Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði reyndar ekki reiknað með því að röðin kæmi að mér svo fljótlega en sannleikurinn er sá að ýmsir flm. till. hér virðast ekki fylgja þeim ýkja vel eftir svo ekki sé meira sagt. Þykir mér hart til þess að vita að hæstv. forseti, svo mjög sem hann gætir virðingar þingsins, skuli þurfa að standa í látlausri smölun fund eftir fund til þess að einhver vilji mæla fyrir till. sem hann hefur flutt fyrir vikum eða jafnvel mánuðum síðan. En þetta mál, sem ég mæli hér fyrir, er einfalt og í eðli sínu athugunarmál fyrst og fremst. Ég treysti mér því til þess að mæla fyrir því nokkur orð til viðbótar því sem í grg. stendur. Þetta er till. til þál. um skattaívilnun vegna ættleiðingar barna. Ásamt mér flytur þessa till. hv. 3. þm. Vestf., Karvel Pálmason. Tillgr. ætla ég ekki að lesa en þar er í raun og veru um að ræða undirbúning sem falinn er ríkisstj. varðandi breytingar á lögum um tekjuskatt og könnun á leiðum til lækkunar útsvars og möguleikum til afturvirkni ívilnana til þeirra foreldra sem ættleiða börn erlendis frá með gífurlegum tilkostnaði. Í grg. segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ættleiðingar barna erlendis frá fara stöðugt í vöxt. Ástæður eru öllum kunnar, augljósar og eiga sér fyllstu réttlætingu frá tilfinningalegu og mannlegu sjónarmiði. Til ýmissa fjarlægra þjóðlanda hefur verið leitað og er gert í ríkum mæli, enda ekki um aðra möguleika að ræða. Í sumum þessara landa hefur verið lokað fyrir þessa möguleika, en þá er annarra leitað. Auk þess að hafa ómetanlegt og varanlegt lífsgildi fyrir viðkomandi foreldra er einnig oft um að ræða björgun mannslífa. Hins vegar er hér um verulegar fjárupphæðir að tefla og mikinn aukakostnað, en óhjákvæmilegan, og full ástæða er til að kanna hvort ekki eigi að taka tillit til hans við álagningu tekjuskatts árið eftir og jafnframt veita lækkun á útsvari. Aukin lífsgæfa, meiri lífsfylling, nýr lífstilgangur - þessir þættir verða að vísu aldrei metnir til fjár eða lagðir á skattavog. Engu að síður þykir flm. að það fólk, sem af ríkri nauðsyn, þar sem sjálf lífshamingjan er oft í veði, kostar svo miklu til í fyrirhöfn, ferðalögum og fjármunum, hljóti að eiga til þess nokkurn rétt að samfélagið taki tillit til þessa alls. Hér er hins vegar aðeins um ívilnun í eitt ár að ræða og skiptir því litlu fyrir samfélagið, en þeim mun meira fyrir viðkomandi, aðila. Flm. þykir og sjálfsagt að jafnframt séu kannaðar leiðir til útsvarslækkunar hjá sveitarfélögunum. Afturvirkni er erfið og e.t.v. óframkvæmanleg, en flm. þykir samt rétt að láta kanna hvað unnt er að gera í því efni.“ - Og síðan segir hér og tekið nokkuð upp í sig: „Frekari rökstuðningur bíður framsögu.“ Ég ætla hins vegar ekki að hafa þann rökstuðning langan því að ég tel að þrátt fyrir allt hafi flest af því komið fram sem máli skiptir í þessari grg. Ég vil aðeins geta þess að þeir foreldrar, sem við mig hafa talað um þessi mál, nefna upphæðir á bilinu 300–500 þúsund í beinum kostnaði fyrir utan það vinnutap og ýmsa aðra fyrirhöfn sem þeir verða fyrir af þessum sökum. Hér er því ekki um neinar smáupphæðir að ræða. Hitt er svo annað mál að kannske þykir mönnum allt sem lýtur að lækkun tekjuskatts eða breytingum á lögum um tekjuskatt vera heldur einkennilegt í dag þegar stefnt er að því að afnema þann skatt með öllu. Ég bendi þó á það að þrátt fyrir þær yfirlýsingar um að tekjuskatturinn skuli afnuminn er nýbúið, að manni skilst, að leysa kjarasamninga heillar stéttar með þeim hætti að ákveðinn skattfrádráttur varðandi tekjuskattinn er tekinn þar inn og bíður lögfestingar Alþingis. Menn virðast því enn þá meta það nokkuð mikils að fá skattaívilnun af svipuðu tagi og hér er verið að fara fram á. Öll slík skattaívilnun orkar hins vegar tvímælis. Á okkar framtalsseðlum eru margir frádráttarliðir sem ég tel að séu ekki betur til þess fallnir en þessi hér að vera viðurkenndir. Ýmsir slíkir liðir eru sjálfsagðir, aðrir vafasamari. Ég hygg að þessi liður, sem við erum að fara hér fram á að tekinn verði inn og það aðeins einu sinni, mundi ekki leiða af sér stórfellda röskun og væri auk þess sanngjarnari en margir aðrir frádráttarliðir sem þar eru þó tíundaðir. Hér er um að ræða mikið tilfinningamál og mál sem fólk vill í raun og veru ekki láta meta og vega á þeirri vog sem við erum að tala um hér í grg. Ég tek það fram að það eru ekki foreldrar þessara barna sem hafa verið að óska eftir því við flm. að þetta yrði gert, en þeir hafa greint okkur frá miklum kostnaði sínum, mikilli fyrirhöfn og miklu vinnutapi. Þar af leiðandi teljum við sjálfsagt að þetta sé athugað og til þess er þessi till. flutt. Ég vænti þess að hún fái góða afgreiðslu og sanngjarna í n., svo sanngjörn sem till. er í eðli sínu. Ég leyfi mér að vænta þess að henni verði vísað að loknum fyrri hluta umr. til hv. allshn.



Herra forseti. Í fjarveru Sverris Sveinssonar, sem sat hér sem varaþm., mæli ég fyrir till. til þál. á þskj. 168 um niðurfellingu söluskatts af raforku til vatnsdælingar hitaveitna. Flm. auk mín og Sverris eru hv. þm. Ingvar Gíslason og Þórarinn Sigurjónsson. Tillgr. er orðuð þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að söluskattur verði ekki innheimtur af raforku til vatnsdælingar hitaveitna.“ Þetta mál er í sjálfu sér afskaplega einfalt að allri gerð. Fyrir því eru að okkar dómi flm. nokkuð skýr rök. Ég vil leyfa mér að hafa yfir þá grg. sem fylgir með þessari litlu till., en þar stendur, með leyfi forseta: „Mikill hluti af rekstrarkostnaði hitaveitna er fólginn í kaupum á raforku til dælingar á vatni. Söluskattur hefur verið innheimtur af raforku til dælingar þrátt fyrir þá almennu stefnu, sem mörkuð er í reglugerð um söluskatt nr. 468/1982, að dregið sé úr húshitunarkostnaði, sbr. 19. og 20. tölul. 13. gr. og 12., 13. og 22. tölul. 14. gr. þeirrar reglugerðar, sbr. og 7. gr. laga nr. 83/1974, um verðjöfnunargjald af raforku, og 1. gr. reglugerðar nr. 317/1974. Samband íslenskra hitaveitna og orkusparnaðarnefnd hafa fengið því framgengt að söluskattur verði ekki innheimtur af raforku til varmadælna, en slík tæki er verið að setja upp um þessar mundir og gert ráð fyrir að þau verði tekin til enn frekari nota á næstu árum“ eins og stendur hér. - „Tilgangur þeirra er að vinna úr volgu vatni, t.d. lághitavatni og bakrennslisvatni hitaveitna, með raforku. Án niðurfellingar söluskatts af raforku til þessara nota væri þessi tækni óarðbær. Sú er skoðun flm., og það er einnig álit Sambands ísl. hitaveitna, að raforka til vatnsdælingar hitaveitna skuli með sömu rökum og rn. féllst á gagnvart varmadælum undanþegin söluskatti. Í bréfi til Sambands ísl. hitaveitna frá 6. des. 1983 lýsti fjmrn. þeirri skoðun sinni að flutningur orku verði ekki lagður að jöfnu við framleiðslu hennar. Þessi skýring rn. telur Samband ísl. hitaveitna að byggist á misskilningi þar sem í báðum tilvikum er um öflun orku, þ.e. framleiðslu, að ræða. Í öðru tilvikinu er framleitt nothæft hitaveituvatn úr afrennslisvatni með raforku. Í hinu tilvikinu er öflun orkunnar, þ.e. framleiðsla, fólgin í því að dæla laugarvatni upp úr borholum og koma til notenda með raforku. báðum tilvikum er raforka á viðunandi verði forsenda orkuöflunar eða framleiðslu á nothæfu hitaveituvatni á samkeppnisfæru verði.“ Eins og hv. alþm. er kunnugt og þeir hafa eflaust veitt athygli fylgir þessari till. grg. um kostnað vegna dælingar á heitu vatni vegna nokkuð margra hitaveita, kostnaður frá árinu 1982 og áætlun fyrir árið 1983. Það skal viðurkennt að það hefði verið eðlilegra að hafa nýjar tölur í þessu sambandi, uppreiknaðar til núvirðis og á grundvelli hugsanlegra breytinga sem hefðu orðið á eða hafa orðið á þörf hinna ýmsu hitaveitna til þess að dæla vatni, en það getur verið breytilegt á milli ára. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að tíunda þetta mál frekar. Meginrökin fyrir flutningi þessarar till. eru þau, sem komið hafa fram að raforka á eðlilegu verði til dælingar á heitu vatni sé í mörgum tilvikum forsenda þess að hægt sé að afhenda vatn við sanngjörnu verði. Raforkan er óumdeilanlega í mörgum tilvikum, eins og getið hefur verið um, forsenda þess að ná og nýta heitt vatn, þ.e. venjuleg dæling er óumflýjanleg. Söluskattur á raforku til þeirrar dælingar á að falla niður. Herra forseti. Ég legg til að þessari till. verði vísað til atvmn. að loknum þessum hluta umr.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um eflingu atvinnulífs með stuðningi við stofnun og rekstur smáfyrirtækja. Þetta er 222. mál, þskj. 269. Flm. auk mín eru hv. þm. Stefán Benediktsson, Kolbrún Jónsdóttir og Kristófer Már Kristinsson. Ég vil, með leyfi forseta, lesa till. sjálfa. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera áætlun um eflingu atvinnulífs með aðgerðum til stuðnings við stofnun smáfyrirtækja. Aðgerðir þessar nái m.a. til eftirtalinna atriða: 1. Fræðsla verði efld fyrir almenning um stofnun og rekstur smáfyrirtækja, m.a. með samningu fræðsluefnis, útgáfu handbóka og námskeiðahaldi. 2. Tímabundin, ódýr sérfræðiþjónusta verði veitt stofnendum smáfyrirtækja, t.d. með rekstrarráðgjöf, bókhaldsaðstoð, markaðskönnunum, lögfræðiþjónustu og aðstoð við vöruþróun. 3. Fjárhagslegur grundvöllur fyrir stofnun smáfyrirtækja verði styrktur með ýmsum hætti.“ Þessari þáltill. fylgir ítarleg grg. og ég ætla þess vegna ekki að hafa mörg orð um þetta mál nú. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að það er niðurstaða athugana í ýmsum löndum að smáfyrirtæki henta mjög vel til atvinnuuppbyggingar. Þau eru afvinnuskapandi, þau hafa reynst mikil uppspretta nýsköpunar og þau hafa auk þess reynst fólki ánægjulegt umhverfi. Þar eru launakjör og ýmis aðbúnaður oft með þeim hætti að fólki þykir það fýsilegri vettvangur til þess að vinna á en í hinum stærri fyrirtækjum. Til þess að efla rekstur smáfyrirtækja hafa verið farnar ýmsar leiðir eins og vikið er að í þáltill. sjálfri. Í fyrsta lagi hefur í ýmsum löndum verið rekin mjög öflug upplýsinga- og kennslustarfsemi um rekstur og stofnun smáfyrirtækja. Það hefur beinlínis verið rekinn áróður fyrir því að fólk reyni sig á þessum vettvangi, að fólk kynnti hugmyndir sem það hefur og mættu hugsanlega verða til gagns í atvinnulífi. Það hafa verið samin ýmiss konar fræðslu- og áróðursrit í þessu skyni. Að því er vikið í III. kafla ályktunarinnar þar sem rætt er um fræðslu. Ég ætla ekki að ræða það mál meira hér. Í öðru lagi er, eins og ályktunin segir, mikilvægt að veita ýmiss konar sérfræðiþjónustu til að kanna og til að aðstoða fólk við fyrstu stig þess að hrinda hugmyndum sínum í framkvæmd. Þar mætti nefna tæknismiðju. Það er þjónusta, sem er rekin í ýmsum löndum, þar sem fólki er veittur aðgangur að tækjum og sérfræðiþjónustu þar sem athugað er í grófum dráttum hvort þær hugmyndir, ef þær eru tæknilegs eðlis, gætu verið nýtilegar til framleiðslu. Þessi sérfræðiþjónusta getur verið af ýmsu fleiru tagi. Það getur verið aðstoð í sambandi við bókhald, rekstrarráðgjöf og ýmislegt fleira, en þessi þjónusta á að hafa það að markmiði að koma öllum til einhvers þroska þannig að þeir geti sinnt þessum efnum sjálfir þegar fram í sækir. Veigamikið atriði í svona atvinnustefnu eru aðgerðir í fjármálum. Í því skyni hafa ýmsar leiðir verið farnar. Við þm. BJ munum á næstu dögum leggja fram þáltill. um það sem við köllum lánsábyrgðir smáfyrirtækja. Slík lánsábyrgðakerfi eru þekkt frá ýmsum löndum. Nærtækt dæmi er frá Bretlandi. Breska ríkisstjórnin setti árið 1981 af stað lánsábyrgðakerfi fyrir smáfyrirtæki þar sem hið opinbera ábyrgist ákveðinn hluta lána sem bankar veita smáfyrirtækjum. Í framkvæmdinni, eins og hún hefur verið hjá Bretum, hafa fyrirtæki á framleiðslusviði verið látin njóta forgangs. Það hefur gengið á ýmsu í þessari framkvæmd, en þetta kerfi var endurskoðað á síðasta ári og ákveðið að halda því áfram eftir þriggja ára reynslutímabil með ákveðnum breytingum. Ég tel að mikilvægt sé að sinna þessu máli hérlendis. Í ýmsum löndum tíðkast ýmiss konar aðrar aðgerðir í fjármálum á þessu sviði. Það eru aðgerðir í skattamálum, ýmiss konar tímabundinn afsláttur af gjöldum, styrkir í ákveðnu skyni til að koma svona starfsemi af stað, rekstur iðngarða eins og við þekkjum og ýmsir hafa reynt hér og þannig mætti lengi telja. Þetta er atriði sem rætt er um í grg. og ég vísa til hennar. Í síðasta lagi vildi ég gera að örstuttu umræðuefni stjórn aðgerðanna. Það er hugmynd okkar í BJ sem við höfum gert grein fyrir og voru fluttar um tillögur á síðasta þingi, að forræði heimamanna og landshluta verði aukið í atvinnumálum og reyndar á fleiri sviðum. Í því sambandi vil ég benda á þáltill., sem var flutt á síðasta þingi, sem var um að komið yrði á fót þróunarstofum landshlutanna. Þessar þróunarstofur áttu að okkar mati að hafa forgöngu um mótun atvinnustefnu og veita alhliða ráðgjöf á öllum sviðum atvinnulífs og ættu að hafa umtalsvert sjálfsforræði til áætlanagerðar, ákvarðanatöku og dreifingar og öflunar fjármagns. Ég tel að mjög mikilvægt sé að forræði heimamanna sé tryggt í þessum efnum hvernig sem að því er staðið. Nú er þegar fyrir hendi vísir að stjórnvaldi sem gæti sinnt þessum efnum, en það eru samtök sveitarfélaga sem eru orðin þó nokkuð sterk í ýmsum landshlutum. Ég held að með samstarfi þeirra aðila og iðnráðgjafa, sem einnig eru starfandi í flestum landshlutum, mætti stíga fyrstu skrefin í þessu efni. Ég legg á það áherslu um leið að ég held að þessu heimastjórnarmáli verði að sinna sérstaklega og þegar það er komið vel á rekspöl ætti atvinnustefna í smáfyrirtækjamálum e.t.v. að heyra undir nýtt stjórnvald á þessu sviði. En eins og er er hægt að hefja aðgerðir með þeim aðilum sem þegar eru fyrir hendi, samtökum sveitarfélaga, sveitarstjórnum og iðnráðgjöfum. Ég hef hérna drepið á nokkur atriði sem ég held að séu mikilvæg í þessum efnum. Ég vísa aftur til grg., sem tekur ítarlega fyrir ýmsa þætti þessa máls, og vil benda á að síðan þetta mál var flutt á síðasta þingi hafa komið út á vegum iðnrn. þrjár skýrslur sem fjalla um atvinnumál af þessu tagi. Það er í fyrsta lagi skýrsla sem heitir Iðnráðgjöf í landshlutum, í öðru lagi Smáfyrirtækjaverkefni og í þriðja lagi Þróunarverkefni. Í þessum skýrslum er lýst verkefnum sem unnið hefur verið að af hálfu iðnrn. síðan 1981. Þar er að finna mikilvægan fróðleik og ágæta undirstöðu að stórtækari stefnumörkun til langs tíma eins og þessi till. gerir ráð fyrir. Ég vil enda þessa stuttu framsögu mína með því að skora eindregið á Alþingi að taka þetta mál mjög sterklega fyrir, nýta þá reynslu sem þegar hefur fengist í þessu með þeim fyrstu skrefum sem hafa verið stigin og marka stórvirka, stórtæka stefnu í þessu efni. Ég er alveg viss um að smáfyrirtæki eiga eftir að reynast okkur jafn vel og þau hafa reynst í öðrum löndum þar sem þau hafa verið gerð að meginás í nýsköpun afvinnulífs. Að svo mæltu vil ég leggja til að að þessum hluta umr. loknum verði málinu vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um mengunarvarnir í fiskimjölsverksmiðjum sem ég flyt ásamt Helga Seljan, hv. 2. þm. Austurl., en till. er efnislega svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera átak á árinu 1985 til að ráða bót á mengun frá fiskimjölsverksmiðjum og útvega lánsfé til framkvæmda. Jafnframt verði gerð áætlun um varanlegar úrbætur í mengunarmálum fiskimjölsverksmiðja í samvinnu við hlutaðeigandi eigendur og samtök þeirra, svo og heilbrigðis- og náttúruverndaryfirvöld. Áætlunin miðist við að lágmarkskröfum um mengunarvarnir allra starfandi fiskimjölsverksmiðja verði fullnægt innan tveggja ára og fjármagn tryggt til þeirra aðgerða. Verði í senn haft í huga ytra og innra umhverfi verksmiðjanna og lögð áhersla á bætta nýtingu hráefnis og orkusparnað ásamt viðhlítandi mengunarvörnum.“ Þessi till., sem hér liggur fyrir, var flutt efnislega svipuð á þingum 1978 og 1979, raunar þrívegis en hlaut þá ekki afgreiðslu. Hins vegar má telja að sá tillöguflutningur og umræður sem tengdust honum hafi ýtt á eftir stjórnvöldum að leita úrbóta varðandi mengun frá fiskimjölsverksmiðjum á árunum þar á eftir, frá 1980–1983, og er gerð grein fyrir þeim aðgerðum og undirbúningi í fskj. með þáltill. Það fór hins vegar svo, að hinn mikli samdráttur í loðnuveiðum og bann við þeim veiðum á árunum 1981–1982 leiddi til mikilla rekstrarerfiðleika hjá þeim verksmiðjum sem byggt höfðu afkomu sína á loðnuvinnslu og það dró úr viðleitni og getu til að fjárfesta í verksmiðjunum, þar á meðal til mengunarvarna. Frá árinu 1983 að telja hafa loðnuveiðar til bræðslu hins vegar farið vaxandi á ný og eru nú stórtækar orðnar sem betur fer og er ástæðulaust annað en gera ráð fyrir að þar verði framhald á þótt sveiflur verði í aflamagni. Auk þeirra loðnuverksmiðja sem nú eru starfræktar eru um 20 verksmiðjur sem einungis vinna úr fiskúrgangi. Frá sumum þeirra stafar vissulega veruleg mengun. Þó að úrbætur hafi verið gerðar á mengunarmálum ýmissa fiskimjölsverksmiðja að undanförnu, eins og t.d. á Krossanesi við Eyjafjörð, er ástandið víða með öllu óviðunandi og á það ekki síst við um loðnubræðslur á Austfjörðum. Því er enn brýnt að knýja á um aðgerðir þar sem stjórnvöld verða að hafa forustu í samvinnu við forráðamenn viðkomandi fyrirtækja og sveitarstjórnir. Hér er bæði um að ræða sjávarmengun og loftmengun frá verksmiðjunum fyrir utan bágborið innra starfsumhverfi hjá mörgum þeirra. Sjávarmengunin kemur einnig til við löndun úr veiðiskipum, þar sem ekki er fyrir hendi viðhlítandi löndunarbúnaður eða brotið gegn reglum, m.a. varðandi skolun lesta og dælingu á hráefni í höfnum við bræðslurnar. Ófullkomin geymsla á hráefni og vinnsla úr skemmdu hráefni bætir svo vitanlega ekki úr skák þegar þannig háttar til. Ástandið í þessum efnum, vegna loftmengunar, er með fádæmum slæmt þar sem aðstæður eru verstar, ekki síst í þröngum fjörðum, og tilfinnanlegast á góðviðrisdögum sem hafa verið margir á þessum vetri. Engin mengun hérlendis veldur jafnmiklum óþægindum fyrir marga og „peningalyktin“ svokallaða og ég tel að hún sé tvímælalaust heilsuspillandi, ekki síst fyrir þá sem veilir eru fyrir í öndunarfærum. Raunar hafa verið leiddar líkur að því að þessi mengun geti valdið mun alvarlegra heilsutjóni en hér er látið að liggja, en um það vil ég ekkert staðhæfa þar sem einhlítar niðurstöður liggja ekki fyrir eða rannsóknir sem unnt sé að byggja á fullyrðingar um þau efni. En flm. þessarar till. telja að ekki megi dragast lengur að á þessum vanda sé tekið með þeim hætti sem lagt er til í þessari þáltill. Sem kunnugt er eiga allar fiskimjölsverksmiðjur að hafa starfsleyfi frá heilbr.- og trmrn., en einungis fáar þeirra hafa fullt starfsleyfi, eins og kemur fram á fskj. I með till., og sumar eru reknar án nokkurs leyfis heilbrigðisyfirvalda. Á árunum 1980–1983 var unnið að ýmsum aðgerðum af hálfu stjórnvalda til þess að ráða hér bót á. Þannig er að finna í fskj. með þessari till., fskj. II, álit nefndar sem þáv. heilbrrh., Svavar Gestsson skipaði á árinu 1980 til að semja drög að reglugerð til varnar mengun frá fiskimjölsverksmiðjum. Þessi drög að reglugerð, sem ekki hefur verið útgefin eða staðfest, munu vera notuð af Hollustuvernd ríkisins að verulegu leyti þegar fjallað er um málefni þessara fyrirtækja. Þá skipaði ég sem iðnrh. á árinu 1981 starfshóp með fulltrúum frá fjórum ráðuneytum til að fjalla um aðgerðir til að hraða mengunarvörnum og orkusparnaði í fiskimjölsverksmiðjum á grundvelli sérstakrar ríkisstjórnarsamþykktar frá 13. júlí 1981. Sá starfshópur skilaði áliti ári seinna eða 29. júní 1982 og fjallaði um lánsfjármögnun og styrkveitingar úr ríkissjóði til að hvetja til að dregið yrði úr mengun frá fiskimjölsverksmiðjum. Einnig er í þessum ábendingum að finna tillögur um hvernig innlendur iðnaður gæti orðið betur hlutgengur en áður í verkefnum á þessu sviði. Álit þessa starfshóps er birt á fskj. III með þessari till. Á grundvelli þessara tillagna var veitt framlag á fjárlögum áranna 1981–1984 til að styrkja fiskimjölsverksmiðjur til að koma á úrbótum í mengunarvörnum og fengu níu verksmiðjur slíka styrki, sumar þrjú ár í röð, eins og nánar kemur fram á fskj. I með till. Á fjárl. yfirstandandi árs er, því miður, hins vegar ekki gert ráð fyrir neinu framlagi í þessu skyni og er það tilfinnanleg afturför og mér er ekki fullljóst hvað hafi valdið þeirri niðurstöðu. Þeim mun brýnna er að tryggt verði nú lánsfé til aðgerða í mengunarmálum fiskimjölsverksmiðja skv. lánsfjáráætlun ársins 1985. Ég vænti þess að till. þar að lútandi fái stuðning, svo stórkostlega brýnt málefni sem hér er um að ræða. Að mati okkar flm. er eðlilegt að því fjármagni verði ráðstafað í gegnum Fiskveiðasjóð sem lánað hefur til fiskimjölsverksmiðja. Vissulega þarf þess að gæta að slíkt fjármagn fari til brýnustu úrbóta í mengunarvörnum, en á næstu árum verði svo tryggt fjármagn skv. þeirri áætlun sem tillagan gerir ráð fyrir. Í fskj. með till. er að finna yfirlit yfir stöðu þessara mála og sum þeirra gagna eru komin frá Hollustuvernd ríkisins sem veitti flm. góðfúslega upplýsingar og aðstoð við undirbúning að þessari tillögugerð. Ég vil að lokum, herra forseti, vænta þess að á þessu stóra vandamáli verði tekið með jákvæðum hætti nú af hálfu Alþingis og legg til að eftir að umr. um þetta mál verður frestað verði till. vísað til hv. atvmn. sem fékk á sínum tíma hliðstæðar tillögur á árunum 1978–1979. Því er það till. mín að þessi nefnd fái þessa till. einnig þó að hugsanlegt væri að allshn. hefði áhuga á að fjalla um þetta mál. En ég hygg að hún hafi býsna mörgum málum að sinna og ekki óeðlilegt að atvmn. taki á þessari till. þar sem hún varðar vissulega heilbrigðismál, kannske í fyrsta lagi, en einnig þróun þessara fyrirtækja bæði varðandi nýtingu hráefnis og einnig orkusparnað.



Herra forseti. Ég vil í byrjun lýsa stuðningi mínum við till. til þál. um mengunarvarnir í fiskimjölsverksmiðjum. Mengun er gamalt og nýtt vandamál sem hefur skotið upp kollinum í þessum iðnaði okkar, en ekki hefur verið tekist á við það sem skyldi á undanförnum árum. Áður fyrr þótti gott að hafa „peningalykt“ og í mörgum byggðarlögum þótti sem það væri merki um grósku og hagsæld fólks ef fyndist nógu góð og mikil „peningalykt“, en tímarnir eru breyttir og menn fóru að gera kröfu til annars en þessarar góðu lyktar. Mér hefur alltaf fundist hún góð, en nútíminn æskir ekki eftir henni og því er hún orðin vandamál. En það er fleira að athuga. Mengunarvarnir í fiskimjölsverksmiðjum er einnig stórfellt orkusparandi. Ég vil að þetta tvennt sé tengt saman. Ef við viljum losna við reykinn sem kemur úr verksmiðjunum - eitthvað verður kannske eftir af lykt - er hægt að beisla hann og nýta hann sem orkugjafa fyrir suðu og þurrkara í verksmiðjunum. Það liggja fyrir útreikningar á því að sennilega mætti koma olíueyðslu við að framleiða hvert hráefnistonn af loðnu niður í um 30 kg á móti 50 kg í dag í þeim verksmiðjum sem eru verst búnar. Hjá þeim sem skástar eru er eyðslan 40–45 kg, en 50 kg sjáum við dæmi um. Þarna sjáum við hve miklu er til kostað þegar við erum að vinna þessa afurð. Annað er samhliða þessu sem við Íslendingar höfum ekki gert okkur ljóst og höfum vanrækt. Við erum orðnir langt á eftir þeim nágrannaþjóðum okkar sem eru sterkastar í þessum iðnaði, t.d. Norðmönnum og Dönum. Verksmiðjur okkar eru flestar hverjar orðnar mjög úreltar. Þessar þjóðir, t.d. Norðmenn, hafa lagt mikið fjármagn, auðvitað í gegnum styrkjastarfsemi í sjávarútvegi, í að endurbyggja verksmiðjur sínar og lagt mikið af mörkum til að taka upp nýjungar og endurbyggja. Það eru óþekkjanleg fyrirtæki frá því sem áður var. Þetta veldur því að þeir ná meiri og betri nýtingu út úr sínu hráefni og framleiða í flestum tilfellum auðseldari vöru. Eitt er það mál sem mikið er á dagskrá í íslensku þjóðfélagi núna. Það er fiskeldi og fóður til fiskeldis. Þannig er það í dag að sennilega getur Krossanesverksmiðjan ein afgreitt það fóður eftir þeim kröfum sem gerðar eru um framleiðslu á fiskimjöli. Það byggist á því að mjöl í slíka starfsemi er ekki talið nógu gott ef það er unnið í svokölluðum eldþurrkurum. Það þarf að vinna í loft- eða gufuþurrkurum. Það er loftþurrkun í Krossanesi sem hefur gefist vel. Þarna fæst einnig hærra próteininnihald í mjöli og meira verðmæti. Ef við getum tryggt á okkar mörkuðum, sem varan er seld á, að við getum skilað mjöli með 70–72% próteininnihaldi sem er mjög auðvelt við loftþurrkun, verður um verulega tekjuaukningu að ræða frá því að halda sig við 68%-samsetninguna sem er ríkjandi hér á markaði á þessari vöru. Ég er enga tölu með í þessu sambandi, en þarna getur munað verulega. Ég bendi á þetta vegna þess að þarna fara saman mengunarvarnir og betri tækjabúnaður verksmiðjanna sem vinna okkar verðmæta hráefni. Ég held að það sé ekki ofsagt að ef okkur tekst að veiða það sem út af stendur núna af loðnukvótanum og ef þær deilur leysast sem eru uppi, þá verði framleidd um 130 þús. tonn af loðnumjöli. Hér er gert ráð fyrir rúmlega 16% nýtingu að meðaltali. Það getur hver reiknað það út fyrir sig hvað þetta gæfi ef við gefum selt þessa afurð með 3% hærra próteininnihaldi en hefur verið undanfarin ár. En allt kostar þetta mikla peninga. Það skulum við gera okkur ljóst. Ég veit að SR á Siglufirði er núna að hefja endurbyggingu á verksmiðju sinni. Það verður verulega dýrt. Þess vegna skal á það bent að fjárfrekt fyrirtæki er að endurbyggja verksmiðjur okkar allt í kringum landið sem í loðnuvinnslunni eru. Kanna þarf vel leiðir til að ná í fjármagn til að byggja þetta upp á ákveðnum tíma. Með því mætti láta þessa atvinnugrein okkar skila þeim arði sem hún getur gert. Við tölum um fullnýtingu í sjávarafla. Þarna er einmitt einn þátturinn sem er mjög vannýttur að mínum dómi. Við höfum alltaf skilist þannig við þessar verksmiðjur að þær hafa ekkert haft til að byggja sig upp í þeim mæli sem þyrfti að vera svo að þær gætu skilað því sem ætlast er til af þeim. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um málið. Ég er búinn að skýra nokkuð mín sjónarmið. Ég legg því til að þessi till. komist sem best áleiðis og verði studd og fundnar raunhæfar leiðir. Ég legg áherslu á að þarna er bæði um mengunarvarnir, sparnað á orku og hærra söluverð fyrir afurðir að ræða. Allt er þetta sami pakkinn, eins og sagt er nú til dags.



Herra forseti. Þessi till., sem hér um ræðir, er vissulega nokkuð gamall kunningi, jafnvel eldri en hv. flm. gat um, a.m.k. í umr. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að líklega hefur loðnubresturinn komið að nokkru í veg fyrir að betur yrði að gert á þeim tíma er hann var iðnrh. og fór með þessi mál ásamt þáv. heilbrrh., hv. þm. Svavari Gestssyni. Vissulega komst þá nokkur hreyfing á þessi mál. Hitt er svo annað að á seinni hluta valdatíma þeirra var lítið gert í því að fylgja eftir þeim reglugerðum sem þá voru þegar komnar og hefur reyndar lítið gerst í þeim málum enn. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi jafnvel verið lán í óláni að við rukum ekki í það fyrir u.þ.b. tíu árum að framfylgja kröfum um mengunarbúnað með þeim búnaði sem þá var þekktur. Síðan þá hafa komið fram tæki og aðferðir, eins og síðasti ræðumaður hv. þm. Valdimar Indriðason gat um, búnaður sem gerir ekki aðeins mun auðveldra að þétta gufuna, heldur einnig að vinna úr henni nýtanlega orku til upphitunar á hráefni. Með þessu móti hefur sýnt sig, og óbeina eldþurrkunin sem á sér stað á Krossanesi og eimibúnaðurinn sem kominn er upp á Raufarhöfn, að hægt er að spara verulega orku með því einu að þétta gufuna, sem kallaður er reykur, úr verksmiðjunum, en sú gufa ber einmitt lyktarefnin og olíudropana vítt og breitt um nágrennið. Það er sennilega alveg rétt að við séum nokkuð langt á eftir því sem best gerist í nágrannalöndum okkar. Hins vegar eigum við nú til verksmiðjur sem eru sambærilegar. Á Krossanesi er, má segja, engan reyk að sjá. Að vísu eiga þeir eftir að gera átak innan verksmiðjunnar sjálfrar. Ástandið þar er ekki alveg nógu gott enn þá. Auðvitað er lykt af skemmdu hráefni enn þá til angurs þar í nágrenninu. Eins og hv. þm. Valdimar Indriðason gat um kostar þetta fé. Því miður sýnist mér ekki horfa efnilega um það. Verksmiðjurnar eru núna reknar með miklu basli og afkoma þeirra er nánast mjög hæpin. Ég hef ekki séð áætlanir um að þar verði ráðin bót á. Það er hins vegar til upplýsingar rétt að geta þess að Fiskveiðasjóður lánar út á aðgerðir eins og Síldarverksmiðjur ríkisins ætla sér að fara í á næstunni. Mér er kunnugt um að ný loðnubræðsla á Ólafsfirði hefur fengið fyrirgreiðslu. Hún er búin þvottaturni og gufuþurrkun og þess vegna nokkuð - hvað eigum við að segja - loftmengunarminni en aðrar verksmiðjur hér. Að sjálfsögðu má deila um hvort lánveiting Fiskveiðasjóðs er nægileg til þessara hluta og ég hef einhvern veginn grun um að lánveiting Fiskveiðasjóðs sé fyrst og fremst til orkusparandi aðgerða. Ég skal þó ekki fullyrða um að svo sé. Mælingar á loftmengun eru nokkuð erfiðar. Því er ekki að leyna að þeir sem hafa átt fyrir þessum verksmiðjum að sjá, sem taldar hafa verið menga loft í bæjarfélögum, hafa gjarnan getað varið sig með því að ekki sé þægilegt að mæla hvað er vond lykt og hvað ekki. Það er gert með sérstöku tæki og sérþjálfuðum nefum sem látin eru lykta af lofti með mismunandi þynningum, en hvorki hefur slíkt fólk verið þjálfað upp hér né heldur eru tæki til. Ég hef þó von um að það séu betri tímar í vændum á þessum sviðum. Ég get tekið undir að það eru sérstakir staðhættir í kjördæmi hv. flm. Ég þekki það vel frá minni tíð sem eftirlitsmaður með þessum verksmiðjum að aðstæður þar og ástand þar var hvað verst á landinu. Því er ekki að leyna. Það er gjörsamlega gagnslaust að byggja háa skorsteina á Seyðisfirði og Eskifirði. Þeir hjálpa ekki neitt þar þó að þeir mundu geta og geti hjálpað töluvert á öðrum stöðum. Ég vil að efni til taka undir þessa till. og held að vissulega sé löngu tímabært að ráða bót á mengun frá fiskimjölsverksmiðjum.



Herra forseti. Ég vildi ekki láta þessa umr. líða hjá án þess að taka efnislega undir till. Hér er um þarft mál að ræða og ég mun fyrir mitt leyti styðja það að till. fái gaumgæfilega umfjöllun hér og athugun. Vissulega er um stórt mál að ræða og framkvæmdir kosta mikið fé. Það er rétt, sem fram hefur komið, að þetta mál er alvarlegt í Austurlandskjördæmi og brennur víða á mönnum þar. Peningalyktin þótti góð áður fyrr. Hún þótti bera vott um góða tíma og var yfirleitt um hábjargræðistímann. Nú er úthaldstími verksmiðjanna miklu lengri og peningalyktin liggur í loftinu miklu lengur en áður var og yfir veturna líka. Í fjörðum fyrir austan sér víða ekki handa skil þegar verksmiðjurnar eru í fullum gangi, ekki síst þegar veðurblíða er einstök eins og í vetur. Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að viss hagkvæmni er því samfara ef það tekst að ráða hér bót á. Maður hefur séð verksmiðjur sem þannig er ástatt um að sópa má á þeim þakið þegar þær eru í fullum gangi vegna þess að það fer svo mikið mjöl út með reyknum og einnig er frá þeim grútarmengun um allar fjörur. Ég ætla ekki að lengja þessa umr. eða fara út í önnur atriði. Það hafa talað við þessa umr. menn sem eru gagnkunnugir þessum málum og ég hef í rauninni engu við þeirra orð að bæta, en vildi ekki láta hjá líða að taka undir þetta mál því að það er þarft.



Herra forseti. Ég þakka þeim hv. þremur þm., sem hér hafa talað í umr. um þetta mál, fyrir jákvæðar undirtektir og skilning á þeim vanda sem hér er við að fást. Ég met þau sjónarmið sem þar komu fram og t.d. þau orð sem hv. þm. Valdimar Indriðason mælti um það mikla hagræði sem hægt væri að hafa af endurbótum í þessum málum. Það eru orð sem ég held að menn ættu að íhuga nú þegar nauðsyn er á því að við fáum sem mest út úr því sem aflast í okkar sjávarútvegi og einmitt sú staða ætti að vera mönnum hvatning til þess að ráðstafa fjármagni til þeirra úrbóta sem nauðsynlegar eru í þessu samhengi. Mér er alveg ljóst að hér þarf að koma til lánsfé og það er ekki vinsælt á þessum dögum að mæla fyrir erlendum lántökum í sambandi við framkvæmdir í okkar atvinnulífi. Það þekkja menn af umr. í þinginu. En ég tel að þegar um brýn mál er að ræða sem þessi og sem einnig eru auðsæilega arðgefandi til lengri tíma litið beri að veita þeim ákveðinn forgang. Það er alveg rétt, sem hér hefur verið undirstrikað af mér og þeim sem síðar hafa talað, að ástandið er misjafnt eftir staðháttum varðandi þennan mengunarvanda, sérstaklega loftmengunina, en einnig reyndar sjávarmengunina, þar sem dreifingunni er mjög misjafnlega háttað eftir staðháttum. Á engum landsfjórðungi mun þetta mál brenna heitar en Austurlandi nú í aflasældinni á yfirstandandi loðnuvertíð og við þær aðstæður í veðurfari sem ríkt hafa. En slíkir staðir eru víða eins og menn þekkja, þar sem þessi mengun er tilfinnanleg þannig að hér er ekki um afmarkað kjördæmismál að ræða. Það er hv. þm. auðvitað einnig ljóst. Ég vænti þess, herra forseti, ekki aðeins að þetta mál fái þinglega meðferð í nefnd, heldur verði það tekið til meðferðar í tengslum við fjárfestingar-'og lánsfjáráætlun hér í þinginu fyrir þetta ár að tryggja lánsfjármagn til loðnuverksmiðjanna sem sérmerkt sé í þessu skyni. Ég er ansi smeykur um að eins og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun liggur fyrir sé heldur þröngt fyrir dyrum hjá Fiskveiðasjóði, miðað við þá mörgu sem þangað sækja, og ég veit um það að á vissum stöðum a.m.k. er undirbúningur vel á veg kominn og fyrirliggjandi til úrbóta. Það á t.d. við um mína heimabyggð, Neskaupstað. Þar liggur fyrir áætlun um brýnustu úrbætur, aðgerðir sem unnt er að ráðast í á þessu ári ef hægt er að verða við umsókn um lánsfé til aðgerðanna. Og ég hygg að svo sé víðar. En jafnnauðsynlegt er að taka á þessum málum til lengri tíma litið þannig að hámarksárangri verði skilað í sambandi við nýtingu hráefnis, verðmætisauka og orkusparnað.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 450 ásamt hv. 5. þm. Reykn. Geir Gunnarssyni að flytja svohljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hún beiti sér fyrir því að haldin verði námskeið fyrir fatlaða í meðferð og notkun á tölvum til að auðvelda fötluðum að fá störf á vinnumarkaðnum. Félmrn. standi fyrir þessum námskeiðum, viðkomandi að kostnaðarlausu.“ Í grg. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Atvinnumál fatlaðra hafa oft verið til umræðu og ýmislegt hefur verið gert til að auðvelda atvinnuþátttöku þeirra, t.d. verndaðir vinnustaðir. Einskis má hins vegar láta ófreistað til að auka þátttöku fatlaðra sem mest í atvinnulífinu og þá alveg sér í lagi við þau störf sem mest eru við hæfi þeirra. Tölvutækni og tölvunotkun ryðja sér æ meir til rúms í atvinnulífinu. Til að starfa við tölvur þarf ákveðna þekkingu byggða á námi, en augljóst er að tölva sem vinnutæki hentar sérstaklega vel fötluðum, m.a. hjólastólafólki. Fá störf munu þessu fólki þægilegri viðhorfs, auk þess sem þau gefa betri tekjumöguleika en mörg önnur. Störf sem lúta að tölvum og notkun þeirra ná til æ fleiri þátta og svo mun verða enn frekar í náinni framtíð. Fatlaðir þurfa að eiga kost námskeiða til þess að geta orðið hlutgengir til þessara starfa. Upp á slík námskeið þarf að bjóða fötluðum þeim að kostnaðarlausu til örvunar og hvatningar til frekari atvinnuþátttöku, en fjárhagur fatlaðra almennt er slíkur að námskeið getur verið þeim ofviða fjárhagslega. Félmrn. er yfirstjórnandi þessa málaflokks skv. lögum og hlýtur að vera sá aðili sem tekur þetta að sér. Námskeiðahald af þessu tagi mundi skjótlega skila sér á margan veg til samfélagsins auk þeirra áhrifa sem það gæti haft á hagi og líf fatlaðra.“ Ég sat fyrir skömmu - allt of skamman tíma þó - hluta af ráðstefnu um atvinnumál fatlaðra. Sú ráðstefna var mjög fjölsótt. Ótrúlegur áhugi kom þar fram á öllum möguleikum hinna fjölmörgu hópa fatlaðra sem þar voru saman komnir. Þar var m.a. rætt um vernduðu vinnustaðina og þeir taldir af hinu góða þar sem þeir væru óhjákvæmilegir, en hins vegar tekið skýrt fram af öllum þeim sem þar töluðu að þeir væru vitanlega það úrræði sem síðast ætti að grípa til, hin almenna atvinnuþátttaka ætti að sitja fyrir. Það kom ljóst fram á þessari ráðstefnu hversu miklar vonir fatlaðir binda við tölvuna. Að vísu gera þeir það gagnvart ýmsum hjálpartækjum sem tengd eru við tölvur og stjórnað af þeim eða með þeim, með tölvubúnaði, ýmiss konar hugbúnaði einnig af því tagi, en alveg sérstaklega varð maður var við að þeir bundu vonir við að atvinna tengd tölvunni félli þeim í skaut. Það var almennt álit á þessari ráðstefnu, dapurlegt að vísu, að einkaaðilar stæðu sig mun betur en hið opinbera í því að sjá fötluðum fyrir vinnu. Ég hygg að þetta sé rétt, hið opinbera hafi mjög lítið gert af því eða eins lítið og unnt er - að greiða fyrir atvinnuþátttöku fatlaðra. Ég man það frá því í umr. fyrr í vetur að þá komu þessar upplýsingar einnig fram þegar hv þm. Geir Gunnarsson spurði um það sérstaklega hér vort það yrði ekki gert, svo sem eru bein ákvæði um, að þegar störf væru auglýst á vegum hins opinbera þau sem fatlaðir gætu tekið að sér, þá væri þess getið sérstaklega í auglýsingunni að þeir ættu þar forgang. Það var líka dapurlegt, sem kom fram á þessari ráðstefnu, hversu lítið er vitað um fjölda fatlaðra sem gætu unnið ýmis störf ef þau væru tiltæk og fyrir þeim séð. Um þetta vantaði upplýsingar frá öllum stöðum á öllum svæðum á landinu utan Reykjavíkur og í Reykjavík voru m.a.s. langt í frá tæmandi upplýsingar um þetta þó að þar hafi lengst og best verið unnið að þessum málum. Á Reykjanessvæðinu var um töluverðar upplýsingar að ræða, en á öllum hinum svæðunum var um bráðabirgðatölur að ræða sem voru handahófskenndar svo ekki sé meira sagt. Einna skást var þetta þó á Norðurlandi eystra, en átti þó alveg sérstaklega við Akureyri, enda hefur félagsskapur fatlaðra á Akureyri unnið sérstaklega gott starf í þessum efnum. Atvinnuleit og vinnumiðlun á Reykjavíkursvæðinu er hvergi nærri í því fari sem vera skyldi. Það varð mér best ljóst, þegar ég átti tal við hinn nýja deildarstjóra svæðisstjórnar hér eða öryrkjadeildarinnar í Reykjavík, Ástu B. Schram, sem er gífurlega fær starfskraftur og vinnur af mikilli samviskusemi, hversu illa er búið að þessum þætti þar sem henni er í raun einni ætlað að sjá um atvinnuleit og vinnumiðlun á þessu stóra sviði - með að vísu kannske einhverri aðstoð annarra, en meginþunginn hvílir á herðum þessa eina starfskrafts. Hér hefur að vísu verið lofsvert starf unnið og ég vil geta þess alveg sérstaklega hér. Skóli fatlaðra hefur verið í gangi, eins og menn þekkja, og þar haf bæði Öryrkjabandalagið og Rauði krossinn unnið umtalsvert starf og Rauði krossinn m.a. alveg sérstaklega tekið þátt í því að styrkja tölvunámskeið fyrir fatlaða, tölvunámskeið sem hafa verið alveg sérstaklega vel sótt. Þess ber einnig að geta að Skóli fatlaðra hefur verið styrktur af hinu opinbera, en það hefur verið undir hælinn lagt hverju sinni hversu mikill sá styrkur hefur verið og hversu vel hefur verið þar að verki staðið. Við flm. teljum hins vegar að stjórnvöld eigi hér skyldu að gegna og þeim beri að sinna þeirri skyldu og rækja hana, ekki bara til framtíðarheilla fyrir á einstaklinga sem hér gætu öðlast nýja lífssýn, ef svo mætti að orði kveða, heldur ekki síður þjóðfélaginu því að það kom fram á þessari ráðstefnu að í beinhörðum tölum talið er þjóðhagsleg hagkvæmni þess að útvega fötluðum vinnu við hæfi ótvíræð og þarf reyndar engan hagfræðispeking til að segja sér þá einföldu hluti. Réttur fatlaðra er betur lagatryggður nú en áður með löggjöfinni um málefni fatlaðra. Það er aðeins í svo mörgu, eins og í fleiri greinum, sem á skortir um framkvæmd. Hér er vissulega ein brotalömin, kannske ein sú alvarlegasta, sem úr þarf að bæta. Mikilvægi starfsins fyrir hvern og einn er ótvírætt og ekki síður fyrir þá fötluðu sem oft hafa ekkert að gera og eru auk þess í of mikilli einangrun. Hin nýja tækni á að skapa þeim möguleika. Þá möguleika þarf að nýta til fullnustu. Þar kemur tölvan sem tæki hinna fötluðu til þess að hasla sér völl á vinnumarkaðnum. Því þarf hér aðgerðir sem duga. Því er till. þessi flutt. Ég legg svo til, herra forseti, að að loknum þessum hluta umr. verði þessari till. vísað til hv. allshn.

Fyrirspurnin hljóðar svo: Hver er heildarkostnaður (þar með talinn stjórnkerfiskostnaður) ríkissjóðs árin 1983, 1984 og 1985 (skv. fjárlögum): 1. Af hverjum bóknámsnemanda í fullu námi a. á grunnskólastigi, b. á öðrum skólastigum? 2. Af hverjum verknámsnemanda í fullu námi? Svar: 1. a. Kostnaður vegna nemenda á grunnskólastigi er til jafnaðar sem hér segir: kr. Samkvæmt ríkisreikningi 1983 . . . . . . . 20 320 Samkvæmt bráðabirgðareikningi 1984 . 23 400 Samkvæmt fjárlögum 1985 . . . . . . . . . . 30 810 Tölur þessar taka til alls launa- og rekstrarkostnaðar ríkissjóðs, svo sem vegna kennslu, stjórnunar, námsbóka o.s.frv. Stofnkostnaður vegna skólahúsnæðis er þó ekki meðtalinn. Fjöldi nemenda í grunnskólum, þar með taldir forskólanemendur, eru á þessu árabili milli 40 600–40 700. Kostnaður þessi ár var sem hér segir: Árið 1983 tæpar 827 millj. kr. samkvæmt ríkisreikningi. Samkvæmt bráðabirgðatölum fyrir árið 1984 950 milljónir kr. og samkvæmt fjárlögum 1985 1253 milljónir kr. Rétt er að benda á að hér er um meðaltalskostnað að ræða. Kostnaður er misjafn eftir landshlutum, skólum, aldri nemenda o.s.frv. b. Kostnaður ríkissjóðs vegna nemenda í fjölbrauta- og menntaskólum er sem hér segir, til jafnaðar á nemanda: kr. Samkvæmt ríkisreikningi 1983 . . . . . . . 31 660 Samkvæmt bráðabirgðareikningi 1984 . 38 240 Samkvæmt fjárlögum 1985 . . . . . . . . . . 45 630 Nemendur í mennta- og fjölbrautaskólum eru á þessu árabili frá 8400–8600 sem er um 75% allra nemenda á framhaldsskólastigi. Meginþorri þeirra, eða tæp 90%, er skilgreindur sem bóknámsnemendur. Kostnaður ríkissjóðs við mennta- og fjölbrautaskólanemendur var alls um: 267 millj. kr. árið 1983, 323 millj. kr. árið 1984 samkvæmt bráðabirgðareikningi og 386 millj. kr. samkvæmt fjárlögum 1985. Kostnaður ríkissjóðs er, með sama hætti og í grunnskólum, misjafn á framhaldsskólastigi. Kemur þar til stærð skóla, staðsetning, umfang og tegund náms, svo og mismikil hlutdeild ríkissjóðs í rekstri skóla. 2. Kostnaður ríkissjóðs vegna verknámsnemenda er til jafnaðar sem hér segir: kr. Samkvæmt ríkisreikningi 1983 . . . . . . . . 38 840 Samkvæmt bráðabirgðareikningi 1984 . . 44 340 Samkvæmt fjárlögum 1985 . . . . . . . . . . . 52 950 Tölur þessar taka til alls kostnaðar ríkissjóðs í nokkrum verkmenntaskólum. Í skólum þessum stunda um 1500–1600 nemendur nám og er það um helmingur allra verknámsnemenda.