Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem venja er til við 3. umr. fjárlaga koma fram allmargar till. til breytinga, sem fjvn. stendur að í heild, og mun ég gera nánari grein fyrir þeim hér á eftir. Þá hefur ríkisstj., svo sem alkunna er, lagt fram frv. til tekjuöflunar, m. a. til jöfnunar á hitakostnaði. Stuðningsmenn ríkisstj., sem skipa meiri hl. fjvn., munu gera grein fyrir þeim brtt. sem af ráðstöfunum ríkisstj. leiðir. Af hálfu þriggja fulltrúa Sjálfstfl. í fjvn. hefur hér verið dreift sérstöku nál. og munu þeir gera grein fyrir því í þessum umr. Ég mun, er ég hef gert grein fyrir þeim till. sem n. flytur sameiginlega, gera stutta grein fyrir afstöðu Alþfl., en að því er varðar þau B-hluta fyrirtæki, sem brtt. eru gerðar við, tek ég það skýrt fram að Alþfl. tekur ekki afstöðu til þeirra gjaldskrárhækkana sem þar er gert ráð fyrir, enda eru þær alfarið ákvörðun ríkisstj. og ekki í einu eða neinu á ábyrgð Alþfl., en ég mun gera lauslega grein fyrir þeim breytingum. Það eru þá fyrst brtt. frá fjvn. á þskj. 262. Við 3. gr. Liðurinn Gjald af seldum vindlingum. Fyrir 68 millj. koma 136 millj. Nánari grein verður gerð fyrir þessu þegar kemur að 6. gr. fjárlaga. Við 3. gr. Liðurinn 0671 Gjald af eyðublöðum heillaskeyta. Fyrir 400 þús. koma 2 millj. Við 4. gr. Íþróttasamband Íslands. Fyrir 126 millj. 140 millj. 620 þús. Við 4. gr. Fuglaverndarfélag Íslands. Fyrir 150 þús. koma 250 þús. Við 4. gr. liðurinn Landgræðslusjóður: Þar leggur n. til að fyrir 27 millj. 180 þús. komi 46 millj. 560 þús. Við 4. gr. er sömuleiðis lagt til að liðurinn Æðarræktarfélag Íslands breytist. Í staðinn fyrir 150 koma 200 þús. kr. Við 4. gr. komi nýr liður: Laxastigi í Laxá, Suður-Þingeyjarsýslu 45 millj. Gert er ráð fyrir að 45 millj. þurfi til að ljúka framkvæmdum við laxastiga í Laxá, en gert er ráð fyrir að þessi framkvæmd verði lánsfjármögnuð að þessu sinni sem hingað til. Liðurinn Hjálparstofnun kirkjunnar breytist þannig, að fyrir 1150 þús. komi 2 millj. Við 4. gr., liðinn Vinnumál 07981, verði sú breyting, að í staðinn fyrir lið, sem áður hét: Fræðslumál BSRB, BHM og samtaka sjómanna, sem falli niður, komi nýir liðir að tillögu fjvn.: 1. Fræðslumál BSRB 10 millj. 2. Fræðslumál BHM 2 millj. 3. Fræðslumál annarra samtaka launafólks 3 millj. Lagt er til að í stað 50 millj. á liðnum Slysavarnafélag Íslands í 4. gr. komi 64 millj. 620 þús. Þá er lagt til að þarna bætist við nýr liður, Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra, byggingarstyrkur, 15 millj. kr. Við 4. gr. Liðurinn Ríkisspítalar og heilsugæslustöðvar. Fyrir 347 millj. 605 þús. komi 367 millj. 605 þús. Hér er um að ræða hækkun á launalið. Verður þessari upphæð endanlega skipt í fjvn. svo sem venja mun hafa verið, en að meginhluta til mun féð renna til ríkisspítalanna. Þá er komið að liðnum bygging sjúkrahúsa o. fl. Þar leggur n. til að breyting verði á lið er varðar Borgarspítalann og 1. tölul. þessarar greinar orðist þannig: 1. a. Reykjavik, Borgarspítali, B-álma 300 millj. 1. b. Reykjavík Borgarspítali G-álma 120 millj. - Þessi breyting er lögð til að höfðu samráði við þm. Reykjavíkurkjördæmis. Þá er lagt til að sú breyting verði gerð við lið nr. 11, Hólmavík H 1, að orðið „undirbúningur“ falli þar niður. Nýr liður bætist við á liðnum 08381, Hjúkrunarheimili aldraðra í Kópavogi 22 millj. Þá leggur n. til hækkun á framlagi til Krabbameinsfélags Íslands. Í stað 60 millj. komi 79 millj. 380 þús. Á liðnum Samtök áhugamanna um áfengisbölið komi 10 millj. fyrir 8 millj. Enn fremur er lögð til breyting við liðinn Áfengisvarnir. Fyrir 30 millj. 924 þús. komi 33 millj. 924 þús. Þessi hækkun ætlast n. til að renni einkum til starfsemi þriggja samtaka: Íslenskra ungtemplara, Áfengisvarnaráðs og Samtaka áhugamanna um áfengisbölið sem hafa stofnað samtök gegn útbreiðslu vímuefna, og er ætlast til að hækkunin renni sérstaklega til þeirrar starfsemi. Við 4. gr. Liðurinn Styrktarfé og ýmis eftirlaun, embættismenn. Lagt er til að hann hækki um 1.2 millj. og liðurinn 09384 Styrktarfé og ýmis eftirlaun, ekkjur, hækki um 900 þús. N. leggur til að framlag til Sjóslysanefndar 2 önnur rekstrargjöld hækki. Fyrir 3 millj. 225 þús. komi 4 millj. 225 þús. Þá er lagt til að framlag til Heimilisiðnaðarfélags Íslands hækki úr 125 þús. kr. í 500 þús. kr. Í liðinn Orkusjóð leggur n. til að komi nýr undirliður: Hólsfjallabæir 15 millj. Þetta er vegna jöfnunar hitakostnaðar samkv. samþykkt ríkisstj. frá í fyrra, en sú fyrirgreiðsla er m. a. talin nauðsynleg til þess að þessir bæir haldist í byggð. Þá er komið að þeim breytingum er varða B-hluta fyrirtæki. Vegagerð ríkisins. Þar er lagt til að launaliður hækki úr 3.1 milljarði í 3.7 milljarða. Önnur rekstrargjöld: Í stað 300 millj. komi 400 millj. Viðhald: Sá liður hækki úr 5 milljörðum 870 millj. í 7 milljarða 650 millj. Gjaldfærður stofnkostnaður breytist úr 10 milljörðum 31 millj. í 9 milljarða 320 millj. Og liðurinn Til sveitarfélaga verði 2 milljarðar 705 millj. - Heildarútgjöld til vegamála nema alls 23 milljörðum 975 millj. kr. Útgjöldin eru fjármögnuð með mörkuðum tekjustofnum að upphæð 14 milljarðar 675 millj. samkv. tekjuáætlun fyrir fjárlagafrv. 1980. Að auki er áætluð lántaka að upphæð 8 milljarðar og 300 millj. og að framlag úr ríkisjóði nemi 1 milljarði. Ríkisútvarpið, hljóðvarp. Þar er lagt til að laun hækki þannig að í stað 812 millj. komi 1 179 328, afskriftir breytist úr 358 millj. í 325, yfirfærslur breytist í 245 millj. 67 þús. og liðurinn Seldar vörur og þjónusta hækki nokkuð. Fjárfestingar: Í staðinn fyrir 300 komi 325. - Skylt er að geta þess til skýringar, að þau B-hluta fyrirtæki, sem hér er um fjallað, hafa verið tekin út úr sérstaklega og þeir liðir, er þau varða, færðir upp til verðlags þessa árs. - Gert er ráð fyrir að fjárfestingarlið Ríkisútvarpsins, sem nemur 325 millj. kr., verði að hluta varið til uppbyggingar dreifikerfisins, svo sem verið hefur, og að hluta væntanlega til að kaupa búnað þannig að unnt verði að hefja tilraunaútsendingar í stereó, en það er ekki illa til fundið þegar þessi stofnun á nú 50 ára afmæli. Þá verða og breytingar á liðnum Ríkisútvarp, sjónvarp. Launaliður hækkar þar úr 1 milljarði 131 millj. 167 þús. í 1 milljarð 526 millj. 127 þús. Liðurinn Afskriftir breytist þannig, að í stað 650 kemur 500. Seldar vörur og þjónusta hækka úr 3 milljörðum 158 millj. í 3 milljarða 393 millj. og 80 þús. Í fjárfestingu er reiknað með 800 millj. kr., sem m. a. verði varið til uppbyggingar dreifikerfis, eins og að því er útvarp varðar, til að endurnýja endurvarpsstöðvar, sem úr sér hafa gengið, og í öðru lagi til kaupa á svokölluðum örbylgjusendi þannig að unnt sé að sjónvarpa atburðum jafnóðum og þeir gerast. -Í lögum nr. 20/1979, um heimild til lántöku, ríkisábyrgðir o. fl., var veitt heimild til innlendrar eða erlendrar lántöku að fjárhæð 300 millj. kr. til að greiða framkvæmdakostnað við dreifikerfi sjónvarps á árinu 1979. Á árinu 1980 er ráðgerð lánsfjáröflun að fjárhæð 300 millj. kr. til áframhaldandi framkvæmda við uppbyggingu dreifikerfisins, en í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 500 millj. kr. í sama skyni. Liðurinn Bjargráðasjóður Íslands. Veitt lán, fyrir 310 millj. 789 þús. komi 1810 millj. 789 þús., og nýr liður: 992 Tekin lán 1500 millj. kr. - Ríkisstj. ákvað að Bjargráðasjóður aðstoðaði bændur og aðra sem urðu fyrir erfiðleikum vegna vorharðinda á Norðausturlandi, en til þess að gera þetta kleift er áformað að afla sjóðnum lántökuheimildar að fjárhæð 1500 millj. kr., en þess fjár verður aflað í innlendum lánastofnunum. Þá er komið að liðnum Póstur og sími, en nánar er sundurgreint á þskj. 263 í hverju framkvæmdir þar og fjárfesting er fólgin og mun ég því aðeins stikla á stóru. Launaliður hækkar þar mjög verulega, enda er, sem áður sagði, mjög fært upp til verðlags á þessu ári eða úr 8 milljörðum 852 millj. í rúma 14 milljarða. Önnur rekstrargjöld hækka í 7 milljarða úr 5 milljörðum 596 millj. - Meginþættirnir í fjárfestingu Pósts og síma á árinu 1980 eru: Sjálfvirkar símstöðvar: Stækkanir á eldri stöðvum 410, svonefnd Karlssontalning 100 millj. Línukerfi fyrir símnotendur: Í bæjum og kauptúnum 450 millj., í sveitum 501. Landssímasambönd: Jarðsímaleiðir 1350, fjölsímar 631 millj. og radíoleiðir 287 millj. Þetta eru helstu liðirnir í fjárfestingu Pósts og síma, en þetta er nánar til tekið á þskj. 263. Skipaútgerð ríkisins. Fyrir 736 millj. 125 þús. komi 1 milljarður 15 millj. 380 þús. Liðurinn Laun hækkar úr 835 millj. í 958 og Önnur rekstrargjöld í 1067 millj. Seldar vörur og þjónusta: Í stað 740 kemur 1129 millj. 291 þús. Lántaka að upphæð 200 millj. kr. er fyrirhuguð vegna smíði á vöruskemmu í Reykjavík. Framlag ríkissjóðs til Skipaútgerðarinnar er aukið um 279 millj. kr., og er þá við það miðað að leiguskip verði í förum allt árið 1980. Auk þess eru gjöld og tekjur færð til verðlags 1980, eins og gildir um önnur þessi fyrirtæki. Flugmálastjórn. Fyrir 2 milljarða 594 millj. 465 þús. komi 2 milljarðar 744 millj. 465 þús., en það er hækkun um 150 millj. Við 5. gr. Flugmálastjórn, Fjárfestingar: Fyrir 900 millj. komi 1450 millj. og við bætist nýr liður: Tekin lán 400 millj. - Samkv. áætlun tekna í frv. til fjárlaga fyrir árið 1980 var gert ráð fyrir að flugvallagjald næmi 700 millj. kr. Áætlað er að hækkun flugvallagjalds leiði til 350 millj. kr. hækkaðra tekna. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs til framkvæmda á sviði flugmála yrðu um 900 millj. Hér er lagt til að framlag ríkissjóðs verði aukið um 150 millj. Enn fremur er ráðgerð 200 millj. kr. lántaka vegna vörukaupa og 200 millj. kr. lántaka vegna malbikunar flugbrauta. Fjárfesting á sviði flugmála nemur því 1450 millj. kr. Allt er þetta sundurliðað á sérstöku þskj., þskj. 263, og þar er nánar tilgreind upphæð til hvers flugvallar. Þar að auki eru 60 millj. kr. til almennra sjúkraflugvalla o. fl. Sú skoðun hefur komið fram í fjvn., að eðlilegast væri að þm. hvers kjördæmis skiptu þeirri upphæð í umboði fjvn. Við 5. gr. breytist liðurinn Kröfluvirkjun þannig að fyrir 750 millj. kemur 1750 millj., og liður 492: Tekin lán, fyrir 750 millj. komi 1750 millj. - Lánsfé vegna Kröfluvirkjunar er áætlað 1750 millj. og verður fénu varið til gæslu virkjunarinnar auk borunar tveggja hola í suðurhlíðum Kröflu og tengingar þeirra. Í fjárlagafrv. var áætluð lántaka að upphæð 750 millj. til borunar og tengingar einnar holu. Áætlanir um orkuöflun og virkjunarframkvæmdir eru nú til ítarlegrar endurskoðunar. Þá er liðurinn Byggðalínur. Fjárfestingar. Fyrir 5 milljarða 809 millj. komi 5 milljarðar 579 millj. Tekin lán breytast með sama hætti. - Ráðgerð er 5 milljarða 579 millj. kr. lántaka vegna byggðalína, en meginverkefni ársins 1980 er lokaáfangi við byggingu Vesturlínu, en til þess verks eiga að renna alls 4 milljarðar 387 millj. Áformað er að orkuveitusvæði Mjólkárvirkjunar tengist aðalorkuveitusvæði landsmanna haustið 1980. Þá er gert ráð fyrir að 1120 millj. renni til hönnunar, efniskaupa og byrjunarframkvæmda við suðausturlínu til Hornafjarðar. Stefnt er að því að sú lína nái til Hornafjarðar 1981. Önnur byggðalínuverkefni eru: 40 millj. kr. til frágangs á Norðurlínu og 32 millj. vegna tengingar Austurlínu á Akureyri. Þá er liðurinn Rafmagnsveitur ríkisins og þar hafa tölur sömuleiðis verið færðar á verðlag þessa árs. Laun: Fyrir 1 milljarð 210 millj. komi 2 milljarðar 40 millj. Önnur rekstrargjöld: Fyrir 1 milljarð 880 þús. kr. komi 3 milljarðar 460 þús. Hráefni og vörur til endursölu: Fyrir 5 milljarða 140 komi 5 milljarðar 500 þús. Vextir: Fyrir 1160 komi 1700 þús. Afskriftir: Fyrir 1460 þús. komi 2300. Seldar vörur og þjónusta: Fyrir 7 milljarða 750 millj. komi 11 milljarðar og 900 millj. Afborgun lána: Fyrir 1460 millj. komi 3 milljarðar 300 millj. Í lið 983. Liðurinn orðist svo: Fjárfestingar, almennar, 4 milljarðar 926 millj.- dreifikerfi í sveitum 1 milljarður 86 millj. Tekin lán: 2 milljarðar 896 millj. verði 4 milljarðar 726 millj. Afskriftir breytist. 1 milljarður 1460 millj. verði 2 milljarðar 300 millj. Annað, Orkusjóður: Fyrir 1235 millj. kemur 1086. - Tekjur og gjöld þessa fyrirtækis hafa verið færð til verðlags 1980, eins og áður sagði. Ekki er gert ráð fyrir að gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins breytist nema til samræmis við breytt raforkuverð annarra rafveitna. Ráðgert er að almennar framkvæmdir nema 4 milljörðum 926 millj. kr. og skiptist þannig: Til virkjana fari 40 millj., til stofnlína 1272, til aðveitustöðva 1267, til innanbæjarkerfa 1830, til dísilstöðva 217 og til véla og tækja 300 millj. En nánari sundurliðun þessarar fjárfestingar og þessara framkvæmda er á þskj. 263. Fjármögnun er ráðgerð með heimtaugargjöldum 200 millj. og lántökum 4 milljörðum 726 millj. Auk þessara framkvæmda er gert ráð fyrir að Rafmagnsveitur ríkisins annist framkvæmdir við styrkingu dreifikerfa í sveitum fyrir 1 milljarð 86 millj. Þá er gert ráð fyrir að við 5. gr. bætist nýr liður: Sveitarafvæðing og einkarafstöðvar: Fjárfestingar 455 millj. Annað, Orkusjóður 455 millj. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að lántaka til sveitarafvæðingar sé 415 millj. og lántaka vegna einkarafstöðva 20 millj. Lántaka vegna einkarafstöðva er aukin um 20 millj. og verður 40 millj., en á undanförnum árum hefur RARIK alfarið séð um þessar framkvæmdir. Nú er fjárhæðin 455 millj. færð á sérstakan lið: Sveitarafvæðing og einkarafstöðvar, og verður færð á framkvæmdaaðila þegar orkuráð hefur skipt upphæðinni á verkefni. Þá er liðurinn Orkusjóður 90, yfirfærsluliðurinn, orðist svo: Yfirfærslur, til RARIK 4 milljarðar 186 millj., til Orkubús Vestfjarða 775 millj., sveitarafvæðing og einkarafstöðvar 455 millj. Veitt lán: Fyrir 1100 millj. kemur 1250. Tekin lán: Í stað 4 milljarða 825 millj. komi 5 milljarðar 281 millj. Ráðstöfun eigin fjár: Fyrir 1332 millj. komi 1638. - Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að Orkusjóður taki að láni 800 millj. kr. til styrkingar dreifikerfa í sveitum. Upphæðin var hækkuð um 286 millj. og verður 1 milljarður 86 millj. Sú upphæð ásamt 3100 millj. kr. samkv. frv. myndar yfirfærsluna hjá RARIK sem er 4 milljarðar 186 millj. Þá er yfirfærsla úr Orkusjóði vegna sveitarafvæðingar og einkarafstöðva að upphæð 455 millj., og er það 20 millj. kr. hærri fjárhæð en sú sem tilgreind er í frv. Lántökur Orkusjóðs eru vegna eftirtalinna verkefna: Byggðalína 3090 millj., dreifikerfa 1 milljarður 86 millj., sveitarafvæðingar 455, hitaveitulána 500 og jarðhitaleitar 150. Samtals eru þetta 5 milljarðar 281 millj. kr. Til jarðhitaleitar er auk þess ætlað 600 millj. kr. framlag úr ríkissjóði. Þá er komið að 6. gr. frv. Á sérstöku þskj., 270, er gerð grein fyrir þeim liðum sem n. leggur til að falli niður. Það er í fyrsta lagi að tölul. 5. 2, um heimild til að selja jörðina Fornahvamm, falli niður. Þetta þótti ekki brýnt og ástæðulaust að hafa þessa heimild í frv. 5. tölul. 4, sem fjallar um sölu húseigna í Vík í Mýrdal, fellur niður, þar sem þessar húseignir hafa fyrir alllöngu verið seldar, og sömuleiðis 5. tölul. 6, um sölu á húseign við Keilufell. Hann fellur niður þar sem sú húseign er þegar fyrir nokkru seld. En svo að ég víki aftur að B-hluta fyrirtækjum, sem sagt þeim fyrirtækjum sem fjvn. fjallaði sérstaklega um, gerði ég fyrirvara um þetta af hálfu Alþfl., en geri grein fyrir því hér. Einu fyrirtæki til viðbótar væri kannske sérsök ástæða til að víkja að og það er Landhelgisgæslan. Þar hefur komið í ljós að talið er að verulegt fjármagn vanti bæði til launa og rekstrar. Mér er óhætt að segja að það sé skoðun fjvn., að það mál þurfi allt að taka til athugunar og endurskoðunar, m. a. með tilliti til rekstrar gæslunnar, hversu mörg skip og hversu stóran flugflota hún eigi að reka og hvernig sá floti nýtist best. Nú hafa menn lesið um það í blöðum, að væntanleg sé hingað ný þyrla sem væntanlega mun kosta sitt, en hins vegar er ekki vitað til þess að ákvarðanir hafi verið teknar um það enn að verja fé til þeirra kaupa. Það er skoðun n. að þetta þurfi að athuga vel. Þá eru breytingar við heimildagreinina, 6. gr. Þær eru taldar upp á þskj. 262., brtt. frá fjvn. Það er þá í fyrsta lagi að bæta tjón á vatnsveitu í Kelduneshreppi, tjón sem varð af völdum jarðskjálfta, og það tjón verði bætt í samræmi við reglur um bætur vegna hliðstæðra tjóna. 2. tölul. 1 er að gefa út fyrir hönd ríkissjóðs til sölu innanlands ríkisskuldabréf eða spariskírteini að fjárhæð allt að 2 milljörðum 800 millj. 3. liður 2 er að ábyrgjast lán vegna Hríseyjarferju. Lánið má vera verðtryggt. Þetta er nokkur viðbót við það sem stendur á frv., miðað við lánskjaravísitölu eða jafngildi allt að 103 millj. kr. í erlendri mynt og tekur ábyrgð jafnt til greiðslu afborgana, vaxta, verðbóta og annars kostnaðar. Þá er lagt til að við bætist nýr liður, 3. tölul. 6, að ábyrgjast með einfaldri ábyrgð lán er Akureyrarbær kynni að taka til byggingar tengiálmu við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þetta mál bar nokkuð á góma við 2. umr. fjárlaga. Liður 4.11: Að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af rafbíl ásamt fylgihlutum fyrir Háskóla Íslands, einnig að fella niður eða endurgreiða þungaskatt af bílnum fyrir árin 1979 og 1980. Þarna er um að ræða viðbót við grein sem áður var og fjallar um endurgreiðslu þungaskatts. Þá er brtt. frá n. við tölul. 4. 13. Sá liður orðist svo, að heimilt sé að endurgreiða söluskatt af orgeli fyrir: a) Söfnuð aðventista á Selfossi, b) söfnuð Lundarkirkju, c) söfnuð Stóra-Laugardalskirkju. Þá er lagt til að heimilað verði að selja prestssetursbústaðina í Vestmannaeyjum, nr. 2 við Sóleyjargötu og nr. 51 við Heiðarveg, og verja andvirði þeirra til að kaupa eða leigja nýtt prestssetur. Þá er lagt til að heimilað verði að selja hlut ríkissjóðs í húsnæði Iðnskólans á Selfossi, þ, e. nr. 1 við Sigtún, að festa kaup á húsnæði fyrir Fjölbrautaskóla Suðurnesja ásamt öðrum rekstraraðilum skólans og taka til þess nauðsynlegt lán, að selja hluta ríkissjóðs í gamla barnaskólahúsinu á Borðeyri, að festa kaup á húsnæði fyrir Fiskvinnsluskólann í Hafnarfirði og taka til þess nauðsynleg lán, að hafa makaskipti á hluta ríkissjóðs í húseigninni Ketilsbraut nr. 20 á Húsavík og samsvarandi eignarhluta í íbúðinni að Garðarsbraut 39 á sama stað, að selja Reykjavíkurborg um 20 hektara af landi Póst- og símamálastofnunar í Gufunesi vegna Kirkjugarða Reykjavíkur, að selja eignarhluta ríkissjóðs í húseigninni nr. 30 við Heimagötu í Vestmannaeyjum, að festa kaup á húsnæði á 2. og 3. hæð húseignarinnar nr. 118 við Laugaveg í Reykjavík, - til skýringar skal þess getið að þar eru Rafmagnsveitur ríkisins nú með sínar skrifstofur, - að heimila Síldarverksmiðjum ríkisins að hafa makaskipti á hluta af starfsmannahúsi Síldarverksmiðja ríkisins á Reyðarfirði og annarri húseign á sama stað, enda takist samningar um það, að festa kaup á fasteigninni Lyngási 7–9 í Garðakaupstað til skólahalds og festa kaup á húsnæði í stjórnsýslumiðstöð á Dalvík fyrir bæjarfógetaembættið þar, að fengnu samþykki fjvn. Alþ. að kaupa fyrir landshöfn Keflavíkur-Njarðvíkur viðlegukant í eigu Skipasmíðastöðvar Njarðvíkur hf., enda náist samningar um kaupverð og greiðsluskilmála, að taka lán allt að 50 millj. kr. til endurbóta á húsnæði Námsgagnastofnunar að Laugavegi 166, Víðishúsi svonefndu, enda verði húseignir Ríkisútgáfu námsbóka að Brautarholti 6 og Tjarnargötu 10 í Reykjavík seldar, sbr. lið 5.5 í fjárlagafrv., að taka lán til kaupa á húsnæði fyrir bæjarfógetaembættið í Vestmannaeyjum, að gera í samráði við fjvn. Alþingis samning við Reykjavíkurborg um skuldir ríkissjóðs vegna framkvæmda í heilbrigðismálum. Á þskj. 270 er svo enn ein till. til breytinga við 6. gr., þ. e. við bætist nýr liður: að breyta kröfum ríkissjóðs á hendur Olíumalar hf. í hlutafé að fengnu samþykki fjvn. Alþingis. - Þetta mál var nokkuð rætt í fjvn. Það er skoðun n. að athuga beri rekstur þessa umrædda fyrirtækis gaumgæfilega og fyrir verði að liggja glöggar upplýsingar um framtíðarskipulag og rekstur þessa fyrirtækis áður en gengið verði til áðurgreindra samninga. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þessum till., en aðeins fáein orð í viðbót. Að hálfu Alþfl. voru lagðar fram ítarlegar brtt. við 2. umr. fjárl. Þær till. gerðu ráð fyrir niðurskurði ýmissa liða, m. a. lækkun framlaga til nokkurra landbúnaðarliða, niðurgreiðslna og svo til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Á móti þessum niðurskurði eða lækkun ríkisútgjalda lagði Alþfl. til tekjuskattur einstaklinga yrði lækkaður um 7 milljarða kr. rúmlega, varið yrði 4 milljörðum til jöfnunar hitakostnaðar og 1 milljarði til félagslegra aðgerða í húsnæðismálum. Allar þessar till. voru felldar við 2. umr. Síðan hefur það gerst að eftir miklar deilur, að því er virðist, sem raunar virðist enn alls ekki vera lokið, er hér lagt fram stjfrv. um 2% hækkun söluskatts. Nokkrum hluta þessarar hækkunar, aðeins hluta þó, skal verja til jöfnunar hitakostnaðar, en um helmingurinn er almenn skattheimta. Þetta er viðbótarskattheimta þrátt fyrir öll loforð ríkisstj. og þótt hæstv. forsrh. hafi sagt við þjóðina í sjónvarpi, hygg ég frekar en hljóðvarpi, að hann gæti að vísu ekki lofað því, að skattar mundu lækka, en þeir mundu ekki hækka. Þetta eru efndirnar á því. Varðandi hitakostnaðinn skal það skýrt tekið fram, sem raunar hefur áður fram komið, að Alþfl. er fylgjandi jöfnun hitakostnaðar, að léttar verði byrðar þeirra sem þurfa að kynda hús sín með olíu. Alþfl. hefur haft frumkvæði í þeim efnum og lagt til, að á móti væru útgjöld ríkissjóðs nokkuð lækkuð, og komið með beinar tillögur í þá átt. Þau sjónarmið hafa ekki fundið náð fyrir augum þeirra, sem styðja þessa ríkisstj., og augum ríkisstj., að unnt væri að leysa þetta mál innan ramma fjárlaga, heldur er hér efnt til nýrrar skattheimtu væntanlega aðeins byrjunina á því sem síðar mun koma. Það var sagt hér af hálfu Alþfl. bæði við 1. og 2. umr. fjárlaga, að forsenda þess, að unnt yrði að afgreiða fjárlög fyrir páska, hlyti að vera sú og væri sú, að fram yrðu lögð drög að lánsfjáráætlun, svo sem raunar ber skylda til að landslögum, þótt skylt sé að vísu að geta þess, að ýmis gangur hefur verið á framkvæmd þess í gegnum árin. Um miðjan dag í gær fékk fjvn. í hendur drög að lánsfjáráætlun, en aðeins að því er varðar A- og B-hluta fjárlaga. Það segir auðvitað ekki nema hálfa sögu og illa það. Þrátt fyrir ítrekaðar fsp. hafa ekki fengist svör fjmrh. um hver verði rammi lánsfjáráætlunar á þessu ári. Svör hans til þessa hafa verið teygjanleg á svona 30 milljarða bili. Ljóst er og - það er mat allra sem til þekkja - að nú stefni í a. m. k. 110 milljarða kr. lánsfjáröflun, ef ekki enn hærra. Þetta er auðvitað langt umfram það mark, sem í upphafi var sett, og langt umfram það sem þeir, er gerst til þekkja telja óhætt að fara. Það er skoðun okkar Alþfl.-manna að hér stefni í óefni. Það virðist ljóst að þessi ríkisstj. muni slá öll fyrri met í skuldasöfnun og er það vafasamur heiður, að ekki sé meira sagt. Allt tal um að draga úr verðbólgu, niðurtalningu og hvað það nú heitir er auðvitað hrein markleysa í ljósi þess sem nú liggur fyrir. En þrátt fyrir að ekki liggi fyrir nema mjög óljósar upplýsingar um endanlega gerð lánsfjáráætlunar telur Alþfl. ekki rétt í núverandi stöðu og við núverandi aðstæður að tefja fyrir því með neinum hætti að fjárlög verði afgreidd. Því verða ekki af hálfu Alþfl. hafðir uppi neinir tilburðir í þá átt, enda er nú fjórðungur fjárlagaársins liðinn og ekki seinna vænna að koma þessu frá sér. Það er hins vegar skoðun okkar, að að því er varðar ríkisfjármálin stefni nú í algert óefni, og í því efni lýsum við fullri ábyrgð á hendur ríkisstj. Ég vil svo að lokum þakka meðnm. mínum fyrir mjög gott og þó umfram allt drengilegt samstarf.



Herra forseti. Formaður fjvn. hefur gert grein fyrir till. sem fjvn. flytur sameiginlega við 3. umr. um fjárlög svo og þeim till. sem varða B-hluta stofnanir. Stuðningsmenn ríkisstj. í fjvn. flytja að auki á þskj. 268 brtt. við fjárlagafrv. Síðan frá þeim till. var gengið hafa flm. ákveðið að breyta þeim till. nokkuð og verður hér gerð grein fyrir þeim eins og þær verða fluttar á þskj. eftir að það hefur verið prentað upp. Gert er ráð fyrir að inn í fjárlög komi í tekjuhlið Orkujöfnunargjald 6000 millj. kr., en um það gjald liggur nú fyrir stjfrv. á hv. Alþingi. Þá gerum við till. um að inn í útgjaldahlið fjárlagafrv. komi nýr liður: Styrkur vegna olíunotkunar til húsahitunar 4 þús. millj. kr. Liðurinn Óviss útgjöld hækki um 500 millj. kr. og verði 1110 millj., en 1500 millj. kr. koma þá fram sem áhrif á rekstrarjöfnuð ríkissjóðs. Er með þessu gert ráð fyrir að á þessu ári verði 4000 millj. kr. markaðar sem beinn styrkur til húsahitunar, en allt að 500 millj. kr. verði varið til frekari niðurgreiðslna og orkusparandi aðgerða. Stjfrv. þar að lútandi mun væntanlega verða flutt á næstunni. Sú upphæð yrði þá tekin af liðnum Óviss útgjöld, sem hækkar nú um 500 millj. kr. í 1110 millj., eins og ég áðan sagði. Enn fremur flytjum við till. um hækkun flugvallagjalds um 350 millj. kr. í samræmi við framlagt frv. um það efni. Þar sem þau frv., sem hér er um að ræða, eru til meðferðar í deildum Alþingis tel ég ekki ástæðu til að ræða þau mál efnislega vegna þessara till. sem fluttar eru til þess að í fjárlögum fyrir árið 1980 verði gert ráð fyrir orkujöfnunargjaldi og flugvallaskatti eins og ráðgert er að afgreiða frv. um þau efni á hv. Alþingi. Samkv. þeim till., sem formaður fjvn. hefur gert grein fyrir, og till. samvn. samgm. og þeim till., sem meiri hl. fjvn., stuðningsmenn ríkisstj., stendur að, mun tekjuhlið frv. verða með niðurstöðutölunni 346 108 millj. kr., en gjaldahlið 343 240 millj. kr. Rekstrarjöfnuður verður því 2868 millj. Innstreymi á lánahreyfingum verður 11 758 millj., útstreymi 12 405 millj. kr. og útstreymi á viðskiptareikningum 750 millj. kr. Greiðslujöfnuður verður þannig 1471 millj. kr. Ég vil að lokum ekki láta hjá líða að flytja samnm. mínum í fjvn. bestu þakkir fyrir gott samstarf í n. Starf fjvn. hefur verið með óvenjulegum hætti að þessu sinni þar sem þrjár ríkisstj. hafa setið og þrjú fjárlagafrv. hafa verið lögð fram á þeim tíma sem liðinn er síðan n. hóf að vinna að því að afgreiða fjárlög fyrir árið 1980, en fundir n. á þeim tíma nálgast líklega 80. Ég vil alveg sérstaklega flytja þakkir mínar til formanns n., hv. 5. þm. Vesturl., Eiðs Guðnasonar, sem hefur gegnt formannsstarfi við erfiðar aðstæður, en sinnt því starfi af stakri samviskusemi, verið samvinnufús við nm. alla og ötull og leitast við að halda uppi þeim góða anda sem jafnan hefur einkennt samstarfið í fjvn. hjá fulltrúum úr hinum ýmsu flokkum. Hann hefur gegnt formannsstarfinu með sóma.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka undir orð hv. þm. Geirs Gunnarssonar um þakkir til formanns n., eins og ég raunar gerði við 2. umr., og til meðnm. minna. Ríkisstj. hefur tekið ákvarðanir nú um helgina sem hafa í för með sér miklar breytingar á forsendum fjárlagafrv. Í fyrsta lagi ákvað ríkisstj. vegna fiskverðshækkunar að láta gengið falla og síga samtals um 8% á næstunni að talið er. Í öðru lagi ákvað hún að leggja á skatt - nýjan almennan veltuskatt - sem nema átti 2%, þegar síðast var vitað, af allri veltu í landinu. Og í þriðja lagi hefur ríkisstj. í raun tekið ákvörðun um verulegar gjaldskrárhækkanir hjá opinberum fyrirtækjum með breytingu á tekjuáætlun B-hluta fyrirtækja, t. d. hjá Pósti og síma. Þar verður hækkunin 1. maí 17%, hjá Ríkisskip sama dag 25% og hjá Ríkisútvarpi munu afnotagjöld af útvarpi og sjónvarpi hækka um 211/2% eða því sem næst. Þegar þessi umr. fer fram hefur fjvn. á engan hátt getað gert sér grein fyrir því í stórum dráttum, hvaða áhrif þessar ákvarðanir hafa á forsendur fyrir fjárlagaafgreiðslunni. Alvarlegra er þó, að hæstv. ríkisstj. hefur áreiðanlega ekki gert sér grein fyrir því heldur. Við þetta bætist að ríkisstj. hefur enn ekki tekið mikilvægar ákvarðanir um lánsfjáröflun og ráðstöfun lánsfjár í þjóðfélaginu. Þar er um að ræða ákvarðanir sem eru svo nátengdar ríkisfjármálunum á beinan og óbeinan hátt að útilokað er að gera sér grein fyrir heildarstefnunni í ríkisfjármálum og lánsfjárbúskap þjóðarinnar og afskiptum ríkisvaldsins af þessu tvennu öðruvísi en að taka slíkar ákvarðanir. Þrátt fyrir beiðni og beina kröfu minni hl. fjvn. um, að ríkisstj. gæfi n. upplýsingar um lánsfjáráætlun í heild áður en síðasta umr. fjárlaga færi fram, hefur ríkisstj. einungis séð sér fært að láta nm. í té yfirlit um lánsfjáráætlun sem tengist A- og B-hluta fjárlaga, og mun þessi skýrsla hafa verið lögð fram á Alþ. í dag. Af þessu tilefni, í fyrsta lagi vegna þess, hversu margar ákvarðanir hafa verið teknar með snöggum hætti, sem í raun gerbreyta forsendum fjárlaga, og í öðru lagi vegna þess, að ríkisstj. hefur ekki séð sér fært að verða við þessum sanngjörnu og eðlilegu óskum minni hl. fjvn. um lánsfjáráætlun, óskuðum við fulltrúar Sjálfstfl., sem erum í stjórnarandstöðu, eftir að bókað yrði í fundargerðarbók fjvn. eftirfarandi: „Við undirritaðir nm. fjvn. mótmælum þeim vinnubrögðum ríkisstj. að veita ekki fjvn. Alþingis upplýsingar um fyrirhugaða lánsfjáráætlun fyrir 1980 í heild fyrir afgreiðslu fjárlaga. Um mánaðamót mars - apríl er fráleitt að svo mikilvægir þættir lánsfjáráætlunar sem raun ber vitni liggi ekki fyrir við fjárlagaafgreiðslu sem er svo seint á ferð. Í lögum nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála o. fl., segir svo: „ Ríkisstj. skal leggja fyrir Alþ. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir eitt ár í senn og skulu þær fylgja fjárlagafrv.“ Auk framangreindra aths. er því um skýlaust lagabrot að ræða, þegar einungis er lögð fram nú lánsfjáráætlun að því er varðar A- og B-hluta fjárlaganna.“ Af þessu tilefni gáfum við út sérstakt nál. við 3. umr. Í nál. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ástæðan fyrir því, að undirritaðir nm. í fjvn. bregða á það óvenjulega ráð að leggja fram nál. við 3. umr. fjárlaga mótast af því sérstaka ástandi, sem nú ríkir í störfum Alþingis.“ Enn fremur segir svo: „Undirritaðir fjvn.-menn töldu ótækt að afgreiða fjárlög án þess að fá greinargóðar upplýsingar um lánsfjáráætlun yfirstandandi árs. Af þessu tilefni lýsti fjmrh. hæstv. því yfir, að fyrir 3. umr. fjárlaga mundi lánsfjáráætlun vegna A- og B-hluta fjárlaga verða lögð fram. Var því jafnframt heitið, að það skyldi gert í síðasta lagi að morgni 31. mars, enda ætlunin að 3. umr. færi fram 1. apríl. Á þessu varð sá dráttur, að svo ófullkomin lánsfjáráætlun kom ekki í hendur nm. fyrr en síðdegis í dag, 31. mars, þannig að komið var í veg fyrir eðlilegar umræður í þingflokkunum og gagngera skoðun fjvn. á breyttum forsendum, sem hljótast af lánsfjáráætluninni.“ Þá segir einnig í nál.: „Í dag gerðist það til viðbótar, að tvö mál komu fram á Alþ., en þau hafa bæði veruleg áhrif á fjárlög. Annars vegar lýsti ríkisstj. því yfir, að gengissig yrði hraðara en gert er ráð fyrir í forsendum fjárlagafrv. Hins vegar er lagt fram frv. til l. um hækkun söluskatts um 2 prósentustig til að afla tekna í ríkissjóð.“ Þegar þau drög að lánsfjáráætlun eru skoðuð, sem ríkisstj. hefur látið fjvn. og þingflokkum í té, kemur glöggt í ljós hvað gerst hefur í fjárlagagerðinni. Þrátt fyrir gífurlegar skattahækkanir, upptöku markaðra tekjustofna í ríkissjóð og niðurskurð á ýmsum sviðum hefur verið brugðið á það fangaráð að stórhækka innlendar og erlendar lántökur til að fjármagna ýmsa þætti A- og B-hluta fjárlaganna. Innlendar og erlendar lántökur nettó námu samkv. fjárlögum 1979 10.5 milljörðum kr., en samkv. þeim drögum að lánsfjáráætlun og þeim brtt., sem liggja fyrir við frv. sem hér er til umr., nema erlendar lántökur hvorki meira né minna en 36.5 milljörðum kr. eða tæplega fjórfaldast að krónutölu. Athyglisvert er að erlendar lántökur, sem voru samkv. fjárlögum 1979 5 milljarðar 424 millj. kr., hækka upp í 21 milljarð 360 millj. kr. eða fjórfaldast. Hæstv. fjmrh. kom á fund fjvn. og var þar margspurður eftir stefnu ríkisstj. í lánsfjáráætlun og hvort ríkisstj. hefði markað stefnu í því, hver skyldi vera rammi lánsfjáráætlunar í heild og hvert skyldi vera það mark sem erlendar lántökur mættu ekki fara fram úr. Hæstv. ráðh. svaraði því einu til að nefna nokkrar óljósar tölur, en hann sagði efnislega að engar ákvarðanir hefðu verið um þetta teknar í ríkisstj. og tómt mál væri að tala um stærðir sem ekki hefðu komið til pólitískrar ákvörðunar. Hann gaf þó þær upplýsingar, að framkvæmdaáform stefndu í 125 milljarða kr. sem fjármagna þyrfti með lánsfé ef í yrði ráðist. Þetta kemur heim og saman við umtal um að lánsfjáráætlun gæti orðið á bilinu 100–110 milljarðar kr. Samkv. lánsfjáráætlun í fyrra var stefnt að því, að opinber lánsfjáröflun yrði 44 milljarðar, en í reynd varð hún 58 milljarðar rúmir. Á þessum tölum geta menn séð að stefnt er í tvöföldun á lánsfjáröflun á vegum hins opinbera í ár. Athyglisvert er að í fyrra var áformað samkv. lánsfjáráætlun að taka töng erlend lán að upphæð 39 milljarða kr. Niðurstaðan varð sú, að um 53 milljarðar kr. voru teknir í erlend lán. Ef heildarlánsfjáröflun í ár fer yfir 100 milljarða kr. verða erlendar lántökur ekki langt frá 90–95 milljörðum. Sú staðreynd, að á þessu ári stefnir í að erlendar lántökur tvöfaldist, er athyglisverð fyrir margra hluta sakir. Í fyrsta lagi segir í málefnasamningnum góða að erlendum lántökum skuli stillt í hóf. En e. t. v. skiptir meira máli að fjvn. og Alþ., sem fjallar nú um fjórföldun á lántökum til fjármögnunar á ýmsum útgjaldaliðum A- og B-hluta fjárlaga, skortir í raun allar forsendur til að taka þessa ákvörðun. Það skiptir miklu máli hvort stefnt er í stórfelldar erlendar lántökur á ýmsum öðrum sviðum þegar slík ákvörðun er tekin. Þetta er eitt glöggt dæmi þess, að hið háa Alþingi getur engan veginn komist að skynsamlegri niðurstöðu um þetta mikilvæga atriði við þessa fjárlagaafgreiðslu. Lánsfjáráætlanir, sem fjalla um öflun fjár til margvíslegra verkefnaþátta og sjóða fyrir tilstuðlan ríkisvaldsins, eru í raun óaðskiljanlegur hluti ríkisfjármálanna. Hæstv. fyrrv. fjmrh. nefndi lánsfjáráætlun, sem hann mælti fyrir í fyrra, lánsfjárlög. Ég vona að sú nafngift sé merki um skilning hæstv. ráðh. á gildi lánsfjáráætlunar og einkum hversu mikilvægt er að ákvarðanir varðandi lánsfjáröflun og fjárlög séu teknar samtímis. Lánsfjáráætlun fyrir 1976 var fyrsta heildaráætlun um lánsfjármarkaðinn sem gerð hefur verið. Hún var lögð fram af þáv. fjmrh., hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen, og kynnt á Alþ. við 3. umr. fjárlaga 19. des. 1975. Frv. varðandi hana hafði áður verið lagt fram og samþ. með fjárlögum. Lánsfjáráætlun fyrir 1977 var lögð fram og kynnt á Alþ. við 3. umr. fjárlaga 20. des. 1976. Frv. varðandi lánsfjáráætlun, sem lagt hafði verið fram, var samþ. með fjárlögum 21. des. 1976. Lánsfjáráætlun fyrir 1978 tókst að leggja fram og kynna við 2. umr., 13. des. 1977, og þá afhent fjvn.-mönnum svo og formönnum þingflokka nokkrum dögum áður. Lög varðandi lánsfjáráætlun 1978 voru samþ. 21. des. 1977 með fjárlögum 1978. Það er athyglisvert að þeir menn, sem ráða nú ríkisfjármálunum, gagnrýndu mjög á þessum tíma að lánsfjáráætlun skyldi svo síðbúin að hún væri ekki til fyrr en rétt fyrir 3. umr. Síðan hafa þeir m. a. tekið þátt í því að samþykkja lög frá Alþ. þar sem lögfest er að lánsfjáráætlun skuli lögð fram með fjárlagafrv., eins og ég sagði áðan. Ríkisstj. hefur tekið margvíslegar ákvarðanir sem munu hafa verulegar breytingar í för með sér á grundvallarforsendum fjárlagafrv. og áhrif fjárlaga á stjórn efnahagsmála. Í frv. er, eins og kunnugt er, gert ráð fyrir að kaupgjald hækki í takt við stjórnvaldsþvingaða niðurtalningu verðlags. Þessi forsenda er athyglisverð, vegna þess að með henni er viðurkennt að stefna ríkisstj. í verðlagsmálum er um leið að þvinga fram með stjórnvaldsákvörðun hvaða launakjör skuli gilda í landinu. Laun samkv, forsendum frv. eiga að hækka vegna verðbóta um 8% 1. júní, 7% 1. sept. og 5% 1. des. eða eftir hinu fræga niðurtalningarkerfi. Þær ákvarðanir, sem ríkisstj. tók um helgina um gengisfellingu, álagningu söluskatts og hækkun á þjónustugjöldum ríkisfyrirtækja, hafa kollvarpað þessum launa- og verðlagsforsendum nokkrum vikum eftir valdatöku ríkisstj. og áður en fjárlög eru afgreidd. Samkv. beiðni minni í fjvn. fékk ég rétt fyrir hádegi í dag bréf frá Þjóðhagsstofnun og Hagstofu Íslands sem felur í sér áætlun þessara stofnana um hækkun framfærslu- og kaupgjaldsvísitölu frá febrúar til maí. Reyndar bað ég um áætlun til 1. okt. í haust, en þessar stofnanir hafa sýnilega ekki treyst sér til þess að svo stöddu vegna hinna skyndilegu sviptinga sem nú eru á þessu sviði í þjóðfélaginu. Í þessum minnispunktum frá Þjóðhagsstofnun og Hagstofu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hagstofa Íslands hefur gert áætlun um hækkun vísitölu framfærslukostnaðar frá febrúar til maí. Áætlunin er í veigamiklum atriðum reist á þekktum verðbreytingum á ýmsum vörum og þjónustu að undanförnu og áætlun um verðhækkanir fram til 1. maí. Niðurstaða áætlunarinnar er tæplega 12% hækkun framfærsluvísitölu.“ - Ég endurtek: „Niðurstaða áætlunarinnar er tæplega 12% hækkun framfærsluvísitölu, til samanburðar við 9.1% frá nóv. - febr. Í þessari tölu, 12%, er ekki innifalin hækkun á gjaldskrám Hitaveitu, Rafmagnsveitu og Strætisvagna Reykjavíkur, en ákvarðanir hafa ekki verið teknar um breytingar á þessum gjaldskrám. Þessi áætlun er án áhrifa af hækkun söluskatts, en hækkun hans úr 22 í 24% þýðir um 0.9% hækkun framfærsluvísitölu. Að þessum áhrifum meðtöldum yrði hækkun vísitölu rúmlega 12.5%, en þó meiri miðað við að gjaldskrá áðurnefndra fyrirtækja hækki fyrir 1. maí.“ Í þessari áætlun eru hins vegar metin áhrif gengisbreytinga til aprílloka. Á þessu sést að hér er í raun um það að ræða að verðbólgan er ekki einvörðungu sú eða svipuð því sem hún var fyrir áramót, hún er ívið meiri og geysist áfram. Enn fremur segir svo í þessum minnispunktum: „Samkv. gildandi lögum um útreikning verðbótavísitölu verður búvörufrádráttur 1. júní um 0.5%, frádráttur vegna áfengis- og tóbaksverðs 0.6%, en að svo stöddu er erfitt að áætla annan frádrátt. Verði söluskattur hækkaður, m. a. til þess að hækka olíustyrkinn, mun frádráttur vegna greiðslu olíustyrks hækka eitthvað frá því sem nú er. En viðskiptakjaraáhrif á vísitöluna 1. júní er erfitt að segja um að svo stöddu.“ En síðan segir: „Að óbreyttum reglum um greiðslu verðbóta á laun gæti hækkun verðbóta 1. júní orðið á bilinu 10.5–11.5% án áhrifa viðskiptakjara. En um þessa áætlun verður að gera þann fyrirvara, að margt er enn óráðið sem þar gæti haft áhrif á, m. a. hækkanir á gjaldskrám opinberra fyrirtækja.“ Það er sem sagt eftir áætlun Hagstofu og Þjóðhagsstofnunar gert ráð fyrir kaupgjaldsvísitölu sem ekki verði lægri en 10.5–11.5% 1. júní, í samanburði við það sem þetta frv. er byggt á, þ. e. 8%. Hér er því um að ræða að þær ákvarðanir ríkisstj. sem hún hefur tekið upp á síðkastið, eru í raun búnar að kollvarpa öllum forsendum fjárlagafrv. og kippa stoðum undan því að Alþ. viti í raun hvað það er að gera með þessari fjárlagaafgreiðslu. Ég hef áður gert grein fyrir því, hvernig gegndarlaus útþenslustefna í rekstrar- og millifærsluútgjöldum ríkissjóðs undanfarin ár hefur leikið ríkisfjármálin. Þar hefur flest orðið undan að láta. Gífurlegar skattahækkanir hafa ekki nægt til þess að ná endum saman, upptaka markaðra tekjustofna í ríkissjóð hefur ekki nægt, niðurskurður á framlögum til sjóða og ýmissa framkvæmda hefur ekki nægt. Allt hefur komið fyrir ekki: Ríkissjóður hefur verið rekinn með halla með þeim alvarlegu afleiðingum sem við blasa í þjóðfélaginu. Það væri að æra óstöðugan að reyna að henda reiður á þeim feiknalegu skattaálögum sem núv. hæstv. ríkisstj. og fyrrv. vinstri stjórn hafa lagt á þjóðina. Ég vil í því sambandi geta þess hér, að fyrir helgi skrifaði ég grein í Morgunblaðið sem birtist í dag og átti að fjalla um aukaskattreikninga þessa tveggja ríkisstj. til þjóðarinnar, en sú grein er þegar orðin úrelt. Ég vil því enn freista þess við 3. umr. fjárlaga í ár að gera grein fyrir því, hvaða mynd blasir við í þessum efnum. Heildarhækkun óbeinna skatta einstaklinga til ríkis og sveitarfélaga má ætla samkv. gögnum, sem Þjóðhagsstofnun hefur látið fjvn. Alþ. í té, að sé 24 milljörðum kr. hærri en ef álagning þessara skatta væri hlutfallslega sú sama og árið 1978. Skattauki óbeinna skatta á þessu tímabili er 32 milljarðar kr. Hefur skattbyrðin á þessu ári því þyngst um 56 milljarða kr. vegna aðgerða vinstri stjórnarinnar og núv. hæstv. ríkisstj., en þetta er nálægt 1300 þús. kr. á hvert fimm manna heimili í landinu. Beinir skattar til ríkis og sveitarfélaga: tekju- og eignarskattar, sjúkrasamlagsgjald og fasteignaskattar, námu samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar 11.6% af brúttótekjum skattgreiðenda á árinu 1978, þ. e. á greiðsluárinu. Eftir að vinstri stjórnin lagði á aftur virka skatta á árinu 1978 og eftir þær hækkanir, sem orðið hafa á beinum sköttum síðan, m. a. á útsvari núna samkv. þeirri heimild sem afgreidd hefur verið frá Alþ., telur Þjóðhagsstofnun að þessir skattar nemi 14.2% af brúttótekjum ársins í ár. En í þessari áætlun Þjóðhagsstofnunar er einungis við það miðað að tekju- og eignarskattur verði í samræmi við tekjuhlið fjárlagafrv. og að heimild til hækkunar útsvara verði einungis notuð að hálfu. Nú er ljóst að gert er ráð fyrir að tekjuskatturinn gefi 1500 millj. kr. meiri álagningu en gert er ráð fyrir í tekjuáætlun fjárlagafrv. Auk þess má gera ráð fyrir að sveitarfélög noti 10% álagsheimildir útsvara meira en að hálfu leyti, þannig að ekki er óraunsætt að reikna með að hlutfall óbeinna skatta af brúttótekjum skattgreiðenda í ár verði 14.6% af þessum tekjum. Þessi prósenta hefur því hækkað um 3% frá 1978, og þar sem Þjóðhagsstofnun áætlar, að brúttótekjur á þessu ári verði 800 milljarðar kr., þyngjast búnir skattar af þessum 800 milljörðum um 24 milljarða kr. Þess má geta að skatthlutfall beinna skatta af tekjum greiðsluárs var enn þá hagstæðara skattborgurunum 1977 og hefðu beinir skattar orðið rúmlega 30 milljörðum minni á yfirstandandi ári samkv. því hlutfalli. Óbeinir skattar verða 32 milljörðum kr. þyngri í át vegna ákvarðana fyrri vinstri stjórnar og núv. ríkisstj. Þetta stafar af söluskattshækkunum, af vörugjaldshækkun, verðjöfnunargjaldshækkun og hækkun á sköttum af bensíni, auk þess sem nýir skattar hafa verið lagðir á. Þennan aukaskattreikning óbeinna skatta má sundurliða samkv. allra nýjustu upplýsingum, og tæplega er ég þó alveg nákvæmur því að einhverjar sögusagnir ganga um sali Alþ. um að einum af þessum sköttum hafi eitthvað verið hnikað til. Raunar kom það fram í máli hv. þm. Geirs Gunnarssonar að eitthvað hafi verið við það frv. fiktað. En samkv. þeim upplýsingum, sem ég hafði síðast, nemur þessi skattauki eftirgreindum upphæðum: 1. Hækkun söluskatts skv. lögum 1979 10.3 milljörðum kr. í aukaálögur á þessu ári. 2. Hækkun vörugjalds 7 milljörðum 715 millj. kr. 3. Gjald á ferðalög til útlanda 1700 millj. kr. 4. Nýbyggingargjald 250 millj. kr. 5. Skattur á verslunarhúsnæði 1700 millj. kr. 6. Aðlögunargjald 1840 millj. kr. 7. Verðjöfnunargjald af raforku, hækkun nemur 1220 millj. 8. Skattahækkun af bensíni umfram verðlagshækkanir 10 milljörðum 100 millj. kr. 9. Ný hækkun á söluskatti nemur 7 milljörðum kr., eða kannske 6 eftir því sem kom hér fram hjá hv. þm. Geir Gunnarssyni. 10. Markaðir tekjustofnar teknir í ríkissjóð nema 4 milljörðum 714 millj. kr., en frá þessari upphæð dregst niðurfelling söluskatts af matvörum og tollalækkun sem framkvæmd var á þessu tímabili. Út úr þessu dæmi koma 32 milljarðar kr., eða 31 ef hinn nýi veltuskattur eða söluskattur gefur 6 milljarða kr., eins og fram kom áðan. Margar þessara talna má lesa úr fjárlagafrv. sjálfu, en að auki er stuðst við upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun og úr frv. hæstv. ríkisstj. sem liggja fyrir Alþingi. Eins og ég hef áður bent á hefur skattlagning á bensín aukist á milli áranna 1978 og 1980 um 20 milljarða kr. eða um 221%. Byggingarvísitala er áætluð hækka um rúm 108% frá miðju ári 1978 og fram á mitt ár 1980. Skattálögur á bensín hafa því aukist um 10.1 milljarð umfram verðlagshækkanir. Þetta stafar að sjálfsögðu af hækkunum á innkaupsverði vegna orkukreppunnar og bætist þannig við þann vanda sem bifreiðaeigendur eiga við að glíma vegna hækkunar á innflutningsverði bensíns. Það er mjög athyglisvert í þessu sambandi, að 51% af sköttum á bensín fór í Vegasjóð 1978, en samkv. frv. til fjárlaga fyrir 1980 - frv. sem hér er til umr. - fara einungis 37.9% af sköttum á bensín í Vegasjóð og kemur þessi lækkaða prósenta einungis til þess að endurbæta vegina. Athyglisvert er hversu athafnasöm ríkisstj. Gunnars Thoroddsens hefur verið í því að hækka skatta. Hún ber ábyrgð á 5.6 milljarða kr. hækkun beinna skatta, og er þá við það miðað að sveitafélögin noti 3/4 heimildar um 10% álag á útsvar. Hækkun vörugjalds og söluskatts í fyrrahaust leggur 15 milljörðum meira á þjóðina í ár en árið 1979, vegna þess að þær álögur gilda nú allt árið. Síðast bættist við 2% söluskattshækkunin sem leggur 7 milljarða í nýjum skattálögum á almenning og þó eitthvað minna ef á verður slakað. Þá má minna á flugvallaskattinn o. s. frv. Núv. hæstv. ríkisstj. er því síður en svo eftirbátur fyrri vinstri stjórnar í nýjum skattálögum. Samtals er hér um að ræða 26–27 milljarða kr. ofan á skattasúpu vinstri stjórnarinnar. Menn horfa að vonum skelfingu lostnir á þessar aðfarir. Í morgun voru birt viðbrögð tveggja fjölmennra launþegasamtaka vegna þessara gegndarlausu skattálaga. Í ályktun Alþýðusambands Íslands segir svo orðrétt: „Á fundi viðræðunefndar Alþýðusambands Íslands í dag var fjallað um þær auknu álögur sem boðaðar eru í formi útsvarshækkunar, hækkunar tekjuskatts og söluskatts. Alþýðusambandið minnir á að þetta gerist á sama tíma og kaupmáttur launa minnkar stöðugt. Aðgerðir stjórnvalda nú hljóta að auka dýrtíðina og rýra almenna kaupgetu. Aðgerðirnar eru þannig síst til þess fallnar að greiða fyrir kjarasamningum og mótmælir viðræðunefndin þeim því harðlega.“ Og í ályktun frá BSRB segir enn fremur orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn BSRB mótmælir þeim starfsaðferðum ríkisstj. við undirbúning efnahagsráðstafana að hafa ekki samráð við samtök launafólks um heildarstefnu í þessum málum. Í lögum er gert ráð fyrir samráði við samtök launafólks, og slík samráð eru einnig boðuð í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. En engin samráð hafa verið höfð við launþegasamtökin. Þær nýju stórfelldu álögur á almenning, sem þegar hafa verið samþ. á Alþ. eða fyrirhugaðar eru samkv. stjfrv., þ. á m. um orkujöfnunargjald, eru olía á verðbólgueldinn, sem enn hlýtur að magnast við gengislækkanir, sem sífellt eru framkvæmdar. Því mótmælir stjórn BSRB eindregið þessum nýju álögum.“ Ég vona að hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. taki meira mark á þessari gagnrýni og viðvörunum en raun hefur orðið á um þau varnaðarorð sem við þm. höfum haft hér á hinu háa Alþingi, en það má heita að hæstv. ríkisstj. hafi á engan hátt svarað þeim viðvörunum eða gagnrýni. Þrátt fyrir nýja skattálagningu, sem er raunverulega 2% söluskattshækkun og eykur tekjur ríkissjóðs um 7 milljarða á árinu 1980, er raunverulegur greiðsluhalli á þessu fjárlagafrv. Þessum 7 milljörðum eða 6, ef þeir verða það, er varið þannig, að áætlað er að 4 milljarðar gangi til að greiða olíustyrk, en síðan er 1.5 milljörðum varið til að bæta rekstrarafkomu og þar með greiðsluafkomu ríkissjóðs, en hálfum milljarði er ætlað að hækka óviss útgjöld og þannig greiðast úr ríkissjóði. Eftir þessa skattahækkun og eftir að fjallað hefur verið um frv. í fjvn. við 2. og 3. umr. er greiðsluafgangurinn aðeins 2.5 milljarðar kr., að því best verður séð, miðað við þær till. sem ég heyrði fluttar hér áðan. Er það nýlunda að hv. fjvn.-menn heyri till. fluttar á þingi án þess að þær hafi verið ræddar í fjvn., en það er svo margt nýtt í dag. En ef þetta er rétt, sem kom hér fram í þeim till., verður greiðsluafgangurinn um 2.5 milljarðar kr. Hér er þó því miður aðeins um pappírstölu að ræða vegna þess að lántökur voru auknar um hvorki meira né minna en 7 milljarða til að ná saman þessum greiðsluafgangi. Og það er einungis gert ráð fyrir að greiða Seðlabankanum eftir sem áður 3.6 milljarða af óumsömdum yfirdrætti sem nálgast 30 milljarða kr. um síðustu áramót. Þessu til viðbótar bætist það, að til A- og B-hluta er áformað að fjórfalda erlendar lántökur. Allir, sem vit hafa á peningamálum og efnahagsmálum, gera sér grein fyrir því, að slík gegndarlaus erlend lántaka til ríkissjóð hlýtur að vera, eins og kom fram í ályktun BSRB, olía á eld verðbólgunnar. Hér er allt á sömu bókina lært. Þótt nýir skattar séu lagðir á, söluskattur hækkaður með nokkurra mánaða fresti um mörg prósentustig, fer í raun ekkert fyrir þessari skattheimtu í að gera ríkisfjármálin að virkara tæki í baráttunni gegn verðbólgunni. Þvert á móti eru ríkisútgjöldin þanin út og nýir skattar lagðir á, eins og söluskattur núna, sem munu magna verðbólguna um allan helming. Eins og ég hef áður bent á er hér haldið áfram sömu stefnunni og 1978 og 1979. 1978 gerði þáv. vinstri stjórn ýmsar ráðstafanir sem hlutu að leiða til stórfellds halla á því ári. Þegar Tómas Árnason, hæstv. núv. viðskrh., mælti fyrir fjárlagafrv. fyrir 1979 lagði hann á það áherslu að rúmlega 8 milljarða kr. greiðsluafgangur, sem ganga ætti til Seðlabankans, væri höfuðatriði fjárlagastefnunnar og að í frv. væri gert ráð fyrir svo hárri fjárhæð að hún næmi í þessu skyni 4% af fjárlögum á skuldahala ríkissjóðs í Seðlabankanum. Reyndin varð þó sú, að þrátt fyrir nýja skatta, sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögunum, var verulegur halli á ríkisbúskapnum 1979, með þeim afleiðingum að 61% verðbólga var á árinu, sem er algert met á síðari áratugum. Í fjárlögum áranna 1978 og 1979 var gert ráð fyrir að greiða af greiðsluafgangi ríkissjóðs í Seðlabankann samtals 8.3 milljarða kr., en reyndin varð sú, að skuldin við Seðlabankann jókst um 6.7 milljarða og staðan við Seðlabankann varð 15 milljörðum verri en fjárlög gerðu ráð fyrir einungis á þessum tveimur árum. Þegar reynslan hefur verið slík og þróunin undanfarin tvö ár er það algert ábyrgðarleysi að afgreiða fjárlög með svo litlum greiðsluafgangi sem hér er ráð fyrir gert, jafnvel þótt hver einasta tala í fjárlagafrv. stæðist. Þessu til viðbótar er það að segja, að ríkissjóður skuldaði fleiri en Seðlabankanum um síðustu áramót. Í nýútkominni skýrslu frá ríkisendurskoðun, en það er nýjung að ríkisendurskoðun gefi Alþingi skýrslu um framkvæmd fjárlaga, mjög góð nýjung að mínu mati, kemur fram að ríkissjóður hefur ýtt ýmsum greiðslum á undan sér til þess að laga stöðuna um áramótin. Þar kemur fram að hann hefur átt ógreidda reikninga til mennta- og kennaraskóla um 203 millj., hann hefur átt ógreitt til Aflatryggingasjóðs 280 millj., Fiskveiðasjóðs 513 millj., Byggingarsjóðs ríkisins 2023 millj., til rekstrar sjúkrahúsa 353 millj. og til greiðslu olíustyrks 262 millj. Samtals eru þetta 4 milljarðar 179 millj. kr. Í þessu fjárlagafrv. sést hvergi að ríkissjóður geri ráð fyrir að greiða þessar skuldir, þannig að útgjaldahlið hans sé við það miðuð að hann þurfi ekki að ýta þessum böggum á undan sér um næstu áramót. Í því sambandi er rétt að minna á að það eru feiknalega skornir niður ýmsir sjóðir, eins og t. d. Byggingarsjóður ríkisins, og því þrengra um vik fyrir ríkissjóð að nota Byggingarsjóð ríkisins sem eins konar banka um næstu áramót. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að umfjöllun fjvn. um B-hluta fyrirtæki og um Vegagerðina og fara nokkrum orðum um orkumál. Ég sagði áðan að það væri gert ráð fyrir að hækka gjaldskrá Pósts og síma um 17% 1. maí, en það er einnig gert ráð fyrir að hækka gjaldskrá um 7% 1. ágúst og 5% 1. nóv. Þrátt fyrir þessar miklu hækkanir eru framkvæmdir Pósts og síma með þessari fjárlagaafgreiðslu skornar niður um 1200 millj. kr. frá tillögum stofnunarinnar að raungildi frá því, sem var 1979, um 500 millj. kr. Ríkisskip fékk þannig afgreiðslu í hv. fjvn., að þar er gert ráð fyrir að farmgjöld Ríkisskips hækki um 25% 1. maí, 7% 1. ágúst og 5% 1. nóv. Þar er gert ráð fyrir að ævintýraleg aukning verði á flutningum með Ríkisskip, um 40% að magni til frá árinu í fyrra, en samt sem áður þarf framlag ríkissjóðs að verða rúmur milljarður kr. til að greiða halla af þessum rekstri á árinu 1980. Um Ríkisútvarpið er það að segja, að við þessa fjárlagaafgreiðslu nýtur Ríkisútvarpið ekki neinna framlaga frá ríkissjóði eins og það hefur gert undanfarin ár, þó aðallega sjónvarp, vegna þess að á sínum tíma er gert ráð fyrir að tolltekjur af litsjónvarpstækjum, sem munu nema í ár 1000 millj. kr., eða hluti af þeim tekjum gangi til þess að byggja upp dreifikerfi sjónvarps og til litvæðingarinnar. Við þessa fjárlagaafgreiðslu fer ekki króna úr ríkissjóði, en útvarpinu er heimilað að taka 300 millj. kr. lán sem ríkissjóður ætlar að borga fjármagnskostnað af að hluta. Og eins og ég sagði áðan er gert ráð fyrir að afnotagjald útvarps og sjónvarps hækki um 21.5% á seinni hluta ársins í ár, eftir að hafa hækkað um allt að 25%, þ. e. afnotagjald fyrir litsjónvarpstæki, á fyrra árshelmingi. Vegamálastjóri kom á fund n. til að gera grein fyrir því, hvað sá rammi, sem niðurstaðan varð að Vegagerðin fengi, hefði í för með sér. Ríkisstj. ákvað að víkka þann ramma um 2 milljarða kr. þannig að úr ríkissjóði kæmi 1 milljarður og hálfur milljarður í lántöku. Það er fróðlegt að bera þessar tölur saman við það sem var 1978, en þá lagði ríkissjóður Vegasjóði til 1500 millj. kr., en það mundi þýða 3.2 milljarða á þessu ári miðað við raungildi. Það er skemmst frá því að segja, að hv. þm. geta átt von á því á næstu dögum að þurfa að draga úr raungildi fjárveitinga í kjördæmum sínum til nýbygginga vega um 34% samkv. þeim upplýsingum sem hv. fjvn. fékk hjá vegamálastjóra, og þá er átt við gildandi vegáætlun. Skylt er að geta þess, að það mun vera um einhverja raunverulega aukningu að ræða miðað við árið í fyrra, sem er það ár sem minnst hefur verið lagt til vegamála í fjölda mörg ár. En hér er um að ræða 34% niðurskurð að raungildi frá vegáætluninni sem gilti í ár, þrátt fyrir fyrirheit stjórnarsáttmálans um að vegáætlun skyldi framkvæmd að raungildi. Á það vantar 4.5 milljarða að vegáætlun haldi raungildi sínu. Samkv. þeirri afgreiðslu sem Vegagerðin fékk hjá meiri hl. fjvn. - Það er athyglisvert við þessa afgreiðslu að eina verkið, sem fær raungildisframlag, er brúin yfir Borgarfjörð. Þá vil ég víkja örstutt að orkumálum. Orkumálin hafa verið dálítið undarleg við þessa fjárlagagerð. Það hefur verið staðið dálítið undarlega að þeim. M. a. var olíustyrkurinn, eins og menn vita, numinn út út frv. núv. hæstv. fjmrh. En þegar betur er að gáð er einnig fleira gert þar. T. d. er það svo, að beint framlag ríkissjóðs í Orkusjóð, þegar frá er dregið verðjöfnunargjald, lækkar að raungildi um 500 millj. kr. og fellt er niður beint ríkisframlag til að styrkja dreifikerfi í sveitum og bein fjárveiting til hitaveitulána. Samtals er þarna um skerðingar að ræða upp á 1300 millj. kr., en í staðinn er gert ráð fyrir að Orkusjóður taki miklu meiri lán en hann hefur gert áður. Hér er aðeins um eitt dæmi að ræða um hvernig staðið hefur verið að fjárlagaafgreiðslu núna, því að ríkissjóður dregur úr beinum framlögum til stofnana eins og Orkusjóðs, en síðan er þeim ætlað að taka meiri lán. Þannig er vandanum ýtt út á lánsfjármarkaðinn. Að sjálfsögðu verða ekki búnir til neinir nýir peningar með þeim hætti, en þrengt að öðrum sem þurfa á lánsfé að halda. Þá vil ég geta þess, að við þremenningar endurflytjum till. okkar um að ríkissjóður skili iðnaðinum á þessu ári aðlögunargjaldi sem hann leggur á. Aðlögunargjald var lagt á fyrst í fyrra. Samkv. upplýsingum ríkisbókhaldsins var óráðstafað af aðlögunargjaldi í ríkissjóð um áramótin 386 millj. kr. Í ár er ætlunin að innheimta 1840 millj. kr. í ríkissjóð af aðlögunargjaldi, en einungis skila iðnaðinum 850 millj. af því. Till okkar þremenninga, sem við flytjum á ákveðnu þskj. og er eina till. sem við flytjum, gengur einfaldlega út á að ríkissjóður stingi þessum peningum ekki undir stól í ár, heldur reiði þá fram til iðnþróunaraðgerða, eins og raunar var lofað í fyrra þegar frv. um aðlögunargjald var flutt á hinu háa Alþingi. Þegar fjárlagafrv. er til umr. sem eins er staðið að og þessu fjárlagafrv., sem hér hefur verið rætt nú og er rætt við 3. umr., vaknar sú spurning, hvort það sé í raun og veru eina leiðin, þegar menn vilja koma til móts við ýmsar þarfir í þjóðfélagi sem er í mótun og þarf að auka ríkisútgjöldin á sumum sviðum, að hækka skatta. Ég held að menn hljóti að vera mér sammála um að það getur ekki gengið ár eftir ár að hækka söluskatt um 1–2% árlega til að koma til móts við þarfir sem eru margvíslegar í þjóðfélagi í mótun. Þess vegna verður að finna einhverjar aðrar leiðir og gera þetta öðruvísi. Það verður að finna svigrúm til þess á einhverjum öðrum sviðum og lækka þannig útgjöld ríkissjóðs að svigrúm skapist til að taka ný verkefni sem þarf að taka á. Í þessu sambandi er fróðlegt að athuga að útgjöld ríkissjóðs til sjúkratrygginga hækka um 100%, en aftur á móti til lífeyristrygginga elli- og örorkulífeyrisþega og annarra lífeyrisþega um 71%, sem er mjög eðlileg upphæð miðað við allt. Sjúkratryggingar hækka um 100%, læknishjálp hækkar um 163%, lyfjakostnaður um 140%, tannlækningakostnaður um 130% og ýmis sjúkrakostnaður um 159%. Samt sem áður er gert ráð fyrir því í dæminu um sjúkratryggingarnar, þegar útgjöld ríkissjóðs eru reiknuð í því sambandi, að sjúklingar taki á sig hækkun á lyfjakaupum og greiðstu fyrir sérfræðiþjónustu í átt við verðlag. Þannig er gert ráð fyrir því, er mér sagt af hálfu fjárlaga- og hagsýslustofnunar, að sjúklingar greiði fyrir erlend lyf 2900 kr. samkv. forsendum frv., en núverandi verðlag fyrir sjúklinga er 2000 kr. Lyf eiga því að hækka um 900 kr. Þessi aðferð, að láta sjúklinga taka þannig þátt í lyfjakostnaði, var mjög gagnrýnd á sínum tíma. Þetta er dæmi, t. d. um sjúkratryggingarnar, sem á að hvetja þm. og fjvn. til að spyrja sig þeirra spurninga, hvort ekki sé rétt að taka svona lið til gagngerðrar endurskoðunar einmitt á sama hátt og hugmyndin er með því að menn taki þó að einhverju leyti þátt í þessum kostnaði. Ég er ekki að gagnrýna hæstv. núv. ríkisstj. fyrir að ætla að fara þá leið að láta menn taka þátt í þessum kostnaði, síður en svo. En ég er að benda á að það hlýtur að vera þörf á að taka slíka liði og afmarka hvað hið opinbera á að borga af slíkri þjónustu og hvað einstaklingarnir eiga að borga. Það ætti að sjálfsögðu að vera meginstefna í slíkri athugun að allir, sem á þurfa að halda, án tillits til efnanags, geti notið heilbrigðisþjónustu, en það séu eðlilegri skorður við því, að þessi kostnaður geti rokið upp eins og hann hefur gert á undanförnum árum, og það sé þá gert með því að einstaklingarnir taki þátt í honum. Í fjárlagafrv., sem við erum að afgreiða við 3. umr., úir og grúir af mótsögnum. Talað er um að veita auknar fjárhæðir til ýmissa félagslegra framkvæmda og til að koma til móts við þá sem miður mega sín í þjóðfélaginu. Á sama tíma sem talað er um að hlúa að öldruðum og öryrkjum er t. d. fé erfðafjársjóðs skorið niður um helming. Gert er ráð fyrir í frv., að tekjur í þennan sjóð nemi 700 millj. kr., en í ríkissjóð er af þeim tekið 370 millj. kr. Hv. þm. til upplýsingar skal ég lesa upp úr lögum sem kveða á um hver skuli vera verkefni erfðafjársjóðs. Í þeim segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fé því, sem rennur í erfðafjársjóð samkv. 1 gr., skal varið til lána og styrkveitinga til þess að koma upp vinnuheimilum og öðrum stofnunum fyrir öryrkja og gamalmenni í því skyni að starfsgeta þeirra komi að sem fyllstum notum.“ - Síðan segir: „Ef fjárhagur sjóðsins leyfir er enn fremur heimilt að veita framangreindum aðilum lán úr sjóðnum með sömu skilmálum til þess að koma upp elliheimilum.“ Í lögum um endurhæfingu segir: „Heimilt er að veita fé úr erfðafjársjóði til þess að koma á fót dvalarheimilum fyrir öryrkja svo sem hér segir:“ Er þar um að ræða 1/4 hluta byggingarkostnaðar í lán og 1/4 í styrk. Enn fremur er heimilt að styðja endurhæfingarstöðvar við rekstur. Ég tek þetta sem dæmi, en ég vil líka t. d. minna á annað. Þar er um Bjargráðasjóð að ræða. Hæstv. ríkisstj. aflar Bjargráðasjóði 1500 milljarða kr. láns með vöxtum og þeim skilmálum, sem gilda á lánamarkaði innanlands, og er þar að sögn að koma til móts við bændur sem hafa orðið fyrir skakkaföllum. Á sama tíma liggur frv. fyrir hinu háa Alþingi um að hækka framlag úr ríkissjóði í þennan sjóð, en ríkissjóður lætur honum í té 200 millj. kr. minni fjárhæð en þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég endurtek að ég tek þetta sem dæmi um hvað hringlandahátturinn í fjárlagaafgreiðslunni er alger þegar þetta frv. er lesið ofan í kjölinn og þegar menn setja sig inn í hvað í því felst. Herra forseti. Sú stefna, sem uppi hefur verið síðan haustið 1978 í ríkisfjármálum, er röng. Reynslan sýnir að hún leiðir til gífurlegrar aukningar skattbyrði fyrir almenning. Reynslan sýnir að hún er ekki einungis ófær vegna óhófseyðslu í ríkisfjármálum, heldur er hún ein undirrót verðbólgunnar sem nú er orðin illkynja krabbamein í þjóðfélaginu. Okkur er nauðugur sá kostur að gerbreyta um stefnu. Við sjálfstæðismenn leggjum á það áherslu, svo sem fram hefur komið í nál. okkar við 2. umr. Ég lýk máli mínu með því að ítreka enn brýna nauðsyn stefnubreytingar í fjárlagagerð og ríkisfjármálum ef ekki á illa að fara.



Herra forseti. Á þskj. 249 flytur samvn. samgm. brtt. við 4. gr. fjárlaga, um flóabáta og vöruflutninga. Þar kemur fram, að fyrir töluna 438.6 millj. kr. kemur talan 688.1 millj. Ég vil taka það strax fram, að samstarfið í samvn., eins og nefnið bendir til, var með miklum ágætum og þar sveif bæði eindrægni og friður yfir vötnum. Það er rétt að fram komi að þarna er um allverulegar hækkanir að ræða á milli ára, en ástæðan fyrir því er einföld. Rekstrarkostnaður, sérstaklega útgerðar flóabáta, hefur hækkað mjög verulega, og er þess þá helst að geta að olíuverð þrefaldaðist á s. l. ári. Rétt er að taka það fram, að margar útgerðir þessara báta standa nú frammi fyrir mjög alvarlegum fjárhagsörðugleikum, mikilli skuldasöfnun. Er þess m. a. að geta að Akraborg og Herjólfur munu við lok þessa árs skulda Ríkisábyrgðasjóði um það bil 3 milljarða kr. Hér er á ferðinni svo stórt og mikið mál að Alþ. og ríkisstj. verða að grípa í taumana og gera sérstakar ráðstafanir til að koma þessum aðilum til aðstoðar. Þá er rétt að taka fram, að margir af flóabátunum eru orðnir gamlir og úreltir og kostnaður við viðhald þeirra orðinn mikill. Þess ber einnig að geta, að það hefur verið vandamál um nokkurra ára skeið hve áhafnir þessara báta hafa verið fjölmennar. Ég vil nefna sem dæmi að áhöfn Herjólfs, Vestmannaeyjaskipsins, er 17 eða 18 manns, en í áhöfn t. d. skips eins og Smyrils, sem gengur á milli Færeyja, Bretlands og Íslands, er einnig 17 manns, en skipið er 2500 brúttórúmlestir eða 1500 lestum stærra en Herjólfur. Ég mun nú, herra forseti, gera nokkra grein fyrir þeim ákvörðunum eða samþykktum sem liggja að baki þessum brtt. Lítill hluti þeirra framlaga, sem hér um ræðir, fer til flutninga á landi, sem einkum eru ættaðir til að létta af heimamönnum í snjóþungum héruðum þeirri byrði sem því fylgir að halda uppi samgöngum þar. Til þess liðar í brtt. er áætlað að verja 59.6 millj. kr., en til flóabátanna fara hins vegar 628.5 millj. Í nál. samvn. samgm. segir m. a., með leyfir forseta: „Nefndin er sammála um það, að þótt viðkomandi aðilum sé þörf á stuðningi þurfi engu að síður að gera sérstaka úttekt á ákveðnum þáttum þessara mála svo afgreiðslur fjárveitinga verði ekki sjálfvirkar frá ári til árs. Bent hefur verið á það, að greinargerðir þyrftu að fylgja öllum umsóknum, svo ljóst yrði hvernig fjármunum er varið. Eins og nú háttar eru umsóknir aðeins nokkrar línur á blaði, skeyti eða tilmæli til þm. Þetta á þó ekki við um umsóknir flóabáta, sem yfirleitt eru vel grundvallaðar. Þá telur n. fulla ástæðu til þess að vekja athygli Alþ. og ríkisstj. á því alvarlega ástandi, sem nú ríkir um rekstur sumra flóabátanna. Mjög verulegur rekstrarhalli er á útgerð nokkurra þeirra, enda hefur allur tilkostnaður hækkað mikið. Sem dæmi má nefna, að olía hefur hækkað úr 49 kr. hver lítri í mars 1979 í 155.25 kr. í sept. 1979, og staðið í stað síðan, eða rúmlega þrefaldast. Hækkun rekstrarkostnaðar er yfirleitt rösklega 50%. Þess ber og að geta, að útgerðir sumra flóabátanna heyja nú harða baráttu til að greiða niður skuldir og ekki er fyrirsjáanlegt að þar vinnist sigur. T. d. má geta þess, að skuld Herjólfs við Ríkisábyrgðasjóð nam 1185 millj. kr. í lok ársins 1979 og samkv. upplýsingum sjóðsins er áætlað, að 900–1000 millj. kr. falli á skipið á þessu ári. Um síðustu áramót námu skuldir Akraborgar við Ríkisábyrgðasjóð 521.6 millj. kr., að óbreyttu gengi. - Vandi þessara skipa og þeirra, er búa við svipaðar aðstæður, verður ekki leystur nema með sérstöku átaki ríkisvaldsins.“ N. bárust rösklega 40 erindi um stuðning. Þeir Halldór S. Kristjánsson deildarstjóri í samgrn. og Guðmundur Einarsson forstjóri Skipaútgerðar ríkisins komu á nokkra fundi n. og veittu henni drjúgar upplýsingar og miðluðu af þekkingu, er kom að góðu gagni, og er ástæða til að þakka þátt þeirra. Það er full ástæða til að benda á nokkur atriði sem koma fram í nál. varðandi einstaka flóabáta - þessi mikilvægu samgöngutæki einangraðra byggðarlaga og eyjabyggða í þessu landi. Þess má geta að Akraborg hefur sent inn beiðni eða umsókn um 60% gjaldskrárhækkun. Sú umsókn hefur ekki verið afgreidd enn þá frá gjaldskrárnefnd. Í því sambandi er rétt að minna á till. flóabátanefndar, þar sem hún telur að unnt sé og eðlilegt að rekstri Akraborgar verði hagað þannig að ekki þurfi að koma til framlag úr ríkissjóði. Telur n. að þessu markmiði mætti m. a. ná með því að útgerð Akraborgar verði gefnar frjálsar hendur með verðlagningu þannig að hægt verði með breytingum far- og farmgjalda að finna taxta sem gefa hámarksgróða. Það liggur í augum uppi, að ef þessi stefna nær ekki fram að ganga verður afleiðingin annaðhvort rekstrarstöðvun skipsins eða aukið ríkisframlag. Um flóabátinn Baldur er þess að geta, að haustið 1978 var gerð tillaga um að fækka í áhöfn skipsins um tvo menn, en aðeins náðist samkomulag um fækkun um einn. Gera má ráð fyrir að rekstur skipsins hefði orðið hallalaus á árinu 1979 ef þessi tillaga hefði náð fram að ganga. Fróðir menn telja að fimm menn í áhöfn nægi. Samvn. samgm. leggur á það ríka áherslu að sem fyrst verði hafin athugun á endurnýjun bátsins með aukna hagkvæmni á þjónustu við farsvæði hans í huga. Um Drang þarf ekki að fara mörgum orðum. Sá bátur hefur yfirleitt verið vel rekinn og er svo enn, en skipið er orðið gamalt og mjög þarf að huga að endurnýjun þess og smíði nýs skips með aukna og bætta þjónustu í huga. Sama er að segja um Fagranes, þann mikilvæga flóabát, en brýna nauðsyn ber til þess að kanna þjónustuhlutverk bátsins og hugsanlega endurnýjun hans. Ég hef áður nefnt ástand Herjólfs og rekstur þess skips, greint frá skuld útgerðarinnar við Ríkisábyrgðasjóð, sem er að verða svo þungur baggi á útgerð skipsins að slíkt mun ekki geta farið fram miklu lengur eins og verið hefur án þess að til einhverra ráðstafana verði gripið. N. segir orðrétt í nál., með leyfi forseta: „Nefndin telur, að Alþ. og ríkisstj. verði að taka ákvörðun um hvernig gera eigi upp áfallnar skuldir skipsins við sjóðinn og hvernig standa eigi að greiðslu afborgana og vaxta á næstu árum.“ Þá vil ég að lokum, herra forseti, víkja aðeins að Hríseyjarferjunni. Hríseyingar eignuðust á síðasta ári nýtt og glæsilegt skip sem tók við af gömlum og úreltum bát sem lengi hafði þjónað eyjaskeggjum, en þetta eru einu samgöngur Hríseyinga við land, þ. e. sjóleiðina. Í eynni er lélegur sjúkraflugvöllur sem lítið eða ekkert er notaður. Á þessari ferju hvíla miklar skuldir. Sem dæmi má geta þess, að Framkvæmdasjóður lánaði til smíði ferjunnar 201 millj. kr. Verða greiðslur og afborganir mjög þungar á næstunni miðað við núgildandi vexti, sem eru 33.5%. Á þessu ári eru afborganir fyrir þetta litla byggðarlag 42 millj., en hækka á næsta ári upp í 84 millj. eða um helming. Hér verður ekki tíundað það sem greinir um aðra flóabáta, sem eru allir minni bátar, en gegna mikilvægu hlutverki hver á sínum stað. Það eru Mjóafjarðarbátur, Langeyjarnesbátur, Mýrabátur og Dýrafjarðarbátur. Að lokum þetta: Full samstaða náðist í n. um till. hennar N. setur að sjálfsögðu það skilyrði fyrir fjárhagsaðstoð samkv. till., að rekstri verði hagað svo að landsbyggðir njóti svo sem til er ætlast og í samráði við samgrn. Samkv. grg. þeirri, er nál. greinir, leggur samvn. samgm. til að á fjárlagaárinu 1980 verði veittar samtals 688.1 millj. kr. sem skiptast svo sem lagt er til á þskj. 249.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson, frsm. minni hl. fjvn., hefur fyrr á þessum fundi gert grein fyrir sjónarmiðum minni hl. Í ræðu hans kom fram sjónarmið minni hl. er varðar lánsfjáráætlun þá sem fjvn. fékk í hendur í gær og hefur verið dreift á þskj. eða fskj. til þm. og varðar A- og B-hlutann. Þar kemur fram, að um gífurlega hækkun á lántöku ríkissjóðs vegna A- og B-hluta fjárlaga verður að ræða á milli áranna 1979 og 1980 þegar annars vegar er miðað við fjárlög 1979 og hins vegar við lánsfjáráætlun 1980. Mun sú aukning nema um 240%. Þá ræddi Lárus enn fremur um afkomu ríkissjóðs miðað við endanlegar niðurstöðutölur fjárlagafrv. eins og þær eru nú. Í þriðja lagi kom fram hjá hv. frsm. minni hl. að um talsverðar og verulegar verðhækkanir verður að ræða fram á vorið á opinberri þjónustu ýmissa fyrirtækja og stofnana, sem selja þjónustu sína, og mun þeirra gæta sérstaklega fyrir 1. maí n. k. Það hefur komið í ljós, að með aðgerðum sínum á milli 2. og 3. umr. fjárlagafrv. hefur ríkisstj. staðfest, að verðbólguþróunin verður meiri en í frv. er ráð fyrir gert, og allar líkur benda nú til þess, að á þessu ári verði verðbólgan jafnvel enn meiri en meðalverðbólga síðasta árs. Þær aðgerðir, sem ég á hér við og hafa komið fram á milli 2. og 3. umr., eru fyrst og fremst það frv. um söluskattshækkun, sem kom fram nýlega í hv. Nd., og hins vegar þær yfirlýsingar ríkisstj., að gengið verði látið falla eða síga hraðar en frv. gerir ráð fyrir. Það er vissulega athyglisvert á þessari stundu að sjá að hv. þm., sem styðja ríkisstj., hafa nú breytt áætlunum sínum og breytt söluskattshækkuninni þannig að í stað 2% er nú ráðgert að hækka söluskatt um 1.5%. Þetta er athyglisvert sér í lagi vegna orða hæstv. fjmrh., sem hann lét falla þegar hann gerði grein fyrir frv. til breytinga á söluskattslögunum, því að hann sagði að það væri samdóma álit allra stjórnamálaflokkanna að ekki veitti af þessum fjármunum í ríkissjóð af því að borð þyrfti að vera fyrir báru. Nú hefur það gerst að sjónarmið hafa á einni svipan breyst. Hæstv. ráðh. hefur fallið frá fyrri skoðun sinni. Er þetta að sjálfsögðu yfirlýsing um að nú eigi að tefla á tæpasta vað og stefna að því að reka ríkissjóð með halla. Við 2. umr. fjárlagafrv. ræddi ég nokkuð ítarlega um forsendur fjárlagafrv. og benti á að þær væru í verulegum greinum brostnar, gerði síðan grein fyrir sjónarmiðum sjálfstæðismanna um gerð fjárlaganna og loks rakti ég að nokkru þau sjónarmið sem sérstaklega varða Reykvíkinga, og þó einkum og sér í lagi þau sem snúa að heilbrigðismálunum. Við 3. umr. mun ég fyrst og fremst halda mig við brtt., sem n. hefur fjallað um, og nefna einnig nokkur atriði önnur sem ég tel ástæðu til að nefna sérstaklega þegar verið er að ljúka umr. um fjárlagafrv., sem eins og öllum er ljóst er mikilvægasta frv. sem afgreitt er á hv. Alþ. á hverjum tíma. Í ræðu minni við 2: umr. gerði ég grein fyrir skoðunum framkvæmdanefndar Rannsóknaráðs ríkisins. Annars vegar gerði ég þetta til að lýsa þeim vilja, sem kemur fram í bréfi framkvæmdanefndarinnar til að setja fjárlög á verkefnagrundvöll fremur en stofnanagrundvöll, og hins vegar gerði ég grein fyrir þessum sjónarmiðum til að leggja áherslu á þá breytingu sem fram kemur í þeim viðhorfum að hafa fjárlagagerðina sveigjanlegri en hingað til hefur tíðkast. Þá á ég sérstaklega við það, að samráð við þá aðila, sem gera upphaflegu áætlunina, verði meiri og komi fram aftur eftir að fjvn. hefur fengið málið til meðhöndlunar. Með þeim hætti er tryggt að fjvn. komi til móts við þarfir og óskir þeirra sem sent hafa tillögur sínar til rn., þaðan til fjárlaga- og hagsýslustofnunar og fengið niðurskurð á báðum stöðum og jafnvel enn meiri niðurskurð í fjvn. sjálfri. Þannig er komið til móts við þá, að þeir fá tækifæri til að taka þátt í endanlegri ákvörðun málsins. Vegna ágreinings Rannsóknaráðs við semjendur fjárlagafrv., eins og kemur fram í texta aths. fjárlagafrv., langar mig til þess, með leyfi forseta, að lesa örstutta ályktun sem samþ. var shlj. á fundi Rannsóknaráðs ríkisins 28. mars s. l. Þar segir: „Með tilvísun til einróma ályktunar Alþingis frá 21. maí 1979 um langtímastefnu í rannsókna- og þróunarstarfsemi í þágu atvinnuveganna og með tilvísun til 25. gr. laga nr. 13 frá 1979, um stjórn efnahagsmála, óskar Rannsóknaráð ríkisins eftir því við ríkisstj. að framfylgt verði ofangreindri ályktun Alþingis. Við ákvarðanir um málefni rannsóknastarfseminnar í þágu atvinnuveganna verði höfð hliðsjón af langtímaáætlun Rannsóknaráðs ríkisins 1976–1981 svo og síðari endurskoðaðri útgáfu hennar. Þá óskar ráðið eftir að haldið verði áfram því samráði sem hafið var við fjárlagaundirbúning 1980 milli rannsóknastofnana, fagráðuneyta, fjárlaga- og hagsýslustofnunar, fjvn. og Rannsóknaráðs ríkisins.“ Hér lýkur þessari ályktun Rannsóknaráðs, sem samþ. var shlj. hinn 28. mars s. l. Í fyrri hluta ályktunarinnar er skorað á ríkisstj. að framfylgja eigin stefnu, og verður ekki annað sagt en það sé sanngjörn ósk. Ég veit að hæstv. fjmrh. skilur þennan málstað mjög vel þar sem hann var til svara á hv. Alþ., þegar umrædd þáltill. var samþ. fyrir tæplega ári í Sþ., og hafði þá mörg og góð orð um stuðning við þessa málaleitan, þá sem æðsti yfirmaður Rannsóknaráðs eða hæstv. menntmrh. Aðrir, sem tóku til máls við þá umr. og lofuðu og blessuðu þetta mál, voru ráðh. í þáv. ríkisstj. og eiga báðir sæti í núv. hæstv. ríkisstj. Þá vil ég víkja að einu máli sem gerð er grein fyrir á þskj, og kemur fram sem breyting á lið 8 á þskj. 262 og fjallar um Hjálparstofnun kirkjunnar. Við 2. umr. var samþ. að hækka fjárframlag til Hjálparstofnunar kirkjunnar úr 1 millj. í 1 millj. 150 þús., en við 3. umr. leggur fjvn. til að þessi upphæð fari í 2 millj. kr. Ég tel ástæðu til að gera örstutta grein fyrir því, hvers vegna um aukið framlag er að ræða til Hjálparstofnunar kirkjunnar úr ríkissjóði samkv. þessari tillögu. Hjálparstofnunin hefur haft 980 þús. til 1 millj. á fjárlögum allt frá árinu 1971 og hefur ekki hækkað þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir. Þó er það meginregla í starfi stofnunarinnar að reyna að byggja upp starf sitt án þess að skerða gjafafé sem fólk leggur fram til Hjálparstofnunarinnar og þarf að renna óskert til þeirra málefna sem Hjálparstofnunin styrkir á hverjum tíma. Stofnunin hefur beint og óbeint gengið erinda og starfað í þágu ríkisvaldsins og dæmi um slíkt er frá s. l. ári. Þá var safnað fyrir bættum aðbúnaði fatlaðra hér á landi. Safnað var 60 millj. kr., en reikna má með að upphæð sú hefði fyrr eða síðar komið úr ríkissjóði. Einnig var leyst beiðni, er ríkisstj. barst frá Sameinuðu þjóðunum, um kaup á eggjahvítuefnaríkri fæðu til flóttafólks í Zaire. Keypt voru að beiðni ríkisstj. 10 tonn af skreið fyrir 10 millj. kr. Þurfti í ofanálag að greiða 560 þús. kr. í útflutningsgjöld vegna þessarar fyrirgreiðslu við ríkissjóð sem ekki hefur fengist endurgreitt þrátt fyrir ítrekaðar óskir. Beiðni þessari hefði aldrei verið sinnt af hálfu Hjálparstofnunarinnar ef henni hefði verið tilkynnt af utanrrn. í upphafi að stofnunin þyrfti að greiða fyrrnefndar upphæðir, en líta má á þetta sem skatt á stofnunina fyrir að sinna beiðni ríkisstj. - Þetta nefni ég hér því að þetta skýrir í og með hvernig ríkið gefur og ríkið tekur aftur í þessum efnum. Er það náttúrlega stjórnvöldum hér á landi til háborinnar skammar. Þá má geta þess til viðbótar, að Hjálparstofnun kirkjunnar hefur oft og tíðum gripið verulega inn í, þar sem göt eru á opinberu tryggingalöggjöfinni, og hefur innt af hendi alls kyns fyrirgreiðslu í þá veru. Næst vil ég nefna litla breytingu, sem þó er nokkuð stór í augum sumra, en hún varðar tölul. 13 á þskj. 262. Þar breytist textinn þannig, að í stað þess að standi Borgarspítali B-álma er þeirri upphæð, sem þeirri álmu var ætluð nú skipt í tvennt og er í tveimur liðum: Borgarspítali B-álma og Borgarspítali G-álma. B-álma Borgarspítalans í Reykjavík er sú álma sem á að hýsa langlegusjúklinga og aldraða. Það var einmitt á þeim forsendum unnið að því máli með hjálp ríkisstj. og fjölda aðila að fá fjárveitingar til þessarar byggingar. Reykjavíkurborg hefur hins vegar lagt áherslu á G-álmuna svokölluðu, sem er þjónustuálma, og hún er nánast fullbúin nú. Í trausti þess, að Reykjavíkurborg láti til skarar skríða við B-álmuna eins fljótt og hugsast getur, var það samdóma álit flestra, ef ekki allra þm. Reykjavíkur að hægt væri að fallast á þá málaleitan að skipta þessari upphæð þannig að við þyrftum ekki að standa frammi fyrir því að G-álman, þjónustuálman, stæði hálfköruð og nýttist hvergi þótt allmiklum fjárhæðum hefði verið varið í þá byggingu úr vasa Reykvíkinga. Ég vil leggja áherslu á það í þessu sambandi, að þessi upphæð var, eins og ég sagði fyrr, fyrst og fremst sett inn á fjárlög með aðstoð hæstv. heilbrrh., m. a. til að sinna því hlutverki að koma til móts við þær miklu þarfir sem eru fyrir hendi svo hægt sé að hjúkra öldruðum. Þá vil ég einnig í þessu sambandi nefna náskylt atriði, sem kemur fram í brtt. n. á þskj. 262 undir liðnum 7.5. Þar segir, með leyfi forseta, að fjmrh. eða ríkisstj. sé heimilt að gera í samráði við fjvn. Alþ. samning við Reykjavíkurborg um skuldir ríkissjóðs vegna framkvæmda í heilbrigðismálum. Það var að frumkvæði Reykjavíkurborgar sem þess var óskað að tekið væri inn á heimildargreinina ákvæði í þessum dúr, vegna þess að upp hafa hlaðist skuldir ríkissjóðs við Reykjavíkurborg fyrst og fremst í heilbrigðismálunum. Er talið að skuldin hafi numið við áramótin síðustu 848 millj. kr. þegar ekki hefur verið tekið tillit til hugsanlegra verðbóta, en væri þessi upphæð fyllilega verðbætt, sem hún er reyndar ekki, mætti þrefalda upphæðina og væri hún þá um það bil 2.5 milljarðar. Þm. Reykjavíkur hefðu að sjálfsögðu óskað að ákveðnara orðalag kæmist inn í heimildagreinina. En við verðum að sætta okkur við þetta orðalag eins og það er nú í trausti þess, að sá skilningur sé fyrir hendi af hálfu fjmrn. að það þurfi að ganga frá samningum við Reykjavíkurborg og endurgreiða þessa miklu skuld áður en í algert óefni rekur. Reykvíkingar voru tilbúnir til þess að lána talsvert fé til byggingar á sjúkrahúsum innan borgarmarkanna, en því miður er stefna ríkisins gagnvart þessu stóra sveitarfélagi þannig að það er nánast útilokað. Þetta nefndi ég reyndar sérstaklega í fyrri ræðu minni, en ég ítreka það hérna vegna þess að Reykjavík hefur nokkra sérstöðu vegna gífurlegrar stærðar sinnar sem sveitarfélags, en Reykjavíkurborg er langtum fjölmennari en þau sveitarfélög sem næst koma að stærð. Um aðrar heimildagreinar get ég verið stuttorður, en vil þó nefna að í frv. er gert ráð fyrir því í lið 5.24, í 6. gr., á bls. 138, að ríkið hafi heimild til að selja Landssmiðjuna. Ég tel - og hef lýst þeirri skoðun minni í fjvn. - að með þessu sé verið að efa ríkinu heimild til að selja Landssmiðjuhúsið. - Ég biðst nú afsökunar á þessu. Það á auðvitað að vera hús Landssmiðjunnar, en ekki Landssmiðjan sjálf. Ég hefði unnið stórsigur ef hitt hefði tekist, en það var reyndar ekki. - En ég leyfði mér að lýsa því yfir að minn skilningur á þessu máli væri sá, að aðeins væri heimild til að selja húsið, en ekki til að taka þá fjármuni, sem þannig fengjust, og setja í annan og stórbrotnari rekstur, jafnvel innan sama sviðs. Vona ég að sá skilningur fái að standa. Því miður hafði iðnrn. svo mikið að gera við að reikna út skatta á landsmenn að fulltrúar þess gátu ekki komið á fund fjvn. til að gefa okkur haldbæra skýringu á því, hvað þarna væri um að ræða, en sjálfur hef ég átt kost á að kynna mér nokkuð þessi mál og veit að uppi eru talsverðar ráðagerðir af hálfu Landssmiðjunnar um að gerbreyta rekstrinum og sýnist sumt skynsamlegt í þeim efnum. Þá vil ég geta þess hér, að inn á borð fjvn. kom beiðni frá Pósti og síma, studd af samgrn., þess efnis, að heimilt væri að fella niður öll aðflutningsgjöld af mælitækjum til að mæla tímalengd símtala innanbæjar í því skyni að fá þannig tækifæri til að heimta inn meiri gjöld hér í þéttbýlinu til að greiða niður símgjöld annars staðar á landinu. Þessi heimildargrein var að sjálfsögðu ekki tekin með í frv., enda er óeðlilegt að þessi ríkisstofnun njóti þeirra fríðinda að flytja inn í landið án gjalda tæki sem beinlínis eru sett til höfuðs ákveðnum gjaldendum og neytendum þeirra gæða sem póst- og símamálastjórnin sér um að framleiða í landinu. Hér er um að ræða gjaldskrármál sem fjvn. og aðrir aðilar hljóta að þurfa að skoða mun betur áður en gengið verður í málið. Það má geta þess í þessu sambandi, að Neytendasamtökin og þó einkum og sér í lagi Gísli Jónsson prófessor, sem á sæti í stjórn samtakanna, hafa látið sig þetta mál nokkru varða. Ég vil leyfa mér, herra forseti, ef ekki koma fram mótmæli, að lesa örlítinn kafla úr viðtali við nefndan Gísla Jónsson, sem birtist fyrir skömmu í Dagblaðinu. Það hljóðar þannig: „Við hjá Neytendasamtökunum getum ekki séð að nægileg rök hafi verið færð fyrir væntanlegri skrefamælingu Pósts og síma,“ sagði Gísli Jónsson prófessor þegar Dagblaðið hafði samband við hann. Gísli er manna kunnugastur um lög og reglugerðir Pósts og síma. Sem stjórnarmaður í Neytendasamtökunum hefur hann kynnt sér þau mál vel og rækilega. „Þetta á að gera til þess að jafna símkostnaðinn innanlands, að því er sagt er. Mér og okkur finnst að þetta muni fyrst og fremst koma niður á öldruðu, fötluðu og sjúku fólki sem ekki á heimangengt og notar símann til þess að halda sambandi við vini og ættingja. Með nýja fyrirkomulaginu neyðist fólk til þess að skera niður símanotkun til almennra umræðna og verður þetta því til þess að fólk einangrast enn þá meira. Ég er einnig hræddur um að opinberar stofnanir megi bæta símaþjónustu sína. Oft þarf að bíða tímunum saman eftir því að fá samband. Það verður dýrt fyrir almenning að þurfa að bíða langtímum saman í símanum á meðan skrefateljarinn gengur. Auðvitað er gott út af fyrir sig að jafna gjöldin um landið, en í lögum um póst og síma nr. 36 frá 1977, í 11. grein, er ráðherraheimild sem hvergi hefur verið minnst á. Þar segir að ráðh. sé heimilt að ákveða að sama gjalds skuli krafist fyrir símtöl við helstu stjórnsýslustofnanir í landinu, sem staðsettar eru í Reykjavík hvaðan sem talað er af landinu. Mér finnst miklu nær að beita þessu ákvæði, en mér vitanlega hefur ekki verið minnst á það. Þetta hlýtur að vera framkvæmanlegt fyrst það er sett í lögin.“ Þetta les ég úr viðtali við Gísla Jónsson í því skyni að benda á að til eru færar aðrar leiðir en reynt var að koma inn hjá hv. fjvn. með þeirri tillögu sem henni var ætlað að afgreiða eins og hverja aðra færibandatill. með heimild í 6. gr. fjárlaga. Í ræðu minni við 2. umr. minntist ég á sértekjur og þjónustugjöld sérstaklega í því skyni að þau mættu gjarnan hækka meira til að ná fram hallalausum rekstri ríkisstofnana. Í þessu sambandi þykir mér rétt að nefna það sem mína skoðun, að ég tel að Námsgagnastofnunin, sem farið hefur fram á talsverða fjármuni til rekstrar, eigi að leysa vandamál sín með því að taka meira gjald fyrir framleiðslu sína, sem er fyrst og fremst skólabækur. Það er löngu liðin tíð, að mínu viti, að ríkið þurfi að útvega skólabörnum ókeypis námsbækur. Það var á sínum tíma full ástæða til þess að svo væri gert, og því var þá fyrir komið með þeim hætti að sérstakt námsbókagjald var lagt á skattgreiðendur. En nú er tíðin önnur og engin ástæða til annars en fólk, sem á börn í skóla, læri að umgangast skólabækur eins og hver önnur verðmæti og að börn alist upp við slík sjónarmið. Því miður hagar því þannig, að í þessum efnum og reyndar í fjölmörgum öðrum stjórnast gjaldskrármál öll og þá um leið sértekjur ríkisstofnananna fyrst og fremst af vísitölunni. Það er hún sem hefur tekið stjórnina í sínar hendur hér á landi. Ég hafði ekki hugsað mér og ætla mér ekki að minnast mörgum orðum á B-hluta fyrirtækin né önnur ríkisfyrirtæki almennt. Til þess gefst vonandi betri tími síðar. Ég vil þó nefna tvö fyrirtæki og taka þau út úr sérstaklega, annars vegar Rafmagnsveitur ríkisins og hins vegar Skipaútgerð ríkisins. Eins og allir vita hafa Rafmagnsveitur ríkisins átt við mikla fjármagnsörðugleika og fjárhagsörðugleika að stríða undanfarin mörg ár. Vegna þess að um það hafa farið fram umr. á Alþ., að merkja þyrfti sérstaklega félagslegar framkvæmdir Rafmagnsveitna ríkisins, tel ég ástæðu til að benda á að það er ekki nóg að mínu viti að skipta framkvæmdum í annars vegar arðbærar framkvæmdir og hins vegar óarðbærar framkvæmdir og skýra svo þær óarðbæru félagslegar. Til þess að hægt sé að tala um félagslegar framkvæmdir þarf að koma til stjórnmálalegt mat. Mér er kunnugt um að að þessu er unnið annars vegar á vegum rafmagnsveitustjóra og hins vegar Brynjólfs Sigurðssonar hjá fjárlaga- og hagsýslustofnun. Ég vonast til að það mál komist í eðlilegt horf áður en næstu fjárlög verða gerð. Það er þó ástæða til að nefna að til Rafmagnsveitnanna fer í þessu fjárlagafrv. 1 milljarður sem var merktur sem félagslegur milljarður, en hann hvarf að sjálfsögðu í skuldahít Rafmagnsveitna ríkisins og er notaður til að borga niður gamlar skuldir. Þetta nefni ég ekki vegna þess að ég telji að það sé óeðlileg ráðstöfun fjárins, heldur vegna hins, að ég tel að Alþ. eigi að hafa með það að gera hvaða framkvæmdir í raforkumálum eru félagslegar og hverjar ekki. Í sambandi við RARIK mætti líka benda á að með hækkuðum olíuniðurgreiðslum má búast við heldur lakari afkomu Rafmagnsveitnanna, vegna þess að húshitunarrafmagn, sem selt er á vegum Rafmagnsveitna ríkisins, er háð olíuverði og er ákveðið hlutfall af olíuverði. Um Ríkisskip eða Skipaútgerð ríkisins er fjallað á þskj. 263. Þar kemur í ljós, sem ég tel vert að leggja sérstaka áherslu á, að gert er ráð fyrir að meðgjöf ríkisins með Skipaútgerðinni sé rúmur milljarður á þessu ári. Á fjárlögum 1977 var upphæðin 200 millj. Reyndar þyrfti ég að geta þess í leiðinni, að jafnframt er gert ráð fyrir að á lánsfjáráætlun komi 200 millj. til fyrirtækisins til að byggja skemmu við Reykjavíkurhöfn. Ég minnist hér á þetta sérstaklega vegna þess að það eru fleiri aðilar í landinu sem stunda flutningastarfsemi en Skipaútgerð ríkisins og ég tel að kominn sé tími til þess, að hv. Alþ. kanni með hverjum hætti best sé skipað samgöngumálum þjóðarinnar, sérstaklega að því er varðar vöruflutninga. Ég er sannfærður um að uppbygging Skipaútgerðarinnar hefur verið röng á undanförnum árum. Það má vel vera að áætlanir forstjóra fyrirtækisins séu á eðlilegum rökum reistar, en ég tel ástæðu fyrir Alþ. að skoða það mál vandlega áður en anað verður út í að kaupa ný skip og reyna þannig að fullnægja þeim þörfum, sem forstjórinn bendir á að séu nauðsynlegar, áður en nokkur athugun hefur farið fram á þessu máli. Þá vil ég geta þess, að við hv. þm. Lárus Jónsson og Guðmundur Karlsson, sem skipum þann minni hl. í fjvn. sem er settur saman af stjórnarandstæðingum í Sjálfstfl., leyfum okkur að endurflytja till. á þskj. 243, VIII, um aðlögunargjald og vonumst til að sú till. verði samþ. á Alþ. Í till. koma fram þau áform að skila beri iðnaðinum þeim hluta aðlögunargjaldsins sem samkv. fjárlagafrv. er látinn fara í allt annað. Það er ástæða til þess að minnast sérstaklega á þetta atriði, þar sem gera má ráð fyrir að árið í ár sé síðasta árið sem aðlögunargjaldsins nýtur. Með þessum hætti, sem hér er gert ráð fyrir í frv., má segja að verið sé að ýta vandanum á undan sér til næsta árs, því að þá þarf ríkissjóður væntanlega að leggja fram 1 milljarð eða um það bil til þess að standa skil á loforðum sínum. Á sama þskj. kemur fram till. frá hv. þm. Albert Guðmundssyni, till. nr. VI, þar sem gert er ráð fyrir lækkun á einum lið. Það sjaldgæft að hv. þm. flytji lækkunartill., en ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa yfir stuðningi mínum við till. Þetta er lækkun á þeim lið undir fjmrn. sem gerir ráð fyrir til blaðanna fari 100 millj. Hefur sú upphæð hækkað á milli fjárlaga úr 60 millj. í 100 millj. Það er spurning hvort það sé hlutverk ríkissjóðs að fjármagna þessi blöð. Þetta nefni ég sérstaklega því að til viðbótar hafa - og það undrar mig - allir formenn þingflokka flutt tillögur um að ríkinu sé heimilt að kaupa aragrúa af dagblöðum sem setja á inn í opinberar stofnanir til að tefja þau störf sem þar eiga að fara fram.

Þið ættuð að senda þau heim til manna.

Það væri miklu betra. Ég vona að hæstv. ráðh. hafi heyrt þessa tillögu. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson flutti gagnmerka ræðu í gær í umr. Hann er fyrrv. hæstv. fjmrh., þannig að þm. taka almennt mikið mark á honum, eins og sjá má þegar til hans er vitnað í fjárlagaumr. þrátt fyrir að hann hafi staðið að úreltri útgáfu af fjárlagafrv. Hann sagði í umr. í gær, að líkast til færu lántökur ríkisins yfir 110 milljarða kr. á þessu ári. Það verður aldrei of oft sagt, að með því að leggja ekki fram fullkomna lánsfjáráætlun með fjárlagafrv. og með því að gera ekki grein fyrir öllum lántökum ríkissjóðs á fjárlagaárinu er verið að fela mjög mikilvægar staðreyndir fyrir hv. þm. - ekki aðeins staðreyndir sem hafa þýðingu á fjárlagaárinu, heldur hafa þýðingu langt fram í tímann því að með lánsfjáráætlun og með skuldbindingum ríkissjóðs er verið að ákveða fjölmarga liði á fjárlögum næstu ár. Þótt verðbólga hér á landi sé hugsanlega fyrst og fremst aðeins kostnaðarverðbólga svokölluð má gæta sín á því að auka ekki mjög verulega fjármagn í umferð, ekki síst þegar búið er nú að festa vaxtakjörin og gera þau óháð framboði og eftirspurn. Það er alþekkt og viðurkennt af öllum, sem eitthvað þekkja til efnahagsmála, að slíkt hlýtur að valda gífurlegri þenslu innanlands, sem lýsir sér í mikilli eftirspurn og að sjálfsögðu vaxandi og mjög mikilli verðbólgu. Við sjálfstæðismennirnir í fjvn. mótmæltum að sjálfsögðu þessum aðförum ríkisstj. með sérstakri bókun í hv. fjvn., eins og hv. frsm. minni hl., Lárus Jónsson, hefur þegar gert rækilega grein fyrir. Eins og fram kemur í nál. minni hl. er allri ábyrgð lýst á hendur ríkisstj. og sjónarmiða hennar á hv. Alþ. vegna þeirra vinnubragða sem viðhöfð hafa verið þegar frv. er keyrt í gegn þrátt fyrir gerbreyttar forsendur vegna nýframkominna stjfrv. Það er sérstök ástæða til að benda enn einu sinni á hvernig ríkisstj. hefur beinlínis notfært sér erfiðleika fólksins í landinu til að herða tekjuöflun sína. Þá á ég við þá erfiðleika sem fólk á olíukyndingarsvæðunum á við að glíma. Í þessu sambandi er rétt að rifja upp, að á sínum tíma voru teknir 2.3 milljarðar út úr fjárlagafrv. og þeir settir í allt aðra og óskylda hluti en til að greiða niður olíukyndinguna. Síðan leggur hæstv. ríkisstj, fram söluskattsfrv., sem gera mátti ráð fyrir að næði inn 8.2, jafnvel 8.4 milljörðum kr. Það hefur nú verið lækkað aftur með brtt. sem nýkomin er fram. En þeir fjármunir, sem þannig áttu að fást og heimtast inn sem orku jöfnunargjald, - það hét orkujöfnunargjald, ef ég man rétt, - áttu aðeins að litlum hluta að fara til slíkrar niðurgreiðstu. Ríkisstj. ætlaði sér að næla í 6 milljarða kr. með skattheimtu sinni á þeim fölsku forsendum að verið væri að hjálpa því fólki hér á landi sem hefur orðið harðast úti vegna orkukreppunnar. Slíkt framferði ber Alþ. að básúna, þannig að það komist rækilega til skila að hæstv. ríkisstj. misnotar sér aðstöðu sína og gerir bágindi fólks hér á landi sér að féþúfu. - Það er hins vegar ekkert óeðlilegt að það hafi gengið erfiðlega fyrir stjórnarliðið að kyngja þessum áformum að fullu. Mér er sagt að það hafi ekki eingöngu verið Gutenberg að kenna að ekki voru haldnir fundir í hv. Alþ. í dag heldur hafi farið fram heitir fundir meðal stjórnarflokkanna þar sem tekist var á um hvaða prósentustig skyldi lagt til grundvallar í atlögu ríkisstj. að íslenskum skattgreiðendum. Það væri að sjálfsögðu hægt að ræða hér fjölmörg önnur atriði varðandi fjárlagaafgreiðsluna, en því miður gefst ekki mikill tími til þess. Það er ljóst að stefna ríkisstj. í verðlagsmálum hefur beðið skipbrot. Söluskattshækkun kemur til með að eiga sér stað, gengið hefur sigið, miklar hækkanir verða á þjónustugjöldum opinberra stofnana og verðlagsráð hefur neitað að verða við tilmælum viðskrn. Þá er óþarfi að minnast á stefnu stjórnarinnar í skattamá(um. Síðan hæstv. forsrh. lét hafa eftir sér í dagblöðum um daginn að ekki yrði um skattahækkanir að ræða hefur varla stöðvast frumvarpaflóðið á Alþ. þar sem gert er ráð fyrir sífellt nýjum og nýjum sköttum. Þarf ekki annað en minnast á útsvarið á sínum tíma, sem auðvitað er skattar í augum almennings, flugvallarskatt, sem maður les um í fjárlagafrv. að komi til með að hækka, og söluskattsaukann sem ég nefndi áðan. Gengismálin ætla ég ekki að fjalla um. Þau eru alþekkt hér sem umræðuefni undanfarna daga. Í peningamálunum er sama uppi á teningnum. Vaxtastefnan er sú gamla stefna vinstri flokkanna að halda vaxtastig hafi engin áhrif á eftirspurn og framboð á fjármagni innanlands. Með lánsfjáráætlun virðist eiga að stórauka fjármagn sem í umferð á að komast. Ég þarf ekki að minnast á ríkisfjármálin. Við höfum verið að ræða um fjárlagafrv, hér, en þar er að sjálfsögðu það megineinkenni vinstri flokka áberandi að ekkert má skera, ekkert spara, aðeins á að loka endum og hnýta fyrir með aukinni skattheimtu. Sjónarmið ríkissjóðs sitja í fyrirrúmi, en sjónarmið annarra verða að víkja. Þjóðhagsstofnun var beðin af fjvn. að endurskoða áætlanir sínar og skýra frá því, áður en fjárlög yrðu afgreidd á Alþ., hvað væri að gerast varðandi framfærsluvísitöluna. Eins og fram hefur komið er gert ráð fyrir að hún verði talsvert hærri en kemur fram í forsendum fjárlagafrv., talsvert hærri en ríkisstj. hefur gert ráð fyrir í sinni undirbúningsvinnu. Yfir þessu á ekki að gleðjast, en þetta er enn ein sönnun þess að ríkisstj. á við miklu meiri erfiðleika að etja en hún sjálf viðurkennir.  Það kom fram í ræðu hv. frsm. minni hl. fjvn. að á fundi fjh.- og viðskn. í dag hefðu komið fram kröftug mótmæli frá launþegasamtökunum, BSRB og ASÍ. Þar er farið hörðum orðum um þá aðför að launamönnum sem mörkuð er með áformaðri söluskattshækkun. Ég ætla ekki að lesa þessar yfirlýsingar aftur, þær voru lesnar í ræðu hv. frsm. minni hl., en mig langar í þessu sambandi til að lesa þrjár eða fjórar línur úr stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens, með leyfi forseta. Þar stendur í upphafi kaflans um kjaramál: „Á undanförnum árum hafa staðið yfir mikil átök um launamál. Ríkisstj. leggur höfuðáherslu á að leysa þau mál með samstarfi og samráði" o. s. frv. Þetta hef ég lesið úr því kveri sem mér var ráðlagt að lesa bæði kvölds og morgna og hef reynt að gera eins og tími hefur unnist til.  En það er ekki aðeins siðferðiskrafa launþegasamtakanna að hæstv. ríkisstj. hafi samráð við launþegasamtökin, það er bókstaflega lagaleg krafa því að um þessi mál eru til lög á Íslandi, ef ég má nota svo virðulegt nafn á lögum nr. 13 frá 1979. Í II. kafla þeirra laga er því lýst nákvæmlega, hvernig slíkt samráð eigi að eiga sér stað, og þar er sagt frá því, hverjir eiga að taka þátt í slíku samráði og út á hvað það eigi að ganga. Þar er nákvæmlega sagt frá því, að þegar fjallað er um mál eins og þessi - þetta er í 5. gr. - skuli hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins. Það er auðvitað með lagalegum rétti sem launþegasamtökin hafa látið álit sitt í ljós. Það hlýtur nefnilega að þreyta þessi samtök til lengdar þegar sífellt er verið að rétta þeim félagsmálapakka í fallegum umbúðum með engu í. En það eru ekki aðeins launþegasamtökin sem hafa látið álit sitt í ljós. Hv. fjh.- og viðskn. Nd. leitaði enn fremur umsagnar Vinnuveitendasambands Ísland og Verslunarráðsins um söluskattshækkunina. Þar er auðvitað tekið í sama streng og á það er bent rækilega í báðum erindunum að um er að ræða leið sem hlýtur að vera mjög örðug og varasöm fyrir ríkisstj., ekki síst ef þröngva á slíku máli í gegnum Alþ. á stuttum tíma. Ég ætla ekki að lesa úr þessum plöggum, en ég veit að hingað í ræðustól koma menn sem án efa munu skýra frá þessum sjónarmiðum. Það hlýtur að vera spurning okkar nú þegar senn líður að þeim tíma að Alþ. verður að taka hlé frá störfum, hvað ríkisstj. hyggst gera í þeim málum sem enn eru ekki afgreidd á þessu þingi, en þarf að sjálfsögðu að afgreiða fyrr en síðar. Vegna seinlætis ríkisstj. eru þau mál nú komin í eindaga. Ríkisstj. verður þess vegna að sjálfsögðu að gera það upp við sig hvernig hún ætlar að standa að afgreiðslu mála á hinu háa Alþingi nú þegar við höfum aðeins nokkrar stundir til stefnu. Hv. þm. Geir Hallgrímsson lýsti þeirri skoðun sinni í gær, að ef ríkisstj. legði á það ofurkapp að afgreiða söluskattshækkunina, auðvitað á sína ábyrgð, gæti stjórnarandstaðan að sjálfsögðu ekki lagt stein í götu hennar né breytt þeim áformum. Það sýnist vera miklu eðlilegra að láta slíkar skattahækkanir koma fram, láta þær ekki svífa í lausu lofti og hafa áhrif á spákaupmennsku hjá þeim sem hyggjast kaupa sér dýra vöru og hagnast þannig á því að kaupa hana fyrr en síðar. Ég veit ekkert um hvernig hæstv. ríkisstj. hefur ætlað sér að afgreiða þessi mál fyrir skírdag. Mér hefur þó verið sagt að hún leggi fyrst og fremst áherslu á fjárlagafrv. Sé það rétt getur hún keyrt það fram, en það hlýtur þá að vera á kostnað annarra mála. Við gerum grein fyrir málstað okkar í nál. minni hl. fjvn. Þar kemur afstaða okkar skýrt fram. Við stöndum að sjálfsögðu fast á þeirri afstöðu og ætlumst til þess af hæstv. ríkisstj. að einhver talsmaður hennar komi hér í ræðustól, - þeir geta komið hingað hvenær sem er fyrirvaralaust, til þess hafa þeir frelsi og rétt samkv. fundarsköpum, - og segi okkur hvernig þeir ætli að standa að afgreiðslu þessara mála. Ég vil að lokum nota tækifærið, eins og aðrir fjvn. menn sem hér hafa talað, og þakka nm. fyrir sér í lagi ágætt samstarf. Ég verð að segja að mér finnst það með þeim ágætum að ég vil gjarnan fá tækifæri til að skoða þetta frv. aftur og betur eftir páska.



Herra forseti. Á þskj. 271 flyt ég ásamt nokkrum öðrum þm., hv. þm. Karvel Pálmasyni, Kjartani Jóhannssyni, Matthíasi Bjarnasyni og Sverri Hermannssyni, brtt. við frv. til fjárlaga sem ég hef áhuga á að fylgja úr hlaði með örfáum orðum áður en ég vík nokkrum orðum að afgreiðslu fjárlagafrv. sem hér fer væntanlega fram á morgun. Eins og menn muna var gert samkomulag við sjómannasamtökin í tilefni af gerð kjarasamninga fyrir rösku einu ári þar sem þáv. hæstv. ríkisstj. lofaði ákveðnum tilteknum aðgerðum til umbóta í félagsmálum fyrir sjómenn. Einn þáttur þeirra aðgerða, sem þáv. hæstv. ríkisstj. lofaði sjómönnum, var að verja fé úr ríkissjóði til styrktar við sjómannastofur, ekki til rekstrarstyrkja við sjómannastofur, því að þeir styrkir hafa tíðkast um nokkurra ára skeið, heldur til stofnkostnaðar við sjómannastofur í landinu til byggingar þeirra. Ég þarf að sjálfsögðu ekki að lýsa því í mörgum orðum hver nauðsyn er á að slíkar sjómannastofur verði settar upp, t. d. á þeim stöðum úti á landi þar sem um tímabundið skeið er mikil aðsókn aðkomusjómanna, svo sem á loðnuvertíð, sem hvergi eiga höfði sínu að að halla. Á þeim stöðum eru mjög víða sjómannastofur sem eru búnar með miklum vanefnum. Út af fyrir sig hefur verið unnt að halda rekstri þeirra gangandi, m. a. með stuðningi fjár frá ríkissjóði, en hins vegar eru þessar sjómannastofur mjög illa búnar húsgögnum, illa búnar blaðakosti og öðru því sem til gamans getur verið og dægradvalar. Undir lok s. l. árs kom hins vegar í ljós að hæstv. fyrrv. ríkisstj. hafði gert næsta lítið til að efna loforð sín við sjómennina, m. a. um sjómannapakka sem svo var kallaður. M. a. hafði ekkert fé verið útvegað og engar ráðstafanir gerðar til fjárútvegunar til neins þess sem hæstv. þáv. ríkisstj. hafði lofað að útvega sjómönnum og sjómannastarfi. Hæstv. núv. fjmrh., sem þá gegndi embætti samgrh., hafði legið með flestöll þessi mál í rn. sínu án þess að hafa látið til skarar skríða um lausn þeirra, og þegar minnihlutastjórn Alþfl. tók við völdum 15. okt. s. l. hafði sama og ekkert af loforðunum, sem þáv. ríkisstj. hafði gefið sjómönnum, verið efnt. Þ. á m. höfðu engar ráðstafanir verið gerðar til að afla fjár til aukinnar veðurþjónustu við sjómenn, eins og lofað hafði verið að gera, og ekkert hafði heldur verið gert til að útvega fé til að efla fræðslustarf sjómanna, eins og lofað hafði verið. Ekkert hafði verið gert til að útvega fé til stofnstyrktar fyrir sjómannastofur, eins og einnig hafði verið lofað að gera. Ríkisstj. Alþfl. ákvað að reyna að efna þau loforð sem gefin höfðu verið mörgum mánuðum fyrr, en þáv. hæstv. samgrh. lítið sem ekkert gert til að reyna að efna. Hins vegar var, eins og ég tók fram áðan, ekkert fé fyrir hendi í árslok m. a. til að verja til stofnstyrktar við sjómannastofur, svo að brugðið var á það ráð að fjárlagaliður, sem ekki hafði verið notaður, þ. e. línuuppbót til sjómanna, sem var að mig minnir í kringum 30 millj. kr., var tekinn til þessarar ráðstöfunar. Honum var skipt á fjóra staði í landinu, þar sem sjómannastofur fengu stofnstyrk í lok desembermánaðar til húsbúnaðarkaupa og fleira slíks. Þegar núv. fjárlagafrv. var lagt fram sáust þess hins vegar hvergi merki að hæstv. ríkisstj. ætlaði að reyna að standa við síðari hlutann af því fyrirheiti sem ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar gaf í þessu sambandi. Í fjárlagafrv. núna er hvorki ákvæði um framlag til sjómannastofa, þ. e. til stofnkostnaðar, né heldur ákvæði um framlag til uppbótar á línufisk. Hvort tveggja þetta hefur fallið niður úr fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. Ég vona að annar liðurinn a. m. k., þ. e. liðurinn um framlag úr ríkissjóði til búnaðar sjómannastofa, hafi fallið niður af vangá. Sú er ástæða þess að við, þessir tilteknu þm., berum nú fram á þsk. 271, í lið IV, till. um að vinnumálaliður félmrn. verði hækkaður um 20 millj. kr. og því fé varið til stofnframlags til sjómannastofa, sem yrði væntanlega skipt í samráði við sjómannasamtökin, Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, eins og gert var í desembermánuði s. l. Ég vil leyfa mér að treysta því, að hæstv. núv. ríkisstj. fáist til þess að samþykkja slíka fjárútvegun. Þetta er ekki meira fé en varið var í þessu skyni í desembermánuði s. l. Þetta er fjármagn sem búið er að lofa sjómannasamtökunum að útvega, en ekki var staðið við fyrr en seint á síðasta ári o ekki virðist eiga að standa við samkv. fjárlagafrv. nú. Ég vil leyfa mér að álíta að þetta séu mistök hjá hæstv. ríkisstj., hafi fallið út fyrir vangá, og vona fastlega að hv. stjórnarliðar sjái mistök sín og vilji fallast á þá till. okkar að 20 millj. kr. verði varið til stofnbúnaðar við sjómannastofur í landinu. En það mundi nema um það bil 5 millj. kr. í framlagi til þeirra staða sem fengu álíka framlag í desembermánuði s. l. Ég vil svo, hæstv. forseti, ekki fara öllu fleiri orðum um þessa till., en ítreka þá ósk mína að menn sjái að sér í þessu sambandi og afgreiði ekki fjárlög án þess að gera ráð fyrir þessum útgjaldalið, einkum og sér í lagi vegna þess að hér er einfaldlega um að ræða efnd á loforðum sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. gaf sjómannasamtökunum á sínum tíma og staðið var við, þótt seint væri, á s. l. ári, en stendur upp á hæstv. ríkisstj., a. m. k. samkv. fjárlagafrv. sem hún hefur lagt fram, að efna á þessu ári eins og loforðin stóðu til. Ég vil þá fara örfáum orðum um afgreiðslu fjárlagafrv. Ég verð enn að undrast það, að þegar lagt er svo mikið kapp á að afgreiða mál af hálfu hæstv. ríkisstj. á Alþ. skuli það gerast æ ofan í æ að ekki einn einasti ráðh. sé viðstaddur umr. Ég víti þetta framferði hæstv. ríkisstj. og vil óska eftir því við hæstv. forseta að hann geri enn ráðstafanir til þess, ég held að það sé í fjórða eða fimmta sinn sem þarf að óska eftir því við hæstv. forseta, að náð verði sambandi við hæstv. ráðh. og umr. ekki haldið áfram öðruvísi en einhverjir forsvarsmenn hæstv. ríkisstj. séu viðstaddir. 
             Ég vil leyfa mér að lýsa því yfir, hæstv. forseti, að ég hef setið á Alþ. síðan 1974. Það er að vísu ekki langur tími, en samt nokkur ár, lengur en t. d. hæstv. ráðh. sem nýlega er genginn í salinn. Á þeim tíma hafa aldrei verið fleiri ráðh. en þær fáu vikur sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur setið að völdum. Ég man aldrei til þess að annarri ríkisstj. hafi legið jafnmikið á að afgreiða mál og þessari hæstv. ríkisstj. En mig rekur ekki minni til þess að ræðumenn hafi fimm sinnum við sömu umr. um sama málið þurft að krefjast þess af hæstv. forseta að ráðh. yrðu sóttir vegna þess að þeir væru annaðhvort að sóla sig úti í Alþingishúsgarði eða væru einhvers staðar á rölti um húsið gersamlega áhugalausir um að taka þátt í umr. eða vera við til að hlýða á umr. Það ætti a. m. k. ekki að vera vanda undirorpið fyrir tíu ráðh. að skiptast á og vera þó við einn í einu. Ég skal ekki gera neitt sérstakt veður út af því þó að það sé að þessu sinni hæstv. iðnrh. sem stendur vaktina, en enginn sé viðstaddur, hvorki frá Framsfl. né þeim bandingjum sem drattast á eftir fulltrúum flokkanna tveggja í ríkisstj. Löng stjórnarkreppa á s. l. hausti sætti meiri tíðindum en menn kynnu að halda við fyrstu sýn. Sú stjórnarkreppa var miklu meira en það eitt að nokkrir einstaklingar ættu erfitt með að koma sér saman um að mynda ríkisstj. Þetta var miklu meira en venjuleg stjórnarkreppa, miklu meira en erfiðleikar í persónulegri sambúð stjórnmálaforingja og flokka. Stjórnarkreppan á s. l. hausti og vetri stóð í raun réttri um hvort unnt væri að endurnýja enn á ný þingmeirihluta til stuðnings við þá stjórnleysis- og óðaverðbólgustefnu sem komst til valda í þessu landi árið 1971 þegar Framsfl. og kommúnistar komust í stjórnarstólana eftir 12 ára útlegð. Þessi stjórnarstefna, sem ríkt hefur í landinu s. l. 10 ár, hefur skilið efnahagslíf okkar Íslendinga eftir í algerri rúst. Hér er meiri verðbólga í landi en var á stríðstímum, þegar allar aðdráttar- og samgönguleiðir landsins við útlönd voru lokaðar. Seðlaprentun er svo hömlulaus að hún er aðhlátursefni útlendinga og fréttaefni í víðlesnum erlendum blöðum. Íslenska krónan er orðin verðlaus mynt sem enginn landsmaður ber lengur minnstu virðingu fyrir. Skuldasöfnun hefur aldrei verið meiri og vex nú hröðum skrefum með hverjum deginum sem liður. Þessi sömu viðhorf hafa verið ráðandi hjá öllum ríkisstj. síðan árið 1971 að 12 ára útlegð Framsóknar og kommúnista lauk hér á þessu landi. Fyrst var slík ríkisstj. stofnuð með tilstyrk Samtaka frjálslyndra og vinstri manna. Þeir veittu slíkri ríkisstj. þann þingmeirihl. sem hún þurfti. Hvað entist sá stuðningur lengi? Í um það bil tvö ár. Hver gafst þá upp? Forsvarsmaður Alþýðusambands Íslands, Björn Jónsson, og hans félagar. Þá létu þeir stuðningi sínum við framsóknarkommúnismann lokið. Þá kom nýr liðsmaður, flokkur hv. þm. Geirs Hallgrímssonar. Hann myndaði ríkisstj. fyrir Framsfl. til að viðhalda sömu stefnu óbreyttri. Að vísu var hv. þm. Geir Hallgrímsson í forsæti fyrir þeirri ríkisstj. að nafninu til, en stefnan var stefna Ólafs Jóhannessonar, Framsfl. og kommúnista, enda urðu engar breytingar á stjórn efnahagsmála í þessu landi eða á efnahagslífinu á Íslandi með stjórnarskiptunum 1974. Þar var haldið áfram sama stjórnleysinu, sama framsóknarkommúnismanum, enda féll sú ríkisstj. við lítinn orðstír. Það er engin ástæða til að víkjast undan því, að við Alþfl.-menn tókum það á okkur á næstliðnu hausti að veita slíkri ríkisstj. áfram skjól um nokkurt skeið, þegar annar þingmeirihl. hennar var brostinn. Okkar stuðningur við framsóknarkommúnismann stóð í aðeins eitt ár eða helmingi skemur en stuðningur Björns Jónssonar og Samtakanna. Þannig stóð eftir áratug. Menn höfðu fyrir augunum hvaða afleiðingar höfðu orðið af þeirri stjórnarstefnu, sem fyrst komst að á Íslandi árið 1971. Þrír aðilar höfðu veitt henni skjól á þessu tímabili, en langlundargeð allra þriggja var þrotið. Stjórnarkreppan eftir kosningarnar síðustu stóð fyrst og fremst um hvort finnanlegur væri einhver örlítill þingstyrkur til viðbótar við þingfylgi Framsfl. og Alþb. til að veita þessum framsóknarkommúnisma áttunda áratugsins skjól eilítið lengur. Hann var ekki finnanlegur hjá Alþfl., það var alveg ljóst. Það var ljóst að Alþfl. vildi ekki setjast í ríkisstj. með óbreytta stefnu frá þeirri ríkisstj. sem hann var í um eins árs skeið. Það varð því að finna þann meirihlutastuðning annars staðar. Það lá ljóst fyrir, að ef hann fyndist ekki mundu aðstæðurnar neyða Alþingi Íslendinga til stjórnarmyndunar á öðrum grundvelli, ekki endilega með öðrum flokkum, heldur á öðrum grundvelli en allar ríkisstj. hafa verið myndaðar á á Íslandi á s. l. 10 árum. Því miður fyrir Alþ., því miður fyrir ríkisvaldið og því miður fyrir íslensku þjóðina lyktaði þessari löngu stjórnarkreppu með ósigri þeirra afla sem vildu breyta til, sem vildu brjóta í blað. Nokkrir einstaklingar gengu á síðustu stundu til liðs við áframhaldandi stefnu framsóknarkommúnismans og veita henni nú skjól. Enn er haldið áfram á sömu braut og byrjað var að feta árið 1971. Sjálfsagt getur þetta samstarf staðið nokkra hríð. Vonandi stendur það sem lengst þannig að þegar ríkisstj. fellur verði fall hennar nægilega mikið, hún falli nægilega hátt til þess að mönnum sé ljóst í eitt skipti fyrir öll að ef von á að vera til að ná árangri í stjórn efnahagsmála á Íslandi verði það ekki gert með öðrum hætti en þeim að hverfa frá þeirri óstjórn sem setti svip sinn á störf ríkisstj. Íslands á árunum 1971–1974, hélt áfram að móta störf ríkisstj. sem sat að völdum 1974–1978, var óbreyttri haldið áfram af ríkisstj. sem sat 1978–1979 og einkennir öll störf og öll verk þeirrar ríkisstj. sem er nýlega tekin við. Það er ekkert sem út af fyrir sig bendir til annars en að þetta stjórnarsamstarf geti staðið talsverðan tíma enn. Síst hörmum við það, því að með hverjum deginum sem líður verður þjóðinni þá betur og betur ljóst að bæði þarf að skipta um menn og stefnu. Halda menn t. d. að það sé líklegt að þeir þrír sjálfstæðismenn, sem eiga að sitja í ráðherrastólum nú, en gera það ekki, muni spyrna við fótum? Hver er staða þeirra í ríkisstj.? Hafa menn veitt því athygli - þm. hafa sjálfsagt gert það - að í dag og í gær hafa þingflokkur Framsfl. og þingflokkur Alþb. setið á stöðugum fundum til að leysa alvarleg ágreiningsefni sem komið hafa upp í stjórnarliðinu? Þessir þingflokkar voru búnir að halda fundi í dag frá kl. 2 til kl. 5 og náðu loks samkomulagi. En hvar var garmurinn hann Ketill? Hvar var þriðji aðilinn í stjórnarsamstarfinu? Ráðh. voru hérna að dandalast eins og höfuðsóttarrollur um allt hús og voru einu mennirnir hér inni, að stjórnarandstöðunni meðtalinni, sem höfðu ekki hugmynd um hvað var að gerast. Engum datt í lifandi hug að leita til þeirra og spyrja þá um hvaða álit þeir hefðu eða leita ráða hjá þeim eða spyrja þá um eitt eða neitt. Þeir bara dönduluðust hér í húsinu og voru að spyrja menn sem þeir hittu: Ja, hvað haldið þið að framsóknarmenn séu að ræða? Eru kommarnir enn þá á fundi og um hvað eru þeir að tala? Að loknum fundi þingflokka Alþb. og Framsfl. sagði einn af forustumönnum annars þingflokksins við kunningja sinn að nú væri búið að ná samkomulagi á milli Framsfl. og Alþb. um lausn þess deilumáls sem fundirnir voru haldnir út af, en það er, eins og öllum er kunnugt, 2% hækkun á söluskatti sem til stóð. Þá var hann spurður: En hvernig er með Gunnar og hans lið? Svarið var: Ég bara veit ekki hvort það er búið að spyrja þá. Þessir menn skipta ekki lengur nokkru máli. Þetta var gjaldgeng mynt á meðan verið var að mynda ríkisstj., en er nú orðin falsmynt sem enginn vill taka við. Þessir ágætu þm. og hæstv. ráðh. eru eins og íslenska krónan er í útlöndum: Það vill enginn taka við þeim. Það er ekki hægt að skipta þeim. Og hvernig halda menn að þessir einstaklingar hafi einhverja stöðu í ríkisstj.? Hvað hafa þeir á bak við sig? Þeir hæstv. ráðh. Pálmi Jónsson og Friðjón Þórðarson halda sér dauðahaldi í hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen, sem vissulega er mikill persónuleiki, eins og drukknandi maður í bjarghring. En ef þeir hafa ekki lengur slíkt tak, í hvað halda þeir sér þá? Og hvað skyldu þessir menn gera ef þeir ættu að spyrna við fótum og segja nei? Hvert eiga þeir að fara ef þeir fara út úr þessari hæstv. ríkisstj.? Aftur í þingflokk Sjálfstfl. eins og lúbarðir hundar? Og hvað munu þeir gera? Hver er staða þeirra í íslenskri pólitík? Þeir eru afkvæmi stjórnarinnar. Hæstv. ríkisstj. þarf ekki einu sinni við þá að tala, hún þarf ekki að ráðgast við þá um eitt eða neitt, það þarf ekki að spyrja þá álits á einu eða neinu, hún þarf varla einu sinni að láta þá vita um niðurstöður sínar. T. d. má nefna að þegar hv. þm. Geir Gunnarsson tilkynnti úr ræðustól í dag að það væri búið að ná samkomulagi í stjórnarliðinu um að lækka fyrirhugaða söluskattshækkun úr 2% í 1.5% sat hæstv. ráðh. Pálmi Jónsson í ráðherrastólnum fyrir framan okkur og honum kom þetta gersamlega á óvart. Þeir höfðu gleymt að segja hæstv. ráðh. frá þessu. Hann vissi þetta ekki. Slík er staða þessara hv. þm. og nú ráðh. í ríkisstj. Þeir voru mikils virði, það var þungt í þeim pundið þegar ríkisstj. var mynduð, en eftir að ríkisstj. hefur verið mynduð er þetta orðinn verðlaus peningur; eins og vélarlaust flak sem verður að hanga aftan í Alþb. og Framsfl. svo lengi sem þessir tveir flokkar kæra sig ekki um að skera þá aftan af sér. Þó að þessir tveir ágætu ráðh. hafi sín fullu atkv. hér á þingi eins og hver annar hafa þeir enga viðspyrnu, þeir hafa enga vigt. Vera þeirra í ríkisstj. er nákvæmlega gagnslaus. Þeir eru ekki annað en atkv. sem Alþb. og Framsfl. vantaði. Þeir flokkar hafa fengið atkv. þeirra og geta haldið þeim svo lengi sem þeir kæra sig um vegna þess að þessir ágætu menn hafa ekkert annað að fara, - ekki neitt. Þeir gætu lagst út hér í þinginu, en þeir gætu ekkert annað gert. Og látið þið ykkur detta það í hug, ágætu þm., að það sé einhver viðspyrna í þessum mönnum, ríkisstj. muni ekki lifa eins lengi og Alþb. og Framsfl. telja henta vegna þessara manna? Nei, það er engin ástæða til annars en að halda að hæstv. ríkisstj. og stjórnarsamstarfið, sem nú er nýhafið, geti enst talsvert lengi. Það skyldi enginn ætla annað. Það er líka annað sem til kemur þar. Það er einfaldlega að Alþb. hefur tekið algerri myndbreytingu á fáum mánuðum. Alþb. var talsvert virðingarverður flokkur áður fyrr. Alþb.-menn höfðu „prinsip,“ sem oft stönguðust á við staðreyndir, þeir voru oft blindir fyrir staðreyndum, það skal viðurkennt, en þeir héldu sér mjög fast í þessi „prinsip“ sín og það er virðingarvert. Og Alþb. gerði meira. Alþb. seldi sig yfirleitt mjög dýrt. Alþb. fór ekki í ríkisstj. nema gegn ákveðnum skilyrðum. Þau skilyrði voru mjög ströng. Þau stönguðust oft á við raunveruleikann. Þau stönguðust jafnvel á við almenna þekkingu og almenna skynsemi, en þetta voru „prinsip“ Alþb. og Alþb. seldi sig dýrt. En hvað nú? Nú er Alþb. orðið hreinn kerfisflokkur, eins og vinur minn, hv. þm. Vilmundur Gylfason, mundi orða þetta. Nú ræður Alþb. „gáfumannafélagið,“ sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson kallar svo. Það eru menn úr lávarðadeildinni, bæði litlir og stórir lávarðar. Það eru menn sem ekkert eiga skylt við þá sem lengstum hafa ráðið ferðinni í Alþb. og selt sig dýrt. Það er ekki að ástæðulausu sem Alþb.-mönnum liggur nú lifandis ósköp mikið á að leggja á 2% söluskatt fyrir páska og fella gengið fyrir páska. Af hverju þarf Alþb. endilega að klára þetta allt fyrir páska? Skýringin er ákaflega einföld. Um páskana kemur Lúðvík Jósepsson, heim, og Alþb.-mennirnir, sem eru búnir að selja sál sína, vilja klára þetta áður en Lúðvík kemur heim, vegna þess að þeim er það jafnvel ljóst og mér að þeir hefðu aldrei fengið að gera þetta allt saman, fella gengi og hækka söluskatt, ef Lúðvík hefði verið í landinu. Þess vegna liggur hæstv. ráðh. svo lífið á að þeir voru að hugleiða í dag að hafa deildafundi kl. 4 í nótt og féllust svo loks á til málamynda að hafa ekki fund fyrr en kl. 10 í fyrramálið. Og ég er sannfærður um að þeir eiga sér ekki aðra ósk heitari en að Flugleiðir felli niður allar ferðir til landsins þangað til búið er að samþykkja bæði fjárlög, skattahækkun og fella gengið. - Hæstv. fjmrh. eru hæg heimatökin þar. Mér skilst að hann sé enn þá að ræða við þá flugleiðamenn um ríkisábyrgð og fleira og sé að setja skilyrði. Hann gæti sjálfsagt sett um það skilyrði að flytja ekki Lúðvík Jósepsson heim fyrr en hann segði til. Þetta er nefnilega hin nýja ímynd Alþb. -ekki hæstv. fjmrh. Hann tilheyrir gömlu kynslóðinni ef einhver ráðh. gerir það. - Hin nýja mynd Alþb. er hæstv. ráðh. Hjörleifur Guttormsson, sem situr þarna, hæstv. ráðh. Svavar Gestsson, sem á að sitja þarna, og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Þetta er lávarðadeildin í Alþb. Þetta er „gáfumannafélagið“ sem nú ræður ferðinni og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson kallar svo. Þessir hv. þm. eiga ekki lengur nein stór „prinsip,“ eins og þeir Lúðvík Jósepsson og Magnús Kjartansson áttu. Þessir menn selja ekki lengur Alþb. dýrt. Það þarf enginn að óttast það. Það vill svo til að við Alþfl.-menn þekkjum svipaðan kafla úr okkar sögu. Það vill svo til að við munum eftir svona þætti í flokkssögu okkar. Við áttum líka einu sinni okkar gáfumannadeild, okkar lávarðadeild. Við munum hvar flokkurinn stóð og hvernig flokknum farnaðist undir stjórn hennar. Og við vitum alveg hvað bíður Alþb. núna. Og hann Guðmundur J. Guðmundsson, hv. þm., veit það líka. Þess vegna er hann ekki hér í kvöld. Þeir eru sjálfsagt fleiri hér inni, Alþb.-mennirnir sem grunar sitthvað í þá átt sem við Alþfl.-menn vitum, því að hvað skyldi það vera sem þeir Alþb.-menn eru nú að gera? Þeir hafa samþykkt - samþykktu það í gærmorgun - að fella gengið. Þar er ekki lengur neitt „prinsip“ til. Þeir leggja nú fram frv. um og berjast fyrir söluskattshækkun upp á 2 stig. Og af öllum flokkum er það Framsfl. sem er í því hlutverki að veita þeim mótspyrnu í þessu sambandi. Þeir boða ekki bara launastefnu með fjárlagafrv. sínu. Þessir sömu menn sögðu í vetur, þegar þeir voru að ræða við okkur um stjórnarmyndun, að það væri það versta af öllu illu ef ríkisstj. ætlaði að leggja upp með skoðun á launamálum. Það er ekki aðeins að þeir boði launastefnu í fjárlagafrv. sínu þvert ofan í fyrri yfirlýsingar sínar, heldur boða þeir launastefnu, sem gengur út á að skerða launakjörin á árinu um a. m. k. 4.5%, og eru nú að leggja fram tillögur um enn frekari kjaraskerðingu. Þeir eru búnir að afgreiða hér útsvarshækkun. Þeir eru búnir að afgreiða hér tekjuskattshækkun. Þeir eru búnir að fá mótmæli, harkaleg mótmæli, frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja við stefnu sinni, frá Alþýðusambandi Íslands, frá sínum eina þm. sem orðaður er enn við verkalýðshreyfinguna í landinu, hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni, sem Vilmundur Gylfason kallaði síðasta „móhíkommann.“ Þetta er hið nýja Alþb. Þetta er Alþb. sem þeir eru fulltrúar fyrir, hæstv. ráðh. Hjörleifur Guttormsson, hæstv. ráðh. Svavar Gestsson og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Þetta er Alþb. þeirra. Þetta er ekki Alþb. Lúðvíks Jósepssonar. Þetta er ekki Alþb. Magnúsar Kjartanssonar. Og þetta er því síður og síst af öllu Alþb. Guðmundar J. Guðmundssonar. En þetta er Alþb. sem nú er í ríkisstj. Núv hæstv. ríkisstj. lætur tvennt gott af sér leiða. Í fyrsta lagi losar hún Sjálfstfl. væntanlega við frekari áhyggjur af Gunnari Thoroddsen, og er það gott út af fyrir sig því að þá verður flokkurinn e. t. v. viðræðuhæfur. Í öðru lagi losar hún okkur Alþfl.-menn við frekari áhyggjur í bili af Alþb. Þegar ríkisstj. tók við eftir langa stjórnarkreppu í vetur og mjög óvanalega ríkisstjórnarmyndun héldu margir að nú kynni að vera brotið blað í íslenskum stjórnmálum, nú væri eitthvað nýtt í aðsigi, nú væru líkur á kaflaskiptum í stjórnmálum, þó svo að ætti að vera ljóst öllum áhugamönnum um stjórnmál að stjórnarkreppunni lauk með tapi þeirra, sem vildu nýsköpun í stjórnmálum og efnahagsmálum, en sigri þeirra, sem vildu óbreytt ástand. Fólk hefur bundið miklar vonir við þessa ríkisstj., meiri vonir en við margar aðrar ríkisstj. sem myndaðar hafa verið á undanförnum árum. En sennilega ætlar þessi ríkisstj. að vera fljótari að bregðast vonum fólks en nokkur önnur ríkisstj. sem mynduð hefur verið a. m. k. á s. l. áratug og er þá mikið sagt. Ég man t. d. ekki eftir því að nokkur önnur ríkisstj. hafi verið jafnfljót að fá verkalýðshreyfinguna í landinu upp á móti sér og þessi. Hún er nú þegar búin að fá verkalýðshreyfinguna í harða andstöðu við sig. Við Alþfl.-menn tókum þá ákvörðun og skýrðum frá henni þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við störum, að við mundum gefa ríkisstj. starfsfrið, við mundum ekkert gera til þess að leggja stein í götu ríkisstj., við mundum gefa henni þann tíma sem hún þyrfti til að ráða ráðum sínum, við mundum gefa henni það svigrúm m. a. hér í þinginu, sem hún þyrfti til að geta gengið frá málum sínum, við mundum gefa henni lausan tauminn eins og hún sjálf mundi biðja um fyrstu vikur starfa sinna. Við höfum gert þetta og nú er stefna ríkisstj. komin í ljós. Nú er ekki lengur aðeins vitnað í orðagjálfrið í málefnasáttmálanum. Nú er það alvaran sjálf sem er boðuð. Og hver skyldi hún vera? Hver eru umskiptin sem hæstv. ríkisstj. lét í veðri vaka að mundu fylgja því þegar hún tæki við völdum? Á s. l. rösku ári lagði þáv. ríkisstj. á 19 nýja skatta. Þessir skattar hækkuðu skattbyrði um u. þ. b. 50 þús. millj. kr. Hvað hefur núv. ríkisstj. gert til að breyta því? Framsfl. sagði þegar ríkisstj. var mynduð að eitt væri víst, að ekki yrðu lagðir á meiri skattar. Sama sagði hæstv. forsrh. En hvað hefur verið gert? Útsvar hefur verið hækkað um 10%. Þar hafa skattar á landslýð verið hækkaðir allt að 5.1 milljarði? Og á hvaða fólki lenda þessir skattar fyrst og fremst? Útsvarið er flatur brúttóskattur. Hann tekur ekkert tillit til tekna fólks. Þessi skattur lendir ekki síður á lágtekjufólki en öðrum. - Þetta var fyrsta skattahækkunin sem hæstv. ríkisstj. afgreiddi. Þetta var fyrsta svarið. Þetta var fyrsta breytingin. Þetta voru fyrstu merkin um nýju stefnuna sem ríkisstj. þóttist vera að boða. Tekjuskattur hefur verið hækkaður úr 30 milljörðum, eins og hann var í fjárlagafrv. Alþfl., í 38.2 milljarða eða um rösk 40%. Þetta heitir víst á máli hæstv. forsrh. að hækka ekki skatta. Þetta heitir í málefnasáttmála hæstv. ríkisstj. að brjóta í blað, taka upp nýja stefnu. En það er ekki nóg. Hæstv. ríkisstj. hefur látið að því liggja á Alþ. að skattstigarnir, sem hún sjálf gerði tillögur um fyrir nokkrum dögum, séu ekki nógu háir, það hafi orðið mistök í sambandi við tilorðningu þeirra sem hafi í för með sér að það þurfi að flytja brtt. við skattstigafrv. um hækkun á skattstiganum. Nú efast ég um að þm. öllum sé ljóst að nýlega er búið að framkvæma nýtt úrtak úr skattframtölum manna í Reykjavík og Hafnarfirði. Það eru ekki nema 2–3 dagar síðan það úrtak var gert. Það úrtak bendir til þess að tekjuhækkun á milli ára 1978 og 1979 sé mun meiri en 45%, en 45% tekjuhækkun milli áranna var ein af meginforsendum skattstigans sem tillögur voru gerðar um af hæstv. ríkisstj. á Alþ. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að skattstiginn, sem hæstv. ríkisstj. lagði fram, muni að líkindum gefa 2–3 milljörðum meira í tekjur en hæstv. ríkisstj. lét í veðri vaka vegna þess að tekjuaukningin hefur orðið meiri milli áranna 1978 og 1979. Engu að síður telur hæstv. ríkisstj. sig þurfa að leggja til á Alþ. að skattstiginn, sem hún sjálf gerði tillögur um, verði hækkaður. Ekki eru þetta ný tíðindi, hæstv. forsrh. Er þetta ekki svipuð stefna og flokkur hæstv. forsrh. þóttist berjast gegn í síðustu kosningum? Þá hefur verið boðað af hæstv. ríkisstj. að til standi á þessu ári að leggja á landsmenn sem svarar 365 þús. kr. byrði á hverja meðalfjölskyldu í landinu til að borga niður innlenda landbúnaðarframleiðslu ofan í erlenda neytendur. Er þetta ný stefna? Er þetta fráhvarf frá niðurgreiðslu- og útflutningsbótapólitík fyrri ára? Síður en svo. Þetta er ekkert nýtt. Þetta er engin stefnubreyting. Þetta er áframhaldandi sama vitleysa og ráðið hefur ríkjum í þessum málaflokki undanfarinn áratug. Þá hefur verið lögð fram á Alþ. af hálfu hæstv. ríkisstj. tillaga um að hækka flugvallagjald. Er það ný stefna? Er það eitthvað sem er öðruvísi en menn hafa verið að gera undanfarinn áratug? Þá hefur hæstv. ríkisstj. lagt til að hækka söluskatt um 2%. Það var síðast gert af fyrrv. hæstv. ríkisstj. fyrir einu ári eða tæplega það. Er það þá til marks um að það sé verið að brjóta í blað í stjórnmálum og efnahagsmálum og stjórn ríkisfjármála að leggja til að feta svo dyggilega þá skattahækkunarslóð? Nú á dögunum var verið að tilkynna það, ég las það í öllum blöðum nema Vísi, að ríkisstj. hafi samþ. gengisfellingu. Vísir segir, og hefur það eftir hæstv. viðskrh., að það sé ekki satt. Þessi gengisfelling, sem hæstv. ríkisstj. er búin að samþykkja, mun eiga að nema 8% á einum mánuði. Fyrsta skrefið hefur verið tekið: 3% gengislækkun sem þegar er komin til framkvæmda. Og ég spyr: Eru þetta ný vinnubrögð? Er þetta eitthvað blaðbrot í íslenskum efnahagsmálum eða ríkisfjármálum? Er það þetta sem átti að gera til að ná tökum á verðbólguvandanum? Er það svona sem á að telja verðbólguna niður, hæstv. viðskrh., með því að fella gengið? Er þetta uppfinning sem aldrei hefur verið áður notuð? Er þetta eitthvað nýtt? Eru þetta ný vinnubrögð? Hvað um launamálastefnu ríkisstj.? Í fjárlagafrv. stendur að verðbólga á árinu samkv. forsendum frv. sé 46.5%, en kaup hækkar aðeins um 42%. Þetta er launastefna sem boðar 4.5% kauplækkun. Og ég spyr: Er þetta ný stefna? Eru þetta nýju vinnubrögðin sem átti að taka upp við myndun þessarar hæstv. ríkisstj., eða eru þetta vinnubrögð og aðgerðir sem menn kannast við frá störfum þeirra ríkisstj. sem setið hafa að völdum á Íslandi undanfarin 10 ár? Á fyrstu vikum ársins 1980, áður en hæstv. núv. ríkisstj. tók við völdum, var því spáð að ekki yrði viðskiptahalli við útlönd og á því voru allar efnahagsforsendur reistar. Nú hefur hæstv. ríkisstj. setið að völdum í nokkrar vikur. Þá var gefin út ný spá þar sem áætlað er, miðað við störf hæstv. ríkisstj., að það verði 20 milljarða kr. halli a. m. k. á viðskiptum Íslands við útlönd á þessu ári. Ég spyr: Er þetta kannske nýja stefnan? Eru þetta nýju vinnubrögðin? Eða kannast menn kannske eitthvað við þetta frá fyrri tíma? Samkv. áliti Seðlabanka Íslands nam lántökuþörf í erlendum gjaldeyri 65 milljörðum kr. á árinu 1980. Framreiknaðar lántökur ársins 1979 til ársins 1980, miðað við breyttar verðlagsforsendur, námu 69 milljörðum. Seðlabankinn varaði við því að farið yrði á árinu 1980 fram yfir 70 milljarða í erlendum lántökum. Hæstv. fjmrh. sagði þessar tölur vera svo gamlar að þær væri ekkert að marka, gengisforsendur hefðu breyst. Hagfræðingur Seðlabankans sagði mér í símtali í gær að svo væri ekki. Gengisforsendur hefðu ekki breyst frá umsögn Seðlabankans, hún stæði óbreytt. 70 milljarða kr. erlend lántaka á þessu ári mun þýða greiðslubyrði upp á ca. 15.9% af þjóðartekjum. Það er hækkun frá árinu í fyrra um ca. 0.6%. Nú þegar liggur fyrir fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir ríkisframkvæmdir á árinu 1980. Samkv. fjárlagafrv. því, sem minnihlutastjórn Alþfl. lagði fram, var gert ráð fyrir að þessar lántökur næmu 28.4 milljörðum til A- og B-hluta. Samkv. fjárlagafrv., sem hæstv. núv. viðskrh. lagði fram í haust, var gert ráð fyrir að lántökur til A- og B-hluta vegna ríkisframkvæmda næmu 29.8 milljörðum kr. Hæstv. ríkisstj. segist byggja á þessu fjárlagafrv. En í fjárfestingar- og lánsfjáráætluninni um ríkisframkvæmdir á árinu 1980, sem dreift var í gær, er búið að hækka lántökur úr 29.8 milljörðum, eins og þær voru í frv. Tómasar Árnasonar, hæstv. fyrrv. fjmrh., um 36.5 milljarða. Hvernig skyldi hækkunin vera fengin? Hún er fyrst og fremst fengin með hækkun á erlendum lántökum. Það er ekki gert ráð fyrir miklu meiri innlendum lántökum til ríkisframkvæmda á árinu 1980 samkv. áætlunum núv. hæstv. ríkisstj. en hæstv. fyrrv. fjmrh. Tómas Árnason gerði ráð fyrir. Þessi mikla aukning á lántökum til A- og B-hluta fjárlaga er fyrst og fremst fengin með því að hækka lántökur í erlendri mynt. Og hvaða lántökur er verið að hækka? Er verið að hækka lántökur vegna aukinna framkvæmda í landshöfnum? Nei. Er verið að hækka lántökur vegna þess að það þarf að auka við hlutafjárframlag í Járnblendiverksmiðju á Grundartanga vegna gengisbreytingaforsendunnar? Nei. Hvað er verið að hækka? Það er verið að taka t. d. lán erlendis að upphæð 1.5 milljarðar kr. til að greiða niður með þeim hætti vexti og afborganir af öðru erlendu láni upp á 3.9 milljarða kr. vegna Kröflu. Íslenska ríkið þarf á árinu 1980 að borga 3.9 milljarða í vexti og afborganir af erlendum lánum sem tekin voru vegna Kröflu og skila engum arði. Og það er gert ráð fyrir að hækka erlendar lántökur um 1.5 milljarða til að afla fjár til þess að borga vexti og afborganir af þessu erlenda láni. Menn eru sem sé farnir að slá erlent lán til að borga afborganir af erlendu láni sem varið er í arðlausa fjárfestingu. Eru þetta nýju vinnubrögðin, hæstv. iðnrh.? Eru þetta ekki sömu vinnubrögðin hæstv. iðnrh. og þú og ýmsir flokksbræður þínir notuðu í síðustu ríkisstj.? Ég sé ekki betur. Ég sé ekki að þarna hafi í neitt blað verið brotið. Ég sé ekki að þarna hafi nein ný sannindi verið boðuð eða tekin upp stefna sem ekki hafi verið fylgt undanfarinn áratug. Hvað halda menn að nýorðin gengisfelling um 3% og sú hækkun söluskatts, sem boðuð er, auki verðbólguhraðann frá því sem hann er? Samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar auka söluskattshækkunin og gengislækkunin verðbólguhraðann um 2–3%. Svo segist hæstv. ríkisstj. vera að telja niður verðbólguna! Þegar hún er spurð nánar um hvernig hún ætli að gera það segist hún ekki hafa alveg tíma til þess í dag, hún ætli kannske að byrja á morgun, þó sé það ekki alveg víst, það geti verið að hún fresti því fram yfir hátíðarnar vegna þess að hún þurfi fyrst að telja verðbólguna upp áður en hún geti byrjað að telja verðbólguna niður. Og auðvitað gefur það auga leið, að þegar ríkisstj. gerir sjálf ráðstafanir til að auka verðbólguskriðinn með þeim hætti sem hún er nú að gera kemst hún aldrei í það að fara að telja verðbólguna niður. Og það er bókstaflega hlægilegt að á sama tíma og ríkisstj. er að leggja kapp á að afgreiða slíkar verðbólguhvetjandi ráðstafanir á hinu háa Alþingi gerir hún ráð fyrir því í tekjuspám sínum, t. d. af hækkun söluskattsins, að verðbólga á árinu 1980 verði ekki nema 31%. Þetta er öll reikningskúnstin. Hæstv. ríkisstj. byggir enn á því, þegar komið er fram á 1. apríl árið 1980 og verðbólguskriðurinn er að magnast af völdum hennar sjálfrar, að verðbólga á árinu 1980 verði ekki nema 31%. Allar tölur í fjárlögum eru við það miðaðar, tekjuspáin um tekjur ríkissjóð vegna 2% hækkunar söluskatts er við það miðuð svo og allar hennar aðgerðir. Það er ekkert nýtt í þessum ráðstöfunum. Þetta er ekkert orðagjálfur í málefnasáttmála. Þetta er alvaran sem stjórnin boðar. Það er ekkert nýtt fólgið í því að hækka útsvar um 10%, að hækka tekjuskatt um 40%, að hækka útflutningsbætur með landbúnaðarafurðum á einu einasta ári þannig að sérhver meðalfjölskylda í landinu þurfi af þeim sökum að taka á sig byrðar sem samsvara 365 þús. kr. útgjöldum. Það er ekkert nýtt í því að hækka flugvallagjald. Það er engin ný ráðstöfun að hækka söluskatt um 2% og ekki einu sinni þó að söluskatturinn sé hækkaður um 1.5%. Það er ekkert nýtt fólgið í því að fella gengið um 8%. Það er ekkert nýtt fólgið í því að boða kauprán upp á 4.5% í fjárlagafrv. Það er ekkert nýtt fólgið í því að breyta hagstæðri stöðu við útlönd í 20 milljarða viðskiptahalla á fimm vikum. Það er ekkert nýtt fólgið í því að boða hækkun upp á ca. 40% í raungildi á erlendum lántökum þannig að greiðslubyrði komist í 16–17% á næstu 1–2 árum. Það er engin ný stefna fólgin í neinu af þessu. Þetta er sama gamla óreiðustefnan, sami gamli framsóknarkommúnisminn og var leiddur til öndvegis í þessu landi árið 1971 og hafði fyrst skjól af Samtökum frjálslyndra og vinstri manna. Þegar þau gáfust upp var stuðst við íhaldið. Þegar það brást gengust Alþfl.-menn undir okið í eitt ár og fengu nóg af. Og nú eru það Gunnar og félagar, hæstv. forsrh. og félagar hans, sem ganga undir okið, höfuðsóttarkindurnar sem ráfuðu um sali Alþingis í dag án þess að hafa hugmynd um hvað var að gerast. Hæstv. forseti. Ég sagði áðan að við Alþfl.-menn hefðum tekið þá ákvörðun að gefa ríkisstj. nægan tíma og starfsfrið til að undirbúa störf sín og koma fram málum sínum. Hveitibrauðsdögum hæstv. ríkisstj. er nú lokið. Nú er hún að boða stefnu sína í hverju frv. á fætur öðru. Nú er líka ástæðulaust fyrir okkur Alþfl.-menn að vera neitt að bíða meira. Nú förum við í harða stjórnarandstöðu við hæstv. ríkisstj. - þá stjórnarandstöðu sem Alþýðusamband Íslands er komið í við hana og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, þá stjórnarandstöðu sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson er kominn í við ríkisstj. Ég er alveg sannfærður um að hvort sem hæstv. ríkisstj. lifir lengur eða skemur verður hún þjóðinni holl og þörf lexía. Hún verður þjóðinni svo holl og svo þörf lexía að ég er sannfærður um að þegar starfstímabili ríkisstj. loksins lýkur, hvort sem það verður fyrr eða seinna, verða þau stefnumið, sem hún hefur á oddinum og sett hafa svip sinn á störf allra ríkisstj. á undanförnum áratug, lögð í ís og það verður til lengri tíma en til 10 ára og það verður líka til lengri tíma en 12 ára. Ég sagði að það væri þó eitt sérstaklega ánægjulegt við störf þessarar ríkisstj. að veita athygli þeirri myndbreytingu sem orðin er á Alþb.-flokknum sem einu sinni átti allra flokka mest af „prinsipum,“ hvort sem þau voru viturleg eða heimskuleg, flokknum sem einu sinni seldi sig allra flokka dýrast þegar hann fór í stjórnaraðstöðu, flokknum sem einu sinni hlýddi e. t. v. öðrum flokkum fremur á rödd verkalýðshreyfingarinnar, táglaunafólks og annarra launamanna, flokknum sem nú kemur fram í nýrri mynd, hvers ímynd eru hæstv. ráðh. Hjörleifur Guttormsson og Svavar Gestsson, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson og aðrir slíkir úr „gáfumannafélaginu,“ litlir og stórir lávarðar. En ég ráðlegg hæstv. ráðh. Alþb. að fara nú varlegar en þeir hafa hingað til viljað gera, a. m. k. eftir að hinn gamli foringi flokksins, Lúðvík Jósepsson, er kominn heim. Það segi ég satt, að þær aðgerðir, sem ráðh. Alþb. eru að reyna að berja í gegn þessa dagana, hefðu þeir aldrei lagt í nema vegna þess eins að Lúðvík Jósepsson er ekki lengur á landinu. 



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við frv. til fjárlaga á þskj. 243 um fjárveitingu til nýbyggingar sjúkrahúss Vestmannaeyja. Nauðsynlegt er að fara nokkrum orðum um aðdraganda og tilefni brtt. Þegar eldgosið braust út í Vestmannaeyjum var myndarlegt sjúkrahús þar í smíðum og hafði að hluta verið tekið í notkun. Meðan á eldgosinu stóð var reynt eftir fremsta megni að verja húsið og búnað þess skemmdum. Eigi að síður urðu skemmdir miklar, enda þykkt vikurfalls á þessu svæði yfir 3 m og 20 m hár hraunkanturinn stöðvaðist í aðeins 95 m fjarlægð frá húsinu. Strax og gosinu lauk um mitt ár 1973 voru menn sammála um að flýta viðgerðum á húsinu eftir fremsta megni og ljúka byggingarframkvæmdum á eins skömmum tíma og mögulegt væri. Menn voru á einu máli um að fullkomin heilbrigðisþjónusta væri ein af grundvallarforsendum öflugs uppbyggingarstarfs, m. a. vegna mikillar slysahættu, ekki síst fyrir börn, að hálfhrundum og hrynjandi húsum og glóandi hrauni í hlaðvarpanum, auk hættu á gaseitrun. Auk þess hefði það verið tvíverknaður og peningasóun að endurbyggja gamla sjúkrahúsið sem slíkt, þar eð nýja húsið var allvel á veg komið. Segja má að lokið hafi verið viðgerðum gosskemmda um áramótin 1973–1974. Þá var af miklum krafti haldið áfram byggingarframkvæmdum. Á sama tíma féll sjúkrahúsið út af fjárlögum ríkisins. Starfsmenn rn. hafa líklega ekki búist við því um mitt ár 1973, þegar unnið var að fjárlagagerð, að neitt yrði aðhafst í byggingarframkvæmdum á árinu 1974. Formlega séð hafa þessar framkvæmdir því varla verið heimilar að mati embættismanna og af því fáum við enn að súpa seyðið. Langstærsti hluti framkvæmdanna var unninn árið 1974, en greiðslur ríkissjóðs að sínum hluta fóru að mestu fram árið 1978, þá króna fyrir krónu. Ef byggingarkostnaður er framreiknaður til núvirðis er hann 3.2 milljarðar kr., og ef framlög ríkissjóðs eru á sama hátt framreiknuð til núvirðis nema þau 1.3 milljörðum kr. - í reynd því aðeins 41% byggingarkostnaðar í stað 85%, eins og lög gera ráð fyrir, m. ö. o. innan við helming af því sem löggjafinn ætlast til. Til að gera þennan mikla byggingarhraða mögulegan var miklu af styrktarfé, sem skilyrt var til uppbyggingar í Vestmannaeyjum, beint til þessarar framkvæmda. M. a. var aðallega á árinu 1974 varið 45.1 millj. kr. af gjafafé til kaupa á húsbúnaði og tækjum. Við uppgjör krafðist ríkissjóður, þess að þetta fé væri dregið frá byggingarkostnaði áður en hlutur ríkissjóðs væri reiknaður út, m. ö. o. nyti ríkissjóður 85% af þessu gjafafé, en bæjarsjóður 15%. Með núverandi verðlagi næmi þessi hlutur ríkissjóðs nm 300 millj. kr. Þess ber þó að geta að hluti af þessari fjárhæð var notaður til tækjakaupa erlendis frá sem ríkissjóður felldi niður aðflutningsgjöld af. En hvernig er þá staða málsins í dag og hvernig stendur á því að ekki er áætluð ein einasta króna til framkvæmdarinnar á fjárlögum fyrir árið 1980? Ástæða þess er sú, að fjmrn. taldi sig haustið 1978 vera búið að gera endanlega upp hluta ríkissjóðs af byggingarkostnaðinum. Rn. taldi sig við uppgjör í sept. 1978 skulda 26.8 millj. kr. og sú upphæð var sett á fjárlög fyrir árið 1979. Gallinn var bara og er sá, að byggingarframkvæmdum var ekki lokið og er því miður ekki lokið enn. Er það staðfest af framkvæmdadeild Innkaupastofnunar ríkisins. Ýmsar framkvæmdir við endanlegan frágang hafa vegna fjárskorts dregist mun lengur en æskilegt hefði verið. Í ár er áætlað að vinna fyrir 38 millj. kr. á verðlagi síðasta árs, og er þar aðallega um að ræða brunavarnakerfi, neyðarlýsingarbúnað og frágang lóðar. Segja má að með þessu sé byggingarframkvæmdum að mestu lokið. Þó eru sérstakar eldvarnarhurðir ekki með í þessari tölu. 85% hluti ríkissjóðs af þessum framkvæmdum er 32.3 millj. kr. Þar við bætist 17.6 millj. kr. skuld ríkissjóðs vegna framkvæmda síðustu ára eða samtals 49.9% millj. kr. Ég endurtek að framkvæmdir eru áætlaðar á verðlagi síðasta árs. Bæjarstjórinn í Vestmannaeyjum sendi á s. l. ári framkvæmdaáætlun og óskaði eftir fjárveitingu til að mæta henni og til skuldaskila. Sú ósk var e. t. v. nokkuð seint fram komin. Það skiptir þó ekki höfuðmáli, heldur hitt, að fjmrn. taldi verkinu lokið þegar árið 1978 og það uppgert. Mitt mat er það, að hvergi í kerfinu ráði embættismannavaldið jafnmiklu og við gerð fjárlaga og virðast hv. alþm. láta sér það vel lynda. En það er önnur saga. Herra forseti. Ég veit að það er erfitt fyrir hv. þm., sem styðja ríkisstj. á hverjum tíma, að samþ. brtt. við fjárlagagerð frá þm. stjórnarandstöðunnar. Samt leyfi ég mér að vona að þegar hv. þm. hafa kynnst forsögu málsins, sérstaklega því að ríkissjóður hefur í reynd aðeins greitt innan við helming af því sem lög gera ráð fyrir af framkvæmdakostnaðinum, og þeirri staðreynd, að byggingarframkvæmdum er ekki lokið enn, þá muni hv. þm. treysta sér til að styðja brtt. mína.



Herra forseti. Þessar fjárlagaumr. eru með nokkuð sérkennilegum hætti. Það kemur auðvitað til af því, hvernig gerð fjárlagafrv. er og öll meðferð þess. En samt er þessi umr. og meðferð fjárlagafrv. jafnþýðingarmikil núna og jafnan áður, og að vissu leyti, ef eitthvað er, þýðingarmeiri nú en oft áður, vegna þess hvernig ástandið er og vegna þess hve fjárlagaafgreiðslan núna hlýtur að hafa mikla þýðingu umfram það sem oft er. Nú heyrist því stundum fleygt af hálfu stjórnarsinna og hæstv. ríkisstj., að við megum ekki vera of kröfuharðir í þetta skipti vegna þess að ríkisstj. hafi haft skamman tíma til stefnu til undirbúnings fjárlagagerðinni. Ég held að þetta sé ekki alls kostar rétt. Það hefur verið töluverður tími hjá stjórnarliðinu til þess að fjalla um þessi mál. Það er upplýst núna að hæstv. forsrh. hóf samningamakk sitt við stjórnarflokkana þegar í des. s. l., og ekki hefðu þeir alltaf átt að vera að tala um hvernig þeir ættu að skipta stólunum á milli sín. Það eru nú liðnir nærri tveir mánuðir frá því að ríkisstj. var mynduð. Á þessum tíma tók ríkisstj. sér frí frá þingstörfum til þess að hugsa um fjárlagagerðina, rétt eins og hæstv. ráðh. legðu það ekki í vana sinn að hugsa þegar þeir sitja á Alþingi. En þrátt fyrir þetta er nú undirbúningur þessa máls ekki betri en raun ber vitni um. Og er þetta eitthvað sérstakt? Hefur það aldrei komið fyrir áður t. d., að fjárlög hafi verið afgreidd af sérstökum ástæðum eftir að komið var fram á vetur eins og nú? Að vísu er það ekki venjulega. En fyrir 20 árum var ástandið að ýmsu leyti svipað og það hefur verið á undanförnum mánuðum. Það voru haustkosningar árið 1959. Þá voru risavaxnir erfiðleikar í okkar þjóðfélagi. Það efnahagskerfi, sem við höfðum búið við þá langa hríð, var gengið sér til húðar, hafta- og styrkjakerfið, með þeim skelfilegu afleiðingum. Það mátti horfa fram á að framleiðsla færi minnkandi, lífskjörin versnuðu. Það var talað um að gjaldþrot væri fram undan. Og menn töluðu um að efnahagslegt og síðan stjórnmálalegt sjálfstæði væri í hættu, ef ekki væri tekið karlmannlega á málunum. Hvernig var tekið á málunum þá og hver voru vinnubrögðin? Þáv. ríkisstj. mótaði stefnu áður en hún fór að vinna að fjárlagagerðinni. Þess vegna var það svo, að í það skipti var fjárlagafrv. ekki lagt fram fyrr en í lok janúarmánaðar og fjárlög fyrir árið 1960 voru ekki samþ. fyrr en í aprílmánuði það ár. Hvers vegna? Af því að talið var nauðsynlegt að móta stefnu og laga fjárlagafrv. að þeirri stefnu. Menn geta deilt um það, þeir sem vilja, hvort þessi stefna hafi verið rétt eða ekki, en hún hefur nú sýnt sig í verki og við höfum búið að henni síðan. En ég er að minnast á þetta til þess að vekja athygli á þeim vinnubrögðum sem þurfa að vera þegar unnið er að fjárlagagerð. Það verður að vera stefna. Ef unnið er að fjárlagagerð án þess að stefna sé ákveðin í efnahags- og fjármálum, þá lendum við í vanda við gerð fjárlaga. Ég er ekki að segja að það sé í fyrsta sinn í sögunni sem það kemur fyrir, en ég vil segja það, að það hefur aldrei fyrr komið berlegar fram en nú, hversu áríðandi er að mörkuð sé stefna sem fjárlagafrv. er mótað af. Það vildi svo til, að hæstv. forsrh. núv. var fjmrh. á þeim tíma þegar fjárlagafrv. var unnið fyrir árið 1960. Hann hefði því mátt minnast þess nú, að það væri ekki hægt að ná góðum árangri við fjárlagagerð nema móta stefnu fyrst. En hæstv. forsrh. hefur ekki minnst þessa nú frekar en margs annars og þess vegna stöndum við frammi fyrir því fjárlagafrv. sem við nú ræðum. Þess vegna stöndum við núna frammi fyrir þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið og berlegast hafa komið fram nú síðustu daga og ekki síst í dag, þar sem það er augljóst að hæstv. ríkisstj. veit ekki sitt rjúkandi ráð. Einn daginn kemur hún með þessa skattaálögu, annan daginn kemur hún með aðra skattaálögu og þriðja daginn kemur hún enn þá með nýja og það er ekkert samhengi á milli þessara aðgerða. Þetta er ekki hugsað samtímis. Þetta kemur upp í rás viðburðanna. Þeir finna einhverja holu í hvert skipti í fjárlagafrv. sem þarf að fylla upp í. Nú er það svo, að það hefur sjaldan verið þýðingarmeira en við afgreiðslu fjárl. í þetta skipti að stefna væri mótuð. Ekki er það síst á sviði ríkisfjármálanna, því að eins og meginvandinn 1959 og 1960 lá í hafta- og styrkjakerfinu, sem þá var búið að ganga sér til húðar, þá hygg ég að meginvandi okkar nú liggi í fjármálum ríkisins. Meginvandinn liggur í því kerfi sem við höfum byggt upp í ríkisfjármálunum. Þessi vandi er svo mikill að honum verður jafnað fullkomlega við þann vanda sem þjóðin stóð frammi fyrir 1959. Og það er núna eins og þá engin lausn á þessu máli nema að móta nýja stefnu, í þetta sinn stefnu í ríkisfjármálunum. En það er einmitt það sem ríkisstj. hefur ekki gert og ekki sýnt neina tilburði til þess að gera. Allt ríkiskerfið þarf að taka til endurskoðunar og gera ýmsar langtímaráðstafanir sem varða ríkisfjármálin. Við verðum að minnka umsvif ríkisins. Við verðum að gera það annars vegar með því að fela þau í hendur sveitarfélögum og hins vegar með því að fela sum þau verkefni sem ríkið hefur nú með höndum í hendur borgaranna sjálfra. Menn segja núna: Það þarf tíma til þess að gera langtímaráðstafanir. Ég hef bent á það, að við höfum haft núna álíka langan tíma og við höfðum 1959 og í byrjun árs 1960 til þess að gera langtímaráðstafanir. En ríkisstj. hefur ekki borið það við. Hefur þá ríkisstj. haft myndugleik til þess að gera aðrar ráðstafanir, ýmsar skammtímaráðstafanir, sem var nauðsynlegt að gera þó ekki væri til annars en að segja - og láta þjóðina skilja: Hingað og ekki lengra. Nú ætlum við að hverfa af þeirri braut sem við höfum verið að ganga í ríkisfjármálunum og taka upp nýja stefnu. - Nei, ríkisstj. hefur ekkert gert heldur í þessu efni. M. ö. o.: það, sem ríkisstj. hefur gert, hefur stuðlað að auknum erfiðleikum, þannig að þegar tekist verður á við vandann fyrir alvöru verður hann meiri og miklum mun meiri en hann var þegar ríkisstj. tók við. Nú má segja að við þessu hefði mátt búast, að ekki hefði verið von á neinu öðru betra af hálfu þessarar ríkisstj. Og því miður er of mikið satt í þessu. Við vildum kannske hafa einhverja von um það, að einhver manndómur væri í hæstv. ríkisstj. En það er nú von sem hefur brugðist. Við höfum fjölmörg dæmi um það, hvernig vinnubrögð ríkisstj. eru, hvað fálmkennd þau eru, hvað ómarkviss þau eru og hvernig þau bera vott þess að ekki er um neina heildarstefnu að ræða. En ég hygg að óvíða sjáum við þessa gleggri merki heldur en í orkumálunum og að sumu leyti alveg sérstaklega varðandi þann þátt þeirra sem lýtur að jöfnun orkukostnaðar við upphitun húsa. Ég mun gera grein fyrir brtt., sem ég ber fram á þskj. 242 ásamt níu öðrum samflokksmönnum mínum. Ég mun um leið koma lítillega inn á vinnubrögð hæstv. ríkisstj. Ég hygg að vinnubrögðin í þessum málum séu gott dæmi um það, hvernig vinnubrögðin almennt eru í stjórnarherbúðunum við gerð þessara fjárl. sem nú stendur yfir. Ég hef leyft mér ásamt níu samflokksmönnum að flytja brtt. á þskj. 242. Sú till. fjallar um það, að Orkusjóði verði veitt framlag að upphæð 5 milljarðar kr. er varið skuli til niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa. Jafnframt er lagt til að framlag það, sem till. gerir ráð fyrir, verði skorið af því fjárframlagi sem í fjárlagafrv. er ætlað til niðurgreiðslu á vöruverði, um 5 milljarða kr. Till. þessi er studd þeim rökum, að nauðsynlegt sé að ráðstafa fjármagni til þess að bæta úr félagslegu misrétti sem felst í hinum gífurlega kostnaði við upphitun húsa sem þeir þurfa að bera sem búa á olíukyndingarsvæðunum. Ég geri ekki ráð fyrir að ég þurfi hér að tíunda í hverju það misrétti er fólgið og hvað þungar byrðar það fólk ber sem býr við olíukyndingu. Ég geng út frá því - eða vil ganga út frá því, að menn séu sammála um að nauðsyn sé að bæta hér úr hið bráðasta. Samt ber svo við að í þessu fjárlagafrv. var ekki gert ráð fyrir einum einasta eyri í þessu skyni, - ekki einum einasta eyri. Hér hefur orðið furðuleg breyting á. Alla tíð síðan tekið var að létta byrðar þeirra sem á olíuhitunarsvæðunum búa árið 1974 hefur verið ráðstafað fé í fjárl. í þessu skyni, - alla tíð. Það, sem gerir þetta mun furðulegra, er að aldrei hefur verið meiri þörf á þessum aðgerðum en einmitt nú. Hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir undanfarnar vikur, að tekist verði á við þann vanda, sem hér um ræðir, utan fjárlaga. Bar hann þá fyrir sig að þær leiðir, sem hann hygðist fara til fjáröflunar til að mæta þessum útgjöldum, væru þess eðlis, að fjármagn þetta ætti ekki heima innan fjárlaga eða nánast væri óhugsandi að svo væri. Tekjur til slíkra verkefna, sem hér um ræðir, eiga að sjálfsögðu að koma inn í fjárlög. Annað er raunar ekki í samræmi við eðli málsins og hefðbundnar venjur. Það þarf ekki á þessum vettvangi að minna á það, að tekjur til slíkra ráðstafana sem hér um ræðir koma inn á fjárlög hvort sem þeirra er aflað með almennum sköttum eða með mörkuðum tekjustofnum. Þegar olíuniðurgreiðslurnar hófust var tekna til þeirra aflað með 1% álagi á söluskattsstofn. Þá voru þessar tekjur tilfærðar á fjárlögum. Þegar þessi markaði tekjustofn var lagður niður árið 1977 og fjármagn til olíuniðurgreiðslunnar tekið af almennum skatttekjum ríkissjóðs varð engin breyting á þessu. Nú lét hæstv. fjmrh. það boð út ganga, að hann hefði í huga að taka aftur upp þá skipan, sem viðhöfð var fyrir árið 1977, og láta markaða tekjustofna svara þessari fjárþörf. En það breytir í engu frekar en áður gerð fjárlaga í þessu efni. Það er sama hver hinn markaði tekjustofn er. Það er sama hvort nú væri aftur horfið til álags á söluskattsstofn eða tekinn væri upp hinn svokallaði orkuskattur eins og hefur verið talað mjög um að undanförnu. Og það er líka sama í þessu sambandi hver orkuskatturinn er. Það er sama hvort um er að ræða verðjöfnunargjald á rafmagn, eins og við höfum nú, eða orkuskatt í einhverju öðru formi. Enginn hefur enn fundið upp það snjallræði, að ekki skuli koma inn á fjárlög það fjármagn sem aflað er með verðjöfnunargjaldinu. Ég nefni snjallræði í þessu sambandi, því að það var að sjá sem hæstv. fjmrh. teldi það snjallræði að efna til nýrrar skattlagningar utan við ramma fjárlaganna. En nú hefur hæstv. fjmrh. ekki orðið kápan úr því klæðinu. Hann hefur orðið að hætta við þessa firru, sbr. þskj. 248, þar sem nú er gert ráð fyrir að inn í fjárlögin komi tekjur af hækkun söluskattsins. En það er meira en þetta sem hæstv. fjmrh. hefur orðið að kyngja. Við skulum þá víkja nokkrum orðum að hugmyndunum um orkuskattinn. Allt var meira og minna á huldu um þá skattlagningu. Hæstv. fjmrh. talaði eins og véfrétt í þessu máli. Það næsta, sem komist var, var að orkuskatturinn ætti að vera eitthvað í líkingu við það sem felst í frv. til l. um jöfnunargjald orkukostnaðar, sem orkumálaráðherra Alþfl. lagði fram á þessu þingi. Hæstv. fjmrh. sagði nánast að núverandi ríkisstj. mundi taka við þeim heilræðum, eins og hann orðaði það, sem frv. þetta boðaði, eða fara að dæmi Alþfl. En eitthvað bauð þeim við ráðum Alþfl., því að á annan veg verður ekki skýrð sú töf sem varð á stefnumörkun núv. ríkisstj. í þessum efnum. Og er það raunar engin furða, því að margir meinbugir eru á orkuskattinum. Engin mál eru mikilvægari í dag en orkumálin. Engin mál ráða meiru um hagþróun landsins í næstu framtíð en einmitt orkumálin. Þar eru okkar stóru verkefni í hagnýtingu náttúruauðlinda okkar. Þar eru okkar stóru verkefni í uppbyggingu raforkuiðnaðarins, hitaveitnanna o. s. frv. Þjóðin þarf að beina allri sinni atorku og fjármagni til þessara verkefna. Við verðum að leggja að okkur til þess að byggja upp fyrir framtíðina. Framtak okkar nú skilar margföldum arði þegar fram líða stundir. En nú er ekki hentugasti tími til þess að skattleggja þessa starfsemi, þvert á móti. Nú þurfum við að beina fjármagni, sem fengið er með almennri skattlagningu, til þessara mikilvægu verkefna. Það er ekki heldur hentugasti tími nú til að skattleggjainnflutta orkugjafa. Olíuverð er nú slíkt að ekki er á bætandi. Er ekki nóg að gert þó ekki sé nú farið að grípa til þess ráðs að hækka enn bensínið með nýrri skattlagningu, að hækka en gasolíu með nýrri skattlagningu og hækka enn svartolíu með nýrri skattlagningu? Telja menn þetta færa leið, eins og nú er málum komið? Gæti þetta ekki talist gáleysi gagnvart almenningi í landinu, einstaklingum og atvinnuvegum? En til hvers er að spyrja um þetta nú, því að svarið er að sjálfsögðu augljóst. Samt tók það hæstv. fjmrh. margar vikur að gera þetta mál upp við sig. Það tók hann margar vikur. Og ekki lét hann af hugmyndum sínum um orkuskatt fyrr en nú við lokaafgreiðslu fjárlaga. Þá hefur hann verið þvingaður til þess að láta af þessum óhæfuverkum sínum. Þegar við sjálfstæðismenn leggjum nú til að varið verði 5 milljörðum kr. til niðurgreiðslu á olíu höfum við ekki í huga að afla fjármagns til þess með orkuskatti. Við gerum ekki heldur till. um aðra skattlagningu til að mæta þessum útgjöldum. Það er vegna hinnar miklu skattbyrði sem almenningur í landinu stendur þegar undir. Auðvitað hlýtur slík upphæð sem hér er um að ræða, 5 milljarðar kr., að koma einhvers staðar við. En það er skoðun okkar, að það sé skárri kostur að skera niður útgjöld í fjárlagafrv. á móti því fjármagni, sem þarf til að koma, heldur en að afla þess með aukinni skattlagningu. Með tilliti til þessa er lagt til að liðurinn „Niðurgreiðslur á vöruverði“ verði færður úr 24 milljörðum 400 millj. kr. í 19 milljarða 400 millj. kr.

Hver borgar þann kostnað?

Hver borgar þann kostnað, segir hæstv. iðnrh.

Á kannske ekki að borga hann?

Hefur hæstv. iðnrh. látið sér koma til hugar að ekki yrði að greiða þennan kostnað? Ég var að enda við að segja: Auðvitað hlýtur þetta einhvers staðar að koma við. Á undanförnum árum hafa verið á fjárlögum tveir liðir sem varða niðurgreiðslu á vörum til hagsbóta neytendum í landinu. Annars vegar er það niðurgreiðsla á búvöruverði og hins vegar styrkur vegna olíunotkunar til húshitunar. Í fjárlagafrv. því, sem hæstv. ráðh. Tómas Árnason lagði fram í okt. s. l., námu þessir útgjaldaliðir samtals 25 milljörðum 300 millj. kr. Í frv., sem þáv. ráðh., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, lagði fram í des. s. l., voru liðir þessir samtals að upphæð 23.2 milljarðar kr. og nam niðurgreiðsla á upphitunarkostnaði 2.3 milljörðum. En í frv. því, sem við ræðum nú um, var gert ráð fyrir 24.4 milljörðum til niðurgreiðslu og þar af ekkert til niðurgreiðslu á olíu, eins og ég hef áður komið að. Það er skoðun okkar sjálfstæðismanna, að þessari heildartölu, 24.4 milljörðum kr., eigi að skipta á milli niðurgreiðslu á búvöru og niðurgreiðslu á olíu til húshitunar. Þess vegna leggjum við til að af þessum 24.4 milljörðum kr. verði 5 milljörðum varið til niðurgreiðslu á olíu. Nú kann að verða sagt að ekki veiti af 24.4 milljörðum kr. til niðurgreiðslu á búvöruverði. En ég gef mér að við höfum ekki meira samtals til niðurgreiðslu en 24.4 milljarða. Spurningin í mínum huga er því hvernig þessari fjárhæð verði skynsamlegast ráðstafað. Hér þarf að vega og meta hinar ýmsu þarfir. Ég vil ekki gera lítið úr þýðingu niðurgreiðslu á búvöruverði fyrir neytendur í landinu né líta fram hjá niðurgreiðslunni sem stjórntæki í völundarhúsi efnahagsmálanna. Allt slíkt orkar þó tvímælis í ýmsum samböndum, svo ekki sé meira sagt. Hitt getur ekki orkað tvímælis, að það er nauðsyn, sem ekki verður undir neinum kringumstæðum vikist undan, að ráðstafa fé til niðurgreiðslu á olíu og létta þannig þær óheyrilegu byrðar sem þeir bera sem búa á olíuhitunarsvæðunum. Þess vegna leggjum við til að 5 milljörðum af þessari fjárhæð til niðurgreiðslu verði varið til niðurgreiðslu á olíu. Brtt. sú, sem ég hef hér lýst, er í samræmi við frv. um niðurgreiðslu á olíu til upphitunar húsa sem flutt er í hv. Ed. Alþingis og við flytjum fjórir þm., sinn úr hverjum flokki. Í 1. gr. þess frv. segir að ríkissjóður skuli greiða í Orkusjóð óafturkræft framlag sem varið skuli til þess að greiða niður verð á olíu til upphitunar húsa í landinu. Ég skal ekki hér fara að rekja efni þessa frv. En ég vil þó taka fram að samkvæmt frv. skal verð olíu greitt svo mikið niður sem nægir til að olíukostnaður við kyndingu húsa verði eigi hærri en sem nemur 2.5-földu vegnu meðalverði hjá hitaveitum landsins sem hafa jarðvarma að orkugjafa. Er þá miðað við gjaldskrá á hverjum tíma. Skal hið vegna meðaltal reiknað út fjórum sinnum á ári og verði þá jafnframt tekið tillit til þeirra verðbreytinga, sem orðið hafa á olíu frá síðasta útreikningi, þegar ákveðin er upphæð niðurgreiðslna fram til næsta útreiknings. Samkvæmt þessu yrði kostnaður olíukyndingar ákveðinn eftir viðmiðunarreglu sem felur í sér sjálfvirkar breytingar á olíuniðurgreiðslunni eftir breytingum á verði olíu og gjaldskrám hitaveitna. Gert er ráð fyrir að upphæðin, 5 milljarðar kr., nægi til niðurgreiðslu olíu samkvæmt frv. þessu ef að lögum verður. En - og ég legg áherslu á það - þá er gert ráð fyrir að fram nái að ganga beiðnir um hinar miklu hækkanir á gjaldskrám hitaveitna sem virðist nauðsynlegt að nái fram að ganga ef hitaveitunum á að takast að mæta þeim þörfum sem nauðsyn krefur. Þegar frv. þetta, sem ég vitna til, var lagt fram fyrst var reiknað með verulega hærri upphæð sem þyrfti til niðurgreiðslu ef það yrði að lögum. En eftir að frv. var lagt fram hafa gjaldskrár ýmissa hitaveitna hækkað, þ. á m. Hitaveitu Reykjavíkur, sem vegur mest í útreikningum á þessu vegna meðalverði. Í Reykjavík er búið síðan að hækka hitaveitugjaldskrá um 20%. Nú liggur fyrir beiðni frá Hitaveitu Reykjavíkur um viðbótarhækkun sem er upp á 58%. Og því er haldið fram með rökum, að nauðsynlegt sé að veita þessa hækkun ef Hitaveitan á að geta sinnt aðkallandi verkefnum og ef ekki á að koma til orkuskorts. Auk þess yrði orkan mun dýrari, þegar síðar yrði bætt úr þessu, en ef unnið væri að þessu með eðlilegum hætti og enginn dráttur á. Þegar þetta er haft í huga virðist upphæð sú, sem gert er ráð fyrir í brtt. okkar sjálfstæðismanna, geta orðið nægileg. En nú liggur fyrir önnur till. um breyt. á þessu atriði fjárlagafrv. Það er till. á þskj. 268 sem stjórnarliðar leggja fram. Þar er gert ráð fyrir að niðurgreiðslurnar nemi um 4 milljörðum kr. og að undir þessari fjárhæð sé staðið með nýrri tekjuöflun í formi söluskatts. Ef við lítum nánar á þessa upphæð, 4 milljarða, þá skulum við minnast þess, að í grg. með fjárlagafrv., sem við hér ræðum nú, en: upplýsingar um það, að ef niðurgreiðslureglur séu óbreyttar frá því sem nú er og var á síðasta ári, m. ö. o. ef engin aukning verður á niðurgreiðslum, þá þurfi 3.6 milljarða til að mæta þessari fjárþörf. Ég leyfi mér að fullyrða að þessir 3.6 milljarðar eru ekki of lág tala. Ég hef tilhneigingu til þess að halda að 4 milljarðar láti nærri til þess að mæta þessum þörfum, miðað við það að ekkert verði gert til þess að létta byrðar þeirra sem búa við olíukyndingu, ekkert umfram það sem hefur verið gert. Þetta er þá vilji hæstv. ríkisstj. í þessu máli. Hún vill ekkert gera eftir allt talið undanfarnar vikur um nauðsyn þess að gera átak í þessum efnum. Eftir allar lýsingar á erfiðleikum þess fólks sem býr við olíukyndingu, eftir allar yfirlýsingar um að hér verði að bæta úr vegna þess að þessar byrðar séu óbærilegar, eftir allt þetta hefur ríkisstj. komið sér niður á stefnu í a. m. k. einu atriði, - ákveðna stefnu. Og stefnan er þessi: Það skal ekkert gert umfram það sem hefur verið gert í niðurgreiðslu olíu. En bíði menn nú við. Böggull fylgir skammrifi. Frá þessum 4 milljörðum kr., sem ríkisstj. ætlar að rausnast til að leggja til niðurgreiðslu olíu, verðum við að draga um 1300 millj. kr. sem lætur nærri að sé söluskatturinn sem olíukyndingarfólkið verður að greiða til þess að verða þeirrar náðar aðnjótandi að niðurgreiðslan verði að forminu til sú sama og áður. Og þá eru ekki meðtaldar 800 millj. kr. sem þetta fólk þarf líka að greiða í aðflutningsgjöldum til ríkissjóðs af þeirri olíu sem það notar á ári. Í stað þess að rétta hlut þessa fólks frá því sem verið hefur er hlutur þess gerður stórlega lakari en hann var, - stórlega lakari. Ég spyr: Getur svívirða hæstv. ríkisstj. verið meiri í þessum efnum en þetta? Er hægt að komast lengra í óheilindum? Og er hægt að virða þeirra eigin stjórnarsáttmála minna en með þessu? En um þetta efni segir í stjórnarsáttmálanum, með leyfi hæstv. forseta: „Unnið verði að verðjöfnun á orku, ekki síst á sviði húshitunar.“ Hæstv. ríkisstj. virðist ekki taka mikið mark sjálf á þessum orðum. Það var kannske aldrei við því að búast og gerir ekkert til hvort þeir virða þennan samning sinn meira eða minna. En þetta mál varðar milli 20 og 25% af íslensku þjóðinni, sem búa við meira félagslegt órétti en flestir aðrir. Þetta hafa allir verið sammála um. Það hafa allir talað í þessum anda. Því segi ég: Getur svívirða hæstv. ríkisstj. verið meiri en þetta? Alþingi getur enn afstýrt þessari svívirðu, ekki vegna ríkisstj. en vegna fólksins sem geldur hennar. Alþingi getur enn þá afstýrt þessu með því að samþykkja brtt. okkar sjálfstæðismanna á þskj. 242.



Herra forseti. Ég vil aðeins gera hér grein fyrir þeim brtt. sem ég flyt á þskj. 243 ásamt hv. þm. Salome Þorkelsdóttur, Magnúsi H. Magnússyni og Karvel Pálmasyni. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þessar brtt., en við 2. umr. fjárlaga gerði ég grein fyrir því, að ég mundi flytja þær brtt., sem um ræðir á þskj. 243, ef ekki kæmi fram leiðrétting á fjárlögum þannig að þessir sjóðir yrðu teknir upp að nýju eða aukið framlag til Framkvæmdasjóðs öryrkja, sem nú virðist ætlunin samkv. þessum fjárlögum að yfirtaki verkefni þessara sjóða án þess að til komi sú aukning á fjármagni að hann geti sinnt þeim verkefnum. Ég sé á þskj. 272 frá fjvn. að tekið hefur verið upp að nýju framlag til eins af þessum sjóðum, 15 millj. kr. byggingarstyrkur til Sjálfsbjargar. Er hér um sömu upphæð að ræða og fram kemur í c-lið brtt. á þskj. 243. Er ánægjulegt að sjá að hv. fjvn. hefur séð að sér og gert till. um að þetta framlag til Sjálfsbjargar verði áfram á fjárlögum. En eftir stendur að engin till. er frá fjvn. varðandi Styrktarsjóð vangefinna og Styrktarsjóð fatlaðra og vil ég því gera nokkra grein fyrir a- og b-liðum till. á þskj. 243. Við 2. umr. fjárlaga rökstuddi ég ítarlega þörfina á auknu fjármagni til þeirra verkefna sem þessir sjóðir hafa haft á hendi. Nú er ætlun fjárveitingavaldsins, eins og ég sagði, að Framkvæmdasjóður öryrkja yfirtaki verkefni þeirra. En Framkvæmdasjóður öryrkja hefur hvorki lagaheimild né fjármagn til þess að standa undir verkefnum t. a. m. Styrktarsjóðs vangefinna. Sá sjóður hefur fjármagnað byggingarframkvæmdir við heimili sjálfseignarstofnana. Í því sambandi er rétt að undirstrika að í aths. við fjárlögin er ekki rétt farið með þegar sagt er að frv. um Framkvæmdasjóð öryrkja hafi verið við það miðað að þessir sjóðir féllu niður. Það kom fram í máli mínu við 2. umr. fjárlaga, að verkefni þau, sem Framkvæmdasjóði öryrkja var ætlað í upphafi að fjármagna, voru stóraukin í meðferð Alþingis um málið þegar hann var felldur inn í lög um aðstoð við þroskahefta. Verkefni Framkvæmdasjóðs öryrkja voru í upphafi, þegar frv. var lagt fram, við það miðuð að fjármagna framkvæmdir vegna sérkennslumála þroskaheftra, sem lengi höfðu verið í fjársvelti þrátt fyrir skýr ákvæði um uppbyggingu þeirra mála og fjármögnun í grunnskólalögunum, - auk þess að fjármagna ýmsar framkvæmdir samkv. lögum um endurhæfingu, svo sem verndaða vinnustaði, dvalarheimili og endurhæfingarstöðvar fyrir öryrkja. Til þessara framkvæmda var gert ráð fyrir 1000 millj. kr. verðtryggðu framlagi ár hvert sem nú hefur verið verulega skert. Í meðförum Alþingis bættust svo á sjóðinn mörg verkefni vegna framkvæmdar laga um aðstoð við þroskahefta án þess að fjármagnið væri aukið. Til þess að gefa hugmynd um þá miklu þörf sem er á þessu fjármagni má geta þess, að þegar hafa borist beiðnir um framlög vegna ýmissa afskiptra verkefna öryrkja að upphæð um 1850 millj. kr. Og nú er ætlun ríkisstj. og fjárveitingavaldsins að bæta á hann enn fleiri verkefnum en honum voru í upphafi ætluð, fella niður framlög til ýmissa sjóða sem sinnt hafa málefnum öryrkja, auk þess sem framlag til sjóðsins hefur verið skert um 400 millj., en hann ætti að vera um 1450 millj. miðað við verðtryggingarákvæði það sem um getur í lögum um framlag ríkissjóðs til Framkvæmdasjóðs öryrkja. Því er borin von að ætla að þessi sjóður geti orðið lyftistöng í málefnum öryrkja ef sífellt á að skera hann niður og bæta á hann auknum verkefnum án þess að til komi aukið fjármagn. Færi betur á því, að það litla aðhald, sem fjárlög hæstv. ríkisstj. sýna í ríkisumsvifum, bitnuðu á öðrum en þroskaheftum, sem hafa litla möguleika á að standa sjálfir vörð um sjálfsögð mannréttindi sín á ýmsum sviðum sem þjóðfélagið ætti að sjá sóma sinn í að láta þeim í té möglunarlaust, eins og að skapa þeim skilyrði til menntunar og þroska sem heilbrigðum þykja sjálfsögð sér til handa, að ekki sé talað um að stjórnvöld séu sífellt að krafsa í þau réttindi sem þegar hafa áunnist, eins og það að vera sífellt að krafsa og reyna að toga til sín aftur það fjármagn sem áunnist hefur í réttindamálum þeirra og Alþ. hefur samþykkt til að hrinda í framkvæmd ýmsum nauðsynlegum málum til að þroskaheftum sé búin aðstaða til þess að geta náð þeim þroska sem þó væri hægt að ná sé þeim sköpuð sæmilega mannsæmandi aðstaða til þess. Og það er sannarlega smánarblettur á hv. Alþ., ef nú eru afgreidd fjárlög þannig úr garði gerð, að aðhaldsaðgerðir, þær litlu sem bólar á í þessum fjárlögum, séu látnar bitna á öryrkjum og ráðist þannig á garðinn þar sem hann er lægstur. Fyrir mér eru það léttvæg rök, þó að miðað við framlög til öryrkja undanfarin ár sé með tilkomu þessa sjóðs látið meira af hendi rakna til þessa hóps í þjóðfélaginu, því að þessi framkvæmdasjóður, sem ekki gekk þrautalaust fyrir sig að fá samþykktan hér á Alþ. á síðasta þingi, er til kominn vegna þess að fjárveitingavaldið hefur haft uppbyggingu og málefni öryrkja í fjárhagslegu svelti mörg undanfarin ár, sem er til skammar því velferðarþjóðfélagi sem við þykjumst þó lifa í. Við framkvæmdasjóðinn bundu öryrkjar miklar vonir, og Alþ. viðurkenndi í raun, með því að samþykkja 1000 millj. kr. verðtryggt framlag til hans, að málefnum öryrkja hefði ekki verið sinnt sem skyldi. En nú á þessum fjárlögum reynir krumla ríkisvaldsins eina ferðina enn að hala eitthvað af því til baka sem samþykkt var á síðasta þingi til málefna öryrkja. Þegar frv, um Framkvæmdasjóð öryrkja var hér til umr. á síðasta þingi kom einmitt fram ótti sumra þm. við það, að svo gæti farið að fyrr en seinna yrði reynt að bæta á sjóðinn verkefnum án þess að til kæmi aukið fjármagn. Beindi t. d. hv. þm. Helgi Seljan því til þm., að þeir þyrftu að vera vel á verði í því sambandi. Ég held að það væri einmitt fróðlegt fyrir hv. þm. að rifja upp þau viðvörunarorð sem hv. þm. viðhafði þá. Í ræðu hér á hv. Alþ. 9. maí 1979 sagði hv. þm. Helgi Seljan, sem unnið hefur mikið og gott starf að framgangi málefna þroskaheftra, þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Varðandi framkvæmdasjóðinn vildi ég aðeins segja, að vissulega er það mikilsverður áfangi þegar tryggt er fjármagn til þeirra verkefna sem hér er verið að vinna að. Þegar sagt er hins vegar að ríkissjóður skuli árlega leggja sjóðnum til a. m. k. 1000 millj. kr., og sú fjárhæð skuli hækka í hlutfalli við verðlagsvísitölu árið 1979 að grunni, skulum við gæta vel að því, hvað kann að verða gert við undirbúning fjárlaga næsta ár varðandi hina einstöku liði sem gætu hugsanlega fallið hér undir. Við skulum sem sagt vera vel á verði um að ekki verði allt of mikill hluti af þeim verkefnum, sem nú eru t. d. á fjárlögum eða hugsanlega gætu orðið á fjárlögum næsta ár, færður undir framkvæmdasjóð. Ég er síður en svo að vanmeta þetta, en ég vil að okkur þm. sé almennt ljóst, að sú hætta vofir yfir okkur að í meðförum þeirrar ágætu stofnunar, sem er fjárlaga- og hagsýslustofnun, muni verða reynt að kippa út úr vissum verkefnum, sem nú þegar eru á fjárlögum, og fella þau undir framkvæmdasjóð. Þar verðum við að vera vel á verði, þannig að tryggt sé að sá tilgangur, sem með þessu ákvæði er, nái fram og við séum með í höndunum á næsta ári verulega aukningu fjár til þeirra verkefna sem Framkvæmdasjóður öryrkja á samkvæmt þessu frv. að taka að sér. Við skulum gæta vel að því. Aðvörun þessi er ekki bara frá mér persónulega. Við, sem vinnum að þessum málum, óttumst þetta að fenginni miður góðri reynslu í sambandi við meðferð á tölum í rn.“ Þessum orðum hv. þm. Helga Seljans ættu þm. einmitt að gefa gaum. Þau gefa tilefni til að ætla að þessi brtt. á þskj. 243 njóti stuðnings a. m. k. þeirra stjórnarsinna sem vilja vera vel á verði um að ekki skerðist fjármagn það sem í Framkvæmdasjóði öryrkja er. Þessi sjóður, sem hér er gerð till. um að fari inn á fjárlög að nýju, hafði á síðustu fjárlögum 170 millj. kr. Gerði félmrn. tillögu til fjárveitingavaldsins um að þessi framlög yrðu hækkuð á fjárlögum 1980 í 239 millj. kr. Hér er því um að ræða sömu fjárhæðir í 2. lið till. á þskj. 243 og félmrn. gerði till. um til þessara sjóða á fjárlögum 1980. Um þann niðurskurð á fjárlögum, sem hér er gerð till. um á móti, þarf ekki að hafa mörg orð. Við 2. umr. fjárlaga komu fram tvær brtt. um lækkun útgjalda á liðnum 09 989 Vegna launa og verðlagsmála. Önnur um 1600 millj. kr. niðurskurð og hin um rúmlega 900 millj. kr. niðurskurð. Hér eru gerðar till. um aðhalds aðgerðir í ríkisrekstrinum, sem nema mun lægri upphæð, eða 239 millj. kr., og er það varla nein ofrausn eða til of mikils mælst með því, að ekki sé talað um ef slíkur sparnaður í ríkisrekstrinum rennur til framkvæmda í þágu afskiptra verkefna þeirra sem illa eru settir í þjóðfélaginu, til öryrkjanna, eins og hér er gerð till. um. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þessa brtt. frekar, nema tilefni gefist til, og vænti stuðnings hv. þm. við þessar brtt.



Herra forseti. Hér hafa mörg orð fallið í þessari umr. um fjárlögin. Ég skal ekki gerast langorður, en mig langar í upphafi til þess að minna á að fjárlög eru ekki einungis heimild til skattaálagningar og til útgjalda, heldur eru þau líka stjórntæki sem beita má með ýmsum hætti til þess að ná árangri í efnahagsmálum. Og í þriðja lagi spegla fjárlög og fjárlagafrv. viðhorf og viðleitni ríkisvaldsins um það, hvernig umhorfs skuli vera í þjóðmálum hjá okkur, hvernig efnahagslífinu skuli háttað. Þau sýna hvernig ríkið vill að þegnarnir haldi á sínum málum. Fjárlögin eru m. ö. o. dæmi öðrum til eftirbreytni. Ef við lítum á þetta seinasta afbrigði, þá er athyglisvert að spyrja sig þess, hvaða fordæmi ríkisvaldið sýni þá með þeim fjárlagatillögum sem hér liggja fyrir og stuðningsmenn ríkisstj. hafa lýst yfir stuðningi við. Meginviðhorfið í þessum till. er sú stefna ríkisstj. að hrifsa meira og meira handa sér. Ríkisstj. fylgir þeirri aðferð að hafa allt sitt á þurru. Hvað sem líður aðhaldshjali í málefnasamningi og í almennri umræðu fyrir kosningar, þá gildir það ekki hjá ríkisstj. núna. Þessi ríkisstj. boðar aðhald hjá öðrum, en hún vill ekki skera niður hjá sjálfri sér, heldur heimtar tekjur á móti óskalistum sínum. Þetta er það fordæmi, sem speglast í fjárlagafrv. ríkisstj. og þeim till. sem hér hafa birst frá stjórnarflokkunum. Og hvernig getur þá ríkisstj. ætlast til aðhalds af öðrum: Er það ekki svo, að eftir höfðinu dansa limirnir? Ríkisstj. hefur birt boðskap sinn. Hann er í stuttu máli þessi: Engar grunnkaupshækkanir. 4.5% skerðing kaupmáttar vegna verðlagsþróunar og síðan stórhækkun skatta, t. d. 27% hækkun tekjuskatts frá því frv. sem ríkisstj. Alþfl. lagði fram; um 5 milljarða heimild til sveitarstjórna og núna seinast 2 eða kannske 1.5% viðbót við söluskatt. Ofan á þetta allt saman er svo útlit fyrir um 100 milljarða kr. lántökur eða jafnvel allt að tvöföldun milli ára. Hvernig getur sú ríkisstj., sem birtir vilja sinn með þessum hætti, vænst þess að hlustað sé á boðskap hennar um aðhald hjá öðrum? Hún getur ekki vænst þess. Og hún hefur komið efnahagsstærðunum þannig fyrir, að það er ekki hægt að gera ráð fyrir að aðhald verði á öðrum sviðum efnahagslífsins. Fyrir kosningarnar og í sambandi við stjórnarmyndunina boðuðu fulltrúar Alþb. alveg sérstaklega þann boðskap, að allir flokkar vildu kjaraskerðingu nema þeir. Það var ræða í stílnum: Ó, nema ég. En þegar boðskapurinn liggur nú fyrir, þá er hann í rauninni: Ó, einmitt ég. Einmitt við Alþb.-menn ætlum að ganga á undan í því að skerða kjörin. - Þó er það svo, að þessir sömu menn og nú standa að þessari ríkisstj. hafa oft haft á orði að aðhalds og sparnaðar væri þörf í ríkisrekstri. Hver minnist ekki þess sem hæstv. fjmrh. hefur haft um það að segja á undanförnum árum? En þegar hann heldur um ríkiskassann verður ekki úr verki í þeim efnum, heldur þvert á móti. Hver minnist ekki þess, að hæstv. núv. forsrh. hefur boðað það linnulaust - ég held áratugum saman - að það ætti að draga úr tekjuskattinum? En hver er árangurinn þegar hann kemst til æðstu metorða? Þá er tekjuskatturinn hækkaður alveg sérstaklega. Hver minnist þess ekki, að Alþb. hefur boðað að draga ætti úr óbeinum sköttum og alveg sérstaklega þeim óréttláta skatti, söluskatti? Hver er svo árangurinn þegar Alþb. fer með fjmrn.? Þá er 1.5% hækkun söluskatts ákveðin einn sunnudag síðdegis. Er það ekki svo, að Alþb. hefur haft það að meginstefnumiði að ekki megi lækka gengið, það sé ljótt að fara gengisfellingarleiðina? Árangurinn er sá, að þegar þeir Alþb.-menn komast til valda og áhrifa í lykilaðstöðu, þá lækka þeir gengið í matartímanum um 3% og halda síðan áfram dagana á eftir. Það er ekki nema von að fólki þyki að svikist hafi verið að sér. Það er í rauninni allt framkvæmt þveröfugt við það sem menn hafa boðað. Ég minnist þess t. d., að hæstv. núv. forsrh. hefur minnst þess með sérstöku stolti, að hann hafi lækkað tekjuskattinn á þeim árum sem hann var fjmrh. í viðreisnarstjórninni. En nú er greinilega útlit fyrir að sköpunarverk hans verði kórónað með sérstakri hækkun á tekjuskatti. Sú aðferð, sem beitt hefur verið við fjárlagagerð á undanförnum árum, ég vil segja allan þennan áratug, hefur verið að ákveða útgjöldin fyrst og síðan hvers ætti að afla í tekjum. En það hefur aldrei gengið eins langt í þessum efnum og nú. Þessi aðferð er hreinskilnislega sagt röng. Ríkisvaldið á, alveg á sama hátt og heimilin, að lifa eftir eðlilegum ramma. Við Alþfl.-menn höfum bent á það, að fyrst eigi að ákveða heildarumsvifin með tilliti til þjóðfélagslegra aðstæðna og efnahagslegra markmiða. Innan þess ramma á ríkið, rétt eins og heimilin, að marka útgjöld sín. Einmitt nú er alveg sérstök aðhaldsþörf vegna verðbólgunnar og af ýmsum orsökum. Þess er þörf til að draga úr spennu, þess er þörf til að sýna fordæmi fyrir aðra þjóðfélagshópa, og þess er sérstaklega þörf í skattamálum vegna fólksins í landinu, vegna hins almenna launþega, að ekki sé gengið of hart að fólkinu í landinu, að launþegum, heldur einmitt - þegar aðhald þarf að vera á öllum sviðum þjóðlífsins og til mikils er ætlast af fólkinu í landinu - að þá komi ríkið til móts við það með því að draga úr skattheimtunni en ekki auka hana. Alþfl. sagði fyrir seinustu kosningar og fyrir kosningarnar 1978: Það er þörf aðhalds á öllum sviðum og það þarf að vera samstillt átak. Það þarf aðhald í verðlagsmálum, það þarf aðhald í rekstri ríkissjóðs, í peningamálum og í rekstri opinberra stofnana og auðvitað í launamálum. - En þá höfum við Alþfl.-menn líka viljað koma til móts við fólkið í landinu, launafólkið, alla hina almennu launþega, en þó sérstaklega þá sem verst eru settir, með því að lækka tekjuskattinn. En hver eru svo afrek núv. ríkisstj.? Verðlagsmálin eru komin í hnút. Niðurtalningarráðherra Framsfl. hefur lýst því yfir að hann þurfi að telja upp verðbólguna fyrst, hann verði að hleypa svo og svo miklu í gegn áður en hann geti hugsanlega komist í niðurtalningarbuxurnar. Er honum ekki ljóst, að undanlátssemi í þessum efnum þýðir það að niðurtalningin hefst aldrei? Er honum ekki ljóst, að með því að fara þannig í málin hrapar þetta allt úr höndum hans? Í peningamálum - sjáum við einhverja aðhaldsstefnu þar, eitthvað í samræmi við það sem menn hafa boðað svo fjálgum orðum? Er það aðhaldsstefna sem birtist í lánsfjáráætlunarfrv.? Er það aðhaldsstefna sem birtist í þeirri stefnu ríkisstj. að láta vextina standa kyrra og draga þannig úr sparnaði í landinu? Nei, aldrei hefur seðlaprentun verið meiri en nú, en hún mun enn aukast í framtíðinni. Er að sjá eitthvert aðhald í verðlagningu hjá opinberum stofnunum? Nei. Sérstaklega í dag er það tekið fram, að hækka eigi sér á parti hina opinberu þjónustu langt umfram samanlögð upptalningarmörk fyrir tvö næstu tímabil eins og þau hafa verið skilgreind af hálfu ríkisstj. Hvernig er hægt að ætlast til þess af öðrum fyrirtækjum í landinu, að þau sýni aðhald í verðlagningu hjá sér, þegar ríkið gengur á undan í því að hækka verð á opinberri þjónustu? Við 2. umr. um fyrirliggjandi frv. flutti Eiður Guðnason ítarlegar till. sem ganga í þá átt að sýna aðhald í ríkisrekstrinum. Þessar till. gengu út á það að lækka tekjuskatt einstaklinga um 7.2 milljarða, að leggja sérstaklega til jöfnunar húshitunarkostnaði 4 milljarða og að leggja sérstaklega til félagslegra aðgerða í húsnæðismálum 1 milljarð kr. Til að mæta þessum útgjöldum voru jafnframt gerðar till. um sparnað í tekjuöflun upp á ekki bara 12 milljarða, heldur 12.2 milljarða kr.; Hv. þm. Friðrik Sophusson sagði áðan í sambandi við till. Alberts Guðmundssonar, að það væri óvenjulegt að þm. bæru fram sparnaðartillögur eða till, um lækkun útgjalda. Þetta fékk þó þingheimur að sjá sem aðaltillögur Alþfl. við afgreiðslu þeirra fjárlaga sem nú liggja fyrir. Þetta fékk þingheimur að sjá við 2. umr. Og þetta fær þingheimur líka að sjá endurtekið við 3. umr. En till. okkar fundu ekki náð fyrir augum meiri hl. þingsins. Og auðvitað verða sömu till. ekki bornar upp oftar en einu sinni. Enn viljum við þó freista þess að fá ríkisstjórnarflokkana, fá meiri hl. Alþingis til þess að sýna aðeins vott af aðhaldi og þá til þess að mæta verkefni sem ætla verður að allir þm. telji brýnt að leysa. Það verkefni varðar olíustyrk vegna húsahitunar og 500 millj. kr. í sérstakar orkusparandi viðbótaraðgerðir til þess að einangra og bæta íbúðarhúsnæði. Þessu viljum við með sama hætti og áður mæta með niðurskurði á ríkisútgjöldum. Þessu viljum við ekki mæta með enn frekari skattahækkunum, heldur með því að ríkið sýni aðhald í búskap sínum, með því að auka ekki álögur á þjóðina, heldur halda þessu innan þess ramma sem þó er þegar orðinn æðiviður á fjárlögunum. Til samræmis við þessi markmið og til þess að reyna enn á það, hvort meiri hl. Alþingis vill ekki sýna fólkinu í landinu ofurlitla viðleitni í aðhaldsátt, þá höfum við, undirritaður og Karvel Pálmason fyrir hönd Alþfl., flutt till. á þskj. 271 í þessa veru. Við gerum till. um það í fyrsta lagi, að til jöfnunar á upphitunarkostnaði íbúðarhúsnæðis komi 4 milljarðar kr., sem útdeilt verði í gegnum Byggðasjóð, og komi því til nýr liður í fjárlögunum í þessu samhengi. Það er eðlilegt, þar sem hér er um raunverulegt byggðamál að ræða, að Byggðasjóður hafi umsjón með þessu verkefni. Kannske er ekkert sem veldur jafnmiklu misvægi í byggð landsins og einmitt upphitunarkostnaður íbúðarhúsnæðis. En það er ekki síður ástæða til þess að veita sérstaka upphæð til orkusparandi breytinga á íbúðarhúsnæði. Þess vegna höfum við í annan stað gert ráð fyrir því, að það komi nýr liður undir viðfangsefnum Húsnæðismálastofnunar ríkisins í þessu skyni upp á 500 millj. kr. Til þess að mæta þeim útgjöldum, sem hér um ræðir, innan þess ramma sem fjárlögin eru nú í gerum við till. um lítillega lækkun á uppbótum á útfluttar landbúnaðarafurðir eða sem nemur 600 millj. kr. Einmitt í þessu efni er brýn nauðsyn að Alþ. sýni vott af stefnumörkun til þess að draga úr offramleiðslu á þessu sviði sem er orðin hrikaleg skattpíning á fólki í landinu. Í annan stað viljum við mæta þessari útgjaldaaukningu með ofurlitlu aðhaldi í launa- og rekstrargjöldum ríkisins. Við gerum í rauninni till. um að þau útgjöld verði lækkuð um 1/2%, eða um 500 millj. kr. Við 2. umr. fjárlaga gerðum við till., sem ekki hlaut náð hér í þinginu, um lækkun sem nemur 1%. Nú viljum við freista þess, hvort meiri hl. Alþingis vilji ekki a. m. k. ganga skrefið til hálfs og taka 1/2%, niðurskurð á þessum lið til þess að sýna fólkinu í landinu fram á að það sé líka hugmynd Alþingis og ríkisstj. að hafa ofurlítið aðhald í eigin málum. Jafnframt gerum við till. um það í þriðja lagi til þess að mæta þessum útgjöldum, að vasapeningar fjmrh. verði skertir um 400 millj. kr. Vasapeningar fjmrh. samkv. fyrirliggjandi frv. - að maður spyrji nú ekki að því sem boðað hefur verið hér í dag - eru hrikalega háir og langtum, langtum hærri en nokkurn tíma hefur viðgengist. Skyldi hann ekki geta séð af svo sem eins og 400 millj. kr. úr þessari púlíu? Og í fjórða lagi viljum við mæta þessu með því að draga nokkuð úr niðurgreiðslum á vöruverði, eða sem nemur 3 milljörðum kr., en um það höfðum við áður flutt till. um lækkun sem nemur 3.4 milljörðum kr. Þessar till. ná auðvitað allt of skammt að okkar áliti í aðhaldsátt, og verður að skoða þær í ljósi þess, að þegar hefur verið hafnað till. okkar Alþfl.-manna um mun viðtækari aðhaldsaðgerðir. En við vildum þó enn freista þess að leita stuðnings við till. um olíustyrk til húshitunar sem mætt væri án frekari skattahækkunar. Og þótt við berum hér einungis fram takmarkaðar till., þá vil ég ítreka meginstefnu okkar Alþfl.-manna um lækkun, en ekki hækkun tekjuskatts. Það er kannske ekki úr vegi á þessari stundu, þegar fjallað er um efnahagsmál í víðum skilningi, að doka aðeins við og líta á það efnahagskerfi sem við höfum búið við í áratug, allan þennan áratug, - líta á það efnahagskerfi sem hefur skilað okkur 40–60% verðbólgu og erlendri skuldasöfnun í meira mæli en nokkru sinni fyrr, - það efnahagskerfi sem hefur skilað okkur óreiðu og sukki í fjármálum, þ. á m. í skattsvikum og fjármálaafbrotum, í meira mæli en nokkru sinni fyrr, - efnahagskerfi og efnahagsstefnu sem hefur haft það í för með sér, að við höfum á þessum áratug dregist aftur úr grannlöndum okkar í lífskjörum um 15–25%, - það efnahagskerfi sem gilt hefur þennan áratug, sem hefur boðið og býður upp á vaxandi landflótta. Aðferðin við stjórn efnahagsmálanna hefur í megindráttum verið þessi: Í fyrsta lagi hefur verið fylgt algerri undanlátssemi í fjárlagagerð. Óskalistar útgjaldanna hafa verið ákveðnir fyrst og síðan hefur skattheimtan verið ákveðin á eftir. Í öðru lagi hefur hún einkennst af undanlátssemi í verðlagningu opinberrar þjónustu þar sem hagsmunir fólksins eru að engu hafðir, en ríkisforstjórarnir eiga ævinlega greiðan aðgang að ráðh. og koma sínu fram. Aðferðin hefur í þriðja lagi verið,fólgin í því að hafa neikvæða raunvexti allan þennan tíma og sífellt neikvæðari þannig að stolið hefur verið af sparifé, sparnaður hefur stórlega dregist saman, verðbólgufjárfestingar hafa aukist og fé hefur ekki verið fyrir hendi til þess að leggja í skynsamlegar fjárfestingar, eins og þurft hefði til þess að auka framleiðni, til þess að auka afköst vinnandi handa og bæta þannig lífskjörin í landinu. Af þessum sökum hafa líka lífskjörin sífellt verið að rýrna. Í fjórða lagi hefur aðferðin einkennst af meðgjöf með offramleiðslu á landbúnaðarafurðum. Bændur hafa verið ginntir til þess með því kerfi, sem í gildi hefur verið, að slíta sér út við að framleiða vöru sem verður að skattleggja þjóðina stórkostlega til þess að geta selt ofan í útlendinga að mestu leyti. Í fimmta lagi hefur stefnan einkennst af því, að sífellt hefur verið haldið uppi stækkun skipastólsins og skuldasöfnun vegna þess, þrátt fyrir það að fiskstofnar umhverfis landið væru ofnýttir og það væri augljós staðreynd að viðbætur við skipastólinn bitnuðu á afkomu sjómanna og útgerðar og þar með þjóðarbúsins í heild. Í sjötta lagi hefur stjórnarstefnan einkennst af tómlæti um framþróun í fiskvinnslu og iðnaði. Þar hafa framfarir verið allt of litlar og fjármagnsútvegun í skynsamlegar umbætur allt of rýr. Þar hefur ekki heldur átt sér stað sú skipulagsbreyting í framleiðslunni sem nauðsynleg er, ef við ætlum að bæta hér lífskjörin og ná verulegum hagvexti. Enn hefur stjórnarstefnan á þessum áratug einkennst af margföldum verðstöðvunum, sem hafa í rauninni skilað meiri verðbólgu en nokkru sinni fyrr. Er það ekki þversögn, að þegar margföld verðstöðvun er í gildi skuli verðhækkanir verða meiri en nokkru sinni fyrr? Gefur þetta ekki tilefni til þess að verðmyndunarkerfið sé skoðað frá grunni? Gefur þetta ekki tilefni til þess að ætla að þær aðferðir, sem hafa verið notaðar til að ákveða verðlag í landinu áratugum saman með handauppréttingu úti í bæ, dugi ekki? Enn hefur stjórnarstefnan á þessum áratug einkennst af misheppnuðum opinberum framkvæmdum sem hafa orðið sérstakur baggi á þjóðinni. Flaustursframkvæmdir eins og t. d. í Kröflu eru stórkostlegur baggi á þjóðinni vegna þess eins, að ríkisvaldið sjálft hefur ekki haft manndóm í sér til þess að undirbúa framkvæmdir sínar með eðlilegum og réttum hætti. Meðan þessi stjórnarstefna hefur verið í gildi hafa menn hrakist úr einni bráðabirgðaaðgerðinni í þá næstu án þess að nokkur frambúðarlausn fengist. Sjálfsagt hafa einhverjir bundið vonir við það, að núv. ríkisstj. mundi breyta út af þessari stefnu, losa sig úr farvegi vanans og undanlátsseminnar. En það er öðru nær. Aldrei hefur farvegur vanans verið ríkari en einmitt nú, aldrei hefur undanlátssemin og aðhaldsleysið verið meira en einmitt nú. Þetta er ógæfusamlegt fyrir íslenska þjóð. Ég hef hér áður rakið hverra umbóta væri þörf í fjárlagagerðinni, hvernig ákveða ætti umsvifin fyrst og gjaldþol þegnanna áður en óskalistarnir væru settir upp. Ég vil hér líka ítreka það sem ég sagði áðan, að ekki er að vænta árangurs í viðleitninni til þess að draga úr verðbólgu nema verðlagningu opinberrar þjónustu verði settur fastur rammi, sem sé skýrari og ætlist til meira af stjórnendum opinberra fyrirtækja en af öðrum í landinu, þannig að fordæmi sé veitt. Hæstv. viðskrh. kvartaði undan því í ræðu hér fyrir skömmu, að ekki væru til fjármunir í landinu til þess að standa undir ýmsum úrbótum, sem þörf væri á að gera, eða til þess að standa undir eðlilegri verslun í landinu sem hann hafði þó mestar áhyggjur af. Þessi sami viðskrh. hefur staðið fyrir því, að horfið yrði frá raunvaxtastefnu. Það nást engin tök á efnahagsmálunum hér nema raunvaxtastefnan verði látin gilda, að stefnt verði á jákvæða raunvexti. Við munum ekki heldur ná árangri í efnahagsmálum nema algjör stefnubreyting eigi sér stað varðandi landbúnaðarmálin, sú stefnubreyting að miða framleiðsluna fyrst og fremst við innanlandsþarfir og draga úr framleiðslunni í áföngum. Auðvitað kostar það átak, en einmitt á þessu sviði á að fara leið niðurtalningarinnar sem Framsfl. boðaði af mikilli þrautseigju fyrir kosningar, en náttúrlega um allt, allt annað. Það á líka við, að ef við ætlum að ná betri hagvexti, betri lífskjörum hér, þá verður að sporna við stækkun skipastólsins, hamla gegna stækkun skipastólsins. Núv. ríkisstj. fylgir þveröfugri stefnu í því máli. Núv. sjútvrh. stærir sig af því að hafa nú opnað fyrir skipainnflutning erlendis frá. Sá innflutningur, jafnvel þótt skip fari úr landi, getur ekki orðið til annars en að stækka skipastólinn, nema jafnframt verði dregið úr innlendri skipasmíði, sem sér þó ekki merki um í stefnu núv. ríkisstj. Einn mikilvægasti vaxtarbroddur í hagkerfi okkar liggur áreiðanlega í framförum í fiskvinnslu og iðnaði. Að því er iðnað varðar má líta á tvö atriði: Annars vegar stóriðjuna, sem við höfum ekki nýtt okkur í þeim mæli sem við hljótum að gera, og í annan stað annan iðnað, þar sem verkmenntun og skipulagning framleiðslunnar eru stærstu verkefnin og hafa orðið út undan. En menn skulu gæta að því, að þær framfarir verða að gerast í fyrirtækjunum sjálfum. Það þarf að skapa ytri aðstæður af hálfu ríkisins til þess að þær framfarir geti gerst í fyrirtækjunum sjálfum og fyrir áhuga þeirra í þeim efnum. Framþróun fiskvinnslunnar er verkefni sem nokkuð var hafið á þeim tíma sem ég gegndi embætti sjútvrh. Þá var útlánareglum Fiskveiðasjóðs breytt til þess að stuðla að auknum útlánum til hagræðingar og tæknivæðingar og endurskipulagningar í fiskvinnslunni. En það var líka stigið annað skref. Það voru lagðar ákveðnar línur fyrir stjórn Fiskveiðasjóðs um það, hvernig hann skyldi haga útlánum sínum. Það var lagt fyrir hann, að meginstefnan skyldi vera sú, að helmingur útlánanna skyldi vera til fiskveiða og hinn helmingurinn til fiskvinnslu. En fram undir þetta hefur hlutfallið verið um 80% til fiskveiðanna, en einungis 20% til fiskvinnslunnar. Og aðferðin hefur verið sú, að fiskveiðarnar voru afgreiddar fyrst og síðan fór það eftir aðstæðum hvort eitthvað yrði afgangs fyrir fiskvinnsluna. Það var líka tekin upp sú nýbreytni að fá samtök framleiðenda í lið með sjútvrn. til þess að ákvarða hver væri lánsfjárþörf Fiskveiðasjóðs á árinu 1980. Fyrir þessu gerði ég þáv. fjmrh., Sighvati Björgvinssyni, sérstaka grein. Niðurstaða okkar af þeirri athugun var sú, að heildarútlán Fiskveiðasjóðs þyrftu að nema 15 milljörðum kr. á árinu 1980, 7.5 milljörðum til fiskveiða og 7.5 milljörðum til fiskvinnslu. Um fiskveiðarnar er það að segja, að 7.5 milljarðar eru algjört lágmark og allar áætlanir um lægri fjárhæðir munu reynast óraunhæfar. Við getum haft til samanburðar að á árinu 1979 voru lánaðir 7 milljarðar til þessa þáttar og var þó ekki um að ræða þenslu í skipasmíðum það ár. Í annan stað getum við lítið á það, að afkastageta skipasmíðastöðvanna, bæði til nýsmíði og breytinga, er a. m. k. 2000 lestir á ári og hver lest kostar í framleiðslu um 5 millj. kr. Ef Fiskveiðasjóður á að lána 75% af matsverði, eins og gera verður ráð fyrir, þá þýðir það 7.5 milljarða til þessa þáttar. Og þá er ekki meðtalin endurnýjun á vélum og tækjum, sem ætla má að hafi verið rúml. 1 milljarður á s. l. ári. Því rek ég þetta, að reynsla undanfarinna ára hefur sýnt að sé eigi til fjármagn til nauðsynlegra skipalána, þ. e. til að halda eðlilegum verkefnum hjá skipasmíðastöðvunum, þá hefur verið gengið á það fé sem ætlað er til fiskvinnslunnar. Sú saga má ekki endurtaka sig einu sinni enn, þegar við vitum öll að þarna liggur sérstakur vaxtabroddur í efnahagslífi okkar. En þessar áætlanir gera ekki ráð fyrir neinum innflutningi á skipum, svo að þegar hæstv núv. sjútvrh. hefur opnað fyrir þær flóðgáttir þarf sjálfsagt enn þá meira í þennan þáttinn. Ef við lítum á fiskvinnsluna, þá er ljóst að það er mjög nauðsynlegt að koma á hagræðingu í frystihúsum, bæði fjárhagslegri og tæknilegri, sem mundi stuðla að mun betri nýtingu hráefnis, meiri framleiðni og meiri afköstum. Auk þess er sérstaks átaks þörf einmitt í þessari grein til þess að bæta aðbúnað verkafólks. Á vegum sjútvrn. var, eins og ég drap á áðan, aflað sérstakra upplýsinga hjá sölusamtökum þeim, sem hafa með frystinguna að gera, um þarfir frystihúsanna í þessum efnum. Þær kannanir leiddu í ljós að til forgangsverkefna - þ. e. fyrst og fremst til tæknilegrar hagræðingar og til þess að Fiskveiðasjóður geti staðið við fyrirheit um lán sem voru gefin á árinu 1979 - muni þurfa upp undir 5 milljarða kr. til frystiiðnaðarins á árinu 1980, við skulum segja 4.7 milljarða kr. Og þá er ekki gert ráð fyrir neinum nýbyggingum á þessu sviði. En það er fleira í fiskiðnaði en frystihús. Fiskmjölsverksmiðjurnar hjá okkur hafa verið að drabbast niður. Það er alkunnugt að þar eru mörg brýn verkefni óleyst, ekki hvað síst hvað varðar fjárfestingu sem mundi stuðla að betri nýtingu hráefnis, sem er mun lélegri hjá okkur en í ýmsum samkeppnislöndum okkar, og ekki síst til þess að ná fram mengunarvörnum í leiðinni og orkusparnaði. Til þessara þarfa má áreiðanlega ekki áætla minna en 2.5 milljarða kr. Þá er ótalin saltfisksvinnsla, skelfisks- og rækjuvinnsla, svo eitthvað sé nefnt. Til þeirra hluta má varla ætla minna en 500 millj. kr. Ef þetta er allt talið saman, þá er hér í rauninni um 7.7 milljarða kr. að ræða. Kannske er rétt að taka það fram í leiðinni, að fyrirliggjandi umsóknir frá fiskvinnslunni um lán úr Fiskveiðasjóði á árinu 1980 nema hátt á annan tug milljarða kr., þannig að hér er einungis um að ræða brot af því sem sótt hefur verið um, einungis það brýnasta til þess að halda framþróun í greininni. Ég hef rakið fáeina þætti sem nauðsynlegt er að taka á ef brjótast á út úr þeim vítahring sem hér hefur verið gildandi í heilan áratug, - þeim vítahring sem hefur skapað óbærilega óvissu í þessu þjóðfélagi, óbærilega óvissu hjá öllum þeim sem fást við rekstur í landinu, en ekki síst óbærilega óvissu hjá öllum almenningi í landinu, - óvissu launþegans sjálfs um kaup sitt og kjör. Enginn getur við þessar aðstæður lagt skynsamleg áform, hvorki í rekstri né í heimilishaldi, ekkert varðandi lífshlaup sitt. Það sem er sorglegast í sambandi við þau spor, sem núv. ríkisstj. hefur stigið, er að hún hefur enn aukið á þessa óvissu. Hún hefur enn aukið á spennuna í þjóðfélaginu. Hún hefur enn stigið skref til þess að draga úr hagvextinum og auka verðbólguna. Hvert einasta spor þessarar ríkisstj. á undanförnum vikum hefur verið brennt af merki vanans og undanlátsseminnar og er verra en það versta sem við höfum áður séð. Hrikalegast af öllu þessu er það, að á þeim sviðum, sem ríkisstj. ætti að sýna fordæmi, á þeim sviðum þar sem hún hefur algjör yfirráð, eins og í ríkisfjármálum og peningamálum, þar er slappleikinn mestur. En það var einmitt á slappleika á þessum málasviðum sem ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar fór flatt á sínum tíma. Það var á þeim slappleika sem viðleitni hennar á fyrri hluta tímabilsins til þess að draga úr verðbólgunni rann út í sandinn. Það fordæmi, sem sýnt er í fyrirliggjandi fjárlagafrv. og því sem boðað hefur verið í ríkisfjármálum, kippir stoðunum undan aðhaldsaðgerðum á öllum öðrum sviðum þjóðfélagsins. Sá sem ekkert vill gera í aðhaldsátt hjá sjálfum sér getur ekki vænst þess af öðrum, hefur ekki rétt til að vænta þess af öðrum. Sumir hefðu kannske haldið að Alþb. væri róttækur flokkur, flokkur sem vildi kerfisbreytingar. Aldrei hafa áhrif Alþb. í ríkisstj. verið eins mikil og núna. Aldrei er eins fyrir það brennt, að nokkrar breytingar séu gerðar á kerfinu, heldur einungis magnað upp það kerfi sem við höfum og verstu þættir þess gerðir enn þá verri. Þetta er íhaldssamasta aðferð sem hægt er að hugsa sér við stjórn ríkisins. Ég held að Alþb. hafi gleymt því, hvers konar flokkur það vildi vera og þóttist vera. Og niðurtalningarleið Framsfl., sem boðuð vár af miklum fjálgleik, reynist upptalningarleið í ríkisfjármálum og í verðlagsmálum. En eftir sem áður ætlar Framsfl., sínum vana trúr, að heimta það af launþegum að þeir sýni aðhaldssemi. Þingmenn Sjálfstfl. hafa oft talað um það á undanförnum árum, að aðhald og sparnað þyrfti í ríkisrekstrinum. En eru ekki einhverjir þm. Sjálfstfl. í núverandi ríkisstj.? Öll þeirra áform í þessum efnum, öll þeirra orð um þetta efni eru fyrir bí. Það liggur við að ég taki mér í munn orð kunningja míns, sem ég hitti á götu í morgun, þegar hann var búinn að hlusta á boðskap seinustu daga. Hann sagði: „Hvern fjandann er ríkisstj. eiginlega að fara? Æ-jú, ég held hún sé að fara með allt til fjandans.“ Ég verð að segja það eins og er, að ég hef áhyggjur af því ástandi sem ríkir í þjóðfélaginu. Það er óvissan, sem er verst. Það þarf þjóðarvakningu til þess að ná sér upp úr verðbólgufarveginum. Þá gildir ekki já-já-stefnan við öllum óskalistum, - sú já-já-stefna sem núverandi ríkisstj. fylgir og sendir síðan skattþegnum reikninginn fyrir. Það þarf auðvitað kjark og forustu til að brjótast úr hringrás vanans og undanlátsseminnar. Ekkert af því hefur núv. ríkisstj. Og það þarf breytt vinnubrögð við fjárlagagerð. Það þarf breytt vinnubrögð í allri efnahagsstefnunni, í ríkisfjármálunum og í atvinnuvegastefnu. Um ekkert af þessu sjást merki hjá núv. ríkisstj. Því segi ég það, að ég hef áhyggjur af því, hvernig ástandið er í okkar þjóðfélagi. Allar aðgerðir, allar till. núv. ríkisstj. stefna í þveröfuga átt við það sem menn hefðu trúað að væri markmið þeirra sem vilja stjórna landinu, sem setjast að landsstjórn. Þær stefna í þveröfuga átt við þær yfirlýsingar að sporna gegn verðbólgunni. Þær stefna ekki að stöðugleika, þær stefna að enn þá mein óvissu. Þær stefna ekki að aðhaldi á neinu sviði, heldur undanlátssemi. Ef till. okkar Alþfl.-manna hefði verið fylgt í þessum efnum, þá hefði verið unnt að vænta nokkurs árangurs í baráttunni við verðbólguna, - nokkurs árangurs í því að koma hér á stöðugra efnahagslífi, - nokkurs árangurs í því að koma hér á hagvexti og okkur tækist að minnka muninn á lífskjörum hjá grannþjóðunum og okkur. En nú stefnir allt til þveröfugrar áttar, og verst af því öllu er fjárlagafrv.



Herra forseti. Að venju mun ég ekki hafa hér lengra mál en efni standa til. Ég vil fjalla hér, að því er þetta fjárlagafrv. varðar, um þrjá þætti. Í fyrsta lagi svolitla brtt. við fjárlagafrv. sem við flytjum, ég og hv. 6. þm. Reykv., Birgir Ísl. Gunnarsson. Í annan stað langar mig til að fara nokkrum orðum um gengismál og fjárlagafrv., einnig í framhaldi af þeim umr. sem hér urðu í gærkvöldi. Og í þriðja lagi langar mig til að fara nokkrum orðum um landbúnaðarstefnu þessa fjárlagafrv. og einkum og sér í lagi afstöðu Alþb. til þess með sögulegu tilliti til stefnu Sósíalistaflokksins fyrr á árum í þeim efnum. En fyrst, herra forseti, áður en lengra er haldið, þá er skilningur minn á þingræði sá, að með æðsta vald fer Alþingi og þingmenn. Þingmenn kjósa sér framkvæmdastjóra til að framkvæma þau lög sem þetta sama háa Alþingi setur. Af þessum ástæðum hefur það verið siðvenja hér, að hæstv. ráðh. - a. m. k. sá sem situr í því rn. sem lagt hefur fyrir það frv. sem verið er að ræða - sitji og hlýði á þm. Út af fyrir sig má taka undir það, að hæstv. ráðh. getur verið þeirrar skoðunar að þm. almennt séu asnar, á þá sé ekki hlustandi og yfir höfuð sé ekkert á því að græða sem þeir kunna að segja. En engu að síður er það svo, að hæstv. ráðh. hefur þegið vald sitt úr hendi þessara sömu þm. sem fara með löggjafarvald. Ég vil þess vegna spyrja, herra forseti: Kynni að vera von á hæstv. fjmrh., Ragnari Arnalds, í salinn? Hann hefur ekki sést hér í allt kvöld. Þetta er spurning til forseta. 

En taskan hefur setið hér í salnum.

Já, og það er eflaust hlutfallslega meira af vísdómi í töskunni. En mér er sama, það dugar mér ekki  Nú, ráðh. er ekki sjáanlegur. En þessari ábendingu, herra forseti, er hér með komið á framfæri. Ráðh. eru framkvæmdastjórar sem þessi virðulega stofnun hefur kosið sér, og það ætti að vera sanngjörn krafa að ráðh. - a. m. k. sá sem frv. hefur flutt - sitji hér. Út af fyrir sig kemur mér ekki við hvers konar innanflokksátök eiga sér stað í Alþb., en ráðh. ætti samt að sjá sóma sinn í því að vera hér viðstaddur. Sem sagt, herra forseti, þessari ábendingu er komið á framfæri. Á þskj. 274, þskj. sem ég t. a. m. hefði áhuga á að hæstv. fjmrh. hlýddi á rök fyrir, er brtt. við þetta frv. til fjárlaga frá þeim sem hér stendur og hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni. Þetta er lítil till. og út af fyrir sig kostar hún skattgreiðendur ekki neitt. Gert er ráð fyrir að 15 millj. kr. séu fluttar til. Það er gert ráð fyrir að þessar 15 millj. kr. séu fluttar af liðnum rekstrargjöld Alþingis og búinn til nýr liður sem yrði nr. 0118 og heitir: Til beins útvarps frá Alþingi. Hugmyndin að baki þessu er sú, að hv. Alþ. veiti til þess nokkurt fé að sett verði upp bæði það sem á útvarpsmáli er kallað stúdíó og eins hafi fullkomna og beina línu, þannig að hægt verði auðveldlega að senda út á loftinu bæði ræðuhöld, sem fara fram á Alþ., og eins upplýsingar, t. d. í formi viðtala ef þurfa þykir. Hvernig þetta þróast og kann að þróast út af fyrir sig er ekki gerlegt að taka afstöðu til í fjárlagafrv. Hér er aðeins verið að leggja til að þessi tiltekna upphæð, 15 millj. kr., sé til þess að framkvæma þetta tiltekna verkefni. Ég er sannfærður um að þetta væri mikið framfaramál. - Ég fagna því að hæstv. ráðh. er genginn í salinn, og þakka honum fyrir það. - Ég hygg að hér gæti verið um mikið framfaramál að ræða. Ég hygg, þó að ekki hafi ég setið lengi á hinu háa Alþingi; að fréttaflutningur frá Alþingi sé oft mjög ófullkominn, og kemur það sennilega fyrst og fremst til af því - og ég er þá fyrst og fremst að tala um ríkisfjölmiðlana - að þeir hafa ekki úr miklum mannafla að spila og fjárveitingar hafa verið ónógar. Afleiðingarnar eru þær, að þar sem það er flókið mál að fylgjast með störfum Alþingis verður fréttaflutningur oft þannig að með mestu eindæmum er. Ég er sannfærður um það, að ef Alþ. veitti fjármuni til hluta eins og hér hefur verið lýst, þá mundi öll slík aðstaða stórbatna og fólkið í landinu fá sannari mynd af Alþ. Þau eru vitanlega mismerkileg, málin sem hér eru til umr., en samt held ég að það sé of mikil gjá á milli þings og þjóðar, á milli fólksins í landinu annars vegar og þingsins hins vegar, og að hluta til er ég sannfærður um að þetta stafar af því að upplýsingamiðlun frá Alþ. út um byggðir landsins er ónóg. Það eru aðeins 15 millj. kr. sem hér er verið að tala um. Og það er ekki verið að tala um að bæta því við þær upphæðir sem við höfum verið að fjalla um og liggja til grundvallar hinu stóra frv. Það er verið að tala um að flytja þetta af rekstrarkostnaði Alþingis. Það má geta þess til dæmis, að í Vestur-Þýskalandi hafa þeir slíkar reglur og beita þessu af mikilli tækni og raunar bæði útvarpi og sjónvarpi. Og dómur dómbærra manna er sá, að þar hafi þetta gefið mjög góða raun, þýði ákveðinn aga fyrir þingið og umfram allt stuðli að upplýsingamiðlun frá þingi, þjóðþinginu, til fólksins í landinu. Þetta eru ekki háar upphæðir, ég endurtek það. Það er ekki verið að íþyngja skattborgurum enn frekar en þegar er orðið. Ég vænti þess, að hv. þm. skoði þessa litlu till. með velvilja. Ég fagna því, að hæstv. fjmrh. er í salnum, og vil auðvitað sérstaklega beina þessu máli til hans. Í annan stað langar mig til að fjalla nokkrum orðum um gengismál í tengslum við þetta mikla frv. sem hér er til umr. Um það urðu raunar umr. hér í gærkvöld eða nótt. Fróðir menn segja mér að það sé einsdæmi, að jafnróttæk gengisbreyting og sú, sem nú nýverið var framkvæmd, eigi sér stað á milli þess að fjárlagafrv. er lagt fram á Alþ. og þangað til að því kemur að fjárlagafrv. skal samþykkt, sem væntanlega verður nú á allra næstu dögum. Þessi mikla gengisbreyting þýðir auðvitað það, að allar forsendur fjárlagafrv. hafa skekkst. Þessi mikla gengisbreyting þýðir það, að við erum raunverulega að tala um nýjar og allt aðrar forsendur en þær sem upphaflega var gert ráð fyrir. Þetta dæmi er þeim mun verra vegna þess, að í hæstv. ríkisstj. situr maður sem er búinn að verða sér til skammar með ótímabærum yfirlýsingum um væntanlega gengisfellingu. Hann er ekki viðstaddur hér í kvöld, hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson, því að ríkisstj. er fjarverandi, úti að aka í þessum efnum eins og öðrum. Ég verð engu að síður að fjalla enn um mál þessa ráðh. í framhaldi af orðum, sem hann lét falla hér í gær í sambandi við fjárlagafrv., og treysti því að einhverjir flokksbræður hans séu hér við til þess að koma þeim skilaboðum áleiðis. Hæstv. ráðh. reiddist mér í gær og lagði til við mig að ég segði af mér þingmennsku vegna orða sem ég hafði látið falla um frétt sem eftir ráðh. var höfð 10. mars s. l. Í þingræðu fjallaði ég nokkrum dögum síðar um þessa frétt. Hæstv. ráðh. var þá erlendis og ekki viðstaddur, en ég sagði í þessari þingræðu: ... .„og síðan í fréttinni sjálfri gefur hæstv. ráðh. hverja yfirlýsinguna á fætur annarri í þessa veru og tiltekur að til standi að láta gengið síga um 15%, hvorki meira né minna“. Það voru þessi orð: „hverja yfirlýsinguna á fætur annarri,“ sem hæstv. sjútvrh. mótmælti af hinni stökustu hörku, sagði að þau væru lygi, ósannindi og svo ómerkilegur málflutningur, að annað eins hefði ekki heyrst á Alþ., og ráðlagði þeim þm., sem þessi orð hefði látið falla, að segja af sér. Ráðh. var reiður, og það er þó manndómsmerki, það eina manndómsmerki sem hann sýndi í gærkvöld raunar. Í þessari sömu frétt segir í fyrirsögn: „Víst glæpur að segja það þótt allir viti það.“ Hann er að tala um gengisfellinguna væntanlegu. Fréttin byrjar á þessum orðum: „Það er víst talinn glæpur að segja það þótt allir viti það.“ Síðar í fréttinni segir: „Steingrímur bjóst við að aðgerðir ríkisstj. yrðu talsvert gengissig, þótt hann vonaði að það þyrfti ekki að verða 15%.“ Það er sjútvrh. þjóðarinnar hæstv., sem er að tala. Síðar í sömu frétt segir: „Þess vegna þarf gengissig að koma til einnig“ - og allt með leyfi hæstv. forseta. Og fréttin endar á þessum orðum: „Steingrímur kvaðst búast við að ríkisstj. ákvæði aðgerðir sínar á morgun.“  Auðvitað vita t. d. hv. þm. Alþb., sem ég enn leyfi mér að halda fram að reyni þó að horfa mórölskum augum, a. m. k. öðrum þræði, á stjórnmál og þar með yfirlýsingar af þessu tagi, - auðvitað vita þessir menn mætavel að þessar yfirlýsingar ráðh. voru svo hneykslanlegar og í raun gáfu braski svo undir fót að með eindæmum er. Og þetta er sagt í tengslum við þetta fjárlagafrv., vegna þess að hér er verið að tilkynna þjóðinni að það standi til að breyta öllum forsendum þessa frv. Það er það sem hæstv. ráðh. er raunverulega að segja og endurtekur aftur og aftur í einni og sömu frétt, sem er 20 línur eða þar um bil í blaði. Og það er um þessa frétt sem hæstv. ráðh. sýndi af sér derring hér í gær, þann derring sem sekur maður einn hefur í frammi. Hann er svo rismikill að hann mætir ekki hér í dag. Ég veit ekki hvort hann mætir hér framar, en í dag a. m. k. er hann ekki mættur, hæstv. ráðh. Ríkisstj. sem hefur slíka ráðh., þarf á þeim að halda og situr uppi með þá, - það eitt er náttúrlega dómur, það eitt segir slíka sögu, og það að þeir sitji gneypir, fjmrh. og flokksbróðirinn - nei, það er rangt hjá mér, Hjörleifur er ekki flokksbróðir Steingríms Hermannssonar, það best .ég man, - en þarna sitja þeir ráðherrarnir, það er samráðherra þeirra hæstv. sem hér á hlut að máli. Ég sagði sögu frá Bretlandi í gær um gengismál, afstöðu og þegar menn valda spákaupmennsku með ótímabærum yfirlýsingum. Ég sagði hana hér í gær hæstv. viðskrh., sem nú er genginn í salinn, þegar ég var að áfellast hegðan flokksbróður hans hæstv., Steingríms Hermannssonar. Á hinn bóginn lýsti ég fullu trausti á þá afstöðu sem hæstv. viðskrh. hafði sýnt í þessum efnum. En aðra sögu má segja frá Bretlandi um þessi efni fyrir þessa vondu ríkisstj. að hlusta á. Á stríðsárunum var þar fjmrh. sem var aðlaður og hét Sir Stafford Cripps. Hann var Verkamannaflokksmaður, kom úr kristilegum armi Verkamannaflokksins, og var kallaður í vinstri armi. Hann tók að sér á stríðsárunum sem fjmrh. að segja þjóðinni endurtekið í marga daga að gengið yrði ekki fellt. Og þessum manni var trúað. Nokkrum dögum seinna felldu þeir gengið, Churchill og félagar, þetta var á samsteypustjórnarárunum. Sir Stafford Cripps tók á sig skellinn og sagði af sér. Hann varð að fórna ferli sínum að sinni fyrir málstað sem hann taldi vera réttan á styrjaldartímum. Má ekki líta svo á, að núv. hæstv. ríkisstj., með þetta lið innanborðs, þetta líka lið, geti lært eitthvað af sögum af þessu tagi? Ég mundi halda að á svona sögur ættu þessir hæstv. ráðh. að hlusta vel, því að hér erum við sannarlega að tala um mikið aðalatriði þessa máls. Spákaupmennsku er hægt að valda með mörgum hætti. Ef þjóðin vissi að einn og sami maðurinn ætti helming eða meira af ríkistryggðum skuldabréfum og sá hinn sami sæist með stórar ferðatöskur á ferli utan við Landsbankann einn morguninn og sá grunur vaknaði, að hann ætlaði að selja af því að hann treysti ekki bréfunum lengur, þá mundi það valda spákaupmennsku. En stjórnvöld gætu ekkert að slíku gert. En þegar ráðh. gefa slíkar yfirlýsingar sem þessar - og ég endurtek traust mitt á hæstv. viðskrh., því ég tel að hann hafi sýnt rétta framkomu í þessum efnum - þegar ráðh. og það formaður í næststærsta flokki endurtekur atriði eins og hér er um að ræða, þá er það alvarlegur áburður, og þegar sá sami ráðh. leyfir sér þann dónaskap að mælast til þess við þm., sem vinnur að þessu, að segja af sér fyrir vikið, eins og hæstv. ráðh. gerði hér í gær, þá er hann náttúrlega slíkur dólgur og með slíkan málstað að með eindæmum er. Ég vænti þess, að hæstv. viðskrh. komi þessum skilaboðum á framfæri til þess sem þau á. Í þriðja lagi ætlaði ég að fjalla um landbúnaðarmál, till. Alþfl. í þeim efnum, að því er þetta fjárlagafrv. varðar, afstöðu Alþb. í þeim efnum og einkum og sér í lagi afstöðu Sósíalistaflokksins gamla. Og ég hef hér litlar gjafir í formi ljósrita til að færa á eftir þeim þm. Alþb. sem eru í Reykjavík. Ég tímdi ekki að ljósrita meira uppi á Landsbókasafni í dag.  Í brtt. frá hv. þm. Eiði Guðnasyni við 2. umr. þessa máls leggur hann til að jarðræktarframlög verði lækkuð verulega. Hann leggur til að dregið verði úr framlögum til framræslu í landi sem býr við offramleiðslu og skert kjör þegnanna í heild fyrir vikið. Hann leggur til að uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir verði lækkaðar, ekki mjög verulega, því hægt skal fara í sakirnar. Þetta eru viðkvæm mál og það er viðurkennt. Hann leggur til að niðurgreiðslur lækki mjög verulega. Við erum að leggja til að hægt og hægt fikrum við okkur inn á nýja landbúnaðarstefnu. Það skal viðurkennt, að hér er ekki um byltingarkenndar tillögur að ræða. Það er farið hægar í sakirnar en t. d. ég hefði kosið en það er verið að freista þess að ná tilteknu samkomulagi á þjóðkjörnu þingi. Nú langar mig til að segja fyrst og fremst hv. þm. Alþb. hvernig forverar þeirra í Sósíalistaflokki - meðan flokkurinn var og hét og dugði til einhvers - hegðuðu sér. Ég er með grein sem birtist í dagblaðinu Þjóðviljanum föstudaginn 27. ágúst 1943. Þá hét þetta Sósíalistaflokkur, hafði heitið svo í fimm ár, og foringjar og hugsuðir voru sennilega fyrst og fremst Einar Olgeirsson og Brynjólfur Bjarnason. Nú vil ég taka það strax fram, að þessir menn voru kommúnistar, og í kommúnista er að minni hyggju lítið varið í pólitískum skilningi. Þessir menn voru ekki þingræðismenn. Þeir áttu sér vondan feril á stríðsárunum, einkum á tveimur fyrstu árunum meðan Hitler og Stalín voru í bandalagi. Ég er ekki að lýsa neinni aðdáun á þessum mönnum. Hitt vil ég viðurkenna og skal segja, og það er munurinn á þessum mönnum annars vegar og ruglukollunum sem eru í forsvari fyrir Alþb. í dag, að þeir kunnu sína hagfræði. Það er munurinn á þessum mönnum annars vegar og hins vegar þeim lúðvíksku ruglukollum sem um of marka þennan flokk í dag. Það sama gildir um þá Einar og Brynjólf, að ég hygg, og um marxistana yfir höfuð að tala annars vegar og hins vegar föður þeirra í fræðilegum skilningi, Karl gamla Marx, að þó að hann drægi oft forkostulegar og furðulegar og rangar - sannanlega rangar - pólitískar ályktanir, þá í fyrsta lagi frýði honum enginn vits, en í annan stað kunni hann sína hagfræði, karlinn. Nú skulum við heyra hvað sósíalistarnir - og hv. þm. Guðmundur J. er beðinn að hlusta sérstaklega hvað þeir sögðu um landbúnaðarmál árið 1943. Og við skulum bera það saman við það sem við erum að segja nú um þetta fjárlagafrv. Þetta er Sósíalistaflokkurinn, sem hér er að tala, og þetta er fréttaskýringargrein. Ég giska á - það er sagt án ábyrgðar - ég giska á að höfundur sé Einar Olgeirsson, sem er ásamt Sigfúsi Sigurhjartarsyni annar ritstjóri blaðsins á þessum tíma. Í yfirfyrirsögn segja þeir: „Eru framsóknarmenn að verða vitlausir?“ Þeir segja: „Tíminn heimtar þjóðnýtingu landbúnaðarins.“ Svo segja þeir í undirfyrirsögn: „Með þeim hætti að hvaða maður sem er geti framleitt hvaða landbúnaðarafurðir sem hann vill í hvað ríkum mæli sem vera skal, og síðan kaupi ríkið allt saman, þótt ekkert not sé fyrir það.“ Svo segja þeir og stækka upp fyrirsögnina, þetta er undirfyrirsögn enn: „Ætlar Tíminn með slíkri vitskertri heimtufrekju að reyna að hindra það, að bændastéttin hafi samstarf við verkalýð og aðrar vinnandi stéttir að því að tryggja á eðlilegan hátt afkomu þeirra aðila?“ Þessir menn kunnu sína hagfræði. Þeir gerðu það, sósíalistarnir gömlu. Sú vitneskja hefur af einhverjum ástæðum flust yfir Í Alþfl. Og furðulegt er það sem þar á eftir stendur -  „Það munu vera einhverjar undarlegustu og frekustu tillögur sem nokkurn tíma hafa sést á prenti, sem Tíminn gerir í þriðjudagsblaði sínu 24. ágúst. Hann álítur það hvorki meira né minna en sjálfsagt, að ríkið tryggi öllum bændum sölu á öllum þeim afurðum, sem þeim þóknast að setja á markað, með því verði sem vísitölunefndin“ nefnd sem starfaði á stríðsárunum - „hefur komist að niðurstöðu um að þeir þyrftu að fá, og stimplar það bara einfaldlega sem svik og lagabrot, ef ekki sé tafarlaust fallist á þessa heimtufrekju hans.“ Hvað segir t. a. m. hv. þm. Kjartan Jóhannsson? Mundi hann ekki telja að það væri betri ríkisstj., sem hæstv. ráðh. Gunnar Thoroddsen hefði myndað, ef þar sætu Brynjólfur Bjarnason, Einar Olgeirsson - fullorðnir menn, en við hestaheilsu enn, guði sé lof fyrir það, - og hver eigum við að segja sá þriðji? - kannske Þröstur Ólafsson, frekar en þessir tveir og einn í viðbót -  Hér í greininni er sagt „Samkvæmt þessum tillögum má hvaða Íslendingur sem er fara að framleiða landbúnaðarafurðir eins mikið og hann vill.“ Þeir eru að tala um till. sem þetta kerfi var að byggja upp.

Heldurðu að þetta sé satt í Þjóðviljanum?

Þjóðviljinn segir stundum satt, jú. „Það þarf ekkert tillit að taka til þess, hvaða vörur þjóðin þarf eða getur selt við kostnaðarverði erlendis. Það er bara að framleiða vöruna. Og ef þeir Íslendingar, sem ekki gerðust landbúnaðarvöruframleiðendur upp á þessar spýtur, ekki geta eða vilja kaupa allar vörur hans, þá á ríkið bara að borga honum það fullu verði“ - hvað erum við að gera í fjárlagafrv. núna? - „Þó það svo yrði að fleygja þeim eða selja fyrir lítið sem ekkert.“ - Hvað erum við með mikið af útflutningsbótum í þessu frv. núna, hæstv. fjmrh.? Svo halda þeir áfram: „Slíkt væri sú undarlegasta og vitlausasta „þjóðnýting“ (í gæsalöppum hér í Þjóðviljanum) sem nokkurn tíma hefði þekkst, þar sem þjóðin ætti að kaupa og borga fullu verði vinnuafl allra landbúnaðarvöruframleiðenda án þess að ráða nokkrum sköpuðum hlut um hvernig vinnuafl þeirra er notað, heldur geti hver einstaklingur unnið að því sem honum líst, alveg án tillits til þess, hvort vinna hans yrði þjóð þeirri að nokkru gagni, sem keypti og borgaði vinnuafl hans.“ Hvernig líst hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni á þetta? Ég veit að síðan flokksbróðir hans, framsóknarmaðurinn fyrrverandi, gerðist kommi, þessi konungur marxistanna sem hér situr beint fyrir framan mig, þá hefur hann ekki skoðanir á svona málum - eða neinum. En ég treysti því, hv. þm. Guðmundur J., að ennþá örli á samvisku einhvers staðar undir niðri. Það veit ég raunar. Þeir halda hér áfram, í Þjóðviljanum frá 1943, í ágúst.

Það er nú að smáminnka í manni, þetta göfuga.

Ég hef aðrar hugmyndir um það, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. „Slíkar hugmyndir sem þessar eru svo fjarstæðukenndar“, segja þessir hugsuðir árið 1943, „að það þarf alveg ótrúlega frekju til að setja þær fram sem framtíðargrundvöll fyrir samstarf vinnandi stéttanna á Íslandi, enda geta þær ekki verið runnar undan rótum bænda, heldur er varpað fram af stjórnmálabröskurum,“ - ég endurtek: „stjórnmálabröskurum, sem einblína á stundarhag í von um að vinna bændafylgi með svo ófyrirleitnu lýðskrumi sem þessu.“ Þetta gæti verið lýsing á þessari bók, sem við erum hér að fjalla um. Þeir halda áfram, sósíalistarnir frá 1943, og segja: „Það er hverjum manni ljóst, að þjóðfélag, sem ætlaði að framkvæma svona hugmyndir, stæðist ekki stundinni lengur“ - ég endurtek: „stæðist ekki stundinni lengur. Ef landbúnaðarframleiðslan einsömul væri tryggð á þennan hátt, þá þýddi það óhjákvæmilega að aðrir landsbúar mundu flýja atvinnuleysi, taprekstur og skattbyrðar“.- takið eftir: „skattbyrðar við sjávarsíðuna og leita til þessa eina“ - ég les ekki vel hér, það er óskýrt - „í eyðimörk kapítalismans, landbúnaðarins, þar sem ríkið tryggði hverjum manni greiðslu fyrir hverja atvinnustund hans alveg án tillits til þess hvað um afurðirnar yrði.“ Ég segi það enn, að það er ágiskun, því þetta er ómerkt grein, en ég gæti giskað á af stílnum að það væri Einar Olgeirsson sem þetta hefði skrifað á þessu ári. Og hann heldur áfram og segir: „Og afleiðingin yrði auðvitað sú, að allir færu að framleiða þessar landbúnaðarafurðir, sem ríkið tæki sem gulls ígildi, og enginn yrði til að éta þær eða borga uppbæturnar fyrir þær nema bændurnir sjálfir.“ Ég hef lýst þeim fyrirvara sem ég hef á bæði þessum flokki, sögu hans, Sósíalistaflokknum á stríðsárunum og árunum þar um kring, og yfir höfuð kommúnisma, sem ég hef skömm á, en ég viðurkenni bæði gáfur og skilning þessara manna. Og þetta er skynsamleg grein þar um þessi efni er rætt. Mér finnst skelfilegt hvernig það getur hent, á meðan það er virðingarvert, að það hendi einstaklinga að þeir hrörni, því það eru örlög sem við ráðum ekki við og ber að sýna mikla virðingu, þá er skelfilegt að horfa á stjórnmálaflokk hrörna, eins og hér er að eiga sér stað. Sú stefna, sem menn eru að reka í þessu fjárlagafrv. og hæstv. fjmrh. mælir fyrir, hún er skrípamynd af sjálfri sér og sögu sinni, sú landbúnaðarstefna sem þið hafið talað hér fyrir. Og með því að greiða atkvæði gegn till. okkar, sem þó eru hógværar og á fræðilegum grundvelli ganga allt of skammt, - með því að fella slíkar till. gerið þið sögu flokks ykkar skömm til, eins og ljóst má vera af þessum lestri hér. Og þeir halda áfram í þessari grein. Þeir segja: „Framsóknarmenn verða að gera sér það ljóst“ - þetta ljósrit ætti hæstv. fjmrh. að fara með á ríkisstjórnarfund í fyrramálið. - , Framsóknarmenn verða að gera sér það ljóst, ef þeir ætla að koma fram sem fulltrúar einhvers hluta bændastéttarinnar í þessu máli, að hér er ekki um neitt augnabliksfyrirbæri að ræða, heldur upphafið að skipulegri starfsemi að því að tryggja bændastéttina gegn kreppum og verðfalli, og slíkt starf verður eðlilega að gera samtímis því sem reynt verður að tryggja verkamenn, fiskimenn og aðrar starfandi stéttir gegn atvinnuleysi og öðrum afleiðingum kreppna og skipulagsleysis á framleiðslunni. Sá sem markar stefnu Tímans í þessu máli,“ - ég er enn að vitna í þessa grein, - „virðist hugsa sem stríðsgróðabraskari, er aðeins vill rífa til sín allt sem krumlur hans fá komist yfir, en hugsar ekkert um framtíðina né heldur þjóðarheildina.“ Þeir halda áfram og segja: „Þessi heimtufrekja og hákröfupólitík, þessi krafa um sérréttindi fyrir sig, þótt allir aðrir eigi atvinnuleysi yfir höfði sér, er merki um viðurstyggilega stjórnmálaspillingu“ - „er merki um viðurstyggilega stjórnmálaspillingu,“ segir hér. Þeir halda áfram og segja: „Og eigi þessi heimtufrekja að verða yfirskin fyrir Framsókn til að koma sér undan samstarfi um að skapa raunhæft öryggi um afkomu bænda og annarra starfsstétta, þá er hér á ferðinni svo mikill yfirdrepsskapur að engu tali tekur.“ Þetta er miklu lengri grein og væri áreiðanlega vel þess virði að lesa hana hér orði til orðs, og það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. En hitt þætti mér vera kjarni málsins, og af þeim sökum hef ég, herra forseti, látið ljósrita fjögur eintök af þessari grein: eitt fyrir hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, annað fyrir hv. þm. Guðmund J. Guðmundsson, þriðja fyrir hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og fjórða fyrir hæstv. ráðh. Svavar Gestsson. Allt eru þetta þingsystkini mín héðan úr Reykjavík, stærsta þéttbýlisstað landsins. Og ef ég mætti biðja herra forseta að vera svo vinsamlegur að koma þessu áleiðis til þessara hv. þm.

Er ekki hægt að fá aukaeintak fyrir starfsmann þingflokksins?

Starfsmaður þingflokksins hefur efalítið lesið þetta á sinni tíð, og vegna þess að hann er þekktur að því að vera maður vel læs og óvitlaus með öllu, þá er óskiljanlegt hvernig þessi sami maður hefur orðið raunar höfundur að þeim furðulega sögulega umsnúningi sem átt hefur sér stað í þessum flokki.

Hann kemur nú til með að hafa sitthvað annað að gera þegar hann kemur heim núna.

Mér er sagt svo, hv. þm. Þeir segja hér, þeir félagar, eða sá sem þessa grein hefur ritað: „Hitt má mönnum ekki gleymast“ - má ég biðja höfunda fjárlagafrv. og hæstv. fjmrh. að hlusta vel eftir þessu. - „Hitt má mönnum ekki gleymast, að samtímis því sem gerðar væru ráðstafanir út frá sjónarmiði þjóðfélagsréttlætis gagnvart sveitaalþýðu, þá þarf einnig að byrja á þeim ráðstöfunum gagnvart landbúnaðarframleiðslunni, sem nauðsynlegar eru fyrir þjóðarbúskapinn út frá sjónarmiði hagsýninnar. Og þær ráðstafanir eru í þessu þjóðfélagi óskyldar þeim sem fyrr er um getið.“ Þessi grein var skrifuð seint í ágúst 1943, og þeir kalla þetta slíkar firrur heimtufrekjunnar, sem nýlega birtust í Tímanum. Ég hygg að hv. Sþ. hafi nú fengið nokkuð glögga mynd af því, hvernig skrifað var í Þjóðviljann, málgagn Sósíalistaflokksins, um landbúnaðarmál síðustu daga ágústmánaðar 1943. Ég hygg að þessi skrif, sagan á bak við þau segi okkur mikla sögu. Og fyrst og síðast hygg ég að þetta segi okkur þá sögu, þegar við skoðum þetta plagg andspænis því fjárlagafrv. sem mér skilst að meiri hl. þessarar virðulegu stofnunar ætli sér að afgreiða innan skamms, því fjárlagafrv. sem hér er til umræðu, að það sé alveg ljóst, að orðið hafi mikil umskipti í íslenskri pólitík - og þau umskipti helst, að helstu málsvarar verkamanna, launafólks, neytenda, skattgreiðenda við sjávarsíðu og í sveitum þessa lands, hafi þeir verið í Sósíalistaflokki árið 1943, - sem út af fyrir sig þyrfti að hafa um miklu lengra mál, sem við skulum láta liggja milli hluta í bili, - hafi þeir verið sérstakir talsmenn þessa fólks á þeim tíma, þá eru þeir það ekki lengur, enda eru þeir orðnir skrípamynd af sjálfum sér. Ég segi það, hv. þm. Halldór Blöndal, sem bendir mér á það að hæstv. fjmrh. er farinn úr salnum; ef ég væri fjmrh. og fengi þessa gusu, þá hefði ég líka stungið af! Þetta er kjarni málsins, sem hér hefur verið rakinn. Það má endurtaka, að í Sósíalistaflokknum gamla var nokkur fræðileg alvara. Og þó að ég fyrirlíti margar og flestar ályktanirnar, hinar stjórnmálalegu ályktanir, sem höfundar að þessu plaggi, hverjir sem þeir ern, drógu á sínum tíma og hafa dregið til þessa dags, vegna þess að ég fyrirlít kommúnisma í þeim myndum sem hann birtist, þá dreg ég ekki vísdóm þessara manna í efa og ekki heldur kunnáttu þeirra. Að svo miklu leyti sem þessi grein fjallar um hagfræði, að svo miklu leyti sem hagfræði er vísindaleg grein þar sem við getum komist að vísindalegri niðurstöðu, - og við vitum að fljótlega komum við að endimörkum hins vísindalega og að því að taka stjórnmálalegar ákvarðanir, - en að svo miklu leyti sem þetta fjallar um fræði og að svo miklu leyti sem við getum leitað að því sem næst nákvæmum sannleika, þá höfðu þessir menn rétt fyrir sér á þessum tíma. Og það sem meira er, þeir eru raunverulega talsmenn verkamanna, launafólks, neytenda, skattgreiðenda í þessu landi. Hvenær nákvæmlega Alþb. varð að umskiptingi er mér ekki ljóst, hvernig það gerist og hvers vegna. Hvort það er eingöngu sálarkreppan, sem fyrrv. hv. þm. Lúðvík Jósepsson gekk í gegnum þegar hann fór að keppa fyrst og fremst við Framsókn, hvort það er það, sem gerir þennan fyrrv. Sósíalistaflokk - því það var hann þó á sínum tíma - að því ístöðulausa rekaldi sem hann nú er orðinn, t. d. í þessum efnum, hvort það er eingöngu sálarkreppa þessa einstaka manns sem hefur leitt svo alla hersinguna, alla „talsmenn fólksins,“ inn á þessar vitlausu brautir, sem þessi bók er auðvitað gleggst dæmi um, - hvort það er eingöngu sálarkreppa þessa einstaka manns, það viðurkenni ég að mér er ekki ljóst. Eigum við að taka dæmi? Ég viðurkenni að það er ekki alls kostar réttmætt að vera sífellt að taka dæmi af hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni - hann liggur bara svo dæmalaust vel við höggi - en það er ekki réttmætt að taka alltaf dæmi af sama manninum.

Það er svo gott að hitta hann.

Það er rétt, hann er vörpulegur maður, hv. þm., vörpulegur maður. En þá er það svo, að maður undrast að menn, sem kjörnir hafa verið ekki bara á Alþ., heldur í forustu fyrir samtökum fólks, kannske láglaunafólks eða neytendasamtaka, geti staðið að svona plaggi. Nú getur auðvitað farið svo að menn séu illa menntir, illa upplýstir, þeir hafi ekki haft aðstöðu til að vita, og slíku ber að sýna skilning. Það má ekki sýna vonsku mönnum sem í því hafa lent að vera kannske í pólitísku umhverfi þar sem menn fá ekki upplýsingar. Það er ekki hægt annað en sýna tilhlýðilega virðingu þegar svo stendur á að vanþekking er ástæðan. Hún getur átt sér margar orsakir. Séu þetta einvörðungu ytri orsakir, óviðráðanlegar, þá er ekki annað hægt en að sýna hina tilhlýðilegu virðingu. En það er sýnt og sannað, m. a. af ívitnun í þessa grein - og þær voru fleiri greinarnar af þessu tagi og það var ekki aðeins 1943, þetta spannar yfir mörg ár - að þeir eiga að vita betur, því að forverar þeirra í flokknum kenndu þeim, og þessir menn hafa gengið í gegnum pólitískan skóla. Auðvitað er t. d. hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni vorkunn. Hann er alinn upp annars staðar, eins og við vitum. En aðrir, sem í gegnum alla söguna hafa verið trúir og dyggir í sínum flokki, þeir eiga að vita betur. Forustumenn í verkalýðshreyfingunni, sem enn eru í Alþb., þeir eru ekki fyrrv. framsóknarmenn, það eru allt aðrar manntegundir, sem eru fyrrv. framsóknarmenn og núv. Alþb.-menn. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur þær skoðanir sem hann hefur fengið uppeldi til, og árum saman var hann í Framsókn. Það gildir hins vegar ekki um þá menn t. d., sem komnir eru til vits og ára, forustumenn í fjöldasamtökum. Þeir eiga að vita betur. Og segjum svo að þeir hafi gengið í gegnum það að hætta að vera kommúnistar, farið að virða lýðræði og þingræði og mannréttindi og hafa skömm á hinum blóðugu athöfnum úti í heimi. Þá er það gott og þróun af hinu góða. En þá eiga þeir líka að vita betur í hagfræðilegum efnum. Þeir eiga að vita að þeir ganga ekki erinda umbjóðenda sinna með svona plaggi. Ég endurtek hverjir eru umbjóðendurnir: Fólkið með lægstu launin, verkamennirnir, launafólkið, neytendurnir, skattgreiðendurnir. Þetta plagg er gegn öllu þessu fólki og fyrir allt aðra. Ég er ekki að segja neinar nýjar fréttir, en það var mjög skynsamlega gerð grein fyrir nákvæmlega þessu sjónarmiði í Þjóðviljanum föstudaginn 27. ágúst 1943. Þetta eigið þið að vita. Ég segi það enn og aftur: Fyrir því kynnu að vera ástæður að menn vissu ekki, hefðu ekki haft aðstöðu til að vita og gætu ekki vitað. Þessir menn hafa enga slíka afsökun fyrir málstað sínum. Hver er hann? Hann er þessi bók. Ykkur var ráðlagt, herrar mínir, í ykkar eigin blaði fyrir nærfellt 40 árum, fyrir 37 árum nánar tiltekið, að hegða ykkur ekki svona.  Hér hefur verið gerð grein fyrir málstað sem ég tel að skipti miklu í sambandi við þetta mál. Við erum auðvitað að ræða hér alvarlegasta frv. þessa þings og raunar sérhvers þings í efnalegu tilliti. Með þessari bók, hvernig sem hún kemur til með að líta út í endanlegri mynd, erum við að taka stærstu efnahagslegar ákvarðanir, ekki aðeins fyrir framkvæmdastigið í landinu, heldur einnig fyrir launastigið og skattastigið. Þetta skiptir auðvitað miklu máli. Það hefur verið sýnt fram á það af fyrri ræðumönnum Alþfl. við þessa umr., að stefnan er í grundvallaratriðum röng. Og það er aðalatriðið. Nú er það út af fyrir sig staðhæfing sem eflaust þarfnast skýringa. Við spyrjum: Af hverju er hún röng? Og við svörum: Hún er röng vegna þess að þeir sem miða við fólkið í þessu landi, þeir sem hafa þær viðmiðanir að fólkið, sem lægst hefur launin, eigi engan skatt að borga og fólk yfir höfuð eigi að borga litla skatta, þeir sem hafa þá viðmiðun að lífskjörin hér eigi að vera góð og helst betri en gerist í löndunum í kringum okkur og alls ekki verri, vegna þess að það þarf ekki að vera svo, þeir sem hafa þá viðmiðun að hagur neytenda eigi að vera tryggður, hagur sparifjáreigenda eigi að vera tryggður, hagur fólksins yfir höfuð að tala eigi að vera tryggður, - frá bæjardyrum slíkra manna er það yfirmáta vont plagg sem hér er um að ræða. Ég hef eytt hér nokkru máli í að sýna fram á það í fyrsta lagi, að þetta þyrfti ekki að vera vont plagg ef öðruvísi væri stjórnað. Ég hef eytt nokkru máli í að sýna fram á það, einnig með sögulegum rökum, að fyrir nærfellt 40 árum sáu forustumenn í Sósíalistaflokknum, sameiningarflokki alþýðu, eins og hann þá var kallaður, að þetta þyrfti ekki að vera svona.  Herra forseti. Ég sagði upphaflega að ég mundi ekki hafa þessa ræðu lengri en efni standa til og ég hef staðið við það. En að lokum aðeins þetta: Ég veit að þm. þykir þetta vera alvarlegt mál, einnig þeim sem munu setja höfuðið niður í bringu og hendurnar upp í loft á morgun til að samþykkja þessa bók. Og okkur er það ljóst, að með þessari bók erum við að gera lífskjörin verri en þau þyrftu að vera. Við ræddum það hér í gærkvöld að ein hætta er öðrum verri að því er þetta varðar. Þetta kerfi er orðið svo yfirgengilegt, það kerfi sem vakti þessa spurningar Þjóðviljans fyrir 37 árum: „Eru framsóknarmenn að verða vitlausir? Tíminn heimtar þjóðnýtingu landbúnaðarins. Ætlar Tíminn með slíkri vitskertri heimtufrekju að reyna að hindra það að bændastéttin hafi samstarf við verkalýð og aðrar vinnandi stéttir með því að tryggja á eðlilegan hátt afkomu þeirra aðila.“ Þetta dýra kerfi, sem við rekum og hér hefur verið lýst bæði af mér og ívitnuðum höfundum, er kerfi þar sem lífskjörin eru að dragast aftur úr því, sem í fyrsta lagi við gætum haft þau, og í annan stað því, sem gerist með nágrannaþjóðum okkar. Við vitum að við lifum tíma þegar þekking okkar á útlöndum eykst, íslensku námsfólki erlendis fjölgar - sem er af því góða - og þegar öll samskipti við hinar virðulegu þjóðir allt í kringum okkur eru að aukast. Ég bið hv. þm. að velta því fyrir sér, að við erum á fullri ferð niður í djúpið, líka með þessari bók. En erum við að sökkva svo djúpt að við getum ekki boðið bærileg lífskjör vegna þess dýra bákns sem þessi bók er ávísun á? Ef svo er kann svo að fara að sífellt betur menntað fólk vilji ekki búa í þessu landi, fari að setjast að annars staðar. Það, sem okkur ber að gera, er að byggja sjálfum okkur og börnum þessa lands betri framtíð og efnalegt öryggi. Þetta er ekki leiðin til þess. Það hefur verið sýnt fram á það hér í kvöld, að fyrir nærfellt 40 árum sáu menn glögglega hvert stefndi, þeir lýstu leiðum til úrbóta og spáðu því hvernig fara mundi, ef ekki yrði farið að ráðum þeirra og það sem þeir kölluðu „vitskerta heimtufrekju“ yrði ofan á. „Vitskerta heimtufrekjan“ - ég er að vísa í Þjóðviljann - varð ofan á, því miður. Spádómar hans hafa ræst. Og þeir sem setja höfuðið niður í bringu og hendurnar upp nú innan skamms til að samþykkja þessa bók, þeir eru enn að láta þennan spádóm úr Þjóðviljanum frá 1943 rætast. Það hljóta að vera þung spor.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. hefur bæði í kvöld og í gærkvöld sagt okkur sögur af breskri pólitík, og við höfum hlýtt hér á sögur sem hann hefur sagt okkur af breskum ráðherrum. Í gærkvöld sagði hann okkur sögu af breskum ráðherra sem var of lausmáll og skýrði fyrir fram frá mikilvægum stjórnaraðgerðum og þurfti þar af leiðandi að segja af sér. Í kvöld fengum við sögu af breskum ráðherra sem neitaði stöðugt yfirvofandi gengisfellingu, gengisfellingu sem kom, og hann varð líka að segja af sér. Með þessu er hv. þm. búinn að rökstyðja með eftirminnilegum hætti að hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson eigi að segja af sér fyrir lausmælgi, eins og breski ráðherrann í gærkvöld, og að hæstv. viðskrh. Tómas Árnason eigi líka að segja af sér fyrir þagmælsku, eins og breski ráðherrann í kvöld. Svona geta menn látið gamminn geisa, og er ekki nema gott eitt um það að segja. Það væri freistandi að ræða almennt um þetta fjárlagafrv., fara nokkrum orðum um þær meginstefnur sem í því felast. Það væri freistandi að ræða um stefnu þessa frv. varðandi fjármál ríkisins, þá gegndarlausu erlendu skuldasöfnun sem þetta frv. ber með sér. Það væri freistandi að ræða þá stefnu í skattamálum sem fram kemur í þessu frv. og reyndar þeim frv. sem dembt hefur verið yfir hv. Alþ. nú undanfarna daga. Það væri líka freistandi að ræða stefnu eða stefnuleysi þessa frv. í peningamálum, gegndarlausa seðlaprentun sem stefnt er að með þessu frv., og það væri líka freistandi að ræða það, hvaða afleiðingar þetta fjárlagafrv. sé líklegt til að hafa varðandi verðbólgu í landinu, en þetta frv. er mjög verðbólguhvetjandi eins og það lítur nú út. Ég ætla þó ekki að falla í þá freistni því að þessi meginstefna, sem í því felst, hefur ítarlega verið rædd af ýmsum öðrum ræðumönnum í þessari umr. í dag og í kvöld. Ég get þó ekki orða bundist að vekja sérstaka athygli á einu atriði varðandi þá tekjuöflun, sem nú er ráðgerð, og þá sérstaklega því ráðleysi sem fram kemur í meðferð ríkisstj. á svonefndu olíujöfnunargjaldi, sem þó er ekki annað en viðbótarsöluskattur. Í gær mælti hæstv. fjmrh. fyrir frv. um þetta olíujöfnunargjald, en það felur í sér tvö ný söluskattsstig, og þessi tvö nýju söluskattsstig áttu að gefa í tekjur 7 milljarða kr. á þessu ári. Og í samræmi við það var flutt brtt. frá nokkrum þm. undir forustu hv. þm. Geirs Gunnarssonar við sjálft fjárlagafrv., þar sem nýr liður, orkujöfnunargjald, kom inn í tekjulið frv. upp á 7 milljarða. Í dag hefur síðan verið útbýtt hér til okkar þm. brtt. við frv. frá því í gær, þannig að tvö söluskattsstig eru nú orðin 1.5. Jafnframt er lögð fram ný brtt., reyndar með sama þingskjalsnúmeri, en þar stendur: „Leiðrétt þingskjal.“ Þar eru 7 milljarðarnir komnir niður í 6 milljarða. Nú er það alveg ljóst, að önnur hvor þessara fjárhæða er vitlaus. Ég hef ekki fengið neinar skýringar á því í þessari umr., hvernig á þessu stendur, en þó sýnist mér að það sé augljóst að sú tala, sem hæstv. fjmrh. flutti okkur í gær, hafi verið röng, þannig að þetta frv., eins og það var lagt fram í gær, gefi í raun meiri tekjur en okkur var skýrt frá og fyrri brtt. sagði fyrir um. Mér er nær að halda að það gefi 8 milljarða kr. Þessi flumbrugangur við undirbúning svo stórs máls, svo alvarlegrar till. eins og hér er lögð fyrir hv. Alþ., - slíkur flumbrugangur er að sjálfsögðu algjörlega ósæmandi vinnubrögð af hálfu nokkurrar ríkisstj. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu til þess að sýna hvernig vinnubrögð eru hér viðhöfð í þessu máli, og vonandi fáum við þm., hvort sem það verður í kvöld eða við umr. um olíujöfnunargjaldið á morgun, einhverja nánari skýringu á þessu máli. En þessa nýju skattlagningu ætla ég ekki að ræða frekar, þar sem hún er sjálfstætt mál sem mun koma til sjálfstæðrar umr. hér síðar. En það er fleira sem má lesa út úr þessu fjárlagafrv. en stefna eða stefnuleysi í efnahagsmálum eða fjármálum ríkisins. Það má líka lesa út úr þessu frv. stefnu í ýmsum smærri málum, sem almenningur lætur sig þó miklu skipta. Ég ætla að gera eitt þeirra mála að umtalsefni, aðeins eitt, þannig að ég mun ekki taka langan tíma frá hv. þm. hér í kvöld. Þetta eru fjárframlög til dagvistarheimila og þá ekki síst dagvistarheimila í mínu kjördæmi, Reykjavík. Hér er um að ræða málaflokk sem Alþb. hefur sérstaklega helgað sér. Alþb. hefur í orði kveðnu komið fram sem sérstakur málsvari þeirra sem þurfa á slíkri þjónustu að halda. En því miður stangast á orð og efndir í þessum málaflokki, eins og í ýmsum öðrum sem Alþb. kemur nálægt. Í rauninni læddist fyrsti grunur að manni um raunverulegan hug Alþb. í þessum málaflokki þegar Alþb. fékk úrslitaáhrif í málum Reykjavíkurborgar. Á þeim vettvangi hafði Alþb. í mörg ár hamrað á því, að ekki væri nóg að gert í þessum efnum, meðan Sjálfstfl. hafði meiri hl. í Reykjavík. Þó var Reykjavíkurborg undir forustu Sjálfstfl. brautryðjandi í þessari mikilvægu félagslegu þjónustu, eins og reyndar í ýmsu öðru sem að félagsmálum lýtur. Þessi grunur um áhugaleysi Alþb. staðfestist í borgarstjórn á s. l. ári, þegar ljóst var að ekki varð framkvæmt fyrir nema hluta af því fjármagni sem áætlað var til þessa málaflokks. Fjárhagsáætlun fyrir árið 1979 gerði samtals ráð fyrir að 358 millj. kr. yrðu notaðar til byggingar dagvistarstofnana, en af þessu fjármagni voru aðeins notaðar um 262 millj., tæplega 100 millj. kr. var ekki eytt á árinu. Það liggur fyrir, að þetta var sjálfstæð ákvörðun, að draga úr framkvæmdum við þennan málaflokk. Áhuginn er ekki meiri en svo. Þetta rifja ég hér upp sem nokkurs konar forleik að því sem nú er að gerast í þessum málaflokki við þessa fjárlagagerð að því er snertir Reykjavík. Árið 1979 voru á fjárlögum ætlaðar til dagvistarstofnana í Reykjavík 143 millj. kr. Samkv. því fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir 170.6 millj. kr. til þessa málaflokks árið 1980. Hækkunin er 33.5%, sem er langt undir verðbólgu. Það er sem sagt um að ræða verulegan samdrátt í þessum framkvæmdum. Það er gert ráð fyrir því að minna sé hægt að framkvæma fyrir fjárframlög ríkisins á árinu 1980 heldur en á árinu 1979 í þessum uppáhaldsmálaflokki Alþb. Skuld ríkissjóðs um áramót vegna framkvæmda, sem þegar hefur verið unnið að, er um 167.1 millj. kr., þannig að framlagið á þessu fjárlagafrv. dugar rétt fyrir þeirri skuld sem þegar hefur stofnast. Miðað við vísitölu, eins og hún var í ársbyrjun 1980, þyrfti framlagið að vera, burt séð frá þessari skuld, 224.2 millj. kr., miðað við þær hugmyndir, sem eru nú uppi um byggingu dagvistarstofnana í Reykjavík, og miðað við vísitölu í marslok þyrfti framlagið að vera 253.5 millj. kr. Eftir öll stóru orð Alþb. í þessum málaflokki í borgarstjórn, í Þjóðviljanum og jafnvel hér á hv. Alþ. hefði mátt ætla að einhverjir af þm. Alþb., einhverjir af Reykjavíkurþingmönnum Alþb., t. d. 8. landsk. þm., Guðrún Helgadóttir, sem oft gerir þennan málaflokk sérstaklega að umtalsefni, eða hæstv. félmrh., Svavar Gestsson, eða hv. 11. þm. Reykv., Ólafur Ragnar Grímsson, að einhverjir þessara manna mundi nú taka sig til, bæta hér um og flytja brtt. til þess að færa þetta til betri vegar. Ég hafði ekki hugsað mér að flytja till. um þennan málaflokk né aðra til hækkunar á þessu fjárlagafrv. En ég beið í ofvæni eftir því, að áhugaliðið um dagvistarmálin hér í Reykjavík flytti slíka brtt., og ég ætlaði mér að styðja hana. En ekkert slíkt hefur gerst. Þessir hv. þm., sem ég gat um áðan, eða aðrir þm. Alþb. hafa hvorki hreyft legg né lið í þessu máli. En hvað er hér að gerast? Í málefnasamningi ríkisstj. er sérstaklega vikið að þessum málaflokki. Þar segir á bls. 4, undir liðnum efnahagsmál og undir liðnum kjaramál, í 2. tölul.: „Til þess að draga úr almennum peningalaunahækkunum er ríkisstj. reiðubúin til þess að beita sér fyrir eftirtöldum ráðstöfunum í tengslum við kjarasamninga.“ Og síðan segir í staflið a: „Á árunum 1980 og 1981 verði tryggðir 5–7 milljarðar kr., sem renni m. a. til eftirtalinna verkefna.“ Síðan er talið í fyrsta lagi bygging verkamannabústaða, í öðru lagi bygging hjúkrunar- og dvalarheimila aldraðra, en í þriðja lagi til byggingar dagvistarheimila. Á sameiginlegum fundi, sem haldinn var með borgarfulltrúum í Reykjavík og þm. Reykjavíkur í síðustu viku, þar sem rætt var um ýmsa þætti fjárlaganna, var þetta m. a. gert að umtalsefni, og þetta var eitt af því sem borgarfulltrúar í Reykjavík kvörtuðu yfir. Þá gaf hæstv. félmrh. mjög athyglisverða yfirlýsingu, sem var eitthvað á þá leið, að í væntanlegum samningum við verkalýðssamtökin yrði hugsanlega samið um aukið fjármagn til dagvistarstofnana. Hann gat þess ekkert hvaðan ætti að taka þétta fjármagn, hvort það ætti að taka það með nýjum sköttum, en ljóst var að það átti þá að gerast utan við fjárlög á einhverjum síðari stigum málsins. En það, sem er þó athyglisverðast við þessa yfirlýsingu, og reyndar fellur hún alveg saman við stjórnarsáttmálann og þau ákvæði sem ég las áðan, er það, að áhugi Alþb. á þessum uppáhaldsmálaflokki sínum er ekki meiri en svo, að það á að versla með dagvistarheimilin. Það er nú vísvitandi dregið úr fjárframlögum til dagvistarheimila til þess að geta fengið verkafólk til þess að sætta sig við lægri laun og kaupa það á þann hátt með auknum fjárframlögum til dagvistarstofnana. Það er með miklum ólíkindum hvernig að þessu máli er staðið og hversu gróflega Alþb. gengur á svig við öll sín fyrri loforð og öll sín stóru orð um þennan málaflokk. Herra forseti. Ég gat þess í upphafi, að ég hefði ekki hugsað mér að ræða fjárlagafrv. almennt við þessa umr. Ég vildi aðeins drepa hér á eitt mál, að vísu mál sem snertir fjölda fólks og margir bíða í ofvæni eftir að fá einhverja lausn á. En því miður virðist þetta fjárlagafrv. ekki leysa úr því. Og það sem verra er, það er stefnt að því að versla með þennan mikilvæga málaflokk í þeim kjarasamningum sem standa nú fyrir dyrum, án þess þó að nokkur grein sé gerð fyrir því, hvernig eigi að afla fjármagns til þess að standa við þau kaup, þegar þau hafa verið gerð.



Herra forseti. Þetta er fyrsta fjárlagafrv. sem núv. hæstv. ríkisstj. leggur fyrir Alþ. og knýr mjög á um að sé afgreitt. Maður skyldi ætla að ríkisstj., sem er nýtekin við völdum, fylgi vel eftir þessu fjárlagafrv. sínu, vegna þess að fjárlög eru mikilvægustu lög, sem að jafnaði eru samþ. á hverju ári á Alþ., og varða hag þjóðarinnar mjög miklu. En vinnubrögðin eru með endemum, eins og fram hefur komið hér áður. Þessi umr. átti að byrja kl. 2 í dag, en tækniannmarkar, eins og kallað er, leyfðu ekki að umræður hæfust, því að það var byrjað með klukkutíma frestun og síðan öðrum og þriðja og þá loks hófst athöfnin með ræðum við þessa 3. umr., svo að segja má að þegar kom að kvöldmat hafi hin venjulega umr. verið rétt að byrja. Nú er kl. senn að verða 2 að nóttu, og þegar við lítum yfir þennan kvöldfund, þá hafa ekki sést hér eftirtaldir hæstv. ráðh.: Hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen, hæstv. landbrh. Pálmi Jónsson, hæstv. dóms- og kirkjumrh. Friðjón Þórðarson, hæstv. sjútv.- og samgrh. Steingrímur Hermannsson, hæstv. menntmrh. Ingvar Gíslason og hæstv. utanrrh. Ólafur Jóhannesson. Þar með eru taldir sjö af tíu. Hæstv. fjmrh. hefur verið hér lengst af, en auðvitað með nokkrum hvíldum, og vitaskuld þurfa menn eitthvað að bregða sér frá á löngum fundi. Ég er ekkert að álasa honum fyrir það, þó hann þurfi að bregða sér frá. Hæstv. iðnrh. sat hér nokkuð lengi í kvöld, en er nú horfinn úr húsinu. Hæstv. félmrh. hefur lítið verið hér inni og er löngu horfinn úr húsinu. M. ö. o.: það er slökkt á níu ráðh. hér frammi, en það týrir enn þá á hæstv. fjmrh. Þetta er nú áhugi hæstv. ríkisstj. fyrir mikilvægasta máli sem liggur fyrir Alþ., afgreiðslu fjárlaga. Á svo þjóðin að bukka sig og beygja fyrir athafnasamri ríkisstj.? Við skyldum nú láta þetta vera og fella ekki svona harðan dóm, ef þessir merin væru búnir að sitja mjög lengi og væru orðnir alveg sárþreyttir af setu í ráðherrastólum og við að stjórna landinu. En þegar menn eru nýbyrjaðir og ríkisstj., sem er nýsest að völdum, sýnir Alþ. jafngrófa lítilsvirðingu og þessi hæstv. ríkisstj. gerir hér undir umr. um fjárlög ríkisins, þá verður það varla afsakað. Hæstv. forsrh. sagði, þegar hann rak þingið heim til þess að ríkisstj. gæti hugsað og undirbúið þingmál, að það væri nauðsyn að gefa Alþ. slíkt frí til þess að ríkisstj. gæti einbeitt sér að samningu mála og lagt þau fyrir Alþ., því það væri þingskylda ráðh. að sitja þingfundi. Vegna þess hvað miklar annir voru fram undan við undirbúning mála, og þeir væru - og þá sérstaklega hæstv. forsrh. svo sómakær maður að hann vildi gegna þingskyldum sínum, þá valdi hann þann kostinn að senda Alþ. heim. Og það lá svo mikið á að senda Alþ. heim, að ríkisstj. féll frá að afgreiða frv. um breyt. á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins þó að stjórnarandstaðan - Sjálfstfl., sem búinn var að lýsa yfir stuðningi við frv., og Alþfl., sem studdi það ekki - byðist til að afgreiða frv. þetta kvöld. Það var ekki þegið. Það var mikið fjaðrafok um vorið þegar þetta frv. náði ekki fram að ganga og þá notuðu framsóknarmenn sér það, sérstaklega þáv. hæstv. forsrh., að slíta þingi því hann vildi ekki fá frv. fram. En nú við myndun þessarar stjórnar lá ekki meira á að lögfesta þetta frv. en svo, að það sat fyrir hjá ríkisstj. að sitja veislu hjá forsrh. Þess vegna var ekki þegið að þingið sæti áfram þetta eina kvöld til þess að afgreiða þetta mál. Súpan var að verða köld, ráðherrarnir þurftu að fara í betri buxurnar, og þá var þingið sent heim. Þetta var ástæðan fyrir afgreiðslu þessa máls.

Veislan var hjá varaformanni Sjálfstfl.

Hún var hjá forsrh. Alþb. og Framsfl., hjá forsrh. sem Alþb. og Framsfl. teyma á milli sín, forsrh. sem lætur sig litlu skipta umræður um fjárlög ríkisins og sést ekki, ásamt fleiri ráðh. Ég flutti ásamt þm. úr mínu kjördæmi, Vestfjarðakjördæmi, öllum öðrum en þm. Framsfl., nokkrar brtt. vegna ósanngjarnra skipta á framlögum til heilbrigðismála. Þessar brtt. voru felldar af stjórnarliðinu við 2. umr. fjárlaga, og það sáust ekki nein iðrunarmerki á sumum þeirra, sem varla mega vatni halda fyrir kosningar af umhyggju fyrir strjálbýlinu, meira að segja ekki þessum tveimur þm. Framsfl. úr þessu kjördæmi. Það kom mér mjög á óvart miðað við ræðurnar sem þeir fluttu á framboðsfundunum fyrir kosningar. Og ekki gerðu þeir minnstu tilraun til þess að fá leiðréttingu sinna mála innan stjórnarliðsins. Ég fékk vinsamleg boð undir 2. umr. fjárlaga frá hæstv. félmrh., hvort ég vildi ekki draga eina till. til baka til 3. umr. Ég varð auðvitað fúslega við því og taldi að nú ætti að líta með sanngirni á þessa litlu till. Hún var svo tekin til meðferðar í fjvn., sem hefur fjallað um smáupphæðir síðustu dagana, en hún hafði tekið inn 10 millj. til heilsugæslustöðvar á Hólmavík eftir að ég var búinn að rífast í nm. áður en gengið var endanlega frá þessari skiptingu fyrir 2. umr. En þeir bættu við: „til undirbúnings“, sem þýddi að 10 milljónirnar voru framlag sem átti ekki að koma neinum manni að gagni á árinu 1980. Árið á undan fékkst fjárveiting til endurbyggingar læknisbústaðar, en á árinu 1978 til undirbúnings heilsugæslustöðvar, svo að ég bjóst við að nú yrði farið af stað með byggingu þessarar heilsugæslustöðvar, þó ekki væri nema að grafa grunn og steypa sökkla á þessu ári. En meiri hl. fjvn. hefur flutt hér brtt. núna við 3. umr. fjárlaga sem er stórkostleg. Maður stendur eiginlega alveg barmafullur af þakklæti og lotningu fyrir stórhug og velvilja meiri hl. fjvn., en brtt. er þess efnis, að sama tala verði áfram, en niður falli orðið „undirbúningur“. Þetta er einstök rausn sem meiri hl. fjvn. hefur sýnt, og ég sé að þetta mál hefur notið mikils velvilja hæstv. heilbr.- og trmrh., en hann virðist ekki hafa komið ár sinni betur fyrir borð en þetta. En ég vil minna hann - þó hann sé sennilega sofnaður núna - og þá flokksbræður hans, sem halda vöku sinni og skyldu að sitja hér þingfundi, á stefnu Alþb., sem lögð var fram fyrir kosningarnar 1978, en þar segir m. a. í kaflanum um félagslegar aðgerðir og samneyslu: „Spyrna verður hart gegn viðleitni íhaldsafla til að skera niður framkvæmdir í mennta- og heilbrigðismálum.“ Þetta er mjög myndarleg stefna í þessum efnum. En reyndin er sú, að í einu afskekktasta kjördæmi landsins hafa framlög til heilbrigðismála verið skorin niður frá s. l. ári úr 340 millj. í 260 millj. Þegar þessi liður í heild hefur hækkað - sem er ekki í hlutfalli við byggingarvísitölu, og ég er ekkert að tala um eða gagnrýna þó hann hækki ekki meira - um liðlega 1200 millj., þá er skorið niður um 80 millj. á þessum lið í umræddu kjördæmi. Þetta er sennilega í anda stefnu Alþb., sem segir að spyrna verði hart gegn viðleitni íhaldsafla til að skera niður framkvæmdir í mennta- og heilbrigðismálum. Þetta er vel af sér vikið hjá Alþb. Eða ætlar kannske Alþb. að halda því fram, að Framsókn hafi staðið þarna í veginum? Eða ætlar kannske Alþb. eða Framsfl. að halda því fram, að þeir félagar Gunnar, Friðjón og Pálmi hafi ráðið einhverju þarna? Þeir eigruðu hér í dag eins og hálfmeðvitundarlausir þegar Alþb. og Framsfl. voru að rífast um hinn nýja söluskatt, svo að ég efast um að þeir hafi nokkuð vitað um það fyrr en þeir heyrðu það í kvöldfréttum, hinir voru búnir að ráðsmennskast með það. Við afgreiðslu fjárlaga á s. l. ári gerði ég nokkuð að umræðuefni framkvæmdaáætlun Pósts og síma, hvernig sniðgengið væri það kjördæmi sem ég er hér fulltrúi fyrir. Ég gerði þar að umræðuefni framkvæmd til þess að fjölga talrásum á milli Ísafjarðar og Reykjavíkur. Talið var, gróft reiknað, að þessi framkvæmd mundi kosta um 100 millj. á verðlagi þess árs. Sömuleiðis gerði ég þá mjög að umræðuefni kostnaðaráætlun við að gera notendur á Drangsnesi að notendum stöðvarinnar á Hólmavík með fjölsímasambandi við Hólmavík. Áætlunin nam 46.5 millj. kr. Ég átaldi mjög harðlega framkvæmdaáætlun Pósts og síma, sem þá lá fyrir, og ég átel það enn að þegar jafnmikilvægar fjárveitingar eins og þessar eru afgreiddar, þá fáum við þm. fyrst að sjá þær þegar seint er liðið á dag og 3. umr. fjárlaga er að byrja. Þó sýnist mér að nú sé mjög tekið tillit til þeirra óska og krafna sem ég þá bar fram í sambandi við bæði þessi verkefni, þó að ég efist um að þetta dugi. En ég hef ekki nægilegar upplýsingar í þessu efni. Ég vil því, þegar ég gagnrýni annað, líka láta í ljós ánægju með það sem tekið er tillit til, þó það séu sjálfsagðar óskir eins og í þessu efni. Eins og gagnrýni mín í þessum efnum kemur fram í þingræðu fyrir afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1979 vil ég líka láta það koma í ljós, að ég kann einnig að meta þegar sýnd er sanngirni og viðleitni til þess að bæta úr því sem fer mjög aflaga. Þeir tveir flokkar, sem standa að núv. ríkisstj., ásamt þeim kumpánum sem þar bætast við og eiga að teljast til Sjálfstfl., hafa komið sér saman um málefnasamning. Þeir hafa lagt á það áherslu í þessum málefnasamningi að benda fyrst og fremst á það sem er óskalisti, en alls ekki hvernig eigi að afla fjár til þess að uppfylla þennan óskalista. Það er sagt í stefnuskrá Alþb., að athuganir og endurskipulagning á rekstri ýmissa ríkisfyrirtækja, sem hafnar voru í tíð vinstri stjórnarinnar, verði teknar upp á ný. Markmið slíkra aðgerða verði aukinn sparnaður og aðhald í rekstrinum án þess þó að dregið verði úr gæðum þjónustunnar við almenning. Í fyrstu verði athugunum beint í fyrsta lagi að stjórnsýslukerfi ríkisins, í öðru lagi rekstri ríkisspítalanna og annarra fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu, í þriðja lagi Pósti og síma og í fjórða lagi Rafmagnsveitum ríkisins og öðrum stofnunum á sviði orkumála. Hæstv. fyrrv. samgrh. í vinstri stjórninni, sem nú er fjmrh., sagði hér snemma á valdatíma þeirrar stjórnar að markvisst mundi verða unnið að því að draga úr útgjöldum stofnunar eins og Pósts og síma til þess að komast hjá því að hækka sífellt gjöld á almenningi. Nú hefur hann verið í ríkisstj. síðan haustið 1978, að undanskildum þeim tíma sem starfsstjórn Alþfl. var við völd, og fór fyrst með samgöngumál og nú með fjármál. Ég ætla að þessi hæstv. ráðh., og þá ekki síður sá sem við hefur tekið af honum, hafi komið fram öllu því sem hann ætlaði sér í sparnaði og hagsýni við þennan rekstur. En nú er mér sagt að ætlunin sé hjá þessari hæstv. ríkisstj. að hækka símagjöldin um 15% 1. maí, um 7% 1. ágúst og 5% 1. nóvember, svo að mér finnst að vel eigi að fylgja eftir hækkunum á öllum sviðum eins og fyrri daginn. Það er ekki að ófyrirsynju að launþegasamtökin í landinu sendi ríkisstj. kveðju sína, eins og viðræðunefndarfundur Alþýðusambands Íslands gerði í dag, þar sem fjallað var um þær auknu álögur sem boðaðar eru í formi útsvarshækkunar, hækkunar tekjuskatts, söluskatts og ýmissa annarra skatta, sem ríkisstj. leggur nú til að séu hækkaðir. Alþýðusambandið minnir á að þetta gerist á sama tíma og kaupmáttur launa minnkar stöðugt. Aðgerðir stjórnvalda hljóti að auka dýrtíðina og rýra almenna kaupgetu, segja forsvarsmenn Alþýðusambandsins. Og þeir bæta því við, að aðgerðirnar séu þannig síst til þess fallnar að greiða fyrir kjarasamningum. Viðræðunefndin mótmælir þessum aðgerðum harðlega. Undir þetta tekur stjórn BSRB. Þeir segja að þær nýju stórfelldu álögur á almenning, sem þegar hafi verið samþykktar af Alþ. eða fyrirhugaðar eru samkv. stjórnarfrv., þ. á m. frv. um orkujöfnunargjald, séu olía á verðbólgueldinn sem enn hljóti að magnast við gengislækkanir sem sífellt eru framkvæmdar. Og stjórn BSRB mótmælir eindregið þessum nýju álögum. Það er eftirtektarvert, að tveir þeirra flokka, sem standa að núv. ríkisstj., stóðu ásamt Alþfl. að setningu laga um stjórn efnahagsmála o. fl., þar sem segir að efla skuli reglubundið samráð og samstarf stjórnvalda og launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda í efnahags- og kjaramálum. Þátttakendur í samráði samkv. þessari grein þessara laga skulu vera fulltrúar launafólks, sjómanna, bænda, atvinnurekenda og opinberra aðila, og samráðsfundi má halda bæði með fulltrúum einstakra samtaka og fulltrúum ríkisstj. og öllum samráðsaðilum í senn. M. o. ö.: samkv. lögunum ber að hafa samráð við alla þessa aðila. Þessi lög eru þverbrotin. Tveir fyrrv. lagaprófessorar sitja í núv. ríkisstj. og þeir standa að lagabrotum. Þetta eru menn sem hafa verið kennarar lögfræðingaefna um langt árabil. Þeir eru nú farnir að kenna Alþ. að brjóta lög og standa fyrir lagabrotum. Þetta boðar ekki góða og rólega elli hjá þessum mönnum. Ég kem aftur inn á stefnu Alþb. Í stefnuskrá Alþb. segir: „Ríkisvaldinu ber að hafa náið samráð við samtök launamanna, sjómanna og bænda um allar aðgerðir, sem snerta hagsmuni þeirra, og styðja þessi samtök í sókn til betri lífskjara og réttlátara þjóðféflags.“ Hver er það sem neitar að hafa samráð við þessa aðila? Ekki getur það verið Alþb. Getur það verið Framsfl., sem barðist fyrir setningu þessara laga? Og ekki geta það verið þessir þrír grútmáttlausu ráðherrar sem eru í ríkisstj. Hvernig stendur þá á þessu? Hvernig stendur á því, að ráðh. í ríkisstj., sem í eru menn sem tilheyra þremur stjórnmálaflokkum, segja ekki nokkurn skapaðan hlut hér við afgreiðslu fjárlaga, menn úr tveimur þessum fylkingum. Þeir þegja þunnu hljóði. Það er fjmrh. einn sem talar og fulltrúi Alþb. í fjvn. lítillega í dag. Í stefnuskrá Alþb. segir að stéttasamtökin skuli hafa fullt frelsi til samninga um kjör félaga sinna. Gerða samninga ber skilyrðislaust að virða. Launamenn eiga réttláta kröfu til þess, að laun séu verðtryggð samkv. samningum hverju sinni. Allir vita um það sem gerst hefur á liðnum tíma í þessum efnum. Hvað er verið að gera nú í sambandi við samninga sjómanna, sem lagðir voru hér fram í gær? Hvað er stjórnarliðið að afgreiða í þeim efnum og vill knýja fram, þó að tími sé enginn til stefnu? Það ætlar að boða til fundar kl. tíu í fyrramálið í deildum, eftir því sem ég best veit, til þess að reyna að halda áfram sífelldu puði sínu við að koma þessum málum áfram, þó allt sé komið í óefni hvað tíma snertir. Alþb. segir áfram í stefnuskrá sinni: „Lífskjör ber ekki aðeins að bæta með auknum ráðstöfunartekjum almennings, heldur einnig og ekki síður með vaxandi samneyslu fyrir milligöngu ríkis og sveitarfélaga. Þar sem till. þessar fjalla nær eingöngu um efnahags- og atvinnumál verður hér aðeins minnt á nokkur mikilvæg atriði.“ Og eitt af þessum mikilvægu atriðum er, segir þar, „að í húsnæðismálum verði stóraukin áhersla lögð á félagslegar framkvæmdir. Stefnt verði að því, að a. m. k. þriðjungur nýbygginga á hverjum tíma verði í félagslegri eign, m. a. á vegum lífeyrissjóða.“ Er ekki nú verið að draga verulega úr framkvæmdum í sambandi við byggingar í félagslegri eign? Og síðar í stefnuskrá sama flokks segir: „Árlegar afborganir, vextir og vísitöluálag af lánum Byggingarsjóðs til hverrar íbúðar fari aldrei yfir 20% af daglaunum verkamanns.“ Það væri fróðlegt að heyra nú frá hæstv. fjmrh., hvað eru 20% af daglaunum verkamanns og hvert er meðaltal afborgana af meðalíbúð, - afborgana, vaxta og vísitöluálags af íbúð? Ætli það sé ekki komið allverulega fram yfir 20% af daglaunum verkamanns?

Ætli það sé ekki um 80%.

Já, ég hugsa að það sé nærri sanni, þó að ég hafi það ekki nákvæmlega. Það mun ekki muna miklu. Ég held að Alþb. sé komið ansi langt frá stefnu sinni. Og nú hefur það ekki verið svo, að aðrir flokkar hafi verið algjörlega á móti því að gera úrbætur í þessum efnum. Í sambandi við atvinnustefnu Alþb. segir hér m. a.: „Efla ber markaðsleit og sölustarfsemi á framleiðslu lagmetisiðnaðarins, og stuðla að því, að verðmætustu hráefni sjávarafurða, svo sem grásleppuhrogn og síld, verði í vaxandi mæli seld sem fullunnin vara úr landi.“ Það væri fróðlegt að fá að heyra árangurinn sem náðst hefur, hvað hlutfallið hefur hækkað frá því að áhrifa Alþb. fór að gæta svo mjög á íslenska atvinnustefnu. Og Alþb. segir um veiðar og verkun aflans, að auka þurfi loðnuveiðarnar sem allra fyrst úr 700 þús. tonnum í 1 millj. tonna á ári. Þetta segja þeir á árinu 1978. Ekki boða till. fiskifræðinga og ráðstafanir ríkisvaldsins að hér geti orðið um framleiðniaukningu að ræða. Og þeir vilja stefna að því að auka kolmunnaveiðar sem allra fyrst úr 20 þús. tonnum, sem þá var - þá var verið að byrja þessar tilraunir - í allt að 1 millj. tonna á ári. Hver er nú árangurinn af þessu stefnuskráratriði? Hverjir hafa staðið í veginum? Þeir vilja líka, jafnhliða þessu og eftir því sem vöxtur fiskstofna á næstu árum leyfir, tvöfalda botnfisksaflann úr rúmum 400 þús. tonnum í 850 þús. tonn. En svo ættuðu allir að rifna þegar ekki var farið eftir till. fiskifræðinga með að fiska 230 þús. tonn. Fyrrv. sjútvrh. boðaði það í byrjun árs 1979, að hann teldi að veiða mætti 280–290 þús. lestir, en það var farið í 350 þús. lestir. Og enn er haldið áfram, enn heldur söfnuðurinn áfram sem segir að enginn fiskur sé lengur í sjónum. Það er svo mikið mok af fiski í sjónum að sjómenn hafa aldrei séð annað eins. En samt á að vera búið að drepa allan þorsk fyrir löngu. M. ö. o.: þetta hljóta að vera afturgöngur sem verið er að veiða. Ég held að það sé alveg óhætt fyrir Alþb. og þá, sem eru í ríkisstj., að endurskoða þessi mál og þá að minnast þeirrar stefnu sem þeir sjálfir hafa markað. Þá segir líka í atvinnustefnuskrá Alþb.: „Ríkisvaldinu ber á hverjum tíma að tryggja að þau kjör og hlunnindi bjóðist sjómönnum sem ávallt gera starf þeirra verulega eftirsóknarvert.“ Það ætlar Alþb. með hjálp Framsóknar og félaganna þriggja að gera á þann hátt, að sjómenn eiga að fá 4% hækkun þegar aðrir launþegar í landinu fengu 6.67% hækkun frá 1. mars. s. l. Þetta er sennilega til þess að gera starf sjómanna verulega eftirsóknarvert. Þannig á að marka stefnu. Sennilega á að vinna að framkvæmd stefnunnar með þessum hætti. Í einum kafla í þessari sömu stefnuskrá er talað um almennan iðnað. „Afköst innlends skipaiðnaðar ber að margfalda á næstu árum. Ríkisvaldinu ber að skipuleggja raðsmíði fiskiskipa til endurnýjunar flotans eftir áætlun til margra ára og tryggja viðunandi lánsfyrirgreiðslu sem geri innlendum skipasmíðastöðvum kleift að flytja viðgerðir á íslenskum skipum að mestu inn í landið. Þannig verði afköst skipaiðnaðar til nýsmíði og viðgerða margfölduð á næstu árum.“ Vitaskuld greinir menn ekki á um það, að flytja beri viðgerðir og endurbætur skipa inn í landið og skapa þessum stöðvum möguleika til þess að keppa við erlendar stöðvar. En hitt er fjarstæða, að tala um að margfalda skipabyggingar í landinu á sama tíma og talið er að flotinn sé of stór. Ég tek ekki undir útreikninga drengja sem segjast vera mjög menntaðir og mata tölvuskepnurnar eftir þeim forsendum, sem þeir gefa sér, telja að fiskiskipaflotinn sé meira en helmingi of stór og vilja helst leggja eða rífa meginhluta flotans, en taka ekkert tillit til aðstæðna og hafa ekkert vit á því sem þeir eru að tala um, en eru afskaplega menntaðir og álita að þjóðin eigi að fara eftir þeim. En það má vera eitthvað á milli þessara spekinga og svona yfirborðsmennsku í till. Alþb.

Morgunblaðið gapir af hrifningu yfir frv.

Já, ég er enginn málsvari Morgunblaðsins þegar það fer villt vegar. Ég tek oft í það þá, bæði á þessum sviðum og ýmsum öðrum, og hef gert, sérstaklega í sambandi við sjávarútvegsmál og fiskveiðar og alla slíka útreikninga. Ég tel, eins og vafalaust hv. þm. sem greip hér fram í fyrir mér, að þetta þjóðfélag og stjórnmálamennirnir verði sannarlega að vara sig á þessum fræðingum öllum. Það segir í sambandi við milliliðastarfsemi, að rekstur skipafélaga verði rannsakaður og flutningskostnaður lækkaður og þar með vöruverð með setningu sérstakra kostnaðarreglna. Ég tek alveg undir það, að vitaskuld verður í öllum þessum atriðum að fylgjast vel með frá hendi þjóðfélagsins. En hvað finnst mönnum um það, þegar ríkið sjálft rekur skipafélag, Skipaútgerð ríkisins, og ætlunin er að hækka farmgjöldin frá 1. maí um 25%, aftur 1. ágúst um 7% og enn 1. nóvember um 5%? Er ekki rétt að ríkið líti sér nær og sýni þá að rekstur þess sé til fyrirmyndar? Hér er ekki verið að leggja neinn smáskatt á strjálbýlið í þessu landi. Og samt er reiknað með að um 1 milljarðs halli verði á rekstri þessa fyrirtækis, þrátt fyrir þessa íþyngingu. Í efnahagsstefnu Alþb. segir í sambandi við tolla- og gengismál: „Stuðlað sé að sem stöðugustu gengi íslensku krónunnar og horfið af braut gengissigsstefnu, sem ríkt hefur í gjaldeyrismálum Íslendinga að undanförnu.“ Er ekki hæstv. fjmrh. hrifinn af framkvæmd stefnu Alþb.?

Þetta er góð stefna.

Já, hún er mjög góð og farið eftir henni í hvívetna. Það er haldið áfram í verðbólgubraskinu og gengið lækkað daglega og hefur aldrei tekið fleiri og örari breytingum en eftir að Alþb.-ráðherrar komu í ríkisstj. Það eina hlé, sem varð, var þegar forsrh. talaði af sér, að fiskvinnslan þyrfti ekki nokkrar aðgerðir, þá var gert nokkurra daga hlé á gengissigi. Og hann talaði af sér vegna þess að hann þekkti ekkert inn á reksturinn og skilur hann ekki  Alþb. segir að gerðar verði þjóðhags- og framkvæmdaáætlanir til langs tíma, sem verði grundvöllur meginákvarðanatöku í efnahagsmálum, og taki þær mið af framleiðslugetu þjóðarbúsins, byggðastefnu, hóflegri nýtingu auðlinda og félagslegum markmiðum í umsköpun þjóðfélagsins í samræmi við hagsmuni launafólks. Það hefur gengið vel með þessa langtímaáætlun frá því að vinstri stjórnin var mynduð haustið 1978 og til dagsins í dag. Sex af núv. ráðh. sátu í vinstri stjórn, og þeir sögðu, þegar þing kom hér saman í haust, að lánsfjárætlunin væri næstum því búin. Það átti bara eftir að setja punkt aftan við. Eru það virkilega að þessir fjórir, sem komu inn í ríkisstj., séu svona tregir að skilja lánsfjáráætlunina, eða hefur hinum farið aftur, því að lánsfjáráætlunin sést ekki enn þá nema í köflum? Hún kom að hluta til fram í dag loksins, en lögum samkvæmt - samkvæmt þeirra eigin lögum átti að leggja hana fram með fjárlagafrv. Og enn eiga stofnlánasjóðir að búa við það að bíða eftir lánsfjáráætlun. Það er eftirtektarvert, að þegar vinstri stjórn er mynduð, sem vill byggja allar sínar gerðir á áætlunarbúskap, þá gengur verr en nokkru sinni að gera áætlanir, hvernig sem á því stendur, það veit ég ekki. Alþb. segir í sambandi við gerbreytt skattakerfi að breytingar á skattkerfinu sé nauðsynlegt að gera til að auðvelda tafarlausa niðurfærslu verðlags. Það hefur lítið farið fyrir því. Og svo segja þeir hér að skattbyrði láglaunamanna léttist, en þyngist á háum tekjum og miklum eignum, m. a. með nýjum stighækkandi álagningarþrepum. Og svo segja þeir það sem skiptir mestu máli og þeir hafa staðið best við, eins og þeir sjálfir geta staðfest, því að þeir segja í sinni stefnu að óbeinir skattar verði lækkaðir, m. a. með verulegri lækkun söluskatts og afnámi sjúkratryggingagjaldsins.  Getur nokkur flokkur hafa svikið jafnhrapallega sína stefnu og Alþb. hefur gert? Jú, vitaskuld getur Framsfl. gert það, því hann hefur aldrei staðið við neina stefnu. Þegar Framsfl. setur sér eitthvert markmið, eins og lækka verðbólgu í áföngum, koma henni niður í 30%, eins og formaðurinn segir, eitthvað svoleiðis, svo tekst það ekki og hún fer í 60%, og þá segir hann bara eftir árið: Ja, nú setjum við okkur bara markmið að nýju, 30% næsta ár, þá fer hún niður. - Og verðbólgan heldur áfram upp á við, því að Framsfl. er auðvitað undarlegasta fyrirbrigði sem til er í íslenskri pólitík, því að þetta er ekki flokkur. Ég veit eiginlega ekki hvernig er hægt að skilgreina Framsfl., því að hann er ekki flokkur og hefur aldrei verið flokkur. En hann er afskaplega sterkur á því sviði að vera hagsmunaaðili og láta aldrei undan í þrengstu sjónarmiðum. Og á meðan hann ræður jafnmikið ferðinni í íslenskum stjórnmálum heldur verðbólgan áfram á fleygiferð, því að Framsókn vill halda verðbólgunni áfram. Og ef hér er einhver framsóknarmaður á þingi sem segist ekki vilja halda verðbólgunni áfram þá er hann hreinlega að ljúga því. Þeir vilja halda verðbólgunni áfram, og allar þeirra aðgerðir stefna að því að halda verðbólgunni áfram. Allt það sem þessi ríkisstj. hefur gert, þennan stutta tíma sem hún hefur verið við völd, hefur verið í þá átt að lofa Framsfl. að ráða og kynda undir verðbólgunni. Þetta fjárlagafrv. er fyrst og fremst árangur af þeirri viðleitni Framsfl., með hjálp Alþb., sem svo gersamlega hefur svikið stefnu sína, og þeir hafa teymt þessa þrjá nytsömu sakleysingja, sem eru í ríkisstj., til þess að rétta upp höndina með þeim. Það er grátlegt til þess að vita, að þessir menn, sem sitja nú í ráðherrastólum, skuli ekki láta sjá sig hér í þingsölum við afgreiðslu fjárlaga, enginn þeirra. Það týrði á einum þeirra hérna í kvöld, en hann kom aldrei inn í þingsalinn. Ég ætlaði að tala betur við þá, en ég sleppi því fyrst þeir eru sofnaðir. Sjálfstfl. markaði þá stefnu að draga úr skattlagningu. Hann taldi að þegar væri tekið nóg af hinum almennu launatekjum, og með því að halda áfram skattpíningarstefnu þessarar ríkisstj. er fyrst og fremst verið að draga úr viðleitni manna að leggja á sig og hafa háar tekjur. Þeir, sem hafa háar tekjur, borga mest til samfélagsins, en ef farið er of langt, þá dregur úr þessari viðleitni. Og þessir menn, sem styðja ekki þá stefnu sem þeir sjálfir samþykktu í Sjálfstfl., þeir hafa svikið sinn flokk.

Þeir eru samt í Sjálfstfl. og forsrh. varaformaður hans.

Já, viltu ekki reyna að ná honum til þín? Það væri nú mátulegt á ykkur kommana. Samt er mér ekkert illa við þig, Stefán Jónsson, síður en svo. Ég hefði viljað koma inn á mörg fleiri atriði, en það er áform ríkisstj. að ljúka nú í nótt þessari umr., þó að 9/10 hlutar ríkisstj. sofi. Hún þarf ekki að vaka, ríkisstj. Henni er ekkert að vanbúnaði. Þeir koma hér á morgun, handjárnað lið, sem afgreiðir það sem búið er að matreiða fyrir þá. Þeir þurfa ekki að hlusta á rök. Þeir ætla að halda áfram í fíflsku sinni að auka skatta, taka meira af ráðstöfunartekjum fólksins í landinu og halda verðbólgunni áfram í sönnum framsóknaranda. Skattheimtuprósentan var um 25% sennilega fyrir svona 30 árum, og tæplega 35% árin 1960–79, en nú er hún orðin 45%. Vinstri stjórnin náði nýju Íslandsmeti í skattpíningu á þjóðfélagsþegnána. En stjórnin, sem nú situr, lætur ekki sitt eftir liggja. Hún ætlar enn þá að bæta metið. Hún ætlar, að halda áfram að láta verðbólguna fljúga áfram, láta verðbólgupúkann fitna á sama tíma og ráðstöfunartekjur heimilanna fara minnkandi. Og þeir, sem hafa talið sig málsvara þeirra sem minnst mega sín; jafnvel fram yfir aðra í þjóðfélaginu, þeir ganga nú lengst í því að gera þá, sem minnstar tekjur hafa, enn þá fátækari, því að það eru þeir sem verða undir í baráttunni. Eftir því sem verðbólgupúkinn dafnar og fitnar eru það þessi heimili sem verða harðast úti. Og þó að þremur mönnum í Alþb. þyki e. t. v. vænt um að sitja í ráðherrastólum, þá held ég, ef þeir líta á flokkinn sinn, að það verði ekki flokknum þeirra til framdráttar að þeir sitji í þessum ráðherrastólum til þess að halda áfram á þessari braut. Það er betra að skipta um stefnu og taka upp samráð og samstarf við þá aðila í þjóðfélaginu sem vilja fara í verulegt stríð við verðbólgupúkann og vinna á honum sigur. En það vinnur enginn flokkur sigur á verðbólgupúkanum á meðan Framsfl. ræður ferðinni í stjórn landsins, því að þar er verðbólgupúkinn í allri sinni mynd og virðuleik fyrst og fremst.



Herra forseti. Þegar fjárlagafrv. er lesið yfir leynir sér ekki að þegar aths. við lagafrv. hafa verið samdar hefur verið hafður í huga sá málefnasamningur sem gerður var þegar stjórnin var mynduð, því að aths. hefjast með nákvæmlega sömu orðum og hinn skráði málefnasamningur, sem hefst á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Meginverkefni ríkisstj. er að treysta íslenskt efnahags- og atvinnulíf, enda er það ein helsta forsenda fyrir sjálfstæði þjóðarinnar. Jafnframt leggur ríkisstj. áherslu á að efla menningarstarfsemi, auka félagslega þjónustu og jafna lífskjör. Ríkisstj. mun berjast gegn verðbólgunni með aðhaldsaðgerðum er varða verðlag, gengi, peningamál, fjárfestingu og ríkisfjármál.“ Þetta er í samræmi við það sem flokkarnir komu sér saman um þegar stjórnin var mynduð, það fer ekki á milli mála. En það er ótrúlegt, að hrópandi ósamræmi er á milli þessara orða og þess sem fjárlagafrv. geymir í tölum og uppbyggingu. Og það sem er allra eftirtektarverðast í þessu hjá ríkisstj., sem ætlaði sér að draga úr verðbólgunni með jafnstórstígum hætti og áform voru um, er að henni skyldi ekki heppnast að koma saman fjárlagafrv. sem undirstrikaði þá ákvörðun ríkisstj. En það er langt frá því að það hafi tekist. Í aths. segir enn fremur: „Í samræmi við þetta“ - í samræmi við stefnuorðin sem ég las hér í upphafi - „er frv. miðað við það að verðhækkun frá upphafi til loka árs 1980 verði um 31% og meðalhækkun verðlags 1979 1980 verði 45–46%. Um forsendur tekna og útgjalda vísast að öðru leyti til kaflans um meginforsendur frv. hér á eftir.“ Ég ætla nú ekki að fara að tefja tímann með því að lesa það allt saman upp, en mér þykir einkar fróðlegt að drepa hér niður á örfáum atriðum til þess að það komi í ljós, hversu dyggilega er farið eftir því sem hér er sett fram, að miðað sé við það að meðalverðlagshækkun milli áranna 1979–1980 verði 45–56%. Ég flutti ásamt hv. alþm. Sverri Hermannssyni brtt. við 2. umr. fjárlaganna, brtt. sem miðaði að því að í alvöru skyldi reynt að beita aðhaldsaðgerðum í rekstri ríkisbáknsins. Sú till. var felld fyrir okkur og trúlega á þeim forsendum að þess væri nægilega dyggilega gætt í þessu frv. að beita aðhaldsaðgerðum. Ef maður lítur rétt yfir það, hvernig staðið er við það, þá er það þetta sem ég les út úr frv.: Í forsrn., sem er ekki umsvifamikið rn., hækkar yfirstjórn þess frá fjárlögum 1979 um 78%. Menntmrn., yfirstjórn þess hækkar ekki nema mjög eðlilega, um 45.1%. Landbrn., yfirstjórn þess hækkar um 82.8%. Sjútvrn., yfirstjórnin hækkar um 75.6%. Dóms- og kirkjumrn. 54%. Félmrn., yfirstjórn þess hækkar um 77.6%. Heilbr.- og trnmrn. um 70.2%. Samgrn. um 61.3%. Iðnrn., yfirstjórnin hækkar um 77.4%. Viðskrn. um 65.6%. Fjárlaga- og hagsýslustofnun, yfirstjórnin hækkar um 164%. Og þá er ég kominn nokkurn veginn á enda að fara yfir hvað yfirstjórn hefur hækkað eða hreinir rekstrarliðir rn. Hreinir rekstrarliðir eru allir langt fyrir ofan það mark sem er sett í upphafi þessa frv. við uppbyggingu þess. Öðru máli gegnir um hækkanir eða framlög til ýmissa þátta sem eru mönnum þó mjög viðkvæmir og mikla þýðingu hefur fyrir þegnana í landinu að vel sé staðið að. Ég vil drepa hér á örfá atriði sem mér sýnist vera athyglisverð í þessu efni. Ég verð nú að segja það, að ég hefði átt von á því að fræðslumálin, menntmrn. í heild, hefðu farið miklu meira úr reipunum en hér hefur komið fram. Eins og ég gat um áðan, er yfirstjórnin með litla hækkun og fræðslumálin yfirleitt í 56%. Ég tel að það sé ekki óeðlilegt hvað þann málaflokk snertir vegna þeirrar grósku sem er í allri fræðslu og menntun breiðist út og það eru miklu fleiri einstaklingar sem njóta hennar en áður var. En eitt er þó í þessu efni sem er athyglisvert og mér þykir rétt að benda á sérstaklega, og það er, í málefnasamningnum að er sagt að það eigi að leggja mikla áherslu á að efla menningarstarfsemi. En hvað hækka fjárframlög til menningarstarfsemi frá árinu 1979? Þau hækka um 35.8%. Það nær ekki þeirri viðmiðun sem talin mun vera eðlileg hækkun milli ára að dómi þess sem semur fjárlagafrv. Ég efast ekkert um það, að mér verður bent á að í frv. séu þættir sem hækka mjög mikið, og þeir eru til að sjálfsögðu, Það er athyglisvert að fara yfir félmrn., hvernig það er saman sett. Yfirstjórnin hækkaði, eins og ég sagði áðan, um 77.6%. Húsnæðismálin hækka um 16.4%. Það er ekki ríkmannlega staðið að þeim málum og alls ekki í samræmi við það sem heitið var við upphaf þessarar stjórnar. En önnur félagsmál undir því rn. hækka um 123.8%. Það skýrist með því, að stofnaður var á árinu 1979 sjóður sem heitir Framkvæmdasjóður öryrkja og þroskaheftra og hefur að stofnframlagi 1 milljarð kr. og fer eitthvað yfir það með verðbótum, eins og gefur að skilja, sem þó eru ekki fullar. Eins og ég gat um áðan, fluttum við hv. þm. Sverrir Hermannsson við 2. umr. fjárlaga brtt. um aukið framlag til vegamála. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef hér, hafa vegamál hækkað frá árinu 1979 um 82%, svo að það mætti ætla að ekki þyrfti að vanþakka það. Þess ber þó að geta, að á árinu 1979 var ekki betur búið að vegamálunum en svo, að hækkun milli áranna 1978–1979 var aðeins 31% eða því sem næst, á sama tíma og vísitala vegagerðarkostnaðar hafði hækkað um 50%. Það var því augljóst, að hér þurfti að koma til veruleg hækkun. Og þegar vegáætlun var samin árið 1979 var ákveðin allmikil hækkun fyrir árið 1980. Ef þær krónur stæðu núna óbrenglaðar, þá vantaði 6.5 milljarða til þess að þær krónur héldu sínu framkvæmdagildi. Alþ. féllst ekki á brtt. mínar um aukið framlag til vegamála. Hins vegar liggur nú fyrir að aukið verði nokkuð fé til þessara mála eða um því sem næst 2 milljarða kr., ef ég hef tekið rétt eftir. Ég hef tekið þá upphæð inn þegar ég segi að framlag til vegamála hafi hækkað um 82%. En þegar ég fór að aðgæta nánar hvernig þessum 2 milljörðum var ráðstafað og hvernig skipt er því fjármagni, sem til vegamála fer, þá fór ánægja mín út í veður og vind. Ég lagði til að það aukna fjármagn, sem gengi til vegamála, yrði fyrst og fremst lagt til nýrra framkvæmda, því að vegagerð hrópar á góðar og miklar nýframkvæmdir, þó svo að viðhald sé að sjálfsögðu einnig mikilvægt. En þó held ég að eftir vetur eins og þann, sem nú er senn á enda, séu vegirnir í því ástandi að þeir hefðu þolað það þó ekki hefði verið aukið verulega fjármagn til viðhalds. En till. fjvn. eru þessar: Til stjórnunar og undirbúnings voru á vegáætluninni fyrir 1980 áætlaðar 995 millj. kr. En í fjárl., eins og nú er lagt til, er það 1325 millj., þessi liður hækkaður um 33%. Viðhald vega var á vegáætlun 6820 millj., en samkv. fjárl. 8910 millj., hækkar um 30.5%. Til nýrra framkvæmda var á vegáætlun 11 milljarðar 284 millj. kr., en á fjárl. eins og þau eru núna 10 milljarðar 586 millj. kr., fjárhæðin lækkar um 6%. Fjárframlög til nýrra framkvæmda lækkar um 6% á sama tíma og vegagerðarvísitalan hækkar um 30%. Við sjáum að það verður með styttra móti sem við komumst í vegagerð á þessu árinu, eitt árið enn. Og það var sannarlega allt annað, sem með þurfti við framlag til vegáætlunarinnar, en það eitt að draga úr nýframkvæmdum. Til fjallvega er áætluð 30% hækkun, til sýsluvegasjóða 6.5% og til þéttbýlisvega 11% hækkun. Ég verð að segja það, að ég var að vona að menn gætu af heilum hug verið ánægðir og þakkað það aukna framlag sem átti að ganga til veganna, þó lítið væri. En það er síður en svo að það sé hægt að gera eins og nú standa sakir. Ég þakka að vísu fyrir eitt. Ég þakka almættinu fyrir að ekki skuli vera ákvæði um að hafa fjórar umræður um fjárlagafrv. Ef svo væri mundi sjálfsagt verða dregið enn þá meira úr framkvæmdafénu til vegamálanna, jafnvel þó að skattar séu auknir. Ég held því að það sé best að hafa ekki meiri umr. um þetta að þessu sinni og sætta sig heldur við þennan skerta hlut en að eiga á hættu að hann verði skertur áfram. Ég mun, herra forseti, ekki hafa mörg fleiri orð um þetta. En mér fannst ég ekki geta látið hjá líða að benda á þá öfugþróun sem ég tel hafa orðið í þessum málum. En áður en ég lýk máli mínu vil ég þó benda á það, að hér er einn liður enn í þessum fjárlögum sem hefur tekið stefnu í öfuga og erfiða átt, og það eru vaxtagreiðslur ríkissjóðs. Árið 1979 voru vaxtagreiðslur 7 milljarðar 50 millj. kr. En í frv. Ragnars Arnalds eru vaxtagreiðslurnar taldar 16 milljarðar 314 millj. kr., hækkun um 130%. Ég held að engum blandist hugur um það, að þetta er háskaleg þróun og að ástæða hefði verið til að reyna að stemma hér á að ósi. En það er líðileg staðreynd að þurfa að viðurkenna það, að í fyrsta skipti, sem það er skyldugt lögum samkv. að leggja fram lánsfjáráætlun með fjárlagafrv., í fyrsta skipti sem það er skyldugt lögum samkv., þá er skotist undan því. Lánsfjáráætlun hefur fylgt síðari hluta fjárlagavinnunnar undangengin ár, án þess að það væri skyldugt. En sú ríkisstj., sem var við völd næstsíðust, setti þau lög sem ákváðu að lánsfjáráætlun skyldi skilyrðislaust lögð fram með fjárlagafrv. Og það fer ekki á milli mála að þeir ráðh., sem nú sitja í ríkisstj., eru kunnugir því hvað ráðh. gerðu í þeirri ríkisstj. sem sat hér á árinu 1979. Því er það ámælisvert og ég vil átelja það harðlega, að ekki skuli vera staðið við þessa ákvörðun, þessa lögskipuðu ákvörðun, að leggja fram lánsfjáráætlunina. Og ég er sannfærður um að margur maðurinn verður uggandi um þróunina í vaxta- og lánamálum þegar ekki er séð fyrir nú við fjárlagagerðina hver sú endanlega lánaupphæð verður, hvort það er meining ríkisstj. að þenja lántökurnar upp í það sem menn hafa verið að fleygja sín á milli, jafnvel yfir 100 milljarða. Ef svo er eigum við von á grófri hækkun vaxtakostnaðar á næstu árum. Eins og ég sagði áðan, vil ég átelja það og lýsa ábyrgð á hendur ríkisstj., sem hefur skotið sér undan því að standa við þau lög sem hún setti sjálf.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að harma það, hvernig til hefur tekist um þessa 3. umr. fjárlaga. Hún hófst, eins og margsinnis hefur komið fram, í kvöld um fimmleytið, og hæstv. ríkisstj. hefur í stórum dráttum ekki verið viðstödd hér í kvöld til að veita upplýsingar eða svara fsp. í sambandi við ríkisfjármálin, lánsfjáráætlun og annað sem tilheyrir. Ég vil þó segja það, að þessu sinni er ríkari ástæða til þess en sennilega oftast, jafnvel alltaf áður, að menn skiptust hreinskilnislega á skoðunum um ríkisbúskapinn og að ríkisstj. reyndi að gefa heillega mynd af áætlunum sínum í þeim efnum. Og það, sem kannske veldur því, að það er ríkari ástæða til þess en oftast nær áður, er að fyrir tæpum tveimur mánuðum boðaði þessi ríkisstj. allt aðra framvindu mála en nú er raunin á orðin. Skýrasta dæmið um það er að sjálfsögðu verðbólgan sjálf. Þeir voru að tala um að þeir ætluðu að fara eftir niðurtalningarleiðinni. Mér skilst að núna liggi fyrir að framfærsluvísitalan hækki um nálega 13% fram til 1. maí. Og ef við lítum á þetta ár til loka, þá hygg ég að fyrir liggi að verðbólgan verði ekki minni en 50%, og það jafnvel þótt ekki komi til neinna grunnkaupshækkana. Það gefst væntanlega á morgun eða í fyrramálið tími til þess að ræða verðlagsþróunina frekar í sambandi við fiskverðið. En eins og við vitum veldur fiskverðsákvörðunin nú - sérstaklega sá þáttur hennar að velta yfir á útgerðina byrðum útgerðarinnar, t. d. hraðfrystihúsanna - því, að vandinn verður enn þá stærri í júníbyrjun. Og ef þá verður staðið eins að þeim málum og nú mun bara enn þá fleiri sprekum hent á verðbólgubálið, gengissigið mun halda áfram og koma til nýrrar gengisfellingar um þær mundir. En það er best að geyma sér það til morguns. Ég vil fyrst segja það, að ég kvaddi mér hér hljóðs vegna heiðurslauna listamanna m. a. Ég hafði beðið um það, að menntmn. Alþingis kæmu saman og ræddu um hvernig þeim launum skyldi skipt. Ég hafði þar skýrt þá skoðun mína, að ég teldi rétt að fjölgað yrði um þrjá í þeim flokki. Niðurstaðan varð sú, að þetta yrði rætt innan þingflokkanna. Nefndin var síðan ekki kölluð saman aftur, enda þótt að um það væri sammæli á þessum fundi, sem er kannske ekki von, vegna þess að í menntmn. Nd. er enginn formaður, hvorki formaður né varaformaður, og kannske mikil áhöld um það hver eigi að kalla nefndina saman. Má raunar segja að þetta sé lýsandi um ástandið í þessu þinghaldi. Það er ekki einu sinni hugsað um að nefndir séu starfhæfar, hvað þá meir. Og þótt einstakir þm. óski eftir fundum og óski eftir því að einstök mál séu rædd, þá fæst það ekki fram og manni er að síðustu réttur miði, eins og sá sem hér er á þskj. 277, og manni er gefinn kostur á að skrifa undir þetta eða lýsa sig andsnúinn þeirri skiptingu sem þar er lýst. Nú vil ég taka það skýrt fram, að ég er síður en svo andvígur því, að þeir 12 menn, sem þarna er um að ræða, hljóti áfram heiðurslaun listamanna. Ég tel að þeir eigi að vera þarna áfram og hef sem varaþm. kosið marga þeirra í heiðurslaunaflokk, og skal ekki ræða það frekar. En ég hefði talið rétt að nú yrði fjölgað um þrjá, en vil ekki ræða það í einstökum atriðum að þessu sinni. Þorsteinn Valdimarsson skáld orti einu sinni limru sem heitir Ráðherrastólarnir. Hún er svo: Á Alþingi um nótt þegar orðið er hljótt standa upphafin sæti á einum fæti í sparnaðarskyni og af lítillæti. Ég hygg að segja megi að þetta sé kannske sá eini sparnaður sem vart verður í sambandi við þessa ríkisstj. Að flestu öðru leyti blasir reynslan við. Og það er sýnilegt að mönnum þykir orðið nóg um. Þannig hafa tvenn launþegasamtök gert ályktanir af þessari ástæðu. Ályktun Alþýðusambands Íslands er svo hljóðandi: „Á fundi viðræðunefndar Alþýðusambands Íslands í dag var fjallað um þær auknu álögur sem boðaðar eru í formi útsvarshækkunar, hækkunar tekjuskatts og söluskatts. Alþýðusambandið minnir á að þetta gerist á sama tíma og kaupmáttur launa minnkar stöðugt. Aðgerðir stjórnvalda nú hljóta að auka dýrtíðina og rýra almenna kaupgetu. Aðgerðirnar eru þannig síst til þess fallnar að greiða fyrir kjarasamningum og mótmælir viðræðunefndin þeim harðlega.“ Ályktun Bandalags starfsmanna ríkis og bæja hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn BSRB mótmælir þeim starfsaðferðum ríkisstj. við undirbúning efnahagsráðstafana að hafa ekki samráð við samtök launafólks um heildarstefnu í þessum málum. Í lögum er gert ráð fyrir samráði við samtök launafólks og slík samráð eru einnig boðuð í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. En engin samráð hafa verið höfð við launþegasamtökin. Þær nýju stórfelldu álögur á almenning, sem þegar hafa verið samþykktar á Alþ. eða fyrirhugaðar eru samkv. stjórnarfrv., þ. á m. um orkujöfnunargjald, eru olía á verðbólgueldinn, sem enn hlýtur að magnast við gengislækkanir sem sífellt eru framkvæmdar. Því mótmælir stjórn BSRB eindregið þessum nýju álögum.“ Það má margt um þessar samþykktir segja. Í fyrsta lagi blasir það náttúrlega við, að biðlund launþega er á þrotum. Þeir hafa sýnt mikla þolinmæði í sambandi við sín kjaramál. Samningum öllum var sagt upp frá síðustu áramótum á hinum almenna launamarkaði. Sérstaklega hefur Alþýðusamband Íslands mjög stillt sínum kröfum í hóf, þar sem ekki er gert ráð fyrir að grunnkaupshækkanir verði meiri en 5% á þessu ári. Það er ekki nema helmingurinn af því sem samið var um í sólstöðusamningunum 1977, og fátt sýnir betur en þetta að launþegasamtökin líta mjög alvarlegum augum á ástandið í atvinnumálum og gera sér grein fyrir því, að í engu má út af bregða svo ekki komi til stöðvunar í þýðingarmiklum atvinnugreinum eða verulegs atvinnuleysis. Síðan ríkisstj. settist að völdum hefur hún skilið þessa ábyrgu afstöðu launþegasamtakanna svo, að henni væru allur sjóir færir, hún þyrfti ekki að gæta hófs í skattaálögum, gæti valsað eins og henni sýndist, farið ofan í vasann á skattborgurunum og eytt og sóað eftir sinni hentisemi. Hvergi ber á því, að aðhalds sé gætt, ekki nema þá kannske í framkvæmdaliðunum. Og þó svo að þetta fjárlagafrv. feli í sér jafnmikla skattheimtu og raun ber vitni, þá er síður en svo að þar séu öll kurl komin til grafar. Hins vegar er það eftirtektarvert, að ríkisstj. á sér formælendur, þótt skrýtið sé. Í litlu sjávarplássi austur á landi, Neskaupstað, er gefið út blaðið „Austurland,“ málgagn Alþb. Í nýlegu tölublaði þess segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Launþegasamtökin og allur almenningur eiga að krefjast aukinnar samneyslu og þar með aukinna skatta. En það er ekki sama hvernig skattar eru á lagðir: Það verður að gæta réttlætis af fremsta megni. Beinir skattar, svo sem tekjuskattar og útsvar, eru óvinsælir. Óbeina skatta, svo sem söluskatt og tolla, greiða menn án þess að vita af því og finna því varla til þeirra,“ segir m. a. í forustugrein „Austurlands.“ - Það er kannske þess vegna sem hæstv. ríkisstj. er núna að hækka söluskattinn, að menn finna ekki fyrir því. Áfram segir í þessari forustugrein, með leyfi hæstv. forseta: „Óbeinir skattar eru mjög óréttlátir, og því stærri sem fjölskyldurnar eru því meira greiða þær. Það er því líka undrunarefni, þegar það hendir launþegasamtök að krefjast lægri beinna skatta, en hærri óbeinna. Með því er vegið að hagsmunum láglaunastéttanna, og ekki má gleyma því, að lækkun óbeinna skatta hefði áhrif á verðlag til lækkunar og yrði ekki lítið framlag í baráttunni gegn margfrægri verðbólgu. Barátta almennings í skattamálum ætti að beinast að lækkun og afnámi óbeinna skatta af nauðsynjavörum og tilsvarandi hækkunar beinna skatta. En jafnframt þarf að tryggja að allar tekjur komi fram til skattlagningar og skattlagningin verði réttlát.“ - Svo mörg voru þau orð. Það er nú í fyrsta lagi um þetta að segja, þessa klaufalegu afsökun þeirra Alþb.-manna þarna fyrir austan, sem auðvitað er gerð í nafni launþegahreyfingarinnar, að hún er í algerri andstöðu við yfirlýsta stefnu Alþýðusambands Íslands, þar sem því er lýst að beinir skattar séu fyrst og fremst launþegaskattar, leggist mjög þungt á launamenn, eins og skattskrárnar bera með sér. En ég mun ekki, af því að mjög er áliðið nætur gera þetta atriði sérstaklega að umtalsefni. Ég vil hins vegar láta í ljós - kannske ekki mjög mikla undrun, en vekja athygli á þessari áráttu Alþb.-manna að reyna að mála sinn fífil fagran. Vitaskuld er þessi mikla skattheimta á móti hagsmunum alls launafólks í landinu, á sama hátt og þessi mikla og þunga skattlagning bitnar með fullum þunga bæði á einstaklingunum og atvinnurekstrinum og kemur þannig í veg fyrir aukna framleiðni, sparnað í því skyni, og dregur úr lífskjörunum. Sá sami er einnig skilningur Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Og það er af þeim sökum sem Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands, setti ríkisstj. stólinn fyrir dyrnar í dag og fékk hana þó til þess að gefa eftir 0.5% í sambandi við söluskattinn. Í sambandi við þessi mál held ég að alveg nauðsynlegt sé að hæstv. fjmrh. gefi þá yfirlýsingu, að hann muni ekki beita sér á þessu ári fyrir frekari sköttum af neinu tagi en felast í þessu fjárlagafrv. og þeim frv. er þegar hafa verið lögð fram á Alþ. Það væri afskaplega þýðingarmikið ef yfirlýsing fengist um það, að álögurnar yrðu ekki auknar frá því sem við höfum nú séð. Og ef þessu yrði svarað játandi, þá yrði náttúrlega meiri virðing borin fyrir slíkri yfirlýsingu ráðh. heldur en gert er fyrir Ólafslögum sem voru samþ. hér á Alþ. fyrir ári eða svo, það var víst á laugardegi fyrir pálmasunnudag. Ég hef af og til reynt að koma orðum til ráðh. út af því, að yfirlýsing liggur fyrir frá hæstv. fjmrh. um að hann muni ekki sinna samningsmálum bandalags opinberra starfsmanna fyrr en samið hafi verið á hinum frjálsa vinnumarkaði. Og efnislega er það rétt. Nú hefur komið til vinnustöðvunar fyrir vestan. Skipin eru að byrja að stöðvast og við sjáum að sá langi dráttur, sem orðið hefur, veldur auknum óróa á vinnumarkaðinum almennt. Ég held að ríkisstj. verði að fara að sýna spilin og ég held að það verði að koma fram, hvernig hún hyggst taka á samningsréttarmálum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Þeir menn, sem nú fara með undirtökin í þessari ríkisstj., eru sömu mennirnir og á sínum tíma veittust harðast að ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar fyrir að virða ekki að fullu samningsrétt opinberra starfsmanna og taka ekki nægilegt tillit til þeirra. Ég vil enn fremur benda á það, að Alþb. hefur í gegnum tíðina ævinlega haft það sem rauðan þráð í sínum málflutningi, að launagreiðslur skiptu ekki máli, þær væru ekki rekstrarkostnaður og af þeim sökum væri óhætt að spenna kaupið upp, svo hátt sem hverjum þóknaðist, þ. e. ef Alþb.-menn hafa ekki verið aðilar að ríkisstj. Hins vegar hefur það jafnan verið svo, í hvert skipti sem Alþb. hefur átt aðild að ríkisstj., að harðar hefur verið gengið að opinberum starfsmönnum en nokkru sinni fyrr. Ég vil í þessu sambandi m. a. minnast mjög fjölmenns fundar sem á sínum tíma var haldinn í Háskólabíói, þar sem Lúðvík Jósepsson var mjög niðurlútur og gat varla komið upp nokkru orði vegna þeirra mörgu svika og brigða, sem Alþb. hafði þá sýnt opinberum starfsmönnum, og einkanlega út af því, að Alþb. hafði alltaf haft það á sinni stefnuskrá, að opinberir starfsmenn fengju fullan samningsrétt. Og ég vil þá líka spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort opinberum starfsmönnum standi nú til boða að fá fullan samningsrétt, og líka um það, ef ríkisstj. yrði nú til viðtals um að rýmka eitthvað samningsréttinn, hvort það mundi þá koma niður á opinberum starfsmönnum í þeirra launakjörum. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá um þetta skýr svör. Ég vil svo segja það, og skal nú reyna að hraða máli mínu, að það veldur að sjálfsögðu ýmsum sjálfstæðismönnum miklum vonbrigðum einmitt þetta, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. var að skemmta sér yfir í kvöld, að forsrh. þessarar miklu skattheimtustjórnar skuli vera varaformaður Sjálfstfl. Ég neita því ekki, að menn eiga erfitt með að skilja þetta. Á sínum tíma, þegar hann var í viðreisnarstjórninni, voru viðhorf hans önnur og hann leit öðruvísi á málin, enda þá í betri fálagsskap en núna. En ég held að skýringin á þessu sé bara sú, að þeir sjálfstæðismenn, sem eru í þessari ríkisstj., hafa ekki ráðið ferðinni. Þeir sjá og taka eftir því, að stjórnarskeiðin siglir kynduglega, en þeir hafa engin tök á að breyta stefnunni vegna forsögu málsins. Það eru Alþb.-mennirnir og framsóknarmennirnir sem ráða stefnunni, eins og best kom fram í sambandi við hálfa söluskattsprósentið í dag. Og þeir sjálfstæðismenn, sem styðja þessa ríkisstj., hafa nú af því þungar áhyggjur, að þeir geti ekki ráðið við það verkefni, sem þeir ætluðu sér að leysa, og raunar þann vanda, sem þeir sjálfir bjuggu til. Og ég veit að það er mörgum sjálfstæðismönnum mikið áhyggjuefni að svona skyldi hafa tekist til. Ég hef líka tekið eftir því, að ýmsir framsóknarmenn eru farnir að ókyrrast mjög út af ástandinu. Fyrst í stað hlökkuðu þeir yfir því, að með þessum hætti skyldi vinstri mönnum takast að vinna það sem kallað hefur verið mesti sigur á öldinni. En ég hef orðið var við það af viðtölum mínum við framsóknarmenn, bæði hér í Reykjavík og úti á landi, að þeir eru orðnir mjög órólegir. Þeir gera sér grein fyrir því, að sá sigur, sem Framsfl. vann í kosningunum nú í desember, veitti þeim ekki umboð til að gera það sem lýsir sér í þessu fjárlagafrv. Menn sjá að það er engin aðgæsla hér á ferðinni, engin forsjá. Það er ekki horft fram á veginn og það er ekki tekist á við þann vanda sem er að tröllríða þessu þjóðfélagi, að innlendu kostnaðarhækkanirnar eru að ríða atvinnuvegunum á slig, fyrst útflutningsatvinnuvegunum og hinum síðan á eftir, eftir því sem minna fjármagn streymir þar í gegn, sem hefur alltaf verið lífæðin í þessu þjóðfélagi. Mjög flókin og erfið staða er að koma upp í þjóðmálunum. Launafólkið finnur að loforðum ríkisstj. er ekki að treysta, jafnvel svo ung loforð sem þau, sem gefin voru í stjórnarsáttmálanum fyrir tveimur mánuðum, hafa verið svikin gjörsamlega að ástæðulausu. Fulltrúi sjómanna í verðlagsnefndinni hefur þá sögu að segja, að ráðh. sjávarútvegsmála hafi ekki í eitt einasta skipti séð ástæðu til þess að yrða á hann orði, þótt hann hafi átt langar tölur við aðra fulltrúa í verðlagsnefndinni. Það hefur einnig komið fram, að ríkisstj. hefur bæði brotið gegn sínum eigin fyrirheitum, brotið gegn skýrum lagabókstöfum og ýft - ég vil segja stráð salti í sárin með því tómlæti sem launasamtökunum hefur verið sýnt. Allt þetta vil ég harma og að síðustu aðeins segja það, að ég sé ekki að það þjóni tilgangi að hafa hér fleiri orð um. Hæstv. ríkisstj. er ákveðin í því að taka ekki þessa fjárlagaumræðu alvarlega, gera þinginu ekki grein fyrir stöðu þjóðmálanna, eins og hún ætti þó að vera skýr þegar komið er fram í aprílmánuð, og þótt maður í þingnefndum biðji um að fá t. d. upplýsingar um horfurnar í atvinnumálunum, horfurnar í þjóðmálunum, fá upplýsingar um það frá Þjóðhagsstofnun, þá liggja þær upplýsingar ekki á lausu fyrir þann almenna þm. Hins vegar sér maður, þegar maður gengur fram hjá ráðherraborðunum, að sitthvað er til af upplýsingum sem hinum útvöldu eru ætlaðar. Það eru vinnubrögð af þessu tagi sem ekki vekja traust, ekki vekja vonir um góðan árangur né samvinnu í þessum sölum. Þetta allt saman harma ég og verð að reyna að ljúka máli mínu með því segja að öll vonum við að Eyjólfur hressist, en eins og sakir standa eru ekki miklar líkur til þess.



Herra forseti. Á þskj. 277 flytja menntmn. beggja deilda Alþingis till. um skiptingu upphæðar sem á fjárlögum er áætluð sem heiðurslaun til listamanna samkv. ákvörðun Alþingis, en þessi upphæð er samtals 18 millj. kr. Nefndarmenn svo og aðrir þm. eru væntanlega allir sammála um að upphæðin er lág og sú upphæð, sem hver og einn fær, gerir engan ríkan. En það mun alla tíð hafa verið gert ráð fyrir að þétta yrði skoðað sem sæmdarlaun, heiðurslaun. Því ber að fagna, að þjóðin á marga og merka listamenn á ýmsum sviðum, og um það eru nefndarmenn að sjálfsögðu sammála. Ekki þótti þó nefndinni eða nefndunum ýmissa ástæðna vegna rétt að fjölga þeim sem þennan flokk listamanna fylla. En nefndin gerir sér ljóst að erfitt er að velja á milli þeirra, sem þessar sæmdar skuli njóta, og hinna, sem ekki eiga nafn sitt á þessum lista að þessu sinni. En eins og við vitum verður einhvers staðar að setja mörkin, þó að enginn sé í raun ánægður. Það er því till. nefndanna, að engin breyting verði gerð á þeim nöfnum frá því sem var á fjárlögum 1979, og vænta nefndirnar þess, að till. þeirra um þá 12 listamenn, sem á þskj. greinir, hljóti samþykki hv. Alþingis. Ég þarf ekki að benda á og það kom hérna fram áðan, að einn nefndarmanna, hv. þm. Halldór Blöndal, ritar undir nál. með fyrirvara og hefur hann með orðum sínum áðan gert grein fyrir afstöðu sinni. En ég vil að gefnu tilefni staðfesta það sem hv. þm. Halldór Blöndal sagði, að í menntmn. Nd. er enginn formaður sem stendur. Hæstv. menntmrh. var þar formaður og ég tók sæti hans þar. Varaformaður var hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hefur nýr nefndarmaður nýskeð tekið við störfum hennar þar, og hefur hvorki verið kosinn formaður né varaformaður nefndarinnar upp á nýtt. En þetta var sameiginlegur fundur beggja nefndanna. Eyjólfur Konráð Jónsson er formaður menntmn. Ed. og Karl Steinar Guðnason varaformaður. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði í ræðu sinni áðan að framsóknarmenn réðu öllu, og það virðist nú vera svo komið að sjálfstæðismenn í Ed. geti ekki fengið nefndarfund þar, því að það var að minni forgöngu að það var haldinn nefndarfundur um daginn í báðum menntmn. þessara ágætu deilda, og eins var það að minni forgöngu, að þessi brtt. er hér komin fram.



Herra forseti. Þessari 3. umr. um fjárlagafrv. er rétt að ljúka. Hér hafa verið fluttar langar ræður og litríkar, m. a. var lesið alllengi upp úr stefnuskrá Alþb. og úr gömlum Þjóðvilja frá því fyrir 40 árum, og vil ég alveg sérstaklega þakka fyrir það hvort tveggja. Oft hefur það verið, að fjmrh. hefur við 3. umr. fjárlagafrv, flutt sérstaka yfirlitsræðu um ríkisfjármálin. En hvort tveggja er nú, að ekki tel ég þetta réttan tíma sólarhringsins til að flytja ræðu af því tagi, enda fáir til að meðtaka boðskapinn, og eins hitt, að skammt er um liðið síðan 1. umr. fór fram. Þar voru gefnar upplýsingar um tekjuáætlun ársins sem er að líða og um útgjöld liðins árs og að sjálfsögðu er þar litlu við að bæta nú, aðeins tæpum fjórum vikum síðar. Aðeins ein spurning hefur borist til mín í þessum umr. í dag, að því er ég best veit. Það var spurning frá hv. þm. Halldóri Blöndal. Hann spurði mig að því, hvort ég vildi ekki gefa þá yfirlýsingu að ég mundi ekki undir neinum kringumstæðum beita mér fyrir frekari skattlagningu en þegar hefði komið hér fram í frumvarpsformi af einu eða öðru tagi. Ég vil minna á það, að þegar ég flutti hér fjárlagaræðu tók ég það sérstaklega fram, að ef hin nýju tekjuskattslög skiluðu verulega miklu minni tekjum af atvinnurekstri en áætlað hefur verið og von er á, þá kynni að verða óhjákvæmilegt að leggja á viðbótarskatt til að rétta af þau hugsanlegu mistök sem kynnu að felast í tekjuskattslögunum. Það getur enginn sagt um það með nokkurri vissu, að ég tali nú ekki um með nokkurri nákvæmni, hvað tekjuskattslögin gefa og síst af öllu af atvinnurekstri. Þar er óvissan mest. Þess vegna verður að hafa þennan fyrirvara. Ég vænti þess hins vegar, að varla skeiki verulega miklu varðandi tekjuskatt af tekjum einstaklinga, og þess vegna hef ég ekki haft sérstakan fyrirvara um það efni. Það er að sjálfsögðu eins um aðra þætti ríkisfjármálanna, að ef einhverjir verulegir tekjustofnar ríkisins bresta eða mikil og óvænt útgjöld koma í ljós, þá getur orðið þörf á aukinni fjáröflun á þessu ári eins og oft áður. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram, að ég tel hlutverk mitt ekki síður vera að beita mér fyrir sem mestu aðhaldi í ríkisrekstri og hugsanlega verulegum sparnaði, ef hægt væri að koma honum fram, og ég minni á það, að í fjárlagafrv. er heimild til fjmrh. að lækka ríkisútgjöld um allt að 2000 millj. kr. Það má vel vera að þörf verði á að beita þeirri heimild. Ég vil svo að lokum ítreka þakkir mínar til fjvn., þótt mér sýnist að vísu ekki neinn fjvn.-maður hér viðstaddur til að meðtaka þakkirnar. En ég tel að fjvn. hafi unnið starf sitt með miklum ágætum við erfið skilyrði og hún eigi miklar þakkir skilið.