Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég vil undir þessum lið hvetja hæstv. forseta til að sinna aðhaldshlutverki þingsins betur en raun ber vitni. Ég er hér enn að bíða eftir svari frá hæstv. ráðherrum í ríkisstjórninni er varðar starfsráðningar í ráðuneytum. Þetta er svipuð fyrirspurn og ég beindi til ríkisstjórnarinnar fyrir um ári 

Virðulegi forseti. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2011 kemur fram að ekki eru áætlaðar greiðslur til Lífeyrissjóðs bænda. Á yfirstandandi ári voru greiðslur skornar niður um 147 millj. kr. og nú er gengið alla leið og 0 kr. áætlaðar á þennan fjárlagalið. Það er niðurskurður um 178 millj. kr. sem skiptast þannig að tæplega 64 millj. kr. eru mótframlag til sauðfjárbænda en rúmlega 113 millj. kr. til kúabænda. Á tveimur árum er þannig skorið niður um 325 millj. kr. til Lífeyrissjóðs bænda. Það er gert án þess að um það hafi verið tekin yfirveguð umræða, hvorki hér innan þings né við hagsmunaaðila. Með öðrum orðum hefur framkvæmdarvaldið tekið einhliða ákvörðun sem kemur einungis fram í fjárlögum um að hætta að greiða mótframlag atvinnurekenda til Lífeyrissjóðs bænda. Með fjáraukalögum sem runnu í gegnum þing í gær var samþykkt að setja 294 millj. kr. vegna ársins 2010 þannig að það dekkar hluta af þeim niðurskurði sem var farið í á þessu ári en engu að síður er niðurskurður næsta árs þá 100%. Nú má spyrja sig af hverju ríkið hafi verið að greiða til lífeyrissjóðsins, hvort það sé ekki óeðlilegt og hvort því sé ekki sjálfhætt. Sjálfur gæti ég vel fallist á að einfalda greiðslukerfið og leggja af greiðslur til Lífeyrissjóðs bænda. Þá verðum við að skoða söguna. Allt frá 1971, þ.e. frá stofnun Lífeyrissjóðs bænda, hefur ríkisvaldið greitt mótframlag bænda í sjóðinn. Greiðslurnar hafa ekki verið nein ölmusa. Þar hafa samningar m.a. snúist um hækkun á olíugjöldum og blandast inn í búvörusamninga. Það hafa komið margvíslegar tilslakanir og eftirgjafir af hálfu Bændasamtakanna, sem sagt hafa greiðslurnar verið samningsbundnar. Nú bregður hins vegar svo við að hæstv. fjármálaráðherra sker greiðslur þessar niður einhliða án samninga við bændur eða lífeyrissjóð þeirra. Ég vil því leggja tvær spurningar fyrir hæstv. ráðherra: Ef leggja á niður framlög sem hafa verið samningsbundin frá 1971, er þá ekki eðlilegt að slík stefnumörkun og umræða sé tekin fyrst og síðan komi ákvörðunin fram í fjárlögum í stað þess eins og nú að órædd niðurstaðan komi fram óundirbúin í fjárlagafrumvarpi 2010 og nú 2011? Þrátt fyrir að ekki sé um að ræða undirritaðar skuldbindingar við Lífeyrissjóð bænda og Bændasamtökin, finnst hæstv. ráðherra þá ekki eðlilegt að virða samkomulag sem hefur verið virkt frá 1971 og að eðlilegast hefði verið að hefja viðræður við lífeyrissjóðinn og Bændasamtökin áður en slík ákvörðun var tekin? Hvað þýðir þetta fyrir lífeyrissjóðinn og bændur? Þessi ákvörðun hefur ekki áhrif á sjóðinn og lífeyrisréttindi þurfa ekki að skerðast, enda er hann vel rekinn og með varfærna fjárfestingarstefnu eins og fram hefur komið hjá stjórnendum sjóðsins og fór sér því ekki eins óðslega og margur annar í þenslunni. Sjóðurinn er meðalstór á íslenskan mælikvarða með um 3 þús. greiðandi sjóðfélaga og á yfir 23 milljarða kr. í eignir. Hins vegar hefur þessi einhliða ákvörðun ríkisvaldsins gríðarleg áhrif á kjör bænda þar sem 8% mótframlagið verður þá greitt af þeim og við það bætast 0,7% vegna tryggingagjalds. Þetta þýðir í raun að kjaraskerðing bænda á næsta ári er 8,7% af völdum einnar ákvörðunar sem birtist í fjárlagafrumvarpinu. Einhverjir gætu sagt að þetta væri eðlilegt framlag bænda til niðurskurðar, en þá gleymist að á vordögum 2009 gerðu bændur og ríkið með sér samning þar sem bændur tóku á sig verulegar skerðingar vegna búvörusamninga. Á vef sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis á vori 2009 er haft eftir þáverandi ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála og núverandi hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Það er mat Steingríms J. Sigfússonar, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að með þessu samkomulagi sé stigið mikilvægt skref í átt til þjóðarsáttar um nauðsynlegar aðgerðir til að takast á við þá erfiðu tíma sem þjóðin gengur nú í gegnum.“ Jafnframt kemur fram í fréttatilkynningunni að með þessu sýni bændur að þeir geri sér glögga grein fyrir alvarlegri stöðu þjóðarbúsins og axli ábyrgð með því að færa umtalsverða fórn næstu tvö, þrjú árin. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Finnst honum ekki nóg að gert? Telur hann að hjá bændum séu fundin hin breiðu bök og að hægt sé að sækja meiri og meiri tekjur í ríkiskassann með því að skerða kjör þeirra?  Í áðurnefndum samningi var ákvæði þar sem samningsaðilar voru sammála um að beita sér fyrir könnun á skuldastöðu bænda í samvinnu við viðskiptabanka til að leita lausna á að bæta stöðu greinanna í þeim fjármálaþrengingum sem þjóðin og atvinnugreinarnar búa við. Jafnframt voru samningsaðilar sammála um að hefja endurskoðun á landbúnaðarstefnunni í þeim tilgangi að treysta stöðu landbúnaðarins. Lokaspurning mín til hæstv. ráðherra er því þessi: Er þessari vinnu lokið og varð niðurstaðan sú að hægt væri að skerða kjör bænda um 8,7% til viðbótar þeim skerðingum sem þeir hafa tekið á sig, annars vegar með samningum við ríkisvaldið og hins vegar eins og aðrir þegnar þessa lands vegna verulegra hækkana á aðföngum, sköttum og fjármagnskostnaði?

Frú forseti. Það er nauðsynlegt að fara yfir forsögu þessa máls eins og málshefjandi hefur reyndar gert. Þetta byggir á fyrirkomulagi sem komst á á sínum tíma en hefur hins vegar aldrei byggt á lagaskyldu ríkisins. Það hefur heldur aldrei verið um það samið sérstaklega. Mótframlög til Lífeyrissjóðs bænda sem ríkið hefur greitt hafa hvorki verið í búvörusamningnum né búnaðarlagasamningnum og hvílir þar engin lagaskylda á ríkinu, heldur hefur þetta verið fyrirkomulag sem hefur framlengst á grundvelli hefða, getum við sagt, eða þess sem á komst og ræðst þá af ákvörðunum fjárlaga hverju sinni. Þessi staða er mönnum væntanlega ljós og verður ekki á móti henni mælt. Ríkið hefur líka stutt Lífeyrissjóð bænda með öðrum hætti, t.d. þegar söluandvirði eigna Lánasjóðs landbúnaðarins voru að stórum hluta til látin renna inn í lífeyrissjóðinn á árinu 2005. Þá munu um 2.630 millj. kr. hafa farið inn í lífeyrissjóðinn til að mynda honum eigið fé. Það var alveg ljóst að landbúnaðurinn og stjórnkerfi og stjórnsýsla og rekstur í kringum landbúnað gæti ekki orðið ónæmt fyrir þeim erfiðleikum og þeim niðurskurði sem almennt gengur yfir í samfélaginu. Þegar ég gerði bændum ljóst í trúnaði í vor hvers væri að vænta í fjárlagafrumvarpinu og átti við þá samráð um það, þannig að ég mótmæli því nú að ekki hafi verið haft samráð við bændur um þessa hluti eftir því sem hægt var, kom í ljós og eftir umfjöllun í stjórn Bændasamtakanna að bændur lögðu höfuðáherslu á eitt atriði, að verja búvörusamninginn sem gengið var frá á útmánuðum 2009. Þeir settu í forgang að ekki yrði hróflað við honum og þeim mikilvæga grundvelli framleiðslunnar sem hann tryggir með fjárframlögum sínum. Þá var stefnan tekin á það að bera niður í öðrum kostnaðarsömum liðum þar sem ríkið er með útgjöld á sviði landbúnaðarmála í samræmi við þessa forgangsröðun eða þessa ósk bænda. Niðurstaðan varð samkomulag sem tókst um breytingar á búnaðarlagasamningi þar sem þau framlög eru verulega tekin niður og birtist í minni rekstrarframlögum til Bændasamtakanna, í mun minni greiðslum til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Þá var þeim jafnframt tilkynnt hver yrði meðferð mála varðandi Lífeyrissjóð bænda, að ekki yrði gert ráð fyrir áframhaldandi fjárveitingum frá ríkinu inn í greiðslu mótframlaga í fjárlögum ársins 2011. Til þess hins vegar að auðvelda lífeyrissjóðnum og bændum að laga sig að þessum breytingum var lagt til hér við Alþingi, hvað Alþingi hefur á fallist það ég best veit, að lífeyrissjóðnum yrði veitt einskiptisgreiðsla upp á tæpar 300 millj. kr. sem væri ígildi um tveggja ára hálfs mótframlags eða eins árs fulls mótframlags eins og það hefur verið að undanförnu. Til marks um það að þetta var allt gert í tengslum við þá niðurstöðu sem varð um málefni landbúnaðarins í heild er að þegar gengið var frá búnaðarlagasamningi á haustdögum milli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, fjármálaráðherra og Bændasamtakanna fylgdi með bókun fjármálaráðherra um málefni Lífeyrissjóðs bænda þar sem þetta kemur fram, þ.e. að reiknað sé með að ríkið hætti þátttöku greiðslna í sjóðinn, en til að auðvelda Lífeyrissjóði bænda og sjóðfélögum umbreytinguna komi eingreiðsla til lífeyrissjóðsins upp á 294 millj. kr. sem sjóðurinn geti nýtt til að auðvelda sjóðfélögum aðlögun að breyttu fyrirkomulagi og þannig að sjóðurinn leggi síðan sínar áætlanir um að verða sjálfbær til frambúðar. Þetta skýrir samhengi málsins. Þetta leiddi af þeirri ósk og þeirri forgangsröðun Bændasamtakanna sjálfra að verja búvörusamninginn. Við það verður staðið og fjárveitingar í samræmi við það í fjárlögum næsta árs. Þá er rétt að menn hafi í huga að búvörusamningurinn er verðtryggður og að hluta skerðinga frá fyrri tíð verður skilað til baka upp að vissu þaki. Það mun skila þeim mun meiru til baka sem verðbólga er lægri. Sú útfærsla þýðir að núna í ljósi mjög lágrar verðbólguspár fyrir næsta ár kemur meira af skerðingu frá árinu 2009 til baka en ella hefði orðið miðað við hærri verðbólgu. Það kemur bændum að sjálfsögðu til góða. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. Þarna fannst sú leið sem var talin skást til að bændur og landbúnaðarútgjöld tækju að sínu leyti á sig a.m.k. verulegan hluta aðlögunar sem aðrir geirar gera en þó á þann hátt sem menn töldu best fyrir greinina, að tryggja framleiðslugrundvöllinn og kjör 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja þessa umræðu og sömuleiðis hæstv. ráðherra fyrir að upplýsa okkur um sjónarmið sín í sambandi við málið. Það sem kemur mjög glögglega fram í ræðu hæstv. ráðherra er að hér er um að ræða skýra og afdráttarlausa stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnarinnar um að hætt skuli að greiða það mótframlag sem greitt hefur verið í 40 ár í Lífeyrissjóð bænda. Það mun hafa gríðarlega mikil áhrif á kjör bænda. Þegar menn semja um þessa hluti á vettvangi verðlagsnefndar búvöru og eins þegar menn hafa gert búvörusamninga er ljóst að þeir hafa haft í huga þær greiðslur sem komið hafa frá hinu opinbera inn í Lífeyrissjóð bænda. Það hefur því haft áhrif á samningsniðurstöðuna á þeim tíma í gegnum tíðina. Nú er hins vegar orðið ljóst að hæstv. ríkisstjórn telur sérstaka ástæðu til að hverfa frá þessum greiðslum. Þetta eru mjög miklar greiðslur. Ég vakti athygli á því strax við 1. umr. fjárlaga í byrjun októbermánaðar og spurði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um þessi mál. Hann staðfesti að svo væri. Hann vakti athygli á því að til þess að standa undir nokkurn veginn óbreyttu fyrirkomulagi án þess að það hefði áhrif á kjör bænda þyrfti verðlagið að hækka um 2%. Við vitum öll að það eru engar forsendur fyrir slíkum hækkunum við þessar aðstæður núna, alla vega eru mjög erfiðar aðstæður til þess. Bændur hafa þegar tekið á sig heilmiklar skerðingar, bæði vegna búvörusaminganna og einnig vegna þess að þeir hafa haldið aftur af sér í hækkunum á verðlagi. Það sem blasir við er eftirfarandi: Verið er að framkvæma 9% sérstaka og varanlega skerðingu á kjörum bænda. Það er auðvitað mjög alvarlegur hlutur, sama hvernig á málin er horft. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni að reynt sé að verja búvörusamningana, en þeir hafa þegar verið skertir, það vitum við, en þessi tíðindi fela í sér 9% varanlega skerðingu á kjörum 

Virðulegi forseti. Ég þakka bæði málshefjanda og ráðherra fyrir að skýra málið ágætlega út fyrir okkur. Það kom fram nokkuð glöggt í máli hæstv. fjármálaráðherra að samráð var haft við bændur um breytinguna, það er vissulega ekki gleðileg breyting eftir áratuga hefð, en þarna var einfaldlega forgangsraðað þannig að valið var að tryggja rekstrargrunn greinarinnar. Forgangsröðunin varð að eiga sér stað og ég held að það hafi verið skynsamleg forgangsröðun. Þess má geta sérstaklega og undirstrika að búvörusamningarnir sem sá sem hér stendur studdi mjög að gerðir væru á sínum tíma, eru verðtryggðir þannig að þeir standa ágjafirnar býsna vel af sér miðað við margt annað. Við sjáum hvað það kostar að hafa ekki samráð í viðkvæmum málum á erfiðum tímum eins og gerðist með heilbrigðisstofnanirnar þar sem fara þurfti í tveggja mánaða samráð eftir á. En nú, eftir samráð, hefur náðst góð niðurstaða þar eða þokkaleg og viðunandi miðað við hvað lagt var upp með. Hæstv. ráðherra hefur skýrt það ágætlega út núna í dag að haft var samráð við bændur um þessa breytingu. Ákvörðun ráðuneytisins er byggð á forgangsröðun greinarinnar sjálfrar eftir samráð við hæstv. ráðherra og ráðuneyti hans og það skiptir öllu máli upp á samkomulagið. Það hefði að sönnu verið ámælisvert ef tekin hefði verið einhliða ákvörðun í ráðuneyti eða ríkisstjórnum að fara þá leið án samráðs við greinina sjálfa eftir 40 ára samfellda sögu þessa fyrirkomulags. Það gleður mig því að heyra að hæstv. ráðherra hafði samráð um breytinguna og að rekstrargrundvöllur greinarinnar er tryggður á viðkvæmum tímum þegar að sönnu 

Frú forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson lauk ræðu sinni á því að segja að rekstrargrundvöllur landbúnaðarins væri tryggður. Er hægt að fullyrða það eftir allan þann niðurskurð sem við höfum horft upp á á síðustu árum? Eins og hefur reyndar verið bent á í ræðum var búið að semja um það við bændur að þeir hefðu gert sitt og því lýst hátíðlega yfir af hálfu hæstv. fjármálaráðherra. Hluti af því var að búvörusamningar voru ekki verðtryggðir. Í rauninni voru þar nánast brotin lög, jafnvel voru lög algjörlega brotin. Það var umdeilt á sínum tíma en menn þóttu alla vega ganga býsna langt. Svo leyfa þeir sér að ganga það langt núna að skerða kjör bænda um 9% til viðbótar. Það er búið að vera mjög undarlegt að fylgjast með því hvernig fulltrúar þessarar ríkisstjórnar hafa leyft sér að tala um bændur og samtök þeirra. Hver samfylkingarmaðurinn á eftir öðrum hefur komið upp sérstaklega til þess að hnýta í Bændasamtökin og fundið þeim allt til foráttu. Ég hélt sannast sagna að við þær aðstæður mundi samstarfsflokkurinn Vinstri grænir verja bændastéttina en það hefur nú verið eitthvað annað. Þar er sá flokkur enn eina ferðina kominn í einhvers konar verktöku fyrir Samfylkinguna. Samfylkingarmennirnir koma með einhverjar yfirlýsingar og láta sig svo hverfa. Hvar er til að mynda hæstv. forsætisráðherra sem ekki hefur sést í marga daga eða vikur?

Hún var hérna …

En hvað um það. Samfylkingarmenn koma með alls konar blammeringar en svo mæta vinstri grænir og vinna fyrir þá í verktöku að helstu áhugamálum þeirra. Eitt af þeim áhugamálum er því miður að þrengja stöðugt að bændastéttinni, enda hafa íslenskir jafnaðarmenn löngum haft horn í síðu íslensks landbúnaðar. Ég var að vonast til þess að það yrði einhver breyting þar á eftir að landbúnaðurinn sannaði heldur betur gildi sitt eftir efnahagskrísuna sem við lentum í. Við skulum vona að ekki komi til þess að bændur, sem almennt eru mjög hógvær stétt sem 

Hæstv. forseti. Ríkið hefur greitt mótframlag sem atvinnurekandi á móti bændum sem launþegum um langan tíma. Það fyrirkomulag hefur verið hluti af samskiptum ríkis og bænda og þeirri pólitísku stefnu sem fylgt hefur verið í málefnum landbúnaðarins þvert á flokka án þess þó að um það hafi verið samið eða lagaskylda hvílt á ríkinu. Aðkoma ríkisins hefur verið með þeim hætti að Fjársýsla ríkisins hefur innheimt iðgjöld og mótframlög af beingreiðslum bænda sem þeirra njóta. Þeir hafa því ekki þurft að senda sérstakar skilagreinar vegna mótframlagsins. Það fyrirkomulag á eingöngu við um þá bændur sem reikna sér laun. Lögaðilar, þar sem búrekstrarformi er þannig háttað að aðilar að búrekstrinum fá greidd laun mánaðarlega, hafa hins vegar skilað iðgjöldum og mótframlagi beint til sjóðsins. Í frumvarpi til fjárlaga sem bíður afgreiðslu hér á Alþingi er gert ráð fyrir því að ríkið sem greitt hefur mótframlag sem atvinnurekandi, greiðir tæpar 300 milljónir sem eingreiðslu inn í Lífeyrissjóð bænda. Með þeim hætti lýkur aðkomu ríkissjóðs á þeim greiðslum og kemur ekki til frekara framlags af hálfu ríkisins í Lífeyrissjóð bænda. Ólíkt því sem haldið hefur verið fram var haft samráð við bændur um lyktir þessa máls með framangreindum hætti. Það er þó ekki þar með sagt að full sátt sé um það af hálfu bænda og skiljanlegt að um það séu skiptar skoðanir. Það er ljóst að bændur taka með þessu á sig kjaraskerðingu sem nemur því framlagi sem ríkið hefur til þessa innt af hendi í lífeyrissjóðinn, þ.e. 8% mótframlag atvinnurekenda. Ég vil að lokum benda á í þessu samhengi að í almennri umræðu og oft í umræðu um Evrópusambandið hafa ýmsir haldið því fram að bændur hafi notið sérstakrar verndar ríkisins varðandi kjör sín, þótt sú sem hér stendur hafi ekki tekið undir þau sjónarmið.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kemur hér og segir að bændur geti ekki verið ónæmir fyrir þeim niðurskurði sem orðið hefur í kjölfar efnahagshrunsins. Það er nú ekki aldeilis svo að ekki hafi verið skert kjör til bænda. Það hafa sennilega fáar stéttir ef nokkrar tekið á sig aðrar eins skerðingar og bændastéttin hefur þurft að gera frá hruni. Það má nefna að framlög til Framleiðnisjóðs hafa nánast alveg verið felld niður. Framlög í búnaðarlagasamning hafa verið skert verulega. Lengi má telja dæmi um hvernig komið hefur verið fram við þessa stétt sem er annars mjög veikburða og á erfitt uppdráttar en sér okkur samt fyrir mikilvægri framleiðslu sem þjóðin getur ekki verið án og hana þarf að styrkja miklu meira en gert hefur verið. Enn er höggvið í sama knérunn. Hér eru skert kjör þessarar láglaunastéttar um tæp 9% - tæp 9 %, virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki hægt að kalla samráð þegar hópi manna, þessari stétt, er stillt upp við vegg og henni settir afarkostir um að enn og aftur þurfi að skera niður. Það er ekkert annað en uppstilling, virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur það í hendi sér þegar hún hyggst beita krafti sínum með þeim hætti. Bændur geta ekki jafnað skerðinguna í afurðaverði við þær aðstæður sem eru í samfélaginu í dag, það er alveg ljóst. Eðlilegast væri að skerðingin færi beint út í afurðaverðið og neytendur greiddu hana. Hvaða áhrif hefði það þá á verðbólgu, á afkomu heimilanna o.s.frv.? Það er hluti af miklu stærra dæmi sem verður að taka til greina og skoða þegar svona ákvarðanir eru teknar. Ríkið er samningsaðili við aðrar stéttir í þessu landi í gegnum Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Þar eru lífeyrissjóðir sem njóta ríkisábyrgðar - ríkisábyrgðar. Þar hafa skuldbindingar ríkisins hækkað stórkostlega frá hruni. Hvað mundu þau samtök segja ef ríkisstjórnin hagaði sér með sama hætti og skerti þar greiðslur eða lækkuðu laun einhliða? Ríkisstjórnin treystir sér ekki í þann slag, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég endaði ræðu mína áðan á að segja að grunnur greinarinnar væri að verulegu leyti tryggður með því að standa vörð um búvörusamninginn sem er verðtryggður og hlýtur að skipta bændur og búalið verulega miklu máli. Ég fagnaði því alveg sérstaklega af því að ég hef alltaf greitt atkvæði með gerð búvörusamninga þau átta ár sem ég hef verið á Alþingi og alltaf staðið mjög vörð um þessa grein. Búvörusamningarnir, framleiðslustyrkirnir, beingreiðslurnar til bænda ásamt ákveðinni tollvernd fyrir aðrar greinar eru að mörgu leyti grundvöllur greinarinnar. Á því fyrirkomulagi hvílir greinin. Þess vegna er mjög viðkvæmt að hrófla við undirstöðunni, sérstaklega á erfiðum tímum þegar aðföng og annað umhverfi bænda eins og annarra atvinnurekenda og heimili í landinu hafa orðið fyrir áföllum. Þess vegna fagnaði ég því að hæstv. ráðherra hefði haft samráð við greinina þegar kom til þess að þurfti að forgangsraða um hvernig málum skyldi komið fyrir við þessa fjárlagagerð. Það hefur verið valið að standa vörð um búvörusamningana. Þess vegna undraðist ég líka mjög ræðu hjá hv. þingmanni, formanni Framsóknarflokksins, sem eyddi held ég helmingnum af tíma sínum í að dylgja um að þingmenn Samfylkingar og jafnaðarmanna legðu megnið af tíma sínum í að hafa horn í síðu bænda og þrengja að stöðu þeirra. Þetta er fráleitur málflutningur. Ég hvet hv. þingmann til að fara í gegnum atkvæðagreiðslu síðustu 10 ára, til að nefna eitthvert tímabil, og sjá hvernig þingmenn jafnaðarmanna hafa greitt atkvæði þegar gerðir hafa verið búvörusamningar við bændur sem eru algjört grundvallaratriði til að standa vörð um þessa viðkvæmu og mikilvægu grein.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra fyrir upplýsingarnar. Þær staðfesta reyndar það sem ég sagði, að ekki væri lagaskylda fyrir því að standa við gerða samninga, en ég spurði hæstv. ráðherra hvort honum fyndist ekki eðlilegt engu að síður að virða slíka samninga sem hafa staðið í 40 ár og fara þá í samráð. Hér hefur nokkuð verið talað um samráð. Það getur vel verið að menn hafi mismunandi skilning á samráði. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra hélt hann trúnaðarfund með einhverjum í Bændahöllinni um það að til stæði að taka 9% niðurskurð á búvörusamninginn ef ekki fyndist önnur leið. Það varð auðvitað uppi ramakvein og menn hafa bæði sent bréf til ráðherra og farið á fund hæstv. ráðherra og eins til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Þar fengum við bréf í hendur sem er undirritað annars vegar af framkvæmdastjóra lífeyrissjóðsins og hins vegar formanni Bændasamtaka Íslands 8. júlí þar sem þeir fara fram á viðræður. Bréfið er upp á eina fjóra liði þar sem þeir koma með tillögur að úrbótum - og þeir hafa ekki enn þá fengið svar. Það getur vel verið að samráðið sé fólgið í því að halda hótunarfundi um vorið og skila síðan afrakstri þess samráðs sem tillögum í fjárlagafrumvarpi svona undir jól. Ég hefði talið eðlilegra að gera það öðruvísi. Í ágætri fyrirspurn hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur um framfærslugrunn komu fram lágar tölur. Það eru sömu lágu tölurnar og bændur greiða laun af og er síðan reiknað endurgjald inn í Lífeyrissjóð bænda. Engu að síður telur hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin sig þess umkominn að skerða þessar tekjur um 9%. Ég spyr alla hæstv. ríkisstjórn hvort hún telji sig þess umkomna að lækka lægstu laun í landinu um 9% líka.

Frú forseti. Í fyrsta lagi vil ég láta það koma fram af minni hálfu að bændur hafa tekið mjög ábyrgt á þessum málum nú eins og endranær og verður manni þá hugsað til þess lykilhlutverks sem Bændasamtökin og landbúnaðurinn léku í gerð þjóðarsáttarinnar á sínum tíma. Ég tel að samskipti við bændur hafi verið til fyrirmyndar. Að sjálfsögðu eru þeir ekki ánægðir með niðurskurð á samdráttartímum frekar en nokkur annar aðili, en ég tel að menn hafi gert sitt besta til að leita sameiginlegra leiða til að finna skástu leiðirnar sem í boði voru. Sú bókun sem ég gerði um málefni Lífeyrissjóðs bænda er tengd við gerð búnaðarlagasamningsins sem undirritaður var 20. október sl. Hún er að sjálfsögðu einhliða, en hún var kynnt bændum fyrir fram og þeir vissu hvað í vændum væri, sem og lífeyrissjóðurinn. Ég átti fund með stjórn lífeyrissjóðsins síðsumars eftir að ég hafði fengið frá þeim nefnt bréf. Ég held að ástæða sé til að rifja þá upp að búvörusamningurinn var skertur með ákvörðun í desember 2008 án þess að neinar lagaheimildir stæðu til þess. Ég gekk í það á útmánuðum að reyna að ná samkomulagi um hvernig það yrði gert þannig að það stæði ekki bara járn í járn. Það tókst sem betur fer og það er síðan það samkomulag sem nú er verið að standa við og efna. Það er bændum mjög hagstætt núna eins og ég segi vegna þess að útfærslan er þannig að þeim mun lægri sem verðbólgan er, þeim mun meira af skerðingunni frá fyrri tíð kemur til baka. Þess vegna tel ég líka að bændur hafi valið hárréttan kost í þessum efnum, að tryggja það sem mikilvægast er sem er þessi stóri grundvöllur framleiðslunnar þar sem langstærstu fjárhæðirnar eru á ferðinni, framlög úr ríkissjóði upp á 10–11 milljarða kr. Það er rangt að halda því fram að það sé þegar orðin 9% skerðing á kjörum bænda af þessum sökum. Tæplega 300 millj. kr. eingreiðsla til lífeyrissjóðsins dugir t.d. til greiðslu 4% mótframlags í tvö ár ef út í það er farið. Ef lífeyrissjóðurinn velur að nota þá leið til aðlögunar er auðvitað stallurinn mun minni sem menn þurfa þar að ráðast á. Fyrirkomulagið var hins vegar mjög óhefðbundið. Menn hljóta að velta því fyrir sér hversu líklegt væri að það stæðist til frambúðar 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 101/2010, um greiðsluaðlögun einstaklinga og fleiri lögum. Nefndin ákvað að kalla málið inn til nefndar milli 2. og 3. umr. til að ræða möguleg áhrif hæstaréttardóms um ábyrgðir á frumvarpið. Nefndin fékk á sinn fund fulltrúa frá félags- og tryggingamálaráðuneyti og Áslaugu Árnadóttur lögfræðing, sem einnig kom fyrir hönd þess ráðuneytis, fulltrúa frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti, fulltrúa frá umboðsmanni skuldara auk umboðsmanns skuldara sjálfs. Nefndin ræddi frumvarpið og stöðu greiðsluaðlögunar í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli nr. 274/2010 þar sem Hæstiréttur staðfesti dóm Héraðsdóms Suðurlands um að kröfuréttur á hendur sjálfskuldarábyrgðarmönnum nyti verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar og að þau réttindi yrðu ekki skert án bóta með afturvirkri löggjöf. Staðfesti Hæstiréttur að 3. mgr. 9. gr. laga nr. 32/2009, um ábyrgðarmenn, sbr. 12. gr. laganna, þar sem kveðið er á um með afturvirkum hætti að niðurfelling kröfu á hendur skuldara hafi sömu áhrif til niðurfellingar fyrir ábyrgðarmann, væri andstæð stjórnarskrá og yrði því ekki beitt um ábyrgð sjálfskuldarábyrgðarmanna á greiðslum samkvæmt skuldabréfi. Ábyrgðarmönnum bæri því að greiða umkrafða fjárhæð. Nefndin bendir á að dómur Hæstaréttar hefur ekki bein áhrif á greiðsluaðlögun einstaklinga samkvæmt lögum nr. 101/2010 sem tóku gildi 1. ágúst 2010 og ekki á fyrirliggjandi frumvarp. Dómurinn hefur fyrst og fremst áhrif á nauðasamninga til greiðsluaðlögunar sem gerðir voru fyrir gildistöku þeirra laga og þar sem er í nauðasamningi kveðið á um niðurfellingu krafna sem tryggðar eru með sjálfskuldarábyrgð. Samkvæmt upplýsingum á vef dómstólaráðs höfðu 31. júlí 2010 546 slíkir nauðasamningar til greiðsluaðlögunar verið samþykktir en ekki liggur fyrir hversu hátt hlutfall þeirra verður fyrir áhrifum af dómi Hæstaréttar. Það skal tekið fram hér að fulltrúar frá umboðsmanni skuldara sögðu að það væri mjög algengt að um ábyrgðarmenn væri að ræða í þeim málum sem koma til kasta umboðsmanns skuldara vegna greiðsluaðlögunar þannig að það sé brýnt að finna viðunandi lausn á stöðu ábyrgðarmanna þegar kemur að greiðsluaðlögun. Eftir gildistöku laga nr. 101/2010 er ávallt reynt að ná fram samningi um greiðsluaðlögun og ekki kemur til nauðasamnings nema samningaleiðin sé reynd til þrautar. Ekkert er því til fyrirstöðu að í slíkum samningi sé samið við kröfuhafa hvernig fara skuli með ábyrgðir og leggur nefndin ríka áherslu á að umsjónarmenn um greiðsluaðlögun gæti að því að semja um slíkt við greiðsluaðlögunarumleitanir. Nefndin telur mikilvægt að meðferð kröfuhafa á sjálfskuldarábyrgðum og ábyrgðarmönnum sé samræmd og verði ekki til þess að fjölga þeim sem lenda í greiðsluerfiðleikum. Því beinir nefndin því til ráðuneyta sem fara með framkvæmd laga er varða skuldavanda heimilanna að leita eftir samkomulagi við helstu aðila, svo sem banka, sparisjóði, lífeyrissjóði og Íbúðalánasjóð, þar sem samið verði um samræmda meðferð sjálfskuldarábyrgða sem jafnframt tryggi að fleiri einstaklingar lendi ekki í greiðsluerfiðleikum. Nauðsynlegt er að tryggja virkni greiðsluaðlögunar og annarra skuldavandaúrræða sem og að kröfuhafar grípi ekki til aðgerða sem fjölgi þeim sem þurfa á slíkum úrræðum að halda. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Þórunn Sveinbjarnardóttir og Ásmundur Einar Daðason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálit þetta rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir framsögumaður, Ólafur Þór Gunnarsson, Pétur H. Blöndal, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Unnur Brá Konráðsdóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir

Hæstv. forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér er lagt fram til þess að sníða ákveðna galla af lögunum um greiðsluaðlögun sem fram koma við framkvæmdina, enda höfum við þingmenn sem sitjum í félags- og tryggingamálanefnd haldið því á lofti frá því að við byrjuðum að breyta þessum lögum og betrumbæta þau að öll sú vinna hafi verið unnin í miklum flýti. Þess vegna var ljóst að það þyrfti að fylgjast vel með framkvæmdinni og því með hvaða hætti þyrfti að bæta löggjöfina. Hér er einn liður í því. Það er mín skoðun að við séum hins vegar ekki búin og það sé mikilvægt að nefndin starfi áfram að því verkefni að fylgjast vel með. Atriði sem þarf m.a. að skoða er sú framkvæmd sem umboðsmaður skuldara fer nú með. Eftir því sem málunum fjölgar sem fara þar í gegn lærum við meira og sjáum betur hverju þarf að breyta í þessari löggjöf. Auðvitað er ekki til fyrirmyndar að haga málum með þessum hætti, en hins vegar tókum við þá afstöðu í nefndinni í sumar að það þyrfti að hafa hraðar hendur, gera sitt besta og bæta þá frekar í þegar fram í sækti og reynslan kenndi okkur hvað þyrfti að laga. Á fundinum í dag fórum við yfir, eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kom inn á, það hvaða áhrif dómur Hæstaréttar hefði á þessa löggjöf. Niðurstaðan liggur fyrir í nefndarálitinu. Það er mikilvægt að taka það mál upp þrátt fyrir að við leggjum hér ekki til breytingar á því frumvarpi sem við ræðum. Það er mjög mikilvægt að vel sé farið yfir hæstaréttardóminn og teknar þá upp nauðsynlegar breytingar í kjölfar hans. Eina færa leiðin sem við sjáum út úr þessu gagnvart greiðsluaðlöguninni sjálfri, þar sem dómur Hæstaréttar kveður mjög skýrt á um að ekki sé hægt að taka ábyrgðarmennina sjálfkrafa út úr menginu, er sú að menn semji sín á milli, þ.e. að kröfuhafarnir, skuldarinn og þá ábyrgðarmennirnir semji um það við greiðsluaðlögunina með hvaða hætti ábyrgðirnar eiga að gilda og þá væntanlega að tekið sé tillit til félagslegra aðstæðna og þær felldar niður ef skuldarinn sjálfur fer í greiðsluaðlögun. Þetta er það besta sem hægt er að gera í stöðunni eins og hún er í dag. Ég vona einfaldlega að þetta frumvarp, verði það að lögum seinna í dag, verði til bóta enda mikilvægt eins og fram kom í fyrri umræðu um það að það verði að lögum fyrir mánaðamót vegna Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Það er mikilvægt og þess vegna styð ég þetta mál og mun veita því samþykki við atkvæðagreiðsluna þegar hún fer fram.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leggja örfá orð í belg vegna þess frumvarps sem hér er til umfjöllunar eftir að hv. nefnd tók málið til meðferðar milli 2. og 3. umr. Ég vil nota tækifærið og þakka nefndinni og hv. þingmanni, formanni nefndarinnar, fyrir að taka málið til efnislegrar umfjöllunar milli 2. og 3. umr. Ég vakti athygli á því í andsvari við hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur við 2. umr. málsins að Hæstiréttur hefði fellt dóm í máli ábyrgðarmanna sem varðaði stöðu þeirra ábyrgðarmanna sem gengið hefðu í sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldbindingum aðalskuldara og réttarstöðu kröfuhafa gagnvart þeim út frá ákvæðum 72. gr. stjórnarskrárinnar. Ég velti því fyrir mér hvort sá dómur hefði einhver áhrif á ákvæði þessa frumvarps og hvort taka þyrfti tillit til dómanna við meðferð þessa máls. Það hefur nefndin nú gert. Eftir því sem mér heyrðist á hv. þingmanni þegar hún fór yfir framhaldsnefndarálit nefndarinnar sem allir hv. nefndarmenn skrifa undir, hefur sá dómur ekki áhrif á efnisatriði þessa máls. Ég þakka fyrir þá yfirferð. Eftir stendur hins vegar að menn þurfa að komast að einhverri niðurstöðu um stöðu þeirra ábyrgðarmanna sem leitað hafa greiðsluaðlögunar. Eftir því sem mér skildist á ræðu hv. þingmanns hafa hv. nefndarmenn komist að þeirri niðurstöðu að það vandamál verði helst leyst með samkomulagi við fjármálastofnanir. Það er von mín eins og annarra að slíkt samkomulag náist þannig að núverandi fyrirkomulag leiði ekki til þess að fleiri lendi í súpunni en ástæða er til. Þá á ég við skuldavanda og greiðsluvanda. Nú veit ég svo sem ekki hversu fús fjármálafyrirtækin eru til að ganga til samninga, en við skulum vona að viðhorfin innan fjármálafyrirtækjanna séu þannig að menn sjái sér hag í því og sjái þá nauðsyn sem þjóðfélagið hefur af því að ekki sé gengið að ábyrgðarmönnum skuldbindinga vegna skulda þeirra sem leitað hafa eftir greiðsluaðlögun, þannig að menn fái fullnustu krafna sinna bakdyramegin, ef svo má segja. Ég vildi bara nota tækifærið í þessari stuttu ræðu til að þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur og nefndarmönnum öllum fyrir að taka málið til umfjöllunar milli 2. og 3. umr. og fyrir að gefa þessum atriðum gaum. Ég held að það sé mjög mikilvægt, sérstaklega í ljósi forsögu lagasetningarinnar um ábyrgðarmenn og þeirra ábendinga sem komu fram við meðferð þess máls á þinginu en ekki var tekið tillit til. Þar bera auðvitað margir ábyrgð, en ég held að þau vinnubrögð sem viðhöfð voru þá eigi að vera okkur víti til varnaðar þegar farið verður yfir þann málaflokk sem frumvarpið varðar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni þakkir hans í garð nefndarinnar. Ég taldi rétt að koma upp og árétta að á fundi nefndarinnar fyrr í dag þar sem umboðsmaður skuldara og ýmsir aðrir komu, eins og ég taldi upp í nefndaráliti, kom fram að afstaða umboðsmanns skuldara var mjög skýr, að mikilvægt væri að ná heildarsamkomulagi. Það eru fáir eins vel að sér í greiðsluaðlögunarúrræðum og umboðsmaður skuldara og taldi hún að mjög erfitt væri að ná fram vernd fyrir ábyrgðarmenn með löggjöf eins og dómur Hæstaréttar hefur sýnt og að mjög mikilvægt væri að ná heildarsamkomulagi við kröfuhafa. Þess vegna ákvað nefndin að skrifa framhaldsnefndarálit þótt ekki sé um breytingar á frumvarpinu að ræða til að ítreka að löggjafinn er sama sinnis og að við teljum brýnt að samkomulag náist um þessi efni svo þau úrræði sem við erum að smíða lendi ekki í uppnámi. Við munum senda nefndarálitið til allra sem hlut eiga að máli til að sú afstaða löggjafans komi skýrt fram, að okkur er mikið í mun að aðilar komist að samkomulagi.

Virðulegi forseti. Nú erum við komin í þá stöðu að ég veiti hv. þingmanni ekki andsvar heldur meðsvar vegna þess að ég er hjartanlega sammála henni um að auðvitað er mjög mikilvægt að eitthvert heildarsamkomulag náist milli þeirra sem að þessum málum koma og hagsmuni eiga, hvort sem það eru fjármálastofnanir eða skuldarar. Ég lýsi mig hjartanlega sammála þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður lýsti og fram komu hjá umboðsmanni skuldara um mikilvægi þess að slíkt samkomulag skyldi nást. Ég fagna því sömuleiðis að nefndin hafi séð ástæðu til að senda frá sér framhaldsnefndarálit til að árétta sjónarmið sín varðandi lausn þessara mála og hyggist koma þeim á framfæri við alla hlutaðeigandi. Ég fæ ekki betur séð en að við séum meira og minna sammála um meginatriðin í þessu máli. Það er auðvitað þakkarvert og gleðilegt.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni. Það er þannig, hv. þingmaður, við segjum nánast öll það sama. Ég vil lýsa ánægju minni með þau vinnubrögð sem viðhöfð voru hjá nefndinni við það að taka málið aftur inn milli 2. og 3. umr. og skila framhaldsnefndaráliti. Ég tel að þau vinnubrögð mætti hafa til fyrirmyndar í öðrum nefndum. Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði áðan um að nefndin þyrfti að fylgja þessu eftir. Hv. formaður Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kom líka inn á það áðan að þau fengu umboðsmann skuldara á sinn fund og fóru yfir málin. En ég tek undir það sem margir hafa bent á úr þessum ræðustól, ekki bara í þessu máli heldur líka öðrum, í ljósi þess hvernig ástandið er varðandi skuldavandamál heimilanna og annað, að mörg af þeim lögum og ýmislegt annað sem kemur frá þinginu er því miður unnið í miklum flýti. Þingið verður því að fylgja málum eftir á þann hátt sem það getur best og hafa eftirlit með því og bregðast fljótt við eins og gert var í þessu tilviki, þegar laga þarf og bæta.

Virðulegi forseti. Ég tek undir allt sem hv. þingmaður sagði. Mér falla mjög vel þau sjónarmið sem þarna komu fram gagnvart því sem fram kom í máli mínu og sömuleiðis hjá formanni nefndarinnar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur. Það var eitt atriði sem hv. þm. Íris Róbertsdóttir nefndi sem er auðvitað hárrétt og tengist ekki beint þessari lagasetningu heldur lagasetningu um skuldavanda heimila og fyrirtækja almennt. Það er að þau frumvörp sem farið hafa í gegnum þingið hafa fengið býsna harðsoðna og hraðsoðna meðferð. Dæmin sanna að hér hafa orðið mistök, ekki bara vegna þess að dómstólar hafa talið ákvæði frumvarpanna og laganna brjóta í bága við grundvallarlögin, ákvæði stjórnarskrárinnar, heldur einnig vegna þess að ýmis atriði hafa fallið milli skips og bryggju og frumvörpin hafa ekki öll náð fram þeim markmiðum sem að var stefnt annars vegar. Hins vegar hafa ýmsir aðilar talið að með þeim lögum sem sett hafa verið varðandi skuldavanda fyrirtækja og heimila hafi verið brotin réttur á ýmsum hópum þessa samfélags. Þess vegna hef ég lagt áherslu á og lagt fram frumvörp um að öll dómsmál í svokölluðum hrunmálum fái flýtimeðferð í dómskerfinu. Ég lagði það til, bæði í sumar og í upphafi þessa þings, að þeim málum verði hraðað í gegnum dómskerfið vegna mikilvægi þeirra, að þau fái niðurstöðu. Því miður hefur það frumvarp ekki fengið framgang í þinginu. Ég vonast til að 

Frú forseti. Við ræðum framhaldsnefndarálit frá hv. félags- og tryggingamálanefnd sem kom saman í hádeginu í dag til að ræða dóm Hæstaréttar. Það er mjög brýnt að málið varðandi breytingar á lögunum fari í gegn vegna þess að segja má að námsmenn bíði eftir úrlausn mála sinna og miðað er við að það verði að lögum, helst í dag, þannig að um næstu mánaðamót sé hægt að greiða úr vanda þeirra. Dóm Hæstaréttar þurfti hins vegar að ræða í nefndinni vegna þess að þessi mál komu öll mjög nálægt því sem hann dæmdi í, þ.e. um að lánsveð og ábyrgðir haldi og að ekki megi víkja frá þeim. Ég held að menn þurfi að taka það mjög alvarlega. Við höfum fengið nokkrum sinnum dóma frá Hæstarétti sem segja að lög séu andstæð stjórnarskrá. Við, hv. þingmenn sem höfum svarið stjórnarskránni eið, verðum að taka það mjög alvarlega þegar slík mistök verða því að auðvitað er um mistök að ræða. Ég nefni t.d. kvótamálið og öryrkjadóminn sem leiddi á sínum tíma til þess að menn gripu mjög hratt til ráðstafana til að laga og breyta lagasetningunni. Síðan kemur dómur um ábyrgðarmenn núna. Ég tel að Alþingi og nefndir þingsins þurfi að taka það mjög alvarlega af því að við erum löggjafinn, ekki framkvæmdarvaldið. Hv. nefndir þingsins sem málið varðar verða að taka þessi mál mjög föstum tökum. Ég legg til að þær kanni það í janúar, fái gesti og aðra slíka til að upplýsa sig og skoða hvernig hægt er að breyta lögunum þannig að þau standist stjórnarskrá. Ég tel mjög brýnt að það sé gert. Hins vegar tel ég dálítið slæmt að Hæstiréttur sé ekki fullskipaður þegar hann tekur svona afdrifaríkar ákvarðanir. Ég hefði lagt til að hann væri fullskipaður þegar hann fer í hlutverk stjórnlagadómstóls, þ.e. dæmir um hvort lagasetning stenst stjórnarskrá, en það stendur ekkert um Hæstarétt í núverandi stjórnarskrá og það eru engin lög um að hann skuli vera fullskipaður í slíkum dæmum. Það er eitthvað sem við þyrftum að skoða. Fallið hafa fleiri dómar eins og t.d. gengistryggingardómurinn sem var afskaplega veigamikill og hafði gífurlega mikil áhrif úti um allt þjóðfélagið. Í slíku tilfelli hefði mér þótt betra að Hæstiréttur væri fullskipaður. Svo hafa fallið dómar erlendis. Mannréttindadómstóll Evrópu felldi dóm um að iðnaðarmálagjaldið bryti mannréttindi. Það er fjöldinn allur af öðrum lögum sem eru algjörlega sambærileg, jafnvel verri. Ég er dálítið undrandi á því að menn taka þau mannréttindi öðrum tökum en önnur mannréttindi, að menn skuli ekki hafa tekið sér tak núna og farið í vinnu á hv. Alþingi, því að Alþingi er jú löggjafarvaldið, við að breyta lögum þannig að við skemmum ekki og meiðum ákvæði stjórnarskrárinnar um félagafrelsi. Þar er um fjöldann allan af málum að ræða sem ég hef reyndar flutt um nokkuð mörg frumvörp nokkuð mörgum sinnum, eins og um búnaðargjald o.s.frv. Ég fellst á þá niðurstöðu að nefndarálitið skori á aðila að koma saman. Ég tel mjög brýnt, og það er í allra þágu, að samkomulag sé gert milli aðila. Það er í einskis þágu að margir lendi á vergangi út af þessu. Ég treysti á að þeir aðilar sem að þessum málum koma, bankar og fjármálastofnanir og umboðsmaður skuldara og fleiri, vinni gott samkomulag sem nái til sem flestra aðila og leysi þann vanda sem kominn er upp. Hv. Alþingi þarf að samþykkja lög eða breytingar á lögum til að þau stangist ekki á við stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið nú þegar við ræðum við 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um greiðsluaðlögun og þakka formanni nefndarinnar og nefndinni allri. Kannski var meginástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs, líkt og hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði við 1. umr. eða 2. umr. málsins, sú að vekja sérstaka athygli á því hversu vel nefndin hefur unnið saman, hversu samhent hún hefur verið í málinu og komist vel frá því. Mættu í rauninni flestar eða alla vega margar nefndir þingsins taka það starf sér til fyrirmyndar. Greiðsluaðlögun er afar mikilvægt úrræði. Það er mikilvægt að við klárum þetta mál í dag eins og komið hefur fram í máli margra þingmanna. Við höfum heyrt frá umboðsmanni skuldara að mikilvægt sé að þeir einstaklingar sem þurfa á aðstoð að halda komi þangað inn. Þess vegna var mikilvægt, eins og komið hefur fram í máli þingmanna, að ræða þau atriði sem komu upp í kjölfar dóms Hæstaréttar um ábyrgðarmenn. Um það mál hafa aðrir þingmenn rætt og ég get tekið undir margt af þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið. Það sem þetta segir okkur hins vegar er hversu gamalt og í rauninni gallað og úrelt kerfið var, að telja til ábyrgðarmenn héðan og þaðan og alls staðar að úr fjölskyldum manna og oft og tíðum undirselja heilu fjölskyldurnar og jafnvel ættbálkana fyrir það eitt að einhver fjölskyldumeðlimur ætlaði að kaupa sér þak yfir höfuðið. Það er náttúrlega ófært fyrirkomulag og við þurfum að komast út úr því. Nefndin tók á þessu máli á fundi sínum í dag, eins og fram kom. Ég tel að sú niðurstaða sem nefndin kemst að sé afar skynsamleg. Það þarf að ná sáttum og samkomulagi um þessi mál. Ég tel raunar að þrátt fyrir að um sé að ræða einhvers konar heildarsamkomulag, eins og hefur m.a. komið fram í máli hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, verði í einhverjum tilvikum að semja sérstaklega um einstök mál og taka þá tillit til aðstæðna eins og fleiri þingmenn en hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hafa komið inn á. Ég tel að umboðsmaður skuldara sé að vinna gott verk. Embættið þarf stuðning í þeirri lagasetningu sem við erum að ganga frá. Ég tel ekki að þetta sé smiðshöggið á þá lagasetningu, það þarf að fylgjast með því hvernig úrræðið virkar og tryggja að lagaumgjörðin sem er utan um þennan mikilvæga málaflokk sé nægilega traust og góð til þess að við getum notað embættið og úrræðin til að aðstoða fjölskyldur í vanda.

Frú forseti.  Fyrri hluti frumvarpsins lýtur að breytingum á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Við 6. gr. laganna bætist, samanber 1. gr. þessa frumvarps, ákvæði sem ganga frá því með hvaða hætti stéttarfélagsaðild

Hljóð í salnum.

starfsmanna verði háttað við þessa yfirfærslu. Hér er farin mjög svipuð leið, að segja má, og áður hefur gerst þegar málefni og verkefni hafa flust milli stjórnsýslustiga, eins og 1990 þegar færslan var í hina áttina og heilsugæsla fór frá sveitarfélögum til ríkisins. Þetta er gert með því að sett er svokallað sólarlagsákvæði í lögin sem gerir þeim starfsmönnum sem eru í tilteknu stéttarfélagi og hafa verið innan þess fram að breytingunni kleift að vera þar áfram ef þeir svo kjósa, samanber 1. gr. sem um það fjallar. Varðandi framhaldið gildir hins vegar sú stéttarfélagsaðild sem almennt á við um bæjarstarfsmenn þegar þeir ráða sig til starfa í málaflokkum sem sveitarfélögin fara með, þá eru það bæjarstarfsmannafélögin eða önnur þau verkalýðsfélög sem fara með samningsumboð fyrir viðkomandi aðila. Því er ekki að leyna að það var nokkuð snúið að ná þessu saman, frú forseti. Ég vona að með þeim frágangi sem hér er um búinn sé sæmileg sátt um á hvaða forsendu þetta er gert og í raun og veru sé hann sá eini sem ég tel að yfirleitt sé hægt að ná fram í sæmilegu andrúmslofti, að menn séu sem sagt ekki fluttir úr stéttarfélagi gegn vilja sínum þar sem þeir hafa skipað sér í sveit áður. En varðandi framhaldið gegnir að sjálfsögðu öðru máli. Lögð var á það rík áhersla af hálfu sveitarfélaganna að nýráðningar í málaflokkinn ættu sér stað í gegnum þau stéttarfélög sem sveitarfélögin semja við. Þetta þýðir í raun og veru að sá hluti félagsmanna SFR, stéttarfélags í almannaþjónustu, sinnir áfram þessum störfum og hefur samningsumboð fyrir hönd þeirra starfsmanna sem kjósa að vera þar áfram félagsmenn. Stéttarfélag í almannaþjónustu fer með samningsumboð samkvæmt reglum sem þar um gilda. Nokkur munur er á launakerfum þeirra sem í hlut eiga, sérstaklega munar því að starfsmenn sveitarfélaganna hafa almennt samið á grundvelli starfsmats. SFR er meðvitað um þetta og lýsir yfir vilja til samráðs um að samræma launakerfi sitt fyrir hönd sinna félagsmanna við launakerfi sveitarfélaganna þannig að það geti gengið árekstralaust fyrir sig. Þetta er mikilvægur hluti af þeim viðamiklu heildarbreytingum sem þeirri aðgerð tengjast að færa málefni fatlaðra yfir til sveitarfélaganna sem nú hefur náðst heildarsamkomulag um og á að verða um áramótin. Engu að síður er ástæða til að huga að þessu í almennu samhengi, ég tala nú ekki um ef meiningin er að fylgja því eftir með því að færa næst málefni aldraðra yfir til sveitarfélaga sem áform hafa jafnvel staðið til að yrði á næsta ári. Ég held að það væri mjög æskilegt, samanber það sem segir í 2. gr. frumvarpsins, að taka þetta fyrirkomulag allt til endurskoðunar, þá er verið að vísa í það endurskoðunarákvæði sem er í samningunum um yfirfærsluna og á að virkja á árinu 2013 til að meta aðgerðina í heild og kostnaðarþætti þar með talið en líka er hægt að meta starfsmannaþættina. En til frambúðar litið þyrfti að skýra löggjöf að þessu leyti og hafa það betur valdað og fyrir fram ákveðið hvernig með málefni starfsmanna er farið í tilfærslum af þessu tagi. Varðandi seinni hluta frumvarpsins, sem snýr að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, eru þær breytingar mjög hliðstæðar því sem áður hefur verið gert, þ.e. að menn geti haldið áfram aðild sinni að lífeyrissjóði þar sem þeir eru enda starfi þeir áfram við málaflokkinn og með fullri ávinnslu og órofinni ávinnslu réttinda. Gera þarf nauðsynlegar breytingar á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins til að hægt sé að ganga frá því máli. Sömuleiðis liggur fyrir samkomulag og er nokkuð ljóst hvernig tekið verður á málum og hver ábyrgð hvers um sig verður í þeim efnum. Ég vil segja um aðgerðina í heild sinni og almennt að hún er að mínu mati mjög ánægjuleg ef loksins tekst eftir ítrekaðar tilraunir sem eiga sér langa sögu að láta verða af þessari færslu. Það er ekki samboðið þessum mikilvæga og viðkvæma málaflokki að menn hringli með málið og skjóti því á frest ef það er niðurstaða manna, sem ég held að sé nú sem betur fer víðtæk samstaða um, að málaflokknum sé vel komið hjá sveitarfélögunum og þetta sé liður í þeirri samþættingu þjónustunnar sem að er stefnt. Ég er sammála því að færslan feli í sér mikil sóknarfæri til að skipuleggja og bæta þjónustuna af hagkvæmni til að nærþjónustan sé sem samþættust og á hendi sveitarfélaganna. Það fylgir því líka sá kostur að það dregur nokkuð saman með stjórnsýslustigum þegar málaflokkur sem veltir á annan tug milljarða króna færist frá ríki til sveitarfélaga, þá jafnast aðeins á klyfjunum og hlutur sveitarfélaganna í samneyslunni vex. Ég tel að það markmið sem við eigum að stefna að á komandi árum sé að leiðrétta þessi hlutföll þannig að til lengri tíma litið verði æskilegt að stefna að sem jafnastri skiptingu þannig að hvor aðilinn um sig sjái kannski sem næst um helming samneyslunnar eða hins opinbera búskapar. Þá er þetta að sjálfsögðu ánægjulegt skref í þeim efnum. Því er ekki að leyna að ríkið leggur talsvert af mörkum til að af þessari færslu geti orðið í formi ýmiss konar einskiptisgreiðslna á næstu þremur árum sem tengjast breytingarkostnaði og ýmsu uppgjöri sem þarf að eiga sér stað við breytingu af þessu tagi. Því er haldið til hliðar við sjálfan fjárhagsgrundvöll yfirfærslunnar sem fyrst og fremst er fólginn í því að 1,2% af tekjuskattsstofni færast úr tekjuskatti yfir í útsvar og síðan verður bætt við því sem á vantar til að útsvarstekjustofninn þannig reiknaður gefi nægjanlega af sér svo að fjárhagsgrundvöllur yfirfærslunnar sé að fullu tryggður. Það verður þá gert með beinum greiðslum af fjárlögum eftir því sem til þarf. En vonandi hressist nú útsvarstekjustofninn þannig að jafnvel strax á árinu 2012 dugi þessi 1,2% til þess að skapa þær tekjur sem lagðar eru til grundvallar rekstrarkostnaði í málaflokknum. Að þessu sögðu, frú forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og væntanlega fremur til efnahags- og skattanefndar en félagsmálanefndar þó að ég áskilji mér rétt til að hugleiða það mál ef ég má. Satt best að segja mætti færa rök fyrir því að málið færi til hvorrar nefndar um sig.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina. Ég vil byrja á að taka undir með hæstv. ráðherra að ég tel mjög til bóta að þessi málaflokkur fari yfir til sveitarfélaganna og tek undir það líka sem hæstv. ráðherra benti á að þar væri þessi málaflokkur betur geymdur eða vistaður en hjá ríkinu. Ef ég man rétt eru 16 ár síðan menn byrjuðu að ræða það milli ríkis og sveitarfélaga að koma þessu á. Eini ljóti bletturinn, ef ég mætti orða það þannig, sem snýr að því frumvarpi sem hæstv. ráðherra mælti hér fyrir er sá, og mér finnst það algjörlega óþolandi og ólíðandi, að færsla á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaganna skuli einna helst hafa strandað á því, löngu eftir að ríki og sveitarfélög höfðu náð samkomulagi um með hvaða hætti þetta yrði gert og hvaða greiðslur mundu fylgja, að eitthvert stéttarfélag stoppi þetta af. Í raun og veru snýst málið um það hvaða stéttarfélag fær aðildargjöld af félagsmönnunum sem vinna við þennan málaflokk. Í stuttu máli snýst málið um þetta. Hæstv. ráðherra sagði að það hefði verið svona sæmileg sátt um það hvernig þessu máli væri lent. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, ef hann vildi fara aðeins frekar yfir það, hvort sveitarfélögin séu sátt við þetta. Og í öðru lagi: Nú stendur til, vonandi á næstu árum, að flytja fleiri verkefni frá ríki til sveitarfélaga. Kemur til greina, af því þetta hlýtur að vera fordæmisgefandi, að gera það með sama hætti og hér er gert, þ.e. að menn fari að víla og díla um stéttarfélagsgjöld þegar málefnin eiga að sjálfsögðu ekki að snúast um það, heldur að tryggja eins og í þessu tilfelli betri þjónustu við fatlaðra? Það er mjög bagalegt hvað málið kemur seint inn í þingið, en það eru fyrst og fremst þessar tvær spurningar til hæstv. ráðherra: Hver var afstaða sveitarfélaganna til þessa máls? Kemur til greina þegar fleiri verkefni verða flutt frá 

Frú forseti. Því er ekkert að leyna að hvorugur aðili málsins var fyllilega sáttur við þessa útfærslu. Sveitarfélögin vildu ganga lengra í þá átt að starfsmenn ættu að færast yfir. SFR taldi að sólarlagsákvæðið ætti að vera þannig úr garði gert að mönnum stæði áfram opið val á að velja sér stéttarfélag. Þannig hefur það verið gert í sumum tilvikum á fyrri tíð, var t.d. 1990 þannig, ef ég man rétt. Hér er því farið í raun og veru bil beggja. Eins og ég sagði í framsögu minni held ég að þetta sé eiginlega sú eina niðurstaða sem gat orðið og úr því að ekki tókst einhvern veginn samkomulag á þessu milli aðila varð einhvern veginn að lenda því máli. Hér er farið nokkurn veginn að þeim fordæmum sem er að finna frá liðinni tíð. Hvorugur aðilinn er fyllilega sáttur við það að sjálfsögðu, en við reyndum að gera umbúnaðinn um þetta þannig að þetta væri sem ásættanlegast og reyna að tryggja eins og hægt er, m.a. með viljayfirlýsingum aðila, að þetta mundi ganga hnökralaust fyrir sig. Það er allt of ódýrt hjá hv. þingmanni að tala bara um stéttarfélagsgjöld í þessu sambandi. Við megum ekki gleyma því að hér eiga undir 1.000–1.200 starfsmenn í ákaflega mikilvægri þjónustu og það þarf að leysa þessi mál þannig að sátt sé um það líka við mannauðinn sem þarna á í hlut. Að sjálfsögðu var það sjónarmið sem menn höfðu í huga að reyna að finna lausn sem starfsmenn og stéttarfélög þeirra væru sæmilega sátt við en líka aðgengilegt fyrir sveitarfélögin, þannig að það væri sæmilegt andrúmsloft í samskiptum þegar að því kæmi að þessir aðilar þyrftu svo að fara að vinna saman, og þar á meðal að semja um kaup og kjör. Það verður að hafa allt þetta samhengi hlutanna í huga þegar það er rætt hvernig átti að fara með þennan viðkvæma og vandasama þátt málsins. Ég tel að það hafi að lokum tekist, vonandi bærilega, að lenda því þannig að allir eigi að geta unað við það.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra um það hvort hann telji koma til greina þegar fleiri málaflokkar verða færðir frá ríki til sveitarfélaga að sömu vinnubrögð verði viðhöfð. Hæstv. ráðherra sagði að þetta fjallaði kannski líka um það að ná sátt og samlyndi við starfsmennina og þá hlýtur maður að skilja svör hæstv. ráðherra þannig að þeir starfsmenn sem starfa í þessum geira vilji frekar vera starfsmenn ríkisins en sveitarfélaganna. Getur hæstv. ráðherra upplýst mig um það hver voru helstu rök starfsmannanna fyrir því að vilja frekar vera starfsmenn ríkisins en starfsmenn sveitarfélaga? Í mínum huga snýst þetta fyrst og fremst um hvaða stéttarfélag fær aðildargjöldin. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það er mjög bagalegt að málið komi svona seint til meðferðar þingsins þannig að þingið geti vandað sig eins og kostur er. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það er mikil samstaða milli ríkis og sveitarfélaga um meginniðurstöður samningsins. Það er fagnaðarefni. Það er líka mjög ánægjulegt að sjá þá breytingu sem þarna er gerð varðandi endurskoðunarákvæðið og menn þurfa þá ekki að að rífast eins mikið um krónur og aura. Ég tel það mjög mikilvægt og til mikilla bóta hvernig staðið var að því máli. Hins vegar finnst mér þetta snúast um stéttarfélagsgjöldin. Hverjar voru helstu ástæðurnar fyrir því, ef hæstv. ráðherra mundi vilja útskýra það fyrir mér og fyrir þinginu auðvitað, að þeir einstaklingar sem vinna í þessum málaflokki töldu sig betur komna sem ríkisstarfsmenn eða vildu frekar vera í stéttarfélagi þeirra en í þeim stéttarfélögum sem bæjarstarfsmenn almennt eru í? Hver er orsökin fyrir því? Virðulegi forseti. Það kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu að greiddar verði 15 milljónir á ári á árunum 2011–2013 

Frú forseti. Varðandi framtíðina og fordæmið hér má auðvitað vísa til sögunnar, að niðurstaðan hefur oftast orðið sú að fara einhverja svona leið. Það sýnir sagan okkur. Ég er hins vegar á því og sagði það hér í framsögu að æskilegt væri að setjast yfir þetta og skoða lagaumhverfið, hvort hægt sé að hafa það skýrar og betur um það búið hvernig að þessum málum er staðið þegar verkefni færast milli stjórnsýslustiganna í hvora áttina svo sem það er. Það gæti tengst hugmyndum sem menn hafa heilmikið rætt, að breyta svolítið grundvelli kjarasamningagerðar þar sem fleiri, fleiri tugir viðsemjenda eru hver að semja fyrir sig innan ramma annars vegar opinbera vinnumarkaðarins og út af fyrir sig þess vegna á hinum almenna, án þess að ég ætli að blanda mér í það, og færa þetta kannski í áttina að því sem sums staðar er í nágrannalöndunum þar sem eru gerðir rammasamningar sem eru almennir og taka til allra og síðan fylla menn inn í þá með sérsamningum á hverju sviði. Þá væri á margan hátt einfaldara að leysa þessi mál ef það skipti í sjálfu sér ekki máli hvaða stéttarfélagi menn tilheyrðu þegar þeir kæmu að rammakjarasamningagerð af því tagi. Varðandi starfsmennina verða þeir að sjálfsögðu starfsmenn sveitarfélaganna frá og með yfirfærslunni en þeir fá að halda núverandi stéttarfélagaaðild sinni, þeir sem það kjósa. Þeir þurfa að velja og það þarf að liggja fyrir strax í upphafi næsta árs eða fljótlega á fyrstu vikum næsta árs hvert valið hefur verið. Það bárust eindregnar óskir frá mjög miklum fjölda starfsmanna sem þarna áttu í hlut að þeir fengju að halda núverandi stéttarfélagaaðild sinni og ég hygg að félagsmálaráðherra og jafnvel við báðir, ég og félagsmálaráðherra, höfum fengið áskoranir og undirskriftir þar um. Það virðist því nokkuð ljóst að hugur starfsmanna, mjög margra, er til þess að fá að tilheyra áfram sínu núverandi stéttarfélagi og þá einhvers konar sveitarstjórnarstarfsmannadeild innan þess.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina yfir frumvarpið. Manni finnst það undarlegt, og ég tek undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, að þegar verið er að ræða flutning á málefnum fatlaðra, sem er þjóðfélagshópur sem mér finnst við verða að standa vörð um og ætti að vera meginþungi umræðunnar, skuli menn eins og venjulega þegar breyting verður á stofnunum ekki vera að ræða um starfsmennina, sem oft verður þungamiðjan með umræðunni, og ekki þá skjólstæðinga sem þeir eru að veita þjónustu, heldur stéttarfélögin. Það er vegna þess að stéttarfélögin eiga skattlagningarvald yrir þessum starfsmönnum. Það er nefnilega ekki hægt að segja eins og hæstv. ráðherra sagði: Starfsmenn og stéttarfélög þeirra. Það ætti frekar að segja: Stéttarfélögin og þeir sem eiga að greiða skatt til þeirra. Vegna þess að samkvæmt lögum ber opinberum starfsmanni að greiða, samkvæmt 2. mgr. 7. gr. starfsmannalaganna, í viðkomandi stéttarfélag hvort sem hann vill eða ekki, hvort sem hann vill vera félagsmaður eða ekki. Við erum nýbúin að fá á okkur dóm frá Mannréttindadómstóli Evrópu um iðnaðarmálagjaldið. Þetta er enn þá verra, enn þá verra. Ég held að menn ættu að vinda bráðan bug að því að breyta þessum lögum sem skylda opinbera starfsmenn til að borga inn í viðkomandi stéttarfélag, hvort sem þeir vilja vera í því eða ekki. Þess vegna er ómögulegt að tala um starfsmenn sem vilja eitt eða annað. Það eru stéttarfélögin sem vilja eitt og annað, því að ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. ráðherra hafi rætt við einstaka starfsmenn og hvað þá efnt til einhverrar skoðanakönnunar meðal þeirra. Þeir hafa ekkert val nema núna hafa sumir opinberir starfsmenn þröngt val samkvæmt þessu frumvarpi en þeir sem eru ráðnir eftir 1. janúar 2011 - það stendur í greinargerðinni, frú forseti - það er gert ráð fyrir að þeir hafi ekki þetta val og skuli áfram greiða til viðkomandi stéttarfélags, hvort sem þeir vilja eða ekki.

Frú forseti. Ég tel að ég hafi í raun og veru þegar svarað þessu eða brugðist við því í fyrra andsvari. Ég held að menn verði bara að hafa í huga og muna að starfsmennirnir, þjálfað starfsfólk og hæft sem þarna er að störfum í dag er náttúrlega lykilatriði í að veita þessa þjónustu. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að við eigum alltaf að taka útgangspunkt í þjónustunni og þeirra sem hennar njóta og hagsmuna fatlaðra í þessu tilviki í því samhengi. En starfsfólk málaflokksins er auðvitað lykilþáttur líka og mannauðurinn sem þar er til staðar og það skiptir öllu að þetta gangi vel fyrir sig og það sé sem best andrúmsloft í þeim samskiptum líka. Eða hvernig ætla menn að starfrækja málaflokkinn ef þar væri allt upp í loft þegar yfirfærslan er að fara að eiga sér stað? Ég held að allir muni sjá þegar þeir hugleiða málið að það er mjög mikilvægt að reyna að finna þarna einhverja þá lendingu í þessu sem skástur friður er um. Það er það sem hér hefur verið reynt. Ég lít á það einmitt sem hluta af því að tryggja að yfirfærslan gangi vel fyrir sig án röskunar og með sem minnstri truflun fyrir málaflokkinn og þá viðkvæmu en bráðnauðsynlegu þjónustu sem þarna er verið að veita. Það verður ekki gert öðruvísi en með starfsfólki sem er tilbúið til að vinna við málaflokkinn. Þess vegna held ég að það sé ákaflega mikilvægur þáttur þessa máls að þarna takist sæmilega til.

Frú forseti. Hægt er að færa rök fyrir því að fatlaðir og aðstandendur þeirra líði fyrir þessa deilu þar sem stéttarfélögin voru að halda utan um sálirnar sínar, þá sem áttu að greiða til þeirra félagsgjöld. Þeir líða fyrir það að ekki er enn vitað eða bara mjög nýlega vitað hvert þeir eiga að snúa sér eftir áramót. Ekki er búið að samþykkja lögin sem átti að vera búið að samþykkja fyrir löngu. Það er ekki búið að móta stefnu. Fatlaðir líða fyrir það að stéttarfélögin eru að berjast um einhverjar 70 milljónir í félagsgjöld sem starfsmenn verða að borga til þeirra hvort sem þeir vilja eða ekki. Mér finnst þetta óeðlilegt, frú forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra út í seinni spurningu mína sem fjallaði um það hvort þetta sé ekki brot á mannréttindum að fólki sé gert að greiða í stéttarfélag, meira að segja upphæð sem ekki er takmörkuð með lögum. Fólki er gert með lögum að borga í stéttarfélag einhverja upphæð af launum sínum sem stéttarfélagið ákveður einhliða eða meiri hluti þess án þess að það vilji vera í því stéttarfélagi. Það er ekki hægt að skylda það til þess samkvæmt stjórnarskrá. Því er gert að borga í stéttarfélag. Þarf ekki að taka á því máli hratt og vendilega þannig að við lendum ekki í því sama, að Mannréttindadómstóll Evrópu dæmi þessi lög, 2. mgr. 7. gr., í andstöðu við stjórnarskrána en í henni stendur að opinber starfsmaður skuli greiða í stéttarfélag, opinbert stéttarfélag væntanlega, hvort sem hann vill eða ekki. Hann getur ekki stofnað nýtt stéttarfélag ef honum líka ekki kjör sín. Hann getur ekki barist fyrir réttindum sínum eins og var í árdaga stéttarfélagabaráttunnar. Hann verður að borga í eitthvert opinbert stéttarfélag. Þetta er bara nákvæmlega eins og í Sovét.

Frú forseti. Ég vil einmitt benda á að sú lending sem hér er verið að leggja til í sambandi við stéttarfélagaaðildarþáttinn byggir á því að menn eigi val,  Varðandi stéttarfélagaaðildarmálin sem slík ætla ég ekki í stuttu andsvari að fara inn í djúpa umræðu um það. Fyrir því eru ákveðin rök sem ég veit að hv. þingmaður þekkir, það hefur ekki verið dregið í efa að fyrirkomulag í þeim efnum standist öll ákvæði. Þarna eru bæði skyldur og réttindi sem tengjast saman. Við erum hluti af hinum norrænu hefðum og norræna vinnumarkaði sem nokkurn veginn hefur tekist að verja þrátt fyrir ásókn ýmissa aðila sem hafa viljað grafa það í sundur, en hin sólidaríska stéttarfélagaaðild og þau réttindi og þær skyldur sem þar eru tengdar saman standast að mínu mati fyllilega öll mannréttindaákvæði.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna sameiningar ráðuneyta sem samþykkt voru af Alþingi 9. september sl., samanber lög nr. 121/2010. Með þeim lögum er kveðið á um sameiningu félags- og tryggingamálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis í nýtt velferðarráðuneyti og sameiningu dómsmála- og mannréttindaráðuneytis og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis í nýtt innanríkisráðuneyti frá og með 1. janúar nk. Í samræmi við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er nú unnið að því að fækka ráðuneytum úr 12 í 9 og sameina stofnanir og hagræða með því um leið og skilvirkni er aukin innan kerfisins. Sú endurskoðun sem þegar hefur átt sér stað og enn er unnið að í Stjórnarráðinu er bæði nauðsynleg og löngu tímabær. Ég tel afar mikilvægt, ekki síst á þeim tímum sem við göngum nú í gegnum í kjölfar hrunsins, að auka samstarf þannig að ríkið og einstök ráðuneyti og stofnanir vinni saman sem ein heild. Ég tel nauðsynlegt að auka sveigjanleika innan kerfisins þannig að sérfræðingar flytjist á milli þar sem þeirra er mest þörf eftir verkefnum og stöðu mála hverju sinni. Þannig nýtum við þann mikla mannauð sem býr innan ráðuneyta og stofnana enn betur en gert hefur verið. Þar tel ég, eins og ég hef áður sagt á Alþingi, að við eigum m.a. að horfa til Danmerkur þar sem gert er ráð fyrir umtalsverðum breytingum innan stjórnsýslunnar við ríkisstjórnarskipti og jafnvel oftar eftir áherslum og breytingum í samfélaginu. Segja má að tveir þættir af þessum umfangsmiklu stjórnkerfisumbótum hafi nú náð fram að ganga. Í fyrsta lagi með samþykkt laga nr. 98/2009 þar sem m.a. voru flutt verkefni milli ráðuneyta og til varð nýtt efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Í þeim lögum var einnig mælt fyrir um breytingar á verkaskiptingu nokkurra annarra ráðuneyta og nöfnum þeirra breytt til að endurspegla betur hlutverk þeirra. Þá hefur forsætisráðuneytið fengið aukið forustu- og verkstjórnarhlutverk. Í öðru lagi með samþykkt laga nr. 121/2010 þar sem samþykkt var að fækka ráðuneytum úr 12 í 10. Þá er unnið að endurskoðun stofnanakerfisins og að bæta gæði opinberrar þjónustu. Miðar þeirri vinnu vel. Markmiðið með þessum umbótum er að gera þjónustu hins opinbera við almenning og atvinnulíf eins góða og kostur er með þeim fjármunum sem til ráðstöfunar eru hverju sinni. Það frumvarp sem ég mæli fyrir er bein afleiðing framangreindrar sameiningar ráðuneyta og kveður á um breytingar á fagheitum viðkomandi ráðherra og ráðuneyta til samræmis við hin nýju heiti. Með frumvarpinu er einnig lagt til að fækkað verði tilvísunum í fagheiti ráðherra og ráðuneyta og að jafnaði komi heiti þeirra einungis fyrir einu sinni í hverjum lögum. Slíkt er til nokkurrar einföldunar en þess er jafnframt gætt að skýrleiki á ábyrgðarsviði viðkomandi ráðherra haldist. Í frumvarpinu felast því ekki efnislegar breytingar á málefnasviðum viðkomandi ráðherra og verkefni eru ekki færð til milli ráðuneyta með frumvarpinu. Í einstaka tilvikum hefur verið talin þörf á að breyta orðalagi og er slíkt þá skýrt sérstaklega í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins. Á þetta t.d. við þegar um tilnefningar og samráðsákvæði er að ræða. Frumvarpið skiptist í tvo þætti og skiptist hvor þáttur í tvo hluta sem síðan greinast í kafla. Í fyrsta þætti frumvarpsins er að finna breytingar er varða nýtt velferðarráðuneyti. Fyrsti hluti þess þáttar hefur að geyma löggjöf sem heyrir til málefnasviðs félags- og tryggingamálaráðherra en í öðrum hluta þáttarins er fjallað um löggjöf á málefnasviði heilbrigðisráðherra. Í öðrum þætti frumvarpsins er að finna breytingar er varða nýtt innanríkisráðuneyti. Fyrsti hluti þess þáttar hefur að geyma löggjöf sem tilheyrir málefnasviði dómsmála- og mannréttindaráðherra en í öðrum hluta þess er fjallað um löggjöf á málefnasviði samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Frumvarpið er svo kaflaskipt eftir þeim lögum sem breyta á og skýrir það sig nokkuð sjálft. Virðulegi forseti. Frumvarp það sem ég mæli hér fyrir felur í sér tæknilegar breytingar sem eiga stoð í samþykkt Alþingis á lögum um sameiningar hlutaðeigandi ráðuneyta í september sl. Að baki frumvarpinu liggja því mikilvægar sameiningar og löngu tímabærar, það þekkja þeir þingmenn og ráðherrar sem hafa einbeitt sér að heilbrigðis- og félagsmálum gegnum árin. Virðulegi forseti. Ég legg ríka áherslu á að um næstu áramót verði til ný ráðuneyti og verður nýtt skipulag í ráðuneytunum tveim mótað í samræmi við það. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir yfirferðina yfir málið. Þetta eru að mestu leyti tæknilegar breytingar. Mér finnst þetta reyndar dálítið seint fram komið, þetta er löngu vitað og hefði mátt koma fram miklu fyrr vegna þeirra starfsmanna sem við þetta vinna hjá ráðuneytum og annars staðar. Allar þær reglugerðir sem þarf að gera hefði mátt vinna í meiri ró og meira næði en akkúrat yfir jólin. Nokkrum atriðum er breytt og þar er kannski sérstaklega 27. gr., samstarfsnefnd um málefni aldraðra. Í þessu frumvarpi er verið að breyta þar ákveðnu máli, og fleiri breytingar hafa áhrif á starfsemi ráðuneyta. Mér finnst þetta mjög seint fram komið og ekki bera vott um góða verkstjórn.

Virðulegi forseti. Hér er gerð athugasemd um að þetta mál sé seint fram komið. Það má vel taka undir að æskilegra hefði verið að það hefði komið inn fyrr. Ég vek þó athygli á því að hér er um mjög mikla vinnu að ræða, eins og þingmenn sjá, mikla handavinnu við að fara yfir lögin í þessu sambandi, við erum að tala hér um 42 blaðsíður. Ég vona þó að það komi ekki að sök. Þeir starfsmenn sem að þessu hafa unnið í ráðuneytunum munu að sjálfsögðu vinna vel með nefndinni sem fær frumvarpið til umfjöllunar þannig að greiðlega gangi að afgreiða málið sem er nauðsynlegt að gera áður en þingið fer í jólaleyfi. Ég vek einungis athygli á því að mjög mikil vinna liggur að baki þessu en tek undir með hv. þingmanni, það hefði verið æskilegra að það hefði getað legið fyrir fyrr.

Hæstv. forseti. Ég vildi inna hæstv. forsætisráðherra eftir einu í sambandi við þetta mál sem vissulega er auðvitað fyrst og fremst tæknilegt og afleiðing af þeirri löggjöf sem var samþykkt hér í september um stofnun innanríkisráðuneytis og velferðarráðuneytis. Liggur fyrir hvernig ríkisstjórnin hyggst stíga næstu skref í þessum efnum? Það voru ákveðnar frekari breytingar, m.a. um stofnun sérstaks auðlindaráðuneytis og aðrar tilfæringar í Stjórnarráðinu sem voru í upprunalegu frumvarpi sem var afgreitt í september. Ef ég man rétt var þá boðað að áfram yrði unnið að undirbúningi þeirra breytinga með það að markmiði að ná víðtækari sátt um niðurstöðu í þeim málum en þá lá fyrir. Mér finnst rétt að nýta þetta tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra hvort von sé á einhverjum frumvörpum um þetta. Ég tek fram að ég er ekki að kalla sérstaklega eftir því í ljósi þess að ég hafi mikinn áhuga á þeim breytingum sem þar voru boðaðar, ekki eins og þær voru útfærðar, en hins vegar finnst mér rétt að hæstv. ráðherra upplýsi þingið um áform ríkisstjórnarinnar í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta afar eðlilegar spurningar sem hér eru lagðar fyrir í þessari umræðu þó að mér þyki miður að sú spurning sem kom frá hv. þingmanni sé ekki sprottin af áhuga hans á því að hér verði til eitt atvinnuvegaráðuneyti. Ég tel afar brýnt að það verði og að því hefur verið unnið. Tímaröðin hefur vissulega nokkuð breyst frá því sem upphaflega var áformað. Þá átti t.d. innanríkisráðuneytið ekki að lögfestast fyrr en í lok kjörtímabilsins og taka gildi á næsta kjörtímabili en því hefur verið breytt og nú er í gangi að það komi til framkvæmda um áramótin. Að því er fyrirspurn hv. þingmanns varðar kom fram í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar sem fjallaði um breytingar á ráðuneytunum að meiri hlutinn legði áherslu á að „áfram verði unnið að undirbúningi og samráði vegna atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis og umhverfis- og auðlindaráðuneytis, þó ekki sé lögð til afgreiðsla á þeim hluta málsins nú, þannig að allar fyrirhugaðar ráðuneytabreytingar nái fram að ganga eigi síðar en áformað var samkvæmt frumvarpinu“. Síðan er það sett fram sem skoðun meiri hlutans að „í aðdraganda sameiningar ráðuneyta, í þessu tilviki sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og iðnaðarráðuneytis, geti verið heppilegt verklag að sami ráðherra gegni þeim ráðuneytum sem til stendur að sameina mánuðina áður en sameiningin á sér stað og stjórni því verki, t.d. frá áramótum“. Það hefur ekki orðið nein breyting á því sem þarna stendur. Við teljum að þarna hafi meiri hluti allsherjarnefndar sett fram ákveðið verklag sem við teljum eðlilegt að framfylgja, að áður en sameiningin eigi sér stað taki sá ráðherra við því ráðuneyti og undirbúi breytingaferlið áður en það tekur gildi. Það hefur lánast vel í þessum ráðuneytum sem við höfum þegar sameinað og ég tel að það verklag eigi að taka upp varðandi 

Hæstv. forseti. Eins og hæstv. forsætisráðherra er kunnugt um komu mjög miklar athugasemdir fram við þau áform sem voru boðuð í frumvarpinu sem lá fyrir í haust um stofnun eins atvinnuvegaráðuneytis og aftur verkefnatilflutning milli annarra ráðuneyta, einkum yfir til umhverfisráðuneytisins sem átti að fá heitið umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Mér sýnist að allir þeir hnútar sem voru fyrir hendi í þeim efnum séu enn óleystir. Ég veit auðvitað ekki hvaða umræður eiga sér stað innan ríkisstjórnarflokkanna um þessi mál en út á við virðist ekki vera nein hreyfing í þessum efnum þannig að mér finnst enn nokkuð óljóst hvaða tímaplan, ef við getum orðað það svo, ríkisstjórnin hefur í sambandi við það að hrinda þessum áformum sínum í framkvæmd. Ég leyfi mér því að endurtaka spurninguna og geri hana kannski skýrari með því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort fyrir liggi skýr tímaáætlun um það hvernig eigi að hrinda í framkvæmd þeim áformum sem fyrir liggur að ríkisstjórnin hefur um stofnun þessara tilteknu ráðuneyta eða ráðuneyta með nýjum heitum, sameiningu og verkefnatilflutning eins og lá fyrir í haust, og hvort búast megi við frumvörpum um þessi efni á næstunni.

Virðulegi forseti. Ég tel brýnt að hrinda þessu í framkvæmd sem allra fyrst, eins og tök eru á. Vitaskuld hefur verið unnið í þessum málum og skoðað, sem ekki liggur fyrir enn, nákvæmlega hvernig flutningur á stofnunum gæti verið í þessum tilvikum milli auðlinda- og umhverfisráðuneytis og þá nýs atvinnuvegaráðuneytis. Það hefur ekki verið tekin afstaða til þess en menn eru þó að vinna í því máli og skoða hvernig það verði best gert. Ég á ekki sérstaklega von á því að lög verði sett um þessi mál núna eða að frumvarp komi fram um það núna fyrir jólin. Mér finnst líklegra tímaplanið sem við ræddum um í tengslum við hin tvö ráðuneytin sem lagt var fyrir í allsherjarnefnd, að þar taki sá ráðherra við þessum ráðuneytum, þá erum við að tala um sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarráðuneytin, í tíma áður en lögfestingin gengur í gildi. Mér finnst því ekkert ólíklegt, ef ég á að geta mér til um hvernig tímasetningin væri í þessu, að við mundum stefna að því að nýtt atvinnuvegaráðuneyti yrði tilbúið og kæmist til framkvæmda í marsmánuði og þá líka breytingar á umhverfisráðuneytinu þannig að það fái til sín auðlindirnar og verði umhverfis- og auðlindaráðuneyti.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna sameiningar ráðuneyta. Þessar breytingar hafa lengi legið fyrir og þetta er tæknileg útfærsla á breytingu á heitum. Þess vegna er mjög þarft að velta upp þeirri spurningu hvers vegna þetta mál er ekki löngu komið fram í þinginu. Nú eru sjö þingdagar eftir að því er mér telst til auk þess dags sem ætlaður er til umræðu um fjárlagafrumvarpið og ljóst að þetta mál mun ekki fá mikla umfjöllun í þinginu. Það er að mínu viti fullkomlega óeðlilegt að henda inn málum á síðustu stundu, það lítur út eins og menn séu ekki undirbúnir og hafi ekki áttað sig á því að þetta þyrfti að komast að og í gegn fyrir áramót. Eftir umfjöllun okkar á síðasta þingi þegar við fórum yfir rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem stjórnsýsla ríkisins, ríkisstjórnar og stjórnvalda, var gagnrýnd harðlega hélt ég einhvern veginn að menn ætluðu að læra eitthvað af reynslunni, sérstaklega í ljósi þess að við samþykktum 63:0 þingsályktunartillögu um að við ætluðum að taka okkur á og bæta vinnubrögð. Þess vegna verð ég fyrir vonbrigðum, og nú verð ég fyrir vonbrigðum á hverjum einasta degi í þinginu með þau vinnubrögð sem ríkisstjórnin sýnir. Ég las í blöðunum um daginn að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hefðu farið í einhvers konar stjórnsýsluskóla. Þeir settust á skólabekk og þar var væntanlega farið yfir góða stjórnsýsluhætti. Það er gott að menn séu viljugir til að læra, maður á alltaf að vera að læra eitthvað nýtt af því að menntun er alltaf góð og þekking kemur manni vel. En maður þarf þá að sýna það líka í verki, ekki bara tala fallega um að maður ætli að breyta hér öllu og laga til en gera það síðan ekki þegar á reynir. Þetta mál er í sjálfu sér ekkert sérstaklega flókið og því mætti halda fram af hálfu ráðherra, sem væntanlega er gert, að þetta þurfi ekki ítarlega meðferð í þinginu, en þetta er einfaldlega ekki eina málið sem svona háttar til um. Við erum nýkomin með inn í þingið frumvarp um tilfærslu á málaflokki fatlaðra frá ríki yfir til sveitarfélaga. Það hefur verið mælt fyrir því frumvarpi og því vísað til félagsmálanefndar sem hefur umfjöllun um það á nefndadögum í þessari viku. Þar sem staðið hefur til í nokkur ár að færa þennan málaflokk yfir er mjög skrýtið að það þurfi að koma svona seint fram í þinginu. Félags- og tryggingamálanefnd hefur nokkra daga til að fara yfir það, fá til sín gesti og taka ákvörðun um hvort þetta frumvarp frá félagsmálaráðuneytinu sé nægilega vandað til að hægt sé að samþykkja það í þinginu og gera að lögum fyrir áramót. Ef það verður ekki er það verkefni væntanlega í uppnámi vegna þess að búið er að gera ráð fyrir því að þessi tilflutningur verði þrátt fyrir að lögin hafi ekki verið samþykkt. Þá tekur í rauninni ekkert við um áramótin og því hefur verið haldið fram að ef þingið muni ekki drífa sig í að samþykkja þetta fyrir áramót setji það það verkefni 10 ár aftur í tímann. Í því máli stjórnar framkvæmdarvaldið þinginu. Þingið hefur ekkert val, að því er mér skilst, í því máli. Við verðum að fara að taka okkur tak í þinginu, við getum ekki boðið Alþingi Íslendinga, sem er löggjafarsamkundan okkar, upp á svona vinnubrögð. Þó að þessi ræða sé nú orðin talsvert neikvæð mælist ég til þess að ráðherrarnir taki þessu með jákvæðni og einsetji sér að við lendum ekki í því sama næsta vor og við lentum í í vor þegar ráðherrar ríkisstjórnarinnar dældu öllum frumvörpunum sínum fram á síðasta degi sem heimilt var að leggja fram þingmál. Það er kannski of seint í rassinn gripið að bæta vinnubrögðin núna fyrir áramótin. Vinnubrögðin hafa ekki verið til fyrirmyndar og það er eitt af þeim atriðum sem gagnrýnd voru harðlega í skýrslu þingmannanefndarinnar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég vona að við sjáum það á vorþinginu að menn hafi lært eitthvað, menn hafi viljað læra eitthvað og menn vilji í raun og veru breyta vinnubrögðum, menn segi það ekki bara á hátíðarstundum heldur sýni það í verki. Síðan eru nokkur atriði um þessar breytingar á ráðuneytunum sem gaman væri að fá að vita hjá hæstv. forsætisráðherra. Hvenær stendur t.d. til að skipta um ráðherra og fækka þeim? Er komin einhver tímasetning á það? Það var kannski ekki alveg skýrt í andsvari hæstv. ráðherra áðan. Það er mjög mikilvægt að við fáum að vita þetta þannig að við áttum okkur á því hvernig þessi tilfærsla öll á sér stað. Eins væri gott að fá nánari útskýringar á atvinnuvegaráðuneytinu, með hvaða hætti menn hugsa sér þær breytingar. Jafnframt langar mig til að benda hv. þingmönnum á þá umsögn fjármálaráðuneytisins með þessu frumvarpi að ekki verði séð að lögfesting frumvarpsins hafi áhrif á kostnað ríkissjóðs. Ég sé í frumvarpinu miklar kostnaðarbreytingar fyrir ríkissjóð, t.d. af þeirri ástæðu að breyta þarf nöfnum ráðuneytanna hvar sem þau koma fyrir, á pappír og öðrum stöðum. Þá er væntanlega sú skýring, hæstv. forsætisráðherra getur annars leiðrétt mig, að gert hafi verið ráð fyrir þeim kostnaðarbreytingum þegar við ræddum um breytingar á ráðuneytum fyrr í þinginu. Frú forseti. Þrátt fyrir að þetta mál sé seint komið fram og að þingið hafi í rauninni ekki um margt annað að velja en að afgreiða það fyrir áramót, miðað við hvernig það er lagt upp, tel ég mikilvægt að við tökum okkur samt tíma til að lesa það yfir vegna þess að nóg höfum við gert af flýtimistökum í þinginu á undanförnum missirum og mánuðum. Síðan ítreka ég áskorun mína til ráðherra ríkisstjórnarinnar um að fara að vinna eftir því sem við öll höfum samþykkt hér, að bæta stjórnsýsluna, og byrja á því sem stendur okkur næst, okkur sjálfum, þannig að framkvæmdarvaldið stilli ekki sífellt Alþingi upp að vegg eins og það gerir hér í þessu máli. 
            

Virðulegi forseti. Þegar maður ber augum það frumvarp sem liggur á borðum okkar þingmanna þakkar maður nánast guði fyrir leitarforritin í tölvunum því að við sjáum hér afraksturinn af því sem við kölluðum yfir okkur með þeim breytingum sem gerðar voru á lögunum um Stjórnarráð Íslands þegar tekin var ákvörðun um að sameina í tvö ráðuneyti fjögur ráðuneyti sem áður höfðu starfað, þ.e. annars vegar félags- og tryggingamálaráðuneytið og hins vegar heilbrigðisráðuneytið og síðan dóms- og mannréttindaráðuneytið annars vegar og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið hins vegar. Við sjáum að gera þarf að breytingar á örugglega tugum laga ef ekki fleirum, að mér sýnist. Það er í einum 260 efnisgreinum. Ég geri ráð fyrir því að það verði verkefni þeirrar nefndar sem fær þetta mál til meðhöndlunar að fara enn og aftur af stað með leitarforritin í þinginu til þess að leita af sér allan grun um að ekki hafi gleymst einhver löggjöf sem þurfi að gera breytingar á þannig að tæmd verði sú upptalning sem er í frumvarpinu. Það verður þá verkefni tölvusérfræðinga Alþingis að fara í gegnum það með þingnefndinni og komast að raun um hvort örugglega er búið að fara yfir allt lagasafn Alþingis, hvort einhvers staðar hafi eitthvað farið fram hjá vökulum augum tölvanna í forsætisráðuneytinu, hugtök eins og félagsmálaráðherra eða samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, heilbrigðis- og tryggingaráðherra, hvort einhvers staðar þurfi að leita betur. Það er nú kannski það sem snýr efnislega að frumvarpinu. Í sjálfu sér má segja að þetta sé í ákveðnum skilningi tæknilegt frumvarp þó að það sé um leið jafnframt einhvers konar innsigli á því verki sem hófst með þeim lagabreytingum sem urðu í haust þegar gerðar voru breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands. Tilefni ræðu minnar er hins vegar að bregðast við og vekja athygli á því að í umræðu um þetta tæknilega frumvarp, sem er upp á 260 efnisgreinar, komu fram heilmikil tíðindi hjá hæstv. forsætisráðherra, sem er ástæða til að vekja athygli á og kalla eftir atvikum eftir svörum til að skýra aðeins betur fyrir okkur hvað hér er á ferðinni. Hæstv. forsætisráðherra sagði nákvæmlega að nú væri ætlunin að steypa saman í eitt ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og síðan iðnaðarráðuneytinu og gera það með tilteknum hætti og jafnframt að leggja hluta af þeim verkefnum sem nú eru í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu inn í nýtt ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála. Það er alveg rétt sem hæstv. forsætisráðherra sagði, í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar, þ.e. stjórnarliðanna í allsherjarnefnd, var kveðið mjög afdráttarlaust upp úr um það. Sagt var: Það á að stefna að því að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og iðnaðarráðuneytið. Gleymum því ekki að frumvarpið sem upphaflega var lagt fram gerði ráð fyrir því að sameiningin ætti sér stað. Hins vegar hafði hæstv. ríkisstjórn ekki vald á því máli. Það var ekki pólitískur meiri hluti fyrir málinu í þinginu og ríkisstjórnin brá þess vegna á það ráð að láta fulltrúa sína í allsherjarnefnd koma með breytingartillögu og fella burtu hugmyndir út úr frumvarpinu sem kváðu á um sameiningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og iðnaðarráðuneytis og breytingar á umhverfisráðuneytinu. Nú kemur hæstv. forsætisráðherra hins vegar og segir: Það er enginn bilbugur á okkur, við ætlum að láta þetta ganga eftir og það verður gert í anda þess sem meiri hluti allsherjarnefndar sagði í nefndaráliti sínu. Þegar þessi mál voru afgreidd fyrr á þessu ári var talað um að málið ætti að fara í mikið samráðsferli og að því samráði ættu að koma fulltrúar þeirra atvinnugreina sem um væri að ræða, þ.e. iðnaðarins, sjávarútvegsins og landbúnaðarins. Eins og allir vita er gríðarleg andstaða á þeim bæjum við hugmyndir um sameiningu ráðuneytanna og sérstaklega þeim fyrirætlunum í sameiningarhugmyndunum sem fela það í sér að taka auðlindastjórnina sjálfa undan hinu nýja atvinnuvegaráðuneyti, sem svo er farið að kalla, og fella hana undir nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Gegn því hafa allur sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn risið. Sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn í landinu eru ekki til viðtals um að standa að slíkum breytingum. Vitaskuld getur hæstv. ríkisstjórn með þingmeirihluta sínum farið sínu fram ef hún vill endilega gera breytingar á fagráðuneytum sem snúa að þessum atvinnugreinum í bullandi andstöðu við atvinnugreinarnar sjálfar. Auðvitað getur ríkisstjórnin ákveðið að gera það þannig, þá ekki í anda neins samráðs heldur í anda einhvers konar tilskipana. Ég hefði haldið að ef einhver merking hefði verið á bak við hugmyndir hæstv. forsætisráðherra um að efna til samráðs um þær breytingar, hefði það samráð kannski getað leitt til einhverrar niðurstöðu sem menn hefðu getað unað við þó að það hefði þýtt að aðilar yrðu að slá af sínum ýtrustu kröfum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvar stendur það samráð núna? Hvað er að frétta af því? Hafa ekki verið haldnir einhverjir fundir? Hafa þeir leitt til einhverrar niðurstöðu? Hafa menn skoðað þetta eitthvað? Hafa sjónarmið sjávarútvegsins og landbúnaðarins eitthvað breyst í þessum efnum? Ég hef ekki upplýsingar um það. Ég hef svo sem ekkert verið að leita eftir því upp á síðkastið hvort viðhorf manna hafi breyst í þessum efnum en ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra hafi upplýsingar um með hvaða hætti menn nálgast málin í anda þess samráðs sem boðað var. Það vill þannig til að það eru ekkert mjög margir dagar síðan við ræddum frumvarp til laga um skelrækt, sem er við fyrstu sýn kannski ekki nátengt hugmyndum um breytingar á Stjórnarráðinu. Þar gerðist það hins vegar að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lagði pínulitla lykkju á leið sína í umræðunni, og hvað sagði hann? Hann vék orðum sínum sérstaklega að þeim hugmyndum sem uppi væru um að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið iðnaðarráðuneyti og taka síðan auðlindanýtinguna og auðlindastýringuna í landinu undan því ráðuneyti. Hvað sagði hæstv. ráðherra um það, sem er, eftir því sem ég best veit, enn þá í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur? Hæstv. ráðherra sagði: Það er algert rugl. Það verður ekki. Það er bara bull og rugl, þvæla, sem auðvitað er ekki hægt að samþykkja. Ný spyr ég: Er orðið samkomulag milli stjórnarflokkanna um það verklag sem hæstv. ráðherra greindi okkur frá í andsvari áðan? Eru Vinstri grænir búnir að kyngja öllum stóru orðunum, samþykktinni norður á Akureyri frá því fyrr á þessu ári þar sem þeir vöruðu við hugmyndum um að sameina ráðuneytin og gelda síðan sjálft auðlindaráðuneytið, ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarmála, með því að taka undan þeim bæði auðlindanýtinguna og auðlindastýringuna? Eru Vinstri grænir búnir að samþykkja þessa hugmyndir sem hæstv. ráðherra greindi okkur frá áðan að því mér virtist algjörlega fyrirvaralaust? Hæstv. ráðherra sagði okkur frá því hvernig staðið yrði að þessu. Það yrði gert einhvern veginn þannig að skipaður yrði nýr ráðherra sem færi með sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarmálin í ráðuneytum án þess að þau væru sameinuð. Það er alls ekki vitlaust verklag í sjálfu sér ef menn ætla að sameina á annað borð. Ég hef sjálfur tekið þátt í slíkri vinnu og ég get alveg borið vitni um að það er ekki endilega óskynsamlegt verklag ef menn ætla á annað borð að fara í þær ógöngur að sameina þessi ráðuneyti. Hæstv. ráðherra sagði jafnframt að von sín væri að sú löggjöf sem þyrfti svo að koma með í frumvarpsformi í þingið og fá Alþingi til þess að samþykkja, gæti síðan tekið gildi í mars á næsta ári. Mars er ekki mjög langt undan, hæstv. forsætisráðherra. Mars er eftir bara fjóra mánuði eða þar um bil. Þegar við horfum til baka sjáum við að hæstv. ríkisstjórn stóð þannig að málum þegar verið var að undirbúa þær stóru sameiningar sem fjallað er um í frumvarpinu og eiga að taka gildi um næstu áramót, að tveimur ráðherrum var ýtt út, eða reyndar fleirum, og settir voru nýir ráðherrar yfir annars vegar dómsmála-, mannréttinda-, samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytin og hins vegar yfir heilbrigðis-, trygginga- og félagsmálaráðuneytið. Það eru fjórir mánuðir þangað til löggjöfin á að taka gildi. Ég þykist sjá það í hendi mér að hæstv. ráðherra, sem talar greinilega um hlutina eins og búið sé að ákveða þá, undirbúi breytingar á skipan ríkisstjórnar innan mjög fárra daga. Fram undan eru áramótin. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Ber þá að skilja orð hæstv. ráðherra þannig að ætlunin sé að gera breytingar á ríkisstjórninni á næstu dögum og vikum? Er þetta ekki vísbending um að hæstv. ráðherra hafi komist að pólitísku samkomulagi um það? Var það kannski gert samtímis því að uppstokkunin í ríkisstjórninni átti sér stað fyrr á árinu? Liggur það þá orðið fyrir sem pólitískt samkomulag milli flokkanna þótt ekki sé búið að leggja fram frumvarpið? Það er ekki kannski við því að búast að hæstv. ríkisstjórn, þótt bjartsýn sé og geti nú beitt ýmsum brögðum, ætlist til þess að slík lagabreyting átt sér stað á þeim fimm eða sex þingfundardögum sem eftir eru af Alþingi áður en við förum í hefðbundið jólaleyfi samkvæmt starfsáætlun, sem er nú skammt undan. Þess vegna er ekki við því að búast að fram komi frumvarp í þessa veru fyrir þann tíma. En má þá líta þannig á að hæstv. ríkisstjórn hafi komist að pólitísku samkomulagi, að hún hafi ákveðið að hafa orð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að þetta sé algjört rugl, að engu og að þau sjónarmið sem verið hafi þar til grundvallar hafi verið ofurliði borin innan ríkisstjórnarinnar? Það var ekki hugmynd mín að taka til máls þegar málið kom fram, þetta stóra mikla frumvarp, afsprengi leitarforrita forsætisráðuneytisins í 260 greinum, breytingar á a.m.k. tugum laga. Ég hef ekki haft tíma til að telja það allt saman nákvæmlega saman. Ég bjóst satt að segja ekki við því að frumvarp um breytingar á fyrirkomulagi ríkisstjórnarinnar og öðrum lögum um Stjórnarráðið sem ríkisstjórnin gafst upp á að breyta núna í haust, yrði boðað undir rós - og þó ekki undir rós, reyndar með býsna skilmerkilegum hætti af hálfu hæstv. forsætisráðherra. En menn hafa greinilega, ef marka má orð hæstv. forsætisráðherra, hert sig upp í því að leggja fram frumvarpið að nýju og gera það fljótlega til að lagabreytingin geti tekið gildi og ný ráðuneyti geti tekið til starfa með breyttri hlutverkaskipan og breyttum viðfangsefnum strax í mars á næsta ári. Ég óska sérstaklega eftir að hæstv. ráðherra leitist við að svara þeim spurningum sem hún kallaði fram. Frumvarpið gefur í sjálfu sér ekki tilefni til slíkra vangaveltna eða fyrirspurna af minni hálfu, en orð hæstv. ráðherra gera það svo sannarlega. Þess vegna óska ég eftir því í mikilli vinsemd að hæstv. ráðherra greini okkur betur frá því hvernig málin standa, hvort komin sé pólitísk niðurstaða í málinu, sem ég markaði af orðum hæstv. ráðherra áðan. Ég ítreka að öðru leyti þær spurningar sem ég hef þegar lagt fyrir hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Mér er ljúft að svara fyrirspurnum hv. þingmanns eins og ég get. Þeir þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem stigið hafa í ræðustól vegna þessa máls hafa haft miklar áhyggjur af þessu stóra frumvarpi sem í sjálfu sér er ekki svo stórt, það eru fyrst og fremst tæknilegar breytingar þó að þær séu margar. Hv. þingmaður spyr hvort við höfum leitað af okkur allan grun í forsætisráðuneytinu um að ekkert hafi farið fram hjá okkur við þessa endurskoðun og breytingar. Ég vil segja að það hefur verið unnið eins vel og hægt hefur verið. Það er tæknilega flókið en það er gert í samráði við skjaladeild Alþingis og starfsmenn Alþingis gjörþekkja þetta mál, sem ætti að vera kostur við meðferð málsins á þingi, en þetta er gífurlega seinleg vinna og mikið nákvæmnisverk. Vonandi hefur ekkert farið fram hjá okkur við samningu þessa frumvarps, en ég tel mikilvægt að það var gert í samráði við Alþingi. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson orðaði það svo að það hefðu verið einhver mikil tíðindi í ræðu minni áðan. Ég get ekki verið sammála honum um það vegna þess að það var allt saman rætt þegar við fórum yfir breytingar á velferðarráðuneytinu og innanríkisráðuneytinu. Þá lá það fyrir að næst á verkefnaskrá nefndarinnar að því er varðar fækkun ráðuneyta og fækkun ráðherra, sem við stefnum að að fækki í níu, eins og var rætt þá, að það mundi gerast í næsta áfanga, sennilega um áramótin, minnir mig að hafi verið orðað. Síðan kom sú hugmynd og tillaga frá meiri hluta allsherjarnefndar sem við höfum nefnt, sem ég tel alveg sjálfsagt að skoða. Varðandi hvort breytingar verða á ríkisstjórninni á næstu dögum hafa engar ákvarðanir verið teknar um það og er ekkert meira um það að segja. Ég tel að það sé til fyrirmyndar að vinna málið með þeim hætti að sá ráðherra sem á til frambúðar að taka við þessu ráðuneyti á 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir að upplýsa okkur um að leitarforritin hafi ekki aðeins verið ræst í tölvu forsætisráðuneytisins heldur líka í þinginu þannig að það er þá alla vega búið að gera ráðstafanir til að leita af sér allan grun. Leitarforritið Google hefur greinilega komið í góðar þarfir og fundið a.m.k. tilefni í 260 greinum til að skrifa heiti ráðuneytanna í lagafrumvarpið. Hæstv. ráðherra sagði að það væru ekki mikil tíðindi. Ég tel að það séu nú mikil tíðindi. Það er hins vegar rétt að í meirihlutaáliti allsherjarnefndar voru menn svo sem ekkert að tvínóna við hlutina, bæði fulltrúar Vinstri grænna og Samfylkingarinnar töluðu með sama hætti og hæstv. forsætisráðherra, að það væri nánast afgreitt mál af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að sameina fleiri ráðuneyti og breyta síðan verklaginu, breyta viðfangsefnum og verkefnum ráðuneytanna, færa þau á milli ráðuneyta o.s.frv. Tíðindin í því eru þau að í millitíðinni gerðist það að einn ráðherranna sem um er að ræða lýsti þessum hugmyndum sem algjöru rugli. Mér finnst varla hægt að taka dýpra í árinni en hæstv. ráðherra gerði þegar fjallað er um þessi mál. Hann kallar þetta algjört rugl. Þess vegna finnast mér það dálítil tíðindi þegar annar ráðherra, hæstv. forsætisráðherra, segir okkur frá því sem nánast gefnum hlut að niðurstaðan verði sú að fara í ruglið, framkvæma ruglið, og sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið iðnaðarráðuneytinu, breyta síðan verkefnum ráðuneytanna og taka þau undan sameinuðu ráðuneyti og setja þau inn í nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það eru auðvitað heilmikil tíðindi. Ég spurði síðan hæstv. ráðherra: Hvar stendur samráðið við landbúnaðinn, sjávarútveginn, iðnaðinn og alla þá sem málið varðar, eins og lofað var? Þeir aðilar hafa allir lýst mikilli andstöðu við þessar hugmyndir  Ég ítreka spurninguna: Hvar stendur þetta samráð? Hvaða ávöxt hefur það borið? Hefur það leitt til þess að menn eru eitthvað nær niðurstöðu og samkomulagi í þessum efnum?

Hæstv. forseti. Ég vil minna hv. þingmann á, af því hann er svo undrandi á því að við séum að vinna að undirbúningi að því að sameina þessi ráðuneyti, að það stendur í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Sá ráðherra sem hv. þingmaður nefndi veit auðvitað hvað skrifað er og hvað stendur í stjórnarsáttmálanum, það er eitthvað sem þessir flokkar náðu samkomulagi um áður en þeir settust í ríkisstjórn. Það hlýtur að skipta miklu máli. Flestir sem hafa rætt þessi mál á undanförnum árum - á undanförnum árum - telja að hægt sé að auka mikið hagkvæmni og bæta árangur með samþættingu verkefna ráðuneytanna. Ég tel afar mikils virði að sameina þessi þrjú ráðuneyti, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og síðan iðnaðarráðuneytið, sem er minnst þessara ráðuneyta. Ég tel að það muni skila okkur verulega áleiðis í að bæta hagkvæmni í stjórnkerfinu að sameina þessi ráðuneyti. Varðandi hagsmunaaðila mun verða haft samband við þessa aðila og haft við þá samráð. Ákveðinn hópur vinnur nú í samráði í ráðuneytunum. Ég veit ekki nákvæmlega hvar hann er staddur í því ferli, en það liggur algjörlega ljóst fyrir að það verður rætt við þessa aðila og haft við þá samráð áður en gengið verður að því að sameina þessi ráðuneyti. Þá munu koma að því verki fulltrúar forsætisráðuneytisins, iðnaðarráðuneytisins og umhverfisráðuneytisins að því er það ráðuneyti varðar og síðan að sjálfsögðu fulltrúar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Það liggur alveg fyrir að áður en gengið verður í sameininguna mun verða farið í samráð við þessa aðila, sem ég tel mikilvægt. Ég ítreka að þetta stendur í stjórnarsáttmálanum. Það er ekki hægt að kalla það rugl. Þetta er það sem margir sem um það hafa fjallað á undanförnum árum 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í deilur hæstv. forsætisráðherra og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um hvort þessi áform séu rugl eða ekki, ég er ekki fær til þess að vera dómari í þeirri sök. Ég vek hins vegar athygli á því að það sem hæstv. ráðherra greinir okkur frá er í rauninni að farið verður í sameiningu á ráðuneytunum og verkaskipaninni breytt hvort sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og öðrum þeim sem talað hafa í svipaða veru líkar betur eða verr. Hæstv. forsætisráðherra sagði réttilega: Það stendur allt saman í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Mikið rétt, þar stendur það. En það hefur heldur betur ýmislegt gerst síðan. Í fyrsta lagi. Á fundi einnar helstu valdastofnunar Vinstri grænna - ég man ekki nákvæmlega hvað þær heita - í janúar á þessu ári var ályktað gegn þessu, þannig að mér sýnist að ráðherrar og þingmenn VG hafi tæplega mikið umboð til að vinna áfram að þessu máli. Í öðru lagi. Þegar þessi mál voru rædd í umræðu um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands kom hv. þm. Atli Gíslason upp í ræðustól fyrir hönd hóps þingmanna Vinstri grænna. Hann las þar yfirlýsingu og lýsti algjörri andstöðu við þessar hugmyndir. Hann rökstuddi í mörgum tölusettum liðum að óskynsamlegt væri að fara í þessar breytingar. Í þriðja lagi kom hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem ég hélt að hefði eitthvað um málið að segja, eðli þess samkvæmt, í ræðustól Alþingis. Hann lagði lykkju á leið sína til þess að geta kallað þetta mál rugl - hreint rugl. Það er vel hægt að hugsa sér að ræða einhverjar breytingar á fyrirkomulagi Stjórnarráðsins, ég ætla ekki að loka á það. En eitt vil ég segja: Það er algjörlega fráleitt að ætla sér, 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að blanda mér í þær umræður sem hafa verið á milli hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar. Ég vil þó byrja á því að segja að það sem snýr að því að vera með fjölskipað stjórnvald, þ.e. að geta fært starfsfólk á milli ráðuneyta ef mikið álag er á einu ráðuneyti umfram álag á einhverju öðru, tel ég vera skynsamlega breytingu. Þá eru menn ekki rígbundnir í þær föstu skorður sem nú eru fyrir hendi. Því tel ég það mjög skynsamlegt. Margoft hafa komið fram ábendingar frá mörgum hv. þingmönnum varðandi þá hluti. En hvað varðar sameiningu ráðuneyta, eins og hæstv. forsætisráðherra benti á, stendur til og er í stjórnarsáttmálanum að stofna auðlindaráðuneyti og eitt atvinnuvegaráðuneyti með því að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og iðnaðarráðuneytið. Ég verð að viðurkenna að það kemur mér spánskt fyrir sjónir vegna þess að ég spurði sérstaklega að því í fjárlaganefnd þegar forsvarsmenn sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis komu þar á fund fyrir nokkrum dögum hvort verið væri að vinna að sameiningu ráðuneytanna. Svörin hjá þeim fulltrúum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins sem komu á fund fjárlaganefndar voru mjög skýr: Nei, það er ekkert verið að vinna að sameiningu ráðuneyta enda stendur hún ekki til. Hún stendur ekki til. Það voru mjög skýr svör.  Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort að það sé stjórnarmeirihluti fyrir þessu máli á Alþingi, hvort þetta frumvarp muni daga uppi að því leyti að það komi breytingartillaga frá allsherjarnefnd þegar hún fer yfir frumvarpið og fresti enn og aftur stofnun atvinnuvegaráðuneytisins, eins og gerðist í haust. Það hlýtur að vera stóra spurningin. Mér þykir þetta reyndar vera mikil tíðindi og tek því undir með hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni sem benti réttilega á áðan að þetta væru mikil tíðindi, sérstaklega eftir allar yfirlýsingar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það er ekki nema von að maður verði hissa á þessu öllu saman og velti fyrir sér allri stjórn á landinu yfir höfuð á heildina litið þegar hæstv. ríkisstjórn veit ekki einu sinni hvert stefnir í fækkun ráðuneyta eða ráðherra, þá er ekki von á að hún hafi yfirsýn og stjórn á öðrum málum sem heyra undir hæstv. ríkisstjórn. Mig langar að rifja aðeins upp þegar við ræddum sameiningu ráðuneyta í vor. Þá var málinu frestað fram á haustið. Það átti að vinna það í samstarfshópi undir allsherjarnefnd sem átti að stýra þeirri vinnu, enda hefur samkomulagið verið gott þar og nefndin sýnt það í öðrum málum að samstarfsandinn er góður og vilji mikill og samstaða þingmanna töluverð. Síðan gerðist það í sumar að samkomulagið var allt svikið og í einhverju pati ákveðið að sameina ráðuneytin tvö, annars vegar velferðarráðuneyti og hins vegar innanríkisráðuneyti. Ég hef nú haldið því fram eða leitt að því hugann, best að orða það þannig, að ástæðan fyrir því að rokið var upp til handa og fóta og farið í þá sameiningu sem átti ekki að verða fyrr en í haust hefði eingöngu verið þetta fræga lögfræðiálit sem fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra var með í fórum sínum og virtist hvorki hafa látið hæstv. forsætisráðherra né hæstv. fjármálaráðherra vita af því þegar nýju bankarnir voru stofnaðir. Það var brugðið á það ráð að sá ágæti maður þyrfti ekki að mæta aftur til þings því að búið var að boða vantrauststillögu á hann. Það hefur verið uppsprettan að því að málið var rifið úr nefnd sem var gert við lögbindingu á sameiningu á ráðuneytunum tveimur. Ég verð líka að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég hef ekki séð mikið en rifja nú upp ummæli hæstv. forsætisráðherra sem voru að mörgu leyti alveg rétt þegar hún sagði: Jú, auðvitað verður þingið og framkvæmdarvaldið að sýna frumkvæði í því að geta dregið saman og sparað þegar ætlast er til að aðrir geri það. Það hefur hins vegar ekki orðið raunin. Það kom mér verulega á óvart við lestur fjárlagafrumvarpsins núna eða þeirra draga sem voru lögð fram 1. október, sem er reyndar búið að breyta það mikið að varla er hægt að kalla þau drög, að niðurskurðarkrafan á aðalskrifstofur og sameinuð ráðuneyti var ekki nema 3–4%, annars vegar rúm 3% í öðru ráðuneytinu, innanríkisráðuneytinu, og hins vegar rúm 4%, meðan er stjórnsýslukrafa um 9% hagræðingarköfu hjá stjórnsýslu- og eftirlitsstofnunum. Það var mjög dapurlegt að lesa, virðulegi forseti, að það var einungis hæstv. forsætisráðherra sem fór að tilmælum ríkisstjórnarinnar og skar niður um 9% í ráðuneyti sínu. Það eru bara staðreyndir mála. Það kom mjög skýrt fram hjá þeim fulltrúum sem mættu og ráðuneytisstjórum frá forsætisráðuneytinu að hæstv. forsætisráðherra vildi ekkert fyrr en búið væri að fara eftir þeim tilmælum að skera niður. Sú krafa er ekki gerð til annarra. Það hlýtur að vekja margar spurningar, þegar menn eru búnir að taka tvö ráðuneyti og gera að einu og steypa því saman í eina aðalskrifstofu, að hagræðingin skuli ekki geta verið meiri en 3–4% á aðalskrifstofunum. Á sama tíma er verið að skera niður, eins og í þessu tilfelli hjá velferðarráðuneytinu á mörgum sjúkrastofnunum um landið, mun hærri prósentur. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Mér finnst tíðindin vera mikil. Ég verð að hvetja hæstv. forsætisráðherra til að ætlast til þess í það minnsta að þeir hæstv. ráðherrar sem sitja í hennar ríkisstjórn framfylgi a.m.k. þeim ríkisstjórnarsáttmála sem hún er að boða. Hins vegar ef sameina á ráðuneytin í mars er einkennilegt að það skuli koma fram á fundi fjárlaganefndar fyrir örfáum dögum að akkúrat ekkert sé verið að vinna að sameiningunni, heldur þvert á móti komi skýr skilaboð um að ekki standi til að sameina þau. Maður verður dálítið hissa við þessa umræðu þegar kemur nú skýrt fram að það eigi að sameina ráðuneytin í mars. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra að fara yfir þetta á næsta ríkisstjórnarfundi þannig að allir hæstv. ráðherrar séu meðvitaðir um hvert verkefnið er því að ekki eru þeir meðvitaðir um önnur verkefni sem þeir eiga að gera, eins og dæmin sanna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stjórn vatnamála. Hér er um að ræða innleiðingu tilskipunar sem Evrópusambandið samþykkti árið 2000, um aðgerðaramma bandalagsins um stefnu í vatnamálum, sem nefnd hefur verið vatnatilskipunin. Um er að ræða rammalöggjöf sem var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar hinn 28. september 2007, en ákvörðunin var staðfest á Alþingi með þingsályktun 6. desember sama ár. Markmið frumvarpsins er að kveða á um verndun vatns, hindra rýrnun vatnsgæða og bæta ástand vistkerfa vatna og votlendis til að tryggja heildstæða vernd vatns. Frumvarpinu er ætlað að tryggja sjálfbæra nýtingu vatns sem byggist á langtímavernd vatnsauðlindarinnar sem er ein dýrmætasta auðlind jarðar. Markmiðið endurspeglar mikilvægi þessarar auðlindar og nauðsyn þess að vel sé gengið um hana en frumvarpið miðar að því að tryggja langtímavernd vatns og að því markmiði sé náð með heildstæðum hætti þannig að horft sé bæði til verndar og nýtingar. Vatn er undirstaða alls þannig að hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða. Vistkerfið okkar allt er háð vatni, búseta hefur auk þess ætíð tekið mið af aðgengi að því. Ingólfur Arnarson valdi sér stað þar sem aðgengi að vatni var gott, bæði kalt og heitt, bæir voru byggðir við læki og útilegumenn eins og Eyvindur og Halla settust að þar sem lindir voru og volgar uppsprettur. Þannig ber vatn með sér líf, er undirstaða þess, uppspretta þess og forsenda, og þá ekki síður mannlífs en annars. Mikilvægt er að ganga vel um vatnið okkar og tryggja aðgang að góðu og heilnæmu vatni til framtíðar með góðri og skilvirkri stjórnsýslu utan um framkvæmd vatnamála. Mikilvægt er því að setja ramma um vernd vatns, koma í veg fyrir hnignun þess, bæta og vernda ástand vatnavistkerfa og vakta vatnsþörf þeirra, verja vistkerfi á landi og í votlendi og stuðla að sjálfbærri notkun vatns sem byggir á langtímavernd þeirra vatnslinda sem eru fyrir hendi. Hér er um mikilvæga hagsmuni almennings alls að ræða en einnig íslensks atvinnulífs, til að mynda matvælaframleiðslu, orkunýtingar, ferðaþjónustu, landbúnaðar og almenns iðnaðar. Mikilvægt er jafnframt að við göngum um þessa arfleifð sem vatnið er af virðingu og varkárni. Hér á landi hafa ýmsar reglugerðir verið settar er varða mengun vatns og margar verið teknar upp á grundvelli EES-samningsins. Þar er vísað í meginatriðum til Evrópugerðanna um sama efni sem nú falla undir vatnatilskipunina. Hún tekur þó ekki eingöngu til mengunar því að undir tilskipunina fellur nánast allt sem getur haft áhrif á ástand vatns og lífríki vatna. Markmið vatnatilskipunar eru þríþætt og endurspeglast í frumvarpinu. Í fyrsta lagi eru hin almennu verndarsjónarmið. Í öðru lagi að laga stjórnkerfi að því að taka heildstætt á vatnamálum, bæta úr ástandi vatns, koma á samræmdu mats- og eftirlitskerfi, söfnun og miðlægri greiningu upplýsinga um ástands vatnsumhverfis til að stjórnvöld hafi nauðsynlegar upplýsingar til að taka ákvörðun um skynsamlega sjálfbæra stefnumörkun í vatnamálum. Í þriðja og síðasta lagi að koma á samráði við almenning sem byggist á gagnsæi og birtingu upplýsinga og aðgengi að þeim. Nú er ljóst að nokkur kostnaður mun óhjákvæmilega fylgja því að tryggja langtímavernd vatnsauðlindarinnar og hindra frekari rýrnun vatnsgæða þannig að gæði auðlindarinnar rýrni ekki frekar. Í umhverfisráðuneytinu er hafinn undirbúningur að því að skoða gjaldtöku á atvinnurekstur sem nýtir vatnsauðlindina í samræmi við hina almennu mengunarbótareglu og nytjagreiðsluregluna. Í þeirri reglu felst að þeir sem nýti auðlindir skuli standa undir nauðsynlegum eftirlitskostnaði sem tryggir að ekki sé gengið á viðkomandi auðlindir. Undir starfsemi sem nýtir sér vatnsauðlindina með einum eða öðrum hætti hér á landi falla til að mynda vatnsaflsvirkjanir, vatnsveitur, landbúnaðarstarfsemi, fráveitur, mengandi atvinnurekstur og matvælaframleiðsla. Vinna þarf sérstakt lagafrumvarp til að mæla fyrir um slíka gjaldtöku og verður lögð rík áhersla á að skapa víðtæka sátt um hana, en gert er ráð fyrir að hún geti staðið undir stórum hluta framkvæmdar vatnatilskipunar hér á landi, enda verði lögð áhersla á að ekki verði stofnað til óþarfakostnaðar við þá framkvæmd og hún verði í senn einföld og hagkvæm. Frumvarpið sem hér er til umræðu er sett fram í fimm köflum. Í I. kafla er ákvæði um markmið og gildissvið og skilgreiningar. II. kafli frumvarpsins fjallar um hvaða stjórnvöld fara með stjórn vatnamála og er lagt til að sett verði á laggirnar svokallað vatnaráð. Umhverfisstofnun og sveitarfélög gegna veigamiklu hlutverki við að framfylgja ákvæðum laganna. Vatnasvæðanefndum er ætlað að vera samstarfsvettvangur stjórnvalda og hagsmunaaðila og afla upplýsinga um viðkomandi svæði. Þá er í kaflanum gerð grein fyrir hlutverki rannsóknarstofnana og samráðsaðila við framkvæmd vatnsverndar. Gert er ráð fyrir að ráðgjafarnefnd fagstofnana og eftirlitsaðila og ráðgjafarnefnd tiltekinna hagsmunaaðila og frjálsra félagasamtaka á sviði náttúruverndar og umhverfismála verði stjórnvöldum jafnframt til ráðgjafar. Enn fremur er lagt til að eitt vatnaumdæmi verði hér á landi og er gerð grein fyrir afmörkun vatnaumdæmis í viðauka I sem fylgir frumvarpinu. Í III. kafla frumvarpsins er að finna ákvæði um þau umhverfismarkmið sem þarf að ná til að uppfylla kröfur um gæði vatns og í hvaða tilvikum er hægt að víkja frá kröfum um umhverfismarkmið. Í IV. kafla er gerð grein fyrir vatnastjórnunaráætlun, aðgerða- og vöktunaráætlun, en þær áætlanir eru tæki til að ná fram heildstæðri verndun vatns. Jafnframt er gerð grein fyrir hvernig ætlunin er að fylgja þessum áætlunum eftir og gert er ráð fyrir þar með að unnin verði stöðuskýrsla til að sýna fram á núverandi ástand vatns. Í V. kafla frumvarpsins eru ákvæði um hvernig eigi að kynna vatnastjórnunaráætlunina til að ná fram sem víðtækustu samráði við gerð hennar og hvaða réttaráhrif hún mun hafa gagnvart gerð skipulags og útgáfu leyfa. Vatnaumdæmið sem gert er ráð fyrir að landið myndi myndar stjórnsýslueiningu um þá þætti sem þarf að vinna að vegna vatnsverndar. Eitt vatnaumdæmi eykur skilvirkni við stjórnun vatnsverndar, tryggir meiri yfirsýn og samræmdari vinnubrögð. Gert er ráð fyrir að vatnaráð, sem skipað verði fulltrúum ríkis og sveitarfélaga, hafi yfirumsjón með starfi vatnaumdæmisins. Vatnaumdæminu verður svo skipt í vatnasvæði samkvæmt ákvörðun í reglugerð. Á hverju vatnasvæði skal starfrækt vatnasvæðanefnd og eru fulltrúar frá sveitarfélögum viðkomandi svæðis, heilbrigðiseftirliti sveitarfélaganna á svæðinu og frá Umhverfisstofnun í nefndinni. Vatnaráðið mun hafa mjög þýðingarmiklu hlutverki að gegna og er skipað fulltrúum bæði ríkis og sveitarfélaga. Þetta er í samræmi við það sjónarmið að eðlilegt sé að líta á framkvæmd þeirra verkefna sem frumvarpið mælir fyrir um sem sameiginlegt viðfangsefni ríkis og sveitarfélaga. Samráð er þarna lykilhugtak. Vatnaráð á að tryggja að sjónarmið allra sem fara með stjórn vatnamála komi fram og aðilar vinni að samræmdri sýn í málefnum vatns, allt í þágu vatnsverndar. Yfirstjórn vatnsverndar er í höndum umhverfisráðherra. Hlutverk vatnaráðs er að móta stefnu um stjórn vatnamála í samræmi við markmið laganna. Meginverkefni ráðsins er að hafa yfirumsjón með starfi Umhverfisstofnunar við gerð tillögu að vöktunaráætlun, aðgerðaáætlun og vatnastjórnunaráætlun fyrir vatnaumdæmi og gera tillögur til umhverfisráðherra um staðfestingu þessara áætlana. Umhverfisstofnun er ætlað að annast stjórnsýslu í samræmi við ákvæði frumvarpsins og ber þannig að samræma vinnu við gerð áætlana í nánu samráði við viðkomandi sveitarfélög, vatnasvæðanefndir og ráðgjafarnefndir. Sérstaklega eru skilgreint hlutverk m.a. Veðurstofu Íslands, Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar vegna mikilvægis þessara stofnana varðandi öflun gagna og upplýsinga fyrir framkvæmd laganna verði frumvarp þetta að lögum. Mikil áhersla er lögð á víðtækt samráð við ráðgjafarnefndir og að þær og vatnasvæðanefndir leggi fram nauðsynlegar upplýsingar og gögn vegna þess starfs sem vinna þarf. Rík áhersla er lögð á opinbera upplýsingagjöf og samráð við almenning við framkvæmdina sem á að tryggja gagnsæi við gerð áætlana og að öllum sjónarmiðum verði til haga haldið. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að unnin verði heildstæð vatnastjórnunaráætlun með tilheyrandi aðgerðaáætlun fyrir árið 2015. Umhverfisstofnun á að annast gerð tillögu að þessari áætlun fyrir vatnaumdæmið í heild í samvinnu við sveitarfélög. Umhverfisráðherra ber svo að staðfesta fyrstu vatnastjórnunaráætlunina eigi síðar en 1. janúar 2018. Vatnastjórnunaráætlunin á m.a. að vera almenn lýsing á eiginleikum vatnaumdæmisins og flokkun vatnshlota, lýsing á umtalsverðu álagi og áhrifum af starfsemi á ástand vatns í vatnaumdæminu og skráning á vernduðum svæðum og öllum vatnshlotum við neysluvatnstöku, en vatnshlot er einmitt nýyrði í frumvarpinu sem merkir eining vatns. Umhverfisstofnun er ætlað að annast gerð tillögu að aðgerðaáætlun fyrir vatnaumdæmið og tekur hún til þeirra ráðstafana sem nauðsynlegar eru til að ná fram þeim umhverfismarkmiðum sem sett hafa verið fyrir hvert vatnshlot í vatnaumdæminu. Aðgerðaáætlun skal liggja fyrir í síðasta lagi árið 2018. Umhverfisstofnun á jafnframt að gera áætlun um vöktun á ástandi yfirborðsvatns, grunnvatns og vöktun svæða sem njóta verndar innan vatnaumdæmisins. Skal vöktunaráætlunin veita heildarsýn á ástand vatnshlota eða einingar vatns. Vöktunaráætlun skal liggja fyrir eigi síðar en árið 2015. Frumvarpið kallar enn fremur á að settar verði reglugerðir til að útfæra ýmsa þætti laganna verði frumvarpið að lögum. Eins og hér hefur komið fram er verið að horfa til langrar framtíðar og er lögunum ætlað að koma til fullra framkvæmda á löngum tíma, líkt og er og gildir um önnur Evrópulönd, í okkar tilviki frá gildistöku laganna til ársins 2024. Það er rétt að nefna hér að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur lagt ríka áherslu á að innleiðingu tilskipunarinnar verði flýtt og hefur sent íslenskum stjórnvöldum rökstutt álit um aðgerðir af þeirra hálfu. Stofnunin hefur tilkynnt um að hún fari að undirbúa dómsmál verði frekari töf á innleiðingu tilskipunarinnar hér á landi og því er mikilvægt að tilskipunin verði innleidd í íslenskan rétt hið fyrsta. Ég hef, hæstv. forseti, gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og mun nú leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. umhverfisnefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Það er tvennt sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra um nánar. Í fyrsta lagi að gert er ráð fyrir 140 millj. kr. kostnaði hjá ríkinu á næstu tveimur árum við að innleiða þessa vatnatilskipun. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort henni finnist þetta vera rétt forgangsröðun á þessum erfiðu niðurskurðartímum. Hæstv. ráðherra vék reyndar að því í ræðu sinni að yfir okkur vofði hótun um lögsókn frá EFTA, en væri ekki hægt að fresta þessu um eitt eða tvö ár þangað til fer að ára betur? Í öðru lagi kemur fram í frumvarpinu að setja eigi kostnaðinn yfir á fyrirtækin með sérstakri gjaldtöku fram að árinu 2013. Nú greiða fyrirtækin sérstakan vatnsskatt í dag til sveitarfélaga og annarra, er þetta viðbótarskattlagning ofan á það sem fyrir er? Gæti hæstv. ráðherra upplýst mig um það?

Frú forseti. Að því er varðar spurningar hv. þingmanns er það að segja að innleiðing þessarar tilskipunar útheimtir töluvert utanumhald og skipulagningu og þar með töluverðan kostnað, eins og þingmaðurinn bendir réttilega á. Þetta er grundvallarlöggjöf í umhverfisrétti að halda utan um og sinna vatnsvernd. Það er iðulega svo að á tyllidögum tölum við um mikilvægi vatns, það útheimtir líka kostnað og þá er rétt að gera það með þessum hætti, það er mín sannfæring. Jafnframt að kostnaðurinn sé fyrst og fremst á herðum þeirra sem auðlindina nota og hennar njóta, sem eru í þessu tilviki fyrirtækin, en það verður, eins og kom fram í framsögu minni, unnið í góðu samráði.

Virðulegi forseti. Ég vil bara segja út af andsvari hæstv. ráðherra eða svörum að ég er ekki að gera lítið úr mikilvægi vatns. Hæstv. ráðherra segir að það sé rætt um það á tyllidögum, það er líka rætt um það á tyllidögum hversu mikilvæg heilbrigðisþjónustan er og þar fram eftir götunum. Menn verða að setja hlutina í samhengi við þá tíma sem við upplifum í dag. Ég er ekki að gera lítið úr því. Hins vegar var ábendingin sem ég kom með til hæstv. ráðherra sú að þetta eru 70 milljónir á næstu tveimur árum og við vitum að við þurfum að standa í blóðugum niðurskurði á næstu tveimur árum í mörgum velferðarmálum. Hæstv. ráðherra lét að því liggja eða sagði að þetta mundi taka gildi 2024, ef ég tók rétt eftir. Væri ekki hægt að draga aðeins úr þessu, þó að þetta væri ekki nema kannski svona 80% eða svo þannig að verkefnið gæti haldið áfram og við værum að undirbúa það? Töpum við eitthvað á því? Vegna þess að ég tel, virðulegi forseti, mikilvægara að styðja frekar heilbrigðisþjónustuna í landinu en að fara að hlaupa of mikið eftir Evróputilskipunum frá Evrópubandalaginu.

Virðulegur forseti. Það er allt rétt og satt sem þingmaðurinn tekur hér fram í andsvari sínu. Hins vegar er það svo í fyrsta lagi að vatn er heilbrigðismál og vatnsvernd er það líka. Við gerð frumvarpsins og mat á tímanum sem tekur að innleiða þetta var tekið mið af sérstökum aðstæðum Íslands, þannig að við förum hægar í sakirnar en ella hefði verið gert við aðrar aðstæður. Að teknu tilliti til þeirra erfiðu aðstæðna og þess mikla kostnaðar sem af þessi hlýst hefði ég helst viljað sjá að við hefðum náð því að atvinnulífið og þeir aðilar sem mest nota vatnið kæmu með kostnaðarhlutdeild sína strax inn í þetta mál en eðli málsins samkvæmt verður þetta að falla fyrst um sinn á ríkissjóð, sem er auðvitað allur almenningur í landinu, en vonandi sem allra fyrst á þá sem auðlindina nota.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka framsögu hæstv. ráðherra. Hér erum við að tala um mál sem við ættum auðvitað ekki að þurfa að fjalla mikið um, ekki síst á þessum tímum. Hér á landi höfum við verið með alls kyns vatnsvernd, bæði í kringum vatnstökur og eins fráveitur, og hefur gengið býsna vel. Ísland er með lægstu matarsýkingatíðni í heiminum. Hér tökum við upp Evrópusambandstilskipun, þar liggja lönd saman en við erum, eins og allir vita, eyja langt úti í hafi. Það er tvennt sem mig langar að spyrja ráðherrann um. Í fyrsta lagi er í 8. gr. fjallað um aðkomu sveitarfélaga, ekki síst heilbrigðiseftirlitsins sem vinnur verkið við flokkunina. Er búið að áætla þann kostnað? Það kemur hvergi fram. Í öðru lagi varðandi umsögn fjármálaráðuneytisins. Oft hefur verið kallað eftir því af Sambandi íslenskra sveitarfélaga að gerð yrði sambærileg úttekt varðandi kostnað sveitarfélaganna 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir spurninguna. Það er rétt sem þingmaðurinn bendir á að margt af því sem lagt er til í þessari tilskipun er þegar inni í utanumhaldi okkar um vatnsauðlindina. Það sem hér er m.a. lagt upp með er að samræma og samhæfa þær upplýsingar sem þegar liggja fyrir. Hv. þingmaður vísar í 8. gr. frumvarpsins varðandi hlutverk sveitarfélaganna og spyr um kostnað sem þar hlýst af. Svarið er já, það hefur þegar verið gert ráð fyrir þeim kostnaði og hann er þegar inntur af hendi miðað við aðstæðurnar eins og þær eru í dag.

Virðulegi forseti. Eftir því sem ég hef skilið er flokkun vatns verkefni sem verður innt af hendi af heilbrigðiseftirliti sveitarfélaganna. Sveitarfélögin, rétt eins og ríkisvaldið, standa frammi fyrir mjög erfiðum tímum. Skera þarf niður og m.a. í mannafla og fjármunum til heilbrigðiseftirlits. Það þýðir auðvitað að þar verða menn að forgangsraða líka. Menn fara ekki í kostnaðarsöm, ný verkefni sem krefjast nýrra starfsmanna og aukins utanumhalds þegar þeir eiga í fullu fangi með að stýra lágmarkseftirliti og þjónustu með matvælafyrirtækjum í landinu, sem er grundvallaratriði. Mér finnst því að þarna sé ekki nægilega skýrt kveðið að orði hjá hæstv. ráðherra. Það hlýtur að vera að einhver kostnaður falli til á næstu tveimur árum - nema við ætlum ekki að fara í verkefnið á næstu tveimur árum. Þá ættum við kannski bara að hinkra róleg.

Virðulegi forseti. Samkvæmt gildandi reglugerð eiga sveitarfélögin nú þegar að flokka vatn þannig að hér er ekki að verða til nýtt verkefni.

Hvernig eiga þau að gera það?

Það er ætlast til þess að verkefninu sé haldið áfram en að það sé gert undir merkjum vatnatilskipunarinnar og inni í því kerfi sem kynnt er til sögunnar í frumvarpinu. Ég vænti þess að sveitarfélögin verði okkur samferða og ég hef enga ástæðu til annars en að ætla að vilji sé til þess hjá þeim að halda vel utan um þessa auðlind rétt eins og aðrar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Hæstv. ráðherra nefndi að verið væri að skoða gjaldtöku á atvinnurekstur sem nýtir vatnsauðlindina og nefndi m.a. landbúnað og matvælaframleiðendur. Er í rauninni ekki búið að ákveða aukna gjaldtöku á þann atvinnurekstur sem fellur undir skilgreininguna í frumvarpinu? Í umsögn fjármálaráðuneytis er sagt að eftir 2013 verði allur kostnaður við framkvæmd vatnatilskipunarinnar að stærstum hluta greiddur með gjaldtöku sem verið er að undirbúa í frumvarpinu. En hæstv. umhverfisráðherra sagði að verið væri að skoða auknar gjaldtökur. Þetta eru framleiðslugreinar og ég held þær hafi alveg nóg með sitt.

Virðulegur forseti. Það er rétt, í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að þetta verði með þessum hætti eftir tvö ár. Ég vil árétta í svari mínu að útfærslan á því er öll eftir. Samráðið og niðurstaðan er jafnframt öll eftir. Ég geri ráð fyrir því að hv. umhverfisnefnd muni fjalla um þennan þátt málsins. Það er alveg ljóst að það er í anda meginreglna umhverfisréttar að þeir sem nýta auðlindina greiði fyrir þau afnot. Það er mun eðlilegra að gera það með þeim hætti heldur en að lagt sé flatt á alla skattgreiðendur.

Virðulegi forseti. Við vitum öll að við þurfum að framleiða. Hæstv. umhverfisráðherra nefndi áðan bæði landbúnað og matvælaframleiðslu. Þarf ekki að vera búið að ákveða hvernig á að greiða fyrir það sem á að gera áður en haldið er af stað, þótt að þetta sé tilskipun og við séum orðin of sein? Við erum hvort sem er búin að draga lappirnar í málinu eins og ráðherra benti á áðan. Er enginn möguleiki á því að fá undanþágu frá þeim aukakostnaði við ríkisbáknið?

Virðulegur forseti. Það er mikilvægt að halda því til haga að umhverfi atvinnulífsins er með snúnara móti akkúrat núna og allar nýjar álögur og boðun um slíkt er erfitt. Það þarf að framleiða en um leið er það einn af styrkleikum íslensks landbúnaðar og matvælaframleiðslu að búa við öruggt, hreint og tryggt vatn. Liður í því að tryggja það öryggi er að innleiða vatnatilskipun Evrópusambandsins og gera það með sóma.

Hæstv. forseti. Málið sem hér liggur fyrir er ekki nýtt af nálinni heldur var nokkuð til umræðu á þingi síðastliðið vor. Nú erum við í þeirri stöðu að örfáir þingdagar eru eftir fram til áramóta ef starfsáætlun þingsins á að gilda. Ég held ég fari rétt með að það séu um sjö dagar sem áætlað er að þingfundir standi. Nú ætla ég ekki að segja að þingið hafi verið aðgerðalaust undanfarna tvo mánuði, svo hefur ekki verið. En ég spyr hins vegar hæstv. umhverfisráðherra hvort ekki hefði verið betra að koma með málið fyrr inn í þingið núna í haust frekar en að koma með það núna þegar þessi önn í þinginu er svo til að klárast, vitandi það að hið háa Evrópusamband og útstöðvar þess ýta á eftir því að 

Virðulegi forseti. Jú, það hefði verið betra að koma með málið fyrr inn í þingið. Það væri töluvert mikið betra ef við værum öll tilbúin með öll mál, alltaf þegar á þyrfti að halda. Ég held að við þurfum öll að gæta betur að forgangsröðun okkar, sama hvort það er í ráðuneytunum, í kostnaðarmati í fjármálaráðuneytinu, í nýrri lagaskrifstofu forsætisráðuneytisins eða í forgangsröðun verkefna í þinginu. Með fullri virðingu, frú forseti, þá er það svo að iðulega mætti gæta betur að röð mála í þinginu og hvernig málin koma hér inn. Ég vil samt sem áður árétta mikilvægi þessa tiltekna máls. Ég vænti þess að það verði ekki pólitískt bitbein og að þeir sem standa kannski frekar fyrir atvinnulífið í málflutningi sínum átti sig á því að hér munum við auka verðmætasköpun með því að styrkja þetta mikilvæga umhverfi allrar okkar matvælaframleiðslu og landbúnaðar.

Hæstv. forseti. Athugasemd mín kom nú fyrst og fremst til vegna þess að málið var tilbúið af hálfu umhverfisráðuneytisins snemma árs og kom inn í þingið á vordögum og var ekki klárað þá. Maður hefði því ætlað að unnt hefði verið að leggja það fram þegar eða fljótlega eftir að þing kom saman 1. október. Það var eiginlega kjarninn í því sem ég vildi koma á framfæri. Vandi okkar þingmanna er sá að ráðuneyti og ráðherrar koma á síðustu stundu með mál inn í þingið og leggja mikla áherslu á að þau verði kláruð, með tilvísun til ýmissa röksemda. Við munum væntanlega sjá dæmi þess hér á eftir út af öðrum málum sem koma allt of seint og óskað er afbrigða fyrir og ég veit ekki hvað og hvað. Vandinn er einfaldlega sá að þetta skapar hættu á því að mál fái 

Virðulegur forseti. Ég get svo sem ekki annað gert en taka undir þessar vangaveltur hv. þingmanns því það er rétt að við þyrftum að huga að því. Það væri í anda þeirrar góðu skýrslu sem hér var afgreidd 63:0 aðeins fyrr á árinu þar sem við ætluðum að endurmeta og endurskoða öll okkar vinnubrögð. Ég vil sérstaklega nota tækifærið og þakka hv. umhverfisnefnd vinnu sína, þar með talið þeim þingmanni sem hér spyr, og að gætt sé að því að sú forgangsröðun sem rökstudd hefur verið með ýmsu móti, eins og þingmaðurinn réttilega bendir á, sé höfð að leiðarljósi, a.m.k. sé eftir henni hlustað þegar nefndin gengur til sinna starfa. Það er til marks um góða og uppbyggilega vinnu og gott samstarf milli þingnefndarinnar og ráðuneytisins.

Forseti. Nokkur orð um það frumvarp sem er til umræðu. Ég tel að í því felist framfaraskref, það sé gott frumvarp, skynsamleg skipan mála sem þar sé lögð til að mestu leyti, enda komið frá blessuðu Evrópusambandinu í grunninn. Það hefur verið lagt fram áður þó að það hlyti augljóslega ekki afgreiðslu þá og reyndar kallað eftir því nokkru fyrr. Ég minnist þess í hörðum átökum um vatnalögin á sínum tíma, sem þeir muna vel sem þá voru uppi, að töluvert var spurt um frumvarp um vatnatilskipun sem yrði flutt í framhaldi af vatnatilskipun Evrópusambandsins. Nú er það sumsé komið og þá er að taka til verka. Það er rétt að við Íslendingar erum þeirrar gæfu aðnjótandi að búa í landi sem býr að mikilvægri og merkilegri vatnsauðlind. En við erum ekki þar með, eins og ætla mætti af orðum t.d. hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar, til fyrirmyndar við meðferð þessarar auðlindar. Það er því miður ekki svo. Ég ætla ekki að rifja upp fréttir frá því í sumar um atburði á Austurlandi eða ræða lengi um þau áform sem eru uppi í okkar landshluta að leggja miklar rafmagnslínur yfir helstu vatnsverndarsvæði þéttbýlis Suðvesturlands, en ef við förum í söguna og litumst um í þessum efnum er rétt að tala varlega áður en menn berja sér á brjóst um vatnsvernd á Íslandi. Það er hins vegar svo að vatnsauðlindin hefur hingað til verið og verður vonandi áfram nánast óþrjótandi á landinu. Ef við stöndum okkur með því að taka m.a. upp skipan í átt við þá sem hér er til lögð getum við áfram notið þess og fært hana næstu kynslóð í arf. Að þessu frumvarpi er þó það að finna að þegar það er skoðað virðist stjórnkerfið sem þar er gert ráð fyrir nokkuð þunglamalegt. Það er eðlilegt að til séu nefndir á hverju svæði sem fara með umsýslu og safna þekkingu um vatnamál á sínu svæði, en ég verð að segja að ég hef efasemdir um vatnaráðið sem hér er nefnt og til lagt í 5. gr. og skil ekki enn þá hvers vegna við þurfum á því að halda. Það er alveg nóg af ráðum og engin sérstök ástæða til að fjölga þeim ef ekki er á þeim brýn þörf. Ég hef ekki skoðað það með stækkunargleri en ég held að þetta sé ekki samkvæmt neins konar fyrirmælum eða leiðbeiningum frá Evrópusambandinu eða hinu Evrópska efnahagssvæði og grunar að um sé að ræða einhverja málamiðlun í kerfinu, eins og sagt er, sem oft eru gerðar með kostnaði fyrir skattborgara og aðallega veseni í stjórnsýslunni og held að það þurfi að skoða nánar í nefndinni. Ég vil líka segja um það sem hér hefur verið nefnt að vonum um kostnaðinn. Það þarf auðvitað líka að athuga í nefndinni að það var gert ráð fyrir þessu framlagi í fjárlagafrumvarpinu sem er til umfjöllunar á öðrum stöðum í dagskrá þingsins. Ég tel fulla ástæðu fyrir nefndina að athuga kostnaðinn, sem ég tek undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að mig minnir og sennilega hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni að er ekki heppilegt frumkvæði á okkar tímum, hvort hægt sé að komast hjá honum að einhverju leyti, draga úr honum eða jafnvel bíða með einhverja áfanga í frumvarpinu þangað til komin er sú skipan árið 2013 sem heitið er í greinargerð og gert ráð fyrir í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þetta eru hugleiðingar sem ég vona að menn afsaki formanni umhverfisnefndar að láta hér í ljósi en þær draga þó ekki úr fögnuði þess hins sama að frumvarpið sé fram komið. Má ég svo sem formaður umhverfisnefndar eða í einhverju því hlutverki sem mönnum finnst hæfa færa fram kvörtun yfir málfari á frumvarpinu og reyndar fleiri þingmálum sem koma úr ráðuneytum. Það er þó ekki hið ágæta nýyrði „hlot“ sem ég kvarta yfir, það er reyndar ekki alveg nýtt, u.þ.b. 20–25 ára gamalt, ég held að prófessor Halldór Halldórsson sé höfundur þess eins og margra fleiri nýyrða sem engum dettur nú í hug að hafi nokkurn tímann verið ný í málinu og telja að Snorri Sturluson og Egill Skallagrímsson hljóti að hafa haft líka, t.d. orðið fjölmiðill. Lög verða að vera tvennt ef vel er að verki staðið, annars vegar verða þau að vera nákvæm og tiltaka eingöngu það sem þau eiga að tiltaka og ekkert umfram það, hins vegar þurfa þau að vera sæmilega skiljanleg almenningi, öllu venjulegu fólki, án þess að þurfi einhverja sérstaka aðstoð við að nema meginefni frumvarpsins. Við Íslendingar búum að því að við eigum nokkuð sem ekki allar aðrar þjóðir hafa, við eigum góða hefð í lagamáli okkar, hefð sem byggist á lagasafninu í Grágás og lögbók eins og Jónsbók sem enn er í gildi að ákveðnu leyti, og færir lögfræðingar hafa á öllum tímabilum Íslandssögunnar haft í heiðri og flutt fram, ekki síður þeir sem nú lifa, a.m.k. þeir sem elstir eru og margir yngri menn færir og málhagir. Við eigum íslensk orð um mjög mörg tæknileg fyrirbrigði í lögum og lögfræðingar og lögspekingar hafa verið duglegir að halda áfram á þeirri braut. Þeir hafa ekki síður brýnt það fyrir nemendum sínum, að vísu með misjöfnum árangri, að orða lagatexta og skýringartexta þannig að þeir séu öllum skiljanlegir, að við eigum lögin öll saman en ekki aðeins einhver sérmenntuð yfirstétt eða faghópur sem í þeim krafti belgir sig yfir aðra í samfélaginu. Forseti. Það er mjög mikilvægt í nýjum rétti, sem við fáumst nú við, umhverfisrétti, og er í raun og veru tiltölulega nýtt fyrirbrigði ef við horfum á áratugina, að þessari hefð sé haldið. Það skiptir máli fyrir viðtökurnar sem lög og aðrir textar á þessu sviði fá í samfélaginu, að almenningur finni að hér er verið að vinna í hans þágu en ekki að einhverjir lögfræðingar og stjórnmálamenn hátt yfir aðra hafnir komi fljúgandi frá Brussel eða öðrum stöðum með tilskipanir til að steypa yfir almenning, fyrirtæki og landið allt í einhverjum annarlegum tilgangi, að þetta geisli ekki af þeim lagatexta, reglugerðartexta eða skýringartexta sem við er að fást. Það er því miður svo í þessu frumvarpi. Menn geta bara lesið fyrstu greinina. Menn geta lesið skilgreiningarnar í 3. gr., t.d. á forgangsefni, með leyfi forseta: „Forgangsefni: Efni sem skapa umtalsverða hættu fyrir vatnsumhverfi eða út frá því og raðað er í forgangsröð, að því er varðar aðgerðir, á grundvelli þess hve mikla hættu þau skapa fyrir vatnsumhverfi eða út frá því.“ Sá sem skilur þetta fær 10 í einkunn. Það fær líka sá sem skilur lið 17 í sömu grein. Þar er vatnstökusvæði sem ætti kannski ekki að þurfa að skýra skýrt svo, með leyfi forseta: „Landsvæði þar sem taka má nytjavatn með hagkvæmu móti og aðrennslissvæði vatnsbóla á því.“ 19. liður í sömu grein skýrir vistfræðilegt ástand svo, með leyfi forseta: „Ástand varðandi gerð og starfsemi vistkerfa sem tengjast yfirborðsvatnshloti.“ Ekki einfalt. Svona heldur frumvarpið því miður nokkuð áfram og hefur ekki verið tekið mikið til í því eða það lesið yfir í því skyni að bæta á því málfarið, sem er engin elítuaðgerð heldur beinist að því að hjálpa fólki að skilja þau lög sem sett eru á þinginu handa fólkinu í þeim krafti sem við þingmenn höfum. 2. mgr. 14. gr. er t.d. svona: „Raða skal efnum í forgangsröð að því er varðar aðgerðir í því skyni að geta staðist tímaáætlun á grundvelli þess hve mikla hættu þau skapa fyrir vatn og umhverfi þess eða út frá því. Röðunin skal greind með aðferð byggðri á áhættumati.“ Þetta þarf að lesa fimm sinnum til að komast nálægt skilningi og í raun og veru þarf að lesa alla athugasemdina í frumvarpinu til þess að reyna að skilja þetta og spyrja þar að auki starfsmenn umhverfisráðuneytisins og helst fá textann á ensku eða frönsku upp úr Evrópusambandstilskipuninni. Þetta gengur eiginlega ekki, forseti, til lengdar. Þetta varðar líka samskipti ráðuneytanna og þingnefndanna. Samviskusamir fulltrúar almennings í þingnefndunum geta auðvitað ekki hleypt svona vitleysu í gegnum nefndirnar. Eiga þeir þá sjálfir að verja tíma sínum í eins konar prófarkalestur eða málfarsleiðréttingar í nefndinni til að Alþingi verði ekki að athlægi? Eða eiga þeir að fara fram á fjárveitingu frá forseta Alþingis til þess að ráða málfarsráðunauta til að fara í gegnum svona hluti í staðinn fyrir að ráðuneytin sjálf sjái um að þetta sé í lagi? Nú skal ég láta lokið þessum hluta ræðu minnar, en gæti þó haldið nokkuð áfram. Að lokum. Enn fagna ég þrátt fyrir þennan dapurlega litla kafla. Ég held að við þurfum að athuga þetta frumvarp aftur rækilega í nefndinni með góðum huga. Það er ljóst að við erum allt of sein að taka það fyrir miðað við eðlilegan gang mála í Evrópusamstarfi okkar. Frumvarpið er nú komið inn í þingið til afgreiðslu, ekki til kynningar. Ég hef ekki trú á öðru en Eftirlitsstofnun EFTA taki tillit til þess þannig að okkur gefist sæmilegur tími til að fara í gegnum það og afgreiða það.

Hæstv. forseti. Ég tek bara til máls til að taka undir mjög margt af því sem hv. formaður umhverfisnefndar, Mörður Árnason, sagði. Í fyrsta lagi tek ég nú undir þau sjónarmið sem hann orðaði snemma í ræðu sinni um þá þunglamalegu stjórnsýslu sem frumvarpið virtist gera ráð fyrir og er sammála honum um að það sé atriði sem við hljótum að taka til skoðunar í umhverfisnefnd þegar málið kemur þar til meðferðar. Um leið vildi ég taka undir orð hans varðandi málfarið og viðurkenni ég að hv. þingmaður hefur afar mikla reynslu og þekkingu á því sviði sem hefur einmitt nýst í störfum umhverfisnefndar að undanförnu þar sem verið er leggja til fjöldamargar breytingar á frumvörpum. Þar hefur þótt þörf á að lagfæra orðalag, þó ekki sé um efnisbreytingar að ræða, þannig að frumvarpstextinn sé á góðu og skiljanlegu íslensku máli. Vildi ég nota tækifærið til að þakka hv. formanni nefndarinnar fyrir það óeigingjarna starf sem hann hefur unnið á því sviði og hefur notið til þess stuðnings í nefndinni þó að ágreiningur kunni að vera um ýmis efnisleg atriði.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um frumvarpið um vatnatilskipun Evrópusambandsins. Ég ætla eiginlega að hefja mál mitt þar sem hv. þm. Mörður Árnason hætti, því að þó að hann hafi kannast vel við orðið vatnshlot verð ég að viðurkenna að það stóð svolítið í mér fyrir utan vatnsformfræðilega eiginleika, mikið breytt vatnshlot, og vistmegin og sitthvað fleira í skilgreiningunum. Þetta kallar náttúrlega á það að hér verður að fara yfir og semja þennan texta á íslensku. Hæstv. ráðherra minntist á að þrátt fyrir að við séum vissulega með fullt af góðum lögum og reglum sem gera það að verkum að við verndum vatn, væri verið að taka hér upp betra skipulag og samræmdara vinnulag, og þá er rétt að það sé sagt að við erum auðvitað að taka hér upp skipulag Evrópusambandsins. Það er reyndar líka rétt að við erum líka að taka upp málfar Evrópusambandsins, þ.e. það málfar sem er á þeim tilskipunum og eru svo þýddar beint og detta síðan hér inn sem lagafrumvörp daginn út og daginn inn og verður að segjast eins og er að það er erfitt að skilja það. Nú veit ég að það er ekki vilji hæstv. umhverfisráðherra endilega að taka hér upp allar reglur Evrópusambandsins sérstaklega til að flýta fyrir inngöngu í Evrópusambandið, hvorki skipulag né málfar vatnatilskipana. Ég held kannski að við gætum, ef við vildum og settum smákraft í það, hreinlega fengið undanþágu frá þessari vatnatilskipun. Ég held að ég muni það rétt að fyrir tveimur, kannski þremur árum kom hingað virtur fræðimaður á þessu sviði frá Evrópusambandinu og það var útvarpsviðtal við hann, það hlýtur að hafa verið í Speglinum. Ég man því miður ekki nafnið á fræðimanninum. Það sem kom honum mest á óvart við að skoða vatn á Íslandi var hve vatnið er fjölbreytt á Íslandi. Hér er bæði sjór og innsjór, strandsjór, lækir, ár, vötn, stórfljót, jökulvötn, bergvatnsár og dragár. Þetta kemur okkur reyndar ekkert á óvart og við þurfum ekki að flokka vatn fyrir Evrópusambandið til þess, það er alveg ljóst. Þess vegna ættum við að geta sett okkur skynsamlegri reglur sem ekki hefðu jafnmikinn kostnað í för með sér til að ná sambærilegum árangri. Þetta segi ég vegna þess að ástæðan fyrir Evróputilskipuninni er ævinlega sú að þar liggja lönd að hvert öðru og vatn rennur auðvitað í gegnum þau lönd og þar sem hægt er að setja fráveitu út á einum stað getur orðið mengun á öðrum hvort í sínu landinu. Við þekkjum svo sannarlega alvarleg dæmi um slíkt, nú síðast frá Ungverjalandi í haust. Þetta er einfaldlega ekki tilfellið hér og þess vegna ættum við ekki að þurfa að taka upp skipulag Evrópusambandsins. Við ættum að geta fengið undanþágu frá því og sett hér upp skynsamlegri leið, farið ódýrari leið. Ég tek líka undir orð hv. þm. Marðar Árnasonar um stjórnsýslulegt fyrirkomulag í frumvarpinu varðandi vatnaráð og vatnasvæði. Við höfum tvö stjórnsýslustig í landinu, þ.e. sveitarfélagastigið og ríkisstigið og þar höfum við verið að skipta verkum á milli. Við höfum síðan ríkisstofnanir eins og Umhverfisstofnun, Matvælastofnun og svo undirstofnanir hjá sveitarfélögunum. Ég hefði haldið að það væri miklu eðlilegra að við nýttum það kerfi sem við höfum í staðinn fyrir setja upp sérkerfi. Ég þreytist ekki á því að koma hér upp og spyrja forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar um 20/20 áætlunina, hvernig þetta vatnaráð og þetta vatnasvæði samræmist þessari samræmdu sóknaráætlun um uppbyggingu einstakra svæða. Ég held að ég fari rétt með það að svæði heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga á landinu séu tíu. Ég held ég fari líka rétt með það að svæði Matvælastofnunar, mörg sambærileg og lenda oft á gráu svæði, séu sex. Mér finnst, satt best að segja, óþarfi að búa til nýja svæðaskiptingu þegar stjórnskipulag er til fyrir annarri. Ég held að nefndin verði að skoða þetta og tek undir orð hv. formanns nefndarinnar. Það er líka rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að við gætum vel gengið betur um auðlindina okkar, vatnsauðlindina. Ástæðan fyrir því er auðvitað sú að hún er til þess að gera í mjög góðu ásigkomulagi og er gríðarlega stór. Einhvers staðar las ég um það um daginn að vatnsauðlindin væri trúlega sú þriðja stærsta miðað við ríki í Evrópusambandinu og þá er það ekki miðað við höfðatölu heldur heild. Þetta er gríðarleg auðlind sem við höfum og okkur ber auðvitað skylda til þess að fara varlega með þá auðlind og ganga skynsamlegar um hana en við höfum kannski gert um langan tíma. Það er líka rétt að auðveldasta leiðin til að stýra því hvernig menn ganga um auðlindir er oft í gegnum fjármagn, þ.e. kostnað, og það getur vel komið til að það sé skynsamlegt, en ég hvet til þess að menn gangi þar varlega um gleðinnar dyr því að álögur hafa, eins og við þekkjum öll, verið að bætast verulega á fyrirtæki í landinu. Ég ætla líka að útfæra það aðeins sem fór hér á milli okkar hæstv. ráðherra í andsvörum varðandi kostnaðinn og þá vinnu sem þarf að fara í. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að flokkun vatns hefur þegar verið á verkefnasviði heilbrigðiseftirlitssvæðanna og þar hefur staðið til að vera í þeirri flokkun. En það er einfaldlega svo að menn verða að forgangsraða verkefnum þegar erfiðleikar ganga yfir og þá er þetta verkefni auðvitað sett til hliðar í staðinn fyrir verkefni sem eru meira áríðandi á hverjum tíma, eins og að framfylgja matvælaeftirliti til að tryggja heilsufar bæði fólks og búfénaðar. Mér finnst líka mjög mikilvægt þegar frumvörp koma frá ráðuneytunum - og hér er nú tveggja síðna fylgiskjal frá fjármálaráðuneytinu og hér er sannarlega verkefni, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, þar sem samráð ætti að vera lykilhugtak í samvinnu ríkis og sveitarfélaga - að þá sé búið að gera úttekt frá hendi sveitarfélaganna hvað þessi kostnaður þýddi, hvað þessi vinna mundi þýða og hversu langan tíma þetta tæki. Það mundi alla vega skýra og auðvelda vinnu okkar þingmanna verulega ef við sæjum það hér fyrir í staðinn fyrir að fá það síðan í bakið á næstu árum í alls kyns óskum um auknar fjárheimildir til sveitarfélaganna eða þeirra aðila sem eiga að sinna þessu. Verkefni umhverfisnefndar verður umtalsvert og ég held að menn ættu ekki að flýta sér í því verki. Eins og ég kom inn á í andsvari mínu við hæstv. ráðherra held ég að þetta sé ekki verkefni sem bráðliggi á miðað við mörg önnur. Ég held og vil koma því hér skýrt á framfæri að þetta sé eitt af þeim verkefnum sem við gætum gert á eigin spýtur og þyrftum ekki að taka upp skipulag Evrópusambandsins og hefðum og gætum kannski enn sótt um undanþágu frá því að taka það upp og gera það með okkar skynsamlega hætti. Staðreyndin er sú, og ég þreytist ekki á að segja það en það virðist þurfa að segja það ansi oft, að Ísland liggur ekki að öðru landi heldur er hér eitt langt úti í Atlantshafi og þarf ekki að óttast að sú löggjöf sem við setjum í landinu hafi bein áhrif, í það minnsta hvað varðar vatn og það sem ekki getur borist með loftinu, á önnur lönd eða aðrar þjóðir.

Virðulegi forseti. Umræður um vatn, eignarrétt á vatni, stjórnsýslu vatnamála og allt sem vatni tengist hafa verið býsna heitar á Alþingi á síðustu árum. Ég hef tekið töluverðan þátt í þeim umræðum, enda varðar málaflokkurinn mikilvæga hagsmuni bæði fyrir einstaklinga, fyrirtæki og þjóðina. Nú er komið fram frumvarp til laga um stjórn vatnamála sem hæstv. utanríkisráðherra leggur fram og leiðir af tilskipun Evrópusambandsins, svokallaðri vatnatilskipun Evrópusambandsins, sem oftar en einu sinni og oftar en tvisvar hefur komið til umfjöllunar í þessum þingsal en sömuleiðis í opinberri umræðu um skipan vatnamála hvort sem það varðar vernd, nýtingu eða stjórnsýslu því tengt. Eins og fram kemur í frumvarpinu og ég nefndi áðan leiðir þetta frumvarp af tilskipun Evrópusambandsins sem Íslendingar áttu upphaflega samkvæmt EES-samningnum, ef ég man rétt, að innleiða í íslenskan rétt fyrir desembermánuð árið 2009. Það má því segja að við séum komin töluvert langt fram yfir þann frest sem þá var veittur. Nú er málið komið fram og verður hér tekið til efnislegrar umræðu. Það er margt við þetta frumvarp að athuga eins og hér hefur komið fram og hv. þingmenn hafa bent á. Kostnaðurinn sem því fylgir er verulegur en í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að frumvarpið leiði af sér 140 millj. kr. kostnað á árunum 2011 og 2012. Það er auðvitað verulegur kostnaður í því árferði sem nú er og meðan hér á sér stað niðurskurður í velferðarþjónustunni, í menntamálum og í rauninni á öllum sviðum. Og á sama tíma og verið er að skera niður eru skattar hækkaðir bæði á fólk og fyrirtæki og þá veltir maður því fyrir sér hvort nú sé tímapunkturinn til þess að ráðast í lagasetningu sem hefur í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð upp á annað hundrað milljónir króna og varðar stjórn vatnamála. Um það má deila, ég er sjálfur þeirrar skoðunar að við Íslendingar höfum komist ágætlega af á þessu sviði fram til þessa án þess að þurfa að ráðast í þann kostnað sem frumvarpið mælir fyrir um. Það er í sjálfu sér viðbúið að kostnaðurinn við þetta frumvarp verði meiri, enn meiri, ekki bara fyrir ríkissjóð heldur einnig fyrir aðra aðila sem frumvarpið varðar. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu hefur það verið lagt fram áður en ekki verið afgreitt frá Alþingi. Ég varð mér úti um umsagnir sem þinginu hafa borist vegna þess frumvarps sem lagt var fram á síðasta þingi þar sem gerðar eru nokkrar athugasemdir við frumvarpið sem taka þarf tillit til, hygg ég, og varða m.a. kostnaðinn sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Meðal annars eru færð fyrir því rök í umsögn sem Landsvirkjun sendi þinginu þann 29. júlí sl. að 8. og 18. gr. frumvarpsins muni færa ýmsan kostnað og vinnu yfir á sveitarfélögin. Þannig að þegar allt er saman tekið varðandi kostnaðarþátt þessa frumvarps hljóta menn að líta til þess. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Merði Árnasyni, sem fór yfir ýmsa þætti þessa frumvarps í ræðu sinni áðan, að það er ýmislegt í orðalagi frumvarpsins sem stingur í augun. Svo virðist vera að á sviði umhverfisréttarins hafi ekki einungis sprottið upp nýr iðnaður í tengslum við umhverfismálin sem fer sífellt stækkandi heldur virðist hann hafa fætt af sér nýtt tungumál sem ég hygg að öllu venjulegu fólki sé býsna erfitt að henda reiður á hvað þýðir. Í þessu frumvarpi, eins og fram kom hjá hv. þingmanni, er orðalag og hugtakaskilgreiningar sem ég hygg að fólki sem vill kynna sér meginefni frumvarpsins verði æðierfitt að átta sig á. Ég óskaði eftir því undir framsöguræðu hæstv. ráðherra að komast í andsvar við ráðherrann vegna fyrirspurnar sem ég vildi varpa fram til hæstv. ráðherra um þetta mál en komst því miður ekki að, en það varðaði undirbúning að þessu frumvarpi. Þannig er að í ítarlegri og langri greinargerð með frumvarpinu er þess getið hverjir stóðu að samningu þess og sömuleiðis er gerð grein fyrir því að haft hafi verið samráð við hina og þessa aðila í þjóðfélaginu. Það sem mig langaði til að spyrja um var hvort frumvarpshöfundar hefðu haft hliðsjón af skýrslu vatnalaganefndar sem skilaði af sér niðurstöðum í september árið 2008. Fyrir þeirri nefnd fór þáverandi hv. þm. Lúðvík Bergvinsson en ásamt honum í nefndinni voru sá sem hér stendur, núverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Bryndís Hlöðversdóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Tryggvi Agnarsson og Stefán Bogi Sveinsson. Sú nefnd var skipuð í kjölfar harðra deilna sem áttu sér stað á þinginu þegar þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, lagði fram frumvarp til nýrra vatnalaga. Umræðan um það frumvarp var hörð og deilur miklar eins og ég sagði áðan en þær deilur sneru fyrst og fremst að eignarráðum landeigenda á vatnsréttindum en ekki endilega vernd eða stjórnsýslu vatnamála. Niðurstaðan varð sú eftir allar þessar deilur og mikil ræðuhöld hér um inntak gömlu vatnalaganna frá 1923 og ákvæði Grágásar og Jónsbókar um vatnalög að þessi vatnalaganefnd var skipuð og hún skilaði af sér skýrslu, sem ég er hér með í höndunum, með niðurstöðum upp á 215 blaðsíður. Það skal tekið fram að nefndin sem slík réðist ekki í tillögusmíð sem lýtur að innleiðingu þeirrar tilskipunar sem verið er að innleiða með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Engu að síður tók nefndin til umfjöllunar meginatriði varðandi stjórnsýsluþátt vatnalaga og vatnamála og lagði fram sérstakar tillögur í því sambandi. Ég sé þess ekki stað í greinargerð með frumvarpinu að við meðferð þessa máls hafi verið tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem fram koma í skýrslu vatnalaganefndarinnar, sem eins og áður sagði ég átti sæti í, við samningu frumvarpsins. Þar má sjá að vatnalaganefndin lagði í rauninni til þrenns konar breytingar á þeim þáttum sem varða stjórnsýsluþátt vatnamála. Nefndin segir í sinni skýrslu að í fyrsta lagi lúti hún að endurskoðun stjórnsýsluákvæða laganna til að tryggja betur að þau taki mið af ólíkum hagsmunum sem við vatnsauðlindina eru tengdir og þjóni þannig betur fjölþættu hlutverki sínu. Þar þurfi m.a. að huga að því að tryggt verði að við töku ákvarðana á grundvelli laganna verði tekið tillit til sjónarmiða sem varða almannahagsmuni, t.d. verndarsjónarmiða og sjónarmiða um skynsamlega nýtingu auðlindarinnar til framtíðar. Og það er þetta atriði sem ég vildi undirstrika í þessum tillögum vatnalaganefndar að þó svo að menn vilji auðvitað ganga vel um og vernda vatnsauðlindina er gríðarlega mikilvægt að nýtingarþátturinn gleymist ekki. Hæstv. umhverfisráðherra hefur kannski frekar verið á verndarlínunni þegar kemur að vatni og vatnsauðlindinni en nýtingarþættinum. Ég tel mjög mikilvægt þegar hv. umhverfisnefnd fer yfir þetta frumvarp að litið sé til mikilvægis þess að frumvarpið sem slíkt komi ekki í veg fyrir að Íslendingar geti nýtt þá auðlind sem vatnsauðlindin er. Það er sérstaklega mikilvægt á þessum tímum, þegar kreppir að mega lög auðvitað ekki standa gegn því að landið geti framleitt og landsmenn lifað af landsins gæðum. Í öðru lagi lögðum við til í nefndinni að stjórnsýsla í tengslum við vatnamálin yrði gerð skýrari. Mér sýnist að með þessu frumvarpi sé stigið skref í þá átt að reyna að tryggja að svo sé og að skipulag stjórnsýslu vatnamála sé einfaldara en verið hefur, en fram til þessa hafa vatnamálin fallið undir fleiri en eitt og ég hygg fleiri en tvö ráðuneyti. Mér sýnist að með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar sé stigið skref í þá átt að reyna að einfalda stjórnsýsluna. Hins vegar þegar frumvarpið er lesið hefur maður áhyggjur af því eins og ég sagði áðan að með því sé verið að leggja auknar skyldur, aukinn kostnað og aukna vinnu á aðila sem ekki er getið um í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, eins og til að mynda sveitarfélögin sem bent er á í gamalli umsögn Landsvirkjunar þar um að leiði af ákvæðum 18. gr. Þar við bætist, án þess að ég geti farið nákvæmlega ofan í einstök efnisatriði frumvarpsins, að sum ákvæði þess eru mjög matskennd og háð mati þeirra sem með stjórnsýsluna fara. Það sem ég les kannski helst út úr frumvarpinu og tel mikið fagnaðarefni fyrir þau sjónarmið sem ég hef haldið fram í fjölmörgum ræðum hér um vatnamálin á umliðnum árum er að þetta frumvarp hróflar auðvitað ekki í neinu við eignarráðum landeigenda á þeim vatnsréttindum sem fylgja og fylgja skulu fasteignum þeirra. Það verður því ekki séð að með þessu frumvarpi sé verið að ganga á eignarrétt landeigenda yfir þeim vatnsréttindum sem þar finnast og það er auðvitað vel. Ég vildi bara koma þessum sjónarmiðum á framfæri og kannski fyrst og fremst velta því upp og spyrja hæstv. umhverfisráðherra að því hvort við vinnslu frumvarpsins hafi verið litið til skýrslu vatnalaganefndar frá 2008 og þeirra sjónarmiða sem þar koma fram og tengjast vatnatilskipuninni og þeim athugasemdum og ábendingum sem fram komu í nefndinni um stjórnsýslu vatnamála.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að undirstrika að það er gríðarlega mikilvægt að við umgöngumst vatnið okkar, þá auðlind sem það er, af mikilli varfærni og nærgætni, svo að það fari ekki á milli mála. Ég held hins vegar að það ætti ekki að vera flókið fyrir okkur að fá undanþágu vegna þessarar tilskipunar, bara vegna sérstöðu landsins. Það er hvergi nokkurs staðar held ég, a.m.k. ekki innan Evrópusambandsins, jafnmikið af hreinu og fersku vatni og hér, og fjölbreytilegt vatn, þannig að manni fyndist að við ættum að njóta þess, að það þurfi ekki að setja á okkur þá kröfu að innleiða þessa tilskipun. Á þeim tímum sem nú eru snýst þetta að sjálfsögðu um forgangsröðun á fjármunum og því miður er það nú þannig að það er ekki mikið borð fyrir báru hjá ríkissjóði til að fara í ákveðin verkefni sem margir hv. þingmenn og ábyggilega flestir gætu talið að væru mjög mikilvæg. Nefni ég bara þær harkalegu aðgerðir sem við erum að fara í gagnvart örorku- og ellilífeyrisþegum og heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um landið, og ég held að þetta væri eitt af þeim málum sem við gætum reynt, og höfum mjög sterk rök fyrir því, að fá frestað. Það ætti ekki að mínu viti að vera flókið að sannfæra þá í Evrópusambandinu um að við gætum fengið þessu frestað. Ef það væri niðurstaðan, virðulegi forseti, að þeir mundu hóta því að fara í mál við okkur vegna þess að við værum ekki búin að innleiða þessa tilskipun, er það kannski ákveðinn vegvísir inn í framtíðina þar sem margir hv. þingmenn sjá nú allt það fagra í Evrópusambandinu. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að koma inn á kostnaðinn við þetta frumvarp. Það kostar ríkissjóð 140 millj. kr. á næstu tveimur árum að innleiða þessa tilskipun. Mér finnst þeir fjármunir allt of miklir og ég hefði vinsamlegast viljað beina því til hv. umhverfisnefndar og hæstv. umhverfisráðherra að draga nú aðeins saman seglin í málinu, þ.e. að þó að menn settu málin hugsanlega eitthvað í gang á næsta ári, sem ég teldi æskilegt að gera ekki, þá væru settir mjög litlir fjármunir í það til þess að við séum þó að vinna í tilskipuninni - eins og kom fram í máli hæstv. umhverfisráðherra hér áðan er gert ráð fyrir því að þetta verði að fullu tekið í gildi 2024. Það er mjög mikilvægt að menn skoði þetta með þessum huga. Eins og ég sagði hér áðan höfum við sterk efnisleg rök í málinu sem lúta að því hversu gott vatn við höfum og hve lánsöm við erum að eiga þessar miklu vatnsauðlindir. Ég hefði hins vegar talið að ef þetta borð væri fyrir báru hjá hæstv. umhverfisráðherra í ráðuneytinu væri meiri þörf fyrir það, eins og við höfum nú bara séð í fréttum undanfarna daga, að hlúa enn þá meira að þeim náttúruperlum sem þegar liggja undir miklum skemmdum. Við gerum okkur miklar vonir um það og væntingar að ferðamannastraumurinn til landsins verði enn meiri en hefur þó verið á undanförnum árum. Ég tel því að það væri nær að setja fjármuni þar. Þó að ég sé ekki hrifinn af skattahækkunum vil ég samt að það komi fram í þessari umræðu, af því að ég mun gagnrýna þá gjaldtöku sem er færð yfir á fyrirtækin við innleiðingu þessarar vatnatilskipunar, að ég tel - af því að við höfum oft tekist á um það hér í sölum Alþingis og ég hef verið eindreginn andstæðingur þess að taka upp ferðamannaskatta var mér tjáð það fyrir nokkrum vikum að gert var átak á vegum Þjóðgarðsins Snæfellsjökuls í tilefni þess að hv. fjárlaganefnd úthlutaði til þjóðgarðsins um 10 millj. kr. - í fyrsta sinn síðan þjóðgarðurinn var stofnaður og hann verður 10 ára á næsta ári - var ráðist í mikið átak sem var reyndar mikið unnið í sjálfboðavinnu. Eitt af þeim verkefnum sem ráðist var í var að gera vatnshelli aðgengilegan fyrir ferðafólk sem naut mikilla vinsælda og er mikil náttúruperla. Brugðið var á það ráð að taka gjald fyrir að fara niður í umsjón fólks sem var frá Þjóðgarðinum Snæfellsjökli. Mér var sagt að ekki einn einasti ferðamaður, hvorki innlendur né erlendur, sem naut þessarar leiðsagnar og fékk að skoða þessa náttúruperlu, hafi gert athugasemdir við gjaldtökuna, ekki einn. Þetta er hlutur sem við ættum að skoða og ræða, hvort við ættum að gera þetta inn á þessar viðkvæmu náttúruperlur sem liggja undir skemmdum. Ég held að við ættum að skoða þessa leið og ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að gera það. Eins og ég hef áður sagt mun þetta mál hækka útgjöld ríkisins um 140 millj. kr. á næstu tveimur árum. Það sem tekur við er að atvinnufyrirtækin munu fara að greiða þennan kostnað og það verður þá lagt á atvinnulífið í staðinn fyrir að vera greitt úr ríkissjóði. Ég vil minna á að alls staðar er verið að hækka skatta með einum eða öðrum hætti, beinum og óbeinum, á bæði einstaklinga og fyrirtækin í landinu. Þetta er einn af mjög mörgum, fyrir utan allar þær breytingar sem eru í tekjusköttunum og það, en öll þessi gjöld eru að hækka alls staðar. Ég verð bara að minna á það að í umræðu um fjáraukalagafrumvarpið, sem við vorum í bara síðast í gær, kom fram að það sem veldur mestum áhyggjum á árinu 2010 er minni fjárfesting á árinu, þ.e. reiknað var með að fjárfesting mundi aukast um rúm 4% árið 2010 en niðurstaðan varð sú að hún dróst saman um tæp 15%, þ.e. 20% samdráttur í fjárfestingum sem gerir það að verkum að það er enginn hagvöxtur, eða mjög lítill, þyrfti að vera miklu meiri. Mig langar því að koma því á framfæri að ef við ætlum endalaust að hækka skattana, leynt og ljóst, alls staðar, munu hvorki fyrirtækin né heimilin geta fjárfest. Það liggur alveg fyrir. Það er algjörlega klárt í mínum huga. Ég velti því líka fyrir mér, virðulegi forseti, eins og ég sagði hér áðan: Hver eru í raun og veru vandamálin í dag við þau lög og þær reglur sem gilda á Íslandi? Ég hef ekki orðið var við að útflutningsfyrirtækin hafi kvartað yfir því að þessi vatnatilskipun hafi ekki verið innleidd, það hefur ekki háð þeim í útflutningnum. Ég spyr bara: Er þetta bara til þess að þjónka einhverri tilskipun frá Evrópusambandinu? Er ekki komið nóg af því? Við ættum að vera búin að læra af því í gegnum tíðina og var sérstaklega getið um það í skýrslu þingmannanefndarinnar sem við afgreiddum hér öll sem eitt, með 63:0 sem oft er vitnað í. Þar var einmitt sérstaklega vakin athygli á því að hv. Alþingi hafi oft verið of fljótt á sér að innleiða tilskipanir frá Evrópusambandinu, það mætti hægja á því og skoða betur hvað það hefði í för með sér, bæði árangur og annað, þó að ég geri mér grein fyrir því að þessi tilskipun er að verða 10 ára gömul eða þar um bil. Ég held hins vegar að við höfum öll rök í málinu til að fá Evrópusambandið til að falla frá áætlunum um að hóta okkur málssókn og annað. Ég hvet hæstv. ráðherra til að draga úr hraðanum á þessu máli og þurfa ekki að eyða þessum 70 millj. kr. á næsta ári í þetta. Það eru sko nóg önnur verkefni sem við getum farið í sem eru miklu mikilvægari til að styrkja innviði samfélagsins en að setja þá í þetta. Ég er ekki að gera lítið úr því að við þurfum að sjálfsögðu að ganga vel um auðlindina okkar, vatnið, og ekki líta á það sem sjálfsagðan hlut sem við getum gengið um eins og okkur sýnist. Fyrst og fremst snýst þetta þó um forgangsröðun á fjármunum í því ástandi sem er núna og síðan velti ég líka fyrir mér, virðulegi forseti, hvort það sé sanngjarnt að fyrirtækin sem eru í dag að greiða vatnsgjald til sveitarfélaganna sem skatt til sveitarfélaganna, að það þurfi að greiða líka sérstakt gjald til þess að tryggja eftirlit og vöktun og umhverfismarkmið. Fyrirtækin hafa engin áhrif á þessa hluti. Þau eru bara að nýta vatnið og greiða fyrir þá notkun til sveitarfélaganna þannig að þetta er bara viðbótarskattur á fyrirtækin. Ég vara mjög eindregið við því, virðulegi forseti, að menn fari þessa leið og sjái það alltaf sem sjálfsagðan hlut að velta endalaust kostnaðinum yfir á fyrirtækin eða fólkið í landinu. Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Merði Árnasyni sem flutti hér nokkuð snjalla og góða ræðu áðan, taka undir það sem hann benti réttilega á, að þetta verði hugsanlega þunglamalegt kerfi, sem verður að sjálfsögðu skoðað í meðförum hv. umhverfisnefndar þar sem hv. þingmaður er formaður þeirrar nefndar, og mundi hugsanlega hafa í för með sé aukakostnað fyrir skattgreiðendur og síðan þunglamalegt og líka svona vesen í stjórnsýslunni. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði. Það sem hann sagði í stuttu máli, virðulegi forseti, var: Við skulum draga andann, fresta þessu máli þangað til við höfum náð jöfnuði í ríkisfjármálum því að framtíð okkar veltur á því að gera það og ég tel, ítreka það enn og aftur, að öll rök í þessu máli hníga að því að við ættum að geta fengið undanþágu frá því að innleiða þessa tilskipun í ljósi sérstöðu landsins.

Virðulegi forseti. Þegar við fjöllum um frumvörp hér í þinginu er auðvitað augljósast að við spyrjum okkur sjálf: Er líklegt að þetta frumvarp sé til góðs eða ills? Er þetta til framfara eða hið gagnstæða? Þetta er sú spurning sem við verðum að spyrja okkur núna varðandi þetta frumvarp en hins vegar er alveg rétt sem sagt hefur verið í umræðunni að það er ekki eina spurningin sem yfir okkur vakir. Það liggur fyrir að þetta er hluti af tilskipanaverki EES og við höfum skuldbundið okkur til að innleiða þessa tilskipun í fyrsta lagi með samþykkt í sameiginlegu nefndinni og í öðru lagi ákvörðun Alþingis. Þá er verkefnið í framhaldinu að gera það með lagabreytingu ef á þarf að halda. Niðurstaðan er sú að þessi tilskipun felur í sér það mikla breytingu að hún kallar á að lögum verði breytt. Það er alveg rétt að þetta vekur upp alls konar spurningar sem ég ætla í sjálfu sér ekki að dvelja mikið við nema það að þetta gerir það að verkum að þingið fær það hlutverk að bera saman tilskipunina sem frumvarpið byggir á og það frumvarp sem við höfum hér í höndunum. Það getur verið býsna mikið vandaverk að gera það en er óhjákvæmilegt þegar um svona mikið mál er að ræða að verði gert vel og samviskusamlega. Ég trúi því og treysti að hv. umhverfisnefnd muni gera það. Alþingi hefur líka svigrúm til að gera aðrar þær breytingar á þessu lagaverki sem meiri hluti Alþingis eftir atvikum telur skynsamlegt. Þess vegna er Alþingi ekkert að öllu leyti bundið af þessari tilskipun, t.d. er lýtur að stjórnskipuninni, sem hér hefur verið gagnrýnt. Ég held að að mörgu leyti sé í frumvarpinu tekið tillit til séraðstæðna okkar með þátttöku fleiri stofnana utan verksviðs umhverfisráðuneytisins, svo sem Hafrannsóknastofnunarinnar og Veiðimálastofnunar. Fyrir fram tel ég að það sé alls ekkert óskynsamleg nálgun að gera það með þeim hætti. Ég tel þvert á móti mjög mikilvægt fyrir okkur að gleyma því ekki sem við höfum þegar byggt upp í stofnanaumhverfi okkar. Þá kemur auðvitað upp fyrsta spurningin sem mér finnst ástæða til að velta hér upp: Er líklegt að þetta frumvarp geri það að verkum að einhver þau verkefni sem nú er verið að leggja upp með skarist við viðfangsefni annarra stofnana sem hafa sinnt þessum verkefnum? Þar kemur sérstaklega upp í huga minn verkefni á vegum Veiðimálastofnunar. Veiðimálastofnun hefur séð um rannsóknir í vötnum landsins og gert það með mikilli prýði. Það kemur einmitt fram í greinargerðum og fylgiskjölum með þessu frumvarpi að Veiðimálastofnun hafi unnið að því að gera ástandslýsingu fyrir öll vatnasvæði landsins og sjá síðan til þess að þau verði vöktuð. Ég tel mjög mikilvægt að þessari vinnu verði haldið áfram og tel langsamlega eðlilegast að það verði gert innan vébanda Veiðimálastofnunar. Þar er sú þekking til staðar sem við þurfum á að halda og er mjög mikilvægt þess vegna að reyna að tryggja að þeirri þekkingu verði viðhaldið, einmitt þar sem hún hefur orðið til. Þess vegna er eiginlega mín fyrsta og helsta spurning þessi: Hefur verið farið vel yfir það hvort verkefni sem leiða af þessari tilskipun eða muni leiða af þessu frumvarpi, verði það að lögum, skarist ekki við önnur verkefni og þá sérstaklega á sviði Veiðimálastofnunar? Hæstv. ráðherra talaði um að mikið samráð hefði verið haft þegar þetta mál var undirbúið og mér er alveg kunnugt um að slíkt samráð átti sér stað, t.d. við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið á þeim tíma sem ég sat þar. Ég hef ekkert undan því að kvarta frá þeim tíma. Það kemur hins vegar fram í umsögn Bændasamtakanna frá því í ágúst á þessu ári um það frumvarp sem þá var til meðhöndlunar, sem er í rauninni þetta frumvarp hér, að ekki var haft samráð við þau. Þetta hefur komið mér nokkuð á óvart vegna þess að það leiðir af eðli máls að bændur eru landeigendur, bændur eru þar með eigendur að vatni og hafa þar mikilla hagsmuna að gæta. Það er alveg rétt sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði áðan, og er fagnaðarefni, að í þessu frumvarpi er ekki gengið gegn eignarrétti landeigenda. Þarna geta samt sem áður verið atriði sem skipta máli frá sjónarhóli landeigenda og þess vegna hvet ég til þess í meðferð þingsins að sérstaklega verði gætt að því að leita eftir umsögnum bænda og taka tillit til þeirra sjónarmiða sem þar kunna að koma fram. Að öðru leyti, virðulegi forseti, sé ég ekki ástæðu til að orðlengja þessa umræðu mikið umfram þetta. Það sem ég hefði viljað segja er komið fram í máli annarra hv. þingmanna sem hér hafa talað. Aðeins eitt að lokum: Hér hefur dálítið verið rætt um mál og stíl og ég ætla mér út af fyrir sig ekki þá dul að bæta neinu við það sem hv. þm. Mörður Árnason hafði um þau mál að segja, hann er mér miklu fremri á því sviði. Hann kom líka inn á hugtökin sem eru skýrð í 3. gr. frumvarpsins og nefndi það í „forbífarten“, svo ég fylgi einhverri svona reiðareksstefnu í málfarslegu tilliti, hann nefndi það í framhjáhlaupi að sum þessara hugtaka væru svo augljós að þau væru, svo ég aftur noti nú reiðareksstefnuna, „selvfølgeligheder“ eða sjálfsagðir hlutir sem þyrfti ekki að útskýra. Ég er ekki alveg viss um þetta. Mín reynsla af lagasetningu er einmitt sú að það er aldrei of varlega farið í því að reyna að gæta þess að skilgreina hugtök. Ég er svo gamall hér að ég þekki það að þegar við fjölluðum fyrir margt löngu um frumvarp til laga um fjöleignarhús vakti það mikla kátínu úr ræðustóli Alþingis að í því frumvarpi sem þá var lagt fyrir Alþingi lögðu menn á sig að reyna að skilgreina hugtakið hús. Mönnum fannst það blasa við, en fyrir þá sem ekki þekkja og vita hvað hugtakið hús þýðir get ég upplýst hér eftir minni að það þýðir í raun og veru eitthvert fyrirbæri sem er varanlega skeytt við land. Þetta þótti náttúrlega býsna fyndið á þeim tíma en niðurstaða félagsmálanefndar á þeim árum varð sú að gera frekar þessa skilgreiningu enn þá ítarlegri og nákvæmari þannig að ég hlýt að taka með miklum fyrirvara gagnrýni hv. þm. Marðar Árnasonar á þessar skilgreiningar á hugtökum þó að þau virðist við fyrstu sýn býsna augljós og skiljanleg öllum. Ég tek þannig til varna fyrir hæstv. ráðherra og tel að fyrir fram eigi menn að varast að henda út hugtakaskilgreiningum í lögum jafnvel þó að menn telji þau fyrsta kastið sjálfsagða hluti sem ekki sé hægt að villast á.

Frú forseti. Ég þakka fyrir yfirgripsmikla og gagnlega umræðu sem tók held ég að ég megi segja aðallega á þremur eða fjórum atriðum, í fyrsta lagi stjórnsýslu og utanumhaldi, í öðru lagi þeim kostnaði sem fellur til á næstu tveimur árum og í þriðja lagi þeirri sýn að atvinnulífið eigi að bera þann kostnað inn í framtíðina. Ég leyfi mér að nefna líka síðast en ekki síst nokkuð ítarlega yfirferð hv. formanns umhverfisnefndar um málfar og stíl og er engu öðru við það að bæta en að taka því sem bjartri og jákvæðri hvatningu fyrir okkur öll sem sinnum löggjafarstörfum. Ég held að ég leyfi mér samt sem áður að segja að væntanlega hefðu allar þingnefndir gott af því að hafa hv. þm. Mörð Árnason sér til fulltingis í frumvarpsrýni og málfarsumbótum. Þau atriði sem ég nefndi að öðru leyti og hér hafa komið til umræðu varða eins og ég segi fyrst og fremst stjórnsýsluna, kostnaðinn og svo væntanlega gjaldtöku. Ég vona að mér lánist að fara yfir þær athugasemdir sem helstar komu fram í umræðunni. Að því er varðar stjórnsýslulegt fyrirkomulag sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson og fleiri þingmenn gátu um er eiginlega það að segja að hér hefði verið hægt að nálgast þetta verkefni með því móti að koma á fót nýju fyrirkomulagi utan um þessa stjórnsýslu alla en í stað þess var farin sú leið að nýta það stofnanakerfi sem fyrir er, þ.e. nýta krafta Umhverfisstofnunar, sveitarfélögin og heilbrigðiseftirlitin til að skapa það tengslanet sem óhjákvæmilega þarf að vera fyrir hendi til að hægt sé að draga upp þær mikilvægu áætlanir sem lagt er til með frumvarpinu. Hér var rætt um að þessi stjórnsýsla væri þunglamaleg. Það er orðalagið sem einhverjir þingmenn notuðu í umræðunni, en ég vil leyfa mér að standa með þeirri sýn sem lögð er til í frumvarpinu vegna þess að hér er lagt til mjög ítarlegt og breitt samráð við meðferð vatnamála á öllum stigum. Ég held að sú nálgun og sú sýn sé skynsamleg og ég tel að hún sé til bóta en jafnframt að hv. umhverfisnefnd sé vel til þess bær að leggja á það mat eftir að hafa fengið umsagnir og yfirsýn bestu manna og kvenna í þeim efnum. Mig langar til að nefna hér athugasemdir hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar um vinnuna um vatnalagafrumvarpið og þá vinnu sem hann vísaði í, þá skýrslugerð sem þar var farið í. Með leyfi forseta vil ég vitna í greinargerð með frumvarpinu á bls. 19: „Í iðnaðarráðuneyti er unnið að endurskoðun vatnalaga. Í undirbúningi er frumvarp þar sem gengið er út frá því að ákvæði um inntak vatnsréttinda landeigenda verði óbreytt frá því sem kveðið er á um í vatnalögum frá 1923 en stjórnsýsluákvæði laganna verði endurskoðuð, m.a. með hliðsjón af vatnatilskipun Evrópusambandsins.“ Hér er dregin upp sú staðreynd að um hliðsetta löggjöf er að ræða. Ég skildi það á máli hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar að honum þætti einföldun stjórnsýslunnar vera til bóta og er það nokkuð þvert á það sem aðrir hafa talað um, að stjórnsýslan væri flókin og þunglamaleg, þannig að ég ítreka enn og aftur að nefndin mun væntanlega taka það til gagnrýninnar skoðunar. Varðandi orð hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um að draga saman seglin í þessu máli á næsta ári vil ég segja, og ég hef reyndar komið að því í andsvörum fyrr í dag, að það er einmitt það sem var gert þegar við skoðuðum innleiðinguna og hraðann á henni. Við gerðum það sem unnt var, miðað við bestu manna yfirsýn, til að fara rólega í þessa innleiðingu og að kostnaðurinn yrði til að byrja með í lágmarki. Ég heyri á hv. þingmönnum sem sitja í hv. umhverfisnefnd að þeir vilja skoða þetta enn frekar, og er það vel, að freista þess að ná enn þá meiri árangri í því að innleiða tilskipunina með eins litlum tilkostnaði ríkissjóðs og unnt er á fyrstu missirum. Það er rétt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson talar um hér og ég þakka honum fyrir jákvæð orð um það að hér sé tekið tillit til stofnanakerfisins sem fyrir er. Ég vil geta þess í svörum við ræðu hans að haft var ítarlegt samráð við Veiðimálastofnun þannig að það er búið að rýna það mjög vel að því er varðar þau verkefni og þau hlutverk sem þar eru þegar fyrir hendi og þá skörun sem hugsanlega hlýst af verkefninu. Jafnframt vegna þess að hann viðraði hér áhyggjur af aðkomu Bændasamtakanna er það svo að ráðuneyti landbúnaðar var við borðið á öllum stigum þessarar frumvarpsgerðar. Ég vænti þess rétt eins og þingmaðurinn í ræðu sinni að Bændasamtökin verði meðal þeirra aðila sem koma að umsögn um frumvarpið þegar það fer til farsællar umfjöllunar og afgreiðslu umhverfisnefndar.