Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (EÁrna) : Þetta er síðasti fundur deildarinnar að þessu sinni. Með því að ekki hefur unnizt tími til að ganga frá fundargerðum síðustu funda, vænti ég, að mér ásamt skrifara verði falið að undirskrifa þær, þegar þær liggja fyrir, utan fundar, og mun líta svo á, að deildin fallizt á að, ef enginn mælir því í gegn. Um leið og ég slít þessum fundi, þakka ég öllum hv. dm. samstarfið á þessu þingi, sem hefur verið mér, eins og fyrrum, mjög ánægjulegt. Ég óska þess, að þeir hv. dm., sem búa utan Reykjavíkur, fái góða ferð heim og heimkomu. Ég óska þess einnig, að við mættum hér allir heilir hittast á næsta þingi.



Ég vil fyrir mína hönd og sennilega d. allrar þakka hæstv. forseta fyrir þessi hlýlegu orð í garð dm. og óskir hans. Ég vil einnig færa fram þakklæti d. nú eins og fyrrum til hans fyrir lipurð og góða fundarstjórn. Það má kannske segja, að það hafi reynt öllu minna á hana nú en oft áður, þar sem störfin hafa ekki verið þau, að skorizt hafi í odda. Við þekkjum það hins vegar vel, hve hæstv. forseti er laginn að milda, þegar slíkt kemur fyrir, og haga störfum þannig, að ekki verði meiri árekstrar en nauðsynlegt er . Ég vil svo óska hæstv. forseta góðrar ferðar heim og góðrar heimkomu.

Forseti (EÁrna) : Ég þakka hv. dm. og segi svo þessum síðasta fundi deildarinnar slitið.



Ég vil fara fram á, að þessu máli verði frestað og það tekið fyrir á morgun, því að ég vil spyrjast fyrir um það hjá n., hvort hún hefur lesið 1. um rithöfundarétt og prentrétt frá 1905 og gengið úr skugga um, að ekkert sé í afgreiðslu málsins nú, sem rekst illilega á 1. Ef n. hefur ekki gert það, vil ég biðja um frest.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) : N. hafði ekki tækifæri til að taka gömlu l. til meðferðar, en ég vil segja hv, þm., að það er því síður ástæða til að gera það, þar sem frv. er flutt af menntmn. Nd., eftir tilmælum frá stjórnarráðinu og 2–3 beztu lögfræðingar innan stjórnarráðsins og utan hafa unnið að samningu þess. Svo að hv. 1. þm. Reykv. er óhætt að sofa rólega.



Úr því að n, hefur vanrækt þetta, vil ég biðja um frest til morguns.

Forseti (EÁrna) : Það hefur ekkert komið fram, sem sýnir, að neinn slíkur ágalli sé á frv., sem geri það nauðsynlegt að stöðva málið. En ég vil bera það undir hv, d., hvort hún vill fallast á, að málið sé tekið af dagskrá.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) : Gerir hæstv. forseti ekki ráð fyrir, að d. hætti störfum í nótt?

Ég mundi telja það heppilegast.

Úr því að búið er að samþ. afbrigði, er ekki hægt að fella frv. nema með atkv. dm. við síðustu atkvgr.



Þó að tilætlunin hafi verið að ljúka störfum deildarinnar í nótt, mætti hún lifa til morguns, þegar um slíkt stórmál er að ræða. En hvað snertir það, að færustu lögfræðingar hafi fjallað um þetta mál, vil ég minna í, að í stjfrv. koma hvað eftir annað fyrir villur um ártöl o. fl. Það er algengt. Og ég vil minna á, að í framlengingu á lögum um tekju- og eignarskatt kom fram, að það var aðeins tekjuskatturinn, sem var framlengdur, en ekki eignarskatturinn. Ég get alveg eins trúað, að þeir, sem sömdu þetta frv., hafi alls ekki lesið 1. þau, sem frv. á að vera viðauki við. En það verður að fara eins og fara vill, - málið skal fram. En nú langar mig að spyrjast fyrir um það, hvernig eigi að skilja 1. gr. frv. Ég vil fyrst spyrja : Hvaða form er þetta á l.? Þetta er víst viðauki við l. Er meiningin að prenta hann: eftir l. um rithöfundarétt? En þetta er ekki stílað þannig. Hvar á viðaukinn að koma? Aftan við þau, -- eða hvar? Eins vil ég spyrja um það út af 1. gr., hvort það sé meiningin, að hvert rit, sem er eldra en 50 ára og ekki er birt stafrétt, sé sent stjórnarráðinu áður en það er gefið út, og sé eitthvert slíkt rit gefið út án þess að það sé borið undir stjórnarráðið, þá geti það sektað menn um 100 til 10004 kr. Það virðist sem hér sé ekki aðeins um fornritin að ræða, heldur öll rit eldri en 50 ára. Þau koma öll undir 1. gr. Þá vil ég segja það, að í 1. gr. stendur ekkert um það, hver dæma eigi um, hvort menning eða tunga þjóðarinnar bíða tjón af birtingu þessara rita, og vildi ég spyrja hæstv. ráðh., hvort hann muni gera ráðstafanir til þess, að allt verði sent til stjórnarráðsins, sem þannig á að gefa út og er að einhverju leyti breytt.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Frv. þetta er undirbúið í stjórnarráðinu, eins og tekið er fram í grg., og það voru áhugamenn, sem sendu ríkisstj. beiðni um það. Skrifstofustjóri dómsmálaráðuneytisins hefur undirbúið frv. ásamt 2 lögfræðingum utan stjórnarráðsins, sem ég hygg, að séu fyllilega til þess færir.

Sömdu þeir 1. gr. svona?.

Ég kem að því síðar. Þeir eru áreiðanlega meðal færustu lögfræðinga í þessum bæ. Ég sé satt að segja ekkert að athuga við þetta form á frv., að gefinn sé út viðauki við 1. Þessi hv. þm., sem finnur að því, hefur verið lengur á þingi en ég, og honum er sjálfsagt mjög vel kunnugt, að það er ekki óvenjulegt á þingi, að gefnir séu út viðaukar við l., heldur er það mjög algengt. Og við, sem höfum þurft á því að halda að fletta upp í lagabókum, erum ekki heldur óvanir því, enda bera lögbækur það greinilega með sér, sem ná yfir þau 1., er gilda fram til 1930. Það er öllum kunnugt, að þetta er form, sem ekki er óvenjulegt. Stundum er það meira að segja nauðsynlegt vegna þess, að það getur verið erfitt - og það á einmitt við um þetta efni - að fella það inn í sjálf 1. Ég sé þess vegna ekkert að athuga við þetta atriði. Um 1. gr. frv. er það annars að segja, að að sjálfsögðu verður að leita til stjórnarráðsins um útgáfu þeirra rita, sem greinin tekur til. Og ég sé ekki heldur neitt athugavert við það, - síður en svo. Og það hefur því miður komið fyrir með atriði, sem 1. gr. nær yfir, að það hefur verið misnotað hér á landi. Það er ekki langt síðan eyðileggja varð hér útgáfu á merku riti fyrir það, að afbökuð voru eldri ljóð, þar sem rithöfundarnir voru látnir menn, og sýnt var fram á, að ekki var sæmilegt, hvernig frá var gengið. Það hefði verið hægt að fyrirbyggja þetta þá, ef þessi l. hefðu verið til staðar. Þetta ákvæði 1. gr. er því ekki síður nauðsynlegt en þau önnur ákvæði, sem í frv. eru. Og ef menn vilja gefa út þau rit, sem 1. gr. nær yfir, þá er það ekki mikil fyrirhöfn að gera ráðuneytinu grein fyrir, að það sé gert með þeim hætti, sem 1. gera ráð fyrir. Það hefur verið minnzt á við þessa umr., að í þessum l. séu engin ákvæði um, hvernig eigi að framfylgja þeim. En það stendur skýrum stöfum í 4. gr. þessara 1., að með mál út af broti á l. skuli fara sem almenn lögreglumál. Það liggur þess vegna í augum uppi, að ráðuneytinu er skylt að sjá um, að 1. þessum sé framfylgt. Þá hefur komið hér fram brtt. um, að heimspekideild háskólans ætti að vera sá dómari, sem skæri úr um, hvort ákvæðum 1. gr. væri fylgt. Út af þessu vil ég segja það, að það liggur auðvitað í hlutarins eðli, að skrifstofustjórarnir í stjórnarráðinu liggja ekki yfir að lesa þessi rit, heldur verður leitað til sérfróðra manna um það, og þá líklegast til heimspekideildar háskólans. Þetta verður framkvæmdaratriði, sem mér finnst leiða af hlutarins eðli, og af þeirri ástæðu taldi ég ekki þörf á að greiða þeirri till. atkv., sem fram kom um þetta. Hins vegar gæti vel farið svo, að í þessu landi risi upp stofnun, sem væri eins fær til þess að dæma um þetta og heimspekideildin. Við skulum taka sem dæmi, að hér væri félag rithöfunda, sem hefði sérstökum mönnum á að skipa. Það væri vel hugsanlegt, að einnig yrði leitað til þess undir vandasömum kringumstæðum. Ég sé ekki betur en þessi l. séu þannig úr garði gerð, að vansalaust sé fyrir þessa hv. d. að samþ. þau eins og þau liggja fyrir.

Magnús Jónsson Hæstv. ráðh. nefndi að vísu ekki það rit, sem var brennt.

Það var sálmabók.

Og þá er það algerlega rangt, sem hann sagði um það, því að öll reiðin var út af sálmum núlifandi skálda, en ekki út af því, sem prentað var eftir eldri skáld. Í þessu riti var mikill sægur af sálmum, sem var breytt, og það var ekki hægt annað, ef átti að nota það. En reiðin þá var aðallega út af ýmsum núlifandi skáldum, og skulum við ekki ræða það mál nánar, því að það kemur ekki þessu frv. við.

Því fremur er ástæða til að gæta réttar þeirra látnu, þegar þannig er farið með lifandi skáld.

En það kemur bara ekki þessu máli við, sem við erum að tala um hér. Í frv. er talað um, að dóms- og kirkjumálaráðuneytið eigi að hafa eftirlit með, að l. verði fylgt. En hæstv. ráðh. og hv. frsm. meiri h1. töluðu um það í sínum ræðum, að kennslumálaráðuneytið ætti að gera þetta. Nú vitum við, að skipting milli ráðuneyta er alltaf að breytast. Það væri því næsta einkennilegt, ef annar maður færi með kennslumál heldur en dóms-og kirkjumál, að þá skyldi þetta samt heyra undir dóms- og kirkjumálaráðuneytið. Ég hélt þess vegna, að stj. væri horfin frá sínu eigin frv. í þessu efni. Mér þykir hæstv. ráðh. spámannlega vaxinn, ef hann veit, hvað öllum dómsmálaráðherrum kann að detta í hug. Ráðh. hefur dottið svo margt í hug, að þeim gæti alveg eins dottið í hug að spyrja mjólkursölunefnd eða hundahreinsunarnefnd um þetta. Það hefur sýnt sig, að ráðh. hafa fundið upp á fráleitustu firrum. Þegar t. d. lagt er til eftir háskólal. að hafa samkeppnispróf, þá dettur ráðh. fyrst í hug að neita að hafa samkeppnispróf, og síðan að veita embættið þvert ofan í það, sem prófið sýndi. Það er því vandi að vita, hvað dómsmálaráðherra dettur í hug. Ég vil bara segja það, að það verður bókalestur í stjórnarráðinu, ef á að senda þangað öll rit, sem snerta þetta frv. Og það væri meiri töfin, ef heimspekideildinni að lesa allt yfir, og þetta eru menn störfum hlaðnir. Það tekur vitanlega geysitíma, ef á að senda þeim mörg stór verk, sem þeir ættu að athuga, hvort ekki sé stafkrókur í, er mundi geta spillt smekk þjóðarinnar. Það er hvorki meira né minna en að með þessum 1. á að innleiða svona hroðalegan „censur“ á þessi rit. Mér þykir það leiðinlegt fyrir skrifstofustjórann í dómsmálaráðuneytinu, ef hann hefur gengið svona hraksmánarlega frá þessu frv., því að það er ákaflega illa samið. Við skulum taka til dæmis það, þar sem talað er um, að ekki megi birta rit „breytt að efni, meðferð eða málblæ, ef ugga má, að almennum menningarhagsmunum yrði tjón að“. En þarna er ekkert um það, að dómi hvers. Ég held, að enginn skrifstofustjóri ráðuneytisins hafi komið nálægt þessu. Ég er búinn að fá svar við því, sem ég spurði um, og það er ákaflega líkt því, sem ég hugsaði mér, að það yrði.



Ég hef hugsað mér að segja dálítið í þessu máli, en þar sem forsvarsmenn frv. hlaupa út, á meðan umr. um það standa yfir, er ekki hægt að koma við neinum rökræðum. En ég ætla að nota tækifærið, af því að hæstv. forsrh. er hér viðstaddur, til að gera dálitla fyrirspurn. - Það var víst hv. 2. landsk., sem var hræddur um það, að þau ósköp gætu komið fyrir, að Njála yrði gefin út á svipaðan hátt og Laxdæla, ef þessi l. yrðu ekki afgr. áður en þessu þingi væri slitið. - Nú vil ég spyrja: Ef þessu útgáfufyrirtæki, sem hefur gefið út Laxdælu, dytti í hug að gefa út Njálu og fengi Halldór Kiljan Laxness til að sjá um útgáfuna, mundi þá kennslumálaráðuneytið leita álits heimspekideildar háskólans og fara eftir því, ef till. heimspekideildar væru með því, að þessi útgáfa yrði leyfð, sem ég efa ekki að yrði? Nú skulum við segja, að hv. þm. S.-Þ. fengi kast og kannske taugaáfall. Hvað mundi hæstv. kennslumálaráðh. gera við hann? Ætli hann mundi ekki stinga upp í hann sykurmola og banna útgáfuna, þó að heimspekideild háskólans mælti með henni. Við skulum taka annað dæmi. Ef hv. þm. S.-Þ. hefur í hyggju að gefa út nýtt ljóðaúrval eins af okkar höfuðskáldum, eins og hann hefur geri undanfarið, - en til þess að gefa út slíkt úrval geri ég ráð fyrir, að skv. þessum 1. þyrfti að koma leyfi kennslumálaráðh., til þess að koma í veg fyrir, ef um væri að ræða rit höfuðskálda, sem eru dáin fyrir meira en 50 árum, að rit hans væru gefin út að efni og málblæ þannig, að telja mætti, að menning og tunga þjóðarinnar byði tjón af -, en heimspekideild háskólans liti þannig á, að ekki væri rétt að leyfa þessa útgáfu, einmitt vegna þess, að efni og meðferð útgáfunnar væri á þá leið, að hún teldi, að menning og tunga byði tjón af. Og ég er nú helzt á því, að sum af þessum úrvalsritum, sem þessi hv. þm. hefur verið að gefa út, séu einmitt þess eðlis, að það sé frekar tjón að því en hitt. Ef heimspekideildin kæmist að þessari niðurstöðu, hvað mundi þá hæstv. kennslumálaráðh. gera? Mundi hann vilja eiga það á hættu, að þessi flokksbróðir hans fengi taugaáfall út af málinu? Ég vonast til þess, að hæstv. ráðh. svari þessum fyrirspurnum.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Fyrirspurnirnar eru þannig fram bornar, að ég sé ekki ástæðu til að svara þeim, og það getur ekki heldur verið ætlazt til þess.