Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. á þskj. 22 er kunnugt þeim hv. alþm., sem setið hafa hér á undanförnum þingum, en það er um heimild til þess að innheimta ýmis gjöld með viðauka. Það hefur aldrei komið til neinna átaka um það hér í hv. Alþ. um, að það næði fram að ganga, og ég treysti því, að svo verði einnig nú. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni og hv. fjhn.



Herra forseti. Hinn 9. okt. 1969 skipaði fyrrv. landbrh. þriggja manna nefnd til þess að endurskoða lög um innflutning búfjár. Í nefndina voru skipaðir Páll A. Pálsson yfirdýralæknir, Guðmundur Jónsson skólastjóri á Hvanneyri og Ólafur E. Stefánsson ráðunautur. Áður en ég vík að þessu frv., sem hér liggur nú fyrir á þskj. 20 og er breyting á lögum nr. 74/1962, um innflutning búfjár, ætla ég í nokkrum orðum að drepa á sögu þessa þáttar í landbúnaði íslenzku þjóðarinnar. d Alþ. 1933 kom fyrst fram frv. um innflutning nautgripa af brezku holdakyni. Það varð að lögum í júlí 1933, og komu fimm nautgripir frá Skotlandi inn samkv. þeim. Hér var um fjögur mismunandi kyn að ræða, en meðal þeirra var Galloway-kyn. Gripir þessir voru einangraðir í Þerney, en fljótlega kom í ljós sjúkdómur í þeim, hringskyrfi. Gripirnir voru síðan allir felldir, en einum kálfi var þó komið í land, og út af þeim kálfi er sá holdanautastofn, sem til er í landinu. Hann er ekki hreinn og sakir skyldleikaræktar þykir hann ekki hafa nægan vaxtarhraða. Megnið af stofninum er, sem kunnugt er, í Gunnarsholti, en fyrir fáum árum var hafin sérstök stofnræktun á gripunum úr Gunnarsholtshjörðinni, fyrst á Bessastöðum, en síðan voru þeir fluttir að Hvanneyri. Nokkuð hefur verið notað af þessum blendingum til einblendingsræktar á sláturkálfum undan íslenzkum mjólkurkúm. Þetta hefur bæði verið meðal einstakra bænda, sem hafa fengið naut frá Gunnarsholti, og svo hafa holdanaut verið á sæðingarstöðvum upp á síðkastið. Bændur hafa af þessu góða reynslu, og hefur það ýtt undir kröfur um hreinni stofn holdanauta. Tilraunir, sem voru gerðar til samanhurðar á vaxtarhraða hálfblendinga og gripa af íslenzkum stofni, voru gerðar í Laugardælum fyrir nokkrum árum. og þær sýndu, að vaxtarhraði blendinganna var töluvert meiri en samsvarandi íslenzkra gripa. Kjötgæði þykja og meiri af blendingunum. Þetta hefur lengi verið baráttumál bænda, sem vilja leggja inn á nýjar brautir og auka fjölbreytni búskaparins. Þau miklu áföll, sem við urðum fyrir af innflutningi búfjár. þó að ekki væru þau í sambandi við innflutning nautgripa, leiða eðlilega til þess, að við hljótum að vera varkárir hér. Ný tækni opnar hér nýja möguleika án verulegrar áhættu. Höfuðbreytingarnar, sem er að finna í þessu frv. frá gildandi lögum, eru þær, að II kafla laganna er breytt, og fjallar hann um innflutning á sæði úr nautum af Galloway-kyni. Veigamestu breytingarnar eru í 11. gr. frv. Nú á aðeins að leyfa að flytja inn djúpfryst sæði. Áður mátti flytja inn venjulegt sæði, sem ekki er hægt að geyma nema í fáa daga. Þetta stafar að sjálfsögðu af hinni nýju tækni, sem tekin hefur verið upp, m.a. hér á landi í djúpfrystingarstöðinni á Hvanneyri. Þetta gefur allt aðra og meiri möguleika til innflutnings á sæði en áður hefur verið. Flytja má inn mikið magn í einu og nota það lengi, eftir að fullreynt er, að það flytur ekki með sér sjúkdóma. Þannig yrði sennilega flutt inn sæði úr sex völdum nautum, sem gæti enzt í 10 ár til þess að sæða stofnræktarkýr á einangrunarstöðinni. Ætlazt er til þess, að sæðið verði flutt inn sem sjaldnast og í nægilegu magni í hvert skipti, þannig að það nægi til kynblöndunarinnar. Annað mjög mikilvægt atriði í 11. gr. frv. er það, að hún gefur ráðh. heimild til innflutnings, ef stjórn Búnaðarfélags Íslands, yfirdýralæknir og forstöðumaður tilraunastöðvarinnar á Keldum mæla með því. Í núgildandi lögum er það þannig, að fyrir þarf að liggja umsögn forstöðumanns tilraunastöðvarinnar á Keldum og meðmæli stjórnar Búnaðarfélags Íslands, en samþykkið er hjá yfirdýralækni. Nú hafa þessir þrír aðilar úrslitaáhrif um það, hvort leyft er eða ekki. Með þessu móti var ábyrgðin eingöngu á yfirdýralækni, en nú er hún færð yfir á þessa þrjá aðila. Með þessu frv. eru settar strangari reglur um innflutning sæðis en þekkjast annars staðar í heiminum. Þar sem strangastar kröfur eru gerðar um heilbrigðiseftirlit á nautum, sem sæði er tekið úr til innflutnings, eins og t.d. í Ástralíu og Nýja-Sjálandi, er miðað við, að sæðið sé djúpfryst, en notað beint til kynblöndunar á stofni viðkomandi lands. Hér verður innflutt sæði aldrei notað beint, heldur aðeins notað á einangrunarstöð, þar sem hreinrækta á holdanautasæði við síendurtekna notkun djúpfrysts sæðis. Aldrei má flytja gripi út frá sóttvarnarstöðinni. Þar verður aðeins um djúpfryst sæði að ræða. Færi svo, að upp kæmi alvarlegur smitsjúkdómur í stöðinni, óþekktur hér, skal hafa á henni strangar gætur og jafnvel fella gripina. Ákvæði um gerð sóttvarnarstöðvarinnar, val á kynbótastöðvum erlendis, er sæðið er tekið frá, umsjón og eftirlit með stöðinni er að finna í 13. og 14. gr. frv., og eru þau öll miðuð við fyllsta öryggi. Hér er eingöngu gert ráð fyrir því að flytja inn eitt kyn, Galloway-kyn, og er það valið vegna þess, að það er fengin góð reynsla af því hér og ekki vandkvæði á því að blanda því í íslenzka kynið. Það er harðgert og nægjusamt og gengur mjög vel á beit og nýtir vel beitiland og fóður, sem aðrar búfjártegundir nýta tæpast. Það hefur ekki þótt bráðþroska, en hefur farið fram á því sviði á síðari árum. Hefur það staðið framarlega síðustu árin á búfjársýningum í heimalandi sínu. Það mundi fylgja því tvöfaldur kostnaður að flytja inn tvö kyn. Eins og frv. gerir ráð fyrir, er bent á Bessastaði, enda er það sá staður, sem gert er ráð fyrir í gildandi lögum fyrir slíka búfjárræktarstöð, sem hér er áformað að koma upp. Hins vegar er því ekki slegið föstu í frv., að Bessastaðir verði valdir, heldur verður það mál athugað nánar, áður en ákvörðun verður tekin. Það, sem verður haft til hliðsjónar í sambandi við staðarvalið, er hvort tveggja í senn, kostnaður við að koma stöðinni upp og möguleikar til að einangra gripina, sem þar eru. Gert er ráð fyrir því, að framkvæmdin verði með þeim hætti, að upphaflega verði keyptar 12 íslenzkar kýr og settar í þessa einangrunarstöð. Sæði verði tekið úr sex nautum og hafi þau verið í tvö ár í einangrun á viðurkenndri heilbrigðiskynbótastöð, og eingöngu er flutt inn sæði frá slíkum stöðvum. Og eins og áður segir, er helzt fyrirhugað að flytja inn mikið magn af sæðinu í upphafi. Afkvæmi kunna verða öll látin lifa fyrsta kastið, og að fjórum árum liðnum yrðu komnir í stöðina um 60 gripir og þar af 50 Galloway-blendingar, þriggja ára og yngri. Ekki er gert ráð fyrir, að hjörðin þurfi að verða stærri, en haldið verður áfram að æxla saman hreint Galloway-kyn með djúpfrystu sæði og blendinga, þannig að við þá blöndun fáist stöðugt kynhreinni holdanaut. Eftir 10–12 ár má ætla, ef allt gengur vel, að kominn verði allhreinn stofn. Sæði til innanlandsnotkunar fengist fyrst eftir þrjú ár, og það yrðu hálfblóðs holdanaut, sem gæfu sláturgripi með holdablóð 1/4. Margir búfróðir menn og bændur álíta, að slík blendingsrækt sláturgripa undan íslenzkum mjólkurkúm eigi hér mjög vel við. Hún gæfi betri nýtingu á bústofni, fóðri og ekki sízt á beitilandi. Á landsvæðum, þar sem afréttarlönd eru ýmist ofsetin eða þola enga viðbót, en hafa góð skilyrði til hagabóta á láglendi, mundu skapast auknir möguleikar til kjötframleiðslu og bættrar landnýtingar. Búnaðarþing og bændasamtök hafa lengi og hvað eftir annað ýtt á í þessu máli og talíð það eitt af framfaramálum landbúnaðarins. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja fleira um þetta frv., en legg til, herra forseti, að því verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Á þskj. 25 hef ég leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á siglingalögum, ásamt hv. 10. þm. Reykv. Shlj. frv. var flutt á síðasta þingi. Að lokinni 1. umr. var því vísað til hv. sjútvn., en lengra komst málið ekki að því sinni. Nú er það endurflutt og fylgir því shlj. grg. og í fyrra. Að dómi flm. og fjölmargra annarra, sem að þessum efnum hyggja, eru meginrök málsins þau, að sjómenn, sem verða fyrir slysum við störf sín, njóti ekki nægjanlegrar réttarverndar samkv. gildandi skaðabótareglum. Á þetta atriði hefur oft og iðulega verið bent. Það hefur verið ofarlega á baugi hjá sjómönnum og samtökum þeirra. Um það hafa margar ályktanir verið gerðar. Reglur um fébótaábyrgð á þessu sviði er að finna í siglingalögum nr. 66 frá 1963, sbr. lög nr. 14 frá 1968. Samkv. þeim ákvæðum er fébótaábyrgð útgerðar á kröfum út af lífs- eða líkamstjóni skipverja eða annarra, sem í þágu skips vinna, háð því, að útgerðarmaður eigi sjálfur sök á tjóninu, þ. e. sé valdur að því af ásetningi eða gáleysi eða kenna megi um yfirsjónum eða vanrækslu vissra starfsmanna hans. Hér er m. ö. o. um svokallaða „subjektíva“ skaðabótaábyrgð að ræða. Ég ætla ekki að fara að taka þingheim í tíma í skaðabótarétti, enda ekki sérfræðingur á því sviði né heldur í tryggingafræði, sem hér kemur mjög til álita. Reglur um þetta efni eru og að nokkru raktar í grg. Meginmáli skiptir, hversu þær reynast í framkvæmd. Þar er um mörg dæmi að velja. Margir dómar eru til, sem snerta þetta málefni, bæði héraðs- og hæstaréttardómar. Í mörgum tilvikum fá sjómenn að sjálfsögðu bætur ákveðnar með dómi. En hin málin eru einnig mörg, sem fara á annan veg. Ég vel einn dóm til skýringar, til að bregða upp stuttri svipmynd, og vitna í registur hæstaréttardóma frá 1965. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Togari var hinn 5. jan. 1960 að veiðum út af Vestfjörðum. Um kl. 20.30 var stjórnborðspoki dreginn inn. S. háseti var við gilsinn og stóð við þilfarsvinduna bakborðsmegin. Er pokanum hafði verið lyft sem skyldi, hugðist S. slaka á gilsinum. Slóst þá bragð af gilsvírnum um fætur honum. Kipptist S. við það á loft og fram í fiskkassa með þeim afleiðingum, að hann fótbrotnaði. Eigi var leitt í ljós, að slysið yrði rakið til vanbúnaðar skips, handvammar skipverja né annarrar áhættu, er eigandi togarans bar ábyrgð á. Var honum því dæmd sýkna af kröfum S. um bætur.“ Í þessu máli hlaut hinn slasaði sjómaður engar bætur. Þarna voru t. d. engir sjónarvottar, hálka á þilfari af olíu og fiskúrgangi ekki talin meiri en gerist og gengur, sjór ekki svo ókyrr, að ógætilegt gæti talizt að láta menn vera við slík störf. Umrætt slys var flokkað undir óhappatilviljun. Dómkrafan nam um 450 þús. kr., en bætur fengust engar, eins og áður segir. Hvað tóku málaferli þessi langan tíma? Slysið varð í jan. 1960. Dómur sjó- og verzlunardóms Reykjavíkur gekk í jan. 1963. Dómur hæstaréttar féll í febr. 1965. Það er ljóst, að auknum tryggingum fylgja aukin útgjöld. Iðgjöld sjómannatrygginga hvíla þegar þungt á útgerðinni. Sjómenn njóta, að sjálfsögðu sem aðrir slysabóta almannatrygginga. Samningsbundnar viðbótartryggingar tíðkast í ýmsum samböndum. Hvað sem því líður, skortir mikið á nægilegt öryggi sjómanna í þessum efnum að mati flm. Frv. þetta stefnir að því marki, að lögfest verði „objektiv“, hlutlæg fébótaábyrgð á þessu sviði. Öðlast hinn slasaði þá bótarétt án tillits til þess, með hvaða hætti tjónið hefur að höndum borið, nema hann sé meðvaldur þess eða meðábyrgur. Með hliðsjón af þessu er frvgr. orðuð af dr. juris Þórði Eyjólfssyni fyrrv. hæstaréttardómara. Að sjálfsögðu þarf að skoða þetta mál vel og meta þá hagsmuni, sem í húfi eru af allra hálfu. Og svo sannarlega ætti hin nýríka, íslenzka þjóð ekki að telja eftir að verja ögn af fé sínu og tíma sérfræðinga sinna á hraðfleygri stund til að skoða þetta mál, sem svo mjög snertir hag og heill íslenzkra sjómanna. Ég legg svo til. að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.