Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. (Karl Finnbogason) : Nefndin hefir einungis gjört örfáar brtt. við frv., og þær eru allar þess eðlis, að engin . ástæða er til að halda langa ræðu um þær. Breytingarnar, sem nefndin leggur til að gjörðar sjeu, eru allar orðabreytingar, nema ein, og vil jeg skýra hana nánar. Þessi breyting er d-liður 3. brtt. við 4. gr. frv. Í þessum viðauka, sem hjer ræðir um, leggur nefndin til, að þeir, sem fengið hafa vjelstjóraleyfi áður en lög þessi öðlast gildi, fái að ganga undir próf, enda þótt þeir fullnægi ekki skilyrðum þeim, sem sett eru í 1. og 2. lið 4. greinar laga þessara, sem sje: þótt þeir hafi ekki stundað járnsmíði í 3 ár eftir 14 ára aldur, og ekki fengið vottorð um það. Þetta álítur nefndin sanngjarnt og nauðsynlegt til að eyða ekki að óþörfu tíma fyrir starfhæfum mönnum. Nefndin álítur ekki rjett, að veita þessum mönnum skilyrðislaust jafnan rjett við þá, er fullnægt hafa hærri kröfum til að öðlast rjettinn, en telur hins vegar sjálfsagt, að gjöra þeim svo ljett sem auðið er að öðlast hann, án þess þó, að veikt sje tryggingin fyrir því, að þeir megi með hann fara. Við höfum, tveir nefndarmenn, gjört brtt., sem prentaðar eru á þgskj. 126. Þær eru alveg sama eðlis og breytingartillaga okkar við stýrimannaskólalögin, er háttv. deild samþykti í gær. Og er jafn sjálfsagt að þær verði samþyktar sem hún. Legg jeg því til, fyrir hönd nefndarinnar, og okkar tveggja, að allar þessar breytingartillögur verði samþyktar.

Karl Einarsson : Jeg á svolitla breytingartillögu á þgskj. 150, sem að mestu leyti mælir með sjer sjálf. Nefndin áleit heppilegt að þeim yfirvjelstjórum, sem undanþáguleyfi hefðu fengið, væri gjört hægara fyrir en öðrum að taka próf. En það hefir slæðst inn svolítill misskilningur af vangá, Jeg vil leyfa mjer að lesa upp d- liðinn í 3. breytingartillögu nefndarinnar við 4. gr.: „Sá, sem fengið hefir vjelstjóraskírteini eða undanþáguleyfi til að vera undirvjelstjóri, áður en lög þessi öðlast gildi, hefir rjett til að ganga undir vjelstjóraprófið, þótt hann fullnægi ekki skilyrðum þeim, er sett eru í 1. og 2. lið þessarar greinar“. Meining meiri hluta nefndarinnar var að setja „vjelstjóraskírteini eða undanþáguleyfi til að vera yfirvjelstjóri“, og var það í samræmi við 18. gr. frv. til laga um vjelgæslu. Breytingartillagan gengur út á að leiðrjetta þetta. Jeg vil ekki ganga svo langt að meina þeim, sem fengið hafa undanþágu og ekki hafa lært járnsmiði, að taka próf við skólann. Jeg vil benda á að brtt. við næsta mál á dagskrá, vjelgæslumálið, ganga út á að þeir, sem fengið hafa yfirvjelstjóraskírteini, samkvæmt eldri lögum, fái einnig yfirvjelstjóraskírteini samkvæmt þessum lögum. Það útilokar ekki, þótt þessi viðbót sje sett við 4. gr., að sumir þeirra kunni að óska eftir að taka prófið. Jeg vona að breytingartillaga mín verði samþykt.



Það hefir tekist svo óheppilega til, að úr 3. breytingartillögu nefndarinnar, staflið d, hafa fallið orðin „yfirvjelstjóri eða“. Greinin á að hljóða svo: Sá sem fengið hefir vjelstjóraskírteini eða undanþáguleyfi til að vera yfirvjelstjóri eða undivjelstjóri o. s. frv. Háttv. þm. Vestm. (K. E.) kom fram með þá breytingartillögu, sem prentuð er á þgskj. 150 og gengur út á að breyta undirvjelstjóri í yfirvjelstjóri. Sú tillaga kom svo seint fram, að nefndin átti ekki kost á að athuga hana. Jeg er ekki á móti því að samþykkja þá breytingu. Fyrir hönd nefndarinnar vil jeg svo koma fram með þá tillögu, að málinu verði vísað til 3. umræðu.



Jeg stend upp til þess að minnast á breytingartillögur þær, sem prentaðar eru á þgskj. 126. Jeg þarf reyndar ekki að tala mikið fyrir þeim, því að það var gjört vel í gær. Þessar breytingar eru sama eðlis og breytingarnar, sem gjörðar voru þá, og vona jeg því, að þessar fái sömu undirtektir. En af því að minst hefir verið á, að nýyrði bentu oft ekki á hvað í þeim fælist, þá vildi jeg minna á, að svo er reyndar um flest nöfn, að þau geta ekki bent á öll hugtök, sem í einu nafni kann að felast. Þannig er með „geometrískar konstruktionir“, að þótt flatarmálsteiknanir ekki innifeli í sjer nákvæmlega sömu hugsun, þá getur það ekki misskilist, þegar útlenda orðið stendur í svigum á eftir. Auk þess er þetta skýrt nánar í kenslubókum og því enginn vafi á, að það getur engum misskilningi valdið. Jeg vil einnig minnast á b-liðinn á þgskj. 126. Það gengur út á að breyta bifvjel í hreyfivjel með mótor í svigum fyrir aftan. Jeg veit ekki, hvort hæstv. forseti álítur að þessa tillögu mætti skoða sem breytingartillögu við sama atriði í þgskj. 117, og ef okkar tillaga verði samþ. þá falli breytingartillagan um þetta sama atriði á þgskj. 117.



Jeg tel enga nauðsyn rækilegrar framsögu í máli þessu, því í áliti nefndarinnar er gjörð grein fyrir þeim breytingum, sem efnisbreytingar eru, svo það getur engin ástæða verið til þess að taka það hjer upp. Hitt eru að eins orðabreytingar. Jeg vænti þess, að háttv. deild samþykki breytingar nefndarinnar, og lofi frumvarpinu síðan að ganga áfram.



Jeg á smá breytingartillögu við frumvarp þetta, er jeg vildi gjöra stutta grein fyrir. Eftir því sem nú er, hafa, að því sem mjer er frá skýrt, 20–30 menn leyfi til að vera vjelstjórar á skipum, er hafa hreyfivjelar með alt að 800 hestöflum, en þegar núgildandi lög voru samin, þá voru ekki sterkari vjelar til, og var því hámarkið þá ekki sett hærra. Flestir þessara manna, eða yfir 20, hafa tekið próf í vjelstjórafræði, en hins vegar munu kröfur þær, er gjörðar voru þá við prófið, vera minni en kröfur þær, er gjöra á við hinn fyrirhugaða vjelstjóraskóla. En auk þeirra munu það vera um 6 menn, er hafa verið vjelstjórar, án þess þeir hafi leyst próf, en hafa prófskýrteini; en aðgætandi er um þá, að þeir munu allir hafa reynst ágætlega vel í starfi sínu. Mjer finst það vera hart, ef þessir menn, er hafa allir leyst þetta starf vel af hendi, væru settir skör lægra en nýbakaðir lærisveinar frá þessum fyrirhugaða skóla, og því vil jeg, að þeir fái áfram að stunda verk þetta. Og hvað það snertir, að mennirnir væru ekki hæfir til starfans, þá er engin ástæða til þess að óttast það, því útgerðarmennirnir, sem ráða mennina, vinsa áreiðanlega þá úr, er þeir telja vel hæfa til starfans, því jeg skil ekki annað, en að allir útgerðarmenn eigi sammerkt í því, að vilja hafa bestu mennina, sem kostur er á, í þjónustu sinni. Jeg skal taka það fram, að til 3. umræðu er jeg fús á, til samkomulags, að bæta því við, að það skuli sjást á skírteininu sjálfu, að það sje gefið út samkvæmt þessari heimild í lögunum.  (Eiríkur Briem: Viljið þjer þá ekki taka hana aftur og koma með hana breytta til 3. umræðu?)  Jú, það get jeg gjarnan gjört, og vænti þá fylgis háttv. 1. kgk. þm. (E. B.). En það er ekki rjett, að orða þetta svo, sem forstöðumaður Stýrimannaskólans vill, að þessir menn hafi eigi tekið próf, því þeir hafa lokið prófi, þótt það sje lítilfjörlegra en það, sem nú á að verða. Úr því að jeg stóð upp, vil jeg vekja athygli á, að nefndin vill fella burtu b-lið í 8. grein frumvarpsins. Honum er ofaukið, því í honum felst að eins skilyrði vjelstjóraprófsins, sem krafist er í a-lið sömu greinar, og stendur í 4. gr. frumvarpsins um stofnun vjelstjóraskóla. Þetta hlýtur að vera komið inn af misgáningi, því ef það verður ekki lagfært, ætli nemandinn að hafa stundað járnsmíðar í tvisvar 3 ár eða 6 ár, í stað þess, að tilætlunin er, að hann stundi þær í 3 ár.

Framsögum. (Karl Einarsson) : Sem framsögumaður nefndarinnar vil jeg mæla örfá orð með brtt. þeirri, er nefndin flytur á þgskj. 152. Það kom fram við 2. umr. málsins, að háttv. þingdeildarmenn voru ekki ánægðir með ákvæði þau í 2. gr. frv., er lúta að sjón mótorbátaformannaefna. Og ýmsir hv. þingmenn greiddu atkvæði með þessu ákvæði til 3. umr., í því trausti, að því yrði þá breytt og fært á þann veg, er þeir óskuðu. Nefndinni fanst því rjett, að athuga þetta atriði, og hefir nú borið fram þessa tillögu á þgskj. 152, til samkomulags, og þá gengið svo langt, sem hún sá sjer fært. Jeg er að vísu ekki alveg óhræddur við að leggja þetta á vald stjórnarráðsins; það verður ef til vill of strangt, en jeg vænti þess, að það leiti sjer álits landlæknis um reglurnar, áður en þær verða settar, er síðan leiti álits sjerfræðinga, t. d. forstöðumanns Stýrimannaskólans, og býst því við, að . þessar reglur verði við hæfi, og mæli því með að brtt. verði samþykt.



Jeg vil að eins með örfáum orðum mæla með því, að háttv. deild lofi máli þessu að ganga óhindrað áfram, án þess að setja í það nefnd. Jeg skal jafnframt geta þess, að flutningsmaður þess, háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.), hefir sýnt mjer símskeyti frá sýslumanninum í Eyjafjarðarsýslu, þar sem hann segist ekkert hafa að athuga við að sveitum þessum verði skift í 2 dómþinghár, en hann varðar helst mál þetta, auk sveitabúa, er óska þess eindregið.



Örfá orð vil jeg láta fylgja frumvarpinu. Jeg gæti lagt til að þetta litla frumvarp fengi að ganga nefndarlaust áfram, því frumvarpinu fylgja meðmæli landsímastjóra, og það er enginn útgjaldaauki fyrir landssjóð. En jeg vil þó leggja til, að skipuð verði þriggja manna nefnd til að athuga málið, að þessari fyrstu umræðu lokinni, því í ráði er, að farið verði fram á, að lítilfjörleg smáviðbót bætist við það. Vona jeg að háttv. deild lofi síðan málinu að ganga áfram.

Flutningsm. (Karl Finnbogason: Jeg vil að eins mæla örfá orð með þessu stutta frumvarpi. Síðan fræðslulögin komu, hefi jeg ávalt verið riðinn við prófin, ýmist sem prófdómari eða kennari. Og niðurstaðan af því hefir orðið sú, að jeg tel óþarft að halda árlegt próf yfir öllum börnum á aldrinum 10–14 ára, og eyða til þess fje úr landssjóði. Jeg lít svo á, að landsstjórninni komi ekki við hvernig börnin eru búin undir á þeim aldri, ef þau að eins fullnægja þeim skilyrðum, sem sett eru fyrir fullnaðarprófi, þegar að því kemur. Þetta kemur líka heim við afskifti landsstjórnarinnar af annari kenslu. Á gagnfræðaskólunum er ekki koatað fje úr landssjóði til prófdómara, nema við fullnaðarpróf, eða burtfararpróf, og eins ætti það að vera við barnaskólana. En auk þessa hefi jeg alveg sjerstakan tilgang með frumvarpinu. Við það, að hætta þessum óþörfu prófum, sparast fje, en því fje vil jeg láta verja til þess, að styrkja unga kennara til utanfarar, svo þeir geti flutt oss nýja og holla strauma fyrir þjóðfjelag vort, og geti fylgst með þeim framförum fræðslustarfsins, er stöðugt verða í öðrum menningarlöndum, og frætt oss, er heima sitjum, svo meira gott megi af oss leiða. En taka vil jeg það fram, sökum þess, hversu oft það heyrist klingja, „hann ætlar sjer þetta sjálfum“, að jeg ætla aldrei að sækja um þennan styrk, því jeg vil, að þeir, sem yngri eru, njóti hans; jeg tel þá betur til þess fallna en oss hina eldri, sem farnir erum að þreytast og dofna á margan veg. Jeg vil svo mæla með, að skipuð verði þriggja manna nefnd, til þess að athuga málið að þessari umræðu lokinni.