástæðna sem við nú erum að glíma við. Því er frumvarpið fyrst og fremst hugsað til þess að vernda stöðu byggðanna í landinu með tilliti til atvinnu þannig að ekki verði byggðaröskun. Á fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið og læt ég nægja að vísa þangað. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar sem fylgir frumvarpinu en þar er ítarlega gerð grein fyrir efni þess. Virðulegi forseti. Ég tel að þau úrræði sem lögð eru til í þessu frumvarpi séu í samræmi við ákvæði fiskveiðistjórnarlaga nr. 116/2006, þar sem fram kemur að nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Þá kemur þar fram að markmið laganna sé m.a. að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Að mínu viti er útilokað með öllu að samfélagið í heild sinni sætti sig við miklar kvótatilfærslur í kjölfar bankahrunsins og í sumum tilvikum vegna hreinna óskyldra fjármálalegra meðferða, kvótatilfærslur sem sagan segir að geti svipt heilu byggðarlögin lífsafkomu sinni með tilheyrandi eignarýrnun og afkomubresti hjá almenningi. Það er því auðvitað í sterkri von og trú á að ekki komi til þess að beita þurfi þessum heimildum og að fjármálastofnanir og aðrir sem hlut eiga að máli átti sig á hinni samfélagslegu ábyrgð sem allir þurfa að bera. Geri þessir aðilar það hins vegar ekki eða það er nauðsynlegt að grípa þarna inn í, mun ekki standa á mér að beita þessum heimildum til hins ýtrasta, því heiti ég hér í þessu máli. Ég vænti þess að með frumvarpi þessu verði unnt að koma í veg fyrir meiri háttar tilfærslur aflaheimilda á milli byggðarlaga af þeim orsökum sem ég hef hér tilgreint og með því verði jafnframt unnt að ná þeim framangreindu markmiðum sem koma fram í 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna um að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Herra forseti. Ég hef nú mælt fyrir þessu frumvarpi og óska eftir að að lokinni umræðunni verði því vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina örfáum spurningum til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Í frumvarpinu kemur fram að ef 20% eða meira af aflaheimildum fara frá viðkomandi byggðarlagi ætli menn að grípa inn í. Ef það kæmi nú upp að eitthvert fyrirtæki í byggðarlaginu gæti ekki tekið yfir þessar aflaheimildir, ekki keypt þær, hvernig sér ráðherra fyrir sér að það mundi leysast? Ætlar ríkið þá fara að gera út eða ætla bankarnir að fara að gera út? En eins og kemur fram í frumvarpinu er að mati ráðuneytisins ríkur skilningur hjá bönkunum og lánastofnunum á því að ekki megi færa til aflaheimildir í svona miklum mæli frá einu byggðarlagi sem ég tek að sjálfsögðu heils hugar undir. Hæstv. ráðherra segist hafa skilað til ríkisstjórnarinnar minnisblaði fyrir sex mánuðum síðan, í desember 2009, þar sem hann segist gera sér grein fyrir miklum erfiðleikum í sjávarútvegi landsins, skuldastöðu sjávarútvegsins og útgerðarinnar sérstaklega, eins og hann vitnar í hér. Því langar mig að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra einnar einfaldrar spurningar: Hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra boðað forsvarsmenn Landssambands íslenskra útvegsmanna og Landssambands smábátaeigenda formlega til sín á fund til að ræða þessa erfiðu og grafalvarlegu stöðu?

Herra forseti. Í fyrsta lagi varðandi það hvaða ráð stjórnvöld hafi til að grípa þarna inn í. Í sjálfu sér er verið að vísa til 1. gr. laga um stjórn fiskveiða þar sem er líka kveðið á um að hugað skuli að byggð og atvinnu í landinu, og aðgerðir sem geta haft áhrif á það eru náttúrlega þær að stjórnvöld bera í sjálfu sér ábyrgð á því eins og öðrum ákvæðum fiskveiðistjórnarlaganna. Síðan eru ýmis atriði - ég vek athygli á að þetta er tímabundið, skilgreint fyrir þau tímabil sem þarna eru - og ég held að við hljótum að vera sammála um það, ég og hv. þingmaður, að þessar aðstæður í samfélaginu, fjárhagslegt hrun og afleiðingar þess, mega ekki verða til þess að raska jafnvægi í atvinnu eða byggð í landinu, ég tala nú ekki um í þeim samfélögum sem treysta á sjávarútveginn og fiskinn. Það er alveg hárrétt, við gætum haft áhrif á það og bankinn gæti þurft að reka fyrirtæki eða hafa umsjón með því tímabundið. Skiptaráðandinn gæti þess vegna verið þar á ferð líka. Þetta er hugsað sem tímabundnar aðgerðir, vonandi þarf ekki að beita þeim en við verðum að horfa til þeirrar ábyrgðar sem lögin kveða á um í þessu sambandi. Varðandi fjárhagsvanda fyrirtækjanna þá komu bæði Landssamband smábátaeigenda og einnig LÍÚ á fund og við ræddum fjárhagsvandræðin fyrr í haust þegar þessi mál voru til umræðu, bæði í september og október þegar við vorum að fjalla um þessi mál ásamt fleiri málum sem þá voru rædd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir svörin. Þau voru dálítið athyglisverð að því leyti til að hann upplýsir það að nú ætli ríkið að skipa skiptastjórum eða bönkunum að fara að gera út ef svo ber undir að aðrir í sveitarfélaginu geta ekki gert það. Það er dálítið merkilegt. En eigi að síður, til að taka af öll tvímæli um það, er þetta málefni sem verður að ræða og er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að ræða. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra að það má ekki raska byggð í landinu eða færa stórar aflaheimildir burt vegna gjaldþrota stórra fyrirtækja. Það er mjög varhugavert og þetta eru auðvitað hlutir sem við verðum að ræða. Hitt þótti mér öllu merkilegra svar frá hæstv. ráðherra þegar hann segir að hann hafi boðað til sín forustumenn bæði Landssambands smábátaeigenda og LÍÚ til að fara yfir skuldavanda sjávarútvegsins. Ég fagna því ef sá fundur hefur farið fram. Þegar ég spurði eftir því fyrir örfáum vikum síðan hvort þetta hefði verið gert var mér sagt að það hefði ekki verið gert. Það er kannski einhver misskilningur sem hæstv. ráðherra er þá búinn að leiðrétta hér. En eftir því sem hann segir, og ef ég hef skilið hann rétt, hefur hann boðað þessa menn til formlegs fundar í ráðuneytinu í tvígang. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann hefur greinilega verið í miklum samskiptum við bankana til að ræða það og það er bara gott: Hefur hæstv. ráðherra beitt sér eitthvað fyrir því að nú fer einn ríkisbankinn, eins og Landsbankinn, með miklu offorsi fram og er að hækka vaxtaálögur á fyrirtæki sem eru í viðskiptum við hann? Hefur hæstv. ráðherra tekið þau málefni upp við forustumenn bankanna eða bankastjórnirnar og bent þeim á að þetta sé ekki gott við þær aðstæður sem eru núna, fyrir utan það að það eru náttúrlega engin rök fyrir því að gera það vegna þess að það sem er að drepa íslenskt atvinnulíf yfir heildina er náttúrlega vaxtaálagið sem er í landinu? Hefur hæstv. ráðherra gert eitthvað til að koma þeim skilaboðum til ríkisbankans Landsbankans?

Herra forseti. Til að fyrirbyggja misskilning sagði ég ekki að ég hefði boðað þá sérstaklega til þess að koma og ræða fjárhagsstöðuna, en þeir hafa komið á fund ráðherra og gert grein fyrir fjárhagsstöðunni og erfiðri stöðu fyrirtækja, bæði Landssamband smábátaeigenda og Landssambands íslenskra útvegsmanna, þannig að það hefur verið rætt. Hitt er alveg rétt líka að í haust kallaði ég á fund stjórnendur viðskiptabankanna, núverandi Arion banka, Landsbanka og Íslandsbanka, til að ræða hvernig þeir mætu stöðuna gagnvart fyrirtækjum, ekki bara í sjávarútvegi heldur reyndar líka í landbúnaði, þar sem þeir gerðu grein fyrir því hvaða aðgerðir þeir væru með og hvaða plan þeir hefðu sett upp varðandi þessa aðila. Ég kallaði þá svo aftur á minn fund á dögunum þar sem aftur var farið yfir þessi atriði og þá sérstaklega líka varðandi landbúnaðinn. Það er líka mjög mikilvægt að þeir erfiðleikar sem eru í efnahagslífi þjóðarinnar núna verði ekki til að breyta grunngerð í íslenskum landbúnaði og að tilfærslur á framleiðsluréttindum frá búum og einstaka byggðarlögum verði ekki í kjölfar þess sem hér er verið að gera. Okkur ber skylda til að standa vörð um þetta. Ég vona að ekki þurfi að grípa til þeirra heimildarákvæða sem hér er verið að fara fram á. Ég vona það, enda hafa bæði bankar og fjármálastofnanir sagt að þær hafi fullan skilning á þessu máli, en mér þykir samt rétt að þarna sé heimild bæði til að krefjast upplýsingaskyldu eða upplýsingagjafar frá viðkomandi fjármálastofnunum um hvað sé að gerast í þessum efnum og einnig ef brýna nauðsyn ber til að geta gripið inn í með einum eða öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum núna er tilbrigði við mjög kunnuglegt stef í frumvörpum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þetta er frumvarp sem felur fyrst og fremst í sér beiðni um að Alþingi færi hæstv. ráðherra gríðarlega mikið vald til að fara með einstök málefnasvið, annars vegar það sem snýr að byggðakvótanum og hins vegar það sem snýr að þeirri stöðu sem upp kann að koma ef erfiðleikar verða þess valdandi að fyrirtæki í einstökum sjávarbyggðum verða gjaldþrota eða komast í mikla erfiðleika. Ég hef í sjálfu sér ekkert við það að athuga að hæstv. ráðherra sinni þeim málum sem hér er verið að takast á við en ég tel hins vegar að það sé algerlega röng aðferð við þessa lagasetningu að hæstv. ráðherra fái svona mikið almennt óskilgreint vald til að takast á við þessa hluti. Þetta er hins vegar mjög í samræmi við það sem hefur komið fram í öðrum frumvörpum hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra hefur t.d. nánast ótakmarkað vald til að ákveða hver geymslurétturinn eigi að vera á aflaheimildum milli ára. Hæstv. ráðherra hefur fengið opna heimild til að stýra vinnslu á uppsjávarfiski og hæstv. ráðherra hefur líka farið fram á það við Alþingi að fá sérstaka heimild með mjög óskilgreindum hætti til að ráðskast með aflaheimildir í skötusel. Nú er verið að bæta við tveimur nýjum atriðum sem ég hef þegar nefnt aðeins lauslega. Ef ég vík fyrst að þeirri heimild sem hæstv. ráðherra fær hérna eða óskar eftir að fá um að setja sérstakar takmarkanir fyrir úthlutun byggðakvóta í einstökum byggðarlögum, er það að mínu mati vel hugsanlegt að setja þurfi einhverjar frekari skorður varðandi úthlutun á byggðakvóta, en þá er auðvitað eðlilegt að kveðið sé skýrt á um það í lögunum sjálfum að það sé ekki undir geðþóttavaldi ráðherra komið hverju sinni hvernig hann fer með það vald. Það er nefnt í athugasemdum við lagafrumvarpið að hér sé m.a. verið að vísa til þess að ráðherra geti ákveðið að úthluta ekki aflaheimildum til skipa sem hafa leigt frá sér meiri kvóta en þau hafa flutt til sín á yfirstandandi fiskveiðiári eða tilteknu fiskveiðiári. Þetta er alveg hugsun sem má hugsa í sambandi við byggðakvótann, en er þá ekki eðlilegt, virðulegi forseti og hæstv. ráðherra, að þessi heimild sé eingöngu niðurnegld með þessum hætti í lögunum sjálfum að það sé ekki opnuð heimild til að ráðherra geti, ef hann telur að það sé tilefni til, búið til einhverjar takmarkanir sem eru síðan ekkert útskýrðar í lagatextanum sjálfum? Þetta er auðvitað ekkert lag á lagasetningu að vinna með þessum hætti. Þróunin var sú að reyna að takmarka þessar opnu heimildir til ráðherra í lagasetningu frá Alþingi, en hæstv. ráðherra hefur verið að brjóta í blað, hann hefur sveigt af leið, hann hefur reynt að fá Alþingi til að breyta þessari reglu, þessari aðferð sem við höfðum beitt að hafa lagaheimildirnar skýrar og afmarkaðar en ekki þannig að hann geti farið með þær að vild. Þetta er auðvitað minna mál sem snýr að sjálfum byggðakvótanum, getum við sagt. Hitt málið er auðvitað stærra sem er í 2. gr. frumvarpsins og er bráðabirgðaákvæði sem hæstv. ráðherra mælir hér fyrir, sem að mínu mati er í sjálfu sér mál sem þarf að ræða mjög ítarlega. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson vakti athygli á, þetta er auðvitað gríðarlega mikið vandamál sem við kunnum að standa frammi fyrir. Við þekkjum það úr liðinni reynslu að upp getur komið mjög alvarleg staða í litlum byggðarlögum og jafnvel hinum stærri þegar það gerist af einhverjum ástæðum að aflaréttur hverfur úr byggðinni og það er vandamál sem við höfum verið að reyna að takast á við í gegnum tíðina með margvíslegum hætti. Sem betur fer virðist vera komið meira jafnvægi á þetta mál en áður. Við sjáum það t.d. í svari við spurningu hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar sem hæstv. ráðherra veitti fyrir fáeinum vikum að tilflutningar milli byggðarlaga hafa verið miklu minni á síðasta áratug en þeir voru t.d. á áratugnum á undan. Það er út af fyrir sig mjög jákvætt. En vandinn er hins vegar sú nálgun sem fram kemur í þessu frumvarpi og ég óttast að geti haft í för með sér alls konar vandamál, sem eru ófyrirsjáanleg og sum þó fyrirsjáanleg, og er ástæða til að vekja athygli á. Þetta ákvæði frumvarpsins vekur í raun og veru upp fleiri spurningar en það svarar og það er auðvitað galli. Þegar frumvarp er lagt fram sem á auðvitað að skýra stefnu hæstv. ráðherra er ekki gott að frumvarpið sé þannig úr garði gert að það veki fleiri spurningar en það svarar. Í raun og veru er nálgun hæstv. ráðherra í frumvarpinu með þeim hætti að það er verið að segja A, það er verið að segja: Við viljum koma í veg fyrir að aflaheimildir hverfi úr byggðarlagi þar sem vandi verður uppi í rekstri einhvers tiltekins fyrirtækis eða fyrirtækja sem hafa yfir að ráða tiltölulega miklum aflahlutdeildum í viðkomandi byggðarlagi. En það er hins vegar ekki sagt með hvaða hætti eigi síðan að bregðast við. Það er alveg ljóst mál í þessu frumvarpi að menn hafa ekki treyst sér til að klára þessa hugsun til enda. Menn hafa uppi þessa ákveðnu sýn sem er augljós að þarna geta verið uppi vandamál sem þarf að takast á við en svarið er síðan mjög óljóst. Í fyrsta lagi eru allar skilgreiningar mjög óljósar. Talað er um veruleg neikvæð áhrif í atvinnu- og byggðalegu tilliti. Þetta er ekkert tilgreint. Það er ekki reynt að leggja mat á hvað þetta þýðir nákvæmlega. Það er að vísu talað um 20% af aflahlutdeild viðkomandi byggðarlags en það er hins vegar augljóst mál að hér er ekki verið að vísa til stórra byggðarlaga þar sem atvinnustarfsemi er fjölþættari og sjávarútvegurinn skiptir ekki jafnmiklu máli og í ýmsum öðrum byggðarlögum. Með öðrum orðum, þetta ákvæði mundi væntanlega ekki eiga við ef sú staða kæmi upp til að mynda að mynda í Reykjavík að 20% aflaheimilda væru einhverju í uppnámi, þá mundi hæstv. ráðherra ekki líta þannig á væntanlega að hann hefði heimildir til að grípa þar inn í. Hann væri væntanlega að horfa til minni sjávarútvegsbyggðanna utan höfuðborgarsvæðisins. Það er auðvitað nauðsynlegt að þetta mál sé skýrt. Við höfum reynt að skilgreina það t.d. þegar við höfum verið að ræða um byggðakvótann. Þar er annars vegar um að ræða nokkuð almennt orðalag sem lýtur að því hvaða byggðarlög hafi heimildir til að fá byggðakvóta og síðan hefur það verið skilgreint frekar. Ég tel að hæstv. ráðherra hefði að ósekju mátt horfa til þeirrar fyrirmyndar þegar hann var að velta fyrir sér þessu frumvarpi, þannig að það lægi þá skýrt fyrir a.m.k. hvers konar byggðarlög við værum að tala um. En þetta eru eins og annað í frumvörpum hæstv. ráðherra, galopnar heimildir þar sem þess er gætt að hafa allar skilgreiningar sem víðastar, þannig að menn geti þá farið með vald sitt með opnari og takmarkalausari hætti en ella væri gert. Mér finnst nauðsynlegt, virðulegi forseti, að hér tali menn mjög skýrt. Við erum að tala um hvernig bregðast eigi við þegar erfiðleikar steðja að í atvinnugrein, hvernig menn ætla að bregðast við, hvernig menn ætla að ráðstafa þeim réttindum og þeim eignum sem fylgja viðkomandi sjávarútvegsfyrirtækjum. Hafa menn ekki tekið eftir allri þeirri umræðu sem hefur farið fram í þjóðfélaginu upp á síðkastið, gagnrýnu umræðu um það hvernig menn hafi verið að ráðskast með eignir, til að mynda þeim sem bankarnir hafa fengið í sínar hendur? Er ekki nauðsynlegt að reyna að læra af þessu, líka þegar kemur að sjávarútveginum þannig að það sé ekki endalaus tortryggni uppi? Þess vegna held ég, virðulegi forseti, að menn hljóti að reyna að draga einhvern lærdóm af allri þeirri umræðu sem hefur farið fram um ráðstöfun eigna fyrirtækja sem lenda í vandræðum sem hefur tröllriðið umræðunni upp á síðkastið. Þess vegna gengur ekki að þessi heimild sé svona óútskýrð og galopin eins og hér er gert ráð fyrir. Það er ekki kveðið á um það, hvorki í frumvarpstextanum sjálfum né í athugasemdakafla þess, að hugmyndin sé að setja upp einhvers konar verklagsreglur sem menn hafa þó verið að kalla eftir dögum saman, vikum saman, mánuðum saman að setja eigi upp varðandi ráðstöfun eigna fyrirtækja sem bankar véla með. Það hefði þó verið augljóst mál að svo ætti að gera. Í öðru lagi, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði áðan, hvað gerist svo eftir að þessi tilkynning hefur verið send frá hæstv. ráðherra, tilkynning til aðstoðarmanns skuldara við greiðslustöðvun eða skiptastjóra í þrotabúi? Hvað gerist þá? Hver er það sem í raun og veru á að taka við? Tökum dæmi. Útgerð lendir í vandræðum og vandræðin leiða til þess að fyrirtækið er í uppnámi með sínar aflaheimildir og hæstv. ráðherra sendir út tilkynningu. Hvað gerist þá? Hver tekur þá við umráðarétti yfir þeim aflaheimildum? Er það bankinn? Er það skiptastjórinn? Er það sveitarfélagið eða hver er það sem þarna á að taka við völdum? Ég geri ráð fyrir að bak við þessa hugsun sé það að menn ímyndi sér að þar með verði hægt að hafa áhrif á það að hægt sé að selja þessar aflaheimildir og atvinnufyrirtækið innan viðkomandi byggðarlags og það er það sem væntanlega er verið að reyna að stefna að. Við þekkjum það svo sem að slíkt hefur oft verið reynt að gera þegar svona aðstæður hafa komið upp. Menn hafa sagt sem svo: Við skulum reyna að hafa áhrif á að það verði heimamenn sem eignist þessi fyrirtæki. Því miður er reynslan sú að menn hafa mjög oft og endalaust fundið upp leiðir til að fara fram hjá þessu, menn hafa stofnað skúffufyrirtæki í viðkomandi byggðarlögum. Það er ekkert sem kæmi í veg fyrir það í svona tilvikum að stofna svona skúffufyrirtæki, láta þau kaupa viðkomandi aflaheimildir, viðkomandi skip og viðkomandi fyrirtæki. Síðan yrðu þessi skúffufyrirtæki sameinuð öðrum fyrirtækjum utan byggðarlagsins og aflaheimildirnar hverfa úr byggðarlaginu. Ég sé ekki að tekið sé á því í þessu frumvarpi að koma í veg fyrir slíkt. Síðan er auðvitað hitt sem við veltum þá fyrir okkur og það er þetta: Hver verða áhrifin t.d. á verðmæti fyrirtækja í byggðarlögum þar sem svona háttar til? Þá er ég ekki endilega að tala um þau fyrirtæki sem lenda í þessum vandræðum heldur kannski þau fyrirtæki sem stæðu eftir með 80% aflahlutdeildanna, ef við gæfum okkur að vandræðin væru í fyrirtæki með 20% aflahlutdeilda, því að það er til þess sem er vísað í þessu frumvarpi. Og er þá ekki hættan sú að við þessar aðstæður yrði litið þannig á að aflaheimildir í þessum byggðum kynnu að lækka í verði vegna þess að markaðurinn fyrir þessar aflahlutdeildir í byggðum þar sem kveðið er svo skýrt á um að þær megi eingöngu selja innan byggðarlagsins, að verðmæti aflahlutdeilda í þessum byggðum kynni að verða lægra en í byggðum sem ekki stæðu frammi fyrir þessum vanda? Þá óttast maður auðvitað þegar sú staða væri komin upp, sem er að mínu mati býsna fyrirsjáanleg, að bankastofnanir, lánastofnanir sem hafa veð í fyrirtækjum sem gera út frá slíkum stöðum, yrðu órólegar og kynnu að fara að herja á þau fyrirtæki sem eftir stæðu um frekari tryggingar, um frekari greiðslur, um afnám frystingar og greiðslufresti og þess háttar. Þetta eru allt saman hlutir sem við verðum að velta fyrir okkur. Ef sú staða kemur upp vegna þessa frumvarps að það verði til mismunur á verðmæti fyrirtækja eftir því í hvaða byggðarlagi þau starfa er auðvitað komin upp alvarleg staða. Vel rekið fyrirtæki í byggðarlagi þar sem svo háttar til að annað fyrirtæki hefur lent í vandræðum og það fyrirtæki er með meira en 20% aflahlutdeilda, ef það verður síðan til þess að fyrirtæki sem er í góðri stöðu lendir í krappari stöðu vegna afleiðinga af þessu frumvarpi sem er auðvitað alls ekki ætlunin að gerist. Þetta verður maður auðvitað að skoða mjög rækilega. Það er ýmislegt annað út af fyrir sig sem mætti segja um þetta mál. Hæstv. ráðherra segir í greinargerð með frumvarpinu, í athugasemdum við það, að ráðuneytinu hafi borist upplýsingar um að ýmis fyrirtæki séu þegar í miklum greiðsluvanda og það séu líkur á að það muni valda röskun og tilflutningi aflaheimilda á milli byggðarlaga ef ekkert verði að gert. Hér finnst mér að hæstv. ráðherra verði líka að svara skýrt: Hvaða upplýsingar eru það, hvaða stærðargráðu af þessum vanda erum við að ræða um? Getur hæstv. ráðherra greint okkur frá því hvað hér kann að vera í húfi? Ég ætla ekki að gera lítið úr vandanum og geri það ekki. Ég er einfaldlega að segja að við verðum að fá þessa heildarmynd ljósa fyrir okkur og hæstv. ráðherra verður að vísa til þess hvað hér er átt við í athugasemdakafla frumvarpsins. Í öðru lagi er þetta mál náttúrlega af þeim toga að hæstv. ráðherra hlýtur að hafa rætt þetta við ekki bara útgerðirnar, smáar og stórar. Það kom að vísu fram í andsvörum áðan að þær viðræður virðast ekki hafa snúist mikið um þetta frumvarp, hæstv. ráðherra vísaði til funda sem haldnir hefðu verið almennt um sjávarútvegsmál með Landssambandi smábátaeigenda og LÍÚ. Ég vildi þess vegna inna hæstv. ráðherra eftir því hvort við samningu frumvarpsins hefði verið haft samráð í fyrsta lagi við hagsmunaaðila í sjávarútvegi, í öðru lagi við sveitarfélög og í þriðja lagi við lánastofnanir. Hafa þessir aðilar sem hafa þarna mikilla hagsmuna að gæta haft aðstöðu til að ræða efni frumvarpsins? Ég er ekki að spyrja hvort hæstv. ráðherra hafi kynnt frumvarpið fyrir þeim heldur hvort hæstv. ráðherra hafi rætt þessar hugmyndir við þessa aðila sem hljóta að hafa dálítið mikið um það að segja, hafa a.m.k. skoðun á því og þekkingu á því hverjar þeir telji að geti orðið afleiðingar af frumvarpinu eins og það er lagt fram. Hæstv. ráðherra nefndi það líka áðan að nú væri starfandi sérstök nefnd, ég hygg fjögurra ráðuneyta, efnahags- og viðskiptaráðuneytis, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, forsætisráðuneytis og fjármálaráðuneytis, sem væri að fara yfir mjög sambærileg mál og kveðið er á um í þessu frumvarpi. Ég vildi þess vegna spyrja hæstv. ráðherra hvað vakir fyrir honum með skipun þessarar nefndar. Hefur hann í hyggju að koma með frekari frumvörp til lagasetninga sem lúta að þessu máli? Er þetta hugsað sem eitthvert fyrsta skref í lengra ferli eða lengri hugsun eða hvað er það sem hæstv. ráðherra er að boða? Virðulegi forseti. Tími minn er á þrotum. Ég vildi eingöngu segja eitt og súmmera þá kannski afstöðu mína upp með þessum hætti. Ég tel eðlilegt og nauðsynlegt að menn takist á við þann vanda sem reynt er að glíma við í 2. gr. þessa frumvarps en ég hef hins vegar áhyggjur af því að hér hafi hæstv. ráðherra verið nokkuð mislagðar hendur og að afleiðingarnar af því sem verið er að gera í frumvarpinu kunni að verða allt aðrar en ætlast var til og hæstv. ráðherra er í raun og veru að boða 

Virðulegi forseti. Enn á ný ræðum við frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra kemur með í halarófu, liggur mér við að segja, inn í þingið þrátt fyrir að vita að hv. þingmenn eru ekki ánægðir með þau vinnubrögð. Þegar ég fór fyrst í gegnum frumvarpið sýndist mér að býsna falleg hugsun væri á bak við það og má vel vera að svo sé. En þegar farið er að rýna ofan í greinarnar og textann læðist að manni óþægilegur grunur um að verið sé að lögfesta geðþóttavald til ráðherra og einhvers konar alræðisvald yfir ákveðnum hlutum í fiskveiðistjórnarkerfinu. Textinn er enda allur í þá veru, herra forseti, hann er mjög óljós og óljóst hvert verið er að stefna. Annars vegar er rætt um byggðakvóta og hins vegar ráðstafanir vegna mögulegra fjárhagsvandamála. Fyrsta grein, liður a, endar með orðunum: „Ef talið verður að tilefni sé til þess“. Þegar farið er í skýringar eða menn velta fyrir sér í frumvarpinu hvaða tilefni þetta kunni að vera þá er það afar óljóst og ljóst að verið er að treysta á það að hæstv. ráðherra, hver sem það kann að vera á þeim tímapunkti sem þarf að beita þessu, leggi í raun mat á þetta sjálfur. Í b-lið er síðan talað um að flytja aflamark milli fiskveiða. Það kemur svolítið spánskt fyrir sjónir. Ekki þar fyrir að ég tek undir að það geti verið skynsamlegt að heimila slíkt. En að það skuli koma frá ráðherra sem hefur talað mjög hart gegn því að hægt sé að flytja heimildir með þessum hætti er reyndar mjög sérstakt, það verð ég að segja alveg eins og er. Þegar við horfum á 2. gr. frumvarpsins er verið að leggja einhvers konar tilfinningalegt mat á það hvenær til vandræða horfir í sjávarplássunum. Til að bíta höfuðið af skömminni er ekki orð um það í lagagreininni sjálfri hvort ráðherra þurfi að leita sér álits einhverra aðila heldur er eingöngu kveðið á um það í skýringum að það þyki rétt að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti leiti til Byggðastofnunar og viðkomandi sveitarfélags. Þarna er í rauninni verið að undirstrika að það er ráðherra algerlega í sjálfsvald sett hvort hann leiti þessa álits eða ekki og hvernig hann fer þá með það. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spurði þeirrar spurningar áðan hvað gerist ef enginn getur keypt, þ.e. ef ekkert fyrirtæki getur keypt í því byggðarlagi þar sem þetta kann að koma upp. Það kann að vera að hæstv. ráðherra hafi svarað því en það fór þá fram hjá mér. Mig langar því að heyra það aftur frá ráðherra hér á eftir hvort hann hafi hugsað þetta til enda því að þetta skiptir miklu máli. Það er svolítið sérstakt, herra forseti, að horfa til þess að lagafrumvörpin sem nú koma frá hæstv. ráðherra bera þann keim að verið er að færa vald til ráðherrans, það er verið að auka miðstýringu í ráðuneytinu og í sjávarútveginum. Það er mjög slæmt þegar það er gert því að skýr lagatexti hlýtur alltaf að vera betri þegar færa þarf fram með rökum hvers vegna gripið er til ákveðinna aðgerða og hvers vegna ekki er gripið til ákveðinna aðgerða. Það er því mjög sérkennilegt á þessum tímum, þegar við erum með samfélag þar sem mikil óvissa ríkir og ekki er mikið traust á stjórnvöldum, að verið sé að auka á slíka þætti með því að koma með frumvörp sem þetta er. Það er verið að taka vald úr lagatextanum yfir til ráðherrans. Það er mjög sérstakt, herra forseti, að unnið sé með slíkum hætti. Það mátti heyra eða lesa af orðum hæstv. ráðherra, og eins kom það fram í ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, að frumvarp þetta vekur upp fleiri spurningar en svör. Það er einfaldlega vegna þess að ráðherrann kemur hingað inn með mörg álitaefni í frumvarpinu og þau eru óskilgreind í raun, þessi álitaefni. Við hljótum því að spyrja okkur um það hvers vegna farið er fram með þessum hætti. Treystir hæstv. ráðherra á það að frumvarpið verði tekið fyrir í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og farið ofan í hverja einustu setningu í því og það lagað þannig að það sé bjóðandi þingheimi og því samfélagi sem við lifum í dag. Það er ekki, hæstv. ráðherra, verið að kalla eftir því að auka vald ráðherra í dag eða að þeir geti stjórnað með geðþótta sínum. Þó að hugsunin á bak við frumvarpið sé góð, og hugsunin sé eflaust sú að tryggja byggð í landinu og vernda sjávarplássin, þá þarf að gera það með skýrum hætti. Það gengur ekki að skilja eftir fleiri spurningar en svör og það er því miður það sem mér sýnist að verið sé að gera í frumvarpinu. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra núna. Nú fer frumvarpið væntanlega til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Ég verð að vona að sú nefnd fái nægan tíma til að fara yfir frumvarpið og að hlustað verði eftir gagnrýnisröddum. Ég verð að vona að ekki verði beitt þeim aðferðum sem hæstv. ráðherra hefur beitt varðandi hið svokallaða skötuselsfrumvarp, svo að eitthvað sé nefnt, þar sem nánast er verið að þvinga málið í gegnum þingið, mér liggur við að segja hreinlega með skóhorni ef má orða það þannig. Herra forseti. Það er ekki gott þegar framkvæmdarvaldið vinnur með þessum hætti. Ég skora á hæstv. ráðherra að taka upp breytt vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Ég ætla að vekja athygli á einu. Þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra svaraði mér í seinna andsvarinu áðan - hann fór yfir það þegar hann talaði við bankastofnanir til að fara yfir vandamál sjávarútvegsins - gat hann ekki setið á sér og sagði: Þó sérstaklega vegna landbúnaðarins.  Í máli hv. þingmanna, sem tekið hafa þátt í umræðunni, hefur komið fram að að sjálfsögðu er þetta alræðisvald sem ráðherrann vill hafa bara eins og hann sé alvörukommúnisti í einræðisríki. Hann vill fá að ráða öllu, hafa allt saman opið þannig að hann geti stjórnað öllu og haft allt eins og það á að vera. Það er ekki verið að kalla eftir því í dag að færa öll völd frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Það er algjörlega með ólíkindum að verið sé að gera þetta með þessum hætti. Það er mjög sérkennilegt af því að það er mjög mikilvægt fyrir okkur að ræða þessi mál og grunnurinn að þeim er mikilvægur til að bregðast við - en það getur ekki gengið fram í hverju einasta máli, hverju á fætur öðru, að alræðisvaldið fari alltaf til geðþóttaákvarðana hæstv. ráðherra. Það er orðið algjörlega nóg af slíkri vitleysu og hana verður að stoppa, það er algjörlega útilokað mál, gjörsamlega útilokað mál. Þegar maður hefur mörg dæmi um það hversu upptekinn hæstv. ráðherra er af landbúnaðinum og skeytir lítið um sjávarútveginn þá er þetta algjörlega með eindæmum. Frumvarpið tekur fyrst og fremst á tveimur málum, annars vegar hvað varðar byggðakvótann - það er því rétt eins og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson benti á að þar er náttúrlega allt opið fyrir hæstv. ráðherra, þó er reyndar tilgreint í frumvarpinu þar sem hugsanlega er verið að færa meiri heimildir frá því skipi sem fær byggðakvótann og það er mjög skynsamlegt að bregðast við því. Þetta eru hlutir sem menn þurfa að ræða efnislega og þurfa að skoða mjög vandlega áður en farið er af stað í þessa vegferð. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra svaraði því áðan að hann hygðist beita sér fyrir því, og fær til þess heimild samkvæmt þessum lögum, að skikka þá sem hafa lánað fyrirtækjum sem lenda í rekstrarerfiðleikum, þ.e. ef ekki er hægt að láta viðkomandi aflaheimildir fara innan sveitarfélagsins þar sem viðkomandi fyrirtæki fer í þrot - þá er það hugmynd hæstv. ráðherra að hann muni skikka bankana, sparisjóði og lánastofnanir, að fara að gera út. Það var mjög skýrt hvernig hann svaraði því. Ég er í grunninn alveg sammála því að það á að forðast að menn séu að færa mikið af aflaheimildum frá byggðarlögum sem lenda í vandræðum - hugsunin er góð en útfærslan er svo vitlaus. Mun þetta leiða til þess að lánastofnanir muni forðast að taka til sín fyrirtæki og láti bara aðra um að gera það? Það sjá það allir heilvita menn að auðvitað hefur enginn bankastjóri eða sparisjóðsstjóri áhuga á því að vera að reka einhverja útgerð hér og aðra þar. Það sjá allir hvert það stefnir, það gefur algjörlega auga leið. Menn þurfa að skoða þessa hluti, hvernig menn ætla að útfæra þetta. Nú setur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra bara lög, hann bara segir mönnum: Nú bara gerir þú út, vinur, bara gerir út, og þeir verða bara að gera það. Er það skynsamlegt? Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti. Væri hugsanlega hægt að ræða það á þeim nótum að fá eitthvert ákveðið fyrirtæki, sem hefði þá hugsanlega ekki bolmagn til þess að kaupa aflaheimildirnar, til þess að nýta þær eða þar fram eftir götunum? Það eru margir fletir á þessu máli þó að ég sé sammála grunnhugsuninni. Vandamálið er þetta, virðulegi forseti, að lánastofnanirnar munu hugsanlega forðast það að taka þetta yfir. Mig langar aðeins að velta því upp þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kemur hér og segir - jú, mikilvægt að reyna að bregðast við þessum vandamálum sem útgerðin er í, ég geri ekkert lítið úr því. En hvað hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra t.d. gert til þess að bregðast við þeim vandamálum sem hafa verið hér? Hann byrjaði á því að boða fyrningu sem að sjálfsögðu verðfelldi öll fyrirtækin og tók allan þrótt úr þeim og úr einstaklingunum í útgerðinni. Það var byrjað á því. Það er samdóma álit allra bankamanna að þau skilaboð ein og sér hafi verðfellt fyrirtækin mjög mikið. Það er nú það sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur lagt til. Það er eins gott að halda því til haga, setja sjávarútveginn í enn meiri óvissu en hann er í. Mig langar líka, virðulegi forseti, aðeins að fara yfir það hverjar lausnir Landsbankans gagnvart skuldsettum sjávarútvegsfyrirtækjanna eru. Þær fela í sér svokallaða 110% leið - það er ein af þessum lausnum - sem felst í því, eins og svo margt annað sem ríkisstjórnin er að gera, að eingöngu á að skera þá niður úr snörunni sem fóru óvarlegast í fjárfestingum. Þessi leið er í stuttu máli þannig að eignavirði fyrirtækisins er metið. Ef við segjum að fyrirtækið eigi eignir upp á milljarð og skuldi 1.100 milljónir þá getur það keypt sig niður í svokallaða 110% leið með því að setja nýtt eigið fé, sem er 10% af virði fyrirtækisins, þá fær það fellt niður það sem stendur út af. Ef við tækjum tvö fyrirtæki, annað á eignir fyrir milljarð og skuldar 1.100 milljónir. Það er ábyrgt fyrirtæki. Þrátt fyrir áfall bankanna - bankahrunið þar sem bankamennirnir sjálfir keyptu allar krónurnar og settu allt á hausinn - mun þetta fyrirtæki þurfa að setja inn 100 milljónir í nýtt eigið fé frá eigendum fyrirtækisins. Við það fær það felldar niður 20 milljónir. Við skulum svo taka annað dæmi því að ég þekki nefnilega svona dæmi. Það er þannig að fyrirtæki sem á jafnmiklar eignir og fyrrnefnda fyrirtækið en skuldar helmingi meira, tvo milljarða. Af hverju skyldi það vera? Skyldi það hugsanlega vera vegna þess að eigendurnir hafi verið í verðbréfabraski, óábyrgir, ekki verið að sinna fyrirtækinu og þar fram eftir götunum? Það er nefnilega kannski þannig, virðulegi forseti. Þá eru lausnir ríkisbankans Landsbankans - það er sama aðferðafræði. Annað fyrirtækið fær felldan niður einn milljarð en hitt 20 milljónir með sama grunninn, þeir sem hafa rekið fyrirtækið vel og sinnt fyrirtækinu. Þetta eru nefnilega lausnir hæstv. ríkisstjórnar í öllu sem er. Það á að skera þá niður úr snörunni sem óvarlegast hafa farið. Ekki er farið í grunninn að því hvað liggur að baki skuldasöfnun viðkomandi fyrirtækja, ekki neitt. Brúttóstaðan er bara tekin og svo er skorið af. Þetta er þessi sanngirni sem menn eru að kalla yfir sig og þeir eru meira að segja svo forhertir að geta komið hingað upp í ræðustól Alþingis og kallað þetta gegnsæi og sanngirni. Það er nefnilega í sjávarútveginum og á mörgum öðrum stöðum verið að skera þá niður úr snörunni sem fóru óvarlega. En þegar kemur að því að hjálpa heimilunum og svoleiðis þá eru bara ekki til neinar lausnir. Hæstv. félagsmálaráðherra segir í sjónvarpinu: Það er ekki í mannlegu valdi að gera þetta. En það er hægt að gera alls konar vitleysur, hægri, vinstri, og enn eina ferðina er verið að gera það. Ég kalla þetta alveg hreint með ólíkindum. Ég vil síðan koma hér með góðfúslegar ábendingar til hæstv. ráðherra af því að hann hefur greinilega miklar áhyggjur af sjávarútveginum, hann er farinn að uppgötva að hann er líka ráðherra fyrir hann. Það er mjög einfalt að bregðast við vanda sjávarútvegsins að hluta til. Það er bara að bæta við kvótann. Það eru nefnilega allir bátar, öll fyrirtæki, að stoppa í landinu og nú mun þetta hrynja hér yfir ríkisvaldið. Það þarf að bæta við aflaheimildir og það skilur það enginn. Ef þú kemur út í sjávarplássin þar sem bátarnir eru fullir af fiski og fjörðurinn fullur af fiski og það er allt að stoppa, það er allt að hrúgast inn á atvinnuleysisbætur - nei, þá eru þetta lausnirnar: Látið þið bara bankana fara að gera út. Það er ekki verið að hugsa um það að fara að skapa verðmæti í þjóðfélaginu. Það er alveg hreint með ólíkindum en það á að hrúga öllu liðinu inn á atvinnuleysisbætur og stoppa fiskvinnslurnar, það eru lausnirnar sem þetta fólk sér. Það er algjörlega með ólíkindum. Að lokum, áður en ég hætti, ætla ég að segja við hæstv. ráðherra: Ef þú vilt bæta stöðu sjávarútvegsins í landinu skaltu bæta við aflaheimildir, hætta við fyrninguna og gefa því fólki von sem starfar í þessari grein og sjá til þess að hætt verði að ofsækja þá einstaklinga sem þar eru. Þú ættir kannski, hæstv. ráðherra, að taka það upp við hæstv. félagsmálaráðherra, ef þér finnst það ekki viðeigandi - sem mér finnst reyndar ekki - að ráðherra í ríkisstjórn Íslands skuli koma fram og kalla alla þá aðila sem starfa í einni atvinnugrein apaketti og spilafíkla, það er alveg hreint með ólíkindum. Ég held að þú ættir að beita þér fyrir þessu, hæstv. ráðherra.

Forseti beinir því til þingmanna að ávarpa aðra þingmenn og ráðherra með viðeigandi hætti og ekki nota 2. persónu.

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi leiðrétta eitt atriði. Fundur sem við áttum með bönkunum, seinni fundurinn sem ég var að vitna til, sem haldinn var fyrir skömmu, var haldinn með Bændasamtökunum og fleiri aðilum um landbúnaðinn. Það lá alveg ljóst fyrir að þar voru sjávarútvegsmálin líka rædd eins og ég sagði í ræðu minni. Fyrri fundurinn var um þetta í heild sinni. Áfram eru fundir og við erum áfram í sambandi við bankana um að reyna að fylgjast með hvað þar er að gerast. Ég vil árétta það að í þessu uppgjöri öllu, á milli banka og fyrirtækja, standa byggðirnar og íbúarnir réttlausir. Ef allt á að gerast á grundvelli bankanna eða á grundvelli laga um gjaldþrot verða íbúar byggðarlaganna gjörsamlega til hliðar settir vegna þess hvernig kvótakerfinu er til hagað. Þess vegna er þetta frumvarp flutt hér til þess að geta gripið inn í við þessar aðstæður ef illa er að fara. Ég trúi ekki öðru og treysti að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sé mér sammála í því. Hvernig síðan við getum gert það - en í frumvarpinu er lögð fram tillaga að því og ég treysti því að í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fari menn gaumgæfilega yfir þetta og hvort aðrar leiðir séu betri. En við verðum að hugsa um það að í þeim hrunadansi sem nú stendur yfir verði byggðirnar ekki gjörsamlega réttlausar eftir. Þetta er ekki bara einkamál banka og fyrirtækja, þetta er líka spursmál um atvinnu og búsetu fólks alveg eins og lögin um stjórn fiskveiða kveða á um. 

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að það er verið að verja byggðirnar og það þarf að gera það. Ég sagði það bæði í andsvari við ræðu hans og eins í ræðu minni hér áðan. Það er mjög mikilvægt að verja byggðirnar. Ég tek heils hugar undir hugsunina á bak við þetta en aðferðin er svo vitlaus, það er það sem ég benti á. Það er ekki hægt að búa við þessar ósvöruðu spurningar í frumvarpinu lengur, virðulegi forseti. Það er ekki hægt að búa við það að hvert frumvarpið á fætur öðru frá hæstv. sjávarútvegsráðherra sé klárað og allt skilið eftir opið, og hann fái svokallað alræðisvald. Það er ekki hægt. Það er ekki verið að kalla eftir því nema þetta séu allt saman öfugmæli hjá ríkisstjórninni um gagnsæ, lýðræðisleg og opin vinnubrögð með samvinnu. Svo er allt tekið úr höndum þingsins og sett í hendur hæstv. ráðherra. Það er ekki boðlegt. Ég er algjörlega sammála hæstv. ráðherra um að það verður að verja byggðirnar, ég hef alltaf sagt að það þurfi að gera það. En þessi aðferðafræði er algjörlega í skötulíki og fullt af spurningum er ósvarað, það er ekkert farið að svara þeim enn þá. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að láta lítinn sparisjóð hér eða þar gera út einn lítinn bát hér eða þar? Þetta er ekki framkvæmanlegt og það er það sem ég er að benda á að menn þyrftu að ræða þetta á víðari grunni. Það væri mögulegt að láta t.d. aðila í viðkomandi sveitarfélagi nýta aflaheimildirnar eða þar fram eftir götunum. Það er margt sem þarf að ræða. Grunnurinn er sá að verja byggðirnar en þetta er með þeim hætti gert að það er alveg með ólíkindum. Ég sagði við hæstv. ráðherra og ætla að ítreka það: Ég auglýsi eftir því að við eignumst sjávarútvegsráðherra í landinu, ekki eingöngu landbúnaðarráðherra, sem fari að verja hagsmuni sjávarútvegsins, hann komi hingað í ræðustól Alþingis og segi: Þetta tel ég vera best fyrir sjávarútveginn. Það er það sem ég auglýsi eftir, virðulegi forseti, og ég segi enn og aftur: Ef hæstv. ráðherra ætlar að verja sjávarútveginn á hann að beita sér fyrir því að bæta við aflaheimildum og líka 

Já, nú er nóg komið. Ég segi það nú bara.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að vekja athygli á því að ævinlega þegar hæstv. ráðherra mælir fyrir frumvörpum sínum hunsar hann algjörlega þær spurningar sem fyrir hann eru lagðar. Það er ekki bara óþolandi, það er virðingarleysi. Ekki bara virðingarleysi við þá þingmenn sem bera upp þessar spurningar, það er virðingarleysi við Alþingi að hæstv. ráðherra líti þannig á að hann geti hent hér inn frumvörpum, lesið textastíla úr ráðuneytum sínum og síðan hlustað á umræðurnar án þess að bregðast með nokkrum hætti við þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Það gerist hér æ ofan í æ að hæstv. ráðherra reynir að koma sér undan þessari umræðu sem hann á þó samkvæmt þingskapalögum að taka þátt í. Þetta mál á síðan að fara til 2. umr. og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Þá þurfa að liggja fyrir svör við brýnum spurningum sem hæstv. ráðherra einn getur svarað. Hæstv. ráðherra, svona þingreyndur maður, á ekki að sýna Alþingi þetta virðingarleysi sem hann gerir hér æ ofan í æ. Það er ekki nóg með að hann komi með frumvörp