Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill vekja athygli á því að ráðgerðir eru tveir þingfundur í dag og hefst sá síðari þegar að loknum þeim fyrri, um kl. 13.30. Hlé verður á þingfundum milli 4 og 6 þegar þingflokksfundir standa yfir en að þeim loknum verður þingfundi fram haldið.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðu um dagskrármálin er lokið. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Hæstv. forseti. Mig langar til að halda hv. Alþingi aðeins við efnið og ræða hugsanlega aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Þannig er að nýlega var gerð könnun af hálfu Capacent Gallup sem sýnir að milli 64 og 65% þjóðarinnar telja að sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu. Framsóknarflokkurinn samþykkti á flokksþingi sínu í janúar að það skyldi gert með ákveðnum skilyrðum. Það var athyglisvert að verða vitni að því að varaformaður Sjálfstæðisflokksins tjáði sig um þessi efni nýlega á heimasíðu sinni en þar segir hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, með leyfi forseta: „Spurningin um ESB-aðild verður ekki útkljáð nema af þjóðinni sjálfri. Því tel ég rétt að við mótum þau skilyrði sem við teljum að samþykkja verði eigi ESB-aðild að vera raunhæfur kostur fyrir Íslendinga. Síðan yrði látið á það reyna hvort hægt væri að ná fram þeim skilyrðum og niðurstaðan lögð í dóm þjóðarinnar. Öðruvísi verður þetta mál ekki klárað.“ Hv. þingmaður er ekki sérstaklega þekkt fyrir að láta kúga sig hvað varðar skoðanir og það kemur greinilega fram hér, en eins og við þekkjum hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið ákaflega íhaldssamur í sambandi við þessi mál. Ég vil því spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson, sem er frambjóðandi til formanns Sjálfstæðisflokksins, um skoðun hans á þessu máli, ekki síst í framhaldi af því að 13. desember sl. skrifaði hann grein í Morgunblaðið ásamt hv. þm. Illuga Gunnarssyni þar sem kemur fram að hvað svo sem komi út úr ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins sem er fram undan þá eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Nú spyr ég hv. þingmann: Er þetta ekki skoðun hans enn þá? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka Evrópumálin á dagskrá. Hv. þingmaður vísar til skoðanakönnunar og það er auðvitað viðtekin venja þegar skýr vilji birtist í skoðanakönnun hjá þjóðinni að stjórnmálaflokkarnir vilja þá fara í kjölfarið og skerpa á áherslum sínum í samræmi við það sem birtist í niðurstöðum slíkra kannana. Hér er spurt um afstöðu mína. Ég hef ávallt verið mikill efasemdarmaður þess að við gætum náð ásættanlegum samningum í viðræðum við Evrópusambandið. Núna er Sjálfstæðisflokkurinn að vinna að endurnýjuðu hagsmunamati. Afstaða Sjálfstæðisflokksins hefur ávallt byggst á hagsmunamati og niðurstaða okkar hefur verið sú að heildarhagsmunum þjóðarinnar væri betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Ég hef talað fyrir því að það væru a.m.k. tvær gildar ástæður fyrir því að endurnýja þetta hagsmunamat. Annars vegar er það óstöðugleikinn hér í gengismálum og við höfum mikla þörf fyrir endurnýjaða peningamálastefnu. Hins vegar tel ég að það séu gildar ástæður fyrir okkur að taka til umfjöllunar stöðu okkar í samfélagi þjóðanna eftir brotthvarf varnarliðsins og vegna þeirra hræringa sem eru að gerast á vettvangi NATO í Evrópusambandinu í öryggis- og varnarmálum. Þetta gefi okkur tilefni til þess að endurnýja nú hagsmunamatið. Ég er jafnframt talsmaður þess að næstu stóru skref í þessu efni verði tekin í góðu samráði í fyrsta lagi stjórnmálaflokkanna á Alþingi og mundi vilja láta reyna á það hvort samstaða gæti tekist um þau skref í góðri sátt milli stjórnmálaflokkanna í þinginu. Ég er líka mjög ríkur talsmaður þess að á endanum verði það þjóðin sem fari með síðasta orðið í þessu máli, enda er það mjög í samræmi við ríka lýðræðishefð í Sjálfstæðisflokknum. 

Hæstv. forseti. Í síðustu viku eða þann 26. febrúar svaraði utanríkisráðherra fyrirspurn um hvort hann hafi látið kanna lögfræðileg rök fyrir því hvort Íslendingum beri lagaleg skylda til að greiða Icesave-ábyrgðir og hver sé þá niðurstaðan af því. Hæstv. utanríkisráðherra sagði þá að það séu þungvæg rök sem segi að þjóðin eigi að borga Icesave-reikningana, en það er svolítið merkilegt að það virðist vera trúnaðarmál samkvæmt svari ráðherra hvaða lögfræðilegu rök þetta eru. Þess vegna fær hvorki þingheimur né þjóðin að sjá þessar álitsgerðir eftir því sem mér skilst. Það var ein helsta krafan í búsáhaldabyltingunni að hér yrði opin stjórnsýsla og því vekur það nokkra furðu að ekki sé hægt að fá fram þessar álitsgerðir. Það vekur líka nokkra furðu sem kom fram að tveir virtir lögfræðingar hafa rökstutt það með mjög svo sannfærandi hætti að í ljósi þess að Íslendingar stofnuðu til þessara innstæðureikninga beri þeim ekki skylda til að ríkið taki við þegar ábyrgð tryggingarsjóðsins þrýtur. Mér finnst eðlilegt að þingheimur og þjóðin öll fái þessar álitsgerðir í hendur svo hægt sé að bera saman þessi ólíku álit sem fram hafa komið. Mér þætti vænt um af því að hæstv. fyrrverandi viðskiptaráðherra er í salnum að hann tjái sig um þetta mál líka.

Forseti. Síðasti ræðumaður virðist hafa ruglast á dögum. Óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra eru á morgun, hv. þm. Ármanni Kr. Ólafssyni til fróðleiks. Það merka sem gerðist hér var auðvitað það að formannsefni í Sjálfstæðisflokknum hefur ekki stefnu í Evrópusambandsmálum. Það er vaninn að formenn í flokkum séu ekki bara yfirmenn gjaldkerans og stjórni dagsetningum á flokksráðsfundum eða miðstjórnarfundum heldur leggi þeir fram sýn flokksins til framtíðar, fram fyrir þjóðina og fram fyrir aðra flokka, taki þátt í hinum lýðræðislegu samskiptum og það er beinlínis hlutverk formanna að segja af eða á um þessa hluti eða skýra afstöðu flokksins til þeirra. Þá er illa komið fyrir Sjálfstæðisflokknum ef frambjóðendur til formennsku þar treysta sér ekki til að gera það. Hvað sem um Sjálfstæðisflokkinn má segja þá hefur hann átt öfluga leiðtoga sem einmitt hafa í stærstu málum, í utanríkismálum, lagt fram sína sýn fyrir þjóðina sem þjóðin oftar en ekki hefur reyndar farið eftir. Svo getum við talað um hvort það hafi verið gott eða ekki. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hefur nú á tveimur mánuðum, frá 13. desember sl. í grein þeirri sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir vitnaði til, skipt um skoðun í málinu. Þá vildi hann semja við ESB en nú kemur í ljós að hann er efasemdarmaður um slíka samninga og telur að næsta skref í málinu sé það að stjórnmálaflokkarnir semji um næstu skref og þau skref verði í miklu samráði milli stjórnmálaflokkanna og annarra afla í landinu. Hvaða skref, forseti, hvaða skref er maðurinn að tala um? Getur hann ekki svarað þessu fyrir okkur aðra stjórnmálamenn í salnum, fyrir þjóðina og fyrir kjósendur í Sjálfstæðisflokknum, hvaða skref það eru? Vill hann semja við ESB og leggja þá samninga fyrir þjóðina eða vill hann það ekki?

Herra forseti. Við erum í rauninni að ræða um tvö mál og ég vildi gjarnan tala um þau bæði en ég ætla að takmarka mig við ESB. Mér finnst ekki rétt að menn fari svona í bónorð í gamni, segi t.d. við konuna: Ég skal giftast þér þegar þú verður stærri og grennri og menntaðri o.s.frv., bláeyg ef hún er brúneyg o.s.frv. Mér finnst furðulegt að menn hafi trú á því að lítil þjóð norður í hafi geti breytt reglum Evrópusambandsins. Mér finnst það alveg furðulegt. Ég vil að þjóðin greiði atkvæði um það hvort hún eigi yfirleitt að sækja um, hvort hún vilji sækja um og þá þurfa menn fyrst og fremst að horfa til þess: Hvernig verður Evrópusambandið eftir 50 ár? Hvernig er það að þróast? Mér segir svo hugur að það sé að þróast mjög hratt í átt til ríkis. Og Ísland verður þá eins og smáhreppur í risaríki með nákvæmlega sömu áhrif og smáhreppur í risaríki. Engin. Það verður enginn skilningur á högum Íslendinga frekar en þegar við vorum keyrð í kaf með Icesave-reikningunum fyrir nokkrum mánuðum, það verður enginn skilningur á hag Íslendinga. Við Íslendingar höfum dapra 500 ára reynslu af því að vera í tengslum við þjóð suður í Evrópu og voru þó Danir örugglega ekki vont fólk, örugglega ekki. Þeir höfðu bara engan skilning á högum Íslendinga.

Hefur heimurinn ekkert breyst?

Heimurinn hefur vissulega breyst mikið en þeir í Brussel hegðuðu sér ekkert skár en Danir gerðu gagnvart Íslendingum þegar þeir fóru í stríð við Íslendinga út af Icesave-reikningunum.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þingmönnum Bjarna Benediktssyni og Valgerði Sverrisdóttur að hér er um að ræða langstærsta einstaka úrlausnarefni íslensks samfélags í dag. Ég tek einnig undir það með hv. þingmanni að það er mikilvægara en margt annað að ná þessum málum upp úr skotgröfum flokkastjórnmálanna, frelsa málið út úr svona afdankaðri hræðsluáróðursumræðu eins og hv. þm. Pétur Blöndal viðhafði áðan og ræða raunverulega kosti og galla við Evrópusambandsaðild. Við getum rifist um það næstu 100 árin hvað við fáum og fáum ekki út úr aðild. Meginmáli skiptir að sækja um aðild að sambandinu, ganga til samninga og greiða síðan atkvæði um samninginn rétt eins og Norðmenn hafa gert í tvígang og þar hefur þjóðin í bæði skiptin fellt samninginn. Vel má vera og er ekkert ólíklegt og ekki útilokað að íslenska þjóðin geri slíkt hið sama ef hún fellir sig ekki við samninginn hvað varðar yfirráð yfir náttúruauðlindum, afdrif landbúnaðarins og ýmislegt annað en staðan í gjaldmiðilsmálunum bókstaflega hrópar á lausnir. Það mætti nefna nokkrar til sögunnar, núverandi fyrirkomulag, endurmat á því, einhliða upptöku á öðrum gjaldmiðli og síðan þá að sækja um aðild að Evrópusambandinu og taka upp evru í gegnum það sem ég held að sé langlíklegasta lausnin. Okkur á Alþingi Íslendinga ber að ræða þetta mál af hófstillingu og málefnalegri yfirvegun, um kosti og galla, og koma okkur síðan saman um það hvenær best er að sækja um aðild og á hvaða forsendum og ganga síðan með þann samning fyrir þjóðina. Þess vegna var ég hjartanlega sammála öllu megininntaki greinar þeirra félaga hv. þm. Bjarna Benediktssonar og Illuga Gunnarssonar frá því í desember um að það sé langmikilvægasta verkefnið að sækja um aðild og ganga síðan með samning fyrir þjóðina til kosninga þar á eftir. Vel má vera að þjóðin komist að því að okkur sé best borgið fyrir utan en það er líka betra að hún ákveði það en ekki hv. þm. Pétur H. Blöndal.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Pétri H. Blöndal að bónorð á aldrei að bera upp í hálfvelgju eða með skilyrðum. Þetta snýst nefnilega um að vita hvað maður vill og að hafa stefnu. Til þess eru stjórnmálaflokkar að bera fram stefnu sem þeir reyna að vinna fylgis meðal þjóðarinnar. Aðeins einn stjórnmálaflokkur á Íslandi hefur til skamms tíma haft það á stefnu sinni að sækja um aðild að Evrópusambandinu, semja um hana og leggja svo þá niðurstöðu í dóm þjóðarinnar. Það er eina leiðin til að afgreiða þetta mál og til að fá það upp á borðið um hvað það snýst að Ísland verði e.t.v. í framtíðinni aðildarríki að Evrópusambandinu. Hjá þessum staðreyndum komast menn ekki hvernig sem þeir láta. Þetta er viðfangsefnið og þess vegna þurfa íslenskir kjósendur að vita það eigi síðar en 25. apríl næstkomandi hvað stjórnmálaflokkarnir vilja. Hafa þeir það á stefnuskrá sinni að sækja um aðild? Munu þeir leggja það í dóm kjósenda 25. apríl? Um leið og ljóst er að þingmeirihluti er á löggjafarsamkomunni fyrir því að taka þetta skref þá tökum við það skref. Þess vegna þýðir ekki fyrir þingheim og menn hér inni að tala út og suður um þetta. Menn verða að segja kjósendum hver er stefna flokksins sem þeir standa fyrir. Ætla þeir að standa við hana og fá niðurstöðu í það mál í alþingiskosningunum 25. apríl?

Herra forseti. Við ræðum hér nokkur risavaxin mál eins og Icesave, gjaldmiðilsmálin og Evrópumálin og ég ætla að reyna að halda mig við Evrópumálin. Vegna orða hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur og hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur vil ég taka það fram að stefna Sjálfstæðisflokksins í Evrópumálum er alveg skýr og hefur verið það. Stefnan er sú að það þjóni hagsmunum Íslands betur að standa utan Evrópusambandsins en að ganga í það. Þessi stefna hefur verið samþykkt á landsfundi Sjálfstæðisflokksins oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Nú er landsfundur Sjálfstæðisflokksins fram undan og það kann að vera að stefnan breytist en við vitum ekki um það fyrr en að loknum fundinum. Þar verða teknar ákvarðanir á lýðræðislegum grundvelli. Ég hef sagt það sjálfur að ég er ekki hlynntur því að fara í aðildarviðræður og ganga til samninga við klúbb sem ég vil ekki vera aðili að. Ástæðan er sú að ég vil ekki framselja það vald sem Evrópusambandsaðild felur í sér. Ég vil heldur ekki að Íslendingar missi forræði yfir þeim auðlindum sem endurreisn samfélagsins á að byggjast á. Við ætlum að byggja þetta land aftur upp á auðlindunum okkar og ég tel mjög óskynsamlegt að gefa frá okkur forræðið yfir þeim. Þar fyrir utan er samningsstaða Íslendinga þessa stundina afleit og framganga ESB-ríkja gagnvart Íslendingum, t.d. í Icesave-málinu, var Evrópusambandinu til skammar. Það er fullkominn misskilningur að halda að Evrópusambandið mundi taka á okkur með einhverjum silkihönskum þegar við komum með auðlindirnar okkar og færum þær fram á bakka í aðildarviðræðum við sambandið. Ég vil síðan nefna það, úr því að hér er talað um Evrópustefnu Framsóknarflokksins, að hún er þess eðlis, og skilyrðin sem Framsóknarflokkurinn setur fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu eru 

Virðulegur forseti. Ég fagna ítrekuðum yfirlýsingum hv. þm. Bjarna Benediktssonar, verðandi formanns Sjálfstæðisflokksins að vonum, um að rétt sé að sameina stjórnmálaflokkana um aðildarumsókn að Evrópusambandinu, láta reyna á þá kosti sem þar bjóðast og leggja svo í dóm þjóðarinnar. Á ögurstundu í lífi þjóðar er það skylda forustumanna hennar að láta reyna á þá kosti sem henni bjóðast og ég hygg að það sýni leiðtogahæfileika hv. þingmanns að geta hafið sig yfir skotgrafir flokkastjórnmálanna og tekið þessa afstöðu. Við þurfum á því að halda nú sem aldrei fyrr að senda heiminum skýr skilaboð um að við tökum okkar stöðu grafalvarlega og munum fordómalaust kanna allar þær helstu leiðir sem okkur standa til boða til að tryggja íslenska hagsmuni. Ég hvet hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Sigurð Kára Kristjánsson til að láta 6. október sl. verða til þess að gleyma þessum gömlu ræðum um Evrópusambandið, þessu kasti manna hver í annan og áróðri á báða bóga - ég held satt að segja að sá málflutningur sé ekki ýkja málefnalegur og færa megi sterk rök fyrir því að einangrunarhyggja okkar hafi á endanum leitt okkur í ógöngur. Ég held að það geri þá kröfu til allra manna á Íslandi að þeir endurskoði nokkuð þá afstöðu sem þeir hafa haft og ræði af víðsýni og umburðarlyndi um það með hvaða hætti skynsamlegast sé til framtíðar að við tengjumst öðrum þjóðum, nágrannaþjóðum okkar í Evrópu, og högum samvinnu okkar við þær. Í því eiga menn ekki að hafa upp upphrópanir eða sleggjudóma eins og mér þótti gæta nokkuð í málflutningi hv. þingmanna Péturs H. Blöndals og Sigurðar Kára Kristjánssonar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og ekki síst ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Hann segir í lok ræðu sinnar að hann standi við allt það sem segir í Morgunblaðsgreininni og það finnst mér mjög mikilvægt að vita. Hann nefndi í ræðu sinni að ná þyrfti góðri sátt á milli stjórnmálaflokkanna í þessu máli og það er mikið rétt. Mér heyrist nú, miðað við það sem kom hér fram í umræðunni af hálfu annarra þingmanna Sjálfstæðisflokksins, að hann eigi fullt í fangi með að ná einhverri sátt í sínum flokki um það sem hann segir í þessari grein og endurtekur hér í ræðustól á hv. Alþingi. Mér finnst mjög leitt þegar hv. þingmenn setja fram þær skoðanir, og reyndar hefur hv. þm. Geir Haarde, fyrrv. forsætisráðherra, komi fram með þá skoðun, að ekki verði hlustað á Ísland. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði hér áðan að það væri enginn skilningur á högum Íslands. Svona eigum við ekki að tala. Við erum í samstarfi við aðrar þjóðir og við erum í samstarfi við aðrar þjóðir vegna þess að við höfum eitthvað fram að færa. Mín reynsla er sú og margra annarra að alltaf þegar Ísland hefur eitthvað fram að færa er hlustað á Ísland. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson talar hér um að stefna Sjálfstæðisflokksins sé skýr og hún sé sú að heildarhagsmunum sé betur borgið utan Evrópusambandsins og geri ég mér fulla grein fyrir því. En þegar hv. þingmaður sem er í framboði til formanns í Sjálfstæðisflokknum hefur tekið svo djúpt í árinni sem raun ber vitni í sambandi við það að sækja um aðild að Evrópusambandinu finnst mér það vera mikil gleðitíðindi. Mér finnst að það hljóti að verða það sem litið verður til og tel líkur á því að það geti orðið niðurstaða þess fundar sem fram undan er hjá Sjálfstæðisflokknum. Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé nauðsynleg umræða og það er 

Virðulegi forseti. Ég vil nálgast þessa umræðu almennt á þann veg að við ræðum hér um leiðir til þess að auka langtímastöðugleika í efnahag okkar. Við skuldum bæði atvinnustarfseminni í landinu og heimilunum í landinu meiri fyrirsjáanleika í þeirra útgjöldum og langtímastöðugleika í gengismálum. Ég hef margoft sagt að ég efist um að krónan geti til lengri tíma veitt okkur þennan nauðsynlega stöðugleika og verið okkur sú viðspyrna sem gengið þarf ávallt að vera í peningamálastefnunni. Þess vegna er það að mínu áliti mikilvægast af hagsmunum að við göngum skýrt fram við leit að bestu kostum og í því efni hef ég verið talsmaður þess að við tækjum afstöðu til Evrópusambandsmálanna með því að hafa þjóðina með í ráðum. Ég hef tekið eftir því að hjá öllum flokkum virðist það sjónarmið vera til staðar að við eigum að virkja þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að taka stórar ákvarðanir í Evrópusambandsmálunum. Ég lít á það sem tækifæri, tækifæri fyrir flokkana til þess að koma sér saman um næstu skref, hvort sem það verður að gera eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal mælist hér til, að við leggjum málið undir þjóðina, þ.e. aðildarumsóknina sjálfa, hvort fara eigi í aðildarviðræður eða hvort við förum hina leiðina sem hér hefur líka verið til tals. Ég spyr, af því að hér hefur hv. þm. Mörður Árnason komið upp og sagt að ég hafi á einhvern hátt skipt um skoðun, sem er auðvitað alrangt: Hefur Samfylkingin skipt um skoðun? Fyrir nokkrum vikum sagði Samfylkingin að það væri sjálfhætt í ríkisstjórn ef hún sæti þar uppi með flokk sem ekki hefði það skýra markmið að sækjast eftir því að ganga inn í Evrópusambandið. Samfylkingin hefur greinilega skipt um skoðun að þessu leyti til vegna þess að hún er einmitt núna í samstarfi með flokki sem hefur ekki þá skýru stefnu.  
            

Herra forseti. Íslendingar höfðu komið upp innlánstryggingarkerfi algjörlega í samræmi við reglugerð Evrópusambandsins. Það kom í ljós að þessi reglugerð Evrópusambandsins var gölluð, hún var meingölluð. Hún réði ekki við það þegar 80% af fjármálamarkaðnum fór á hausinn. Þess vegna ætlar Evrópusambandið að keyra íslenska þjóð í fátækt. Að láta sér detta í hug að menn geti tekið upp evruna eftir að þeir eru gengnir inn í Evrópusambandið, Íslendingar munu ekki uppfylla Maastricht-skilyrðin fyrr en eftir hugsanlega áratug og þá gætum við hugsanlega tekið upp evruna. Svo vil ég benda á það að Evrópusambandið fer létt með það að breyta reglum eftir á. Það er jú að þróast í átt til ríkis og það mun breyta reglum þannig að auðlindir okkar í sjávarútvegi verði eign Evrópusambandsins, auðlindir okkar í orkumálum verði eign Evrópusambandsins o.s.frv. Það er mjög líklegt að þetta gerist vegna þess að það verður einhvern tímann orkuskortur og þá þurfa þeir orkuna frá Íslandi. Ég vil benda á það að Sjálfstæðisflokkurinn heitir Sjálf-stæðis-flokkur. Ég er ekki viss um að sjálfstæðismenn vilji afsala sér fullveldi Íslands. Ég segi já við fullveldi Íslands en ég segi nei við aðild að Evrópusambandinu.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka það sem ég kom inn á hér áðan að þingheimur og landsmenn allir fái þau lögfræðiálit varðandi Icesave og þær skyldur sem búið er að leggja á íslenska þjóð, fái þau lögfræðiálit fram sem eru bak við luktar dyr í utanríkisráðuneytinu og kannski fleiri ráðuneytum og stofnunum á vegum hins opinbera. Varðandi Evrópusambandið tel ég hins vegar að það sé ekki rétt sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sagði hér áðan að núverandi gjaldeyrisstaða hrópaði á lausnir, þ.e. að það þurfi að skipta um gjaldmiðil einn, tveir og þrír. Ég held að miðað við þá stöðu sem við erum í í dag séu málin þannig að við verðum að vinna okkur út úr þeim vandamálum með því að halda krónunni um nokkurt skeið. Verkefni okkar núna er að koma íslensku samfélagi á réttan kjöl. Þegar við erum búin að ná því tel ég eðlilegt að menn sæki um aðild að Evrópusambandinu og fái niðurstöðu, fari í aðildarviðræður og fái niðurstöðu. Þjóðin skiptist nokkurn veginn jafnt, samkvæmt skoðanakönnunum, á milli þeirra sem vilja ganga í Evrópusambandið og þeirra sem vilja ekki ganga í Evrópusambandið. En það er talsvert mikill meiri hluti þjóðarinnar sem vill fá niðurstöðu, sem vill fara í aðildarviðræður og fá niðurstöðu og greiða síðan atkvæði um niðurstöðuna. Ég segi fyrir mig, ég er fylgjandi þeirri leið þó að ég sé ekki búinn að gera upp hug minn varðandi Evrópusambandið. Norðmenn gerðu þetta á sínum tíma, 1991, og náðu að afgreiða þetta mál aftur fyrir sig, fengu niðurstöðu og afgreiddu málið, þjóðin afgreiddi málið. Við getum ekki eytt næstu áratugum í að rífast um það hvað sé hugsanlega í pakkanum og hvað ekki. 

Forseti. Þetta er of stuttur tími sem ég hef hér til þess að bera það saman hvernig manni leið með Samfylkinguna í ríkisstjórn með hinum aðgerðarlausa og hugmyndasnauða Sjálfstæðisflokki hér fyrir jól og síðan núna í jafnaðarstjórn með stuðningi framsóknarmanna sem eru á leiðinni í kosningar og inn í nýtt fjögurra ára tímabil þar sem það verður að sjálfsögðu eitt af höfuðatriðum við stjórnarmyndun, hver sem hún verður, hvernig farið verður með Evrópusambandsmálið. 
             Mér skilst nú á hv. næsta formanni Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssyni, að hann standi við grein sína frá 13. desember og ég fagna því. Það er þá þannig að hann vill samninga við Evrópusambandið og að þeim gerðum verði þeir lagðir fyrir þjóðina. Það er líka eðlilegt. Ég held að það sem við eigum að gera núna strax eftir kosningar sé að reyna að leita samstöðu allra flokka eða þá eins margra flokka og hægt er - komast eins langt og hægt er með eins marga og hægt er, eins og félagi minn Sighvatur Björgvinsson sagði einu sinni um annað tilefni - um eins snögga samninga og hægt er við Evrópusambandið þannig að þeir standist öll þau skilyrði og kröfur sem við setjum. Þeir taki líka til evruupptöku helst á hraðari hátt en venja er um slík efni og þannig að við komumst sem fyrst í skjól af þeim gjaldmiðli þó að við þurfum auðvitað að halda krónunni áfram eitthvað um sinn. Ég spyr mig að því hvort ekki sé heppilegt í tengslum við slíka samninga að fara þá líka í samninga um þær skuldir og þau mál sem hér voru nefnd í hinni umræðunni þannig að þetta sé einn pakki og að sjálfsögðu sé það þjóðin sem að lokum sker úr um þetta. Ég fagna því að hv. þm. Bjarni Benediktsson, næsti formaður Sjálfstæðisflokksins, og flokkur hans séu á þessari leið ef það er 

Virðulegi forseti. Þetta er merkileg umræða því að hér er sá maður sem er á hraðbraut í það að verða formaður Sjálfstæðisflokksins eftir nokkra daga og hann lýsir því yfir að hann telji, eins og hann taldi í desember, að sækja beri um aðild að Evrópusambandinu og ná um það samstöðu. Ég tek eindregið undir það að við eigum að reyna eins og við getum að ná þessu máli upp úr skotgröfum og hjólförum deilna síðustu ára og áratuga eins og hv. þm. Pétur Blöndal reyndi svo hressilega að hlamma því ofan í áðan með afskaplega ómálefnalegum hætti. Þetta er einfaldlega stærsta og mesta úrlausnarefni íslensku þjóðarinnar núna. Þetta er partur af lausn á bráðavandanum og það er mjög mikilvægt atriði að næsta ríkisstjórn, hver sem hún verður, nái samstöðu um að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu og þessum málum komið í farveg. Það væri glapræði af ríkisstjórn sem verður mynduð eftir kosningar í vor að skjóta þessu máli á frest og skjóta þar með framtíð íslensku þjóðarinnar á frest aftur. Það voru mistök síðast sem má ekki endurtaka á ný. Ég tek undir með hv. þm. Ármanni Kr. Ólafssyni að þetta mál verður ekki leyst með þrátefli, þrasi og deilum í áratugi í viðbót. Við munum aldrei vita  
            

Virðulegi forseti. Ég ber fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um setningu bráðabirgðalaganna á síðasta ári. Fyrirspurnin er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hvert er viðhorf forsætisráðherra til setningar bráðabirgðalaga 7. júní 2008, um breytingu ákvæða laga um Viðlagatryggingu Íslands um eigin áhættu vátryggðs, í ljósi þeirra upplýsinga sem fram koma í svari viðskiptaráðherra á þingskjali 502 um að bráðabirgðalögin hafi aukið tjónabætur Viðlagatryggingar Íslands vegna lækkunar á sjálfsábyrgð aðeins um 28 millj. kr. í 629 tjónum eða um 45 þús. kr. í hverju tilviki, og með hliðsjón af því að skv. 28. gr. stjórnarskrár lýðveldisins er gert ráð fyrir að bráðabirgðalög verði aðeins gefin út þegar brýna nauðsyn ber til?“ Þetta mál snýst um það að setja bráðabirgðalög en ekki fjárhagslegu áhrifin af þeim. Það er annað mál sem blandast ekki inn í fyrirspurnina sjálfa að öðru leyti en því að fjárhagslegir hagsmunir eru smáir, tjón á lausafjármunum varð nærri 1 milljarður kr. þannig að áhrif bráðabirgðalaganna eru innan við 3% í því tilliti. Þegar núgildandi ákvæði voru sett í stjórnarskrána 1991 var skýrt tekið fram af hálfu þeirra sem töluðu fyrir því fyrir hönd allra stjórnmálaflokka, eins og Ólafs G. Einarssonar sem þá var formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, að með þessum nýju ákvæðum um bráðabirgðalög væri ætlunin sú að þing yrði kallað saman ef nauðsyn krefði, t.d. að afgreiða aðkallandi löggjöf að ósk ríkisstjórnarinnar fremur en að setja bráðabirgðalög. Það ætti aðeins að gera ef brýna ástæðu bæri til og þær ástæður þyrftu að vera ríkar. Ég vil nefna sem dæmi að árið 2003 voru sett bráðabirgðalög og þá var það afstaða minni hluta landbúnaðarnefndar á þeim tíma sem skipuð var fulltrúum Samfylkingarinnar að þau lög hefðu ekki uppfyllt ákvæði stjórnarskrárinnar um brýna nauðsyn vegna þess hve málið var afmarkað, tæki til fárra fyrirtækja og smáir fjárhagslegir hagsmunir væru í húfi. Ég vil leita eftir afstöðu hæstv. ráðherra til beitingar ákvæðis stjórnarskrárinnar um að setja bráðabirgðalög í því ljósi sem nú liggur fyrir um þau lög sem sett voru á síðasta ári og hvert viðhorf ráðherrans er til þess að setja bráðabirgðalög á þessum grundvelli.

Virðulegi forseti. Ég svara fyrirspurn sem beint er til mín er varðar setningu bráðabirgðalaga í tíð fyrri ríkisstjórnar þar sem ég gegndi embætti félags- og tryggingamálaráðherra. Almennt talað er sú sem hér stendur hlynnt því að heimild 22. gr. stjórnarskrárinnar til setningar bráðabirgðalaga sé túlkuð þröngt og hlutverk löggjafarvaldsins sé virt í hvívetna. Varðandi það tilvik sem hér er spurt um þá voru aðstæður auðvitað slíkar að bregðast þurfti við með skjótum hætti. Í jarðskjálftanum sem átti upptök sín á Suðurlandi 29. maí 2008 varð mikið tjón á innbúi þúsunda heimila á Suðurlandi. Það var mat fyrrverandi ríkisstjórnar að nauðsynlegt hefði verið að bregðast við hækkun á vísitölu byggingarkostnaðar sem leiddi til þess að eigin áhætta á innbúi tjónþola þótti óeðlilega há. Setning bráðabirgðalaga að tillögu viðskiptaráðherra fólst í því að tryggja tjónþolendum sanngjarnar bætur við uppgjör þeirra. Aðstæður voru með þeim hætti að náttúruhamfarirnar urðu við þinglok og nokkrum dögum síðar þegar ríkisstjórnin ákvað viðbrögð sín hafði þingi verið frestað. Menn geta vissulega reiknað út eftir á að fjárhæðirnar sem um var að tefla og leiða af bráðabirgðalögunum hafi ekki verið miklar. Eigi að síður mat ríkisstjórnin það svo á þeim tíma að brýna nauðsyn bæri til, m.a. til að sýna fórnarlömbum jarðskjálftans samhug. Sú sem hér stendur stóð að þeirri ákvörðun og ég tel að hún hafi verið rétt á þeim tíma. Þetta geta virst smáar upphæðir í þessu samhengi en mér er kunnugt um þau skjótu viðbrögð sem gripið var til voru mikils metin af því fólki sem þarna átti um sárt að binda. Margt var til fyrirmyndar í mati á tjónum og uppgjörum á þeim samkvæmt upplýsingum sem mér hafa borist frá íbúum á svæðinu sem verst urðu úti. Varðandi setningu bráðabirgðalaga almennt má segja að það sé ekki í verkahring forsætisráðherra að leggja mat á það eftir á hvort í tilteknu tilviki eða tilfelli hafi verið uppfyllt skilyrði stjórnarskrár fyrir því að gefa út bráðabirgðalög. Það kemur í hlut Alþingis að ákveða hvort það vill staðfesta bráðabirgðalög þegar þau eru lögð fyrir þingið. Þá getur reynt á gildi bráðabirgðalaga fyrir dómstólum. Í þessu sambandi vil ég jafnframt vekja athygli á því að eitt af verkefnum stjórnlagaþings í þeim tillögum sem nú eru til umræðu verður væntanlega að skoða nánar hvort ástæða sé til að viðhalda í stjórnarskrá heimild til setningar bráðabirgðalaga.

Virðulegi forseti. Ég stóð að því á sínum tíma að setja þessi bráðabirgðalög. Ég tel að það hafi verið fullkomlega réttlætanlegt og nauðsynlegt á þeim tíma. Það var partur af mjög ágætum viðbrögðum ríkisvalds, almannavarna og sveitarstjórna á þeim tíma. Miklar náttúruhamfarir riðu yfir þéttbýlt svæði. Tjón á innbúum varð mikið og var óttast um tíma að tjón væri talsvert meira á húseignum, innbúi o.fl. en síðar kom í ljós. Það gekk mjög vel að greiða úr þessum málum og fyrir það eiga margir þakkir skildar. Ég tel að setning bráðabirgðalaganna hafi verið réttmæt og nauðsynleg á þeim tíma og Alþingi staðfesti þau nokkrum mánuðum síðar. Það vildi þannig til að jarðskjálftinn reið yfir daginn sem Alþingi var að ljúka störfum og þess vegna þurftum við að grípa til þeirra ráða að setja bráðabirgðalög að gefnu tilefni vegna alvarlegra og stórbrotinna náttúruhamfara.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að svör hæstv. forsætisráðherra eru mér mikil vonbrigði vegna þess að þau lýsa því sem hefur kannski verið helsta vandamálið varðandi heimild til bráðabirgðalaga, að ráðherrarnir túlka það sjálfir hvenær þeir telja þörf á að nota heimildina og fara gegn lögskýringargögnum sem má finna í skjölum Alþingis, bæði nefndarálitum og framsöguræðum þeirra sem mæltu fyrir málinu fyrir hönd alþingismanna á sínum tíma, og er auðvitað skýrt dæmi um að það er algerlega rangt að láta ráðherrum eftir heimild til að setja lög. Þeir munu ekki beita þeirri heimild eins og ætlast er til heldur túlka hana eftir því sem þeim þykir þurfa á hverjum tíma. Í þessu máli var það ákvörðun ráðherra og ríkisstjórnarinnar að sniðganga Alþingi. Það er annað mál hvort ástæða hafi verið yfir höfuð til þess að gera breytingar á lögunum en það var þá Alþingis að meta það og Alþingi sat þegar atburðirnir urðu. Alþingi gat komið saman til fundar hvenær sem var og til þess var breytingin gerð 1991 að Alþingi gæti komið saman með skömmum fyrirvara þegar þörf væri á að ósk ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin valdi hins vegar þá leið að kalla Alþingi ekki saman af því að hún vildi ekki kalla Alþingi saman. Hún vildi ekki leggja málið fyrir Alþingi og eftirláta þinginu að meta hvort rétt væri að setja löggjöf og þá hvernig, heldur ákvað að gera það sjálf og láta Alþingi standa frammi fyrir gerðum hlut. Það gagnrýni ég harðlega, virðulegi forseti, og tel þetta dæmi því miður staðfesta að ráðherrum er ekki treystandi fyrir löggjafarvaldi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur lýst skoðun sinni á því hvernig fyrri ríkisstjórn beitti bráðabirgðalagaákvæðinu í því tilviki sem við ræðum um hér. Ég ítreka að það var sjónarmið og mat allrar ríkisstjórnarinnar á þeim tíma að það væri réttlætanlegt að setja bráðabirgðalög í því tilviki. Hv. þingmaður taldi það vera mikil vonbrigði og vitnaði til þess að það sé ekki eðlilegt að ráðherrar túlki sjálfir hvernig nota eigi þessa heimild. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði að ég tel að fara eigi mjög varlega með þetta ákvæði í stjórnarskránni. Það má vera að það sé full ástæða til að endurskoða það og fara yfir það hvernig bráðabirgðaákvæðinu hefur verið beitt. Hv. þingmaður vísaði til ársins 2003 og hver afstaða Alþingis var þá til beitingu bráðabirgðalaga sem þá voru lögð fyrir þingið, þá hafi niðurstaðan orðið sú að það hefði ekki uppfyllt skilyrði stjórnarskrárinnar að um hefði verið að ræða brýn mál sem réttlættu það beita bráðabirgðalögum. Ég hygg að það sé alveg við hæfi að stjórnlagaþing, sem vonandi verður sett á laggirnar, fari vel yfir þessi mál og skoði hvernig bráðabirgðalögum hefur verið beitt í gegnum tíðina en ég tel samt nauðsynlegt að heimild til setningar bráðabirgðalaga sé til staðar en þó er auðvitað minni ástæða til þess með þeim breytingum sem orðið hafa á starfi Alþingis, þannig að það má vel vera að það sé réttlætanlegt að skoða einhverjar verulegar breytingar á því.

Virðulegi forseti. Ég hef áhuga á að spyrja hæstv. samgönguráðherra um uppbyggingu samgöngumannvirkja á höfuðborgarsvæðinu. Til margs er að líta þegar kemur að þeim, ekki aðeins hvaða verkefni eru í gangi og hvar þau standa heldur er alveg ljóst að þetta tengist mörgum öðrum þáttum og þá er ég sérstaklega með í huga umferðaröryggismálin. Ég hef áhuga á því, ef hæstv. samgönguráðherra hefði tækifæri til að minnast líka á atriði eins og það hvort gert hefur verið umferðarmódel eða flæðilíkan af höfuðborgarsvæðinu í heild sinni. Sömuleiðis hvort uppi séu áætlanir um úrbætur á helstu æðum, sérstaklega Miklubraut og Kringlumýrarbraut, til að auka afkastagetu með því að koma á fríu flæði umferðar með mislægum gatnamótum. Jafnframt hef ég áhuga á svifryksmengunarmálum. Þar er mjög margt hægt að gera þegar kemur að umferðarmálum. Það væri fróðlegt, virðulegi forseti, ef hæstv. ráðherra hefði möguleika á að upplýsa hvaða gæðakröfur eru gerðar til styrkleika þess malbiks sem notað er á helstu umferðaræðar, hvort notaðir séu viðurkenndir Evrópustaðlar fyrir malbik á höfuðborgarsvæðinu og hvort helstu götur séu þrifnar reglubundið á svipaðan hátt og í nágrannalöndunum eða hvort einungis sé reynt að binda rykið eins og fram hefur komið í fréttum. Og síðan, hvaða kröfur eru gerðar um bindingu jarðefna á vinnusvæðum og þrif á tækjum áður en þau fara á umferðargötur og um yfirbreiðslur á farmi sem getur myndað ryk? Þessu tengist auðvitað líka spurningin hvort gert hafi verið mat á kostnaði heilbrigðiskerfisins annars vegar og samfélagsins í heild hins vegar af völdum umferðarslysa og hvað líði stefnu stjórnvalda til fækkunar umferðarslysa og hvernig miði í því efni samkvæmt umferðaröryggisáætlun sem við þekkjum. Og loks varðandi samgöngumannvirkin á höfuðborgarsvæðinu, er hugað sérstaklega að því með tilliti til umferðaröryggis og þá er ég að vísa til ljósastaura, umferðarljósa, girðinga, brúarstöpla, skorts á vegriðum o.s.frv. og er í gangi sérstök áætlun til lagfæringar á slíkum stöðum? Ástæðan fyrir því að ég tek þetta mál upp hér, virðulegi forseti, er margþætt. Ég tel aldrei brýnna en einmitt við núverandi aðstæður að við gerum góðar áætlanir hvað þetta varðar, ekki aðeins í uppbyggingu á þessum arðbæru framkvæmdum heldur að við horfum líka til umferðaröryggisins, því að við gleymum oft að eitt stærsta heilbrigðisvandamálið er umferðarslysin og því er mjög mikilvægt að við vinnum skipulega að því að fækka þeim. Það hefur verið gert í öðrum löndum með góðum árangri.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hv. þingmanni fyrir þá fyrirspurn sem hann hefur lagt hér fram og aðrar spurningar sem hann bætti við í ræðu sinni. Ég skal reyna eftir fremsta megni að komast yfir þær allar og sjá hvað hægt er að gera á þessum fimm mínútum. Fyrst að spurningunni: Hvað líður áformum um uppbyggingu samgöngumannvirkja á höfuðborgarsvæðinu? Þar er fyrst til að nefna framkvæmdir á Reykjanesbraut í Garðabæ. Á síðasta ári voru tekin í notkun tvenn ný mislæg gatnamót á Reykjanesbraut í Garðabæ, við Arnarnesveg og Vífilsstaðaveg, og lokið verður við frágang á báðum þessum verkum á þessu ári. Ef ég fer svo yfir í framkvæmdir sem boðnar hafa verið út eða þar sem útboð eru á næsta leiti, þá er fyrst að nefna Arnarnesveg frá nýjum gatnamótum við Reykjanesbraut að Fífuhvammsvegi. Áætlað er að útboð verði auglýst í lok mars og framkvæmdir hefjist í beinu framhaldi og verði lokið sumarið 2010. Álftanesvegur frá Hafnarfjarðarvegi í Engidal að Bessastaðavegi. Framkvæmdin sem felst í lagningu nýs vegar ásamt hringtorgi við Bessastaðaveg er í útboði. Áætlaðar framkvæmdir hefjast í maí eða júní og verður lokið haustið 2010. Hvað varðar hringveginn í Mosfellsbæ þá er unnið að undirbúningi breikkunar í fjórar akreinar frá Skarhólabrautarhringtorgi að Þingvallavegarhringtorgi. Útboðsgögn verða tilbúin síðar á árinu. Hringvegurinn frá Rauðavatni að Vesturlandsvegi. Hönnunarvinna er í gangi. Útboðsgögn fyrir tvöföldun hringtorgs við Norðlingavað og útboðsgögn fyrir breikkun kaflans frá Bæjarhálsi að Vesturlandsvegi verða tilbúin i haust. Þá er rétt að nefna hér líka Suðurlandsveg. Mikil vinna er í gangi hvað varðar undirbúning þar og ég reikna með að í næstu viku muni koma tilkynning frá okkur um hvað verði gert þar, hvenær verk hefjist og hvernig verði farið í það. Framkvæmdir sem boðnar verða út síðar eru hringvegur á Kjalarnesi. Frumhönnun vegna tvöföldunar vegarins liggur fyrir í drögum og er í óformlegri kynningu hjá Reykjavíkurborg. Frumhönnunargögn verða forsenda deiliskipulags. Ekki er áætlað að hægt verði að bjóða út framkvæmdir á þessu ári. Kringlumýrarbraut og Miklubraut. Mislæg gatnamót og stokkur vestur að Rauðarárstíg. Reykjavíkurborg hefur lagt fram tillögu að tveggja hæða gatnamótum sem er til skoðunar hjá Vegagerðinni. Gert er ráð fyrir áframhaldandi vinnu við umhverfismat síðar á árinu. Ef við förum svo yfir á Hafnarfjarðarveg, gatnamót við Vífilsstaðaveg. Lausleg athugun á kostnaði við minnsta áfanga mislægra gatnamóta er af stærðargráðunni 2–3 milljarðar. Breikkun gatnamótanna í plani eins og gert var við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar gæti leyst úr þörf fyrir aukna umferðarrýmd og verður sú lausn könnuð frekar í samráði við bæjaryfirvöld í Garðabæ. Talið er að sú framkvæmd kosti um 500 millj. kr. Þess er auðvitað rétt að geta að hin vellukkaða framkvæmd á Miklubraut/Kringlumýrarbraut, sem gerð var í tíð R-listans, hefur margsannað gildi sitt og sjáum við það m.a. í umferðarslysatölum að óhöppum hefur fækkað. Ef við tökum næst Reykjanesbraut í Hafnarfirði frá Kaldárselsvegi að Krísuvíkurvegi. Hönnunarvinna vegna tvöföldunar brautanna ásamt nýjum mislægum gatnamótum við Krísuvíkurveg er í gangi og áætlað að útboðsgögn verði tilbúin í lok árs. Arnarnesvegur frá Fífuhvammsvegi að Breiðholtsbraut. Undirbúningsvinna er í gangi og gert er ráð fyrir að útboðsgögn verði tilbúin árið 2010. Síðan getum við farið yfir Sundabraut þar sem unnið er að umhverfismati fyrir báða áfanga, þ.e. frá Sæbraut að Geldinganesi annars vegar og frá Geldinganesi norður á Kjalarnes hins vegar. Ég vil líka, virðulegur forseti, nefna nokkur minni verk sem eru til skoðunar í samvinnu við sveitarfélög. Lagfæring á gatnamótum Bústaðavegar og Flugvallarvegar er í útboði með Reykjavíkurborg. Lenging strætóreina á Miklubraut er til skoðunar og einnig strætórein við Hafnarfjarðarveg frá Arnarneshæð að Kópavogshálsi. Lagfæringar gatnamóta Bústaðavegar og Kringlumýrarbrautar og einnig lagfæring gatnamóta Kringlumýrarbrautar og Suðurlandsbrautar. Fleiri slík verk eru í undirbúningi. Almennt um umferðarflæði, af því að hv. þingmaður spyr út í það hér, má segja að ástand umferðar á höfuðborgarsvæðinu er í allgóðu horfi. Ferðahraði og tafir eru besti mælikvarðinn á ástandið. Meðalferðahraði á völdum aðalleiðum í Reykjavík var um 32 km á klukkustund á háannatíma, bæði kvölds og morgna, árið 2008 samkvæmt mælingum samgönguskrifstofu Reykjavíkurborgar. Ferðahraðinn er mun hærri utan annatíma. Ferðahraði er skilgreindur sem meðalhraði frá upphafsstað til endastaðar og eru öll stopp á leiðinni innifalin. Borið saman við erlendar borgir þykir þetta mjög hár ferðahraði. Virðulegi forseti. Þar sem klukkan er farin að tifa á mig vil ég segja að vegna þeirra mörgu og góðu aukaspurninga sem hv. þingmaður lagði fyrir mig þá mun ég að fara betur yfir þær í seinni svartíma mínum.

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að koma hér að uppbyggingu samgöngumannvirkja á Stór-Reykjavíkursvæðinu sem ég tel að snerti uppbygginguna á Kjalarnesi. Á síðasta ári voru áætlaðar 800 milljónir til breikkunar eða til tvöföldunar á Kjalarnesi og eftir því sem ég best veit hafa samgönguyfirvöld á Stór-Reykjavíkursvæðinu með R-listann í broddi fylkingar ekki komið sér saman um hvar vegtengingin átti að koma upp á Kjalarnesið. Ég tel það mjög miður og bagalegt að þessu verki skuli slegið á frest því að um Kjalarnesið fer alveg ógrynni bíla, ég keyri þar sjálf á hverjum einasta morgni og sé því umferðina. Ég vona 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég tek undir með hv. þm. Herdísi Þórðardóttur þegar kemur að umferðarmálum á Kjalarnesi. Sá vandi sem þar er er algjörlega vanmetinn, hann hefur ekki verið jafnmikið í umræðunni og vandinn á ýmsum öðrum stöðum en þar eru hættur sem við þurfum að taka á. Ég lít svo á að þetta sé eitt alstærsta verkefnið hjá okkur núna og afskaplega mikilvægt að við vöndum til verksins. Þess vegna kom ég líka með þær spurningar sem ég spurði hér vegna þess að á þessu máli eru margar hliðar. Þetta snýst ekki bara um að byggja umferðarmannvirki, þetta snýst um að geta náð ákveðnum árangri með því að hafa ákveðin prinsipp í gangi, þ.e. hreyfanleg umferð, hagkvæm umferð, hrein umferð, hindrunarlaus umferð, hljóðlát og hættulaus umferð. Þetta hljómar kannski eins og þetta sé óyfirstíganlegt en því fer víðs fjarri. Ég legg áherslu á að notuð séu umferðarmódel, flæðilíkan á höfuðborgarsvæðinu þegar menn hanna þessa hluti. Ég veit, bæði sem borgarfulltrúi og þingmaður, að það hefur vantað upp á slíkt og það er mjög mikilvægt að við vinnum þetta með þeim hætti. Umferðarmálin á höfuðborgarsvæðinu hafa því miður oft og tíðum mætt afgangi. Menn hafa verið að skipuleggja hér ýmis svæði þar sem umferðarmálin hafa mætt afgangi og ég tel okkur hafa gert mikil mistök á mörgum sviðum. Núna eru ákveðnir tappar sem við verðum að losa um. Það snýr að mörgu, það snýr að því að umferðin gangi örugglega fyrir sig, það snýr líka að mengunar- og umhverfismálum. Ég tel að við eigum að ræða þetta sérstaklega í þinginu, þ.e. samgöngumálin á höfuðborgarsvæðinu, og við ættum að taka góðan tíma í það, því að þetta er víðfeðmur málaflokkur sem varðar ekki bara hagsmuni okkar sem búum á svæðinu heldur hagsmuni allra Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég sný mér þá að öðrum spurningum sem hv. þingmaður bar upp með fyrirspurn sinni. Hvað varðar umferðarmódel eða flæðilíkön á höfuðborgarsvæðinu þá er því til að svara að það er notað en það er auðvitað sífellt í endurskoðun og endurbótum og þannig hefur það verið. Hv. þingmaður spyr um Miklubraut/Kringlumýrarbraut. Ég svaraði því áðan. Að auka afkastagetuna um þau fjölförnustu gatnamót landsins. Ég svaraði því áðan, við erum að vinna með tillögur sem komu frá Reykjavíkurborg um tveggja hæða gatnamót, það er í gangi. Svifryksmengunin. Því er til að svara að um þá vegi sem snúa að Vegagerðinni er þjónustusamningur á milli Reykjavíkurborgar og Vegagerðarinnar og Reykjavíkurborg sem slík sinnir því verki. Gæðakröfur til styrkleika malbiks. Jú, það er gert. Samvinna Reykjavíkurborgar og Vegagerðar er þar líka. Þetta er auðvitað gert með þeim bestu steinefnum sem völ er á og við fáum hér á Íslandi. Hér var talað um Evrópustaðla, við getum sagt að Evrópustaðlar með íslenskum stöðlum eru notaðir vegna þess að við þurfum að taka tillit til fleiri þátta en gert er annars staðar eins og frost, þíðu, nagladekkja o.s.frv. Hvað varðar þrif á götum hefur ég svarað því með þjónustusamningnum. Hvað varðar aftur svo þann mikilvæga þátt sem er tjón af umferðarslysum er mér ánægja að segja frá því að í morgun klukkan 11 var undirritaður samningur um umferðaröryggisáætlun. 367 milljónum er varið til umferðaröryggisáætlunar í ár þar sem við setjum tæpar 80 milljónir í sýnilegt eftirlit lögreglu, áróður og fræðsla upp á tæpar 40 milljónir, endurbætur á vegum hvað varðar svartbletti og annað slíkt, sértækar aðgerðir eru einar 240 millj. kr. Þannig að  Í lokin varðandi framkvæmdir í samgöngumálum á krepputímum. 

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra á þskj. 633, um sjálfkrafa skráningu barna í trúfélög. Forsaga málsins er sú að í byrjun desember komst Jafnréttisstofa eða lögfræðingur hennar að þeirri niðurstöðu að breyta þyrfti ákvæðum laga um skráð trúfélög sem kveða á um að barn skuli frá fæðingu skráð í sama trúfélag og móðir þess. Í áliti Jafnréttisstofu kemur fram að þetta ákvæði sé tæpast í samræmi við ákvæði jafnréttislaga og engir hagsmunir hvorki fyrir nýfætt barn né aðra að það sé sjálfkrafa skráð í trúfélag. Jafnréttisstofa fjallaði um málið á grundvelli óska frá einstaklingi um álit Jafnréttisstofu á þessum ákvæðum laganna en í 8. gr. laganna um skráð trúfélög segir að barn skuli frá fæðingu talið heyra til sama trúfélags og móðir þess. Börn eru með öðrum orðum skráð í trúfélag móður strax og tilkynnt er um fæðingu þeirra. Niðurstaða lögfræðings Jafnréttisstofu er að þetta ákvæði sé tæpast í samræmi við jafnréttislögin og bann þeirra við mismunun á grundvelli kyns, þ.e. að kyn, móðernið, ráði því alfarið í hvaða trúfélag barn er skráð frá fæðingu. Álit hans er líka að mikilvægast í þessu máli sé að ekki er að sjá að neinir hagsmunir séu, hvorki fyrir nýfætt barn né aðra, að það sé sjálfkrafa skráð í trúfélag, hvort sem það fylgir skráningu móður eða föður. Enn fremur er það álit lögfræðings Jafnréttisstofu að það sé meira í samræmi við jafnréttislög og anda þeirra laga sem og jafnrétti og mannréttindi almennt að forsjáraðilar taki ákvörðun um hvort og þá hvenær skrá eigi barn í trúfélag. Þannig þyrfti samþykki beggja forsjáraðila, ef þeir eru tveir, að liggja fyrir til að barn yrði skráð í trúfélag þegar það er yngra en að því sé heimilt að sjá um slíkt á eigin forsendum. Hér er að mínu mati um að ræða mikilvægt jafnréttis- og mannréttindamál og eðlilegast væri að þessu væri farið eins og lögfræðingur Jafnréttisstofu telur eðlilegast, að samþykki beggja forsjáraðila þurfi til, ef þeir eru fleiri en einn, og að börn séu ekki sjálfkrafa skráð í trúfélög heldur sé það ákvörðun forsjáraðilanna, hvort sem þeir eru einn eða fleiri, hvernig þeim málum er háttað. Þess vegna hef ég lagt eftirfarandi fyrirspurn fram til hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra: „Telur ráðherra ástæðu til að breyta ákvæðum laga þannig að forsjáraðilar taki sameiginlega ákvörðun um skráningu barns í trúfélag þegar og ef þeir kjósa svo, í samræmi við það álit lögfræðings Jafnréttisstofu að sjálfkrafa skráning barna í trúfélag móður standist tæpast jafnréttislög?“

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Árið 1886 voru sett lög sem lögðu það á presta þjóðkirkjunnar að annast skráningu allra barna og nafna þeirra í kirkjubækur. Árið 1956 var tekið upp nýtt fyrirkomulag almannaskráninga með lögum um þjóðskrá og almannaskráningu. Árið 1975 voru síðan sett lög um trúfélög sem tóku upp það fyrirkomulag sem nú ríkir. Í lögum um trúfélög, nr. 108/1999, segir í 2. mgr. 8. gr. að barn skuli frá fæðingu talið heyra til sama skráða trúfélags og móðir þess. Ég bendi á að í 3. mgr. sömu greinar segir að það foreldri sem fari með forsjá barns taki ákvörðun um inngöngu þess í eða úrsögn úr skráðu trúfélagi. Ef foreldrar fara saman með forsjá barns taka þeir sameiginlega ákvörðun. Rétt þykir að taka fram að í mörgum skráðum trúfélögum og í þjóðkirkjunni þarf að fara fram athöfn sem tengist viðkomandi trú, eins og t.d. skírn hjá kristnum söfnuðum, sem er undanfari þess að barn eða einstaklingur sé tekinn inn í söfnuð trúfélagsins. Sú athöfn að merkja við nýfædd börn í þjóðskrá með viðkomandi tákni skráðs trúfélags móður hefur þá í raun ekki gildi hvað trúfélagsaðildina snertir. Eftir hina trúarlegu athöfn geta foreldrar óskað skráningar barnsins í viðkomandi trúfélag en þar með er búið svo um hnútana að sóknargjald fyrir viðkomandi rennur til trúfélagsins á grundvelli laga um sóknargjöld þegar barnið verður 16 ára en þá hefst gjaldskyldan. Eins og hv. þingmaður benti á hefur Jafnréttisstofa veitt umsögn um ákvæði 8. gr. fyrrnefndra laga um trúfélög frá 1999 og komist að þeirri niðurstöðu að annmarkar séu á því. Eins og þingmaðurinn benti á er það álit Jafnréttisstofu að það sé tæpast í samræmi við lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 10/2008, og bann þeirra við mismunun á grundvelli kyns að móðerni ráði því alfarið í hvaða trúfélag barn er skráð frá fæðingu. Kveður Jafnréttisstofa löggjafann ekki hafa, eftir því sem best verður séð, fært rök fyrir því af hverju nauðsynlegt sé að barn sé við fæðingu skráð í sama trúfélag og móðir þess. Í öðru lagi er það sem Jafnréttisstofa telur mikilvægast í þessu máli að ekki sé svo að sjá að neinir hagsmunir séu, hvorki fyrir nýfætt barn né aðra, að barn sé sjálfkrafa skráð í trúfélag hvort sem það fylgir skráningu móður eða föður. Virðulegi forseti. Þetta tel ég að þurfi nánari skoðunar við. Staða barna ræðst að mjög miklu leyti af stöðu móður, föður eða beggja, nefni ég íslenskan ríkisborgararétt sem dæmi. Annað dæmi sem ég nefni er að barn á lögheimili þar sem foreldrar þess eiga heima ella hjá því foreldri sem fer með forsjá þess. Við höfum skuldbundið okkur að alþjóðalögum til að hafa hagsmuni barnsins að leiðarljósi og endurspeglast það með ýmsum hætti í íslenskri löggjöf. Þótt jafnréttissjónarmið séu hér afar mikilvæg hljóta hagsmunir barnsins ætíð að vera í fyrirrúmi. Hvort það eru hagsmunir barns að vera t.d. ekki skráð í trúfélag þótt móðir eða faðir séu það tel ég að verði að skoða nánar. Að þessu sögðu get ég verið því sammála að svo fortakslaus regla sem finna má í 2. mgr. 8. gr. laga um trúfélög geti verið óheppileg, ég tala nú ekki um ef hún þykir brjóta í bága við jafnréttislög. Því mun ég beita mér fyrir að hafin verði endurskoðun á téðu ákvæði en að það verði gert fyrst og fremst með hagsmuni barnsins að leiðarljósi.

Forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir góða fyrirspurn eftir þann merkilega viðburð, sem ég tel það vera að lögfræðingur Jafnréttisstofu hafi gefið þetta álit. Ég þakka líka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svarið sem ég tel að sé nákvæmlega rétt, að þetta álit gefi tilefni til þess að rannsakað sé í ráðuneyti ráðherrans hvort ekki sé ástæða til að breyta þessu og mér heyrist ráðherrann telja að svo sé. Ég vil líka taka undir með ráðherranum, það eru auðvitað fyrst og fremst hagsmunir barnsins sem hér ber að hafa í huga en einnig á að fara eftir jafnréttislögum og fylgja almennum mannréttindum. En ég verð að segja að ég tel fulla ástæðu til að óskað verði skráningar í trúfélag þar sem ekki er um að ræða aðild að 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra fyrir svarið sem hún hefur hér gefið við fyrirspurn minni og lýsi mig sammála því enda kom afstaða mín fram í fyrri ræðu minni. Ég er sammála því að full ástæða sé til að endurskoða þetta ákvæði og fagna því að hæstv. ráðherra lýsi því yfir hér að hafin verði endurskoðun á því. Ég er enn fremur sammála því að í þessu efni eigi hagsmunir barnsins fyrst og fremst að vera í fyrirrúmi, það á að hafa þá að leiðarljósi við endurskoðun ákvæðisins. Ég er í raun og veru sammála niðurstöðu lögfræðings Jafnréttisstofu um að ekki sé að sjá að neinir sérstakir hagsmunir séu fyrir nýfætt barn að vera skráð í trúfélag strax við fæðingu. Í mínum huga eru a.m.k. ekki sjáanlegir neinir slíkir hagsmunir en það er fagnaðarefni að yfir þetta verður farið í ráðuneyti dóms- og kirkjumála og þá væntanlega haft samráð um það við þá hagsmunaaðila sem þar kunna að vera til staðar, þó að kannski sé erfitt að finna beina hagsmunaaðila fyrir nýfædd börn í sjálfu sér nema ef vera skyldi foreldrar þeirra og erfitt er að nálgast þá sérstaklega sem almennan hóp. Þar kemur auðvitað væntanlega til umboðsmaður barna, svo dæmi sé tekið, og Jafnréttisstofa og kannski fleiri aðilar eftir atvikum. Ég þakka hæstv. ráðherra aftur fyrir svörin og fagna þeirri niðurstöðu hennar að endurskoðun verði hafin á málinu og vænti þess að eitthvert frumvarp þar að lútandi geti þá litið dagsins ljós áður en mjög langt um líður.

Virðulegi forseti. Ég þakka góðar undirtektir við svari mínu. Ég vil aðeins fá að fara nánar út í það hvað ég tel að þurfi frekari skoðunar við. Vitaskuld er mjög mikilvægt að Jafnréttisstofa hafi gefið álit sitt út frá jafnréttislögum en ég tel að líka þurfi að skoða þá fullyrðingu Jafnréttisstofu að ekki sé að sjá að neinir hagsmunir séu, hvorki fyrir nýfætt barn né aðra, að barn sé sjálfkrafa skráð í trúfélag og ég held að það þurfi að skoða út frá fleiri sjónarmiðum en jafnréttislegum. Geta einhver siðferðisleg, þjóðfélagsleg eða uppeldisleg sjónarmið hugsanlega legið að baki því að barn sé sjálfkrafa skráð í trúfélag? Ég segi ekki að það sé endilega svo en ég held að þetta þurfi að skoða í þessu víða samhengi og það var til grundvallar afstöðu minni.

Virðulegi forseti. Umhverfisráðuneytið er yngst ráðuneyta okkar og var stofnað 1990. Við það færðust málaflokkar til ráðuneytisins sem áður voru á ábyrgð fimm ráðuneyta. Það var síðan frá og með 1. janúar 1991 sem skipulagsmál og embætti skipulagsstjóra fluttust til ráðuneytisins frá félagsmálaráðuneyti og með gildistöku byggingar- og skipulagslaga árið 1998 var skipulagsstjórn lögð niður og nafni Skipulags ríkisins breytt í Skipulagsstofnun. Umhverfisstofnun tók til starfa 2003 og tók þá við verkefnum Hollustuverndar ríkisins, Náttúruverndar ríkisins og veiðistjóraembættis. Hlutverk Umhverfisstofnunar er að stuðla að velferð almennings með því að beita sér fyrir heilnæmu umhverfi, öruggum neysluvörum og verndun og sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda. Um síðustu áramót fluttust embætti Skógræktar ríkisins, Landgræðslu ríkisins og Vatnamælingar Orkustofnunar til umhverfisráðuneytis í samræmi við breytingar sem gerðar voru á verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins með breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands. Í skýrslu þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, Þórunnar Sveinbjarnardóttur, kom fram að við þær breytingar hafi umsvif ráðuneytisins aukist verulega og þannig hafi stofnunum ráðuneytisins fjölgað um þrjár, þær voru níu en urðu tólf, um áramótin þegar þetta gekk í gildi. Einnig kom fram að við breytingarnar fjölgaði starfsmönnum úr 300 í 470 og fjárhagsleg umsvif jukust um 20%. Í þessu er ekki tekið fram hvernig starfsmannafjöldinn skiptist og mér leikur forvitni á að leggja þá fyrirspurn fyrir hæstv. umhverfisráðherra: „1. Hver var fjöldi starfsmanna hjá umhverfisráðuneyti og Skipulagsstofnun árin 2000, 2005 og 2009? 2. Hver var fjöldi starfsmanna hjá Umhverfisstofnun árin 2003, 2005 og 2009?“

Hæstv. forseti. Það er kannski freistandi að svara hv. þingmanni með talnarunu og þá væri runan svona: 28, 29, 29. 21, 20, 21. 80, 85, 63. En af því að ég er komin hér á annað borð tel ég eðlilegt að ég hafi um þetta örfá orð í viðbót en starfsmenn umhverfisráðuneytisins voru 28 talsins árið 2000 og 2005 voru þeir 29 og þann 1. janúar á þessu ári voru þeir 29 og þar af eru 26 starfsmenn í 100% stöðugildum, tveir í 75% stöðugildum, einn í 67% stöðugildi og einn í 54%. Hjá Skipulagsstofnun starfaði alls 21 starfsmaður á árinu 2000, 2005 voru þeir 20 og nú starfar þar 21 starfsmaður. Varðandi fjölda starfsmanna hjá Umhverfisstofnun unnu hjá stofnuninni 2003 80 manns, 85 árið 2005 og nú eru starfsmenn stofnunarinnar 63.

Forseti. Ég dáist að fróðleiksfýsn hv. þm. Jóns Gunnarssonar, sérstaklega vegna þess að þessar tölur er sennilega auðvelt að fá hvar sem er í opinberum skýrslum og hjá stofnunum sem um ræðir, en látum vera. Stundum gerir maður það í þinginu að fá tölur eða svör til að hefja um þær einhverja umræðu. Mér er hins vegar ekki ljóst hvaða umræðu hv. þm. Jón Gunnarsson ætlar að hefja hér. Ég vil segja þetta: Ég undrast í raun og veru að það skuli ekki vera meiri fjölgun í þessum stofnunum þremur og kannski er það til marks um að við höfum ekki haldið nógu vel á þessum málum vegna þess að í öllum öðrum löndum er hlutfallslega miklu fleira fólk í sambærilegum störfum og hér verður svo að vera í framtíðinni. Ég vil í öðru lagi segja að eitt af því sem við lærðum hér í haust og í vetur er það að stjórnkerfi okkar er ekki nógu gott. Stjórnmálamennirnir, það er búið að ræða nóg um þá, en við verðum líka að tala um, ekki embættismennina sjálfa eða starfsmennina, heldur stjórnkerfið sjálft og ég tel að eitt af því sem við þurfum að gera í framtíðinni sé að bæta það og ef það kostar fleiri starfsmenn þá verður að hafa það.

Virðulegi forseti. Tilefni fyrirspurnar minnar er m.a. sá mikli vöxtur sem orðið hefur í laga- og reglugerðaumhverfi á vettvangi umhverfismála. Að sumu leyti er það talið vera hamlandi í uppbyggingu atvinnulífs og talið af samtökum og aðilum á vinnumarkaði að það sé mjög mikilvægt að við förum í einföldun á þessum reglum. Ég vísa þar m.a. til yfirlýsinga frá síðasta þingi ASÍ. Þetta kom einnig fram þegar rætt var um mat á stóriðjuframkvæmdum í Þingeyjarsýslum.

Er þá verið að tala bankana?

Við höfum líka verið að ræða núna í umhverfisnefnd náttúruverndaráætlun fyrir árin 2009–2013 og í umræðunni um þau mál kemur fram að það er heilmikil viðbót og heilmikil aukning frá þeirri náttúruverndaráætlun sem gilti fyrir árin 2004–2008. Í umræðu innan nefndarinnar hefur einnig komið fram að það er aðeins einu verkefni lokið varðandi verndun samkvæmt náttúruverndaráætlun 2004–2008, önnur eru enn í undirbúningi. Þetta segir manni að geta þeirra stofnana sem að málum koma er í raun miklu meiri en þeirra sem taka við til að fylgja eftir þeim verkefnum sem við ákveðum á vettvangi þingsins. Þetta veltir þá upp þeirri spurningu hvort forgangsröðun verkefna er í samræmi við fjárhagslega getu okkar. Skipulagsstofnun hefur til að mynda, væntanlega í samræmi þetta miklu minni umsvif í öllum framkvæmdum á þessu ári en þó dregur ekkert úr starfsmannafjölda t.d. hjá þeirri stofnun. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé tímabært að skoða það að úthýsa verkefnum hjá slíkum stofnunum þannig að aðlaga megi þær meira að sveiflum í samfélaginu og einnig hvort við þurfum ekki að forgangsraða fjármagni þegar kemur að því að fylgja eftir þeim áætlunum sem við ákveðum hér á sviði náttúruverndar í stað þess að hafa stofnanirnar 

Hæstv. forseti. Já, það hlaut að liggja fiskur undir steini hjá hv. þingmanni varðandi þessa fyrirspurn. Ég verð að segja að mér þykja ræður þessa hv. þingmanns, hvernig hann rekur stöðugt hornin í náttúruvernd og umhverfisvernd, vera ámælisverðar. Ég hefði virkilega talið gagn að því að taka hér almennilega umræðu við hv. þingmann um náttúruverndarpólitíkina.  Varðandi þann meinta vöxt sem hv. þingmaður vill meina að hafi hlaupið í laga- og reglugerðaumhverfi umhverfismála á síðustu árum þá vil ég benda honum á hvaða flokkur það er sem hefur stýrt ríkisstjórnum síðustu 18 ár. Það er flokkur hv. þingmanns sem hefur staðið fyrir þeim vexti og þá getur hv. þingmaður gagnrýnt sinn eigin flokk meðan hann er við stjórnvölinn,  
             Fullyrðingu hv. þingmanns um að vöxtur stjórnsýslu í umhverfis- og náttúruverndarmálum sé hamlandi fyrir atvinnulíf vísa ég til föðurhúsanna og undirstrika frammíkallið í ræðu hv. þingmanns áðan, „er þá verið að tala um bankana?“ Er verið að tala um fjármálastarfsemi?  
             Hæstv. forseti. Ég vil hins vegar leyfa mér að fagna því ef hv. þingmaður kemur hér sem liðsmaður í hóp þeirra sem vilja veg náttúruverndar og umhverfisverndar sem mestan. Hann kvartar undan því að einungis eitt svæði í síðustu náttúruverndaráætlun hafi verið friðlýst. Ég veit ekki betur en að það hafi verið sú sem hér stendur sem oftast kvartaði undan því meðan flokkur hv. þingmanns var í ríkisstjórn og leiddi ríkisstjórnina. Ég tek undir með hv. þingmanni að það hefði mátt standa betur að verki þar og ég er núna að leggja mitt af mörkum í ráðuneyti umhverfismála í þeim efnum. Varðandi úthýsingu verkefna þá hef ég margar kannanir undir höndum sem sýna mér að þegar til lengri tíma er litið er það dýrara en að framkvæma verkið með þeim hætti sem við gerum í dag.