Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Sjútvn. hefur orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., er getur á þskj. 395. Breyt. er í því fólgin, að tilskilið er, að Samábyrgðin veiti ekki lakari tryggingarkjör en önnur tryggingarfélög að dómi ríkisstj. Þetta er svo einfalt, að ég sé ekki ástæðu til þess að lengja umr., en vil fyrir hönd n. leggja það til, að frv. verði samþ. með þessari breyt.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara og þykir rétt að gera grein fyrir atkvæði mínu. Í menntmn. var töluverður ágreiningur um þetta mál. Náðist samkomulag um flest það, sem ágreiningur var um, og svo kom, að ágreiningurinn var ekki meiri en það, að mér þótti rétt að skrifa undir nál. með fyrirvara. Ég get ekki til hlítar gert grein fyrir þessum fyrirvara, nema taka frv. í heild og ræða það grein fyrir grein. Samkv. 1. gr. er gert ráð fyrir, að lögmæt sóknargjöld úti um sveitir verði kr. 3.00, en í Rvík 6.00, og bætist þar við verðlagsvísitala. Í þessu er ekki fólgin nein stórfelld breyt. frá því, sem nú gildir í 1., því að samkvæmt gildandi l. er sóknarn. heimilt að hækka sóknargjöldin eins mikið og verkast vill, takmörkunin fólgin í samþykktum vissra aðila. N. varð sammála um að setja lágmark 3 kr. og hámark 6 kr., og skyldi mega hafa gjaldið einhvers staðar þar á milli. Ég get fallizt á þessa breyt., tel hana meinlausa og gagnslitla. Ég geri ráð fyrir því, að fjárhagurinn muni víðast hvar vera slíkur, að ekki veiti af þessu, og held, að flestar sóknir mundu færa gjöld sín eitthvað í þessa átt, hvort sem þetta ákvæði væri eða ekki. Ég get ekki komizt hjá að ræða um þau ákvæði, sem snerta þá, sem eru utan þjóðkirkjunnar. Það gæti virzt ástæða til að ræða þetta ekki, því að þessi ákvæði eru öll í stjskr., ákvæðin um það, að menn skuli greiða til Háskóla Íslands og að þeir skuli ekki vera skyldir til að greiða persónuleg gjöld til annarra safnaða en þeirra, sem þeir eru meðlimir í. Það mætti segja, að þessi ákvæði væru óþörf, þar sem þau er að finna í stjskr. Hins vegar er þetta ekki breyt. frá núgildandi l. Ákvæðið er í l. um sóknargjöld nú. Ég get ekki látið hjá líða að drepa á það, að ég lít svo á, að þetta ákvæði 1. gr., sbr. ákvæði stjskr., samrýmist ákaflega illa því trúfrelsi, sem stjskr. lofar okkur. Mér finnst einkennilegt, að í landi, þar sem menn mega dýrka þann guð, sem þeir vilja, skuli menn vera skyldaðir til að greiða gjöld til ákveðinnar stofnunar, jafnhá þeim gjöldum, sem menn greiða annars staðar. Ég vil drepa á þetta í sambandi við þetta mál, en sérstaklega þarf að athuga þetta í sambandi við stjskr., og væri eðlilegt, að þetta yrði ekki tekið inn í önnur l., en að beðið yrði við og séð, hvernig færi um hana. Ég kem þá að 2. gr., en það er varðandi þá gr., sem ágreiningurinn er. Þar er um nýmæli að ræða. Það er gert ráð fyrir, að af sóknargjaldi hvers þjóðkirkjumanns skuli renna kr. 0.50 að viðbættri verðlagsuppbót í sameiginlegan kirkjusjóð, sem er í umsjá biskups og kirkjuráðs. Þessu á að verja til þjóðkirkjunnar í landinu til sameiginlegra þarfa. Í frvgr. segir ekki meira um þennan sjóð. Það er hér tekið fram, að honum skuli verja til eflingar og styrktar kirkju og kristindómi landsins samkvæmt reglugerð. Þessu hefur n. viljað breyta í það form, að kirkjumálaráðh. sé ekki bundinn af till. biskups, og er það sjálfsagt. En ég vil segja það, að öll ákvæði um þennan sjóð eru mjög óljós, og einnig, að hér er um verulega skattlagningu að ræða. Ég vil einnig benda á það, að ekki hefur verið gerð tilraun til þess að gera grein fyrir, hversu miklar tekjur þessa sjóðs verða á ári. Það er þó auðvelt reikningsdæmi, því að það er vitað, hve meðlimir kirkjunnar eru margir, og þá er ekki annað en að margfalda með kr. 1.50. Það kann að vera, að frsm. n. hafi gert grein fyrir þessu, en ég gat ekki hlustað á mál hans, því að ég var á fundi í bæjarráði Rvíkur. Það má segja, að það sé engin ofrausn í því, hverju er varið til kristindóms í landinu, og skal ég ekki vera í hópi þeirra manna, sem vilja telja eftir það, sem fer til sannlegs kristindóms í landinu. En ég vil segja það, að sú blessun, sem frá kirkjunni hefur stafað, hefur ekki ætíð verið í réttu hlutfalli við það fjármagn, sem kirkjan hefur haft, og get ég ekki hjá því komizt að benda á það, að innan kirkjunnar eru nú straumar, sem mér þykja uggvænlegir. En ég skal taka það fram, að biskup landsins viðurkenni ég sem frjálsan vörð um kirkjunnar mál, en að sjálfsögðu getum við ekki miðað við ákveðna persónu um það, hvort kirkjan sem stofnun er látin fá þetta fé í hendur. Og ég efa það fyllilega, að það sé til nokkurrar blessunar fyrir kirkjuna og þjóðina, að kirkjan sem slík verði fjárhagslega óháð stofnun og sem minnst háð þjóðfélaginu. - Ég er ekki meðmæltur þessari gr. og mun greiða atkv. gegn henni, og afstaða mín til frv. fer eftir því, hvernig fer um þessa gr. Þá kem ég að 4. gr. og get ekki látið hjá líða að segja það, að eins og 4. gr. er lögð fram, tel ég það með meiri ágengni, sem hér hefur verið sýnt í frv.- formi. Í þessari gr. var gert ráð fyrir, að kirkjan fengi að leggja hundraðsgjald á alla útsvarsgjaldendur í landinu. Gilti þetta jafnt um kaþólska menn og lútherstrúar, um aðventista og heiðingja, útgerðarmenn og verzlunarmenn. Safnaðarfundur gat ákveðið að leggja þetta gjald á alla í sókninni, bara ef þeir voru útsvarsgjaldendur. Ég verð að segja, að mér finnst þetta sú mesta frekja, sem ég hef séð í frumvarpsformi á Alþ. Um þetta var mikið rætt, og var fallizt á það að lokum að hafa þetta heimild, sem eingöngu væri miðuð við safnaðarmenn. Ég leit svo á, að ekkert annað gæti samrýmzt stjskr. og að engan mætti neyða til að greiða til neinnar annarrar guðsdýrkunar en þeirrar, er hann sjálfur aðhyllist. Nú er farið inn á það form að miða þetta við safnaðarmenn. Nú er það að athuga, að það eru l. í landinn um sóknarnefndir, og er svo ákveðið, að safnaðarfundir geti ákveðið að jafna niður á safnaðarmenn eftir efnum og ástæðum, sem þýðir það sama og að leggja hundraðsgjöld á útsvör, sem lögð eru á eftir efnum og ástæðum. Nú finnst mér miklir annmarkar á þessu eins og nú er og eins og það yrði, þótt brtt. okkar yrði samþ., og finnst mér það koma sérstaklega í ljós, þegar athugað er hér í Rvík, sem skipt er niður í 4 sóknir. Ég fór þess á leit, að málið yrði sent til skattstjóra og tollstjóra, svo að þeir gætu sagt til um framkvæmdaratriði. Á þetta var ekki fallizt. En þegar ég segi, að á þessu séu annmarkar, þá meina ég það, að sóknirnar í Rvík eru 4. Ein getur ákveðið álag, önnur ekkert álag og hin þriðja annað álag en sú fyrsta og sú fjórða enn annað álag en sú fyrsta og þriðja. Ég tel efalítið, að skattstjórinn í Rvík mundi telja sér verulegan bagga bundinn, ef skattstofan ætti að sjá um að leggja á samkvæmt þessu, og að tollstjórinn í Rvík mundi telja sér bagga bundinn að eiga að innheimta samkvæmt þessu. Ég held líka, að kirkjan sjálf mundi komast að þeirri niðurstöðu, að um erfitt starf væri að ræða. Meðnm. mínir vildu ekki athuga þetta, en ég hygg, að erfiðleikarnir á þessu séu svo miklir, að þótt þetta væri ákveðið, mundi þessi heimild ekki verða notuð hér í Rvík. Ég get nú stytt mál mitt. Það er annars vegar nýmælið í 4. gr. og hins vegar nýmælið í 2. gr., sem ég er mótfallinn. Ég er algerlega mótfallinn nýmælinu í 2. gr., en að öðru leyti álít ég, að það, sem í frv. er, finnist í gildandi l. og að það, sem á að framkvæma samkvæmt því, megi framkvæma með gildandi l. Mér finnst frv. án 2. gr. meinlaust og gagnslaust, en með 2. gr. samþykki ég ekki frv. Ég samþykki það ekki nema 2. gr. verði úr því felld.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég get ekki fallizt á þá breyt., sem með þessu frv. er ætlazt til, að gerð verði á greiðslum til kirkjuþarfa. Það má vel vera, að oft hafi verið skortur á fé til þessara framkvæmda, en samt sem áður tel ég, að ekki sé rétt að stíga þetta spor eins og nú standa sakir. Mér finnst ekki fært að leggja í þetta á þeim tíma, þegar verið er að sporna móti aukinni dýrtíð, að samtímis því sé verið að afgreiða nýjar álögur hér á Alþ., og því síður finnst mér það sanngjarnt, þegar nokkur hluti gjaldsins á að renna í þennan sérstaka sjóð. Ég get tekið undir ummæli hv. 6. þm. Reykv. hvað áhrærir 2. gr. þessa frv. og alveg eins, þótt brtt. n. yrði samþ., þar eð það er engin röskun á höfuðtilgangi till., en eins og hann benti réttilega á, er það annað aðalatriði þessa frv., og vildi ég, að ef á að fara að skattleggja fólkið, þá yrði betur um það búið og betur fyrir því séð, að þetta kæmi að notum. Ég mæli þetta ekki af neinu vantrausti til herra biskupsins, sem nú skipar þetta embætti, heldur vegna þess, hvernig málið er í eðli sínu. Menn koma og fara, og löggjafarákvæði á ekki að miða við það hverju sinni, hvernig embættið kann að vera skipað, heldur á það að fara eftir föstum reglum, hvernig sem embættaskipunin er. Þá finnst mér meira en hæpið ákvæði 4. gr. frv., að ef tekjurnar hrökkva ekki, þá megi auk annarra breyt., til þess að ná meira fé, leggja á útsvarsgreiðslur hlutfallslega. Sem sagt, ég tel það meira en hæpið að ganga inn á þessa braut og er því alveg gersamlega mótfallinn. Ég tel það satt að segja einkennilegt, að hv. menntmn. skuli hafa séð sér fært að leggja þetta til, eins og högum er nú háttað hjá okkur hér á Íslandi. Ég get hvað þessi atriði áhrærir ekki almennilega skilið, að svo mikil nauðsyn sé á þessu. þar sem ég býst við, að það séu til fjármunir í sjóði til þessara málefna. Samkvæmt l. frá 1933, nr. 98, sem öðlazt hafa gildi 1. jan. 1934, er með 5. gr. þeirra l. stofnað til sérstaks sjóðs. Það er gert í sambandi við löggjöf um læknishéraða- og prestakallasjóði. 5. gr. þessara l. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar prestakall er prestslaust, svo að eigi kemur til greiðslu embættislauna eða hluta þeirra, skal fjárhæðin, sem sparast, miðað við byrjunarlaun presta, renna í sérstakan sjóð, sem kirkjuráð varðveitir. - Sjóðurinn heitir prestakallasjóður og skal hann geymdur í Landsbanka Íslands. Kirkjuráð ráðstafar sjóði þessum til verkefna þeirra, sem því eru ætluð samkvæmt l. 21 9. júní 1931.“ En ákvæði þeirra l., er að þessu lúta fyrst og fremst, hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta, þ.e. 2. gr.: „Verkefni kirkjuráðs er að vinna að eflingu íslenzkrar kristni og styðja að trúar- og menningaráhrifum þjóðkirkjunnar með því að: a) íhuga og gera ályktanir um þau mál, sem varða þjókirkjuna í heild sinni og einstaka söfnuði hennar. b) stuðla að frjálsri starfsemi til eflingar kristnilífi þjóðarinnar, mannúðar- og líknarstarfsemi.“ Þetta er m.a. verkefni kirkjuráðs, og samkvæmt þessu ættu þá þessir fjármunir, þessar nýju álögur, sem hér eru ráðgerðar, að ganga til þessarar starfsemi. Nú er ekki nema gott um það að segja, en ég býst við, að nokkrir fjármunir hafi fallið til samkvæmt þessum l., sem ég las upp áðan, svo að a.m.k. til bráðabirgða, meðan málið yrði á ný athugað, mætti það nægja og betur frá þeirri löggjöf ganga hvað áhrærir þennan nýja sjóð, sem hér er verið að stofna. Nú tek ég eftir því, að ekki mun vera ætlazt til að nema þetta ákvæði úr l. frá 1931. A.m.k. er þess ekki getið í þeirri gr., þar sem felld eru úr gildi eldri ákvæði, enda er eðlilegt hvað áhrærir prestslaun að taka þau inn í þessi nýju l. Það fer miklu betur á því en að hafa í fleiri l. sambærileg ákvæði og fjármuni, sem ganga eiga til sams konar starfsemi. Ég skal ekki fjölyrða um þetta meira. Ég er á móti þessu, tel þessa löggjöf eiga að bíða, þar til þetta er betur grundað og íhugað. En mig langar til að forvitnast um það hjá hv. frsm., hvað þessari sjóðsstjórn samkvæmt hinni eldri löggjöf liður, hvað sjóðurinn er mikill nú og hvernig honum hefur verið varið á síðustu árum, því að það kynni að vera nokkuð fróðlegt fyrir menn að sjá, hvernig þessum fjármunum, sem verja hefði átt í þessu sérstaka augnamiði, hefur verið varið. Þetta vil ég vona, að hv. frsm. gefi upplýsingar um við tækifæri.



Ég get að mestu leyti fallið frá orðinu, vegna þess að það hafa komið fram til umr. nokkur þau atriði, sem ég ætlaði að minnast á, þegar ég kvaddi mér hljóðs um daginn. Ég ætlaði að beina sömu fyrirspurn til hv. n. eins og hv. 1. þm. Árn. gerði viðvíkjandi þeim sjóði, sem hv. þm. var að rifja upp l. fyrir. Ég get ekki fallizt á, að farið verði að skaftleggja almenning með nefskatti, eins og hér er gert ráð fyrir, til þess að leggja í sjóð samkvæmt 2. gr., þegar engin grg. er fyrir því, hver nauðsyn er til slíkra hluta. Ég sé ekki betur en að prestakallasjóði sé ætlað sama verkefni og hér er ætlazt til, að þessi svonefndi kirkjumálasjóður eigi að hafa með höndum. Hér er því í rauninni verið að stofna nýjan sjóð til þess að inna af höndum svipað verkefni og prestakallasjóði er ætlað að starfa að. Og ef ég fæ ekki einhverjar ákveðnar skýrslur um það atriði, hvað stjórn þessa sjóðs liður, hvernig honum hefur verið varið að undanförnu og hvaða möguleikar eru fyrir hann að sinna þeim verkefnum, sem hér er ætlazt til, að hann vinni að, þá mun ég greiða atkv. gegn 2. gr. þessa frv. Ég tel, að það þurfi að vera mjög ríkar ástæður til þess, að farið sé að skattleggja almenning með nefskatti til þess að stofna sjóð eins og þennan. Og það er að mínum dómi nokkuð mikil bíræfni, að jafnframt því, að sóknargjöldin eru hækkuð, eins og hér er gert, þá skuli vera farið fram á það að hækka þau til þess að leggja þau í allsherjar sjóð, eins og hér er gert ráð fyrir. Ég get tekið undir það, sem hv. 6. þm. Reykv. (SigfS) sagði hér um 4. gr. frv., að eins og hún var, hefði ég alls ekki getað fylgt henni. Og brtt. er náttúrlega miklu betri en frvgr. var í upphafi og er því miklu nær því, að maður geti fylgt henni eins og hún liggur fyrir nú en eins og hím var.



Ég get tekið undir það, sem sumir hv. þm. hafa sagt, að þetta frv. er meinlaust, - að ég tel, þó að undantekinni 2. gr. Ég tel það til hagræðis, að fastagjaldið er hækkað upp í 3 kr., þótt segja megi, að heimild sé í h til þess að leggja meira á. Um 2. gr. vil ég segja það, að ég tel hana ótæka og mun greiða atkv. á móti henni og á móti frv., ef sú gr. verður samþ. Ég skal ekkert segja um það, hvort slík sjóðsstofnun á rétt á sér einhvern tíma. En ég vil halda því fram, að meðan svo er ástatt, að kirkjur landsins eru meira og minna í niðurníðslu, illa við haldið og umhverfi þeirra í vanhirðu, þá eigi ekki við að fara að draga fé frá söfnuðunum utan af landi í einhvern sjóð, sem verja á hér til guðsþakka eða kristni til styrktar, eins og það er orðað. Ég held, að okkur væri nær að líta okkur nær í þessu efni, eins og svo mörgum öðrum, og hugsa fyrst um þessa hluti heima í sóknunum, áður en við játumst undir þennan skatt án þess að vita í rauninni, til hvers þetta fé á að nota.



Herra forseti. Það, sem fram hefur komið í ræðum þeim, sem haldnar hafa verið um þetta mál, gefur mér tilefni til að segja nokkur orð um málið í viðbót við það, sem ég hef áður tekið fram. L. um sóknargjöld, sem nú gilda, eru að meginefni frá 1909. Þeim var breytt nokkuð með l. frá 1941, sem gengu í gildi 1. júní 1942. Í l. frá 1909 var ákveðið, að sóknargjald til kirkjunnar skyldi vera kr. 2.75 á mann, en sóknargjaldið skiptist í tvennt: kr. 1.50 lagðist í prestslaunasjóð, en kr. 1.25 fór til sóknarkirkjunnar, sem starfaði í sókninni. Sú breyt., sem gerð var 1941, var að fella niður prestslaunasjóðinn. og kr. 1.50 gjaldið, sem átti að renna til hans, féll einnig niður. Það ákvæði l. kom til framkvæmda 1. júní 1942, svo að eftir var skilið af hálfu Alþ. sem tekjustofn til handa kirkjunum kr. 1.25 á safnaðarmann, og Alþ. bjó svo um hnútana, að kirkjunum var ekki heimilað að leggja verðlagsuppbót samkvæmt vísitölu ofan á þetta gjald. En á árunum 1941–1942 var vísitölukerfið komið í gildi við greiðslur hér á landi, og einmitt á árinu 1942, þegar þessi breyt. kom til framkvæmda, fór vísifalan ört hækkandi og öll gjöld, sem krafin voru af mönnum í samræmi við það. En Alþ. skildi að vísu eftir 1941 tvenns konar heimild. sem áður hafði verið í l. og helzt enn, til þess að hækka gjaldið nokkuð frá þessu, sem ég hef tilgreint, kr. 1.25. Annars vegar er heimild til þess að hækka þetta persónugjald á hvern safnaðarmeðlim. En til þess að sú heimild geti komið til framkvæmda, þurf samþykki safnaðarfunda heima fyrir og síðan endursamþykki héraðsfunda í prófastsdæminu. Hin heimildin er sú, að nægi þetta ekki, er sóknunum heimilt að leggja viðbótargjald á safnaðarmeðlími eftir efnum og ástæðum, eða m.ö.o. eftir sama grundvelli og útsvörin eru lögð á menn í hreppunum. Nú segir biskupinn yfir Íslandi og forráðamenn kirkjunnar, að reynslan hafi sýnt, að þessi heimild til að hækka sóknargjöld með samþykki safnaðarfunda og endursamþykki héraðsfunda hafi reynzt ákaflega erfið og svifasein, þar sem enn fremur sé gert ráð fyrir, að sú heimild sé veitt til stutts tíma í senn, en ekki um ákveðinn tíma í eitt skipti. Þeir forráðamenn kirkjunnar, sem sýna mestan áhuga á þessu máli, telja því, að reynslan hafi sýnt það, sérstaklega síðustu 6 árin síðan gengið var frá breyt. á sóknargjaldinu 1941, að þetta fyrirkomulag, sem nú gildir, hafi ekki gefizt vel og að tími sé til þess kominn að fara fram á það við Alþ., að það endurskoði nú þessa löggjöf. Til þess að gera sér grein fyrir því, hvað hér er í rauninni um að ræða, tel ég rétt að rif ja nokkuð upp, hvað er nýtt í þessu frv. Það er alveg rétt, sem hv. 6. þm. Reykv. tók fram, að ákvæði 1. gr. um gjöld utanþjóðkirkjusafnaða eru í öllu hliðstæð því, sem stjskr. sjálf tiltekur. 4. gr. þessa frv., um álag á útsvörum, er í rauninni ekki ný efnislega, og það fannst mér hv. 1. þm. Árn. ekki gera sér réttilega grein fyrir, því að eins og ég hef þegar tekið fram, hafa sóknarn. nú þegar í l. heimild til að jafna niður eftir efnum og ástæðum manna viðbótargjaldi til kirknanna. Og þótt till. menntmn. og frv. þetta í heild yrði fellt, þá felli það ekki niður þetta, sem er efnislega í gildandi l. frá 1909. Það, sem mest hefur verið rætt, eru því í rauninni ekki nýmælin í þessu frv. Og varðandi það, sem hv. 6. þm. Reykv. dró fram sem vandkvæði á framkvæmd þessa atriðis, þá skapast í sjálfu sér ekki nein ný vandkvæði, þó að þetta frv. sé samþ. með brtt. menntmn., því að það eru þá þegar til staðar þau vandkvæði. sem kunna að vera á því hér í Rvík að framkvæma þau ákvæði. Mér finnst því ekki ástæða fyrir því að mikla sér það svo mjög fyrir augum. Þá kem ég að því, sem nýtt er í þessu frv. Það eru fjögur nýmæli í þessu frv., þó að 4. gr. sé sleppt. - Í fyrsta lagi samræming og nokkur hækkun á sóknargjöldum, þ.e.a.s. á grunngjaldi því, sem hver aðili greiðir til kirkjunnar. Í öðru lagi er lagt til, að kirkjunni sé heimilt að innheimta sóknargjöld með verðlagsuppbót samkvæmt gildandi vísitölu, eins og aðrar stofnanir gera og gjöld almennt eru greidd eftir nú. Í þriðja lagi er ákveðinn í 2. gr. sérstakur kirkjumálasjóður. Og í fjórða lagi er nokkur breyt. gerð á aldurstakmarki gjaldskyldra manna til kirkjunnar. Ég ætla fyrst að víkja að þessari breyt. á aldurstakmarki gjaldskyldra manna. Eins og l. eru nú, þá er gjaldskylda til kirkjunnar orðin frá 15 ára aldri og allan tímann meðan menn lifa, nema aðeins er undanþága með rúmfast fólk, ef það er komið yfir 67 ára aldur. Hér er lagt til að fella niður gjaldskyldu af 15 ára mönnum og hækka það upp í 16 ára, og þykir það ekki ósanngjarnt með tilliti til skólaskyldu, sem nú er lögboðin, og með tilliti til þess, sem gildir í tryggingalöggjöfinni og viða á sviði löggjafar. Þá er enn fremur lagt til, að allir, sem eru 67 ára og eldri, hvernig sem högum þeirra er háttað, skuli undanþegnir þessu kirkjugjaldi. Mér þætti sennilegt, að þeir. sem telja alllangt gengið fyrir hönd kirkjunnar í álögum á safnaðarfólk í þessu frv., líti á þetta sem nokkra bragarbót, ef svo mætti segja. Um ákvæðið að innheimta sóknargjöld með verðlagsuppbót þarf ekki að fjölyrða. Það finnst mér í alla staði eðlilegt og sanngjarnt ákvæði miðað við þau ákvæði, sem nú gilda um kaup og kjör og allar greiðslur í þessu landi. Á það verður einnig að minna í þessu sambandi, að þau gjöld, sem kirkjurnar verða að greiða, fara að verulegu leyti eftir vísitölu eða því verðlagi, sem nú gildir, enda hygg ég, að starfsmenn kirkjunnar, hljóðfæraleikarar og iðnaðarmenn, sem kynnu að verða fengnir til þess að gera við kirkjurnar framvegis, vilji fá kaup sitt greitt með verðlagsuppbót. Ég hygg líka, að kirkjurnar séu ekki undanþegnar t.d. ljósagjaldi og öðrum sköttum, sem oft eru miðaðir við það verðlag, sem almennt gildir. Þá kem ég að þriðja nýmælinu, sem er hækkun grunngjaldsins og samræming þess. Með verðlagsuppbót verður grunngjaldið, eins og það er nú í l., kr. 1.25, kr. 3.74, eða m.ö.o. lítið eitt hærra en sóknargjaldið nam áður en lagabreyt. 1941 var gerð. Það þykir nú hafa komið í ljós að fenginni reynslu, að þetta sé ekki nægilegur tekjustofn kirkjunni til handa. Það hefur líka verið viðurkennt af langsamlega flestum sóknum í landinu. Og í grg. frv., sem samin er af biskupi, er frá því skýrt, að 210 sóknir í landinu hafi notað sér heimild þá, sem ég gat um áðan, til að lækka kirkjugjöldin með samþykki safnaðarfunda og héraðsfunda, að meira og minna leyti, og sumar sóknirnar hafa komizt allt upp í 25 kr. á mann, en 60 sóknir hafa ekki hækkað sóknargjöldin neitt, 2/7 af öllum sóknum í landinu hafa dregizt aftur úr, en 5/7 hafa gripið til þess að notfæra sér þá heimild, sem til er. Nú segja forráðamenn kirkjunnar. að þær sóknir, sem ekki innheimta hærra gjald en kr. 1.25 á mann, hafi svo lítil fjárráð, að starfsemi hjá þeim, viðhald kirkjunnar og annað slíkt, hljóti að lenda í mestu niðurníðslu. Þetta horfa þeir upp á, en geta ekki að gert nema séð sé fyrir því, að nokkurra tekna sé aflað til þess að bæta úr þessum þörfum. Þá kemur tvennt til greina til að afla þessa fjár. Annars vegar að knýja safnaðarmenn heima fyrir, sem hafa sýnt, að þeir hafa ekki áhuga til þess að fara þá leið, sem heimil er, til þess að leggja nokkru meira fé fram til kirkjulegrar starfsemi en þeir hafa gert, eða á hinn bóginn: að krefjast þess, að ríkissjóður leggi kirkjunni til nokkurt fé til nauðsynlegs rekstrar. Nú hefur því verið hreyft á undanförnum þingum að fá ríkissjóð til þess að stuðla að kirkjulegri starfsemi á einn eða annan hátt. T.d. má minna á það, að á tveimur undanförnum þingum hafa legið fyrir frv. um kirkjubyggingar, þar sem farið var fram á, að ríkissjóður tæki að sér að greiða verulegan hluta af byggingarkostnaði kirknanna, allt að 1/2 eða jafnvel 3/4. Það þykir sýnt. að þessi leið hafi ekki hlotið byr hjá Alþ., því að þetta frv. um kirkjubyggingar hefur ekki náð fram að ganga, þótt það hafi verið lagt fyrir þingið tvisvar sinnum. Þá er komið að því, að forráðamenn kirkjunnar vilja leita eftir því við Alþ., að það fallist á og lögskipi þessa hækkun sóknargjalda, sem ég hef nú tilgreint, og knýi þar með þær sóknir, sem lengst hafa orðið aftur úr í viðhaldi og rekstri kirkjunnar, til þess að draga saman nokkru meira fé. Og að flestra dómi, að ég hygg, er hér í hóf stillt um þau gjöld og þær kröfur, sem hér eru fram settar. En það er svo, að sóknirnar heima fyrir verða að sjá fyrir, eins og l. eru nú, kirkjubyggingum og viðhaldi kirknanna á sinn kostnað. Ekki leggur ríkið fram fé til þess, nema þá að mjög litlu leyti, sem hefur komið fram við samþykkt fjárl. En það hafa oftast verið felldar allar till., sem gengu í þá átt, á síðustu tímum. Jafnframt því, að sóknargjöld eru hækkuð, er felld niður heimild sóknarnefnda og safnaðarfunda til þess að hækka eða lækka þau fyrir eitt ár í senn, að fengnu leyfi héraðsfundar, því að þá leið telur biskup erfiða í framkvæmd, og því var horfið að því, sem hér er lagt til Í frv. er gert ráð fyrir, að gjöldin að meðtalinni verðlagsuppbót verði 9–18 kr. á mann. Menn ættu nú að bera það saman, hvort það yrði þyngri byrði á herðum manna nú að greiða þetta gjald eða þær kr. 2.75, sem voru hið ákveðna persónugjald frá 1909 til 1940, þegar fjárhagur manna var svo miklum mun örðugri. Ég kem þá að 2. gr., sem fjallar um algert nýmæli, sérstakan sjóð, er myndaður verði af nokkrum hluta sóknargjaldanna. Biskup telur reynslu síðustu 5 ára sýna það, að Alþ. hafi yfirsézt, er það felldi niður prestslaunasjóðsgjaldið. Hér er farið fram á, að þetta gjald verði tekið upp að nýju, og skal það renna í sérstakan sjóð undir umsjá biskups og kirkjuráðs. Sumir hafa á móti þessu vegna þess, að allt þetta fé muni renna til Rvíkur og sé það ranglátt og óeðlilegt. En það er nú svo um mörg félagasamtök, að þau eiga miðstöð sína þar. Ég leyfi mér t.d. að benda á Ungmennafélag Íslands, sem að sumu leyti er byggt upp með svipuðum hætti og kirkjan. Það hefur deildir í öllum sveitum og miðstöð sína í Rvík. og þau félagasamtök innheimta nefskatt, sem rennur til sambandsins í Rvík, og er hann nú 1 kr. á hvern ungmennafélaga. Það fé fer alls ekki einvörðungu til starfseminnar í bænum, heldur er það notað til þess að styðja að allsherjar samtökum félagsdeildanna, kosta fulltrúa, sem ferðast á milli þeirra, og láta þeim t.d. í té leikrit til sýninga o.s.frv. Ýmsir fleiri aðilar fara einnig þannig að eða svipað, og stundum er svo um hnútana búið með löggjöf, sbr. t.d. ýmis ákvæði í tryggingal. Hv. 1. þm. Skagf. talaði aðallega um þetta atriði. Hann hefur reynslu í þessu efni umfram aðra þm., þar sem hann hefur forstöðu félagsskapar, sem hliðstætt er upp byggður og hefur miðstöð sína í Rvík - og hygg ég, að hann sjái, að það mundi reynast erfitt að halda þar uppi nauðsynlegu starfi án þess að draga saman til þess nokkurt fé. Ég hef orðið þess var hér á Alþ., að ýmsir menn, sem ekki hafa nægilegt víðsýni, telja það ekki sæmandi að draga saman fé hingað til Rvíkur, sem þeir leyfa sér að segja, að notað sé til snakkfunda og pólitískra spekúlanta - frá almenningi utan af landsbyggðinni. Ég tel slíkan málflutning ósæmandi og bera vott um skammsýni og skort á félagsþroska. Ég held, að t.d. hv. 1. þm. Skagf. og aðrir, sem svipað líta á málið, ættu að geta gert sér ljóst, að kirkjan er einmitt með svipuðum hætti samband félaga víðs vegar um landið undir umsjá biskups og hefur miðstöð hér. Hitt er eðlilegt, að spurt sé, til hvers eigi að nota það fé, er rennur í þennan sjóð. Það er satt, að um það eru ekki sett skýr ákvæði, heldur sagt, að reglugerð skuli sett um sjóðinn af kirkjumrh. samkvæmt tillögum biskups. En mér er tjáð, að svo mörg verkefni kalli að hjá kirkjunni, sem fé skortir til, að óhjákvæmlegt sé að bæta þar úr. Til dæmis má taka, að kirkjunni er nauðsyn að gefa út sérstakt málgagn, svo sem nú er gert. En öllum er kunnugt, að útgáfukostnaður er nú svo mikill, að erfitt er að standa undir útgáfu slíks blaðs nema sérstök framlög komi til. Mér hefur verið bent á, að kirkjan vildi einnig gjarnan hafa meira beint samband við hina ýmsu söfnuði úti um sveitir landsins með því að senda þangað fulltrúa margvíslegra erinda. En fjármagn skortir tilfinnanlega til slíkrar starfsemi. - Mér hefur verið bent á það til dæmis, að kirkjan beitir sér fyrir því að halda uppi söngkennslu fyrir organleikara utan af landi og vill a.m.k. styðja þá starfsemi. Nú er það svo að vísu, að söngmálastjóri fær laun sín greidd af ríkinu, en hins vegar hefur ekki verið betur að honum búið í starfi hans en svo, að hann hefur orðið að annast slíka kennslu á sínu eigin heimili, og annar stuðningur hins opinbera hefur verið eftir því. Þá má líta á það, hvernig búið er um hnútana varðandi ráðstöfun þessa sjóðs að öðru leyti. Eins og áður er sagt, má ekki veita fé úr sjóðnum nema samkvæmt reglugerð kirkjumrh., og er í því fólgin trygging fyrir því, að honum verði ekki varið til neinnar óhófseyðslu eða óskyldra verkefna kirkjumálum. Í annan stað á sjóðurinn að vera undir umsjá biskups og kirkjuráðs, og er vert að atbuga, hvernig háttað er um skipan þeirra aðila til starfa. Biskupinn er í öndverðu kjörinn af prestum þjóðkirkjunnar og situr í embætti allan sinn starfsaldur. Kirkjuráð er aftur þannig skipað, að prestar landsins kjósa í það tvo menn og héraðsfundir aðra tvo, en biskupinn er formaður ráðsins. Í kirkjuráði eiga þannig sæti fulltrúar kirkjunnar og fulltrúar safnaðanna, kosnir af fólkinu úti á landsbyggðinni. Þessir fulltrúar eiga svo að hafa yfirumsjón um fjárveitingar úr sjóðnum, og hygg ég því, að ekki sé þarna neitt losaralega um hnútana búið. Hér hefur verið beint til mín fyrirspurn um prestakallasjóð og reikningsskil hans. Ég hafði ekki búið mig undir að gefa svör um það og hef ekki í höndum gögn þau, er til þarf, en sjálfsagt er að afla þeirra áður en málið fer út úr d., og mér er ljúft að gefa um það skýrslu fyrir 3. umr. Það er rétt hjá hv. l. þm. Árn., að þessi sjóður á að vera undir umsjá kirkjuráðs, og er honum varið til menningar- og líknarstarfs. En þar er ekki fastur tekjustofn. og fer það eftir því, hve mörg prestaköll eru setin, hvað sjóðnum áskotnast. Ég hef þá með þessum orðum gefið nokkurt yfirlit um þetta mál, sem ekki er ýkja stórt, miðað við margar aðrar nýjungar, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða meira um það, nema sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti. Menn hafa nú heyrt hv. frsm. reifa þetta mál allýtarlega og sérstaklega þau fjögur atriði í frv., sem nýmæli eru og einkum hefur verið hnotið um, sum talin óþörf og önnur ganga of langt. Ég er þeirrar skoðunar, að ástæða sé fyrir Alþ. að athuga vandlega þetta lagasmiði áður en það er afgreitt. Fyrsta nýmælið er þessi hækkun á sóknargjöldunum, sem lögð er til í frv. Ég get fallizt á, að nauðsynlegt sé að hækka þau nokkuð. Skýrslur benda til þess, að í sumum litlum sóknum sé ekki mikið hægt að gera fyrir það gjald, sem nú er ákveðið. Aftur á móti eru nokkrar sóknir, sem ekkert hafa með það að gera, þar sem prestaköllin eru ósetin. Og mér finnst það fullhátt stokkið að tvöfalda sóknargjöldin og leggja svo dýrtíðaruppbót þar ofan á. Öll sanngirni hefði verið í því að bæta við þau dýrtíðaruppbót, en hitt er nokkuð langt gengið. Nýmælinu í 2. gr. er ég alveg á móti, því að eins og hér hefur verið tekið fram, er annar slíkur sjóður til, og hvers vegna á þá að vera að stofna nýjan sjóð? Er nokkur þörf á því að stofna til þess sérstakan sjóð, þótt nauðsynlegt sé talið að reisa hér samkomuhús fyrir kirkjuna? Hv. frsm. sagði, að söngmálastjóri þyrfti að kenna í sínum eigin húsum. Það er ákaflega sorglegt(!) Og ég veit ekki betur en Páll Ísólfsson sé á fullum launum til að kenna organleikaraefnum utan af landi. Það er óþarfi að stofna þennan sérstaka sjóð, og ég er á móti því, þótt það sé undir fallegu yfirskini. Fjórða nýmælið, heimild til að jafna aukagjaldi niður á útsvarsgreiðendur, get ég heldur alls ekki fellt mig við. Ég verð að segja rétt eins og er, að það situr ekki á okkur að stofna til nýrra nefskatta í svo stórum stíl nú, þegar verið er að brýna það fyrir öllum að spara. Ég er ekki ánægður með þetta frv. og hefði kosið, að þetta mál hefði verið afgreitt síðar, en ekki hespað af nú með svo stórum agnúum.



Eins og ég hef tekið fram, er ég ekki á móti hækkun í sjálfu sér, en þykir hér fulllangt farið og segi því nei. 1. gr., svo breytt, samþ. með 17:6 atkv. að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: StgrSt, ÁkJ, FJ, GÞG, HÁ, HelgJ, HermG, JóhH, JG, JJ, PÞ, PO, SigfS, SG, SkG, StSt, BG. nei: EOl, HB, Ing.I, JörB, KTh, SEH. SK greiddi ekki atkv. 11 þm. (ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, GTh, JPálm, JS, LJós, ÓTh. SB, StJSt) fjarstaddir. Brtt. 378,2 samþ. með 11:5 atkv. 2. gr., svo breytt, felld með 19:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SkG, StSt, JPálm, JJ, PÞ, BG. nei: SG, SEH, SK, StgrSt, ÁkJ, EOl, FJ, GÞG, HÁ, HB, HelgJ, HermG, IngJ, JG, JörB, KTh, LJós, PO, SigfS. JóhH greiddi ekki atkv. 9 þm. (SB, StJSt, ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, GTh, JS, ÓTh) fjarstaddir. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv.:



Þótt sóknargjöld hækki samkvæmt 1. gr., sé ég ekki fært að taka nokkuð af þessum gjöldum og leggja í sérstakan sjóð með tilliti til þess, að söfnuðirnir verða að sjá um byggingu kirkna, sem kosta mikið fé, og sjálfsagt er að hafa kirkjurnar í sem beztu ástandi. Ég vil ekki skerða þá möguleika með því að taka undan umráðum safnaðanna hluta af kirkjugjöldunum. 3. gr. (verður 2. gr.) samþ. með 18 shlj. atkv. Brtt. 378,3 samþ. með 18 shlj. atkv. 4. gr. (verður 3. gr.), svo breytt, samþ. með 14:5 atkv. 5.–7. gr. (verða 4.–6. gr.) samþ. með 18 shlj. atkv. Brtt. 378,4 (ný 8. gr., verður 7. gr.) samþ. með 22 shlj. atkv. 9. gr. (verður 8. gr.) samþ. með 22 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 18:3 atkv.



Þetta mál er þm. vel ljóst. Ber tvennt til þess að málið hefur komið fyrir áður og að grg. og fylgiskjöl eru svo góð, að létt er að glöggva sig á málinu. Eigi að síður vil ég þó fylgja málinu úr hlaði með nokkrum orðum. Málið hefur verið lagt fyrir tvisvar áður. Árið 1945 var það flutt í svipuðu formi, en var vísað frá með rökst. dagskrá þess efnis, að nánar yrðu rannsökuð hafnarskilyrði í Hornafirði, þar sem þinginu þótti ekki áætlanirnar nógu fullkomnar. Þessi rannsókn var framkvæmd 1946 og henni lokið, áður en þingið 1946 hóf störf sín. Málið var þá flutt aftur í Ed. og náði fram gegnum tvær umr., en dagaði þá uppi. Snemma á þessu þingi var svo málið tekið upp aftur í Ed. Það er kunnugt, að útgerð hefur verið á Hornafirði, síðan vélbátaútgerð hófst. Hafizt hefur verið handa um verbúðir og bátabryggjur til nota fyrir Austfirði almennt. En þær bryggjur, sem byggðar voru, voru að sjálfsögðu miðaðar við útgerð þeirra tíma og því öruggt fyrir stærri báta að athafna sig þar við bryggju. Síðan hefur þessi verstöð verið fullnotuð og stundum orðið að vísa frá mönnum, sem hafa sótt um aðstöðu til útgerðar þar. Fiskimiðin út af suðurströndinni austanverðri eru mjög góð. Það hefur margra ára reynsla sýnt. Eru þau sambærileg við fiskimiðin við Suðvesturland yfir vetrarvertíðina. Á síðari árum hefur verið lögð mikil stund á að auka bátaflotann og efla sjávarátveginn, og er sú starfsemi kunnari en frá þurfi að segja. Hefur hún komið fram í því að fjölga skipum og stækka skip, svo að þau hafi meira burðarmagn, geti sótt á fjarlægari mið og dregið meiri afla á land en hægt er með smærri bátum. En það hefur alltaf þótt nauðsynlegt vegna sjávarútvegsins og alls þjóðfélagsins að dreifa atvinnutækjunum sem allra víðast, til þess að fiskimiðin verði ekki uppurin á einum og sama stað. Hefur sú dreifing aldrei verið nauðsynlegri en nú, eftir að hinn mikli vöxtur er kominn inn í sjávarútveginn, sem nú á sér stað. En um leið og veiðarfæri og skip eru bætt, svo að meiri afli er dreginn á land en fyrr, þarf einnig að koma til greina aukin og bætt aðstaða fyrir báta til að athafna sig í verstöðvum landsins. Er það m. a. mjög aðkallandi í Hornafirði að bæta þar um eigi síður en annars staðar. Síðan bátar stækkuðu, hefur verið of grunnt við bryggjurnar og bryggjurúm of lítið og fiskgeymslur of litlar miðað við þann afla, sem þar er dreginn á land. Það er enn fremur stórt atriði, að innsiglingu á Hornafjörð er þannig háttað, að flutningaskip, sem flytja farm milli landa, geta tæplega - og stór skip alls ekki - komizt inn að bryggju til að athafna sig. Er því mikil nauðsyn að ráða bót á þessu atriði. En allar framkvæmdir í sambandi við hafnargerð á Hornafirði hafa dregizt mjög úr hömlu og miklu meir en menn hefðu kosið. En til þess liggja ýmsar ástæður, og fyrst og fremst þær, að ríkið sjálft, vitamálastjórnin, var ekki undir það búið að láta dýpkun fara fram á Hornafirði fyrr en á þessu ári, þar sem dýpkunarskip ríkisins er fyrir skömmu komið til landsins og hefur haft ærið að starfa annars staðar. Um eitt skeið var mjög um það talað að byrja umbætur þarna og reisa bryggjur, en við nánari athugun var mönnum ráðið frá því af hálfu vitamálastjóra með það fyrir augum, að dýpkunin yrði að ganga á undan, af því að það væri ekki hægt að gera bryggjurnar svo traustar sem nauðsyn krefði, nema dýpkunin kæmi fyrst og síðan væru staurar reknir niður í botninn, eins og hann ætti að vera að lokinni dýpkuninni. Nú er verið að hefjast handa, þar sem dýpkunarskipið er komið á þennan stað, og verður væntanlega framhald á því, því að það er ljóst, að þar þarf að gera stórt átak til hafnarbóta. En þá er spurningin: Hvaða aðili á að standa fyrir þeim framkvæmdum og bera kostnaðinn uppi? Sumir segja sem svo: Það er sjálfsagt og eðlilegt að miða við þá venju, að hafnarsjóður hreppsins sjái um þessar framkvæmdir með þeirri aðstoð, sem veitt er samkvæmt almennum hafnarl. Höfn í Hornafirði er vaxandi þorp, og þar hlýtur að verða aukin útgerð, og hún þarf að aukast að mun frá því, sem nú er. Sú aðstaða, sem þar er þegar fengin, er nægileg og mundi verða það um næstu ár og áratugi, ef ekki kæmi annað til greina en að sjá fyrir útgerðaraðstöðu fyrir þorpið eitt út af fyrir sig og héraðið, sem að því liggur. Ef ekki væri um annað að ræða, mundi enginn fara fram á, að landshöfn væri byggð á þessum stað. En hér er annað og meira um að ræða. Hornafjörður er útgerðarstaður alls Austfirðingafjórðungs. Þaðan stunda veiðar bátar af öllu svæðinu frá Langanesi og suður á Hornafjörð, meira og minna úr öllum þorpum og kaupstöðum, auk þeirrar útgerðar, sem er úr héraðinu sjálfu. Þess vegna er það, að ef á að gera Höfn að öflugri útgerðarstöð, er fullnægi þeim kröfum, sem gerðar eru til hennar af öllum þessum aðilum, þá er það alltaf að verða fleiri og fleiri mönnum ljóst, að það er Hafnarhreppi ofvaxið að sjá um þessar framkvæmdir. Þá er á það að minnast, að það er fleira á þessum stað, sem krefst aðgerða en hafnargerðin ein út af fyrir sig. T. d. er nokkurt vandhæfi að sjá fyrir neyzluvatni, en þar, sem mikil útgerð er og fiskiðnaður, er vissulega mikil þörf á vatni. Nú er hreppsn. Hafnarhrepps að undirbúa að setja upp vatnsleiðslukerfi í þorpið og ætlar að sjálfsögðu að sjá fyrir þeirri framkvæmd án þess að leita til ríkisins umfram þá almennu aðstoð, sem það veitir í því skyni. Enn fremur hefur hreppurinn á prjónunum rafstöð, og hefur verið gripið til þess ráðs í því efni að reisa þar olíurafstöð, þar sem ekki horfir svo, að þar komi vatnsvirkjun til greina á allra næstu árum. Þetta verkefni ætlar hreppurinn að annast án þess að krefjast nokkurrar séraðstöðu við það. Þá kynnu ýmsir að segja, að þeir aðilar, sem þarna er um að ræða, þ. e. a. s. Austfirðir, ættu ásamt Hornfirðingum að sameinast um framkvæmd þessa máls. Þar er fyrst og fremst því til að svara, að kaupstaðirnir og þorpin í Múlasýslum þurfa öll að sinna hafnarbótum heima hjá sér, og hygg ég, að þau þykist hafa þar ærið verkefni, þó að þau fari ekki að bæta því á sig að styðja hafnargerð á Hornafirði í ofanálag. Og þó að kaupstaðir og þorp í Múlasýslum vildu leggja fé til hafnargerðar á Hornafirði úr hafnarsjóðum sínum, þá efast ég um, að slíkt væri í samræmi við gildandi lög. Þegar allt þetta er athugað, er skiljanlegt að alltaf séu fleiri og fleiri að komast á þá skoðun, að til þess að ráða bót á því ástandi, sem þarna er, sé bezta ráðið að gera Hornafjörð að landshöfn. Á þessi hugmynd mjög almennu fylgi að fagna á Austfjörðum, og má því til sönnunar benda á, að í fyrra, þegar málið lá fyrir þinginu, barst áskorun á annað hundrað sjómanna og útgerðarmanna úr Múlasýslum til Alþ. þess efnis að óska, að frv. yrði gert að l. Það sannar m. a., að það eru ekki aðeins Austur-Skaftfellingar, sem er það áhugamál að fá samþykkta landshöfn á Hornafirði, heldur er það áhugamál allra þeirra, sem stunda þar fiskveiðar og nota þá aðstöðu sem þar er. Ég hef þá með þessum fáu orðum drepið á helztu rökin, sem fyrir þessu máli eru, og vil að síðustu draga þau saman í örfáar setningar. - Fiskimiðin út af Hornafirði eru mikil og auðug, og þjóðfélagið má ekki við því að láta þau ónotuð: Þess vegna verður að skapa fullnægjandi aðstöðu á þess um stað fyrir þann bátaflota, sem stundar veiðar á þessum miðum - þrír fjórðu hlutar þessa flota, sem stundar veiðar frá Hornafirði, eru og hafa um langt skeið verið aðkomubátar, en aðeins fjórði hlutinn frá Hornafirði. Þó að Hornfirðingar vildu sjálfir sjá farborða þeim flota, sem þar er á vertíð, er þeim um megn að skapa fullnægjandi aðstöðu fyrir þann flota, sem kemur annars staðar frá. Vitamálastjóri hefur haft þetta mál til umsagnar og hefur einróma mælt með málinu, því að hann segir svo í umsögn, sem prentuð er sem fskj. með nál. meiri hl. sjútvn. í Ed., með leyfi hæstv. forseta: „Því í hvaða röð ég telji að landshafnir eigi að koma, vil ég því til svara, að ég set númer eitt Höfn í Hornafirði, annaðhvort sem landshöfn eða þá, að séð verði um með öðrum hætti, að fiskútflutningshöfn geti vaxið þar fljótlega upp.“ Að lokum má benda á, að það sjónarmið er líka uppi, að þeir aðilar úr þremur sýslum, sem stunda þarna útgerð, hafi allir jafnréttisaðstöðu, þannig að það sé ríkisfyrirtæki, sem þeir semja við um þá aðstöðu, sem þeim er þar látin í té. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri við þessa umr. málsins, m. a. vegna þess, að öllum hv. þm. er málið meira og minna ljóst, en ég tel eðlilegt, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til sjútvn., og vil ég um leið og ég legg það til mælast eindregið til þess, að sjútvn. sjái sér fært að afgreiða málið með nokkrum hraða, þar sem búast má við, að þinghald geti nú óðum farið að styttast, til þess að sjá við því, að málið þurfi að daga uppi hér í þinginu.