Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 15 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um atvinnulýðræði. Með þeirri hugmynd er að því stefnt, að starfsmenn fyrirtækja, jafnt í einkarekstri sem íopinberri þjónustu, fái aukinn í hlutunarrétt um stjórn og allan rekstur þess fyrirtækis, sem þeir vinna hjá. Í till. er gert ráð fyrir, að 11 manna n. skipuð fulltrúum launþegasamtaka, vinnuveitenda og stjórnmálaflokka, taki málið til undirbúnings og athugunar, en í fyrstu lotu verði athyglinni einkum beint að fyrirtækjum í eigu ríkis og bæjarfélaga. Með ýmsum hætti er hægt að hugsa sér slík afskipti starfsmanna af rekstri fyrirtækja, og vil ég nefna hér nokkur dæmi til skýringar. Hugsanlegt væri, að starfsmenn í stórri verksmiðju mynduðu sérstakt ráð, er væri ráðgefandi í öllum mikilvægum málum, er reksturinn varða, og hefði jafnvel úrslitavald í nokkrum sérstökum málaflokkum. Eins væri það ekki óeðlilegi, að starfsmenn t.d. sementsverksmiðjunnar ættu fleiri eða færri fulltrúa í stjórn verksmiðjunnar, sem kjörnir væru úr þeirra hópi. Slík tilhögun í einhverri mynd er auk þess ekki aðeins sjálfsögð hjá stærri einkafyrirtækjum og ríkisfyrirtækjum, sen rekin eru á viðskiptagrundvelli, heldur er einnig hugsanlegt að auka áhrif starfsmanna ýmissa ríkisstofnana á stjórn þeirra. Væri ekki í rauninni skynsamlegt, að kennarar ættu þátt í vali skólastjóra, og hvað mælir á móti því, að bankastarfsmenn fái íhlutunarrétt um val bankastjóra? Þannig má lengi telja. Vafalaust eru margir óvanir slíkum hugmyndum og svartsýnir á, að slíkt skipulag geti blessazt. Ég býst þó við, að fáir muni neita því, að mörgum árekstri yrði forðað, t.d. verkfalli eins og einn ríkisbankinn fékk á sig í fyrra, ef starfsmönnum væru veitt þau sjálfsögðu lýðræðisréttindi að mega taka þátt í vali yfirmanna sinna. Hins vegar munu margir vera efins um, að t.d. verkamenn í verksmiðjum geti átt hlut að framkvæmdastjórn fyrirtækis, svo að vel fari. Menn segja, að venjulegur starfsmaður hafi hreinlega ekki vit á slíkum málum og eigi því ekkert að skipta sér af þeim. Þessu er til að svara, að atvinnulýðræði táknar alls ekki, að allir eigi að verða framkvæmdastjórar. Fulltrúar starfsmanna eiga einungis að setjast í nokkur þau sæti, fleiri eða færri, sem nú eru setin af fjármagnseigendum á hluthafafundum eða af pólitískum fulltrúum á stjórnarfundum ríkisfyrirtækja. Þótt starfsmennirnir hafi e.t.v. litla þekkingu á rekstri fyrirtækisins, vita þessir menn oft miklu minna um reksturinn. En þessir pólitísku fulltrúar taka eftir sem áður ákvarðanir, og þær eru auðvitað byggðar á niðurstöðum skipulagssérfræðinga og tæknimanna eða skýrslum viðskiptafræðinga eða öðrum gögnum. Árið 1949 var komið á viðtæku lýðræði í júgóslavnesku atvinnulífi. En flestir verkamennirnir, sem þá tóku á sig að bera ábyrgð á og stjórna verksmiðjum landsins, kunnu hvorki að lesa né skrifa. En þeir tóku ákvarðanir og það með góðum árangri. Þá má einnig benda á, að venjulegt íslenzkt sveitarfélag er ekki síður flókið fyrirbæri en stórt atvinnufyrirtæki. En það er hinn almenni maður, sem situr í sveitarstjórn og tekur ákvarðanir ísamræmi við heilbrigða skynsemi. Þó verður þess ekki vart, að nokkrum detti í hug að breyta skipulagi sveitarstjórnarmála í einræðisátt. Og eins er það með núverandi einræðisskipulag í atvinnurekstri. Það mun eftir nokkra áratugi þykja jafnfráleitt skipulag og einu ræði konungs eða keisara þykir nú, enda er það reyndar söguleg staðreynd, að þegar baráttan um pólitíska lýðræðið stóð sem hæst í Evrópu, var það jafnan viðkvæðið, að ekki væru nú allir hæfir til að verða konungar. Enda þótt ég efist ekki um, að í hlutunarréttur starfsmanna muni hafa holl og góð áhrif á stjórn fyrirtækjanna og rekstur, skal ég þó fúslega viðurkenna, að atvinnulýðræði er misjafnlega auðvelt viðfangs í framkvæmd. Það mun ekki ná fram að ganga nema á löngum tíma og eftir margvislegar tilraunir. En þegar þarf að hefjast handa um undirbúning, koma af stað viðræðum milli launþega og vinnuveitenda, leita eftir reynslu annarra þjóða og síðast, en ekki sízt, rannsaka íslenzkar aðstæður. Atvinnuhættir á Íslandi eru að ýmsu leyti frumstæðari en í nágrannalöndunum og ójafnvægi á flestum sviðum: ringulreið og óðaverðbólga, ofsagróði og botnlaus taprekstur oft og tíðum. Rekstur sumra atvinnugreina minnir að sumu leyti á þjóðfélagsástandið í sumum nýfrjálsum löndum, þar sem fáfræðin og spillingin í hinu pólitíska lífi er svo ægileg, að þjóðirnar virðast dæmdar til að fá yfir sig harðhenta einræðisherra. Ég viðurkenni sem sagt fúslega, að eins og á stendur er það ekki alls staðar í íslenzku atvinnulífi til bóta að viðhafa lýðræðisleg vinnubrögð. Sums staðar er sjálfsbjargarviðleitnin svo afgerandi þáttur rekstrarins, að lýðræðið á þar ekki heima. Nefna mætti til viðbótar ýmis vandamál, sem sérstaklega snerta íslenzkar aðstæður, t.d. smæð fyrirtækjanna og fámenni á vinnustað eða hin losaralegu tengsl margra verkamanna við vinnustaðina í sambandi við verstöðvarnar og aðra árstíðabundna vinnu. Ég sé þó ekki ástæðu til þess að fjalla frekar um þessi atriði hér, þar sem sérstaklega er um þetta rætt í allýtarlegri grg. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að framfarir í tækni og vísindum eru mjög örar á okkar tímum. Hin nýja iðnbylting, sem einkennist af sjálfvirkni og gífurlegri fjöldaframleiðslu, mun bæta lífskjör almennings stórkostlega á komandi árum. En þessi þróun er þó ekki með öllu hættulaus. Í fyrsta lagi má hún ekki hafa í för með sér, að valdið yfir atvinnurekstrinum safnist á hendur örfárra manna. Í öðru lagi er það staðreynd, að samfara vaxandi sjálfvirkni verða störf manna einhæfari, andlausari og tilbreytingarsnauðari. Þessi hlið málsins er mjög mikilvæg, og væri í rauninni eðlilegt að fjalla um hana í löngu máli. Ég mun þó ekki gera það hér, en vil aðeins minna á, að það er samfélagsleg nauðsyn, að hinn vinnandi maður verði virkur þátttakandi og stjórnandi á þeim stað, þar sem hann dvelur þriðjung ævi sinnar, en sé ekki aðeins tannhjól í hinni tröllvöxnu vélasamstæðu atvinnulífsins. Ég var áðan, meðan umr. um vegaskattinn stóðu sem hæst, að blaða ítímaritinu Nordisk kontakt, sem okkur þm. er sent, og sá þar grein um landsþing danska sósíaldemókrataflokksins. Kemur þar fram strax í aðalfyrirsögn, að eitt helzta umræðuefnið á þinginu var einmitt atvinnulýðræði í Danmörku. Þetta kemur vissulega ekki á óvart. Fá mál eru ofar á baugi í pólitískum umr. á Norðurlöndum en einmitt spurningin um lýðræði íatvinnurekstri. Það var eitt seinasta verk Stórþingsins norska í vor sem leið að samþykkja ný lög um atvinnulýðræði, og þessi löggjöf var eitt helzta blómið íhnappagati norska Verkamannaflokksins ínýafstöðnum kosningum, þótt sumir teldu að vísu of langt gengið og aðrir of stutt. Svipaða sögu má segja viða að úr heiminum. Þetta er mál, sem stöðugt leitar ofar á dagskrána í almennum stjórnmálaumr. Hér á Íslandi hafa umr. um atvinnulýðræði verið mjög af skornum skammti. E.t.v. hefði verið eðlilegra, að mál eins og þetta hefði verið tekið til umr. í samtökum vinnuveitenda og launþega, áður en vakið var máls á því hér á Alþ. Enn hafa þó ekki sézt nein merki þess, að almennur áhugi hafi skapazt á þessu máli. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að löngu sé tímabært orðið að hefja athuganir og umr. um málið, og að því vil ég reyna að stuðla með flutningi málsins hér á þingi. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri að sinni, en vísa til grg. um frekari rökstuðning. Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni fyrri umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Síðan þessi fsp. var lögð fram hér á hv. Alþ. fyrir 9-10 dögum, hefur ýmislegt gerzt í því máli, sem hér er að vikið og upplýsinga óskað um. Stærstu tíðindin eru þau, að álagning vegatolla á umferð farartækja um Reykjanesbraut hefur verið ákveðin, upphæð hennar sömuleiðis, og í gær var hafizt handa um innheimtu. Blöð höfuðstaðarins hafa þegar birt myndir af þeim merka atburði, þegar hæstv. samgmrh. lætur rukka sig um tollinn og borgar fyrstu 50 kr. alveg umtölu og refjalaust. Atburðarás síðustu daga hefur m.ö.o. verið sú, að ég tel tveimur fyrstu liðum fsp. svarað á alveg ótvíræðan hátt, en í þeim var spurt, hvort ákveðið væri að leggja á þennan vegatoll og hversu hátt gjaldið mundi þá verða. Það eru því aðeins hinir síðari liðir fsp., 3. og 4. liður, sem nú er óskað svars við. En þar er spurt: Liggur fyrir áætlun um árlegar tekjur af þessum skatti og kostnað við innheimtu hans? Og 4. liður: Er fyrirhugað að taka upp þá reglu að innheimta vegaskatt af umferð um aðra þjóðvegi, sem kunna að verða steinsteyptir eða malbikaðir á mestu árum? Við flm. þessarar fsp. teljum fulla ástæðu til að æskja upplýsinga um þessi atriði, jafnvel þótt tollheimtan hafi nú verið ákveðin, því að alltaf er vitanlega hægt að endurskoða slíka ákvörðun, breyta reglugerð eða afnema hana, ef aðrar leiðir til að afla fjár til hraðbrauta þættu að nánar athuguðu máli hagkvæmari og réttlátari. Allir vita og viðurkenna, að vegamálin eru einhver hin stærstu og erfiðustu mál við að glíma hér hjá okkur. Það mun kosta okkur Íslendinga á næstu árum og áratugum mjög mikið fjármagn að koma upp viðhlítandi vegakerfi í þessu stóra og strjálbýla landi. Þörfin fyrir stórbætta vegi, sem þola sívaxandi umferð, kallar alls staðar að. Þetta viðurkenndi líka Alþ. með setningu vegal. árið 1963, en þan voru á sínum tíma verulegt spor í rétta átt. Siðan hefur verðbólgan því miður gleypt bróðurpartinn af því, sem þá var ákveðið að gera til úrbóta í vegamálum. Það, sem eftir kann að hafa verið, er svo hæstv. ríkisstj. að narta í, fyrst með niðurskurði vegafjár á fjárl. um 20% og nú með því að boða algera niðurfellingu þess 47 millj. kr. árlegs ríkisframlags, sem talið var að ríkissjóður sparaði við setningu vegal. 1963 og þá var ákveðið að halda skyldi í fjárl. Í stað þess að láta fara fram endurskoðun á vegal. og þá sérstaklega á allri fjáröflun til vegamála, en það er þegar orðin brýn nauðsyn, kemur aðeins rétta, boðskapur um niðurfellingu ríkisframlags ásamt boðaðri hækkun á benzínskatti til þess að vega þar á móti og svo nýi tollurinn af Reykjanesbraut. Um þennan toll skal ég vera fáorður, enda er ekki tóm til rökræðna í fsp.-tíma. En ég er smeykur um, að þessi tollur verði næsta dýr í framkvæmd, og ég er einnig efins um, að það þyki borga sig að innheimta slíkan toll af ýmsum þjóðvegum, sem byggðir verða á næstunni væntanlega og örugglega úr varanlegu efni. En verði fjár til að standa straum af slíkum framkvæmdum aflað með öðrum hætti á næstu árum, eins og mig grunar, sjá allir, hvert réttlæti það er að innheimta einungis vegatoll af Reykjanesbraut. Að síðustu vil ég beina þeim tilmælum til hæstv. samgmrh., að hann upplýsi, hvaða rök liggja til þess, sem margir undrast, hversu gífurlegur munur er gerður á vegatolli af fólksbifreiðum annars vegar og vörubifreiðum hins vegar, en allur þorri vörubifreiða mun lenda í 200 kr. tolli. Hvaða áhrif hefur jafnmikið skattgjald til að mynda á fiskflutninga, sem hafa verið mjög verulegir á þessari leið í aflahrotum nú undanfarna vetur og mundu væntanlega verða eitthvað framvegis?



Herra forseti. Það er þó gott, að hv. fyrirspyrjandi er nokkurn veginn ánægður með svörin við tveimur fyrstu liðum fsp.  3. liður fsp. er: „Hefur verið gerð áætlun um árlegar tekjur af slíkum skatti og kostnað við innheimtu hans?“ Það hefur verið gert. Það hefur verið gerð áætlun um tekjur, og þá hefur verið stuðzt við umferðartalningu, sem fram hefur farið á Reykjanesbrautinni. Og miðað við það umferðargjald, sem nú er innheimt, er gert ráð fyrir, að tekjurnar verði 14.6 millj. 1966, 15.9 millj. 1967 og 17.2 millj. 1968. Þá er reiknað með talsverðri umferðaraukningu. Hv. fyrirspyrjandi spyr, hve kostnaður verði mikill við innheimtuna. Kostnaðurinn verður náttúrlega nokkur. Ég held, að það sé búið að ráða 4 eða 5 menn, ég er ekki alveg viss um, hvort er, en það hefur verið gert ráð fyrir, að kostnaðurinn yrði alltaf yfir 1 millj. kr. Það er ekki gott að fullyrða nákvæmlega um það, en það gæti verið, skulum við segja, 1-1 1/2 millj. kr. Þetta er það, sem næst verður komizt. Í rauninni held ég, að það sé þá komið svar við 3. lið, eins og hann er hér fram borinn. Þá er það 4. liður: Er fyrirhugað að taka upp þá reglu að innheimta vegaskatt af umferð um aðra þjóðvegi, sem kunna að verða steinsteyptir eða malbikaðir á næstu árum?“ Það er vitanlega á valdi Alþ. hverju sinni, hvort umferðargjald verður innheimt af hinum ýmsu vegnum. Ég geri t.d. ekki ráð fyrir því, að það verði innheimt umferðargjald af jarðgöngunum gegnum Stráka, þegar þau verða tekin í notkun, einfaldlega vegna þess, að það borgar sig ekki. Umferðin verður ekki það mikil, að það geti svarað kostnaði. En í 95. gr. vegal., sem samþ. var hér á hv. Alþ. fyrir tæplega 2 árum, samþ. einróma af öllum alþm., var gefin heimild til þess að taka umferðargjald af ýmsum vegum eða brúm, og er enginn vafi á því, að þegar hv. alþm. samþykktu þessa heimild einróma, var Reykjanesbrautin höfð í huga. Þá var verið að byrja á því að steypa þennan veg. Allir hv. alþm. vissu, að beita var dýr framkvæmd, og hv. alþm. vissu, að vegurinn var að mestu byggður fyrir lánsfé, eins og raun ber vitni. eða um 90% lánsfé. Það verður því að líta svo á, að hv. Alþ. sé því samþykkt, að þessi heimild sé notuð, tæpum 2 árum eftir að hún er gefin. Og það er vitanlega á valdi Alþ. hverju sinni að breyta þessu, afnema þessa heimild úr vegal., og það verður vitanlega á valdi Alþ., hvort umferðargjald verður tekið af öðrum vegum sambærilegum Reykjanesbrautinni. En með tilliti til þess, að varanleg vegagerð er fjárfrek, mjög fjárfrek, gæti ég vel trúað því, að hv. Alþ. teldi eðlilegt að taka umferðargjald af vegum, sem kynnu að verða byggðir og eru sambærilegir Reykjanesbraut. Ég vænti þess, að ég hafi þá svarað 4. lið þessarar fsp. það skýrt, að það megi teljast nokkurn veginn fullkomið svar. Það er oft talað um það, að vegamálin hjá okkur Íslendingum séu ekki í góðu lagi, að vegirnir séu ekki góðir og þoli ekki umferðarþungann. Það er rétt. Við erum fámennir í þessu stóra landi, aðeins 1.9 manns á hvern ferkm. Í Danmörku eru 80 menn á hvern ferkm, og það geta þá allir borið saman, hversu það hlýtur að vera erfiðara fyrir okkur hér að gera góða vegi heldur en það er í hinum þéttbýlu löndum. En ég held, að það verði ekki um það deilt, að við höfum látið talsvert til okkar taka í vegagerð, þótt vitanlega sé margt óunnið. Og það er ekki nema eðlilegt, að það sé kallað fast eftir því, að vegirnir séu bættir, og þá ekki sízt þeir vegir, sem fjölfarnastir eru. Við getum nefnt Vesturlandsveginn upp í Hvalfjörð og Austurveginn. Og það er rétt, sem oft hefur verið sagt, það er í rauninni ekki hægt að halda þessum vegum við í bleytutíð með þessari miklu og þungu umferð. Það er þegar komin í gang könnun á því, hvernig megi flýta framkvæmdum og afla vegasjóði fjár til þess að halda vegaframkvæmdum áfram hér á landi með svipuðum hraða og verið hefur síðustu árin. Það verður athugað rækilega, hvort ekki er unnt að endurskoða vegáætlunina haustið 1966, eins og heimild er til, með það fyrir augum að afla aukins fjár til vegagerðar. Ég vil minna hv. þm. á, sem tala mest um það, að það sé litlu fé varið til vegamála, að það er betra, áður en sú fullyrðing er fram borin, að gera sér grein fyrir því, hvað það er mikið fjármagn, sem til veganna hefur farið nú allra síðustu árin. Og við getum borið það gjarnan saman við það fjármagn, sem varið var til vegagerða 1958, þegar þeir sömu menn, sem tala hæst nú um lítið fé til vegamála, höfðu völd í landinu. En 1958 var varið 80 millj. kr. til vegamála. Ég er ekkert að segja, að þetta hafi verið sérstaklega litið, en þú þótti ekki fært að láta meira til vegamála en 80 millj. kr., og vissulega var þörf fyrir að nota meira fé þá, þótt segja megi, að þörfin fari vaxandi ár frá ári vegna aukinnar umferðar. En 1964 er varið til vegamála 282.7 millj. kr. Og 1965 er gert ráð fyrir að verja til vegamála 393.3 millj. kr. Ég tel rétt, að þetta komi fram hér, þótt ég sé því alveg samþykkur, að það sé þörf á því að vinna meira á ýmsum stöðum á landinu heldur en gert hefur verið og að margir vegir eru í því ástandi, að það þolir í rauninni ekki bið, að að þeim sé unnið. En ég held, að það sé fróðlegt fyrir hv. þm. að hafa þessar tölur í huga, þrátt fyrir það þó að við viðurkennum, að það mætti vera gjarnan meira á hinum ýmsu stöðum, sem til vegamálanna fer. Hv. fyrirspyrjandi talaði hér um, að vegal., þegar þau voru sett, hafi verið vissulega spor í rétta átt, og það held ég að enginn efist um, því að þá var bætt við það fjármagn, sem til veganna fór, rúml. 100 millj. kr. samkv. vegal. Nú segir hv. þm., að dýrtíðin hafi nagað utan af þessu og síðan hafi verið ákveðið að taka 47 millj. út úr fjárl., sem til vegamálanna voru veittar, og þetta sé spor aftur á bak. Ég mundi nú segja það, að þetta væri spor aftur á bak, ef ekkert kæmi í staðinn, ef 47 millj. væru teknar og það ætti að minnka vegaframkvæmdirnar og ekkert ætti að koma í staðinn. Ég held, að það hafi allir hv. þm. reiknað með því, að benzínið yrði hækkað fyrr eða seinna nálægt því í það, sem er í nágrannalöndunum. Ég held, að hv. alþm. hljóti að vera sammála um það, að við höfum tæplega efni á því að selja ódýrara benzín en nágrannar okkar, sem hafa góða vegi. Og það er meiningin að hækka benzínið nokkuð núna og þá þungaskattinn tilsvarandi til þess að ná upp þessari upphæð, sem var í fjárl., en er ekki nú á því fjárlagafrv., sem lagt hefur verið fram til fjárl. fyrir næsta ár, þannig að við vegáætlunina verður vitanlega staðið. Spurningin er svo, hvort það tekst að afla fjár til viðbótar fyrir árið 1967, um leið og vegáætlunin væri endurskoðuð, ef að því ráði yrði horfið, eins og heimilt er að gera haustið 1966. Og ég teldi það ekki horfa vel, ef ekki væri unnt að auka eitthvað tekjur vegasjóðs, þegar að því kemur. En benzínverð hér er lægra en víðast hvar í nágrannalöndum okkar, og síðustu fregnir frá Danmörku eru þær, að þeir ætli að hækka benzínið nú um 10-15 aura danska og eru þeir þá komnir talsvert upp fyrir Ísland, en benzínverð þar nú er 6.66 kr. breytt í íslenzkan gjaldeyri, í Belgíu 6.49, í Frakklandi 8.26, Þýzkalandi 6.12 kr. og Finnlandi 6.83, en eins og kunnugt er, er það hér 5.90. Það má segja, að þetta út af fyrir sig komi ekki þessari fsp. beinlínis við, en vegna þess að hv. fyrirspyrjandi gaf tilefni til þess, gat ég ekki látið hjá líða að minnast að nokkru á það, hvað til vegamálanna er veitt, og einnig taka það fram, að það er alls ekki meiningin að draga úr framkvæmdum til vegamála, heldur miklu fremur gera ráðstafanir til, að það verði unnt að halda áfram að vinna að vegamálunum með miklu fjármagni, eins og gert hefur verið síðustu árin.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. samgmrh. fyrir svarið við fsp. Að vísu verð ég að segja, að þau svör, sem hann gaf við tveimur síðustu liðunum, voru ekki alveg eins skýr og ótvíræð og búið er að svara tveim hinum fyrri. Að því er varðar kostnaðinn við þessa innheimtu virðist þar vera, sem kannske er við að búast, um afskaplega mikinn slumpareikning og áætlunarupphæð að ræða. Hæstv. ráðh. talaði um, að kostnaður yrði 1-1 1/2 millj. kr., eitthvað á því bili. Það hafa heyrzt nefndar ýmsar aðrar tölur, gjarnan 2 millj. En það veit sjálfsagt enginn, hvað muni vera það réttasta í málinu, hvað þessi kostnaður kemur til með að verða mikill, þannig að maður getur eftir atvikum alveg sætt sig við þessar upplýsingar á þessu stigi málsins. Kostnaður verður töluvert mikill, og í rauninni veit enginn, hversu mikill hann verður. Að því er varðar 4. liðinn, var spurt um það, sem þar stendur, til þess að reyna að fá það fram, hvort ekki ætti að líta svo á, að hæstv. ríkisstj. væri með því að ákveða að innheimta vegatoll af Reykjanesbrautinni að marka þá stefnu, sem hún teldi að hlyti að verða framtíðarstefnan í sambandi við sambærilega vegi í framtíðinni. Hæstv. ráðh. svaraði þessu nú dálítið óljóst og sagði, að það væri á valdi Alþ. að ákveða þetta. Það er að sjálfsögðu á valdi Alþ. að ákveða það, hvort þessi heimild, heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta slíkan vegatoll eða ákveða að innheimta hann, á að vera í vegal. áfram eða ekki. Þetta er vitanlega á valdi Alþ. En hins vegar samkv. því, sem vegal. eru nú, er það á valdi hæstv. samgmrh. að ákveða þetta í hinum einstöku tilfellum, og þess vegna var ég að spyrja, hvort það væri þá ekki hans og ríkisstj. hugmynd, að þetta yrði stefnan um hraðbrautir, eftir því sem þær kæmu. Hæstv. ráðh. fór dálitið inn á vegamál almennt, og það er vissulega ástæða til að ræða þau rækilegar en hægt væri að gera í fsp.-tíma. Hann gat þess, að nokkur athugun væri í gangi í sambandi við það að endurskoða vegal. á næsta ári. En mér skildist, að þar væri um heldur lauslega athugun að ræða, en ég tel, að það sé orðið mjög brýnt, að fram fari allsherjarathugun þessara mála, sérstaklega að því er allri fjáröflun til vegamálanna viðvíkur. Bygging hraðbrauta er að vísu ekki nema einn liður þessara vegamála, en hún er og verður á komandi árum mikilvægur liður, og 10 millj. kr., eins og ætlað hefur verið til þeirra hluta á ári, munu hrökkva ákaflega skammt. Að mínu viti og margra annarra er helzt um að ræða tvær leiðir í sambandi við það að standa straum af kostnaði við að byggja hraðbrautir eða varanlega vegi á fjölförnum leiðum. Önnur, sem kemur til álita að sjálfsögðu, er þessi, að innheimta þar vegatoll af hverjum nýjum vegi, og það virðist mér sú stefna, sem hæstv. ríkisstj. hallast að. En ég fyrir mitt leyti er hræddur um, að þessi leið verði mjög torveld í framkvæmdinni og það muni koma í ljós, að það borgi sig varla eða sé allt of dýr innheimta að hafa þennan háttinn á vegum, þar sem umferð er í flestum tilfeilum og nær öllum miklu minni en um Reykjanesbraut, það væri í rauninni ókleift að halda uppi slíkum vegatolli með einhverjum árangri, þar sem umferðin er minni en 500-600 bifreiðar á dag. Tollheimtumennirnir verða þó væntanlega að gera eitthvað töluvert betur en rukka inn fyrir kaupinu sínu. Hin leiðin, sem hlýtur að koma til álita alveg á næstunni og ég held að væri nauðsynlegt að athuga betur, er sú, að til vegamálanna verði varið í vaxandi mæli, meira en gert hefur verið, þeim tekjum, sem hið opinbera innheimtir af farartækjum og umferð. Þær tekjur eru gífurlegar. Það er í blöðunum í gær og í dag skýrsla um þetta, sem ég hygg að sé rétt, og þar er frá því skýrt, að þessar tekjur á árinu 1964, heildartekjur hins opinbera af bifreiðum, benzíni og öðrum rekstrarvörum til bifreiða, hafi það ár numið um 640 millj. kr. Til vegamála munu af þessari upphæð ekki hafa farið, að því er segir í þessari skýrslu, nema 244 millj., en í ríkissjóð til annarra þarfa um 395 millj, eða nær 62%. 



Herra forseti. Í fsp.-tíma með mjög takmörkuðum ræðutíma er þess ekki kostur að ræða til nokkurrar hlítar það umferðargjald, sem ákveðið hefur verið að taka af ökutækjum á Reykjanesbraut. En á nokkur atriði vildi ég aðeins drepa. Á það hefur verið mjög minnt í skrifum um þetta mál að undanförnu, að heimild til innheimtu gjaldsins hafi verið samþ. shlj. á hv. Alþ. árið 1963. Það er vissulega rétt með farið og ég er þeirrar skoðunar, að hóflegt umferðargjald af tilteknum vegum geti átt rétt á sér, sé vissum skilyrðum fullnægt og íbúum hinna ýmsu sveitarfélaga ekki mismunað. En heimildin til álagningar umferðargjalds var fyrst og fremst hluti af heildarlögum um vegamál, sem samkomulag var um afgreiðslu á í árslok 1963. Í þeim lögum voru önnur ákvæði, sem einnig voru samþ. shlj., ákvæði, sem áttu sinn þátt í því, að heimild til álagningar umferðargjalds á ökutæki var samþ. samtímis. Í heimild til álagningar umferðargjalds, og í ákvæðum um álagningu benzíngjalds, þungaskatts og gúmmígjalds var ákveðinn sá hluti, sem til vegagerðar skyldi renna frá eigendum ökutækja. En í 89. gr. var ákveðið, að auk þeirra gjalda, sem ég nú nefndi, skuli veita á fjárl. árlega sérstakt framlag ríkissjóðs til vegamála. Þetta framlag ríkissjóðs hefur numið tæpum 50 millj. kr. á ári þau ár, sem vegal. hafa verið í gildi. Nú hafa hins vegar þeir atburðir gerzt, að samtímis því sem heimild til álagningar umferðargjalds er beitt í fyrsta skipti og þannig seilzt til tugmillj. kr. árlegra tekna frá bifreiðaeigendum ofan á fyrri skatta, boðar ríkisstj. og staðfestir með fjárlagafrv., að hún muni fella úr gildi þá gr. vegal., sem fjallar um framlag ríkissjóðs og samþ. var einróma af hv. Alþ. engu síður en heimildin um álagningu umferðargjaldsins. Jafnframt boða stjórnarflokkarnir, að þeir muni bæta þeirri upphæð, sem ríkissjóði var ætlað að greiða, um 50 millj. kr., ofan á benzínverðið og þungaskattinn. Þegar ákvæðið um framlag ríkissjóðs á fjárl. til vegamála í landinu var lögfest, var ekki aðeins fullt samkomulag um, að ríkissjóður legði þannig fram fé, heldur margítrekaði hæstv. vegamálaráðh., að engin hætta væri á því, að úr því framlagi yrði dregið í framtíðinni, heldur væru allar líkur á því, að það yrði aukið. Það er því miður ekki tími til að rifja upp allt það, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta atriði vegal., en m.a. sagði hann orðrétt: „Ég er sannfærður um, að við höldum uppi kröfum um það, að ríkissjóður auki framlög sín úr þessum 47.1 millj. kr. til mikilla muna, vegna þess að við verðum sammála um þessar miklu þarfir, sem bíða hvarvetna.“ Og einnig sagði hæstv. vegamálaráðh.: „Og einmitt þess vegna er engin hætta á því og alveg útilokað, að ríkissjóðsframlagið verði lækkað. Það er alveg útilokað. Og þörfin fyrir aukið vegafé frá ríkissjóði verður fyrir hendi, þótt vegamálunum hafi verið tryggt fé með benzíngjaldi, gúmmígjaldi og þungaskatti.“ Umferðargjaldið nefndi hæstv. ráðh. ekki í það skiptið. En nú er boðskapurinn hins vegar sá eftir tæp 2 ár, að ríkisframlagið eigi að falla niður, benzíngjaldið og þungaskatturinn frá bifreiðaeigendum að hækka að sama skapi og umferðargjald að bætast við hjá ákveðnum hópi bifreiðaeigenda. Þegar þessi brigðmæli liggja nú fyrir, er gersamlega út í hött og ótilhlýðilegt að bera það fyrir sig, að umferðargjaldið sé sett vegna þess, að samkomulag hafi verið meðal þm. um álagningarheimildina. Það er mín skoðun, að samkomulagsgrundvöllur sá, sem fyrir hendi var um heimildarákvæði til álagningar umferðargjalds á bifreiðir, sem fara um tiltekna vegi eða brýr, sé úr sögunni, þegar nú er upplýst, að ætlunin er að brjóta það samkomulag niður í veigamiklum atriðum, sem varða framlag ríkissjóðs sjálfs til vegamála. Þess vegna álit ég, að umferðargjald á Reykjanesbraut eigi ekki rétt á sér, eins og allt er nú í pottinn búið, ríkisstj. hafi með fyrirætlunum sínum um niðurfellingu ríkissjóðsframlagsins fyrirgert þeim rétti, sem hún annars kynni að hafa átt til þess að leggja það á. Þá má á það benda, að í frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku til vegaframkvæmda, sem samþ. var s.l. vor, var gerð grein fyrir fjáröflun til Reykjanesbrautar árið 1965. Hún var sundurliðuð þannig: Fjárveiting á vegáætlun 6.8 millj. kr., framlag frá herliðinu 0.3 millj. kr. og lánsfé 115.2 millj. í þessum tölum er því ekkí gert ráð fyrir tekjum af umferðargjaldi á þessu ári, enda er, hvað sem öðru líður, óeðlilegt að hefja innheimtu umferðargjalds af vegi, áður en framkvæmdum er lokið. Viðhald þess hluta Reykjanesbrautar, sem enn hefur ekki verið lagt varanlegt slitlag á, er lakara en var á veginunt, þegar hann var allur malarvegur, og ekki betra en svo, að á þeim kafla einum geta farartæki orðið fyrir meiri skemmdum en nemur hagnaði af því að aka hinn hlutann. Ég verð að segja, að ég varð mjög undrandi, þegar ég heyrði um upphæð gjaldsins. Það var tvöfalt hærra en ég hafði ímyndað mér, að hæstv. vegamálaráðh. mundi ákveða, og mjög tilfinnanlegur skattur hjá þeim, sem daglega fara um veginn, og afslátturinn er að mínum dómi of lágur.



Herra forseti. Fyrirspurnartími leyfir ekki langar umr., og skal ég ekki brjóta þá reglu, enda þótt mál það, sem hér er verið að ræða, sé mikið viðkvæmnismál mörgum íbúum í mínu kjördæmi. Síðar gefst e.t.v. tækifæri til þess að ræða mál það nánar, sem fsp. þessar eru risnar út af. Ég vil þó við þetta tækifæri bera fram nokkrar fsp. til viðbótar þeim, sem fram eru komnar, til hæstv. samgmrh. Þær eru skriflega fram bornar, og ég hef ekki haft tíma til þess að sýna hæstv. ráðh. þær enn þá, en ég vænti þess þó, að þær séu þess eðlis, að hæstv. ráðh. geti svarað þeim nú. Fsp. eru þessar: 1. Á hve mörgum árum greiðir umferðargjaldið á Reykjanesbraut upp lán þau, sem tekin hafa verið vegna endurbyggingar hennar? 2. Er fyrirhugað að halda áfram innheimtu þessa gjalds, eftir að stofnlánin eru greidd? 3. Er fyrirhugað, að sérstakt umferðargjald verði lagt á umferðina á Austurvegi, þegar sá vegur hefur verið endurbyggður? 4. Er fyrirhugað að taka tillit til sérstöðu íbúa Vatnsleysustrandarhrepps við greiðslu umferðargjaldsins? 5. Hækkar umferðargjaldið árlegt fastagjald varnarliðsins vegna nota þess af veginum? 6. Við hvaða aðila á Suðurnesjum var fyrirhugað umferðargjald sérstaklega rætt, áður en það var endanlega ákveðið, og hver var afstaða þeirra til þess þá? Íbúar á Suðurnesjum, sem mest verða fyrir barðinu á þessum vegatolli, eru ekki með mótmælum sínum gegn honum að neita að axla að sínum hluta sanngjarnar byrðar á þjóðina til framkvæmda. Það hafa þeir aldrei gert. Hinu vilja þeir mótmæla, að á þá séu lagðar óhóflegar byrðar og sérstakar umfram aðra landsmenn, eins og gert er með álagningu hins háa vegatolls, sem margt bendir til að bundinn verði við Reykjanesbrautina eina, eins og ræða hæstv. ráðh. hér áðan gaf tilefni til að álita. Á það e.t.v. að verða algild regla í framtíðinni, að notendur hverrar framkvæmdar greiði beint kostnað við hana? Eiga t.d. íbúar Vestfjarða að greiða með vega-, hafna og flugvallagjöldum lánið, sem tekið var í sambandi við Vestfjarðaáætlunina svokölluðu? Suðurnesjabúar vita vel og viðurkenna, að Reykjanesbrautin var dýr. En þeir vita líka, að á undanförnum árum hafa þeir goldið marga tugi millj. kr. til vegagerðar í landinu gegnum benzíngjald, þungaskatt og gúmmígjald, en aðeins fengið brot af þeim fjárhæðum sem greiðslur í sína vegi. Sem litið dæmi þessa vil ég nefna, að á síðustu 10 árum hefur ríkið varið 451 millj. kr. til nýbyggingar vega og brúa. Af þessari fjárhæð hafa 1 millj. 800 þús. kr. gengið í vegina á Suðurnesjasvæðinu sunnan Hafnarfjarðar, þ.e. í Grindavíkurveg og Hafnaveg, og engin einasta brú hefur verið byggð á öllu þessu svæði. Suðurnesjamenn telja sig því vera búna að borga hinn dýra veg, Reykjanesbrautina, að mestu og það, sem á kunni að vanta, muni þeir greiða í náinni framtíð gegnum benzínskattinn og þungaskattinn. Suðurnesjabúar vita enn fremur, að hinn vandaði vegur er m.a. til kominn vegna þess, að Keflavikurflugvöllur mun í framtíðinni verða aðalflugvöllur landsmanna, eins og hæstv. samgmrh. hefur lýst yfir sem sinni stefnu. Með því sparar ríkissjóður sér hundruð millj. kr. útgjöld, því að ekki þarf þá að byggja annan rándýran aðalflugvöll hér á Suðvesturlandi. Sá sparnaður ríkissjóðs mætti að nokkru renna til hinnar nýju brautar, sem er forsenda þess, að þetta geti orðið. Með þessar röksemdir í huga og fleiri, sem ég hef ekki tíma til að nefna, vil ég mótmæla því gjaldi sem allt of háu, sem tilkynnt var þjóðinni með reglugerð þeirri, sem birt var s.l. laugardag, að ég held. Ég tel enn fremur, að ræða sú, sem hæstv. ráðh. hélt hér áðan, og gjald það hið háa, sem þegar er búið að tilkynna, sýni glöggt, að það var rangt af okkur á hv. Alþ, í árslok 1963 að veita ráðh. svo víðtæka heimild sem gert var með 95. gr. vegal. og rétt sé, að Alþ. ákveði sjálft, hvort, hvenær og hversu mikið umferðargjald sé greitt hverju sinni. Ég vil svo að endingu taka undir þá röksemdafærslu, sem hv. þm. Geir Gunnarsson hafði hér uppi áðan um brostnar forsendur fyrir þeirri samþykkt, sem gerð var hér varðandi 95. gr. vegal. í árslok 1963.



Herra forseti. Hv. þdm. Ég vænti þess, að mér verði ekki virt það til óþarfa framhleypni að leggja hér nokkur orð í belg, verandi ekki fyrirspyrjandi. Ég þakka upplýsingar og svör hæstv. samgmrh., að svo miklu leyti sem þau voru tæmandi við þær fsp., sem hér liggja fyrir. Mig langar til þess að drepa á fáein atriði þessum fsp. viðvíkjandi, enda þótt tíminn til þess sé skammur. Inn í þetta mál, vegatollinn á Reykjanesbraut, hefur komið brot af þeirri deilu, sem uppi hefur verið um það, hvort sé dýrara að gera varanlega vegi úr malbiki eða steinsteypu. Um þetta atriði hefur ekki farið fram, þótt nauðsynlegt hefði verið, nein vísindaleg athugun, og menn hafa látið sér nægja að hafa uppi hér staðhæfingu gegn staðhæfingu, en ég mun síðar á þessu hv. þingi leyfa mér að flytja þáltill. um, að efnt verði til vísindalegrar athugunar á þessu efni. Erlend reynsla liggur talsvert fyrir, og vil ég geta þess, að ég hef í höndum upplýsingar um vísindalega rannsókn, sem gerð var í Minneapolis í Bandaríkjunum um samanburð á malbiki og steinsteypu, og kostnaðurinn skiptist þannig á milli þessara tveggja aðferða, að fyrstu 3 árin var ódýrara að byggja varanlegan veg úr malbiki, en á 4. ári var það jafnt, og þegar frá leið varð samanburðurinn þeim mun hagstæðari sem lengra frá leið fyrir steinsteypuna. Í Reykjanesbraut er steinsteypulagið 22 cm járnbentir. Ef þeir eru rétt og vel lagðir, og ekki er ástæða til að ætla annað, mun þessi vegur getað staðið í 20 ár án nokkurs viðhalds. Um reynsluna af malbikinu vitum við, að malbik þarf viðhaldskostnað strax á 2. ári og eftir um 7 ár þarf gagngera endurlagningu slitlags á malbiksvegi. Um malarvegi þarf ég ekki að fjölyrða. Þegar rætt er um Reykjanesbraut og slíka mannvirkjagerð, vil ég láta koma fram mín sjónarmið varðandi það hagræði, bæði fyrir umferðina, þ.e.a.s. eigendur ökutækja, og ríkið, samfélagið sem heild, að það er það ódýrasta og bezta, sem við getum gert við okkar vegi, að gera þá úr steinsteypu. Um vegatollinn sjálfan sem tekjulind fyrir slíka mannvirkjagerð vil ég leyfa mér að halda þeirri skoðun fram, að hann eigi ekki rétt á sér. Hann er í fyrsta lagi ranglátur fyrir þá, sem búa í því héraði, sem vegurinn er lagður um, sakir þess, hversu þeir geta verið bundnir honum við atvinnu eða störf og við heimili sín. Og ef hann ætti að notast sem tekjulind fyrir varanlega vegagerð í landinu, held ég, að strjálbýlið í þessu landi yrði lengi útundan í varanlegri vegagerð. Ég álit, að varanleg vegagerð sé sú tegund af mannvirkjagerð, sem ekki sé einkamál þeirra héraða, sem vegurinn liggur um. Það er kannske ekki ástæða til þess að fara frekar út í þessi mál hér, enda tíminn naumur til þess. Ég vildi rétt aðeins segja það sem mína skoðun, að ég tel, að varanlega vegagerð eigi að gera með skattaálagningu aðallega, þar sem umferðin sjálf, eigendur ökutækja og notendur þeirra séu skattgjaldsstofninn, en það, sem vantar upp á, að hægt sé að standa undir viðhlítandi mannvirkjagerð, miðað við þann gjaldstofn, þurfi að taka lán með hagkvæmum vöxtum í því skyni að brúa bilið milli kynslóðanna í landinu við þessa mannvirkjagerð. Ég vildi leyfa mér líka í þessu sambandi að spyrja hæstv. samgmrh. að því, hve mikill liður í kostnaðarútgjöldum Reykjanesbrautar vaxtaliðurinn er, því að við gætum haft það á margan hátt í hendi okkar, hve vaxtabyrðin á að vera þung á mannvirkjagerð sem þessari. Vegatollurinn sýnir, að hæstv. ríkisstj. er fundvís á hluti, sem vekja óánægju og eru óvinsælir. En ég held, að sjálf upphæð vegatollsins séu hrein mistök, - mistök, sem ríkisstj. þurfi að leiðrétta, endurskoða útreikninga sína eða sinna sérfræðinga og lækka vegatollinn hið skjótasta. Ef við lítum á einstakling, sem þarf sakir vinnu sinnar að fara um þennan veg einu sinni á dag, þýðir það 15 þús. kr. skatt á hann á ári. Ég veit til þess, að Landssamband vörubifreiðastjóra hefur sent nefnd manna á fund hæstv. samgmrh. og mótmælt þessum skatti, þ.e.a.s. upphæðinni, og það er forvitnilegt að sjá þær tölur, sem Landssambandið hefur látið reikna í sambandi við sparnaðinn af rekstri vörubifreiða við það að hafa kost á því að aka um steinsteyptan veg. Vörubifreiðastjórar eru bundnir af kjarasamningum um útgjaldaliði sína við aksturinn og eru bundnir af samningi um verð fyrir aksturinn. Ef maður tekur 5 tonna bifreið, sem á að greiða í vegatoll 200 kr. fyrir ferðina fram og til baka, á lágmarksgjaldi, þ.e.a.s. hún flytji um 2.5 tonna hlass, á bifreiðastjórinn rétt á samkv. kjarasamningi að fá 596.25 kr. fyrir ferðina. Um þetta lágmarksgjald vil ég taka það fram, að mikill hluti flutninga á vörubifreiðum fer fram einmitt með þessu lágmarksgjaldi sakir fyrirferðar vörunnar miðað við þunga hennar. T.d. af 118 ferðum upp úr einu skipi hér við Reykjavíkurhöfn voru um 60 ferðir á lágmarksgjaldi. Ef frá þessum 596 kr. á nú að draga 200 kr. í vegatoll, fær ökumaðurinn og eigandi ökutækisins 396 kr. fyrir ferðina, og sjá allir, að við það getur hann ekki unað að óbreyttum samningum. Að halda því hins vegar fram, að þessar 200 kr. séu um það bil helmingurinn af sparnaði ökutækisins við þessa elnu ferð, er þó enn þá fráleitara. Ef tollurinn fæli í sér fullan sparnað miðað við útreikninga sérfræðinga ríkisstj., ætti maður að draga 400 kr. frá því gjaldi, sem bifreiðastjórinn fær fyrir ferðina, og þá eru 196 kr. eftir í gjald fyrir ferðina. Miðað við þær tölur, sem sérfræðingar ríkisstj. hafa byggt sína útreikninga á, þ.e.a.s. tölur frá Noregi um samanburð á kostnaði við að aka á malarvogi og steinsteyptum vegi, kemur í ljós, að Norðmennirnir byggja á því, að 33% ódýrara sé að aka á steinsteyptum vegi heldur en á malarvegi. Miðað við samningsbundna kostnaðarliði hjá íslenzkum vörubifreiðastjórum kemur út, að raunverulegur sparnaður með sama hlutfalli og Norðmenn nota, þ.e.a.s. 33% á þeim liðum, sem breytast, er sparnaðurinn á þessari ferð, 75 km eftir steinsteyptum vegi fram og til baka á Reykjanesbraut, 37.50 kr., en ekki 400 kr., eins og sérfræðingarnir hafa reiknað út. Tími minn er nú búinn, en ég vil að lokum aðeins vara hæstv. ríkisstj. við að hafa þennan vegatoll óbreyttan, heldur endurskoða þessar tölur og lækka hann og helzt að nota sér ekki þá heimild í vegal. að hafa vegatollinn, heldur reyna að afla teknanna með öðrum hætti.



Herra forseti. Ég vil aðeins benda á, að ætlunin er auðvitað sú, að fsp. séu um tiltekin atriði, og því er ævinlega fylgt og að þeim atriðum sé svarað. En þessari reglu er ekki nærri því alltaf fylgt af hæstv. ráðh., heldur bæta þeir oft við almennum umr. um óskyld atriði. Þetta er ekki skynsamlegt af hendi hæstv. ráðh., og þeir ættu ekki að temja sér þennan hátt varðandi fyrirspurnir, því að þetta eyðileggur í raun og veru fyrirspurnatimann. Það er ætlazt til þess, að menn fái svör við spurningunum og séu þau svör og þau atriði rædd. Ég vil enn einu sinni benda á þetta. Ég hef oft gert það áður. Ég mun ekki taka þátt í þeim almennu umr., sem hæstv. vegamrh. hóf hér ófyrirsynju í sambandi við þessa fsp., og kvaddi mér ekki hljóðs til þess. En þó verð ég að segja, að ég tek alveg undir, að með því að strika út 47 millj. kr. framlag af fjárl. tíl veganna er rofið það samkomulag, sem gert var um vegalögin. Ég kvaddi mér hljóðs aðeins út af einu atriði í svörum hæstv. ráðh., og það var þegar hann svaraði 4. lið, sem er svohljóðandi: „Er fyrirhugað að taka upp þá reglu að innheimta vegaskatt af umferð um aðra þjóðvegi, sem kunna að verða steinsteyptir eða malbikaðir á næstu árum.“ Þessu svaraði hæstv. ráðh. með mjög óljósri yfirlýsingu, sem maður gat helzt skilið þannig, að þetta mundi kannske koma til mála, ef um sambærilega vegi væri að ræða við Keflavíkurveginn. Og ég spyr af þessu tilefni, hæstv. ráðh.: Telur hann malbikaðan veg sambærilegan við Keflavíkurveginn, sem er steyptur?



Herra forseti. Aðeins örfá orð í tilefni þeirra umr., sem hér hafa átt sér stað. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að Reykjanesbrautin hefur verið tekin í notkun. Þetta er merkur áfangi í samgöngumálum okkar. Þetta er hin merkasta samgöngubót, sem framkvæmd hefur verið, og vandaðasti vegur, sem byggður hefur verið, og skapar þessu héraði okkar að því leyti til algera sérstöðu. Ég vil vekja athygli á því, að þrátt fyrir það, að þessari framkvæmd sé lokið milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur, þá er enn eftir nokkur hluti, þ.e.a.s. frá Hafnarfirði til Reykjavíkur austan núverandi byggðar í Garðahreppi og Kópavogi. Þarna er um dýra framkvæmd að ræða, en framkvæmd, sem getur ekki dregizt verulega lengi, og enn frekar mun þrýsta á um framkvæmdir í þessu, þegar hin nýja braut hefur verið tekin í notkun að sunnan að Hafnarfirði. Og þá er einnig rétt að benda á, að þessu til viðbótar mun þurfa innan ekki langs tíma að endurbyggja Hafnarfjarðarveginn, og raunar er gert ráð fyrir því í vegáætlun, í fyrsta lagi að Kópavogi, en síðan er þar mikið óleyst vandamál, sem er brýnt hagsmunamál Kópavogsbúa og raunar allra þeirra mörgu, sem um þá leið fara, að fundin verði farsæl lausn á. Ég vil lýsa því sem minni skoðun, að ég tel eðlilegt um sambærilega vegi að gerð og hvað umferð snertir eins og Reykjanesbrautin er, að umferð á þeim verði einnig skattlögð.



Herra forseti. Umr. hafa nú orðíð þó nokkrar um þetta mál, og er það í sjálfu sér ekki nema eðlilegt. Hv. landsk. þm. Geir Gunnarsson talaði hér áðan og taldi, að allar forsendur væru raunverulega brostnar fyrir því að taka umferðargjald af Reykjanesbraut, og vildi eiginlega fría sig alveg frá því að bera ábyrgð á því, þótt hann hafi greitt atkv. á sínum tíma með því hér á Alþ. að gefa þessa heimild, með það fyrir augum þá að taka umferðargjald af þessum vegi. Og forsendurnar voru brostnar að hans áliti, vegna þess að nú væri búið að taka út úr fjárl. eða ætti að taka út úr fjárl. 47 millj. kr., sem þar hafa staðið. Hv. þm. talaði um brigðmæli í þessu sambandi. Ég held, að það væri ráðlegt fyrir hv. þm. að endurskoða þetta orðalag, áður en hann talar aftur í þessu máli, því að um brigðmæli eða vanefndir getur ekki verið að ræða í þessu, nema þá ef ekki yrði staðið við þá vegáætlun, sem gerð hefur verið, og það að afla þá fjár með öðrum hætti til vegamálanna, til þess að vegagerðin biði ekki tjón af því. Ég held, að hv, þm. hafi komið hér í ræðustólinn og orðað þetta eins og hann gerði að frekar lítt athuguðu máli, og tel ég því ekki ástæðu til að orðlengja meira um þetta við hann í þetta sinn. Hv. 4. þm. Reykn. kom hér með langan spurningalista. Það hefði verið eðlilegra, að þessi hv. þm. hefði a.m.k. í morgun afhent mér þennan lista, úr því að það var svona þröngt um tímann, að ekki var hægt að koma fsp. í prentun og fá þeim svarað með eðlilegum hætti. En það er sjálfsagt að athuga, hvort unnt er að svara þessum fsp. á stundinni, a.m.k. að mestu leyti. 1. fsp. er þannig: Á hve mörgum árum greiðir umferðargjaldið á Reykjanesbraut upp lán þau, sem tekin hafa verið vegna endurbyggingar hennar? Ég upplýsti áðan, að fyrsta árið yrðu brúttótekjur 14.6 millj., fyrsta árið 1966. En það er gert ráð fyrir, að halli verði 10.6 millj. 1967 og rúml. 9 millj. 1968, þannig að það er fjarri lagi, að umferðargjaldið, eins og það nú hefur verið ákveðið, standi að öllu leyti undir kostnaðinum. Þá er gert ráð fyrir í sambandi við þetta, að Reykjanesbrautin fái áfram þá upphæð úr vegasjóði, sem hefur verið ákveðin, það eru 6.8 millj. kr., og að lausu lánunum, sem ekki hafa enn verið sett í föst lán, verði breytt í 15 ára lán með 8% vöxtum. Hins vegar ef umferðargjaldið væri látið standa til ársins 1978 eða 1979, þá mundi lánið greiðast upp með því, þó að Reykjanesbrautin fengi úr vegasjóði árlega 7.1 millj. kr. En ég geri ekki ráð fyrir því, að það sé endilega ákveðið nú á stundinni um það, hvernig þessu verður varið um alla framtíð. En eins og umferðargjaldið er nú, sem þykir hátt, þá vantar 10.6 millj. kr. á árinu 1967, til þess að það standi undir lánunum, eftir að búið er að breyta stuttu lánunum í 15 ára lán með 8% vöxtum. Það hefur verið talað um, að þetta gjald sé óhæfilega hátt. Ég skal viðurkenna, að það er vitanlega matsatriði, hversu hátt þetta gjald á að vera. En þegar gjaldið var ákveðið, var á það horft, hverja reynslu útlendingar hafa af steinsteyptum vegum, hvernig samanburðurinn er hjá þeim í sliti og eyðslu á malarvegum miðað við það að nota steypta vegi. Og ég þarf ekkert að vera að rifja upp, hvernig þetta mál er til komið, það hefur komið grg. í öllum dagblöðunum um það og fullyrt, að vegagjaldið væri í rauninni ekki nema helmingurinn af því, sem sparast við það að komast á góðan veg. Ég býst nú við, að það megi deila um það, hvort þetta sé nákvæmlega helmingur, kannske mætti segja, að það væru 2/3, sem menn borga af því, sem sparist, og þeir hagnist ekki um nema 1/3, ég vil ekkert fullyrða um það. En víst er það, að enginn í ráðuneytinu og enginn á vegamálaskrifstofunni hefur búið til þessar tölur, sem eru birtar. Þær eru byggðar á reynslu þeirra, sem hafa mörg ár að baki í þessu sambandi. Það eru nú ekki allir sammála um, að það sé okur í sambandi við þetta gjald. Hér hefur verið talað um vörubílana, að það komi þyngst niður á þeim, ef þeir fara með lítið hlass milli Reykjavíkur og Keflavíkur. Það má vel vera. En ég hef hér fyrir framan mig Tímann í dag, og þar eru viðtöl við nokkra menn um vegtollinn, þar á meðal menn, sem gera út vörubifreiðar, og hér er einn, sem heitir Ingvar, hann segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef ekki myndað mér neina ákveðna skoðun um það, hvort tollurinn sé of hár eða ekki. Ég hef ekki reiknað það út upp á krónu, hvaða sparnaður er að því að aka hann. Við flytjum nokkuð af fiski sunnan að og mest á okkar eigin bílum, og ég er í engum vafa um, að við spörum mikið með því að aka nýja veginn, miðað við þann gamla. Það verður miklu minna slit á bilunum. Við getum sett meira á þá án þess að eiga á hættu að brjóta þá, og við getum farið fleiri ferðir á dag. Og ég veit það, að ég vil borga talsvert fyrir það að geta látið mína bíla aka slíka vegi.“ Í augum þessa manns er gjaldið ekki það hátt, að hann vilji fullyrða, að það borgi sig ekki að vera á góðum vegi þrátt fyrir þetta. Ég held nú, að þegar þessi bílaútgerðarmaður talar svona, þá sé hann inn á sér sannfærður um það, að það sé góð forretning að aka góða veginn. Og hér er annar maður, sem í blaðinu vitnar í það sama og fullyrðir, að það sé áreiðanlega mjög mikill sparnaður. Enda þarf náttúrlega ekki um það að deila, að sparnaðurinn hlýtur að vera mjög mikill að því að losna við að fara þennan vonda veg. 2. spurning hv. 4. þm. Reykn. er: Er fyrirhugað að halda áfram innheimtu þessa gjalds, eftir að stofnlánin eru greidd? Þessu get ég ekki svarað hv. 4. þm. Reykn., og mér finnst satt að segja alls ekki eðlilegt að leggja þessa fsp. fyrir mig, því að eins og ég sagði áðan, þá væri unnt að greiða lánið upp, það yrði sennilega greitt upp á árinu 1979 eða 1980, og ég held, að enginn af þeim, sem nú eiga setu á hv. Alþ., vildi taka að sér að fullyrða um það, hvort vegtollurinn á Reykjanesbraut yrði innheimtur eftir það, og ekki heldur um það, hvort hann yrði innheimtur svo lengi. 3. spurning: Er fyrirhugað, að sérstakt umferðargjald verði lagt á umferðina á Austurvegi, þegar sá vegur hefur verið endurbyggður? Það hlýtur að verða matsatriði, þegar að því kemur, m.a. það, hversu umferðin er mikil, hvernig þessi vegur er byggður. Og þótt sumum hafi fundizt svar mitt áðan við 4. liðnum ekki skýrt, þá get ég endurtekið það, sem ég þá sagði, að ég tel líklegt, vegna þess að hverjir sem verða í ríkisstjórn og þótt nokkur ár liði, þá verður það svo, að fjárþörfin til nýrra vegaframkvæmda kallar alltaf á, og ég tel þess vegna líklegt um sambærilega vegi Reykjanesbrautinni að gerð og umferð, að á þeim vegum verði látið greiða umferðargjald. Þá er það 4. spurning: Er fyrirhugað að taka tillit til sérstöðu íbúa Vatnsleysustrandar við greiðslu umferðargjaldsins? Þeir hafa komið til mín, íbúar Vatnsleysustrandarhrepps, og una ekkert illa sínum hlut. Þeir hafa ekki fengið loforð fyrir því að fá endurgreiðslu af gjaldinu. En þeir hafa fengið loforð fyrir því, að það verði athugað, hvort það þyki eðlilegt. Og sannleikurinn er nú sá, að Vatnsleysustrandarbúar aka ekki nema ca. hálfa leiðina á steyptum vegi, og þess vegna er það áreiðanlega þess virði að íhuga, hvort það væri rétt, að þeir fengju endurgreiðslu á hluta gjaldsins. Það yrði að vera í því formi. 5. spurning: Hækkar umferðargjaldið árlegt fastagjald varnarliðsins vegna nota af veginum? Varnarliðið hefur greitt að undanförnu 300 þús.kr. á ári til viðhalds Reykjanesbrautinni, 300 þús. kr. Ég sá það í Þjóðviljanum í morgun haft eftir deildarstjóra varnarmáladeildar, að þetta gjald væri 340 þús., það er þá nýlega hækkað. Ég efast ekkert um það, að hæstv. utanrrh. mundi vilja beita sér fyrir því að láta varnarliðið borga meira en það hefur gert. En til upplýsingar um það, hvað þessir varnarliðsbilar munu nota veginn mikið, er rétt að taka það fram, að mér er sagt, að það séu samtals 28 varnarliðsbílar, sem fara þarna um veginn, það hefðu farið 9 bílar um veginn í gær, en það er talið óeðlilega mikið, af einhverjum ástæðum, og það hefur verið gerð áætlun um það, að það fari 25 bílar vikulega frá varnarliðinu um veginn. Þá eru það 1250 kr. á viku, sem þeir ættu að borga, og þá eru það ca. 60-65 þús. kr. á ári. Þetta verður gert upp eftir á. Ég segi það, að mér þykir það mjög líklegt, mér þykir hað mjög sennilegt, að þetta gjald hækki sem því nemur. Hins vegar gæti vel verið, að varnarliðið teldi, að úr því að vegurinn þarf ekki viðhald næstu 20 árin, eins og hér var fullyrt, þá ætti þessi gjaldstofn að falla í burtu, en það hef ég ekki heyrt talað um. Við skulum segja, að það séu 310 þús. og kannske hækkar það, það er ekki fullákveðið enn. En af þessum gjaldstofni munu þeir greiða umferðargjald af þessum 28 bílum, sem nota veginn. Og umferðargjaldið ætti þá að vera eftir þessum útreikningum og áætlunum 65 þús. kr., ef áætlunin er rétt. Spurt er: Við hvaða aðila á Suðurnesjum var fyrirhugað umferðargjald sérstaklega rætt, áður en það var endanlega ákveðið, og hver var afstaða þeirra til þess? Það komu ýmsir frá Suðurnesjum og ræddu þetta við mig, og það er nú kannske ósanngjarnt að hafa ekki gefið þeim ákvörðunarrétt í því, hvert gjaldið ætti að vera, og eins og ég sagði, má alitaf deila um það, hve gjaldið á að vera hátt, það er matsatriði. En þegar það var ákveðið, var það gert að vel athuguðu máli og með það fyrir augum, að þeir, sem greiða gjaldið, hagnist einnig á því, þannig að hagnaðurinn verði talsvert meiri en það, sem þeir borga. Og samkv. útreikningum, sem lagðir hafa verið fram af sérfróðum mönnum með reynslu á bak við sig, ætti það að vera allt að því helmingur, sem þeir þéna. En segjum, að það sé varhugavert að halda því fram. Það gæti verið hagnaður, þó að það væri eitthvað minna. Ég vil ekkert fullyrða um það. En eins og ég sagði áðan þá hafa þessar tölur ekki verið búnar til í ráðuneytinu eða á vegamálaskrifstofunni. Ég veit nú ekki, hvort hv. 4. þm. Reykn. er alveg ánægður með þessi svör. Hygg ég þó, að hann hafi tæplegast búizt við að fá þau nákvæmari, þar sem hann kom nú með fsp. skrifaðar og ég því alls óundirbúinn að svara þeim. Hv. 1. þm. Austf. taldi óeðlilegt að fara út fyrir efnið, eins og hann orðaði það, og hann hefði oft tekið það fram áður. En ég býst við, að þessi hv. þm. virði mér til vorkunnar, þó að ég sé ekki ágætur nemandi í þeim skóla, sem hann vill nú setja í vinnubrögðum hér á hv. Alþ., og hann virði það nú, þó að ég hafi kannske aðrar hugmyndir um þetta en hann. Hv. þm. sagðist álíta, að það samkomulag, sem gert var, þegar vegalögin voru samþ., hafi verið rofið. Það þykir mér leitt, ef hann lítur þannig á, því að það var samkomulag um þessi mál. En ég hygg nú, að þegar hv. þm. athugar það nánar, þá sannfærist hann um, að það þurfi ekki þannig að vera.



Herra forseti. Hæstv. samgmrh. bar sig illa undan því að vera borin á brýn brigðmæli í sambandi við ummæli hans við setningu vegalaga fyrir 2 árum og þá ákvörðun hans nú að fella niður framlag ríkissjóðs til vegamála. Vildi hæstv. ráðh. láta líta svo út, að með orðum sínum við umr. um vegalögin hafi hann aðeins átt við, að heildarframlag til vegamála yrði ekki lækkað, og taldi, að það yrði ekki gert, þar sem það framlag, sem ríkissjóður fellir niður nú, yrði tekið af bifreiðaeigendum í staðinn og heildarframlagið yrði því jafnmikið. Þetta er alrangt hjá hæstv. samgmrh. Orð hans, sem ég las upp áðan, áttu beinlínis og óvefengjanlega við ríkisframlagið eitt, áttu við það, að ríkissjóður mundi ekki lækka sitt framlag. Ég skal til glöggvunar lesa þessi orð hans upp aftur. Hæstv. ráðh. sagði: „Og einmitt þess vegna er engin hætta á því og alveg útilokað, að ríkisframlagið verði lækkað. Það er alveg útilokað. Og þörfin fyrir aukið vegafé frá ríkissjóði verður fyrir hendi, þótt vegamálunum hafi verið tryggt fé með benzíngjaldi, gúmmígjaldi og þungaskatti.“ En nú liggur það fyrir í dag, að hæstv. samgmrh. hefur ákveðið að fella alveg niður þetta ríkisframlag, sem hann áður margítrekaði að yrði ekki einu sinni lækkað. Ég held, að hv. þm. séu ekki í neinum vafa um, að hér er um brigðmæli að ræða. Það verður svo að vera mál hæstv. ráðh., hvernig hann fellir sig við það að verða uppvís að brigðmælum, og ég tel það heldur meðmæli með honum, að hann skuli kunna því illa. Hann virðist ekki enn vera forhertari en svo.



Herra forseti. Ýmsar upplýsingar hafa nú komið fram í sambandi við mál þetta hér í þessum fsp: tíma. M.a. sýnist mér, að það leiki ekki lengur neinn vafi á því, að við herliðið á Keflavíkurflugvelli hefur ekki verið samið enn um neitt sérstakt aukagjald fyrir að fara um þennan veg. Ég tel, að þær upplýsingar, sem hæstv. samgmrh. hefur gefið, taki af öll tvímæli í þessum efnum. Það er sem sagt upplýst, að herliðið hefur borgað fyrir að fara um þennan veg á undanförnum árum 300 þús. kr. Það stendur óbreytt. En ráðh. segir nú, að hann telji að vísu mjög líklegt, að hæstv. utanrrh. muni vilja heita sér fyrir því, að þeir hækki þetta. Ekki nær það nú lengra. Og hann segir, að það geti vel verið, að það takist að hækka þetta t.d. um 65 þús. kr. En um það hefur ekki verið samið. Því her vitanlega að viðurkenna það, sem rétt er, að málin standa nú þannig í dag, að herliðið á Keflavíkurflugvelli þarf ekki að borga neitt sérstakt gjald fyrir að fara um þennan veg, fram yfir það, sem það hefur gert, og á ekki að þurfa að vera með neitt frekara orðaskak um það í blöðum lengur en nú er búið. Þá er annað atriði, sem að vísu hefur ekki komið hér skýrt fram, en mér sýnist þó á framkvæmdinni, að ekki geti heldur leikið vafi á. En ef skilningur minn er ekki réttur, þá vænti ég, að hæstv. ráðh. leiðrétti það hér. Mér sýnist, að framkvæmdin í sambandi við innheimtu á þessum vegaskatti sé með þeim hætti, að það sé augljóst mál, að öll umferð frá Reykjavík og nærliggjandi svæði að og frá fyrirhuguðu svæði alúmínverksmiðjunnar, sem á að standa rétt norðan við núverandi innheimtuskýli, öll sú umferð á að vera undanþegin þessum vegaskatti. Ef meiningin er að leggja skattinn á þá umferð, þá vildi ég gjarnan, að það kæmi fram hér hjá hæstv. ráðh. En eins og innheimtunni er nú háttað, þá virðist það vera augljóst mál, að öll þessi umferð á að vera undanþegin sérstöku skattgjaldi í sambandi við umferð þarna um veginn. Eitt atriði er það þó sérstaklega, sem ég vildi vekja athygli á, sem hér hefur komið fram, en það er viðvíkjandi þessum vegaskatti, sem nú á að leggja á t.d. vörubíla, sem fara um þennan veg. Um það verður ekki deilt, eins og hér hafa komið fram upplýsingar um, að 5 tonna bíll, sem fer um þennan veg og flytur í mjög mörgum tilvikum hlassþunga 2 1/2 tonn, eins og hér var nefnt sem sérstakt dæmi, að slíkur bíll samkv. samningum, sem nú eru í gildi á milli vörubilaeigenda og þeirra, sem við þá semja, fær ekki í gjald fyrir ferð eftir þessum vegi fram og til baka nema 596.25 kr. Hann fær ekki hærra gjald. Þetta er umsamið. En þessi bíll mundi eiga að borga 200 kr. fyrir að fara um veginn fram og til baka. Og þó að þessar margumtöluðu norsku reglur, sem menn eru nú ekki ásáttir um, séu notaðar og reiknaður út sparnaður í þessu skyni, þá er alveg augljóst, að hér er verið mjög stórlega með skattinum að ganga á umsamið kaup eða þóknun til þeirra aðíla, sem hér eiga hlut að máli. Þetta fær ekki staðizt. Umferð um veginn á þessum grundvelli leggst niður eða þetta leiðir til verkfalls eða annars slíks. Og það vitanlega nær engri átt, að hæstv. ráðh. svari þessu með því, að hann hafi fundið grein í Tímanum frá einhverjum manni, sem á vörubil og fer um þennan veg, og hann hafi sagt það, þessi maður, að sitthvað mundi nú sparast við það í viðhaldi bílsins að aka eftir veginum og hann fyrir sitt leyti meti það mikils að geta ekið eftir svona góðum vegi. Það er enginn ágreiningur við vörubílstjóra frekar en aðra um það, að það er vitanlega kostur að fara eftir þessum ágæta vegi. En að gróðinn sé í þessu tilfelli sem þessu nemur, það er fjarri öllu lagi. Því held ég, að hvað sem líður prinsip-deilum um það að leggja á þennan skatt og hvernig á að framkvæma hann gagnvart hinum ýmsu aðilum, geti hæstv. samgmrh, ekki skotið sér undan því, að hann verður að athuga um þessa skattlagningu, eins og hún kemur niður á þessum aðilum, því að þetta fær ekki staðizt. Ég efast ekkert um, að það hefur ekki verið meining hæstv. ráðh. að haga skattlagningunni þannig, að talsverður hluti af þeirri umferð, sem um þennan veg á að fara, eigi að leggjast af. Það er með öllu útilokað. 



Herra forseti. Mér er það vel ljóst, að ég get varla gert kröfu til þess, að hæstv. ráðh. gefi tæmandi og glögg svör við þeim fsp., sem ég bar hér fram á seinustu stundu skriflega og ég afhenti honum á fundinum. En að hann gæfi það óljós svör og óglögg, að ég teldi mig ekki hafa fengið svar nema við einni af þeim 6 fsp., sem ég setti fram, taldi ég fyrir fram mjög ólíklegt. Svar ráðh. við 1. fsp. minni um það, hversu langan tíma það tæki að greiða ákveðin lán af Reykjanesbrautinni af umferðargjaldinu, var það, að það mætti búast við því, að á árunum 1978–1979 yrðu lán þessi að fullu greidd. Það svar tel ég nægjanlegt. 2. spurning mín var um það, hvort fyrirhugað væri að halda áfram innheimtu þessa vegaskatts, eftir að lánin væru greidd upp. Við þeirri fsp. fékk ég ekkert svar, og hæstv. ráðh. vildi reyna að láta líta svo út sem fsp. væri ekki hægt að svara. En er nokkur hv. þm. hér inni, sem trúir því, að hæstv. ráðh. hafi ekki gert sér í meginatriðum grein fyrir stefnunni í þessum málum? Á umferðarskatturinn, ef hann verður notaður sem tekjuöflun fyrir vegagerð í landinu, að vera tímabundinn, eða á hann að gilda ótiltekið? Ég trúi því ekki, að ráðh. hafi ekki hugsað þetta mál þegar, og hann getur vafalaust gefið svar við þessari fsp., ef hann vill það. 3. fsp. mín var um það, hvort svipað umferðargjald yrði lagt á umferðina á Austurvegi, þegar hann yrði endurbyggður, eins og Reykjanesbrautina. Ráðh. sagði, að það yrði matsatriði, þegar þar að kæmi. Á virkilega að trúa því, að ráðh. hafi ekki gert sér í meginatriðum ljósa grein fyrir, hver þau aðalskilyrði þurfi að vera á hinum ýmsu vegum, til þess að hægt sé að leggja á umferðargjald? Ég trúi því ekki. Hann vill ekki svara þessari fsp. Í 4. lagi spurði ég um það, hvort sérstaða íbúa Vatnsleysustrandarhrepps mundi athuguð og virt í sambandi við greiðslu gjaldsins. Ráðh. svaraði því að vísu, að loforð hefði fengizt um þessa athugun, og má segja, að það svar út af fyrir sig sé nægjanlegt. 5. fsp. mín var efnislega, hvort árlegt fastagjald varnarliðsins vegna nota af veginum fyrir eigin bifreiðar mundi hækka við það, að vegurinn var steyptur, og við það, að umferðargjaldið hefur nú verið sett á þá Íslendinga, sem nota þennan veg. Ráðh. svaraði þessu engu. Hann vildi ekki svara, hvort umferðargjaldið á herbilana mundi hækka til samræmis við það, sem það gerir á bíla Íslendinga, sem þennan veg nota. 6. fsp. mín var um það, við hvaða aðila hann eða rn. hans hefði rætt um umferðargjaldið, áður en það var lagt á. .Ráðh. svaraði því þannig, að hann hefði rætt við ýmsa aðila. Svarið var ekki meira. Ég verð að segja, að svör ráðh. við þessum fsp. mínum, þó að þær séu seint fram bornar, það skal ég fyllilega viðurkenna, voru þess efnis, að þau eru hvergi nægjanleg. Ég hlýt því að endurtaka eða óska eftir gleggri svörum við þeim fsp., sem ég tel að engin svör hafi enn þá verið gefin við. Ég vil svo að síðustu aðeins skora á hæstv. ráðh. að endurskoða allt þetta mál og sérstaklega upphæð gjaldsins í ljósi þeirra umr., sem hér hafa átt sér stað um málið.



Herra forseti. Mér þykir það mjög leitt, að hv. 4. þm. Reykn. þykist ekki hafa fengið nægjanleg svör, og mér þykir það einnig leitt, hversu vanþakklátur hann er, að hann skuli ekki þakka fyrir að hafa fengið svör við 6 fsp., sem hann lagði hér fram á síðustu stundu skrifaðar. það verður svo að vera matsatriði þeirra, sem heyrðu spurningarnar og svör mín við þeim, hvort þeim var vel eða illa svarað. Ég hygg, að hv. þm. hafi fengið nægileg svör að mestu leyti og það sé ósanngjarnt af honum að biðja um öllu meira, miðað við þær aðstæður, sem hér er um að ræða. Hv. 5. þm. Austf. kom hér í ræðustólinn áðan og fullyrti, að það lægi nú alveg skýrt fyrir, að varnarliðið ætti ekki að borga fyrir umferðina eins og landsmenn. Ég gaf þær upplýsingar hér áðan, að það væri um 28 bíla að ræða, sem gætu notað veginn, og það væri áætlað, að það væru 25 bílar á viku frá varnarliðinu, sem færu um þennan veg. Utanrrn. gaf út tilkynningu í gær um þetta mál. Ég vil til glöggvunar hv. 5. þm. Austf. lesa þessa tilkynningu, vegna þess að ég ætla, að það hafi farið fram hjá hv. þm., vegna þeirra fullyrðinga, sem hann viðhafði hér áðan, og eins það, að hann vildi draga þá ályktun af því, sem ég sagði, að það lægi alveg fyrir. En aftur á móti sagði hv. 4, þm. Reykn., að ég hefði ekki svarað þeirri fsp., sem varðaði varnarliðsbílana, svo að ekki ber nú þessum hv. þm. saman. En tilkynning utanrrn. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Að gefnu tilefni vill utanrrn. taka fram, að bifreiðar í eigu varnarliðsins, merktar VL, greiða ekki veggjald á hinni nýju Reykjanesbraut í hvert sinn, þar sem varnarliðið greiðir samkv. samningi ákveðna fjárhæð einu sinni á ári til vegagerðar ríkisins. VL-bifreiðar fá sérstaka miða, sem á er prentað gjald það, sem greiða á samkv. verðskrá, og afhenda þá innheimtumönnum veggjalds. Notaðir miðar verða síðan lagðir til grundvallar við árlegt uppgjör varnarliðsins.“ Ég tel algerlega ástæðulaust að ætla, að varnarliðið muni ekki greiða þetta, þótt það sé ekki krafið um það fyrir fram, og utanrrn. gefur ekki út svona tilkynningu algerlega út í bláinn. Það gefur út svona tilkynningu vitanlega vegna þess, að það hefur gert samkomulag við varnarliðið um, að það verði greitt eftir á. Ég geri ráð fyrir því, að þegar hv. þm. hefur þetta í huga, komist hann á aðra skoðun en hann hafði hér áðan, er hann fullyrti, að varnarliðið þurfi ekki að greiða umferðargjald eins og aðrir, sem um veginn fara.



Herra forseti. Það var aðeins örstutt aths. í sambandi við það, sem hæstv. samgmrh. sagði nú. Ég fullyrti að sjálfsögðu ekkert um það í þeim ályktunarorðum, sem ég dró hér, að herliðið yrði ekki látið borga. Ég sló aðeins fastri þeirri staðreynd, að fram hefði komið, að enn sem komið væri væri ekki búið að semja við það nm neitt gjald fyrir að fara um veginn. Og þetta staðfestir hæstv. ráðh. enn einu sinni. En þó að hann segi: „Ég tel enga ástæðu til að ætla, að þeir muni ekki fallast á að borga það,“ þá staðfestir það enn einu sinni það, sem ég sagði, og þessi orð benda til þess alveg ótvirætt, að við þá hefur ekki verið samið um það að borga gjald fyrir að fara um veginn. Og þó að eigi að telja saman ferðirnar og reikna út, eins og hæstv. ráðh. gerði, að eftir réttum gjaldtaxta hefðu þeir átt að borga 65 þús., en þeir höfðu áður borgað 300 þús., og síðan stendur það opið, að þessar 65 þús. falli aðeins inn í 300 þús. kr. upphæðina, er það vitanlega alveg augljóst mál, að með þessu borga þeir ekkert sérslakt aukagjald fyrir að fara um þennan dýra veg, svo að þau ályktunarorð, sem ég dró hér, standa vitanlega fullkomlega rétt, og síðari ummæli ráðh. staðfestu það einnig, og það er það, sem er aðalatriðið. Enn sem komið er hefur ekki verið samið um sérstakt gjald fyrir þá fyrir að fara um þennan veg.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Austf. fullyrðir það, að enn sem komið er hafi alls ekki verið samið um sérstaka greiðslu við varnarliðið vegna umferðar á Keflavíkurvegi. Þar sem ég las hér upp áðan tilkynningu frá utanrrn. um það, að þetta gjald yrði gert upp eftir á, finnst mér anzi hart, að hv. þm. skuli koma með fullyrðingar um það, að utanrrn. hafi gefið út tilkynningu raunverulega algerlega út í bláinn. Og það er hreinn misskilningur, að það eigi að greiða þetta gjald eftir einhverri áætlun. Varnarlíðsbílarnir hafa þegar fengið miða, sem eru taldir, og það er vitað, hve þeir fá marga miða, og þeir verða að borga þá miða, sem þeir hafa tekið, þannig að það er alveg ástæðulaust fyrir hv. þm. að vera að reyna að snúa út úr þessu og segja, að það sé ekki um þetta samið, þegar utanrrn. hefur gefið út tilkynningu um það. Varnarliðsbílarnir borga að vísu ekki strax eins og aðrir, en það verður gert upp eftir á í sambandi við þá miða, sem þeir hafa tekið út.



Herra forseti. Í framhaldi af þeim umr., sem hér hafa farið fram, langaði mig aðeins til þess að segja þá skoðun mína í sambandi við þetta mál, að ég hef skilið frá öndverðu, frá því að þetta mál var fyrst hér til umr. á Alþ., að um vegi, sem gerðir væru undir þeim kringumstæðum, að til þeirra væru tekin stórfelld lán, væri ætlað, að af þeim yrði tekið umferðargjald til þess að standa undir auknum kostnaði, sem við þá vegagerð hlýtur að vera, þegar tekin eru lán og vegir gerðir á skömmum tíma. Mér virðist, að þær umr., sem hér hafa farið fram, hafi meira og minna snúizt um vegaskattinn eða tollinn, sem á hefur verið lagður. Það getur vel verið, að mönnum sýnist hann of hár, öðrum sýnist hann kannske sanngjarn, og það geta vel verið til menn, sem finnst hann kannske of lágur. Þetta er að sjálfsögðu deiluatriði í dag. Getur vel verið, að þær tölur, sem í dag eru ákveðnar, okkur finnist þær ekki háar eftir eitt ár, það getur vel verið, að okkur finnist þær lágar, og þannig getur þessi hlutur breytzt frá degi til dags. Grundvöllurinn hlýtur að verða, eins og ég gat um áðan, sá, að þegar hraðbraut er lögð, og gert er ráð fyrir því í vegal., að það sé gert, ef umferðin er 1000 bílar á dag, og til hennar aflað fjár með stórfelldum lánum, skipti ekki máli, hvort vegurinn er steyptur, malbikaður eða úr einhverju öðru efni, sem vera kynni að upp fyndist. Atriðið er fjárhagsleg hlið málsins. Og af þeim umr., sem hér hafa farið fram í dag, get ég ekki ályktað annað en þm. þeir, sem hér hafa talað, séu raunverulega allir á þessu máli. Þeir hafa sumir haldið því fram, að það séu brostnar forsendur vegna till., sem eru á frv. til fjárl., sem lagt hefur verið fyrir Alþ. Ég segi: Ef einhvers staðar er kippt undan fjárstofni, er ekki ástæða að mínum dómi til þess að kippa öðrum. Þá er miklu frekar leið til þess að fyrirbyggja, að vegagerð skaðist, þ. e. að afla tekna á annan hátt. Ég held, að það séu allir sammála um, að hér sé mjög merkum áfanga í vegamálum náð með lagningu steinsteypts vegar suður á Suðurnes, og það hafa aldrei, eftir því sem ég hef bezt til þekkt, orðið neinar deilur um það, með hvaða hætti afla bæri tekna í sambandi við það að standast þann kostnað, sem af þessum vegi hlýtur að verða. Ég rak augun í málgagn hv. 4. þm. Reykn. fyrir nokkrum dögum, þar sem einmitt þessi mál eru sérstaklega tekin til meðferðar, og þar er sagt, með leyfi hæstv. forseta, - þetta er áður en vegurinn var tekinn í notkun: „Ráðgert er að innheimta visst umferðargjald af bifreiðum þeim, sem nota Keflavíkurveginn, og er sennilegt, að við Kúagerði eða við Straum verði komið upp aðstöðu fyrir þá, sem innheimtuna annast. Hóflegt umferðargjald“ - hóflegt, það er tekið fram - „á steyptum þjóðvegum landsins er sjálfsagt og þekkist víða erlendis. Það flýtir fyrir framkvæmdum við varanlega gatnagerð og verður áreiðanlega greitt af meiri ánægju en margir þeir skattar aðrir, sem undanfarandi hafa dunið á varnarlitlu fólki.“ Þetta er skoðun þessa málgagns hv. 4. þm. Reykn. Ég hef mætt á fundi með honum í okkar kjördæmi út af þessum málum, og mér virtist hann hafa einmitt þessa skoðun. En ég veit það ósköp vel, að menn eru ekkert fúsir á það að greiða einn skatt frekar en annan, og þegar verið er að leggja slíkt á, er málið að sjálfsögðu viðkvæmt og verður auðvitað að skoða það eins og það er. Það getur að sjálfsögðu komið fyrir einn ráðh. að athuga ekki mál sem skyldi. Ef eitthvað er athugavert við reglugerðina, sem út hefur verið gefin, eða gjaldið, sem ákveðið er, þá er sjálfsagt af hans hendi að athuga það, og ef í ljós kemur, að þar eru einhverjir vegtollar settir öðruvísi en ætti, á að leiðrétta það. Ég vildi aðeins mega undirstrika það, sem hér hefur fram komið, og mér virðist, að allir þeir hv. þm., sem hér hafa talað, séu á þessari skoðun í málinu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þá deilu, sem hér hefur farið fram og snúizt hefur um þann vegaskatt, sem lagður hefur verið á í sambandi við Reykjanesbrautina. En ég vildi aðeins undirstrika það nú í lok þessara umr., að ég held, að það sé öllum ljóst, að þessi vegaskattur leysir ekki þann mikla vanda, sem við er að fást í vegamálunum. Eins og fram hefur komið í ræðu hæstv. samgmrh., hefur það framlag, sem þjóðfélagið hefur lagt til vegamálanna, farið hlutfallslega lækkandi á undanförnum árum. Hæstv. ráðh. minnti á, að þetta framlag hefði verið um 10% á fjárl. 1958. Á næsta ári er ráðgert, að framlag til vegamálanna samkv. vegáætluninni verði kringum 250 millj. kr. Hins vegar verða fjárl. þá, ef þau eru færð á sama hátt og var 1958, komin yfir 4 milljarða kr., þannig að ef sama hlutfalli væri haldið í þessum efnum og var 1958, þyrfti framlagið til vegamálanna að vera á næsta ári yfir 400 millj. kr. eða um 150 millj. kr. hærra en það verður. Og það munu allir gera sér ljóst, að við slík verkefni er að fást í vegamálunum, að það verður ekki komizt hjá því að auka framlögin til þeirra stórlega frá því, sem nú á sér stað og nú er ráðgert. Það þarf bæði að bæta víða vegamálin í hinum afskekktari héruðum, og ekki sízt, heldur alveg sérstaklega þarf að leggja áherzlu á það að auka stórlega framkvæmdir við hraðbrautir frá því, sem nú er. Og það sjá allir, að þegar um er að ræða skatt, sem á að gefa eitthvað kringum 14 millj. á ári, eins og þessi skattur, leysir hann lítið þann vanda, sem hér er við að fást, og bætir lítið úr þeirri þörf, sem hér þarf að bæta úr. Þess vegna held ég, að það sé óhjákvæmilegt að taka þetta mál upp á alveg nýjum grundvelli, afla með einhverjum hætti, sem þingið þyrfti helzt að koma sér saman um, nýs fjármagns, mikils fjármagns, til vegaframkvæmda, og þá held ég, að það verði hyggilegra að láta ýmsa smáskatta falla niður, eins og nú er ráðgert á sumum sviðum. Við höfum gengið áreiðanlega allt of langt inn á þá braut á undanförnum árum að vera að leggja á alls konar nýja og nýja smáskatta í staðinn fyrir að hafa tekjuöflunina í stærri dráttum og hreinlegri en nú á sér stað, og þess vegna eigum við að leysa þann vanda, sem hér um ræðir, með nýrri, stórfelldri fjáröflun til þessara mála, en ekki þeirri smáskattaleið, sem hér er farið inn á.



Herra forseti. Mér fannst hæstv. samgmrh. tala af nokkru ábyrgðarleysi eða alvöruleysi um þær tölur, er ég ræddi hér um áðan varðandi vörubifreiðastjóra. Hann lét sér nægja að vitna í þeim efnum í umsögn Ingvars Vilhjálmssonar í Tímanum um, að þeim ágæta manni litist vel á skattinn og fagnaði góðum vegi. En þær tölur, sem ég nefndi hér áðan, eru rauntölur, sem hæstv. ráðh. verður að leyfa sér að taka tillit til. Hann sagði, að þessar tölur, þ.e.a.s. skattupphæðin, þær tölur hafi ekki verið búnar til í samgmrn. eða á vegamálaskrifstofunni. Auðvitað hafa þær verið búnar til þar. En það er sagt, að þær byggist á rannsókn og niðurstöðum erlendra sérfræðinga. Það, sem forustumenn Landssambands ísl. vörubifreiðastjóra hafa gert í þessum efnum og skýrt ráðh. frá í morgun, er, að þeir hafa einmitt notað þennan grundvöll og þessar niðurstöður hinna norsku sérfræðinga, en þær eru, að miðað við 6.67 kr. kostnað á km á malarvegi sé kostnaðurinn á steinsteyptum vegi 4.43 kr., eða 33% ódýrara að aka á steinsteyptum vegi. Ef þetta hlutfall, 33% sparnaður, er notað á þá útgjaldaliði við akstur, sem eru samningsbundnir í kjarasamningum vörubifreiðastjóra, þ.e.a.s. gúmmí, smurningu, bræðsluolíur, varahluti, verkstæðisvinnu, þ.e.a.s. þá kostnaðarliði, sem hreyfast, sem eru 46% af heildarkostnaðinum, þá kemur út, ef notað er þetta norska hlutfall, að sparnaðurinn á akstri 5 tonna bifreiðar með 2 1/2 tonn er 37.50, en ekki 400 kr. Ef bíllinn fer ekki með lágmarksflutning, heldur með 5 tonn, eins og hann er gefinn upp fyrir, gefur þetta hlutfall, 33%, 103 kr. í sparnað. Það þýðir, að fyrir 5 tonna hlass fær ökumaðurinn fyrir þessa 75 km fram og til baka 1042.50 kr. samkv, kjarasamningi, en á að greiða í tollinn 200 kr., þ.e.a.s. hafa 842.50 kr. nettó út úr þessu. Ég vil leyfa mér enn að ítreka þá beiðni mína til hæstv. ráðh., að hann endurskoði þennan skatt varðandi vörubílstjórana og sjái sér fært að gefa hv. Sþ. eitthvert vilyrði fyrir slíkri endurskoðun nú í þessum umr. Ég gat þess áðan, að ég er líklega eini ræðumaðurinn í þessum umr., sem er prinsipíelt á móti þessum skatti sem tekjustofni til varanlegrar vegagerðar í landinu. Ég sló hér upp að gamni mínu nokkrum tölum. Ég álit, að þessar tekjur ættu að takast með öðrum hætti, sem væri bæði ekki eins hvimleiður og væri í rauninni réttlátari. Það eru 30 þús. bifreiðar í landinu. Ef þær væru skattlagðar, þ.e.a.s. eigendur þeirra, til slíkrar mannvirkjagerðar og ætlazt til, að sömu tekjur kæmu út úr slíkri skattlagningu og kemur út úr þessum vegatolli, þyrfti hver bifreiðareigandi í landinu að greiða um 450 kr. á ári, til þess að sama tala fengist út. Ég segi það fyrir mitt leyti, að ég teldi það miklu réttlátara. Ég, sem er bifreiðareigandi og er ekki oft að flækjast um þennan veg, en á hann þó vísan og á kost á að aka um hann, ég vil miklu heldur af sanngirnisástæðum borga 450 kr. einu sinni á ári fyrir slíka vegagerð heldur en láta menn, sem atvinnu sinnar vegna verða að fara um þennan veg einu sinni á dag 300 daga á ári, greiða 15 þús. kr. til þess að standa undir þessari tekjuöflun. 30 þús. bílar eru á öllu landinu. Ef við tækjum aðeins þá 20 þús. bíla, sem eru á þessu svæði, Reykjavik, Kópavogi, Hafnarfirði, Gullbringu- og Kjósarsýslu, yrði slíkt gjald 700 kr. á ári, og teldi ég það miklu sanngjarnari og eðlilegri og ekki eins hvimleiða lausn og vegatollurinn er.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. 3. landsk. (IRH) var hér með tölur áðan, harmaði það, að ég hefði farið léttúðlega með tölur í sambandi við útreikninga hjá vörubílum, sem greiða þennan skatt. En ég held nú, að menn hljóti að sannfærast um það, að þessi hv. þm. hefur farið eitthvað fljótfærnislega með það, þegar hann fullyrðir, að sparnaður hjá vörubílum sé aðeins 37.60 kr. við það að aka þennan steypta veg, eftir þó að leggja til grundvallar norsku tölurnar, 6.67, kr. á malarvegi hvern km, en 4.43 kr. á steyptum vegi, mismunur 2.24, vegalengdin 75 km. Og hvað fáum við út úr því? Ekki 37.50, það þarf ekki að taka upp blað og blýant, það eru 168 kr. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta. Það er rétt, að forustumenn vörubílstjóra voru hjá mér í morgun að ræða þessi mál, og ég vil komast að þeirri niðurstöðu, sem er rétt, hafi það ekki verið gert strax. En ég þarf meiri rök en komið hafa fram hér í dag til þess að sannfærast um, að það sé nauðsynlegt að endurskoða það, sem gert hefur verið, og meiri tíma. En það er vitanlega sjálfsagt að reikna dæmin upp aftur, ef skekkjur eru, og það getur vitanlega öllum yfirsézt. En það dugir ekki kennslustund í þessu formi, sem hv. 3. landsk. var með hér áðan, til þess að fá útkomunni breytt. Hv. þm. Þórarinn Þórarinsson talaði hér áðan og var að gera mér upp orð, að samkv. því sem ég hafi sagt, hafi vegaféð stórminnkað undanfarin ár. Hvernig í ósköpunum getur hv. þm. komið með svona fjarstæðu og svona ályktun? Hlutfallslega við fjárl., segir hv. þm. Þó upplýsti ég það áðan, að á árinu 1965 mundi verða unnið að vegamálum fyrir 393.3 millj. kr., en á árinu 1958 fyrir aðeins 80 millj. kr. Hækkun frá 1958 er 392%. En hv. þm. segir, vegna þess að framlag til tryggingamála hefur hækkað um 350% og fjárl. hafa hækkað þess vegna á 7. hundrað millj., þá þykir hv. þm. alveg eðlilegt, að framlag til vegamála hækki hlutfallslega jafnt og til tryggingamálanna. Það væri alveg fyrirtak, ef það gæti verið svo. En af hverju skyldi framlag til vegamála 1958 ekki hafa verið nema 80 millj.? Það dugir ekki að snúa svona við því, sem sagt hefur verið. Við erum sammála um aðalatriðið í þessu máli, og það er það, að það er nauðsynlegt að vinna áfram að framkvæmd vegamálanna með svipuðum hætti og gert hefur verið síðustu árin, að hækka framlögin og vegaféð til muna, og það er von mín, að það megi verða þannig áfram eins og síðustu árin. Og væri unnt að hafa vegafé á næstu árum í samræmi við það, sem er á árinu 1965, þá skil ég það svo, að þessi hv. þm. uni því vel, því að hann var að tala um 400 millj., en ég talaði um 393.3 millj. á árinu 1965.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. sagði eitthvað á þá leið, að þessi fjáröflun mundi ekki létta af öllum vanda. Það er rétt. En ég tel þó, að það mundi frekar auka á vandann, ef öllum byggingarkostnaði Reykjanesbrautarinnar, sem orðinn er, yrði velt yfir á vegasjóð. Ég segi þetta vegna þess, að við eigum enn, eins og ég gat um áður, mikið eflir ógert við að ljúka Reykjanesbrautinni allt til Reykjavíkur. Við eigum eftir að endurbyggja Hafnarfjarðarveg, og ég vil bæta því við sem áhugamáli þessa héraðs, að við viljum einnig fá sem fyrst byggðan Vesturlandsveg. Mér finnst margir hv. þm. hafa gert of lítið út því, hve mikill sparnaður hlýtur að vera að aka á steinsteyptum vegi, miðað við þá malarvegi, sem við þekkjum. Hér hafa verið nefnd dæmi um það, að það geti verið nokkuð dýrt fyrir bifreiðastjóra á 5 tonna vörubíl, sem aðeins ekur með hálfan hlassþunga, að greiða þetta gjald. Ég vil minna á hin fjölmörgu tilfelli, þar sem bílstjórar á bílum af þessari stærð eða stærri verða að aka með hálfan hlassþunga einfaldlega vegna þess, að malarvegirnir leyfa ekki annað. Við þekkjum það og það helzt á mesta annatímunum vor og haust, þá verða þeir, sem halda uppi reglubundnum ferðum, að takmarka hlassþungann svo og svo mikið og er máske skipað það af illri auðsyn af hálfu vegamálastjóra að draga svo og svo mikið úr hlassþunganum. Þetta kemur til viðbótar því, að þá er vegakerfið svo og svo mikið til ófært. Ég held, að allir, sem þekkja til varðandi flutningaerfiðleika hjá þeim, sem þurfa að halda uppi stöðugum ferðum, hljóti að viðurkenna þann geysilega aðstöðumun, sem felst í því að geta allt árið ekið á vegi, sem er jafngóður og hér er raun á, til móts við hina, sem svo og svo oft og stundum dögum eða vikum saman verða að halda uppi ferðum á mjög illfærum vegum og takmarka af þeim sökum svo og svo mikið þann hlassþunga, sem þeir fara með.