Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta skýrir sig sjálft. Í aths. við frv. er þess getið, að aukaþing hafi setið að störfum síðan 18. júlí og ríkisstj. hafi ekki verið mynduð fyrr en 28. ágúst s.l. Af þessu leiðir, að ríkisstj. gefst lítill tími til undirbúnings mála fyrir reglulegt þing, sem lögum samkv. ætti að koma saman 10. okt. n.k. Er hér bæði um að ræða fjárlagafrv. sjálft, sem er 1. mál hvers þings, svo og ýmis önnur lagafrv. Efni þessa frv. hefur verið rætt við formenn þingflokkanna, og þeir hafa tjáð mér, að þeir muni ekki torvelda afgreiðslu þessa frv., en áskilja sér að sjálfsögðu rétt til þess að greina frá afstöðu sinni til þessarar frestunar á samkomudegi reglulegs Alþingis. Með tilvísun til þess, að hér er um mjög einfalt mál að ræða, geri ég ekki till. um, að það verði falið sérstakri n. hér í hv. d. til athugunar, nema ósk komi fram um það, en legg til, að því verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Það vakti ótvírætt þjóðarathygli, þegar stefnuyfirlýsing núv. ríkisstj. var birt, hversu loðin hún var í mikilvægum atriðum og þunn í roðinu. Stefna í efnahagsmálum var lítil sem engin mörkuð. Í yfirlýsingunni var getið um ráðstafanir í efnahagsmálum og þá einkum ákveðnar bráðabirgðaráðstafanir, sem svo var orðað, að ekki þyldu neina bið; en ráðstafanirnar sjálfar voru ekki nefndar á nafn. Þá þegar fór menn að gruna, að leynisamningur kynni að hafa verið gerður milli núv. stjórnarflokka um aðgerðir í efnahagsmálum, fyrst og fremst vegna þess, að menn vildu ekki trúa því, að um leið og ríkisstj. var mynduð, hefði ekki verið mörkuð einhver heildarstefna í efnahagsmálum. Síðan þessi stefnuyfirlýsing var birt, hefur hæstv. ríkisstj. verið að tína úr pússi sínu eitt og eitt mál, sem kastað hefur verið fyrir þingið, án þess að Alþ. fengi jafnframt að vita, hvert yrði heildarsamhengi þessara aðgerða. Fyrst sáum við framan í allmyndarlega gengisfellingu, síðan bættist við 2% söluskattur, sem reyndar var rökstuddur á þann hátt, að fjárhagur Vegasjóðs og Rafmagnsveitna ríkisins gerði þessa skattheimtu óhjákvæmilega, og svo þar á eftir kom í ljós, að hæstv. ríkisstj. ætlaði sér að vekja til lífs og gera að lögum frumvörp um Vegasjóð og Rafmagnsveitur ríkisins og þar með að skattleggja tvívegis út á eitt og sama vandamálið. Bak við þessa tilviljunarkenndu og einkennilegu afgreiðslu mála kann út af fyrir sig að leynast einhver stefna, en ef svo er, ef hún er einhvers staðar á lífi, sú stefna, eins og Búkolla forðum, þá hefur hún enn ekki verið kynnt Alþ. og enn síður þjóðinni. Og nú bætist það sem sagt við, að hæstv. forsrh. ætlar sér ekki aðeins að senda sumarþingið heim, sem út af fyrir sig getur ekki talist óeðlilegt, heldur ætlar hann og ríkisstj. einnig að tryggja sér það, að ráðh. þurfi ekki að sjá framan í hv. alþm. fyrr en í októberlok. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. af þessu tilefni og vænti þess, að hann sjái sér fært að svara þeirri spurningu: Er það rétt, sem fullyrt hefur verið, að gerður hafi verið leynisamningur milli Sjálfstfl. og Framsfl. um stefnu í efnahagsmálum og kjaramálum og aðgerðir til úrlausnar á aðsteðjandi vandamálum? Ef svo er, að einhver slíkur samningur hafi verið gerður, hvenær verður hann þá birtur þingi og þjóð? Eða ef svarið er neikvætt, er þá ríkisstj. enn stefnulaus í efnahags- og kjaramálum? Ég býst við, að mörgum hv. alþm. muni þykja gott og notalegt að eiga frí fram í byrjun nóv., og ég á einnig von á því, að hæstv. fjmrh. taki því vel að fá gott næði til þess að böggla saman fjárl. En er ekki ljóst öllum hv. þm., að það hlýtur að teljast óviðeigandi að fresta þingfundum fram í nóvemberbyrjun, þegar svo virðist standa á, að verið er að gera umfangsmiklar og örlagaríkar efnahagsaðgerðir, sem Alþ. hefur enn ekki fengið tækifæri til að fjalla um? Ég vil lýsa því yfir, að ég er andvígur þessu frv. Mér virðist ljóst, að annað hvort hefur verið gerður leynisamningur, sem Alþ. hefur enn ekki fengið að frétta af, ellegar þá að ríkisstj. hefur enn ekki komið sér saman um stefnu í efnahagsmálum. Ég hef spurt, hvort sé hið rétta, og vænti þess að fá hér svar. En hvort heldur sem er, þá er ljóst, að Alþ. á að koma saman á eðlilegum fundartíma, 10. okt. n.k., til þess að ræða um efnahags- og kjaramálin, sem þá verða augljóslega komin í enn frekari brennipunkt en nokkru sinni fyrr. Ef stjórnin reynist þá enn stefnulaus, verður sannarlega mál til þess komið, að Alþ. taki málin í sínar hendur og fái þá tækifæri til þess að lýsa vantrausti sínu á þessari hæstv. ríkisstj. og jafnvel þá að skipta um stjórn, ef þörf krefur að dómi meiri hl. hv. alþm. Eins og fram kom hjá hæstv. forsrh., hefur því verið lýst yfir, m.a. af hálfu Alþb., að formlegur framgangur þessa máls verði ekki tafinn og greitt verði fyrir því, að málið fái formlega úrlausn, en jafnframt var gerður fyrirvari á því, að Alþb. mundi gera aths. við þingfrestunina sem slíka. Ég hef nú þegar lýst því yfir, að ég er andvígur þessu frv. og get því ekki talið eðlilegt, að málinu verði ekki vísað til n. Ég tel eðlilegt, að því verði vísað til hv. allshn., og geri það að till. minni, en vil jafnframt lýsa því yfir, að ég mun ekki á nokkurn hátt beita mér fyrir því, að afgreiðsla málsins verði tafin, heldur fá um málið eins skjóta afgreiðslu og hugsast getur.



Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. forsrh., að þetta var rætt í þingflokki Alþfl. og við tókum þá afstöðu, að það væri auðvitað mál hæstv. ríkisstj., með hvaða hætti hún vildi fresta störfum þingsins og komu þess saman að nýju, og við mundum ekki tefja frv., ef fram kæmi í því efni að seinka samkomudegi reglulegs Alþingis fram yfir 10. okt. En í tilefni af því, að nú hafa verið gerðar efnahagsráðstafanir og veruleg gengislækkun er orðin staðreynd, vil ég koma hér með fsp. og raunar ábendingar til hæstv. forsrh., sem ég vil vekja athygli á, að þola enga bið til lausnar. Gengisskráningin er tekin upp að nýju samkv. nýrri ákvörðun, og öll aðföng til bátaflotans hafa nú þegar hækkað. Hins vegar standa rekstrarlán enn í stað, og því hefur verið svarað af æðstu stjórnvöldum, að ekki væri að vænta úrlausnar á næstunni. Hvað þetta þýðir: á næstunni, veit ég ekki, en ég vil vekja athygli hæstv. forsrh. á því, að þegar síðla árs 1972 voru bátum veittar yfirleitt í upphafi tryggingatímabils eða úthaldstímabils 700–900 þús. kr., og þessi tala er óbreytt í dag sem meginregla, þó að einn og einn geti fengið meira eftir atvikum. Það sjá auðvitað allir í dag, að þetta er orðið gersamlega óraunhæft, að hliðstæð tala hlýtur að liggja um eða yfir 2 millj. kr. Nú hafa olíufélögin séð sig knúin til þess að tilkynna flestum eða öllum útvegsmönnum, að olía verði ekki afhent nema gegn staðgreiðslu, og mikill hluti flotans tekur olíu um borð fyrir 300–600 þús. kr. í einu á hinu nýja gengi. Möguleikar bátaflotans til að fara af stað aftur eru því verri en nokkru sinni áður, nema úr verði bætt snarlega. Þegar Alþ. fer heim og engin sérstök pressa önnur en nöldur í útvegsmönnum liggur fyrir, vildi ég vekja athygli á þessu nú við þetta tækifæri. Einnig vil ég vekja athygli á því, að Fiskveiðasjóður hefur ekki afgreitt lán, eftir því sem ég best veit, í rúma tvo mánuði, og bíður fjöldi fyrirtækja eftir úrlausn. Það stóð til að halda fund í þessari viku, en hefur verið frestað um óákveðinn tíma. Það verður mikið á þriðja mánuð. Þetta segir sína sögu, og þess vegna var ég að deila á gengisfellinguna. Það þurfti að leysa margt annað um leið og ekkert síður þegar í stað. Ég benti þá á það úr þessum ræðustól, m.a. lánamálin. Síðan kemur að þessum blessuðum síldarbátum eða loðnubátum, sem hafa verið í Norðursjónum. Allur gengismunurinn nú er hirtur, þeir fá ekki einu sinni niðurgreidda olíu eða hefur ekki verið tekin afstaða til þess enn þá, þó að þeir hafi skapað þann möguleika að greiða stórfé niður með öðrum hluta bátaflotans og togaraflotans, en verða nú að borga allt á háa genginu, en fá afurðaverðið á lága genginu. Í fyrra var dæminu snúið við, þá var gengið hækkað og þá fengu þeir afurðaverðið á háa genginu, en greiddu á lága. Svona hefur nú verið farið með frjálsan atvinnurekstur í landinu, og alltaf er verið að bjarga þessum mönnum. Hvar endar svona skrípaleikur? Hann endar með því, að öllum er nákvæmlega sama, hvernig þeir reka fyrirtækin. Það skiptir engu máli, því vitlausara því betra, svo að maður tali nú ekki um togarana og skipasmíðina í sambandi við þá. Þar eru gífurlegir erfiðleikar, sem verður að leysa úr, og ég vænti þess að heyra eitthvað um það, hvernig þessi staða er, áður en frv. heldur áfram og við afgreiðum það hér úr deildinni. Svo er stórmál með saltfiskinn og skreiðina. Það er upplýst, að það er áform hæstv. ríkisstj. að taka og færa á milli innbyrðis í sjávarútveginum, munandi það ekki, að skreiðin var óseljanleg á fjórða ár úr landinu, þó að úr hafi ræst núna. Þeir, sem áttu skreið, voru í gífurlegum vandræðum, og fáir vildu hlusta á þeirra vandamál. Þar hefur blessunarlega ræst úr núna, og það á að hirða það þegar í stað. Ef að líkum lætur, eins og áformað er, og ég svara enn einu sinni við því, þá á að hirða stórfúlgur af saltfiskinum, e.t.v. nokkur hundruð milljóna. Með sama rétti geta þessir framleiðendur marserað austur eða vestur í héruðin og fengið sér þar reiti fyrir sitt starfsfólk til að hvíla sig og þurfa ekki að vera að leggja á sig langan vinnudag til að framleiða það, sem af þeim er hirt af Alþingi Íslendinga og öðrum, - alveg með sama rétti. Þetta er þeirra eign. Og hví skyldi þetta fólk ekki mega hvílast á góðum reit í landi sínu ? Við verðum að gá að því, hvað við erum að fara inn á hér endalaust. Þetta er hrein eignaupptaka með þessum vinnubrögðum, - hrein eignaupptaka. Það, sem þetta fólk vill, er, að það beri sameiginlegar byrðar í þjóðfélaginu. Það er það, sem það vill, en ekki svona millifærslu. Ég mun ekki tefja framgöngu þessa máls, en ég vildi vekja athygli hæstv. forsrh. á því, að við munum ekki eiga kost á því næstu tvo mánuði eða svo að gagnrýna eitt eða neitt í þjóðfélaginu. Það verður þess vegna síðbúin gagnrýni, þegar öll lög verða komin fram eða frv. mótuð, þegar við fáum færi á því einhvern tíma í nóv. Þá mun sennilega verða búið að ganga frá öllu, þá þarf ekki að fresta hér fundum deilda æ ofan í æ vegna innbyrðis átaka í stjórnarflokkunum og við í stjórnarandstöðunni að mæta það vel, að hægt sér að setja fundi.



Herra forseti. Ég vil taka það fyrst fram, að ég tel sjálfsagt að vísa þessu frv. til allshn. og mun greiða þeirri till. atkv., þar sem ósk hefur komið fram um það. Stjórnarflokkarnir, Sjálfstfl. og Framsfl., hafa með stefnuyfirlýsingu ríkisstj. skýrt frá því, að nú þegar yrðu gerðar hinar brýnustu ráðstafanir til þess að tryggja atvinnuöryggi í landinu, og um leið hefur verið sagt frá því, að þessar brýnu ráðstafanir fælust í eftirtöldu: 1. Gengisbreytingu. 2. Fjáröflun til ríkissjóðs með 2% söluskattshækkun. 3. Verðjöfnunargjaldi á rafmagn. 4. Hækkun á bensíngjaldi. Ríkisstj. er mjög vel ljóst, að með þessu er ekki ráðin bót á efnahagsvandanum í heild. Ég vísa til stefnuyfirlýsingar ríkisstj., sem segir, að ríkisstj. sé sammála um að taka sér nokkurra vikna frest til þess að taka ákvörðun og gera ráðstafanir í þeim flóknari atriðum, sem úrlausnar biða. Í þeim efnum hefur sérstaklega verið talað um vandamál togaraútgerðarinnar annars vegar og hvernig bregðast skuli við hinu háa olíuverði hins vegar. Það hefur enn fremur sérstaklega verið tekið fram, að nauðsynlegt væri að hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins, áður en ákveðnar væru launajöfnunarbætur eða tryggingabætur eða fyrirkomulag á áframhaldandi niðurgreiðslum, áður en ákvarðanir í þeim efnum séu teknar. Þessi samráð eru nú að hefjast, og að loknum þeim samráðum við þau hagsmunasamtök, sem hlut eiga að máli, mun ríkisstj. taka ákvarðanir í þessum mikilvægu málum. Það fer auðvitað eftir því, hvaða sjónarmið koma fram í þeim víðræðum, sem nú eru að hefjast, hver niðurstaða ríkisstj. verður. Á þessu stigi málsins er því ekki um það að ræða, að fastmótaðar séu till, um lausnir í þessum úrlausnarefnum. Ég þakka ábendingar, sem fram hafa komið frá hv. 1. landsk. þm. varðandi rekstrarerfiðleika bátaflotans og lánamál hans, og skal gera mitt til þess, að þau mál séu könnuð.



Herra forseti. Ég get lýst því yfir eins og aðrir ræðumenn hér á undan, að ég mun ekki tefja framgang þessa máls, sem hér er á dagskrá. En ég vil nota þetta tækifæri til þess að átelja mjög harðlega þá aðferð, sem er á höfð um störf þm. og fundarboðun í þessari hv. d. Af kynnum mínum af forsetastörfum veit ég, að hér er ekki um að ræða sök hæstv. forseta d., nema síður sé, hér er um óskir ríkisstj. að ræða, sem eru alger misþyrming á venjulegri fundarboðun. Kl. 10 í morgun hringdi ég niður í Alþ., og þá er mér tjáð, að enginn fundur verði í d. í dag. Kl. hálftólf kemur síðan boð um, að fundur eigi að hefjast kl. 2. Þegar við komum svo til þessa þingfundar, er það fyrsta, sem mætir okkur, frestunarbeiðni undir forustu hæstv. forsrh., frestun á fundinum. Þetta er algjör misþyrming og það þegar í upphafi fundar. Oft hefur það komið fyrir, að einstakir þingflokkar hafi beðið um frestun á máli, sem skyndilega kemur upp, og það er eðlilegt. En að í upphafi venjulegs boðaðs fundartíma skuli vera beðið um frestun á fundi, eru algerlega óhæf vinnubrögð. Varðandi framtíðina vil ég, að ríkisstj. taki þetta til alvarlegrar athugunar, ef um nokkra samvinnu við þd. á að vera að ræða. Ég veit ekki, með hvaða hætti er hægt að innleiða óþarfa andstöðu við ríkisstj., ef ekki er með þessum hætti, og ég vil ekki, að hæstv. forsrh. hafi forustu um slík vinnubrögð. Það er móðgun við þdm.