Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er komið hingað frá hv. Nd., þar sem það hefur nú verið afgreitt við þrjár umr. og ekki hljóðalaust, svo að hv. alþm. í þessari virðulegu deild hafa sjálfsagt ekki komizt hjá því að kynnast efni málsins og þeim rökum, sem eru fyrir því, að það er flutt, svo að ég tel, að þess vegna sé ástæða til að ætla, að ég þurfi ekki að hafa fyrir því eins ýtarlega framsögu og annars mundi vera ástæða til. Í stuttu máli eru rökin fyrir því, að þetta frv. er fram borið þau, að verðbólgan tók ískyggilega mikinn kipp á s. l. ári, þar sem framfærsluvísitalan hækkaði úr 191 stigi upp í 225 stig, sem hún mundi hafa farið í, ef engar aðgerðir hefðu verið gerðar um nýárið eða hækkaði með öðrum orðum um 34 vísitölustig. Kauplagsvísitalan hækkaði tilsvarandi, þannig að hún er nú í 202 stigum. Það er alveg greinilegt, að ef svo heldur fram, þá er stefnt í hreinan voða með verðbólguaukninguna. Sérfræðingar hafa reiknað, að hún mundi vaxa á þessu ári til næsta hausts, þannig að framfærsluvísitalan mundi komast upp í 270 stig og kauplagsvísitalan upp í 250 stig. Afleiðingarnar af þessu eru auðsæjar og hafa verið margraktar, svo að ég skal ekki fara út í að rekja það neitt hér nú. Leiðirnar, sem til eru út úr þessu vandamáli, eru, að því að talið er, ekki nema tvær: Annars vegar að reyna að stöðva við það, sem er og afla nýrra tekna til þess að greiða útflutningssjóði það, sem hann þarf til viðbótar og afla tekna í ríkissjóð fyrir hans auknu útgjöldum, sem af þessu mundi leiða. En niðurstaðan af athugun þeirrar leiðar hefur orðið sú, að til þess að ná árangri eftir þessari leið mundi þurfa að afla svo gífurlega mikilla skatta, að það var talið hyggilegra að fara hina leiðina, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að reyna að lækka tilkostnað og fá eftirgefinn hluta af launum manna, sem yrði notaður til þess að mæta þeim erfiðleikum, sem hér er um að ræða. Í þeim umr., sem fram hafa farið á milli fulltrúa ríkisstj, og útvegsmanna, hefur það komið í ljós, að ef rekstrarkostnaður útvegsins yrði miðaður við 185 vísitölustig, þá mundi þurfa að styrkja þessa starfsemi umfram það, sem nú er gert, með 158.6 millj. kr. á árinu 1959 og er þó ekki þar gert ráð fyrir öðru, en bæta þá hækkun, sem orðið hefur á rekstrarkostnaði þessara aðila vegna þeirrar hækkunar, sem orðið hefur á kaupgjaldi og verðlagi, síðan síðasti samningur var gerður. Hins vegar hefur það líka komið í ljós, að ef hægt væri að halda vísitölunni niðri í 175, þá þyrftu þessar bætur ekki að vera nema 77.7 millj. kr., eða 80.9 millj. kr. lægri. Ég skal ekki fara út í þessa samninga að öðru leyti, en við þessa tölu, 175 vísitölustig, hefur verið staðnæmzt. Framfærsluvísitalan í dag er 212 stig og kauplagsvísitalan samkvæmt því 195 stig, þannig að það þarf til þess að ná þessu marki að vera hægt að lækka kauplagsvísitöluna úr 195 stigum niður í 175. Þessu er hugsað að ná og er talið vera hægt að ná samkvæmt umsögn sérfræðinganna með því að fá launþega alla, sjómenn og bændur, iðnaðarmenn og aðra, sem taka laun fyrir sitt starf á einhvern hátt, til þess að gefa eftir sem svarar 10 vísitölustigum af sínu kaupi, eða 5.4%. Þá er talið, að hin 10 stigin muni nást með hinni almennu verðlagslækkun, sem af kauplækkuninni muni leiða. Þetta er að vísu nokkur fórn, eða virðist vera fórn a. m. k. fyrir þá, sem þetta nær til. En því er til að svara, að það er engin lausn til á þessu dæmi, sem ekki verður á einhvern hátt til þess að skerða kaupmátt launa frá því, sem nú er og það miklu meira, ef aðrar leiðir eru farnar. Það er sem sagt niðurstaðan af þeim athugunum, sem gerðar hafa verið um þetta mál, að þessi leið, sem hér er farin, sé sú, sem minnst kemur við almenning í landinu og heppilegust muni reynast til þess að ráða fram úr vandanum. Kaupmáttur launa verður samkvæmt þessu eða með vísitölunni 175 þó hærri eða lítið eitt meiri, en kaupmáttur launa var í októbermánuði s. l. Og heildarlaunahæð í krónum árið 1959 verður, þó að þessi leið verði farin, ekki lægri, heldur örlítið hærri, en hún var hjá sömu mönnum og við sömu aðstæður 1958. Um frv. sjálft þarf ég ekki að vera margorður. Það gerir ráð fyrir því, að allar greiðslur, sem fylgja kauplagsvísitölu, skuli eftir 1. febr. n. k. miðast við vísitölu 175 stig. Þó er gert ráð fyrir, að 1. marz og þar á eftir verði kaupið leiðrétt eftir framfærsluvísitölu, miðaðri við vísitölu 100, sem gengið verði út frá 1. marz n. k. Í frv. eru svo ýmis ákvæði, sem skilgreina betur, hvernig frá málinu verði gengið og tel ég mig ekki þurfa að fara frekar út í það. En nýmæli tvö auk þessa aðalatriðis eru líka í frv. Annað er það, að eftir 1. marz skuli reiknað eftir nýjum vísitölugrundvelli, sem kauplagsnefnd og hagstofan hafa unnið að nú um nokkurt skeið og talið er að fylgi hinni almennu neyzlu betur, en gamli grundvöllurinn, sem er orðinn um 20 ára gamall, en eins og kunnugt er, hafa neyzluvenjur í þessu landi breytzt mjög á þessu tímabili. Ætti því þessi nýi grundvöllur undir framfærsluvísitöluna að gefa sannari mynd og réttari af neyzluskiptingunni, heldur en gamli grundvöllurinn gerir og þar með fást réttara álag á kaup, samkvæmt breytingum á verðlaginu. Hin nýmælin í frv. eru þau, að hjá bændum er tekin upp endurskoðun á vöruverði landbúnaðarins á þriggja mánaða fresti eða fjórum sinnum á ári, eins og hjá verkamönnum og öðrum launþegum, til þess að bændur fái sín laun umreiknuð í verðlagsgrundvöllinn eftir þeim breytingum, sem orðið hafa á þessu þriggja mánaða tímabili, en hafði áður verið gert einu sinni á ári. Þetta eru nýmæli auk meginatriðisins, sem gengur í gegnum allt frv. og er eins og ég hef lýst, að allir, bæði verkamenn og aðrir launþegar, bændur, sjómenn, iðnaðarmenn og aðrir, gefi eftir 10 vísitölustig eða 5.4% af launum. Um þetta frv. hefur verið leitað umsagnar bæði Alþýðusambands Íslands og ýmissa annarra launþegasamtaka, svo sem Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Sambands ísl. verzlunarmanna, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Sambands ísl. bankamanna og Iðnnemasambands Íslands. En þessi samtök öll hafa með sér samvinnu um efnahagsmál og hafa gert nokkrar till. til breytinga á frv., eftir að þau höfðu fengið tækifæri til þess að athuga það, og hafa þær sumar hverjar verið teknar til greina, eftir því sem mögulegt hefur verið. Alþýðusamband Íslands eða stjórn þess hefur klofnað í málinu og hefur meiri hluti stjórnarinnar samþykkt að vara við samþykkt frv. og telur fyrir því ýmis rök í sínu bréfi. En minni hlutinn telur í sinni umsögn, að þrátt fyrir yfirlýsingu síðasta þings Alþýðusambands Íslands um að stöðva við vísitölu 185 verði að telja, að þingið hafi ekki tekið afstöðu gegn þeirri leið, sem felst í umræddum till. ríkisstj., ef tryggt er, að kaupmáttur launa verði ekki rýrður frá því, sem hann var í október s. l. - og það liggur fyrir. Samkvæmt því er þess vegna umsögn minni hluta stjórnar A. S. Í. jákvæð við frv., en meiri hlutans neikvæð, og skipting meiri hluta og minni hluta er þannig, að 5 af 9 stjórnarmeðlimum A. S. Í. mynda meiri hlutann, en 4 minni hluta. Stéttarsamband bænda hefur í meginatriðum tjáð sig fylgjandi þeirri stefnu, sem í frv. felst, en hefur óskað eftir að koma á framfæri nokkrum breytingum, sem sumar hverjar hefur verið unnt að taka til greina og aðrar ekki. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur líka látið í té umsögn um málið og verður að telja hana jákvæða fyrir afgreiðslu frv. í meginatriðum. Samband ísl. verzlunarmanna hefur í sínu bréfi lýst yfir, að það telji, að niðurfærsluleiðin, sem hér er farið fram á að framkvæma, hafi ótvíræða kosti fram yfir ýmsar aðrar leiðir, sem farnar hafa verið í þessu skyni á undanförnum árum. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands hefur sent mér umsögn sína rétt á þessari stundu, þannig að ég hef ekki fengið tækifæri til að yfirfara hana gaumgæfilega, en það segir í þessari umsögn, að sambandið sé samþykkt stöðvun verðbólgunnar, en telur sig ekki geta tekið afstöðu til málsins í heild að öðru leyti, og er það nokkuð óljós afstaða að vísu. Ég veit ekki, hvort það er ástæða til eftir allar þær umr., bæði í útvarpi og á venjulegan hátt, sem fram hafa farið um málið, að ég sé hér að rekja það nákvæmlega. Þetta, sem ég hef nú greint frá, eru aðalefnisatriði málsins. Í heild má segja, að til lausnar á þessum vanda, sem hér er við að glíma, sé ekki margra góðra kosta völ, en ég tel - og það telur ríkisstj. öll, að þessi leið, sem hér er bent á að fara, sé sú skásta af þeim, sem komið hafa til greina. Eins og hv. þdm er kunnugt, er gildistaka frv. miðuð við 1. næsta mánaðar, 1. febr., og væri af því mikið tjón, ef ekki næðist að afgreiða málið fyrir þann tíma. Ég bendi t. d. á, að ef þetta frv. hefði verið tilbúið 1. jan. í staðinn fyrir 1. febr., þá hefði mátt spara útflutningssjóði útgjöld til útvegsins, sem námu um 7 millj. kr., og ég efast ekki um, að ef afgreiðsla þess dregst fram yfir 1. n. m., þá muni það skapa miklu meiri útgjöld, vegna þess að aflinn í þeim mánuði verður væntanlega meiri, en janúaraflinn, svo að útgjöld útflutningssjóðs vegna núverandi vísitölu í stað vísitölu 175 mundu verða miklu meiri en þau, sem bæta þyrfti fyrir janúarmánuð. Ég vildi þess vegna leyfa mér að óska eftir því við hæstv. forseta þessarar d., að hann leitaðist við að flýta afgreiðslu þessa máls svo sem frekast eru föng á og svo, að heildarafgreiðsla þess fyrir 1. febr. yrði tryggð. Ég vil líka benda á í því sambandi, að ég fór fram á það við hæstv. forseta Nd., að hann leitaði eftir því við fjhn. þessarar hv. d., að hún sæti fundi með fjhn. Nd., þegar hún athugaði málið og ætti þess vegna að vera fyrir hv. fjhn. þessarar d. auðleystara og fljótara að ganga frá málinu heldur en ella. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að óska eftir því, að að þessari umr. lokinni verði málinu vísað til hv. fjhn.

Forseti (BSt): Út af ummælum hæstv. forsrh. til mín að flýta málinu sem mest, þá skal ég þegar taka það fram, að mér er ljóst, að þetta mál, ef það á fram að ganga á annað borð, þarf helzt að fá afgreiðslu fyrir mánaðamót og mun ekki standa á mér að reyna að greiða fyrir því, að svo geti orðið. En á það vil ég benda, að þessari hv. d. er ekki gefinn ýkja mikill tími til þess að afgreiða málið fyrir mánaðamót. Hv. Nd. hefur nú haft málið til meðferðar í viku, en okkur hér eru ætlaðir í hæsta lagi 2 dagar til þess. Það er að vísu rétt, sem hæstv. ráðh. gat um, að fjhn. þessarar d. vann með fjhn. Nd. að athugun málsins, gerði það yfir helgi og flýtir það að sjálfsögðu fyrir. En það verður samt töluverður aðstöðumunur deildanna til þess að fjalla um málið.



Herra forseti. Það er búið að ræða þetta mál allmikið í hv. Nd., og þ. á m. hafa verið um það útvarpsumræður, en þegar þess er gætt, þá skaðar það nú kannske minna, þó að málið sé ekki ýtarlega rætt hér í þessari hv. d., enda til þess lítill tími. Ég mun ekki heldur eyða miklum tíma í umr. um þetta mál og það er sjálfsagt að taka það til greina að tefja það sem allra minnst, þó að það verði á kostnað þess, sem kannske skaðar lítið, að það verður minna rætt hér en ella hefði ef til vill verið gert, þótt málið hafi verið, eins og ég sagði áðan, rætt í hv. Nd. Það er í sjálfu sér þýðingarlítið að ræða mjög um forsögu þessa máls og a. m. k. er sjálfsagt að eyða ekki tíma til þess að rekja það langt aftur í tímann eða tildrög þess. En það er þó naumast hægt að komast hjá því vegna þess, hvernig þetta mál er til komið, að rekja það lítils háttar, vegna þess að það stendur í svo nánu sambandi við það, sem hefur verið að gerast núna sérstaklega á s. l. ári. Það er enginn efi á því, að með myndun fyrrv. ríkisstj. var færzt mjög mikið í fang. Það, sem hún setti sér að takmarki, var mjög erfitt viðfangsefni, þó að ég sé einn af þeim mönnum, sem hafa naumast trú á því, að það sé auðvelt að ná jafnvægi í efnahagsmálum og stjórna efnahagsmálunum sæmilega nema með því að þetta mark, sem fyrrv. ríkisstj. setti sér, takist. Markmiðið, sem ríkisstj. setti sér, var raunverulega það að setja niður vinnudeilur, þannig að verkfallsrétturinn yrði a. m. k. notaður í hófi og ekki þannig, að yrði til skaða fyrir framleiðsluna, en vinnustéttirnar, bændur og launastéttirnar almennt gætu treyst því með því að hafa fulltrúa sína í ríkisstj., að það væru á hverjum tíma greidd þau laun fyrir vinnu, sem framleiðslan og þjóðartekjurnar þyldu frekast og að keppt væri að því með því að hafa stöðuga og vaxandi framleiðslu, að tekjur þessara stétta og annarra í þessu þjóðfélagi gætu aukizt með því móti. Ég sagði, að þetta væri erfitt viðfangsefni, og það er það, vegna þess að því er ekki að leyna, að á undanförnum árum hefur verkalýðshreyfingin þróazt þannig og verið sterkust í átökum sínum í þá átt að fá fram kaupgjaldshækkanir, enda ekki óeðlilegt þó að verkfallsréttinum hafi verið beitt, þar sem vinnustéttirnar, verkamennirnir, höfðu ekki aðstöðu til þess að fylgjast með því, hvort kaupgjald þeirra væri í samræmi við það, sem atvinnulíf og þjóðartekjur frekast þyldu. Þetta var markmiðið, sem stjórnin setti sér og það má segja, að það hafi raunverulega mistekizt og þar af leiðandi hafi þessi stjórn orðið að segja af sér. Það voru góð samtök um það haustið 1956 að gera þetta átak, sem gera þurfti, það var fallið frá 6 vísitölustigum, enda stóð þannig á, að þá hefðu, ef þau vísítölustig hefðu verið tekin til greina viðkomandi greiðslu kaups og launa,landbúnaðarvörur hækkað svo að segja sama daginn um það, sem þessu svaraði og ef til vill gerði það þá auðveldara að fá þessa samninga, enda stóðu þá þeir flokkar, sem ríkisstj. studdu, saman um þetta atriði svo að segja sem einn maður. Það var þá, sem voru gerðar ráðstafanir til þess eða samningur um það, að stóreignaskattur skyldi lagður á og lækkuð verulega álagning. Þetta var gert til þess að fullnægja því sjónarmiði, að aðrir væru látnir fórna, ef hægt er að kalla það því nafni, jafnhliða því sem vinnustéttirnar féllu frá þessum 6 vísitölustigum og bændur um leið frá því, sem því samsvaraði, haustið 1956. Það var eftirtektarvert í þessum umræðum, sem fóru fram um fráfall þessara 6 vísitölustiga, að það varð varla vart nokkurs ágreinings í Alþfl., Alþb. eða Framsfl. um, að þetta væri nauðsynleg, og rökunum, sem færð voru fram fyrir því og útreikningunum, sem verkalýðnum voru sýndir, þeim var trúað, enda voru þeir sannir og réttir og ég hygg, að þegar verkalýðsflokkarnir, sem svo kalla sig og Framsfl. stóðu saman um þetta atriði svo að segja sem einn maður, þá sýnir það greinilega, hvað hægt er að gera til hagsbóta fyrir efnahagsmálin og um leið fyrir launastéttir og þjóðfélagið í heild, ef þessir flokkar standa saman um það, sem gera þarf og segja satt og rétt frá því, sem verið er að gera og um ástæðurnar fyrir því, því að það er vitað mál, að haustið 1956 var þessum 6 vísitölustigum ofaukið, framleiðslan gat ekki greitt það og það var ekki hægt að taka þessi 6 vísitölustig til greina í kaupgjaldi nema leggja álögur á almenning sem því svaraði til þess að greiða framleiðslunni meira með þeim vörum, sem fluttar eru út. Það er ákaflega eftirtektarvert, vegna þess að það var þegar á þessum tíma svo háttað, eins og greinilega kemur fram í ummælum blaða og öllum áróðri, sem var beitt í kosningum til stjórna verkalýðsfélaga þá um haustið, að þessir flokkar, sem að ríkisstj. stóðu, voru kallaðir kjaraskerðingarflokkar o. s. frv. og áróðrinum beitt miskunnarlaust af stjórnarandstöðunni þá þegar í þá átt að reyna að espa upp vinnustéttirnar gegn þessum ráðstöfunum, en það hafði - eins og kosningar það haust bera með sér - engan árangur. Ég minnist sérstaklega á þetta vegna þess, að ég tel þetta vera eftirtektarvert og þess vert, að því sé veitt athygli, hvernig er raunverulega hægt að vinna að þessum málum, ef rétt er unnið. Því hefur oft verið haldið fram og notað mjög í pólitískum áróðri, að flokkar með ólíkar skoðanir, eins og Framsfl., Alþb. og Alþfl. að sumu leyti, geti ekki unnið saman. Það hefur ákaflega mikið komið fram í umr. í hv. Nd. og í umr. um þetta stjórnarsamstarf einmitt þetta atriði, að það hafi frá upphafi verið vanhugsað, að þessir flokkar gætu í raun og veru unnið saman með svo ólíkar skoðanir, og að það sé útilokað, að slíkt sé framkvæmanlegt. Ég held, að það sé ástæða til þess að benda á, að þessi áróður er settur fram í alveg ákveðnum tilgangi og það þarf ekki að skýra það fyrir neinum, í hvaða tilgangi honum er haldið á lofti, þessum áróðri. Það er alveg vitað mál, að þegar fyrrv. ríkisstj. var mynduð, stóðu flokkarnir, sem studdu ríkisstj., ekki að henni sem heild. Það var alltaf mikill ágreiningur bæði í Alþfl. og í Alþb., og ýmsir öflugir stjórnarandstæðingar, sem urðu undir í báðum flokkum, þegar ríkisstj. var mynduð og skal ég ekki rekja það atriði nánar. En þetta atriði haustið 1956 og fleiri átök, sem ríkisstj. gerði, sýna, að kenningin um það, að andstæðir flokkar geti ekki unnið saman, er algerlega röng. Hún er vanhugsuð og það er vegna þess, að svona stjórnarsamstarf getur einatt blessazt milli flokka, þó að þeir séu með ólíkar skoðanir, meðan sá meiri hluti ræður í hverjum flokki, sem er hlynntur stjórnarsamstarfinu og vill vinna það til að taka visst tillit til þess, að stjórnarsamstarfið haldi áfram. Þessi tilraun, sem nú var gerð til stjórnarsamstarfs milli þessara flokka, fór forgörðum vegna þess, að það urðu ofan á þau öfl í tveim stjórnarsamstarfsflokkunum, sem voru raunverulega andvíg stjórnarsamstarfinu. Það eru ef til vill sterkustu rökin til þess að hnekkja þessum stöðuga áróðri, sem er settur fram í ákveðnu markmiði um það, að ólíkir flokkar geti ekki unnið saman, ef maður lítur til annarra landa, þó að maður taki ekki nema tvö lönd, England og Bandaríkin. Þar er tveggja flokka kerfi, en í báðum flokkunum í Bandaríkjunum er vitað, að þar eru svo ólíkar skoðanir, að varla getur verið um ólíkari skoðanir að ræða milli tveggja flokka. En þessir flokksmenn vinna saman vegna þess, hvernig kosningakerfið er. Það þarf ekki að rekja þetta mál. Þetta er öllum svo kunnugt, sem hér eru til staðar. Að maður ekki minnist á Bretland, þar sem hafa hvað eftir annað verið það mikil átök í Verkamannaflokknum, vegna þess að þar hafa verið tveir armar, tveir flokkar, - enda er brezki Verkamannaflokkurinn raunverulega samsettur af mörgum flokkum að vissu leyti, - að legið hefur við klofningi, sem núna hefur á seinni árum verið jafnaður og mætti svo rekja víðar. - Þetta set ég hér fram til þess að hnekkja þeim rökblekkingum, sem hvað eftir annað eru bornar fram um það, að flokkar með mismunandi skoðanir geti ekki unnið saman, ef vissum skilyrðum er fullnægt. Ég skal nú ekki rekja þessa stjórnarsögu frekar. En eins og ég sagði í upphafi máls míns, er ástæða til að gera það, vegna þess að það, sem nú er að gerast, stendur í nánu sambandi við það, sem gerðist í fyrrv. ríkisstj. Ég ætla samt sem áður að sleppa því að rekja það, þangað til kemur að því atviki, sem má telja að sé frumástæðan til þess, að við erum nú að ræða þær ráðstafanir, sem hér liggja fyrir. Þegar efnahagsráðstafanirnar voru gerðar vorið 1958, þá var enginn efi á því, að það var rétt stefnt, þessar ráðstafanir gengu í rétta átt. Það var rétt stefnt, og bezti vitnisburðurinn um þessar ráðstafanir er - án þess að ég nefni sérstök nöfn - frá þeim mönnum hér í þessu landi, sem mest hafa fengizt við það að reyna að skýra fyrir þjóðinni, hvað gera þyrfti í efnahagsmálunum til þess að ná eðlilegu jafnvægi. Það var engin dul dregin á það af þessum sérfræðingum, sem skrifuðu um ráðstafanirnar vorið 1958, að svo var og það, sem var eitt meðal annars, sem var eðlilegt og skynsamlegt í þessum ráðstöfunum, var 55% yfirfærslugjaldið. Þessar ráðstafanir, þó að þær væru ekki gerðar að öllu leyti eins og þessir efnahagssérfræðingar, sem reiknuðu fyrir okkur dæmið og aðrir, sem að þeim stóðu, höfðu ráðlagt, þá var það samt í höfuðatriðum og það, sem var eitt af stærstu atriðunum í þessu máli, var það, að auk þess sem náðist jafnvægi, þá voru í þessum efnahagsráðstöfunum sett ákvæði, sem leiðréttu misræmi á erlendu og innlendu verðlagi og leiðréttu misræmi á þeim vörum, sem við kaupum til landsins. Menn eru svo uppteknir af því að ræða um það, hvort þetta eða hitt hækki, hvort vinnustéttir og bændur eigi að fá þessa eða þessa hækkun, að mönnum sést meira og minna yfir þessar ráðstafanir, þessi ákvæði frv., sem voru meginatriði þess til þess að ná jafnvægi í efnahagsmálum og gjaldeyrismálum. En þessi spor í rétta átt ollu eðlilega hækkunum, um leið og var leiðrétt misræmi á vörum, sem við flytjum til landsins. Ég get nefnt dæmi sem enginn vænir mig um að ég sé sérstaklega að nefna í hlutdrægum tilgangi, - við skulum segja fóðurbætir. Við skulum líka nefna alls konar vélar til lands og sjávar, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Það er vitað mál, það duldist engum og enginn veit það betur en hæstv. forsrh., að gjaldeyriseftirspurnin eftir þessum vörum á frjálsum markaði var orðin svo geysileg, að það var alveg bersýnilegt, að fjármálakerfið gat ekki staðizt. Ég fer ekki nánar inn á þetta, en afleiðingin af þessu var sú, að um leið og þetta var rétt og stórt spor, þá var jafnframt auðvelt vegna þessara hækkana og fyrir þá, sem vildu beita sér gegn ríkisstj., að hefja áróður, sem var líklegur til þess að fá eyru fjöldamargra í þessu landi, þar sem þetta er allt í hækkunarátt, o. s. frv. Það var enginn efi á því, að þessar ráðstafanir gerðu það auðvelt, þó að þær væru réttar, að koma við áróðri í þessa átt og hann var sannarlega ekki sparaður. Það er enginn efi á því, að þessi áróður hafði djúptæk áhrif og þau áhrif, sem ég er ekki farinn að sjá að núverandi hæstv. ríkisstj. sé alls kostar laus við. Það er vonandi, að svo sé. En það var bersýnilegt, að ástæðurnar til þessa áróðurs voru tvenns konar. Hann var vegna stöðugs áróðurs Sjálfstfl. um kauphækkanir og stöðugs áróðurs vegna hækkana, sem urðu, og kauphækkana, sem þyrftu að verða. Það þarf ekki að ræða það mál. Það er allri þjóðinni kunnugt. Þessi áróður olli því, að það greip hræðsla um sig bæði í Alþfl. og í Alþb. um sitt verkamannafylgi, því að hvað sem hver segir, þá er það nú svo, að það er auðveldara að segja við verkalýðinn eða hvern sem er: Ég býð þér 20 kr., ja, ég býð þér 30 kr., þegar annar býður 20. - Það er auðveldara að bjóða 30 og ef það er sagt hvað eftir annað og mönnum sagt hvað eftir annað, að fyrir því sé grundvöllur, þá er nokkurn veginn víst, hvorum megin fylgið fellur. Sérstaklega er það alveg augljóst, ef bilar sá meginþáttur þeirra flokka, sem stóðu með stjórninni, að standa að því sem einn maður og sýna mönnum fram á sannleikann í þessum málum, enda er enginn efi á því, að þegar atkvgr. fór fram um efnahagsráðstafanirnar vorið 1958, þá hafði þessi áróður og þessi hræðsla að sumu leyti borið þann árangur, að ráðstafanirnar voru samþ. með eins atkv. mun og margir af þeim mönnum, sem hafa mikil áhrif í verkalýðshreyfingunni, jafnvel meginhluti þeirra, voru andvígir ráðstöfununum frá 1958. Þarna blandaðist saman þessi geigur og jafnframt það, að andstæðingarnir, sem höfðu alltaf verið í tveimur flokkum, sem stóðu að ríkisstj., sáu sér þarna færi, þeir sáu sér þarna leik á borði. Og enginn þekkir það betur en ég, að það gengur á ýmsu í stjórnmálum og þeir hafa sjálfsagt talið það hyggilegt og rétt að nota sér þetta tækifæri, - ég skal ekkert um það dæma - og sjálfsagt að einhverju leyti talið eða öllu leyti talið, að þó að þeir vissu, hvað þeir voru að fara og þeir voru í raun og veru að segja fólkinu það, sem þeir vissu sjálfir að var ekki satt, - ég leyfi mér að segja svo mikið og ætla mér að rökstyðja það hér strax á eftir, - þá hafa þeir talið sér það leyfilegt, vegna þess að góður tilgangur hefur helgað í þeirra augum það meðal. En það var enginn vafi á því, að hér var slíkt á ferðinni, að ekki var þetta sagt öðruvísi, en gegn betri vitund, a. m. k. af sumum, því að í hinni margumtöluðu grg. stóð það, sem er vert að veita athygli, vegna þess að það er ekki undirskrifað af einum ráðh. eða tveim ráðherrum, það er undirskrifað af allri ríkisstj., öllum ráðherrunum sex, - það er sagt í grg. beinlínis, að kaupið megi ekki hækka meira en um 5%. Ef það gerist, þá er það rökstutt svo greinilega sem verða má, að af því leiði það, að aftur komist á jafnvægisleysi, leiði af sér hækkanir, vísitöluhækkanir o. s. frv., sem leiði af sér, að það þurfi að afla frekari tekna,og þarf ég ekki að tefja á því að lesa þessa grg., því að hún hefur verið lesin það oft hér á hv. Alþ. og birt í blöðum. Og það er sagt meira heldur en þetta, allir ráðherrarnir segja sem einn maður: Við gerum okkur ljóst, að vísitöluna þarf að endurskoða fyrir 1. des. næsta ár. Ef það er ekki gert, þá er hætta á ferðum. - Þetta undirskrifuðu allir ráðherrarnir og þetta var samkv. útreikningum þess hagfræðings, sem hafði gengið frá grundvallarútreikningum, sem efnahagsráðstafanirnar byggðust á og voru margendurskoðaðir í fleiri vikur af þeim ráðherrum, sem að lokum skrifuðu undir þetta efni grg. En það er nú einu sinni svo, að þegar andstæðingarnir vissu, að þarna var Akkilleusarhællinn, þarna var hægt að vinna á stjórnarsamstarfinu, þá var það beinlínis notað í þeim tilgangi, sem við vitum og með þeim árangri, að sá tilgangur náðist. Ég ætla ekki að rekja þetta atriði hér, því að ég lofaði að fara sem fljótast yfir sögu. En afleiðingarnar urðu þær, sem margtekið hefur verið fram hér á Alþ., þvert á það, sem efnahagsráðstafanirnar gerðu ráð fyrir að mætti koma fyrir. Kauphækkanirnar fram yfir þetta urðu miklar og þegar efnahagssérfræðingur ríkisstj., Jónas Haralz, endurskoðaði þessar ráðstafanir s. l. haust, þá komst hann að þeirri niðurstöðu í höfuðatriðum, að ef kauphækkanirnar væru í meginatriðum teknar til baka, þá væri hægt að halda jafnvæginu, - það væri hægt að halda jafnvæginu, vegna þess að þau vísitölustig, sem þyrfti þá að greiða niður, fyrir því þyrfti það lítilla tekna að afla, að það mundi vera hægt að gera það án þess að íþyngja almenningi. Og þegar Sjálfstfl. fékk þessi skjöl og lét sinn sérfræðing endurskoða þetta í fleiri daga, viku eða tíu daga, það hefur verið sagt hér, það er ástæða til að leiðrétta það, ég hef ekki nennt að vera að leiðrétta það, - ég sagði Sjálfstfl., þegar hann bað um þessi skjöl, að það væri alveg sjálfsagður hlutur, bara einhver dráttur á því, að efnahagssérfræðingarnir hefðu þetta til og forsetinn hringdi til mín og spurði, hvort það væri ekki hægt að reka á eftir því, ég gerði það. Það lá alveg í hlutarins eðli, að flokkur, sem ætlaði að mynda stjórn, fengi þessi skjöl, svo að það var ekki á því nein tregða. En þegar þessi skjöl voru skoðuð og nýir útreikningar gerðir, þá komst Sjálfstfl. að þeirri niðurstöðu, að það, sem þyrfti að gera, væri það að taka aftur kauphækkanirnar, sem flokkurinn ásamt stjórnarandstöðunni í hinum flokkunum hafði beitt sér fyrir s. l. sumar. Og hann segir meira í þessum yfirlýsingum sínum, hann segir, að þá sé hægt að ná jafnvægi, að vísu segir hann: fyrst um sinn eða til bráðabirgða, svo þurfi að gera, eins og hann orðar það síðar í tillögunum, gengisbreytingu síðar. Það getur vel verið, að það sé hægt að fara með almenning á þennan hátt. Það getur vel verið, að það sé hægt, og það getur vel verið, að það borgi sig. Ég þekki ekki svo til, að ég ætli að fullyrða neitt um það, hverjar afleiðingar slíkt hefur. En einkennilegt má það vera, ef það á ekki eftir að draga dilk á eftir sér, þegar búið er að segja mönnum það í allt sumar við kosningar fulltrúa til Alþýðusambandsþings, að það, sem nú sé um að gera að framkvæma það, sem mestu skipti fyrir verkalýðinn, sé að hækka kaupið og koma svo til sömu manna og segja við þá: Nei, þetta var allt saman tóm vitleysa, þetta var allt ósatt, sem ég sagði ykkur. Einasta ráðið til þess að ná jafnvægi og forða ykkur frá atvinnuleysi er að taka allt til baka, sem við sögðum ykkur í sumar að þið ættuð að fá. - Og þegar það er tekið til baka, þá er ekkert undarlegt, þó að fólk, sem farið er með á þennan hátt, eigi erfitt með að trúa því, sem er sagt núna, fyrst þeim var sagt í allt sumar, að það væri nauðsynlegt að hækka kaupið, sem var vitanlega gert í ákveðnum tilgangi, pólitískum tilgangi, en núna er sagt, að það, sem mest á ríður fyrir hag þess, sé að taka það allt saman aftur. Hvernig er raunverulega hægt að ætlast til þess af þeim vinnustéttum, að þær trúi þessu? Ég veit það ekki. Það getur vel verið, að það lánist, en ekki þætti mér það einkennilegt, þó að það ætti eftir að draga dilk á eftir sér. Það hefur verið rakið svo greinilega hér, hvernig þetta stóð s. l. haust, að ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um það. En vekja má athygli á því einu sinni enn, að fyrrv. ríkisstj. fékk loforð fyrir því, margendurtekið loforð, og á því var byggt, að Alþýðusambandsþingið kæmi saman óvenjulega snemma og hefði lokið störfum svo snemma eða það tímanlega í nóvembermánuði, að það væri hægt að semja við Alþýðusambandsstjórnina, áður en vísitöluskrúfan færi af stað 1. des. Þetta var beint loforð og samningar. Okkur var tjáð, að vegna veikinda forseta Alþýðusambands Íslands, Hannibals Valdimarssonar, hefði ekki verið hægt að semja þá skýrslu, sem hann þurfti að leggja fyrir Alþýðusambandsþing, aðrir hefðu ekki getað gengið í það verk heldur en hann og þess vegna hefði Alþýðusambandsþingið ekki verið kallað saman fyrr en 25. nóv. eða svo seint, að fyrirsjáanlegt var, að útilokað var að ræða við Alþýðusambandsþingið og nýja stjórn Alþýðusambandsins um vandamálið. Það hefur oft verið talað um, að það hefði í sjálfu sér kannske verið fráleitt að biðja Alþýðusambandsþingið um þann frest, sem ég óskaði eftir. Í mínum augum var ekki aðeins sjálfsagt, heldur skylt að gera það, þar sem þeir flokkar, sem stóðu að ríkisstj., sumir, settu það fyrst og fremst að skilyrði og þar sem þeir settu það að skilyrði, þá varð vitanlega ekki hjá því komizt, enda hafði verið lofað að vinna með alþýðusamtökunum og vinnustéttunum í heild, þannig að ríkisstj. ráðfærði sig við þau um þau hagsmunamál, sem verkalýðinn snertu og vinnustéttirnar. En ég get sagt það hér, að það var enginn efi, að mér virtist, í hugum nokkurs af meðráðherrum mínum um það, að það yrði auðsótt mál hjá Alþýðusambandsþingi að fá þann frest, sem beðið var um, ekki sízt þar sem það lá fyrir, að það loforð, sem hafði verið gefið um að halda Alþýðusambandsþingið fyrr, hafði ekki verið hægt að standa við, og það var ekki talinn neinn vafi á því hjá neinum í ríkisstj. að, að sjálfsögðu yrði þessi frestur veittur. Ég skal svo ekki rekja það nánar. Það hefur sjálfsagt skort ýmislegt á, að ég gerði Alþýðusambandsþinginu grein fyrir því, hve nauðsynlegt var að fá þennan frest og hve mikils var um vert, að það væri hægt að tala saman, áður en nýja dýrtíðaraldan skylli yfir. En ef það hefur eitthvað skort á það hjá mér, þá er ég viss um, að það hefur ekkert skort á það hjá Jónasi Haralz, efnahagssérfræðingi ríkisstj., því að hann flutti þar mjög ýtarlega ræðu fyrir Alþýðusambandsþinginu um nauðsyn þess, að þessi frestur væri veittur og það væri til hagsmuna fyrir vinnustéttirnar fyrst og fremst. Það þarf ekki að rekja það, að þessu var neitað, vegna þess að þeir töldu sig ekki hafa umboð á Alþýðusambandsþingi. En það er náttúrlega dálítið einkennilegt að hafa umboð til að neita, en hafa ekki umboð til að samþykkja, hafa umboð til þess að gera tillögur rétt á eftir í efnahagsmálunum, sem eru það bindandi, að útilokað var, að ríkisstj. gæti setið, eftir að þær till. voru samþ., til þess höfðu þeir umboð. Það hefur verið talað um það og var mikið talað um það í umr. hér í hv. Nd., og þess vegna minnist ég á það, að það sé furðulegt, að ekki skyldu vera lagðar tillögur fyrir Alþýðusambandsþingið af ríkisstj. - Fyrst og fremst var það nú þannig, að þeir flokkar, sem unnu með Framsfl. í ríkisstj., vildu ekki fallast á þær till., sem hann bar fram og þess vegna var ekki hægt að bera þær till. fram, en samstarfsflokkarnir vildu ekki leggja fram neinar till., fyrr en þeir hefðu fengið að vita, að hin nýja sambandsstjórn hefði verið kosin og þeir gætu ráðfært sig við hana um það, hvaða efnahagstillögur yrðu samþ. Ég get aðeins skotið því hér inn í, að ég heyrði í umr. í gær, ég held, að það hafi verið í útvarpsumræðunum, hv. 1. þm. Reykv. (BBen), sem talaði um, að það væri alveg furðulegt einmitt, að þessar till. skyldu ekki vera lagðar fyrir Alþýðusambandsþingið. Ég hef nú gert grein fyrir því, vegna hvers það var ekki hægt. En svo að segja í sömu andránni eða rétt síðar minntist hann á tillögurnar, sem Alþýðusambandsþingið hefur gert, og segir, að það megi nú nærri geta, hvaða vit hafi verið í þessum till., sem svona fjölmenn samkunda hafi samþ. og ekki haft ástæðu til þess að kynna sér málin. Ætlun okkar var vitanlega sú og það eðlilega, að Alþýðusambandsþingið kysi sína fulltrúa, hvort sem það hefði nú verið nýja Alþýðusambandsstjórnin ein eða með allmörgum öðrum, eins og hafði tíðkazt áður, því að nítján manna nefndin hafði einmitt verið kosin til þess að ræða þessi mál og gat þá hið nýja Alþýðusambandsþing kosið nægilega marga fulltrúa með Alþýðusambandsstjórninni til þess að ræða efnahagsmálin við ríkisstj., á sama hátt og gert hafði verið áður. Það var vitanlega eina leiðin. En það er vitað mál, að þessar till., sem voru samþ. á Alþýðusambandsþingi og þegar vitað er, hverjir að þeim stóðu, hverjir sömdu þær, því að þær eru samdar löngu fyrir Alþýðusambandsþing, svo mikið fylgdumst við með, þær voru samdar af stjórnarandstæðingunum í báðum flokkunum, Alþfl. og Alþb., þeim mönnum, sem höfðu verið mest á móti ráðstöfununum s. l. vor og þannig voru þær barðar í gegn. Það var þess vegna komið á daginn, að þeir menn, er voru í meiri hl., höfðu náð undirtökunum í þessum flokkum, sem voru andstæðir ríkisstj., og samþ. till., sem lokuðu öllum leiðum fyrir henni í þessu máli, eins og komið hefur greinilega fram í þessum umr. og þarf ekki að rekja nánar. Ágreiningurinn, sem fyrir lá, hefur komið svo greinilega fram m. a. í umr. í hv. Nd., í blöðum og í útvarpsumræðunum í gær, að það er alveg óþarfi að vera að rekja það, en skiptir náttúrlega ekki máli, þó að það hafi jafnframt komið í ljós, að sumir af þeim mönnum, sem voru með því á Alþýðusambandsþingi að loka öllum leiðum til samkomulags um nokkra minnstu eftirgjöf á vísitölu og grunnkaupi, þeir voru frakkastir í því að samþ. það, eftir að ríkisstj. er farin. Það sýnir náttúrlega greinilega og svo að ekki verður villzt um, af hvaða toga þessi vinnubrögð á Alþýðusambandsþingi af þeirra hálfu a. m. k. eru. En það, sem nú á að gera, - ég ætla að sleppa hér hugleiðingunum um tilraunir til stjórnarmyndunar, - það, sem núna á að gera, er bersýnilega það að taka aftur svo að segja alla kauphækkunina, sem barizt var fyrir af þessum flokkum s. l. sumar og þannig á að ná jafnvæginu. Þetta eru nú út af fyrir sig einstök vinnubrögð, sem þjóðin á sjálfsagt eftir að dæma. Það hefur að visu verið sagt í þessum umr., að Sjálfstfl. hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að útlitið sé nú verra, en þegar hann gaf út efnahagsmálaályktun sína um, að 6% kauplækkun, sem var barizt fyrir í sumar, það væri nóg að taka hana aftur, því að þá næðist jafnvægi fyrst um sinn. Hann segir, að útlitið hafi verið lakara, þegar hann hafi farið að athuga það. En heldur verður nú lítið úr þessari röksemdafærslu, þegar þess er gætt, að síðan hafa þeir uppgötvað, að hjá þessum óreiðumönnum, sem eru óreiðumenn eitthvað nýrrar tegundar, eftir því sem var litið á þetta í minni sveit, þegar ég var að alast upp, og reyndar síðan hjá fólki almennt, óreiðan er sú, að það munu finnast 50–70 millj. í tekjuafgang, - þetta hefur nú fundizt, síðan þeir komust að þeirri niðurstöðu, að það þyrfti ekki að falla frá nema kaupgjaldinu, sem þeir spenntu upp í sumar, þá væri hægt að ná jafnvægi. Síðan hefur það komið í ljós, að það er tekjuafgangur, eftir því sem þeir álíta, frá 50–70 millj. Að vísu er það ekki upplýst enn þá, tekjuafgangurinn er nokkur, en hvort hann er það, það er náttúrlega óupplýst mál, en því reikna þeir þó með og það sé hægt að nota eðlilega mikið af þessum tekjuafgangi til þess að greiða niður dýrtíðina. Enn fremur hafa þeir komizt að þeirri niðurstöðu, að hjá þessum sömu óreiðumönnum, sem mér skilst nú að sé aðallega fjmrh., að vísu hygg ég, að ég hafi hlotið þá sæmd að vera talinn með annað slagið, - þá hafa þeir fundið það, að það sé hjá þessum óreiðumönnum svo varlega áætlað, að það sé hreinasta vanvirða, hvernig mennirnir hafa áætlað, þeir hafa áætlað svo varlega, að það sé hreinasta vanvirða, því að það muni muna allt að 80 millj., sem þeir hafa áætlað of varlega. Og það seinasta, sem hefur fundizt, er það, að það séu svo miklar fiskbirgðir, að þær séu um 70 millj. meiri, að mér skilst, heldur en í fyrra, og það standi meira að segja þannig af sér, eftir því sem manni skilst á umr., að þessi fiskur sé allur seldur, svo að það stendur ekki á því að fá fyrir hann andvirðið. Þeir hafa fundið þá þarna, eftir því sem mér skilst, eitthvað á þriðja hundrað milljóna, síðan þeir komust að þeirri niðurstöðu, að allt væri í bezta lagi, ef það væru teknar aftur kauphækkanirnar, sem þeir spenntu upp í sumar og þá væri náð jafnvægi, - en síðan hafa þeir fundið eitthvað á þriðja hundrað milljóna, eftir því sem þeir lýsa sjálfir. Það er hvorki meira né minna. Það má kannske telja, að það sé tiltölulega meinlaus pólitískur leikur að nota fólkið í landinu, sérstaklega launastéttirnar, sem leiksopp á þennan hátt, sem gert er og gert hefur verið í sumar og gert er með því framhaldi, sem við höfum síðan horft á og það sé sagt: Ja, það gerir ekkert til, þó að það sé dansaður þessi Óla skans-dans, að hækka kaupið og hlaupa svo til baka aftur og taka það af þeim, það getur vel verið, að það sé meinlaust og vinnustéttirnar taki því öllu með þögn og þolinmæði og trúi þeim mönnum, sem segja núna: Við sögðum ykkur ósatt í sumar, það byggist allt á því, við sögðum ykkur ósatt í sumar og þess vegna þarf að taka það til baka. - En er þá ekki hugsanlegt, að sá sami verkalýður láti sér detta í hug, að það sé eins sagt ósatt núna, eins og þeir játa, að þeir hafi sagt ósatt s. l. sumar? Og leikurinn er alls ekki eins meinlaus og menn halda. Það eru taldir upp 26 liðir, það eru aðeins fáir liðir af þeim, sem þarf að lækka, 26 liðir eru taldir upp nýlega í Alþýðublaðinu, sem á að lækka núna vegna lækkananna. Það eru aðeins örfáir liðir fjöldamargra í þjónustu og vöruverði, sem á að lækka. Mér er sem ég sjái það, þó að stjórnin væri öll af bezta vilja gerð, þegar hún er búin að snúa þessum 26 hjólum og óteljandi hjólum öðrum, snúa þeim á þann hátt, sem mjög erfitt er að gera, gegn sjálfshyggju hvers og eins, sem lækkunin snertir. Það verður erfitt verk. En í þessu atriði er einmitt það alvarlega, að það er ekki hægt að hlaupa upp með verðlag, spana fólk til þess að hækka kaup og verðlag og segja svo við það: Ja, bara ef það er tekið aftur af ykkur allt saman, þá er allt í lagi. - Það er ekki í lagi. Ég fullyrði það og er viss um, að hæstv. forsrh. gerir sér það fyllilega ljóst af þeirri reynslu, sem hann hefur af þessum málum og raunverulega hver einasti þm. hér á Alþingi gerir sér það ljóst, að þetta eru erfiðleikarnir við að hækka og lækka síðan aftur kaupið. Hækkanirnar eru komnar inn í fjöldamargt, að því er snertir verðlag á þjónustu og vörum, og það er erfitt að ná því til baka. Fólkið verður verr sett, en ef það hefði aldrei hækkað. Það er það alvarlega. Í því sambandi ætla ég ekki að nefna nein sérstök dæmi, enda þarf þess ekki, því að þetta atriði gerir hver einasti maður sér ljóst, bæði utan þings og innan, sem hugsar um þessi mál. Ég vil svo benda á annan megingallann í þessu öllu saman og sá galli er, auk þess sem ég hef nú nefnt, að það er hætt við því, að til þess að uppfylla þessi loforð um niðurgreiðslu á vísitölustigum, loforð um greiðslur úr útflutningssjóði, loforð um greiðslu á nokkrum stigum enn, það er að vísu ekki vitað, hvað þau verða mörg, hæstv. forsrh. segir, að þau séu 1–3, það er undir því komið, hvað tekst að koma vöruverði og þjónustu niður til 1. marz, hvað þau verða mörg, allt þetta bendir til þess, að þó að hæstv. ríkisstj. reikni, eftir því sem mér skilst, með 170–180 millj., það er það, sem niðurgreiðslurnar og greiðslur úr útflutningssjóði kosta, þá eru margir póstar enn þá duldir, sem enginn veit enn þá hvað kosta, t. d. það, sem ég minntist á áðan, niðurgreiðslurnar og ýmislegt fleira, sem hefur verið nefnt í þessum umr., og gallinn á þessu öllu saman er náttúrlega sá, að botninn í þessu öllu saman er suður í Borgarfirði. Það er ákaflega auðvelt mál og það auðveldasta, sem til er í heiminum, að lofa svo og svo miklum greiðslum úr útflutningssjóði og semja um það, lofa niðurgreiðslum, greiða niður og lofa niðurgreiðslum á dýrtíð, en enn þá hefur ekki verið tekið á neinum vanda nema þeim, sem hér liggur fyrir, því að það má segja, að fráfall af tíu vísitölustigum er sparnaður á útgjöldum. En að öðru leyti er alveg eftir að fást við það, sem er meginatriði málsins og það er það, hvernig á að standa við þessar skuldbindingar. Það hafa alltaf verið erfiðleikarnir í þessum efnahagsmálum og ég held, að það séu engar ýkjur, að það hafi a. m. k. alls ekki verið sannað eða færðar að því nægilegar líkur, að það hafi verið séð fyrir þessari hlið. En það er raunverulega meginmálið og því miður finnst mér þetta benda til þess að hafa þann keim, að hér eigi að leysa málin álíka og 1942 og geti farið með þau eitthvað svipað og 1942, þótt að ýmsu leyti sé öðruvísi að þessu farið, það eigi að veita þessu á framtíðina og fram yfir tvennar kosningar. Það sýnist mér vera öll einkennin á þessu máli. Þetta kemur vitanlega betur í ljós, þegar önnur atriði málsins verða rædd og skal ég ekki fjölyrða frekar um það, þó að þetta sé í mínum augum og náttúrlega allra, sem athuga þessi mál, meginatriðið. Ég vil ekki ljúka þessari umr. án þess að minnast á það misrétti, sem landbúnaðurinn verður fyrir í þessu frv. Það má að vísu segja, eins og hefur verið sagt í þessum umr. réttilega, að landbúnaðurinn hefur ekki fengið þær hækkanir, er snerta kaupgjald bóndans, nema einu sinni á ári. Það var sett inn í lög hér fyrir sjö árum, ef ég man rétt og átti þá að vera eins konar hamla, það var sett inn, þegar gengisbreyting var gerð, átti að vera hömlur á hækkun á vexti dýrtíðarinnar. Við þetta hafa þeir búið, - það er alveg rétt, sem hefur komið fram í þessum umr., - við þetta hafa þeir búið og það hefði engum dottið í hug, a. m. k. hefði ég ekki álitið það rétt, að þessu yrði hreyft, ef ekki væru hreyfðar aðrar stéttir, sem bjuggu áður við sama kost og landbúnaðurinn. Fiskverðið var óhreyfanlegt frá hausti yfir allt árið. Nú eiga samningar, að því er skilja má, að falla úr gildi og endurskoðast, ef það hækkar grunnkaup eða vísitala og það á náttúrlega að takmarka það, og jafnframt eru ákvæðin, sem ekki hafa verið áður, um breytingar á fiskverði eftir vísitölu. Þá er vitanlega ekkert eðlilegra, fyrst sjómenn og útgerðarmenn eru látnir búa við þessar reglur, en landbúnaðurinn sé látinn búa við þær líka. Ef hvorugt hefði verið gert og útgerðarmenn búið við það sama og þeir hafa búið við áður og fiskimenn búið við það sama sem þeir hafa búið við áður, þ. e. a. s. sama og landbúnaðurinn, þá hefði ekki verið ástæða til þess að hreyfa þessu. En það er alveg fráleitt að ætla að láta eina stétt búa við annan kost, en hinar stéttirnar og má þá minnast þess, sem einhverju sinni hefur verið sagt, að misrétti er alltaf versta ranglætið. Eins er það, þegar byrjað er á því að hafa vísitölu 100 sem eins konar grunn 1. marz, þá er alveg eðlilegt, að menn séu, þegar sá grundvöllur er myndaður, eins settir. En það er vitað mál, að það var gert, - ég er ekki að segja, að það hafi verið gert af hrekk, en sá óvanalegi atburður gerðist, þegar Dagsbrún hækkaði s. l. haust, þá hækkaði hún þvert á móti því, sem venjulega hefur verið, beið þangað til landbúnaðarverðið var ákveðið og hækkaði um á fjórða prósent meira, en gert var ráð fyrir í landbúnaðarverðinu. Það eru að sjálfsögðu bornar fram brtt. um þau atriði, sem nauðsynlegt er, til þess að landbúnaðurinn standi eins að vígi og hinar stéttirnar og geri ég ráð fyrir því, að það fari öðruvísi atkvgr. um það en í hv. Nd., því að ég get ekki skilið, hvernig menn geta varið það að láta eina stétt vera verr setta en aðra, vegna þess að það má líka fullyrða það, án þess að ég sé að nokkru leyti að telja það eftir og fara inn á röksemdir um það, sem þó væri að ýmsu leyti þess vert, að við framsóknarmenn höfum alltaf viðurkennt, að niðurgreiðslur geti verið þarflegar, réttlátar og eðlilegt að nota þær, en við höfum hins vegar alltaf bent á það, að þegar þær eru komnar yfir visst magn, þá eru þær af mörgum ástæðum mjög hættulegar, af mörgum ástæðu, og þar á meðal er það, að því er svo háttað núna í þessum niðurfærslum og niðurgreiðslum, að t. d. er kjötverð komið langt niður fyrir það, sem er í grundvellinum og bændurnir eru þess vegna þeir, sem neyta langdýrasta kjötsins, dýrustu mjólkurinnar og dýrustu kartaflnanna, þeir fá ekki tekið til greina nema það, sem þeir nota af saltfiski og smjörlíki. Ég ætla ekki að gera þetta sérstaklega að umtalsefni, en ég bendi á það, að þeir verða öllu verr úti, en aðrir. Látum svo vera, en þá er óþarfi að bæta því ofan á að láta þá að öðru leyti vera verr setta, en allar aðrar stéttir í þessu frv., fyrst leiðrétting er á þessu gerð gagnvart útgerðarmönnum og sjómönnum. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál að þessu sinni og reyna í umr. að vera það stuttorður sem ég sé mér frekast hægt, til þess að þetta mál geti orðið afgreitt fyrir þann tíma, sem hæstv. forsrh. benti á og gert er ráð fyrir í frv.



Herra forseti. Hv. þm. Str. (HermJ) lauk hér máli sínu og meðal þess, sem hann gerði að umtalsefni, voru kauphækkanirnar, sem gerðar voru á s. l. sumri, og dæmdi hann þær mjög hart og alla þá, sem að þeim höfðu staðið. Í því sambandi gat hann þess fyrr í ræðu sinni, að í grg. þeirri, sem fylgt hefði frv. um útflutningssjóð á s. 1. vori, hefði það verið tekið fram og öll ríkisstj. hefði verið sammála um það, að kaup mætti ekki hækka frá því, sem ákveðið var í lögunum, og enn fremur, að öll ríkisstj. hefði verið sammála um það, að endurskoðun vísitölunnar færi fram nú í vetur eða á næsta hausti. Þegar rætt er um kauphækkanirnar, þá held ég, að það sé nauðsynlegt að muna eftir öllum þeim, sem stóðu að kauphækkunum og að hækkunum á almennu verðlagi og dæma þá alla jafnhart. En staðreynd er það, að á s. l. sumri, áður en verkamenn höfðu hækkað sitt kaup um einn eyri, hafði framleiðsluráð landbúnaðarins undir forustu framsóknarmanna hækkað vinnulið bóndans, þ. e. a. s. hans laun og þeirra, sem hjá honum vinna, um 6%. Rétt áður en Alþýðusambandsþing var haldið og áður en verkalýðshreyfingin tók þar afstöðu í efnahagsmálunum, hafði Framsfl. einnig staðið að því, að kaup allra opinberra starfsmanna í landinu var hækkað um 6–9%. Ég minni á þetta til þess að sýna, að það voru ekki aðeins þeir, sem hv. þm. Str. kallar stjórnarandstæðinga innan samstarfsflokka Framsfl. í fyrrv. ríkisstj., sem stóðu að kauphækkunum, heldur voru það miklu fleiri og verður vafalaust enginn sérstakur flokkur um það sakaður, nema ef vera skyldi sá, sem réð mestu eða a. m. k. allt of miklu um efnahagsaðgerðirnar, sem gerðar voru á s. l. vori. Það liggur nú fyrir, sem Alþb. hafði raunar spáð, þegar frv. og lögin um útflutningssjóð voru til umr. hér á hv. Alþingi á s. l. ári, að það hefur á þessu ári verið ofheimt af þjóðinni upphæð, sem trúlega nemur allt að 200 millj. kr. Ég held, að hv. þm. Str. geti ekki mótmælt því, að tekjuafgangur ríkissjóðs á þessu ári muni nema 60–70 millj. kr. Ég hygg, að hann geti ekki heldur mótmælt því, að beinn hagnaður útflutningssjóðs á þessu ári nemur a. m. k. 34 millj. kr. Og ég hygg, að hann muni ekki heldur neita því, að ráðstöfun á fé ríkissjóðs hafi vegna erlendrar lántöku, sem var ráðstafað á sérstakan hátt á banadægri fyrrv. ríkisstj., numið 63 millj. kr. Þetta telst mér til að muni vera um 170 millj. kr. Auk þess hefur það svo verið upplýst, að fiskbirgðir í landinu umfram þær, sem voru til um áramótin 1957–58, eru nú um 70 millj. kr. virði, og bæði útflutningssjóður og ríkissjóður eiga því eftir að taka sínar tekjur af þessum fiskbirgðum, sem þó eru framleiddar á fyrra ári. Það lá heldur ekki fyrir, ekki fullkomlega sannanlega fyrir a. m. k., þegar lögin um útflutningssjóð voru samin og ráðherrar Alþb. stóðu að því og þeirri grg., sem þeim fylgdi, að framleiðsla þjóðarinnar mundi vaxa á árinu um 200 millj. kr., og verð ég að segja það, að komið gæti til álita, að minni upphæð, en þeirri yrði skipt á einhvern hátt milli launþega í landinu. Ég vil svo líka gera það ranghermi hv. þm. Str. örlítið að umtalsefni, að stjórnarsamstarfið hefði rofnað vegna þess, að þau öfl hefðu orðið ofan á, að mér skildist sérstaklega í Alþb., sem hefðu verið andvíg stjórnarsamstarfinu og viljað það feigt. Þetta veit hv. þm. Str. að er með öllu ósatt. Fyrrv. ríkisstj. rofnaði vegna þess, að Framsfl. setti verkalýðshreyfingunni og Alþb. úrslitakosti í efnahagsmálunum. Þessir úrslitakostir voru fólgnir í því, að 15 stig skyldu vera eftirgefin bótalaust af vísitölu. Það verður þó að segja um aðstandendur þessa frv., sem hér er nú til umr., að þeir krefjast þó ekki nema 10 stiga bótalauss niðurskurðar á vísitölu, en þessi krafa framsóknarmanna hefði þýtt það, að kaup hefði lækkað um 8%. Auk þess lagði svo Framsfl. til, að 6 vísitölustig yrðu greidd niður og 150–160 millj. yrðu lagðar á í nýjum álögum. Þetta voru þeir kostir, sem Framsfl. gerði Alþb. til áframhaldandi stjórnarsamvinnu og verð ég að segja það, að síðar hefur komið í ljós, að allir flokkar aðrir buðu þar hagstæðari býti, þegar rætt var um stjórnarmyndun að þessari stjórn fráfarinni. Það er rétt hjá hv. þm. Str., að þessar björgulegu till. þeirra framsóknarmanna voru ekki beint lagðar fyrir Alþýðusambandsþing. En þó var öllum, a. m. k. öllum í þeim nefndum, sem fjölluðu um ályktanir þingsins, kunnugt um þær og að sjálfsögðu ber að skoða neitun Alþýðusambandsþingsins á frestunarbeiðni þáv. hæstv. forsrh. í ljósi þeirra úrslitakosta, er Framsfl. hafði sett fram við samstarfsflokka sína. Að þetta hafi verið úrslitakostir, sannast greinilega af því, að eftir Alþýðusambandsþing, þegar bæði Alþfl. og Alþb. höfðu lagt fram sínar till. í efnahagsmálunum, þá fengust þær ekki einu sinni ræddar í ríkisstjórninni. Fyrir örfáum dögum gat að lesa ummæli í aðalmálgagni hæstv. núv. ríkisstj., svofelld, með leyfi hæstv. forseta: „Kunnur hagfræðingur hefur sagt um till. ríkisstj. nú, að hann sjái ekki nokkurn aðila í íslenzku þjóðlífi, sem geti hagnazt á þeim ráðstöfunum, sem lagðar eru til. Þetta þýðir, að enginn tapar á þeim, því að enginn getur tapað án þess, að annar græði, sem tapinu nemur.“ Höfundur þessarar ívitnuðu greinar er einn af hv. þm. Alþfl. og jafnframt nú orðinn aðalritstjóri Alþýðublaðsins, svo að hér fer ekki á milli mála, að þarna eru túlkaðar skoðanir hæstv. ríkisstj. á því frv., sem hér liggur fyrir. Og þá vita menn það. Töfrasprotinn, sem þarf að beita í efnahagsmálunum, er fundinn og Alþfl. bregður honum á loft með þessu frv. - og sjá, fram undan blasir við breiður vegur, sem þjóðin mun ganga eftir út úr hörmungum dýrtíðarinnar og inn í hið fyrirheitna land atvinnuöryggis og batnandi lífskjara. Og auðvitað eru allir ánægðir, jafnt auðmenn sem öreigar, atvinnurekendur jafnt og verkamenn, því að „....enginn tapar. Þess vegna hlýtur almenningur að fagna þeim ráðstöfunum, sem núv. ríkisstj. leggur til,...“ segir blaðið, „...almenningur er með lausninni.“ Daginn áður hafði blaðið að vísu slegið upp fimm dálka fyrirsögn, svofelldri: „Niðurfærsla verðbólgunnar, eftirgjöf 10 stiga, kaupmáttur hækkar.“ Í greininni, sem á eftir fer, segir svo: „Eftirgjöfin verður aðeins 10 stig. Er hækkun kaupmáttar við þessar ráðstafanir því 1.6%.“ Eftir allt saman er það þó ekki alveg nákvæmt hjá hv. 5. landsk. þm. (BG), ritstjóra Alþýðublaðsins, að enginn græði. Launamenn græða sem sé svolítið, ekki mikið að vísu, en þó upphæð, sem mundi svara 20–25 millj. kr. fyrir meðlimi Alþýðusambandsins eina. Og enn er sú undantekning að sögn blaðsins, að öryrkjar, mæður og barnafjölskyldur hagnast verulega, því að ekki eigi að lækka þeirra laun nema sem nemi úr 202 stiga verðlagsbótum í 185 stig. Og hverjir skyldu svo bera tapið af þessum hagnaði vinnustéttanna og öryrkjanna? Ekki getur blaðið þess, en trúlega eru það atvinnurekendur, því að öðrum er tæplega til að dreifa, og einhver hlýtur að tapa, þegar annar græðir, samkvæmt kenningu þess manns, sem falin hefur verið opinber málsvörn af hálfu ríkisstj. Ég nefni þetta dæmi um málatilbúnað vegna þess, að hann er einkennandi fyrir allan málflutninginn á opinberum vettvangi af hálfu hæstv. ríkisstj., síðan hún tók við völdum, spaugilegur kannske að vísu að því leyti, að þar rekur sig allt á annars horn og gífuryrðin hljóma eins og sæmilegustu skrýtlur. En alvara málsins er sú óvirðing, sem almenningi er sýnd með áróðri af þessu tagi, það algera vanmat á dómgreind hans, sem lýsir sér í öllum þessum málflutningi. Í áramótaboðskap sínum mælti hæstv. forsrh. á þessa lund undir lok ræðu sinnar: „Ég vil ætla, að mörgum þyki það heiðarlegra að ganga beint framan að mönnum og segja, hvers sé þörf, heldur en að læðast aftan að fólki og taka hið sama eða meira í hækkuðu vöruverði.“ Ég verð að segja það sem mína skoðun, að bæði þetta frv., sem hér liggur fyrir og annar málflutningur í grg. þess ber lítinn keim af hinum karlmannlegu orðum hæstv. forsrh., er hann mælti til þjóðarinnar á nýársnótt. Það er ekki komið beint framan að almenningi með þessu frv., heldur þveröfugt, læðzt í krákustigum að baki honum til þess að fela hina réttu mynd af þeim afleiðingum, sem það hefur í för með sér. Sá maður, sem ekki hefði annað að styðjast við, en þetta frv. og rökstuðninginn með því, mundi sannarlega ekki komast langt til rétts skilnings á því, sem hér er að gerast eða verið er að reyna að láta gerast í efnahags- og kjaramálum. Þar er þá fyrst að nefna það, að sjálf málsmeðferðin kemur í veg fyrir það, að rétt mynd fáist af því, hvernig ríkisstj, hyggst leysa efnahagsmálin. Þar á ég við það, að ekkert, bókstaflega ekkert liggur enn fyrir um það með neinni vissu, hvernig stjórnarflokkarnir muni afgreiða fjárlög, en afgreiðsla þeirra er annar höfuðþáttur efnahagsmálanna í heild sinni. Sem dæmi um það, hve reikular og óvissar eru hugmyndir stuðningsliðs stjórnarinnar um þann þátt málsins, má nefna, að um áramótin lét hæstv. forsrh. liggja að því, að fjár til niðurgreiðslnanna yrði að miklu leyti, þ. e. a. s. allt að 70–80 millj. kr., jafnvel enn meira, aflað með sparnaði á gjaldaliðum fjárlaga. En svo, þegar hann lagði þetta frv. fyrir hér á hv. Alþingi, tæpti hann á 40 millj. kr., 40 millj. kr. lækkun gjaldaliða, en hafði þó varla sleppt því orði, þegar formaður þess þingflokksins, sem úrslitavaldið hefur í þessu máli eins og öðrum þeim, sem varða stjórnarstefnuna, reis upp og kvað hart nei við öllum niðurskurði á fjárl., öðrum en bitlingum til framsóknarmanna. Sjálfsagt má þar nú eitthvað spara, þó að varla verði það tugmilljónir og kynni líka að vera, að einhverjum bitling þyrfti að víkja að einhverjum þeim, sem þykist hafa orðið út undan fyrir ásækni framsóknarmanna. Hugmyndir hæstv. ríkisstj. um 83 millj. kr. hækkun tekjuáætlunar ríkissjóðs virðast líka svífa í álíka lausu lofti og sparnaðurinn á gjaldaliðum fjárl. Loks hefur hæstv. forsrh. boðað það, að vísu gagnstætt því, sem hann hafði látið í ljós í áramótaboðskap sínum, að nýrra tekna upp á a. m. k. 35 millj. kr. yrði aflað. Hann sagði þó, að þau nýju gjöld mundu ekki koma verulega við. Og loks var sá fyrirvari á öllu þessu mjög svo óljósa tali hafður, að þegar allt þetta væri fengið, mundi skorta nokkra milljónatugi og að auki áætlun fyrir öllu, sem héti óvænt útgjöld. Trúlega er þar enn um nokkra milljónatugi að ræða, sem almenningur verður að greiða fyrr eða siðar. Loks er því lýst yfir, að nota eigi 20 millj. kr. af greiðsluafgangi s. 1. árs til hinna auknu útgjalda ríkissjóðs og útflutningssjóðs, sem fram undan eru. Hæstv. forsrh, hefur talið, að heildarhækkun útgjalda útflutningssjóðs og ríkissjóðs, sem leiðir af nýgerðum samningum við útvegsmenn, niðurgreiðslum þeim, sem ríkisstj. hefur þegar hafið og óhjákvæmilegum hækkunum öðrum, mundi nema 174.9 millj. kr. Margar veigamiklar upphæðir eða raunar flestar, sem þessa heildartölu mynda, eru áætlunarupphæðir, og er raunar þegar viðurkennt, að sumar þeirra a. m. k. eru stórlega of lágt áætlaðar. T. d. hafa talsmenn ríkisstj. hér á Alþingi viðurkennt, að niðurgreiðslur mundi þurfa að auka um a. m. k. 3 stig, flestir álíta það miklu meira, en það mundi aldrei kosta undir 18–20 millj. kr. Þá gerir hæstv. ríkisstj. ekki heldur ráð fyrir neinum upphæðum til óvæntra útgjalda, eins og ég nefndi áðan, en þær munu á undanförnum árum hafa numið að meðaltali um 40 millj. kr. árlega. Nú er það svo, að auðvitað hefur enginn hv. alþm. haft minnsta tækifæri til að sannprófa, hversu trúverðuglega eða gætilega aðrar áætlunartölur eru reiknaðar. En með hliðsjón af hinni augljósu tilhneigingu, sem fyrir hendi er, í þá átt að sýna sem skásta mynd af fyrirætlununum án tillits til staðreynda, verður ekki annað ályktað en að heildarútgjaldahækkunin verði ekki 174.9 millj. kr., heldur mikið yfir 200 millj. kr. Þegar svo á hinn bóginn er athugað, að hin gífurlega hækkun tekjuáætlunarinnar svífur að miklu leyti í lausu lofti og annar stjórnarflokkurinn neitar öllum niðurskurði á fjárl. eða svo til, þá getur ekki dulizt, að mjög miklar upphæðir skortir á, að endar nái saman og að stefnt er að stórfelldum hallarekstri á útflutningssjóði, sennilega svo að nemi nokkuð á annað hundrað millj. kr. á þessu ári. Og hverjar skyldu afleiðingar slíkrar ráðsmennsku verða? Ég ætla ekki að svara því. Hins vegar leyfi ég mér að leiða hæstv. núv. menntmrh. sem vitni í því máli. Hann sagði við 1. umr. um útflutningssjóðslögin 14. maí s. l., með leyfi hæstv. forseta: „Það er rétt, að verðhækkanirnar verða ekki umflúnar og þær koma. Það væri hættuleg sjálfsblekking að gera sér ekki grein fyrir því. Þær munu koma. En það væri líka hættuleg sjálfsblekking að gera sér ekki grein fyrir hinu, að þær eru óumflýjanlegar, þær eru afleiðing þess, að það er sannanlegur halli á útflutningssjóði, á útflutningsatvinnuvegunum og ríkissjóði. Undir slíkum kringumstæðum verða verðhækkanir ekki umflúnar. Það er einungis spurningin: Í hvaða formi vilja menn taka þær?“ Ja, spurningin verður sem sagt ekki um það, að afleiðingarnar verða verðhækkanir, heldur um það, hvort menn vilji meðtaka þær í formi gengisfellingar, hækkaðra aðflutningsgjalda eða þá kannske með nýju, beinu launaráni, álíka miklu eða meira en því, sem nú er ráðgert hér í þessu frv. En það verður þá eina huggunin samkvæmt ummælum hæstv. menntmrh., að menn geta valið um þessar leiðir. Svo koma talsmenn hæstv. ríkisstj. fram fyrir þing og þjóð og segja fullum fetum, að verið sé að stöðva verðbólguna og að engar nýjar álögur verði lagðar á almenning og á þeirri forsendu á að svíkja inn á þjóðina þá miklu kjaraskerðingu fyrir almenning, sem ráðgerð er. Að vísu fæ ég ekki séð, að neinn grundvallareðlismunur sé á því að leggja beinar skattaálögur á launamenn og fá þær í hendur atvinnurekendum með milligöngu t. d. útflutningssjóðs og á því að lækka laun, án þess að nokkrar bætur komi á móti, hvorri aðferðinni sem beitt er, verður afleiðingin hin sama: minni kaupmáttur launa, skert lífskjör og vöxtur raunverulegrar dýrtíðar. Ég hef hér bent á, að hallarekstur útflutningssjóðs, sem leiða mun af ráðstöfunum hæstv. ríkisstj., muni leiða til vaxtar verðbólgu, þó að takast kunni að fela þann verðbólguvöxt næstu mánuði eða fram yfir kosningar. En hér kemur enn fleira til og þó sérstaklega það, að afleiðing þessa frv. mun verða aukin fjárfesting samhliða samdrætti í almennri neyzlu. En það er ekki hvað sízt gegndarlaus, stjórnlaus og sívaxandi fjárfesting, sem stuðlað hefur að verðbólgunni á undanförnum árum. Það er sagt, að útflutningsatvinnuvegirnir spari sér millj. kr. á hinni óumdeildu launalækkun, sem leiðir af þessu frv. Ég vefengi ekki þá tölu. En hitt er augljóst, að þessi launalækkun er aðeins hluti af samanlagðri launalækkun allra, sem laun taka. Aðrir aðilar í þjóðfélaginu, en útflutningsatvinnuvegirnir hirða hinn stærri hlutann og hann langtum stærri af launaráninu. Allir þeir, sem standa að hvers kyns fjárfestingu, taka þar sinn hlut og hann ómældan, ríkið, bæjarfélögin, atvinnurekendur, einstaklingar, sem verja fé til fjármunamyndunar. Enginn vafi er á því, að hvorki ríki né bæjarfélög munu draga að neinu leyti úr sinni fjárfestingu. Engar ráðstafanir hafa heldur verið til þess gerðar. Þegar það svo kemur til, að laun eru skyndilega stórlækkuð og menn sjá á hinu leitinu hilla undir stórfelldar verðhækkanir og jafnvel gengisfellingu, eins og Sjálfstfl. hefur boðað sem næsta skrefið í efnahagsmálunum á næsta hausti eða vetri, þá fer ekki hjá því, að allir, sem komizt geta yfir laust fé eða eiga fé, muni gripnir ofboði í að nota nú tækifærið til þess að fjárfesta, hver eftir sinni ýtrustu getu og þá auðvitað m. a. með því að kaupa það vinnuafl, sem næstu mánuði mun verða falt með undirverði samkvæmt lagaboði, því að enginn mun verða svo grunnhygginn að trúa því, að verið sé að stöðva verðhækkanir til langframa, enda eru yfirlýsingar hins stærri stuðningsflokks ríkisstj. um nauðsyn gengisfellingar ólygnastar um það, hver þróunin verður, ef hann fær henni með nokkru móti ráðið - og hann ræður henni nú og stefnir rakleitt að sínu setta marki. Nú er það e. t. v. skoðun núverandi hæstv. ríkisstj., að þjóðin öll lifi um efni fram og að þetta frv. muni stemma þar á að ósi. Ég veit ekki um það, en ég tel þó ómaksins vert að skoða þá hlið málsins. Það er rétt, að á undanförnum hálfum öðrum áratug hefur heildarneyzla og fjárfesting verið meiri, en við höfum getað staðið undir með samtíma vinnu. Er talið, að ráðstöfunarfé á síðasta áratugnum hafi numið frá 0.7–8.6% umfram samtíma þjóðartekjur. Þessi umframeyðsla þjóðarinnar hefur þó ekki farið til hlutfallslega aukinnar neyzlu. Þannig hefur neyzla í hlutfalli við þjóðarframleiðslu farið mjög minnkandi síðasta áratuginn eða úr 79.3% 1948 í 70.4% árið 1957, en fjárfesting í hlutfalli við þjóðarframleiðslu aukizt á sama tíma úr 24.3% í 34.3%. Nú má á það benda, að á valdaskeiði fyrrv. ríkisstj. hefur mjög áunnizt í því efni að auka þjóðarframleiðsluna og útflutningstekjur, sem sérstaklega mun koma greinilega í ljós, þegar allar tiltækilegar tölur verða lýðum ljósar yfir árið 1958. Þannig hefur útflutningsframleiðslan aukizt á því eina ári um 200 millj. kr. Það má því óhætt fullyrða, að við höfum ekki síðasta áratuginn staðið nær því en einmitt nú að lifa á okkar eigin samtíma vinnu og framleiðslu. En ef svo er, að þjóðin í heild lifir um efni fram, þ. e. a. s., að neyzla og fjárfesting samanlögð séu meira en þjóðartekjurnar geta staðið undir, og vil ég þá undanskilja þá fjárfestingu, sem örugglega skilar sér aftur í aukinni útflutningsframleiðslu, þá er um þrjár leiðir að velja til úrbóta: í fyrsta lagi að minnka fjárfestingu, í öðru lagi að draga úr neyzlu, þ. e. a. s. að lækka lífskjörin, og í þriðja lagi að gera ráðstafanir til að auka þjóðarframleiðsluna. Það er skoðun mín og míns flokks og hefur alltaf verið, að hin síðasttalda leið sé sú ákjósanlegasta og við það höfum við miðað okkar stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar fyrst og síðast. En sé ekki unnt að koma fram á nægilega skömmum tíma fullnægjandi ráðstöfunum, sem leysa vandann að þeirri leið einni saman, teljum við, að grípa eigi til þess að minnka fjárfestinguna, þegar svo stendur á, að það mundi ekki hafa í för með sér neinn samdrátt í atvinnulífinu. Og hér skilur á milli okkar stefnu og stefnu núv. hæstv. ríkisstj., eins og hún birtist í þessu frv. og öðrum fyrirætlunum hennar. Hér er ekki lagt til að gera neinar ráðstafanir til að auka framleiðsluna, og ekki er vitað um að neinar slíkar ráðstafanir séu fyrirhugaðar. Hér er ekki lagt til, að neinar ráðstafanir séu gerðar til að draga úr óarðbærri fjárfestingu. Hér er einhliða og eingöngu lagt til að ráðast á neyzluna, lífskjörin með stórfelldri beinni launaskerðingu. Hér er lagt til, að farin verði sú leið, sem sízt skyldi og margt illt mun af hljótast, ef svo ógiftusamlega tekst til að farin verði. En hér er síður en svo um það eitt að ræða, að röng og óréttlát leið sé farin í grundvallaratriðum. Sjálf framkvæmd þessarar allsherjar lífskjaraskerðingar er einnig byggð á freklegum ójöfnuði. Hún er hugsuð út frá þeirri alröngu forsendu, að allir þeir, sem laun taka, séu hlutfallslega jafnt aflögufærir, hálaunamaðurinn með 100–300 þús. kr. árstekjur á að skerða laun sín hlutfallslega jafnt og hinn tekjulægsti í hópi verkamanna og verkakvenna, og jafnvel örkumlamaðurinn á að taka sinn skerf. Þetta þýðir auðvitað, - að þeir, sem nú hafa aðeins til hnífs og skeiðar eða tæplega það - og þeir eru margir þrátt fyrir allt – þeir eiga að axla sínar byrðar hlutfallslega við þann, sem ríflegastan hlut ber frá borði af þeim, sem laun taka, þeir eiga að taka sinn skerf af kjaraskerðingunni, á meðan enginn eyrir er tekinn af gróða í atvinnurekstri, verzlun eða neins konar annarri milliliðastarfsemi, heldur hlutdeild þeirra í afrakstri þjóðarbúsins aukin að miklu mun. Þeir launamenn eru vissulega til og þeir margir, sem geta fórnað nokkru af tekjum sínum og lifað samt góðu lífi, en þeirra er áreiðanlega ekki að leita meðal hinna lægst launuðu. Í hinum nýja vísitölugrundvelli, sem byggður er á neyzlurannsókn, sem framkvæmd var á árunum 1953 og 1954 meðal verkamanna, iðnaðarmanna, sjómanna, skrifstofumanna og opinberra starfsmanna, er gert ráð fyrir, að neyzla meðalfjölskyldu með 4.24 manns sé kr. 53.150.47, miðað við verðlag 1. nóv. 1957. Á verðlagi nú mundi þessi upphæð nema um 60 þús. kr. Í þessum grundvelli eru ekki meðtalin útgjöld vegna skatts eða útsvars og húsaleiga er áætluð aðeins tæpar 800 krónur á mánuði. Raunveruleg útgjöld slíkrar fjölskyldu yrðu því tæpast innan við 65–70 þús. kr., miðað við núverandi verðlag, og þó trúlega meiri. Nú eru laun verkamanns, sem vinnur eðlilegan vinnudag, 8 stundir alla virka daga ársins, með kaupgjaldi því, sem gilt hefur frá 1. des. s. l., 57.264 kr. Skortir því a. m. k. 8–13 þús. kr. á, að slíkur verkamaður, hafi hann fyrir meðalfjölskyldu að sjá, nái inn fyrir vinnu sína þeirri upphæð, sem hagstofan og kauplagsnefnd töldu meðaltalsgrundvöll lífskjara almennings fyrir 4–5 árum. Þegar þessi verkamaður hefur síðan fengið laun sín skert samkvæmt þessu frv., - aldrei gæti verið umdeilt, að sú skerðing hljóti að nema a. m. k. 6%, og 10% eru nær lagi, - mundi hann skorta á milli 11 og 16 þús. kr. til þess að ná vísitölugrundvellinum. Ég tel með öllu óþarft að viðhafa sterk orð um þann verknað, sem hér er verið að fremja gagnvart þeim lægst launuðu í þjóðfélaginu, því að hann dæmir sig sjálfur. Þeir, sem fyrir honum standa, ættu sjálfir að skammta sér 4.134 kr., en það verður kaupið að þessu frv. samþykktu, ættu að skammta sér þá upphæð í einn mánuð til framfærslu sinnar og sinna og gefa síðan hv. Alþingi og öllum almenningi skýrslu um það, hvernig sá búskapur hefði gengið. Þetta ættu þeir að gera, áður en þeir knýja fram gegn eindregnum mótmælum verkalýðshreyfingarinnar stórfellda lækkun á launum verkamanna og jafnvel á þeim, sem lægri eru. Því er haldið fram, að þetta frv., kjaraskerðingarfrv., og frv. um breyt. á lögum um útflutningssjóð muni leiða af sér stöðvun verðbólgunnar í landinu. Þetta er herfilegasta blekking. Ég hef áður drepið á, að fyrirsjáanlegur hallarekstur á útflutningssjóði muni verða á árinu mikið á annað hundrað millj. kr. og að sú upphæð öll muni koma fram síðar í hækkuðu vöruverði. Sýndarákvæði frv. um niðurfærslu á vöruverði og þjónustu eru haldlaus og munu ekki koma í veg fyrir mjög verulegar hækkanir, t. d. á svo til öllum iðnvarningi, sem framleiddur er í landinu. Menn hafa séð nú þessa dagana síðast tilkynningarnar frá bæjarstjórn Reykjavíkur um hækkun hvers konar skatta og gjalda og útsvara. Frv. er ekki ætlað að koma í veg fyrir þær hækkanir. Enn ber að athuga það, að samkv. yfirlýsingum ríkisstj. á að nota á þessu ári til niðurgreiðslu a. m. k. tugmilljónir kr. af tekjuafgangi ríkissjóðs á s. l. ári. Skal sú ráðagerð út af fyrir sig viðurkennd sem eðlileg. En hitt er þó víst, að ekkert slíkt fé verður til ráðstöfunar í lok þessa árs, og yrði þá að afla nýrra tekna í það skarð, þegar þar að kæmi. Sú tekjuöflun mundi bætast við aðrar verðhækkanir þá. Þá er gert ráð fyrir 70 millj. kr. tekjum í útflutningssjóð vegna lántöku. Þar er heldur ekki um að ræða neinar varanlegar tekjur, heldur tekjur, sem aðeins eru bundnar við þetta eina ár. Augljóst er, að allar breytingar, sem verða á bótum eða áætlunum, sem fyrir liggja um bætur, verða til hækkunar og slíkar breytingar eru nú mjög auðveldaðar með þeim ákvæðum, sem felast í lagafrv. um útflutningssjóð og kveða svo á, að allar breyt. á vísitölu og grunnkaupi verki sjálfkrafa til hækkunar útflutningsbóta. Að samanlögðu getur því ekki hjá því farið, að niðurstaðan að þessu ári liðnu verði sú, að hundruð millj. skorti í útflutningssjóð og ríkissjóð og þeim vanda yrði ekki mætt nema með stórfelldum nýjum verðhækkunum eða enn nýrri launaskerðingu. Og þannig mundi fara, þótt launamenn og samtök þeirra hlífðust við að gera sínar gagnráðstafanir. Þessi afleiðing yrði m. a. óhjákvæmileg vegna þess, að ekkert á að gera í þá átt að minnka fjárfestingu eða auka framleiðslu, svo sem ég hef áður drepið á. En eru þá nokkrar líkur fyrir því, að launamenn og þá sérstaklega láglaunamenn eiri því, að lífskjörin séu skert svo freklega sem hér er ráð fyrir gert? Það er athyglisvert í því sambandi, að bátasjómenn hafa að mjög verulegu leyti og sums staðar, eins og t. d. í Vestmannaeyjum, að öllu leyti hrundið af sér kjaraskerðingarákvæði þessa frv., áður en það var lagt fram hér á Alþingi, en eftir að kvisast tók um efni þess. En annars staðar voru bellibrögð höfð í frammi að undirlagi ríkisstj. til þess að knýja fram samþykktir á samningum með kjaraskerðingarskilningi hennar. Með sjómannasamningunum beið ríkisstj. fyrsta ósigur sinn í aðförinni að almenningi, að vísu ekki algeran ósigur, en ég fullyrði, að ósigurinn hefði orðið alger, ef fullkunnugt hefði verið um efni frv., þegar samningar fóru fram. Næst gerðist það, að Alþýðusamband Íslands mótmælir þessu frv. eindregið og síðan nær því hvert einasta verkalýðsfélag, sem haldið hefur fund, síðan frv. var lagt fram. Jafnvel í Hafnarfirði, fæðingarsveit hæstv. ríkisstj., fannst enginn verkamaður á félagsfundi Hlífar, sem vildi ekki mótmæla kjaraskerðingarákvæðum frv. og skerðingu þess á samningsfrelsi verkalýðssamtakanna. Í Sjómannafélagi Hafnarfjarðar voru hörð mótmæli samþ. einróma. Þannig rís andúðaraldan æ hærra gegn þeirri allsherjarárás, sem hafin er gegn lífskjörum almennings og þó er það víst, að andúð almennings verður því meiri og sterkari sem menn kynnast afleiðingunum betur. Enn hafa menn ekki kynnzt í raun launaráninu. Enn er unnt að vefja málið og flækja með áróðursbrögðum viðlíka og þeim, sem ég gat um í upphafi máls míns. En slíkt er skammgóður vermir fyrir hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar. Fyrr en varir geta afleiðingarnar ekki leynzt neinum manni. Að vísu verður reynt að fela raunverulega aukningu verðbólgu á bak við skuldasöfnun uppbótakerfisins og frestað að láta hið sanna eðli ráðstafananna að því leyti koma fram að fullu fyrr, en eftir kosningar, hvort sem þær verða einar eða tvennar og til þess eru refirnir skornir. En að liðnum fáum vikum mun hinu ekki verða leynt, að launin lækka um 13.4%, en vöruverð og önnur útgjöld munu standa í stað miðað við þær niðurgreiðslur, sem þegar eru hafnar, að langsamlega mestu leyti og í sumum tilfellum hækka. Og þegar þær staðreyndir liggja fyrir, hygg ég, að leitun verði á þeim verkamanni, sjómanni eða iðnaðarmanni, sem ekki snýst til varnar gegn þeim ójöfnuði, sem hann er beittur undir því falska yfirskini, að verið sé að stöðva verðbólguna.



Herra forseti. Af eðlilegum ástæðum hefur mönnum orðið tíðrætt um frv. hæstv. ríkisstj. um niðurfærslu verðlags og launa við þær umr., sem fram hafa nú farið hér á hv. Alþingi. Það væri vart ofmælt, þótt sagt sé, að þjóðin hafi fylgzt með þessum umr. með eftirvæntingu. Er beðið úrslita málsins jafnt af stuðningsmönnum málsins og andstæðingum þess. Öll dagblöð bæjarins hafa undanfarið flutt forsíðufréttir af gangi mála hér og yfir útvarpshlustendur hefur dunið túlkun manna af öllum skoðanategundum. Menn velta því þá fyrir sér, hvort ekki séu allir reiðubúnir til þess að taka afstöðu til málsins og hvort allir kostir lýðræðisskipulagsins hafi ekki verið að fullu nýttir. Með ýtarlegum umr. nú verður vart mögulegt að leiða neitt nýtt í ljós, sem ekki hefur verið minnzt á áður. Hvað viðkemur einstökum atriðum sjálfs frv., þá vil ég aðeins vitna til hinnar greinargóðu framsöguræðu hæstv. forsrh. Höfuðástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs nú við þessa 1. umr. málsins hér í hv. þd., eru ýmis atriði, sem fram hafa komið í umr. almennt um málið. Eins og fram kom við framsögu málsins í hv. Nd., hafði fulltrúum ýmissa stéttasamtaka verið kynnt efni þessa fr. 4–5 dögum, áður en það var lagt fram og beinlínis eftir því óskað af hæstv. ríkisstj., að þessi samtök létu í ljós álit sitt á stefnu þeirri, sem frv. boðar. Jafnframt var boðað, að ríkisstj. mundi taka til velviljaðrar athugunar þær athugasemdir, sem rúmuðust innan þeirrar stefnu, er í frv. fælist. Flest þessara samtaka svöruðu bréflega, og kom þar fram, að ekki ríkti full eining um afstöðuna til málsins, en svör þessi er að finna í framsöguræðu hæstv. forsrh., er hann flutti fyrir málinu í hv. Nd. og hann minntist hér á áðan. Þessi svör stéttasamtakanna gerðu tveir hæstv. fyrrv. ráðh., Hannibal Valdimarsson og Eysteinn Jónsson, að sérstöku umræðuefni í Nd. og þá sérstaklega till. minni hl. miðstjórnar Alþýðusambands Íslands samkv. því, sem dagblöð hafa eftir þeim. Höfuðathugasemd þessara ágætu þm. var, að flm. minnihlutaálitsins í miðstjórn Alþýðusambands Íslands væru þeir sömu sem barizt höfðu gegn því á síðasta þingi Alþýðusambands Íslands, að orðið yrði þar við tilmælum hæstv. þáverandi forsrh., Hermanns Jónassonar, um það, að fallið yrði frá 17 stiga vísitöluhækkun á laun í desember, sem þá var sýnilegt að ætti að koma. Þetta töldu þm. þessir og blöð þeirra mikla stefnubreytingu, ef ekki alger skoðanaskipti. En í fyrrnefndu minnihlutaáliti okkar, er skipuðum minni hl. í miðstjórn Alþýðusambandsins, var mælt með framgangi málsins að uppfylltum ákveðnum atriðum, sem nánar eru tilgreind og vikið skal að síðar. Hæstv. fyrrv. félmrh. kryddaði svo þessa frásögn sína með því að lesa till. frá Múrarafélagi Reykjavíkur, sem fór mjög í sömu átt og forsendur Alþýðusambandsþings fyrir fyrrgreindri neitun á beiðni hæstv. þáverandi forsrh., en var samþykkt í félaginu á þingsetningardaginn með samhljóða atkv., en á Alþýðusambandsþingi daginn eftir með 295 atkv. þingfulltrúa gegn 38 eða um það bil 1/8 hluta þingsins. Hverjar voru svo höfuðröksemdir þessara aðila þá, Alþýðusambandsins og Múrarafélagsins, og annarra þeirra, er létu í ljós skoðanir sínar? Er það ekki spurning, sem þessum hv. þm. væri hollt að rifja upp? Ef minnið í þessum efnum skyldi samt sem áður vera farið að sljóvgast um þessi mál, þá er rétt að rifja upp ástæðurnar, er til þessarar afstöðu lágu þá og voru vel rökstuddar. Ég var vel kunnugur umr. þeim, sem fram fóru, áður en hin fyrrgreinda afstaða var tekin, enda viðstaddur á báðum stöðunum. Það fór ekki dult, að þann dag, 20. nóv. s. l., sem þáverandi forsrh. kvaddi okkur 4 fulltrúa úr alþýðusamtökunum á sinn fund og fór þess á leit, að við mæltum með samþykkt þessari um frestun eða stuðningi við hana á þingi Alþýðusambands Íslands, að þá var ekkert samkomulag innan ríkisstj. um, hvað gera skyldi. Þvert á móti var vitað um mikinn skoðanamun, sérstaklega á milli sjútvmrh. og fjmrh. þeirrar hæstv. stjórnar, ágreining um það grundvallaratriði, hvað háar fjárhæðir þyrfti til þess að leysa vanda útflutningssjóðs og ríkissjóðs. Reynslan frá síðustu ráðstöfunum fyrrv. ríkisstj. var og á þann veg, að það tók 7 mánuði að komast að endanlegri niðurstöðu um till. í efnahagsmálunum. Alþýðusambandsþing og Múrarafélagið og aðrir þeir, er fjölluðu um þetta mál, tóku því fyrst og fremst afstöðu gegn því að veita slíkan frest án þess, að nokkuð annað fylgdi um framhaldið. Hæstv. þáverandi forsrh. gat af eðlilegum ástæðum ekki gefið nein svör við því, hver yrði endanleg stefna til úrlausnar, því að hann vissi manna bezt, að ekkert samkomulag var orðið um það atriði innan stjórnarinnar og óneitanlega heldur skuggalegt útlít um, að nokkurt samkomulag yrði. Það var undir þessum kringumstæðum, sem alþýðusamtökin neituðu um meðmæli með fresti á greiðslu 17 stiganna 1. des. Alþýðusamtökin neituðu m. ö. o. að skrifa upp á víxil, sem tölurnar vantaði á. Af þessu, sem ég nú hef sagt, ætla ég það vera ljóst, hvers vegna afstaða alþýðusamtakanna varð sú, sem raun bar vitni. Í dag liggja hins vegar ákveðnar till. fyrir um, hvernig ætlazt er til, að vandinn verði leystur og sýnist mönnum nokkuð sitt hvað jafnt innan alþýðusamtakanna sem utan þeirra. Í sambandi við afstöðu verkalýðssamtakanna nú er rétt að minnast þess, að allt frá vinnudeilunni 1952 hefur verið óskorað meirihlutafylgi fyrir því innan verkalýðssamtakanna, að verðbólguþróunin yrði stöðvuð, þar sem vitað væri, að sú óheillaþróun kæmi verst og þyngst niður á launafólki. Allir hugsandi menn hafa og ekki gengið þess duldir, að slíkt átak mundi kosta fórnir. Forustumenn verkalýðssamtakanna hafa og eindregið hvatt til stuðnings við slíka stefnu. Birtar ræður og greinar um þessi efni skipta nú tugum. Ég hirði ekki um að vitna sérstaklega í greinar þessar eða ræður, það hafa dagblöðin gert nógu rækilega undanfarna daga. Á hitt vil ég minna, að einn afkastamesti forustumaður verkalýðssamtakanna um þessi efni er hæstv. núverandi forseti Alþýðusambandsins og fyrrv. félmrh. Hann hefur allt frá 1952 talið sig einn helzta forsvarsmann stöðvunar- og niðurfærsluleiðarinnar. Þau undur hafa nú hins vegar skeð, að í hv. Nd. hefur þessi sami maður farið með dylgjur um skoðanaskipti þess fólks, er skipaði eins atkv. minni hl. í miðstjórn Alþýðusambands Íslands, af því að það vildi styðja að framgangi þessa frv., sem er áreiðanlega stærsta og veigamesta skrefið, sem íslenzk stjórnarvöld hafa stigið til stöðvunar og niðurfærslu verðbólgu allt frá árdögum dýrtíðarflóðsins. Þar sem hv. þm. hefur ekki aðstöðu til andsvara hér í þessari hv. þd., þá mun ég láta sögunni eftir að dæma, hvor aðilinn, hann eða við fjórmenningarnir í miðstjórn Alþýðusambands Íslands, hafi haft skoðanaskipti. Ég er óhræddur fyrir okkar hönd um þann dóm. Í ágústmánuði 1956 fór hæstv. fyrrv. ríkisstj. fram á það við verkalýðssamtökin, að þau gæfu eftir 6 stig af vísitöluuppbótum, sem þá áttu að koma. Undantekningarlítið var þeirri ráðstöfun vel tekið, eins og hæstv. fyrrv. forsrh. gat um í ræðu sinni áðan og verkalýðssamtökin stóðu sem ein fylking um það atriði, fyrst og fremst vegna þess, að almenningur vildi, að þá þegar væri snúizt hart gegn verðbólguskrúfuganginum og hann stöðvaður. Þessi vísitöluskerðing var framkvæmd og meðlimir verkalýðssamtakanna ólu þá von með sér, að nú væri a. m. k. spyrnt við fótum og hlé yrði á árásum verðbólguvofunnar. Á s. l. vori tel ég persónulega, að brugðizt hafi þessar vonir fólksins með stefnubreytingu þeirri, er frv. um útflutningssjóð tók. Eftir setningu þeirra laga töldu verkalýðsfélögin, að horfið hefði verið frá þeirri stöðvunarstefnu, sem verkalýðssamtökin hafa sífellt klifað á og margendurtekið frá 1952 og var aðalástæðan til þess, að samtökin studdu að ráðstöfununum í ágúst 1956. Ég var af þessum ástæðum andvígur frv. um útflutningssjóð á s. l. vori, en er af sömu ástæðu meðmæltur samþykkt þessa frv., sem hér er til umr. Höfuðröksemdir þær, sem fulltrúar kommúnista hafa beitt nú gegn frv. þessu eru tvenns konar: 1) Frv. boðar svo og svo mikla kauplækkun, sem þeim ber ekki alveg saman um, hve mikil er. 2) Frv. er skerðing á samningafrelsi verkalýðssamtakanna. Hvað viðkemur fyrri ásökuninni, þá hefur enginn af stuðningsmönnum frv. farið dult með það, að með ráðstöfunum þeim, sem frv. gerir ráð fyrir, er reiknað með 5.4% launalækkun, miðað við núgildandi vísitölu. Það er niðurfelling 10 vísitölustigahækkunar bótalaust. Það væru ósannindi og óheilt að reyna að dylja slíkar afleiðingar, enda hefur enginn reynt það. Hins vegar hefur ekki staðið á fulltrúum kommúnista að reyna til við alls konar loðnar fullyrðingar og óskhyggjublandnar um, að ríkisstj, kynni ekki að takast jafnvel við niðurfærslu verðlagsins og hún hyggur, þ. e. lækkun álagningar í heildsölu og smásölu. Ég vona launafólksins vegna, að þessi óskhyggja kommúnista um hrakfarir í baráttunni við verðlagið reynist röng, jafnvel þótt ég viti, að það yrði kommúnistum þungt áfall. Á síðasta þingi Alþýðusambandsins stóðu upp fulltrúar hvaðanæva af landinu og fullyrtu, að umbjóðendur þeirra væru fúsir til að fórna, ef horfið yrði að því að stöðva verðbólguna. Það sama hef ég reynt. Ég viðurkenni, að mikið veltur á um framkvæmd þessara mála, hvernig til tekst. En jafnóviturlegt er að láta pólitískan fjandskap einan saman ráða afstöðunni til máls, sem óvefengjanlega nýtur stuðnings almennings þrátt fyrir þær launaskerðingar, sem í bili leiðir af frv. Eða hver yrði launaskerðing fólks, ef ekkert væri að gert? Varðandi síðari mótrökin, um skerðingu samningsréttar og samningsréttarfrelsisins, þá er það rétt, að ýmis félög eða hlutar þeirra hafa talið, að svo væri. Persónulega er ég á annarri skoðun. Ég tel, að réttur verkalýðsfélaga til þess að semja um allt, sem þau hafa samið um áður eða vildu semja um, sé óskertur. Ég held, að fullyrðing þessi blandist skoðun manna á þeirri kjarafórn, sem í frv. felst með niðurfellingu 10 vísitölustiga, eða vil a. m. k. ætla það, að svo sé. Hvað hefðu þessir sömu menn sagt, ef hreyft hefði verið víð beinu ákvæði í samningum verkalýðsfélaganna, eins og t. d. umsömdu grunnkaupi? Þessi tvö atriði, sem notuð eru í áróðrinum gegn frv., verða þó léttvæg, þegar nú hefur verið upplýst, að þeir, sem fremstir standa fyrir slíkum ummælum, voru vel til viðtals um einmitt sömu leiðir, ef þeir ættu sjálfir að sjá um framkvæmdina, þ. e. sitja í ráðherrastólunum. Persónulega hef ég alltaf verið þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að dæma verk ríkisstj. eftir því, hverjir skipi ráðherrastólana hverju sinni, heldur eftir því, hver niðurstaðan eða sjálfar staðreyndirnar verða um verk þeirra, er þar sitja, Mistakist þær góðu fyrirætlanir, er að baki þessu frv. liggja, verður það að sjálfsögðu skylda verkalýðshreyfingarinnar að meta og vega það raunverulega tjón, sem hún hefur orðið fyrir um kaupmátt launa sinna. Og þá mun ekki standa á mér eða flokksbræðrum mínum um að fá fram sanngjarnar leiðréttingar þar á, þegar full reynsla er fengin á þessari niðurfærslutilraun til þess að leysa hinn ógnarlega vanda allrar þjóðarinnar. Ég minntist í upphafi þessara orða minna á, að miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefði ekki orðið sammála í afstöðu sinni til málsins og fram hefðu komið tvö álit, annað stutt af 5, en hitt 4 miðstjórnarmönnum. Þetta gat hæstv. forsrh. einnig um nú í sinni framsöguræðu og í útvarpsumræðunum frá hv. Nd. í gær um málið. Var áliti meiri hl. gerð á þeirra vísu góð skil. Ég vil því, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér till. okkar, er minni hl. skipuðum, en hún er svo hljóðandi: „Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur átt þess kost að kynna sér till. ríkisstj. um fyrirhugaðar ráðstafanir í efnahagsmálum og ályktar í því sambandi eftirfarandi: Síðasta þing Alþýðusambands Íslands taldi höfuðnauðsyn, að þegar yrðu gerðar ráðstafanir til þess að stöðva verðbólguna. Jafnframt lýsti þingið sig samþykkt því, að vísitalan yrði stöðvuð við 185 stig, enda leiddi það ekki til rýrnunar á kaupmætti launa og fjár til niðurgreiðslna yrði ekki aflað með nýjum sköttum á verkalýðsstéttina. Í till. þeim, sem núv. ríkisstj. hyggst leggja fram til lausnar aðsteðjandi vanda efnahagsmálanna, er gert ráð fyrir, að auk þess sem verðbólgan verði stöðvuð, verði verðlag og kaupgjald fært niður til baka, þannig að kaup verði greitt frá 1. febr. samkvæmt vísitölu 175. Er þetta talið nauðsynlegt vegna þeirrar þróunar, sem orðið hefur í kaupgjaldsmálum og verðlagsmálum, svo sem vegna nýrra samninga við bátasjómenn og útvegsmenn, ef unnt á að vera að komast hjá hækkun yfirfærslu- og innflutningsgjalda, sem mundi koma harðast niður á launþegum. Miðstjórninni er ljóst, að ef ekki verða nú þegar gerðar ráðstafanir til lausnar efnahagsmálunum, vofir yfir stöðvun atvinnulífsins og alger upplausn, sem hvort tveggja mundi leiða til stórfelldrar kjaraskerðingar fyrir alla launþega. Þrátt fyrir yfirlýsingu síðasta þings Alþýðusambands Íslands um að stöðva við vísitölu 185 verður að telja, að þingið hafi ekkí tekið afstöðu gegn þeirri leið, sem felst í umræddum till. ríkisstj., ef tryggt er, að kaupmáttur launa verði ekki rýrður frá því, sem hann var í október, miðað við vísitöluna 185. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem fyrir liggja og staðfest hefur verið hér á fundinum (þ. e. miðstjórnarfundinum), verður að telja þetta tryggt. Í sambandi við fram lagðar till. ríkisstj. telur miðstjórnin nauðsynlegt að eftirfarandi verði tryggt: 1) Fjár til niðurgreiðslna og fyrirhugaðra ráðstafana verði aflað með sparnaði í rekstri ríkisins og frestun á þýðingarminni fjárfestingarframkvæmdum svo og með því að verja til niðurgreiðslna greiðsluafgangi ríkissjóðs. 2) Niðurgreiðslur verði auknar, þannig að tryggt sé, að framfærsluvísitala verði ekki hærri en 2022 stig 1. marz n. k, 3) Síðari liður 1. gr. verði einnig látinn taka til bóta samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar. 4) 4. gr. verði við það miðuð, að hinn nýi vísitölugrundvöllur verði látinn koma til framkvæmda frá gildistöku fyrirhugaðra laga. 5) Niður verði felld 2. málsgr. 6. gr. frv. Auk þess telur miðstjórnin nauðsynlegt, að bæjar- og sveitarfélög leggi vísitöluna 175 til grundvallar við álagningu útsvara ársins 1959.“ Undir þessa tillögu miðstjórnarhlutans í Alþýðusambandinu skrifuðu auk mín og fluttu: Magnús Ástmarsson, Sigurrós Sveinsdóttir og Óskar Hallgrímsson. Af þessu er ljóst, að um allverulegan skoðanamun var að ræða í forustuliði samtakanna. Við í minni hl. höfum að vísu ekki fengið fram einn lið af fimm af því, sem upp er talið meðal þess, er við töldum nauðsynlegt að tryggt yrði, sem eðlilega kemur til af því, að leita hefur þurft þingstyrks til að koma þessum málum fram. Við valdatöku núverandi ríkisstj, tók hæstv. forsrh. og formaður Alþfl. það skýrt fram, að um hreinar flokkstill., til lausnar efnahagsmálunum gæti vart orðið að ræða, þar sem ríkisstj. væri minnihlutastjórn. Þrátt fyrir þessi smærri atriði þykir mér sjálft höfuðmálið, niðurfærsla verðbólgunnar, svo mikið hagsmunamál almennings, að ég mun fylgja frv. óbreyttu, eins og það er komið frá Nd. Auk fyrrgreinds álits minni hluta sambandsstjórnar hefur Bandalag starfsmanna ríkis og bæja sagt m. a.: „Fyrirhugaðar aðgerðir ríkisstj., sem oss hafa verið kynntar, miða vissulega að því að stöðva þessa óheillaþróun“ - þ. e. verðbólguna. Landssamband íslenzkra verzlunarmanna segir m. a. í ályktun sinni, með leyfi hæstv. forseta: „En L. Í. Ú. telur, að ef sjávarútvegurinn raunverulega þarf þær lagfæringar á rekstrargrundvelli sínum, sem honum eru ætlaðar með aðgerðum þessum, þá hafi sú leið, sem valin er, niðurfærsluleiðin, ótvíræða kosti fram yfir ýmsar aðrar leiðir, sem farnar hafa verið í þessu skyni á undanförnum árum.“ Ég tek þessi atriði fram hér, af því að af einhverjum ástæðum féllu þau niður hjá þeim hv. þm., sem reyndu þó að færa sér aðra kafla ályktananna í nyt í útvarpsumr. frá Nd. í gærkvöld. Ég hef hér reynt að minna á ýmis almenn atriði málsins, sumpart til þess að leiðrétta missagnir og svo til þess að koma á framfæri skoðunum þeirra, sem enn þá trúa því, að hægt sé að komast frá voða atvinnuleysis og hörmungum verðbólgu, - þeirra, sem trúa því, að hægt sé að lifa mannsæmandi lífi í þessu þjóðfélagi án þess að brjóta það allt í rúst og koma öllu í efnahagslegan voða fyrst.



Herra forseti. Það eru ekki mörg atriði, sem ég þarf að svara í ræðum þeirra hv. þm., sem hér hafa tekið til máls. Hv. þm. Str. (HermJ) notaði megnið af sínum ræðutíma til þess að rekja aðdragandann að því, að stjórn hans sagði af sér 4. des. s. l., og þær orsakir, sem hann taldi að til þess hefðu legið. Hann sagði nú, að ágreiningur í Alþfl. og Alþb. um stjórnarsamstarfið hefði verið þess valdandi og vildi, að því er mér skildist, kenna þessum ágreiningi að verulegu leyti um að upp úr slitnaði. Ég vil aðeins út af þessu taka fram, að ég veit ekki betur, en að af hálfu Alþfl. hafi verið gert allt, sem hægt var, til þess að reyna að halda því stjórnarsamstarfi áfram. Ég er mér þess ekki meðvitandi a. m. k., að það hafi verið gert neitt af hálfu þingflokks Alþfl. til þess að rjúfa þetta stjórnarsamstarf. Ég tel, að ágreiningurinn um lausn efnahagsmálanna á milli Framsfl. og Alþfl. hafi ekki verið það mikill, að það bil hefði ekki verið hægt að brúa og a. m. k. af hálfu þingflokksins hafi verið gert það, sem unnt var, til þess. Ég tel, að af hálfu þingflokksins, því að um annað er mér ekki nákvæmlega kunnugt eða a. m. k. ekki eins kunnugt, hafi verið gert allt, sem hægt var, til þess að halda samstarfinu áfram. Og ég tel, að það þýði ekki fyrir einn eða neinn að fara neitt í kringum það, að það var ósamræmið í till. Framsfl. og Alþb., sem olli því, að upp úr slitnaði. Annað í ræðu hv. þm. þarf ég ekki að vera margorður um. Ég vil þó aðeins geta þess, að hann taldi, að það hefði verið lofað of miklum greiðslum úr útflutningssjóði og ríkissjóði, án þess að séð væri fyrir tekjum á móti, og - eins og hann orðaði það að lokum botninn væri þar suður í Borgarfirði. Það hefur komið fram í umr. í hv. Nd. svipað sjónarmið og ég hef svarað því á þann veg, að það væri fjarri því, að það væri ekki ætlað að sjá fyrir tekjum á móti. Hins vegar hefði ekki verið unnt að bíða með þær aðgerðir, sem hér er verið að gera, eftir því, að fjárlög væru afgreidd, því að það mundi hafa kostað miklu meira fé, en annars hefði þurft og gert málið miklu torleystara í heild, ef allt hefði verið tekið í einu og ekkert verið leyst, fyrr en séð var, hvernig tekjuöflunin mundi fara. Núverandi ríkisstj. er á þeirri skoðun, að það sé unnt eða það sé ekki óviðráðanlegt, svo að ég orði það varlega, að ná því, sem ná þarf út úr núverandi fjárlögum, án þess að stofna til verulegra nýrra útgjalda og með greiðsluafgangi ársins 1958. Þessu hefur verið lýst svo ýtarlega, að ég fer ekki að endurtaka það hér. Ég skal aðeins segja það, sem ég hef líka raunar sagt áður, að það er að vísu teflt á tæpt vað með því að leysa málið á þennan hátt, en það sýnir aðeins, að þar er farið eins skammt í að færa niður kaupgjald eða vísitöluna og frekast hefur verið talið forsvaranlegt í þeirri von, að þá mundi heldur verða sætt sig við það. Þá sagði hv. þm., að hann kynni því ekki, að það misrétti landbúnaðarins, sem hann ætti nú að búa við, yrði ekki leiðrétt, áður en frá þessu máli yrði gengið og átti þar við, að sú hækkun, sem verkamannafélagið Dagsbrún í Reykjavík hefði fengið s. l. haust, yrði ekki reiknuð inn í verðlagsgrundvöllinn, áður en til lækkunar yrði gengið. Út af þessu skal ég aðeins segja það, að sá samningur, sem gerður var s. l. haust um verðlag landbúnaðarafurða, gildir fyrir árið, eins og samningar verkalýðsfélaga yfirleitt gilda til lengri tíma. Mér er kunnugt um, að það eru margir samningar verkalýðsfélaga, sem þyrftu leiðréttingar við, ef þeir ættu að ná sömu hækkun og Dagsbrúnarverkamenn fengu s. l. haust, en ég hef vonað, að þau félög láti kyrrt liggja og ég hefði líka vonað, að landbúnaðurinn eða hans fulltrúar létu kyrrt liggja samningstímabilið út. Ég vil líka í þessu sambandi benda á, að ég held, að ég megi fullyrða, að landbúnaðurinn hefur fengið hærri uppbætur á sínar útflutningsvörur, heldur en gert hafði verið ráð fyrir, þegar verðlagsákvæðin voru sett á s. l. hausti og þar með hafi þeir fengið að verulegu leyti upp borinn þann halla, sem þeir kunna að bíða af því, að Dagsbrúnarkaupið er ekki tekið með inn í verðlagsgrundvöllinn að fullu. En hitt vil ég þó leggja aðaláherzluna á, að ef út í þetta væri farið, þá væri í fyrsta lagi stofnað til enn mikið aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð og í öðru lagi væri málinu í heild stefnt í óefni, ef þetta væri tekið út úr. Út af ræðu hv. 8. þm. landsk. þm. (BjörnJ) þarf ég ekki að vera langorður, enda hefur hv. 4. þm. Reykv. (EggÞ) svarað hans máli að mjög verulegu leyti, en það var í stuttu máli það að telja mönnum trú um, að launin lækkuðu raunverulega ekki um 5% eða 5.4%, eins og sagt hefur verið af hálfu ríkisstj. og stuðningsmanna frv. að þau gerðu samkvæmt ákvæðum þessa frv., heldur, að því er mér skildist á hv. ræðumanni, að launin gætu lækkað upp í 13%. Hér er náttúrlega farið með málið út á vettvang, sem mér finnst tæpast vera sæmilegur, því að hann veit vel, hv. þm., að það verður ekki samkvæmt frv. um þessa lækkun að ræða frá því, sem verður, ef frv. nær ekki fram að ganga. Ég hef áður leitt að því rök, og það hefur komið fram í umr. í hv. Nd. mjög greinilega og er athyglisvert að mínum dómi, að ef ekki verður að gert í málinu, þá hækkar verðlagsvísitalan sennilega um allt að 5 stig á mánuði og þá verða launamenn allir á eftir með sínar greiðslur, sem svarar meira en 10 vísitölustigum. Fyrsta mánuðinn verða þeir 5–10 stigum á eftir, annan mánuðinn verða þeir 10–15 stigum á eftir, og þriðja mánuðinn verða þeir yfir 15 stigum á eftir, þannig að það er ekki ósennilegt, að meðaltalið af þessu verði talsvert yfir 10 vísitölustig, sem þeir þá fá ekki bætt, vegna þess að endurskoðun kauplagsvísitölunnar gerist á þriggja mánaða fresti. Þeir yrðu með þeim verðbólguvexti að gefa eftir hærri upphæð en þetta frv. gerir ráð fyrir, auk þeirra álaga, sem þeir yrðu að taka á sig vegna hækkaðra skatta, sem afla þyrfti, til þess að útflutningssjóður og ríkissjóður gætu staðið undir sínum útgjöldum, ef vísitalan héldi áfram að hækka. Mér fannst ræða hv. þm. vera gott dæmi um óábyrga afstöðu í málinu og meir til þess ætluð að reyna að véla um fyrir mönnum, en segja þeim sannleikann. Hv. þm. sagði, að ósamræmi hefði verið eða væri milli áramótaræðu, sem ég hefði flutt, og þessa frv. Ég held, að það sé ekki það ósamræmi þar á milli, að nein ástæða sé til að kvarta um, því að í þeirri ræðu sagði ég, að líkur væru til þess, að heildarkaup manna þyrfti að lækka um 5–6% til þess að ná endunum saman, og það hefur nákvæmlega komið á daginn, að svo er. Hv þm. sagði, að bellibrögð hefðu verið höfð í frammi við sjómannafélögin, þegar þau voru fengin til þess að fallast á samningana, sem gerðir voru í janúarmánuði. Ég held, að hér sé ekki aðeins rangt til orða tekið, heldur séu þetta sennilega vísvitandi ósannindi hjá hv. þm. Bellibrögð voru engin þarna í frammi höfð, því að öllum félögunum, sem greiddu atkv. um samningana, var sagt, við hverju mætti búast og hvað þessi „klásúla“ í samningunum, sem um var deilt, þýddi. Vísitölulækkun á fiskverðinu, sem samningurinn gerði ráð fyrir, var skýrð þannig, eins og rétt var, að hún tæki bæði til eðlilegrar lækkunar á vísitölunni samkvæmt lækkun verðlags og þess, sem ríkisstj. kynni að hugsa sér að lækka vísitöluna með lögum. Þetta vissu félögin öll um, sem tóku málið til afgreiðslu og samþykktu það með þessum skilningi, enda var það sagt mjög greinilega, að því er mér er tjáð, af þeim hluta samninganefndar sjómanna, sem samband hafði við félögin. Hv. þm. sagði, að Sjómannafélag Vestmannaeyja hefði fengið með sinni baráttu samþykkta hækkun á sínum kjörum eða launum, sem jafnaðist til fulls á við þá lækkun, sem hugsað væri að gera með þessu frv. Ég hef sannarlega ekki á móti því, að þessum mönnum tækist að fá laun sín þannig fest eða hækkuð. En á það vil ég benda, að mér hefur verið tjáð, að þær kjarabætur, sem Sjómannafélagi Vestmannaeyja tókst að ná í lokin, hefðu verið meir til samræmis, en til hækkunar, því að ýmis félög hér við Faxaflóa og í nágrenninu hefðu áður haft þau kjör eða svipuð og Vestmanneyingum tókst að lokum að semja um nú. Um ræðu þessa hv. þm. að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða, aðeins sló það mig strax, að þessi ætti að vera aðferðin, þegar málið kæmi til fólksins, að reyna að telja því trú um, að hér væri um svo mikla og óþarfa kjaraskerðingu að ræða, að það yrði að taka upp baráttu eða andstöðu gegn málinu. Þessi afstaða verður náttúrlega að dæmast af reynslunni og þeim árangri, sem verður af þessari baráttu. Ef hún tekst og ef það tekst að telja verkalýðsfélögunum trú um, að það sé rétt, sem hv. þm. sagði, þá verður tilraunin, sem hér er gerð, að engu og þá verður að grípa til enn nýrra ráðstafana til þess að ráða bót á ástandinu og niðurlögum verðbólgudraugsins með öðrum ráðum, en hér er beitt. En ég vil í lengstu lög vona, að honum og öðrum hans líkum eða sálufélögum takist ekki að telja fólki trú um þetta. Og þeir, sem taka að sér að berjast fyrir þessum aðgerðum, sem hann hér hefur komið inn á, taka á sig mikla ábyrgð. Og fyrr eða seinna munu þeir verða að svara til saka fyrir það, sem þeir eru að gera nú.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. lauk ræðu sinni með því að segja, að þeir mundu þurfa að svara til saka, sem hefðu svipaðar skoðanir á þessu máli og ég og væru að reyna að telja fólki trú um, að í þessu frv. fælist raunveruleg kjaraskerðing. Hæstv. forsrh. viðhafði einu sinni þau ummæli í öðru sambandi, að kauphækkanir væru glæpur. Það eru nokkuð mörg ár síðan, og verkalýðssamtökin í landinu hafa síðan á hverju ári verið að fremja þennan glæp að dómi hæstv. ráðh., og ég geri ráð fyrir því, að þau muni halda því áfram, þegar þau telja það hagsmunum sínum nauðsynlegt. Það er ekki rétt, að ég eða mínir flokksbræður hafi á nokkurn hátt reynt að afflytja þetta frv., heldur þvert á móti. Við höfum reynt að segja fólki sannleikann um það og það verður þá sjálft að dæma eftir því, hvernig það lítur á málin. Hvorki ég né hæstv. ráðh. mun ráða miklu um það, hver verða viðbrögð manna í þessu efni eða hvaða tökum þeir taka þær aðgerðir, sem hér eru á ferðinni. Það verður fólkið sjálft, sem svarar fyrir sig. Ég var að frétta það núna rétt áðan, að Félag járniðnaðarmanna í Reykjavík hefði tekið þetta mál fyrir á fundi sínum í gær og þar voru ekki bara samþykkt mótmæli gegn þessu frv., heldur einróma mótmæli. Það fannst enginn járnsmiður í Reykjavík, sem vildi ljá þessu frv. fylgi sitt og ég ætla, að þessi samþykkt og þessi afstaða félagsins, sem áreiðanlega er með þroskuðustu verkalýðsfélögum í landinu, muni spá nokkru um það, hvernig framtíðin verður í þessi efni. Sannleikurinn er sá, að hver sem óskhyggja hæstv. forsrh. er í þessu efni, þá er þetta frv. óframkvæmanlegt. Það er ekki hægt að koma fram þessari kjaraskerðingu, sem hér er um að ræða, vegna þess að verkalýðshreyfingin í landinu hefur of góðan skilning á málefnum sínum og er of sterk til þess, að hún muni þola hana. Og það mun hvorki þurfa eggjunarorð frá minni hálfu né annarra til þess, að hún beiti sínum ráðum í samræmi við skoðanir sínar. Það kom fram hjá forsrh. og hefur reyndar komið margsinnis fram í umr. þeirra ríkisstjórnarmanna um þessi mál og síðast í útvarpinu í gærkvöld, að þeir miða afleiðingar þessa frv. við það, sem hefði orðið, ef ekkert hefði verið aðhafzt. Nú er það svo, að allir stjórnmálaflokkarnir í landinu hafa lýst yfir ákveðinni stefnu um það, hvernig eigi að leysa þetta mál og þeir eru allir sammála um eitt atriði eða voru a. m. k. allir sammála um eitt atriði, það, að stöðva bæri verðbólguna við 185 stig, þangað til hæstv. ríkisstj. Alþfl. fann það allt í einu upp, að það mundi vera miklu betra, að stöðva hana við 175. Þegar þess vegna er verið að dæma um leiðir í þessu efni, þá ber vitanlega að miða við aðrar leiðir, sem á hefur verið bent, því að enginn, bókstaflega enginn, hefur haldið því fram, að ekki bæri að stöðva verðbólguna. Og það er vitanlega við þetta, sem kjaraskerðingin verður að miðast, en ekki við það, sem yrði, ef ekkert yrði aðhafzt. Þarna er um grundvallarhugsanavillu að ræða í sambandi við allan rökstuðninginn fyrir málinu. Hæstv. forsrh. þóttist hafa á því betri þekkingu en ég og má það vera, hvaða aðferðum hafi verið beitt í sjómannafélögunum, til þess að fá þennan samning samþykktan með skilningi ríkisstj. Ég hef þó góðar heimildir varðandi sjómannafélagið á Ísafirði, sem mun hafa verið eitt fyrsta félagið, sem samþykkti samningana, að þeir hafa lýst því yfir þar, forustumenn sjómannafélagsins, að þeir hefðu aldrei látið sér koma til hugar að samþykkja samninginn, ef þeir hefðu vitað, hvernig skilningur ríkisstj. var á fyrirvaranum. Í Hafnarfirði hafði verið boðuð allsherjaratkvgr. um samningana, en á síðustu stundu setja bæði Alþfl. þar og Sjálfstfl. af stað pólitíska smölun í félaginu og nota meirihlutavald sitt í stjórn þess til þess að rifta ákvörðun um allsherjaratkvæðagreiðslu og boða til fundar í skyndi, þar sem samningurinn var samþykktur með eins atkvæðis meiri hluta. Hv. 4. þm. Reykv. (EggÞ) var eitthvað að tala um notkun á lýðræðinu í sinni ræðu. Ég man nú ekki vel, í hvaða sambandi það var, en þetta mun líklega vera sú notkun, sem hann telur í beztu samræmi við sínar hugmyndir. Þá vildi hæstv. forsrh. halda því fram, að sjómönnum í Vestmannaeyjum hefði ekki tekizt að hindra kjaraskerðingar, að kjaraskerðingarákvæðin bitnuðu á þeim og taldi, að samningar þeirra hefðu verið svo miklu verri á undanförnum árum en annars staðar, að þeir hefðu bara fengið fram leiðréttingar. Ég skal nú ekki deila um þetta atriði við hæstv. ráðh., en það hefur þó verið hald manna hingað til, að sjómannakjörin í Vestmannaeyjum væru meðal þeirra beztu á landinu. En hitt er staðreynd, að sjómannafélagið í Vestmannaeyjum var reiðubúið að semja án þessara breytinga, sem metnar voru 8–9 aurar á kg, ef kjaraskerðingarákvæðin giltu ekki fyrir félagið og þeir fengju að halda sínu fiskverði, þannig að það er óumdeilanlegt, að sjómennirnir í Vestmannaeyjum fengu sem svarar 8–9 aura hækkun á fiskkíló eingöngu vegna þess, að þeir vissu um fyrirætlanir ríkisstj., en þessi hækkun mun vera nálægt því að vega upp á móti skerðingarákvæðum frv. Ég ætla þá, að ég hafi í aðalatriðum svarað aths. hæstv. forsrh. og vildi þá fara örfáum orðum um ræðu hv. 4. þm. Reykv., þó að ég muni að verulegu leyti geyma það þangað til síðar að taka til athugunar afstöðu hans og minni hl. í miðstjórn Alþýðusambands Íslands til þessa máls og þessara mála fyrr og síðar. Það er út af fyrir sig mjög nýstárleg og athyglisverð aðferð hjá minni hl. í einum samtökum og hjá viðsemjendum við verkalýðssamtökin að fara að semja við minni hl. og taka hann til greina, en gera hins vegar ekkert með það, sem meiri hl. hefur fram að bera. Þetta er bæði nýstárleg aðferð frá hendi minni hl., að neita að sætta sig við þá afstöðu, sem tekin er á lýðræðislegan hátt og það er líka athyglisverð aðferð frá hendi þeirra, sem þarna þykjast vera að semja við viðkomandi samtök eða leita þeirra álits. Hitt er svo aftur annað mál, að hæstv. ríkisstj. hefur komið þannig fram gagnvart þessum mönnum, sem hafa reynzt henni eins og hlýðin hjú, að þeir taka nálega ekkert mark á því, sem þeir segja. Það er aftur annar kapítuli í málinu. Minni hl. í miðstjórn Alþýðusambands Íslands gerði það að skilyrði fyrir stuðningi sínum við frv., að fjár til niðurgreiðslunnar yrði aflað með niðurskurði á fjárl. Nú er það upplýst, að niðurgreiðslurnar eru a. m. k. um 100 millj. kr., en hæstv. forsrh. hefur ekki ýjað í þá átt, að það verði tekið meira með niðurskurði heldur en 40 millj. og eins og ég gat um í frumræðu minni, þá hefur sá flokkurinn, sem öllu ræður um þetta, lýst því yfir, að hann muni ekki leyfa svo til neinn niðurskurð. Þetta var fyrsta skilyrðið, sem þessi minni hl., sem virðist álíta, að hann hefði eitthvert vald til þess að semja um þessi mál fyrir verkalýðssamtökin, setti og vitanlega var ekki orðið við því. Sama er að segja um frestun á fjárfestingarframkvæmdum. Það eru engin líkindi til þess, að við þeim óskum verði orðið, og a. m. k. er engin trygging fyrir því, að svo verði. Þess var krafizt, að tekjuafgangur ríkissjóðs yrði notaður í þessar þarfir, sem ríkisstj. hefur skuldbundið sig til að svara. Jú, það hefur verið talað um, að 20 millj. yrðu teknar af 60 eða 70 millj. Þá er það skilyrði, sem er nú frekar spaugilegt, að niðurgreiðslurnar verði það miklar, að öruggt sé, að vísitalan 1. marz verði aðeins 202. Ég held, að þetta sé eiginlega það eina, sem er alveg tryggt í sjálfu frv. að verði gert, vegna þess að kjaraskerðingarráðstafanirnar koma ekki að neinu haldi fyrir hæstv. ríkisstj. og fyrir atvinnurekendur og aðra, sem á henni eiga að græða, nema þetta verði gert. En hitt datt þessum minni hluta ekki í hug, að setja það skilyrði, að niðurgreiðslunum yrði haldið áfram allan tímann til 1. sept. Það datt honum ekki í hug, vegna þess að það getur kostað peninga að standa við það loforð og það hefði getað tryggt það, að kjaraskerðingin hefði orðið minni þetta tímabil, en hún verður, ef ríkisstj. greiðir vöruverð ekki niður allan tímann. Um það skal ég ekkert fullyrða, hvort svo verður eða ekki, en fyrir því er a. m. k. engin trygging í frv. Þar höfum við ekkert annað en orð ríkisstj., sem er nú ekki sterkari á svellinu en það, að enginn veit hennar endadægur, hvort það ber að á morgun eða hinn daginn. Jú, það er rétt, að minni hl. fékk þá breytingu á frv., að atvinnuleysistryggingarnar mættu hækka bætur á sama hátt og aðrar tryggingar og þetta er náttúrlega sjálfsögð breyting. En þá einu aths. er við þetta að gera, að þetta er sjóður, sem verkalýðshreyfingin á sjálf og borgar sjálf allar bætur úr, svo að það verður ekki hægt að telja það sérstaka skrautfjöður í hatti hæstv. ríkisstj., þótt hún yrði við þessum tilmælum. Þá fór minni hl. fram á það, að kjaraskerðingarákvæði 2. málsgr. 6. gr. þessa frv., sem eru áreiðanlega mjög veruleg, þótt ekki hafi mikið verið rædd hér, yrðu felld niður, þ. e. a. s. það ákvæði, að vísitöluuppbót á laun verkamanna, sem stafar af hækkun á afurðaverði, sem leitt hefur af vísitöluuppbótum launþega, komi ekki til útborgunar. Ég held, að það sé alveg fullkomin ástæða til þess að athuga þetta atriði sérstaklega. Það var komið svo 1956, þegar verðfestingarlögin voru sett, að bilið á milli launa og landbúnaðarvöruverðs var orðið mjög mikið af þessum sökum, vegna þess að þetta ákvæði var þá í gildi, en það mun upphaflega hafa verið í gengisskráningarlögunum 1950. Sú hækkun á landbúnaðarvörum, sem átti að verða 1. sept. 1956 um 11.4%, hefði ekki fengizt uppi borin svo til að neinu leyti vegna þessa ákvæðis, þó að verkamenn hefðu ekki fallið frá neinum vísitölustigum, vegna þess að þessi hækkun var fyrst og fremst vegna verðlagsbóta, sem launþegar höfðu fengið og þessi staðreynd var ein af meginástæðunum fyrir því, að launþegasamtökin samþykktu verðstöðvunarlögin 1956, um 11.4%, hefði ekki fengizt uppi borin þetta bil á ný, svo framarlega sem vísitalan fer hækkandi og ég gæti vel trúað því, að þróunin yrði þannig, að þetta gæti munað fjölda vísitölustiga, áður en langt um líður. En ábending minni hl. Alþýðusambandsstjórnar varðandi þetta var ekki tekin til greina, vegna þess að hún þýddi eitthvað, hún þýddi eitthvað fyrir launamenn. Þá er það um nýju vísitöluna. Ég skal ekki á þessu stigi neitt dæma um það, hvort það er til bóta eða ekki að taka upp hina nýju vísitölu. Um það eru mjög skiptar skoðanir í verkalýðshreyfingunni og einmitt hjá þeim mönnum í samtökunum, sem mest hafa kynnt sér það mál. En hinu verður þó ekki á móti mælt, að það er samningsákvæði milli hvers einasta verkalýðsfélags í landinu og atvinnurekenda, eftir hvaða reglum vísitöluuppbót verði greidd og það er vitanlega hvers einstaks félags og þeirra atvinnurekenda, sem við það gera samninga, að meta það, eftir hvaða aðferðum þessi vísitala verði greidd. En ég verð að segja, að það hefði þó a. m. k. verið viðkunnanlegra fyrir minni hl. í Alþýðusambandsstjórninni að ganga svoleiðis frá þessu atriði, að ekki væri beint og sýnilegt tjón af, sem það þó er, þó að kannske sé ekki í mjög stórum atriðum. En það er nú svo með fleira í þessu frv., að um það má segja, að lítið dragi vesalan, en þarna er það sem sagt ákveðið í síðustu málsgrein viðkomandi greinar, að hálft vísitölustig skuli falla niður. Það er í hverjum einasta samningi hvers einasta verkalýðsfélags í landinu ákvæði um það, að hálft stig skuli hækkað. Þessi eina breyting telst mér til að geti þýtt a. m. k. 500–600 kr. fyrir verkamenn á ári. Þar sem eitt stig í hinni nýju vísitölu jafngildir alltaf tveim vísitölustigum í þeirri gömlu, þá getur sýnilega skakkað þarna um eitt stig á þessu. Þá setti minni hl. enn það skilyrði, að þess yrði gætt, að við álagningu útsvara yrði miðað við vísitölu 175. Ég hef nú sjaldan heyrt öllu broslegra skilyrði en þetta. Eins og það sé ekki sjálfgert, að hvert einasta bæjarfélag í landinu muni reikna með þeirri vísitölu, sem er lögbundin yfir árið. Það hefði verið eitthvað raunhæft í málinu, ef það skilyrði hefði verið sett, að útsvörin ættu að lækka hlutfallslega við launin. Það hefði verið eitthvert vit í því fyrir launamenn, ef slík ákvæði hefðu verið sett. En ég ætla t. d., að það verði lítil huggun fyrir launamenn í Reykjavík, sem fá á sig a. m. k. 30 millj. kr. útsvarshækkun, þó að borgarstjórinn í Rvík geti skýrt frá því, að það sé reiknað með vísitölunni 175. Ég ætla, að útsvörin komi jafnhart niður á menn fyrir því. Ég ætla svo ekki að fara út í öllu fleira af því, sem hv. 4. þm. sagði, a. m. k. ekki á þessu stigi málsins, það gefst ef til vill tækifæri til þess að ræða við hann eitthvað nánar síðar um ýmis atriði í þessu sambandi. Aðeins vil ég segja það, að óneitanlega hefði ég getað kosið varaforseta Alþýðusambands Íslands betra hlutskipti, en að standa hér uppi á Alþingi til þess að verja þetta frumvarp.



Herra forseti. Það er nú ósköp lítið ánægjulegt að endurtaka mikið af því, sem búið er að segja um þetta mál, enda mun ég sneiða hjá því, eftir því sem ég get og aðeins við þessa umræðu segja örfá orð að gefnu tilefni. Það eru fyrst og fremst ummæli hæstv. forsrh., sem gefa nú raunar varla tilefni til þess að ræða þau, en því meira vert að vekja athygli á þeim og það er eiginlega alveg nægilegt svar. Hann sagði: Ég er mér þess ekki meðvitandi, að af hálfu þingflokksins hafi ekki verið gert allt, sem í valdi hans stóð, til þess að stjórnarsamstarfið héldi áfram, og svo sagði hann: Ég tek það fram: af hálfu þingflokksins, annað er mér minna vitað um. - Ég ætla nú ekki að fara nánar út í þetta. Þetta segir alveg nægilega mikið, enda væri mér vitanlega ekkert fjær, en fara að lýsa stjórnarslitunum öðruvísi, en þau raunverulega bar að. Ég held, að það sé óþarfi að segja meira um þetta, nema tilefni gefist til, en þá væri auðvelt að gefa á þessu þær skýringar, sem enginn efast um, enda vitað. Í annan stað minntist hæstv. forsrh. á landbúnaðinn og sagði, að samningarnir við hann giltu fyrir árið og þess væri vænzt, að þeir létu kyrrt liggja árið út. Þetta fær vitanlega því aðeins staðizt, eins og maður veit um alla samninga, að sú forsenda, sem er fyrir samningunum, sé óbreytt. Það gera allir samninga á þann hátt, að fyrir þeim eru ákveðnar forsendur og forsendurnar fyrir því, að landbúnaðurinn fær ekki hækkun fyrr, en að hausti og verður að þola hækkanir yfir árið að miklu leyti, eru vitanlega þær, að aðrar stéttir voru látnar búa við þetta. Það var þá alveg ástæðulaust að taka t. d. útgerðarmennina út úr. Þeir urðu að búa við þetta allt árið áður og hvers vegna að taka útvegsmennina út úr og segja við þá: Þið fáið breytingar á þessu, ef það breytist, þá skal það tekið til greina og samningar teknir upp að nýju? Og jafnframt hefur það ekki heldur verið í samningum viðkomandi sjómönnunum, eins og það er núna. Ef sú verður reyndin, að ekki er hægt að halda þessu kyrru, þá fá báðar þessar stéttir, sem ekki fengu þessa hækkun áður, hækkanir á árinu á þriggja mánaða fresti svo að segja jafnóðum og hækkanirnar dynja yfir og um landbúnaðinn er þess vegna látin gilda önnur regla, en gildir um þessar stéttir. En það gilti sama regla um landbúnaðinn og þessar stéttir áður. Það er því ekki nokkurt réttlæti, sem mælir með því, að þessi stétt sé ein tekin út úr og látin búa við annað. Og þegar tekinn er vísitölugrundvöllur 100 1. marz, þá er það í alla staði óeðlilegt, að þeir séu látnir búa við önnur kjör en aðrar stéttir. Þegar vísitalan 100 er lögð til grundvallar, þá eiga þeir að vera eins settir og aðrar stéttir, og mælir engin sanngirni með því, að önnur regla gildi um þá nú, eftir að þessi nýmæli eru tekin upp viðkomandi útveginum og viðkomandi sjómönnum. Það mátti alveg eins segja við útvegsmennina: Við ætlumst til þess, að þið takið skakkann, sem verður á árinu,og bíðið, þangað til samningar verði gerðir næsta haust og sama mátti segja við sjómennina. Nú er hvorugt gert og þá ástæðulaust að taka eina stéttina út úr. Þetta finnst mér vera svo augljós rök, að hv. þd. hljóti að fallast á leiðréttingar á þessu atriði. Viðkomandi tekjuöfluninni kom nú ekkert fram nýtt frá hæstv. forsrh., og þarf því ekki að ræða það mál frekar. Það stendur óhaggað, það sem hefur verið sagt um þetta mál í hv. Nd. og þau ummæli, sem ég lét hér falla og gefur ekki tilefni til frekari umræðna að sinni. Ég hlustaði ekki nema á sumt af því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði um neitun Alþýðusambands Íslands, enda held ég nú satt að segja, að afstaða hv. 4. þm. Reykv. sé orðin svo skýr öll saman, að hún þurfi engrar skýringar við og það þurfi ekkert um hana að ræða. Það er vitanlega saga út af fyrir sig að greiða atkv. með því og jafnvel beita sér fyrir því í sínu eigin félagi, Múrarafélaginu, að ekki skuli gefið eftir eitt einasta vísitölustig og ekki skuli gefið eftir neitt af grunnkaupi, - samþykkja það sama á Alþýðusambandsþingi Íslands að sjálfsögðu í vissum tilgangi, sem hann vitanlega hefur sínar ástæður fyrir og falla svo frá öllu saman síðar, eins og nú er kunnugt. Það er vitanlega gert í ákveðnum tilgangi, sem hann telur sig hafa náð og ekkert er í sjálfu sér við að athuga. En það er miklu mennilegra að kannast við það, heldur en láta það liggja jafnljóst fyrir og það liggur fyrir öllum, sem um málið hugsa. Og þar kemur náttúrlega að því, sem hæstv. forsrh. sagði, að þingflokkurinn hefði staðið að þessu, - það stóð náttúrlega ekki allur þingflokkurinn að dýrtíðarráðstöfununum s. l. ár, en þar kemur að því, að þetta, sem er minna um kunnugt og ég sé ekki ástæðu til að ræða, er einn þátturinn í því, sem hv. 4. þm. Reykv. hefur manna mest beitt sér fyrir. Um það, að það hefði ekki verið gerð grein fyrir því á Alþýðusambandsþingi, hvernig við hugsuðum okkur að leysa málin, ég hefði ekki minnzt á það, því er fljótsvarað. Ég sagði áðan, að það gæti vel verið, að ég hefði ekki gert ýtarlega grein fyrir því, en ég fullyrði það, að á Alþýðusambandsþingi var eins góð grg. fram borin og frekast er unnt að bera fram af Jónasi Haralz og Alþýðusambandsþingið gat ekki farið í neinar grafgötur um það, hvernig gert var ráð fyrir að leysa málin, svo greinilega voru þau lögð fyrir. Hann lagði þau eðlilega mjög skýrt fyrir, bæði maður gagnkunnugur þessum málum, kunnugur öllum útreikningum og kunnugur því, sem hann taldi vera fært í þessu máli, sem hann allt saman setti fram á mjög skýran og skilmerkilegan hátt. Þegar hv. 8. landsk. talaði hér áðan, þá sagði hann m. a., og það er það eina, sem ég sé ástæðu til að svara í hans ræðu, að það hefði ekki gefizt tími til þess að ræða ágreininginn í ríkisstj., till. hefðu ekki einu sinni fengizt ræddar. Þetta er ekki rétt. Þetta hefur að vísu margoft verið sagt og hann hefur þetta sjálfsagt eftir einhverjum öðrum. Ég sé, að þetta hefur verið sagt í blöðum. Þetta er ekki rétt. Það var sagt 29. nóv., að liti út fyrir og væri í raun og veru auðséð, að ríkisstj. yrði að segja af sér. En það var beðið eftir tillögum frá Alþb. og þær voru lagðar fram, og ég fullyrði það, að þær voru í engu efnislega öðruvísi en till. Alþýðusambands Íslands, m. ö. o. neitun á því að falla frá nokkru af grunnkaupi eða vísitölu, alger neitun á því. Og það er eitt af því leiðinlega við íslenzka pólitík og er sjálfsagt margt óskemmtilegt við pólitík alls staðar, en það er þetta að þurfa að vera að deila um hluti, sem liggja alveg ljóst fyrir. Þarna var ágreiningur milli Framsfl. og Alþb., og það kom fram í þessum umræðum, að hann væri ekki brúanlegur. Það var ekki hægt að taka 5 mánuði til þess að ræða málin, eins og var á árinu 1958 og þess ber að geta, að á seinasta degi lögðu ráðherrar Alþfl. fram tillögur, sem voru að mörgu leyti svipaðar till. Framsfl. og það var um það spurt, hvort það væri hægt að ræða það í ríkisstj., að gengið yrði inn á tillögur eitthvað svipaðar till. Framsfl. og Alþfl., og þessu var neitað. Það má náttúrlega segja það, um það má alltaf deila, að ríkisstj. hefði átt að setjast á rökstóla og sitja svo og svo lengi, til þess að reyna að ná samkomulagi. Til þess var enginn tími, þar sem liðið var að áramótum og yfirvofandi var stöðvun flotans, og varð þess vegna að reyna aðrar leiðir. En það er það leiðinlega að þurfa að vera að deila um það og ætti nú ekki að þurfa að vera að deila um það héðan af, - þetta var ágreiningurinn og hann hefur komið fram ekki einu sinni, heldur hundrað sinnum í blöðum Alþb., í umræðunum hér á þingi og er uppistaðan í öllum þeirra ádeilum, m. a. hörðum ádeilum á Framsfl. Hitt má svo aftur deila um og það er einnig gert, - það má deila um það, hvort við í Framsfl. höfum verið of varfærnir í okkar till., viljað hafa vaðið of mikið fyrir neðan okkur. Um það má deila. En um það er enginn vafi í okkar hug, að við erum alveg ófáanlegir til þess að miða við það, þó að komi mikil aflahrota á einu ári og segja sem svo, að það sé alveg víst, að það komi aftur o. s. frv. Margt fleira má ræða um í því sambandi. Við erum alveg ófáanlegir til þess. Um þetta má vitanlega deila. En um hitt verður ekki deilt, hver ágreiningurinn var, enda er það komið skýrt fram, komið svo skýrt fram, að það ætti ekki að þurfa að vera að eyða frekari orðum að því. Ég sagði í upphafi þessa máls, að það væri leiðinlegt eða óskemmtilegt verk að endurtaka mikið af því, sem margbúið er að segja í þessu máli, þó að það hafi verið sagt í hv. Nd. eða einhvers staðar annars staðar og ég get látið þetta nægja að sinni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. 8. landsk, lét þess getið í sinni ræðu áðan og lagði mikinn skapþunga í, að sér þætti það einkennileg notkun á lýðræðinu, að minni hlutinn í Alþýðusambandsstjórn taki að sér að vera samningsaðili við ríkisstjórnina fyrir hönd verkalýðssamtakanna. Af þessu gefna tilefni vil ég aðeins lýsa því yfir, að minni hlutinn í Alþýðusambandsstjórn hefur ekki staðið í neinum samningum við hæstv. núverandi ríkisstj. Það, sem ég átti við áðan, þegar ég var að bera saman, hvaða tillit væri tekið til tillagna, sem fram hefðu komið, þá var það aðeins vegna þess, að það komu fram tvær tillögur í Alþýðusambandsstjórn, það ætla ég okkur, þótt í minni hluta séum, leyfilegt, og eins hitt, að það vill nú svo til, að einn af þessum fjórmenningum, ég sjálfur, á sæti í þingflokki Alþfl. og hef haft aðstöðu þar til að láta mínar skoðanir í ljós, rétt eins og ég gerði í miðstjórn Alþýðusambandsins. Það er því alger rangtúlkun, að minni hlutinn í miðstjórn Alþýðusambandsins standi fyrir hönd verkalýðssamtakanna í nokkrum samningum. Við höfum að sjálfsögðu beygt okkur fyrir þeirri ályktun, sem samþ. var þar með meiri hluta atkv., þannig að það er sú ályktun, sem fer frá miðstjórninni. Hins vegar hefur sambandsskrifstofunni, framkvæmdastjóra og starfsmönnum Alþýðusambandsins þótt rétt að láta það minnihlutaálit koma fram, sem kom þar fram. Þetta álít ég að nægi til þess að svara þeim mikla hita, sem hv. þm. lagði í þær röksemdir og sleggjudóma, sem hann fór með hér, bæði í minn garð og annarra Alþfl.manna. Hann sagði undir lokin í ræðu sinni, að hann hefði kosið varaforseta Alþýðusambands Íslands betra hlutskipti, en að standa hér uppi og verja þetta frv. Ég verð nú að segja, eftir að hafa setið hér í hv. þingdeild með þessum ágæta þm. og séð hann styðja þvert ofan í meirihlutasamþykki verkalýðssamtakanna á s. l. vori þær ráðstafanir, sem þá voru gerðar, að þá tel ég, að hvorugur öfundi hinn af sínu hlutskipti. Hv. þm. Str. (HermJ), fyrrv. forsrh., kom hér inn á afstöðu mína, eins og ég gat um í minni ræðu og raunar er endurtekning á því, sem hv. 1. þm. S-M. (EystJ) og 7. þm. Reykv. (HV) höfðu um þessa afstöðu mína í Nd., endurtók það hér, þótt með nokkuð hóflegri orðum vær, og taldi, að ég hefði beitt mér fyrir því í Múrarafélaginu og á Alþýðusambandsþingi, að farin yrði þveröfug stefna við það, sem hér er lagt til. - Ég vil ekki teygja tímann á því hér að endurtaka mikið af því, sem ég sagði áðan, en hv. þm. var ekki viðstaddur þá ræðu, að maður gæti séð. En þar skýrði ég skýrt og greinilega frá því, hverjar aðstæður voru fyrir hendi, þegar fyrrv. ályktanir voru gerðar og ég veit, að hv. þm. Str. er sá drengskaparmaður, að hann minnist sinna eigin orða um það við okkur fjórmenningana frá A. S. Í. sem hann kvaddi á sinn fund um þessi mál, þá sagðist hann af ástæðum, sem við skildum, ekki geta sagt, hverjar yrðu endanlegar tillögur þáverandi ríkisstj. í efnahagsmálunum, um það væri ekki samkomulag. Það ætla ég að vona að hann standi við. Um ræðu hans og Jónasar Haralz á Alþýðusambandsþingi er það rétt, að Jónas Haralz skýrði mjög glöggt og greinilega frá ástandinu, eins og hann taldi að það væri, og benti á ýmsar leiðir, sem til greina gætu komið. En hann gat ekki frekar en hæstv. þáverandi forsrh. sagt, hvernig sú endanlega leið, sem ríkisstj. kynni að fara yrði, eða samkomulag næðist um að lokum. Það var í þessu óvissuástandi, sem fyrrverandi ályktanir voru gerðar. Ætla ég þá að vona, að það sé skýrt, hvers vegna sú afstaða var þar tekin til mála, bæði á sambandsþingi og í margnefndu Múrarafélagi um þessa hluti. Að öðru leyti tel ég mig ekki þurfa að svara því, sem hér hefur fram komið, umfram það, sem ég gerði beint og óbeint í ræðu minni áðan.



Ég skal ekki fara út fyrir þann ramma, sem þingsköp ákveða um það, að menn megi bera af sér sakir. Það eru aðeins tvær setningar. Hv. 4. þm. Reykv. (EggÞ) ber það á mig, að ég hafi staðið hér upp á Alþ. í fyrravor og varið efnahagslögin þá þvert ofan í samþykktir alþýðusamtakanna, þar sem ég hef gegnt trúnaðarstörfum. Ef það er ekki á móti þingsköpum, þá lýsi ég hv. 4. þm. Reykv. hreinan ósannindamann að þessu. Í fyrsta lagi stóð ég hér aldrei upp á Alþ. til þess að verja efnahagslögin á s. l. vori, en ég greiddi atkv. um þau í samræmi við þá samþykkt, sem löglega kosin nefnd af Alþýðusambandsþingi, sem hafði verið falið að fara með efnahagsmálin á milli þinga, hafði gert.



Ég vil aðeins út af þessum ummælum 8. landsk. taka það fram, að þegar ég á við meiri hluta samtakanna, eins og ég sagði áðan, þá á ég við þann meðlimafjölda Alþýðusambandsins, sem stóð að baki þeim fulltrúum í 19 manna nefndinni, sem greiddu atkvæði um þessi mál.