Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég heyrði í hádegisútvarpinu þá frétt, að sjútvrh. hefði ákveðið að stöðva loðnuveiðar frá kl. 12 á hádegi á morgun, en þó mega skipin, sem eru þá úti á miðunum, fiska í sig. Þessi frétt eða þessi ákvörðun réttara sagt kom mjög á óvart. Þó að um þessar veiðar hafi verið rætt á undanförnum vikum og mánuðum af bæði fyrrv. hæstv. sjútvrh. og öðrum, þá finnst mér nauðsyn við jafnalvarlegar og mikilvægar ákvarðanir eins og þessar, að ráðherrar hafi samráð við þingflokka eða a.m.k. þær nefndir sem fjalla um þessi mál í Alþingi. Mér er það ljóst og kannske betur en mörgum öðrum, að allar slíkar ákvarðanir eru mjög erfiðar og oft vanþakklátar, og því er enn meiri nauðsyn í sambandi við slíkar ákvarðanir að hafa sem víðtækust samráð. Ég hafði þann hátt á þau fjögur ár sem ég fór með þessi mál,1974–78, að hafa samráð við sjútvn. eða forustumenn stjórnarandstöðuflokka og auðvitað umfram allt við ríkisstj. Mér er kunnugt um það, að meðal stuðningsmanna hæstv. núv. ríkisstj. eru menn sem höfðu ekki hugmynd um þessa ákvörðun sjútvrh. fyrr en frá henni var sagt í hádegisfréttum áðan. Það eru 53 skip sem stunda þessar veiðar, og mun láta nærri að áhafnir þessara skipa séu um 750 sjómenn. Og nú spyrja menn, þegar þessar veiðar eru stöðvaðar nú fyrir miðjan febrúarmánuð: Hvað gera þá þessi skip og þessar áhafnir? Fara þessi skip ekki að huga að því þegar í stað að fara á þorskanetaveiðar? Hefur hæstv. ráðh. gert sér grein fyrir því, hvað það þýðir að bæta þarna álitlegum flota á þorskveiðarnar? Fyrir liggur ákvörðun fyrrv. sjútvrh. um þorskveiðitakmarkanir á þessu ári. Ég ætla ekki að gera þær hér að umræðuefni, enda er það ekki ætlunin með því að kveðja sér hljóðs utan dagskrár. Ég get þó ekki látið hjá líða að segja það, að þær ákvarðanir eru að mörgu leyti eðlilegar, þó að ég sé ekki sammála um þær að öllu leyti. En ég er að verulegu leyti samþykkur þeim ákvörðunum. En ég bendi á í sambandi við það, að viðmiðunarmörk eru þau, að bátaflotinn megi veiða 75 þús. tonn miðað við apríllok. Ef við bætum nú meginhluta loðnuflotans á þorskveiðar með net á vetrarvertíðina, þá sjá allir að vetrarvertíðin hjá vertíðarbátunum kemur til með að styttast verulega, þannig að þessi ákvörðun um stöðvun loðnuveiða grípur einnig inn á vertíðarveiðina og það mjög alvarlega fyrir bæði sjómenn og útgerðarmenn, fiskvinnsluna og allt það fólk sem að þessum störfum vinnur. Nú kem ég að því, sem skiptir mestu máli í sambandi við þessa ákvörðun hæstv. ráðh. Ég heyrði í fréttum í gær, að hann ætlaði að halda fund með fiskifræðingum um málið, eftir því sem fjölmiðlar sögðu frá. Nú væri fróðlegt að heyra á eftir rök hans fyrir því, við hverja hann hefur rætt og á hverju hans ákvörðun byggist. Og þá vil ég minna hann á, að þó að ég vilji á engan hátt gera lítið úr okkar vísindamönnum, þá hlýtur það að vera takmörkuð vitneskja sem þeir geta sagt hæstv. sjútvrh. frá þó að eitt rannsóknarskip fari í stuttan tíma yfir hugsanlegt svæði sem loðnan heldur sig á, og þeir mæli með bergmálsdýptarmæli í stuttan tíma á einu skipi og marki þannig stofnstærð loðnunnar. Skiptir kannske engu máli yfirferð 53 veiðiskipa, sem flest eða öll eru búin fullkomnum fiskileitartækjum? Er hitt svo viðamikið, að hægt sé að strika algjörlega yfir það sem skipstjórar með reynslu og þekkingu á þessum stóra flota hafa að segja. Við höfum séð í fréttum undanfarna daga að gengd á loðnu er meiri nú en nokkru sinni áður og síðast sólarhringur er mesti veiðitími sem hefur verið nú um langan tíma. Bendir þetta ekki til þess, að það sé óhemjumikið magn af loðnu á miðunum? Bendir það ekki til þess, að það megi hlýða meira á þá sem þekkingu og reynslu hafa, en ekki eingöngu fara eftir því sem spáð er eftir mælingum eins rannsóknarskips á takmörkuðu svæði? Ég vil líka benda hæstv. ráðh. á það, að loðnan hefur ekki um langan tíma komið jafnnærri landi og nú. Hún er komin upp á Axarfjarðargrunn. Hún er 15 mílur út af Sléttu. Allt bendir þetta til þess, að það sé sem betur fer um miklu meira magn af loðnu að ræða en vísindamennirnir vilja láta í veðri vaka. Ef slæmt útlit væri með loðnuveiði og það væri samhljóða eða áberandi álit skipstjórnarmanna og sjómanna, að gengið væri nærri loðnustofninum, þá skildi ég mjög vel þessa ákvörðun hæstv. ráðh. En ég skil ekki þann flumbrugang sem er í sambandi við þessa ákvörðun. Ég held að hafið yrði ekki þurrausið þó hæstv. ráðh. veitti sér þann munað að hafa samráð við þingflokka og sjútvn. þingsins eða a.m.k. fulltrúa úr hverjum flokki, sem gætu rætt málið hver innan síns flokks. Það er hættulegt að gera slíkar ráðstafanir, kippa atvinnugrundvellinum undan útgerð svo margra skipa og sjómanna sem hér eiga hlut að máli og hætta á það að auka sóknina í þorskinn umfram það sem verið hefur á liðnum árum. Atvinnuástand og rekstur verksmiðja á sunnanverðum Austfjörðum, Vestmannaeyjum, Suðvesturlandi öllu og við Faxaflóa er með þeim hætti, að þessar verksmiðjur hafa sumar enga loðnu fengið ennþá. Ég held að það sé rétt með farið hjá mér, að það hafi aðeins komið einn skipsfarmur af loðnu til Vestmannaeyja. Og þá er veiðin stöðvuð. Þessi fyrirtæki og allt það fólk, sem vinnur við þau og við vinnsluna, verður því fyrir mjög alvarlegu áfalli. Svo kem ég að því síðast, sem mér leikur allmjög forvitni á að heyra frá hæstv. ráðh.: Eru væntanlegir samningar við Norðmenn eitthvað á bak við þessa ákvörðun hæstv. ráðh.? Ef svo er, þá vil ég þegar í stað mótmæla því. Ég vil ekki að Norðmenn segi okkur fyrir verkum, hvernig við eigum að veiða loðnu, eða láta Norðmenn hræða okkur. Og ég vil ekki, þegar jafnmikið er um loðnu í sjónum og nú, að hún sé geymd til þess að keppa um veiði á henni á Jan Mayen-svæðinu síðar í vetur, vor eða sumar. Það er okkar að veiða loðnu. Það er fullyrt af vísindamönnum okkar, að þetta sé sami stofninn sem gangi hér austur í haf og við veiðum innan okkar 200 mílna. Innan okkar svæðis hrygnir loðnan. Við eigum auðvitað að vera til viðtals um það, á hvern hátt þessi stofn er nýttur, og þá alveg sérstaklega utan okkar 200 mílna, en innan þeirra erum það við einir sem ákveðum nýtinguna. Ég tel að hægt sé að bera fram veigamikil rök fyrir því, að ekki sé verið að ofveiða loðnu þó að veiðar hefðu haldið áfram enn um sinn. Og ég held að fiskifræðingar geti ekki fullyrt það, þvert ofan í umsagnir þeirra sem hafa langa reynslu að baki og þekkja vel hegðun loðnunnar og þekkja veiði hennar og takmörk, og það eigi að taka tillit til fiskimannanna. Ég held að þessu þjóðfélagi og þessari þjóð veiti ekki af því að auka framleiðslu sína og framleiðni. Og ég veit ekki annað en að það sé eitt af stefnumálum hæstv. ríkisstj., sem nú hefur tekið við, að auka framleiðni í þjóðfélaginu. Á þetta að vera leiðin til þess? Hefur hæstv. sjútvrh. borið sig saman við hæstv. ríkisstj. Stendur hæstv. ríkisstj. einhuga að baki þessari ákvörðun hæstv. sjútvrh.? Ef svo er, þá hefur a.m.k. hæstv. ríkisstj. ekki haft fyrir því að kynna þessa ákvörðun fylgismönnum sínum, sem hún hefur talið sig eiga og hafa lýst yfir stuðningi við hana. Ég skal ekki segja hvort fylgismenn þessarar hæstv. ríkisstj. eru svo litlir karlar, að þeir láti bjóða sér þetta. Reynslan mun sýna, að menn geta ekki verið ásáttir með það sem hér hefur verið gert. Ráðherra, hver sem hann er, á að kynna þessi mál og væntanlega ákvörðun, - ekki eingöngu fyrir stuðningsmönnum ríkisstj., því að við eigum, allir Íslendingar, þessi mið, hverjir sem eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, - hann á að kynna þessi mál, leita álits og taka síðan ákvarðanir og reyna að skapa sem víðtækast samstarf. Ég vænti þess, að hæstv. sjútvrh. svari þessum fyrirspurnum og skýri og færi rök fyrir þeirri ákvörðun sem hann hefur tekið og sagt var frá í hádegisútvarpi í dag.



Herra forseti. Það var s.l. fimmtudag að ég kvaddi mér hér hljóðs utan dagskrár vegna þess ástands, sem hafði skapast varðandi loðnuveiðarnar, og þeirra miklu hagsmuna sem eru í húfi fyrir einstök byggðarlög og þjóðarbúið í heild, eins og ég orðaði það þá. Þeirri umr. var slitið þá til þess að hægt væri að koma hér að fjárlagaræðu fyrrv. fjmrh. Ég vil byrja á því að gera að umtalsefni það sem kom fram í þeim umræðum. Það, sem nú hefur gerst, sýnir að ástæða hefði verið til að halda þeirri umr. áfram þá til þess að betur lægi fyrir hver vilji alþm. er í þessu máli. Ég gerði að umtalsefni valdsvið loðnunefndar til að beina löndun að ákveðnum verksmiðjum. Ég þakka fyrrv. hæstv. sjútvrh. fyrir þau svör sem hann gaf mér. Ég vil aðeins ítreka þær skoðanir sem ég setti þá fram, að ég tel að þurft hefði að gera ráðstafanir til þess að beina lönduninni til fleiri verksmiðja, til þess að það áfall sem kemur, ef veiðar verða stöðvaðar, verði sem minnst fyrir einstök byggðarlög hvar sem er á landinu. Það kom fram hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni, að hér væri um það að ræða að verið væri að flytja frá einu kjördæmi til annars. Ég vil mótmæla því. Loðnan hefur verið á ýmsum stöðum við landið. Í ár er hún fyrir Norðurlandi, næsta ár er hún kannske eingöngu fyrir Austurlandi, þannig að þetta hlýtur að vera mál sem þarf að taka fyrir þegar menn standa frammi fyrir því að takmarka með einhverju móti veiðarnar. Það kom fram hjá hæstv. fyrrv. sjútvrh. við þá umr., að hann mundi beita sér fyrir því - eða það væri hans skoðun þá, á fimmtudaginn var - að veiðarnar yrðu stöðvaðar, þegar 250 þús. tonnum væri náð, og síðan væru u.þ.b. 50 þús. tonn geymd fram á hrognatökutímann, ef ég hef skilið mál hans rétt þá. Nú hefur ný ríkisstj. tekið við, og mér sýnist að sú ákvörðun, sem var undirbúin í sjútvrn. í s.l. viku, hafi nú verið tekin af þeirri ríkisstj. sem hefur tekið við völdum, eða af núv. sjútvrh. Ég er ekki sammála um þessa ákvörðun. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í tal fiskifræðinga um það, hvernig loðnustofninn er um þessar mundir. Menn verða að hafa í huga að það eru önnur rök sem þar gilda einnig. Að sjálfsögðu ber okkur að fara eftir fiskifræðilegum rökum og hlusta á þá menn, en það eru einnig önnur rök, sem hv. þm. Matthías Bjarnason rakti hér áður, sem þar verða að gilda. Þar eru hagsmunir heilla byggðarlaga í veði. Það hefur engin loðna borist á sunnanverða Austfirði eða til Vestmannaeyja, - það má vera að einn farmur hafi borist þangað, og ég held að í gær hafi verið útlit fyrir að 7 þús. tonn færu suður fyrir Gerpi. Þarna er um mjög alvarlegt áfall að ræða sem að mínum dómi hefði réttlætt það að halda veiðunum eitthvað áfram, a.m.k. þannig að útséð væri um að þessar verksmiðjur fengju loðnu í það þróarrými sem þær hafa, sem er ekki mjög mikið, og að Vestmannaeyjar fengju a.m.k. eitthvert magn. Við verðum að líta einnig á þessa miklu hagsmuni þegar slíkar ákvarðanir eru teknar, því að 50 þús. tonn af loðnu til eða frá gera ekki mikinn mun í því mikla magni sem þar er um að ræða. Ég vil einnig taka undir það, að Norðmenn eiga ekki að hafa áhrif á okkur í þessu efni. Við hljótum að vísu að þurfa að undirbúa okkar samninga við Norðmenn sem best við getum. Hins vegar verðum við að leggja á það áherslu, að þetta er stofn sem við ráðum yfir innan okkar landhelgi, og Norðmenn hafa ekki verið tilbúnir til þess að taka tillit til slíkra sjónarmiða varðandi síldarstofninn. Því hefur verið haldið fram af Íslendingum, að síldarstofninn væti sameiginlegur, norsk-íslenski síldarstofninn. Norðmenn tóku aldrei tillit til þeirra sjónarmiða á sínum tíma, veiddu upp smásíldina við Noreg gegn okkar vilja, þannig að þeir hafa aldrei tekið tillit til slíkra sjónarmiða hjá okkur. Það er því ástæðulaust, að við förum að taka tillit til sjónarmiða þeirra út af Jan Mayen, sem er langt frá þeirra lögsögu, og alls ekki liggur fyrir hvernig lögsögu við Jan Mayen verður háttað. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta lengra mál. Ég vildi aðeins benda á þá miklu þjóðhagslegu hagsmuni sem hér eru í húfi, sérstaklega varðandi þau byggðarlög sem hafa ekki enn fengið loðnu. Ég vil einnig taka það fram út af ummælum hv. þm. Péturs Sigurðssonar, en hann hélt því fram að ég tæki á engan hátt tillit til afstöðu sjómanna í þessu sambandi, að ég tók skýrt fram á fimmtudaginn að ég vissi að sjómenn væru því ekki mótfallnir og útgerðarmenn, að einhvers konar stýring væri á löndun aflans. Hins vegar sagðist ég vera viss um að þessir aðilar gerðu sér góða grein fyrir hagsmunum annarra í þessu sambandi. Og það er náttúrlega það sem við verðum að hafa í huga, að hagsmunir þeirra, sem þarna eiga mikið undir, verði sem best tryggðir, vitandi það, að auðvitað verður það alltaf svo, að ekki verður hægt að gera allt fyrir alla í þessum efnum. En okkur hlýtur að bera skylda til þess, alveg án kjördæmissjónarmíða eða sjónarmiða til einstakra stétta í þessu sambandi, hvort sem það eru sjómenn, verkafólk eða aðrir, að tryggja sem best hagsmuni alls þessa fólks, jafnvel þótt einhver skerðing komi við alla þessa hópa.



Herra forseti. Ég hygg að þessari fsp. sé best svarað með því að rekja nokkuð aðdraganda þeirrar ákvörðunar, sem nú hefur verið tekin og ég lít reyndar svo á að hafi verið tekin þegar í síðustu viku. Ég vek í fyrsta lagi athygli á því, að eftir sameiginlegan leiðangur og rannsóknir norskra og íslenskra fiskifræðinga í nóv. í fyrra mæltu þeir sameiginlega með því, að óhætt væri að taka 600 þús. tonn af loðnu á vetrarvertíðinni 1979–80. Þetta var síðan aukið í 650 þús tonn og þá var jafnframt ákveðið að geyma 280 þús. þar til eftir áramótin. Ég hygg að það hafi verið í lok jan. að þessi ákvörðun er mörkuð þannig, að rætt er um að taka 180 þús. lestir í bræðslu og 100 þús. lestir í hrognatöku og frystingu. Í síðustu viku er svo jafnframt ákveðið að auka það, sem í bræðslu fari, í 250 þús. lestir, en geyma 50 þús. lestir til frystingar og hrognatöku. Ég vil þó lesa bréf sem Hafrannsóknastofnun hefur borist og dagsett er 1. febr., með leyfi forseta: „Á fundi norskra og íslenskra fiskifræðinga, sem haldinn var í Reykjavík dagana 29–30. okt. 1979, voru gerðar tillögur um að leyfilegur hámarksafli úr íslenska loðnustofninum yrði 650 þús. tonn á tímabilinu 1. júlí 1979 til loka vetrarvertíðar 1980. Þessar tillögur voru byggðar á niðurstöðum stofnstærðarmælingar sem norskir og íslenskir fiskifræðingar höfðu gert um mánaðamótin sept.– okt. 1979. Eins og rn. er kunnugt, fengust hins vegar hærri gildi í leiðangri sem farinn var skömmu seinna á Bjarna Sæmundssyni, dagana 14.–24. okt. 1979. Hafrannsóknastofnunin taldi þó ekki rétt að gera nýjar tillögur um hámarksafla fyrr en stofnstærðarmælingar hefðu verið endurteknar í ársbyrjun 1980. Þessum mælingum er nú lokið og ber niðurstöðum í öllum aðalatriðum saman við þau gildi sem fengust í leiðangri Bjarna Sæmundssonar í okt. s.l. Samkvæmt niðurstöðum bergmálsmælinga var núverandi hrygningarstofn um mánaðamótin jan.–febr. um 6/10 þess sem hann mældist á sama tíma í fyrra. Sé tekið tillit til þeirra veiða og náttúrlegs dauða, sem átti sér stað eftir að mæling fór fram, kemur í ljós að rúm 600 þús. tonn af loðnu hrygndu vorið 1979. Það ár benda rannsóknir á fjölda og útbreiðslu loðnuseiða til að klak hafi tekist vel. Aðaltilgangurinn með stjórnun veiðanna er að tryggja nægilega stóran hrygningarstofn. Þetta tókst árið 1979. Enda þótt nauðsynleg lágmarksstærð hrygningarstofns íslensku loðnunnar sé ekki þekkt með vissu er ljóst, að viðkoman hefur stundum verið skert, t.d. vorið 1978. Ef miðað er við að hrygningarstofninn 1980 verði a.m.k. 2/3 þess sem hrygndi 1979 má leyfilegur afli mestur verða 300 þús. tonn á tímabilinu 1. jan. til vertíðarloka. Frekari skerðingu hrygningarstofnsins verður að telja utan skynsamlegra marka.“ Undir þetta rita Hjálmar Vilhjálmsson og Jón Jónsson. Þannig stóðu þessi mál þegar ég tók við embætti sjútvrh. Aflamagnið var um 250 þús. lestir í gær. Því er náð sem fyrrv. sjútvrh. hafði talið eðlilegt magn til bræðslu. Jafnframt hefur bátaflotanum verið lofað, að ákvörðun um stöðvun veiða yrði tekin þannig, að flotinn hefði a.m.k. tvo sólarhringa til stefnu. Því var raunar ekki um annað að ræða en taka þessa ákvörðun þá þegar, ef ætlunin var að standa við þá ákvörðun sem áður hafði verið tekin um heildarmagn. Ég sá mér ekki fært að breyta út af þeirri ákvörðun, enda tel ég satt að segja ákaflega vafasamt að vera með slíkar breytingar á síðustu stundu. Þessi ákvörðun fyrrv. sjútvrh. hefur legið fyrir lengi, og er öllum vel kunnugt hvernig afli hefur þróast og hver hann er orðinn, og hafa menn því sannarlega mátt vita að það hlaut að koma að svona ákvörðun, ef menn vilja á annað borð marka fiskveiðistefnu og standa við hana. Ég segi því, að þessi ákvörðun var raunar tekin og ég sá mér ekki fært annað en að framfylgja henni. Að öllum líkindum verður aflamagnið, þegar veiði hættir, orðið mjög nálægt 300 þús. lestum. Ég sagði áðan að afli væri þegar orðinn um 250 þús. lestir. Gera má ráð fyrir að á þessum sólarhring geti hann vel nálgast 260–265 þús. lestir jafnvel, og með þeirri ákvörðun, sem ég hef tekið, að leyfa flotanaum að fylla skipin í einni ferð eftir hádegi á morgun má gera ráð fyrir að um 35 þús. lestir bætist við og er þá náð u.þ.b. 300 þús. lestum. Þessa ákvörðun, að leyfa flotanum að fylla skip sín, tók ég með tilliti til þess, að þá má gera ráð fyrir að nokkurt loðnumagn berist á heimastöðvar skipanna. Þar er ég m.a. með í huga þá staði sem hafa verið nefndir í þessu sambandi og hafa átt við erfiðleika að stríða. Ég ætla síðan að ræða örfá grundvallaratriði sem mér sýnist að þurfi að athuga. Það er í fyrsta lagi að sjálfsögðu stærð fiskstofna. Ég efast ekki um hyggjuvit margra, m.a. 1. þm. Vestf., í þessu sambandi. En ég vil segja það alveg eins og er, að ég treysti mér ekki til að hafa það að leiðarljósi. Ég vil alls ekki segja að fiskifræðingar eigi að ráða því, hve mikið er veitt. Vitanlega ekki. Þeir eru ráðgjafar í þessu sambandi og á þá ber að hlusta og taka síðan tillit til annarra aðstæðna, eins og t.d. áhrifa á atvinnu í hinum ýmsu byggðarlögum og sannarlega til þess sem reyndir sjómenn telja vera rétt í slíku sambandi. Þetta þarf allt að meta. Þetta þarf fyrst og fremst að meta þegar mörkuð er í upphafi sú stefna sem ráða á í veiðum á ákveðnum stofni á árinu. Ég vona og hygg að það hafi verið gert. Um stærð loðnustofnsins get ég engu bætt við það sem hér hefur verið sagt og það sem ég hef lesið eftir fiskifræðingum. Ég vil þó upplýsa það, að ég ræddi við Jakob Jakobsson og Jón Jónsson í morgun um þessi mál, og staðfestu þeir að engin breyting væri á þeirri niðurstöðu sem lýst var í því bréfi frá Hafrannsóknastofnun sem ég las upp áðan. Ég innti þá jafnframt eftir því, hverju sætti það sem maður heyrir frá reyndum sjómönnum að meira magn sé af loðnu í sjónum en oftast fyrr, eins og sumir hafa látið orð um falla. Skoðun þeirra er að þetta sé misskilningur, og til þess bendi m.a. sú staðreynd, að loðnan er nú samanþjappaðri á minna svæði en oft áður, hefur ekki dreift sér svo langt austur og vestur sem iðulega hefur verið. Telja þeir það sönnun á þeirri niðurstöðu, að loðnustofninn sé ekki eins stór og hann hefur stundum verið. En um þetta má vitanlega endalaust deila. Og ég vil gjarnan spyrja hv. 1. þm. Vestf.: Hve mikið vill hann láta veiða? Hvað er óhætt að veiða? Ég vildi gjarnan heyra þá tölu. Ég lýsti því áðan, að sú ákvörðun hefði verið tekin að geyma nokkurt magn af loðnu til frystingar og hrognatöku. Hrogn er að sjálfsögðu ekki unnt að taka fyrr en um það bil eftir mánuð. En í þessu hvoru tveggja, í frystingu og hrognatöku, eru vissulega nokkur hættumerki. Verð á hrognum hefur fallið mjög á Japansmarkaði, var í fyrra, hygg ég, 2400 dollarar tonnið, en nú bjóða þeir 800 dollara fyrir tonnið, þannig að þar er vá fyrir dyrum, getum við sagt. Hins vegar fara nú fram viðræður við Norðmenn um verðlagningu á hrognum. Í raun og veru má svipað segja um frysta loðnu, þótt sannarlega sé markaðurinn þar góður. En því miður fullnægir sú loðna, sem nú hefur veiðst, ekki nema að mjög litlu leyti þeim kröfum sem eru gerðar um stærð. Kröfur eru gerðar um það, að 55 stykki séu í kg, en mælingar hafa almennt sýnt að um 70 eru í hverju kg þannig að það kann að þurfa að veiða töluvert magn til að ná því sem æskilegt er. Hygg ég að þetta hafi ráðið töluverðu um þá ákvörðun fyrrv. sjútvrh. að auka það magn, sem færi til bræðslu, en draga úr hinu, sem geymt yrði til frystingar og hrognatöku. Ég vil þó ekki gefa upp alla von um að nokkur loðna verði tekin til frystingar og hrognatöku. Þess vegna er það von mín, að eitthvað verði þarna upp á að hlaupa og veiðar geti hafist að nýju þegar rétt er að taka loðnu til hrognatöku. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, að þá muni - ef talið verður yfirleitt fært að veiða loðnu í þessu skyni - verða farið nokkuð yfir það mark sem fiskifræðingar hafa lagt til. Mér er hins vegar ljóst að mælingar sem þessar eru háðar mjög miklum skekkjum og aldrei hægt að taka þær bókstaflega, og ég tel enga hættu í því fólgna, þótt heildarmagn loðnunnar fari eitthvað yfir 300 þús., í 330 þús. lestir, svo að ég nefni einhverja tölu. Hins vegar ef veiðum hefði verið haldið áfram núna - m.a. farið að ræða þetta í þingflokkum og víðar - þá er alveg ljóst að við hefðum óðum nálgast það magn sem ekki leyfði neinar frekari loðnuveiðar til frystingar og hrognatöku. Þennan mikla flota tekur ekki nema örfáa daga að veiða 100 þús. tonn. Menn hafa rætt hér mikið um erfiðleika byggðarlaga suðaustanlands og sunnanlands, í Vestmannaeyjum, og ég tek undir það. Það eru mjög alvarlegir erfiðleikar þar á ferðinni. T.d. voru í Vestmannaeyjum í fyrra framleiddar loðnuafurðir fyrir um 4 milljarða og á verðlagi nú í jan. hefðu vinnulaun numið um 900 millj. kr. Þetta er því gífurlegt áfall fyrir slíkt byggðarlag og einnig fyrir Höfn í Hornafirði og marga aðra staði sem ég þarf ekki að telja hér upp. En spurningin er: Hefðu vandamál þessara staða verið leyst með fullri ferð á loðnuveiðinni áfram í nokkra daga? Halda menn að loðna hefði þá borist að ráði til Vestmannaeyja? Ég held ekki, ekki á meðan loðnan er aðallega veidd við Grímsey og þar austur af. Ég hygg því að fyrir t.d. Vestmannaeyjar séu þó meiri líkindi til þess að nokkur atvinna fáist við vinnslu á loðnu með því að geyma eitthvað til frystingar og hrognatöku í marsmánuði, þegar ætla má að loðnan verði komin nær þeim stað. Það er því einnig með þarfir slíkra byggðarlaga í huga að ég tók þá ákvörðun að stöðva veiðarnar nú og freista þess að nokkurt magn gæti orðið til veiða í marsmánuði. Ég ætla ekki að fjalla hér um það atriði sem um var spurt í síðustu viku og fyrrv. sjútvrh. mun hafa svarað. Ég hef rætt þetta við starfsmenn sjútvrn. og fengið þar ítrekað, að þeir telja ekki vera heimild til þess að beina flotanum á fjarlæga staði þegar rými er í höfnum sem nær liggja. Þetta er hins vegar atriði, viðurkenni ég, sem þarf að athuga betur og hefði vitanlega, ef menn vildu fara þá leið, þurft að kanna langtum fyrr á þessari loðnuvertíð. Mér er einnig fyllilega ljóst, að þessi stöðvun er mikið áfall fyrir loðnuflotann, og vitanlega hefði verið bót fyrir flotann að geta haldið áfram þótt ekki væri nema 3–4–5 daga eða kannske viku. Hins vegar hygg ég að mönnum hefði samt þótt of skammt gengið. Ég hygg að það sé venjan. Áðan var spurt hvort samningar við Norðmenn hafi haft áhrif á þessa ákvörðun mína. Ég get svarað því neitandi. Við eigum vitanlega að ákveða sjálfir, eftir því sem við best þekkjum, hvaða magn af hvaða fiskstofni sem er rétt er að veiða. Ég tek undir það: það á að vera okkar ákvörðun. Og sú ákvörðun á að byggjast á tillögum fiskifræðinga og mati þeirra sem gerst þekkja. Hitt er svo annað mál, að það bætir vitanlega ekki okkar samningsaðstöðu að stofna til kapphlaups um loðnuveiðar við Norðmenn. Við gagnrýndum Norðmenn töluvert fyrir að fara fram úr því magni sem talið var eðlilegt við Jan Mayen á sínum tíma, og ég held að menn verði að gera sér grein fyrir því, að það er engin bót að ganga til viðræðna á næstu dögum með slíkt kapphlaup í uppsiglingu. Þó að þeir samningar hafi ekki haft áhrif á þessa ákvörðun, þá hygg ég þó að menn megi ekki algerlega loka augunum fyrir þeirri staðreynd. Við höfum fyrr séð okkur hag í því að nota rök fiskifræðinga. Ég hygg að hv. 1. þm. Vestf. hafi gert það töluvert. T.d. meðan á viðræðum við Breta stóð töldum við mikinn feng í því að hafa rök þeirra fyrir því, hvað mætti veiða, og við höfum sagt Norðmönnum að okkur sé nauðsynlegt að hafa vald á þessum loðnustofni. Hann er íslenskur stofn og við segjum að við verðum að hafa vald til þess að geta takmarkað veiðarnar þannig að viðgangur stofnsins sé tryggður. En við getum varla talað eitt í austur og annað í vestur, ef ég má orða það svo. Við verðum að vera sjálfum okkur samkvæmir þegar við göngum til slíkra viðræðna. Ég vil taka undir það sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að samráð þarf að hafa við þingflokka og t.d. formenn sjútvn. Það er sjálfsagt og nauðsynlegt, og ég mun leggja ríka áherslu á það. Hitt er svo annað mál, að ég tel höfuðatriði að hafa slíkt samráð og samband þegar ákvörðun um fiskveiðistefnuna er tekin. Þá á að hafa slíkt samband og slíka fundi. En menn verða síðan að treysta framkvæmdavaldinu til þess að standa við þá ákvörðun sem þá er tekin. Eða eigum við að leggja fyrir slíka fundi ákvörðun um rækjuveiði í Axarfirði, hvenær eigi að stöðva hana, eða í Húnaflóa, svo að ég nefni frægt dæmi frá fyrri árum? Það er nauðsynlegt að marka fiskveiðistefnu til langs tíma og í fullu samráði bæði við hagsmunaaðila og stjórnmálaflokka, marka hana þannig að menn viti að hverju þeir ganga og enginn hringlandaháttur sé í því. Þá þarf að hafa slíkt samráð fyrst og fremst, og ég mun gæta þess vandlega að svo verði. Hv. fyrirspyrjandi spurði um framleiðni og hvort það væri framleiðniaukning að stöðva veiðarnar nú. Framleiðni er ekki eins árs málefni. Framleiðni er að sjálfsögðu málefni margra ára. Við erum að tala um það að byggja íslenskan þjóðarbúskap á traustum grundvelli og þar þarf að líta til langs tíma. Ég veit að þessi ákvörðun er erfið og hún var mér ekki létt. Mér var hins vegar ljóst, að annaðhvort varð ég að taka hana strax, ef standa átti við þá ákvörðun um heildarmagn sem áður hafði verið tekin, eða veiðarnar hlytu að fara mjög mikið fram úr því marki, jafnvel upp í 400 þús. tonn, áður en stöðvað yrði. Mér var jafnframt ljóst, að ef ég tæki hana ekki strax yrði ekki unnt að leyfa veiðar til hrognatöku og frystingar síðar. Ég ákvað því að gera slíkt án tafar. Þetta ber nokkuð óvænt að að þessu leyti, og ég vona að svo þurfi ekki að verða í framtíðinni. En þetta eru meginástæðurnar fyrir því, að ég tók þá ákvörðun sem ég hef nú lýst.



Herra forseti. Ég verð að byrja á að lýsa yfir undrun minni á því hvernig þessi nýja hæstv. óskastjórn þjóðarinnar hefur starfsemi sína, sem sagt með því að taka stórar og mikilvægar ákvarðanir án þess að ræða um það við nokkurn mann. Það er sannarlega ekki góð byrjun, vegna þess að hinir nýju hæstv. ráðh., sem enginn efast um að séu að flestöllu leyti hinir færustu menn, hljóta að gera sér grein fyrir því, að þeir eiga eftir um einhvern tíma, sem maður veit aldrei hvað verður langur eftir þessa byrjun, að hafa samráð við okkur hina sem eigum að annast viðkomandi málaflokka. Ég undrast hversu djarfur hæstv. sjútvrh. er að sletta þessu svona framan í þá menn sem hann á eftir að hafa nauðsynlegt samband við í framtíðinni. Það er áreiðanlega ekki til þess að menn verði mjög liðugir í samstarfinu ef samráð verða ekki höfð með öðrum og betri hætti en þessi byrjun bendir til. Hæstv. ráðh. sagði áðan að sú ákvörðun, sem við fengum náðarsamlegast að heyra í Ríkisútvarpinu í hádeginu, hefði í rauninni verið tekin í síðustu viku. Ekki hafði mér dottið í hug fyrr að svo stór og mikill maður sem hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson tæki upp á því að reyna að skýla sér á bak við Kjartan Jóhannsson. Það var vissulega ekki neitt gleðiefni fyrir þá sem heyrðu hann segja að það væri óhjákvæmilegt fyrir hann í þessu máli og kannske öðrum að framfylgja stefnu kratastjórnarinnar sálugu. Og þá er að mínum dómi, ef það á að vera stefnan, ekki neitt sérstakt góðverk að koma þessari hæstv. ríkisstj. á. Maður átti sem sagt von á því að stefnan yrði önnur. Hæstv. ráðh. sór af sér að hann tæki nokkurt minnsta tillit til norskra fiskifræðinga eða álits þeirra. Hann sór það alveg af sér. Hann og starfsmenn hans í ráðuneytinu ætluðu að gera þetta sjálfir og höfðu Norðmenn alls ekki í huga. En í því bréf frá Hafrannsóknastofnun, sem hann las upp, lagði hann á það þunga áherslu, að það hefðu verið norskir og íslenskir fiskifræðingar sem hefðu komist að þeirri niðurstöðu sem notuð var og er við þessa ákvörðun megingrundvöllur að takmörkun loðnuveiða. Þetta kalla ég ekki að sniðganga álit Norðmanna, heldur að eltast við það. Það er staðreyndin. Það er ekki nóg að mæla hér fögur orð og aðhafast síðan allt annað. Ég held að ástæða væri til að athuga dálítið betur ýmislegt það sem hæstv. ráðh. las hér í belg og biðu til þess að menn tækju ekki nægilega vel eftir hvað í því stóð. Þar eru ýmis fleiri atriði, og ég vil leggja sérstaka áherslu á eitt eða kannske tvennt. Í þessu bréfi segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þessar tillögur voru byggðar á niðurstöðum stofnstærðarmælinga sem norskir og íslenskir fiskifræðingar höfðu gert um mánaðamótin sept.–okt“, þ.e. í nokkra daga á einu skipi í senn. - Ég veit ekki hve mörg þúsund fermílur þetta hafsvæði er. En það eru mikil afbragðsskip sem komast yfir eitthvað af því hafsvæði svo gagn megi vera að. Og svo segir:„ Eins og rn. er kunnugt, fengust hins vegar hærri gildi í leiðangri sem farinn var skömmu seinna“. - Hvers konar fikt er þetta ? Hvað skyldi það skip hafa farið yfir stórt hafsvæði? Ég veit ekki hversu margir hv. alþm. hafa verið á loðnuveiðum, en ég hef stundað loðnuveiðar á hverju hausti síðan þær hófust þarna fyrir norðan, nema fyrsta sumarið. Mér er vel kunnugt um á hve stóru svæði þessi loðna heldur sig, og ég vil benda á eitt atriði varðandi það, hversu afkastamikil og áreiðanleg leit eins skips getur verið. Eitt veiðiskip var fengið til að leita að loðnu til að vera búið að finna hana áður en flotanum yrði sleppt lausum til veiða. Það fór yfir geysilega stórt hafsvæði og þar voru færir menn um borð með góð tæki. Það byrjaði vestarlega út af Norðurlandi. Það hélt sem leið lá austur með Norðurlandi, á Kolbeinseyjarsvæðið, sem kallað er, austur fyrir Sléttu og út af Langanesi og þar fram og til baka með mikla yfirferð og fann ekki eina einustu loðnu. Sama daginn og skipunum var leyft að fara út á veiðar fundu menn loðnuna og það mikið af henni. Þeir fóru nefnilega þangað sem þeir vissu að hún hafði verið, því hún hafði komið upp úr hverjum einasta fiski sem hafði veiðst út af Vestfjörðum í mjög langan tíma. Þorskarnir eru nefnilega miklu fundvísari á loðnuna en hv. fiskifræðingar og hafa þó ekkert próf. Þetta sýnir að ekki má leggja trú á allt sem okkar ágætu fiskifræðingar segja, sem ég ber þó mikið traust til. Ég get lýst því yfir, að mér dettur ekki í hug eitt augnablik að efast um útreikninga þeirra. En útkoma úr reikningsdæmi verður aldrei betri en forsendurnar sem reiknað er út frá. Og ef forsendurnar, sem þeir hafa í höndunum til að reikna út einhvern fiskstofn, eru byggðar á skammtímaleit eins skips, er augljóst að þær hljóta að vera veikar. Og ef forsendurnar eru veikar er niðurstaðan veik, það er augljóst. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að ég viti hvað loðnustofninn er stór. Ég er hins vegar viss um að hann er stór. Ég treysti mér ekki upp á eindæmi að segja að það megi fiska svona og svona miklu meira. En mér þykir hv. fiskifræðingar býsna djarfir að taka svo stórar ákvarðanir, sem skipta milljörðum og milljarðatugum fyrir þjóðarbúið, á svo veikum forsendum sem þeir gera. Það mætti halda að þeir væru ákveðnir pólitíkusar! Herra forseti. Þetta er kannske ekki meginatriðið í því sem ég hafði hugsað mér að segja, heldur það, að hæstv. ráðh. skuli hafa flýtt sér svona ógurlega mikið að gera það sem Kjartan Jóhannsson ætlaði að gera og hafði ákveðið, því ég get ekki séð að það hafi legið svona mikið á. Þær upplýsingar fékk maður líka í hádegisútvarpinu. Blessað útvarpið! Það var nefnilega sagt að síðasta sólarhring hefðu 35 skip fengið fullfermi og önnur 11 fengið fullfermi. Samkvæmt mínum útreikningum gerir það 46 ef lagt er saman með venjulegri aðferð. Og ef öll skipin eru 53 fæst mest með svipuðum frádrætti út sjö. Það eru sem sagt sjö skip núna tilbúin að fara til veiða. Kannske geta einhverjir þeir farið sem fyrstir voru í land. Það má slá á það með áreiðanlega ekki óvissari útkomu en hjá hv. fræðingum, að hugsanlegt sé að þeir, sem geti bætt við sig afla, séu einhvers staðar á milli 10 og 15 og meðalburðarmagn skipanna um 700 tonn. Þá hækkar þessi tala ekki úr 240 upp í 400 þús., eins og hæstv. ráðh. nefndi áðan, heldur upp í 247 þús. tonn. Það er því ekkert stórkostlegt sem þessi floti hefði veitt þó að ráðh. hefði beðið nægilegt lengi til að geta látið okkur vita af stöðvuninni einhvern veginn öðruvísi en í Ríkisútvarpinu. Ég hélt að það hefði verið samið um það, þegar þessi stjórn var mynduð, að ekki yrðu teknar meiri háttar ákvarðanir varðandi leyfilegt fiskmagn og friðunaraðgerðir öðruvísi en að hafa samráð um það við alla flokkana og þeir samþykktu það. En það hefur ekki verið gert að þessu sinni. Ég ætla að vona að í svona stórum ákvörðunum verði slíkt ekki gert oftar. Þarna er ósiðlega að staðið. Það eru nefnilega miklu fleiri sérfræðingar til í fiskveiðum og ekki síst loðnuveiðum hér við land en þeir sem eru á Skúlagötunni. Við eigum ákaflega hæfa fiskimenn, mjög hæfa á heimsmælikvarða, menn sem hafa stundað veiðar af öllu lagi um áratuga skeið og safnað ótrúlegri vitneskju. Þessir menn eru í raun hámenntaðir. Slíka menntun veitir enginn háskóli nema háskóli lífsins. Og af þeim 53 skipstjórum, sem þarna eru að veiðum má fullyrða að miklir sérfræðingar séu a.m.k. helmingurinn, ef ekki fleiri. Menn geta auðvitað sagt að þegar skipstjórar eru komnir með mikla veiði vilji þeir veiða meira og taki kannske ekki tillit til friðunarsjónarmiða. En það hefur komið í ljós í samtali við þessa skipstjóra oft og mörgum sinnum, að þeir taka fullt tillit til þess að halda þurfi fiskstofnunum sæmilega lifandi. Þeir hafa gert það. Þessir menn skilja þetta, þeir eru engir kjánar. Þess vegna er ósæmilegt að mínum dómi að taka ekki einnig tillit til þess, hvað þessir reyndu menn, sem búa yfir svo mikilli þekkingu, segja. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri mikill misskilningur að um meira magn væri að ræða en samkv. þessum rannsóknum, og hafði eftir fiskifræðingunum að loðnan væri svo samþjöppuð á svo litlu svæði að þess vegna gætu þeir mælt hana auðveldlega. Ég dreg þetta mjög í efa og ég vil raunar fullyrða að það sé rangt, því að reynslan hefur sýnt að sjómenn, sem eru að sækja afla af þessu lagi, fara auðvitað fyrst á þann stað þar sem þeir vita örugglega að loðnutorfan er þétt og gott að veiða hana. Þeir eru ekki að fara annað að leita meðan þeir hafa ákveðinn stað til að ganga að. Það er augljóst. Þeir eru ekki að eyða olíu og tíma í að leita að einhverri annarri loðnu en þeirri sem þeir vita að er á staðnum. Það þýðir ekki að loðnan sé ekki líka annars staðar. Reynslan hefur nefnilega sýnt að ef gert hefur vond veður á þeim svæðum þar sem loðnan hefur verið veiðanlegust og ekki hægt að leita þangað hafa þeir ósköp einfaldlega farið annað, þar sem veður var betra, og í flestum tilfellum fundið loðnu þar einnig. Þannig eru þær röksemdir allar, sem hæstv. ráðh. kom með, meira og minna götóttar. Herra forseti. Ég vil aðeins minnast á það, sem vikið var að áðan í máli hæstv. ráðh., þegar hann talaði um að þó loðnuveiðin hefði verið leyfð í einhvern lengri tíma hefði hagur þeirra byggðarlaga, sem út undan hafi verið hingað til, ekki batnað. Þá gerir hann einungis ráð fyrir, að allt fyrirkomulag og stjórnun séu óbreytt og engin tilraun gerð til að grípa þar inn í. En það er að mínum dómi afar auðvelt. Það má t.d. auka vald loðnunefndar í því að beina hinum stóru förmum á fjarlægari hafnir. Það má t.d. taka upp í skyndingu loðnuflutningasjóð, sem gafst mjög vel um árið og varð til þess að hinar ýmsu fiskmjölsverksmiðjur fengu hráefnið miklu fyrr en áður hafði reynst. Og það verður líka að gæta að hagkvæmni í rekstri þessara fyrirtækja. Þar liggur á bak við afar mikil fjárfesting. Á sama tíma og menn halda hér mikil fagnaðarerindi um aukna hagræðingu í rekstri og það eigi að hagræða um svona og svona mörg prósent á árinu eru notaðar þessar aðferðir. Þetta eru alveg öfugar leiðir. Það eru sem sagt margar útgönguleiðir í þessu máli, ef menn nenna að hugsa um það og þora að gera það sem gera þarf. Þetta er ekkert smáhögg fyrir t.d. verksmiðjurnar á suðurfjörðunum eða verksmiðjurnar í Vestmannaeyjum og allt starfsfólk þar. Þess var getið áðan, að það hefði verið 4000 millj. kr. verðmæti unnið úr loðnu í Vestmannaeyjum í fyrra, en þá voru lögð þar á land 76 þús. tonn af loðnu, fyrir utan það sem var fryst og fyrir utan þau loðnuhrogn sem þangað komu, samtals 3500 tonn. Vinnulaunin ein voru 900 millj. kr. í þessum bæ sem stendur illa á marga vegu af bæði gömlum og nýjum ástæðum. Það er geysilegt áfall fyrir þetta byggðarlag og önnur álíka stödd að ekki skuli hafa verið reynt að grípa til þeirra nauðsynlegu ráðstafana sem gerðu þeim kleift að fá sinn hluta af loðnuveiðinni. Það hefði auðvitað þurft að gera fyrr. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir alla sjútvrh., bæði fyrrv. og núv., að reyna að mynda sér sjálfir skoðun, þó góðir menn séu fyrir í ráðuneytinu. Þeir þurfa líka að hugsa og þeir þurfa að vera menn til að taka ákvarðanir. Það er ósköp auðvelt að sitja í einhverju embætti, t.d. sjútvrh.-embætti, og hlusta á þá sem eru að kvaka í kringum mann og segja að þeir séu sérfræðingar. Stjórnmálamenn verða Sjálfir að vera menn til að mynda sér skoðanir og þeir verða sjálfir að reyna að finna nýjar leiðir þegar þær gömlu bregðast og aðstæður breytast. Það er aldrei hægt að finna upp neina reglu, hvorki í stjórnmálum né öðru, sem gildir til eilífðarnóns. Þjóðfélagið og lífið allt er í sífelldri framþróun og breytingu og engar reglur af neinu lagi duga til eilífðar. Þær verður sífellt að taka til endurskoðunar, hvað sem kreddutrúarlýðurinn segir. Herra forseti. Ég harma að hæstv. sjútvrh. og raunar aðrir ráðh. skuli hafa látið þetta ganga svona fram. Ráðh. Alþb. eiga þar auðvitað hlut að máli eins og aðrir. Það er ekki hægt að fría neinn í þeim efnum. S.l. fimmtudag voru stöðvaðar í hv. Sþ. umræður um mjög áríðandi sjávarútvegsmál, sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson vakti máls á. Þær voru stöðvaðar til þess að hæstv. fyrrv. fjmrh. gæti flutt heilmikla langlokuræðu um marklaust fjárlagafrv. Þetta var auðvitað hneyksli hjá hæstv. forseta. Það er tímanna tákn að taka slíka gervimennsku fram yfir undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Það er í fullu samræmi við það samansafn pappírstígrisdýra og súkkulaðistráka sem nú fá vaxandi völd í þingflokkum á hv. Alþ. og eru ekki í neinu sambandi við höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar.



Herra forseti. Þótt ég sé einn í þeirra hópi sem gjarnan vildu gleyma því strax, að kratar hefðu setið á ráðherrastólunum hér frá því í haust, þá minnist ég þess nú samt, að þeir sátu þarna jafnvel fram eftir síðustu viku. Stólarnir þeirra voru enn þá volgir þegar hæstv. núv. ráðh. settust í þá, og einhverju tóku þeir við af skuldbindingum úr þeirra hendi og verður efalítið umdeilanlegt í hvaða tilfellum hæstv. núv. ráðh. gætu komist hjá því að framkvæma nú samstundis rangar, en tímabundnar ákvarðanir hæstv. fyrrv. ráðh. Það má vel vera, að hæstv. sjútvrh. hafi rétt fyrir sér þegar hann sagði okkur áðan, að hann hefði ekki átt annarra kosta völ heldur en að taka nú ákvörðun um framkvæmd ákvörðunar sem hæstv. fyrrv. sjútvrh. tók í vikunni sem leið varðandi stöðvun á loðnuveiðum. Það má vel vera, að hann hafi ekki átt annarra kosta völ. Sjálfur er ég persónulega þeirrar skoðunar, að ákvörðunin um stöðvun loðnuveiðanna, sem tekin var í fyrri viku, hafi verið röng. Nú getur hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson lagt fyrir mig spurningu, eins og hann lagði fyrir hv. þm. Matthías Bjarnason, og spurt hversu mikið ég vildi þá láta veiða úr loðnustofninum til viðbótar. Það yrði erfitt að varna þessu, og ég geri ráð fyrir því að það yrði erfitt fyrir hv. þm. Matthías Bjarnason að svara þessari spurningu nákvæmlega upp á tonn, eins og Daninn segir: „Pá stáende fod“. Ég treysti mér ekki til þess, af því að einnig ég vil taka tillit til útreikninga fiskifræðinganna, sérfræðinganna, með vissum fyrirvara, jafnframt því sem ég vil taka tillit til annarra þjóðhagslegra stærða sem hljóta að ráða í sumum tilfellum enn þá meiru um það en fyrrnefnt álit fiskifræðinga, hversu mikið við tökum úr hinum ýmsu fiskstofnum okkar, því nauðsynjar eru margar sem við verðum að taka tillit til þegar slíkar ákvarðanir eru teknar, og flestar þær ákvarðanir eru pólitísk eðlis. Ég vil vekja athygli á því, að menn þurfa ekki annað en að fletta hefti af tímaritinu Ægi frá því nú fyrir jólin í vetur til þess að komast að þeirri niðurstöðu, að skakkar allt að því um 50% á 10 ára tímabili að meðaltali á útreikningum fiskifræðinganna á stofnstærðum, á veiðispá og síðan raunverulegri veiði á þessu tímabili. Það skakkar hvorki meira né minna en 50%. Ég er ekki með þessu að varpa rýrð á störf fiskifræðinganna eða fræði þeirra. En ætlast menn svo til þess, að íslenskir stjórnmálamenn byggi efnahagsmálaáætlanir sínar að öllu leyti á niðurstöðum fiskifræðinganna sem skakkar þó um þetta? Og hverju haldið þið að skakki raunverulega í þjóðhagsdæmum okkar þegar um er að ræða 50% af úrteknu aflamagni úr þorskstofninum einum saman? Jú, ég viðurkenni það alveg fúslega, að engir aðrir fræðingar á landi hér og síst af öllu stjórnvísindamenn vita meira um stofnstærðir nytjafiska okkar eða hegðun þeirra heldur en fiskifræðingarnir. En fiskifræðingarnir vita ekki allt og við getum sótt vitneskju okkar víðar, a.m.k. til að nota sem bakgrunn fyrir niðurstöður fiskifræðinganna þegar við komum að því að taka pólitískar ákvarðanir. Ég minnist þess, að Bjarni heitinn Sæmundsson, faðir íslenskrar fiskifræði, sá sem skrifaði bókina um fiskana sem varð öfundaratriði líffræðinga um allan heim og þótti á sínum tíma merkilegasta rit sem skrifað hafði verið um líffræði Norður-Atlantshafsins, sagði í blaðagrein í títt nefndu tímariti Fiskifélagsins, að 90% af þeirri vitneskju, sem saman væri komin í þessari öfunduðu bók hans, hefðu komið rakleitt frá sjómönnum, en ekki fyrir eigin athuganir. Aukin framleiðni í fiskveiðum og fiskiðnaði er áraviðfangsefni, en hún er líka viðfangsefni líðandi stundar og verður ekki til af sjálfu sér. Ég vil aðeins, vegna þess að raunar stend ég nú hér í pontunni vegna þess að ég hafði kvatt mér hljóðs um þetta málefni er umræður fóru fram utan dagskrár s.l. fimmtudag um skipulag á loðnulöndun og nýtingu á fiskstofnunum, vekja athygli á því sem þar var lítillega drepið á. Við erum að tala um framleiðni í sambandi við nýtingu fiskstofnanna og þá sérstaklega loðnunnar. Í nóv. s.l., þegar tekin var ákvörðun af hæstv. þáv. sjútvrh. um stöðvun loðnuveiðanna til þess að geyma sér eitthvað til hrognatöku, eins og það var kallað, var ástand loðnunnar í sjónum, sem verið var að veiða, þess háttar, hún var svo miklu gæðameiri, bæði að fitu og þurrefni, heldur en sú loðna sem verið er að veiða núna, að á sama aflamagni skakkaði hvorki meira né minna en 2 milljörðum kr. í verðmætum, sem við töpuðum á því að geyma loðnuveiðarnar frá því í nóv. fram í jan. og febr. Vitaskuld átti sjútvrn. að hafa hugmynd um að það hefðu safnast upp óseld loðnuhrogn í Japan, því að þau seldust ekki, beinlínis vegna þess að það var búið að fletta ofan af „blöffinu“ sem notað var í söluskyni við Japana, að menn yrðu svo náttúrumiklir af því að éta loðnuhrogn. Japanir voru búnir að þaulprófa þetta með svona lélegum árangri. Vitaskuld vissi rn. að þessi loðnuhrogn voru óseld, og gott ef hæstv. ráðh. hefur ekki sjálfur prófað að éta þessi hrogn. Ákvörðunin um að fresta loðnuveiðunum í nóv. var tekin á röngum forsendum af skriffinnum í rn. Ég kalla þá ekki skriffinna í niðrandi merkingu. Þessi ákvörðun kostaði okkur 2 milljarða kr. Hefði þessi ranga ákvörðun ekki verið tekin, þá hefði það munað okkur 2 mill jörðum kr. í framleiðni íslenska fiskiflotans á þeirri stundu. Ákvarðanir, sem teknar eru frá degi til dags í sjútvrn., varða framleiðni. Ég efast ekkert um að hæstv. sjútvrh. muni viðhafa skynsamleg vinnubrögð í meðferð sinni á þessu þýðingarmikla rn. og hafa samband við sjávarútvegsnefndir Alþingis og þingflokka um jafnmikilsverð málefni og þau sem lúta að nýtingu fiskimiðanna kringum landið. Ég er hæstv. sjútvrh. sammála um það, að fásinna væri að ætlast til af honum að hann hlypi til sjávarútvegsnefndarmanna Alþingis og þingflokka út af smávægilegum ákvörðunum sem varða framkvæmdaatriði í rn. þessu hverju sinni. Slíkt nær ekki nokkurri átt. Ég er líka sammála honum um það, að meginatriði er að koma sér saman um grundvallaratriðin varðandi nýtingu fiskstofnanna og fylgja síðan þeim samþykktum sem gerðar eru um grundvallaratriðin. En þá er líka mikið í húfi að forsendurnar fyrir þeim ákvörðunum séu réttar, og þar kemur miklu fleira til en líffræðilegt álit þeirra hjá Hafrannsóknastofnun. Þar koma miklu fleiri atriði til og flest af þeim eru pólitísks eðlis. Ég vil svo aðeins að lokum lýsa yfir þeirri staðföstu trú minni að þannig verði á málunum haldið, að ágreiningsatriði eins og þetta, sem við ræðum nú í dag, verði ekki ríkisstj. að falli. Ég efast ekkert um það. En ég get ekki ímyndað mér eigi að síður, að loðnustofninn, jafnvel þó að ástatt sé nú um hann eitthvað í áttina við það sem fiskifræðingar eru hræddir um, hefði hrunið niður þótt það hefði verið látið bíða svo sem einn dag að taka þessa ákvörðun til þess að hægt væri að ræða málið í sjávarútvegsnefndum og í þingflokkunum á Alþingi. Ef svo mikið hefði verið í húfi, þá hefði þegar verið búið að tefla allt of tæpt því þetta hefði ekki tekið nema einn dag, það hefði ekki tekið nokkra daga.



Herra forseti. Það virðist nú vera komið á daginn, kannske fyrr en nokkurn hefði grunað, að farið er að bresta í stoðum stjórnarsamstarfs þeirrar ríkisstj. sem er aðeins á fjórða starfsdegi frá því hún tók við völdum. Þó að heyrst hafi um það sögur, að hv, þm. Garðar Sigurðsson væri ekki dyggur stuðningsmaður þessa stjórnarsamstarfs, hafa menn líklega ekki gert ráð fyrir að yfirlýsingar á borð við þær, sem hér voru gefnar áðan úr ræðustól af hans hálfu, kæmu þó þetta snemma.  En út af því máli, sem hér er til umr., er það vissulega rétt sem hér hefur verið sagt, að það er fullkomin ástæða til þess hér á Alþ. að ræða ákvörðun sem þá sem greint var frá í ríkisútvarpinu nú í hádeginu. Og ég verð að segja það sem mína skoðun, að mér finnst það furðulegt, meðan Alþingi situr, að ekki skuli vera gert svo lítið að hafa samráð við sjávarútvegsnefndir eða fulltrúa stjórnmálaflokkanna hér á Alþ.  Að þessu sögðu held ég að ég verði að fara nokkrar vikur aftur í tímann að gefnu tilefni og af fyrra umtali núv. hæstv. sjútvrh., fyrir rúmum tveim mánuðum, þegar hann var á biðilsbuxum í atkvæðaleit vestur á Vestfjörðum, meðal annars hjá sjómönnum og útgerðarmönnum. Barst þá talið að sjálfsögðu að verulegu leyti að stjórnun fiskveiða og sjávarútvegi. Þá gagnrýndi núv. hæstv. sjútvrh. þá stjórnun sem átt hefði sér stað á undanförnum árum, fyrst og fremst að ekki hefði verið haft nægilegt samráð og tekið tillit til þeirrar þekkingar sem sjómenn, er við þetta hafa starfað, hefðu aflað sér, og ekki tekið tillit til álits þeirra. Hann tók sem sagt undir þær gagnrýnisraddir, sem hafa heyrst og að mínu áliti réttilega margar hverjar, að það verður ekki stjórnað svo vel sé fiskveiðum við Ísland eftir reiknistokk eða reglustiku. En mér virðist að það sé einmitt þetta sem núv. hæstv. sjútvrh. ætlar sér að gera, þrátt fyrir marggefnar yfirlýsingar og ítrekaðar fullyrðingar um að þetta eigi ekki svo að vera. Ég er nærri því viss um að hæstv. núv. sjútvrh. hefur tekist að fá nokkur atkvæði sjómanna og útvegsmanna til dæmis á Vestfjörðum út á svona tal, sem er þó á fölskum forsendum þegar á reynir. Hann virðist ekki, ef fram heldur sem horfir í áframhaldi af þessari ákvörðun, ætla að tileinka sér neitt annað en það sem hann hefur verið að gagnrýna undanfarin ár og ætlar sér að tiltölulega litlu sem engu leyti að taka tillit til þeirrar þekkingar og reynslu sem þeir einstaklingar hafa aflað sér sem vinna við þennan útveg. Svo kemur hæstv. núv. sjútvrh. og ætlar að skjóta sér á bak við það, - þó að ég út af fyrir sig þurfi ekki að verja fyrrv. sjútvrh., hann getur annast það sjálfur, - en svo kemur núv. hæstv. sjútvrh. og ætlar að skjóta sér á bak við það að hann Kjartan hafi ætlað að gera þetta. Þetta er mannlegt eða hitt þó heldur! Hafi átt að taka mark á orðum hæstv. núv. sjútvrh. sem hann viðhafði í haust, þá hefði hann að sjálfsögðu gerbreytt þessari hugsanlegu ákvörðun sem hann segir að Kjartan hafi ætlað að taka, en hann sjálfur er nú að framkvæma. - Auðvitað er þetta út í hött. Það var ekki búið að taka neina ákvörðun um þessi mál. Það er núv. hæstv. ráðh. sem hefur tekið þessa ákvörðun og gert það með þeim hætti sem hann nú hefur upplýst. En þó svo að fyrrv. hæstv ráðh. hefði dottið þetta í hug og hann ætlað að gera það, þá gat núv. hæstv. sjútvrh. sannarlega breytt því, hefði hann verið annarrar skoðunar í málinu. Það kemur í ljós að hann er samþykkur þessari hugsanlegu skoðun forvera síns í ráðherrastól. Það er sagt og það réttilega að verulegu leyti, að nauðsyn beri til að taka tillit til sérfræðinganna í þessu sambandi sem og öðrum við stjórnun fiskveiða hér við land. En forsendur geta að sjálfsögðu breyst í þessum málum sem öðrum. Ég hygg að æðimargir séu þeirrar skoðunar, að forsendur að því er loðnuveiðina varðar, loðnustofninn og loðnumagnið hafi breyst æðimikið frá því í haust til undanfarandi daga eða vikna. Almennt er álitið af sjómönnum sem á miðunum eru, að þeir hafi aldrei orðið varir víð slíkt magn af loðnu sem þar hefur verið á undanförnum dögum. Skip hafa siglt mílu eftir mílu, líklega tug mílna eftir tug mílna, í gegnum loðnutorfur þannig að svartur sjór hefur verið þar. Trúi menn þá því, sem það vilja, að það hafi verið nauðsyn á því að taka ákvörðun eins og hér hefur nú verið tekin með þeirri skyndingu og á þann óeðlilega hátt sem hér hefur verið að staðið, miðað við þessar forsendur sem menn eru nú að tala um. Ég held að hér sé um að ræða fljótfærni af hálfu hæstv. sjútvrh. Og ég a.m.k. teldi hann mann að meiri ef hann að athuguðu máli endurskoðaði ákvörðun sína í þessum efnum. Auðvitað getur honum sem og öðrum verkfræðingum skjátlast og þá eiga menn að viðurkenna það. Það er enginn maður að minni fyrir það. Ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. sagði áðan að hann efaðist ekki um hyggjuvit t.d. núv. hv. 1. þm. Vestf. svo og margra annarra, en hann ætlaði ekki að hafa slíkt hyggjuvit að leiðarljósi, orðaði það svo. Hann ætlar ekki að hafa að leiðarljósi reynslu og þekkingu þeirra manna sem hafa stundað þennan atvinnuveg svo árum og áratugum skiptir, heldur ætlar hann að láta reiknistokks- og reglustikuákvörðunina gilda fremur. Auðvitað kemur að því, að hann þarf á réttum stöðum að svara fyrir þau sinnaskipti sem hann virðist hafa tekið frá því fyrir nokkrum vikum. En það er auðvitað ekki aðalatriðið í þessu máli. Aðalatriðið er það, hvort mönnum er ekki farið að skiljast að það verður ekki fram hjá því gengið, að það verður að taka tillit til fleiri sjónarmiða við svona ákvarðanir heldur en bara þeirra sérfræðilegu sjónarmiða sem um er að ræða varðandi málin. Atvinnuleg sjónarmið ráða á hinum ýmsu stöðum og í hinum ýmsu landshlutum, og til þeirra verður einnig að taka tillit. Fram hjá því verður ekki gengið. Ég vænti þess, að það sé rétt sem hæstv. ráðh. sagði áðan, að að baki þessarar ákvörðunar hans séu ekki nein tengsl varðandi hræðslu við Norðmenn í þessum efnum. Ég vænti þess, að það sé rétt. Það á eftir að koma í ljós á sínum tíma, en eins og er vil ég trúa því að svo hafi ekki verið. Ég skal ekki, herra forseti, eyða öllu fleiri orðum að þessu nú, en ég taldi rétt, þar sem um svo veigamikið mál er að ræða sem hér er, að láta þessi sjónarmið mín koma fram og ekki síður að vekja á því athygli að menn hafa oft tungur tvær og tala stundum sitt með hvorri.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. tók svo til orða áðan, - ég skrifaði það hjá mér, - orðalag hans var einhvern veginn á þá lund, að hann líti svo a að ákvörðun sú, sem hér hefur verið gerð að umræðuefni, hafi verið tekin þegar í s.l. viku og því væri raunar ekki við sig að sakast. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði að ákvörðunin hefði þegar verið undirbúin af fyrrv. ríkisstj. og væri því væntanlega ekkert við hæstv. núv. sjútvrh. að sakast. Ég vil aðeins taka það fram til upplýsingar í þessu sambandi, að hér er að sjálfsögðu um að ræða, eins og þm. hafa bent á, stórmál sem kemur við hagsmuni mjög margra þjóðfélagsþegna, og sá háttur var hafður á í fyrrv. ríkisstj., og mér skilst að það sé affarsælla að hafa almennt þann hátt á í öllum ríkisstj., að þegar ákvarðanir eru teknar í slíkum málum séu þær kynntar og bornar upp á ríkisstjórnarfundi og leitað eftir því, hvort ríkisstj. fæst til að standa að slíkri ákvörðun eða ekki. Ég vil taka það fram, að í þessu máli eins og öðrum hafði fyrrv. sjútvrh. náið samráð við fráfarandi ríkisstj., - eins og um öll þau mál sem hann fjallaði um bæði sem sjútvrh. og viðskrh. Ef upp kom einhver ákvarðanataka í slíku máli, þá hafði hann að sjálfsögðu samráð um það við ríkisstj., tilkynnti henni hvað til stæði, skýrði henni frámálsatvikum, gaf mönnum þann frest sem þeir kærðu sig um til að athuga mál o.s.frv. Ég vil aðeins taka það fram, að þegar þetta tiltekna mál, loðnuveiðarnar, kom síðast til umræðu á fundi ríkisstj. Alþfl. nokkrum dögum áður en hún för frá völdum og þegar séð varð að ný ríkisstj. var að koma til valda í þessu landi, þá var sú ákvörðun tekin á ríkisstjórnarfundi, að það væri ekki eðlilegt eða rétt að sú ríkisstj. gerði eitt eða neitt til þess að binda hendur þeirrar ríkisstj., sem við var að taka, í máli eins og þessu, heldur þvert á móti léti það hjá líða að taka nokkra skuldbindandi ákvörðun í málinu svo að nýr sjútvrh. hefði af hálfu þeirrar fyrrv. algerlega óbundnar hendur um hvað hann hygðist gera. Þannig kom núv. hæstv. ríkisstj. og hæstv. sjútvrh. að þessu máli. Hann hafði það alfarið í sínum höndum hvaða ákvörðun tekin var. Fráfarandi ríkisstj. hafði engar skuldbindingar gert sem gerðu honum erfitt um vik í því vali. Hann hafði fullt valfrelsi og gat tekið þá ákvörðun og þá afstöðu sem hann taldi sannasta og réttasta. Ég dreg ekki í efa að sú ákvörðun, sem hæstv. sjútvrh. tók, er sú ákvörðun sem hann a.m.k. á þeirri stundu taldi vera rétta, þó svo kunni að vera að runnið hafi á hæstv. ráðh. tvær grímur síðan og hann hafi talið nauðsynlegt að reyna að ýta a.m.k. einhverjum hluta af ábyrgðinni af sínum herðum og yfir á aðra. En látum það vera. Eins og fram hefur komið sýnist mjög sitt hverjum um þetta mál. Ég ætla aðeins að leyfa mér að benda á það, að hér liggur fyrsta ákvörðun sem ný ríkisstj. hefur tekið. Þetta er fyrsta stjórnvaldsathöfn nýrrar ríkisstj., sem saman var barin á síðustu klst. áður en umboðið rann úr höndum alþm., við mikinn fögnuð þorra þjóðarinnar eins og ráðh. í hæstv. ríkisstj. hafa þráfaldlega haldið fram. Hvað gerist svo hér á þingi þegar þessir vonglöðu veiðimenn setjast í sína tíu ráðherrastóla og fara að stjórna landinu? Um leið og fyrsta stjórnvaldsathöfn þeirra er kunngerð fer allt upp í loft hér á hinu háa Alþingi. Stjórnarsinnar hlaupa upp í ræðustól hver á fætur öðrum og lýsa því yfir að framkoma hæstv. sjútvrh. sé siðleysi. Þetta er ráðh. sem hv. alþm. eru nýbúnir að leiða til valda. Hans fyrsta stjórnarathöfn er á þeirra máli siðleysi, og hann er alvarlega varaður við því af tveimur þm. og stuðningsmönnum hans hér í þingmannaliðinu að voga sér nokkurn tíma í framtíðinni að taka sjálfstæða ákvörðun. Honum er hreinlega hótað úr þessum ræðustól, að ef hann leyfi sér í framtíðinni að hafa sjálfstæða skoðun eða taka sjálfstæða ákvörðun, þá skuli hann hafa verra af. Hvaðan kemur sú hótun? Jú, auðvitað frá þeim sem þykjast nú heldur betur vera farnir að ráða í þessu landi, þm. Alþb. Hæstv. sjútvrh. á ekki að komast upp með moðreyk fyrir þeim. Hann skal aldeilis hafa verra af ef hann í framtíðinni sýnir af sér það siðleysi að voga sér að hafa Sjálfstæða skoðun á málum. Þetta er nokkuð lærdómsríkt og vekur ýmsar spár um framtíð þessarar ríkisstj., hvað á gengur í fyrsta skipti sem hún hefur einhverja stjórnvaldsathöfn með höndum. En það sem furðar mig sérstaklega og ég tel vera fyrst og fremst ámælisvert af hæstv. sjútvrh. í þessu máli, það er að hann skuli taka svo afdrífaríka ákvörðun sem hann hefur tekið án samráðs við samstarfsmenn sína í ríkisstj. M.a. kemur ákvörðun hans flokksbræðrum hans, ýmsum helstu stuðningsmönnum í eigin flokki, eins og hv. þm. Halldóri Ásgámssyni, mjög á óvart. Ég veit að hæstv. sjútvrh., formaður Framsfl., hefur á undanförnum vikum verið mjög gefinn fyrir yfirlýsingar, sem hafa komið við líklegustu og ólíklegustu tilefni um líklegustu og ólíklegustu menn og málefni. En að taka ákvörðun - látum vera hvort hún er rétt eða röng - í jafnafdrifamiklu máli og þessu og umdeildu án þess að hafa fyrir því að láta samráðh. sína svo mikið sem vita af því, það boðar að sjálfsögðu ekki gott. Það er alveg rétt hjá þeim þm., sem þetta hafa gagnrýnt, að þetta er ekki góð forspá um störf hæstv. ríkisstj. Við skulum láta það vera að vitna í orð annarra um þau efni, við skulum aðeins hafa þar til marks orð þeirra tvíburanna, hv. þm. Stefáns Jónssonar og Garðars Sigurðssonar. Það er komið í ljós hver er afstaða þingflokks og þm. Alþb. til þessa máls. A.m.k. hefur þar ekki komið fram nema ein skoðun. Þeir eru á móti þessari ákvörðun hæstv. sjútvrh., og maður skyldi ætla að það sé sú skoðun sem almennt er ríkjandi í Alþb. Það er því þegar ljóst, að einn stjórnarflokkurinn er andvígur þessari fyrstu stjórnarathöfn hæstv. ríkisstj. Þeir Alþb.-menn leysa það sjálfsagt bara með bókun í ríkisstj., þeir hafa nú gert slíkt áður, og líta Sjálfsagt á þetta, eins og forsrh.-málið og varnar- og herstöðvamálið, sem smámál, eins og hæstv. ráðh. Svavar Gestsson gaf merkilega yfirlýsingu um í sjónvarpinu ekki alls fyrir löngu. Hins vegar hefur ekkert vitnast enn þá um skoðanir Sjálfstfl. þversum, þ.e. þess brots af Sjálfstfl. sem skipar ráðherrastóla í þessari ríkisstj. Hvaða skoðun hefur Sjálfstfl. þversum í þessu máli?



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. þau svör sem hann gaf við fsp. mínum hér í dag, en þó er ég ekki að öllu leyti ánægður með svör hans. Sumum spurningunum, sem ég lagði fyrir hann, veigraði hann sér við að svara. Ég spurði hann um það, hvort hæstv. ríkisstj. hefði samþykkt fyrir sitt leyti þessa ákvörðun hans. Því svaraði hann ekki. Hins vegar heyrðist mér á hv. 4. þm. Suðurl., Alþb.-þm., að hann gerði ráð fyrir að ráðh. Alþb. hefðu vitað um afgreiðslu á þessu máli. Fyrst hæstv. sjútvrh. fæst ekki til þess að svara þessari spurningu minni -  Hæstv. sjútvrh. og hv. 4. þm. Suðurl. lásu hér kafla úr bréfi frá Hafrannsóknastofnuninni, og hæstv. sjútvrh. spurði mig að því, hvað ég teldi vera óhætt að veiða mikið af loðnu. Ef hann hefur ætlað að fara eftir mínu áliti, þá er þetta síðbúin spurning, og í framtíðinni ráðlegg ég honum að spyrja mig áður en hann tekur ákvarðanir ef hann ætlar að fara eftir því sem ég segi. Ég ætla aðeins að minna hæstv. ráðh. á það, að ekki eru nema rúm tvö ár síðan okkar ástkæru fiskifræðingar sögðu að það væri óhætt að veiða allt upp í 1.5 millj. lesta af loðnu. Það er eitthvað nálægt því að vera 21/2 ár. Það ríkti mikil bjartsýni bæði í útgerð og við vinnslu á loðnu við þessar fréttir, sem eðlilegt er, og það hefur aldrei verið veitt nálægt því það magn, sem þeir lögðu til, fyrr en á vertíðinni 1979, að fór aðeins fram yfir. Þrátt fyrir það segja þeir í bréfi sínu frá 1. febr.: „Aðaltilgangurinn með stjórnun veiðanna er að tryggja nægilega stóran hrygningarstofn.“ Þetta tókst árið 1979, þrátt fyrir að það var eina árið sem fór aðeins fram yfir. „Enda þótt nauðsynleg lágmarksstærð hrygningarstofns íslensku loðnunnar sé ekki þekkt með vissu er ljóst, að viðkoman hefur stundum verið skert, t.d. vorið 1978.“ Viðkoman var skert að þeirra dómi 1978, og ég hef enga þekkingu á því að mótmæla þessari fullyrðingu þeirra eða skoðun. En viðkoman skerðist þrátt fyrir það að ekki er veitt það magn sem þeir telja að sé hæfilegt og óhætt að veiða. Það fer því ekki alltaf eftir veiðunum hvort viðkoma stofnsins skerðist eða ekki. Þetta er eitt dæmi um það. Hvernig dettur hæstv. sjútvrh. í hug að fara eftir því, þó að tveir ágætir fiskifræðingar segi við hann í morgun að þeir telji að loðnan sé á miklu minna svæði en sjómenn og skipstjórnarmenn telja og því sé ekkert að marka þessa miklu veiði? Þeir vita þetta ekki sem ekki er von. Þeir eru með eitt rannsóknarskip. Ég legg meira upp úr því, hvað fjöldi skipstjórnarmanna og reyndra sjómanna segir í þessum efnum. Ég minnist þess, að fiskifræðingar sögðu oft þegar togarar fengu góða veiði: Það er ekkert að marka þessa veiði. Það er verið að ganga of nærri fiskistofnunum. Fiskurinn þéttir sig á tiltölulega takmörkuðum veiðisvæðum og þar moka togararnir fiskinum upp. - Ég spyr: Hvernig stendur þá á því, að línuveiði á s.l. hausti er sú besta í manna minnum, ekki á einhverju tilteknu þröngu svæði, heldur allt frá Snæfellsnesi, vestur og norður fyrir land og fyrir Norðausturlandi - besta línuvertíð í manna minnum? Ekki er það vegna þess að fiskurinn þéttir sig á einhverju litlu svæði á öllu þessu gífurlega hafsvæði. Sem betur fer, segja reyndir menn, er meiri fiskur í sjónum en sagt hefur verið. Nú kem ég að öðru atriði, að fiskifræðingar sögðu að það væri ekki óhætt að veiða meira en 250 þús. tonn af þorski á s.l. ári, árinu 1979. Fyrrv. sjútvrh. sagðist stefna að því, að það yrðu veiddar 280–290 þús. lestir, og eitthvað tveimur dögum seinna sagði þáv. forsrh. í sjónvarpinu að hann teldi alveg óhætt að veiða 300 þús. lestir. Þrátt fyrir allar aðhaldsaðgerðir reyndist veiðin verða 350 þús. lestir, fyrir utan það magn sem útlendingar veiða, sem er sáralítið. Það eru nú aðallega Færeyingar í þorskstofninum. Nú skyldi maður ætla að fiskifræðingar segðu eitthvað eftir að slíkt hefur skeð og það ekki þetta eina ár, árið 1979, þetta var búið að viðgangast hjá manni sem var ráðh. á undan fyrrv. sjútvrh. og var stórkostlegur afbrotamaður, var búinn að láta drepa allan þorsk í sjónum og var búinn að fá þann dóm með heimsstyrjaldarletri í Dagblaðinu og öðrum menningarblöðum þessa lands, að hann væri þorskamorðingi. Sennilega hefur allur þessi fiskur, sem hefur veiðst síðan og er verið að vinna og selja til útlanda, allur þessi þorskur verið afturgöngur. En hvað gera þessir menn eftir að búið er að fara svo langt fram úr því sem þeir töldu óhætt? Lækka þeir ekki kvótann árið 1980 úr 250 þús. lestum? Nei, þeir hækka hann, eftir að búið er að fara 100 þús. lestir fram úr, og segja: Nú er óhætt að veiða 300 þús. lestir. - Svo á að fara alltaf eftir þessum mönnum. Ég spyr: Til hvers er verið að hafa sjútvrh.? Af hverju geta þeir í Hafrannsóknastofnuninni ekki gert allt þetta og sparað? Ef hæstv. núv. sjútvrh. eða hæstv. ríkisstj. telur sig komna í ráðherrastóla til þess að framkvæma stefnu kratanna, þá spyr ég: Þurfa þeir að vera svona margir að þessu? Það voru þó ekki nema sex kratar í ráðherrastólum fyrir nokkrum dögum, en þeir eru búnir að troða hér inn tíunda stólnum núna, eru nú 10 að fást við það að framkvæma stefnu kratanna. Og þetta er lukkustjórn þjóðarinnar, hamingjustjórnin sem enginn sá sólina fyrir um helgina. En nú dregur ský fyrir sólu. Hæstv. sjútvrh. sagði að við hefðum notað rök fiskifræðinga í samningum, t.d. í samningum við Breta, víð Efnahagsbandalagið og við fleiri þjóðir. Það er alveg rétt. Vitaskuld notuðum við rök okkar vísindamanna þegar við vorum að sannfæra aðrar þjóðir um, að ekki væri hægt að veita þeim veiðileyfi hér, og við vorum að reyna að losna við þær úr 200 mílna fiskveiðilandhelgi. Ég er alveg sammála fiskifræðingum í því, að þeir eiga að vera varkárir og þeir eiga að vera varfærnir í því sem þeir leggja til við stjórnvöld. Aldrei þorði ég að ganga í berhögg við þá á þröngum veiðisvæðum þegar ég var sjútvrh., eins og t.d. í sambandi við kvóta á rækju og öðru því sem er mjög takmarkað. Ég lagði ekki í það. Ég tók ekki einn ákvarðanir í þessum efnum. Ég hafði samband og samráð við menn sem höfðu reynslu og eyddi í það löngum tíma, - ekki við menn á einhverjum ákveðnum bletti í þessu landi, heldur vítt og breytt um allt landið, - menn sem höfðu þekkingu og reynslu, og einnig við fiskifræðinga og aðra vísindamenn sem þekkingu höfðu. Þessir menn voru ekki alltaf sammála, síður en svo. Að lokum kom að því að ég varð að taka ákvörðun. Þá ákvarðanatöku hafði ég fyrir sið að kynna og ræða ítarlega við forustumenn á sviði sjávarútvegs og þá ekki síst hér innan þings og hafði síður en svo á móti því að ræða við menn úr þáv. stjórnarandstöðu. Ég veit að t.d. hv. fyrrv. þm. Lúðvík Jósepsson mun staðfesta það, að ég hafði mjög oft samband og í raun og veru alltaf samband við hann þegar um mikilvægar ákvarðanir var að ræða. Ég tel það ekki vera ráðh. neitt til vansæmdar að hafa slíkan hátt á.

Þú tókst ábendingum stundum illa.

Já ef þær voru mjög vitlausar. Hæstv. sjútvrh. segir að hann sé nú að bjarga þeim stöðum, sem hafa enga loðnu fengið á þessari vertíð, með því að leyfa þeim að fiska eina ferð þannig að þeir geti komist til sinnar heimahafnar. Þetta er allt gott og blessað. Það var hægt að beita flutningasjóði með allt öðrum hætti. Það var hægt að auka framlag til hans til þess að þau skip, sem þurftu að fara með loðnuna langa leið, biðu ekki skaða af og aðrir fleyttu rjómann. Þetta skipulag hafa sjómenn virt og útgerðarmenn. Þeir hafa ekki allir verið ánægðir með það, en þeir hafa virt það og þeir hafa skilið að það hefur þurft að jafna þarna á milli. Ég ætla ekki að segja hæstv. sjútvrh., fyrst hann spurði mig ekki fyrir fram, hvað ég tel óhætt að veiða af loðnu. En ég ætla að segja honum það, að honum hefði verið alveg óhætt að dómi flestra þeirra, sem þekkja til þessara mála, skipstjórnarmanna og annarra, að vera ekki svona brátt í brók eins og honum var með þessa frétt og ákvörðun í morgun. Hv. 4. þm. Suðurl. talaði um að pappírstígrisdýr og súkkulaðidrengir væru um þessar mundir að taka við stjórn í þingflokkum. Ég veit ekki hvað hv. þm. átti við með því. Sennilega er hann kunnugastur í eigin þingflokki, þó að ýmislegt gangi nú á í sumum öðrum, og þá var mér strax hugsað til hvort hann ætti hér við hinn nýja formann þingflokksins. Það væri gaman að fá að vita þetta.  Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. öllu meira. En þó vil ég segja eitt að lokum. Ég þakka hæstv. sjútvrh. það, að hann sagði áðan að þessi ákvörðun hans stæði ekki í sambandi við neinn ótta við Norðmenn. En svo hélt hann aðeins áfram og þá óx hjá mér ótti um að hæstv. sjútvrh. - ég segi ekki að hann sé óttasleginn við Norðmenn, en ofurlítið hræddur, og ég vil vona að þm. almennt, hvar sem þeir eru í flokki, hjálpi hæstv. sjútvrh. að eyða þessum ótta hans.



Herra forseti. Það hefur margt komið fram í þessum umr., sem ég held að hafi verið mjög nauðsynlegar, þótt margt hafi verið lítt málefnalegt í þeim. Að mínu mati eru sjálfsagt þrjú markmið sem menn þurfa að hafa í huga í sambandi við þessar veiðar. Það er í fyrsta lagi hámarksveiði, hvað skynsamlegt er að veiða. Það er í öðru lagi, að það verði sem mest verðmæti sem á land komi. Og í þriðja lagi verði um sanngjarna dreifingu á þessum verðmætum að ræða. Það er auðvitað ljóst, að þessi markmið stangast meira og minna á í þessu máli eins og öðrum. En vandamálið er fyrst og fremst það, að hér var ríkisstj. sem sá fram á að hún var að fara frá völdum, taldi sig ekki geta tekið á þessu máli, og síðan kemur önnur ríkisstj. um það leyti sem aflinn er kominn nálægt því hámarki sem menn höfðu áður talað um. Menn eru undrandi á því hér, að menn skuli hafa á þessu mismunandi skoðanir innan flokka. Er það ekki eðlilegt í þessu máli eins og öllum öðrum, sérstaklega varðandi fiskveiðistefnuna, að þessi mál séu rædd hér af hreinskilni? Hæstv. fyrrv. sjútvrh. gerði hér ágæta grein fyrir skoðunum sínum í þessu máli s.l. fimmtudag. En að mínu mati er málið það nú, hvernig verður best bætt úr því ástandi sem nú liggur fyrir. Það liggur fyrir að verksmiðjurnar á sunnanverðum Austfjörðum og í Vestmannaeyjum munu fá lítið sem ekkert hráefni. Það er ljóst að þau skip, sem nú hætta veiðum, munu sigla með þann afla til heimahafnar, og ég býst ekki við að heimahöfn margra þessara skipa sé á sunnanverðum Austfjörðum eða í Vestmannaeyjum. Það á ekkert þeirra heima á sunnanverðum Austfjörðum og aðeins örfá í Vestmannaeyjum. Og þannig mun einnig verða ef veiðar verða hafnar að nýju. Sagt er að ákvörðun um að geyma hluta af þessu magni muni koma þessum stöðum til góða. Skipin munu að sjálfsögðu sigla með þennan afla fyrst og fremst til heimahafna. Ég sé því ekki fram á að þær ákvarðanir, sem nú liggja fyrir, tryggi á nokkurn hátt atkomu þessara byggðarlaga. Ég var þeirrar skoðunar í s.l. viku, að það hefði verið skynsamlegt, til þess að dreifa þessu magni með sanngjörnu móti, að loðnunefnd beitti lagaákvæði því sem hún hefur á valdi sínu til þess að loka á Norðurlandshafnirnar með það í huga að dreifa aflanum suður eftir landi. Það er líka að mörgu leyti óhyggilegt að stöðva veiðarnar og geyma mikið aflamagn, vegna þess að nú fer fitumagn loðnunnar óðum minnkandi, minnkar um u.þ.b. 1% á viku, og það liggur í reynd ekkert fyrir um hversu miklu meira verðmæti væri hægt að ná með því að geyma til hrognatöku og loðnufrystingar. Málið er hins vegar það, að þetta svæði hefur nú að undanförnu gert ráð fyrir því, að verulegt magn yrði veitt á þessum tíma, og þar með að þetta svæði fengi verulegt magn til bræðslu. Ég vil sem sagt ítreka það, að við áframhaldandi með höndlun þessa máls verði sem best reynt að tryggja sanngjarna dreifingu þess magns sem eftir er. Mér heyrist að allir séu sammála um það, sem hér hafa tekið til máls, og ég sé ekki að það verði gert með þeim ákvörðunum sem nú liggja fyrir í þessum máli.



Herra forseti. Það er óþarfa hæverska eða lítillæti hjá hæstv. sjútvrh. að eigna mér þá ákvörðun sem hefur verið tekin í dag. Hann tók svo til orða, að þessi ákvörðun hefði í raun verið tekin í s.l. viku. Þetta er hreinlega rangt og þess vegna á þetta lítillæti ekki við. Þessi ákvörðun var ekki tekin, hvorki í raun né raunalaust, í s.l. viku. Hitt er svo annað mál, að ég taldi rétt að nota tækifærið í s.l. viku, þegar fsp. kom hér fram um dreifingu loðnuaflans, til þess að reifa einmitt þetta mál og gera grein fyrir því, að menn þyrftu að taka ákvörðun í því á næstu dögum. Ég gerði það einmitt með tilliti til þess, að nýr maður væri að setjast í stól sjútvrh., að ný ríkisstj. væri að taka við völdum. Ég vildi gera öllum ljóst og þá sérstaklega hinni nýju ríkisstj., að hér væri um að ræða atriði sem þyrfti að taka ákvörðun um. Ég gekk meira að segja svo langt, að ég reifaði mitt persónulega mat á því, hver staðan væri á þeirri stundu, svo að menn þyrftu ekki að velkjast í neinum vafa um, að hér væri einmitt komið að því að bráðlega ræki til ákvörðunar. Og ég tók svo til orða, að það mundi verða hæfilegt að gera upp hug sinn um þetta mál um næstu helgi, sem reyndar er nú orðin fyrrverandi helgi. Auðvitað stóð aldrei til hjá fyrrv. ríkisstj. eða hjá mér að fara að taka ákvarðanir fyrr en þær væru tímabærar. En einmitt með þessum hætti taldi ég að ég hefði vakið sérstaka athygli á málinu og að sá, sem eftir kæmi, þyrfti að taka um það ákvörðun. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson sagði áðan, að hér hefði verið ríkisstj. sem taldi sig ekki geta tekið á þessu máli. Þetta er rangt. Ég veit raunar ekki hvort hv. þm. átti við dreifingu loðnunnar, en þá gildir reyndar sama viðhorf hjá núv. sjútvrh. og fyrrv. ráðh. og þá ekki rétt að binda þetta sérstaklega við fyrrv. ríkisstj. Það stóð aldrei til að fyrrv. ríkisstj. færi að grípa fram fyrir hendur komandi ríkisstj, áður en ákvörðun væri tímabær. Þær ákvarðanir, sem þurfti að taka af fyrrv. ríkisstj., voru hins vegar teknar. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta mál að öðru leyti, en viðhorf mín í þessu máli hafa komið fram hér áður. Það er óþarfi að tíunda þau nánar nú. Þau voru einmitt rakin til þess að auðvelda þeim, sem við tæki, að taka ákvörðun. Og mér finnst að það sé óþarfa lítillæti af núv. hæstv. sjútvrh. að eigna mér ákvörðun sem ég hef ekki tekið. Ég þykist hafa tekið nóg af þeim samt.



Herra forseti. Ég skal koma inn á nokkur þau atriði sem hér hafa verið nefnd í allmörgum ræðum. Hv. 4. þm. Suðurl. mun ekki vera einn af súkkulaðidrengjunum, enda var hann kokhraustur í sínu máli eins og oft fyrr. Hann kvartaði undan því, að ekki hefði verið haft samband og samráð við hann um þessa ákvörðun, og hafði í hótunum í því sambandi, sem ég læt mér í léttu rúmi liggja. Ég vil hins vegar láta það koma fram strax, að ég mun hafa samráð og samband við þingið og þingflokka um ákvarðanir í þessum mikilvægu málum og mun ekki spara það. Ég vek hins vegar athygli á því, sem ég þekki nokkuð vel, hafandi verið formaður sjútvn., að þetta samband og samráð hefur verið með ákveðnum hætti. T.d. veit ég ekki betur en sjútvn. hafi verið boðaðar á fund á laugardegi fyrir rúmri viku. Það mun hafa verið hringt á föstudeginum. Ég fékk að vísu aldrei þau boð og varð ekkert var við þau, en það kom í dagblöðunum að aðeins einn hefði mætt. Þar skilst mér að fyrrv. sjútvrh. hafi tilkynnt nefndunum um ákvörðun um hvernig haga skyldi takmörkunum á þorskafla. Ég mun ekki hafa slík samráð við þingnefndir. Ég mun gera það áður en ákvörðun er tekin, og ég mun leggja áherslu á að gera það einmitt þegar ákvörðun er tekin um fiskveiðistefnuna, sem er hið stóra og mikilvæga mál. Ég vil hins vegar endurtaka það sem ég sagði áðan og koma nánar að því, að í þessu tilfelli taldi ég mig vera að framkvæma ákvörðun sem hefði verið tekin. Fyrrv. sjútvrh. ber það til baka og ég mun láta kanna það vandlega. Ég taldi mig vera að taka ákvörðun sem reyndar var komin á lokastig, ég var kominn upp að vegg, getum við sagt, þar sem búið var að veiða 250 þús. lestir, og ráðuneytisstjóri sjútvrn. lagði fyrir mig um helgina að nú þyrfti að ákveða hvort framfylgt yrði því sem fyrrv. sjútvrh. hefði ákveðið í þessu efni. Þannig var mér tjáð að málið væri, og ég skal láta kanna það vandlega. Þá er í raun og veru aðeins verið að taka ákvörðun um framkvæmdaratriði. Mér er ekki kunnugt um hvort sú stefnumörkun um heildarloðnumagnið, sem rekja má allt aftur til mánaðamótanna okt.–nóv. hefur verið lögð fyrir ríkisstj. Ég hef ekki setið í þeirri ríkisstj., sem betur fer, og ég get vissulega látið kanna það. En ég held að ekki hafi farið fram hjá nokkrum manni þær yfirlýsingar sem hafa birst í fjölmiðlum um hve mikið mætti taka af loðnu og t.d. hvað fyrrv. sjútvrh. taldi eðlilegt að veiða. Ég skal viðurkenna það, að ég tók það svo, að það væri ákvörðun þeirrar ríkisstj. sem sat eða a.m.k. sjútvrh. Ég get einnig rakið það nokkuð hér og stutt með fundargerðum, hvernig farið var með slík mál í tíð vinstri stjórnarinnar síðustu. Ég get t.d. rakið það hér, hvernig mikilvægar ákvarðanir voru þar teknar - eða ekki teknar réttara sagt - um stefnumörkun í sambandi við þorskveiðarnar. Það voru lagðar fram í ríkisstj. ýmsar hugmyndir, gagnmerkar hugmyndir um ýmsar leiðir í þessu sambandi, og þær voru einnig lagðar fyrir samstarfsnefnd, getum við kallað, hér á þinginu. Endanleg ákvörðun var tekin af sjútvrh., en aldrei samþ. í ríkisstj., og að því reyndar fundið. Það eina, sem var samþykkt í ríkisstj., var heildarmagnið af þorski sem talið var eðlilegt að veiða. Ég segi það með sanni, að ég hefði talið eðlilegt að ganga nokkru lengra og ákveða í ríkisstj. hvaða leiðir ætti að fara til að standa við þau mörk, en það var ekki gert. Ég hef einnig heyrt undan því kvartað, að endanleg ákvörðun hafi ekki verið tekin í samráði við þá samstarfsnefnd sem hér starfaði þá. Við skulum reyna að bæta úr þessu. En ég verð hins vegar að taka undir það með fyrrv. hæstv. sjútvrh., að það voru eðlileg vinnubrögð að leggja ekki fyrir ríkisstj. eða aðra aðila hvenær hann stöðvaði veiðar til að standa við þær ákvarðanir sem höfðu verið teknar. Ég veit ekki hvar slíkt endaði, ég verð að segja það eins og er. Menn hafa rætt nokkuð, m.a. hv. 4. þm. Suðurl., um fiskifræðingana og Norðmenn o.s.frv. En það er mjög athyglisvert, að ekki einn einasti hv. þm. hefur treyst sér til að segja, hvað mátti þá veiða, og meira að segja hv. 4. þm. Suðurl. sagði nokkurn veginn orðrétt: Ég treysti mér ekki til að segja hve mikið má veiða. - Allir hv. þm. hafa talað um hvað þeir bæru mikið traust til fiskifræðinganna, en allir hafa keppst við að úthúða þeim og telja þá ekki færa um að gera rökstuddar og góðar tillögur nánast. A.m.k. hafa menn ekki viljað hafa þær að miklu, er e.t.v. réttara að segja. Menn hafa gert lítið úr vinnubrögðum fiskifræðinganna. Ég er ekki dómbær á vinnubrögð fiskifræðinganna fremur en þeir hv. þm. sem hér hafa talað. Ég þekki hins vegar þessa menn af margra ára samstarfi, og ég er sannfærður um að þeir leggja sig allir fram við að komast að þeirri niðurstöðu sem er réttust. Ég er sannfærður um það og get ekki tekið undir þá gagnrýni sem kemur fram um þeirra vinnubrögð. Ég þekki þessa menn að því að vera samviskusama með afbrigðum. Ég þekki þessa menn einnig að því að vinna með sjómönnum, hafa við þá samband, ræða við þá, og það hefur stundum verið sagt okkar fiskifræðingum til hróss, borið saman við erlenda, hvar þeir hafi miklu betri tengsl við sjómenn en erlendir menn á þessu sviði. Vitanlega styrkir þetta þá mjög í þeirra starfi. Hitt vil ég svo leggja ríka áherslu á, að þeir eru ráðgjafar. Þeir taka ekki tillit til byggðasjónarmiða eða t.d. atvinnusjónarmiða. Vitanlega verðum við að taka tillit til þeirra sjónarmiða. Ég lít svo á að það hafi m.a. verið gert í þeirri ákvörðun - ef ég má kalla það ákvörðun, það verður kannske hlaupist frá því - að gera ráð fyrir svipuðum þorskafla nú á þessu ári og var á síðasta ári. Þar er farið töluvert upp fyrir það sem fiskifræðingar hafa mælt með. Sú ákvörðun hygg ég að hafi verið tekin í sambandi við ákvörðun á fiskverði með tilliti til ástands okkar þjóðarbús og fleira þess háttar. Þetta er eðlilegt. Ég gagnrýni það ekki. Í þessu sambandi var nánast um það að ræða, hvort fara ætti fram úr ákvörðun um 250 þús. tonn til bræðslu og 300 þús. tonn í heild eftir áramótin eða ekki, og varð að gera það strax. Það var ekkert valfrelsi, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson talaði um. Það var ekkert valfrelsi t.d. að minnka aflann. Hann fer fram úr þessu magni nokkurn veginn ákveðið. Það var einnig um það að ræða, hvort átti að veiða eitthvað til frystingar og til hrognatöku. Í raun og veru var kosturinn þessi: að halda áfram og skjóta töluvert yfir markið. Ég tel út af fyrir sig enga stórhættu í því, þó að farið væri upp í 330, 340, kannske 350 þús. lestir. En þá verður ekki tekin ein einasta loðna til hrognatöku. Menn skulu gera sér grein fyrir því. Við höldum ekki þannig áfram. Eða telja menn alveg skaðlaust að fara kannske upp í 400–450 þús. lestir?  Ég hugleiddi það mikið í þessu sambandi, hvort við ættum að halda áfram og gera ekki ráð fyrir neinni loðnu til frystingar og hrognatöku. Það kom vel til greina að halda eitthvað áfram. Við hefðum líklega getað haldið áfram í nokkra daga. Ég er alveg sannfærður um að af þeim, sem láta ráðast meira af kappi en forsjá, hefði það verið gert. Ég tali hins vegar rétt að stöðva veiðarnar nú í nokkurn tíma, m.a. til þess að ákveða hvernig sú loðna verður nýtt sem tekin yrði í frystingu og hrognatöku, því að það verður ekki gert fyrr en eftir dálítinn tíma, upp úr næstu mánaðamótum. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram, að það er æskilegt að beita flutningasjóði á annan máta en gert hefur verið. En ákvörðun varð að taka fyrr.  Hv. þm. Karvel Pálmason talaði um það, að ég talaði tungum tveim, annarri við sjómenn vestur á fjörðum og hinni hér. Ég mun ræða við sjómenn vestur á fjörðum og standa skil gerða minna og ekki þurfa aðstoðar hans við það. Ég mun leggja áherslu á það að hafa samráð við sjómenn um land allt, eins og hv. þm. Matthías Bjarnason talaði áður um að hann hefði gert. Hann gagnrýndi mig að vísu fyrir það einhvern tíma í fyrra, að ég hefði haldið fundi með bændum.

Nei, nei.

Jú, þú gerðir það, vinur.  Ég tek því heilræði vel, sem hv. þm. gaf mér, að mynda sér sjálfur skoðun. Það gerði ég í þessu tilfelli. Ég myndaði mér sjálfur skoðun. Ég hljóp ekki til hv. þm. og spurði hann: Hvað á ég að gera?  Það er, skilst mér, misskilningur hjá mér, að fyrrv. sjútvrh. hafi tekið nokkra ákvörðun eða sagt nokkuð um þetta. Ég tek þá þau orð til baka. Hins vegar skal ég láta kanna það mjög vandlega. Hv. þm. Stefán Jónsson sagði að þessi ákvörðun væri röng. Hann lítur svo á, og ég ætla ekkert að draga í efa skoðun hans á því. En hann treysti sér ekki heldur til þess að svara hvaða ákvörðun hann hafði tekið. Ég hefði t.d. gaman af að vita hvort menn hefðu heldur viljað halda áfram og fara töluvert fram yfir og geyma ekkert til frystingar og hrognatöku. Það væri fróðlegt að heyra hvað menn segja um það. Um þetta spurði ég ýmsa menn, m.a. skipstjóra sem hringdi til mín, og hann sagðist vilja hafa eitthvað í frystingu og hrognatöku. Það er lítið, en það gæti orðið 30, 40, 50 þús. tonn. Ég skal ekkert segja um það hér. Það gæti orðið eitthvað meira. Vitanlega förum við þá fram yfir, og mér finnst það alveg ljóst, að sú verður niðurstaðan ef veitt verður í frystingu og hrognatöku. Það var athyglisvert, að hv. þm. Stefán Jónsson sagði að aðrir vissu betur en fiskifræðingarnir. Eftir hverju á þá að fara? Vitanlega verðum við að hlusta á fiskifræðinga. - Þetta með áhrif loðnuhrogna í Japan, ég skal viðurkenna að það er enginn sérfræðingur í sjútvrn. sem þekkir það. En við vitum nú hvar hann er og munum leita til hans. Ég er nú búinn að svara ýmsu sem hér hefur komið fram og skal ekki út af fyrir sig lengja þetta um of. En út af ákveðinni spurningu hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar vil ég segja það, að ég skýrði ríkisstj. frá þessu í morgun, en ég lagði þessa ákvörðun ekki fyrir ríkisstj., og menn geta út af fyrir sig talið það rangt. Ég hef skýrt frá því, að gert sé ráð fyrir að innan ríkisstj. verði í sameiningu teknar ákvarðanir um fiskveiðistefnuna. Ég er því hlynntur og tel það sjálfsagt, því að þar er um gífurlega mikilvæg mál að ræða. Ég hef hins vegar skýrt það hér, að ég leit ekki svo á að hér væri verið að taka ákvörðun um fiskveiðistefnuna, heldur framkvæmd á því sem áður hefur verið að stefnt og varð að gera annaðhvort strax eða fara þá langt fram úr. Hv. þm. Matthías Bjarnason svaraði því ekki, hve mikið mætti veiða. Ég skal gæta þess að spyrja hann fyrr næst. T.d. væri gaman að heyra frá hv. þm. hvað megi veiða mikið af þorski. Ég get vel skilið að menn séu dálítið hikandi við að gefa slíkar yfirlýsingar. Hverjum er um að kenna ef of mikið er veitt og stofninn hrynur? Ætla hv. þm., sem hafa talið að ætti að veiða meira, að standa þá ábyrgir orða sinna? Vitanlega verður sjútvrh. og ríkisstj. hverju sinni að vera ábyrg gerða sinna í þessu sambandi. Ef illa fer verður náttúrlega flett upp í því, sem ákveðið var, kannske á móti áliti fiskifræðinga, og þeir menn, sem það gerðu, standa þar ábyrgir. Menn hafa talað um að þessu réði að einhverju leyti ótti við Norðmenn. Ég mótmæli því algerlega og vísa því á bug. Menn virðast ekki mega ræða hér kosti og galla mikillar loðnuveiði í viðræðum við Norðmenn, heldur eigum við að berja okkur á brjóst og fara okkar fram. Ég hygg að staðreyndin sé þó þessi - alveg óháð því hvað við veiðum af loðnunni - að við verðum að ná samningum við Norðmenn um að vernda loðnustofninn. Norðmenn geta með flota sínum ausið svo upp loðnu við Jan Mayen að stofninn bíði ákaflega mikið tjón af. Ég held að við getum allir verið sammála um það. Við viljum hafa áhrif á þetta. Eigum við að ganga blindir til viðræðna við Norðmenn? Við eigum ekki að gera það. Við eigum að sjálfsögðu að gera okkur grein fyrir því, hvaða afleiðingar sú ákvörðun, sem við tökum eftir bestu upplýsingum sem við höfum, kann að hafa. Það er það sem ég á við. Ég vil benda mönnum á það, að ef við förum langt fram úr umræddu aflamagni munu Norðmenn vitanlega nota það. Menn segja að það séu sannanir fyrir því, að þessi ákvörðun sé tekin í samráði við Norðmenn, og komi fram í því bréfi sem ég las áðan. Þar segir aðeins að íslenskir og norskir fiskifræðingar hafi unnið saman, eins og þeir hafa gert áratugum saman. Þeir tóku ekki þessa ákvörðun um hve mikið skyldi veiða. Það var gert í sjútvrn. Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð nema ástæða reynist til í frekari umr. En ég vil segja það að lokum, að mér var fyllilega ljóst, þegar á borði mínu lágu þær upplýsingar frá ráðuneytisstjóra s.l. laugardag að taka þyrfti mjög skjóta ákvörðun í þessu máli, að hún yrði erfið. Það var svo til orða tekið, að taka þyrfti ákvörðun um það, hvort framfylgja ætti þeim takmörkunum á loðnuveiðum sem ákveðnar hefðu verið, og meira að segja dagsetningar nefndar í því sambandi, en það allt mun ég kanna betur. Þar var einnig á það bent, að taka þyrfti ákvörðun um það, hvort geyma ætti eitthvað af loðnu í frystingu og hrognatöku. Ég snerist við þessu á þann máta sem ég sá bestan, með viðræðum við ýmsa aðila um málið, og tók því þá ákvörðun, sem hér hefur verið um deilt, fullkomlega í ljósi þess að hún er mín og ég ber ábyrgð á henni. Mér er fullkomlega ljóst að hún kemur illa við marga. Von mín var hins vegar sú og er, að með framhaldsákvörðunum á þessu sviði verði eitthvað þar úr bætt, og á ég þar við loðnu til frystingar og hrognatöku. Ég tók þá ákvörðun að halda ekki áfram veiðum. Menn kunna að deila á það og telja það rangt. En ég vil bara ljúka þessu með því að segja að ég er á engan hátt að skjótast undan ábyrgð á þessari ákvörðun.



Herra forseti. Það eru aðeins fá orð að þessu sinni, fyrst og fremst til þess að gera ofurlitla aths. við það, sem hæstv. ráðh. sagði nú í þessari ræðu, og einnig til þess að fagna upplýsingum sem hann kom þar með. Hins vegar fannst mér einkennilegt þegar hann segir nú í lok sinnar ræðu, að það væri full ástæða til þess að hafa Norðmenn og samninga við þá í huga þegar svona ákvarðanir væru teknar. Þá segir hann auðvitað allt annað og þvert ofan í það sem hann hafði sagt í sinni fyrri ræðu. Menn eru ekki lengi að snúast. Þessar upplýsingar eru alveg öfugar við þær sem hann gaf fyrst. Ég undrast það, satt að segja. En þegar hann hóf sitt mál byrjaði hann svo gott sem á því að segja að ég hefði haft hér í hótunum. Hann hefur yfirskilvitlega náttúru til þess að skilja hvað menn eru að segja hér. Ég hafði alls ekki í neinum hótunum. Ég sagði ósköp einfaldlega að þetta væri slæm byrjun og það væri röng stefna að hafa ekki samráð við þingið, þingflokkana og sjútvn. Það er röng stefna og lofar ekki góðu í samstarfi við þá aðila, sem þurfa að fjalla um þessi mál hér, að nota slíkar aðferðir. Og ég vil endurtaka það, að ef slík vinnubrögð verða viðhöfð í framtíðinni er stórhætta á því að þar komi mikið mótslag. Menn vilja ekki slík vinnubrögð og geta í rauninni alls ekki þolað slík vinnubrögð. Það er málið, og það eru ekki hótanir. Það er bara verið að benda mönnum á þegar þeir leyfa sér að viðhafa röng vinnubrögð og ósæmileg vinnubrögð. Hæstv. ráðh. ber skylda til þess að gera Alþ. grein fyrir því, hvað þeir hafa í huga, og ræða málin efnislega við þm. og viðkomandi þingnefndir áður en ákvarðanir eru teknar. Þess vegna gladdist ég yfir því, að hann virtist á þessum stutta tíma hafa tekið sinnaskiptum í þeim efnum, vegna þess að hann sagði orðrétt: „Og það mun ég gera í framtíðinni áður en ákvörðun er tekin.“ Það er mjög gott ef það, sem ég sagði, hefur orðið til þess að hann ætlar sér að vinna góð verk í framtíðinni. Ég vil segja það, að ég hef verið í sjútvn. í allmörg ár og þar hafa starfað ýmsir ráðh. Síðasti hæstv. sjútvrh. lék lengi þennan leik, að tala ekki við nokkurn mann. Og ég margsagði honum það - vegna þess að ég átti að heita stuðningsmaður þeirrar ríkisstj. - að þar veldi hann sér hina erfiðu braut og hina erfiðu aðferð, að láta okkur ekki vita um nokkurn skapaðan hlut fyrr en allt hefði verið ákveðið. En ég kemst ekki hjá því að segja það um leið, fyrst ég var að nefna síðasta hæstv. sjútvrh., að þegar hv. þm. Matthías Bjarnason var hér sjútvrh. - og þótti frekur nokkuð og djarfur í ákvörðunum, þá má hann eiga það, að hann hafði ekki aðeins samband við þingflokka, einnig stjórnarandstöðuflokka, heldur líka við sjútvn. og lét okkur ítrekað fylgjast með málum og það vel. Ég tel að þannig eigi að vinna. Það gerði einnig Lúðvík Jósepsson þegar hann var ráðh. Hann hafði yfirleitt gott samband við okkur þó að hann þyki stundum fara talsvert eigin leiðir. Þannig þarf að vinna, að hæstv. ráðh. ræði við okkur, og það var í fyrsta lagi þess vegna sem ég talaði hér áðan. Hæstv. ráðh. sagði líka að menn hér treystu sér ekki til þess að segja hversu mikið mætti veiða. Ég veit ekki hverjir geta staðið hér upp einir sér og sagt: Það á að fiska svona miklu meira. - Það er hrein frekja að ætlast til þess að einn maður geri það. Og mér finnst það ekkert minni frekja, að einn maður geri það, þótt hann sitji í ráðherrastól. Það jaðraði við stórmennskubrjálæði, fyndist mér, ef ég færi að standa hér upp og segja: Það má fiska 100 þús. tonn í viðbót eða 150 þús. tonn í viðbót. Það, sem ég á við, er að um þessi mál sé rætt, að leitað sé upplýsinga alls staðar þar sem von er á góðum upplýsingum og ekki aðeins hjá fiskifræðingum. Og það er ekki rétt, það er bókstaflega rangt, að ég hafi verið að gagnrýna hér vinnubrögð fiskifræðinga. Það er misskilningur. Ég óttast það, að við séum annaðhvort ekki á sömu bylgjulengd eða þá jafnvel að við tölum ekki sama málið. Ég hef aldrei leyft mér að segja það. Ég tók m.a.s. sérstaklega fram, að ég treysti fullkomlega þeirra útreikningum, en ég efaðist hins vegar um að forsendurnar væru nægilega góðar. Þetta ætlast ég til að hæstv. ráðh. skilji, svo menntaður sem hann er. Sannleikurinn er nefnilega sá, að því miður hafa okkar ágætu fiskifræðingar ekki haft tækifæri til þess að afla sér nægilega traustra forsendna. Það er vegna þess að þeir hafa ekki haft nema eitt skip í senn til þess að mæla stofninn, eins og það heitir. Það er alls ekki nóg. Það þarf lengri tíma til þess og fleiri skip. Þetta mál þarf sérstaklega að athuga, hvort ekki er unnt að leggja til þess peninga að fiskifræðingarnir hafi fleiri skip undir höndum þegar þannig stendur á. Það er auðvitað ekkert vit í því að fjölga skipum til brúks allt árið í þessu skyni. Þetta er gert á ákveðnum tímum, þegar það á best við og þegar líklegt er að réttastar niðurstöður fáist. Þá þarf auðvitað að fá leiguskip þann tíma. Það er öllum fyrir bestu og það skiptir gífurlega miklu máli. Þetta getur munað milljörðum og milljarðatugum, en það kostar kannske nokkrar milljónir að leigja skip takmarkaðan tíma. Þetta vona ég að hæstv. ráðh. hugsi aðeins um. Ég stend ekki hér upp til þess að hreyta í hann ónotum að tilefnislausu. Ég geri það fyrst og fremst til þess að reyna að minna hæstv. ráðh. á að hann verður - og það er öllum þessum málum fyrir bestu - að ræða málin hér við viðkomandi aðila. Það er ekki verið að ráðast á hann persónulega með þessu. Þetta eru bara hin réttu vinnubrögð. Hæstv. fyrrv. sjútvrh., Kjartan Jóhannsson, breytti nokkuð um stefnu síðari hluta síns stjórnartímabils og fór að hafa meira samráð við okkur hér. Það tók að vísu nokkuð langan tíma fyrir hæstv. ráðh., að átta sig á þessu. En hæstv. ráðh. Steingrími Hermannssyni til hróss, þá hefur hann nú þegar ákveðið að gera þetta. Það er nú þannig með þetta loðnumál allt, að það hefði auðvitað þurft að taka því tak miklu fyrr. Það er málið. Það er ekki nóg að bíða þess dags, þegar nauðsynlegt er að taka ákvörðun, og gefa út einhverja reglugerð. Það eru ekki góð vinnubrögð heldur. Við vitum að göngur loðnunnar eru ákaflega misjafnar. Nú hagar hún sér meira að segja allt öðruvísi en nokkru sinni fyrr. Stundum hefur hún gengið vestur með öllu landi og til Vestfjarða aftur, suður með Austfjörðum og svo vestur úr. En stundum hefur hún ekki komist lengra en að Ingólfshöfða. Nú er hún öll fyrir norðan. Þetta eru ákaflega breytilegar göngur og það eru líka ákaflega breytilegar aðstæður. Það getur verið um markaðsaðstæður að ræða einnig, eins og hefur komið í ljós núna. Þessum aðstæðum öllum þarf að fylgjast með á hverjum degi, en ekki síðasta daginn fyrir ákvörðun, og haga sér samkvæmt því. Þegar menn átta sig á því, hvað er fram undan í þessum efnum, þurfa þeir að grípa til þeirra ráðstafana sem eru viðeigandi við þær aðstæður. Að þessu sinni hefði verið skynsamlegt að átta sig nógu fljótt á því, ef menn vildu jafna aflanum milli verksmiðja, að taka annaðhvort upp loðnuflutningasjóð eða eitthvað annað af því lagi sem ég nefndi áðan. Það væri auðvitað rétt. En sumum mönnum virðist vera fyrirmunað að gera þessa hluti rétt, því miður. Það þarf að liðka kerfið okkar betur. Það þarf fleiri möguleika til þess að geta snúist nógu fljótt við þeim vanda sem upp kemur. Hann er kannske allt annar en hann verður næst. En kerfið þarf líka að vera svo liðugt að það geti snúist yfir á þann væng sem þá dugar best. Auk þess held ég að sé alveg ljóst, að það þurfi að fylgjast betur með stofninum og lengur, ekki fara í skyndileiðangra aðeins um takmarkaðan tíma í kannske einum afmörkuðum tilgangi, heldur fylgjast stöðugt með göngunni og reyna að athuga hvort hún sé ekki víðar en einmitt á þeim stað þar sem verið er að veiða. Með því móti glöggva menn sig betur á stærð stofnsins. Þarna er atriði sem ég vonast til að hæstv. ráðh. átti sig á. Hæstv. ráðh. sagði að hann hefði tekið þessa ákvörðun sjálfur, hann hefði skýrt ríkisstj. frá þessu, en ekki lagt málið fyrir ríkisstj. Það, sem ég vissi þegar ég heyrði fréttina í hádegisútvarpinu og þegar ég talaði hér í fyrra skiptið, var aðeins það sem okkur hafði verið sagt, að um þetta hefði verið gert samkomulag þegar ríkisstj. var sett á laggirnar, þannig að ekki mætti taka slíkar stórvægilegar ákvarðanir nema með samþykki hinna flokkanna. Þetta var það sem ég vissi þá. Nú eftir ræðu hæstv. sjútvrh. veit ég að þetta samkomulag var ekki haldið. Þetta var ákvörðun hans. Málið var aðeins lagt fyrir, það var skýrt frá því, en það var ekki lagt fyrir ríkisstj. til úrskurðar. Þess vegna verð ég að segja það, að ég fagna því og ég fagna því mjög, að þetta skuli ekki vera ákvörðun allrar ríkisstj. og að ráðherrar míns flokks bera þar með ekki ábyrgð á henni. Hæstv. ráðh. sagði að lokum, þegar hann ætlaði að gera tilraun til þess að vera skemmtilegur, sem honum tekst einstaka sinnum, að hann hefði nú ekki haft fyrir því, eins og hann sagði orðrétt: „Ég kom ekki til þessa hv. þm.“- og horfði á mig um leið og þóttist miklu meiri maður fyrir að hafa getað gert þetta einn, án míns stuðnings. En þetta er nú einmitt málið. Það má auðvitað gera að gamni sínu, en þetta er málið. Hann hefði ekki átt að hrósa sér af því að hafa sniðgengið menn úr sjútvn. eða formann hennar. Hann átti að harma það og viðurkenna það. Þarna er nefnilega potturinn brotinn. Og ég vona, satt að segja, að hæstv. ráðh. standi við það í framtíðinni að ræða þessi mál við okkur og þá kannske ekki síst mig áður en hann hleypur til slíkra ákvarðana.



Herra forseti. Ég hygg að þótt þessi umræða sé orðin býsna langdregin getum við verið sammála um að hún hafi verið gagnleg. Hér hafa fulltrúar allra flokka tjáð sig um þessi mál og þeir eru allir þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að ákvarðanir um meiri háttar takmarkanir á nýtingu fiskstofna okkar verði teknar í samráði við þá aðila sem hér eiga helst um að véla, þ.e. stjórnmálaflokkana sem eiga fulltrúa á Alþ., sjútvn. þingdeildanna og aðra slíka aðila. Það er sérstök ástæða til að fagna þessari eindregnu samstöðu, sem komið hefur fram hér á Alþ., með tilliti til þess, að með því virðist ríkisstj. eiga stuðningsmenn miklu víðar en til þessa hefur þó komið fram. En í málefnasamningi ríkisstj. Gunnars Thoroddsens, á bls. 9, segir svo í tölul. 4: „Fiskveiðistefnan verði ákveðin þannig að hagsmunaaðilum sé ljóst með góðum fyrirvara, hvaða reglur eigi að gilda um nýtingu fiskimiðanna, og framkvæmd stefnunnar verði endurskoðuð með það í huga að tryggja sem víðtækust samráð.“ Hér er komið í ljós eftir umræður í dag, að á þessu sviði a.m.k. á ríkisstj. ákaflega víðtækan stuðning á hv. Alþingi. Reynslan úr vinstri stjórninni í þessum efnum var hins vegar ekki alveg nógu góð. Þá kom fyrir að teknar voru ákvarðanir, t.d. um þorskveiðistefnuna, í rauninni án þess að slíkt væri borið undir ríkisstj. Auðvitað er ráðh. sjálfstætt stjórnvald samkv. laganna hljóðan. Ríkisstj. er ekki fjölskipað stjórnvald og þess vegna ber ráðh. ábyrgð á sinni gjörð. En hin pólitíska ábyrgð er hjá öllum þeim flokkum - eða hvernig sem það nú er - sem að ríkisstj. standa á hverjum tíma. Þess vegna er skylt að hafa pólitískt samráð um hlutina þrátt fyrir að hið formlega vald sé á hendi ráðh. Um þetta eru allir menn nú sammála. Einkum er mönnum þetta ljóst eftir að sú nauðsyn vex stöðugt að höfð sé aðgát við nýtingu fiskstofna okkar. Ég vil í tengslum við þessar umræður láta það koma fram, að ég er viss um að núv. hæstv. ríkisstj. mun standa þannig að þessum málum að leita sem víðtækasts samráðs við þá aðila sem hér eiga um að fjalla. En ég vil einnig láta það koma hér fram, vegna þess að það mál er nokkuð skylt, að á fundi sínum í morgun ræddi ríkisstj. sérstaklega um þau atvinnuvandamál sem nú blasa við Vestmannaeyjum, ekki einungis vegna ástandsins að því er loðnuna varðar, heldur einnig á öðrum sviðum atvinnulífsins. Ríkisstj. hefur ákveðið að taka sérstaklega á atvinnuvandamálum Vestmannaeyja og mun gera grein fyrir því opinberlega næstu daga.



Herra forseti. Sennilega hefði ég ekki gengið öðru sinni í ræðustól ef ég hefði ekki fundið hjá mér þörf til þess vegna ummæla hv. þm. Karvels Pálmasonar að undirstrika það alveg sérstaklega, að ég var einn af þeim þm. Alþb. sem með hvað glöðustu sinni hvöttu nú til þess að gengið yrði til þess stjórnarsamstarfs sem hér hefur tekist. Hnígur það æ í sömu áttina hjá hv. þm., að ýmist byggir hann vitneskju sína á röngum upplýsingum eða misskilur það sem honum er sagt. Fyrst ég kom hingað upp í ræðustólinn hvort sem var, þess erindis að taka af allan efa um afstöðu mína til núv. ríkisstj., verð ég rétt aðeins að víkja að fremur ómerkilegum atriðum í ræðu hæstv, sjútvrh. sem snerta þó ákaflega náið nokkur atriði í mínu vitsmunalífi á þann hátt að ég get ekki látið kyrrt liggja. Hafi starfsmönnum sjútvrn. ekki verið kunnugt um það í nóvembermánuði s.l., að fyrir lágu í Japan eins og hálfs árs birgðir af loðnuhrognum óseldum miðað við meðalnotkun undanfarinna þriggja ára, er þar um að ræða vítaverða fávisku og ber þá hæstv. sjútvrh. að mínu viti að kynna sér hið fyrsta ástæðurnar fyrir því arna. Nú er telexsamband, veit ég, alldýrt við Japan, en hefði þó borgað sig a.m.k. í því tilfelli að eyða nokkrum símskeytum til að fylgjast þar með. Og hafi sérfræðingar sjútvrn. ekki þá afsökun að þeir hafi ekki vitað af þessu, þá má spyrja þá sem svo, hvort þeir hafi ekki talið sennilegt að sölutregða á loðnumarkaði í Japan kynni að hafa einhver áhrif á möguleika okkar til að selja meiri hrogn á þennan markað sem svo var birgur af vörunni. Nú ítreka ég þá skoðun mína, að aðrir viti ekki betur en fiskifræðingar um ástand fiskstofnanna í kringum landið. En þar með er ekki sagt að fleiri viti ekki nokkuð um ástand þeirra stofna, og þar með tel ég skipstjóra og stýrimenn á 50 hringnótaskipum sem þessar veiðar stunda og hafa gert árum saman. Ég ætla alls ekki að fara að álasa ráðh. fyrir að hafa tekið ákvörðun í morgun varðandi loðnuveiðarnar sem ég tel ranga. Vitaskuld tók hann þá ákvörðun af því að hann taldi hana sjálfur vera rétta. En hann hefur reynt það í dag, sem við ýmsir höfum reynt áður og okkur hefur flestum orðið á á lífsleiðinni, að það er ekki sama með hvaða hætti röng ákvörðun er tekin. Það getur valdið ákaflega miklu um framhaldið. Honum hefur raunar ekki verið legið á hálsi fyrir annað en að veita ekki hv. Alþ. - eða nánar tiltekið sjútvn. Alþ. - hlutdeild í þessari ákvarðanatöku. - Ákvörðunin var mín, sagði hæstv. ráðh. Það er rétt. Það gladdi mig að hann skyldi vera hættur að kenna krötum um. Mér finnst ekki stórmannlegt að kenna þeim um þess háttar. Og aðeins í lokin: Því fer víðs fjarri, þótt hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefði orð á því, að ég hafi haft í hótunum við hæstv. ráðh. eða við ríkisstj. í sambandi við þetta mál. Ég tel að þessar umræður hafi verið góðar og nytsamar, og þeim mun betur mun ég standa við bakið á núv. ríkisstj. sem ég gagnrýni ákafar eða hvassar vinnubrögð af því lagi sem hér áttu sér stað.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan að hann hefði tilkynnt ríkisstj. ákvörðun sína í morgun. Hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði, að með þessari ákvörðun hefði verið rofinn sá samstarfssamningur sem myndaður hefði verið um núv. hæstv. ríkisstj., og fagnaði því að hæstv. Alþýðubandalagsráðh. hefðu því ekki stutt hana. Mig langar til að spyrja hæstv. sjútvrh., hvort ráðh. Alþb. hafi gert athugasemdir á ríkisstjórnarfundi við ákvörðun hæstv. ráðh. Hafi svo ekki verið bera ráðh. Alþb. fulla ábyrgð á ákvörðun hans. Það er best að í ljós komi hvort svo hafi verið. Ég ætla ekki að deila um það við hv. þm. Stefán Jónsson, hversu dyggur hann hefur verið í upphafi þessa stjórnarsamstarfs. Ég hef aðrar hugmyndir um það mál og eftir nokkuð ábyggilegum leiðum. Hitt þykir mér einkennilegur skilningur hjá hæstv. félmrh., þegar hann telur að þær umræður, sem orðið hafa í dag, hafi orðið til að fjölga í stuðningsliði hæstv. ríkisstj. Tveir hv. þm. Alþb. höfðu um það orð í upphafi þingfundar í dag og létu að því liggja að þeir væru vægast sagt mjög svo tregir stuðningsmenn þessarar ríkisstj. ef svo héldi fram sem horfði, í ljósi þeirrar ákvörðunar sem tekin var í morgun. Þetta þykir hæstv. félmrh., hátt settum í forusturöð Alþb., merki þess að það hafi aukist stuðningur við hæstv. ríkisstj. í dag. Tveir hv. þm. Alþb. svo gott sem afneituðu henni í upphafi þingfundar í dag. Þetta er einkennilegur skilningur á þeim umræðum sem hér hafa átt sér stað. En það er auðvitað mál hæstv. ráðh. hvernig hann skilur hálfgerða afneitun þeirra hv. þm. Garðars Sigurðssonar og Stefáns Jónssonar.



Herra forseti. Satt best að segja undrar mig ekki að til umræðna komi hér í þinginu um fiskveiðimál, því að þannig hefur verið staðið að þeim málum á undanförnum árum að fyrr eða síðar hlaut að koma að því að menn færu að gera upp við sig hvort sem ja ætti stefnu fyrst og standa svo við hana eða hvort halda ætti því áfram, sem verið hefur, að taka ákvörðun nánast eftir á um hvað ætti að gera. Það vítaverða, sem gerst hefur varðandi veiðar á loðnu ef horft er á tímabilið frá áramótum til þessa tíma, er fyrst og fremst að sjómenn hafa verið látnir sækja loðnuna langt norður í haf og stunda loðnuveiðar í misjöfnum veðrum, en þegar loðnan er komin fast upp undir landið eru veiðarnar stöðvaðar. Þetta er vítavert stjórnunarlegt atriði í veiðunum sem heild og algjörlega óverjandi fyrir neinum skynsömum manni. Sannleikurinn er sá, að það er ekkert vit í að standa að máli eins og að þessu hefur verið staðið. Það hefði þurft að ákveða í fyrsta lagi að seinka heimild til loðnuveiðanna, þannig að það hefði ekki verið byrjað að veiða loðnuna fyrr en hún var komin nær, og með þeirri aðgerð hefði jafnframt átt sér stað eðlileg dreifing á hafnir landsins á því aflamagni sem skynsamlegt er talið að veiða. Ég held að í ljósi þeirrar reynslu, sem hér er fengin, hljóti það atriði að verða tekið til athugunar fyrir næstu loðnuvertíð, þegar ákvörðun verður tekin um það fyrir fram hversu mikið magn á að veiða, og þá jafnframt í ljósi þess reynt að standa þannig að málum, að loðnan verði veidd þegar hún er komin nær landi, og jafnframt að það leiði til eðlilegrar dreifingar aflans á verstöðvar.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að leiðrétta þann reginmisskilning sem kemur fram hjá síðasta ræðumanni. Ákvörðun um loðnuveiðarnar á þessari vertíð var tekin fyrir fram að því er ramma varðar, og það var ljóst allan tímann hvert stefndi í þeim efnum. En það voru teknar ákvarðanir jafnóðum um stjórnunina, eftir því sem nýjar upplýsingar bárust. Það lá ljóst fyrir þegar í upphafi að þannig yrði haldið á málum. Ég held í öðru lagi að ekki hefði verið mjög skynsamlegt að ætla sér að rýra tekjur sjómanna með því að bíða með veiðarnar þangað til loðnan væri orðin svo afkomurýr að það væri helst ekkert upp úr henni að hafa, en það virðist vera meginstefnuatriði síðasta ræðumanns.



Herra forseti. Nokkur orð út af þeirri fsp. sem hér kom fram frá hv. þm. Karvel Pálmasyni. Eins og ég sagði áðan gerði ég grein fyrir ákvörðun minni í ríkisstj. í morgun og um hana urðu nokkrar umræður. Þar kom vissulega fram frá fleiri ráðh., ekki bara Alþýðubandalagsráðh., heldur ýmsum öðrum, sú ábending sem mér var að sjálfsögðu ljós, að þarna væri um ákaflega mikilvæga ákvörðun að ræða sem yrði vafalaust mótmælt og mundi hafa afleiðingar í sambandi við atvinnu sjómanna o.s.frv., eins og við höfum rakið í þessum umræðum. Hins vegar var mönnum einnig fullkomlega ljóst að veiðimagnið var orðið 250 þús. tonn þegar, og mönnum var fullkomlega ljóst að ekki væri hægt að búast við að ríkisstj. eða sjútvn. tæki á stundinni slíka ákvörðun. Ef um það hefði átt að vera að ræða varð vitanlega að fresta allri ákvörðun í nokkra daga. Þar með var örugglega komið langt yfir það magn sem menn höfðu m.a. í rammanum sem síðasti hv. ræðumaður talaði um að var gert ráð fyrir. Menn stóðu frammi fyrir þessu. En ég vil sem sagt láta koma fram, að þarna komu fram athugasemdir við ákvörðun mína af þeim ástæðum sem ég hef nú rakið. Hér hefur verið talað um samráð stjórnarflokkanna, m.a. af hæstv. félmrh., og vil ég staðfesta það. En menn verða aftur á móti að gæta þess, um hvað er haft samráð. Hvar eru mörkin? Ég nefndi, hygg ég, í upphafi ákvarðanir sem sannarlega varða einstök byggðarlög mjög miklu, við skulum segja takmarkanir á rækjuveiðum eða hvenær á að stöðva rækjuveiðar o.s.frv., sem ég gæti rakið hér og allir þekkja. Vitanlega veit ég að stöðum loðnuveiða er miklu stærri ákvörðun. Ég vil taka það skýrt fram. En ég tel að fyrst og fremst eigi að hafa slíkt samráð á meðan stefnan er mótuð, meðan ramminn er ákveðinn, eins og hæstv. fyrrv. sjútvrh. sagði áðan. Ég hef t.d. í huga að athuga að nýju alla þá ákvörðun eða það sem hefur verið sagt um stefnuna í sambandi við þorskveiðar. Þar er nokkurt svigrúm, þó það sé ekki mikið. Ég legg á það áherslu að kanna breyttar leiðir til að ná markmiðum eða standa við þau markmið sem ákveðin eru í þorskveiðum, ég get ekki farið að rekja það hér, og í því sambandi er alveg nauðsynlegt að hafa náið samráð bæði við hagsmunaaðila og þingnefndir. Ég vil segja það út af því, sem hv. þm. Stefán Jónsson sagði, að sjútvrn. var að sjálfsögðu ljóst og þar liggja fyrir, upplýsingar um magn af hrognum í Japan. En ég sagði áðan, að mér væri ekki ljóst að magnið væri svona mikið af þeirri ástæðu sem hv. þm. greindi í fyrri ræðu sinni, vegna vonbrigða sem Japanir hefðu orðið fyrir í sambandi við hrognin. Hitt get ég svo upplýst, að mikil eftirspurn er eftir frystri loðnu og Japanir hafa fallist á að kaupa hrogn með þessari frystu loðnu, svo þeir eru tilbúnir að bæta nokkru við sig.

Inni í loðnunni?

Nei. Þeir virðast þess vegna ekki alveg vonlausir um einhver góð áhrif af loðnuhrognunum.



Herra forseti. Ég tel rétt að koma því alveg ákveðið á framfæri, að það var um engan misskilning af minni hendi að ræða og ég hef engan sérstakan hug á að rýra tekjur sjómanna, eins og að mér var dróttað. Hins vegar vildi ég gjarnan koma því á framfæri, að ég tel að það sé mesta hættuspil í íslenskum sjávarútvegi að veiðar séu leyfðar um hávetur á loðnu langt undan Norðurlandi. Það tel ég meira hættuspil en nokkuð annað. Vel má vera að það megi örlítið horfa á þann þátt líka, þó að ekki hafi orðið að stórslysi til þessa. Ég vil líka bæta því við í þessu sambandi, að olíukostnaður íslenskra fiskiskipa er orðinn mjög stór þáttur í rekstrarkostnaði þeirra. Vissulega mætti setja það inn í reikningsdæmið ef það væri gert upp.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af síðustu upplýsingum hæstv. sjútvrh., þar sem hann greindi frá umræðum í ríkisstj. um þetta mál í morgun áður en tilkynning var út gefin um málið. Það er augljóst eftir síðustu upplýsingar ráðh., að hæstv. ráðh. Alþb. bera á þessari ákvörðun fulla ábyrgð. Hefðu þeir talið ákvörðunina þess eðlis að þeir vildu fría sig ábyrgð af henni hefði hún að sjálfsögðu ekki verið gefin út eftir ríkisstjórnarfund í morgun. Eftir síðustu yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. er því ljóst að hæstv. Alþýðubandalagsráðh. bera fulla ábyrgð á ákvörðun um stöðvun veiða og tilkynningu og hljóta að verða axla byrgðar sínar samkv. því.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. beindi áðan til mín fsp. Raunar hefur hæstv. sjútvrh. svarað þeim, en ég vil þó ekki láta hjá líða að bæta við örfáum orðum. Sú ákvörðun, sem hér hefur verið til umræðu, er tekin af hæstv. sjútvrh., eins og hann hefur mjög skýrt tekið fram sjálfur. Það byggist á lögum landsins, að það er sjútvrh. sem tekur slíka ákvörðun. Sú ákvörðun hans var studd sterkum rökum. M.a. hafði Hafrannsóknastofnunin lagt til að ekki yrði leyft að veiða meira af loðnu en 300 þús. tonn á tímabilinu 1. jan. til vertíðarloka, og segir svo í bréfi hennar, „að frekari skerðing hrygningarstofnsins verður að telja utan skynsamlegra marka“. Stofnunin leggur m.ö.o. á það þunga áherslu að ekki sé farið yfir þetta mark. Undir þetta skrifa Jón Jónsson forstjóri Hafrannsóknastofnunar og Hjálmar Vilhjálmsson fiskifræðingur, sá maður sem hefur allra manna mesta þekkingu og reynslu af vísindamanna hálfu í þessu efni. Eins og hæstv. ráðh. hefur tekið fram, skýrði hann ríkisstj. á fundi í morgun frá ákvörðun sinni sem hann að lögum hafði tekið. Varðandi stefnuna í fiskveiðamálum er, eins og hæstv. félmrh. skýrði frá áðan, þess getið í stjórnarsáttmálanum að fiskveiðistefnan verði ákveðin þannig að hagsmunaaðilum sé ljóst með góðum fyrirvara, hvaða reglur eigi að gilda um nýtingu fiskimiðanna, og framkvæmd stefnunnar verði endurskoðuð með það í huga að tryggja sem víðtækust samráð. Hér er þessi meginstefna og meginregla sett fram um samráð. Að sjálfsögðu verður rætt um mótun fiskveiðistefnunnar í ríkisstj. og á ráðherrafundum og hvernig hún skuli mótuð í heild og framkvæmd. Ég vildi láta þetta koma hér fram. Það má vera að það hafi stundum komið fyrir að fiskveiðistefnan og þýðingarmiklar ákvarðanir í því efni hafi verið teknar án þess að nægilega hafi verið um það rætt í viðkomandi ríkisstj. Það er ætlunin að svo verði gert nú um ákvörðun fiskveiðistefnunnar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður nema örlítið. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir það svar sem hann gaf við þeirri fsp. sem ég bar fram fyrr í dag. Mér var ljóst að lagaheimildin er algjörlega í höndum sjútvrh. Það hefur skeð áður og skeði í þeirri ríkisstj., sem hæstv. forsrh. átti sæti í á árunum 1974–1978, að öll slík mál og ákvarðanir voru lagðar fyrir ríkisstj. En nú virðist hafa verið höfð fljótaskrift á þessu þrátt fyrir málefnasamninginn sem hann var að vitna í. Nú skýrir hæstv. sjútvrh. bara frá þeirri mikilvægu ákvörðun að stöðva loðnuveiðarnar. Það er auðvitað gott að fá að heyra að forsrh. landsins telur að eitt bréf frá Hafrannsóknastofnuninni í þessum efnum sé sama og lög. Það þarf ekkert að taka tillit til annarra, það þarf ekkert að taka tillit til þeirrar reynslu sem sjómenn og skipstjórnarmenn hafa í þessum efnum. Þessi ríkisstj. virðist því á öðrum virkum starfsdegi sínum hafa lýst því yfir að hún er bandingi sérfræðinga í einu og öllu.



Herra forseti. Ég komst svo að orði að hæstv. sjútvrh. hefði tekið ákvörðun sina bæði samkv. skýrum ákvæðum laga og hún hafi verið studd góðum rökum. Þar átti ég við eindregna tillögu Hafrannsóknastofnunar og fiskifræðinga. Ég held að það sé ekki hægt að leggja þann skilning í orð mín að þessi ríkisstj. ætli ekki að taka mið af öðru, t.d. reynslu sjómanna og útvegsmanna, og ég held að hv. 1. þm. Vestf. hafi ekki haft ástæðu til að skilja orð mín á þá lund.