Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. málsins hafði ég lýst afstöðu minni til þessa frv., en gat því miður ekki verið hér viðstaddur, þegar atkvgr. fór fram. En þar sem við í minni hl. gáfum ekki út sérstakt nál., þá þykir mér ástæða til þess að láta það koma hér fram við þessa umr., að við, sem vorum í minni hl. sjútvn., teljum, að það sé ekki réttmætt að samþykkja þetta frv., því að það gerir ráð fyrir því að breyta gildandi l. um Fiskveiðasjóð þannig, að framlög ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs séu skert frá því, sem nú er fyrir mælt í l. Það er meginástæðan til þess, að við leggjumst gegn því, að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil ásamt hv. 5. þm. Norðurl. e. leyfa mér að flytja skriflega brtt. við 8. gr. frv. á þessa leið: „Upptalning, hvernig verja skuli lánsfé, breytist þannig: Í stað „15 millj. kr.“ til rafvæðingar í sveitum komi: 25 millj. kr., og niðurstöðutala breytist samkvæmt því í 366.8 millj. kr.“ Þetta atriði var nokkuð mikið rætt hér á laugardaginn við 2. umr. málsins og ég þarf þess vegna ekki að nota mörg orð, þegar ég fylgi þessari brtt. úr hlaði. Ég vil taka fram, að hæstv. fjmrh. gat ekki sannfært mig um það, að útilokað væri um alla efnisútvegun umfram það, sem þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til að útvega. Ég trúi því ekki, að það sé svo miklum vandkvæðum bundið að fá jafneinfalda hluti og staura og strengi, en það eru þeir efnishlutar, sem fyrst koma til nota við lagningu raflína, eins og kunnugt er. Það vita sjálfsagt allir, sem vilja vita, a.m.k., að það horfir mjög óvænlega um sumaratvinnu skólafólks. Ég hygg, að við línulagnir af því lagi, sem hér um ræðir, falli til nokkuð mikil verkamannavinna, og einnig þess vegna tel ég það hagkvæmt, ef hægt væri að auka framkvæmdir á þessu sviði. Ég vil árétta það, sem virtist alveg fara fram hjá hæstv. ráðh., eftir orðum hans á laugardaginn að dæma, sem ég sagði þá, að jafnvel þó ekki væri hægt að nýta allt þetta fjármagn til framkvæmda umfram það, sem þegar er ráðið, þá væri þó kostur að afla á þennan hátt fjármagns inn í kerfið og létta að einhverju leyti á þeim skyndilánum, sem ráðgerð eru á vegum sveitarfélaganna, sem hafa raunverulega ekki tök á að standa undir þeim, þó þau í nauðvörn brjótist í því. En ég vil einnig endurtaka það, sem ég sagði þá, að þó ég hafi þetta í huga, þá er það þó fyrst og fremst það, sem fyrir mér vakir og okkur flm. þessarar till., að hraða framkvæmdum svo sem auðið er. Það kom fyllilega fram hjá hæstv. ráðh. við 2. umr., að hann taldi það bera vott um ábyrgðarleysi hjá þeim, sem þá stóðu að flutningi till., sem gekk nokkuð lengra en þessi. Ég var þá einmitt búinn að tala mig „dauðan“ og gat ekki mótmælt þessu. En ég vil nú bara benda á það, að hér er um að ræða mál upp á 1000 millj. kr. Þetta er lagt fyrir Alþ. til meðferðar og þn., sem fjallar um málið, eða hluti þn. flytur eina brtt., sem nemur 15 millj. kr. Það er varla hægt að gera ráð fyrir minni till. til breytinga á svo stóru máli, úr því að það er á annað borð lagt fyrir Alþ. til meðferðar. Og í annan stað í sambandi við tal um ábyrgðarleysi, að þá vil ég aftur, og þá kannske örlítið greinilegar en ég gerði við 2. umr. minna á niðurlagsorð aths. við lagafrv., og þær koma frá ríkisstj. eins og frv. sjálft auðvitað. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Svo sem fram hefur komið er kostnaður við fyrirhugaðar framkvæmdir áætlaður samtals 356.8 millj. kr., en það er 61.8 millj. kr. hærri fjárhæð en ofangreindri fjáröflun nemur. Í fyrri áætlun, sem fylgdi fjárlagafrv. 1970, voru óleyst fjárhagsvandamál af þessu tagi 25 millj. kr. Þar sem telja verður líklegt, að nokkur hluti framkvæmdanna frestist til næsta árs, vegna þess að undirbúningi er ekki nægilega langt komið, mun þessi mismunur lækka allverulega, en ríkisstj. mun beita sér fyrir nauðsynlegri viðbótarfjáröflun, ef á þarf að halda.“ Þessi tillöguflutningur okkar hv. 4. þm. Norðurl. e. nú og okkar, sem fluttum hliðstæða till. við 2. umr., er byggður á nákvæmlega sama plani og lagt er hér af hálfu ríkisstj. Hún skilur þannig við sitt frv., að það er gert ráð fyrir því, að nokkrar fjárhæðir vanti fyrir utan það, sem fastmótaðar áætlanir liggja fyrir um, hvernig afla skuli. Ríkisstj. mun beita sér fyrir nauðsynlegum viðbótarfjárhæðum, ef á þarf að halda. Það, sem við leggjum til þarna, er aðeins að hækka þetta bil nokkuð og í þeirri veru, að ríkisstj., á sama hátt og hún í frv. gerir ráð fyrir að afla viðbótarfjár, ef þarf, þá bæti hún við þeirri upphæð, sem okkar till. fjallar um. Það getur svo vel verið, að hæstv. ríkisstj. þyki þessi málatilbúnaður broslegur eins og hæstv. ráðh., sem ræddi þetta mál af hálfu ríkisstj. við 2. umr. Það má vel vera, það fer eftir smekk. En mér þykir þetta mál ekkert broslegt. Og ég held, að íbúum í þeim byggðarlögum, þar sem þrír bæir af hverjum fjórum eru utan við samveitusvæðið, þyki heldur ekki vera hér um neitt sérstaklega broslega hluti að ræða. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vil bara láta það koma fram að lokum, að ég vil engan veginn fallast á það, að framkvæmd þessara mála, eftir að náð er 11/2 km markinu, eins og talað er um að ná í ár og næsta ár, sé nokkurt mál út af fyrir sig. Ég tel alveg tvímælalaust, að framkvæmdir á þeim áfanga verði og hljóti að koma í beinu framhaldi af því, sem nú er talað um að ljúka í ár og næsta ár. Og þá hlýtur það að skipta máli upp á áframhaldið og upp á það, hvenær þessum aðgerðum verði lokið, hvort það fæst meira eða minna fjármagn inn í kerfið á þessu ári. Ég vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir till., af því að hún er skriflega fram komin.



Herra forseti. Ég vil nú lýsa fylgi mínu við þá till., sem borin hefur verið fram skriflega við þetta frv. um að hækka framlagið til rafvæðingar í sveitum um 10 millj., en við 2. umr. var till. um nokkru meiri hækkun felld í hv. d. Við þá umr. gerði ég fsp. um það að gefnu tilefni til hæstv. ráðh., hvað átt væri við, er talað væri um af hálfu stjórnvalda, að ekki væri hægt að ljúka þeirri rafvæðingu, sem hér er um að ræða, á næsta sumri af tæknilegum ástæðum. Ég spurði um það, hverjar þessar tæknilegu ástæður væru, sem hindruðu framkvæmdir á næsta sumri, og hæstv. ráðh. gaf þau svör, að þar væri um að ræða vandkvæði á því að útvega efni til línulagningar frá öðrum löndum. Ég vil draga í efa, að þetta geti verið rétt, held, að hæstv. ráðh. hljóti að hafa borizt ótraustar upplýsingar um það efni. Það virðist mér vera hreint óhugsandi, að ekki væri hægt að fá til landsins, t.d. í septembermánuði, efni til línulagninga, sem pantað væri núna í lok apríl eða byrjun maí, þannig að ég vona, að það komi í ljós, að þessir tæknilegu erfiðleikar séu ekki fyrir hendi. Ég vil svo bæta örfáum orðum við það, sem ég sagði við 2. umr., í sambandi við þann lið áætlunarinnar, sem fjallar um orkurannsóknir. Þetta var þá nokkuð rætt. Hv. 5. þm. Norðurl. e. spurðist fyrir um það hjá ráðh., hvaða orkurannsóknir væru fyrirhugaðar á næsta sumri. Í sambandi við þessar umr. rifjaði ég upp hér í hv. d. ýmislegt, sem gerðist í sambandi við stórvirkjunarmál fyrir 8–10 árum, og m.a. þá áætlun, sem þá lá fyrir um virkjun Dettifoss, en upplýsingar um þetta er að finna bæði í skýrslu stórvirkjunarnefndar og í skýrslu verkfræðingafirmans Harza í New York. Þessar skýrslur bera það með sér, að allmiklar rannsóknir hafa farið fram á virkjunarmöguleikum við Jökulsá og nokkuð langt síðan þær rannsóknir voru hafnar, en síðast munu þær hafa átt sér stað á árunum 1961–1962. Út af orðum, sem féllu við umr., eftir að ég talaði, vil ég vekja athygli á því, að raforkumálaskrifstofan hefur í áætlun sinni um forrannsóknir á vatnsorku Íslands á árunum 1970–1974 lagt til, að varið verði nálega 17 millj. kr. til rannsókna á Jökulsársvæðinu við Dettifoss. Þetta er nánar skýrt síðar í skýrslunni, þar sem segir, að þær áætlanir, sem gerðar voru um virkjun Dettifoss á árunum kringum 1960, hafi verið á því byggðar, að fallvatnið yrði leitt neðanjarðar frá brún Selfoss eða nokkru ofar niður fyrir Hafragilsfoss. En raforkumálaskrifstofan lætur í ljós, að það kunni að vera fullt svo heppileg leið að gera vatnsveg ofanjarðar eða skammt undir yfirborði, en þetta hefur ekki áður verið rannsakað, að því er virðist samkv. skýrslunni. Þess vegna er þarna gerð till. um nýtt rannsóknarefni, og ég vil taka undir það, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði, að það er auðvitað mjög brýnt, ef hugsað er til einhvers konar stóriðju á Norðurlandi, að þessar rannsóknir séu framkvæmdar, þannig að þær liggi fyrir. Ég vil einnig taka undir það, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. ræddi um nauðsyn rannsókna á virkjunarmöguleikum í Skjálfandafljóti. Skjálfandafljót er að vísu vatnsminna en Jökulsá á Fjöllum, en eigi að síður hafa verið talin þar allgóð virkjunarskilyrði, en það getur verið spurning um, hvort sú virkjun, sem þar er gerð, henti betur fyrir stóriðjumarkað eða almennan markað. En litlar rannsóknir hafa verið gerðar á þessum stað, og ég tel það alveg sjálfsagt, að unnið verði að þeim nú sem allra fyrst. Fleira væri það, sem ástæða gæti verið til að ræða um í sambandi við þessar fyrirhuguðu orkurannsóknir og náttúrlega væri það eðlilegt, þegar till. eru lagðar fyrir Alþ. um að taka lán til orkurannsókna og til ýmissa annarra framkvæmda, sem hér eru tilgreindar í þessu frv., að þá væri áætlunin í áætlunarformi og betur sundurliðuð en hún er í þessu frv. Það hlýtur að verða til athugunar á komandi tímum.



Herra forseti. Heilbr.-og félmn. hefur fjallað um þetta frv. og rætt það á nokkrum fundum. Frv. hefur verið rætt allítarlega, en að því athuguðu hafa allir nm. orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. með þeim brtt., sem eru á þskj. 698. Eins og menn muna og fram kom hér við 1. umr. málsins í hv. d., eru skoðanir manna nokkuð skiptar í þessu máli. Niðurstaða n. er því, eins og að líkum lætur, þannig, að hún ber keim málamiðlunar. Eigi að síður eru þó flestir á einu máli um það, að rétt sé að huga að þessum málum framvegis á líkan hátt og gert hefur verið hingað til, þ. e. a. s. að félmrn. hafi það á sinni könnu í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Ég get farið fljótt yfir sögu, að því er lýtur að þessum brtt., sem n. gerir á frv., eins og það kom frá hv. Ed. Þær eru í stuttu máli, að öll ákvæði í frv., sem lúta að sérstökum erindreka, er hafi þessi mál með höndum og annist og ýti á framkvæmd þeirra, eru numin brott, en þess í stað ætlazt til þess, að félmrn. hafi þau með höndum, hér eftir sem hingað til, eins og kemur skýrt fram í 1. gr. Ég ætla ekki að lesa þessar brtt. allar upp. Það er þarflaust, en aðeins geta þess, að þær till., sem horfa til breyt. á 3.–7. gr., eru allar þess efnis, að ákvæði um sérstakan erindreka eru numin á brott. Auk þess eru gerðar örfáar lagfæringar á orðalagi, en efnisbreytingar eru held ég ekki neinar gerðar á þessum gr. Að því er varðar 8.–12. gr., eru þær óbreyttar, eins og Ed. samþykkti þær, en síðan kemur breyt. á 13. gr. frv. Um hana voru skoðanir nokkuð skiptar, en samkomulag náðist um að orða hana á þá leið, sem gert er á þskj. 698, en í stað hins upphaflega orðalags hljóðar gr. svo, þ. e. a. s. 1. mgr. gr. hljóðar þá þannig nú: „Ráðherra er heimilt að sameina hrepp nágrannasveitarfélagi að fenginni jákvæðri umsögn viðkomandi sýslunefndar og/eða bæjarstjórnar, ef íbúatala hreppsins er lægri en 30.“ Ég skýri þetta ekki nánar, en að sjálfsögðu er þetta málamiðlun frá því, sem upphaflega var orðað. 14. gr. breytist svo aðeins að því leyti, að erindrekinn og ákvæðin, sem um hann fjalla, eru numin brott. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta frv., en að þessu athuguðu leggur n. til, að það verði samþ.



Herra forseti. Ég var einn þeirra, sem andmæltu ýmsum ákvæðum í þessu frv., þegar það var til 1. umr., og þó alveg sérstaklega öllum þeim tilburðum um nýja embættismanninn, erindrekann, sem í því fólust. Nú hefur málið tekið heldur en ekki stakkaskiptum, og ég man ekki eftir, að nokkurt frv. hafi farið svo í gegnum hendur einnar n., að það hafi tekið þeirri myndbreytingu, sem hér hefur orðið. Í fáum orðum sagt er nánast ekkert eftir af frv., sem getur kallazt efni. Svo rækilega hefur hv. heilbr.- og félmn. endurbætt þetta frv., að ég greiði því atkv. með glöðu geði. Það er ekki vegna þess að ég telji frv., eins og það er nú orðið eftir till. n., svo mikils virði, að það þurfi að vera að samþykkja það. Ég þvert á móti lít svo á, að það skipti ekki nokkru máli, hvort það er samþ. eða ekki. En það er sá kostur við að samþykkja það að mínum dómi, að það verður kannske ekki fundið upp á að flytja slíkt frv. aftur á næstu þingum, ef þetta yrði samþ. til málamynda, og ég er algerlega samþykkur því. Það, sem mér finnst einna ánægjulegast fyrir utan embættismanninn, sem nú er ekki lengur í frv., er, að breytt hefur verið 13. gr. Eins og hv. þm. muna, átti að veita ríkisstj. vald til þess að sameina sveitarfélög þrátt fyrir andmæli viðkomandi hreppa, ef þeir voru fámennari en svo, að þeir hefðu 50 íbúa. Nú er þessu breytt þannig, að ráðh. er ekki heimilt að sameina hreppa, nema sýslunefnd eða bæjarstjórn hafi samþ. það, og þó því aðeins, að þar séu færri en 30 manns, og er mér tjáð, að það muni þá vera tveir hreppar á landinu, sem geta fallið undir þetta, eins og sakir standa. Þetta er vel unnið, kalla ég. Ég vil flytja hv. heilbr.- og félmn. þakkir fyrir það, hversu vel hún hefur unnið þarna að málinu.



Herra forseti. Ég var eins og hv. 1. þm. Vestf. einn þeirra, sem gerðu nokkrar aths. við þetta frv. við 1. umr. Nú liggur fyrir álit hv. heilbr.- og félmn. um frv., og er það á þá leið, að n. mælir með frv. að því áskildu, virðist mér, að samþ. verði brtt., sem hún flytur á þskj. 698. Þessum till. var útbýtt nú í upphafi þessa fundar, og þær eru átta talsins. Sumar þeirra skiptast í nokkra stafl. og mér hefur ekki unnizt tími til þess að bera þessar brtt. saman við frv. og átta mig á því til fulls, í hverju breytingarnar eru fólgnar. Hins vegar virðist það auðsætt, að breyt. séu allmiklar, sem gerðar eru á frv., og hv. 1. þm. Vestf. segir, að þær séu mjög miklar. Það er dálítið erfitt í umdeildu máli að gera sér á örstuttri stund, á meðan verið er að flytja ræðu, grein fyrir brtt. af þessu tagi. Og því miður verð ég að segja það, að ég treysti mér ekki til að gera það. Ég sé það samt, að sumt, sem n. leggur til og kannske allt, ég vil ekki fullyrða um það, muni vera til bóta. T. d. er nú lagt til, að ekki megi leggja niður sveitarfélag með ráðuneytisákvörðun, þótt fámennt sé, nema áður komi til jákvæð umsögn viðkomandi sýslunefndar eða bæjarstjórnar. Ég átta mig ekki alveg á því svona í svip, hvernig stendur á því, að þetta þarf að bera undir bæjarstjórn, en líklega er það samt vegna þess, að gert er ráð fyrir, að í sumum tilfellum kunni að vera um að ræða sameiningu lítils sveitarfélags við bæjarfélag, og er þá spurning um það, hvort bæjarfélag vilji taka við sveitarfélaginu. Ég geri ráð fyrir, að jákvæð umsögn sýslunefndar þýði sama og samþykki. Ég geri ráð fyrir því, og þá verður minn skilningur á þessu ákvæði, ef ekki kemur fram annað frá n., að það, sem þarna er kallað jákvæð umsögn sýslunefndar, þýði samþykki. Þetta verði ekki gert nema með samþykki sýslunefndar. Það er lagt til, að felld verði niður ákvæði um sérstakan erindreka, sem vinni að þessum sameiningarmálum, og get ég verið því samþykkur. En eftir stendur sá áróðursblær, sem frá öndverðu hefur verið á þessu frv. Hann stendur eftir sums staðar í frv., og má vera, að það sé víðar en ég hef veitt athygli. T. d. er ekki gert ráð fyrir að breyta fyrirsögn frv. Það heitir áfram „Frumvarp til laga um sameiningu sveitarfélaga“, og í þessu heiti laganna út af fyrir sig felst nú nokkur áróður, en meiri áróður felst þó í a-lið 1. brtt., þar sem tekið er fram, að sérstök áherzla sé á það lögð, að félmrn., ekki erindrekinn, heldur félmrn., eigi frumkvæði að því, að athuguð verði skilyrði fyrir sameiningu einstakra sveitarfélaga um allt land. Það stendur enn í frv., að hið opinbera, ríkisvaldið, skuli eiga frumkvæði að þessu. Það á ekki að bíða eftir því, að frumkvæði komi frá sveitarfélögunum. Ég tel þetta galla á brtt. n. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, hef ekki átt þess kost að kynna mér brtt. svo rækilega, að ég geti rætt þær lið fyrir lið, en ég mun ekki telja mér fært að greiða atkv. með a-lið 1. brtt. og ekki heldur með heiti frv., eins og það er í frv. og brtt.



Herra forseti. Það gleður mig, að frv. skuli hafa eignazt einn góðan stuðningsmann í viðbót, þar sem er hv. 1. þm. Vestf., en ég vil aðeins vekja athygli hans á því, að þó að þessar brtt., eins og þær koma fram á þskj. 698, séu allfyrirferðarmiklar, eru þær minni að efni til. Þær eru litlar að því er snertir efni. Hitt er annað mál, að þegar sama orðið, einmitt það orð, sem á að nema brott úr frv., kemur fram í svo mörgum gr., verða till. dálítið fyrirferðarmiklar á pappírnum. Hv. 1. þm. Norðurl. e. vék að því, að ekki væri svo auðvelt að átta sig á þessum breyt. í fljótu bragði. Af ræðu hans kom þó fram, að hann hafði þegar numið og skilið það, sem hann, mér liggur við að segja, vildi skilja í brtt., og áttað sig á þeim til fulls, að því er ráðið varð af hans máli. Báðir þessir hv. þm. hafa talað um það, að lítið stæði eftir af frv. eins og það var í upphaflegri mynd, en hv. síðari ræðumaður lét þess þó getið, að áróðurinn væri eftir. Það er þó að sjálfsögðu stefnuyfirlýsing, sem eftir stendur af frv. Það er stefnuyfirlýsing um, að vinna beri áfram að þessum málum, eins og gert hefur verið hingað til, og ég held, að mér sé óhætt að segja, að allir nm. hafi verið sammála um þá stefnuyfirlýsingu. Með það í huga tel ég ekki ástæðu til þess að athuga smávægileg atriði eins og fyrirsögn frv. og annað slíkt, en vísa að öðru leyti til þess, sem ég hef þegar sagt um þetta mál.



Herra forseti. Ég var nú einn þeirra þdm., sem hér við 1. umr. andmæltu ákveðnum atriðum í þessu frv. með svipuðum hætti og hv. 1. þm. Vestf. og hv. 1. þm. Norðurl. e. Þær brtt., sem hér hafa verið lagðar fram af hv. heilbr.- og félmn. og eru fluttar af n. í heild, fela það í sér, að mér sýnist, að þær aths., sem ég lét hér falla við 1. umr., hafi flestar eða a. m. k. í meginatriðum verið þar teknar til greina. Ég sé því ekki, herra forseti, neina ástæðu til þess að leggjast gegn þessu frv. að því áskildu, að þessar brtt. nái fram að ganga, og ég vil taka undir það þakklæti, sem hér hefur komið fram til hv. n. um það að hafa tekið þessar ábendingar okkar dm. til greina. Um það, sem frsm. n. sagði hér síðast, að eftir væri stefnuyfirlýsing um það, að áfram skyldi unnið að þessum málum, þá er það að vissu leyti rétt. Í þessu frv. eru áfram ákvæði, er fremur miða að því að greiða fyrir sameiningu sveitarfélaga, en þó með þeim hætti, að það verður ekki gert án þess, að frumkvæði að þeirri sameiningu komi heiman að. Um hin smæstu sveitarfélög voru í frv., eins og það var upphaflega, ákvæði, sem heimiluðu félmrh. að sameina þau eftir ábendingu erindreka án viljayfirlýsingar heimaaðila. Nú er þeirri grein breytt, og þar álít ég, að sé algerlega um grundvallaratriði að ræða, að það skuli ekki gert, nema fyrir liggi jákvæð yfirlýsing viðkomandi sýslunefndar eða, eins og það er orðað í tillgr., „sýslunefndar og/eða bæjarstjórnar.“ Ég endurtek það svo aðeins, að að því áskildu, að þessar brtt. verði samþ., mun ég ekki bregða fæti fyrir þetta frv.



Herra forseti. Ég er sammála hv. 4. þm. Norðurl. v., sem hér talaði áðan um, að það er mikilsvert, að fram er komin brtt: frá n. við 13. gr., og fleira er þar, sem miðar í rétta átt. Hins vegar leyfi ég mér að vekja athygli á þeirri yfirlýsingu, sem hv. frsm. n. gat um áðan, þegar hann sagði, að meginatriði frv., eins og það yrði, ef brtt. yrðu samþ., sé stefnuyfirlýsing um, að haldið verði áfram að vinna að málinu eins og hingað til. Að málinu hefur verið unnið hingað til alla tíð, síðan sameiningarnefndin var skipuð, þannig, að send hafa verið út áróðursrit af ýmsu tagi fyrir því, að sveitarfélög verði sameinuð, og það hafa verið menn á ferð til að kalla saman sveitarstjórnir og íbúa hinna minni hreppa til þess að reyna að sannfæra þá um, að sameining sé sjálfsögð. Þetta er það, sem gert hefur verið. Og mér sýnist þessi yfirlýsing benda til þess, að þetta eigi að halda áfram. Ég er ekki andvígur því, að sveitarfélög séu sameinuð, ef það er vilji þeirra sjálfra að sameinast og hann kemur glögglega fram, almannavilji í sveitarfélögunum. En ég hef verið því mótfallinn, að ríkisvaldið haldi uppi áróðri fyrir þessu og reyni með slíkum áróðri að beygja lítilsmegandi sveitarfélög til hlýðni, ef svo mætti segja, við þá kenningu, sem hér er um að ræða, að sveitarfélög eigi að vera stór. Ef sveitarfélögin sannfærast um þetta, án þess að rekinn sé áróður af slíku tagi, þá er ég því fylgjandi, að þau ráði því að sameinast, þeim sé það heimilt, og að þau fái fyrirgreiðslu. Ef setja hefði átt ný lög um þessi efni, virðist mér, að þau hefðu fyrst og fremst átt að fjalla um form þeirrar fyrirgreiðslu, sem veitt væri af hálfu rn., þegar sveitarfélög hafa ákveðið að sameinast, en ekki um þessa áróðursstarfsemi, sem þrátt fyrir allt felst enn þá í þeim till., sem n. lætur frá sér fara. Hins vegar skil ég það vel, sem hv. frsm. sagði hér í byrjun, að hér hefur verið um einhvers konar samkomulag að ræða í n., og till. bera vott um það.



Herra forseti. Ég átti þátt í því í heilbr.- og félmn. að vinna að þessum brtt., sem hér liggja fyrir og eru til umr. í sambandi við frv. um sameiningu sveitarfélaga, og það gerir ekkert til, þó að það komi hér fram, að n. lagði þó nokkuð mikla vinnu í það að ná samstöðu. Þegar þetta frv. var lagt fram, komu fram raddir eins og þeirra hv. þm., sem hér hafa talað, og þeir gagnrýndu nokkur atriði í frv. og þá fyrst og fremst ákvæðið um erindrekann, ákvæðið um það, að það átti að kosta sérstakan mann til þess að ferðast um landið til að vinna að skipulagi um sameiningu sveitarfélaga. Í öðru lagi var óánægja með það, að félmrh. hefði heimild til að sameina sveitarfélag öðru sveitarfélagi, ef þar voru færri en 50 manns í hreppnum. Ég hlustaði á umr., sem fram fóru, þegar þetta var rætt hér við 1. umr., og ég gat ekki fundið annað út úr þeim umr. en þetta væru höfuðgallarnir á frv. Nú hefur fengizt samstaða í heilbr.- og félmn. og fulltrúar stjórnarflokkanna hafa komið til móts við okkur fulltrúa stjórnarandstöðunnar í n. og fallizt á að taka þessi tvö veigamiklu atriði, sem gagnrýnd voru, út úr frv., og ég verð að segja það, að að fenginni þessari breyt. vil ég mæla með því, að frv. verði samþ. Ég held, að það sé enginn sérstakur áróður í fyrirsögn frv. Það vita allir, sem hafa komið nærri sveitarstjórnarmálum, að það getur verið nauðsynlegt að sameina lítil sveitarfélög og frv. þetta greiðir fyrir því. Ekkert sveitarfélag verður að sameinast öðru, nema þá það sveitarfélag, ef hægt er að kalla, að það sé neytt til þess, sem hefur færri en 30 íbúa og sýslunefndin hefur mælt með því. Þetta er nú öll hættan í frv. Ef sýslunefnd er á móti því að sameina, verður það ekki gert. Ég held, að þetta sé mjög meinlaust frv. og mæli með því, að brtt. þær, sem fram eru komnar, verði samþ.



Herra forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir þremur breytingum á lögum um atvinnuleysistryggingar. Breytingarnar eru við 4. gr. gildandi laga og eru í fyrsta lagi um það, að meðlimir eins og sama verkalýðsfélags skuli allir njóta sama réttar, án tillits til þess, hvar þeir eru búsettir á félagssvæðinu. Þetta atriði varðar nokkuð mörg verkalýðsfélög hér á landi, einkanlega þau, sem á seinni árum hafa víkkað út félagssvæði sitt og ná yfir bæði kaupstaðabyggð og strjálbýli. En við það hefur það komið í ljós, að félagsmenn utan þéttbýlissvæðisins, þó að þeir séu í sama verkalýðsfélagi, hafa ekki orðið aðnjótandi allra sömu réttinda og þeir, sem í þéttbýlinu bjuggu. Þessu fyrsta ákvæði er ætlað að ráða bót á þessu, þannig að allir meðlimir sama stéttarfélags njóti sama réttar, án tillits til þess, hvar þeir eru búsettir á félagssvæðinu, og sýnist mér, að það sé nauðsynleg breyting. Í öðru lagi er svo með þessu frv. lagt til, að ráðh. geti ákveðið, að lögin taki til svæða eða byggðarlaga, sem hafa innan við 300 íbúa. Það er að vísu heimilt nú í gildandi lögum, ef sveitarfélagið, sem í hlut á, mælir með því og verkalýðsfélagið á staðnum æskir þess, þó að atvinnurekendur hins vegar leggi ekki samþykki sitt á það. Þeir hafa nú í raun og veru, eins og lögin eru, neitunarvald um þetta, og þó að þeir hafi almennt fallizt á, að atvinnuleysistryggingarnar skyldu taka til byggðarlaga með færri en 300 íbúa, ef sveitarstjórn og verkalýðsfélög hafa óskað þess, eru þó til dæmi um það, að þeir hafi streitzt á móti og þannig í raun og veru beitt neitunarvaldi um þetta. Það er ekki gott, því það sviptir íbúana réttinum til að njóta atvinnuleysisbóta og í raun og veru atvinnureksturinn líka að fá fjármagn inn í byggðarlagið, sem oft hefur verið veitt, t. d. til hafna, í lánsformi og jafnvel til þess að treysta grundvöll atvinnulífsins. Í þriðja lagi er svo fólgin breyting í 2. gr. þessa frv., um að tryggja þeim trillubátamönnum, smáútvegsmönnum, sem bæði stunda smábátaútgerð og róa á eigin fari og eru einnig verkamenn, þó að þeir stundi ekki verkamannavinnu að meiri hluta, rétt til að koma undir atvinnuleysistryggingarnar, enda er líka ákvæði í frv. um það, að þeir verði gjaldskyldir til atvinnuleysistrygginganna. Þegar frá því er gengið á þann hátt, þá sýnist ekki vera rétt að útiloka menn, sem ýmist eru vinnandi á sjó eða landi og gera það aðeins á eigin fari, og að þeim sé gert það að skyldu til þess að njóta réttindanna, að vera að meiri hluta verkamenn í landi. Þá kæmi það í ljós, að það yrðu að teljast agnúar á gildandi löggjöf. En við vitum, að það er mýmargt annað, sem þyrfti að breyta í atvinnuleysistryggingalögunum. Nú er nefnd að athuga lögin í heild, en þetta er vandasamt verk og endurskoðuninni hefur ekki verið lokið enn þá, og var þó gert ráð fyrir í upphafi, að lögin yrðu endurskoðuð eftir tveggja ára reynslu af þeim. En þessi atriði held ég, að séu öll þannig vaxin, að enginn ágreiningur geti verið um þau, og mælir n. með því, að frv. verði samþ. Það hefur þegar hlotið samþykki hv. Ed.



Herra forseti. Ég tel, að það frv., sem hér liggur fyrir, fjalli um mjög nauðsynlegt og aðkallandi mál og það þurfi að gera á lögum um atvinnuleysistryggingar þær breytingar, sem þessu frv. er ætlað að gera, sem lágmarksbreytingu, en mér sýnist orðalag það, sem er á 1. gr. frv., ekki duga til þess að ná því marki, sem flm. hefur sett sér í grg. frv. og að mínum dómi skiptir öllu máli að ná í þessu tilfelli. Í grg. segir, að allir meðlimir sama verkalýðsfélags njóti óskoraðs réttar, án tillits til þess, hvar þeir eru búsettir á félagssvæði félagsins. Þetta er eitt höfuðatriðið, sem þarf að nást fram. En eins og 1. gr. frv. er orðuð, þá kemur í ljós, að hún nær ekki að tryggja þetta í framkvæmd. Í 1. gr. frv. segir: „Ákvæði laga þessara taka til atvinnurekenda, verkalýðsfélaga og meðlima þeirra í kaupstöðum og kauptúnum með 300 íbúum eða fleiri, svo og til atvinnurekenda og meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum, sem fámennari eru, ef þar er starfandi verkalýðsfélag, sem nær til kaupstaða eða kauptúna, sem telja 300 íbúa eða fleiri.“ Þetta er ljóst samkvæmt þessu orðalagi, að lögin eiga að ná til kaupstaða og kauptúna, sem eru fjölmennari en 300 íbúar, en nú er því bætt við, að þetta skuli einnig ná til meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum, sem fámennari eru, ef þar er starfandi verkalýðsfélag, og þetta er algerlega bundið við kauptún. En það er einmitt um það að ræða í fjöldamörgum tilfellum, að starfandi eru verkalýðsfélög í kauptúnum eða kaupstöðum, sem einnig ná yfir aðliggjandi sveitir, og í þeim sveitarfélögum, ekki þarf endilega að vera um kauptún að ræða, eru oft og tíðum starfandi verkamenn, sem sækja vinnu til kaupstaðarins eða kauptúnsins. Það eru þeir, sem nú njóta ekki réttinda, samkvæmt atvinnuleysistryggingalögum. Að mínum dómi er alveg nauðsynlegt, að haga þessari breytingu þannig, að það sé tryggt, að meðlimir verkalýðsfélaga, þó þeir búi í dreifbýli, þar sem ekki er um kauptún að ræða, eða í sveitum, geti notið réttinda þessarar löggjafar, enda er enginn vafi á því, að flm. frv. hefur ætlað sér að ná þessu fram, a. m. k. miðað við það orðalag, sem er að finna í grg. frv. Ég tel því, að það þurfi að gera orðalagsbreytingu á 1. gr. frv. Það væri að vísu hægt að hafa þá orðalagsbreytingu á fleiri en einn veg, m. a. þannig, að orðalag gr. væri þrætt að mestu leyti að öðru en því, að þar sem orðalag gr. er nú bundið við kauptún, þar yrði almennt talað um sveitarfélag. En ég tel fyrir mitt leyti, að það sé rétt - miðað við þá reynslu, sem fengizt hefur - að orða þessa gr. á þann hátt, sem ég geri ráð fyrir í brtt., sem ég hef leyft mér að flytja við frv. og er á þskj. 706, en í þeirri brtt. geri ég ráð fyrir, að orðalagið verði þannig, að ákvæði þessara laga nái til allra sveitarfélaga í landinu þar sem starfandi eru verkalýðsfélög, svo þar fari ekkert á milli mála. Ég tel, að atvinnuleysistryggingalöggjöfin sé orðin svo þýðingarmikil tryggingalöggjöf, að það sé ekki lengur verjandi að skilja eftir fjölmenna starfshópa verkafólks, eftir því hvar það á heima á landinu, án þess að það njóti þeirra trygginga, sem löggjöfin fjallar annars um. Ég held því, að réttast sé að slá því föstu, eins og nú er komið, að þessar tryggingar nái til allra sveitarfélaga í landinu, skilyrðislaust, þar sem verkalýðsfélög starfa. Eigi að síður vil ég taka það fram, að það er höfuðatriði að mínum dómi, að fenginni reynslu, að ná þeim tilgangi, sem fram kemur í grg. þessa frv. að vakti fyrir flm., en það er að tryggja, að allir meðlimir sama verkalýðsfélags njóti réttinda laganna, hvar svo sem þeir búa á sínu félagssvæði. Það er grundvallaratriðið. Ég vil nefna hér eitt dæmi til skýringar, og ég efast ekkert um, að það gætu aðrir þm. einnig nefnt frá þeim svæðum, sem þeir þekkja til. Í því byggðarlagi, sem ég á heima í, Neskaupstað, þar nær félagssvæði verkalýðsfélagsins ekki aðeins yfir kaupstaðinn, heldur nær það einnig yfir Norðfjarðarhrepp, sem liggur inn af kaupstaðnum í firðinum. Þar búa allmargir verkamenn, sem vinnu stunda, sumir algerlega úti í kaupstað og margir að mjög verulegu leyti. Þegar upp kom atvinnuleysi á þessum stað, þá kom það í ljós, að þeir sem heima áttu inni í sveitinni, nutu ekki réttinda samkvæmt atvinnuleysistryggingalöggjöfinni; þeir gátu ekki fengið atvinnuleysisbætur. Þetta er vitanlega alveg óviðunandi ástand og það þarf að leiðrétta þetta, eins og flm. frv. gerir ráð fyrir. En eins og orðalagið er nú á gr., þá mundu íbúar í Norðfjarðarsveit ekki verða aðnjótandi bóta, alveg tvímælalaust ekki, því það mundi enginn maður reyna að halda því fram, að þar í sveitarfélaginu sé kauptún, en ákvæði frv. eru alveg greinilega þannig orðuð, að þau ná aðeins til kaupstaða og kauptúna, sem hafa yfir 300 íbúa, og auk þess til meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum, sem fámennari eru, ef þar er starfandi verkalýðsfélag, sem nær til kaupstaða eða kauptúna, sem telja 300 íbúa eða fleiri. Ég efast ekkert um, að þetta orðalag á við í ýmsum tilfellum, t. d. eins og með smæstu kauptúnin við Eyjafjörð, sem nú eru komin í verkalýðsfélagið á Akureyri. Þar mundi þetta orðalag nægja. En þetta nægir ekki í t. d. austfirzku byggðarlögunum, þar sem verkalýðsfélögin eru starfandi í kauptúnunum, en hafa einnig starfssvæði yfir nálægar sveitir. Og þessu er einnig svona háttað hér á Reykjavíkursvæðinu, þar er ekki í öllum tilfellum um að ræða kauptún eða íbúa kauptúna, og þess vegna þarf að gera á þessu breytingu. Ég veitti því hér athygli við 1. umr. þessa máls, að hv. 2. landsk. þm., Eðvarð Sigurðsson, benti á, að það mundi þurfa að gera nokkra breytingu á orðalagi þessarar gr., ef það ætti að ná þeim tilgangi, sem að væri stefnt með frv. Því miður hefur heilbr.- og félmn. ekki gert það og er það eflaust vegna þess, að málið hefur ekki verið athugað nægilega. En ég vil leggja á það áherzlu fyrir mitt leyti, að þó ég flytji till. í þessa átt, þá vil ég vænta þess, að það megi takast að afgr. þetta mál með nauðsynlegri breytingu. Skal ég þá ekki hafa um þetta mál öllu fleiri orð, fyrst og fremst til þess að reyna að stuðla að því, að málið nái fram að ganga, en þá vitanlega með því orðalagi, sem nær þeim tilgangi, sem að er stefnt.



Herra forseti. Ég held að aths. hv. 4. þm. Austf. byggist á misskilningi. Ég tel, að orðalagið, eins og það er í 1. gr. frv., nái til allra meðlima verkalýðsfélaga, sem eru þannig sett, að félagssvæðið nær bæði yfir kaupstað eða kauptún og sveitarbyggð. Frv. er einmitt ætlað að leiðrétta þetta, að því er snertir t.d. meðlimi Dagsbrúnar, sem hafa ekki notið atvinnuleysisbóta, er þeir bjuggu hér uppi á Kjósarsvæðinu. En verkalýðsfélagið Esja í Kjós var lagt undir Dagsbrúnarsvæðið fyrir nokkrum árum, og þetta misrétti hefur síðan átt sér stað fram að þessu. En eins og orðalagið er, þá tel ég, að það sé alveg ótvírætt, að það á að ná til meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum og kaupstöðum, sem fámennari eru, ef þar er starfandi verkalýðsfélag, og það á að ná til allra meðlimanna.

Já, í kauptúnum.

Nei, það félag, sem er í kauptúni eða kaupstað, á að ná til allra félaga þess félags. - Jú, jú, það er enginn vafi á því, að orðalagið, eins og það er, er einmitt miðað við að auðvelda það, að allir meðlimir sama verkalýðsfélags njóti sama réttar. Ég mundi þess vegna vilja fara þess eindregið á leit við hv. flm. till. að taka hana aftur, því ég sé ekki annað en málinu sé stefnt í fullkomna tvísýnu, ef ekki algerlega um það séð, að það verði ekki samþykkt á þessu þingi, því þá yrði það að fara aftur til Ed., sem þegar hefur afgr. það. En orðalagið er þannig, að það er ætlazt til þess, að orðalag 1. gr. taki til félaga, sem bæði ná yfir kauptún, eða kaupstaðar- og sveitarbyggð, eins og t. d. Esju, - þ. e. verkamannafélagið Dagsbrún nær yfir þéttbýlið hér á Reykjavíkursvæðinu og einnig upp í Kjós. Frv. er líka flutt með tilliti til félaganna við Eyjafjörð, sem eru bæði í kauptúnunum þar og Akureyrarkaupstað og út um sveitabyggðirnar. Ef verkalýðsfélag er á þessum stöðum, þá á rétturinn að ná til allra meðlima viðkomandi verkalýðsfélaga. 1. gr. er aðeins um réttinn í kauptúnunum. Ákvæði þessara laga taka til „atvinnurekenda, verkalýðsfélaga og meðlima þeirra í kaupstöðum og kauptúnum, með 300 íbúum eða fleiri, svo og til atvinnurekenda og meðlima verkalýðsfélaga“, hvar sem þeir eru búsettir á félagssvæðinu, „í kauptúnum, sem fámennari eru, ef þar er starfandi verkalýðsfélag, sem nær til kaupstaða eða kauptúna, sem telja 300 íbúa eða fleiri“, og þar með jafnvel til Reykjavíkur, - kaupstaða eða kauptúna, sem hafa fleiri en 300 íbúa. Það nær til allra á félagssvæðunum. Það er alveg greinilegt. Þetta er bara misskilningur á orðalagi frv. Það er flutt til þess að bæta úr þessu misrétti, að það séu ekki sumir réttlausir á félagssvæði Dagsbrúnar og sumir á félagssvæði verkalýðsfélaganna við Eyjafjörð og víðar, sem hafa á seinni árum stækkað félagssvæði sín. Og ég fullyrði það, að þessi ákvæði, eins og lögin eru orðuð nú, ná til allra meðlima þessara verkalýðsfélaga, hvort sem þeir eru búsettir utan þéttbýlis á félagssvæðinu eða innan. Það nær til allra meðlima þessara félaga, hvort sem þeir eru búsettir í bænum, kauptúninu eða í sveitabyggðinni, og þess vegna tel ég, að brtt. hv. þm. byggist á misskilningi og sé óþörf, en stofni hins vegar frv. í hættu, af því að nú er komið að síðustu dögum þingsins. Ég endurtek því ósk mína til hans um það, að taka till. aftur, því ég held, að hennar sé ekki þörf, þó hann telji, að 1. gr. verði þannig skýrar orðuð.



Herra forseti. Í frv. því, sem hér er til umr., um breyt. á atvinnuleysistryggingalöggjöfinni, felast tvær breytingar, en ekki þrjár. Það er um útvíkkun á því svæði, sem tryggingarnar eiga að taka til. Það er hins vegar óbreytt, eins og frv. kemur hingað til þessarar hv. d., ákvæðið varðandi breytingar, sem næðu til annarra staða, ef verkalýðsfélag og atvinnurekendur óska þess og hlutaðeigandi sveitarstjórn mælir með því. Það ákvæði er óbreytt, frá því sem er í lögunum núna. Síðan er breyt. í 2. gr. frv. Við 1. umr. þessa máls í þessari hv. d. lét ég í ljós þá skoðun, að orðalag 1. gr. frv. næði ekki þeim tilgangi, sem flm. þessa frv. ætlast til og gerir grein fyrir í grg. frv. Ég fæ ekki séð, að þetta orðalag tryggi það, að allir félagsmenn verkalýðsfélaga fái notið þessara réttinda. Ég vakti athygli á þessu og bað hv. n. að taka málið til athugunar, svo þarna væru tekin af öll tvímæli. Ég gat þess einnig, að í þeirri nefnd, sem starfar að endurskoðun atvinnuleysistrygginganna, hefði þetta mál komið á dagskrá og þar væru menn sammála um, - það er kannske fullmikið að segja alveg sammála, en sammála þó, - að svo framarlega sem svæðið yrði fært út, - sem ég trúi að meiri hl. sé fyrir í nefndinni, - þá verði það gert á annan hátt heldur en hér segir. Ég skýrði frá þessu og það hefði átt að vera innan handar fyrir þessa nefnd, að vinna málið þannig, að ekki væru um það deilur strax og búið væri að koma því hér frá Alþ., hvað í lögunum ætti að felast. Eins og þetta hefur komið upp hér, og raunar víðar, þá gæti ég bezt trúað, að hjá framkvæmdaraðila laganna, þ. e. a. s. þessum sveitarfélögum o. fl. gæti komið til ágreinings, ef orðalagið er ekki skýrt. Ég fæ ekki séð, að þetta nái í raun og veru þeim tilgangi, sem hv. flm. ætlast til, nema með breyttu orðalagi. Ég sé ekki annað en að það orðalag, sem er á brtt. hv. 4. þm. Austf., sé ákaflega einfalt og nái alveg þeim tilgangi, sem flm. frv. ætlast til, og ég er sammála um að þurfi að breyta lögunum á þann veg. Ég held, að það ætti ekki að þurfa að stofna framgangi málsins neitt í hættu, því þetta er ákaflega einfalt, og hv. Ed., sem ég skal ekki draga í efa að telur sig hafa verið að samþykkja einmitt það, sem nú stendur í brtt., lætur málið áreiðanlega ekki verða fyrir neinum töfum hvað afgreiðslu snertir. Ég veit ekki til hvaða aðila væri hér í raun og veru hægt að skírskota. Hæstv. félmrh., sem á að hafa þessi mál með höndum, er nú víst ekki viðstaddur, en hvort hæstv. forsrh. eða einhver annar hæstv. ráðh. vildi gefa þá yfirlýsingu hér um, sem dygði, veit ég ekki, en að öðrum kosti sé ég ekki, að málið nái tilgangi sínum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil ekki trúa því, að það sé ekki hægt að koma þessu máli í gegnum þingið, þó gerð sé sú lagfæring á 1. gr., sem ég legg til og mundi tryggja þá framkvæmd í þessum efnum, sem gerð er grein fyrir í grg. frv., að hafi verið tilætlunin með flutningi frv. Það er þýðingarlaust að neita því, að orðalagið á 1. gr. núna útilokar alveg tvímælalaust þá, sem búa í dreifbýli eða í sveit. Það er alveg þýðingarlaust að neita því. Mér er það alveg ljóst, að sveitarstjórn, sem er óþæg í þessum efnum, getur neitað því samkvæmt orðanna hljóðan að eiga að borga til trygginganna, og það getur vinnuveitandinn líka, vegna þess að sé gr. bara lesin, þá kemur þetta skýrt í ljós. Ég tók einmitt eftir því, þegar hv. 9. þm. Reykv. las hér yfir gr., að hann stiklaði yfir það orð, sem hér skiptir mestu máli. Ég skal nú lesa gr. hægt og rólega, þannig að hv. þm. geti fylgzt með. Í gr. segir nú: „Ákvæði laga þessara taka til atvinnurekenda, verkalýðsfélaga og meðlima þeirra í kaupstöðum og kauptúnum með 300 íbúum eða fleiri, svo og til atvinnurekenda og meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum“. Allra meðlimanna í kauptúnum stendur hér. Sumir búa ekki í kauptúnum. Það er því alveg þýðingarlaust að neita þessu. Það stendur hér alveg skýrum orðum, að þetta nær, auk þess sem áður er sagt, til meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum. En það stendur þannig af sér í mörgum tilfellum, að meðlimir verkalýðsfélaga búa ekki í kauptúnum, og það er einmitt í þeim tilvikum, fjöldamörgum tilvikum, að þeir eru nú sviptir þessum rétti. Það er auðvitað alveg þýðingarlaust að vera að karpa um atriði eins og þetta. Menn verða vitanlega að fallast á það, að orðin þýði það, sem almennt hefur verið talið að þau þýði. Hefði þarna t. d. staðið „og til atvinnurekenda og meðlima verkalýðsfélaga í sveitarfélögum, sem fámennari eru,“ hefði gegnt öðru máli, en það stendur bara „til meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum, sem fámennari eru, ef þar er starfandi verkalýðsfélag, sem nær til kaupstaða eða kauptúna, sem telja 300 íbúa eða fleiri.“ Hér er auðvitað um að ræða, hvort á að tryggja það, að allir meðlimir verkalýðsfélags, hvort sem þeir búa í kauptúni eða í dreifbýli, eigi að njóta réttinda I. Það er enginn vafi á því, að flm. frv. hefur ætlazt til þess að þessu marki yrði náð. Það kemur fram í grg. fyrir frv. En orðalagið er ekki þannig að þessu sé fullnægt, og því hefur verið á þetta bent. Ég álít, að hér sé um svo mikið réttlætismál að ræða, að ég vil taka það skýrt fram, að allir meðlimir verkalýðsfélaga, hvar svo sem þeir eru búsettir, eigi að njóta réttinda l., og það eigi aðeins að miða þetta við það, að það sé verkalýðsfélag starfandi í viðkomandi sveitarfélagi. Þau ein sveitarfélög, sem ekkert verkalýðsfélag nær til, verða þá fyrir utan. En þá hefur ráðh. sérstaka heimild til framkvæmda í þeim efnum. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, ég veit að í raun og veru erum við hv. 9. þm. Reykv. sammála um efni málsins, um það, hvaða marki eigi að ná, og ég vil treysta því, að þó mín brtt. verði samþ. og málið þannig leyst, þá verði reynt að greiða fyrir afgreiðslu málsins, svo að það fái afgreiðslu á þessu þingi, því að hér er um aðkallandi mál að ræða. Ég sé mér því ekki fært að taka aftur brtt. mína, því að ég get ekki séð annað en við sætum eftir í sömu vandræðunum og við erum nú með þá meðlimi verkalýðsfélaga, sem ekki búa í kauptúnum.



Herra forseti. Mér varð það enn ljósara nú af seinni ræðu hv. 4. þm. Austf. heldur en af fyrri ræðu hans, að hann er að mæla fyrir miklu stórfelldari breytingu á atvinnuleysistryggingalöggjöfinni heldur en komið er í námunda við með þessu frv. Hann vill að atvinnuleysistryggingalöggjöfin nái yfir öll sveitarfélög á Íslandi og sé engin viðmiðun við bæi eða kauptún. En atvinnuleysistryggingalögin, eins og þau eru núna, skulu ná til allra kaupstaða og þau skulu ná til kauptúna með yfir 300 íbúa. En í frv. er fólgin heimild til að þau nái til fámennari kauptúna, -ekki sveitahreppa, - en til fámennari kauptúna, ef atvinnurekendurnir, sveitarfélagið og verkalýðsfélagið mæla með því. Slík kauptún hafa fallið undir atvinnuleysistryggingarnar, en önnur alls ekki, og þau hafa ekki verið tæk, ef atvinnurekendurnir hafa mælt í móti því. Þetta er ljóst. Nú heldur hv. þm. því fram, að orðalag 1. gr. nái ekki til íbúanna í Norðfjarðarhreppi, en ég held nú einmitt að þau geri það. Núna ná atvinnuleysistryggingarnar ekki til meðlima Dagsbrúnar, ef þeir eru búsettir utan Reykjavíkursvæðisins, kaupstaðarins Reykjavíkur. En með sínu orðalagi nær frv. til þeirra. Þá er bara spurt um eitt: Er hann meðlimur í verkalýðsfélagi? Ef maðurinn uppi í Kjós er meðlimur í verkalýðsfélagi, þá hefur hann réttinn. Frv. nær til meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum og þeim byggðarlögum, sem fámennari eru. Dagsbrún er sjálf í Reykjavík, en rétturinn á samkvæmt þessu að ná til allra meðlima Dagsbrúnar. Verkalýðsfélagið í Neskaupstað hefur hluta af sínu félagssvæði inni í Norðfjarðarhreppi. Ef maðurinn er í verkalýðsfélagi Neskaupstaðar og þó að hann sé í sveitabyggð, þá mun hann vera meðlimur verkalýðsfélags. Og lögin segja, að rétturinn skuli ná til meðlima verkalýðsfélaga. Þetta væri enn þá skýrara, ef þarna stæði „til allra meðlima verkalýðsfélaga.“ Félögin eru í kaupstað eða kauptúnabyggð, af því að lögin ná ekki til annarra staða en þeirra. En nú segir þetta frv., að rétturinn skuli ná til allra meðlima verkalýðsfélaga.  Þetta er alveg öruggt, þetta hefur verið grandskoðað og yfirfarið, einmitt eftir að vafi þótti leika á þessu. Þegar málið var lagt fyrir þessa hv. d., þá var farið að athuga þetta orðalag. Niðurstaðan varð sú, að „kaupstaðir og kauptún“ á við félögin sem þar eru staðsett, en frv. nær til allra meðlima þeirra, hvar sem þeir eru búsettir á félagssvæðinu. Það fullyrði ég, og þess vegna, ef hv. þm. er ekki jafnframt í leiðinni að reyna að færa allar sveitir á Íslandi undir atvinnuleysistryggingalöggjöfina, sem er miklu stórfelldari breyting en bara að tryggja meðlimina, sem eru í dreifbýlinu á félagssvæðunum, þá er brtt. hans óþörf, nema hann vilji hamra það í gegn að koma stórbreytingum fram, sem eru um allt annað heldur en þetta frv. nær til. Ég játa það, að það væri skýrara ef þarna stæði „og alla meðlimi verkalýðsfélaga,“ en þegar bara er sagt „meðlimi verkalýðsfélaga“, þá hlýtur það að ná til þeirra allra. En verkalýðsfélögin sjálf verða að vera á tryggingarskyldu svæði, kaupstað eða kauptúni. Ég held, að þetta sé alveg öruggt og að brtt. sé þess vegna alveg óþörf. En málinu er stofnað í hættu og ég óska þess eindregið enn þá, að hv. þm. taki till. aftur, því réttur þeirra manna, sem við berum báðir fyrir brjósti, er tryggður með frv. eins og það er.



Herra forseti. Það er ákaflega leiðinlegt að standa í svona deilum við menn, sem virðast vera alveg sammála um, hvað gera eigi. Það er aðeins ágreiningur um, hvort orðalagið á 1. mgr. frv. núna nái þeim tilgangi, sem ætlazt er til. Ég fæ ekki séð að það geri það, og ég vil, með leyfi hæstv. forseta, enn lesa 1. gr. og bið menn um að gera það líka. Ég trúi því, að hv. alþm. vilji gjarnan fá þessa breytingu, en þá er spurningin sú, hvort þeir trúi því, að hún felist í þessu orðalagi, sem hér er: „Ákvæði laga þessara taka til atvinnurekenda, verkalýðsfélaga og meðlima þeirra í kaupstöðum og kauptúnum með 300 íbúum eða fleiri, svo og til atvinnurekenda og meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum, sem fámennari eru, ef þar er starfandi verkalýðsfélag.“ Ég sé ekki, að þetta nái til annarra en félagsmanna verkalýðsfélagá í kauptúnum. Ég sé ekki, að það sé hægt að lesa annað út úr þessu. Hv. 9. þm. Reykv. telur, að í till. hv. 4. þm. Austf. felist allt annað, hann vilji teygja þetta yfir allar sveitir landsins. Sannleikurinn er sá, að ég álít að sú breyting, sem menn eigi að gera og felst auðvitað í hans till., sé sú, að lögin taki til allra félagsmanna verkalýðsfélaga, sem að sjálfsögðu eru öll í kauptúnum eða kaupstöðum. Það á að vera tilgangurinn, og þessir félagsmenn geta gjarnan verið búsettir í sveitum landsins. Við 1. umr. lagði ég áherzlu á, að vandamálið, sem hér væri við að etja, væri einmitt félagsmennirnir sem búsettir eru í sveitahreppunum, sem liggja upp af kauptúnum eða kaupstöðum. Þeir eru vandamálið, en ekki þeir, sem búa í kauptúnunum. Ég taldi upp nokkur dæmi þá, og ég gæti nefnt alveg óteljandi dæmi í viðbót, og ef það væri til leiðbeiningar fyrir hv. þm. um afstöðu þeirra, þá skal ég gjarnan gera það. Dagsbrún er t. d. staðsett í Reykjavík, það er alveg rétt. Félagssvæði hennar er einnig Seltjarnarnes, Kópavogur og allt upp í Hvalfjarðarbotn. Allt þetta svæði fellur undir atvinnuleysistryggingarnar, ekki bara Reykjavík, heldur allt svæðið upp að mörkum Kjalarness. Mosfellssveitin er komin þar undir og að sjálfsögðu Kópavogur og Seltjarnarnes. En aftur á móti á svæðinu fyrir ofan Mosfellssveitina er ekkert þorp, ekkert kauptún. Og þetta svæði er þannig vaxið, að ég efast um, að það væri nokkur leið að fá það undir lögin eins og þau eru í dag. Hér fyrir austan fjall eru óteljandi dæmi. Þar eru sveitahreppar, sem liggja að mörkum t. d. Stokkseyrar og Selfoss, og mikið vandamál hefur verið með einmitt af þessum sökum. Þetta eru einnig byggðarlögin hér austur með Suðurlandinu og á Austfjörðunum öllum. Þetta er einnig vandamál á Vestfjörðum og Norðurlandi öllu. Það er þetta, sem er vandamálið, en ekki kauptúnin. Þau eru ekki vandamálið. Þetta benti ég á við 1. umr. málsins og taldi, að þetta orðalag leysti ekki þennan vanda. Það er ekki ætlazt til þess, að þetta nái til allra sveita landsins, nema þar séu starfandi verkalýðsfélög eða menn búsettir þar séu félagsmenn í verkalýðsfélögum, sem lögin ótvírætt taka til. Það er þetta, sem er verið að reyna að leysa. Það eru enn þá til verkalýðsfélög, þó örfá, sem eru í sveitum, án þess að þau taki til kauptúna eða kaupstaða. Það er hægt að finna slík dæmi, en þau eru orðin mjög fá. Með því orðalagi, sem er á brtt. hv. 4. þm. Austf., sé ég ekki annað en þetta, sem báðir og allir vilja keppa að, sé leyst.



Herra forseti. Ég hef nú fátt nýtt um málið að segja. Ég hef þegar talað tvisvar og skal nú vera stuttorður. Ég held, að misskilningurinn, sem hér hefir verið á ferðinni, sé vegna þess, að tilvísunin til verkalýðsfélaga í kauptúnum vísar til þeirra sjálfra. Verkalýðsfélög skulu vera í kaupstað eða kauptúni, en réttindi laganna skulu ná til meðlima verkalýðsfélaga, hvar sem þeir eru búsettir. Ég mundi vilja taka það til athugunar, til þess að taka af allan vafa, að flytja brtt. við 3. umr. um málið, ef það ekki tefðist nú, og segja: „allra meðlima verkalýðsfélaga í kauptúnum og kaupstöðum“. Þá væri þetta alveg óyggjandi, en þó held ég, að bara „meðlima verkalýðsfélaga“ nægi, því að það eru auðvitað engir þar undanskildir. Ef maðurinn uppi í Kjós er í verkalýðsfélagi og ef maðurinn út frá Hveragerðisfélaginu er meðlimur verkalýðsfélags, þá nær rétturinn til þeirra, þó þeir búi utan kauptúnsins. Ef till. hv. 4. þm. Austf. er um að láta réttinn ná til allra sveitarfélaga, og það fer langt út fyrir þann ramma, sem lögunum er markaður nú. Hins vegar væri mér mikil eftirsjá í því, ef frv. næði ekki fram að ganga og yrði núna stöðvað, vegna þess að það þyrfti að fara til Ed. aftur, því að það hlýtur að vera óskemmtilegt verk fyrir stjórn atvinnuleysistrygginganna að úrskurða þá verkamenn frá réttindum, sem stunda trillubátaútgerð og njóta því aðeins réttinda nú, að það sé úrskurðað, að þeir séu að meiri hluta verkamenn í landi. Ég sé ekki að það, að þeir bregða sér í trilluna sína hluta af árinu, eigi að svipta þá rétti. En í þessu stendur atvinnuleysistryggingastjórnin núna og það er ekki sízt vegna þess atriðis, sem frv. þarf að ná fram að ganga. Hins vegar kom mér það mjög á óvart, að Eðvarð Sigurðsson, hv. 2. landsk. þm., skuli mæla á þann veg, sem hann gerir hér, því hann er búinn að mæla með þessu orðalagi frv. á þremur stöðum. Í fyrsta lagi í miðstjórn Alþýðusambandsins, en þar mælti hann með jákvæðri umsögn um frv., af því að það leysti vanda Dagsbrúnarmanna utan Reykjavíkurborgar og þar með vanda verkamanna utan kauptúnanna um allt land. Hann hefur einnig mælt með frv. svona orðuðu í framkvæmdastjórn Verkamannasambands Íslands. Og hann hefur í þriðja tagi mælt með frv. svona í stjórn atvinnuleysistrygginganna. Þess vegna kemur mér það ákaflega mikið á óvart, að hann skuli hér á síðustu stundu koma með allt annan skilning, mæla gegn frv. og segja, að það nái ekki þeim tilgangi, að allir Dagsbrúnarmenn falli undir þetta og þar með allir verkamenn utan kauptúnanna, ef félagið sjálft er á tryggingaskyldu svæði í kaupstað eða kauptúni. En ég endurtek það, að frv. verður stofnað í hættu með þeirri víðtæku brtt., sem hv. 4. landsk. þm. flytur og áreiðanlega miðast við að láta þetta ná til allra sveitarfélaga, eins og hann sjálfur sagði. En ég mundi vilja taka það til athugunar að setja inn orðið „allra“ fyrir 3. umr., ef menn gætu þá talið, að það næði til allra meðlima verkalýðsfélaganna í kaupstöðum og kauptúnum, því félögin sjálf verða að vera á tryggingarskyldu svæði. Ég vona, að ég hafi ekki brotið af mér með of löngum ræðuhöldum.



Herra forseti. Það er nú komin hér upp deila um það, hvernig skilja beri þetta frv. Ég get nú fallizt á það með hv. 4. þm. Austf., að frv., eins og það er orðað nú, er kannske ekki nægilega skýrt. Hins vegar er augljóst eftir túlkun hv. 9. þm. Reykv., hvað á bak við liggur. Aftur á móti felli ég mig ekki við brtt. hv. 4. þm. Austf. vegna þess, að hún gengur augljóslega miklu lengra en eðlilegt er. Ég ætla því að leyfa mér að leggja fram skriflega brtt. við 1. gr., sem er umorðun á hluta af gr., þannig að það kemur skýrar í ljós, hvað við er átt. Ég ætla þá að leyfa mér að lesa þessa till., en samkv. henni mundi 1. gr. frv. þá verða þannig: „Ákvæði laga þessara taka til atvinnurekenda, verkalýðsfélaga og meðlima þeirra í kaupstöðum og kauptúnum með 300 íbúum eða fleiri“, - þetta er óbreytt, en síðan komi: „svo og til atvinnurekenda og meðlima verkalýðsfélaga, þótt búsettir séu í fámennari sveitarfélögum en hér greinir, enda séu hlutaðeigandi sveitarfélög á félagssvæði verkalýðsfélaga, sem ná til kaupstaða og kauptúna með 300 íbúa eða fleiri.“ Ég held, að með þessu orðalagi sé það alveg skýrt, hvað við er átt, og vil ég leyfa mér að leggja till. fram.



Herra forseti. Ég get lýst því yfir, að ég tel, að sú brtt., sem hér var nú borin fram af hv. 3. þm. Norðurl. e., mundi að mínum dómi fyllilega tryggja þann tilgang, sem vakti fyrir flm. frv., og mundi leysa aðalvandann að mínum dómi. Ég get því greitt þeirri till. atkv. út af fyrir sig, og það er einmitt í samræmi við það, sem ég sagði hér í upphafi míns máls. Það var hægt að breyta þessari gr. á fleiri en einn veg. Það var í rauninni hægt að breyta henni á enn einfaldari hátt, með því aðeins að fella brott orðið „kauptún“ og setja þar „sveitarfélag“. En hvað um það. Það mundi ná þeim tilgangi, sem stefnt var að með frv., að samþykkja þessa breytingu, sem hv. þm. leggur hér til. En brtt. mín var miðuð við það, að allir meðlimir verkalýðsfélaga í landinu yrðu aðnjótandi þessa réttar, sem felst í atvinnuleysistryggingunum. Ég er fyrir mitt leyti alveg sannfærður um, að það fær ekki staðizt lengur, að þar sem um er að ræða 100, 200 eða 250 manna þorp og þar sem fólk vinnur sem verkafólk, að þar sé hægt að halda þeim utan við þessa tryggingalöggjöf. Hún er orðin svo þýðingarmikil. Ég vil veita þeim þau réttindi, sem löggjöfin gerir ráð fyrir, og ég álít því, að það eigi að stíga þetta skref að fullu, og því miða ég mína brtt. við það. Sú brtt., sem hv. 3. þm. Norðurl. e., Ingvar Gíslason, hefur hér flutt, mundi duga til þess að ná því marki, að meðlimir verkalýðsfélaga í kauptúnum og kaupstöðum, þó að þeir búi í dreifbýli, gætu orðið aðnjótandi réttinda laganna. Ég mundi alveg sætta mig við þá takmörkuðu breytingu, þó að ég álíti, að það eigi að stefna að því að ná því marki, sem felst í minni till., og það er sannarlega kominn tími til þess að mínum dómi.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. og það er flutt ásamt frv. um breyt. á l. um skemmtanaskatt, enda náskylt því máli, sem enn er til meðferðar í hv. Ed. Í því frv. er gert ráð fyrir lækkun skemmtanaskatts af kvikmyndasýningum úr 27% í 15%, en skemmtanaskattur gengur nú að 45% til Þjóðleikhúss, 45% til félagsheimila, en 10% til sinfóníuhljómsveitar. Ef skatturinn lækkar úr 27% í 15%, þá gefur auga leið, að þeir þrír aðilar, sem notið hafa góðs af skemmtanaskatti, munu ekki geta fengið jafnmikið fé í tekjur af honum og þeir hafa fengið hingað til. Niðurstaðan varð sú að leggja til, að Félagsheimilasjóður haldi sínum tekjum nokkurn veginn óbreyttum og sinfóníuhljómsveitin haldi sínum tekjum í krónum talið nokkurn veginn óbreyttum, en hins vegar hætti Þjóðleikhúsið að njóta nokkurs styrks af skemmtanaskatti. Mun því ríkissjóður, ef þessi tvö frv. verða samþ., framvegis greiða allan kostnað af rekstri Þjóðleikhússins. Í þessu frv. felst, að skemmtanaskattur skuli allur ganga til styrktar félagsheimilum og sinfóníuhljómsveit, þ. e. að 90% af skattinum skuli ganga til að styrkja byggingu félagsheimila, en 10% til sinfóníuhljómsveitar. Jafnframt er sú breyting gerð, að nokkuð hefur verið hert á ákvæðum varðandi byggingu félagsheimila og það gert að skyldu að bera byggingu nýs félagsheimilis undir menntmrn., þ. e. a. s. það á að samþykkja byggingu nýs félagsheimilis. Enn fremur er það mjög mikilvægt nýmæli í þessu frv., að Félagsheimilasjóði er heimilað að gefa út skuldabréf með ríkisábyrgð til 15 ára til þess að greiða þann styrk, sem Félagsheimilasjóð hefur hingað til skort tekjur til þess að greiða. Ef þetta frv. verður samþ., má gera ráð fyrir því, verði heimildin að sjálfsögðu notuð, að aðstaða Félagsheimilasjóðs til þess að greiða þann styrk, sem honum er lögheimilaður, þ. e. 40% byggingarkostnaðar, muni stórum batna. Þetta er meginatriði málsins, og leyfi ég mér, herra forseti, að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að tala langt mál um þetta frv. um breyt. á l. um félagsheimili, en vil víkja að þeim atriðum, sem hæstv. menntmrh. vék hér að, og þá sérstaklega að einu. Mér hefði fundizt eðlilegt, þó fyrr hefði verið, að tekin hefði verið upp sú regla að afgreiða byggingar félagsheimila með svipuðum hætti og skóla. Ég hefði talið það eðlilegt, að fjvn. hefði í sambandi við afgreiðslu fjárlaga einnig samþ. slíkar byggingar, eins og gert hefur verið með skólabyggingar. Núverandi fyrirkomulag hefur orðið til þess, að skuldir Félagsheimilasjóðs við félagsheimilin eru gífurlega miklar. Nú er það samt svo, að miðað við ríkisútgjöldin er það ekki hærri fjárhæð en svo, að mér þykir rausn sú lítil að ætla að greiða þetta á 15 árum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þetta hefur verið gert með því, að peningastofnanir og verzlanir heima fyrir hafa lánað til byggingar félagsheimila, vegna þess að áhugi hefur verið í byggðarlaginu fyrir því að koma þessu áfram. Þó ég meti það nokkurs að fá tryggingu fyrir því, að þetta verði greitt, svo sem gert er ráð fyrir í félagsheimilalögum, og einnig það, að af þessu verði greiddir vextir, sem er aðalatriðið í þessu, þá er hér um það langan tíma að ræða, að ég er undrandi yfir því, að það skuli þurfa hans með til þess að greiða ekki hærri fjárhæðir en þetta í einu, miðað við ríkisútgjöldin. Ég hefði talið, að 5 ár og í allra lengsta lagi 10 ár þyrfti til að greiða þessar skuldir. Ég verð því að segja það, að mér líkar sá þáttur þessa frv. ekki nógu vel, að það skuli þurfa svo langan tíma til þess að greiða þetta upp, þó ég meti það mikils, að af þessu eru greiddir vextir. Ég hefði því viljað leyfa mér að fara fram á það við hv. menntmn., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún tæki það til athugunar að stytta þennan tíma, a. m. k. svo að það yrði ekki lengra en 10 ár. Ég tel, að ekki hefði verið óeðlilegt þó ríkissjóður hefði lagt Félagsheimilasjóði til fjármuni til þess að leysa það af hendi.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 585, mælir fjhn. þessarar hv. d. öll með því, að þessu frv. verði vísað til ríkisstj. Frv. þetta fjallar um það, að heiðursverðlaun, sem menn fá án umsóknar, eins og þar stendur, frá stofnunum, innlendum eða erlendum, fyrir afrek á sviði lista og mennta, tækni og vísinda, skuli undanþegin tekjuskatti og útsvari frá árinu 1969. Nm. hafa fjallað um frv., og það er skoðun þeirra, að þetta mál sé töluvert viðameira en svo, að hægt sé að óathuguðu að setja slíka undanþágu í skattal. Þeir eru hins vegar þeirrar skoðunar með tilliti til þeirra nýlegra dæma, sem hv. alþm. allir þekkja, um eftirgjöf á skatti vegna heiðursverðlauna erlendis frá, og sú er skoðun þeirra, að það sé rétt, að þetta mál sé sérstaklega athugað og reynt að setja um það þá reglu, sem talin væri eðlileg, svo það þyrfti ekki í hvert skipti að leggja slíkt mál hér fyrir Alþ. - Það er eitt nýtt dæmi enn, sem við heyrum um nú, þar sem dr. Sigurður Þórarinsson hefur hlotið verðlaun í Svíþjóð. Ég held, að það sé ekki ástæða til þess að fjölyrða meira um málið, en n. leggur til, að málinu verði vísað til ríkisstj. og fjmrn. athugi, með hvaða hætti rétt sé að lögbinda undanþágu í þá átt, sem frv. gerir ráð fyrir, og leggi síðan niðurstöður sínar fyrir næsta Alþ. Endurskoðun skattal. fer nú fram, svoleiðis að ég held, að einmitt þessi athugun ætti að geta farið fram nú á sumri komanda og niðurstaða af því gæti legið fyrir Alþ., þegar það kemur saman á ný n. k. haust. N. leggur til, að frv. með þeim rökstuðningi, sem fram kemur í nál. á þskj. 585, verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Þetta litla frv. hefur tvívegis legið fyrir Alþ., og mér hefði fundizt þetta vandamál ekki stærra en svo, að það hefði ekki átt að vera ofverk hv. n. að komast að niðurstöðu um það, hvort það orðalag, sem ég er með, nægði, eða hvort þyrfti að breyta því. N. hefði getað fengið einhvern sérfróðan mann til þess að vinna það verk fyrir sig. Að þessu hefur samt ekki verið unnið þannig, en í staðinn lýsir n. yfir efnislegum stuðningi við frv., en leggur til, að hæstv. ríkisstj. verði falið að vinna verkið, þannig, að um þetta verði lögð endanleg till. fyrir næsta þing. Ég get í sjálfu sér fallizt á þá afgreiðslu.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var hér til 1. umr., sagði ég nokkur orð af því tilefni. Það er rétt, sem hv. flm. segir, að það hefur áður legið hér fyrir þinginu. Reyndar hafa komið hér fram sérfrv. til þess að veita skattundanþágur í ákveðnum tilvikum, þar sem um verðlaunaveitingar til íslenzkra lista- og fræðimanna var að ræða. Ég vil taka það fram út af þessari till. hv. n. um afgreiðslu málsins, að ég er henni mjög ásáttur og get lýst því yfir hér, að ég álít, að þetta mál þurfi að fá jákvæða lausn og það þurfi að fastmóta reglu í þessu sambandi. Hins vegar er hér um nokkurt vandamál að ræða, hvernig sú regla á að vera, án þess að það leiði út í ógöngur, en ég vil sem sagt lýsa því yfir hér, að ég tel bæði rétt og skylt að taka þetta mál til afgreiðslu nú fyrir næsta þing og í þeirri endurskoðun skattalaganna, sem þá kemur fram, felist þá till. um lausn á þessum vanda.

Frsm. (Birgir Kjaran) : Herra forseti. Frv. þetta var lagt fram á síðasta Alþ., en hlaut þar ekki afgreiðslu. Meginefni frv. er, að skipulagningu byggðar í Bessastaðahreppi og þeim hluta Garðahrepps, sem næst liggur Bessastaðahreppi, skuli þannig hagað, að svæðið verði ætlað fyrir fólkvang til útivistar fyrir almenning og þar vitnað til l. nr. 48 frá 7. apríl 1956, um náttúruvernd. Samkv. frv. því, sem hér er lagt fram, er Náttúruverndarráði ætlað að hafa umsjón með svæðinu, en kostnað við þessar framkvæmdir er ríkissjóði fyrirhugað að greiða. Engin grein er gerð fyrir hvorki stofnkostnaði við fólkvanginn né áætlun um kostnað af rekstri hans. Í frv. eru að mínu viti færð fram ýmis réttmæt rök fyrir nauðsyn á verndun útivistarsvæða fyrir almenning í þéttbýlinu, og þess er vissulega full nauðsyn, að þau mál séu nú tekin fastari tökum en verið hefur, og mörkuð ákveðnari stefna í þeim efnum til lengri tíma, og markmiðin þar sett hærra heldur en áður hefur verið gert, því að með hverju ári, sem líður, verður þetta meira aðkallandi vandamál eftir því, sem landsmönnum fjölgar, fleiri byggðakjarnar myndast, samgöngunetið þéttist, en að sama skapi fækkar þá svæðum ósnortinnar náttúru og afdrepa fyrir fólk til þess að njóta hollrar útivistar. Skilningur flm. frv. á þessu vandamáli og hugarþel, sem að baki liggur, eru vissulega góðra gjalda verð og vottur vaxandi áhuga manna innan þings og utan fyrir náttúrufegurð landsins og þeim verðmætum, sem í henni felast. Engu að síður eru á þessu máli sem öðrum fleiri hliðar, og því taldi menntmn. hv. d. sér bera skyldu til þess að leita álits nokkurra aðila, sem hlut eiga að máli, bæði frá náttúruverndar- og hagsmunasjónarmiðum, því að slíkum málum er vænlegastur framgangur, ef hægt er að samræma sem flest sjónarmiðin, svo að ekki þurfi að koma til árekstra milli efnahagssjónarmiða og þeirra, sem miða að verndun náttúru landsins, a. m. k. ekki að óþörfu. Því leitaði menntmn. álits viðkomandi aðila, sem vitað var, að hagsmuna áttu að gæta eða áhuga höfðu fyrir málinu. Umsagnir bárust m. a. frá hreppsnefndum Bessastaða- og Garðahrepps, oddvita og landeigendum Bessastaðahrepps, flugmálastjórn og Náttúruverndarráði, svo að nokkuð sé nefnt. Af umsögnum þeim, sem n. hafa borizt frá þessum aðilum, er greinilegt, að verulegur skoðanamunur er um afstöðu til málsins. Sumir leggja áherzlu á gildi landsins sem útivistarsvæðis og verndun landslagsins, aðrir á notagildi svæðisins til samgöngubóta, flugvallargerðar, enn aðrir á skipulagningu byggðar og yfirráðarétt sinn á löndum og lendum og ónæði af aukinni umferð á landi og í lofti. Allt eru þetta sjónarmið, sem kunna að hafa meira og minna til síns máls. Menntmn. telur hins vegar fyrir sitt leyti mál þetta ekki nægilega kannað, svæðið ekki skilmerkilega afmarkað frá hendi flm. og þaðan af síður gerð grein fyrirkostnaði þeim, sem af lagasetningu þessari mundi óhjákvæmilega hljótast. Þess vegna er aðeins tekið fram, að ríkissjóði skuli bera að standa straum af þessari greiðslu. Náttúruverndarmálin eru hér nú sem betur fer ofar á baugi en verið hefur, og er það raunar þróun, sem á sér stað um allan heim, þótt hægara hafi fram undið hér á landi en víðar annars staðar, sem í sjálfu sér er ekkert óeðlilegt, því að fyrr og meir hefur kreppt að í þéttbýlli og iðnþróaðri löndum. Engu að síður eru vandamál þessi nú snögglega farin að knýja dyra einnig hjá okkur. Sú náttúruvakningaralda, sem nú fer um heiminn vegna náttúruverndarársins 1970, mun heldur ekki fara fram hjá Íslandi, vona ég. Menntmn. d., eða þeir nm., sem mættir voru við afgreiðslu málsins, og n. í heild, geri ég ráð fyrir, hygg ég að sé almennt fylgjandi aukinni náttúruvernd hér á landi og hefur orðið sammála um að flytja nál., sem hér hefur verið lagt fram á þskj. 656. Fyrir þetta þing hefur nú verið lagt frv. til náttúruverndar. Það er lagabálkur, sem mikil vinna hefur verið lögð í og okkur, sem það verk unnum, kemur ekki til hugar, að afgreiddur verði á einu þingi, en vildum þó sýna þinginu það, svo að alþm. gæfist tóm til þess að íhuga það til haustsins, svo að ekki yrði að neinu flanað, enda líklegt, að þar megi eitthvað betrumbæta. Þess vegna leggur n. til, að staldrað verði við í bili þarna á nesinu, þar til frv. hefur í einhverju formi verið komið í höfn, því að það verður ekki aftur tekið í ríki náttúrunnar, sem eitt sinn hefur verið spillt, jafnvel ekki, þó að í ærinn kostnað sé lagt. Þess vegna leggur n. samhljóða til, að málinu verði vísað til ríkisstj., svo að henni gefist ráðrúm til, ásamt viðkomandi sveitarstjórnum og kunnáttumönnum, að kanna málið til hlítar, áður en endanleg ákvörðun er tekin. Þó leyfi ég mér að lokum og ég held, að ég mæli þar fyrir munn nm. allra, að vænta þess, að frá verði tekið sem fyrst af ríkisstj. í samvinnu við heimamenn nokkurt landssvæði, fremur stærra en minna, og því haldið óbyggðu, unz endanleg stofna verður mörkuð í þessu máli.



Herra forseti. Frsm. menntmn. hefur nú gert grein fyrir þeim sjónarmiðum, sem liggja til afgreiðslu n. á frv. til l., sem flutt er hér í hv. d. á þskj. 37 af mér ásamt nokkrum öðrum hv. þdm. Það sjónarmið, sem fyrst og fremst vakir fyrir flm. má greina í þrennt. Það er, að frá verði tekið svæði á Álftanesi, til þess að fólk, sem byggir þéttbýliskjarnann hér, fái tækifæri til útivistar. Í öðru lagi, að á þessu svæði verði sérstaklega vernduð náttúrufegurð, svo og það jurta- og dýralíf, sem þar er, og því verði ekki spillt með einum eða öðrum hætti. Og í þriðja lagi, að byggingar verði ekki leyfðar á þessu svæði til þess að koma í veg fyrir þann skaða, sem gæti af þeim hlotizt, og eins og hv. frsm. réttilega sagði, verður ekki aftur tekið til náttúrunnar það, sem einu sinni hefur verið eyðilagt. Flm. eru þeirrar skoðunar, að það land, sem hér um ræðir, hafi upp á sérstaka og óvenjulega möguleika að bjóða, og vildu þess vegna fyrst og fremst vekja athygli á málinu og koma í veg fyrir ýmsar þær fyrirætlanir, sem ýmsir hagsmunaaðilar hafa á prjónunum. Hér hefur verið lagt fyrir Alþ. frv. til laga um náttúruvernd. Ég hef að örlitlu leyti kynnt mér það og sé, hvað þar er gert ráð fyrir, að Náttúruverndarráð geti aðhafzt einmitt í þeim tilfellum sem þessum. Ég get fyrir mitt leyti mjög vel fallizt á þá afgreiðslu málsins, sem hér er lögð til, þ. e. a. s. að Náttúruverndarráð taki þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar og í samráði við þá aðila, sem þarna eiga hlut að máli, þ. e. a. s. hreppsnefndir Bessastaðahrepps og Garðahrepps, finni lausn á þeim vanda, sem hér er við að glíma, þ. e. a. s. að skapa útivistarsvæði og tryggja það, að náttúra landsins fái þarna að vera í friði, og á meðan þessi athugun fer fram, verði ekki ráðizt í nein meiri háttar mannvirki á Álftanesinu. Ég undirstrika það, sem kemur fram í nál. frá hv. menntmn., að á meðan þessi athugun fer fram, fari ekki fram eða verði byggð nein meiri háttar mannvirki á þessu ákveðna svæði.

Frsm. (Pálmi Jónsson) : Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur athugað frv. þetta, sem fjallar um breytingar á l. um tekju- og eignarskatt og felur í sér heimild til einstæðra mæðra um sérstakan frádrátt á skattskyldum tekjum þeirra. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um mína afstöðu til þessa frv. Það var flutt af mér og hv. 10. þm. Reykv. snemma á þessu þingi. Ég lýsti minni afstöðu til þess hér fyrir fáum dögum við umr. um tekju- og eignarskattsfrv. ríkisstj., sem þá var til 2. umr., og komu fram í þeirri ræðu minni mín sjónarmið varðandi frv. En n. er sammála um það að leggja til, að því verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að það verði tekið til jákvæðrar afgreiðslu við þá endurskoðun skattal., sem í gangi er og ætlað er, að ljúki fyrir næsta reglulegt Alþingi. Rétt er að taka það fram, að 1 nm., hv. 4. þm. Austf., var fjarstaddur, er málið var afgreitt úr n. Með tilliti til þess, er ég ræddi um þetta frv. hér fyrir fáum dögum, þá sé ég ekki ástæðu til þess að hafa um það fleiri orð og legg til fyrir hönd n., að því verði vísað til ríkisstj.