Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í dag verður gert hádegishlé á milli kl. 1 og 2 vegna nefndafunda. Forseti vekur athygli á því að atkvæðagreiðsla verður um afbrigði kl. 11 á eftir.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka árnaðaróskir og góðar kveðjur og óska forseta til hamingju með starfið. Ég kem hingað upp til að vekja athygli á erfiðu máli, heimilisofbeldi. Í nýútgefinni ársskýrslu UNICEF um velferð barna og unglinga í heiminum er að finna sláandi tölur um viðhorf ungra kvenna til heimilisofbeldis. Ekki er endilega um að ræða lönd þar sem aðgangur kvenna að upplýsingaveitum svo sem interneti sé skertur. Í Jórdaníu er aðgangur ungra kvenna að upplýsingum mjög góður en þar finnst 91% kvenna á aldrinum 15–19 ára sjálfsagt að eiginmaður beiti konu sína ofbeldi ef hún til dæmis brennir við matinn eða neitar honum um kynlíf. Ef við lítum á tölur hérlendis sjáum við að fjöldi þolenda og gerenda í heimilisofbeldi eykst við 15 ára aldursmörkin. Flestir þolendur eru á aldrinum frá 18–35 ára. Ég tek hérna sérstaklega fyrir konur og viðhorf þeirra þar sem þær eru í miklum meiri hluta þolenda. Stóra talan í skýrslu UNICEF er fjöldi ungra kvenna á aldrinum 15–19 ára í heiminum öllum sem finnst heimilisofbeldi sjálfsagt, en það eru 49%. Að horfa á þetta stórt hlutfall ungra kvenna sem hafa þetta viðhorf vekur hjá manni miklar áhyggjur því að þær ungu konur munu væntanlega bera sama viðhorf áfram út lífið og jafnvel miðla því til barna sinna. Það eru greinilega röng skilaboð sem börn eru að fá í dag. Við verðum að beita okkur í forvörnum og úrræðum svo þetta ástand viðgangist ekki áfram. Í því samhengi má benda á að hérlendis eru börn viðstödd í nærri einu af hverju þremur tilkynntum atvikum um heimilisófrið. Með þessari ræðu vil ég biðla til þingsins að vinna ötullega og af mikilli staðfestu í málum er snerta heimilisofbeldi og aðkomu barna í þeim málum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu brýna umfjöllunarefni. En að öðru. 10 milljarða gjafabréf til útgerðarmanna, lækkun veiðigjalds, er forgangsmál ríkisstjórnarinnar og er hér á sérstakri hraðferð með aukafundum í gegnum þingið. Á sama tíma bólar ekkert á frumvarpi um leiðréttingu á kjörum aldraðra og öryrkja. Í gær hygg ég að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi stöðvað afgreiðslu á því máli þannig að það verður ekki lagt hér fram í dag og kemst ekki til umræðu í dag. Kjarabætur fyrir útgerðarmenn á hraðferð í gegnum sumarþingið sem er að að verða að lokum komið og ekkert frumvarp komið fram sem lýtur að kjörum aldraðra og öryrkja, hvað þá að það sé farið í gegnum umræður eða nefndastörf. Þó lofuðu því allir stjórnmálaflokkar sem nú eiga sæti á Alþingi að skerðingar á öldruðum og öryrkjum frá 2009 yrðu leiðréttar. Ég hlýt að spyrja þingmenn Sjálfstæðisflokksins: Hvað dvelur orminn langa? Á ekki að efna kosningaloforðin? Og hvað finnst þingmönnum Framsóknarflokksins um það að stjórnarfrumvarp félagsmálaráðherra þeirra mæti þessari andstöðu? Á bara að aflétta þeim skerðingum sem Sjálfstæðisflokkurinn vildi eða hvað veldur því að hálfum mánuði eftir að þingið kom saman er frumvarp um útgerðarmenn ekki bara búið að fara í gegnum 1. umr., ekki bara framlagt, ekki bara farið út til umsagnar, heldur komið í fulla vinnu í nefnd meðan hér er ekki einu sinni búið að sýna það að leiðrétta eigi kjör aldraðra og öryrkja. Hvað veldur þessu?

Herra forseti. Ég vil eins og síðasti hv. ræðumaður koma hér inn á forgangsmál ríkisstjórnarinnar og sérstaklega umræðu um sjávarútvegsmálin, veiðigjöldin. Komið hefur fram að þetta veiðigjaldamál - það sem hv. þm. Helgi Hjörvar kallaði gjafabréf ríkisstjórnarinnar til útgerðarinnar upp á 10 milljarða - er eitt helsta forgangsmál núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Málið er keyrt áfram í þinginu inn í nefnd og því miður er enginn raunverulegur tími gefinn til að vinna málið. Ég hélt að við hefðum öll rætt það, bæði á síðasta þingi og þegar í upphafi þessa, að menn þyrftu að bæta vinnubrögðin hér í þinginu og bæta lagasetninguna. Mér finnst þetta ekki bera merki þess að mikill metnaður sé í því efni. Nú hafa safnast um 27 þúsund undirskriftir á netinu þar sem hvatt er til þess að þessi lög verði ekki samþykkt en að öðrum kosti verði forseta lýðveldisins afhentar undirskriftir þar sem hann verður hvattur til að synja lögunum staðfestingar. Hann hefur áður gert slíkt eins og kunnugt er og tekið við undirskriftum þar að lútandi. Hann hefur reyndar sjálfur sagt að spurningin um arð þjóðarinnar af auðlindunum sé spurning sem sé vel til þess fallin að spyrja þjóðina. Að sjálfsögðu verður horft mjög rækilega á það hver viðbrögð hans verða ef málið fær afgreiðslu hér í þinginu. Mín afstaða er engu að síður sú að það sé þingið sem eigi að setja lög í þessu landi og það sé þingið sem eigi að taka afstöðu til undirskriftalista af þeim toga sem hér eru í gangi, að hv. atvinnuveganefnd verði að fá þessar undirskriftir inn til sín til að hún taki afstöðu. Ég tel miklu eðlilegra í okkar stjórnskipun að það sé þingið sem taki afstöðu af þessum toga frekar en það sé lagt í hendurnar á einum manni suður á Bessastöðum, mér finnst það ekki mjög lýðræðislegt í sjálfu sér. Ég vil hvetja til þess að atvinnuveganefnd geri það en fari rækilega yfir þetta mál, herra forseti, og fái undirskriftirnar til sín og taki afstöðu til þeirra á þeim vettvangi.

Virðulegi forseti. Mikilvægur hluti af löggjafarstarfinu fer fram í nefndum og er mikilvægt að kjósendur hafi aðgang að því að fylgjast með þeim hluta þingstarfsins. Þannig fær almenningur raunverulega innsýn í störf Alþingis auk þess sem slík opnun er mikilvægt aðhald fyrir þingmenn og mundi að öllum líkindum styrkja þingið gagnvart ráðherraræðinu. Í ljósi umræðu undanfarinna daga má velta því fyrir sér hvort ekki sé ástæða til að opna nefndarfundi enn frekar en verið hefur. Mikil tortryggni ríkir gagnvart því máli sem veiðigjöldin eru og umræðu um þau og fólk hefur stórar áhyggjur af hagsmunatengslum. Um gríðarlega hagsmuni er að ræða í þessu stóra og mikla máli, atvinnugreinin stór og margir sem eiga hagsmuna að gæta. Almenningur á kröfu á því að ekkert sé dregið undan og umræðan á að fara fram fyrir opnum tjöldum. Það eru vissulega annmarkar á því á stundum að vera með fundi fyrir opnum tjöldum. En til að allir þingmenn geti sagt að þeir hafi ekkert að fela, þeir séu ekki að ganga hagsmuna eins aðila umfram annan, tel ég það þinginu fyrir bestu að umræða um þessi mál fari fram fyrir opnum tjöldum. Og ég treysti því að það verði gert. Engin ástæða er til að hafa þann fund sem fram fer í atvinnuveganefnd ekki opinn. Ég skora á hv. formann atvinnuveganefndar að hafa fundina sem fram undan eru um þessi mál fyrir opnum tjöldum.

Hæstv. forseti. Mig langar til að vekja athygli á hreyfiseðli en talsverð umræða hefur verið um hreyfiseðil í fréttamiðlum undanfarna daga. Það er framkvæmdastjóri SÍBS sem hefur haft forgöngu um innleiðingu hreyfiseðils í heilbrigðiskerfinu. Hreyfiseðlar eru ákveðin bylting í hugarfari og nálgun þeirra hér á landi er gerð að fyrirmynd Norðurlandanna en þar hefur notkun þeirra gefist mjög vel. Hreyfiseðlar eru ávísun lækna á hreyfingu sem getur eftir atvikum komið í stað lyfja eða minnkað þörfina fyrir þau. Skipulögð hreyfing hefur reynst vel meðal annars til að vinna á hinum ýmsu sjúkdómum, má þar meðal annars nefna kvíða, sykursýki, kransæðasjúkdóma og marga aðra. Hreyfiseðillinn er tilraunaverkefni til tveggja ára og stefnt er að því að á því tímabili verði hann orðinn raunhæfur valkostur í heilbrigðiskerfinu á höfuðborgarsvæðinu, Akureyri og víðar á landsbyggðinni. Núna hafa alls 17 heilsugæslustöðvar samþykkt þátttöku í verkefninu. Hreyfiseðill á að standa jafnfætis lyfseðli í heilsugæslunni og verði skrifaður út ýmist í stað hans eða samhliða lyfseðli. Þegar læknir skrifar út hreyfiseðil er einstaklingum vísað til samhæfingaraðila innan heilsugæslustöðva til ráðgjafar og eftirfylgni. Þar verða möguleikar og geta til hreyfingar metin, sett fram markmið og útbúin æfingaáætlun. Þetta tilraunaverkefni samræmist vel stefnu okkar framsóknarmanna um að styðja fólk til sjálfshjálpar, bættrar heilsu og virkrar þátttöku í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Mér þótti athyglisvert að heyra orð hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar áðan um að bæta þyrfti lagasetningu á Alþingi, ég tek heils hugar og hjartanlega undir það. Nú er í meðförum atvinnumálanefndar frumvarp sem er til þess fallið, verði það að lögum, að bjarga klúðri síðustu ríkisstjórnar varðandi sérstakt veiðigjald. Það er sorglegt til þess að vita að 27 þús. mætir Íslendingar skuli nota lýðræðislegan rétt sinn og áhuga á samfélagsmálum til að skrifa undir áskorun um að núverandi lög verði framlengd óbreytt og verði þannig til þess að ekkert sérstakt veiðigjald verði lagt á útgerðina á næsta ári. Lögin sem um ræðir eru þannig vaxin að ekki er hægt að innheimta veiðigjöld samkvæmt þeim. Þetta hefur komið kirfilega fram í umræðu og þetta kemur kirfilega fram í athugasemdum með þessu sama frumvarpi. Atvinnuveganefnd vinnur að því hörðum höndum að fara vel yfir þetta mál, kalla til sín fjölda gesta og stefnir að því að málsmeðferðin verði hin vandaðasta. Það kann vel að vera að á einhverjum tíma henti það - og ég held að það væri fagnaðarefni - að fundir nefndarinnar verði opnir til þess að hægt sé að skýra fyrir almenningi í landinu hvað gerist ef þessi lög standa óbreytt. Ég held að það væri mikið þarfaverk. Ég tek undir það að æskilegt væri að einhverjir af fundum atvinnuveganefndar verði opnir til að leiðrétta þann misskilning þó ekki sé til annars. Herra forseti. Ég segi aftur: Ég tek undir það með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að hér þarf að vanda til verka. Þess vegna skulum við líka horfast í augu við það þegar við höfum klúðrað málum. Við skulum reyna að gera það besta úr því og láta það verða okkur víti til varnaðar.

Herra forseti. Það hefur orðið heilsuvakning á Íslandi á síðustu árum. Auk mataræðis og næringarvitundar spila íþróttir þar stærstan hluta. Íþróttir eru ekki bara afreksíþróttir eða sjónvarpsefni. Með leyfi forseta segir í 1. gr. íþróttalaga: „Í lögum þessum merkja íþróttir hvers konar líkamlega þjálfun er stefnir að því að auka líkamlegt og andlegt atgervi, heilbrigði og hreysti.“ Íþróttir fá að mínu mati allt of lítinn bita af fjármagni velferðarkökunnar. Ég fullyrði að til lengri tíma litið verði sparnaður með fjárfestingu í heilsu Íslendinga til íþróttaiðkunar en einnig forvörnum og fræðslu, forvörnum gagnvart vímuefnum, heilsuhraki og sjúkdómum, og leiði til samfélagslegrar virkni einstaklingsins. Rannsóknir sýna beina tengingu milli skipulags íþrótta og tómstundastarfs og vímuefna og einnig minna brottfalls úr skóla. Íþróttahreyfingin er fjölmennasta fjöldahreyfing landsins og hélt upp á aldarafmæli í janúar á síðasta ári. Sem sjálfboðaliða í íþróttahreyfingunni langar mig að minnast látins vinar. Ólafur E. Rafnsson, 6. forseti Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, er látinn. Hann tók við embætti árið 2006 og er minnst fyrir göfugt og óeigingjarnt starf í þágu íþrótta í landinu. Hans skarð verður vart fyllt. Ég votta Ólafi virðingu mína og þakka honum fyrir hans frábæru störf í þágu íþrótta á undanförnum árum. Einnig votta ég fjölskyldu hans innilega samúð mína. Íslandi allt.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir brýninguna. Ég held að hann verði nú að gefa okkur meira en átta daga í þinginu til þess að moka flórinn eftir fyrrverandi ríkisstjórn  En það var ekki það sem ég ætlaði að ræða, ég ætlaði að ræða um svarta atvinnustarfsemi. Það vakti athygli mína í Morgunblaðinu í morgun heilsíðuauglýsing frá Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandi Íslands og ríkisskattstjóra þar sem varað er við svartri atvinnustarfsemi. Þetta hafði líka komið fram í grein í Morgunblaðinu síðasta þriðjudag sem Halldóra Sigríður Sveinsdóttir, formaður Bárunnar, stéttarfélags á Selfossi, skrifaði og spyr: Hvað er fram undan, hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Hvernig getum við komið í veg fyrir svarta atvinnustarfsemi sem virðist heldur sækja í sig veðrið þrátt fyrir þá vinnu sem lögð hefur verið í vinnustaðaeftirlit? Mér brá auðvitað við lestur þessarar greinar og ekki minna þegar á fund okkar í atvinnuveganefnd komu fulltrúar ferðaþjónustunnar og ræddu við okkur um málefni hennar. Í máli þeirra kom fram að á höfuðborgarsvæðinu væru 700 íbúðir leigðar út án leyfis. Samtökin hafa látið taka þetta út á umliðnum árum og upplýsingar liggja fyrir um það. Þetta er á heimasíðum og öllum til gagns en við þurfum að taka á. Ég tek undir með Halldóru Sigríði Sveinsdóttur þegar ég spyr: Hvað er fram undan, hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þessum málum? Ég held að við þurfum öll að bregðast við og koma í veg fyrir svarta atvinnustarfsemi sem er allt of mikil.

Virðulegi forseti. Það er ekki almennt deilt um það hvort greiða eigi veiðigjöld sérstaklega, en þau lög sem eru gildandi um þessi mál í dag gera að verkum að þau verður að endurskoða eigi að innheimta veiðigjald á næsta fiskveiðiári. Það er nákvæmlega það sem meirihlutaflokkarnir á þingi eru að gera núna. Í þessari nálgun þeirra flokka er verið að reyna að mæta þeim augljósu göllum sem eru á núgildandi lögum og núgildandi skattlagningu þar sem litlar og meðalstórar útgerðir í landinu, bolfisksútgerðir, eiga mjög undir högg að sækja á meðan uppsjávarútgerðirnar bera þetta gjald miklu betur. 
             Nálgunin er nákvæmlega sú, virðulegi forseti, að það er verið að lækka gjöldin á þá sem hafa farið verst út úr þessu en hækka þau á móti á stórútgerðirnar sem eru í uppsjávarveiðum, enda kom það fram hjá gestum sem komu fyrir atvinnuveganefnd í morgun. Þar kom meðal annars fram heilmikil gagnrýni frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna en frá Landssambandi smábátaeigenda kom ekki fram svo mikil gagnrýni á þetta mál. Þeir fögnuðu þeim breytingum sem er verið að boða, svo að því sé nú haldið til haga. Hér hafa menn verið sakaðir um að málsmeðferðin sé ómálefnaleg. Ég segi að sú umræða sé ómálefnaleg. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir óskaði eftir því í gær við mig að fundirnir yrðu opnir. Ég bendi bara þingmönnum á að kynna sér þær reglur sem gilda á Alþingi um opna fundi nefnda. Þetta er ekki hin almenna regla. Það þarf þá að breyta þeim reglum ef við eigum að fara að hafa fundi almennt opna og þeim verður þá að stýra með þeim hætti sem kveðið er á um. Það breytir auðvitað öllu fundarformi hinna almennu nefndarfunda. Að vera að bera mönnum það hér á brýn að opna þurfi fundi til að það komi í ljós að þingmenn hafi ekkert að fela - ég hafna svona málflutningi. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur kærlega fyrir erindi hennar hér áðan um heimilisofbeldi sem mikil þörf er á umræðu um. Það er eitthvað sem við þurfum að vinna í að koma í veg fyrir og stoppa slíka þróun og snúa til betri vegar. Mig langar í þessu efni að benda á mjög mikilvægt verkefni sem lögreglustjórinn á Suðurnesjum og Reykjanesbær hafa tekið upp og önnur sveitarfélög á Suðurnesjum hafa svo komið inn í. Þetta verkefni snýst um að taka mun fastar á heimilisofbeldismálum strax í upphafi og sýna að ofbeldið verði ekki liðið. Verkefnið snýst um að beita þeim úrræðum sem til eru markvissar og auka samstarf lögreglu og félagsmálayfirvalda í þessum málum til að nýta öll þau tæki sem þau hafa til að sporna við þessum vanda. Til að styrkja þolanda hefst eftirfylgni lögreglu og félagsmálayfirvalda innan við viku frá því að atburður gerist þannig að lögregla og félagsmálayfirvöld fara saman og heimsækja þolandann til að úrræðin verði örugglega nýtt. Einnig leggur lögregla mikla áherslu á að rannsókn verði mun ítarlegri strax í upphafi þannig að mál sé ferskt þegar það er rannsakað og tekið fast á því. Í upphafi máls er einnig boðið upp á fræðslu, m.a. fyrir gerendurna, til þess að koma í veg fyrir að þetta haldi áfram. Í framhaldi af þessu mætti kannski skoða hvort þyngja ætti refsingar, tengsl heimilisofbeldis og alvarlegri brota eins og manndrápa og fleira sem við getum skoðað eða hvort taka ætti upp þríhliða hættumat gagnvart þolanda og geranda og kerfislægt mat þar sem farið yrði í gegnum það hver hættan sé í framhaldinu og hvort öll úrræði hafi mögulega verið nýtt í hverju máli fyrir sig.

Virðulegi forseti. Hv. 7. þm. Suðurk. ræddi hér áðan um svarta atvinnustarfsemi og er það vel. Undanskot frá skatti er alvarlegt vandamál jafnt hérlendis sem erlendis. Í leiðara maíheftis Tíundar, blaðs ríkisskattstjóra, er talað um þjóðfélagsmein sem étur samfélagið innan frá. Svo vitnað sé orðrétt í Tíund, með leyfi virðulegs forseta: „Aldrei hefur verið mikilvægara en nú að taka á slíku meini með skjótvirkum hætti. Enn eru sömu einstaklingar að hefja atvinnurekstur undir sömu auðkennum þar sem gamla félagið er látið sitja eftir eignalaust með skattskuldir. Er ástæða til að velta fyrir sér hvort ekki þurfi við þessar aðstæður skjótvirkari úrræði í stjórnsýslunni en nú eru til staðar. Síðast en ekki síst þarf að verða vitundarvakning meðal þjóðarinnar um hvað skattundanskot og bótasvik eru mikið mein sem bitnar harðast á grunnstoðum samfélagsins.“ Í leiðara Morgunblaðsins þann 18. maí sl., sem ber heitið „Reikningar annarra“, segir að undanskot frá skatti leiði til þess að þorri landsmanna borgi aðra reikninga en sína eigin. Þetta er rétt. Menn koma sér hjá skattgreiðslum með því að ýta reikningum sínum yfir á samborgara sína. Ýmislegt hefur áunnist í skatteftirliti á undanförnum árum. Oft hefur verið fjallað um málið hér á þingi og hinir ýmsu hagsmunaaðilar hafa látið það til sín taka. En betur má ef duga skal. Stórauka þarf mannafla hjá skattstjóra til að hann geti sinnt eftirlitshlutverki sínu. Þeir peningar sem varið er í skatteftirlit skila sér margfalt til baka. Í dag starfa um 30 manns hjá ríkisskattstjóra við þetta eftirlit. Sjálfur telur hann að ef vel ætti að vera þyrftu um 50 manns að starfa þar. Hér vantar því mikið upp á. Guðni Björnsson, viðskiptafræðingur hjá ríkisskattstjóra, hefur tekið saman árangur herts eftirlits með skattskilum og þar koma fram sláandi tölur. Á síðustu fjórum árum voru að meðaltali 2.000 mál til skoðunar á ári hjá skattstjóra og ríkisskattstjóra. Á síðasta ári hóf eftirlitssvið ríkisskattstjóra vinnu við 481 mál. Á sama tíma og við lækkum skatta og önnur gjöld á ákveðnar atvinnugreinar 

Virðulegur forseti. Í þessari umræðu hefur komið fram gagnrýni á það frumvarp sem liggur frammi um veiðileyfagjald sem við ræðum hér á eftir. Komið hefur fram að ástæða þess að frumvarpið er lagt fram sé sú að þau lög sem í gildi eru, og koma áttu til framkvæmda frá og með nýju fiskveiðiári 1. september 2013, hafi verið þannig úr garði gerð af hálfu okkar þingmanna að ekki sé hægt að vinna eftir þeim; og það er áminning til okkar. En til að hægt verði að leggja veiðigjald á útgerðina, sem ég held að flestir í þessum sal ef ekki allir séu sammála um að eigi að gera, þá er þetta frumvarp lagt fram. Nú fer minni hlutinn hamförum í því hvernig það er gert og að gera eigi það öðruvísi. Undirskriftalistar eru líka í gangi en ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því í hverju þeir eru fólgnir vegna þess að þau lög sem áttu að taka gildi geta ekki tekið gildi þar sem þau eru vanbúin af hálfu okkar þingmanna. Ég vil spyrja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur: Var henni kunnugt um, sem fulltrúa í atvinnuveganefnd, að veiðileyfagjaldanefndin hafði í tvígang á síðasta þingi, bæði í desember og síðan í mars, gert ríkisstjórninni viðvart um að ekki væri hægt að innheimta veiðileyfagjaldið samkvæmt þessum lögum. Hv. þingmaður sat í atvinnuveganefnd og því spyr ég hana: Var henni kunnugt um að ríkisstjórninni hefði verið gert viðvart? Var meiri hluta í atvinnuveganefnd gert viðvart um að ekki væri hægt að leggja veiðigjald á samkvæmt þessum lögum? Ég tel mikilvægt að það komi fram hvort þingmönnum, stjórnarmeirihluta síðustu ríkisstjórnar, hafi verið kunnugt um þetta verklag veiðigjaldsnefndar.

Virðulegi forseti. Það er mjög einkennilegt að stjórnarmeirihlutinn ætli að nýta sér þetta sem skálkaskjól til þess að lækka veiðileyfagjöldin. Veiðigjaldsnefnd, sem hefur verið starfandi, hefur aflað upplýsinga hjá ríkisskattstjóra, Hagstofunni og Fiskistofu. Það kom í ljós að ekki var hægt að fá þær upplýsingar  Þá er mjög einfalt að Alþingi breyti lögum sem veita heimild til að nálgast upplýsingarnar hjá ríkisskattstjóra, Hagstofunni og Fiskistofu, svo grunninum að því að hægt sé að leggja veiðigjald á útgerðina sé kippt í lag. Það þarf ekki meira. Það er engin ástæða til þess að nota ferðina til að lækka veiðigjöld á útgerðinni sem er í bullandi gróða. Menn ættu að hugsa sig tvisvar um áður en þeir tala svona.  Það er engin ástæða til þess að lækka veiðigjaldið í leiðinni. Það er hægt að framlengja þetta,  
            

Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af þeirri pólitísku óvissu sem aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálum skapa. Forsvarsmenn hægri stjórnarinnar blésu fyrir rúmri viku til blaðamannafundar til að fara yfir þá stöðu sem tekin er út eftir þrjá fyrstu mánuði ársins. Þar var bent á að hugsanlega fari stofnanir fram úr fjárlögum, það sé hugsanlegt ef ekki verði gripið til ráðstafana. Staðreyndin er sú að á mánaðarfresti fáum við uppgjör sem gefur okkur þá ástæðu til að grípa til ráðstafana. Almenningur fékk þau skilaboð að þarna sé pottur brotinn, líklegt sé að farið verði fram úr fjárlögum og menn skuli undirbúa sig undir að velferðarþjónustan verði dregin enn meira saman eða almannaþjónustan í einhverri mynd. Nú skyldi maður ætla, þegar ljóst er að þeir sem fara með eftirlitið á framkvæmd fjárlaga er Alþingi, ráðuneyti og síðan forstöðumenn stofnana, að blásið hefði verið strax í kjölfar blaðamannafundarins til fundar í fjárlaganefnd til að fara yfir stöðuna. Það var ekki gert, virðulegi forseti. Og þrátt fyrir ítrekaðar óskir er fundurinn haldinn viku síðar. Maður hefði líka haldið, virðulegi forseti, að hæstv. fjármálaráðherra hefði þá mætt á fundinn til að fara yfir þessa stöðu með þingmönnum, en það hefur hann ekki gert þrátt fyrir ítrekaðar óskir.

Herra forseti. Ég ætla, eins og hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson og Karl Garðarsson hér áður, að ræða um ferðaþjónustuna. Gífurleg fjölgun hefur orðið á ferðamönnum. Á árunum 2011 og 2012 komu 100 þúsund fleiri ferðamenn hvort ár en árið þar á undan. Sú er aukningin, 100 þúsund. Þetta hlýtur að skapa mikla atvinnu. Það þarf að búa um allt þetta fólk, það þarf að elda fyrir það mat, það þarf að þrífa og það þarf að leiðsegja. En ég furða mig á því að ég sé hvergi auglýsingar um vinnu í þessari grein. Ég furða mig á því. Það hlýtur að þurfa þúsundir manna til að sinna þessum aukna fjölda ferðamanna, bara aukningunni einni og sér. Ég spyr: Hvar auglýsir ferðaþjónustan eftir fólki? Það vill svo til að ég er í tengslum við nokkuð margt fólk og ótrúlega margt fólk sem er atvinnulaust, fær ekki vinnu og vill fá vinnu. Það spyr sig: Hvar er auglýst? Gefið hefur verið í skyn að ekki sé farið að kjarasamningum, gefið hefur verið í skyn að skattalög séu ekki virt og það hefur líka verið gefið í skyn að hugsanlega séu gjaldeyrishöft ekki virt í þessum geira. Ég tel mjög brýnt að unnið sé að því að finna út úr því og laga þá stöðu. Þessi mikli fjöldi ferðamanna skaðar landið. Það kemur til með að kosta óhemjufé að gera ferðamannastaðina þannig úr garði að þeir ráði við þennan mikla fjölda. Við þurfum að standa þannig að verki að ferðaþjónustan gefi þjóðinni hagsæld, dragi úr atvinnuleysi og veiti ferðamönnum góða þjónustu. Það verðum við að gera.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða fundarstjórn forseta vegna þess að mér þóttu orð falla hér áðan sem gáfu tilefni til þess að forseti slægi í það minnsta í bjöllu og bæði hv. þingmann um að gæta orða sinna. Það voru orð hv. þm. Bjarkeyjar Gunnarsdóttur þegar hún vændi þingmenn, og þá alla þingmenn, um að þeir hefðu eitthvað að fela og væru að huga að hagsmunum einhverra annarra en þjóðarinnar sem þeir sitja hér í umboði fyrir. Þegar þingmenn fara fram með þessum hætti, virðulegur forseti, tel ég að hæstv. forseti hafi ástæðu til að slá í bjöllu og í það minnsta áminna þingmenn um að gæta orða sinna. Umræða á þessum nótum, um að hér sitji þingmenn sem gæti hagsmuna annarra en þjóðarinnar og þeirra umbjóðenda sem þeir eru kosnir af, og að þeir hafi eitthvað að fela, er ekki boðleg. Ef það kallar ekki á bjölluhljóm af hálfu hæstv. forseta þá er vart margt sem kallar á bjölluhljóm.

Virðulegi forseti. Ég er hugsi yfir þeim dagskrárlið sem var hér áðan. Hann á að fjalla um málefni líðandi stundar og það er ólíðandi þegar bent er á ákveðna þingmenn eða ábyrgðaraðila með ákveðin atriði eins og gerðist í ræðu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur. Ég ætla ekki að fara efnislega í ræðu hennar en ég ætla að leiðrétta nokkur atriði. Það virðist vera nýjasta tækni Samfylkingarinnar að segja nógu oft sömu röngu hlutina svo að fólk fari að trúa þeim. Fundur var boðaður í fjárlaganefnd og aðdróttanir af þessu tagi, þegar þingmenn geta ekki svarað fyrir þær blekkingar sem beitt er hér í ræðustól, vekja mig til umhugsunar um hvort ekki þurfi að endurskoða þennan dagskrárlið, Störf þingsins.

Forseti vill nefna hér að það er ekki gert ráð fyrir því undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta að efnislegar umræður um dagskrárliðinn á undan, um störf þingsins, haldi hér áfram og biður hv. þingmenn að virða það.

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að virða það. Fyrir hálfum mánuði var yfirlýst að hér ætti að fara fram stutt sumarþing án átakamála með áherslu á fjárhagsstöðu heimilanna. Því átti helst að ljúka á morgun. Þess í stað hefur verið lögð áhersla á átakamál eins og gjafabréf til útgerðarmanna og hér eru enn, degi áður en þinginu átti að ljúka, ekki komin til 1. umr. fjölmörg boðuð stjórnarfrumvörp. Á eftir á að taka á dagskrá með afbrigðum eitthvert mál um Seðlabankann sem lengi hefur legið á skrifborðum í Stjórnarráðinu og þarf ekki að taka inn með neinum afbrigðum. Boðum okkar í stjórnarandstöðunni um að greiða leið kjarabótum fyrir aldraða og öryrkja með því að taka það á dagskrá með afbrigðum og þeim málum sem lúta að skuldamálum heimilanna virðist hins vegar í engu sinnt. Ég undrast, virðulegur forseti, hvernig haldið er á þinghaldinu og sé ekki betur en að við stefnum á þinghald 

… Icesave.

Forseti vill vekja athygli á því að hér hafa verið haldnir þingfundir með bærilegri dagskrá flesta daga. Í gær var hins vegar nefndadagur til að vinna úr þeim fjöldamörgu málum sem þá lágu fyrir einstökum þingnefndum þannig að það er ekki eins að það hafi staðið eitthvað á því að fá mál inn í þingið. Þau hafa borist hingað býsna hratt. Það getur verið að hv. einstakir þingmenn kalli eftir einstökum málum. Þá er það þannig, en þau munu koma þegar þeir sem standa að þeim málum hafa lokið undirbúningi þeirra.

Virðulegur forseti. Það er alvarlegt mál og áhyggjuefni fyrir hæstv. forseta og hv. þingmenn ef þingmönnum er haldið utan við upplýsta umræðu með því að halda frá þeim upplýsingum. Ég sendi að kvöldi miðvikudagsins 12. júní beiðni til formanns fjárlaganefndar, og lét reyndar alla fjárlaganefnd vita um þá beiðni mína, þar sem ég óskaði eftir fundi í fjárlaganefnd í kjölfar blaðamannafundarins og bað um að hann yrði eigi síðar en föstudaginn 14. júní.

Þú nefndir …

Hugmyndin var sú að við þingmenn gætum sinnt eftirlitshlutverki okkar, tekið þátt í almennri umræðu vegna þess að markmið blaðamannafundarins hefur væntanlega verið að koma út til almennings áhyggjum af stöðu ríkisfjármála. Þingmenn þurfa að taka þátt í þeirri umræðu og þurfa því að fá kynningar og upplýsingar. Þegar síðan 

Ég hef upplýsingar um …

Virðulegi forseti. Heldur þykir mér þunnur þrettándi þessi upphróp hjá stjórnarandstöðunni á þessum fáu dögum sem við komum saman á sumarþingi. Það er sagt að ekkert eigi að gera fyrir heimilin þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar. Hér liggur engu að síður fyrir þingsályktunartillaga frá forsætisráðherra í fjölmörgum liðum þar sem öllum stóru afgangsstærðunum sem núverandi stjórnarandstaða skildi eftir óafgreidd eftir fjögur ár í ríkisstjórn er komið í farveg. Hverju málinu á fætur öðru er komið í traustan farveg en það heitir hjá stjórnarandstæðingum sem boðuðu sátt og gott samstarf á sumarþinginu, og reyndar allt kjörtímabilið, loft og froða. Þannig er það orðað í ræðum í þinginu. Svo er kallað eftir því að fá upplýsingar vegna málefna sem rædd voru opinberlega á blaðamannafundi og gögn send út um. Það hafa allir Íslendingar 

Virðulegur forseti. Í fullri vinsemd og með vísan til yfirlýsinga bæði stjórnarmeirihlutans og stjórnarandstöðunnar um mikilvægi samráðs og sáttar lýsti hæstv. forseti Alþingis því yfir í ræðu sinni við setningu þessa sumarþings, þegar hann hafði verið kjörinn til setu á þeim stóli næstkomandi fjögur ár, að hann mundi leggja á það ríka áherslu að til þings kæmu stjórnarmálefni frá ríkisstjórninni tímanlega fyrir þingið til að hafa um þau vandaða umfjöllun. Nú liggur fyrir að í dag þarf að taka inn stjórnarfrumvarp frá hæstv. fjármálaráðherra með afbrigðum og vantar þó enn eitt eða tvö mál frá honum. Þau koma þá ekki til 1. umr. fyrr en í næstu viku og mér sýnist þess vegna ljóst að ríkisstjórnin sé að fara með þingið inn í júlímánuð vegna þess hversu seint málin koma fram. Það leiðir af eðli máls að tryggja þarf vandaða umfjöllun í þinginu. Við höfum ekki lagst fyrir nein mál og hér hafa mál farið greiðlega í gegnum umræður til nefndar. 

Eins og forseti vakti athygli á fyrr í dag hafa komið til umræðu og dagskrár fjöldamörg mál, m.a. frá ríkisstjórninni. Dagskráin hefur verið fullsetin alla þessa daga og í gær var sérstakur nefndadagur til að takast á við öll þau fjöldamörgu mál sem þá voru komin til nefndar. Það hefur ekki tafið fyrir þingstörfum að hingað hafa ekki borist mál, m.a. frá hæstv. ríkisstjórn. Það er alveg rétt sem hér var nefnt, forseti hefur lagt mikla áherslu á að mál komi inn í tæka tíð og hefur lagt sig fram um að þannig geti það orðið og vekur athygli á því að ekki eitt einasta mál fram að þessu hefur verið tekið á dagskrá með afbrigðum. Hér er því um að ræða undantekningu sem forseti vonar að verði sem fæstar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands, með síðari breytingum. Frumvarpinu er ætlað að styðja við losun fjármagnshafta sem sett voru haustið 2008 og draga úr lausafjár- og gjaldeyrisáhættu í fjármálakerfinu. Reynslan sýnir að óheftum fjármagnshreyfingum fylgir áhætta fyrir lítið opið hagkerfi. Vegna fjármagnshaftanna sem sett voru haustið 2008 er hættan hér á landi umfram það sem almennt gerist þar sem umtalsverðar krónueignir kunna að flæða úr hagkerfinu við losun haftanna með tilheyrandi áhrifum á gengi krónunnar og verðlag. Í því sambandi finnst mér mikilvægt, vegna umræðunnar um að þetta sé mál sem gæti beðið, að nefna það að ríkisstjórnin mun setja afnám hafta á forgangslista hjá sér. Þess vegna tel ég rétt að koma fram með þetta mál strax á sumarþingi og láta á það reyna hvort tími geti unnist til að ljúka málinu í stað þess að láta það bíða fram til haustsins og standa þannig mögulega veikari fótum gagnvart þeim viðfangsefnum sem við stöndum frammi fyrir við afnám haftanna. Í frumvarpinu er lagt til að hlutverk Seðlabanka Íslands á sviði fjármálastöðugleika verði eflt með þeim hætti að heimildir bankans til að setja reglur um laust fé og gjaldeyrisjöfnuð lánastofnana verði styrktar ásamt heimildum til upplýsingaöflunar. Einnig er lagt til að tiltekið verði með skýrari hætti en nú er í lögunum að Seðlabankinn skuli stuðla að fjármálastöðugleika. Þá er lagt til að framsetning á ákvæði laganna um dagsektir verði löguð, en dagsektir geta fallið til vegna brota á upplýsingaskyldu. Loks er lagt til að afmörkun á gildistíma ákvæðis til bráðabirgða III í lögunum falli brott í samræmi við breytingar sem gerðar voru með lögum nr. 16/2013, þar sem ákveðið var að gildistími fjármagnshaftanna yrði ekki lengur bundinn tilgreindu tímaviðmiði. Frumvarpið er unnið í samvinnu fjármála- og efnahagsráðuneytisins og Seðlabanka Íslands. Í sérriti bankans, Varúðarreglur eftir fjármagnshöft, frá ágúst 2012, er farið yfir þörfina á því að í aðdraganda að losun haftanna verði innleiddar varúðarreglur til þess að draga úr gjaldeyrisáhættu. Meginefni frumvarpsins stendur í tengslum við umfjöllunina sem finna má í ritinu, einkum varðandi kröfur um lausafjárhlutfall og gjaldeyrisjöfnuð lánastofnana. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að hlutverk Seðlabanka Íslands á sviði fjármálastöðugleika verði áréttað til að renna styrkari stoðum undir varúðarreglur af því tagi sem lagðar eru til í frumvarpinu. Breytingin felur ekki í sér eiginlega efnisbreytingu heldur endurspeglar hún aukna áherslu á þetta hlutverk seðlabanka í kjölfar alþjóðlegu fjármálakreppunnar. Samkvæmt ritum Seðlabanka Íslands um fjármálastöðugleika er með hugtakinu „fjármálastöðugleiki“ átt við að fjármálakerfið geti staðist áföll í efnahagslífi og á fjármálamörkuðum, tryggt fjármagn, miðlað lánsfé og greiðslum og tryggt að áhættu sé dreift með viðhlítandi hætti. Enn fremur er talið að heilbrigt fjármálakerfi sé nauðsynleg forsenda stöðugleika og hagvaxtar og virkrar stefnu í peningamálum. Alþjóðlega hefur verið lögð aukin áhersla á þjóðhagsvarúð, þ.e. að regluverk og eftirlit með stöðugleika fjármálamarkaðarins beinist að því að takmarka kerfisáhættu og mögulegt framleiðslutap vegna fjármálaáfalls. Þjóðhagsvarúð byggist á því að greina þá þætti sem ógnað geta stöðugleika fjármálakerfisins og að nota varúðarreglur til að bregðast við þeim. Helstu breytingar frumvarpsins koma fram í 2., 3. og 4. gr. þess og eins og áður hefur komið fram er ætlunin einkum að draga úr lausafjár- og gjaldeyrisáhættu í fjármálakerfinu í aðdraganda að afnámi fjármagnshafta. Í 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til tvenns konar breytingar á heimild Seðlabanka Íslands samkvæmt 12. gr. laganna til að setja reglur um laust fé lánastofnunar. Í a-lið frumvarpsgreinarinnar er lagt til að tekinn verði af allur vafi um heimild Seðlabankans til að setja reglur um lausafjárhlutfall í erlendum gjaldmiðlum en í b-lið er lagt til að bankanum verði heimilt að setja reglur um lágmark stöðugrar fjármögnunar í íslenskum krónum og erlendum gjaldmiðlum. Lausafjárreglum er ætlað að tryggja að lánastofnun eigi ávallt nægt laust fé til að standa skil á fyrirsjáanlegum og hugsanlegum greiðsluskuldbindingum á tilteknu tímabili. Á það hefur hins vegar verið bent að í aðdraganda fjármálakreppunnar hafi verulegt tímamisræmi í erlendum eignum og skuldum bankanna skapað mikla hættu á lausafjárþurrð í erlendum gjaldeyri og að lausafjárstuðningi Seðlabankans hafi samhliða verið veruleg takmörk sett. Þá kemur fram í fjármálastöðugleikariti Seðlabanka Íslands, fyrra hefti þessa árs, að í dag séu áhættusöm innlán stórt hlutfall heildarinnlána og samþjöppun eigenda þeirra mikil. Er talið að enda þótt lausafjárstaða bankanna í erlendum gjaldmiðlum sé sterk og að þeir geti greitt út öll innlán í erlendum gjaldmiðlum verði að hafa í huga að lausafjárstaðan gefi aðeins mynd af stöðu þeirra til skamms tíma og að bankarnir séu ólíkt staddir þegar greiðslur af erlendum lánum koma á gjalddaga. Í a-lið 2. gr. frumvarpsins er Seðlabanka Íslands veitt skýr lagaheimild til að setja strangari reglur um laust fé og fjármögnun í erlendum gjaldmiðlum en gildir um íslenskar krónur. Með því er reynt að draga úr líkum á því að lausafjárskortur í erlendri mynt leiði til óstöðugleika á gjaldeyrismarkaði. Þegar fjármagnshöftin verða losuð þurfa lánastofnanir að vera vel í stakk búnar til að þola mögulegt útflæði skuldbindinga í erlendum gjaldmiðlum, t.d. innlána í erlendri mynt, en eins og nefnt hefur verið kann lausafjáráhætta einnig að stafa af því að greiðslur einstakra lánastofnana í erlendum gjaldmiðlum geta verið meiri en tekjur þeirra til skamms tíma. Ákvæði b-liðar 2. gr. frumvarpsins er nýmæli sem veitir Seðlabankanum heimild til að setja reglur um lágmark stöðugrar fjármögnunar lánastofnunar í íslenskum krónum og erlendum gjaldmiðlum. Fjármögnun til lengri tíma dregur úr fjármögnunaráhættu og um leið úr líkum á því að lánastofnun lendi í lausafjárþurrð sem felst í því að ekki er til reiðu nægilega mikið laust fé til að standa straum af skuldbindingum til skamms tíma. Brýnt þykir að lánastofnanir geti staðið af sér sviptingar á erlendum mörkuðum án þess að ganga á gjaldeyrisvarasjóð þjóðarinnar. Seðlabanki Íslands hefur um nokkurt skeið unnið að gerð nýrra lausafjárreglna sem stefnt er á að taki gildi á hausti komanda. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að kröfur um laust fé verði hertar í áföngum á næstu árum og að lánastofnanir muni fá ákveðinn aðlögunartíma að breyttum reglum. Frumvarpið gerir ráð fyrir að reglur um lausafjárhlutfall og stöðuga fjármögnun lánastofnana taki mið af þróun alþjóðlegra staðla (Basel III-tilmælin) ásamt því að vera lagaðar að íslenskum aðstæðum þannig að gjalddagamisræmi verði þröngar skorður settar. Í tilmælunum eru kynnt ný viðmið um lágmarkslausafjárhlutföll, annars vegar viðmið um „lausafjárþekju“, sem ætlað er að tryggja að fjármálafyrirtæki geti mætt lausafjárþörf næstu 30 daga undir töluverðu álagi, og hins vegar viðmið um „fjármögnunarþekju“, sem ætlað að hvetja til stöðugrar fjármögnunar til lengri tíma, a.m.k. eins árs. Í sérriti Seðlabankans, Varúðarreglur eftir fjármagnshöft, er út frá því gengið að bönkunum verði gert að standast reglur um lausafjárþekju og fjármögnunarþekju í helstu starfsgjaldmiðlum sínum og að fjármögnunarþekja verði útfærð með þeim hætti að hún nái til allt að þriggja ára í erlendum gjaldmiðlum. Þá er lagt til að lausafjárkröfur vegna innlána verði auknar og að gerðar verði strangari kröfur til erlendra innlána þar sem erlend innlánssöfnun þykir almennt kvikari en innlend, m.a. í ljósi óvissu um ábyrgð tryggingasjóða og þrautavaralán frá Seðlabanka ef á reynir. Í rammagrein V-1 í fjármálastöðugleikariti Seðlabankans, fyrra hefti þessa árs, er skýrara ljósi varpað á heildarendurskoðun gildandi lausafjárreglna og talið að nýju reglurnar verði sambærilegar við kröfur sem gerðar verða alþjóðlega frá og með árinu 2015. Í ritinu er vakin athygli á því í hverju munurinn frá gildandi reglum er helst fólginn og talið að nýju reglurnar taki á áhættuþáttum sem gildandi reglur hafa ekki náð utan um. Í 3. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á heimild Seðlabankans til að setja reglur um gjaldeyrisjöfnuð sem eiga að gera bankanum kleift að skilgreina jöfnuðinn þannig að einungis eignir og skuldir sem eru raunverulega erlendar flokkist sem slíkar. Í athugasemdum við greinina eru rakin dæmi um mikilvægi þess, ekki síst í ljósi áforma um losun hafta, að Seðlabankinn sé við mat á gjaldeyrisjöfnuði og raunverulegri stöðu ekki bundinn af því í hvaða gjaldmiðli lánafyrirtæki kjósa sjálf að færa eignir sínar og skuldbindingar til bókar. Seðlabankanum er heimilt skv. 13. gr. laganna sem um starfsemi hans gilda, að setja lánastofnunum reglur um gjaldeyrisjöfnuð. Í sérriti Seðlabankans, Varúðarreglur eftir fjármagnshöft, er talið að reglurnar hafi í aðdraganda kreppunnar ekki þjónað því markmiði að takmarka gjaldeyrisáhættu lánastofnana þar sem hún virðist í mörgum tilvikum hafa verið yfirfærð yfir á heimili og fyrirtæki sem ekki voru með tekjur og eignir í erlendri mynt. Lántökur þessara aðila hafi í raun ekki verið erlend eign bankanna þar sem veðin og tekjuflæðið sem stóð að baki þeim var í innlendri mynt. Við fall bankakerfisins var reglum Seðlabanka Íslands um gjaldeyrisjöfnuð breytt og lánastofnunum veitt tímabundin heimild fram til 1. janúar 2013 til að hafa sérstakan jákvæðan eða neikvæðan gjaldeyrisjöfnuð. Hefur komið fram að næstum allar lánastofnanir hafi nýtt sér þá heimild þrátt fyrir að hafa uppfyllt gjaldeyrisjafnaðarreglur fyrir fall bankakerfisins. Má af því ráða að tilefni sé til að haga reglum um gjaldeyrisjöfnuð þannig að einungis eignir og skuldir sem eru raunverulega erlendar flokkist sem slíkar. Er það sér í lagi mikilvægt með hliðsjón af áætlun um afnám hafta þar sem draga þarf úr áhættu á því að mögulegar óhóflegar sveiflur í gengi krónunnar hafi verulega neikvæð áhrif á rekstur og efnahag lánastofnana. Í 4. gr. frumvarpsins eru lagðar til nokkrar breytingar á 29. gr. laga um Seðlabanka Íslands sem ætlað er að styrkja heimildir bankans til upplýsingaöflunar. Samkvæmt 29. gr. laga um Seðlabanka Íslands er heimild til upplýsingaöflunar bundin því skilyrði að hún standi í tengslum við hlutverk Seðlabankans sem að meginstefnu til er tvíþætt; annars vegar að stuðla að framgangi peningastefnunnar og hins vegar að stuðla að fjármálastöðugleika. Upphafsgrein frumvarpsins er eins og áður hefur komið fram ætlað að árétta hið síðarnefnda hlutverk sem beinist í vaxandi mæli að mati á kerfisáhættu, en forsenda þess er að bankinn hafi yfirgripsmikla yfirsýn yfir lausafjárstöðu og gjaldeyrisjöfnuð í fjármálakerfinu. Ákvæðið í 4. gr. frumvarpsins er nýmæli sem felur í sér að lögaðilum sem upplýsingaskyldan samkvæmt 29. gr. laganna tekur til verður óháð þagnarskyldu skylt að láta í té allar upplýsingar og gögn sem bankinn telur þörf á. Er hér um að ræða aðila sem eiga í innlánsviðskiptum við bankann samkvæmt 6. gr. laganna sem og fyrirtæki í greiðslumiðlun og önnur fyrirtæki eða aðila sem lúta opinberu eftirliti samkvæmt 2. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Telja verður þessa breytingu eðlilega í ljósi mikilvægis þeirra hagsmuna og eftirlits sem Seðlabankinn hefur með höndum. Í athugasemdum frumvarpsins er sem dæmi nefnt að til að fyrirgreiðsla bankans við lánastofnanir geti verið örugg og markviss þurfi hann að hafa yfirsýn yfir lausafjárstöðu þeirra. Fullnægjandi upplýsingar um lausafjárstöðu og gjaldeyrisjöfnuð eru enn fremur álitnar forsenda fyrir losun fjármagnshaftanna þar sem bankinn verður að geta framkvæmt álagspróf og aðrar greiningar í aðdraganda afnáms haftanna. Sviptingar geta orðið á lausafjárstöðu lánastofnana á milli daga og jafnvel innan dags og hefur verið vísað til þess að þagnarskylda hafi torveldað eftirlit Seðlabankans. Hafa þarf í huga að starfsmenn Seðlabankans, bankaráðsmenn og nefndarmenn í peningastefnunefnd bera ríka þagnarskyldu. Loks má benda á að í 3. mgr. 9. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi er að finna samsvarandi heimild til að víkja þagnarskyldu til hliðar. Í 4. gr. frumvarpsins er til áréttingar lagt til að upplýsingaskyldan eigi við þegar henni er beitt í þágu eftirlits með reglum sem Seðlabankinn setur með heimild í lögunum, en í því sambandi má nefna reglur um lausafjárhlutfall, reglur um lágmark stöðugrar fjármögnunar og gjaldeyrisjöfnuð. Þá er lagt til að í 1. mgr. 29. gr. laganna verði vísað með beinum hætti til 37. gr. laganna þannig að skýrar komi fram en nú er að skylda lögaðila til að veita Seðlabankanum upplýsingar er að viðlögðum dagsektum. Sambærilega tilvísun í 37. gr. er að finna í 2. mgr. 29. gr. laganna sem varðar upplýsingaöflun til hagskýrslugerðar. Í 5. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 37. gr. laganna sem fyrst og fremst varða skýrleika lagaákvæðisins. Ekki eru lagðar til efnislegar breytingar á 2. og 3. mgr. 37. gr. en í þeim ákvæðum er getið um þau tilvik sem réttlæta töku dagsekta, þar með talið þegar aðili vanrækir að veita bankanum upplýsingar sem bankinn á lögmætt tilkall til eða veitir vísvitandi rangar upplýsingar. Meðal þess sem lagt er til í 5. gr. frumvarpsins er að felld verði brott úr 2. mgr. 37. gr. laganna heimild til að kæra til ráðherra ákvörðun um að beita dagsektum, en að þess í stað komi fram að unnt sé að höfða dómsmál til ógildingar ákvörðunar og er það í samræmi við samsvarandi ákvæði laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Um réttaráhrif málshöfðunar má vísa til þess sem fram kemur í athugasemdum frumvarpsins en að greindum skilyrðum getur hún frestað innheimtu dagsekta. Frumvarpsgreinin gerir einnig ráð fyrir að dagsektir falli ekki niður þótt aðilar verði síðar við kröfum Seðlabankans nema seðlabankastjóri ákveði það sérstaklega. Í 5. gr. frumvarpsins er lagt til að fallið verði frá því að kynna þurfi reglur um viðurlög sérstaklega fyrir hlutaðeigandi lánastofnunum og Fjármálaeftirlitinu þar sem ekki þykir lengur þörf á þess háttar fyrirkomulagi með hliðsjón af sérstökum samstarfssamningi Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins og því að reglurnar ber að birta opinberlega í B-deild Stjórnartíðinda. Í 6. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á ákvæði til bráðabirgða III í lögum um Seðlabanka Íslands. Þessi breyting tengist ekki með beinum hætti meginefni frumvarpsins en í greininni er lagt til að felld verði brott afmörkun á gildistíma bráðabirgðaákvæðisins. Það er til samræmis við breytingar sem gerðar voru með lögum nr. 16/2013, um breytingu á lögum um gjaldeyrismál, þar sem ákveðið var að gildistími fjármagnshafta sem sett voru haustið 2008 yrði ekki lengur afmarkaður í lögum. Umrætt bráðabirgðaákvæði og ákvæði til bráðabirgða I í lögum um gjaldeyrismál veita Seðlabanka Íslands heimildir til að eiga tiltekin viðskipti og standa fyrir aðgerðum til losunar takmarkana á gjaldeyrisviðskiptum og fjármagnshreyfingum, samanber áætlun um losun gjaldeyrishafta, dags. 25. mars 2011. Með lögum nr. 16/2013, var gildistími síðarnefnda ákvæðisins afnuminn og því mikilvægt að gætt sé samræmis. Til nánari skýringa á tilvist umræddra bráðabirgðaákvæða má enn fremur vísa til minnisblaðs efnahags- og viðskiptaráðuneytisins til efnahags- og skattanefndar frá 8. september 2011, en það stóð í tengslum við samþykkt laga nr. 127/2011, um breytingu á lögum um gjaldeyrismál, tollalögum og lögum um Seðlabanka Íslands. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargerðina fyrir máli þessu. Þetta er ekki eina málið af málalista hæstv. ráðherra sem við höfum saknað í þinginu og væri gott að fá upplýsingar um það hvort frumvarpa um skyldutryggingu lífeyrisréttinda sé að vænta annars vegar og hins vegar um ráðstafanir í ríkisfjármálum, og hvenær þá þannig að við getum áttað okkur betur á framvindu þingstarfanna. Líka væri gott að fá eilítið nánari upplýsingar um hvað felst í ráðstöfunum í ríkisfjármálum, hvort það séu óumdeild atriði eins og lækkun virðisaukaskatts á barnaföt. Eru það ef til vill stimpilgjöldin eða einhverjar allt aðrar og miklu umdeildari breytingar? Það væri gagnlegt að fá upplýsingarnar til að átta sig á því hvernig best sé að haga þingstörfum næstu daga, átta sig á því hvenær von er á þessum málum frá hæstv. ráðherra og hvernig þau eru í aðalatriðum í laginu. Það fer ekki vel á því að taka á dagskrá frumvarp um málefni Seðlabankans með afbrigðum. Það eru aðeins örfá ár síðan hv. Alþingi samþykkti breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands sem leiddu til gjaldþrots bankans. Það hefði átt að vera þingheimi til áminningar um að fara varlega þegar gerðar eru breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands og gæta að öllum formsatriðum. Þetta mál er út af fyrir sig ekki nýtt og varðar heimildir sem bankinn hefur verið að sækja og hefur í sjálfu sér ekki verið pólitískur ágreiningur um í þinginu. Ég vænti þess að góð samvinna geti tekist um vinnslu málsins í nefndinni, en ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hér sé ekki verið að veita bankanum sömu heimildir til upplýsingaöflunar hjá fyrirtækjum og einstaklingum eins og Sjálfstæðisflokkurinn var á síðasta kjörtímabili eindregið andvígur að væru veittar þegar svipuð málefni voru til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Ég ætla fyrst að svara því sem beinist að öðrum þingmálum en því sem við erum að ræða. Ég geri ekki ráð fyrir því að frumvarp um skyldutryggingu lífeyrisréttinda muni koma fram. Ég tel að það sé fullnægjandi að það mál komi fram í haust en ég taldi varlegast að gera ráð fyrir að það þyrfti að mæla fyrir því á þessu sumarþingi. Eftir samtöl við leiðtoga stjórnarandstöðuflokka, a.m.k. hluta þeirra, tel ég að ekki reynist þörf á að mæla fyrir því máli núna. Varðandi ráðstafanir í ríkisfjármálum að öðru leyti er að skýrast hvort frekari slík mál muni koma fram. Það sem hefur verið sérstaklega til skoðunar í því efni er að létta af heimilunum í landinu sköttum á borð við þá sem lagðir voru til dæmis á heitavatnsnotkunina. Um málið að öðru leyti vil ég segja að ástæðan fyrir því að það kemur fram núna er, eins og ég gat um í ræðu minni, að ríkisstjórnin vill grípa til allra nauðsynlegra ráðstafana til að undirbúa losun haftanna. Ég tel að málið sé mikilvægur liður í því og afnám hafta sé svo mikilvægt mál að við eigum að hraða öllum undirbúningsaðgerðum eins og unnt er. Það er ekki hægt að vera með neinar yfirlýsingar um það hvenær raunhæft er að höftin verði farin, en við þurfum að minnsta kosti að hafa öll tækin og tólin til að geta látið reyna á afnám haftanna þegar að því kemur. Varðandi 4. gr. frumvarpsins vil ég bara segja að ég fór vandlega yfir hana áður en hún var lögð hér fram. Hún tók nokkrum breytingum á síðustu stigum og ég vona að hún verði ásamt með öðrum efnisatriðum frumvarpsins tekin til góðrar skoðunar í nefndinni. Mér heyrist að það geti tekist góður samhljómur um afgreiðslu málsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þessar upplýsingar. Það er ágætt að horfið sé frá því að leggja fram tiltekin mál því að það léttir okkur störfin fram undan og gerir að verkum að það verður hægt að ljúka þessu sumarþingi fyrr en ella og taka málin einfaldlega til afgreiðslu á haustþingi. Það eru ákveðin atriði sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um til viðbótar varðandi þetta frumvarp. Í því er meðal annars ákvæði um að seðlabankastjóri geti ákveðið að fella niður sektir sem lagðar hafa verið á aðila, eða ekki. Ég spyr um ástæður þessa umbúnaðar og hvort hann eigi sér fyrirmyndir í einhverju þar sem embættismenn eins og seðlabankastjóri eða ráðherrar geti ákveðið hvort sektir sem hafa verið lagðar á borgarana séu felldar niður eða ekki. Hvernig stendur þetta gagnvart jafnræðisreglu og öðrum slíkum hlutum? Ég fagna því um leið að hæstv. fjármálaráðherra hefur augun á boltanum og hugar að afnámi hafta eins fljótt og hægt er. Ég fullvissa hann um að við munum efnislega leitast við að eiga góða samvinnu um það mikilvæga verkefni fyrir íslenska þjóðarhagsmuni þvert á landamæri stjórnar og stjórnarandstöðu eins og okkur tókst býsna oft á síðasta kjörtímabili sem betur fer.

Virðulegi forseti. Mig langar til að bregðast aðeins við því sem fram kom í fyrra andsvari hv. þingmanns og varðar framlagningu mála af þessum toga. Ég get tekið undir að það skiptir máli að mál komi tímanlega fram en ég tel að allir skilji þær aðstæður sem við búum við í dag. Á stuttu sumarþingi að afstöðnum kosningum vonast ég til að því verði sýndur skilningur að frá meginreglum sem við viljum annars alltaf viðhafa sé vikið í undantekningartilvikum. Ég þakka fyrir að málið skuli hafa komist á dagskrá með afbrigðum. Varðandi það efnisatriði sem hv. þingmaður spyr um finnst mér verkefni nefndarinnar vera að fara nánar yfir hvernig það stendur gagnvart almennum stjórnsýslureglum. Það er þó alveg skýrt í mínum huga að hér getur aldrei verið um að ræða einhvers konar geðþóttaákvörðun. Þetta yrði að vera ákvörðun sem byggð væri á einhverjum málefnalegum sjónarmiðum og ég hef sjálfur hallast að því að slík sjónarmið ættu sem ítarlegast að vera tiltekin í lögunum sjálfum. Ég beini því til nefndarinnar að kanna hvaða fordæmi eru fyrir því að þessi leið sé farin. Eins og fram kom í máli mínu var frumvarpið unnið í samstarfi ráðuneytis míns og Seðlabankans og er lagt fram með ákvæðinu eins og þar er búið um það.

Virðulegur forseti. Út af fyrir sig er ekki miklu að bæta við það sem fram hefur komið í orðaskiptum mínum og ráðherrans fyrr. Það sem skiptir öllu máli fyrir okkur Íslendinga er að Seðlabanki Íslands hafi yfir að ráða öllum þeim tólum og tækjum sem hann þarf til að geta samið við þá aðila sem semja þarf við, einkum erlenda kröfuhafa, og gert þær ráðstafanir að hægt sé að létta af gjaldeyrishöftum í landinu skref fyrir skref svo að það mikilvæga verkefni takist með farsælum hætti. Ef umbúnaður um það er ekki nægilega góður getur sannarlega farið illa og það kostað efnahagsleg áföll sem enginn hér í þinginu, hvar í flokki sem hann stendur, vill sjá. Það er því sameiginlegt skylduverkefni okkar að hlýða vel á það sem bankinn kallar eftir, að hann fái það í sína verkfærakistu í þessum efnum, og reyna að greiða því leið í gegnum þingið. Um leið er mikilvægt að bankinn hafi þingið að öflugum bakhjarli og að í þingsölum sé breið samstaða um forustu bankans í þessum mikilvægu viðfangsefnum. Í þeim samningum sem fram undan eru er mikilvægt að við komum fram sem ein heild, Íslendingar, og að skýr forusta sé fyrir því að halda á okkar hlut í þessum viðræðum. Það þarf að vera forusta sem nýtur trausts og trúnaðar í hinu alþjóðlega fjármálakerfi því að sannarlega eru mörg óvenjuleg viðfangsefni sem við munum glíma við þar og mikilvægt fyrir okkur að þar fari fyrir aðilar sem njóta trausts og trúnaðar á alþjóðavettvangi og geta vel skýrt málstað okkar þar. Ég hygg að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hafi þegar gert ráðstafanir til að skjóta á aukanefndarfundi til að greiða fyrir því að þetta mál komist til efnislegrar umfjöllunar - núna í hádegishléi - og ekki ætla ég að verða til þess að draga umræðuna þannig á langinn að ekki geti orðið af því. Það er, eins og ég segi, mikilvægt að við sýnum sjónarmiðum hver annars skilning hér í þinginu, alveg sérstaklega þegar að þessum mikilvægu þjóðarhagsmunum kemur, og leggjum okkur fram um það, umfram öll önnur mál, að ná saman yfir raðir stjórnar og stjórnarandstöðu eða flokka almennt þegar kemur að þessum grundvallarhagsmunum okkar til framtíðar. Þó að það sé auðvitað viðleitni sem við sýnum almennt í öllum málum þá er skyldan þeim mun meiri eftir því sem hagsmunirnir eru meiri sem um er að tefla. Þegar kemur að gjaldeyrishöftum þá er einfaldlega um að ræða samkeppnishæfni Íslands til langrar framtíðar um lífskjör og aðstæður sem við búum komandi kynslóðum, að ná því að brjótast út úr þeim fyrr en síðar, og í þeim samningum sem því þurfa að tengjast eru svo gríðarlegir fjárhagslegir hagsmunir undir að það hefur reynst okkur mikilvægt fram að þessu að standa saman í því. Ég treysti því að við munum bera gæfu til að gera það á þessu kjörtímabili eins og hinu síðasta.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna og sérstaklega niðurlagið. Það er rétt hjá honum að á síðasta þingi, sérstaklega á síðasta ári, var mikil samstaða meðal þingmanna um að leysa vandamálið sem kallað hefur verið snjóhengja, miklu meiri samstaða en kom fram. Hv. þingmaður á góðan þátt í því að vera með stjórnarandstöðunni á þeim tíma, sem ég var hluti af, í því að vinna saman að því að leysa þetta mikla vandamál þjóðarinnar. Ég vil þakka honum fyrir það hér og nú. Þetta er sem sagt ekki andsvar heldur eiginlega meðsvar.

Herra forseti. Við ræðum í miklu bróðerni, eins og síðustu orðaskipti báru með sér, þetta viðfangsefni sem ég held að allir séu sammála um að sé stórt og afdrifaríkt fyrir okkur, þ.e. tengist náttúrlega þessu frumvarpi, miðlægt hlutverk Seðlabankans sem snýr að undirbúningi undir næstu skref í afnámi gjaldeyrishaftanna og vinda ofan af hinum gríðarlegu krónustöðum erlendra aðila hér í hagkerfinu. Ég tel að þetta frumvarp sé eðlilegt framhald af ýmsu sem hefur verið gert að segja má undanfarin eitt til þrjú ár á þessu sviði. Þar má auðvitað nefna lagabreytinguna í mars 2012 sem skipti afar miklu máli og hefur lagt grunninn að þeirri stöðu sem við þó erum í gagnvart því að hafa tök á þessum hlutum. Það áttuðu sig ekki allir á því á sínum tíma hversu gríðarlega mikilvæg sú breyting var að færa eignir búanna inn undir gjaldeyrishöftin og sama má segja um þá niðurstöðu frá síðasta vetri að framlengja heimild til að viðhafa fjármagnshöft og gera hana ótímabundna. Seðlabankinn hefur áður óskað eftir því að staða hans sé styrkt að þessu leyti og það kom í minn hlut sem efnahags- og viðskiptaráðherra á sínum tíma að flytja meðal annars frumvörp þar sem ráðuneytið og Seðlabankinn unnu saman og miðuðu að því sama sem er hér undir að hluta til, þ.e. að styrkja stöðu Seðlabankans til að afla upplýsinga og gagna þannig að hann gæti greint betur stöður í kerfinu og varast áhættur. Það frumvarp sætti reyndar andstöðu, að mínu mati að óþörfu, og náði ekki fram að ganga. Hér eru flutt hliðstæð ákvæði að mestu leyti sem treysta stöðu Seðlabankans hvað það varðar að geta sótt sér upplýsingar í fjármálakerfið og hægt að koma við viðurlögum ef ekki er orðið við því. Ég tel að efnisatriði frumvarpsins séu í sjálfu sér öll eðlileg við þessar aðstæður. Það má segja að þetta snúi í fyrsta lagi að reglusetningunni um lausafjárkröfur sem eru gerðar til fjármálastofnana og að hægt sé að sundurliða þær kröfur eftir því hvort um erlendar eða innlendar stöður er að ræða, þ.e. að setja reglur annars vegar fyrir lausafjárstöðu í innlendri mynt og hins vegar í erlendum gjaldmiðlum og sömuleiðis reglur um stöðuga fjármögnun, sem hefði gjarnan mátt vera til staðar hér á árum áður, að menn gætu ekki þanið út banka á skammtímafjármögnun og búið til gríðarlegar áhættur annars vegar í tímaháðum skilningi og hins vegar í gegnum gjaldeyrismisvægi og annað í þeim dúr. Síðan er lögð til sú breyting sem er í sjálfu sér, eins og er sagt í frumvarpinu, ekki endilega efnisbreyting frá því hvernig menn hafa túlkað lögin um Seðlabanka Íslands þ.e. að hann skuli stuðla að fjármálastöðugleika. Það er lagt til í frumvarpinu að því sé skotið inn í 4. gr. laga um Seðlabanka Íslands þar sem fjallað er um viðfangsefni Seðlabankans, svo sem að varðveita gjaldeyrisvarasjóð, stuðla að virku og öruggu fjármálakerfi, þar með talið greiðslukerfi í landinu og við útlönd. Það er alveg rétt sem kemur fram í greinargerð að menn hafa auðvitað lagt þann skilning í að þessu tengdist sjálfkrafa það að Seðlabankinn hefði miðlægu hlutverki að gegna hvað varðar að tryggja fjármálastöðugleika. Þetta er hins vegar ekki breyting á 3. gr. þar sem skilgreind eru meginmarkmið Seðlabanka Íslands og það er áfram að stuðla að stöðugu verðlagi. Verðlagsstöðugleikamarkmiðið er því áfram meginmarkmið, eins og ég skil þetta, og það er ekki hróflað við því. Þar með er viðhaldið þeirri lendingu sem varð í lögunum um Seðlabankans frá 2001 eftir mikið starf, en áður var þetta með öðrum hætti, eins og kunnugt er, og þá voru meginmarkmið Seðlabankans samsettari. Þar kom þá líka til gengisstöðugleiki, að tryggja fulla atvinnu og bestu nýtingu framleiðsluþáttanna eða hvernig það var. Frá því hurfu menn í anda þeirra tíma sem uppi voru upp úr aldamótunum og lögum um Seðlabanka var breytt víða í heiminum í anda þeirrar hugmyndafræði sem þá réð mjög ríkjum, að þessu öllu ætti að henda fyrir borð og það eina sem skipti máli væri verðlagsstöðugleiki. Ég hafði á þeim tíma talsverðar efasemdir um þetta, ég sat í nefndinni sem undirbjó frumvarpið, og hafa þær efasemdir mínar heldur betur styrkst. Ég er þeirrar skoðunar að það sé of þröng skilgreining að ætla Seðlabanka það eina meginmarkmið að stuðla að stöðugu verðlagi og er þó ekkert gert lítið úr því. Á köflum urðu menn svo bókstafstrúar í þeim efnum að þeir ýttu í raun og veru öllum öðrum mikilvægum breytum til hliðar eins og þær skiptu ekki máli, þar með talið sveiflur í gengi sem aftur leiddu auðvitað inn í verðlagið og áttu hlut í þeim óstöðugleika sem var hér. Ég tel líka að það eigi að minnsta kosti að vera undirmarkmið Seðlabankans að stuðla að fullri atvinnu í landinu og hagkvæmri nýtingu framleiðsluþáttanna. Ég á ekki í neinum erfiðleikum með að fjármálastöðugleikamarkmiðið sé styrkt með þeim hætti sem þarna er gert en ég vil spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra: Hvað með ábyrgð á fjármálastöðugleika að öðru leyti? Ég veit vel að Seðlabankinn lítur svo á að hann sé fullfær um og einfær um að tryggja fjármálastöðugleika. Ég mundi giska á að ef hann væri spurður og fengi einn að ráða mundi hann segja: Fínt, setja það bara inn í lögin og málið afgreitt, Seðlabankinn sér um þetta mál. Ég er ekki sammála því. Ég held að reynslan hafi kennt okkur að það verður ekki þannig ef á bjátar. Ef á bjátar munu stjórnvöld, ríkisstjórn og Alþingi, aldrei geta keypt sér neina fjarvistarsönnun því að það hlýtur að lokum að liggja yfir ábyrgðinni. Það er þannig. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra, þótt ég viti vel að þau mál eru í vinnslu: Hver er afstaða hæstv. ráðherra og nýrrar ríkisstjórnar til þeirrar vinnu sem stendur yfir varðandi það að reyna að ljúka gegnumferðinni á löggjöf um fjármálamarkaðinn og þar með talið hver eru viðhorf hæstv. ráðherra til þess að hér verði sett rammalöggjöf eða regnhlífarlöggjöf um fjármálastöðugleika og í þeirri löggjöf verði kveðið á um stofnun fjármálastöðugleikaráðs? Það er hluti tillagna sem eftir mikið nefndarstarf og mikla vinnu, og nokkuð kostnaðarsama þar sem alldýrir erlendir sérfræðingar voru meðal annars fengnir til liðs, er ein af tillögunum. Nefndir munu eiga að skila núna á vordögum eða í sumarbyrjun, einar tvær ef ekki þrjár sem tengjast þessu. Ein var sett af stað af fjármálaráðuneytinu og lýtur akkúrat að því að leggja grunn að löggjöf um fjármálastöðugleika. Önnur af atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu sem fór með málefni fjármálamarkaðarins um ýmis lagaákvæði á sviði fjármálamarkaðar, þar með talið hvernig haga skuli slita- eða skilameðferð fjármálastofnana sem komast í þá stöðu og spurningin um að þá sé hægt við slíka skila- eða slitameðferð að aðgreina í skilunum eða slitunum viðskiptabankaþætti og fjárfestingarbankaþætti og fleira mætti nefna í þeim dúr. Ég tel mjög mikilvægt að þessu starfi verði haldið áfram enda væri það synd og sóun ef þeirri miklu vinnu og þeim miklu fjármunum sem hefur verið kostað til til að undirbyggja að við getum, má segja, lokið því verkefni að endurmóta fjármálalöggjöfina og fjármálastöðugleikaumhverfið þannig að til frambúðar horfi og við treystum því sæmilega að hamfarir af því tagi sem urðu hér 2008 endurtaki sig ekki. Þess vegna fýsir mig að heyra aðeins frá hæstv. ráðherra í tengslum við umræðuna hver hans viðhorf í þessum efnum eru og hvar málin eru stödd og hvort hæstv. ríkisstjórn hyggist ekki halda vinnunni ótrauð áfram, af því að ég er eindregið þeirrar skoðunar að þess sé þörf. Það er ekki í neinni mótsögn við miðlægt hlutverk Seðlabankans þó að pólitísk ábyrgð á fjármálastöðugleika sé skilgreind og skýrð í lögum og hún sé algerlega klár. Að mínu mati hefur reynslan kennt okkur að þetta þarf að vera algerlega kristaltært. Það má enginn vafi leika á því hvar ábyrgðin liggur og hvert þræðirnir liggja og sérstaklega ef upp koma einhverjar varhugaverðar aðstæður. Heildaryfirsýnin verður að vera til staðar. Það er ekki hægt að byggja eftirlit á þessu efni bara á einingaeftirliti. Það er meðal annars einn af lærdómunum. Það er ekki nóg að fylgjast með því hvort hver og ein stofnun teljist standa sæmilega miðað við að kerfið í heild sinni standi af því að áhættan getur safnast upp. Kerfislæg áhætta getur safnast upp og orðið stórfelld þó að svo líti út sem flestar einingarnar standi sæmilega, hver og ein út af fyrir sig. Þar af leiðandi verða bæði Fjármálaeftirlitið, einingaeftirlitið, og síðan sá aðili sem ber ábyrgð á kerfislægri áhættu, á kerfinu í heild, að hafa tól og tæki til að fylgjast með, að hafa upplýsingar, meta áhættuna og svo verður stjórnskipulag málaflokksins að vera algerlega klárt ef á það reynir. Ég held að það sé augljóst mál. Það er eðlilegast að sá ráðherra í ríkisstjórn sem fer með ríkisfjármál, og ég tala nú ekki um ef það eru bæði ríkisfjármál og efnahagsmál, sé formaður í slíku fjármálastöðugleikaráði. Þar geta að sjálfsögðu starfað með honum seðlabankastjóri, forstjóri Fjármálaeftirlits og reyndar held ég að það ættu að lágmarki að vera tveir ráðherrar úr ríkisstjórn í slíku fjármálastöðugleikaráði hverju sinni, jafnvel þótt ríkisfjármál og efnahagsmál séu á einni hendi innan Stjórnarráðsins. Þetta skiptir líka máli í tengslum við undirbúning undir og aðgerðir sem tengjast næstu skrefum í sambandi við afnám fjármagnshaftanna. Það má að mínu mati ekki bíða þangað til allt er um garð gengið og fara þá að huga að því hvernig við ætlum að hafa lagaumgjörðina til lengri framtíðar litið. Það er því alveg hárrétt sem kemur fram hér og má ekki seinna vera. Það þarf auðvitað að grípa til þessara ráðstafana til að styrkja stöðu Seðlabankans í þessu ferli eins og er lagt til hér enn á ný, en er búið að gera það tvisvar áður án þess að það hafi náð afgreiðslu á Alþingi. Nú er velviljuð og jákvæð stjórnarandstaða mætt á þingið og hún mun stuðla að því að tryggja framgang málsins að öllu leyti sem það er til bóta og jákvætt. Ég hef engar „skrúbblur“ yfir því að þarna sé farið offari í rétti Seðlabankans til að sækja upplýsingar. Það voru aldrei efni til að hafa af því þær áhyggjur sem sumir höfðu hér í salnum. Ég fagna sinnaskiptunum og bind vonir við að þetta mál fái gott brautargengi. Að uppistöðu til er það tvímælalaust til bóta og að sjálfsögðu í anda þess að menn ætli áfram að vinna þverpólitískt og vel saman að þessum gríðarlega mikilvæga málaflokki og öllu sem honum tengist, bæði í bráð og lengd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ágætisundirtektir við þau efnisatriði sem frumvarpið hefur að geyma. Mig langar til að bregðast örstutt við fyrirspurn sem fram kom í framsögunni og lýtur að framhaldi vinnunnar um fjármálastöðugleikaráðið og vegna þeirra nefnda sem hafa verið að störfum. Ég fékk nýlega kynningu á stöðu þess máls og tel að í sjálfu sér sé ekkert því til fyrirstöðu að halda þeirri vinnu áfram. Ég get svo sem lýst því yfir að ég er sammála þörfinni fyrir fjármálastöðugleikaráðið sem þar er komið inn á og geri allt eins ráð fyrir að strax á haustþingi verði komin saman frumvörp sem hægt verður að ræða í þinginu um þessi efni.

Herra forseti. Það er ekki tilefni til málalenginga úr því að þetta er svona. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir svörin. Ég er mjög sáttur við þau.

Herra forseti. Hv. þingmaður flutti ágæta ræðu og nefndi meðal annars kerfislæga áhættu. Hann nefndi hana þó ekki með nafni, það sem um er að ræða er hringferli fjár í hlutafélögum sem ég hef margoft bent á, þ.e. að hlutafélög eiga hvert í öðru og geta myndað heila keðju sem bítur í skottið á sjálfri sér og alltaf eykst eigið fé viðkomandi félaga án þess að nokkur innstæða sé fyrir því. Íslensk fyrirtæki voru í árslok 2007 komin með eigið fé upp á 7 þús. milljarða samkvæmt upplýsingum frá ríkisskattstjóra. Það var sem sagt fimmföld þjóðarframleiðsla. Upphæðin datt niður í 50 milljarða í árslok 2008 og fór svo í mínus 1.400 milljarða í árslok 2009. Og maður spyr sig: Hvað varð um alla þessa peninga? Þeir voru aldrei til. Þetta er kerfislægur galli við hlutafélagaformið sjálft. Ég hef margoft nefnt það og flutt um það frumvarp en það hefur ekki náð fram enda erfitt fyrir Ísland eitt að nota það því að þetta er um allan heim. Það er kannski best að sjá að SPRON átti í Existu og Kaupþingi og meginuppistaða eigin fjár SPRON voru þessi tvö hlutabréf, í Kaupþingi og Existu. Exista og Kaupþing voru hins vegar stórir stofnfjáreigendur í SPRON og heil keðja í kringum allt saman. Það var engin innstæða í þessu öllu saman. Ég hef ekki tíma til að fara nánar út í þetta en held að þetta hafi verið meginástæðan fyrir hruninu, þessi mikla notkun á að fyrirtæki og hlutafélög áttu hvert í öðru. Svo áttu náttúrlega Exista og Kaupþing 20% hvort í öðru þegar ballið stóð sem hæst. Þegar þetta byrjar að hrynja hrynur það allt og þetta er sú samanlagða kerfislæga áhætta sem er í dæminu og það er ekki búið að laga þetta.

Herra forseti. Það er margt áhugavert í því sem hv. þingmaður nefnir. Það er reyndar búið að laga vissa hluti í þessum efnum eins og það að taka fyrir lánveitingar banka til eigenda sinna sem var hluti af ógæfunni í hruninu, þ.e. að menn lánuðu sjálfum sér alveg út og suður. Það er hárrétt að ein mesta hættan í hagkerfi er bólumyndun þar sem hagkerfið blæs upp og efnahagsreikningar fyrirtækja eru blásnir út á grundvelli sýndarverðmæta sem reynast froða. Það getur gerst með ýmsum hætti og ein aðferðin er sú sem hv. þingmaður nefndi, þetta hringferli í hlutafélögum. Krosseignatengslin eru sérstaklega varhugaverð í þessum efnum, þ.e. þegar menn eiga hver í öðrum, og það verður til þess að þenja út efnahagsreikningana og engin raunveruleg verðmæti standa á bak við. En það getur líka gerst með ýmsum öðrum hætti, bólu á fasteignamarkaði þegar verð er komið langt upp fyrir raunverð og í viðskiptum, t.d. þegar menn kaupa fyrirtæki af sjálfum sér eða tengdum aðilum og skrúfa upp verðið í hverjum einustu viðskiptum. Ætli frægasta dæmið sé ekki kaupin á danska flugfélaginu Sterling sem menn keyptu og seldu og keyptu aftur, tengdir eða skyldir aðilar, og það hækkaði alltaf gríðarlega í verði í hverjum viðskiptum. Það reyndist svo nokkurn veginn gjaldþrota þegar upp var staðið. Hver ný sala á hærra verði þýddi að menn færðu þessa eign upp í bókunum hjá sér. Þetta er stórkostleg hætta. Það er alveg rétt, þetta er hluti af kerfislægri áhættu. Hér erum við að vísu að tala meira um fjármálakerfið þröngt og ég tel að sú reglusetning sem hér verður heimiluð um að aðgreina innlenda og erlenda áhættuþætti í lausafjárreglunum og varðandi langtímafjármögnun sé mjög til bóta. Það leysir þó ekki allan vandann, ég get verið sammála hv. þingmanni um það.

Herra forseti. Að einhverju leyti er þetta rétt hjá hv. þingmanni en alls ekki að öllu leyti. Það sem stendur eftir í dag og hefur ekki verið samþykkt - ég hef flutt um það frumvarp - er að lánveitingar fyrirtækja til starfsmanna séu takmarkaðar við 1 millj. kr. eða eitthvað slíkt. Nú er það ótakmarkað. Ég gæti til dæmis farið út í eitthvert hlutafélag og ráðið mig sem sendil fyrir hádegi, þá væri ég orðinn starfsmaður, það lánar mér 1 milljarð kr. til kaupa á hlutabréfum í fyrirtækinu sjálfu. Það er heimilt að kröfu ESA og hv. þingmaður stóð með mér að því að samþykkja þau ósköp á Alþingi. Ég er búinn að biðjast afsökunar á því en hv. þingmaður ekki. Þá mundi eigið fé viðkomandi hlutafélags aukast um milljarð ef ég gerðist starfsmaður þarna sem sendill fyrir hádegi, keypti hlutabréf fyrir milljarð, fengi lán til þess hjá fyrirtækinu, og þá mundi eigið fé fyrirtækisins vaxa um milljarð vegna þess að lánið telst sem eign en hlutabréf ekki sem skuld. Þetta er einfaldasta dæmið. Eftir hádegið, klukkan fjögur, er ég rekinn af því að ég náði ekki ákveðinni sendingu. Þetta er svo einfalt. Ég þarf ekki að starfa þarna nema nokkra klukkutíma. Þetta var gert. Bankarnir gerðu þetta, ég meina ekki með sendla en þeir lánuðu starfsmönnunum í stórum stíl, 40–50 milljarða, Kaupþing og hinir bankarnir, á tímabili 2006 þegar litla kreppan kom. Þá lánuðu þeir starfsmönnunum til þess að auka eigið fé sitt, ekki fyrir starfsmennina heldur fyrir sjálfa sig. Það hefur eflaust verið erfitt fyrir starfsmennina að hafna slíku. Viltu ekki fá lán til að kaupa hlutabréf, hefurðu ekki trú á fyrirtækinu, hvað er þetta? spyrja stjórnendur. Það er ekki búið að laga þetta. Að kröfu ESA er þetta enn þá ótakmarkað. Ég held að það sé ýmislegt sem við þurfum að gera og laga hið snarasta til að koma í veg fyrir að menn geti búið til eigið fé eins og þeim sýnist.

Herra forseti. Ég held því ekki fram að við séum búin að róa fyrir hverja vík í þessum efnum þó að ýmislegt hafi verið gert. Strax á árinu 2010 og aftur 2011 var breytt ýmsum ákvæðum á fjármálamarkaði til að draga úr áhættu, m.a. í beinu framhaldi af útkomu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þáverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon, flutti hér ágætt frumvarp um það. Það var til bóta, ég held að við séum alveg sammála um það, eins og þetta með að það kom í veg fyrir krosslánveitingarnar úr bönkum til eigenda og annað í þeim dúr. En það þarf meira til, ég er algerlega sammála því, og það hefur verið dregið fram og skilgreint, t.d. að koma í veg fyrir að myndist óvarðar stöður aðila sem skuldsetja sig í erlendri mynt en eru með allar tekjur í innlendri. Auðvitað á að koma í veg fyrir að heimili og sveitarfélög og aðrir slíkir aðilar með allar sínar tekjur í innlendri mynt byggi upp stórkostlega óvarða áhættustöðu með því að skuldsetja sig í erlendu o.s.frv. Þetta hefur allt saman legið fyrir. Sumt af þessu hefur verið framkvæmt en annað ekki. Reyndar tel ég að ganga þurfi lengra og hef lengi verið þeirrar skoðunar. Það þarf að útrýma tilteknum fjármálategundum fjármálagerninga eða -afurða sem menn hafa innleitt í þetta braskkerfi á síðustu 10–15 árum og grjótharðir kapítalistar hafa sjálfir kallað efnahagsleg gereyðingarvopn. Ég man ekki betur en að það hafi verið Warren Buffet sem beinlínis tók svo til orða að afleiðurnar og vafningarnir væru efnahagsleg gereyðingarvopn, „economic weapons of mass destruction“ ef maður má skjóta enskunni, virðulegi forseti. Þetta var alveg rétt hjá honum, þessar tegundir af braskgerningum sem menn fundu upp á að kalla fjármálaafurðir, það hljómaði svo vel, eiga auðvitað ekki að líðast. Þetta á ekkert skylt við heilbrigð og eðlileg viðskipti og þessa þarf ekki. Það þurfa ekki að vera þessar tegundir af afurðum í fjármálakerfinu til að þjónusta atvinnulíf og einstaklinga, þær eru óþarfi. Þetta er bara grundvöllur að stöðutöku og braski, þjónar engum eiginlegum 

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér þó að ég ætli ekki að lengja umræðuna mikið að taka upp þráðinn þar sem hv. þingmaður, sem hér talaði áður, endaði, þ.e. varðandi framvirka samninga. Þeir eru óskaplega mikilvægir. Þeir eru svo mikilvægir að þeir geta létt bændum, sjómönnum og öðrum róðurinn. Sjómaður gæti til dæmis selt fiskinn sinn framvirkt, það sem hann ætlar að veiða í haust getur hann selt núna á ákveðnu verði sem tryggir honum ákveðið verð. Þetta er gildi framvirkra samninga. En hvað varðar Buffet sem hv. þingmaður nefndi, það er misnotkun á þessu fyrirbæri, þ.e. þegar menn selja kannski sömu olíutunnuna 10 þúsund sinnum. Það er misnotkun. Og það er tiltölulega auðvelt að koma í veg fyrir það með því að segja bara að ekki megi selja sömu vöruna nema einu sinni. Sjómaðurinn megi ekki selja fiskinn sinn nema einu sinni, mjög einfalt. Þá geta framvirkir samningar virkilega orðið það sem þeir eiga að vera, að minnka áhættu í atvinnulífinu. En við erum að tala um frumvarp um Seðlabanka sem snýr að gjaldeyrishöftunum og vörnum Seðlabankans til að vinna betur gegn alls konar misferli með gjaldeyrishöft. Gjaldeyrishöftin skaða mjög mikið, þau eru mjög skaðleg og kannski skaðlegri en flestir gera sér grein fyrir, jafnvel í því veika formi sem þau eru í í dag. Skaðinn felst í því að erlendir aðilar eru ekki tilbúnir til að fjárfesta í innlendu atvinnulífi sem mundi skapa atvinnu. Þau koma líka í veg fyrir sparnað innlendra og erlendra aðila innan lands vegna þess að menn geta ekki flutt peningana út yfirleitt og eru bundnir með þá hér á landi ef þetta verður svona til langframa. Það minnkar langtímalán og það minnkar fjárfestingu sem mundi skapa atvinnu. Gjaldeyrishöftin koma í veg fyrir að hér skapist atvinna eða hindra það. En það versta er þó með siðrofið sem felst í því að allir eða mjög margir, ekki allir, reyna að finna göt í gjaldeyrishöftunum og svindla á þeim. Ég nefndi nokkur dæmi þegar þessi gjaldeyrishöft voru tekin upp þar sem menn gætu leikið sér að því að svindla á kerfinu. Ég þekkti einu sinni þá tíð, ég er orðinn það gamall, þegar hér voru gjaldeyrishöft og allt var löðrandi í einhverju sem átti ekki að vera. Það var varla svo brotist inn á heimili á Íslandi eða í Reykjavík að ekki væri stolið gjaldeyri sem fólk átti eða hafði hamstrað. Forsenda þess að aflétta gjaldeyrishöftunum er að laga snjóhengjuna og þetta er hluti af því. Ég ætla ekki að fara langt ofan í þetta, ég ætla að fara aðallega í 4. gr. en þar er þessi gífurlega heimild. Þó að þetta sé mjög mikilvægt, ég átta mig á því, þá þurfum við að gæta okkar dálítið á því að veita ekki einstökum aðilum of miklar heimildir. En hér stendur, með leyfi forseta: „Skylt er, að viðlögðum viðurlögum skv. 37. gr., að láta Seðlabankanum í té allar upplýsingar og gögn sem bankinn telur nauðsynleg. Lagaákvæði um þagnarskyldu takmarka ekki skyldu til þess að veita upplýsingar og aðgang að gögnum.“ Það er bara allt landið og miðin undir, læknaskýrslur o.s.frv. Það gæti verið að Seðlabankinn vilji komast að því hvort einhver ákveðinn aðili, til dæmis ég, sé eitthvað geðveikur og ætlaði að fara að kíkja í læknaskýrslur til að athuga það. Það eru engin takmörk þarna, engin. Þetta var rætt hérna í sambandi við gjaldeyrishöftin sömuleiðis, en ég tel að þetta ættu að vera fjárhagslegar upplýsingar. Það mætti setja eitt orð þarna fyrir framan, þ.e. „fjárhagslegar“ upplýsingar, og það verður væntanlega gert í nefndinni þegar málið verður rætt þar, eða að lagaákvæði um þagnarskyldu takmarkað, ég mundi segja um „bankaleynd“. Þá er komið á hreint að þrátt fyrir bankaleynd eigi að veita Seðlabankanum upplýsingar. Þá snýr þetta bara að bönkum. Þetta er eitthvað sem nefndin þarf að skoða. Ég ætla ekki að fara nánar út í það en hættulegt er að veita mönnum upplýsingar. Mér skilst að fólk í Seðlabankanum sé að skoða kreditkort eða eyðslu úti í heimi, í hvað menn nota kreditkortið sitt. Það getur verið kannski áhugavert hjá sumum. Síðan vil ég gera smáathugasemd við umsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins um frumvarpið og þar stendur í lokin, með leyfi forseta: „Seðlabanki Íslands er sjálfstæð stofnun og er ekki rekinn með framlögum frá ríkissjóði. Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður því ekki séð að það hafi fjárhagsleg áhrif fyrir ríkissjóð.“ Herra forseti. Það vantar pínulítið inn í þetta. Seðlabankinn er rekinn með ríkisábyrgð, galopinni. Það kom í ljós í hruninu að ríkið þurfti að borga hvort það voru 100 eða 200 milljarða til Seðlabankans. Ég held að við þurfum að skoða dálítið vel þá ríkisábyrgð sem Seðlabankinn er að valsa í án þess að fá til þess heimild í fjárlögum. Mér þætti eðlilegt, af því að ég er svo upptekinn af ríkisfjármálum og sérstaklega ríkisábyrgðum, að til að sýna raunverulega stöðu ríkissjóðs þurfi Seðlabankinn að vinna samkvæmt fjárlögum og fá til þess heimild að taka lán og annað slíkt og skuldbinda ríkissjóð til framtíðar. Taka þarf á mörgu öðru, herra forseti, til dæmis Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. B-deildin er með 400 milljarða í skuldbindingu. Það hefur ekki verið fært í fjárlög. Þetta er galopið, stendur bara þarna, svífur í loftinu. Það er eins og ríkissjóður og hæstv. fjármálaráðherra ætli ekki að standa við kjarasamninga. Það er búið að vera í mörg herrans ár, í áratugi, gífurleg skuldbinding á B-deild LSR upp á 400 milljarða. Svo vex skuldbindingin í A-deildinni sem var tekin upp og átti að standa undir sjálfri sér, er komin upp í 60 milljarða núna og menn gera ekkert í því, ekki neitt. Svo við tölum ekki um Íbúðalánasjóð og þau ósköp. Það vantar því alveg heilmikið í ríkisfjármálin og þetta er eitt atriðið. Það skiptir virkilega máli fyrir ríkissjóð hvað gerist með Seðlabankann þannig að þessi fullyrðing í umsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins er að mínu mati ekki rétt.

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi áðan um að ríkið væri ábyrgt fyrir Seðlabankanum. En að ríkið hafi greitt þessa 200 milljarða efast ég um. Var það ekki svo að Seðlabankinn þurfti bara að búa til þessa 200 milljarða? Er það ekki rétt að Seðlabankinn býr til peninga? Það þýðir að ríkið, skattgreiðendur þurftu ekki að borga fyrir þetta beint í gegnum skattana sína heldur þurftu þeir sem eiga krónur að borga eins konar verðbólguskatt. Verðgildi krónunnar rýrnaði, sem er þá fjárhagslegur skaði fyrir þá sem eiga krónur. Það voru þeir sem urðu fyrir þessum skaða og borguðu þetta gjald, við getum kallað það verðbólguskatt.

Herra forseti. Þetta er hárrétt, Seðlabankinn prentar bara peninga og finnur út krónuna. Það vill svo til að allir Íslendingar eiga peninga nema kannski allra yngstu börnin. Sum fá vasapening, þau kaupa sér nammi og nammið hækkar þannig að það hækkar allt, það þurfa allir að borga fyrir þetta, ekki hvað síst lánveitendur sem eru með verðtryggðar eignir. Þær hækka, ekki vegna þess að þær hafi aukist að verðgildi, nei, þær hækka vegna þess að krónan sem er á bak við það rýrnar, þ.e. eignin helst að verðgildi en krónan rýrnar og það sem menn nota til að borga af lánunum sínum og í alla framfærslu, framfærsla heimilanna er verðtryggð, nota bene, það sem er notað til þess eru launin og launin skerðast þegar Seðlabankinn fer í svona æfingar og prentar peninga. Það er rétt, þetta kemur fram sem skattur á alla Íslendinga nema kannski þá alyngstu sem ekki fá vasapening.

Herra forseti. Mig langar að þakka fyrir þessa útskýringu nákvæmlega. Það tapa allir á þessu, sérstaklega þeir sem eru með verðtryggð lán, og þannig veldur þetta fjárhagsskaða hjá öllum. Sú hugmynd að það séu bankar - Seðlabankinn bjó náttúrlega til þessa peninga en í því peningakerfi sem við búum við í dag eru það einkabankar sem búa til um 95% af öllum nýjum peningum en Seðlabankinn 5% eða eitthvert smotterí sem fjármálafyrirtækin hafa síðan ein rétt til að fá lánaða á stýrivöxtum. Það þarf því að skoða allt þetta kerfi þar sem þetta er eins konar verðbólguskattur. Þetta er fjárhagslegur skaði sem er tilfærður og kerfið þarf allt að skoða. Ég veit að herra Frosti hefur mikinn áhuga á því að skoða þetta fyrirkomulag allt saman. Það verður mjög gaman að fylgjast með því hér í þinginu.

Ég vil minna ræðumann á að nefna hv. þingmann rétt.

Herra forseti. Við erum komin töluvert langt frá því frumvarpi sem við ræðum, en ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir ræðuna og seinna andsvar hans. Ég vil segja það að vissulega búa bankar til peninga með lánveitingum, það er þekkt, og til að hindra það hafa menn bindiskyldu og ýmis fleiri tæki sem Seðlabankinn hefur en hefur ekki beitt neitt voðalega sterkt. Ég hygg að hringferli peninga í hlutafélögum búi ekki síður til peningana og hafi búið til miklu meiri peninga á Íslandi árin fyrir hrun. Þar gátu menn búið til eigið fé í stórum stíl og svo gátu þeir tekið lán út á eigið féð og þannig blés blaðran út. Það eru því ýmsir aðilar sem búa til peninga í þjóðfélaginu, til skaða fyrir alla landsmenn sem eiga krónur nema litlu börnin sem ekki fá vasapening.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, svokallaða framlengingu bráðabirgðaákvæða, frá atvinnuveganefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á fund sinn Arnór Snæbjörnsson og Jóhann Guðmundsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Landssambandi smábátaeigenda, Samtökum fiskframleiðenda og útflytjenda, Samtökum íslenskra fiskimanna og sameiginleg umsögn frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum fiskvinnslustöðva. Alþingi hefur áður fjallað um frumvarp af sama meiði. Þannig innihéldu 3.–8. gr frumvarps sem síðar varð að lögum nr. 75/2012, um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, 856. mál á 140. löggjafarþingi, ákvæði sambærilegs efnis og ákvæði frumvarpsins nú. Í grundvallaratriðum felur frumvarpið í sér að fiskveiðiárið 2013/2014 lúti stjórn fiskveiða sömu reglum og giltu fiskveiðiárið 2012/2013. Á fundi nefndarinnar var nokkuð rætt um 1. gr. frumvarpsins og forsögu hennar. Kom það sjónarmið meðal annars fram að betur færi á að fundin yrði varanleg lausn á því ástandi sem kallað hefur á tilvist hennar. Eins og fram kom í framsöguræðu ráðherra standa væntingar til að stjórn fiskveiða verði skoðuð heildstætt á næsta löggjafarþingi og því fela ákvæði frumvarpsins aðeins í sér eins árs framlengingu ákvæða sem annars liðu undir lok á yfirstandandi fiskveiðiári. Í ljósi þessa leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir frumvarpið skrifa Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, Lilja Rafney Magnúsdóttir, varaformaður nefndarinnar, með fyrirvara, Haraldur Benediktsson 2. varaformaður, Ásmundur Friðriksson, Kristján L. Möller, með fyrirvara, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Hv. þm. Björt Ólafsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég hef fengið að sitja í atvinnuveganefnd. Við höfum fundað strangt, setið langa og stranga fundi, sem er eðlilegt og gaman að taka þátt í því. Það er mjög fræðandi að fá alla þessa gesti, þessa sérfræðinga til að gefa okkur álit. Ég geri mér vel grein fyrir því, og þannig á það á að vera á Alþingi, að þegar mál eru brýn og leysa þarf að úr þeim fljótt að við þurfum að vinna mikið og lengi. Það er ekkert öðruvísi hér en í öðrum vinnum sem maður hefur stundað og ég tek því fagnandi. Hins vegar finnst mér vont, leggjandi mikinn metnað í þessa nefnd, ég er mjög áhugasöm, að vera í fyrstu tveimur nefndarálitum fjarverandi við afgreiðslu máls. Það helgast af því að ég þurfti frá að hverfa af fundi. Hann var eins og gefur að skilja að vissu leyti boðaður frekar seint, en hann var á milli fimm og sjö að mig minnir, á tíma þegar ungt fjölskyldufólk þarf að sækja börn. Mínir góðu samnefndarmenn eru flestir eldri en ég, ágætis miðaldra karlmenn og miðaldra konur. Ég bið þau og minn ágæta formann að taka tillit til þess að ef við viljum halda fjölbreytni hér á Alþingi eins og um 8%, kjósendur Bjartrar framtíðar, vilja og eitthvað um 5%, þeir sem kusu Pírata, - ég geri ráð fyrir því að fólk kjósi hingað inn margbreytilegt fólk - þá pössum við upp á það að mér og öðru fjölskyldufólki sé gert kleift að sinna þeim skyldum sem við tókum sæti hér á Alþingi til að sinna. Ég veit að þessu verður vel tekið en vildi bara koma þessu á framfæri. Takk.

Virðulegur forseti. Mig langar aðeins að fá að ræða hér um stækkun á krókaaflamarksbátum. Ég held að þetta sé í fyrsta skipti … Forseti. Nú varð þessum þingmanni verulega á vegna þess að krókaaflamarksfrumvarpið er næst á dagskrá og þar af leiðandi, virðulegur forseti, fellur hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir frá orðinu.

Já, eða lætur þessa stuttu ræðu nægja.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti vegna frumvarps til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, lögum nr. 37/1992, um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, og lögum nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, með síðari breytingum (stærðarmörk krókaaflamarksbáta, strandveiðar, gjaldtökuheimildir, viðurlög), frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Nefndin fjallaði um málið og á hennar fund hennar komu Arnór Snæbjörnsson og Jóhann Guðmundsson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, Helgi Jóhannesson og Kristinn Ingólfsson frá Siglingastofnun, Högni Bergþórsson frá Trefjum ehf., Örn Pálsson og Arthur Bogason frá Landssambandi smábátaeigenda, Finnbogi Vikar Guðmundsson frá Samtökum íslenskra fiskimanna, Helga Guðjónsdóttir, Friðbjörn Ásbjörnsson og Jóhann R. Kristinsson frá Samtökum smábátaútgerða og Reynir Þorsteinsson frá Landssambandi línubáta. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Sjómannasambandi Íslands, Landssambandi línubáta, Trefjum ehf., Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Fiskistofu, Víkingbátum ehf. og sameiginleg umsögn frá Landssambandi íslenskra útgerðarmanna, Samtökum fiskvinnslustöðva og Samtökum atvinnulífsins. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið er það efnislega byggt á frumvarpi sem lagt var fram á 141. löggjafarþingi að teknu tilliti til viðamikilla breytinga sem lagðar voru til við meðferð málsins. Í umsögnum og í máli gesta á fundum nefndarinnar komu fram ýmis sjónarmið sem nefndin tók til skoðunar og íhugaði við meðferð málsins. Nokkur sjónarmið og athugasemdir voru teknar alveg til sérstakrar skoðunar. Stærðarmörk krókaaflamarksbáta og stærð báta: Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að það verði gert að skilyrði útgáfu veiðileyfis með krókaaflamarki að bátur sem leyfi er gefið út fyrir sé styttri en 15 metrar að mestu lengd og minni en 20 brúttótonn. Gert er ráð fyrir að þau brúttótonn sem frumvarpsgreinin vísar til verði reiknuð samkvæmt reiknireglu sem finna má í Evrópugerð, reglugerð ráðsins (EB) nr. 2930/86, um skráningu fiskiskipa, eins og henni var breytt með reglugerð síðar og ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar 95/84/EB. Óhætt er að segja að efni greinarinnar hafi fengið mikla umræðu á fundum nefndarinnar. Tvö meginsjónarmið komu fram og vógust á við umfjöllun nefndarinnar. Annars vegar kom fram sú skoðun að gæta bæri varúðar þegar kæmi að breytingum á skilyrðum um stærð krókaaflamarksbáta enda gætu slíkar breytingar haft í för með sér ófyrirséðar afleiðingar fyrir smábátaútgerð í landinu. Bent var á að stækkun báta í smábátaflotanum opnaði fyrir tilfærslu í handhöfn aflaheimilda, þær kynnu að færast á færri hendur. Að auki var talið að möguleikar til stækkunar smábáta breyttu eðli smábátaútgerðar, færðu hana fjær því að vera útgerð þar sem eigandi báts eða fjölskylda hans heldur sjálf í róðra og nær bátaútgerð stærri útgerðarfyrirtækja. Hins vegar var sú þróun sem orðið hefur í smábátaútgerð síðustu ár reifuð og látin í ljós sú skoðun að stærðarmörk krókaaflamarksbáta stæðu frekari þróun fyrir þrifum. Bent var á að meiri búnaður fylgdi smábátaútgerð núorðið en áður. Þannig væri svokölluð línubeitningarkerfi að finna í um 40 smábátum. Kom fram að tilvist slíkra kerfa hefði aukið mjög á hagkvæmni útgerðarformsins en jafnframt bent á að vinnuaðstaða sjómanna um borð í slíkum smábátum væri ekki fullnægjandi, sérstaklega þegar litið væri til hollustuverndar- og öryggissjónarmiða. Þá var bent á að þau stærðarmörk sem leiða má af 6. mgr. 12. gr. laga um stjórn fiskveiða hafi í gegnum tíðina verið túlkuð svo að þau útilokuðu ekki að ýmsum kössum, svölum og öðrum búnaði væru skeytt við báta án þess að viðskeytingin hefði áhrif á mælda stærð þeirra. Meiningin með því að taka upp nýtt lengdarviðmið, 15 m mestu lengd, ef allt er tekið með í reikninginn, er sú að líkur væru á að menn hættu að skeyta ýmsum búnaði við báta sem hefði aftur jákvæð áhrif á sjóhæfi bátanna. Að lokum var bent á að vegna breytinga á ýsugengd undanfarið hefðu smábátasjómenn þurft að sækja aflann lengra út en áður hafði þekkst og slík sókn krefðist í eðli sínu stærri báta. Mat meiri hlutans er að ekki megi hamla þeirri þróun sem orðið hefur og fyrirsjáanleg er í útgerð smábáta. Hagkvæmni og hollustuverndar- og öryggissjónarmið leiða til þeirrar niðurstöðu að stærðarmörkum krókaaflamarksbáta verði breytt. Þrátt fyrir að á fundum nefndarinnar hafi almennt ríkt nokkuð góð sátt um 15 m lengdarmörk krókaaflamarksbáta kom nokkur gagnrýni fram á að stærðarmörk þeirra yrðu að öðru leyti miðuð við 20 brúttótonn. Ýmsir töldu að slík mörk settu stærð smábáta svo miklar skorður að sú breyting sem ætti að felast í 1. gr. frumvarpsins yrði í raun of lítil. Kom sú skoðun fram að samsetning 15 m og 20 brúttótonna gengi illa upp og mundi hugsanlega leiða til þess að draga mundi úr sjóhæfi og öryggi smábáta og smábátasjómönnum yrði gert erfiðara um vik þegar kæmi að umgengni við afla. Kom ítrekað fram að 30 brúttótonna viðmiðun væri mun raunhæfari kostur. Á fundum nefndarinnar var nokkuð fjallað um þá reiknireglu brúttótonna sem fram kemur fram í 1. gr. frumvarpsins. Skilningur meiri hlutans er að sú regla sé samevrópsk að uppruna. Í máli gesta nefndarinnar kom það mat fram að reikniregla frumvarpsgreinarinnar mundi leiða til þess að smábátar yrðu óþarflega lágir, freistandi yrði að lækka dekkhæð og þrengja að lestarrými, sem aftur takmarkaði hönnunarforsendur fiskilesta og möguleika við meðferð afla. Þá kynnu vistarverur sjómanna að verða rúmminni en ella og umgengni um þær erfiðari. Að auki kom það sjónarmið fram að hin tíðkaða reikniregla væri haganleg og í góðu samræmi við þær viðmiðanir sem tíðkast hafa hér á landi við mælingu báta. Nokkuð kom til tals á fundum nefndarinnar hvort þau áform sem koma fram í 1. gr. frumvarpsins, um 15 m mestu lengd sem viðmið við útgáfu veiðileyfis með krókaaflamarki, hefðu snertiflöt við skipstjóra-, stýrimanna- og vélstjórnarréttindi þeirra sem hingað til hafa stýrt svokölluðum smáskipum. Var bent á að samkvæmt lögum um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa væri gert ráð fyrir því að ýmis réttindi miðuðust við 12 m skráningarlengd skipa eða styttri. Á móti kom það sjónarmið fram að ef til vill væri eðlilegt að breytingar á stærðarmörkum báta sem gerðu þeim fært að sækja lengra en áður leiddu til þess að fleiri sjómenn yrðu um borð og réttindaáskilnaður meiri. Skoðun nefndarinnar leiddi í ljós að samþykkt frumvarpsins ætti ekki að hafa áhrif þegar kemur að framangreindum réttindum sem leiða má af lögum um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa og reglugerðum settum með stoð í þeim. Sú breyting sem 1. gr. frumvarpsins hefur í för með sér snýr því eingöngu að viðmiðun við fiskveiðistjórn en hefur engin áhrif á skráningarlengd. Mat meiri hlutans er að bregðast verði við þeim athugasemdum sem settar voru fram við nefndina við meðferð málsins. Telur meiri hlutinn það heillaskref að gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru í ljósi þróunar á stærðarmörkum krókaaflamarksbáta. Engu að síður telur meiri hlutinn að útfærsla 1. gr. frumvarpsins þurfi að taka breytingum til að tryggt verði að með samþykkt frumvarpsins verði þeim markmiðum náð sem að er stefnt. Tekið skal þó fram að tillögur meiri hlutans stefna ekki að því að gera handhöfum krókaaflamarks fært að færa sig yfir í aflamarkshluta fiskveiðistjórnarkerfisins heldur grundvallast þær á sjónarmiðum um öryggi sjómanna og gæði sjávarafla. Þannig er m.a. stefnt að því að koma í veg fyrir hönnunarvandkvæði tengd dekkhæð. Í ljósi framangreinds leggur meiri hlutinn til breytingar á 1. gr. frumvarpsins. Annars vegar verði stærðarviðmiðunin 20 brúttótonn hækkuð í 30 brúttótonn. Er það álit meiri hlutans að slík breyting sé til þess gerð að koma til móts við þau hagkvæmni-, öryggis- og hollustusjónarmið sem rakin hafa verið hér að framan. Hins vegar leggur meiri hlutinn til þá breytingu að reikniregla frumvarpsgreinarinnar á brúttótonnum verði felld brott og áfram verði miðað við reiknireglu sem kemur fram í íslenskum lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum, nú 6. gr. reglugerðar nr. 527/1997, um mælingu skipa með lengd allt að 24 metrum. Fjallað var um byggðakvóta: Við meðferð atvinnuveganefndar á sambærilegu frumvarpi á síðasta löggjafarþingi lagði þáverandi meiri hluti fram tillögu um að við það frumvarp yrði bætt heimild fyrir Byggðastofnun, í samráði við hlutaðeigandi sveitarstjórnir, til að grípa til aðgerða með sérstakri úthlutun til handa byggðarlögum í alvarlegum og bráðum vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Álit meiri hlutans er að rétt sé að leggja til að framangreindri heimild verði bætt við frumvarpið með minni háttar orðalagsbreytingum. Eftirfarandi kom meðal annars fram í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar á síðasta löggjafarþingi (þskj. 1132 í 447. máli á 141. löggjafarþingi): „Á fundum nefndarinnar komu fram upplýsingar um að Byggðastofnun hefði leitað leiða til sértækra aðgerða í fámennum byggðarlögum á varnarsvæðum sem átt hafa við mikinn vanda að etja um langt árabil. Þessi vandi birtist einkum í viðvarandi fólksfækkun, einhæfni atvinnulífs, fækkun starfa og hækkandi meðalaldri íbúanna. Reynsla undangenginna áratuga sýnir að uppbygging almenns stoðkerfis hefur ekki nýst brothættustu samfélögunum sem skyldi. Byggðastofnun hefur því leitað nýrra leiða til að styrkja slíkar byggðir. Í því felst meðal annars að skýrari greinarmunur verði gerður á stöðu byggðarlaga og mismunandi leiðir þróaðar í samræmi við tækifæri og áskoranir á hverjum stað, þar sem fyrst og fremst verði leitast við að leiða fram vilja og skoðanir íbúanna sjálfra, og leita lausna á þeirra forsendum í samvinnu við ríkisvaldið, landshlutasamtök, sveitarfélög, stoðkerfi atvinnulífsins, brottflutta íbúa og fleiri aðila. Eitt öflugasta úrræði sem ríkisvaldið getur beitt til að sporna við neikvæðri byggðaþróun í einstökum sjávarbyggðum er byggðakvóti. Um úthlutun byggðakvóta gildir ákvæði 10. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Í 5. mgr. greinarinnar er ráðherra falið að setja með reglugerð almenn skilyrði fyrir úthlutun aflaheimilda til fiskiskipa innan einstakra byggðarlaga. Skulu þau skilyrði meðal annars varða skráningarstað, skráningartíma, eignarhald, skiptingu milli fiskiskipa, lágmarksverð, tryggingar fyrir greiðslum og framkvæmd úthlutunar. Ráðherra getur þó heimilað á grundvelli rökstuddra tillagna sveitarstjórnar að sett verði sérstök skilyrði fyrir úthlutun aflaheimilda í einstökum byggðarlögum sem víkja frá eða eru til viðbótar hinum almennu skilyrðum sem ráðherra setur í reglugerð, enda séu þau byggð á málefnalegum og staðbundnum ástæðum og í samræmi við hagsmuni viðkomandi byggðarlaga. Í 7. mgr. greinarinnar kemur fram að fiskiskipum sé skylt að landa til vinnslu innan hlutaðeigandi byggðarlaga afla sem nemi í þorskígildum talið tvöföldu magni þeirra aflaheimilda sem þau fá úthlutað samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 10. gr. og að úthlutun til þeirra skuli ekki fara fram nema að því leyti sem það skilyrði sé uppfyllt samkvæmt nánari reglum sem ráðherra setur. Ráðherra er heimilt að víkja frá þessu skilyrði enda sé það gert á grundvelli málefnalegra og staðbundinna ástæðna. Við framkvæmd framangreindra ákvæða til þessa hefur hins vegar komið í ljós að úthlutun byggðakvóta samkvæmt þeim hefur fyrst og fremst þýðingu fyrir byggðarlög sem orðið hafa fyrir skerðingu aflaheimilda og eru háð veiðum og vinnslu. Það þýðir í raun að viðkomandi byggðarlag þarf að vera búið að missa veiðiheimildirnar áður en til aðstoðar getur komið. Í sumum byggðarlögum hefur það þá þýðingu að grundvöllur byggðarinnar brestur og að of seint sé að grípa inn í. Nefna má sem dæmi að hafi verið um rekstrarstöðvun og/eða gjaldþrot fyrirtækis að ræða þarf að endurreisa það eða stofna nýtt fyrirtæki sem tekur tíma og ýmis atriði geta haft áhrif á hvort það takist. Biðin eftir því að fá byggðakvóta í stað þeirra heimilda sem ráðstafað hefur verið úr byggðarlagi getur því verið of löng og skapað hættu á því að hluti íbúanna verði fluttur burtu þegar til úthlutunar kemur. Sérstaklega á það við um yngri íbúa og þá sem ekki eiga húsnæði á viðkomandi stað. Í þessum tilfellum verða að koma til fljótvirkari og áhrifameiri úrræði sem skipt geta verulegu máli fyrir þær byggðir þar sem fólk byggir afkomu sína að verulegu leyti á veiðum og vinnslu sjávarafurða. Með vísan til framanritaðs leggur meiri hlutinn til að nýju ákvæði verði bætt við frumvarpið þar sem lagt verði til að lögfest verði ákvæði um byggðakvóta sem úthlutað verði af Byggðastofnun, þ.e. svonefndan Byggðastofnunarbyggðakvóta, sem komi tímabundið til viðbótar við þann byggðakvóta sem úthlutað er samkvæmt framangreindu ákvæði 10. gr. laga nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða. Þessi hugmynd byggist á því að geta tryggt byggðakvótann til a.m.k. þriggja ára með hugsanlegri framlengingu um tvö ár. Gert er ráð fyrir að frekari skilyrði fyrir úthlutun byggðakvótans verði sett í reglugerð sem ráðherra setur fyrir hvert fiskveiðiár. Þau atriði sem slík skilyrði verða byggð á geta meðal annars verið fjöldi íbúa (tiltekið hámark), skipting þeirra aflaheimilda sem úthlutað er til einstakra byggðarlaga, hvort og hvernig byggðakvótinn geti verið hluti af fjárhagslegri endurskipulagningu eða til að styrkja rekstrargrundvöll fyrirtækisins þann tíma sem byggðakvóta er úthlutað o.fl. Þá verður þar meðal annars lögð áhersla á að byggðakvótinn verði skilyrðislaust unninn í vinnslu í viðkomandi byggðarlagi.“ Hér er einnig fjallað um eignarhald strandveiðiskipa, í 2. gr. frumvarpsins. Í 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 6. gr. a laga um stjórn fiskveiða. Í b-lið frumvarpsgreinarinnar er að finna viðbót við reglugerðarheimild ráðherra þar sem gert er ráð fyrir að honum verði heimilað að kveða á um skilyrði eignarhalds fiskiskipa sem fá útgefið strandveiðileyfi. Á fundi nefndarinnar kom til umræðu hvort með heimildinni væri of langt gengið í að fela ráðherra að ákveða lágmarkseignarhlutdeild lögskráðra sjómanna á fiskiskipi lögaðila, eiganda fiskiskipsins. Rætt var hvort rétt væri að Alþingi afmarkaði lágmarkseignarhlutdeildina sjálft með lögum. Á móti var bent á að ráðherra þyrfti að njóta svigrúms til þess að takast á við álitamál sem tengjast lágmarkseignarhaldi og bregðast við margvíslegum kringumstæðum sem koma upp varðandi strandveiðar. Hverju sinni væri um tæknilega útfærslu að ræða og nauðsynlegt væri að ráðherra gæti brugðist við breyttum aðstæðum með skömmum fyrirvara þegar svo háttaði til. Þá var einnig bent á að við útfærslu reglugerða væri ráðherra bundinn af þeim markmiðum sem stefnt væri að við lagasetningu og hann hefði því ekki fullt frelsi til að fara með reglugerðina eftir eigin geðþótta. Undir þetta nefndarálit skrifa Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Kristján L. Möller, með fyrirvara, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Frumvarpinu fylgir breytingartillaga sem flutt er af sömu þingmönnum: 1. gr. orðist svo: Við 4. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Þeir bátar einir geta öðlast veiðileyfi með krókaaflamarki sem eru styttri en 15 metrar að mestu lengd og minni en 30 brúttótonn. Óheimilt er að stækka bátana þannig að þeir verði stærri en þessu nemur. Við 6. gr. bætist nýr liður: Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Á fiskveiðiárunum 2013/2014 til og með 2017/2018 hefur Byggðastofnun til ráðstöfunar aflaheimildir sem nema 1.800 þorskígildislestum til að styðja byggðarlög í alvarlegum og bráðum vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Hafa skal samráð við viðkomandi sveitarstjórnir við ráðstöfunina. Aflaheimildir skulu vera í þorski, ýsu, steinbít og ufsa í hlutfalli við leyfðan heildarafla af þessum tegundum. Aflaheimildir þessar miðast við þorskígildi og skulu þær dregnar frá með sama hætti og greinir í 3. mgr. 8. gr. laganna, samanber 5. mgr. sömu greinar. Ráðherra er heimilt, að fengnum tillögum Byggðastofnunar, að setja nánari ákvæði um framkvæmd þessa ákvæðis í reglugerð. Fyrirsögn frumvarpsins orðist svo: Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, lögum nr. 37/1992, um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla, og lögum nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, með síðari breytingum (stærðarmörk krókaaflamarksbáta, strandveiðar, byggðakvóti, gjaldtökuheimildir, viðurlög).

Herra forseti. Mig langaði að ræða um stöðu geðheilbrigðismála barna og unglinga á Norður- og Austurlandi. Staðan er þannig að engin barna- og unglingageðlæknir hefur verið starfandi í þessum landsfjórðungi frá því í byrjun apríl á þessu ári. Þessi þjónusta var veitt á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og þjónaði landsfjórðungnum. Ég sendi hæstv. heilbrigðisráðherra tölvupóst vegna þessa máls um leið og hann tók við embætti og fékk svar að bragði. Mig langar að nota tækifærið og þakka kærlega fyrir skjót viðbrögð hæstv. ráðherra. Ég mat það mikils að hann skyldi taka sér tíma í að svara mér og einnig að sjá að hann var vel meðvitaður um stöðuna og var með málið á sínu borði. Ég þarf svo sem ekki að ítreka alvarleika málsins fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra. Hún er öllum kunn. Það sem mig langar til að spyrjast fyrir um er 20 millj. kr. viðbótarfjárveiting á fjárlögum 2013 sem var sérstaklega ætluð til þess að efla geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga á FSA. Ég mundi vilja vita hvernig þessir peningar nýtast skjólstæðingum, í ljósi þess að enginn barnageðlæknir er á launum eins og staðan er í dag, hvort þetta nýtist kannski sem ferðastyrkur til að komast suður vegna bráðaþjónustu, eða hvort aukið hafi verið við sálfræðiþjónustu og hún gerð aðgengilegri og ódýrari. Svo var ég líka að velta fyrir mér hvort það væri einhver fjarþjónusta í boði, þ.e. hvort verið væri að notast við fjarfundabúnað til að eiga samskipti við lækna á höfuðborgarsvæðinu á meðan þetta ófremdarástand ríkir. Það kemur auðvitað ekki í staðinn fyrir hefðbundinn tíma, en gæti verið ódýr og góð lausn. Ég vona að það sé lausn í farvatninu og þetta leysist. Ég treysti hæstv. heilbrigðisráðherra til að taka á málinu, ég þekki hann ekki af öðru en dugnaði. Við mundum aldrei láta líðast að handleggsbrotið barn fengi ekki aðhlynningu í heimabyggð. Við getum ekki látið líðast að börnum sem þurfa á þjónustu geðlæknis að halda sé gert erfitt um vik.

Forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. þingmanni fyrir að óska eftir umræðu um þetta mikilvæga mál og vekja þar með athygli á þeirri stöðu sem uppi er í geðheilbrigðismálum á þessu svæði Norðurlandsins alls og Austurlandsins. Ég get upplýst við þetta tækifæri að ég hef átt nokkra fundi með öllum þeim aðilum sem tengjast málinu og hef m.a. fundað tvisvar með framkvæmdastjórn Sjúkrahússins á Akureyri vegna þessa. Ég hef hitt þann barna- og unglingageðlækni sem sagði upp störfum, auk þess sem ég hef rætt við og hitt aðstandendur þeirra sem notið hafa þessarar þjónustu. Hv. þingmaður spyr um þá viðbótarfjárveitingu sem veitt var á fjárlögum þessa árs og hvernig hún hafi verið nýtt og er því til að svara að sú viðbót sem þar kom inn var nýtt á geðdeild Sjúkrahússins á Akureyri og ráðstafað þannig að ráðið var í hálft stöðugildi geðlæknis, eitt stöðugildi gæslumanns og hálft stöðugildi hjúkrunarfræðings. Einnig var spurt um hvort þessari fjárveitingu hafi að einhverju leyti verið ráðstafað til greiðslu ferðastyrkja. Svo er ekki samkvæmt mínum bestu upplýsingum þar sem þess gerist ekki þörf, því sjúkratryggðir geta átt rétt á greiðslu ferðakostnaðar ef þjónustan er ekki í boði í heimabyggð, þannig eru reglur Sjúkratrygginga Íslands sem sjá um greiðslu ferðakostnaðar. Það er gert á grundvelli reglugerðar um ferðakostnað sjúklinga innan lands, nr. 871/2004. Þannig á þetta sér stað og ágætt að upplýsa það hér að læknir í heimahéraði sækir um ferðakostnaðinn á þar til gerðu eyðublaði Eftir að þessi staða kom upp að barna- og unglingageðlæknirinn hætti störfum skapaðist réttur til greiðslu ferðakostnaðar vegna geðvandamála barna og unglinga. Sjúkratryggingar Íslands hafa frá þeim tíma tekið þátt í kostnaði vegna nokkurs fjölda ferða af þeim sökum, í það minnsta herma mínar upplýsingar það. Varðandi fjarþjónustuna er því til að svara að enn sem komið er er lítil reynsla af notkun fjarfundabúnaðar í þeim tilvikum sem hér falla undir og hv. þingmaður vísar til. Hins vegar er mikil og góð reynsla af notkun fjarfundabúnaðar á Sjúkrahúsinu á Akureyri og raunar fleiri heilbrigðisstofnunum. Að sjálfsögðu er þetta atriði sem vert er að skoða ef ekki finnast aðrar lausnir. Ég tel þó engu að síður skylt að upplýsa við þessa umræðu að Sjúkrahúsið á Akureyri hefur nú þegar reynt að mæta eftir sínum leiðum með viðeigandi aðgerðum þeirri þörf sem er fyrir þjónustu fyrir börn og unglinga með geðraskanir eftir uppsögn viðkomandi sérfræðings, og raunar sálfræðingsins líka, á barna- og unglingageðdeild. Sjúkrahúsið hefur í tvígang auglýst eftir geðlækni. Umsóknarfresturinn í síðari auglýsingu rennur út 6. júlí nk. Sjúkrahúsið hefur einnig ráðið í stöðu sálfræðings að undangenginni auglýsingu. Sá sálfræðingur hóf störf 1. júní og vinnur í samvinnu við barnadeild og geðdeild og er bæði með reynslu og menntun í vandamálum barna og unglinga. Haldnir eru þverfaglegir samráðsfundir með fulltrúum geðlækna, barnalækna, svæfinga- og gjörgæslulækna, forstöðulækni slysa- og bráðamóttöku um verklag við móttöku bráðatilfella barna og unglinga með geðraskanir. Sérstaklega er hugað að sjálfsvígstilraunum í því efni. Sömuleiðis hefur sjúkrahúsið átt samráð við heilsugæsluna á Akureyri um verklag við endurnýjun lyfja fyrir börn og unglinga með atferlisraskanir. Það ber einnig að nefna að mikið og gott samráð er við barna- og unglingageðdeild Landspítala sem á að miða að því að tryggja að börn og unglingar með geðraskanir í heilbrigðisumdæminu fyrir norðan og austan fái sams konar þjónustu og aðrir landsmenn. Það er nokkuð ljóst af þeim upplýsingum sem ég hef undir höndum að gefa þarf þessum málaflokki betri gaum, ekki síst þegar maður horfir á það hvernig fagmenntað fólk á þessu sviði raðast eftir landsvæðum. Ég kem kannski að því nánar í síðara svari mínu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál til sérstakar umræðu og ráðherra fyrir þau svör sem hann hefur gefið. Hér er verið að ræða stórt og mikið mál sem snýst að hluta til um fjárveitingar og niðurskurðinn undanfarin ár, því miður, sem við höfum þurft að fara í. En það ánægjulega gerðist við fjárlagagerð þessa árs hjá síðustu ríkisstjórn að 20 millj. kr. var veitt aukalega til geðheilbrigðismála barna og unglinga á Norðausturlandi. Þetta snýst svolítið um það. Ég má til með, virðulegi forseti, að minna á að töluvert var líka aukið í tækjakaup. Í tengslum við það mál sem hér er rætt og hæstv. ráðherra sem nú er kominn í ráðherrastólinn fer maður að hugsa svolítið um þau hlutverkaskipti sem hafa orðið. Nú er hann ekki lengur sem hrópandi sem gagnrýnir niðurskurð og fyrri stjórnvöld eins og á stórum fundi sem við getum minnt á, á Húsavík forðum. En hlutverkin hafa snúist við, nú er hann kominn í stól heilbrigðisráðherra. Nú hefur hann tækifæri til að uppfylla það sem hann krafðist af okkur og við gátum ekki orðið við að öllu leyti á sínum tíma. Nú er það þannig. Ég vil hins vegar ekki gera þá kröfu til hæstv. ráðherra að hann svari því hér og nú hvað hann mun koma með mikið fé í viðbót til þessa málaflokks fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Ég vil gefa honum tíma fram á haustið. Ég bíð spenntur eftir 10. september þegar við komum hér saman og fáum fjárlög. Þá munum við meta hvernig hefur tekist og hvort hrópandinn hefur breyst yfir í veitanda og komi færandi hendi með það sem vantar. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir umræðuna sem er afar þörf. Faraldsfræðilegar rannsóknir, þar með talið íslenskar, benda til þess að um 20% barna eigi við geðheilsuvanda að stríða og 7–10% barna þurfi á geðrænni meðferð að halda. Það eru 10–20% barna sem þurfa á slíkri hjálp að halda vegna geðraskana. Í starfi mínu sem ég sinnti áður en ég kom hingað á þing sem náms- og starfsráðgjafi sinnti ég oft málefnum barna með margs konar geðraskanir og veit því nokkuð um þá glímu sem bæði nemendur og foreldrar standa frammi fyrir. Fjölskyldur takast á við fjölmargar áskoranir á hverjum degi en líka mikla erfiðleika og vanmátt gagnvart kerfinu. Foreldrar eru oft mikið frá vinnu vegna veikinda barna sinna. Þegar kemur að því að leita aðstoðar, til dæmis í Norðausturkjördæmi, er erfitt um vik eins og hér hefur verið rakið. Undanfarin ár hefur verið vakning í að efla bæði grunn- og sérfræðiþjónustu við börn og unglinga með geðrænan vanda. Það þarf að vera framhald á þeirri vinnu því að hún heyrir til mikilvægra framfara í meðferðar- og forvarnavinnu á sviði barna og unglinga. Tilvísunum hefur fjölgað, biðlistar lengst og skortur er á meðferðarúrræðum öðrum en lyfjameðferð og það er áhyggjuefni. Ég tel að öll skólastig sinni þessum nemendum eftir bestu getu en álag er mikið, og afar mikið eins og staðan er í dag, og skólakerfið er alls ekki í stakk búið til að sinna börnum með geðraskanir svo vel sé. Auka þarf stoðþjónustuna enn frekar í grunn- og framhaldsskólum og auka þar með náms- og starfsráðgjöf og aðgengi að sálfræðingum og skólahjúkrunarfræðingum í heilsugæslunni. Það er óásættanlegt að fjölskyldur þurfi að bíða jafnvel árum saman eftir viðeigandi aðstoð því að samkvæmt heilbrigðisáætlunum og lögum hér á landi er gert ráð fyrir að geðheilbrigðisþjónusta verði stór þáttur í starfsemi heilsugæslustöðva. Að flytja börn og fjölskyldur suður er ekki lausn að mínu mati, enda viðvarandi biðlisti á barna- og unglingageðdeildinni og einungis hægt að aðstoða þau börn sem eru í mjög bráðum vanda. Óleyst vandamál vaxa með miklum þunga fram á fullorðinsár. Í því sambandi langar mig að varpa nokkrum spurningum til hæstv. heilbrigðisráðherra: Veit hann hversu mörg börn eru nú á biðlista hjá BUGL eða Greiningarmiðstöðinni og á Akureyri? Veit hæstv. ráðherra hversu margir stunda nám í barna-  Væri hægt að veita einhvers konar ívilnanir til handa slíkum sérfræðingum til að þjónusta landsbyggðina?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir að hefja umræðu um þetta mikilvæga mál í dag og ráðherra fyrir svörin. Þetta snýst ekki fyrst og fremst um niðurskurðinn heldur um ákveðinn vanda sem upp er kominn og þarf að finna lausn á. Undanfarin ár hefur sérhæfð og þverfagleg þjónusta verið byggð upp á Akureyri fyrir börn og unglinga sem glíma við þroskafrávik eða geðræna erfiðleika. Þessi þjónusta hefur verið skilvirk þó að bent hafi verið á að frekar þyrfti að bæta í en draga úr. Barna- og unglingageðdeild hefur sinnt þjónustu við börn og unglinga sem búsettir eru á svæðinu frá Hrútafjarðarbotni til Djúpavogshrepps. Það er ekki lítið svæði. Almennt er þjónusta við börn með geðrænan vanda af allt of skornum skammti á landinu. Oftast er löng bið eftir henni. Eins og staðan er nú er um mikla afturför í þjónustu að ræða og þjónustan verður miklum mun óaðgengilegri fyrir íbúa á stóru landsvæði. Margir hafa vakið máls á þessu í fjölmiðlum eða annars staðar; foreldrar á svæðinu, skólaskrifstofur, starfsmenn framhaldsskóla og grunnskóla, sálfræðingar á Norður- og Austurlandi og Barnageðlæknafélag Íslands, enda varðar þetta starf alla þessa aðila. Málið snýst um þjónustu, ráðgjöf og forvarnir ekki síst og hefur áhrif á aðgang að nauðsynlegri þjónustu og ráðgjöf til einstaklinga, fjölskyldna, skóla, barnaverndaryfirvalda og annarra aðila sem vinna með börnum og unglingum. En fyrst og fremst snýst það um lífsgæði barna og fjölskyldna. Ég hvet ráðherra heilbrigðismála því til að bregðast við þessum vanda og leita allra mögulegra lausna. Ég veit að allir þingmenn í Norðausturkjördæmi 

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli. Öll þekkjum við að erfitt er að horfa upp á að biðlistar í heilbrigðisþjónustu, grundvallarþjónustu fyrir börn hvar sem er á Íslandi, eru of langir. Það verður að leita allra leiða til að taka á því vandamáli. Við ræddum í fyrra málefni barna með tal- og málþroskaraskanir. Við höfum reynt að koma því máli í farveg. Það varðar börn alls staðar á landinu. Það er erfitt að horfa upp á að veitum ekki nægilega góða þjónustu. Mig langar þess vegna að hvetja hv. þingmenn sem hér sitja til að einbeita sér að því að standa saman um að reyna að finna leiðir til að taka á vandanum og styðja hæstv. ráðherra heilbrigðismála til að leysa þessi mál, finna leiðir sem gerlegt er að fara þannig að við getum boðið upp á þá þjónustu sem okkur langar til að veita og er ásættanleg. Það er erfitt að vita af því að þjónustan á landsbyggðinni sé að dragast saman og sé jafnvel ekki fyrir hendi. Auðvitað vill enginn hér inni, hvort sem hann er þingmaður landsbyggðarinnar eða höfuðborgarsvæðisins, stilla hlutunum þannig upp að fólki sé nauðugur einn sá kostur að færa sig yfir á suðvesturhornið ef á þarf að halda þegar þjónusta er ekki í boði. Ég hvet því þingheim til að standa saman um að leita lausna og aðstoða hæstv. ráðherra í þessu verkefni.

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held að varla verði fram hjá því litið að geðheilbrigðis- og sálfræðiþjónustan er að mörgu leyti veikur hlekkur í okkar annars ágæta heilbrigðiskerfi. Það er auðvitað hvað tilfinnanlegast ef ekki er hægt að veita fullnægjandi þjónustu hvað varðar aðstoð við börn og ungmenni og fjölskyldur þeirra. Ástandið norðan heiða eða á hinu stóra svæði frá Norðurlandi öllu til Suðurfjarða Austfjarða er hér sérstaklega undir en segja má að þetta eigi auðvitað að hluta til við um ástandið í málaflokknum í heild. Þar af leiðandi er það enn fjær en ella að einhvern lausn sé í því fólgin að vísa íbúum þessa svæðis á þjónustuna annars staðar á landinu því að hún er fulllestuð fyrir og biðlistar og erfiðleikar að sinna henni þar, enda að sjálfsögðu ekki sú lausn sem við kjósum að menn þurfi að sækja stuðning og þjónustu á þessu sviði um langan veg. Á þessu hefur verið skilningur, að minnsta kosti hvað varðar fjárveitingarhlutann. Þess sást stað í fjárlögum yfirstandandi árs þar sem 20 millj. kr. aukalega voru settar til Sjúkrahússins á Akureyri til að efla starfsemina á þessu sviði. En þetta er að sjálfsögðu ekki bara peningaspursmál, heldur líka spurning um skipulag þjónustunnar og mönnun. Það er að sjálfsögðu áhyggjuefni á þessu sviði eins og víðar að erfiðlega gengur að fá sérfræðinga til starfa, bæði faglega á litið innan einstakra greina og líka landshlutabundið. Hæstv. ráðherra er hér á heimavelli. Við hljótum að binda vonir við atbeina hans í málinu. Hann á að þekkja vel til og vera í góðum færum til að gera sitt besta til að leysa úr þessu. Við skulum vona að það takist. Alla vega er dapurlegt að horfa upp á þetta ástand verða viðvarandi og er ekki ásættanlegt.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Það er ljóst að staða geðheilbrigðisþjónustu á Íslandi er slæm, geðheilbrigðisþjónusta er ónóg og hefur verið það allt of lengi. Staðan er sérstaklega vond úti á landi. Ég kallaði eftir upplýsingum frá velferðarráðuneytinu. Þar er reyndar bara um að ræða tölur frá 2010, það er það nýjasta. Ég vek athygli á því að á Vestfjörðum og á Vesturlandi er enginn starfandi geðlæknir. Þannig að staðan er ekki bara slæm í Norðausturkjördæmi þó að hún sé vissulega mjög slæm þar. Þetta er okkur of dýrkeypt, ekki bara vegna hins sálræna og félagslega tjóns sem fólk stendur frammi fyrir og fær ekki hjálp við, það er líka of dýru verði keypt fyrir ríkið og skattgreiðendur. Einn þriðji allra öryrkja á Íslandi er það vegna geðrænna vandamála, geðrænna sjúkdóma. Það er allt of dýrt í peningum talið að grípa seint og illa inn í geðræn veikindi fólks því að þegar þar er komið sögu erum við að eyða of miklu í dýra þjónustu, bráðainnlagnir á geðdeild og því um líkt. Það er miklu ódýrara að vera forsjál og grípa fólk fyrr. Þannig eru líka mun meiri líkur á að fólk nái að lifa með sjúkdómi sínum og skili samfélaginu til baka í formi vinnu sinnar og þátttöku. Sem fyrrverandi formaður Geðhjálpar þekki ég málið vel og leyfi mér að fullyrða að ef stjórnvöld hugsa aðeins fram í tímann og vanda sig í byggingu forvarna og leggja rausnarlega til fyrsta stigs þjónustu, sitjum við uppi með aðra mynd en þá sem við horfum upp á núna. Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra til að skoða mönnun og nýliðun í læknastétt. Þar er staðan hvað verst í geðlækningum. Hæstv. ráðherra þarf sérstaklega að gæta þess að við fáum til baka þá lækna sem við erum að mennta.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir umræðuna. Ég vil benda á að hér eru eingöngu til umræðu geðheilbrigðismál barna og unglinga á Norður- og Austurlandi. Það væri vert og mikilvægt að mínu mati að ræða geðheilbrigðismál almennt. Ástand þessa málaflokks á Norðurlandi og Austurlandi hefur verið með ágætum. Honum hefur verið sinnt af miklum sóma þannig að eftir hefur verið tekið, sérstaklega á suðvesturhorninu, og margir litið þá starfsemi öfundaraugum. Upp á síðkastið hafa áhyggjur manna aukist og það af góðri ástæðu. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. heilbrigðisráðherra ætli að taka á málinu. Hæg eru heimatökin. Ég vil benda á að ástæðan fyrir því að vandamálið er til staðar er skipulagsmál innan Sjúkrahússins á Akureyri. Ekki hefur verið gengið til samninga við eina starfandi barna- og unglingageðlækninn á svæðinu. Það er verkefni sem verður að leysa. Það er okkar þingmanna að tryggja að þessi starfsemi sé til staðar. Ég hef oft heyrt hér í þingsal að okkar eina hlutverk sé að tryggja fjármuni. Ég held að hlutverk okkar sé stærra og meira en það. Þegar eitthvað bjátar á í starfsemi eigum við að ræða það á Alþingi og grípa inn í. En ég ítreka að ég vil þakka þessa umræðu. Hv. fyrrverandi þingmaður Framsóknarflokksins, Guðmundur Bjarnason, veitti heimild fyrir því að barna- og unglingageðlæknir yrði staðsettur á Akureyri. Framsóknarflokkurinn hefur ítrekað beitt sér fyrir þessum málaflokki. Það munum við gera áfram.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir greinargóð svör. Ég skil það reyndar þannig að þær 20 millj. kr. sem voru viðbótarframlag í ár hafi eingöngu átt að nýtast vegna geðheilbrigðismála barna og unglinga en síðan hafi verið ráðinn geðlæknir til að þjónusta fullorðna. Ég efast ekki um að það veitir ekki af því, en peningarnir hafa sem sagt ekki nýst í það sem þeir voru eyrnamerktir í. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Við erum öll sammála aldrei þessu vant og viljum leita lausna. Ef við getum með einhverjum hætti aðstoðað hæstv. ráðherra stendur ekki á því. Ég vil ítreka mikilvægi þess að geðheilbrigðismálum barna og unglinga verði komið í ásættanlegt horf sem fyrst, hvort sem er í Norðausturkjördæmi eða á öllu landinu.

Forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur orðið. Á Íslandi er meðalfjöldi geðlækna á 1.000 íbúa 0,22. Á Norðurlöndunum og Bretlandi er hann 0,22, þannig að við erum ekkert verr sett en nágrannar okkar í þeim efnum. Ég held að vandinn kristallist í þeirri stöðu að ef horft er til landfræðilegrar dreifingar eru 43 af 50 geðlæknastöðum á landinu á höfuðborgarsvæðinu. Ef við horfum til barna- og unglingageðlækninga þar sem eru sex og hálft stöðugildi er ekki eftir eitt einasta starf í þeim málaflokki utan höfuðborgarsvæðisins. Það er vandinn. Það skiptir engu máli í þessu efni hversu háa fjárveitingu við erum í raun að ræða. Það er ekki skortur á fé í þessu máli eins og hv. þm. Kristján Möller gaf til kynna. Brugðist var við þeim athugasemdum sem komu fram við fjárlagagerð fyrir árið 2013 með auknu fé þannig að málið strandar ekki þar. Þingmenn geta ekkert gripið inn í vegna þess að í þessu tilfelli þarf tvo til að semja. Þannig háttar til. Sá eini einstaklingur sem gegndi þessu starfi sagði upp störfum. Það skiptir engu máli hversu mikið þingmenn tala úr ræðustóli, við lemjum ekki fólk til starfa. Við getum hins vegar beitt okkur fyrir lausnum með því að tala við báða málsaðila, hvetja þá til samninga og stuðla að því að samkomulag náist þannig að þessi þjónusta geti gengið óbrjáluð allt frá Hólmavík, austur um og suður um til Hafnar í Hornafirði. Það er verkefni sem heilbrigðiskerfið þarf að vinna úr. Ég þakka góð orð allra þingmanna sem hér hafa tekið til máls og þakka fyrir þau áheit um stuðning sem hér hafa verið gefin. Verkefnið eins og ég horfi til þess nær til landsins alls með þá þjónustu sem við erum að ræða, ekki einangrað við einn stað á landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil gera verulegar athugasemdir við það að boðað var með litlum fyrirvara til fundar í utanríkismálanefnd núna kl. 2, á sama tíma og þingfundur hófst. Maður á ekki að þurfa að standa frammi fyrir því að þurfa að velja á milli fundar í utanríkismálanefnd, þar sem ég er varamaður, þar sem verið er að ræða þvingunaraðgerðir gagnvart Sýrlandi sem ég hefði gjarnan viljað taka þátt í og hins vegar að sitja þingfund. Þetta er mjög óvenjulegt og á ekki að líðast. Ég vil líka segja að mér finnst losarabragur vera á þingstörfum á þessu sumarþingi. Dagskrá þingsins kemur seint inn á netið, ég hef til dæmis á þessari stundu ekki hugmynd um hvað verður á dagskrá þingsins á morgun. Verið er að boða nefndarfundi með skömmum fyrirvara, jafnvel á kvöldin, þar sem á að taka út mál og nefndarmönnum gert ókleift að vera á nefndarálitum. Ég vil brýna forsætisnefnd og stjórn þingsins til dáða í þessum efnum að taka fundahaldið föstum tökum og láta ekki ósiði verða til á upphafsmetrum kjörtímabilsins.

Hæstv. forseti. Það sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson gerir að umtalsefni undir þessum lið er fullkomlega eðlilegt. Ég er í raun alveg rasandi hissa ef þetta er virkilega svona og ég ætla ekki að draga í efa að það sé rétt sem hv. þingmaður upplýsir hér. Það er gersamlega óásættanlegt að þetta sé gert. Þetta er til dæmis ekki í takt við þá nýju tíma sem núverandi forseti Alþingis boðaði í þingsetningarræðu og þess vegna ber að sjálfsögðu að taka þetta fyrir í forsætisnefnd þannig að svona lagað gerist ekki. Það gengur heldur ekki að mínu mati að nefndafundir séu boðaðir með eins stuttum fyrirvara og nú er verið að gera. Það er eins og allt sé á fleygiferð og allt á mikilli hraðferð, það þurfi að ljúka öllu sem fyrst, en þá verða menn að hafa þetta í heiðri. Virðulegi forseti. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að viðveru þingmanna er óskað á ýmsum fundum og menn gera sín plön fram í tímann. Þess vegna gengur ekki að gera hlutina á þennan hátt.

Eins og forseti sá er hér stendur skilur, þá er um að ræða sérstakt samkomulag forseta Alþingis og formanns utanríkismálanefndar um nefndan fund. Ég vænti þess að málið verði tekið upp á næsta fundi forsætisnefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, sem snýr fyrst og fremst að stærðarmörkum krókaaflamarksbáta, strandveiðum, gjaldtökuheimildum og viðurlögum. Meiri hluti nefndarinnar leggur til verulegar breytingar á 1. gr. frumvarpsins. Það gerir hann í skugga þeirrar staðreyndar að frumvarpsgreinin er afurð málamiðlana á milli hóps sem barðist fyrir breytingum og hóps sem vildi standa vörð um óbreytta smábátaútgerð á Íslandi. Á síðasta löggjafarþingi fjallaði nefndin um frumvarp sem hafði að geyma ákvæði um stærðarmörk krókaaflamarksbáta. Við það tilefni kom afstaða Landssambands smábátaeigenda skýrt í ljós, m.a. að aðalfundir aðildarfélaga sambandsins hefðu í október 2012 svarað því neitandi hvort breyta ætti stærðarmörkum krókaaflamarksbáta. Taldi sambandið ljóst að slík breyting mundi veikja krókaaflamarkskerfið. Á fundum nefndarinnar í vor ítrekaði sambandið framangreint sjónarmið. Þá kom einnig fram að sambandið teldi róttækar breytingar á stærðarmörkum geta falið í sér eðlisbreytingu á krókaaflamarkskerfinu, farið yrði úr smábátakerfi með áherslu á sjálfbærar og náttúruvænar veiðar yfir í útgerð í verksmiðjustíl. Allt fram til gildistöku laga nr. 3/2002, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, var óheimilt að veita bátum sem væru 6 brúttótonn eða stærri leyfi til handfæra með dagatakmörkunum auk þess sem óheimilt var að stækka báta sem höfðu fengið slík leyfi. Ákvæðinu var næst breytt með lögum nr. 85/2002 þar sem 6 brúttótonna viðmiðinu var breytt í 15 brúttótonn. Hinn 28. apríl 2008 ritaði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið bréf þar sem fram kom að skv. 5. mgr. 12. gr. og 8. mgr. 15. gr. laga um stjórn fiskveiða væri aðeins heimilt að færa krókaaflamark og krókaaflahlutdeild til báta sem væru undir 15 brúttótonnum að stærð en færi bátur yfir 15 brúttótonnin gæti hann haldið leyfi til veiða í krókaaflamarki en ekki flutt til sín aflaheimildir í krókaaflamarki. Í kjölfar bréfsins var einn bátur, sem er Bíldsey SH 65, stækkaður upp fyrir framangreind stærðarmörk. Allar götur síðan hefur þrýstingur á hækkun stærðarmarka krókaaflamarksbáta verið mikill. Á fundum atvinnuveganefndar var ítrekað bent á að skipstjórnar-, vélstjóra- og stýrimannaréttindi fyrir smáskip miðist við 12 m skráningarlengd. Gera má ráð fyrir að stærri bátar muni í einhverjum tilvikum krefjast fleiri sjómanna með meiri réttindi. Minni hlutinn telur að þar sem meiri hlutinn ákvað að leggja til svo róttækar breytingar á stærðarmörkum krókaaflamarksbáta hefði verið rétt að skapa eitthvert mótvægi til að tryggja að eðli kerfisins breyttist ekki um of. Þar vil ég t.d. nefna það sem hefur komið til tals að hámarkshlutdeild í krókaaflamarkskerfinu í dag yrði lækkuð til að draga úr hættu á samþjöppun aflaheimilda á stærri bátana og fækkun minni báta. Að mati minni hlutans skapa tillögurnar verulega hættu á samþjöppun aflaheimilda í krókaaflamarkskerfinu og að forsendur krókaaflamarkskerfisins muni bresta. Smábátaútgerðin hefur verið skilgreind á alþjóðlegum grundvelli. Hún nýtur sérstöðu og ekki er heimilt að færa krókaaflamark upp í stóra kerfið, þ.e. aflamarkskerfið, heldur eingöngu öfugt. Þannig hefur tilvist þess verið tryggð. Í raun og veru hefur verið slegin eins konar skjaldborg um krókaaflamarkskerfið að uppfylltum forsendum sem miðast við að tryggja þessari grein útgerðar smábáta aflaheimildir og að því sé ekki raskað með því að stórútgerðin kaupi til sín úr því kerfi. Að mati minni hlutans er veruleg hætta á að í framhaldinu aukist þrýstingurinn á opnun milli kerfa. Það eru auðvitað ákveðin rök sem er hægt að færa fram í þeim efnum. Mönnum í stóra kerfinu getur fundist að í hinu kerfinu ætli menn að njóta þess góða úr báðum kerfum en vera varðir í sínu kerfi, að þeir geti keypt úr stóra kerfinu en ekki öfugt. En að mati minni hlutans er veruleg hætta á að í framhaldinu aukist þrýstingurinn á opnun milli kerfanna og það tel ég vera mjög slæma þróun. Ég er talsmaður þess að við verjum krókaaflamarkskerfið því að það hefur skapað mikla atvinnu vítt og breitt um landið og það hefur verið mjög hagstætt fyrir minni sjávarbyggðarlög að byggja sig upp í smærri bátunum. Í breytingartillögum meiri hlutans er að finna tillögu um svokallaðan Byggðastofnunarbyggðakvóta. Þá tillögu styð ég heils hugar. Hún er nær orðrétt sú sama og tillaga sem meiri hluti atvinnuveganefndar lagði fram á síðasta þingi en var ekki afgreidd og tel ég það mjög miður. Vandi þeirra byggðarlaga sem slíkum kvóta er ætlað að mæta er mjög alvarlegur. Þessi tillaga var ekki í upphaflega frumvarpinu sem lagt var fram en sem betur fer kemur hún nú fram við 2. umr. Ég vil undirstrika að betur hefði farið á því að þessi byggðakvóti hefði verið til ráðstöfunar hjá Byggðastofnun miklu fyrr og tillagan hefði verið samþykkt fyrir þingfrestun í vor eins og hún lá fyrir. Það er í raun og veru sorglegt að svo varð ekki. Að lokum harma ég að í frumvarpinu er ekki að finna tillögu sem tryggir strandveiðum fasta hlutdeild í heimiluðum heildarafla. Slíka tillögu lagði meiri hluti atvinnuveganefndar til á síðasta löggjafarþingi og samþykkt hennar hefði tryggt grundvöll strandveiðikerfisins og eðlilega hlutdeild þess í auðlindinni. Svo varð því miður ekki. Ég vil því mælast til þess að málið verði tekið aftur til atvinnuveganefndar milli 2. og 3. umr. og ég mun þá leggja fram tillögu um að því verði mætt að strandveiðarnar fái hlutdeild í aukningu þorskaflans sem er áætluð í ár. Nú er eingöngu verið að tala um að sama magn verði í strandveiðum og var áður, tæp 7 þús. tonn, en ekki að strandveiðipotturinn fái hlutdeild í þeirri aflaaukningu sem blasir við í ár. Ég tel það vera mikið réttlætismál að annaðhvort verði bætt í hann þeim tonnafjölda sem nemur ákveðnu hlutfalli af þeirri aukningu sem verður - þá erum við að tala um í þorskígildum, strandveiðarnar eru með ufsa og þorsk. Í fyrra frumvarpi sem ég nefndi áðan var talað um að strandveiðarnar færu í 3,6% hlutdeild af heildarafla sem þýddi að strandveiðarnar nytu góðs af aflaaukningu eins og aðrar greinar. Ég tel þetta vera mikið réttlætismál og mun flytja breytingartillögu þar að lútandi og kalla málið inn í nefnd á milli 2. og 3.umr. Ég treysti á það og veit að í hv. atvinnuveganefnd hafi menn réttlæti gagnvart þessari grein útgerðar að leiðarljósi og hafi til hliðsjónar að hún fái sinn skerf af aukningunni. Ég held að strandveiðar séu búnar að sanna tilverurétt sinn og eigi að fá að lifa meðfram öðrum tegundum af veiðum. Þær hafa sýnt að þær eru góð viðbót og hafa hleypt miklu lífi í margar sjávarbyggðir og ýtt undir einstaklingsframtakið, sem ég veit að margir hér inni eru talsmenn fyrir, öflugt einstaklingsframtak. Og ef það er ekki í strandveiðunum sem einstaklingsframtakið birtist eins og það gerist best úti á landsbyggðinni þá veit ég ekki hvað það er. Í þessu máli tala ég kannski fyrst og fremst um stærðarmörkin vegna þess að þau voru svo mikið í umræðunni í vor. Það hefur komið í ljós að menn hafa gengist inn á það í forustu Landssambands smábátaeigenda að stærðarmörkin verði stækkuð en Landssamband smábátaeigenda lagðist alfarið gegn því fyrir nokkrum mánuðum síðan þegar þessi mál voru til umfjöllunar og höfðu á bak við sig samþykktir félagsfunda vítt og breitt um landið. Ég held að ellefu félagsfundir af tólf hafi samþykkt að þeir vildu ekki að stærðarmörkin yrðu meiri en 15 metrar og 15 brúttótonn. Ég tel að þar hafi komið mjög veigamikil rök því til stuðnings að menn yrðu að gera upp við sig hvort þeir vildu gera út í krókaaflamarkskerfinu og því sem fylgdi því að vera með smábátaútgerð og fengju ákveðna forgjöf í því og stuðning við að standa vörð um það kerfi gagnvart stóra kerfinu. Krókaaflamarkskerfið hefur verið að stækka og eflast og aflaheimildir innan þess að aukast. Stundum heyrir maður þau sjónarmið úr stóra kerfinu að þar þyki mönnum nóg um,  Ég vil undirstrika að ég er fylgjandi því að allur aðbúnaður, vinnuaðstaða, öryggissjónarmið og allt sem lýtur að öryggismálum sjófarenda sé haft í fyrirrúmi. Við Íslandsstrendur hafa smábátar verið gerðir út um margar aldir og það er ekkert nýtt. Menn hafa alltaf þurft að aðlaga sig aðstæðum, veðurfari og reynt að fara gætilega. Það breytist ekkert þó að menn séu á fullkomnum bátum með öflugu vélarafli og annað því um líkt. Menn þurfa alltaf að miða sjósókn við aðstæður og veðurfar og það breytist ekki. Það er ekkert sem bannar það í dag að byggja báta af öllum stærðum og gerðum, en þá verða menn að gera upp við sig í hvaða kerfi þeir ætla að vera. Ég þekki það mætavel, alin upp úti á landi í sjávarbyggðarlagi þar sem voru margir vertíðarbátar þegar ég var ung, að menn voru stoltir þegar þeir voru komnir upp í 200 tonna vertíðarbáta úr kannski 30 tonna vertíðarbátum. Þeir fundu mikið öryggi í því og vinnuaðstaða og annað var breytt, og þessir bátar gátu auðvitað stundað sjóinn með allt öðrum hætti. Síðan breyttist þetta allt - og það er nú vinsælt hjá mér og fleirum að kenna kvótakerfinu um margt, en það breyttist samt margt í kjölfarið. Sá floti vertíðarbáta sem voru í ágætisstærð til að sækja sjó í þessum sjávarbyggðum, er nærri horfinn. Hann er orðinn mjög lítill. Þessir hefðbundnu vertíðarbátar, sá floti sem er eins og maður þekkti hérna áður fyrr, eru kannski fyrst og fremst að koma nú á Vestfjarðamið frá Suðurnesjunum, t.d. Grindavík, og sækja þar sjó. Ef menn vilja koma sér upp öflugum vertíðarbát sem getur róið í frekar vondum veðrum og eru öruggari og eru úti lengur en innan við sólarhring verða þeir líka að horfa til þess að þá falli þeir inn í aflamarkskerfið. Þetta eru mín sjónarmið í málinu. Ég mun alltaf standa vörð um að aðbúnaður sé sem bestur hjá fólki til lands og til sjávar. Andstaða mín við að þessir bátar fari upp í allt að 30 brúttótonn byggist á því að ég óttast að það kerfi sem er í dag byggt á smábátaútgerð muni ekki verða samt eftir það. Eftir einhver missiri eða ár muni verða þrýstingur á að menn fái að veiða með öðrum veiðarfærum en eru í dag, en í dag má einungis veiða í krókaaflamarkskerfinu á krókum. Þegar bátarnir verða stærri fari menn að gera kröfu til þess að fá að veiða með öðrum veiðarfærum og þannig verði munurinn á þessum kerfum ekki til staðar þegar fram í sækir og þrýstingur verði á að steypa þessu öllu í eitt mót. Það er það sem ég er fyrst og fremst að tala gegn. Ég vil standa vörð um öflugt krókaaflamarkskerfi en menn þurfi þá líka að fara eftir þeim reglum sem gera að verkum að haft er um það sérstakt kerfi. Ég tel að hægt sé bæta mjög úr allri vinnuaðstöðu, aðbúnaði og öryggismálum þó að menn fari ekki upp í 30 brúttótonn enda hafa komið kvartanir frá þeim aðilum sem hafa verið á sjó á bátum sem hafa verið stækkaðir að menn hafi því miður, þegar upp var staðið, ekki endilega verið að hugsa um aðbúnað sjómanna heldur að koma sem mestum afla fyrir um borð og ýmislegt hefði gleymst sem hefði mátt vera til að bæta betur aðstöðu sjómanna. Ég vil vísa málinu til nefndar aftur og hyggst leggja fram breytingartillögu við 3. umr.

Herra forseti. Ég hef nú alltaf lúmskt gaman af því þegar við ræðum um sjávarútvegskerfið á Íslandi. Það kerfi er alveg með ólíkindum og menn þurfa ekki annað en að lesa 1. gr. frumvarpsins til að átta sig á því hvað þetta eru orðin mikil ólíkindi. Reyndar er ég mjög hrifinn af þessu sem stærðfræðingur, þarna er mjög skemmtileg stærðfræðiformúla, meira að segja log 10 V er notað, en í tillögum meiri hlutans á það að hverfa, svo að ég sakna stærðfræðinnar. Ég vil spyrja hv. þingmann sem vill halda í gamla kerfið. - Herra forseti. Ég ætlaði að ræða við hv. þingmann í andsvari. Hv. þingmaður talar um að hún sé hlynnt kvóta Byggðastofnunar sem er í tillögum meiri hlutans. Þá vil ég spyrja hana: Hvernig er stjórn Byggðastofnunar kosin og gæti ég komist þangað inn? Mér telst til að það verði ansi mikil hlunnindi að geta gefið peninga svona. Síðan vil ég spyrja hana um strandveiðar. Nú vill svo til að strandveiðar eru sóknarmark, ekki aflamark eins og heildarkerfið. Það fer mjög illa saman vegna þess að þeir sem eru á sóknarmarki gætu landað úr aflamarksbátunum í þoku, gætu veitt hratt og vel og hinir selt þeim aflann á miðunum. Ég vil spyrja hana um strandveiðarnar og sóknarmarkið varðandi öryggi og aðbúnað sjómanna. Nú eru kannski mörg hundruð bátar á sjó í einu. Hvað gerir Landhelgisgæslan ef það brestur á stórviðri og hún þarf kannski að sinna tíu bátum samtímis; einn hér, annar þar? Hvað gerir hún, hverjum sinnir hún fyrst? Er þetta ekki stórhættulegt?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningar hans. Fyrst um Byggðastofnun og byggðakvóta. Ég tel að Byggðastofnun hefði mátt miklu fyrr vinna að því að fyrirbyggja erfiðleika. Í frumvarpinu er talað um að Byggðastofnun komi að málum áður en vandræðin verða meiri og erfiðari og það tel ég vera mjög af hinu góða. Til þess er Byggðastofnun hugsuð, að hún komi líka með fyrirbyggjandi aðgerðir. Með þessum byggðakvóta er farið í þau sjávarbyggðarlög og fyrirtæki sem eru illa stödd, farið í fjárhagslega endurskipulagningu og veittur stuðningur, jafnvel til þriggja ára, meðan fyrirtækin eru að reisa sig á fætur, því að það getur verið mjög dýrt fyrir samfélagið ef fyrirtækin rúlla yfir. Til Byggðastofnunar er kosið af Alþingi og ég vona að hv. þingmaður, ef áhugi er fyrir hendi hjá honum, geti komist þar að í stjórn. Ég sat þar í stjórn á árum áður. Við þekkjum það í strandveiðunum að ákveðið magn er lagt til í þeirra sem deilist út á fjóra mánuði. Í því frumvarpi sem var lagt upp með af fyrri meiri hluta atvinnuveganefndar og fyrrverandi hæstv. atvinnuvegaráðherra var gert ráð fyrir að styrkja strandveiðarnar með að setja þær í hlutdeild. Strandveiðar hafa sannað sig. Strandveiðimenn vita að þeir geta ekki róið í hvaða veðrum sem er, en við settum inn í það frumvarp þann öryggisventil að menn hefðu í fyrstu tveimur mánuðum tímabilsins fasta daga sem þeir gætu valið sér þegar veður væru vályndari, eins og í maí og júní, til að stefna mönnum ekki í einhverja keppni.

Herra forseti. Ég er ánægður með að hv. þingmaður skuli staðfesta grun minn um að Byggðastofnun sé ætlað að eyða og tapa skattfé, en þannig hefur hún unnið. Henni er ætlað að tapa skattfé. Hér koma styrkir til viðbótar þannig að hér er enn frekar verið að láta skattgreiðendur borga tap af rekstri fyrirtækja. Það yrði kannski áhugavert, af því að ég er nú þingmaður Reykjavíkur suður, ef kaupmenn sem margir lenda í vandræðum gætu fengið svipaða styrki þegar þeir eru búnir að reka fyrirtækin sín í þrot. Varðandi öryggi sjómanna þá hefur óveður ekki brostið á en það hefur gerst á Íslandi og þótt Veðurstofan sé mjög góð og spái yfirleitt rétt hefur það gerst, sérstaklega þegar veðurfar er óstöðugt, að stórviðri brestur á allt í einu þegar enginn á von á því. Það hefur gerst í Íslandssögunni. Þá kemur upp spurningin um að hafa svona litla koppa úti um allan sjó, þeir eru að hámarki 20 tonn í dag. Hér er gert ráð fyrir að þeir fari upp í 30 tonn, það eru reyndar orðin dálítil skip enda mikil stækkun. Hvað gerist ef aðstoða þarf kannski 20, 30, 40 báta samtímis? Hvernig ætla menn að aðstoða Landhelgisgæsluna og slysavarnafélögin í þeirri siðferðilegu klemmu, hverjum á að hjálpa fyrst?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Sem betur fer hafa ekki orðið alvarleg slys í strandveiðum en auðvitað gerir hættan ekki alltaf boð á undan sér og menn þurfa að fara gætilega. Því miður hafa orðið alvarleg slys í útgerð og þá er ekki alltaf um litlar útgerðir að ræða heldur af öllum stærðum og oftar en ekki er þar um að ræða mannleg mistök. En sjómenn við Íslandsstrendur þurfa nú eins og áður að fylgjast með veðri og gera út í samræmi við það, láta ekki kappið eitt saman ráða ferðinni. Hv. þingmaður kemur inn á að fjármunum Byggðastofnunar sé ekki vel varið og verið sé að gefa skattfé þjóðarinnar. Ég get ekki tekið undir það. Við erum samfélag og það er líka dýrt þegar samfélög af einhverjum orsökum eiga undir högg að sækja. Skaðinn fyrir okkur sem þjóð getur orðið meiri þegar upp er staðið ef menn grípa ekki inn í. Það þurfti aldeilis að grípa hér inn í þegar hrunið varð vegna ákveðinna aðila í þjóðfélaginu. Þá sat samfélagið uppi með það og nú ætlar hæstv. ríkisstjórn að gefa skattfé með því að lækka veiðigjöld af vel greiðandi fyrirtækjum. Ef eitthvað er er þar verið að tala um að gefa skattfé sem annars hefði nýst vel til samfélagsins og uppbyggingar þess. Svo það er ekki sama hvor er, Jón eða séra Jón.

Hæstv. forseti. Ég hef tekið þátt í vinnu þess frumvarps til laga sem nú er til umræðu, nefndarálita og breytingartillagna sem hafa komið frá hv. atvinnuveganefnd, og er auðvitað, eins og hér kemur fram, af sama meiði og frumvörp sem við unnum í á síðasta þingi en kláruðum því miður ekki út af ástæðum sem ég ætla ekki að ræða um og lengja með því umræðuna. Verið er að framlengja mörg ákvæði og setja fram þar sem vitnað er til frumvarpa sem voru hér á síðasta þingi. Aðalatriðið sem ég ætla að gera að umtalsefni er stærðarmörkin. Ég hef hlustað á öll þau rök sem hafa komið í nefndinni og lesið öll þau gögn sem hafa komið með og á móti, og gögn sem hafa komið frá Landssambandi smábátaeigenda, sem hafa varað við þessu vegna þess að þetta geti þýtt meðal annars meiri samþjöppun, þ.e. ef bátarnir stækki geti þeir keypt upp fleiri litla og þannig yrði samþjöppun í greininni. Mér heyrðist það hafa verið líka í ræðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur áðan. Ég tel, virðulegi forseti, að ekki sé samhengi þarna á milli. Ég held einfaldlega að það séu aðilar í krókaaflamarkinu með litla báta sem vilja hætta og selja sig út úr greininni. Þá skipti engu máli hvort báturinn er 15 metrar og 20 brúttótonn eða 15 metrar og 30 brúttótonn. Það verður fyrst og fremst hjá þeim sem vill selja sem ákvörðunin verður tekin og svo er einhver sem vill kaupa. Svo getum við aftur haft þær skoðanir á kvótakerfinu hvort það eigi að geta átt sér stað að þeir sem hafa þessar heimildir sem þjóðin á geti selt þær frá sér. Þar hef ég haft ákveðnar skoðanir en ætla heldur ekki að lengja umræðuna með því að fjalla um það en vísa í fyrri umræður og annað slíkt, meðal annars um veiðileyfagjöld. Ég styð umrædda stærðarbreytingu þó að ég hafi skrifað upp á nefndarálitið með fyrirvara. Það var eingöngu vegna þess að á fundi nefndarinnar í gær gerði ég mér ekki grein fyrir að taka ætti það þar út og hafði ekki lesið nefndarálitið, en í stuttri yfirferð nefndarritara held ég að það hafi komið fram þannig að ég geti alveg stutt þetta. Þarna er í raun og veru, virðulegi forseti, verið að festa í lög að bátar í krókaaflamarki verði að mestri lengd 15 metrar og að hámarki 30 brúttótonn. Fram kom í nefndinni að þessir bátar geti verið um 4,60, hámark 4,70, á breidd til að vera innan þessara marka. Það tel ég og hef fengið upplýsingar frá sjómönnum sem róa á svona bátum að sé betra en eins og var í frumvarpinu þar sem talað var um hámarksbreidd 4,10. Ég held einfaldlega að þeir bátar hefðu verið of mjóir, það hefði komið niður á sjóhæfni og síðast en ekki síst niður á vinnuaðstöðu sjómanna. Ég held að töluvert sé í að sækja að fá meiri breidd, ég tala nú ekki um þar sem um línubáta er að ræða, og að þá skapist það sem menn hafa talað um pláss til að koma með blóðgunarkar sem er ákaflega mikilvægt hvað varðar meðhöndlun fisks og eykur gæðin. Einnig hafa komið fram sem gagnrýnisraddir, og á þær hef ég hlustað mjög, að með þessum breytingum sé verið að stíga það skref að það næsta hjá þeim aðilum sem eru með skip af þessari stærð og eru í krókaaflamarkinu verði að banka á dyr stjórnvalda og biðja um að fá að færa sig upp í stóra kerfið og þeir hætti þá að vera krókaaflamarksbátar og veiða á krók og geti þá farið á net eða eitthvað annað og búið kannski til meiri söluverðmæti. Þess vegna fagna ég þessu mjög og það kemur inn eftir ábendingum frá mér í nefndinni og spurningum til forustumanna Landssambands smábátaeigenda, sem tóku mjög undir það sjónarmið að til bóta væri að festa það hér inn. Þess vegna er það í nefndarálitinu og ég minni á að álit nefndarinnar er um leið lögskýringargagn. Það segir þá líka um vilja þeirra sem skrifa upp á nefndarálitið, fulltrúa Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks, minn sem fulltrúa Samfylkingar - ég held að fleiri hafi ekki skrifað upp á það frá öðrum flokkum - að þar kemur fram skýr viljayfirlýsing. Á bls. 3 í nefndarálitinu undir kaflanum Niðurstaða, stendur, með leyfi forseta: „Tekið skal þó fram að tillögur meiri hlutans stefna ekki að því að gera handhöfum krókaaflamarks fært að færa sig yfir í aflamarkshluta fiskveiðistjórnarkerfisins heldur grundvallast þær á sjónarmiðum um öryggi sjómanna og gæði sjávarafla.“ Það er mjög mikilvægt að hnykkja á þessu í nefndarálitinu og það komi fram, vegna þess að með því erum við í raun og veru að koma til móts við það sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir nefndi áðan, að við erum að standa vörð um krókaaflamarkskerfið. Við ætlum að hafa þessi tvö kerfi þó svo að sjálfsögðu löggjafinn sé ekki að skipta sér af því hverjar stærðir skipa í krókaaflamarkskerfi eigi að vera, alveg eins og við skiptum okkur ekki af stærðum skipa í aflahlutdeildarkerfinu. Það er þróun sem hefur átt sér stað við smíði þessara báta, sem ég held að séu flestir ef ekki allir smíðaðir á Íslandi, af okkur sem þróum þá báta. Við þekkjum þá og okkur finnst stórkostlegt hvað hefur átt sér stað. Ég hef talað um, virðulegi forseti, að þeir stærri bátar geti keypt upp þá minni, ég er búinn að svara því, ég held að það hafi ekki áhrif þarna. Með því að vera á nefndarálitinu kemur fram það sjónarmið mitt er lýtur að öryggi sjómanna og gæðum sjávarafla, það er veigamikið atriði, og síðast en ekki síst til að koma í veg fyrir að menn séu með þær aðferðir sem þeir hafa notað hingað til með alls konar kössum, svölum, síðustokkum og fleiru sem reiknuðust ekki inn í mælingu þeirra samkvæmt verklagsreglum Siglingastofnunar. Hér er komið til móts við það og það er vel, held ég. Sjóhæfni bætist þá líka. Fram hefur komið að þeir bátar sæki lengra út á miðin, meðal annars til að forðast ýsu sem ekki er allt of mikið af núna. Bátarnir fara töluvert langt frá landi og við sem fylgjumst með fiskveiðum sjáum að þeir bátar og sjómenn koma að landi vestur á fjörðum með 20–25 tonn. Með því að taka út þá reglu sem kennd var við Evrópusambandið, þ.e. þá reiknireglu sem hv. þm. Pétur H. Blöndal saknaði líka út frá stærðfræðiformúlum um dýptina, þ.e. 1,85, kom fram - ég hygg að það hafi ráðið úrslitum hjá nefndarmönnum að fara aftur í þá reglu - að menn eru þá ekki að lækka dekkhæðina vegna einhverra annarra atriða sem verið er að gera í hönnun og smíði skipsins. Þetta eru veigamestu atriðin, virðulegi forseti, í afstöðu minni til málsins, ég hafði þá skoðun líka á síðasta þingi og það kom fram við 1. umr. málsins. Þá lýsti ég því að eftir að það mál var tekið úr nefnd kom ósk í nefndinni, eftir að ég var kominn þar aftur til starfa og tekinn við stjórn nefndarinnar, og það var rætt á einum fundi nefndarinnar þar sem sjö nefndarmenn af níu voru mættir þar sem allir voru sammála um að fara í þessa breytingu á stærðarmörkunum, þó svo að ég vilji hafa einn fyrirvara á. Það var um hvort brúttótonnin yrðu 20, 25 eða 30. Ég man það hreinlega ekki hvað við vorum komin langt í því en ég man vel að við yrðum að hafa brúttótonn, hnýta þau aftan við þannig að ekki verði smíðað skip, eins og menn sögðu, sem væri þá kannski bara 15 sinnum 15, sem yrði nú ekki mjög rennilegt og fallegt skip en svona aðeins ýkt. Ég held, virðulegi forseti, að þetta mundi alveg nægja mér til að setja fram sem rökstuðning í þessu máli. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að mikil þróun hefur átt sér stað í byggingu og smíði þessara báta og það er sjálfsagt að leyfa því að þróast áfram og koma þess vegna til móts við þetta. Þar með er komið til móts við þær æfingar sem menn hafa haft, eins og ég nefndi áðan, með ýmiss konar aðferðir til að breyta þessu. Við vitum það að verið er að byggja báta í dag sem þá þetta tekur út og kemur til móts við þessi atriði. Um önnur atriði vil ég ekki fjölyrða en er auðvitað sammála því sem hér kemur fram, sem er þó ekkert sérstaklega vel orðað, Byggðastofnunarbyggðakvóta, sem er hugsað til Byggðastofnunar til að koma til móts við fámenn byggðarlög sem eru á varnarsvæðum sem hafa átt við mikinn vanda að etja um langt árabil og nægir þar að nefna Raufarhöfn. Ég hef lengi haft þá skoðun líka að til eigi að vera frátekinn kvóti sem hægt er að veita til þessara minnstu byggðarlaga sem hafa lent í vandræðum og kvóti hefur verið seldur frá eins og Raufarhöfn. En þá þurfi sá kvóti að vera þannig að honum sé úthlutað lengur en til eins árs í senn. Hann gæti þurft að vera alveg fimm ára kvóti þess vegna, þannig að fiskverkendur og aðrir geti unnið út frá því að þetta sé ekki bara til eins árs og enginn viti hvað gerist 1. september þar á eftir. Sömuleiðis um eignarhald á fiskiskipum á strandveiðum, eins og kemur fram í 2. gr. þar sem fjallað er um það. Ég vona að það sem þarna er sett inn dugi til þess að uppfylla það sem ég held að allir vilji ná fram. Strandveiðarnar voru aldrei hugsaðar sem fjöldi báta í einu hlutafélagi eða eitthvað svoleiðis eða ein kennitala með marga báta, heldur var þetta hugsað í raun og veru fyrir eigandann. Ég vona, virðulegi forseti, að áður en forseti lýðveldisins skrifar undir þetta frumvarp og gerir það að lögum verði menn ekki búnir að finna leið fram hjá því sem við höfum ekki séð fyrir hér og nú. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég láta duga um nefndarálitið og þær breytingartillögur sem hér eru. Eins og ég sagði stend ég að nefndarálitinu með fyrirvara, ég hef útskýrt hvers vegna hann er. Að öðru leyti lýsi ég því yfir að ég mun styðja þá breytingartillögu sem hér kom fram og þær aðrar greinar sem hér eru settar inn, eins og með Byggðastofnunarbyggðakvóta.

Hæstv. forseti. Í tengslum við þessa umræðu langar mig að minna á mikilvægi sjávarútvegs fyrir byggðir og bæi landsins og þátt greinarinnar í fjárfestingu og uppbyggingu í þeim samfélögum. Hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa ítrekað farið mikinn um meinta ætlan hæstv. ríkisstjórnar um að færa útgerðinni tíu milljarða á silfurfati og að hún ætli ekkert að gera fyrir heimilin. Ég vil því segja þetta: Fjölmörg heimili hringinn í kringum landið byggja afkomu sína á sjávarútvegi og tengdum greinum. Sterk staða sjávarútvegs er mikilvæg fyrir þau heimili, sveitarfélögin og ríkissjóð. Hv. stjórnarandstöðuþingmenn gera ekki greinarmun á stórum, meðalstórum og litlum útgerðarfyrirtækjum en tala einungis um útgerðarfyrirtæki landsins sem eina heild og mikinn gróða útgerðarinnar í eintölu. Afkoma lítilla og meðalstórra útgerðarfyrirtækja um land allt á undir högg að sækja og ljóst að þeim fer fækkandi af fjárhagslegum ástæðum sem þýðir að grafið er undan heimilum þeim tengdum. Atvinnutæki í sjávarútvegi eru gríðarlega mikil fjárfesting og dýr. Kringum hverja útgerð eru mörg störf og margfeldisáhrif ná út í öll þau samfélög sem byggja afkomu sína á sjávarútvegi. Ég er alin upp í fjölskyldu sem byggði afkomu sína á sjávarútvegi, þekki þær fórnir, strit og erfiði sem oft og tíðum fylgja þessari atvinnugrein og ég ber mikla virðingu fyrir því fólki sem við hana starfar. Mér finnst að við ættum að gæta orða okkar þegar við tölum um þetta fólk sem skilar fullkomlega sínu til samfélagsins.