Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Ingvar Pálmason) : Þetta frv. er komið frá hv. Nd., og efni þess er að undanþiggja frá vátryggingarskyldu opna vélbáta. Í lögunum um vátryggingarfélög vélbáta eru allar fleytur, sem fiskiveiðar stunda, vátryggingarskyldar hjá félögum þeim, er komið hefir verið upp samkv. lögunum. Það hefir ekki tekizt alstaðar kringum land að koma á tryggingu á „trillubátum“. Eigendur þeirra hafa neitað, og þó að félögin hafi lagaákvæði fyrir því að krefja hjá þeim iðgjöld, hafa þau heldur skirrzt við að innheimta iðgjöldin með hörðu. Og nærri úr hverri veiðistöð hafa komið áskoranir um að afnema vátryggingarskylduna á þessum bátum. Fyrir mitt leyti er ég á móti því að hverfa frá vátryggingunum. Heldur á að gera þær aðgengilegri fyrir bátaeigendur, svo að þeir verði fúsir til að tryggja. Samt sé ég mér ekki fært að vera á móti þessu frv., því að óbreyttu ástandi verða lögin pappírslög og verri en ekki. Sjútvn. hefir fallizt á að mæla með, að frv. verði samþ., sérstaklega þar sem brtt. komst inn við meðferð málsins í Nd. um að bæta verulega kjör þeirra bátaeigenda, sem vátryggja af fúsum vilja. Ég tel, að félögin verði að berjast fyrir því, að kjörin batni og að innan tíðar verði aftur lögleidd vátryggingarskylda fyrir opnu bátana líka, - ella væri hér mjög miður farið.

*Bernharð Stefánsson: Ég held þetta frv. gangi alveg í rétta átt. Ég ætla ekki að fara að rökstyðja það neitt, aðeins benda á, að það mun vera almenn ósk nær allra, sem hlut eiga að máli, að vera leystir undan þessari skyldu. Það er hæpið að bjarga mönnum með því, sem þeir vilja hreint ekki sjálfir. Það, sem ég hefi að athuga við frv., er, að mér finnst það ekki nógu víðtækt. Þetta orðalag um „opna vélbáta“ er óheppilegt. Líklega er of seint að fara fram á það við nefndina að athuga það milli umræðna og ákveða heldur eitthvert tonnatal, miðað við það, að allir „trillubátar“ sleppi við skylduna; mjög margir þeirra eru ekki opnir. Ég veit, að í stærstu útvegsplássum í mínu kjördæmi er það almenn og eindregin ósk, að allir minni vélbátar séu undanþegnir tryggingarskyldu, en aftur hitt, að heimild sé til tryggingarinnar.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Ég skal ekki hafa langa framsögu fyrir hönd sjútvn. um þetta frv. N. er sammála um eitt: að málið eigi að ná fram að ganga. Hinsvegar liggur fyrir brtt. frá hv. þingmönnum Eyf. og hv. 9. landsk., sem n. hefir ekki tekið sérstaklega afstöðu til, en einn nm. hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, og kemur hann fram í brtt. á þskj. 202. Það, sem ég kann að segja um frv. fram yfir þetta, verður mest frá eigin brjósti, því að hv. nm. hafa nokkuð misjöfn sjónarmið. Vilja þeir að vísu gera breytingar frá núgildandi l., en eru ekki sammála um, hverjar þær skuli vera. Þegar samþ. var á Alþ., að verksmiðjurnar skyldu gjalda í sveitarsjóði eða bæja ½% af framleiðslu sinni, var ekki komið í ljós eins og nú, að fasteignagjald til bæjarsjóðs t. d. á Siglufirði er hærra orðið en menn bjuggust við. Ef ríkisverksmiðjurnar eru bornar saman við einkafyrirtæki, sem rekin eru annarstaðar á landinu, kemur í ljós að þær verða harðar úti með gjöld til þess opinbera en einstaklingar, a. m. k. utan Siglufjarðar. Því verða síldarverksmiðjur ríkisins ekki eins samkeppnisfærar og ella myndi, þar sem þær verða að taka síld til vinnslu af seljendum og svara svo út því verði, sem vinnslan gæfi efni til, en hinar verksmiðjurnar kaupa síldina föstu verði. Og þegar þetta munar t. d. 50 þús. kr. eins og er, ef miðað er við verksmiðjuna á Djúpuvík, er auðséð að ríkisverksmiðjurnar standa miklu verr að vígi en einkafyrirtæki, en það getur þó ekki hafa verið meining löggjafans. Því hefir komið fram till. í hv. Nd. um að fría ríkisverksmiðjurnar algerlega við fasteignaskatt til bæjar- og sveitarfélaga og tekju- og eignarskatt til ríkissjóðs. Er ekki nema sjálfsagt, að þær séu a. m. k. lausar við skatta til ríkissjóðs. Ég skal geta þess, að þessi hálfi hundraðshluti, sem er gjald af framleiðslu verksmiðjanna, nam 1937 27000 kr. til Siglufjarðarbæjar og nokkru minna 1938. Þetta gjald virðist því sanngjarnara en fasteignaskatturinn, að það fer hækkandi og lækkandi eftir því sem verksmiðjurnar framleiða, - ef þessi fyrirtæki eiga á annað borð að greiða í bæjarsjóði eða sveitarsjóði. Í lögunum eins og þau eru nú má þetta gjald ekki verða meira en 25% af tekjum viðkomandi bæjar- eða sveitarfélags. En í frv. er lagt til, að hækka megi það upp í allt að 40%. Það er ekkert launungarmál, að fyrst og fremst er frv. flutt með tilliti til Raufarhafnar. Frá stjórn síldarverksmiðja ríkisins liggur skjallega fyrir, að það komi eiginlega aldrei til mála, að þetta ákvæði takmarki greiðslur þeirra á Siglufirði, - næst því mun það hafa komizt 1937, þegar það nam 13% af heildartekjum bæjarins. Þá kemur bara til álita: Er það sanngjarnt, að Presthólahreppur njóti þeirra hlunninda að mega taka allt að 40% tekna sinna frá verksmiðjunum, þegar engir aðrir geta notið þess ákvæðis? Ég hygg, að svo sé. Þar eru ekki til hliðsjónar nema verksmiðjur í einkarekstri, á Djúpuvík, Hjalteyri og Hesteyri. Frá síðastnefnda staðnum hefi ég ekki tölur. Á Djúpuvík hefir verið lagt á 8 þús. kr. útsvar og það er um ? af öllum útsvörum hreppsins. Á Hjalteyri er útsvarið 7 þús. kr., og það mun vera nálægt helmingi útsvara þess sveitarfélags. Þá virðist mér þessi breyt. vegna Raufarhafnar vel forsvaranleg og bót á l., enda kemur hún alls ekki til með að gera verksmiðjuna ófæra í samkeppni við aðrar verksmiðjur. Þá kem ég að atriðinu, sem bætt var inn í hv. Nd., að undanþiggja ríkisverksmiðjurnar fasteignaskatti til bæjarsjóðs. Þá kemur aftur að samanburði við Hjalteyri, Hesteyri og Djúpuvík, þar sem um ekkert slíkt gjald er að ræða. Það virðist á nokkrum rökum reist að gera aðstöðu síldarverksmiðjanna á Siglufirði svipaða og þar. Auk þess er fasteignaskatturinn á ríkisverksmiðjunum á Siglufirði óeðlilega hár, ég held ósambærilegur við allt, sem taka mætti til samjöfnunar. Það er fært til andmæla þessu atriði, að svipta Siglufjarðarbæ þarna gjaldi af húsum og lóðum, að lagðar séu á hann byrðar vegna síldarverksmiðjanna, án þess að honum sé gert mögulegt að ná nokkru af þeim í staðinn. Og vitanlega má segja, að þarna fái verksmiðjurnar sérstök hlunnindi - verkalýðnum til handa. En þegar keppt hefir verið um að fá ríkisverksmiðjurnar þarna, hefir aldrei verið talað um, að þær mundu verða Siglufjarðarbær til þyngsla. Bærinn sóttist svo eftir því, að hann lét handa verksmiðjunum lóð, sem mig minnir að væri metin manna milli á 200 þús. kr. Einhvers virði hefir bærinn þá talið sér að fá þær. Ég hefi enga tilhneigingu til þess að toga skóinn niður af Siglufirði, og það er nú svo, að maður er í nokkuð mörgum málum hér að berjast við Siglufjörð. Það er dálítið leiðinlegt. En ég get ekki lokað augunum fyrir því, að Siglufjörður sé á sumum sviðum fullágengur. Og það verður að tryggja það með fullri festu, að hann geti ekki skattlagt verksmiðjurnar umfram það, sem annarstaðar er hægt. Það er ómótmælanlegt, að hann hefir afarmikið af sínum tekjum beint og óbeint upp úr því, að þær hafa verið settar þar á stofn, og ég hygg, að þrengra hefði verið þar fyrir dyrum, ef þær hefðu aldrei verið settar. Því ósanngjarnara er að skattleggja þær svo sem gert hefir verið. Nú hygg ég, að málið standi þannig, að bæjarstj. mundi vilja fallast á að lækka fasteignaskattinn um helming. En hann hefir verið 2% af lóðum og 1% af húsum og mannvirkjum og nemur nú 23312 kr. sem stendur. - Um það, hvort einhverja miðlunarleið beri að fara, geta verið deildar meiningar. Brtt. hv. 2. landsk. er það stillt í hóf - þó að hærra megi alls ekki fara - að ég mundi ekki ganga frá að samþ. frv., þótt hún næði fram að ganga. En ég mæli eindregið með því að afgreiða frv. eins og það liggur fyrir.



Það var viðurkennt, þegar 1. um gengisskráningu og ráðstafanir í sambandi við hana voru samþ., að það þyrftu að koma til einhverjar bætur handa þeim fátækustu. Þetta var viðurkennt, enda þótt þær bætur yrðu harla litlar og aðeins launabætur handa þeim, sem taldir voru eiga við lélegust laun að búa. En það hefir brugðið svo einkennilega við, að þeim allra fátækustu hefir verið gleymt, því fólki, sem lifir á opinberri aðstoð, ellilaunum eða örorkubótum, og fátækum mæðrum, sem hafa fyrir börnum að sjá. En það er alveg augljóst mál, að ef það eru nokkrir, sem þurfa hjálpar við eða að fá uppbætur vegna aukins framfærslukostnaðar, sem af gengisfalli hinnar íslenzku krónu leiðir, þá er það þetta fólk. Meðalmeðgjöf er nú samkv. auglýsingu atvmrn. frá 7. okt. 1937, sem gildir til 14. maí 1940, hæst 500 kr. á ári. Elli- og örorkubætur munu varla vera meira en 50 kr. á mán. hjá þeim, sem mest hafa og ætlazt er til að þurfi að lifa eingöngu á þessari opinberu aðstoð. Það sér hver maður, að þessi upphæð er ekki til þess að lifa á eins og hún er nú, hvað þá ef hún með gengislækkun krónunnar og þar af leiðandi auknum framfærslukostnaði á að lækka niður í jafngildi 40 ísl. kr. áður en genginu var breytt. Meðalmeðgjöf lækkar þá niður í 400 kr. úr því, sem hún var áður en genginu var breytt. Í raun og veru er þetta svo mikið nauðsynjamál og svo aðkallandi, að það má ekki dragast reitt, að gangskör sé gerð að því að hækka meðlögin og þessar tryggingarbætur. Samkv. frv. er ekki neitt því til fyrirstöðu, að meðlögin séu hækkuð strax, þar sem atvmrn. er gefin heimild til samkv. þessu frv. að gefa strax út nýja auglýsingu, þar sem ákveðin sé hækkun á meðalmeðgjöf frá því, sem hún var í auglýsingunni frá 1937. En hinsvegar sá ég mér ekki fært að láta þær bætur, sem til greina koma samkv. l. um alþýðutryggingar, hækka fyrr en 1. júlí, þar sem ekki munu liggja fyrir reikningar yfir framfærslukostnað fyrr en þá. Ríkissjóður þarf ekki að hafa önnur útgjöld af þessu frv., ef að l. verður, en þau, að framlag hans til lífeyrissjóðs þarf að hækka hlutfallslega. Hann getur að sínum parti hækkað sitt framlag, þannig, að til kasta ríkissjóðs komi ekki annað en hækkun, sem nemur allt að 10% af 1/3 af þeirri upphæð, sem úthlutað var til ellilauna og örorkubóta á síðastl. ári. Þá var ákveðið til úthlutunar 1500 þús. kr. alls, svo það er 10% af 500 þús. kr., ef reiknað er með hluta lífeyrissjóðs öllum, en framlag ríkissjóðs er aðeins 200 þús. kr. Hvað slysabætur og dánarbætur snertir, þá er hægt samkv. l. um alþýðutryggingar að hækka iðgjöldin hvenær sem er, og mun það, ef gert er, ganga í gildi um næsta nýár. Ef það sýndi sig, að nauðsynlegt væri að gera það vegna þessarar lagabreyt., þá yrði að gera það, og verður það athugað af tryggingarstofnuninni, hvort nauðsyn ber til þess. Ég álít, að þetta mál sé svo mikið nauðsynjamál, að það sé óforsvaranlegt, að það fái ekki afgreiðslu á þessu þingi. Ég sé, að lögð hafa verið fram í dag 3 lagafrv., sem mun vera ætlazt til, að gangi fram á þessu þingi, en ég álít, að þetta mál sé ekki þýðingarminna en þau. Ég álít einmitt, að þetta sé þýðingarmesta málið, það mál, sem er mest aðkallandi að nái afgreiðslu nú. Ég vil þess vegna fastlega mælast til þess, að þetta mál fái að vera samferða þeim öðrum málum, sem ætlað er að ganga í gegn, áður en þingi er frestað, og það verði afgr. með nauðsynlegum afbrigðum. Ég ætla svo ekki að hafa um þetta fleiri orð, því ég held, að málið sé svo einfalt, að það þurfi ekki að hafa um það langt mál. Ég held, að það sé ekki nauðsynlegt, að málið fari til n., en ef það tefur ekki afgreiðslu þess, þá hefi ég ekkert á móti því.