Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 82 flyt ég mál um breyting á lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Aðalefni þessa frv. kemur fram í 1. gr., þar sem farið er fram á að sjútvrh. megi fella niður útflutningsgjald af kolmunnaafurðum til manneldis. Tilraunir hafa verið gerðar undanfarin ár til að auka kolmunnaveiðar okkar Íslendinga og hefur verið varið til þess því fjármagni sem Alþingi hefur veitt til tilrauna á slíku sviði, bæði með nýja markaði og um veiðar. Á árunum 1980 og 1981 var mjög miklu af því fjármagni varið til að styrkja loðnuskip til kolmunnaveiða í bræðslu. Í fáum orðum sagt varð niðurstaðan af því ekki jákvæð. Það sýndi sig að styrkur þessi þurfti að nema um það bil helmingi af aflaverðmæti skipanna til þess að veiðarnar væru arðbærar fyrir þau. Um svipað leyti og á sama tíma hófst samstarf á vegum Rannsóknaráðs Norðurlanda fyrir milligöngu Rannsóknaráðs ríkisins og með þátttöku Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Samstarf það beindist að tilraunum með veiðar og vinnslu á kolmunnaafurðum. Í því samstarfi kom fljótlega í ljós að grundvöllur til þess að veiða kolmunna og nýta í bræðstu er mjög bágborinn. Sama reynsla er fengin hjá bæði Færeyingum og Norðmönnum, sem einkum hafa stundað þessar veiðar af þeim þjóðum sem tóku þátt í þessari athugun. Athugunin beindist því fyrst og fremst að veiðum á kolmunna til manneldis. Það kom í ljós að einna arðbærust virðist veiði á kolmunna til manneldis og til þurrkunar, þannig að á síðasta ári var veitt nokkur aðstoð til að koma á fót þurrkstöðvum hér, þar sem jarðvarmi er nýttur í þessu skyni. Því miður er jarðvarmi ekki tiltækur nálægt kolmunnamiðum, þannig að um töluverðan flutningskostnað er að ræða. Engu að síður virðist sú vinnsla álitleg. Færeyingar héldu á nýjar brautir á s.l. ári þegar þeir keyptu stórt verksmiðjuskip og breyttu því til vinnslu á kolmunna. Skip þetta er með vinnslurásum til flökunar og vinnslu á marningi og öðrum afurðum úr kolmunna. Í tengslum við hinar sameiginlegu rannsóknir höfum við fengið mjög gott tækifæri til að fylgjast með þessari tilraun. Menn frá okkur hafa verið um borð og ítarleg skýrsla og niðurstöður birtar af sérfræðingum Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Einnig hefur Magni Kristjánsson skipstjóri verið með í ráðum og fylgst með þessum veiðum og liggja fyrir álitsgerðir frá honum á þessum tilraunum. Að þessu fengnu varð niðurstaðan að verja öllu því fjármagni sem sjútvrn. hefur tiltækt nú til að hjálpa íslenskum skipum þannig að þeim megi breyta til að fara á kolmunnaveiðar til flökunar og frystingar fyrst og fremst. Þrjú skip hafa sótt um aðstoð í þessu skyni. Þau eru: Eldborgin frá Hafnarfirði, Víkingur frá Akranesi og skip þeirra Strandamanna Hólmadrangur, sem svo hefur verið nefndur, sem er ennþá í smíðum. Sjútvrn. og Fiskimálasjóður hafa veitt lán til þessara breytinga, en að sjálfsögðu hafa einnig eigendur þessara skipa varið í því skyni verulegu fjármagni. Eitt af þessum skipum hefur nú hafið kolmunnaveiðar, Eldborgin, og þær fréttir sem hafa borist lofa góðu. Hér er hins vegar um tilraun að ræða og verður að leggja á það áherslu. Sumir hafa dregið í efa að skip þessi væru nægilega stór. Hið færeyska skip, sem veiðarnar hefur stundað, er töluvert stærra. Þó hefur það sýnt sig að afli t.d. Eldborgarinnar er ekki langt frá því sem er hjá Færeyingum, en vera má að vinnsluaðstaða um borð sé þrengri og takmarkaðri fyrir bragðið. Við þessar tilraunir eru bundnar töluverðar vonir. Þessi tilraun er engu að síður áhættusöm, því þó að þessir aðilar hafi hlotið hagkvæm lán frá bæði Fiskimálasjóði og sjútvrn. og sömuleiðis erlend lán, sem eru þá að sjálfsögðu með fullri greiðslubyrði og gengistryggingu, hafa þeir einnig lagt fram verulegt eigið fjármagn og alls ekki er séð fyrir endann á þessari tilraun þannig að unnt sé að fullyrða að veiðarnar verði reknar af hagkvæmni þótt við þær séu eftir fyrstu fréttum bundnar töluverðar vonir. Með tilliti til þess, að hér er um að ræða einna viðamestu tilraun sem við höfum gert til að hasla okkur völl í kolmunnaveiðum fel ég mjög eðlilegt að þessar afurðir verði undanþegnar útflutningsgjaldi og er því, eins og ég sagði áðan, í 1. gr. farið fram á að ráðh. verði heimilt að ákveða að útflutningsgjald af kolmunnaafurðum verði fellt niður. Í 2. gr. þessa frv. er lagt til að lög um útflutningsgjald af sjávarafurðum verði gefin út að nýju með þeim breytingum sem á þeim hafa verið gerðar. Þessar breytingar eru mjög margar frá 1976 og nauðsynlegt að sameinað verði í einn lagabálk. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta lengri framsögu, en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig u m að segja örfá orð í tilefni þessa frv. og þeirrar ræðu sem hæstv. sjútvrh. flutti hér áðan. Sannleikurinn er sá, að tilraunin með Eldborgina og ekki síður hversu góðan stuðning það mál hefur fengið er sannarlega ánægju- og þakkarvert og vænta má þess einnig að framhald verði þar á, eins og hæstv. ráðh. kom inn á. Hann minnti á þann ágæta skipstjóra Magna Kristjánsson, sem hefur verið óþreytandi að benda á möguleika okkar í kolmunnaveiðum og vinnslu þeirra afurða. Hann hefur manna skýrast bent á hvílík búbót öðrum hefur reynst þessi fisktegund. Annar ágætur Norðfirðingur hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Sigurjón Arason, hefur svo, m.a. í samstarfi við Magna, bent á möguleikana í vinnslu þessara afurða sérstaklega til manneldis og sameiginlega hafa þeir hvatt til þess, eins og hæstv. ráðh. kom reyndar inn á, að átak yrði gert til að fá úr réttmæti þessara fullyrðinga skorið. Þeir hafa með réttu bent á reynslu annarra og markaðsmöguleika fyrir kolmunnamarning, bæði til manneldis og til gæludýrafóðurs einnig, samhliða því að þeir hafa bent á aðrar verkunaraðferðir til herslu og frystingar. Á undanförnum þingum hef ég að þeirra áeggjan og með þeirra rökum flutt um það þáltill. að vinnslustöð yrði reist eða komið á fót eystra með þessa hagnýtingu í huga. Í erindi, sem Björn Dagbjartsson flutti á aðalfundi Sambands sveitarfélaga á Austurlandi í fyrra í Neskaupstað, benti hann réttilega á, að sú eina fiskafurð sem við gætum vænst af verulegrar aukningar í verðmætum í framtíðinni væri kolmunninn og þar lagði hann einmitt aðaláherslu á svipaða vinnslu og verið er að gera tilraun með á Eldborginni nú, þó að hann reiknaði auðvitað með að ef sú reynsla yrði góð yrði þar verulegt framhald á. Tilraunaveiðar til bræðslu hafa ekki, eins og komið var inn á, gefið þá raun er menn höfðu vænst, en nú er aðeins að vænta þess að betri árangur verði af þessari tilraun og aðgerðum í kjölfar hennar, ef vel tekst til. Ég hef satt að segja oft undrast tómlætið í kringum þetta mál hér á þingi og litla áherslu annarra á þessu máli úti í þjóðfélaginu, einkum meðal útvegsmanna, en vonandi er þar úr að rætast. Ég bendi á að miðað við reynslu Færeyinga, að ekki sé nú minnst á Rússa, hljótum við með markvissum aðgerðum að geta náð árangri sem gerir hvoru tveggja að skapa einhverjum hluta flotans ný og aukin verkefni, svo sem fram hefur komið hér reyndar, og um leið afla dýrmætra gjaldeyristekna. Ég veit að það er margt ógert í þessu máli og margt sem á eftir að koma betur í ljós. Þar er t.d. um að ræða markaðsmálin, sem auðvitað eru í nokkurri óvissu, markaðsöflun, vegna þess að aðrar þjóðir hafa þegar haslað sér þar duglega völl, ef þessi tilraun heppnast og ef af fullri alvöru verður unnt að ganga til þess að veiða kotmunnann í stórum stíl svo sem aðrar þjóðir hafa gert. Og þá vona ég svo sannarlega, að til viðbótar við þá aðstöðu, sem sköpuð verður til vinnslu í skipunum og ég geri ekki lítið úr, verði þess ekki langt að bíða að einnig verði full þörf á þeirri vinnslustöð eystra sem gæti alhliða sinnt hvers konar tiltækri meðferð þessarar afurðar. Verði svo hafa þeir Magni og Sigurjón og fleiri góðir menn, sem þarna hafa að starfað, ekki til einskis barist. Þess vegna hlýt ég að lýsa því yfir hér, að ég met sérstaklega og þakka stuðning ráðuneytisins, því að hvort sem líður lengri eða skemmri tími þar til vonir þeirra verða að raunveruleika, sem þeir telja fyllilega raunhæfan og studdan gildum rökum, þá er eitt víst, að þarna eru möguleikar sem verður að huga að eins myndarlega og kostur er. Þetta skref á aðeins að vera hið fyrsta, ef vel tekst til, því eins og þeir trúi ég staðfastlega á að hér sé um mikinn framtíðarauð að ræða, sem við eigum svo sannarlega ekki að láta aðra hirða frá okkur rétt við okkar eigin fiskveiðilögsögumörk. Þess vegna segi ég það enn og aftur, að það ber að fagna þessu frumkvæði. Það ber að styðja þetta frv., sem auðveldar þessa tilraun, og sækja svo markvisst fram í framhaldinu. Ég er ekki í nokkrum vafa um að ef að þessu máli verður vel staðið heppnast þetta. Þá getur það varla annað en heppnast miðað við reynslu annarra. Eins og hæstv. ráðh. kom inn á kemur svo Magni Kristjánsson skipstjóri vonandi enn inn í myndina rækilega með nýtt og gott skip, sem vonandi reynist farsælt til þessara veiða og verkunar þessarar dýrmætu afurðar sem við verðum að reyna að ná tökum á. En ég gat ekki stillt mig um að þakka hæstv. sjútvrh. fyrir mikinn stuðning í þessu máli og sérstakan velvilja, og er greinilegt að hann hefur gert sér fulla grein fyrir því að þarna er um framtíðarmál að ræða, sem varðar miklu að vel takist til um og við eigum sem allra fyrst að taka þátt í.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 64 frá 1965, um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Þegar lög þessi voru sett mörkuðu þau tímamót í rannsóknum í þágu íslenskra atvinnuvega. Þær rannsóknir höfðu um árabil fyrst og fremst þróast hjá Atvinnudeild Háskólans, sem sett var á stofn í tengslum við Háskólann 1937, en var síðan undir yfirstjórn Rannsóknaráðs ríkisins sem sett var á fót 1939. Deildir þær sem þar þróuðust sprengdu fljótlega af sér bæði það húsnæði og fleira, sem þeim var ætlað á háskólalóðinni, og dreifðust þá um bæinn. Því þótti nauðsynlegt árið 1965 að athuga það skipulag frá grunni, og alveg sérstaklega var markmiðið með lagasetningunni 1965 að tengja þessar stofnanir viðkomandi atvinnuvegum langtum betur en áður var. Þá voru deildir Atvinnudeildar Háskólans gerðar að sjálfstæðum stofnunum og sömuleiðis rannsóknastofa Fiskifélags Íslands. Þessar stofnanir hafa síðan þróast á þennan veg í samstarfi við Rannsóknaráð ríkisins, sem hefur síðan haft meira með heildarskipulagningu, áætlanagerð og samræmingu á rannsóknastarfseminni að gera. Ein af þeim stofnunum sem þá var breytt úr deild við Atvinnudeild Háskólans í sjálfstæða stofnun er Hafrannsóknastofnunin. Hafrannsóknastofnunin hefur síðan eflst mjög. M.a. er gert ráð fyrir í frv. til fjárlaga í ár að verja til starfsemi hennar 60 millj. kr. Hafrannsóknastofnunin er eins og að líkum lætur langsamlega stærsta og umfangsmesta rannsóknastofnun landsins. Undanfarin ár hafa verið nokkrar umræður um nauðsyn þess að breyta lögum um Hafrannsóknastofnun og taka þá mið af þeirri reynslu sem fengin er á tímabilinu frá 1965, taka einnig tillit til þeirrar þróunar sem orðið hefur í sjávarútvegi og skipuleggja stofnunina í samræmi við vöxt hennar og viðgang. Þess vegna skipaði ég í ágúst s.l. nefnd til að athuga rekstur og skipulag Hafrannsóknastofnunarinnar. Frv. það sem hér liggur fyrir er samið af nefndinni. Í nefndinni eiga sæti Jón L. Arnalds ráðuneytisstjóri, sem er formaður, Geir Gunnarsson formaður fjvn. Alþingis, Jón Jónsson forstjóri Hafrannsóknastofnunar, Magnús Pétursson hagsýslustjóri, Már Elísson fiskimálastjóri og Vilhjálmur Lúðvíksson framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins. Nefndin gerði till. um þær lagabreytingar sem hér eru lagðar fyrir og eru þær fluttar einróma af nefndinni. Helstu nýmæti í þessu frv. eru þau sem nú skal talið: Í frv. er ákveðið að við stofnunina skuli starfa tveir aðstoðarforstjórar. Þetta ákvæði á sér nokkra sögu. Þegar á árinu 1975 var rætt um að gera breytingar á stofnuninni í þessa átt, með því að setja á stofn starf útgerðarstjóra, sem hefði á hendi daglega stjórn fjármála vegna reksturs rannsóknar- og leitarskipa. Þá var hugmyndin að starfslið stofnunarinnar, sem vinnur að útgerð og rekstri skipanna, þar með taldar áhafnir skipanna, heyrðu undir útgerðarstjóra. Þessi hugmynd var mikið rædd m.a. af stjórn stofnunarinnar og sérfræðingum og gerð voru drög að frv. til laga í þessa átt. Ekkert varð meira úr þessari hugmynd þá, en þó var þegar á árinu 1975 ráðinn sérstakur maður til að annast ráðningu skipshafna og hafa á hendi umsjón og varðveislu tækja. Starfar sá maður enn að þeim viðfangsefnum. Fyrir nokkrum árum voru svo ráðnir með ráðherra - bréfi tveir aðstoðarmenn forstjórans, sem jafnframt voru deildarstjórar ákveðinna rannsóknadeilda stofnunarinnar. Þessir aðstoðarmenn forstjóra hafa sjálfkrafa tekið við störfum forstjóra í fjarveru hans og annast þá rekstur og stjórn stofnunarinnar, að svo miklu leyti sem forstjóri hefur falið þeim það. Þeir eru því í raun og veru fulltrúar forstjóra og aðstoða hann við daglegan rekstur. Nú er í þessu frv. gert ráð fyrir því að lögfesta þessar stöður, en þó þannig að einungis annar aðstoðarforstjórinn sé vísindamaður á sviði hafrannsókna, en hinn aðstoðarforstjórinn verði fjármála- og rekstrarstjóri stofnunarinnar. Ég sagði áðan að Hafrannsóknastofnun hefði vaxið fiskur um hrygg. Er ætlað til hennar verulegt fjármagn. Hér er orðið um rekstur á stóru fyrirtæki að ræða. Því er talið nauðsynlegt að ráða sérstakan mann með menntun og sérþekkingu á sviði stjórnunar og rekstrar. Hér er m.a. um að ræða umfangsmikinn skiparekstur og mikla veltu fjármagns. Ég nefndi að á frv. til fjárlaga nú er áætlað að stofnunin fái 60 millj. kr. Stofnunin gerir út fjögur rannsóknaskip auk leiguskipa. Meira en helmingur af fjármagni stofnunarinnar rennur til skiparekstursins. Þessum manni er einnig ætlað, auk þess sem hann fjallar um þennan rekstur, að annast gerð fjárveitingabeiðna stofnunarinnar, útgjaldaáætlana, kostnaðaráætlana rannsóknarleiðangra í samvinnu við forstjóra og samræma starfsemi deilda og útibúa með tilliti til sem bestrar hagkvæmni og nýtingar. Þá er eðlilegt að fjármálalegur forstjóri annist starfsmannahald stofnunarinnar, uppáskrift reikninga og annað reikningshald og fjárreiður sem ekki er í verkahring Skrifstofu rannsóknastofnana atvinnuveganna. Allar beiðnir um meiri háttar útgjöld þurfa samt að samþykkjast fyrir fram af forstjóra. Það er mikill ábyrgðarhluti að ekki sé til staðar á stofnuninni maður, sem alfarið helgar sig fjármálum hennar, sérstaklega rekstri skipanna, og hafi til þess þekkingu og menntun. Með þessu er ekki verið að kasta nokkurri rýrð á þau störf sem vísindamenn hafa unnið við rekstur þessara skipa. Aðeins er um það að ræða að talið er eðlilegt að vísindamenn beini kröftum sinum að og helgi sig einvörðungu vísindastörfum og létti að sama skapi af sér fjármálarekstrarvafstri, enda má segja að þessi tvö störf séu um margt ólík og fari ekki vel saman. Þá er rétt að nefna í þessu sambandi að nefnd, sem samgrn. setti á fót í október 1981 til að endurskoða reglur um rekstrardeild ríkisskipa, hefur nú skilað áliti. Nefndin leggur til að rekstrardeildin verði afnumin og lögð niður. Það er lagt til að fjárvarsla og bókhald Hafrannsóknastofnunar verði að öllu leyti hjá Skrifstofu rannsóknastofnunar atvinnuveganna. Eftirlit með viðhaldi og viðgerðum skipa Hafrannsóknastofnunar verði framkvæmt undir yfirstjórn stofnunarinnar sjálfrar. Jafnframt tekur nefndin fram að hún telji að stefna beri að samstarfi milli Hafrannsóknastofnunar og Skipaútgerðar ríkisins um skipaeftirlit, m.a. með ráðningu sameiginlegs starfsmanns. Ef þetta nál. verður framkvæmt, þ.e. rekstrardeildin lögð niður og ný reglugerð þar að lútandi gefin út, þá flyst að sjálfsögðu hluti af starfi rekstrardeildarinnar til Hafrannsóknastofnunar. Verður þá enn meiri nauðsyn á því að þar sé sérstakur aðstoðarmaður forstjóra sem annast fjármál og rekstur. Ég tek það fram í þessu sambandi að hvort sem verður, þá er þörfin þar mikil. Ég get skotið því hér inn að ég hef lagt umrædda skýrslu fyrir ríkisstj. til meðferðar og verður fjallað um hana þar á næstunni. Það skal tekið fram að um þetta frv. hafa verið haldnir fundir með starfsfólki Hafrannsóknastofnunar. Þar hefur komið fram að margir á stofnuninni eru andvígir hinni nýju stöðu aðstoðarforstjóra. Í því sambandi er rétt að taka fram að gert er ráð fyrir að þessi staða aðstoðarforstjóra, sem annast skal fjármálalegan rekstur stofnunarinnar, þar á meðal skiparekstur og starfsmannahald, heyri alfarið undir aðalforstjóra. Nú er fjármálastjóra ætlað að aðstoða hann við daglegan rekstur stofnunarinnar, eins og aðstoðarforstjórar gera, en þá að sjálfsögðu á sviði fjármálastjórnar. Það er líka skýrt tekið fram í 14. gr. að forstjóri hafi á hendi daglega stjórn stofnunarinnar og umsjón með rekstri hennar, þannig að þar er ekkert af forstjóra tekið í þessu sambandi. Og það er tekið fram að forstjóri ákveði starfssvið sérfræðinga og annars starfsliðs. Það er því alls ekki verið að taka ráðin af vísindamönnum heldur aðeins að tryggja að umsjón með fjármálum og rekstri stofnunarinnar sé fyrir komið með ábyrgum og forsvaranlegum hætti. Þá skal tekið fram að lagt er til í frv. að forstjóri og aðstoðarforstjórar verði skipaðir til fimm ára í senn. Í frv. er að sjálfsögðu fjallað um stjórn stofnunarinnar og gert ráð fyrir því að skipun hennar verði óbreytt en hún fái aukið hlutverk. Eins og ég gat um áðan var ekki síst að því stefnt með lögunum frá 1965 að tengja rekstur rannsóknastofnananna viðkomandi atvinnuvegi, m.a. með skipun stjórnar sem í sitja fulltrúar frá atvinnugreininni. Þetta hefur að ýmsu leyti tekist vel. Engu að síður er það skoðun mín að ástæða sé til að endurskoða verkefni stjórnarinnar, einmitt til að tryggja enn betur en verið hefur þetta samstarf. M.a. er stjórninni ætlað að taka ákvarðanir um meginatriði í stefnu og starfi stofnunarinnar og gera tillögur um starfs- og fjárhagsáætlanir og tillögur til ráðh. um skipun ráðgjafarnefndar og deildaskiptingu stofnunarinnar. Ennfremur er gert ráð fyrir að stjórnin staðfesti skipaáætlun stofnunarinnar svo og reikninga hennar. Stjórninni er þannig veitt aukin hlutdeild í mótun skipulagsins, sérstaklega deildaskipulagsins og skipun ráðgjafarnefndar, og verður vikið að því. Í 18. gr. gildandi laga er kveðið á um að til að framkvæma verkefni stofnunarinnar skuli skipta starfseminni í fjögur verksvið. Nú starfar stofnunin hins vegar í níu mismunandi deildum auk fjögurra útibúa, skipareksturs og skrifstofuhalds. Samkv. frv. er gert ráð fyrir að stofnuninni skuli skipta í deildir með ákvörðun ráðh., að fengnum tillögum stjórnar stofnunarinnar. Með þessu er leitast við að tryggja frekari sveigjanleika í starfsemi stofnunarinnar, betri nýtingu á mannafla, tækjum og fjármunum í stað þess að deildir myndist í tengslum við áhuga og sérsvið einstakra vísindamanna. Að frumkvæði nefndarinnar hafa þegar farið fram umræður með sérfræðingum stofnunarinnar um núverandi deildafyrirkomulag og framtíðarskipan þessara mála. Þessar umræður eru á byrjunarstigi, en verði frv. að lögum má gera ráð fyrir nokkurri breytingu á deildaskipulagi frá því sem nú er. Eins og ég nefndi áðan er stjórninni ætlað að gera tillögur um skipan ráðgjafanefndar sem frv. gerir ráð fyrir að ekki verið bundið í lögum eins og nú er. Ráðgjafarnefndin var sett á fót til þess að skapa enn betri tengsl og á breiðari grundvelli við hinar ýmsu hagsmunagreinar í sjávarútvegi. Það verður að segjast eins og er að þetta hefur ekki tekist sem skyldi. Starfsemi ráðgjafarnefndarinnar hefur oft þótt vera nokkuð handahófskennd, eða við skulum segja ekki nægilega markviss og í nægilega miklum tengslum við starfsemi stofnunarinnar annars vegar, áætlanagerð, leiðangra og þess háttar, og hins vegar óskir og vilja atvinnugreinarinnar. Með þeim ákvæðum, sem hér er lagt til að sett verði í lög, er ætlunin að ráða bót á þessu. Ég er þeirrar skoðunar að ráðgjafarnefndin geti sinnt og eigi að sinna mjög mikilvægu hlutverki. Eins og ég nefndi, þá er stjórninni ættað að gera tillögur til ráðh. um skipun nefndar hverju sinni. sem fskj. með frv. eru birt drög að erindisbréfi fyrir ráðgjafarnefnd stofnunarinnar, þar sem er að finna tillögu að lista yfir þá sem tilnefna skulu fulltrúa í nefndina til fjögurra ára í senn. Það skal tekið fram að til þessa bréfs hefur út af fyrir sig ekki verið tekin endanleg afstaða. En tillagan er sett hér fram til athugunar fyrir hv. sjútvn. Þegar hafa komið fram ábendingar um fleiri aðila í þessa nefnd og verður ákvörðun um skipun hennar tekin á sinni tíð, ef frv. verður að lögum. Ráðgjafarnefndinni mundi verða falið langtum víðtækara starfsvið en áður, t.d. að fjalla um starfsáætlanir og rannsóknarverkefni stofnunarinnar og gera tillögur um verkefnaval og starfshætti. Samkv. erindisbréfinu skal hún koma saman eigi sjaldnar en tvisvar á ári, vor og haust, en oftar eftir þörfum. Að vori skal nefndin fjalla um starfsáætlun stofnunarinnar og skulu einstök verkefni hennar vera lögð fyrir nefndina til umsagnar. Að hausti skulu helstu niðurstöður af starfi stofnunarinnar skýrðar og sagt frá verkefnunum sem lokið er. Lögð skulu fyrir drög að nýjum verkefnum og leitað ábendinga eða tillagna nefndarinnar um ný verkefni, sem tekin verði upp í starfsáætlun og lögð fyrir til umsagnar að vori. Nefndin getur rætt og gert tillögur til stjórnar stofnunarinnar um allt er lýtur að stefnumótun, starfsháttum og verkefnavali stofnunarinnar, svo og samskiptum hennar út á við. Þessi verkefni ráðgjafarnefndarinnar verða, svo sem áður gat, sett í erindisbréf. Gert er ráð fyrir að skipunartími núverandi ráðgjafarnefndar renni út í árslok 1983, þannig að í ársbyrjun 1984 verði skipuð ný ráðgjafarnefnd svo sem hér hefur verið lýst. Eins og heyra má af þessari upptalningu minni er ráðgjafarnefndinni ætlað miklu víðtækara svið heldur en núverandi ráðgjafarnefnd hefur fengið í raun, þó að segja megi að núverandi ráðgjafarnefnd hafi verið frjálst að skoða hver þau mál sem hún óskaði. En ætlunin er að ná með þessu langtum betri tengslum við atvinnuvegina. Þá er rétt að geta þess að markmið Hafrannsóknastofnunar, sem eru skilgreind í 7. gr., eru nokkuð breytt frá því sem nú er. Það er ekki óeðlilegt þegar þess er minnst, að hlutverk Hafrannsóknastofnunar hefur breyst mjög mikið á undanförnum árum. Á fyrri árum var það eitt meginhlutverk stofnunarinnar að finna fiskstofnana og beina flotanum til veiða, en á síðari árum hefur hlutverkið langtum meira færst í það sem við getum kallað að vernda fiskstofnana gegn ofveiði, þ.e. rannsóknir og athuganir sem lagðar eru til grundvallar þeim tillögum sem stofnunin síðan gerir til stjórnvalda um fiskveiðistefnu á hinum ýmsu sviðum. Í 7. gr. er tekið fram hvaða verkefni stofnunin skuli hafa á hendi. Um þessi verkefni hefur verið mjög ítarlega fjallað, m.a. í sambandi við gerð langtímaáætlunar Rannsóknaráðs ríkisins, og að sjálfsögðu hafa sérfræðingar Hafrannsóknastofnunar komið þar mjög við sögu. Um markmiðin, eins og þau eru skilgreind nú, er því breið samstaða. Þá er gert ráð fyrir í 16. gr. frv. að sett verði sérstök ákvæði um útibú stofnunarinnar og er það nýmæli. Lögð er áhersla á að útibúin geti nýst fleirum en Hafrannsóknastofnuninni einni, t.d. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og öðrum rannsóknar- og eftirlitsstofnunum, eftir því sem tækifæri gefst. Forstöðumenn útibúa heyra samkv. frv. beint undir forstjóra Hafrannsóknastofnunarinnar. Ég vil taka það fram að mér sýnist rétt að þegar hv. sjútvn. fær frv. til umfjöllunar sendi hún það starfsmannafélagi Hafrannsóknastofnunar, forstjóra og stjórn hennar til umsagnar. Nefnd sú sem frv. samdi hefur að vísu, eins og fram hefur komið, haft umræðufundi um efni frv. með sérfræðingum stofnunarinnar. Enn fremur er formaður stjórnar og forstjóri stofnunarinnar í nefndinni, en ég tel þó eðlilegt að fá formlega umsögn þessara aðila svo og annarra hagsmunaaðila í sjávarútveginum. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. það sem nú er til umr. fjallar um þrjú atriði í lögum um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. í 1. gr. er lagt til að 7. gr. laga nr. 4 frá 1980 verði breytt og orðist eingöngu þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi“. Þessi lög frá 1980 fjalla um ýmis atriði Aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins, m.a. um verðjöfnunardeild hans, og í 7. gr. laganna segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi og taka til afla sem landað er á árunum 1980 og 1981.“ M.ö.o., þótt lögin séu í fullu gildi, þá er í raun og veru fallin niður heimild fyrir verðjöfnunardeild Aflatryggingasjóðs til að greiða á afla sem landað er eftir 1981. Það verður að segjast eins og er að þetta hefur farið fram hjá mönnum bæði í stjórn Aflatryggingasjóðs og í sjútvrn. Er nauðsynlegt að leiðrétta þetta, enda hefur enginn aðili gert ráð fyrir því að inn í deildina streymdu tekjur en ekki væri heimilt að greiða úr henni, eins og þetta er í raun og veru nú. Lagt er til að úr þessu verði bætt með því að fella niður siðaðri hluta 7. gr., sem ég vísaði til áðan og fjallaði um að ákvæði laganna taki til afla er landað var á árunum 1980 og 1981. 2. gr. frv. fjallar um breytingu á lögum, sem sett voru í fyrra, eftir að hér var fjallað um það á tveimur þingum, og er um greiðslu bóta til grásleppuveiðimanna þegar um aflabrest verður að ræða. Í 2. gr. laganna frá 1982, 1. mgr., segir svo: „Ef afli grásleppubáts er minni en 10 tunnur eða tilsvarandi samanlagt andvirði grásleppuafurða, verður ekki um bótaskyldu að ræða.“ Ég vil geta þess, að þetta var að sjálfsögðu sett til að koma í veg fyrir að bótaskylt yrði til aðila er stunda grásleppuveiðar nánast sem gaman. Nú er hins vegar komið í ljós að aflabrestur er svo mikill fyrir Norðurlandi mest öllu, að fjölmargir grásleppukarlar, sem stunda grásleppuveiðar jafnvel sem aðalbúgrein eða a.m.k. aukabúgrein, fá ekki bætur ef þetta ákvæði stendur óbreytt. Ég get getið þess sem dæmis, að grásleppukarl einn á Skagaströnd, sem stundað hefur þessar veiðar árum saman, fékk í sumar 29 grásleppur í 29 róðrum. Svo mikill var þessi aflabrestur. Því er lagt til að greinin hljóði þannig: „Ef afli grásleppubáts er minni en 10 tunnur eða tilsvarandi samanlagt andvirði grásleppuafurða, verður ekki um bótaskyldu að ræða, nema um mjög alvarlegan aflabrest á bótasvæði sé að ræða, og sannað sé að viðkomandi hafi stundað veiðarnar sem aðalstarf eða aukabúgrein.“ Um þetta er fullt samkomulag við Félag grásleppuframleiðenda og sömuleiðis við formann stjórnar Aflatryggingasjóðs. Þess skal getið í þessu sambandi, að ákveðið er að bæta aflabrest þann sem varð í sumar á þessu svæði. Ekki liggja fyrir endanlegar upplýsingar um hve mikill þessi aflabrestur er í krónum talið, en líklega gæti það numið um það bil 1 millj. kr. Þá er í 3. gr. frv. lagt til að fella saman hin fjölmörgu lög, sem samþykkt hafa verið sem breytingar á lögum nr. 80/1971 um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, og gefa þau út þannig breytt í einum lagabálki. Það er orðið mjög tímabært og hefði reyndar þurft að gerast fyrr. Herra forseti. Ég læt þessi orð nægja um þetta frv. og legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Rétt í lok síðasta Alþingis flutti ég þetta frv. og er það raunar lítið breytt frá því sem þá var nema að því er varðar 2. gr. frv., þar sem tekin eru upp tvö ný tollnúmer. Eins og hv. þm. er væntanlega kunnugt um kemur það greinilega fram í skýrslu starfsskilyrðanefndar að landbúnaðurinn býr að sumu leyti við verri viðskiptakjör er varðar tollamál en aðrir atvinnuvegir og raunar líka fleiri gjöld af sama toga spunnin. Þetta frv. miðar að því að gera aðstöðu landbúnaðarins sambærilega við aðra atvinnuvegi að því er þetta varðar. Megináhrif þessa frv., ef að lögum yrði, kæmu fram í því að hafa áhrif til lækkunar á fjármagns- og framleiðslukostnaði búvara og þannig yrðu þau áhrif jafnframt jákvæð fyrir hina almennu verðlagsþróun í landinu. Að vísu eru þessi áhrif smá í sniðum, því að hér er ekki um stórar upphæðir að ræða. Það er hins vegar athyglisvert, þegar litið er yfir tollskrárnúmerin og þau síðan borin saman við þær upphæðir sem gefnar eru upp við hvert og eitt þeirra í grg. frv., að það eru vissir liðir sem þarna eru langstærstir í sniðum og þá einkum þeir sem lúta að innflutningi á heyvinnutækjum, rakstrarvélum, múgavélum, áburðardreifurum, dráttarvélum og öðrum slíkum, sem bændunum eru alveg lífsnauðsyn til að geta endurnýjað tækjabúnað sinn svo að hann haldist í eðlilegu horfi. Þar af leiðandi mundu þær breytingar sem leiddu af samþykkt þessa frv. hafa einnig að því leyti jákvæð áhrif að það auðveldaði bændum að endurnýja sinn tækjabúnað og það mundi hafa nokkur áhrif til jöfnunar innan bændastéttarinnar að því er þessi mál varðar líka. Málið er svo auðskilið að ég sé ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð að þessu sinni. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að gera tillögu um að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og þá væntanlega fjh.- og viðskn., þótt ég geri mér reyndar 1 jóst að það hefði verið betur komið í landbn.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af frv. þessu. Mér þykir það fullrar athygli vert og vænti góðrar skoðunar þess í nefnd, jafnvel þó fjh.- og viðskn. sé, og jákvæðrar afgreiðslu þar, því þó að landbn. sé ágætis nefnd er fjh.- og viðskn. það ekki síður, þó hún fái kannske öllu flóknari mál og viðameiri til meðferðar. Raunar vildi ég taka það fram í sambandi við þetta, að það er fjölmargt í tollalögum okkar sem þyrfti að endurskoða. Það er nú einu sinni svo, að ef maður fer að glugga í þau mál eitthvað er þar slíkur frumskógur á ferðinni að engu tali tekur. Sannast sagna rekur maður sig þar oft á margt undarlegt, sem áreiðanlega er í miklu innbyrðis ósamræmi og mótsagnakennt í hvívetna, þar sem hlið við hlið eru vörur, sem eru miklar nauðsynjavörur, undir sama tollskrárnúmeri og svo aftur vörur, sem hreinlega hljóta að teljast lúxusvörur. Ég geri mér grein fyrir því, að það er mikið verk og vandasamt að endurskoða þessi tollalög og það er erfitt að fullnægja öllu réttlæti þar þegar svo viðkvæm mál eru á ferðinni. Hér í þinginu koma öðru hvoru upp mál af þessu tagi og þá er það kannske hending ein sem ræður því hvar niður er borið. Oftast nær held ég að ástæðan sé sú, að menn hafa rekið sig óþyrmilega á þetta, annaðhvort sjálfir eða fengið um það ábendingar frá ákveðnum félagasamtökum eða aðilum er hafa rekið sig þar á óhæfu. Ég bendi t.d. á, þó að það sé óskylt mál þessu út af fyrir sig, snertir það tollskrána, tolla á ýmis þau bráðnauðsynlegu tæki sem öryrkjar og eldra fólk þurfa sér í lagi á að halda. Þar hefur verið á mörgum sviðum um hátollavörur að ræða, sem auðvitað er óhæfa með öllu, en mál sem hafa komið inn á það hafa runnið í gegnum þingið og tollskráin fengið sína leiðréttingu sem betur fer því að þm. eru réttsýnir þegar á þetta er beinlínis bent og menn sjá þarna hrópandi ósamræmi. Varðandi þetta sérstaka mál, sem hér er flutt og snertir eina atvinnugrein, er það auðvitað mála sannast að milli atvinnugreina er talsverður mismunur í tollamálum. Reyndar er líka oft illskiljanlegt ósamræmi innan sömu atvinnugreinar og sums staðar þannig ranglæti að illt er við að una og menn hafa á bent. Hv. flm. er nú öðrum betur kunnugur þessu úr sínu starfi hvað landbúnaðinn varðar og ég vil gjarnan leggja honum lið með ákveðna leiðréttingu á þessu og mun leita eftir stuðningi ráðuneytis og ráðh. við að úrbætur fáist svo sem frekast er unnt. Ég ræddi þetta mál um svipað leyti og það kom fram á Alþingi í fyrra við hæstv. fjmrh., sem var nú rétt í lok þingsins þá eins og hv. flm. kom inn á, og þykist mega fullyrða að hann hefur á þessu fullan skilning, þó að ekki hafi verið þarna úr bætt. Ég vænti þess því, að fjh.- og viðskn., sú ágæta nefnd, fái nokkurt liðsinni til leiðréttinga, ef svo sýnist þeim góðu mönnum sem þangað koma frá fjmrn. við umfjöllun um málið, þó ég vilji ekki á þessu stigi fullyrða þar um of. Ég get hins vegar tekið undir rökstuðninginn sem fylgir þessu máli og vænti þess að málið fái á einhvern hátt sem farsælastar lyktir, því að tekjutapið, eins og réttilega er á bent, er svo hverfandi að ekki ætti það að standa í vegi. Að vísu getur það verið nokkurt mál fyrir bændur að lagfæring verði gerð, en fyrst og fremst veldur þetta tollamál mönnum vissri gremju, því að bæði er tekjutapið fyrir ríkissjóð og eins flestir aðrir þættir málsins svo lítið mál að það er í raun og veru sjálfsagt að fá á því nauðsynlega leiðréttingu.



Herra forseti. Ég vil taka undir með flm. þessa frv., að það er æskilegt og nauðsynlegt að reyna að létta gjöldum af atvinnurekstrinum. Það var einmitt þetta sjónarmið sem hafði þau áhrif, þegar frv. um tollskrá var hér til umr. í Ed. árið 1976, að við meðferð málsins í fjh.- og viðskn. þessarar deildar voru gerðar mjög miklar breytingar á tolli á margvísleg landbúnaðartæki, eins og m.a. þau sem hér eru upp talin. Þegar frv. var lagt fram hér fyrir þessa hv. deild þá var gert ráð fyrir miklu hærri tolli á margvíslegar rekstrarvörur landbúnaðarins, en við meðferð málsins í fjh.- og viðskn. var fallist á þau rök sem borin voru fram um að nauðsyn væri að lækka þetta og það fékkst niður í það mark sem hér er talið upp, en lengra var þá ekki hægt að komast. Eins og sést á útreikningi í grg. frv. er þarna ekki orðið um stóra upphæð að ræða, skiptir ríkissjóð ekki miklu, og miðað við þann mikla mun sem varð á þessu við breytingarnar þá er ekki heldur um háar upphæðir að ræða fyrir landbúnaðinn, en þrátt fyrir það vil ég taka undir að að þessu þarf að stefna. Ég vil einnig benda á að það getur farið svo, að rekstrarvörur, sérstaklega ef það er um nýjar tegundir að ræða, lendi í miklu hærri tolli en þó hér er upp talið. Mér dettur aðeins í hug, því ég hef fengið nýlegt dæmi um það, nýtt íblöndunarefni við votheysgerð, sem ekki hefur verið flutt áður inn í því skyni. Það lendir í mjög háum tollflokki vegna þess að það hefur ekki áður verið talið þarna koma til greina og hefur því ekki verið sett annars staðar. Vitanlega erum við alltaf að fá ýmsar nýjar rekstrarvörur og þá verður að gæta þess að þar verði breytt til svo að tollur verði ekki óeðlilega hár. Ég vil sem sagt taka undir þá stefnu, sem fram kemur í þessu frv., að létta gjöldum af rekstrarvörum landbúnaðarins og vænti þess að viðhorfið sé enn óbreytt í fjh.og viðskn. þessarar deildar frá því sem var 1976, þegar hún gerði stórfellt átak til að breyta í betra horf.



Herra forseti. Ég hefði e.t.v. getað sparað mér sporin í þennan ræðustól. Hins vegar taldi ég mér skylt að koma hingað þegar þráfaldlega var minnst á fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, en svo vill til að ég á sæti í þeirri ágætu nefnd. Ég held að ég megi fullyrða að fjh.- og viðskn. muni taka þetta frumvarp, sem hér er til umræðu, til vinsamlegrar athugunar. Mín skoðun er sú, og hún fellur nákvæmlega saman við þá skoðun sem hér hefur verið látin uppi af hv. ræðumönnum, að það er alltaf af hinu góða að létta af atvinnurekstrinum ýmsum gjöldum, sem á hann eru lögð, og ekki síst þegar um er að ræða álagningu tolla. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, ég er þeirrar skoðunar enn, að við eigum eftir því sem frekast eru tök á að lækka rekstrarkostnað, ekki aðeins með lækkun tolla heldur með margvíslegu öðru móti. Það er ekki tími hér til þess að fara út í að ræða eða gera samanburð á starfsskilyrðum atvinnuvega. Það er rétt, sem hér er vikið að í frv., að landbúnaðurinn keppir ekki við innfluttar vörur beint, samkynja vörur. Að vísu eru landbúnaðarvörurnar að sjálfsögðu í óbeinni samkeppni við ýmsar innfluttar vörur, því að neyslusviðið færist mjög mikið út, ekki síst hin síðari ár. Við umfjöllun um frv. í nefndinni geri ég ráð fyrir að við njótum upplýsinga frá fjmrn. Það kann að vera að það séu einhverjir fleiri vöruflokkar sem eðlilegt væri að taka hér með ef til kemur afgreiðsla á þessu frv. Hins vegar er það venjan, að nefndir skoða frv. einar og sér og í mörgum tilfellum án sérstaks athylgis eða stuðnings hinna margvíslegu rn. þannig að frv. mun fá skoðun. Sem betur fer hafa átt sér stað viturlegar leiðréttingar á tollskránni á undanförnum árum og alltaf eru að koma fram þreifingar í þá átt og er það af hinu góða. Tekjutap ríkissjóðs eins og hér kemur fram og ég vonast til að sé rétt með farið er mjög óverulegt. Ég held því að menn hljóti að verða sammála um að ríkissjóðurinn fari ekki á hvolf þótt menn gengju til þess verks að samþykkja það frv. sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég á ekki annað erindi hingað upp í þennan virðulega ræðustól en þakka þær undirtektir sem þetta mál hefur hér fengið, sem ég met ákaflega mikils, og þann stuðning og fyrirheit sem menn hafa hér gefið um, að um málið verði fjallað í fyllstu alvöru í fjh.- og viðskn. Ég held að ég segi ykkur það, sem flaug í huga minn áðan, þegar ég hlýddi á þessa þrjá íslensku bændur, sem gengu hver á eftir öðrum upp í ræðustólinn, að kannske mundi þessu Alþingi ekki ljúka svo að menn gætu ekki sameinast um að koma einhverju gagnlegu máli í framkvæmd fyrir íslenskan landbúnað.