Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við getum sagt, að í þessu frv., sem hér liggur fyrir, séu fjórar breytingar á því fyrirkomulagi, sem aðallega gilti áður. Fyrsta breytingin er sú, að breytingin, sem við gerðum í vetur á lögunum um ræktunarsjóðinn og voru lög nr. 101 frá 10. des. 1954, hefur verið tekin upp í þetta frv. Þetta hefur verið gert í Nd., og við erum samþykkir þessu hér í Ed. Ég hef oft áður látið það álit mitt í ljós, að ég teldi mjög óheppilegt, að sama þingið samþykkti með tveimur lögum breyt. á sömu eldri lögum. Hér verður það ekki, lögin verða aðeins ein; þau fyrri eru hér með felld úr gildi. Önnur breytingin er sú, að í frv. í vetur var gert ráð fyrir því, að lán og styrkur úr ræktunarsjóði mættu vera allt að 60% af kostnaðarverði viðkomandi jarðarbótar. Síðan hefur það skeð, að hækkaður hefur verið styrkurinn á skurðgröfuskurðina sérstaklega og þeir þar með ekki getað komið til greina til lántöku við Búnaðarbankann. Þessu er þarna breytt og leyft, að þegar skurðgrafnir skurðir eiga í hlut, megi lánin vera allt að 85% af kostnaðarverðinu, sem þýðir, að þá yrði lánið raunverulega 20%. Þriðja breyt. er sú, að útlánsvextir úr sjóðnum eru hækkaðir úr 21/2% í 4%, og er það gert af tveimur ástæðum, þeirri annarri, að vaxtafótur í landinu er gerbreyttur frá því, sem hann var, þegar þessir 21/2% vextir voru ákveðnir, og hins vegar, að ræktunarsjóðurinn hefur orðið að taka lán til að fullnægja lánsþörfinni nokkurn veginn, og það eru lán með miklu hærri vöxtum. Til þess þess vegna að reyna að stuðla að því, að vaxtamismunurinn verði ekki eins mikill, eru vextir hækkaðir. Þrátt fyrir það eru þau lán, sem ræktunarsjóðurinn hefur orðið að taka og lánað síðan aftur út með 21/2%, það há, að ekki eru neinar líkur til þess nú þegar og enn þá síður þegar lengra líður, að hann geti greitt vaxtamismuninn af eigin fé. Þess vegna er það framlag, sem ríkissjóði er ætlað að leggja bankanum, sem var 1/2 millj. á ári, hækkað upp í 1.6 millj. Með því er nokkurn veginn sýnt, að bankinn fyrst um sinn og eitthvað næstu árin getur staðið undir vaxtamismuninum. Þetta eru þær breytingar, sem í þessu frv. felast, og n. er öll sammála um að leggja til, að það verði samþykkt.



Herra forseti. Þetta frv. hefur tekið nokkrum breytingum í hv. Nd. Tel ég víst, að hv. þm. hér í deild hafi kynnt sér þær breytingar. Skal ég því ekki a.m.k. fara langt út í það, en ef til vill síðar nefna sumar af þeim breytingum. En þess hefur ekki verið gætt, þegar frv. var samþ. í Nd., að það er orðin breyting á héraðaskipun, að Kópavogur eða Kópavogshreppur er orðinn kaupstaður eða Alþingi a.m.k. búíð að samþykkja lög um það, að hann skuli verða kaupstaður, og þarf að taka tillit til þess í þessu frv. Þess vegna ber menntmn. fram brtt. á þskj. 741 um að laga þetta að í staðinn fyrir „Kjósarsýsla“, sem er 2. tölul. í 2. gr., komi: Kópavogskaupstaður og Kjósarsýsla, - og svo í 3. gr., þar sem er talað um staðsetningu héraðsbókasafna og stendur „Kópavogur“, þá komi í staðinn: Kópavogskaupstaður. Af nýmælum, sem hv. Nd. hefur sett inn í frv., er helzt að nefna, að ákveðið er, að sýslusjóður greiði til hreppsbókasafna 3 kr. á íbúa hreppsins. Þetta var ekki áður. Og tillag ríkissjóðs, sem ákveðið er í 13. gr., síðari málsgr., er hækkað úr 10 kr. í 20 kr. Smábreytingar eru fleiri, sem ég vil ekki eyða tíma til að minnast á. Það er því nú till. menntmn., að frv. verði samþ. með breyt. á þskj. 741.



Lög um veitingu ríkisborgararéttar hafa í þau tæp 13 ár, sem liðin eru síðan ég kom hingað fyrst á þing, oft lent í hinu mesta öngþveiti, og ég man a.m.k. 3 þing, þar sem frv. hafa annaðhvort dagað uppi eða verið felld, vegna þess að deildirnar gátu ekki komið sér saman um reglur, sem skyldi fara eftir í sambandi við veitingu ríkisborgararéttar. Hv. Ed. hefur alltaf verið miklu íhaldssamari í þeim efnum en hv. Nd., og ég tel það rétt, því að ég álít, að ríkisborgararétturinn sé einhver dýrmætasta eignin, sem við Íslendingar eigum, og við eigum ekki að láta hann til annarra þjóða manna, nema þeir hafi sýnt, að þeir séu verðir þess. Ef maður líkir þjóðinni við stórt heimili, þá var það siður, a.m.k. í gamla daga, á góðum heimilum að taka fósturbörn. Það var látið vel að þeim, þeim var veitt atvinna og hinn bezti viðurgerningur. En það var undantekning, ef þau voru gerð að kjörbörnum. Ég skoða það, ef þessari samlíkingu er haldið, að veita manni ríkisborgararétt sama og að gera hann að kjörbarni íslenzka þjóðfélagsins, og vil ég þess vegna gera talsvert miklar kröfur til þess manns. Á þessu þingi hefur samizt svo um milli hv. allshn. Nd. og hv. allshn. Ed., að n. hafa komið sér saman um sameiginlegar reglur, sem ég að vísu álit ekki nægilega strangar, en get þó eftir atvikum sætt mig við. Þær eru teknar upp í nál. allshn. Nd. á þskj. 472, og með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að telja höfuðatriðin úr þeim upp. Þar segir: „Var talið æskilegt, að þær yrðu á þessa leið: Það skyldi ófrávíkjanlegt skilyrði, að umsækjandi hafi gott orð um alla hegðun og framkomu að áliti valinkunnra manna. Einhleypir menn hafi átt hér lögheimili í 5–10 ár, og fari um árafjöldann nokkuð eftir þjóðerni umsækjanda (Norðurlandabúar 5 ár). Íslenzk kona, sem misst hefur ríkisfang sitt við giftingu, en hjónabandinu er slitið, fær borgararétt, þegar hún hefur öðlazt hér á landi heimili og ákveður að vera hér áfram. Erlendur ríkisborgari af íslenzku foreldri, sérstaklega ef hann á Norðurlandabúa að öðru foreldri, fái ríkisborgararétt eftir þriggja ára búsetu. Maður (eða kona), sem kvænist (eða giftist) íslenzkum ríkisborgara, fái borgararétt eftir 3 ár frá giftingu, þó þannig, að sá, sem borgararéttinn hefur fyrir, hafi haft hann a.m.k. í 3 ár.“ Þetta eru þær reglur, sem nefndirnar hafa myndað sér til að fara eftir núna, en auðvitað er Alþ. heimilt hvenær sem er að víkja frá þessum reglum, því að þær eru ekki lögbundnar, hafa þær strangari eða draga úr þeim, en það vona ég að ekki verði. Hv. Nd. hefur farið nákvæmlega eftir þessum reglum í frv. sínu. Þar hafa þó slæðzt inn tvær villur. Önnur er sú, að nr. 57 í frv., eins og það kemur frá Nd., Bernadotte van der Poel, karmelnunna í Hafnarfirði, er farin af landi burt og kemur því ekki til greina lengur. En af misskilningi féll aftur niður úr frv. önnur karmeinunna, de Zeeuw, sem tekin er í stað hennar. Þetta er ekki annað en leiðrétting. Í öðru lagi hafði fallið niður hjá hv. Nd. Færeyingur, Tórbjörn Andreasen, sem uppfyllir öll þau skilyrði, sem nefndirnar hafa sett, og hefur því aðeins fallið niður af misgáningi. Af þessum ástæðum verður að senda frv. aftur til Nd. En úr því að það verður gert, þótti okkur rétt að taka inn í það hjón, þar sem ungverskur maður er giftur íslenzkri konu. Þau uppfylla sömu skilyrðin, en umsóknirnar bárust ekki fyrr en eftir að málið fór úr Nd. En ég vil taka það skýrt fram, að n. er mjög á móti skapi og mun ekki framvegis sætta sig við það, að verið sé að dengja umsóknum um ríkisborgararétt inn til hennar alveg til síðustu stundar. Það þarf að gera mönnum það ljóst, sem vilja sækja um ríkisborgararétt, að umsóknir séu komnar til dómsmrn. áður en Alþ. kemur saman eða a.m.k. áður en ríkisborgararéttarfrv. fer úr fyrri deildinni. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Allir nm. eru sammála, og ég vil leyfa mér að leggja til, að hv. d. samþykki frv. með þeim breytingum, sem n. stingur upp á.



Herra forseti. Í nál. hv. allshn. stendur: „Ýmsir nefndarmenn hefðu viljað gera breytingu á 2. gr. frv. í samræmi við brtt. Gylfa Þ. Gíslasonar o.fl. á þskj. 498, en vilja ekki tefla frv. í tvísýnu með því að bera hana fram nú, þar eð mikill ágreiningur er um hana í hv. Nd.“ Ég verð að lýsa óánægju minni yfir því, að þeir nm., sem álitu þessa brtt. réttmæta, skyldu ekki taka hana upp, og mér finnst það ekki vera frambærileg ástæða, úr því að frv. er sent til hv. Nd. hvort sem er, að bera við ótta við þá deild. Ed. hefur alveg fullan rétt til þess að láta skoðun sína koma fram, og þá er alveg eins mikil ástæða fyrir Nd. til þess að tefla frv. ekki í tvísýnu, ef slík till. hefði verið samþ. hér, með því að senda það aftur hingað. Ég sé ekki, að hv. Ed. þurfi ætíð að láta í minni pokann eða móta afstöðu sína af því, hvað Nd. vill vera láta. Ég álít, að þessi brtt. Gylfa Þ. Gíslasonar sé ákaflega sanngjörn. Eins og menn kannske muna, er hún aðeins um það, að þeir útlendingar, sem öðlast ríkisborgararétt, fái að halda nöfnum sínum sjálfir, en að börn þeirra verði að taka upp íslenzk heiti. Ég er ekki við því búinn að samþykkja 2. gr. frv., býst við, að ég nú við þessa umr. greiði atkvæði á móti henni, en geri jafnvel við 3. umr. tilraun með svipaða brtt. og þá, sem er á þskj. 498. Mér finnst ákaflega hart aðgöngu fyrir þessa menn að þurfa að breyta nafni sínu, kannske rosknir. Nafn mannsins er svo að segja hluti af honum sjálfum, og það er eiginlega eins og að týna sjálfum sér að þurfa að breyta nafni sínu. Mér finnst það ekki, eins og hv. frsm. (LJóh) var að tala um, að þjóðin gerði þessa menn að kjörbörnum sínum, - mér finnst ekki neitt sérstaklega vel tekið á móti þeim með því að kúga þá til að breyta nafni sínu. Það er undarlegt, að það skuli þá ekki fylgja að banna ættarnöfn á Íslandi. Nú sitja hér menn á Alþ., sem bera ættarnöfn, og það hefur enginn neitt við það að athuga, og meira að segja sá maður, sem mest mun berjast fyrir þessu í þinginu, notar ættarnafn. Ég held, að ef menn vilja halda svo fast í þetta, þá ætti að banna ættarnöfn á Íslandi alveg. Það er ekkert meira fyrir Íslendinga að leggja niður ættarnafn heldur en þá, sem öðlast ríkisborgararétt.



Herra forseti. Frv. þetta hefur tekið allmiklum breytingum, frá því að það var lagt fyrir hv. Alþ., og hef ég út af fyrir sig ekki mikið við þær breytingar að athuga. Mér er ljóst, að það hlýtur ætið að verða álitamál, hvaða reglur skuli gilda um veitingu ríkisborgararéttar, og fellst á, að það er vinningur út af fyrir sig, ef allshn. beggja deilda koma sér þó saman um einhverjar reglur, þó að mér sé hitt ljóst, að fastmótaðar reglur í þessum efnum eiga ekki við til hlítar, vegna þess að hér hljóta ætíð að verða mörg áhorfsmál. Einmitt þess vegna eru ekki settar almennar reglur í lögum, og stjórnarskráin mælir fyrir um, að Alþ. eigi að taka um þetta ákvörðun hverju sinni, vegna þess að það er talið svo mikilsvert, hverjir fái réttinn, að Alþ. eigi sjálfstætt að gera upp hug sinn um hvern einstakan umsækjanda. Það breytir ekki því, að það er mikill kostur og enda nauðsynlegt að hafa reglur til þess að styðjast við í því mati. Ég verð þó að varpa fram þeirri spurningu, hvort nefndirnar hafi raunverulega kannað það, sem fram kom hjá hv. frsm., að allir þeir menn, sem hér eru taldir, hafi gott orð.  Ég gerði tilraun um það í samræmi við umræður, sem höfðu farið fram á Alþ. áður, að láta auglýsa á s.l. sumri, að þeir, sem vildu koma til greina um það að verða að tillögum ríkisstj. ríkisborgarar með lögum, sem sett yrðu á því þingi, sem nú stendur, yrðu að hafa gefið sig fram fyrir tiltekinn tíma. Það voru ekki mjög margir, sem sóttu innan þess tíma, og ég hef grun um, að hv. nefndir hafi tekið menn alveg án tillits til þess, hvort þeir höfðu sótt fyrir þann tíma eða ekki, og í raun og veru alveg sleppt fram af sér athugun á einstökum umsækjendum umfram það, að hin formlegu vottorð séu í lagi, sem alls ekki segja það, sem hv. frsm. skaut hér fram í og virtist ætla að þau segðu. En ég játa, að í mörgum tilfellum þekkja einstakir þm. meira og minna til þessa fólks, svo að þeirra umsagnir og þekking er alveg eins góð og vottorðagjafir einhverra manna úti í bæ, ef svo mætti segja. En þó er ég hræddur um, að hér sem of oft ella komi töluvert áróður til greina, en ekki hlutlaus athugun. Þessum almennu athugasemdum vildi ég nú varpa fram. Ég er ekki að leggjast á móti þeim breytingum, sem frv. hefur tekið, og eftir því sem á stendur, er enginn maður í þessu frv. nú, sem ég mundi telja frágangssök að veita ríkisborgararéttinn. Til flestra þeirra þekki ég alls ekki og get ekki gert mér neina grein fyrir þeim. En ég vildi þó benda á þessi atriði, úr því að ég tók hér til máls, og ég verð að játa, að mér finnst það vera nokkuð ríflegt, ef 70 manns ættu árlega að fá ríkisborgararétt.  Það, sem kom mér sérstaklega til að tala, voru ummæli hv. 1. þm. Eyf. (BSt) út af 2. gr. frv. Ég get tekið undir það með honum, að ég tel það óviðurkvæmilegt, að þessi hv. d. lúti ráðum hv. Nd. og láti hana, ef svo má segja, setja stólinn fyrir dyrnar um afgreiðslu mála, þó að fram hjá hinu verði aldrei komizt, að menn hafi það nokkuð í huga varðandi aðgerðir sínar og breytingar, hvað líklegt sé til framgangs, og nenni ekki að vera í deilum út af minni háttar atriðum, ef þau eru vonlaus um framgang. Um þá breytingu, sem hann ræddi, veit ég ekkert, hvort þannig stendur á, og er því ókunnugur. Hins vegar verð ég að segja, að ef menn á annað borð vilja láta gera slíka nafnabreytingu sem hér um ræðir, þá finnst mér sjálfsagt, að hún komi til greina strax, en ekki bara í öðrum lið. Ég heyrði það, að mjög hefði verið haft á orði í hv. Nd., að óviðurkvæmilegt þætti okkur, ef maður eins og Stephan G. Stephansson hefði verið látinn breyta um nafn, þegar hann varð ríkisborgari í öðru landi. Nú stendur einmitt þannig á, að þessi maður breytti sínu gamla íslenzka nafni. Hann breytti því að vísu ekki á þann veg, sem var talað um í Nd., en hann breytti því og færði það til landssiðar í því landi, þar sem hann settist að, svo að þar var nákvæmlega það sama á ferðum, að vísu lögþvingunarlaust, eins og menn hér hafa talið rétt að gera með lagaboði. Sú röksemd er því einna hlálegust af öllum röksemdum, sem ég hef heyrt, vegna þess að hún snýst beint á móti þeim málstað, sem hún var færð með. Það er alkunnugt, að ef menn setjast að í öðrum þjóðlöndum en þeir hafa verið í, verða þeir, áður en langar stundir líða, yfirleitt að færa nöfn sín til þess, sem siður er í því landi. Við Íslendingar vitum, ef við förum með konum okkar úr landi, að það er enginn okkar, sem hefur kjark til þess, þegar komið er út fyrir landsteinana, að láta konuna halda sínu rétta nafni þar, heldur verður að færa það til þess síðar, sem þar tíðkast, að kenna hana við föðurnafn okkar.  Reglan er samt þessi óumdeilanlega, og mér fannst hv. frsm., sem annars taldi þessa reglu, sem sett hefur verið, heldur óheppilega, þó að hann vildi ekki leggja í að breyta henni, alveg sanna það, að hún væri nauðsynleg, með því að hann var að reyna að lesa hér upp nafn á einum hinna væntanlegu ríkisborgara og gat ekki gert það betur en með því að stafa nafnið, því að hann gat ekki með nokkru móti komið því saman eða komið því út fyrir sinn tungubrodd, sem ræður við íslenzkt mál, en ekki erlent. Ætli það sé ekki svo með einhverja fleiri hér? Einhverja Ungverja virtist mér ég sjá, sem ég veit ekki alveg hvernig til tækist að nefna á íslenzku. Ég vil þess vegna efnislega, ekki fyrst og fremst af tillíti til hv. Nd., heldur efnislega, mæla á móti þeirri breytingu, sem hv. 1. þm. Eyf. vildi fram koma. Mér finnst, að hún sé til ills. Það er líka alger misskilningur hjá honum, að hv. 3. þm. Reykv. (BÓ), sem hefur haft forustu um að koma þessu máli í skaplegt horf í Nd., hafi ættarnafn.  Hitt verðum við svo að játa, að nafnalögin íslenzku eru að ýmsu leyti orðin úrelt og eru ekki framkvæmanleg, vegna þess að það mundi vera talið óviðurkvæmilegt að beita refsingum til þess að svipta suma þá menn ættarnöfnum, sem þau hafa tekið upp í bága við lögin. En það er sitt hvað í raun og veru, hvort menn hafa ættarnöfn, sem eru með íslenzku sniði, eða hvort menn halda þeim útlendu ónöfnum, sem við sjáum, þegar við lesum þennan lista. Það er alveg sitt hvað. Einmitt vegna þess, að nafnalögin eru orðin úrelt og lítt framkvæmanleg, hef ég fengið nokkra lærða og hæfa menn til þess að taka að sér að endurskoða þau lög og vonast til þess að geta lagt fram frv. um ný nafnalög fyrir næsta Alþingi. Gæti það þá vonandi, ef það verður slíkt, að menn geti fellt sig við það, sem ég þori auðvitað ekki að segja, orðið leiðbeining og til stoðar um afgreiðslu slíkra mála sem þessa í framtíðinni. En úr því að Alþ. er búið að taka upp þennan hátt, sem í 2. gr. þessa frv. segir, nú um nokkurra ára bil, þá finnst mér með öllu ástæðulaust að hverfa frá þeim sið, eins og nú standa sakir.



Herra forseti. Ég verð að biðja deildina afsökunar á því, að ég gleymdi í framsögu minni að minnast á 2. gr., sem aths. var gerð við í nál. okkar á þskj. 735. Eins og sást á ræðu hæstv. dómsmrh., eru hér skiptar skoðanir um þetta. Hann vill halda þessari reglu, sem verið hefur. Hv. 1. þm. Eyf. vildi aftur á móti eins og sumir nm. færa þetta í annað horf og þá í meira samræmi við brtt. í Nd. á þskj. 498. Ég átti tal um þetta við frsm. allshn. Nd., hv. 1. þm. Árn. (JörB), að við hefðum e.t.v. hug á að breyta þessu, og ég er alveg sammála báðum hv. ræðumönnum um það, að auðvitað á þessi d. að fara sínu fram og hefur gert það og er alls óhrædd við að gera það, en það geta verið ástæður til að víkja frá smáatriðum, ef hætta er á að setja höfuðatriði máls í hættu. Till. Gylfa Þ. Gíslasonar og fleiri í Nd. var felld þar við nafnakalli með 18 atkv. gegn 13, og frsm. n. sagði mér, að ef við breyttum þessu í Ed., þá mundi það leiða til þess, að frv. færi ekki í gegnum d., og þá yrði það annað árið, sem engin lög um veitingu ríkisborgararéttar yrðu samþ. Ég álít því, þar sem ekki var upplýst um skoðun d. í þessum efnum, að ekki væri rétt að stofna höfuðatriði málsins í hættu, að veita mönnunum þessi réttindi, út af atriði, sem að vísu er nokkuð mikilvægt, en er þó aukaatriði í því sambandi. Viðvíkjandi því, sem hæstv. dómsmrh. sagði, að 70 manns væru í frv., þá vildi ég benda á það, sem einhver skaut fram í ræðuna, að það kemur auðvitað til af því, að í fyrra var engum veittur ríkisborgararéttur vegna ágreinings milli d. En ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir það og ég vildi óska þess, að sú regla kæmist á, að menn yrðu að sækja um ríkisborgararétt til dómsmrn. Ég játa það, að við höfum í flestum tilfellum látið okkur nægja umsögn sakadómara og umsögn bæjaryfirvalda um, að umsækjandinn hefði hvorki orðið fyrir því að lenda undir manna höndum né sætt ákæru eða refsingu fyrir nokkurt lagabrot, og um það, að hann hefði ekki orðið til byrðar fyrir sveitarfélagið. Í mörgum tilfellum eru þó meðmæli frá ýmsum mönnum, sem við þekkjum meira eða minna. Ég vil taka undir það með hæstv. ráðh., að það ætti ekki að veita þessi réttindi mönnum, nema þeir hefðu sérstaklega gott orð á sér og þá væri búið að sannprófa í þessum efnum, því að við erum ekki einungis að veita þeim meiri rétt en þeir fá í flestum öðrum löndum vegna okkar þroskuðu tryggingalöggjafar, heldur getum við átt á hættu, að þessir menn fari til annarra landa sem íslenzkir ríkisborgarar. T.d. í Bandaríkjunum mun lítil fyrirstaða á því, að Íslendingur fái landvistarleyfi. Það kom fyrir hér fyrir nokkrum árum, að þýzk kona, sem hafði dvalið hér, sótti um íslenzkan ríkisborgararétt og lét þess jafnframt getið, að hún gerði það ekki til að setjast hér að og væri því engin hætta á að veita henni hann; hún mundi ekki verða þjóðinni til byrðar, heldur væri ætlunin eingöngu að komast til Bandaríkjanna á íslenzkum kvóta. Auðvitað fékk hún ekki ríkisborgararétt. Viðvíkjandi nöfnunum skal ég rétt taka það fram út af ræðu hv. 1. þm. Eyf., að það var ekki heppileg samlíkingin hjá honum, eins og hæstv. dómsmrh. raunar tók fram, því að einmitt þegar maður gerist kjörbarn einhvers, þá tekur hann upp nafn hans, en ekki fyrri foreldra sinna. Annars eru skiptar skoðanir um þetta, og við hugsuðum okkur vegna þess, hve áliðið væri þingtímans, að taka þetta mál upp á næsta þingi, og ef meiri hluti þm. væri fyrir því að breyta 2. gr. frv. á einhvern hátt, þá væri hægt að láta þau lög verka aftur fyrir sig, því að það er ekki svo mikið, sem í húfi er. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, því að mjög er liðið á fundartímann.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, og þær ráðstafanir, sem á að gera samkvæmt því, eru án efa stærsta átakið, sem til þessa hefur veríð gert í húsnæðismálum þjóðarinnar, og er bæði frv. og aðrar ráðstafanir, sem þegar hafa verið gerðar í sambandi við það, afleiðing af þeim samningi, sem gerður var á milli stuðningsflokka stjórnarinnar, um leið og núverandi ríkisstj. var mynduð. Frv., eins og það var lagt fyrir þingið, fylgdi mjög ýtarleg grg. með skýringum á frv. og áætlunum og alls konar upplýsingum; auk þess talaði hæstv. félmrh. hér við 1. umr. málsins, þegar frv. var lagt fyrir deildina, og skýrði frá efni þess. Ég mun því algerlega sleppa því að tala um málið almennt. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar, kynnt sér það rækilega og rætt það, og eins og nál. á þskj. 727 ber með sér, klofnaði n. Hv. 4. þm. Reykv. (HG) skilar séráliti og mun gera grein fyrir sinni afstöðu, en við hinir nm. leggjum til, að frv. verði samþ. með einni breytingu við 1. gr., sem prentuð er í nál. á þskj. 727. Brtt. fjallar um það að umorða 1. gr., en þó er ekki gerð breyting frá því, sem frv. var, nema um eitt atriði; það er kannske hægt að segja tvö atriði. Í staðinn fyrir að í húsnæðismálastjórninni áttu að vera 3 menn samkv. frv., leggur n. til, að það verði 5 menn í þessari stjórn. Er þessi till. n. gerð samkv. tilmælum hæstv. félmrh. En svo bætir n. því við, að einn af þessum mönnum skuli vera skipaður samkv. tilnefningu Landsbanka Íslands. Þetta mun í sjálfu sér ekki vera mikil breyting, því að mér skilst og n. skildist það vera samkomulag við Landsbankann, að hann fengi að ráða einum nm., en þá þótti okkur nm. í meiri hl. réttara að taka þetta beinlínis fram í lögunum og í raun og veru ástæðulaust að gera það ekki, þar sem þetta muni vera ætlunin. Einnig má benda á það, að þó að það sé samkomulag á milli Landsbankans og núverandi hæstv. ríkisstj., þá getur komið önnur ríkisstj., sem ekki teldi sig bundna af þessu, og er þá réttara að hafa þetta tiltekið í lögum. Málið er þess vert, að um það hefði verið rætt meira en ég hef gert hér, en þar sem fundartíminn er afskammtaður, en hins vegar liggur á að afgreiða þetta mál, þá læt ég þessi orð, sem ég nú hef sagt, nægja.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umræðu, var borið fram í hv. Nd. og fór óbreytt í gegnum umr. þar, enda mælt einróma með því af þeim fjórum menntamálanefndarmönnum þar, sem þátt tóku í afgreiðslu málsins í nefndinni. Efni þessa frv. er það, að aftan við 1. gr. l. nr. 43 1954, um kirkjubyggingasjóð, verði bætt nýrri málsgr., sem heimili stjórn kirkjubyggingasjóðs að lána fé til kirkjubygginga, þótt kirkjurnar séu í einkaeign. Lögin, eins og þau eru nú, heimila aðeins lán til kirkna, sem eru í safnaðareign. Þessi viðbótarheimild sjóðsstjórninni til handa er þó bundin eftirgreindum skilyrðum: Að kirkjueigandi hafi boðið söfnuðinum kirkjuna með sanngjörnum kjörum að dómi hlutaðeigandi prófasts, og liggi fyrir vottorð hans um það. Að fyrir liggi skilríki um það, að söfnuðurinn hafi hafnað því boði. að kirkjan sé notuð í þágu safnaðarins á sama hátt og um safnaðarkirkju væri að ræða. Og loks, að eignir kirkjunnar séu ófullnægjandi til framkvæmdanna að dómi sjóðsstjórnarinnar. Séu öll þessi skilyrði fyllt, hefur stjórn kirkjubyggingasjóðs heimild - ekki skyldu, aðeins heimild til að lána fé úr kirkjubyggingasjóði til byggingar kirkna, sem eru í bændaeign, á sama hátt og ef um safnaðarkirkju væri að ræða. Nefndin telur sanngjarnt, að þessi heimild sé veitt, og leggur því til, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 744 ber með sér, hef ég skrifað undir það og mælt með samþykkt þessa frv. án nokkurs fyrirvara. En mér þykir samt rétt að segja nokkur orð um þetta mál. Eins og hv. frsm. gat um, er hér um að ræða breyt. á l. um kirkjubyggingasjóð. Lög um kirkjubyggingasjóð voru samþykkt á árinu 1954, og upphaflega voru þau borin fram þannig, að stofna skyldi kirkjubyggingasjóð og að ein millj. króna skyldi árlega lögð til sjóðsins úr ríkissjóði fyrstu 5 ár frá því að lögin tækju gildi, síðan háif miljón í næstu 15 ár, þannig að á 20 árum yrði sjóðurinn búinn að fá frá ríkissjóði 121/2 millj. kr. í meðförum þingsins breyttist þetta á þann hátt, að ákveðið var, að ríkissjóður legði 1/2 millj. kr. á ári til sjóðsins í 20 ár og byrjaði á árinu 1955. Með þessu var upphaflega upphæðin færð niður um 21/2 millj. kr., og er út af fyrir sig ekkert við því að segja. Vitanlega minnkuðu með þessu möguleikar sjóðsins til þess að gegna hlutverki sínu, þ.e. að hjálpa söfnuðum landsins að byggja kirkjur sínar. En lögin um kirkjubyggingasjóð voru miðuð við safnaðarkirkjur eingöngu, og var það hugsun flm., að bændakirkjur, þ.e. kirkjur, sem eru í einkaeign, fengju ekki lán úr sjóðnum, nema þær yrðu eign safnaðanna. Var hugmyndin með þessu að ýta undir það, að söfnuðirnir tækju kirkjurnar að sér og smám saman yrðu allar kirkjur á landinu eign safnaðanna. En það er ekki svo enn. Svo sem segir í aths. við frv. þetta á þskj. 255, eru 30 kirkjur á landinu enn í bændaeign. Nú er með þessu frv. gert ráð fyrir, að þessar kirkjur skuli njóta lána úr kirkjubyggingasjóði. Ég vil geta þess, að nú liggja fyrir hjá stjórn kirkjubyggingasjóðs frá kirkjum, sem rétt eiga á lánum samkvæmt lögum um kirkjubyggingasjóð, umsóknir, sem nema 2 millj. kr. Þetta segir, að tillag næstu 4 ára fer til að anna þeim lánbeiðnum, sem nú þegar liggja fyrir. Þessar upphæðir eða umsóknir frá kirkjunum eru miðaðar við það, að þeim séu veitt lán nákvæmlega eftir því, sem frv. segir til um, og er það ekki nema lítill hluti af byggingarkostnaði kirknanna. Þar sem þetta liggur nú fyrir, þá er augljóst, að samþykkt þessa frv. mundi hafa það í för með sér að draga úr getu sjóðsins að styðja að kirkjubyggingum í landinu. En þar sem hér er aðeins um heimild að ræða, og gera má ráð fyrir, að stjórn kirkjubyggingasjóðs láti safnaðarkirkjur ganga fyrir um lán, verða lög þessi að litlu gagni fyrir þær kirkjur, sem hér er um að ræða, nema sjóðurinn verði efldur frá því, sem nú er. Ég vakti máls á þessu við meðferð málsins í menntmn. Ég lýsti þá yfir, að ég vildi ekki verða til þess að mæla á móti því, að þetta frv. yrði samþykkt, m.a. vegna þess, að mér þykir það ekki óeðlilegt og getur verið í mörgum tilfellum nauðsynlegt að hjálpa þeim bændum, sem eiga kirkjur, að endurbyggja þær. En ég vildi láta þetta álit mitt og þessi orð mín koma fram hér til þess að undirstrika það, að til þess að þetta frv. nái tilgangi sínum, þ.e., að mögulegt verði að veita bændakirkjum lán úr kirkjubyggingasjóði auk safnaðarkirkna, sem hann var upphaflega settur til að gera, þarf vitanlega aukið fé í sjóðinn, a.m.k. fyrstu starfsárin, og ég vil láta þá einlægu ósk mína í ljós við þessa umr. núna, að þeir hv. þm., sem hafa beitt sér fyrir því að koma þessu frv. fram, verði hjálplegir um það, að sjóðurinn fái auknar tekjur og það strax á næsta ári, því að eins og ég hef tekið fram, nær þetta frv. þeirra ekki tilgangi sínum, nema aukið fé fáist til sjóðsins og hann verði þess umkominn að gegna hinu merka hlutverki sínu að styðja að kirkjubyggingum í landinu.