Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Fyrir nokkru var sett milliþn. til þess að endurskoða tollskrána frá því sjónarmiði, hvort iðnaðurinn hefði hæfilega tollvernd, byggi við viðunandi lífskjör. Nefndin hefur skilað áliti, og álitið hefur verið athugað í fjmrn. og ráðuneyti iðnaðarmála. Á till. n. hefur verið byggt það frv., sem hér liggur fyrir. Í frv. er gert ráð fyrir verulegri lækkun á tollum á ýmsum hráefnum til iðnaðarins. En fáar aðrar breytingar, sem máli skipta, eru í frv. Ég vil leyfa mér að óska þess, að þessu máli verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari umr., og vonast eftir því, að n. greiði fyrir málinu, þar sem hugmyndin var að fá það gert að lögum á þessu þingi.



Í frv. þessu, sem hér liggur fyrir til 1. umr., sem er frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, er gert ráð fyrir stórfelldri lækkun á sköttum. Það má vafalaust teljast til nýrra tíðinda á hv. Alþ., að lagðar séu fram till. um stórfellda lækkun á beinum sköttum. Þó er það nú ekki alveg einsdæmi, og vitna ég þar til þess, að þetta er annað frv. á tæpum 4 árum, sem lagt er fram hér á hv. Alþ. til lækkunar á beinu sköttunum. Fyrra frv. var lagt hér fram 1950 og var um sérstaka lækkun á sköttum á lágum tekjum. Það var að vísu veruleg lækkun á sköttum á lágum tekjum, en ekki stórfelld tekjuskattslækkun í heild sinni. Núgildandi lög eða núgildandi skattstigar ern frá 1941 og til viðbótar skattstigi frá 1945 um tekjuskattsálag eða tekjuskaftsviðauka. síðan þessir skattstigar voru settir hefur orðið mikil breyting á fjárhagsmálum landsins. Verðbólgan hefur haft í för með sér mjög hækkaðar tölur, og þessar hækkuðu tölur, hið hækkaða verðlag og hið hækkaða kaupgjald og hinar hækkuðu tekjur að krónutölu, hafa haft í för með sér verulega hækkun á sköttunum umfram það, sem gert var ráð fyrir, þegar skattstigarnir voru settir. Reynt hefur verið að ráða bót á þessu að nokkru með sérstökum ákvæðum, og má þar nefna umreikningsákvæðið svo nefnda, sem var sett 1945 í skattalögin og er um það, að umreikna skuli tekjur að vissu marki til þess að koma í veg fyrir, að verðbólguþróunin hækkaði skattabyrðina á þessum tekjum. Þessi umreikningur, sem gerður var til þess að halda skattabyrðinni á lægri tekjunum sem líkastri því, sem gert var ráð fyrir, þegar lögin voru sett, gildir aðeins, eins og ég sagði áðan, að vissu marki. Nú er því svo komið, að skattar á miðlungstekjum og þar fyrir ofan eru miklu hærri en löggjafinn ætlaðist til, þegar skattstigarnir voru lögleiddir, eins og ég gat um áðan. Menn hafa séð missmíði á þessu, og ýmsar raddir hafa verið uppi um, að það þyrfti að endurskoða skattalöggjöfina, m.a. með þetta fyrir augum, sem ég nú hef fram tekið. En það hefur dregizt að gera þessar breytingar á skattalöggjöfinni, fyrst og fremst sjálfsagt vegna þess, að þær hlutu að valda verulegum tekjumissi fyrir ríkissjóð, því að endurskoðun hlaut að hafa í för með sér lækkun á beinu sköttunum, eins og þessum málum var komið. Ég efast ekkert um, að það hefur verið hugur í mörgum að fá þessu breytt og fá skattana lækkaða og tekinn af þann skakka, sem smátt og smátt var að koma á skattabyrðina. En um lækkun á sköttum var ekki hægt að tala í alvöru, á meðan fjárhagur ríkisins leyfði ekki slíkt vegna stöðugs hallarekstrar. En nú, eftir að heppnazt hefur að færa rekstur ríkissjóðs í heppilegra horf, hefur sá ásetningur festst með mönnum að gera þessar breytingar. í samningi þeim, sem núverandi stjórnarflokkar gerðu s.l. sumar og liggur til grundvallar stjórnarsamstarfinu, var það eitt af því, sem fram var tekið, að stj. ætlaði að beita sér fyrir setningu nýrra skattalaga á því þingi, sem nú situr. Stefnan var mörkuð þannig, að það átti að lækka beinu skattana, færa til leiðréttingar misræmi, sem orðið hefur vegna verðlagsbreytinga, og gera ráðstafanir til þess að auka sparnaðinn. Fyrir tæpum tveimur árum var sett milliþn. til þess að endurskoða skattalöggjöfina, og henni var einnig ætlað að endurskoða löggjöf um tekjustofna sveitar- og bæjarfélaga. Þessi nefnd hefur ekki enn þá skilað fullnaðaráliti, en þær till., sem hér liggja fyrir og lagðar eru fram af stjórninni, eru í raun og veru þættir úr till. milliþn. N. hefur nú þegar unnið mjög mikið starf og að mínum dómi mjög gott starf á margan hátt. En hins vegar er verkefni hennar ekki tæmt, hún hefur ekki lokið störfum, og er það fullkomlega að vonum. Hafa heyrzt raddir um, að þessi n. sæti lengi á rökstólum og óeðlilegur dráttur hefði orðið á því, að hún skilaði áliti. Þetta er fávíslega talað, þegar þess er gætt, hvert verkefni n. hefur með höndum, þar sem henni er ætlað að endurskoða bæði skattalöggjöf ríkisins og skattstofna bæjarog sveitarfélaga. Hér er um gífurlega flókið og örðugt verkefni að ræða, sem óhugsandi er að tæma af nokkurri vandvirkni á örfáum missirum, enda hefur það einnig sýnt sig, að þrátt fyrir mjög mikið og gott starf eru ýmsir þættir málanna ekki það langt á veg komnir, að hægt væri að byggja á þeim rannsóknum, sem fyrir lágu, till. um úrlausn þeirra. N. mun því halda áfram störfum, og meðal þess, sem hún á eftir að athuga nánar, er skattur félaga, útsvarslöggjöfin og í því sambandi tekjustofnar bæjar- og sveitarfélaga og ýmis sérstaklega stór og þýðingarmikil atriði í sambandi við sjálfa útsvarsálagninguna, svo sem veltuútsvörin. Enn fremur mun n. athuga nánar en hún hefur þegar gert ýmislegt viðvíkjandi framkvæmd tekjuskattslöggjafarinnar og væntanlega gera till. um þau efni. N. mun sem sé halda áfram störfum. Það er hægt að segja mönnum það hér til fróðleiks, að Danir hafa haft milliþn. starfandi að endurskoðun skattalöggjafarinnar hjá sér, bæði þeirrar löggjafar, sem fjallar um skattgreiðslur til ríkissjóðs og eins bæjarfélaganna. N. er búin að starfa í tíu ár og er núna að skila fyrstu till. frá sér, en hefur þó ekki lokið störfum. Því var lýst yfir fyrir jólin í sambandi við afgreiðslu fjárl., að ríkisstj. mundi belta sér fyrir breytingum á skattalöggjöfinni, sem lækkuðu skattabyrðina um 20%. Það er mat skattstofunnar, sem mestan kunnugleika hefur á þessum málum, að þegar til greina eru tekin öll ákvæði þessa frv., bæði breytingar þær á skattstigunum sjálfum, sem í því felast, og einnig mörg önnur ákvæði, sem fela í sér lækkun á sköttum, þá muni frv. valda um 29% lækkun að meðaltali á sköttum annarra en félaga, þ.e.a.s. á sköttum persónulegra skattgreiðenda, en í frv. eru ákvæði um rétta og slétta 20% lækkun á skattgreiðslum félaga. Hér er því um stórfellda skattalækkun að ræða, mun meiri en ríkisstj. gaf fyrirheit um fyrir jólin í sambandi við afgreiðslu fjárl. Efndir eru því hér nú rausnarlega úti látnar, ef svo mætti að orði kveða. Að hér er um stórfellda skattalækkun að ræða, sést m.a. á einu dæmi, sem mér kemur í hug. Það var nýlega lögleidd í Kanada, í því mikla gósenlandi, 11% lækkun á beinum sköttum og þóttu stórtíðindi þar í landi. Ég mun þá rekja nokkuð efni frv. Fyrst er að nefna þann höfuðþátt málsins, að settur er nýr skattstigi fyrir einstaklinga í staðinn fyrir þrjá, sem fyrir voru, og umreikningsákvæðin eru numin úr lögum. Þessi nýi skattstigi er miðaður við það m.a. að færa til leiðréttingar þær skekkjur, sem orðið hafa í skattabyrðinni vegna verðlagsbreytinganna. Skattstiginn verkar nokkuð líkt og að umreikningsreglan sé nú innleidd á allar tekjur, og er það að öllu leyti sanngjarnt og fullkomlega eðlilegt. Þessi nýi skattstigi tekur 40% af hæstu tekjum og er því allhár þrátt fyrir lækkunina. Það má hafa til samanburðar, að skattstiginn, sem hér var lögleiddur 1935, náði í 22%, þar sem hann gekk hæst, en svo var því að vísu öllu gerbreytt síðar, þegar viðauki og stríðsgróðaskattur kom til. Þessi nýi skattstigi er byggður þannig upp, að tekjuskattur einhleypra yfirleitt lækkar ekki verulega og sums staðar ekki neitt vegna sjálfra skattstiganna, en hins vegar lækkar tekjuskattur allra einstaklinga vegna þess, að í öðrum ákvæðum þessara nýju skattalaga er gert ráð fyrir mörgum nýjum frádráttarliðum. Hér er í fyrsta skipti tekið upp það nýmæli í skattalög, að gerður er sérstakur skattstigi fyrir hjón, annar skattstigi fyrir hjón en einstaklinga. Áður hefur það verið þannig, að það hefur einvörðungu verið gerður sá munur á skattgreiðslum einstaklinga og kvæntra manna eða hjóna, sem persónufrádrátturinn hefur valdið. Hér er horfið frá þessari stefnu og tekin upp alveg ný stefna. Mun ég fara nokkrum orðum um þessa nýju tilhögun. Því hefur verið haldið fram, að það væri mjög óréttlátt að láta hjón, sem hér um bil ævinlega vinna bæði saman fyrir tekjum heimilisins, og á það jafnt við, hvort sem konan vinnur heima hjá sér eða vinnur fyrir tekjum utan heimills, greiða skatta eftir sömu reglu og einhleypa, sem ynnu einir fyrir sínum tekjum. Í þessu er nokkur sanngirni. Ýmislegt hefur mönum komið í hug til þess að koma til móts við þetta sjónarmið, t.d. hefur það komið til orða að skipta tekjum hjóna til skatts og reikna eins og um tekjur tveggja einstaklinga væri að ræða. Enn fremur hefur það komið til orða að skipta tekjum hjóna að vissu marki, t.d. miðað við eðlilegar vinnutekjur þeirra, og reikna skatt þeirra sitt í hvoru lagi af þeim tekjum, en reikna síðan af því, sem umfram væri, eins og um einstakling væri að ræða. Hvort tveggja þetta hefur komið til álita. Hvorugt hefur þó orðið ofan á í sambandi við þetta mál, og ég get sagt a.m.k. fyrir mitt leyti, að það fyrra, sem ég nefndi, kom ekki til af því, að það mundi lækka svo stórkostlega skatta á hærri tekjum, og auk þess er það ekki réttmætt, að hjón borgi af sínum tekjum eins og um tvo óskylda aðila væri að ræða, sem hefðu tekjurnar sitt í hvoru lagi. Hið síðara, að skipta tekjum hjóna að vissu marki til skatts, felst að nokkru leyti í þessum nýju till. um sérstakan tekjuskattsstiga fyrir hjón. Verður þetta til þess, að þegar hjón vinna saman fyrir tekjum sínum eða hafa tekjurnar sameiginlega, eins og maður og kona ævinlega hafa, þá borga þau minni skatt af tekjunum en einhleypur maður mundi gera, ef hann hefði jafnháar tekjur einsamall. Ég vil nefna hv. alþm. aðeins örfá dæmi um það, hvernig þessi nýi skattstigi og ákvæðin um persónufrádráttinn breyta sköttum hjóna. Hjón, sem hafa 20 þús. kr. nettótekjur, borga í skatt eftir gildandi lögum 39 kr., ef þau hafa tvö börn á framfæri, en eftir þessu frv. ekki neitt. Hjón með 25 þús. kr. nettótekjur borga eftir núgildandi lögum 165 kr., en mundu borga aðeins 30 kr. eftir þessu frv. Hjón með 30 þús. kr. tekjur, sem eru þó nokkuð algengar tekjur, borga 330 kr. eftir gildandi lögum, en aðeins 160 kr. eftir hinum nýja stiga, og það er 51% skattalækkun. Hjón með 35 þús. kr. tekjur og tvö börn borga núna 550 kr., en 320 kr. eftir þessum nýja stiga, eða 42% skattalækkun. Hjón með 40 þús. kr. tekjur borga 826 kr. núna, en verður 520 kr., eða 37% skattalækkun. Þau, sem hafa 50 þús. kr. tekjur, borga núna 1523 kr., en mundu greiða 1050, þ.e.a.s. 31% skattalækkun hjá þeim. En við þetta er því að bæta, að þessar tölur gefa þó engan veginn fulla hugmynd um þá skattalækkun, sem í frv. felst. Hún er miklu meiri en þetta. Það er vegna þess, að ég nefni hér aðeins það, sem skattarnir lækka á hjónum með tvö börn vegna skattstiganna sjálfra og persónufrádráttar, en hef ekki, eins og gefur að skilja, í tölum það, sem skattarnir lækka vegna ýmiss konar frádráttarliða, sem nú eru heimilaðir, en áður voru ekki heimilaðir. Hér er því um stórkostlega skattalækkun að ræða, einkum hjá hjónum og alveg sér í lagi hjá hjónum, sem hafa ómaga á framfæri sínu. Hjá hjónum aftur á móti, sem hafa ekki neina ómaga, er þetta nokkuð öðruvísi, en þó mjög mikil lækkun. Ef þau hafa 35 þús. kr. tekjur, þá hafa þau áður borgað 908 kr., en borga nú 710 kr., eða 220 lækkun, og af 45 þús. kr. borga þau nú 1652 kr., en mundu borga eftir frv. 1320 kr., og er það 20% lækkun. Ég vona, að þessu nýmæli í löggjöfinni, að gera mismun á skattstiga hjóna og einhleypra, verði vel tekið og með þessu þyki komið vel til móts við þær skoðanir, sem fram hafa komið um þetta atriði og að mínum dómi hafa verið að mörgu leyti réttmætar. Þá vil ég víkja nokkuð að skatti fiskimanna sérstaklega. Það hefur allmikið verið rætt um það undanfarið, að skattaálögur á fiskimenn hafi ekki verið réttlátar. Það sé ekki tekið nægilega mikið tillit til þess, að þeir hafi sérstakan kostnað við að afla teknanna, sem aðrir hafa ekki. Einnig hefur verið á það minnzt, að það ætti að skattleggja hreinar tekjur fiskimanna nokkuð öðruvísi en annarra. Í frv., sem hér liggur fyrir, eru nýmæli um þessi atriði. Hér er lagt til, að tekið verði tillit til þess sérstaka kostnaðar, sem fiskimenn óneitanlega hafa umfram aðra menn við að afla teknanna, og skal ég rekja þetta í stuttu máli. Það er gert ráð fyrir, að togarasjómenn fái að draga frá 300 kr. fyrir hvern mánuð, sem þeir stunda veiðar, vegna sérstaks sjófataslíts og vinnufatakostnaðar umfram það, sem tíðkast hjá öðrum, og bátasjómenn 200 kr. á mánuði. Það er allra manna mál, sem til þekkja, að þó að fataslit sé mikið og kostnaður hjá bátamönnum í þessu tilliti, þá sé hann enn meiri hjá togaramönnum. Er þessi mismunur gerður eftir að ráðgazt hefur verið við menn, sem hér mega vel til þekkja, og þessar fjárhæðir ákveðnar í samráði við þá. Einnig er hér nýmæli í þessu frv., að ef menn kosta fæði sitt um borð í skipi, eins og margir bátasjómenn þurfa að gera, þá megi telja það til frádráttar sem kostnað við að afla teknanna. Þetta hefur ekki áður verið og gildir ekki um neina aðra. Þetta er byggt á þeirri skoðun, að það valdi miklum aukakostnaði fyrir menn, sem hafa heimili, að þurfa að fæða sig sér í lagi utan heimilis. Einnig er hér tekið inn það nýmæli, að ferðakostnaður í langferðum til þess að afla sér atvinnu skuli frádráttarbær, en það hefur ekki heldur áður verið. Er það líka réttmætt atriði. Loks vil ég geta þess, að hér er staðfest og sett inn í sjálf skattal. lagaákvæði, sem áður hefur að vísu haft gildi, en hefur verið annars staðar en í sjálfum skattal., um það, að fái sjómenn ókeypis fæði, þá skuli það ekki reiknað þeim til tekna sem hlunnindi, en það var mjög lengi gert að reikna mönnum slíkt til tekna. Ef við athugum aðstöðu togarasjómanna í sambandi við skattgreiðslur til ríkisins eins og þær eru núna og yrðu, ef frv. þetta verður að l., þá koma þar fram ýmsar fróðlegar tölur, sem ég ætla að leyfa mér að færa hér fram. Ég tek þrjú dæmi um togaramenn, sem hafa 40 þús. kr. kaup, 45 þús. kr. kaup og 50 þús. kr. kaup, og síðan annars vegar af einhleypum manni og hins vegar af kvæntum manni, sem á tvö börn, sem er tæplega meðalfjölskylda. Er þá reiknað eftir nýja skattstiganum og persónufrádrættinum og einnig tekinn til greina þessi leyfði nýi frádráttur vegna sérstaks kostnaðar fiskimanna við að afla teknanna, sem ég gat um áðan. Verður niðurstaðan þessi: Sá, sem hefur í kaup 40 þús. kr., greiðir nú um 1487 kr., einhleypur maður, en mundi borga eftir þessu frv. 1191 kr., m.ö.o. lækkar hans skattur um 20%. Ef um 45 þús. kr. kaup er að ræða hjá einhleypum manni, borgar hann núna 1979 kr., en mundi borga 1665 kr., og lækkunin hjá honum er rétt um 16%. En ef hann hefði 50 þús. kr., sem eru víst háar tekjur hjá togaramönnum, en sumir segja, að tekjur hjá togarahásetum séu á milli 40 og 45 þús. kr. að meðaltali, - ef um 50 þús. kr. tekjur er að ræða, þá er tekjuskattur nú 2606 kr., en mundi verða 2165 kr. Hjá einhleypum manni á þessu tekjubili mundi frádrátturinn muna um 15% í sköttum. Víkjum svo að kvæntum manni með tvö börn. Ef hann hefur 40 þús. kr. tekjur, lækkar skattur hans úr 729 kr. niður í 337 kr. og lækkar því um 54%, og er það mun meiri lækkun en almennt, vegna þess að það munar mikið um þennan frádrátt vegna kostnaðarins við að afla teknanna. Hann tekur toppinn af tekjunum. Ef maðurinn hefur 45 þús. kr. tekjur, lækkar hann úr 1044 kr. í 538 kr., eða um tæp 49%, nærri 50% af 45 þús. kr., sem sumir telja meðaltekjur togaramanna. Af 50 þús. kr. tekjum eru það 1413 kr., sem hjónin borga nú, en mundu borga 782 kr., og lækkunin hjá þeim er þá 45%. Hér er aðeins tekið tillit til þeirrar lækkunar, sem felst í skattstiganum, persónufrádrættinum og vegna sérstaks frádráttar hjá fiskimönnum, en ef hér er um leigjendur að ræða og fólk, sem hefur einhvern af þeim öðrum frádráttarliðum, sem leyfðir eru í frv. nýja, og það mun nú vera um flest af þessu fólki, þá lækkar skatturinn enn meira en þetta. Nú hefur verið talað um það í sambandi við ýmis vandkvæði, sem togaraútgerðin á við að búa, og mannakost á skipunum, að það mundi geta leyst þann vanda að einhverju verulegu leyti að breyta skattal. Sannleikurinn er sá, að skattgreiðslur á þessum tekjubilum til ríkisins hafa aldrei verið svo háar, að það hafi getað riðið baggamuninn í þessu sambandi. Það er a.m.k. alveg óhætt að segja það hiklaust, að eftir að þær breytingar eru á komnar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, þá eru þessar skattgreiðslur orðnar svo smávægilegar, samanborið við tekjurnar, að breytingar á þeim úr því geta ekki valdið úrslítum, þegar um það er að ræða, hvort menn vilji manna togaraflotann eða ekki. Ríkisstj. og milliþn. hafa viljað leita að því sanngjarna í þessu máli og bæta úr því, sem áfátt hefur verið um löggjöfina í þessu tilliti, og sannleikurinn er sá, að það hefur ekki í löggjöfinni verið tekið tillit til þess sérstaka kostnaðar, sem fylgir þessum störfum, en nú verður það gert. Hitt er svo annað mál og kemur ekki þessu beinlínis við, að það eru útsvörin, sem eru miklu stærri gjaldaliður fyrir menn yfirleitt, fiskimenn og aðra, og ekki sízt menn á þessum tekjubilum, sem hér hefur verið talað um, en tekjuskatturinn, og sennilega óhætt að segja margfalt stærri, eftir að þær breytingar, sem hér er stungið upp á, hafa verið lögfestar. Þá vil ég næst minnast á húsaleigumat og húsaleigu og skattgreiðslur húseigenda og leigjenda. Það hefur verið mikið kvartað yfir því, að það væri ósamræmi á milli skattgreiðslna húseigenda annars vegar og leigjenda hins vegar, og það má til sanns vegar færa, að hér hefur verið misrétti. Húsaleiga í eigin húsum hefur verið tiltölulega lágt metin til skatts, og á því hafa nú ekki verið gerðar verulegar breytingar upp á siðkastið. Það getur verið erfitt að skera úr um það, hvað sanngjarnt er í þessu tilliti, og skal ég ekki fara langt út í það, en okkur, sem stöndum að þessu frv., finnst vera ósamræmi hér, sem þarf að draga úr. Viljum við stíga skref til þess að bæta úr eða minnka það bil, sem hér er á milli, með því að lögleiða hér algert nýmæli, heimila leigjendum að draga frá hluta af þeirri leigu, sem þeir greiða, ef þeir sýna fram á, að þeir greiði hærri leigu en húseigandanum mundi vera metin leigan, ef hann notaði húsnæðið sjálfur. Það er aðalreglan. En þó má frádráttur ekki fara yfir 600 kr. á mann í fjölskyldunni. Það hefði í sjálfu sér verið sanngjarnt, að þessi leigufrádráttur hefði verið leyfður meiri, að óbreyttu mati á eigin húsaleigu, en við treystum okkur ekki til þess að stiga stærra skref en hér er gert vegna þess, hversu skattalækkunin var orðin mikil, þegar öll ákvæðin voru tekin saman, sem nauðsynlegt þótt að lögleiða. Þegar þetta var allt saman tekið, þá sýndi það sig, að skattalækkunin var orðin svo mikil, að við treystum okkur ekki til þess að ganga lengra í þessu. Þá er hér í frv. allmerkur þáttur, sem ástæða er til þess að minnast á, og það er helmildin til þess að draga frá iðgjöld fyrir ólögboðnum lífeyristryggingum og líftryggingum, þ.e. þegar menn leggja til hliðar fé í því skyni að fá það aftur síðar á ævinni og þegar menn kaupa líftryggingu, sem allir kannast við. Það hefur verið mjög takmarkað, sem menn hafa mátt draga frá af iðgjöldum slíkra trygginga, en er nú mjög aukið eða upp í allt að 10% af tekjunum, þó ekki yfir 7000 kr. Þetta er gert til þess að hvetja menn með skattalöggjöfinni til að fara inn á þessa braut. Það er nú orðið talsvert tíðkað, að menn geri þetta. Ég vil nefna tvö dæmi, sem eru mjög merkileg. Annað er, að yfirmenn á togaraflotanum hafa gert samninga við togaraútgerðarfélögin um það, að hluti af kaupgjaldi þeirra skuli þeim greitt þannig, að það sé lagt inn á sjóði, og svo útborgað síðar á ævinni eftir vissum reglum. Flugmenn hafa nú alveg nýlega samið á svipaðan hátt. Þetta er mjög æskileg aðferð og æskileg þróun, bæði að því er snertir togaramennina og flugmennina. Hér er um menn að ræða, sem oft hafa allgóðar tekjur á vissu tímabili ævinnar, en vinna þannig vinnu, að þeir geta ekki búist við því að halda henni eða hafa ekki aðstöðu til þess að hafa þá vinnu, eftir að þeir eru orðnir mjög fullorðnir, og þá lækka tekjur þeirra oft skyndilega. Þá er mjög gott fyrir þá og nauðsynlegt að hafa geymt hluta af tekjum sínum, meðan þær voru góðar, og geta notið þeirra síðar. En þetta geta þeir ekki, nema þeim sé sleppt við að borga skatta af því, sem lagt er í tryggingasjóðina af tekjunum, og einmitt við þetta eru þessi nýju ákvæði í frv. miðuð. það er mín skoðun, að sérstök ástæða sé til þess að ýta undir þetta, bæði vegna þess, hversu hagfellt þetta er fyrir einstaklingana, og einnig vegna þess, að þetta er mjög heppileg og góð leið til þess að auka sparnað, til þess að auka sparifé og þar með það fé, sem handbært er til hvers konar framkvæmda. Hér er sem sé ein leið og það mjög heppileg leið til þess að ýta undir sparnað, en eins og menn muna, þá var það í stefnuyfirlýsingu ríkisstj., stjórnarflokkanna, að þeir vildu við setningu skattalöggjafarinnar einmitt sérstaklega hafa það sjónarmið fyrir augum að ýta undir aukinn sparnað. Ég kem þá að einu nýmæli enn, sem er stórmál út af fyrir sig, og það er ákvæði þessa nýja frv. um skattfrelsi sparifjár. Ég minnti á það í haust, þegar ég lagði fyrir fjárlagafrv., að stjórnin hefði á prjónunum miklar framkvæmdir, og ég minnti á þær miklu kröfur, sem ætið væru uppi í landinn um meiri og meiri framkvæmdir. Ég minnti á, hversu erfitt væri að afla fjár til þeirra framkvæmda, sem þjóðin vildi hafa og teldi nauðsyn að væri komið áleiðis. Ég benti á, að það væri ekki um annað fé að ræða í þessu skyni en það, sem þjóðin legði fyrir. Það er ekki hægt að nota sama féð til venjulegrar eyðslu og einnig til framkvæmda. Það yrði þess vegna að auka sparnaðinn, ef draumar manna um miklar framkvæmdir á næstu árum ættu að rætast. Það væri hægt að hugsa sér tvær aðferðir: annars vegar einhvers konar þvingunarleið, þvinga menn til þess að spara með einhverju móti, hins vegar með því að gera aðgengilegra að spara, gera ráðstafanir, sem gerðu aðgengilegra fyrir menn að eiga innstæður. Ég sagði þá, að ég hefði enga trú á þvingunarleiðunum, eins og allt væri í pottinn búið, og það yrði að reyna að fara hina frjálsu leið í þessu sambandi og gera ráðstafanir vil þess að gera aðgengilegra fyrir menn að spara og eiga innstæður. Eitt af því, sem ég nefndi þá, var það ákvæði stjórnarsáttmálans að ýta undir sparnað með setningu nýrrar skattalöggjafar. Þetta hyggst stjórnin gera með því að lögleiða skattfrelsi sparifjár, og er ákvæði um það í þessu frv. Ákvæðið er þannig, að skattfrjálsar eru allar innstæður og allar tekjur af innstæðum, sem menn eiga umfram það, sem þeir skulda, þó með þeirri undantekningu, að til skulda þarf ekki að telja í því sambandi allt að 120 þús. kr. fasteignalán, sem menn kunna að skulda með veði í fasteign, enda sé lánið a.m.k. til tíu ára og tekið til þess að afla fasteignarinnar. Þetta ákvæði er byggt á þeirri meginhugsun, að einstaklingurinn spari ekki í raun og veru, nema hann leggi til nettósparifé í þjóðarbúið, þ.e.a.s. spari meira en hann tekur að láni. Enn fremur er nauðsynlegt að hafa þetta ákvæði um, að skattfrelsið nái aðeins til þess sparifjár, sem menn eiga umfram skuldir, til þess að fyrirbyggja misnotkun á ákvæðinu um skattfrelsi sparifjár. Ef þetta ákvæði væri ekki, þá gæti hæglega svo farið, að menn gætu grætt á því að fá lán til þess að láta innstæðu standa á móti, en það væri misnotkun á ákvæðinu um skattfrelsi sparifjár. Fyrir þetta er byggt með þessu ákvæði um, að skattfrelsið nái til þess sparifjár einungis, sem menn eiga umfram skuldir. En undantekningin, þessi sem ég gat um áðan, um fasteignaveðslán að vissu marki, er byggð á þeirri hugsun, að það sé alveg eðlilegt, að svo að segja hver maður þurfi að taka eitthvert slíkt lán til þess að eignast íbúð eða allra nauðsynlegustu fasteign til afnota fyrir sig, og megi því vel gera undantekningu um þetta frá aðalreglunni og vel verðlauna menn fyrir sparnað, þó að þeir skuldi slíka skuld á móti. Þá hefur verið horfið að því ráði að ákveða, að það þurfi ekki að telja fram á framtölum það sparifé, sem skattfrjálst er á annað borð, en aftur á móti aðeins það sparifé, sem skattskylt er, þ.e.a.s. sparifé þeirra, sem skulda á móti. Þó er það tekið fram, að þeir, sem bókhaldsskyldir eru, verði að setja spariféð í reikninga sína, til þess að samræmið ekki raskist, þótt það sé skattfrjálst, ef þeir uppfylla skilyrði laganna. Þetta þótti rétt að gera. Margir skynsamir menn halda því fram, að það sé mjög stórt atriði til þess að örva sparnaðinn, að menn þurfi ekki að telja fram innstæður, og muni notast miklu betur af skattfrelsisákvæðinu til þess að örva sparnaðinn með því að hafa þetta ákvæði í lögunum. Þess vegna hefur verið horfið að þessu ráði og skrefið stigið alveg hiklaust og heilt. Það hefur verið mjög gaumgæfilega athugað, hvort í þessu muni vera fólgin hætta fyrir framkvæmd skattalaganna, hvort það vegna þessa verði svo erfitt að fylgjast með eignahreyfingum, að verulega tapist aðhald og tækifæri til þess að gagnrýna framtöl manna og komast að því rétta, ef menn kynnu að vilja skýra rangt frá. Sú athugun hefur leitt til þess, að menn setja þetta ekki fyrir sig og telja, að það muni ekki vera nein veruleg hætta á þessu, a.m.k. ekki svo mikil, að þetta sé setjandi fyrir sig, og sé því réttara að stíga skrefið alveg heilt og gera spariféð skattfrjálst að því leyti, sem ég hef lýst, og undanþiggja það framtalsskyldunni líka. Ég vil taka það fram í leiðinni, að spariféð verður líka undanskilið útsvarsskyldunni. Eins og gefur að skilja, þá er þetta þýðingarlítið, nema það sé gert líka. Það væri ekkert skattfrelsi á sparifé, þó að ríkið félli frá skattinnheimtu á sparifé, ef bæjar- og sveitarfélög mættu svo hækka að sama skapi skattlagninguna á spariféð. Hér er spariféð gert skattfrjálst beinlínis til þess að gera aðgengilegra fyrir menn að leggja fyrir peninga, og þess vegna verður að stíga skrefið alveg heilt, og féð verður að vera útsvarsfrjálst líka. Sannleikurinn er einnig sá, að þjóðfélagsnauðsyn er svo brýn í þessu sambandi, að ég hygg, að flestir muni telja þetta alveg eðlilegt og sjálfsagt raunar, eins og nú er komið, til þess að reyna að örva sparnaðinn. Það hefur hallað stórkostlega á sparifjáreigendur undanfarið, og þó að við vonum, að það þurfi ekki að halla á þá eins í framtíðinni, þá held ég, að enginn þurfi að bera kviðboga fyrir því, að það verði of vel að þeim búið. Svo þýðingarmikið er, að menn gerist til þess að leggja fyrir fé, einmitt eins og hér horfir um framkvæmdaráhuga og fjárskort. Ég vil í þessu sambandi minnast á það, að vegna hinnar nýju stefnu, sem fyrrv. ríkisstj. tók upp í fjárhagsmálum, þá hefur nú orðið hér alveg stöðvun á verðlagi í tvö ár, og það hefur orðið til þess, að viðhorf manna til peninga er mjög breytt. Menn þora þó a.m.k. nú að eiga peninga yfir nóttína, en það var tæpast hægt að segja, að menn þyrðu það, eins og ástandið var áður. Nú hefur verðlagið verið stöðugt hér í tvö ár. Viðhorf manna til peninga er talsvert breytt, enda sýnir þróunin í bankamálunum það greinilega, því að sparifé hefur aukizt óvenjulega mikið. Og þó að það sé að verulegu leyti af því, að tekjur manna hafa vaxið, þá er það einnig af hinn, að mönnum finnst ekki nauðsyn bera til að eyða öllu jafnóðum, eins og mönnum fannst á meðan verðbólguhjólið valt áfram með fullum hraða. Þá er ákvæði í þessu frv. um það, að jarðræktarstyrkur teljist ekki til tekna. Þetta ákvæði er byggt á því, að jarðræktarframlagið er framlag ríkisins í stofnkostnað framkvæmda og er því alls ekki tekjur fyrir þann, sem á móti því tekur. Þetta er alveg hliðstætt við það, sem framkvæmt hefur verið um önnur slík framlög, því að engin slík framlög af hinu opinbera hafa veríð talin til tekna. Í gildandi l. er ákvæði um það, að eiginkonur, sem vinna utan heimilis og þurfa að kaupa sér aðstoð, megi draga frá kostnaðinn við þessa aðstoð að nokkru leyti, en mjög er þetta takmarkað. Í þessu nýja frv. er veitt mun ríflegri frádráttarheimild fyrir slíkum kostnaði en áður hefur verið, og þykir það eðlilegt. Þá er í þessu frv. heimilað, að frumbýlingar, sem stofna heimili, megi draga frá tekjum sínum kostnaðinn við stofnun heimilisins að vissu marki það ár, sem þeir stofna til heimills. Loks er í frv. ákvæði um það, að hluti af björgunarlaunum sjómanna skuli skattfrjáls. Er þetta ákvæði komið til af því, að við höfum séð hvað eftir annað á undanförnum árum, að skipshöfn hefur bjargað skipi og áhöfnin hefur fengið nokkur björgunarlaun í eitt skipti, en þau mestmegnis farið í skatta. Þetta hefur máske komið fyrir menn í eitt skipti á ævinni. Þetta er ekki sanngjarnt, og því er nú lagt til, að þessu verði breytt. Ég kem þá að félögum og skattlagningu félaga. Eins og ég gat um áðan, var störfum milliþn. ekki svo langt komið, að fullum tökum væri hægt að ná á þessu máli, skattlagningu félaga. Hér er um stórfellt vandamál að ræða. Það verður að segja eins og er, að ákvæði gildandi l. um skattlagningu félaga hafa ekki gefizt vel. Það var ákveðið á sínum tíma, að þau skyldu greiða skatt eftir sömu reglum og einstaklingar, og sá skattstigi er mjög hár, eins og menn vita. Afleiðingin af þessu hefur orðið sú, að atvinnurekstri og rekstri yfirleitt hefur verið skipt niður í mörg félög, til þess að menn gætu komizt hjá hinum háu skattstigum á þann hátt. Efnahagsstarfsemi hefur verið bútuð niður, ef svo mætti segja, í mörg félög til þess að komast hjá hinum háu skattstigum. Þetta er mjög óheilbrigð þróun. Þetta verður til þess, að hinir háu skattstigar hafa enga þýðingu í þá átt, sem þeir áttu að verka, þ.e.a.s. til þess, að af háum félagatekjum væri greiddur hár skattur. Menn dreifa starfseminni og komast þannig hjá hinum háu sköttum. Á hinn bóginn verður þetta til þess, að sú efnahagsstarfsemi, sem á að vera rekin í einu lagi, er rekin í mörgu lagi. Þetta er dauðans óheppileg atburðanna rás. Þetta hafa menn líka rekið sig á í öðrum löndum, og hafa þessi mál víða verið til meðferðar. Norðmenn og Svíar hafa tekið hér upp alveg nýja stefnu. Ég veit ekki með vissu, hvað langt er síðan þeir tóku alveg nýja stefnu í þessu, en hún er sú, að þeir láta félögin greiða jafna prósentu alveg án tillits til þess, hvað tekjurnar eru miklar. Hugsunin er sú, að í félögum komi til samsköttunar eign og tekjur margra aðila. Enn fremur á þannig að koma í veg fyrir, að efnahagsstarfsemin sé klofin niður í eintóm smáfélög. Þeir hafa vafalaust rekið sig á það sama og við, að hinir háu „progressívu skalar“ fyrir félögin hafa í reyndinni litla þýðingu aðra en þá, að efnahagsstarfsemin er bútuð niður í ótal félög. Hér er þetta allt í athugun enn þá. Eitt af því, sem mjög þarf að skoða í þessu sambandi, eru hin svo kölluðu veltuútsvör og útsvarsálagning á félög yfir höfuð. Eins og menn vita, þá er hvorki tekjuskattur né útsvar núna frádráttarbært á skattaframtölum, og það er byggt á þeirri hugsun, að tekjuskatturinn og útsvörin séu skattar af hreinum tekjum, en ekki óbeinir skattar. En verulegur hluti af útsvarinu er ekki skattur á hreinar tekjur, heldur á veltu eða umsetningu. Þetta hefur stundum verkað þannig, að einstökum aðilum hefur verið gert að greiða í tekjuskatt og útsvar samanlagt eins hátt og jafnvel meira en tekjur þeirra hafa numið. Veituútsvarið er eins konar umsetningargjald eða söluskattur, en þó að þessu leyti frábrugðið, að það er ekki frádráttarbært. Þetta verkar á þennan hátt, að stundum verða fyrirtæki að greiða jafnvel meira en allar tekjur sínar í skatta. Þetta er mikið vandamál, og eftir eðli sínu ætti veltuútsvarið að vera frádráttarbært, þó að tekjuskatturinn og það af útsvörunum, sem lagt er á eignir og tekjur, væri það ekki. En það er ómögulegt að lögbjóða það, að veltuútsvarið sé frádráttarbært, nema það séu þá um leið settar skorður við því, hvað veltuútsvarið má vera mikið. Séu engar reglur í l. um veltuútsvarið og það gert frádráttarbært, þá er niðurjöfnunarnefndum gefið alveg ótakmarkað vald til þess að leggja á nýjan söluskatt eða nýjan toll. Það er hins vegar geysilega miklum vandkvæðum bundið að finna skynsamlegar og heppilegar reglur í lög um veltuútsvörin. Það er vegna þess, að fjárþörf bæjarfélaganna og sveitarfélaganna sýnist vera ákaflega misjöfn, a.m.k. samanborið við tekjur í byggðarlögunum, og þar af leiðandi sýnast veltuútsvörin vera mjög misjöfn nú og þörfin fyrir þau. Ákvæði um veltuútsvar, sem væru meira en nógu rúm fyrir eitt byggðarlagið, tíundu koma öðru byggðarlagi á kaldan klaka. Það liggja samt ekki nógu glöggar upplýsingar fyrir um þetta efni, þetta stórkostlega vandamál, til þess að um þetta verði dæmt nú. Allt er þetta í nánu samhengi við félagaskattinn, bæði til ríkis og bæjar- og sveitarfélaga. Niðurstaðan varð því sú að taka hér algera bráðabirgðalausn varðandi félögin, og til þess að leggja áherzlu á, að hér er um bráðabirgðalausn að ræða, er það ákvæði sett í frv., að það skuli lækka skattgreiðslu félaga um 20% á þessu ári, og það gildir aðeins fyrir þetta ár. Í sambandi við þetta mál vil ég gerast svo djarfur að minnast ofur lítið á frv. til l. um útsvör, sem hæstv. félmrh. mun leggja hér fyrir á eftir, en er þessu mjög nátengt. Ég gat um það áðan, að milliþn. í skattamálum hefði ekki lokið störfum, m.a. ekki lokið rannsóknum sínum á málefnum bæjar- og sveitarfélaga, og ég minntist á þetta nokkuð í sambandi við það, sem ég sagði nú rétt áðan um veltuútsvarið. Ýmsar raddir hafa verið uppi um, að það ætti að setja í lög útsvarsstiga fyrir bæjar- og sveitarfélögin, það væri ekkert vit í því að leyfa að leggja á útsvör ótakmarkað. Á þessu eru miklir erfiðleikar, og hvað sem um þetta verður í framtíðinni, þá lágu þessi mál ekki þannig fyrir nú, að þetta væri með nokkru móti fært. Hér kemur það enn upp úr dúrnum, að þarfir sveitar- og bæjarfélaganna virðast vera svo misjafnar, samanborið við tekjur og eignir a.m.k., þannig að útsvarsstigi, sem settur væri í l., yrði allt of rúmur fyrir suma og mundi hvetja þá beinlínis til frekari álaga, en allt of þröngur fyrir aðra og valda þar miklum vandkvæðum. Mál þetta lá því ekki þannig fyrir, að nokkrir menn væru reiðubúnir, að því er ég veit bezt, til þess að gera till. um að lögfesta fastar reglur fyrir útsvarsstiga fremur en reglur um veltuútsvörin. Niðurstaðan varð því sú að leggja til að sinni þá eina breytingu á útsvarslögunum, sem felst í frv., sem hér er á dagskrá í dag. Breytingin er sú, að skylda niðurjöfnunarnefndir til þess að birta þær reglur, sem þær jafna niður eftir útsvörunum, enn fremur að gera nefndunum skylt að gera hverjum einstökum grein fyrir því, hvernig útsvar hans er á lagt eftir reglunum, ef hann óskar þess. Þetta sýnist vera skynsamlegt að lögleiða og eðlilegt, og manni finnst, að þetta lagaákvæði gæti m.a. orðið að nokkru til þess að skapa grundvöll undir fastari skipan þessara mála í framtíðinni. Með þessu mundu koma fram miklu meiri og betri upplýsingar en áður hefur verið hægt að fá fram um það, hvernig raunverulega er ástatt í þessu tilliti, hvernig útsvörunum er í raun og veru jafnað niður, t.d. að hve miklu leyti útsvörin eru nú beinn skattur og að hve miklu leyti þau eru veltuútsvar eða óbeinn skattur o.s.frv. Með þessu ætti því að vera hægt að vinna tvennt: innleiða meira öryggi fyrir borgarana en þeir hafa áður átt við að búa og fá betri og skýrari upplýsingar um hið raunverulega ástand þessara mála en áður hafa verið fyrir hendi. Þá vil ég geta þess, að það mun verða lagt fram, væntanlega á morgun, frv. frá ríkisstj. um það, að bæjar- og sveitarfélögin fái fasteignaskattinn. Það er flutt til þess að leggja áherzlu á, að það sé rétt, að fasteignaskatturinn verði skattstofn bæjar- og sveitarfélaganna eingöngu, en ekki ríkissjóðs. Ég orðlengi ekki meira um mál þetta. Ég vil að lokum aðeins minna á það enn og aftur, sem ég hef drepið á, að í stjórnarsamningnum er fyrirheit um það að lækka beina skatta, færa til leiðréttingar misræmi í skattabyrðinni vegna verðlagsbreytinga og stuðla að aukinni sparifjársöfnun. Það mun víst enginn í efa draga, að fyllilega er við þessi fyrirheit staðið með þessu frv.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir stjórnarfrv. því, sem hér liggur fyrir, og fórst það skilmerkilega eins og vænta mátti. Ég vil leyfa mér að segja það í upphafi, að það er ástæða til þess að fagna því stjórnarfrv., sem hér liggur fyrir til leiðréttingar í skaftamálunum, enda þótt á sama tíma verði að geta hins, að það er mjög margt óunnið enn þá í þessum málum miðað við það, sem að hefur verið stefnt og stefna ber að. Þó að hér séu mörg og merk og athyglisverð nýmæli til bóta í þessum málum, þá er ég ekki sammála hæstv. fjmrh. um það, að það sé fávíslegt tal, sem heyrzt hafi hjá sumum, að mþn. í skattamálum væri seinvirk. Þvert á móti er ég þeirrar skoðunar, að ef heilbrigður áhugi hefði verið fyrir hendi hjá þeim, sem forustu hafa haft þeirra mála, þá væri nú allverulega miklu lengra komið á þeirri braut, sem hér er gengin með þessu frv., heldur en raun ber vitni. Hæstv. ráðh. vísaði til þess, að Danir hefðu haft til endurskoðunar skattal. sín víst í um 10 ára skeið, en sú mþn., sem nú hefur starfað, væri ekki nema tveggja ára gömul. Þess er nú að minnast, að hér var skipuð mþn. í skattamálunum á árunum 1947–43, og sat hún alllengi að verki og skilaði þá veigamiklu nál., sem að sjálfsögðu hefur síðar verið töluverður grundvöllur í þeim umr. til endurbóta skattal., sem fram hafa farið, og æ ofan í æ hafa þessi mál verið á dagskrá hjá okkur hér á Alþ. og á opinberum vettvangi hinn síðari áratug. Ég vil svo leyfa mér aðeins að vísa nokkuð aftur í tímann í sambandi við þetta mál og byrja þá þar, að eftir að grundvallarstefnubreyting var mörkuð í fjármálastjórn ríkisins, þegar Sjálfstfl. fór einn með stjórn landsins eftir kosningarnar 1949, og á ég þar við þá stefnu, sem mörkuð var með viðreisnartill. Sjálfstfl. í efnahagsmálum, gengisbreytingu og fleira, þá töldum við sjálfstæðismenn að minnsta kosti, að það væri ekki öllu lengur hægt að verja það að fresta endurskoðun á skattal. Þá var létt ýmsum útgjaldaliðum af ríkissjóði með breyttri stefnu, svo sem greiðslum til útflutningsuppbóta og ýmsum kostnaði, er áður hafði verið vegna meira ríkiseftirlits heldur en nú var stefnt að. Þess vegna fluttum við hv. þm. Ak. þáltill., sem fól ríkisstj. að hefjast handa um heildarendurskoðun á skattamálunum, á Alþ. 1951, og sú till. var samþ. Á grundvelli hennar var skipuð sú mþn., sem starfað hefur að þessum málum, og það frv., sem hér liggur fyrir, er vissir þættir úr árangri þeirrar starfsemi, sem þar hefur verið innt af hendi. Við töldum hins vegar á síðasta þingi, að það miðaði of hægt áfram störfum mþn. Með vísun til þess fluttum við hv. 2. þm. Eyf. sérstakt skattalagafrv. Það hlaut nú ekki náð fyrir augum þingsins í fyrra, en ég get þó ekki varizt að þegar þetta frv., sem nú liggur fyrir, lítur dagsins ljós, þá blandast mönnum ekki hugur um það, að í verulegum og veigamiklum atriðum hafa verið troðnar sömu slóðir sem við vildum fara með flutningi okkar máls á s.l. þingi. Það er alveg sérstaklega áberandi, að það er tekinn sá þáttur málanna, sem við tókum sérstaklega út úr og töldum, að auðveldast væri að ná samkomulagi um og hefði átt að vera búið að ná samkomulagi um fyrr en nú, og það er skattlagning einstaklinganna eða á persónurnar. Í okkar frv. var hins vegar gert ráð fyrir að láta hinn flóknari þátt nýrra skattalaga, ákvæði um félögin, bíða, og það er eins gert hér í þessu frv., sem nú liggur fyrir, þó að engum blandist hugur um það, að ærin sé þörf og ekkert minni þörf endurskoðunar á því sviði. Ég vil ekki, að menn misskilji það, að enda þótt ég telji, að mþn. í skattamálum hefði mátt hafa meiri hraða á, þá met ég þó til fulls það, sem áunnizt hefur, og þá veigamiklu nýbreytni til bóta, sem felst í þessu frv. Ég vil sérstaklega vekja athygli á nokkrum atriðum, sem hér skipta bersýnilega mestu máli. Það er lækkun skatta á fjölskyldufólki. Það er hinn stórhækkaði persónufrádráttur. Það eru skattfríðindin í sérstæðum tilfellum, annars vegar heimilisaðstoðarfrádráttur í sambandi við það, þegar kona vinnur utan heimilis eða aflar sérstakra skatttekna, og eins sérstakur frádráttur fyrir einstakar mæður og feður, og hins vegar er sérstakur frádráttur við stofnun heimilis. Það er í fjórða lagi einfaldari og réttlátari framkvæmd skattalaganna með því að fella niður hinn umfangsmikla umreikning á tekjum vegna verðlagsbreytinga að vissu marki og innheimta einn skatt í stað þriggja, þ.e.a.s. tekjuskattsins, viðaukaskattsins og stríðsgróðaskattsins. Og það eru í fimmta lagi ákvæði um, að við hækkun eða lækkun kaupgjaldsvísitölu skuli í samræmi við það breyta tölum skattstiga, sem hindra, að aukin dýrtíð valdi sjálfkrafa vaxandi skattþunga. Öll þessi veigamiklu atriði, sem ég nú hef drepið á og met öll mikils, voru meginþættirnir í því skattalagafrv., sem við fluttum á síðasta þingi, hv. 2. þm. Eyf. og ég, þó að ýmis einstök atriði þessa máls séu hér í nokkuð öðru formi og mér fyrir mitt leyti finnist á sumum sviðum sé gengið skemmra en skyldi. Þá var annað skattamál, sem var til umr. hér á s.l. þingi og olli deilum. Það var frv. um skattfrelsi sparifjár, sem hv. þm. A-Húnv. var 1. flm. að og hafði flutt áður á þingi, og var þetta í annað skipti, sem það frv. var af honum flutt. Helzta fyrirstaðan gegn framgangi þess máls kom þá því miður úr herbúðum hæstv. fjmrh. og hv. form. mþn. í skattamálum, þ.e.a.s. þm. V-Húnv. En það er þeim mun meira gleðiefni nú, að meginstefna þess máls skuli vera viðurkennd í þessu frv., þó að nokkrar takmarkanir séu á ákvæðunum um skattfrelsi sparifjár í þessu frv. fram yfir það, sem var í frv. hv. þm. A-Húnv. En mín skoðun um þetta atriði er sú, að það hefði hæglega mátt taka það til meðferðar og lagfæringar strax á s.l. þingi, eins og þessum málum hefur nú verið skipað í þeim till., sem hér liggja fyrir. Ég vil svo til viðbótar viðurkenna mörg önnur ákvæði í þessu frv., sem eru til stórkostlegra bóta, eins og hæstv. fjmrh. vék að. Það eru mjög mikið rýmkaðar heimildir til þess að draga frá tekjum iðgjöld vegna ólögboðinna lífeyristrygginga, sem er ákaflega mikils virði og eins og hæstv. ráðh. benti á stuðlar að aukinni sparifjár- eða sjóðasöfnun í landinu, og einnig er heimilt að draga frá hærri iðgjöld af lífsábyrgð heldur en áður var. Í þessu frv. er mjög veigamikið atriði einnig þau skattfríðindi, sem veitt eru leigutökum, vegna hinnar háu húsaleigu, sem margur á við að stríða og er hjá mörgum hverjum eitt erfiðasta viðfangsefnið í efnahagsmálum einstaklinganna. Það, sem við lögðum einna mesta áherzlu á á s.l. þingi um nauðsyn endurskoðunar skattalaganna á einstaklingunum, var sú gífurlega skattahækkun, sem hin ört vaxandi dýrtíð hafði valdið, og það er viðurkennt vissulega með þessu frv. í framhaldi af yfirlýstri stefnu hæstv. ríkisstj., þegar hún var mynduð að loknum alþingiskosningum á s.l. sumri. Það er gífurlega veigamikið, jafnframt því sem girt er fyrir, að þetta misræmi haldi nú áfram að skapast. Þegar verið er að lækka hér skatta um allverulega upphæð, 29%, sem vissulega er a.m.k. mikið hjá þjóð, sem hefur séð lítið framan í skattalækkanir á umliðnum árum, þá er líka þess að minnast, að skattahækkunin hafði verið ákaflega mikil á undanförnum áratug bara vegna hinnar ört vaxandi dýrtíðar í landinu. Skal ég ekki á þessu stigi málsins eyða tíma hv. þm. í að gera nánar grein fyrir því. Það var sérstaklega rætt um það á þinginu í fyrra og er gerð grein fyrir því einnig í þessu frv. eða grg. þess. Að öllu athuguðu finnst mér ástæða til þess að meta til fulls og fagna þeim umbótum fyrir fjölskyldufólk, einstaklingana og marga, sem við sérstakar aðstæður eiga að búa, - að meta það, sem hér hefur áunnizt til leiðréttingar í skattamálunum, þeirra vegna. Alveg eins og það var mín skoðun á s.l. þingi, að þá mundi verða umfangsmeira að ganga frá lagaákvæðunum um félögin, þó að þess væri full þörf, þá viðurkenni ég, að þau sömu sjónarmið eru fyrir hendi nú. Þeim mun fremur er hægt að treysta því, að það muni á vinnast verulega í þeim efnum á næsta þingi sem ákvæðin til úrbóta varðandi einstaklingana eru ákveðnari í því frv., sem nú þegar hefur verið lagt fyrir. Ég vil svo aðeins að lokum leggja áherzlu á eitt, að þegar mþn. í skattamálunum var kosin á sínum tíma samkv. þáltill. okkar þm. Ak., þá var þar lögð megináherzla á þennan þátt endurskoðunarinnar, að lögfest verði heilsteypt kerfi skattamála, sem byggist á eðlilegri og samræmdri tekju- og verkaskiptingu ríkisins annars vegar og bæjar- og sveitarfélaga hins vegar. Það er nú enn eftir sá þátturinn, sem veit að bæjar- og sveitarfélögunum, og vissulega er þörf þeirra orðin mjög brýn og aðkallandi. Hún var það þegar á árinu 1951, þegar við fluttum okkar þáltill. Þá sátu hér á rökstólum fulltrúar bæjarfélaga, eða bæjarstjórafundur svo kallaður. Þar voru bæjarstjórar úr kaupstöðum landsins ag borgarstjórinn í Rvík, og hafði verið boðað til þessa fundar vegna þess, í hversu mikið óefni var komið um fjárhag sveitar- og bæjarfélaganna. Það hlýtur þess vegna að vera eitt meginatriðið í þessu máli, þegar nú er haldið áfram að endurskoða skattalöggjöfina, að sinna þessum þætti málanna, og vil ég í lok máls míns leggja sérstaka áherzlu á það, að farsællega verði fram úr þeim þætti málanna ráðið á næsta þingi, þegar framhaldstillögur hæstv. ríkisstj. koma fyrir þingið.



Herra forseti. Eins og fram kemur í athugasemdum, sem fylgja þessu lagafrv., þá er það flutt af hæstv. ríkisstj. til þess að fá framlengd lagaákvæði um sérstakar fyrningarafskriftir, sem hafa verið í gildi siðan 1946. Upphaflega munu þessi ákvæði hafa gilt aðeins í 3 ár, síðan verið framlengd takmarkaðan tíma í senn og eru nú útrunnin. Það er gert ráð fyrir því, að þessi framlenging gildi í 3 ár, 1954 –56 að báðum meðtöldum. Fjhn. hefur athugað þetta frv. og mælir með því, að það sé samþykkt. Einn nm., hv. 1. landsk. þm., hefur þó skrifað undir álitið með fyrirvara, sem hann mun gera grein fyrir við þessa eða 3. umr., ef honum þykir ástæða til.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er til umræðu, er svo veigamikið og grípur svo inn í þjóðlífið allt, að í raun og veru er það efni í langa ræðu. Ég mun samt sem áður ekki tala langt mál, a.m.k. við þessa umræðu, en láta nægja að gera með örfáum orðum grein fyrir brtt., sem ég flyt. Hv. þm. Borgf. hefur borið fram allmargar brtt. við þetta frv. og gert grein fyrir þeim hér við fyrri hl. þessarar umræðu. Ein af þeim brtt. fjallar um það, að 12. gr. frv. falli niður. Ef sú brtt. verður samþykkt, þá kemur brtt., sem ég flyt við sömu gr., vitanlega ekki til atkv. En fari svo, að hv. þingdeild fallist ekki á brtt. hv. þm. Borgf., þá mun koma til atkv. sú brtt., sem ég flyt og prentuð er á þskj. 502. Þegar áfengislög voru sett 1935, þá var sett í þau heimild til handa dómsmrh. að veita einn veitingahúsi í Reykjavík leyfi til þess að selja áfenga drykki. Allir þeir dómsmrh., sem set,ið hafa í ríkisstj. síðan 1935, notuðu þessa heimild, þangað til nú fyrir rúmu ári, að hæstv. núverandi dómsmrh. hætti að nota heimildina og ákvað, að þetta veitingahús skyldi ekki hafa sölu á vinveitingum fremur en önnur veitingahús hér í bænum. Þessi till. mín er því í fullu samræmi við þá framkvæmd málsins, sem fylgt hefur verið í rúm 20 ár. Hún er aðeins staðfesting á þeirri framkvæmd. Það er oft til þess vitnað, hve alþingishátíðin 1930 var með miklum glæsibrag og virðuleg á allan hátt fyrir íslenzku þjóðina. En sá forsrh., sem þá var hér á landi og stóð fyrir þeim hátíðahöldum, lét ekki veita vin í veizlum, sem hann stóð fyrir í samhandi við þá hátíð, þrátt fyrir það þótt fjöldi erlendra gesta frá ýmsum löndum væri þá hér í heimsókn og tæki þátt í slíku hátíðahaldi. Þetta dæmi sannar, að það er vissulega hægt fyrir forustumenn þjóðar að koma virðulega fram og halda vegleg samsæti án þess að hafa áfengi um hönd. Og ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að það muni verða dómur sögunnar, að forsrh. 1930, Tryggvi Þórhallsson, standi ekki að baki öðrum, sem farið hafa með framkvæmdavald í þessu landi. En því miður er það staðreynd, að dæminu frá 1930 er ekki fylgt í þessu landi, og með tilliti til þeirrar staðreyndar verður ekki hjá því komizt í sambandi við móttöku erlendra gesta, að þeir, sem slíka móttöku hafa á hendi, vilja gjarnan hafa aðstöðu til - og telja nauðsyn bera til þess að hafa aðstöðu til að hafa vinveitingar um hönd í samkvæmum, sem þeir halda. Og þegar á þetta er litið, þá er það ljóst, að eitt veitingahús hér í Reykjavík, Hótel Borg, hefur nokkra sérstöðu að þessu leyti í samanburði við önnur veitingahús. Sú sérstaða hefur og verið viðurkennd með þeirri framkvæmd, sem ég minnti á að verið hefur á þessum málum nú um rúm 20 ár. 2. og 3. liður brtt. minnar fjalla um það að fella niður úr frv. heimild til handa lögreglustjóra til þess að veita félögum rétt til þess að hafa um hönd veitingar áfengis. Þessar till. eru efnislega samhljóða till., sem hv. þm. Borgf. hefur borið fram um þetta efni og gert grein fyrir af sinni hálfu, svo að ég tel ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þessa liði brtt. En það vakir fyrir mér að taka af þann vanda, sem verið hefur fyrir lögreglustjóra og dómsmrh. að þræða þann meðalveg, sem þörf er á í sambandi við slíkar leyfisveitingar, og virðist vera á allan hátt bezt fyrir alla aðila, að það sé fastákveðið í lögunum, hvort slík leyfi skuli veita eða ekki. Það er og mín sannfæring, að löggjafinn eigi á allan hátt að stuðla að því, að vin sé ekki haft um hönd í samkvæmum félaga, og slík samkvæmi sé hægt að halda fyllilega eins ánægjuleg, þótt aðeins sé notazt við óáfenga drykki og önnur veizluföng, en áfengi sé þar ekki um hönd haft. 4. brtt. er aðeins orðabreyting og miðar til leiðréttingar á frv. Í 28. gr. frv., eins og það hefur komið frá hv. Ed., er talað um það, að fræðslumálastjórnin skuli sjá um, að skólarnir fái kennslubækur og kennslukvikmyndir eftir því, sem við á. Eins og orðalagið er í frvgr., þá virðist þetta vera of viðtækt. Slíkt ákvæði ætti nánast heima í fræðslulögum. Hér er vitanlega átt við kennslubækur og kennslukvikmyndir til fræðslu um áhrif áfengisnautnarinnar, og legg ég til, að þeim orðum verði bætt inn í gr. til þess að taka af öll tvímæli í þessum efnum. Ég mun svo ekki fjölyrða um málið að þessu sinni og læt þessar skýringar nægja um þær brtt., sem ég hef lagt fram á þskj. 502.



Herra forseti. Umræður hér á landi um áfengismál hafa oft byggzt frekar á tilfinningum en rökréttri hugsun. Einmitt þess vegna hafa reglur um veitingar og sölu áfengra drykkja verið hér mjög óskynsamlegar. Einblínt hefur verið á höft og bönn, en minna hirt um hitt, að gera sér ljósar afleiðingar þeirra. Af þessu hefur svo leitt fullkomið öngþveitisástand. Hinar ströngu reglur hafa ekki dregið úr drykkjuskapnum. Þær hafa ekki heldur bætt samkvæmissiði landsmanna. Þær hafa þvert á móti sett hreinan ómenningarblæ á meginhluta alls samkomuhalds í landinu. Þessar dapurlegu staðreyndir er óþarft að rekja. Þær eru alþjóð kunnar. Það er skoðun mín, að frv. það, sem hér liggur fyrir, feli í sér nokkra endurbót á þessu sviði. Það felur í sér viðleitni til þess að draga réttar ályktanir af reynslu þjóðarinnar í þessum efnum. En það er ekki ætlun mín að gera þetta mál hér almennt að umræðuefni. Tilefni þess, að ég segi hér nokkur orð, er fyrst og fremst það, að á þskj. 519 höfum við 5 þm. leyft okkur að bera fram brtt. við 7. gr. frv. Í þessari brtt. er lagt til, að heimilt sé að leyfa tilbúning öls, sem hefur inni að halda allt að 31/2% af vínanda að þunga eða 4.4% að rúmmáli. Nánari ákvæði um sölumeðferð þessa öls skulu svo sett í reglugerð. Hv. allshn., sem fjallað hefur um þetta mál, mælir hins vegar með því, að heimilt sé að brugga hér slíkt öl fyrir hið erlenda varnarlið og til útflutnings. Um þá till. hv. n. að leggja aðeins til, að heimilt verði að brugga handa hinu erlenda varnarliði, vil ég aðeins segja það, að ég hef alltaf talið það mjög hæpna ráðstöfun, þó að hún hafi verið talin nauðsynleg, að fara að gera einhvern mun á því fólki, sem í landinu dvelur, eftir því, hvort það heitir erlent varnarlið suður á Keflavíkurflugvelli eða íslenzkt fólk í byggðum landsins. Ég álít, að í þessu felist beint vanmat á þroska íslenzkra manna og hæfileikum þeirra til þess að umgangast þessa vöru, sem yfirleitt er talin almenn neyzluvara í flestum löndum, en ekki fyrst og fremst áfengi. Við flm. þessarar brtt. teljum, að með því að leyfa tilbúning og sölu öls með fyrrgreindum styrkleika. skapist líkur fyrir því, að nokkuð dragi úr neyzlu hinna brenndu drykkja. En af henni sprettur fyrst og fremst það böl, sem áfengi veldur allt of mörgu fólki í þessu landi. Það er líka staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að þær þjóðir, sem leyfa framleiðslu og sölu öls í landi sínu, fara flestar miklu betur með vín en Íslendingar, sem nær eingöngu neyta hinna sterku drykkja. Það er staðreynd,að áfengi er því minna skaðlegt sem það er þynnra. Önnur rök fyrir þeirri brtt., sem ég hef hér drepið á og við flytjum, eru m.a. þau, að íslenzk skip kaupa nú erlent öl fyrir milljónir króna. Þetta þýðir gersamlega óþarfa sóun á dýrmætum gjaldeyri, sem þjóðin hefur allt of lítið af. Ég fæ ekki betur séð en við höfum öll skilyrði til þess að geta framleitt handa íslenzkum skipum, bæði fyrir Íslendinga sjálfa og erlenda farþega, sem með þeim ferðast, nákvæmlega jafngóða vöru af þessari tegund og þau kaupa nú dýrum dómum í útlöndum. Einnig frá þessu sjónarmiði séð væri það skynsamlegt að leyfa tilbúning þess öls, sem till. okkar fjallar um að leyft verði. Þá má einnig á það minna, að ekki er ólíklegt, að Íslendingar gætu fengið þó nokkrar gjaldeyristekjur einmitt með útflutningi öls til annarra þjóða. Við vitum það, að ýmsar nágrannaþjóðir okkar, eins og t.d. Danir og Hollendingar, hafa miklar gjaldeyristekjur af ölútflutningi. Danskt og hollenzkt öl er þekkt um allan heim. Hvar sem maður kemur í heiminum, getur að líta það á markaðnum, og þessar þjóðir hafa unnið mjög öruggan markað fyrir þessa vöru sína. Engum kemur til hugar að halda því fram í þessum löndum, að það sé óskynsamlegt eða jafnvel þjóðhættulegt að leyfa þessa framleiðslu, til þess að þjóðirnar geti flutt hana út og hagnazt á henni. Á hana er þvert á móti litið sem sjálfsagðan og eðlilegan lið í þjóðarbúskapnum. Loks vil ég minna á það, að meðal flestra ef ekki allra menningarþjóða er leyft að búa til öl af sama styrkleika og sterkara en gert er ráð fyrir í þessari brtt. okkar. Ég veit ekki um nema eitt land, þar sem þetta er alveg sérstaklega bannað. Það er í Grænlandi. Eskimóar eru ekki taldir hafa þroska til þess að umgangast öl. Ég fæ ekki betur séð en að þeir menn, sem mest hafa hamazt gegn því, að þetta yrði leyft hér á landi, hafi þar með sett okkur á borð með Eskimóum. Ég vil benda á það, að einmitt þær þjóðir, sem okkur eru skyldastar og næstar, Norðurlandaþjóðirnar, leyfa framleiðslu þessarar vöru, og þær þeirra, sem hafa ekki gert það um skeið, búa sig nú undir að gera það. Norðmenn höfðu um skeið bannað framleiðslu öls í landi sinn, en þeir tóku hana upp að nokkrum tíma liðnum. Og enginn talar um það, að það hafi aukið drykkjuskap í Noregi. Svíar hafa um allmörg undanfarin ár ekki leyft bruggun áfengs öls fyrir innanlandsmarkað. En í þeirri áfengislöggjöf, sem ríkisstj. Svíþjóðar hefur nú lagt fram í sænska ríkisdeginum, er það einn liður í till. stjórnarinnar, að leyft verði að brugga öl með svipuðum styrkleika og hér er gert ráð fyrir. Ég vildi nú mega spyrja mína hv. og ágætu vini, sem ræddu hér þetta mál í gær, hvort þeir teldu nú líklegt, að ríkisstjórnir Svíþjóðar og Noregs, sem hafa reynsluna af öli og ekki öli, muni vera að gera þetta til þess að eitra fyrir æsku landa sinna, eins og látið er í veðri vaka að við höfum gert, sem höfum imprað á þessu máli hér á hv. Alþingi. Ég held, að það sé ákaflega hæpið að draga þá ályktun. Ég held, að hitt sé miklu líklegra, að jafnaðarmannastjórnin sænska sé að gera þetta vegna þess, að hún telji, að það bæti ástandið í áfengismálunum. Hún er líka að afnema skömmtun á áfengi. Halda hv. þm. hér, að hún geri það beinlínis til þess að tryggja, að það fari meira áfengi ofan í þjóðina? Ég held, að hún geri það ekki vegna þess. Ég held, að hún kæri sig ekkert um, að þjóðin drekki meira, en hún vill áreiðanlega, að þjóðin fari betur með áfengi, og hún vill, að reglur um sölu og veitingar áfengis séu hafðar í heiðri. Ég held, að það sé vegna þessa, sem sænska stj. leggur til, að bæði skömmtun á. áfengi verði afnumin og leyfð verði bruggun létts áfengs öls. Þessar þjóðir hika ekkert við það að læra af reynslunni. Svíar og Norðmenn vita það, að þær drekka frekar illa, eins og það er kallað, kannske ekki eins illa og við Íslendingar. Beztu mönnum þeirra er það ljóst, að þetta ástand er þessum menningarþjóðum ekki samboðið. Þess vegna vilja þeir reyna að fara nýjar leiðir og byggja þá á reynslu sinni. Nei, þessi rök halda ekki hjá mínum hv. vinum hér, að það sé vitandi vits verið að hella yfir þjóðirnar ölflóði til þess að eitra fyrir þær, eins og mér skildist á þessum hv. þm. hér í málflutningi sínum í gær. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að það hefði verið lagt ofurkapp á það að koma áfengu öll ofan í þjóðina. Hverjir hafa lagt ofurkapp á það? Mér er spurn. Ég hef hér á hv. Alþ. flutt einu sinni frv. um þetta ásamt tveimur öðrum hv. þm. Það dagaði uppi í n. eftir tiltölulega rólegar umr. Við höfum ekki flutt það mál aftur, fyrr en v:ð flytjum þessa till. hér nú. Áður hafði einu sinni verið flutt frv. um þetta. Hv. þm. Mýr. fyrrv., núv. sendiherra okkar í Osló, flutti frv. um þetta, mig minnir fyrir réttum 20 árum. Síðan var málið ekki flutt fyrr en við fluttum það, ég held 15 árum síðar. Hvaða ofurkapp hefur verið lagt á það að koma öli ofan í þjóðina? En það hefur orðið vart við ofurkapp hjá öðrum mönnum. Það hefur orðið vart við ofurkapp hjá þeim mönnum, sem hafa barizt gegn þessu. Þrátt fyrir það að aðeins tvisvar á þessu 20 ára tímabili hafi verið sýndar till. um þetta, þá hefur ofurkappið verið svo mikið gegn því, að það er rétt eins og málið hafi verið flutt á hverju þingi.  Margir hafa falað um það, að ein aðalhættan, sem fælist í því að leyfa ölbruggun, væri það, að börn og unglingar kynnu að fara að drekka þennan létta drykk, þegar hann kæmi á markaðinn. Ég vildi mega spyrja: Ef nú rök þessara manna væru rétt, ef hættan væri virkilega fyrir hendi á því, að þetta færi þannig, þá ætti að mega reikna með því, að unglingar á Íslandi byrjuðu á því að drekka hin léttu suðrænu vín. En hvað segir nú reynslan um það? Við höfum fengið hagrænar upplýsingar um það frá áfengisverzlun ríkisins, hversu mikið er selt af léttum vínum í landinu, og það er alveg hverfandi samanborið við hina brenndu drykki. Ég hef ekki heyrt nokkurn einasta mann halda því fram, að unglingar byrji yfirleitt á því að drekka þessi léttu vín. En á hverju byrja þá unglingarnir að drekka? Þeir byrja á sterku drykkjunum, á brennivininn. Halda menn nú, að það væri einhver goðgá, að unga fólkið, sem byrjar á því að dreypa á þessum sterku logandi drykkjum, ætti nú kost á því að fá 4% öl í staðinn fyrir þá? Ég fæ ekki skilið það. Ég fæ ekki skilið, að það sé meiri heilsuspillir að því fyrir þann unga mann, sem því miður kann á æskuárum að villast til þess að fara að neyta áfengís, að neyta þess áfengis, sem 4% af alkóhóli er í, í staðinn fyrir að drekka 60% brennivin. Það getur vel verið, að hv. 2. þm. Eyf. og hv. þm. Borgf. finnist eitthvað minni hætta felast í þessu fyrir unglinga og æskufólk, að dreypa á slíkum 60% drykk heldur en 4% öli. Ég trúi því ekki. Ein stærsta röksemdin í þessu máli er svo sú í sambandi við drykkjuskap æskunnar, að hér hefur ekkert öl verið leyft í landinu undanfarna áratugi. Engu að síður drekkur æskan. Hverju reiddust goðin, þá er hraun það brann, er vér nú stöndum á? spurði vís maður fyrir nokkur hundruð árum. Hvers vegna drekkur íslenzk æska í dag, þó að ekkert öl hafi verið til, ef þau rök halda, að aðalhættan, sem að henni steðjar í þessum málum, sé einmitt slíkur léttur drykkur? Nei, hér ber allt að sama brunni. Rökin hjá hinum kappsfullu andstæðingum hins létta öls halda ekki. Þau ganga í berhögg við heilbrigða skynsemi. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða öllu frekar um þessa till. Ég fagna því, að hv. frsm. allshn. gat þess, að n. hefði hvorki tekið afstöðu með né móti tilbúningi 31/2% öls, hins vegar hefði hún lagt til, að breytt yrði skilgreiningu 2. gr. frv. um það, hvað sé áfengi, þeirri skilgreiningu, sem sett var inn í frv. í hv. Ed. Ég er alveg sammála n. um það, að það er eðlilegt, að þessari skilgreiningu sé breytt, og ég tel það sjálfsagt, a,ð sú brtt. nefndarinnar sé samþykkt. En hins vegar tel ég það jafnsjálfsagt, að sú brtt., sem ég flyt hér ásamt hv. 1. þm. Skagf., hv. 5. þm. Reykv., hv. 2. þm. Rang. og hv. þm. Siglf., verði hér samþykkt. Ég vil svo aðeins segja það, af því að ég hef verið bendlaður oft og einatt mikið við þetta ölmál, að ég hef einungis flutt það vegna þess, að ég hef talið það skynsamlegt og ég hef talið líklegt, að það gæti átt nokkurn þátt í að bæta úr því ófremdarástandi, sem hér hefur ríkt í áfengismálunum. En eins og hv. frsm. allshn. sagði, þá er það aðalatriðið í þessu máli, að hér takist að skapa heilbrigt almenningsálit, sem fordæmi drykkjuskap og óreglu, þannig að það þyki vanvirða að því, að maður sjáist ölvaður á almannafæri, og það þyki vanvirða að því yfirleitt að drekka frá sér vit og rænu. Áhrifamesta leiðin til þess að halda æskunni frá drykkjuskap held ég að sé sú að bæta aðstöðu hennar sem allra mest til íþróttaiðkana og útivistar. Ég vil svo að lokum skora á hv. þingmenn að fylgja sannfæringu sinni, þegar til atkvgr. kemur um þessa till. Ef þeir gera það, er ég alveg viss um, að hún verður samþykkt.



Herra forseti. Ég vil fyrst leyfa mér að minnast lítillega á brtt., sem ég flyt á þskj. 536, og er breyting þessi við 11. gr. frv. Í þessari breyt. felst það, að það er tekið fram með beinu lagaákvæði, að áfengisverzlun ríkisins skuli selja lyfjabúðum áfengi til lyfjagerðar við kostnaðarverði. Þetta ætti nú kannske ekki .að þurfa að setja í frv., og það má e.t.v. segja, að það ætti fullt svo vel heima í lögunum um áfengisverzlun ríkisins, en þar sem ákvæðið um þetta efni er þar mjög óljóst og þar sem einnig reyndin hefur orðið sú, að áfengisverzlunin hefur fylgt um þetta allt annarri reglu og sett mjög hátt verð á spíritus til lyfjagerðar, þá hefur þetta beinlínis orsakað verðhækkun lyfja og ýmiss konar vandræði í því sambandi. Ég hygg, að það geti allir verið sammála um það, að mjög óeðlilegt sé, að áfengisverzlunin hagnist á því magni áfengis, sem inn er flutt eða selt er til þess eins að nota í lyf, heldur beri henni að selja slíkt með kostnaðarverði, því að það hlýtur að vera að sjálfsögðu kappsmál að stuðla að því; að lyfin geti orðið sem ódýrust. Það getur ekki á neinn hátt leitt af sér misnotkun eða frekari misnotkun á meðferð þess áfengis, sem lyfsalar fá til lyfjagerðar, hvort það er selt nokkru dýrar eða ódýrar, þannig að það á ekki að þurfa að skapa neina hættu að því leyti, þó að ákveðið sé, að áfengið sé selt þeim við kostnaðarverði. Það verður vitanlega, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., að setja um það strangar reglur, hversu haga skuli sölu áfengis til lyfsala og lækna, og reyna að framfylgja þeim reglum, og það mun auðvitað ekki skapa neitt meiri erfiðleika, þó að þeim sé sett þetta mark með því lága verði, sem gert er ráð fyrir, enda - eins og ég sagði áðan - virðist ótvírætt sú vera ætlunin í lögunum um áfengiseinkasölu ríkisins eða áfengisverzlun ríkisins, að þetta sé gert. En þar sem reyndin hefur orðið sú, að það hefur ekki verið gert, þá þykir mér sjálfsagt, að það sé beinlínis tekið fram í þessum lögum, enda út af fyrir sig ekkert óeðlilegt, þar sem í lögunum er að finna bæði ákvæðin um þær reglur, sem setja skuli í sambandi við áfengissölu til lyfjabúða og einnig á öðrum stað í frv. gert ráð fyrir, að þar sé mælt fyrir um, hvort heimilt skuli að selja áfengi með afslætti eða ekki, þannig að þetta brýtur ekki á neinn hátt í bága við það, sem gert er ráð fyrir í frv. eins og það hljóðar nú. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta. Þessi till. skýrir sig sjálf, og vænti ég, að hv. þdm. geti fallizt á, að það sé eðlilegt sjónarmið, sem þarna kemur fram. Þá vil ég í sambandi við brtt. þá, sem við hv. 5. þm. Reykv. flytjum á þskj. 516 og lýst var hér í gær, leyfa mér að bera fram skriflega brtt., þar sem ýmsir hafa lagt aðra merkingu í orðalag till. heldur en ætlun okkar er, og það er auðvitað sjálfsagt að taka af öll tvímæli um það. Þó að ég telji, að það hafi strangt tekið ekki þurft, þá er samt sjálfsagt, úr því að tækifæri er til þess, að breyta orðalaginu þannig, að það geti ekki leikið á tveim tungum, hvað við er átt. En það var sem sagt skoðun sumra, að í till. væri gert ráð fyrir því, að eftirlitsmennirnir væru starfsmenn veitingahúsanna og tækju laun sín hjá þeim og væru þeim háðir. Það er auðvitað alls ekki ætlunin, heldur að þetta verði eins og hverjir aðrir löggæzlumenn, sem taki laun sín hjá ríkissjóði, og veitingahúsin greiði síðan aftur eftir ákvörðun ráðherra þann kostnað, sem verður af eftirlitinu. Ég vildi því leggja til, að í stað orðanna „og skulu leyfishafar greiða laun eftirlitsmanns og allan kostnað af starfi hans, eftir ákvörðun ráðherra“ komi: Ríkissjóður greiðir laun eftirlitsmanna, en leyfishafar skulu endurgreiða ríkissjóði kostnað við eftirlitið, eftir ákvörðun ráðherra. - Þá held ég, að það leiki ekki á tveim tungum, hvað við sé átt í till. Þá langar mig örlítið að lokum til þess að ræða við fulltrúa heilbrigðrar skynsemi hér í d., hv. þm. N-Ísf. Mér dettur ekki í hug að draga í efa, að hann hafi fullan vilja á að vera í þessu máli sem öðrum túlkandi hinnar heilbrigðu skynsemi og það muni því vera fullkomlega óviljandi, sem hann gerist talsmaður að því máli, sem hann hefur ásamt nokkrum öðrum borið hér fram í þessari hv. þd., og harma ég það vissulega, að honum skuli þó hafa skotizt í þetta sinn með sína heilbrigðu skynsemi. Ég vil nú fyrst leyfa mér að leiðrétta það, sem hann sagði um afstöðu mína hér í d. í gær, að ég hefði síður en svo mælt á móti því, að vín væri selt í landinu. Þetta er vitanlega alger rangfærsla á mínum orðum. Ég tók það beinlínis fram í upphafi míns máls, að það lægi ekki fyrir nú í sambandi við þetta frv. að ræða um það atriði, hvort menn væru með eða móti vinsölu í landinu yfirleitt, og ég tók það fram, að brtt. mínar bæri að skoða í því ljósi, að við stæðum andspænis þeirri staðreynd, að það væri gert ráð fyrir í þessu frv., að vínsala færi fram, og þar væri aðeins um það að ræða, hvernig ætti að haga sölu á því víni, sem á annað borð er flutt til landsins og haft hér til sölu. Ég tók það skýrt fram, að ef um það væri að ræða, hvort yfirleitt ætti að flytja til landsins áfengi eða ekki, þá gæti viðhorf mitt til þessa máls vitanlega verið allt annað, en þegar um það er að ræða, hvernig haga skuli sölunni, þá hygg ég, að það verði ekki með nokkrum rétti sagt, að maður sé talsmaður sölu á sterkum vinum, þó að hann gerist nokkur þátttakandi í till. um það, hvernig skynsamlegast muni vera að haga sölu á þessu eiturlyfi, úr því að það á annað borð er selt í landinn. Hygg ég, að flestir muni geta skilið, að það er reginmismunur á mínu viðhorfi eins og það raunverulega er og eins og það var túlkað af hv. þm. N-Ísf. Mér skildist á hv. þm., að hann teldi, að ölneyzla og sala á sterku öli væri sérstakt menningareinkenni, og það væru aðeins Eskimóarnir í Grænlandi, sem slyppu undan þessari menningu. Ég held, að það þurfi ekkert að aumka Eskimóana í Grænlandi fyrir það og Íslendingar þurfi ekkert að skammast sín fyrir að hafa sömu reglur um það atriði hjá sér eins og það er, þó að það kunni að vera sama sem gildir í Grænlandi. Það, sem skiptir meginmáli í þessu, er að gera sér grein fyrir því, hvernig er reynsla ölþjóðanna, og það, sem ég lagði áherzlu á í máli mínu í gær, er það, að ef það er staðreynd, að reynsla þeirra þjáða, sem öl hafa bruggað og sett um lengri tíma, er slík, að þar liggur ljóst fyrir, að um miklum mun meiri áfengisneyzlu er að ræða heldur en hjá okkur og jafnvel margvísleg önnur vandræði í sambandi við áfengismál þar sízt minni eða jafnvel meiri en hér, þá álít ég, að það sé fullkomið glapræði og ábyrgðarleysi að fara að taka upp sölu á slíkri víntegund hér. Það er nóg að verða að búa við það, sem við höfum, þó að við bætum ekki því ofan á, ef staðreyndin er sú, að það er reynsla annarra þjóða, að ölið hafi í för með sér aukna vínneyzlu, en ekki hið gagnstæða. Og það taldi ég mig hafa sýnt fram á hér í gær í minni ræðu, að það einkennilega liggur ljóst fyrir í opinberum skýrslum, sem ekki verða vefengdar, að þótt mikið sé talað um áfengisvandamál hér á Íslandi og það sé vissulega mikið, þá drekka þó Íslendingar langminnst allra Norðurlandaþjóðanna. Danir drekka meira en tvöfalt á móts við Íslendinga, miðað við hvern íbúa landsins, og þeir hafa blessun ölsins. Þannig hefur það nú verkað þar. Og samkvæmt skýrslu, sem gerð hefur verið af heilbrigðisstofnun Sameinuðu þjóðanna fyrir árið 1951, þá er þar tekið fram, að blessun ölsins hafi nú ekki verið meiri í Danmörku en það, að þar séu um 1600 alkóhólistar á hverjar 100 þús. íbúa, þannig að það virðist nú ekki vera neitt sómaástand í því landi, og ég býst við, að sem betur fer fari því fjarri, að hér á Íslandi séu yfir 2000 alkóhólistar, og höfum við þó ekki notið blessunar ölsins. Hv. þn:. N-Ísf. ræddi töluvert um reynslu Svía og Norðmanna og gat um það, að Svíar væru nú að hverfa frá sínu kerfi og hefðu nú ákveðið að leyfa bruggun á sterku öli í landinu. Þetta er alveg rétt. En það út af fyrir sig sannar ekki neitt um ágæti sterka ölsins af þeirri einföldu ástæðu, að Svíar hafa búið við hina hörmulegustu áfengislöggjöf allra Norðurlandaþjóðanna. Þeir hafa haft skömmtun áfengis um langt árabil, en það hefur ekkí reynzt betur en það, að þeir drekka heimingi meira en Danir á hvern íbúa, þannig að þeir eru langsamlega hæstir með sína skömmtun í áfengisneyzlu af öllum Norðurlandaþjóðunum. Það, sem þeir eru að gera hér, er ekki annað en þeir eru að fálma sig áfram og reyna að taka upp eitthvað annað en það vandræðaástand, sem þeir hafa búið við, og það er enginn kominn til með að segja það, að bruggun og sala ölsins minnki nokkurn hlut áfengisneyzluna þar í landi. Þetta er aðeins tilraun, sem þeir eru að gera í sínu vandræðafálmi vegna þess hörmungarástands, sem þar hefur verið. En að það réttlæti, að við förum að taka upp eftir Svíum þessa tilraun þeirra, er auðvitað fjarri öllu lagi. Úr því að hv. þm. minntist á Norðmenn, þá er ekki úr vegi að benda honum á það, að sterka ölið hefur ekki reynzt betur í Noregi en svo, að um 500 héraðsstjórnir og bæjarstjórnir hafa skorað á ríkisstjórnina norsku að hætta að selja sterkt öl í landinu. Reynslan er nú ekki betri en þessi. Þegar það liggur ljóst fyrir, eins og ég áðan sagði, að við Íslendingar neytum nú minnst áfengis af öllum Norðurlandaþjóðunum, þó að hér sé að vissu leyti vandræðaástand á því sviði, og við einir allra Norðurlandaþjóðanna höfum ekki sterkt öl, þá finnst mér það harla einkennileg niðurstaða að halda því fram, að það sé eitthvert sérstakt bjargræði að fara nú að taka upp að selja hér sterkt öl. Ég minntist hér áðan lauslega á áfengisneyzluna á Norðurlöndum, mælti það eftir minni, en það hefur verið skotið hér að mér nákvæmum upplýsingum um það, hvernig ástatt er í því efni, en ástandið er þannig, að í Danmörku var áfengisneyzlan 1952 2.92 1 af 100% alkóhóli á hvert mannsbarn, í Finnlandi 1.87 l. í Noregi 2.12 l. í Svíþjóð 3.71 l og á Íslandi 1.33 l. þannig að ljóst er af þessum tölum, að við erum þó langsamlega lægstir með áfengisneyzluna hér. Og svo vilja menn taka hér upp menningu bjórsins. Hv. þm. N-Ísf. sagði, að það lægi nokkuð ljóst fyrir og væri einkennilegt, ef menn væru ekki á þeirri skoðun, að sá, sem drykki 4% öl, yrði síður ölvaður heldur en sá, sem drykki 60% vín. Ja, ég hygg nú, að það sé enginn, sem hefur haldið því fram eða detti í hug að halda því fram, að það lægi ekki nokkurn veginn ljóst fyrir, enda er það alls ekki kjarni þessa máls, hvort maður verður ölvaðri, ef hann sezt niður við öldrykkju eða víndrykkju. Það eru margar aðrar hliðar á málinu. Það er staðreynd, sem betur fer, að það er ekki hér á landi almenn áfengisneyzla, ég á við, að það er mjög lítið um það hér á landi, að menn neyti að staðaldri áfengis, eins og á sér stað t.d. í löndum eins og Frakklandi, þar sem drykkjuskapur er svo mikill, að það eru drukknir þar yfir 16 l af alkóhóli á hvert mannsbarn. Þetta hins vegar fylgir í kjölfar ölbruggunarinnar, að þar verður áfengisneyzlan miklum mun tíðari og menu neyta áfengis miklu almennar. Ég ræddi rækilega í ræðu minni hér í gær um hættu þá, sem bæði æskulýðnum og mörgum öðrum stafaði af sterka ölinu, minntist einnig á þá ómenningu, sem hvarvetna hefur fylgt í sambandi við ölknæpurnar, og ég hygg, að það sé á engan hátt hægt að benda á nein rök, sem séu svo haldgóð, að þau megna að vega upp þær sterku röksemdir, sem fyrir liggja um hina slæmu reynslu þeirra þjóða, sem hingað til hafa haft þennan sæludrykk, sterka ölið, á boðstólum fyrir sína borgara. Það er dálítið eftirtektarvert að minna á það, að þegar bannið á sínum tíma var afnumið 1935, þá var það ein meginröksemd andbanninga, að ef það væru fluttir til landsins sterkir drykkir, þá mundi það draga úr drykkjuskapnum, vegna þess að veiku vínin hefðu í för með sér miklu almennari drykkjuskap heldur en ef sterkir drykkir væru. Nú virðist þessu vera gersamlega snúið við hjá mörgum þessum sömu mönnum í sambandi við baráttu þeirra nú fyrir öll. Nú á það að leiða til minnkaðs drykkjuskapar að fara að taka upp bruggun á sterku öli, vegna þess að það muni verða miklu minna um það, að menn drekki vín, ef ölið sé annars vegar. Þetta sýnir nú nokkuð, hvernig seglum er hagað eftir vindi, eftir því, hvað við á hverju sinni. Hv. þm. N-Ísf. gaf það í skyn í sinni ræðu, að ég hefði haldið því fram, að talsmenn ölsins hér væru vitandi vits að eitra fyrir þjóðina. Þetta hef ég aldrei sagt og dettur ekki í hug að halda fram. Ég efa ekki, að þessir hv. þingmenn hafa fullan vilja á því með sínum till. að stuðla að endurbótum í áfengismálunum. Því dettur mér ekki í hug að halda fram, að neinn hér á hinu háa Alþingi hafi löngun til þess að fara að leiða ógæfu yfir sína þjóð í sambandi við till. í áfengismálunum. Og það má auðvitað endalaust deila um mörg atriði þessa máls. Þetta er búið að vera böl, ekki aðeins okkar þjóðar, heldur svo að segja allra þjóða heims og mest böl hinna svo kölluðu menningarþjóða um aldir, og hafa verið reynd ótal ráð til þess að vinna bug á þessu mikla böli. Þessi ráð hafa flest reynzt haldlítil í þessari baráttu, og því miður er það svo enn í dag, að það hefur reynzt erfitt að ala mannkynið svo upp, þrátt fyrir alla fræðslu og þekkingu á skaðsemi áfengis, að það þroskaðist upp í það að afneita þessu eiturlyfi, og ég hygg, að það eigi enn langt í land. En hins vegar verða vitanlega allir góðir menn að reyna að taka höndum saman um það að finna skynsamlega lausn á þeim vanda, eftir því sem efni standa til hverju sinni. Ég minntist á það hér í gær, að það væri einkennilega til komið þetta ölmál hér, það væri reynt með ýmsum brögðum að læða því hér inn í það frv. til áfengislaga, sem liggur hér fyrir. Hv. þm. vildi mótmæla því, að á það væri lagt nokkurt ofurkapp að koma því í gegn hér á hinu háa Alþingi. Ég held nú, að allir hv. þm. séu búnir að fá af því nokkra reynslu undanfarna daga og vikur, að það hefur ekki svo lítil viðleitni verið sýnd í þá átt - og það jafnvel með ýmiss konar brögðum - að koma þessu sterka öli inn í löggjöfina, þannig að hv. þm. þurfi nú ekki að móðgast stórlega, þótt á það sé bent, að það hafi verið lagt á þetta nokkuð mikið kapp. Ég ætla ekki að þreyta hv. þdm. á lengra máli. Ég vil aðeins láta að lokum í ljós nokkra undrun yfir því, að hv. þm. N-Ísf. sér ástæðu til í sambandi við þetta mál að skora á þingmenn að fylgja sannfæringu sinni, eins og hann geri ráð fyrir því, að þm. almennt geri það ekki og reyni ekki eftir beztu vitund að greiða atkvæði eftir því, sem þeir telja sannast og réttast. Ég sé nú út af fyrir sig ekki neina ástæðu til þess að bera fram slíkar áskoranir. Ég geri alveg ráð fyrir því, að hver og einn hv. þm. muni í þessu máli reyna að fylgja sinni sannfæringu, og býst við, að enginn telji vofa yfir sér neina skelfingu, þó að hann geri það.



Herra forseti Í 9. gr. þessa frv. segir m.a. á þessa leið: „Óheimilt er að gefa veitingamönnum afslátt frá hinn ákveðna útsöluverði til almennings.“ Hv. allshn. þessarar d. hefur lagt fram allmargar brtt. við frv., og 3. brtt. hennar á þskj. 489 er um það að fella niður þetta ákvæði úr 9. gr., sem ég nefndi áðan. Ég tel sízt ástæðu til að fella þetta niður og mun því greiða atkvæði gegn þessari brtt. n. og vænti þess, að sem flestir aðrir geri það einnig. Annars vil ég taka það fram út af till., að ég tel þær fleiri til bóta á frv. En ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 526 brtt. við þennan lið í 9. gr., sem ég hef hér gert að umtalsefni. Ég legg til, að á eftir orðinu „veitingamönnum“ komi: eða öðrum. - Ég tel sem sagt, að áfengisverzlunin eigi ekki að gefa neinum viðskiptamönnum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings, hvorki veitingamönnum né öðrum. Það mun hafa tíðkazt um alllangt skeið, að einstakir menn hafa fengið áfengi hjá áfengisverzluninni við miklu lægra verði heldur en almennt gildir á hverjum tíma. Þetta tel ég að eigi ekki þannig að vera, og ég hef ásamt ýmsum öðrum þm. oft á undanförnum þingum gert tilraunir til þess að fá þessari reglu hrundið. Við höfum stundum flutt um þetta þáltill., en venjulega hafa þær ekki fengið hér fullnaðarafgreiðslu eða komizt til úrslita í þingi. Þá höfum við oftar en einu sinni borið fram brtt. um þetta í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, en þær hafa ekki heldur hlotið samþykki, og ég hef jafnvel heyrt suma menn, sem hafa greitt atkvæði gegn þeim, halda því fram, að slík ákvæði ættu alls ekki heima í fjárlögum, og kann það að hafa valdið nokkru um afdrif þessara tillagna. Nú verður hins vegar ekki um það deilt, að ákvæði um þetta á vel heima í þessum lögum, og vænti ég þess, að máli þessu verði vel tekið af deildarmönnum. Þá er hér annað atriði í till. hv. allshn., sem ég vildi minnast á. 9. brtt. hennar er um það, að í frv. verði bætt nýrri gr., um áfengisvarnanefndir, sem eiga að vera í öllum hreppum og kaupstöðum landsins. Þessar n. eiga að vera skipaðar 3 mönnum í hreppum, 7 í kaupstöðum öðrum en Rvík, þar sem n. á að vera skipuð 9 mönnum. Í till. segir á einum stað, að kostnaður við störf nefndanna greiðist úr ríkissjóði, að öðru leyti en því, að hlutaðeigandi hreppur eða kaupstaður greiði fyrir nauðsynlegt húsnæði handa þeim. Ég vil leyfa mér að leggja hér fram brtt. um þetta atriði, þess efnis, að nefndirnar skuli vera ólaunaðar, en kostnaður við störf þeirra, ef einhver er, greiðist úr ríkissjóði, að öðru leyti en því, að hlutaðeigandi hreppur eða kaupstaður greiði fyrir nauðsynlegt húsnæði, og er það eins og gert er ráð fyrir í till. allshn. Ég vil benda á það, að verði þessi gr. samþykkt og nefndirnar þar af leiðandi skipaðar, þá verða þetta líklega um 700 menn um allt land, sem verða starfandi í þessum nefndum, og mér finnst því rétt að taka það fram, að þær eigi ekki að fá laun fyrir sín störf, það gæti orðið nokkuð mikið að launa allan þann fjölda. Ég tel líka, að í öllum sveitarfélögum og kaupstöðum muni vera fólk, sem fúslega vilji taka þetta starf að sér sem sjálfboðaliðar án þess að fá fyrir það nokkur laun, og vænlegast teldi ég það einmitt, að slíku fólki væri falið það starf, sem þarna er gert ráð fyrir að þessar nefndir hefðu með höndum. Brtt. mín er því, eins og áður segir, um það, að tekið verði fram í lögunum, að nefndirnar verði ólaunaðar. Ég kom ekki auga á þetta atriði fyrr en nú nýlega og þarf því að biðja hæstv. forseta að taka við þessari brtt. minni skriflegri og leita afbrigða fyrir henni. Það er að sjálfsögðu margt í þessu frv. og brtt. við það, sem fyrir liggja, sem gæti verið ástæða til að gera að umtalsefni, en ég mun ekki gera það a.m.k. við þessa umræðu, enda nú dagur að kvöldi kominn.



Þegar ég talaði hér í gær fyrir brtt. mínum á þskj. 496, þá mun mér hafa láðst að geta hér um eina af þessum brtt. eða einn lið í mínum brtt. Það er sem sé við 6. gr., að því er snertir ákvæðin um landhelgi þá, sem áfengislagaákvæðin taka til. Í frv., eins og það liggur hér fyrir og kom frá Ed., - en ákvæðin um þetta munu ekki hafa tekið neinni breytingu í Ed., heldur eru þau í því formi sem frv. var flutt, - skilst mér, að ákvæðin samrýmist ekki að öllu leyti þeirri fiskveiðalandhelgi eða ákvæðum um fiskveiðaréttindi við strendur landsins, sem nú gilda. Brtt. mín er því við það miðuð að tengja þetta nú saman. Meðan við bjuggum hér við þriggja mílna landhelgi, var sú landhelgi, sem áfengislagaákvæðin tóku til, einum mílufjórðungi lengra á haf út eða 4 sjómílur, eins og nú gildir, en gömlu ákvæðin eru látin halda sér um breidd flóa og fjarða, sem þá var miðað við, en það er orðið úrelt nú, miðað við þá fiskveiðalandhelgi, sem við búum við. Hef ég þess vegna markað landhelgina eins og hún er nú, og brtt. mín um þetta hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Landhelgi samkvæmt þessum lögum skal vera hið friðlýsta svæði innan línu, sem dregin er fjórar sjómílur utan við línur þær, sem ákveðnar eru í reglugerð nr. 21 1952, um verndun fiskimiða umhverfis Ísland.“ Geri ég ráð fyrir, að það verði talið eðlilegt að hafa þetta orðalag, miðað við það, sem nú gildir í þessum efnum. Ég þarf nú raunar ekki að bæta miklu við þá grg. eða framsögu, sem ég flutti hér fyrir mínum till. í gær. Ég gerði þar, að ég ætla, nokkuð ljósa grein fyrir þeirri stefnu, sem þar er fylgt, auk þess sem ég ræddi nokkuð um einstaka framkvæmdaliði þessa máls í því sambandi. Að þeim rökum, sem ég færði fyrir mínu máll, hefur lítið verið vikið af þeim, sem hér hafa talað, þrátt fyrir það þó að þeir máske sumir séu nokkuð á öndverðum meið við mig um sumt. Þess vegna er ástæðulaust að ræða um þá hlið þessa máls frekar nú við framhald þessarar umr. Hins vegar gat ég þess, að hér væru brtt., sem ástæða væri til að minnast nokkuð á, en þar sem þá hafði ekki verið gerð grein fyrir þeim, vildi ég ekki ræða þær fyrr en flutningsmenn þeirra hefðu haft tækifæri til þess að reifa þær. Til dæmis að taka viðvíkjandi brtt. á þskj. 516, sem þeir flytja, hv. 2. þm. Eyf. og hv. 5. þm. Reykv., benti ég hv. 2. þm. Eyf. á það, að réttara væri að breyta nokkuð orðalagi þessarar till., svo að það kæmi skýrt fram, hvernig yrði hagað greiðslum til þeirra eftirlitsmanna, sem þar er gert ráð fyrir að dómsmrh. sé heimilt að skipa, ef það yrði nú ofan á, að áfengisveitingar á veitinga- og gistihúsum yrðu leyfðar. Nú hefur hv. 2. þm. Eyf. tekið þetta til greina og flutt skriflega brtt. hér í samræmi við þessar ábendingar mínar. Hins vegar er það svo, að ef samþ. verða mínar till. um það, að ekki verði leyfðar vínveitingar á veitinga- og gistihúsum, þá vitanlega kemur þessi brtt. ekki til atkvæða, af því að þá á hún ekki orðið við efni frv. eins og það þá mundi vera orðið. Hv. 2. þm. Eyf. hefur nú gert svo hreint fyrir dyrum okkar, sem erum því andvígir, að hér verði farið að stofna til bruggunar á sterku öli og sölu innanlands, að ég þarf raunar ákaflega litlu við það að bæta. Hann hefur dregið hér fram á mjög skilmerkilegan hátt þær hættur, sem blasa við gagnvart æsku þessa lands, ef farið verður inn á þá braut að leyfa hér bruggun og sölu áfengi af þeim styrkleika, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Og hann hefur ekki einasta túlkað hér hugboð fjölda manna í landinu um þá hættu, sem okkur Íslendingum væri af þessu búin, heldur hefur hann stutt þetta með órækum dæmum frá nágrannaþjóðum okkar, þar sem dæma má af langri reynslu í þessu efni. Þó að við búum hér við mjög beiska reynslu að því er snertir afleiðingar af ofnautn áfengra drykkja, þá eru þó ýmsar aðrar þjóðir enn verr komnar í þessu efni. En allar þessar þjóðir, sem komnar eru lengra ofan í svaðið í þessu efni, þar sem drukkið er allt að því helmingi meira áfengismagn á ári á hvern íbúa heldur en hér er hjá okkur, leyfa annaðhvort bruggun og sölu áfengs öls eða þá brugga og selja létt vin, eins og t.d. Frakkar, sem allra manna lengst, eða a.m.k. þeirra, þar sem skýrslur eru haldnar um þetta, eru lengst komnir afvega í því að selja sig á vald vínsins og þeirra afleiðinga, sem mikil nautn þess hefur í för með sér, og það svo, að til beinnar úrkynjunar stefnir. Þetta eru allt saman óræk dæmi og með þeim hníga stoðir undir hugboð þeirra manna og ótta við afleiðingar þess, að þetta verði tekið upp hér á landi, og taka af skarið um það, að sá ótti sé á fullkomnum rökum reistur. Þá er rétt að geta þess, að eins og nú er komið, þá ber þetta orðið harla einkennilega að um tillögur þeirra manna, sem endilega vilja, að hér verði bruggað og selt áfengt öl. Í frv., eins og það kom frá Ed., eru ákvæðin um þetta sett inn í 2. gr. þessa frv. En þegar það svo kemur á daginn, að fengizt hefur um það samkomulag í allshn. að leggja til að nema þetta ákvæði út úr frv. og láta gömlu ákvæðin um styrkleika hins óáfenga öls standa, þá rísa hér upp fimm dm. og bera fram till. um það, að þessi ákvæði skuli tekin upp í 7. gr. frv. M.ö.o. eru þeir hér með nokkurs konar vistaskipti á þessum ákvæðum eða máske réttara sagt nokkurs konar búferlaflutninga þessara ákvæða á milli greina í frv., eins og á sér stað, þegar menn í sveitum þessa lands flytja búferlum í fardögum, eins og alkunnugt er, af einni jörð á aðra. Þetta ber harla einkennilega að, og því einkennilegra er það, þar sem a.m.k. einn af flm. brtt. á þskj. 519 um að taka þessi ákvæði upp í 7. gr. ber fram ásamt meðnm. sínum í allshn. till. um að fella ákvæðin um þetta áfengismagn niður úr 2. gr. Þetta virðist vera harla einkennilegar aðfarir, og sýnir það, að þeir menn, sem að þessu standa, eru í hálfgerðu vandræðaástandi með að koma þessu fóstri sínu á framfæri, og þeim er það ekki láandi, svo illt og bölvað sem það er. Þeir leggja sem sé til að deyða fóstrið á öðrum stað, en vekja það svo aftur upp frá dauðum á hinum staðnum. Þetta er harla einkennileg aðferð og ég held alveg einsdæmi í meðferð mála á Alþingi. Ég gat þess hér áðan, þegar hv. þm. N-Ísf. var að rekja feril þessa sterka öls hér á Alþ. að undanförnu, að hann hefði ekki tíundað til fullnustu þann hlut, sem hann á í flutningi þessara mála, og tók hann það, að ég ætla, harla óstinnt upp fyrir mér. En ég heyrði nú ekki allt af því, sem hann sagði um þetta efni, af því að ég var þá í þeim svifunum kallaður til að tala við landssímann og varð að víkja mér frá. Það var alveg rétt hjá honum, að það mun hafa verið á þinginu 1932, sem þáverandi þm. Mýr. (BÁ) flutti till. um það, að farið yrði að brugga og selja sterkt öl hér á landi, og átti þá að veita einstökum manni eða einstöku félagi einkaleyfi til þessarar bruggunar. Þessi bruggunar- og sölutilraun áfengs öls fékk nú þau afdrif þá, að málið komst ekki einu sinni gegnum 1. umr. Það voru haldnar nokkrar ræður um það, og þar með var ferli þess að því sinni lokið á Alþingi. Svo er það hv. þm. N-Ísf., sem vekur þetta mál upp aftur á þinginu 1947 ásamt 1. þm. Skagf. (StgrSt). Þá komst þó málið dálítið áleiðis. Það komst í gegnum 1. umr. og til nefndar, en nál. var aldrei gefið út um það, heldur svæfði n. málið, og lengra komst það ekki þá. En svo rennur upp árið 1950. Þá flytur hv. þm. N-Ísf. þáltill. um að skora á ríkisstj. að láta fara fram endurskoðun á áfengislögunum, og einn þátturinn í þeirri endurskoðun var einmitt uppvakning á hugmynd hans um að fara að brugga hér sterkt öl, en hann hafði þá nokkuð slegið af í þessu efni, því að þá átti eingöngu að brugga öl til útflutnings. Í till. stendur svo: „Jafnframt henni (þ.e. jafnframt endurskoðuninni) skal framkvæmd athugun á því, hvort unnt sé að skapa landsmönnum auknar gjaldeyristekjur með því að leyfa hér bruggun áfengs öls til útflutnings.“ Þá átti að fara að brugga öl til þess að afla landinu gjaldeyristekna og spekúlera í drykkjugirnd manna í öðrum löndum, eða máske í öðrum heimsálfum, en landsmenn áttu þá að vera fríir af ósómanum.  Þegar hv. þm. N-Ísf. flutti frv. sitt 1947, þá var hann þar við þriðja mann á því frv., en þegar hann svo reyndi að endurvekja þessa hugmynd um ölbruggunina aftur 1950, þá var hann orðinn einn á bát. Nú hefur hann fengið nokkurn liðsauka, því að nú er hann kominn hér á fjögurra manna far og er þar einn yfirskipsmaður, því að flm. eru nú orðnir fimm, þannig að það má nú segja, að á fjögurra manna farinu sé nú allvel mannað. Hann hefur sem sé með sér þar fjóra ræðara, en sjálfur situr hann við stýrið. Ég sagði áðan, að hv. 2. þm. Eyf. hefði gert þessu máli svo rækileg skil frá sjónarmiði okkar, sem óttumst aukna vínnautn í landinu við það, að farið verði að brugga hér sterkt öl, sem sé, að þau fyrirbrigði í þessu efni, sem komið hafa í ljós og ganga ljósum logum í þeim löndum, þar sem áfengt öl er bruggað og selt, að það verði til þess að auka vínnautnina, muni ekki fara fram hjá bæjardyrum okkar, heldur muni hér verða vart við hin sömu áhrif, og við vitum ekkert nema þau áhrif geti komið fram í enn þá sterkari og ægilegri mynd. Við þekkjum það vel, að drykkjugirndin er ákaflega rík hjá mörgum borgurum þessa lands. Þess vegna er að sjálfsögðu ákaflega hættulegt, þar sem þetta liggur svo ríkt í blóði landsmanna, að fara hér að brugga sterkt öl, sem öðru fremur samkv. reynslu annarra þjóða leiðir til þess, að æskan fari út á drykkjubrautina, því að í því efni er reynslan alls staðar söm við sig. Og það er staðreynd hér hjá okkur, að þeir menn eru margir, sem fara að neyta áfengis í hófi fyrst til þess að byrja með, en drykkjugirndin er svo rík í eðli þeirra, að þeir ráða ekki margir hverjir við þá ástríðu og lenda í því vesældar- og hörmungarástandi eins og alkunnugt er að hent hefur allt of marga af íslenzkum borgurum. Hv. þm. N-Ísf. sagði, að þetta, sem hann kallaði nú létt öl, þetta áfenga, sem hann vill brugga, sem mun nú vera nokkuð af líkum styrkleika og drukkið er heima fyrir í Danmörku og í nágrannalöndunum, þó að þeir hins vegar bruggi sterkara öl til útflutnings, - hann sagði, að það mætti frekar líta á þetta sem neyzluvöru, - og guð minn góður komi til, ef það á að fara að líta á ölið með þessum styrkleika sem neyzluvöru. Hvernig færi, ef sá hugsunarháttur festi rætur með þjóð vorri, hvernig mundi þá ástandið verða hér eftir nokkurn tíma? Ég held, að hv. þm. hljóti að gera sér það alveg ljóst, þrátt fyrir það þó að hann beiti nokkurri ásækni í þessu efni, að hann er hér á ákaflega hættulegum villigötum; hann er á þjóðhættulegum villigötum með þessa till. sína, ef það á að fara að líta á þennan bjór sem einn þátt í neyzluvörum landsmanna. - Ég veit, að hv. þm. hefur tæplega gert sér grein fyrir því, hvað hann var að segja, þegar hann lét þessi orð falla hér áðan. Þessi bruggunaráhugi, sem hann er haldinn af, hefur hlaupið í gönur með hann. Hv. þm. N-Ísf. sagði, að áfengið væri þeim mun minna skaðlegt, sem það væri þynnra. Hví í ósköpunum vili hann þá vera að gera ölið styrkara heldur en það er, svo að ég haldi bara líkingunni? Þetta er allt svo furðulega vanhugsað hjá hv. þm. Viðvíkjandi hugmyndinni um að fara að brugga hér bjór til útflutnings og afla þannig gjaldeyristekna, dró hv. þm. upp nokkra mynd af því, hvað Íslendingar mundu geta á þessu grætt. Það er alveg rétt, að Danir afla mikilla gjaldeyristekna með sölu á bjór, og þeir eru taldir standa framarlega í því efni. Þetta freistaði Norðmanna á sínum tíma. Þeir ætluðu líka að feta í fótspor Dana um þetta og fóru að brugga sterkt öl. En hver varð reynslan hjá þeim í þessu efni að því er snertir útflutninginn? Þeir komust aldrei hærra en það að geta selt 6% af framleiðslunni til annarra landa, hitt fór allt saman ofan í þá sjálfa eins og það lagði sig. Ég skal ekkert segja um það, hvort Íslendingar mundu skáka frændum sínum og nábúum, Norðmönnum, í þessu efni og verða duglegri að selja bjórinn erlendis, það, sem hér væri búið til, en svona fór nú þetta fyrir Norðmönnum. Af því að hér er talað um það, hvað Danir hafi miklar gjaldeyristekjur af bjórnum, þá er það ekki nema önnur hlið þessa máls í Danmörku. Það er vitað, að bjórneyzlan heima fyrir í Danmörku er að verða í vaxandi mæli hreint og beint þjóðarböl. Hér var á s.l. sumri haldið norrænt bindindisþing. Á því þingi mætti sá maður, sem nú um fimm áratugi hefur verið framkvæmdastjóri bindindissamtakanna í Danmörku, Adolf Hansen. Hann flutti á þessu norræna bindindisþingi hér erindi um ölbruggunina í Danmörk og hvaða áhrif þetta hefði á dönsku þjóðina, og þær lýsingar voru mjög átakanlegar. Aðalefni þess erindis, sem framkvæmdastjóri bindindissamtakanna í Danmörku, Adolf Hansen, flutti, var birt núna alveg nýlega í Morgunblaðinu, og ég vil nú spyrja hv. þm. N-Ísf., hvort hann lesi ekki Morgunblaðið? Þar hefði hann getað fengið alveg óyggjandi fræðslu um þetta efni úr erindi þessa valinkunna og grandvara manns. Hann er ekki kominn hér upp til Íslands til þess að afflytja dönsku þjóðina eða bera henni verr sögu en ástæða væri til. Honum þykir vænt um sína þjóð, og þessi væntumþykja hans hefur m.a. komið fram í því, að hann hefur gert það að aðallífsstarfi sínu að reyna að hamla upp á móti skaðlegum afleiðingum áfengisnautnarinnar í Danmörku. Hann kemur til Íslands til þess að segja blákaldan sannleikann um þessi mál og í athugunarskyni fyrir alla þá fulltrúa frá Norðurlöndunum, sem mættir voru hér á þessu norræna bindindisþingi, og þ. á m. til aðvörunar fyrir Íslendinga. Hv. þm. N-Ísf. talaði um það sem sérstakt ómenningaratriði hjá Íslendingum, að þeir brugguðu ekki sterkt öl, og í þessu efni ættu þeir enga sína líka aðra en Eskimóa. Ja, það er mjög einkennilegt og kemur mjög í bága við sambúðarsögu Íslendinga og Dana, ef Danir hafa ekki séð þessum fáu Eskimóum fyrir nógu öli í Grænlandi. Ég skil ekki annað en að það hefði verið að bera í bakkafullan lækinn, að Eskimóarnir hefðu farið að brugga þar öl. Við þekkjum það frá fyrri sambúðarárum Íslendinga og Dana, meðan einveldi var og einokun á verzluninni. Þá skorti það aldrei, að hingað væri flutt til lands nóg af brennivíni, þó að fólkið jafnvel félli úr harðrétti, af því að hér skorti nauðsynjavörur. Það þarf varla að gera ráð fyrir því, að Eskimóana hafi skort bjór og brennivin undir handleiðslu Dana. Ég skal nú ekki fara öllu fleiri orðum um þetta og þá m.a. af því, eins og ég hef hér áður tekið fram, að hv. 2. þm. Eyf. hefur gert svo hreint fyrir okkar dyrum, sem lítum á það sem hættulegan hlut, að farið verið að brugga hér og selja innanlands áfengt öl. En af því að hv. þm. N-Ísf. talar svo mikið um höft og bönn og þau áhrif og viðleitni. sem bindindisstarfsemin í landinu og aðrir hafa haft í frammi til þess að hamla upp á móti vínnautninni, og hann lítur svo á, að þetta hafi verið fjötur um fót Íslendinga, vil ég nú spyrja: Hvað þekkir hv. þm. N-Ísf. inn á þetta? Hefur hann nokkurn tíma tekið þátt í bindindisstarfsemi? Hefur hann nokkurn tíma farið út um byggðir þessa lands til þess að boða mönnum bindindi, verið þátttakandi í starfsemi, sem leitar allra ráða bæði hver og einn sem einstaklingur og með félagsbundnum samtökum til að hafa áhrif á hugi fólksins í þessum efnum? Hverjir skyldu nú vera líklegri til þess að þekkja nokkuð til um það, hvað við á og haldbezt mundi vera í þessu efni, þeir, sem með löngu starfi hafa kynnzt hugsunarhætti fólksins í landinu, eða hinir, sem sneitt hafa fram hjá því að taka nokkurn þátt í slíku starfi, - þeir menn, sem nákunnugastir eru hugsunarhætti fólksins, hvernig ungt og eldra fólk hugsar í þessum efnum og hvað marka má af þeirri kynningu að líklegast sé til áhrifa? Þeir, sem bezt þekkja til, leggja allir á það mikla áherzlu, að löggjöfin veiti þeim stuðning í starfi sínu með skynsamlegum takmörkunum, er að haldi megi koma til að sporna á móti þessari gegndarlausu nautnafíkn, sem fram kemur, eins og kunnugt er, í þessu efni, hjá fjölda manna. Hinir, sem ekkert þekkja til þessa hugsunarháttar, eins og hinir svokölluðu raunsæismenn, sem nú hafa nýlega skotið selshausnum upp hér á Íslandi, þeir segja: Þetta er ekki leiðin; leiðin til þess er allt önnur. - Það eru tveir aðalpóstar í stefnuskrá þessara raunsæismanna, og þeir eru: að brugga og selja sterkt öl í landinu og gefa allar vínveltingar frjálsar. Þarna fékk hv. þm. N-Ísf. andlega sálufélaga. Það er nú verið að safna hér á vegum þessara raunsæismanna, að því er sagt er, undirskriftum hér í Reykjavík og víðs vegar úti um land, sem eiga að staðfesta það m.a., að öl með 31/2% vínanda að þunga sé ekki áfengt, því að það er einn liður í þessum undirskriftum að staðfesta, að svo sé ekki, því að þeir heimta, að þetta ákvæði verði látið standa í frv. Mér er sagt, að forustumaður þessa flokks, eða hvað nú á að kalla það, sé barna- og unglingafræðari, sem Reykjavíkurbær elur hér á brjóstum sér. Það er líka vissulega umhugsunarefni, þegar menn, sem settir eru í slíka ábyrgðarstöðu eins og það er að móla hug ungmenna, sá fyrstu frækornunum í sál æskunnar, - það er mikið ábyrgðarhlutverk, sem þessir menn eiga að gegna, en hvort þessi kenning er í fullu samræmi við það ábyrgðarríka starf, það ættu a.m.k. ráðamenn Reykjavíkurbæjar að taka til athugunar. Ég skal nú svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál að sinni, en vænti þess, þegar til atkvgr. kemur, að þá megi tillögur mínar njóta hér í deildinni góðs gengis. Með því móti er af hálfu löggjafarvaldsins létt undir með þeim mönnum í þessu landi, sem gegna nú því hlutverki að vinna gegn vínnautninni, víkja þeim súra bikar frá vörum þjóðarinnar.



Herra forseti. Það var út af till. hv. þm. V-Húnv. á þskj. 526 og þeirri grg., sem frá hans hendi fylgdi þessari till., sem ég vildi gjarnan minnast á. Ég tók það fram í minni framsöguræðu, að sú málsgr. í 9. gr., sem n. leggur til að felld verði niður og fjallar um það, að ekki megi gefa veitingamönnum afslátt frá venjulegu útsöluverði, er eingöngu felld niður af n. vegna þess, að hún telur, að hér sé um hreint framkvæmdaratriði að ræða, eins og það, að ekki er tekið fram í þessum l., hvaða verð skuli vera á áfengi í áfengisverzluninni. Hins vegar vakti það ekki fyrir n., eins og þó virðist hafa verið skilið af sumum, að veitingamönnum væri gefinn afsláttur frá verðinu. Í sambandi við till. hv. þm. V-Húnv. rak ég augun í síðasta orðið í brtt. hans, en hún er svona: „Á eftir orðinu „veitingamönnum“ komi: eða öðrum.“ En hv. þm. var svo hugulsamur að útskýra, hvað hann ætti við með þessu orði „öðrum“, og kom þá á daginn, að hv. þm. á þar aðallega við ráðherra og nokkra aðra, sem fá áfengi vegna embættis síns með lægra verði en áfengisverzlunin selur á til almennings. Mér finnst það nú koma úr hörðustu átt, að hv. þm. V-Húnv. skuli lauma slíkri till. eins og þessari hér inn og án þess að ráðh. séu viðstaddir. En það mætti segja mér, að þessi till., sem hann flytur hér, yrði til þess, að till. n. yrði samþ. Ég vil einnig benda hv. þm. á það, að það eru fleiri en ráðh., sem fá áfengi úr áfengisverzluninni með lækkuðu verði. Það eru m.a. sendiherrar og sendisveitir erlendar. Þetta mundi þá eftir túlkun hv. flm. einnig ná til erlendra sendisveita, sem hér dvelja og talið er sjálfsagt að geti fengið áfengi með innkaupsverði, eins og tíðkast yfirleitt erlendis að sendisveitir fái það. Ég vildi benda honum á, að það mundi vera talið nokkuð óvenjulegt að banna að selja þessum aðilum áfengið á þann hátt sem þeir hafa fengið undanfarið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá atriði úr ræðum tveggja hv. þm., sem ég vildi leyfa mér að gera stuttar aths. við. Hv. þm. Borgf. talaði hér áðan. Hann minnti á það, að ég hefði flutt till. um rannsókn á möguleikum á útflutningi öls árið 1950. Þetta er rétt. Það, að ég gat ekki áfenga ölsins í þeirri sögu þess, sem ég sagði hér í frumræðu minni, sprettur af því, að aðalatriði þessarar till., sem ég flutti árið 1950, var um allt annað efni. Till. var till. til þál. um endurskoðun íslenzkrar áfengislöggjafar, og hún var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara fyrir næsta reglulegt þing endurskoðun á gildandi lagaákvæðum um sölu og veitingar áfengis með það fyrir augum að stuðla að skynsamlegri og hóflegri meðferð áfengra drykkja en nú tíðkast með þjóðinni. Jafnframt verði framkvæmd athugun á því, hvort unnt sé að skapa landsmönnum auknar gjaldeyristekjur með því að leyfa hér bruggun áfengs öls til útflutnings.“ Það er alveg rétt, að hv. n., sem um þetta mál fjallaði hér í þingi, felldi athugunina á því, hvort hægt væri að brugga hér áfengt öl til útflutnings, úr till., en kjarni hennar var samþ., og ég held, að það sé ekkert oflæti, þó að ég telji það frv., sem hér liggur fyrir hv. Alþ. nú, ávöxt þessarar samþykktar minnar till. árið 1950. Þess vegna er ekki ástæða til þess fyrir minn hv. vin, hv. þm. Borgf., að telja þetta einhvern ósigur fyrir mig, að athugun á möguleikum á útflutningi öls skyldi vera felld aftan af till. Aðalatriði hennar var samþ., og ávöxtur hennar sést hér í dag. Hitt verða menn svo að meta hver fyrir sig, hvort það er einhver goðgá að orða þann möguleika, að Íslendingar auki gjaldeyristekjur sínar með því t.d. að hefja útflutning á öli, eins og fjölmargar aðrar þjóðir hafa gert. Og ég er alveg sannfærður um, að þó að ég hafi róið einn á báti með þessa till., eins og hv. þm. minntist á, þá verður það nú þannig að lokum, að Íslendingar hika ekki við að flytja þessa vöru út eins og aðrar vörur, sem þeir geta aflað sér gjaldeyristekna af útflutningi á. Ég er auk þess ekkert hræddur við það að róa einn á báti. Ég hygg, að það væri illa komið þeim þm. og jafnvel hverjum þeim einstaklingi, sem væri hræddur við það að framfylgja skoðun sinni aðeins af ótta við það að sjást einn á báti: Ég veit, að hv. þm. Borgf. er maður, sem fylgir skelegglega fram sínum skoðunum, og ég þekki hann það mikið og þekki það mikið hans þingsögu, að hann hefur ekkert verið hræddur við það að róa einn á báti, og hvorki álit mitt né annarra er minna á honum fyrir það. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta atriði frekar, en ég fagna þeim árangri, sem þessi till. hefur náð, og ég fæ ekki betur séð en að einmitt í þessi lög sé tekinn upp kjarni hennar, þar sem talað er um endurskoðun á gildandi lagaákvæðum um sölu og veitingar áfengis með það fyrir augum að stuðla að skynsamlegri og hóflegri meðferð áfengra drykkja en nú tíðkast með þjóðinni, a.m.k. þegar þetta frv. var lagt fram af hæstv. dómsmrh. var þessi stefna greinilega mörkuð í 1. gr. þess. Mig minnir, að svo sé enn. Hv. þm. Borgf. misskildi mig nokkuð, þegar hann lagði þau orð í munn mér, að ég liti á öl sem neyzluvöru og það bæri að líta á það sem framtíðarneyzluvöru í þessu landi. Ég sagði, að á Norðurlöndum, meðal þeirra þjóða, sem vanar væru þessum drykk, væri litið á öl sem almenna neyzluvöru. Ég gerði það ekki að mínum orðum, og ég hygg, að hver og einn, sem eitthvað þekkir til Norðurlandabúa og þeirra lífsvenja, geti staðfest þá skoðun mína, að þessar þjóðir líti á öl sem neyzluvöru, en ekki fyrst og fremst sem áfengan drykk, sem skaði eða hætta gæti af steðjað. Hv. þm. Borgf. drap nokkuð á þau ummæli mín, að áfengi væri talið því meinlausara og óskaðlegra sem það væri þynnra, og þá spurði hann: Hvers vegna vill þá hv. þm. styrkja ölið? Ég vil það vegna þess, að ég held, að 2.2% sterkt öl, sem við höfum nú, hvetji engan til þess að hætta við að drekka sterku drykkina, hina brenndu drykki. Ég hygg hins vegar, að 4.4% sterkt öl að rúmmáli geti haft það í för með sér, að menn hverfi nokkuð frá hinum sterkari drykkjum.  Ég held, að það hafi ekki verið fleira í hinni ýtarlegu og að mörgu leyti þróttmiklu ræðu hv. þm. Borgf., sem ég þarf að svara. Ég vil aðeins segja það, að ég met mikils áhuga þessa hv. þm. fyrir bindindisstarfsemi í landinu, og hann hefur vissulega unnið merkilegt starf bæði hér á Alþ. og utan þess sem skeleggur forvígismaður bindindis og hófsemi í landinu. En það, sem mér líkar illa við hann og marga ágæta vini mína, sem deila við mig og aðra um ölið, er, að það er eins og þeir vilji láta liggja að því, að við, sem flytjum till. um að leyfa tilbúning öls, séum jafnvel að vinna að því að skapa aukið böl í þjóðfélaginu, nærri því vitandi vits. Ég veit, að hv. þm. Borgf. hefur mótað sína afstöðu eins og hann hefur gert vegna þess, að hann telur það henta sinni þjóð bezt. Ég vil bara biðja þennan minn góða vin að trúa því, - hann ræður því náttúrlega, hvort hann gerir það, - að ég hef tekið mína afstöðu á sama hátt og hann. Ég tel það ekki stýra neinni farsæld, að að þessari þjóð sé haldið eingöngu sterkum drykkjum, 40–60% brennivini, en henni bannað að neyta 4% öls, sem allar aðrar menningarþjóðir leyfa framleiðslu á í sínum löndum. Þetta er kjarni þessa máls. Hv. 2. þm. Ey f. er horfinn héðan, því miður. Ég skal þess vegna ekki rökræða mikið við hann. Hann var eitthvað hvimpinn yfir því, að ég hafði nefnt hér „heilbrigða skynsemi“. -Sem betur fer, þá má nú enn þá tala um heilbrigða skynsemi í sambandi við áfengismál, og ég vona, að jafnglöggur og greindur maður eins og hv. 2. þm. Eyf. er þurfi ekki til lengdar að láta „reiðina úldna í hjartanu“, eins og stendur í biblíunni einhvers staðar, yfir því, að ég skuli leyfa mér að nefna heilbrigða skynsemi í sambandi við afgreiðslu áfengismála á Alþ. Hann sagði, að það, sem skipti máli í þessu sambandi, væri reynsla þjóðanna. Ég er alveg sammála hv. 2. þm. Eyf. um þetta. En hvaða ályktanir draga þjóðir eins og Norðmenn, Danir, Svíar og Finnar af sinni reynslu? Ég álit, að það sé miklu meira virði að athuga, hvaða ályktanir þeir sjálfir draga af sinni reynslu, heldur en hvaða ályktanir hv. 2. þm. Eyf. og hans skoðanabræður draga af henni. Þeir draga þá ályktun af sinni reynslu, að það sé skynsamlegra til hófsamlegrar meðferðar áfengis og hverfandi skaða af áfengisnautn í löndum sínum að leyfa bruggun létts, áfengs öls. Þessar ályktanir hafa þessar þjóðir dregið sjálfar. Ég trúi betur leiðtogum þessara þjóða og þessum þjóðum sjálfum, sem þekkja, hvar skórinn kreppir að hjá þeim í áfengismálum, því að þau eru vandamál hjá þeim eins og okkur, heldur en hv. 2. þm. Eyf., þó að hann sé ágætur, glöggur og greindur maður, þegar hann ræðir þessi mál hér á Alþ. En það, sem hann lagði megináherzlu á í sinni ræðu, var áfengismagnið, sem samkvæmt opinberum hagskýrslum er neytt meðal þessara norrænu þjóða, frænda okkar og vina. En eins og ég mun nú sýna fram á, eru hagskýrslur ákaflega villandi og sýna ákaflega skrýtna hluti í þessum efnum. Ég vil leyfa mér að benda á það, að þegar sala áfengs öls var bönnuð í Svíþjóð, en leyfð bruggun á því til útflutnings, þá var læknum heimilað að gefa út resept á áfengt öl handa sjúklingum, sem það var talið heilsusamlegt fyrir að drekka bjór með sterkari prósentunni. Læknum var heimilað þetta, og það var ákaflega algengt, að sjúklingum væri ráðlagt og fengju resept upp á einn bjór með máltið, sem sagt, að maður drykki tvo bjóra á dag. Við skulum segja, að hann hafi verið 4.4%, hann hefur kannske verið heldur sterkari. En segjum, að hann hefði verið jafnsterkur þeim, sem við leggjum til að verði leyfður hér. Hvað hefði þetta þýtt? Hvað drakk þessi maður af hreinu alkóhóli á ári t.d.? Það er ósköp auðvelt að reikna það út, og það hefur verið reiknað út. Samkvæmt læknisráði drakk þessi sjúklingur, sem drakk tvær bjórflöskur á dag, eina með hvorri máltið, hvorki meira né minna en 13.5 1 af spíritus á ári. Ef íslenzkur læknir ráðlegði hv. þm. Borgf. að drekka einn pilsner með hvorri máltið tveggja aðalmáltíða dagsins, hvað mundi það þýða, ef hv. þm. Borgf. hlýddi því ráði? Það þýddi hvorki meira né minna en það, að hv. þm. Borgf. drykki 6.2 1 af hreinum spíritus á ári. En samkvæmt hagskýrslum eru Íslendingar ekki taldir drekka nema, eins og hv. 2. þm. Eyf. sagði, 1.33 l.

Þetta eru nú kröftug rök.

Þetta eru nú kröftug rök, segir hv. þm. Borgf. En það, sem ég er að sýna með þessu, er það, að rök hv. 2. þm. Eyf. eru gersamlega út í bláinn, þegar hann talar um það, að ölþjóðirnar á Norðurlöndum drekki miklu meira en við, þau eru gersamlega út í bláinn.

Hefur hv. þm. reseptin, sem þessir sænsku læknar gáfu?

Ég veit þetta, að læknarnir gefa iðulega resept bæði á öl og vin. Það veit hv. þm. vel, að sjúklingum er oft ráðlagt að drekka létt vín sér til heilsubótar, það er svo alkunn staðreynd, að ég taldi mig ekki þurfa að vopna mig með resepti, þegar ég kem hér í ræðustól á hv. Alþingi og minnist á þetta fyrir hv. þm. Ég veit, að þeir vita þetta. Nei, rök hv. 2. þm. Eyf. í þessu eru þess vegna gersamlega léttvæg. Ég hygg, að þetta dæmi sé svo greinilegt, að um þetta þurfi ekki að fara öllu fleiri orðum. Sannleikurinn er sá, því miður, þó að við Íslendingar drekkum minnst áfengismagn af þessum norrænu þjóðum, þá verðum við að viðurkenna það hreinlega, sem við höfum séð allir, sem eitthvað höfum athugað þessi mál og t.d. haft tækífæri til þess að kynnast þessu í nágrannalöndum okkar, að við drekkum verr, þó að við drekkum minna. Við drekkum miklu verr en nágrannaþjóðirnar gera. Þetta er dapurleg staðreynd, sem við komumst ekki hjá að játa og viðurkenna. Enn er svo aðeins eitt atriði í sambandi við áfengislöggjöf Svía. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að þeir hefðu búið við hina hörmulegustu áfengislöggjöf, sem nokkur þjóð hefði búið við á undanförnum árum, þess vegna væri ekkert óeðlilegt, þó að þeir settu nú nýja löggjöf og þó að þeir jafnvel flýðu á náðir þessarar skelfingar, sem hann og aðrir skoðanabræður hans telja ölið. En ef við lítum nú aðeins örlítið aftur í tímann, man þá enginn hv. þm. það, að jafnvel hér á hinu háa Alþingi og ég tala nú ekki um í málgögnum þeirra mætu bindindismanna hér í landinu hefur oft einmitt verið vitnað til Svía sem fyrirmyndarþjóðar um löggjöf í áfengismálum? Og það er sérstaklega eitt atriði, sem menn hafa verið hrifnir af, þ.e. skömmtun áfengis í Svíþjóð. En það er einmitt hún, sem jafnvei bindindismenn í Svíþjóð núna viðurkenna hvað greinilegast að hefur gersamlega misheppnazt. Það er hún, sem verið er að afnema nú. Við reyndum þessa áfengisskömmtun hér á Íslandi einu sinni, og hvernig gafst hún? Hún gafst þannig, að jafnvel þing Stórstúkunnar, þar sem margir ágætir og skeleggir bindindismenn voru saman komnir, varð að gera ályktun um það að banna góðtemplurum að eiga áfengisbók. Það var orðið þannig, að sjálf Stórstúkan varð að viðurkenna það á þingi sínu, að fjöldi hennar ágætu félaga var farinn að taka út áfengisbók og taka áfengi út á hana.  Að lokum vil ég aðeins minnast á það atriði í ræðu hv. 2. þm. Eyf., að það hefði verið með brögðum reynt að koma ölinu inn í þetta frv. Mér þykir sorglegt, að minn ágæti vinur er fjarstaddur. En ég mundi vilja spyrja hann: Hvaða brögðum? Hefur nokkuð annað gerzt en það, að það hafa verið fluttar brtt. við frv. hér í þingi, hreinlega fyrir opnum tjöldum, komandi til atkvæða eins og aðrar brtt., nákvæmlega eins og brtt. hv. 2. þm. Eyf., hv. þm. Borgf., hv. þm. A-Sk.? Hvaða brögð eru það, þó að ég og aðrir leyfi mér að flytja brtt. um eitthvað annað en þessir hv. þm. geta fellt sig við? Ég segi bara, að þegar þannig málflutningi er beitt, þá hlýtur það að vekja grunsemd um, að málstaðurinn, sem á bak við liggur, sé eitthvað göróttur, - að það þyki jafnvel þurfa að beita brögðum. Ég hef engum brögðum viljað beita í þessu máli, hvorki fyrr né síðar. Ég hef, eins og ég sagði áðan, flutt till. um þetta nú og fyrr, vegna þess að sannfæring mín hefur legið þar til grundvallar. Ég hef talið óskynsamlegt að halda sterkum drykkjum jafnharkalega að þjóðinni og hið íslenzka ríki gerir, en banna henni jafnframt að neyta létts og að flestra áliti óskaðlegs drykkjar, sem er þetta 4.4% öl. Ég veit að sjálfsögðu, að öl eins og aðra hluti er hægt að misbrúka. En hvaða lífsins gæði er ekki hægt að misbrúka? Það er hægt að borða svo mikinn sykur, það er hægt að drekka svo mikið kaffi, sem eru almennustu neyzluvörur almennings í hverju landi, að menn verði veikir af því, að þeir fái ákveðinn hættulegan sjúkdóm, að taugar mazma fari úr lagi. Það er hægt að misnota alla góða hluti. Ég vil þess vegna endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég vona, að hv. þm. greiði atkv. um þessa till. eftir sannfæringu sinni, og þar með er ég ekki að drótta neinu ljótu að mínum virðulegu og ágætu þingbræðrum. Við vitum það, að máttur áróðursins getur stundum hrifið á hv. þm., og það hefur verið hafður í frammi mikill áróður af hálfu andstæðinga þessa máls, sem ég verð að telja ákaflega hæpinn. Það hefur jafnvel verið beitt mjög ólýðræðislegum aðferðum. Það hafa verið gerðar tilraunir til þess að „terrorisera“ einstaka menn fyrir það að hafa þorað að segja það, sem þeir hafa meinað í þessum efnum. En ég endurtek þáð, sem ég sagði: Ég vona, að hv. þm. greiði atkvæði í þessu máli eftir sannfæringu sinni.



Herra forseti. Hv. þm: Borgf. varð mjög tíðrætt um það í ræðum sínum, bæði hér áðan og í gær, og hneykslaðist á því, að ég sem meðlimur allshn. Nd. hefði skrifað undir nál., þar sem lagt var til, að heimildin til tilbúnings sterks öls í 2. gr. frv:, eins og það kom frá hv. Ed., yrði felld niður, en síðan gerzt meðflm. að brtt. við 7. gr. frv. á þskj. 519, þar sem gert er ráð fyrir heimild til handa ríkisstj. til að leyfa tilbúning öls með allt að 31/2% vínandainnihalds miðað við þunga. Ég vil út af þessu skírskota til nál. hv. allshn. á þskj. 489, þar sem tekið er beinlínis fram í upphafi þess, að nm. áskilji sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Út af þessum ummælum hv. þm. Borgf„ að mér skildist helzt um, að ég hafi ekki vitað, hvað ég var að gera, þar sem ég flutti brtt. við 7. gr. þessa frv., þá vil ég taka það fram, að mér skilst, að hann hafi alls ekki lesið þetta nál., eða a.m.k. hefur honum þá algerlega skotizt yfir upphaf nál., þar sem tekið er fram, að einstakir nm. áskilji sér rétt til að flytja og fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Það væri ekki nein furða, þó að hv. þm. hefði hneykslazt á því, hefði ég flutt brtt. við 2. gr. frv., sem n. lagði til að breytt yrði, því að þá hefði málið horft allt öðruvísi við, en það bara gerði ég ekkí. Ég gerðist meðflm. að brtt. við 7. gr. frv., en ekki 2. gr. Ég var sammála hinum nm. í hv. allshn. um, að eins og heimildin í 2. gr. frv. um tilbúning öls, sem inniheldur meira en 21/4% af vínanda að rúmmáli, er orðuð, sé greinin lítt frambærileg, því að þár er því slegið föstu, að öl, sem inniheldur allt að 31/2% af vinanda að þunga, sé ekki áfengur drykkur í venjulegri merkingu þess orðs. Þetta er að mínum dómi hæpin staðhæfing, því að ef svo væri, kæmust þeir menn, sem væru ölvaðir eða undir áhrifum þess öls, sem þeir neyttu, ekki lögum samkvæmt undir ákvæðin um menn, sem hafa neytt áfengis, og væri ekki hægt að meðhöndla þá sem slíka, og mundi þetta leiða til margvíslegra flækja; því að sem sagt, þá menn, sem væru undir áhrifum slíks drykkjar, sem slegið er föstu í frv. að sé ekki áfengi, en væru samt undir áhrifum áfengis og hefðu viðurkennt það og ölvun þeirra væri augljós, væri ekki hægt að meðhöndla og dæma sem menn undir áhrifum áfengis. Þrátt fyrir þessa afstöðu mína til þessarar greinar eins og hún er orðuð í frv., eins og það liggur nú fyrir, mun ég fyrir mitt leyti taka allt aðra afstöðu til beinnar og ódulbúinnar heimildar til að leyfa tilbúning sterkara öls, enda hef ég nú sýnt þá afstöðu mína með því að gerast meðflm. að brtt. við 7. gr. á þskj. 519. Að mínu áliti er það alls ekki fyrir fram sannað, að tilbúningur öls, sem innihéldi meira vinandamagn en það öl, sem nú er heimilt að gera samkv. íslenzkum l., mundi leiða til aukins drykkjuskapar. Um slíkt er auðvitað alls ekki hægt með neinu móti að fullyrða fyrir fram, og vil ég benda á, að það er hálfur sannleikur, en ekki allur, þegar sagt er, að áfengisneyzla t.d. Finna hafi stóraukizt, eftir að tilbúningur áfengs öls var leyfður þar aftur árið 1948. Sannleikurinn er sá, að neyzla brennivíns í Finnlandi hefur stórminnkað á árunum 1949–52 eða neyzla þess drykkjar, sem menn verða mest og verst ölvaðir af, en hins vegar er það rétt, að neyzla léttra vína og öls hefur farið vaxandi þar í landi, síðan leyfð var bruggun sterkara öls. Ég fyrir mitt leyti tel það ekki neina öfugþróun í áfengismálum neinnar þjóðar, þó að neyzla sterkra vina fari minnkandi, en neyzla léttra vina og öls fari vaxandi. Annars er það áberandi fyrir málflutning þeirra manna, sem halda uppi andróðri gegn heimildinni til að búa til sterkara öl, að þeir vitna aðeins í reynslu þeirra þjóða af sterku öli, þar sem áfengismálin eru í mesta ólagi og þjóðirnar virðast kunna sízt með áfengi að fara. Þeir vitna í Norðurlandaþjóðirnar, og það er staðreynd, að þær neyta víns í óhófi, eða a.m.k. kemur það þannig út, að áfengismagn verður mjög mikið á hvern íbúa, en þessir menn hafa t.d. ekki minnzt á áfengisneyzlu stórra þjóða, eins og Breta, Bandaríkjamanna og Þjóðverja. Ég veit að vísu ekki um tölur í þessu sambandi, en ég staðhæfi þó, að áfengisneyzla einhverra þessara stórþjóða er minni hlutfallslega heldur en áfengisneyzla Norðurlandaþjóðanna.

Hvað er að segja um Frakka?

Frakkar drekka ekki öl, Frakkar drekka létt vín. Þess vegna verður þeirra áfengisneyzla á hvern íbúa svo há. Ég hef aldrei heyrt fara neinar sögur af því, að Frakkar væru bjórþambarar eins og kallað er. Hins vegar eru Þjóðverjar það, og ég efast um, að áfengisneyzla Þjóðverja á hvern íbúa sé meiri en áfengisneyzla Norðurlandaþjóðanna á hvern íbúa, og raunar veit ég, að hún er minni. Hvort það stafar af því, að Þjóðverjar eru einhverjir mestu bjórdrykkjumenn í heimi, eða ekki, það skal ég láta hv. þm. Borgf. um að dæma. Annars er það sannfæring mín, að tilbúningur og neyzla sterkara öls en nú er leyft að brugga hér á landi mundi ekki leiða til aukins drykkjuskapar í þessu landi, heldur mundi draga úr honum, og eftir þeirri sannfæringu minni mun ég greiða atkv. um þetta frv.



Herra forseti. Frsm. hv. allshn., hv. 3. þm. Reykv. (BÓ), gerði hér áðan nokkrar athugasemdir við brtt., sem ég hef borið fram. N. hefur, eins og ég gat um áður, flutt till. um að nema burt úr 9. gr. frv. ákvæði um það, að óheimilt sé að gefa veitingamönnum afslátt á verði áfengis frá hinu venjulega útsöluverði. Hv. þm. segir, að það hafi þó ekki verið ætlan n., að veitingamenn eigi að fá afslátt, en hvernig stendur þá á því, ef svo er, að n. flytur till. um að nema brott þetta ákvæði úr l., að óheimilt sé áð veita afsláttinn, ef n. ætlast alls ekki til, að veitingamennirnir fái hann? Hv. þm. segir í sambandi við brtt. mína, að hún komi úr hörðustu átt. Ég get ekki skilið, hvað hann á við með því. Ég þarf að fá nánari skýringar á þessu frá hv. þm., hvað hann hér meinar. Hann segir, að ég sé að lauma till. inn, þegar engir ráðh. séu viðstaddir. Ég vil vekja athygli á því, að þessi till. var ekki sýnd fyrst hér í kvöld að ráðh. fjarverandi. Ég man ekki betur en henni væri útbýtt á fundi hér í gær. Hún hefur legið fyrir ráðh. sem öðrum þm. síðan. Hér er því ekki um neitt laumuspil að ræða. Hann segir sem rétt er, að ráðherrar hafi undanfarið fengið vínföng hjá áfengisverzluninni með mjög lækkuðu verði, og hann segir, að það séu fleiri, sem hafi notið þar slíkra hlunninda. Vissi ég það, og það fyrir löngu, en ég tel, að það sé einmitt enn ríkari ástæða til að samþ. mína till., því fleiri sem þeir eru, sem taka drykkjarvörur hjá þessari ríkisverzlun fyrir aðeins brot af hinu venjulega útsöluverði. Hv. þm. minnist á erlendar sendisveitir í þessu sambandi. Ég held, að ekki þurfi að hafa neinar áhyggjur af þeim. Ef sendiherrarnir telja vínið dýrt hér hjá áfengisverzluninni, þá hygg ég, að samkvæmt alþjóðavenjum, sem gilda um sendiherra, hafi þeir næga möguleika til að fá bæði drykkjarvörur og annað, sem þeir óska, frá sínum heimalöndum. Þessar athugasemdir taldi ég rétt að gera í tilefni af þessari síðustu ræðu hv. frsm., en sé ekki ástæðu til að svo stöddu að ræða um önnur atriði þessa máls.



Herra forseti. Mér sýnist ástæða til í sambandi við þessa umr. að ræða örlítið um landhelgismálin, þó að þau ættu nú eiginlega að vera máli því, sem hér er til umr., dálítið óviðkomandi. En þannig stendur á, að á þskj. 496, sem er brtt. frá hv. þm. Borgf., er brtt. um það að ákveða landhelgi í því frv., sem hér er til umr., með nokkrum ákveðnum hætti, þ.e.a.s., að hún skuli falla saman við fiskveiðilinu þá, sem nú gilda um sérstakar reglur. Mér þykir ástæða til að vekja athygli á þessu vegna þess, að þessi fiskveiðilina er sérstaks eðlis og hefur ekki verið viðurkennd, hvorki af íslenzkri ríkisstj. né Alþingi, sem landhelgi Íslands, og tel ég mjög vafasamt og jafnvel hættulegt að gera það, jafnvei þó að í áfengislögum sé. Það er engum vafa undirorpið, að mikill meiri hluti íslenzku þjóðarinnar vill ekki og mun ekki sætta sig við, að fiskveiðilína sú, sem nú gildir, verði í framtíðinni skoðuð sem íslenzk landhelgi. Þess vegna getur það verið hættulegt þeim málstað að slá því föstu, þó að sé aðeins í einu atriði. Síðan samningurinn milli Dana og Englendinga um þriggja mílna landhelgi við Ísland féll úr gildi, hafa ekki verið í gildi nein l. frá Alþingi um íslenzka landhelgi. Hins vegar er vafalaust, að þegar Íslendingar og þá fyrst og fremst Alþingi tekur það mál til meðferðar, þá mun það vera talið eitt af veigamestu rökum í því sambandi. að eftir að þessi samningur féll úr gildi, þá eigi og hljóti að taka aftur gildi gamlar tilskipanir, sem giltu fyrir þennan samning milli Dana og Englendinga, en samkvæmt þeim tilskipunum, mörgum að minnsta kosti, gilti 16 mílna landhelgi við Ísland. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta mál. Ég vil biðja hv. þm. að athuga það, og ég vil sérstaklega biðja hv. flm., hv. þm. Borgf., að athuga þetta mál, og ég vildi mælast til þess við hann, að að þeirri athugun lokinni og ef hann kemst að svipuðum niðurstöðum og ég við að hugleiða þetta mál, þá tæki hann þessa brtt. aftur. Um málið sjálft, sem hér er til umr. að öðru leyti, skal ég ekki ræða. Ég vil þó aðeins gera örlitla athugasemd við brtt. hv. allshn. á þskj. 489. Þar er 3. brtt. þess efnis, að niður skuli fella ákvæðið um að banna að gefa veitingahúsum afslátt af áfengi. Hv. frsm. n. gat þess, að þetta væri gert vegna þess, að það væru óeðlilegir verzlunarhættir að setja það í sérstök l., að það skyldi óheimilt að veita þennan afslátt. En hv. allshn. hefur þá ekki verið samkvæm sjálfri sér í sínu nál., því að 5. brtt. n., brtt. við 13. gr., hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Bannað er að senda áfengi gegn póstkröfu“ - og það hygg ég þó, að þetta mundu vera nokkuð óeðlilegir verzlunarhættir, því að það mundi þá vera eina varan hér á landi, sem sú regla gilti um, að það væri bannað að senda hana gegn póstkröfu. Ég vil því fara þess á leit við hv. n., að hún reyni að samræma sitt sjónarmið, sína röksemdafærslu í nál. sínu, og að minnsta kosti breyti annarri hvorri till. Loks vil ég þá aðeins geta þess rétt til gamans, að mér leiddist hálfpartinn að heyra það áðan, að tveir hv. þm. voru að deila um það, þ.e.a.s. annar deildi á hinn og hinn afsakaði sig fyrir það, að bjór, sterkur bjór, hafði verið kallaður neyzluvara. Þótti hv. þm. Borgf. það mesta hneyksli og mesta fásinna, og hv. þm. N-Ísf. dró í land með þetta og sagðist nú ekki hafa haldíð þessu beinlínis fram. En ég vil rétt til gamans láta það koma fram hér, að hv. þm. N-Ísf. þurfti alls ekki að draga neitt í land með þetta, því að vitanlega er bjór neyzluvara eins og hver önnur vara, sem neytt er, því að jafnvel hið sterkasta brennivín er neyzluvara. Þetta er nefnilega samheiti á öllum vörum, sem maðurinn lætur ofan í sig. Hins vegar munu þessir hv. þm. báðir hafa ruglað þarna saman hugtökunum neyzluvara og nauðsynjavara, og er illt til þess að vita, að slíku skuli ruglað saman hér á Alþingi.



Það er aðeins út af þeirri athugasemd, sem hv. 8. landsk. (BergS) gerði hér um 2. brtt. mína, viðvíkjandi landhelginni, að ég vil taka fram, að þessi brtt. mín er flutt af ráðnum hug út frá því, að í henni er engu slegið föstu um fiskveiðalandhelgi vora. Þar er eingöngu talað um hið friðlýsta svæði innan ákveðinnar línu. Hitt er svo alkunnugt, að landhelgi í sambandi við tollgæzlu fer ekki saman við fiskveiðalandhelgi, og svo hefur það verið um langt skeið hér hjá okkur. Það er þess vegna með minni till. siglt fram hjá þeirri hættu, sem hv. þm. benti á, gagnvart þeim þjóðum, sem við eigum nú í höggi við um landhelgi okkar. Með mínu orðalagi á þessu geta þeir ekki fengið neina fótfestu. Í till., eins og hún er orðuð í frv., er talað um m.a. tólf sjómílna fjarðarmynni, sem féll saman við þriggja mílna landhelgina á sínum tíma, en nú er þetta bil orðið samkvæmt okkar ákvörðun miklu lengra en tólf sjómílur, þannig að það mætti þá frekar segja, að einhver fótfesta fengist fyrir andófsmenn þeirrar landhelgi, sem við nú höfum tekið og við keppum að sjálfsögðu allir að að víkka mikið út frá því, sem enn er. Það er einmitt með þetta í huga, sem ég hef nú lagt til þessa breytingu. - Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta.



Herra forseti. N. hefur haft frv. þetta til athugunar, en ekki hefur orðið samkomulag í n. um frv., og er því hér á þskj. 517 flutt álit meiri hl. n., sem mælir með því, að frv. sé afgreitt óbreytt. Breyting, sem er í þessu frv. frá núgildandi l., er aðallega sú, að bæjarstjórn Reykjavíkur er heimilað að taka í eigin hendur brunatryggingar allra húseigna í lögsagnarumdæminu eða semja við vátryggingarfélag, eitt eða fleiri, um slíkar tryggingar eða um endurtryggingar á áhættu bæjarins. Sem sagt, breytingin er sú að heimila bænum að taka í eigin hendur tryggingarnar eða að endurtryggja á áhættu bæjarins. Meiri hl. n. telur ekki óeðlilegt, að bærinn fái þessa heimild. Hér er um að ræða þjónustu við bæjarbúa, sem vel mætti líkja við ýmsa aðra þjónustu, sem bærinn hefur á hendi, svo sem brunavarnir og vatn og rafmagn og annað þess háttar, enda hefur það sýnt sig, að þessi þjónusta bæjarins á undanförnum árum í sambandi við þetta mál hefur valdið því, að iðgjöld hér í bænum fyrir brunatryggingar á húsum eru nú allt að helmingi lægri en þau iðgjöld, sem menn verða að greiða, ef þeir tryggja á venjulegan hátt hjá vátryggingarfélögum. Það, sem vakir fyrir bæjarstjórninni, er að koma sér upp sjóði í þessum efnum, er svo gæti með tímanum tekið við tryggingunum að öllu leyti, og finnst meiri hl. n. það fyllilega réttmætt, að bærinn taki að sér slíka þjónustu. Ég sá, að um þetta var ritað í eitt dagblað bæjarins í dag, og þar var sagt, að hér væri um að ræða dulbúinn fasteignaskatt. Ég veit nú ekki, hvernig það góða blað, sem um þetta ritaði, gat fengið þá hugmynd, að hér væri um dulbúinn fasteignaskatt að ræða, og finnst mér það vera furðuleg fjarstæða. Þetta er eðlileg þjónusta við borgarana, og það eru þeir fyrst og fremst, sem koma til að hafa gott af því, ef hægt er að lækka iðgjöldin með einhverjum hætti eins og bærinn hefur gert á undanförnum árum. Einnig virðast þeir, sem þessu frv. standa öndverðir, nokkuð hafa út á það að setja, að þessum sjóði, sem myndaður verður af hagnaði af þessum tryggingum, verði einnig varið til eflingar á brunavörnum. Að sjálfsögðu er ekki gott að skilja sundur brunavarnir og tryggingarnar í sjálfu sér, en það má segja, að bænum beri að halda uppi brunavörnum. En hvað sem því líður, þá verður þetta nú allt tekið úr sama sjóðnum, þ. e. a. s. af því fé, sem borgararnir leggja bænum til. Meiri hl. n. væntir þess, að hv. deild geti fallizt, á tillögu hans.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. n. hefur nú haft orð fyrir meiri hl. og óskað, að hv. d. fallist á þeirra till. Ég hefði gjarnan kosið, að hv. frsm. hefði verið hér viðstaddur, en ég sé hann nú ekki hér í hv. d. og get búizt við, að hann muni ekki vera lengur hér til staðar. Sjálfsagt kann svo um þetta mál að vera, að það nái fram að ganga, en svo einfalt er það þó ekki frá mínu sjónarmiði að minnsta kosti, að ekki sé ástæða til þess að gera nokkrar athugasemdir um það og það fari nánari íhugun fram um málið heldur en fram er komið enn. Samkvæmt þeirri löggjöf, sem gilt hefur um þetta efni fyrir Reykjavík, hefur bærinn haft heimild til að semja við eitt eða fleiri vátryggingarfélög. Sú löggjöf, sem bærinn hefur haft við að styðjast um þetta efni, var sett 1924 og hefur staðið nær óbreytt frá þessum tíma til 1943, að lítils háttar breyting var gerð á l., en þó ekki um þetta efni, að bærinn hafði eftir sem áður heimild til þess að semja við vátryggingarfélög, eitt eða fleiri fyrir alla húseigendur í bænum um brunatryggingu. Orsökin til þessarar lagasetningar 1924, að bænum var heimilað að semja fyrir alla húseigendur um iðgjald fyrir brunatryggingu, mun fyrst og fremst hafa verið sú að talið var, að bærinn gæti komizt að betri skilmálum fyrir húseigendur, ef hann hefði á sinni hendi heimild til að semja við eitthvert vátryggingarfélag eða vátryggingarfélög fyrir alla í senn. Eins og viðhorf var þá til þessara mála, þá var þetta í sjálfu sér ekki óeðlilegt. Innlend vátryggingarfélög voru þá bæði fá og ekki fjársterk, höfðu litla getu til að takast á hendur mikla vátryggingu. Það var tæpast hægt að búast við, að samkeppni þeirra í milli yrði að nokkru ráði, sakir þess, hvernig ástatt var um þeirra fjárhag og möguleika til þess að keppa. Bærinn hefur notað sér þessa heimild og hefur alla stund samið við vátryggingarfélag eða félög, mér er ekki alveg kunnugt um, hvort þau hafa stundum verið fleiri, - eins og lögin heimiluðu. Iðgjaldagreiðslur til þeirra aðila, sem hafa haft brunatrygginguna á hendi, hafa verið nokkuð háar, og þess hefur gætt hjá ýmsum húseigendum, að þeir hafa talið iðgjaldagreiðslurnar óeðlilega háar. Þá var gert ráð fyrir, að semja mætti um þetta af hálfu bæjarins á fimm ára fresti. Stundum mun það hafa verið gert, en ég ætla, að það sé rétt, að það hafi stundum líka ekki átt sér stað. Til þess að samið væri á ný, þurfti að segja eldri samningum upp, en það mun ekki ætíð hafa verið gert. Hefur þá framlengzt af sjálfu sér samningurinn og iðgjaldagreiðslan óbreytt eins og áður var gengið frá þeim samningum. Nú í vetur var boðin út vátryggingin, og vátryggingarfélög hér í bænum hafa boðið í trygginguna, og þeirra tilboð munu hafa verið mun hagstæðari fyrir húseigendur en verið hefur áður. Þannig er mér tjáð um eitt tilboðið til dæmis, og vera má, að þau séu fleiri eitthvað svipuð, að það muni muna milli 40 til 50%, hvað iðgjöldin verði ódýrari eftir þessum nýju tilboðum, eða nýja tilboði, heldur en iðgjöldin eins og þau hafa verið greidd nú undanfárið. Þetta er vitaskuld afar mikill munur og húseigendum margfalt hagstæðari en áður hefur tíðkazt. Vera má, að það beri sitt hvað til þess. Í fyrsta lagi má vafalaust telja, að vátryggingarfélögin, sem starfa nú, eru orðin fleiri og þau eru miklu fjársterkari nú orðið en þau voru áður. Þau munu hafa miklu hagstæðari samninga við erlend vátryggingarfélög um endurtryggingu en þau höfðu um langa stund. Þau hafa margháttaða tryggingarstarfsemi aðra og geta þess vegna reiknað sér minni kostnað við framkvæmd trygginganna nú en áður sakir þess, að þetta verður þá einn þáttur í þeirra starfi, hliðstæður því, sem þau hafa á öðrum sviðum, og verður ódýrara vitaskuld fyrir það að annast framkvæmd tryggingarinnar heldur en annars mundi hafa orðið. En bænum eða ráðamönnum Reykjavíkurbæjar hefur ekki litizt á að fara þessa leið, því að nú er borið fram frv. af hálfu fulltrúa Reykjavikurbæjar, þm. bæjarins, og farið er í því fram á heimild fyrir bæinn að semja að vísu eins og áður við eitt eða fleiri vátryggingarfélög um brunatryggingarnar eða að bærinn taki sjálfur að sér þessar brunatryggingar og hann ætli sér þá, ef að því ráði yrði horfið. að annast einn trygginguna. Vafalaust mun hann semja við eitthvert félag eða félög um endurtryggingu, en trygginguna hér heima fyrir ætlar hann sér að annast, ef hann hverfur að því ráði. Skylda á að vera hjá eigendum húsanna að hlíta þessari ráðstöfun eins og áður, ef samið verður við eitthvert vátryggingarfélag eða félög, en verði það ekki að ráði, þá eru þeir skuldbundnir samkvæmt þessu frv. að vátryggja húseignir sínar hjá bænum fyrir þau iðgjöld, sem bærinn þá sennilega ákveður, máske ekki í þetta sinn, af því að tilboð liggja nú fyrir frá vátryggingarfélögunum, þó að ekkert sé reyndar sagt um það, en síðar meir er ekki neitt ákvæði, eða ekki hef ég getað komið auga á það í þessu frv., sem bindur bæinn við að bjóða tryggingar út og sjá, hvað í þær verði boðið, og gæti hann þá ráðið síðar meir, hver iðgjöldin væru. Ég get búizt við, að því verði haldið fram, að ef bærinn hefur allar húseignir á sinni hendi og hvort sem hann annast trygginguna sjálfur eða semur við vátryggingarfélög, eitt eða fleiri um trygginguna, þá verði auðveldara með því fyrirkomulagi að komast að betri kjörum en ef tryggingarnar væru gefnar frjálsar og hver einstakur húseigandi tryggði eign sína sjálfur. Ég skal hvorki til né frá fullyrða neitt um þetta, hvort það yrði svo í framkvæmdinni. Ég tel það nokkuð hæpið, að það reyndist svo. Það er nokkurn veginn víst, að milli vátryggingarfélaganna nú orðið er samkeppni, og það er tæpast hægt að ætla það, þar sem þau eiga eigin hagsmuna að gæta í því að fá sem mest til að tryggja með sem mestu verðmæti, að þau hafi samtök sín í milli um það að bjóða ekki sem bezt kjör. Ég hygg, að það mundi reynast svo, að þau kepptu um þetta og mundu bjóða eins góða skilmála og þau sæju sér frekast fært. Þá finnst mér í alla staði eðlilegt, að það gengi eftir þeirri braut um þessi mál, en hitt kæmi ekki til greina. Vitaskuld verður að halda því í löggjöfinni, að skylt sé að tryggja, og það ber ekki á milli um skoðanir manna um slíkt efni. Það verður vitaskuld að sjá fyrir því. Og hvaða leið sem farin verður í þessu máli, þá er vafalaust, að það verður lagaskylda, eins og vera ber, að húseigendur verði að tryggja húseignir sínar fyrir eldsvoða, svo að hvað það ákvæði áhrærir verði engin mistök á um það efni. Viðvíkjandi þessu máli í framkvæmdinni, þá er það þannig eins og ég vék að áðan hvað félögin áhrærir, að þau hafa sína starfsmenn og sínar innheimtur við aðrar vátryggingar eða út af öðrum vátryggingum, og mundi þess vegna ekki verða svo mikið aukið mannahald hjá félögunum við það, þó að þau hefðu hústryggingarnar. Slíku verður ekki til að dreifa um þetta efni, ef bærinn tekur það í sínar hendur. Það er alveg nýtt starf, nýtt bókhald, nýir starfsmenn eða starfskraftar, sem þar koma, og það leggst á þessa starfsemi með fullum þunga. Bærinn getur tæpast annað en haft iðgjöldin það rífleg, að það safnist nokkur sjóður til þess að mæta sérstökum óhöppum, sem fyrir kynnu að koma, og a. m. k. fyrst í stað er það ekki nema í alla staði eðlilegt, að það yrði að vera heldur í rífara lagi, til þess að bærinn væri við því búinn að mæta brunatjóni, ef það yrði mikið, og standa straum af því. Það mætti vitaskuld búast við því, þegar frá liði og bænum hefði safnazt sjóður, að þá þyrfti minna í hann að leggja, svo að að því leyti kynni að koma einhver linun í iðgjöldunum síðar meir, en þó því aðeins samt sem áður, að það viðhorf væri þá hjá ráðamönnum bæjarins, að þessi þjónusta fyrir húseigendur í bænum væri þeim sem kostnaðarminnst og þægilegust og ekki tekið meira af þeim til brunatryggingar húsanna heldur en brýna nauðsyn bæri til. Þrátt fyrir það þó að iðgjöldin hafi verið há og húseigendum óþægileg, þá hefur samt sem áður sá litli vinningur, sem orðið hefur við vátrygginguna og greiddur hefur verið Reykjavíkurbæ, ekki komið til þeirra, sem tryggt hafa. Á 9 árum, - ég ætla síðustu árunum 9, - hefur verið greitt til bæjarins af hálfu vátryggingarfélagsins, sem samið hefur verið við, eitthvað um 1.7 millj. kr. í ágóðahlut, að ég held. Í raun og veru eru þetta fjármunir, sem húseigendur eiga, en þá leið hafa þeir nú ekki farið, eftir því sem mér er tjáð. Ég hygg, að það sé rétt. Ég hef séð það á prenti, og því hefur ekki verið mótmælt. Hefur það gengið til bæjarins og þar inn í sjóð borgarinnar. Hvort slík greiðsla til bæjarins er nú lögum samkvæm eða ekki, um það skal ég ekkert fjölyrða. Það er ekki heldur neitt höfuðatriði í meðferð þessa máls fyrir framtíðina, það má skoða sem aukaatriði. En væri það nú samt svo, að ekki hefði verið full heimild til þess, þá hefur maður þó nokkra ástæðu til þess að ætla, að vera mætti, að þessum málum væri betur komið í höndum húseigendanna sjálfra og þeirra manna, sem þeir semdu við. Samkvæmt þeim brtt., sem við berum fram, hv. meðnm. minn, þm. Dal., og ég, þá leggjum við til í okkar aðaltill., að frv. verði breytt í það form, að húseigendur sjálfir annist um vátrygginguna, semji fyrir sig, en bærinn hafi þetta ekki í sínum höndum. Ég hef orðið þess áskynja, að húseigendur telja sér þetta hagfelldara og munu margir a. m. k. óska þess fremur, að þessi háttur verði á hafður, heldur en að þeir verði með lögum bundnir við ákveðinn aðila, hvort sem það yrði nú bærinn eða einstök vátryggingarfélög, eins og verið hefur nú um skeið. Ef þetta frv. verður samþ. eins og það er úr garði gert, þá hefur Reykjavík í þessu efni alveg sérstöðu. Enginn landshluti annar hefur þessa aðstöðu, að hann geti tekið þessar tryggingar í sínar hendur eða samið við aðra um trygginguna. Menn í öðrum hlutum landsins eru að lögum bundnir, hvar þeir skuli tryggja. Það kann nú sumum að sýnast ekki neitt höfuðatriði, þótt þannig sé farið að, og það skal ég játa. Það þarf reyndar ekki að vera, en þá vil ég vona, að ef nú aðrir landshlutar kynnu að finna upp á því að bera fram óskir um að fá sjálfræði sinum stjórnendum til handa um meðferð slíks máls sem þessa, þá verði þeim látið það í té. Það er ekki nema fyllsta sanngirni, sem mælir með því. Verða þá hv. dm. að vera við því búnir og gera það upp við sig fyrir fram, hvernig þeir mundu þá snúast við slíkum óskum. Ég vil líka benda á í þessu sambandi, að þetta er eitt atriði í nokkurs konar þjóðnýtingu, sem hér er tekið upp. Það er að vísu bærinn, sem á að annast um þetta starf og ætlar að taka það í sínar hendur. Verði þessi lagasmíði að lögum, þá getur bæjarstjórn gert það, hvort sem íbúum þessa bæjar líkar betur eða verr. Þeir fulltrúar, sem fara með yfirráð bæjarins nú, munu ekki hafa umboð frá húseigendum í Reykjavík til þess að fara á þennan hátt með þetta mál. Það getur verið, að þeir öðlist það, afli sér þess síðar meir, áður en þeir hrinda því í framkvæmd. Ég skal ekkert segja um það, hvort þeir gera það, en eðlilegast hefði þó verið, að þeir hefðu leitað samþykkis þeirra um það, áður en þeir fengju þennan lagastaf samþ. á Alþ. Eitt vil ég líka draga fram einmitt í þessu sambandi, að þó að Reykjavíkurbær eigi þarna í hlut og hér sé um brunatryggingar húseigenda að ræða, þá er sitt hvað annað, sem gæti komið til álita að fari eins og annaðhvort bærinn eða þá ríkið allt eignaðist rétt til þeirrar starfsemi, einhvers konar starfsemi, sem einstaklingarnir hafa nú í sínum höndum og þjóðin hefur frjálsræði til þess að fara með. Hv. frsm. meiri hl. vék að því hér í sinni ræðu og hafði séð það í einhverju blaði, að eftir ákvæði 1. gr. væri þetta dulbúinn fasteignaskattur, og fannst þetta ekki rétt, þetta mundi ofmælt, 1. gr. gæfi ekki tilefni til þess, og þyrfti þess vegna ekki að gera ráð fyrir slíku. Ég skal ganga út frá því með hv. frsm. meiri hl., að þetta sé meining bæjarfulltrúanna, að þannig verði farið með málið í framkvæmdinni, að þeir ætli ekki að taka sérstakt gjald umfram það, sem endilega þarf að vera til brunatrygginganna, en ekki er nema eðlilegt, að þeim, sem eru dálítið tortryggnir á, hvernig fara muni um málið í framkvæmdinni, detti það í hug, að vel geti nú verið, að tekið verði meira af húseigendum en brýna nauðsyn ber til vegna brunatrygginga húsanna sjálfra. Í 3. málsgr. 1. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjur, sem bæjarstjórn kann að hafa af starfsemi samkvæmt 1. málsgr., skal leggja í sjóð til eflingar brunavörnum og til tryggingarstarfsemi og til lækkunar á iðgjöldum húseigenda eftir ákvörðun bæjarstjórnar.“ Þetta er ákaflega rúmt orðalag, og hafi það vakað fyrir hv. flm. að taka ekki meiri gjöld af húseigendum en brýna nauðsyn ber til, þá er þetta orðalag ekki heppilegt. Hvað er efling á brunavörnum? Hún er margvísleg. Það er kaup á tækjum, það er brunalið, það er alls konar kostnaður í sambandi við þetta, og þessi starfsemi öll lýtur að meiru en aðeins að verja húsin, slökkva eld í þeim og verja þau fyrir eldsvoða, ef hann kemur einhvers staðar upp. Það eru líka aðrar eignir, alls konar eignir, lausafé í húsum, vörur í einstökum húsum og búðum, vörur í vöruskemmum o. fl., gæzla skipa í höfninni og máske eitthvað enn fleira. Ja, brunavarnir, þetta fellur undir það. Er það meiningin að taka gjöld af húseigendunum og vera viðbúinn að framkvæma þetta starf? Ekki er hægt að segja annað, þó að þetta væri gert, heldur en þetta heyrði brunavörnum til. En hvaða sanngirni væri í því að velta þessari byrði allri eða að meira eða minna leyti umfram það, sem réttmætt væri, á húseigendurna eina? Eins og menn vita, þá eru gjöld til brunavarna, t. d. eins og kaup á tækjum, greiðsla til slökkviliðs og margt og margt í því sambandi, tekin með almennum gjöldum af borgurunum, og það er í þágu langtum fleiri manna en þeirra, sem eiga aðeins hús. Ég held þess vegna hvað þetta áhrærir, að það sé alveg sjálfsagt að ganga svo frá þessu ákvæði, að það sé ekki hægt að leggja allt mögulegt inn í þetta orðalag og taka gjöld af húseigendum til slíkra framkvæmda sem ég hef nú verið að gera að umtalsefni. Mér skildist nú á hv. frsm., að hann gengi út frá því, að þannig ætti það að vera. Þá ætti líka að vera vorkunnarlaust að orða þetta það skýrt, að ekki valdi misskilningi og að ráðamenn bæjarins geti ekki lagt annað og meira í orðalag gr. heldur en hún heimilar, og þá aðeins það, sem fyrst og fremst verður að telja að komi húseigendum við, en frekari gjöld verði ekki af þeim krafin heldur en til að standa straum af þeirri gæzlu, sem telja má að sé sanngjarnt að þeir annist. Hv. frsm. sagði í sambandi við þetta, að það væri ástæðulítið - það var meining hans - að fetta fingur út í, þó að bærinn tæki nú þetta í sínar hendur, því að það væri ekki annað en þjónusta, þjónusta fyrir borgarana, þjónusta fyrir húseigendur. Þá vantar vafalaust ekki föðurlega forsjá í þessu, en betur færi þó á því, eins og ég hef áður vikið að, að börnin hefðu þá a. m. k. fallizt á, að þessi föðurvernd kæmi fram af hálfu þeirra, sem ráða bænum. Mér skildist á hv. frsm., að hann teldi, að þessi þjónusta, sem ráðamenn væru nú að bjóðast til þess að láta í té fyrir húseigendurna, væri þannig, að lengra þyrfti það nú ekki að ganga, það þyrfti ekki að ná lengra, ekki út á víðara svið eða ekki taka til fleiri hluta. Ja, það er nú svo. Það var hans hugmynd núna og hans skoðun. En vera mætti nú, að menn hefðu aðra skoðun, og ekki væri það nú ómögulegt, að einhver kysi, að það tæki til fleiri atriða, sem væru þjónusta fyrir Reykjavíkurbæ, ef starfsemin ætti sér stað hér, hefði aðsetur sitt, og kannske þá fyrir fleiri, jafnvel landsmenn alla. Og ef nú hægt væri að færa rök fyrir því, að það væri einstaklega hagstæð þjónusta. jafnvel hagstæðari en hægt væri að benda á, að nokkrir aðrir gætu í té látið, ja, yrði þá svo mikið tiltökumál hjá þeim, sem taka nú þetta upp, þó að þeir vildu þá koma slíku í framkvæmd? Mig minnir, að ég hafi nokkrum sinnum séð drepið á það í blöðum, að við værum ekki fjölmennari en það, Íslendingar, að það væri einstaklega hagstætt fyrir okkur að gera innkaup á nauðsynjum okkar í einn lagi, það sem við þurfum að kaupa hjá öðrum þjóðum. Með því móti gætum við komizt að mjög hagstæðum samningum, betri en ef fjöldi manns gerir slík kaup; ráðið með því móti betur, að það væri keypt inn í landið það, sem þjóðinni væri nauðsynlegt og gagnlegt, það yrði minna keypt af alls konar prjáli og annað þess konar. Þess vegna ætti þetta að vera gert og ætti að vera rekið á þennan hátt. Ja, þjónusta væri þetta vissulega. Hvað mundi hv. 3. þm. Reykv. segja um þetta? Ef nú sönnur væru færðar á það, að þetta væri þjóðinni hagkvæmt, væri hann þá við því búinn að hjálpa nú til að koma þessu á vegna þjónustuseminnar við þjóðina? Ég efast dálítið um það. Ég held að minnsta kosti, að hann gerðist ekki frsm. þeirrar n., sem hefði það mál til meðferðar og legði það til, að nú skyldu öll kaup verða gerð í einu eða af einum aðila og ríkið annaðist það. Þó að hann sé prýðilegur borgari hér, það veit ég, mundi hann jafnvel ekki gera það fyrir Reykjavíkurbæ. Ja, svona er nú um þetta atriði. Nú má segja, að þetta sé nú kannske eitthvað meira, og það er rétt, það tekur til fleiri, en þá eru fleiri atriði líka, þar sem hægt væri máske að koma þessu við. Hvað á að segja um iðnaðarstarfsemina? Í sumum iðnaðargreinum höfum við bæði húsrúm og vélar, sem geta unnið miklu meira en verkefnið, sem fæst, sakir þess að það þýðir ekki að framleiða svo mikið upp á það, að það seljist. Fyrir þessar sakir verður iðnaðarvaran miklu dýrari vitaskuld, mætti vafalaust vera nokkru ódýrari, ef það væri framleitt miklu meira, vélaaflið nýtt nokkurn veginn eða kannske til fulls og það húsnæði, þar sem þessi starfsemi fer fram, kæmi að enn meiri notum. Efast ég ekkert um, að auðvelt er að færa sannanir fyrir, að þetta gæti orðið miklu hagfelldara fyrir þjóðina, - það er ekkert vafamál, - og þetta gæti gerzt hér í Reykjavíkurbæ, svo að við förum nú ekkert út fyrir bæinn. Og vissulega væri þetta þjónusta í þágu bæjarbúa, og aðrir kynnu þá að njóta góðs af, og enginn sæi vitaskuld eftir því. Ja, mundi hv. frsm. meiri hl. geta fallizt á þetta? Þetta atriði er ekkert annað en framhald af því, sem hér er verið með, og ég vil einmitt, að bæði hann, hv. frsm. meiri hl., og hans flokkur geri sér það ljóst nú þegar í byrjun, hvaða skref hann er að stíga í þessum efnum. Er hann á leið út í fulla þjóðnýtingu, aðeins ef þau skilyrði eru fyrir hendi, að íbúarnir hafi hagnað af, miðað við það, sem vera kynni, ef það væri látið ógert? Ja, ég held, að hann ætti þá að draga upp enn skýrar en einstök máletni gefa stundum tilefni til, - enn skýrar annað, það sé nú ekki einstaklingurinn endilega lengur, sem eigi að annast framkvæmdir, heldur sé það nú annaðhvort bæjarrekstur eða þjóðnýting með öllu því, sem henni kann að fylgja. Þessu finnst mér að menn þurfi að gera sér grein fyrir, áður en svona spor er stigið, svo að ef eitthvað kynni nú að vera flutt af öðrum í svipaða átt, þá bregðist menn ekki þannig við, að það verði ekkert samræmi á milli orða og gerða. Ég er nú ekki þannig skapi farinn, og mínar skoðanir eru ekki þannig, að þær séu mjög andvígar því undir vissum kringumstæðum og með viss málefni, að ríkið hafi sjálft það til meðferðar. Það er fjarri því. En um svona efni, þar sem margar hliðstæður finnast, ef menn vildu vera í samræmi við það, sem þeir eru að gera, hef ég enga trú á, að það geti leitt til góðs. Að vísu, ef menn eru heppnir með mannaval og það er í höndum ágætismanna, þá getur slíkt farið vel, en gera verður ráð fyrir í þeim efnum, að mönnum kunni að vera missýnt, þó að þeir vilji vel, - missýnt um framkvæmdirnar, - og vel geti komið menn, sem eru mislagðar hendur um slíkt, og þá getur slík framkvæmd, ef hún er stórfelld og grípur mjög inn í þjóðarhag, orðið til tjóns. Ég var á einni tíð fyrsti flm. að því, að ríkið annaðist olíuverzlun. Ég komst að því, þegar ég var fulltrúi Reykvíkinga hér eitt sinn, að sú verzlun var einkar óhagstæð þjóðinni. Það var tekið miklu meira verð fyrir þá nauðsynjavöru en sanngjarnt var. Erlend gróðafélög rökuðu saman fé hér af landsmönnum. Það gekk út yfir atvinnulíf þeirra, og þess vegna flutti ég frv. um, að ríkinu væri heimilt að taka upp einkasölu. Sú löggjöf var samþ. hér á þinginu, og ríkið gerði það og hafði einkasöluna um skeið. Síðar kom svo að því, að þetta var talið haft á frjálsræði manna, talið, að einstaklingar gætu gert þetta miklu betur og ríkið ætti ekki að vera að binda fé og vasast í þessu. Illu heilli hafði þessi skoðun byr á þingi, svo að ríkið hætti afskiptum af verzlun með þessa vöru. Ósköp held ég að tilkostnaðurinn hjá sjávarútveginum hefði nú verið mikið annar oft og tíðum núna undanfarið, ef ríkið hefði haft þessa verzlun, og það hefði a. m. k. ekki verið varið eins stórkostlegu fé í geymabyggingar og annað þess konar alveg að óþörfu eins og átt hefur sér stað. Og engum dettur í hug að halda, að erlend gróðafélög séu að gefa okkur þessar byggingar, sem búið er að reisa og alltaf er verið að reisa. Nei, þjóðin verður að borga það sjálf, og þar verður hún að borga margan óþarfapening fyrir þetta fyrirkomulag. Ég drep á þetta sem dæmi þess, að það getur verið ýmislegt enn nær og þýðingarmeira fyrir það opinbera að grípa inn í og hafa undir sinni umsjá en það efni, sem þetta frv. er um. Við höfum lagt fram hér vi5 frv. brtt., fyrst aðaltill., sem fjalla um það efni að gefa tryggingarnar frjálsar. Ef hv. d. getur ekki á það fallizt, þá höfum við gert hér varatill., og það er um dálitla lagfæringu á 1. gr. frv. Ég ætla ekki að gera frekar en ég er búinn að umtalsefni þessi atriði. Við flm. þessara varatill. tökum þær aftur til 3. umr. Það skiptir ekki máli, að þær komi til atkv. nú við 2. umr. málsins. Við viljum heldur geyma það til 3. umr. og sjá fyrst, í hvaða búningi málið fer nú frá 2. umr. Vera má, að frekari brtt. komi fram við frv., og er þá gott að sjá, hvað því líður. Verið getur líka, að við í minni hl. gerum eitthvað frekari tilraun til lagfæringar á frv., þegar við sjáum, í hvaða búningi það verður eftir 2. umr. málsins. Ég hefði nú mjög svo gjarnan, eins og ég lét í ljós í byrjun míns máls, kosið, að frsm. meiri hl. hefði haft ástæðu til þess að vera hér og hlusta á mál mitt, en ég get nú ekki að því gert og hann lét mig ekki neitt vita um það, að hann hyrfi héðan. Ég vildi gjarnan, að þessar athugasemdir kæmu fram af okkar hálfu í minni bl., þó að mér hefði þótt miklu æskilegra, að viðstaddur væri hv. frsm. meiri hl., sem hefur nú tekið að sér að forsvara þetta mál í þeim búningi, sem það er, því að meiri hl. leggur til, að það sé samþ. óbreytt. Minna má ekki gagn gera, og honum þykir ekki athugavert neitt við frágang 1. gr. Og hvað sem líður bæjarfulltrúum Reykjavíkurborgar nú, þeirra skoðun og meðferð á málinu, þá veit ég ekki, hvort þeir eru það glöggskyggnir og sjá svo vel fram í tímann síðar meir, ef þetta verður að l. í þeim búningi, sem það er, að þeir sjái, hvernig síðar meir einhverjir bæjarfulltrúar Reykjavíkurborgar kunna að fara með þetta mál, ef það verður afgreitt eins og frv. liggur nú fyrir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér, ásamt hv. 9. landsk. (KGuðj), að flytja hér brtt. við þetta frv. Hún verður að flytjast sem skrifleg brtt., og þarf því að leita afbrigða fyrir henni. Ég vildi óska eftir því við forseta að leita nú afbrigða fyrir þessari till., og fari svo sem mig grunar, að það séu ekki möguleikar á því að fá samþ. afbrigði fyrir till. nú á þessum fundi, þá geri ég kröfu til þess, að þessum fundi verði frestað, þannig að þessar brtt. geti fengið fulla og eðlilega afgreiðslu einmitt við þessa umr. málsins, því að ég legg höfuðáherzlu á það, að við þessa 2. umr. málsins komi þessar brtt. mínar til atkvgr. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða málið á þessu stigi frekar, en áskil mér að sjálfsögðu rétt til þess að ræða frekar um það, þegar leitað hefur verið afbrigða fyrir mínum till.