Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 517 er frv. til l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðákvarðanir, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o. fl. Lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins voru fyrst sett árið 1947. 1. júlí n. k. eru því 25 ár liðin frá því, að þau lög tóku gildi. Þessi lög voru arftakar laga um mjólkur- og kjötsölu, sem sett voru hér 1934 og leystu úr miklum erfiðleikum, sem þá voru á sölu landbúnaðarvara. Enda þótt þetta sé sagt, vil ég geta þess, að á árunum 1945–1947 giltu hér lög um búnaðarráð, sem giltu aðeins þau tvö ár, og voru þau millispor á milli þessarar gömlu löggjafar og framleiðsluráðslaganna frá 1947. Þegar Stéttarsamband bænda var stofnað, 9. sept. 1945, var uppi fljótlega frá þeirra hendi krafa um það, að sett yrði löggjöf, sem tryggði Stéttarsambandinu aðild að samningsrétti bænda um kaup og kjör. Það var því eitt af fyrstu verkefnum þeirra að fara fram á setningu þessara laga, sem nú hafa gilt í nærri 25 ár. Þegar ríkisstjórn Stefáns Jóh. Stefánssonar var mynduð 1947, en í þeirri ríkisstj. sátu auk Alþfl. framsóknarmenn og sjálfstæðismenn, þá var eitt af þeim samningsatriðum, sem var var samið um, að setja lög um framleiðsluráð, en þau tóku gildi, eins og áður sagði, á miðju sumri þar næst á eftir. ,Að stofni til hefur þessi löggjöf haldizt, þó að nokkrar breytingar hafi verið gerðar á löggjöfinni á þessu tímaskeiði. Stéttarsamband bænda hefur ætíð átt þátt í því að endurskoða þessa löggjöf, þó að mismikið hafi verið farið eftir óskum þess, enda urðu nú á síðari árum háværari raddir um það, að nauðsyn bæri til að endurskoða þessa löggjöf, og fyrir nokkrum árum samþykkti aðalfundur Stéttarsambandsins að óska eftir því, að gagnger breyting yrði á löggjöfinni, m. a. yrði farið inn á þá braut, að viðsemjendur yrðu ríkisvaldið, en ekki stéttarfélögin, eins og verið hefði í löggjöfinni. Í stjórnarsamningi núv. ríkisstj., sem gerður var í júlí s. l. var eitt af ákvæðunum svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Lögin um Framleiðsluráð landbúnaðarins verði skoðuð í samráði við Stéttarsamband bænda og að því stefnt, að Stéttarsambandið semji við ríkisstj. um kjaramál bændastéttarinnar og verðlagningu búvara. Miða skal jafnan við það, að kjör bænda verði sambærileg við launakjör annarra vinnandi stétta.“ Samkv. þessu ákvæði og þeirri samþykkt, sem gerð var á aðalfundi Stéttarsambandsins á s. l. hausti, sem var haldinn austur á Höfn í Hornafirði, var hinn 14. nóv. s. l. af landbrn. skipuð n. til þess að endurskoða gildandi lög um framleiðsluráð. Af hálfu Stéttarsambandsins voru þessir menn í n.: Gunnar Guðbjartsson formaður þess, Ólafur Andrésson stjórnarnefndarmaður og Ingi Tryggvason, sem einnig er stjórnarnefndarmaður. Aðrir í n., sem voru skipaðir af ráðh. án tilnefningar, voru: Sveinn Tryggvason framkvæmdastjóri, sem var formaður n., Ólafur Björnsson prófessor, Hjalti Gestsson ráðunautur, Jónas Jónsson fulltrúi, Guðmundur Þorsteinsson bóndi og Þorvaldur G. Jónason fóðureftirlitsmaður: Guðmundur Sigþórsson búnaðarhagfræðingur starfaði með n. og var ritari hennar. Þar sem fyrirhugað var að gera þá meginbreytingu á fyrirkomulagi um verðlagningu landbúnaðarvara, að bændur semdu við ríkisvaldið, og vitað var, að Norðmenn hafa það fyrirkomulag, fékk n. þessi heimild til þess, í samráði við landbrn., að fá hingað upp formann norsku bændasamtakanna, Jan Melbye. Hann kom hingað og sat á fundum með n. í tvo daga og gerði henni grein fyrir því helzta, sem máli skiptir um samningsaðstöðu norsku bændasamtakanna og skipti þeirra við ríkisvaldið. Frv., eins og n. gekk upphaflega frá því, var sent landbrn. og ráðuneytisstjóri þess, Gunnlaugur Briem, fór yfir frv. og benti á ýmsar leiðréttingar og breytingar, sem hann taldi betur horfa. Þetta fékk n. aftur til meðferðar, og eftir að hún hafði athugað það og tekið í sínar till. það, sem var að hennar skapi, þá lagði hún frv. fyrir aukafund Stéttarsambands bænda, 9. febr. s. l., eða réttara sagt, stjórn sambandsins lagði það fyrir í samráði við landbrn. Á þeim fundi voru gerðar nokkrar breytingar á frv., eins og það lá þá fyrir, og tók n. það til meðferðar á nýjan leik. Það var aðeins ein grein frv., sem olli verulegum deilum á stéttarsambandsfundinum, en það var 3. gr. þess, sem ég kem að síðar, en hún var samþ. með 34:7 atkv., en 4 sátu hjá. Eftir að frv. hafði fengið þessa meðferð, var það á nýjan leik tekið fyrir í þeirri n., sem samdi frv. Þar voru gerðar á því þær breytingar, sem fundurinn hafði óskað eftir, að mestu leyti, held ég, eins og þar var gengið frá því, og frv. er svo flutt nú eins og n. gekk endanlega frá því. Engar breytingar hafa verið gerðar á því, eftir að þessi meðferð hafði farið fram, að aukafundur Stéttarsambandsins hafði fjallað um það og n. á nýjan leik orðið sammála um niðurstöðu þess. Ég vil taka það fram, að það var ákvörðun landbrh. að flytja frv. algerlega óbreytt. Hins vegar er það svo, að það eru atriði í því, sem bæði mínir flokksmenn og aðrir eru ekki á eitt sáttir um, og það var af hendi ríkisstj. gerð sú samþykkt, að menn áskildu sér rétt til þess að koma að breytingum við meðferð málsins hér á þingi, ef það væri talið, að til bóta mætti horfa. Ég vil t. d. geta þess, að kvótakerfi, sem talað er um í frv., var ekki að mínu skapi, ef ég hefði samið frv., en hins vegar hef ég haldið mér fast við þá reglu að láta það koma fram eins og n. gekk frá því endanlega og stéttarsambandsfundurinn, enda er mér ljóst, að þar voru að verki þeir, sem bezt þekktu og mesta reynslu höfðu á þessum sviðum. Og það er líka mín skoðun og hefur verið ríkjandi stefna núv. ríkisstj. gagnvart heildarsamtökum stétta þeirra, sem hún hefur haft mest samstarf við, að málefni þeirra hafa komið fram á þann hátt, sem þær hafa helzt óskað eftir, enda þótt einhverjar breytingar gætu verið á því gerðar í þinginu. Hins vegar treysti ég því, að þau atriði, sem mestu máli skipta, muni njóta sín og fá fylgi hér á hv. Alþ., enda hygg ég, að segja megi um frv., að það sé gert að beztu manna yfirsýn. Þennan formála mun ég nú láta nægja í sambandi við þetta frv., en hins vegar snúa mér að því að gera grein fyrir þeim breytingum, sem eru í frv. frá gildandi lögum. Þar er fyrst að geta þess, sem ég reyndar vék að áðan, að samningsformið er nú breytt, þar sem viðsemjandi á nú að vera ríkisvaldið eða ríkisstj., sem á að tilnefna jafnmarga fulltrúa í samningsnefndina og stéttarfélögin gerðu áður. Í sambandi við þetta atriði vil ég geta þess, að þegar það ákvæði var sett inn í lögin, þá var skoðun manna, að það mundi reynast svo, að bezt færi á því, að viðsemjendurnir væru fulltrúar neytenda og valdir af þeim sjálfum. Segja má með réttu, að þetta form hafi gefizt vel alllengi, stundum ágætlega og stundum misjafnlega, en hins vegar gerðist það nú fyrir nokkrum árum, að neytendurnir, sem áttu að tilnefna fulltrúa í samningsnefndina, ákváðu að gera það ekki. Það var því ríkisstj., sem tilnefndi þá aðila, sem við var samið, og það var álit manna, að þetta form, hversu gott sem það hefði upphaflega verið, hefði gengið sér til húðar og rétt væri að breyta þar um, og þess vegna er það nú gert. Enn fremur hefur sú reynsla, sem fengizt hefur af hinu norska kerfi, margt til síns ágætis. M. a. hefur þá komið fram, að hægt hefur verið að semja um aðra þætti, er landbúnaðinn varða, heldur en þá, sem eingöngu vörðuðu verðlagið. Þetta hefur verið talið til bóta, og hugmyndin með þessu frv. er einnig, að það sé hægt að gera það í þessum samtökum. Nú er engri loku fyrir það skotið heldur í sambandi við þetta form, að neytendur fái þar sína fulltrúa, þó að óbeint sé, inn í samningsumr., og er það talið heppilegra en að formið sé eins og það hefur verið framkvæmt á síðustu árum. Í sambandi við framkvæmdina á verðlagningunni, þá er gert ráð fyrir því, að áfram starfi sex menn að henni, þrír, sem verði valdir, einn af framleiðsluráðinu og tveir frá Stéttarsambandinu, og þrír, sem aftur verði valdir af ríkisstj. á vegum landbrn. Það er hins vegar gert ráð fyrir því, að til þess geti komið, að þessir aðilar verði ekki sammála og nái ekki samkomulagi um þau ágreiningsatriði, sem verulegu máli skipta. Til þess að leysa þá úr, er skipuð yfirnefnd, eins og áður hefur verið, og hefur því verið fellt niður það svið, sem sáttasemjari átti að annast, enda hygg ég, að reynsla af því hafi ekki gefið þá raun, að aðilar hafi talið ástæðu til að, halda í það. Er gert ráð fyrir því, að hvor aðilinn um sig velji einn úr hópi þeirra, sem í samningunum hafa verið, en Hæstiréttur skipi svo oddamanninn í þessa n. Yfirnefnd þessari ber að skila rökstuðningi og grg. með úrskurði sínum. Telji annar hvor aðilinn eða hluti sexmannanefndar úrskurði yfirnefndar óviðunandi, getur sá hluti hennar krafizt þess, að úrskurður yfirnefndar gildi aðeins í 6 mánuði, sé um haustverðlagningu að ræða, en annars til 1. sept. næst á eftir. Krafa um málsupptöku samkv. þessu ákvæði hefur því aðeins gildi, að hún sé samþ. af meiri hl. fulltrúa á stéttarsambandafundi eða af ríkisstj. í heild, og er hér um nýtt ákvæði að ræða. Þetta ákvæði hlýtur að sjálfsögðu að verða í lögum um verðlagninguna, vegna þess að alltaf getur farið svo, að deiluaðilar nái ekki samkomulagi og verði því að ganga undir úrskurð. Annað atriði í þessu frv., sem er mikilvægt nýmæli, er ákvæðið um að stefna að skipulagningu framleiðslunnar og að hafa stjórn á framleiðslumagninu til aukningar, ef á þarf að halda, eða til að draga úr framleiðslunni í einstökum greinum, ef þurfa þykir. Framleiðsluráði landbúnaðarins ber að gera framleiðsluáætlanir til langs tíma um þróun á landbúnaðarframleiðslu. Þessar áætlanir ber að gera í samráði við Búnaðarfélag Íslands og þær stofnanir í landinu, sem hafa áætlanagerðir í þjóðfélaginu með höndum. Meðal þeirra stofnana, sem þetta yrði unnið í samráði við, yrði Stofnlánadeild landbúnaðarins, sem hlýtur með lánastarfsemi sinni að hafa mikið að segja þar um. Árlega ber að endurskoða þessar áætlanir af sömu aðilum, og ef það kemur í ljós, að þær raskast verulega frá því, sem upprunalega var gert ráð fyrir, er Framleiðsluráði heimilt í samráði við landbrh. að grípa til sérstaks álags á innflutt kjarnfóður eða tvenns konar verðs til bænda, hins svokallaða kvótakerfis, sem ég vék lauslega að áðan. Fé því, sem fæst með töku fóðurbætisgjalds, er gert ráð fyrir að ráðstafa til útflutningsbóta, ef þeirra er þörf, og til þess að auka hagkvæmni vinnslustöðva landbúnaðarins og til styrktar innlendri fóðuröflun. Geta má þess, að n. þeirri, sem falið var að endurskoða lög um Framleiðsluráð, var í skipunarbréfi sínu falið að kanna, að hversu miklu leyti það sé rétt að hafa stefnumarkandi áhrif á landbúnaðarframleiðsluna. Í grg. segir, að af hálfu n. hafi mikið verið rætt þetta atriði, og eru þau ákvæði, sem hér er nú getið, árangur þeirrar umr. Hins vegar reiknar þetta frv. með því, að réttur til útflutningsbóta haldist sá sami og verið hefur síðan 1353, þ. e. að 10% af framleiðslu landbúnaðarins geti verið bætt upp með útflutningsbótum. N. telur, að innan þeirra marka sé eðlilegt að halda framleiðslunni að mestu. Nauðsynlegt er að hafa þarna visst svigrúm vegna sveiflna í árferði og á mörkuðum. Þetta segir auðvitað ekki, að útflutningur geti ekki orðið verulegur á einstökum vörum, ef góðir markaðir fást, sem gefa gott verð. Bættir markaðir og bætt samkeppnisaðstaða íslenzks landbúnaðar tryggja vonandi landbúnaði nægt vaxtarrými, þannig að hinir miklu og góðu framleiðslumöguleikar okkar nýtist á þann hátt. Annað væri óeðlilegt í heimi, sem skortir matvæli. Það atriði í 3. gr. frv., sem nú hefur verið rætt um, hefur valdið nokkrum umr. og var það atriði, sem um var deilt á stéttarsambandsfundinum og hefur áður verið deilt um, hvort leggja ætti sérstakt gjald á innfluttan fóðurbæti til þess að jafna verðið á landbúnaðarvörunum. Í því sambandi vil ég benda á það, að þetta mál er frá þeim aðilum komið, sem bezt þekkja til og hafa haft með þessi mál að gera, sem er Framleiðsluráðið og Stéttarsambandið. Ég vil líka benda á það að hér er ekki um skatt að ræða í venjulegri merkingu þess orðs vegna, þess að þessa fjármuni, sem þarna á að taka, á að nota til þess að verðjafna á milli búgreinanna eða framleiðslunnar innbyrðis, ef útflutningsbæturnar nægja ekki til þess að ná því verði, sem grundvöllur landbúnaðarverðsins gerir ráð fyrir. Það er líka þannig, að það eru bændurnir eða framleiðsluráðið og Stéttarsambandsstjórnin, sem ræður því, hvort út í þetta verður farið, og hefur landbrh. aðeins neitunarvald þar um. Það er hægt að hugsa sér og er reyndar gert ráð fyrir því í þessu frv., að það megi velja aðra leið til þess að jafna þar um heldur en þessa, sem hér er lagt til. Það er að taka sérstakt gjald af einstakri vörutegund til þess að jafna yfir til annarrar eða á milli mjólkurbúa innbyrðis eða sláturhúsa. Það er því á valdi þeirra aðila, sem framkvæma þetta mál, hvort gripið verður til þeirrar leiðar eða hinnar fyrri. Ég vil líka geta þess, að þær till., sem hér eru uppi í þessu frv. um það, hve hátt þetta gjald skuli vera, það er ekkert atriði út af fyrir sig, sem er óbreytanlegt. Ef að dómi þeirra, sem um fjalla, er talið hyggilegra, að það sé lægra eða hærra, þá er það ekki það atriði í þessu máli, sem ég mundi á neinn hátt setja fyrir mig í sambandi við væntanlega meðferð málsins. Hins vegar er það svo, að það er mat þeirra, eins og ég sagði áðan, sem bezt þekkja til, að nauðsynlegt sé að hafa einhverja stjórn á framleiðslu og gera einhverjar ráðstafanir á félagslegum grundvelli til þess að bæta innbyrðis á milli seljenda, ef með þarf, og þá verði að vera tiltækt ráð þar um og áætlanir í þessu skyni njóti sín ekki nema einhverjir möguleikar séu til að beita stjórnunartækinu. Mér er ljóst, að það hafa verið skiptar skoðanir innan bændastéttarinnar um þetta atriði. Það voru líka skiptar skoðanir innan bændastéttarinnar um að taka svokallað innvigtunargjald, þegar það var gert, til þess að ekki yrði mjög mikill mismunur á útborgaðri vöru innan stéttarinnar í heild. En að sjálfsögðu held ég að ekki sé hægt að líta á annað en nauðsyn þess, að það sé heppilegt að hafa fleiri en eina leið til þess að velja þarna um til að verja sig gegn þessu ákvæði. Annar þáttur í sambandi við þetta gjald er svo 5% gjald, sem lagt er til, til þess að hafa sem mótvægi upp í kostnað við uppbyggingu vinnslustöðva landbúnaðarins. Það er kunnara en frá þurfi að segja á síðari árum, að fram undan eru mikil verkefni í því að bæta úr hjá vinnslustöðvum landbúnaðarins. Kröfur þær, sem gerðar hafa verið í sambandi við sláturhúsin, hafa verið himinhrópandi að fjárhæðum til, og er mikið átak búið að gera í því, en meira er þó eftir. Það sama er einnig í mjólkuriðnaðinum. Þar er stórt átak fram undan til þess að koma vinnslustöðvunum í eðlilegt horf miðað við nútímatækni og kröfur og þekkingu. Þegar fyrrv. ríkisstj. sat að völdum, mun hafa verið samkomulag á milli hennar eða þáv. landbrh. og bændasamtakanna, að af hálfu ríkisvaldsins í gegnum framleiðnisjóðinn yrði lagt fram fé til uppbyggingar sláturhúsanna, enda er það vitað mál, að ef ætti að ná því verðlagi, sem á þeim húsum er, að öllu leyti í gegnum verðlagið, þá yrði það til þess að hækka verðlagið verulega. Úr framkvæmdum hafði ekki orðið, þegar stjórnarskiptin urðu, nema að litlu leyti. En á núgildandi fjárl. er í gegnum framleiðslusjóðinn veitt 12 millj. kr. beint til sláturhúsanna og hugsanlegt, að einhver hluti af þessum 10 millj., sem eru samkv. lögunum gangi þangað líka. En það sem skorti þá á, er það fjármagn, sem Framleiðsluráðið ætlaði að sjá um frá sinni hendi sem framlag á móti þessu. Og hugsunin með 5% gjaldi, sem þarna er gert ráð fyrir, er byggð á þessari niðurstöðu. Ég held, að ég eyði nú ekki fleiri orðum um þetta atriði í frv. Þó að ég viti, að um það verði deilt áfram, þá tel ég mig ekki hafa fyrir mér öruggari ráðgjafa en þá, sem mest hafa að þessum málum unnið og bezt þekkja. Í þessari 9 manna n., sem starfaði að því að semja þetta frv., tel ég að séu aðilar, sem kunni þar full skil á, þó að meiningarmunur geti verið um slíkt atriði sem þetta, og við því er ekkert að segja. Eitt atriði, sem tekið er upp í þetta frv., er ákvæði til styrktar búsetu í einstökum landshlutum. Lagt er til, að bændum þeim, sem búa við hin erfiðari búskaparskilyrði, verði rétt hjálparhönd með sérstökum flutningastyrkjum, niðurgreiðslum á áburði o. fl. eða hærra afurðaverði. Því er gert ráð fyrir, að sérstakur sjóður verði stofnaður í þessu skyni, er fái árlega framlag, sem er um 1% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar. Gert er ráð fyrir því, að landbrh. verði í samningum um, hvernig fyrir þessu verði séð. Í sambandi við þetta atriði vil ég geta þess, að í lögum um Byggðasjóð er komið að því einmitt að jafna þarna á milli, og ég tel, að það ákvæði, sem í þeim lögum er, snerti einmitt þetta atriði. Ég lít líka svo á, að hér sé ekki eingöngu um stuðning að ræða við landbúnaðinn, heldur og ekkert síður við þau byggðarlög og þéttbýliskjarna, sem þurfa á landbúnaðarvörum að halda. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að á okkar landi er það svo, að neyzlumjólk, kjötvörur og aðrar landbúnaðarvörur þurfa þessi þéttbýlissvæði að fá, og byggðaraukning og byggðarframtíð þar byggist einmitt á því, að aðgangur að góðum og nógum landbúnaðarvörum sé auðveldur. Þess vegna er þetta mikið atriði í sambandi við þéttbýliskjarnana, og það er mín skoðun, að einmitt stofnun eins og Byggðasjóðurinn eigi að styðja að því að létta undir með flutningi eða framleiðslu á þeim stöðum, þar sem skortir möguleika til þess að hafa nægar og góðar landbúnaðarvörur. Það hefur líka orðið þannig í framkvæmdinni, að með þessu móti, að styðja, eins og Framleiðsluráðið hefur gert, flutning á milli staða, hefur verið hægt að koma í veg fyrir, að byggt yrði of mikið af mjólkurbúum, og eru dæmi þar um. Í grg. frv. er skýrt frá því, hvað Framleiðsluráðið hefur haft mikinn kostnað af því að færa þannig á milli, og skýrir það kannske betur en allt annað nauðsyn þess, að slíkar ráðstafanir séu gerðar eins og hér er farið fram á að styðja af almannafé. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, minna á grg., en þar segir svo á miðri bls. 17: „Árið 1971 greiddi Framleiðsluráðið slíka rekstrarstyrki til Mjólkurstöðvarinnar á Patreksfirði (kr. 2.92 á lítra), Mjólkurstöðvarinnar á Þórshöfn (kr. 3.76 á lítra), Mjólkurstöðvarinnar á Vopnafirði (kr. 2.85 á lítra) og til Mjólkurstöðvarinnar á Djúpavogi (kr. 4.45 á lítra).“ Ég vil enn fremur minna á það, sem fram kemur í grg., að til þess að forðast það, að stofnuð yrðu t. d. mjólkurbú, eins og stóð til að yrði gert á Reykhólum, þá hefur verið farið inn á þá braut að styðja mjólkurflutninga til Búðardals til þess að tryggja stöðu þess mjólkurbús og enn fremur til þess að draga úr stofnkostnaði, sem hefði orðið þarna mikill og rekstrarkostnaðurinn hæpinn. Framleiðsluráðið hefur greitt flutningastyrki, sem hér segir: Frá Reykhólum til Búðardals 40 aura á kg, á leiðinni Fljót til Sauðárkróks 30 aura á kg, á leiðinni austan Mýrdalssands til Selfoss 55 aura á kg og á leiðinni Kelduhverfi til Húsavíkur 30 aura á kg. Enn fremur voru greiddar á leiðinni Breiðavík til Borgarness kr. 1.20 á ltr., aðflutningur að Ms. Patreksfirði 55 aurar á ltr., á leiðinni Breiðdalur til Djúpavogs 30 aurar á ltr. og á leiðinni Jökulsárhlíð til Egilsstaða 10 aurar á ltr. Þessar upphæðir, sem Framleiðsluráðið hefur eitt greitt, nema verulegum fjárhæðum og eru líkur til þess, að hér geti verið um einhverja tugi millj. að ræða, ef verður eins og horfir nú þar um, og er óeðlilegt, að landbúnaðarframleiðendur annist einir þennan tilflutning og sjái þannig um það, að byggð haldist á þessum stöðum, sem mundi ekki gerast ef ekkert væri aðhafzt. Á s. l. hausti áttu sér stað verulegir mjólkurflutningar á milli stærri sölusvæða. T. d. má nefna, að mjólk, rjóma og skyr hefur vantað á Ísafjörð í vetur og hefur verið flutt frá Akureyri og jafnvel frá Reykjavík, ef skipaferðir hafa ekki fallið jafnt að norðan. Það mætti sem sagt nefna fleiri dæmi um það, að nauðsyn ber til að styðja þessa flutninga og tryggja annað hvort kostnað við að flytja landbúnaðarvörurnar á milli þessara staða eða framleiðslu þeirra á viðkomandi stöðum. Megintilgangur þessara laga er að tryggja bændum sæmileg kjör og neytendum góðar vörur ásamt hóflegu verði og sem bezta nýtingu á þeim markaði, sem fyrir hendi er fyrir íslenzkar landbúnaðarvörur. Varðandi fyrsta atriðið, það sem bændur munu spyrja um, vil ég víkja að því, hvernig þetta hefur tekizt á undanförnum árum. Í grg. n. um þetta segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „N, hefur látið gera athugun á því, hvernig háttað er kjörum bænda, miðað við hinar svokölluðu viðmiðunarstéttir. Frá og með árinu 1962 hefur Hagstofan birt tölur um tekjur hinna einstöku starfsstétta. Eftirfarandi samanburður á brúttótekjum bænda og viðmiðunarstéttanna er byggður á úrvinnslu Hagstofunnar. Það mun skekkja samanburðinn, að ekki eru vextir af skuldum vegna búsins og að nokkru leyti fyrning og fasteignagjöld útihúsa talin á landbúnaðarframtali og koma því ekki öll til frádrags. Sama er að segja um útgjöld vegna viðhalds og viðgerða á útihúsum og tryggingariðgjöld fram til ársins 1965, en frá og með því ári eiga þessir liðir að koma til frádráttar á landbúnaðarframtali.“ Meðaltekjur bænda á aldrinum 25–66 ára, þegar miðað er við tekjur viðmiðunarstéttanna, er sem hér segir: 1962 0.79, 1963 0.78, 1564 0.84, 1965 0.86, 1966 0.71, 1967 0.65, 1968 0.71 og 1969 0.74. Þá segir n., að hún sé þeirrar skoðunar, að einmitt með hinu breytta samningsformi skapist ýmsir möguleikar til þess að rétta þennan hlut. Í 5. gr. frv., þar sem kveðið er á um launaviðmiðun bænda, eru skýrari ákvæði og ótvíræðara orðalag hvað snertir viðmiðun við launastéttir og vinnutíma og skyldulið bóndans. Í sambandi við það vil ég geta þess, að ég hef orðið var við það, að ýmsir hafa fett fingur út í það, að fellt væri niður úr þessari viðmiðun að taka sjómannastéttina inn í samanburðinn, því hér er eingöngu átt við iðnaðarmenn og verkamenn. Í sambandi við það atriði vil ég geta þess, að meginbreytingin, sem gerð var á framleiðsluráðslögunum 1966, var sú, að felldir voru niður úr viðmiðuninni verkamenn og iðnaðarmenn í ákvæðisvinnu svo og sjómenn, sem tóku kaup sitt af aflahlut. Þegar búið var að fella þá sjómenn úr, sem tóku kaup eftir aflahlut, voru aðeins eftir þeir sjómenn, sem lægst laun höfðu, og var þá hætt að taka sjómenn með í kaupviðmiðunina. Það er því búið að fella þetta ákvæði úr framkvæmd, eftir að breyting var gerð á lögunum 1966, enda var þá fellt niður að mestu það, sem máli skipti í sambandi við þetta mál. Auk þeirra atriða, sem ég hef hér drepið á, eru mörg fleiri atriði í frv., en smærri, sem ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja sérstaklega hér, enda hef ég vikið að því, sem meginmáli skiptir í þessu frv. frá gildandi löggjöf. Sumt af því eru orðalagsbreytingar, og önnur atriði eru byggð á þeirri reynslu, sem fengizt hefur í sambandi við framkvæmd laganna. Einu atriði vil ég þó víkja að, áður en ég lýk þessu, og það er það, að ríkisstj. á að hafa samráð við Framleiðsluráðið, ef ákveðið er að gera stórfelldar breytingar á því niðurgreiðsluformi, sem hefur gilt hér um alllangt skeið. Það má vel vera, að mönnum finnist, að hér sé of langt gengið, að leita eigi sérstaklega til bændasamtakanna í sambandi við niðurgreiðslurnar. Hér er að sjálfsögðu ekki gert ráð fyrir því, að þau geti synjað eða ákveðið um þetta, hins vegar gætu þau haft áhrif á framkvæmdina og leiðbeint um það, sem betur mætti fara í sambandi við framkvæmd á niðurgreiðslu. Eitt af því, sem lagt var fyrir n., var að hafa samráð við ráðuneytisstjórann í viðskrn., hagstofustjóra og hagsýslustjóra einmitt um þetta atriði. Þetta atriði er m. a. byggt á því, að af reynslu undanfarandi ára hefur það komið í ljós, að stórar sveiflur í niðurgreiðslum, hvort sem hefur verið til lækkunar eða hækkunar, hafa haft veruleg áhrif á sölu landbúnaðarvara. Þegar niðurgreiðslur hafa verið auknar, hefur salan aukizt, og þegar úr þeim hefur verið dregið mjög skyndilega og stórfellt, þá hefur hið gagnstæða gerzt. Þess vegna er þetta ákvæði sett hér inn í frv., að einmitt slíkar sveiflur, sem geta átt sér stað í sambandi við niðurgreiðslur, séu gerðar í samráði við samtökin, til þess að þau geti komið að sínum athugasemdum og leiðbeint um framkvæmdina þannig, að áhrifin yrðu, a. m. k. þegar um skaðleg áhrif er að ræða, minna en ella. Ég tel því, að hér sé um nauðsynlegt atriði að ræða, sem brýna nauðsyn beri til að haldist í löggjöfinni, þegar hún verður afgreidd hér á hv. Alþ., og eigi á engan hátt að skaða ríkisvaldið, enda kemur þá til sú þekking, sem þeir aðilar, sem um fjalla, hafa á þessum málum, og oft væri hægt að koma í veg fyrir slys, ef einmitt væri leitað slíkrar þekkingar. Það er svo meginstefna frv., að niðurgreiðslur eigi fyrst og fremst að ná inn á sviðið frá framleiðendum til neytandans, en óheppilegt sé, að almennt sé gengið lengra í þeim. Herra forseti. Í ræðu minni hér að framan hef ég getið þess, hver sé tilgangur með þeirri breytingu, sem hér er lagt til að gerð sé á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Hann er sá að tryggja bændastéttinni góða afkomu og neytendum góða og sæmilega ódýra vöru. Í öðru lagi hef ég getið þeirra breytinga, sem máli skipta og eiga að tryggja þennan tilgang. Í þriðja lagi hef ég getið þess, að frv. er byggt á reynslu og þekkingu þeirra manna, sem bezt þekkja til um meðferð þess máls, sem hér er á ferðinni. Frv. er flutt óbreytt eins og n. gekk frá því. Einhverjar breytingar geta orðið í meðferð málsins hér á hv. Alþ., enda sumt af því, sem ekki eru útkljáð atriði, þó að ég treysti því hins vegar, að höfuðatriði málsins fái notið sín, svo að tilganginum verði í engu breytt. Ég vil að lokum geta þess, að eins og kunnugt er hefur landbúnaðurinn verið mikil lyftistöng í íslenzku þjóðfélagi. Bændastéttin hefur jafnan verið í forustusveit hér á landi og haft mikla þýðingu í sögu íslenzku þjóðarinnar, og svo er enn og svo mun verða. Það er einnig svo á síðari árum og fer vaxandi, að landbúnaðarframleiðslan leggur til verulegt hráefni í uppbyggingu á iðnaði þéttbýlisins. Þess vegna er það mikils virði, ekki eingöngu fyrir bændastéttina og íslenzkan landbúnað, heldur fyrir íslenzku þjóðina í heild, að að bændastéttinni og íslenzkum landbúnaði sé þannig búið, að hún haldi áfram því mikilvæga hlutverki í þjóðfélaginu, sem bændastéttin og landbúnaðurinn hefur haft.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, er, eins og hæstv. ráðh. sagði, samið af stjórnskipaðri n. N. mun hafa lokið störfum um s. l. áramót. Aukafundur Stéttarsambands bænda kom saman til þess að athuga málið og hafði ýmislegt við það að athuga, en síðan eru liðnir, að ég held, tveir mánuðir, frá því að stéttarsambandsfundurinn var og þangað til frv. er lagt fram. Það eru vitanlega til ýmsar skýringar á þessu, en það, sem greinilegast er, er það, að stjórnarliðið, eins og hæstv. ráðh. sagði, er ekki á einu máli um þetta frv. Satt að segja undrast ég það ekki. Þegar frv. er lesið vel, kemur margt í ljós, sem vissulega ber að gera athugasemdir við, og ég hygg, að þeir, sem telja sig sérstaklega fulltrúa bænda, og eins hinir, sem telja sig sérstaklega fulltrúa neytenda, geti haft ástæður til að gera athugasemdir við málið, en þá ekki sízt þeir, sem bera sérstaklega hagsmuni bænda fyrir brjósti. Fyrstu lög um Sexmannanefnd voru samþ. 1943. Með þeim dögum var það viðurkennt, að bændur skyldu ekki hafa lakari kjör en aðrar stéttir, sjómenn, verkamenn og iðnaðarmenn. Þetta samkomulag fékkst eftir að búvörur höfðu hækkað mjög mikið haustið 1942, og þótti þá nauðsynlegt að gera nákvæma athugun á því, með hverjum hætti hægt væri að finna út réttmætt verð til handa bændum. 1947 voru sett lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu og verðmiðlun, en margt í þeim lögum var líkt því, sem var í hinum upphaflegu lögum um Sexmannanefnd. Síðan hafa lögin um Framleiðsluráð oft verið endurskoðuð. Þeim hefur nokkrum sinnum verið breytt allverulega: Síðasta breytingin var gerð 1966. Þá vann stjórnskipuð n. að endurskoðun laganna. Þá var það mál manna, að endurskoðunin hefði leitt til þess, að 1ögin voru endurbætt verulega, og það eru þau lög, sem nú eru í gildi. Ég man eftir því, að flokksbræður hæstv. landbrh. töldu breytinguna 1966 vera mikilvægan árangur til hagsbóta fyrir bændur. Síðan eru 5 ár rúmlega, að þessi lög voru staðfest. Það breytist vitanlega margt og getur margt breytzt aðeins á 5 árum, og út af fyrir sig er réttmætt að hefja endurskoðun öðru hverju á lagabálki. En endurskoðun á að leiða til framfara, leiða til þess, að sú löggjöf, sem er endurskoðuð, verði endurbætt. Sé það ekki unnt, á að fresta endurskoðuninni og láta hana taka lengri tíma, þar til þróunin verður sú, að það megi takast að endurbæta þá löggjöf, sem stefnt er að að breyta. Þessum lögum hefur alltaf verið ætlað að tryggja bændum sambærileg kjör og aðrar vinnandi stéttir hafa haft, þ. e. viðmiðunarstéttirnar, sem ég áðan nefndi. Þetta hefur tekizt misjafnlega, og eru vitanlega margar ástæður til þess, að það hefur sjaldnast tekizt að láta bændur fá jafnháar tekjur á pappírnum og viðmiðunarstéttirnar. En þetta hefur sérstaklega verið erfitt, þegar atvinnuástand hefur verið gott í kaupstöðum og kauptúnum. Þegar atvinna hefur verið svo mikil, að það hefur verið bæði eftirvinna og næturvinna, þá hefur það leitt til þess, að heildartekjur viðmiðunarstéttanna hafa orðið meiri en þegar atvinnuástandið hefur verið í meðallagi. Þetta hefur einnig verið erfitt, þegar árferði hefur verið slæmt, eins og oft er hér á Íslandi. Þegar kuldatíð hefur verið, eins og síðastliðin ár, þá hefur það haft áhrif á tekjur bænda, eins og eðlilegt er. Það hefur einnig haft áhrif, þegar búin eru mjög lítil og ef ekki hefur tekizt að ná því verði á afurðirnar, sem stefnt hefur verið að. Hæstv. ráðh. las upp áðan töflu, sem er prentuð með þessu frv., þar sem skýrt er frá því, hvernig það hefur tekizt að láta bændur fá sambærilegar tekjur við viðmiðunarstéttirnar. Ég verð að segja það, að þessar tölur, sem hér eru birtar, eru mér alveg ókunnar. Þær eru nýjar. Hvernig þær eru til orðnar, vil ég ekkert fullyrða um, en mér dettur ekki í hug að ætla það, að sú n., sem vann að endurskoðun framleiðsluráðslaganna hafi viljandi látið prenta hér rangar tölur. Ég vil gera samanburð á tölum n. og tölum Hagstofunnar og lofa hv. alþm. að heyra, hver hann er. Hingað til hefur það þótt góð regla - og reyndar alltaf verið gert - að byggja á tölum Hagstofunnar í þessu efni sem öðru. Þegar talað er um heildartekjur viðmiðunarstéttanna yfir landið allt 1969, þá eru tölur Hagstofunnar 277 514, en tölur n. 316 000, og þannig er þetta öll árin, að tölum Hagstofunnar og tölum n. ber ekki saman. Tekjutölur n. til handa viðmiðunarstéttunum eru miklu hærri en tölur þær, sem Hagstofan birtir, og með þessu móti vantar eðlilega mörg prósent á, að bændur hafi sambærilegar tekjur, þegar miðað er við tölur n. En sé miðað við tölur Hagstofunnar, þá verður allt annað uppi á teningnum. Að vísu er útkoman ekki nógu góð þrátt fyrir það, en hún er allt önnur og betri. Hér er miðað við tölur Hagstofunnar, bæði hvað tekjur bænda snertir á árunum 1962–1969 og einnig þær tölur hvað atvinnustéttirnar snertir, og reiknað út hlutfallið, hvað vantar til þess að bændur fái sambærilegar tekjur og viðmiðunarstéttirnar. Meðaltalið á þessum árum, 1962–1969, verður það, að bændur vantar 13.8% til þess að fá sambærilegar tekjur og viðmiðunarstéttirnar, 1962 vantar 5.1%, 1963 vantar 6%, 1964 vantar 0.6%, 1965 vantar ekkert - það er bezta árið -, 1966 vantar 27.4%, 1967 vantar 6%, 1964 vantar 0.6%, 1965 vantar ekkert en til jafnaðar er vöntunin á þessum árum 13.8%. Ef tekinn er sams konar samanburður á árunum 1954–1960, þá vantar að meðaltali 22.7%. Hér er um hagstofutölur að ræða í báðum tilfellum, bæði hvað tekjur bænda snertir og hvað tekjur viðmiðunarstéttanna snertir, en tekjur n. til handa viðmiðunarstéttunum eru harla skrýtnar og þarf að gera grein fyrir því, hvernig þær eru fengnar, prentaðar í opinbert þingskjal, sem lesið er upp í útvarp og birt öllum almenningi. Tekjutölur bænda virðast vera í aðalatriðum réttar í frv., en það er lítið atriði, sem ber þó keim af því, sem er heldur dularfullt og leiðinlegt í þessu sambandi, og það er það, að tekjur bænda 1969 voru samkvæmt hagstofutölum 235 þús., en eru samkvæmt nefndartölunum 233 þús. Ég segi það, að mér þykir leiðinlegt, að það skuli verið að hagræða tölum í sambandi við þetta frv., til þess jafnvel að það líti þannig út, að útkoman hafi verið verri á undanförnum árum en hún raunverulega var hvað snertir tekjur bænda. Ég tek það þó fram, að mér kemur ekki til hugar, að þeir, sem stóðu að samningu þessa frv., hafi gert þetta viljandi.  Þess bar náttúrlega að geta, að nú hefur vinnutíminn verið styttur verulega og orlofið lengt, og þá þarf náttúrlega að taka tillit til þess í þessari nýju löggjöf og reyna að vinna það upp samhliða því, sem vantar til, eins og hefur verið undanfarið. Það er enginn vafi á því, að hagur bænda hefur farið batnandi undanfarið, þegar árferði hefur verið í meðallagi eða sæmilegt, og kemur þar til, að þeir hafa búið við þessa löggjöf, sem við nú erum að ræða um, framleiðsluráðslögin. Þeir hafa tileinkað sér tæknina og þeir hafa aukið framleiðsluna í krafti aukinnar ræktunar og tækni. Þeir hafa stækkað búin. Það er þetta, sem hefur gefið þeim betri afkomu. Og það er enginn vafi á því, að þeir bændur, sem hafa meðalbú eða meira sæmilega rekin og hafa lagni á því að fá afurðir af búinu, hafa sambærilegar tekjur og aðrar stéttir þjóðfélagsins. En því miður eru enn svo margir með lítil bú, að það er vonlaust, að þau bú geti gefið sæmileg laun. Og það eru þessi mörgu smáu bú, sem enn eru fyrir hendi, sem draga niður meðaltalið, og það verður til þess, að flaggað er alltaf með því, að bændur séu lægst launaðir af öllum stéttum þjóðfélagsins. Ég segi, að enn er svo mikið af litlum búum og tekjulágum, að það ber mikið á þeim, þótt þeim hafi fækkað og stærri búunum hafi fjölgað. Tekjuhlutfall bænda versnaði eðlilega á kuldaárunum undanfarið, og það er ekki nema eðlilegt, að það hafi sagt til sín. En það var hin mikla ræktun, sem þá var komin, sem bjargaði því, að það var hægt að halda búpeningnum, og tiltölulega hagstætt verð á fóðurbæti hjálpaði einnig mikið til. En strax þegar árferðið fór að batna 1970, batnaði hagur bóndans verulega. Búnaðarmálastjóri gaf greinargerð eftir síðustu áramót um hag bænda og útkomu ársins 1970. Búnaðarmálastjóri sagði, að samkv. búreikningum yfir það ár hefði hækkun meðaltekna bænda verið 50% í krónutölu frá árinu 1969 og námu 83% af vinnutekjum viðmiðunarstéttanna. Ég hygg, að búnaðarmálastjóri hafi miðað við hagstofutölurnar, og hann hefur ekki haft aðrar tölur. Þess vegna hygg ég, að þetta sé rétt, sem hann segir. En tekjur viðmiðunarstéttanna hækkuðu 1970 um 27.4% samkv. upplýsingum Hagstofunnar. Sýnir það sig því, að bændur hafa unnið mikið á á árinu 1970 til þess að rétta sinn hlut. Árið 1971 var mjög hagstætt, eins og allir vita, en það liggja ekki fyrir tölur um það, hversu mikið tekjur bænda hafa hækkað á því ári. Ég hef ekki fengið þær tölur enn. En vonandi er það lítið minna en árið 1970. Þó er vitanlega ekkert hægt að fullyrða um það. Framleiðsluráðslögin hafa í aðalatriðum reynzt bændum mjög vel og tryggt bændum sæmilegar tekjur í meðalárferði. Það er þetta, sem við þurfum að hafa hugfast, þegar um það er að ræða að breyta þessum lögum, að það verði þá ekki til þess að gera lögin verri í framkvæmd en gildandi lög. Í Ólafskveri stendur skrifað, að breytt skuli framleiðsluráðslögunum, og þar er sagt, að breytingarnar eigi að verða til að tryggja bændum betri lífsafkomu. Ja, mér dettur ekki í hug, að nokkur ríkisstjórn eða nokkrir ráðh. og þá ekki heldur neinir alþm. vilji gera lög þannig úr garði, að þau verði til þess að gera hlut heilla stétta verri. En menn hafa skiptar skoðanir á málunum, og margir hafa rangar skoðanir, og þeir, sem halda því fram, að þetta frv., ef það verður lögfest, leiði til þess að rétta hlut bænda, þeir hafa rangar skoðanir á málunum. Ég er sannfærður um það, að þetta frv., ef það verður að lögum, verður ekki til þess að bæta hlut bænda. Mér þykir rétt að minnast á nokkrar þær breytingar, sem í þessu frv. felast. Breytingar samkv. 1. gr. frv. eru alveg meinlausar. Þar er gert ráð fyrir að fjölga í Framleiðsluráði úr 9 í 11. Þetta er vitanlega ekkert aðalatriði. Framleiðsluráð getur starfað alveg eins vel. þótt það séu 11 menn, sem þar eiga sæti, eins og 9, en kannske ekkert betur. Breytingar á 2. gr. ættu einnig að vera meinlausar, ef rétt er á haldið. Þar er talað um áætlanagerð í landbúnaði og að skipuleggja framleiðsluna, eftir því sem unnt er. Þetta er í rauninni ekki nýtt ákvæði, nema þá að litlu leyti, vegna þess að undanfarið hefur verið unnið að áætlanagerð í landbúnaði, og meira að segja fyrir 20 árum lét Stéttarsamband bænda gera 10 ára áætlun fyrir landbúnaðinn. Og síðan hafa áætlanir verið gerðar, bæði smáar og stórar og til lengri og til skemmri tíma. En breytingarnar, sem felast í 3. gr., eru veigamiklar, og þær eru sannarlega þess virði, að það verði staldrað við þær. Þar er um nýmæli að ræða, að vísu þó ekki nema að nokkru leyti. Það hefur verið óskað eftir því fyrr að leggja á fóðurbætisskatt, en það hefur ekki orðið samkomulag um það fyrr en ef það er nú. En ég vil vænta þess, að það sé ekki samkomulag um það í stjórnarliðinu að leggja fóðurbætisskatt á, eins og hér er lagt til. Það er gert ráð fyrir að fá heimild til þess að leggja 25% fóðurbætisskatt á innflutt kjarnfóður, ef útflutningsuppbæturnar hrökkva ekki til, til þess að gefa bændum fullt verð, þ. e. 10% ákvæðið, sem gerir ríkissjóði skylt að greiða í útflutningsuppbætur 10% af heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar, ef með þarf. Þetta ákvæði var sett í lög snemma árs 1960, og það verður að segja, að oftast síðan hafa útflutningsuppbæturnar verið nægilegar til þess að tryggja bændum haustverð. Nokkrum sinnum hefur lítið eitt vantað. Ég hef talað við marga bændur, sem hafa sagt, að þeir vildu miklu heldur, að það vantaði nokkur prósent á fullt verð framleiðslunnar, en þeir færu að taka á sig fóðurbætisskatt, sem þeir verða að borga í því skyni að borga sjálfum sér aftur hluta af verði búvörunnar, ef útflutningsuppbæturnar hrökkva ekki til. Og ég hef heyrt marga bændur segja, að það væri fyrir sig, þótt það vantaði nokkur prósent á verðlagið, ef það væri vegna aukinnar framleiðslu, vegna þess að árferðið væri betra en venjulega, - þá þyldu þeir betur að láta sig vanta örfá prósent heldur en fara að taka á sig að borga fóðurbætisskatt. Og fóðurbætisskatturinn kemur ekki heldur jafnt eða réttlátlega niður. Það er gert ráð fyrir, að þeir borgi vitanlega mestan fóðurbætisskatt, sem mest framleiða. Þeir vitanlega borga mestan fóðurbætisskatt. Og þeir, sem engan fóðurbæti kaupa, eiga að njóta þess, að þeir, sem kaupa fóðurbæti, borga svona mikið með fóðurbætinum. Með þessu móti er ætlazt til, að það verði flutt fjármagn á milli landshluta og á milli bænda eftir því, hvað þeir framleiða. Þeir, sem framleiða mjólk, kaupa mikinn fóðurbæti. Þeir, sem ekki framleiða mjólk, kaupa lítinn og jafnvel engan fóðurbæti. En þeir eiga eigi að síður að fá hlutdeild í þeim sjóði, sem verður myndaður með fóðurbætisgjaldinu. Þessi fóðurbætisskattur á ekki að koma inn í verðlagið. En það er annars konar fóðurbætisskattur, sem gert er ráð fyrir að leggja á. Þar er ekki um heimild að ræða. Það er ákveðið, að það skuli gert. Það eru 5%. Þessi skattur á að renna í sjóð til þess að byggja upp sláturhúsin og aðrar vinnslustöðvar landbúnaðarins. Þetta hljómar nú ekki illa, en þetta er ekki eðlileg skattlagning, vegna þess að landbúnaðurinn hefur byggt upp vinnslustöðvar sínar, án þess að þetta gjald væri til, og landbúnaðurinn er kominn vel á veg með að byggja upp sínar vinnslustöðvar, að byggja upp mjólkurbúin. Mjólkuriðnaðurinn er í bezta standi, og vinnslustöðvar mjólkuriðnaðarins eru fyrsta flokks víðast hvar. Það hefur þegar verið byggt upp nokkuð mikið af sláturhúsum, góðum, fullkomnum sláturhúsum, en því miður er enn eftir að fullgera mörg sláturhús. Það er verkefni næstu ára. En það er hægt að gera án þess að taka þennan skatt, sem hér er gert ráð fyrir. Það er hægt að gera með því, að Stofnlánadeild landbúnaðarins veiti lán í þessu skyni, eins og hún hefur gert. Það er unnt að gera með því að halda áfram því, sem þegar hefur verið byrjað á í sambandi við Framleiðnisjóð landbúnaðarins og framlög á fjárlögum í þessu skyni, og það er miklu eðlilegra en að leggja á fóðurbætisskatt í þessu skyni. Þess vegna er það, að ég er á móti því, að þetta ákvæði verði lögfest. Það er gert ráð fyrir, að þessi skattur komi inn í verðlagið og leiði til þess að hækka búvöruverðið. Frá sjónarmiði bænda er þarna bót í máli. En er ekki miklu eðlilegra, að vextir af lánum, sem eru tekin í þessu skyni, gangi inn í verðlagið og að bændur fái það bætt á þann hátt? Ég held, að það sé hlutverk lánastofnana og þeirra stofnana, sem þegar hafa verið settar á fót til styrktar þessum málum, að stuðla að því, að landbúnaðurinn geti haldið áfram að byggja upp og endurbæta vinnslustöðvar sínar, eins og hann er kominn vel á veg með. Og ólíkt er nú það, hvað landbúnaðurinn er kominn lengra og stendur betur að vígi í sambandi við sínar vinnslustöðvar en sjávarútvegurinn. Og það er ekki rétt að vera að leggja skatt hér á þá, sem kaupa fóðurbæti, til þess að standa undir þessu. Þá er eitt atriði í 3. gr., sem er nýmæli og hæstv. ráðh. sagðist vera á móti, eigi að síður flytur hann frv. með þessu ákvæði. Það er að taka upp svokallað kvótakerfi, þ. e. að refsa þeim, sem framleiða mikið, og láta þá aðeins fá fullt verð af hluta framleiðslunnar. Þetta er nýtt ákvæði í lögum, en minnir þó nokkuð á 17. gr. jarðræktarlaganna, sem mikið var rifizt um á fjórða tug þessarar aldar, þegar jarðræktarstyrkurinn var tekinn af þeim bændum, sem voru duglegir að rækta. En nú á að setja í lög ákvæði, sem heimila að borga ekki fullt verð fyrir framleiðsluna til þeirra bænda, sem eru duglegir og framtakssamir. Ég held, að ákvæði eins og þetta geti fyllilega orðið til þess að draga það mikið úr framleiðslunni, að það geti orðið skortur á búvörum hér í landinu. Þetta ákvæði ásamt öðrum, fóðurbætisskatti og öðrum, getur leitt til þess, að það verði verulegur samdráttur í framleiðslu búvöru í landinu, og þetta er spor aftur á bak. Með þessum ákvæðum er stefnt að því, að bændastéttin hætti að ganga fram og sækja fram, eins og hún hefur gert undanfarið, og stigið er spor aftur á bak. Mig undrar ekki, þó að ekki hafi fengizt samstaða innan stjórnarliðsins um þetta frv., eins og það er úr garði gert. Þá er það 5. gr. frv. Það var áður miðað við, að bændur skyldu hafa tekjur eins og iðnaðarmenn, verkamenn og sjómenn. Nú er fellt úr að hafa sjómennina með. Hæstv. ráðh. sagði áðan, að sjómennirnir hefðu verið felldir niður 1966. Þetta er ekki rétt. Það var ákvæði í lögum um það, að ekki skyldi miða við aflahlut sjómanna eða ákvæðisvinnu verkamanna og iðnaðarmanna. En til þess að sýna, að það getur verið skaði fyrir bændur að fella sjómennina úr, þá er rétt að geta þess, hverjar tekjur sjómenn höfðu árið 1970. Þeir höfðu 429 þús. kr., en verkamenn höfðu 372 þús. og iðnaðarmenn 439 þús. Vegið meðaltal er 402 þús. Vegið meðaltal lækkar verulega, ef sjómennirnir eru taldir úr, og ég er sannfærður um það, að hv. landbn. á eftir að gera aths. við þetta. Þetta dregur niður þá upphæð, sem tekjur bænda miðast við, og getur orðið til þess að lækka tekjur bænda, þegar kaup bóndans er miðað við, eins og að undanförnu, kauptaxta og heildartekjur. Þess vegna hljóta bændur að verða á móti þessu. Neytendur geta kannske greitt atkv. með því í von um að fá lægra verð á búvörunni á eftir. En það er ekki það, sem stefnt er að með þessu frv., eftir því sem hæstv. landbrh. lýsti því hér áðan og stefnumiðum þess. Breyting samkv. 6. gr. er skipun Sexmannanefndar. Nú á að semja við ríkisstj. og fulltrúar neytenda í Sexmannanefnd eiga ekki lengur að koma við sögu. En það hefur áreiðanlega orðið til þess að auka skilning á milli stéttanna, að neytendur og fulltrúar bænda komu saman að samningsborði til þess að finna út réttlátt verð á búvörum. Það er enginn vafi á því, að það hefur haft ákaflega mikla þýðingu. Og þegar búvörur hafa hækkað mikið í verði, þá hefur verið ákaflega þægilegt að segja við neytendur: Verðhækkunin var samþ. af fulltrúum ykkar eftir að þeir höfðu sannfært sig um, að verðið er sanngjarnt. - Ég er ósköp hræddur um, að fulltrúar ríkisstj. í Sexmannanefnd hafi ekki þessa aðstöðu gagnvart neytendum og þeir verði miklu frekar tortryggðir heldur en fulltrúar, sem eru skipaðir af launaþegahópum. Í gildandi lögum hafa þrír launþegahópar rétt til að skipa fulltrúa í Sexmannanefnd, þ. e. Sjómannafélag Reykjavíkur, Landssamband iðnaðarmanna og Alþýðusamband Íslands. Alþýðusamband Íslands hefur ekki kært sig um að nota rétt sinn síðustu árin, en eigi að síður hefur það átt þennan rétt, og ég er sannfærður um, að ef lögunum væri ekki breytt að þessu leyti, þá kæmi fljótlega að því, að Alþýðusambandið vildi nota þennan rétt, sem er eðlilegt,. að það hafi. En nú á að breyta þessu og semja við ríkisstj., eins og hæstv. landbrh. sagði áðan. Ég hef talað við marga bændur um þetta ákvæði. Það eru margir á móti þessari breytingu. Aðrir segja, að það sé náttúrlega ekki unnt að fullyrða neitt um það fyrir fram, hvort þetta verður til bóta eða hvort þetta er verra. Það er alveg rétt, það er engin leið að sanna það fyrir fram, að þetta verði verra. En mín skoðun er sú, að þetta geri málin erfiðari viðfangs en ef skipun Sexmannanefndar yrði höfð óbreytt. Og hvað segja opinberir starfsmenn um það, hvernig semja eigi við ríkisstj.? Ég ætla ekkert að dæma um það og réttmæti þess, sem þar er farið fram á, en ég er alveg viss um það, að þarna kemur upp mikill ágreiningur öðru hverju. Ríkisstjórnir eru misjafnar, stundum eru þær skilningsríkar og stundum eru þær vinveittar bændum, en þetta getur allt saman verið misjafnt, því að ríkisstjórnir koma og fara. Þá er það 7. gr. frv. Mér þykir rétt að minnast aðeins á hana og þá breytingu, sem hún felur í sér. Ríkisstj. er heimilt að semja við bændasamtökin um framlög ríkisins til landbúnaðarins, að því er varðar verðlagsmálin, niðurgreiðslur, búvöruverðs á innlendum markaði, sbr. 14. gr., svo og framleiðslustyrki til þeirra byggðarlaga, sem erfiðust skilyrði hafa. Hérna kemur aftur að því sama og með fóðurbætisskattinn, að ríkisstj. gæti samið við fulltrúa bænda um að veita styrk til ákveðins byggðarlags eða til þeirra bænda, sem verst eru settir, gegn því, að fulltrúar bænda falli frá því að fá þá hækkun á afurðunum, sem þeim ber að fá. Ég tel, að þetta ákvæði sé mjög varasamt, vegna þess að með þessu móti er raunverulega verið að leggja byrðar á hluta bændastéttarinnar til þess að bæta fyrir öðrum í stéttinni, sem verr eru settir. Ég segi þetta ekki vegna þess, að það geti ekki verið réttmætt að veita sérstaka styrki til þeirra, sem verst eru settir, eða til einstakra byggðarlaga, sem verða illa úti. En ef á að gera það, þá þarf að gera það af opinberu fé, en ekki af fjármagni, sem kemur raunverulega frá nokkrum hluta bændastéttarinnar. Það er þetta atriði, sem er alveg nauðsynlegt að athuga nánar, til þess að ekki verði íþyngt um of þeim byggðarlögum og þeim bændum, sem talið er að komist sæmilega af. Það er með þessu ákvæði opnuð leið til þess að verzla við ríkisstj. með hagsmuni þeirra bænda, sem eru sæmilega settir, fá styrk úr ríkissjóði með því að falla frá verðhækkun á búvörum, sem allir bændur ættu að njóta. Þannig kaupskapur gæti orðið háskalegur og dregið slæman dilk á eftir sér. Sáttanefnd er felld niður, sem gert er ráð fyrir í gildandi lögum að starfi. Hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að sáttanefndin hafi komið að litlu gagni. Ég skal ekkert fullyrða um það. En ég ætla ekki að gera neina verulega aths., þó að þessi n. sé felld niður, úr því að yfirnefndin er fyrir hendi, úr því að gert er ráð fyrir að skipa hana með sama hætti og er í gildandi lögum. Það má reikna með, að málið lendi hjá henni, ef ekki verður samkomulag um verðlagninguna, og hún á að leysa málið. En ég held, að það sé ekki til bóta, að það skuli vera heimild til að segja úrskurði yfirnefndar upp með 6 mánaða fyrirvara. Ég held, að það geti orðið til þess að skapa rugling, en ekki til þess að bæta fyrir. Þá er mér nýmæli samkv. 14. gr., sem ég vil leyfa mér að minnast aðeins á. Það er sagt hér í síðustu mgr.: „Einnig er Sexmannanefnd heimilt að semja um, að hluti niðurgreiðslu einhverrar vörutegundar sé greiddur framleiðendum án tillits til framleiðslumagns, enda komi til samþykki þeirra aðila, sem tilnefna menn í Sexmannanefnd.“ Ég veit nú ekki, hvernig á að skilja þetta. Er hægt að skilja þetta öðruvísi en þannig, að það sé heimilt að greiða fé til niðurgreiðslu á vöru, sem aldrei hefur verið framleidd og ekki er til? Þetta er sannkallað nýmæli. Og satt að segja er ég ekki búinn að átta mig á því, hvað n. og hæstv. ráðh. er að fara með því að flytja frv. með þessu orðalagi. Eða dettur nokkrum hv. alþm. í hug, að þetta geti leitt til heilbrigðra atvinnuhátta? Hlyti þetta ekki að verða til þess að draga úr dugnaði og framtaki manna? Er ekki með þessum hætti farið að verðlauna framtaksleysi og ódugnað? Þá er það 15. gr., sem mér þykir einnig rétt að minnast nokkuð á. Það er gert ráð fyrir því, að ef afgangur verði af útflutningsuppbótunum, þ. e. af 10% gjaldinu, sem kemur úr ríkissjóði, þá megi geyma það í tvö ár og nota það seinna. Vitanlega er ágætt að hafa þetta í lögum. En líklega hefur þetta verið framkvæmt að einhverju leyti áður, og ég mæli með því, að þetta sé út af fyrir sig lögfest. Hins vegar geri ég lítið úr því, að eftir tvö ár verði enn afgangur, sem búnaðarsamtökin megi verja í sína þágu. En það skaðar vitanlega ekki heldur, að það sé í lögum, ef til þess kæmi, að það yrði afgangur af útflutningsuppbótunum, sem aldrei hefur orðið fram að þessu, nema ef það skyldi verða að einhverju leyti á þessu ári, vegna þess að slátrun var óeðlilega lítil á s. l. hausti, en fénaði mun hafa fjölgað um 40 þús. á s. l. ári vegna minnkandi slátrunar. Og þá eru það kartöflurnar, sem einnig eiga þarna að koma við sögu, - um kartöflumálið ætla ég ekki að deila við hæstv. ráðh., því að ég vænti þess, að hann hafi skilning á því, - en kartöflurnar gætu tekið drjúgan hluta af því, sem ætlað var að verða afgangs af útflutningsuppbótunum fyrir þetta ár. Samkv. 16. gr. er gert ráð fyrir að stofna sjóð, sem annast það hlutverk að veita flutningastyrki og kannske að bæta verðlagið, þar sem aðstaðan er verst. Ég tel, að það sé ágætt, ef Byggðasjóður greiðir þetta fé, en ég vil taka það fram, að það er svolítið á misskilningi byggt, sem hæstv. ráðh. sagði áðan, að bændurnir hefðu að undanförnu sjálfir kostað flutninga og veitt styrki til einstakra staða. Það hafa þeir raunverulega ekki gert, vegna þess að þessir flutningastyrkir og önnur styrkjastarfsemi, sem hefur verið viðhöfð, hefur ekki leitt til þess, að bændur hafi ekki fengið fullt verð fyrir afurðirnar. Þetta hefur komið til af því, að það hefur að nokkru leyti verið ætlað fyrir þessu í sambandi við dreifingu og vinnslu vörunnar. En þótt þetta hafi tekizt áður, þá er vitanlega ekkert nema gott um það að segja, að þessi sjóðsmyndun geti átt sér stað, og það er eiginlega það eina í frv., sem ég tel vera jákvætt, en vegur vitanlega allt of lítið, þegar tekið er tillit til þess, hve mörg atriði í frv. eru algerlega neikvæð. Þá er hér breyting í sambandi við 39. gr., sem ekki tekur að gera mikið úr. Með þessari breytingu er verið að auka heimildir til Framleiðsluráðs um tilfærslu og verðmiðlun. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé algerlega skaðlaust, vegna þess að Framleiðsluráð gangi ekki lengra en sanngjarnt er í þessu efni. Ég hef nú drepið á nokkrar þær breytingar, sem eru veigamestar í þessu frv. Þær eru yfirleitt neikvæðar, nema sú eina, sem ég áðan nefndi. Ég tel, að þessar breytingar geti verið mjög háskalegar og geti leitt til minnkandi framleiðslu, vegna þess að stefna frv. er í rauninni að draga úr framtaki þeirra, sem bezt hafa dugað, sem mestan dugnað hafa sýnt í framleiðslustörfunum. Frv. gengur út á það að skattleggja þann hluta bændastéttarinnar, sem framleiðir tiltölulega mikið, skattleggja hann og yfirfæra fjármagn frá þeim hluta bændastéttarinnar yfir til hinna, sem verr eru settir. En eins og ég tók fram áðan, þá vil ég alls ekki fullyrða, að það geti ekki verið réttmætt að veita styrki og stuðning til ýmissa byggðarlaga og til þeirra bænda, sem verst eru settir, en það hlýtur að vera rangt að ætlast til þess, að það sé aðeins hluti bændastéttarinnar, sem á að gera það. Það hlýtur að vera réttlátt, að það sé þjóðin öll, sem gerir það, ef til þess þarf að koma. Ég get ekki sagt, að þetta sé rétt stefna. Þetta er röng stefna og hlýtur að leiða til þess, að hinir, sem dugmeiri eru, fari að draga að sér höndina. Ég þarf ekki að minna á, hvaða atriði það eru sérstaklega í frv., sem gætu verkað þannig neikvætt og til samdráttar, þegar það liggur fyrir, að það á að setja í lög, að það megi refsa þeim, sem framleiðir mikið, með því að taka upp kvótakerfi, það megi refsa honum með því, að hann eigi að borga fóðurbætisskatt og mynda sjóð, sem er notaður til greiðslu handa þeim, sem engan fóðurbæti hafa keypt. Þetta er ekki uppörvandi. Þetta verður ekki til þess að hvetja menn til framtaks eða dugnaðar. Þetta verður til þess að jafna allt út. Þetta verður sú hindrun í framleiðslunni, sem getur orðið háskaleg og mjög skaðleg. Þetta er sett inn í frv. vegna þess, að ýmsir eru hræddir við offramleiðsluna, offramleiðslu á landbúnaðarvörum á Íslandi, en það hefur ekki orðið slys eða tjón af því fram að þessu, því að oftast er það nú svo, að íslenzka þjóðin hefur búið við að að framleiða of lítið. Þótt framleiðslan hafi aukizt mikið í seinni tíð í krafti tækni og ræktunar, þá getur það ekki gert tjón, þó að framleitt sé meira en það, sem þarf að nota í landinu. Bændur fengu 1960 rétt til útflutningsuppbóta, 10% af heildarverðmæti framleiðslunnar. Það hefur gert mögulegt að veita bændum flest árin fullt verð fyrir framleiðsluna. Framleiðslan hefur ekki verið meiri en það. Og ég held, að það sé óþarfi að vera að lögfesta drabít eða hemil á búvöruframleiðslu á Íslandi. Við höfum um áratugi og aldir haft annan hemil, sem er tíðarfarið á Íslandi. Það hefur jafnan með vissu millibili gripið inn í og komið í veg fyrir það, að bændur hafi getað framleitt of mikið, og þess vegna undrast ég það, hve margir virðast lifa í þessum ótta enn í dag, að framleiðslan verði of mikil. Ég hef oft hugsað um það, hvað það væri ánægjulegt, að Íslendingar gætu tekið upp stórframleiðslu í landbúnaði með útflutning fyrir augum, og einu sinni setti ég upp dæmi og sá í framtíðinni, þegar búið væri að rækta tún, heimahaga og öræfin, að Íslendingar hefðu t. d. 2 milljónir sauðfjár. Þeir þyrftu að nota í landinu, þegar þeir væru orðnir 300 þúsund, kannske afurðir af 700–800 þúsundum, hitt flyttu þeir út, og ef bóndinn hefði 1000 ær í staðinn fyrir 200 ær, þá þyrfti hann ekki að fá eins mikið fyrir hvert kg af kjöti og hann þarf nú, meðan hann er með smábúið. Það er enginn vafi á því, að íslenzka þjóðin gæti framleitt landbúnaðarvörur til útflutnings með stórhagnaði, bæði flutt út kjöt og svo náttúrlega unnar vörur úr ull og skinnum. Þess vegna er það háskalegt að vera nú að bera fram frv. til l. um Framleiðsluráð, sem getur leitt til samdráttar í framleiðslunni og dregið dug og kjark úr mönnum, sem hafa að undanförnu staðizt illt tíðarfar og aukið framleiðsluna með sérstökum dugnaði. Ég vænti nú þess, þar sem það liggur fyrir, að stjórnarliðið hefur skiptar skoðanir á þessu máli, að þetta frv. verði endurskoðað vel og rækilega og það verði fellt í burtu, sem hv. þm. koma sér saman um að geti leitt til tjóns, ekki fyrir bændastéttina eina, heldur fyrir þjóðina í heild. Það hefur á undanförnum árum verið haldið uppi framleiðslustefnu í þessu landi, og í sambandi við þessa framleiðslustefnu hefur ræktunin verið aukin. Það er túnræktunin, það er grasið, sem er undirstaða búvöruframleiðslunnar, og þess vegna er það, að túnin hafa stækkað um nærri helming á 12 árum. Árið 1959 eru túnin aðeins 61 811 ha., en í árslok 1971 11 5000 ha. Á 12 ára tímabili hefur verið ræktað nærri eins mikið og áður var ræktað, frá því að byrjað var að rækta á Íslandi í byrjun þessarar aldar. Og kuldaárin undanfarið hefðu verið þung í skauti fyrir landbúnaðinn, ef túnastærðin hefði ekki verið orðin eins mikil og raun ber vitni. Framleiðslan hefur aukizt á þessum árum, sem hafa verið misjöfn, þrátt fyrir það að fólki hafi fækkað við landbúnaðarstörfin. Það var áðan minnzt á það, að hlutur bænda hefði batnað fljótt, þegar tíðarfarið breyttist 1970 og 1971, og við skulum vona, að kuldinn láti nú á sér standa og það verði bið á því, að hann sæki okkur heim að nýju. Við skulum vona, að nú fari í hönd betra árferði, og að við getum einnig búið við löggjöf, sem er framleiðsluhvetjandi og hvetur menn til framtaks og dugnaðar, en ekki löggjöf, sem dregur úr mönnum dug og kjark. Eins og ég sagði áðan, þá mun þetta frv. verka eins og hemill, ef að lögum verður, og leiða til samdráttar. Það er spor aftur á bak, en er ekki jákvætt. Það er mín skoðun, að það sé þjóðfélagsleg nauðsyn að halda áfram framleiðslustefnu í 1andbúnaðinum eins og á öðrum sviðum þjóðlífsins, það megi ekki hindra það, að haldið verði áfram að rækta og byggja upp í landbúnaðinum á öllum sviðum. Landbúnaðurinn hefur tileinkað sér nýjustu tækni, fengið sér vélar, flestir bændur hafa orðið rafmagn, húsin hafa verið byggð upp, bæði íbúðarhúsin og peningshúsin, og viðhorfið til framleiðslunnar og til afkomumöguleika landbúnaðarins er gott, ef við getum búið við meðalárferði í landinu. En nú vonum við, að vondu árin séu að baki og langt verði þangað til þau verri koma aftur. Ég hef talað vel um framleiðsluráðslögin, sem nú eru í gildi. Eigi að síður er mér alveg ljóst, að ýmis ákvæði gætu staðið til bóta, en erfitt getur verið að breyta þeim á þann veg, að það verði til batnaðar. Það er nokkuð langt síðan mér varð þetta ljóst, og þess vegna var það, að ég skipaði nefnd 7 manna 1969, sem skyldi gera athugun á því, hvort æskilegt væri að breyta framleiðsluráðslögunum og með hvaða hætti það mætti gerast til batnaðar, og ég vil til fróðleiks fyrir, hv. alþm. lesa upp, með leyfi forseta, erindisbréf þessarar nefndar: „Ráðuneytið hefur ákveðið að skipa 7 manna n. til þess að taka til athugunar og vinna að þeim verkefnum, sem talin eru hér á eftir: 1. Að gera athugun á því, hvort tiltækilegt sé að gera framleiðslu búvöru hagkvæmari og laga hana betur að þörfum neytenda með aukinni fjölbreytni. 2. Að gera athugun á því, hvort heppilegt sé að stuðla að sérframleiðslu búvara á vissum svæðum, svo sem mjólkurframleiðslu í grennd við þéttbýli og kjötframleiðslu þar sem lengra er til markaðssvæða. 3. Að gera athugun á því, hvort æskilegt sé að nota það fjármagn, sem varið er til niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta, með öðrum hætti en nú er gert, þannig að það komi bændum og þjóðarheildinni að betri notum. 4. Að gera athugun á því, hvort mögulegt sé að lækka framleiðslukostnað á búvörum. 5. Að athuga möguleika á og gera tilraun til að fá neytendur til þess að taka fullan þátt í verðlagningu búvöru og athuga, hvort mögulegt sé að gera verðlagningarkerfið einfaldara.“ Í n. þessa voru skipaðir Gunnar Guðbjartsson, formaður Stéttarsambands bænda, Einar Ólafsson frá Lækjarhvammi, Vilhjálmur Hjálmarsson alþm., Jón Þorsteinsson alþm., Björn Jónsson alþm. og Jónas Haralz hagfræðingur, en hann var þá forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar. Þegar Jónas hætti, tók Bjarni Bragi Jónsson við formennsku n. sem forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar. Þetta er erindisbréf þessarar n. Hún starfaði mikið og safnaði gögnum og verk hennar átti að vanda. Henni var ekki settur fyrir ákveðinn starfstími, vegna þess að framleiðsluráðslögin voru endurskoðuð 1966 og voru þannig úr garði gerð, að það bar ekki brýna nauðsyn til að breyta þeim að svo stöddu. Hins vegar þótti sjálfsagt að hafa góða menn starfandi í n. til, þess að leita að því, á hvern hátt væri hægt að bæta lögin og gera þau betur úr garði, og n. ætlaði sér ekki að skila áliti, fyrr en hún hefði fullunnið þetta verk. En hæstv. landbrh. leysti n. upp, leysti hana frá, störfum á s. l. sumri og skipaði aðra n., sem átti að flýta sér. Hún hafði ekki nema takmarkaðan starfstíma og þess vegna er frv., sem við nú erum að ræða um, eins og það er. Hefði ekki verið betra að láta þessa n. starfa áfram? Hæstv. landbrh. hefði getað bætt manni eða mönnum í n., ef hann hefði viljað, en leyft n. að starfa áfram og leita eftir því bezta, sem fáanlegt var í þessa löggjöf, sem er svo mikils virði. Í þessu erindisbréfi er ekki talað um að leggja á fóðurbætisskatt. Það er ekki heldur talað um að taka upp kvótakerfi. Það er ekki talað um það í þessu erindisbréfi að koma með einhvern hemil á framleiðslu íslenzkrar búvöru. Tilgangurinn með þessu bréfi var að leita eftir breytingum á lögunum, sem gætu verið til bóta. Þess vegna átti þessi breyting ekki að vera neitt flýtisverk. í n. voru valdir góðir menn og gegnir, eins og reyndar í þá n., sem hæstv. ráðh. skipaði s. l. sumar. Vissulega voru margir góðir og gegnir menn í þeirri n. En jafnvel góðir og gegnir menn geta ekki náð árangri, ef sá tími, sem þeim er ætlaður til starfsins, er ekki nægilega góður og ef þeim er gefin forskrift til þess að vinna eftir. Og það er það, sem ég er hræddur um, að hafi verið gert. Ég er hræddur um, að hæstv. ríkisstj. hafi gefið n. forskrift til þess að vinna eftir, það hafi verið fyrirmæli ríkisstj. að taka upp fóðurbætisskattinn, það hafi verið forskrift frá ríkisstj. að taka upp kvótakerfið, það hafi verið forskrift frá ríkisstj. að skattleggja vissan hluta bænda til þess að bæta fyrir öðrum bændum, og þá fer maður að skilja það, þótt jafnvel góðir menn, sem störfuðu í n. ráðherrans, hafi ekki náð betri árangri en raun ber vitni. Það er leitt til þess að vita, að svona skyldi fara, en þetta frv. fer nú til hv. landbn., og það verður að bera þá von í brjósti, að hv. n. beri gæfu til að lagfæra frv. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að svo komnu máli að hafa fleiri orð um þetta frv., áður en það fer til n., en leyfi mér að vænta þess, að það verði endurbætt þar, ef því er ætlað að verða að lögum á þessu þingi. Það bezta væri vitanlega að gefa sér tíma, a. m. k. til haustsins, til þess að endurskoða frv. og taka af því verstu hnökrana og endurbæta það. Það er ekki aðeins í þessu máli, sem hæstv. ríkisstj. vill flýta sér óeðlilega mikið. Það er eins og hæstv. ríkisstj. geri alls ekki ráð fyrir því að lifa haustið af eða næsta þing. Ekki dettur mér í hug að spá neinu um það, og ekki hef ég gert ráð fyrir því, að núv. ríkisstj. hætti störfum á næsta hausti. Ég hef alls ekki gert ráð fyrir því. Ég hef reiknað með því, að hún mundi starfa næsta vetur og gæti þess vegna alveg beðið með að lögfesta frv., þangað til þau hafa fengið eðlilega meðferð. En ég veit ekki, hvað hæstv. ríkisstj. sjálf hugsar í þessu efni. Það er eins og það þurfi að ljúka öllu af á þessu þingi, vegna þess að ekki verði tími til þess síðar.



Herra forseti. Í þessu frv. eru því miður ekki fólgnar þær umbætur á málefnum íslenzks landbúnaðar, ekki þær breytingar á íslenzkri landbúnaðarstefnu, sem nauðsynlegar eru og hafa verið nauðsynlegar undanfarið. Til þess liggja án efa ýmsar ástæður. Ein ástæðan er sú, að ég tel þetta frv. hafa fengið óeðlilegan undirbúning. Eins og kom fram hjá hv. fyrrv. landbrh., skipaði fyrrv. ríkisstj. n. sérfróðra manna til að gera athugun á því, hvort og þá hvers konar heildarbreyting kæmi til mála á stefnunni í málefnum íslenzks landbúnaðar og afskiptum hins opinbera af málefnum hans. Sú n. hefur verið lögð niður, en nýrri n. í skyndi falið að semja þetta frv. Þessi skyndivinnubrögð tel ég vera eina ástæðu þess, að frv. er svo gallað sem raun ber vitni um. Höfuðgalli þess er auðvitað sá, að í þessu frv. er ekki mörkuð ný heildarstefna í málefnum íslenzks landbúnaðar, eins og þó er nauðsynlegt. Það er höfuðannmarki frv. Ég mun síðan koma að því, að þrátt fyrir allt eru á frv. nokkrir kostir, þó að ég telji gallana meiri og þó sérstaklega þennan galla, að það vantar, að mörkuð sé í frv. ný heildarstefna, ný umbótastefna í málefnum íslenzks landbúnaðar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að íslenzkt þjóðfélag styrkir landbúnað sinn með miklum fjárhæðum, og það á að gera það. Ástæður eru þannig á Íslandi, eins og í mörgum nálægum löndum, að nauðsynlegt er, að þjóðarheildin styrki þennan atvinnuveg, landbúnaðinn. Það er ekkert sérstakt um Ísland, þó að styrkirnir til landbúnaðarins hér á Íslandi séu án efa hlutfallslega meiri en gerist í a. m. k. flestum nálægum löndum, svo að ég tali mjög varlega. En þó að viðurkennd sé almenn nauðsyn á því, að þjóðfélagið í heild og þá ríkisvaldið stuðli að því með beinum og óbeinum styrkjum, að landbúnaður sé stundaður í landi eins og Íslandi, þá á þessi aðstoð auðvitað ekki að vera meiri en nauðsynlegt er, og aðstoðin á að vera þannig, að hún auki framleiðni í þessari atvinnugrein og lækki framleiðslukostnaðinn, þ. e. a. s. lækki landbúnaðarverðið frá því, sem ella mundi vera. Það er að mjög litlu leyti stuðlað að slíku í þessu frv., og það er höfuðgalli þess. Það, sem vantar, er lagasetning um málefni íslenzks landbúnaðar, þar sem stuðlað er að aukinni framleiðni í landbúnaðinum, til þess að hægt sé að lækka landbúnaðarvöruverðið til neytenda. Þetta er kjarni málsins. En ég held, að enginn, sem þetta mál kynnir sér rækilega, geti orðið í vafa um það, að beinn og óbeinn styrkur íslenzka þjóðfélagsins til landbúnaðarins er óeðlilega mikill, er óeðlilega þungbær ríkissjóði og skattborgurum. Ég minni aðeins á útflutningsbæturnar sem óumdeilanlega tölu í þessum efnum, en þær voru á s. l. ári um 400 millj. kr. M. ö. o. ríkissjóður sjálfur greiðir hverju einasta bóndabýli á landinu að meðaltali milli 70 og 80 þús. kr. árlega í útflutningsbætur, og er þá auðvitað ótalin öll sú feikimikla, sumpart beina og sumpart óbeina aðstoð, sem skiptir hundruðum milljóna kr., sem landbúnaðurinn nýtur í ýmsu öðru formi. Ég segi það enn, - ef takast mætti að koma í veg fyrir, að út úr orðum mínum verði snúið, sem ég geri mér ekki miklar vonir um að vísu, - að ég segi þetta ekki í þeim tilgangi fyrst og fremst að telja þetta eftir. Aðstoð við íslenzkan landbúnað er nauðsynleg og sjálfsögð. En hún á ekki að vera meiri en nauðsynlegt er, að því er engum gagn, auðvitað ekki skattborgurunum, sem borga peningana, og bændum er ekkert gagn að því heldur, þvert á móti, ef yfir lengri tíma er litið. Það, sem vantar í þetta frv., er fyrst og fremst sú heildarskoðun á málinu, sem í því fælist að telja saman þær upphæðir, sem ganga til aðstoðar íslenzks landbúnaðar, ef svo mætti segja, að láta þær allar saman í einn sjóð og athuga síðan frá þjóðfélagslegu sjónarmiði ásamt sjónarmiði bænda og neytenda, hvernig þessum heildarsjóði yrði bezt ráðstafað í þágu þjóðarheildarinnar, auðvitað með hliðsjón af því, að það er meiningin að styðja atvinnurekstur sérstakrar stéttar, þ. e. a. s. bændastéttarinnar á Íslandi, stuðla að því, að við framleiðum sjálfir þær landbúnaðarafurðir, sem landkostir leyfa, að hér séu framleiddar: Vandinn, sem við er að etja í þessum efnum, er fólginn í því, að fyrir heildarlandbúnaðarframleiðsluna fæst miklu minna en hún kostar í framleiðslu, það fæst miklu minna fyrir þær afurðir, sem íslenzkur landbúnaður framleiðir, en kostar að framleiða þær. Til þess liggja ýmsar orsakir, hversu mikið vantar á, að framleiðslukostnaðurinn fáist. Frumorsökin er sú, að verulegur hluti af landbúnaðarframleiðslunni, allt að 10%, er nú fluttur á erlendan markað fyrir miklu lægra verð en nemur framleiðslukostnaði, og mun ég koma að því hér á eftir. Önnur orsökin er sú, að það er of lítil fjölbreytni í framleiðslunni fyrir innanlandsmarkaðinn. Það væri hægt að fá meira verð fyrir þær landbúnaðarvörur, sem seldar eru á innlendum markaði, ef þær væru fjölbreyttari en þær eru. Og í þriðja lagi er meginorsökin sú, að það, sem er framleitt, bæði fyrir innanlandsmarkað og fyrir útflutningsmarkað, er framleitt í allt of litlum framleiðslueiningum á allt of litlum búum. Þetta eru þrjár meginskýringarnar á vandanum, sem við er að etja, þeim vanda, að það fæst minna fyrir framleiðsluna en framleiðslukostnaðinum nemur. Mér er mjög til efs, að jafnvel hv. alþm., hvað þá íslenzkur almenningur, geri sér í raun og veru grein fyrir því, hvernig ástandið er núna í markaðsmálum landbúnaðarins erlendis. Mér er það mjög til efs, og þess vegna þykir mér rétt að skýra frá því, hvernig ástandið raunverulega er, til þess að undirstrika nauðsyn þess, að hér séu gerðar sérstakar ráðstafanir til að komast út úr þeim vítahring, sem íslenzkur landbúnaður og íslenzk efnahagsmál að þessu leyti eru í. Framleiðslukostnaður á dilkakjöti er nú talinn vera um 135 kr. á kg. Útflutningsverð á beztu markaðina, þ. e. a. s. markaðina í Noregi, Svíþjóð og Danmörku, er 110 kr., sem má teljast mjög gott, miðað við ástand á öðrum mörkuðum og fyrri tíma, m. a. vegna samnings okkar sem aðila að EFTA. En við komum ekki nema litlum hluta af dilkakjötinu á þennan góða markað, á Noregs-, Svíþjóðar- og Danmerkurmarkaðinn. Við seljum verulega mikið magn til Færeyja og á aðra markaði, og þar er útflutningsverð á dilkakjöti, sem kostar 135 kr. í framleiðslu, 75 kr., og þó er þetta bezta landbúnaðarframleiðsla, sem stunduð er. 45% ostur kostar í framleiðslu hér innanlands 180 kr., en hann er seldur til útlanda fyrir 48–50 kr., þ. e. a. s. fyrir 20–25% framleiðslukostnaðarverðsins. Nýmjólkurduft kostar í framleiðslu 155–160 kr., en er selt til útlanda fyrir 52 kr. Smjör kostar í framleiðslu 330 kr. kg, en er selt til útlanda fyrir 105–110 kr. eða þriðjung framleiðslukostnaðarverðsins. Þarf að fjölyrða um það, þjóðhagslega séð, að á þessu verður að verða breyting, því að mismuninn á því, sem erlendi neytandinn greiðir, og framleiðslukostnaðinum greiða íslenzkir skattgreiðendur í einu eða öðru formi.  Ég segi um þetta frv. almennt, að í það skortir heildarsjónarmiðið, það skortir í það heildarskilninginn á því, í hverju vandi íslenzks landbúnaðar er fólginn. Þar af leiðandi er ekki von heldur, að í frv. séu fólgin ráð til þess að leysa vandann. Fyrst er að skilja vandann, svo er að láta sér detta í hug leiðir til þess að komast út úr honum. En þetta frv. ber vott um hvorugt, hvorki skilning á vandanum né heldur till. um það, að ráðin sé botn á honum. Þó er það svo, að í frv. eru ákvæði, sem ég tel vera til bóta, og skal sízt draga úr áherzlu minni á þau atriði. Þá nefni ég fyrst og fremst ákvæðin í 3. gr. þar sem heimilt er að leggja allt að 25% gjald á innlent kjarnfóður. Þetta ákvæði tel ég til stórkostlegra bóta, vel að merkja, ef heimildin verður notuð, vegna þess að kjarnfóðurnotkun, eins og allir vita, er hér í algjöru óhófi. Kjarnfóður er notað þannig, að ekki er nokkurt minnsta vit í því frá efnahagslegu eða hagfræðisjónarmiði séð. Þetta ætti að geta stuðlað að því, að minnkun yrði á framleiðslu til útflutnings. Þetta ákvæði tel ég til bóta og ég vil, verði það að lögum, eindregið vonast til þess, að heimildin verði notuð. Ég er sannfærður um, að þetta er sína rétta sporið í frv., sem eitthvað kveður að, og skal sannarlega ekki standa á mér að viðurkenna það, sem rétt er gert af hálfu hæstv. landbrh. og ríkisstj. í heild. En áður en greininni lýkur, - ekki gat greinin öll verið í lagi, því er nú verr og miður, - áður en greininni lýkur, er ákvæði um það, að einnig sé heimilt að leggja 5% viðbótarálag á útsöluverð kjarnfóðurs og nota það til þess að aðstoða við nýbyggingar vinnslustöðva landbúnaðar, mjólkurstöðva, sláturhúsa og annarrar hagræðingar vinnslustöðva í landbúnaði. Ástæðan til þess, að ég tek jafndjúpt í árinni og ég geri um 25% gjaldið, að það sé til bóta, er sú, að það mun stuðla að vissri hagræðingu í landbúnaðarframleiðslunni, gera hana skynsamlegri en ella hefði verið, og það á ekki að koma fram í útsöluverði landbúnaðarvörunnar, m. ö. o.: neytandinn á ekki að borga það. Þess vegna hef ég ekkert við þetta að athuga, heldur þvert á móti, ég fagna því. Sama gildir ekki um 5% gjaldið, sem á að nota til þess að styðja byggingu mjólkurstöðva og sláturhúsa. Það 5% gjald eiga bændur ekki að borga, heldur á neytandinn að borga það. Það á að hækka landbúnaðarvöruverðið. M ö. o.: neytandinn á ofan á allt annað, sem hann nú gerir, að taka að sér 5% gjald á útsöluverð erlends kjarnfóðurs til þess að hjálpa landbúnaðinum að endurnýja sín mjólkurbú og sín sláturhús. Þetta skyldi maður eftir venjulegum reglum halda að væri verkefni bændastéttarinnar sjálfrar. Hver er sú stétt, sem þarf að standa í framkvæmdum og getur sent almenningi í landinu reikning, látið almenning í landinu borga? Ég skal nefna annað nærtækt dæmi. Allir vita, að það er þörf á stórkostlegum endurbótum í frystihúsum landsins. Það mun kosta mjög mikið fé að gera frystihús landsins þannig úr garði, að þau fullnægi þeim kröfum, sem til þeirra verður nú að gera, og líkt á sér stað með sláturhúsin. Hefur nokkrum manni dottið í hug, að hægt væri að hækka fiskverð í landinu og láta neytendur borga hærra verð fyrir fisk til þess að standa undir kostnaðinum við breytingar á frystihúsunum? Þessi hugmynd hefur ekki komið nokkurs staðar fram. Ég þekki engan mann, sem mundi láta sér detta slíkt í hug, enda væri það alveg fáránlegt, ef fiskneytendur ættu að fara að standa undir breytingu á frystihúsunum.  Þetta var í framhaldi af því, að ég var að byrja á því að hæla 3. gr. fyrir 25% gjaldið, þó að ég hafi orðið að segja, að hún endaði illa vegna ákvæða um 5% viðbótargjaldið, sem neytendum er ætlað að greiða og ég vil andmæla alveg sérstaklega. Öðru atriði í frv. vil ég líka andmæla, þó að ég ætli annars ekki að ræða frv. jafnýtarlega og síðasti ræðumaður gerði, og það er sú breyting, sem gerð er á samsetningu þeirrar n., sem ákveður landbúnaðarvöruverðið, frá því, sem verið hefur. Nú er gert ráð fyrir, að verðákvörðunin skuli vera í höndum fulltrúa bænda og fulltrúa ríkisstj., en áður var, eins og kunnugt er, ákvörðunarvaldið í höndum bænda og neytenda, sem menn hafa undanfarna áratugi talið eðlilegast. Nú eiga bændur að fá ríkisvaldið eitt sem viðsemjanda í þessu máli. Þessa breytingu harma ég mjög, og mér þætti vænt um að fá það upplýst í umr. hér á eftir, hvort öll ríkisstj. stendur að þessari breytingu. Við erum orðnir vanir því, hv. þm., að ríkisstj. klofni í alls konar málum. Það gæti verið, að hún hafi líka klofnað í þessu, þó að ekkert hafi verið bókað um það enn þá. Það er hugsanlegt. Og mig langar að fá að vita, hvort ráðh. Alþb. og ráðh. SF hafa samþykkt þetta, að neytendur hafi engin áhrif á verðlag landbúnaðarvöru, hvort það sé með þeirra samþykki, að fulltrúar neytenda séu útilokaðir frá því að hafa áhrif á verð landbúnaðarvörunnar, þó að þeir hafi haft slík áhrif allar götur síðan 1947 a. m. k. Enn fremur vil ég gjarnan fá að vita, hvort Alþýðusambandið hafi verið um þetta spurt. Mér þykir satt að segja mjög ósennilegt, að samtök neytenda muni taka þessari breytingu með þökkum, jafnvel ósennilegt, að þau sætti sig þegjandi við hana. Hér er augljóslega stigið spor aftur á bak. Samtök launþega hafa barizt fyrir auknum réttindum á undanförnum áratugum. Ein þau réttindi, sem þau hafa fengið, er að fá hlutdeild í meðferð mikilvægrar vöru, sem neytendur þurfa að kaupa dag hvern. Sá réttur er nú af þeim tekinn. Það harma ég, því andmæli ég og vil fá skýringu á því, hvernig á því stendur og hverjir það hafa samþykkt. Fleira skal ég ekki segja um málið á þessu stigi, en ljúka þessum orðum mínum með því að endurtaka það, sem ég sagði áðan, að því miður er þetta frv. ekki fullnægjandi lausn á vandamálum íslenzks landbúnaðar. Þau þarf að leysa af skynsemi. Þau þarf að leysa með réttmætan hag bændastéttarinnar fyrir augum og með hliðsjón af hagsmunum skattgreiðenda og þjóðarinnar í heild. ástand þessara mála er ekki þannig, að það geti talizt gott, ekki einu sinni þannig, að það geti talizt viðunandi. Það þarf hér gagngerar breytingar á, en þær er því miður ekki að finna í þessu frv. Þrátt fyrir nokkur góð nýmæli í þessu frv., sérstaklega eitt, sem ég þegar hef nefnt, þá er það í raun og veru hvorki fugl né fiskur miðað við þær þarfir, sem eru á umbótum í málefnum íslenzks landbúnaðar.



Herra forseti. Mér þótti fara vel á því að mörgu leyti, að þegar ráðh. hafði lokið að kynna þetta mál, þá skyldu koma hér í pontuna hvor á eftir öðrum fyrrv. landbrh. og fyrrv. viðskrh., sem á sínum tíma var oft kallaður aðstoðarlandbrh. í fyrrv. ríkisstj. Ég verð að segja það, að ég varð nokkuð undrandi á málflutningi þessara manna, kannske ekki svo mjög hjá hv. 7. þm. Reykv., fyrrv. viðskrh., en á málflutningi hv. 1. þm. Sunnl. var ég mjög undrandi, miðað við forsögu. Hv. 7. þm. Reykv. boðaði hér sína gömlu kenningu um það að draga úr landbúnaðarframleiðslunni, fækka bændum o. s. frv. Það er ekki nýtt að heyra þessa kenningu hjá þessum hv. þm. Hún hefur heyrzt oft áður og er kannske ekki svaraverð í sjálfu sér. Hann lítur á eina hlið málsins aðeins og af slíkri einsýni, að það er kannske fátítt. Hann lítur t. d. alveg fram hjá því, að við viljum og þurfum að tryggja næga framleiðslu í öllum árum, og þess vegna verður ekki í góðum árum komizt hjá framleiðslu umfram þarfir innanlands, þó að það sé í sjálfu sér ekki nein umframframleiðsla. Hann lítur alveg fram hjá þeim möguleikum að nýta erlenda markaði í ríkara mæli en þegar hefur verið gert. Hann gerir sér enga grein fyrir félagslegri aðstöðu fólks í sveitunum, sem gerir það nauðsynlegt, að byggð þar strjálist ekki frá því, sem nú er, heldur þéttist víða. Og hann lítur alveg fram hjá aðstöðu þeirra mörgu þéttbýliskjarna, sem að mjög verulegu leyti byggja afkomu sína og lífsmöguleika á þjónustustarfsemi við landbúnaðarframleiðsluna eins og hún er nú og mundu þróast og blómgast betur en áður, ef hún væri fremur aukin heldur en hitt. Fram hjá þessu öllu lítur þessi hv. þm., þegar hann er að ræða um landbúnaðarmálin. Hann harmar það, að í þessu frv. skuli ekki vera tekin upp ný stefna, þ. e. a. s stefna í þessum anda. Það er rétt, að slíka stefnu er ekki að finna í þessu frv., þó að hv. 1. þm. Sunnl. vildi láta líta svo út í sinni ræðu. 10% útflutningstryggingunni er fyrst og fremst ætlað að tryggja það, að við höfum nóga framleiðslu hér fyrir innlenda markaðinn í öllu árferði. Í 2. gr. frv., þar sem fjallað er um markmið laganna, er gerð sú breyting frá því, sem verið hefur, að nú er sagt, að stefna beri að því, að framleiðslan henti sem bezt þörfum þjóðarinnar, en ekki að hún fullnægi þörfum þjóðarinnar, eins og áður var. En í því fólst í raun og veru viðurkenning á því sjónarmiði, að fyrst og fremst og nær eingöngu ætti að framleiða fyrir innanlandsmarkaðinn. En þessu er breytt nú. Og nú er settur rammi að skipulegri áætlanagerð til langs tíma og jafnframt rammi um það, að hún skuli endurskoðuð árlega, því að sífellt þarf að fara ofan í slík mál, eins og augljóst er, þegar við gerum okkur ljóst hið síbreytilega veðurfar hér og einnig mjög breytileg markaðsskilyrði utanlands. Og í þessari gr. frv., þar sem fjallað er um stefnumark laganna er einnig lögð áherzla á aukna hagnýtingu markaða utanlands og innan. Það eru í frv. ákvæði um viðbúnað í báðum tilvikum, ef söluerfiðleikar verða og framleiðslan í bili verður það mikil, að erfitt er að afsetja hana, og einnig ef framleiðslan verður of lítil. Ég vil segja, að með þessu frv. er, að svo miklu leyti sem hér er um nýja stefnumótun að ræða, um myndarlega stefnu að ræða, sem byggð er á yfirsýn, en ekki á slíkri fádæma einsýni eins og hv. 7. þm. Reykv. jafnan beitir, þegar hann hugleiðir landbúnaðarmál, hvort sem það er á hv. Alþ. ellegar á fundum kaupmannasamtaka eða annars staðar, þar sem hann hefur séð ástæðu til þess að ræða þau. Og skal ég ekki fara fleiri orðum um hans ræðu. Ég verð að segja það um ræðu hv. 1. þm. Sunnl., að mér virtist hún einkennast af alveg furðulegu neikvæðu nöldri, og ég verð að segja það, að ég hef varla heyrt annan eins málflutning um mál, sem er undirbúið á þann hátt sem þetta, að á bak við flutning þess standa samtök stórrar stéttar einhuga um öll meginatriði málsins. Og það er einnig unnið á breiðum grundvelli, ef litið er til stjórnmálaskoðana þeirra, sem að undirbúningnum unnu. Ég er undrandi á slíkum málflutningi hjá þessum hv. þm., sem var þangað til að mjálma í sig móðinn, að hann komst að þeirri niðurstöðu, að það væri aðeins eitt atriði í öllu frv., sem væri til bóta! Hver samdi svo þetta frv.? Já, hverjir sömdu þetta frv.? Það var talað mikið um það hér í vetur, að þá vantaði að vita um höfunda að frv., sem ríkisstj. flutti og mikið var rætt um þá. En hér eru hinar ágætustu heimildir um það, hverjir unnu að þessu máli, og ég ætla að rifja upp nöfn þeirra hér. Það er Sveinn Tryggvason framkvæmdastjóri Framleiðsluráðs landbúnaðarins, sem er búinn að gegna því starfi í áratugi. Það er Gunnar Guðbjartsson formaður Stéttarsambands bænda, Ólafur Andrésson bóndi í Sogni, Ingi Tryggvason bóndi á Kárhóli, Guðmundur Þorsteinsson bóndi á Skálpastöðum Þorvaldur G. Jónsson fóðureftirlitsmaður, Hafnarfirði, Jónas Jónsson ráðunautur, Reykjavík, Hjalti Gestsson ráðunautur, Selfossi, Ólafur Björnsson prófessor, Reykjavík. Það voru þessir menn, sem sömdu það frv., sem hv. 1. þm. Sunnl. leyfir sér að segja um, þegar það er lagt hér fram, að það aðeins feli í sér eitt atriði, sem horfi til bóta fyrir íslenzkan landbúnað. Þetta er vizkulegur málflutningur - eða hitt þó heldur. Ég veit ekki, hverju þetta þjónar eiginlega. Hvernig er þá þessum mönnum farið, sem þarna eru að verki, ýmist bændur eða starfsmenn landbúnaðarins til langs tíma, ef þeir hafa unnið þannig verk sitt? Og þar á meðal eru tveir flokksbræður hv. þm. og a. m. k. annar þeirra maður, sem ég hef starfað með í nefndum, sem þessi sami hv. þm. skipaði, og ég veit ósköp vel, að sá maður hefur mikla yfirsýn um landbúnaðarmálin, af kynnum mínum við hann. Nei, ég held, að hitt sé sönnu nær, þegar maður virðir fyrir sér þetta tal hv. 1. þm. Sunnl., að hann sé sjálfur orðinn meira en lítið taumskakkur í afstöðu sinni til forsvarsmanna íslenzks landbúnaðar og landbúnaðarins í heild, en ekki hitt, að þessi hópur manna hafi gert hér eintóma vitleysu frá upphafi til enda, nema álpazt inn á eitt atriði, sem til bóta horfði. Mér verður að bera þessa neikvæðu nöldursræðu hv. 1. þm. Sunnl. saman við afstöðu mína og margra annarra fyrrv. stjórnarandstæðinga hér á Alþ., þegar við stóðum að því með þessum hv. þm. að semja og koma hér fram breytingum t. d. á þessari löggjöf, t. d. á löggjöfinni um Stofnlánadeild landbúnaðarins, Landnám ríkisins o. fl. Mér verður að bera þetta saman. Þetta mál er undirbúið á ákaflega líkan hátt, og eins og ég sagði áðan, í undirbúningnum var pólitísk breidd. Það voru þarna t. d. tveir menn úr flokki hv. þm., sem að þessum undirbúningi unnu og skiluðu samhljóða áliti. Það var unnið að þessu á nákvæmlega sama hátt og þá, en þessi er afstaðan hjá þessum hv. þm. nú. Hitt er svo annað mál, að menn voru ekki alltaf sammála hér, þá frekar en nú. Við voru ekki sammála hv. 1. þm. Sunnl., þegar hann og ríkisstj. hans stóðu að því að skera niður framkvæmdafé Landnámsins um nokkrar millj. í stað þess að snúast við nýjum verkefnum, þegar dvína tóku þau verkefni, sem Landnám ríkisins hafði unnið að á undanförnum árum. Við vorum ekki sammála og við deildum það kvöld eftir kvöld, hvort það ætti að gera eða að fela Landnámi ný verkefni. Og við vorum ekki heldur sammála um það, þegar hverfa átti frá því að taka inn í fjárlög 1971 framlag til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins í sambandi við uppbyggingu sláturhúsanna. Við vorum auðvitað ekki sammála um það, og um það var rifizt hér kvöld eftir kvöld. En um lagasetningar í landbúnaðarmálunum, sem undirbúnar voru á sama hátt og þetta frv., sem hér liggur fyrir, af n., sem skipuð var á breiðum grundvelli, mönnum úr mörgum stjórnmálaflokkum, þá stóðum við vitanlega saman um þau mál, og þó að við værum ekki algerlega sammála, þá held ég, að enginn okkar, þáv. stjórnarandstæðinga, hafi viðhaft jafnneikvæðan málflutning í þessum málum og hv. 1. þm. Sunnl. taldi sér henta að hafa um hönd hér í dag. Við þessu er náttúrlega ekkert að segja. Þetta er hans aðferð og ég hef mína aðferð. En mér er víst óhætt að segja, eins og þar stendur: Ólíkt höfumst við að! Það er út af fyrir sig, þó að þessi hv. þm. gagnrýni breytt samningaform, sem er nokkuð veigamikið atriði í þessu frv. Það er út af fyrir sig. Það er hins vegar svo komið, að þetta er nú orðið ofan á, þetta er orðin stefna bændasamtakanna, að vilja breyta hér um. Það er engum blöðum um það að fletta og það vita allir, sem nokkuð hafa komið nálægt þeim málum, að það er komin ákaflega mikil þreyta í þetta gamla kerfi. Það hafa verið tíðar úrsagnir frá mótaðilanum og valdið töfum og miklum erfiðleikum við verðlagninguna oft og tíðum. Það er langt síðan sú skoðun var uppi í bændasamtökunum, þó að hún nyti þá minnihlutastuðnings aðeins, að það væri eðlilegra að semja beint við ríkisvaldið, m. a. og alveg sérstaklega vegna þess, að það hefur verið álit okkar margra, sem að þessum málum höfum starfað, að ríkisvaldið hafi alltaf verið meira og minna á bak við á seinni árum og ráðið mjög mildu um svip og gerð þeirra samninga, sem gerðir voru þá og þá, en hins vegar ekki borið ábyrgð á þeim opinberlega. Og það sjónarmið var orðið ofan á, að það væri rétt að ganga nú hreint til verks og fá ríkisstj. beint inn í málið og gera hana ábyrga, enda hafa verðlagsmálin mikil áhrif á efnahagslífið og þá líka verðlagning landbúnaðarvara. Það er þó ekki óeðlilegt, að menn deili um svona atriði. En ástæðan til þess, að farið er í þessa breytingu nú, hún er eitthvað á þessa leið. Hitt finnst mér ákaflega einkennilegt, að hv. 1. þm. Sunnl. gagnrýnir það sérstaklega, að sjómenn eru núna felldir út úr viðmiðuninni. Þetta er það, sem í raun og veru gerðist 1966, þegar þessum lögum var breytt undir forustu þessa sama hv. þm., þegar hann var ráðh. landbúnaðarmála. Þá voru tekjur hlutarsjómanna og ákvæðisvinna tekin út og þá voru ekki eftir aðrir en lægst launuðu sjómennirnir. Um þetta atriði má deila. Það kemur þó úr hörðustu átt gagnrýni frá þessum hv. þm. um þetta. En það er skoðun margra, að það sé ekki eðlilegt að taka hinar ákaflega sveiflukenndu tekjur sjómannanna til viðmiðunar hér. Enda mun hitt mála sannast, að ef bændur raunverulega bera úr býtum fyrir unna vinnustund eins og til er ætlazt, þ. e. ámóta kaup eins og iðnaðarmenn og verkamenn hafa, þá mun hag þeirra nokkuð vel borgið miðað við það, sem þeir hafa átt að venjast. Mér fannst það líka koma úr hörðustu átt, að þessi hv. þm. skyldi finna að því, að það er gert ráð fyrir því í frv., að tekizt geti samningar um fleiri atriði heldur en beint verðlagninguna sjálfa á milli ríkisstj. og fulltrúa bænda. Þetta gerðum við hér um árið. Við, sem þá vorum í verðlagssamningum af hálfu framleiðenda, sömdum við þáv. ríkisstj. um vissa, hluti, um stofnun Framleiðnisjóðsins, um 55 millj. kr. framlagið, framlag til súgþurrkunar o. fl. Við sömdum um þetta. Og ég vissi ekki annað en hæstv. þáv. landbrh., sem vitanlega kom fram fyrir hönd ríkisstj. í þessu máli, þætti þá þetta ofur eðlilegt. Og ég vil ekki viðurkenna það, að þá hafi á neinn hátt verið fallið frá eðlilegum kröfum af okkar hálfu í sambandi við verðlagninguna. Hitt var, að það var reynt að vinna þetta samhliða og reynt að skoða stöðuna í heild. Mér finnst fráleitt fyrir þann hv. þm., sem þá fór með stöðu ráðh., að fordæma þetta nú. Ég ætla nú ekki að ræða frekar málflutning hv. 1. þm. Sunnl. að neinu marki, kannske vík aðeins að honum í sambandi við þau atriði, sem ég minnist á síðar. En ég hafði nú eiginlega gaman af því, að hann minntist á n., sem skipuð var 1970 til þess að vinna að heildarskoðun þessara mála. Það kom fram, að hún hefði farið sér hægt, og það er satt. Hins vegar álít ég, að hún hafi unnið nokkuð þýðingarmikið undirbúningsstarf. En hún fór sér ákaflega hægt. Ég var í þeirri n., eins og í fleiri landbúnaðarnefndum, sem fyrrv. hæstv. ráðh. skipaði. Ég varð ekki var við það, að hann ræki mikið á eftir okkur, og ég held, að hann hafi ekki ætlazt til skjótrar niðurstöðu hjá okkur. Það er ekkert að undra það, þó að ný stjórn aftur á móti vilji stokka upp þessa n., og ekki torskilið, þó að ný stjórn hafi áhuga á að hraða nokkru meira breytingum en fyrrv. stjórn sem hafði þá þegar nokkuð að gert í þessum málum og staðið að vissum breytingum á þeim. Eins og sagði áðan, var niðurstaðan hjá hv. 2. þm. Sunnl. sú, að í frv. væri aðeins eitt ákvæði jákvætt. Það er aftur á móti mín skoðun og okkar, sem unnið höfum í bændasamtökunum og verið kjörnir þar til starfa, að í þessu frv. séu annars vegar mörg veigamikil atriði, sum meira, en önnur minna, en þó mörg veigamikil atriði, sem að okkar dómi stefna öll í rétta átt, - annars vegar þetta og svo hins vegar, að inn í frv. séu tekin fjöldamörg smærri atriði, sem eru til hagræðingar, eðlileg ákvæði, sem eru sett í samræmi við fengna reynslu, sett inn í frv. vitanlega með ráði og fyrir forgöngu þeirra manna, sem að því hafa unnið og allir hafa haft mikil afskipti af málefnum landbúnaðarins á undanförnum árum. Ég er ekki einn af höfundum þessa frv., en ég vil þó leyfa mér, fyrst ég er farinn að tala hér, að fara örfáum orðum um þessi atriði, og það verður þá frá sjónarhóli okkar, sem starfað höfum í bændasamtökunum á undanförnum árum. Meginatriðin mætti ef til vill skilgreina eitthvað á þessa leið: Það er breytt um samningsform frá því, sem verið hefur, teknir upp beinir samningar við ríkisstj. í stað samninga við neytendur. Það er tekin upp breytt tilhögun við verðlagninguna á ýmsa lund, sem við teljum til bóta. Það er meiningin að lögfesta ákveðna möguleika til verðjöfnunar, ef til þess kemur, að útflutningsbætur nægi ekki. Það eru tekin upp ákvæði um áætlanagerð til langs tíma og árleg endurskoðun á slíkri áætlun. Þetta er fært í fast form. Það er kveðið á um, að hafa skuli samráð við bændasamtökin um breytingu á niðurgreiðslum á íslenzkum landbúnaðarvörum, að ríkisstj. skuli hafa samráð við bændasamtökin um þessi atriði. Það eru tekin upp ákvæði, sem ég vil segja að séu um hagstæða útfærslu á þeirri tryggingu, sem felst í 10% útflutningsuppbótunum. Það eru ákvæði um aðgerðir, sem um leið og þau þjóna til verðjöfnunar ættu að draga úr framleiðslu, ef tímabundnir erfiðleikar verða við afsetningu framleiðslunnar. Það eru einnig tekin upp ákvæði um aðgerðir, ef framleiðslan kynni að verða of lítil fyrir innanlandsneyzluna eða öllu heldur of lítil til þess, að hún fullnægi þörf þjóðarinnar fyrir landbúnaðarvörur, hvort sem um innanlandsneyzlu eingöngu er að ræða eða útflutning, sem teldist hagkvæmur. Þetta finnst mér að megi ef til vill segja að séu meginatriðin, þau helztu. Annars er það einfalt og þarf ekki að taka langan tíma að renna augum yfir frv. og gera sér grein fyrir þeim breytingum, sem í því felast. Í 1. gr. er fjölgað í Framleiðsluráði um tvo menn. Þetta er mjög eðlileg breyting. Með þessu er reynt að breikka aðeins grunninn. Það er búið að gera þetta í Stéttarsambandinu. Stjórnin er þannig skipuð að það er kosinn einn stjórnarmaður úr hverju kjördæmi. Þetta er mjög eðlileg breyting, og er hér orðið við beiðni bændasamtakanna um, að í Framleiðsluráðinu skuli einnig fjölga um þessa tvo menn. Í 2. gr. eru ákvæði, sem ég þegar hef sumpart minnzt á, ákvæði um að stuðla að eflingu landbúnaðarframleiðslunnar í samstarfi við Búnaðarfélag Íslands svo og að vinna skuli að því, að landbúnaðarframleiðslan henti sem bezt þörfum þjóðarinnar, en í lögum nú er talað um að fullnægja þörfum þjóðarinnar. Þannig var sá blær á þessu ákvæði, að það skyldi eingöngu miðað við innanlandsneyzluna. Hér eru svo þessi ákvæði, sem ég minntist á áðan, í sambandi við ummæli hv. ræðumanna hér áðan, um áætlunargerð til langs tíma og endurskoðun þeirrar áætlunargerðar árlega, þar sem leitast skal við að samhæfa hana breyttum aðstæðum hverju sinni. Hér er enn nýtt ákvæði um það, að Framleiðsluráð getur sett reglur um útborgun til bænda. Þeim, sem ekki þekkja vel til þessara mála, sést sennilega yfir þetta atriði, en þetta meta bændur nokkurs, og hafa verið uppi ítrekaðar óskir um það, að Framleiðsluráð fengi vald til þess að ákveða lágmarksútborgunarverð til bænda. Í 3. gr. eru svo þau ákvæði, sem hér hefur verið harðast deilt á. Þar er um að ræða öryggisráðstafanir, ef til þess kemur, að útflutningsbætur hrökkva ekki. Ég get tekið undir það, sem hæstv. landbrh. sagði hér í dag, að ég held, að þetta svokallaða kvótakerfi komi varla til framkvæmda, það verði aldrei talið skynsamlegt að beita því, ég tel á því svo marga annmarka, og ég ætla ekki að fara frekar út í það. Öðru máli gegnir um kjarnfóðurgjaldið. Því er m. a. talið það til kosta, að með því fæst breiður grunnur undir verðjöfnunaraðgerðir. Á því á að vera tiltölulega örugg innheimta miðað við aðrar hugsanlegar leiðir til verðjöfnunar, ef á þarf að halda. Það er hægt - og beinlínis gert ráð fyrir þeim möguleika - að létta slíku gjaldi af þeim byggðarlögum, sem eiga kynnu við sérstaka erfiðleika að búa, þegar það yrði lagt á, t. d. vegna heyleysis. Sá möguleiki er fyrir hendi og á ekki að vera mjög erfiður í framkvæmd. Það er auðvelt að beita þessari aðgerð sem stutttímaráðstöfun, og það er gert ráð fyrir þeim möguleika, eða réttara sagt, það er skylt við niðurfellingu slíks verðjöfnunargjalds að endurgreiða þá afganginn, og það á einnig að vera tiltölulega auðvelt. Það er svo einnig talið til kosta, að það felst í þessari aðgerð, jafnframt því sem þar er um að ræða aðferð til verðmiðlunar, hugsanlegur hemill, sem ætti þá að verka eðlilega undir þeim kringumstæðum, að framleiðslan væri það mikil, að erfitt væri að afsetja hana með eðlilegu móti. Þetta fyrirkomulag er nokkuð þekkt með öðrum þjóðum, og þó að okkur þýði ekkert að ætla að gleypa þeirra ráð ómelt, þá er þó eðlilegt, að við lítum einnig til þeirra reynslu, en eins og kemur hér fram í, greinargerð með þessu frv., hafði n. samráð við forsvarsmann norskra bænda og fékk hugmyndir þaðan og skoðaði þær um leið. En á það ber að leggja höfuðáherzlu, að fyrst og fremst eru þessar ráðstafanir, sem felast í tveim fyrri þáttunum í 3. gr., aðferð til verðmiðlunar. Mér finnst það ósköp ábyrgðarlítið tal hjá hv. 1. þm. Sunnl., sem er nýkominn úr ráðherrastóli, að ráðleggja það að hafa engar slíkar ákvarðanir tiltækar í lögunum, m. ö. o. að láta hverjum degi nægja sína þjáningu að þessu leyti og sjá bara til hverju fram vindur, - mér finnst það. En ég gat ekki skilið ræðu hans öðruvísi en að það væri hans hugmynd. Við höfum fengið að prófa í bændasamtökunum, hvernig það er að vera alls óviðbúnir því, að þurfa að gera svona ráðstafanir. Það var hérna um árið, þegar allt útlit var á að útflutningsbætur nægðu ekki til þess að bæta upp verðlag seinustu sendinganna af útflutningsvörunni það verðlagsár. Það er ástæða til þess að muna eftir þessu. Það felst ekki í því nein spá um eitt eða annað, þó að menn vilji hafa í huga fengna reynslu og setja undir lekann og hafa tilbúnar aðgerðir, ef til álíka aðstæðna kæmi síðar. Í því felst engin spá til eða frá. Ég tók eftir því í ræðu hv. 1. þm. Sunnl. að hann sagði, að bændur vildu frekar láta vanta nokkra aura upp á verð en fara að setja á skatta. Það er ekki það, sem um var að ræða þarna um árið, þegar svokallað innvigtunargjald var sett á, að það væru horfur á því, að það vantaði nokkra aura upp á verð einingar yfir allt landið, - það var ekki það, sem var um að ræða. Það var um það að ræða, að síðustu útflytjendurnir fengju engar uppbætur, ef svo færi, sem þá horfði. Það er venjan, og það er varla hægt að hafa það öðruvísi en að greiða fullar uppbætur á útflutninginn á meðan til hrekkur, og það var gert þá, frá byrjun verðlagsársins. Það var þetta, sem um var að ræða. Þá var aðstaða ríkisstj. þannig, að hún gat haldið að sér höndum. Framleiðsluráð og forsvarsmenn bænda stóðu frammi fyrir þessu sjálfir: Eigum við að taka áhættuna af því að komast í þá aðstöðu, að nokkur vinnslubú, sem síðust flytja út sína vinnsluvöru, fái ekki greitt nema lítið brot af heildarverðinu, því þá var mjög lágt verð á vinnsluvöru mjólkur, eða eigum við að fara í það til öryggis að taka verðjöfnunargjald af framleiðslunni? Því hefur jafnvel verið haldið fram, að þetta gjald hafi ekki haft við bein lagaákvæði að styðjast. Ég skal engan dóm á það leggja, en við tókum þessa áhættu. Og við gerðum það m. a. í krafti þess, að það hefur verið aðall íslenzkra bændasamtaka, í verzlun og annars staðar, að leita eftir slíkum jöfnuði og ástunda slíka samhjálp, að ekki kæmi til slíks mismunar sem þarna hefði orðið. Þróunin varð svo sú, að ekki þurfti að nota þetta gjald nema þá að örlitlu leyti. Að samþykktu þessu frv., ef það verður að lögum, er aðstaðan orðin gjörólík. Það er ekki einasta það, að komið sé inn í lög ákvæði, sem hægt er að grípa til samkv. lögum, og menn vita þannig, hvað að þeim snýr. Það hefur líka breytzt annað, ef þetta frv. verður að lögum. Þá verður þannig um búið, að ríkisstj. verður að taka þátt í slíkum vandkvæðum með bændasamtökunum, taka þátt í þeim ákvörðunum, sem gerðar eru, hvort sem þær, yrðu með þessum hætti eða með öðrum hætti. Hún getur ekki skotið sér undan því samkv. frv. að taka þátt í þessum aðgerðum, vera meðábyrg í þeim og þátttakandi, og það álítum við í bændasamtökunum mjög mikils virði.Þá eru og sérstök ákvæði í 3. gr., sem er útfærsla á stefnumarkandi atriðum 2. gr., um það einnig, hvað gera skuli, ef framleiðslan aftur á móti yrði of lítil; það eru ákvæði um hvort tveggja. Þannig felst hvorki beinn eða óbeinn spádómur í þessu frv. um það, að hér gerist eitt eða annað í þessum efnum, heldur er reynt að gera ráð fyrir hugsanlegum möguleikum á báðar hliðar. Þá eru það ummælin hér áður í dag um gjald til sláturhúsanna. Ég kann illa við það hjá hv. 1. þm. Sunnl. að láta líta svo út sem þarna sé um engan vanda að ræða heldur, - ég held, að hann hafi verið að bera þetta saman við frystihúsamálið, það væri miklu stærra. Hér er líkt á komið að því leyti, að tilteknir erlendir markaðir hafa eiginlega lokað á bæði fiskframleiðsluna og kjötframleiðsluna. Þetta er náttúrlega ekki góður dómur um árvekni valdhafa á undangengnum áratug, að þannig skuli nú komið. En sleppum því. En þarna er ekki um lítinn vanda að ræða varðandi sláturhúsin, þó að þar sé kannske um að ræða eitthvað færri milljónir eða milljónahundruð en í fiskvinnslunni, vegna þess að þarna er gjörólíku til að dreifa. Menn byggja sín frystihús við sjóinn, og með stærri skipum má ætla, að þau hafi að jafnaði næg verkefni allt árið, að þar sé unnið í 12 mánuði. Sláturhúsin eru ekki starfrækt nema mánuð eða hálfan annan mánuð og fjármagnskostnaður undir slíkum kringumstæðum hlýtur því að verða gífurlega miklu þyngri á framleiðslunni en þegar hægt er að reka fyrirtækin allt árið. Þess vegna er þarna um mjög mikinn vanda að ræða. Það kemur fram gífurlegur skakki, ef ekkert er gert til að jafna þarna á milli þeirra, sem slátra við lítinn fjármagnskostnað, annars vegar og hinna, sem hafa hann hæstan, þegar nýbúið er að byggja, hins vegar. Enda held ég, að allir séu sammála um það, að þarna verður nokkuð að gera, nema náttúrlega hv. 7. þm. Reykv., hann horfir bara á einn punkt, án þess að líta til hægri eða vinstri og gera sér grein fyrir mörgum vandasömum atriðum, sem þurfa að koma inn í myndina, eins og ég gat um áðan. Með hliðsjón af því, sem gerðist við afgreiðslu fjárlaga 1971, þegar ríkisstj. hummaði það fram af sér að taka inn framlag til Framleiðnisjóðs vegna sláturhúsanna, sem þó var orðið ákveðið samkomulag um, þó að það væri ekki skjalfest, - með tilliti til þess finnst mér ummæli hv. 1. þm. Sunnl. um þetta atriði frv. nánast óviðurkvæmileg. Svo er það náttúrlega sér á parti, - maður ætti nú kannske ekki að vera að rifja það upp, en það var nú svo nærri hv. 1. þm. Sunnl. hér um árið að standa sjálfur að því að setja á kjarnfóðurgjald, að hann var búinn að láta prenta stjfrv. með ákvæðum um kjarnfóðurgjald inniföldum. En á elleftu stundu eða rúmlega það sá hann sig um hönd, en tókst þá svo klaufalega til, að það gleymdist að afmá sporin úr greinargerðinni. Sagði í grg. eftir sem áður á þessa leið: „Fé því, sem mjólkurbúin héldu þá eftir, ásamt innflutningsgjaldi af kjarnfóðri yrði varið til útflutningsbóta miðað við framlag ríkissjóðs: Þarna munaði svo mjóu, að það var búið að prenta stjfrv. og grg. svona, en svo láðist það, þegar ákvæðið var tekið út úr sjálfu frv., að taka það einnig út úr grg. En þó að þetta stæði svona glöggt, þá flutti þáv. hæstv. landbrh. aldrei frv. með þessu ákvæði. En þetta munaði mjóu! En sleppum nú þessari umdeildu grein með öllum þessum þýðingarmiklu ákvæðum, sem ég tel öll til bóta og nauðsynleg, nema kvótaákvæðið, sem ég tel nánast þýðingarlaust og væri kannske eðlilegt að félli hér út. Stéttarsambandsfundurinn, sem fjallaði um þetta mál, lét það kyrrt liggja. Það fór ekki fram sérstök atkvgr. um þetta atriði þess. 5. gr., þar sem fjallað er um það, við hvað skuli miðað, þegar laun bóndans eru ákveðin, þar er ákveðið að miða við kaupgjald. Í lögum frá 1966 voru ákvæði um þetta efni blönduð. Áður hafði verið miðað við tekjur eingöngu, en þar eru blönduð ákvæði, bæði talað um tekjur og um kaupgjald, en í reynd var þó unnið eftir því síðar nefnda, að finna vinnustundafjölda og ákveða bændum og starfsliði þeirra laun í samræmi við kaup viðmiðunarstétta, eftir þeim reglum, sem þá voru um það settar og nánar útfærðar í Sexmannanefnd. En nú er alls staðar horfið að launaviðmiðun í frv. Menn segja margt um tekjusamanburð bænda og annarra stétta. Eins og ég hef oft sagt, þegar þetta mál hefur borið á góma, vil ég taka allar slíkar tölur með varúð, því að þarna eru mjög mörg atriði, sem grípa inn í, þannig að erfitt er að fá nákvæman samanburð. En ég held þó, að engum blandist hugur um það, að í opinberum skýrslum sé um svo mikinn skakka að ræða, að það halli á bændur í raun. Og þetta sýnir, að okkur hefur ekki tekizt í þessi 20 ár, sem við höfum unnið eftir tekjuviðmiðuninni, að ná viðunandi árangri, þ. e. að fullnægja því skilyrði, sem er og var í lögum, að bændur skuli hafa sömu tekjur og aðrar hliðstæðar stéttir. Það er nú horfið frá tekjuviðmiðun og faxið yfir í það að miða við unnar stundir og tiltekið kaupgjald á stund. Þetta er eitt af þeim atriðum, sem hægt er að deila um, því að það er ekki með fullri vissu hægt að segja fyrir fram um árangur af þessari breytingu. En að yfirsýn þeirra, sem að þessum málum hafa unnið og hér hefur verið rifjað upp hverjir voru, er þetta skynsamlegt. Þeir telja, að þetta leiði til eðlilegri niðurstöðu, þ. e. að það mark nálgist, sem lögin setja, að bændur hafi sambærileg kjör við hliðstæðar stéttir í þjóðfélaginu. Í þessari grein eru líka skýrari ákvæði um það, við hvað skuli miða, þegar vinnutími er ákveðinn. Í 6. gr. eru svo þau ákvæði, sem ég hef áður vikið að, um breytta tilhögun á verðlagningunni, þ. e. a. s. að samið skuli við ríkisvaldið, og skal ég ekki fara um það fleiri orðum. Í 7. gr. eru allmörg nýmæli. Þar eru bein ákvæði um, að heimilt sé að semja um sérstök fjárframlög ríkisins til landbúnaðarins, um leið og samið er um verðlagsmálin. Þetta hefur að vísu verið gert áður, en það hefur ekki verið til lagarammi um þetta efni. Það er eðlilegt, að hann komi. Um leið og farið er að semja beint við ríkisvaldið, þá er eðlilegt, að þetta komi inn um leið. Menn hafa deilt um þetta og við fengum á sínum tíma nokkrar ákúrur fyrir það hjá bændum á bændafundum að semja við ríkisstj. um vissa hluti, um leið og við sömdum um verðlagið. En ég held, að þegar frá leið hafi sú gagnrýni hjaðnað. Þá er hér sú breyting, að það er tekið upp ákvæði, sem eitt sinn hafði verið í lögum, að Framleiðsluráði sé heimilt að færa til í verðlagi á milli vöruflokka innan sömu framleiðslugreina. Þetta var seinna fellt niður um tíma - var óheppilegt. Ég held, að þetta geti á engan hátt skaðað neytendur, þessi möguleiki, en nauðsynlegt er að hafa svona sveigjanleika til að nýta sem bezt markaðinn á hverjum tíma. Og þarna er enn um breytingu að ræða. Það er einnig um breytingu að ræða, að því er snertir ákvörðun á smásöluverði síðar í þessari grein. Þá eru breytingar á yfirnefnd. Hér er ákveðið fortakslaust, að Hæstiréttur tilnefni oddamanninn, en áður máttu menn koma sér saman um hann. Það gafst ekki vel og það er engin ástæða til þess, álít ég, að hafa slíkt ákvæði í lögum. Þetta er sú mesta trygging, sem hægt er að gefa í íslenzku þjóðfélagi fyrir hlutlausum og réttsýnum oddamanni, að Hæstiréttur, æðsti dómstóll landsins, tilnefni hann. Ég er sammála n., sem samdi þetta frv., um það, að lengra verði ekki komizt í því efni. Síðan eru hér nokkur nýmæli. Yfirnefnd getur óskað þess, að nefndarhlutarnir tilnefni málflytjendur, það gæti flýtt fyrir málsmeðferð. Svo eru hér nokkur ákvæði, sem eiga að tryggja það, að verðlagningin geti tekizt á réttum tíma. Hér er líka ákvæði um það, að yfirnefnd skuli leggja fram grg. Það hefur stundum þótt hart, þegar menn hafa verið óánægðir með niðurstöður, að geta ekki krafið yfirnefnd um rökstudda grg. fyrir felldum úrskurði. Hér er svo ákvæði, sem segja má að komi á móti verkfallsrétti hjá öðrum, að það er hægt með ákveðinni kröfugerð og vissum aðgerðum að krefjast þess, að úrskurður gildi ekki nema 6 mánuði, Ég vil enn minnast á nokkur atriði. Það er hér breyting, sem bændur telja til bóta, á ákvæðum um breytingu á verðlagi landbúnaðarvara í sambandi við breytt verðlag í landinu. Þau ákvæði, sem hér eru tekin upp, teljum við eðlileg. Við teljum, að þau muni spara óþarfa reiptog um þessi mál. Það er einnig í 11. gr. ákvæði um að flytja verðlagningunni og um það, hvenær Hagstofan skuli skila sínum upplýsingum. Við leggjum töluvert upp úr þeim breytingum, sem felast í 14. gr. og ég aðeins hef vikið að áður, þar sem kveðið er á um það, að samráð skuli haft við Sexmannanefnd og Framleiðsluráð landbúnaðarins í sambandi við niðurgreiðslurnar. Þetta er ekki þýðingarlítið atriði, að hafa það svart á hvítu, að við samtökin skuli ráðgast um þessi mál, enda þótt endanleg afgreiðsla þeirra hljóti að vera í höndum þeirrar ríkisstj., sem fer með völd á hverjum tíma. Þetta er þýðingarmikið, af því að sveiflur í niðurgreiðslunum geta verið næsta örlagaríkar fyrir afsetningu á landbúnaðarvörum á hverjum tíma. Svo er hér í lok þessarar greinar ákvæði um það, að heimilt sé að semja um, að hluti niðurgreiðslu einhverrar vörutegundar sé greiddur framleiðendum án tillits til framleiðslumagns, eða m. ö. o. greiða niður kostnað við búrekstur. Þarna er um nýmæli að ræða og þarna er komið aðeins til móts við hugmyndir um að breyta til um form niðurgreiðslna frá því, sem verið hefur. Þetta er ekki nánar tilgreint hér og yrði vafalaust útfært í reglugerð. Í 1. gr. eru ákvæðin varðandi 10% trygginguna, útflutningsbæturnar. Ég vék að þeim áðan og skal ekki fjölyrða um þær frekar, en við teljum að þessar breytingar, sem þarna eru gerðar, séu mjög þýðingarmiklar og geti haft mikil áhrif til hagsbóta fyrir landbúnaðarframleiðsluna og landbúnaðinn í heild. Það er einnig fjarri okkur að gera lítið úr þeim ákvæðum, sem felast í 16. gr. frv., um aðgerðir til styrktar búsetu í þeim landshlutum, sem við sérstaka erfiðleika eiga að stríða og þar sem hættan er á eyðingu byggðar eða skortur verður á búvöru. Þetta er ekki eingöngu búsetuatriði í sveitunum, heldur er þarna líka um að ræða, ef skortur verður á búvöru fyrir þéttbýlisstaðina. Þetta er nýmæli að nokkru leyti, þó áður hafi verið framkvæmd slík verðjöfnun með ýmsu móti í sambandi við flutninga á afurðum, þá er hér á vissan hátt og kannske að mestu leyti um nýmæli að ræða. Við teljum það mjög þýðingarmikið, að reynt verði að færa þessa starfsemi út. Það er öllum hv. þm. ljóst, að það þarf meira að gera en hækka almennt verðlag landbúnaðarframleiðslu. Það er auðvitað meginatriði að vinna að því að gera framleiðsluna ódýrari og hagfelldari og með öðrum hætti og öllu móti að stuðla að því, að þeir, sem hana stunda, geti fengið sambærilegar tekjur við aðrar stéttir. En þetta verður aldrei einhlítt. Það er svo gífurlegur aðstöðumunur innan bændastéttarinnar, sumpart vegna mismunandi árferðis eða mismunandi aðstöðu í landshlutum og fyrir margvíslegar aðrar ástæður, að það er einnig ákaflega þýðingarmikið að vinna á þessum væng og leitast við að gera ráðstafanir til þess að greiða fyrir þeim, sem á höllustum fæti standa, hvort sem það er eftir langvarandi kal og margra ára grasleysi eða þá af einhverjum öðrum ástæðum. Þess vegna er það, að þessi grein er að mínum dómi ákaflega þýðingarmikil. Ég skal þá ekki hafa um þetta öllu fleiri orð. Mér fannst rétt, að ég gerði örlitla grein fyrir því, á hvern hátt ég lít á þetta frv. Ég held, að það sé nokkur spegilmynd af því, hvernig bændasamtökin og þeir menn yfirleitt, sem eru í forsvari fyrir bændastéttina og setið hafa fundi í þeirra stéttarsamtökum og verið kosnir í stjórn þeirra, líta á þessi mál. Við undirbúning þessa frv. hefur ekki orðið stórágreiningur innan bændasamtakanna og um langflest atriðin eru menn alveg sammála. Og það varð ekki á aukafundinum, sem haldinn var um það sérstaklega, harður ágreiningur um neitt nema kjarnfóðurgjaldið. Um það varð ágreiningur, og ég álít að það hafi verið gert óeðlilega mikið úr þessu atriði, því þetta er að mínum dómi ekki höfuðatriðið, þó að það sé auðvitað þýðingarmikið atriði, á hvern hátt menn jafna út, ef til þeirra hluta kæmi, nefnilega til vöntunar á útflutningsbótum. Mér fannst, að það væri gert óeðlilega mikið úr þessu atriði. En þetta var líka í raun og veru það eina, sem nokkur verulegur ágreiningur varð um, og úr þeim ágreiningi var skorið á þessum fundi með atkvgr., sem sýndi það, að margfaldur meiri hl. vildi prófa að taka inn þetta heimildarákvæði, þó að nokkrir væru því andvígir. Það hefur alltaf verið, eins og ég held ég hafi sagt áðan, aðall íslenzkra bændasamtaka, það er samhjálpin, hvort sem um er að ræða verzlunarfélög eða félög, sem annast afsetningu vörunnar. Ég skal svo að lokum aðeins segja það, að ég vona, að þetta frv. verði afgr. hér á þessu þingi nú og að meginatriði þess megi haldast. Það er alltaf dálítill tvískinnungur í mönnum, þegar þeir eru að tala um meðferð mála hér á hv. Alþ. Annars vegar býsnast menn yfir því, að allt sé fyrir fram undirbúið og lagt fram í föstum skorðum og megi ekki neinu breyta. Hins vegar, ef frv. er lagt fram eins og þetta, þar sem þeir, sem að því standa, þ. e. stjórnarliðið, eru sammála um meginatriði, en um aukaatriði er ágreiningur, sem Alþ. kemur þá til með að fjalla um, þá eru menn einnig að blása þetta upp og telja þetta eitthvað stórvítavert. Það er eins og fyrri daginn, það er erfitt að gera öllum til hæfis, en ég get ekkert séð við það að athuga, nema síður sé, þó að Alþ. við meðferð þessa frv. breyti þar nokkrum atriðum, ef megintilgangur frv. helzt óhaggaður.



Herra forseti. Þó að þetta mál, sem hér er til umr., fari til n., sem ég á sæti í, og út af fyrir sig megi segja, að það sé óþarfi fyrir mig á þessu stigi málsins að ræða mikið þessar frvgr., ekki sízt eftir síðustu ræðu, þá tel ég samt rétt að segja hér nokkur orð vegna ræðu hv. 1. þm. Sunnl. hér í dag og hv. 7. þm. Reykv. Eins og kom fram í framsöguræðu hæstv. landbrh., hefur þetta frv. verið samið af n. og er flutt eins og þessi n. gekk frá frv. Ég er einn þeirra hv. þm., sem eiga sæti á stéttarsambandsfundi bænda, og mér er ekki launung á því, að það eru nokkur atriði í þessu frv., sem ég er óánægður með eða ekki fyllilega ánægður með, þó að ég líti á þau nokkuð öðrum augum en t. d. hv. 1. þm. Sunnl., og kem ég síðar að því. Það er t. d. atriði, sem hæstv. landbrh. gat um sérstaklega og ég er honum alveg sammála um, þessi kafli um kvótafyrirkomulag eða kvótakerfi. Ég held, að það væri breyting til bóta að fella þann kafla alveg úr og ýmis atriði önnur, sem þarf að skoða, og vita, hvort ekki er hægt að fá samstöðu um til breytinga, ef menn verða á einu máli um það, að eftir þær breytingar sé frv. betur úr garði gert. En ég mun ekki ræða þau atriði frekar. Mér fannst það vera dálítið athyglisvert að hlusta á ræðu fyrrv. landbrh. áðan. Ég held, að ef hann hefði nú fundið eitthvað jákvætt við þetta frv., þá hefði málflutningur hans náð eyrum fleiri manna en mun hafa verið. En þessi neikvæða afstaða, að vera fyrir fram ákveðinn á móti eiginlega hverju atriði í frv., fannst mér dálítið einkennileg. Ég varð því miður að fara frá og hlustaði ekki á hv. 7. þm. Reykv., en mér er tjáð, að hann hafi verið á móti frv. að öllu nema einu leyti, og það var kjarnfóðurskatturinn, og ég verð að segja það, að þó að ég hefði verið jafnvel með kjarnfóðurskattinum áður, þá hefði ég farið að athuga minn gang mjög eftir að fá þá yfirlýsingu úr þessari átt. En þar sem hann er á móti frv. að öðru leyti, þá hlýtur það að sannfæra flestalla hv. þm. um það, að þetta frv. hljóti að vera töluvert mikið til bóta frá því sem áður var, enda er sú raunin. Hitt er svo annað mál, að hér eru atriði, sem hefði mátt skoða svolítið nánar. Það var eitt af þeim atriðum, sem hv. 5. þm. Austf. kom að áðan, það var í sambandi við 39. gr. Það má segja, að það sé mikið sök 1. þm. Sunnl., fyrrv. landbrh., að ýmsir bændur hafa aðhyllzt þá leið að óska frekar eftir verðjöfnun með fóðurbætisskatti en þeirri leið, sem hann valdi eða var lögfest undir hans forustu, þ. e. a. s. um verðmiðlunina. Árið 1958 kom þessi verðmiðlun mjög harkalega niður á sauðfjárbændum. Mér er tjáð, - ég hef ekki reiknað það út og ég verð þá leiðréttur, ef ég fer með skakka tölu, að í þessari verðjöfnun hafi vantað í raun og veru 12% á verðið. Það munu hafa verið rúmar 100 millj., sem þurfti að verðjafna þá, og það var allt á þessa framleiðslu, og það er eitt af þeim atriðum, sem vantar alveg og er gengið fram hjá enn þá, að leyfilegt sé að verðjafna þannig, ef vantar útflutningsuppbætur, ef farin er þessi leið, að það sé látið ná til allrar þeirrar landbúnaðarframleiðslu, sem verðuppbætt er. Þetta er eitt af þeim atriðum, sem ég mundi vilja láta skoða mjög, hvort ekki yrði talið til bóta að gera slíka breytingu á þessu frv. Það eru, eins og hv. 5. þm. Austf. sagði áðan, mjög skiptar skoðanir, svo að ekki sé meira sagt, um að 39. gr. sé þannig úr garði gerð, að það í raun og veru standist, blátt áfram standist að innheimta verðjöfnunargjald eftir henni, ef vantar útflutningsbætur. Greinin er eingöngu þannig, að miðað er við að verðjafna innanlands. Ég hafði nú líka gaman af því, þegar 1. þm. Sunnl. var að tala um kjör bændanna og þróun þessara mála, eins og hún hefur verið á undanförnum árum, og þegar hann var að minnast á þær miklu framkvæmdir, sem hafa verið, og góðan hag bændanna. Ég held nú, að framleiðsluaukningin á þessum síðasta áratug eða rúmlega það sé ekki mikil. Það er að vísu alveg rétt, að árferðið hefur haft þar veruleg áhrif, en það er líka fleira, sem kemur til. Ef við tökum áratuginn 1948–1958, þá er kindakjötsframleiðslan 1948 ekki nema 4 330 tonn, en 1958 er hún komin upp í 9 920 tonn. Hún fór svo upp í rúm 12 þús. tonn, en var á s. l. ári ekki nema 10 075 tonn. Mjólkurframleiðslan var 1948 rúml. 32 millj. lítra, en 1958 var hún komin upp í tæpar 70 millj. lítra. Á s. l. ári og undanfarin ár hefur þetta losað um 100 millj. lítra, var 105 millj. lítra á s. l. ári. Ef við förum að líta á, hvernig hefur gengið með framkvæmdirnar á áratugnum áður og þessum síðasta áratug, og sérstaklega ef maður lítur á viss ár, þá er alveg sýnilegt, að framkvæmdir í landbúnaði hafa verið langtum minni á þessum áratug en áður. 1956 voru öll lán 45 millj. En til hvaða framkvæmda var lánað þá? Það var lánað til íbúðarhúsabygginga, útihúsabygginga í sveitum, ræktunar og gróðurhúsabygginga. En miðað við vísitölu núna hefði átt að lána til þessara framkvæmda milli 230 og 240 millj. Lán út á þessar framkvæmdir á s. l. ári, sem hefur verið talað um, að hafi verið metár, ná ekki 140 millj. út á sams konar framkvæmdir sem lánað var til á þessum árum. Og það er svipað, ef tekið er árið 1957, þá er það rúml. 51.5 millj. Þá var vísitalan 116 stig, en á árinu 1971 var byggingarvísitalan 532 stig, og það hefði jafngilt því, að það hefði, til þess að fjármagnið hefði sama framkvæmdamátt, þurft að vera rúml. 232 millj. Á s. l. ári var lánað út á allar framkvæmdir, í vélakaup, minkahús og vinnslustöðvar, samtals 254 millj. Það eru sem sagt milli 110 og 120 millj., sem lánaðar eru til annarra framkvæmda en lánað var út á á þessum árum. Nú skulum við athuga, hvernig staða bændanna er, efnahagur bændanna, og hvernig þetta hefur gengið til. Fyrrv. landbrh. sagði í ræðu sinni áðan, og við höfum oft deilt um það hér á undanförnum árum, hvaða laun bændurnir hafa haft út úr sínum búum í raun og veru. Það er auðvitað hægt að deila um það endalaust, eins og síðasti hv. ræðumaður kom inn á, eftir því hvernig maður gefur sér þær tölur, þær forsendur, sem reiknað er út frá, og ég samþykkti ekki þær tölur, sem Hagstofan reiknar út frá. Það er vegna þess, að þar er ýmsu í raun og veru sleppt, þeirra útkoma er þannig, að bilið er meira en Hagstofan segir til um, ef farið er ofan í þau mál nákvæmlega miðað við það skýrsluform, skattskýrsluform, sem við höfum búið við fram að þessu. En við skulum bara sleppa þessum tölum. Hvernig stendur á því með efnahag bændanna, að skuldaaukningin hefur orðið svona gífurleg á þessum árum, þrátt fyrir það að framkvæmdirnar hafa ekki verið eins miklar á s. l. áratug og t. d. áratugnum áður? Hv. 1. þm. Sunnl. gat um það áðan í ræðu sinni, að það hefði verið eitthvað nýtt, þegar útflutningstryggingin var tekin upp 1960. Þetta er misskilningur eða misminni, þetta var tekið upp 1955, þegar framleiðslusjóðir til uppbóta á útflutta íslenzka framleiðslu voru teknir upp, bæði í sambandi við sjávarútveg og landbúnað, og það var byrjað þannig á því, að til þeirra landa, sem höfðu frjálsan gjaldeyri, voru útflutningsbæturnar 35% á vöruna og til vöruskiptalandanna 17.5%. Landbúnaðurinn yfirleitt sat við þau beztu kjör, sem sjávarútvegurinn sat við á þessum árum, með sína útflutningsframleiðslu, og árið 1958 var þetta komið upp í 94%. En það var annað. Þegar breytingin varð 1960, þá var tekinn sá réttur af bændum að hækka verðið innanlands á sinni vöru til þess að ná verðinu, ef vantaði á útfluttu afurðirnar, og þessi breyting varð að mörgu leyti til tjóns fyrir landbúnaðinn. Það er alveg rétt, að á þessum árum litu margir þannig á, að þessi 10% verðtrygging mundi duga næstu ár. Það voru bara liðin 3 ár, unz hún dugði alls ekki, og svo þekkjum við þessa sögu og þarf ekki að rifja hana upp. Það hlóðust upp vörurnar hér, og það var ekki hægt að flytja út, vegna þess að það vantaði útflutningsuppbætur, og með þessari sorgarsögu, að það vantaði svona mikið 1968. 1. þm. Sunnl. talaði um, að það væru minnstu búin í raun og veru, sem gerðu útkomuna svona slæma. Það getur vel verið, að hann hafi athugað, hvernig þetta kemur út hér t. d. á Suðurlandi. En tilfellið er, að stærstu búin víða koma ekki betur út, þeir sem þurfa að kaupa vinnukraft, en litlu búin. Það þekki ég mjög vel. Það er einfaldlega vegna þess, að það hefur verið búið þannig að landbúnaðinum, að hann þolir ekki að borga kaup, eins og aðrir atvinnuvegir borga, og það kemur þannig út, að stærri búin, sem eru rekin með aðkeyptu vinnuafli, koma ekki betur út í mörgum tilfellum. Þetta er auðvitað breytilegt eftir ýmsum aðstæðum, en þau koma yfirleitt ekki betur út en litlu búin. Beztu búin, bezti reksturinn er á þeim búum, þar sem fjölskyldan vinnur að búunum, og þau eru af þeirri stærð, að fjölskyldan ræður vel við rekstur þeirra. Hv. 1. þm. Sunnl. talaði um það áðan, að mjólkuriðnaðurinn væri kominn í gott lag, og manni skildist það á hans máli áðan, að ekki þyrfti nú mikil átök að gera í þeim málum. Ég hélt, af því að ekki eru margir mánuðir síðan þessi hv. þm. kom úr ráðherrastóli, að hann vissi nú betur, að á ýmsum stöðum er eftir að byggja upp mjólkursamlög og mjólkuriðnaðinn, og hefur verið fyrirhugað í mörg ár að gera það. Það er á öðrum stöðum, sem þetta er í lagi í bili, á meðan framleiðslan er ekki meiri en er í dag, en það er kannske vegna þess, hvað framleiðslan hefur vaxið lítið á þessum síðustu árum. Ég hefði vel getað unnt fyrrv. landbrh. að tala á annan veg en hann gerði í sambandi við þetta frv., þó að þar sé sjálfsagt, eins og um öll okkar mannanna verk, ýmislegt, sem gæti komið til álita og jafnvel gæti farið betur, þá væru líka mörg atriði í því, sem væru til mikilla bóta. Þegar við vorum að deila hér á árunum um framlagið til Landnáms ríkisins og einnig um framlagið, sem hann var nú búinn, eftir því sem ég kemst næst, að lofa í sambandi við uppbyggingu sláturhúsanna, þegar ekkert framlag kom til þess í Framleiðnisjóðinn, þá voru hér harðar umr. En þá var það nú svo, að þó að kannske þessi hv. þm., sem þá var landbrh., hafi allur verið af vilja gerður að standa við það, þá voru það einhverjir aðrir. sem tóku í hann, þannig að hann gat ekki innt þessi framlög af hendi. En ég held, að þessi 5 ár, sem ég hef verið á þingi, hafi sjaldan eða aldrei verið flutt jafnneikvæð ræða við 1. umr. um frv. hér á Alþ. og kom fram hjá þessum hv. ræðumanni áðan, því að það er bezt fyrir alla, þegar þeir eru að rökstyðja sinn málflutning, að viðurkenna það, sem betur hefur verið gert, en aftur að deila jafnvel harðara á það, sem í þeirra augum miður fer. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þetta frekar nú. Mér gefst sjálfsagt tækifæri til þess að ræða þetta aftur við 2. umr., þegar þar að kemur. Ég vil endurtaka það, að ég mun beita mér fyrir breytingum, eftir því sem ég get, og ég vona, að menn gefi sér tíma til þess að athuga frv., og ef verður samkomulag um slíkar breytingar að athuguðu máli, að frv. verði talið þannig úr garði gert, að það nái betur sínum tilgangi. En ég vil líka undirstrika það sérstaklega, að ýmis ákvæði, sem eru í þessu frv. og eru ekki í gildandi lögum, eru til hagsbóta og horfa til betri hátta fyrir bændastéttina en sú löggjöf, sem við búum nú við.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Mér var það nokkur ánægja, að þeir félagarnir, hv. 1. þm. Sunnl. og hv. 7. þm. Reykv., skyldu taka svo hraustlega til máls hér í dag sem þeir gerðu. Að vísu er það svo með hv. 7. þm. Reykv., að það er ekki nýtt, að hann hristi hér úr klaufum í ræðustóli, en hv. 1. þm. Sunnl. hefur ekki gert það um þó nokkuð langan tíma. Hins vegar sparaði hann ekki gífuryrðin í dag eða dylgjurnar, en um það hef ég ekkert að segja, að því leyti sem þær sneru að mér og hæstv. ríkisstj., en hins vegar er það, sem sneri að öðrum og ég mun víkja hér síðar að. Annars mátti um ræður þessara ágætu félaga segja það, að það átti við, að margt kemur upp, þegar hjúin deila, og þar kom, þegar hv. 7. þm. Reykv. lýsti landbúnaðarstefnu þeirrar ríkisstj., sem hann sat í 12 ár ásamt hv. 1. þm. Sunnl., að hann lýsti henni á þann veg, að skort hefði alla skynsemi og búrekstrarstefnan væri að mestu leyti fásinna. Mér datt það líka í hug, þegar hv. 1. þm. Sunnl. sagði frá því, að hann hefði skipað n., sem hefði átt að starfa lengi, að einn úr hópi þeirra samherjanna, hv. 1. þm. Sunnl. og hv. 7. þm. Reykv., sagði mér frá því í haust, svona í gamni, að reglan hefði verið sú, að þegar hv. 7. þm. Reykv. hefði verið nýbúinn að flytja ræðu hjá kaupmannasamtökunum, en aðalinnihaldið var alltaf árás á landbúnaðinn, þá hefði hann á næsta fundi ríkisstj. alltaf hafið uppþot um það, að stefna ríkisstj. í landbúnaðarmálunum væri ekki verjandi, þá hefði verið talað um, að henni yrði að breyta, og þá hefði hv. 1. þm. Sunnl., þáv. landbrh., sagt: Já, já, ég skal bara skipa nefnd. Svo hefði n. setið aðgerðalítil oftast, þangað til næsta uppþot hefði átt sér stað, og þá hefði annaðhvort verið ákveðið að bæta í n. eða skipa aðra nýja. Mér fannst, að þessi frásögn, sem ég veit, að var rétt með farið, því maður sá þekkti mjög vel til innan dyra í þessum herbúðum, væri staðfest með yfirlýsingu hv. þm. um það, að n. hefði átt að starfa lengi. Eitt af því, sem hv. 1. þm. Sunnl. gagnrýndi mig fyrir í dag, var það, hvílíkur dugnaður það væri að reka áfram hvert málið öðru fremur. Það er nú svo, að til þessa hefur ekki verið talin ástæða til að gagnrýna menn fyrir dugnað. En í sambandi við það, sem á er sótt um flutning frv. til breytingar á helztu löggjöf landbúnaðarins, þá langar mig til að skýra frá því, að það er aðalfundur Stéttarsambands bænda, sem ályktaði um það að breyta lögunum um Framleiðsluráð og hefur ýtt á, að það mál næði fram að ganga. Af hverju skyldu nú heildarsamtök bændanna á landinu hafa sótt á um það, að þetta yrði endurskoðað og málinu ýtt áfram, enda hefur það verið í höndum forustumanna bændasamtakanna? Það skyldi þó ekki vera, að að þeirra dómi hafi verið ástæða til að vinna að breytingu? Af hverju er Búnaðarþing að sækja það fast að koma í gegn á þessu þingi málum sínum? Er það af því, að það hafi álitið, að þeim málum væri svo vel fyrir komið, að ekki væri ástæða til þess að endurskoðun færi fram á þeirri löggjöf? Af hverju sækir Búnaðarþing fast á það að koma áfram búfjárræktarlögunum? Þetta eru höfuðþættir búnaðarmálanna, - en af hverju sækja bændasamtökin á það að koma þessum málum í endurskoðun nú og koma þeim fram hér á Alþ.? Er það af því, að það hafi verið sérstaklega vel að þessum málum staðið á s. l. árum, - eða ekki? Af hverju sækir Búnaðarþingið í það að láta endurskoða nú alla löggjöf, er varðar ábúð á jörðum, eign á jörðum, Jarðakaupasjóð ríkisins og annað, er lýtur að umráðum og eign jarða? Það var eitt af fyrstu málum, sem forustumen Búnaðarfélags Íslands, Búnaðarþings, komu með til mín, þegar ég var orðinn landbrh. Segir ekki þessi ásókn forustumanna bændasamtakanna sína sögu, og getur það ekki verið, að hv. 1. þm. Sunnl. sé eitthvað órólegur yfir því, að nú skuli málin tekin og reynt að ýta þeim áfram? Það er a. m. k. fullkomin ástæða til að ætla, að þessi samtök, sem bezt vita, hafi talið, að tími væri til kominn að ýta á framgang og breytingar á þessum höfuðþáttum búnaðarmálanna. Hv. 1. þm. Sunnl. talaði um vinnubrögðin við undirbúning þessa lagafrv. Þeir hafa nú, hv. stjórnarandstæðingar, lagt sér til ýmis orð, sem þeim hafa orðið mjög hugstæð, og haldið, að þeir hafi þar fundið upp eitthvert „patent“, sem þeir gætu notað við öll möguleg og ómöguleg tækifæri, og eitt af því er, að undirbúningur að lagafrv. væri nú verri en áður hefði verið. Nú skulum við líta nánar á þetta. Í byrjun september s. l. var aðalfundur Stéttarsambands bænda haldinn austur á Höfn í Hornafirði. Ein ályktun þess fundar var sú, að óska eftir endurskoðun á framleiðsluráðslögunum. 14. s. m. skipaði landbrh. n. til að vinna að þessari endurskoðun og undirbúa frv. þar um. Og hverjir voru svo nm.? Voru það einhverjir aukvisar, sem þar voru að verki og áttu að vinna að þessum hagsmunamálum bændastéttarinnar? Nei, ég held, að það sé fjarri lagi, að svo hafi verið. Það voru forustumenn bændasamtakanna, heildarsamtakanna, víðs vegar af landinu. Þessum mönnum var dreift um landið, og þetta eru þeir menn, sem hafa fengið einna mestan trúnað hjá bændastéttinni í landinu. Það voru þrír af stjórnendum Stéttarsambands bænda, þ. á m. formaðurinn. Formaður þessarar n. var framkvæmdastjóri Framleiðsluráðsins, sem hefur verið frá upphafi. Hver efast um ágæti þessara manna til þess að vinna að endurskoðun löggjafar eins og framleiðsluráðslaganna? Þessu til viðbótar koma svo menn eins og Hjalti Gestsson ráðunautur frá Selfossi, sem gegnir hinu mesta trúnaðarstarfi fyrir sunnlenzka bændur. Auk þess að vera framkvæmdastjóri Búnaðarsambandsins þar og ráðunautur, er hann búnaðarþingsfulltrúi. Efast menn um, að þessi maður viti eins skil á högum bændanna á þessu svæði og hver annar? Nei, mér dettur ekki í hug að efast um það. Þessum til viðbótar koma svo Guðmundur bóndi á Skálpastöðum, Þorvaldur G. Jónsson fóðureftirlitsmaður, Jónas Jónsson fulltrúi og svo Ólafur Björnsson prófessor, sem var formaður í n. þeirri, sem síðast endurskoðaði framleiðsluráðslögin. Hann var skipaður af hv. núv. 1. þm. Sunnl., þáv. landbrh. Svo leyfir þessi hv. þm. sér að halda því fram, að verk, sem þessir menn skila og lagt er hér inn á Alþ. án þess að breyta því, sem þeir endanlega gera, það sé illa undirbúið og illa unnið verk. Þessu til viðbótar kemur svo það, að ráðuneytisstjórinn í landbrn. hafði yfirfarið málið meðan það var athugunarstigi hjá n., eftir að hún hafði skilað upphaflegum till. sínum, og í öðru lagi hafði svo aukafundur Stéttarsambands bænda fjallað um þetta mál. Var hann boðaður til þess eins að fjalla um það. Svo leyfir hv. 1. þm. Sunnl. sér að halda því fram, að þetta mál sé illa undirbúið, - mál, sem hefur fengið slíkan undirbúning sem þetta, og svo talaði þessi hv. þm. um það: jú, jú, menn endurskoðuðu lög til þess að bæta þau og menn vildu endurskoða þau, en þeir geti haft rangar skoðanir. Það voru rangar skoðanir, sem forustumenn bændasamtakanna í landinu höfðu, af því að þær féllu ekki að skoðunum hv. 1. þm. Sunnl. Ég leyfi mér að halda því fram, að það sé meira virði að fá samtök bændanna í landinu til þess að standa að baki slíku lagafrv. en skoðun hv. 1. þm. Sunnl., þó ég sé ekki að gera lítið úr henni. Hins vegar er það mín skoðun, að það sé mikils virði og það sé það, sem við stjórnmálamennirnir eigum að virða, þegar félagssamtök stéttanna fjalla um sín mál.! Þá verðum við að virða þær skoðanir meira en annað. Og á því er flutningur þessa frv. byggður. Það þýðir ekki að halda því fram, að það sé hægt með nokkrum rökum að segja, að það séu rangar skoðanir, illa unnið mál, sem hefur fengið slíka meðferð hjá heildarsamtökum, Stéttarsambandi bænda. Þessu vona ég að 1. þm. Sunnl. átti sig á, þótt hann hafi ekki gert það í dag. Út af fyrir sig má hann svo vera með alls konar dylgjur um það, að ég og aðrir í ríkisstj. hafi verið að gera þetta og hitt. Það, sem máli skiptir, er, að það er skjallega staðfest, að stéttarsambandsfundurinn afgreiddi málið með deilum um eitt atriði, sem var þó öruggur meiri hl. fyrir, en að öðru leyti samstætt, alveg án pólitískra skoðana, vegna þess að þeir létu málefnalega afstöðu ráða. Svo kem ég að því, sem hv. 1. þm. Sunnl. dylgjaði hér um, þeirri skýrslu, sem er í grg., um mismun á tekjum bændastéttarinnar annars vegar og viðmiðunarstéttanna hins vegar. En áður en ég skil við þann þátt, sem ég var hér að ræða um í sambandi við undirbúning málsins, þá langar mig til þess að taka dæmi um hinn góða undirbúning, og með leyfi hæstv. forseta vil ég fá að lesa hér upp úr grg. frv., sem var flutt hér fyrir nokkrum árum, en þar segir svo á bls. 11. „Vegna mjög örrar framleiðsluaukningar í landbúnaðinum síðustu ár er nú svo komið að flytja verður meira magn af landbúnaðarvörum úr landinu en áður var. Útflutningstrygging skv. 12. gr. nægir ekki til að bæta verðið til framleiðenda í fullt grundvallarverð. Framleiðsluaukningin er mest í mjólk og vinnsluvörum úr mjólk, en þær gefa mun minna verð á erlendum markaði heldur en sauðfjárafurðir. Þetta orsakar það, að verðfall á framleiðslunni til bænda verður meira við að flytja á erlendan markað mjólkurvörur heldur en ef umframframleiðslan væri sauðfjárafurðir. Því þykir nauðsynlegt að gera ráðstafanir til að beina framleiðslunni inn á hagkvæmari brautir. Hér er lagt til að bæta við 5. tölulið gr. tveim stafliðum, sem fela í sér, að Framleiðsluráði sé í fyrsta lagi heimilt að ákveða og innheimta gjald á erlent kjarnfóður, sem flutt er til landsins. Þetta miðar fyrst og fremst að því að draga úr óhagkvæmri mjólkurframleiðslu. Í annan stað væri Framleiðsluráði heimilt að fyrirskipa lægra útborgunarverð til bænda yfir sumartímann, en þá myndast sá toppur á mjólkurframleiðslunni, sem erfiðleikum veldur. Fé því, sem mjólkurbúin héldu þá eftir, ásamt innheimtugjaldi af kjarnfóðri, yrði varið til útflutningsbóta til viðbótar framlagi ríkissjóðs skv. 12. gr. og til að örva þá framleiðslu landbúnaðarvara, sem væri hagkvæmari fyrir bændastéttina og landbúnaðinn í heild. Heimildir þessar yrðu því aðeins notaðar, að brýnnar skipulagningar sé þörf í þessu efni: Hvar stendur nú þetta? Þetta stendur í grg. með frv. til laga um breyt. á l. nr. 69 19. júlí 1960, um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o. fl., sem var lagt fram á Alþ., 86. löggjafarþingi 1965–66, af þáv. landbrh., hv. 1. þm. Sunnl. Er þetta af því, að vinnubrögðin voru svo góð, að grg. er ekki samhljóða frv.? Er þetta fyrirmynd að vinnubrögðum, sem gefur hv. 1. þm. Sunnl. og öðrum hv. sjálfstæðismönnum tækifæri til að ræða um það í tíma og ótíma, að frv. og mál séu illa undirbúin? Það leynir sér heldur ekki, hvað þarna er verið að fara og hver rökstuðningur er hér í grg. með frv., sem hv. 1. þm. Sunnl. flutti sem þáv. landbrh. Það er svo saga út af fyrir sig, hvað hefur gerzt, sem gerði það að verkum, að frv. og grg. féllu ekki saman, en því gæti nú hv. 1. m. Sunnl. skýrt okkur frá. Ég sagði áðan, að hv. 1. þm. Sunnl. hefði verið með dylgjur og aðdróttanir í sambandi við útreikninga þá, sem birtir eru í grg. um viðmiðunarstéttirnar og tekjur bændastéttarinnar. Í sambandi við það atriði vil ég geta þess, að hér hef ég í höndunum skýrslu, sem unnin er af Efnahagsstofnuninni, starfsmanni hennar, sem þetta atriði grg. er byggt á. Hana lét hún n. í té 18. okt. s. l., og í sambandi við þær dylgjur, sem komu fram í ræðu hv. 1. þm. Sunnl. í dag, hef ég leitað eftir því hjá þeim starfsmanni Efnahagsstofnunarinnar, sem samdi þennan hluta grg., að láta mig hafa skýringar á því, sem þar er um að ræða, og vil nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa þá grg., sem ég fékk hér í dag, í sambandi við þessar aðdróttanir. Auðvitað voru aðdróttanirnar allar miðaðar við það, að ég hefði sem landbrh. reynt að beita áhrifum mínum til þess að fá þá, sem þessa skýrslu gerðu og settu upp, til að hafa hana á þann veg, að hún væri verri fyrir fyrirrennara minn en ástæða væri til. Hins vegar er það svo, að áhrif mín eða óskir mínar í sambandi við uppsetningu þarna er ekki að finna, því að n. vann þetta mál sjálfstætt. En í því bréfi, sem ég fékk og er undirskrifað af Guðmundi Sigþórssyni, sem er búnaðarhagfræðingur og vann þetta hjá Efnahagsstofnuninni, en þar er hann starfsmaður, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Efni: Aths. um samanburð á tekjum bænda við tekjur viðmiðunarstéttanna. Í grg. með frv. til 1. um Framleiðsluráð landbúnaðarins o. fl. er gerður samanburður á brúttótekjum viðmiðunarstéttanna. Fyrir bændur eru teknar þær tölur, sem eru meðalbrúttótekjur kvæntra karla á aldrinum 25–66 ára, sem árlega hafa birzt í Hagtíðindum. Fyrir viðmiðunarstéttirnar eru notaðar sömu upplýsingar og fundið vegið meðaltal brúttótekna þeirra starfsgreina, sem til þeirrar flokkunar teljast. Með brúttótekjum er átt við tekjur skv. III. kafla framtalsskýrslna án nokkurs frádráttar, vaxtagreiðslna, fyrninga eða fasteignagjalda af útihúsum. Í brúttótekjum eru þannig atvinnutekjur eiginmannsins, konunnar og barna á framfæri framteljanda, hreinar tekjur af atvinnurekstri, tekjur af húsnæði, vaxtatekjur, skattskyld opinber framlög svo sem fjölskyldubætur o. fl. Ekki er fráleitt að álíta, að aðrir liðir í brúttótekjum en tekjur af atvinnurekstri og atvinnutekjur séu svipaðir hjá bændum og viðmiðunarstéttunum, þar sem einungis er um kvænta karla að ræða í úrtakinu. Í tölum um atvinnutekjur kvæntra karla innan viðmiðunarstéttanna, sem unnar voru af Efnahagsstofnuninni, eru einungis taldar atvinnutekjur mannsins, sem í grófum dráttum hafa numið um 80% af fyrrnefndum brúttótekjum undanfarin ár: Hér er skýringin á því, sem hér er um að ræða. Ég hef fengið hér grg. frá Hagstofunni um árin 1969 og 1970, sem er mjög samhljóða því, sem fram kemur í grg. með þessu frv. Hér liggur því hreint fyrir, hvernig það verk er unnið, sem hér er lagt fram. Það er í sjálfu sér eðlilegt, að menn fái út aðrar tölur, ef þeir bæta við þeim 20%, sem eru dregin frá þarna vegna þeirra tekna annarra en af búum, sem bændur hafa. En samanburður þessi er gerður á milli atvinnutekna þeirra af landbúnaði og annarra stétta, viðmiðunarstéttanna, eins og það er lagt til grundvallar, þegar verðákvörðun er tekin. Hér þarf því ekki að vera með neinar dylgjur. Hér tala staðreyndir einar, og þeim verður í engu breytt, þótt hv. 1. þm. Sunnl. komi fram með dylgjur og aðdróttanir, eins og hann gerði í ræðu sinni í dag. Þá er það annað atriði, sem hv. 1. þm. Sunnl. vék að, og það var, að smáu búin dragi niður í sambandi við verðlagið. Og það hefur mikið verið notað í áróðrinum gegn bændum, að einmitt smábændurnir drægju niður og gerðu verðlagið raunverulega of hátt, eins og þeir halda fram, sem vilja gera það. Eins og kom fram í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. áðan, þá hefur það sýnt sig við athugun, að afkoman á smærri búunum er ekki verri, þegar fullkomlega er tekið tillit til fjármagnskostnaðar og annars, sem stóru búunum fylgir. Þá vék hv. 1. þm. Sunnl. að því, að framleiðsluráðslögin hefðu reynzt vel. Nú vil ég segja það í sambandi við það, sem ég sagði hér í dag, að ég var ekki að sneiða neitt að framleiðsluráðslögunum, þótt ég teldi eðlilegt, að löggjöf, sem að stofni til væri svipuð og hún var fyrir 25 árum, þegar hún var upphaflega sett, þyrfti endurskoðunar við og væri látin njóta þess, sem reynslan hafði sýnt, að betur mætti fara. Hins vegar er ekki því að neita, að bæði hafa komið upp ýmsir ágallar í framkvæmd á löggjöfinni, sem ég vík að síðar, og svo hitt, að hún hefur ekki náð þeim tilgangi, sem ætlazt var til, að bændur hefðu svipaðar tekjur og viðmiðunarstéttirnar, eins og skýrslan í grg, sýnir, og þess vegna er stefnt að því með breytingum á framleiðsluráðslöggjöfinni að reyna að tryggja það betur. Það væri líka mjög fjarri öllu lagi, ef ég færi sérstaklega að sneiða að lögunum um Framleiðsluráð. Þau voru á sínum tíma sett að tilhlutan Framsfl. í samningum við stjórnarmyndun 1947 og leystu af hólmi búnaðarráðslöggjöfina, sem hafði litlar vinsældir hjá bændum og sett var af nýsköpunarstjórninni. Ég tel hins vegar, að það sé ekki hægt að tala um rangar skoðanir, þegar sett er hér fram frv., sem heildarsamtök bændanna í landinu hafa samþ., eftir að athugun á því hefur farið fram. Ég met ekki mínar skoðanir eða hv. 1. þm. Sunnl. lítils, en ég met samt og tel, að í þessu máli sé meira virði að hafa á bak við frv. heildarsamtökin í landinu heldur en skoðanir okkar beggja, þótt þær lægju saman, ef þær væru í andstöðu við það. Hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að útflutningsbæturnar hefðu dugað yfirleitt. Það er nú svo, að það fer eftir því, hvernig á það er litið. Ef við förum nokkuð í söguna, þá kemur annað upp í því, þó að mörg ár hafi þær dugað, en hins vegar hygg ég, að megi með réttu segja, að þær hafi í raun og veru ekki dugað, a. m. k. ekki náð því að duga alveg síðan 1965. Við munum eftir því, þegar innvigtunargjaldið var tekið árið 1966. Hvernig var svo málið leyst á endanum? Það var leyst með þeim hætti, að í sambandi við lög um Framleiðnisjóð voru teknar 20 millj. til að bæta þetta upp, til að reyna að ná endum saman. Árin 1968–69 skorti um 120–130 millj. kr. til þess að ná þessu. Þá var þó notaður í sambandi við verðlagið gengishagnaðurinn af gærum, sem var 7 kr. á hvert kg, verðjöfnunargjald af kjötinu var um 5 kr. á hvert kg og á mjólkinni um 18 aurar. Þetta var gert til þess að reyna að draga úr skakkaföllunum, sem af þessari vöntun hefði getað leitt. Ég eins og hv. 6. þm. Austf. tók fram áðan, það, sem vofði yfir, var einmitt sú hætta, að mismunun yrði hjá þeim, sem síðast flyttu út, að þar nægðu útflutningsuppbæturnar ekki og þeir sætu eftir, þótt aðrir hefðu fengið sitt. Við vitum það einnig, að vegna þess að niðurgreiðslur á innanlandsmarkaði hafa verið notaðar í verulegum mæli nú síðustu árin, þá hefur þetta verið léttara í meðförum en að öðrum kosti hefði orðið. Þá kem ég að því atriði, sem hv. þm. taldi forkastanlegt í alla staði og er það atriði, sem raunverulega hefur valdið deilum, en það er ákvæði 3. gr. um gjald af innfluttum fóðurbæti. í sambandi við það mál er frá mínum bæjardyrum séð ekki um neitt að ræða annað en leið til verðjöfnunar, ef útflutningsbæturnar þrjóta. Það er leið til þess að lenda ekki í þeirri hættu, að upp geti komið það, að einstök framleiðslufyrirtæki og einstakir hlutar njóti ekki útflutningsuppbóta og sitji eftir með skarðan hlut, sárt ennið, þegar aðrir hafi fengið sinn skerf og þar með eytt þeim möguleikum, sem útflutningsuppbæturnar gefa. Nú skal ég taka það fram, að með þessu frv. skapast nokkru meira rými í sambandi við útflutningsuppbætur, ef hægt er að geyma þær á milli ára og þannig nota 10% heimildina, ef það næst ekki eitt árið, þá sé hægt að bæta þar um síðar. Þetta er nokkur trygging. En ég skal ekkert um það segja, hvort gjaldið á að vera 15%, 20% eða 25%, það er ekki mitt að meta það í þessu tilfelli, en ég lít bara á það þannig, að hér sé um að ræða sama þátt eins og verðjöfnunargjald, sem hefur verið notað. Það er val hjá þeim, sem ráða, hvor þessara leiða verður farin. Það má ekki nota þessa peninga nema í sambandi við útflutningsuppbæturnar. Það á að skila þeim aftur, ef þeirra þarf ekki með. Og það er alveg á valdi bændastéttarinnar sjálfrar, hvernig hún fer með þetta mál. Ég segi það aftur fyrir mitt leyti, að ég met ekki, hversu mikið þetta á að vera, en ég er sannfærður um, að þegar slíkir forustumenn sem hér eru að verki og þekkja svo vel til, telja nokkurs virði að fá þetta ákvæði inn, þá verði að gefa því gaum, og ég er líka sannfærður um það, að hér getur ekki orðið um misnotkun að ræða. Það er alveg eins ástatt með þessa fulltrúa bændastéttarinnar og okkur hv. alþm. Þessir menn ganga undir dóm kjósenda sinna á tveggja ára fresti. Ef þeir brytu þannig af sér, að stéttin treysti þeim ekki lengur, þá fá þeir ekki endurkjör eða traust á nýjan leik.Þess vegna er það aðhald, sem þarna er, það mikið, að ekki er hætta á að um misnotkun geti verið að ræða í þessu tilfelli. Kvótakerfinu vék ég að í dag. Mér þykir, eins og ég þá sagði, ljóður á því, þó að ég líti svo á, að það sé skaðlaust að því leyti, að ég treysti félagssamtökum bænda til að fara með það mál þannig að meta það á réttan hátt, og það er í raun og veru ekki um annað að ræða þar en að hafa fleiri möguleika, ef út í slíka erfiðleika væri komið. Og að þeirra dómi er hér um stjórntæki að ræða, sem þeir, sem stýra þessum málum og þekkja þar bezt til, telja mikils virði að hafa í höndunum. Þá langar mig að víkja nokkuð að 5% skattinum og vinnslustöðvunum. Hv. 1. þm. Sunnl. taldi, að það væri nú hinsegin að fara að afla fjár til þess að byggja upp þessar vinnslustöðvar. Í fyrsta lagi væri það svo, að búið væri að vinna þar mikið verk og þyrfti þess vegna ekki að fá sérstaka tekjuöflun til þess að koma því áfram. Hins vegar hélt ég nú, að hv. 1. þm. Sunnl. myndi eftir því, að mikið er ógert í sláturhúsunum enn þá, það er minna í mjólkurbúunum, en þó held ég, að Mjólkurbú Eyfirðinga sé að hefja miklar framkvæmdir til að endurnýja sitt mjólkurbú. Það hefur orðið að framlengja hér ár eftir ár, og síðast nú á þessu þingi, lög um sláturhúsin, vegna þess að þau hafa ekki verið svo búin sem lögin gerðu ráð fyrir. Hv. 1. þm. Sunnl. sagði, að þeir, sem færu í þessar framkvæmdir, fengju lán hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins og vextina gætu þeir sett út í verðlagið. Nú er það svo, að þótt þeir fengju lán og kæmu vöxtunum þarna fyrir, þá mundi það ekki nægja, því að auðvitað verður að greiða þennan stofnkostnað niður. Svo hélt ég, að hv. 1. þm. Sunnl. ætti að muna það, að það hefur gengið æðiseint hjá sláturhúsunum að fá lán í Stofnlánadeild landbúnaðarins á undanförnum árum. Þetta hefur breytzt á síðustu árum, m. a. vegna mjög mikillar framgöngu af hálfu Stéttarsambandsins og stjórnar Stéttarsambandsins og Framleiðsluráðsins um að reyna að koma þessum málum í lag. Þeir hafa gert sér grein fyrir því, hvar skórinn kreppti að í þessu, og á s. l. hausti voru hús, sem áður höfðu útflutningsleyfi, svipt því, vegna þess að við eftirlit, sem þá var gert, var það leyfi tekið af þeim. Ég hef hér tölur um það, hvað hefur verið lánað úr Stofnlánadeildinni á árunum 1967–1971. 1967 voru lánaðar 13.3 millj. kr., 1968 12 millj., 1969 15.6 millj., 1970 21.3 millj., en 1971 34.4 millj. kr. Þá var verulegri upphæð varið til þess að lána í sláturhúsin, miklu meira en áður hefur verið. Ég vil nefna sem dæmi sláturhús, sem ég þekki vel til, það er sláturhús Kaupfélags Borgfirðinga. 1964 var búið að verja til þeirrar byggingar 4.7 millj. kr. Það var ekki búið að fá eina einustu krónu að láni það ár. 1965 var búið að verja 12.3 milli. kr. Þá var lánið orðið 3 millj. 1966 var kostnaðurinn orðinn 21 millj. og lánsupphæðin 7.2 millj. í heild. 1967 var kostnaðurinn orðinn 34.9 millj., og það fékk ekkert lán það ár. Árið eftir var kostnaðurinn orðinn 35.9 millj. Þá fékk það 5.4 millj. kr. lán. Alls hefur verið lánað í þessa framkvæmd, sem kostar 36 millj. kr., 12.6 millj. kr. Auk þess er gengistap á þessum lánum 10.2 millj. kr., svo að kostnaður er alls 46.1 millj. kr. og lánið 12.6 millj. Ég held, að hv. 1. þm. Sunnl. átti sig á því, að nokkurt fjármagn þarf til að brúa þetta bil. Og það er ljóst, að ef á að ná þessu fjármagni aftur, sem auðvitað verður að gera, ef ekki kemur annað til, í gegnum sláturkostnaðinn og láta það fara út í verðlagið, þá mundi það þýða, að sláturkostnaðurinn væri 4–6 kr. á hvert kg kindakjöts. Og það hefur verið, þó að þá sé reiknað með, að heildarvextir og afskriftir séu ekki nema 10%. Þess vegna var það, sem Stéttarsamband bænda leitaði eftir því við þennan hv. þm. sem þáv. landbrh., að lögð yrðu sérstök framlög í sláturhúsin til þess að ekki þyrfti að setja allan þennan kostnað út í verðlagið. Og hv. þm. hafði skilning á því og löngun til þess að reyna að leysa það mál, þó að honum tækist það ekki. En það var alltaf gert ráð fyrir því, að jafnhliða því sem þetta fjármagn kæmi frá ríkinu, þá yrði einnig að koma fjármagn frá Framleiðsluráðinu eða bændasamtökunum á einn eða annan hátt. Og ástæðan til þess, að það er farið að reyna að koma því máli að hér nú, er einmitt sú, að reynt er að leysa þennan þátt. Og ég vona, að hv. 1. þm. Sunnl. átti sig á nauðsyn þess. Ég mun síðar víkja aðeins að þessu atriði í sambandi við ræðu hv. 7. þm. Reykv. Þá var það í sambandi við 5. gr. og sjómennina. Ég skýrði frá því hér í dag, - en ég veit, að hv. 1. þm. Sunnl. var þá búinn að semja sína ræðu og þess vegna hélt hann sig við það, sem þar stóð, - að með breytingunum, sem voru gerðar á lögunum 1966, voru felldir úr viðmiðunarstéttunum verkamenn og iðnaðarmenn í ákvæðisvinnu svo og sjómenn, sem tóku kaup sitt eftir aflahlut. Í framkvæmdinni hefur það svo orðið, að sjómenn hafa verið felldir niður, enda talið, að það væri þýðingarlaust að hafa þá í þeirri viðmiðun. Þá gerði hv. 1. þm. Sunnl. aths. við þá skipan á samningsaðilum, sem nú er gert ráð fyrir, og gerði mikið úr því, að vont væri að sleppa út úr þessu kerfi heildarsamtökum verkalýðsfélaganna í landinu. Hv. 1. þm. Sunnl. á þó að muna það, að einmitt í hans ráðherratíð var þetta kerfi brotið niður. Það var brotið niður árið 1964, þegar ekki var hægt að fá fulltrúa stéttarfélaganna til þess að taka þátt í samningagerðinni. Og það var leyst með því, að hv. 1. þm. Sunnl., þáv. landbrh., varð að gefa út brbl. og skipa sérstaka n. til þess að vinna þetta verk. Í þessari n. voru Gunnlaugur Briem ráðuneytisstjóri, Sveinn Tryggvason framkvæmdastjóri Framleiðsluráðs og Torfi Ásgeirsson. Og það þarf ekki orðum að því að eyða, að fulltrúi Alþýðusambandsins hefur síðan verið skipaður af ríkisvaldinu, en ekki tekið þátt í þessu starfi, enginn fulltrúi hefur verið frá heildarsamtökum Alþýðusambandsins. Og ég verð að segja það, að ég tel eðlilegra að breyta þá um form, ekki sízt þar sem bændasamtökin höfðu óskað eftir því, heldur en að byggja á formi, sem var búið að ganga sér til húðar. Þá hafði hv. 1. þm. Sunnl. líka athugasemd við það að gera, þar sem segir í greininni, hvernig semja skuli, að það sé hægt að semja um fleiri atriði en verðlagið eitt. Nú er það svo, að fordæmið að þessu er einmitt frá hans ráðherratíð, frá árunum 1964 og 1966. Þá var samið í sambandi við að auka afurðalán á landbúnaði um sérstakt framlag til súgþurrkunar, það var samið um sérstakt framlag í Framleiðnisjóð, það var samið um sérstakt framlag í Jarðakaupasjóð, það var samið um öll þessi atriði, en það var ekki lögum samkvæmt, að þessir aðilar, sem þarna voru, sátu að samningum, ættu um þetta að semja. Ég sé því ekki, að það sé nein hætta fólgin í því, þó að þeir geti við samningsborðið tekið upp fleiri atriði en kjaramálin beint, sem þeir telja sér til hagsbóta. Þá var hv. 1. þm. Sunnl. alveg hissa á því, ef ætti nú að fara að breyta einhverju í sambandi við niðurgreiðslur eða hugsanlegt væri að koma að öðru formi í sambandi við niðurgreiðslur, og orðaði það á þann veg, að það væri hægt að greiða það niður, þó að engin væri framleiðslan. Nú verð ég að segja það, að um niðurgreiðslur hafa orðið miklar umr., og því er ekki að neita, að menn hafa einmitt rætt um það, hvort aðrar leiðir væru heppilegri, eins og t. d. að greiða niður á framleiðslustiginu og annað því um líkt til þess að draga úr kostnaði við framleiðsluna. Sumir hafa verið með hugmyndir um sérstaka greiðslu á býli eða greiða t. d. á mjólkina á framleiðslustigi, þegar hún kæmi að mjólkurbúi, en ekki á sölustiginu. Nú skal ég ekkert um það segja, hvort þetta reynist betur, þegar farið verður að kryfja það til mergjar. Hér er ekki heldur um neitt annað að ræða en möguleika til þess að geta gripið til þess eða farið inn á þessa leið, ef hún reynist betur að dómi þeirra, sem um fjalla. Þess vegna finnst mér, að það þurfi engin goðgá að vera, þó að menn hafi hugkvæmni til þess að setja það í lögin, að það sé hægt að nota annað form en verið hefur í framkvæmd til þessa til þess að ná sama takmarki. Niðurstaða hv. 1. þm. Sunnl. var eins og hv. 5. þm. Austf. sagði, hún var mjög neikvæð og flest var það, sem miður fór í þessu frv., sem forustumenn bændasamtakanna höfðu þó ráðið mestu um. Hv. 1. þm. Sunnl. taldi, að frv. væri háskalegt og drægi úr dugnaði og annað því um líkt. Það er nú tízkuorð hjá þeim hv. stjórnarandstæðingum að tala um að draga úr dugnaði, og mér skilst að það sé miðað við það, að ef menn standi saman og hafi félagsleg vinnubrögð, þá hljóti það að draga úr dugnaði, en þá skortir mikið á, að þeir átti sig á félagslegri uppbyggingu, því að á þann hátt nýtast kraftar manna alltaf bezt. En ég sé nú ekki heldur, að það sé stefnt í háska eða dragi úr dugnaði eða framleiðslumöguleikum, þó að samtök bænda og aðrir vinni að því að gera áætlanir um skipulega framleiðslu í landbúnaði, þó að þeir tryggi sig með löggjöf til að ná því marki í kjarasamningum, sem að er stefnt, að betur sé að því staðið heldur en verið hefur í núgildandi lögum. Ég sé ekki heldur, að það sé nein háski fólginn í því, þó að reynt sé að dreifa og jafna kostnaði við dreifingu á framleiðslu og framleiðsluvörum landbúnaðarins og nýta markaði þar betur. Það má vel vera, að þetta sé allt að dómi hv. 1. þm. Sunnl. til þess að draga úr framleiðslugetu og dugnaði, sé háskalegt. En ég er sannfærður um, að að dómi þeirra manna, sem eru félagshyggjumenn, er það ekki og mun sýna sig í framkvæmd, að betur nýtist. Hv. 1. þm. Sunnl. taldi, að tíðarfarið mundi stjórna framleiðslunni á Íslandi eins og það hefði gert. Það, sem er verið að vinna að, er einmitt að reyna að koma í veg fyrir, að tíðarfarið eitt stjórni framleiðslu á Íslandi. Það er takmark bændastéttarinnar og það er takmark tækniframfara og vísinda, sem unnið er að á sviði landbúnaðarins, að reyna að koma í veg fyrir, að tíðarfarið sé það, sem ræður ferðinni. Hv. 1. þm. Sunnl. talaði um, að í sinni stjórnartíð hefði ríkt framleiðslustefna, það yrði öðruvísi nú, þegar hans fjarvera kæmi til. En hvernig er það nú? Framleiðslustefna hans er ekki meiri en það, að því er rétt til skila haldið, að við höfum nóga landbúnaðarframleiðslu á þessu ári. Framleiðslustefna hans og uppbygging í landbúnaði var ekki meiri en svo, að einum þrisvar sinnum mun hafa orðið að veita bændum sérstaka aðstoð í sambandi við skuldamál á einum áratug, og framleiðslustefna hans og stefna í landbúnaðarmálum var ekki haldbetri en það, að fast að því 200 bændur voru á barmi gjaldþrots, þegar hann fór úr ráðherrastólnum. Svo getur hv. 1. þm. Sunnl. gert sér það til dundurs að kalla sitt ágæta framleiðslustefnu, en hinna annarra stefnu í öfuga átt. Hv. 7. þm. Reykv. flutti hér ræðu í dag um þetta frv., og ég verð nú að taka undir það með hv. 4. þm. Norðurl. e., að ég vissi ekki alveg, hvert hann var að fara í fyrstu, en hann rétti sig þó af. Hann sagði, hv. 7. þm. Reykv., að það, sem skorti í frv., væri stefnumörkun. Hvernig er hægt í löggjöf að segja fyrir alveg, hvernig stefna eigi að vera í atvinnurekstri? Verður það ekki að gerast með þeim hætti, að þeir, sem í atvinnurekstrinum eru, og þeir, sem hafa það hlutverk hjá þjóðfélaginu að gera áætlanir og vinna að stefnumörkun, sitji saman og geri áætlun um þróun í atvinnugreininni í fyrst einn áratug og síðan frá ári til árs? Ég hef ekki skilning á því, að það sé hægt að koma að stefnumörkun með öðrum hætti, og það verður ekki gert með því að setja einhver ákvæði í lög, sem segja, að í þessa átt skuli stefna, en ekki hina. Það verður að sjálfsögðu að meta með þeim vinnubrögðum, sem áætlanir eru gerðar. Það er það, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og ég hélt, að hv. 7. þm. Reykv. væri það vanur slíkum vinnubrögðum og kynni það góð skil á þeim, að hann sæi, að þarna væru möguleikar til æskilegrar stefnumörkunar. Þá fór hv. 7. þm. Reykv. að tala um það, til þess að vera í takt við félaga sína, að hér væri um skyndivinnubrögð að ræða, eins og oft hefur heyrzt og ég skal ekki fara frekar út í, enda hef ég gert því atriði skil fyrr í ræðu minni. Þá taldi hv. 7. þm. Reykv., að það bæri að stefna að því, að framleiðsla á landbúnaðarvörum væri ekki meiri en það, sem innlendi markaðurinn gæti tekið við. Ég held, að það muni reynast erfitt að koma þeim málum svo fyrir, að annaðhvort sé þar ekki of eða van. Ef ekki verður um það að ræða, að það þurfi að selja eitthvað af landbúnaðarvörum umfram innlendan markað, þá hlýtur líka að verða skortur á landbúnaðarvörum. Það er alveg ljóst. Og það, sem er eitt af því, sem er kvöð á framleiðendum landbúnaðarvara, er einmitt að sjá þjóðinni fyrir nægum landbúnaðarvörum. Það hefur verið gert, og það er ætlað að gera það í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir. Það er vegna þessa arna, að landbúnaðarframleiðslan hefur og bændurnir hafa þær skyldur á herðum að sjá þjóðinni fyrir nægum landbúnaðarvörum, að þeir fá aftur á móti þá tryggingu, að ríkisvaldið greiðir mismun á verði á þeim vörum, sem út eru fluttar, allt að 10% framleiðslunnar. Ég verð að segja, að mér finnst þetta ekki nema eðlileg trygging, og það verður með engu móti hægt að tryggja það, að landbúnaðarvörur séu nægilegar hér á markaðnum, ef ekki er einhver slík trygging. Ég vil líka segja það, og ekki sízt er það orðið verulegt atriði nú í okkar aukna iðnaði, að ýmsar landbúnaðarvörur, svo sem gærur og ull, eru mikils virði sem hráefni hjá okkur og eru verulegur þáttur í uppbyggingu ýmissa byggða hérna víðs vegar úti um landið. Það getur verið skortur á og þörf fyrir að fá meira af ull og gærum, þó að ekki sé þörf fyrir kjötið. Mér var að vísu sagt í vor, að hv. 7. þm. Reykv. hefði talað um nauðsyn þess að framleiða ull og gærur án kjöts. Ég sagði, að þetta hlyti að vera einhver misskilningur, en mér var næst að halda í dag, að þarna hefði ég farið villur vegar. En það er alveg ljóst og því vona ég, að hv. 7. þm. Reykv. átti sig á, að við höfum ekki nægjanlegt hráefni í ull og gærum, ef við höfum ekki of mikið af kjöti. Enda er það svo, að kjöt okkar er farið að seljast á erlendum mörkuðum fyrir sæmilegt verð, svo að ekki þarf þar miklu við að bæta. Þá er það í sambandi við uppbyggingu sláturhúsanna og frystihúsanna. Þar fannst mér hv. 7. þm. Reykv. skella á skeið, svo að víxl yrði talið, því að hann virtist álíta, að hægt væri að byggja upp sláturhús, frystihús eða aðrar vinnslustöðvar, án þess að sú framleiðsla, sem færi fram í þessum stöðvum, yrði að bera það uppi í verðlaginu. Það þarf náttúrlega ekki að segja prófessor í viðskiptafræðum, nýendurhæfðum frá kóngsins Kaupmannahöfn, að það getur aldrei gerzt með öðrum hætti en að þar komi til beinir styrkir, eins og við höfum verið að ræða hér um, til þess að draga úr því, að þetta þurfi að fara í verðlagið. Að öðrum kosti verður að ná uppbyggingunni gegnum verðlagið. Það auðvitað verða frystihúsin að gera eins og aðrir, því að það er ekki hægt að byggja upp með öðrum hætti. Ég þekki það t. d. í sambandi við sláturhúsið í Borgarnesi, að það hefur orðið að taka til afskrifta af því af öðrum rekstri hjá Kaupfélagi Borgfirðinga, en venjuleg uppbygging í atvinnurekstri miðast við það, að afskriftirnar geti skilað sér aftur í gegnum rekstur þess atvinnutækis, sem þar er á ferðinni. Og ég er sannfærður um það, að þegar hv. 7. þm. Reykv. virðir það mál betur fyrir sér, þá verður hann mér sammála um það, að auðvitað verður þetta að skila sér aftur í gegnum verðlagið, nema því sé mætt á annan hátt, t. d. eins og lagt er til í þessu frv., með aðstoð ríkisvaldsins, til þess á þann hátt að ná niður verðinu á kjötinu, sem að öðrum kosti yrði að koma fram í verðlaginu. Ég vil svo enda þetta með því, sem mun hafa fallið niður hjá mér hér í dag, að óska eftir því, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni og hv. landbn.



Herra forseti. Ég hafði sagt það í dag, að ég byggist ekki við að tala meira í málinu við þessa umr., en ég hef hlustað hér á ræður þriggja hv. framsóknarmanna og það er náttúrlega ýmislegt í þessum ræðum, sem væri eðlilegt að mótmæla og gera athugasemdir við. En vegna þess hve áliðið er kvölds, þá býst ég nú við, að ég stytti frekar mál mitt. Hæstv. landbrh. fór nú inn á flest af því, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Austf. voru að tala um, og býst ég við, að það sé þá vinnuhagræðing í því að snúa sér fyrst að hæstv. ráðh. og sjá svo, hvað eftir verður, sem svara þarf hjá hinum. Hæstv. ráðh. talaði um það, að framleiðslustefna mín hefði ekki verið mikilvæg, það væri eiginlega svo komið, að við hefðum tæplega nóg af landbúnaðarvörum í landinu. Hæstv. ráðh. veit þó, að á þessu ári og á undanförnum árum hefur verið mikið flutt út af landbúnaðarvörum, mjólkurvörum og kjötvörum. Það verður minna af kjötvörum að þessu sinni, vegna þess að slátrunin var minni á s.l. hausti, enda mun sauðfé fjölga um 40 þús. á þessu ári. Það er þess vegna fjarstæða, þótt fólkinu hafi fjölgað að undanförnu og geri, að við höfum ekki enn umframframleiðslu í landbúnaði. En þessi umframframleiðsla mætti vissulega vera meiri, sérstaklega af sauðfjárafurðum. Og þess ber nú að geta, að á s. l. ári óx landbúnaðarframleiðslan um 9%, en það getur verið, að stefna nýju stjórnarinnar hafi haft einhver áhrif á þá aukningu.  Hæstv. ráðh. talaði um, að það væri ekki beysið, að þegar ég hefði farið úr ráðherrastólnum, þá hefðu um 200 bændur verið svo illa staddir, að legið hefði við gjaldþroti. Þetta er nú tæplega einn maður í hverjum hreppi á landinu til jafnaðar. En skyldi það vera nýmæli nú, að það finnist að jafnaði einn bóndi í hverjum hreppi á landinu, sem er illa staddur fjárhagslega? Það ber meira á þessu nú en áður, vegna þess að að þessu sinni hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að bæta fyrir þessum mönnum og eltast við að rétta þeirra hag, þannig að þeir geti haldið áfram að búa. Áður voru þessir fátæku menn látnir afskiptalausir, og ég geri ráð fyrir því, að þeir hafi oft verið fleiri en 200 á landinu. Það er enginn mælikvarði á stjórnarstefnuna, þótt finnist í landinu menn, sem komast illa af fjárhagslega. Til þess geta verið margar ástæður. Það getur verið heilsuleysi húsbóndans, það getur verið heilsuleysi konunnar, það getur verið kostnaður vegna heilsuleysis barnanna eða eitthvað þess háttar. Svo getur það auðvitað verið af því, að menn eru misjafnlega gerðir til búskaparins og annarra starfa. Mér finnst satt að segja, að hæstv. ráðh. vilji tína flest til, þegar hann fer að tala um það, að þetta sé eitthvað, sem eigi að ásaka fyrrv. ríkisstj. fyrir. Ég hygg, að það megi fullyrða og skýrslur sanni það, að bændur hafi yfirleitt efnazt mjög mikið á undanförnum árum. Sem betur fer hafa þeir gert það. Og það er alveg rangt, sem sagt var hér áðan, að bændur hefðu safnað skuldum án þess að safna eignum á móti. Það er sannleikur, að á síðasta áratug hafa framkvæmdir í landbúnaði verið meiri en nokkru sinni áður. Það liggur skjalfest fyrir. Hv. 4. þm. Norðurl. e. var að tala um lánveitingar úr Búnaðarbankanum. Ég hef ekki fyrir mér skýrslur nú um lánveitingar úr Búnaðarbankanum, en hitt veit ég, að lánveitingar úr Búnaðarbankanum hafa verið miklar á undanförnum árum. Ég hef ekki borið það saman við það, sem var á áratugnum 1950–1960, en það man ég, að framkvæmdirnar á seinni áratugnum voru miklu meiri en á þeim fyrri og þær hafa verið gerðar fyrir fjármagn, sem fengið hefur verið að láni eða bændurnir hafa átt sjálfir. Er þá fyrst til að taka, þar sem er túnræktin. Túnræktin var frá 1960–1971 til jafnaðar 4400 ha. 8 á ári, að ég held nærri nákvæmlega, en á áratugnum 1950–1960 2700 ha., og eins og ég sagði í dag, þá munar litlu, að túnin hafi stækkað um helming á þessum 12 árum. Ég man það, að rúmmetrafjöldi í heyhlöðum var milli 30 og 40% meiri á árunum 1960–1970 en á árunum 1950–1960. Ég man það, að fjós á árunum 1960–1970 voru 25% fleiri en á árunum 1950–1960. Ég man það, að votheyshlöður voru að rúmmáli 35% stærri en á fyrri áratugnum. Og við vitum það, að á seinni áratugnum hefur vélum, t. d. dráttarvélum, fjölgað um helming. Það var tæplega ein dráttarvél á hverjum bæ 1960, en þær eru 2 eða 2.3 í dag. Þannig er það með vélvæðinguna, þannig er það með ræktunina. En hv. 4. þm. Norðurl. e. segir, að framkvæmdirnar hafi verið minni. Ég veit ekki, hvort hv. 5. þm Austf. vill taka undir þetta. Hann hafði engar fullyrðingar uppi um þetta. Það liggur við að segja, að hæstv. ráðh. væri á sömu skoðun. En þetta er rangt, og það er enginn vandi fyrir þessa hv. ræðumenn að sannfæra sig um það, hafi þeir óviljandi verið með rangar fullyrðingar. Hæstv. ráðh. var að tala um, að það væri skrýtið af mér að vera að tala um, að það væri ákvæði í þessu frv., sem gæti dregið úr dugnaði manna og framkvæmd. Hæstv. ráðh. sagði t. d. : Skyldi það draga úr dugnaði að gera skipulega áætlun og reyna að fá betri útkomu fyrir bændur? - Skyldi ég nokkurn tíma hafa haldið því fram, að þetta gæti dregið úr dugnaði manna? Nei, langt frá því. Það var ekki þetta, það var allt annað, sem ég átti við. Það var t. d. þetta að greiða niður, sem aldrei hefur verið framleidd. Satt að segja hélt ég, að þetta hefði verið sett inn í frv. alveg í ógáti, en hæstv. ráðh. lét orð að því liggja að þetta kæmi til greina. Ég sagði einnig í dag, að það gæti dregið úr dugnaði manna, ef mönnum væri refsað fyrir að framleiða mikið, t. d. það, að þegar framleiðslan er komin að einhverju magni þá eigi þeir að fá lægra verð fyrir vöruna. En mér þykir vænt um, að hæstv. ráðh. skammast sín fyrir þetta ákvæði í frv. Að þetta skyldi geta komið fyrir þessa ágætu menn, sem sömdu frv., og það skyldi hafa getað gerzt, að stéttarsambandsfundurinn léti þetta fram hjá sér fara án þess að mótmæla því, því skil ég nú ekkert í. Ég sagði enn fremur, að það gæti dregið úr dugnaði manna, ef þeim væri refsað með því að skattleggja þá sérstaklega fyrir að framleiða vöru. T. d. á sá hluti bændastéttarinnar, sem framleiðir mjólk, að skattleggjast til að bæta fyrir einhverjum landshluta, sem stendur illa að vígi, eða bæta hag þeirra, sem illa eru settir. Ég fordæmdi þetta ákvæði í frv. um leið og ég sagði, að það gæti verið fyllilega réttmætt að hlaupa undir bagga með þeim bændum, sem væru illa settir, og þeim landshlutum, sem sérstaka þörf hafa fyrir það, en það eigi að gerast af almannafé, en ekki með því að skattleggja vissan hluta bændastéttarinnar aukalega umfram aðra þegna þjóðfélagsins. En þetta er stefna frv. og það er þetta, sem ég get ekki sætt mig við. Ég tel, að í okkar harðbýla landi eigum við ekki að stuðla að því að draga úr dugnaði og framtaki, heldur miklu frekar að ýta undir það. Hæstv. ráðh. talaði um 5% fóðurbætisskattinn og vinnslustöðvarnar og var dálítið hneykslaður á því, að ég skyldi ekki fagna þessu ákvæði í frv., vegna þess að enn væri eftir að endurbæta mörg sláturhús og einnig nokkur mjólkurbú, t. d. í Eyjafirði. Við vitum, að það verður alltaf á hverju ári að endurbæta vinnslustöðvar landbúnaðarins og það verður alltaf að leggja eitthvert fjármagn í það. Það hefur Sexmannanefnd m. a. viðurkennt að nokkru leyti að undanförnu með því að áætla dreifingar- og vinnslukostnað þannig, að stöðvarnar gætu fengið nokkurt fjármagn til sín, og Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur núna á seinni árum, - það er alveg rétt, það er ekki fyrr en nú á seinustu árum, - farið að lána til vinnslustöðvanna. Það var ekki fyrr, en sá skilningur er alveg upp kominn nú, að þess þurfi með. En það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að til þess þarf nokkru meira en þessi lán, og það kemur m. a. með því að fá það í gegnum verðlagningu búvörunnar og að nokkru leyti með styrkjum frá ríkinu. Til þess var Framleiðnisjóður m. a. stofnaður og í þessu skyni var fjárframlag tekið upp í fjárlög nú og nokkru áður. Ég held þess vegna, að eins og það hefur verið gert stórt átak í því að endurbyggja og endurbæta vinnslustöðvar landbúnaðarins að undanförnu, eins megi halda áfram að gera það án þess að taka þetta ákvæði í lög. Þá sagði hæstv. ráðh., að sexmannanefndarkerfið hefði gengið sér til húðar, ég hefði einu sinni þurft að gefa út brbl. til þess að bjarga því máli. Það er rétt, að ég þurfti einu sinni að gefa út brbl., vegna þess að það var neitað að skipa í nefndina. En það var ekki nema eitt ár, sem þetta var svona, og alltaf síðan hafa Landssamband iðnaðarmanna og Sjómannafélag Reykjavíkur tilnefnt menn í n. Alþýðusambandið hefur neitað síðustu árin að tilnefna mann, en samkvæmt lögum um Framleiðsluráð var séð fyrir því, ef til þess kæmi, að einhver neitaði að tilnefna mann, með því að félmrh. tilnefndi þó mann í þess stað. En það er allmikill munur á því, hvort samtök neytenda eiga rétt á að tilnefna mann eða rétturinn er tekinn af þeim, og ég fullyrði það enn, sem ég sagði í dag, að einmitt þessi samvinna á milli bænda og neytenda hefur leitt til þess að skapa stóraukinn skilning á milli stéttanna og draga úr þeirri spennu og þeim misskilningi, sem oft var áður, þegar verðlagið var ákveðið á haustin. Og ég man eftir því haustið 1970, þegar verðlag búvörunnar hafði verið ákveðið og það hækkaði verulega, að ég var kallaður á fund í Húsmæðrafélagi Reykjavíkur til þess að ræða um verðlag búvörunnar. Ég bjóst við, að þetta gæti orðið nokkuð erfiður fundur, en það varð ekki. Það var vegna þess, að ég gat sagt það, sem rétt var, að fulltrúar neytenda hefðu samþykkt þetta verð, eftir að þeir höfðu sannfært sig um, að verðið væri sanngjarnt og eðlilegt. Þetta verður ekki hægt að nota eftirleiðis. Ef neytendur verða óánægðir með búvöruverðið, þá verða það fulltrúar, sem ríkisstj. hefur skipað, en ekki fulltrúar, sem neytendasamtökin hafa tilnefnt, sem unnið hafa að verðlagningunni, og á því er reginmunur. Hæstv. ráðh. undraðist, að ég skyldi gera athugasemd við, að það mætti semja við ríkisstj. um styrki og framlög í staðinn fyrir verðhækkun á búvörunni. Hæstv. ráðh. sagði, að undanfarið hefði oft verið samið við ríkisstj. á ýmsan hátt, og það er rétt. En mér þótti vænt um, að hv. 5. þm. Austf. tók það fram, að þeir samningar hefðu aldrei gengið út yfir verðlagninguna, aldrei orðið til þess að lækka verðlagið. En hvernig er þetta orðað í frv., eins og það er núna? Gefur það ekki fyllilega í skyn, að framlög, sem ríkisstj. kannske vildi láta í samningum, gætu gengið út yfir verðið, þannig að bændur fengju ekki það verð, sem þeim bæri, ef það væri tekið á móti styrknum, sem væri látinn ganga til einhvers byggðarlags, sem væri illa úti, eða til bænda, sem væru illa settir? Með leyfi hæstv. forseta, þá leyfi ég mér að lesa hér upphaf 7. gr. „Sexmannanefnd skal leitast við að ná samkomulagi um verðlagsgrundvöll, þar sem kveðið er á um framleiðslukostnað og magn afurða: Það þarf að leitast við að ná samkomulagi við ríkisstj. Þá segir: „Í því sambandi er heimilt að semja um sérstök fjárframlög ríkisins til landbúnaðarins, að því er varðar verðlagsmálin.“ Ég veit, að hv. alþm. hafa lesið þetta og skilja alveg, hvað í þessu felst. Með því að lögfesta þetta er verið að bjóða heim verzlun í viðskiptum, annars vegar að fá einhvern styrk handa vissum landshlutum eða vissum hópi bænda og hins vegar að slá af verðinu, sem allir bændur hefðu átt að fá. Ég held, að svona viðskipti, ef þau ættu sér stað, væru ekki holl, þau mundu ekki ýta undir framtak manna, heldur miklu frekar draga úr framtaki og stuðla að því, að menn héldu að sér höndum. Hæstv. ráðh. talaði hér um tölurnar, sem fylgja grg. Hann nefndi hér mann frá Efnahagsstofnuninni, sem ég þekki ekki, getur verið ágætur og vandaður maður, Guðmundur Sigþórsson það er hann, sem hefur gefið upp þessar tölur, og af því að einhver starfsmaður hjá Efnahagsstofnuninni gefur upp nýjar tölur, þá ber að fara eftir þeim og virða þær og hafa þá svipaða skoðun og hv. 4. þm. Norðurl. e., þegar hann sagði hér áðan, að hann tæki ekki mark á tölum Hagstofunnar. Það virðist vera svo, að hæstv. landbrh. geri það ekki heldur, og ég segi nú bara: Það verða fleiri en ég, sem hneykslast á þessari töflu, sem hér er prentuð og er notuð sem viðmiðun. Ég tók það fram í dag, að ég tryði því ekki, að þetta væri viljandi gert, ég tryði því ekki á nm., og ég dróttaði því ekki að hæstv. landbrh., að hann hefði átt hlut í því að koma hér með rangar tölur. Það er rangt, sem hann var að gefa í skyn, að ég hafi nokkuð verið að dylgja um það, að hann ætti þátt í því, að þessar tölur væru hér prentaðar með. En hér eru komnar rangar tölur, - og hvers vegna eru þær komnar? Er ekki eðlilegt, að sumum detti í hug, að þær séu komnar vegna þess, að þær sýni, ef þær eru notaðar, verri útkomu, verri árangur hjá fyrrverandi stjórn í sambandi við það að útvega bændum fullt verð fyrir afurðirnar eða svipuð laun og viðmiðunarstéttirnar hafa haft? Ætli það verði ekki fleiri en ég, sem undrast það, að þessar tölur, sem hér eru prentaðar, eru allt aðrar tölur en þær, sem Hagstofan hefur gefið til og hafa verið notaðar undanfarin ár. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það verði margir, sem vilja taka undir orð hv. 4. þm. Norðurl. e., þegar hann segir, að hann taki ekki mark á tölum Hagstofunnar. Og ég öfunda hæstv. landbrh. ekki að því að hafa beint eða óbeint tekið undir þessa fullyrðingu. Ég er hér með Hagtíðindin, Hagtíðindin koma út mánaðarlega. Það eru skýrslur, sem allir hafa til þessa reitt sig á. Það er ekki fyrr en nú, að gefið er út þskj. og í það prentað, að þær tölur, sem Hagstofan hafi gefið út, séu rangar. Það er sagt hér í þskj., að viðmiðunarstéttirnar hafi haft 316 þús. kr. 1969, en Hagstofan segir, að það hafi verið 277 þús. í þskj. er sagt, að viðmiðunarstéttirnar hafi haft 276 þús. 1968, en Hagstofan segir 238400. Hann er mikill maður þessi Guðmundur Sigþórsson.  Finnst nú hv. þm. ekki eðlilegt, að athugasemd sé gerð við annað eins og þetta? Gæti það verið, að þessar tölur væru hér komnar skjalfestar til þess að hafa til viðmiðunar eftir stjórnarskiptin?  Hæstv. ráðh. var að tala um það, að ég hefði gert mikið úr því, að smáu búin drægju niður meðaltalið, þegar verið væri að gera þennan samanburð. Ég spyr nú: Dettur nokkrum manni í hug, að hálft vísitölubú geti útvegað bændum fullar tekjur? En við vitum það, að enda þótt meðalbúin hafi stækkað á síðustu árum, þá eru enn mörg bú sem eru aðeins hálf vísitölubú og jafnvel minna en það. Þessi bú hljóta að gefa lágar tekjur og draga niður meðaltalið. Þá kemur nú hæstv. ráðh. að fóðurbætisskattinum. Það var gaman að því, að hann las upp úr grg. frá 1960 með frv., sem ég flutti þá. Þetta frv. var samið af n. og hún lagði til, að það yrði lagður á fóðurbætisskattur, sem ég var á móti. Hæstv. ráðh. hefur nú verið 9 mánuði í ráðherrastóli, og ég geri ekki ráð fyrir því, að hann gangi sjálfur endanlega frá frv., en hann les þau ábyggilega yfir og hann segir til um það hvað eigi að strika út, eins og ég gerði. Ég strikaði út ákvæðið um fóðurbætisskattinn í frv. og ætlaðist vitanlega til, að grg. yrði leiðrétt líka, en þetta er allt annað en sá undirbúningur og sá flýtir, sem ég var að tala um í dag. Þó að grg. væri prentuð upp og væri ekki í samræmi við frv., þá hafði hún enga efnisbreytingu á frv., og ég minnist þess ekki, að það hafi verið fundið að frágangi frv. 1960 efnislega. Þetta var meinlaust grín hjá hæstv. ráðh., að lesa þetta upp, en það meiðir engan og gerir hvorki honum gagn né mér nokkurt ógagn. Hæstv. ráðh. talaði um það, að nauðsynlegt væri að fá fóðurbætisskattinn til þess að tryggja það, að málin færu ekki í öngþveiti. Ég hef nú starfað ánægjulega með stjórn Stéttarsambands bænda og fulltrúum bænda í Sexmannanefnd í 12 ár, og sannleikurinn er sá, að alltaf var þessum málum bjargað. Hv. 5. þm. Austf. talaði um innvigtunargjaldið og fannst það slæmt, þegar það var á lagt, en sagði svo í lokin: En sem betur fór varð lítið af þessu. Þessu var að mestu leyti skilað aftur, og þetta kom ekki að neinni sök. - Það er sannleikurinn í málinu. Stundum leit þetta kannske ekki sem bezt út, en málin leystust farsællega, þannig að fulltrúar bænda í stjórn Stéttarsambandsins og aðrir voru eftir atvikum ánægðir með það, hvernig þetta leystist allt saman með því að fá aukagreiðslur úr ríkissjóði, eins og minnzt var á hér áðan, 20 millj. kr. Það var sagt, að það hefði verið tekið frá Framleiðnisjóði. Framleiðnisjóður átti þá að fá 50 millj. kr., en fékk 30 millj. Það var matsatriði, hvað við ættum að kalla þetta, hvort við ættum að segja, að Framleiðnisjóður fengi 50 millj. eða bara 30 millj. og hitt væri bein greiðsla úr ríkissjóði. Og aukagreiðslur hafa komið hverju sinni til þess að bjarga málinu, þannig að þetta varð ekki neitt til skaða. Þess vegna segi ég það, að útflutningsbæturnar hafa að mestu leyti dugað til þess að útvega bændum fullt verð, en þó ekki, ef ekki hefðu komið aukagreiðslur til annars staðar frá, - aukagreiðslur, sem ríkisstj. hjálpaði til með að færu fram. Og ég hygg nú, að hæstv. landbrh. vilji hugsa þannig, að hann gæti nú kannske gert eitthvað í þessum málum, ef gæfi á bátinn, ekkert síður en fyrrv. ríkisstj., án þess að fara að lögfesta heimild til þess að leggja á fóðurbætinn 25% gjald. Hæstv. ráðh. talaði um 7 manna n., að hún hefði átt að starfa lengi, það hefði ekki verið á eftir henni rekið. Það er rétt. Það var ekki mikið rekið á eftir þessari n., vegna þess að hún var skipuð til að endurskoða lög, sem ekki voru nema fjögurra ára gömul, þegar n. var skipuð í fyrstu, lög, sem höfðu verið afgreidd og samþykkt af miklum meiri hl. Alþ. og fulltrúar bænda höfðu lagt blessun sína yfir. Ég minnist ekki þess, að því frv., sem var lögfest 1966, hafi nokkuð verið, sem fulltrúar bænda voru á móti og töldu sig ekki vera ánægða með. Ég býst ekki við, að nokkur maður lái mér það, þótt ég hafi ekki talið ástæðu til þess að hraða sérstaklega endurskoðun laga, sem þannig voru til komin. En vegna þess að jafnvel góð lög geta orðið betri, þá var þessi n. skipuð og fékk erindisbréf um það að leita eftir því, hvað gæti betur farið í löggjöfinni, og ætla sér góðan tíma til þess. Og það er áreiðanlega rétt, sem hér var sagt í kvöld, að n. var búin að vinna allmerkilegt undirbúningsstarf. En hún fékk ekki að ljúka störfum, vegna þess að hæstv. landbrh. vildi flýta sér með endurskoðun á framleiðsluráðslögunum, enda stendur það í Ólafskveri, að það skuli gert. Og það samkomulag, sem ríkisstj. hefur gert sín á milli, þarf ekki að fara saman við það, sem er bezt fyrir bændur og tryggir bezt þeirra hagsmuni. Ég býst við því, að það sé ýmislegt í þessu frv., sem Stéttarsamband bænda er óánægt með, enda kom það fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., sem þykir gott að vera í þeirri n., sem þetta frv. fer til. Hann sagði, að hann mundi beita sér fyrir víðtækum breytingum á frv.  Ég met mikils fulltrúa, sem mæta á stéttarsambandsfundi bænda, en ég hef gert mér ljóst, að þeim getur yfirsézt alveg eins og okkur öllum hinum. Ég minnist þess, að bændasamtökin kölluðu saman aukafund hér um árið, það er ekki langt síðan, til þess að mótmæla inngöngu Íslands í EFTA. Þetta segi ég ekki til þess að lasta fulltrúa bænda, heldur til þess að sýna fram á, að þeim getur yfirsézt. Ég býst við, að flestir þeirra hafi séð eftir því litlu síðar að hafa tekið þannig skakka afstöðu til málsins. Og þegar það hefur gerzt einu sinni, þá getur það gerzt aftur. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri nú vitnisburður um það, hvernig málin stæðu eftir stjórnarskiptin, að bændasamtökin og Búnaðarfélagið óskuðu eftir breytingum á landbúnaðarlöggjöfinni yfirleitt. En hvernig er með landbúnaðarlöggjöfina? Er langt síðan landbúnaðarlöggjöfin var endurskoðuð? Það eru 5 ár síðan framleiðsluráðslögin voru endurskoðuð. Hvað eru mörg ár síðan jarðræktarlögin voru endurskoðuð? Eru það ekki 5 eða 6 ár? .Þau voru samþ. hér í hv. Alþ., að ég ætla, með shlj. atkv. Og ég man ekki eftir því, að fulltrúar bænda hafi þá ekki fengið sett inn í jarðræktarlögin það, sem þeir óskuðu að lögfesta. Ég held þess vegna, að þegar þannig var að málum búið, þá sé ekki endilega nauðsynlegt að hraða endurskoðun, þannig að það gefist ekki tími til að semja frv. þannig, að þau séu sæmilega úr garði gerð. Sama máli er að gegna um búfjárræktarlögin. Það er álíka langt síðan þau voru endurskoðuð og samþ. af fulltrúum bænda samhljóða hér á hv. Alþingi. Ég man ekki betur en við endurskoðunina væri sett inn í lögin það, sem fulltrúar bænda og bændasamtökin vildu fá. Nú er ég ekki, síður en svo, að finna að því, þó að Búnaðarþing óski eftir endurskoðun á þessari löggjöf. En það getur ekki verið vegna þess, að löggjöfin hafi verið svo slæm, að ekki væri hægt við hana að una, vegna þess að fyrir 4–5 árum þótti þetta ágætt og var samþ. af fulltrúum bændasamtakanna. Hæstv. ráðh. talaði um ábúðarlögin, að það ætti einnig að endurskoða þau. Það er nú eitthvað lengra síðan þau lög voru endurskoðuð, og má vel vera, að það sé kominn tími til þess og ástæða til þess. Hæstv. ráðh. kom aftur að frv. og n., sem hafði samið frv., og vegna þess hve mennirnir væru ágætir, sem í n. voru, þá hlyti frv. einnig að vera ágætt. Ég tók það fram í dag, að ég þekkti suma af þessum mönnum, sem í n. voru, og vissi, að það væru ágætismenn. En jafnvel þótt ágætir menn séu í einni n., þá er það engin trygging fyrir því, að það frv., sem þeir eru að semja, verði gallalítið, og sízt af öllu, ef þeir hafa fengið forskrift vegna málefnasamnings ríkisstj. um það, hvernig frv. ætti að vera í aðalatriðum, sízt af öllu þá. En það leikur grunur á því, að n. hafi fengið forskrift, vegna þess að fulltrúar bænda vildu allt annað en fulltrúar Alþb. og fulltrúar SF. Við skulum minnast þess, að 1966, þegar framleiðsluráðslögin voru endurskoðuð, þá var það Hannibal Valdimarsson, núv. hæstv. félmrh., sem skar sig út úr og vildi ekki fella sig við það frv., sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn sameinuðust um. Og það er keimur af þeirri skoðun, sem kom fram í n. 1966 hjá Hannibal Valdimarssyni. Það er sami keimurinn af þessu frv. Og Alþb: menn hafa haft aðra skoðun á þessu máli en þeir, sem telja sig sérstaklega fulltrúa bænda. N. varð þess vegna að taka tillit til þess, sem stóð í Ólafskveri. Áður en hún tók til starfa, var henni uppálagt að lesa það, sennilega bæði kvölds og morgna, eins og oft hefur áður verið sagt. Það er þess vegna ekki sök n. nema að nokkru leyti, hvernig þetta frv. er, enda kemur það fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. og það hefur komið fram hjá fleiri bændum og bændafulltrúum, að þeir eru ekki ánægðir með frv. og þá stefnu, sem það mótar. Sú stefna er ekki holl. Það er sem rauður þráður í gegnum frv. að draga úr dugnaði manna og verðlauna jafnvel það, sem ekki gengur vel. Ég hef nú í stærstu dráttum tekið fyrir það, sem hæstv. landbrh. var að tala um, þegar hann beindi orðum sínum til mín, og ég tel, að ég hafi að fullu hrakið þær fullyrðingar, sem hann var með, þegar hann var að dásama þetta frv. Ég skal viðurkenna, að það er miklu léttara fyrir mig að gagnrýna þetta frv., þegar stuðningsmenn ríkisstj. hjálpa mér til þess, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. og get ekki hugsað mér betri aðstoð en þá, sem hann hefur veitt mér með því að fagna því að eiga þess kost í landbn. að gera breytingar á frv. Við skulum, hv. 4. þm. Norðurl. e., láta það liggja á milli hluta, hvort þm. hefur fagnað því að geta gert víðtækar breytingar eða bara breytingar. Ég skal sætta mig við það, að þm. hafi fagnað því að eiga þess kost að gera breytingar á frv., en þegar handritið kemur, sjáum við, hvort „víðtækar“ stendur þar fyrir framan, og þá er það náttúrlega enn þá betra. Ég veit ekki, hvort ástæða er til að fara að taka þetta nánar, sem hv. 5. þm. Austf. og hv. 4. þm. Norðurl. e. sögðu. Þetta hefur tvinnazt nokkuð saman, sem hæstv. ráðh. sagði og þeir, og í rauninni hef ég svarað þessum tveimur hv. þm. um leið og ég svaraði hæstv. ráðh. Það er bezt að fullyrða ekkert um að, hvort ég tek aftur til máls við þessa umr. Ég gerði það í dag, ég bjóst alls ekki við að þurfa að tala nema einu sinni við 1. umr. málsins. En það getur verið gott að eiga til góða nokkrar aths., vegna þess að bæði hv. 4. þm. Norðurl. e. og hæstv. ráðh. hafa enn búið sig undir að tala í málinu.

Fjmrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég skal ekki fara að lengja þessar umr. með því að endurtaka það, sem ég sagði hér í kvöld, því að ég þekki hv. 1. þm. Sunnl. það í umr., að það er erfitt að fá hann til þess að átta sig á hlutunum, þó að farið sé með þá á þann veg, að honum sé sýnt það, að hann hafi misskilið þá, því að þá er það hans háttur að endurtaka það í næstu ræðu, sem hann sagði á undan. En það er aðeins það atriði, sem ég tel máli skipta, sem ég vildi skýra hér og undirstrika, að ég sagði ekki eitt einasta orð í ræðu minni um það, að það, sem frá Hagstofu Íslands hefði komið, væri ekki rétt. Ég mótmæli því og lýsi því hér með yfir, að ég hef aldrei sagt það, að frá Hagstofu Íslands kæmu ekki réttir hlutir, og geri það ekki heldur hér. Það, sem skorti á í sambandi við það, sem hér er um að ræða, er, að hv. 1. þm. Sunnl. byggir sinn samanburð á misskilningi, eins og ég las upp í grg. þeirri, sem Guðmundur Sigþórsson sendi mér í dag og ég hygg, að hæstv. þm. hafi einnig fengið. Og það er líka alveg fjarri lagi að vera með neinar aðdróttanir í garð þess unga manns. En þar segir Guðmundur Sigþórsson, með leyfi hæstv. forseta, sem ég skal endurtaka, þó að ég læsi það í kvöld, hann segir: „Með brúttótekjum er átt við tekjur skv. III. kafla framtalsskýrslna án nokkurs frádráttar, vaxtagreiðslna, fyrninga eða fasteignagjalda af útihúsum. Í brúttótekjum eru þannig atvinnutekjur eiginmannsins, konunnar og barna á framfæri framteljanda, hreinar tekjur af atvinnurekstri, tekjur af húsnæði, vaxtatekjur, skattskyld opinber framlög, svo sem fjölskyldubætur o. fl. Ekki er fráleitt að álíta, að aðrir liðir í brúttótekjum en tekjur af atvinnurekstri og atvinnutekjur séu svipaðir hjá bændum og viðmiðunarstéttunum, þar sem einungis er um kvænta karla að ræða í úrtakinu. Í tölum um atvinnutekjur kvæntra karla innan viðmiðunarstéttanna, sem unnar voru af Efnahagsstofnuninni, eru einungis taldar atvinnutekjur mannsins, sem í grófum dráttum hafa numið um 80% af fyrrnefndum brúttótekjum undanfarin ár.“ Það er þessi samanburður, sem hv. 1. þm. Sunnl. skortir að hafa inni í sínum tölum. Og ef hann ber þetta saman við skýrslu frá Hagstofunni, sem ég hef einnig í höndum, - og það hefur ekki áhrif á Hagstofuna, hvort tölurnar eru unnar fyrir eða eftir stjórnarskipti og ekki heldur þessar tölur í Efnahagsstofnunninni, - segir þar, að á árinu 1969 sé munurinn 74.6%, en í skýrslunni hér eru aðeins ekki notaðir um það neinir aukastafir, m. ö. o. segir þar 74.6%, en í skýrslunni er það 74%. Sjá þá allir, hvort hér er ekki um hliðstæðan samanburð að ræða, ef hv. 1. þm. Sunnl. vildi gera svo vel að reyna að átta sig á forsendunum.



Herra forseti. Það er nú orðið áliðið og ég mun ekki tefja þess vegna þessar umr. lengi. En ég geri ráð fyrir því, að það hafi ekki farið fram hjá hv. þm., þegar hv. 1. þm. Sunnl. var að tala hér áðan, að öll hans verk í þessi 12 ár hefðu verið þannig, að það væri a. m. k. óþarfi að gera endurskoðun á slíkum lögum. Sem sagt, verk hans hafa verið það fullkomin að hans mati, miðað við þann málflutning, sem hann hefur hér haft í frammi, að það væri eiginlega ósvinna að láta sér detta það í hug, að hægt væri að bæta þar nokkuð um. Þm. talaði um það, að bændur hefðu verið látnir afskiptalausir hér áður og það hefði ekki komið þess vegna fram, hvernig hagur þeirra hefði verið. Það er auðséð, að hv. þm. hefur ekki áttað sig á því, að sú stefna, sem hann tók upp, þegar hann settist í ráðherrastólinn, var að stórhækka vextina. Bankavextirnir voru t. d. um tíma 12% og vextirnir í Stofnlánadeildinni voru hækkaðir úr 2.5% á íbúðarhúsalánunum upp í 4% og úr 4% upp í 6.5% af öðrum lánum, fyrir utan svo stofnlánadeildarskattinn, sem hann innleiddi, þannig að þau vaxtakjör, sem bændur bjuggu við, eftir að hann varð ráðh., voru yfirleitt 10–11% í raun og veru, ef stofnlánadeildarskatturinn var tekinn með. Þetta var breytingin, sem varð á þessum málum, þegar hv. þm. tók við landbrn. Og svo er hann að tala um, að nú sé ekki hugsað eins um bændurna og áður í sambandi við þeirra kjör, þó að þessi hafi verið breytingin á málunum, þegar hann tók við. Hv. þm. gat um það, að ég hefði sagt, að ég tæki ekki mark á tölum Hagstofunnar. Ég sagði að ég þyrfti að vita, hvernig þessar tölur væru fengnar, áður en ég tæki þær góðar og gildar. Og miðað við það skattskýrsluform, - ég tók það fram, - sem bændur hafa búið við, miðað við það, að t. d. renturnar eru settar á þeirra einkaskýrslu, og eins og frá þessum málum er gengið, þá verður maður að vita, hvernig þessar tölur eru fengnar, til þess að sjá, hvort þarna er um hliðstæðan samarnburð að ræða. Og hvernig stendur á því, að t. d. tölur frá Stéttarsambandi bænda og tölur frá Hagstofunni hafa ekki farið saman á undanförnum árum? Hvernig stendur á því? Það er vegna þess, að það er reiknað út frá allt öðrum forsendum. Sú er ástæðan. Það var nú dálítið einkennilegur málflutningur hjá hv. þm., sem hann beitti nú síðast í ræðu sinni, og raunar gefur það dálitla innsýn í, hvernig hann hefur unnið, sem kemur mér ekkert á óvart, í ,sínum ráðherrastól. Hann sagðist hafa strikað út það, sem honum hefði sýnzt í sambandi við frv., sem komu fram, og svo fannst honum það vera ákaflega undarlegt, ef við gætum í n. breytt frv., sem kæmi frá ríkisstj. Það er von, að maðurinn sé undrandi. Þetta var yfirleitt ekki hægt, á meðan hann sat í ráðherrastól og meðan viðreisnarstjórnin sat að völdum. Það var ekki hægt að breyta neinum staf. Þm. voru hér handjárnaðir, stjórnarliðið, og urðu bara að gera svo vel og greiða atkv. eins og ráðh. sögðu. Það er ákaflega eðlilegt, að þessi hv. þm. sé undrandi á þessari breytingu, að nú skuli það vera orðið þannig, að þm. geti farið að beita sér fyrir breytingum, ef þeir koma sér saman um þær og halda, að þær séu til bóta.  Í sambandi við innvigtunargjaldið sagði þm., að það hefði ekki komið að sök, þó að vantað hefði 18 aura á mjólkurlítrann. Það hefði ekki komið að sök, þó að vantað hefði 5 kr. á hvert kg af kindakjöti. En ég er hræddur um, að bændunum, sem urðu fyrir því, að það vantaði þetta verð á þeirra framleiðslu þetta ár, hafi fundizt, að það kæmi að sök, þó að þessi hv. þm. liti þannig á málið, meðan hann var í ráðherrastól, að það kæmi ekki að sök.  Í sambandi við það, að það hafi verið góð samvinna á milli bænda og neytenda um verðlagninguna, þá man ég ekki betur en það hafi verið mismunandi, þetta samkomulag, og ég heyri það á málflutningi hv. 1. þm. Sunnl., að hann gerir ráð fyrir því, að hann komi aftur í ráðherrastól, því að hann kvíðir fyrir því, ef hann getur ekki skýlt sér á bak við þessa samninganefnd, sem var kölluð samninganefnd neytendasamtakanna. En ég man vel árið 1967, þegar hinn frægi dómur kom, og ég sagði það fyrir á hv. Alþ., að sá dómur mundi verða á þann veg, að bændur fengju enga hækkun, vegna þess að við vissum, að þessari n. var í raun og veru stjórnað af ríkisstj., enda kemur það í ljós núna, að hv. þm. er alveg undrandi á því og skilur ekkert í því, Trúir ekki öðru en að n., sem samdi þetta frv., sem við erum hér að fjalla um, hafi fengið einhver sérstök fyrirmæli um, sjálfsagt frá ríkisstj., hvernig ætti að semja frv. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta meira að sinni. En ég tók það fram í ræðu minni áðan, að ég mundi beita mér fyrir nokkrum breytingum á frv. 



Herra forseti. Það er svo stutt liðið á kvöldið, að ég sé nú ekki ástæðu að láta hjá líða að gera örfáar, en aðeins fáar og stuttar aths. við hið undarlega tal, sem mér finnst hér vera haft í frammi í sambandi við þetta frv. að hv. stjórnarandstæðingum. Það er t. d. fjölyrt um það, að n., sem undirbýr þetta mál, hafi unnið eftir einhverri forskrift, og það er farið að tala um stjórnarsáttmálann, það muni hafa verið einhver fyrirmæli, sem erfið reyndust fyrir n. til að vinna eftir. Hvað er í stjórnarsáttmálanum um landbúnaðarmál? Um landbúnaðarmálin eru örfáar setningar. Kjarnapunkturinn er sá að gera heildaráætlun um alhliða landgræðslu og skipulega nýtingu landsgæða. En auk þess eru tekin upp í stjórnarsáttmálann nokkur atriði varðandi framfarir í landbúnaði, sem ekki tókst á 12 ára valdatíma viðreisnarstjórnarinnar að fá framkvæmd. Það eru t. d. tekin þar upp ákvæði um úrbætur í lánamálum. Sumt af því er þegar búið að framkvæma, eins og hækkun húsnæðislána og hækkun lána til jarðakaupa, sem voru búin að standa óbreytt að krónutölu árum saman. En það er ekkert sérstakt í stjórnarsáttmálanum um það, sem hér var verið að gera, þ. e. að endurskoða lög um Framleiðsluráð. En hvaðan var sú forskrift, sem n. vann eftir í þessu máli? Hún er frá bændasamtökunum. Bændasamtökin hafa á undanförnum árum gert samþykktir um nauðsyn þess að endurskoða þessi lög. Í samræmi við þær óskir var við því snúizt að gera þá endurskoðun og vinna að henni af röggsemi, en ekki á margra ára tímabili, eins og útlitið var að yrði í 7 manna n. sælu, sem ég átti sæti í. Þarna var forskriftin komin, og eftir henni var vissulega unnið. Hvernig átti annað að vera en að unnið yrði eftir þeirri forskrift, þar sem í n. voru að meginhluta menn nátengdir bændasamtökunum ellegar beint úr bændastéttinni komnir ellegar menn, sem höfðu á undangengnum árum, eins og prófessor Ólafur Björnsson, einmitt unnið alveg sérstaklega að undirbúningi landbúnaðarlöggjafar? Það var varla hugsanlegt annað en farið yrði eftir þessari forskrift í meginatriðum, og það var þessi forskrift, sem n. hafði sér til leiðbeiningar. Svo er verið að tala um það hér, að bændur hafi efnazt einhver lifandi ósköp á undanförnum árum. Jafnframt hafa verið birtar hér tölur um tekjur bænda. Og þó að menn greini nokkuð á um þær á einstökum atriðum vegna misskilnings, þá eru allir sammála um, að aðalatriðið í þeim er það, að tekjur bænda hafa ekki náð því, sem ráð var fyrir gert í lögum né að vera hliðstæðar við tekjur annarra vinnandi stétta, eins og það er orðað, eða nánar tiltekið þeirra viðmiðunarstétta, sem menn komu sér saman um að hafa til hliðsjónar. Þrátt fyrir þetta, þó að þarna muni miklu bændum í óhag, þá er hv. þm., fyrrv. landbrh., að tala um það, að bændur hafi efnazt einhver ósköp á undangengnum árum alveg sérstaklega. En ef þeir hafa aukið eignir sínar þrátt fyrir þennan halla í tekjuviðmiðun við aðra, hvernig stendur þá á því? Jú, það er auðséð, það getur ekki af öðru verið en af tveimur ástæðum: Annars vegar þeirri, að bændastéttin hefur í heild lagt hart að sér til þess að auka uppbyggingu og eignarmyndun í atvinnugreininni, og hins vegar þeirri, að hún hefur notið lánsfjár eins og aðrir, sem í framkvæmdum standa á þessu landi, og sú notkun lánsfjár hefur einnig orðið til eignaaukningar, vegna þess að lánin eru nokkuð löng og verðbólguvöxturinn hefur hjálpað til þess að greiða þau niður og á þann hátt stuðlað einnig að eignaaukningu. En það er eiginlega broslegt að heyra menn vera að tala um það, um leið og þeir eru að rifja upp þessar neikvæðu tölur um tekjur bænda úr skýrslum Hagstofu og annarra slíkra stofnana, - heyra þá um leið vera að tala um einhvern sérstakan og furðulegan, vil ég segja, eignaauka eða að bændur hafi hagnazt alveg sér í lagi á þessu árabili. Hv. þm. hafa leyft sér að segja það hér, að það gangi eins og rauður þráður gegnum þetta frv. viðleitni til þess að draga úr dugnaði bænda. Hvers konar tal er þetta og hverju þjónar svona tal? Það á að draga úr dugnaði bænda, ef breytt er formi niðurgreiðslna eða gefin heimild til þess. Og svo er óskapazt yfir ákvæðum um verðjöfnun. Það er óskapazt yfir því og nánast fordæmt í ræðu hérna rétt áðan að verðjafna skal milli héraða. Þetta gerði hv. 1. þm. Sunnl., fyrrv. landbrh. Hvað er búið að gera á undanförnum árum annað en þetta undir stjórn hans sem þáv. landbrh.? Þetta hefur verið gert í ýmsum greinum, í sambandi við mjólkurframleiðslu fyrst og fremst. Það hefur verið verðjafnað á milli héraða samkv. þeim lögum, sem hann sjálfur beitti sér fyrir að endurnýja á sínum tíma. Og svo er hann að fordæma þetta nú. Þessu kann ég afar illa. Þetta finnst mér raunar vera tal hins metta, sem heldur sig standa tveim fótum í jötu á framleiðslusvæði, þar sem tiltölulega góð skilyrði eru, miðað við íslenzkar aðstæður, og betri en í öðrum landshlutum. En þá gleymir hann því, sem búið er að gera á undanförnum árum og undir hans stjórn. Þetta er í stíl við það, að þegar langt var komið rafvæðingu sveitanna í þéttbýlustu héruðunum, þá var slakað á rafvæðingunni í dreifbýlinu, þannig að hún datt niður í brot af því, sem hún hafði verið á ári undir stjórn þessa sama manns.  Ég veit ekki, hvort þessi hv. þm. hefur eiginlega gert sér fulla grein fyrir mismunandi ákvæðum 39. gr. Annars vegar er talað um verðmiðlun almennt og þar er að finna ákvæði um þau atriði, sem ég nefndi áðan og framkvæmd hafa verið á undanförnum árum. Þau hafa verið gerð nokkru víðtækari í frv. heldur en þau eru nú, í samræmi við vilja og stefnu bænda. Ég held, að hann rugli þessu saman annars vegar og hins vegarákvæðum 16. gr., þar sem talað er um beina aðstoð við byggðarlög í erfiðleikum. Í 16. gr. er ekki talað um að leggja neitt gjald á framleiðsluna, en þar er talað um að afla tiltekins fjár til þessara tilteknu hluta. Ríkisstj. ber ábyrgð á því, að þessi fjáröflun sé framkvæmd hverju sinni, og það er bent á þá leið að afla þess fjár úr Byggðasjóði eða á annan hátt. Hvað er það, sem í þessu felst? Við skulum líta á það, að áður starfaði hér Atvinnujöfnunarsjóður, sem Byggðasjóður hefur tekið við af. Atvinnujöfnunarsjóður hefur á undanförnum árum fyrst og fremst stutt þéttbýliskjarnana til uppbyggingar og starfa, en ekki sveitirnar, - yfirleitt ekki. Meginþátturinn í störfum Atvinnujöfnunarsjóðs á undanförnum árum hefur beinzt að því að stuðla að atvinnuuppbyggingu í þéttbýliskjörnum, þó að það sé ekki án undantekninga. En með ákvæðum 16. gr. er stefnt að tvennu. Það er annars vegar stefnt að því að tryggja það og fá því nokkurt form, þó það sé ekki fastmótað í þessum ákvæðum, að sveitirnar sem slíkar fái einnig hlutdeild í því fjármagni, sem Byggðasjóður hefur yfir að ráða. Hins vegar á að tryggja með ákvæðum þessarar greinar hlutdeild bænda í ákvörðunum um ráðstöfun þess fjár, sem á þann hátt yrði varið til landbúnaðar. Það er aftur og ítrekað reynt að gera tortryggileg ákvæði 7. gr. um það, að heimilt sé að semja, um leið og samið er um verðlag, um aðra þætti á milli ríkisvaldsins og bændasamtakanna. Þetta er algerlega út í hött. Ég sýndi fram á það áður í kvöld, að það hefur áður viðgengizt að semja um slíka þætti, um leið og samið er um verðlagninguna. Ég viðurkenni það ekki, og ég heyrði, að hv. þm., fyrrv. landbrh., vildi ekki heldur talfæra það, að í nokkru hefði þá verið slakað á eðlilegum kröfum í sambandi við verðlagninguna sjálfa þrátt fyrir þessa samninga. Og það felst í engu í ákvæðum þessarar greinar, ef þau eru lesin með aðgát og af fullum skilningi. Menn hafa verið að ræða hér um það, að útflutningsbætur hafi í raun og veru alltaf dugað. Þetta er ekki rétt, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. vék að áðan í sinni seinni ræðu og hafði komið inn á áður, að þær hafa ekki gert það að öllu leyti. Það hefur komið fyrir, að það hefur vantað á verðið og það hefur þurft að taka verðjöfnunargjald, bæði af kjöti og mjólk, þegar útflutningsbætur hafa ekki dugað. Og hitt er þá ekki síður alvarlegt, að við höfum oft orðið að búa við algert öryggisleysi varðandi þetta, öryggisleysi um það, hvort tækist að jafna út eða hvort það tækist ekki. Og það, sem hér er um að ræða í 3. gr. frv., er einfaldlega að hafa tiltæk lagaákvæði, sem geri það mögulegt að verðjafna, ef útflutningsbætur vantar, m. ö. o. að koma í veg fyrir, að það óvissuástand, sem við höfum áður kynnzt, verði ekki til á ný. Og þó að við höfum sloppið án stóráfalla, en þó með mjög verulegum áföllum, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði grein fyrir áðan, þá er enginn kominn til að segja, að það geti ekki hallað meir undan síðar heldur en gert hefur á þessu tímabili sem við höfum búið við þetta kerfi. Það, sem hér er um að ræða, er eingöngu það að fá bændum í hendur öryggistæki, sem heimilt er að nota, ef á þarf að halda, og svo hitt, að binda ríkisstj. í málið, þannig að ríkisstj. og ráðh. geti ekki setið aðgerðalaus og horft á, eins og hann gerði á sínum tíma, þegar Framleiðsluráð taldi sig neytt til þess að setja á hið svokallaða innvigtunargjald. Og ég vil segja það, að þetta er ábyrg stefna manna, sem vilja sjá fótum sínum forráð. Ég hygg, að það séu engar deilur um það í Stéttarsambandi bænda né heldur hér á milli einstakra hv. þm., að það sé æskilegt að hafa einhvern svona möguleika, það séu engar deilur um það í raun og veru, þó að menn greini á um hitt, á hvern hátt þetta skuli gert, og sumir hallist að því, að skynsamlegt sé að framkvæma þessa verðjöfnun með kjarnfóðurgjaldi, m. a. af því að kjarnfóðurgjaldið ætti að verka hemlandi á framleiðsluna undir þeim kringumstæðum, þegar menn eiga erfitt með að afsetja hana. Það er um það, hvort þetta sé heppileg aðferð, sem menn deila, a. m. k. þeir, sem tengdir eru bændasamtökunum og bændastéttinni, en ekki hitt, hvort verðjöfnun skuli framkvæmd. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. En mér fannst hv. 1. þm. Sunnl. hafa dregið mikið inn í sinni seinni ræðu, og mér þykir vænt um það. Við höfum vitanlega oft unnið saman að málefnum bænda, þó að það væri ekki alltaf tómt sólskin. Ég man nú t. d. eftir því, þegar hv. þm. tók okkur í hnakkann í ræðu í ráðherrabústaðnum einhverju sinni í boði á þann hátt, að sumir gengu jafnvel út. Við vorum ekki alveg sammála þá. En við því er aldrei neitt að segja, þó að menn séu ekki alveg sammála, en oft var unnið vel saman. Og eins og ég vék að fyrr í kvöld, þá stóðum við saman um það hér á Alþ. yfirleitt, ég og mínir flokksbræður og hann og hans flokksbræður, að breyta lögum um Framleiðsluráð, og fleiri slík heildarlög hafa verið unnin sameiginlega. Og ég vona, að þessi hv. þm. sjái sig nú um hönd og stuðli að því, að þetta mál nái fram að ganga í aðalatriðum og bændasamtökin fái þannig vilja sínum framgengt.



Herra forseti. Það er auðvitað ljóst af þeim umr., sem hér hafa farið fram, að að mjög veigamiklu leyti er þetta frv., sem hér er til umr., komið í ónýtt efni, enda hygg ég, að mál muni skipast á þann veg, að þetta verði tekið til rækilegrar endurskoðunar. En það, sem hvetur mig til að koma hér upp í ræðustól, er það, sem hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Austf., orðfærði, að ráðstöfunarfé Atvinnujöfnunarsjóðs hefði að meginhluta verið ráðstafað til þéttbýlisins, þá hygg ég, að megi ganga úr skugga um það, að þetta er alröng fullyrðing. Ég hygg, að ekki verði um það deilt, að fé frá þessum sjóði hafi verið ráðstafað til dreifbýlisins eftir þeim hætti, sem þessum sjóði var gert að gera eftir þeim lögum, sem um hann voru sett.



Herra forseti. Ja, ég vil nú ekki, að það sé neinn misskilningur á milli okkar þm. Austf. í þessum umr. Ég held, að það sé líka óþarfi. En hafi ég ekki sagt það nægilega skýrt áðan, þá vil ég segja það nú, að meginhluti fjár Atvinnujöfnunarsjóðs hefur gengið til dreifbýliskjarna víðs vegar um land, en ekki til landbúnaðarins, ekki til sveitanna, - meginhlutinn til dreifbýliskjarnanna. Þetta hélt ég, að ég hefði sagt áðan. Hafi ég ekki sagt það þá, þá hef ég a. m. k. sagt það nú.



Herra forseti. Það er vissulega erfitt að bera fram fsp. til þeirra þm., sem hér hafa verið að ræða í kvöld, og hefði ég þó sannarlega viljað, að fyrrv. hæstv. landbrh. væri hér til staðar. Hæstv. landbrh. er hér, en það er í sambandi við þær fullyrðingar, sem hér hafa komið fram í kvöld í ræðum þeirra, þessara tveggja hv. þm., hæstv. ráðh. og fyrrv. ráðh., og þær deilur, sem orðið hafa á milli þeirra um það, hvort miða ætti við það, sem kemur fram hjá Hagstofunni, eða hvort miða ætti við þær tölur, sem maður, sem ég þekki ekki, en ber engar birgður á, að sé hinn ágætasti vísindamaður og starfsmaður á sínu sviði, Guðmundur Sigþórsson, hefur látið frá sér fara. Sú spurning hlýtur óhjákvæmilega að vakna hjá þeim, sem á undanförnum árum hafa fylgzt með viðmiðunarpólitík milli svokallaðra viðmiðunarstétta: sjómanna, verkamanna og iðnaðarmanna, eins og það úrtak hefur verið, og hins vegar bændastéttarinnar, hvort þarna hafi allt komið fram, sem átt hefur að koma fram. Nú virðist mér, og ég biðst strax afsökunar á því við hæstv. landbrh., ef ég hef misskilið þetta, en mér sýnist, að nú samkv. þeim tölum, sem áðurnefndur Guðmundur Sigþórsson leggur fram hér og hafa upplesnar verið af ræðumönnum hv. stjórnarflokka, sé verið að draga miklu meira fram í tekjum bænda heldur en jafnvel hafi verið gert áður í þeirri viðmiðunarpólitík, sem hér hefur verið rekin á undanförnum árum. Nú skal ég ekki fara þess á leit, enda áliðið nætur, að hæstv. fjmrh. fari að svara þessu nú, og ég bið því ekki um það nú. Auðvitað verða ræður viðkomandi þm. kynntar fyrir aðilum, sem þar eiga hagsmuna að gæta, og auðvitað verður svara krafizt um þetta atriði við 2. umr. málsins. Ég álít, að þetta sé kannske mesta málið í sambandi við þessar umr. Ef það hefur verið farið rangt að og rangt hefur verið fram talið eða tíundað, getum við frekar kallað það, í þessum samanburði á undanförnum árum, þá tel ég sjálfsagt, að núv. hæstv. ríkisstj. og hæstv. landbrh. leiðrétti það. en það getur að sjálfsögðu kallað á frekari leiðréttingar.