Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Þegar málið var síðast á dagskrá, óskaði ég eftir því að fá tækifæri til að tala við n. um það, vegna þess að ég vildi fá ákveðið, hver ætlunin væri með þessu frv. Ég taldi, ef frv. ætti að ganga fram, að gera þyrfti á því verulegar breyt. Enn fremur taldi ég rétt, ef frv. yrði samþ., að það væri bein fyrirmæli til dómsmrh. um að veita þau réttindi, sem farið er fram á í l. Ég færði þá ástæðu fyrir þessu, að ég teldi, að ef Alþ. vildi veita fulla uppgjöf saka og veita öllum full borgararéttindi í tilefni af stofnun lýðveldisins, þá ætti það ekki að vera heimild til dómsmrh., heldur ætti Alþ. sjálft að kveða á um það. Mér þykir einkennilegt, að frv. skuli vera komið á dagskrá, án þess að mér hafi gefizt kostur á að eiga tal við n., eins og ég fór fram á, þegar frv. var síðast til umr. Vil ég fá að vita, hverju þetta sætir.

Forseti (JörB): Orsökin til þess, að málið er tekið á dagskrá nú, er sú, að flm. málsins hefur gert þá till. um það til mín, að málið fái afgreiðslu nú. Málið hefur verið við þessa umr. síðan í vor, svo að ætla mætti, að hægt hefði verið að taka ákvörðun um það. Sé ég mér ekki fært upp á mitt eindæmi að sitja á málinu og láta það ekki ganga fram. Hins vegar vil ég segja það út af ummælum hæstv. dómsmrh., að fyrir nokkrum dögum átti ég tal við form. allshn. Nd. um það, hvort hann mundi ekki kalla saman fund til þess að athuga þetta mál frekar, og tjáði hann mér, að hann sæi ekki ástæðu til að kalla saman fund út af þessu máli. Sá ég mér þá ekki annað fært en taka málið á dagskrá, og þess vegna er það til meðferðar í dag.



Þegar mál þetta var til 1. og 2. umr. í d., voru haldnir um það nefndarfundir. Var minni hl. með því, en meiri hl. á móti, og það var ekki afgr. þá, áður en þingfrestun fór fram. Það, sem síðan gerðist í málinu, er, að fjhn. þess í Ed. afhendir n. brtt. við frv., sem liggur hér fyrir og meiri hl. n. getur sætt sig við. Nú veit ég um afstöðu dómsmrh., og þar sem málið hefur verið tvisvar hjá allshn., hef ég ekki séð ástæðu til að kalla n. saman á þriðja fundinn, enda hefði hæstv. dómsmrh. getað skrifað n. bréf eða flutt brtt. við frv. Ég vona þess vegna, að hægt sé að afgr. málið hið fyrsta.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Ég vil ítreka það, að ég óska eindregið að eiga tal við n., áður en málið er afgr. Mér finnst t.d. meiri hl. n. gera nokkuð hæpna ályktun, þar sem hann vill gera upp á milli þess, hvort þeir, sem misst hafa borgararéttindi, hafa valdið líkamlegum meiðslum eða ekki.

Forseti (JörB): Af hálfu minni hl. n. var þess getið, að nál. mundi ekki koma skriflegt, svo að þess er ekki að vænta. Ég ætla, að allshn. standi öll að þessari brtt. að undanskildum hv. 4. þm. Reykv. Nú hefur hæstv. dómsmrh. heyrt svör meiri hl. n., og á ég þó engin tök á því að verða við þeim tilmælum að fresta málinu. Ég get ekki annað en látið atkv. skera úr um afgreiðslu málsins. Ég get að vísu orðið við tilmælum hæstv. dómsmrh. í þetta sinn, að fresta meðferð málsins, en frekar get ég ekki gert í því, vegna þess að flm. málsins og meiri hl. n. eiga rétt á því, að atkv. gangi um málið.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Hæstv. forseti mun geta upplýst, af hverju hv. minni hl. n. hefur ekki skilað áliti, þar sem hann mun sjálfur eiga sæti í n. Það er máske til of mikils mælzt að óska eftir því við hæstv. forseta, að hann gefi, ef hann sæi sér fært, skýringu á þeirri óvenjulegu afgreiðslu, sem mál þetta hefur sætt, og þá einkum, hvaða ástæður liggja til þess, að þeir nm., sem mestan hafa áhuga á því að fá málið fram, hafa ekki séð ástæðu til að skila um það nál.

Forseti (JörB): Ég skal ekki þreyta mikið umr. um þetta atriði, enda er þess lítt þörf. En það kemur mér undarlega fyrir sjónir, að hæstv. dómsmrh. skuli gera mjög mikið úr því, þó að ekki sé skilað skriflegu nál. bæði frá meiri hl. og minni hl., því að ég ætla, að hann þekki slíks mörg dæmi, einkum þó að því er viðkemur minni hl. undir mörgum kringumstæðum. Og upp á afgreiðslu málsins eru hv. þm. áreiðanlega litlu nær, þó að sagt sé með tveimur línum, að minni hl. n. leggi til, að frv. verði samþ. Mun ég nú fresta meðferð málsins að sinni, og verður það tekið fyrir, næst þegar tækifæri gefst.



Herra forseti. - Ég flyt brtt. við þetta frv. á þskj. 1231. Með þessari till. minni vil ég gera tilraun til þess að fá brýnustu nauðsynjar undanþegnar þessum skatti, svo sem mjólk og mjólkurafurðir, kjöt, fisk, kornvörur og byggingarefni alls konar. Veltuskattur, sem leggst á þessar vörur, ef frv. verður samþ. óbreytt, kemur fram nákvæmlega eins og tollhækkun. Og ef þessar vörur væru undanþegnar gjaldinu, þá mætti vitanlega ákveða útsöluverð þeirra þeim mun lægra. Það hefði nú mátt vænta þess, að a.m.k. sumir af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. hefðu ekki flutt hér till. um tollhækkun á helztu nauðsynjavörum, ef draga má ályktanir af fyrri till. þeirra og ummælum um tolla. Ég minnist þess í því sambandi, að það liggur hér fyrir Sþ. till. til þál. frá einum af þm. Sósfl., hv. 2. landsk. Till. þessa flutti hann fyrir hér um bil einu ári, og er hún á þskj. 21. Till. hans er um afnám og lækkun tolla á nauðsynjavörum. Ég sé ekki ástæðu til að ræða um till. sérstaklega, en það virðist svo, sem áhuginn fyrir tollalækkun hafi skyndilega horfið hjá þessum hv. þm. og flokksbræðrum hans, þegar þeir komust í stjórnaraðstöðu. Og ekki nóg með það, að nú er hætt að tala um afnám og lækkun tolla, heldur flytur nú hæstv. ríkisstj. - og þ. á m. ráðh. þess flokks - till. um tollahækkun. Þar hafa því hv. þm. Sósfl. orðið að strika vandlega yfir fyrri ummæli sín og till. um tolla. En það er raunar ekki þetta eitt, sem þeir hafa orðið að taka aftur af fyrri ummælum sínum eftir að þeir urðu þátttakendur í stjórn og stjórnarstuðningsmenn. Annað átakanlegt dæmi var nýlega rifjað upp í sambandi við annað mál. Það er líka fleira en stefnuyfirlýsingar Sósfl. og Alþfl., sem hefur verið strikað út í sambandi við þetta mál. Ég sé ekki betur en stefnuyfirlýsing hæstv. ríkisstj., sem hæstv. forsrh. flutti, þegar stjórnin settist að völdum, hafi einnig orðið hér fyrir tilfinnanlegu áfalli. Þessi yfirlýsing var, eins og kunnugt er, tekin á talplötu og gefin út fjölrituð. Þar segir m.a., að stjórnin muni nú vera tilneydd að leggja á allháa nýja skatta, þar sem hún telji sér skylt að gera það, sem unnt er, til að afgreiða hallalaus fjárlög. Verði leitazt við að leggja skatta á þá, sem bezt fái undir þeim risið og fyrst og fremst á stríðsgróðamennina. Skattar á lágtekjumönnum verði ekki hækkaðir. Eftirlit með framtölum verði skerpt. Það má segja, að þessi veltuskattur lendi að einhverju leyti á stríðsgróðamönnunum. En eitt er víst, að hann lendir líka á lágtekjumönnunum. Það er ómögulegt að komast hjá því, ef nauðsynjavörur almennings verða skattlagðar eins og hér er gert ráð fyrir í þessu frv. Með því er rofið það fyrirheit, sem hæstv. ríkisstj. gaf, er hún settist að völdum. Þá hefur þess ekki orðið vart, að nein tilraun hafi verið gerð til þess að skerpa eftirlit með framtölum. Er þó talið, að það muni vera allmikil brögð að því, að t.d. handhafaverðbréf, sem gefin hafa verið út í stórum stíl, séu ekki talin fram. En enn þá hafa ekki sézt neinir tilburðir hjá hæstv. ríkisstj. að koma þessum framtölum í betra horf, þrátt fyrir stefnuyfirlýsingu hennar um það. Með þessari brtt. minni er þeim gefið tækifæri, sem horfið hafa frá fyrri stefnu í skatta- og tollamálum, að taka upp sína fyrri afstöðu. Hv. þm. a.-Húnv. talaði nokkuð um þetta mál síðast við 2. umr. Ég vildi þá ekki lengja þingfund með því að svara þeirri ræðu hans, en vil nú fara um hana nokkrum orðum. Hann kvaðst ekki telja fært að framlengja þennan skatt næsta ár. Þó mátti skilja á honum, að hann taldi líklegt, að ríkissjóður kæmist ekki af með minni tekjur á næsta ári en nú, og hann sagði, að það gæti orðið nauðsynlegt að leggja skattinn á í nýrri mynd, og talaði í því sambandi t.d. um vörugjöld. Ég tel nú, að það mundi vera skárra en þetta, þótt illt væri að auka verðtollana. Bæði er það, að innheimta slíkra gjalda mundi verða öruggari og fyrirhafnarminni, og þá einnig hægt að leggja meira á óþarfavarning er nauðsynjavörur. Og þó að ég mæli ekki með þeirri leið, tel ég hana skárri en þá leið, sem valin hefur verið. En vitanlega ætti að byrja á því að afla tekna á annan hátt, t.d. með auknu eftirliti með skattaframtölum. En ef hæstv. ríkisstj. telur sig geta fundið aðra skárri leið en þessa, sem hér er farin, eins og mér skilst á hv. þm. a.-Húnv., að hún muni geta, þar sem hann lýsir því yfir, að ekki sé hægt að framlengja þennan skatt, þá finnst mér vanta skýringu á því, hvers vegna ekki er strax gripið til þeirra ráða. Nema því sé þannig farið, að hæstv. ríkisstj. ætli að losa sig frá því að leggja fram nokkrar skattatill. á næsta þingi, með því að hlaupa fyrir borð af skútunni, áður en til þess kemur, og komast þannig frá þeim fjármálavandræðum, sem nú er stýrt út í. Má vera að það vaki fyrir þeim einhverjum að sleppa þannig frá þessu. En ef svo er, þá held ég, að réttast væri fyrir hæstv. ríkisstj. að gera þetta nú fyrir vorið, heldur en að draga það til haustsins, því að alltaf fer ástandið versnandi, því lengur sem haldið er áfram þeirri fjármálastefnu, sem nú hefur verið upp tekin. Fylgjur hæstv. ríkisstj. eru vaxandi dýrtíð og þar með vaxandi eyðsla og skattaálögur. Og ég held þess vegna, að það væri bezt fyrir alla, að hæstv. ríkisstj. færi frá, áður en þessar fylgjur hennar verða svo magnaðar, að við ekkert verður ráðið.



Herra forseti. - Til þess að greiða fyrir störfum þingsins hef ég ekkert rætt þetta mál. En áður en það fer úr hv. d. og verður endanlega afgreitt, vildi ég segja nokkur orð. Þó að þetta frv. sé sannarlega ljótt, er það þó merkilegt að einu leyti. Það er merkilegur vottur þess, hvernig komið er fjármálum landsins og hvert horfir í þeim efnum augljóslega, ef ekki verður þegar snúið við á þeirri braut, sem hæstv. ríkisstj. nú heldur, og yfir á allt aðrar leiðir. Jafnframt því, að ég vil minnast nokkuð á efni sjálfs frv., skal ég skjóta rökum undir þessa staðhæfingu. Það er þá fyrst varðandi frv. sjálft og það, sem því er ætlað að vinna. Það er á það bent, að nauðsynlegt sé að afla þeirra tekna, sem frv. gerir ráð fyrir, til þess að vinna gegn dýrtíðinni. Þegar þetta er athugað, verður fáránlegt í augum flestra, að sú leið, sem hér er stungið upp á, að farin skuli, skuli eiga að verða til þess að vinna gegn dýrtíðinni. Hér er nefnilega ráðgert að leggja allsherjar verðtoll á allar vörur, sem verzlað er með í landinu, til þess að nota svo aftur þá peninga, sem þannig er skrapað saman, til þess að borga niður verðlag á öðrum vörum í landinu. Þetta eru sömu vinnubrögð og þeim er ætlað að vinna sér til afþreyingar, sem eru bilaðir á heilsu með vissum hætti, eins og kunnugt er. Þó að því sé haldið fram, að þetta sé hægt að gera með árangri, þar sem ekki sé leyfilegt að hækka vöruverð í landinu sem svarar álögðum tollum, þá er augljóst mál, að þetta eru haldlaus rök. Því að ef þessu væri þannig háttað nú, væri hægt að lækka dýrtíðina með því að lækka vöruverðið með fyrirskipunum, sem svaraði þeim nýja skatti, sem hér á að innheimta, og þá mætti sleppa við þau vinnubrögð, sem hér eru fyrirhuguð, að draga saman nýjan verðtoll til að borga hann aftur í ríkissjóð. Og þá mætti jafnframt spara heilan her af starfsmönnum, sem þarf til að innheimta þetta gjald, en það eru ekki litil útgjöld fyrir ríkissjóð út af fyrir sig. Því hefur verið haldið fram, að þetta verki ekki sem neyzluskattur á almenning. Hér sé verið að skattleggja stríðsgróðann. Ég hef að nokkru svarað þeirri röksemd, en vil benda á það, sem áður hefur komið fram, að mjög mikill hluti landsmanna hefur sína verzlun í eigin höndum. Allir þeir, sem verzla í samvinnufélögunum, fá til sín sem tekjuafgang eftir hvert ár það, sem afgangs er verzlunarkostnaðinum og þeir ekki ákveða að leggja í sjóði. Það er augljóst, að þessi skattur verkar þegar sem neyzluskattur á alla, sem hafa verzlun sjálfir í sínum höndum. Þeirra tekjuafgangur eftir árið minnkar auðvitað sem skattinum nemur eða því fé, sem þeir ákveða að leigja til hliðar til þess að standa undir framtíðarverkefnum sínum. Það er ekki hægt að komast fram hjá því, að gagnvart fjöldanum í landinu verkar þetta sem hreinn tollur og er því brot á yfirlýsingu þeirra flokka, sem standa að hæstv. ríkisstj. Þá er að víkja að hinum, sem verzla við kaupmannaverzlanir. Mætti e.t.v. svo virðast sem þetta kæmi ekki hart niður á þeim stofnunum. En ef betur er að gáð, liggur í augum uppi, að ef halda ætti þessu áfram um lengri tíma, mundi þessi skattur auðvitað koma inn í vöruverðið. Er með öllu óhugsandi, að öðruvísi geti farið. Skatti þessum er þannig hagað, að hann er jafnt gjald á alla vöruumsetningu. Það er alveg sama, hvort álagning vörunnar er mikil eða lítil, sama, hvort kostnaðurinn er mikill eða lítill, gjaldið er alveg jafnt fyrir því. Þetta verður skattur á þeim, sem hafa með höndum verzlun í landinu, ekki eftir efnum og ástæðum, heldur kemur hann harðast niður á þeim, sem verzla með nauðsynjavörur með lítilli álagningu, en létt niður á þeim, sem verzla með óþarfar eða lítt þarfar vörur með litlum tilkostnaði. Hér hefur verið fundin upp svo dásamleg skattlagningaraðferð, að niðurstaðan getur orðið sú, að þeir, sem hér eiga hlut að máli, greiði skattinn í öfugu hlutfalli við afkomu sína. Það hefur verið viðurkennt af hæstv. fjmrh. í þeim tveimur umr., sem átt hafa sér stað hér um þetta mál, að það geti vel farið svo, að tekjur þeirra kaupmanna, sem verzla með álagningarlitla vöru og hafa mikla umsetningu, hrökkvi ekki fyrir kostnaði og þeir verði að borga hann af eigum sínum. En í því sambandi hefur hæstv. fjmrh. sagt sem svo: Þetta er náttúrlega ekki réttlátt. En hafa ekki verið uppi bollaleggingar um það að leggja á eignarskatt yfirleitt, og er þá nokkuð meira, þó að eignarskattur sé lagður á með þessum hætti? Mundi nú samt ekki mörgum finnast, ef ætti að leggja skatt á eignir manna sérstaklega, að þá væri lágmarkssanngirni, að sá skattur yrði lagður á í hlutfalli við eignirnar, eftir því hvað þær eru miklar eða hvað þær hafa vaxið? Og það mundi margur segja, að það væri ekki aðeins stigmunur, heldur eðlismunur, á því og hinu, sem hæstv. fjmrh. fyrirhugar, að gera mönnum að greiða eignarskatt með veltugjaldi á vöruumsetningu, þannig að þeir, sem mest hafa grætt, þurfa ekkert að taka nærri sér þetta gjald, en hinir þurfa að láta hluta af eignum sínum upp í það. Það er augljóst, að ekki er hægt að hugsa sér meira neyðarúrræði en þessa aðferð, sem upp hefur verið tekin, og það hefði verið fróðlegt að sjá framan í suma af þeim mönnum, sem nú eru að reyna að verja þessa skattlagningaraðferð, ef einhverjum öðrum en þeim sjálfum hefði dottið í hug að bera fram frv. um að leggja á skatt sem þennan. Það er máske bezta lýsingin á þessum skatti, að það er aðeins einn maður, sem ég hef heyrt lýsa ánægju sinni yfir þessari skattlagningaraðferð, og það er hv. þm. a.-Húnv. Það er máske bezta lýsingin á því, hvernig komið er, að þessi hv. þm. skuli vera sá eini, sem er ánægður. Upphaflega, þegar þetta frv. kom fram, var því lýst með misjöfnum hætti í málgögnum stjórnarliðsins. Morgunblaðið byrjaði strax að syngja þann söng, sem sunginn hefur verið síðan. Þetta er ekki réttlátur skattur, en allir skattar eru meira og minna vondir, og það er ill neyð að leggja á þennan skatt. En í öðrum herbúðum, Sósfl., hefur ekkert verið sagt um þennan skatt og því ekki vonlaust um, að þeir geti skammazt sín. En í herbúðum Alþfl. var fyrst fagnað yfir þessari tekjuöflunarleið, sem fundin hafði verið, og var vikið að því, að hér hefði verið fundin upp góð leið til að skattleggja stríðsgróðann. En eftir því sem lengra líður frá því, að þetta frv. kom fram, eftir því verður erfiðara fyrir fylgismenn skattsins að taka sér fyrir hendur að verja þessa tekjuöflunarleið. Og nú hefur Alþýðublaðið orðið að beygja sig svo mikið fyrir almenningsálitinu, að það er farið að kveða við nokkuð annan tón um skattinn en þegar málið kom fram. Ekki alls fyrir löngu skrifaði blaðið á þessa leið: „Um þetta er það að segja, að enginn hefur neitað því, að veltuskatturinn hlýtur yfirleitt að verða óréttlátur, enda er aðeins fyrirhugað að leggja hann á í eitt sinn, - af illri nauðsyn.“ Í framhaldi af þessu segir svo m.a.: „En sé skatturinn lagður á veltu ársins 1945, eru ekki aðeins sterkar líkur til þess, að hann gefi miklu minna af sér, heldur einnig hætta á því. að honum verði á einn eða annan hátt velt yfir á neytendur í landinu, og væri eðli skattsins, ef það skyldi takast, orðið algerlega breytt, hann yrði þá ekki greiddur af þeim, sem safnað hafa stríðsgróða undanfarið, heldur af öllum almenningi þvert ofan í yfirlýsta skattastefnu stjórnarinnar.“ Það þarf því ekki að velta því lengi fyrir sér til að sjá þá meinbugi, sem eru á að fara þessa skattöflunarleið. Þeir, sem standa að þessu frv., eru, að undanskildum hv. þm. a.-Húnv., farnir að blygðast sín fyrir að hafa beitt sér fyrir þessari skattöflunarleið. En þá er mér spurn: Hvað er það, sem rekur menn nauðuga, að því er virðist, til að afla ríkissjóði tekna með þeim hætti, sem hér er ráðgert? Ríkisstj. vill verja þetta óvenjulega skattgjald með því, að tekjuþörf ríkissjóðs sé svo stórkostleg, að það ríki slíkt neyðarástand, að það verði að taka upp þessa óréttlátu skattaaðferð. En hefur þessum mönnum, sem leyfa sér að verja skattinn með þessu móti, aldrei dottið í hug, að það hljóti að vera eitthvað meira en lítið bogið við þá fjármálastefnu, sem neyðir menn til að fara tekjuöflunarleiðir af þessu tagi, ekki á krepputímum, heldur á þeim mesta góðæristíma, sem nokkru sinni hefur komið yfir landið? Hefur þeim, sem reka upp þessi neyðaróp, aldrei dottið í hug, að þessar upphrópanir eru þeirra eiginn vitnisburður um, að þeir séu á rangri leið, að þeir haldi uppi fjármálastefnu, sem er óframkvæmanleg til frambúðar og hlýtur að enda með skelfingu? Þeirra eiginn vitnisburður um þennan skatt er gleggsti vitnisburðurinn um það, að svo er. Það er ekki hægt að afsaka sig með því, þegar ástandið er eins og það er nú á Íslandi, að það sé nauðsyn, sem reki menn til að framkvæma slíkt, vegna þess að ef rétt er á fjármálum landsins haldið, á ekki að þurfa að grípa til slíkrar leiðar, þegar það mesta peningaflóð er í landinu, sem nokkru sinni hefur átt sér stað. Það segja margir, að það væri sök sér, að gripið væri til slíkra neyðarúrræða, ef Íslendingar væru sem þjóð í heild sinni hættulega staddir fjárhagslega eða hefðu mikinn styrjaldarkostnað og aðrar slíkar álögur á undanförnum árum. Þá væri kannske hægt að sýna fram á, að nauðsyn væri að grípa til slíkra neyðarúrræða. En það er ekki hægt að sannfæra nokkurn mann um, að minnsta vitglóra sé í þeirri fjármálastefnu, sem neyðir menn til úrræða af þessu tagi, þegar ástandið hér á landi er eins og það er nú. Þá er annað, sem fram hefur komið í sambandi við þetta furðulega skattafrv., en það eru upphrópanir þeirra, sem að frv. standa, að þeir ætli aldrei að gera þetta aftur, mönnum sé óhætt að trúa því, að þetta verði ekki endurtekið. Lítum þá á, hvað fram undan er í þessu efni, og á möguleika þeirra, sem standa fyrir þessari fjármálastefnu, til að sjá fjárhag ríkisins borgið framvegis á þeim grundvelli, sem þeir standa á. Það er upplýst, að stórkostlegur halli verður á fjárl., þó að þessi skattur verði nú samþ. til viðbótar. Einnig er vitað, að dýrtíð í landinu fer vaxandi, það mætti nærri því segja með hverjum degi, sem líður, það er a.m.k. óhætt að segja með hverjum mánuði, sem líður. Það eru sífellt að gerast atburðir í sambandi við kaupgjald, sem sumpart koma fram, áður en langt um liður, og sumpart munu koma fram á næsta sumri, þegar ákveða á verðlag á framleiðslu landsmanna, og verða til að hækka dýrtíðina, að líkindum mjög verulega, vegna þeirrar stefnu, sem hæstv. stj. hefur tekið upp varðandi kaupgjald og allt annað, sem varðar framleiðslukostnað. Þá er það einnig vitað mál, að í þeim fjárl., sem afgr. hafa verið og eru raunverulega með stórfelldum halla, þá eru engar fjárveitingar til neinnar verulegrar nýsköpunar í landinu eða óvenjulegra framfara. Það er vitað mál, að öllum þeim málum, sem hér hafa verið lögð fyrir þingið og stefna í framfaraátt, hefur því nær undantekningarlaust verið komið fyrir kattarnef af þeim þingmeirihluta, sem stendur að núv. hæstv. stj., með margs konar móti, sem of langt yrði upp að telja. Nú hefur hæstv. stj. viljað láta menn álíta, að hún ætlaði að beita sér fyrir stórfelldum framförum í landinu, og hefur gortað af því og látið það boð út ganga, að ef einstaklingarnir tækju sig ekki til að koma á þessum stórfelldu framkvæmdum, þá ætlaði hún að gera það. Það er því augljóst, að ef á að taka minnsta mark á því, sem kemur frá hæstv. stj. varðandi áform um framfarir og nýsköpun í landinu, þá verður ríkissjóður sjálfur að inna af hendi stórkostleg framlög, en fyrir þeim er ekkert ráð gert í fjárl. ríkisins fyrir árið 1945, þó að þar sé fyrir stórfelldur tekjuhalli, og þessir peningar. sem verið er að skrapa saman með þessu móti, eru því alls ekki ætlaðir til slíkrar nýsköpunar og framfara, heldur er þeim ætlað að hverfa í dýrtíðarhít hæstv. ríkisstj., eins og ég gat um í upphafi máls míns. En þar með er ekki allt búið. Hér við bætist það, að hæstv. stj. hefur gefið landsmönnum það loforð, að hún skuli beita sér fyrir fullkominni alþýðutryggingalöggjöf, jafnfullkominni og þær tíðkast beztar í nálægum löndum. Það er augljóst, að ef á að efna það loforð, þá hlýzt af því verulegur kostnaðarauki fyrir ríkissjóð, því að illa þekkja menn þá, sem standa að hæstv. ríkisstj., ef ekki verður ætlazt til. að ríkissjóður leggi fram stórkostlegar fjárhæðir til þeirra hluta, milljónatugi vafalaust, ef á að taka nokkurt mark á þeim loforðum, sem hæstv. stj. hefur gefið í þessu efni. Þegar menn athuga þessar staðreyndir, sem hér hefur verið drepið á, þá geta menn nokkuð ímyndað sér, hvernig komið er fyrir hæstv. stj. og þeim, sem fylgja þeirri fjármálastefnu, sem hún hefur tekið að sér að framkvæma. Og hvernig halda menn, að hæstv. stj. muni takast að afsala sér nýjum tekjustofnum næsta haust, þegar hallinn frá þessu ári verður kominn fram, þegar dýrtíðin hefur vaxið stórlega frá því, sem nú er, þegar að því kemur, að hæstv. stj. ætlar að efna, þótt ekki væri nema eitthvert brot af því, sem hún hefur lofað í sambandi við nýsköpunina, og þegar hæstv. stj. ætlar að setja ný l. um alþýðutryggingar? Það er því augljóst mál, að hæstv. stj. stendur með þessi mál í fullkominni sjálfheldu og því fer svo alls fjarri, að þessi rangláti og óheppilegi veltuskattur verði að nokkru liði til að leiðrétta þau vandræði, sem og nú eru orðin um fjárhagsafkomu ríkissjóðs, en hverfur vafalaust í þá hít. sem ríkissjóður er orðinn með þessari stefnu í dýrtíðarmálunum, og því verður ástandið næsta haust hálfu erfiðara og verra en nokkru sinni fyrr. Það er því alveg augljóst öllum, sem hugsa um þessi málefni af nokkurri alvöru, að fjármálastefna hæstv. ríkisstj. er að leiða til sífellt stórkostlegri halla fyrir ríkið, sem verður að vega upp með síauknum sköttum og tollum, svo að grípa verður til áður óþekktra úrræða, sem þetta frv. gefur okkur nokkurt sýnishorn af. Jafnframt því hlýtur þessi fjármálastefna að leiða til þess, að framleiðslukostnaður í landinu fer sífellt hækkandi og ósamræmið verður meira og meira milli framleiðslukostnaðar og verðlags á framleiðsluvörum landsmanna. Niðurstaðan verður því sú, að menn kippa að sér hendinni um það að leggja í nýjar framkvæmdir, leggja í þá nýsköpun, sem nauðsynleg er og mikið hefur verið talað um. Þá er það einnig alveg augljóst, að þessi fjármálastefna hlýtur að leiða til þess, að ríkissjóður verður gersamlega vanmegnugur að leggja nokkuð verulega af mörkum til verklegra framkvæmda, og nú þegar er farið að bóla á því, svo að ekki verður um villzt. Nú í þessu mikla peningaári hafa verið þeir erfiðleikar um afgr. fjárl., að það er fyrirhugað að éta upp sjóði eins og hafnarbótasjóð og framkvæmdasjóð ríkisins að mestu leyti í venjulegar framkvæmdir ríkisins, sem að réttu lagi hefði átt að greiða af tekjum hvers árs. Það er því augljóst, að þessi stefna hlýtur að leiða til sívaxandi halla á fjárl. ríkisins og síaukinna skatta og tolla af margs konar tegundum, sem hlýtur að leiða til stöðvunar á verklegum framkvæmdum. Jafnframt hefur þetta það í för með sér, að menn leggja ekki í þá stórkostlegu nýsköpun, sem menn þyrftu að leggja út í, af því að menn sjá sífellt meiri og meiri erfiðleika á rekstri atvinnutækjanna, svo að þau svari sæmilegum arði. Það er því alveg augljóst mál, að fjármálastefna hæstv. ríkisstj. vinnur beinlínis og markvisst að því, að í stað þeirrar nýsköpunar, sem þarf að eiga sér stað, er leitt fyrst til kyrrstöðu á þeim tímum, sem miklar framfarir þyrftu að eiga sér stað, og síðan leiðir hún af sér atvinnuleysi í landinu, enda er það líka svo, að hæstv. stj. er sjálf byrjuð að viðurkenna þetta. Í síðustu eldhúsumræðum var hæstv. stj. bent á þessi atriði, sem ég hef nú bent á, með hógværum orðum, en þá fylltist hún ofurmóði og mótmælti, að þessi stefna væri nokkuð varasöm eða nokkrir erfiðleikar á að framkvæma hana. En nú eru menn byrjaðir að reka sig á staðreyndirnar og byrjaðar að koma fram viðurkenningar af hendi hæstv. stj., að þeir, sem bentu á þessar staðreyndir, hafi haft rétt fyrir sér, þannig að sú fjármálastefna, sem nú væri fylgt, væri óframkvæmanleg og hlyti að leiða til stöðvunar, áður en langt um liði, og þyrfti að breyta til. En þá vil ég benda á það í þessu sambandi, að það er ekki nóg að viðurkenna þetta í orði, þó að það sé nokkurt spor í áttina frá því, sem var, meðan þeir voru taldir óalandi og óferjandi, sem bentu á þetta. Menn verða að hafa samtök um að breyta um stefnu í þessu efni. Það hefur engin stj. leyfi til að vera við völd vitandi það, að sú meginstefna. sem hún fylgir í fjármálum, sé röng, en gerir samt enga tilraun til að breyta um. Hæstv. stj. virðist ætla að hafa þá aðferð að láta reka á reiðanum, þrátt fyrir það að a.m.k. sumir í hæstv. stj. hafa séð þetta allt þetta ár fram á haust. Slík vinnubrögð eru ekki leyfileg. Það eina, sem viðeigandi var í samræmi við þá ábyrgð, sem menn taka á sig við myndun ríkisstj., var, að hæstv. stj. hefði lagt fram till. sínar um stefnubreytingu í fjármálum og dýrtíðarmálum í vor, og hefði þá orðið úr því skorið, hvort samkomulag hefði getað orðið um að breyta um stefnu þá þegar. Þetta voru þau einu viðeigandi vinnubrögð, en gersamlega óviðunandi að láta þessi mál standa eins og þau eru nú, því að það verður margfalt erfiðara að leysa þau næsta haust, og þetta frv. um veltuskatt sýnir bezt, hve ástandið og horfurnar eru alvarlegar, og ég held, að það sé gott, að menn geri sér það sérstaklega ljóst, áður en gengið er endanlega til atkv. um þetta frv., að það er ekki hægt til lengdar að halda áfram á þessari braut, og það er sú eina eðlilega ályktun út frá því, að hér þurfi að breyta um stefnu sem allra fyrst og að undir engum kringumstæðum sé hægt að verja, að það sé látið bíða svo að segja allt þetta ár með þeim afleiðingum, sem það hlýtur að hafa fyrir fjárhag ríkisins og möguleikana til að ráða fram úr þeim málum. Því hefur verið haldið fram, að andstaða Framsfl. gegn veltuskattinum væri óeðlileg að því leyti til, að flokkurinn hefði samþ., sumir segja öll. en aðrir segja mest af þeim útgjöldum, sem fyrirhugað er að greiða úr ríkissjóði, og þess vegna beri flokknum, ef hann sé ekki ánægður með veltuskattinn, að leggja fram eða greina frá, hvaða tekjuöflunarleiðir hann vilji fara í staðinn. Þessi gagnrýni á engan rétt á sér af þeirri einföldu ástæðu, að Framsfl. hefur að undanförnu haldið því fram og sýnt fram á, að það sé ekki hægt að ráða við fjárhagsmál ríkisins að óbreyttri dýrtíðinni í landinu og undirstaða þess, að hægt sé að ráða við þau mái, sé að grípa á aðalkýlinu, sem sé dýrtiðinni sjálfri, og byrjað með því að færa hana niður hlutfallslega, þannig að bæði þeir, sem framleiða vörur til sölu í landinu, og eins þeir, sem selja vinnu í landinu, leggi nokkuð af mörkum hlutfallslega til að byrja nú þegar á lækkun dýrtíðarinnar, til þess að fjárl. verði viðráðanleg miðað við þá fjárhagsmöguleika, sem nú eru í landinu, en slíkt mundi koma af sjálfu sér, ef samtök fengjust um að fara þessa leið. Þetta bentum við á, þegar rætt var um stjórnarmyndunina við hina flokkana í haust. Þá vildum við ekki taka þátt í stj., vegna þess að ekki varð sem lágmark samkomulag um að stöðva dýrtíðina og ekki fékkst rætt til hlítar um, hvernig ætti að sjá fjárhagsmálum landsins borgið, bæði fjármálum ríkisins og öðrum þáttum þess. Loks er hægt að benda á það í þessu sambandi, að því fer fjarri, að Framsfl. hafi léð samþykki sitt til allra gjalda, sem nú eru í fjárl. Flokkurinn er t.d. ósamþykkur afgr. þeirra launal., sem nú eru sett. Framsfl. hefði einnig, ef hann hefði ráðið, afgr. fjárlög á marga lund öðruvísi en sá stjórnarmeirihluti, sem nú hefur tekið ábyrgð á þeim. Það er því út í bláinn að reyna að draga úr gagnrýni Framsfl. í sambandi við þetta mál og fjármálastefnuna yfirleitt með því að benda á, að hann hafi ekki „móralskan“ rétt til að beita sér á móti máli eins og þessu, af því að hann hefði verið með þeim gjöldum, sem tekjunum er ætlað að standa undir. Ég get sparað mér að fara út í þann þátt málsins, sem lýtur að afstöðu þeirra flokka, sem standa að ríkisstj., þar sem það var gert af hv. þm. V.-Húnv., en það er ákaflega skemmtilegur vottur um það, hversu mikið er að marka fleipur þeirra manna, sem á undanförnum árum hafa staðið sem málsvarar fyrir sósíalista, að bera saman það, sem þeir hafa sagt um dýrtíðina og hvernig ætti að standa á móti vexti hennar, og svo hins vegar þær till., sem þeir flytja nú í dýrtíðarmálunum. Þeir hafa haldið fram, og ég býst við, að þar hafi einhverjir trúað þeim, að menn gætu hækkað kaup ótakmarkað og haldið uppi verðlagi á afurðum, það væri engin hætta á ferðum í sambandi við dýrtíðarmálin þrátt fyrir það, því að það væri hægt að vega það upp með því að lækka tolla. Heill flokkur hefur haft þessa afstöðu í dýrtíðarmálunum. Ég býst við, að ýmsir menn hafi tekið þennan flokk alvarlega. En hvað segja þessir sömu menn, þegar þeir eru komnir í stj.? Þá er svo fjarri því, að þeir fari þessa leið að afnema tolla, sem aldrei voru stór liður í dýrtíðinni, það er svo fjarri því, að þeir fari þessa leið, að þeir bæta nýjum tollum við þá, sem fyrir eru, að því er virðist til að lækka dýrtíðina. Nú er um það rætt að lækka dýrtíðina og bæta við nýjum tollum. Áður var um það rætt að hækka afurðir og kaup, án þess að nokkur hækkun á dýrtíðinni ætti af því að leiða, af því að það væri hægt að afnema tolla. Það er varla hægt að hugsa sér, að hægt sé að gera sig ómerkari en forkólfar sósíalista hafa gert sig með þessu. Ég tala ekki um önnur baráttumál, sem þeir og alþýðuflokksmenn hafa verið með á undanförnum árum, t.d. að afnema varasjóðshlunnindi og ákvæðið um, að ekki mætti leggja skatt á tekjur yfir 200 þús. kr. Það voru miklar árásir á framsóknarmenn fyrir, að ekki mætti leggja á tekjur yfir 200 þús. kr., af því að 90% af þeim fóru til bæjar- og sveitarfélaga. En það hefur ekki bólað á neinu slíku, eftir að núv. hæstv. stj. kom til valda. Þá hafa þessir flokkar lengi haldið fram - og það með réttu, að þörf væri á að gera ráðstafanir til að herða stórkostlega eftirlit með framtölum í landinu. Um Sjálfstfl. hef ég áður rætt í þessu sambandi og því ekki ástæða til að ræða mikið afstöðu hans í þetta skipti. Hann hafði, eins og kunnugt er, gagnrýnt allra flokka mest þær skattaálögur, sem fyrir voru, og gert það að aðalstarfi flokksins árum saman. Sérstaklega var það núverandi fjmrh., sem gekk fram fyrir skjöldu í þeim efnum, í gagnrýni varðandi þá skatta, sem fyrir voru. Eftir að þessi flokkur hefur haft fjmrh. úr sínum hópi í 5 ár, liggur það fyrir honum að bæta allverulega á þá skatta, sem fyrir voru. Og þetta er ekki gert á neinum erfiðleika- og krepputímum, heldur á tímum, sem a.m.k. ættu að vera tímar hinnar mestu velgengni. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta frekar. Ég vildi aðeins nota tækifærið til þess að víkja með nokkrum orðum að málinu sjálfu og geta þess, að mér finnst þetta mál glöggt tákn þess, hvernig komið er í þessum málum.



Ég hef nú hlustað á ræður þeirra þm., sem hér voru að tala, og mér finnst ræður þeirra lofa mjög góðu fyrir framtíðina, þegar þeir komast aftur til valda í þessu landi.

Það verður aldrei.

Það væri afar mikil bót, ef þeir meina það, sem þeir segja, og ætla að hverfa nú frá villu síns vegar. Mikið hneykslar þá a.m.k. það tolla- og skattafargan, sem nú er að þeirra sögn að sliga þjóðina. En ég minnist þess, að fyrsta verk Framsfl. 1927, þegar hann komst til valda, var að hækka alla tolla í landinu. Ég ætla, að það hafi verið á þingi 1928. Og þá voru veltiár. Og með tilliti til þess, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði um ástandið í landinu nú, vil ég segja það, að óhætt er um það, að ástand og horfur eru engan veginn sambærilegar nú við það, sem þá var. Framsfl. var þá við stjórn, og þrátt fyrir þessi veltiár var barizt svo fyrir hækkun tolla, sem hið marghrjáða íhald hafði unnið að að lækka, að ekki einungis var farið upp í það, sem þeir höfðu hæstir verið áður, heldur var farið upp fyrir það. Nú, og svo liðu tímar, og menn minnast þess, að ekki var látið sitja við tollana eina, heldur var tekið allföstum tökum á beinu sköttunum og þeir hækkaðir ár frá ári, svo lengi sem Framsfl. entist aldur til. Það er ekki undarlegt, þótt þessir menn finni, hver skaðræðisstefna hefur nú verið upp tekin af ríkisstj. og þeim flokkum, sem styðja hana. Ég hef hlustað á þessi ræðuhöld framsóknarmanna, en mér hafa sýnzt heldur þunnskipaðir bekkir hér í d. Það er eins og öðrum hafi þótt minna til um þessi fyrirheit heldur en ég hef lýst af minni hálfu, og má vera, að þeir hafi meira fyrir sér. Það er sennilega ekki mjög mikið upp úr þessum fyrirheitum að leggja, efndirnar kynnu að verða aðrar en ég hef viljað vera láta. Nú hafa þessir hv. þm. keppzt um að telja frv., sem hér liggur fyrir, tollafrv. og segja, að verið sé að skattleggja lífsnauðsynjar og þar fram eftir götunum. Þeir eru óneitanlega í vanda staddir að finna frv. nokkuð til foráttu, þegar þeir grípa til þess að segja, að þetta sé skattur á lífsnauðsynjar fólksins. Það stendur einmitt í 7. gr. frv., að til veituskatts þessa megi á engan hátt taka tillit við verðákvörðun. Ganga þessir hv. þm. út frá því, að þetta ákvæði verði virt að vettugi og skatturinn komi fram í verðlagi vörunnar? Í sambandi við það vil ég minna hv. þm. á, að við 2. umr. málsins kom fram till. um að leggja skattinn á veltu ársins 1944, sem er liðið. Með því móti hefði verið fyrir það girt, að skatturinn kæmi fram í vöruverðinu. En allir þessir hv. þm. greiddu samt atkv. á móti þessari till. Það lítur því þannig út sem þeir hafi viljað láta skattinn koma niður á vöruverðinu. Nei, þessi skattur er ekki tollur. Það er misskilningur. Eins og ég greindi frá hér í framsöguræðu minni, ef svo mætti nefna þau fáu orð, sem ég flutti hér við 2. umr. málsins. þá er hér ekki um neinn tekjuskatt eða toll að ræða. Þetta er hreinn eignarskattur, sem fullkomlega er látinn í ljós. Og hann er lagður á þá stétt manna, sem talið er, að haft hafi einna bezta aðstöðu til að græða fé á ófriðarárunum. Það er mikils um vert, eins og vitað er, að þegar skattur er lagður á heilar stéttir, komi hann sem jafnast niður. En ég veit ekki, hvernig á að ná því marki, að slíkt hljóti ekki að koma fyrir, að saklaus líði fyrir sekan. Og það er augljóst, að það, sem framsóknarmenn bera fyrir brjósti er, að skatturinn hlýtur að lenda á samvinnuverzlunarfél. En þegar það er athugað, að þeir, sem hafa rekið samvinnuverzlanir í landinu, hafa nákvæmlega sömu aðstöðu og aðrir, sem við viðskipti fást, til að græða fé, þá er ekkert réttlæti í því, að þeir menn sleppi undan skattinum. Þetta sýnir aðeins, að viðleitni er höfð til þess að láta skattinn ganga jafnt yfir alla. sem aðstöðu hafa haft til gróðamöguleika á þessu sviði. Ég skal svo ekki þreyta menn á því að fara fleiri orðum um þetta efni. En viðkomandi brtt., sem komið hafa fram, vil ég lýsa yfir því, að þar sem þær till. eru mjög svipaðs efnis og till., sem fram komu innan fjhn., en meiri hl. n. lagði á móti, liggur í hlutarins eðli, að meiri hl. n. leggi á móti þeim till.



Herra forseti. - Ég mun ekki eyða tíma í orðakast við hina konunglegu stjórnarandstöðu. En ég get þó ekki látið hjá líða að geta þess, að mér þótti hv. 2. þm. S.-M. segjast mjög vel í upphafi máls síns. Hann hóf ræðu sína með því að geta þess, að til þess að greiða fyrir þingstörfum hefði hann ekki talað í málinu til þessa. Bara þessi hv. konunglega stjórnarandstaða vildi gera sér það ljóst, að hún gerði bæði þingi og þjóð mikið gagn með því einfalda ráði að þegja.

Ég veit það væri gott fyrir Sósfl.

Það væri greiði við þjóðina. Út af því, sem hv. þm. V.-Húnv. var að tala um, að við sósíalistar hefðum strikað yfir stóru orðin o.s.frv., þá vil ég minna hv. þm. á, að einmitt á þeim tímum, þegar hann telur, að sósíalistar hafi viðhaft stór orð, þá þótti honum og hans mönnum sósíalistar á engan hátt viðmælanlegir. Nú telur hann, að við höfum breytt um stefnu, og þá skilst mér það hafa brugðið til þess, sem honum þykir hálfu verra. Ég sé ekki, að ástæða sé til að ræða þetta frekar við hv. þm. En ég vil benda framsóknarmönnum á það, að við sósíalistar höfum ætíð haft það að engu. sem þeir hafa sagt, og gefizt það vel. Svo að það er þýðingarlaust fyrir þá að reyna að hafa áhrif á stefnu okkar, hversu lengi sem þeir þreyta málþóf í þessari hv. d. Önnur ástæðan til þess, að mér þótti rétt að fara nokkrum orðum um þetta mál nú, er sú að við 2. umr. málsins var ég meðflm. að nokkrum brtt., sem fram voru lagðar á þskj. 1191. Ég gat ekki tekið þátt í umr. um málið þá, vegna þess að ég var þá að sinna öðrum störfum. Meginatriði þessara brtt. var að miða skattinn við veltu 1944, en ekki 1945. Þessi till. var felld. Mér finnst ástæða til þess nú, áður en endanlega eru greidd atkv. um málið, að gera endanlega grein fyrir afstöðu minni til málsins að brtt. felldum. Hvers vegna voru þessar brtt. fram bornar? Hvers vegna óskuðum við heldur, að skatturinn væri miðaður við árið 1944 í stað 1945. Því er auðsvarað. Það hefði gert málið auðveldara í framkvæmd, gert innheimtuna öruggari og tryggt með öllu, að ekki væri hægt að láta skattinn auka dýrtíðina á þessu ári. Það er augljóst, að með því að miða við árið 1945 skapast ekki lítið erfiði og umstang skattinnheimtumönnum og þeim einstaklingum, sem eiga að inna skattinn af hendi. Það er augljóst, að innheimtan verður einnig mun óöruggari og torveldari. Það er kunnari staðreynd en frá þurfi að segja, að ýmsar leiðir eru notaðar til að hagræða framtölum, og ekki er ósennilegt, að unnið verði dyggilegar að því á þessu ári en því, sem var að líða. Það er líka kunnugt, að með því að miða við árið 1945 kunna að skapast möguleikar, þrátt fyrir ákvæði l., til þess á einn eða annan hátt að láta skattinn verka til verðhækkunar á ýmsa vöru í landinu. Það er að vísu gegn l., en við skulum gera okkur ljóst, að það verður reynt. Það rétta í þessu máli er að miða við árið 1944. Þeir menn, sem skattinn eiga að greiða, hafa fengið það ríflega í sinn hlut, að þeir geta skilað nokkru til baka, og stefna að því að lækka dýrtíðina sem því nemur. Nú skyldi maður ætla, eftir að hafa hlustað á framsögumenn stjórnarandstöðunnar, að þetta væri þeirra stefna. Þetta voru þeir að boða í ræðum sínum áðan. En hvað gerðu þeir við atkvæði sín? Allir sem einn greiddu þeir atkvæði með því, að skatturinn væri lagður á veltu ársins 1945, til þess að auka á þá galla, sem þeir telja vera á skattinum. Nú vil ég lýsa yfir því, að þrátt fyrir það að ég álít stjórnarandstöðuna hafa stórlega unnið að því að halda þessum skatti í óeðlilegu horfi með því að hjálpa til við að viðhalda þessu atriði í frv., mun ég eigi að síður og minn flokkur greiða atkvæði með frv. Þó virðist mér illt fyrir stuðningsflokka stj. að þurfa að sæta því, að Framsfl. skuli eiginlega ráða því, í hvaða formi frv. fer frá hv. Alþ. Sósfl. og Alþfl. stóðu eindregið með því að miða við veltu ársins 1944, en Framsfl. og vænn hluti Sjálfstfl. hafa viljað miða við árið 1945. Á ábyrgð þessara flokka fer nú frv. með þessum ummerkjum út úr d. Ég get lýst yfir, að ég mun ekki taka frekari þátt í umr. um málið. Minn flokkur mun greiða atkv. með frv. eins og það er, þótt við teljum það stórum verra en það hefði verið, ef brtt. okkar og Alþfl. um að miða við veltu ársins 1944, hefði verið samþ.



Herra forseti. - Ég get vísað til þess, sem ég sagði um brtt., er ég flutti ásamt öðrum við 2. umr. þessa máls. Hún gekk í sömu átt og sú, sem ég flyt nú með hv. 7. þm. Reykv. Hún er um það, að landbúnaðarvörur verði undanskildar veltuskatti. Við 2. umr. gerði ég grein fyrir því, að landbúnaðarvörur ættu að vera undanþegnar þessum skatti, og ætti að nægja að vísa til þess, sem ég sagði þá. En ég tel þó rétt að rifja með fáum orðum upp það, sem ég sagði þá. Það er kunnugt, að bændur eða fulltrúar þeirra hafa gert samkomulag við ríkið um verðlag á þessum vörum. Það er ákveðið, hvað bændur eiga að fá fyrir kg af kjötinu og lítrann af mjólkinni. Eins og frv. er nú, er gert ráð fyrir því, að landbúnaðarvörurnar séu aðeins undanþegnar skattinum, ef þær eru seldar í heildsölu. En landbúnaðarvörur verður líka að selja í smásölu. Eins og frv. er nú, er gert ráð fyrir, að skattur greiðist af því verði. Það hefur verið minnzt á það, hvaða álagning er leyfð á kjötið í smásölu. Hún var 15% fyrir 2 árum, en var lækkuð niður í 13% til þess að reyna að vinna gegn dýrtíðinni. En það voru kjötkaupmenn, sem lækkuðu álagninguna, en aðrir ekki. Ef kaupmenn eiga að borga veltuskatt af þessum 13%, þá verður ekki hægt að komast hjá því að hækka álagninguna hjá kjötverzlununum eins og hann nemur. Og þá er komið að því, að það, sem ríkissjóður fær í veltuskatt fyrir sölu kjöts í smásölu, verður ríkissjóður að greiða aftur til baka, meðan það fyrirkomulag ríkir, að greitt er niður verðlag á innlendum markaði og bændur hafa samningsbundið verð víð ríkið. Sama máli gegnir um mjólkina, nema hvað álagningin á henni er minni. Þegar Mjólkursamsalan kemur mjólk til sölu í smásölu, þá er það nokkurs konar umboðssala, ákveðnar prósentur eru borgaðar fyrir. Eins og nú er, er það 6 aurar á hvern lítra, en það mun vera um 4%. Ef borga á veltuskatt af þeirri álagningu, verður sýnilega að hækka hana a.m.k. upp í 5%. Nú greiðir ríkissjóður með mjólkinni, og bændur eiga að fá ákveðið verð fyrir mjólkina. þá leiðir af sjálfu sér, að það, sem ríkissjóður kynni að fá innheimt frá þeim, sem selja mjólk í smásölu, verður hann að greiða aftur samkv. gildandi l. Þótt þessi till. á þskj. 1225 verði samþ., þá verður það ekki til þess að draga svo að nokkru nemi úr þeim tekjum, sem ríkissjóður kann að fá af veltuskattinum. Hæstv. landbrh. virðist líta svipuðum augum á þetta mál. Hann lýsti yfir því við 2. umr., að hann fyrir sitt leyti vildi mæla með till., sem við 4 þm. fluttum og gekk í sömu átt og sú. er hér liggur fyrir. Og ég verð að segja það, að mér þykir það anzi hart, ef stuðningsmenn ríkisstj. taka ekki meira til greina það, sem landbrh. segir í þessu efni, að þeir geti ekki stutt það, sem hann eindregið leggur til í málinu. Ég geri ráð fyrir því, að þeir stuðningsmenn ríkisstj., sem yfirleitt taka mikið tillit til þess, sem þessi ráðh. segir, hafi margir ekki verið viðstaddir, þegar þessi yfirlýsing var gefin af hæstv. ráðh. Og ég geri ráð fyrir því, að einmitt vegna þess, hve fáir þm. heyrðu þessa yfirlýsingu, að það sé ástæðan fyrir því, að brtt. okkar fjórmenninganna var felld við 2. umr. Ég ætla, að hv. stuðningsmenn ráðh. og ríkisstj. viti nú vilja ráðh. í þessu efni, og vona, að till., sem hér um ræðir, verði samþ., þegar menn eru búnir að gera sér grein fyrir því, hvernig í málinu liggur.



Út af tveim brtt., sem fyrir liggja, vildi ég segja nokkur orð. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Rang. sagði, að ég mælti með brtt. um þetta efni við 2. umr. málsins. Nú hefur hann ásamt 7. þm. Reykv. flutt aðra brtt., sem að efni til er ákaflega lík og sú till., sem þá lá fyrir. Það er náttúrlega á valdi hæstv. forseta að skera úr því, hvort brtt. getur komið til atkvgr. Það getur orkað tvímælis. En ég lýsi yfir því, enda orðið var við, að það var ástæðan til þess, að ýmsir greiddu atkv. móti brtt. við 2. umr., að ef þessi brtt. nær ekki fram að ganga, tel ég mér heimilt að beita undanþáguákvæði 10. gr. frv., svo framarlega sem það kemur í ljós, að skatturinn hefur áhrif á verðið, sem ákveðið er að greiða til bænda. Ég tel það ekki vera í ósamræmi við þingvilja, þótt ég geri það. Um brtt. á þskj. 1221, sem flutt er af hv. þm. V.-Húnv., er aftur það að segja, að ef hún verður samþ., hefur það veruleg áhrif á þá fjárhæð, sem skatturinn á að gefa. Og ég get ekki lagt til. að hún verði samþ. Um athugasemdir, sem komið hafa fram varðandi þetta frv. við þessa umr., þarf ég ekki að vera langorður, enda hefur frsm. meiri hl. n. svarað ýmsum athugasemdum. Nokkur atriði eru þó þess eðlis, að ekki er hægt að komast hjá að drepa á þau. Hv. 2. þm. S.–M. talaði hér alllangt mál um frv. og sagði, að það væri árangur af fjármálastefnu núv. ríkisstj. Ég verð að segja það, að mér fannst þessi kafli ræðunnar furðulegur. Það mætti freistast til að halda það, að hann hefði í þrjú undanfarin ár verið eins og Robinson Crusoe í gamla daga, dvalizt á eyðiey og ekki haft samband við umheiminn og ekki fylgzt neitt með því, hvað gerzt hefur hér á Alþ. eða á fjármálasviðinu. Ég held nú samt. að hv. þm. hljóti að vera það ljóst, að þessi skattal. eru ekki árangur af stefnu núv. stj. Eða treystir hv. þm. sér til að halda því fram, að það sé núv. stj., sem hafi komið því til leiðar, að farið hefur verið út á þessa stórkostlegu uppbótaleið, sem við erum nú að súpa seyðið af? Treystir hv. þm. sér til að halda því fram? Hv. þm. veit það vel, að ástæðan fyrir því, að nú er verið að leggja þungar skattaálögur á þjóðina, er sú, að þ. hefur skuldbundið sig til þess að greiða ekki minna en 20 millj. kr. og allt upp í 30 millj. kr. fyrir verðuppbætur á landbúnaðarafurðir á þessu ári. Þýðir ekki að deila um, hvort þessar greiðslur eru vegna neytenda eða framleiðenda. Hitt er staðreynd, að svo framarlega sem Alþ. vill ekki verða svikari, verða uppbæturnar að greiðast. Hv. 2. þm. S.-M. verður því að játa, að þessar skattaálögur eru brýn nauðsyn, ef þ. á ekki að svíkja loforð, sem gefin hafa verið um uppbótagreiðslur landbúnaðarafurða. Hv. þm. veit einnig, að það er algerlega rangt að ásaka núv. ríkisstj. um, hvernig komið er í þessum málum, þar eð ekki er hægt að ásaka hana fyrir frumástæðurnar, sem sé það kapphlaup, sem átt hefur sér stað í atvinnumálum þjóðarinnar. Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum, var málum komið eins og hv. þm. veit, og stj. varð því að horfast í augu við staðreyndirnar. Hún varð annaðhvort að standa við gerðar samþ. og leggja á skatta eða að svíkja gefnar skuldbindingar. Og hræddur er ég um, að ekki hefði kveðið lægra í hv. þm., ef stj. hefði lagt hitt til að hlaupa frá öllu saman og að svíkjast skyldi undan skuldbindingum þeim, sem Alþ. hefur undirgengizt gagnvart bændastétt landsins. Í þessu sambandi er rétt að minnast á þær véfengingar, sem hv. þm. hefur borið hér fram um það, að staðið yrði við gefin loforð um það, að þessi skattur verði ekki framlengdur. En af hverju stafar það, að hv. þm. telur ómögulegt, að þetta loforð verði haldið? Það er af því, að hann telur það óhugsanlegt, að hætt verði við þetta uppbótafyrirkomulag. Maður getur hugsað sér, hvernig framhaldið yrði, ef þessi hv. þm. ætti að hafa fjármálin á hendi eftirleiðis. - En ég get endurtekið það, sem ég hef sagt hér áður, að ég tel með öllu óhugsandi að halda áfram á sömu braut og farin hefur verið að undanförnu. Hins vegar er ég ekki við því búinn að svara því, hvernig verði fundin fær leið til þess að hverfa frá þeirri tilhögun, sem hér hefur ríkt að undanförnu, en ég veit, að hana verður að finna, ef allt á ekki að lenda í ófæru hér á landi. Þá hefur verið lögð á það mikil áherzla, hversu ranglátur þessi skattur væri, og er verið að skipa honum sér í flokk hvað það snertir. Í nál. hv. þm. V.-Húnv. á þskj. 1197 kemst hann svo að orði: „Hingað til hefur verið miðað við eignir og tekjur, en hér er vikið frá þeirri reglu.“ Það er eins og þetta sé fyrsta dæmið í íslenzkri skattalöggjöf fyrir því, að skattur komi ekki jafnt niður á öllum. Ég vil minna hv. þm. á stærsta tekjustofn ríkissjóðs og þann skattinn, sem ef til vill hefur sætt minnstu gagnrýninni, en það er verðtollurinn. En hversu réttlátlega kemur hann niður! Það hefur verið athugað, að t.d. á vefnaðarvöru, sem að jafnaði er talin nauðsynjavara, hvílir yfirleitt 30–70% verðtollur, og er verðtollurinn í ýmsum vöruflokkum, sem eru þýðingarmiklir fyrir afkomu manna, um 50–60%. Álítur hv. þm., að þessi tollur komi nákvæmlega eins niður á einhleypum manni eða hjónum, sem ekkert barn eiga, eða hjónum með 5–10 börn? Vill hv. þm. ekki svara þessu og sýna fram á, að hverju leyti þessi skattur, sem hér um ræðir, er frábrugðinn t.d. verðtollinum? Þannig mætti telja upp flesta tekjustofna ríkissjóðs, að undanteknum þeim tolli, sem lagður er á hreina munaðarvöru, því að jafnvel tekjuskatturinn kemur misjafnt niður á skattþegnunum. Það er ekki jafnauðvelt fyrir alla að borga tekjuskattinn, þótt hann sé hlutfallslega lagður á eftir tekjum, en ég mun ekki færa frekari rök fyrir því, því að þetta þekkja allir. - Mér er það fullljóst, að þetta verður eins með þennan skatt -veltuskattinn - og svo marga aðra, að menn finna misjafnlega til hans. Sumum veitist létt að greiða hann, en aðrir verða að taka það mjög nærri sér. Skilyrði fyrir miklum gróða er mikil umsetning, þótt vitanlega sé hægt að finna undantekningar, og ég verð að segja það. að mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar Framsfl. gagnrýnir jafnóvægilega og hann hefur gert ákvæði, sem miða að því að hækka skattaálagningu á þeirri stétt, sem hér um ræðir, - skattaálagningu, sem kemur mest niður á heildsölunni. Ég veit ekki betur en blað Framsfl. hafi látlaust gert háværar kröfur um, að hækkaðir skattar væru lagðir á þessa atvinnugrein. Þannig má í gær sjá í blaði Framsfl., Tímanum, komizt svo að orði, að heildsalastéttin sé mesta stórgróðastétt landsins. Skal ég ekki leggja neinn dóm á, hvort þetta séu sönn orð eða ekki. Þau þurfa vitanlega ekki að vera sannleikanum samkvæm, þótt þau standi í þessu blaði. En hitt efast enginn um, að þessi atvinnugrein hefur haft mjög góða afkomu síðustu árin, og ef framsóknarmönnum er á annað borð nokkur alvara um það að vilja leggja hækkaða skatta á þennan atvinnurekstur, hvernig ætla þeir þá að gera það á annan hátt en þann, sem hér er farið fram á? Ef þeir svara þessu ekki skýrt og skorinort, verða gagnrýni þeirra og kröfur þeirra um hækkaða skatta skoðaðar sem munnfleipur og marklaus áróður. Þeir geta kannske klórað sig út úr þessu með því að segja, að þetta mætti leggja á sem eignarskatt, en ef þeir ætla að gera það, er ég hræddur um, að þeir verði að taka nokkuð margt aftur, sem flokksbræður þeirra hafa sagt í þessum efnum. Þá hefur því verið haldið mjög á loft, að hér sé um alveg nýja aðferð í skattaálagningu að ræða. Það hefur verið talið leyfilegt að taka sums staðar allmikinn hluta af útsvörum sem veltuskatt, og ég veit ekki til þess, að hv. þm. hafi hingað til haft neitt sérstakt við það að athuga. Mér er kunnugt um það, að í stjórnartíð hv. 2. þm. S.-M. komst þessi skattur í einum kaupstað landsins upp í 6% og það jafnvel á nauðsynjavöru, en hér er þó ekki talað um hærri skatt en sem nemi 1% fyrir utan það, að hann á ekki að lenda á vörunni. - Þá er og þess að gæta, að á þessu þ. hefur þessi hv. þm. beitt sér fyrir því, að veltuskattur yrði lagður á landbúnaðarvörur. Álítur hann, að sá skattur, sem lagður yrði á landbúnaðarafurðir, þótt hann væri lægri en þessi, að hann kæmi jafnlétt niður á alla bændur landsins, eða álítur hann, að allir bændur landsins finni jafnmikið fyrir að greiða þennan skatt? Ef hann treystir sér til þess að játa þessu, þá er hugsanagangur hans í þessum efnum næsta undarlegur. Ef svo væri, sé ég ekki annað en að þessa röksemdafærslu mætti eins færa yfir á veltuskattinn að því leyti, að maður með mikla umsetningu borgar mikinn skatt, en maður með litla umsetningu borgar lítinn skatt. Þá er eitt einkennilegt ósamræmi, sem komið hefur fram hjá sumum hv. þm., sem um þetta mál hafa hér rætt - og raunar eins við umr. í hv. Ed. - Þeir segja í öðru orðinu, að þetta verði eignarskattur, - að þetta verði skattur. sem menn geti ekki borgað nema með því að skerða eignir sínar. Þetta er að því leyti rétt, að slíkt getur komið fyrir, að það verði að taka veltuskattinn af eignum, en það er hins vegar ekkert séreinkenni við þennan skatt, eins og lýst hefur verið yfir, því að það getur komið fyrir með alla skatta, að þá verði að taka af eignum. Út af fyrir sig er ég ekki að mæla þessu bót, en það má ekki blása það meira út í sambandi við þennan skatt en svo marga aðra. - En þótt sagt sé í öðru orðinu, að skatturinn verði eignarskattur, þá er hitt veifið sagt, að skatturinn lendi óhjákvæmilega á vörunni verði neyzluskattur. Hvernig er hægt að samræma þetta? Ekki getur skatturinn samtímis verið eignarskattur hjá kaupmanninum, en samt sem áður verið neytendaskattur. Sannleikurinn er sá, að þetta er skattur, sem miðaður er við umsetningu, til þess að finna einhvern frambærilegan grundvöll fyrir skattaálagningu, en hann er alger persónuskattur á þær stéttir, sem talið er, að hafi haft mestan gróða undanfarin ár, og getur ekki komið vöruverði neytenda við. Það á að mega treysta því, meðan verðlagseftirliti er haldið uppi hér á landi, að skatturinn geti ekki komið á vöruna. Er þá að þessu leyti einnig svarað þeirri gagnrýni, sem komið hefur fram frá hv. 8. þm. Reykv. Hv. þm. V.-Húnv. lagði á það mikla áherzlu, er málið var til 2. umr., að þessi skattur kæmi sérstaklega niður á samvinnufélögunum. Á það hefur verið bent áður við umr. um þetta mál hér, að þessi skattur kæmi á engan hátt þyngra niður á samvinnufélögunum en öðrum þeim, sem eiga að greiða þennan skatt. Það er rétt, að svo miklu leyti sem félagar í samvinnufélögum eru atvinnurekendur, - að svo miklu leyti sem þeir reka verzlun, - að hagnaður þeirra af verzluninni verður minni eins og annarra þeirra, sem reka verzlun. En þetta á ekki að vera erfiðara fyrir samvinnufélögin en aðrar verzlanir. Hitt er annað mál, að samvinnufélögin hafa haft sérstöðu, og er ég hræddur um, að það sé það, sem hv. þm. og flokksbræður hans séu óánægðir með. Samvinnufélögin hafa fengið sérstöðu, og þeir eru orðnir vanir því fyrirkomulagi og kunna betur við það, en það getur vel verið, að þeir verði að venja sig við þá hugsun, að samvinnufélögunum verði gert eins undir höfði og öðrum, sem sambærilegan atvinnurekstur reka. Ég álít, að ég hafi nú svarað þeim athugasemdum, sem fram hafa komið í sambandi við þetta mál og ég tel máli skipta, að svo miklu leyti sem því hefur ekki verið svarað áður. Ég hef að sjálfsögðu fullkomlega opin augu fyrir því, að þessi skattaálagning er ekki án ágalla fremur en ýmsar aðrar, og þykir mér rétt að taka það fram, áður en frv. fer héðan út úr hv. d., að sú gagnrýni, sem réttlátust væri gegn þessu frv., en hefur ekki komið fram áður, er sú, að ekki skuli vera leyft að telja þennan skatt með rekstrarútgjöldum, það er ekki gerlegt, því að vitanlega mundi slíkt hafa mikil áhrif á tekjuskattinn árið 1946, og svo er hitt atriðið, að það er litið á þennan skatt sem nokkurs konar viðbótarstríðsgróðaskatt, og er ætlazt til, að hann lendi á þeim stéttum einum, sem hafa búið við góð kjör undanfarin ár og eiga þess vegna að geta borið hann án þess að bíða við það hnekki. Mér er ljóst, að ekki getur orðið framhald á slíkri skattaálagningu sem þessari, það er ekki hægt að taka viðbótarstríðsgróðaskatt ár eftir ár. - Að lokum vil ég svo taka það fram, sem komið hefur fram í gagnrýni ýmissa stjórnarandstæðinga, að það verður að gerast breyting á þeirri fjármálastefnu, sem fylgt hefur verið á undanförnum árum, og er mér fullkomlega ljóst, að á því, hvernig tekst að breyta um stefnu í þessum málum, veltur mjög, hvort núv. ríkisstj. tekst að ná því markmiði, sem hún hefur sett sér.



Herra forseti. - Ég sé ástæðu til þess að gera nokkrar athugasemdir við þau svör, sem hér hafa komið fram. sumpart af hendi hæstv. fjmrh. og sumpart frá öðrum hv. þm., út af þessu máli, án þess þó, að ég vilji þreyta um það mjög langar umr. Mun ég fyrst víkja að nokkrum atriðum varðandi sjálfan skattinn. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri einkennilegt að vera að gagnrýna þennan skatt, en heldur því fram, að heildsölufyrirtæki hafi haft gróða, og þess vegna væri eðlilegt að skattleggja þau. Hann sagði enn fremur, að þeir, sem gagnrýndu skattinn, yrðu þá að skýra frá, hvernig þeir vildu láta skattleggja þennan mikla heildsölugróða. Ég get sagt hæstv. ráðh. alveg hreinskilnislega, hvað ég álít í þessum efnum. Ég álít, að yfirleitt eigi að skattleggja fyrirtækin og miða við nettóafkomu þeirra, en ekki miða við einhverja aðra liði, t.d. faktúrur, þannig að það verður tilviljun ein, sem ræður, hvernig skattgreiðslurnar koma niður. Ég hefði álitið það miklu heppilegri leið að afnema t.d. þau varasjóðshlunnindi, sem verið hafa undanfarið, heldur en að viðhafa þá handahófsaðferð, sem hér er stungið upp á. Það á að þyngja gjöldin á nettóafkomu fyrirtækjanna og fella niður varasjóðshlunnindin, og hygg ég, að skattaálagningin kæmi þar með niður í hlutfalli við afkomu fyrirtækjanna, en yrði ekki af handahófi.  Hæstv. fjmrh. hélt því fram, að það væri að ófyrirsynju sagt, að þessi skattaálagning sé einsdæmi í löggjöfinni. Það er einsdæmi í löggjöfinni að leggja skatt á veltuna eftir á og banna að draga frá, þótt niðurjöfnunarn. hafi að vísu leyft sér þessa aðferð út úr neyð í ýmsum tilfellum, en það er hvergi í löggjöfinni og hafa ekki verið sett ákvæði um þetta fyrr en nú um leið og veltuskatturinn verður lögboðinn. Það er því einmitt þetta ákvæði, sem gerir veltuskattinn svo óskynsamlega skattaálagningaraðferð gagnvart þeim fyrirtækjum, sem hér um ræðir, - ef menn ætla að skattleggja fyrirtækin og gera það með slíkri handahófsaðferð, eins og hæstv. fjmrh. gerir hér, heldur en að hafa þá aðferð að miða við, hvað fyrirtækin hafa grætt og safnað miklum eignum. Hæstv. fjmrh. spurði, hvernig ætti að samræma þá gagnrýni, sem komið hefði fram um þennan skatt, að hann komi niður á neytendunum, en komi samt þungt niður á þeim, sem verzlunina hafa með höndum. Ég ætlast til þess, að hæstv. fjmrh. hafi heyrt það, sem ég hef áður sagt um þetta efni, en ég held því fram, að sá hluti skattsins. sem samvinnufélögunum er ætlað að greiða, komi niður á neytendunum í minnkuðum tekjuafgangi og hækkuðu vöruverði, en hinn hlutinn skilst mér komi niður á þeim, sem verzlunina reka, og að þessu leyti verkar skatturinn á ólíkan hátt eftir því, hvort verzlunin er í höndum neytenda sjálfra eða kaupmanna. Það er og alger misskilningur hjá hæstv. fjmrh., er hann heldur því fram, að þessi skattaálagning komi vöruverðinu ekkert við, því að hún kemur strax fram sem hækkað vöruverð hjá þeim, sem verzla við samvinnufélög landsins, og kemur einnig í veg fyrir það, að unnt verði að lækka vöruverðið hjá hinum. Það er þess vegna alveg út í hött að halda því fram, að þessi skattur sé óviðkomandi vöruverðinu í landinu. Hæstv. ráðh. sagði, að tollarnir væru einnig ranglátir og þess vegna væri ekkert meira að bæta við einum ranglátum skatti í viðbót. Þykir mér þetta mjög undarleg röksemdafærsla, og hefði mér fundizt eðlilegra, að þetta hefði frekar átt að hvetja hæstv. ráðh. til þess að reyna að finna réttlátari leið í skattaálagningu en þá, sem hér um ræðir, þar eð svo mikið var af ranglætinu fyrir, en ekki að setja sér það mark að fara eftir því, sem hann fann ranglátast í skattalöggjöfinni. Í upphafi ræðu sinnar vék hæstv. fjmrh. að því, sem væri aðalatriðið í því máli, sem hér um ræðir. Hæstv. ráðh. færði fram svo einkennileg rök í því sambandi, að ég varð alveg undrandi. Hann hélt því sem sé fram alveg ákveðið, - til þess að reyna að koma sér undan ámæli -, að það væri ekki fjármálastefna núv. ríkisstj., sem orsakaði þessar skattaálögur, sem hér um ræðir, heldur önnur fjármálastefna henni alveg óviðkomandi. Það er hins vegar alveg óhugsandi, að menn geti verið í ríkisstj. án þess að verða að viðurkenna, að sú stefna, sem rekin er, sé stefna þeirrar stj., meðan hún ber ábyrgðina á því, hvað gert er. Hann færði fyrir þessu þau rök, sem maður að vísu hefur heyrt hér áður, að dýrtíðin hefði verið til í landinu, þegar þessi ríkisstj. tók við völdum, og þess vegna sé henni alveg óviðkomandi það, sem gert er, og miðar við þetta ástæður sínar fyrir þessari skattaálagningu. Nú veit hæstv. fjmrh. það vel, að mikil dýrtíð var í landinu, þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum, en það var hins vegar hægt að fara mismunandi leiðir þrátt fyrir þetta. Það var hægt að fara þá leið að stöðva dýrtíðina, - það var hægt að fara þá leið að lækka dýrtíðina, - og það var hægt að fara þá leið að auka dýrtíðina. Þessar þrjár leiðir átti hæstv. ríkisstj. um að velja, þegar hún tók við völdum. Ef hæstv. ríkisstj. hefði farið þá leið að lækka dýrtíðina, væri hún ekki í eins miklum vandræðum með sína fjármálastefnu og hún er nú. Ef stj. hefði tekið þá leið að stöðva dýrtíðina, mundu vandræðin vera minni nú en þau eru, en af því að farin var sú leið að láta hana vaxa, er hún nú að verða óviðráðanleg. Það er ekki hægt að skjóta sér undan þessari staðreynd með því að segja, að þessi stefna hafi ríkt. þegar núv. stj. tók við völdum. Stefna núv. stj. er hennar eigin stefna eða stefnuleysi, en ekki annarra. Núv. stj. ber ábyrgð á, að dýrtíðin var ekki stöðvuð. Fram hjá þeirri staðreynd er ekki hægt að komast. Það er til sú leið að lækka dýrtíðina, en hún var ekki farin. Framsóknarmenn bentu á í sambandi við stjórnarmyndunina, að þeir vildu ekki hlaupa til stjórnarmyndunar án þess að vita, hvernig ætti að sjá fjármálum landsins borgið. Fyrir um það bil tveimur mánuðum vorum við framsóknarmenn dæmdir óalandi og óferjandi, af því að við bentum á, að nýsköpun væri óframkvæmanleg, nema breytt væri um fjármálastefnu. En nú hefur hæstv. fjmrh. játað þetta sama úr ráðherrastóli. Hvers vegna mátti ekki segja þjóðinni frá þessu strax? Það er ekki hægt að komast hjá þessu meginatriði. Meginatriðið er, að fjmrh. skuli láta það dragast að beita sér fyrir þeirri stefnubreytingu, sem hann játar, að þurfi að eiga sér stað. Það þarf að snúa við strax, en í stað þess slær stj. öllu slíku frá sér, og hljóta afleiðingarnar að verða öllum auðsæjar. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði véfengt, að stj. hafi ætlað að fella þennan skatt niður. Það er ekki rétt hermt. Ég sagði, að ríkisstj. gæti ekki lækkað skattana í haust, ef hún héldi áfram á sömu braut. Stefna núv. stj. hlýtur að leiða af sér síhækkandi skatta, framkvæmdir ríkisins dragast saman, og engin nýsköpun á sér stað. Samt á að halda sömu braut, láta grafast undan þeim grunni, sem menn verða að standa á. Hv. 8. þm. Reykv. hafði orð fyrir sósíalistum, ef svo virðulega má komast að orði um málflutning hans. Aðalinnihald ræðu hans var, að réttast væri fyrir stjórnarandstæðinga að gera stj. þann greiða að þegja. Þessi málflutningur lýsir honum og flokki hans vel. Þegar stj. mætir gagnrýni, kveður þessi tónn við frá herbúðum hennar: Ykkur væri sæmst að þegja. Hv. 8. þm. Reykv. er vanastur því að flýja. þegar mest á reynir. Það er vani hans, þegar minnzt er á það, sem flokkur hans hefur lagt til málanna, þá lætur hann ekki sjá sig. Hann er málpípa sósíalista, það er talað inn á hann eins og plötu, og síðan er hann látinn fara víðs vegar um landið og tala það, sem talað hefur verið inn á hann. Þessi maður er látinn vera á þönum um allt land, í útvarpi og annars staðar, og látinn prédika, að dýrtíðin sé ekki böl, það sé hægt að mæla henni bót, það eigi að afnema og lækka tollana. Þetta hefur verið talað inn á hv. 8. þm. Reykv., og þetta er hann látinn spila. En það er von, að hann sé gramur nú. Nú hefur honum verið skipað að éta ofan í sig allt, sem hann hefur verið látinn segja að undanförnu. Nú er hann látinn boða nýja stefnu, alveg gagnstæða þeirri, sem hann hefur áður boðað. Nú á að leggja nýja tolla ofan á þá gömlu. Hv. 8. þm. Reykv. ætti að láta gremju sina koma niður á einhverjum öðrum en framsóknarmönnum. Framsóknarmenn hafa lítinn þátt átt í þeirri meðferð, sem hann hefur átt að sæta innan Sósfl. Hv. 8. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Reykv. töldu eðlilegt, að þeir hefðu fylgt því, að skattur þessi yrði lagður á árið 1944, en ekki 1945. Þótt skatturinn sé lagður á veltu ársins 1944, hlýtur hann að koma fram sem hækkað vöruverð. Eigi sízt hefur þetta áhrif á samvinnuverzlun. Tekjuafgangur eða arður þeirra manna, sem að samvinnuverzlun standa, verður þeim mun minni sem svarar þessari álagningu. Sú leið, sem hv. 8. þm. Reykv. - og einkum hv. 3. þm. Reykv. - harmaði, að ekki var farin, var naumast eins svívirðileg og sú, sem hér er farin. Ef menn hefðu vitað um þennan skatt fyrir fram, hefðu menn getað lagt niður þær greinar, sem þeir hefðu neyðzt til að reka með tapi. Það er því bæði réttara og geðfelldara að fá að vita um slíkar álögur fyrir fram. Nú verða menn að reka þau fyrirtæki, sem þeir héldu sig reka sér til lífsframfæris, með tapi. Röksemdafærsla hv. 3. þm. Reykv. er mjög undarleg. Framsfl. hefur verið með í að leggja rangláta skatta á að undanförnu. Það er því undarlegt, að þeir skuli finna að því, þó að við gerum það. Af því að framsóknarmenn hafa lagt skatta og tolla á og við, þ.e. Sjálfstfl., bárum á móti því, þá er okkur heimilt að gera það sama. Eða ef ég gerði manni að borga 10 krónur, væri ekkert athugavert, þótt annar kæmi og gerði honum að borga 100 krónur! Slík er röksemdafærsla þessa hv. þm. En það er ekki svo auðvelt að klóra yfir sín gömlu spor, og það mun hv. 3. þm. Reykv. ekki geta.



Herra forseti. - Það er aðeins örstutt athugasemd, sem ég ætla að gera út af orðum hæstv. fjmrh. um nál. mitt á þskj. 1197. Hann talaði um tolla, en í nál. mínu er bent á, að hér sé tekin upp ný aðferð við innheimtu skatta. En það er kunnugt, að í lagamáli okkar er gerður greinarmunur á sköttum og tollum. Það, sem ég sagði, var, að þessi skattur verkaði sem tollur, og fékk ég það staðfest betur í ræðu hæstv. ráðh.