Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. 2. minni hluti efh.- og viðskn. telur að sú endurskoðun sem hefur átt sér stað á vaxtabótakerfinu sé ófullnægjandi. Það hefur ekki verið tekið tillit til þeirra breytinga sem orðið hafa. Ég minni í því sambandi á Búseta og þeirra staðreynda að hér á sl. ári var flutt frv. af stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar í því máli en ekkert tillit hefur verið tekið til þess. Við teljum nauðsynlegt að þetta mál hljóti frekari endurskoðun. Hér er gert ráð fyrir því að 9. gr. taki ekki gildi fyrr en 1. jan. 1995. Auk þess eru þessar breytingar með þeim hætti og einnig þær breytingar sem nú koma til framkvæmda að það þyngir greiðslubyrði ákveðinna aldurshópa í þjóðfélaginu mjög mikið, sérstaklega aldurshópsins á bilinu 35 til 45 ára. Við leggjum því til að þessi grein falli niður og frekari vinna verði lögð í þetta mál.

Hæstv. forseti. Alþb. hefur barist mjög hart gegn skerðingu vaxtabótanna. Sú breyting var lögfest á síðasta þingi. Hér er meiri hlutinn að reyna að lagfæra það mál með því að dreifa byrðunum af skerðingunni öðruvísi á þá hópa sem vaxtabætur fá. Það er afstaða okkar að það væri æskilegt að fá meiri tíma til að skoða þessa breytingu. En fyrst og fremst vil ég við þessa atkvæðagreiðslu ítreka og undirstrika andstöðu okkar við þessa skerðingu sem er fráleit og hreinustu svik við það fólk sem hefur tekist á herðar skuldbindingar vegna húsnæðismála á undanförnum árum. Við munum því greiða atkvæði með því að þessari breytingu og vaxtabótaákvæðunum verði frestað þannig að tími gefist til að skoða þær betur en sitja hjá við kaflann komi hann engu að síður til atkvæða.

Virðulegur forseti. Samkvæmt þessari grein frv. er gert ráð fyrir því að hótel og gistiherbergi séu virðisaukaskattskyld. Jafnframt er gert ráð fyrir því eins og frv. er nú úr garði gert að fólksflutningar innan lands séu virðisaukaskattskyldir. En það mál mun verða tekið til sérstakrar umfjöllunar milli 2. og 3. umr. Þar sem þessi grein gerir ráð fyrir virðisaukaskattskyldu þessara atvinnugreina þá mun ég greiða atkvæði á móti þessari grein.

Virðulegur forseti. Samkvæmt a-lið 17. gr. frv. er gert ráð fyrir því að virðisaukaskattur sé áfram lagður á flugfargjöld innan lands og á fólksflutninga en það mál verður tekið til sérstakrar skoðunar milli 2. og 3. umr. Að því er varðar b-liðinn þá er að sjálfsögðu mikilvægt að taka það skýrt fram að slíkar greiðslur séu ekki virðisaukaskattskyldar og því get ég stutt b-liðinn. En fram til þessa hefur heldur ekki verið talið að slíkar greiðslur séu virðisaukaskattskyldar. Ég mun því greiða atkvæði á móti a-lið en styðja b-lið.

Virðulegi forseti. Ég vil einungis taka það fram að það er ekki hægt að taka aftur til 3. umr. grein sem er í frv. Hins vegar eins og öllum er ljóst sem hér eru inni og komið hefur fram áður þá kann þetta frv., m.a. vegna yfirlýsingar sem ég gaf á laugardaginn, að breytast á milli 2. og 3. umr. Þess vegna greiði ég þessari grein atkvæði.

Virðulegur forseti. Þetta ákvæði kemur jafnframt til með að breytast vegna þeirrar yfirlýsingar sem ríkisstjórnin hefur gefið í sambandi við þetta mál, þ.e. skattlagningu fólksflutninga og mun ég sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. A-liðurinn fjallar um skattlagningu, upptöku virðisaukaskatts á svokallaða milligöngu um ferðaþjónustu og átti að verða eða á að vera skattlagning á virðisaukann sem myndast í starfsemi ferðaskrifstofa og sölu á ferðum, ferðaheildsölu og pakkasölu og öðru slíku. Nú er í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar væntanlega ætlunin að skoða þetta milli 2. og 3. umr. og verður þessu þá vonandi breytt. En það er ljóst að þetta er sá angi þessara framkvæmda sem hvað torveldastur hefði nú orðið og þess vegna er það fagnaðarefni bæði vegna greinarinnar og eins hins að framkvæmdin hefði að líkindum orðið hreinasti óskapnaður. En þar sem efnisafstaða okkar er sú að vera á móti þessari skattlagningu þá greiðum við atkvæði gegn greininni við þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Við þingmenn Framsfl. erum andvígir því að taka þá ákvörðun nú að taka upp tvö þrep í virðisaukaskatti um þessi áramót. Við leggjum það til að allt þetta mál verði sett í nefnd sem kosin verði til að taka allt málið upp. Við teljum að sá undirbúningur sem farið hefur fram sé allsendis ófullnægjandi, það muni verða mikið öngþveiti eftir áramótin í þessum málum þar sem verslanir muni ekki hafa ráðrúm til að framkvæma breytinguna með sómasamlegum hætti. Jafnframt teljum við að ríkisstjórnin hafi staðið þannig að málinu að framkvæmdin muni fara úr skorðum. Við erum því andvígir þessari breytingu en viljum taka þátt í því að skoða málið betur með öðrum flokkum og aðilum vinnumarkaðarins samkvæmt ákvæði til bráðabirgða eins og kemur fram í brtt. okkar.

Virðulegur forseti. Deila má um það hvort þetta sé sú kjarabót sem að var stefnt og samningar milli launþegasamtaka, vinnuveitenda og ríkisvaldsins kváðu á um. Ég veit að framkvæmdin getur kallað á vissa erfiðleika en ég tel þó að þetta sé áfangi í þá átt að fella niður matarskattinn alveg sem ég tel vera grundvallaratriði og þess vegna segi ég já.

Virðulegi forseti. Það er mikil þörf á að bæta kjör láglaunafólks og að jafna kjörin í landinu. En með þeirri aðgerð sem hér er verið að greiða atkvæði um og kemur í kjölfar kjarasamninga frá sl. vori er verið að færa mun meira fjármagn til hinna tekjuhærri í þjóðfélaginu. Þeirra sem hafa meira á milli handanna og neyta meira. Auk þess felst í þessari aðgerð manneldisstefna sem ég get ekki fellt mig við. Ríkisstjórnin hefur staðið þannig að þessu máli að það er hneyksli. Ég lýsi ábyrgð á hendur ríkisstjórninni og hún verður að taka afleiðingum af þessari aðgerð. Ég greiði ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Það hefur verið og er stefna Alþb. að rétt sé að hlífa brýnustu lífsnauðsynjum heimilanna, menningu og almenningssamgöngum og slíkum liðum við skattlagningu af þessu tagi. Við styðjum því þessa kerfisbreytingu eins og við höfum gert jafnan þó svo að ábyrgðin af framkvæmdinni nú sé að sjálfsögðu á hendi hæstv. ríkisstjórnar. Ég er sannfærður um það að til lengri tíma litið og að breyttu breytanda ásamt með skynsamlegum tekjujafnandi ráðstöfunum í skattkerfinu þá verður það hinum stærri og tekjulægri fjölskyldum til hagsbóta að hafa sem lægsta og helst enga skattlagningu á brýnustu lífsnauðsynjum. Ég segi því já með góðri samvisku, hæstv. forseti.

Virðulegur forseti. Sú brtt. sem við höfum dregið til baka fjallar um það að lögfest verði að endurgreiða hluta af virðisaukaskatti af brýnustu nauðsynjavörum heimilanna. Tillöguna munum við síðan bera fram aftur við 3. umr. Greinin eins og hún er nú orðuð er með þeim hætti að þar kemur vel fram hvers konar gallar verða á þessu kerfi. Þar er gert ráð fyrir því að Íslendingar muni t.d. kaupa þorramat á veitingahúsum með 24,5% virðisaukaskatti á þorranum, en 14% virðisaukaskatti í verslunum. Ef menn neyta matar síns til fjalla og fá þar dýrindis veitingar bornar fram af þjónum út úr bílum verður það með 14% virðisaukaskatti en ef það er gert á jörðu niðri í veitingahúsum er það með 24,5% virðisaukaskatti. Þetta sýnir best hvernig framkvæmdin á þessu kerfi kemur til með að verða. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessari grein.

Virðulegi forseti. Samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II er fjmrh. heimilt að endurgreiða hluta virðisaukaskatts af neyslufiski. Komið hefur í ljós að fiskur mun hækka í verði við þær breytingar sem nú standa fyrir dyrum. Fjmrh. hefur heimild til þess að koma í veg fyrir þá hækkun fyrst í stað en síðan mun hækkunin koma til framkvæmda. Ég er í sjálfu sér ekki á móti því að fjmrh. hafi áfram þessa heimild. Ríkisstjórnin ber ábyrgð á þessum breytingum og þar á meðal á þeirri hækkun sem mun verða á fiski. Ég mun því ekki greiða atkvæði.

Virðulegur forseti. Ég tel að það komi best í ljós þegar þessi atkvæðagreiðsla fer fram hversu flókin hún er og í reynd erfitt að fylgjast alveg með. Hér er verið að leggja það til að hækka tryggingagjald um 0,35% sem mun gefa ríkissjóði 560 millj. Hér er verið að leggja álögur á atvinnureksturinn sem eru að okkar dómi óþarfar. Það má gera með öðrum hætti. Þetta mun draga úr möguleikum atvinnulífsins til að bæta kjör launþega og það mun jafnframt draga úr framleiðslustarfsemi og útflutningsstarfsemi í landinu. Við erum því andvíg þessum hækkunaráformum og ég mun greiða atkvæði á móti þessari grein.

Virðulegi forseti. Þar sem ég hef nýlega tekið þátt í því að greiða atkvæði með því að hluti af vörum, þ.e. matvörur, fari í 14% virðisaukaskatt þá tel ég eðlilegt að bæta það upp á einhvern hátt. Mér hefur alltaf fundist eðlilegra að meira af sameiginlegum gjöldum okkar kæmi frá atvinnurekstrinum en að sífellt væri bætt gjöldum á einstaklinga. Ég segi því já.

Virðulegur forseti. Þær flóknu breytingar sem framkvæma á samkvæmt þessu á vörugjöldum eru fyrst og fremst vegna þess að hér er verið að lækka gjald af sykri þannig að sælgæti og gosdrykkir lækki nokkuð í verði til samræmis við aðrar matvörur. Þessar breytingar eru tengdar því tveggja þrepa kerfi sem stendur til að taka upp og þess vegna höfum við flutt brtt., sem við höfum nú dregið til baka, um að allur þessi kafli falli brott enda yrði hann þá óþarfur, en ég mun ekki greiða atkvæði við þessar breytingar að svo komnu máli.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða breytingar á lögum um Útflutningsráð Íslands með síðari breytingum. Sannleikurinn er sá að efh.- og viðskn. hafði hreinlega ekki ráðrúm né tíma til að fara vel yfir þessi ákvæði. Það hefur verið mikið að starfa á undanförnum vikum og þess vegna hefur ekki gefist tími til að ræða við aðila þessa máls um þær breytingar sem hér koma fram. Ég er ekki með því að segja að hagsmunaaðilar séu á móti þessari breytingu. Ég hygg að þeir séu flestir með henni, en ég tel að það hefði þurft lengri tíma til þess að fara yfir þetta mál og mun því ekki greiða atkvæði.

Virðulegi forseti. Hér er í raun og veru verið að taka aftur upp aðstöðugjald, þ.e. hér á að koma á í litlum mæli gjaldtöku sem byggir á veltu svipað og aðstöðugjaldið gerði. Ég tek ekki afstöðu til þess hvort menn vilja fara að búa til nýtt aðstöðugjald með þessu og greiði því ekki atkvæði.

Virðulegur forseti. Það má segja það sama um kaflann um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu, sem hér er verið að greiða atkvæði um, að það hefur ekki gefist ráðrúm til þess að ræða við aðila um þetta mál. Þar af leiðandi mun ég ekki greiða atkvæði um þennan kafla.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 382 og 464 við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1994 frá meiri hluta efh.- og viðskn. Brtt. á þskj. 382 eru við 5. gr. en hún er um að fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lántökur eftirtalinna aðila á árinu 1994. Í frv. eru tveir liðir og brtt. fjalla um að við bætist: Þriðji liður: Bæjarveitur Vestmanneyja, allt að 35,3 millj. kr. til skuldbreytingar eldri lánum. Fjórði liður: Minjavernd, allt að 25 millj. kr. til skuldbreytingar eldri lánum. Á eftir 10. gr. komi ný grein er orðist svo: ,,Fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að gefa út og selja, innan heimilda lánsfjárlaga hvers árs, einn eða fleiri flokka alþjóðabréfa ríkissjóðs er hljóði upp á greiðslu í erlendri mynt. Þrátt fyrir ákvæði 39. gr. laga nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála o.fl., er fjármálaráðherra heimilt að gefa þessi bréf út í formi handhafabréfa, enda skal sala til innlendra aðila fara fram með milligöngu aðila sem hafa leyfi viðskiptaráðherra til verðbréfamiðlunar og þau varðveitt á sérstökum nafnskráðum reikningum viðskiptamanns, sbr. 16. gr. laga nr. 9/1993, um verðbréfaviðskipti.`` Brtt. á þskj. 464 eru eftirfarandi: 1. Við 1. gr. Í stað ,,27.950`` komi: 27.750. Lántökuheimild fjmrh. er hér lækkuð um 200 millj. kr. Er þetta í samræmi við niðurstöður fjárlaga, þ.e. að bæði halli ríkissjóðs og endurlán ríkissjóðs eru minni en gert var ráð fyrir í upprunalegu frv. 2. Við 3. gr. Í stað ,,6.300`` og ,,3.700`` komi: 6.240 og 3.640. Hér er lántaka Lánasjóðs ísl. námsmanna lækkuð um 60 millj. kr. og einnig samtala greinarinnar. Er þetta í samræmi við nýjustu áætlanir LÍN um fjárþörf á næsta ári. 3. Við 4. gr. Í stað ,,130`` í 9. tölul. komi: 150. Hér er lántökuheimild Ferðamálasjóðs hækkuð um 20 millj. kr. Er þetta í samræmi við áform um aukin umsvif sjóðsins á næsta ári. 4. Við 5. gr. a. Fyrsti töluliður orðist svo: ,,Póst- og símamálastofnun, allt að 215 millj. kr. til þátttöku í lagningu ljósleiðara yfir Norður-Atlantshafið. Hér er lántökuheimild Pósts og síma vegna lagningu ljósleiðara yfir Norður-Atlantshafið hækkuð um 20 millj. kr. og er þetta vegna breytts gengis dollars og annarra fjármagnsliða. b. Á eftir 1. tölul. komi nýr töluliður er orðist svo: ,,Póst- og símamálastofnun, allt að 70 millj. kr. vegna Loran-C staðsetningarkerfis.`` Hér er Pósti og síma veitt heimild til 70 millj. kr. lántöku til yfirtöku á Loran-C staðsetningarkerfinu. Bandaríska strandgæslan hafði áður annast þennan rekstur.

Hæstv. forseti. Það er skemmst frá því að segja að minni hluti efh.- og viðskn. getur ekki mælt með því að frv. til lánsfjárlaga verði afgreitt nú við þær aðstæður sem ríkja. Til þess er allt of mikil óvissa enn ríkjandi um ríkisfjármáladæmið á næsta ári. Veigamikil tekjuöflunarfrumvörp hafa ekki hlotið afgreiðslu og enn er meira að segja óljóst um á hvaða formi þau verða endanlega til afgreiðslu. Það er nærtækt að vitna í sambærilegar aðstæður í þinghaldinu á sl. vetri. Þá vildi meiri hlutinn knýja á um afgreiðslu lánsfjárlaga fyrir jólahlé. Minni hlutinn varaði þá sterklega við því og það kemur fram í nál. minni hluta efh.- og viðskn., líklega frá 21. des. 1992, að við teljum á engan hátt tímabært að afgreiða lánsfjárlagafrv. enda sé það jafnan svo að lánsfjárlög séu það síðasta og eigi eðlilega að vera það síðasta sem afgreitt er af stóru tekjuöflunar- og ríkisfjármálafrumvörpunum, þ.e. fjárlagafrv. sjálfu, álagningu skatta og tekjuöflunarfrumvarpa almennt. Að lokum sé svo dæminu lokað með lánsfjárlagafrv. og ramma utan um útgjöld og lántökur ríkisins á komandi ári. Það fór svoleiðis í fyrra að lánsfjárlagafrv. stöðvaðist í þinginu og hlaut ekki afgreiðslu fyrr en í janúar og í framhaldsnefndaráliti, dagsettu 12. jan. 1993, er dregin athygli að því sem skeð hafði í millitíðinni og jafnframt varað við því að ríkisstjórninni hafi mistekist með öllu að ná tökum á efnahagsmálum og ríkisfjármálum. Það er fullyrt að greinilega stefni í meiri halla ríkissjóðs en gefið sé í skyn í fjárlagafrv. og mikil óvissa sé um ýmsa þætti efnahagsmála, vaxtamála og fleira. Reynslan hefur svo sannarlega sannað þessa gagnrýni og nægir í því sambandi að vitna til þess að eitt af verkefnum efh.- og viðskn. á þessum vetri var einmitt að afgreiða frv. til laga um breytingu á lánsfjárlögum fyrir yfirstandandi ár þar sem lántökuheimildir ríkissjóðs voru auknar um u.þ.b. 5 milljarða kr. Því miður er það svo, hæstv. forseti, að ákaflega margt er keimlíkt með aðstæðum þessa máls nú og var á síðasta vetri. Þess vegna væri að okkar dómi hyggilegast, og það leggjum við til, að fresta afgreiðslu lánsfjárlaganna, ljúka afgreiðslu tekjuöflunarfrumvarpa og skattamála, afgreiða fjárlög og láta svo ráðast með endanlega afgreiðslu lánsfjárlaga, hvort hún nær fram að ganga á þessu ári eða í upphafi hins næsta. Í raun og veru skiptir það sáralitlu máli og enn minnu nú en oft áður, að segja má, sökum þess að sú breyting hefur átt sér stað á uppsetningu að eingöngu eru lántökuákvæðin sjálf í frv. Svonefndur ,,þrátt-fyrir``-kafli eða skerðingarkafli er kominn yfir í annað frv. Þar með er ljóst að þetta frv. er eingöngu um lántökurammann sjálfan. Það væru þá einu rökin sem fyrir því væru að þetta þyrfti að ná fram að ganga fyrir áramót að einhver einstakur aðili sem hér á lántökuheimildir í vændum þyrfti að nýta þær strax á fyrstu dögum ársins. Nú vona ég að svo sé ekki komið hjá hæstv. fjmrh. að kassinn sé svo grenjandi tómur um áramótin að hann þurfi nauðsynlega að slá stór lán strax í byrjun næsta árs og ég vænti þess að svo sé ekki með aðra. Að vísu heyrist mér hæstv. fjmrh. bera sig aumlega hér til hliðar við mig og má kannski ráða af því að ástandið sé einmitt svona, að það sé mikil þörf fyrir það hjá ríkissjóði að fá þessar lántökuheimildir strax á nýársdag til að hefja erlendar lántökur. En það er auðvitað öllum kunnugt sem einhverja reynslu hafa af þessum störfum að það hefur iðulega gerst og reyndar sennilega oftar en hitt að lánsfjárlög hafa verið afgreidd í byrjun nýs árs. Við teljum sem sagt að það sé óþarfi að rökstyðja það frekar, það liggi alveg fyrir bæði í ljósi stöðu mála hér á þingi og í ljósi reynslunnar að hyggilegt sé að bíða með lánsfjárlögin nema menn hafi svona gaman af því að taka þau upp trekk í trekk á hverju ári. Við hljótum þess vegna jafnframt að vísa allri ábyrgð af afgreiðslu málsins nú við þessar aðstæður á hendur hæstv. ríkisstjórn. Um lántökurnar að öðru leyti hef ég ekki miklu við það að bæta. Ég vísa til þeirrar umræðu sem hér varð við 1. umr. málsins. Þá var farið nokkuð yfir aðstæður varðandi skuldir ríkissjóðs og erlendar lántökur. Við ræddum þá stöðu sem greinilega er upp komin, að ríkissjóður sjálfur leitar í vaxandi mæli á erlendan lánamarkað. Þó svo að menn berji sér á brjóst hér gagnvart því að heildarlántökurnar séu ekki að aukast þá er greinanlegt og mjög merkjanlegt fráhvarf frá þeirri stefnu að keppa að sem mestri fjármögnun hallans hér innan lands og því er ekki á móti mælt að þarna eru hlutföllin nokkuð að breytast til hins verra að mínu mati. Í þessu sambandi er einnig óhjákvæmilegt að nefna þá ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að nota það sem stjórntæki eða hótun í sambandi við vexti, að hverfa í auknum mæli á erlendan lánamarkað með lántökur. Það á ekki bara við um ríkissjóð að manni skilst heldur einnig jafnvel byggingarsjóðina, lántökur Húsnæðisstofnunar. Reynslan sýnir af útboðum Húsnæðisstofnunar að það virðist ætla að ganga treglega að fá þar fjármögnun á þeim kjörum sem menn hafa sett sér, þ.e. undir 5%. Við þessu verður auðvitað að gjalda varhug, líka vegna þess að hér eru lántökuheimildirnar í fyrsta sinn settar þannig upp að það er enginn greinarmunur gerður á innlendum og erlendum lántökum. Áður hefur þetta verið svo, eins og kunnugt er, að erlendar lántökuheimildir hafa verið skilgreindar sérstaklega og þeim sett þak þannig að þær gætu eingöngu orðið tilteknar að upphæð eða hlutfalli. Nú er þessu breytt og sagt í takt við tíðarandann að nú geri menn ekki lengur í raun neinn greinarmun á uppruna fjármagnsins, hvort hann er innlendur eða erlendur, enda sé orðið fullt frelsi í fjármagnshreyfingum. Þetta hljómar allt óskaplega fallega og lítur vel út á pappírum, en að hinu skulu menn gæta að að lokum skiptir það miklu máli, þegar kemur að skuldadögunum, hvort greiðslurnar renna út úr landinu eða í umferð hér innan lands. Þess vegna hlýtur innlend fjármögnun að vera keppikefli í sjálfu sér og má aldrei hvika frá því að reyna að halda uppi sem allra mestri innlendri fjármögnun, hvort sem í hlut á ríkissjóður eða stórir lántakendur hér innan lands, meira og minna undir stýringu hins opinbera eins og byggingarsjóðirnir eða fjárfestingarlánasjóðir eða aðrir slíkir. Um hitt, eins og ég segi, vísa ég að öðru leyti til umræðna sem hér hafa þegar farið fram um vaxtastigið og aðgerðirnar á því sviði og þessi lánahlutföll. Vissulega hafa menn skilning á því að það er mikilvæg aðgerð í sjálfu sér að reyna að ná niður vöxtunum, að ná þeim niður hér eitthvað í áttina við það sem nemur vaxtalækkuninni erlendis. Því miður sitjum við áfram uppi með þá stöðu að munurinn á raunvaxtastiginu á Íslandi og í helstu viðskiptalöndum er enn a.m.k. jafnmikill og hann hefur verið, vegna þess að það sem gerst hefur hér á síðustu tveimur mánuðum eða svo er í raun og veru í besta falli það að halda nokkurn veginn í horfinu gagnvart vaxtalækkunum erlendis þannig að munurinn aukist ekki enn Íslandi í óhag. Munurinn á raunvaxtastiginu er gjarnan á bilinu 2--4% hér á Íslandi og í ýmsum nálægum löndum og nægir í því sambandi að nefna þessi ávöxtunarkjör á ríkispappírum sem mest hafa nú verið til umræðu. Hér hafa menn sett sér það mark að ná þeim niður fyrir 5% en þau eru víða erlendis á bilinu 2,5--4 eða 4,5%. Ég vil lítillega gera að umtalsefni ein tvö til þrjú efnisatriði sérstaklega, hæstv. forseti, og byrja þá á Lánasjóði íslenskra námsmanna. Eins og sést á brtt. á þskj. 464 er enn verið að lækka heimild til lántöku á vegum Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Þar er byggt á nýrri áætlun frá sjóðnum um að lántökuþörf sjóðsins muni enn lækka frá því sem talið var og nema nú einungis 3.640 millj. Og þó menn telji þetta e.t.v. ekki stóra breytingu frá forsendum frv. né því sem áætlað var á yfirstandandi ári, þá er þó alveg ljóst að þarna stefnir hraðbyr niður á við með lántökur eða útlán lánasjóðsins og afleiðingin er einfaldlega sú, eins og fram kemur í greinargerð stjórnar lánasjóðsins, að nemendum fækkar þetta ört í námi. Nú væri gaman að hafa hér hæstv. umhvrh. sem sór þess dýran eið að hann mundi beita sér fyrir því að útlánareglum lánasjóðsins yrði breytt og skólagjöld tekin af og hvað það nú var, ef í ljós kæmi óhagstæð þróun hvað varðaði t.d. fjölda fólks í námi. Nú get ég upplýst hæstv. slaufuklæddan umhvrh. um það að enn hefur sigið á ógæfuhliðina í þessum efnum, því samkvæmt nýrri áætlun frá stjórn lánasjóðsins þá mun þörf sjóðsins fyrir lántökur enn minnka á milli ára og um 60 millj. kr. nú frá því sem síðasta áætlun gerði ráð fyrir. Það er gefin ein og einföld skýring á þessu, hæstv. umhvrh., fækkun nemenda er jafnvel enn meiri en stjórn lánasjóðsins hafði áður gert ráð fyrir. Með öðrum orðum, það hríðfækkar í langskólanámi á Íslandi á þessum dimmu dögum þegar atvinnuleysi er vaxandi og allt hvað er og þróunin hefði auðvitað, ef allt væri með felldu átt að vera hin gagnstæða.

Líka vaxtalækkunin.

Ég hef ekki trú á því, hæstv. fjmrh., að vaxtalækkun á almennum markaði hafi þarna einhver umtalsverð áhrif. Auðvitað vitum við að eitt snjallræðið hjá hæstv. ríkisstjórn, að hefja eftirágreiðslu námslána, leiddi til þess að vaxtakostnaður kom inn í útlánaþörf lánasjóðsins gegnum það líka að lána nemendunum fyrir fjármagnskostnaðinum sem þeir höfðu af skammtímalántökum vegna eftirágreiddra námslána og það segir náttúrlega sitt um þá dellu, þá fjarstæðu sem það er. En ég held að hér eigi fyrst og fremst í hlut þær breytingar á útlánareglunum og það að námslánin og námið hefur almennt verið gert óhagstæðara og erfiðara fyrir námsmenn, með upptöku vaxta á námslán, með hertum útlánareglum, með stórhertum reglum um framvindu náms sem er í mörgum tilvikum alveg óraunhæf t.d. fyrir einstæða foreldra eða fólk með erfiðar aðstæður. Það er ekki minnsta tillit tekið til slíks varðandi t.d. námsframvinduna, sem er ómanneskjulegt með öllu. Þegar svo skólagjöld og fleiri hlutir bætast þarna ofan á þá er afleiðingin þessi, menn geta þráttað lengur og skemur um það hver ástæðan sé, en afleiðingin er stórfækkun í langskólanámi og það hlýtur að vera okkur mikið áhyggjuefni, a.m.k. þeim sem halda ræður um að framtíðin felist í menntun og rannsóknum o.s.frv. Það er ekki að sjá að menn hafi á því mikinn skilning á Íslandi eða miklar áhyggjur að hér stórfækkar í námi við þessar aðstæður. Í öðru lagi vil ég nefna aftur byggingarsjóðina. Við vekjum á því athygli í okkar nál., minni hlutinn, að það er auðvitað veruleg óvissa ríkjandi gagnvart því á næsta ári og ég vil sérstaklega undirstrika að það er svo margt sem er að gerast í senn sem veldur þarna mikilli óvissu. Í fyrsta lagi verður á næsta ári í fyrsta skipti um langt árabil engum samningum til að dreifa milli Húsnæðisstofnunar, byggingarsjóðanna og lífeyrissjóðanna, alls engum, um fjármögnun, en á því hefur Húsnæðisstofnun byggt í veigamiklum mæli á undanförnum árum og sum árin nánast algerlega tryggt fjármögnun sína með samningum við lífeyrissjóðina. Þannig að sú fjármögnun hefur verið tryggð fyrir fram og á föstum kjörum. Nú er það beinlínis stefnuatriði, að manni skilst, hjá hæstv. ríkisstjórn, að segja síðustu samningunum af þessu tagi upp og gott ef ekki er búið að því þannig að það sé nú allt endanlega laust, sem þýðir auðvitað að þarna er fjármögnunarþörf upp á tugi milljarða kr., endurfjármögnunarþörf og frumfjármögnun húsnæðisbréfanna eða vegna nýrrar útgáfu húsbréfa á komandi ári. Húsnæðisstofnun verður að sækja sér alla þessa fjármögnun, eins og hún leggur sig, á markaði og sæta þeim lánskjörum sem þar bjóðast. Og ekki bara það heldur skal hún á innlenda markaðnum ekki taka tilboðum sem nema meira en 5% raunávöxtun. Það hlýtur að liggja í hlutarins eðli að þetta veldur mikilli óvissu um fjármögnun sjóðanna á næsta ári. Það vantaði verulega upp á að Húsnæðisstofnun næði því fjármagni á þessu ári sem hún hafði ætlað sér og ég hlýt að leyfa mér að hafa mikinn fyrirvara á því að þetta gangi allt saman áfallalaust fyrir sig á næsta ári eins og í pottinn er búið. Að lokum vil ég nefna einn einstakan lántakanda sem hér er að fá heimildir, hæstv. forseti, og það er Landsvirkjun. Reyndar gerði ég það einnig við 1. umr. málsins og ég hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta. Okkur í nefndinni hafa ekki borist neinar nýjar upplýsingar frá Landsvirkjun þannig að ég geri ráð fyrir að þar sé óbreytt staða, sem sagt sú að fyrirtækið þarf að taka að láni á næsta ári rétt tæpa 6 milljarða kr., 5.900 millj. kr., til að standa undir afborgunum af 6.100 millj. kr. sem það á að greiða á árinu. Með öðrum orðum, út úr þessum mikla rekstri fyrirtækisins koma aðeins 200 millj. kr. til að borga niður skuldir. Það er auðvitað mikið umhugsunarefni að mínu mati svo ekki sé meira sagt að af 6.100 millj. kr. afborgunum fyrirtækisins skuli einungis 200 millj. kr. koma frá rekstri, afgangurinn er sleginn í nýjum lánum. Þannig að í raun og veru spólar fyrirtækið nokkurn veginn í sama farinu gagnvart skuldum sínum. Þetta er, ef ég man rétt, annað árið í röð sem tiltölulega mjög lítið kemur frá rekstri upp í afskriftir. Þó ber þess að geta að á síðasta ári munu þarna einhverjar eftirstöðvar af framkvæmdum hafa haft áhrif á jöfnuna. Þannig að væntanlega hefur eitthvað meira skilað sér sem framlegð út úr rekstri fyrirtækisins. Þetta, hæstv. forseti, ætla ég að láta duga um einstök efnisatriði hér. Auðvitað mætti margt fleira tiltaka. Það væri til að mynda ekki vanþörf á að ræða dálítið um lántökur Byggðastofnunar og Atvinnutryggingarsjóðs og það dæmi allt saman. En við eigum það nú væntanlega eftir hér í þinginu þegar kemur að frv. um þróunarsjóð, skuldaskilasjóðinn mikla sem ríkisstjórnin ætlar að stofna, stærsta sjóð Íslandssögunnar, þar sem á að slengja saman í einn efnahagsreikning sjóðum upp á eitthvað á talsvert annan tug milljarða kr. Þá verður örugglega fróðleg og skemmtileg umræða um það hérna einhvern tímann síðar á vetrinum. Minni hlutinn ítrekar sem sagt gagnrýni sína á þau vinnubrögð sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn hefur ástundað nú eins og á fyrri þingum. Því miður er þetta meira og minna í upplausn og handaskolum og þess vegna væri langskynsamlegast að fresta afgreiðslu lánsfjárlaganna og taka þau til vandlegrar skoðunar hér í janúarmánuði þegar væntanlega hefðu þá verið afgreidd öll meiri háttar efnahagsfrumvörp og tekjumál ríkisins.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi þessarar umræðu geta þess að hér eru mörg umfangsmikil mál til umræðu þar sem atkvæðagreiðslur eru nokkuð flóknar og ég held að það eigi eftir að koma í ljós í dag að það hefði, að mínu mati, ekki verið tæknilega hægt með neinum frambærilegum hætti að ljúka svo umfangsmiklum málum á einni nóttu. Ég vil t.d. geta þess að þær brtt. sem hér hafa verið bornar fram af hv. meiri hluta efh.- og viðskn. og snerta lánsfjárlögin, eru brtt. sem voru að koma inn til efh.- og viðskn. á laugardag. Ég hef ekkert á móti þeim brtt. sem þar koma fram, en hitt er svo annað mál að efh.- og viðskn. hafði afar lítið ráðrúm til að fara ofan í þau mál. Þetta eru ekki vönduð vinnubrögð og það hljóta að vera einhver takmörk fyrir því hvað hægt er að útbúa brtt. seint. Því eftir því sem undirbúningur er minni og það er gert seinna, þeim mun meiri hætta er á mistökum eða þá að aðilar geri sér ekki nægilega vel grein fyrir því hvað þar er verið að gera. Ég vildi aðeins vekja athygli á því að þær brtt. sem hér eru fluttar varða lánsfjárþörf ríkissjóðs, þ.e. að í 1. gr. frv. er lagt til að fjmrh., fyrir hönd ríkissjóðs, sé heimilt að taka að láni allt að 27 milljarða 950 millj. kr., en brtt. fjallar um að breyta þessari tölu í 27 milljarða 750 millj. kr. Ég vil geta þess í þessu sambandi að þær brtt. sem 2. minni hluti efh.- og viðskn. flytur í skattamálum hafa að sjálfsögðu áhrif á þessa lánsfjárþörf. Samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir því að þær brtt. geri það að verkum að það styrki stöðu ríkissjóðs um 150 millj. kr. Þá er ekki tekið tillit til þess að það hefur verið áætlað að kostnaður vegna skattkerfisbreytinganna gæti orðið á bilinu 150--200 millj. Einhvers staðar hefur talan 160 millj. verið nefnd í því sambandi. Það er því ljóst að sá mikli kostnaður sem fylgir þessu máli af hálfu ríkisins mun koma fram sem vaxandi útgjöld, þ.e. ef ríkisstjórnin gerir ekki þær nauðsynlegu ráðstafanir sem þarf að grípa til í sambandi við það mál. Þá er líka ljóst að þær brtt. sem meiri hluti efh.- og viðskn. hefur nú þegar ákveðið að flytja eða ríkisstjórnin ætlar sér að styðja, eins og t.d. því að falla frá skattheimtu á fólksflutninga, það mun verða til þess að tekjur samkvæmt fyrri forsendum meiri hlutans munu lækka. Þessar fjárhæðir nema trúlega um 150 millj. kr. sem er ekki nauðsynlegt ef tillögur 2. minni hluta efh.- og viðskn. hefðu verið samþykktar þar sem gert er ráð fyrir þeim lækkunum í þeim tillögum. Það er jafnframt ljóst að innheimta virðisaukaskatts mun versna við þessar breytingar. Það er mjög erfitt að gera sér grein fyrir því hvaða fjárhæðir á þar að miða við. Upphæðin 500 millj. hefur oft verið nefnd í þessu sambandi og hygg ég að það sé ekki vanáætlað. Bæði þarf að líta til þess að hér verður mun flóknara kerfi sem kemst í framkvæmd, sem þarf meira eftirlit og ég óttast að eftirlitið verði ekki styrkt eins og þörf er á. Þar að auki væri að sjálfsögðu hægt að beita þeim mannafla sem stendur til að ráða til starfa í sambandi við þetta mál í aðra þætti skattkerfisins í þeim tilgangi að reyna að minnka þau miklu skattsvik sem eru áætluð hér í landinu og koma skýrt fram í þeirri skýrslu sem hæstv. fjmrh. hefur dreift til alþingismanna og unnin er af nefnd á hans vegum. Þar er gert ráð fyrir því að skattsvik kosti ríkissjóð 11 milljarða kr. og ljóst að þar er mikið verkefni sem þarf að ráðast í og ljóst að hér er mesta misrétti í skattamálum sem viðgengst í landinu. Við höfum því áætlað að þessar tillögur muni hafa þau heildaráhrif að styrkja stöðu ríkissjóðs um 1.000 millj. Við höfum hins vegar ekki flutt brtt. um lækkaða lánsfjárþörf í samræmi við þessa niðurstöðu af þeirri einföldu ástæðu að við teljum að ýmsir liðir fjárlagafrv. séu vanáætlaðir og það muni koma í ljós að útgjöld verði meiri en fjárlögin gera ráð fyrir. Við óttumst því að ríkisstjórnin muni þurfa að koma til Alþingis á nýjan leik til þess að leita eftir nýjum lánsfjárheimildum og teljum að það muni ekki af veita að áætla þessa óvissu upp á einn milljarð og því miður óttumst við að óvissan sé allmiklu meiri. Allt þetta mun koma í ljós síðar og því töldum við ekki rétt að flytja brtt. við 1. gr. frv. en vildum aðeins leggja á það áherslu hversu nauðsynlegt það er að styrkja stöðu ríkissjóðs, sérstaklega þegar litið er til þeirra langtímaáhrifa sem það hefur á vaxtamál. Við erum ekki enn farin að sjá miklar lækkanir á vöxtum til fyrirtækja. Vextir hafa lækkað nokkuð á ríkisskuldabréfum og öðrum skyldum verðbréfum, en vaxtalækkunin hefur aðeins komið að litlu leyti fram gagnvart atvinnulífi og þeim lánum sem almenningur tekur í bönkum. Um stundarsakir hefur tekist að lækka þessa vexti með því að veita meira fé út í hagkerfið, en þegar frá líður munu áhrif þeirra aðgerða minnka og þá mun koma í ljós hversu mikilvægt það er að styrkja stöðu ríkissjóðs til þess að fylgja þeim árangri eftir. Ef það er ekki gert mun allt fara í sama horf á nýjan leik. Ég vildi í þessu sambandi jafnframt geta þess að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að eignir verði seldar fyrir 500 millj. kr. Þessi liður hefur ekki verið skýrður með fullnægjandi hætti frekar en á síðasta ári, þegar sú forsenda kom fram í fjárlagafrv. að það ætti að selja eignir fyrir 1.500 millj. kr. Það er líka veruleg óvissa um það hvaða eignir eru hér á ferðinni og hvernig það á að færast í ríkisreikninginn. Það hefur t.d. komið fram að það standi til að selja Síldarverksmiðjur ríkisins og mun sú sala vera í undirbúningi, en þess ber að geta að því fyrirtæki hefur þegar verið breytt í hlutafélag og til stendur að selja þær eignir sem ríkið á í þessu nýja hlutafélagi. Það þarf að fara betur ofan í það hvernig þessar sölur eru færðar því í sumum tilvikum er alls ekki um tekjur að ræða. Við erum því þeirrar skoðunar að þessi liður sé ofáætlaður miðað við það útlit sem nú er. Hann var ofáætlaður í fyrra því þá var áætlað að salan yrði um 1.500 millj., en nú er búið að selja eignir fyrir eitthvað liðlega 100 millj. kr. Eitthvað mun koma þar meira inn, en það eru engar forsendur fyrir því á þessu stigi máls að áætla sölu upp á 500 millj. Við erum í sjálfu sér ekki á móti því að eignir ríkisins verði seldar að nokkru marki. Ég er t.d. ekki andvígur því að ríkissjóður dragi sig út úr atvinnurekstri í sjávarútvegi. Ég tel og hef alltaf talið að það sé heppilegra að einkaaðilar og samtök þeirra annist þann rekstur. Við höfum hins vegar lýst andstöðu við það að selja ríkisbankana við þær aðstæður sem nú eru og fögnum því að horfið hefur verið frá því að selja Búnaðarbankann ódýrt eins og hæstv. fjmrh. ætlaði sér á síðasta ári og var með yfirlýsingar um og hefur nú komið í ljós að allt þetta var heldur ofmetið. Virðulegur forseti. Þetta vildi ég láta koma fram við þessa umræðu lánsfjárlaga. Ég tek undir það sem hv. frsm. Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., sagði hér fyrir hönd minni hluta efh.- og viðskn., að það hefði verið eðlilegra að fresta þessu máli fram yfir áramót, sérstaklega ef það er ætlunin að reyna að ljúka þingstörfum sem allra fyrst. En ríkisstjórnin hefur ákveðið að þetta mál verði að hljóta hér afgreiðslu, en það má ljóst vera að málefni eins og lánsfjárlög hljóta að taka einhvern tíma af vinnu þingsins ef á að ljúka málinu.

Virðulegi forseti. Það er mikið af pappírum sem dengist yfir okkur alþingismenn þessa dagana og getur stundum verið erfitt að finna út úr því hvað á við í hverju máli. Ég ætla aðeins að fjalla hér um lánsfjárlögin eins og þau liggja nú fyrir þegar hafin er 2. umr. um málið og það skýrist auðvitað með hverri klukkustundinni sem líður hvernig staðan er í ríkisfjármálunum. Rétt í þessu var verið að ganga frá frv. um skattalög eftir 2. umr., sem felur reyndar í sér að tekjur ríkisins minnka og hallinn eykst á ríkissjóði. En ég vil minna hæstv. fjmrh. á að enn er tækifæri til að styðja tekjuöflunartillögur sem munu verða lagðar fram við 3. umr. Þannig að það má enn laga hallann. Og ég minni á það að ríkisstjórnin stóð ekki við þann hluta kjarasamninganna sem áttu að verða til kjarajöfnunar, þ.e. fjármagnstekjuskattinn og ýmsar aðrar leiðir sem átti að fara til tekjuöflunar og niðurstaðan er auðvitað sú að hallinn á ríkissjóði eykst. Hins vegar hafa verið teikn á lofti um það að staðan sé heldur skárri en menn höfðu reiknað með. Þjóðhagshorfur hafa heldur batnað þó að, eins og kom fram í máli Þórðar Friðjónssonar, forstjóra Þjóðhagsstofnunar, það ár sem fram undan er verði væntanlega það erfiðasta í þessum efnahagssamdrætti sem við höfum verið að glíma við nú um nokkurra ára skeið. En ég vil setja allan fyrirvara við þær fullyrðingar að hagvöxtur muni fara að aukast aftur eftir tvö ár og ég hef það aðallega fyrir mér í því að samkvæmt því sem ég hef verið að lesa um efnahagsmál úti í Evrópu og heyrt hjá Evrópuráðinu, þá eru menn ekki mjög bjartsýnir á hagvöxt þar. Þvert á móti fer atvinnuleysi stöðugt vaxandi og innri markaður Evrópubandalagsins hefur hreint ekki skilað þeim hagvexti sem menn ætluðust til, enda er ljóst að þar eru aðrir kraftar á ferð. Það er samdráttur í heiminum. Atvinnulífið er að ganga í gegnum miklar tæknibreytingar. Austurlönd eru að sækja mjög inn á markaðina. Og það sem vakti mikla athygli mína þegar ég var í Bandaríkjunum nýverið að nánast alls staðar þar sem maður kom og það gilti ekki síst um fataverslanir, var að það sem þar var á boðstólum var nánast allt framleitt í Asíu, Kína, Hong Kong og Kóreu. Bandaríkjamenn hafa verið að flytja mikla vinnu út úr landinu. Hið sama gildir um Evrópu. Menn eru að reyna að ná niður vöruverði með því að flytja framleiðsluna þangað sem vinnuaflið er ódýrara, en það hefur auðvitað í för með sér atvinnuleysi og samdrátt. Þannig að þessi heimsviðskipti hanga auðvitað saman og ég vara við því að menn fari að ímynda sér að það sé einhver mikil birta fram undan og það veltur ekki síst á því að við vitum auðvitað ekki hvernig afli mun þróast eða hvort og hvernig verður hægt að halda áfram þeim úthafsveiðum sem vissulega hafa fært okkur björg í bú á þessu ári. Þannig að það er ýmislegt óljóst varðandi framtíðina og menn ættu auðvitað að fara varlega í það að búast við einhverju góðæri. Þær tölur sem við erum að fást við hér, í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1994, sýna ljóslega hversu gífurlega háar fjárhæðir það eru sem verið er að taka að láni eða ábyrgjast og spegla auðvitað ástand ríkissjóðs og þann mikla halla sem búist er við á næsta ári og mun að öllum líkindum verða heldur meiri en þessir 10 milljarðar sem talan stendur í núna. Og ég verð að segja það hér að þó að margt megi bæta og auðvitað má laga þessa stöðu mjög mikið, er það orðið ógnvænlegt þegar þriðja hver króna sem við öflum í gjaldeyristekjum fer í það að borga skuldir. Þetta er orðin mjög alvarleg staða og hún fer því miður versnandi. Þó að menn segi að það hafi hægt á skuldasöfnuninni, þá er hún samt alveg gífurleg og við þetta munum við verða að kljást á næstu árum. Og þegar skuldirnar eru svona miklar, þá bitnar það auðvitað á velferðarkerfinu og það bitnar á þeirri uppbyggingu sem við vildum svo gjarnan sjá hér í okkar þjóðfélagi. En spurningin er auðvitað: Hvernig á að taka á þessu? Mín skoðun er sú að ríkisstjórnin hafi farið þar mjög illa að ráði sínu. Hún hefur létt sköttum af atvinnulífinu á alla línuna, hvort sem fyrirtækin hafi staðið vel eða illa og velt byrðunum yfir á herðar alls almennings. Hún hefur aukið mjög skattheimtu, hún hefur aukið skattheimtu á allan almenning. Hæstv. fjmrh. neitar því statt og stöðugt að hann hafi þyngt skattbyrðina, en hann hefur vissulega þyngt skattbyrðina á almenningi meðan létt hefur verið af fyrirtækjunum. Og þegar skattbyrðin þyngist með þessum hætti á öllu launafólki veldur það auðvitað auknum samdrætti. En hið alvarlega í þessu máli er annars vegar að ekki skuli hafa verið farið í vasana hjá þeim sem hafa fjármagn, til fjármagnseigenda og til hálaunahópanna í samfélaginu og hins vegar sú hlið sem snýr að útgjöldum ríkisins. Þar hafa vinnubrögðin náttúrlega verið með þvílíkum ólíkindum að það er hörmungarsaga sem við þurfum ekki að rifja upp hér. Ég er alveg sannfærð um og vildi gjarnan fá tækifæri til að ræða það betur við hæstv. fjmrh., að ef menn ætla að ná tökum á útgjöldum ríkisins og draga úr þeim þar sem það er hægt og þarf að gera, þá þarf að fara út í kerfisbreytingar. Það er ekki hægt öðruvísi en með kerfisbreytingu og mjög breyttum áherslum. En ég fæ ekki séð að þessi ríkisstjórn hafi gert neitt slíkt. Hún hefur verið að reyna að losa sig við einstaka fyrirtæki sem ríkið hefur verið eigandi að eða átt hlut í, svona með mismunandi árangri, en einhver tilraun til kerfisbreytinga hefur ekki litið dagsins ljós. Það er auðvitað verkefni framtíðarinar að fara út í þær kerfisbreytingar svo hægt sé að draga úr útgjöldum ríkissjóðs og að breyta áherslum þannig að við leggjum t.d. aukna áherslu á menntamál sem síðan munu skila sér í aukinni nýsköpun og tilraunum og vísindastarfsemi og jafnframt að gera heilbrigðiskerfið þannig úr garði að það sinni forvörnum í miklu ríkara mæli en nú er gert og veiti öllum landsmönnum nauðsynlega þjónustu. Útgjöld til menntamála hafa staðið nokkuð í stað sem hlutföll af ríkisútgjöldum, en það er vissulega mikil þensla í heilbrigðis- og tryggingakerfinu og það vill nú þannig til að ástand eins og það sem við höfum búið við, t.d. undanfarin tvö ár, ýtir mjög undir aukinn kostnað í heilbrigðis- og tryggingakerfinu. Slæm líðan þjóðarinnar, bæði líkamleg og andleg, leiðir af sér meiri kostnað í heilbrigðiskerfinu. Ég er alveg sannfærð um að til þess að koma einhverjum böndum á ríkisútgjöldin þá verða miklar kerfisbreytingar að eiga sér stað. Milli 1. og 2. umr. hefur orðið örlítil lækkun á lánsfjárþörf ríkissjóðs. Það er ekki mikið, enda hafa nýir liðir komið þarna inn í. En talan stendur núna, samkvæmt brtt., í 27 milljörðum 750 millj. kr. og þetta er auðvitað gríðarlega há tala. Það sem vekur nú kannski einna mesta athygli er lækkun til Lánasjóðs íslenskra námsmanna og jafnframt liggur hér fyrir þinginu brtt. frá meiri hluta fjárln. um lækkun á framlagi ríkisins til Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Þetta eru afar athyglisverðar upplýsingar sem auðvitað spegla það að lánþegum hefur fækkað verulega. Lánþegum Lánasjóðs íslenskra námsmanna hefur fækkað verulega. Við fengum nýlega sendan bækling frá Sambandi íslenskra námsmanna erlendis sem m.a. sýnir að námsmönnum í námi erlendis hefur fækkað. Þannig að ein af afleiðingunum þeirra breytinga sem gerðar voru á lögunum vorið 1992 er sú að námsmenn hætta við að fara í nám til útlanda. Þetta er ekki mikil fækkun vegna þess að auðvitað reyna þeir að klára sitt nám sem komnir eru út, en það er fækkun samt og það er mikil fækkun á lánþegum hér innan lands. Konur eru allverulegur hluti þess hóps. En það er afar merkilegt og forvitnilegt að fá að vita hvernig þeir námsmenn sem ekki taka lán, sem ýmist treysta sér ekki til að taka lán eða sýna svo mikla fyrirhyggju að hugsa sem svo að þeir geti engan veginn staðið undir þessu í framtíðinni, hvernig fjármagna þeir sitt nám? Það er hlutur sem mér leikur mikill hugur á að vita. En í lánsfjárlögunum kemur þessi samdráttur fram og eflaust, eins og við sögðum hér í umræðunum, mátti ýmsu breyta í lögunum um Lánasjóð íslenskra námsmanna, en ég óttast að ein af afleiðingunum sé sú að fjöldi nemenda verði að freista þess að vinna með námi sínu og verði þar af leiðandi lengur að ljúka því. Það hefur auðvitað í för með sér aukinn kostnað fyrir skólana, sérstaklega á háskólastigi þar sem um er að ræða námskeið sem menn verða þá að fresta milli ára. Það kom fram á fundi í efh.- og viðskn. að ekki er allt sem sýnist hjá Byggðastofnun og þar eru ýmsar tilfærslur og það tengist auðvitað því máli hvert hlutverk Byggðastofnunar á að verða í framtíðinni. Það hafa ekki enn þá litið dagsins ljós neinar tillögur um breytingar á hlutverki stofnunarinnar. En það hlýtur að liggja í augum uppi að með tilkomu þróunarsjóðs sjávarútvegsins, ef hann verður samþykktur, að þá mun það auðvitað hafa áhrif á starfsemi Byggðastofnunar. Og ég vildi nú beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh.: Hvar er sú vinna á vegi stödd eða hvaða hugmyndir hefur ríkisstjórnin um hlutverk Byggðastofnunar? Ég hef áður beint þessari spurningu til forsrh. en það hefur verið lítið um svör.

Endurtaka.

Hvaða hugmyndir eru uppi um framtíð Byggðastofnunar í ljósi þess að þróunarsjóður sjávarútvegsins og þær breytingar sem þar er verið að gera, mun hafa nokkur áhrif á starfsemi Byggðastofnunar þar sem reiknað er með því að sá sjóður sem þar er  Ég ætla aðeins að nefna Landsvirkjun. Ég nefndi það í 1. umr. að hér er verið að ábyrgjast miklar lántökur Landsvirkjunar og öll þessi lán fara í að endurgreiða eldri lán. Það er auðvitað ljóst að það hefur orðið mikill samdráttur í starfsemi Landsvirkjunar í kjölfar þess hve illa hefur gengið að selja orku svo sem áætlað var til ýmiss orkufreks iðnaðar. Ég aflaði mér upplýsinga um stöðuna hjá Landsvirkjun og skuldastaða þessarar stofnunar er vægast sagt ógnvekjandi. Landsvirkjun skuldar alveg gríðarlegar upphæðir og spurningin er hvort þarna sé ein af þessum tímasprengjum efnahagslífsins á ferðinni sem muni lenda fyrr eða síðar á ríkissjóði ef ekki gerist eitthvað í atvinnumálum. Þarna hafa átt sér stað um árabil alveg gífurlegar lántökur. Ef ég man rétt eru heildarskuldir Landsvirkjunar 55 milljarðar. Ég held að ég muni það rétt, ég er nú ekki með þessar tölur hérna með mér. En þetta er auðvitað alveg gríðarlega mikið. Varðandi byggingarsjóðina þá er verið að hækka hér örlítið framlag í Byggingarsjóð verkamanna. Það koma nú ekki fram skýringar  um að taka húsbréfadeildina út úr stofnuninni og koma henni til bankanna. Ég var fylgjandi því á sínum tíma þegar við vorum að vinna í húsbréfakerfinu. Ég get nú ekki séð endilega ástæðuna fyrir því að þessi starfsemi sé inni í Húsnæðisstofnun og mér finnst að Húsnæðisstofnun eigi fyrst og fremst að sinna hinu félagslega húsnæðiskerfi. Ég held að menn eigi að athuga þessi mál svolítið nánar. Ég get ekki látið hjá líða að nefna aðeins Ferðamálasjóð og í rauninni þessa furðulegu pólitík sem er í gildi hjá ríkinu og snertir fleiri en Ferðamálasjóð. Þetta gildir um Vegagerðina líka, þar sem menn eru annars vegar að skera niður lögbundin framlög til þessara sjóða og stofnana. Skera niður lögbundin framlög með annarri hendinni en eru svo að veita heimildir til lántöku með hinni. Það er spurning hvort þetta sé pólitík sem borgar sig þegar til lengri tíma er litið. Ég held að þetta sé afar óskynsamlegt og menn séu að reyna að fresta einhverjum fjárframlögum sem er náttúrlega skammtímasjónarmið. En þetta kostar auðvitað stórfé til lengri tíma litið, með vaxtagreiðslum og öðru slíku. Það komu hér inn í nokkrar brtt. sem eiga sér allar eðlilegar skýringar og ég ætla ekki að gera neinar sérstakar athugasemdir við. En svona að lokum, virðulegi forseti, vil ég aftur nefna það að í þessu frv. koma fram afar merkilegar upplýsingar um lántökur og skuldastöðu og hvernig lántökur skiptast á milli hinna ýmsu aðila, ríkisins, sveitarfélaga, fyrirtækja og heimila. Og það kemur auðvitað hér í ljós, sem við vitum, að lántökur fyrirtækja hafa dregist mjög mikið saman. Jafnframt kom það fram á fundi efh.- og viðskn. þegar Þórður Friðjónsson, forstjóri Þjóðhagsstofnunar, fór yfir stöðu mála, að það hefur dregið alveg gífurlega úr fjárfestingum fyrirtækja. Það segir reyndar í fjárlagafrv. að fjárfestingar fyrirtækja séu í sögulegu lágmarki. Þetta sýnir okkur að það er nánast ekkert nýtt að gerast. Fyrirtækin eru ekki að fjárfesta til framtíðar sem auðvitað ræðst af þeirra slæmu stöðu. Mjög mörg fyrirtæki hafa verið að reyna að bæta sína skuldastöðu og hagræða innan dyra, en nýsköpunin er afar lítil og það segir okkur að það mun taka mörg ár að koma henni í gang. Bara þessi staðreynd, hvað fjárfestingar eru litlar í atvinnulífinu, vísar okkur fram á veginn hvað það varðar að það verði hér áframhaldandi stöðnun í atvinnulífinu og atvinnuleysi. Auðvitað vildi maður helst sjá vöxt í atvinnusköpun hjá fyrirtækjunum í stað ríkisins. Það eru líka mjög athyglisverðar þær upplýsingar sem koma fram í frv. varðandi skuldir heimilanna, sem við ræddum reyndar hér á þingi að ég held síðustu viku. Þar er aftur um ógnvænlegar tölur að ræða og væri mjög fróðlegt að fá skýringar á því hvað er hér á ferð. Er þetta vegna húsnæðiskaupa, sem reyndar hefur nú dregið mikið úr eða er þetta fyrst og fremst til að fjármagna eldri lán eða jafnvel bara rekstur heimilanna? Það hefur orðið mikill samdráttur í kaupmætti og hvernig hefur fólk brugðist við þessu? Ég vil minna á þá tillögu sem hv. þm. Stefán Guðmundsson setti fram í umræðunni um skuldastöðu heimilanna, að ríkisstjórnin taki sig nú til og kanni hvað liggur þarna að baki. Ég held að það sé mjög mikilvægt að vita hvað veldur því að heimilin í landinu eru að auka skuldir sínar með þessum hætti meðan --- reyndar á nú ríkisstjórnin metið í þessu eða ríkið, ríkið á metið í þessu --- meðan sveitarfélögin hafa dregið mjög mikið úr lántökum. Ég vil þá segja það að lokum, virðulegur forseti, að það er auðvitað ríkisstjórnarinnar að bera ábyrgð á sinni stefnu. Mér hefur fundist á því sem við höfum upplifað hér á undanförnum vikum að hún hafi gefist upp á nánast öllum sínum áformum og hún hefur farið þá leið að auka hallann á ríkissjóði, sem er náttúrlega heldur slæm pólitík. Ég skýri þetta þannig að það eru kosningar í nánd og Sjálfstfl. er hræddur um sinn hag, ekki síst hér í Reykjavík. Þess vegna eru menn að forðast óvinsælar aðgerðir og að reyna að gefa ríkisstjórninni mildari svip en þann að hún sveifli niðurskurðarhnífunum í kringum sig ótt og títt með heldur óskipulegum hætti. En niðurstaðan er þessi: Hér er um býsna háar tölur að ræða. Hallinn á ríkissjóði er orðinn ógnvekjandi og á þessu verður ríkisstjórnin auðvitað að bera ábyrgð. En ég held að hún ætti nú að snúa við blaðinu og reyna að fara út í einhverja raunverulegar skipulagsbreytingar til að ná tökum á þessum miklu útgjöldum því þetta mun koma niður á okkur öllum í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég skal ekki tefja mjög lengi þessar umræður og rétt aðeins að skjóta inn örfáum orðum í tilefni umræðna sem hér hafa orðið. Ég vil í fyrsta lagi leggja mikla áherslu á að þetta frv. fáist afgreitt núna, sem allra fyrst. Að öðrum kosti þurfum við á sérstökum heimildum að halda, því innlenda fjáröflunin þarf að byrja strax eftir áramótin. Ríkissjóður er með mikið af útistandandi skammtímalánum og þetta þarf að endurnýja og það þarf að gerast strax eftir áramót eða áður en þing kemur saman. Þess vegna tel ég hreinlegast að þetta frv. verði afgreitt. Í öðru lagi vil ég segja frá því að það er rétt sem á hefur verið bent að það er ekki gerður munur á innlendri og erlendri lántöku í þessu frv. Ég hef reyndar gert ítarlega grein fyrir því hvers vegna það er, þegar frv. var til 1. umr. Ég vil þó til viðbótar við það sem þá var sagt segja frá því að innlendur sparnaður hefur nokkuð aukist og í raun hefur viðskiptahallinn dregist það mikið saman að jafnvel má gera ráð fyrir að hann verði enginn á yfirstandandi ári. Enginn viðskiptahalli, sem þýðir í raun að Íslendingar sem heild, íslenska þjóðin, þjóðarbúið, er að greiða niður erlendar skuldir sínar. Það er hins vegar rétt sem á hefur verið bent að það gildir ekki sama máli með ríkið sjálft. Ríkið er að auka skuldir sínar, ekki síst erlendar skuldir, en aðrir aðilar eru hins vegar að greiða það mikið til baka að það gerir meira en að mæta nýrri lánsfjárþörf ríkisins erlendis. Þá vil ég segja að það kann auðvitað að gerast að ríkisstjórnin þurfi að leita aftur til þingsins á næsta ári með lánsfjáraukalögum. Það hefur gerst á hverju ári og auðvitað eru þessar tölur sem eru í fjárlögum og lánsfjárlögum ekki alnákvæmar, því hver einasta hreyfing í þjóðfélaginu, þ.e. í efnahagslífinu, hefur áhrif á tölur fjárlaganna, t.d. tekjutölur fjárlaganna, og lánsfjárlögin eða lánsfjárheimild ríkisstjórnarinnar í lánsfjárlögum er fyrst og fremst munurinn eða hallinn, auk sérstakrar lántöku. Þannig að það er augljóst að þessar tölur hljóta að færast til, enda held ég að það hafi ávallt gerst frá upphafi vega. Ég held að það hafi aldrei gerst frá upphafi að fjárlagatölur eða lánsfjárlagatölur hafi staðist upp á krónu, enda væri eitthvað að ef það gerðist. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson ræddi um sölu ríkisfyrirtækja. Ég endurtek það sem reyndar kom fram í hans ræðu að það stendur til að selja SR-mjöl. Einnig Lyfjaverslun ríkisins. Og aðeins þessi tvö fyrirtæki, þótt ekki séu fleiri nefnd, sala þeirra ætti að gefa tekjur sem eru meiri heldur en þær tekjur sem gert er ráð fyrir í frv. vegna sölu ríkisfyrirtækja. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. að það er ekki alveg ljóst hvernig sölutekjurnar færast í bókhaldi ríkisins, hvort þær koma fram teknamegin eða hvort þær eru færðar beint á höfuðstól, sem svo er kallað. Það fer eftir því hvort um hlutafé er að ræða eða ekki og er mál sem nú er til skoðunar hjá svokallaðri ríkisreikningsnefnd. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir ræddi hér um nokkur almenn atriði sem ég ætla um sum hver að ræða frekar. Hv. þm. sagði að ríkisstjórnin hefði ekki staðið við fjármagnstekjuskattinn sem aðilum vinnumarkaðarins hefði verið gefið loforð um. Ég vil einungis segja að því tilefni að ég taldi að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar hefði verið gefin í þessu máli til þess að binda stuðning aðila vinnumarkaðarins við málið en ekki til þess að lofa því að það væri hluti af aðgerðunum. Þetta vil ég að komi skýrt frá minni hálfu. Ég hef ávallt skilið þetta með þessum hætti, því hefur ekki verið mótmælt á sameiginlegum fundum en ég veit hins vegar að sumir úr hópi verkalýðsforustunnar hafa talið að ríkisstjórnin væri skuldbundin til þess að fylgja þessu fram. Ég ætla ekki að ræða um þær aðferðir sem eru til skoðunar í þessum efnum, einungis endurtaka það sem sagt hefur verið að málið er áfram til skoðunar. Hv. þm. ræddi síðan, sem eðlilegt er og menn ættu kannski að ræða meira í þingsölum, um hagvöxt á Íslandi í evrópsku samhengi. Þannig er að sá sem hér stendur hefur haft tækifæri til þess tvisvar á þessu ári að hitta fjármálaráðherra EFTA-landanna og EB-landanna og búast má við öðrum slíkum fundum og fleiri á næstunni í tengslum við Evrópska efnahagssvæðið. Þessir fundir hafa fyrst og fremst snúist um hagvöxt, um atvinnuleysi og umræður hafa byggst verulega upp á síðkastið á hvítbók Delors, eða hvítbók Evrópubandalagsins, auk skýrslu sem EFTA hefur gefið út um sama mál. Séu íslensku efnahagsmálin borin saman við þau í okkar nágranna- og viðskiptalöndum, kemur í ljós að Íslendingar standa sig tiltölulega vel. Við höfum að vísu átt við meiri erfiðleika að etja, einkum vegna fiskveiðanna, en þegar litið er á tölur um atvinnuleysi og tölur í ríkisfjármálum þá kemur í ljós að Íslendingar geta sæmilega við unað í samanburði við þessar þjóðir. Það þýðir hins vegar ekki að það gangi til frambúðar að reka íslenskan ríkissjóð með halla því fyrr eða síðar kemur að því að greiða þarf þær skuldir sem ríkissjóður skuldar. Hv. þm. minntist á það að ríkisstjórnin hefði létt sköttum af atvinnulífinu og fært þá yfir á almenning í landinu sem er rétt. En því er til að svara að með þessu viljum við hvetja fyrirtæki til nýfjárfestinga en hv. þm. benti einmitt á það í sinni ræðu jafnframt hversu nauðsynlegt það væri og þá verður maður að skoða málið í einu lagi og viðurkenna að eitt af því sem hefur áhrif á fyrirtækin til þess að þau fjárfesti er einmitt tekjuskattur fyrirtækjanna og ég vænti þess að það hafi þýðingu hér á landi eins og annars staðar. Ég ætla ekki hér og nú, virðulegi forseti, að flytja langt mál um áherslubreytingar í ríkisfjármálum en mér þótti afar athyglivert sem hv. þm. sagði og það er ekki langt frá þeirri hugsun sem kemur fram alþjóðlega, sérstaklega hjá Evrópubúum, að það eigi að leggja nýjar áherslur í ríkisfjármálunum einmitt með því að færa opinberar greiðslur úr heilbrigðismálum --- ég endurtek --- úr heilbirgðismálum, úr tryggingamálum, yfir í menntamál og rannsóknamál. Það þýðir á mæltu máli að ætlast sé til að neytendur taki meiri þátt í greiðslum í heilbrigðis- og tryggingakerfinu annars vegar og, sem við skulum tala hreint út um hérna, að það séu gerðar þær breytingar á atvinnuleysistryggingabótum og öðrum slíkum bótum sem hvetja fólk til aukinnar vinnuþátttöku fremur en að stunda svarta vinnustarfsemi sem öllum er ljóst að gerist í stórum stíl. Ég er ekki með þessum orðum að lýsa yfir einhverjum stefnubreytingum hér en ég vek athygli á þessu sem kom fram hjá hv. þm. því umræða um hinar breiðu línur þarf auðvitað að fara fram hjá okkur og það mun gerast á næstunni. Vegna fyrirspurnar hv. þm. um Byggðastofnun skal þess getið að Atvinnutryggingasjóður er hættur útlánum þannig að hann hefur ekkert með starfsemi Byggðastofnunar að gera í því viðfangi. Hins vegar skuldar þessi sjóður mjög mikla fjármuni umfram eignir, líklega á þriðja milljarð núna. Hugmyndin í þróunarsjóðnum er að skipta þessum skuldum umfram eignir milli ríkissjóðs og hins nýja þróunarsjóðs og láta síðan greiðslur sem koma af afla, sem koma af svokölluðu krónugjaldi, ganga til þróunarsjóðsins og standa skil á þessum skuldum sem þarna er um að ræða auk annarra viðfangsefna sjóðsins. Í sambandi við byggingarsjóðina þá var hugmyndin í upphafi hjá þessari ríkisstjórn að stöðva skuldasöfnun sjóðanna þannig að þeir töpuðu ekki meira af eigin fé. Það hefur tekist og öll framlög til Byggingarsjóðs verkamanna miðast við það. Ég er sammála hv. þm. um húsbréfin og að því er unnið að hverfa frá ríkisábyrgðinni eða a.m.k. til að byrja með að láta ríkisábyrgðargjald koma í staðinn þannig að það sé hægt að færa þessa starfsemi frá ríkinu og yfir til annarra aðila, t.d. banka. Það er hárrétt hjá hv. þm. að hér er verið að lækka skatta á lokadögum þingsins. Við gerum það m.a. vegna þess að við vitum að Íslendingar eru að sigla inn í eitt erfiðasta ár í sögu íslenska lýðveldisins. Ég bendi á í þessu sambandi að kaupmáttur ráðstöfunartekna dróst saman á árunum 1988 til 1990 um 10%. Þá drógust þjóðartekjur saman á því tímabili um 2,5%. Á árunum 1991, 1992 og 1993 hafa þjóðartekjur dregist saman um 10% en okkur hefur tekist að halda kaupmætti ráðstöfunartekna og samdrættinum nákvæmlega jafnmiklum en ekki fjórfalt meira eins og gerðist á árunum þar á undan. Vegna fullrar sanngirni skal það þó tekið fram að það er auðvitað ekki sama hvert upphafsárið er því öllum er ljóst að árið 1987 var það ár sem kaupmáttur ráðstöfunartekna hér á landi fór langt umfram það sem eðlilegt var, m.a. vegna þess að ég held að almennt sé álitið að gengið hafi verið rangt skráð á þeim tíma en það hefur breyst mjög á síðustu missirum.

Virðulegi forseti. Varðandi það atriði að létta sköttum af fyrirtækjum þá er auðvitað spurningin sú hvort það hafi verið nauðsynlegt og eðlilegt að létta sköttum af öllum fyrirtækjum, algjörlega óháð því hvernig staða þeirra var. Ríkisstjórnin iðkar þessa stefnu að lækka skattana á alla línuna eða leggja skatta á alla línuna, allan almenning í landinu, en ég get ekki séð að það hafi verið sérstök ástæða til að lækka skatta hjá Eimskipafélaginu og öðrum fyrirtækjum sem skila miklum gróða. Varðandi það að stefnubreyting eigi sér stað úti í Evrópu gagnvart almannatryggingum og slíkum greiðslum þá er mér fullkunnugt um það og er það mikil frjálshyggja í bland sem breytir samt ekki því að auðvitað þurfa kerfi af þessu tagi alltaf að vera til endurskoðunar þannig að menn skilgreini og kanni hverjum þau þjóna og hvort þau þjóna þeim sem mest þurfa á að halda. Þetta er svo stór umræða að það er ekki hægt að fara út í hana hér og spurning hvort menn halda sig við þá stefnu sem mörkuð var eftir síðari heimsstyrjöldina, Beveridge-stefnan sem hér hefur verið stuðst við, eða hvort menn vilja fara aðrar leiðir í þeim efnum. Varðandi Atvinnutryggingarsjóðinn hjá Byggðastofnun þá var það sem ég var að vekja athygli á að það eru breytingar að eiga sér stað í starfsemi Byggðastofnunar án þess að menn hafi sest eitthvað yfir það hvað menn ætla sér með þá stofnun. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég held að það sé full þörf á því að skoða hlutverk Byggðastofnunar í ljósi þessara breytinga og kanna hvort við viljum hugsanlega skilgreina hlutverk hennar og verkefni upp á nýtt.

Virðulegur forseti. Ég gat því miður ekki verið inni í salnum þegar hæstv. ráðherra talaði, það var vegna annarra starfa í þinginu. Hann sagði, ef ég hef tekið rétt eftir, að sala eigna væri jafnvel lægri fjárhæð en kæmi út úr Síldarverksmiðjum ríkisins og Lyfjaverslun ríkisins. Ég vil vekja athygli hæstv. fjmrh. á því að það hafa ekki enn þá verið samþykkt lög um að selja Lyfjaverslun ríkisins. Má vera að það skipti litlu máli í þessu sambandi en forsendan hlýtur að vera sú að Alþingi samþykki þá sölu. Að því er varðar SR-mjöl þá hef ég litið svo á að salan á SR-mjöli, ef viðunandi tilboð fæst og fyrirtækið verður selt, sem ekki er vitað á þessari stundu, muni ekki koma við þennan lið fjárlaganna heldur eingöngu við eignarbreytingar ríkisins. Ég tel því að hæstv. fjmrh. hafi í reynd staðfest að það liggur ekki nægilega mikið á bak við þessa áætlun, 500 millj., þannig að hún fái staðist og þess vegna höfum við í minni hlutanum lagt það til að hún verði lækkuð í 300 millj. Ef hæstv. fjmrh. vill endilega hafa rangar forsendur inni í fjárlögunum eins og oft hefur verið áður, eins og var á síðasta ári, þá verður hæstv. ráðherra að bera ábyrgð á því en við teljum hins vegar nauðsynlegt að lækka þennan lið.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að þessi liður hlýtur að vera óviss. Við gerum þó ráð fyrir því að hann sé vísari en oftast áður, hann hefur verið lækkaður verulega og við sjáum að það geta átt sér stað sölur ef Alþingi samþykkir og meiri hlutinn á Alþingi hefur leyft framlagningu og lýst yfir stuðningi við frv. eins og t.d. lyfjaverslunarfrumvarpið. Hitt er einnig rétt hjá hv. þm. að það kann að vera að eftir að SR-mjöl er orðið að hlutafélagi að söluandvirðið fari beint á ímyndaðan höfuðstól vegna eignabreytinga en frá því hefur ekki endanlega verið gengið. Það mál er til skoðunar og ég get ekki fullyrt það hér en það má vera og sé svo þá er auðvitað ekki hægt að færa söluandvirði af SR-mjöli inn á tekjur á næsta ári heldur fer það beint yfir á efnahagsreikninginn ef svo má að orði komast.

Virðulegur forseti. Að því er varðar SR-mjöl þá er það ekkert sem þarf að taka tíma í að ganga frá sérstaklega, hæstv. fjmrh. Þetta er fyrst og fremst spurningin um reikningsskilaaðferðir og þó að hæstv. ríkisstjórn geti ákveðið ýmislegt með ýmsum hætti og haft undirbúning heldur lítinn þá er það ekki að mínu mati á færi hæstv. ríkisstjórnar að breyta reikningsskilaaðferðum í sambandi við fjárlagafrv. eftir því sem henta þykir hverju sinni. Hæstv. fjmrh. gefur það fyllilega í skyn að það kunni að vera nauðsynlegt að breyta reikningsskilaaðferðum til þess að hafa upp í þessa áætlun. Ég ætla að vona að ríkisstjórnin hyggist ekki breyta reikningsskilaaðferðum til að reyna að fá fjárlagafrv. til að passa þannig að hér er engu frá að ganga. Ríkisstjórnin verður að fylgja settum aðferðum í þessu skyni og getur ekkert verið að breyta þeim út og suður.

Virðulegi forseti. Það var alls ekki hugmynd mín að gefa það í skyn að ekki væri farið að hinum bestu reikningsskilavenjum. Það eina sem ég sagði er að þessi mál hafa verið til umræðu í ríkisreikningsnefnd. Það hefur á undanförnum árum verið talsvert mikið fjallað um þessi mál, um það hvernig setja eigi upp fjárlög, fjárlög eftir að aukafjárlög hafa verið samþykkt og síðan ríkisreikning. Við vitum báðir og kannski hv. þm. enn betur en ég að reikningur ríkisins líkist ekki alveg í öllum atriðum reikningum fyrirtækja. Við höfum t.d. ekki fært upp eignir ríkisins allar með sama hætti og ég hygg að fyrirtæki mundu gera það en skuldbindingar hafa hins vegar verið færðar upp eins og fyrirtæki gera á höfuðstól á efnahagsreikningi. Það eina sem ég sagði er að það þarf auðvitað að skoða hvernig færslan verður en í því fólst ekki að ríkisstjórnin ætlaði sér að breyta reglunum til þess að söluandvirði SR-mjöls færðust inn sem tekjur á næsta ári og að þær breytingar miðuðust eingöngu við slíkt. Það var alls ekki hugmyndin. Þótt valdamikil sé ríkisstjórnin þá verður hún að fara að reglum og lögum eins og aðrir í landinu.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til afgreiðslu, frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, mun að sjálfsögðu breyta umhverfi í íslenskum landbúnaði meira en þekkst hefur um langa tíð. Í stað þess að landbúnaðurinn hefur notið magntakmarkana á innflutningi landbúnaðarvara þá tekur hann samkvæmt þessu frv. nú mið af alþjóðlegum viðskiptaháttum sem Íslendingar eru þátttakendur í. Það er ekki nema eðlilegur hlutur við slíkar aðstæður að nákvæmlega þurfi að hyggja að málum enda er sú reyndin meðal annarra þjóða að á þeim breytingatímum sem landbúnaður þeirra landa gengur í gegnum hefur landbrn. verið falið forræði þeirra mála. Svo er hér einnig gert og er það reyndar mikilvægasta niðurstaða þessarar löggjafar að kveða á með skýrum hætti um forræðisrétt þessara mála. Frv. kveður á um það í 1. mgr. 1. gr. að landbrh. hafi heimildir til að víkja frá ákvæðum búvörulaganna að því er varðar magntakmarkanir á innflutningi og raunar ber honum að taka tillit til þeirra alþjóðlegu samninga í þessum efnum sem við Íslendingar erum aðilar að. Það má þannig segja að í staðinn fyrir 52. og 53. gr. sem hafa verið ákvarðandi um viðskipti með landbúnaðarvörur séum við núna bundin af þessum alþjóðlegu samningum eins og við höfum fallist á þá og með þeim fyrirvörum sem við höfum þar um gert. Þetta er grundvallaratriði í þessari löggjöf. Með sama hætti er skýrt kveðið á um það að landbrh. fari með framkvæmd verðjöfnunargjalda og ákvörðun um upphæð þeirra. Þetta er annað mikilvægt atriði í þessari grein í framhaldi af forræðisréttinum. Það hefur verið á það minnst að úr þessum forræðisrétti væri dregið með því að lögbundið er að sérstök nefnd skipuð af ráðuneytum, sem fara með viðskiptamál, fjármál og landbúnaðarmál, fjalli um þessi efni og þá með tilliti til þess að gefa umsögn um hver séu efri mörk álagningar gjaldanna hverju sinni. Nefndin leitaði sérstaklega eftir áliti hjá Sigurði Líndal lagaprófessor um þetta efni og þar kom skýrlega fram af hans hendi að með þessu er á engan hátt skertur forræðisréttur landbrh. yfir málinu þó að þarna séu lögbundin samráð og reyndar benti hann okkur nefndarmönnum á að hliðstæður eru fyrir hendi í lögum þótt þeirra sé ekki víða getið. Ég tel í rauninni að þetta samráð sé mjög af hinu góða. Í þessum efnum á auðvitað ekkert að fela og þýðingarmikið að þessi mál séu unnin og ákvarðanir teknar fyrir opnum tjöldum og með trúverðugum hætti þannig. Það ber hins vegar að geta þess að auðvitað væri það góð vinnuregla hér í þinginu, og það hafði ég reyndar sett fram í upphafi þessa kjörtímabils sem ósk um vinnulag landbn. Alþingis, að reglugerðir eða drög að reglugerðum lægju fyrir þegar mál eru reifuð á Alþingi. Þetta á ekki síst við þegar um er að ræða heimildalöggjöf eins og þá sem hér um ræðir sem veitir landbrh. mikið vald og felur í sér miklar breytingar. Landbn. Alþingis hefur haft það fyrir sína starfsvenju, bæði á sl. ári og þessu ári, að setja sig inn í þá alþjóðlegu samninga sem hér hefur verið fjallað um. Hér á ég reyndar við EES og síðar GATT og ég held að það starf nefndarinnar hafi skilað góðum árangri. Mér finnst sjálfgefið í framhaldi af þessum vinnubrögðum að landbn. fylgist vel með framvindu þessara mála og ég mun leita eftir því að svo verði gert í samskiptum milli landbrn. og landbn. með hliðstæðu verklagi og viðgengist hefur í okkar starfi, bæði á þessum vetri og eins fyrir ári síðan. Ég tel að það sé grundvallaratriði að löggafinn geti þannig fylgst með því hvernig þær heimildir sem hann gefur gangi fram og séu samrýmanlegar þeim skoðunum sem hér gilda. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að skýra þessi mál frekar. Nefndin varð ekki sammála í afstöðu sinni eins og kemur fram á því að hér liggja fyrir tvö nefndarálit, meiri hluta og minni hluta. Auk mín undirrita meirihlutaálitið Rannveig Guðmundsdóttir, Árni M. Mathiesen, Einar K. Guðfinnsson og Eggert Haukdal, sem undirritar það með fyrirvara sem hann að sjálfsögðu gerir hér grein fyrir. Í nefndinn fór fram ítarleg og málefnaleg umræða um þetta mál eins og jafnan áður og þar var leitað eftir skoðunum, eins og fram kemur í nál., fulltrúa bændasamtakanna og landbrn. en auk þess var sérstaklega leitað eftir áliti Sigurðar Líndals prófessors, sem ég hef hér áður vitnað til, og eins Sveins Snorrasonar hrl. Báðir þessir fróðu menn tóku svo saman greinargerðir um það sem var um fjallað á fundi landbn. til þess að skoðanir þeirra gætu legið skýrar fyrir og eru þau gögn að sjálfsögðu varðveitt í málsskjölum landbn. um þetta mál. Ég vil svo að lokum fagna því hvernig minni hluti nefndarinnar hefur hagað sinni afgreiðslu á þessu máli. Þar er enn einu sinni staðfest að það sem skiptir máli um framgang þessa máls og þróun þessara mála í framtíðinni er mikil og breið samstaða hér í þinginu og það eru frekar að þessu sinni og reyndar einvörðungu formsatriði sem skilja hér leiðir landbúnaðarnefndarmanna. Mér finnst mikilvægt að það komi hér skýrt fram hvað minni hlutinn sýnir hér mikla ábyrgð í afgreiðslu sinni og það þakka ég alveg sérstaklega. Ég lýk svo máli mínu, virðulegi forseti, og geri tillögu um það að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað áfram til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta landbn. en auk mín skrifa undir það Ragnar Arnalds, Kristín Ástgeirsdóttir og Guðni Ágústsson. Í nefndarálitinu segir svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur fjallað um málið á þremur fundum. Á fund nefndarinnar komu frá landbrn. Sigurgeir Þorgeirsson, aðstoðarmaður landbrh., og Guðmundur Sigþórsson skrifstofustjóri, frá Stéttarsambandi bænda Hákon Sigurgrímsson framkvæmdastjóri, frá Framleiðsluráði landbúnaðarins Gísli Karlsson framkvæmdastjóri, frá Búnaðarfélagi Íslands Jónas Jónsson búnaðarmálastjóri, Sigurður Líndal prófessor og Sveinn Snorrason hrl. Fram kom hjá fulltrúum bændasamtakanna að ekkert samráð hefði verið haft við þá áður en málið var lagt fram á þessu stigi þannig að samtök þeirra hafa ekki haft tækifæri til að fjalla um málið. Þeir bentu á að í frv., eins og það liggur fyrir nú, væru engin ákvæði um samráð við bændasamtökin eins og gert var ráð fyrir í breytingartillögu meiri hluta landbn. við búvörulögin í vor, en það frv. strandaði á ósamkomulagi í stjórnarflokkunum. Í máli Sveins Snorrasonar og Guðmundar Sigþórssonar kom fram að heimildir landbrh. til töku verðjöfnunargjalda, hvað varðar innflutning samkvæmt milliríkjasamningum sem Ísland hefur gert, nái til þeirra vöruflokka sem getið er í tollnúmeraskrá þessara samninga. Hvað varðar bókanir við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, sem varða landbúnaðarmál, er um að ræða tollkafla 1--24, að undanskildum fiski og fiskafurðum. Í þessu sambandi vill minni hlutinn ítreka að við framsögu ráðherra og í starfi nefndarinnar kom skýrt fram að þær breytingar, sem hér er verið að framkvæma, snúa einvörðungu að skuldbindingum sem leiða af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, en ekki GATT-samkomulaginu. Í frv. er gert ráð fyrir því að gjöldin verði lögð á samkvæmt tillögu þriggja manna nefndar, skipaðri fulltrúum landbúnaðar-, viðskipta- og fjármálaráðuneytisins. Nái nefndin ekki samkomulagi skal ráðherra bera málið undir ríkisstjórnina áður en ákvörðun er tekin um upphæð verðjöfnunargjalda. Í máli Sigurðar Líndals kom fram að ákvæði í sérlögum um meðferð máls í ríkisstjórn, á þann hátt sem hér er lagt til, væri afar sérstakt og ætti sér vart hliðstæðu í íslenskri löggjöf. Minni hlutinn mun styðja þann hluta 1. gr. frv. sem lýtur að forræði landbrh. varðandi innflutning og töku verðjöfnunargjalda en lýsir andstöðu sinni við þann þátt greinarinnar sem snýr að málsmeðferð ef ekki næst samkomulag í þriggja manna nefndinni.`` Virðulegi forseti. Þetta mál ber að með nokkuð sérstökum hætti. Þetta mál var svo heitt á vordögum að við lá stjórnarslitum og það varð að slíta Alþingi í flýti til þess að koma í veg fyrir það að sá meiri hluti sem þá hafði myndast að baki tillögum meiri hluta landbn. kæmi hér fram og málið var sjóðheitt áfram fram eftir öllu sumri. Ég vek athygli á því að í þeim brtt. sem lágu fyrir þinginu í vor var sérstaklega tekið fram að hafa skyldi samráð við samtök bænda um meðferð málsins. Þegar málið er lagt fyrir núna að tilhlutan ríkisstjórnarinnar og eftir samkomulag þar á milli þá er ekkert lengur inni í frv. um samráð við Framleiðsluráð eða bændasamtök. Það þótti hins vegar ástæða til þess í frumvarpi ríkisstjórnarinnar að lögfesta, setja inn í lagatextann hvernig ætti að fara með málið í stjórnkerfinu að öðru leyti. Það er lögfest sú nefnd sem á að fjalla um það og það er sett inn í lagatextann sem er afar sérstakt að málinu eigi að vísa til ríkisstjórnar ef þriggja manna nefndin nær ekki saman. Hér er verið að setja inn í lög eitthvert samkomulag stjórnarflokkanna án þess að við vitum nokkuð hvað stendur á bak við það samkomulag að öðru leyti og ég hlýt að vekja athygli á því að hv. frsm. meiri hluta nefndarinnar og formaður nefndi engu orði í sinni framsögu um samráð við samtök bænda. Og það hlýtur að vera eftir því tekið ef ekkert kemur hér frekar frá meiri hlutanum um það og ef meiri hlutinn tekur ekki af skarið um það hér í umræðunum að það skuli haft um þetta mál samráð við samtök bænda þá mun minni hluti nefndarinnar flytja brtt. í þá veru fyrir 3. umr. Til viðbótar varðandi þetta hefur það verið sagt að í 52. og 53. gr. frv. sé tekið á þessum þætti, þ.e. samráðinu. En að mati minni hlutans eru þessar greinar sem hér er verið að samþykkja algerlega sjálfstæðar og taka enga hliðsjón af 52. og 53. gr. þannig að það sem þar er rætt um samráð á eingöngu við um þær greinar en þær greinar fjalla eins og kunnugt er um innflutning á búvörum ef innlend framleiðsla annar ekki eftirspurn og þær greinar standa sjálfstæðar eftir þrátt fyrir þessa breytingu. Ef meiri hlutinn hefur annan skilning á þessu þá tel ég það afar brýnt að það komi fram hér við umræðuna. Þá vil ég koma að því að í máli Sveins Snorrasonar hrl. og Guðmundar Sigþórssonar skrifstofustjóra kom það skýrt fram að þær heimildir sem landbrh. hefði til að beita jöfnunargjöldum samkvæmt þeim milliríkjasamningum hlytu að felast innan þess ramma sem samningarnir gefa. Þetta þýðir gagnvart EES að það eru tollflokkar 1--24 að fiski og vörum unnum úr fiski undanskildum. Það er túlkun Sveins Snorrasonar að þetta þýði það að landbrh. hafi heimild til þess að beita verðjöfnunargjöldum á vörulíki, svo sem smjörlíki, og í þeirri álitsgerð sem Sveinn hefur sent okkur og af orðum hans í nefndinni er enginn vafi á þessu. En ég hlýt að vekja athygli á því einnig að frsm. meiri hlutans nefndi þetta ekki í sinni framsögu. Þá hljótum við í minni hlutanum að benda á það sem kom fram í framsögu ráðherra og kom einnig fram í nefndarstarfinu að þessi lagabreyting snýr eingöngu að viðaukum eða bókunum við EES-samninginn sem varða landbúnað. Þessi breyting snýr ekki að GATT. Og ef menn lesa lagatextann þá sjá menn að þessi breyting er ekki nægjanleg til þess að taka á því hvernig við getum beitt tollígildum við GATT-samninginn, einfaldlega vegna þess að hér segir að ekki sé hægt að beita hærri jöfnunargjöldum en sem sem nemur mismuni á innlendu og erlendu hráefnisverði. Tollígildi GATT-samkomulagsins eru ekki bundin slíkum skilyrðum. Þar er um að ræða ákveðna prósentutölu og ef ætti að fara að vinna eftir þessum texta með GATT-samninginn þá væri ekki heimilt að leggja á hærri jöfnunargjöld heldur en sem nemur þessum mismun á innlenda og erlenda þætti hráefnisverðsins. Það liggur því alveg ljóst fyrir að gagnvart GATT verður að fara í frekari lagavinnu. Þetta segi ég m.a. vegna þess að sá misskilningur hefur verið nokkuð útbreiddur og m.a. komið fram í fjölmiðlum að þessi lagabreyting snúi að GATT-samningnum einnig. Í þessu sambandi vil ég taka það skýrt fram að með þessari breytingu sem slíkri er ekki verið að heimila innflutning búvara. Þessi lagabreyting lýtur eingöngu að því hvað snertir heimildir landbrh. til þess að leggja jöfnunargjöld á. Í frv. er einnig gert ráð fyrir því að sett sé á fót þriggja manna nefnd, einn fulltrúi án tilnefningar sem við hljótum að líta þannig á að sé fulltrúi landbrn. og einn fulltrúi frá viðskrn. og einn frá fjmrn. Þessi nefnd á í raun að yfirfara allar reglur um töku jöfnunargjaldanna og það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að hún eigi að ákveða upphæð gjaldanna því að síðan segir að nái nefndin ekki samkomulagi þá eigi að vísa málinu til ríkisstjórnar. Við þessa málsmeðferð gerum við miklar athugasemdir. Við gerum engar athugasemdir við að það sé starfandi samráðsnefnd ráðuneyta til þess að fjalla um málið. En við hljótum að lýsa furðu okkar á því ákvæði að síðan eigi að setja inn í lagatextann hvernig eigi að fara með málið í ríkisstjórn og við getum engan veginn sætt okkur við þá meðferð. Virðulegur forseti. Ég held að ég sé nánast búinn að fara yfir þau efnisatriði sem er mikilvægt að komi fram með framsögu minni hluta nefndarinnar. Ég hlýt hins vegar að ítreka það sem ég sagði áðan að í þessari breytingu felast í sjálfu sér ekki heimildir til innflutnings. Þessi breyting lýtur eingöngu að því að það verði landbrh. sem hafi forræði varðandi innflutninginn og það kom skýrt fram hjá Sigurði Líndal lagaprófessor að lagasetning sem þessi, sem meiri hlutinn er að leggja til, gæti í engum tilfellum tekið þá heimild af ráðherra og þess vegna er þessi lögfesting á meðferð ríkisstjórnar algerlega óþörf því að samkvæmt bæði stjórnarskrá og stjórnarráðslögum ber ríkisstjórn að hafa samráð um meiri háttar mál og það á ekki að þurfa að setja slíkt inn í lög. Það er hætt við því að löggjöfin yrði allskrautleg og það þyrfti víða að skjóta inn slíkum breytingum ef ætti að lögfesta það í öllum málaflokkum að ráðherrarnir töluðu saman á ríkisstjórnarfundum. Það er náttúrlega alveg út í hött að það skuli vera á þennan hátt lögfest eitthvert samkomulag sem stjórnarflokkarnir hafa gert sín á milli og það er ekki hægt að taka þátt í slíkri lagagerð. En ég vil einnig, virðulegi forseti, ítreka það sem hefur komið hér áður fram í mínu máli um þá milliríkjasamninga sem við erum að gera núna og gera það að verkum að allt starfsumhverfi landbúnaðarins breytist. Að mínu mati er fyrst og fremst um að ræða innanríkismál en ekki utanríkismál því að það hvernig þetta kemur við okkar atvinnulíf ræðst innan lands en ekki í útlöndum. Það ræðst af því hvernig menn vilja og á hvern hátt menn eru tilbúnir að beita þeim heimildum sem við höfum til þess. Og ég vil taka það fram í þessu sambandi varðandi þá lagabreytingu, sem við erum að gera hér og þær lagabreytingar sem þarf að gera vegna GATT á þessu ári, að þar er í raun og veru um að ræða aðalstýritæki landbúnaðarframleiðslunnar hér á landi á næstu árum og þess vegna mikilvægt að það sé fagráðuneytið sem hafi þar umsjón. Það er einnig mikilvægt, og ég ítreka það enn, það er einnig mikilvægt að um alla þá umfjöllun sé náið samráð við hagsmunasamtökin og bændasamtökin í landinu. Þetta er þeim mun mikilvægara þar sem það liggur alveg ljóst fyrir að bændasamtökin hafa á síðustu árum farið í mikla vinnu til þess að aðlaga sig breyttum aðstæðum og eru í sjálfu sér tilbúin til þess að takast á við þá vinnu í framtíðinni en þau hljóta, eins og þau hafa gert fyllilega ljóst, að fara fram á það að stjórnvöld vinni með þeim í þeirri vinnu.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það mál sem hér er til umræðu sé með þeim allra sérstæðustu sem hafa sést á borðum þingmanna á undanförnum árum. Mér er sagt að það hafi gerst fyrir nokkrum árum að einn þingmaður brá sér í ræðustól og las upp frv. frá orði til orðs fyrir þingheimi og það vakti svo mikinn hlátur að málið datt bara niður samstundis. Nú vill svo til að hér er mikið alvörumál á ferð og ekki neina fyndni í því að finna en hins vegar afar sérkennileg ákvæði. Og það ræðst af því að hér er um að ræða samkomulag milli ríkisstjórnarflokkanna --- og nú verð ég að segja, virðulegi forseti, að ég fagna því sérstaklega að hæstv. utanrrh. skuli vera mættur til leiks og hefði fyrr mátt vera því að það er eitt meginatriðið varðandi þetta frv. að þingheimi takist að skilja það og fá að vita það hver skilningur hæstv. utanrrh. er á þessu ákvæði sem ég mun gera hér sérstaklega að umræðuefni. Nú vil ég ítreka það sem ég sagði við 1. umr. að ég hef ákveðnar efasemdir varðandi hinn stjórnskipulega þátt þessa máls og ég tek það ekkert sem gefið að það eigi að vera á forræði landbrh. að ákveða innflutning, vörugjöld og annað slíkt, en það er alveg ljóst að um það er mjög breið samstaða að þannig skuli það vera. Menn vísa til þess að þetta fyrirkomulag sé viðhaft á Norðurlöndunum og vegna þess hve þetta mál ber brátt að hér á þingi, þá gefst einfaldlega ekki tími til þess að kanna hér aðrar leiðir eða bera þetta saman við það fyrirkomulag sem tíðkast í öðrum ráðuneytum en það er auðvitað meginreglan að þessi atriði, þ.e. tollar og vörugjöld, heyra undir fjmrn. Ég þykist vita það að fjmrn. sé ekkert alveg sátt við það hvernig hér er á málum haldið en mér er það líka mjög vel ljóst að íslenskur landbúnaður er uggandi um sinn hag vegna þeirrar auknu samkeppni sem fram undan er og það skiptir auðvitað miklu máli að þar sé eðlilega og vel að málum staðið. Ég hef efasemdir um þetta fyrirkomulag en mun að sinni ekki gera ágreining út af því og áskil mér rétt til þess að skoða þessi mál nánar síðar í ljósi þess hvernig takast mun um framkvæmdina. Það sem eru stærstu spurningarnar varðandi þetta samkomulag --- ég get ekki kallað þetta annað en samkomulag því að hér mátti ekki orði hagga, það mátti ekki breyta einu orði því að það gæti raskað þeim skilningi sem hæstv. ráðherrar leggja í málið. Það mátti ekki breyta hér einu orði. En það sem fulltrúar landbúnaðarins settu einkum fyrir sig og mér finnst mjög skiljanlegt af þeirra hálfu er það að út úr þessari grein eru tekin ákvæði um samráð við fulltrúa landbúnaðarins. Þar með er ekki sagt að landbúnaður sem slíkur eigi að ráða hverju fram vindur heldur fyrst og fremst það að þeir viti rétt eins og ríkisstjórnin, það er það sem felst í þessu frv. að ríkisstjórnin vill fá að vita hvaða ráðabrugg landbrh. er með. Það er lögfest hér að ráðherra ber skylda til þess að fara með málið inn í ríkisstjórn. Og á sama hátt má segja að það hefði verið mjög eðlilegt að það væri tryggt að þeir sem eiga hagsmuna að gæta gætu fylgst með því sem verið er að gera þó að það sé ekki þar með sagt að þeir ráði neinu um þær aðgerðir sem gripið er til. En þetta samráð er sem sagt tekið út úr þessari grein og í stað þess er sett upp þessi yfirbygging eða kerfi í kringum landbrh., leiðin sem hann þarf að fara til ákvarðana, þ.e. hann hefur sér til ráðuneytis þessa nefnd og ég skil það þannig að hann verði að fara með málin inn í nefndina. Verði ágreiningur í nefndinni fer málið til ríkisstjórnarinnar. Auðvitað getur farið svo að það verði alltaf samkomulag í þessari nefnd. En það er þó miklu líklegra að það eigi eftir að koma upp ýmis deilumál varðandi framkvæmd búvörulaganna og það þarf ekki annað en að einn af fulltrúunum í nefndinni geri ágreining þá fer málið til ríkisstjórnarinnar. Síðan er það lögfest hér að náist ekki samkomulag í nefndinni skuli ráðherrann bera málið undir ríkisstjórn áður en ákvörðun er tekin um upphæð verðjöfnunargjalda. Samkvæmt því sem fram kom í máli Sigurðar Líndals prófessors þá er hér um mjög óvenjulegt ákvæði að ræða í lagasetningu af þessu tagi og þýðir auðvitað það að með þessari lagasetningu er verið að skilgreina þessi mál, þ.e. ákvarðanir um innflutning og verðjöfnunargjöld, það er verið að skilgreina það sem mjög mikilvægt málefni vegna þess að samkvæmt stjórnarskránni og lögum um Stjórnarráð Íslands ber að taka mikilvæg mál eða bera mikilvæg mál upp í ríkisstjórninni. Hér er sem sagt verið að lögfesta það að þessi málaflokkur sé mjög mikilvægt mál sem beri að taka inn í ríkisstjórnina sé einhver ágreiningur í nefndinni. Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi. Það er verið að skylda landbrh. til þess að bera málið undir ríkisstjórnina þannig að hún geti fylgst með hans gerðum. En það breytir ekki því að hann hefur endanlegt ákvörðunarvald. En það er einkum og sér í lagi þessi setning sem ég mundi vilja spyrja hæstv. utanrrh., formann Alþfl. sem hefur staðið í miklu stríði við landbrh. um þessi mál, ég vil spyrja um hans skilning á þessari setningu. Hvernig skilur hann þetta?

Hvaða setningu er átt við?

Síðustu setninguna í 1. gr. frv. Ég hlýt að kalla hér eftir skilningi hæstv. utanrrh. á þessari setningu því að samkvæmt íslenskri stjórnskipun er hún óþörf, hún er algerlega óþörf. Ráðherra getur tekið hvaða mál sem er inn á ríkisstjórnarfund en hér er einfaldlega verið að skylda hann til þess. Það er verið að skylda ráðherra til að fara með þennan málaflokk inn í ríkisstjórnina ef ágreiningur verður í nefndinni og það er auðvitað partur af samkomulaginu að hæstv. landbrh. fari með málið inn í ríkisstjórnina. Formaður landbn., hv. þm. Egill Jónsson, sagði hér áðan að það hefði farið ítarleg umræða fram um þetta mál í landbn. Ég er ekki sammála formanni mínum um það því að í rauninni er vel unnið að þessu máli og fengnir góðir og gegnir menn til þess að segja sitt álit á þessu. En ég hefði t.d. viljað fá meiri tíma til að skoða hinn stjórnskipunarlega þátt og setja þetta í samhengi við GATT-samninginn og skoða þá hvaða lagabreytingar verða að eiga sér stað varðandi þau mál til þess að maður hafi einfaldlega yfirsýn yfir það hvað hér er verið að gera. En mér er ljóst eins og fleirum að hér er um að ræða mál sem þarf að komast í höfn. Og eins og ég sagði hérna við 1. umr. þá hefur það verið öllum til tjóns að það skuli ekki vera búið að afgreiða þessi mál fyrir löngu og að menn skyldu ekki fara í það að ganga frá málunum og breyta lögunum í samræmi við þá samninga sem gerðir hafa verið og menn minnast þess eflaust að það var á sínum tíma samið um það að ákveðinn hluti EES-samningsins gengi í gildi á undan öðru og það varðaði m.a. landbúnaðarmálin. Hv. formaður landbn. nefndi það líka í sinni ræðu að það væru bara formsatriði sem skilja hér á milli. Í mínum huga er þetta meira en formsatriði. Þetta er auðvitað hápólitískt mál sem hér er á ferð. Þetta er hápólitískt samkomulag sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa náð hér sín á milli sem lýsir sér í því að það er fyrst og fremst verið að skylda landbrh. til þess að fara með málin inn í ríkisstjórn. Eins og fram kom hér í ræðu frsm. minni hlutans þá er ýmislegt sem skiptir máli í þessu og ekki síst hvort vilji er til þess af hálfu meiri hluta Alþingis og hvort það fást til þess tilskilin leyfi frá ríkisstjórnarflokkunum að koma inn í frv. ákvæðum um samráð. Það skiptir miklu máli að það sé kveðið á um samráð við hagsmunaaðila í þessu máli. Við munum láta á þetta reyna milli 2. og 3. umr. en fari svo að það fáist ekki samþykkt þá held ég að það sé rétt að láta ríkisstjórnarflokkana bera ábyrgð á sínu samkomulagi.

Frú forseti. Mér finnst sérkennilegt að heyra þannig tekið til orða að hér sé eitthvað undravert að lögfest sé samkomulag eða málamiðlun milli manna. Yfirleitt byggist lagasetning á samkomulagi eða málamiðlun þannig að það er ekkert sérstakt við það að menn lögfesti samkomulag sitt. Það er þvert á móti reglan og lög eru yfirleitt byggð á samkomulagi sem betur fer. Varðandi málsmeðferðina í þessu tilviki finnst mér það einnig mjög einkennilegt að menn skuli gera athugasemdir við að það sé sett í lögin hvernig með þessi mál skuli farið og ég skil ekki þá gagnrýni. Þetta eru alls ekki nýmæli. Ríkisstjórnir hafa getað komið sér saman um það án þess að það stæði í lögum að með mál skuli farið með ákveðnum hætti og þau skuli borin upp í ríkisstjórninni ef ekki er samkomulag um það í nefndum sem fjalla um mál á vegum ríkisstjórnarinnar. Hér er þetta sett í lögin sem ég tel mjög skynsamlegt og alþingismenn ættu frekar að fagna heldur en gagnrýna. Ég get nefnt eina nefnd sem starfaði á vegum ríkisins og ríkisstjórnarinnar á sínum tíma þegar menn höfðu trú á því að verðlagshöft leystu allan vanda. Það var svokölluð gjaldskrárnefnd opinberra stofnana sem starfaði á vegum ýmissa ráðuneyta og voru síðan mál hennar ef það var ekki samkomulag í henni borin upp í ríkisstjórninni. Það er alls ekkert nýmæli að svona sé að málum staðið og það er hins vegar mjög skynsamlegt og fagnaðarefni að um þetta skuli vera sett ákvæði í lög þannig að alþingismenn geti tekið afstöðu til málsins.

Virðulegi forseti. Ég komst ekki þannig að orði að hér væri um nýmæli að ræða heldur kom það fram í máli Sigurðar Líndals prófessors að þetta væri mjög sjaldgæft og undantekning enda kveði bæði stjórnarskráin og lögin um Stjórnarráð Íslands á um að mikilvæg mál skuli bera upp í ríkisstjórn þannig að þetta ákvæði hér er óþarft, samkvæmt því er það óþarft ef ráðherrann lítur þannig á að málið sé það mikilvægt. Hins vegar er hér verið að lögfesta það að ráðherranum sé skylt að fara með þessi mál inn í ríkisstjórn og út úr því lesum við auðvitað ákveðin, pólitísk skilaboð vegna forsögu málsins. Það er alveg augljóst mál. Þetta eru ákveðin skilaboð sem í þessu felast og spurningin er auðvitað sú hver sé skilningur manna á þessari síðustu setningu. Það er alveg ljóst að ráðherrann hefur hið endanlega orð, um það er ekki deilt. En hver er ástæðan fyrir því að menn vilja taka þessi mál inn í ríkisstjórnina. Að mínum dómi er hér ekki um svo stórvægilegt mál að ræða að þess þurfi.

Virðulegi forseti. Á fundi hv. landbn. voru mættir nokkrir fulltrúar landbúnaðarins, þar á meðal framkvæmdastjóri Stéttarsambands bænda og framkvæmdastjóri Framleiðsluráðs landbúnaðarins og og búnaðarmálastjóri. Það kom fram í máli þessara manna að nákvæmlega ekkert samráð hefði verið haft við þá og þeirra samtök áður en þetta mál var fest á blað og að öðru leyti undirbúið. Þau samtök sem ég nú nefndi fengu ekkert tækifæri til að hafa áhrif á orðalag og efni þessa frv. og þessir aðilar höfðu ekki fengið frv. í hendur fyrr en fáum klukkutímum áður en fundurinn var haldinn. Það þurfti því ekkert að koma á óvart í hinni ágætu hv. landbn. að fulltrúar þessara samtaka áttuðu sig ekki alveg til fulls á efni frv. Þeir höfðu t.d. ekki áttað sig á því, og sennilega fæstir þingmenn, að frv. þessu væri alls ekki ætlað að ná til GATT-samningsins. Ég held að langflestir hv. alþm. hafi staðið í þeirri meiningu þegar þetta mál var flutt að það væri flutt í tengslum við og í framhaldi af gerðum svonefnds GATT-samnings enda er vísað í fríverslunar- og milliríkjasamninga sem Ísland er aðili að í upphafsorðum frv. En það mun ekki vera. Þá verður auðvitað ljóst að hér er um hina mestu lagaflækju að ræða. Við erum í fyrsta lagi með lögin um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum þar sem fjallað er í 52. og 53. gr. um innflutning á landbúnaðarvörum. Þær greinar breytast ekkert við samþykkt þessa frv. Aftur á móti koma hér tvær nýjar frumvarpsgreinar. Ég vek á því athygli að það er að vísu sagt að 72. gr. og 73. gr. eigi að orðast svo en þær eru ekki til í lögunum. Þess vegna ætti að orða þetta á allt annan veg, þ.e. vekja athygli á því að hér sé um nýjar greinar að ræða eins og ævinlega er gert þegar um það er að ræða. Þarna koma þá tvær nýjar greinar og þær fjalla líka um þessi innflutningsmál á sinn hátt. Það verður þá alltaf að lesa þetta saman til þess að menn skilji hver sé kjarni málsins. Síðan mun vera von á þriðja frv. sem snertir GATT og innflutningsmál sem tengjast GATT-samningnum og þá fer þetta að verða ansi mikil frumskógur þegar allt kemur saman og þarf að lesast saman í eina heild. Ég held að það sé ekki hægt að hrósa þessum vinnubrögðum og ég tel æskilegra að framsetning hefði verið öll með miklu skýrari hætti. Þetta leiðir hugann að því sem hér hefur verið nefnt, þ.e. hvernig samráði við hagsmunasamtök verður háttað í framtíðinni. Í 52. og 53. gr. laganna eru talsvert ítarleg ákvæði um samráð við hagsmunasamtök, en aftur á móti vekur það athygli að í frv. sem hér um ræðir eru engin ákvæði um samráð. Það er erfitt að skilja alveg til fulls hvað verður um þetta samráð þegar 1. gr. er lesin. Ég teldi afar æskilegt að hér væru gefnar yfirlýsingar um hvernig þessu samráði verður háttað þannig að allur þingheimur megi fá hreinar og klárar yfirlýsingar um það bæði af hálfu hæstv. landbrh. og af hálfu formanns nefndarinnar. Ég ætla ekki að gera þeim það upp að þeir hyggist samþykkja þetta frv. á þann veg að ekki verði um neitt samráð að ræða. Ég trúi ekki öðru en því verði áfram haldið en ég held að fleiri en ég bíði eftir því að slíkar yfirlýsingar verði gefnar. Síðan vík ég að síðara meginefnisatriði frv. Ég lít svo á að fyrra meginefnisatriði frv. felist í 1., 2. og hálfri 3. mgr. en seinna efnisatriðið byrjar svo á orðunum ,,Sér til ráðuneytis skal ráðherra skipa nefnd þriggja manna`` o.s.frv. Ég vek athygli á því í framhjáhlaupi að góður frumvarpssmiður hefði að sjálfsögðu haft nýja málsgrein þar sem þetta nýja efnisatriði hefst og jafnvel hefði ekki verið óeðlilegt að hér hefði verið um sérstaka grein að ræða. En því er ekki að heilsa og því verður maður að taka afstöðu til málsgreinarinnar með því að skipta henni í tvennt. Eins og fram hefur komið nú þegar er það afstaða okkar í stjórnarandstöðunni að óhjákvæmilegt sé að greiða fyrst atkvæði um fyrri hluta greinarinnar og fyrri hluta 3. mgr. og þá munum við styðja þann efnispunkt sem þar er, en síðan yrðu greidd sérstaklega atkvæði um síðari hluta málsgreinarinnar. Þar hlýtur afstaðan að verða nokkur önnur. Þar er annars vegar á það minnst að ráðherra hafi sér til ráðuneytis þriggja manna nefnd, nefndin sé skipuð af þremur ráðherrum og afli upplýsinga og standi fyrir nauðsynlegu samráði o.s.frv. Þetta er út af fyrir sig ákvæði sem kannski er ekki ástæða til að hafa neitt á móti vegna þess að í góðri ríkisstjórn hlýtur það að vera góðs viti að samráð sé haft um alla skapaða hluti og menn ræði saman um hvernig best sé að haga málum. Það er vinnuregla sem tíðkast í öllum ríkisstjórnum í stórum stíl að skipa vinnuhópa og engin ástæða til að setja slíka vinnureglu í lög, en kannski má segja að það mæli ekkert endilega á móti því en það er sjaldnast gert og er kannski meira fallið til að vekja tortryggni en hitt að skýra mál því að þess þarf að sjálfsögðu ekki með að ákveða slíkt með lögum. Það er tæpast slíkt ástand ríkjandi í nokkurri ríkisstjórn, jafnvel ekki þeirri furðulegu hæstv. ríkisstjórn sem nú situr, að ekki sé hægt að koma sér saman um eina einfalda nefndaskipan án þess að allt Alþingi standi þar á bak við og hafi leyft mönnum náðarsamlegast að skipa slíka nefnd. En seinasti liðurinn er aftur á móti öllu lakari, þ.e. þegar ákveðið er að náist ekki samkomulag í þessari margfrægu nefnd þá skuli málið borið undir ríkisstjórn áður en ákvörðun er tekin um upphæð verðjöfnunargjalds. En þetta er kannski ekki endilega svo afleitt í sjálfu sér vegna þess að oft mundi það vera þannig að ef eitthvert ágreiningsmál fyrirfyndist milli ráðherra, þá væri það borið upp í ríkisstjórn og kynnt ráðherrum þar áður en viðkomandi ráðherrar tækju ákvörðun. En þetta er fyrst og fremst eftirtektarverð og gagnrýnisverð setning vegna þess hversu óvenjuleg hún er og vegna þess hversu mikla tortryggni hún hlýtur að vekja vegna þess einfaldlega að það er alltaf verið að þessu. Það er alltaf verið að bera mál undir ríkisstjórn áður en ákvörðun er tekin. Og hvers vegna þarf að binda það í lög? Hefur þessi lagasetning eitthvert gildi í sjálfu sér umfram þær venjulegu starfsaðferðir sem tíðkast? Það þarf ekki að spyrja um lagalegu hlið málsins vegna þess að hún er nokkuð ljós og það var staðfest af þeim sérfræðingum sem við ræddum við í nefndinni að ekki væri hægt að skilja þetta nema á einn veg, þ.e. að landbrh. hefði endanlegt úrskurðarvald og jafnvel þótt upp kæmi ágreiningur í ríkisstjórn um þetta mál, þá gæti ekkert hindrað hann í því að taka sína ákvörðun. En hvers vegna þá að vera að setja þetta í lög? Það er það sem vekur umtal, tortryggni og miklar umæræður. Ég tel eðlilegra að þetta falli niður. Ekki vegna þess að þetta hafi neina efnislega þýðingu til eða frá. Ég held að þetta sé merkingarlaust ákvæði í sjálfu sér, heldur tel ég það lýti á lögunum að hafa svona vitlaust ákvæði innan þeirra. Af þeirri ástæðu tel ég eðlilegast að ákvæðið verði fellt niður. Ég vil svo að endingu ítreka að það var skoðun Sigurðar Líndals, prófessors við Háskóla Íslands, að ákvæði þetta væri afar sérstakt og hann myndi ekki eftir að það ætti sér neina hliðstæður í íslenskri löggjöf. Þessi ummæli Sigurðar segja kannski meira en margt annað um þann vandræðagang sem virðist vera að baki setningu þessara laga.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði ekki að fjalla um þetta mál efnislega en mig langaði að bera fram eina spurningu til virðulegrar nefndar. Hún snýr að því hvernig málsmeðferð er hagað. Þ.e. mér finnst vanta í þetta einhvers konar tímamörk. Í svona málum er oft um afar viðkvæma vöru að ræða sem þolir ekki langa bið og getur því skemmst en eins og frv. er sett fram er þetta nánast galopið og menn geta því gefið sér þann tíma sem þeim sýnist í að fjalla um málið. Þetta finnst mér óeðlilegt í ljósi þess um hvers lags vöru er verið að ræða hér. Ég vil því spyrjast fyrir um hvort nefndin fjallaði um þær hugmyndir að hafa í frv. að innan einhverra tímamarka bæri að ná niðurstöðu í málinu eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil nota andsvaraformið til að skýra frá mínu sjónarmiði hvað þetta snertir. Hér er um EES-samninginn að ræða og fáa vöruflokka til þess að gera. Það er hluti af sýrðum mjólkurvörum, smjörlíki með 10--15% smjörinnihaldi, ef ég man rétt, og aðrar vörur úr landbúnaðarhráefni sem heimilt er að leggja verðgjöfnunargjöld á. Ég lít þannig á að þarna verði um ákvörðun að ræða sem stendur til lengri tíma og ekkert um það að ræða að verið sé að fjalla um þetta mál í hvert skipti ef kemur sending á hafnarbakkann. Það er verið að ræða um hvaða reglur gilda um jöfnunargjöld og síðan fer framkvæmdin á því fram alveg eins og að taka á hverjum öðrum vörugjöldum við innflutning.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að endurtaka þakklæti mitt fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Mér finnst hún vera afskaplega mikilvæg. Það fer náttúrlega ekki fram hjá neinum hv. þm., jafnskýrt og samnefndarmenn mínir hafa talað, að ágreiningurinn stendur ekki um efnislegan þátt þessa frv. Þetta tel ég afar mikilvægt og er reyndar þakklátur fyrir það vegna þess að það styrkir þessa afgreiðslu hvað mikið fylgi er á bak við hana hér á Alþingi. Þetta er náttúrlega grundvallaratriði. Svo ég ljúki nú við að svara því sem hv. þm. Ingi Björn Albertsson spurðist fyrir um, þá tekur, eins og kunnugt er, EES-samningurinn gildi nú um áramótin Landbúnaðurinn hefur hins vegar aðlögunartíma til þess að ganga frá sínum málum að ég hef fengið upplýst frá hæstv. utanrrh., líklega fram á vor. Það eru þau tímamörk sem um er að ræða og eftir það eiga þessi mál að ganga fram án þess að um sérstakar leyfisveitingar verði að ræða. EES-samningurinn er býsna skýr að þessu leyti og tiltölulega auðvelt að framkvæma hann að því er ég fæ best séð. Það er reyndar ekki til þess að vera að gera mál út af en það kom fram í máli þess virðulega þingmanns, Kristínar Ástgeirsdóttur, að engu hefði mátt breyta í nefndinni. Náttúrlega gat hver og einn nefndarmaður borið fram þær brtt. sem honum sýndust. Það hefur enginn formaður neina stöðu til þess að taka þann þinglega rétt af samnefndarmönnum sínum þannig að þó að vilji hefði verið fyrir því hjá formanninum, þá hefði það einfaldlega ekki náð fram að ganga. Ég sagði hins vegar frá því að ég legði til að frv. yrði samþykkt óbreytt. Ég sagði reyndar líka frá því að þegar ég hafði farið yfir þetta frv. þá hefði ég sagt við hæstv. viðskrh. að ég mundi ekki leggja til breytingar í nefndinni. Ég get ekki séð hvaða bann felst í því. Það hefði hins vegar ekki verið trúverðug framkoma af minni hálfu að birtast svo í þessum ræðustól og lýsa tillögum jafnvel þó að í þeim fælist ekki mikið efni. Það var ekkert kallað eftir þessari afstöðu og ekkert samið um þessa afstöðu og mér var ekki uppálögð af neinum manni þessi afstaða. Þetta voru einfaldlega orð sem ég lét falla og vildi standa við. Af því að það er verið að kalla hér eftir yfirlýsingum manna um stjórnskipulega stöðu þessa máls vildi ég líka mega minna á orð hæstv. viðskrh. við 1. umr. málsins þar sem hann tók af allan vafa um það hver væri hans skilningur á því hver hefði forræði þessa máls. Það væri landbrh. Menn hafa þá orðið stjórnskipunarlögin, Stjórnarráðið, álitsgerð Sigurðar Líndals prófessors, sem er afar skýr í þessum efnum, yfirlýsingu viðskrh. og formanns landbrh. Ég vek athygli á því að báðir þessir menn eiga ættir úr sömu sveit svoleiðis að það hlýtur að vera nokkuð marktækt sem þeir segja. Það hlýtur að vera nokkuð marktækt það sem þeir segja.  Hér hefur mikið verið gert úr því að ekki sé kveðið á um samráð við bændasamtökin. Það er til þess vitnað að í þeirri umfjöllun sem átti sér stað á sl. vori hafi svo verið gert. Í þeirri umfjöllun var í rauninni gengið út frá því að efni 52. og 53. gr. yrðu ekki áfram í lögunum. Þess vegna var m.a. í áliti landbn. og tillögum fjallað ítarlega um þessi efni. Nú standa báðar þessar greinar óbreyttar frá því sem þær eru í lögum og reyndar víðar kveðið á um samráð á milli stjórnvalda og bændasamtaka í búvörulögunum en bara á þessum stað. Samráðin standa í 52. gr. sem er í IX. kafla laganna þar sem fjallað er um vinnslu og sölu á búvörum. Með leyfi forseta er texti fyrri mgr. 52. gr. þannig: ,,Áður en ákvarðanir eru teknar um inn- og útflutning landbúnaðarvara skulu aðilar, sem með þau mál fara, leita álits og tillagna Framleiðsluráðs landbúnaðarins.`` Það er ekki hreyft við þessu ákvæði. Það stendur algerlega óhaggað enn þá. Það er svo aftur augljóst mál að síðari mgr. 52. gr. víkur fyrir 1. mgr. frv. þegar að lögum verður eins og það er nú. Síðari mgr. 52. gr. segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Innflutningur landbúnaðarvara skal því aðeins leyfður að Framleiðsluráð staðfesti að innlend framleiðsla fullnægi ekki neysluþörfinni.`` Þessi málsgrein víkur auðvitað eftir þessa lagabreytingu fyrir því sem við erum nú að lögfesta og kveðið er á um í alþjóðlegum samningum sem við erum aðilar að. Samráðið stendur algerlega óhaggað að þessu leyti og er alger óþarfi að gera mál út úr því. Ég legg áherslu á að það styrkir þessa niðurstöðu að það hefur fallið um það dómur að þessi grein hafi fullkomlegan lagalegan grundvöll sem menn vefengdu reynar í fyrri umræðunni og víkur að efni til, eins og ég hef lýst, einungis fyrir þeim ákvörðunum sem teknar verða og lögfestar núna og hvergi er í þeim texta haggað við samráðinu einu einasta orði. Það er því náttúrlega alveg skýrt að bæði á þessum stað í lögunum og reyndar víðar þar sem kveðið er á um samráð, þetta er ekki eini staðurinn, stendur það óhaggað frá því sem verið hefur. Ég treysti mér að fullyrða að það mundi algerlega einu um það gilda hver færi með málefni landbúnaðarins í ríkisstjórn þegar teknar verða allþýðingarmiklar ákvarðanir og fram undan eru að þar verði vissulega kallað eftir sjónarmiðum sem víðast að og þá náttúrlega alveg sérstaklega frá þeim samtökum sem hér eiga hlut að máli. Og ég verð að segja það eins og er að þessi gagnrýni snertir mig ekki með neitt sérstaklega sannfærandi hætti því að það er væntanlega öllum ljóst að grundvöllurinn í þessu frv. er að gera þessar breytingar sem trúverðugastar fyrir íslenskum bændum og íslenskum landbúnaði. Menn gera sér nefnilega alveg fulla grein fyrir því  Þá á ég einungis eftir að fjalla um eitt efnisatriði sem hv. þm. Jóhannes Geir bar inn í umræðuna.

Afsakið ræðumaður, það er Jóhannes Geir Sigurgeirsson.

Það ætti neinum að blandast hugur um. Ég er ekki að gera neinar tillögur um að breyta föðurnafninu.

Forseti verður að gefa ákveðna skýringu á. Það stendur í þingskapalögum að hv. þm. skulu nefndir fullu nafni ef þeir á annað borð eru nefndir nafni.

Já, það er vissara, virðulegi forseti, svo ekki verði ruglingur í kirkjubókum. Ég áttaði mig ekki á því. En út frá þessu vildi ég einungis segja, og það kom líka fram hjá hv. þm. Ragnari Arnalds, að nýtt frv. þyrfti að leggja fram vegna væntanlegs GATT-samkomulags. Tíminn og reynslan munu leiða það í ljós. Ég held að það sé augljóst mál að þegar þau mál liggja fyrir, þá þurfi að fara yfir búvörulögin. Það hlýtur að þurfa í framtíðinni þegar menn verða búnir að ná vopnum sínum og fullum sönsum í öllum þessum málum og geta farið að taka þessi mál með nokkuð raunverulegum hætti. Þá finnst mér afar líklegt að þessa löggjöf þurfi að endurskoða í heild sinni og semja hana að þeim breyttu háttum sem fram undan eru í þessum málum. Það verður því reyndar bara að koma í ljós hvernig þessi löggjöf reynist við framkvæmd GATT-samninganna og þá verður auðvitað að gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru til þess að þau mál geti gengið fram með eðlilegum hætti. Ég minni svo á það sem ég sagði í upphafi að m.a. vegna þess hvað þessi mál færa landbúnaðinn til mikilla breytingatíma og breyttra aðstæðna, þá tel ég sjálfgefið að landbn. Alþingis fylgist sem allra best með framvindu þessara mála eins og hún hefur reyndar gert í þeirri umræðu sem hefur farið fram á þinginu við undirbúning þessara samninga svo að Alþingi sjálft án tillits til þess hverjir skipi þar meiri hluta og minni hluta, við getum sagt að fyrir því samráði sé vel séð með því að lögbinda samráðsnefnd eins og frv. gerir ráð fyrir, stjórn og stjórnarandstaða, hver sem hún kann að vera á hverjum tíma, geti fylgst með framvindu þessa máls jafnvíðtækar breytingar og í því felast fyrir landbúnaðinn í þessu landi og reyndar fyrir alla íslensku þjóðina.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að fagna þeirri yfirlýsingu formanns nefndarinnar að hann telji að það beri að hafa samráð við bændasamtökin á grundvelli 52. gr. Það er þó alla vega ljóst að það er vilji meiri hluta nefndarinnar að svo verði gert. Ég er hins vegar ekki sammála því að 52. gr. taki yfir þetta samráð einfaldlega vegna þess að í upphafi 1. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir önnur ákvæði laga þessra veitir landbrh. heimild til innflutnings á landbúnaðarvörum í samræmi við ákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að.`` Það kemur hérna fram að þrátt fyrir aðrar greinar sem banna slíkan innflutning nema með ákveðnum skilyrðum, nema með því samráði sem þar er rætt um, þá geti landbrh. heimilað innflutning. Það er því mín túlkun að 52. gr. nái alls ekki yfir þessar greinar hér og hefði verið æskilegt að slíkt ákvæði væri í frv. En ég segi hins vegar að mér finnst það þó miklu betra að hér sé kominn fram sá vilji meiri hluta nefndarinnar að þetta samráð sé við haft. En fyrst menn voru tilbúnir til þess að lögfesta í þessari grein á svo nákvæman hátt hvernig ætti að fara með málið á framkvæmdastiginu, allt upp í það að menn ættu að tala saman í ríkisstjórn ef ekki næðist samstaða, þá hefði ekki verið ofrausn að skjóta inn í lagatextann eins og einni setningu um að einnig yrði haft samráð við bændasamtökin í landinu.

Virðulegi forseti. Samráð milli ráðuneyta að framgangi þessara mála var ekki fyrir hendi í lögunum eins og þau eru að óbreyttu. Samráðið við bændasamtökin er í lögunum og þess vegna ber ekki að leggja þetta hvort tveggja að jöfnu. Lögin eru, eins og ég hef áður sagt, skýr að þessu leyti. Fyrri mgr. 52. gr. er hverjum læsum manni fullkomlega skiljanleg og ég hef ekkert við fyrri orð mín að bæta í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt. Fyrri mgr. 52. gr. er hverjum manni skiljanleg, en það er líka jafnskiljanlegt að 1. gr. frv., sem við erum að fjalla um hér, segir að þrátt fyrir 52. gr. leyfi landbrh. heimild til innflutnings á landbúnaðarvörum í samræmi við ákvæði í fríverslunarsamningum o.s.frv. Ég held því að út af fyrir sig þurfum við ekki að deila um þetta. Hitt finnst mér mikilvægara að hér sé kominn fram sá vilji meiri hlutans að þetta samráð sé haft þó svo að að mínu mati vaði meiri hlutinn þar í villu varðandi lagatúlkun.

Virðulegur forseti. Í 1. mgr. 1. gr., sem ég geri ráð fyrir að hv. síðasti ræðumaður hafi vitnað til, er hvergi minnst á það að 52. gr. sé numin úr gildi. Það er einungis sagt þar að landbrh. hafi heimild til innflutnings á landbúnaðarvörum í samræmi við ákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að. Það er hvergi minnst á 52. gr. frekar en aðrar greinar í búvörulögunum. Þess vegna standa önnur ákvæði þessarar greinar eins og annarra greina í frv. að sjálfsögðu óhögguð.

Virðulegi forseti. Það er þetta sama atriði. Það er kannski ekki ástæða til þess að vera að þrasa mikið um þetta, en það er mikilvægt að það sé ljóst hvaða skilningur liggur hér að baki. Ég mundi leggja til að við köllum saman fund í landbn. milli 2. og 3. umr. og fengjum lögskýringu á þessu. Eins og ég skil þetta, þá er sett þessi almenna regla í 52. gr. Síðan er hún dregin til baka þegar um er að ræða innfluning í samræmi við ákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að. Þá ber ráðherra að veita þær heimildir, hvort sem innlend framleiðsla fullnægir neysluþörf eða ekki. Þannig skil ég þetta. Og ég get ekki séð að 1. gr. feli í sér neitt samráð. En við getum haldið lengi áfram að þrasa um þetta og mér finnst að við ættum að fá á þessu lögskýringu.

Virðulegi forseti. Á fundi í landbn. sem haldinn var laugardaginn 18. des. sl. voru kallaðir til sérfræðingar til að túlka ákvæði frv. um forræðisrétt landbrh. yfir innflutningi erlendra búvara og álagningu verðjöfnunargjalda. Skýrt var tekið fram af Sigurði Líndal prófessor að landbrh. hafi full yfirráð þessara mála þrátt fyrir ákvæði laganna um eftirlitsnefnd kratanna og um að málið komi að síðustu fyrir ríkisstjórn ef ágreiningur er. Hann hafi úrslitavald um þær ákvarðanir sem teknar eru um verðjöfnunargjöld samkvæmt heimildum laganna og það sé hans að ákveða niðurstöður sé uppi ágreiningur. Hins vegar vekur prófessorinn athygli á því að í sjálfu sér sé ákvæðið óþarft og jafnvel óeðlilegt þó svo að það sé ekki í ósamræmi við stjórnarskrárákvæði eða stjórnskipunarvenjur. Sé þessari niðurstöðu ekki mótmælt er það ásættanlegt í sjálfu sér ef það þjónar einhverjum tilgangi að lögfesta þessi ákvæði þó svo að það sé ankannalegt að vera að setja í lög ónauðsynleg og jafnvel óeðlileg ákvæði samkvæmt skoðun lagaprófessorsins. Það má enn fremur benda á að með þessu ákvæði er ráðherrum í ríkisstjórn Íslands ekki lengur í sjálfsvald sett hvort þeir fjalla um verðjöfnunargjald í landbúnaði á ríkisstjórnarfundum heldur er þeim skylt að taka þá umræðu upp hversu merkilegt eða ómerkilegt málið kann að vera geri einhver eftirlitsmannanna ágreining. Ég lýsi yfir furðu minni yfir þessu ákvæði um eftirlitsnefnd og málið þurfi að síðustu að koma aftur fyrir ríkisstjórnina þar sem í upphafi 1. gr. er kveðið skýrt á um forræði landbrh. Það á að duga. Þá kemur að öðru atriði sem ekki er veigaminna í þessari lagasetningu sem er hversu víðtæk ákvæði 1. gr. eru sem varða heimild landbrh. til að setja á jöfnunargjöld. Í þeim umræðum sem um það hafa farið fram hefur það verið markmið vissra aðila. Ég veit ekki hvort við eigum að hafa við það spurningarmerki hverjir þeir eru. Það er verið að koma á allan hátt í veg fyrir að unnt sé að verja landbúnaðinn gegn innflutningi niðurgreiddra landbúnaðarafurða á heimsmarkaðsverði og koma honum þar með á kné. Vafalaust verður áfram leitað leiða að gera skuldbindandi samninga um tollfrjálsan innflutning landbúnaðarafurða til landsins svo sem verið hefur til þessa. Má þar nefna innflutning blóma og grænmetis í skuldbindandi samningi við Evrópubandalagið sem þegar er farinn að skaða íslenska grænmetisframleiðendur sem ætluðu að efla íslenska framleiðslu með raflýsingu yfir háskammdegið. Það er vissulega skammdegi yfir þeirri framleiðslu í dag vegna þessara samninga utanrrh. á meðan hrópað er stöðugt af sumum: Íslenskt, já takk. Það er ekki allt að fullu meint. Til að skýra heimild landbrh. til að leggja á verðjöfnunargjald samkvæmt 1. gr. lagafrv. fékk landbn. Svein Snorrason hrl. Hans niðurstaða er sú að verði lagafrv. þetta að lögum heimili það landbrh. að leggja jöfnunargjöld á allar landbúnaðarvörur sem innfluttar kunna að verða með heimild í ákvæðum fríverslunar- og milliríkjasamninga sem Ísland er aðili að án undantekninga. Það á við unnar sem óunnar landbúnaðarvörur hvort sem um er að ræða í líkjaformi, svo sem smjörlíki, ostlíki eða aðrar sem falla í tollflokka í köflum 1--24 í tollskrá að undanteknum fiski og fiskafurðum. Ber að fagna þessu því að ekki hefur vantað á að reynt hefur verið að eyðileggja vinnu íslenskra iðnaðarmanna með því að vera stöðugt að reyna að flytja inn smjörlíki. Vegna þessa ágreinings sem búinn er að vera um þetta mál allt frá því að það var tekið á dagskrá á hv. Alþingi á sl. vori er það ákaflega þýðingarmikið að þessi lögfræðiálit skulu hafa verið fengin. Á það vil ég leggja áherslu. En þó svo að þessi niðurstaða færi forræði þessara mála innan lands til landbrh. á ótvíræðan hátt eftir þeim skilningi lögfróðra manna um efnisinnihald frv. sem á undan er rakið, má ekki gleyma því á hvern hátt hæstv. utanrrh. hefur unnið að þessu máli. Eigum við eftir að standa frammi fyrir því að hann sé búinn að semja um víðtækar opnanir á innflutningi landbúnaðarvara í fríðindasamningum við önnur ríki eins og hefur gerst íterkað í EES-samningunum. Má þar rifja upp samningslipurð hæstv. utanrrh. við EB þegar hann var búinn að opna fyrir innflutning á fimmta hluta af neyslu mjólkur og mjólkurvara í landinu sem hæstv. landbrh. þurfti að beita sér fyrir að draga til baka. Einnig má minna á þá ákvörðun utanrrh. að semja um tollfrjálsan innflutning blóma og garðávaxta og láta þá samninga taka gildi löngu fyrr en séð var hvort af EES-samningi yrði eða ekki. Þótt frv., ef að lögum verður, haldi vel á þessum málum á innlendum vettvangi tryggir það ekki að komið verði í veg fyrir innflutningsáráttu utanrrh. hvort sem er á kalkúnalöppum eða í samningsgerð við önnur ríki. Það má því segja að í þeim sigri sem felst í umræddu frv. gegn innflutningsáráttunni felist eins konar varnarsigur gegn ósigrinum, öllum ósigrunum í þessum málum þar á undan sem við verðum að horfast í augu við í dag sem gerðan hlut. En þrátt fyrir samþykkt frv. verður því miður ekki komist hjá því að hæstv. utanrrh. haldi áfram að vega í sama knérunn en gott væri að hann lærði af því sem þegar er orðið. Það er ógæfa íslenskrar þjóðar hversu vel honum hefur tekist að leika lausum hala í tveimur ríkisstjórnum og ekki er sjáanlegt að við losnum við hann í bráð.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst taka fram að það er öldungis réttur skilningur sem komið hefur fram hjá formanni landbn. að 1. mgr. þessa frv. er alveg skýr og afdráttarlaus um það að samkvæmt búvörulögunum er óheimilt að flytja inn landbúnaðarvörur ef nóg er til af þeim í landinu og er óþarfi að snúa út úr því. Ég hygg að það hafi raunar komið skýrt fram einnig í störfum nefndarinnar án þess að ég hafi spurt nákvæmlega um það. Ég vil í annan stað segja að ég vil láta í ljós undrun mína á ummælum hv. 6. þm. Suðurl. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að þó svo að í sumum atriðum hafi verið deildar meiningar milli mín og hæstv. utanrrh. um einstök atriði í sambandi við þá samningsgerð sem var lögð fyrir, bæði í sambandi við Evrópska efnahagssvæðið og eins í sambandi við GATT, þá var fullkomin samstaða milli okkar um túlkun og framkvæmd þeirra samþykkta sem ríkisstjórnin hafði gert og það á einnig við um GATT-samningana þannig að mér finnst algerlega ástæðulaust að vera að gefa eitthvað annað í skyn í þeim efnum. Ég vil líka minna á að eftir að þessi ríkisstjórn var mynduð var tekið upp samstarf á milli landbrn. og utanrrn. um það að landbrn. fengi að fylgjast nákvæmlega með þeim atburðum og þeim samningum sem við vorum aðilar að á erlendum vettvangi. Við höfum fengið upplýsingar til landbrn. um þau efni og það er líka alveg ljóst að fulltrúar Íslands erlendis stóðu fast á sjónarmiðum Íslands fram á síðustu stund í sambandi við GATT-samningana. Við Íslendingar erum á hinn bóginn ekki það sterkir að við getum vænst þess þegar allar aðrar þjóðir veraldar hafa komist að niðurstöðu að einmitt við getum knúið fram sérstöðu okkur til handa sem aðrar meiri og stærri þjóðir hafa gefist upp við að ná. Ég vil að þetta nái fram.

Virðulegi forseti. Það eru alveg nýjar upplýsingar sem hæstv. landbrh. er hér að flytja okkur um þetta góða samstarf, góða samstarf utanrrh. og landbrh. að samningum um EES og GATT. Þetta er mjög fróðlegt og sannarlega vildi ég að rétt væri. En því er bara því miður ekki að heilsa og þetta veit bæði þing og þjóð. Það vita allir að utanrrh. vann með þeim hætti að hafa takmarkað samráð við fulltrúa landbrn. um þessi mál. Þegar komu ákveðin plögg að utan þá stóð landbrn. frammi fyrir að það var búið og gert að gera þar ákveðna hluti sem höfðu verið unnir án alls samráðs. Þetta vita allir og um það þarf ekki að hafa fleiri orð.

Hæstv. forseti. Það kom fram í máli hv. formanns landbn. að hér væri verið að fjalla um mikilvægt og afdrifaríkt mál. En mér virðist samt að í störfum landbn. að þessu frv. hafi ekki verið fjallað mikið um það hver áhrifin yrðu fyrir íslenskan landbúnað af þessu og það var ekki heldur í framsöguræðu hæstv. landbrh. þannig að það væri hægt að vita hver væri stefna hæstv. landbrh. í málefnum landbúnaðarins nú og hvernig landbúnaðurinn ætti að snúast við þessum gjörbreyttu aðstæðum. Þetta frv. tekur á einu atriði málsins og eftir því hefur verið beðið lengi. Þegar hæstv. landbrh. hefur verið spurður um það á Alþingi þá hefur komi fram að málið sé í meðferð hjá ríkisstjórninni. Ég held að þá hafi enginn getað skilið það að þar væri allt í sátt og samlyndi milli hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh. Því get ég tekið undir það sem hv. 6. þm. Suðurl. sagði hér áðan að það eru ný tíðindi fyrir hv. alþm. En þó að við fjöllum ekki hér um landbúnaðarstefnuna á breiðum grundvelli þá eru samt spurningar sem beint eru tengdar þessu frv. sem fjallar um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Það eru atriði sem oft er búið að spyrja um í umræðum á Alþingi hvernig standi á samningagerðinni vegna útreikninga á hráefni í sambandi við álagningu gjalda. Hæstv. landbrh. hefur sagt að hann voni það besta en önnur svör hafa ekki komið. Ég vil spyrja hv. formann landbn. að því hver svör fengust í landbn. nú við þessu atriði, þ.e. á hvaða grundvelli á að byggja við þær leyfisveitingar sem frv. kveður á um? Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því hvernig staðan verður þar og ég vildi spyrja hv. formann landbn. að því hvort niðurstaða í þeim samningum sem enn eru óljósir geti ekki haft nein áhrif á lagasetningu hér hjá okkur. Verðum við aðgerlega að taka við því eins og hv. 6. þm. Suðurl. sagði áðan eða getum við á einhvern hátt hagað löggjöf okkar í samræmi við þá niðurstöðu sem ég hef bent á að hæstv. landbrh. sagði í umræðu á Alþingi fyrr á þessu þingi að hefði grundvallarþýðingu í þessu máli? En í sambandi við stöðu landbúnaðarins almennt, þá lýsti hv. 6. þm. Suðurl. því m.a. hvernig íslensk garðyrkja væri nú á vegi stödd þar sem þegar væru farin að koma fram áhrifin af samningnum um ,,cohesions-listann`` og það grúfði sannarlega skammdegi yfir þeim atvinnuvegi. Hæstv. landbrh. vék ekkert að þeim orðum hv. 6. þm. Suðurl. nema lýsti sig andvígan, að mér skildist, öllu sem hann sagði. Vissulega væri ástæða til þess nú við afgreiðslu þessa frv. að hæstv. ráðherra segði okkur eitthvað frá því hvernig hann mæti stöðu íslenskrar garðyrkju og hvort einhver von væri um að það skammdegi sem nú grúfir yfir henni færi að hverfa. Þá vil ég að lokum víkja svo að síðustu setningunni í 3. mgr. 1. gr. þessa frv. þar sem fjallað er um málskotið til ríkisstjórnar. Ég gagnrýndi þá setningu við 1. umr. málsins og það hefur nú verið staðfest að við meðferð málsins í landbn. að hér sé um óeðlilegt og ónauðsynlegt ákvæði að ræða. En vissulega er gott að heyra það að vegna stjórnskipunar okkar taki þetta ákvæði ekki vald af hæstv. landbrh. Hins vegar er það ljóst að þessi setning er komin inn eftir samninga og togstreitu milli hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh. Það held ég að fari ekki fram hjá neinum þrátt fyrir ummæli hæstv. landbrh. hér áðan. Auðvitað er það rétt sem hv. 3. þm. Reykv., Björn Bjarnason, sagði hér áðan að ráðherrar geta komið sér saman um að bera svona málefni upp í ríkisstjórn. En þessi setning staðfestir það að innan ríkisstjórnarinnar er svo mikil tortryggni að þeir telja ekki nægja þann möguleika og þá heimild sem þeir hefðu til þess að gera með sér óformlegt samkomulag um að landbrh. hagaði þannig störfum. Slíkt samkomulag virðist ekki nægja nema það sé kveðið á um það í lögum að ríkisstjórnin fái málið örugglega til meðferðar. Mér finnst nú að þessi setning stuðli ekki að því að gera þessa mikilvægu breytingu að öðru leyti trúverðuga. Mér finnst hún vera tortryggileg. Væri það ekki nægjanlegt að hæstv. ráðherrar, landbrh. og utanrrh., gerðu með sér skriflegan samning? Þeir gætu gert hann hér við ráðherraborðið og í votta viðurvist alþingismanna að þannig ætli þeir að haga málum en setja ekki svona hortitti inn í lög og gera þar með minna úr landbúnaðinum sem atvinnuvegi en öðrum atvinnugreinum. Ég vil því eindregið leggja áherslu á að þessi setning falli niður svo að frv. verði trúverðugt og skýrt.

Virðulegi forseti. Ég má til að minna hv. 2. þm. Suðurl. á það að utanrrn. á ekki fulltrúa í þessari samráðsnefnd. Það eru þau ráðuneyti sem fjalla um viðskiptamál og fjármál en ekki utanríkismál svo að menn mega ekki vera allt of glámskyggnir og sjá vofur í öllum hornum án tilefnis. Út frá því sem þessi sami hv. þm. spurðist fyrir um og saknaði í ræðu sinni að ég skyldi ekki fjalla um áhrifin frá þessari samningsgerð og þessari löggjöf, þá minni ég á að sú umræða hefur farið fram á Alþingi. Það hefur verið fjallað um EES og það hefur verið fjallað um GATT og það er á þeim vettvangi sem hafa komið fram skýringar um áhrif þessara samninga. Ég minni enn einu sinni á þátt landbn. Alþingis í þeirri umræðu þannig að ég held að það sé ekki mikið upp á þá virðulegu nefnd að klaga. Ég vil svo að lokum aðeins geta þess að á þessu hausti og á þessum vetri hefur landbn. fjallað ítarlega um málefni landbúnaðarins og stöðu hans, ekki sérstaklega með tilliti til GATT og EES. Það er hárrétt að þar eru fyrir hendi þröngir kostir en enn þá er þó ekki um að kenna þessum alþjóðlegu samningum. Ég sé það fyrir mér að í þeim felist jafnvel leiðir til þess að ná fram nokkrum sóknarfærum í þessari atvinnugrein.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. svör hans en ég veit að sjálfsögðu að í eftirlitsnefndinni á utanrrn. ekki fulltrúa. Þess vegna þarf málefnið að koma fyrir ríkisstjórn til þess að hæstv. utanrrh. geti fjallað um málið. Það er það sem ég held að sé augljóst öllum. Það er rétt að landbn. hefur fjallað um ýmsar hliðar landbúnaðarstefnunnar þó að hún hafi ekki verið rædd hér í sambandi við þetta frv. en ég saknaði þó sérstaklega hjá hæstv. landbrh. að hann gerði það ekki. Og því miður er það ekki rétt að áhrif af EES-samningnum eða samningi tengdum honum séu ekki farinn að hafa áhrif. Garðyrkjubændur sumir hverjir skáru niður allt í sínum gróðurhúsum nú í síðasta mánuði vegna innflutningsins á grænmetinu og ætla að reyna að fara af stað aftur í febrúar í þeirri von að þá verði verðið eitthvað farið að hækka á innflutningnum. En því miður eru það dapurlegar horfur hjá þeim og það mundi hv. þm. heyra ef hann ræddi við þá.

Virðulegi forseti. Mér er fullkunnugt um það að ýmsar greinar landbúnaðarins, m.a. garðyrkjan, á í miklum vanda og ég þarf ekki að hefja neina nýja umræðu um þau efni við garðyrkjumenn. Þau liggja þegar ljós fyrir og eru a.m.k. mér fullkomlega skiljanleg. En af því að hv. 2. þm. Suðurl. hélt áfram að ræða um nefndarskipunina þá vil ég vekja sérstaka athygli á því að því aðeins kemur ríkisstjórnin í heild að þessu máli á grundvelli þeirra lagaákvæða sem hér um gilda að ekki verði samkomulag í samráðsnefndinni þannig að það er ekki þar með sagt að það sé verið að gera hér sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja hæstv. utanrrh. aðgang að málinu. En það sem er eftirtektarvert við þessa umræðu og þessa tortryggni er að það er eins og menn telji ekki sjálfsagðan hlut að þessi mál séu rædd fyrir opnum tjöldum, að það þurfi að fela eitthvað í þessari umræðu. Skoðanir utanrrh. eða einhverra annarra aðila. Auðvitað verða menn að vinna þessi mál með trúverðugum hætti þannig að almenningur í landinu hafi traust á þeim ákvörðunum sem verða teknar í þessum efnum. Mér er alveg óskiljanleg öll þessi tortryggni og ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst að hún spilli fyrir trúverðugum málstað í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ef það er sjálfsagður hlutur að hafa þetta fyrir opnum tjöldum af hverju þarf þá að hafa alveg einstaka lagasetningu í sambandi við þetta? Það er það sem hlýtur að vekja tortryggni. En það er rétt að utanrrn. á ekki fulltrúa í nefndinni. En hv. þm. fjallaði oft um utanrrh. og utanrrn. í ræðu sinni hér áðan og við vitum að það er ekki langur vegur milli hæstv. utanrrh. og viðskrh. þannig að það er auðvitað augljóst að það er auðvelt að koma málinu til ríkisstjórnarinnar af þeim sökum. Mér er kunnugt um það að hv. þm. hefur kynnt sér vel málefni einstakra búgreina en hv. þm. sagði að EES-samningarnir væru ekki farnir að hafa áhrif og það var það sem ég var að benda á að því miður eru þeir farnir að hafa dapurleg áhrif. Ég hitti einn garðyrkjumann fyrir örfáum dögum sem hafði skorið allt niður í sínum húsum af þeim sökum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að lýsa mikilli ánægju minni með það samkomulag milli stjórnarflokkanna sem býr að baki þessu litla frv. og jafnframt er að gefnu tilefni sjálfsagt að verða við því að skýra örlítið nánar meginatriðin í þessu samkomulagi. Þau lúta að þrennu: 1. Taka af tvímæli um heimildir stjórnvalda til þess að efna milliríkjasamninga sem Ísland hefur skuldbundið sig að. 2. Að setja á laggirnar starfshóp skipaðan fulltrúum fimm ráðuneyta til þess að ljúka endurskoðun á innflutningslöggjöfinni með það að markmiði að hún samræmist GATT-skuldbindingum okkar. 3. Að afla ótvíræðrar heimildar til álagningar verðjöfnunargjalda þegar það á við og kveða á um fyrirkomulag og vistun þeirra. Þetta eru þau þrjú meginatriði sem hið pólitíska samkomulag snerist um. Fyrsta atriðið, að taka af tvímæli um að íslensk stjórnvöld geti efnt skuldbindingar milliríkjasamninga, snýst um eftirtalda samninga: Í fyrsta lagi tvíhliða samning við Evrópubandalagið um sérstakt fyrirkomulag í landbúnaði. Sá samningur kveður á um tímabundinn tollfrjálsan innflutning á fáeinum tegundum af blómum og grænmeti. Í annan stað er hér um að ræða bókun 3 svokallaða við EES-samninginn. EES-samningurinn fjallar ekki um landbúnaðarmál sem kunnugt er. Bókun 3 fjallar um takmarkað vörusvið fáeinna, unninna landbúnaðarafurða og um þann innflutning þegar bókun 3 hefur tekið gildi síðar á þessu ári gildir það að þá gilda reglur samningsins um álagningu verðjöfnunargjalda sem er einfalt reikningsdæmi. Það er heimild til þess að vega upp mun á innflutningsverði, þ.e. skilgreindu heimsmarkaðsverði og innlendu heildsöluverði, þannig að verðjöfnunargjaldaákvörðunin er einfalt reikningsdæmi, bæði að því er varðar vörusvið og upphæð gjaldanna og skiptir því ekki miklu máli hvað er vistað. Í þriðja lagi höfum við gert tvíhliða samninga við allmörg önnur ríki, Mið- og Austur-Evrópuríki og fleiri ríki, þar sem kveðið er á um heimildir til innflutnings á landbúnaðarvörum en þær eru í öllum tilvikum vörur sem ekki eru framleiddar hér á landi og gefa því ekki tilefni til verðjöfnunar. Það er fagnaðarefni að þessi deilumál eru leyst og sú hætta er úr sögunni að við getum ekki efnt þessa samninga. Mál nr. tvö varðar endurskoðun á innflutningslöggjöfinni. Ríkisstjórnin hafði fyrr á þessu hausti skipað nefnd fjögurra ráðuneyta sem fór yfir innflutningslöggjöfina og hefur skilað áfangaskýrslu. Þar eru taldir upp þeir lagabálkar og bent á þau lagaákvæði sem þarfnast endurskoðunar til þess að staðið verði við GATT-skuldbindingar. Þetta er auðvitað stærsta málið vegna þess að það er þetta sem skiptir sköpum og veldur tímamótum og er í beinu framhaldi af því samkomulagi sem tekist hefur um GATT-aðild Íslands. Aðalatriðið er það að framvegis mun landbúnaðarstefnan ekki byggjast á banni heldur heimild til frjálsra viðskipta samkvæmt nánari samkeppnisreglum sem gilda á vegum GATT. Samkomulagið felst í því að þessi nefnd mun ljúka störfum og hún verður undir forsæti fulltrúa forsrh. Æskilegt væri að þessu verki væri lokið þegar við þurfum að gera grein fyrir því innan GATT með hvaða hætti við stöndum við þær skuldingar þótt GATT-samningurinn sjálfur taki ekki gildi fyrr en um áramótin 1994/1995. Þriðja atriðið varðar verðjöfnunargjöld. Þar þurfti að taka ákvarðanir um að það væru ótvíræðar lagaheimildir um það að leggja á verðjöfnunargjöld og einnig fyrirkomulag og vistun. Það segir sig sjálft að verðjöfnunargjöld eru lögð á vörur í innflutningi ef um er að ræða innlenda framleiðslu sömu vara. Ef um er að ræða innflutning á vörum sem ekki eru framleiddar innan lands, er ekkert upp að jafna. Að því er varðar EES-samninginn, þá er það svo samkvæmt bókun 3, að þarna er um að ræða takmarkað vörusvið unninna afurða og þá ber í því tilviki að leggja á verðjöfnunargjöld. Í þessu frv. er kveðið upp úr um það að forræðið yfir því skuli vera vistað hjá landbrn. Jafnframt skal hann hafa sér til ráðuneytis nefnd þriggja ráðuneyta sem koma að málinu, fjmrn. fyrir hönd ríkissjóðs og viðskrn. vegna almennra neytendasjónarmiða. Þetta ákvæði sem spurt er um, náist ekki samkomulag í nefndinni skal ráðherra bera málið undir ríkisstjórn áður en ákvörðun er tekin um upphæð verðjöfnunargjalda, er einungis til staðfestingar þeim sameiginlega pólitíska ásetningi stjórnarflokkanna að mál skuli leyst, ef þess er kostur, með samkomulagi. Ég tek það fram að ég tel litlar líkur á því að það sé nokkurt tilefni til deilu um álagningu verðjöfnunargjalda að því er varðar EES-samninginn vegna þess að vörusviðið er skilgreint og reikningsdæmið liggur fyrir.  Þar með höfum við leyst þau útistandandi deilumál sem oft hafa orðið að ágreiningsefni í íslenskum stjórnmálum á undanförnum árum og ég lýsi því yfir fyrir mína hönd og míns flokks að það er okkur mikið ánægjuefni. Menn mega ekki rugla þessu saman við GATT-tilboðið um tollígildi. Það var einfaldlega reikningsdæmi líka sem fólst í því að þegar í upphafi skal innlendur landbúnaður hafa óbreytta samkeppnisstöðu þannig að tollígildin voru reiknuð sem munurinn milli heimsmarkaðsverðs og innlends heildsöluverðs. Þess skal hins vegar getið að tollígildi eru heimildarákvæði, þannig að það er hverju landi í sjálfsvald sett hvort þeim er beitt að fullu eða ekki og fer það að sjálfsögðu eftir því hvaða stefnu stjórnvöld móta að því er varðar verðmyndun. Mér er tjáð að hér hafi orðið allmiklar umræður undanförnum dögum um verðlagsáhrif lækkunar virðisaukaskatts á matvæli. Sú tillaga er væntanlega fram komin af þeirri ósk að menn vilja hafa áhrif á verðlag landbúnaðarvara eða matvæla til lækkunar og það geta stjórnvöld samkvæmt þessu haft. Oft hefur verið um það talað og menn verið sammála um það að nauðsynlegt væri að reyna að færa verðlag lífsnauðsynja og matvæla hér á landi niður á við til samræmis við það sem tíðkast með öðrum löndum. Loks er þess að geta að um það er pólitískt samkomulag í ríkisstjórninni að því er varðar GATT-málið og markaðsaðgang og þá vöruflokka sem fluttir hafa verið inn hingað til á viðmiðunarárunum, tollfrjáls og hindrunarlaust, þá verður tollígildum ekki beitt á þann innflutning. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta séu aðalatriði þessa máls. Ég tek undir bæði með hv. formanni landbn. og hæstv. landbrh. að að baki þessum hugmyndum er pólitískt samkomulag. Ég endurtek að mér er það mikið ánægjuefni og ég lít svo á að með því sé að baki í reynd ágreiningsmál sem oft hefur dregið menn mjög í dilka. Með öðrum orðum, við höfum stigið skref fram á við til að aðlaga innflutningslöggjöfina og þar með talið landbúnaðarlöggjöfina að nútímaviðskiptaháttum og ætti það að vera öllum hv. þingmönnum fagnaðarefni.

Þrír hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvar og því mun forseti skipta tímanum sem leyfður er milli þeirra þannig að það verða tvær mínútur í fyrra sinn en hálf mínúta í það síðara.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanrrh. lýsti yfir ánægju sinni yfir því að hér væri leyst deilumál. Í þessu frv. er sagt að forræði hæstv. landbrh. sé ótvírætt á þessu málefni. Hvað er það þá sem um var deilt í þessu sambandi sem hæstv. utanrrh. hefur fengið fram og gerir að hann er ánægður með það, úr því að niðurstaðan er algert forræði hæstv. landbrh. og eftir því segir hæstv. utanrrh. að hann hafi látið algerlega undan? En reyndar sagði hæstv. landbrh. hér áðan að það hefði alltaf verið gott samkomulag á milli þeirra þó að hann gæti fyrir örfáum dögum ekki svarað því hvar forræðið mundi liggja í framtíðinni um þessi mál. Þannig að ég get ekki séð eða skilið samhengi í þessum málflutningi og hlýt því að taka undir með Morgunblaðinu í setningunni sem segir: Hvers konar stjórnarhættir eru þetta?

Virðulegi forseti. Hv. þm. sem hér talaði áðan er annálaður friðsemdarmaður og þess vegna er mér það nokkurt undrunarefni ef honum er það óánægjuefni að samkomulag og sátt ríki í málinu. Það er ekki aðalatriði varðandi verðjöfnunargjöld hvar þau eru vistuð og það er ekki forræðisdeila við mig sem utanrrh. eða við utanrrn. um það. Hafi menn deilt um það hvar ber að vista þau þá er sú deila milli fjmrn. og landbrn. Rökin í málinu eru þau að verðjöfnunargjöld eru hluti af tollamálum og þess vegna má færa fyrir því veigamikil rök að þau eigi að vista í fjmrn. Fyrir því eru hins vegar sérstök rök þegar um er að ræða innflutning á vörum sem eru í samkeppni við framleiðslustýrðar vörur innan lands, þá hafi þær áhrif á framkvæmd landbúnaðarstefnunnar og megi því vista í landbrn. og líka með þeirri hliðstæðu að svo er gert, t.d. í Evrópubandalaginu, sem sumir taka sér mjög til fyrirmyndar, og í einum þremur ríkjum Norðurlanda. Þetta er algert aukaatriði málsins, sér í lagi þegar um er að ræða verðjöfnunargjöld sem taka til tiltekins afmarkaðs vörusviðs og þar sem ekki er ágreiningur um það hver verðjöfnunargjöldin eiga að vera vegna þess að þau eru einfalt reikningsdæmi. Þetta þarf því ekki að valda neinum ágreiningi.

Hæstv. forseti. Ég á erfitt með að skilja þetta svar hæstv. utanrrh. Ég spurði einfaldrar spurningar. Hvað var það sem hæstv. utanrrh. fékk fram í þessum samningi? Og ég get ekki séð að það sé neinn friðarspillir þó ég spyrji að því og reyni að fá skýrt svar. En eins og allir vita, var reyndar friðurinn ekki meiri en svo á sl. hausti að hæstv. fjmrh. þurfti að senda út löggæslulið sitt til þess að afnema gerðir hæstv. utanrrh.

Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr: Hvað fékkst fram í þessu samkomulagi sem formaður Alþfl. er sérstaklega ánægður með? Það hélt ég að lægi í augum uppi. Í fyrsta lagi það að eftirleiðis er engin hindrun fyrir því að við getum efnt þá milliríkjasamninga sem ég hef áður talið upp og við höfum skuldbundið okkur að. Í annan stað er samkomulag um að endurskoða innflutningslöggjöfina til samræmis við GATT. Og í þriðja lagi var enginn ágreiningur um verðjöfnunargjöld vegna þess að í EES-samningnum er gert ráð fyrir því að þau verði lögð á þegar um er að ræða takmarkað vörusvið og reikningsdæmið liggur fyrir þannig að það er ekki ástæða til neins ágreinings þegar þetta hefur náðst fram.

Virðulegi forseti. Það eru að koma jól og þess vegna kannski ekki við hæfi að þingið sé neitt að stríða hæstv. utanrrh. á því að taka hann upp í sinni eigin uppgjöf, sérstaklega þegar ráðherrann hefur haft þá karlmennsku til þess að koma hér og lýsa yfir ánægju með sína eigin uppgjöf, því að auðvitað er það öllum ljóst að í ljósi yfirlýsinga hæstv. utanrrh. í sumar er þetta frv. alger innsiglun á uppgjöf utanrrh. í þessari deilu. Það sem hann tínir hér til sem einhvern árangur er að skipuð var vinnunefnd innan ríkisstjórnarinnar til að undirbúa að leggja GATT-samkomulagið fyrir þingið. Það eru bara venjuleg vinnubrögð í ríkisstjórn. Að það sé árangur að það hafi átt að standa við alþjóðasamninga. Hefur einhver haldið því fram að það ætti ekki að standa við þá? Ekki nokkur maður. Og halda því svo fram í þriðja lagi að það sé árangur að það séu lögð á jöfnunargjöld, það hefur ekki nokkur maður verið á móti því að það verði lögð á jöfnunargjöld. Það hefur enginn maður verið á móti þessum þremur atriðum sem ráðherrann er að nefna hér; að ríkisstjórn myndi vinnuhóp um GATT, sjálfsagt mál, standa við alþjóðasamninga, sjálfsagt mál, leggja á jöfnunargjöld, sjálfsagt mál. Þetta hefur aldrei verið ágreiningsatriði, hæstv. utanrrh. Ágreiningsatriðið var bara eitt. Hvar forræðið í því að leggja á jöfnunargjöldin lægju í Stjórnarráði Íslands samkvæmt stjórnskipuninni. Og í þessu frv. er tekið af skarið algerlega með það að forræðið liggur hjá hæstv. landbrh. Hæstv. utanrrh. má svo leika sér að því að nota orðið vistun hér til þess að milda sína eigin uppgjöf. En staðreyndin er auðvitað sú að meðan hann gisti þá í Slóveníu gafst Alþfl. upp í þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég hef áður lýst ánægju minni með það pólitíska samkomulag sem tekist hefur milli stjórnarflokkanna. Nú gefst mér sérstakt tilefni til að lýsa ánægju minni enn frekar yfir því samkomulagi sem tekist hefur þá a.m.k. við þann hluta stjórnarandstöðunnar sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson á annað borð talar fyrir því að hann er ákaflega ánægður með þetta samkomulag líka. Og þá bíð ég bara eftir því að fulltrúar Kvennalistans og Framsfl. komi hér upp og lýsi jafnframt ánægju sinni. Þá getum við kallað þetta virkilega þjóðarsátt.

Virðulegi forseti. Það er ágætis ábending hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að það sé bara við hæfi að segja hér gleðileg jól við hæstv. utanrrh. vegna þess að það hefur aldrei verið neinn ágreiningur milli okkar í stjórnarandstöðunni og þeirra í ríkisstjórnarliðinu sem vildu að forræðið væri hjá landbrh., aldrei nokkur ágreiningur, þannig að tíðindin um gestalistann í þessu jólaboði eru ekki að við séum í því jólaboði, þingmenn Alþb. Tíðindin um gestalistann eru að hæstv. utanrrh. skuli vera þar og Alþfl.

Virðulegur forseti. Það veitti nú eiginlega ekki af því að taka hæstv. utanrrh. í eilitla sögukennslustund. Það er að heyra á orðum hans að hann sé búinn að gleyma þeim hamagangi sem var í kringum þetta mál þegar það var til umræðu á vorþinginu, hvernig þingi var slitið. Þá var það Alþfl. sem var einn orðinn andvígur því að forræði þessara mála, töku jöfnunargjalda, væri hjá landbrh. og það væri nánast pínleg staða þegar hún var komin upp á miðju sumri og hausti að framkvæmdir samninga strönduðu á þessari andstöðu Alþfl. á síðasta vori. Virðulegi forseti. Það kom hér fram miklu meira um það samkomulag sem býr að baki þessa frv. heldur en var gert áður í þessari umræðu. Það kom fram að þetta frv. næði einungis til EES og annarra skyldra mála. Og varðandi það þá hefur landbrh. forræði varðandi töku jöfnunargjalda. En ég vil spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann túlki þetta samkomulag þannig að landbrh. hafi einnig forræði varðandi töku jöfnunargjalda vegna GATT þegar kemur að vinnu varðandi það. Ég geri þetta að gefnu tilefni vegna þess að hæstv. ráðherra sagði að það væru hámarkstollar og við værum ekki skyldugir til að beita þeim. Ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé hans skoðun að beita þeim takmörkunum á þann hátt að það krefjist meiri framleiðniaukningar en þeirrar sem landbúnaðurinn er í dag búinn að semja um upp á um það bil 20% á örfáum árum með tilheyrandi verðlækkun.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það enn að gefnu tilefni að það hefur aldrei verið deiluefni af hálfu okkar alþýðuflokksmanna hvort verðjöfnunargjaldaákvörðunin væri að okkar kröfu hjá utanrrn. eða viðskrn. Forræðisdeilan var þess vegna milli fjmrn. og landbrn.

Þú vildir að hún væri í fjmrn.

Ég er búinn að fjalla um það og það eru út af fyrir sig veigamikil rök fyrir því að vista þau í fjmrn. en skiptir þó minna máli þegar um er að ræða verðjöfnunargjöld, sem hv. þm. greinilega skilur ekki hvað eru, vegna þess að þau eru á takmörkuðu vörusviði og það er ekkert ágreiningsefni um það hvernig eigi að reikna verðjöfnunargjöld. Þau eru t.d. ekki lögð á þegar um er að ræða innflutning á vöru sem ekki er framleidd hér á landi og eins og þarna segir í texta frv. varða þau hráefnisþáttinn að því er varðar unnar vörur. En að því er varðar spurningu hv. þm. um GATT --- hefur hv. þm. áhuga á að heyra svarið?

Já, já.

Þá erum við að tala um allt aðra hluti. Þá erum við að tala um tollígildi sem eru eins og ég sagði heimildarákvæði. Og það segir sig nánast sjálft að þegar að því kemur að beita þeim þá er það pólitískt stefnumál sem hlýtur að koma til kasta allra í viðkomandi ríkisstjórn.

Virðulegur forseti. Þetta var svolítið merkilegt, fyrri hluti svarsins, um töku verðjöfnunargjaldanna vegna þess frv. sem við erum með núna, að það sé ekkert ágreiningsmál, það liggi allt á borðinu. En samt þarf að setja í lög ákvæði um þriggja manna nefnd til að fjalla um það og ákvæði um það, ef nefndin er ekki sammála, þá á að setja það í lög að ríkisstjórnin tali um þetta, um mál sem samkvæmt því sem ráðherrann segir liggur alveg ljóst fyrir og þarf ekki einu sinni að hugsa um. Og þetta á að setja í lög og Alþingi Íslendinga á að standa í því hér í jólaönnunum að lögfesta hlut sem skiptir engu máli að mati ráðherrans. En samt sagði hann líka að um þetta hefði náðst víðtæk pólitísk samstaða, um þessa deilu, þannig að . . .  En að lokum var gott að kom hér fram og varð að koma fram að það er skoðun hæstv. utanrrh. að það sé ekkert samkomulag um forræði, töku jöfnunartolla samkvæmt GATT þegar þar að kemur, það sé pólitískt úrlausnarefni. Þá fer að verða lítið eftir af því forræði sem hæstv. landbrh. hefur fengið núna ef það er ekkert annað heldur en setja stimpil sinn á hlut sem lá fyrir og enginn ágreiningur var um áður.

Virðulegi forseti. Hér eru komin til 2. umr. lánsfjárlög fyrir árið 1994. Ég vil aðeins gera það hér að umræðuefni í örstuttu máli að þetta frv. kemur hér til 2. umr. með nokkuð óvenjulegum hætti, þ.e. að eftir 1. umr. er þessu frv. beint til fjárln. Fjárln. er samkvæmt þingsköpum skyld að vísa því til efh.- og viðskn. og að sjálfsögðu er síðan ætlast til þess að efh.- og viðskn. skili því aftur til fjárln. sem taki þá álit efh.- og viðskn. með sinni afgreiðslu. Það hefur hins vegar ekki gerst í þessu tilfelli. Við vísuðum málinu úr hv. fjárln. til efh.- og viðskn. en hún afgreiðir málið frá sér núna þann 14. og 15. des. Þar eru nefndarálitin dagsett og hún sendi það ekki inn til fjárln. Við þetta vil ég gera alveg sérstaka athugasemd, virðulegi forseti, þar sem í 25. gr. þingskapalaga segir, með leyfi forseta: ,,Til efnahags- og viðskiptanefndar vísar fjárlaganefnd frumvarpi til lánsfjárlaga og tekjugrein fjárlagafrumvarps. Nefndirnar skila fjárlaganefnd áliti og tillögum svo tímanlega fyrir 2. umr. fjárlaga sem fjárlaganefnd ákveður. Efnahags- og viðskiptanefnd skal gera grein fyrir áhrifum skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs fyrir 3. umr. Álit og tillögur nefndanna skal prenta sem fylgiskjöl með nefndaráliti fjárlaganefndar eða meiri hluta hennar.`` Og ég vil leggja áherslu á þetta. ,,Álit og tillögur nefndanna skal prenta sem fylgiskjöl með nefndaráliti fjárlaganefndar.`` Í þessu tilfelli hefur fjárlaganefnd ekki fengið þetta álit inn og þar af leiðandi ekki fjallað um það þar sem ekki hefur unnist tími til þess núna síðustu 2--3 daga að kalla saman fund. En ég tel að hér hafi verið nokkuð óeðlilega að málum staðið og tel fulla þörf á því að taka þetta mál upp aftur eftir áramót þegar þing kemur saman að nýju og fyrirhugað er að fara í frekari skoðanir á þingskapalögum. Ég tel að það þurfi að taka á þessu máli og eins og ég hef áður lýst, þá finnst mér mjög eðlilegt að fjárlaganefnd ein fjalli um þetta mál sem svo mjög er tengt fjárlagafrv. að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 471 við frv. til laga um breytingar á lögum nr. 90/1990, um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum, frá meiri hluta félmn. ,,Við 10. gr. Ákvæði til bráðabirgða II orðist svo: Þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. 26. gr. skulu sveitarstjórnir hafa frest til 15. janúar 1994 til að ákveða hvaða hundraðshluti verði lagður á tekjur manna á því ári. Tilkynning til fjármálaráðuneytisins, sbr. 2. mgr. 26. gr., skal hafa borist eigi síðar en 20. janúar 1994. Berist tilkynning sveitarstjórnar ekki innan þess frests skal miða við ákvörðun ársins 1993 að viðbættu 1,5% en þó skal útsvarið að lágmarki vera 8,4%. Innheimtuhlutfall útsvars í janúarmánuði 1994 skal miða við ákvarðað útsvar sveitarstjórna á árinu 1993 að viðbættu 1,5% en þó skal það að lágmarki vera 8,4%.`` Virðulegi forseti. Þar sem frv. náði ekki fram að ganga í sl. viku er ljóst að útilokað er að ætla sveitarstjórnum að taka nú fyrir jól ákvarðanir um útsvarsprósentu á næsta ári. Hér er því lagt til að sveitarstjórnir fái frest til 15. jan. nk. til að samþykkja útsvarsprósentu fyrir árið 1994, en frestur sveitarstjórna til að ganga frá fjárhagsáætlunum sínum er til 31. jan. Þessi tími ætti því að nægja til að ákveða útsvarsprósentuna fyrir 15. jan. Þessi frestur á samþykkt frv. leiðir einnig af sér að gera verður bráðabirgðaráðstafanir vegna innheimtuhlutfalls útsvars í staðgreiðslu í janúar 1994. Hér er lagt til að það verði miðað við útsvarsprósentu í hverju sveitarfélagi 1993 að viðbættu 1,5%, en þó skal það að lágmarki vera 8,4%. Innheimtuhlutfall útsvars í staðgreiðslumánuðunum febrúar til desember 1994 yrði hins vegar byggt á ákvörðunum þeim sem sveitarstjórnirnar taka fyrir 15. jan. Virðulegi forseti. Önnur tillaga sem hér lá fyrir um hluta þessa máls er þar með dregin til baka.

Frú forseti. Sú brtt. sem hér um ræðir er vegna þess hve þetta frv. er seint á ferðinni og hve seint það er afgreitt frá hv. Alþingi. Það er vissulega þörf á því að veita þann frest sem hér um ræðir, en þessu tengist einnig sú furðulega ákvörðun sem kom inn við undirbúning að 2. umr. málsins, að setja ákveðið gólf í útsvarið og hefur verið rakið við 2. umr. að það var til þess að þóknast m.a. Reykjavíkurborg. Við framsóknarmenn munum ekki leggjast gegn þessu ákvæði, en við viljum ekki bera neina ábyrgð á þessu máli og munum væntanlega sitja hjá við þessa brtt.

Virðulegi forseti. Þessi brtt. sem hér er kynnt er í sjálfu sér málinu heldur til bóta og því engin ástæða til að leggjast gegn henni út frá efni frv. að öðru leyti. Hins vegar undirstrikar hún hvílíkt lagafúsk er hér á ferðinni, bæði hvað varðar undirbúning málsins og meðferð þess í þingnefnd. Það er satt að segja sárgrætilegt að fylgjast með því og horfa upp á það --- þó að ég hafi verið fjarverandi fáeina daga í síðustu viku þá sá ég samt nógu mikið til að geta um það dæmt --- hversu illa er að málum staðið, bæði undirbúningi þeirra og vinnubrögðum hér í hv. Alþingi. Og ég er viss um að þeir sem á sínum tíma stóðu að því að breyta skipulagi Alþingis í þá veru sem nú er, hafa ekki gert sér í hugarlund að vinnubrögð þingnefnda yrðu með slíkum endemum sem raun ber vitni. Ég get nefnt fáein dæmi máli mínu til staðfestingar, þó ég hafi fallist á að fara ekki í öll atriði frv. eins og þarft væri, sökum þess að menn munu vera komnir í þær hugleiðingar að ljúka þinghaldi fyrr en seinna. Ég vil t.d. benda þingheimi á ákvæði til bráðabirgða I, niðurlagsákvæði þess, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Bráðabirgðaákvæði þetta gildir þar til félagsmálaráðuneytið og Samband íslenskra sveitarfélaga hafa unnið að nánari útfærslu málsins með það að markmiði að þessi sérstaki viðbótarskattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði falli að núverandi fyrirkomulagi við álagningu fasteignaskatts sveitarfélaga.`` Ég spyr: Hvað þýðir þetta? Er einhver sem getur útskýrt það fyrir okkur, sem eigum að greiða atkvæði um þetta í endanlegri mynd síðar í dag, hvað þetta þýðir? Hvenær lýkur þessu ákvæði til bráðabirgða? Er það þegar fulltrúar ráðuneytisins og Sambands ísl. sveitarfélaga gefa út fréttatilkynningu um að þeir hafi unnið að nánari útfærslu málsins? Hvað felst í því? Ég verð að segja, virðulegi forseti, að lagatexti af þessu ,,kaliberi`` er fúsk. Hann er ekki samboðinn þinginu. Það veit enginn hvað hann þýðir og það verður ekki nokkur leið að uppfylla það sem maður þó telur að sé innihald þessa ákvæðis. Þannig að auðvitað mun verða komið með breytingu á þessu á næsta ári til þess að fella þetta ákvæði út og setja annað skaplegra í staðinn. Þetta er nú dæmi sem er full ástæða til að halda til haga og kalla eftir skýringum á, ef t.d. virðulegur formaður nefndarinnar hefði skýringar á hvað þetta þýddi. Þá vil ég víkja aðeins að ákvæðinu um lágmarksútsvar sem m.a. er að finna í þessari nýju brtt. og í texta frv. eins og það lítur út núna. Fyrsta spurningin er: Hvers vegna er verið að leggja til að hafa eitthvert lágmarksútsvar? Hver biður um það? Í Dagblaðinu í síðustu viku, fimmtudaginn 16. des., segir formaður nefndarinnar, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, að það væri að ósk Sambands íslenskra sveitarfélaga sem það ákvæði væri sett inn í frv. að hafa lágmark á útsvarsprósentu. Það er borið til baka í sama viðtali af framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga. Og ég hlýt að spyrja formann nefndarinnar: Hver óskaði eftir því að þetta væri flutt? Var það eins og kemur fram í viðtalinu við formann nefndarinnar, að Samband ísl. sveitarfélaga hafi sérstaklega óskað eftir því að það yrði sett ákvæði um lágmarksútsvar? Við verðum að fá skýr svör við þeirri spurningu, einkum í ljósi þeirra fullyrðinga sem komið hafa fram í blaðaviðtali. Í framhaldi af því fór ég aðeins að líta á hvernig hefði verið á síðasta ári með ákvörðun útsvarsprósentu eftir sveitarfélögum til þess að kanna hvaða ástæða gæti verið fyrir því að koma með slíkt ákvæði og hve mörg sveitarfélög, af 197 á landinu öllu, höfðu haft útsvarsprósentuna lægri en hámarkið 7,5%. Það kom í ljós við athugun málsins að af 197 sveitarfélögum voru aðeins 26 sem höfðu lægra útsvar en hámarkið. Dregur það auðvitað úr öllum rökstuðningi fyrir því að það þurfi að setja ákvæði um lágmark, eins og þó er reynt að rökstyðja málið með í greinargerð með tillögunni frá meiri hluta nefndarinnar, að það þurfi að hafa minni mismun á útsvarsálagningu eftir sveitarfélögum. Ef við skoðum þetta aðeins nánar í ljósi þessa ákvæðis frv., að ef sveitarfélög gera ekki sérstaka tilkynningu eða samþykkt um útsvarsálagningu næsta árs, eftir gildistöku laganna, þá mun útsvarsálagningin á næsta ári verða álagning síðasta árs að viðbættu 1,5%. Ég fór að athuga hversu mörg sveitarfélög, af þessum 26, höfðu það lágt útsvar að það, að viðbættum 1,5%, væri lægra en gólfið í frv. Lægra en 8,4%, sem er verið að leggja til að verði lögfest í frv. Hvað haldið þið að það séu mörg af þessum 26 sveitarfélögum sem hefðu verið með lægra útsvar að óbreyttri ákvörðun? Þau eru bara tvö. Það er Skilmannahreppur og Eyjahreppur. Bæði sveitarfélögin í Vesturlandskjördæmi. Það eru einu sveitarfélögin af þessum 197, sem hefðu verið með lægra útsvar --- já, ég verð nú að bæta við. Þetta voru þau tvö sem voru lægst, en þau voru fleiri sem hefðu verið með lægra en 8,4. --- Já, nú skulum við fara yfir þau. Ef við hefðum tekið álagningu síðasta árs og bætt við hana 1,5%, hvað hefðu þá verið mörg sem hefðu verið með lægra en 8,4%, af því að það er sett sem gólf? --- Ég var með aðra hluti sem ég var að skoða og er óskylt því sem ég var að nefna. --- Það er Reykjavík, sem hefði verið með 8,2%, Kópavogur sem hefði verið með 8,2% og það eru Vestmannaeyjar sem hefðu verið með 8,2%. Það eru þrír kaupstaðir af 31, sem hefðu verið með lægra útsvar en 8,4%.  Fyrir utan þessa þrjá kaupstaði eru ekki nema 12 sveitarfélög sem hefðu verið fyrir neðan 8,4%, þannig að þau eru samtals 15 sem hefðu verið með útsvarsálagningu innan við 8,4%. Það er ekki hátt hlutfall af 196 eða 197 sveitarfélögum eins og þau voru miðað við síðustu áramót. Og rökin sem notuð eru til stuðnings því að setja ákvæðið um lágmark halda ekki þegar að er gáð og það er kjarni málsins. Samræmingarþörfin er ekki fyrir hendi í þeim mæli sem látið er að liggja í nefndaráliti meiri hluta félmn. við 2. umr. málsins. Það er annað sem hangir á spýtunni og hefur verið rækilega komið til skila. En það sem mér finnst merkilegt við þetta ákvæði, burt séð frá því að menn skuli vera að hlífa tilteknum stjórnmálaflokki öðrum fremur, er að menn eru að ganga þvert á markaða stefnu varðandi sveitarfélög, hvort heldur við ræðum um ríkisstjórnina eða Samband ísl. sveitarfélaga. Báðir þessir aðilar hafa markað sér stefnu gagnvart sveitarfélögunum á þann veg að það eigi að auka sjálfstæði sveitarfélaga. Þau eigi að hafa sem mest svigrúm til að taka sínar ákvarðanir. Og menn hafa líka sagt: Þeim er betur treystandi en ríkisvaldinu til að vinna að þeim verkefnum sem sveitarfélögunum eru falin af því að þau þekkja málið betur. En menn ganga gegn báðum þessum markmiðum með ákvæðum frv., því þar er ríkisvaldið og stjórnarflokkarnir að setja í lög ákveðin fyrirmæli til sveitarstjórnarmanna sem miða að því að það sé sem minnstur munur á milli ákvarðana þeirra eftir sveitarfélögum. Það er verið að ganga í þá átt að sveitarfélög verði sem mest ,,homogen``, eins og stundum er kallað. Einsleit. Og það er undir forustu Alþfl. og Sjálfstfl. að menn taka þá stefnu að reyna að þurrka út allan mun á sveitarfélögum. Það virðist vera eitur í blóði þessara flokka að það sé einhver munur eftir sveitarfélögum, t.d. ákvarðanir um það hvernig menn nýta tekjustofna og það er dálítið merkilegt. Það er dálítið merkilegt í ljósi þeirra yfirlýsinga sem þessir flokkar hafa verið með um sjálfstæði og sjálfsforræði sveitarfélaga og þeirra markmiða sem þeir hafa sett sér m.a. í síðasta mánuði um sameiningu sveitarfélaga. Það stóð nú ekki upp á menn að koma með stórar yfirlýsingar um sjálfstæði sveitarfélaga. En hér er verið að ganga alveg í öfuga átt og þeir eiga nú ýmis verkin fyrir höndum, þingmenn Sjálfstfl., sem eru að styðja þessa stefnubreytingu í ljósi þeirrar ályktunar sem þeir samþykktu í október sl. um sveitarstjórnarmál. Og það væri fróðlegt að þeir útskýrðu fyrir okkur eða a.m.k. fyrir kjósendum sínum þá stefnubreytingu sem felst í því sem þeir eru að gera núna frá því sem þeir samþykktu í október. Og ég ætla að hlífa þeim hv. þm. við því að lesa upp úr þessari ályktun um sveitarstjórnarmál frá landsfundi Sjálfstfl. í október sl. Þá vil ég nefna enn eitt atriði sem mér finnst kannski vera kjarninn í þessu frv. Það er þessi ruglandi sem er á ferðinni. Stefnuleysið sem er alls ráðandi. Þar sem menn virðast hoppa frá einni ákvörðun til annarrar án þess að hafa einhver grundvallarmarkmið til að styðjast við. Þar á ég við að menn eru með þessu frv. að koma með tillögu um nýja tekjustofna í staðinn fyrir aðstöðugjald. Menn leggja af stað upp í þessa vegferð með því að segja: Við skulum taka af aðstöðugjaldið og koma okkur síðan saman um einhverja nýja tekjustofna í staðinn fyrir það. Þá verðum við að spyrja okkur: Hvers vegna vildu menn leggja af aðstöðugjaldið? Hver var tilgangurinn með því? Ef maður skoðar rökstuðninginn fyrir því, sem menn fluttu á síðasta ári, að afnema aðstöðugjaldið, þá var hann sá, sá veigamesti, að gera íslenskt atvinnulíf samkeppnishæfara við erlent með því að afnema veltuskatt sem hlóðst upp eftir atvinnugreinum. Það var rökstuðningurinn. Að gera íslenskt atvinnulíf samkeppnisfært samanborið við erlent atvinnulíf og samkeppnisaðila. En hvað eru menn að gera hér með samþykkt frv. þessa dagana? Menn eru að taka upp aðstöðugjaldið aftur. Í síðustu viku voru samþykkt tvö gjöld sem eru veltuskattar, iðnlánasjóðsgjald og iðnaðarmálagjald. Í morgun var eitt gjaldið enn, markaðsgjald, sem er líka veltuskattur og fyrir var fjórða gjaldið, tryggingagjald, sem er líka veltuskattur, þó ekki af allri veltu heldur einungis af launaveltu. En við erum að búa til nýja veltuskatta hvern ofan á annan og erum þar með að gera það sem við ætluðum að komast út úr. Menn ætluðu að gera íslenskt atvinnulíf samkeppnishæfara við erlent og afnema aðstöðugjaldið í þeim tilgangi, en eru svo að taka það upp undir öðrum nöfnum. Og auðvitað eru menn þá, samkvæmt eigin kenningu, að gera íslenskt atvinnulíf síður samkeppnisfært við erlent, sem er bagalegt, ekki síst í ljósi þeirra samninga sem hafa verið gerðir og staðfestir og eiga að taka gildi um næstkomandi mánaðamót. Þannig að það er ruglandi í öllu þessu ferli. Það er stefnuleysi, sem er hálfu verra en stefnan þó stefnan geti stundum verið vitlaus og dreg ég ekki úr því að mér finnst ekki alltaf góður svipur á stefnunni hjá hæstv. ríkisstjórn þar sem maður getur áttað sig á því hver hún er.  Þá vil ég nefna eitt dæmi enn um það sem ég er ekki sáttur við í þessu máli. Það er að hæstv. ríkisstjórn skuli nota tækifærið þegar á að færa tekjur frá ríki til sveitarfélaga í gegnum útsvar, sem er auðvitað einfaldur tæknilegur flutningur á peningum á milli aðila, að taka þá viðbótarskattheimtu í leiðinni bæði hjá sveitarfélögum og líka hjá ríki. Ríkið skilar ekki öllu því sem það tók sér á þessu ári til bráðabirgða þegar er verið að ganga frá því endanlega yfir til sveitarfélaga. Ríkið tekur til sín nokkur hundruð milljónir í leiðinni og menn láta sveitarfélögin fá meira en þeim bar eða þeim var ætlað í upphafi með því að láta hækkunina á útsvarsprósentunni vera 1,7% í staðinn fyrir 1,5%. Þannig að báðir aðilar málsins, ríkið og sveitarfélögin, eru að hækka skattana á sína þegna undir því yfirskyni að það sé verið að að færa til tekjur á milli aðila. Þessi aðgerð eyðileggur trú manna á því að í framtíðinni verði hægt að fjármagna breytingar á verkefnum milli ríkis og sveitarfélag með breytingu á skiptingu tekjuskatts og útsvars. Fólk mun ekki trúa því að ríkisstjórnin eða ríkissjóður muni ekki í leiðinni nota þá breytingu sem tilefni til að næla sér í aukatekjur og leggja þá að sama skapi þyngri skattbyrði á almenning. Og þetta held ég að sé kannski það versta við þetta mál, að ríkið og sveitarfélögin eru að taka sér aukatekjur undir þessu yfirskyni. Að lokum, virðulegi forseti, er rétt að vekja athygli á einni breytingu sem er líka í þessu, sem ég hef ekki heyrt menn nefna en það er að menn eru að færa tekjur til á milli sveitarfélaga. Menn eru með þessu kerfi, sem ég gat um áðan að hefði það að markmiði að gera sveitarfélög ,,homogen``, gera þau öll eins, þá eru menn að færa tekjur á milli sveitarfélaga. Og menn eru einkum að færa tekjur frá fámennum sveitarfélögum sem eru vel rekin, skulda lítið, yfir til fjölmennari sveitarfélaga sem eru dýrari í rekstri og skulda mikið. Þetta hafa menn því miður ekki rannsakað til neinnar hlítar, en það er augljóst af þeim gögnum sem fyrir liggja að þetta er tilheigingin sem menn hafa. Það er þetta sem er verið er að gera. Það er verið að færa tekjur á milli sveitarfélaga nokkurn veginn eftir stærð. Mér þykir miður að Samband íslenskra sveitarfélaga skuli vera svona mikill gerandi í þessu máli vegna þess að það hefur ekki í þessu máli komið fram sem hagsmunaaðili allra sveitarfélaga. Það hefur birst í þessu máli sem þröngt samband tiltölulega fárra stórra sveitarfélaga og á því er að verða ákveðin eðlisbreyting undir forustu borgarfulltrúa Sjálfstfl. í Reykv. Og það er ekki að ófyrirsynju að upp eru komnar raddir víða um land að það sé orðið tímabært fyrir fámenn sveitarfélög að huga að því hvort ekki sé rétt að finna sér annan vettvang til að gæta sinna hagsmuna. Samband íslenskra sveitarfélaga má mjög gæta að því og vara sig á þeirri siglingu sem það hefur verið á undanfarin tvö ár, því ef svo fer fram sem horfir þá verður því ekki treyst til að vera landssamband sveitarfélaga. Það getur verið hagsmunaaðili fyrir hin stóru og sterku sveitarfélög, en ekki fyrir hin fámennari og dreifðari sveitarfélög um landið og það er breyting sem væri skaði ef af yrði. En því aðeins getur Samband íslenskra sveitarfélaga afstýrt því að svona muni fara að það láti af því að vera þjónn þessarar ríkisstjórnar eins og það hefur svo mjög verið síðustu tvö árin og hefur gengið miklu lengra en nokkru sinni fyrr í því að vera hagsmunaaðili fyrir ríkisstjórnarflokka heldur en sveitarfélög.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Vestf. bar fram spurningu til mín sem mér er skylt að svara. Hún var um það hver hefði beðið um ákvörðun um lágmarksútsvar, vegna fréttar sem kom þar sem vísað var í formann nefndarinnar, um að það hefði verið Samband íslenskra sveitarfélaga. Hann spurði hvort Samband íslenskra sveitarfélaga hefði beðið um að lágmarksútsvar yrði fest. Svar við því er nei. Spurning blaðamanns til mín hér fyrir utan dyr var ekki um það hver bað um að hafa lágmark á útsvarið. Spurning blaðamanns til mín var: Hver eru rökin fyrir því að vera með lágmarksútsvar? Ég svaraði honum á þá lund sem fram kom í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem fylgt hefði erindinu og sagði hver sú umsögn hefði verið. Ég gerði athugasemd við þessa frétt við blaðamanninn og mér finnst mjög gott að fá tækifæri til að leiðrétta hana hér. Það er ljóst að hún er byggð á misskilningi af því að þegar ég vísaði í umsögnina þá taldi hann að það hefði þá líka verið þeirra erindi. Það er því mjög gott að leiðrétta það hér og það hafði ekki hvarflað að mér að halda þessu fram því það var fullkomlega opinbert hverjir báðu um að þetta svokallaða gólf væri sett í frv. Það barst til nefndarinnar bréf þriggja ráðherra og því var dreift til nefndarmanna svo það hefði verið fullkomlega órökrétt af mér og kjánalegt að ætla að halda því fram að einhvers staðar annars staðar frá hefði þetta erindi borist. Þannig að mér er ljúft að leiðrétta þetta hér.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka formanni nefndarinnar fyrir svörin. Þau voru skýr og reyndar í takt við það sem ég átti von á að væri sannleikurinn í málinu. En eftir stendur að það voru þá þrír ráðherrar, þrír þingmenn Reykv., þar af einn þingmaður Alþfl., sem óskuðu eftir því við félmn. að það yrði sett lágmarksútsvar svo að borgarstjórnin í Reykjavík þyrfti ekki sjálf að hækka útsvarið til samræmis við það sem þarf vegna fjárhagsstöðu borgarinnar eins og hún er núna.

Virðulegur forseti. Formaður félmn. hefur kynnt hér brtt. sem meiri hluti nefndarinnar flytur við frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga og gerir ráð fyrir ákveðinni breytingu á ákvæði til bráðabirgða, þ.e. um það hvernig skuli lagt á útsvar á næsta ári. Ég sé eins og aðrir sem hér hafa talað að þetta er óhjákvæmilegt ákvæði sem þarf að koma inn í lögin með einum eða öðrum hætti. Við kvennalistaþingkonur erum því ekki á móti því eins og það kemur þarna fyrir. Hins vegar munum við ekki greiða þessu atkvæði okkar og ekki standa að þessu og við stöndum ekki að þessari tillögu vegna þess m.a. að þarna er inni ákvæði um lágmarksútsvar, að það skuli vera 8,4%, eins og þrír ráðherrar lögðu til að kæmi inn í þetta frv. hér á allra síðustu dögum þess í nefnd eða reyndar á síðasta degi þegar verið var að vinna með þetta inni í nefnd. Og við teljum að það sé stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar að bera ábyrgð á þessu, auk þess sem þarna er bara þetta skattamix sem búið er að vera inni í þinginu bæði í frv. til laga í skattamálum og þessu, sem ríkisstjórnin verður auðvitað að bera ábyrgð á. Þetta er vafasöm grautargerð sem hér er á ferðinni og mér sýnist að menn hafi orðið litla yfirsýn eða heildarsýn í þessum málum og auðvitað algerlega óviðunandi að verið sé að fúska svona með málin hér á allar síðustu dögum þingsins, skattamál ekki síst. Hér hefur aðeins spunnist umræða um það hvernig þetta ákvæði sé tilkomið, um 8,4% lágmarksútsvar. Það er auðvitað opinbert leyndarmál að þó svo að þessir þrír ráðherrar hafi sent tilmæli um þetta inn í félmn. þingsins þá er það samkvæmt beiðni og ósk frá Reykjavíkurborg. Það er opinbert leyndarmál sem allir vita og það þarf ekkert að fara í neinn feluleik með það eða fara í kringum þá hluti eins og köttur í kringum heitan graut. Þetta er auðvitað gert til að losa sveitarfélögin, ekki síst Reykjavíkurborg og ýmis önnur sveitarfélög reyndar líka, við ákveðin pólitísk óþægindi. Og það er auðvitað dálítið mikill tvískinnungur í því hjá sveitarfélögunum, það verður að segjast eins og er, að annan daginn skuli þau koma og biðja um þetta, hinn daginn koma þau svo eins og Reykjavíkurborg og biðja um að hér sé gerð breyting með mikilli hraðferð í þinginu á lögum um málefni aldraðra og þá er vitnað til sjálfstæðis sveitarfélaganna. Það sé svo mikilvægt að sveitarfélögin hafi sjálfstæði um það hvernig þau hagi þessum málum hjá sér. Þá er á ferðinni mál sem þau meta sem svo að sé til pólitískra vinsælda fallið. Þá er veifað þessu flaggi, að sjálfstæði sveitarfélaga sé í húfi og við þingmenn eigum bara helst að blessa það einn, tveir og þrír. En svo er farið í felur með það og beðið um að sett sé á ákveðið lágmarksútsvar til að firra þau pólitískum óþægindum í óvinsælu máli. Þessi vinnubrögð eru auðvitað alveg óþolandi og ég vil segja það við sveitarstjórnarmenn, ekki síst hér í Reykjavík eins og annars staðar, að menn verða auðvitað að borða bæði súru og sætu berin ef þeir eru að tala um sjálfstæði sveitarfélaga. En við munum sem sagt sitja hjá við þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því við þessa atkvæðagreiðslu að hér er tvennt á ferðinni sem verður að flokkast undir sögulegan viðburð. Annað er það að það er verið að taka inn í tekjustofnalögin ákvæði um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og ekki aðeins til eins árs heldur með varanlegum hætti. Í öðru lagi er verið að setja hér ákvæði í lög um lágmarksútsvar. Þannig að sveitarfélög sem ákveða eða vilja leggja á lægra útsvar en 8,4% mega það ekki að viðlagðri refsingu sem liggur að vísu ekki enn þá fyrir. Hér er með öðrum orðum um algjörlega einstakan viðburð að ræða, virðulegi forseti, eins og hér hefur skýrt komið fram í umræðunni. Ég greiði því ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Í þessu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1994 er stefna ríkisstjórnarinnar lifandi komin en hún bitnar ekki síst á grunnskólabörnum, nemendum í framhaldsskólum, ekkjum, áfengissjúklingum og menningarstarfsemi. Þetta er stórbrotin ríkisstjórn sem stendur þannig að málum. Þessi stefna mun bitna á okkur í framtíðinni og verða samfélaginu dýr, því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Ég hef lagst gegn svokölluðum skólagjöldum í þeim skólum þar sem ég tel eðlilegt að skilgreina nám sem almennt nám. Þar á ég við nám í grunn- og framhaldsskólum, svo sem mennta- og fjölbrautaskólum. Ég hef lagst gegn því að slíkar greiðslur vegna skólagöngu séu færðar á fjárlög ríkisins. Ég hef hins vegar brugðist öðruvísi við lánshæfu framhaldsnámi og tel að þar gildi e.t.v. önnur sjónarmið. Nám í þeim skólum sem hér um ræðir og koma til afgreiðslu á eftir er lánshæft í Lánasjóði ísl. námsmanna og hef ég fengið upplýsingar þar um hjá LÍN. Hér er um það að ræða að setja sams konar ákvæði og er í lögum um sambærilega skóla. Ég hef afgreitt þetta mál úr efh.- og viðskn. án fyrirvara og mun því greiða atkvæði hér samkvæmt því.

Virðulegi forseti. Það er misskilningur hjá hv. þm. að þessi grein fjalli um skólagjöld. Hún fjallar um það að fella niður ákvæði um ríkisframlag úr lögum um Tækniskóla Íslands. Hún fjallar ekki um skólagjöld eins og hv. þm. virtist telja áðan.

Það er næsta grein.

Það er rétt hjá hv. þm., það er að vísu næsta grein. Ég tel af þessum ástæðum alveg óhjákvæmilegt að mótmæla því að þessi ákvæði í lögum um Tækniskólann séu felld niður vegna þess að þar með er fræðilega mögulegt að fjármagna Tækniskólann að fullu með skólagjöldum. Þess vegna mun ég greiða atkvæði gegn þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Brtt. við 11. gr. er dregin til baka og þess vænst að það komi ný tillaga varðandi 11. gr. milli 2. og 3. umr. Mér fannst mikilvægt að það kæmi fram hér.

Hæstv. forseti. Við gerðum við það athugasemdir við 1. umr. þessa máls að samkvæmt frv. á að fella með öllu út heimild 5. mgr. 24. gr. laganna um að heimilt sé að greiða atvinnuleysisbætur að hluta á móti samdrætti sem verður hjá fyrirtækjum við tilteknar aðstæður. Meiri hlutinn hefur að nokkru fallist á okkar athugasemdir með flutningi á þessari brtt. og þar sem það er tvímælalaust til bóta að halda inni þessum ákvæðum þó að takmörkuð séu borið saman við hitt að fella liðinn út, þá mun ég styðja brtt. í trausti þess að í framkvæmdinni verði reynt að koma til móts við þær aðstæður sem þarna falla undir og greiða þessar bætur hér eftir sem hingað til. Auðvitað höfum við ekki á móti því að reynt sé að fyrirbyggja að þetta ákvæði sé misnotað, en það var helsta röksemd meiri hlutans fyrir því að leggja til í frv. að fella það niður. Ég greiði þessu því atkvæði þar sem það er til bóta á frv.

Virðulegi forseti. Hér er gert ráð fyrir því að ráðherra sá sem með málaflokkinn fer geti í raun og veru fellt niður það kerfi úthlutunarnefnda sem verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur hafa komið sér upp á undanförnum áratugum. Það kerfi þarf vissulega að einfalda, en það er óeðlileg valdbeiting að ráðherra einn geti gengið yfir stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í þessari grein og í og veru einnig í 18. gr. sem kemur til atkvæða á eftir. Ég mun því með hliðsjón af því og því sem kom fram í umræðum um málið greiða atkvæði gegn þessum greinum báðum.

Virðulegur forseti. Þarna er að koma inn breyting á ákvæði til bráðabirgða sem að mörgu leyti er óhjákvæmilegt og þarf að gera til þess að heimildirnar séu til staðar á árinu 1994 til þess að úthluta úr Atvinnuleysistryggingasjóði til ráðstöfunar í sveitarfélögunum. Þar að auki má segja að þarna sé gerð ákveðin bragarbót hvað það snertir að það á að koma mótframlag frá ríkinu í atvinnusköpun í sveitarfélögum sem er allt að 600 millj. Ég get hins vegar ekki stutt þessa tillögu eins og hún liggur hér fyrir, bæði vegna þess að það er sagt ,,allt að 600 millj. kr.`` sem getur auðvitað verið hvað sem er þar fyrir neðan, og að auki get ég ekki fellt mig við að inni í þessari tillögu skuli standa þau orð ,,enda verði dregið samsvarandi úr greiðslum atvinnuleysisbóta á viðkomandi stað`` því ég held að með þessari takmörkun sé ekki hægt að leysa mál skólafólksins sem er atvinnulaust. Ég mun því sitja hjá við þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Hér er í þriðja sinn verið að gera tillögu um að lögfesta ákvæði um að láta sveitarfélög borga hluta af kostnaði ríkissjóðs sem upphaflega var gert með svonefndum lögregluskatti. Á þessu ári voru það 500 millj. sem sveitarfélög voru látin leggja inn í Atvinnuleysistryggingasjóð og fengu ekki úr honum til baka nema 300 millj. Ríkissjóður tók því í leiðinni 200 millj. kr. Þetta er ekki verkefni sveitarfélaga og ég tel einsýnt að standa gegn því að festa þetta ákvæði í sessi eins og óhjákvæmilega mun verða ef þetta gerist ár frá ári og greiði því atkvæði gegn þessu ákvæði.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt sömuleiðis að vekja athygli á því að þrátt fyrir að svo sé látið líta út sem hér sé á ferðinni samkomulag milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og ríkisvaldsins, þá er hér á ferðinni enn eina ferðina hin þvingaða skattlagning sem þröngvað var upp á sveitarfélögin í landinu á fyrsta ári þessarar ríkisstjórnar þegar þau voru einhliða skikkuð til að greiða 600 millj. Þá datt hæstv. ríkisstjórn það snjallræði í hug að merkja þau útgjöld kostnaði við löggæslu í landinu. Á næsta árinu var settur á þetta merkimiðinn ,,vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs`` og nú er þetta merkt sérstökum atvinnuaðgerðum í sveitarfélögum. Eftir stendur að þessi þvingaða skattlagning á sveitarfélögin er að festast í sessi. Auk þess eru þau ákvæði sem hér eru lögð til, hvort sem heldur er í frv. eða í brtt., alls ekki frambærileg og ég get ekki stutt þau eins og þau koma hér fyrir.

Virðulegi forseti. Eins og þingheimur veit þá hefur þessi grein verið talsvert mikið rædd en ég tel engu að síður rétt að nota aðstöðu mína hér til að lesa upp málsliðinn þannig að ljóst sé um hvað málið fjallar. En hann hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ríkissjóður tekur ekki þátt í kostnaði við leit að áður óþekktum tófugrenjum nema veiðistjóri samþykki leitina fyrir fram.`` --- Eru þetta ekki nægileg rök til þess að segja nei, hæstv. forseti? Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Það virðast vera nokkrar tilfinningar í þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að bæta skipan mála í sambandi við leit og eyðingu á fjallaref. Mér sýnist að þetta ákvæði sé alls ekki svo fráleitt sem halda mætti af neikvæðri afstöðu ýmissa til málsins vegna þess að það er ekki ástæða til þess endilega að ganga mjög hart fram í þessu efni og erfiðleikar geta verið á því líka að sannreyna að það sé í raun verið að efna til eyðingar. Með tilliti til þessa ætla ég ekki að greiða atkvæði um þetta mál. Ég vil ekki ganga lengra með tilliti til flokksbræðra minna sem hafa beitt sér mjög í málinu þó mér væri skapi næst að segja já.

Virðulegi forseti. Ég hygg að við konur á þinginu tökum ekki þátt í svona strákaleik og þess vegna greiði ég ekki atkvæði.

Herra forseti. Samkvæmt mínum málsskilningi þarf ekki að leita hins þekkta. Það þarf aðeins að leita hins óþekkta. Niðurstaðan er sú að ef þetta er samþykkt óbreytt á að veita styrk til að leita hins þekkta en ekki hins óþekkta. Ég sé ekki neina vitræna skýringu á því hvers vegna stjórnarsinnar standa svo fastir á svo vitlausu orðalagi þrátt fyrir það að þeir hafi ákveðna stefnu í þessu máli. Ég segi nei.