Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Forsætisráðherra, utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um hvað sé að frétta af vinnu við nýjar aðgerðir vegna skuldamála heimilanna. Komið hefur fram í fjölmiðlum tiltölulega nýlega að á vettvangi ríkisstjórnarinnar sé að störfum ráðherrahópur sem sé að undirbúa einhvers konar viðbótarviðbrögð, ef ég hef skilið það rétt, vegna þeirra dóma sem gengið hafa í gengislánamálum að undanförnu. Lítið hefur spurst annað en það sem fram kom undir lok síðustu viku að umboðsmaður skuldara virðist gera ráð fyrir því að línur muni skýrast eitthvað í þessum efnum þegar nýir dómar falla í fordæmisgefandi málum á næstu vikum eða mánuðum. Það er í sjálfu sér algerlega óháð þeirri vinnu sem kynnt var af hæstv. forsætisráðherra að stæði yfir á vegum þessarar ráðherranefndar. Auk þessa vil ég bera það undir hæstv. forsætisráðherra hvernig hún telur að tekist hafi til með stofnun umboðsmanns skuldara sem veittar eru um þúsund milljónir í á hverju ári af fjárlögum til að sinna skuldamálum. Helst fréttist það af þeirri stofnun að þar séu langar raðir og allt gerist afskaplega hægt. Hvað telur hæstv. forsætisráðherra rétt að halda lengi áfram með óbreyttu sniði hjá þeirri stofnun sem kostar milljarð á ári þegar úrræðin sem til boða standa skila ekki meiri árangri en raun ber vitni? Er það ekki staðreynd að of miklar væntingar voru bundnar við stofnun þessa embættis?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður tekur upp skuldavanda heimilanna og spyr hvort eitthvað nýtt sé að frétta af þeim málum. Það hefur tekið nokkuð langan tíma að fara yfir þessa stöðu, það skal viðurkennt, enda ákvað ríkisstjórnin að fara yfir hana fyrir nokkrum vikum síðan í raun alveg frá grunni, skoða vel þær tillögur sem komið hafa fram um almennar niðurgreiðslur og síðan að skoða málin út frá skýrslu til dæmis Seðlabankans um vandann, hvernig hann blasti við eftir þær aðgerðir sem farið hefur verið í. Að þeirri skoðun frágenginni er ljóst að stjórnarflokkarnir munu fyrst og fremst horfa til greiðsluvandans, til hvaða aðgerða hægt er að grípa til fyrir þá verr settu. Þá koma enn og aftur upp þessi lánsveð sem virðist taka eilífðartíma að fá niðurstöðu í þar sem haldnir hafa verið margir fundir með lífeyrissjóðunum án þess að náðst hafi viðunandi árangur. Við erum líka að skoða hvort hægt sé að mæta þessum greiðsluvanda annaðhvort í gegnum vaxtabætur eða barnabætur nema hvort tveggja sé og er ekki komin niðurstaða í það mál. En ég held að það sé alveg ljóst að menn hafa fallið frá því að skoða nokkuð sem heitir almenn niðurfærsla. Er það ábyggilega í þriðja eða fjórða sinn sem málið er skoðað á kjörtímabilinu og fyrir liggur nýleg skýrsla frá fjármálaráðuneytinu sem sjálfstæðismenn báðu um. Hún gefur sannarlega ekki væntingar um að skynsamlegt sé eða eðlilegt að fara í almennar aðgerðir. Varðandi gengislánin hafa þau líka tekið tíma en vonir eru bundnar við að hægt sé fyrir réttarhlé að setja tíu eða tólf prófmál fyrir dómstóla en ég sé ekki að hægt sé að vænta nokkurrar niðurstöðu fyrr en með haustinu. 

Frú forseti. Ég skil það sem svo að ekki sé neinna aðgerða að vænta, það sé ekkert í pípunum hjá ríkisstjórninni varðandi frekari aðgerðir þrátt fyrir að komið hafi verið á fót einhverri ráðherranefnd og öðru slíku. Hæstv. forsætisráðherra nefnir fyrst og fremst aðgerðir vegna lánsveða en allir hafa fylgst með því að það hefur hvorki gengið né rekið í þeim efnum. Ég skil það sem svo að ekki sé að vænta neinna frekari aðgerða af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég vil vekja athygli forsætisráðherra á því að lögmenn mæla nú í auknum mæli með því við skuldara að þeir fari gjaldþrotaleiðina vegna þess hversu seinvirk hin úrræðin eru, hversu illa þau ganga, vegna þess hversu mörg ár menn þurfa að skuldbinda sig í greiðsluaðlögunarferlinu og hversu þröngur stakkur þeim er sniðinn í því úrræði. Þetta er að gerast núna á árinu 2012, þremur og hálfu ári eftir að bankarnir féllu og þessi vandræði urðu til.

Hæstv. forseti. Ég er að vonast til þess að við getum fengið einhverja niðurstöðu í lánsveðin áður en þingi lýkur og við munum leggja okkur öll fram um að svo verði. Hvort það kallar á lagabreytingu eða ekki er algerlega óvíst. Varðandi það hvernig taka á á greiðsluvandanum hygg ég að við munum sjá hvernig það birtist í komandi fjárlögum, þá í gegnum barna- og vaxtabætur þar sem við munum skoða sérstaklega þá hópa sem verið hafa í miklum greiðsluvanda og koma fram í úttekt Seðlabankans. Varðandi umboðsmann skuldara hefur verið sett mikið fjármagn og mikill mannskapur í að fara yfir þau mál sem við töldum vera mjög mikilvæg en ég verð að segja að það olli mér nokkrum vonbrigðum hve hægt og seint það gengur að klára mál á þeim vettvangi. Það hefur líka valdið mér miklum vonbrigðum að sérstök greiðsluaðlögun skuli ekki skila sér hraðar inn. Ég veit að hún er ekki fljótvirk en hún á að geta skilað sér mjög vel til þeirra sem geta nýtt hana 

Virðulegur forseti. Nú hefur ekki hvað síst verið skilað inn skýrslum til ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjármálaráðherra um mat á því hvað það mundi kosta að ráðast í almenna niðurfærslu lána. Skýrslan er að vísu unnin af sömu aðilum og meira og minna unnu slíka skýrslu síðast fyrir ríkisstjórnina og þarf því ekki að koma að öllu leyti á óvart að niðurstöðurnar séu sambærilegar. En þær hljóta engu að síður að vera töluvert áfall fyrir hæstv. forsætisráðherra vegna þess að samkvæmt mati skýrslunnar mundi það kosta á bilinu 172–248 milljarða að færa niður lán heimilanna um 20% brúttó. Það er að vísu tekið fram í skýrslunni að kostnaðurinn yrði töluvert minni vegna þess að lánin mundu ekki öll innheimtast ef ekki verður farið í niðurfærslu. Engu að síður eru þetta háar upphæðir og að mati skýrsluhöfunda eru þær það háar að hér færi nánast allt úrskeiðis efnahagslega, hér yrðu algerar efnahagslegar hamfarir. Það færi allt úrskeiðis sem getur farið úrskeiðis að mati skýrsluhöfunda ef ríkið tæki á sig kröfur upp á 170–248 milljarða. Með öðrum orðum, gjöfin sem ríkisstjórnin færði kröfuhöfum bankanna þegar nýju bankarnir voru stofnaðir með því að leiðrétta ekki lán heimilanna eins og tækifæri var til, er slík að ef ríkisstjórnin ætlaði aftur að leggja í slík útgjöld mundi það setja allt efnahagslífið á hliðina að mati skýrsluhöfunda. Í öðru lagi staðfestir skýrslan það, ef menn telja niðurstöðurnar trúverðugar, að ef ríkisstjórninni hefði tekist að koma Icesave-kröfunum á íslenskan almenning, því að þær voru töluvert hærri en þetta, þar var um að ræða greiðslur út úr landinu, hér er þó bara um að ræða greiðslu til íslenskra heimila, hefði Ísland ekki borið barr sitt eftir það, þá hefði Ísland orðið gjaldþrota og allt farið úrskeiðis sem getur farið úrskeiðis í íslensku efnahagslífi ef marka má niðurstöður þessarar skýrslu. Það hlýtur að vera töluvert áfall fyrir hæstv. forsætisráðherra, annars vegar að hafa fært kröfuhöfum bankanna 

Hæstv. forseti. Sú niðurstaða sem birtist hjá fjármálaráðuneytinu að ósk sjálfstæðismanna, sú úttekt sem þar var unnin var ekkert sérstakt áfall fyrir þá sem hér stendur. Hún hlýtur að vera miklu meira áfall fyrir framsóknarmenn og formann framsóknarmanna sem hafa lengst af gegnum tímann frá hruni haldið því fram að hægt væri að fara í 20% niðurfærslu á lánum. En nú hefur komið í ljós af óháðum aðilum sem reiknað hafa það út hvaða áhrif það hefði. Þess vegna erum við að skoða frekar greiðsluvanda fólks en skuldavandann vegna þess að engum er greiði gerður með því að setja Íbúðalánasjóð á hausinn, svo dæmi sé tekið, eins og þessi skýrsla sýndi, eða með því að setja fjárhag ríkissjóðs á hliðina. Það er einmitt það sem við erum að vinna með, að reyna að ná utan um hagvöxt og ná niður verðbólgunni í landinu með því að vinna skynsamlega í ríkisfjármálunum en ekki fara í aðgerðir sem engum er greiði gerður með þegar upp er staðið. Ég spyr hv. þingmann og ég vona að hann svari: Telur hann ráðlegt að fara í aðgerðir sem kosta ríkissjóð 200–300 milljarða og Íbúðalánasjóð með þeim afleiðingum sem fram koma í þessari skýrslu? Ég held að það sé orðið tímabært að hv. þingmaður svari því. Varðandi Icesave og hinar endalausu fullyrðingar frá hv. þingmanni um það hvaða áhrif það hefði haft á efnahag og skuldastöðu ríkissjóðs bið ég hv. þingmann um að bíða aðeins og sjá hvaða niðurstöðu við fáum hjá dómstólunum sem eru að skoða það mál. Ég vona auðvitað að niðurstaðan þar verði sem allra best fyrir Ísland en ég sá útreikninga á síðasta Icesave-samningnum nýlega, þar var um háar fjárhæðir að ræða. Hefði hann gengið eftir mundi hann hafa kostað okkur 40 eða 50 milljarða, en við skulum sjá 

Frú forseti. Enn virðist hæstv. forsætisráðherra ekki hafa vanist því að svara spurningum í stað þess að spyrja þeirra. Nú er hæstv. forsætisráðherra í því hlutverki að svara spurningum. Það sem ég nefndi áðan var að ef menn taka mark á niðurstöðum þessarar skýrslu þá staðfestir hún hvers lags mistök voru gerð við stofnun nýju bankanna. Þegar við töluðum fyrir niðurfærslu lána og lögðum til leið til þess var það við stofnun nýju bankanna þar sem öll tækifæri voru til staðar án þess að nokkur kostnaður lenti á ríkinu. Hins vegar virðist forsætisráðherra ekki vilja svara þeirri spurningu. Þegar kemur að Icesave, hvert var þá svarið? Þá er svar hæstv. forsætisráðherra að enn geti málið hugsanlega farið illa, lesist: Farið vel fyrir ríkisstjórnina. Það hlýtur að vera áhyggjuefni að heyra hæstv. forsætisráðherra enn tala þannig að ríkisstjórnin sé nánast að vonast til þess að Íslendingar verði dæmdir til að greiða sem hæstar bætur í Icesave-málinu til að sýna fram á að mistök ríkisstjórnarinnar hafa ekki verið jafnstór og nú blasir við. Með öðrum orðum, hæstv. forsætisráðherra, ef menn taka mark á niðurstöðum þessarar skýrslu sýna þær hvers lags gríðarlegar gjafir 

Virðulegi forseti. Það er alveg með ólíkindum hvaða orð hv. þingmaður getur látið sér um munn fara í ræðustólnum og hversu ómaklegar árásir hann er sífellt með á ríkisstjórnina. Hér lætur hann að því liggja að hann telji að við viljum að hagur íslensku þjóðarinnar verði sem verstur.

Ég sagði …

Er hægt virkilega að halda slíku fram, hv. þingmaður? Það er bara ósvífni úr ræðustól að hv. þingmaður leyfir sér að halda slíku fram. Auðvitað hefur verið haldið á þessu máli þannig að það skilaði Íslandi sem bestri niðurstöðu og ég er að vona að dómstólaleiðin geri það, en ég sagði að við skyldum takast á um það hvor leiðin hefði verið skynsamlegri þegar við fáum þá niðurstöðu. Varðandi bankana og mistök, eins og hv. þingmaður orðaði það, sem gerð hafa verið varðandi endurskipulagningu á bönkunum vísa ég því algjörlega til föðurhúsanna. Við komum meira að segja í veg fyrir að hundruð milljarða færu inn í bankana úr ríkissjóði með skynsamlegri leið sem þar var valin. Nú stöndum við frammi fyrir því að við getum jafnvel farið í fjárfestingaráætlanir, 

Virðulegi forseti. Sú spurning er áleitin hvort hæstv. ríkisstjórn vilji Íslandi hið versta. Ég ætla henni það ekki í sjálfu sér en oft og tíðum hlýtur að gæta mikils misskilnings og þekkingarleysis í verkum hennar miðað við hvaða mál hún leggur fram á þingi og ætlar sér að keyra í gegn, mál sem ganga augljóslega mjög gegn hagsmunum íslenska ríkisins. Það á við um þau sjávarútvegsfrumvörp, virðulegi forseti, sem við fjöllum núna um í þinginu. Þau eru auðvitað ein alvarlegasta atlagan sem gerð hefur verið að íslensku samfélagi á undanförnum árum. Það kristallast í öllum þeim fjölmörgu umsögnum sem við höfum fengið frá hlutlausum aðilum og hagsmunaaðilum og þeirri breiðu andstöðu við þá leið sem þar á að fara og afleiðingar hennar. Hæstv. forsætisráðherra hefur með uppnefnum og dónaskap vegið að fólki í atvinnulífinu. Á flokksráðsþingi Samfylkingarinnar í febrúar voru dregin fram kunnugleg slagorð, eins og íhaldsöfl, forréttindastéttir, valdaklíka íhaldsafla og sægreifa, hagsmunagæsluöfl, gíslataka, grímulaus valdaklíka og óskammfeilnar þvingunaraðgerðir. Þetta voru orð hæstv. forsætisráðherra til fólks sem starfar í sjávarútvegi. Í ljósi þeirrar breiðu andstöðu við frumvörpin hjá öllum aðilum langar mig að spyrja hæstv. ráðherra alveg sérstaklega: Við hverja eiga þessi orð hennar? Á þetta við um Landssamband smábátaeigenda? Á þetta við um sjómannasamtökin? Á þetta við um ASÍ? Á þetta við um fjármálastofnanir, og kannski sérstaklega Landsbankann? Á þetta við um þá sérfræðinga í auðlindahagfræði og uppgjörum sjávarútvegsfyrirtækja sem hafa lagt mat sitt fyrir atvinnuveganefnd? 
            

Virðulegi forseti. Hvað er það sem hv. þingmaður kallar atlögu að íslenskum sjávarútvegi? Hvað er ríkisstjórnin að gera í sjávarútvegsmálum? Hún er að reyna að ná meira jafnræði í greininni, hún er að reyna að tryggja að þjóðin fái eðlilegan arð af greininni á sama tíma og sjávarútvegurinn hafi eðlileg rekstrarskilyrði. Þannig höfum við unnið. Sumir ganga algjörlega grímulausir erinda sjávarútvegsins. Mér finnst ágætt að hv. þingmaður lesi ræður mínar en ég kannast ekki við öll þau orð sem hann nefndi. Það mætti líka rifja upp ýmislegt sem sjávarútvegurinn hefur gert í árásum sínum á þessa ríkisstjórn, rétt kjörna ríkisstjórn sem vinnur samkvæmt þeim stjórnarsáttmála sem hún lagði upp með. Þær aðgerðir sem Landssamband íslenskra útvegsmanna er til dæmis að fara í núna eru að mínu viti ólöglegar og ekkert annað en ósvífnar aðgerðir sem eiga auðvitað ekki að líðast. Ríkisstjórnin hefur lagt sig fram við meðferð málsins á þingi að reyna að ná sátt um þessi mál  Ég held að sjávarútvegurinn sem núna mokar peningum í áróður og auglýsingar gegn ríkisstjórninni ætti að segja okkur hvaðan hann fær peningana í þetta og hvort hann telji það greininni til sóma að fara núna fram 

Það hefur ekkert breyst hjá hæstv. forsætisráðherra, virðulegi forseti. Það er best að hún reyni að rökstyðja mál sitt, kannski ekki í stuttri ræðu heldur í lengri greinargerð, um hvað sé ólöglegt við það að menn stoppi aðeins lengur í landi til að funda með starfsfólki sínu og fara yfir stöðu mála. Það er gert í mikilli sátt við sjómenn um borð í þessum skipum og starfsfólkið sem þarna starfar. Það eru miklu fleiri en þeir sem hætta núna að róa í einhverja daga til að reyna að átta sig á stöðu mála. Það að ríkisstjórnin sé að beita sér fyrir því að skapa hér eðlileg rekstrarskilyrði greinarinnar stangast algjörlega á við allar umsagnir um þessi frumvörp. Þetta er stórkostleg atlaga að greininni og þar með íslensku samfélagi og þeim grundvallarstoðum sem við byggjum það á. Hæstv. forsætisráðherra segir að ríkisstjórnin hafi lagt sig fram við að ná sátt en fer svo að gagnrýna auglýsingarnar og eyrnamerkir þær sjávarútvegsfyrirtækjum. Þessar auglýsingar eru birtar af mörgum fyrirtækjum 

Forseti biður þingmenn og ráðherra að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Er það svo, hv. þingmaður, að þessi ólögmæta aðgerð sem nú á að fara í, sem gengur gegn lögum um stéttarfélög og vinnudeilur,  
            

Frú forseti. Sem betur fer höfum við byggt upp þá meginreglu í íslensku skólakerfi á umliðnum árum og áratugum að hér sé skóli án aðgreiningar. Ég er sannfærð um að það hafi verið farsæl leið að byggja skólakerfið upp með þá viðmiðun í huga. Við erum náttúrlega fyrst og fremst að hugsa um börnin en ég er einnig sannfærð um að við höfum byggt upp fordómalausara samfélag og umburðarlyndara. Að minnsta kosti höfum við hér tæki til þess. Við byggjum líka á því að það sé valfrelsi. Það er auðvitað áhyggjuefni hvers foreldris sem á börn með einhvers konar hamlanir hvort það sé að velja réttu leiðina fyrir börnin sín hverju sinni. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að foreldrar hafi valfrelsi í skólakerfinu, að foreldrar geti valið um grunnskólann, næsta grunnskóla í nágrenni við heimilið ef svo ber undir en þeir geti líka farið aðrar leiðir til að styrkja barnið sitt og leyfa því að njóta sín innan skólakerfisins á eigin forsendum. Hvert sem við lítum sjáum við að skólarnir eru að byggja upp mjög sértæka þjónustu innan skólakerfisins sem kemur til móts við börn með sérþarfir, auðvitað misjafnlega en þeir eru að byggja upp ýmiss konar sérkennslu innan grunnskólans og maður er þakklátur fyrir það. Það er vel. En nú sjáum við að ákveðin börn sem hafa ekki aðrar þroskahamlanir en þroskaskerðingu, þ.e. eru ekki endilega greind með einhverfu eða hafa aðrar greiningar heldur eru eingöngu með greindarskerðingu á bilinu 50–70, komast ekki inn í aðra skóla en hverfisskólann. Þá beini ég auðvitað sjónum mínum að því hvort þau eigi ekki að hafa þann rétt sem við höfum reynt að byggja upp og stuðla að í gegnum tíðina, að þau hafi sama rétt og önnur fötluð börn til að ganga í Klettaskóla eða aðra skóla svo að 

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu. Ég get tekið undir þau meginsjónarmið sem hún lagði fram um að við höfum byggt upp kerfi sem byggist á skóla án aðgreiningar. Við höfum náð mjög miklum árangri á alþjóðavísu í því að hafa einn skóla fyrir alla, ef við getum orðað það svo, og náð miklum árangri í blöndun. Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta sé bæði gott fyrir börnin og samfélagið. Hins vegar er það mjög mikilvæg spurning sem hv. þingmaður nefnir um valfrelsi foreldra þegar kemur að því að velja skóla, þ.e. hvort börn fari í hverfisskólann sem byggir á þeirri hugmyndafræði, að þar komi allir saman, eða þau sendi börn sín í sérskóla. Almennt séð höfum við þetta valfrelsi. Ég get nefnt sem dæmi að í Reykjavík velur umtalsverður hluti foreldra að senda börn sín ekki í hverfisskóla af einhverjum ástæðum, þó að yfirgnæfandi meiri hluti velji hverfisskólann. Það er auðvitað álitamál hvernig eigi að tryggja slíkt valfrelsi. Hv. þingmaður nefnir Klettaskóla og þar voru þrengdar inntökureglur, þ.e. inntökuskilyrðum var breytt af hálfu Reykjavíkurborgar þannig að skólinn stendur ekki lengur opinn þeim sem hann stóð áður opinn, skilyrðin hafa verið þrengd. Ég lít svo á að þarna þurfi menntamálaráðuneytið að vinna með viðkomandi sveitarfélögum á hverjum tíma að því að tryggja sem best valfrelsi foreldra en hins vegar er líka ljóst að sveitarfélögin sem vilja fylgja hinni lögbundnu stefnu sem hefur verið sett í lög um skóla án aðgreiningar geta það. Það er alltaf spurning hvar eigi að draga línuna, hvar hverfisskólanum sleppi og sérskóli taki við, getum við sagt, og hvort það eigi að vera alfarið val foreldra eða hvort ákveðin stýring eigi að vera af hálfu sveitarfélagsins. Ég held að svarið hljóti alltaf að vera blanda af þessum leiðum. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og líka það sem ég tel afar mikilvægt, hvernig hún lítur á málið. Ráðuneytið er að fara yfir þetta en það hefur í raun ekki boðvald yfir sveitarfélögunum í þessu máli, við verðum að átta okkur á því. Ég tel afar þakkarvert af hálfu ráðherra að hún sé að fara yfir málið með sveitarfélögunum, ekki síst Reykjavíkurborg sem hefur einhliða sett nýjar skorður gagnvart börnum sem hafa nú verið útilokuð frá Klettaskóla. Ég hef rætt við aðstandendur þessara barna og niðurstaðan er alltaf sú sama, það er ákveðinn valkvíði foreldra og hræðsla við að hafa ekki lengur þær leiðir sem eru hugsanlega bestar fyrir börnin. Ég held að við verðum ávallt að hafa það í huga um leið og ég undirstrika að við megum ekki hvika frá meginreglunni um skóla án aðgreiningar. Ég held að hún sé gríðarlega mikilvæg og við eigum að hafa hana ávallt að leiðarljósi. Þá verðum við líka að undirbúa kerfið okkar þannig að börnin sem njóta sín ekki innan hins hefðbundna 

Frú forseti. Það er rétt að ríkið hefur ekki boðvald yfir sveitarfélögunum hvað þetta varðar en hins vegar geta yfirvöld haft skoðun á þeim reglum sem sveitarfélög setja sér og hvort þær samrýmist, getum við sagt, lögum um leikskóla, grunnskóla eða framhaldsskóla, hvað sem um er að ræða. Ég tek undir með hv. þingmanni um þessi almennu sjónarmið, hin almenna regla er skóli án aðgreiningar. Hins vegar er líka mjög mikilvægt að foreldrar hafi ákveðinn rétt. Stundum hefur verið bent á að foreldrar þekki kannski börnin sín betur en nokkur annar og ég held að mikilvægt sé að við berum virðingu fyrir því í öllu þessu ferli. Það skiptir mestu máli að við vinnum þetta með sveitarfélögunum og það er það sem við reynum að gera um þessar mundir.

Hæstv. forseti. Ég vil taka upp mál sem verið hefur til umfjöllunar undanfarna daga. Það varðar sjávarútvegsmálin og það varðar þá ákvörðun útgerðarmanna í landinu að senda flotann ekki á sjó núna eftir sjómannadagshelgina í því augnamiði, að því er best verður séð, að reyna að hafa áhrif á störf og stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég lít svo á, og er í því efni sammála því viðhorfi sem forseti Alþýðusambandsins hefur látið í ljósi í fjölmiðlum, að um sé að ræða brot á 2. tölulið 17. gr. laga nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, sem leggja bann við því að í pólitískum tilgangi séu stjórnvöld knúin til að grípa til aðgerða sem þeim ekki ber, eða grípa ekki til aðgerða sem þeim ber. Þetta er það sem kallað er pólitískt verkfall eða pólitískt verkbann og þessi ákvörðun útgerðarmanna getur ekki að mínu viti flokkast undir neitt annað. Ég tel að þetta sé alvarleg ákvörðun af þeirra hálfu og hljóti að koma til einhverrar skoðunar í framhaldinu. Það er kannski enn alvarlegra í þessu samhengi að útgerðarmenn vísuðu kjaradeilu sinni við sjómenn til ríkissáttasemjara fyrir nokkru og kjaradeilan er þar af leiðandi hjá ríkissáttasemjara. Aðgerðir af þessum toga eru þeim mun alvarlegri að mínu viti. Ég vil þess vegna inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvort hún sé sammála því mati að um pólitískt verkbann sé að ræða sem fari í bága við lögin um stéttarfélög og vinnudeilur. Einnig vil ég inna hana eftir því hvort hún telji að sú staða að málið sé hjá ríkissáttasemjara hafi sérstaka þýðingu í þessu efni og í þriðja lagi hvernig ríkisstjórnin hyggst bregðast við þessari ákvörðun útgerðarmanna, hvort hún muni hafa eitthvert sérstakt samráð eða viðræður við útgerðarmenn eða hvort þetta kunni jafnvel að setja málið í enn frekara uppnám en orðið er.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að mér finnast þetta mjög óábyrgar og raunar ólíðandi aðgerðir hjá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, að stjórnvöld séu beitt þrýstingi undir svipu og hótunum stóru útgerðaraðilanna, með ósvífnum aðgerðum sem eru, um það er ég sammála hv. þingmanni, ólögmætar, til að knýja þau frá breytingum á lögum sem eiga að skila eðlilegum arði af auðlindum til þjóðarinnar og skapa meira jafnræði í greininni. Ég tel líka að þessi boðaða aðgerð LÍÚ feli í sér brot á viðurkenndum samskiptareglum vinnumarkaðarins þar sem báðir aðilar hafa um áratugaskeið haldið sig frá því að beita pólitískum aðgerðum til að ná hagsmunum sínum fram. Ég spyr mig hvaða fordæmi svona ólögmætar aðgerðir geta gefið í framhaldinu. Þær fela í sér ólögmæta árás á Alþingi og löglega kjörin stjórnvöld sem hafa samkvæmt stjórnarskránni bæði rétt og skyldu til að taka ákvarðanir um nýtingu þeirra auðlinda sem eru í þjóðareign. Ég held, og af því hefur ríkisstjórnin líka áhyggjur, að aðgerðin kunni einnig að valda ýmsum hópum launafólks tjóni, sjómönnum og landverkafólki, sem útgerðin ber þá sína ábyrgð á. Við munum fara yfir þá stöðu sem upp er komin í ríkisstjórninni en ég tel að með svona framkomu hljóti stóru útgerðaraðilarnir að ganga fullkomlega fram af stærstum hluta þjóðarinnar, að ætlast til þess að stjórnvöld, sem þegar hafa gengið eins langt eins og hægt er til sátta, láti knýja sig, undir hótunum og svipu, að ganga enn lengra til að minnka hlut þjóðarinnar í arði af auðlindinni. Það er auðvitað gersamlega óþolandi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þetta svar. Ég er algerlega sammála því að ég tel að fara þurfi mjög rækilega yfir stöðuna í þessu efni. Það er áhyggjuefni þegar menn grípa til aðgerða sem ég tel að mjög margir séu sammála um að séu ólögmætar í þessu sambandi. Þetta er pólitísk aðgerð sett fram í því augnamiði að knýja stjórnvöld til að gera ekki eitthvað sem þau áforma. Það er bersýnilegt að það er vopnið sem útgerðarmenn ætla sér að nota og spurning hvort sá kvóti sem ella hefði verið veiddur þessa vikuna væri betur kominn hjá einhverjum öðrum en er í dag. Ég tek undir þetta. Ég tel líka, eins og ég vakti máls á, að það sé áhyggjuefni að kjaradeila sjómanna og útgerðarmanna er hjá sáttasemjara. Það hlýtur að hafa einhverja þýðingu í þessu sambandi að grípa til aðgerða af þessum toga. Það hlýtur líka að gera alla umfjöllun um málið á vettvangi Alþingis erfiðari, að vinna málið áfram undir, vil ég segja, hótunum af hálfu útgerðarmanna eins og staðan er í dag.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir og ítreka að hér er ekkert um annað en pólitíska aðgerð að ræða og það ólögmæta. Og þegar maður veltir fyrir sér hvaða fordæmi þetta gefur - af því að aðilar hafa viðurkennt að ekki beri að beita svona aðgerðum til að ná hagsmunum sínum fram, og kveðið er á um það í 17. gr. laga um stéttarfélög og vinnudeilur. Hvað mundi til dæmis gerast ef Alþýðusamband Íslands færi að beita svona aðgerðum af því að það væri ósátt við einhverjar aðgerðir sem ríkisstjórnin væri að fara í á Alþingi, nauðsynlegar aðgerðir í kringum fjárlög o.s.frv.? Það mundi enda með ósköpum ef þetta væru samskiptareglur sem taka ætti upp á vinnumarkaðinum. Ég lít þetta mál mjög alvarlegum augum og ég mun ræða það í ríkisstjórninni. Ekki bætir það síðan stöðuna að kjaradeila sjómanna er hjá ríkissáttasemjara. Þetta er mjög ógeðfelld aðferð sem hér er beitt, ég verð að segja það, og ég vona að Landssamband íslenskra útvegsmanna sjái að sér og hætti að beita ólöglegum aðgerðum í baráttu sinni.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hingað upp og inna hæstv. forseta eftir því hvað hún hefur í hyggju varðandi þingstörfin næstu daga. Í dag er 4. júní og engin starfsáætlun í gangi. Henni lauk, eins og þingmenn vita, 31. maí. Enginn þingflokksformannafundur hefur verið boðaður eða haldinn í dag, engir samningafundir formlegir eða óformlegir eftir því sem mér er kunnugt um. Hæstv. forsætisráðherra hefur látið í það skína að hún vilji halda þinginu í sumar. Hæstv. forseti hefur látið það koma skýrt fram að það sé ekki það sem hún hafi í hyggju. Nú vil ég spyrja hæstv. forseta hvað sé á döfinni. Við vitum að stór mál ríkisstjórnarinnar eru enn í nefnd. Ætlar hæstv. forseti að leyfa ríkisstjórninni, framkvæmdarvaldinu, að halda þinginu í gíslingu þessara óvönduðu vinnubragða?

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða aðeins starfsáætlun Alþingis sem er í raun lokið samkvæmt þeirri starfsáætlun sem samþykkt var í þingflokkum, í forsætisnefnd og hjá ríkisstjórn. Hæstv. forsætisráðherra sagði, held ég, um áðurnefndar aðgerðir útgerðarmanna að þetta væru lýðræðisþjófar eða eitthvað slíkt. Mig langar þá að spyrja: Er þá ekki eðlilegt að við ljúkum þingstörfum í dag en látum ekki undan ofbeldi framkvæmdarvaldsins til að halda þingstörfum gangandi? Alþingi er lýðræðislega kjörinn vettvangur og hefur starfsáætlun sína samkvæmt því sem samþykkt var 1. október. Ég tel mjög óeðlilegt að hæstv. forsætisráðherra gangi um með þá kröfu að Alþingi vinni lengur eða sé lengur að störfum. Það er ekki í samræmi við það lýðræði sem ákveðið var í byrjun þessa þings, ég held að fólk ætti að vera samkvæmt sjálfu sér. Ég spyr hæstv. forseta að því hvort við förum ekki að sjá fyrir endann á þessu.

Virðulegi forseti. Ég tel einboðið að þingið muni fjalla um frumvarp til veiðigjalda í dag og þingfundur standi lengi enda var það ljóst í umræðum á föstudaginn að margt er órætt í málinu og margir á mælendaskrá. Löggjafinn er að vinna í málinu, bæði í þessum þingsal og ekki síður á vettvangi þingnefndarinnar sem fjallar um stóra breytingamálið á fiskveiðistjórninni í heild. En hitt er vert að minna á, virðulegi forseti, að lýðræðislega kjörinn meiri hluti þingmanna sætir ekki ofbeldi framkvæmdarvaldsins. Ofbeldið í þessum þingsal kemur úr annarri átt.

Forseti vonast til að menn setjist niður í dag og ræði um það hvernig hægt er að ljúka þingstörfum á næstu dögum. En ljóst er að hér er mál á dagskrá, sem forseti hefur þegar kynnt, sem þörf er fyrir miklar umræður um. En á meðan það er rætt í þingsalnum geri ég ráð fyrir að menn geti sest niður og reynt að ná samkomulagi um það hvernig hægt er að ljúka þingstörfum.

Virðulegi forseti. Ég er mjög hissa á þeim orðum hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur að stjórnarliðar haldi þinginu í gíslingu óvandaðra vinnubragða. Mér finnst að hv. þingmaður og stjórnarliðar eigi aðeins að líta í eigin barm að því er það varðar. Hér hafa tiltölulega fá mál verið afgreidd nema samkomulagsmál frá páskum. Við höfum sest yfir það, formennirnir, með formönnum stjórnarandstöðuflokkanna að ræða þessi mál, gerðum það fyrir 10 dögum. Þeim er því alveg kunnugt um það hvernig við sjáum fyrir okkur að hægt sé að ljúka þessu þinghaldi þar sem lagt er upp ákveðið plan. Ég held að það hafi allir séð það fyrir löngu, eftir að málþófið jókst á þinginu, að við mundum aldrei geta haldið starfsáætlun. Ég veit að forseti er að reyna að gera sitt besta til að hægt sé að ná sátt um þinglok. Ég tel nauðsynlegt að við, formenn flokka, gerum aðra tilraun í dag til að setjast yfir þessi mál og taka upp þráðinn frá því fyrir 10 dögum og vita hvort hægt sé að ná sameiginlegum skilningi og niðurstöðu í þessi mál þannig að menn sjái fyrir sér hvernig hægt verður að ljúka 

Virðulegi forseti. Það er kostulegt að heyra Íslandsmeistarann í málþófi koma hingað og kvarta yfir málþófi stjórnarandstöðunnar. 

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að hér eru mál sem ríkisstjórnin hefur einsett sér að klára. Við vitum að fiskveiðistjórnarmálin hafa verið áherslumál þessarar ríkisstjórnar í þrjú ár. Það breytir því ekki að samkvæmt þeirri starfsáætlun sem hæstv. forsætisráðherra lagði fyrir, og fékk meðal annars samþykkt í ríkisstjórn, þá áttu þessi mál að vera ásamt öðrum málum kláruð síðasta fimmtudag. En hver er staðan? Það er ekki meint málþóf stjórnarandstöðunnar sem hefur komið í veg fyrir að þau mál séu kláruð, það vitum við. Þau mál, annað fiskveiðistjórnarmálið og rammaáætlunin, eru enn í nefnd og ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki náð saman um það og við vitum öll  Það er fjarstæða af hæstv. forsætisráðherra að halda þessu fram og hún veit betur. Samningaumleitanir hæstv. forsætisráðherra eru með þeim hætti 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvort ég á að elta ólar við orð hæstv. forsætisráðherra en auðvitað er það rétt, sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir benti á, að hæstv. forsætisráðherra á þann titil að hafa talað hér lengst, og ber það með sóma, finnst mér, og ekkert við það að athuga. Mig langar hins vegar að minna á að fyrir nokkru ræddum við um stjórnarráðið sem miklar deilur voru uppi um. Síðan ræddum við um breytingar á stjórnarskránni sem mjög miklar deilur voru um. Bæði málin voru mikil áherslumál hæstv. forsætisráðherra. Á þann hnút hjó hæstv. forseti með því að semja við stjórnarandstöðuna. Síðan tókum við dag um daginn þar sem nokkuð mörg mál fóru í gegn. Það hefur því ekki skort á vilja, frú forseti, til að koma málum í gegn. Það verður heldur ekki horft fram hjá því að flest af þessum stærstu deilumálum sem nú eru í þinginu komu mjög seint inn í þingið. Það er því mjög eðlilegt að um það séu deildar meiningar að þau séu til þess bær að fara í gegn, eins og þau eru útbúin í dag.

Virðulegi forseti. Staðan í stórum málum ríkisstjórnarinnar er einfaldlega á þá lund að þar er mikil vinna eftir. Ríkisstjórnin er ekki eingöngu í stríði við stjórnarandstöðuna á þingi út af þessum málum. Hæstv. ríkisstjórn er í stríði við samfélagið. Hún er í stríði við hagsmunasamtök launafólks, hún er í stríði við atvinnurekendur, hún er í stríði við alla umsagnaraðila í sjávarútvegsmálum. Það sama á við um rammaáætlun sem hv. atvinnuveganefnd er varla farin að fjalla um. Vinnan er eiginlega ekkert farin af stað. Við erum búin að fá nokkra gesti. Tíminn fer allur í sjávarútvegsmálin og það er ekki stjórnarandstaðan sem er að draga lappirnar. Það er einfaldlega þannig, virðulegi forseti, að ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki komið sér saman um það hvernig þeir vilja hafa þessi mál. Ég skora á virðulegan forseta 

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af því að þingflokkarnir muni ekki koma sér saman um þau stóru mál sem á eftir að afgreiða og það mun ekki tefja þingstörf. Hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir stígur ekki svo í ræðustól, þegar verið er að ræða fundarstjórn forseta, lengd þinghalda og annað, að hún minnist ekki á þann þingmann sem hér stendur og nokkuð langa ræðu sem sá þingmaður hélt, í 10,5 klukkustundir held ég að það hafi verið. En þeirri ræðu lauk þó á hálfum sólarhring og þá var það búið. Það var eitthvað annað en hjá hv. stjórnarliðum nú, þeir tala í málþófi í hverju málinu á fætur öðru dögum saman, vikum saman, öllum málum, deilumálum og ágreiningslausum málum. Það er því verulegur munur á því málþófi sem hér er stundað og því sem var fyrir 15, 20 árum sem stóð þá í 10 klst. og lauk með eðlilegum hætti.

Frú forseti. Það er orðið svolítið raunalegt, og eiginlega farið að storka vitsmunum venjulegs fólks, að hlusta á þessa föstu dagskrárliði í upphafi hvers þingfundar þegar hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir byrjar alltaf sömu ræðuna aftur og aftur með fyrirspurn til forseta um hvernig framhald þingfunda verði. Það er heldur ekki rétt, sem hér er haldið fram, að ríkisstjórnin sé í stríði við stjórnarandstöðuna og í stríði við hagsmunaaðila. Það er akkúrat öfugt. Stjórnarandstaðan er í stríði við stjórnarmeirihlutann og það stríð hefur staðið linnulaust í allan vetur. Hagsmunaaðilar eru líka í sama stríði, þetta stríð er háð alls staðar. Vandamálin hér eru þau að stjórnarandstaðan tefur öll mál sem koma til þingsins og heldur því svo gegn ríkisstjórninni að mál skulu ekki þokast, með sífri og voli sem minnir helst á barnaskóla- og leikskólabörn. Hún gengur þar með erinda hagsmunaaðila 

Hæstv. forseti. Það er svo að stundum líður manni eins og maður sé í „deijavú“, það sé alltaf sami dagurinn aftur og aftur. Og nú eru komin þrjú ár af þessu. Mér finnst ekkert undarlegt, frú forseti, að hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir skuli beina þessari sömu fyrirspurn til forseta dag eftir dag, eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir undrar sig á, vegna þess að það hafa ekki komið svör. Það er bara eðlilegt að spyrja þangað til maður fær einhver svör. Hv. þingmaður talaði um að í þinginu væru allir í stríði. Samfélagið væri allt í stríði, hver við annan. En væri þá ekki ráð að þeir sem halda um stjórnartaumana taki þessar athugasemdir hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur til sín og reyni að gera sitt í því að hindra það stríð, stoppa það, reyna að sýna einhvern sáttavilja, taka upp samræðu við hagsmunaaðila og alla þá fjölmörgu sem starfa til dæmis í sjávarútvegi og hafa gert miklar athugasemdir við þá miklu sátt vinstri manna sem þeir eru að reyna að troða í gegnum þingið? Og varðandi það að stjórnarandstaðan sé að tefja öll mál, ég veit ekki betur en þessi mál séu 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra flutti okkur þau tíðindi að hún hefði lokið ræðu sinni á sínum tíma. Það voru í sjálfu sér engin tíðindi. Ef hún hefði ekki lokið ræðu sinni þá hefði hún gert það sem enginn hefði nokkurn tíma í sögu alheimsins getað gert að halda endalausa ræðu. Auðvitað lauk ræðu hæstv. forsætisráðherra en hún sló samt metið og við skulum ekki taka þann titil af hæstv. forsætisráðherra. En látum fortíðina liggja í þessum efnum. Við skulum bara tala um nútíðina, við skulum tala um það sem er verkefnið núna. Þinghaldið er einfaldlega komið í mjög mikið óefni, það sjáum við öll. Við höfum mjög miklar áhyggjur af því öll, held ég, sem sitjum á Alþingi. Þá vil ég hvetja hæstv. forsætisráðherra til að greiða fyrir þingstörfum, hún hefur þá einstöku stöðu að geta lagt sitt af mörkum í því. Það er ekki verið að gera. Afgreiða átti í gríðarlegri ósátt stórt mál, sem var fiskveiðistjórnarfrumvarpið, út úr atvinnuveganefnd. Það var gert með miklum andmælum okkar stjórnarandstæðinga. Málið er enn fast þar inni vegna þess að auðvitað er öllum ljóst að málið er ekki orðið þingtækt,  Ég vil hvetja hæstv. forsætisráðherra til þess, af sínum alkunna vilja til að reyna að semja í svona málum, að leggja sitt af mörkum.

Virðulegi forseti. Ekki er annað hægt en koma hingað upp og gera athugasemdir við það enn og aftur að því sé haldið fram að stjórnarandstaðan haldi málum í gíslingu. Við höfum talað dágóða stund í ákveðnum málum en það er ekki að tefja meðferð þeirra mála sem enn eru í þingnefndum, stærstu mála þessarar ríkisstjórnar - fiskveiðistjórnarmálið, rammaáætlun, þessi stóru mál eru þar inni á forsendum ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á Alþingi. Ástæðan fyrir því er sú að það er svo mikil óeining þar innan dyra. Þessar fullyrðingar eru allar í ætt við þær fullyrðingar sem komu frá forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna, t.d. frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, núna um helgina. Hann talar um að frá áramótum, eða síðan hann kom í ráðuneytið, hafi tugir funda verið haldnir með hagsmunaaðilum um sjávarútvegsmál og var hann þar óbeint að gagnrýna fyrrverandi ráðherra fyrir að hafa ekki haldið fundi. Staðreyndin er sú að við 

Forseti biður menn um að gæta orða sinna og virða tímamörk.

Forseti. Hv. þingmaður og þingflokksformaður okkar sjálfstæðismanna, Ragnheiður E. Árnadóttir, bar fram þá skiljanlegu spurningu hvernig þingstörfum verði fram haldið. Síðan er hún vænd um að liðka ekki fyrir þingstörfum. Mig langar aðeins að segja ykkur hvernig dagskrá þingsins var í síðustu viku. Á miðvikudaginn voru 18 mál afgreidd. Á fimmtudaginn 22 mál úr ýmsum málaflokkum afgreidd. Hvað gerðist á föstudaginn? Fyrstu 18 málin voru annaðhvort þingsályktunartillögur eða löggjöf afgreidd héðan frá þingi. Og síðan ýmis mikilvæg mál, um loftferðir, menningarminjar, myndlistarlög, háskólar o.fl., afgreidd við 3. umr. Er verið að segja stjórnarandstaðan sé að þvælast fyrir? Hvers konar er þetta? En ég vil um leið undirstrika að ég fagna því sérstaklega að forsætisráðherra og aðrir formenn stjórnmálaflokkanna hér á þingi ætla að hittast í dag. Þá vil ég minna hæstv. forsætisráðherra á það í leiðinni að hún fer ekki inn á þann fund til að semja við sjálfa sig.

Virðulegur forseti. Ég hef í sjálfu sér lítið út á fundarstjórn forseta að setja frekar en aðrir þingmenn sem hingað hafa komið. En við ræðum stór og mikil mál og menn greinir á um leiðir að markmiðum. Það er þess vegna, virðulegi forseti, algerlega óþolandi að þurfa að sitja undir því, þegar menn greinir á um leiðir í pólitík, að maður sé að þvælast fyrir, að maður gangi erinda hagsmunaafla úti í bæ og maður sé vændur um að standa aldrei á sinni skoðun heldur skoðun einhverra hagsmunasamtaka úti í bæ. Virðulegur forseti. Þetta er, hvort heldur við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, algerlega fyrir neðan virðingu allra þingmanna. Við erum í pólitík, við göngum fram undir flokksmerkjum okkar, hvort heldur við erum í Sjálfstæðisflokknum. Samfylkingu, Vinstri grænum eða Framsóknarflokknum, og við fylgjum stefnu okkar flokks. Það er ekki að ganga erinda hagsmunaafla úti í bæ, virðulegur forseti, og ég frábið mér slíkt yfirlæti 

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Það er mjög ósanngjarnt að koma í ræðustól og halda því fram að þingmenn tali ekki fyrir hugsjónum sínum eða hugmyndafræði heldur láti að mati samþingsmanna sinna stjórnast af annarlegum hvötum eða af annars konar hagsmunum. Ég vil af þessu tilefni fá að minna hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur á að í umsögn Vesturbyggðar, sem henni hefur hingað til verið mjög annt um, er verið að tala um að bein áhrif á samfélagið þar verði þau að um 220 milljónir fari í greiðslu á veiðigjaldi en að 3–12 milljónir skili sér til baka. Þetta bætist við þá staðreynd að nú þegar liggja fyrir þær tölur að 75% af öllu opinberu fé er ráðstafað á höfuðborgarsvæðinu en aðeins 42% er raunverulega aflað þar. Það er ekki einkennilegt að Byggðastofnun ljúki umsögn sinni um veiðigjaldið með því að benda á að þetta sé landsbyggðarskattur. Og gegn því mun ég berjast.

Forseti vill minna á að hann hefur þegar kynnt annað dagskrármálið, um veiðigjöld, þannig að mönnum gefst þá tækifæri til að ræða það en áfram með ... 

Frú forseti. Talandi um sanngirni og ósanngirni þá er þessi sífellda krafa um að sýna þurfi sáttavilja, það þurfi að eiga samtal í þessum fiskveiðistjórnarmálum, það þurfi að ná lendingu í sátt við alla aðila, þetta er búið að hljóma í á fjórða ár. Á fjórða ár eru stjórnvöld búin að eiga í nánast linnulausri samræðu við hagsmunaaðila í sjávarútvegi varðandi þær breytingar sem stefnt er að á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þetta samtal stendur enn yfir og það er engin sanngirni í því að halda því síðan fram æ ofan í æ að stjórnvöld vilji ekki hlusta og hér sé verið að bera menn ráðum. Það er ekki þannig. Nú er staðan þannig í hv. atvinnuveganefnd að fulltrúar stjórnarandstöðunnar þar vilja kalla eftir nánast öllum hagsmunaaðilum greinarinnar aftur á fund nefndarinnar til að hefja hringekjuna upp á nýtt. 

Hæstv. forseti. Ég vil gera þá athugasemd við fundarstjórn forseta, ekki hvað varðar þá fundarstjórn sem nú er heldur hina almennu fundarstjórn, hvernig við ætlum að ljúka þingstörfum. Í ljósi þeirra umræðna sem fram hafa farið um meðal annars samráð við hagsmunaaðila og umsagnaraðila spurði sá sem hér stendur alla þá sem komu fyrir nefndina hvort haft hefði verið samráð við þá um gerð þeirra frumvarpa sem nú liggja fyrir og við ætlum að tala um í dag og væntanlega næstu daga. Niðurstaðan er ákaflega skýr, hún er sláandi. Það var ekkert samráð haft við neinn. Ríkisstjórnarflokkarnir fóru af stað í upphafi kjörtímabilsins með hugmyndir um fyrningarleiðir. Þeim hefur verið hent. Haft var samráð á þeim tíma en við samningu þessara frumvarpa og útfærslu var ekkert samráð haft við neinn, hvorki hagsmunaaðila né umsagnaraðila. Það er líka sláandi að við fórum fram á það í nefndinni í morgun 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður sem talaði á undan mér fór yfir það hvernig samráð hefur verið viðhaft varðandi þær breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem nú eru til umræðu á Alþingi og ég þarf ekki að eyða tíma í það. Hins vegar segjast þingmenn stjórnarliða fara fram með réttlæti og almannahagsmuni að leiðarljósi. Því er haldið fram að þessi mál séu borin fram vegna þessara tveggja mikilvægu atriða, réttlætis og almannahagsmuna. Ég er algerlega ósammála því að það sé í samræmi við almannahagsmuni að gjörbylta sjávarútvegskerfi okkar. Ég er ósammála því að almannahagsmunir knýi á um þessar breytingar. Ég vil að hér séu stöndug og sterk sjávarútvegsfyrirtæki. Ég vil hafa sterk fyrirtæki sem fjárfesta, sem byggja upp fyrirtæki sín, sem ná fram mikilli hagræðingu. Ég vil sjávarútveg án ríkisstyrkja. Ég vil sterk sjávarútvegsfyrirtæki sem skila 

Forseti minnir á að hér er verið að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Við skulum segja sannleikann í þessu máli. Ríkisstjórnin fór ágætlega af stað varðandi endurskoðun fiskveiðakerfisins, sett var á samráð. Þá komu allir að því borði. Niðurstaðan varð líka góð, sátt náðist. En í framhaldi af því var sú sátt rofin með því að farið var að snúa út úr þeim tillögum sem þá náðist mjög góð samstaða um í nefndinni. Síðan var lagt fram frumvarp í fyrra. Allir vita hvernig sú sjóferð fór. Nú liggur þetta frumvarp fyrir. Komið hefur fram að það var ekkert samráð haft við neina aðila um undirbúning þess máls. Við höfum síðan haldið að minnsta kosti 20 fundi í atvinnuveganefnd um þessi mál. Við höfum fengið til okkar 80 umsagnir, við höfum fengið til okkar 70 fundargesti og hvað er gert með það? Það er ekkert gert með það. Þetta var nefnilega allt saman leikrit og nú liggur það fyrir þegar leikritið er komið á fjalirnar hvað var í raun og veru verið að gera. Það var verið að hafa þetta góða fólk að fíflum sem kom hingað í góðri trú til að ræða við okkur um þessi miklu mál. Það var ekkert gert með það 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér annað af þeim stóru sjávarútvegsmálum sem ríkisstjórnin kom fram með á lokadögum þess frests sem hún hafði til að leggja fram mál. Þetta eru gríðarlega umfangsmikil mál og að mínu viti er það mjög mikið ábyrgðarleysi að koma fram með svo stór mál á síðasta degi þar sem þau kalla augljóslega á mikla og vandaða umræðu. Það hefði verið nær að þessi mál hefðu legið fyrir í síðasta lagi í upphafi vorþings, strax eftir áramót, þannig að unnt hefði verið að hefja þá miklu vinnu sem augljóslega bíður. Sú leið var hins vegar ekki valin. Það er líka augljóst af þeim athugasemdum sem nefndinni hafa borist og eins af umfjöllun í fjölmiðlum að einhver misskilningur er uppi varðandi það samráð sem ýmsir aðilar telja að átt hafi sér stað. Samkvæmt upplýsingum frá þeim sem starfa í greininni hafa þeir ekki verið í neinu samráði við ríkisstjórnina. Hún kann að hafa verið í samráði við einhverja aðra aðila en þeir eru þá ekki úr sjávarútvegi. Ég held að það sé nokkuð ljóst miðað við þær athugasemdir sem hafa komið fram. Ég held að það sé líka ágætt að vekja athygli þingmanna á því að í tölvupósti til þeirra í dag er ábending um skýrslu sem Byggðastofnun var að gefa út sem heitir Samfélag, atvinnulíf og íbúaþróun í byggðarlögum með langvarandi fólksfækkun. Ég held að það sé ágætt að hafa hana við höndina þegar við ræðum sjávarútvegsmálin. Eins og allir vita er sjómannadagshelgin nýliðin og mörg okkar fóru á bryggjuna og ræddu við þá sem þar starfa. Ég hafði frétt af hinni fyrirhuguðu lengingu á sjómannadeginum, ef þannig má orða það, þ.e. að flotinn ætlaði ekki út, og þegar ég spurði út í það sögðu sjómennirnir og fiskvinnslufólkið á bryggjunni: Það er ekkert annað hægt að gera, störfin okkar eru í húfi. Það fólk stóð á bryggjunni og lýsti fyrir mér hve mikilvægt það væri að greinin sýndi samstöðu gegn þeim breytingum sem á að gera. Að minnsta kosti á þessum stað voru það ekki útgerðarmennirnir sem höfðu uppi þennan málflutning heldur starfsfólkið enda hafa um 35 þús. manns atvinnu af sjávarútveginum. Það er vert að hafa það í huga þegar við ræðum þessa mikilvægu atvinnugrein. Um það bil 85–90% aflaheimilda eru utan höfuðborgarsvæðisins en 80–90% allra þjónustufyrirtækja við sjávarútveginn eru hins vegar á höfuðborgarsvæðinu. Áhrifin af því að setja sjávarútveginn í uppnám og skapa mikla óvissu í kringum hann bitna ekki síður á öllum þeim fyrirtækjum sem þjónusta þessa grein. Það gleymist gjarnan að obbinn af þeim fyrirtækjum er einmitt á höfuðborgarsvæðinu. Það er því ekki eins og þetta sé bara barátta einhverra örfárra aðila í þorpum úti á landi, þetta skiptir miklu stærri hóp máli. Svokallaður sjávarklasi, sem er mjög áhugavert framtak, er einn af þeim þáttum sem á að hafa áhyggjur af í þessu sambandi. Ég segi það af fullri hreinskilni að gagnrýni Alþýðusambands Íslands á þessa ákvörðun útvegsmanna lætur í mínum eyrum eins og athugasemd frá einhverju samfylkingarfélagi. Því miður hef ég það álit á forustu ASÍ og ég geri ekkert með gagnrýni þess. Það er þó vitanlega slæmt ef niðurstaðan er sú að þetta sé ólöglegt, en ég held það sé það ekki, ég held að mennirnir hljóti að hafa gengið úr skugga um það. En aðrir þurfa að skera úr um það. Gleymum því ekki að útgerðarmenn eru mjög margir, þeir eru bæði með lítil fyrirtæki og stór. Starfsfólk í greininni og útvegsmenn eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta og það eru þeir hagsmunir sem verið er að reyna að verja og benda á með þessum aðgerðum. Frumvarpið sem við ræðum hér, um veiðigjöld, hefur breyst örlítið frá því að það var fyrst lagt fram en meginstofninn í því er sá sami. Þeir sérfræðingar sem fjölluðu um málið fyrir hönd atvinnuveganefndar standa við gagnrýni sína á málið. Mig langar að lesa hér upp úr viðtali sem var haft við Daða Má Kristófersson hagfræðing í Ríkisútvarpinu. Hann er annar þeirra sérfræðinga sem unnu skýrsluna sem atvinnuveganefnd studdist við. Hann segir, með leyfi forseta: „Það er hins vegar þannig að gjaldið er enn þá mjög hátt. Þrátt fyrir að það hafi aðeins verið lækkað og tekið tillit til nokkurra hluta varðandi svona kostnað og skuldir og annað slíkt að þá, þá mundi það enn þá vera mjög íþyngjandi fyrir útgerðina og sérstaklega í ljósi þess að eiginlega engar efnislegar breytingar voru gerðar á frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða.“ Að mínu viti segir þetta okkur að málin séu enn alls ekki búin. Það er hægt að klára þau hér. Það er mikill ábyrgðarhluti af stjórnvöldum að ætla að þrýsta máli í gegn sem sérfræðingar þeirra tala svona um, að það sé hreinlega ekki tilbúið. Það er ábyrgðarhluti af stjórnvöldum að ætla samt sem áður með málið í gegn. Þá veltir maður fyrir sér af hverju ekki er hlustað á rökin. Er það vegna þess að menn hafa einfaldlega ákveðið að gera breytingar á fiskveiðistjórninni án þess að láta sig varða áhrifin af því? Ef málið er þannig vaxið er það að mínu viti mjög alvarlegt en um það þurfum við ekki að vera sammála. Ég lít málið alvarlegum augum. Áður en ég fer beint í frumvarpið ætla ég að koma aðeins að hlutum sem mér finnst skipta máli þegar við ræðum þetta allt saman. Í erindi sem Vífill Karlsson, dósent og ráðgjafi, flutti á ráðstefnunni Afl í auðlindum Vestfjarða í apríl 2011 fór hann yfir ýmsa hluti sem tengjast styrk Vestfjarðasvæðisins og horfa á hvernig hlutirnir eru gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Þar talar hann meðal annars um það hvernig umsvif hins opinbera geta haft áhrif og segir á einni af glærum sínum, með leyfi forseta: „Hið opinbera getur örvað hagkerfið og aukið atvinnustig með lækkun skatta, auknum útgjöldum og auknum fjárfestingum.“ Lækkun skatta felur í sér aukin útgjöld. Síðan er líka hægt að horfa á þetta þannig að hið opinbera getur dempað hagkerfið með hækkun skatta, minni útgjöldum og minni fjárfestingum. Það er sú leið sem ríkisstjórnin virðist ætla að fara, þ.e. ekki örvunarleiðina heldur hina. Það kom líka fram í erindi Vífils að landsbyggðin virðist ráðstafa 30–80% af tekjum sínum á höfuðborgarsvæðinu. Höfuðborgarsvæðið virðist hins vegar ráðstafa 10–20% af tekjum sínum til lögaðila á landsbyggðinni. Þetta er enn ein vísbendingin um að rangt sé gefið að mínu mati. Það er þetta sem sum okkar voru meðal annars að ræða um þegar við ræddum skoðanakönnunina sem á að gera um stjórnarskrána. Við hljótum að vera með þessa þætti í umræðunni þegar við ræðum jöfnun atkvæða og allt þetta dót. Það kemur líka fram í erindi Vífils að annarri hverri krónu sem innheimt er af hinu opinbera á landsbyggðinni sé ráðstafað þar, hinni þá væntanlega í Reykjavík. Það er margt í þessum glærum og þessari yfirferð sem ég tel mjög áhugavert fyrir þingmenn að kynna sér og við hefðum átt að vera búin að fara yfir þetta í þinginu áður, held ég. Á 24. glæru leitar hann svara við þeirri spurningu hvað sé til ráða til að snúa þessari þróun við. Það er tvennt sem hann nefnir, annars vegar að flytja opinber „störf“ eða verkefni út á land og hins vegar að vera mögulega með aðra skattprósentu úti á landi. Þá komum við að því sem ég ætlaði að tengja þetta við, það að veiðigjaldið sem nú stendur til að hækka gríðarlega er fyrst og fremst skattur á landsbyggðina. Auðvitað er það líka skattur á höfuðborgarsvæðið því að hér eru öflugir útgerðaraðilar en fyrst og fremst er þetta skattur á landsbyggðina þar sem obbinn af fyrirtækjunum og aflaheimildunum er þar. Það væri verðugt að spyrja þeirra spurninga hvaða réttlæti stjórnvöld sjá í því að leggja sérstakan skatt á hluta landsmanna eins og gert er með þessum hætti. Það er ekki þannig að þessi skattur leggist eingöngu á kennitölur fyrirtækja heldur hefur hann áhrif á alla sem starfa í greininni. Hér er gjarnan sagt að við sem stöndum gegn þessu eða gerum athugasemdir við þessar breytingar séum talsmenn sérhagsmunaafla. Ég hef velt því fyrir mér fyrir hvaða sérhagsmunaöflum við þingmenn getum talað. Eru það bændurnir sem vinna við löndun á Skagaströnd? Eru það karlarnir sem keyra flutningabílana og fiskinn til Reykjavíkur til útflutnings? Eru það þeir sem vinna á lyfturunum í höfnunum? Er það fiskvinnslufólkið? Eru það rafvirkjarnir sem vinna í skipunum eða vélvirkjarnir? Hver eru þessi sérhagsmunaöfl sem við erum að verja ef menn vilja orða það þannig? Eru það útgerðarmennirnir sem allt þetta fólk á afkomu sína undir og vinnur hjá? Þetta er mjög sérstök og villandi umræða, frú forseti, af því að hún er hreint og beint ekki sanngjörn. Það er svo margt fleira undir. Í sumum bæjarfélögum er ástandið einfaldlega þannig að ef útgerðarfyrirtækið í bænum rúllar fer allt hitt með. Í mörgum þessum byggðarlögum eru þetta fyrirtækin sem halda uppi atvinnu. Byggðastofnun skilaði inn áliti um þessi frumvörp og hefur ýmislegt við þau að athuga. Síðasta setningin í því áliti hljóðar svo, með leyfi forseta: „Færa má fyrir því rök að veiðigjöld séu landsbyggðarskattur, enda stór hluti aflaheimilda bundinn fyrirtækjum þar.“ Þarna er það ríkisstofnunin Byggðastofnun sem metur hlutina nákvæmlega svona, að sérstaklega sé verið að skattleggja landsbyggðina með því að leggja á þessi veiðigjöld. Það kann að vera að einhver fyrirtæki geti borgað hærra veiðigjald en þau gera í dag vegna þess að rekstur þeirra er það góður og skuldir þeirra það litlar en þá verður líka að koma fram með mál þar sem tekið er á þeim fjölbreytileika sem er í útgerð á Íslandi. Þá má heldur ekki skattleggja þau fyrirtæki sem geta greitt meira þannig að þau hrökklist frá, leggi skipum eða stöðvi fjárfestingar eða nýsköpun. Það verður að vera jafnvægi í þessu og það jafnvægi er ekki að finna í því frumvarpi sem við ræðum hér, því miður. Í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja er samandregið það sem snýr að bönkunum og þeim sem eiga hagsmuna að gæta þeim megin frá, þ.e. að veð þeirra eða viðskiptavinir rýrni ekki þannig að þeir geti ekki staðið í skilum. Þetta er mjög kjarnyrt umsögn. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp þá þrjá punkta sem Samtök fjármálafyrirtækja senda frá sér um stöðuna frá sínum bæjardyrum. Í fyrsta punkti segir svo: „Núverandi staða efnahagsmála hér á landi mælir ekki með því að gerðar séu grundvallarbreytingar á starfsskilyrðum undirstöðuatvinnuvegar þjóðarinnar. Þjóðin glímir enn við afleiðingar efnahagshrunsins og glæfralegt að skapa óvissu um stöðu sjávarútvegs meðan svo stendur á.“ Þetta er býsna góður punktur og eitt af því sem við höfum haldið hér fram bráðum í nærri fjögur ár, að mjög varhugavert sé að hafa óvissu um sjávarútveginn þegar við eigum að reyna að efla hann eins mikið og við getum. Í það minnsta hefðu menn þá átt að byrja á því að koma fram með mál sem hægt væri að ná sátt um þannig að menn gætu unnið eftir því til framtíðar. Í öðrum lið segir, með leyfi forseta: „Breytingarnar munu veikja stöðu sjávarútvegs með verulega aukinni skattheimtu, skapa óvissu um aðgang að auðlindinni, letja fjárfestingar og draga úr hagkvæmni greinarinnar. Engin greining á áhrifum frumvarpsins á þessa þætti fylgir með frumvarpinu né heldur greining á áhrifum á þau fyrirtæki sem nú eru starfandi eða þau byggðarlög sem mestra hagsmuna hafa að gæta í þessu efni. Látið er skeika sköpum um þessi mikilvægu atriði.“ Síðan var farið í þá úttekt sem Daði Már Kristófersson og Stefán B. Gunnlaugsson gerðu og svaraði hún hluta af þessu. En þarna er líka fjallað um hagkvæmni greinarinnar og það er nokkuð sem mér finnst skorta hjá stjórnarliðum sem eru fylgjandi þessum breytingum, þeir virðast horfa fram hjá þeirri miklu hagkvæmni sem er í íslenskum sjávarútvegi og þeirri staðreynd að íslenskur sjávarútvegur er ekki ríkisstyrktur eins og er víðast hvar annars staðar í heiminum með einhverjum hætti. Sjávarútvegur er ekki ríkisstyrktur á Íslandi. Samkeppnisaðilar okkar njóta flestir ríkisstyrkja. Það að ætla að auka skattheimtu í sjávarútvegi og veikja stöðu hans veikir um leið samkeppnishæfni greinarinnar gagnvart erlendum samkeppnisaðilum. Það er allt einhvern veginn öfugt við þau mál sem hér eru lögð fram, í það minnsta er tekin gríðarleg áhætta sem er ekki þess virði að taka til þess eins að framfylgja einhverjum klisjum sem ég held að stjórnarflokkarnir séu með á borðinu hjá sér, klisjum um að greinin standi svona og svona, það séu eintómir bófar og ræningjar í sjávarútvegi og þeir eigi bara að borga. Þetta er tónninn sem þingmenn slá hér, og helst hæstv. forsætisráðherra. Staðreyndin er hins vegar sú að í sjávarútvegi starfa tugþúsundir manna, harðduglegt fólk sem leggur milljarða til samfélagsins beint og óbeint. Í þriðja lið í áliti Samtaka fjármálafyrirtækja segir, með leyfi forseta: „Tillögur frumvarpsins munu jafnframt veikja efnahag fjármálafyrirtækja sem kröfur eiga á sjávarútvegsfyrirtæki þar sem tryggingar fyrir eldri lánum munu rýrna. Endurreisn fjármálafyrirtækjanna er enn á viðkvæmu stigi og íslenska ríkið á þar mikilla hagsmuna að gæta, beint og óbeint. Þá mun aðstaða sjávarútvegsfyrirtækja til töku nýrra lána til fjárfestinga veikjast.“ Þetta er niðurstaða Samtaka fjármálafyrirtækja. Nái þessi frumvörp í gegn - og þær breytingar sem boðaðar hafa verið á veiðigjaldinu laga þetta ekki á nokkurn einasta hátt - munu þau veikja stöðu fjármálafyrirtækja, veikja þau fyrirtæki sem sama ríkisstjórn, sömu stjórnarflokkar, ætlar að selja til að fjármagna svokallaða fjárfestingaráætlun. Frú forseti. Mér finnst einhvern veginn ekki ganga upp að ætla fyrst að veikja þau fyrirtæki sem ríkið á hlut í, rýra þær eignir, og reyna svo að selja þau. Mér finnst þetta ekki ganga upp og það þarf að leita svara við þessu með einhverjum hætti. Það er annað atriði sem sem mér finnst rétt að setja í þetta samhengi, afskriftirnar sem gjarnan er talað um í sjávarútvegi. Það var reyndar líklega í fyrrahaust, í september eða október kannski, sem fram kom skýrsla nefndar sem fylgist með afskriftum og þess háttar í fjármálaumhverfinu - ég man ekki í svipinn hvað sú nefnd heitir. Það kemur fram í töflu í skýrslunni að á meðan sjávarútvegsfyrirtækin fengu rúmlega 12 milljarða afskrifaða voru um 140 milljarðar afskrifaðir í verslun og þjónustu. Samt er alltaf sjávarútvegurinn dreginn upp í umræðunni og sagt að það sé óþolandi að afskrifa svona mikið hjá útgerðarmönnum og sægreifum. Það eru 12 milljarðar úr þessari grein á móti tæplega 140 milljörðum. Þetta er það sem sjávarútvegurinn hefur búið við allt of lengi. Að mínu viti hefur staðið yfir 10–15 ára löng herferð gegn þessari atvinnugrein á Íslandi og því miður eru það núverandi stjórnarflokkar sem þar hafa farið fremst, sér í lagi Samfylkingin. Það er sorglegt að segja það en nákvæmlega það hefur Samfylkingin gert með þeirri orðræðu sem hæstv. forsætisráðherra viðhafði á síðasta flokksráðsfundi hjá Samfylkingunni. Þetta er að mínu viti ósanngjarnt í umræðunni. Í sjávarútvegi eins og í öllum öðrum atvinnugreinum, hvort sem um er að ræða iðnað, þjónustu eða eitthvað annað, hlýtur einhverjum að verða á en það er mjög ósanngjarnt að setja alla undir sama hatt, frú forseti. Það er mikilvægt að við þingmenn höfum það í huga að þetta er ekkert að gerast núna, þetta hefur staðið mjög lengi, eins vitlaust og það er. Menn hafa talað um almannahagsmuni en ég veit ekki hvort ég á að fara út í þá því að þetta er svo fáránlegt að það hálfa væri nóg, þ.e. að almannahagsmunir fari ekki saman við það að reka öflugan og hagkvæman sjávarútveg sem leggur til 40% af útflutningstekjum þjóðarinnar, að það séu ekki almannahagsmunir að þeirri grein gangi vel. Auðvitað skiptir það gríðarlega miklu máli og það kann jafnvel að skipta meira máli en að ná inn nokkrum aukamilljörðum í veiðigjöld. Það er líka ljótur leikur í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar að stilla því þannig upp að veiðigjaldið eigi að standa undir sóknaráætlun landshluta og sambærilegum verkefnum úti á landi. Af hverju settu menn hlutina ekki þannig upp að sala bankanna ætti að standa undir því? Það er að sjálfsögðu vegna þess að verið er að reyna að segja við fólk úti á landi: Ef við fáum veiðigjaldið fáið þið kannski veg. Þetta er ljótur leikur sem stjórnarflokkarnir leika með fjárfestingaráætlun sinni sem er þannig úr garði gerð að maður ætti kannski ekki að hafa fleiri orð um hana. Frumvarpinu fylgja þrjú nefndarálit, eitt frá meiri hluta atvinnuveganefndar og annað frá 1. minni hluta, hv. þingmönnum Einari K. Guðfinnssyni og Jóni Gunnarssyni, en hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson skilar svo séráliti. Í nefndaráliti meiri hlutans segir á bls. 2 um markmið frumvarpsins, með leyfi forseta: „Um markmiðið að baki sérstöku veiðigjaldi, þ.e. það markmið að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar …“ Skattar, hvaða nafni sem þeir nefnast, fara í stóru hítina eins og við segjum gjarnan, fara til ríkissjóðs sem ráðstafar svo fjármununum. Þessi aukaskattur sem um er að ræða virðist eiga að fara þangað samkvæmt því frumvarpi sem hér um ræðir en ekki renna sérstaklega í verkefni tengd þeim stöðum þaðan sem skatturinn kemur. Ég velti því fyrir mér þegar ég las þessa setningu og hlustaði á ráðherra og aðra tala um þetta mál hvort verið væri að boða sams konar skatt á aðrar auðlindir sem íslenska ríkið á. Við getum til dæmis horft á ferðaþjónustu. Á að leggja á hana sérstakt auðlindagjald? Það er að sjálfsögðu grein sem nýtir íslenska náttúru, selur aðgang að henni. Fylgjendur þessa frumvarps hljóta að vera að hugsa um að leggja auðlindagjald á ferðaþjónustuna því að ferðaþjónustan notar augljóslega náttúruperlur sem öll þjóðin á. Ég tek fram að ég er á móti slíku gjaldi. Við getum horft á Gullfoss. Er ekki hægt að taka upp sérstakt gjald á þá sem selja ferðir þangað? Mér finnst ég ekki hafa fengið nein svör við vangaveltum af þessu tagi. Það má líka nefna tíðnibylgjur sem eru mjög takmörkuð auðlind og fáir sem nýta hana. Menn greiða gjald fyrir að fá þær bylgjur, þau tíðnisvið. Svo er það vindurinn. Nú er Landsvirkjun að fara af stað með vindmyllur. Munu einstaklingar fara af stað og setja upp vindorkuver með vindmyllum hringinn í kringum landið? Munu þeir þá greiða auðlindagjald til ríkisins? Ef einhver á vindinn hlýtur það að vera forsætisráðherra eða ríkið, maður skyldi ætla það. Í nefndaráliti 2. minni hluta er dregin upp hvað besta myndin af þeim athugasemdum sem settar hafa verið fram. Þar er farið yfir einstakar greinar og þær breytingar sem menn hafa rætt varðandi þessi frumvörp. Sigurður Ingi Jóhannsson skilar inn nefndaráliti og eins og gengur og gerist í nefndarálitum er þar upptalning á því sem gert hefur verið í nefndinni. Síðan fer hann yfir umsagnir. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson setur fram athugasemdir í nokkrum liðum og nefnir þar í fyrsta lagi að álagningin sé umfangsmikil. Hann talar um að auðlindarentan hafi í raun þegar orðið til, eigngerst eins og hann orðar það, og horfið út úr sjávarútvegi í viðskiptum með aflahlutdeild, eins og áður var nefnt í álitinu. Það sem skiptir mestu máli þegar maður er búinn að fara í gegnum athugasemdir í báðum minnihlutaálitunum er að menn sjá ekki flöt á því að þetta gangi hreinlega upp. Gjaldið er of hátt til að fyrirtækin ráði við þetta. Fyrirkomulagið á innheimtunni er líka gagnrýnt eða vinnunni sem fer í hönd. Lagt er til að skipuð verði sérstök veiðigjaldsnefnd til að fara yfir og fylgja málinu eftir og mér finnst eins og það sé hálfpartinn viðurkennt að sú aðferðafræði sem lagt er upp með sé ekki nógu góð. Menn virðast hafa miklar efasemdir um hana. Í umræðum í þinginu á föstudaginn kom fram að menn hafa velt fyrir sér öðrum leiðum og ég sakna þess mjög að sjá ekki víðtækari umfjöllun um þær leiðir sem hugsanlega hefði verið hægt að ná víðtækri sátt um. Þó að menn hefðu kannski tekist á um upphæðir hefði verið betra að hafa sátt um aðferðafræðina, um leiðina sem á að nota. Um hana ríkir hins vegar engin sátt og uppi eru miklar athugasemdir um að sú aðferðafræði sem kemur frá sjávarútvegsráðherra sé rétt. Það kom líka fram einhvers staðar að þau gögn sem lögð eru til grundvallar - ég held að það hafi verið athugasemd frá Hagstofunni - hafi ekki verið ætluð í útreikninga sem þessa. En það getur vel verið hægt að laga þau að því. Ef hægt er að ná einhvers konar sátt um aðferðafræðina þó að upphæðirnar verði deiluefni er það að minnsta kosti skref í rétta átt. Ef menn eru almennt sammála um að innheimta eigi hærra veiðigjald sem eigi þá að miðast við að það sé gert þegar vel gengur í sjávarútvegi og síðan lækki það þegar illa gengur þarf aðferðafræðin að vera í lagi. Um hana þarf að ríkja sátt og hún þarf að vera augljós. Ég get ekki séð að það eigi við í þessu tilviki. Menn telja almennt, nema þeir sem sömdu frumvarpið, að aðferðafræðin gangi ekki upp. Í nefndaráliti hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar eru rifjaðar upp nokkrar athugasemdir sem komið hafa fram, m.a. umsagnir sveitarfélaga. Ég ætla að lesa hluta úr athugasemd frá Grindavíkurbæ, með leyfi forseta: „Búast má við að stóraukin gjaldheimta af sjávarútvegsfélögunum leiði til þess að fyrirtækin reyni að draga úr kostnaði annars staðar, m.a. með því að endursemja við sjómenn og annað starfsfólk, fækka stöðugildum og draga úr þjónustukaupum. Lækkun á launakostnaði fyrirtækjanna og minnkandi þjónustukaup munu skila sér í enn frekari lækkun útsvarsstofns Grindavíkurbæjar og samdrætti í tekjum hafnarinnar.“ Nákvæmlega þetta held ég að megi yfirfæra á hvert einasta byggðarlag hringinn í kringum landið þar sem einhver sjávarútvegur er stundaður. Þetta er það sem sveitarstjórnarmenn hafa verið að segja við okkur þingmenn að verði áhrifin nái frumvarpið fram að ganga. Meira að segja eru dæmi um að fyrirtæki sem eru með starfsemi á nokkrum stöðum sjái fram á að hætta starfsemi á sumum stöðum til að mæta þeim kostnaði sem þessu fylgir. Það er að sjálfsögðu eðli alls rekstrar að þegar aukakostnaður verður til er reynt að mæta honum einhvern veginn. Í umsögn Vestmannaeyjabæjar segir að gjaldið sé landsbyggðarskattur sem kallaður hafi verið auðlindagjald og sé fáheyrt hár, að boðað auðlindagjald hefði orðið um 5 milljarðar kr. fyrir atvinnulífið í Vestmannaeyjum árið 2010 af 24 milljörðum fyrir allt landið. Vestmannaeyjabær tekur þetta út frá sér aðallega. Hreppsnefnd Vopnafjarðar varar við þessu. Síðan er hér umsögn frá Snæfellsbæ. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa það sem segir um hana í áliti 2. minni hluta: „Í umsögn sinni vísar Snæfellsbær í að samkvæmt greiningu Deloitte á afleiðingum frumvarpsins er talið að veiðigjaldið af fyrirtækjum í Snæfellsbæ verði 817 millj. kr. á ári, en þess má geta að útsvar Snæfellsbæjar árið 2010 er 625 millj. kr. Af 24 útgerðarfélögum sem litið var á í úrtaki Deloitte kemur í ljós að um 17 geta mögulega ekki staðið við núverandi greiðsluskuldbindingar sínar verði frumvarpið samþykkt óbreytt. Hjá þessum félögum starfa um 204“ - einstaklingar væntanlega - „og greiddu þau 2,4 milljarða kr. í laun til starfsmanna sem greiða útsvar til bæjarins upp á 193 milljarða kr. …“ Þetta mun því augljóslega hafa mikil áhrif ef af verður. Ekki er nóg með að rekstur útgerðarfyrirtækjanna sé í uppnámi og störf fólks heldur líka rekstur sveitarfélaga. Ég hef verið í stjórn sveitarfélags sem að mestu byggir afkomu sína á útgerð og landbúnaði og þá sá maður það á útsvarstekjum sveitarfélagsins hvenær sjómennirnir þénuðu vel og hvenær ekki. Útsvarið sveiflaðist í takt við söluna á afurðunum. Það var mjög merkilegt að sjá að þegar gengið var mjög sterkt drógust tekjur saman og svo öfugt þegar gengið var veikt. Það eru svo margir sem eiga mikið undir því að rekstur þessarar greinar sé hagkvæmur, að greinin sé vel rekin, m.a. það fólk sem vinnur þau störf sem ég taldi upp áðan. Við megum ekki láta eins og þetta skipti engu máli. Það verður að taka tillit til þess, jafnvel þó að einhverjir hafi sagt of mikið á flokksþingi eða einhvers staðar annars staðar. Í nefndaráliti 1. minni hluta, hv. þingmanna Einars Kristins Guðfinnssonar og Jóns Gunnarssonar, er svipaður tónn. Talað er um aðferðafræðina og reyndar farið yfir í stjórnarskrána. Ég ætlaði reyndar að fara aðeins í hana og geri það kannski í annarri ræðu. Fyrir liggur umsögn frá Helga Áss Grétarssyni og fleiri lögmönnum um að þarna geti pottur verið brotinn. Það er mikilvægt að hafa það á hreinu áður en farið er af stað í svo viðamiklar breytingar. Í nefndaráliti þeirra félaga er mikið vitnað í skýrslu Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar sem þeir sömdu fyrir atvinnuveganefnd Alþingis. Nefndin hlýtur því að taka mikið mark á þessu plaggi en það er uppistaðan í athugasemdunum sem koma fram. Frú forseti. Ef við reynum að draga málið svolítið saman hafa menn talað um að samhljómur sé með þessu og hinum og þessum stefnum, þar á meðal stefnu framsóknarmanna. Ég verð að hryggja þá ágætu menn sem hafa haldið því á lofti með því að það er enginn samhljómur með þeim útfærslum sem nefndin boðar og okkar stefnu. Það eru bara útveggirnir sem eru sameiginlegir, enginn annar samhljómur. Stóra myndin er svipuð, leyfi til langs tíma - við tölum reyndar um samninga en ekki leyfi því að við teljum mikilvægt að um þetta gildi samningar. Annað er kannski ekki nákvæmlega eins, ég verð að segja það, ég var að reyna að rifja þetta upp áðan. Menn hafa farið mikinn í að lesa saman þessi frumvörp og stefnu Framsóknarflokksins en það er hægt að afgreiða það mjög hratt, það er ekkert sammerkt með þeirri leið sem hér á að fara og stefnu okkar. Frú forseti. Það er mikilvægt að þetta mál verði rætt í þaula. Ég held að við ættum að sökkva okkur ofan í þær úttektir og þær skýrslur sem gerðar hafa verið um málið því að þær eru þau vinnugögn sem hafa verið lögð fram ásamt að sjálfsögðu þeim athugasemdum sem gerðar hafa verið þar sem sveitarfélög og einstök fyrirtæki hafa lagt sig fram um að reikna áhrifin af þessu öllu saman. Það er líka mjög mikilvægt að þeir sem fylgjast með umræðunni láti ekki glepjast af þeim ótrúlega málflutningi sem sumir stjórnarþingmenn, og hæstv. forsætisráðherra í broddi fylkingar, viðhafa í þessu máli og um sjávarútveginn. Við erum að tala um bein og óbein störf tugþúsunda Íslendinga. Hundruð milljarða eru í húfi fyrir íslenskt samfélag að þessi grein gangi. Það er beinlínis rangt að tala um að almannahagsmunir felist í því að taka þessa grein og rústa henni gjörsamlega eins og markmiðið er með þessum frumvörpum, það getur ekki verið. Það er sorglegt að hlusta á talsmenn alls þess fólks sem vinnur hjá þeim fyrirtækjum sem í hlut eiga. Það er með ólíkindum að fyrirbærið Alþýðusamband Íslands skuli ekki hafa beitt sér af meiri hörku gagnvart þeim óskapnaði sem þessi frumvörp eru. Engir hafa meiri hagsmuna að gæta en skjólstæðingar þess.

Hæstv. forseti. Í gær var sjómannadagurinn og ég var þeirrar gæfu aðnjótandi að fá að heimsækja Vestmannaeyjar og hitti þar fjölmarga sem voru að fagna þeim mikla hátíðardegi, sjómenn, fiskverkafólk, útgerðarmenn og almenna borgara sem búa í Eyjum og voru gestir í Eyjum. Ég gat ekki orðið vör við annað en að hugur flestallra ef ekki allra sem ég hitti væri bundinn við þá miklu óvissu sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa komið á í samfélaginu í tengslum við þá kollvörpun á íslenska sjávarútvegskerfinu sem nú er boðuð. Hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna hafa farið hér mikinn og sagt að þetta sé allt saman gert með almannahag í huga og almannahagsmunir krefjist þess að þessu öllu saman verði kollvarpað. Hefur hv. þingmaður fundið þess stað í þeirri umræðu sem hefur verið hér í þinginu að þetta sé rétt, að almannahagsmunir krefjist þess að kerfinu sé breytt? Ég held því fram, eins og ég held að hv. þingmaður hafi í örstuttu máli reynt að koma inn á í ræðu sinni, að hagsmunir almennings í landinu séu einmitt þeir að hér séu stöndug sjávarútvegsfyrirtæki sem skili arði, sem nýti arð sinn í fjárfestingar og hagræði í greininni eftir því sem kostur er, því að þá erum við öll hér, allur almenningur í landinu, að upplifa það að auknar gjaldeyristekjur komi inn í landið. Þar af leiðandi verður hagur okkar allra betri. Þannig upplifi ég þetta og spurningarinnar virði af því að ég tel að ekki sé verið að gæta almannahags í þessum tillöguflutningi ríkisstjórnarflokkanna heldur einhverra - einhver gæti sagt sérhagsmuna valinna hópa sem óska eftir því að komast inn í kerfið, maður getur eiginlega ekki skilið þetta öðruvísi. Er hv. þingmaður með einhverja aðra skoðun á þessu efni varðandi almannahagsmunina?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að fólk sem starfar í þessari atvinnugrein er mjög áhyggjufullt. Þau símtöl sem við fáum eru mikið til frá fólki sem er að velta fyrir sér: Hvernig verður framtíðin? Hvernig verður atvinnan mín í framtíðinni ef það er þannig að fyrirtæki sem er með vinnslu eða framleiðslu, eða hvað má kalla það, á nokkrum stöðum þarf að loka? Ef togarinn fer, hættir að landa, hættir að koma í höfn, hvað verður um alla þá sem hafa atvinnu af því að þjónusta skipið? Fólkið hefur áhyggjur af þessu. Þetta eru almannahagsmunir. Það eru almannahagsmunir að þeir aðilar, líkt og allir aðrir, sem vinna við sjávarútveginn hafi af honum sómasamlegar tekjur. Það er hins vegar önnur umræða, hvort megi breyta því eitthvað. Það sem stjórnvöld ættu vitanlega að gera, ekki síst þegar ástandið í landsmálum er eins og það hefur verið, þ.e. efnahagsmálum, er að hvetja þessa atvinnugrein áfram, skapa henni umhverfi þannig að hún geti framleitt meira, selt meira, ráðið fleira fólk í vinnu, sett fjármuni í nýsköpun, fjárfestingar, rannsóknir og þróun. Þetta er það sem við eigum að gera þegar kreppir að. Við eigum ekki að setja hornin í helstu atvinnugreinina og gefa það í skyn að þar séu bara einhverjir bófar og ræningjar sem geti bara borgað meira til samfélagsins. Ef það er þannig að þessi fyrirtæki geti greitt meira til samfélagsins þá skulum við reyna að búa til einhverja reglu sem metur hvert og eitt fyrirtæki út frá getu þeirra og segja svo: Ókei, við skulum hafa þetta skynsamlegt þannig að fyrirtækin fari ekki í aðgerðir sem komi svo í bakið á okkur annars staðar frá. Það eru almannahagsmunir að koma í veg fyrir að eitthvað slíkt gerist.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Sagt hefur verið að þetta veiðigjald, veiðiskattur eða landsbyggðarskattur eins og þetta augljóslega er, sé nauðsynlegt og nauðsynlegt að hafa það svona hátt vegna þess að ástand þjóðarbúsins er eins og það er. Þá vekur athygli manns að búið er á sama tíma að halda blaðamannafundi og kynna í hvað eigi að eyða þessum peningum fyrir fram. Það er í hin ýmsu samgönguverkefni og fullt af ágætum verkefnum en það á ekki, eins og ég sé þetta, að nota þá fjármuni sem eiga að fást með þessari auknu skattheimtu til að greiða niður skuldir ríkissjóðs, ég get ekki séð það. Spurning mín er því þessi: Þegar þetta partí ríkisstjórnarflokkanna er búið, þegar búið er að skattleggja sjávarútvegsfyrirtækin undir drep og takmarka þannig tekjur ríkissjóðs til framtíðar, því að þau munu skila verri afkomu, þá koma aðrar kosningar. Þá þarf væntanlega að lofa einhverju fleiru en þeim 

Virðulegi forseti. Ég held að þessi ríkisstjórn verði ekki í neinum vanda með að finna eitthvað til að skattleggja, ég held að það sé alveg ljóst. Önnur eins hugmyndaauðgi hefur ekki sést, held ég, hér á landi. Það hlýtur að vera áhyggjuefni allra þeirra sem hafa einhverjar tekjur að velta fyrir sér: Hvert fara allir þeir skattar sem verið er að taka af okkur? Ég lít þannig á, frú forseti, að sú fjárfestingaráætlun sem hér var kynnt fyrir skömmu er með þeim fyrirvara að allar tekjur inn í hana eru háðar fyrirvörum, þ.e. sala á bönkum og veiðigjaldið. Ég lít svo á að það hafi í fyrsta lagi verið kosningaplagg, því að það þurfti að reyna að lyfta upp ímynd ríkisstjórnarinnar. Í öðru lagi, sem ég held að sé verra, og það er bara mín kenning svo það sé tekið fram, ég held að ríkisstjórnin hafi þurft að reyna að kaupa fylgi við þessar gölnu hugmyndir sínar um veiðigjaldið og sjávarútvegsfrumvörpin. Þess vegna hafi verið teiknað upp einhvers konar auglýsingaplagg sem á að telja fólki trú um að hægt sé að gera þá hluti fyrir þessa aura.

Hæstv. forseti. Ég hlustaði með athygli á hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson ræða um frumvarpið. Mér finnst það sem þar var sett fram að mestu leyti hafa verið mjög málefnalegt og þannig held ég að umræðan eigi að vera til að nálgast þetta verkefni betur og við eigum að taka það svolítið út fyrir úthrópanir og annað slíkt. Hv. þingmaður, ef ég tek það sem dæmi, gerði mikið úr umsögnum sveitarfélaga. Sveitarfélögin sendu margar umsagnir inn og reiknuðu þetta út á sem versta veg eins og það kæmi út hjá þeim hverjum og einum. Ég get tekið eitt dæmi. Vinir mínir í Bolungarvík komu með skýra og merkilega framsetningu og settu mál sitt mjög vel fram, skilmerkilega og mjög athyglisvert það sem þeir sögðu. En þá er það spurning um, virðulegi forseti, hvað mönnum finnst, hvað menn leggja fram og oft er tínt til það neikvæða. Og þar var til dæmis ekki tekið tillit til þess að í þeim ágæta bæ koma um þúsund tonn vegna línuívilnunar. Ef leigja þyrfti þann kvóta til sín, þau þúsund tonn, á hverju ári kostaði það 350 milljónir kr. Það má því segja að línuívilnunin hafi gert þessum fallega stað 350 millj. kr. í plús. En um það var ekkert fjallað í umsögninni. Ég tek þetta svona sem dæmi um það að menn setja ýmislegt fram. Hver er ekki á móti skattahækkunum? Drottinn minn dýri, eru það ekki allir, er það ekki bara hlutverk allra? En það sem ég ætlaði líka gera að umtalsefni er það sem hv. þingmaður ræddi um, þ.e. skuldaniðurfellingu í landinu. Það var mjög athyglisvert sem hann setti fram og nefndi þar tölur sem ég man ekki alveg til að fara með. En það kom ekki fram á fundum nefndarinnar, til dæmis með Arion banka þar sem ég spurði mjög hvasst um hvað lagt hafi verið í afskriftareikning hjá þeim banka vegna sjávarútvegsins, vegna þess að ég veit að mikið hefur verið lagt þar til hliðar, en ég fékk ekki svar um upphæðina. Virðulegi forseti. Tilfinning mín eftir umfjöllun í nefndinni með bönkunum var að bankarnir hafi stoppað þá vinnu við að ganga frá skuldaniðurfellingum og afsláttum vegna gengislánadóma, að það bara bíði.

Virðulegi forseti. Það er eflaust misjafnt eftir sveitarfélögum hvernig þetta kemur við þau en flest þeirra munu, og það sést á athugasemdum sem koma inn, verða fyrir töluvert miklu höggi. Það sem gleymist kannski líka í þessu er að sveitarfélögin eru vitanlega misstór og missterk og fyrirtækin eru mismiklir burðarásar í samfélögunum, það hefur þar af leiðandi mismunandi áhrif þannig að ekki er óeðlilegt að það sé kannski - ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður var að fara áðan en ef ég skil það rétt þá sé einhver misskilningur í útreikningum frá því bæjarfélagi. Það hefur líka komið fram - mig minnir að það hafi verið Tálknafjarðarhreppur frekar en einhver annar sem var búinn að reikna út hvað þeir fengju og hvað þeir þyrftu að gefa og þar var nú býsna mikill munur. Varðandi tölur og Arion banka, ég get engu svarað um það hvað er í bókum þess banka enda fá þingmenn ekkert að vita hvað er að gerast í þessum fjármálaheimi, virðist vera. Ég get þó sagt að mín skoðun er sú að ástæðan fyrir því að ekki hefur verið meira um afskriftir í sjávarútveginum en sem þar koma fram er sú að þetta eru vel rekin fyrirtæki. Þetta eru fyrirtæki sem menn eru búnir að vanda sig við að reyna að reka. Þau eru skuldsett en þau geta aflað sér tekna og það er þess vegna sem ekki er búið að afskrifa hjá þeim því að fjármálastofnanirnar horfa bara á ársreikningana í fyrirtækjunum. Uppgjörin segja: Bíddu, þið skuldið mikið en þið hafið öll færi á að vinna og borga þessar skuldir. Þess vegna eru fjármálastofnanir að gagnrýna þessi frumvörp af því að þær sjá það að nái þau fram að ganga munu þau fyrirtæki sem þær ætluðu að láta borga sínar skuldir, þeim mun þá ekki takast að gera það miðað við að þessi frumvörp nái fram að ganga. Þannig skil ég þessa mynd.

Hæstv. forseti. Aðeins til að fyrirbyggja misskilning er ekki neinn misskilningur í gögnunum sem komu frá því ágæta bæjarfélagi Bolungarvík, alls ekkert svoleiðis. Þeir settu mál sitt vel fram en ég tek það sem dæmi að ekki var rætt um þann plús sem kemur til dæmis út af línuívilnuninni, og það á að sjálfsögðu við um fleiri staði sem njóta þess í línuívilnun. Aðeins varðandi afskriftareikninginn og það sem hv. þingmaður ræddi dálítið um í ræðu sinni og ég var með hér í stuttu andsvari. Það sem ég sagði og ætla að hnykkja betur á þegar ég hef aðeins meiri tíma - nú, það er bara ein mínúta já - að það hefur verið lagt í afskriftareikning, og það kom fram á fundum nefndarinnar, en málin eru ekki fullkláruð. Ekki er búið að færa það úr afskriftareikningnum til fyrirtækjanna sem tölu til að fella niður. Þetta á við vegna ólöglegra gengislána. Mörg sjávarútvegsfyrirtæki munu fá endurgreiðslur eða vaxtaniðurfellingu og tölu til baka vegna þeirra dóma. Það kom fram á fundum í nefndinni að þessi mál eru ekki búin, þau hafa jafnvel stoppað, bankarnir eru að bíða eftir að sjá hvaða fiskveiðistjórnarkerfi verður, það er ekki ólíklegt. Þetta nefni ég, virðulegi forseti, vegna þess að það eiga eftir að koma greiðslur sem munu lækka vaxtaberandi kostnað sjávarútvegsfyrirtækja í landinu.

Virðulegi forseti. Ef svo er er það væntanlega bara til þeirra fyrirtækja sem hafa verið með erlend lán, sem eru til meðferðar hjá bönkunum. Það eru þá væntanlega eingöngu þau fyrirtæki sem hv. þingmaður á við þegar hann talar um að einhver fyrirtæki eigi von á peningum, von á því að fá lækkaðar skuldir. Ég veit ekki til þess að öll fyrirtæki séu í þeirri stöðu en ef þetta er niðurstaðan er það bara ágætt. Ég hef samt enga trú á að það séu það miklar tölur að það slagi upp í þessa 140 milljarða sem ég nefndi áðan að þjónustugeirinn sé búinn að fá afskrifað. Það þykir mér afar, afar ósennilegt ef svo er, að í bókum bankanna séu kannski 120–130 milljarðar óuppgerðir gagnvart sjávarútvegsfyrirtækjunum, mjög ólíklegt. Bankarnir og fjármálafyrirtæki hafa hins vegar lýst því ágætlega hvaða áhrif þetta mun hafa á rekstur þeirra, þar á meðal ekki síst Landsbankann, eign ríkisins, þar sem talað er um 31 milljarð, minnir mig.

Virðulegi forseti. Aðeins út af orðaskiptum hv. þingmanna um það sem varð ekki talið til tekna frá sveitarfélaginu Bolungarvík vegna þeirra sem stýra línuívilnun held ég að sveitarstjórnin og umsagnaraðilar þar hafi gefið umsagnir um það mál sem er verið að fjalla um núna. Það er ekkert í þessu máli hér sem breytir því nema síður sé í sambandi við línuívilnunina því að það er lögð til skerðing á henni. Það er mjög sérkennilegt að gera kröfu um að menn veiti umsagnir um núverandi stjórn fiskveiða vegna þeirra breytinga sem eru að eiga sér stað núna. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni töluvert inn á álit sveitarfélaganna og nefndi af því tilefni nokkur þeirra. Þar er af nógu að taka og erfitt að vitna í þau öll, það gefur augaleið. En mig langar að spyrja hv. þingmann út í eina umsögn sem liggur fyrir út af þessum málum sem við erum að fjalla um, umsögnina frá Vesturbyggð. Þar horfir til betri vegar en þar hefur verið samdráttur á undanförnum árum eða áratugum og fólksfækkun eins og víðast hvar á landsbyggðinni. Í umsögn Vesturbyggðar kemur fram, með leyfi forseta: „Með þessu má álykta að tæpar 300 milljónir flytjist frá Vesturbyggð til Reykjavíkur. Reynslan hefur sýnt að heldur ólíklegt er að þeir fjármunir skili sér til baka. Þá meta stjórnendur stærstu sjávarútvegsfyrirtækjanna í Vesturbyggð það svo að rekstur þeirra þoli ekki margföldun veiðigjalds og að þau verði gjaldþrota á mjög stuttum tíma …“ Við hv. þingmaður þekkjum báðir mjög vel hversu skertar samkeppnisaðstæður sjávarútvegsfyrirtækja á sunnanverðum Vestfjörðum eru, aðallega vegna samgöngumála. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann hafi ekki verulegar áhyggjur af því sem forustumaður sveitarfélags Vesturbyggðar benti á, þeirri þróun sem gæti átt sér stað ef þessi mál ná fram að ganga. Hver er skoðun hans á því, getur hann tekið undir með forsvarsmanninum að sveitarfélagið þoli ekki þessa skattlagningu í raun?

Virðulegi forseti. Það var líklega Vesturbyggð sem ég ætlaði að vitna í áðan í andsvari við hv. þm. Kristján L. Möller en sagði óvart Tálknafjarðarhreppur. Ég er alveg klár á því, já, ég segi það bara að ég er alveg klár á því að sveitarfélagið mun ekki ráða við það að fá á sig þessa miklu skattheimtu, að 300 millj. kr. verði færðar suður til Reykjavíkur. Þetta rennir líka stoðum undir það sem ég vitnaði í áðan um það hvað það er vitlaust gefið þegar kannski tvær af hverjum þremur krónum sem verða til á landsbyggðinni verða eftir í Reykjavík. Þetta er bara dæmi um að landsbyggðin er enn sérstaklega skattlögð. Ég sagði áðan frá nýrri skýrslu sem Byggðastofnun var að gefa út. Þar er talað um nokkur byggðarlög á landinu, m.a. Vesturbyggð, um fólksfækkun og ýmislegt annað. Þar segir, með leyfi forseta: „Sums staðar eru stór sjávarútvegsfyrirtæki burðarás í atvinnulífi svæðisins. Nefna má Odda í Vesturbyggð, Þórsberg á Tálknafirði, Ramma í Fjallabyggð, Hólmadrang á Hólmavík“ o.s.frv. Við erum að horfa á nákvæmlega þetta sem þau í Vesturbyggð eru að vara við. Ef það er hoggið í þessi fyrirtæki sem eru burðarásar í samfélaginu munu sveitarfélögin ekki þola það. Það er ekki verið plata neitt, menn eru bara að horfa á þær tölur sem verða til í samfélaginu. Þetta eru samfélög sem byggja á útgerð, byggja á fiskvinnslu. Ef til stendur að skattleggja sérstaklega fyrirtæki sem eru kannski þegar í vanda með að reka sig í því umhverfi sem nú er getur það vitanlega ekki gengið upp. Það að ætla svo að segja fólki að aukinn skattur á útgerðina 

Virðulegi forseti. Aðeins að þessu sem hv. þingmaður nefndi í restina, því hvernig menn túlka hvernig á að eyða þessum svokallaða skatti, tek ég undir það sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni, það er mjög ógeðfellt hvernig þetta er gert. Þetta minnir mann aðeins á umræðuna í kringum þessa IPA-styrki. Fyrst eru þeir réttlættir með því að setja þá í einhver göfug verkefni. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það hvaða áhrif þetta muni hafa á byggðarlögin á landsbyggðinni. Hv. þingmaður kom inn á það líka að ekki hefði verið mikið talað um þetta þegar gengið var sem sterkast og þá sáu auðvitað þeir sem voru að stýra þeim sveitarfélögum á þeim tíma hvað tekjur þeirra skruppu mikið saman. Þegar hv. stjórnarliðar halda því fram að búið sé að taka tillit til þeirra ábendinga sem koma hér fram, hvað finnst hv. þingmanni um þær fullyrðingar hv. stjórnarþingmanna að það sé búið að gera það? Frá einstaka sveitarfélögum liggja fyrir umsagnir um hvaða áhrif það hefur á byggðarlögin að stærstu sjávarútvegsfyrirtækin í viðkomandi sveitarfélögum fari lóðbeint á hausinn.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að horfa aðeins um öxl. Ég er hérna með viðtöl úr blaðinu Útvegurinn sem er kannski rétt að taka fram að ég held að sé gefið út af Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Þetta er 2005 og greinarnar fjalla um hversu sterkt gengi krónunnar er og hvað það gerir fyrirtækjunum erfitt fyrir, hvað reksturinn er þungur. Hér er verið að tala við lítil og stór fyrirtæki sem eru að segja að ef þau eigi að lifa verði krónan að lækka. Nú lækkar krónan, fyrirtækjunum gengur betur og þá kemur ný óværa, þessi skattheimta. Ég held að enginn þurfi að velkjast í vafa um það, enginn sem hefur kynnt sér rekstur sveitarfélaga sem byggja á útgerð og fiskvinnslu, að allar sveiflur hafa mjög mikil áhrif á rekstur sveitarfélaganna, hvað þá þegar 200–300 milljónir eru teknar út úr byggðarlaginu 

Frú forseti. Undirstaða þessa máls og þeirra deilna sem staðið hafa um það árum saman er vitanlega sú tilfinning almennings að það sé ójafnt gefið og ósætti við þá staðreynd að ein atvinnugrein í landinu hefur haft forréttindaaðgang að þjóðarauðlind og nýtt hana til hins ýtrasta án þess þó að arðurinn af nýtingu þeirrar auðlindar hafi skilað sér í sanngjörnum og réttlátum mæli út í samfélagið sjálft, inn í lífæðar þess. Greinin hefur verið rekin á þeirri forsendu að gróðanum hefur verið rakað saman, hann hefur vissulega komið sér vel fyrir þau fyrirtæki sem eru vel rekin en hann hefur ekki skilað sér með þeim hætti sem eðlilegt gæti talist út í íslenskt samfélag. Við sjáum núna þegar við reiknum út hvaða tekjur ríkissjóður, samfélagssjóðurinn, gæti haft af umframarðinum sem kemur inn í gegnum greinina. Við sjáum af hvaða fjármunum íslenskt samfélag hefur orðið á undanförnum áratugum, á sama tíma og við höfum séð síðustu nokkur ár mikinn gróða og hagnað af útgerð og vinnslu. Þá rennur okkur auðvitað til rifja að sjá þá byggðaröskun og þá miklu lífsháttabreytingu sem þessu kerfi hefur fylgt undanfarna þrjá áratugi. Það má með sanni segja að hér í landinu séu sum byggðarlög í sannkölluðum sárum eftir þetta kerfi. Við stöndum því frammi fyrir því núna að reyna að leiðrétta skekkjurnar í kerfinu og tryggja það að arðurinn af veiðunum komi í ríkara mæli inn til samfélagsins. Það er erfitt að fella einhvern salómonsdóm í því hvaða leið sé farsælust, hvað sé réttlátast, en sú leið sem hér er lögð til í sambandi við veiðigjaldafrumvarpið gengur þó að minnsta kosti út á það að tekið sé gjald af þeim umframarði sem hefur skapast í greininni þegar búið er að draga frá allan rekstrarkostnað og taka meira að segja tillit til meðal annars greiðslu tekjuskatts og greiðslu almenns veiðigjalds. Þá verður einhver mismunur til, einhver afgangur sem við getum kallað umframarðinn sem árgreiðsluaðferðin mælir og af þeim umframarði er tekið gjald. Síðan ganga breytingartillögur atvinnuveganefndar út á það líka að taka auk þessa tillit til skuldastöðu einstakra fyrirtækja með ákveðinni aðferð sem lögð er til og einnig að veittur sé afsláttur af veiðigjaldi og búin til fimm ára aðlögun til að tryggja að yfirfærslan yfir í þetta gjaldtökukerfi verði sem sársaukaminnst fyrir útgerðirnar. Sá vilji sem fram hefur komið í breytingartillögunum lýtur meðal annars að því að sum útgerðarfyrirtæki á Íslandi hafa upplýst það fyrir atvinnuveganefnd og lagt fram gögn sem sýna að þau eru mjög illa skuldsett og líkleg til þess að óbreyttu að verða gjaldþrota vegna skuldastöðunnar. Sum eru þannig stödd að þau hanga á brúninni og við viljum auðvitað forða því að þau falli fram af vegna breytinganna og frekar gefa þeim kost á að standast breytingarnar en síðan verða þau auðvitað að reka sig á sömu forsendum og aðrir. En það er augljóslega vilji til staðar til að taka tillit til og reyna að forða því að breytingarnar einar og sér verði til þess að fyrirtækin fari um koll. Útgerðum landsins er því gefið mjög rúmt svigrúm til að laga sig að nýju veiðigjaldi á næstu fimm árum með breytingartillögum meiri hluta atvinnuveganefndar Alþingis við frumvarp um veiðigjöld. Auk almenns afsláttar og aðlögunar er tekið tillit til skuldastöðu einstakra fyrirtækja vegna kvótakaupa á tímabilinu 2001–2011. Auðvitað má segja almennt séð að það sé ekki góð aðferðafræði að gefa afslátt á opinberum gjöldum á grundvelli skuldastöðu einstakra fyrirtækja. Ég get almennt séð tekið undir það sjónarmið. Ég tel hins vegar að í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfum fengið um skuldastöðu mikilvægra fyrirtækja í einstökum byggðarlögum sé óhjákvæmilegt að fara þá skuldaívilnunarleið sem lögð er til í breytingartillögunum í ljósi þess að þá er um að ræða afmarkað tímabil og að uppfyllt séu ákveðin skilyrði þannig að þar með sé þá dregið ákveðið strik í sandinn gagnvart þeim sjávarútvegsfyrirtækjum sem að öðrum kosti stæðu frammi fyrir gjaldþroti með tilheyrandi atvinnu- og byggðaröskun á svæðum sem nú þegar standa höllum fæti. Ég ítreka líka að ég lít svo á að með þessu sé verið að draga þetta strik í sandinn í eitt skipti fyrir öll í tilefni af því að verið er að gera viðamiklar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu í heild sinni og gjaldtökunni, að það gefi okkur tilefni til að veita þessa ívilnun og þessa aðlögun aðeins til fimm ára en að ekki verði framhald þar á. Að gera hvort tveggja, lækka veiðigjald á næstu fimm árum og taka jafnframt tillit til skuldsetningar einstakra fyrirtækja, er mjög mikill afsláttur frá upphaflegum áformum og mun þýða að minnsta kosti 10 milljarða lækkun ríkistekna af veiðigjaldi á næstu fimm árum. Það er mjög stór ákvörðun þegar ríkissjóður stendur höllum fæti og þarf mjög á auknum tekjum að halda. Ég hefði talið nægilegt að fara aðra hvora leiðina til að mæta sjónarmiðum og ábendingum um aðlögunarþörf og/eða skuldastöðu lítilla eða skuldugra fyrirtækja en ætla engu að síður að fallast á að þessi leið verði farin af þeim ástæðum sem ég rakti áðan. Þetta mun kosta 10 milljarða af tekjum til ríkissjóðs á næstu fimm árum á sama tíma og gróði af fiskveiðum er í sögulegu hámarki og staða ríkissjóðs, eins og ég segi, tæpari en oft áður. Þetta er meginafstaða mín til þessa máls sem ég vildi gera grein fyrir. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, þetta er nokkuð sem ég lít svo á að sé einskiptisaðgerð á sanngirnisforsendum, þ.e. að hér er verið að innleiða mjög veigamiklar breytingar sem að sjálfsögðu hafa mikil áhrif á rekstrarskilyrði og stöðu sjávarútvegsfyrirtækja og þar með byggðarlaganna um land allt. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri, frú forseti, en áskil mér að sjálfsögðu rétt til að koma inn í umræðuna á síðari stigum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu sem túlkaði hennar sjónarmið sem eru ekki alveg í takti við mín. Mig langar til að spyrja hana hvort hún telji að forsenda arðsemi af auðlindinni sé arðsemi fyrirtækjanna sem stunda sjávarútveg, þ.e. að ef þau eru ekki arðsöm, græða ekki þannig séð, verði enginn hagur af auðlindinni. Það er fyrsta spurning. Önnur spurning: Telur hv. þingmaður ekki nauðsynlegt að reyna að stuðla að arðsemi í útgerð eins og mögulegt er af þessari ástæðu? Þriðja spurning: Í öllum rekstri er öryggi einn þáttur og hann endurspeglast í ávöxtunarkröfu og því hversu auðvelt menn eiga með að fá fé. Þetta kerfi á að renna út eftir 20 ár, þ.e. framsal og annað slíkt og enginn veit hvað tekur við. Eftir fimm ár eru 15 ár eftir og svo nálgumst við alltaf þetta „deadline“. Hvernig telur hv. þingmaður það hafa áhrif á öryggi og ávöxtunarkröfu í sjávarútvegi?

Frú forseti. Það er rétt að forsenda arðsemi er arðsemi fyrirtækjanna en við þurfum að huga líka að almennum leikreglum í rekstri fyrirtækja. Þá er ég komin að því að svara spurningu tvö hjá hv. þingmanni. Það er æskilegt að stuðla að almennri arðsemi en arðsemin þarf að vera samfélagsleg líka. Það er ekki nóg að menn raki til sín ofsagróða í góðum árum án þess að það smiti út í lífæðar samfélagsins. Á sama hátt tel ég eðlilegt að með einhverjum aðferðum sé tekið tillit til bágrar stöðu greinarinnar almennt þegar illa árar og aflabrestur verður og það er nákvæmlega það sem gerist samkvæmt þessu frumvarpi, verði það að lögum, að í erfiðum árum verður greiðsla hins sérstaka veiðigjalds lítil eða engin en hún verður aftur á móti þeim mun hærri þegar vel árar.

Frú forseti. Ég sakna svars við spurningunni um öryggið, hvernig 20 árin virki sem öryggi á þessa útgerð. Mundi hv. þingmaður nokkurn tímann kaupa skip sem þarf að endast í 40 ár ef hann veit ekki hvað tekur við eftir 20 ár? Varðandi það að arðsemi smiti út veit hv. þingmaður að það er allt annað að vinna í fyrirtæki sem er með mikinn hagnað varðandi launakröfur og annað slíkt, það þekkir fólk, og ég geri ráð fyrir að mikil arðsemi í sjávarútvegi núna skili sér í háum launum til bæði sjómanna og annarra starfsmanna. Þegar talið berst að erfiðum árum er dálítið athyglisvert að í framsöguræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra kom fram að sumar greinarnar eru mjög sveiflukenndar og hefðu ekki gefið neinn arð sum árin af síðustu sjö. Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin er búin að ráðstafa þessum peningum í heljarinnar verkefni sem eiga að standa næstu sjö eða átta árin?

Forseti. Það er ekki búið að ráðstafa fjármununum, það eru engar skurðgröfur farnar af stað enn þá  20 ára framtíðarsýn er mikið rekstraröryggi, meira rekstraröryggi en nokkur önnur atvinnugrein í landinu státar af, að eiga þess kost að fá að gera samninga um nýtingu auðlindar eða þess viðfangs sem reksturinn byggist á, eins og fiskveiðarnar eru í tilfelli útgerðarinnar, 20 ára framtíðarsýn,  Hins vegar getum við spurt hvert arðurinn af þessum fiskveiðum sem þingmaðurinn gerði að umtalsefni hafi skilað sér. 

Hæstv. forseti. Í umræðu um þau mál sem snúa að breytingum á sjávarútvegsmálunum okkar hefur hv. þingmanni orðið tíðrætt um almannahagsmuni, að þetta sé allt saman lagt til sökum almannahagsmuna. Mig langar að biðja hv. þingmann að útskýra aðeins fyrir okkur hér hvernig hún skilgreinir þetta. Áform ríkisstjórnarflokkanna hafa sett greinina alla í óvissu. Þar erum við að tala um sjómenn, útgerðarmenn, fiskvinnslufólkið og byggðirnar sem treysta á að í samfélaginu séu rekin sterk sjávarútvegsfyrirtæki. Hvernig í ósköpunum fara þessi aðferðafræði og hugmyndir ríkisstjórnarflokkanna saman við það að hér sé verið að leggja þetta allt saman til vegna almannahagsmuna? Þegar vegið er að möguleikum fyrirtækjanna til hagræðingar og langtímahagkvæmni mun það auðvitað skerða afraksturinn sem hægt er að fá úr þessari grein. Sú gjaldtaka sem hér er um rætt í þessu máli 

Já, það er nefnilega góð spurning með almannahagsmunina, hverjir eru þeir? Almannahagsmunirnir eru velferð byggðarlaganna í landinu, búseta fólks, atvinnuöryggi og atvinnulíf almennt. Á þessu veltur, þetta er það sem málið snýst um. Það er mikil flóra í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum í dag. Sum eru verulega sterk. Þau eru ekki mörg sem eru verulega sterk en þau eru býsna mörg sem standa höllum fæti vegna mikillar skuldsetningar vegna þess að rangar ákvarðanir hafa verið teknar í rekstri, vegna þess að fjárfestingarstefnan hefur kannski ekki verið rétt, skuldsetningin mikil, m.a. fyrir utan greinina sjálfa í óskyldum og ótengdum hlutum. Það er þetta sem svo mörgum svíður, það er þetta sem málið snýst um. Við þurfum að fá eðlileg og heilbrigð rekstrarskilyrði fyrir þessa grein þannig að fyrirtækin skili til samfélagsins þeim tekjum 

Hæstv. forseti. Já, þau atriði sem hv. þingmaður taldi upp varðandi almannahagsmuni um að það sé öryggi og festa í greininni og að byggðirnar geti blómstrað eru allt hlutir sem ég get tekið undir. Í ljósi þessara mála sem ríkisstjórnin hefur lagt fram, í ljósi þeirra umsagna sem þær hugmyndir hafa fengið hjá aðilum í greininni, sama hvaða stétt það er, frá sérfræðingum, er ljóst að þessi mál setja greinina í algjöra óvissu. Störfum í sjávarútvegi mun fækka, það er ljóst. Fjárfestingarnar munu ekki skila sér, hagræðingin mun fara veg allrar veraldar verði þessi áform ríkisstjórnarinnar að veruleika. Ég spyr því aftur: Hvernig er hægt að halda því fram að hér sé verið að leggja fram mál til að stuðla að því að almannahagsmunum verði betur borgið en í því kerfi sem við höfum núna?

Frú forseti. Ég vil bara taka líkingu af landbúnaðinum. Markmiðið með að halda mjólkurkúna er að mjólka hana. Það á að sjálfsögðu ekki að blóðmjólka hana, en hún hefur ekki gott af því að vera ekkert mjólkuð heldur. Íslenskur sjávarútvegur sem atvinnugrein hefur ekki verið mikið mjólkaður. Hann hefur ekki skilað inn í samfélagið því tekjustreymi sem hann gæti skilað sér að ósekju og skaðlausu.

Þetta er bull og þvæla.

Það er málið. Markmið þessa frumvarps er að fá næringuna inn í lífæðar samfélagsins frá þessari atvinnugrein með því að leggja á hana hófleg og sanngjörn auðlindanýtingargjöld í formi veiðigjalda með þessari svokölluðu árgreiðsluaðferð sem mælir umframarðinn í greininni. Það er ekki verið að taka gjald af neinu öðru en þeim umframarði sem hingað til hefur farið til eigendanna sjálfra og inn í fáar fjölskyldur landsins til eigin nota en ættu að renna til samfélagsins 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður veltir því fyrir sér út frá þessu frumvarpi af hvaða tekjum samfélagið eða ríkissjóður hefði orðið á undanförnum áratugum. Ég held að það sé ekki rétt nálgun á þetta mál. Arðsemin í sjávarútveginum hefur aukist árlega um hálft prósent frá árinu 1984, sem er gríðarlega mikill árangur. Það er ástæðan fyrir því að við erum yfir höfuð að ræða um hvort sjávarútvegurinn eigi að greiða fjármuni til samfélagsins í gegnum ríkissjóð. Um það prinsipp er ekki lengur deilt, þær deilur voru settar niður fyrir rúmum áratug síðan. Spurningin er þá þessi: Hversu mikið á að greiða til ríkissjóðs í þessu formi? Þar held ég að ég og hv. þingmaður séum mjög ósammála. Fram kom í öllum þeim álitum sem atvinnuveganefnd fékk að við værum að teygja okkur gríðarlega langt í þessum efnum og það er alveg ljóst mál að án breytinga sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til, jafnvel þó að menn láti vitleysuna sem var í forsendunum og á því öllu saman liggja á milli hluta, mundi ríkissjóður ekki fá þessar tekjur vegna þess að mjög mörg fyrirtæki, 

Virðulegi forseti. Það er nefnilega rétt að stór hluti íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja er í þannig stöðu í dag í þessu kerfi sem ekki má hrófla við vegna þess meðal annars að hann rambar á barmi gjaldþrots vegna of mikillar skuldsetningar. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að biðja hv. þingmann um að gera upp hug sinn í einu máli: Er vandamálið það að arður í sjávarútveginum sé svo ofsalegur að það þurfi nauðsynlega að grípa til sérstakra úrræða, sérstakrar skattlagningar til að ná í þennan arð eða er staðan sú sem hv. þingmaður sagði núna að væri uppi að sjávarútvegurinn rambaði meira og minna á barmi gjaldþrots? Annað getur verið rétt en hitt er þá auðvitað augljóslega rangt. Ég held reyndar að hvorugt sé rétt. Sjávarútvegurinn hefur verið að byggja upp aukna arðsemi. Sú arðsemi og sú hagræðing sem orðið hefur hefur hins vegar ekki orðið án kostnaðar og mörg fyrirtæki hafa hagrætt á síðustu árum meðal annars vegna þess að við erum með nýtt fiskveiðistjórnarkerfi hjá smábátunum sem valdið hefur skuldsetningu sem fyrirtækin eru að reyna að vinna á. Það sem liggur fyrir í úttektum sem við höfum fengið er að sjávarútvegurinn mundi almennt talað, miðað við óbreytt kerfi, ráða við skuldbindingar sínar, enda hefur það komið fram að afskriftir í sjávarútvegi hafa verið með allra minnsta móti og sjávarútvegurinn stendur betur í skilum við lánastofnanir en aðrar atvinnugreinar í landinu. Það er ótvírætt og það liggur fyrir.

Frú forseti. Það er gott að hv. þingmaður gerir greinarmun annars vegar á stöðu greinarinnar í heild og hins vegar skuldastöðu einstakra fyrirtækja. Þarna er greinarmunur á eins og ég taldi að það lægi algjörlega ljóst fyrir í svari mínu. Er arðurinn vandamálið? spyr þingmaðurinn. Að sjálfsögðu er arðurinn ekki vandamálið, en það er réttlætis- og sanngirnisspurning í samfélagi okkar hvert arður eigi að renna, sé hann til staðar, af atvinnugrein sem byggir afkomu sína á þjóðarauðlind. Það er stóra sanngirnis- og samviskuspurningin í þessu. Í mínum huga er það enginn vafi. Arðurinn á að sjálfsögðu að fara að stórum hluta inn í greinina, hún á að standa undir sér, vera sjálfbær og geta vaxið og dafnað. En það sem umfram er á að skila sér til eiganda auðlindarinnar sem er þjóðin.

Virðulegi forseti. Í umsögn Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar segir, með leyfi forseta: „Að lokum er rétt að benda á að renta í útgerð skiptist milli útgerðar og sjómanna, eins og fram hefur komið í fjölda rannsókna. Umfangsmikil skattlagning rentu mun lækka laun sjómanna til lengri tíma litið. Einnig hafa rannsóknir sýnt að samhengi er milli umfangs rentu og umgengni við auðlindir annars vegar og hvatans til leita nýrra nytjategunda hins vegar. Umfangsmikil skattlagning rentu í sjávarútvegi mun draga úr þessum hvötum.“ Er hv. þingmaður sammála því að þetta muni hafa áhrif á tekjur sjómanna eins og hér er vitnað til til lengri tíma litið? Er hv. þingmaður sammála því að þetta muni hafa áhrif á umgengni um auðlindina? Og er hv. þingmaður sammála því að þetta muni letja menn í að leita nýrra tegunda eins og hér kemur fram og vitnað er í í þessari úttekt?

Frú forseti. Ég er ekki sammála því að þarna sé um umfangsmikla skattlagningu að ræða. Auðvitað breytir gjaldtaka alltaf forsendum og skilyrðum. Sá sem telur sig eiga kökuna sér alltaf eftir sneiðinni sem tekin er. Það er nákvæmlega það sem um er að ræða í þessu máli. Greinin stendur vel í heild sinni þó að einstök sjávarútvegsfyrirtæki standi sum hver ekkert sérlega vel. Greinin hefur sennilega aldrei staðið betur en hún gerir þessi ár. Hún er vel aflögufær um að greiða sanngjarnan skerf til samfélagsins til þeirra byggðarlaga og búsetusvæða sem alið hafa þessa atvinnugrein af sér frá því að land byggðist.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi hér áðan í ræðu að 20 ár væru mikið öryggi. En 20 ára nýtingarsamningar eru vitanlega eingöngu um það að fá að veiða einhvern hluta af fiskinum í sjónum. Það er eftir samt sem áður mikið óöryggi, þ.e. um hversu miklu verður úthlutað ár hvert. Það er ekki eins og verið sé að tryggja sjómönnum eða útgerðarmönnum einhvern ákveðinn hluta, það er hins vegar verið að tryggja þeim að þeir geti vitað hvernig umhverfið verður næstu 20 árin en ekki það að þeir geti sótt eins og þeir vilja. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni um hvort hún væri sammála því að þessi aukna gjaldheimta, aukna skattheimta, umfangsmikil skattheimta, eins og nú er gefið í skyn í þessari skýrslu, mundi hafa áhrif á laun sjómanna eins og þeir segja.

Frú forseti. Launakostnaður útgerðarinnar er dreginn frá þeim stofni sem koma á til útreiknings gjaldsins þannig að ég sé ekki að það hafi nein áhrif á launakostnað, á tekjur sjómanna þó að útgerðin greiði eðlilegt auðlindagjald inn í samfélagssjóðinn. Fyrst talað var um að 20 ára nýtingarleyfi fæli í sér óöryggi og óvissu að þeim loknum þá heyrðist mér þingmaðurinn vera að vísa til þess að ekki væri allt fengið með því þar sem aflaheimildum væri úthlutað frá ári til árs og að í því væri fólgin mikil óvissa. Þannig hefur það bara verið allar götur frá því að þetta kvótakerfi var tekið upp. Það er að sjálfsögðu úthlutað frá ári til árs vegna verndunarsjónarmiða á fiskimiðum. Sú óvissa er til staðar nú þegar og hún verður ekkert meiri eftir að þessu kerfi verður komið á en hún hefur verið fram að þessu.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um.

Virðulegur forseti. Ég sakna hæstv. forsætisráðherra og ekki síður hæstv. utanríkisráðherra úr salnum. Hæstv. utanríkisráðherra hefur lýst því yfir að hann treysti á það að þingið muni í umræðum um þetta mál finna á því gallana og gera á því nauðsynlegar breytingar og því sé mjög mikilvægt að um það verði mikil og góð umræða. En ef svo á að verða, ef hæstv. utanríkisráðherra á að geta lært af umræðunni, þarf hann að minnsta kosti að fylgjast með henni og helst að taka þátt í henni. - Ég sé að hæstv. utanríkisráðherra kemur  Hæstv. forsætisráðherra gerði hlé á máli sínu um daginn þegar henni þótti vanta þingmenn í salinn til að fylgjast með boðskap sínum og því mælist ég til þess, í samræmi við það fordæmi sem hæstv. forsætisráðherra hefur gefið, að ráðherrann sjálfur fylgist þá með umræðum um þetta mikilvæga mál. Vissulega er þetta stórt mál og mikilvægt þó að annað mætti ætla af því hvernig á því hefur verið haldið því að nú ætti þingstörfum að vera lokið. Nú fyrst er þessi tillaga komin til 2. umr. úr nefnd og raunar því miður álíka gölluð, og að minnsta kosti jafnófullbúin og áður var. Þetta er að sjálfsögðu mál sem hefði þurft að vinna miklu betur og í meira samráði við sem flesta. Umfram allt hefði þurft að leita álits sérfræðinga sem þekkja til í greininni en það virðist hafa verið algjört bannorð við vinnslu þessa frumvarps. Það mátti alls ekki ræða við þá sem starfa í greininni enda tala hæstv. ráðherrar ekki um þá öðruvísi en að uppnefna þá og nota um þá orðbragð sem síðast var notað í íslenskri stjórnmálaumræðu á millistríðsárunum. Hvað varðar sérfræðinga og álit þeirra hefur ríkisstjórnin mikið talað um að vinna hluta faglega en það virðist eingöngu eiga við þegar einhverjir sérfræðingar finnast sem geta tekið undir boðskap ríkisstjórnarinnar. Ef sérfræðingarnir eru á öðru máli, ég tala nú ekki um ef ástandið er eins og það er í þessu máli, að allir sérfræðingar gefa því algjöra falleinkunn á ekki að hlusta á sérfræðingana, þá á einfaldlega að líta fram hjá öllum ábendingum. Það er verulegt áhyggjuefni ef menn ætla að halda þannig á þessu máli áfram að litið verði fram hjá öllum viðvörunarorðum og ábendingum, hvort heldur er sérfræðinga, þeirra sem starfa í greininni eða stjórnmálamanna úr öðrum flokkum, einfaldlega vegna þess að þeir eru ekki í stjórnarliðinu. Þá verða ekki miklar úrbætur gerðar á þessu máli og þá er þessari grunnatvinnugrein þjóðarinnar veruleg hætta búin. Ég ætla að byrja á því að reifa aðeins álit nokkurra sérfræðinga í þeirri von að það megi, eins og hæstv. utanríkisráðherra kvaðst sjálfur vona, verða til þess að laga málið í umræðunni. Ekki er úr vegi að byrja á því að líta til þeirra sérfræðinga sem meiri hluti atvinnuveganefndar hafði sjálfur frumkvæði að kalla til og biðja um álit frá. Þar á ég við greinargerð þeirra Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar, sem eru sérfræðingar á nákvæmlega því sviði sem hér er til umræðu, þ.e. auðlindahagfræði. Í samantekt í greinargerð sinni fjalla þeir sérstaklega um veiðigjöldin sem er það sem við erum fyrst og fremst að ræða um, hugmyndirnar um hækkun veiðigjalda og þá útfærslu sem ríkisstjórnin sér fyrir að komið verði á fót hvað það varðar. Um þau segja þessir sérfræðingar, með leyfi forseta: „Fjallað er um veiðigjöld í sérstöku frumvarpi. Frumvarpinu er ætlað að veita þjóðinni stærri hlutdeild en verið hefur í auðlindarentunni sem veiðarnar skapa. Ekki er einfalt að meta umfang auðlindarentu. Auðlindarentu ónuminna auðlinda má skilgreina sem afurðaverð að frádregnum samfélagslegum kostnaði vegna nýtingar, þar með töldum kostnaði vegna fjármagns.“ Nú ætla ég aðeins að fá að grípa inn í lesturinn og segja um þetta nokkur orð. Hér er nefnilega strax í upphafi bent á atriði sem hefur oft og tíðum, líklega oftast, algjörlega gleymst í málflutningi stjórnarliða. Talað er um þessa auðlind nánast eins og fiskurinn stökkvi sjálfur upp úr sjó, fari á netið, selji sig á alþjóðamörkuðum og syndi síðan til Þýskalands og Bretlands þar sem hann hefur verið keyptur. Þannig ganga hlutirnir að sjálfsögðu ekki fyrir sig en þannig virðist ríkisstjórnin stundum hafa reiknað þetta dæmi, eins og enginn kostnaður sé í því fólginn að veiða fiskinn, vinna hann og ráðast í það markaðsstarf sem þarf til að selja hann á sem hagkvæmustu verði. Það er einfaldlega talað eins og kostnaðurinn við að afla og selja sé enginn og þar af leiðandi sé hægt að innheimta gjald sem er nánast jafnhátt og endanlegt söluverð. Stundum er umræðan á þessum nótum. Það er að vísu misjafnt hversu hátt hlutfall af söluverðinu menn telja eðlilegt að innheimta í þetta sérstaka gjald en í umræðunni gleymist iðulega sá kostnaður sem fellur til og aðeins lítill hluti af söluverðinu er eiginlegur hagnaður sjávarútvegsfyrirtækja. Ég held svo áfram lestrinum upp úr greinargerð þeirra Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar, upp úr kaflanum um veiðigjöld, með leyfi forseta: „Núverandi aflahlutdeildarkerfi hefur að stofni til verið við lýði frá 1984. Viðskipti með aflaheimildir hafa verið umtalsverð á þessu tímabili. Gera má ráð fyrir að verð á aflahlutdeild endurspegli fyrrnefnda auðlindarentu að teknu tilliti til óvissu og fjármagnskostnaðar. Kostnaður af kvótakaupum hefur um langt skeið verið hluti af kostnaði veiða. Gjaldtakan sem lögð er til í frumvarpinu kemur inn í þennan veruleika, hvort sem menn vilja viðurkenna það eða ekki. Afleiðingarnar geta verið að gjaldtaka sem teldist hófleg fyrir ónumda auðlind verður óraunhæf ef tekið er tillit til umfangs þeirrar auðlindarentu sem þegar hefur horfið úr greininni gegnum kvótaviðskipti.“ Þarna er verið að benda á annað atriði sem manni þykir furðuoft gleymast í þessar umræðu, þ.e. hversu mikið fjármagn hefur þegar runnið út úr greininni vegna þeirrar hagræðingar sem þar hefur átt sér stað. Þeir sem nú veiða fiskinn hafa að langstærstu leyti, vel yfir 90% kvótahafa, þurft að kaupa þann kvóta, kaupa réttinn til að veiða. Aðrir hafa þá selt sig út úr greininni en þeir sem eftir standa hafa treyst sér til að borga hina fyrri út vegna þess að þeir treystu sér til að veiða og selja á hagkvæmari hátt. Þarna er hnykkt á því sem ég var að tala um áðan sem er vandamál í þessari umræðu, að menn gleyma því að aðeins lítill hluti þess verðs sem fæst fyrir fiskinn getur myndað hagnað fyrirtækjanna. Og það er raunar háð því að fyrirtækin geti selt fiskinn á jafnháu verði og raunin hefur verið hjá íslenskum útvegsfyrirtækjum. Það er lykilatriði að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafa getað selt afurðir sínar á umtalsvert hærra verði en sjávarútvegsfyrirtæki víðast hvar annars staðar. Og í því liggur þessi hagnaður. Ef þessum fyrirtækjum er gert ókleift að ná þessu háa verði, bæði með sparnaði eða hagkvæmni í framleiðslunni en einnig með því að skila það góðri vöru á réttum tíma að það skili hærra verði en fyrirtæki í sjávarútvegi annars staðar í heiminum fá, er þessi hagnaður farinn og þá er ekkert eftir til að skattleggja. Þess vegna er sérkennilegt að ræða veiðigjöld áður en við vitum að hve miklu leyti ríkisstjórnin mun kollvarpa því kerfi sem hefur tryggt hæsta verðið til íslensks sjávarútvegs, þar með mestu hagkvæmnina og þar með ávinning fyrir alla Íslendinga. Á meðan við vitum ekki að hve miklu leyti þetta kerfi verður lagt í rúst og sjávarútvegurinn gerður óhagkvæmari er mjög erfitt að meta hversu hátt gjald hægt er að leggja á sjávarútveginn til viðbótar við það sem nú er. Ég held áfram að lesa kafla Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar um veiðigjöldin, með leyfi forseta: „Alvarlegir gallar eru hins vegar á mati auðlindarentu til grundvallar sérstöku veiðigjaldi. Alvarlegasti gallinn hefur með uppfærslu gagna að gera. Álagning sérstaks veiðigjalds byggir á tæplega tveggja ára gömlum rekstrargögnum sem þarf að uppfæra. Mat höfunda er að aðferð frumvarpsins hefði skipulega ofmetið rentu, svo nemur tugum prósenta, hefði henni verið beitt á undanförnum árum. Sem dæmi hefði sérstakt veiðigjald verið 140% af metinni auðlindarentu ef aðferð frumvarpsins um uppfærslu gagna hefði verið beitt á tímabilinu 2006 til 2010. Augljóst er að ekki verður búið við svo umfangsmikla skekkju.“ Þetta er því miður, virðulegi forseti, lýsandi fyrir þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í þessu máli sem varðar grundvallarhagsmuni þjóðarinnar allrar og undirstöðuatvinnugreinarinnar. Það mál er svo illa unnið að þeir sérfræðingar sem meiri hlutinn fékk til að leggja mat á vinnuna geta ekki annað en lýst því yfir að augljóslega verði ekki búið við svo umfangsmikla skekkju. Ég held áfram lestrinum, með leyfi virðulegs forseta: „Þessu til viðbótar má gera fjölmargar athugasemdir við aðferðafræðina við matið á auðlindarentu sem frumvarpið boðar. Mörg vandamál fylgja því að meta auðlindarentu vinnslu með rentu veiða, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Ein af afleiðingunum er tvísköttun á þeim umframhagnaði sem önnur vinnsla uppsjávarfisks en bræðsla skapar. Umfang þessarar tvísköttunar hleypur á hundruðum milljóna á ári samkvæmt mati höfunda. Einfaldara virðist að fara þá leið að setja viðmiðunarverð á viðskipti milli tengdra aðila og byggja álagninguna alfarið á gögnum um veiðar, eins og jafnan er gert við álagningu auðlindarentuskatta. Mat frumvarpsins á fjármagnsþörf er vanmat á raunverulegri fjármagnsþörf í veiðum og vinnslu. Þetta vanmat leiðir til ranglega metinnar auðlindarentu og þar með ranglega ákvarðaðs sérstaks veiðigjalds.“ Virðulegur forseti. Hér er ekkert verið að skafa utan af því, sem von er. Því er einfaldlega lýst yfir að þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið við að semja frumvarpið leiði til ranglega ákvarðaðs veiðigjalds. Ég held áfram lestrinum, með leyfi forseta: „Mat frumvarpsins á fjármagnskostnaði virðist tilviljanakennt. Betur hefði farið á því að fjármagnsþörf yrði metin af sérfræðingum á grundvelli markaðsgagna, eins og gert er fyrir flutning og dreifingu á rafmagni, samkvæmt raforkulögum. Bæði almennt og sérstakt veiðigjald er lagt flatt sem föst krónutala á þorskígildiskíló. Eini breytileikinn felst í mismunandi mati á sérstöku veiðigjaldi fyrir botnfisksveiðar og uppsjávarveiðar. Mikill munur er hins vegar á afkomu útgerðarflokka innan hvors flokks fyrir sig.“ - Enn á ný sjáum við það sem er eitt af einkennum frumvarpsins, að ekkert tillit er tekið til ólíkra aðstæðna, hvort heldur er varða fjárhagsstöðu fyrirtækja eða hvernig þau starfa og í hverju þau sérhæfa sig. - „Sérstaklega á þetta við um botnfisksveiðar. Flöt álagning gæti leitt til þess að sérhæfing í veiðum yrði erfið, ef afkoma afmarkaðra útgerðarflokka sveiflast úr takti við almenna afkomu í greininni. Gagnrýna verður þá ofurtrú á þorskígildisstuðla sem sjá má í frumvarpinu. Þorskígildisstuðlar mæla hlutfallslegt verð ólíkra fisktegunda. Ósannað er að þeir séu skynsamlegur mælikvarði á ábata af veiðum eða kostnað við að stýra þeim. Gert er ráð fyrir að öll skip njóti afsláttar frá sérstöku veiðigjaldi fyrir fyrstu tonnin í aflamarki. Með því á að bregðast við erfiðri stöðu margra útgerða í krókaaflamarkskerfinu. Vara verður við því að halda of langt inn á þessa braut svo ekki sé búinn til hvati til þess að fjölga fiskiskipum bara til þess að draga úr greiðslum á sérstöku veiðigjaldi. Slíkt leiðir einungis til sóunar.“ Þarna er enn ein viðvörunin og bent er á að eins og þessu fyrirkomulagi er stillt upp geti það myndað, og myndi raunar, hvata til sóunar. Eitt af mörgum slæmum einkennum þessara frumvarpa er að hvatarnir eru öfugir. Ekki er hvatt til hagkvæmni eða til verðmætasköpunar. Ekki er hvatning til að hámarka verðmætasköpunina fyrir Íslendinga. Þvert á móti er víða hvatt til sóunar eins og getið er um í þessu áliti sérfræðinganna. En ég held lestrinum áfram, virðulegi forseti: „Skatthlutfall sérstaks veiðigjalds veður að teljast mjög hátt, sérstaklega í ljósi þeirra ágalla sem nefndir hafa verið. Ljóst er að afleiðingar gjaldtöku af þessu umfangi eru verulegar, bæði fyrir fyrirtæki í sjávarútvegi og tengdum greinum, starfsfólk og sjávarbyggðir. Nýlega voru samþykkt lög á Alþingi um skattlagningu kolvetnisauðlinda, nr. 109/2011. Athygli vekur að skattlagning þeirra ónumdu gas- og olíuauðlinda sem hugsanlega munu finnast á hafsbotni, er hóflegri en tillögur frumvarps um veiðigjöld.“ Þetta segir kannski allt sem segja þarf um það hversu óraunhæf þessi veiðigjöld eru og hversu há að þau eru hærri en gert er ráð fyrir að tekin verði af olíu þegar byrjað verður að dæla henni upp af hafsbotni. Það kostar auðvitað sitt að koma upp olíuborpöllum en þegar menn hafa byggt þá upp er hagnaðurinn fljótur að myndast af olíunni. Engu að síður ætla menn að skattleggja fiskinn sem sóttur er við mjög erfiðar aðstæður. Markaður með fisk er sveiflukenndur, það þarf að vinna hann, það þarf að geyma hann, það þarf að markaðssetja hann, það þarf að skila honum á besta tíma - en þá auðlind á að skattleggja meira en olíu og gas. Ekki er enn lokið lestrinum á tiltölulega stuttri samantekt þeirra Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar hér í upphafi greinargerðar um veiðigjöld: „Að teknu tilliti til allra þessara ágalla er niðurstaðan sú að umfang gjaldtöku samkvæmt frumvarpinu sé langt umfram það sem útgerðin getur staðið undir. Verulegar breytingar þarf að gera á aðferðafræði frumvarpsins við mat á auðlindarentu áður en hægt er að ákvarða hvað mundi teljast hófleg gjaldtaka. Álagning sem byggir á meðaltalsgögnum heillar atvinnugreinar, gögnum sem aldrei var safnað í þeim tilgangi að meta auðlindarentu, þarf að vera hófleg. Núverandi gagnagrunnlag leyfir ekki nákvæmt mat á auðlindarentu sem sjávarútvegurinn skapar. Nauðsynlegt er að fram fari rannsókn á umfangi auðlindarentu og aðferðum sem hægt væri að nota til að meta hana áður en ráðist er í skattlagningu auðlindarentu í því umfangi sem frumvarpið gerir ráð fyrir.“ Hér er verið að benda á það sem hljóta að teljast eðlileg vinnubrögð við undirbúning frumvarps á borð við það sem við ræðum hér, vinnubrögð sem því miður hafa algjörlega gleymst eða þá að stjórnvöld hafa kosið að horfa fram hjá þeim, eins ótrúlegt og það er þegar um jafnmikið hagsmunamál er að ræða og hér er á ferð. Að lokum segja þeir Daði Már Kristófersson og Stefán B. Gunnlaugsson, með leyfi forseta: „Að lokum ber að undirstrika að ekki er hægt að horfa á álagningu veiðigjalda afmarkað. Samræmi verður að vera milli gjaldtöku og annarrar umgjarðar fiskveiðistjórnarkerfisins. Ef vegið er að möguleikum til hagræðingar og langtímahagkvæmni mun það skerða umfang auðlindarentunnar og draga úr getu útgerðarinnar til að standa undir veiðigjöldum. Gjaldtaka, sem er hófleg ein sér, getur verið óhófleg skoðuð í samhengi við önnur ákvæði.“ Hér er það ítrekað sem ég kom aðeins inn á áðan, að ekki er hægt að meta gjaldþol sjávarútvegsins, getu hans til að greiða þessi hækkuðu veiðigjöld, án þess að fyrir liggi hverjar starfsaðstæður sjávarútvegsins verða, hverjir möguleikar hans verða á því að skapa verðmæti til að standa undir greiðslu gjaldanna. Það er því stórfurðulegt að meiri hluti hér á þingi, fulltrúar stjórnarflokkanna, skuli ætla sér að keyra þetta mál í gegn svona vanbúið í trássi við allar ábendingar úr öllum áttum og gera það án þess að vita hvernig sjávarútvegskerfinu verður háttað, án þess að hafa hugmynd um raunverulega getu sjávarútvegsins til að standa undir þeim greiðslum. Það er því miður í stíl við annað. Þetta mál snýst ekki um raunhæft mat á getu sjávarútvegsins til að greiða þessi gjöld heldur fyrst og fremst um gamaldags popúlisma sem minnir helst á umræður millistríðsáranna eins og ég nefndi áðan. Það gengur út á það að skapa tortryggni í garð ákveðinni atvinnugreina og jafnvel uppnefna ákveðna menn sem starfa í greininni eins og hæstv. forsætisráðherra gerir því miður oft um þá sem starfa við sjávarútveg. Það er til þess ætlað að skapa illúð og deilur, öfund og tortryggni til að lyfta sjálfum sér pólitískt. Ágætissamstaða ætti að geta náðst um að gera verulegar breytingar á sjávarútvegskerfinu til að tryggja að arðurinn til þjóðarinnar, svo maður noti einn frasann, verði sem mestur. En þetta er ekki leið til þess. Eins og fram kemur í fjölmörgum álitsgerðum sérfræðinga og sveitarfélaga er þetta ekki leið til að auka ávinning almennings af sjávarútvegi. Þetta er þvert á móti til þess fallið að valda tjóni fyrir samfélagið allt, gera það að verkum að minna fæst fyrir þessa verðmætustu auðlind okkar Íslendinga, gera hana óhagkvæmari og valda þar með efnahagslegu tjóni fyrir samfélagið allt. Ég ætla að grípa niður í umsögn annars sérfræðings, Ragnars Árnasonar, prófessors í fiskihagfræði við hagfræðideild Háskóla Íslands. Hann er hugsanlega einn helsti sérfræðingur Íslendinga á því sviði sem hér er til umræðu. Hver er dómur hans um þessi frumvörp ríkisstjórnarinnar? Ég læt nægja að lesa hér upp úr samantekt í lok umsagnar hans en mun síðar í umræðum fara nánar í umfjöllun hans enda eru þar mjög margar mikilvægar ábendingar sem ekki er með nokkur móti að líta fram hjá í umræðu um þetta mál. Í samantektinni segir Ragnar Árnason, með leyfi forseta: „Fyrirhugað veiðigjald mun: 1. Stórlega veikja íslenskan sjávarútveg og samkeppnishæfni hans á alþjóðlegum mörkuðum. 2. Draga verulega úr vexti framleiðni og hagkvæmni í sjávarútvegi. 3. Minnka vöxt þjóðarframleiðslunnar. 4. Minnka opinberar skatttekjur er fram í sækir.“ - Ég legg áherslu á þetta. „5. Minnka fjármagnsstofn þjóðarinnar samstundis og þar með lánstraust hennar. 6. Gera fjölda fyrirtækja í sjávarútvegi tæknilega gjaldþrota. 7. Valda verulegri byggðaröskun. 8. Sjúga fé frá landsbyggðinni og valda þannig hnignun hennar. 9. Valda verulegum áföllum í fjármálakerfi landsmanna. 10. Rýra lánskjör þjóðarinnar erlendis og þar með möguleikana á erlendri fjármögnun.“ Virðulegur forseti. Þetta er í tíu punktum mat helsta sérfræðings Íslendinga í fiskihagfræði á frumvarpi ríkisstjórnarinnar um veiðigjald og sýnir að það gengur í raun þvert gegn yfirlýstum markmiðum. Í lokin segir Ragnar, með leyfi forseta: „Það er óðs manns æði að skattleggja íslenska atvinnuvegi, umfram það sem gengur og gerist erlendis. Það verður aðeins til þess að veikja þá atvinnuvegi og þar með efnahag þjóðarinnar og skatttekjur hins opinbera. Þetta á við um sjávarútveg ekki síður en aðra atvinnuvegi. Fullyrðingar um að skattlagning á sjávarútveg hafi engin áhrif á starfsemi hans eða rekstur eru byggðar á sandi og eiga sér ekki stuðning í hagfræði. Vegna alþjóðlegrar samkeppni (i) um fiskafla, (ii) á fiskmörkuðum, (ii) um fjármagn og (iv) mannauð getur sérstök skattlagning á innlendan sjávarútveg ekki orðið til annars en hann dragist aftur úr hinum erlendu samkeppnisaðilum og þjóðhagslegt framlag hans minnki. Afleiðingin er augljóslega veikari atvinnuvegir og minni landsframleiðsla. Framhaldið er fólksfækkun, fyrst úr sjávarbyggðunum, síðan frá landinu í heild.“ Virðulegur forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur lýst því yfir að við verðum í umræðum hér í þingsal að gera nauðsynlegar breytingar til batnaðar á þessu frumvarpi. Ég hef aðeins lesið upp úr tveimur álitum sérfræðinga en þau eru fjölmörg. Tugir álita bárust atvinnuveganefnd vegna þessara mála. Ég hef rétt náð að fara yfir helstu atriði tveggja álita og nú þegar má sjá hve stórhættulegar og stórskaðlegar þessar tillögur ríkisstjórnarinnar eru. En hvar eru ráðherrar ríkisstjórnarinnar sem ætluðu að taka þátt í þessum umræðum, að því er manni skildist, og reyna að nýta þær til að bæta frumvörpin? Þeir eru ekki sjáanlegir hér. Hvar er hæstv. forsætisráðherra sem neitaði fyrir fáeinum dögum að taka til máls fyrr en fleiri væru komnir í salinn til að hlýða á mál hennar? Og hvar er hæstv. utanríkisráðherra sem vill helst funda hér allar nætur svo hægt sé að ræða þessi mál sem mest? Þeir eru ekki staddir hér til að fylgjast með umræðum í sal eða taka þátt í þeim enda snýst þetta mál því miður ekki um það sem lýst er sem markmiðum þess. Markmiðunum er lýst þannig, með leyfi forseta: 
             „Markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns. … Það er því afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á“ - þetta er úr lýsingu ríkisstjórnarinnar á markmiðunum með umræddum frumvörpum - „og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt“ - og þetta er það sem á ensku er kallað „punch line“, virðulegi forseti - „verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ Virðulegi forseti. Eigum við að líta á þetta sem allsherjargrín? Hæstv. ráðherrar lýsa því yfir að markmiðið með þessum frumvörpum sé að gera alla þá hluti sem allir helstu sérfræðingar segja að það geri ekki, þvert á móti skaði það alla þá þætti sem ríkisstjórnin segir að ná eigi fram með frumvörpunum. Klykkt er út með því að segja að markmiðið sé líka að leita sátta um stjórn fiskveiða þegar ekki hefur verið gerð nein tilraun til að ræða við sérfræðinga í greininni, ekki nein tilraun til að ræða við fólk sem starfar í greininni og hvað þá að ræða við þingmenn annarra flokka en stjórnarflokkanna til að reyna að mynda sátt í þinginu. Alllengi var unnið að nýjum tillögum í sjávarútvegsmálum af hálfu svokallaðrar sáttanefndar og sú nefnd var komin býsna langt með vinnu sínu þegar henni var skyndilega hent í ruslakörfuna og ákveðið að byrja frá grunni. Úr því varð frumvarp sem hæstv. utanríkisráðherra kallaði bílslys. Þá var byrjað aftur og afraksturinn sjáum við hér, lestarslysið sem frumvörp ríkisstjórnarinnar um sjávarútvegsmál geta kallast. Þau ganga þvert gegn öllum yfirlýstum markmiðum frumvarpanna og fá ekki eina einustu jákvæða umsögn sérfræðinga. Helstu sérfræðingar okkar Íslendinga í auðlinda- og fiskihagfræði telja þau hreinlega stórskaðleg og stórhættuleg fyrir afkomu allrar þjóðarinnar. Megum við við því að líta á eitt sérfræðiálitið enn fyrst tími gefst til? Eigum við að grípa niður í álit KPMG? Það er stílað á atvinnuveganefnd Alþingis, á hv. þm. Kristján L. Möller, formann nefndarinnar. Hvað segir í niðurlagi á greiningu KPMG? Þar segir, með leyfi forseta: „Það er mat KPMG að ef frumvörpin í núverandi mynd nái fram að ganga muni þau draga úr hagkvæmni í sjávarútvegi, þau hvetji til skammtímahugsunar og dragi úr nýsköpun.“ Eigum við að fletta aftur upp á markmiðunum með frumvörpunum? Hver voru þau aftur? Var það ekki að gera sjávarútveginn hagkvæman? Var ekki talað um langtímarekstrargrundvöll? Var ekki talað um að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ væri á? Og hvað segir KPMG? Þau draga úr hagkvæmni, hvetja til skammtímahugsunar og draga úr nýsköpun. „Það er mat KPMG að ef frumvörpin í núverandi mynd nái fram að ganga muni þau draga úr hagkvæmni í sjávarútvegi, þau hvetji til skammtímahugsunar og dragi úr nýsköpun.“ Áfram segir: „Frumvarp um veiðigjöld byggir á veikum forsendum þar sem skattstofninn endurspeglar ekki rekstur, fjárfestingarþörf og afkomu með nægjanlega skýrum hætti. Með svo háu skatthlutfalli muni draga verulega úr framþróun og hagræðingu vegna þess að hvati stjórnenda og eigenda er ekki nægur. Slík gjaldtaka mun verulega minnka getu félaga til að ráðast í tilraunir í veiðum og vinnslu og hætta er á að það leiði til stöðnunar í sjávarútvegi. Ekki liggur fyrir mat á hagrænum áhrifum frumvarpanna í heild sinni. Er það umhugsunarefni að ekki hafi verið unnið eitthvert slíkt mat þegar um svo miklar breytingar á lagaumhverfi sjávarútvegsins er að ræða. Með lagabreytingunum er verið að breyta rekstrarumhverfi og afkomu heillar atvinnugreinar en auk þess er þeim breytingum sem í frumvörpunum felast ætluð mikil áhrif á byggðaþróun í landinu.“ Enn einu sinni eru gerðar athugasemdir við þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið við þessi frumvörp. Það botnar enginn í því að menn ráðist í svona umfangsmiklar breytingar á grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar án þess að hafa undirbúið það af skynsemi, án þess að hafa reiknað út áhrifin, án þess að hafa talað við sérfræðinga, jafnvel þá sem starfa við greinina. Dytti einhverjum í hug að norsk stjórnvöld, sama hvaða flokkar væru þar í ríkisstjórn, mundu nokkurn tímann umturna norskum sjávarútvegi án þess að tala við einn einasta mann úr greininni? Það mundi ekki hvarfla að nokkrum einasta stjórnmálamanni þar í landi. En sú ríkisstjórn sem við sitjum uppi með fer svo sannarlega sínar eigin leiðir. Hún ræðir ekki við nokkurn mann um nokkurn hlut nema þá bara innbyrðis, við sína eigin álitsgjafa, og keyrir svo blindandi fram af hverri brúninni á fætur annarri. Virðulegi forseti. Það er margt til viðbótar sem þarf að fara yfir og augljóst nú þegar að mér mun ekki endast tíminn til að fara yfir nema brot af því í þessari fyrstu ræðu minni. Eitt vil ég þó ná að nefna áður en ég læt staðar numið að sinni og það er mikilvægi gengis krónunnar á þær forsendur sem lagðar eru til grundvallar í þessum frumvörpum og eins í svokallaðri fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Hún er betur þekkt sem kosningaloforð Samfylkingarinnar 2013, þ.e. þær framkvæmdir og þau útgjöld sem menn hugsa sér að ráðast í verði þeir í aðstöðu til þess á árunum 2014 og 2015. Þessi frumvörp byggja á því að gengi krónunnar verði áfram lágt, helst sem lægst. Ef gengið fer að styrkjast eru allar forsendur farnar. Ríkisstjórnin er með öðrum orðum að senda út þau skilaboð að hún treysti á það að krónan verði áfram veik. Ef sú verður ekki raunin stenst ekkert af þessu. Þá verða tekjurnar ekki þær sem hér eru áætlaðar, verða ekki nema brot af þeim, hugsanlega engar. Hugsanlega verður niðurstaðan í sjávarútveginum neikvæð ef gengisþróunin verður á annan veg. Hvað varðar fjárfestingaráætlunina geta menn nú þegar gleymt henni vegna þess að forsendur í fjármögnun eru ekki til staðar þó að þar séu mörg góð verkefni sem einhvern veginn mun þurfa að fjármagna. Ef gengið styrkist eru forsendurnar farnar enn lengra út í buskann. Ríkisstjórnin sendir með þessum frumvörpum út þau skilaboð að hún treysti á lágt gengi krónunnar. Hvað þá með allt þetta evrutal Samfylkingarinnar, undraevruna sem menn fylgjast nú með í fréttum daglega? Hún á að bjarga hér öllu og þar með talið á hún að styrkja gengi gjaldmiðilsins eða tryggja að Íslendingar verði með hátt skráðan gjaldmiðil. Þá er þetta allt farið út um gluggann. Þá ná menn ekki þeim tekjum sem hér er gert ráð fyrir sem munu reyndar ekki nást eins og fram kemur í áðurnefndum sérfræðiálitum, jafnvel þó að gengið verði áfram veikt. Allt er þetta á sömu bókina lært, þetta er eintómt lýðskrum og pólitískar leiksýningar. Svo koma menn eins og hv. þm. Helgi Hjörvar með undirbúin leikatriði og setja ofan í við hv. atvinnuveganefnd fyrir það að draga of mikið úr gjaldheimtunni milli umræðna og lýsa því yfir að í rauninni gæti greinin borgað miklu meira, miklu hærra gjald. Á hverju byggist sú skoðun? Hvers vegna telja þessir hv. þingmenn að sjávarútvegurinn geti greitt svona gríðarlega háar upphæðir í það að halda uppi ríkissjóði? Muna menn ekki hvernig ástandið var í kringum 1980 þegar nánast hver einasti fréttatími í sjónvarpinu og útvarpinu hófst á frásögn af vanda sjávarútvegsins? Þá varð ríkið hvað eftir annað að grípa inn í til að bjarga sjávarútveginum og gengið var fellt aftur og aftur til að bjarga sjávarútveginum og það á tímum þegar jafnvel þrefalt meira af þorski var veitt en nú er gert. Þá var sjávarútvegurinn í endalausum vandræðum og hann var baggi á ríkissjóði. Þá var tekið upp það kerfi sem þessir sömu hv. þingmenn og nú segja að sjávarútvegurinn geti borgað nánast hvað sem er hafa fordæmt alla sína tíð, frá því að þeir komu á þing, kerfið sem þó bjó til þessi verðmæti, slík verðmæti að þeir telja að sjávarútvegurinn geti borgað tugi milljarða á ári. Ef þetta sýnir ekki hversu innantóm hræsni þessi málflutningur er, hvað gerir það þá? Hvað segir það okkur um málflutning þessara manna þegar þeir hafa árum saman skammast yfir kerfi sem breytti íslenskum sjávarútvegi úr því að vera baggi á ríkissjóði, á meðan veitt var þrefalt meira af þorski en nú er, yfir í það að skapa slík verðmæti að þeir hinir sömu telja sig nú geta tekið tugi milljarða út úr greininni á hverju ári þó að sjávarútvegur víða um heim sé enn rekinn með ríkisstyrkjum? Því miður, virðulegur forseti, er ekki heil brú í stefnu ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum eða í umfjöllun um þá stefnu. Í stjórnmálunum er til staðar vilji, held ég að hljóti að vera, til að sjávarútvegurinn greiði enn meira í ríkissjóð en nú er vegna þess að hann getur það. Og hann getur það vegna þess að hér var komið á kerfi sem skapar verðmæti, jafnvel með samdrætti í veiðum. Þess vegna getur sjávarútvegurinn greitt enn meira en nú er. En við verðum þá að hafa áfram sömu nálgun og menn hafa haft sem byggist á því að sjávarútvegurinn verði sem hagkvæmastur, skapi sem mest verðmæti í stað þess að detta hér í millistríðsárafrasa og uppnefningar og reyna að kaupa sér skammtímavinsældir með því að lofa því að taka af sjávarútveginum fjármagn sem mun aldrei fara þaðan inn í ríkissjóð vegna þess að ef það gerði það væru menn að rústa undirstöðum greinarinnar. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að þrasa við hv. þingmann um þá þórðargleði sem mátti kenna í máli hans yfir efnahagsvanda evrusvæðisins eða annarra heimshluta ef því er að skipta, heldur fara beint í kjarna málsins. Það er ekki langt á milli manna og flokka ef grannt er skoðað í veiðigjaldsmálum og þeirri umræðu sem er um þau. Bæði Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin hafa í gegnum tíðina ályktað um að það eigi að taka upp almennt veiðigjald. Markmiðið, eins og kemur fram í frumvarpinu, er að tryggja allri þjóðinni hlutdeild í þeim arði sem nýting auðlindarinnar skapar svo og að sjálfsögðu að mæta kostnaði ríkisins við rannsóknir, stjórn, eftirlit o.s.frv. Þá komum við að kjarna málsins. Flokkarnir eru sammála um að það eigi að taka hóflegt, sanngjarnt veiðigjald fyrir aðganginn að auðlindinni sem öll þjóðin á saman. Við erum öll í þinginu sammála um það, a.m.k. langflest þó að það megi ekki alltaf greina það í þessu stóryrðakarpi um lýðskrum og hræsni í þessari merkingarlausu umræðu sem fer hérna fram að svo miklu leyti. Ef við höldum okkur við kjarna málsins er ríkissjóður að innheimta af arði sem myndast við nýtingu auðlindar sem skilgreind hefur verið í þjóðareigu og þar erum við að tala um sérstaka gjaldið, það er sátt um almenna gjaldið. Þá förum við beint að því hverjar forsendur þess eru fyrst bæði Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin eru sammála um að það eigi að innheimta hóflegt, sanngjarnt veiðigjald. Ég tek það fram og hef sagt frá upphafi að ég tel að gjaldtakan megi ekki raska stöðu greinarinnar. Hún má ekki - þingmaðurinn spurði um það - hafa veruleg áhrif á byggðaþróun, þá með neikvæðum hætti þó að hún hafi vonandi að einhverju leyti jákvæð áhrif. Framlegðin af útveginum er 75 og stefnir í 80 milljarða og hefur aldrei verið jafngóð og lítur út fyrir að verða á næsta ári. Þá spyr ég hv. þingmann: Hverjar eru forsendurnar fyrir hinu hóflega, sanngjarna sérstaka gjaldi? Fyrst flokkarnir eru sammála um að það eigi að innheimta það þurfum við bara að koma okkur saman um forsendurnar og hvert gjaldið sé. Við erum 

Virðulegi forseti. Við ættum að geta verið sammála um prinsippið, það er rétt, en því miður er svo ekki að sjá á þeim tillögum sem hér hafa verið lagðar fram. Þess vegna er eðlilegt að tala um hræsni þegar menn tala á einn hátt og leggja svo fram tillögur sem ganga í þveröfuga átt. Hv. þingmaður segist þeirrar skoðunar að tillögurnar megi ekki raska stöðu greinarinnar eða hafa áhrif á byggðaþróun. Það kemur fram í nánast hverju einasta áliti sem atvinnuveganefnd barst að þessar tillögur geri einmitt það, þær vægast sagt raski stöðu greinarinnar og hafi veruleg áhrif á byggðaþróun. Ég man ekki hversu mörg álit bárust frá sveitarfélögum vítt og breitt um landið uppfull af áhyggjum af áhrifum þessara frumvarpa á byggðaþróun. Annaðhvort kjósa menn að líta fram hjá öllum álitum sérfræðinga, þeirra sem starfa í greininni, þeirra sem búa á þeim stöðum sem reiða sig á sjávarútveg, líta einfaldlega fram hjá þeim, eða þeir verða að fallast á að þessar tillögur séu stórgallaðar. Hvað varðar forsendurnar til að ná sátt um hóflegt gjald held ég að lykilatriðið í því hljóti að vera að gjaldtakan miðist við raunverulegan hagnað, að menn skattleggi þá hagnað af rekstri sjávarútvegsfyrirtækja meira en hagnað annarra fyrirtækja en að það sé raunverulegur hagnaður sem myndar skattstofninn, ekki að menn séu að taka þessi gjöld yfir línuna óháð því hvernig fyrirtækin eru fjármögnuð o.s.frv. heldur að menn hafi einfaldlega tækifæri til að reka fyrirtæki í sjávarútvegi eins vel og þeir mögulega geta og ná eins miklum hagnaði og kostur er og að þeir sem nái mestum hagnaði greiði mestan skatt.

Virðulegi forseti. Það er kjarni málsins, eins og ég nefndi áðan, og við erum sammála um meginatriði málsins, að ríkissjóður innheimti gjald sem tryggi þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem auðlindin skapar. Þá komum við að forsendunum eins og ég spurði hv. þingmann beint um hverjar ættu að vera að hans mati. Nú erum við að ræða þetta hér aftur og eftir þær umsagnir sem hann vitnar til hafa verið gerðar mjög miklar breytingar. Það hefur verið gengið mjög í rétta átt að mínu mati, frumvarpið hefur batnað verulega, það er búið að gjörbreyta því. Það er búið að snarlækka gjaldtökuna þannig að nemur upp undir 10 milljörðum og þá erum við að tala um allt aðrar forsendur, væntanlega miklu hóflegri og sanngjarnari. Þess vegna er ekki rétt að vísa í umsagnir um tillöguna eins og hún var heldur erum við að ræða um hana eftir breytingar. Ef ég heyrði rétt í umræðunum á föstudaginn var er ekki mjög langt á milli manna. Þar mátti greina það út úr máli þingmanna stjórnarandstöðunnar að verið væri að tala um gjaldtöku á bilinu 10–11 milljarðar á ári, 10–12 nefndu sumir. Þess vegna er ekki langt á milli og ég held að menn ættu aðeins að skrúfa niður stóryrðin og ræða þetta efnislega. Hverjar eru forsendurnar sem við eigum að miða við? spyr ég beint að aftur. Ef framlegðin er eins og lagt er til á næsta ári 75–80 milljarðar spyr maður: Hverjar eru hinar réttu forsendur að mati þingmannsins? Ég vísa aftur í föstudaginn var, þá nefndu þingmenn úr bæði Sjálfstæðis- og Framsóknarflokki þessa tölu, að 10–12 milljarðar væru sanngjarnt og hóflegt gjald sem væri hægt að sætta sig við. Þá spyr ég beint: Hvað af framlegðinni sem ég nefndi gæti myndað þær forsendur sem stæðu á bak við það sem Framsóknarflokkurinn ályktaði um, eins og margir aðrir flokkar, að það ætti að innheimta eðlilegt og hóflegt gjald af nýtingu auðlindarinnar þannig að þjóðin öll fengi hlutdeild í arðinum án þess að það raskaði stöðu greinarinnar?

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að taka undir það með þingmanninum, það væri jákvætt ef þeir sem að þessum frumvörpum standa drægju úr stóryrðaflaumnum, eins og ég held að hann hafi orðað það. Það á kannski ekki síst við um hæstv. forsætisráðherra. Það væri gott að menn færu að ræða þessi mál út frá rökum og þeim möguleikum sem eru til staðar til að sjávarútvegurinn greiði hærri skatta en nú er en við viðhöldum samt hagkvæmni og röskum ekki byggðamynstri. Eins og ég nefndi áðan held ég að kjarninn liggi í því að taka tillit til aðstæðna hvers sjávarútvegsfyrirtækis fyrir sig með beitingu tekjuskattskerfisins. Þetta er svo einföld og skilvirk leið sem sjálfkrafa tekur tillit til aðstæðna hjá hverju fyrirtæki fyrir sig og á hverjum stað fyrir sig, menn greiða þá ekki hærri skatta nema það sé afgangur, nema reksturinn skil hagnaði. Hvað varðar grunn að sátt um málið held ég að það sé mjög mikilvægt að menn taki það allt til skoðunar að nýju. Eins og við höfum séð á álitunum, þó að þau séu flest eða öll skrifuð áður en gerðar voru þessar nýjustu breytingar til dálítillar lækkunar, sýna þau hversu stórgölluð nálgunin er, aðferðafræðin. Það sýnir okkur að við þurfum að taka þetta allt saman fyrir frá grunni og það gæti verið ágætissáttaleið í því að þingmenn ólíkra flokka féllust á að formaður atvinnuveganefndar, hv. þm. Kristján L. Möller, legði fram nýjar tillögur, svokallaðar sáttatillögur, vegna þess að hv. þingmaður hefur oftar en margir aðrir lýst því yfir að hann telji hægt að ná um þetta sátt í þinginu.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Ég hef að vísu heyrt þær betri frá honum, mér fannst hann ekki alveg í stuði enda notaði hann að miklu leyti orð annarra en sín eigin í ræðunni. Við nafnarnir erum ósammála um margt í pólitík enda hvor í sínum flokki en þegar kemur að byggðamálum erum við sennilega á svipaðri blaðsíðu, og ég veit að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er mér sammála um að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi hefur bitnað mjög rækilega á byggðum landsins. Er hægt að nefna þar um fjöldamörg dæmi þar sem menn hafa selt sig út úr greininni á einni nóttu og skilið byggðarlögin atvinnulega eftir í rjúkandi rúst. Núverandi kerfi hefur því líka haft gríðarlega slæm og afdrifarík áhrif á byggðarlögin hringinn í kringum landið. Mig langar að spyrja hv. þingmann í fyrri andsvari um þá upphæð sem hann telur hóflegt veiðileyfagjald. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson spurði hv. þingmann svipaðrar spurningar en ég heyrði ekki á svari hans hvaða upphæð hann telur nákvæmlega hóflegt veiðileyfagjald. Í umræðunni hafa sjálfstæðismenn til dæmis nefnt 10–12 milljarða kr. til mótvægis við þá 15 milljarða sem gert er ráð fyrir í breyttu frumvarpi. Það hefur tekið miklum breytingum og þess vegna er ekki endilega sanngjarnt að vísa til umsagna um það óbreytt. Breytt gerir það ráð fyrir 15 milljarða kr. veiðileyfagjaldi og þá er spurningin: Hvaða tölu hefur formaður Framsóknarflokksins í huga í þessum efnum?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kvartaði undan því að ég notaði orð annarra í ræðu minni. Ég var einfaldlega að vitna í brot af þeim fjölmörgu álitum, og sérstaklega fjallaði ég um sérfræðiálitin, sem bárust atvinnuveganefnd vegna þessa máls. Það var ekki vanþörf á vegna þess að þau voru býsna afdráttarlaus. Hvernig ætlar þessi ríkisstjórn sem hefur stundum þóst vera fagleg og taka mark á sérfræðingum að líta fram hjá álitum þessara sérfræðinga? Ég gaf mér það einhvern veginn að hún mundi kannski frekar taka mark á þeim en ef ég léti mér nægja að segja eingöngu mína skoðun án þess að vitna í álit sérfræðinga. Þegar mat sérfræðinganna er ekki það sama og mat hæstv. forsætisráðherra og annarra hæstv. ráðherra virðist mat sérfræðinganna skipta ósköp litlu máli. Hv. þingmaður sagði líka að núverandi sjávarútvegskerfi hefði bitnað mjög á byggðum landsins. Er þá skynsamlegt að gera þær breytingar á kerfinu að það skaði byggðirnar enn þá meira en nú er? Reyndar held ég að skaðinn hvað varðar byggðir landsins hafi fyrst og fremst orðið vegna þess að uppbygging á landsbyggðinni hafði að miklu leyti átt sér stað þegar veiðar voru miklum mun meiri en nú er. Með öðrum orðum hafði hrun fiskstofnanna þar mest að segja og þrátt fyrir þessa minnkun í veiðum hefur tekist að halda hagkvæmni í sjávarútveginum sem þýðir að fyrirtækin eru rekin á hagkvæman hátt víða um landið. Ég er hins vegar sammála því að það hefði mátt huga meira að byggðatengingum við úthlutun aflaheimilda í gegnum tíðina. Svo var það spurningin um hvað væri hóflegt veiðigjald. Ég næ því miður ekki að svara því í þessu andsvari, virðulegur forseti, en mun gera það á eftir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir fyrra svar sitt. Ein af forsendum þess að mínu viti að útgerðin geti borgað hóflegt veiðileyfagjald sem væntanlega er þá einhvers staðar á bilinu 10–15 milljarðar - það er samdóma álit allra flokka á þingi - er að breytingin á stóra fiskveiðistjórnarmálinu gangi ekki of nærri arðsemi og hagkvæmni greinarinnar. Þar eru menn að horfa til þess hvernig hinn svokallaði leigupottur verður stækkaður, hversu mikið, hversu ört og hvernig hann endar, þ.e. í hvaða stærð, og eins hvort áfram verði við lýði byggðakvóti, strandveiðar, línuívilnun, skelbætur og svo mætti áfram telja. Maður spyr hversu stór hinn frjálsi partur fiskveiðanna ætti að vera á móti hinni hefðbundnu aflahlutdeild sem stærstur hluti kerfisins byggir á. Mig langar að spyrja hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson hvernig hann sjái þetta pottakerfi þróast á næstu árum. Ég tel að Framsóknarflokkurinn sé í þessu efni mjög í námunda við stefnu Samfylkingarinnar eða öfugt, stefna Samfylkingarinnar sé í námunda við stefnu Framsóknarflokksins. Hversu langt vill formaður Framsóknarflokksins ganga í þeim efnum? Að lokum endurtek ég spurninguna sem ég bar upp í fyrra andsvari mínu, það væri gaman að vita þá tölu sem formaður Framsóknarflokksins telur hóflegt og eðlilegt veiðileyfagjald. Eins og ég segi hafa sjálfstæðismenn nefnt 10–12 milljarða og væri gaman að heyra úr barka Framsóknarflokksins þær tölur sem honum eru að skapi.

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því sem ég náði ekki að svara áðan, um hóflegt veiðigjald. Hv. þingmaður nefnir 10–12 milljarða en það hlýtur að ráðast af afkomu greinarinnar hverju sinni. Þess vegna svaraði ég hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni á þann hátt að beiting tekjuskattskerfisins við innheimtu gjalda af sjávarútvegi sé kannski skynsamlegasta leiðin vegna þess að með því aðlagast gjaldtakan afkomunni á hverjum stað, hjá hverju fyrirtæki og á hverjum tíma. Þetta er þá spurning um hlutfall af hagnaði af greininni á hverjum tíma. Það er nálgunin sem ég held að við ættum að temja okkur miklu frekar en það sem lagt er upp með hér. Hvað varðar það að breytingar á kerfinu gangi ekki of nærri greininni þannig að hún geti staðið undir greiðslu gjalda og þá vonandi með því fyrirkomulagi sem ég nefndi er ég augljóslega sammála hv. þingmanni um það. Þess vegna hefði verið eðlilegt að fá á hreint hverjar kerfisbreytingarnar eiga að vera áður en við förum að ákveða hversu hátt gjald við ætlum að leggja á greinina. Á meðan við vitum ekki hvers eðlis kerfisbreytingarnar eru, hver aðstaða sjávarútvegsins verður til að skapa verðmæti, erum við ekki í aðstöðu til að meta hversu mikið er hægt að skattleggja greinina. Eins og bent var á í þeim sérfræðiálitum sem ég las upp úr hefði það verið eðlileg röð á vinnu við þessa hluti. Svo nefndi hv. þingmaður pottana og að við ættum að geta náð samstöðu um þau mál. Þrátt fyrir allt leyfi ég mér að vera bjartsýnn á að það eigi að vera hægt og ítreka bara tillögu sem ég lagði fram áðan um að við sammælumst um það, fulltrúar ólíkra flokka, að fá formann hv. atvinnuveganefndar til að leggja fram 

Virðulegi forseti. Það er ótrúleg hringavitleysa sem á sér stað á hv. Alþingi. Hér bulla menn og blaðra út og suður og stjórnarsinnar tala eins og nýgræðingar um sjávarútveg Íslendinga, burðarás íslenska samfélagsins. Jafnvel hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson og Björgvin G. Sigurðsson sem eru frá öflugum kjördæmum verstöðva tala eins og dúkkulísur sem eru að spila matador. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sagði að veiðigjaldið væri komið niður í svo lága upphæð, niður í 11–12 milljarða. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson sagði að þetta væri ásættanleg niðurstaða og að allir flokkar á þingi væru sammála um að 10–15 milljarðar væru hóflegt gjald. Virðulegi forseti. Auðvitað eru þessir þingmenn flúnir úr salnum þegar þeir fá í stólinn einhvern sem hefur brim í blóði, pus á enni og þekkir þessa hluti. Þeir stinga sér út og stinga hausnum ofan í sandinn eins og strúturinn. Þeir vilja ekki hlusta á staðreyndir málsins. Hvað meinar hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson þegar hann segir að sátt sé um þetta gjald, 10–15 milljarða? Hvað segja menn í útgerðarsamfélaginu á Akureyri? Á Dalvík? Siglufirði? Í Grímsey? Þeir segja margt og það er ekki í takt við það sem hv. þingmaður segir. Það sama á við um hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sem sagði að gjaldið hefði verið svo hátt í upphafi en nú væri búið að lækka það. Það er farið að prútta um þessa hluti og fagna því að búið sé að lækka þetta þó um helming eða þar um bil. Hvað segja menn í öflugum verstöðvum eins og Grindavík, Vestmannaeyjum, Hornafirði, Garðinum? Þeir eru ekki sammála þingmanninum. Þetta eru ekki bara tillögur sem blóðmjólka sjávarútveginn, þetta eru tillögur sem slátra honum. Það er verið að slátra því sem á að bera samfélagið uppi um ókomna framtíð. Hvað gera menn þegar búið er að slátra kúnni? Þeir éta hana væntanlega. Hún dugar kannski í einhverja mánuði eða ár. Hvað á að gera svo? Stjórnarsinnar hafa talið landsmönnum trú um að hver þeirra ætti 50–100 milljónir í sjónum og gæti tekið þær skuldlaust á blað hjá sér, lagt inn á banka og ekki haft áhyggjur meir; lifað lífi sínu á rentunum og látið svo reka á reiðanum fyrir íslenskt samfélag. Stjórnarsinnar sjá framtíð Íslands nefnilega í því ljósi að Ísland verði lítið þorp í Tyrklandi sem verður stjórnað frá Brussel með ölmusum og eymingjaskap. Þetta er metnaður stjórnar hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Hvers eigi Íslendingar að gjalda að búa við þetta ólán? Nóg var að lenda í algjöru bankahruni, að hluta til heimatilbúnu, þó að menn sitji ekki uppi með svona búfjárhaldara. Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram kom í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem talaði síðast, að skynsemin verður að ráða hér för. Hún felur í sér möguleikana í veiðum og vinnslu sem eru afrakstur greinarinnar. Á því ætti gjaldtakan að byggjast en ekki geðþóttaákvörðunum sjálfskipaðra talsmanna nýbúa á Íslandi í sjávarútvegi, hv. þingmanna úr röðum Samfylkingar og Vinstri grænna. Gott dæmi er hv. þm. Björn Valur Gíslason sem hefur komið á vettvang í nýju gervi. Hann fretar á sjónarmið félaga sinna til sjós og lands og puðrar út úr sér hlutum sem enginn skilur nema hann átti sig á því að þingmaðurinn er að þjónka undir hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon. Og sá hugsar bara um eitt. Um hvað hugsar hann eftir áratugadvöl á Alþingi? Hann hugsar um púðann undir rassinum á sjálfum sér, lengra nær ekki metnaðurinn, og svo dustar hæstv. forsætisráðherra rykið úr púðanum af og til. Nei, virðulegi forseti, það er ekki eitt, það er allt. Gott dæmi um lítilsvirðinguna og dónaskapinn sem hæstv. ríkisstjórn sýnir burðargrein íslensks þjóðlífs og íslensks atvinnulífs kom fram í ræðu hæstv. sjávarútvegsráðherra á sjómannadaginn sjálfan, í gær. Hvað sagði hann sem var svona svívirðilegt gagnvart sjómönnum landsins? Hann sagði, með leyfi forseta: „Það var óskemmtilegt að taka sjómannaafsláttinn af sjómönnum til þess að bjarga efnahag íslenska ríkisins.“ Hvað var hann að segja? Fyrir tveimur árum námu hlunnindi af skatti, fríðindi vegna dagpeninga og önnur skattfríðindi, um 6 milljörðum fyrir landsmenn alla. Þar af voru 1.200 millj. kr. vegna svokallaðs afsláttar sjómanna sem er auðvitað ekkert annað en skattfríðindi á sömu nótum og allir milljarðarnir 6 vegna starfa fjarri heimili. Hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði sem fyrrverandi fjármálaráðherra að erfitt hefði verið að taka þessi hlunnindi af sjómönnum en engum öðrum. Hvað meinar hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra með því að segja svona hluti við sjómenn á sjómannadaginn? Eina stéttin á Íslandi sem ekki á að njóta fríðinda vegna starfa fjarri heimili er sjómannastéttin. Landkrabbarnir skulu hafa sitt á þurru. Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon skal hafa sitt á þurru á sínum silkipúða sem fær endurnýjun frá Brussel þriðju hverja viku en sjómennirnir mega éta það sem úti frýs. Það er mikið áhyggjuefni fyrir Alþingi Íslendinga, fyrir sjálfstæði Íslendinga, fyrir íslenska þjóð, að þurfa að búa við þessi skilyrði. Hæstv. sjávarútvegsráðherra ætlaði svo að bæta um betur í ræðu sinni á sjómannadaginn og segja að það kynni að koma til greina í framtíðinni að sjómenn fengju aftur einhver fríðindi vegna vinnu fjarri heimili. Allir starfsmenn í landinu sem vinna fjarri heimili sínu fá skatthlunnindi sem nema að minnsta kosti 6 milljörðum í heild. Sjómenn áttu þar 18–20% en það bjargaði efnahag landsins að sturta sjómönnum í hafið en láta hina hafa sitt á þurru. Við sem erum aldir upp í sjávarplássum landsins vitum að þetta gengur ekki. Þetta er slík fásinna og svívirðing að það nær engu tali. Ég ítreka, virðulegi forseti, að stjórnarsinnar hlaupa eins og gráir kettir allt í kringum þinghúsið á meðan við stjórnarandstæðingar erum að tala af því að við segjum hluti sem koma við kaunin á þeim, segjum sannleikann og horfumst í augu við skynsamlega meðferð þessara mála. Virðulegi forseti. Í öllum stórum málum er það grundvallaratriði að menn nái þokkalegri sátt á Alþingi, annars er fjandinn laus, og þá gildir einu hvort um er að ræða fiskveiðistjórnarmálið, rammaáætlun eða samningu nýrrar stjórnarskrár sem sannarlega eru stór mál. Sagan sýnir hvar sem er í heiminum að öllu máli skiptir að um þau ríki einhvers konar sátt. Það þarf að ríkja um þau þokkaleg sátt þannig að næsta ríkisstjórn taki ekki til við að breyta því sem þessi gerði grimmt og galið og menn skiptist þannig á að kasta fyrir róða reynslu og hefð sem á að vera grundvöllur fyrir jafnvægi í þjóðfélagi eins og á Íslandi. Nei, nú þarf enga sátt. Nú situr hæstv. forsætisráðherra sem stjórnar öllu með olnbogunum og hefur fylgisveininn Steingrím J. Sigfússon til að hlaupa í kringum í sig. Hann er að vísu búinn að slátra sínum flokki eins og hann ætlar að slátra sjávarútveginum en það er þeirra mál. Við getum í sjálfu sér ekki skipt okkur af því þó að við viðurkennum að það sé óæskilegt. Nei, nú skal nota þekkta aðferð frá Sovétríkjunum, þar þurfti enga sátt, þar var bara tilskipun. Við getum nefnt ríki eins og Nígeríu og Suður-Afríku þar sem þurfti enga sátt, bara tilskipanir. Við getum líka farið yfir í Ameríku og Asíu, en þær þjóðir eru ekki þjóðir sem við miðum okkur við. Þorri Íslendinga gerir sér grein fyrir því að samkomulag þarf að nást. Aldrei er hægt að krefjast þess að algjör sátt sé um mál en þokkaleg sátt þarf að ríkja, sátt sem kannski þýðir að allir séu hundóánægðir en það dreifist þá jafnt. Það frumvarp sem við ræðum er ekki í þeim dúr. Það er geðþóttaákvörðun nýbúa í pólitík sem töluðu hér rétt áðan og vita ekkert um hvað þeir eru að tala. Hið ágæta skáld Sigmundur Ernir hefði betur farið með ljóð en það sem fjallað er um þarna. 
            

Forseti minnir ræðumann á að ávarpa hv. þingmenn með fullu nafni og ráðherra með tilheyrandi titli.

Ég skal taka það til greina, virðulegi forseti. Það er alveg skelfilegt að þurfa að hlusta á hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson fara með svona hluti. Hann er kominn af einhverju hlýðninámskeiði hjá fólki sem hugsar ekki málið til enda. Það er skelfilegt að fylgjast með þeim umsnúningi sem orðið hefur á málflutningi hæstv. sjávarútvegsráðherra Steingríms J. Sigfússonar sem var yfirleitt rökfastur og fylginn sér í málflutningi þangað til hann lenti undir sæng þeirrar hæstv. ríkisstjórnar sem nú situr. Þá er bara allt út og suður. Það á að lemja hlutina í gegn, alls ekki með góðu, helst með illu. Virðulegi forseti. Það er mikið áhyggjuefni að málið sé komin í þann farveg að reynt sé að gylla hlutina með falsi og útúrsnúningum. Verra er svo að fjölmiðlar á Íslandi taka þátt í þessu, allir með tölu. Þeir eru ekki lengur að segja fréttir, þeir eru að selja fréttir og eru í málatilbúnaði og þar fer Ríkisútvarpið fremst í flokki. Ríkisútvarpið er eins og eitthvert einkafyrirtæki í Afríku sem selur fréttir og hefur geðþóttasýn á alla hluti, slítur úr samhengi, talar ekki við þá sem gagnrýna það sem það er að gera. Ríkisútvarpið þolir ekki gagnrýni. Við sem þekktum Bakkabræður vissum að þeir þoldu gagnrýni og tóku henni vel en íslensku fjölmiðlarnir eru stórhættulegir íslensku samfélagi í dag. Ég las athyglisvert viðtal við kunna leikkonu, Ágústu Evu, sem lék Sylvíu Nótt, eftir að hún gekk í gegnum þann darraðardans. Flokkurinn sem vann þættina um Sylvíu Nótt ætlaði sér að gera grín að margri sýndarmennskunni í samfélagi okkar og vara við, sýna hvernig allt fór úr böndum, hvernig hlutirnir bjöguðust og skrípaleikurinn óð uppi. Hann ætlaði að gagnrýna hlutina í alvöru svo foreldrar gætu sagt: Heyrðu, þetta er ekki rétta aðferðin, við skulum gera þetta öðruvísi, það á að gera þetta öðruvísi. Nei, nei, það var tekið undir allt. Hópurinn gerði eins mikla vitleysu og hann gat hugsað upp til að gagnrýna, en það var tekið mark á öllu sem hann sagði. Í Kastljóssþætti spurði fréttamaður þessa ungu, glæsilegu og hæfileikaríku leikkonu: Hvað finnst þér um íslenska fjölmiðla? Svarið var einfalt, virðulegi forseti: Íslenskir fjölmiðlar eru drulla. Þetta er ekki falleg umsögn og það er leiðinlegt fyrir mig sem gamlan blaðamann til margra ára að rifja svona upp. En það er mikið alvörumál að ekki er komið á framfæri neinum sjónarmiðum nema þeim sem henta fréttastjórum ákveðinna stofnana sem eru í einkaeigu og jafnvel í ríkiseigu. Ég ítreka að þar er fréttastofa Ríkisútvarpsins alverst. Það er ekki hægt að taka því vel þegar þær fréttastofur og þeir aðilar sem fjalla um mál reyna að bjaga allt, skekkja það og rugla fólk í ríminu. Fólk almennt, nánast 100%, hefur alveg reynslu og þrek til að taka skynsamlegar ákvarðanir ef það fær tiltölulega hlutlausar upplýsingar. Þær geta verið úr ýmsum áttum, geta bæði verið já og nei, með og á móti, og það er þá fólks almennt að sía út sem því sýnist miðað við lífsmynd sína. Þessu er ekki til að dreifa í dag og þess vegna eru fjölmiðlar á Íslandi eitt það hættulegasta sem er í gangi í landinu okkar. Það er ekki bara að við sitjum uppi með þessa fádæmaríkisstjórn, við sitjum líka uppi með bjögun í þessum hlutum. Það er mikilvægt að við söðlum um og förum að vinna eins og menn í þessum efnum. Það er eðlilegt að skoðanir séu skiptar. Einum sýnist eitt og öðrum annað. Þá er að bræða saman og hnýta upp í kaðla sem eru traustir og skapa festu og jafnvægi. Fyrir nokkrum missirum var sett á stofn nefnd sem kölluð var sáttanefndin. Í henni voru 23 aðilar úr flestöllum geirum samfélagsins sem koma að útgerð, fiskveiðum, vinnslu, sjómennsku og öðrum þáttum. Niðurstaða þeirrar nefndar var kölluð sáttaleiðin. Í sáttaleiðinni var reiknað með því að lagfæra þyrfti fiskveiðistjórnarkerfið, eins og margir í samfélaginu telja, breyta því upp að ákveðnum mörkum, takmarka aflaframsalið að einhverju leyti, kannski verulega, og hnýta upp í stjórnarskrá eignarrétt Íslendinga yfir auðlindum landsins. Það er mjög vandasamt verk, það gera menn ekki með tölvuskeyti utan úr bæ, það gera menn með vinnu færustu sérfræðinga, löglærðra og reyndra í öllu er lýtur að þeim málum. Þetta eru þættirnir sem menn voru sammála um, að skúra gólfið í kerfinu, hækka veiðigjald og freista þess að ná samkomulagi á þeim grunni sem sáttaleiðin byggðist á. Hvað gerði hæstv. ríkisstjórn við sáttaleiðina? Hún henti henni í humarhristivél sína og skilaði henni í tætlum með geðþóttaákvörðunum sem maður vissi ekki hvort teknar hefðu verið í þröngum kallaklúbbum eða kvennaklúbbum sem héldu að þeir væru að bjarga heiminum með þátttöku í pólitík. Þetta voru viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar við mikilli vinnu, jákvæðri vinnu, sem ég man ekki betur en að stjórnað hafi verið af Guðbjarti Hannessyni sem þá var ekki orðinn ráðherra. Þetta kom til úrvinnslu hjá ríkisstjórninni en þá sagði hæstv. yfirprímadonna, forsætisráðherra vor: Ég vil þetta ekki. Þá komu fleiri eins og í ævintýrinu um litlu, gulu hænuna og sögðu: Ekki ég. Ekki ég. Þar með fór þetta allt út og suður, á víð og dreif, og tillögu sáttanefndarinnar var hent ofan í neðstu skúffu og ekki einu sinni sett þar í salt heldur lögð þar sem rykið var mest og minnst von til þess að menn gætu greint hvað í henni stóð. Þessi vinnubrögð eru að slíta hjartað úr íslensku samfélagi vegna þess að það verður að byggja á því að menn skilji hver annan, virði hver annan og taki tillit til hluta sem skila árangri fyrir þjóðina. Útgerð á Íslandi hefur nánast frá upphafi verið þjóðnýtt í þágu landsins. Á undanförnum áratugum hefur drifkraftur í útgerðinni aukist mjög sem og í vinnslunni, meðferð, og störfum sjómanna og fiskvinnslufólks vegna gífurlegs átaks í markaðssetningu sem hefur stóraukið verðmæti íslensku auðlindarinnar úr hafinu, stóraukið verðmæti tekna af greininni, af þeim sem vinna við hana fyrir íslenska samfélagið. Það er það sem skiptir máli, þetta er afrakstur mikillar vinnu og við þurfum að vernda hana og rækta. Stjórnarliðar hafa sagt, ótrúlega margir: Það skiptir engu máli hvað við gerum, þetta verður veitt hvort eð er. Svo koma nýliðar og þá spyr maður í sakleysi sínu: Bíddu, eigum við þá að henda fyrir róða allri reynslunni, allri uppbyggingunni, allri markaðssetningunni og á ríkið að taka yfir skuldir í sjávarútvegi? Það er lenska þess fólks sem talar á þessum nótum á Alþingi Íslendinga að gera bara ráð fyrir einu í sjósókn, veiðum og vinnslu, það gerir bara ráð fyrir tekjum. Það eru engar skuldir, það er enginn kostnaður. Þetta er gott dæmi um það hve skammt þetta fólk hugsar, þetta fólk sem á að verja hag landsmanna, sem hafa gríðarlegan hag af því að sjávarútvegurinn blómstri um allt land, fyrir nú utan það að þetta er okkar helsta vörn gegn því að verða þorp í Tyrklandi. Þess vegna verðum við að umbreyta þeim leiðum sem menn eru að tala um. Við verðum að vinna þetta mál frá A til Ö á nótum sáttaleiðarinnar. Sem betur fer eru þingmenn í röðum stjórnarsinna, þingmenn úr næstum öllum kjördæmum, sem skilja þetta til hlítar og munu aldrei greiða atkvæði með þessari sláturaðgerð sem fyrirhuguð er á sjálfri mjólkurkúnni. Þeir munu aldrei greiða atkvæði með þessu vegna þess að þeir vita hvað þetta er vitlaust og frekt, hversu mikill yfirgangur felst í því og hvað þetta er óskynsamlegt. Við skulum vera klár á því að þeir sem hagnast vel skulu þurfa að borga og að minnsta kosti ekki minna en aðrir. Tvísköttun á einni atvinnugrein er hins vegar einstakt dæmi í Evrópu. Það er ekki einstakt í Afríku, það var ekki einstakt í Sovétríkjunum en það er einstakt dæmi á Vesturlöndum í dag. Það er því mikilvægt að menn söðli um eins og til að mynda framsóknarmenn hafa flestir haft á lofti. Ég nefni hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson sem margoft hefur sagt að þessu máli verði ekki lokið nema á nótum sátta- og samningaleiðarinnar. Í þeirri leið er gert ráð fyrir öllu því sem við erum að tala um, eins og ég gat um áðan, þar á meðal lagfæringu á fiskveiðistjórnarkerfinu og auknu veiðigjaldi en það verður auðvitað að byggjast á afkomu greinarinnar, ekki í heild heldur verður að skoða hvern rekstraraðila fyrir sig því að aðstæður eru misjafnar eins og gefur að skilja. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson gat líka um það í ræðu sinni rétt áðan. Við skulum nefna tvö dæmi, virðulegi forseti. Til landsins kom nýlega glæsilegasta skip íslenska flotans. Vel að merkja, íslenski fiskveiðiflotinn er sá elsti í heimi, hér er elsta samsetning skipaflota hjá einni þjóð sem kallast veiðimannaþjóð, fiskveiðiþjóð. Hún býr við elsta flota í heimi. Þá sér maður að ekki hefur verið mikið borð fyrir báru því að lenskan er sú að útvegsmenn um allt land hafa að öllu jöfnu lagt allt sitt í það að byggja upp fyrirtæki sín. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson sagði fyrr í dag að þess væru mörg dæmi að útgerðarmenn hefðu skilið sjávarpláss um landið eftir í auðn. Af hverju segir hv. þingmaður hér ósatt? Dæmi eru um að menn hafi gengið of langt í þessum efnum en sem betur fer eru það undantekningar og gildir þá einu hvort verið er að tala um Gugguna á Ísafirði, söluna frá Sandgerði til Akraness og síðan til Granda í Reykjavík og einstaka dæmi önnur sem eiga miklu fremur skýringar í ákveðnu reynsluleysi í mörgum plássum þar sem þessi grunnur hafði ekki fastar rætur. En í öflugu sjávarútvegsfyrirtækjunum um allt land, Reykjavík er þar með talin sem hefur mesta kvóta allra verstöðva á Íslandi, 12%, hafa menn skilað árangri, tekjum, öryggi og afkomu til þjóðarinnar. Nýjasta skipið sem ég gat um, Heimaey VE-1, smíðað í Síle, kostar um 4 milljarða kr. Ætli það kosti ekki mikla vinnu og mikla áhættu að reka það skip? Næstsíðasta skip til öflugustu verstöðvar landsins, Vestmannaeyja, Þórunn Sveinsdóttir, kom fyrir liðlega ári og kostaði 2,4 milljarða. Líklega var grunneign þessa rótgróna fyrirtækis sem lét byggja skipið 400 milljónir. Útgerðin reiknar með 24–25 árum til að borga niður þessa milljarða með eðlilegri kröfu, ekki ofurkröfu, í afkomu, að þetta gangi slysalaust fyrir sig með nokkru öryggi. Þetta er hin raunsanna mynd af sjávarútveginum og það verður að vera borð fyrir báru til að svigrúm gefist til að endurnýja flotann okkar og tækjabúnaðinn, treysta vinnu um allt land, treysta tekjur þúsunda fólks sem vinnur við sjávarútveginn, bæði til sjós og lands. Það eru ekki bara nokkur þúsund sjómenn, það eru mörg þúsund iðnaðarmenn og aðrir í landi sem byggja á því að sinna þessum öfluga atvinnuvegi. Sjávarútvegurinn er stærsta atvinnugrein í einu landi í Evrópu. Við Íslendingar erum eina sjálfstæða þjóðin í Evrópu sem erum fiskveiðiþjóð. Þannig eigum við að koma fram, bera virðingu fyrir hlutunum, gera okkur grein fyrir því að við erum með gullmola í höndunum þar sem auðlindin er. En til að það skili sér þurfa menn að geta sótt af öryggi og reisn á þann erfiða vettvang sem hafið er. Það hefur kostað dýrari skip að auka öryggi en það hefur líka þýtt fækkun slysa og komið í veg fyrir manntjón. Á síðustu öld fórust 500 sjómenn bara í verstöðinni Vestmannaeyjum, á 100 árum, fimm á ári. Þetta hefur ekki átt sér stað um árabil vegna þess að menn hafa tekið höndum saman um að auka öryggið og kosta til þess peningum. Það kemur ekkert af sjálfu sér í þessum efnum og við getum ekki lokað augunum fyrir því að lífið þarf að hafa sinn eðlilega gang. Það er lykillinn að því að við getum búið í sátt og samlyndi í þessu landi. Það gengur ekki að afgreiða stóru málin, hvort sem eru fiskveiðistjórnarmálið, rammaáætlunin eða stjórnarskráin, nema í þokkalegri sátt. Það gengur ekki með kúbeini, ekki með járnköllum, ekki með offorsi og yfirgangi, menn verða að kunna að slíðra sverðin og slípa til sáttar, annars heldur darraðardansinn bara áfram eins og ég gat um fyrr í ræðu minn, annars lemur þessi ríkisstjórn þetta í gegn, svo kemur önnur og snýr því til baka og svo kemur þessi aftur og snýr því aftur til baka. Hvaða mynd er á slíku þjóðfélagi? Þá er jafnvel betra að hafa gamaldags Sovét hérna. Þar var ekkert verið að súta það, þar var mönnum bara sagt að fara til fjandans og halda sig á mottunni. Við Íslendingar erum þó enn að baksa við að þurfa ekki að flýja aftur til Noregs. Við trúum því að sú saga sé sönn að Íslendingar hafi sótt til Íslands vegna ofríkis fyrirmanna í Noregi. Maður biður þess heitt og innilega að dæmið snúist ekki við og að við þurfum að flýja okkar land. Hér eigum við alla möguleika á að ná mestum árangri, árangri sem getur talist bestur meðal þeirra þjóða sem hafa mestan metnað, hvort sem er í heilbrigðiskerfi, menntakerfi, rannsóknum eða náttúrumöguleikum en til þess verðum við líka að rækta atvinnulífið. Hvað þýðir það ef við ræktum ekki atvinnulífið, ef við ruggum bátnum og látum reka á reiðanum? Það þýðir að fjölskyldur á Íslandi tapa vinnu, tekjum og möguleikum til að lifa af í okkar stórkostlega landi. Það er verðugt umhugsunarefni og tengist þessu að sjálfsögðu að um 10 þús. Íslendingar hafa nú flúið Ísland, flæmst frá Íslandi vegna atvinnuleysis. Ætlum við að láta þá týnast sem Íslendinga í Noregi þar sem þeir eru vinsælir vegna dugnaðar síns? Eða ætlum við að ná þeim heim aftur? Auðvitað eigum við að ná þeim heim aftur. Við eigum að gera allt sem við getum til þess - og við getum það. En til þess þurfum við líka að vinna í sátt en ekki beita gerræðislegum aðferðum eins og verið er að gera hér. Þess vegna á núna að draga þessi mál til baka, taka tíma í að ná sátt á nótum sáttaleiðarinnar sem allir hagsmunaaðilar í íslensku samfélagi komu að og skiluðu spennandi niðurstöðu til að vinna úr en því miður var það hunsað. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Það er nokkuð ljóst að áhyggjur þingmannsins fara vel með áhyggjum margra annarra þingmanna, sérstaklega stjórnarandstöðunnar, ég hygg reyndar margra stjórnarliða líka sem hafa enn ekki talað hér um hvernig komið er fyrir undirstöðuatvinnugrein okkar. Hv. þingmaður man það kannski betur en ég hvernig ástandið var upp úr 1980, 1980–1983, þegar ákveðið var að setja á það kerfi sem við búum við í dag. Þá vorum við með óhagkvæman sjávarútveg. Við veiddum allt of mikið. Það endaði í rauninni með því að ráðgjafar og vísindamenn sögðu að annaðhvort yrði að verða breyting hér á eða auðlindin kláraðist einfaldlega. Nú er svo komið að við rekum einhvern hagkvæmasta sjávarútveg sem sögur fara af að því er ég best veit. Það getur svo sem vel verið að til sé hagkvæmari sjávarútvegur. Horft er til Íslands meðal annars frá Evrópusambandinu og ríkjum þess um hvernig stýra eigi veiðum. Við erum með sjávarútveg sem ekki er ríkisstyrktur. Við erum hins vegar að keppa úti í heimi við ríkisstyrktan sjávarútveg sem er væntanlega búinn að vera það í mörg ár, jafnvel tugi ára, vegna þess að þar hefur mönnum ekki tekist að skapa umhverfi utan um atvinnugreinina og gera hana arðbæra. Ég velti fyrir mér hvort þingmaðurinn deili þeirri skoðun með mér að það gæti verið afturhvarf til fyrri tíðar, að við yrðum með óhagkvæman sjávarútveg ef sú vegferð er gengin til enda sem hér er boðuð þar sem fyrirtækin yrðu rekin, langflest, með tapi. Það er nú stutt síðan, árið 2005, þegar útgerðir 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær áhyggjur sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vék að. Það er hætta á afturhvarfi. Árið 1983 kom ég fyrst inn á þing. Þegar reglurnar voru settar um kvótakerfið voru allir aðilar til sjós og lands sammála um kerfið nema eitt fyrirtæki, Félag botnvörpuskipaeigenda, sem átti tvo gamla togara í Reykjavík. Þetta var samþykkt mótatkvæðalaust nema þrír þingmenn voru á móti því kerfi; sá er hér stendur, Garðar Sigurðsson og á Snæfellsnesi yndislegur alþýðubandalagsmaður þá …

Skúli.

Skúli Axelsson.

Alexandersson.

Skúli Alexandersson, virðulegi forseti. Takk. Maður lítur alltaf á Skúla eins og ljóð, þess vegna man maður stundum ekki nafnið hans. En þetta var nú svo. Það kerfi fór í gang með nokkru svona flippi. Það var ekki samfella í því fyrstu þrjú árin. Mismunandi kerfi voru, dagakerfi, aflamark og fleira. Einstaka menn fóru út úr því með mikla peninga og fóru í allt annað. Hættan núna er sú, ef við röskum þessu eins og talað er um, að við missum urmul af útgerðarmönnum út úr kerfinu, þeir taki reynslu sína, peninga, sinn grunn og fari í eitthvað allt annað, jafnvel í útlöndum. Það er hættan í dag ef við hegðum okkur ekki eins og menn og treystum þeim sem eru að vinna í greininni.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svarið og þessa upprifjun. Það er þannig að síðan þetta kerfi var sett á - vitanlega voru sett lög og lögum breytt um sjávarútveginn - hefur lögunum margsinnis verið breytt. Reynt hefur verið að laga kerfið að tímanum hverju sinni og bregðast við reynslu og öðru því um líku. Það sem við erum með í höndunum í dag er líklega eitt besta sjávarútvegskerfi sem menn hafa séð, þ.e. ef við horfum í það minnsta til fyrirtækjanna, það hefur orðið hagræðing í greininni, okkur virðist einnig ganga ágætlega að byggja upp fiskstofnana o.s.frv. Þeir sem eru búnir að vera í greininni undanfarið, við skulum segja 15 til 20 ár, eru vitanlega búnir að spila eftir þeim leikreglum sem Alþingi setti. Þær leikreglur gerðu ráð fyrir að menn gætu keypt sér aflaheimildir. Aflaheimildir gengu kaupum og sölum. Þeir aðilar sitja margir hverjir uppi með miklar skuldir. Við hljótum því að þurfa, ef við ætlum að láta greinina greiða meiri skatt því að þetta er ekkert annað en skattur, að horfa til aðferða sem koma hlutfallslega jafnt niður á alla. Mér sýnist að þessi aðferðafræði geri það ekki. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það sem hann nefndi hér, og ég ætlaði aðeins að koma að í ræðu minni á eftir, þ.e. þau orð sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lét falla á sjómannadaginn um sjómannaafsláttinn. Er það skynsamlegt að setja málið fram og rökstyðja það með þeim hætti að sjómenn hafi - að rökin fyrir því að taka af einni stétt einhvers konar - ég ætla ekki að segja fríðindi en einhvers konar, já, það sem gert er vel við þá sem eru að vinna, taka það af einni stétt en ekki annarri í ljósi þess 

Virðulegi forseti. Það er engin spurning að orð hæstv. sjávarútvegsráðherra í ræðu sinni á sjómannadaginn eru einsdæmi í framkomu gagnvart sjómönnum landsins. Það er, því miður, aðeins eitt um það að segja að hæstv. sjávarútvegsráðherra er ekki treystandi. Hann mismunar mönnum. Öll þau fríðindi sem hafa byggst á því að fólk vinnur eða ferðast fjarri heimilum sínum, það á ekki að eiga við um sjómenn sem manna mest eru fjarri heimilum sínum að vinna við erfiðar aðstæður. Þetta er svívirðileg framkoma, virðulegi forseti, og ótrúlegur dónaskapur við sjómannastéttina og lítilsvirðing. Það er engin spurning að flestir eru sammála um það og sáttaleiðin gerir ráð fyrir því að auka ætti veiðigjald, að takmarka ætti framsalið þannig að það færi kannski úr 50% í 75% eða 80%. Það er samningsatriði. Það er svigrúm. En framsalsrétturinn er lykillinn að þessu kerfi. Hann er lykillinn að kerfinu, líka gagnvart nýliðun og öðru, en bara þannig að menn geti náð hagræðingu og nýtingu út úr þeim afla sem þeir hafa til umráða. Þessir menn í miklum meiri hluta hafa þraukað erfiða vetur í útgerð. Þess vegna eiga þeir að fá að njóta þess þegar betur árar. Það er nú þannig, virðulegi forseti, að auka ætti þorskkvótann með fullum rökum um lágmark 100 þús. tonn við næstu úthlutun. Það raskar í engu módeli vísindamanna, en sýnir bara að menn eiga að byggja á reynslu og verksviti.

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því, með leyfi forseta, að lesa upp úr frétt sem var að birtast á mbl.is en þar segir: „Frumvörpin um sjávarútveginn sem liggja nú fyrir Alþingi eru klárlega aðför að kjörum sjómanna og landverkafólks. Það er morgunljóst að auðlindagjald í sjávarútvegi kemur til með að rýra kjör sjómanna og landverkafólks. Allir aðilar sem hafa skilað umsögnum um frumvörpin eru sammála um að svo sé. Fundurinn tekur heils hugar undir þá skoðun að auðlindagjald í sjávarútvegi sé í raun landsbyggðarskattur. Þetta kemur fram í ályktun fundar landverkafólks og sjómanna sem fram fór í Höllinni í Vestmannaeyjum í dag.“ Nú velti ég fyrir mér, frú forseti. Þarna höfum við fund sjómanna og landverkafólks sem ályktar samhljóma - það voru 417 manns á þeim fundi - á þann hátt sem ég las upp áðan um að með því frumvarpi sem verið er að ræða væri verið að skerða kjör sjómanna og landverkafólks. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra, og raunar fleiri stjórnarliðar þegar þau tala fyrir þessum tillögum, talað iðulega um sægreifa og gefið hefur verið í skyn að aðeins örfáir menn hafi hag af því fyrirkomulagi sem verið er að raska með þessum tillögum. Hvernig stendur á því að mati hv. þingmanns að hæstv. forsætisráðherra kýs að líta algjörlega fram hjá þeim þúsundum sem starfa í þessari grein eða í tengdum greinum og hafa, eins og kom fram á fyrrnefndum fundi þar sem 417 manns ályktuðu samhljóða, augljósan hag af því að sjávarútvegurinn sé rekinn á hagkvæman hátt 

Virðulegi forseti. Hvert einasta orð í ályktun fundarins í Eyjum í dag, á fimmta hundrað manna fundi, er satt og rétt. Það sýnir einfaldlega skynsamlega og hlédræga afstöðu til þessara mála, það er mikil kurteisi í þeim texta. Það er ekki lúkarsstíll í því eins og við reynum stundum að tala hér í þinginu, að tala mannamál, en þetta bréf er vel orðað og byggt á fullum rökum. Verið er að gera aðför að kjörum sjómanna, landverkafólks, landsbyggðarinnar og landsmanna allra vegna þess að með þeirri aðferð sem á að framkvæma er verið að slátra sjálfri mjólkurkúnni. Það er verið að slátra henni. Það er ekki verið að taka af henni einhverjar sneiðar - nei, það er verið að höggva hana að hætti Sturlungaaldar. Þetta er það sem við þurfum að horfast í augu við. Þetta orð, sægreifi, er óorð sem er komið á dugmikla útvegsmenn af blaðamanni á Morgunblaðinu á sínum tíma, óorð, það átti að vera fyndið en var auðvitað ekkert fyndið. Svona tala menn ekki við þá sem eru að berjast fyrir því að halda uppi atvinnu og rekstri oft við erfiðar aðstæður. Því miður er það svo með hæstv. forsætisráðherra að henni virðist orðið tamt, virðulegi forseti, að horfast ekki í augu við neinar staðreyndir og fer hrakandi með hverju árinu í þeim efnum og leggur alltaf höfuðáherslu á það að renna blint í sjóinn. Það gerir ekki vant fólk.

Virðulegur forseti. Fyrrnefndur fundur - nú vitna ég beint í þessa frétt aftur, með leyfi forseta - „skorar á stjórnvöld, sérstaklega þá ráðherra sem málið varðar og formann atvinnuveganefndar Alþingis að koma í heimsókn til Vestmannaeyja, svo fljótt sem verða má, til þess að tala við okkur og hlusta á okkar sjónarmið.“ Maður veltir fyrir sér, hvernig má það vera að lögð séu fram frumvörp sem umturna undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar án þess að menn hafi haft fyrir því að ræða við það fólk sem málið varðar? Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er að hv. þingmaður sagði í ræðu sinni áðan að það væru þingmenn í stjórnarliðinu sem gerðu sér fulla grein fyrir afleiðingum þessara frumvarpa, hversu skaðleg þau væru, og umræddir þingmenn mundu þar af leiðandi aldrei styðja þau. Ég óttast hins vegar að það sé helst til mikil bjartsýni hjá hv. þingmanni. Ég held að það sé rétt mat hjá hv. þingmanni að í stjórnarliðinu sé fólk sem geri sér fulla grein fyrir því hversu skaðleg þessi frumvörp eru, en maður óttast það í ljósi reynslu liðinna ára að umræddir þingmenn verði á einn eða annan hátt neyddir til að styðja þessi frumvörp. Deilir hv. þingmaður ekki þeim áhyggjum með mér? Hefur hv. þingmaður einhverja von um að breyting verði á hvað varðar samráð við fólk sem starfar í greininni? Telur hv. þingmaður einhverjar líkur á að orðið verði við þeirri beiðni frá Vestmannaeyjum, samhljóða beiðni frá 417 fulltrúum á fundi um að ráðherrar komi til Vestmannaeyja að ræða við fólk sem starfar í greininni?

Virðulegi forseti. Það er nú svo að nú hvessir við túnfótinn og hvín í fjörunni. Ríkisstjórn Íslands getur ekki endalaust lokað augunum. Hún getur það ekki þegar byrjar núna fundaröð um allt land, eins og maður sér bara í hendi sér, að mótmæla þessari stöðu. Sjómenn hafa ekkert kvartað yfir því að flotanum er siglt í land í heila viku. Lífsbjörginni sjálfri er siglt í land. Verður það næsta skref að íslenski flotinn sigli inn í Reykjavíkurhöfn, og um leið og hann fyllir höfnina er hún lokuð? Verður næsta skref að þúsund sjómenn standi á Austurvelli í stökkum? Ætli þingmenn stjórnarandstöðunnar fari þá og slái pilsum. Ég reikna ekki með því. Þetta er svo alvarlegt að bregðast verður við. Þess vegna er eina ráðið að rifa seglin og semja þetta mál út. Það eru svo mörg atriði sem menn eru sammála um. En að fara að setja veiðigjaldið á uppboð hér í þinginu, eins og gert var fyrr í dag þegar tveir stjórnarþingmenn fóru að spyrja: Hvað finnst þér hóflegt gjald? Maður spyr ekki svona. Maður spyr: Hvaða möguleika hefur greinin til að greiða rentu af því sem inn kemur? Það eru einu rökin sem hægt er að byggja á. Þar verður að vera borð fyrir báru til að menn geti haldið rekstrinum með þeirri áhættu og því svigrúmi sem þarf. Það er því miður svo, virðulegi forseti, að mikil hætta er á því að ofurkapp verði sett á það að neyða stjórnarþingmenn til að samþykkja eitthvað sem þeir eru gegn. Ég hef samt trú á því að þeir muni 

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu hefur stjórnarandstaðan oftast tekið til máls, einstakir hv. þingmenn stjórnarliða hafa talað hér og ber að sjálfsögðu að þakka þeim fyrir að taka þátt í umræðunni. En af þeim ræðum sem fluttar hafa verið af stjórnarandstöðuþingmönnum er alveg ljóst að miklar efasemdir eru um þessi frumvörp og menn eru á móti því að fara þá leið sem boðuð er þar, í það minnsta eins og málin líta í dag. Menn sjá hvorki fyrir endann á frumvarpinu um veiðigjöld né hinu frumvarpinu. Jafnframt hefur komið fram hjá sérfræðingum að ef breyta á fiskveiðistjórnarkerfinu þurfi að horfa sérstaklega til þess hvaða breytingar verða gerðar þar og hvort þær hafi áhrif á frumvarpið. Látið var í það skína í morgun að Landssamband íslenskra útvegsmanna sé eitt á báti í því að binda flotann við bryggju og fara ekki út, en nú sjáum við að það er nú aldeilis ekki þannig. Ég sé að í viðtali við formann kjararáðs Sjómannafélags Íslands kemur fram að sjómenn hafi skilning á og styðji aðgerðir útvegsmanna varðandi þetta. Menn verða vitanlega að passa sig á því að kjaraviðræður eru í gangi, en að sjálfsögðu er þessu ekki beint gegn þeim, inn í þær viðræður. Það er þó alveg augljóst að sjómenn skilja vel þá hættu sem felst í þessum frumvörpum fyrir lífsafkomu þeirra. Þar af leiðandi er eðlilegt að þeir taki undir þessa gagnrýni. Þá kom fram í andsvari áðan að gríðarlega fjölmennur fundur sjómanna og landverkafólks í Vestmannaeyjum hefur sent frá sér ályktun og bókað mótmæli við þá leið sem ríkisstjórnin ætlar að fara í þessu máli. Endar fundurinn ályktun sína á því að skora á stjórnvöld og formann atvinnuveganefndar að hitta þetta góða fólk í Vestmannaeyjum til að hlusta á sjónarmið þess og athugasemdir við frumvörpin. Þegar málin eru unnin með þeim hætti sem hér er gert, á bak við tjöldin án samráðs við þessa aðila, hvort sem það eru útgerðarmenn eða fólk sem starfar í sjávarútvegi, hljótum við að lenda í þessari klípu. Ég hefði haldið að stjórnvöld hefðu átt að vera búin að læra af því að vinna ekki málin með þessum hætti, þ.e. að enda í mótstöðu við langflesta í þessari atvinnugrein. Síðan er hér frétt sem mig langar að deila með þingmönnum, hún er af Morgunblaðsvefnum. Þar er viðtal við Grímseying og kemur fram að allur floti Grímseyinga er í höfn. Þar er bæði um að ræða báta eða útgerðarmenn sem eru í samtökum Landssambands íslenskra útvegsmanna og aðila sem ekki eru þar, þeir eru þá væntanlega í Landssambandi smábátasjómanna eða einhverjum öðrum samtökum. Í Grímsey er hvert einasta skip bundið við bryggju. Viðtalið sem ég vitna í er við Gunnar Hannesson, útgerðarmann í Grímsey, með leyfi forseta: „„Það er ekki hægt fyrir okkur annað að gera. Við erum búnir að kaupa hérna allir mikinn kvóta og sjáum ekki fram úr þessu og þurfum að borga af lánum með þessu veiðigjaldi sem þeir ætla að skella á okkur. Ég get ekki séð að við lifum þetta af hérna“, sagði Gunnar og bætti við: „Í þessari litlu útgerð minni erum við 18 sem vinnum saman. Það er alltaf talað um að þessir útgerðarmenn séu verstu glæpamenn. En það er ekki talað við fólkið sem vinnur hjá okkur. Við erum fjölskyldan eins og hún leggur sig í þessu, börn og allt saman sem lifa af þessu.““ Þetta er það sem hæstv. forsætisráðherra ætti að kynna sér, hún ætti að fara í ferðalag um landið og hitta þetta fólk og skoða þessi fjölskyldufyrirtæki sem eru næstum í hverju einasta sjávarplássi hringinn í kringum landið. Um er að ræða lítil fjölskyldufyrirtæki sem eru að reyna að lifa af og skila um leið arði til þjóðarinnar sem þau gera svo sannarlega í formi veiða og vinnslu og útflutnings og alls þess sem þessu fylgir. En á það virðist ekki vera horft. Farið er með hornin í greinina og í alla þá sem starfa í sjávarútvegi, eftir orðum hæstv. forsætisráðherra að dæma. Það er ekki lengur hægt og það tekur enginn mark á því lengur þegar ráðherrar og þingmenn stjórnarliða standa á torgum úti eða í ræðustól Alþingis og tala um óþjóðalýðinn í LÍÚ. Það er ekki hægt að tala svoleiðis lengur að ásaka ein samtök um slíka hegðun. Auðvitað eru menn fylgnir sér og stundum heldur fylgnir sér innan þessara samtaka líkt og allra annarra. En það virðist hafa hentað í umræðunni, og hefur hentað þeim stjórnarflokkum sem nú eru við völd, sérstaklega Samfylkingunni, undanfarin 10–15 ár að tala um alla í þessari grein á þennan hátt. Það er að mínu viti til skammar því að langflestir í sjávarútvegnum eru strangheiðarlegt og harðduglegt fólk eins og í flestum öðrum atvinnugreinum. Það má örugglega finna einhverja skussa í þessari grein eins og í öllum öðrum atvinnugreinum, líka í opinberum störfum og jafnvel hér á Alþingi. Það hlýtur að mega finna einhverja skussa alls staðar. Við getum ekki látið þetta mál sigla óbreytt í gegn án þess að vita hvert framhaldið verður. Það er það sem kallað er eftir. Ég velti því líka fyrir mér þegar ég skoða þau gögn sem stjórnin leggur til grunns að frumvarpi sínu að ég fæ ekki séð að auðlindahagfræðingur eða einhver með svipaða menntun hafi komið að smíði þessa frumvarps eða verið álitsgjafi þar. Það væri gaman að heyra hvernig því var háttað. Við höfum séð góð álit frá vísum mönnum sem okkur ber að hlusta á, en það væri forvitnilegt að vita hvort það er rétt hjá mér, að þetta hafi ekki bara farið fram hjá mér, og hvers vegna ekki hefur þá verið haft samráð við slíkan sérfræðing. Við höfum heyrt marga af okkar færustu sérfræðingum tala um það síðustu þrjú, fjögur ár hversu galnar þessar hugmyndir eru hjá stjórnarflokkunum um breytingar á kerfinu, hvort sem það er fyrning eða eitthvað annað. Það kann að vera að þessir ágætu menn hafi þá verið settir út af sakramentinu. Í svokallaðri sáttanefnd, sem hv. þm. Árni Johnsen vitnaði til áðan, lögðu menn sig fram við að reyna að ná fram sátt sem hægt væri að byggja á. Þar lögðu allir mikið á sig. Um tíma var staðan þannig að útvegsmenn sáu sig knúna til þess að hætta að mæta á fundi nefndarinnar. Það var nú ekki vegna samstarfsins í nefndinni heldur vegna þess að stjórnvöld gengu enn og aftur á bak orða sinna. Útvegsmenn komu þó aftur og tóku þátt í því að ljúka störfum nefndarinnar. Það er mjög sorglegt að þegar upp var staðið var ekkert gert með þá miklu vinnu sem þarna var unnin, það var ársvinna ef ég man rétt. Nú standa menn og veifa skýrslunni góðu og segja: Við byggjum þessi frumvörp á þessari skýrslu. Ég fæ ekki betur séð en að það eina sem byggt er á í tillögum stjórnarflokkanna er að talað er um nýtingarleyfi. Við tölum reyndar um nýtingarsamning. Ég geri greinarmun á samningum og því að veita leyfi. Talað er um að veita þurfi leyfi til langs tíma. Svo er farið að hræra í grautnum, setja alls konar óþverra út í pottinn og að sjálfsögðu verður þá til einhver grautur sem enginn vill éta. Það er nákvæmlega það sem þessi frumvörp eru. Þau eru algjörlega óætur grautur, það er bara þannig, því miður. Þess vegna er svo mikilvægt að gefa sér tíma til þess að fara yfir þessi mál. Það var einkennandi við þessa 23 manna nefnd að þar var breiður hópur einstaklinga úr samfélaginu. Það var yfirlýstur vilji allra að reyna að ná sátt og hafa samráð um hvernig ætti að ljúka þessu. Í upphafi vinnunnar var farið yfir hvers konar kerfi við vildum byggja á, hvers konar sjávarútvegskerfi við vildum hafa á Íslandi. Niðurstaðan kom nánast strax og um það geta vitnað þeir þingmenn sem voru í þessari nefnd, hún var að byggja á því kerfi sem við erum með í dag, á aflamarks- og aflahlutdeildarkerfi. Það kann vel að vera að niðurstaðan úr samráðinu hafi verið vonbrigði fyrir einhverja stjórnarliða sem hafi haldið að þeir fengju út úr þessu einhvers konar leigukerfi þar sem uppboðsmarkaður réði öllu saman. Það kunna að hafa verið vonbrigði, en um þetta náðist niðurstaða, um það náðist sátt. Það er ósköp eðlilegt að við sem stóðum í þessu séum mörg hver nokkuð svekkt yfir því að hafa staðið að því að ná niðurstöðu sem svo ekkert er gert með vegna þess að örfáir - ég segi bara öfgamenn voru með hugmyndir sem ekki náðu fram að ganga. Mér þykir það miður. Hér hefur líka verið minnst á hvort aðrar leiðir séu færar varðandi veiðigjaldið. Þá gefum við okkur að menn séu sammála um að veiðiréttarhafar geti greitt aðeins hærra veiðigjald og greitt þar af leiðandi hærri skatta til ríkisins. Ég kalla eftir því að formaður atvinnuveganefndar kynni þær hugmyndir sem hann minntist á í ræðu sinni sem voru að mér skilst nokkuð mótaðar. Ég held að það væri rétt að menn létu á það reyna hvort hægt væri að ná sátt eða einhvers konar miðlunartillögu um þessi frumvörp, allt sem verður til þess að lægja öldurnar er vel þess virði að skoða það. Markmiðið er það sama, þ.e. að fá eitthvað meira af aurum í ríkissjóð sem eiga svo að sjálfsögðu að fara að einhverju leyti í útgerðina í formi nýsköpunar og rannsókna og líka aftur til byggðarlaganna, því að þetta er mest landsbyggðarskattur. Svo þarf að finna kerfi sem gengur upp og setur ekki einstaka útgerðir á höfuðið. Það er að sjálfsögðu lykilverkefni. Við ræddum aðeins um núgildandi kerfi, ég og hv. þm. Árni Johnsen, í andsvari og svari. Við fórum í gegnum söguna í sáttanefndinni, hvernig kerfið varð til og ástæðuna fyrir því að menn héldu í það. Sú saga er mjög einföld. Við vorum að missa auðlindina og fyrirtækin frá okkur, hér var allt að fara um koll. Þess vegna fóru menn í svona miklar breytingar. Það er hins vegar búið að gera ýmsar breytingar á kerfinu síðan og er mikilvægt að halda áfram að þróa kerfið í takt við reynsluna og tímann. En að taka í burtu meginmarkmið kerfisins, hagræðinguna, uppbyggingu fiskstofnana, er vitanlega algjört brjálæði. Það er verið að gera að mínu viti með þessum frumvörpum. Veiðigjaldið er að sjálfsögðu stór hluti af því, óhóflegt veiðigjald mun að sjálfsögðu rýra möguleika fyrirtækjanna til að standa í skilum og byggja sig svo upp. Við þingmenn ættum nú að fjalla um hvernig við getum blásið lífi í sjávarútveginn og skapað þar sóknarfæri. Við ættum að fjalla um hvernig við getum styrkt nýsköpun og allt slíkt sem fylgir sjávarútveginum. Sjávarútvegsfyrirtækin ættu nú með hjálp ríkisins að vera að leita nýrra markaða fyrir afurðir sínar því við vitum hvernig ástandið er í Evrópu. Við skulum ekki fara í grafgötur með það að verði önnur og dýpri kreppa í Evrópu en við höfum áður þekkt, sem flestir spá í dag, mun það hafa veruleg áhrif á Ísland. Þar af leiðandi er mjög bagalegt að við séum ekki á bullandi siglingu og í sókn með okkar helstu atvinnugrein sem er sjávarútvegurinn. Þess í stað erum við að reyna að verja þessa grein. Þá er ég ekki að tala um að verið sé að verja einhverja skrýtna eða annarlega hagsmuni, eins og mörgum virðist vera mjög umhugað um að koma hér á framfæri, heldur greinina í heild og það sem mestu skiptir, að hún skili fólki atvinnu, tekjum til ríkisins og góðu samfélagi hér. Í umfjöllun Arion banka um veiðigjaldið kemur fram, með leyfi forseta: „Bankinn gerir ráð fyrir að flest þau fyrirtæki í sjávarútvegi sem farið hafa í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu muni horfa fram á fjárhagslega erfiðleika nái frumvarpið fram að ganga.“ - Þetta er um veiðigjöldin. - „Þá gæti annars vegar komið til þess að fyrirtæki þurfi að nýju fjárhagslegrar endurskipulagningar við eða að bankinn þurfi að innleysa veð til lúkningar skulda. Þessi staða á aðallega við um lítil og meðalstór fyrirtæki sem mörg hver eru staðsett í minni sveitarfélögum á landsbyggðinni.“ Er það það sem þingmenn stjórnarflokkanna stefna að? Er það það sem þeir vilja, að koma litlum og meðalstórum fyrirtækjum annaðhvort beint undir stjórn fjármálastofnana, þ.e. að þær leysi hreinlega til sín fyrirtækin, eða þá að þessi fyrirtæki geti hvorki hreyft legg né lið nema með leyfi viðkomandi lánastofnunar? Þetta er því gríðarlega stórt mál. Þær áhyggjur sem við sjáum núna í ályktunum frá til dæmis Vestmannaeyjum, í viðtölum sem við áttum við fólk um sjómannadagshelgina og í þeim skilaboðum sem við höfum fengið, er það alveg ljóst að þeir sem starfa í þessari grein eru hræddir um stöðu sína, það er ekkert hægt að horfa fram hjá því. Það er mjög sorglegt að við skulum vera hér með málið í þessari hönk einmitt nú á dögum. Ég verð að segja að mér finnst það slæmt þegar hæstv. forsætisráðherra stígur hér í pontu og segir að einhverjir aðilar gangi grímulaust erinda sjávarútvegsins. Ef gefið er í skyn að ég gangi grímulaust erinda sjávarútvegsins vegna þess að ég er á móti þessum frumvörpum, vegna þess að ég er á móti því að hæstv. forsætisráðherra skerði atvinnu tugþúsunda Íslendinga, hlýt ég að gangast við því, ég viðurkenni það bara hér með. En ef hæstv. forsætisráðherra á við að verið sé að ganga erinda einhverra einstakra manna þá vísa ég því beint til föðurhúsanna því að hæstv. forsætisráðherra ætti að vera búin að læra af reynslunni. Ég veit ekki betur en að flokkur hennar hafi gengið hér milli manna á góðæristímanum til að hjálpa þessum útrásarvíkingum öllum saman. Svo er nú ágætt að minna á það fyrst maður er nú í ræðustól að Samfylkingin var ekki fundin upp í gær, hún var hér í ríkisstjórn frá 2007, ef einhver skyldi hafa gleymt því, og hefur haft mörg tækifæri til að koma að sjávarútvegsmálum en hefur ekki nýtt sér það. Það hefur nefnilega hentað þeim flokki ágætlega að hafa þessi mál öll í uppnámi. Frasarnir ganga í marga, því er miður. Það eru ekki rökin sem telja, heldur frasarnir. En nú er nóg komið af því. Nú þurfum við að standa saman og sjá til þess að þeir sem tala af vanþekkingu í þessum efnum setji ekki allt samfélagið í uppnám. Það eru nú einu sinni almannahagsmunir í húfi og einhverjir mestu hagsmunir Íslendinga felast í því að við séum með vel rekinn, öflugan sjávarútveg sem skilað getur arði til samfélagsins í gegnum skatta og skyldur í gegnum fjárfestingar og viðskipti við lítil og stór fyrirtæki hér á Íslandi og heldur tugþúsundum manna í vinnu, það eru almannahagsmunir. Ég hygg að það gæti þjónað almannahagsmunum betur en að fara þá leið sem ríkisstjórnarflokkarnir vilja fara með því að búa til sjávarútveg sem háður er ríkinu á hverjum tíma með útdeilingu veiðileyfa sem leigð eru út eða með því að greiða háa skatta til ríkisins. Ég held því að lausnin að þessu geti verið sú að leggja þá aðferðafræði sem lögð er til í þessu frumvarpi til hliðar, setja hana í versta falli í einhvers konar endurskoðun og nýta veiðileyfagjaldið, fastagjaldið sem er til staðar í dag og hafa mögulega eitthvert afkomutengt gjald því til viðbótar og nota svo tekjuskattskerfið. Það held ég sé eina raunhæfa lausnin til að við setjum ekki stóran hluta af fyrirtækjunum í mikla klemmu eða jafnvel lóðbeint á höfuðið. Frú forseti. Þetta eru einhver stærstu mál sem eru í þinginu í dag og því eðlilegt að þingmenn ræði þau til hlítar. Það eru enn þá margir vinklar óræddir í þessu máli og óska ég eftir því, frú forseti, að verða settur aftur á mælendaskrá til að ræða þá.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ákaflega málefnalega og yfirgripsmikla ræðu. Hv. þingmaður kom víða við og vitnaði meðal annars í gögn sérfræðinga sem öll hníga í sömu átt. Ég hefði svo sannarlega kosið að fleiri stjórnarliðar hefur verið viðstaddir þessa umræðu vegna þess að hv. þingmaður lagði þannig inn í hana að það kallaði vissulega á viðhorf stjórnarliða til þeirrar röksemdafærslu sem hv. þingmaður beitti áðan. Það er alveg rétt eins og hann benti hérna á og fór mjög rækilega yfir með tilvísan í ýmsar skýrslur sem hafa verið lagðar fram að það hnígur allt í sömu áttina. Þegar maður veltir þessu fyrir sér og við skoðum þetta er óskaplegt áhyggjuefni að maður getur hvergi nokkurs staðar fundið nein sérfræðiálit sem benda til þess að þetta frumvarp geti gengið upp. Það kom fram þegar frumvarpið var upphaflega lagt fram og við fórum að skoða þetta, þ.e. sérfræðingar okkar í atvinnuveganefnd, að þetta var á svo veikum grunni reist að í raun og veru hefði þetta gjald ekki verið 15 eða 20 milljarðar heldur 50 milljarðar ef menn hefðu beitt útreikningsaðferð frumvarpsins. Það hefði gert miklu meira en að hreinsa upp allan hagnað í greininni, hún hefði sennilega farið meira og minna á hausinn fyrir árslok. Það sem er athyglisvert í þessu sambandi og ég vil spyrja hv. þingmann um er að menn hafa velt fyrir sér og sagt sem svo: Gjaldið sem við erum að taka núna, 15–20 milljarðar, sýnir okkur að við höfum gert mikil mistök í fortíðinni í að hafa ekki farið fyrr í þessa gjaldtöku. En er ekki forsendan fyrir því að við erum yfir höfuð að tala um gjaldtöku í sjávarútvegi sú að mikil arðsemisaukning hefur orðið í greininni? Það kemur til dæmis fram í skýrslu sem við höfum undir höndum að arðsemin á ári að meðaltali alveg frá árinu 1984, við upptöku kvótakerfisins, hefur verið 0,5% á ári. Ég efast um að margar atvinnugreinar geti státað af slíku. Ég efast um að mörg þjóðfélög geti státað af því að meginatvinnugrein þeirra 

Virðulegi forseti. Það er öfugsnúið að tala um hlutina eins og hv. stjórnarþingmenn og ráðherra hafa gert, fyrst að kerfið sé svo vont og þessir aðilar geti vel greitt þessa fjármuni og horfa svo á það að þeir leggja á sama tíma til að kerfinu verði rústað, kerfinu sem skapar þessa arðsemi. Það er líklega rétt hjá hv. þingmanni, fáar atvinnugreinar hafa náð þessum árangri. En við megum ekki gleyma því heldur þótt sagan sé með þessum hætti að það er ekki lengra síðan en 2005 sem greinin var í miklum vanda vegna hás gengis krónunnar. Ég var að lesa viðtöl og greinar við aðila er störfuðu, og starfa vonandi enn, í sjávarútveginum þar sem mjög svart var fram undan, þar sem menn sáu varla fyrir að þeir ættu fyrir veiðarfærum og öðru og svo að standa í skilum með lán. Það er stutt á milli bjartra tíma og svartra í þessari grein því að hún sveiflast gríðarlega mikið. Ég hygg þó að það sem sjávarútvegskerfið hefur skilað okkur einna mest sé hagkvæmt sjávarútvegskerfi. Við erum með hagkvæma grein sem byggir á hugviti og framtakssemi þeirra sem í greininni eru, ekki ríkisstyrkjum. Er það það sem við viljum taka upp? Mér sýnist nefnilega að við getum endað með sjávarútveg líkt og þann sem er til dæmis í Noregi, þar sem er ríkisstyrktur sjávarútvegur, ef þessi frumvörp ná fram að ganga. Við eigum að reyna að ná einhverri lendingu um að greinin geti á hverjum tíma greitt skynsamlega til ríkisins. Það er engin skynsemi 

Virðulegi forseti. Hér kemur hv. þingmaður að kjarna málsins sem er í því fólginn að í öðrum þjóðfélögum er sjávarútvegurinn ríkisstyrktur. Víðast hvar líta menn einfaldlega á þetta sem hér um bil félagslegt fyrirbæri, t.d. styrkja Bretar sjávarútveginn sinn. Þetta er gert í mörgum löndum Evrópusambandsins. Það hefur verið gerð könnun á því af hálfu Alþjóðabankans sem meðal annars íslenskur hagfræðingur, Ragnar Árnason, kom að. Þar kom fram að ríkisstyrkir sem hlutfall af aflaverðmæti gætu numið 25–30% heilt yfir. Íslenski sjávarútvegurinn er öðruvísi í grundvallaratriðum. Er nokkur að ræða um að við þurfum að styrkja okkar sjávarútveg? Nei, við erum að ræða um að við þurfum að skattleggja hann sérstaklega. Þegar við skoðum málið í alþjóðlegu samhengi sést að þetta er algjörlega óþekkt fyrirbrigði. Engar aðrar þjóðir fara þessar leiðir. Sumar þjóðir fara að vísu þá leið að láta sjávarútveginn standa að einhverju leyti undir starfskostnaði í kringum greinina eins og Hafrannsóknastofnun og eftirlitsstofnanir en þó bara að hluta til. Við erum að tala um að það sé minni háttar gjaldið, almenna gjaldið sem menn eiginlega afgreiða þannig að enginn muni finna fyrir því þótt það sé 4,5–5 milljarðar kr. Aðalatriðið finnst mér vera að við erum hérna að fást við lúxusvandamál. Við erum með atvinnugrein sem menn telja að geti borið sérstaka skattlagningu umfram aðrar atvinnugreinar í landinu upp á 15 milljarða kr. á ári og hafa talað í því sambandi um að það sé alls ekki nóg. Hv. þingmaður þekkir mjög vel til á landsbyggðinni og gerir sér grein fyrir því að þegar slík skattlagning á sér stað mun það hafa áhrif. Það hefur áhrif á getu greinarinnar til að taka þátt í alls konar starfsemi á landsbyggðinni. Það mun hafa þau áhrif að það dregur úr viljanum og getunni til fjárfestinga. Það mun auðvitað líka hafa þau áhrif eins og menn sjá núna í kjarasamningum að það mun draga úr möguleikum manna til að hækka laun starfsfólk í atvinnugreininni.

Virðulegi forseti. Annaðhvort erum við að mínu viti að tala um að við verðum áfram með einkarekinn sjávarútveg, sjávarútveg sem er sjálfbær, eða við erum að tala um að færa sjávarútveginn meira og minna inn í einhvers konar opinbert batterí. Ef sjávarútvegurinn á að vera sjálfbær hlýtur hann og verður að geta skilað arði til að fyrirtækin geti fjárfest og vaxið og dafnað. Það er eðlilegt að fyrirtæki sem starfa við þær aðstæður bregðist við hækkun á kostnaði með því að skera niður, með því að mæta þeim kostnaði einhvers staðar. Ef það gerir það ekki rúllar það á endanum og fer á hausinn, það segir sig sjálft. Það er áhyggjuefni fyrir sjávarbyggðirnar hringinn í kringum landið ef fyrirtækin þurfa að bregðast við með því að selja einn bát, selja togara eða hætta að landa heima. Það er kannski styttra að landa í Reykjavík og þá missa bílstjórarnir sem vinna við að keyra fiskinn vinnuna sem og löndunarkarlarnir. Þetta hefur allt áhrif í þessu samfélagi. Á þetta verðum við að hlusta og horfa. Þess vegna óttast ég að ef þessi frumvörp ná fram að ganga, tölum bara um veiðigjaldið núna, muni það setja mörg þessara fyrirtækja í þá stöðu að þurfa að mæta þessum aukna kostnaði með því að draga saman, með því að aðlaga sig þá breyttu fyrirkomulagi sem mun á endanum þýða í það minnsta að sjómenn taki með einhverjum hætti þátt í kostnaðinum meira en er í dag sem og uppsagnir á starfsfólki. Þetta er nákvæmlega það sem kemur fram í þeim athugasemdum sem við höfum fengið við þessi frumvörp. Ef við búum við það lúxusvandamál að sjávarútvegurinn sé vel rekinn og menn vilja skattleggja hann skulu menn bara gera það skynsamlega þannig að greinin sé ekki sett í uppnám þannig að fyrirtækin sem eru til staðar í dag leggi upp laupana. Það er 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það sem hann kom inn á í hluta ræðu sinnar í sambandi við vinnubrögðin í þessu máli. Mig langar að vitna orðrétt í það sem kom frá þeim sérfræðingum sem atvinnuveganefnd fékk til þess að vinna fyrir sig, með leyfi forseta: „Það var mat höfunda að tilgangslaust væri að meta áhrif frumvarpsins í óbreyttri mynd. Ekkert fyrirtæki er líklegt til að standa undir þeim álögum.“ Þannig var niðurstaða þeirra sérfræðinga sem atvinnuveganefnd fékk til að fara yfir málið. Mér er ekki kunnugt um að nokkur einasti þingmaður í stjórnarflokkunum hafi gert athugasemd við þau vinnubrögð að fara fram með frumvörpin eins og þau eru án þess að vita nokkurn hlut um hvaða áhrif þau hefðu á fyrirtækin eða sjávarbyggðirnar. Það kemur kannski fram í umræðunni ef hv. stjórnarliðar sjá sér fært að taka þátt í henni. Væri ekki æskilegt eftir að meiri hlutinn er farinn að gera þessar breytingartillögur að skoða sérstaklega hvaða áhrif þetta hefði á fyrirtækin, ég tala nú ekki um landsbyggðina, og rifja upp akkúrat það sem gerðist við fjárlögin fyrir árið 2012? Þá var lögð fram tillaga frá velferðarráðuneytinu um að skera niður í heilbrigðisstofnunum úti á landsbyggðinni því að það er alltaf sama aðförin að landsbyggðinni hjá ríkisstjórninni. Hvað gerðist þá? Það var lögð fram tillaga, reyndar gerðu einstaka hv. þingmenn stjórnarflokkanna athugasemdir, en síðan þegar ráðuneytið sjálft fór í gegnum tillögurnar sem það lagði fram og lagði inn í hv. fjárlaganefnd áður en málið var afgreitt kom í ljós að mati ráðuneytisins sjálfs að margar þær tillögur sem voru lagðar fram voru ekki framkvæmanlegar, það var ekki hægt að fara eftir þeim. Það var ráðuneytið sjálft sem vann þá faglegu vinnu og því spyr ég hv. þingmann hvort ekki væri æskilegt að fara ítarlega yfir það, eftir að þessar breytingartillögur liggja fyrir, hvort þetta sé eins og bent er á 

Virðulegi forseti. Það er sorglegt að við skulum horfa á breytingartillögur sem sérfræðingar, ef ég skil þetta rétt, telja engu máli skipta, að þær hafi engin áhrif eða séu lítið til bóta, kannski eitthvað samt, varðandi þetta frumvarp. Við hljótum að velta því fyrir okkur. Þar af leiðandi er ósköp eðlilegt að gera þá kröfu að gefið verði svigrúm til að fara í gegnum þessa breytingartillögu með sérfræðingum til að sjá hvar er breyting til bóta og allt það. Heildarmyndin er hins vegar alltaf sú sama, það var farið af stað með málið í miklum flýti og ekki vel að því staðið í upphafi. Við vitum alveg af hverju það er. Fyrrverandi sjávarútvegsráðherra lagði fram tillögur að breytingum til laga í þessum sjávarútvegsmálum. Þær tillögur fengu vægast sagt kaldar kveðjur þegar þær komu inn í ríkisstjórnina, tillögur hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Síðan var skipt um ráðherra og nýr ráðherra, kannski eðlilega, vildi setja fram sín mál en þau komu bara svo seint fram. Auðvitað var það vegna þess að hæstv. ráðherra hafði haft lítinn tíma til að móta frumvörpin. Það sem við fáum út úr því er hraðsoðið plagg. Ég ætla ekki að segja að það sé viljandi gert en málið virðist bara ekki nógu vel unnið. Það er væntanlega vegna þess að allt of lítill tími var gefinn til að vinna það. Þegar menn sitja við borð einhvers staðar inni í lokuðu herbergi eins og þar sem þetta frumvarp var samið og reyna að skiptast á hugmyndum í staðinn fyrir að vinna það í breiðri sátt þar sem allir þurfa einhvern veginn að miðla málum hlýtur niðurstaðan að verða í þeim dúr sem við erum nú með í þinginu.

Virðulegi forseti. Það sem er líka athyglisvert við þetta mál er að það er kynnt í stjórnarflokkunum og samþykkt. Það er alveg ótrúlegt að það skuli gerast þannig að þeir hv. þingmenn sem eru kjörnir fyrir þau sveitarfélög og þá landshluta sem eiga mikið undir þeim málum sem hér um ræðir, þ.e. þessum sérstaka landsbyggðarskatti, skuli ekki einu sinni hafa rænu á að gera athugasemdir við það að ekki séu skoðuð áhrif frumvarpanna á byggðirnar og þróun byggðar í landinu. Ég kalla líka eftir viðhorfum hv. þingmanns til þess. Eftir alla fagurgalaumræðuna um skýrslu þingmannanefndarinnar um skýrslu rannsóknarnefndarinnar, að nú ætti að breyta hér vinnubrögðum og vanda allan málatilbúnað, er þetta áfram gert með sama hætti. Það er eins og hv. þingmenn láti leiða sig fram af bjargbrúninni án þess að gera sér nokkra grein fyrir á hvaða leið þeir eru. Því vil ég setja þetta í samhengi við það sem hv. þingmaður sagði um einstaka hv. þingmenn, þ.e. þessa frasaumræðu. Þeir koma hér upp og hvar sem er og hvenær sem er og setja fram frasa. Hæstv. forsætisráðherra fer kannski fremstur í flokki en margir eru að keppa um fyrsta sætið í þeirri keppni að setja fram innihaldslausa frasa. Maður les hér umsagnir frá hverju sveitarfélaginu á fætur öðru. Það skiptir engu máli hvort þar eru vinstri sinnaðir einstaklingar í forsvari eða hægri sinnaðir sveitarstjórnarmenn, alls staðar vara menn við því hvaða áhrif þetta muni hafa á viðkomandi sveitarfélög. Fullyrðingarnar sem koma fram í umsögnunum eru grafalvarlegar. Hvert er mat hv. þingmanns á þessum vinnubrögðum? Telur hv. þingmaður búið að koma til móts við þessar ábendingar frá sveitarstjórnarmönnum víðs vegar um allt land í sjávarbyggðum þar sem er varað við afleiðingum af þessum málum?

Virðulegi forseti. Að mínu viti er augljóst að ekki var tekið tillit til athugasemda frá sveitarfélögum eða öðrum sem skiluðu inn athugasemdum nema mögulega að einhverju pínulitlu leyti í þeim breytingartillögum sem hafa komið fram. Hitt er að vinnubrögðin eru að sjálfsögðu óásættanleg, eins og ég held að hafi komið fram í máli mínu. Það getur vel verið að ríkisstjórn á hverjum tíma sé með einhver mál sem hún vill hnoða einhvern veginn í ósköpunum í gegnum þingið í miklu ósætti en við erum að tala um grundvallarmál, eitt af þessum meginmálum sem þarf að vera sem mest sátt um. Það gengur ekki að eftir hverjar kosningar umbylti ný ríkisstjórn öllu sjávarútvegskerfinu eða reyni það í þrjú eða fjögur ár og sé með greinina í uppnámi allan tímann á meðan. Það eru alveg fáránleg vinnubrögð. Svo er hitt, frú forseti, að auðvitað er alveg stórfurðulegt, af því að ég svaraði því ekki í fyrra svari mínu, að ekki hafi verið reynt að meta áhrifin beint á fyrirtækin og ekki síst á landsbyggðina. Auðvitað bera þeir landsbyggðarþingmenn sem samþykktu þetta úr sínum þingflokkum mikla ábyrgð á því að við séum í þeirri stöðu að fjalla hér um sérstakan skatt á landsbyggðina. Ég verð að segja að það eru mikil vonbrigði að við landsbyggðarþingmenn skulum ekki geta staðið saman í því að sjá hvers konar áhrif þetta mun hafa á greinina. Svo veit ég að það eru líka margir skynsamir þingmenn í Reykjavík. Gleymum því ekki að 80–90% aflaheimilda eru úti á landi. Þetta er skattur á þau fyrirtæki fyrst og fremst, lítil fyrirtæki og stór. Gleymum því heldur ekki fyrir höfuðborgina og höfuðborgarbúa að mestur og stærstur hluti allra þjónustufyrirtækja í sjávarútvegi er á höfuðborgarsvæðinu. Hvaða áhrif halda menn að það hafi á þá atvinnugrein 

Frú forseti. Hann byrjaði ankannalega, þessi þingfundur, í morgun þegar augljóslega lítill vilji til sátta kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra þar sem frekar var hnýtt í fólk hér inni vegna stjórnmálaskoðana eða fólk úti í samfélaginu sem hefur meðal annars staðið að því að byggja upp sjávarútveginn. Ég hóf því ekki endilega þennan þingfund með mikla birtu í hjarta. Síðan eru greidd atkvæði um lengd þingfundar, eðlilega, og þá bregst ekki að stjórnarliðar mæta eins og þeir eru ávallt kallaðir til en síðan er frekar lítið um fundarsetu, fyrir utan einn hv. stjórnarþingmann sem er svo sem betra en ekki neitt. Þetta lýsir að mínu mati almennt líka viðhorfi stjórnarflokkanna til þessa máls, það á bara að keyra það í gegn. Ég sit ekki í atvinnuveganefnd en er búin að hlusta á nokkurn veginn allar ræður hér í tengslum við þetta mál. Það liggur alveg ljóst fyrir að alvarlegar athugasemdir hafa verið gerðar. Við sjáum það á umsögnum sem nefndinni hafa borist og heyrum á þeim gestum sem hafa verið kallaðir fyrir nefndina að ekki hefur verið tekið tillit til neins sem heitið getur varðandi breytingar á þessu frumvarpi. Eftir situr að við munum, einu ári síðar að mig minnir, sitja uppi með 70% veiðigjald. Ég mun fara aðeins yfir forsöguna, þau tækifæri sem blasa við okkur og þau viðbrögð sem við sjáum í greininni á landsbyggðinni. Ég vil þó ekki undanskilja suðvesturhornið heldur fara yfir það að þetta mál er ekki eingöngu landsbyggðarmál heldur líka þéttbýlismál. Það er mikilvægt fyrir samfélagið að vel takist til eins og hefur tekist fram til þessa í megindráttum varðandi stjórn á fiskveiðiauðlindinni. Það þarf ekki að hafa orð á því hversu seint þessi mál eru fram komin, það er búið að draga það svo oft fram, en það er ekki síst vegna baksagangs á milli stjórnarflokkanna. Menn hafa ekki í þessu máli frekar en mörgum öðrum, stjórnlagamálinu eða rammaáætlun, komið sér saman um hina endanlegu niðurstöðu. Við greinum strax hér í þinginu að menn innan stjórnarflokkanna eru ekkert endilega sammála um niðurstöðuna af þessum málum. Ég er ekki þar með að segja að menn innan stjórnarflokkanna muni síðan ekki styðja þennan óskapnað, við höfum reynsluna af því að þegar til stykkisins kemur ýta þeir alltaf á þann takka sem af þeim er krafist. Kannski er það gömul saga og ný líka. Förum aðeins yfir það sem er að gerast í samkeppnisveröldinni sem tengist sjávarútveginum. Íslenskum sjávarútvegi hefur gengið betur í alþjóðlegri samkeppni en sjávarútvegi flestra annarra þjóða. Það eru auðvitað margar ástæður fyrir því, en við höfum ára-, áratuga- og aldalangar hefðir í sjávarútvegi og líka í útflutningi. Við höfum byggt upp í nokkurri sátt við náttúruna þekkingu sem hefur leitt til þess að hér hefur orðið gríðarlega mikil framleiðniaukning á sjávarafurðum. Þó að við eyðum miklu minna en fyrir árið 1983 þegar aflinn var miklu meiri en hann er í dag, hátt í 500 þús. tonn - og höfum síðan skorið niður en ég kem að því á eftir - fáum við Íslendingar þrátt fyrir mun minni afla á land fleiri krónur fyrir þorskkílóið í dag en fyrir 30 árum, svo það sé sagt á einföldu máli. Það kemur til af því hvernig við höfum náð að þróa kerfið. Þar hafa margir komið að málum, m.a. vinstri mennirnir í ríkisstjórninni í dag sem breyttu kerfinu, að mig minnir 1989, og heimiluðu þá frjálst framsal veiðiheimildanna. Það var eitt af lykilskrefunum til að gera þessa atvinnugrein arðbæra. Það er þýðingarmikið fyrir okkur að við áttum okkur á því að okkur hefur engu að síður auðnast með aðkomu allra flokka að taka farsæl skref í þágu sjávarútvegsins. Ef það er í þágu sjávarútvegsins er það líka í þágu samfélagsins sem við byggjum upp. Við eigum svo auðvelt með að gefa ýmis loforð út á hagnað í sjávarútveginum. Við upplifðum það um daginn varðandi fjárfestingaráætlunina þar sem ríkisstjórnin kom með kosningaplagg sem byggði fyrst og fremst á því sem hún ætlar að ná út úr veiðigjaldinu, veiðiskattinum eins og það er réttilega kallað. Á sínum tíma stóðum við Íslendingar einmitt frammi fyrir því að við hefðum getað farið sömu leið og Nýfundnaland. Við hefðum alveg getað farið nákvæmlega sömu leið ef stjórnmálamenn þess tíma sem stóðu frammi fyrir mjög erfiðum ákvörðunum hefðu brugðist öðruvísi við. Þeir tóku ekkert endilega mjög vinsælar ákvarðanir, eiginlega frekar óvinsælar, m.a. eftir svarta skýrslu Hafrannsóknastofnunar, og skáru niður þorskaflann hér við land. Það er afar þungbært að sjá þann popúlisma sem síðan hefur einkennt sérstaklega einn stjórnmálaflokkinn, Samfylkinguna, þegar kemur að allri umræðu um sjávarútveginn í landinu. Það kannski kemur ekki á óvart en þá bregst ekki að Samfylkingin fari í kosningagírinn, hanni auglýsingar og reyni að bregða upp allt annarri mynd en er sönn og tengist sjávarútveginum. Þá eru tínd til einhver heiti sem sett eru á þá sem hafa unnið í sjávarútveginum, allt til þess að reyna að brengla fyrir almenningi myndina er tengist sjávarútveginum. Mér finnst það miður. Það er ömurlegt að fylgjast með því hvernig þessi stjórnmálaflokkur hefur talað niður sjávarútveginn, útgerðarmenn sem hafa í gegnum tíðina verið harðduglegir við að koma, ekki bara aflanum á land heldur nýta hann sem best og á hagrænan hátt. Við stóðum frammi fyrir því á þeim tíma að veiðar voru óheftar. Það var komið skaðlegt kapphlaup um fiskinn í sjónum þannig að menn þurftu að bregðast við. Menn gerðu það og náðu með þeim breytingum að hámarka verðmæti leyfilegs afla. Með því að allir stjórnmálaflokkar kæmu að þessu, ég ætla að undirstrika að allir voru með, náðist að draga fram ákveðna langtímahugsun í sjávarútvegi sem er svo mikilvæg, en þessi langtímahugsun var klippt í sundur við síðustu kosningar. Þá var yfirlýst stefna stjórnarflokkanna, og er enn, að breyta öllu í sjávarútvegi. Þau ætla sér í fyrsta lagi að draga mjög úr varanleika og öryggi aflaheimilda og hvetja þannig fyrirtækin á ný til skammtímahugsunar sem er svo hættuleg, ekki bara í sjávarútveginum heldur á ýmsum öðrum sviðum í samfélaginu. Það þýðir að fjárfestingar verða ekki arðbærar. Landsmenn eru beinlínis hvattir til þess að fá sér báta, að fleiri skip fari á miðin og rói - til þess að sækja hvað? Jú, sama afla og fyrr. Það er ekki verið að fjölga fiskunum eða auka kvóta með þessu, það er verið að fjölga fiskiskipum. Það sjá allir sem eitthvert vit hafa á að slíkt leiðir til offjárfestingar og óarðbærni innan greinarinnar. Þetta er eitt af því sem ríkisstjórnin er að gera. Menn ætla sér að fara í aukna miðstýringu. Það liggur alveg ljóst fyrir. Af hverju er ég að nefna það hér í tengslum við veiðigjaldið? Jú, eins og fulltrúar okkar í atvinnuveganefnd hafa meðal annars bent á er ekki alveg hægt að ræða frumvarp til laga um veiðiskattinn öðruvísi en að benda á þær kerfisbreytingar sem stjórnarflokkarnir ætla sér að koma í gegn. Það er alveg grímulaust. Þar ætla menn sér að fara í pólitískar úthlutanir, auka pottana þannig að hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon og aðrir sem á eftir honum koma geti farið að „víla og díla“ með þessar úthlutanir. Mér finnst það vond þróun. En þetta er alveg grímulaust. Við vitum þetta. Þetta er einn anginn af þeirri kerfisbreytingu sem stjórnarflokkarnir eru að beita sér fyrir. Síðan er ekki hægt að tala um nákvæmlega það sem við erum að ræða hér í dag, um þessa auknu skattlagningu í sjávarútvegi. Eftir stendur að þrátt fyrir mikla umfjöllun nefndarinnar, marga gesti, mjög afdráttarlausar umsagnir, breytir meiri hluti nefndarinnar að mínu mati mjög litlu. Heildarmyndin er sú sama. Það er stefnt að gríðarlega mikilli skattlagningu á sjávarútveginn í gegnum þessa veiðiskattsleið. Ég bendi á það kerfi sem við höfum byggt upp. Að hverju hefur það meðal annars stuðlað? Að auknu hagræði eins og ég hef komið inn á. Sumir segja fækkun í sjómannastéttinni. Já, það er rétt, færri sækja núna sjóinn en áður. Það eru færri útgerðarmenn en áður. Þeir eru misstórir, það eru ekki allir stórútgerðarmenn, þeir eru líka litlir og meðalstórir. Færri sækja sem sagt sjóinn beint. En hvað annað hefur gerst? Sú þekking sem við höfum náð að skapa, sú aukna vitund um að við þurfum að fá sem mest fyrir það sem við veiðum upp úr sjó, hefur stuðlað að því að við höfum komið upp öflugum sjávarklasa. Það er afar mikilvægt að hafa þetta í huga þegar við erum að hrista grunnstoðirnar eins rækilega og ríkisstjórnarflokkarnir eru að gera. Ég vona innilega að þetta verði ekki til þess að þær molni allar undan þeirri merkilegu þróun sem hefur átt sér stað innan hins svokallaða íslenska sjávarklasa. Ég bendi þingheimi og fleirum á þá merkilegu rannsókn og samstarfsvettvang sem átt hefur sér stað á umliðnum missirum sem varpa meðal annars ljósi á sjávarklasann íslenska, hversu mikla þýðingu hann hefur fyrir íslenskt samfélag. Grunnurinn er kerfið sem við erum að tala um. Svo kem ég að öðru á eftir, menn ætla að fara í að ógna ekki bara byggðum landsins með þessari gríðarlegu skattlagningu, heldur líka ýmsum þjónustufyrirtækjum, rannsóknarfyrirtækjum, nýsköpunarfyrirtækjum, sem eru vítt og breitt um landið, en ekki síst á suðvesturhorninu. Þetta eru markvissar rannsóknir sem hafa átt sér stað. Núna liggja fyrir upplýsingar um rúmlega 700 fyrirtæki sem starfa í sjávarklasanum á Íslandi. Þegar þessar athuganir eru skoðaðar betur liggur fyrir að starfsmenn í klasanum eru ríflega 12 þúsund talsins og það má gera ráð fyrir að óbein störf sem tengjast klasanum séu um 18 þúsund. Svo halda menn, t.d. forustumenn Reykjavíkurborgar, að sjávarútvegurinn skipti ekki máli, þeir leyfa sér að koma fram með þessar fullyrðingar, yppta bara öxlum og finnst þetta ekki hipp og kúl þegar ein helstu sprotafyrirtækin á suðvesturhorninu, nýsköpunarfyrirtækin, tengjast meðal annars uppbyggingu í sjávarútvegi. Veigamesti partur sjávarklasans er að sjálfsögðu fiskveiðarnar og fiskvinnslan, við vitum það. Menn hafa talað um að innlend aðfangakaup nokkurra sjávarútvegsfyrirtækja séu samanlagt tæp 20% aflahlutdeildar. Samkvæmt þeim rannsóknum, svo ég vitni í þær, sem gerðar hafa verið má rekja tæplega 19% landsframleiðslunnar til umsvifa í íslenskum sjávarútvegi, þ.e. sem nemur rösklega 290 milljörðum. Það er líka ýmis iðnaður sem menn tengja ekki alla jafna við sjávarútveginn, eins og málmsmíði, sem á mest undir viðskiptum við sjávarútvegsfyrirtæki, eða sem nemur tæplega 51%. Umboðsverslun á 27% veltu sinnar undir sjávarútvegi. Orkufyrirtæki eiga um 15% undir sjávarútvegi. Samgöngu- og flutningsfyrirtæki og -starfsemi eiga 5–10% af sínu undir sjávarútvegi. Þessi atriði verðum við að hafa í huga. Þau eru í hættu sem og þessi starfsemi þegar við förum í að umbylta því kerfi sem við höfum byggt upp. Ég er ekki að tala um að kerfið sé fullkomið, en ég er að tala um að við höfum þó í gegnum tíðina náð að fókusera á þá þætti sem skipta okkur máli og líka þá þætti sem ég taldi að sæmileg sátt væri um að menn mundu breyta. Þá er ég komin að því sem ég tel skipta máli og tengir fortíðina við nútíðina. Innan ríkisstjórnarinnar halda menn í dag greinilega að þeir séu að finna upp hjólið. Ég hélt satt best að segja þegar sáttanefndin um sjávarútveg fór af stað að menn ætluðu svolítið að læra af reynslunni. Við skulum rifja það upp að í kringum 2000 voru hér miklar deilur, m.a. af hálfu þáverandi ritstjóra Morgunblaðsins sem gagnrýndi mjög forustumenn þáverandi ríkisstjórnar. Menn drógu fram það sem hefur fram til þessa verið helsta bitbeinið í stóru stefnumörkuninni í sjávarútvegi, þ.e. að menn greiði gjald fyrir aðganginn að auðlindinni sem er meðal annars getið í 1. gr. núgildandi fiskveiðistjórnarlaga þar sem undirstrikað er að fiskurinn í hafinu sé sameign þjóðarinnar. Síðan lögðu menn áherslu á það að slíkt ákvæði ætti heima í stjórnarskránni. Það voru mjög miklar og heitar umræður á sínum tíma í samfélaginu um nákvæmlega þessi atriði. Hvað gerðu menn? Jú, settu niður nefnd og þetta var ekki bara einhver nefnd. Menn segja að það sé svo langt síðan auðlindanefndin starfaði. En ef menn lesa nákvæmlega það sem stendur í skýrslu auðlindanefndarinnar er hún að draga það fram sem við erum enn þann dag í dag að ræða um. Það má segja að ákveðin tækifæri hafi farið forgörðum en önnur voru nýtt. Svo tala stjórnarflokkarnir, ekki síst Samfylkingin, stundum þannig til að villa um fyrir fólki, ekki bara þegar þau sletta og sífra um sægreifa og gjafakvóta - það var enginn gjafakvóti á sínum tíma, menn skulu hafa það hugfast að það var verið að skerða aðgang þeirra útvegsmanna og sjómanna sem höfðu sótt sjóinn. Það var verið að skera niður þá hlutdeild sem þeir höfðu haft til 1983 og veitt samkvæmt. Eins og Samfylkingin hefur talað á umliðnum árum er eins og ekkert veiðigjald sé í landinu. Það var sett á veiðigjald árið 2002. Á hvaða grunni? Á þeim grunni sem við höfum meðal annars í auðlindanefndinni. Þáverandi forustumaður ríkisstjórnarinnar var nógu framsýnn, þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddsson, af því að hann skildi mikilvægi þess að sátt um sjávarútveginn þyrfti að ná til lengri tíma. Útvegsfyrirtæki þurftu ekki bara að fá frið heldur líka sjá að þau þyrftu að leggja ýmislegt af mörkum til að ná þessari sátt, ná þessum langtímafriði sem er svo æskilegur í þessari atvinnugrein. Þá settu menn niður þessa nefnd. Meðal annars var skipaður í nefndina mikill andstæðingur og gagnrýnandi þess kerfis sem hafði verið byggt upp, Styrmir Gunnarsson, þáverandi ritstjóri Morgunblaðsins. Mér finnst þetta skipta máli af því að það sýnir einlæga viðleitni og vilja til þess að ná raunverulegri samstöðu, að þetta hafi ekki bara verið einhver „peu à peu“-nefnd, enda var það ekki. Þegar skýrslan er lesin sést að menn hafa lagt mjög mikið í þetta og að fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna, hvort sem það voru Margrét Frímannsdóttir fyrir Samfylkinguna, Svanfríður Jónasdóttir eða Jóhannes Nordal, lögðu sig greinilega fram um að reyna að ná einhverjum raunhæfum leiðum til að byggja upp þessa sátt. Alþingi kaus þessa níu manna nefnd sem hafði það hlutverk að fjalla um auðlindir sem eru eða kunna að verða þjóðareign, m.a. öll verðmæti í sjó og á hafsbotni innan efnahagslögsögu, svo og í almenningum, afréttum, öðrum óbyggðum löndum o.s.frv. Nefndin átti að kanna, með leyfi forseta, „möguleika á að nota auðlindagjald til að tryggja að afrakstur sameiginlegra auðlinda skili sér á réttmætan hátt til þeirra sem hagsmuna hafa að gæta“. Þetta var allt kannað mjög vel. Nefndin setti fram sínar tillögur um leið og hún afmarkaði mjög skýrlega verkefnasvið sitt þannig að tillögur hennar urðu raunhæfar, nýtilegar og framkvæmanlegar fyrir stjórnmálaflokkana og stjórnmálamennina í landinu. Nefndin dró meðal annars fram að mótuð yrði samræmd stefna og stjórn á nýtingu náttúruauðlinda á Íslandi sem skapaði heilsteyptan lagaramma um hlutverk og ábyrgð ríkisins á ráðstöfun og nýtingu náttúruauðlinda. Við hljótum öll að vera sammála þessu. Enn fremur segir í skýrslu auðlindanefndar, með leyfi forseta: „Reynt verði eftir föngum að beita hagrænum stjórntækjum á grundvelli vel skilgreinds eignar- eða afnotaréttar þar sem því verður við komið ásamt leiðréttandi sköttum og uppbótum þar sem það á við.“ Nefndin lagði einnig til að eignarréttarleg staða þessara auðlinda yrði samræmd með þeim hætti að tekið yrði upp nýtt ákvæði í stjórnarskrá þar sem þessar náttúruauðlindir yrðu lýstar þjóðareign eftir því sem nánar yrði ákveðið í lögum. Hvað var gert? Það var farið í að setja á veiðigjald sem stæði meðal annars undir kostnaði ríkisins við það að halda uppi rannsóknum og eftirliti með nýtingu auðlindanna og síðan var reynt, m.a. í þeirri frægu stjórnarskrárnefnd sem Jón Kristjánsson leiddi, þáverandi þingmaður, en allt strandaði eins og margoft hefur komið fram í máli mínu í tengslum við umræðu um breytingar á stjórnarskránni á því að menn hafa talað eins og aldrei hafi verið vilji eða geta til að breyta stjórnarskránni. Það hefur samt margoft komið fram að við erum búin að breyta um það bili 40 greinum í stjórnarskránni og alltaf verið samkomulag um breytingar á henni. Það var síðan reynt eftir að þessi auðlindanefnd var búin að setja niður tillögur sínar. Menn komu saman á árunum 2003–2007, að mig minnir, en þá kom enn og aftur einn flokkur í veg fyrir að breytingar yrðu á stjórnarskránni í þessa veru. Af hverju? Af því að meðal annars við sjálfstæðismenn lögðum alltaf áherslu á að það yrði sátt um þær breytingar sem stjórnmálaflokkarnir legðu fram um stjórnarskrána. Samfylkingin kom í veg fyrir að nokkru yrði breytt í stjórnarskránni af því að hún sló upp skjaldborg um forsetaembættið, það mátti engu breyta eftir að forseti hafði beitt málskotsrétti vegna fjölmiðlamálsins. Þá var slegið upp þessari skjaldborg og varðstaða myndaðist um forsetaembættið sem stuðlaði að því að við náðum ekki þeirri breytingu sem var tillaga auðlindanefndarinnar um að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Geir Hilmar Haarde, lagði síðan fram tillögu til breytinga á stjórnarskránni sem er mjög sterk vísbending um að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið reiðubúinn að setja auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Ég get líka tekið það svona í framhjáhlaupi að það er margt í gögnum auðlindanefndar sem hægt er að tala um. Það er hægt að tala um rafsegulbylgjurnar og auðlindagjald sem hægt er að taka og á að taka, m.a. af því að takmarkanir á rafsegulbylgjum eru settar til símafyrirtækjanna og þau eiga að greiða fyrir það eins og þau gera líka. Sagan sýnir okkur að það er hægt að ná lendingu ef menn leggja sig fram um það. Við bundum vonir við að farið yrði eftir sáttanefndinni sem núverandi ríkisstjórn skipaði. Síðan kom í ljós að það var ekkert annað en sýndarmennska. Þegar niðurstaðan var forsætisráðherra og öðrum ráðherrum í ríkisstjórn ekki þóknanleg var hún blásin út af borðinu og farið í allt aðra vegferð sem hefur leitt til þess að hér er allt í uppnámi. Samt er það þannig og ég hef bent á það margítrekað ásamt fleiri sjálfstæðismönnum, og ég greini það líka í máli framsóknarmanna, að það hefði verið hægt að ná samkomulagi um hóflegt veiðigjald. Það er ekki hóflegt sem við erum að ræða hér í dag, gjald sem ógnar lífsviðurværi fólks víða um land. Það er sorglegt að upplifa þetta aftur og aftur hjá þessari ríkisstjórn að ekki er hægt að reyna að greina aðalatriðin frá aukaatriðum og ná samkomulagi um stóru myndina. Menn hafa talað svolítið um að þetta mál sé fyrst og fremst skattur á landsbyggðina. Mér finnst það skiljanleg nálgun þegar tæplega 80% útgerðarfyrirtækja eru á landsbyggðinni af því að þá eru það nákvæmlega fyrirtækin á landsbyggðinni sem greiða þennan skatt. Ég get líka bent á það sem kemur fram í máli þeirra sem eru á Vestfjörðum eins og Jóns Þorgeirs Einarssonar þegar hann var spurður um þessi frumvörp á sínum tíma. „Þetta mun hafa skelfilegar afleiðingar, sérstaklega í mínu nærumhverfi sem er Vestfirðir,“ sagði hann. Þegar talað er um framlegð finnst honum gleymast að taka tillit til þess að útgerðin þarf meðal annars að borga vexti og afborganir af lánum. Þá fannst honum vanta mikið upp á að frumvarpið tæki tillit til þess hvað lánakostnaður útgerðarinnar væri mikill. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég bið ekki um annað fyrir mína útgerð en að fá að borga skuldirnar. Þegar það er búið er ég tilbúinn til að borga veiðigjald, en mér er meinilla við að vera settur á hausinn fyrir að hafa reynt að skapa hér atvinnu. Það hefur fiskast vel og við náð að borga af okkar lánum.“ Það er einmitt það sem þetta snýst um, herra forseti, að byggja hér upp arðbæran sjávarútveg sem fer í það að skapa verðmæti og auka gjaldeyri í landinu, og síðast en ekki síst að skapa störf. Einu störfin sem þessi ríkisstjórn er að gera í tengslum við þetta frumvarp - eru hver? Í umsögn fjárlagaskrifstofunnar segir að nokkur kostnaður muni falla til hjá Fiskistofu við að framkvæma og fylgja eftir þeim breytingum sem kveðið er á um í frumvarpinu. Ekki liggur fyrir, eins og segir í álitinu, heildstæð áætlun um þann kostnað en lausleg áætlun gerir ráð fyrir að stofnunin þurfi að bæta við sig fjórum sérfræðingum, m.a. á sviði lögfræði og reikningshalds, til að anna auknu hlutverki við álagningu og innheimtu veiðigjalda. Áætlað er að laun og starfstengdur kostnaður Fiskistofu vegna þessa verði 40 milljónir. Það á sem sagt að bæta við. Það er fínt, þetta er heima í Hafnarfirði, Fiskistofa, fjögur störf, en er þetta sú staða og sá rammi sem ríkisstjórnin vill hafa? Það er augljóst. Hún vill fjölga ríkisstörfum og fækka þeim störfum sem tengjast greininni sjálfri. Ég kem aðeins síðar inn á álit fjárlagaskrifstofunnar. Við sjáum líka fleiri landsbyggðarmenn draga fram hvað þetta þýðir, m.a. segir Garðar Ólafsson, útgerðarmaður í Grímsey, með leyfi forseta: „Það verða tugir milljóna sem ríkið ætlar að hirða af þessu litla sveitarfélagi. Hér eru allir eyðilagðir yfir þessu, að það sé verið að leggja algjörlega í rúst þennan atvinnuveg sem hefur haldið þjóðinni uppi í gegnum aldirnar. Ég skil ekki þessa sífelldu umræðu um þjóðarsátt. Við sem höfum verið að reyna að berjast á sjónum og reyna að skapa gjaldeyri erum sennilega ekki hluti af þjóðinni.“ Þetta eru stór orð en ríkisstjórnarflokkarnir hlusta ekki. Kerfinu skal breytt, það skal auka miðstýringuna og minnka markaðsdreifinguna og markaðssetninguna í þessu öllu saman til þess eins að Samfylkingin og Vinstri grænir geti komið sínum stefnumálum að. Gott og vel, út á það gengur væntanlega pólitíkin en um þetta verður þá talað og barist hér. Ég er á móti þessu. Þess vegna vil ég ekki að ríkisstjórnin komist upp með þetta. Þess vegna er ég að nýta mér minn lýðræðislega rétt hér og hafna því sérstaklega, eins og fleiri þingmenn í stjórnarandstöðunni, að menn geti ekki komið hérna upp af því að þá er maður eingöngu að tala fyrir hagsmunum útgerðarmanna. Þetta er samfélagslegt mál og eins og ég sagði áðan sýni ég því skilning ef menn eru að tala um að þetta sé eingöngu landsbyggðarmál. En þetta er ekki eingöngu landsbyggðarmál, þetta eru hagsmunir okkar allra og mér finnst sárt að sjá þá lítilsvirðingu, bæði sem forustumenn Reykjavíkurborgar en ekki síður heima í Hafnarfirði, sýna þessari grunnundirstöðuatvinnugrein því að menn hafa ekki einu sinni skoðun á þeim breytingum sem menn innan ríkisstjórnarflokkanna reyna að knýja hér í gegn. Það er alveg merkilegt að þessir stóru, gömlu og rótgrónu útgerðarbæir á suðvesturhorninu, Reykjavík og Hafnarfjörður, skuli ekki reikna út fyrir sína parta hvaða áhrif þetta muni hafa á þau sveitarfélög. Ég var að tala hér um sjávarklasa. Halda menn virkilega að þetta hafi ekki nein áhrif á nýsköpunarfyrirtækin á þessu svæði? Við erum að reyna að koma upp alls konar sprotafyrirtækjum. Ég gæti farið með forsætisráðherra í leiðangur heima í Hafnarfirði til að sýna henni hvaða fjölbreyttu fyrirtæki tengjast sjávarútveginum beint og óbeint. En menn sýna þessu engan áhuga af því að það er bara gripið í einhverja innihaldslausa frasa til að tortryggja ákveðna stétt manna. Það finnst mér miður og því mótmæli ég. Eftir að hafa hlustað á umræðuna hér hef ég orðið þess vör að einn hv. stjórnarþingmaður hefur komið í andsvör, Kristján Möller. Hann hefur borið fram skiljanlega spurningu um það hver veiðiskatturinn eigi að vera ef fiskveiðistjórnarkerfið verður algjörlega óbreytt. Það er þetta ef og hefði. Ég væri alveg til í að taka þá umræðu við hv. þingmann og fleiri ef við vissum forsendurnar fyrir því að stjórnarþingmennirnir hafa verið að tala um að útvegurinn eigi að greiða sambærilegt gjald og vera með svipaðan tíma og aðrar atvinnugreinar varðandi nýtinguna. Þá skulum við fara í þá umræðu. Við samþykktum á þinginu 65 ára nýtingarrétt vegna orkunnar. Varðandi sjávarútveginn er verið að tala um 20 ár. Það er ýmislegt fleira sem hægt er að tala um, m.a. að draga fram það sem skiptir útvegsmenn miklu máli, að menn sjái fram á að ekki verði alltaf átt við kerfið á fjögurra ára fresti, að gerðir verði samningar til lengri tíma en þess sem um ræðir. Þegar við erum búin að koma okkur saman um stóra rammann, þessar forsendur, hvernig við getum hugsað saman til lengri tíma um það hvernig við ætlum að hafa sem mest hagræði innan sjávarútvegsins, er hægt að tala um veiðigjald. Ég hef margoft sagt og er algjörlega ófeimin við það, hef stundum verið gagnrýnd fyrir það innan míns flokks, að varðandi sjávarútveginn, rafsegulbylgjurnar og ýmislegt fleira ættu menn að borga fyrir aðganginn að náttúruauðlindum. Þar er sjávarútvegurinn ekki undanskilinn.  Ég vil að hér sé rekinn góður og öflugur útvegur sem skapar störf og tekjur fyrir samfélagið þannig að við getum, m.a. við sem höfum mikinn áhuga á menntamálum, rannsóknum, vísindum, íþróttum o.fl., fengið fjármagn í það  Hvað segir í áliti fjárlagaskrifstofunnar? „Verði frumvarpið óbreytt að lögum má ætla að nokkur næstu ár“ - þetta er nú reyndar mjög furðulegt orðalag og gefur til kynna að óvissan sé mjög mikil, og með þessu frumvarpi verður óvissan enn meiri fyrir útgerðina - „geti tekjur ríkissjóðs af veiðigjöldum orðið um og yfir 20 milljarðar kr. á ári að því gefnu að rekstrarskilyrði í sjávarútvegi verði áfram með besta móti.“ Þessu hefur aðeins verið breytt. Nú erum við komin niður í 15 milljarða, segir meiri hlutinn, en ekkert gefur til kynna að hægt sé að rökstyðja það svo heitið geti, enda stendur eftir að 2016 verði komið 70% veiðigjald. „Það er um 9 milljarða kr. umfram áætlaðar tekjur af veiðigjaldi í ríkisfjármálaáætlun fyrir árin 2012–2015. Til að byrja með yrðu tekjurnar þó 1–2 milljörðum kr. minni vegna lægri veiðigjalda á tveimur fyrstu fiskveiðiárunum samkvæmt bráðabirgðaákvæði frumvarpsins.“ Hvað er verið að segja hér? Við hvaða forsendur miðar fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins? Hún miðar við það að gengið verði áfram lágt hérna þannig að hún er að miða við lágt gengi krónunnar og að þannig eigi að hala það inn. Hvað segir síðan í forsendum kjarasamninga? Hvað segir ASÍ? Hverjar eru forsendurnar til að kjarasamningar haldi? Það er 20% raungengishækkun í kjarasamningum. Það mun reyndar ekki ganga á þessu ári og alls óvíst að það gangi upp á næsta ári. Forsendur ríkisstjórnarinnar, fjármálaráðuneytisins, eru þvert á það sem hún hefur skuldbundið sig síðan í kjarasamningum. Ríkisstjórnin verður að fara að tala hreint út við kjósendur, við almenning. Miðað við þær forsendur sem ríkisstjórnin leggur upp með í veiðigjaldinu, þeim veiðiskatti sem við erum að tala um, miðar hún við að gengi krónunnar verði áfram lágt næstu árin. Það þýðir meðal annars minni kaupmátt fyrir heimilin og minni hagvöxt. Og það vinnur gegn forsendum og markmiðum stöðugleikasáttmálans. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Það er ekki hægt að vinna svona, herra forseti. Þetta ber allt að sama brunni. Menn tala aldrei hreint út í þessum málum. Það er alltaf verið að draga upp einhverja aðra mynd af útgerðinni og sjávarútveginum en þá sönnu. Það sem er þýðingarmikið í þessu öllu saman er að menn átti sig á því að enn eru tækifæri fyrir stjórnarflokkana til að ná niðurstöðu sem flestir geta sætt sig við. Ég er ekkert að tala um að það eigi að gefa allt eftir. Ég er ekki að biðja um það, ég er að biðja um að menn nái hér skynsamlegri niðurstöðu. Sú leið sem ríkisstjórnin fer hér er ekki skynsamleg. Ég bið menn að hlusta á það sem hefur komið fram, m.a. í umsögnum til nefndarinnar. Ég batt vonir við að breytingar yrðu þegar ég heyrði suma stjórnarliða segja að það þyrfti að breyta þessu máli, það væri mjög erfitt. Þegar til stykkisins hefur komið hafa þær breytingar hins vegar gengið mjög skammt. Það má segja að fjallið hafi tekið jóðsótt og lítil mús fæðst. Þetta var bara tal, enn eitt skiptið var þetta bara tal af hálfu stjórnarflokkanna. Jú, það eru ákveðnar breytingar sem hjálpa ekki síst skuldsettum fyrirtækjum en stóra myndin er engu að síður sú sama, menn ætla algjörlega óhikað að stórauka álögur á útgerðina sem getur haft gríðarlegar afleiðingar um landið allt. Eftir að þetta mál kom til umfjöllunar í nefndinni hefur ekki komið fram nein rækileg greining eða útreikningur á áhrifum þessarar útfærslu á afkomu og stöðu útgerðarinnar. Síðan mæta þingmenn Samfylkingarinnar, m.a. í atvinnuveganefnd, og kvarta yfir því að fulltrúar okkar í nefndinni biðji um útreikninga, biðji um að fá sérfræðinga til sín til að vega og meta niðurstöðurnar. Það var reyndar alveg klárt af hálfu ákveðinna sérfræðinga, Daða Más Kristóferssonar o.fl., að þessar breytingar hefðu ekki teljandi áhrif til batnaðar. Það var alveg skýrt. Heildaráhrifin er hins vegar ekki hægt að fá metin. Við verðum að átta okkur á því að þegar við erum að ræða um veiðigjaldið er erfitt að tala um áhrif þess án þess að menn ræði líka fiskveiðistjórnarmálið sem hefur ekki fengist rætt og að ég best veit ekki fengist afgreitt út úr nefndinni. Við verðum að sjá að það er samhengi á milli fjárhæðar veiðigjaldsins og þeirra breytinga sem menn ætla sér að gera á sjálfu stjórnkerfi fiskveiðanna. Það verður að ræða þetta í heild. Menn verða að skoða þetta, sjá hvað hægt er að gera til að menn geti sett fram skynsamlegar breytingar. Með þessu er ég ekki að segja nei við veiðigjaldi. Ég hef ávallt verið talsmaður þess að menn greiði gjald eins og fyrir rannsóknirnar, á móti kostnaði ríkisins við að sinna auðlindinni. Það er hægt að leggja á hóflegt veiðigjald en það er ekki hægt að sýna fram á að sú leið sem er farin núna sé hófleg. Öll gögn benda til annars. Þess vegna spyrna menn við fótum. Menn eru ekki að tala út í bláinn, menn spyrna við fótum af því að öll gögn benda til þess að leið ríkisstjórnarinnar sé hættuspil. Þess vegna tek ég undir það sem ritstjóri Fréttablaðsins hefur dregið fram í leiðurum. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Sjávarútvegsmálin eru ekki eina stóra málið, þar sem núverandi ríkisstjórnarflokkar bruna áfram í blindni og taka ekkert mark á varnaðarorðum, jafnvel þótt þau komi frá sérfræðingum sem hafa haldbestu þekkinguna í viðkomandi málaflokkum.“ - Ég er ekki að biðja um að taka endilega mark á varnaðarorðum okkar. - „En þetta mál er einfaldlega veigameira en svo að hægt sé að ana áfram og gá svo seinna hvort hrakspárnar rætist. Hér er hvorki meira né minna en ein af undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar í húfi. Menn geta sagt sem svo að fiskur verði veiddur áfram þótt frumvörpin gangi í gegn. Það er líka veiddur fiskur í mörgum nágrannalöndum okkar, bara ekki með neinum hagnaði fyrir viðkomandi hagkerfi af því að þar hefur sjávarútveginum verið breytt í miðstýrðan bónbjargaatvinnuveg. Hættan er sú að það gerist líka hér, staldri menn ekki við og vinni málið betur.“ Ég held að vart sé hægt að orða þetta betur en ritstjóri Fréttablaðsins gerir í leiðara sínum. Staldrið við, það eru mín skilaboð til stjórnarflokkanna. Vinnið málin betur. Hlustið á það sem fólk hefur sagt í þessu máli því að það er hægt að ná skynsamlegri niðurstöðu ef offorsið er ekki látið ráða för.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fína yfirferð yfir þetta mál en ég hef svolitlar áhyggjur af því að ekki skapist um það sú rökræða sem er svo augljóslega nauðsynleg í þingsal vegna þess hvernig nálgun stjórnarliða hefur verið á umræðu um þetta mál. Þar er ég að vísa til þess að ekki hvað síst hæstv. forsætisráðherra setur það iðulega í þann búning að það snúist um að ná tekjum til almennings af einhverjum örfáum sægreifum, eins og hæstv. forsætisráðherra kallar þá svo oft, gefur þannig í skyn að allur ávinningur af nýtingu sjávarauðlindarinnar lendi hjá litlum hópi manna og að þetta frumvarp sem við ræðum hér snúist um að arðurinn skili sér til þjóðarinnar í heild. Svo sjáum við, kannski sérstaklega í dag, að sjómenn og fólk sem starfar við fiskvinnslu hefur ályktað um það að með þessu frumvarpi sé vegið beint að hagsmunum þess. Við höfum áður heyrt frá fulltrúum fjölmargra sveitarfélaga vítt og breitt um landið um áhrifin sem þetta hefur á byggðirnar. Við höfum líka lesið fjölmörg álit þar sem hagfræðingar og aðrir sérfræðingar benda á að þessar breytingar séu til þess fallnar að skaða hagsmuni alls almennings í landinu vegna þess að það sem fæst fyrir auðlindina verður einfaldlega minna virði en nú er. Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að ef við ætlum að ráðast í skynsamlegar breytingar á sjávarútvegskerfinu, á fiskveiðistjórnarkerfinu, verðum við að fara að ræða raunveruleg áhrif en sleppa frösum eins og umræðan hefur byggst á að allt of miklu leyti, 

Herra forseti. Já, algjörlega. Til þess að við getum farið að ræða þær skynsamlegu breytingar sem ég held að enginn stjórnmálaflokkur hafi sagt að hann vilji komast hjá þurfum við að fara yfir þau raunverulegu áhrif sem þessi tvö frumvörp hafa á samfélagið í heild, ekki bara sjávarútveginn. Eins og ég benti á hefur sjávarútvegurinn víðtæk áhrif um allt land, líka í Hafnarfirði, líka í Reykjavík, þó að forsvarsmenn þeirra sveitarfélaga vilji ekki viðurkenna það. Þetta eru nákvæmlega þau áhrif sem við þurfum að skoða víðtækt. Úr því að sérhagsmuni ber á góma held ég að sérhagsmunirnir í þessu máli séu sérhagsmunir Samfylkingarinnar fyrst og fremst, svo hafa þau Vinstri græna með sér til að styrkja og undirbyggja þá kröfugerð. Það eru hagsmunir og það eru sérhagsmunir Samfylkingarinnar í gegnum tíðina og við sjáum bara hvernig Samfylkingin hefur iðulega nálgast sjávarútveginn og útgerðarmennina í sinni viðverutíð síðan 1995. Það er hennar hagur að bregða upp brenglaðri mynd, að setja upp einhverja aðra mynd af sjávarútveginum en þá raunverulegu. Þess vegna segi ég að þetta sé að verða baráttan gegn sérhagsmunum Samfylkingarinnar í þessu máli því að Samfylkingin sér ekki þá gríðarlegu heildarhagsmuni sem eru fólgnir í því að reka hér góð og stöndug útgerðarfyrirtæki sem skapa störf og gjaldeyristekjur og skapa þannig undirstöðu, m.a. fyrir ríkissjóð sem getur þá staðið undir öðrum mikilvægum verkefnum.

Virðulegur forseti. Svar hv. þingmanns kemur mér svo sem ekki mikið á óvart, þetta er það svar sem ég átti frekar von á. En ég vildi fá staðfestingu á því að hv. þingmaður hefði sama skilning á vandanum og ég. Raunar gerði hv. þingmaður betur, hún kom mjög vel orðum að því sem ég held að sé meginvandamálið við þessa umræðu og hvernig þessi mál hafa verið sett fram. Þau snúast um sérhagsmuni Samfylkingarinnar, það er kjarni málsins, þau snúast ekki um heildarhagsmuni, ekki um hagsmuni starfsfólks í sjávarútvegi, hagsmuni þeirra sem starfa í sjávarklasanum svokallaða, þ.e. í tengdum greinum, og ekki um hagsmuni almennings í landinu, Reykvíkinga, Hafnfirðinga eða annarra. Það er einfaldlega ekki litið til þessara heildaráhrifa. Að vísu er því lýst þannig í skýringum við frumvarpið að markmið með því sé að fiskveiðar séu sem hagkvæmastar. Með leyfi forseta vitna ég beint í skýringar við frumvarpið upp úr sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar: „Það er því afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ Allt gengur þetta í berhögg við þær afleiðingar sem þessi frumvörp hefðu næðu þau fram að ganga. Það eru ekki bara mín orð, það eru orð og mat nánast allra, hugsanlega allra, þeirra sérfræðinga sem lagt hafa mat á málið. Því velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður sé sammála mér um að menn þurfi að byrja upp á nýtt, byrja á sambærilegum grunni og lagður var til grundvallar í sáttanefndinni svokölluðu, það sé mikilvægt að menn nálgist þetta mál ekki sem pólitískt sérhagsmunamál eins flokks heldur fallist á það að fulltrúar allra flokka og sérstaklega auðvitað þeirra sem starfa í greininni og sérfræðingar 

Herra forseti. Ég er einfaldlega þannig gerð að ég er bjartsýn, stundum ofurbjartsýn, og hef gaman af lífinu. Já, ég verð að segja að þetta er hægt. Þá gætu menn sagt: Bíddu við, þá eruð þið í stjórnarandstöðunni bara að slátra málinu, þetta tekur svo mikinn tíma og mikil vinna sem hefur verið unnin fer þá forgörðum. Það er ekki þannig. Þegar menn hlusta á ræðurnar og það sem stjórnmálamenn í öllum flokkum hafa sagt er hægt að ná ákveðnu samkomulagi og ákveðinni sátt ef menn bara þora að segja: Já, við skulum byrja upp á nýtt. Dagurinn hér í dag byrjaði hins vegar ekki gæfulega þegar forsætisráðherra kom frekar krumpaður til leiks og gaf upp boltann, þennan ófriðarbolta, og tendraði ófriðarbálið strax í byrjun þessa þingfundar. En eins og ég segi er ég bjartsýn engu að síður og fagna því sérstaklega að forustumenn stjórnmálaflokkanna setjist niður til þess að reyna að ræða sig að ákveðinni niðurstöðu. Það er tilefni fyrir mig til þess að vera bjartsýn. Það væri náttúrlega best, og þá verð ég ofurbjartsýn, ef forustumenn Samfylkingarinnar viðurkenndu einu sinni að þetta væri einmitt þeirra pólitíska sérhagsmunamál. Þetta pólitíska sérhagsmunamál þeirra er að verða ansi dýrkeypt fyrir brag þingsins og vinnubrögðin en ekki síst fyrir þjóðina. Það væri náttúrlega heppilegast, en já, svo ég svari spurningunni, það er hægt að byrja upp á nýtt, það er búið að vinna mikið, það er hægt að nýta þá vinnu sem þegar hefur átt sér stað og ef menn leggja sig fram er allt hægt.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Ég þakka þingmanninum líka fyrir að hafa sagt það í andsvari sem ég held að við höfum mjög margir þingmenn verið að leita að, að sjálfsögðu snýst þetta um sérhagsmuni Samfylkingarinnar fyrst og fremst, kannski bara ekkert annað í rauninni. Samfylkingin hefur svo sannarlega veðjað á þann hest nánast frá stofnun að skapa óróa um sjávarútveginn og draga upp mynd af honum sem er líkleg til þess að afla þeim flokki atkvæða. Þannig á að halda áfram og um það snýst þetta, að reyna að búa til óánægju og beina athyglinni inn í óánægjuraddirnar til þess að fá atkvæði. Það er þekkt úr stjórnmálasögunni að flokkar og jafnvel einstakir stjórnmálamenn beiti aðferðafræði eins og þessari og það er að mínu viti ekkert sérstaklega geðfellt. Ég hef fullan skilning á því þó að þingmaðurinn geti ekki svarað spurningu minni beint því að ég held að ég gæti það ekki úr mínu kjördæmi en mig langar að vita hvort hún geri sér grein fyrir því hversu mörg fyrirtæki í hennar kjördæmi hafi viðurværi sitt af þjónustu við sjávarútveginn, hversu mörg fyrirtæki vinna beint eða óbeint með sjávarútveginum. Þá er ég að tala um útgerðarfyrirtæki, veiðarfærasala, þá sem selja kost, vélsmiðjurnar, rafvirkjana o.s.frv. Hversu mörg fyrirtæki þjónusta sjávarútveginn í kjördæmi þingmannsins? Það er gríðarlega mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu þar sem mér hefur - kannski er ósanngjarnt hjá mér að segja þetta - oft fundist vanta skilning á því um hvað sjávarútvegurinn snýst, út á hvað hann gengur. Menn verða að gera sér grein fyrir því að um allt land, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu, eru mörg fyrirtæki og margir einstaklingar 

Herra forseti. Ég hef hlustað á hv. þingmann halda ræður og koma í andsvör. Ég tek undir með honum þegar hann beinir sjónum sínum að því hvernig menn hafa talað þessa atvinnugrein niður, í hvaða frasapólitík ekki síst þingmenn Samfylkingarinnar eru þegar sjávarútvegurinn hefur verið ræddur. Umræðan um þetta tengist líka til dæmis birtingarmynd álveranna, að þau skapi engin störf. Ég held að enginn viti betur en við Hafnfirðingar hversu gríðarlega mikil fjárhagslegu áhrifin af álverinu eru í héraði, ekki bara beinu heldur líka þessi óbeinu með alls konar mikilvægum verkefnum fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Nákvæmlega það sama á við um sjávarútveginn. Ég sakna þess að þingmenn suðvesturhornsins, ekki síst þingmenn stjórnarflokkanna, taki þátt í þessari umræðu. Af hverju gera þeir það ekki? Það væri kannski ágætt að fá upplýst á eftir hversu margir þingmenn stjórnarflokkanna eru á mælendaskrá. Eins og ég fór yfir í ræðu minni felast gríðarlegir hagsmunir fyrir fyrirtæki á suðvesturhorninu, hvort sem er í Hafnarfirði, Kópavogi eða Reykjavík, í þessum beinu og óbeinu áhrifum af sjávarútveginum. Ég ætla ekki að draga fram stærsta útgerðarfyrirtækið sem er HB Grandi, eða Stálskip heima í Hafnarfirði eða Sjólaskipin eða önnur sem hafa verið í tengslum við sjávarútveginn vítt og breitt, ekki bara um landið heldur víðar um höf, heldur litlu fyrirtækin eins og málmsmiðjurnar. Ég skal fara með hv. þingmann í bíltúr um svæðið eins og ég bauð hæstv. forsætisráðherra þar sem menn sjá svo greinilega nákvæmlega hvaða 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta. Það er hárrétt að afleidd störf af álverinu í Straumsvík hljóta að skipta hundruðum eða þúsundum í kjördæmi þingmannsins og vitanlega langt út fyrir það líka. Ég ætla að leyfa mér að halda því hér fram og hef ekkert á bak við mig þó að ég segi það hér, ég ætla samt að segja það, að þjónusta við sjávarútveg og iðnað sé líklega einhver stærsta atvinnugreinin í Hafnarfirði og jafnvel í Suðvesturkjördæmi. Ég ímynda mér að það sé þannig. Síðan kæmi hugsanlega verslun og eitthvað þess háttar á eftir. Þegar maður keyrir um Hafnarfjörð og þessi bæjarfélög sér maður alveg ótrúlega mörg smá og stór fyrirtæki, vélsmiðjur, rafverktaka, sérhæfð fyrirtæki og tölvufyrirtæki sem þjónusta ýmsar greinar. Ég veit til dæmis ekki betur en að risastór vélsmiðja í Hafnarfirði þjónusti álverið þar sem tugir eða hundruð manna vinna. Þegar menn ráðast á þessa atvinnugrein verða menn að horfa á þetta. Það eru að sjálfsögðu mikil vonbrigði að sveitarstjórnin og borgarstjórnin skuli ekki gera sér grein fyrir áhrifunum. Ef við horfum á umsvifin í Reykjavíkurhöfn er þar fullt af bátum og skipum, þar er slippurinn og það er svo margt í kringum höfnina sem menn verða að taka með í reikninginn. Um það eru allir sammála og það kemur mjög vel í ljós í fréttum í dag að um leið og keðjan hikstar gerist eitthvað. Við erum búin að sjá fréttir í dag um að minna sé að gera hjá þeim sem selja kost. Fiskverð hefur rokið upp á mörkuðum því að menn sjá fyrir sér að það verði skortur á fiski. Um leið og keðjan rofnar fer allt á annan endann. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir þetta í ræðu sinni og það er ánægjulegt að heyra að margir 

Herra forseti. Ég held beinlínis að það sé rangt að tala um þetta sem eingöngu landsbyggðarmál. Ég hef sagt mína skoðun á því. Ég get líka nefnt til sögunnar Vélsmiðju Orms og Víglundar af því að hv. þingmaður er að tala um mikilvæg fyrirtæki sem hafa verið stór heima í Hafnarfirði. Það er ávallt gaman að sjá skip í slipp heima, það er bara þannig, þá veit maður að það er eitthvað að gerast. Núna hefur það hins vegar ekki gerst mjög oft. Þar eru málamyndaviðgerðir, það eru ekki þessar stóru fjárfestingar sem voru áður af því að fjárfestingarfrost hefur verið hjá útgerðinni síðustu þrjú ár miðað við þá samninga sem voru ekki gerðir fyrir hrun. Það er verið að uppfylla samninga, við sáum það meðal annars með komu Heimaeyjar, en heima í Hafnarfirði hefur þjónustan minnkað, umfangið snarminnkað segja mér fróðari menn um þessi mál, vegna þeirrar óvissu sem ríkisstjórnin hefur skapað í sjávarútveginum. Samfylkingin ber höfuðábyrgð á því og líka Vinstri grænir. Þess vegna er svo vont þegar menn byrja daginn á að finna þennan ómögulega takt hjá forsætisráðherra. Ég vil leyfa mér að vitna til langömmu minnar, það hnussaði mikið í henni þegar manni hennar var hælt, sjómanni í Leirunni, að hann kynni svo vel að binda hnúta. Þá sagði hún: Ja, það er ekki bara málið að kunna að binda hnútana, það þarf ekki síður að kunna að leysa þá. Ég held að þetta væri ágætisveganesti fyrir hæstv. forsætisráðherra, þrátt fyrir að sýna staðfestu í ákveðnum málum þarf á endanum að leysa þau, ekki bara setja allt í frost, það þarf líka þíðu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um veiðigjöld. Atvinnuveganefnd hefur fengið til sín fjölda gesta og umsagnir og farið ítarlega yfir málið í kjölfarið með ýmsum sérfræðingum utan sjávarútvegsráðuneytisins sem innan. Niðurstaðan er sú að tekið hefur verið tillit til málefnalegra athugasemda og gerðar veigamiklar breytingar á frumvarpinu sem lúta meðal annars að lengri aðlögunartíma og því að mæta skuldsettum sjávarútvegsfyrirtækjum með miklum afslætti af veiðigjaldi fyrstu árin. 1,5 milljarðar munu fara í ívilnun vegna kvótaskulda næstu fimm árin. Þarna er verið að mæta gildum sjónarmiðum um erfiða stöðu margra sjávarútvegsfyrirtækja sem fjárfest hafa í aflaheimildum á uppsprengdu verði og þarna eiga ekki síst í hlut lítil og meðalstór fyrirtæki sem eru illa skuldsett vegna kvótakaupa. Það er umhugsunarvert hvert ígildi auðlindarentunnar hefur farið í gegnum árin. Auðlindarentan hefur ekki farið til þjóðarinnar heldur í vasa þeirra sem nýta auðlindina í dag eða til þeirra sem hafa selt sig út úr greininni. Stundum er talað um spekileka í samfélögum. Ég vil meina að allan þann auðlindaleka sem verið hefur í gegnum árin í vasa fárra útvalinna og út úr greininni í brask og einkaneyslu eigi að stöðva. Nú er kominn tími til að þjóðin fái eðlilegan afrakstur af sameiginlegri sjávarauðlind þjóðarinnar. Mikill umframhagnaður er í sjávarútvegi í dag, sem betur fer segi ég. EBITDA í ár stefnir í 70–80 milljarða. Á undanförnum árum hefur greinin verið með hátt í 200 milljarða í framlegð í EBITDA. Greinin hefur notið góðs af lágu gengi krónunnar sem aftur á móti bitnar á almenningi í landinu í hærra vöruverði á innfluttum varningi. Sjávarútvegsfyrirtækin eiga að vera stolt af því að geta lagt til sanngjarna auðlindarentu af umframhagnaði sínum til endurreisnar samfélagsins. Þegar verið er að tala um veiðigjald og auðlindarentu má oft skilja umræðuna þannig, sérstaklega málflutning LÍÚ, að skattleggja eigi greinina alveg í drep. En um hvað erum við að tala? Grunnveiðigjaldið er 9,50 kr./kg á þorskígildistonn næstu fimm árin og á næsta ári tæpar 30 kr. á þorskígildistonnið á umframhagnað í sérstöku veiðigjaldi. Það eru nú öll ósköpin í heildarsamhenginu. Á næsta ári er sem sagt verið að greiða 22% af umframhagnaði í sérstakt veiðigjald. Getur greinin staðið undir þessu? Já, það hefur komið fram hjá títtnefndum sérfræðingi sem kom fyrir nefndina, Daða Má Kristóferssyni. Við skulum líta til þess að starfsmaður í fiskvinnslu með 200 þús. kr. á mánuði greiðir 22,9% af þeirri upphæð í tekjuskatt en þá á vitaskuld eftir að nýta persónuafsláttinn. Allur sjávarútvegurinn hefur verið að greiða að meðaltali um 1 milljarð í tekjuskatt á ári síðustu tíu árin. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á þessu veiðigjaldafrumvarpi eru til mikillar lækkunar frá því sem áætlað var. Sú upphæð nemur að lágmarki 6–7 milljörðum. Utan þess er verið að tala um annan uppreikning á stofnverði í greininni. Við verðum að horfa til framtíðar í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja. Þar eru horfurnar mjög góðar og yfir því getum við öll á Alþingi glaðst, sem og þjóðin öll. Samkvæmt líkani Hafró er von á stöðugri uppbyggingu þorskstofnsins sem skilar sér í enn auknum tekjum í framtíðinni. Við megum ekki festa okkur í núverandi skuldastöðu fyrirtækja sem er afleiðing núverandi kerfis. Við verðum að horfa til framtíðargetu greinarinnar til að standa undir afkomutengdri auðlindarentu og að greinin búi við heilbrigðara rekstrarumhverfi en verið hefur. Í gegnum árin hefur allt of mikið fjármagn sogast út úr greininni. Í stað endurnýjunar flotans og í uppbyggingu í greininni sjálfri og í sjávarbyggðunum hefur rentan farið mikið í óskyldan rekstur og einkaneyslu. Mér hefur þótt illa farið með þá gífurlegu fjármuni sem farið hafa í hræðsluáróður gagnvart þeim fiskveiðistjórnarfrumvörpum sem liggja nú fyrir Alþingi og hefði þeim fjármunum betur verið varið í laun til þess fólks sem vinnur í greininni. Nú kórónar Landssamband íslenskra útvegsmanna vitleysuna með því að binda flotann við bryggju. Þær aðgerðir sem LÍÚ boðar gegn stjórnvöldum samræmast ekki leikreglum vinnumarkaðarins. Vinnustöðvun eða verkbann líkt og LÍÚ hefur hvatt til stenst ekki ákvæði laga um stéttarfélög og vinnudeilur sem fjalla um verkföll og verkbönn. Boðaðar aðgerðir LÍÚ beinast ekki gegn viðsemjendum sínum, sjómönnum, heldur gegn stjórnvöldum landsins. Ég tel það hættulegt lýðræði landsins að beita sér með þessum hætti gegn starfsfólki sínu og lýðræðislega kjörnum stjórnvöldum. Þetta eru þvinganir, aðgerðir sem geta haft efnahagslega alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðfélagið. Ég hvet því alla þá sem vettlingi geta valdið að sýna nú þann samfélagslega þroska að afgreiða fiskveiðistjórnarfrumvörpin sem bæði tvö endurspegla mikla vinnu þvert á flokka og með hagsmunaaðilum þar sem gengið hefur verið svo langt til að málamiðla að þeir hópar sem sterkar skoðanir hafa á málinu báða bóga, þeir sem vilja engar breytingar og þeir sem vilja róttækar kerfisbreytingar, eru báðir ósáttir. Lýðræði krefst málamiðlana og sú málamiðlun sem felst í þessu frumvarpi er réttsýn og skilar þjóðinni sanngjarnri auðlindarentu. Sjávarútvegurinn mun vel rísa undir þeirri afkomutengdu rentu sem boðuð er í þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að tekið hefði verið tillit til þeirra málefnalegu athugasemda sem komu fram á fundum í hv. atvinnuveganefnd og hvatti til þess að frumvörpin yrðu samþykkt eins og þau liggja fyrir núna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hv. þingmaður hafi engar áhyggjur af því að þetta auðlindagjald, ásamt öðrum breytingum sem hún kom inn á í ræðu sinni, muni geta haft neikvæðar afleiðingar fyrir sjávarútvegsbyggðir á Vestfjörðum þar sem hv. þingmaður þekkir vel til. Ég spyr í ljósi þess að í þeim umsögnum sem liggja fyrir, frá einstaka sveitarfélögum á Vestfjörðum, ég nefni sérstaklega Vesturbyggð, er varað við þeim afleiðingum sem af geta hlotist. Telur hv. þingmaður búið að girða fyrir það í breytingartillögum meiri hlutans að þær afleiðingar geti orðið sem þar er bent á? Ég spyr jafnframt hv. þingmann, sem er fulltrúi Vinstri grænna í atvinnuveganefnd og hefur verið meðal ráðgjafa við samþykkt þessara frumvarpa, hvernig hv. þingmanni gat dottið í hug að samþykkja að þessi frumvörp yrðu lögð svona fram. Gerði hv. þingmaður einhverjar athugasemdir við það í þingflokki Vinstri grænna þegar samþykkt var að leggja þessi frumvörp fram? Hafði hv. þingmaður uppi einhver varnaðarorð um afleiðingarnar sem þessi frumvörp gætu haft í byggðum úti á landi? Spurningarnar eru skýrar og ég ætlast til þess að fá skýr svör en ekki einhverja frasaumræðu eins og svo oft verður.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um neikvæðar afleiðingar þessa frumvarps fyrir Vestfirði og vitnar í umsagnir sem þaðan hafa borist. Ég tel að með því að gefa afslátt af veiðigjaldinu höfum við mætt vel þeim málefnalegu umsögnum sem bárust varðandi þau fyrirtæki sem hafa skuldsett sig upp fyrir rjáfur undanfarin ár. Þá eiga þau fyrirtæki sem yfir höfuð hafa möguleika á að reka sig við eðlilegar aðstæður að geta spjarað sig. Jafnt í sjávarútvegi sem öðrum greinum verða alltaf einhver fyrirtæki sem halda ekki velli og ýmsar orsakir geta legið að baki því eins og gengur og gerist í atvinnulífinu í almenna geiranum sem enginn ræður við. Varðandi það hvort sá þingmaður sem hér stendur hafi haft uppi einhver varnaðarorð um þessi frumvörp þegar þau voru lögð fyrir þingflokkinn taldi ég rétt að bæði þessi frumvörp fengju þinglega meðferð og að veiðigjöldin yrðu skoðuð ofan í kjölinn, hvernig þau kæmu út gagnvart útgerðarflokkum, og við mætum það svo í framhaldinu. Ég tel að við höfum tekið mjög málefnalega afstöðu til frumvarpsins. Eins og það lítur út núna munu öll rekstrarhæf fyrirtæki standa undir veiðigjöldunum og ég fullyrði að það verður ekki nokkur vandi fyrir þau sem mala gull í dag að rísa undir því lága veiðigjaldi sem ég tel að hér sé um að ræða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin, þau voru mjög afdráttarlaus. Hv. þingmaður fullyrðir að öll fyrirtæki sem séu í eðlilegu rekstrarumhverfi eigi að geta staðið undir þessum álögum. Hefði hún þá talið eðlilegt að meta það aftur út frá einstaka sveitarfélögum hvort veiðigjöldin muni hafa þau áhrif sem varað hefur verið við, þ.e. eftir að búið er að gera breytingarnar af hálfu meiri hlutans sem ég tel flestar, ef ekki allar, til bóta? Ég vil líka spyrja hv. þingmann: Telur hún að þær breytingartillögur sem meiri hlutinn hefur rætt í stjórn fiskveiða, þ.e. í hinu málinu sem enn er til meðferðar í nefndinni, séu einu breytingarnar sem þarf að gera á því máli til að hægt sé að leggja það fyrir þingið? Er þá búið að taka tillit til þeirra athugasemda sem hafa komið fram í meðförum málsins? Gerir hv. þingmaður kröfu um að enn frekari breytingar verði gerðar á því máli?

Virðulegi forseti. Varðandi það hvort ástæða sé til að kalla umsagnaraðila aftur inn út af þeim breytingum til lækkunar og ívilnunar sem orðið hafa á frumvarpinu í meðförum atvinnuveganefndar tel ég hana ekki til staðar. Það er búið að stilla þetta það vel af að ég tel ekki þörf á að fara aftur í gegnum það. Þetta liggur fyrir og fyrirtækin eiga að standa vel undir því veiðigjaldi sem hér er boðað. Hvað varðar hitt frumvarpið sem enn er í nefnd tel ég það vera mikla málamiðlun sem ekki sé ástæða til að gera breytingar á. Þeir sem vilja gera enn meiri kerfisbreytingar hafa komið fram með þá skoðun sína að hér sé allt of skammt gengið en þeir sem eru algjörlega á hinum endanum segja að þetta séu allt of miklar breytingar og ég er 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég held að ég sé ósammála nánast öllu sem fram kom í ræðu hv. þingmanns. Ég botna reyndar ekkert í ræðunni. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður, sem kemur úr sama kjördæmi og ég, hafi smitast af frasapólitík Samfylkingarinnar í þessu máli. Það er með ólíkindum að hlusta á þetta. Hv. þingmaður heldur því fram að frumvarpið sé svo gott og hafi lagast svo mikið þrátt fyrir að helsti sérfræðingur nefndarinnar hafi lýst því yfir að málið sé í raun enn þannig að öll hans gagnrýni standi óhreyfð. Hvað hefur þá gerst svona mikið? Það fer óskaplega mikið í taugarnar á mér þegar stjórnarþingmenn tala um alla þá sem hafa selt sig út úr greininni sem eins konar bófa og ræningja. Ég veit eiginlega ekki hvernig á að taka þessu orðalagi. Hv. þingmaður talaði mjög mikið um þá sem hafa selt sig út úr greininni og ég spyr hvort hún tali ef til vill af eigin reynslu. Eru einhver dæmi sem hv. þingmaður getur nefnt okkur um aðila sem hafa selt sig út úr greininni? Svo virðist sem þetta sé þingmanninum mjög ofarlega í huga. Mig langar líka að minna þingmanninn á að það hefur komið fram núna að margir aðilar styðja aðgerðir útgerðarmanna. Formaður kjaranefndar sjómanna hefur meðal annars komið fram í fjölmiðlum og lýst því yfir að sjómenn styðji aðgerðir útgerðarmanna af því að þeir skilji þær. Fjölmennur fundur sjómanna og fiskverkafólks í Vestmannaeyjum sendi frá sér stuðningsyfirlýsingu við aðgerðirnar. Það er ekki vegna LÍÚ, sem virðist vera einhvers konar grýla í augum þingmannsins og fleiri þingmanna, heldur átta þessi samtök og þetta fólk sig á því að vegið er að störfum þeirra, ekki síður en þeim fyrirtækjum sem útgerðarmenn eru að reyna að reka. Það hlýtur að vera hægt að kalla eftir því að hv. þingmaður horfi á málið í víðara samhengi en að tala eins og það séu einhverjir örfáir stjórnendur í LÍÚ sem ráða þarna ferðinni.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég hef haft uppi fleiri frasa í þessum málum en stjórnarandstaðan. Ég held að hún megi eiga alla þá frasa sem hún hefur viðhaft í málflutningi sínum og líka hinir sem hafa verið með hræðsluáróður um að allt fari til fjandans við þetta. Þeir frasar hafa algjörlega gjaldfellt sig. Menn hafa skotið sig í lappirnar og hefur það ekki verið til sóma fyrir þá sem hafa haldið uppi þeim málflutningi. Já, ég tala af eigin reynslu. Ég hef búið á Vestfjörðum í 54 ár og horft upp á breytingarnar í kvótakerfinu alveg frá því að ég byrjaði að hafa afskipti af verkalýðsmálum þegar ég var þrítug þannig að ég þekki þetta mætavel. Ég hef horft á fólk hrökklast úr heimabyggð sinni vegna þessa kerfis. Það þarf enginn að segja mér neitt um það hver áhrifin hafa verið á byggðirnar. Slæm staða sjávarútvegsfyrirtækja í dag er umhugsunarverð. Ekki er það núverandi ríkisstjórn að kenna. Ég horfði á  Við þurfum öll að standa saman undir þessu samfélagi og þá eiga þeir sem hafa breiðari bökin að leggja sitt af mörkum en ekki bara þeir sem verr eru staddir. Nú er kominn tími til að útgerðin í þessu landi, sem stendur ágætlega, borgi mjög sanngjarna auðlindarentu til samfélagsins og kveinki sér ekki undan því. 
            

… ekki enn búin að ákveða sig.

Virðulegi forseti. Annaðhvort er útgerðin á hausnum eða henni gengur vel. Hv. þingmaður verður að skýra fyrir okkur hvort er. Ég vil síðan segja við hv. þingmann: Byggðarlög um allt land hafa átt í vök að verjast, byggðarlög þar sem jafnvel er engin útgerð, byggðarlög sem eru lengst inni í landi. Það er ekki hægt að láta eins og kvótinn eða fiskveiðistjórnarkerfið valdi öllu sem er að úti á landi. Nær væri að tala um hve illa okkur hefur gengið að bæta samgöngur, jafna raforkuverð og ýmislegt þess háttar. Auðvitað skipta atvinnumálin líka máli en mig langar að spyrja hv. þingmann beint út, fyrst þingmaðurinn fer í málið með þessum hætti: Hefur þingmaðurinn persónulega reynslu af því að selja aflaheimildir?

Virðulegi forseti. Það er gott að það liggur vel á hv. þingmönnum.  
             Svarið við því hvort ég hafi selt frá mér aflaheimildir er: Nei, vegna þess að ég hef aldrei nokkurn tímann átt aflaheimildir. Ég hefði gjarnan viljað vera sjómaður ef ég hefði átt tök á því. Ég er komin af sjómönnum, fósturfaðir minn er sjómaður og faðir minn, sem er látinn, var sjómaður svo ég á sterkar rætur í sjómannsfjölskyldu á Vestfjörðum og er stolt af því.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fullyrti í útvarpsviðtali í morgun að sá sérfræðingur sem nefndin hefur haft að störfum, Daði Már Kristófersson, teldi útgerðina geta greitt þau veiðigjöld sem við ræðum hér. Það er rangt eins og svo margt í málflutningi hennar. Það hefur einmitt komið fram hjá honum að gagnrýni hans standi óbreytt miðað við þær forsendur sem lagt var upp með í fiskveiðistjórnarfrumvarpinu. Starfsgreinasamband Íslands segir, með leyfi forseta: „Það er ámælisvert að stjórnvöld hafi ekki framkvæmt ítarlega rannsókn á hagrænum og félagslegum afleiðingum þeirra breytinga sem frumvörpin munu hafa í för með sér á sjávarbyggðir, sjávarútveg, starfsöryggi og kjör launafólks í greininni.“ Verkalýðsfélag Akraness segir: „Stjórn Verkalýðsfélags Akraness getur ekki undir nokkrum kringumstæðum stutt áðurnefnd lagafrumvörp á meðan ekki hefur farið fram ítarleg rannsókn á hvaða áhrif þessi frumvörp hafa á atvinnuöryggi og kjör fiskvinnslufólks, sjómanna og síðast en ekki síst byggðir þessa lands.“ Drífandi, stéttarfélag í Vestmannaeyjum segir: „Engin skoðun hefur farið fram í undirbúningi frumvarpsins hvaða áhrif frumvarpið muni hafa á kjör almenns verkafólks í sterkum sjávarbyggðum, þar sem ljóst er að áhrifin munu koma hvað skýrast fram.“ ASÍ segir að of langt sé gengið í frumvarpinu með sértækum aðgerðum og þetta muni veikja rekstrargrundvöll sjávarútvegsins. ASÍ spyr hvaða áhrif þetta muni hafa á launahlutfall fiskverkafólks og sjómanna í sjávarútvegi og hvort sjávarútvegsfyrirtækjunum sé stefnt í voða með sérstöku veiðigjaldi. Virðulegi forseti. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann: Deilir hún þeim sjónarmiðum sem koma fram í þessum örfáu umsögnum af fjölmörgum sem bárust frá verkalýðsfélögum, verkalýðsforustunni og ég dreg hér fram? Eða er hún þeirrar skoðunar að búið sé að gera nægar kannanir á þessum frumvörpum, á áhrifum þeirra á sjávarbyggðir og á kjör fólks í greininni, að fyrir liggi nægar upplýsingar 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi það að sérfræðingurinn sem hefur verið með okkur í vinnu nefndarinnar, Daði Már Kristófersson, telji að greinin standi ekki undir því veiðigjaldi sem verið er að ræða eftir þær breytingar sem orðið hafa. Ég fullyrði að Daði Már Kristófersson hafði þau orð uppi í atvinnuveganefnd að greinin réði við þetta veiðigjald, en þar sem hann væri ekki pólitíkus væri það okkar þingmanna að ákveða hve hátt það ætti að vera. En greinin ræður við þetta veiðigjald eins og það liggur fyrir eftir breytingar. Þannig skildi ég sérfræðinginn Daða Má Kristófersson og stend við það. Varðandi stéttarfélögin hafa þau í umsögnum sínum, t.d. ASÍ, talið að greinin stæði undir þessu veiðigjaldi. Varðandi rekstrarkostnað og laun vitum við að laun fara inn í þann kostnað sem er dreginn frá áður en til sérstaks veiðileyfagjalds kemur. Greinin getur því ekki falið sig á bak við það að hún geti ekki borgað starfsfólki sínu betri laun vegna þess að launakostnaður er dreginn frá áður en kemur til umframhagnaðar og greiðslu sérstaks veiðileyfagjalds. Hefur greinin borgað fiskvinnslufólki svo há laun í gegnum tíðina? Menn eru duglegir að fela sig á bak við það að geta ekki staðið undir hærri launum. Ég held því að tími sé til þess kominn að menn hækki laun þess fólks sem skapað hefur forsendur þessarar greinar, bæði til sjós og lands. Menn borga þá lægra veiðigjald ef þeir hækka laun hjá sjómönnum og fiskverkafólki.

Virðulegi forseti. Hér talaði hv. varaformaður atvinnuveganefndar og hér er hrópandi misskilningur á ferðinni. Misskilningur sem við verðum vör við á fundum nefndarinnar. Á hverjum einasta fundi misskilja hv. þingmenn þar sérfræðingana, misskilja ummæli þeirra. Daði Már Kristófersson sagði að útgerðin gæti mögulega staðið undir þeim veiðigjöldum sem lögð eru á samkvæmt þessu frumvarpi  En hann sagði líka, þegar breytingartillögur meiri hlutans við það frumvarp lágu fyrir, að gagnrýni hans stæði óbreytt, skýrslurnar stæðu óbreyttar. Svo heldur varaformaður nefndarinnar því fram að hún hafi ekki heyrt þetta, hún skilji þetta öðruvísi. Það þarf einhverja einkatíma í skóla í þessum  Það eru ekki boðleg vinnubrögð, þegar fjallað er 

Forseti vill biðja þingmenn að virða ræðutíma. Ein mínúta er fljót að líða.

Virðulegi forseti. Ég bið hv. þingmann um að halda ró sinni, það er ekki ástæða til annars.

Nei, það er ástæða til að æsa sig.

Við skulum nú sjá hvernig þessu vindur fram. Við erum með miklar áætlanir um að koma auðlindarentunni aftur út í samfélagið og það mun verða til þess að auka hagvöxt í landinu.

Frasi.

Við munum nýta veiðigjaldið til að greiða niður skuldir ríkissjóðs, svo að hann sé færari til þess að styrkja við velferðarkerfið í landinu, við mundum þá borga lægri vexti og hefðum meiri afgang til góðra mála, í menntakerfið og velferðarkerfið. Við munum á næsta ári nota um 7 milljarða í tæknigreinar, rannsóknir, í græna hagkerfið og síðast en ekki síst í að fara út í öflugar samgönguframkvæmdir í landinu. Þetta mun allt skila byggðum landsins auknum hagvexti og velferð og ég er strax farin að hlakka til.

Forseti. Sú umræða sem hér stendur er á allan hátt mjög gefandi og góð og það er ágætt að þingmönnum skuli vera skemmt við hana. Ég vil fyrst af öllu segja það að þær tillögur sem við ræðum, og stafa frá hæstv. ríkisstjórn í þeim tveimur frumvörpum sem fjalla um fiskveiðimálin, annars vegar frumvarp um breytingar á stjórn fiskveiða og hins vegar frumvarp um veiðigjaldið svokallaða sem er ekkert annað en veiðiskattur, eru þess eðlis að hafa má þau orð um þær að þær byggi á mjög vafasömum grunni. Í fyrsta lagi byggjast tillögurnar á landlægum misskilningi og ala á mismunandi sýn almennings á réttarstöðu landsmanna gagnvart fiskstofnum sjávar við Ísland. Það er annað atriðið. Hitt atriðið lýtur að pólitískri hugmyndafræði. Í þeim frumvörpum sem liggja fyrir er sú hugmyndafræði mjög áberandi sem vinstri flokkarnir á þingi reka. Þeir tala og leggja fram tillögur sem miða allar að því að þjappa enn meira valdi til hins opinbera í þeim málaflokki sem hér heyrir undir, þ.e. í atvinnurekstri sem tengist sjávarútvegi í landinu. Það hefur verið mjög áberandi í stjórnmálaumræðu síðustu ára að menn setji mál sitt fram með þeim hætti að þeir telji að pólitískar skoðanir sínar endurspegli mannréttindi og allalgengt er hjá stjórnmálamönnum nú til dags að telja að mál þeirra endurspegli með ágætum vilja þjóðarinnar. Ágætt dæmi um þetta er að finna í umræðum um sjávarútvegsmálin þar sem sú krafa er áberandi að allir fái að veiða fisk við strendur landsins. Sú krafa hefur akkúrat ekkert með mannréttindi að gera, ekki frekar en að allir fái sjálfkrafa rétt til að bora eftir heitu vatni eða olíu. Að baki ráðstöfunum og úthlutun úr takmarkaðri auðlind þurfa hins vegar að liggja málefnaleg sjónarmið. Vissulega má deila um réttlæti og sanngirni í þessum málaflokki og raunar í öðrum málaflokkum sem snúast um nýtingu á takmörkuðum gæðum, sérstaklega þegar kemur að þeim auðlindum sem Ísland ræður yfir og byggir allt sitt á. Við mat á fyrirkomulagi fiskveiða við Ísland skipta hagsmunir samfélagsins alls höfuðmáli, hagsmunir allra Íslendinga, en ekki réttur allra til að veiða eða önnur heimatilbúin rök sem stjórnmálamenn reyna að færa í einhvern mannréttindabúning. Það er sú staðreynd sem allir hv. þingmenn verða að beygja sig undir. Í þessu sambandi er rétt að ítreka að aldrei verður of oft minnt á þá staðreynd að þegar kvótakerfi í sjávarútvegi var komið á lauk um leið tíma frjálsrar sóknar í fiskstofna á Íslandsmiðum. Þegar sú ákvörðun var tekin varð að takmarka sóknina með einhverjum málefnalegum hætti. Það er því alrangt af stjórnmálamönnum að gefa til kynna að það sé í boði að opna fyrir frjálsa sókn á Íslandsmiðin. Það hentar sumum stjórnmálaöflum að nota þessa stöðu til að rugla almenning í ríminu með tilvísunum í pólitísk mannréttindi og mannréttindanefndir og nota slíkan málatilbúnað í hugmyndafræðilegri baráttu þar sem markmiðið er eitt, að efna til ófriðar á fölskum forsendum. Ég held við getum flest hver verið sammála um að staða mannréttindareglna í stjórnarskránni, þeirra sem lúta að eignarrétti, friðhelgi einkalífs, tjáningarfrelsi, atvinnufrelsi o.s.frv., er sú að þær eru smátt og smátt, í þeirri umræðu sem nú hefur staðið linnulaust í um það bil þrjú ár, að glata merkingu sinni. Þessi grundvallarréttindi eru farin að víkja í umræðunni fyrir óskýrum og illa skilgreindum almannahagsmunum, sem svo eru kallaðir, sem eru í raun ekkert annað en mat hins pólitíska meiri hluta hverju sinni. Þegar við ræðum þetta mál og um eignarhaldið á auðlindinni er sífellt talað um að sjávarauðlindin sé sameign íslensku þjóðarinnar. Hvað felst í því? Hver á þorskinn sem syndir í sjónum umhverfis Ísland, óveiddur? Hver á þá skepnu? Er það íslenska þjóðin sem á þá skepnu? Nei, þorskurinn á sig sjálfur. Sjórinn umhverfis Ísland er almenningur en það er hins vegar viðurkennt af þjóðarétti og landsrétti, meðal annars í dómum Hæstaréttar, að Alþingi hafi í ljósi fullveldisréttar síns allar heimildir til að semja og setja reglur um nýtingu nytjastofna. Fullveldisrétturinn sem Alþingi fer með í umboði kjósenda er ekki eignarréttur. Þessi skilningur er nánast óumdeildur meðal fræðimanna á sviði lögfræði og það ákvæði sem er að finna í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, um að nytjastofnar sjávar séu sameign þjóðarinnar, hefur samkvæmt þessum skilningi meiri hluta lögfræðinga enga eignarréttarlega merkingu. Ég vitna til orða Skúla Magnússonar, dósents við lagadeild Háskóla Íslands, í grein sem hann ritaði í Fréttablaðinu 28. mars sl. þar sem hann segir um samsvarandi ákvæði stjórnlaganefndar, með leyfi forseta: „Í ákvæði stjórnlaganefndar felst að „þjóðareign“ vísar ekki til eignarréttar í lagalegum skilningi - hvorki ríkiseignar né sérstaks (nýs) eignarforms.“ En eins og ég gat um áðan getur Alþingi eigi að síður, standi vilji til þess, lagt skatta eða aðrar kvaðir á þá sem eiga fiskveiðiréttindin að virtum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Þessum sjónarmiðum sem ég hef haldið hér fram, og styðst í því efni við mat löglærðra einstaklinga, er oft andmælt af þeim sem mæla fyrir þeirri lagasetningu sem hér er mælt fyrir, bæði í tillögum um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og einnig í tillögum um nýja veiðiskatta. Þeim sjónarmiðum er mótmælt á þeim forsendum að um sé að ræða lagahyggju og bókstafstrú og með því orðalagi er reynt að sópa út af borðinu grundvallarumræðu um grundvallaratriði í íslenskri stjórnarskrá. Með sama hætti mætti spyrja þá sem halda þessu fram á hverju þeir ætla að byggja þetta samfélag Íslendinga, 300 þúsund manna, hér norður í Atlantshafi, ef ekki á lögum. Ætla þeir að byggja samfélagið á því hvernig pólitískir vindar blása hverju sinni? Ætla þeir að byggja samfélagið á tilfinningasemi eða geðþótta einstakra stjórnmálamanna? Hvort sem mönnum líkar betur eða verr gerðist það á síðari hluta 20. aldar að veiðar á Íslandsmiðum, sem í langan tíma höfðu verið frjálsar að meira eða minna leyti, voru takmarkaðar. Á þeim tímamótum, eða í aðdraganda þeirra, var flestum sem tengdust sjávarútvegi orðið fullljóst að í það stefndi og að lokum skapaðist um það mikil samstaða í þjóðfélaginu að takmarka yrði sókn í fiskstofna við landið. Um það var almenn samstaða. Í því ljósi setti Alþingi reglur til að koma í veg fyrir hrun fiskstofna. Hins vegar var deilt um hvernig það yrði gert, eðlilega voru skoðanir skiptar um það og mikil átök. Engu að síður liggur fyrir að Hæstiréttur Íslands hefur staðfest að málefnalega hafi verið að því staðið að takmarka veiðar og að kerfi framseljanlegra réttinda fái staðist stjórnarskrá landsins. Á þeim árum sem liðin eru, sem eru að verða um 30, hefur þetta kerfi fest sig í sessi og á þeim grunni hafa viðskipti farið fram um árabil í þeirri góðu trú að þetta væri allt löglegt og stæðist stjórnarskrá. Sumir í þessu kerfi hafa selt fiskveiðiréttindin á meðan aðrir hafa keypt þau. Lánastofnanir hafa veitt lán gegn veði í réttindunum á sömu forsendum og jafnvel hefur skattalögum verið beitt á þau viðskipti með þeim hætti sem um eignir væri að ræða. Þeir sem hafa unnið innan þeirra takmarkana sem Alþingi setti hafa einfaldlega unnið þetta í þeirri góðu trú að lagasetningin standi. Reynslan þessi 30 ár er sú að kerfið er mjög hagkvæmt, arðbært. Umræðan um sjávarútveginn í þessu kerfi á síðustu árum hefur breyst. Mestan part síðustu aldar snerist hún um það hve mikið þyrfti að leggja til atvinnugreinarinnar úr samfélagssjóðum en í dag snýst hún um það hve mikið ríkissjóður eigi að taka út úr greininni. Engin málefnaleg rök hafa verið færð fram af formælendum þeirra frumvarpa sem fyrir liggja sem réttlæta þá aðferð sem gerð er að grundvelli þess fiskveiðistjórnarkerfis sem við Íslendingar höfum byggt upp á síðustu þremur áratugum. Þvert á móti mæla veigamikil rök með því að fremur ætti að styrkja grundvöll þess ef vilji stjórnvalda liggur til þess að nýting fiskstofna á Íslandsmiðum skili þjóðarbúinu sem mestum arði. Þær tillögur sem liggja fyrir í frumvörpunum eru grundvallaðar á stefnu núverandi stjórnarflokka sem þeir lögðu fram í formi stefnuskráa sinna fyrir alþingiskosningarnar 2009 og þær miða allar að því með einum eða öðrum hætti að ríkið taki til sín hin verðmætu réttindi og úthluti þeim til væntanlegra notenda gegn gjaldi. Af því tilefni spyr maður sig hvernig fulltrúar þeirra flokka dirfast að ganga þannig fram að réttindi sem einstaklingar og fyrirtæki hafa keypt eða selt fullu verði skuli hrifsuð af þeim með ríkiskrumlunni án bóta og án þess að fyrir liggi að annað fyrirkomulag geti búið til úr þeim meiri verðmæti en núverandi fyrirkomulag skapar. Svo undarlegt sem á það er að hlýða taka hinir svokölluðu hægri kratar undir þau sjónarmið að ríkisútgerðina skuli efla með ráð og dáð. Enginn úr þeirra röðum virðist leggja nokkurn trúnað á það sem margsannað er í sögunni að verðmætin verða til við það að einstaklingar og fyrirtæki á þeirra vegum fari með eignarrétt á gæðum, nýti þau og ráðstafi þeim. Þvert á móti vilja búsráðendur á þessum bænum frekar að stjórnmálamenn hafi í krafti ríkiseignar full umráð yfir öllum þessu gæðum, úthluti þeim til nýtingar gegn himinháu gjaldi og stýri að auki takmörkuðum nýtingarrétti með reglusetningu og eftirliti. Ég held að tæpast sé unnt að komast nær því að tala fyrir róttækri ríkisforsjá en stjórnarliðar úr Vinstri grænum og Samfylkingunni hafa gert á undanförnum missirum. Það verður tæpast unnt að komast nær því að tala um allsherjarríkisforsjá. Það sjá allir sem vilja að það er blekking að reyna að halda öðru fram því að í kerfinu sem verið er að reyna að byggja upp verða réttindi einstaklinga nánast engin með tilliti til eigna og atvinnufrelsis. Vald ríkisins á, í þeim tillögum sem hér liggja fyrir, að vera algilt, alltumlykjandi og gnæfa yfir allri atvinnugreininni. Talsmenn frumvarpanna telja það fyrirkomulag farsælast í þessum efnum að sjávarútvegsráðherra verði útgerðarmaður Íslands með ótal leiguliða. Óskandi væri að unnt væri að koma stjórnarliðum og talsmönnum þessara mála í skilning um að best væri að alþingismenn stæðu saman, tækju saman höndum um þá skipan að Alþingi setti reglurnar og ríkið hefði síðan eftirlit með framkvæmd þeirra. Ríkið á ekki undir neinum kringumstæðum, nema þegar menn vilja að illa sér farið með, að vera eigandi gæðanna og úthluta síðan eftir geðþótta stjórnmálamanna. Sú staða sem hér er boðið upp á endurspeglast ágætlega í þeim áformum sem sett hafa verið fram í þessum frumvörpum og sérstaklega í því sem nú er nær eingöngu til umræðu, sem er veiðigjaldamálið. Þegar við stöndum í þessum umræðum liggur fyrir að þegar málið er komið til 2. umr. er allt sem að því lýtur ákaflega óljóst. Það veit enginn hver áhrifin verða á sjávarútveginn í heild, hvað þá á einstaka byggðir, landsvæði, útgerðir eða útgerðarflokka. Ekki hafa verið lögð fram nein formleg gögn eða útreikningar sem styðja þær fullyrðingar sem koma fram hjá talsmönnum þessa máls um það hver fjárhæð veiðileyfaskattsins verður. Engin úttekt hefur verið gerð á áhrifum þess sem talsmenn veiðileyfaskattsins tala fyrir í bráðabirgðaákvæði, að það muni verða til þess að létta skuldsettum útgerðum róðurinn við að standa undir þeim ofursköttum. Ég vil af því tilefni taka undir þau orð sem standa í nefndaráliti 1. minni hluta atvinnuveganefndar þar sem segir á bls. 9, með leyfi forseta: „Loks er það örugglega einsdæmi í þingsögunni að lögð hafi verið fram frumvörp af ríkisstjórn sem ætlað sé að skapa heildarramma um sjálfan sjávarútveginn en hafi það í för með sér að ekkert einasta fyrirtæki í greininni ráði við afleiðingar þess. Sú er þó niðurstaða þeirra sérfræðinga sem atvinnuveganefnd kvaddi til ráðslags um frumvörpin.“ Það er raunalegt að verða vitni að því á tímum þegar þessi grundvallaratvinnugrein landsmanna er í fullum færum til að leggja allt til, aðstoða við að endurreisa fjárhag og afkomu landsmanna, sé henni haldið í þeirri gíslingu af núverandi stjórnvöldum sem raun ber vitni. Þegar maður heldur því fram að atvinnugreininni sé haldið í gíslingu kveður oft við þann tón í röðum stjórnarliða að það sé fjas sem lítið sé að marka. En ef maður lítur aðeins yfir söguna og þá vinnu sem átt hefur sér stað undir forræði núverandi ríkisstjórnar er ósköp einfalt að stoppa við árið 2010, maður þarf ekkert að fara lengra aftur en það. Margt hafði vissulega gerst áður því að í stjórnarsáttmála var kveðið á um allt annan gang en þann að þetta tæki mörg ár. Samstarfssamningur ríkisstjórnarflokkanna hljóðaði upp á það að tillögur um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu skyldu liggja fyrir mun fyrr. Hin svokallaða sáttanefnd skilaði af sér skýrslu í september 2010. Sú skýrsla var mjög viðamikil og meginniðurstöðurnar voru í þá veru að nefndin lagði til að byggt yrði á aflamarki og aflamarks- og aflahlutdeildarkerfi og aflaheimildum yrði ráðstafað með formlegum samningi til langs tíma o.s.frv. Vart var liðinn nema einn og hálfur sólarhringur þegar flótti Samfylkingarinnar var hafinn frá þeirri niðurstöðu sem sáttanefndin hafði skilað af sér. Þá þegar hófust pólitísk átök, ekki endilega við stjórnarandstöðuna heldur á milli stjórnarflokkanna. Þau átök kristölluðust ágætlega í orðaskiptum hv. þingmanna Ólínu Þorvarðardóttur og Björns Vals Gíslasonar, sem var raunar varaformaður þeirrar sáttanefndar sem hafði starfað. Þegar farið var að draga í efa niðurstöðu sáttanefndarinnar og farið að gefa til kynna að við hana ætti ekki að standa hafði hv. þm. Björn Valur Gíslason eftirfarandi orð á Alþingi, við umræðu um þingsályktunartillögu í október 2010, um þá gagnrýni sem niðurstaða sáttanefndarinnar hlaut, með leyfi forseta: „Mér fyndist ég vera að ganga á bak orða minna ef ég ætlaði að bakka út úr þeirri vinnu sem við skiluðum af okkur á þeim forsendum sem ég fór í þetta starf, ásamt öllum þeim aðilum sem þar voru, og legði til að þessu yrði öllu kastað fyrir róða og við skyldum gera eitthvað annað en til var ætlast í upphafi. Það væri ekki að mínu viti drengileg framkoma gagnvart þeim sem tóku þátt í starfi okkar, bæði á Alþingi og úti í samfélaginu.“ Þetta voru orð varaformanns sáttanefndar í fiskveiðistjórnarmálunum, hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, sem hann viðhafði. Og hvernig var síðan farið með þessa afstöðu? Gengu menn á bak orða sinna? Var um að ræða drengilega framkomu á þessum grunni? Þess sér stað þegar við skoðum hvað þá tók við. Það var ósköp einfalt, þáverandi ríkisstjórn afgreiddi á fundi sínum 10. maí 2011 frumvörp hv. þm. Jóns Bjarnasonar, þáverandi sjávarútvegsráðherra, um heildarlög um stjórn fiskveiða og veiðigjald. Níu dögum eftir að ríkisstjórnin afgreiddi það mál á fundi sínum voru frumvörpin lögð fram á Alþingi, 17. maí, fyrir rétt rúmu ári. Megininntakið í þeim tillögum var á þann veg að þar gengu menn á bak orða sinna og sýndu ekki drengilega framkomu því að tillögur sáttanefndarinnar voru að engu hafðar. Engu að síður stóð ríkisstjórnin einhuga að baki sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í þeirri viðleitni að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu og meðal annars komu þarna fram áform um að tvöfalda veiðigjaldið og innkalla kvótann o.s.frv. Það var raunar fróðlegt en um leið raunalegt að fylgjast með því sem tók við í framhaldi af því að þau frumvörp komu fram. Mat allra sem um þessi mál fjölluðu var mjög einfalt og skýrt. Þetta var fyrir það fyrsta eitthvað sem gekk þvert á það sem sátt hafði náðst um. Í orðum þeirra sem rýndu þetta og tjáðu sig um það, bæði úti í samfélaginu og ekki síður í athugasemdum sem bárust, var mikill samhljómur. Fyrst og fremst á þann veg að þjóðin í heild mundi tapa ef frumvörpin yrðu að lögum og að sjálfsögðu yrði tapið mest innan sjávarútvegsins en jafnframt lögðu menn það mat á þær fyrirhuguðu breytingar að allt þjóðfélagið mundi tapa tekjum. Það var alveg sama hvar borið var niður, hvort heldur það voru hagfræðingar, sveitarstjórnir eða ritstjórnir fjölmiðla, matið var allt á sama veg og Alþýðusamband Íslands gekk mjög langt í því að rýna frumvörpin og sagðist ekki skilja til fullnustu allt sem þar væri sett fram. Í Morgunblaðinu 17. maí upplýsti forseti ASÍ að hann hefði vonast til þess að frumvörpin mundu tryggja fyrirsjáanleika og varanleika í sjávarútvegi og bætti við, með leyfi forseta: „En það er spurning hvort þetta veldur meira rótleysi í greininni og það sé meira verið að horfa til tímabundinna starfa. Jafnvel verið að fórna langtímastörfum fyrir skammtímastörf. Það þarf að horfa til þeirra sem byggja lífsafkomu sína á sjávarútvegi.“ Svör stjórnarliða sem báru frumvörpin fram og ætluðu að standa fyrir þeim alveg út í eitt voru á þann veg að verið væri að færa fram hræðsluáróður, hrópað væri að sjávarútvegurinn mundi hrynja ef breytingar yrðu gerðar. Einstaka þingmenn gengu jafnvel svo langt að halda því fram að spár um atvinnumissi og annað mundu ekki rætast og gáfu til kynna að þar sem engar úttektir lægju fyrir um áhrif þessara frumvarpa skyldu menn bara bíða og sjá og raunin yrði sú að öll gagnrýni sem sett hefði verið fram væru innstæðulaus. Því miður reyndust stjórnarliðar enn einu sinni hafa haft rangt fyrir sér og það mat sem sérfræðinefnd sem fengin var til að leggja hlutlaust mat á þetta dæmdi bæði frumvörpin gjörsamlega handónýt svo ekki sé sterkar að orði kveðið. Allur þessi darraðardans, allt þetta fum, öll þessi vinna ber þess vott að ekki sé einhugur meðal stjórnarliða um hvernig fullnusta eigi þessi áform. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar segir að markmið sjávarútvegsstefnunnar sé að fiskveiðar séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf. Undirstrikað er í stefnuyfirlýsingunni að sjávarútvegurinn eigi að gegna lykilhlutverki í þeirri endurreisn atvinnulífsins sem fram undan sé. Þetta eru háleit markmið og þegar við bætist að afar mikilvægt sé, eins og segir í stefnuyfirlýsingunni, að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, og jafnframt skuli leita sátta um stjórn fiskveiða, þá er það raunar með ólíkindum að verða vitni að því þegar hæstv. forsætisráðherra Íslands, sem á nú að heita í forustu fyrir ríkisstjórnarsamstarfið, fellir þennan dóm í fjölmiðlum, nánar tiltekið í Kastljóssviðtali 29. september 2011, yfir vinnu ríkisstjórnarinnar og samráðherra sinna allra og raunar einnig þingflokkanna: „Þetta var gallað frumvarp að mörgu leyti …“ Þetta segir hæstv. forsætisráðherra við alþjóð nokkrum mánuðum eftir að frumvörpin voru lögð fram opinberlega. Það er mjög athyglisvert að fá slíka yfirlýsingu frá hæstv. forsætisráðherra sem á nú að heita verkstjórinn við þessa vinnu. Hún upplýsir alþjóð um að hún samþykki í ríkisstjórn Íslands og leggi blessun sína yfir frumvarp að lögum um mikilvægustu atvinnugrein landsins sem hún sjálf telji að mörgu leyti gallað. Síðan komu pótintátar í kjölfarið og hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, sagði í viðtali á sama vettvangi rétt fyrir jólin að ríkisstjórninni mundi aldrei takast að koma sama máli í gegn og lagt hefði verið fram á síðasta þingi. Væntanlega hefur hæstv. utanríkisráðherra verið farinn að skynja hve heitur stóllinn var undir þáverandi sjávarútvegsráðherra. Í það minnsta treysti hann sér til að fella þann dóm um það frumvarp, sem forsætisráðherra var raunar búinn að afgreiða snyrtilega eins og ég gat um áðan, að það væri eins og bílslys, menn rækjust bara á vegg, og að menn ættu að læra af reynslunni og því hvernig tókst til. Þegar hann var spurður að því hvort boðlegt væri að leggja fram frumvarp sem fengi þessa einkunn svaraði hann, eins og menn muna: Mér fannst það ekki boðlegt enda lagði ég það ekki fram. Strax á haustmánuðum 2011 eru bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra komnir á harðahlaup undan eigin frumvarpi. Á það ber að minna að það var ríkisstjórnin sem samþykkti í maí að leggja þau frumvörp fram í þingflokkunum og þingflokkarnir veittu ríkisstjórninni síðan umboð til að leggja þau fram á þingi. Síðan koma ráðherrarnir báðir nokkrum vikum seinna eða mánuðum og upplýsa að þeir hafi talið þetta gallað og ekki þess eðlis að unnt væri að leggja það fram í þeim búningi sem raun ber vitni og höfðu með öðrum orðum enga trú á því að hægt væri að ná þessu fram. Hvernig stendur á því að af hálfu ríkisstjórnarflokkanna sé unnið með þessum hætti að málefnum sjávarútvegsins? Það kynni þó ekki að vera og felast í þeirri staðreynd að báðir stjórnarflokkar séu að upplifa að gífuryrðin sem einstakir fylgisveinar ríkisstjórnarinnar hafa viðhaft um réttlæti, réttmæta skiptingu auðlindarinnar og frjálsan rétt allra til að ganga í hana séu erfið í framkvæmd, að það sé einfaldlega flóknara en menn héldu að búa svo um hnútana að það geti orðið að veruleika. Í stað þess að viðurkenna það og ræða hlutina á þeim grunni er þverskallast við og hvert frumvarpið á fætur öðru lagt fram vitandi það að þau munu ekki geta gengið eftir öðruvísi en að stórskaða atvinnugreinina sjálfa, að ekki sé talað um einstakar byggðir í landinu. Þegar þetta er gagnrýnt er þrautaráðið venjulega það að halda því fram að gagnrýnin á verkið sé ekki boðleg heldur stafi hún af annarlegum hvötum, að þingmenn sem leyfi sér að hafa skoðanir á þessu verklagi standi fyrir einhver annarleg sjónarmið sem ekki eigi innangengt í þennan þingsal nema í gegnum einhverjar málpípur. Þetta eru, forseti, rökþrot og þetta er flótti frá því að taka málefnalega umræðu um það sem skiptir máli. Það er fullkomlega eðlilegt að sú krafa sé gerð til stjórnarliða að þeir standi fyrir máli sínu, færi fyrir því rök hvernig þetta eigi allt saman að ganga upp. Eins og ég gat um fyrr í ræðu minni hefur engin tilraun verið gerð til þess að leggja mat á áhrif þeirra tillagna sem felast í þessum frumvörpum á byggðina í landinu. Engin tilraun hefur verið gerð til þess að leggja fram upplýsingar um hvaða áhrif veiðigjald upp á 15 milljarða, ef það verður þá það, muni hafa á útgerð og útgerðarflokka í landinu. Áhrifin af þeim tillögum sem hér eru lagðar fram á þróun landsvæða og byggðar á tilteknum svæðum hafa ekki verið metin. Í mati þeirra sérfræðinga sem unnið hafa fyrir atvinnuveganefnd, eins og fulltrúar í þeirri ágætu nefnd hafa gert grein fyrir, hefur ítrekað verið bent á að mikilvægt sé að úttekt verði gerð á afleiðingum einstakra greina þessara frumvarpa. Það er alveg ljóst að umfang þeirra afleiðinga sem af þessu verða verður mikið. Það er alveg ljóst að innstæða er fyrir því þegar forsvarsmenn fjölda sveitarfélaga halda því fram að þetta muni draga kraftinn úr atvinnulífi viðkomandi staða og það er einnig ljóst að full ástæða er til að gefa gaum orðum forsvarsmanna einstakra sjávarútvegsfyrirtækja, hvort heldur þau eru í einyrkjaútgerð eða í stærri félögum, sem hafa varað við því að áhrifin verði þau að það dragi úr umfangi útgerðarinnar og störfum fækki með tilheyrandi áhrifum á þjónustusvæðum viðkomandi útgerðarfélags. Ljóst er að hér er um að ræða hreinan og kláran skatt á atvinnulíf landsbyggðarinnar. Það er undansláttur af forsvarsmönnum stjórnarflokkanna að halda öðru fram. Hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra talaði mjög fjálglega gegn auðlindagjaldi eða auðlindasköttum árið 1997. Það eru til hér í tíu liða samantekt, og hefur margoft verið ítrekað, athugasemdir frá Steingrími J. Sigfússyni, þá þingmanni Alþýðubandalagsins, þar sem hann skýtur niður allar hugmyndir um veiðigjald. Það er raunar mjög fróðlegt að lesa þetta saman við veruleikann eins og hann er í dag. En í stuttu máli sagt er ljóst að sá þingmaður sem starfaði fyrir Alþýðubandalagið í Norðurlandskjördæmi eystra árið 1997 hefur gjörsamlega gengið í björg, svo að ekki sé meira sagt miðað við það frumvarp sem hann leggur fram og við tökumst á um um þessar mundir. Það er ekki eins og hv. þingmaður, þá Alþýðubandalagsins, hafi misst sig gagnvart þessum hugmyndum í þetta eina sinn því að fyrir liggur að þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kynnti bók sína Róið á ný mið árið 1996 hafði hann nákvæmlega sömu skoðun uppi og hann hafði ári síðar. Hann taldi þetta fráleita hugmynd, og að það mundi ekki leysa nokkurn einasta vanda, enda bara skattur ofan á núverandi ástand. Ég vil því taka undir flest þau rök sem fram komu á árunum 1996 og 1997 úr barka þáverandi hv. þingmanns Alþýðubandalagsins, Steingríms J. Sigfússonar. Einhvern tímann voru höfð mjög sterk orð um skoðanaskipti af þessu tagi, algjöra stefnubreytingu af hálfu hv. þingmanns, og ekki er óeðlilegt að menn krefjist þess að viðkomandi þingmaður rökstyðji það með skynsamlegum hætti og reyni að nálgast vitlega skýringu á því hvers vegna hann hefur skipt svona gjörsamlega um ham.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ágæta ræðu þar sem hann kom inn á mörg mikilvæg mál enda erum við að tala hér um grundvallaratriði sem snertir 35 þús. einstaklinga sem hafa lifibrauð sitt af því að vinna beint eða óbeint við íslenskan sjávarútveg. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um þau vinnubrögð sem eru viðhöfð hér í þessu máli. Við erum við að ræða um mögulegt veiðigjald sem útgerðin á að borga en á sama tíma vitum við ekki hvert framtíðarstarfsumhverfi greinarinnar verður vegna þess að það mál er enn til meðferðar í atvinnuveganefnd. Er boðlegt að við skulum vera að ræða þetta mál á meðan sú framtíðarsýn liggur ekki fyrir? Það er einfaldlega ekki hægt að eiga almennilega efnislega umræðu um þetta mál nema við vitum hver niðurstaðan verður er snertir framtíðarfyrirkomulag þessarar undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar. Mig langar í annan stað að spyrja hv. þingmann hvaða áhrif hann telji þetta frumvarp, verði það að veruleika, munu hafa á virði Landsbanka Íslands sem mig minnir að sé að 85% leyti í eigu ríkisins. Ríkisstjórnin boðaði mjög metnaðarfulla fjárfestingaráætlun sem átti að stórum hluta að verða greidd með sölu á Landsbankanum og reyndar hinum viðskiptabönkunum líka eða einhverjum hluta. Hvað áhrif telur hann að þetta frumvarp, verði það að lögum, muni hafa á eignarhlut ríkisins í Landsbankanum og hinum viðskiptabönkunum ef þetta gjald verður óhóflegt eins og stefnir í?

Forseti. Það liggur fyrir að Landsbankinn hefur metið það sjálfur að hann muni tapa tugum milljarða króna. Hann er stærstur fjármálastofnana í viðskiptum við sjávarútveginn þannig að tap hans verður eðlilega mjög mikið. Þetta skiptir milljörðum króna og þetta er í rauninni ágætisdæmi um þá þversögn sem felst í þeirri vinnu sem stjórnarliðar leggja hér fram og áherslum, þ.e. að á sama tíma og það er vitað að þetta muni draga úr getu eða virði þessara stofnana, þar með talið þeirrar ríkiseignar sem í Landsbankanum er, er kynnt hér og gefið til kynna að það sé hægt að taka úr henni arð með einhverjum þeim hætti sem væri áður en þetta mál kæmi til. Undirbúningurinn að þessu er allur í skötulíki og ég segi alveg eins og er að mér finnst það ekkert skrýtið því að ef maður rýnir það sem stjórnarliðar hafa sagt í þessu máli er engin sannfæring fyrir þessu meðal þeirra sjálfra í orðum sem maður getur dregið upp. Þeir hrekjast horn úr horni eins og förumaður að reyna að selja handónýta vöru. Stundum liggur við að maður kenni í brjósti um þá að þurfa að bera fram svona ömurleg mál, en ég held að viðkvæmnin fyrir því hjá manni sé löngu liðin. Þetta er ein þriðja eða fjórða atrennan sem þeir gera með sömu vöruna og hún er alltaf jafngölluð og það vill enginn líta við henni, en svo einkennilegt sem það er halda þeir alltaf áfram og berja höfðinu við steininn og koma aftur og aftur í heimsókn með kolgallað eintak.

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á, vinnubrögðin, málflutningur og staðfesta stjórnarliða á bak við þetta mál er byggð á veikum grunni enda benti hv. þingmaður á þá augljósu þversögn hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við sjálfan sig sem sést þegar við lesum Útveginn frá árinu 1997. Þáverandi þingmaður Alþýðubandalagsins, Steingrímur J. Sigfússon, sagði þá, með leyfi frú forseta: „Veiðigjald yrði íþyngjandi fyrir sjávarútveginn og það yrði íþyngjandi fyrir byggðarlögin. Fyrir mér er málið ekki flókið og það þarf ekki að eyða miklum tíma í að rífast um það fram og aftur.“ Þetta er sami stjórnmálamaðurinn og leggur núna til gríðarlega mikla skattlagningu á undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar sem er að 85 eða 90% leyti á landsbyggðinni. Á sama tíma höfum við horft upp á sama stjórnmálamann og -flokka, Vinstri græna og Samfylkingu, ráðast með mjög afgerandi hætti gegn velferðarkerfinu í sömu byggðarlögunum með niðurskurði á heilbrigðisþjónustu og félagsþjónustu og fleira getum við nefnt. Nú á að gefa enn í með því að sækja skatttekjur til þessara byggðarlaga. Hvað finnst hv. þingmanni um þá byggðastefnu og sýn sem birtist hjá þessari ríkisstjórn gagnvart hinum dreifðu byggðum? Ég minni á að Samfylkingin fór fyrir síðustu kosningar fram með mál sem átti að vera störf án staðsetningar og við héldum að það ætti sérstaklega að fjölga störfum á landsbyggðinni. Þvert á móti var fyrsta starf og held ég það eina sem var auglýst án staðsetningar forstaða fyrir Vatnajökulsþjóðgarð sem var síðan sett niður í 101 Reykjavík. Það virðist allt vera öfugsnúið sem þessi ríkisstjórn kemur nálægt, því miður, og allt ætlar henni að verða að óhamingju í þessu máli sem og mörgum öðrum.

Forseti. Varðandi byggðamálin í þessum efnum nægir í rauninni að vitna til orða oddvita Vopnafjarðarhrepps, Þórunnar Egilsdóttur,  Svo háttar til að hann er ekkert einn um þessi hamskipti í stjórnarliðinu. Ég skil til dæmis ekki hvernig í ósköpunum hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson ætlar að standa að þessu máli. Hv. þm. Sigmundur Ernir viðhafði þessi orð á Norðfirði í maí 2011, með leyfi forseta: „Sjávarútvegurinn á áfram að vera rekinn á viðskiptalegum forsendum. Ég hafna algjörlega frá núlli og upp í hundrað pólitískum afskiptum af þessari grein.“

Já.

Þetta er hv. þingmaður Samfylkingarinnar í stjórnarliðinu sem ber ábyrgð á því að þetta frumvarp liggur hér fyrir. Á sama fundi, ef ég man rétt, viðhafði hv. þingmaður þau orð að höfuðvandi og viðfangsefni ríkisstjórnarinnar væri að berjast við atvinnuleysi. Það væri fróðlegt að heyra frá hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni hvort hann teldi að það frumvarp sem hér liggur fyrir mundi auðvelda Norðfirðingum að kljást við atvinnumálin, þvert á það sem forsvarsmenn bæjarfélagsins og atvinnulífsins hafa haldið fram í eyru hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við höfum nú hlustað á marga stjórnarliða, sér í lagi úr öðrum stjórnarflokknum, Vinstri grænum, gagnrýna Landsbankinn mjög harkalega fyrir lokanir á útibúum víðs vegar um land. Mörgum okkar finnst svolítið sérstakt að stjórnarflokkur mótmæli þessu svo kröftuglega á sama tíma og hann leggur mögulega til miklu afdrifaríkari tillögur um jafnvel sömu byggðarlög. Þá á ég við þetta veiðigjaldafrumvarp og fyrirliggjandi sjávarútvegsfrumvörp. Það er frétt á mbl.is frá Grímsey, ég held að það sé reyndar ekki verið að loka bankaútibúi þar, með viðtali við útgerðarmann sem rekur fjölskyldufyrirtæki sem 18 einstaklingar vinna hjá. Í þessu viðtali segir, með leyfi forseta: „Það er alltaf talað um að þessir útgerðarmenn séu verstu glæpamenn. En það er ekki talað við fólkið sem vinnur hjá okkur. Við erum fjölskyldan eins og hún leggur sig í þessu. Börn og allt saman sem lifa á þessu.“ Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sem er úr Norðausturkjördæmi og þekkir vel til akkúrat þessa byggðarlags, Grímseyjar, geti tekið undir og vottað það sem hér er sagt, að meira og minna séu þetta einstaklingar og fjölskyldufyrirtæki á þessari eyju sem eru að reyna að sækja sjóinn og halda sínu samfélagi og fjölskyldum gangandi. Þarna er allur flotinn í höfn, bæði þeir sem eru innan vébanda Landssambands íslenskra útvegsmanna og þeir sem eru þar ekki. Hvert einasta skip, hver einasti bátur er í höfn í Grímsey til að mótmæla þessum frumvörpum ríkisstjórnarinnar. 
            

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hann kom víða við. Ég get vottað að það sem sagt er frá Grímsey er allt satt og rétt, þetta er einfaldlega veruleikinn eins og hann blasir við í þessum útverði Íslands í norðrinu sem raunar er bæjarhluti í sveitarfélaginu Akureyri. Þarna háttar þannig til að það þarf annaðhvort að fara með flugi eða skipi á milli hverfa í þessu sveitarfélagi. Þetta frumvarp hefur gríðarlega mikil áhrif þarna. Varðandi spurninguna um Landsbankann er þetta sami vandinn og við er að glíma í málinu öllu, þessi sami tvískinnungur. Það mætti ætla að þeir sem hlutast til um málefni Landsbanka Íslands, ríkissjóður á hann að 87%, væru byrjaðir að búa sig undir samdráttinn sem mun leiða af þessu frumvarpi sem þeir eru að mæla fyrir um veiðileyfaskattinn. Það var raunar eftirtektarvert að horfa til þess hvernig hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, sendi pillu á núverandi hæstv. fjármálaráðherra, Oddnýju Harðardóttur, þegar þessi mál komu upp. Þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra gagnrýndi lokun þessara útibúa vísaði hann ábyrgðinni yfir á fjármálaráðherrann. Það virðast vera að koma upp fleiri og fleiri mál í samskiptum þessara tveggja stjórnarflokka þar sem þeir koma erfiðu hlutunum yfir á samherja sína í hinum flokknum. Þetta sá maður gerast í aðdraganda þess að menn gáfust upp á fiskveiðistjórnarfrumvörpunum 2010 og 2011 og vonandi er þetta bara ávísun og merki um að núverandi stjórnarflokkar ætli sér að draga í land þau ófremdaráform sem birtast okkur í því frumvarpi sem við erum hér að ræða.

Virðulegi forseti. Við höfum nú lesið þá ræðu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem flutt var á sjómannadeginum þar sem hæstv. ráðherra þakkaði sjómönnum fyrir að hafa fórnað launum sínum eða sjómannaafslættinum til að bjarga þjóðinni frá gjaldþroti. Kannski hefðu aðrar stéttir átt að gera slíkt hið sama. Hæstv. ráðherra beitti jafnvel sömu kúnstum þar og þeir sem hv. þingmaður nefndi áðan, þegar ráðherrann gaf í skyn að mögulega væri hægt að setja sjómannaafsláttinn aftur á síðar. Hann vísaði því til framtíðar og næsta ríkisstjórn þarf þá væntanlega að efna það loforð eða það sem ráðherrann gaf í skyn með sjómannaafsláttinn. Margir hafa tekið kipp hringinn í kringum landið út af þessu ástandi og í dag var á netinu frétt af fjölmennum fundi í Vestmannaeyjum þar sem sjómenn og landverkafólk kom saman og efndi til fundar til að mótmæla fyrirliggjandi frumvörpum. Síðan kemur það líka í ljós að sjómannasamtökin standa með útgerðarmönnum, eða í það minnsta hefur formaður kjaranefndar samtakanna stigið fram og sagt að þau styðji þær aðgerðir útvegsmanna að halda flotanum í landi til að sýna samstöðu. Það segir okkur, er það ekki, hv. þingmaður, að sjómenn, landverkafólk og allir aðrir sem hafa beina og óbeina atvinnu af sjávarútveginum óttast verulega um sinn hag. Það er sá ótti sem okkur ber að reyna að eyða og ýta til hliðar með öllum ráðum. Það gerum við eingöngu með því að reyna að ná hér eins breiðri sátt og hægt er um sjávarútvegskerfi framtíðarinnar.

Forseti. Það er ósköp eðlilegt að það komi svona harðorð ályktun frá Vestmannaeyjum. Það samfélag byggir í rauninni tilveru sína á sjávarútvegi, þessi útvörður Íslands í suðri. Þar brennur þetta heitast á fólki, það skilur manna best hvaða áhrif inngrip stjórnvalda í þessa atvinnugrein þýðir fyrir það samfélag sem þar þrífst. Svo einkennilegt sem það er nú er þeim athugasemdum sem Vestmannaeyjar eða önnur samfélög og byggðir í kringum landið senda stjórnvöldum um að vanda sig, gera fólki kleift að komast í gegnum þennan skafl, gera fólki kleift að skilja hvað stjórnvöld eru að hugsa, er ekki svarað með rökum. Nei, þeim var meðal annars svarað með þeim hætti sem hæstv. sjávarútvegsráðherra setti fram á sjómannadaginn þar sem hann orðaði þetta svo snyrtilega, með leyfi forseta: „Deilumál munu leysast, sólin heldur áfram að koma upp á morgnana, árstíðirnar hafa sinn gang, börnin vaxa úr grasi. Með öðrum orðum; lífið heldur áfram þrátt fyrir alla heimsins taugaveiklun og æsing.“ Maður spyr sig bara: Hvað er í gangi? Í hvaða raunveruleikasambandi eru íslensk stjórnvöld við almenning í þessu landi  Það er ekki nokkur skynsemi í þessu og engin ábyrgð fólgin í því hvernig almenningi í þessu landi er svarað um þau áhrif sem þetta ógnarfrumvarp kann að hafa á afkomu þeirra á komandi missirum.

Frú forseti. Ég kem hingað til að ræða fundarstjórn forseta, hvort hæstv. forseti hafi gert nefndarmönnum meiri hlutans í atvinnuveganefnd grein fyrir því að hér fer fram efnisleg umræða um framtíðarfyrirkomulag fiskveiðistjórnarkerfisins. Undir ágætri ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar sat einungis einn stjórnarliði, hæstv. ráðherra Guðbjartur Hannesson. Næst á mælendaskrá er hv. þm. Eygló Harðardóttir sem ég veit að hefur búið sig mjög vel undir þessa umræðu. Það er ekki hægt að bjóða okkur upp á það, eða þjóðinni, þegar við ræðum um það að 35 þús. Íslendingar eiga með einum eða öðrum hætti afkomu sína undir sjávarútveginum, að hér skuli ekki einu sinni sitja í salnum og koma til umræðunnar fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna í atvinnuveganefnd Alþingis, þ.e. þeir sem bera þetta mál uppi. Ég fer því fram á það við frú forseta að hún geri hv. þingmönnum sem hafa flutt þetta mál hér grein fyrir því að við óskum eftir nærveru þeirra og að það sé ætlast til þess að þeir taki þátt í efnislegri umræðu um þetta mál.

Forseti getur upplýst hv. þingmann um það að átta af níu þingmönnum í atvinnuveganefnd eru í húsi þannig að þeir eru væntanlega að hlusta.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að hafa fengið þær upplýsingar að átta af níu fulltrúum í atvinnuveganefnd séu í húsi. Auk þess vil ég þakka sérstaklega hæstv. velferðarráðherra, Guðbjarti Hannessyni, fyrrverandi formanni endurskoðunarnefndarinnar svokölluðu, sem situr hér í salnum með okkur í gegnum þessa umræðu. Þegar ég fór að skoða frumvarpið um veiðigjöld vildi ég nálgast það, eins og önnur mál á Alþingi, út frá hugsjónum mínum og hugmyndafræði sem byggist á grunnstefnu Framsóknarflokksins, samvinnu- og framsóknarstefnunni. Nokkuð hefur verið um að þingmenn, og þá sérstaklega stjórnarliðar, hafi komið hingað upp og rætt stefnu Framsóknarflokksins og því fannst mér tímabært að ég færi sem framsóknarmaður aðeins í gegnum hana og skýrði hvernig ég vil nálgast þetta mál út frá henni. Í grundvallarstefnuskrá Framsóknarflokksins sem var samþykkt á flokksþingi 2001 eru það helst atriði sem varða náttúrugæði og búsetuskilyrði sem ég vil fara yfir, með leyfi forseta: „Við viljum skynsamlega og sjálfbæra nýtingu á gæðum jarðar sem skaði ekki hagsmuni komandi kynslóða. Við teljum að allar innlendar náttúruauðlindir skuli óskorað lúta íslenskri stjórn.“ Og í IX. gr. segir: „Við teljum það til grundvallarréttinda að fólki verði gert kleift að velja sér búsetu þar sem það kýs. Greiðar samgöngur, alhliða fjarskipti, fjölbreytt atvinnutækifæri, fjölþætt framboð menntunar, menningar og heilbrigðisþjónustu eru þættir sem jafna búsetuskilyrði.“ Umrætt frumvarp tel ég skipta miklu máli hvað varðar búsetuskilyrðin. Við tölum líka um mikilvægi þess að tryggja jafnræði þegnanna: „Við setjum manngildi ofar auðgildi og viljum að hver og einn hafi sama rétt til menntunar, þroska og grundvallarlífskjara óháð uppruna, heilsu og efnahag.“ Ég tel að við framsóknarmenn höfum nálgast málin út frá þessum atriðum á 31. flokksþingi okkar 2011 þegar við samþykktum síðast stefnu okkar í sjávarútvegsmálum. Við teljum að greiða eigi fyrir nýtingarréttinn með árlegu veiðigjaldi og að það eigi að vera hóflegt og tengt afkomu greinarinnar. Þeir sem hafa vitnað í stefnu okkar hafa svo yfirleitt stoppað hér, hafa ekki lesið lengra niður síðuna. En frá því að ég fór að starfa með Framsóknarflokknum hefur alltaf verið talað um annað atriði tengt veiðigjaldinu og það er það hvernig því verður ráðstafað, hvernig við tryggjum jafnræði þegnanna og hvernig við tryggjum búsetuskilyrði um allt land. Það er 5. liðurinn í sjávarútvegsstefnunni, með leyfi forseta: „Veiðigjald/auðlindarentan sem sjávarútvegurinn greiðir verði nýtt að hluta til nýsköpunar, rannsókna og markaðsstuðnings innan greinarinnar sjálfrar. Hluti renni til þess landsvæðis þar sem veiðigjaldið verður til, t.d. til atvinnuþróunarfélaga innan viðkomandi svæðis og hluti í ríkissjóð.“ Þetta er nokkuð sem ég hafði séð í fyrri frumvarpsdrögum frá hæstv. þáverandi ráðherra Jóni Bjarnasyni. Bæði var þar verið að tala um greiðslu fyrir nýtingarréttinn með árlegu veiðigjaldi og að hækka það umfram það sem það er núna en líka að það gjald ætti að hluta til að skila sér til þeirra byggða þar sem verðmætin eru sköpuð, hluti ætti að fara aftur inn í atvinnugreinina til að búa til ný og fjölbreytt störf og hluti mundi síðan renna í ríkissjóð. Ég vil aðeins fara yfir það fyrir hvað samvinnustefnan stendur. Við leggjum mjög mikla áherslu á að við náum mun betri árangri með því að vinna saman en sem einstaklingar, að eina leiðin til að tryggja samkeppni í samfélaginu sé að dreifa valdi án tillits til auðs, stéttar, kyns eða hörundslitar, að vinna að því að hvetja til reksturs samvinnufélaga og annarra sameignarfélaga sem hafi hagsmuni meðlima að leiðarljósi fremur en það eitt að hámarka hagnað, þar sem manngildi er sett ofar auðgildi. Og gildin eru sjálfshjálp, sjálfsábyrgð, lýðræði, jafnrétti, sanngirni og samstaða. Þau gildi endurspeglast síðan í áherslum samvinnumanna og sjálfsábyrgð hvers og eins, lýðræðislegum vinnubrögðum, jafnrétti þar sem hver einstaklingur hefur eitt atkvæði, sjálfstæði, mikilvægi menntunar og upplýsinga til allra hagsmunaaðila, samvinnuanda og umhyggju fyrir samfélaginu sem þeir starfa í. Það er líka sterkt einkenni á samvinnufélögunum sjálfum að þeir sem eru að vinna eða eiga viðskipti við viðkomandi samvinnufélög eiga að njóta góðs af því. Það sem þeir uppskera á raunar að endurspegla framlag þeirra. Ég get ekki séð að svo sé í þessu frumvarpi. Frumvarpið felur að mínu mati í sér landsbyggðarskatt. Meginþorri þeirra tekna sem verða til í sjávarútveginum verður til úti á landi. Þó að sjávarútvegurinn sé hlutfallslega stór líka hér í Reykjavík er langstærsti hluti hans úti á landi. Við skulum skoða aðeins hvernig ástandið er núna og hugsa út í jafnræði þegnanna og mikilvægi þess að tryggja fólki sambærileg búsetuskilyrði hringinn í kringum landið. Mig langar í því sambandi að fjalla aðeins um rannsóknir og greinar eftir Vífil Karlsson, hagfræðing og dósent við viðskiptadeild Háskólans á Bifröst. Hann hefur um árabil lagt stund á svæðarannsóknir sem eru sérsvið innan hagfræðinnar og sér töluverða samsvörun á milli nýlendustefnu fyrri aldar og yfirgangs Reykjavíkurvaldsins gagnvart landsbyggðinni. Hann segir að um 75% af öllum umsvifum hins opinbera séu í Reykjavík en að ríkið fái aðeins rúm 40% skatttekna sinna þaðan. Þegar Ísland er skoðað út frá aðferðafræði svæðahagfræðinnar telur hann koma í ljós að hér á landi sé um vansköttun að ræða í Reykjavík en ofsköttun í öðrum landshlutum sem leiði af sér efnahagslegan leka á öðru svæðinu en efnahagslega innspýtingu á hinu. Þessu má líkja við að verið sé að beita stjórntækjum hins opinbera sem ganga meðal annars út á hækkun skatta eða niðurskurð opinberra framkvæmda á hagvaxtarskeiðum til að draga úr ofþenslu. Því er svo öfugt farið á samdráttarskeiðum. Í erindi sem Vífill Karlsson flutti á Ísafirði í apríl 2011, Afl í auðlindum Vestfjarða, er fjallað um það hvernig umsvif hins opinbera hafa áhrif. Ef ætlunin er að örva kreppuhagkerfi getur hið opinbera aukið atvinnustigið með lækkun skatta, með auknum útgjöldum og auknum fjárfestingum. Hið opinbera getur síðan dempað hagkerfið með því að draga úr atvinnustigi, hækka skatta og draga úr fjárfestingum. Þegar horft er á þær ákvarðanir sem núverandi stjórnvöld virðast vera að taka gagnvart landsbyggðinni mætti halda að þar væri bullandi þensla, jafnvel í þeim byggðarlögum þar sem fólki hefur fækkað mjög undanfarin 15 ár, eins og fram kemur í skýrslu Byggðastofnunar sem kynnt var í dag. Með frumvarpinu er lögð til hækkun skatta á landsbyggðina. Verulega hefur verið dregið úr útgjöldum og vil ég í því sambandi fá að rifja upp svör við fyrirspurn hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um störf á landsbyggðinni. Hann spurði sérstaklega um störf á heilbrigðisstofnunum á 139. löggjafarþingi og í framhaldinu var að sönnu aðeins dregið úr þeim niðurskurði. Ég vona að hæstv. velferðarráðherra kannist eitthvað við þessi svör sín við fyrirspurn hv. þingmanns: „Helstu niðurstöður eru eftirfarandi. Á landsbyggðinni má ætla að starfsmönnum fækki um samtals 456 einstaklinga (312 stöðugildi), verði ekki breytingar á frumvarpinu í meðförum þingsins. Af þeim fjölda má gera ráð fyrir að 369 einstaklingar (253 stg.) séu konur.“ Síðan hafa líka ansi margir fengið á tilfinninguna að ekki sé mikill áhugi á því hjá núverandi stjórnvöldum að auka fjárfestingar úti á landi í ljósi lítils áhuga á því að nýta orkuauðlindir okkar. Tilfinningin hefur líka verið sú að væntanlega væri auðveldara og einfaldara að fá hreinlega lista yfir það sem má gera en það sem ekki má gera miðað við þau viðbrögð sem áhugasamir fjárfestar hafa fengið. Ég ætla að halda aðeins áfram með Vífil Karlsson. Hann bendir á að hið opinbera hefur stækkað alveg gífurlega, með leyfi forseta: „Hið opinbera hefur frá árinu 1980 vaxið úr því að velta rúmum 35% af vergri landsframleiðslu í tæp 50%. Á sama tíma hefur landsframleiðslan aukist verulega. Í dag er velta hins opinbera að nálgast 400 milljarða króna ár hvert og því skiptir verulegu máli hvar þessum peningum er ráðstafað.“ Hann segist hafa komist að því í rannsókn sinni að um væri að ræða landfræðilegt misræmi á milli Reykjavíkur og annarra landshluta: „Já, það er landsbyggðin sem hefur beðið skaða af því en höfuðborgarsvæðið notið þess. Samkvæmt fyrstu niðurstöðum mínum eru 75% af öllum umsvifum hins opinbera í Reykjavík einni. Það fær þó ekki nema 42% af skatttekjum sínum frá borginni.“ Vífill segir að þetta sé sýnu alvarlegra í ljósi þess að viðskiptamynstur á milli svæðanna séu mjög ólík. Færð hafa verið rök fyrir því að viðskipti landsbyggðarinnar á höfuðborgarsvæðinu séu hlutfallslega meiri en viðskipti höfuðborgarsvæðisins á landsbyggðinni. Þess vegna er líklegt að sá skaði sem landsbyggðin hefur orðið fyrir vegna þessa misræmis sé meiri en hann hefði orðið ef verslun höfuðborgarbúa væri meiri við landsbyggðina. Að sama skapi má draga þá ályktun að ef misræmið hefði verið á hinn veginn, þ.e. í hag landsbyggðarinnar, hefði höfuðborgarsvæðið ekki orðið fyrir jafnmiklum skaða og landsbyggðin hefur orðið fyrir því að fólk af landsbyggðinni sækir svo mikla þjónustu til höfuðborgarsvæðisins. Vífill segir, með leyfi forseta: „Eins og þetta er í dag þá má líkja þessu við nýlendustefnu ýmissa ríkja hér áður fyrr þegar nýlendur voru skattpíndar en sjóðirnir síðan fluttir heim til nýlenduherranna. Ef áhugi er fyrir því að gefa svæðunum jafnari forsendur til hagvaxtar, þá eru þetta sterkar vísbendingar fyrir því að það þurfi annaðhvort að færa til stofnanir eða lækka skatta á landsbyggðinni …“ Það er svo eilítið kaldhæðnislegt að í þessu tímariti, Rannís-blaðinu, má sjá ágæta ljósmynd af þingflokksformanni Samfylkingarinnar, Magnúsi Orra Schram. Þegar fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var að vinna það frumvarp sem segja má að hafi verið lykilástæðan fyrir því að hann þurfti að víkja sæti sem ráðherra fékk hann Vífil Karlsson til að skrifa stutta álitsgerð um það hvernig best væri að standa að veiðigjöldunum. Í upphafi þeirrar álitsgerðar fer hann í gegnum það hvernig þéttbýlismyndun á Íslandi þróaðist. Síðan talar hann um hvernig vöxturinn var í frumvinnslugreinunum og segir, með leyfi forseta: „Framan af 20. öldinni var mikill vöxtur í frumvinnslugreinunum. Almenningur lét ekki sitt eftir liggja heldur fylgdi uppbyggingunni eftir og byggði sér heimili en sveitarfélögin byggðu upp nauðsynlega þjónustu af ýmsu tagi. Frá upphafi níunda áratugarins hafa frumvinnslugreinarnar farið í gegnum mikla og langvarandi endurskipulagningu í kjölfar gjörbreytts rekstrarumhverfis. Þetta hefur gengið nærri þeim samfélögum sem hafa byggst að miklu leyti upp á grunni þeirra og á þessum tíma urðu greinileg kaflaskil í íbúaþróun þar til hins verra. Þessi samfélög hafa setið uppi með fjárfestingar sem heft hafa uppbyggingu á þeirri þjónustu sem íbúar gera kröfu til í dag. Afleiðingarnar eru þær að myndast hefur stór gjá á milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar á landinu að þessu leyti sem hefur í raun stigmagnað vandann. Möguleikar þessara sveitarfélaga til að auka tekjur sínar fara stöðugt þverrandi þar sem íbúum fjölgar mjög lítið eða jafnvel fækkar. Þegar horft er til uppruna og ráðstöfunar opinbers fjármagns benda bráðabirgðaúttektir til að annarri hverri skattakrónu almennings af landsbyggðinni sé endanlega ráðstafað á höfuðborgarsvæðinu. Það grefur undan staðbundnum hagvexti á landsbyggðinni. Þessu þyrfti að vera öfugt farið á svæðum sem farið hafa í gegnum þá miklu endurskipulagningu og þrengingar sem þeim fylgdu frá upphafi níunda áratugarins og nefndar voru áðan. Því má segja að standi hugur ráðamanna til að hækka veiðigjald í sjávarútvegi sé mikilvægt að hluti þess renni aftur til baka inn á þessi svæði ef ekki á að koma til frekari áfalla í formi skertrar þjónustu og lakari lífskjara sem leiddi óhjákvæmilega til frekari brottflutninga íbúa. Beinast liggur við að endurgreiðslan renni til viðkomandi sveitarfélaga. Með því er báðum sjónarmiðum mætt, þ.e. í fyrsta lagi að stuðla að því að ekki verði enn frekari samdráttur á landsbyggðinni og í öðru lagi að veiðigjaldið fari frá þeim sem nýta auðlindina og til þjóðarinnar í gegnum rekstur hins opinbera og almannaþjónustu. Þetta er einnig mikilvægt í ljósi þess að fjárhagur margra þessara sveitarfélaga er ekki góður af þeim sökum sem áður sagði og mörg þeirra nutu ekki ávaxta svokallaðs góðæris. Þá var gengi íslensku krónunnar sterkt um tíma og nærri sögulegu hámarki sem setti enn meiri pressu á útflutningsgreinar eins og sjávarútveginn. Samhliða skerðingu í aflaheimildum hafa þessi samfélög því varið hendur sínar með skuldsetningu til að halda fyrirtækjunum gangandi og svigrúm til annarra framkvæmda hefur verið í lágmarki. Veiking krónunnar hefur vissulega snúið þessu við en á móti blasa við afborganir þeirra lána sem nýtt voru til varnarbaráttu á góðæristímanum. Þess utan er þetta mikilvægt til að stuðla að dreifðri búsetu í landinu. Ísland er ríkt af náttúruauðlindum sem hefur alltaf verið forsenda fyrir byggð í landinu. 90% allra útflutningstekna í landinu koma frá atvinnugreinum sem nýta sér náttúruauðlindirnar: Sjávarútvegur, stóriðja og ferðaþjónusta (frítímaiðja). Færa má rök fyrir því að starfsemi þessara atvinnugreina yrði mun óhagkvæmari ef hún væri ekki stunduð dreift um landið. Nútímasamfélagi verður ekki haldið úti á Íslandi nema með öflun erlends gjaldeyris og við núverandi aðstæður skiptir hvert pund máli. Þegar hugað er að endurgreiðslu veiðigjaldsins til sveitarfélaganna þyrfti að finna hlutfall, h, fyrir hvert og eitt þeirra sem tæki mið af staðbundnu ráðstöfunarhlutfalli - þ.e. hversu háu hlutfalli íbúarnir ráðstafa af tekjum sínum innan sveitarfélagsins. Þetta hlutfall lækkar eftir því sem nær dregur höfuðborgarsvæðinu en þetta hlutfall mældist 74% (af ráðstöfunartekjum) á Austfjörðum fyrir rúmum tíu árum svo dæmi sé tekið. Síðan þarf að finna veiðigjaldsstofninn, A, sem er hlutur hvers sveitarfélags í veiðigjaldinu eða heildarveiðigjald þeirra lögaðila og einstaklinga sem búa í viðkomandi sveitarfélagi (lögheimili).“ Síðan fer Vífill Karlsson í gegnum formúlur sem hann ráðleggur ráðuneytinu að hafa til hliðsjónar um það hvernig best væri að reikna út veiðigjaldið og tiltekur þrjár mismunandi leiðir þar sem hægt væri að taka tillit til allra þeirra þátta sem hann nefnir. Þar er einn þátturinn staðsetning veiðislóðanna þar sem aflinn er sóttur. Það væri þá til dæmis vægi tiltekins sveitarfélags í heildarveiðigjaldi, vægi tiltekins sveitarfélags í heildarlaunum sjómanna og síðan vægi tiltekins sveitarfélags í heildarafla á Íslandsmiðum. Þetta skrifar Vífill Karlsson í Borgarnesi 18. nóvember 2011. Þegar maður flettir frumvarpi fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hv. þm. Jóns Bjarnasonar, má sjá ákveðna viðleitni í 28. gr., hann setur fram tillögu um hvernig best væri að ráðstafa veiðigjaldinu. Talað er um að 50% tekna af veiðigjaldi hvers fiskveiðiárs skuli renna í ríkissjóð, 30% til ráðstöfunar sveitarfélaga og síðan er tilgreind ákveðin skipting á veiðigjaldinu og loks segir að 20% tekna af veiðigjaldi skuli nýtt með það að markmiði að efla nýsköpun, rannsóknir og þróun ásamt sameiginlegum markaðsmálum í íslenskum sjávarútvegi. Það má svo sem sjá þessa skiptingu í leigu á aflaheimildum en ég varð mjög hissa að sjá ekkert um það efni í frumvarpinu. Að vísu er talað um reglugerð um nánari ákvæði um framkvæmd laga þessara og síðan er talað um að veiðigjaldið á þessu ári ætti allt að fara í ríkissjóð, enda veitir ríkissjóði víst ekki af eins og fram kom í máli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir helgi. Ég hef svo sem greint það í andsvörum og máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar að hann hefur í hyggju að fylgja þessum tillögum eftir hvað varðar veiðigjaldið. Hann hefur lagt áherslu á að það sem hann sé ósáttastur við í breytingunum á þessum tveimur frumvörpum snúi einmitt að því að búið sé að hreinsa út alla byggðatengingu. Mér finnst það líka svolítið einkennilegt að þeir þingmenn sem hvað harðast tala fyrir þessu máli á þingi séu nánast allir úr landsbyggðarkjördæmum. Framsögumaðurinn, hv. þm. Björn Valur Gíslason, er þingmaður í Norðausturkjördæmi, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir er þingmaður í Norðvesturkjördæmi og síðan situr hér líka 1. þm. Norðvesturkjördæmis. Menn hafa bent á að nýja fjárfestingaráætlunin, sem ríkisstjórnin kynnti 18. maí 2012, eigi að koma til móts við þau áhrif sem verða af þessari aukaskattlagningu. Þá þótti mér mjög áhugavert að fletta upp áherslunum, ekki síst í ljósi þess sem fram kom í greinargerð Vífils Karlssonar um lykilatvinnugreinarnar úti á landi, þ.e. nýtingu á náttúruauðlindum. Tilefni þótti til að taka það sérstaklega fram á kynningarfundi sem haldinn var um þessa fjárfestingaráætlun að nú ætti sannarlega ekki að púkka upp á svona gamaldags atvinnugreinar, að nú ætti að búa til nýtt og spennandi atvinnulíf, skapandi greinar, græna hagkerfið, nýsköpun, tækniþróun og rannsóknir og sérstaklega ætti að taka á húsnæðismálum. Að vísu var aðeins minnst á að fara þyrfti í ýmsar verklegar framkvæmdir en þegar ég fletti þeim upp sá ég ekki betur en að um væri að ræða framkvæmdir sem stóð til að fara í áður en þessi áætlun var kynnt. Ég nefni sem dæmi nýjan Herjólf. Hæstv. innanríkisráðherra er löngu búinn að tilkynna að ætlunin væri að fara í nýjan Herjólf. Ríkisstjórnir sem sátu á undan þeirri sem nú situr voru meira að segja búnar að tala um það en því var frestað eftir hrunið. Einnig er talað um að Norðfjarðargöngum og Dýrafjarðargöngum verði flýtt. Þetta eru sem sagt framkvæmdir sem lengi hefur verið stefnt að. Í ljósi reynslunnar á ég erfitt með að sjá hvaða tryggingu landsbyggðin hefur fyrir því að þessir fjármunir muni skila sér aftur til sjávarbyggðanna. Ég hefði verið rólegri ef stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði lagt það til í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fram á að fara að spurt yrði um ákvæði er varðar jafnræði íbúa landsins út frá búsetusjónarmiðum. Hv. þm. Jón Bjarnason lagði ásamt hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fram breytingartillögur sem voru felldar og sneru einmitt að því að tryggja búsetuskilyrði og jafnræði þegnanna hringinn í kringum landið. Ef við skoðum umsagnir sem borist hafa um málið tekur Byggðastofnun líklega skýrustu afstöðuna í þessu máli þó að margir hafi verið ansi ákveðnir í umsögnum sínum. Forstjóri Byggðastofnunar, Aðalsteinn Þorsteinsson, segir síðast í bréfi sínu: „Færa má fyrir því rök að veiðigjöld séu landsbyggðarskattur, enda stór hluti aflaheimilda bundinn fyrirtækjum þar.“ Eins og ég nefndi áðan var að koma skýrsla frá Byggðastofnun þar sem farið er í gegnum íbúaþróun, atvinnulíf og stöðu þeirra byggðarlaga sem háð hafa hvað mesta baráttu á undanförnum 15 árum, þar sem fólki hefur fækkað mjög mikið og menn hafa þurft að hafa virkilega mikið fyrir hlutunum. Eitt af þeim byggðarlögum er Vestmannaeyjabær og ég vitna hér í umsögn Vestmannaeyjabæjar, með leyfi forseta, og raunar bókun bæjarráðs hvað varðar þetta frumvarp: „Sá landsbyggðarskattur sem kallaður er auðlindagjald er fáheyrt hár. Boðað auðlindagjald hefði verið 5 milljarðar fyrir atvinnulífið í Vestmannaeyjum árið 2010 af 24 milljörðum fyrir landið allt. Það gerir sértæka gjaldheimtu upp á tæplega 1,2 milljónir pr. íbúa í Vestmannaeyjum einungis það ár. Slíkur sértækur skattur kemur ofan á allt annað sem íbúar og atvinnulífið í Vestmannaeyjum greiðir til jafns á við aðra. Ósanngirnin og óréttlætið í því að leiða gríðarlega skattheimtu yfir landsbyggðina þegar loks sjást þar merki um hagvöxt er alger. Skattlagning á borð við það sem boðuð er í frumvarpinu merkir að endurnýjun tækja, samfélagsleg uppbygging, framþróun í veiðarfæragerð, framþróun tæknibúnaðar, uppbygging mannvirkja, þróun markaða, aukinn virðisauki sjávarfangs og fleira kemur til með að sitja á hakanum.“ Bæjarstjórn Vesturbyggðar fékk ráðgjafar- og endurskoðunarfyrirtækið KPMG til að vinna álit sem fylgdi umsögn hennar á því hvaða áhrif boðaðar lagabreytingar kunni að hafa á Vesturbyggð. Þar segir, með leyfi forseta: „Niðurstaðan er sú að að minnsta kosti 220 milljónir fari í greiðslu á veiðigjaldi og kvótastaðan muni minnka. Þá eru líkleg viðbrögð útgerðarinnar og tengdra fyrirtækja að að minnsta kosti 6–8 starfsmönnum verði sagt upp, auk ófyrirsjáanlegra afleiddra áhrifa. Telur KPMG að þetta sé mjög varlega áætlað. Bein áhrif á bæjarsjóð vegna útsvarslækkunar eru metin allt að 19 milljónir og er það líka mjög varlega áætlað. Með þessu má álykta að tæpar 300 milljónir flytjist frá Vesturbyggð til Reykjavíkur.“ Þegar ég fór vestur í fyrra sannfærðist ég í þeirri stuttu heimsókn um að sveitarfélögin þar hafa ekki þetta aukafjármagn til ráðstöfunar. Þau eru bara að berjast fyrir sínu. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Reynslan hefur sýnt að heldur ólíklegt er að þeir fjármunir skili sér til baka. Þá meta stjórnendur stærstu sjávarútvegsfyrirtækjanna í Vesturbyggð það svo að rekstur þeirrar þoli ekki margföldun veiðigjalds og að þau verði gjaldþrota á mjög stuttum tíma ef greiða á allt að 70% af rekstrarafgangi til ríkisins. Vandséð er hvernig þessum frumvörpum er ætlað að styðja við áform um að byggja upp öflugri samfélög á landsbyggðinni. Bæjarstjórn Vesturbyggðar bendir jafnframt á ályktun fjórðungsþings Fjórðungssambands Vestfirðinga árið 2011 um auðlindagjald, sem segir: „56. fjórðungsþing Vestfirðinga haldið í Bolungarvík 2.–3. september 2011 skorar á Alþingi að tryggja að það auðlindagjald sem nú er innheimt af vestfirskum aflaheimildum og öll aukning þess renni til uppbyggingar atvinnulífs á Vestfjörðum. Auðlindagjaldið renni til rannsókna, nýsköpunar og í fjárfestingarsjóð fyrir vestfirskar byggðir.“ Útreikningar KPMG leiða í ljós að 3–12 milljónir komi í hlut Vesturbyggðar af útleigu aflaheimilda. Sú upphæð er aðeins brotabrot af þeim fjármunum sem tapast úr samfélaginu við lagabreytinguna. Bæjarstjórn Vesturbyggðar varar stjórnvöld við að taka vanhugsaðar ákvarðanir sem geti stuðlað að hruni í sjávarútvegi og tengdum greinum, atvinnuleysi og þar með fólksflótta á landsbyggðinni. Þau varnaðarorð sérfræðinga sem fylgja lagafrumvörpunum og þeir útreikningar óháðra aðila sem sveitarfélögin hafa látið vinna ættu að vera ærin ástæða fyrir alþingismenn að endurskoða frumvörpin, frekar en að stuðla að lögfestingu þeirra og stuðla þannig að „umhleypingum“ með alvarlegum afleiðingum fyrir fólk og fyrirtæki í sjávarbyggðum landsins. Má í því sambandi nefna mögulega lækkun launa sjómanna og fiskverkafólks, lækkun útsvarstekna sveitarfélaga, minni fjárfestingargetu sjávarútvegsfyrirtækja á landsbyggðinni og þar með enn minni atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni en nú er.“ Undir þetta ritar Ásthildur Sturludóttir, bæjarstjóri Vesturbyggðar. Nú þegar seinni hluti ræðu minnar nálgast vil ég velta upp þeim ábendingum sem berast frá Starfsgreinasambandi Íslands og Sjómannasambandinu. Það skal alveg viðurkennt að það er óskaplega auðvelt fyrir mig og aðra að segja að allir séu á móti þessu máli og að allir gagnrýni það en það er hins vegar mikilvægt að halda því til haga að menn setja fram mjög ólík sjónarmið þegar þeir skila inn umsögnum og gagnrýna þetta mál. Þess vegna er áhugavert að fjalla aðeins um þessar umsagnir og ekki síst umsagnir verkalýðsfélaganna, fulltrúa þess fólks sem vinnur í greininni, annars vegar fiskvinnslufólksins og hins vegar sjómannanna sjálfra. Í bókun við margumtalaða endurskoðunarskýrslu bókaði Sjómannasambandið meðal annars ágreining um niðurstöðu hinnar miklu sáttanefndar. Það lagði áherslu á mikilvægi þess að tryggja að sjómenn fái sem réttlátastan hlut í verðmætunum og lagði til ákveðna þætti. Það tók undir það að auðlindin væri sameign þjóðarinnar. Síðan var sambandið með bókun um að mikilvægt væri að verð á markaði réði í uppgjöri við sjómenn. Óháð því hvort landað væri beint í vinnslu eða fiskurinn seldur á markaði ætti markaðsverð að ráða í uppgjöri við þá. Til að tryggja að svo yrði þyrfti að verða ákveðinn bókhaldslegur aðskilnaður á milli veiða og vinnslu. Ef það er síðan tengt við þá umsögn sem barst frá Starfsgreinasambandinu leggur það mikla áherslu á að kjarasamningar séu til staðar eða einhver rammi sem tryggi þeim sem starfa um borð í flotanum okkar ákveðin lágmarkskjör. Ég hef sagt það á vefsíðu minni að ég geti tekið undir það sem Sjómannasambandið og Samtök fiskútflytjenda hafa sagt. Ég tek þó fram að ég tel hóflegt veiðigjald nauðsynlegt og að ein leið til að tryggja að það skili sér aftur felist í tillögu hv. þm. Jóns Bjarnasonar. En það sem mér finnst áhugavert hér, og það snertir samvinnumannshjartað, er að ef við tryggjum starfsfólki í greininni sanngjarnari og réttlátari hlut í verðmætunum skilar það sér líka í sameiginlega sjóði þjóðarinnar, það skilar sér í gegnum skattkerfið sem við höfum nú þegar og það skilar sér sérstaklega til sveitarfélaganna vegna þess að einn stærsti tekjuliður sveitarfélaganna, sjávarbyggðanna, er útsvarið. Tekjur sjómanna skipta því gríðarlega miklu máli fyrir þau. Ég hef líka velt fyrir mér hvort ekki sé til leið til að tryggja hlut þeirra sem starfa við fiskvinnsluna því að fiskvinnslan á Íslandi er orðin hátæknigrein og þar skiptir framlag starfsfólks í fiskvinnslu við að auka verðmæti aflans verulega miklu máli. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé til leið til að tryggja betur hlut þess. Eins og hlutirnir hafa verið undanfarin ár, og það á ekki bara við um þá ríkisstjórn sem nú situr, má segja að ríkisstjórnin sé orðin þriðji aðili við borðið þegar kemur að kjarasamningum. Það hefur svo sannarlega sýnt sig að það sem stjórnvöld hafa lagt áherslu á skiptir máli. Sjómannasambandið bendir einnig á að útgerðarmenn muni leita allra leiða til að velta byrðinni af sérstaka veiðigjaldinu yfir á sjómenn með tilheyrandi tekjuskerðingu. Það kom fram á mbl.is í kvöld að þegar væri komið fram útspil, því að kjarasamningar eru lausir og málið er hjá ríkissáttasemjara, þess efnis að byrðinni yrði velt yfir á sjómenn. Þetta gagnrýnir Sjómannasambandið alveg sérstaklega. Ef við komum aftur að byggðasjónarmiðunum sem ég hef talað um er líka mikilvægt að skatttekjurnar skili sér aftur til sjávarbyggðanna sjálfra. Ég er ekki að tala um að allt eigi að fara þangað en fólkið úti á landi er líka þjóðin. Starfsgreinasambandið bendir á, með leyfi forseta: „Það er ámælisvert að stjórnvöld hafi ekki framkvæmt ítarlega rannsókn á hagrænum og félagslegum afleiðingum þeirra breytinga sem frumvörpin munu hafa í för með sér á sjávarbyggðir, sjávarútveg, starfsöryggi og kjör launafólks í greininni. SGS hefði talið eðlilegt að slík rannsókn hefði farið fram áður en svo viðamiklar breytingar á stjórn fiskveiða væru gerðar. SGS vill að slík rannsókn fari fram án tafar.“ Síðan er líka talað um að mikilvægt sé að gerðar séu auknar kröfur til að gæta gæða hráefnisins og að tryggja þurfi að landsbyggðin fái að ráðstafa hluta af tekjunum til að styrkja byggðirnar og vinna þannig gegn þeirri byggðaröskun sem frumvarpið getur haft í för með sér. Starfsgreinasambandið telur þannig æskilegt að hærra hlutfalli af þeim tekjum sem veiðarnar gefa af sér verði úthlutað beint til sveitarfélaga og landshlutasamtaka. Auk þess er bent á að þarna sé um að ræða stéttir með lausa kjarasamninga. Að lokum vil ég fara í gegnum nokkur orð sem látin voru falla 1997. Þar talar maður sem að minnsta kosti hluti stjórnarliða vill taka mark á, hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon. Þá var hann alþingismaður og formaður sjávarútvegsnefndar Alþingis. Hann sagði, með leyfi forseta: „Hugmyndir um að taka marga milljarða eða milljarðatugi út úr sjávarútveginum í formi veiðigjalds eru í besta falli mjög varhugaverðar og í versta falli stórhættulegar. Velferð þjóðarinnar á fyrstu árum og áratugum næstu aldar kemur til með að ráðast mikið af því hversu vel sjávarútveginum gengur að byggja sig upp og þróast inn í framtíðina sem matvælastóriðja, sem hátæknivædd og þróuð grein þar sem allt er til staðar: vöruþróun, gæðaeftirlit, markaðsþekking, vel þjálfað, vel menntað, vel launað og þá væntanlega ánægt starfsfólk. Ekkert eitt mál er afdrifaríkara fyrir framtíð byggðakeðjunnar hringinn í kringum landið.“ Steingrímur sagði augljóst að veiðigjald mundi draga úr mætti fyrirtækja í sjávarútvegi til að byggja sig upp fyrir framtíðina. Veiðigjald yrði íþyngjandi fyrir sjávarútveginn og það yrði íþyngjandi fyrir byggðarlögin. Hann segir að fyrir sér sé málið ekki flókið og ekki þurfi að eyða tíma í að rífast um það fram og aftur. Þessu megi með einföldum orðum lýsa á eftirfarandi hátt: „Sá hagnaður, í tapárum það eigið fé, fyrirtækjanna sem færi í að greiða gjaldið, færi út úr fyrirtækjunum og út úr byggðarlögunum. Það verður ekki eftir þar til fjárfestingar og uppbyggingar. Það er morgunljóst.“ Steingrímur lýsir því svo hvernig staðan hefði orðið á Austfjörðum og ég hugsaði einmitt þegar ég las þetta að nánast hefði verið hægt að skipta út þessu plássi, 

Frú forseti. Þetta var ítarleg og ágæt ræða að mörgu leyti hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur. Hún rakti stefnumál Framsóknarflokksins um jöfnun búsetuskilyrða, jafnræðissjónarmið, hóflega afkomutengt gjald sem veiðigjald og rétt fólks til sjálfshjálpar. Nákvæmlega öll þau sjónarmið sem stefnt er að með þeim breytingum sem standa nú fyrir dyrum, bæði á veiðigjaldinu og stjórn fiskveiða. Þess vegna átta ég mig ekki alveg á því hvar ágreiningurinn liggur raunverulega. Þingmaðurinn telur að með veiðigjöldum sé verið að leggja á landsbyggðarskatt af því að tekjurnar verði til úti á landi og vísar í ágætar rannsóknir Vífils Karlssonar sem ég hef kynnt mér vel. En ég spyr: Úr því að tekjurnar í greininni verða til úti á landi, á útgerðin þá ekkert að greiða til samfélagsins? 

Virðulegi forseti. Íbúar landsbyggðarinnar, ekki frekar en aðrir íbúar landsins, hafa yfirleitt ekki kveinkað sér sérstaklega mikið yfir því að þurfa að borga í sameiginlega sjóði landsins og meira að segja þrátt fyrir það, ef horft er á töluna sem Vífill Karlsson kynnti, að þeir fái mjög lítið til baka miðað við það sem þeir borga. Með þessari tillögu er raunar verið að stuðla að því að staðan verði enn verri en hún er nú þegar, og er hún ansi slæm. Það sem ég er að benda á er að í þeim frumvörpum sem ríkisstjórnin er núna komin fram með er ekkert tryggt hvað þetta varðar. Í frumvarpinu um veiðigjaldið er ekkert tryggt um það. Ég held að ég og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir þekkjum ágætlega hversu sannfærandi embættismenn fjármálaráðuneytisins geta verið. Þeir koma með sín hagkvæmnisrök, koma fram með sín rök um að það sé nú langskynsamlegast 

Frú forseti. Nú er reyndar gert er ráð fyrir því að 40% af því veiðigjaldi sem kemur fyrir leigu aflaheimilda úr leigupotti renni til sveitarfélaganna. En það er vissulega rétt að gert er ráð fyrir því tímabundið að af almenna og sértæka veiðigjaldinu fyrir nýtingarleyfi renni það til ríkisins vegna stöðu ríkissjóðs. En það er líka yfirlýst stefna beggja stjórnarflokka að það beri að koma á auðlindasjóði í framtíðinni sem verji þessum tekjum til rannsókna, þróunarstarfs o.s.frv. Mig langar aðeins að segja, auðvitað er ég alveg sammála því að 70% af umsvifum ríkisins eru í Reykjavík þó að þaðan komi aðeins 40% skatttekna, en það er sjálfstætt úrvinnslumál og vandamál. Ég er hins vegar alls ekki sammála því að veiðigjaldinu verði velt á sjómenn með tilheyrandi tekjuskerðingu 

Virðulegi forseti. Ég er aðeins að vitna í orð sjómanna sjálfra. Þetta kom fram á mbl.is í kvöld og ég hvet þingmanninn til þess að kynna sér þá frétt. Það er frétt um stóran fund sem haldinn var í Vestmannaeyjum með tæplega 500 manns sem ályktaði sérstaklega gegn þessu. Það sem ég hef heyrt frá fólki sem var á þeim fundi er að það er mikill kvíði og ótti varðandi framtíðina ef þessi frumvörp ná fram að ganga. Ég ætla að ítreka það sem ég benti á í máli mínu hvað varðar til dæmis áhrifin á Vesturbyggð, af því að talað var um að leigutekjurnar ættu að skila sér að einhverju leyti til baka til byggðarlaganna. Þeir sögðu einmitt: Það munu 300 milljónir flytjast frá Vesturbyggð til Reykjavíkur. Þeir fá til baka 3–12 milljónir. Ef einhver þingmaður ætti að þekkja það hversu erfitt getur verið að fá bara eitt starf í Vesturbyggð þá er það hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir einlæga og ítarlega ræðu þar sem hún rakti í góðu og löngu máli hvernig ástandið er á landsbyggðinni eftir áratugastjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Það er nákvæmlega það sem hún var að gera, við búum við það að það hefur orðið gríðarlegur fólksflótti, m.a. af Vestfjörðum, um 20% á þeim tíma sem við höfum verið að ræða. Ég er efnislega sammála um öll þau áhyggjuefni sem hv. þingmaður nefndi og stuðningsmaður þess að bæta búsetu og auka jafnræði. Hv. þingmaður kom inn á það að hér ætti að greiða fyrir afnot og það ætti að vera hóflegt. Mig langar aðeins að heyra skoðun þingmannsins á því hvað er hóflegt. Eins sagði hún að það ætti að skipta gjaldinu þannig að það færi til nýsköpunar og að það ætti að fara til landsvæða en taldi líka upp að það ætti að fara til ríkisins. Hvernig eiga þau hlutföll að vera og hvernig sér hún fyrir sér að við eigum að ráða við þau verkefni sem voru í fjárfestingaráætluninni öðruvísi 

Virðulegi forseti. Mér finnst að mörgu leyti áhugaverð tillagan hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni sem kom fram í frumvarpi hans um skiptinguna á veiðigjaldinu. Það er ein hugmynd sem væri hægt að ræða. Á þeim í greininni sem ég hef rætt við finn ég ekki fyrir því að menn telji ekki að það sé rétt að þeir borgi hærra veiðigjald. En þegar þeir fá sérfræðinga til að reikna fyrir sig áhrif af þeim tölum sem komu fram í upprunalegu drögunum og jafnvel núna við breytingarnar horfa þeir upp á það að fyrirtækið verður nánast ógjaldfært og þá er náttúrlega ekki einkennilegt að ekki bara starfsmenn fyrirtækjanna bregðist við heldur byggðirnar í heild sinni. Ég get ekki sagt til um það nákvæmlega hver upphæðin ætti að vera, ég á ekki sæti í atvinnuveganefnd, en þegar maður heyrir að 

Hæstv. forseti. Af því að við þurfum að koma þessari umræðu áfram held ég að það sé afar mikilvægt að finna út hvað er átt við með „hóflegt“. Af hvaða upphæð er verið að greiða 4 milljarða? Hvert er hlutfallið? Það skiptir mjög miklu máli. Mig langar að ítreka spurninguna. Ef við erum að tala um að það eigi að borga gjald og við eigum að skila þessu út á landsbyggðina, þá hversu miklu? Hér eru nefndar mjög háar tölur sem hafa orðið til í Vestmannaeyjum á mann og má skilja að það hafi skilað sér til byggðarlagsins. En hefur þetta skilað sér til byggðarlagsins? Skoðum aftur Vestfirðina þar sem 3 milljarða kvóti fór út af svæðinu. Hvað varð eftir? Þeir keyptu til baka um 55% af kvótanum. 3 milljarða kvóti fór úr byggðarlaginu og eftir varð skuld upp á 1.500–1.600 milljarða til að vinna svo afla á svæðinu. Þetta er hluti af vandamáli Vestfjarða. Ég held að hv. þingmaður hafi, eins og ég segi, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna aftur. Eins og ég sagði í ræðu minni talaði ég einmitt um grundvallarstefnu Framsóknarflokksins og þá hugmyndafræði sem hún byggist á. Ég held að hún geti hjálpað mjög mikið og samvinnuhugmyndafræðin hjálpar að minnsta kosti mér þegar ég er að nálgast mál. Hún er um það að þeir sem vinna í greininni eigi að njóta góðs af vinnu sinni. Það er grunnhugsunin við rekstur samvinnufélaga. Þess vegna nefndi ég sérstaklega bókun Sjómannasambandsins og Samtaka fiskútflytjenda sem kom fram í skýrslunni sem var unnin af endurskoðunarnefnd sem hv. þingmaður var formaður fyrir, bókun um hvernig við getum tryggt hærri laun starfsmanna í greininni. Ég sé það ekki í þessum frumvörpum. Ég sé ekki að það sé komið til móts við það. Ríkissjóður fær hóflega hlutdeild en síðan má spyrja: Hvernig getum við tryggt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég vil spyrja hv. þingmann út í áhyggjur hans vegna launa sjómanna og verkafólks. Miðað við það að greiða veiðigjald segir hv. þingmaður greinina ekki ráða við að greiða sjómönnum eða verkafólki hærri laun og að sjómenn og verkafólk þurfi að taka þátt í að greiða niður veiðigjaldið. Hvernig fær hv. þingmaður það út þegar þessir liðir eru frádráttarbærir? Miðað við það að ríkissjóður fái um 15 milljarða á næsta ári miðað við þau veiðigjöld sem er verið að tala um að leggja á, bæði grunngjaldið og sértæka gjaldið, hvernig getur þingmaðurinn fengið þá tölu til að stemma við það að Vestmannaeyjabær einn greiði 4 milljarða? Er ekki verið að mata okkur þarna á röngum tölum? Getur þetta passað miðað við það hlutfall útgerðar sem er í Vestmannaeyjum, 

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í mínu máli sit ég ekki í atvinnuveganefnd þannig að það sem ég hef eru bara nefndarálit, frumvarpið sjálft og þær umsagnir sem hafa komið fram um málið. Þetta eru þær tölur sem standa í þessum umsögnum sem ég las beint upp úr. Það sem ég vitnaði síðan líka í er það sem sjómenn sjálfir segja, að það sé þegar komin krafa frá útgerðarmönnum um að lækka skiptaprósentuna til að tryggja þar með að þeir hafi þá meira í sinn vasa þegar þeir eru búnir að draga frá laun og annað og borga síðan veiðigjaldið. Þeir eru bara að benda á að þetta verður afleiðingin. Þeir gerðu það í umsögn til atvinnuveganefndar og þar sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir situr í þeirri nefnd geri ég ráð fyrir að hún hafi lesið hana. Ég er bara að vitna í það. Eins og stefna Framsóknarflokksins er tölum við fyrir hóflegu veiðigjaldi 

Já, ég held áfram að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að þær breytingar sem hafa verið gerðar á þessu frumvarpi skipti miklu máli þegar verið er að tala um að tekjur ríkissjóðs dragist saman miðað við það sem fyrst var áætlað um að minnsta kosti 7 milljarða og það sé verið að koma til móts við skuldug fyrirtæki vegna kvótakaupa upp á 1,5 milljarða. Gladdist ekki hv. þingmaður við að heyra að í því frumvarpi sem enn þá er í nefnd er búið að leggja grunn að því að treysta að menn þurfi að vera með og vinna eftir gildum kjarasamningum, þeir aðilar sem fá veiðileyfi? Það er líka verið að fara í bókhaldslegan aðskilnað á veiðum og vinnslu. Þar sem mikill hræðsluáróður virðist rekinn gagnvart starfsfólki beini ég því líka til hv. þingmanns að ég fylgdist með viðtali á netinu í erlendum fjölmiðli við 

Virðulegi forseti. Þetta var að sjálfsögðu löng ræða en í henni las ég meðal annars álitsgerðina sem Vífill Karlsson skilaði inn til þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þegar hann veltir því fyrir sér hvernig best væri að ráðstafa veiðigjaldinu. Þá benti hann á að í mjög mörgum af þessum byggðarlögum sem eru þó núna farin að finna fyrir einhverjum hagvexti, staðan er náttúrlega betri, voru mörg mögur ár þar á undan. Það þýðir að mörg sveitarfélög hafa safnað miklum skuldum. Til dæmis skuldar Vestmannaeyjabær mjög mikið í lífeyrissjóðsgreiðslur og annað og þetta held ég að gildi um mjög margar af sjávarbyggðunum. Þær börðust gegn neikvæðri íbúaþróun og ég held að hv. þingmaður þekki það mjög vel. Þetta er það sem hann benti á. Aðaláhersluatriðið í minni ræðu var það að þrátt fyrir breytingarnar í núverandi frumvarpi 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. ræðumanni fyrir ítarlega ræðu og þætti vænt um ef hv. þingmenn gætu gefið þingmanninum hljóð svo ég geti komið spurningum mínum á framfæri. Sá skattur sem þetta veiðigjald er, landsbyggðarskattur, hefur verið metinn af sérfræðingum okkar, eins og fram hefur komið í störfum nefndarinnar, sem allt of hár og langt umfram gjaldþol sjávarútvegsins. Að mínu mati mun þessi skattheimta hafa þær afleiðingar til lengri tíma að hagur ríkissjóðs mun ekki vænkast, heldur þvert á móti. Fyrirtækin munu þurfa að hagræða enn frekar og munu ekki skila meiri arði. Til að fyrirtækin lifi þetta af verður fólki sagt upp störfum. Er hv. þingmaður sammála mér í þessu mati, þ.e. að störfum muni fækka í sjávarútvegi hjá þeim ágætu fyrirtækjum okkar sem eru starfandi? Ég gat ekki heyrt annað af andsvörum hv. stjórnarliða í salnum en að þau héldu að þetta mundi ekki hafa nokkur einustu áhrif á 

Virðulegi forseti. Ég tel réttast að svara þessari spurningu með því að endurtaka það sem ég sagði í lokaorðum mínum þar sem ég vitnaði í þáverandi hv. þingmann Steingrím J. Sigfússon sem var þá þingmaður Alþýðubandalagsins. Hann sagði í viðtali við Útveginn, með leyfi forseta: „Hugmyndir um að taka marga milljarða eða milljarðatugi út úr sjávarútveginum í formi veiðigjalds eru í besta falli mjög varhugaverðar og í versta falli stórhættulegar. Velferð þjóðarinnar á fyrstu árum og áratugum næstu aldar kemur til með að ráðast mikið af því hversu vel sjávarútveginum gengur að byggja sig upp og þróast inn í framtíðina sem matvælastóriðja, sem hátæknivædd og þróuð grein þar sem allt er til staðar: vöruþróun, gæðaeftirlit, markaðsþekking, vel þjálfað, vel menntað, vel launað og þá væntanlega ánægt starfsfólk. Ekkert eitt mál er afdrifaríkara fyrir framtíð byggðakeðjunnar hringinn í kringum landið.“

Hæstv. forseti. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann viti hvar þessi hv. óbreytti þingmaður Steingrímur J. Sigfússon er staddur í dag vegna þess að þetta virðist vera einhver annar maður en starfar í þinginu akkúrat núna. Frú forseti. Það þarf svo sem ekki miklu að bæta við þetta. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að þessi ofurskattheimta muni hafa slæmar afleiðingar á landsbyggðina og þau stöndugu sjávarútvegsfyrirtæki sem þar starfa auk þeirra fyrirtækja sem eru að reyna að koma sér á legg í þeirri ágætisárstíð sem nú er yfirstandandi fyrir sjávarútveginn. Þá spyr ég hv. þingmann: Hvað gengur hv. stjórnarliðum til með því að reyna að koma þessu í gegnum þingið? Okkar hæfustu sérfræðingar hafa lagt fram gögn sem sýna að það sé varla hægt að reikna út þessa aðferð sem upphaflega átti að nota og að það hefði skilið öll sjávarútvegsfyrirtæki landsins nánast eftir í rjúkandi rúst. Hvað gengur fólki til með að leggja fram svona mál? Er þetta aðferðafræðin um að leggja fram nógu ömurlegt frumvarp 

Virðulegi forseti. Mér finnst erfitt að fullyrða nákvæmlega um ástæðuna fyrir þessu. Mér finnst þetta að mörgu leyti mjög einkennilegt. Eins og ég nefndi áðan eru mjög margir af þeim þingmönnum sem sitja í atvinnuveganefnd í þingsal miklir talsmenn landsbyggðarinnar hringinn í kringum landið og hafa jafnvel byggt sinn feril sem stjórnmálamenn upp á því að berjast fyrir hagsmunum landsbyggðarinnar, ekki þannig að þeir telji að hlutirnir eigi að vera betri en í Reykjavík heldur að jafnræðis sé gætt, að menn búi við sambærileg kjör. Ég lýk máli mínu með því að vitna í þáverandi hv. þm. Steingrím J. Sigfússon þar sem hann fer í gegnum það hvað Síldarvinnslan í Neskaupstað hafði verið að gera með miklar fjárfestingar, með leyfi forseta: „Ef þessi hagnaður hefði að stórum hluta til verið gerður upptækur hefði hann ekki farið í þetta. 

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu stendur í raun á gömlum merg og hefur verið deilumál á meðal okkar Íslendinga um langa tíð. Þessi deila okkar um fiskimiðin og hverjir hafi rétt á því að sækja sjóinn, hverjir hafi nýtingarrétt, er í raun og veru eldri deila, deila sem hefur verið á miðju stjórnmálaheimspeki og stjórnmáladeilna Evrópumanna og Norður-Ameríkumanna í langan tíma. Ég er þeirrar skoðunar að hér sé um að ræða eitt af grundvallaratriðum stjórnmálanna, þ.e. tilurð og tilvist eignarréttarins og hvernig menn svara þeirri spurningu hvernig eignarrétturinn verður til. Þetta er því ein af grundvallarspurningunum sem við stjórnmálamenn þurfum að fást við. Um margt er þetta holl áminning. Það er hollt fyrir okkur að fara í gegnum slíka umræðu og skerpa þar með á þeim grundvallarsjónarmiðum sem að baki liggja. Virðulegi forseti. Ég byggi skoðun mína á þessu stóra máli á eftirfarandi: Ég er sammála í grunninn þeirri hugsun sem heimspekingurinn John Locke setti fram á sínum tíma að eignarrétturinn ætti upphaf sitt í því að menn lögðu vinnu sína í það að nýta náttúruna og af því myndaðist einhvers konar hefðarréttur sem takmarkaði þar með aðgengi annarra að sömu auðlind. Að baki þessu eru ýmis rök. John Locke setti líka ýmis skilyrði fyrir myndun eignarréttarins. Eitt er það til dæmis að enginn geti og enginn megi safna svo miklu af gæðum náttúrunnar að þau skemmist í meðförum viðkomandi. Frægt er dæmið um eplin, að enginn geti tínt svo mörg epli og geymt þannig að þau skemmist og nýtist þar með ekki öðrum. Nútímahagkerfi hafa leyst þetta með upptöku peninga sem gjaldmiðils sem kemur í raun og veru í staðinn fyrir uppsöfnun verðmæta, með því að safna saman hlutum eins og eplum, timbri eða öðru sem nýtist síðan ekki fyrir einn einstakling, heldur er möguleiki á að skipta því út. Og með því að peningar komu til sögunnar verða þau skipti auðveldari. Það sem ég vil fyrst vekja athygli á og sem ég tel að sé óskaplega mikilvægt í þessari umræðu er hið svokallaða síðara skilyrði Locke sem snýr að því að það geti enginn eignast meira en svo að ekki sé nóg fyrir aðra sem koma síðar til að nýta sér sína möguleika. Mörgum hefur þótt þetta stangast á, að hægt sé að mynda eignarrétt með því að leggja vinnu sína í náttúruauðlind en um leið verði að vera nóg fyrir aðra sem síðar koma, sérstaklega þar sem um er að ræða takmarkaðar náttúruauðlindir, t.d. námur, skóga, fiskstofna og annað slíkt. Ég er þeirrar skoðunar að þetta skilyrði eigi að túlka á eftirfarandi hátt: Eignarrétturinn sem slíkur myndar auð. Hann myndar auð vegna þess að menn finna leiðir í skjóli eignarréttarins til að lækka tilkostnað við auðlindanýtinguna annars vegar og hins vegar til að auka verðmæti auðlindarinnar með tækninýjungum, með því að finna kaupendur að vörunni sem geta greitt hærra verð o.s.frv. Með því að til verður auður er fjárfest í honum vegna þess að við búum einmitt í peningahagkerfi þar sem er auðvelt fyrir þá sem taka þátt í efnahagsstarfseminni að færa auð úr einni atvinnugrein yfir í aðra og með því myndast um leið tækifæri fyrir aðra, því að auður er ávísun á fjárfestingu og fjárfesting er ávísun á tækifæri. Samfélög sem byggja á séreignarrétti og nýta náttúruauðlindir þannig mynda auð sem síðan dreifist um samfélagið í gegnum fjárfestingar þeirra sem starfa í þeirri grein og mynda þar með tækifæri fyrir aðra til að nýta. Um þetta má nefna fjölmörg dæmi. Sú kynslóð sem ég tilheyri stendur frammi fyrir allt öðru valkostamengi ef svo má að orði komast, virðulegi forseti, heldur en til dæmis kynslóð foreldra minna eða afa og ömmu, vegna þess að auður hefur myndast. Það er ástæðan. Auður hefur safnast upp sem hefur gert okkur kleift að reka til dæmis menntastofnanir myndarlega og okkur hefur tekist að fjárfesta auð sem verður til í sjávarútvegi og landbúnaði yfir í nýjar greinar sem hafa síðan skapað tækifæri fyrir fólk af minni kynslóð. Slík tækifæri voru útilokuð og hefðu aldrei boðist Íslendingum fyrir 50, 60 árum. Önnur leið til að líta á þetta er sú að spyrja sig hvort fleiri tækifæri hefðu verið fólgin í því að koma til Bandaríkjanna Norður-Ameríku árið 1700, þegar mikið landnæði var þar til staðar og menn gátu auðveldlega eignast land, eða koma til þess sama ríkis nú á tímum. Svarið er einfalt. Vegna auðmyndunarinnar, vegna þess að auðurinn hefur verið fjárfestur og þar með tækifæri búin til, eru margfalt, margfalt fleiri tækifæri í boði núna en áður, þrátt fyrir að miklu minni möguleikar séu fyrir menn til dæmis að eignast land í því stóra og mikla ríki. Þess vegna er ég mjög á móti þeirri skoðun að það sé eitthvað í eðli sínu rangt við það að umframauður í sjávarútvegi sé tekinn og hann fjárfestur út fyrir greinina. Ég tel einmitt að öll hagsaga Vesturlanda sýni það skýrt að það er algjörlega nauðsynlegt skilyrði og reyndar grundvöllur þess að auðlegð þjóða vaxi að umframauður í einni auðlind geti leitað í þá átt að nýta aðrar auðlindir og búið til önnur tækifæri. Enda sér það hver maður hversu ólánlegt það væri ef við tækjum þá ákvörðun að gera það að einhvers konar skyldu að allur auður sem gæti myndast í tiltekinni atvinnugrein, t.d. í sjávarútvegi, skyldi fjárfestur aftur í sömu grein. Augljóslega yrði, ef auðmyndun væri til staðar og hún væri næg, um offjárfestingu að ræða í greininni, í það minnsta yrði hætta á því, og sóun á auðlindinni. Reyndar var það þannig að það fyrirkomulag sem við höfðum um fiskveiðar á Íslandi leiddi nákvæmlega til þess, með því að hafa opinn aðgang, með því að hafa engin eignarréttindi á sókninni, hver sem var gat hafið fiskveiðar, þá gerðist akkúrat það. Í staðinn fyrir að auðurinn leitaði út úr greininni til fjárfestingar annars staðar til að skapa tækifæri, leitaði allur auðurinn inn á við og honum var sóað í of mikilli sókn. Vissulega voru fleiri tækifæri fyrir þá sem vildu fara inn í greinina en auðmyndunin var minni. Það er akkúrat auðmyndunin sem skiptir mestu máli. Það er myndun kapítalsins. Síðan er það mjög stór spurning hverjum sé best treystandi til þess að fjárfesta slíkan umframauð. Um það er önnur stór deila í mannkynssögunni, hvort betra sé að ríkisvaldið og stjórnmálamenn fari höndum þar um eða hvort þeir sem eru á markaði og lúta þeim lögmálum sem því fylgir séu betur til þess fallnir. Ég er þeirrar skoðunar að betra sé að skilja það eftir í höndum einstaklinga að fjárfesta, sem eru þá settir undir þann aga sem markaðnum fylgir, frekar en stjórnmálamönnum. Ég tel að hægt sé að færa fyrir því mjög veigamikil rök og fjölmörg dæmi. Það er svolítið þannig virðist mér, virðulegi forseti, að menn hafi að nokkru gleymt þeirri tíð þegar þurfti að taka með reglubundnum hætti fjármuni úr sameiginlegum sjóðum landsmanna til að hlaupa undir bagga með útgerðarfyrirtækjum. Þegar þurfti að fella gengi íslensku krónunnar alveg sérstaklega til að koma til móts við erfiða stöðu í sjávarútvegi. Þegar ákvörðun var tekin um að taka upp aflamarkskerfið byggði það á þeirri forsendu, fyrst og síðast, að það væru of margar útgerðir, of mörg skip og of margar vinnslustöðvar miðað við þann afla sem í boði var. Velferð íslensku þjóðarinnar byggði á því að það tækist að leysa þann vanda þannig að við gætum fengið notið þess auðs sem svo vissulega er fólginn í þessari miklu auðlind okkar. Þess vegna er alveg furðulegt þegar þeim rökum er beitt - menn segja hér í umræðu að þeir skilji ekki þær áhyggjur sem menn hafi af þessu öllu saman því það sé áfram fiskur í sjónum og hann verði veiddur áfram. Það er alveg rétt. Svo lengi sem menn ofveiða ekki stofnana verður fiskurinn til staðar en það skiptir öllu máli hvaða stjórnkerfi við höfum um slíkar veiðar. Við, Íslendingar af öllum þjóðum, ættum að þekkja það hvernig fer ef stjórnkerfið er ekki skynsamlegt, ef það byggir ekki á þeim ákveðnu meginprinsippum sem ég hef lýst, þ.e. að einhvers konar eignarréttur sé á sóknarréttinum sem geri það að verkum að þeir sem með þann rétt fara leitist við að lágmarka sóknarkostnað sinn og hámarka verðmæti afurðanna. Það fyrirkomulag þýðir reyndar líka að menn fjárfesta með allt öðrum hætti og til lengri tíma en þegar menn voru t.d. við kappveiðar, eins og var hér á þeim tíma sem við vorum með skrapdagakerfið og þar á undan. Menn eru tilbúnir að fjárfesta í tækni sem bæði lækkar framleiðslukostnaðinn og eykur verðmæti þeirra afurða sem unnar eru. Þessi hugsun, langtímahugsun, er svo mikilvæg. Allar breytingar sem gerðar eru til þess að draga úr henni og/eða óhófleg skattlagning sem lögð er á greinina dregur úr allri slíkri hugsun og þá um leið minnkar auðmyndun á Íslandi. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér má segja að auðlindanýtingin snúist ekki um störf eða fjölda starfa. Hún snýst enn og aftur um að mynda auð. Ef málið snerist bara um fjölda starfa væri auðvelt að fjölga störfum til dæmis með því að taka upp kerfi, eins og reyndar hefur verið samþykkt hér á hinu háa Alþingi, þegar tekið var upp kerfi svokallaðra strandveiða þar sem brotið er einmitt gegn allri þessari hugsun, þar sem farið er á skjön við þá meginhugsun að skylda okkar sé sú að hámarka afraksturinn af auðlindinni, að hámarka velferðar þjóðarinnar af henni. Eitt sinn benti íslenskur hagfræðingur á það að vandamál íslensku þjóðarinnar hafi ekki verið skortur á vinnu, og reyndar hafi íslenskur almenningur verið ein vinnupíndasta þjóð Evrópu, en menn báru bara svo lítið úr býtum, vegna þess að það fyrirkomulag sem við höfðum um atvinnustarfsemi okkar skilaði ekki nægum árangri. Í sjálfu sér og um margt er það Íslandssagan í hnotskurn. En það eru ekki bara, virðulegi forseti, þeir þættir sem snúa að auðmynduninni sjálfri sem skipta máli, það er líka spurningin um samhengið á milli eignarréttarins annars vegar og hins vegar þess stjórnfyrirkomulags sem við höfum. Þar er sagan okkur ágæt kennileiti og veitir mikla leiðsögn. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að rekja tvö dæmi um mikilvægi þess hvernig komið er fyrir eignarrétti á auðlindum. Í Bretlandi varð þróunin sú, vegna þess að eignarréttur á landi var til staðar, að sterkt mótvægi myndaðist við konungsvaldið því að á grundvelli eignarréttarins á landi og þeirrar rentu sem þar með myndaðist var hægt að veita ákveðna mótspyrnu gegn valdinu og þar sem - það skipti gríðarlega miklu máli - konungurinn átti ekki allt land varð hann að beita sköttum. Og til að ná fram sköttum þurfti hann samþykki þeirra sem skattlagðir voru. Er þar með kominn grundvöllurinn að breska þingræðinu. Það er akkúrat þetta valdajafnvægi sem fylgir því að ríkið, einvaldur eða stjórnmálamenn, hafi ekki allar eignir á sínu forræði, heldur sé þeim dreift um samfélagið og þar með verði til slíkt mótvægi. Það er mjög mikilvæg lexía sem úr þessari þróun má lesa. Reyndar er það alveg sérstaklega áhugavert að bera þá þróun saman við þróunina í Rússlandi á sama tíma vegna þess að þar var sá grundvallarmunur, sem helgaðist meðal annars af því hversu mikil gnótt var þar af landi, að litið var svo á að enginn einstaklingur gæti átt land. Landið væri í raun og veru eign guðs, verðmætið væri fólgið í mannafla, vinnumönnunum. Síðan varð þróunin sú að alvaldarnir í Rússlandi, fulltrúar guðs á jörðunni, fóru í rauninni með allan þann eignarrétt og allir voru leiguliðar þeirra. Það þýddi auðvitað að valdahlutföllin í því samfélagi voru öll önnur, þegar allt efnahagslegt vald var hjá fáum eða jafnvel einum aðila, borið saman við það sem var til dæmis á Englandi þar sem valdinu var dreift vegna þess að eignarréttinum var dreift og hann varinn. Lexían sem af þessu má draga án þess að farið sé út í þessi mál miklu dýpra er sú að lýðræði og þingræði fer saman við eignarréttinn. Í raun og veru er tómt mál að tala um lýðræði án þess að það sé byggt á eignarrétti og réttarríki, sá eignarréttur sé varinn af réttarríki og réttindi manna séu varin af réttarríki. Þess vegna skiptir það líka máli í okkar samfélagi að við höfum það fyrirkomulag hvað varðar náttúruauðlindir að við reynum sem mest við getum að hafa þessa hluti í dreifðri eign frekar en að þetta sitji allt í höndum stjórnmálamanna. Virðulegi forseti. Þess vegna fer saman velmegun, lýðræði og eignarréttur. Velmegunin og lýðræðið grundvallast á eignarréttinum. Hví skyldi það vera svo að þekkt er að fólk flýr frá Mexíkó til Bandaríkjanna en minna er um að fólk flýi frá Bandaríkjunum til Mexíkós, nema það sé á flótta frá yfirvöldum í því ríki, það er svona einna helst. Þó er það staðreynd að olíulindirnar í Mexíkó, sem eru umtalsvert miklar, eru í eign hins opinbera. Það er almannaeignarhald á olíulindunum í því landi. Í Bandaríkjunum er því öðruvísi farið. Þar er um að ræða einkaeignarrétt. Menn virðast sem sagt flýja sameignina á olíulindunum og yfir í land sem byggir á séreign og einkaeign á auðlindum. Hvers vegna, virðulegi forseti? Jú, vegna þess að tækifærin eru svo miklu fleiri í samfélögum sem nýta auðlindir sínar á grundvelli séreignarréttar. Auðmyndunin er meiri, þar með er fjárfestingin meiri, þar með eru tækifærin fleiri, og það sem meira er, þau eru fjölbreyttari. Meiri líkur eru á því að hver og einn finni hæfileikum sínum og getu farveg í samfélögum sem svona eru uppbyggð. Við hljótum þess vegna að spyrja okkur hversu skynsamlegt það er í sjálfu sér að leggja upp með þá hugsun að ríkisvaldið eigi að eiga allar náttúruauðlindir og síðan geti einstaklingarnir leigt þær. Það hlýtur að vekja menn til umhugsunar hversu skynsamlegt það fyrirkomulag er. Virðulegi forseti. Ég hef úr þessum ræðustól áður rakið þær skoðanir sem ég hef á hugtakinu þjóðareign, hversu misvísandi og afvegaleiðandi það er í allri opinberri umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að það hugtak þýði bara eitt; ríkiseign. Ég held að minna fylgi yrði við þær hugmyndir um að auðlindir yrðu settar í þjóðareign ef orðið þjóðareign væri tekið út og ríkiseign sett í staðinn, því að þá blasir nákvæmlega við hver hin raunverulega hugsun er. Virðulegi forseti. Ég er þess vegna, og hef alltaf verið, mjög á móti gjaldtöku á sjávarútveginn, á þá auðlind, umfram þá gjaldtöku sem felst annars vegar í því að taka gjald fyrir þá þjónustu sem atvinnugreinin fær og er unnin fyrir atvinnugreinina af hálfu ríkisins, t.d. hafrannsóknir og annað slíkt. Síðan á að innheimta gjald af greininni með almennri skattheimtu. Það hefur verið skoðun mín um langa hríð. Um þetta hef ég skrifað fjölmargar greinar og hef lýst þeirri skoðun minni víða. Ég álít að sú fullyrðing sem sett hefur verið fram, að leiðin til þess að þjóðin fái notið auðlindarinnar sé sú að setja á sérstakan auðlindaskatt, sé röng. Ég tel og vísa til þeirra dæma sem ég hef tekið fyrr í ræðu minni og þeirra almennu ályktana sem hægt er að draga af því sem hér hefur verið sagt, að það sé líklegra og reyndar mun líklegra að þjóðin fái notið arðsins af auðlindinni í því formi að lágmarka kostnað við að sækja hana, hámarka tekjurnar og að þeir fjármunir sem eftir eru þegar búið er að endurfjárfesta í greininni leiði út í hagkerfið til fjárfestinga í öðrum greinum. Þannig byggist upp auður í samfélögum, þannig myndast tækifæri. Það er því útúrsnúningur og að mínu mati hættuleg blekking að halda því fram að eina leiðin fyrir þjóðina til að fá notið arðs af auðlindinni sé sú að taka upp auðlindagjald. Ég held að það sé mikil blekking. Ég vil þá færa mig kannski aðeins nær tæknilegum atriðum þess frumvarps sem hér er um að ræða. Talað er um að leggja eigi á auðlindarentu. Hugtakið auðlindarenta hefur ákveðna meiningu og merkingu. Það eru reyndar til fleiri en ein og fleiri en tvær skilgreiningar á auðlindarentunni og hvers eðlis hún er. Ef maður vill einfalda þá umræðu eins og hægt er má nefna dæmi. Ef um tvær auðlindir er að ræða, við skulum segja tvo fiskstofna, tvenn fiskimið, ef þau fiskimið eru sótt á eins bátum með sama hætti og með sama sóknarþunga endurspeglar munurinn sem felst í afrakstri á milli þessara tveggja fiskimiða auðlindarentuna, þ.e. ef fiskimið A gefur umtalsvert meira af sér en fiskimið B, að gefnum sama sóknarþunga, þá er þar um að ræða auðlindarentu, þ.e. aukinn hagnað, sem verður til ekki vegna þess hvernig hún var sótt heldur vegna eðli fiskimiðanna, þau séu frá náttúrunnar hendi betri en viðmiðunarfiskimiðin. Í grunninn er þetta hugsunin. En þetta er miklu flóknara því að við nýtingu auðlindanna fá þær aukið verðmæti vegna þess hvernig að nýtingunni er staðið. Þá kemur aftur að þeirri hugmynd og hugsun sem kom fram hjá John Locke að með því að menn fjárfesti tíma sinn og fjármuni í nýtingu auðlindanna til að lækka nýtingarkostnaðinn og til að auka verðmæti afurðanna myndist eignarréttur því að það aukna verðmæti varð til vegna athafna einstaklinga, vegna áhættutöku einstaklinga og hvernig einstaklingarnir vörðu tíma sínum og fjármunum. Erum við að tala um að slík renta, slík auðmyndun, eigi líka að vera eign ríkisins? Eða er það bara rentan sem til orðin vegna þess innbyggða munar sem er á þessari auðlind miðað við aðrar auðlindir? Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að þeir sem skrifuðu þær reikniformúlur sem lagðar voru til grundvallar í því frumvarpi sem hér um ræðir virðast lítið hafa velt þessu fyrir sér. Þegar þetta er skoðað nánar kemur í ljós að um er að ræða venjulega skattlagningu sem lögð er á reksturinn og veltuna. Á þetta hafa fræðimenn á þessu sviði bent. Ragnar Árnason, prófessor í auðlindanýtingu við Háskóla Íslands, hefur bent á það í umsögn sinni um þetta mál að svona sé þessu farið, að ekki sé um auðlindaskatt að ræða heldur venjulegan og hefðbundinn skatt. Þá kemur sú spurning upp, virðulegi forseti: Hvers vegna í ósköpunum kalla menn þetta auðlindaskatt þegar hann er það svo augljóslega ekki? Hvers vegna að kalla ekki hlutina sínum réttu nöfnum og kalla skatt skatt en vera ekki að reyna að breiða yfir þessa skattheimtu með orðinu auðlindaskattur? Ég veit reyndar hvers vegna það er. Það er vegna þess að það hljómar betur, það hljómar inn í þá orðræðu sem snýr að því að telja þjóðinni trú um að hún fái í engu notið auðlindar sinnar, ef svo má að orði komast, nema slíkur skattur sé lagður á. Í raun og veru er bara verið að hækka skattana á þessa grein. Þess vegna væri skynsamlegt, og ég tek undir þær athugasemdir sem koma fram í áliti 1. minni hluta, sem hv. þingmenn Einar Kristinn Guðfinnsson og Ásbjörn Óttarsson hafa skrifað undir, þar sem bent er á að nær væri að breyta fyrirsögn frumvarpsins þannig að hún endurspeglaði það sem um er að ræða og hvers lags skattheimta þetta er. Ég vil líka vekja athygli á þeim breytingum sem við erum að fara að gera núna, verði þetta að lögum, á sama tíma og frumvarp er hér í þinginu um breytt fyrirkomulag fiskveiðanna, það býr til heilmikla óvissu fyrir okkur. Ég hefði talið skynsamlegra að við hefðum afgreitt það frumvarp fyrst áður en við hefðum snúið okkur að þessu. Og það vekur upp annað atriði sem mig langar að gera að umtalsefni. Um er að ræða umfangsmiklar breytingar á grundvallaratvinnuvegi íslensku þjóðarinnar, um það deilir enginn, held ég. Nú gætu menn velt því fyrir sér hvernig staðið yrði til dæmis að álíka breytingum, við skulum segja á bílaiðnaði í Þýskalandi, á timburiðnaði í Finnlandi, á olíunýtingu í Noregi eða öðrum grundvallaratvinnuvegum í öðrum vestrænum lýðræðisríkjum. Ég leyfi mér að fullyrða, virðulegi forseti, að ekki yrði farið fram með þeim hætti eins og gert var við samningu þessara frumvarpa, að ekkert samráð væri haft við þá sem gerst þekkja til þessara mála og lagður væri, að því er virðist, sérstakur metnaður í það að koma í veg fyrir að fréttir af því hvernig frumvarpið ætti að líta út bærust út svo að þeir sem um þetta þyrftu að véla og vinna við fengju ekkert að vita fyrr en það væri komið í þingið. Hér gengur í salinn, virðulegi forseti, hv. þm. Jón Bjarnason.  Skynsamleg vinnubrögð, virðulegi forseti, hefðu verið þau að ríkisstjórnin hefði komið fram, undir forustu hæstv. sjávarútvegsráðherra, með hugmyndir sínar um hvernig hún hygðist breyta kerfinu. Þá hefðu þær hugmyndir verið sendar til þeirra sem starfa í greininni og til háskólasamfélagsins og kallað eftir athugasemdum á því stigi áður en málið hefði komið hingað inn, kallað eftir athugasemdum um hvaða sjónarmið menn hefðu uppi um þær breytingar. Síðan þegar málið hefði verið komið inn til þingsins hefði hæstv. sjávarútvegsráðherra verið búinn að taka tillit til þeirra athugasemda sem hæstv. ráðherra taldi skynsamlegar og henta sinni pólitísku sýn, og um leið gert líka grein fyrir því þannig að þingið sæi hvað það væri sem hann hafnaði og á hvaða rökum hann hafnaði að gera slíkar breytingar. Með öðrum orðum, að búin væri til einhvers konar hvítbók sem kæmi til þingsins og búið væri að fara í gegnum alla þessa þætti. Þingið gæti síðan kallað eftir ítarlegri umsögnum, skoðað og fengið umsagnir um þær breytingar sem lagðar eru til hér á þinginu. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að nú þegar nefndin hefur lokið starfi sínu milli 1. og 2. umr. og komnar eru fram breytingartillögur í fjölmörgum liðum, sjö liðum ef ég man rétt, hefði ég viljað fá miklu nánari og ítarlegri greiningu frá fræðasamfélaginu, frá þeim sem starfa í greininni, á þeim tillögum. Og að við hefðum góðan og rúman tíma til þess að velta fyrir okkur nákvæmlega hvaða afleiðingar slíkar breytingar sem þar eru lagðar til mundu hafa á greinina af því að, enn og aftur, þetta er grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar. Þannig tel ég að eigi að standa að verki í grundvallarmáli eins og stjórn fiskveiða er, að ekki eigi að fara fram með þessu offorsi, að ekki eigi að fara þannig fram að einangra málið svo mikið að sjónarmið komist ekki að fyrr en hér inni á þingi, sem tefur vitanlega allan framgang málsins í þinginu og eykur óvissuna um hver áhrifin verða nákvæmlega ef frumvarpið verður að lögum. Virðulegi forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég nefna eitt atriði alveg sérstaklega í þeim breytingartillögum sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt fram og snýr að 7. lið þeirra. Þar er kveðið á um að hægt verði að draga frá veiðigjaldi vaxtagjöld séu þau til komin vegna kaupa á veiðileyfum, vegna kaupa á kvóta. Þetta er mjög umhugsunarvert. Væntanlega og ég vænti þess að þetta eigi rót sína að rekja til þeirrar umræðu sem er og hefur verið um getu greinarinnar til þess að standa undir því gjaldi í ljósi þeirrar skuldastöðu sem hún býr við. Virðulegi forseti. Þá kemur sú spurning upp eðlilega hvort það sé málefnalegt og eðlilegt og gott fordæmi fólgið í því að við segjum við eina atvinnugrein: Þið sem keyptuð veiðiheimildir og tókuð til þess mikil lán og höfðu lítið eigið fé, þið getið dregið frá veiðigjaldinu hluta af vöxtum ykkar. En þeir sem notuðu eigið fé, fóru varlega og tóku minni lán geta ekki nýtt sér slíkt. Þetta er mjög til umhugsunar. Ég er ekki sannfærður um að þetta séu skynsamleg eða góð skilaboð, ekki vegna þess að ég vilji að lagt sé á gjaldið. Ég er á móti þessu gjaldi, en ég held að þessi framkvæmd sé í það minnsta til umhugsunar hvað það varðar að senda þau skilaboð frá þinginu að það sé betra að fjárfesta með lánum en með eigið fé. Ég er ekki viss um að það sé tilgangurinn eða hafi verið hugsun þeirra sem lögðu þetta til heldur miklu frekar viðbragð við þeirri gagnrýni sem hefur komið fram um að vegna skuldsetningarinnar eigi greinin erfitt með að greiða þetta. Þá stendur það einmitt eftir: Hvað með þá sem lögðu fram sitt eigið fé? Það eru akkúrat svona atriði, virðulegi forseti, sem gera það að verkum að maður hefur áhyggjur af því að hér eigi núna á örfáum dögum að fara með frumvarpið í gegnum þingið, samþykkja það á hlaupum með þessum hætti og síðan ætlum við bara að vona að þetta gangi nú allt saman blessunarlega fyrir sig. Þannig á ekki að vinna svona mál, virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það væri affærasælast að málið yrði lagt til hliðar. Við mundum vísa því frá og segja, sem það svo augljóslega er: Þetta er vanbúið mál. Augljóst var þegar það var lagt fram að það var vanhugsað. Það reikniverk sem lagt var til grundvallar var vanhugsað. Mig langar að nefna eitt. Sú hugmynd sem hvílir á því að búa eigi til reikniverk til að áætla hvað heil atvinnugrein á að fjárfesta fyrir mikið og hvað eðlilegur afrakstur er til hluthafa o.s.frv. ber vott um, að mínu mati, hugsun um efnahagsmál sem er ekki til þess fallin, og er þá vægt að orði kveðið, að auka velmegun og auð í samfélaginu. Það að reyna að stýra efnahagsstarfseminni með reikniformúlum eins og þessari býður alltaf hættunni heim. Það mun alltaf leiða til þess að auðlindin verði ekki nýtt með eins hagkvæmum hætti og mögulegt er vegna þess að reikniformúlan fer þá að stýra miklu en ekki vit manna og þekking á því hvernig best er að gera það. Reiknimeistari ríkisins, sá sem býr til reikniformúluna, það er hans vit eða hennar sem mestu á að ráða en ekki þeirra sem best og gerst þekkja til. Þetta kann aldrei góðri lukku að stýra. Ég er alfarið á móti slíkri nálgun hvernig við eigum að haga og stjórna efnahagsmálum okkar. Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að allt þetta mál eigi að fara héðan úr þingsalnum og að setjast þurfi aftur yfir þetta allt. Það þarf að vinna þetta saman. Ef menn vilja breyta starfsumhverfi sjávarútvegsins þarf að ganga frá slíkum breytingum fyrst áður en menn byrja yfir höfuð að velta því fyrir sér hvort þeir vilja auka skattheimtuna á þessa grein. Virðulegi forseti. Ég ætla mér í síðari ræðum mínum í umræðunni að ræða um áhrif þessarar skattlagningar á landsbyggðina og hvernig ég tel að slík skattlagning, eins og sú sem hér er lagt upp með, muni valda gríðarlegum skaða í sjávarbyggðum landsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir ræðuna. Ég stoppaði sérstaklega við þann hluta ræðunnar sem ég tel varða það hvernig hv. þingmaður nálgast væntanlega stjórnmálin, grunnhugmyndafræðina og áherslurnar sem hann lagði á mikilvægi einkaeignarréttarins. Hann nefndi til samanburðar íslenska sjávarútveginn og mexíkóska olíuiðnaðinn. Ég velti fyrir mér hvort það sé einhver sérstök ástæða fyrir því að hv. þingmaður hafi ákveðið að ræða frekar um Mexíkó en Noreg. Hið opinbera á líka olíufélagið í Noregi. Það á líka raforkufyrirtækið Statkraft og Norsk Hydro. Það á stærsta norska bankann, DnB NOR, og enn fremur símafyrirtækið, Telenor, og stjórnar 31,6% af skráðum félögum. Ég held að við getum flest verið sammála um að lífskjör mælast hvergi betri en í Noregi. Hvernig ganga þessi rök þá eiginlega upp hjá hv. þingmanni að það sé alltaf best að eignarhaldið sé hjá einkaaðilum? Ég var mjög fegin að heyra líka að hv. þingmaður ætlaði að tala sérstaklega um hlut landsbyggðarinnar. Ég hef fyrst og fremst viljað nálgast þetta mál út frá því að þarna sé verið að auka ójöfnuðinn í samfélaginu, ójafnræði þegnanna, með því að skattleggja landsbyggðina langt umfram það sem fólkið á höfuðborgarsvæðinu er skattlagt. 

Virðulegur forseti. Ég svara því fúslega. Dæmið um olíuauðlindir í Mexíkó annars vegar og Bandaríkjunum hins vegar valdi ég vegna þess að það er stöðugur straumur fólks frá Mexíkó til Bandaríkjanna. Ástæðan fyrir því að ég nefndi það dæmi er sú að þar sé um að ræða sameign á auðlindinni hefur ekki reynst þeirri þjóð mjög vel. Þær voru reyndar þjóðnýttar. Þær höfðu áður verið í einkaeign en voru þjóðnýttar. Þá kem ég að þeim þætti sem snýr að Noregi. Ég er þeirrar skoðunar að ef um er að ræða náttúruauðlind þar sem engin nýtingarsaga er til staðar eða þar sem ríkið á raunverulega nýtingarsöguna, eins og á til dæmis við um stóran hluta af orkuauðlindum á Íslandi, snúi dæmið allt öðruvísi. Þá vísa ég aftur til þeirrar hugmyndar sem ég lýsti áðan, t.d. hjá John Locke, um hvernig eignarrétturinn myndast vegna hefðar eða nýtingar. Þar sem ekki er um að ræða nýtingarsögu einstaklinga heldur ríkisins myndar það auðvitað grunninn. Þannig var það með olíuauðlindirnar í Noregi. Svo er annað mál hvort það verði eða sé þannig að Norðmenn gætu haft það í raun enn þá betra vegna þess að þegar horft er til mannfjöldans í Noregi eru auðlindirnar þar alveg gríðarlegar. Ég veit að hv. þingmaður þekkir vel til umræðunnar í því landi. Það eru ekki allir þar sammála um að Norðmenn geri þessa hluti best. Það hafa verið færð fyrir því veigamikil rök að í raun sé um að ræða nokkra sóun sem felist til dæmis í norska olíusjóðnum og hvernig honum er ráðstafað. Það er önnur umræða en aðalatriðið er að það dæmi sem ég tók af Mexíkó og Bandaríkjunum snýr að því sem ég nefndi áðan en það er ekki þannig að allar auðlindir verði sjálfkrafa í eigu einstaklinga. Þar ræður nýtingarsagan mestu um hver fer með þetta, en ég tel að lesa megi úr sögunni þann lærdóm að þeim þjóðum hafi að öllu jöfnu farnast best sem hafa treyst á nýtingarrétt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að skýra aðeins betur hvað hann átti við. Ef við horfum til Íslands og nágrannalandanna, landa í Vestur- og Norður-Evrópu, hefur mér frekar fundist fjölbreytileikinn í efnahagslífinu einkenna þau. Ríkið er virkt, einkaaðilarnir líka og svo ætla ég að nefna að við erum líka oft með mjög öfluga samvinnuhreyfingu. Það virðist skipta máli. Þegar maður ber saman upplýsingar um Mexíkó og Noreg, sem væntanlega er eitt af því sem skiptir líka máli fyrir Bandaríkin þó að menn hafi talað um mikinn ójöfnuð þar, virðist jöfnuður vera eitt af lykilatriðunum til að tryggja samfélagslega sátt. Þá vil ég koma að þessu sem ég vona svo sannarlega að þingmaðurinn fari mjög vel í gegnum þegar hann kemur aftur í ræðu, en líka í andsvari við mig, hvort hann hafi ekki áhyggjur af því sem mun gerast með þessari miklu skattlagningu á landsbyggðina. Með henni eykst óréttlætið og ójöfnuðurinn í samfélaginu sem getur einmitt gert það að verkum að það trosnar upp úr samfélagssáttmálanum. Ég held að flestir Íslendingar séu sammála um að við viljum borga í sameiginlega sjóði til að byggja upp vegakerfið, heilbrigðiskerfið, félagslega kerfið og menntakerfið. Ákveðið hlutfall íbúa upplifir að það borgi og borgi í þessa sameiginlegu sjóði en fái mjög takmarkað af því til baka.

Virðulegi forseti. Það er einmitt í nafni jöfnuðar sem meira að segja stöndug ríki og rík samfélög hafa orðið fátæk vegna þess að stjórnendur þessara ríkja lofuðu jöfnuði og jöfnuðu alla niður á við, gerðu alla jafnfátæka. Um þetta eru fjölmörg dæmi. Það er ekki jöfnuðurinn sjálfur sem er markmiðið heldur það að auka auðlegð og velferð þjóðanna. Það er grundvallaratriðið. Þannig verða tækifærin til og fjölbreytileikinn. Þannig finna sem flestir einstaklingar kröftum sínum og getu viðspyrnu. Þannig miðar okkur smám saman áfram. Það er ekkert sjálfgefið að sérhver kynslóð sem tekur við verði betur stödd eða ríkari en sú sem á undan gekk. Það er ekki sjálfgefin niðurstaða. Ég er aftur á móti sammála hv. þingmanni um að sú skattlagning sem hér er lagt upp með muni hafa mjög alvarleg áhrif á landsbyggðina.

Rétt.

Hún dregur úr möguleikum fyrirtækja sem þar starfa til að fjárfesta í nærumhverfi sínu, til að taka þátt í samfélaginu þar til að styrkja íþróttir, menningarstarfsemi og annað slíkt, og til að greiða hærri laun. Þrátt fyrir það sem hér hefur komið fram um að það sé hægt að draga þennan lið frá gjaldinu er augljóst að með því að arðurinn minnkar, þ.e. arður tekinn úr greininni og hann er færður inn til ríkisins, minnka þegar fram í sækir möguleikarnir til að fjárfesta, til að auka tæknistigið og þar með auka verðmæti hverrar vinnustundar. Það endurspeglast svo í laununum. Þannig gerum við þjóðina miklu fátækari en hún þyrfti að vera. Við drögum úr auðmynduninni. Þess vegna segi ég: Já, ég er sammála hv. þingmanni um mikilvægi þess að samfélagssáttmálinn haldi. Hann þarf að halda á réttum forsendum. Þessi skattlagning 

Frú forseti. Hv. þingmanni varð tíðrætt um það hvernig arðinum af auðlindinni skyldi varið. Ég hygg að okkur greini verulega á í þessari arðhugmyndafræði.  Það er alveg hárrétt að ég legg miklu meiri áherslu á hinn samfélagslega sáttmála sem hv. þingmaður vék að, einnig varðandi sjávarútveginn. Það frumvarp sem hér liggur fyrir af hálfu núverandi sjávarútvegsráðherra er að því leyti til verulega ólíkt því frumvarpi sem ég lagði fram sem sjávarútvegsráðherra út af byggðatengingunum. Ég lagði ríka áherslu á byggðatengingar í sjávarútveginum, rétt sjávarbyggðanna til að njóta auðlindanna fyrir ströndum sínum, rétt íbúanna til að njóta auðlindarinnar og ávaxta hana.

Rétt.

Þetta var eins og rauður þráður í gegnum nálgun mína hvað varðaði fiskveiðistjórn. Kæmi til beinnar gjaldtöku eins og veiðigjalds legði ég áherslu á að hluti af því 

Virðulegi forseti. Ég vil segja eitt vegna orða hv. þingmanns. Við erum kannski sammála um það, og það kom mér svolítið á óvart í ræðu hv. þingmanns, að það sé betra að auðurinn leiti út úr þessum fyrirtækjum þannig að hann sé fjárfestur inn í greinina og síðan í aðra starfsemi ef menn hafa klárað nauðsynlegar fjárfestingar en síðan innheimti ríkið eðlilegan skatt af því öllu saman, skatt af sjávarútvegsfyrirtækjunum sem og af þeim fjárfestingum sem sjávarútvegsfyrirtækin ráðast í annars staðar. Við hv. þingmaður þekkjum það af því að við höfum rætt þessi mál áður í þingsal að við verðum sennilega seint sammála um þann þáttinn sem hv. þingmaður nefnir, þann sem snýr að fyrirkomulagi fiskveiðanna. Ég er þeirrar skoðunar að það beri að koma því þannig fyrir að við búum til sem mestan auð úr þessu. Það þýðir auðvitað og hefur þýtt það á undanförnum árum og áratugum að störfum hefur fækkað, það er alveg augljóst. Það þarf núna færri hendur en áður til að vinna sama magn af afla. Afkoma fiskvinnslu- og sjávarútvegsfyrirtækjanna er betri en hún var. Þetta er staðreynd og ég tel þetta gott fyrir íslenska þjóð. Hvað varðar þá hugsun að skilja auðinn eða verðmætin eftir í sjávarbyggðunum er rétt að hafa í huga að langstærstur hluti þjóðarinnar býr við sjávarsíðuna. Það er svolítið umhendis og undarleg hugsun að ætla sér að taka fjármunina úr hinum dreifðu byggðum suður til Reykjavíkur í þeirri von að það kerfi haldi sem hv. þingmaður, fyrrverandi hæstv. ráðherra, ætlaði sér að leggja upp með, þ.e. að það fjármagn mundi síðan leita til baka. Ég verð að segja eins og er að reynsla mín af íslenskum stjórnmálum, mörg góð, er frekar sú að þegar peningarnir eru komnir inn í ríkissjóð er tilhneiging til að þeim sé eytt á því svæði sem þinghúsið stendur 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, ríkissjóður er sífellt glorhungraður  Eins og hér hefur áður verið vikið að varðandi rannsóknir Vífils Karlssonar sem þekkir hvað best fjárhag sveitarfélaganna og hvernig hann hefur þróast á undanförnum árum og breytingar á byggðum er það mat hans að um 80% af veiðigjöldum, hvort sem þau eru há eða lág, fari til höfuðborgarsvæðisins sé þeim stýrt þangað. Við sjáum hvað hefur gerst. Við deildum á sínum tíma um rétt Landsvirkjunar til að hækka arðsemiskröfu sína o.s.frv. Ég vildi sjá þá hagkvæmni í lægra raforkuverði til neytenda en ekki í því að Landsvirkjun gæti greitt eiganda sínum, ríkinu, fé beint í ríkissjóð. Ég vildi að hagkvæmnin rynni til íbúanna sjálfra. Veiðigjaldið leggst þyngst á minni sjávarbyggðir úti um land sem borga líka hærra raforkuverð. Þegar samþykkt var að innleiða raforkutilskipun Evrópusambandsins á sínum tíma átti að jafna út raforkuverðið en það hefur ekki staðist. Ég er ekkert á móti því að við tökum hófleg veiðigjöld en ég spyr þingmanninn um afstöðu til þeirra tillagna sem ég hef lagt fram og legg áherslu á, 

Forseti biður hv. þingmann að virða ræðutíma, svo og aðra þingmenn.

Virðulegi forseti. Að baki þeim frumvörpum sem við höfum verið að ræða hér, þessu gjaldtökufrumvarpi og eins því sem bíður og snýr að stjórn fiskveiðanna, liggur sú hugsun að um sé að ræða einhvers konar þjóðareign. Gjaldtakan hefur verið byggð á þeirri hugsun. Það kann að vera svolítið erfitt að komast að þeirri niðurstöðu, jafnvel þótt ágæt sé eins og hv. þm. Jón Bjarnason hefur komist að, að það sé nauðsynlegt að arðurinn verði skilinn eftir eða gjaldið fært til sjávarbyggðanna. Það getur vel verið að menn spyrji á grundvelli þess að um sé að ræða einhvers konar þjóðareign, sameign þjóðarinnar, þeir sem búa fjarri sjávarsíðunni, t.d. íbúar Hveragerðis eða þeir sem búa á Selfossi: Eigum við ekki einhvers konar hlutdeild í þessum arði? Er það eðlilegt að aðrir íbúar, þeir sem ekki starfa í sjávarútvegi en búa þó við sjávarsíðuna, fái í sinn hlut þetta gjald en ekki við hin sem búum ekki við sjávarsíðuna og tökum ekki þátt í sjávarútvegi? Menn geta ekki bæði sleppt og haldið, það er ekki bæði hægt að halda því fram að hér sé um að ræða þjóðareign og byggt gjaldtökuna á þeirri hugsun og um leið beint gjaldinu í einhverjar ákveðnar áttir. Annaðhvort verða menn að hafa þjóðareign, sem ég reyndar lít á sem ríkiseign, og þá verður gjaldið að dreifast jafnt, eða menn leggja þetta á sem almennan skatt, þá á þeim grundvelli að ekki sé um að ræða þjóðareign og beina þannig skattinum eftir þeim leiðum sem við höfum á þinginu í ákveðnar áttir. Það verður ekki bæði sleppt og haldið í þessu, virðulegi forseti. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það sé röng hugsun að ætla sér að efla landsbyggðina með því að leggja á auðlindaskatt. Ég vísa, eins og sumir aðrir hv. þingmenn hafa gert, til þeirra skoðana sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon setti fram fyrir nokkru þar sem hann fór yfir þau meginatriði sem hann fann gegn því að sett yrði á auðlindagjald. Það var sett fram í einum tíu umræðupunktum, virðulegi forseti, 

Það er nú góð spurning.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um veiðigjöld sem er annað frumvarpið sem snertir framtíðarskipan stjórnar fiskveiða hér á landi. Í raun er það bagalegt að við ræðum það mál nú sem tengist beint öðru máli, þ.e. um það með hvaða hætti við viljum haga þessum málum til framtíðar litið, því það helst í hendur hvað við teljum að íslenskur sjávarútvegur geti greitt í veiðigjöld. Það fer náttúrlega allt eftir því hvernig starfsumhverfið verður og er óljóst og í þoku og það frumvarp fast í atvinnuveganefnd þingsins. Þess vegna er dapurlegt að þurfa að standa í svo þokukenndri umræðu í stað þess að bíða með að ræða þetta mál þar til það mál hefur verið leitt til lykta. Við gætum þá nýtt tímann á Alþingi til að ræða um hvernig við getum komið frekar til móts við skuldug heimili, hvernig við getum aukið atvinnu í landinu og komið til móts við atvinnulífið og um önnur mál gætum við eytt tímanum hér á Alþingi í að ræða frekar en að standa hér í þokukenndri umræðu í ljósi þess að alls óljóst er hvernig fer með meginstefnuna í fiskveiðistjórnarmálum til lengri tíma litið. Þessi mál komu mjög seint inn í þingið eftir að ríkisstjórnin hafði verið að vandræðast með sjávarútvegsmálin í lengri tíma. Þegar málin voru kynnt var nefnt sérstaklega að víðtækt samráð hefði verið haft við fjöldann allan af aðilum við samningu frumvarpsins. Þess vegna kemur á óvart þegar ég les nefndarálit fulltrúa Framsóknarflokksins í atvinnuveganefnd, hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar, það sem fram kemur á bls. 7 í áliti hans, með leyfi frú forseta, undir fyrirsögninni Samráð: „Í svörum umsagnaraðila við fyrirspurnum 2. minni hluta kom fram að ekkert samráð var haft - ekki neitt við neinn. Ekki við Hagstofuna, þrátt fyrir að aðferðafræðin ætti uppruna sinn þar. Ekki við hagsmunaaðila greinarinnar, þrátt fyrir að meiri hlutinn haldi fram að byggt sé á niðurstöðu samráðs- og sáttanefndar sjávarútvegsráðherra frá hausti 2010. Ekki við sveitarfélögin, þrátt fyrir að samkvæmt frumvarpinu sé tekin tíu sinnum hærri upphæð út úr sjávarútvegssamfélögunum en áður var. Ekki við samtök á vinnumarkaði, þrátt fyrir stöðugleikasáttmála og samninga við þau við gerð kjarasamninga. Allir aðilar gagnrýna harðlega samráðsleysið og undir það tekur 2. minni hluti. Rétt er í þessu samhengi að benda á stefnu Framsóknarflokksins sem eins og áður sagði kom fram í þingsályktunartillögu. Að henni stóðu allir þingmenn Framsóknarflokks.“ Og í framhaldi af þeim orðum er sú tillaga rakin. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að eðlilegt sé að víðtækt samráð sé viðhaft þegar kemur að grundvallarstefnubreytingu er snertir íslenskan sjávarútveg. Yfirgangur framkvæmdarvaldsins er með hreinum ólíkindum, að ætla Alþingi Íslendinga einungis nokkra daga til þess að ganga frá slíku grundvallarmáli, jafnvel að neita fulltrúum minni hlutans í nefndinni að kalla fyrir gesti til að fá svör við mikilvægum spurningum. Mér er það til efs að önnur ríkisstjórn hafi komið fram af jafnmiklum hroka og yfirgangi gagnvart Alþingi Íslendinga og sú ríkisstjórn er nú situr. Það eru nefnilega engin smámál sem við ræðum hér. Þau snerta 35 þús. einstaklinga sem hafa atvinnu og lifibrauð sitt beint af íslenskum sjávarútvegi eða fyrirtækjum sem þjónusta þá mikilvægu undirstöðuatvinnugrein okkar. Hv. þingmenn hafa ýjað að því - ekkert ýjað að því heldur hafa þeir sagt það hreint út að við þingmenn Framsóknarflokksins séum að ganga einhverra sérhagsmuna í málinu, að einhverjar annarlegar hvatir séu hjá okkur þegar við viljum ræða þessi mál ítarlega sem snerta, eins og ég sagði áðan, 35 þús. landsmenn. Eru það einhverjir sérhagsmunir að við framsóknarmenn skulum tala máli sjómanna, fiskvinnslufólks, fólks sem starfar við löndun, rafvirkja sem þjónusta sjávarútveginn hringinn í kringum landið? Bókhaldsskrifstofur, vöruflutningabílstjórarnir sem ferja sjávarfang daglega á þjóðvegum landsins, eru það sérhagsmunirnir sem við erum að tala fyrir þegar við viljum fara varlega í að kollvarpa því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við? Við erum nefnilega ekki bara að tala um einhver risastór sjávarútvegsfyrirtæki. Við erum að tala um lítil og meðalstór fyrirtæki á Íslandi sem hafa margvíslega hagsmuni af því að íslenskur sjávarútvegur standi styrkum fótum. En áróðursmeistarar ríkisstjórnarinnar setja málið upp með þeim hætti að við séum einungis að verja hagsmuni örfárra auðmanna en að sjálfsögðu er það ekki svo. Sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnugrein byggðarlaga vítt og breitt um landið og þau samfélög hafa lagt til ríkissjóðs gríðarlega mikla fjármuni í formi þeirrar starfsemi sem þar er. Það frumvarp sem kom fram gerði ráð fyrir veiðigjaldi upp á sirka 22 milljarða kr. Þegar nánar var að gáð kom í ljós að skattlagningin gat í sumum tilvikum verið 140%, sem á íslensku þýðir að þá borgi sig einfaldlega ekki að standa í neinni atvinnustarfsemi. Þegar vinstri menn koma fram með þá hugmyndafræði að auknir skattar, og stórauknir skattar í þessu tilviki, auki tekjur er það hreinasta öfugmæli. Þegar 100% skattur er innheimtur af tekjum manns borgar sig ekki fyrir mann að vinna og það borgar sig ekki fyrir fyrirtæki að skila arði og vera í starfsemi. Fram hefur komið í könnun sem Vífill Karlsson birti fyrir nokkrum árum að 75% af opinberu fé, þ.e. skattpeningum almennings, er varið til Reykjavíkursvæðisins, en það svæði aflar einungis 42% af tekjum ríkisins. Þarna er mikill halli í ljósi þess að mikið innstreymi er til Reykjavíkur af landsbyggðinni, meðal annars vegna þeirrar grundvallarstarfsemi sem sjávarútvegurinn er. Þau hlutföll eiga eftir að skekkjast enn meira verði þetta frumvarp að lögum. Það er einfaldlega óásættanlegt að hlusta á hv. þingmenn tala um að við séum að ræða um eitthvert sérstakt réttlæti. Eða er það eitthvert réttlæti að halda áfram að auka skattálögur á landsbyggðina þegar slík skekkja er fyrir hendi? Við höfum horft á þessa norrænu velferðarstjórn á undanförnum mánuðum tilkynna niðurskurðaráform á fjölmörgum stöðum á landsbyggðinni, sérstaklega þegar kemur að grunnþjónustu eins og heilbrigðisþjónustunni. Þar hefur verið skorið niður og var lagt af stað, eins og í tilfelli Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga, með 40% niðurskurð, takk fyrir. Síðan kom hæstv. þáverandi fjármálaráðherra í hlutverki góða mannsins og sagði: Ja, við munum helminga þennan niðurskurð. Og þá er ríkisstjórnin farin allt í einu að leika einhvern góðan aðila, en að sjálfsögðu var niðurskurðurinn of mikill, og hefur verið, gagnvart grundvallarþjónustu í mörgum byggðarlögum á landsbyggðinni. Og enn skal haldið áfram, það skal leggja á aukinn landsbyggðarskatt. Það er hárrétt sem kom fram hér áðan hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem gegndi embætti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að tenging þessa frumvarps við byggðirnar, sjávarbyggðirnar og styrkingu byggðanna, þ.e. að sú hugsun að stór hluti af veiðigjaldinu eigi að renna til hinna dreifðu byggða hefur gufað upp undir forustu hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar. Það er því allt önnur nálgun á frumvarpi þáverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jóns Bjarnasonar - sem hæstv. utanríkisráðherra kallaði reyndar bílslys - og því sem við ræðum nú. Hér er nálgunin sú að skattleggja sjávarbyggðirnar sérstaklega og ég mun fara yfir umsagnir nokkurra sveitarfélaga á eftir. Ég sé að mér er skammtaður lítill tími hér. Í ljósi þess að ég þarf að koma mörgum málum á framfæri væri kannski ágætt að vita hvað ég á mikinn tíma eftir.

Það standa eftir átta mínútur og 52 sekúndur eins og stendur á klukkunni núna. Það er einhver villa í klukkunni, við þurfum að skoða þetta betur og ég bið hv. þingmann um að halda bara ró sinni og halda áfram ræðu sinni. Við munum laga klukkuna og tímasetninguna.

Frú forseti. Það er alls enginn æsingur hér í ræðustól. Það er af sem áður var þegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð var í stjórnarandstöðu og hv. þáverandi þingmaður, Ögmundur Jónasson, hrópaði og kallaði þannig að það heyrðist fram í sali mötuneytis þingsins, það er enginn svoleiðis æsingur. Reyndar væru alveg efni til þess að brýna raustina, þó að það væri ekki nema til þess eins að fá einhverja stjórnarliða hingað í salinn til að skiptast á skoðunum um grundvallarmál sem snertir atvinnu 35 þús. Íslendinga. Þegar við tölum um íslenskan sjávarútveg og setjum það í víðara samhengi er það nú svo að íslenskur sjávarútvegur er ekkert vandræðabarn, hann er ekkert vandræðabarn þegar kemur að aðkomu ríkisins í þeirri atvinnustarfsemi. Hér á landi skilar atvinnugreinin milljörðum inn í ríkissjóð, sem betur fer, meðan aðrar þjóðir í Evrópu reka ríkisstyrktan og óhagkvæman sjávarútveg, þannig að í staðinn fyrir að fá tekjur af atvinnugreininni hafa ríki í Evrópusambandinu verið að greiða með henni. Maður veltir fyrir sér: Til hvers í ósköpunum ætla menn að kollvarpa slíku kerfi - sem vissulega hefur á sér einhverja galla og við skulum sníða þá af - en þrátt fyrir suma galla kerfisins, ekkert kerfi er svo sem fullkomið, er algjör óþarfi að snúa því algjörlega við. Ég nefndi landsbyggðarskatt og hvernig ríkisstjórnin hefur vegið markvisst, að mér sýnist á stundum, gegn byggðastefnu í landinu. Ég nefndi áðan hversu harkalega hefur verið skorið niður í velferðarþjónustunni á landsbyggðinni, við erum að bæta hér við öðrum landsbyggðarskatti og við horfum á hátt raforkuverð. Við horfum líka til þess að heill stjórnmálaflokkur, sem heitir Samfylkingin, fór fram undir kjörorðinu „störf án staðsetningar“, sem vakti mikla gleði vítt og breitt um landið. Og ég efast ekki um að þeir voru ófáir sem ákváðu að greiða Samfylkingunni atkvæði sitt til þess að efla opinber störf á landsbyggðinni því að störf án staðsetningar áttu að miða að því að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni, en það snerist upp í andhverfu sína eins og svo margt hjá þessari blessaðri ríkisstjórn. Fyrsta starfið sem var auglýst án staðsetningar var starf forstöðumanns Vatnajökulsþjóðgarðs, sem maður hefði nú haldið að eðli málsins samkvæmt ætti að vera staðsett á Egilsstöðum, Höfn eða norður í Þingeyjarsýslum, en ákveðið var undir forustu samfylkingarráðherra að auglýsa það starf án staðsetningar og niðurstaðan varð sú að framkvæmdastjórinn stýrir þjóðgarðinum fyrir austan úr 101 Reykjavík. Þetta er nú nálgun ríkisstjórnarinnar þegar kemur að byggðamálum og enn skal haldið áfram, það er öllu snúið á hvolf, frú forseti. Ég rakst á grein í Útveginum þar sem haft er eftir Steingrími J. Sigfússyni, sem þá var þingmaður Alþýðubandalagsins, að hann hafni hugmynd um veiðigjald alfarið og gerði sig breiðan á stjórnmálafundi á Akureyri í þeim málflutningi. Þetta var 1997 og mig langar að vitna til þeirra orða þáverandi hv. þingmanns Alþýðubandalagsins, Steingríms J. Sigfússonar, með leyfi frú forseta: „Hugmyndir um að taka marga milljarða eða milljarðatugi út úr sjávarútveginum í formi veiðigjalds eru í besta falli mjög varhugaverðar og í versta falli stórhættulegar. Ekkert eitt mál er afdrifaríkara fyrir framtíð byggðakeðjunnar hringinn í kringum landið.“ Þáverandi hv. þingmaður heldur áfram, með leyfi forseta: „Veiðigjald yrði íþyngjandi fyrir sjávarútveginn og það yrði íþyngjandi fyrir byggðarlögin. Fyrir mér er málið ekki flókið og það þarf ekki að eyða miklum tíma í að rífast um það fram og aftur.“ Áfram heldur hv. þingmaður: „Í hvað hefur hagnaður Síldarvinnslunnar í Neskaupstað farið undanfarin ár? Hann hefur í meginatriðum farið í endurnýjun loðnubræðslunnar, í að kaupa Blæng, fór í að endurbyggja Beiti og fer í að endurbyggja Börk. Ef þessi hagnaður hefði að stórum hluta til verið gerður upptækur hefði hann ekki farið í þetta. Málið er ekkert flóknara. Það hefur alltaf verið þannig að starfsfólk sjávarútvegsfyrirtækjanna, sjómennirnir, fiskvinnslufólkið og íbúar sjávarútvegsbyggðarlaganna hafa deilt og munu deila kjörum með sjávarútveginum á sínum heimaslóðum.“ Frú forseti. Ég er að vitna hér til orða hæstv. ráðherra sem leggur fram frumvarp um tugmilljarða veiðigjald á hinar dreifðu byggðir. Er hægt að komast í meiri mótsögn við sjálfan sig í málflutningi? Það er reyndar þannig með Vinstri hreyfinguna – grænt framboð að mörgum stefnumálum þeirra hefur nú verið snúið á hvolf og hefur hv. þm. Jón Bjarnason gert grein fyrir því í andsvari hér fyrr í kvöld að þetta frumvarp sé ekki í takti við það frumvarp sem hann vann í sinni tíð sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er því ágreiningur innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þegar kemur að stefnu í sjávarútvegsmálum, það er augljóst. Reyndar er það fáheyrt að einungis örfáum dögum eftir að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var látinn taka poka sinn kom hæstv. forsætisráðherra hingað upp í stól Alþingis og - eins og unga fólkið segir í dag - hraunaði bókstaflega yfir hv. þingmann og sagði að það væri allt honum að kenna sá seinagangur sem hafði átt sér stað í meðferð sjávarútvegsmála hér í þinginu. Ég held að sjaldan hafi forsætisráðherra farið jafnhörðum orðum í garð stuðningsmanns eigin ríkisstjórnar og hæstv. forsætisráðherra gerði þá. Og þó býr ríkisstjórnin við mjög nauman meiri hluta eins og við þekkjum vel. Maður veltir líka fyrir sér trúverðugleika ríkisstjórnarinnar þegar kemur að kosningavíxlum. Eins og við þekkjum kynnti ríkisstjórnin einn slíkan á blaðamannafundinum sem haldinn var um sérstaka fjárfestingaráætlun sem fólst í því að fjármagna nokkur verkefni með því að ofurskattleggja undirstöðuatvinnugrein landsbyggðarinnar. Sem mun samkvæmt umsögnum því miður hafa áhrif á laun starfsfólks sjávarútvegsfyrirtækjanna, á fjárfestingu þeirra fyrirtækja í innviðum samfélagsins og mun þá líka minnka virði fyrirtækjanna. Hvað þýðir það? Virði þeirra fyrirtækja mun minnka, sem eru mörg hver mjög skuldsett og stærsti lánveitandi íslensks sjávarútvegs er íslenski þjóðarbankinn, Landsbankinn, en hinn hlutann af fjárfestingaráætluninni átti að fjármagna með sölu á bankanum og hlutum í öðrum fjármálastofnunum. Hvaða rekstrarvit er á bak við þá hugmyndafræði að koma fram með mál sem veikir tilvistargrundvöll sjávarútvegsfyrirtækjanna, og mundi setja mörg hver í þrot? Þar af leiðandi mundi það veikja eignasafn Landsbankans og minnka virði Landsbankans við sölu. Hver mundi vilja kaupa Landsbankann ef það vofði yfir að fyrirtæki væru unnvörpum að verða gjaldþrota vegna hinnar nýju stefnu ríkisstjórnarinnar? Það er alveg ljóst að sú fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin lagði fram, og tengist beinlínis því frumvarpi sem við erum að ræða, gengur einfaldlega ekki upp. Enda sýndist mér af áhuga almennings og opinberri umræðu um þetta kosningaplagg Samfylkingar og Vinstri grænna, og kannski einhverra fleiri framboða, að því hafi verið tekið mátulega alvarlega. En hugmyndafræðin finnst mér slæm. Þá á ég við að málflutningur ríkisstjórnarinnar er sá að með þessari áætlun eigi að fjárfesta ákveðin verkefni tengd meðal annars samgöngubótum. Þá er orðræðan orðin þannig við fólk á Norðfirði, annars staðar í Fjarðabyggð, fyrir vestan og á fleiri stöðum: Ja, ef þið samþykkið ekki frumvarpið um veiðigjöld verður mögulega seinkun á bráðnauðsynlegum samgönguframkvæmdum í viðkomandi sveitarfélagi. Það eru náttúrlega vinnubrögð og málflutningur sem á ekki að líðast, að fólk þurfi að velja á milli. Að sjálfsögðu eiga þessi mál ekki að tengjast á nokkurn einasta hátt. Frú forseti. Ég er búinn að eiga ansi lengi 28 mínútur eftir af ræðutíma mínum og ég á mjög erfitt með að vita hvað tímanum líður. Við erum að ræða um mjög umfangsmikið mál og væri ágætt að vita hversu langan tíma ég á eftir.

Forseti er að láta skoða hvað margar mínútur eru eftir og klukkunni verður komið í lag. Forseti mun gefa hv. þingmanni viðvörun eftir svo sem fimm mínútur en vonandi kemst klukkan í lag. Hv. þingmaður hóf ræðu sína kl. 22.43, það er því rétt rúmur hálftími liðinn þannig að tíu mínútur ættu þá að vera eftir.

Ég þakka fyrir það. Það er leitt ef þessir tæknilegu örðugleikar dragast inn í nóttina því að mér skilst að við ætlum að ræða málin eitthvað fram eftir sem eðlilegt er, enda erum við að ræða um mjög mikilvæg mál. Það er undarlegt þegar við ræðum þetta mál og alla þá fleti sem á því eru sem snerta svo marga landsmenn, hag sveitarfélaga, ríkissjóðs og heimila, þá skuli enginn nefndarmaður úr meiri hluta atvinnuveganefndar sitja hér í salnum undir umræðunni og til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég ætla ekki að halda því fram að það fólk sé vísvitandi að leggja íslenskan sjávarútveg í rúst. Viljinn hlýtur að vera góður. Þess vegna hlýtur að vera nauðsynlegt að við förum í ákveðna rökræðu um kosti og galla þess frumvarps sem við ræðum. En ef það er svo að stjórnarliðar ætla gjörsamlega að hunsa það að koma í efnislega umræðu eða í andsvör til að ræða um kosti og galla frumvarpsins sýnir það náttúrlega fyrir fram að málstaðurinn er ekki sterkur. Eftir að ég fór yfir umsagnalistann með frumvarpinu er eðlilegt að við auglýsum eftir stuðningsmönnum frumvarpsins vegna þess að nær allar umsagnir um frumvörp um sjávarútveginn sem ríkisstjórnin hefur lagt fram eru neikvæðar, nær allar. Það er þess vegna merkilegur þverskurður af þjóðinni að hér skuli meiri hluti alþingismanna ætla að samþykkja frumvarp sem hefur fengið slíka útreið hjá umsagnaraðilum. Þar erum við að tala um aðila úr verkalýðshreyfingunni, Samtökum atvinnulífsins, frá nær öllum samtökum sjómanna og þeirra sem starfa við íslenskan sjávarútveg, að við tölum ekki um sveitarfélögin vítt og breitt um landið, sem hafa sent inn harðorðar umsagnir um frumvarpið. Fram kom hjá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni að við gerð frumvarpsins hafði ríkisstjórnin ekkert samráð við hlutaðeigandi aðila þrátt fyrir að hafa lýst því yfir að mjög yfirgripsmikið samráð hafi átt sér stað. Því er alveg ljóst að hér er pottur brotinn þegar kemur að vinnubrögðum á Alþingi og ekki bjóðandi okkur þingmönnum að starfa undir slíkum vinnubrögðum sem meiri hlutinn hefur ákveðið að beita í málinu. Ég ætla að renna örstutt í gegnum nokkrar umsagnir. Fyrst kemur umsögn frá Byggðastofnun og segir í niðurlagi hennar, með leyfi frú forseta: „Færa má fyrir því rök að veiðigjöld séu landsbyggðarskattur, enda stór hluti aflaheimilda bundinn fyrirtækjum þar.“ Hér er umsögn frá Landssambandi smábátaeigenda - sem vel að merkja eru ekki þessir ímynduðu óvinir sem ríkisstjórnin er sífellt að reyna að úthrópa í tengslum við þetta mál, að það snerti einungis örfáar fjölskyldur landinu, stórauðugar - og vitna ég nú í umsögnina, með leyfi frú forseta: „Það var smábátaeigendum fagnaðarefni að sjá þau fyrirheit sem gefin voru í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem tók við völdum 1. febrúar 2009. Þau fyrirheit gáfu til kynna að smábátaútgerðin yrði efld að vöxtum og kostir hennar nýttir í þágu þjóðar í þrengingum. Það frumvarp sem nú hefur litið dagsins ljós gengur gróflega gegn þessum fyrirheitum og hefur þau í flestu að engu. Niðurstöður þess starfs sem Landssamband smábátaeigenda (LS) tók þátt í og trúði lengi vel að mundi móta tilraun stjórnvalda til að nálgast sátt um nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar hefur hlotið sambærileg örlög.“ Áfram er haldið, með leyfi frú forseta, í þeirri umsögn: „Ekki verður betur séð en að þær forsendur sem gefnar eru í útskýringum með frumvarpinu bendi til þess að margir smábátaeigendur sitji á fúlgum fjár eftir góðærið 2010. Það væri sannarlega óskandi, en er að sjálfsögðu ekki raunin. […] LS skorar á stjórnvöld að setja frumvarpið í biðstöðu nú þegar og gera þeim kleift sem í greininni starfa að koma að málinu með eðlilegum og sanngjörnum hætti. Smábátaeigendur hafa ætíð lýst sig reiðubúna að leggja sitt af mörkum til að meiri friður geti ríkt um þennan undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Það boð stendur enn.“ Í umsögn sem Ragnar Árnason, prófessor í fiskihagfræði, sendi inn um málið koma fram slíkar athugasemdir að ég hefði haldið að það væri sjálfhætt að reyna að berja í gegn þau frumvörp sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Athugasemdirnar eru svo víðtækar að ég hefði haldið að vinna þyrfti málið upp á nýtt. Reyndar höfum við framsóknarmenn ítrekað lagt það fram að skipuð yrði sérstök sáttanefnd til að móta stefnu til framtíðar litið en sú vinstri stjórn sem hér ríkir hefur ekki viljað hleypa atvinnulífinu, hagsmunaaðilum, hvað þá stjórnarandstöðunni að því borði. Hér bendir Ragnar Árnason á eftirfarandi, með leyfi frú forseta: „Erfitt er að finna nokkra skattlagningu á fyrirtæki á Vesturlöndum, hvort sem þau eru í auðlindavinnslu eða ekki, sem búa við skattheimtu sem er í námunda við þetta hlutfall af hagnaði.“ - Sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Nú er best að gæta sanngirni í því að auðlindagjaldið hefur verið lækkað úr einum 22 milljörðum niður í 15 en er samt enn of hátt og að mínu viti þarf meira af þessu gjaldi að renna til sjávarbyggðanna þannig að við getum byggt upp atvinnustarfsemi, fjölbreytta atvinnustarfsemi, og jafnvel veitt fjármuni til að jafna búsetuskilyrðin í landinu. Eins og hefur verið bent á í þessari umræðu borga 10% heimila hér á landi, sem öll eru á landsbyggðinni, helmingi eða tvisvar sinnum hærra verð til að kynda húsin sín en fólk á öðrum svæðum á landinu. Það eru aðallega sjávarbyggðir og væri hægt að reyna að nota eitthvað af þeim fjármunum til að jafna þennan aðstöðumun sem heimilin búa við. Ragnar Árnason dregur það saman í lokin hvaða áhrif frumvarpið muni hafa á íslenskt samfélag verði það að veruleika. Það eru tíu atriði, með leyfi frú forseta: „Fyrirhugað veiðigjald mun: 1. Stórlega veikja íslenskan sjávarútveg og samkeppnishæfni hans á alþjóðlegum mörkuðum. 2. Draga verulega úr vexti framleiðni og hagkvæmni í sjávarútvegi. 3. Minnka vöxt þjóðarframleiðslunnar. 4. Minnka opinberar skatttekjur er fram í sækir. 5. Minnka fjármagnsstofn þjóðarinnar samstundis og þar með lánstraust hennar. 6. Gera fjölda fyrirtækja í sjávarútvegi tæknilega gjaldþrota. 7. Valda verulegri byggðaröskun. 8. Sjúga fé frá landsbyggðinni og valda þannig hnignun hennar. 9. Valda verulegum áföllum í fjármálakerfi landsmanna. 10. Rýra lánskjör þjóðarinnar erlendis og þar með möguleikana á erlendri fjármögnun.“ Ég hefði haldið að efni væru til þess eftir svo umfangsmiklar athugasemdir að við mundum þvert á flokka setjast yfir málið og fara að virkja þau samræðustjórnmál sem boðuð voru í aðdraganda síðustu kosninga, ræða við hagsmunaaðila, svo sem fulltrúa sjómanna, fiskvinnslufólks, fjármálafyrirtækja og fleiri mætti nefna. Nei, þvert á móti er haldið áfram, vaðið áfram þvert á alla eðlilega rökhyggju sem mér finnst að eigi að endurspeglast í störfum Alþingis, sérstaklega ef við viljum læra eitthvað af því hruni og þeim vinnubrögðum sem einkenndu stjórnmálin og stjórnsýsluna í aðdraganda þess. Nú væri ágætt að vita frá hæstv. forseta hversu langan tíma ég á eftir því að ólag er á klukkunni. Það er mjög hvimleitt að …

Þingmaðurinn á eftir um sex mínútur samkvæmt mælingu hér í borði. Forseti tekur undir að það er ákaflega hvimleitt þegar klukkan lætur ekki að stjórn en hún tekur stundum upp á því að stjórna sér sjálf. Þarna eru komnar sex mínútur og vonandi mun þetta nú ganga.

Fyrir utan það að rauði liturinn blikkar hér í sífellu og minnir mig á ákveðinn stjórnmálaflokk, en ég er hrifnari af græna litnum, við skulum því vona að hann haldist það sem eftir lifir þessarar ræðu. Mig langar að nefna umsögn frá sambandi sem er fulltrúi fyrir 50 þús. félagsmenn, þ.e. Starfsgreinasamband Íslands, sem hefur verulegar athugasemdir við frumvarpið. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Það er ámælisvert að stjórnvöld hafi ekki framkvæmt ítarlega rannsókn á hagrænum og félagslegum afleiðingum þeirra breytinga sem frumvörpin munu hafa í för með sér á sjávarbyggðir, sjávarútveg, starfsöryggi og kjör launafólks í greininni. SGS hefði talið eðlilegt að slík rannsókn hefði farið fram áður en svo viðamiklar breytingar á stjórn fiskveiða væru gerðar. SGS vill að slík rannsókn fari fram án tafar. Mikilvægt er við innleiðingu á breyttu fiskveiðistjórnarkerfi og veiðigjaldi að menn fari varlega af stað í upphafi til að kollvarpa ekki greininni. Það er nauðsynlegt að innleiða breytingarnar með varfærnum hætti svo hægt verði að fylgjast betur með og meta áhrif breytinganna á byggðir landsins, launafólk og rekstur sjávarútvegsfyrirtækja áður en framhaldið verður ákveðið. Taka verður sérstakt tillit til sjávarbyggða sem byggja allt sitt á veiðum og vinnslu þegar áhrif breytinganna verða metin.“ Að lokum segir í umsögn Starfsgreinasambands Íslands, með leyfi frú forseta: „SGS er stærsta landssamband innan ASÍ, en 19 verkalýðsfélög eiga aðild að sambandinu með um 50 þúsund félagsmenn.“ Það virðist vera alveg sama hvar drepið er niður í umsögnum um þetta frumvarp að nær allir umsagnaraðilar eru á móti því. Hér er ég með umsögn frá sveitarfélaginu Hornafirði. Það fékk KPMG, endurskoðunarfyrirtæki, til að fara yfir áhrif á sveitarfélagið. Samkvæmt upphaflega frumvarpinu hefðu veiðigjöld numið samtals 1.300 millj. kr. fyrir sveitarfélagið Hornafjörð. Ef við setjum þá skattlagningu í samhengi við önnur stór samfélög á landinu hefði það samsvarað því að veiðigjöld í Reykjavík hefðu verið 92,6 milljarðar kr., sem samfélagið Reykjavík hefði greitt inn í ríkissjóð, Kópavogur hefði greitt 24,3 milljarða, Hafnarfjörður 20,6 milljarða og halda mætti áfram. Halda menn virkilega að sveitarstjórnir á höfuðborgarsvæðinu hefðu látið slíkt yfir sig ganga? Nei, að sjálfsögðu ekki. Þessi umsögn frá Hornafirði sýnir það berlega að við erum í grunninn að ræða um tilfærslu á fjármunum frá sjávarbyggðunum og til höfuðborgarsvæðisins. Það er verið að auka enn frekar á þann halla sem hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur nefnt oft að undanförnu þegar orðið „réttlæti“ kemur upp í hugann. Er eitthvert réttlæti að auka enn frekar á hallann þegar kemur að opinberum framlögum annars vegar til landsbyggðarinnar og hins vegar til höfuðborgarsvæðisins? Það er einfaldlega ekkert réttlæti sem kemur upp í hugann þegar maður les þetta. Það er því saknaðarefni, frú forseti, að fulltrúar réttlætisins, þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingar, skuli ekki mæta til þessarar umræðu, skuli ekki einu sinni biðja um eitt andsvar við þeirri ræðu sem ég hef haldið. Hér hefur fjölmörgum umræðupunktum verið haldið fram en það er greinilegt að fylgja á gamla laginu, rétt eins og í Icesave-málinu og öllu því: Við skulum bara fara eftir því sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra segja og fylgja þeim í blindni. Fulltrúar Samfylkingarinnar og Vinstri grænna eru ekki að rækja hlutverk sitt á Alþingi með slíkri hjarðhegðun. Það er óeðlilegt að fulltrúar Vinstri grænna og Samfylkingar, sem margir hverjir sækja umboð sitt til þeirra sveitarfélaga sem hafa verið að senda inn umsagnir og hafa mótmælt harðlega fyrirhuguðum áætlunum, skuli ekki koma hingað upp og gera grein fyrir afstöðu sinni. Það er einfaldlega verið að sækja heilmikla fjármuni án þess að mikið skili sér til baka til þessara samfélaga. Ég er með umsögn frá Vopnafjarðarhreppi þar sem varað er mjög við að halda áfram með málið nema vel sé farið yfir allar forsendur og afleiðingar af þessum frumvörpum. Að sjálfsögðu gerum við það ekki á þremur eða fjórum dögum hér í þinginu, að sjálfsögðu ekki. Fram kemur í erindi frá Fjarðabyggð að miðað við upphaflegt frumvarp hefði veiðigjald á fyrirtækin í Fjarðabyggð verið 3,4 milljarðar kr. sem samsvarar 745 þús. kr. á hvern einasta íbúa í Fjarðabyggð. Fulltrúar í atvinnuveganefnd, sem hafa verið kosnir af fólki í Fjarðabyggð, skulda því fólki rökstuðning fyrir því hvers vegna svona langt er gengið og hvers vegna verið er að tefla í tvísýnu framtíðarfyrirkomulagi fiskveiðistjórnar hér á landi og starfsumhverfi sjávarútvegsins. Einnig hefur komið fram að ætli menn að halda áfram ofurskattlagningu á þessa einu atvinnugrein mun það óhjákvæmilega leiða til þess að starfskjör sjómanna, fiskvinnslufólks og annarra starfsmanna sjávarútvegsfyrirtækjanna munu minnka. Það er kannski í takti við lífskjarastefnu ríkisstjórnarinnar. Ekki er hægt að segja að lífskjörin hafi beint verið að batna á undanförnum árum þó svo að ríkisstjórnin vilji horfa á lífskjör almennings með allt öðrum gleraugum en þorri íslensks almennings. En það er einfaldlega staðreynd málsins. Ég held að við þurfum líka að velta því fyrir okkur í þessu samhengi að meðhöndla þarf sjávarútveginn og þá auðlind með sama hætti og til dæmis orkuauðlindirnar, olíuauðlindirnar og fleira mætti nefna í þeim efnum.  Frú forseti. Hér stendur að ég eigi eina mínútu eftir af tíma mínum.

Þessi klukka virkar ekki alveg sem skyldi, þannig að nú er mínútan liðin og ræðutími hv. þingmanns á enda og komið að því að þingmenn nokkrir sem óskað hafa eftir geti komið hingað og veitt andsvör við þessari ræðu.

Já, það er spurning með fundarstjórn frú forseta, hvort við frestum ekki þingfundi þangað til klukkan er komin í lag vegna þess að það er mjög bagalegt að flytja ræðu við þessar aðstæður.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að koma klukkunni í lag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður rakti hér hvað hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði þegar hann var hv. þingmaður í stjórnarandstöðu og varaði mjög við þeim afleiðingum sem þetta mundi hafa á sveitarfélögin og þá skekkju sem kæmi niður á landsbyggðinni. Hv. þingmaður vitnaði líka í umsagnir frá mörgum sveitarfélögum. Mig langar að spyrja hv. þingmann frekar um þessa aðför gagnvart uppbyggingu á heilbrigðisþjónustunni og þann niðurskurð sem hefur átt sér stað þar með fækkun starfa og tek fram að ég tek undir með hv. þingmanni. Í umsögn frá sveitarstjórn Langanesbyggðar  „Það er mat sveitarstjórnar Langanesbyggðar að umrætt frumvarp til laga um veiðigjöld muni hafa gríðarlegar og ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir sveitarfélagið. Hagsmunir sjávarbyggða á borð við Langanesbyggð fara saman við hagsmuni öflugra sjávarútvegsfyrirtækja. Ljóst er að veiðigjöldin sem frumvarpið boðar yrðu afar íþyngjandi fyrir rekstur þeirra. Þannig mundi frumvarpið leiða til verulegs samdráttar í starfsemi sjávarútvegsfyrirtækjanna og þar af leiðandi draga úr umsvifum þeirra í sjávarbyggðunum.“ Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort þetta séu ekki nægjanleg varnaðarorð til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að snúa nú af þessari braut þar sem hans heimasveitarfélag varar við gríðarlegum og ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir sveitarfélagið Langanesbyggð.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Því miður gafst mér ekki tími til þess í ljósi þess hversu umfangsmikið málið er að fara yfir umsögn Langanesbyggðar auk þess sem ég held að einar fjórar mínútur hafi farið af tíma mínum í að ræða um klukkuna, en ég mun bara setja mig aftur á mælendaskrá til að geta farið betur yfir þessi sjónarmið. Ég tek undir með hv. þingmanni og fulltrúum í sveitarstjórn umrædds sveitarfélags. Í raun er þetta nákvæmlega sami málflutningurinn og hv. þingmaður Alþýðubandalagsins, Steingrímur J. Sigfússon, viðhafði árið 1997 þar sem hann sagði, með leyfi frú forseta: „Hugmyndir um að taka marga milljarða eða milljarðatugi út úr sjávarútveginum í formi veiðigjalds eru í besta falli mjög varhugaverðar og í versta falli stórhættulegar. … Ekkert eitt mál er afdrifaríkara fyrir framtíð byggðakeðjunnar hringinn í kringum landið.“ Ég er alveg sammála þáverandi þingmanni Steingrími J. Sigfússyni og sveitungum hans í Langanesbyggð um að menn eigi að gjalda varhuga við þeirri stefnu sem lagt er upp með í þessu frumvarpi. Reyndar sýnist mér sem öll vinna sem snertir undirbúning þessa máls hafi komið á daginn, eins og hv. þingmaður og fulltrúi 2. minni hluta, framsóknarmanna, í atvinnuveganefnd, benti á, þ.e. að eftir samræður við sveitarstjórnarmenn og alla helstu hagsmunaaðila kom í ljós að ráðuneyti sjávarútvegsmála, eða atvinnuvegaráðuneytið, hafði ekkert samráð við helstu aðila þegar kom að því að semja þetta frumvarp. Það er fals í málflutningi sem hæstv. ráðherrar héldu fram þegar málið var kynnt að víðtækt samráð hefði verið haft um þetta mikilvæga mál sem snertir undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð merkilegt að fara yfir þessar umræður og hvernig skoðun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur breyst. Hv. þingmaður fór líka yfir það í ræðu sinni hvernig skattteknanna yrði aflað og ráðstafað. Því vil ég spyrja hv. þingmann í því ljósi hvaða ástæðu hann telji fyrir því að málið sé unnið svona.  Man hv. þingmaður í svipinn, hann er afskaplega minnugur maður, eftir einhverju kosningaloforði hjá Vinstri grænum síðan 2009 sem þeir eru ekki búnir að svíkja? Það er hættulegt að rifja það upp því að ef eitthvað væri eftir mundu þeir væntanlega svíkja það. Man hv. þingmaður eftir einhverju kosningaloforði Vinstri grænna frá árinu 2009 

Frú forseti. Það er kvikindislegt hjá hv. þingmanni að ætlast til þess að ég geti svarað spurningu um hvaða loforð Vinstri grænir hafi efnt. Ég man ekki eftir mörgum og reyndar hafa þeir í mörgum málum kúvent stefnuskrá sinni. Þó man ég eftir einu sem Vinstri grænir hafa staðið sig mjög vel í og það er að tefja framgang orkurannsókna á norðausturhorni landsins til að koma þar í veg fyrir uppbyggingu í iðnaði. Þar hafa Vinstri grænir með stuðningi Samfylkingarinnar staðið sig hreint með ágætum í því að koma í veg fyrir atvinnuuppbyggingu í nafni náttúruverndar sem er mjög ofnotað hugtak á þeim bænum. Þetta er svar við spurningu hv. þingmanns, þetta er það sem ég man í svipinn. Að minnsta kosti hefur ekki verið staðinn vörður um velferðarkerfið eða slegin skjaldborg um heimilin og fleira mætti nefna í þessu en því miður hef ég ekki lengri tíma til að svara spurningum hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Ég var að vonast til að klukkan yrði biluð lengur og hv. þingmaður fengi lengri tíma til að fara yfir þetta mikilvæga mál vegna þess að hann setti mál sitt mjög vel fram. Hv. þingmaður talaði mikið um réttlæti. Mér þótti það allt mjög athyglisvert. Við sem hér störfum og þeir sem hafa fylgst með rökstuðningi stjórnarliða fyrir boðuðum breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu og þá líka þeim landsbyggðarskatti sem hér er rætt um þekkjum að breytingarnar eru rökstuddar með því að nú eigi að færa réttlæti inn í íslenskt samfélag. Það hlýtur þá að vera eitthvert óréttlæti í gangi að mati þeirra hv. þingmanna. Í hverju felst það? Spurning mín til hv. þingmanns er hvort hann sjái þetta óréttlæti sem til stendur að laga. Miðað við stóra málið sem við megum ekki tala um hérna, breytingarnar á fiskveiðistjórnarkerfinu, er grundvallarhugsunin í því að hleypa fleirum í veiðar, fjölga þeim sem mega fara út, fjölga skipum og þar af leiðandi minnka þau fyrirtæki sem nú þegar eru í starfseminni. Þetta er rökstutt með réttlætinu og almannahagsmunum en ég sé það ekki fara saman þegar mjög margir, miklu fleiri en eru í dag að fiska, eru farnir á sjó. Þá tapast ákveðið hagræði úr greininni, möguleikar á því að hagræða betur og byggja upp stærri og öflugri fiskvinnslu. Jafnframt verður umhverfið að mínu mati allt saman mjög óöruggt. 

Frú forseti. Ég held að hugtakið réttlæti hafi verið ofnotað af núverandi ríkisstjórn og kannski misst dálitla merkingu þegar það kemur úr þeim ranni. Varðandi réttlætið finnst mér að við þurfum að gæta meðal annars að jafnræði atvinnugreina á Íslandi. Þegar við horfum til nýtingar náttúruauðlinda, svo sem fallvatna, olíu og sjávarútvegs, finnst mér eðlilegt að menn reyni að hafa eitthvert samræmi í skattlagningu þegar kemur að auðlindum þjóðarinnar. Það er engin slík hugsun í þessu. Ég veit ekki hvort réttlætið í skattlagningunni sé það að eftir því sem skattprósentan sé hærri, þeim mun meira réttlæti sé náð. Þegar frumvarpið var lagt fram kom að minnsta kosti í ljós að í sumum tilvikum var skatturinn 140%, þ.e. hann var meiri en innkoma fyrirtækjanna. Það segir sig náttúrlega sjálft að enginn atvinnurekstur þrífst við slíkar kringumstæður. Það undirstrikar líka það að við getum ekki haft þá formúlu að með endalaust hærri sköttum aukist tekjurnar. Ég tel að þessi ríkisstjórn sé komin langt fram úr sér þegar kemur að hækkun á gjöldum og sköttum, hvort sem það er á fyrirtækin eða heimilin í landinu. Reyndar höfum við því miður horft upp á það á undangengnum mánuðum að gjalda- og skattahækkanir ríkissjóðs hafa leitt til þess að verðlag hefur hækkað í landinu. Mikil verðbólga er komin af stað sem hefur mjög mikil áhrif. Nú er ég reyndar farinn að tala um annað mál, verðtryggðar skuldir heimilanna, en allt er þetta hluti af þessu réttlætistali stjórnarinnar sem mér finnst einstakir ráðherrar og þingmenn Samfylkingarinnar og VG hafa ofnotað dálítið að undanförnu.

Hæstv. forseti. Já, mér finnst mjög athyglisvert að ræða þetta með réttlætið, eða jafnræðið eins og hæstv. forsætisráðherra kallaði það í dag. Ef það er óréttlátt að ekki geti allir hafið störf í sjávarútvegi í dag, hvar er þá réttlætislínan? Er hún þar að allir geti farið út á sjó og tekið þátt í þessu kerfi? Getur það verið málið? Það fer engan veginn saman við þá almannahagsmuni sem verið er að tala um vegna þess að þá tapast augljóslega öll hagræðing út úr greininni. Þá hlýtur að vera einhver afmarkaður hluti fólks sem á að komast inn í greinina með þessu nýja réttlæti vinstri manna. Er þá með þessum málum verið að gæta sérhagsmuna þess hóps sem gæti hugsanlega hafið veiðar? Ég botna hvorki upp né niður í þessu og ætlaði að athuga hvort hv. þingmaður gæti eitthvað aðstoðað mig við að skilja þetta.

Frú forseti. Ég þykist vita að hv. þingmaður þekki eitthvað til stefnu Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum, að minnsta kosti hefur hv. formaður atvinnuveganefndar, Kristján L. Möller, verið mjög duglegur í ræðustóli Alþingis að lýsa stefnu Framsóknarflokksins og annarra flokka í sjávarútvegsmálum, reyndar allra annarra en Samfylkingarinnar sem fór fram með fyrningarleið sem var sem betur fer ekki farin. Það hefði trúlega verið versta leiðin. Hvað varðar þetta réttlæti, nýliðun o.fl. höfum við framsóknarmenn lagt til ákveðnar pottaskiptingar í þeim efnum. Þær eru reyndar mjög langt frá hugmyndafræði ríkisstjórnarinnar. Hún vill fara mjög bratt í breytingar en við viljum taka tillit til þeirra sem hafa keypt sig inn í greinina á undangengnum árum vegna þess að miklar skerðingar hafa átt sér stað. Nálgun okkar framsóknarmanna gagnvart því annars vegar og ríkisstjórnarinnar hins vegar er sú að ríkisstjórnin vill fara í miklu 

Hæstv. forseti. Í upphafi vil ég þakka hv. þingmanni fyrir ýmsar ágætar tilvísanir til umsagna um frumvarpið sem hér liggur fyrir. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt fyrir gang þessarar umræðu að draga fram hvaða harða gagnrýni hefur komið fram af hálfu sveitarfélaga og stéttarfélaga vítt og breitt um landið, auðvitað hagsmunaaðila í útgerð eins og kunnugt er, en líka félaga sem eru að verja hagsmuni landverkafólks og sjómanna. Fyrir utan alla þá sérfræðinga sem um málið hafa fjallað eða sennilega bara alla, ég man ekki eftir því að stuðningsmenn frumvarpsins hafi til dæmis getað dregið fram lögfræðinga sem hafa lýst því yfir að þetta frumvarp væri gott og gengi vel upp lögfræðilega. Ekki finnast hagfræðingarnir sem mæla með því og ekki finnast sérfræðingar á sviði rekstrar fyrirtækja eða endurskoðunar eða aðrir slíkir sem mæla með því. Allur umsagnahópurinn er meira og minna á móti frumvarpinu. Það er þarft að draga fram fjölbreytnina í því vegna þess að í máli bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahags- og sjávarútvegsráðherra og alls hins er alltaf talað um að það sé stórútgerðin sem sé að berjast gegn þessu. Staðreyndin er hins vegar sú að ríkisstjórnin er í stríði við nánast alla sem að þessum málum koma, ekki bara stórútgerðina heldur alla aðra líka. Það var eitt atriði í máli hv. þingmanns sem ég er ekki viss um að ég hafi skilið rétt og vil þess vegna spyrja hann um. Það snertir viðhorf hans til veiðigjaldsins og hugmynda sem mér heyrðist örla á í máli hans um að veiðigjaldið væri öllu skárra ef hægt væri að úthluta því frekar til byggðanna. 

Frú forseti. Nú held ég að hv. þingmaður þyrfti að grufla nokkur ár aftur í tímann, til ársins 2003, vegna þess að við höfum rætt um þetta gjald á sjávarútveginn allar götur síðan þá og ég hef í hverri einustu ræðu um það lagt mikla áherslu á að einhver hluti af veiðigjaldinu fari til nýsköpunar og atvinnuuppbyggingar í sjávarbyggðunum. Reyndar er það svo, ég kannast við það, að ágreiningur hefur verið á milli framsóknarmanna og sjálfstæðismanna þegar kemur að því. Staðreyndin er sú að á meðan við höfum frjálst framsal eins og það er, sem hefur aukið mjög hagkvæmnina í greininni, getum við einfaldlega horft upp á að á einni svipstundu hverfi gríðarlega stór hluti af veiðiheimildum úr ákveðnum byggðarlögum. Þá höfum við framsóknarmenn sagt að nauðsynlegt sé að hafa einhverja varnagla til þess að bregðast við slíku vegna þess að það er óneitanlega galli á núverandi kerfi. Svo getur okkur greint á um hversu stórir slíkir pottar eigi að vera. Mér finnst ríkisstjórnin fara dálítið bratt fram í þeim efnum en þá er kannski rétt að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson, af því að við erum hér í andsvörum, hvort hann og Sjálfstæðisflokkurinn sé algjörlega á móti því að við getum gripið til einhverra slíkra samfélagslegra úrræða þegar frjálsa framsalið hefur í för með sér að stór hluti af fiskveiðiheimildum færist úr einu byggðarlagi á mjög stuttum tíma. Verðum við ekki að hafa - án þess að pólitíkusar sem slíkir eigi að vera að útdeila þeim heimildum með beinum hætti - einhverja öryggisventla í fiskveiðistjórnarkerfinu til að bregðast við slíku? Annars held ég að erfitt verði að ná víðtækri sátt um kerfið.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmaður þekkir hafa sjávarútvegsráðherrar Sjálfstæðisflokksins um langt árabil staðið að ýmsum sértækum aðgerðum til þess að milda byggðaáhrif kvótakerfisins og hafa haft til þess fullan stuðning flokksins. Hitt er annað mál að það er vitað að þeim mun meiri eða víðtækari sem svona aðgerðir eru, þeim mun meira draga þær úr hagkvæmni kerfisins í heild. Þarna verður því að ganga fram af töluverðri varkárni til þess að fara ekki í millifærslukerfi sem í raun eyðileggur hagræðingaráhrifin. Í mínum flokki eins og áreiðanlega í flokki hv. þingmanns hefur stundum verið ágreiningur um það hversu langt skuli ganga í þessum efnum vegna þess að það sem einum kann að þykja réttlæti kann öðrum að þykja óréttlæti eins og við þekkjum. Aðalatriðið er hins vegar það að með því að taka risastórar fjárhæðir út úr greininni 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessi ágætu skoðanaskipti. Það má þó segja um hann og hans flokk að við getum átt efnislegar umræður um sjávarútvegsmálin. Ég hélt hér ræðu þar sem ég kom inn á margvíslega þætti sjávarútvegskerfisins og ekki einn nefndarmaður í atvinnuveganefnd hafði fyrir því að koma í svo sem eins og eitt andsvar til þess að ræða um hvernig við viljum skipa sjávarútvegsmálum til framtíðar. Það er óvirðing gagnvart málaflokknum. Þess vegna vil ég hvetja hv. stjórnarliða til þess að koma til þessarar umræðu vegna þess að við erum trúlega að ræða um eitt allra stærsta atvinnu- og byggðamál á seinni tímum, þ.e. ef mönnum er alvara að gjörbylta þessu kerfi, sem ég vona að verði ekki reyndin. Vonandi munum við í sameiningu og í sátt ná að sníða agnúana af þessu kerfi sem annars hefur verið mjög hagkvæmt í gegnum tíðina og 

Hæstv. forseti. Hér hefur verið talað mikið um sjávarútvegsmál og ekki bara við meðferð þessa máls í þinginu heldur á þessu kjörtímabili. Þeir flokkar sem nú mynda ríkisstjórn hafa farið fram með þann málflutning, bæði í kosningabaráttu sinni fyrir síðustu alþingiskosningar og hér í þinginu, að breyta þurfi fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Þau orð eru notuð sem leiðsögn af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að leita þurfi réttlætis. Hæstv. forsætisráðherra sagði í dag að tilgangurinn væri að auka jafnræði. Stjórnarliðum hefur síðan orðið tíðrætt um það hér í dag að allt sé þetta gert í þágu almannahagsmuna. Þá hefur í umræðunni borið á því að tilgangurinn með veiðigjaldinu, eða þessum landsbyggðarskatti sem gengur undir heitinu veiðigjald, sé sá að færa arðinn af þessari þjóðareign til fólksins í landinu. Frú forseti. Staðreyndin er sú að þetta er ekkert annað en landsbyggðarskattur og það verður hverjum manni ljóst sem les það mál sem fyrir liggur sem og þau gögn sem því fylgja og þær fjölmörgu umsagnir sem bárust vegna málsins. Ég leyfi mér að fullyrða, frú forseti, að sjaldgæft er að sjá hér í þinginu annað eins framboð af neikvæðum umsögnum um eitt mál. Ég fullyrði að hér sé um landsbyggðarskatt að ræða vegna þess að þessi veiðiskattur er langt umfram gjaldþol sjávarútvegsins og hann mun veikja sjávarútvegsplássin hringinn í kringum landið en 80–90% aflaheimilda hefur verið úthlutað til skipa sem gerð eru út á landsbyggðinni. Það er því ljóst að veiðigjaldið er ekkert annað en landsbyggðarskattur, það er algjörlega skýrt. Slík skattheimta mun augljóslega hafa þær afleiðingar að laun sjómanna og annarra í sjávarútvegi, þar á meðal landverkafólks, munu lækka. Það er algjörlega kristaltært að fyrirtækin munu þurfa að hagræða enn frekar til að mæta þeirri auknu skattheimtu og verður það ekki til að skila meiri arði heldur til að reyna að lifa af atlögu stjórnvalda að greininni. Niðurstaðan er sú að störfum mun fækka. Áður en ég fer betur efnislega yfir frumvarpið langar mig að fara í örstuttu máli yfir þau markmið sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa talað fyrir. Við skulum byrja á því að hugsa aðeins um réttlæti, hvað átt sé við með því að færa meira réttlæti inn í kerfið. Eins og málið blasir við á að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu á þann veg að nýliðun aukist, að þeim fjölgi sem geti sótt sjóinn og veitt og komist inn í kerfið. Það er í sjálfu sér göfugt markmið en það þarf að skoða aðeins forsendurnar að baki því. Hvað er átt við? Hversu mikið á opna þetta? Hversu mikil á fjölgunin að verða þar til réttlæti er náð? Hvenær er það tímamark? Er það þegar allir sem hafa minnstu löngun til að fara á sjó og verða hluti af kerfinu geta það? Er réttlæti þá komið á? Hver er hugsunin á bak við þetta? Hæstv. forsætisráðherra talaði í dag um jafnræði borgaranna. Það leiðir ósjálfrátt hugann að því að í þessu máli er verið að leggja til skattheimtu á eina atvinnugrein, aðeins á sjávarútveginn. Eru engin jafnræðissjónarmið þar sem við þurfum að skoða? Hvers vegna er enginn í stjórnarliðinu að velta því fyrir sér? Er þá jafnræði meðal atvinnugreinanna og atvinnuveganna í landinu? Hvers vegna eru þær hugmyndir um að færa arðinn til fólksins og að auka skattheimtu á þessa einu grein - hvers vegna erum við ekki að tala um einhverjar almennar breytingar á skattkerfinu? Nóg hefur nú verið fundið upp af nýjum sköttum. En ég get ekki séð, í ljósi þess að verið er að taka eina atvinnugrein sérstaklega út, að meiri hluti Alþingis sé að fara fram með jafnræði að leiðarljósi. Ég get ekki séð það samhengi þegar þetta er hugsað til enda. Því hefur líka verið haldið fram af hálfu stjórnarliða að það flokkist undir almannahagsmuni að breyta kerfinu á þann hátt að fleiri geti tekið þátt í veiðum. Sjávarútvegurinn er grundvallaratvinnuvegur þjóðarinnar og það kerfi sem komið var á hefur í för með sér að sjávarútvegurinn, við þær aðstæður sem nú eru, gengur mjög vel. Þegar við eigum svona sterka grundvallaratvinnugrein eigum við að sjálfsögðu að hlúa að henni, það er það sem allar þjóðir á byggðu bóli gera. Hér er hins vegar verið að rugga bátnum það mikið að engin skip eru á sjó í dag. Menn hafa það miklar áhyggjur að í dag voru í gangi fundarhöld hjá sjómönnum, meðal annars í Vestmannaeyjum. Á morgun verður stór fundur hjá Brimi í Reykjavík en öllum þingmönnum hefur verið boðið að sitja hann. Þar á að fara yfir miklar áhyggjur sjómanna, útvegsmanna og annarra sem starfa í greininni af þessum málum. Á stóra fundinum í Vestmannaeyjum í dag mættu rúmlega 400 manns, sjómenn, landverkafólk o.fl. en sá samstöðufundur var haldinn í Höllinni í Vestmannaeyjum. Voru það stéttarfélög sjómanna og landverkafólks sem héldu þann fund, stóðu fyrir honum. Á fundinum var samþykkt ályktun sem lýsir því mjög vel, að mínu viti, hvernig fólki líður sem er að bíða með öndina í hálsinum eftir niðurstöðu Alþingis, bíður eftir því hvað kemur út úr þeirri vinnu sem atvinnuveganefnd stendur í. Í ályktuninni segir, með leyfi forseta: „Frumvörpin um sjávarútveginn sem liggja nú fyrir Alþingi eru klárlega aðför að kjörum sjómanna og landverkafólks.“ Frú forseti. Það hefur verið margítrekað af hálfu þeirra stjórnarliða sem tekið hafa þátt í umræðunni að ekki sé ætlunin að hrófla neitt við kjörum sjómanna og landverkafólks. En þær stéttir, það fólk sem vinnur þessi störf og vinnur í greininni sér það í hendi sér að auðvitað mun þessi stóraukna og íþyngjandi skattheimta hafa áhrif á störf þess, nema hvað. Við sjáum það jafnframt í mati allra þeirra sérfræðinga sem skilað hafa áliti í þessu máli. Í gær fögnuðum við sjómannadegi. Hann er haldinn hátíðlegur til að heiðra sjómenn, minnast þeirra sem fallið hafa, tala um öryggi sjómanna og heiðra þá sem staðið hafa vaktina í björgunarmálum og slysavörnum. En dagurinn í gær var afskaplega skrýtinn. Ég átti þess kost og var lukkuleg með það að fá að vera á sjómannadegi í Vestmannaeyjum. Þar var að sjálfsögðu blíðviðri mikið og mikil stemning. Það er mjög gaman að sækja Eyjamenn heim enda eru þeir mjög gestrisnir. En maður fann það á öllum þeim fjölmörgu sem maður hitti þar hvað þessi óvissa hefur mikil áhrif á þá sem starfa í greininni. Sjómannadagurinn var í gær haldinn í mikilli óvissu, óvissu um framtíð íslensks sjávarútvegs og þar af leiðandi um framtíð allra þeirra sem hafa lífsviðurværi sitt af því að sækja sjóinn og um framtíð allra sjávarbyggða hringinn í kringum landið. Mér finnst stundum í umræðunni, bæði hér á þingi og eins í fjölmiðlum, að við Íslendingar höfum mörg hver gleymt því hvar rætur okkur liggja, höfum gleymt því að sjávarútvegurinn er grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar. Það er svolítið súrt að hugsa til þess að sú óvissa sem menn horfast í augu við núna kemur ekki til út af náttúruhamförum, eins og stundum hefur gerst, hún kemur ekki til út af aflabresti eða neinu slíku, hún er sköpuð af stjórnmálamönnum, hún er sköpuð af okkur sem stöndum hér og vinnum í þessu húsi. Og allt er það gert í nafni réttlætis. Ég felli mig ekki við að nota það orð, orðið réttlæti, þegar lögð eru fram mál sem hafa þessi áhrif á alla þá sem starfa í greininni. Menn eru mjög óvissir um sinn hag, þeir sérfræðingar sem veitt hafa umsögn um málið telja það vega að grunni sjávarútvegsfyrirtækjanna vegna þess að skattheimtan sem lögð sé til sé alltof mikil og íþyngjandi. Frú forseti. Það fiskveiðistjórnarkerfi sem við innleiddum hér á landi á síðustu öld hafði ákveðnar afleiðingar. Áður en það kom til þurftu miklir fjármunir almennings að koma til til að halda útgerðinni gangandi. Þeir sem muna þá tíma muna eftir bæjarútgerðunum, muna eftir eilífum fjárframlögum úr ríkissjóði inn í kerfið. Þess vegna var ákveðið að setja kvótakerfið á og það hefur verið þróað og því hefur verið margbreytt frá þeim tíma. Víðast hvar erlendis er horft til okkar kerfis sem fyrirmyndar um það hvað hægt er að gera með þessa miklu auðlind. Við Íslendingar eigum miklar auðlindir, og ekki síst tengdar sjávarútveginum. Við eigum að bera virðingu fyrir því að við, þessi fámenna þjóð, eigum þá miklu auðlind að geta haldið uppi öflugu velferðarsamfélagi og góðu menntakerfi með arði og tekjum inn í ríkissjóð af þeim atvinnugreinum sem hér eru stundaðar. Þar er sjávarútvegurinn ekki síðastur í röðinni, okkar grundvallaratvinnugrein. Breytingarnar sem urðu á samfélagi okkar þegar fiskveiðistjórnarkerfið var innleitt voru erfiðar, þær leiddu til fækkunar fiskiskipa, fækkunar sjómanna og fækkunar fiskvinnslustöðva og til mikillar hagræðingar í greininni. En það var einfaldlega þannig að nauðsynlegt var að fara í þær aðgerðir. Skipin voru of mörg, það skilaði of litlu í kassann svo að nauðsynlegt var að hagræða. Breytingarnar voru mjög sársaukafullar og það er eflaust þess vegna sem skoðanakannanir hafa sýnt okkur, allt frá því kerfið var innleitt, að óánægja er með kerfið. En kostir kerfisins eru þeir að ríkisstyrkir eru úr sögunni og landsmenn þurfa ekki að búa við stanslausar gengislækkanir vegna hagsmuna sjávarútvegsins. Hagræðingin kostaði störf á sínum tíma en hún skilaði þjóðinni jafnframt auknum arði af fiskveiðiauðlindinni, skynsamlegri fjárfestingu í greininni og styrkti krónuna. Andstæðingar þessa kerfis stjórna nú landinu og hafa lagt fram á Alþingi þau frumvörp sem ég nefndi áðan, bæði það sem við ræðum núna og stóra málið varðandi umbyltinguna á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þau fela í sér stórfellda skattheimtu og hafa í för með sér að taka á fjármuni frá sjávarútvegsfyrirtækjunum og þeim sem þar starfa, sem annars færu í fjárfestingu og styrkingu útgerðarinnar og vinnslu, og útdeila þeim til ýmissa verkefna. Það er meira að segja búið að leggja það fram í hvað peningarnir eiga að fara. Það hefur verið tilkynnt í hvað eigi að eyða þeim áður en búið er að fara með málin í gegn í þinginu. Við vitum að hart er í búi hjá íslenska ríkiskassanum. Allir vita að leggja þarf sitt af mörkum. Það vita þeir líka sem starfa í sjávarútvegi. Þannig er það. Næstu ár, á meðan við erum að koma okkur upp úr efnahagslægðinni og ná tökum á ríkisfjármálunum, verða hlutirnir erfiðir og allir þurfa að leggja sitt lóð á vogarskálarnar. En það réttlætir ekki að skattleggja grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar undir drep þannig að framfarir verði engar, fjárfestingar verði engar, hagræðingin minnki, störfum fækki o.s.frv. Afleiðingarnar af því verða á endanum minni tekjur í ríkiskassann, óhagræði verður í greininni o.s.frv. Þess vegna tel ég að ekki sé hægt að segja að með þessum málum sé verið að vinna að almannahagsmunum, ég get einfaldlega ekki séð rökin fyrir því. Við sjáum að viðbrögðin við þessum málum hafa öll verið á einn veg, hvort sem við tölum við sjómenn, sveitarstjórnarmenn, útgerðarmenn, landverkafólk eða aðra sem eru í afleiddum störfum tengdum sjávarútvegi eða tengjast einfaldlega einhverjum sem starfar í sjávarútvegi. Við höfum fengið álit frá helstu sérfræðingum okkar og þau hafa meðal annars verið birt sem fylgiskjal með nefndarálitum í þessu máli. Þar kemur fram að þær hugmyndir sem upphaflega voru settar fram varðandi þennan landsbyggðarskatt, veiðigjaldið, hefðu kafkeyrt stóran hluta íslensks sjávarútvegs. Þessar breytingar, eftir að breytingartillögur hafa verið lagðar fram, munu hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Ef við ætlum að ganga hart að sjávarútveginum þá verður hann auðvitað fyrir áfalli og þegar sjávarútvegurinn verður fyrir áfalli verður öll íslenska þjóðin fyrir áfalli. Og ef af þessari skattheimtu verður, í þeim mikla mæli sem hér er lagt til, munu áhrifin til lengri tíma verða þau að tekjur ríkissjóðs munu dragast saman og þar með munu lífskjör okkar versna. Í liðinni viku voru kynntar breytingar á frumvarpi þessu. Nú er áætlað að aðeins verði innheimtir 15 milljarðar kr. - reyndar liggja útreikningar ekki fyrir á því sem sýna hvernig sú tala er fengin. En að mínu mati er þetta gjald enn of hátt. Frú forseti. Ég vona svo sannarlega að gerðar verði miklar breytingar á frumvarpinu áður en það verður keyrt hér í gegnum þingið. Fulltrúar okkar sjálfstæðismanna í atvinnuveganefnd fara ítarlega yfir það í nefndaráliti sínu að sú aðferðafræði, að tala um veiðigjald, brjóti gegn stjórnarskránni. Í stjórnarskránni er fjallað um það með hvaða hætti skattar skuli lagðir á en hér er ekki farið eftir þeim meginreglum. Þjóðarbú okkar byggist á sterkum sjávarútvegi. Veiðarnar eru sjálfbærar og skapa þjóðarbúinu miklar gjaldeyristekjur. Fiskveiðistjórnarkerfið er ekki gallalaust frekar en önnur mannanna verk. Allir sem tengjast þessu máli hafa talað um að leiðin til að ná fram breytingum á kerfinu sé sú að setjast niður saman og fara yfir það hvernig best er að fara að því. Það er farsælast að gera það þannig og ég hélt einfaldlega, þar sem búið var að skipa nefnd sem komst að ákveðinni niðurstöðu um sáttaleiðina, að við ætluðum að fara þá leið. Allir þeir sem komu fyrir atvinnuveganefnd við vinnslu málsins voru spurðir hvort samráð hefði verið haft við þá við gerð málsins og það er hálfskrýtið til þess að vita að svarið við því var nei, eins og komið hefur fram í umræðunum í dag. Mig minnir að það hafi verið hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sem beindi þeirri spurningu til allra þeirra sem komu á fund nefndarinnar. Þessi vinnubrögð við að kollvarpa kerfinu á þennan hátt, og að leggja til þessa miklu skattheimtu, eru óskiljanleg, sérstaklega þegar við erum með íslenskan sjávarútveg undir sem ekki þiggur ríkisstyrki, kerfi sem byggir á því. Í ljósi þess skilur maður það ekki og ekki heldur þegar haft er í huga að aðrar þjóðir horfa á okkar kerfi sem fyrirmynd að því hvernig gott kerfi, byggt á sjálfbærum veiðum án ríkisstyrkja, getur orðið til. Evrópusambandið, hið háheilaga í augum samfylkingarmanna, hefur haft þá skoðun. Ég skil því ekki að á þessum tímum, þegar við þurfum svo mjög á því að halda að atvinnulífið sé sterkt, að störfum fjölgi, að fjárfestingar verði meiri, sé ráðist í að kollvarpa kerfinu. Við Íslendingar eigum miklar auðlindir í vatni, jarðhita, sjávarútvegi og auðvitað í mannauði. Ef við berum gæfu til að nýta þær auðlindir skynsamlega munum við ná okkur upp úr þeirri efnahagslægð sem við erum í mun fyrr en ella. En við erum ekki á réttri leið með þessu máli. Ég hóf ræðu mína á því að ræða um réttlæti og ríkisstjórnin virðist telja að þær boðuðu breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu séu mesta réttlætismál allra tíma miðað við umræðuna hér í þingsal. En þetta réttlæti ríkisstjórnarflokkanna verður dýru verði keypt. Það er almenningur sem mun borga, lífskjörin munu versna, áhrifin munu koma fram til lengri tíma litið og verða alvarleg. Ég er stolt af því að hafa kerfi þar sem stundaðar eru sjálfbærar veiðar og án ríkisstyrkja. Ég tel að við eigum einfaldlega að vera stolt af því og vera fyrirmynd annarra þjóða varðandi uppbyggingu innviða öflugs sjávarútvegskerfis. Ég tel að við í þinginu eigum að sameinast um að eyða þeirri óvissu sem fjölmargir starfsmenn, sjómenn, landverkafólk, útvegsmenn og almennir íbúar sjávarbyggðanna hringinn í kringum landið búa við í dag vegna þessara tillagna ríkisstjórnarflokkanna. Frú forseti. Mig langar að benda á áhugaverða grein sem fjallar um þau grunnsjónarmið sem notuð hafa verið af ríkisstjórnarflokkunum til þess að réttlæta og rökstyðja umræddar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þorsteinn Pálsson skrifaði grein í Fréttablaðið 31. mars sl. sem heitir „Réttlát þjóðareign með arði“. Þar fer sá fyrrverandi sjávarútvegsráðherra yfir réttlætisrökin, rök um almannahagsmuni og yfir það markmið að færa fjármuni frá sjávarútvegsfyrirtækjunum til fólksins í landinu. Ef við skoðum aðeins þessar röksemdir út frá sjónarmiðum Þorsteins Pálssonar þá er þetta afskaplega skýrt. Ef þú ætlar að sýna fram á að innleiða þurfi meira réttlæti í kerfið hlýtur þú að vera á þeirri skoðun að óréttlæti sé í kerfinu. Þú hlýtur þá að þurfa að segja hvenær réttlæti verði náð og það ætti þá að birtast í þeim málum sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa lagt hér fram til að ná fram markmiðum sínum. Ég get ekki séð að það hafi verið gert og það mat kemur líka fram í grein Þorsteins Pálssonar. Mig langar að vitna í síðasta kaflann í greininni sem fjallar um hvort réttlæti fáist með hærri skatti. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá er spurning hvort sú staðhæfing er rétt að stóraukin skattheimta sem Alþingi sér síðan um að dreifa út á ný skapi það almenna réttlæti sem allir þrá. Að hluta til svara lögmál hagfræðinnar þessari spurningu en að öðrum hluta ræður ólíkt tilfinningamat. Fyrst er á það að líta að óhagkvæmara stjórnkerfi dregur úr arðsemi og minnkar skattstofninn. Eins og áform ríkisstjórnarinnar eru nú á að taka að meðaltali nær allan hagnað fyrirtækjanna í ríkissjóð miðað við núverandi hagkvæmni. Það segir sig sjálft að fá þeirra munu starfa áfram eftir það.“ - Og þetta hefur verið staðfest af þeim sérfræðingum sem skilað hafa álitsgerðum varðandi þetta mál. - „Þess vegna mun ríkisstjórnin gefa eftir og lækka skatthlutfallið.“ Frú forseti. Í andsvörum mínum við þá hv. þingmenn sem hafa talað í kvöld hef ég varpað fram spurningum um þá aðferðafræði sem við höfum kynnst svo vel hér í þinginu af hálfu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Sú aðferðafræði gengur út á það að setja fram galnar hugmyndir um öfgafulla skattheimtu, öfgafull boð og bönn, og bakka síðan aðeins til að sýna fram á að hægt hefði verið að hafa þetta aðeins verra, að hægt hefði verið að ganga aðeins lengra, en menn séu tilbúnir í tilslakanir. Þetta er aðferðafræði sem ætti að vera orðin okkur öllum löngu kunn eftir að hafa búið við núverandi ríkisstjórn í þrjú ár. Áfram segir í greininni, með leyfi forseta: „Sú eftirgjöf mun fækka þeim fyrirtækjum sem leggja upp laupana. Eigi að síður mun ráðagerðin draga mjög þrótt úr atvinnugreininni. Hvaða svar á ríkisstjórnin þegar stór hluti fyrirtækjanna sýnir halla á rekstri? Hún lætur þau ekki fara á hausinn. Gengi krónunnar verður lækkað þannig að verst reknu fyrirtækin komist á núllpunktinn.“ Frú forseti. Hvert erum við komin þá? Erum við þá komin aftur til þeirra tíma sem voru áður en núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi var innleitt? Sjáum við aftur fram á þá tíma að krónan verði gengisfelld vegna sjávarútvegsins æ ofan í æ? Sjáum við kannski fram á að ríkisstyrkir í sjávarútvegi verði aftur teknir upp? En áfram segir í greininni: „Þetta þýðir að færa þarf peninga frá heimilunum til sjávarútvegsfyrirtækjanna ofan á það sem gera þarf vegna neikvæðra áhrifa af skipulagsbreytingunum. Þannig munu skattpeningarnir sem ríkisstjórnin ætlar að endurúthluta til heimila og sveitarstjórna hverfa í viðvarandi gengislækkunum. Réttlætið í þessu minnir á hundinn þegar hann bítur í rófuna á sér.“ Og þarna hittir Þorsteinn Pálsson, að mínu mati, naglann á höfuðið. Það er ekki hægt að rökstyðja þessar breytingar út frá réttlætishugtakinu. Það er einfaldlega rangt að reyna að halda því fram. Mun rökréttara væri af ríkisstjórnarflokkunum að segja einfaldlega: Það þarf meiri pening í ríkiskassann, við ætlum að hækka skatt og þess vegna gerum við það. En það er ekki gert heldur er þetta kallað veiðigjald í staðinn fyrir að tala um skatt, sem er réttnefni. Síðan er farið í að úthluta fjármununum í ákveðin verkefni fyrir fram á meðan ríkissjóður er í gengdarlausum halla. Ég hefði talið, frú forseti, að taka þyrfti þessi mál til gagngerrar endurskoðunar og ríkisstjórnarflokkarnir ættu að endurskoða þetta aðeins. Auðvitað vita allir að þeir þurfa að leggja sitt af mörkum, þar á meðal þeir sem starfa í sjávarútvegi, og útgerðirnar vita það líka. En þetta er ekki leiðin og þær fjölmörgu umsagnir sem borist hafa um málið ættu að duga til að sannfæra hvern sem er um að svo er ekki. Það eru ekki bara sjómenn og fiskverkafólk sem hefur áhyggjur af öllum þessum málum. Fjölmörg sveitarfélög hafa ályktað um þessar fyrirhuguðu lagabreytingar. Ég er með umsögn frá Vestmannaeyjabæ um þessi frumvörp, bæði um stjórn fiskveiða og um veiðigjaldið. Bæjarráðið varar sterklega við því að þau verði samþykkt óbreytt. Vísað er í greinargerð sem unnin var að beiðni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Það er auðvitað rétt sem kemur fram í umsögninni að greinargerðin ætti ein og sér að duga til þess að menn stoppi aðeins og íhugi hvort þeir séu á réttri leið. Stór orð eru notuð í þeirri greinargerð, meðal annars er sagt að ekki hafi verið hægt að reikna út veiðigjaldið þar sem útfærslu skorti á aðferðafræðinni sem lögð var til í málinu. Þá spyr maður: Hvers vegna eru svona óvönduð frumvörp lögð fram hér í þinginu? En það er kannski önnur saga. Menn hafa kannski ætlað að reyna að koma málum inn í þingið fyrir þinglok og verið að flýta sér en við þekkjum af reynslu að það gefst aldrei vel. Í umsögn Vestmannaeyjabæjar kemur líka fram að sérfræðingar búist við umhleypingum á meðan breytingarnar gangi yfir. Þar sem þessi skattlagning muni verða svo íþyngjandi muni hrikta í stoðum öflugra sjávarútvegsfyrirtækja og þau væntanlega ekki öll lifa þetta af. Vísað er til þess að sérfræðingarnir bendi á að byggðaaðgerðir frumvarpsins séu ólíklegar til að ná þeim markmiðum sem stefnt sé að enda skorti langtímastöðugleika til að skapa grundvöll fyrir uppbyggingu til lengri tíma. Við þekkjum það hér í umræðunni að fjölmörg sjávarútvegsfyrirtæki eru komin í mikla þörf til að fjárfesta. Þörf er á að endurnýja landvinnsluna og skipaflotann en menn halda að sér höndum vegna óvissunnar. Menn vita ekki hvað dagurinn á morgun ber í skauti sér og auðvitað er þá ekki hlaupið af stað í miklar fjárfestingar. Okkur sem hér vinnum ber því skylda til að klára þá umræðu sem eftir er áður en málin eru afgreidd. Stóra málið, varðandi breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, er enn fast í atvinnuveganefnd vegna þess að menn geta ekki komið sér saman um hvernig það á að líta út. Það er einfaldlega vegna þess að hlaupið var af stað án þess að klára það nauðsynlega samráð sem átti að mínu viti að eiga sér stað áður en þessi mál kæmu fram. Í umsögn Vestmannaeyjabæjar kemur fram að miðað við upphaflega frumvarpið sem lagt var fram varðandi veiðigjaldið hefði auðlindagjaldið orðið 5 milljarðar fyrir atvinnulífið í Vestmannaeyjum. Eftir breytingar höfum við heyrt talað um 2 milljarða fyrir Vestmannaeyjar, aðrir tala um 4 milljarða. Af því að um er að ræða sértækan skatt á eina atvinnugrein bitnar hann að sjálfsögðu harkalega á byggðarlögum sem byggja nær allan sinn atvinnurekstur á sjávarútvegi, líkt og er í Eyjum. Vestmannaeyjar eru ein öflugasta verstöð landsins, ef ekki sú öflugasta. Af því að menn héldu því fram í umræðum hér í dag að engin uppbygging hefði átt sér stað, þess sæist hvergi stað í byggðum landsins að þar væru öflug sjávarútvegsfyrirtæki að störfum, þá er ég einfaldlega ósammála því. Allir þeir sem leggja leið sína niður að höfn, hvort sem er í Vestmannaeyjum, Hafnarfirði eða á Hornafirði eða í öllum þessum ágætu plássum, sjá vel að þar eru kröftug fyrirtæki og mikið líf tengt sjávarútveginum. Frú forseti. Í umsögn Vestmannaeyjabæjar er jafnframt bent á að íslenskur sjávarútvegur er ekki ríkisstyrktur. Fyrirtæki okkar eru hins vegar í samkeppni við erlenda aðila í sjávarútvegi og í Evrópusambandinu nýtur sjávarútvegurinn ríkisstyrkja. Í umsögninni er vitnað til skýrslu Oceana sem kom út í september og fjallaði um styrki ESB til sjávarútvegsfyrirtækjanna. Niðurstaða þeirrar skýrslu var sú að greinin hefði árið 2009 fengið styrki sem samsvöruðu 50% af verðmæti aflans. Við það eru fyrirtækin okkar að keppa. Ef við hefðum ætlað að leggja samsvarandi styrki og Evrópusambandið gerði árið 2009 inn í greinina hefðum við þurft að greiða 76,5 milljarða með sjávarútveginum á síðasta ári. Það gerum við ekki vegna þess að við eigum það sterkan sjávarútveg að við þurfum ekki greiða inn í hann úr ríkissjóði. Við erum aftur á móti með hann sem undirstöðu að okkar hagkerfi, að velferðarkerfinu og menntakerfi okkar, við megum ekki gleyma því, það er mikilvæg staðreynd. Ég trúi ekki að það sé ætlun nokkurs manns hér í þinginu að draga úr þeirri sérstöðu okkar á heimsvísu, að breyta fiskveiðikerfi okkar á þann hátt að fórna því sem aðrar þjóðir líta öfundaraugum, að fórna því að eiga hér sjálfstæðan og öflugan sjávarútveg þar sem hagræðing er höfð að leiðarljósi, þar sem sífellt er verið að ná meiru út úr því sem aflað er, með bættri vinnslu. Það öfluga starfsfólk sem vinnur við að sækja fiskinn og vinna hann í landi hefur áhyggjur af boðuðum breytingum. Reksturinn gengur auðvitað út á það að reyna að sækja fiskinn fyrir sem minnstan pening, vinna hann, gera úr honum meiri verðmæti og selja hann fyrir sem mestan pening og koma þannig með sem mestar gjaldeyristekjur inn í landið. Út á það gengur þetta. Um leið og farið er í jafnróttækar og miklar skattahækkanir og hér eru boðaðar gefur það að sjálfsögðu augaleið að minni fjármunir verða inni í fyrirtækjunum til að byggja upp til framtíðar, til að bæta vinnsluna eða til að efla fiskiskipaflotann. Og hvar stöndum við þá? Stóra málið, sem enn er fast í nefnd, gengur út á að fjölga þeim sem fara inn í greinina. Þá kemur að sjálfsögðu minna til þeirra fyrirtækja sem þegar eru starfandi, sem þýðir að þau draga úr rekstri sínum, þau þurfa að hagræða enn frekar og segja upp fólki. Ný fyrirtæki þyrftu að byggja upp markaði, þyrftu að fjárfesta í búnaði, þyrftu að fjárfesta í fleiri skipum. Og hvert erum við þá komin? Erum við þá komin aftur til þess ástands sem ríkti áður en kerfið okkar var lögfest? Allt of margir að reyna að sækja allt of lítinn afla. Við erum að tala um takmarkaða auðlind. Ég ætla að vona að ekki standi til að fara að leyfa ótakmarkaðar veiðar á stofnunum. En þegar takmörkuð verðmæti eru til skiptanna verður það alltaf þannig að einhverjir telja sig hlunnfarna og telja að þeir fái ekki nægi gæði í sinn hlut. Eðlilega er það þannig. En kerfið okkar, þó að það sé ekki gallalaust, er að mínu mati besta fyrirkomulagið sem við eigum völ á og við eigum ekki að kollvarpa því. Við eigum að sníða af því þá galla sem við sjáum, við eigum að gera það í samráði til að ná sem mestri sátt við þá sem starfa í greininni og vinna þannig að almannahagsmunum. Þar eru almannahagsmunirnir. Að halda áfram að eiga þessa sterku grundvallaratvinnugrein þar sem stundaðar eru sjálfbærar fiskveiðar, þar sem ríkisstyrkir koma ekki til, þar sem allra leiða er leitað til að sækja fiskinn fyrir sem minnstan tilkostnað og auka verðmæti hans í vinnslunni og selja hann síðan á sem hæstu verði erlendis í samkeppni við ríkisstyrktan Evrópufisk. Ég skil ekki alveg hvernig menn geta rökstutt það að þær breytingar sem hér eru boðaðar stuðli að réttlæti, jafnræði eða að þær færi arðinn til fólksins. Eins og ég hef farið yfir í máli mínu er jafnræði gagnvart öðrum greinum raskað með þessum aukaskatti á sjávarútveginn. Almannahagsmunirnir felast í því að við eigum undirstöðuatvinnugrein sem skilar af sér til samfélagsins, þar liggja almannahagsmunirnir. Almannahagsmunirnir eru þeir að við þurfum ekki að greiða ríkisfé inn í þá atvinnugrein heldur notum hana sem undirstöðuatvinnugrein og undirstöðu undir hagkerfið okkar. Réttlætið er fólgið í því að við njótum þess öll að eiga þessa sterku atvinnugrein og arðurinn færist þannig til fólksins, til okkar allra. Ég hefði getað haldið mun lengri ræðu um málið en mig langar í lok máls míns að vísa til álitsgerðar sem Mörkin lögmannsstofa hf. vann fyrir Vinnslustöðina í Vestmannaeyjum til að skoða réttarstöðu þessa félags með tilliti til þeirra frumvarpa sem liggja fyrir þinginu. Mér finnst sú álitsgerð athyglisverð fyrir margra hluta sakir. Upp í hugann koma margar spurningar varðandi eignarrétt. Hvað er eignarréttur? Hvað er sameign íslensku þjóðarinnar? Nú á að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla í haust um boðaðar breytingar á stjórnarskránni þar sem kjósa á um það hvort menn vilji að í stjórnarskrá standi að allar auðlindir séu þjóðareign. Ég held að hverjum manni sé hollt að lesa þær pælingar sem settar eru fram í umræddri álitsgerð. Er þjóðareign ekki einfaldlega það sama og ríkiseign?