Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 5. þm. Austurl. hefur kvatt sér hljóðs utan dagskrár. Það skal tekið fram, eins og öllum má ljóst vera, að við höfum lítinn tíma nú í upphafi fundar til þess að ræða mál utan dagskrár vegna þess að 3. umr. fjárlaga hefur forgang á þessum fundi. Hins vegar lít ég svo á að það sé samkomulag milli flokka að þessi umr. verði í hálfa klukkustund og hvernig henni verði hagað. Fyrst tali sá sem hefur óskað eftir umr. og síðan utanrrh., sem fsp. er beint til, og þeir tali hvor um sig ekki lengur en fimm mínútur. Síðan verði einum þm. frá hverjum þingflokki gefinn kostur á að taka til máls í allt að þrjár mínútur hver. Þá verði mönnum gefinn kostur á að tala í annað sinn, þeim sem hefur umr. og ráðh., í allt að tvær mínútur hvor og fulltrúum þingflokkanna hverjum fyrir sig að gera stutta athugasemd í allt að eina mínútu. Hefst þá umr. utan dagskrár.



Herra forseti. Ég hef beðið um orðið hér utan dagskrár til að ræða efni fréttatilkynningar sem utanrrn. sendi frá sér í gær, 19. des., og hafði að geyma það sem kallað er svar ríkisstjórnar Bandaríkjanna við fsp. Geirs Hallgrímssonar utanrrh. varðandi kjarnavopn. Tilefni þessarar fsp. hæstv. utanrrh. til bandarískra stjórnvalda var ljósrit af skjali sem William Arkin frá Institute for Policy studies í Washington afhenti utanrrh. og forsrh. 4. og 5. des. s.l. Skv. þessu skjali, sem talið var komið frá æðstu stjórn Bandaríkjanna, á Bandaríkjaforseti að hafa veitt bandarískum hermálayfirvöldum fortakslausa heimild til að koma megi fyrir kjarnorkuvopnum á Íslandi á ófriðartímum og þá væntanlega að miða hernaðaráætlanir sínar og aðstöðu hér á Íslandi við það. Á árinu 1975 á þannig að hafa verið um að ræða leyfi þáv. forseta Bandaríkjanna um að flytja mætti 48 kjarnorkudjúpsprengjur til Íslands á ófriðartímum til nota gegn kafbátum. William Arkin staðhæfir að slík heimild hafi verið endurnýjuð árlega og segist hafa séð skjal þar að lútandi varðandi árið 1983 hjá embættismanni Bandaríkjastjórnar. Ég hóf umr. um þessi mál hér á Alþingi 6. des. s.l. og vísa til þeirrar umr. og spurninga sem ég þá bar upp við hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. og til svara þeirra og útlistana sem skjalfest eru í þingtíðindum. Hæstv. utanrrh. tók þetta mál að vonum alvarlega og hæstv. forsrh. taldi vissulega koma til greina í þessu samhengi að Alþingi tæki af skarið og lýsti því yfir að á Íslandi skuli ekki staðsett kjarnorkuvopn án heimildar íslenskra stjórnvalda. Báðir viku ráðherrarnir sérstaklega að því heimildargagni sem William Arkin hefði afhent þeim og undirstrikuðu nauðsyn þess að fá haldgóðar skýringar á tilvist þess og stærra skjali sem hinn ljósritaði texti tengdist. Um þetta sagði m.a. hæstv. utanrrh. þann 6. des. s.l., með leyfi forseta: „Ég tók þá afstöðu strax að rétt væri að fá fram skýringar Bandaríkjastjórnar á tilvist þessa skjals og innihaldi áður en ályktanir yrðu dregnar af því sem á þessum fjórum blaðsíðum má sjá. Ég tel það allsendis ófullnægjandi umræðugrundvöll að þessar fjórar blaðsíður einar séu forsenda umr. um svo alvarleg mál sem geymsla og notkun kjarnorkuvopna er. Þess vegna tel ég ekki tímabært að fara langt út í efnisatriði málsins og tel að það verði að bíða þess að frekari upplýsinga sé aflað, sem ég hef þegar gert ráðstafanir til að komi sem allra fyrst.“ Á þetta lagði ráðh. enn frekari áherslu í lok ræðu sinnar, að fyllstu upplýsinga yrði aflað varðandi þau skjöl sem afhent voru honum og forsrh. dagana á undan. Hæstv. forsrh. tók í svipaðan streng. Ég hef leyft mér að óska eftir því við hæstv. ráðh. og þá sérstaklega utanrrh. að hann svari hér tilteknum spurningum varðandi þetta mál. Þá spyr ég í fyrsta lagi hvernig það erindi hafi hljóðað sem sent var Bandaríkjastjórn í tilefni upplýsinga Williams Arkin. Hver var viðtakandi þessa erindis sem ríkisstj. og hann fyrir hennar hönd sendi og hver er það sem svarar? Hver stendur að baki þessa bréfs sem birt var í fréttatilkynningu utanrrn. í gær? Er það bandarískur ráðherra, ráðuneyti eða er það Bandaríkjaforseti eða einhver fyrir hans hönd? Í svari bandaríska sendiráðsins kemur fram eins og þar segir orðrétt: „Hefur um langt árabil verið fastmótuð stefna Atlantshafsbandalagsins og Bandaríkjanna að játa hvorki né neita heimildargildi skjala sem sögð eru trúnaðarskjöl Bandaríkjanna eða bandalagsins.“ Hér er hæstv. utanrrh. greinilega send mjög alvarleg sneið. En ég spyr hann: Hefur ráðh., sem virðist ekki hafa verið ljós þessi fastmótaða stefna þegar hann ræddi þessi mál hér á Alþingi 6. des., nokkra tryggingu fyrir að það plagg, sem William Arkin afhenti honum, hafi ekki verið rétt? Er svar Bandaríkjastjórnar ekki þvert á móti staðfesting á tilvist þessa plaggs og heimildar Bandaríkjaforseta um að miða áætlanir Bandaríkjahers við það að flutt verði kjarnavopn til Íslands á ófriðartímum? Ég spyr í þriðja lagi: Í ljósi þess að nú kemur fram aðeins ítrekun af hálfu bandarískra stjórnvalda á fyrri ummælum og yfirlýsingum, hvers virði er þetta svar, sem nú er lagt fram, með hliðsjón af því trúnaðargagni sem William Arkin sýndi og afhenti hæstv. utanrrh. og forsrh.? Ég spyr í fjórða lagi: Eru orðsendingar þær sem gengið hafa á milli íslenskra og bandarískra stjórnvalda ekki staðfesting á nauðsyn þess að Alþingi taki af skarið hið fyrsta með lagasetningu um það efni að aldrei megi staðsetja kjarnorkuvopn hérlendis, hvorki á svonefndum friðar- eða ófriðartímum? Ég inni báða hæstv. ráðh., utanrrh. og forsrh., eftir áliti á þessu. Ég spyr í síðasta lagi hæstv. utanrrh. hvort hann sé ekki reiðubúinn til að greina hv. utanrmn. Alþingis frá öllum efnisþáttum þessa máls og afhenda þar þau skjöl sem hann hefur fengið, skjal það sem Arkin afhenti honum og það stærra skjal sem það á að tengjast og gera verður ráð fyrir að hæstv. utanrrh. sjái til að aflað verði og að greina einnig utanrmn. frá þeim viðræðum sem hann hefur átt við bandarísk stjórnvöld, þ. á m. Shultz utanrrh. nú nýlega í Brüssel, væntanlega m.a. um þessi efni. Ég tel brýna nauðsyn til þess bera að fá þessi mál skýrt upplýst og því hef ég borið þessa fsp. fram við hæstv. ráðh., utanrrh. sérstaklega, en vænti þess að forsrh. tjái sig einnig um málið.



Herra forseti. Án þess að endurtaka það sem hæstv. utanrrh. hefur sagt vil ég taka það fram að ég tel að þetta svar Bandaríkjamanna sé fullkomlega viðunandi. Þar segir að Bandaríkjastjórn hafi ekki og muni ekki gera ráð fyrir staðsetningu kjarnorkuvopna hér á landi án samþykkis íslenskra stjórnvalda. Ég leyfi mér ekki að vefengja þetta og sé ekki að það sé hægt nema menn almennt telji að Bandaríkjamenn séu þarna vísvitandi að fara með rangt mál og það leyfi ég mér ekki að gera. Ég tel þetta styrkja verulega stöðu okkar og undirstrika þá yfirlýsingu, sem hér hefur verið gefin hvað snertir annað, að svo skuli með þessi mál farið. Varðandi þá spurningu hvort ég telji æskilegt að Alþingi samþykki að hér skuli ekki staðsett kjarnorkuvopn sýnist mér vel koma til greina að ríkisstj. í samráði við utanrmn. undirstriki eitthvað slíkt. En ég hef satt að segja mínar efasemdir um slíka ákvörðun Alþingis. Til þess að þetta eigi að hafa raunverulegt gildi þyrfti að vera um það samkomulag við kjarnorkuveldin að þau virði slíkt. Ég get sagt það að í óformlegum viðræðum forsrh. Norðurlanda um þessi mál kom þetta einmitt mjög skýrt fram og reyndar kom skýrt fram hjá forsrh. Svía í sjónvarpsviðtali að svona lagað hefði ekkert gildi nema kjarnorkuveldin samþykktu að virða það. Þetta vil ég undirstrika og þetta tel ég raunar mjög stórt atriði ef menn eru að hugleiða eitthvað í þessa átt.



Herra forseti. Í umr. utan dagskrár um þetta mál í Sþ. 6. des. s.l. spurði ég hæstv. utanrrh. fáeinna spurninga sem snerta kjarna þess máls sem hér er til umr. Ég spurði: Hversu ítarlegar og haldgóðar upplýsingar er í reynd að hafa um hlutverk Íslands í vígbúnaði og áætlunum Atlantshafsbandalagsins? Og ég spurði: Hvernig hefur hæstv. ráðh. hugsað sér að sannreyna þær upplýsingar og þau svör sem hann kann að fá í þessu máli? Svör hæstv. ráðh. voru á þessa leið, með leyfi forseta, við fyrri spurningunni: Ég tel að það sé hægt að fá bæði ítarlegar og haldgóðar upplýsingar um þessi efni ef Íslendingar leita eftir þeim og fylgjast vel með.“ Og við seinni spurningunni: „Ég tel nauðsynlegt í hverju máli að leita upplýsinga alls staðar þar sem hugsanlegt er að upplýsingar sé að fá. M.a. er unnt með samanburði við aðrar bandalagsþjóðir að sannreyna hvort upplýsingar frá einni þeirra eru réttar, svo ég nefni eitt dæmi.“ Þetta voru svör hæstv. ráðh. 6. des. s.l. Síðan hafa umbeðin svör borist frá Bandaríkjunum. Og nú spyr ég þingheim: Er hér um ítarleg og haldgóð svör að ræða, svör sem hægt er að sannreyna t.d. með samanburði við aðrar bandalagsþjóðir eins og hæstv. ráðh. nefndi hér fyrir tveimur vikum síðan? Fyrir hönd Samtaka um kvennalista svara ég þessum spurningum neitandi. Hér er ekki um slík svör að ræða. Á meðan Atlantshafsbandalagið og Bandaríkin hvorki játa því né neita hvort skjöl séu sönn eða fölsuð, er auðvitað um engin svör að ræða, engar upplýsingar, ekkert sem hægt er að sanna eða afsanna. Hæstv. utanrrh. hefur því í rauninni engin svör fengið við spurningum sínum, aðeins viljayfirlýsingu. Og það er því engan veginn ljóst eins og segir í fréttatilkynningu utanrrn., með leyfi forseta: „Að heimild til geymslu kjarnavopna á Íslandi á ófriðartímum hafi ekki verið veitt.“ Meginmálið er að skjali Arkins hefur hvorki verið játað né neitað. Við höfum ekkert í höndunum nema viljayfirlýsingu og eigum við að treysta slíkum yfirlýsingum frá mönnum sem ekki vilja svara því hvort eitthvað sé satt eða ekki? Slíkt tel ég harla hæpið og varla í samræmi við nokkurt þekkt skynsemislögmál. Ég skora því á hæstv. utanrrh. að láta hér ekki staðar numið í þessu máli, að hann útvegi þær haldgóðu, ítarlegu og sannanlegu upplýsingar sem hann taldi að hægt væri að hafa um þessi mál í ræðu sinni hér á Alþingi 6. des. s.l., ella falli þau orð hans ómerk niður og gengið verði út frá því sem vísu á Alþingi við mótun utanríkisstefnu Íslendinga að slíkar upplýsingar sé ekki að hafa og stefna mótuð skv. því.



Herra forseti. Þetta mál er býsna skondið. Það hafa liðið tvær vikur frá því að beðið var um upplýsingar. Maður getur út af fyrir sig spurt: Hvað var það sem tók tvær vikur í þessu máli? Síðan kemur svarið og í því kemur ekkert fram. Það er vísað í fyrri samþykktir sem þegar hafa verið margræddar á Alþingi. Það hefur ekkert nýtt komið fram. Það er næstum eins og slegið á fingurna á utanrrh. og það er sagt við hann: Svona hluti ræðir maður ekki. Þetta er eins og umræður um aldur kvenna. Þetta er alls ekki til umræðu. Þetta er alls ekki fullnægjandi svar. Mér sýnist að það þurfi að ganga eftir svari, það þurfi raunverulega að ganga eftir því hvort þetta skjal er í gildi. Er þetta skjal til og er þetta skjal satt? Við eigum fulla heimtingu á að fá svör við því. Mér finnst að hér þurfi að koma fram upplýsingar um orðalag fsp. Það er ekki nóg að sagt sé að beðið hafi verið um skýringu á þessu plaggi. Við viljum fá að vita hvernig var spurt svo að við getum metið svarið á grundvelli þess. Hæstv. forsrh. sagði að þetta væri fullkomlega viðunandi svar. Ætli þeim Formósumönnum hafi ekki alla tíð þótt fullkomlega viðunandi svör Bandaríkjamanna um hornstein utanríkismálastefnu Bandaríkjanna sem var stuðningur við Formósu á sínum tíma? Hvers virði var það svo þegar á reyndi? Ég held að hérna sé spurning um íslenskt frumkvæði og ég legg til, ef þetta er spurning um einhvers konar trúnað, að utanrmn. verði birtar upplýsingar um það hvernig var spurt. Ég tel líka að ráðh. ætti að svara því hvort honum hafi borist upplýsingar um sannleiksgildi plaggsins eftir öðrum leiðum. Þar er spurning um íslenskt frumkvæði. Hvað hafa Íslendingar sjálfir gert eftir öðrum leiðum til að sannreyna sannleiksgildi þessa máls? Mér fyndist líka að ráðh. ætti að svara því hvort hann hafi sjálfur séð kjarnorkuvopnaáætlanir NATO og Bandaríkjanna. Og ég vil að lokum spyrja hvort utanrmn. verði birtur hinn enski texti allra þeirra bréfaskipta sem farið hafa fram um þetta mál, bæði spurninga og svara. Þetta tel ég að skipti miklu máli. Málið er algerlega opið, það hefur ekkert skeð annað en að sagt hefur verið: Svona spyr maður ekki. Ég geri mér grein fyrir því að vegna tímaskorts verður varla hægt að koma nákvæmlega að þessum málum nú, en ég tel að það ætti þá að gerast í utanrmn. við fyrsta tækifæri.



Herra forseti. Það voru vissulega mögur svör sem hér komu fram við fsp. Ég þakka viðleitnina af hálfu hæstv. utanrrh., en hann er hér með tunguhaft NATO á sér, tunguhaft sem hann virðist ekki hafa gert sér grein fyrir að hann var bundinn við umr. hér 6. des. og fær nú þess vegna snuprur fyrir. Ég tel nauðsynlegt að hér liggi fyrir í þingtíðindum svar Bandaríkjastjórnar orðrétt svohljóðandi, með leyfi forseta: „Eins og mér er ljóst að yður er kunnugt hefur það um langt árabil verið fastmótuð stefna Atlantshafsbandalagsins og Bandaríkjanna að játa hvorki né neita heimildargildi skjala sem sögð eru trúnaðarskjöl Bandaríkjanna eða bandalagsins. Um leið hefur mér verið falið að ítreka að Bandaríkin hafa í einu og öllu farið eftir og munu halda áfram að fara eftir ákvæðum varnarsamningsins við Ísland frá 1951 og samþykkt Atlantshafsbandalagsins varðandi staðsetningu kjarnavopna sem áskilja að sérhver heimild til Bandaríkjahers til að flytja kjarnavopn til Íslands mundi aðeins verða veitt að fengnu samþykki íslensku ríkisstjórnarinnar. Í samræmi við þetta hefur mér verið falið að fullvissa yður um að bandarísk stjórnvöld halda enn fast við þann gagnkvæma skilning ríkisstjórna okkar varðandi kjarnavopn sem fram kom í bréfi dags. 11. ágúst 1980 til dr. Ólafs Jóhannessonar utanrrh. Íslands.“ Þetta er allt svarið sem berst við ósk hæstv. ráðh. um ítarlegar skýringar. Meginatriði þessa máls er að sjálfsögðu: Eru bandarísk hermálayfirvöld með Ísland inni í kjarnorkuvopnaáætlunum sínum eða ekki, alveg burtséð frá því hvort þau ætla á degi X að spyrja Íslendinga um leyfi hvort þeir megi flytja þessi vopn hingað eða ekki? Þess vegna er það grundvallaratriði: Er Ísland inni í kjarnorkuvopnaáætlunum NATO og Bandaríkjanna? Við því verða hér að fást skýr svör. Hér var réttilega spurt: Hefur hæstv. ráðh. kynnt sér þessar kjarnorkuvopnaáætlanir eins og hann hefur rétt til? Við hljótum að ganga eftir því og ég spyr um það, ítreka það sem hér kom fram áðan: Hefur hann kynnt sér þær? Mun hann kynna utanrmn. vitneskju sína þar að lútandi? Og ég segi hér að lokum: Við hljótum að gera kröfu til þess, íslenskir alþm., að fá fyllstu gögn um þessi efni inn í þá nefnd þingsins sem á að fjalla um utanríkismál. Ég treysti því að hæstv. ráðh. stuðli að því að svo geti orðið og þá ekki aðeins þýðingar heldur líka frumtexta af þeim gögnum sem hafa farið á milli svo sem nauðsynlegt er í slíku alvörumáli.



Herra forseti. Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir taldi að svar Bandaríkjamanna væri aðeins viljayfirlýsing og skjali Arkins hvorki játað eða neitað. Og hv. þm. Guðmundur Einarsson sagði að ekkert nýtt hefði komið fram í svari Bandaríkjanna. Við skulum aðeins rifja upp um hvað málið snýst. Málið snýst um þá staðhæfingu að fyrir liggi heimild til bandarískra herja að flytja kjarnavopn til Íslands á ófriðartímum. Hvað segir yfirlýsingin og svarið varðandi þetta megininntak staðhæfingar Arkins sem kom af stað þessum umr.? Bandaríkin segja, með leyfi forseta: „Um leið hefur mér verið falið að ítreka að Bandaríkin hafa í einu og öllu farið eftir og munu halda áfram að fara eftir ákvæðum varnarsamningsins við Ísland frá 1951 og samþykkt Atlantshafsbandalagsins varðandi staðsetningu kjarnavopna, sem áskilja að sérhver heimild til Bandaríkjahers til þess að flytja kjarnavopn til Íslands mundi aðeins verða veitt að fengnu samþykki íslensku ríkisstjórnarinnar.“ Þarna kemur í ljós að Bandaríkin hafa ekki veitt neina heimild og munu ekki veita neina heimild nema að fengnu samþykki íslensku ríkisstjórnarinnar. Það er og kunnugt að það hefur engin beiðni komið fram frá Bandaríkjastjórn og leyfi hefur ekkert verið gefið af hálfu ríkisstjórnar Íslands. Það er því fullkomlega afsönnuð sú staðhæfing, sem William Arkin viðhafði hér fyrir nokkrum vikum, að slík heimild lægi fyrir til Bandaríkjaherja að staðsetja kjarnavopn hér á Íslandi á ófriðartímum. Og ég verð að segja það eins og er að ég held að við ættum að fara varlega í að leggja út af staðhæfingum manns sem hefur játað að fyrri staðhæfingar varðandi þessi efni hafi verið rangar og kippa okkur ekki upp við endurteknar og breyttar staðhæfingar hans í nýrri útgáfu þegar fyrir liggur slík afdráttarlaus yfirlýsing af hálfu Bandaríkjanna. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði að megininntakið væri hvort Ísland væri inni í kjarnorkuáætlun Bandaríkjanna og spurði hvort svo væri. Það er óhætt að svara þessari spurningu neitandi vegna þess að Bandaríkjamenn hafa ekki óskað eftir eða borið fram neina beiðni þar að lútandi til íslensku ríkisstjórnarinnar sem Bandaríkjastjórn gerir sér ljóst og tekur fram að hafi úrslitavaldið í þessum efnum. Þar af leiðandi hefur ekkert leyfi verið veitt að þessu leyti.



Herra forseti. Aðeins vegna þessara síðustu ummæla þá er þetta að mínu mati ekki spurning um Arkin og forsögu hans, hvort hann hafi einhvern tíma haldið fram röngu máli og hvort hann haldi fram röngu máli núna. Þetta er spurning um það hvernig okkur gengur, Íslendingum, að okkar eigin frumkvæði að ganga eftir upplýsingum um sannleiksgildi skjala sem kunna að vera á sveimi í stjórnkerfum Bandaríkjanna og NATO, gögnum sem varða okkar öryggismál. Yfirlýsing Bandaríkjamanna, sem kemur fram í þessu gagni, er óbein með tilvísun til samþykkta sem áður hafa komið fram og mér finnst hún ekki nægjanlega afgerandi. Mér finnst snuprurnar um launungina, um að menn ræði svona mál ekki í siðuðum samkvæmum, ekki eiga heima í yfirlýsingu frá stjórnvöldum eins og Bandaríkjastjórn.



Herra forseti. Ég hef lagt fram till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillgr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 20. des. 1984 eða síðar, ef henta þykir, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 28. jan. 1985.“ Að venju geri ég ekki till. um að þáltill. þessi fari til nefndar.



Herra forseti. Ég vil vegna þessarar þáltill. nefna það hér að í umr. á Alþingi og raunar einnig í utanrmn. hefur komið fram af hálfu hæstv. utanrrh. að hann vinni að því að ákvarðanir verði teknar vegna ratsjárstöðva, nýrra og endurnýjaðra, hérlendis í byrjun næsta árs, ársins 1985. Hér á Alþingi liggur fyrir till. til þál. um þetta efni og ég tel alveg nauðsynlegt í tengslum við þessa till. um frestun á fundum Alþingis að það komi fram af hálfu ríkisstj. og hæstv. utanrrh. að ekki sé áformað að taka neinar bindandi ákvarðanir í tengslum við þessar ratsjárstöðvar á þeim tíma sem þingið ekki situr og áður en sú þáltill. sem varðar þetta mál hefur fengið þinglega meðferð. Ég óska eftir svörum við þessu efni.



Herra forseti. Þegar ég lýsti því yfir að búast mætti við ákvörðun varðandi byggingu ratsjárstöðva á Vestfjörðum og Norðausturlandi í byrjun næsta árs, þá átti ég við að það yrði væntanlega á fyrsta ársfjórðungi. Ætla má því að þau mál fái mjög vandaða meðferð og að þar verði allt upplýst sem máli skiptir, m.a. það sem þm. óska eftir að vita.



Herra forseti. Það er rétt, sem lá í orðum hv. 3. þm. Reykv., að ríkisstj. telur nauðsynlegt að athuga mjög vandlega þróun efnahagsmála á næstu mánuðum og það mun verða gert nú í þinghléi. Ég vil endurtaka það sem ég hef áður sagt að það mun verða haft samráð við aðila vinnumarkaðarins um stefnuna í efnahagsmálum á næsta ári, ekki síst og m.a. til undirbúnings þeim kjarasamningum sem á því ári fara fram. Ég vil einnig lýsa því yfir að ég geri ráð fyrir að hafa samráð við formenn flokka stjórnarandstöðunnar um þau mál þegar þau hafa skýrst. Ég hygg að sú nefndarskipun sem hér er vísað til sé nokkuð annars eðlis og það er þá rétt að hv. 1. þm. Suðurl. geri nánar grein fyrir því. Eins og ég skildi þá nefnd hef ég síður en svo á móti skipun hennar.



Herra forseti. Til að skýra það mál sem hér hefur verið vakin athygli á vil ég vitna til ummæla minna í umræðum sem fram fóru um stefnuræðu forsrh. Þar sagði ég eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „En ég tel að það gæti verið rétt, í því skyni að treysta heilbrigða samvinnu stjórnar og stjórnarandstöðu og til þess að stuðla að málefnalegum umræðum, að sett verði niður nefnd þessara aðila, og hugsanlega einnig með þátttöku aðila vinnumarkaðarins, er hefði það verkefni að gera ítarlega úttekt á tekjuskiptingu og hlutdeild launa í verðmætasköpun og þjóðartekjum. Sú vinna gæti komið að gagni fyrir endurnýjun kjarasamninga á næsta ári. Ég mun beita mér fyrir því að þetta verði gert og stjórnarandstaðan fái aðild þar að.“ Sú hugmynd sem hér er á ferðinni lýtur að þeim umr. sem átt hafa sér stað í þjóðfélaginu þess efnis að verulegar breytingar hafi orðið í tekjuskiptingu þjóðarinnar og til að slíkar umr. geti farið fram þannig að menn hafi staðreyndirnar fyrir framan sig, er nauðsynlegt að gera á því ítarlega könnun hver hefur orðið hugsanleg breyting á tekjuskiptingu, hvernig þróun tekjuskiptingar hefur verið á undangengnum árum, hugsanlega undangengnum áratug, hverjar hafa verið launatekjur þjóðarinnar í hlutfalli við verðmætasköpun og þjóðartekjur. Hér er um að ræða afar mikilvægar upplýsingar fyrir umr. af þessu tagi og ég tel mjög eðlilegt að könnun á þessu efni geti farið fram með aðilum vinnumarkaðarins og stjórnmálaflokkana, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu. Ég tel að slík könnun muni leiða til málefnalegri umr. hér á Alþingi og auðvelda gerð kjarasamninga. Og ég treysti því að hæstv. ríkisstj. hafi frumkvæði að því að þessi nefnd verði sett á laggirnar og að tekist geti víðtæk samstaða um að framkvæma þetta mat. Hér er hins vegar ekki um að ræða einhverja allsherjar samstarfsnefnd um stjórn efnahagsmála, heldur könnun á þeirri þróun sem átt hefur sér stað í þessum efnum. Ég tel mikilvægt að allir aðilar fái sem gleggstar upplýsingar um það efni til að auðvelda málefnalegar umr. og ákvarðanir, ef menn telja að niðurstöður leiði til þess að taka þurfi ákvarðanir í því skyni að breyta þróun mála.



Herra forseti. Eins og kunnugt er höfum við Alþfl.-menn mjög gagnrýnt það misrétti sem virðist hafa magnast í þjóðfélaginu á undanförnum árum og misserum og við höfum bæði fyrr og síðar hvatt til þess að fram færi könnun á tekjuskiptingunni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur flutt um það tillögur hér í þinginu eins og þingheimi á að vera kunnugt. Við erum þess vegna mjög áhugasamir um það að úttekt af því tagi sem hér er gerð að umtalsefni fari fram og ég fagna þeim stuðningi sem hefur komið fram við þetta sjónarmið frá hv. 1. þm. Suðurl. Það leikur enginn vafi á því að eitt af því sem gerir efnahagsstjórn á Íslandi mjög erfiða um þessar mundir, frekar en oft endranær, er að ákveðnir hlutar þjóðarinnar upplifa það mjög eindregið að misrétti sé mikið og hafi farið vaxandi. Við höfum verið talsmenn þess að ráðist yrði gegn þessu meini og reynt að stefna hér að meiri jöfnuði. Minn skilningur er sá að könnun af því tagi, sem hv. 1. þm. Suðurl. gerir hér till. um að gerð verði, geti verið undirstaðan að frekari aðgerðum í efnahagsmálum, þannig að menn byggi mál sitt á traustum grundvelli. Þess vegna vænti ég þess að sú hugmynd sem hann hefur hér talað fyrir bæði í dag og eins í umr. um stefnuræðu forsrh., hljóti góðar undirtektir í ríkisstj. og forsrh. beiti sér fyrir því að fram fari hlutlæg könnun af þessu tagi sem stjórnarandstaðan eigi aðild að svo að undirstaða hennar verði sem traustust og hún verði ekki vefengd. Við teljum að það muni vera til góðs.



Herra forseti. Hér er greinilega um tvö mál að ræða. Annars vegar það að hæstv. forsrh. lýsir því yfir að hann muni beita sér fyrir því að við umr. um efnahagsmál á næstu vikum og mánuðum verði haft samráð við aðila vinnumarkaðarins og við fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Ég verð að segja að ef það samráð á að verða með þeim hætti sem stundum hefur verið hjá núv. hæstv. ríkisstj., þar sem stjórnarandstæðingar fá það hlutverk eitt að taka við plöggum og engar umr. marktækar fara fram á milli manna, hvað þá heldur að þær hafi áhrif á niðurstöður, þá er slíkt samráð gagnslaust bæði fyrir stjórnarandstöðuna og hlýtur einnig að vera það fyrir aðila vinnumarkaðarins. Slíkt samráð er í raun og veru nafnið tómt og ekkert annað en áróðurstilraun ríkisstj. til að styrkja sína eigin stöðu. Slíkt samráð er tilgangslaust og það getur ekki verið að menn hafi mikinn áhuga á slíku. A.m.k. á það við um mig. Hins vegar tel ég þá hugmynd að skipa nefnd til að fara ofan í tekjuskiptingu þjóðfélagsins á liðnum árum og áratugum góða hugmynd. Ég er sannfærður um að sú nefnd og vinna á hennar vegum gæti orðið grundvöllur að tillögugerð um breytingar og lagfæringar á tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu. Ég vil í framhaldi af þessum umr. og upplýsingum spyrja í fyrsta lagi: Er gert ráð fyrir því að forsrh. skipi þá nefnd sem hér um ræðir? Í öðru lagi: Hvenær er gert ráð fyrir að hún verði skipuð? Verður það nú í jólaleyfi? Og loks vil ég spyrja: Treystir forsrh. sér til þess að gefa yfirlýsingu um að samráð við stjórnarandstöðu og aðila vinnumarkaðarins verði með skipulegri hætti en verið hefur að undanförnu?



Herra forseti. Ríkisstj. hefur ekki tekið afstöðu til þessarar hugmyndar. Ég hef lýst minni skoðun. Ég er því fylgjandi að slík athugun verði gerð og aðilum vinnumarkaðarins og stjórnarandstöðu boðin aðild að henni. Ég geri fastlega ráð fyrir að það verði tekið upp á ríkisstjórnarfundi mjög fljótlega. Um samráð við stjórnarandstöðuna um stjórn efnahagsmála vil ég segja það að stjórnarflokkarnir munu sjálfir bera alla ábyrgð á þeim ákvörðunum sem teknar verða í efnahagsmálum, enda geri ég ekki ráð fyrir að stjórnarandstaðan sé að bjóða fram samábyrgð á því. Og hv. þm. verður að meta það sjálfur hvort þær upplýsingar sem honum kunna að vera boðnar séu þess virði að taka við þeim eða ekki.



Herra forseti. Á því þingi sem nú stendur yfir hefur það aftur og aftur komið fram að talsmenn stjórnarandstöðuflokkanna, ég hygg allra, hafa verið tilbúnir til að taka þátt í umr. um lausn á þeim efnahagsvanda sem blasir við. Ég skil hins vegar forsrh. svo að hann hafi engan áhuga á að ræða þessi mál við minni hl. hér á Alþingi, stjórnarandstöðuflokkana. Og fyrst hann kýs að hafa hlutina svo, þá er best að hann beri sjálfur sinn eigin kross.



Herra forseti. Fjvn. hefur nú lokið störfum við undirbúning að afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1985. Við upphaf þessarar umr. vil ég enn flytja samstarfsmönnum mínum í fjvn. þakkir fyrir mikil og erfið störf við þær aðstæður sem nú eru. Í mikilli tímaþröng hafa nm. rækt störf sín af mikilli ósérplægni og sérstakri lipurð. Ég vil enn fremur þakka starfsmanni nefndarinnar og starfsfólki fjárlaga- og hagsýslustofnunar ríkisins ómetanlega aðstoð, en í störfum þessara aðila hefur á lokasprettinum þurft að leggja nótt við dag. Þá vil ég enn fremur flytja hæstv. fjmrh. og öðrum ráðh. þakkir svo og þm. sem haft hafa mikil skipti við okkur nm. Við 2. umr. fjárlaga lýsti ég því hvernig samdráttur þjóðarframleiðslu og þjóðartekna síðustu þrjú árin hefur komið fram í minnkandi tekjuöflun ríkissjóðs jafnhliða því sem ríkisstj. og Alþingi hefur ákveðið á þessu tímabili að fella niður ýmsa skatta. Ég komst að þeirri niðurstöðu að ríkissjóður hefði á þessum þremur árum ýmist misst eða tekið á sig svo mikla skerðingu á tekjum sínum að hann hefði að sínum hluta tekið á sig þau áföll sem orðið hafa í þjóðarbúskapnum. Með þessu er síður en svo gert lítið úr þeim erfiðleikum sem einstaklingar, heimilin í landinu og atvinnuvegirnir hafa tekið á sig á þessu tímabili. Þrátt fyrir að verulega hafi verið dregið saman í ríkisrekstrinum byggist afkoma ríkissjóðs og hefur byggst í of ríkum mæli á því að halli hefur verið á viðskiptum við útlönd. Innflutningur og velta í þjóðfélaginu hefur verið meiri en þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur hafa getað staðið undir. Eftir þriggja ára samdráttarskeið er því nú spáð að á næsta ári taki þjóðarframleiðslan að vaxa, þó í litlum mæli sé, eða aðeins um 1/2% frá síðasta ári. Vonandi er að þær batahorfur fái staðist að við getum nú farið að fikra okkur upp úr öldudalnum. Sú sigling verður án efa vandrötuð, en til þess að við getum fengið vind í seglin á þeirri leið verður okkur að takast hvort tveggja, að auka framleiðsluverðmæti okkar og um leið að draga úr þeim mikla halla sem er á viðskiptum okkar við útlönd. Fyrir 3. umr. fjárlaga komu forustumenn Þjóðhagsstofnunar á fund fjvn. og kynntu síðustu þjóðhagsspá fyrir árin 1984 og 1985. Jafnframt kynntu þeir nýtt endurmat á tekjuöflun ríkissjóðs á næsta ári sem byggist á hinum nýju þjóðhagsforsendum. Við þetta nýja mat á tekjuhorfum ríkissjóðs á árinu 1985 er að verulegu leyti tekið tillit til hvernig innheimtur til ríkisins á síðari hluta þessa árs hafa orðið. Hafa ber í huga í þessu sambandi að velta í október og nóvember á þessu ári virðist hafa verið óvenju mikil. Í áliti Þjóðhagsstofnunar kemur fram að þrátt fyrir það að nú standi vonir til þess að lokið sé þriggja ára samdráttarskeiði í íslenskum þjóðarbúskap og að nokkuð bjartara sé fram undan og hagvöxtur taki við á ný, þá verði enn mikill halli á viðskiptum okkar við útlönd á árinu 1985. Spáð er lítils háttar halla á vöruskiptajöfnuði. Að öðru leyti stafar viðskiptahallinn eingöngu af greiðslu vaxta af erlendum lánum. Vaxtagreiðslurnar eru taldar munu nema um 15% af útflutningstekjum á árunum 1984 og 1985 sem bera má saman við 4–5% á árunum 1970 til 1974 og 7% árin 1975–1979. Að loknum kjarasamningum í nóvember og efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnar þótti sýnt að ef fjárlög ársins 1985 ættu að gefa raunhæfa mynd af ríkisbúskapnum væri nauðsynlegt að endurmeta fjölmarga liði frv. án þess að þar kæmi fram stefnubreyting um ný verkefni eða rekstrarumfang. Þetta endurmat þurfti að ná bæði til tekna, gjalda og lánahreyfinga ríkissjóðs. Hér verður fyrst vikið að tekjuhlið frv. og skýrðar breytingar á endurmati tekjuhliðar eftir kjarasamninga og efnahagsráðstafanir í nóvember og svo einnig endurmat Þjóðhagsstofnunar nú fyrir 3. umr. Tekjur fjárlagafrv., eins og það var lagt fram, námu samtals 21 milljarði 980 millj. Eftir uppfærslu að loknum kjarasamningum og efnahagsráðstöfunum í nóv. var talið að tekjur ríkissjóðs gætu orðið á næsta ári 24.9 milljarðar kr. Eftir nýja áætlun Þjóðhagsstofnunar fyrir 3. umr. eru tekjur ríkissjóðs á næsta ári áætlaðar í heild 25 335.9 millj. kr. Skýrist hækkunin fyrst og fremst af því að talið er að sölugjald muni hækka frá fyrra endurmati um 300 millj. kr., aðflutningsgjöld um 200 millj. og tekjur vegna gjaldskrárbreytinga um 12 millj. kr. Er þá reiknað með þeirri efnisbreytingu að sölugjaldstekjur hækki m.a. vegna þess að sölugjald hækkar úr 23.5% í 24%. Enn fremur að sölugjald gefi nokkru hærri tekjur vegna betri söluskattsskila. Jafnframt er þá reiknað með því að tekjuskattur einstaklinga verði lækkaður um 600 millj. kr. í samræmi við yfirlýsingar ríkisstj. Rétt er að taka fram að það sem er alvarlegt við þessa tekjuáætlun er fyrst og fremst það að hún byggir á viðskiptahalla sem nemur 5.6% af þjóðarframleiðslu eða samtals 4.8 milljörðum kr. Það er þá jafnframt ljóst að ef ráða á bót á viðskiptahallanum að meira eða minna leyti þá mun það koma fram í minnkandi tekjum ríkissjóðs. Helstu upphæðir á einstökum liðum tekjupósta í frv. breytast við þessar hreyfingar þannig að beinir skattar hækka úr 2805 millj. í 3115 millj., eða um 11.1%. Óbeinir skattar, sem eru um 85% allra tekna ríkissjóðs, hækka hins vegar um 3045 millj. kr. Að öðru leyti vísast til brtt. frá meiri hluta fjvn. á þskj. 381. Tekjur af sölugjaldi eru taldar hækka um 1415 millj. og verða alls 9835 millj. kr. sem skýrist m.a. af hækkun söluskattsauka um 0.5% sem áður er getið. Og auk þess sem einnig er áður getið er stefnt að hertu eftirliti í innheimtu skattsins. Í samræmi við stefnu frv. er gengið út frá því að tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga af söluskatti verði skertar um sama hundraðshluta og fram kemur í fjárlagafrv. Í þessu felst að skil ríkissjóðs til Jöfnunarsjóðsins eru 38 millj. kr. lægri en ella væri. Samt mun sú hækkun á sölugjöldum og aðflutningsgjöldum, sem fram kemur í þessum breytingum, færa sveitarfélögunum 90 millj. kr. umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Tekjur af hagnaði ÁTVR hækka um 150 millj. kr. og er þá gengið út frá 10% hækkun á söluvörum einkasölunnar umfram almenna verðlagshækkun. Áður er getið aukinna tekna ríkissjóðs vegna gjaldskrárbreytinga. Samtals námu útgjöld skv. gjaldahlið frv., þegar það var lagt fram, 22 512 millj. kr. Við 2. umr. hækkuðu útgjöld frv. skv. till. fjvn. um 231 millj. kr. En skv. þeim till., sem nú liggja fyrir, hækka útgjöld frv. í 26 071,8 millj. kr. Þessi hækkun á útgjöldum frv. skiptist í þrjá meginflokka og hefur hver einn sína sérstöðu. Í fyrsta lagi vegna uppfærslu skv. nýjum verðlagsforsendum og breytinga sem ríkisstj. tók ákvörðun um í nóvembermánuði sem nemur 2743 millj. kr. Í öðru lagi vegna ákvarðana sem ríkisstj. tók á milli 2. og 3. umr. um 460.5 millj. kr. Í þriðja lagi vegna brtt. sem eiga rætur að rekja til ákvarðana í fjvn. sem eru um 125 millj. kr. og eru þar af þó 12 millj. kr. sem eru brtt. frá samvinnunefnd samgöngumála. Þessir liðir verða nú skýrðir hver fyrir sig. Við 1. umr. frv. gerði hæstv. fjmrh. grein fyrir ákvörðunum ríkisstj. um að hækka rekstrarliði frv., en auk þess ákvað ríkisstj. að hækka nokkra liði sérstaklega. Niðurstöður kjarasamninga leiða til þess að launaliðir ársins 1985 hækka mun meira en að var stefnt í fjárlagafrv. Áhrif samninganna koma bæði fram á þessu ári og mynda þannig grundvöll launaáætlunar á árinu 1985. Launaliðir frv. hækka samtals af þessum sökum um 887.6 millj. kr. Launaliðir almennra rekstrarviðfangsefna hækka um 691.2 millj. kr., eða sem svarar 1.9% umfram samsvarandi liði í fjárlagafrv. Til að mæta áhrifum kjarasamninga við ýmsa launþegahópa, sem ekki eru komin fram, eru áætlaðar 196.4 millj. kr. Þetta færist á liðinn launa- og verðlagsmál undir fjmrn. Af þessum lið verður tekið til að mæta þeirri uppfærslu launa og rekstrargjalda sem koma fram vegna brtt. sem kunna að verða samþykktar hér á Alþingi við 3. umr. En skv. brtt., sem meiri hl. fjvn. og fjvn. hefur flutt, nema þessar uppfærslur tæplega 7 millj. kr. sem mundu þá færast af þessum lið. Í verðlagsspám, sem komið hafa fram fyrir árið 1985, er talið að almennt verðlag muni breytast um 26–28% á milli áranna 1984 og 1985. Í fjárlagafrv. var hins vegar gert ráð fyrir 13–15% hækkun. Eigi rekstrarfjárveitingar að verða raunhæfar 1985 er nú talið að hækkun rekstrargjalda stofnana þurfi að miða við 23– 24% á milli ára í stað 11% eins og gert var í fjárlagafrv. Getur þó vel verið að ýmsum þyki að sér þrengt sem fyrir stofnunum standa. Miðað er við það að gengi erlendra gjaldmiðla hækki á milli ára um 22–23%. Í fjárlagafrv. og þjóðhagsáætlun í haust var miðað við að gengi breyttist um 5% frá upphafi til loka árs 1985. Jafnframt var stefnan sú að halda genginu lítt breyttu til næstkomandi áramóta. Aðstæður eru nú gjörbreyttar og sér hver maður að forsendur áætlunar um vexti og afborganir hafa einnig breyst. Af þessum sökum eru gerðar till. um að almenn uppfærsla rekstrargjalda nemi 416.7 millj. kr. Þar af er hækkun vaxtagreiðslna ríkissjóðs af almennum lánum 122.3 millj. og aðrar hækkanir 294.4 millj. kr. Þessi uppfærsla á útgjöldum frv. er nauðsynleg til að horfst sé í augu við almennar verðlagsbreytingar og nauðsynleg útgjöld, því ella rekur að því að nauðsyn væri á aukafjárveitingum á árinu 1985, en það er skv. venju til þess fallið að slæva alla fjármálaábyrgð forstöðumanna stofnana og fyrirtækja. Til viðbótar því, sem ég nú hef rakið um uppfærslu launa og rekstrargjalda, taka nokkrir liðir uppfærslu, þ. á m. tilfærsla til Þjóðleikhúss, Sinfóníuhljómsveitar og Unglingaheimilisins í Kópavogi. Þá er að nefna lán Orkusjóðs, lán vegna Framleiðsluráðs landbúnaðarins og fleiri verðlags- og gengisbundna liði. Alls nemur þessi uppfærsla 70.7 millj. kr. Veigamestu tilfærsluliðirnir eru þó þessir: Talið er nauðsynlegt að hækka framlög til almannatrygginga um 850 millj. kr. eingöngu vegna bótahækkana í samræmi við kjarasamninga og til þess að mæta hækkun útgjalda sjúkratrygginga sem af launa- og verðlagsbreytingum stafar. Auk þessa hækka útgjöld lífeyristrygginga um 100 millj. kr. vegna sérstakrar 14% bótahækkunar lífeyristrygginga nú í nóvember í stað 10% almennrar hækkunar launa. Alls eru þetta því um 950 millj. kr. sem almannatryggingar hækka vegna breytinga á verðlagsforsendum. Beint framlag á A-hluta fjárlaga til Lánasjóðs íslenskra námsmanna nemur í frv. 481 millj. kr. Fjárútvegun til sjóðsins eingöngu vegna verðlagsbreytinga er 96.8 millj. kr. Þar af hækkar fjárveiting á A-hluta um 56.8 millj. og hækkun á lántökum sjóðsins sjálfs er 40 millj. Hér er eingöngu verið að leiðrétta fjárhag sjóðsins þannig að hann geti staðið við þau fyrirheit sem að er stefnt í fjárlagafrv. Þá ákvað ríkisstj. hækkun á framlögum til húsbyggingasjóða um 104 millj. kr. til þess að fjárframlög haldi verðgildi sínu árið 1985. Þá má enn nefna framlög til niðurgreiðslna á vöruverði sem hækka um 70 millj. kr., þannig að fjárhæð sú, sem í frv. er áætluð til niðurgreiðslna á vöruverði, haldi því raungildi sem að var stefnt. Þá er þess að geta að í frv. er áætlað fyrir endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti í sjávarútvegi 380 millj. kr. Samhliða endurskoðun á söluskattstekjum almennt er einsýnt að þessi fjárhæð þarf að endurskoðast og hækkar framlag til þessa um 50 millj. kr. og verður alls 430 millj. Í það heila tekið hækka tilfærslur alls skv. þessu um 1301.5 millj. kr. Þá er þess að geta að ríkisstj. ákvað að framlag til Vegagerðar ríkisins hækkaði um 192 millj. kr. og þannig verða alls um 1650 millj. til ráðstöfunar 1985. Þetta jafngildir 1.91% af áætlaðri vergri þjóðarframleiðslu 1985 sem gangi til vegamála. Rétt er að minna á að með auknum útboðum hefur víða tekist að ná fram tilboðum sem hafa verið nokkuð undir kostnaðaráætlun, og hefur það haft áhrif á framkvæmdamagn. Vegaframkvæmdir á árinu 1985 fjármagnast þannig að 1255 millj. kr., eða 76%, koma inn í mörkuðum tekjustofnum en afgangurinn, eða 24%, með beinu framlagi úr ríkissjóði. Framlag til Landhelgisgæslunnar hækkar sérstaklega um 14.8 millj. kr. vegna uppfærslu á framlagi til kaupa á þyrlu sem er vegna breytinga á gengi. Þannig er einnig um ýmsa liði utanrrn. Til samræmis við hækkun rekstrarliða eru sértekjur stofnana hækkaðar nokkuð. Alls hækka sértekjur um 88.3 millj. kr. og fjölyrði ég ekki frekar um það. Þetta eru skýringar við fyrsta þáttinn í þeirri útgjaldahækkun frv. sem ég geri hér að umtalsefni. Annar þátturinn í þessari breytingu á gjaldahlið frv. er af allt öðrum toga spunninn. Er hann til kominn skv. tilmælum frá ríkisstj. í kjölfar ákvarðana sem hún hefur tekið á milli 2. og 3. umr. Þar vil ég fyrst nefna 225 millj. kr. hækkun almannatrygginga vegna útgjalda sjúkra- og lífeyristrygginga. Hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur gefið út reglugerðir til að létta útgjöld sjúklinga. Þannig var ákveðið að takmarka greiðslur sjúklinga fyrir sérfræðiþjónustu og rannsóknir og leiðir af því a.m.k. 125 millj. kr. aukin útgjöld. Einnig er ákveðið að hækka ekki á næsta ári þátt sjúklinga í lyfjakostnaði og sérfræðiþjónustu. Af þeim sökum hækka útgjöld um allt að 50 millj. kr. Þá vil ég nefna að talið var að 40 millj. kr. skorti á áætlun sjúkratrygginga til að standa undir útgjöldum sem verða við það að nýjar sjúkrastofnanir taka til starfa á miðju ári 1985. Enn fremur hækka útgjöld lífeyristrygginga um 10 millj. kr. vegna breyttrar reglugerðar um örorkubætur. Samtals hækka því útgjöld almannatrygginga skv. þessu um 1150 millj. kr. frá því að fjárlagafrv. var lagt fram í upphafi þings, ýmist vegna breyttra verðlagsforsendna eða vegna ákvarðana sem teknar hafa verið af hæstv. trmrh. og hæstv. ríkisstj. Þá er lagt til skv. ákvörðun ríkisstj. að hækka framlag til Lánasjóðs íslenskra námsmanna um 130 millj. kr. umfram þá hækkun sem Lánasjóðurinn hefur fengið vegna breyttra verðlagsforsendna. Er þá reiknað með að mæta svo kallaðri umframfjárþörf upp í 100% í staðinn fyrir 95% eins og nú er. Einnig er um magnaukningu að ræða þannig að reiknað er með að lánveitingum fjölgi frá því sem gert var ráð fyrir í frv. úr 7% á næsta ári upp í 11% á næsta ári. Verði þessar till. samþykktar verður fjárútvegun til sjóðsins á næsta ári samanlagt 1008 millj. kr. og skiptist þannig að lánsfé í B-hluta er 340 millj. kr. og fjárveiting sem nemur 668 millj. kr. Af heildarfjárútvegun til sjóðsins fara 895 millj. til útlána en mismunurinn, 113 millj., er til þess að standa undir rekstri sjóðsins og jafna mismun innkominna vaxta og afborgana og þeirra sem greiddir eru af lánum sjóðsins. Gott er að geta búið vel eða sæmilega að námsmönnum, ekki síður en öðrum. Ástæða sýnist þó til að staldra við og hugleiða hversu langt skuli ganga. Og hvort þær reglur, sem gert er ráð fyrir að gildi um þessi efni á næsta ári, þurfi ekki frekari athugunar við. Ég tel ástæðu til að gerð verði athugun á því hver afkoma námsmanna raunverulega er. Ég dreg í efa að afkoma hins venjulega manns í okkar landi sé betri en námsmanna sem lána njóta. Hér er verið að ráðstafa háum fjárhæðum. Til samanburðar við 1008 millj. kr. til Lánasjóðs íslenskra námsmanna má nefna að rekstrarfjárveiting til ríkisspítalanna, svo dæmi sé tekið, er 1453 millj. kr. Það má t.a.m. geta þess að hér er urri að ræða hærri fjárveitingu til Lánasjóðs íslenskra námsmanna en áætlað er að verja til byggingarsjóða ríkisins á næsta ári. Hér er um að ræða litlu lægri fjárveitingu en áætlað er að verja til allra stofnkostnaðarframkvæmda á næsta ári miðað við fjárlagafrv. eins og það var lagt fram. Hér er enn fremur um að ræða hærri fjárveitingu en alls er veitt til niðurgreiðslna á vöruverði, jöfnunar á rafhitun, niðurgreiðslna á húshitun með olíu og þannig til millifærslna í þjóðfélaginu á þessum liðum. Í fjárlögum er fjárveiting sem einungis dugar til að reka skipaútgerð ríkisins í sex mánuði. Og með sama hætti var fjárlagafrv. sett upp fyrir næsta ár. Í þeim till., sem fluttar eru að tilmælum ríkisstj., er lagt til að framlag ríkisins hækki um 40 millj. kr., þannig að rekstur fyrirtækisins verði tryggður allt árið 1985. Á síðustu árum hefur iðulega verið vanáættað til reksturs grunnskóla á fjárlögum ríkisins. Nú er lagt til í samræmi við till. ríkisstj. að hækka framlög til rekstrar grunnskóla um 22 millj. kr. Enn fremur er lagt til að launaliður grunnskóla hækki um 9 millj. og er það sumpart til þess að á síðari hluta þessa skólaárs verði hægt að vinna upp nokkuð af þeirri kennslu sem tapaðist við verkfall opinberra starfsmanna í haust. Í umr. um þessi mál hef ég hreyft hugmyndum um hvort ekki væri athugandi að sá hluti af útgjöldum grunnskólalaga, sem ekki er fastbundinn í lögum heldur er í heimildarformi, verði ekki lengur kostaður af ríki heldur verði sveitarfélögum það í sjálfsvald sett hvort þau taka að sér þann kostnað eða ekki. Hér er ekki síst átt við forskóla sem ekki er lögbundinn. Kostnaður við rekstur forskóla mun á næsta ári nema milli 30 og 40 millj. kr. Mér virðist rökrétt að ef ríkissjóð skortir fé til að standa straum af útgjöldum skv. lögum þá verði fyrst felld niður útgjöld til þeirrar starfsemi sem er í heimildarformi og ekki lögbundin, svo sem er um forskóla. Það er einnig mikilvægt að slíkar aðgerðir komi sem jafnast við sveitarfélögin, en forskóli mun nú rekinn í flestum eða öllum skólahverfum landsins og kemur ekki harðar við einn landshluta en annan, þó að hann færðist til sveitarfélaga. Enn fremur sýnist mér ekki óeðlilegt að t.a.m. sálfræðiþjónusta í grunnskólum væri á vegum sveitarfélaganna en ekki ríkisins, þannig að sveifarfélögin tækju þann þátt að sér og ákveði sjálf umfang þeirrar þjónustu. Þá er hér lagt til í samræmi við samþykktir ríkisstj. að framlag til Erfðafjársjóðs hækki um 5.6 millj. kr. og fær þá sjóðurinn tekjur skv. óskertum lögum af erfðafjárskatti. Enn fremur er lagt til að tekinn verði upp nýr liður, Sjónstöð ríkisins, og verði framlag um 5 millj. kr. Þar af verði laun 1.9 millj., rekstrargjöld 0.8 millj. og stofnkostnaður 2.1 millj. Á launalið þessarar stofnunar er gert ráð fyrir einni stöðu læknis, einni stöðu sjónþjálfa, hálfri stöðu sjónfræðings og einni stöðu skrifstofumanns. Gert er ráð fyrir að stofnunin taki til starfa eigi fyrr en 1. apríl n.k. Þá er lagt til að inn á liðinn Ríkisspítalar, stofnkostnaður komi nýr liður, K-bygging, og verði fjárveiting 20 millj. kr. Þær till., sem hér hafa verið skýrðar, eru fluttar skv. tilmælum og í kjölfar ákvarðana ríkisstj. og nema þær samtals 460.5 millj. kr. Fjvn. leggur ekki til breytingar á þessum liðum í krónutölu frá því sem tilmæli komu um frá ríkisstj. En ég get persónulega tekið fram að mér virðast sumar þær ákvarðanir sem að baki þessum till. liggja í litlu samræmi við þá erfiðu stöðu sem við er að fást í fjármálum ríkisins. Þriðji þátturinn í hækkun útgjalda á frv. á milli 2. og 3. umr. eru till. sem eiga rætur að rekja til ákvarðana fjvn. og eru fluttar af nefndinni í heild, en inni í þeim till. eru, eins og áður sagði, 12 millj. kr. vegna brtt. frá samvinnunefnd samgöngumála. Þessar till. frá fjvn. og samvinnunefnd samgöngumála nema í heild 125 millj. kr. Áður en ég vík að því að skýra einstakar till. í þessum flokki brtt. þykir mér rétt að víkja að rekstrar- og greiðsluyfirliti ríkissjóðs eins og það kemur út ef till. fjvn. og meiri hl. fjvn. verða samþykktar. Eins og þegar er komið fram nema áætlaðar tekjur ríkissjóðs á næsta ári, verði brtt. meiri hl. fjvn. samþykktar, samtals 25 335.9 millj. kr. en gjöld samtals 26 071.8 millj. kr. Því er um rekstrarhalla að ræða sem nemur 735.5 millj. kr. Eins og fyrr er að vikið kemur þessi rekstrarhalli fram eftir endurmat tekna og gjalda, bæði vegna breyttra verðlagsforsendna og vegna þeirra breytinga á einstökum liðum útgjalda og tekna sem hér hafa verið raktar og ýmist komu fram við 2. umr. eða hér liggja fyrir í tillöguformi. Þetta er um 203 millj. kr. meiri halli en upphaflega var gert ráð fyrir þegar frv. var lagt fram. Til þess að mæta þessum aukna halla hefur verið gerð breyting á áformum um lánsfjáröflun fyrir ríkissjóð á næsta ári. Sumar af þeim breytingum eru bein afleiðing af öðrum verðlagsforsendum sem upphaflega voru lagðar til grundvallar, en aðrar eru nauðsynlegar til að fjármagna aukinn rekstrarhalla. Erlendar lántökur til A- og B-hluta ríkissjóðs munu hækka um 300 millj. kr., úr 2600 í 2900 millj. Hér verður ekki fjallað ítarlegar um erlendar lántökur og áhrif þeirra á fjármál ríkisins og þjóðarbúskapinn. Sú umr. mun fara fram við afgreiðslu lánsfjáráætlunar og lánsfjárlaga. Rétt þykir mér þó að benda á að æskilegt væri að breyta tekjuöflun ríkissjóðs á þann veg að hún væri ekki jafnháð og raun ber vitni breytingum á innflutningi og viðskiptahalla, sem að nokkru leyti eru afleiðingar af miklum erlendum lántökum. Gert er ráð fyrir að útgáfa verðbréfa og happdrættisskuldabréfa skili 400 millj. kr. sem er hækkun um 50 millj. kr. frá upphaflegum áætlunum. Í lánsfjáráætlun er nánar fjallað um þessa fjáröflun og bregðist hún, eins og gerðist á þessu ári, mun það skapa viðbótarvanda fyrir ríkissjóð. Alls er áætlað að lánajöfnuður sýni 868.5 millj. kr. í innborganir umfram útgreiðslur, sem með 120 millj. kr. nettó útstreymi á viðskiptareikningum og rekstrarhalla að fjárhæð 735.5 millj. kr. þýðir um 13 millj. kr. greiðsluafgang. Að mínum dómi er ekkert ánægjuefni að kynna áætlað rekstraryfirlit ríkissjóðs á næsta ári með yfir 700 millj. kr. halla. Á hinn bóginn tel ég ekkert efamál að gjaldahlið fjárlagadæmisins sé nú traustari en verið hefur á undanförnum árum. Ég tel þá rétt að fara nokkrum orðum um B-hluta frv. Að venju hefur fjvn. fjallað um fjárhag ýmissa B-hluta fyrirtækja og sjóða. Út af fyrir sig tel ég að B-hluta fyrirtæki þyrftu að fá ítarlegri umfjöllun en oft vill verða við mikinn tímaskort á síðustu dögum fyrir afgreiðslu fjárlaga. Ég vil vekja á því athygli að hjá sumum þjóðþingum eru gjaldskrármál og þar með hækkun gjaldskráa ákveðin í fjárlögum hverju sinni. Rekstur og fjárfestingar Pósts og síma, Ríkisútvarps og Rafmagnsveitna ríkisins fengu sérstaka umfjöllun. Rekstraráætlun Pósts og síma er í öllum meginatriðum samhljóða rekstraráætlun stofnunarinnar. Aftur á móti er lagt til að framkvæmdir stofnunarinnar verði 350 millj. kr. á árinu 1985, sem er um 25 millj. kr. lægri fjárhæð en lagt var til í upphaflegri framkvæmdaáætlun. Tveimur framkvæmdum í Reykjavík verður þar með frestað á næsta ári, þ.e. pósthúsbyggingu í Mjóddinni í Breiðholti og aðstöðuhúsi á Ártúnshöfða. Þó eru framkvæmdir fyrirhugaðar þannig að um 100 millj. kr. verði varið til lokaátaks í uppsetningu sjálfvirks síma í sveitum. Þetta verk hefur gengið betur en áætlað var og á stofnunin lof skilið fyrir. Aðrar framkvæmdir stofnunarinnar eru því um 250 millj. kr. og eru sýndar á sérstöku yfirliti á þskj. 412 í brtt. meiri hl. fjvn. Út frá forsendum frv. um launa- og verðlagsbreytingar er talið nægjanlegt að gjaldskrá stofnunarinnar hækki um 11% á næsta ári og gildi sú hækkun frá 1. febr. n.k. Þetta verður að teljast hófleg hækkun gjaldskrár sem hefur ekki hækkað frá því í ágúst árið 1983. Fjárhagsafkoma stofnunarinnar hefur verið fremur góð á þessu ári og því full ástæða til að þessi þáttur opinberrar þjónustu hækki ekki umfram það sem brýnast er talið. Framlag úr A-hluta, þ.e. sá hluti af rekstri stofnunarinnar, sem greiddur er af Alþjóðaflugmálastofnuninni, hækkar úr 40 millj. kr. og verður 50 millj. Þá hækkar áformuð lántaka úr 30 millj. í 32 millj., en um aðrar breytingar vísa ég til þskj. 412 um brtt. meiri hl. fjvn. Til þess að ná jöfnuði í rekstri Ríkisútvarpsins þurfa gjaldskrár vegna sjónvarpsins að hækka að því er talið er frá 1. mars um 16% vegna auglýsinga og á sama tíma um 10% vegna afnotagjalds. Gjaldskrá útvarpsins er sömuleiðis talin þurfa að hækka frá 1. mars um 6% fyrir auglýsingar og um 10% vegna afnotagjalda. Framkvæmd við útvarpshús hefur miðað vel undanfarið. Alls er á árinu 1985 áætlað að til framkvæmda renni um 50 millj. kr. úr byggingarsjóði útvarpsins. Er þá hafnað áformum um lántökur til framkvæmda upp á 59 millj. kr. til viðbótar. Þá vík ég að fjármálum Rafmagnsveitna ríkisins. Í fjárlagafrv. og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1985 kemur fram að fjárfestingar fyrirtækisins eru alls áætlaðar 185 millj. kr. á næsta ári og eru þær að mestu fjármagnaðar með lántöku sem er 175 millj. kr. Óhjákvæmilegt virðist að gjaldskrá fyrirtækisins hækki nokkuð. Landsvirkjun mun áætla 14% hækkun á heildsölugjaldskrá frá 1. janúar n.k. Áður hefur Landsvirkjun fengið 5% hækkun á sinni gjaldskrá án þess að það hafi komið fram í smásölugjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins. Skv. þeim till., sem fyrir liggja, má ætla að Rafmagnsveitur ríkisins þyrftu að fá gjaldskrárhækkun sem nemur nálægt 20% á næsta ári. Um aðrar breytingar á B-hluta frv. má nefna að lagt er til að byggingarsjóði rannsóknastofnana atvinnuveganna verði heimiluð lántaka, 4.5 millj. kr., sem ráðstafað verði til nýbygginga Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins. Um Lánasjóð ísl. námsmanna og skipaútgerð ríkisins hefur áður verið fjallað. Í síðasta lagi hafa verið gerðar breytingar á fjárhag nokkurra B-hluta fyrirtækja, svo sem eins og Þjóðleikhúss og Sinfóníuhljómsveitar í samræmi við breytingar sem fram koma í brtt. við 3. og 4. gr. frv. Mér þykir rétt að taka fram að til fjvn. kom beiðni um fjárframlag til að standa straum af rannsóknum á sviði líftækni, svokallað ensímverkefni. Að mati vísindamanna á þessu sviði er hér um að ræða langtímaverkefni sem hæpið er að muni skila þjóðarbúinu arði fyrr en að nokkrum árum liðnum. Til undirbúnings þessu verkefni er nú talið að verja þurfi milli 60 og 70 millj. kr. á næstu árum, þar af um 16 millj. kr. á árinu 1985. Hér er um mjög áhugavert verkefni að ræða sem þarfnast gaumgæfilegrar athugunar. Hluti þess fjármagns, sem til rannsókna kann að verða varið, er þó hreint áhættufé. Með tilliti til þess, sem ákveðið hefur verið um stofnun þróunarfélags til eflingar nýjunga í atvinnulífinu og rannsókna, sýnist fjárstuðningur við verkefni á sviði líftækni dæmigert viðfangsefni félagsins. Þá vil ég taka fram að í stefnuyfirlýsingu stjórnarflokkanna í byrjun sept. kom fram að ákveðið er að takmarka greiðslu útflutningsbóta við 380 millj. kr. á næsta ári. Jafnframt skal að því stefnt að 10% af áætluðum útflutningsbótarétti, þ.e. 55–60 millj. kr., verði ráðstafað til eflingar nýrra búgreina. Framkvæmd þessa stefnumarkmiðs ríkisstj. er fyrirhugað þannig að verkefni verði fjármögnuð með hluta af því fé sem ætlað er til svonefnds þróunarfélags. Í lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir að til þessa félags verði aflað 500 millj. kr. með lánsfé. Hæstv. fjmrh. beitti sér fyrir því að í fjárlagafrv. fyrir næsta ár væri sýnt í fskj. hvernig ríkissjóður væri gerður upp skv. reglum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Fjvn. hefur kynnt sér þessa framsetningu og hún hefur orðið tilefni til umr. á Alþingi. Það er þarft framtak hjá hæstv. ráðh. að kynna frv. með þessum hætti. Fjvn. hefur hug á því að fjalla nánar um þetta framsetningarform eftir áramót og mun þá kynna skoðanir sínar á því. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir brtt. meiri hl. n. varðandi greiðsluyfirlit ríkissjóðs, tekjuáætlun og B-hluta stofnanir. Áður en ég hef að gera grein fyrir brtt. n. varðandi 4. og 6. gr. vil ég taka fram að brtt. við þessar tvær gr. frv. eru fluttar af fjvn. í heild. Að sjálfsögðu hefur minni hl., þ.e. fulltrúa; stjórnarandstöðuflokkanna, eftir venju frjálsar hendur um að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Brtt. við 1., 2. og 3. gr. svo og 5. gr. eru fluttar af meiri hl. fjvn. Mér þykir rétt að taka það fram og biðja velvirðingar á því að orðið hafa þau mistök að örfáar till., er varða 4. gr. og ætlunin var að fluttar yrðu af fjvn. í heild, hafa farið inn á þskj. 381 sem flutt er af meiri hl. fjvn. Þetta eru brtt. 10–13 og 23 á því þskj. Þá vil ég hér greina frá þeim brtt., sem fluttar eru við 4. gr. Forsætisráðuneyti, aðalskrifstofa. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Til kjararannsókna, og skiptist hann þannig að laun hækka um 200 þús. og rekstrargjöld um 600 þús. kr. Þjóðgarðurinn á Þingvöllum, Þingvallanefnd. Lagt er til að gjöld hækki um 500 þús. kr. vegna aukins stofnkostnaðar innan þjóðgarðsins. Menntamálaráðuneyti. Kennaraháskóli Íslands. Lagt er til að laun hækki um 700 þús. kr. sem er vegna tveggja lektorsstaða við skólann til að sinna kennslu í tölvufræðum og fyrir kennara fyrir fatlaða. Íþróttakennaraskóli Íslands. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, viðhald, sem verði 250 þús. kr. Verkmenntaskóli, Akureyri. Lagt er til að gjöld hækki um 500 þús. kr. vegna tækjakaupa. Vélskóli Íslands. Lagt er til að gjöld hækki um 500 þús. kr. vegna tækjabúnaðar. Í báðum þessum skólum er gert ráð fyrir að verja þessu fé til að undirbúa eða kaupa tæki sem kallast „hermir“, en þau tæki kosta mun meira en þessar fjárhæðir segja til um. Forstöðumenn þessara skóla gera sér vonir um framlög annars staðar frá þannig að unnt verði að koma kaupum í kring. Fjölbrautaskóli, Garðabæ. Hér er um nýtt viðfangsefni að ræða og tilfærslu frá grunnskóla sem gerist við það að skólanum hefur verið breytt í fjölbrautaskóla. Þessi breyting hefur í för með sér aukin útgjöld ríkissjóðs um 1 millj. 280 þús. kr. en að öðru leyti færist kostnaður sem nemur 7 millj. 750 þús. kr. af lið grunnskóla til þessa fjölbrautaskóla. Tónlistarfræðsla. Lagt er til að liðurinn Tónlistarskólar hækki um 4 millj. kr. svo sem þegar hefur verið greint frá. Skálholtsskóli. Lagt er til að önnur gjöld hækki um 300 þús. kr. Grunnskólar, Norðurlandi eystra. Liðurinn lækki um 300 þús. kr. vegna sparnaðar við skólahjúkrun þegar heilsugæslustöð á Akureyri tekur til starfa. Grunnskólar almennt. Liðurinn framhaldsdeildir í grunnskólum lækkar um 7 millj. 750 þús., eins og áður segir, vegna stofnunar fjölbrautaskóla í Garðabæ. Einnig er lagt til að tekinn verði upp nýr liður, grunnskólar, óskipt, 31 millj. kr., sem skiptist þannig að 22 millj. ganga til rekstrar og 9 millj. vegna launa sem áður hefur verið skýrt frá. Liðurinn grunnskólar almennt hækkar því um 23 millj, 250 þús. kr. Skólar fyrir þroskaheft börn. Útgjöld vegna Kjarvalshúss, greiningarstöðvar, hækka um 900 þús. kr. sem skiptist þannig að laun hækka um 450 þús. en önnur gjöld um 250 þús. og eignakaup um 200 þús. kr. Þjálfunarskólar. Lagt er til að útgjöld hækki um 250 þús. sem skiptist þannig að önnur gjöld hækki um 100 þús. en stofnkostnaður um 150 þús. Fullorðinsfræðsla. Lagt er til að útgjöld hækki um 130 þús. kr. vegna þess að Heimilisiðnaðarskólinn hækkar um 30 þús. og verður 150 þús. en einnig er tekinn upp nýr liður, félagsmálanámskeið, sem er 100 þús. kr. Listir, framlög. Lagt er til að útgjöld hækki um 1300 þús. kr. sem skýrist af því að Þýðingarsjóður hækkar um 200 þús. kr., Íslenska óperan um 500 þús. og tekinn er upp nýr liður, Íslenski dansflokkurinn, 600 þús. kr. Norræn samvinna. Lagt er til að útgjöld hækki um 75 þús. kr. vegna hækkunar á liðnum 1.20, þátttaka í framkvæmdastjórn UNESCO. Ýmis íþróttamál. Lagt er til að útgjöld hækki um 200 þús. kr. vegna liðarins Íþróttamál fatlaðra. Hækkun þessi á öll að renna til íþróttafélags fatlaðra í Reykjavík. Liðurinn Ýmislegt 999. Lagt er til að liðurinn hækki um 800 þús. kr. sem skiptist þannig að nýr liður, Kvenfélagasamband Íslands, fái 600 þús. kr., 85-nefnd 500 þús. kr. og tekjuliðurinn Ýmis framlög hækkar einnig um 300 þús. kr. Á móti lækkar liðurinn Félög, styrkir um 600 þús. kr. Utanríkisráðuneyti, ýmis utanríkismál. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Félag sameinuðu þjóðanna, 50 þús. kr. sem er vegna 40 ára afmælis samtakanna. Landbúnaðarráðuneyti, aðalskrifstofa. Lagt er til að rekstrargjöld hækki um 200 þús. kr. Er það sumpart vegna breytinga sem gera þarf á starfseminni við yfirtöku ráðuneytisins á Landnámi ríkisins. Búnaðarfélag Íslands. Lagt er til að útgjöld aukist um 1 millj. kr., sem skiptist þannig að laun hækki um 300 þús. kr. og önnur gjöld um 200 þús. vegna leiðbeininga í loðdýrarækt sem ekki er áætlað fyrir í frv., en önnur rekstrargjöld hækki um 500 þús. kr. sem er vegna aksturs ráðunauta. Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Lagt er til að gjöld hækki um 4 millj. 450 þús. kr. sem skiptist þannig: Tekinn verði upp nýr liður, Viðhald á húsi Gunnars Gunnarssonar að Skriðuklaustri, 350 þús. kr. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Tilraunastöðvar landbúnaðarins, 2 millj. 500 þús. kr. óskipt, er gangi hlutfallslega jafnt til tilraunastöðva landbúnaðarins. Stofnkostnaður vegna byggingar á Möðruvöllum hækkar um 900 þús. kr. og styrkur til stofnkostnaðar á Stóra-Ármóti um 700 þús. kr. Veiðimálaskrifstofa. Lagt er til að gjöld hækki um 200 þús. kr. sem skiptist þannig að laun hækki um 100 þús. kr. vegna starfsmanns á Suðurlandi sem tæki til starfa frá og með 1. maí en taki laun að hálfu annars staðar frá. Enn fremur að rekstrargjöld stofnunarinnar verði hækkuð um 100 þús. kr. Landbúnaðarmál, ýmis starfsemi. Lagt er til að gjöld hækki um 300 þús. kr. vegna þess að tekinn er upp nýr liður, Búnaðarsamband Austur-Skaftafellsýslu, 150 þús. kr. Búnaðarsamband Suðurlands hækkar um 50 þús. og ýmis verkefni um 100 þús. Sjávarútvegsráðuneyti, aðalskrifstofa. Lagt er til að gjöld hækki um 300 þús. kr. vegna starfa fulltrúa á skrifstofunni. Hafrannsóknastofnun. Lagt er til að gjöld hækki alls um 9 millj. 240 þús. sem skýrist þannig að vegna rekstrar á nýju rannsóknaskipi, Otto Wathne, verði varið alls 9 millj. 600 þús. kr., en sértekjur dragast frá sem eru 600 þús. kr. Lagt er til að unnt sé að reka skipið í 8–9 mánuði. Þá eru tekin upp útgjöld vegna útibús í Vestmannaeyjum, 240 þús., sem starfi frá miðju ári, en þar er húsnæði tilbúið fyrir þessa starfsemi. Dómsmálaráðuneyti. Borgardómari í Reykjavík. Lagt er til að laun hækki um 71 þús. kr. og er það leiðrétting. Borgarfógetinn í Reykjavík. Lagt er til að önnur gjöld hækki um 1300 þús. kr. vegna tölvuvæðingar embættisins. Sýslumaður og bæjarfógeti, Akureyri. Lagt er til að gjöld hækki um 750 þús. sem er stofnkostnaður svo að unnt verði að standa við verksamning. Sýslumaður, Hvolsvelli. Lagt er til að stofnkostnaður hækki um 750 þús. Er sú hækkun enn fremur til þess að unnt verði að standa við verksamning um framkvæmdir sem eru í gangi. Landhelgisgæslan. Lagt er til að útgjöld hækki um 5 millj. 747 þús. og skiptist þannig að laun hækki um 768 þús. og rekstrargjöld vegna nýrrar þyrlu um 4 millj. 979 þús. kr. Þessi rekstrargjöld eru leiga fyrir þyrluna. Almannavarnir. Lagt er til að stofnkostnaður vegna tækjakaupa hækki um 300 þús. kr. Dómsmál, ýmis starfsemi. Lagt er til að tekinn verði upp nýr liður, Aðgerðir gegn fíkniefnum, 1 millj. kr. Ýmis löggæslukostnaður. Lagt er til að útgjöld hækki um 2 millj. 500 þús. vegna þess að tekinn verði upp nýr liður, Starfsmenn hjá sýslumönnum og bæjarfógetum, og verður fé þessu skipt síðar af fjvn. að fengnum tillögum frá dómsmrn. og ráðninganefnd ríkisins. Prestar og prófastar. Lagt er til að laun hækki um 700 þús. kr. vegna hækkunar á liðnum Ýmislegt, með undirliðum kirkjuráð og kirkjuþing. Félagsmálaráðuneyti. Málefni fatlaðra. Lagt er til að gjöld hækki um 2 millj. 500 þús. vegna 10. gr. laga um aðstoð við þroskahefta. Málefni fatlaðra á Reykjanesi. Lagt er til að gjöld hækki um 200 þús. kr. vegna launakostnaðar í nýju sambýli á Reykjanesi. Málefni fatlaðra á Norðurlandi vestra. Lagt er til að gjöld hækki um 300 þús. kr. vegna aukinna rekstrargjalda til ráðstöfunar hjá svæðisstjórn. Málefni fatlaðra á Suðurlandi. Lagt er til að liðurinn Sambýli á Selfossi hækki um 400 þús. kr. en þar hafði orðið reiknivilla við undirbúning frv. Vinnueftirlit ríkisins. Lagt er til að laun hækki um 2 millj. 795 þús. kr. og önnur rekstrargjöld um 1 millj. Sértekjur hækki á móti um 3 millj. 795 þús. kr. Með þessum hækkunum á tekjum og gjöldum stofnunarinnar er ætlast til að hún starfi í samræmi við þær áætlanir sem hér liggja að baki og ekki verði um frekari útþenslu stofnunarinnar að ræða. Vinnumál. Lagt er til að gjald hækki um 5 millj. 150 þús. kr. sem skýrist með því að tekinn er upp nýr liður, Orlofsheimili launþegasamtaka, sem verður 4 millj. 790 þús. kr., Iðnnemasamband Íslands verði 50 þús. kr. og liðurinn Ýmislegt hækki um 310 þús. kr. Félagsmál, ýmis starfsemi. Lagt er til að gjöld hækki um 3 millj. kr. sem er vegna nýs liðar, Varnaraðgerðir við Skeiðará, varnargarðar við þjóðgarðinn í Skaftafelli, en gert er ráð fyrir að framkvæmdir verði á vegum Vegagerðar ríkisins. Heilbrigðisráðuneyti, aðalskrifstofa. Lagt er til að laun hækki um 250 þús. kr. vegna samningsbundinnar yfirvinnu sérfræðings í rn. Hollustuvernd ríkisins. Lagt er til að gjöld hækki vegna tækjakaupa fyrir geislavarnir um 250 þús. kr. Sjónstöð ríkisins. Tekinn er upp nýr liður, svo sem fyrr hefur verið frá greint, með 5 millj. kr. Ríkisspítalar. Lagt er til að gjöld hækki alls um 59 millj. kr. sem skiptist þannig að laun hækki um 230 millj. kr., tækjakaup um 16 millj. og yfirstjórn á Landspítalalóð hækki um 20 millj. sem er fjárfesting vegna K-byggingar sem fyrr er frá greint. Rétt er að geta þess að í þskj. 411, brtt. frá fjvn., hefur slæðst inn villa í yfirliti varðandi þennan lið. Fleiri villur kunna að vera í þskj. svo sem oft er við afgreiðslu fjárlagafrv. vegna þeirrar gífurlegu vinnu og álags sem hvílir á starfsmönnum sem að þessu vinna. Verður að biðja þá velvirðingar á því. Málefni fatlaðra. Samkvæmt lögum um málefni fatlaðra ber ríkissjóði að greiða halla af endurhæfingarstöðvum fatlaðra og skulu þær heyra stjórnarfarslega undir heilbrigðisráðuneytið. Af þessum sökum hefur ekki verið hjá því komist að búa til nýjan lið á fjárlögum til þess að vinna að þessu verkefni. Útgjaldaauki ríkissjóðs vegna þessa er 5 millj. og 9 þús. kr. Þessi liður skiptist þannig að endurhæfingarstöð Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra við Háaleitisbraut í Reykjavík er með 3 millj. 625 þús. kr., Sjálfsbjörg á Akureyri með 1 millj. 384 þús. og sumardvalarheimilið í Reykjadal með 3 millj. 251 þús. kr. Sjúkrahús og læknisbústaðir. Liðurinn Heilsuverndarstöðvar, styrkir lækkar um 500 þús. kr. vegna þess að ný heilsugæslustöð á Akureyri tekur til starfa frá og með 1. janúar. Fjórðungssjúkrahúsið, Akureyri. Lagt er til að laun hækki um 1 millj. 700 þús. kr. vegna þess að til starfa tekur ný slysadeild á árinu. Héraðslæknar og heilsugæslustöðvar. Lagt er til að útgjöld hækki á þessum lið um 10 millj. 800 þús. kr. skýrist þessi hækkun með því að kostnaður við starfslið við nýja heilsugæslustöð á Akureyri verði 8 millj. 800 þús. kr. og kostnaður vegna nýrra heilsugæslulækna á Grundarfirði, Eskifirði og í Grindavík auk annars starfsfólks, sem hugsanlega verður ráðið á árinu 1985 í heilsugæslustöðvum, verði samtals 2 millj. kr. Gert er ráð fyrir að læknir á Grundarfirði geti tekið til starfa 1. febrúar en á Eskifirði og í Grindavík frá og með 1. júlí. Á móti þessu lækka sjúkratryggingar Tryggingastofnunar ríkisins um 4 millj. kr. svo og liðurinn Heilsuverndarstöðvar, styrkir um 500 þús. kr. og grunnskólar á Norðurl. e. um 300 þús. kr. eins og áður hefur verið getið. Samtals er hækkun ríkisútgjalda vegna þessara breytinga 6 millj. kr. Bindindisstarfsemi. Áfengisvarnaráð. Útgjöld hækka um 250 þús. kr. sem skýrist af því að laun hækka um 50 þús. og rekstrargjöld um 200 þús. kr. Fjármálaráðuneyti. Uppbætur á lífeyri. Liðurinn hækkar um 697 þús. kr. sem færist á liðinn Styrktarfé og aðrir starfsmenn. Fasteignamat ríkisins. Lagt er til að laun hækki um 800 þús. kr. Samgönguráðuneyti. Vegagerð ríkisins. Lagt er til að taka upp nýjan lið, Til einstaklinga og samtaka, sem eru styrkveitingar til þeirra aðila sem halda uppi greiðasölu við erfið skilyrði að vetrarlagi. Liðnum verður skipt af fjvn. síðar í vetur svo sem tíðkað hefur verið á undanförnum árum. Áður hefur verið skýrt frá uppfærslu á Vegagerð ríkisins samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar og skal það ekki endurtekið hér. Siglingamálastjóri. Lagt er til að gjöld hækki um 1500 þús. sem skiptist þannig: Laun hækki um 300 þús., önnur gjöld um 600 þús. og stofnkostnaður um 600 þús. kr. Gert er ráð fyrir því að skoðunargjald verði hækkað um 2 millj. kr. og er sú till. kynnt í brtt. meiri hl. fjvn. við 3. gr. Sjóslysanefnd. Lagt er til að framlag hækki um 3 millj. kr. vegna þess að tekinn er upp nýr liður, Öryggismál sjómanna. Flugmálastjórn. Lagt er til að gjöld hækki um 150 þús. kr. sem er hækkun á launalið vegna hálfrar stöðu flugvallarstarfsmanns á Breiðdalsvík. Iðnaðarráðuneyti. Ýmis orkumál. Lagt er til að útgjöld vegna orkusparandi aðgerða hækki um 3 millj. kr. og verði 13 millj. kr. Tillögur er varða 6. gr. tel ég að skýri sig að mestu sjálfar. Ég hef þá lokið, herra forseti, við að greina frá till. fjvn. og yfirliti yfir rekstrarstöðu og greiðslustöðu ríkissjóðs eins og hún kemur fram skv. þeim till. sem fjvn. flytur og meiri hl. fjvn. á öðrum þskj.



Herra forseti. Samvn. samgm. hefur að venju fjallað um þau erindi sem Alþingi hafa borist um fjárframlög til stuðnings við rekstur flóabáta vegna vöru- og fólksflutninga á einstökum svæðum, svo sem á Faxaflóa, Breiðafirði, Ísafjarðardjúpi, til Vestmannaeyja, um Eyjafjörð til Grímseyjar og vegna samgangna milli Mjóafjarðar og Neskaupstaðar. Enn fremur hefur nefndin fjallað um erindi er borist hafa vegna flutninga á landi, svo sem reksturs snjóbifreiða eða vegna mikils snjómoksturs þar sem erfitt reynist fyrir viðkomandi byggðarlög að standa straum af þeim kostnaði er þau verða að bera skv. snjómokstursreglum Vegagerðarinnar. Þrátt fyrir að reglurnar hafi verið rýmkaðar á síðustu árum verða íbúar í snjóþungum héruðum fyrir verulegum kostnaði umfram aðra þegna þjóðfélagsins við að halda uppi nauðsynlegum samgöngum. Til að minnka þennan aðstöðumun hafa verið veitt á fjárlögum hvers árs fjárframlög til þeirra aðila sem að dómi nefndarinnar eru verst settir að þessu leyti. Nefndinni bárust umsóknir að þessu sinni frá 63 aðilum. Halldór S. Kristjánsson skrifstofustjóri í samgrn. og Guðmundur Einarsson forstjóri Skipaútgerðar ríkisins mættu á fundum nefndarinnar, endurskoðuðu reikninga allra flóabátanna og veittu nefndinni margvíslegar upplýsingar sem komu henni að verulegu gagni. Færir nefndin þeim sérstakar þakkir fyrir þeirra störf. Skal nú gerð grein fyrir einstökum þáttum, sérstaklega að því er hin stærri verkefni varðar, þ.e. flutninga á sjó. Hvort tveggja er að til þeirra gengur mestur hluti þess fjármagns sem nefndin úthlutar og svo hitt að um allt það sem lýtur að sjóflutningum hefur nefndin fyllri upplýsingar þó ýmsir aðrir aðilar, er styrks til landflutninga njóta, hafi einnig sent nefndinni greinargóðar upplýsingar um rekstur og annað er umsóknina varðar, og er það veruleg breyting til bóta miðað við það sem áður var. Í mörgum þessum umsóknum kemur glöggt fram hvað aðstöðumunurinn er mikill hvað kostnað við allar samgöngur varðar og er nefndinni fullkomlega ljóst að ástæða væri til að hafa þessa styrki verulega hærri. En á hitt er einnig að líta að margir munu þeir vera sem ekki eru mikið betur settir, en hafa enga umsókn sent. Þá mun ég koma inn á nokkur atriði í sambandi við flóabátana. Í ár er styrkur til Akraborgar 6 millj. kr. og rann hann að fullu til greiðslu á lánum hjá Ríkisábyrgðasjóði skv. sérstöku samkomulagi við hann. Á árinu 1983 var halli á rekstri fyrirtækisins annað árið í röð og nam hann um 9 millj. kr. skv. efnahagsreikningi. Í árslok var eigið fé orðið neikvætt um rúmlega 30 millj. kr. og á árinu versnaði veltufjárstaða fyrirtækisins um 11.7 millj. kr. eða helmingi meira í krónum talið en árið áður. Skammtímaskuldir námu 31.5 millj. kr. um áramótin 1983–1984 og höfðu þær aukist um 10.7 millj. kr. á árinu. Skv. rekstrar- og efnahagsreikningi fyrir tímabilið janúar-júní 1984 er rekstrarhallinn orðinn 4.6 millj. kr. Skammtímaskuldir halda áfram að aukast og voru á miðju þessu ári orðnar 38.6 millj. kr., en veltufjármunir aðeins 5 millj. kr. Á sama tíma námu tekjur fyrirtækisins 21.5 millj. kr. Í bréfi til samvn. samgn., dags. 19. okt., eru nefndar nokkrar ástæður fyrir versnandi afkomu fyrirtækisins. M.a. er þar nefnt að nauðsynlegt þótti að setja í skipið nýja hliðarskrúfu vegna erfiðra hafnaraðstæðna. Kostnaður við þessa framkvæmd var 4.5 millj. kr. og stöðvaðist skipið við þessa framkvæmd um sex vikna tíma. Slæm veðrátta til ferðalaga hafði óhagstæð áhrif á rekstur fyrirtækisins þar sem flutninganýtingin var léleg að sögn rekstraraðila. Í júlí s.l. var gamla Akraborg seld fyrir 10 millj. kr., en andvirði sölunnar rann beint til greiðslu upp í 20 millj. kr. skuld við Ríkisábyrgðasjóð. Skv. upplýsingum frá Ríkisábyrgðasjóði eru skuldir fyrirtækisins við hann sem hér segir: Áætluð heildarskuld um næstu áramót 101.3 millj., vanskil nú 19 millj., áætlaðar afborganir og vextir á næsta ári 18.8 millj. kr. Baldur. Skv. áætlun um rekstur bátsins út þetta ár er gert ráð fyrir 450 þús. kr. halla sem er nokkru verri útkoma en á síðasta ári, en þá var hallinn 248 þús. Hlutfall ríkisstyrks af heildargjöldum verður þá 54%. Nefnd sú sem samgrh. skipaði 28. júlí 1983 til þess að annast framkvæmd og umsjón með smíði nýs flóabáts fyrir Breiðafjarðarsvæði skilaði áfangaskýrslu 3. febr. 1984. Niðurstaða nefndarinnar er að leggja til að smíðað verði 200 smálesta skip sem getur flutt 15–17 bifreiðir af venjulegri stærð á þilfari, en einnig verði hægt að flytja vöruflutningabifreiðar og stórar fólksflutningabifreiðar. Í aðalfarþega- og veitingasal, sem yrði niðri í skipinu, er gert ráð fyrir sætum fyrir 130 farþega. Skv. áætlun nefndarinnar frá því í febr. s.l. er smíðakostnaður ferjunnar 60 millj. kr. Niðurlagsorð nefndarinnar eru þau að með tilvísun til framanritaðs telur nefndin að ekki sé rétt að svo stöddu að halda áfram frekari undirbúningsframkvæmdum með tilliti til útboðs fyrr en fyrir liggi endanleg ákvörðun stjórnvalda um smíði ferjunnar skv. þeim teikningum sem fyrir liggja. Í rekstraráætlun bátsins fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að tekjur hækki um 18% að meðaltali og ríkissjóðsstyrkurinn hækki úr 5.2 millj. í 6.6 millj. kr. Áætlað er að gjöld skipsins hækki um 17% að meðaltali og launakostnaður hækki um 23% milli ára. Þessi áætlun er miðuð við óbreytta þjónustu bátsins, en reiknað er með auknum vöruflutningum er leiðir af endurbótum sem gerðar voru á bátnum á s.l. vori. Það verður að teljast mjög brýnt verkefni að fá nýjan bát á Breiðafjarðarsvæðinu. Fagranesið. Eins og fyrr fylgir umsókn rekstraraðila bátsins greinargott yfirlit um rekstur hans út þetta ár. Í bréfi framkvæmdastjóra bátsins, dags. 25. nóv., er frá því greint að þegar rekstraráætlun var gerð fyrir yfirstandandi ár var tekið mið af spá stjórnvalda um verðlagsþróun þessa árs, en hún gerði ráð fyrir 22% meðaltalshækkun rekstrar- og tekjuliða. Þó voru útgjöld aðeins hækkuð um14.7% í áætluninni. Tekjur fyrirtækisins út þetta ár eru áætlaðar 7.9 millj. kr. eða um 11% umfram það sem gert er ráð fyrir í rekstraráætlun sem lögð var fyrir samvn. samgm. fyrir ári. Framlag ríkissjóðs til rekstrar nemur á þessu ári 4.9 millj. kr. eða sem svarar um 62% heildartekna. Auk þess fékk báturinn 400 þús. kr. í stofnstyrk. Hér er að vísu um nokkuð betri rekstrarniðurstöðu að ræða en var á síðasta ári, enda telur framkvæmdastjóri bátsins að rekja megi ástæður þess til aukinna tekna af aukaferðum á síðasta sumri. Áætlun fyrirtækisins er í hefðbundnum stíl. Framkvæmdastjóri hafði við gerð hennar hliðsjón af upplýsingum Þjóðhagsstofnunar, en hún gerir ráð fyrir 26% meðaltalshækkun rekstrar- og tekjuliða á næsta ári. Skv. því verða útgjöld fyrirtækisins 9.3 millj. kr. og tekjur aðeins 3.2 millj. Nauðsynlegt ríkisframlag er því a.m.k. 6.1 millj. sem er um 66% af heildarútgjöldum. Hér er um 24% hækkun ríkisframlags að ræða til reksturs á yfirstandandi ári. Drangur. Til loka okt. s.l. hafði Drangur flutt um 12 300 tonn af vörum. Allt árið í fyrra flutti skipið 11 500 tonn. Ástæðu fyrir auknum flutningi má rekja til tveggja þátta. Í fyrsta lagi til samnings við Kaupfélag Eyfirðinga um alla flutninga til Hríseyjar, Ólafsfjarðar, Siglufjarðar og Grímseyjar, en samningur þessi gildir frá 1. apríl 1984 til 1. jan. 1986. Vegna þessa samnings þótti nauðsynlegt að kaupa flutningabifreið til þess að annast þessar ferðir yfir sumarmánuðina og þegar fært er um veturinn nema þegar Drangur siglir til Grímseyjar sem er hálfsmánaðarlega. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins greinir nánar frá þessu í greinargerð. Í öðru lagi hefur aukaferðum skipsins fjölgað verulega á árinu sem nú er að líða, einkum vegna þungaflutninga. Sem dæmi má nefna flutning á 2500 tonnum af möl til Grímseyjar í haust til vegagerðar og sundlaugarbyggingar ásamt tækjum. Í lok okt. s.l. var hagnaður af eiginlegum rekstri fyrirtækisins, þ.e. fyrir fjármagnsgjöld, um 1.9 millj. kr., en eftir að tekið hefur verið tillit til fjármagnsgjalda var hallinn orðið 1.9 millj. Sambærilegar tölur fyrir árið 1983 eru 2.2 millj. kr. halli og 4.2 millj. kr. eftir fjármagnsgjöld. Gert er ráð fyrir að báturinn veiti áfram sömu þjónustu á áætlunarsvæði sínu. Farið er í aukaferðir þegar þær bjóðast og hagkvæmt þykir. Í jan. n.k. verða teknar upp viðræður við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins um framhaldsferðir með flutninga fyrir útgerðina einu sinni í viku frá Akureyri til Siglufjarðar og Kópaskers. Fyrst um sinn verða þessar ferðir farnar í tilraunaskyni 3–4 mánuði og ráðgert er að þær hefjist í lok janúar 1985. Skv. áætlun Útvegsbanka Íslands um greiðslur á lánum vegna kaupa Drangs þarf stofnframlag að verða 11.9 millj. kr. á næsta ári. Þar sem síðasta greiðsla ársins að upphæð 2.6 millj. kr. fellur í lok ársins er hægt að komast af með 9.3 millj. kr. í stofnstyrk. Hríseyjarferjan. Í ár er styrkur ríkissjóðs til rekstrar Hríseyjarferjunnar 1 millj. 50 þús. kr. En nú er sótt um 1 millj. 500 þús. kr. Farið er fram á fjármagn til breytinga á lúgu, brú og farþegaaðstöðu. Breyting á lúgu er gerð til þess að auka flutningsgetu ferjunnar, einkum afköst við fisk- og vöruflutninga. Um þennan þátt segir í bréfi oddvita til samvn. samgm.: „Minnka á lestarlúgu um nálega 3/4 til að auka dekkpláss. Eins og lestarlúgan er nú tekur hún yfir mjög stóran hluta dekksins og er gerð þannig í upphafi til þess að gera notkun lestarinnar sem aðgengilegasta. Reynslan hefur hins vegar sýnt að lestin er alls ekki notuð við vöruflutninga og þaðan af síður til fiskflutninga, helst viðkvæman varning í smáum stíl. Kostnaðaráætlun hefur verið gerð og er hún upp á 192 þús. kr. og er sótt um stofnstyrk til framkvæmdarinnar sem þessari upphæð nemur.“ Skv. upplýsingum Framkvæmdasjóðs Íslands verða greiðslur vegna Hríseyjarferju 445 þús. kr. á næsta ári. Til viðbótar munu vanskil nú um áramótin vera 37 500 kr. Alls gerir þetta 482 þús. kr. Mjóafjarðarbátur. Nýr bátur var keyptur árið 1978 og er mikill hluti kaupverðs enn ógreiddur. Skv. rekstraráætlun fyrir árið 1985 er sótt um ríkisstyrk að upphæð 1 millj. 188 þús. kr. Aðstæður við Mjóafjörð eru þannig að þessi bátur er eina samgöngutækið við Mjóafjörð mestan hluta ársins og búseta í firðinum útilokuð án ferða hans. Herjólfur. Heildarútgjöld ársins urðu 54.3 millj. kr. og rekstrartekjur 35.4 millj. Halli varð því á starfsemi fyrirtækisins er nam 18.9 millj. kr. og var það um 85% verri útkoma en árið 1982. Upp í þennan halla fékk fyrirtækið ríkisstyrk að fjárhæð 7.9 millj., þannig að tap fyrir fjármagnsliði var 10.9 millj. kr. Að teknu tilliti til fjármagnshreyfinga skilaði reksturinn um 375 þús. kr. afgangi. Hreint veltufé í árslok var neikvætt um 1.2 millj. kr. og er það helmingi betri staða en um áramótin 1982-1983. Í 6. gr. fjárlaga þessa árs er heimild til þess að semja við Herjólf hf. um uppgjöf vanskilaskulda fyrirtækisins við Ríkisábyrgðasjóð, m.a. með niðurfellingu vaxta og dráttarvaxta. Sams konar heimild var á fjárlögum ársins 1982 og þá samþykkti fjmrh. niðurfellingu vaxta að fjárhæð 59.2 millj. kr. Um síðustu mánaðamót var gengið frá skuldabréfi þar sem Herjólfur hf. skuldbindur sig til að greiða vanskilaskuld við sjóðinn að fjárhæð 25.7 millj. kr. á árunum 1985–1993, tvisvar á ári, 1. maí og 1. nóv. Skuldin ber 4% vexti og verða afborgunargreiðslur lánsins verðtryggðar. Eftirtalin ákvæði eru sett inn í skuldabréfið til tryggingar endurgreiðslu láns þessa: skuldareiganda er framseldur fjórðungur þeirra stofn- og rekstrarstyrkja sem félagið kann að fá á fjárlögum vegna útgerðar skips þessa er það rekur. Mun félagið hlutast til um að sú greiðsla komi til útborgunar í febrúar ár hvert. Skv. þeim upplýsingum sem fram komu hjá stjórnarformanni Herjólfs voru vextir og dráttarvextir af skuldinni við Ríkisábyrgðasjóð, sem voru felldir niður nú, um 100 millj. kr. Málefni annarra báta verða ekki rakin hér, enda smáar upphæðir sem til þeirra fara, en það eru Dýrafjarðarbátur, Langeyjarnesbátur og Mýrabátur. Ekki verða heldur tilgreindar einstakar umsóknir um fjárveitingar til vetrarflutninga á landi. Ítarlega var fjallað um hverja umsókn og var samstaða í nefndinni um hverja fjárveitingu. Skv. till. nefndarinnar leggur samvn. samgm. til að á fjárl. 1985 verði veittar samtals 56 millj. 364 þús. til flóabáta og vöruflutninga sem ég mun nú skýra frá. Á þskj. 371 er sundurliðun á þeim tillögum sem nefndin flytur og hljóðar þannig: Til vetrarflutninga í Breiðavíkurhreppi og Neshreppi utan Ennis 55 þús. kr. Til vetrarflutninga á norðanverðu Snæfellsnesi 55 þús. Til vetrarflutninga í Dalahéraði 110 þús. Snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu 30 þús. Til mjólkurflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu 120 þús. Til vetrarsamgangna í Rauðasandshreppi 55 þús. Til vetrarsamgangna í Ketildalahreppi 42 þús. Til vetrarflutninga í Bíldudal 42 þús. Til vetrarsamgangna í Auðkúluhreppi í Vestur-Ísafjarðarsýslu 50 þús. Til vetrarsamgangna við Ingjaldssand 85 þús. Snjóbifreið í Önundarfirði 90 þús. Snjóbifreið um Botnsheiði 65 þús. og stofnstyrkur 85 þús. Til mjólkurflutninga í Önundarfirði, Dýrafirði, Súgandafirði og Djúpi 285 þús. Til vetrarflutninga í Álftafirði, Norður-Ísafjarðarsýslu 50 þús. Til vetrarflutninga í Ögurhreppi 30 þús., í Reykjarfjarðarhreppi 30 þús., í Nauteyrarhreppi 30 þús. og Snæfjallahreppi 30 þús. Til vöruflutninga í Árneshreppi 200 þús. Til vetrarsamgangna í Árneshreppi 100 þús. og stofnstyrkur 450 þús. Til vetrarsamgangna í Kaldrananeshreppi 30 þús. Snjóbifreið á Hólmavík 35 þús. Snjóbifreið í Austur-Húnavatnssýslu 30 þús. og skefilsstaðahreppi 50 þús. Snjóbifreið í Skagafirði 33 þús. Til vetrarflutninga í Haganes- og Holtshreppum 50 þús. Til vetrarsamgangna, Siglufjörður-Sauðárkrókur 200 þús. Grímsey, vegna vetrarsamgangna og flugs 300 þús. Til vetrarflutninga í Ólafsfirði 50 þús., stofnstyrkur 40 þús. Snjóbifreið í Dalvíkurlæknishéraði 20 þús. Til vetrarsamgangna í Svarfaðardal 55 þús. Snjóbifreiðar á Akureyri 40 þús. Snjóbifreið í Grýtubakkahreppi 30 þús. Snjóbifreið í Hálshreppi í Suður-Þingeyjarsýslu 33 þús. Norðausturleið, Vopnafjörður-Húsavík 450 þús. Til vetrarsamgangna í Fjallahreppi 85 þús. Snjóbifreið Öxarfjörður-Kópasker 50 þús. Snjóbifreið á Þórshöfn 42 þús., stofnstyrkur 90 þús. Til vetrarflutninga á Bakkafirði 85 þús. Til vetrarflutninga á Vopnafirði 85 þús. Til vetrarsamgangna í Borgarfirði eystra 95 þús. Til vetrarsamgangna í Hjaltastaðahreppi 32 þús. Til póst- og vöruflutninga á Jökuldal 30 þús. Til vetrarsamgangna á Jökuldal 50 þús. og stofnstyrkur 130 þús. Til vetrarflutninga í Möðrudal 60 þús. og stofnstyrkur 90 þús. Snjóbifreið á Fljótsdalshéraði 32 þús. Snjóbifreið á Fjarðarheiði 340 þús. Snjóbifreið á Oddsskarði og Fagradal 400 þús., stofnstyrkur 350 þús. Snjóbifreið Stöðvarfjörður-Egilsstaðaflugvöllur 60 þús. Til vetrarflutninga á Breiðdalsvík 85 þús. Til vetrarflutninga Djúpivogur-Hornafjörður 120 þús. og stofnstyrkur 150 þús. Svínafell í Nesjum 33 þús. Til vöruflutninga á Suðurlandi 310 þús. - Þessir liðir gera 6 millj. 339 þús. Þá eru það flóabátarnir. Nefndin leggur til að styrkir til þeirra verði sem hér segir: Akraborgin 7 millj. og 500 þús. Baldur 6 millj. 550 þús., stofnstyrkur 1200 þús. Langeyjarnesbátur 42 þús. Mýrabátur 6 þús. Fagranesið 6 millj. 500 þús. Dýrafjarðarbátur 50 þús. og stofnstyrkur 42 þús. Hríseyjarferja 1.5 millj., stofnstyrkur 675 þús. Drangur 3 millj., stofnstyrkur 9.3 millj. Mjóafjarðarbátur 1 millj. 160 þús. Herjólfur 12 millj. 500 þús. Þetta eru eins og áður segir 56 millj. 364 þús. og er það rúmlega 27% hækkun frá fjárlögum þessa árs.



Herra forseti. Ég ætla fyrst að nefna einstök atriði varðandi nokkra þá málaflokka sem biðu afgreiðslu hjá fjvn. til 3. umr. Í vegáætlun fyrir árið 1985 og í langtímaáætlun um vegagerð er gert ráð fyrir að 2.4% af þjóðarframleiðslu yrði á árinu 1984 varið til vegamála. Niðurstaðan við afgreiðslu fjárlaga nú er að horfið verði frá fyrri samþykktum Alþingis og til vegamála verði á næsta ári varið 1.9% af þjóðarframleiðslu. Þar munar 432 millj. kr., en ef tekið er tillit til þess að vísitala vegagerðar hefur hækkað minna en vísitala þjóðarframleiðslu vantar 180 millj. kr. til þess að sama framkvæmdamagn náist og stefnt var að með ákvörðunum Alþingis um að verja 2.4% þjóðarframleiðslu til vegamála 1985. Þó að þannig sé nú ákveðið að skera niður framkvæmdir frá fyrri áætlunum varðandi næsta ár og minnka framkvæmdir að raungildi miðað við vegáætlun ársins 1984, þegar hlutfall vegaframkvæmda af þjóðarframleiðslu er 2. 03%, þá eiga bensíngjöld og þungaskattur að hækka í réttu hlutfalli við breytingar á byggingarvísitölu eða um 26% að meðalatali á næsta ári miðað við árið í ár, en engar verðbætur koma á laun á því tímabili, a.m.k. á meðan núgildandi kjarasamningar standa, en áætlað er að kauptaxtar verði á næsta ári að meðaltali 22% hærri en á þessu. Bensínið á hins vegar að hækka á sama tíma um 26%. Þetta framlag til vegamála, 1.9% af þjóðarframleiðslu, er lægra en á nokkru áranna 1982, 1983 og 1984. Varðandi afgreiðslu Pósts og síma er þess að geta að taxtar fyrir þjónustu eiga að hækka um 11% 1. febr. n.k., en 1. ágúst 1983 fékk stofnunin 18% hækkun taxta sem verður í gildi til 1. febr. En á þessu 18 mánaða tímabili hefur meðalhækkun framfærsluvísitölu verið 13.8% svo að stofnunin hefur notið tekjuaukningar umfram almennar verðlagshækkanir sem nemur um 115 millj. kr. Er þó þess að geta í fyrsta lagi að á þessu 18 mánaða tímabili hefur framkvæmdavísitala eða vísitala byggingarkostnaðar hækkað minna en framfærsluvísitala svo að ætla má að miðað við þá vísitölu hafi Póstur og sími haft ríflega 200 millj. kr. meira úr að spila en verið hefði ef taxtar hefðu á tímabilinu hækkað jafnt og byggingarvísitalan. Í öðru lagi hafa laun starfsmanna stofnunarinnar, en þau eru tæplega 40% af rekstrarútgjöldum að meðtöldum afskriftum, verið skorin niður að raungildi um fjórðung fyrir atbeina ríkisstj. Ýmsir kynnu að ætla að vegna þess að taxtar hafa ekki breyst síðan 1. ágúst 1983 hafi notendur búið við hlutfallslega lægri gjöld en áður, en staðreyndir sýna að sú hækkun sem Póstur og sími fékk í upphafi þess tímabils, sem ég hef hér rætt um, þ.e. frá 1. ágúst 1983, og gildir þar af leiðandi sem meðalhækkun allan tímann, er miklu meiri en meðalhækkun á almennu verðlagi og ég tala nú ekki um kaupgjaldi á þessu tímabili. Meðalhækkunin á töxtum Pósts og síma hefur líklega verið tvöfalt meiri en meðalhækkun byggingarvísitölu á sama tíma. Framlag ríkissjóðs til Tryggingastofnunar ríkisins nemur um 6 þús. millj. kr. í fjárlagafrv. og hækkar í meðförum fjvn. um 1200 millj. Hér er um háar upphæðir að ræða og skiptir miklu um áreiðanleik fjárlaganna að þessar tölur séu sem nákvæmast áætlaðar. Ég hef ekki ástæðu til að ætla annað en að þær séu það að þessu sinni miðað við verðlagsforsendur þótt ávallt sé erfitt að spá um magn þjónustu eins og þessarar. Þess ber að gæta í þessu sambandi að í þessum tölum er gert ráð fyrir því að einungis verði að hálfu leyti komið til móts við óskir sem fyrir liggja um að taka í notkun legurými sem tilbúið er eða verður tilbúið til notkunar á næsta ári, en þar er um að ræða legurými í Garðvangi í Gerðahreppi, Hlíð, Akureyri, Dalvík og Sauðárkróki, auk þess sem ekki er gert ráð fyrir fjárveitingu til reksturs þess hluta B-álmu Borgarspítalans sem kann að verða tilbúin til notkunar seint á árinu 1985. Skv. þeim gögnum sem Tryggingastofnun ríkisins hefur lagt fyrir fjvn. kemur fram að reglugerð sem heilbrmrn. setti og tók gildi 1. júní s.l. og gilti óbreytt til 1. des. hefur minnkað útgjöld Tryggingastofnunar ríkisins á þeim hluta ársins sem hún gilti vegna læknisþjónustu um 40 millj. kr., vegna tannlæknisþjónustu um 10 millj. kr. og vegna lyfjakaupa um 80 millj. kr. eða samtals um 130 millj. Síðan hefur verið sett ný reglugerð sem dregur úr útgjaldaaukningu hjá sjúklingum vegna reglugerðarinnar frá 1. júní s.l., þannig að nú er áætlað að eftir standi af þeim sérstöku álögum sem á sjúklinga voru lagðar 1. júní 1984 73 millj. kr. á næsta ári miðað við verðlag í des. s.l. Við afgreiðslu á málefnum Rafmagnsveitna ríkisins er gert ráð fyrir að taxtar fyrirtækisins hækki í þeim mæli á næsta ári að jafngildi 20% hækkun 1. jan. n.k. og má þá búast við að aftur raskist viðskiptamönnum þess í óhag hlutfallið milli verðs á rafmagni annars vegar frá Rafmagnsveitum ríkisins og hins vegar frá öðrum rafmagnsveitum. Þrátt fyrir þessa miklu hækkun á seldu rafmagni er gert ráð fyrir að skuldabyrði Rafmagnsveitnanna aukist á næsta ári um 22 millj. kr., stofnunin greiði 153 millj. kr. í afborganir lána, en taki ný lán að upphæð 175 millj. Um afgreiðslu fjárlaganna í heild er ekki mikið að segja umfram það sem ég rakti við 2. umr. og þá blasti við. Megineinkennin eru raunhækkun bæði tekna og útgjalda, verulegur rekstrarhalli og erlend og innlend skuldasöfnun samtímis því sem félagslegar framkvæmdir eru skornar niður. Milli 2. og 3. umr. hækka innlendar lántökur ríkissjóðs um 50 millj. kr. og verða 1250 millj. og erlendar lántökur hækka við 3. umr. um 300 millj. kr. og verða 2900 millj. kr. á næsta ári. Meginmunurinn á niðurstöðum varðandi áætlun næsta árs og niðurstöðunni í ár er sá að tekjur ríkissjóðs af innflutningi, sem eru langt umfram það sem spáð var í þjóðhagsáætlun í fyrra, duga líklega til þess að skila ríkissjóði svo til hallalausum í ár, en á næsta ári er enn reiknað með jafnmiklum og gegndarlausum innflutningi og viðskiptahalla upp á 4800 millj. kr. og erlendri skuldasöfnun í samræmi við það, en eins og nú á að afgreiða fjárlög dugir það ekki til þess sama árangurs fyrir ríkissjóð og í ár, heldur er halli á ríkissjóði á næsta ári áætlaður um 720 millj. kr. Þetta er slík niðurstaða að við sem skipum minni hl. fjvn. teljum að ekki sé stætt á að afgreiða fjárlög eins og hér er lagt til. Við teljum fullkomið ábyrgðarleysi að feta þá braut sem hér er gert og teljum að eins og málum er nú komið ætti að fresta afgreiðslu fjárlaga og erum fyrir okkar leyti reiðubúin til þess að leggja í það vinnu með meiri hl. n. að endurskoða þær ákvarðanir sem að er stefnt að samþykkja og erum þeirrar skoðunar að leita eigi leiða til þess, m.a. með nýrri tekjuöflun, að afgreiða fjárlög án halla. Það hefur komið fram hjá ýmsum í stuðningsliði hæstv. ríkisstj. að þeir eru að vonum ekki ánægðir með þessa þróun og ýmsa þætti þeirrar afgreiðslu fjárlaga sem hér er stefnt að. M.a. hefur formaður fjvn., hv. 1. þm. Norðurl. v., lýst yfir þessari skoðun í sjónvarpi. Ég tel að hv. meiri hl. n. og ríkisstj. ættu að taka alvarlega þennan vilja okkar til að endurskoða þær fyrirætlanir sem nú eru uppi um afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár og hugmyndir okkar um að afgreiðslu málsins verði frestað til þess að fjárlagaafgreiðslan verði með þeim hætti að betur verði við unað og til minni ófarnaðar leiði fyrir efnahagslífið í landinu. Eins og ég áðan nefndi hækka bæði tekjur og útgjaldahlið fjárlagafrv. að raungildi. Við 2. umr. dró ég fram dæmi um einstaka rekstrarliði sem hækka langt umfram verðlag. Aðalskrifstofur ráðuneytanna höfðu þá hækkað að raungildi um ríflega 10%, þ.e. umfram verðlagshækkanir. Nú við 3. umr. hækka þessir útgjaldaliðir enn um 1.3 millj. kr. og felast því í fjárlagaafgreiðslunni tillögur um að framlag til aðalskrifstofa rn. hækki um 36 millj. kr. að raungildi á næsta ári eftir að þær höfðu verið færðar til samræmis við ríkisreikning við afgreiðslu fjárlaga í fyrra. Ég vil ítreka það, sem ég sagði við 2. umr., að heildarútgjöld ríkissjóðs hafa ekki dregist saman í tíð núv. ríkisstj. til þessa, þvert á móti, og þau aukast enn verulega á næsta ári við afgreiðslu fjárlaga með þeim hætti sem hér er lagt til. Útgjöld ríkissjóðs í ár eru áætluð 19 582 millj. kr., en á næsta ári 26 060 millj. Það er bein hækkun um 33.1%. Á hinn bóginn eru launahækkanir ríkisstarfsmanna og rekstrargjaldahækkanir taldar verða 24% á næsta ári og hækkun byggingarvísitölu 26%. Ef miðað er við 25% meðalhækkun á útgjaldaþáttum hækka heildarútgjöld ríkissjóðs á næsta ári að raungildi um 6.5%, en það jafngildir 1582 millj. kr. á verðlagi næsta árs. Það er því ekki annað en bull og blekkingar þegar því er haldið fram að verið sé að draga úr umsvifum í ríkisbúskapnum. Þau stóraukast að raungildi eða um hvorki meira né minna en 6.5% miðað við fast verðlag. Þó að aðaleinkenni fjárlagaafgreiðslunnar sé að tekjur aukast ekki í takt við útgjöldin, þannig að um er að ræða mjög verulegan rekstrarhalla sem borinn er uppi af erlendri skuldasöfnun, þá er það líka rangt, sem haldið hefur verið fram af hálfu stjórnarsinna, að tekjur ríkisins og skattheimta minnki í raun og að ríkissjóður hafi minna úr að spila en áður. Tekjur ríkissjóðs eru áætlaðar 19 512 millj. kr. á þessu ári, en 25 336 millj. kr. á næsta ári. Ef enn er miðað við 25% meðalhækkun í útgjaldaþáttum ríkisins milli áranna 1984 og 1985 er raunhækkun tekna ríkissjóðs 3.9%, en það jafngildir nær 1000 millj. kr. á verðlagi næsta árs. Þetta dugir þó ekki til. Þó að ríkissjóði sé á næsta ári ætlað að njóta góðs af svo miklum innflutningi að viðskiptahalli er áætlaður 4800 millj. kr. þrátt fyrir aukna þjóðarframleiðslu, þá er hækkun ríkisútgjalda þá enn meiri og rekstrarhalli því 720 millj. kr. Það er að sjálfsögðu hægt að benda á einstaka tekjuliði sem skertir hafa verið, t.d. skattar á ferðagjaldeyri, banka, verslunar- og skrifstofuhúsnæði og lækkun á tekjuskatti vegna ívilnana til eignamanna, en aðrir tekjuliðir hafa hækkað meira en þessu nemur, fyrst og fremst veltuskattar af innflutningi sem er langt umfram útflutninginn. Vegna þess mikla innflutnings, sem ríkissjóður nýtur góðs af, hlaðast upp erlendar skuldir og þar á ofan bætast svo þær erlendu skuldir sem ríkissjóður stofnar sjálfur til vegna þess að þessi mikla veltuaukning dugir ríkissjóði samt ekki fyrir útgjöldum. Þegar vitnað er til þess að erfiðleikar í þjóðarbúskapnum hafi skert tekjur ríkissjóðs er það rétt í þeim skilningi að meiri þjóðarframleiðsla ætti að vera grunnur að eðlilegri tekjuaukningu ríkissjóðs. Tekjuaukning ríkissjóðs er eigi að síður fyrir hendi nú, en hún byggist á hinn bóginn ekki á aukinni þjóðarframleiðslu, sem væri hinn eðlilegi grunnur, heldur á viðskiptahalla og innflutningi m.a. fyrir ný erlend lán. Í ríkissjóð renna auknar tekjur á þennan hátt og heildartekjurnar aukast að raungildi með þessum óeðlilega og varhugaverða hætti. Hinn mikli innflutningur í ár, þegar viðskiptahalli nam 3900 millj. kr. skv. nýjustu áætlun - var í haust áætlaður 3500 millj. kr., - er lagður til grundvallar tekjuspá fyrir næsta ár. M.a.s. er þar inni í dæminu sú mikla viðbótarvelta sem kom fram í okt. og nóv. s.l. og átti rætur að rekja til viðbragða innflytjenda og neytenda vegna fyrirsjáanlegra efnahagsráðstafana. Hvort þessi tekjuspá stenst og hvort þjóðfélagið og efnahagskerfið stenst það að hún gangi eftir og hvort öllu lengur getur varað sú endileysa sem nú viðgengst í peninga- og efnahagsmálum almennt er svo önnur saga. Ég rakti það við 2. umr. að fjárlagaafgreiðslan staðfestir að ríkisstj. hefur fallið frá öllum helstu stjórnunaráformum sínum varðandi viðskiptahalla, erlenda skuldasöfnun og jafnvægi í ríkisbúskapnum. Ríkissjóður er rekinn með erlendum lántökum. Vaxtaútgjöld ríkisins aukast stórlega. Þau hækka á næsta ári úr 920 millj. kr. í 1472 millj., en sú upphæð er ámóta há og framlög til framkvæmda- og stofnbúnaðarkaupa ríkisins. Vaxtagjöld ríkissjóðs aukast að raungildi á næsta ári um u.þ.b. 300 millj. kr. Þannig er vítahringurinn: erlend skuldasöfnun, stórauknar vaxtagreiðslur og enn erlend skuldasöfnun til þess að standa undir hækkun vaxtaútgjalda. Þótt 2 milljarða gat kæmi fljótt í ljós í ríkissjóðsdæminu í ár átti það stóran þátt í að bjarga rekstrarstöðu ríkissjóðs að innflutningur vöru og þjónustu var miklu meiri en áætlað hafði verið í þjóðhagsáætlun í fyrrahaust. Það var spáð að innflutningur yrði 33 130 millj. kr., en verður í reynd 38 500 millj. Í þjóðhagsspá fyrir næsta ár er áætlað að viðskiptavelta verði jafnmikil í ár og viðskiptahallinn 4800 millj. kr. og skuldasöfnun erlendis í samræmi við það. En nú dugir þessi velta ekki til þess að ná endum saman í ríkisrekstrinum. Það er munurinn á horfunum í ár og á næsta ári. Þó að tekjur ríkissjóðs hækki um nær 4% að raungildi hækka útgjöld svo miklu meir að rekstrarhalli nemur 720 millj. kr. og heildarlántökur ríkissjóðs verða 4150 millj. kr., þar af erlendar lántökur 2900 millj. Nú er ráðleysið í ríkisfjármálunum orðið slíkt að jafnyfirspennt viðskiptavelta og innflutningur, viðskiptahalli og skuldasöfnun þjóðarinnar erlendis dugir ekki einu sinni til þess að endar nái saman hjá ríkissjóði. Það er augljóst að verði fjárlög fyrir næsta ár afgreidd eins og hér er lagt til hefur ríkisstj. valið hina hægu leiðina þar sem hallar undan fæti. Við sem skipum minni hl. fjvn. teljum að Alþingi megi ekki víkja sér undan þeirri skyldu að spyrna við fæti hér og nú og fjárlög eigi ekki og megi ekki afgreiða með þeim hætti sem nú er fyrirhugað. Þess vegna teljum við að nú eigi að fresta afgreiðslu fjárlaga og skorum á hæstv. ríkisstj. að fara þannig að. Ég endurtek það, sem ég sagði í upphafi máls míns, að við sem skipum minni hl. fjvn. erum reiðubúin til þess að taka þátt í því með meiri hl. n. að leita sameiginlegra leiða til að finna farsælli lausn á afgreiðslu fjárlagafrv. en hér er að stefnt.



Herra forseti. Þó að fullkomin ástæða væri til þess við lokaumr. fjárlaga fyrir árið 1985 að hafa nokkuð langt mál þar um í ljósi þess að nú standa menn frammi fyrir því að hér á að afgreiða fjárlög næsta árs með yfir 700 millj. kr. halla skal ég þó ekki lengja þessa umr. neitt að ráði. Við 2. umr. var vikið að ýmsum meginþáttum fjárlagafrv. og fjárlagaafgreiðslunnar væntanlegu þó að vissulega mætti ýmsu þar við bæta. Ég vísa til þess sem hv. þm. Geir Gunnarsson bætti við áðan varðandi það sem gerst hefur síðan við 2. umr. en vildi þó aðeins vekja enn frekar athygli á nokkrum þáttum. Ég hygg að því sé svo farið um fleiri en hv. þm. Pálma Jónsson, formann fjvn., að þeim nánast hrjósi hugur við því að afgreiða fjárlög með þeim hætti sem nú er stefnt í. Jafn grandvar og sómakær maður hlýtur að taka nærri sér að leggja til afgreiðslu á þeim grundvelli sem hér er. Enda kom það fram í máli hans áðan að hann taldi það ekkert ánægjuefni að þurfa að kynna og afgreiða fjárlög með yfir 700 millj. kr. halla og vissulega er þetta skiljanlegt sjónarmið. Það er ekki Alþingi sæmandi að ganga frá fjárlagaafgreiðslu á þann veg sem hér stefnir í og manni sýnist augljóslega eigi að verða. Ég tek því undir, fyrir hönd Alþfl., þá skoðun sem hv. þm. Geir Gunnarsson lýsti áðan, að við þessar kringumstæður ætti að fresta afgreiðslu fjárlaga og leita annarra og farsælli leiða til lausnar þeim vanda, sem vissulega er fyrir hendi og allir viðurkenna en hér er lagt til í þessari afgreiðslu. Stjórnarandstaðan hefur lýst sig reiðubúna til að taka þátt í slíku starfi með fulltrúum meiri hl. hér á Alþingi. Ég hygg að það væri skynsamlegra og þinginu og þjóðinni til meiri farsældar en að ana þá braut sem lagt er til við þessa afgreiðslu. Eins og fram hefur komið er ljóst að á næsta ári mun t.d. kaupmáttur kauptaxta lækka um 4.7%. Vextir á næsta ári af erlendum lánum eru taldir verða 5 milljarðar kr. og hallinn á vaxtareikningi er talinn verða um 4.5 milljarðar kr. Ég trúi því vart að menn ætli sér í alvöru, þó að allt bendi til þess, að afgreiða fjárlög á þann veg sem hér liggur fyrir, í ljósi þess hvert stefnir. Ég tek því ítrekað undir það að skynsamlegra væri af meiri hl. hér á Alþingi að fara að ráðum stjórnarandstöðunnar um að fresta afgreiðslu fjárlaga en gefa að sjálfsögðu nauðsynlegar heimildir til að þjóðarbúið geti gengið með eðlilegum hætti. Það eru fordæmi þess áður að slíkt hafi verið gert. Væri miklu skynsamlegra í alla staði að slíkt yrði gert nú og vinna í það lögð að finna farsælli leið út úr vandanum en nú virðist eiga að gera. Ég hjó eftir því að hv. þm. Pálmi Jónsson, formaður fjvn., orðaði það eitthvað á þá leið að nú væru fjárlög afgreidd á traustari fótum en oftast áður. Menn muna sjálfsagt yfirlýsingar meiri hl. hér á Alþingi við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1984 á þann veg að aldrei hefðu fjárlög verið afgreidd jafn raunhæf eins og fyrir árið í ár. Menn hafa reynsluna fyrir sér. Það þarf ekki ummæli stjórnarandstæðinga til að lýsa því. Reynslan hefur úr því skorið, því miður, að það kom flest ef ekki allt fram sem stjórnarandstaðan hélt fram við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið í ár. Þau voru síður en svo, þrátt fyrir allar yfirlýsingar stjórnarliða, raunhæfari en verið hefur um árabil. En sjálfsagt þýðir ekkert um þetta að tala. Formlega afgreiðslan er eftir. Það er trúlega eigi að síður búið að ákvarða í öllum einstökum atriðum hvernig málið skuli afgreitt, þannig að vart tjáir líklega um það að tala. Ég skal ekki hafa um það öllu fleiri orð. Ég vil aðeins í lokin með örfáum orðum víkja að brtt. sem við þm. Alþfl. fluttum hér við 2. umr. málsins en drógum síðan til baka til 3. umr. og eru nú endurfluttar. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara að gera grein fyrir þeim í einstökum atriðum en meginefni þeirra er liðsinni við hæstv. ríkisstj. um tekjuöflun. Og það er undarlegt í þessari stöðu, með það frammi fyrir sér að afgreiða fjárlög með halla upp á hundruð milljóna, ef hæstv. ríkisstj. tekur ekki undir tillögur, í þessu tilfelli stjórnarandstöðunnar, Alþfl., um að afla frekari tekna til að brúa bilið. Ég vil svo að lokum, herra forseti, þakka mínu meðnefndarfólki fyrir samstarfið. Ég ítreka þakkir til formanns fjvn. fyrir ljúfmannlegt samstarf í mjög svo erfiðu hlutverki, miklum mun erfiðara og honum andstæðara en ég hygg að hann hafi viljað að yrði hans hlutskipti í þessum efnum, en eigi að síður færi ég honum þakkir fyrir ánægjulegt samstarf.



Herra forseti. Með örfáum orðum vil ég bæta við það sem hv. formaður fjvn. sagði um fjármagn til rannsókna og tilrauna til nýsköpunar í atvinnulífi. Eins og kom fram hjá hv. formanni er gert ráð fyrir að fjármagni af þeim 500 millj. kr. sem ríkisstj. hefur ákveðið að verja til nýsköpunar í atvinnulífi verði varið í þessu skyni. Þess vegna lagði ég fram í ríkisstj. tillögu um að 50 millj. af þessum 500 millj. yrði ráðstafað sem framlagi í sjóð sem veitt yrði fjármagn úr til rannsókna og tilrauna til nýsköpunar í atvinnulífi. Þá er gert ráð fyrir að Rannsóknaráð ríkisins geri till. til menntmrh. sem menntmrh. leggi síðan fyrir ríkisstj. um þær reglur sem gildi um úthlutun á þessu fjármagni. Svo er bókað í gerðabækur ríkisstj. og verður nánar um þetta fjallað með lánsfjárlögum. Ég geri fastlega ráð fyrir að m.a. muni Líffræðistofnun Háskólans fá fjármagn af þessu fé til þeirra rannsókna sem hún hefur sótt um til fjvn., enda er þar tvímælalaust um mjög athyglisvert mál að ræða. Ég fagna því að samstaða hefur náðst um að leggja til hliðar þó þetta fjármagn til slíkra rannsókna, því að vitanlega er það undirstaðan í því að nýsköpun í atvinnulífi geti farið vel úr hendi. Ég ætla ekki að eyða tíma til að rekja þau ýmsu mál sem þar eru í athugun, en þau eru mörg og þetta er áreiðanlega lágmarksfjárveiting í þessu skyni, þó ríflegri en nokkru sinni fyrr hefur verið gert og væntanlega til þess að töluverður kippur verði í þessum málum, ef ég má orða það svo, eða töluvert aukin starfsemi. Ég vil svo jafnframt geta þess, af því að það kom fram í ræðu hv. formanns fjvn. og mátti skilja svo, að ríkisstj. hefði verið nokkuð rausnarleg því að hún samþykkti hækkanir upp á 460 millj. kr. Vel má svo segja. En í mínum huga var þar einvörðungu um hluti að ræða sem fella má undir gerða hluti. Þarna var um að ræða hækkun til útgjalda trygginga, fyrst og fremst vegna mildandi aðgerða sem felast í þeim reglugerðum sem gefnar voru út fljótlega eftir samninga um kaup og kjör og eftir gengisfellingu. Það er rétt að þessi útgjöld urðu nokkru meiri en áætlað var í upphafi. Mér reiknast til að útgjöld vegna þessara mildandi aðgerða séu u.þ.b. 300 millj. kr. Af því eru um 100 millj. kr. vegna meiri hækkunar til ellilífeyrisþega en almenn hækkun bóta varð og 125 millj. kr. vegna lækkunar á því sem stundum hefur verið nefnt sjúklingaskattur. 50 millj. eru vegna þess að ekki var hækkuð upp til verðlags greiðsla fyrir læknisþjónustu og lyf. Mér sýnist að með þessu móti sé búið í raun og veru að draga til baka allan þennan svokallaða sjúklingaskatt. Og ég vil segja fyrir mitt leyti að ég fagna því að menn hafa séð sér fært að bæta þar úr, sérstaklega fyrir ellilífeyrisþega sem njóta fyrst og fremst þess sem hér er um að ræða. Þetta eru samtals u.þ.b. 300 millj. kr. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram að það er ekkert ánægjuefni að afgreiða fjárlög með svo miklum halla. Mín skoðun er sú að það sé nokkuð ákveðið haldið á málum að draga úr ýmsum kostnaði. Hins vegar er það staðreynd að þessir mikilvægu þjónustuliðir eins og heilsugæslan og menntakerfið eru ákaflega fjárfrekir liðir og ég hef ekki orðið var við annað en að allir hv. þm. vilji kappkosta að halda þeirri þjónustu o jafnvel auka hana verulega. Ég get tekið undir það. Ég tel það eitt hið mikilvægasta við afgreiðslu fjárlaga að halda slíkri þjónustu og framlögum sem eiga að jafna aðstöðu manna í landinu. Þetta eru langsamlega stærstu útgjaldaliðirnir. Staðreyndin er sú að verulega hefur verið dregið úr fjárveitingum til fjárfestingar, u.þ.b. um 7%, og er nú opinber fjárfesting orðin æðilítil eftir samdrátt ár eftir ár. Með þessu er ég ekki að segja að það séu ekki ýmsir liðir á fjárlögum sem mætti fella niður og spara. Ég er sammála því. En ég held að það hefði varla mátt betur frá þessu sleppa ef menn vildu þá ekki ganga enn lengra í að draga úr mikilvægri fjárfestingu t.d. í vegamálum, höfnum o.s.frv. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að unnt sé að draga úr þessum halla, ef ekki losna alveg við hann, án þess að leiði til aukins viðskiptahalla, en það kom fram í viðtali við einn hv. þm. að það væri leiðin. Ég andmæli því, því að viðskiptahalli og halli á fjárlögum eru sami bölvaldurinn í verðbólgu og skuldum hlöðnu þjóðfélagi. Ég held að það sé rétt sem margir hafa bent á, að verulega sé hægt að bæta innheimtu söluskatts og tekjuskatts og ég geri mér vonir um að það átak sem er verið að gera þar á vegum hæstv. fjmrh. muni skila sér. Ég held hins vegar að það þurfi að endurskoða þessi lög og t.d. hækka stórlega viðurlög o. fl. þess háttar, sem ég ætla ekki að fara hér út í en ég tel sjálfsagt að ríkisstj. skoði, og ég fagna því að mér hefur heyrst vera vilji hjá hv. stjórnarandstæðingum til að taka þátt í aukinni tekjuöflun. Þegar ég taldi þær samþykktir sem ríkisstj. gerði í heilbrigðismálum, þá láðist mér að geta um Lánasjóð ísl. námsmanna. Ég tek undir það sem formaður fjvn. sagði, að það er orðin gífurleg upphæð og vekur satt að segja undrun hve mikið fjármagn rennur til þess ágæta máls. En með þessu er tekin sú ákvörðun að halda þeirri stefnu sem verið hefur, að vísu í 100% umframþörf og ég tel að það hafi verið nauðsynlegt og því óhjákvæmilegt að mæta þeirri viðbótarfjárveitingu sem þar var um að ræða.



Herra forseti. Nú við 3. umr. um fjárlagafrv. vil ég ítreka þakklæti mitt til samverkafólks í fjvn., þakklæti fyrir samvinnu sem hefur verið með ágætum. Áreiðanlega er engum gert rangt til þótt ég nefni sérstaklega formann og varaformann nefndarinnar sem borið hafa þungann af þessu erfiða verki og sýnt mikla þolinmæði og lipurð. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að niðurstaða allrar þessarar vinnu er dæmi sem fullkomið ábyrgðarleysi er að samþykkja. Hallinn sem við blasir er yfir 700 millj. kr. og þar eð tekjuhlið þessa frv. stendur vægast sagt völtum fótum væri réttara að reikna með halla nálægt einum milljarði kr. að óbreyttum tekjustofnum. Vissulega er það rétt að aldrei er hægt að segja svo nákvæmlega fyrir um þróun mála í svo fjölþættu reikningsdæmi sem hér er við að fást að ekki geti skeikað töluverðu þegar árið er gert upp. En hér er of langt gengið. Þetta dæmi gengur aldrei upp og væri skynsamlegast í þessari stöðu að fresta afgreiðslu fjárlagafrv. og freista þess að ná raunhæfari niðurstöðu þegar menn hafa hvílt sig og notið þeirrar hátíðar sem nú fer senn í hönd. Það er sameiginlegt álit og tillaga okkar, sem skipum minni hl. fjvn., um leið og við lýsum okkur reiðubúin til samstarfs. Eins milljarðs halli á næsta ári er meira en þolað verður. Okkur er ekki stætt á því að leggja sífellt þyngri byrðar á herðar eftirkomendum okkar. Í endurmetinni þjóðhagsspá segir m.a. svo, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að nú virðist lokið þriggja ára samdráttarskeiði í íslenska þjóðarbúskapnum og horfur þyki á nokkrum hagvexti á ný er mikill halli á viðskiptunum við útlönd og svo verður enn á árinu 1985. Spáð er lítils háttar halla á vöruskiptajöfnuði, en að öðru leyti stafar viðskiptahallinn eingöngu af greiðslum vaxta af erlendum lánum. Vaxtagreiðslurnar eru taldar nema um 15% af útflutningstekjum árið 1984 og 1985, sem bera má saman við 4–5% árin 1970–1974 og um 7% árin 1975–1979.“ Greiðslubyrði vegna afborgana og vaxta af löngum erlendum lánum í hlutfalli af útflutningstekjum hefur farið vaxandi með hverju ári og er gert ráð fyrir að það hlutfall verði um 23% á þessu ári og næsta, en var 12.9% árið 1979 svo sem lesa má í lánsfjáráætlun. Ef hér væri um að ræða lántökur til arðbærra fjárfestinga væri þetta þolanlegt ástand. En því er ekki að heilsa og sárt til þess að vita. Enn um sinn súpum við seyðið af því að hafa rasað um ráð fram í virkjanaframkvæmdum og skipakaupum og enn leyfa stjórnvöld sér að sóa lánsfé í ótímabærar og óarðbærar framkvæmdir á borð við flugstöðina á Keflavíkurflugvelli. Við verðum að gera stórátak í atvinnumálum til þess að yfirvinna þennan vanda og þar er brýnast stórátak í markaðsöflun og þróun þeirra atvinnugreina sem líklegastar eru til að afla okkur drjúgra tekna í framtíðinni, svo sem fiskeldi og rafeindatækni. Á miklu veltur að sá vísir að viðleitni í þessa átt sem Þróunarfélagið óneitanlega er verði nýttur á vitrænan hátt en ekki sem enn ein pólitísk skömmtunarstofnun sem of mikið er af í þessu landi. Því miður virðist sú lánsfjáráætlun sem loks leit dagsins ljós í fyrradag ekki verða til þess að bæta þá mynd sem blasir við í fjármálum ríkisins. Þar er m.a. að finna gjörsamlega óraunhæf áform um öflun innlends lánsfjár. Þar er enn reiknað með að húsbyggingarsjóðirnir geti sótt lánsfé til lífeyrissjóðanna upp á 1220 millj. þrátt fyrir reynsluna í ár þar sem aðeins tókst að fá lífeyrissjóðina til að lána um 430 millj. til húsnæðislánakerfisins. Þá er gert ráð fyrir að stórauka lánsfé með sölu spariskírteina og ríkisvíxla og hundsa þar með reynsluna af þessari fjáröflunarleið á þessu ári. Þetta eru tölur sem óneitanlega stinga í augu við fyrsta yfirlit en nánar verður fjallað um það síðar. Gjaldahlið þessa fjárlagafrv. hefur nú tekið miklum breytingum frá því það var lagt fram í upphafi þings. Margar þeirra hafa kostað tímafrekar umr. í fjvn. og við aðila utan hennar, en það er ekki ætlun mín, enda ekki við hæfi, að skýra frá átökum um einstök mál, sem auðvitað hafa farið á ýmsan veg eins og gengur, því áherslur eru að sjálfsögðu misjafnar bæði eftir manneskjum og þingflokkum. Ég hlýt enn einu sinni að lýsa sérstökum vonbrigðum Kvennalistans með dagvistunarmálin, en meðferðin á þeim málaflokki er vitanlega fyrir neðan allar hellur eins og sífellt fleiri viðurkenna. Við 2. umr. bar Kvennalistinn fram brtt. til hækkunar á þeim 30 millj. sem frv. ætlaði til byggingar dagvistarheimila á næsta ári, en sú upphæð hækkaði óverulega í meðferð fjvn. Við drógum till. okkar til baka en endurflytjum hana nú á þskj. 363. Sú till. hljóðar upp á að þessi liður hækki í 70 millj. 588 þús. kr. Sú upphæð er nákvæmlega sú krónutala sem ríkissjóði bæri að leggja fram til þess að standa við sinn hluta af þeim framkvæmdum sem hin ýmsu sveitarfélög hafa þegar lokið við eða standa í um þessar mundir auk umsókna um nýjar framkvæmdir. Þess ber þó að gæta að umsóknir sveitarfélaganna næmu sennilega nær helmingi hærri upphæð ef ríkisvaldið hefði ekki haldið niðri framkvæmdum í þessum málaflokki á undanförnum árum, einkum þó á þessu ári, með því að hafna umsóknum þeirra um mótframlag ríkissjóðs. Þessi afstaða ríkisvaldsins er í hróplegu ósamræmi við þá staðreynd að aukning þjóðarframleiðslunnar á undanförnum árum byggist ekki síst á aukinni atvinnuþátttöku kvenna. Slík afstaða fæst með því einu að loka augunum fyrir gjörbreyttum þjóðfélagsháttum og gjörbreyttum aðstæðum meiri hluta fjölskyldna í landinu. Þessi afstaða getur auðvitað ekki gengið lengur. Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir las upp ályktanir frá ASÍ-þingi, frá Samtökum kvenna á vinnumarkaði og frá borgarstjórn Reykjavíkur þegar hún mælti fyrir till. Kvennalistans við 2. umr. Þær ályktanir voru allar á einn veg, harðorð mótmæli gegn fjandsamlegri afstöðu stjórnvalda til þessa málaflokks. Þau mótmæli og önnur slík, sem uppi hafa verið, hafa ekki enn megnað að breyta afstöðu stjórnvalda, en það er von mín að sú fyrirstaða bresti fyrr en síðar svo víðtæk sem óánægjan er að verða í þjóðfélaginu. Vil ég nú enn minna á frv. Kvennalistans um þetta mál sem er til athugunar í n. í Ed. en hefur litla eða nánast enga umfjöllun hlotið í fjölmiðlum. Ég vil beina þeim tilmælum til hv. þm. að þeir kynni sér það frv. vel og meðfylgjandi grg. sem er upplýsandi um það hvernig málin standa. Annar er sá liður fjárlaga sem Kvennalistinn hefur borið mjög fyrir brjósti og það er Lánasjóður ísl. námsmanna sem töluvert hefur verið rætt um nú við þessa umr. Við afgreiðslu fjárlaga þessa árs gerði Kvennalistinn ítrekaðar tilraunir til að fá framlag ríkisins til Lánasjóðsins hækkað. Einnig tókum við málefni sjóðsins fyrir í umr. oftar en einu sinni á síðasta þingi, bæði í fsp.-tíma, við afgreiðslu lánsfjárlaga og við umr. og afgreiðslu um hallann sem varð lýðum ljós um miðjan vetur. Sannast sagna fannst mér lítill áhugi, furðu lítill áhugi á málefnum Lánasjóðsins hér á síðasta þingi og hafði verulegar áhyggjur af því að þm. hefðu tapað sjónum á hlutverki hans. Ég ræddi einnig vanda Lánasjóðsins við 1. og 2. umr. um fjárlagafrv. nú og gat þess við 2. umr. að Kvennalistinn mundi flytja brtt. við 3. umr. ef vandi sjóðsins yrði ekki leystur í meðförum fjvn. Svo ánægjulega brá við að tveir þingflokkar lögðu fram brtt. við 2. umr. um aukið framlag til sjóðsins og nú hefur fjvn. gert till. um umtalsverða hækkun framlags ríkisins til Lánasjóðsins, hækkun sem ásamt hækkaðri lántökuheimild felur í sér ráðstöfunarfé upp á rúmlega milljarð kr. Með þessari hækkun er að okkar mati komið verulega til móts við óskir og réttmætar kröfur varðandi Lánasjóðinn. Okkar mat er að vísu að fjárþörf sjóðsins verði meiri á næsta ári, en það er að sönnu matsatriði og í trausti þess að brugðist verði við með aukafjárveitingu ef nauðsyn ber til, eins og raunin varð nú í haust, flytjum við ekki brtt. við þennan lið nú. En um leið og ég fagna auknum skilningi stjórnvalda og þings á hlutverki Lánasjóðs ísl. námsmanna og nauðsyn þess að standa við skuldbindingar gagnvart honum vil ég minna á þann vanda sem fyrsta árs nemar voru settir í nú í haust og gera kröfur til þess að þeir verði ekki settir í slíkan vanda á næsta ári. Ég mótmælti við 1. umr. og mótmæli aftur nú þeim orðum í ræðu hæstv. fjmrh. að sú ráðstöfun að beina lánaumsóknum fyrsta árs nema til bankanna hafi gefið góða raun. Það eru hrein öfugmæli. Af viðskiptum námsmanna við bankana nú í haust mætti segja margar sögur. Það ætla ég þó ekki að gera. Ég hygg að þm. hafi flestir heyrt slíkar sögur, þó óvíst sé að þeirra eigin börn hafi lent í vandræðum í þeim slætti, því að þar gagnaðist best að eiga vel stæða foreldra eins og þm. eru nú flestir. En við verðum fyrir alla muni að sjá út fyrir eigin hóp og það er bláköld staðreynd að nokkrir tugir námsmanna urðu að hætta við fyrirætlanir sínar um að hefja nám nú í vetur vegna þessara ráðstafana sem áttu að vera til sparnaðar. Slíkt er ekki sparnaður að mati Kvennalistans. Ójöfnuður er rétta orðið. Kvennalistinn mun halda áfram að fylgjast náið með málefnum Lánasjóðs ísl. námsmanna og minna á skyldur stjórnvalda við hann. Hlutverk hans er að stuðla að jöfnum rétti allra til náms óháð efnahag námsmanna sjálfra eða aðstandenda þeirra og skylda stjórnvalda er að sjá til þess að hann geti gegnt því hlutverki. Herra forseti. Ég mun ekki fjalla sérstaklega um fleiri liði þessa frv., enda búin að tjá mig allítarlega um megindrætti þess í 1. og 2. umr. Ég vil aðeins að lokum láta þá frómu ósk í ljós að tekist verði af fullri alvöru og raunsæi á við þann vanda sem blasir við í fjármálum ríkisins. Það er ljóst að stjórnvöldum hefur ekki tekist að ná þeim markmiðum sem þau settu sér í stjórnun fjármála. Verðbólgan fer vaxandi aftur, gengið fellur, atvinnuleysi fer vaxandi og uppbygging atvinnulífsins er ómarkviss. Mín skoðun er að alvarlegasta villan í útreikningi ríkisstj. sé sú hversu hart hefur verið gengið að almenningi, hversu ósanngjarnar kröfur hafa verið gerðar til almenns launafólks án þess að sýnilegar tilraunir væru gerðar til aðhalds í ríkisrekstrinum né til uppbyggingar í atvinnulífinu. Við slíkar aðstæður er þess ekki að vænta að ríkisstj. fái frið til starfa. Öll teikn benda nú til þess að sá sé einnig skilningur fjölmargra stjórnarliða.



Herra forseti. Hér við 3. umr. fjárlaga blasir það við að fjárlög fyrir komandi ár á að afgreiða með miklum halla og meiri en dæmi eru til um í langan tíma. Hér er að endurtaka sig sagan frá samstjórnarárum Sjálfstfl. og Framsfl. 1974–1978 og hefur sú þróun verið rakin hér skilmerkilega af hv. 5. þm. Reykn., sem talaði hér fyrir hönd minni hl. fjvn. og gerði að sinni till. fyrir hönd minni hl. að fjárlög yrðu endurskoðuð frá grunni, afgreiðslu þeirra nú frestað og málin tekin upp með samvinnu allra hér á þingi til að reyna að fá fram aðra niðurstöðu. Þetta er skynsamleg hugmynd og ég hlýt undir hana að taka, því að hér stefnir í óefni. Fyrir utan þann mikla viðskiptahalla sem við blasir bætist halli fjárlaga. Þá liggur það einnig fyrir að þrátt fyrir þetta eru ráðgerðar miklu meiri hækkanir á gjöldum hins opinbera, opinberra fyrirtækja en svarar til áætlaðra launabreytinga. Við höfum verið á undanförnum dögum m.a. að ræða um orkuverð, jöfnunaraðgerðir. Í því samhengi hefur það komið fram að fram undan séu stórfelldar hækkanir á orkuverði eða í kringum 20% hjá þeim veitufyrirtækjum sem sjá dreifbýlinu fyrir raforku. Og önnur orka er það sem bæði er notuð af fólki í dreifbýli og þéttbýli, þ.e. bensínið, sem gert er ráð fyrir að hækki um hvorki meira né minna en 26% á næsta ári miðað við þær áætlanir sem liggja fyrir um bensíngjald og skattlagningu sem rennur m.a. til vegagerðar í landinu. Svipaða sögu er að segja um önnur þjónustufyrirtæki hins opinbera. Hér er því enn verið að halda áfram fyrir forgöngu ríkisins í átt til aukinnar kjaraskerðingar frá því sem þeir svartsýnustu hafa gert ráð fyrir að yrði og verið að gera að engu og minna en engu það sem launafólk sótti í sinn hlut, sumpart með hörðum átökum, á undanförnum mánuðum. Það er því ekki með glöðum huga sem menn geta gengið til afgreiðslu þessara fjárlaga hér. Ég trúi að það gildi raunar ekki síður um stjórnarsinna en stjórnarandstæðinga, a.m.k. marga þeirra sem teljast í stuðningsliði ríkisstj. Vegamálin fá hér alveg sérstaka meðferð þar sem er stórfelld lækkun frá þeim markmiðum sem Alþingi hefur samþykkt í sambandi við vegagerð, þrátt fyrir aukna skattheimtu á bensíni og gjöldum til ríkissjóðs sem tengjast vegamálum. Þetta er uggvænleg þróun, ekki síst fyrir fólk úti á landi, sem sætir þó á marga lund, vegna almennra aðstæðna og öfugþróunar í atvinnulífi, enn lakari kjörum en fólkið í þéttbýlinu og þar sem lítið þarf að gerast til þess að verulegt ef ekki stórfellt atvinnuleysi blasir við á komandi ári. Ég ætla ekki að öðru leyti að gera þessa almennu mynd að umtalsefni, en kvaddi mér hljóðs fyrst og fremst til þess við þessa umr. að fjalla um tvö atriði, brtt. sem ég stend að ásamt öðrum. Ég vil í fyrsta lagi þó þakka undirtektir hv. fjvn. nú milli umr. varðandi mál, sem ég flutti um brtt. við 2. umr., en það var fjárveiting vegna hamfarahættu á Skeiðarársandi. Þar hefur komið til upphæð sem ekki var að finna í fjárlagafrv. Milli umr. hefur fjvn. lagt til að í þetta verði varið 3 millj. kr. sem tryggir að þarna verði hafist handa á komandi ári. Einnig liggur fyrir að Viðlagasjóður sé reiðubúinn til að leggja allt að jafnhárri upphæð á móti þannig að í þetta verkefni, styrkingu á varnargörðum á Skeiðarársandi, verði hægt að verja um 6 millj. kr. á næsta ári og væntanlega þar að auki nokkurri upphæð af framkvæmdafé Vegagerðar ríkisins, þannig að þarna ætti að fást veruleg úrlausn. Við skulum vona að þessi fjárveiting sé ekki of seint á ferðinni þó að enginn viti hvenær hlaup úr Grímsvötnum eða öðrum aðdráttarleiðum Skeiðarár brestur á. Ég gerði till. um sama efni fyrir ári síðan, en hún náði þá ekki fram að ganga. Fyrir þennan stuðning vil ég þakka hv. fjvn. og skilning á þessu máli. Um marga liði er ekki hægt að fara þannig viðurkenningarorðum. Og vissulega viðurkennum við einnig í minni hl. að við erfiðleika er að fást við gerð fjárlaga, þrengri aðstæður en oftast áður, en þær er ekki síst að rekja til ákvarðana ríkisstj. þeirrar er nú situr þar sem hún hefur dregið úr skattlagningu á ýmsa þá aðila sem eðlilegt væri að legðu mun meira til sameiginlegs sjóðs landsmanna en gert er. Af því stafa ekki síst erfiðleikarnir þegar um er að ræða ýmsa þætti samneyslu og fjárveitingar til slíkra þátta. Sá liður sem ég ætla að gera hér að sérstöku umræðuefni tengist brtt. á þskj. 420, sem ég stend að ásamt hv. þm. Guðmundi Einarssyni, Kjartani Jóhannssyni og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, en efni þessarar brtt. varðar liðinn 03–390 í fjárlagafrv., Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Við gerum hér till. um að framlag til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands hækki um 15 millj. kr., úr 20.5 millj. í 35.5 millj. kr. Ástæðan fyrir því að við flytjum nú við 3. umr. fjárlaga sérstaka till. um þetta mál, sem ekki var áður fram komin, er sú að við væntum þess lengi vel og reyndar alveg fram á þennan dag að þingflokkar allir gætu sameinast um að tryggja að ekki verði dregið úr framlögum til þróunaraðstoðar af hálfu Íslendinga frá því sem var á síðasta ári. En á síðasta ári gerðist það að framlög til þróunaraðstoðar, bæði langtíma þróunaraðstoðar og skammtíma verkefna, og alþjóðlegra stofnana lækkuðu hlutfallslega frá árinu 1983, en þá komust þau hæst af því sem verið hefur litið til síðustu tíu ára og náðu því að verða um það bil 1.3% af vergri þjóðarframleiðslu. Á yfirstandandi ári lækkuðu hins vegar þessi framlög, skv. áætlun utanrrn. sem hefur með þróunarsamvinnuna að gera, framlög til alþjóðastofnana sem henni tengjast, m.a. stofnana Sameinuðu þjóðanna, þá lækkaði þetta hlutfall í 0.1% úr 1.3 árið á undan. Og nú blasir við, ef ekki verður gerð hér breyting á, að hlutfallið dettur enn niður. Ég hef ekki reiknað það nákvæmlega út, en það er komið í 0.0 eitthvað, hvort sem það er 0.08 eða 0.09. Hér er um breytingu að ræða sem alls ekki er verjandi að mínu mati og okkar flm. þessarar brtt. að horfa fram á. Þetta á bæði við almennt og með tilliti til þeirra aðstæðna sem við blasa erlendis, hinnar brýnu þarfar á að Íslendingar sýni lit á því að veita auknu fjármagni til þeirra sem bágstaddir eru. Ég veit að allir hv. alþm. vita um þær aðstæður svo mjög sem þær eru umræddar nú síðustu mánuði og hafa verið til sérstakrar meðferðar á þingi Sameinuðu þjóðanna, m.a. og ekki síst hið bága ástand í mörgum ríkjum Afríku sem tengist þurrkum sem þar hafa herjað um nokkurt skeið. Við hefðum kosið að sjá Alþingi sameinast um að taka undir þá till. sem utanrrn. bar fram við undirbúning fjárlaga, en hún gerði ráð fyrir að ná nokkurn veginn upp því hlutfalli sem varið var til þessa árs 1983 og verja samtals til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og alþjóðastofnana upphæð sem svarar til 96 millj. kr. Niðurstaðan er hins vegar sú, skv. frv. eins og það lítur núna út, að hér er um framlög að ræða sem eru um 67 millj. kr. Sem sagt raunlækkun frá því lága hlutfalli sem veitt var til þessara verka á árinu sem leið. Þetta mál var rætt allítarlega í utanrmn. á síðasta og ég hygg næstsíðasta fundi nefndarinnar og þar var undir það tekið af öllum nm. að þetta væri óviðunandi þróun og óviðunandi ástand sem blasti við ef ekki fengist hér breyting á. Það var sammæli nefndarmanna í hv. utanrmn. að reyna að stilla þingflokka saman um að fá hér fram breytingu. Þetta hefur því miður ekki tekist og ég harma mjög að sú skuli verða niðurstaðan að við getum ekki haldið í jólaleyfi með sæmilega samvisku, svo ekki sé meira sagt, í sambandi við aðstoð okkar við þá sem kröppust hafa kjörin á alþjóðavettvangi. Til að halda raungildi þess framlags sem veitt var á síðasta ári þarf til að koma sú upphæð sem við erum hér að gera till. um, u.þ.b. 15 millj. kr. hækkun. Hún nægir til þess að við höldum þó í horfinu. Og þó að við, flm. þessarar till., hefðum talið að Íslendingar hefðu, þrátt fyrir efnahagserfiðleika, góð efni á því að sækja fram í þessum efnum og reka af sér slyðruorðið, sem er óviðunandi með tilliti til þess hvað önnur Norðurlönd gera í þessum málum, þá teldum við það þó algert lágmark að Alþingi tryggði það að ekki yrði hér enn um öfugþróun að ræða varðandi þennan þátt mála. Það er rétt að minna í þessu sambandi á lög um Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Það eru lög nr. 43/1981. Þar segir í síðasta málslið 3. gr., með leyfi forseta, um það að hverju starfsemi stofnunarinnar einkum skuli beinast: „Að vinna á annan hátt að því að framlög Íslendinga til aðstoðar við þróunarlöndin nái sem fyrst því marki sem samþykkt hefur verið á þingi Sameinuðu þjóðanna, að þau nemi 1% af þjóðartekjum.“ Þarna er við það miðað að 0.7% náist með beinum opinberum framlögum en 0.3% með framlögum frá öðrum aðilum, einkaaðilum og félagasamtökum sem veita fé til þessara þátta. Nokkur Norðurlandanna hafa þegar náð þessu marki og önnur sem ekki hafa náð því fyllilega, önnur en Ísland, eru að bæta þarna verulega við, þar á meðal Finnland. Það var eftir því tekið, m.a. nú á þingi Sameinuðu þjóðanna þegar fjallað var um framlög til stofnana þeirra, að ríki eins og Finnland og Noregur juku verulega framlag sitt til þróunaraðstoðar. Hér blasir við allt önnur mynd, því miður. Ég hlýt að nefna það hér að í utanrmn. hef ég vakið á því máls og fleiri nm. þar að það gangi ekki að Alþingi taki á þessum málum ég vil segja af þeirri léttúð, sem nú gerist og gerst hefur einnig á síðasta ári, að í stað þess að sækja fram í þessum efnum þá skuli vera um afturför að ræða. Því tel ég afar brýnt og held að hugur manna í utanrmn. raunar standi til þess að Alþingi undirbúi og samþykki ályktun um það að ná þessu markmiði Sameinuðu þjóðanna á viðráðanlegum tíma. Utanrrn. hefur gert drög að áætlun um þessi efni og að ná slíku markmiði á sjö árum. Það teldi ég vera fullkomlega raunsætt og í rauninni of langur tími að horfa fram á að það taki okkur sjö ár að vinna okkur fram að því lágmarki sem þarna er miðað við. Ég vænti þess að það verði unnið að því á vegum utanrmn. að slík till. komi hér fram á Alþingi og henni verði síðan fylgt í reynd þannig að við rekum af okkur slyðruorðið í þessu máli. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að við atkvgr. um þetta mál sjái alþm., burtséð frá því hvað rætt hefur verið í einstökum þingflokkum, til þess að hér verði breyting á. Það er ekki sómasamlegt að fara í jólaleyfi með þessi mál í því horfi sem hér um ræðir. Það vill svo til að í hópi okkar flm. þessa máls eru aðilar sem hafa kynnst af eigin reynd gagnsemi þeirra framlaga sem Íslendingar leggja til þróunarmála. Þá hef ég í huga sérstaklega Grænhöfðaeyjaverkefnið, en hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir dvaldi þar við störf og rannsóknir á þessu ári og gat greint okkur í utanrmn. frá jákvæðum árangri að hennar mati af því sem þar var að gerast þó í gegnum þróunarhjálp Íslendinga, þó að að ýmsu megi þar eflaust finna eða ýmislegt megi betur fara í sambandi við nýtingu fjármagns eins og gengur. En tvíhliða aðstoð er eitt af því sem mjög er horft til og virðist gefa oft betri raun en framlög í gegnum alþjóðastofnanir, sem það land sem veitir aðstoðina hefur ekki jafngóða yfirsýn yfir eins og ef um tvíhliða aðstoð er að ræða. Þetta læt ég nægja varðandi þessa till. okkar fjögurra. Að baki henni standa, má ég fullyrða, þeir þingflokkar sem við erum fulltrúar fyrir, því að þessi mál voru rædd þar og undir hugmynd utanrmn. tekið að lyfta þessu framlagi þannig að ekki yrði um raunrýrnun að ræða. Ég vil svo, herra forseti, minna á aðra till. sem ég flyt ásamt hv. þm. Karvel Pálmasyni. Þar er raunar um að ræða með vissum hætti endurflutning till. sem lögð var fram við 2. umr., en þó í breyttu formi. Hún er á þskj. 365 og varðar húshitunarkostnaðinn. Við höfum gert till. um það við 2. umr. að af tekjum vegna hækkunar á raforkuverði til stóriðju yrði varið 356 millj. kr. umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. til lækkunar húshitunarkostnaðar. Þessi till. hlaut því miður ekki nægan stuðning við 2. umr. og því flytjum við hér till. um mun lægri upphæð til að verja í þessu skyni, 200 millj. kr., þar sem tekna verði aflað með sama hætti og heimildir fengnar eftir því sem þörf er á, og í liðinn „Lækkun húshitunarkostnaðar“ verði varið samtals 400 millj. kr. fyrir utan 50 millj. kr. vegna olíuhitunar, sem er fært á öðrum stað í fjárlögunum, í stað þeirra 200 millj. kr. sem nú er gert ráð fyrir skv. frv. Ég þarf, herra forseti, ekki að rökstyðja þessa till. með mörgum orðum, svo brýnt mál sem hér er á ferðinni og svo sjálfsagt mál sem það ætti að vera miðað við þau orð sem hafa fallið hér á Alþingi og utan þings, ekki síst af talsmönnum þingflokka ríkisstj., ég tala nú ekki um stóru orðin fyrir síðustu kosningar. Það er mjög illt til þess að vita, að Alþingi ætlar að halda nú í skammdeginu jólaleyfi og skilja eftir þann þátt sem veldur hvað mestri mismunun í kjörum hér í landinu með þeim hætti sem gert er skv. fyrirliggjandi frv. Við treystum því á það, flm. þessarar till., að nú, þegar upphæðin hefur verið lækkuð til muna, fái þetta mál aðra afgreiðslu og meiri viðhlítandi stuðning til að ná fram að ganga við afgreiðslu frv.



Herra forseti. Fyrir nokkru sá ég kvikmynd sem fjallar um heimsókn úr öðrum heimi. Til jarðarinnar koma gestir sem ætla sér að kynnast lífi jarðarbúa með það í huga að stofna til nánari samskipta við þá. Ferð þessara gesta úr öðrum heimi endar með hálfgerðri skelfingu vegna þess hve þeir eru framandi í okkar umhverfi. Það sem gerir þessa kvikmynd óvenjulega miðað við hliðstæðar kvikmyndir um hliðstæð efni er sú staðreynd að gestirnir, sem til jarðarinnar koma, eru ekki grænir né með augu á stilkum eða fingur með sogblöðkum, þeir eru ekki torkennilegar kynjaverur sem dregnar hafa verið upp úr fylgsnum ímyndunaraflsins. Nei, þessir gestir eru fólk nákvæmlega eins og við, en vegna ákveðins tímamunar milli þeirra heims og okkar er fas þeirra, talandi og klæðaburður eins og manna frá árinu 1950. Mörg okkar, sem hér erum inni, muna nokkuð vel aftur til ársins 1950 og með aðstoð ljósmynda eða kvikmynda ættum við án mikils erfiðis að geta gert okkur grein fyrir því hvað við sjálf yrðum okkur framandi ef við mættum okkur í eigin persónu eins og við vorum, eins og við töluðum og eins og við hegðuðum okkur fyrir 34 árum. Bilið milli áratuga í sögu okkar er oft og tíðum miklu stærra en okkur getur órað fyrir. Ég hirði ekki að telja upp þá löngu runu af breytingum sem orðið hafa á þessum tíma. Vandamál gestanna sem kvikmyndin lýsti er tímaskekkja. Þeir ná ekki sambandi við jarðarbúa vegna torkennilegrar framkomu, talsmáta og klæðaburðar sem tilheyrir öðrum tíma og öðrum heimi. Í einu orði sagt, þessi mynd lýsti mönnum sem ekki voru í jarðsambandi. Það sama gildir um núverandi ríkisstj. Hún kemur fram við þjóðina með sama valdsmannssvip og ríkistjórnir hafa gert um áratuga skeið. Fatnaður þeirra er að vísu í samræmi við tíðarandann, en gerðir þeirra og töluð orð standa ekki í neinu samhengi við þann tíma sem við lifum á í dag. Það er greinilegt að hún skynjar ekki að stjórnarfar og þar með lýðræðið er í sjálfu sér spurning um aðlögun að þeim tíðaranda sem ríkir. Og andstaða gegn framförum hefur ekki bara áhrif á lýðræðið sjálft, þótt það sé tækið, heldur hefur andstaðan almenna stöðnun í för með sér og að lokum ringulreið. Náttúran og umhverfi okkar stefnir sífellt að kaos. Maðurinn hefur tekið sér það hlutverk að vinna gegn kaos og óskipulagi. Það gerir hann ekki með því að gera ekki neitt. Íslenskt stjórnarfar hefur staðið í stað um tveggja áratuga skeið á tímum mikilla breytinga í tækni og þjóðlífi. Um aldamótin urðu miklar breytingar í íslenskum stjórnmálum og þjóðlífi. Þær urðu með breytingum á stjórnarfari. Um 1920 urðu miklar breytingar í íslenskum stjórnmálum og stjórn á þjóðlífi. Þær urðu líka vegna breytinga á stjórnarfari. Um 1940 urðu miklar breytingar á íslenskum þjóðmálum og þjóðlífi. Þær urðu líka vegna breytinga á stjórnarfari. 1960 urðu miklar breytingar í íslenskum stjórnmálum og þjóðlífi. Þær voru líka í kjölfar breytinga á stjórnarfari. En síðan hafa ekki orðið miklar stefnubreytingar í íslenskum stjórnmálum og þjóðlífi. Að vísu hefur hér sitthvað unnist á, því verður ekki neitað, en gífurlega mikið hefur líka tapast. Við Íslendingar erum skuldugir upp fyrir haus og það er ekkert sem bendir til þess að við eignumst eitt eða annað nú eða í náinni framtíð sem gerir okkur kleift að endurgreiða þessar skuldir okkar og standa traustari og sjálfstæðari en við gerum í dag. Ég ætla hér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa smá þjóðlífslýsingu í lauslegri þýðingu: „Í landi þessu voru yfirráð ríkisins á öllum sviðum efnahagslífsins orðið að lykilatriði þjóðlífsins. Ríkið átti auðlindirnar, meiri hluta umferðarkerfisins og fjöldaframleiðslu fyrirtækja. Bændurnir voru undir forsjá ríkisins. Sú framleiðsla sem ekki var í ríkiseigu var háð verðlagsákvörðunum, lánum og styrkjum eða var með öðrum hætti tengd opinberum rekstri. Tengslin milli fjármálastjórnar og stórra banka voru sterk, þar sem ríkið skipaði opinbera embættismenn í stjórnir bankanna. Ríkisbankinn, sem var nokkurs konar deild í fjmrn., stýrði sparisjóðum og lánastofnunum, stjórnaði fjármálum samgangna og fjármagnaði ævintýri í utanríkisviðskiptum. Ríkisbankinn stjórnaði öllu efnahagslífi og leitaði stöðugt leiða til að auka vald sitt og starfssvið. Viðskrn. veitti sölusamtökum forsjá, ákvað verðlag og þar með hagnað fyrir notkun auðlinda og ákvað verð á flutningum og átti fulltrúa í stjórnum hlutafélaga sem ríkið var aðili að. Á seinustu árunum fyrir stríð tókst land þetta á hendur einhverja viðamestu tilraun í ríki sameignarkapítalismans sem um getur.“ Land það sem hér er verið að lýsa er hið keisaralega Rússland á tímanum frá aldamótum fram að fyrra stríði. Bethmann Hollweg, kanslari Vestur-Þýskalands, á að hafa varað við þessari þróun í Rússlandi. Hann áttaði sig á að ríki sem skipuleggur og stjórnar efnahagslífi með þessum hætti er hæfara, ef hæft skyldi kalla, til að undirbúa og takast á hendur styrjöld gegn nágrönnum sínum en aðrir. Öll þau lönd sem tóku þátt í fyrri heimsstyrjöldinni brugðu strax í upphafi stríðsins á það ráð að apa að miklu leyti eftir þá stjórnun efnahagslífs sem Rússar höfðu þá þegar komið á. Afleiðingin var gífurleg útþensla í umsvifum ríkisins vegna afskipta þess af efnahagslífi á Vesturlöndum öllum. Eftir styrjöldina veittist erfitt að hrista þetta ákveðna skipulag af sér. Herra forseti. Skilningur okkar á mannkynssögunni byggist líklega að hálfu leyti a.m.k. á misskilningi. Menn vilja rekja ríkisafskipti af þjóðlífi með jafn víðtækum hætti eins og víða þekkist í dag til áhrifa marxismans. Staðreyndin er sú að Lenín og kumpánar hans erfðu hina rússnesku ríkiskapítalísku þjóð árið 1917 og gerðu lítið annað en að breyta eignarhaldi og atvinnulífinu með þeim hætti að kalla það í eigu verkalýðsins. En hvers vegna er ég að lesa þessa lesningu hér? Jú, við í Bandalagi jafnaðarmanna höfum gagnrýnt stjórnvöld fyrir það að svara ekki kalli tímans. Menn hafa hrist hausinn og neitað að skilja hvað við erum að fara. Ég les þessa þjóðlífslýsingu hér í þeirri von að menn átti sig á því að gagnrýni okkar beinist að því að við erum að viðhalda hér í dag, árið 1984, stjórnarfari sem komið var á fyrir um 70 árum á Vesturlöndum, stjórnarfari sem einkum og sér í lagi á vel við í efnahagslífi í þeim tilgangi að geta tekið þátt í styrjöld. Það er mjög langt síðan við Íslendingar höfum tekið þátt í styrjöldum og þess vegna engin nauðsyn að viðhalda þeim vinnubrögðum sem til styrjaldarreksturs eru nauðsynleg. Ef ríkisstjórnin er líkami stjórnvaldsins, þá eru fjárlögin hreyfingar þessa líkama og þessar hreyfingar miða í dag allar að því sama, þ.e. að halda í viðtekið ástand sem búið er að ríkja allt of lengi, ástand sem skapar æ meiri vandamál því að það er ófært um að ráða við vandamál nútímans eins og allt er í pottinn búið. Hér hafa stjórnmálaflokkar um áratuga skeið háð kosningabaráttu kosningar eftir kosningar meira og minna undir fölsku flaggi. Þeir hafa reynt að telja kjósendum trú um að þeir skiptist upp í tvo hópa og auðkennt þá í hægri og vinstri, svo að menn fari nú ekki vegavillt, og haldið því að mönnum og konum að annar hópurinn berðist fyrir síaukinni blessun ríkisafskipta í nafni mannúðar á meðan hinn hópurinn berðist gegn ríkisafskiptum, fyrir frelsi einstaklingsins. Þegar litið er yfir farinn veg sjást þess í farvegi íslenskra stjórnmála harla lítil merki hver stjórnaði né hvenær. Þróunin hefur verið jöfn og þétt, alveg frá því. við fyrst fengum sjálfsstjórn, til sömu áttar. Síaukin ríkisafskipti á öllum sviðum þjóðlífs, ekki bara þar sem ríkisafskipti eiga við, heldur líka og það er alvarlegra, þar sem þau eiga ekki við. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um né gagnrýna ríkisafskipti á þeim sviðum þar sem þau eru eðlileg. Eðlileg samhjálp sem fullnægir kröfum nútíma fólks og verður ekki fengin með öðrum hætti. Eðlileg þar sem hún er leið til að tryggja öllum einstaklingum rétt til að njóta þjónustu á sviði samgangna, löggæslu, menntunar, heilsugæslu og kjaratryggingar. Þessi ríkisafskipti eru eðlileg og um þau er í raun engin ágreiningur. Menn geta deilt um leiðir en menn deila ekki um markmið hvað þessi ríkisafskipti snertir. Um afskipti ríkisvaldsins af atvinnulífi og/eða beina þátttöku ríkisvaldsins gegnir öðru máli. Afskipti ríkisvaldsins af atvinnulífinu eru hættuleg í margs konar skilningi. Þau eru hættuleg vegna þess að þau hafa áhrif á afstöðu þátttakenda í viðkomandi atvinnugrein til hlutverks síns. Því meiri sem afskipti ríkisvaldsins eru af viðkomandi atvinnugrein, því meira flyst af ábyrgð af herðum þátttakandans yfir á herðar ríkisins og eftir því sem ríkið tekur meiri ábyrgð á afkomu þátttakendanna, því sterkari verður tilhneigingin til að auka ríkisafskiptin uns þau verða alger. Ríkisafskiptin eru líka hættuleg vegna þess að þrátt fyrir stór orð þá hafa þau, að því er virðist, ekki tilgang eða markmið. Ef við horfum á sjávarútveg Íslendinga í því tilefni að hér var verið að samþykkja s.l. nótt svokallað kvótakerfi, gera það að lögum, ef við horfum á sjávarútveg Íslendinga og skoðum hann í ljósi þessara fullyrðinga, þá ætla ég fyrst að taka fyrir markmið eða tilgang. Það verður ekki sagt að afskipti ríkisvaldsins af sjávarútvegi hafi þjónað einhverjum markmiðum. Ef við horfum á afkomu þátttakendanna, þá er hún léleg. Hún er svo léleg að menn tala um að þessi atvinnugrein rambi á barmi gjaldþrots. Ef við horfum á þjóðarheill, þ.e. afkomu okkar sem þjóðar sem er háð fiskveiðum að stærstum hluta, þá sökkvum við æ dýpra og dýpra í skuldir. Það er því greinilegt að afskipti ríkisvaldsins af þessari atvinnugrein hafa ekki skilað auknum tekjum í þjóðarbúið eða nægt til þess að jafna viðskiptahallann, Ef þar með er sýnt að markmið þessara afskipta eru ekki efnahagsleg þá spyr maður: Hvaða tilgangi þjóna þessi afskipti þá? Ég held að svarið hljóti að vera öllum ljóst. Þessi afskipti þjóna fyrst og fremst pólitískum tilgangi. Þau þjóna fyrst og fremst hagsmunum þeirra flokka sem eru við stjórnvölinn hverju sinni. Menn gnísta hér tönnum yfir þeirri aflaskömmtun sem komið hefur verið á. Það er rétt eins og menn geri sér ekki grein fyrir því að þessi aflaskömmtun hlaut að koma fyrr eða síðar og nánast óháð því hvort aflinn minnkaði á Íslandsmiðum eða ekki. Aflasamdrátturinn varð til þess að flýta fyrir þessari aðgerð. Afskipti ríkisins af afkomu þessarar atvinnugreinar eru orðin svo ítarleg og alger að þau hlutu að enda með þessari aflaskömmtunarleið, einkum og sér í lagi þegar hugsað er til þess sem ég sagði áðan, að markmið afskiptanna er fyrst og fremst pólitískt. Það er pólitísk heill stjórnmálaafla sem mestu máli skiptir og þau stjórnmálaöfl sem nú stjórna máttu ekki til þess hugsa að skapa sér þá óvild sem hugsanlega hlytist af því að afkomu allra í þessari grein yrði ekki sem jöfnust. Skítt veri með heildarútkomuna. Þeir réttlæta gerðir sínar með því að segjast vera að halda úti fullri atvinnu, en um leið verður að halda úti atvinnu sem ekki skilar arði nema á stöku stað. Og þeir halda úti atvinnu í grein sem er orðin ófær um að borga fólki mannsæmandi laun. Afskipti ríkisvaldsins byrja með verðákvörðun á aflanum. Síðan tekur ríkið það á sig að meta þennan afla og ákveða þannig í hvaða flokk fiskurinn fer og hver aflahlutur útgerðarmanna og sjómanna verður. Þegar í ljós kemur að það verð sem útgerðin þarf er of hátt til að fiskvinnslan geti borgað er hlaupið inn í sjóði sem notaðir eru til að bæta útgerðarmönnum upp verðið þannig að það verði ekki of hátt fyrir fiskvinnsluna. Þegar fiskvinnslan hefur lokið sínum störfum, þá sér ríkið um að meta og stimpla afurðirnar sem þaðan koma. Ríkið er líka hagsmunavörður fyrir söluaðila í útflutningi og endanlega getur ríkið fiktað í genginu til að reyna að draga úr áhrifum sem hugsanlega kunna að skapast af göllum á því kerfi sem þeir sjálfir eru búnir að koma upp. Ríkið stjórnar fjárfestingarlánum til þessarar atvinnugreinar. Ríkið stjórnar líka rekstrarlánum til þessara atvinnugreinar. Ríkið stjórnar enn fremur afurðalánum til þessarar greinar og getur síðan hlaupíð undir bagga þegar mikið er í húfi með einstökum fyrirtækjum með styrki eða lán í þeim tilgangi að koma í veg fyrir að fyrirtækin verði fyrir barðinu á eigin vitleysu eða stjórnvalda. Aflaskömmtun eða kvótakerfi var ekkert annað en eðlileg afleiðing af þeirri þróun sem átt hefur sér stað hér á undanförnum áratugum, ekki bara í þessari atvinnugrein heldur líka öðrum. Herra forseti. Ég hef tekið mér hér nokkurn tíma til að mála mynd af því stjórnarfari sem við búum við í dag, vegna þess að ég tel að þau fjárlög sem hér eru til umr. mótist fyrst og fremst af þessu stjórnarfari og þau breytist ekki til batnaðar fyrr en menn hafa tekið sér tak í breyttum vinnubrögðum. Ég álít að brýna nauðsyn beri til að hér fari fram umræða um hlutverk stjórnvalds og vinnubrögð, ekki síst þegar fjárlög eru til umr. Við Íslendingar erum að dragast aftur úr öðrum Vesturlandaþjóðum í kjörum og samkeppnisaðstöðu atvinnuvega og atvinnulífs. Ný tækni og nýjar atvinnugreinar, sem þegar eru orðnar áberandi stór hluti atvinnulífs á Vesturlöndum, eru hér enn á umræðustigi nánast. Við erum orðin tíu árum á eftir tímanum í þessum greinum. Ástæðu þessa tel ég ekki endilega vera sök eins stjórnmálaafls fremur öðrum, heldur fyrst og fremst þá að lýðræðið hefur staðnað hér á landi. Valdþjöppun hefur aukist í stað þess að annars staðar hefur dregið úr henni. Í þessu máli eru fjórflokkarnir samsekir og spurningin um hægri og vinstri er ekki spurning um annað en tvær hliðar á sömu mynd. Niðurstaðan verður kölluð vísindaleg þegar endurteknar tilraunir gefa sömu útkomu. Ég held að þær tilraunir, sem hér hefur verið beitt, hafi endanlega gefið vísindalega niðurstöðu. Ég held að launahækkun, gengisfelling, skattahækkun og fjárbinding hafi verið reynd hér á Íslandi svo oft að það sé vísindalega sannað að þessi aðferð dugir ekki. Ég veit að pólitík er ekki vísindi. En reynslan er drjúg og ég held að reynslan sýni að virk afskipti stjórnvalds á Íslandi af efnahagslífi eru til ófarnaðar. Það verður að draga úr afskiptum ríkisvaldsins á sviði efnahagslífsins, en þar á ríkisvaldið eingöngu að skapa aðhald með eftirliti með því að leikreglum réttlætisins sé fylgt og láta þar við sitja. Þetta þýðir valdaafsal og þetta þýðir valddreifingu til sveitarfélaga og samtaka þeirra, til einstaklinga og samtaka þeirra. Þetta þýðir, hvað þetta frv. varðar, að maður verður að bera fram og ræða þá spurningu: Hvað er þetta eða hitt rn. að gera? Hver er árangurinn? Gefur árangur rn. ástæðu til að ætla að það skipti sköpum, hvort þetta ráðuneyti er til eða ekki? Ég spái því að ef menn færu á þennan hátt ofan í kjölinn á fjárlögum, þá leiddu niðurstöður slíkra umr. til þess t.d. að atvinnugreinaráðuneytin yrðu einfaldlega lögð niður. Ef sjóðirnir sem þeim tengjast yrðu síðan líka lagðir niður og innlánsbinding afnumin, þá þyrfti ríkið ekki lengur að stunda þá peningalegu fyrirgreiðslu sem það nú stundar og fyrst og fremst yrði reynt að reka íslenskt athafnalíf á eigin afla. Þetta þýðir líka, hvað þessi fjárlög varðar, að óheillavænlegasta atriðið í einkennum þess eru hinar sívaxandi erlendu lántökur. Í stjórnmálaumræðum er því gjarnan haldið fram að skatta megi leggja á aðallega með þrennum hætti, þ.e. skatta á eignir, skatta á tekjur og skatta á neyslu. Og menn standa almennt í þeirri trú að flokkar skiptist hér jafnvel í þessu landi eftir hægri og vinstri í flokka sem vilja skattleggja eignir, flokka sem helst vilja skattleggja tekjur og flokka sem helst vilja skattleggja neyslu. Það er reyndar í dag orðin nokkuð almenn samstaða á meðal flestra flokka um það að draga úr skattlagningu á tekjur. Ef lesnir eru allir liðir tekjuhliðar fjárlaga, þá kemur eitt og annað í ljós. Skattar og gjöld sem ríkið innheimtir eru að tölu til rúmlega 80. Ef við getum orðið í þessari umr. sammála um að tvískipta skatttegundum í stað þess að þrískipta þeim, þ.e. greina þá einungis í sundur í skatta sem lagðir eru á tekjur og skatta sem lagðir eru á neyslu, á þeirri forsendu að eignarskattar leiti alltaf með einhverjum hætti út í verðlag og þá megi þannig flokka sem neysluskatta, þá getum við sagt að meiri hluti þessara rúmlega 80 skatta og gjalda sem við þurfum að borga sé neysluskattar. Það er þess vegna tómt mál að tala um að það ríki einhver pólitískur ágreiningur um það hvort hér eigi að vera tekjusköttun eða neyslusköttun. Eignarskattar, a.m.k. félaga og fyrirtækja, leita auðvitað beint út í verðlag. Tekjuskattar einstaklinga leita á þann hátt út í verðlag að þeir auka þrýsting í kaupkröfum. Skattar á innlánsstofnanir, gjald til Framkvæmdasjóðs aldraðra og sjúkratryggingagjald, allt eru þetta gjöld sem neytendur með einum eða öðrum hætti verða að borga. Sama gildir um öll gjöld á innflutning, að ég tala nú ekki um söluskattinn sjálfan. Skattar á launagreiðslum eru líka skattar eða gjöld sem neytandi þeirrar framleiðslu eða söluvöru, sem um ræðir hverju sinni, verður að taka þátt í að greiða. Vörugjald og skemmtanaskattur, sérleyfisgjöld, flugvallaskattur, skattar af bifreiðum, stimpilgjöld, skráningargjöld. skoðunargjöld, einkaleyfisgjald, raforkuskattar, allt eru þetta skattar sem leita beint út í neyslu, þ.e. út í verðlag. Meira að segja arðgreiðslur frá fyrirtækjum og sjóðum ríkisins eru að hluta til fengnar úr neyslu að því leyti sem um er að ræða þjónustu eða framleiðslu sem er seld. Það eru aðeins örfáir skattar eða örfá gjöld sem ekki leita út í verðlag og verða þannig að beinum sköttum óyggjandi. Þar má nefna tekjuskatt á lögaðila eða fyrirtæki af því að hann er tekinn af hagnaði og því ekki hægt að velta honum út í verðlag. Það eru líka til tekjur af sölu varnarliðseigna. Það er álgjaldið. Það eru tekjur frá Alþjóðaflugmálasambandinu. Það er útflutningsgjald af sjávarafurðum. Og það eru sektir af upptækum vörum til ríkissjóðs. Af lestri þessa lista er greinilegt að meginreglan í sköttun ríkisins er neyslusköttun. Það nægir einfaldlega að nefna að innflutningsgjöld og sölugjald gera samanlagt meira en helming af tekjum ríkisins. Það er mjög athyglisvert að bera saman í þessum langa lista annars vegar dálk sem heitir „ýmsir óbeinir skattar“ með hartnær 20 liðum og gerir um 6% af tekjum ríkisins og síðan að horfa á tekjur ríkisins af beinni þátttöku þess í atvinnulífi eða umsvifum þess í atvinnulífi. Öll bein umsvif ríkisins í atvinnulífi skila því í tekjum innan við 1% af tekjum ríkisins. M.ö.o., breyting á þessu hefði svo til engin áhrif á afkomu ríkissjóðs tekjulega. En ég vil benda á að í tengslum við þessi umsvif eru bundnar miklar eignir. Menn þurfa ekki annað en fara í ríkisreikning, sem nú kom á borð manna í dag, til þess að átta sig á því. Það getur vel verið að hreyfingar á tekjusköttum hafi einhver áhrif á afkomu einstaklinga, en það er líka augljóst að hreyfingar á því sviði þurfa að verða allverulega miklar til að raunverulega skipti sköpum í tekjum ríkissjóðs, eða m.ö.o. að það breytir litlu um þá hugmyndafræði sem að baki tekjuöfluninni býr. Þess vegna held ég að það hefði verið miklu farsælla að fara þá leið að draga miklu meira úr neyslusköttum og þá hugsa ég sérstaklega til innflutningsgjalda. Með leyfi hæstv. forseta vildi ég mega vitna hér til ummæla tveggja einstaklinga sem þátt tóku í spástefnu Stjórnunarfélagsins í vikunni sem leið. Þessir menn voru þar að ræða stjórn ríkisins á efnahagslífi Íslendinga og felldu um það dóma sem að mínu mati eru býsna harkalegir. Jónas Haralz bankastjóri komst þannig að orði að það sem hafi einkennt þróunina á undanförnu einu og hálfu ári hafi verið að menn treystu sér ekki til að taka á málunum í heild. Þá á hann bæði við vandamálin og málaflokkana. Hann sagði að á launamálum hefði verið tekið á þann veg að skera vísitölubindinguna af og að launþegasamtökin hafi með vissum undantekningum tekið þeirri aðgerð með skilningi eins og fram hafi komið bæði haustið 1983 og aftur í samningunum s.l. vor. En samhliða þessu hafi hvorki fjármálin né peningamálin verið tekin þeim tökum sem þurfti og þurft hefðu að fylgja í kjölfar þeirrar aðgerðar sem við öll þekkjum. Hann minnti á hlutverk þeirra aðila í efnahagslífi sem aldrei koma nema óbeint inn í umr. þegar rætt er um fjárlög á Alþingi, þ.e. fjárfestingarsjóðina og lífeyrissjóðina sem hafa aukið útlán sín mjög mikið og sumpart undir þrýstingi frá ríkisstj. Það má minna á að ríkisstj. hefur sífellt verið að þrýsta æ meir á lífeyrissjóðina hvað skuldbindingar þeirra gagnvart húsnæðislánamálum snertir. Sú þensla sem þetta veldur á peningamarkaði stafar ekki hvað síst frá athafnasemi þessara sjóða. Hann benti líka á eigendatök á bankakerfinu. Annars vegar væru ríkisbankar sem fyrirskipað væri að starfa með ákveðnum hætti, þ.e. tryggja lánveitingar til atvinnulífs vítt og breitt um landið, kannske oft og tíðum án þess að mega taka tillit til arðsemi. Hins vegar sjálfstæðir bankar óháðir ríkisvaldi, sem ættu þar með auðveldara með að láta sjónarmið hagkvæmninnar ráða gerðum sínum. Jónas sagði líka hvað varðaði breytta tekjuskiptingu í þjóðfélaginu, sem mikið væri rætt um nú sem endranær, að viss öfl væru hér að verki sem yllu því að engum ráðum yrði við komið til að koma á breyttri tekjuskiptingu. Stjórnvöld og verkalýðshreyfing séu þess ekki megnug. Ef horft er á hvaða aðila bankastjórinn tilnefnir hér sem vanmegnuga, þá fer ekkert á milli mála að hann beinir þessum orðum sínum til Vinnuveitendasambandsins og höfðar til áhrifa þess í augnablikinu sem samþjappaðar fylkingar. Jónas Haralz er ekki í vafa um að flestir sjái þann vanda sem við er að etja. Hins vegar telur hann afar ólíklegt að þær nauðsynlegu ákvarðanir sem þurfi að taka verði teknar af þeim stofnunum og því skipulagi sem við búum við. Líklegast sé að við stöndum því frammi fyrir miklum og vaxandi erfiðleikum. Hæstv. fjmrh. hefur kvartað yfir því að það sem ég segi hér í þessum ræðustól sé ómerkilegt og illskiljanlegt. Það sem ég hef verið að segja hér í þessum ræðustól undanfarið eitt og hálft ár er í stórum dráttum nokkuð samhljóma því sem ég hef haft hér eftir bankastjóra Landsbankans, Jónasi Haralz. Það á einkum við um þá niðurstöðu sem hann kemst að, að við eigum ekki neinna breytinga að vænta af þeim stofnunum og því skipulagi sem við búum við og líklegast sé því að við stöndum frammi fyrir miklum og vaxandi erfiðleikum. Jónas Haralz telur m.ö.o. að það verði ekki ráðið við vandann öðruvísi en breytt sé um stofnanir og skipulag til að ráða við hann. Hagfræðingur Vinnuveitendasambands Íslands, Vilhjálmur Egilsson talaði líka á þessari sömu spástefnu. Hann gagnrýndi annars vegar þær aðgerðir sem stjórnvöld hafa haft uppi hingað til og þá kannske sérstaklega þann skort á aðgerðum sem hann taldi vera um að ræða, og var þar í raun sammála bankastjóranum Jónasi Haralz á þann veg að ein aðgerð hafi ekki verið nægjanleg, heldur hefðu þurft að fylgja víðtækari aðgerðir til þess að stefna þessarar ríkisstj. næði árangri, ef um stefnu er hægt að ræða þegar menn hegða sér ekki í samræmi við þann árangur sem þeir ætla að ná. Og hann segir: „Stjórnvöld verða að rífa í sundur þau drög að lánsfjáráætlun sem nú eru rétt ólögð fram. Það verður að skera út allar viðbótarlántökur erlendis og fjárlög verður að afgreiða hallalaus. Til þess að ná tökum á peningamálum verður að koma í veg fyrir að viðskiptabankarnir geti fjármagnað útlánaaukningu með því að bæta við yfirdrátt sinn hjá Seðlabankanum eða með því að slá skammtímalán í erlendum bönkum. Þetta gæti kostað byltingu í bankakerfinu að koma svona breytingum í gegn, en þær eru nauðsynlegar til þess að gengisfellingar renni ekki út í sandinn.“ Ég er ekki hér með að fullyrða að ég sé þessum sérfræðingi í öllu sammála. En ég held að því verði þó ekki á móti mælt að þessi maður er að tala um það sem ég reyndar hef verið hér að reyna að tala um, þ.e. að það nægi ekki yfirlýsingar og orð, það verði að koma til allt önnur vinnubrögð til að ná árangri. Hæstv. forseti. Ég vildi einnig mega vitna hér með leyfi í orð hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar við umr. í Ed. þann 12. des. Þar sagði hv. þm.: „Það hefur verið svo, nú hátt á annan áratug, að samhliða gengisfellingum hafa stjórnvöld alltaf fundið upp á því snjallræði að hækka vöruverð með nýjum skattaálögum til þess að keyra verðbólguna enn þá hraðar upp á við. Væntanlega hefur það þó ekki verið tilgangurinn heldur hitt að bjarga þeirri skepnu sem alltaf á fyrst að fóðra, þ.e. ríkissjóðnum, við halla. Þetta hafa verið kennisetningar, sem sérstakir sérfræðingar allra ríkisstjórna um langt skeið hafa haldið mjög á loft, að í baráttunni við verðbólguna ríði á því fyrst og síðast að tryggja að ríkið yrði rekið með greiðsluafgangi eða a.m.k. hallalaust þó að það hafi reyndar aldrei orðið vegna þess að það hafa alltaf verið fölsuð fjárlögin, fundið upp á að setja lánsfjáráætlanir og sérlög um alla skapaða hluti og gera fjárlögin aldrei upp með réttum hætti. Það er ekki heldur gert nú, eins og birtist raunar í fjárlagafrv., þar sem reiknireglur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru sýndar. Þar sést að þetta er allt saman sýndarmennska með þennan hallalausa ríkissjóð.“ „Í annan stað,“ segir hv. þm., „hefur sú speki verið við lýði núna á annan áratug að brýna nauðsyn beri til að frysta sem mest af sparifé landsmanna. Það væri líka leiðin til að ráða við verðbólguna að hafa helst enga peninga í umferð nema þá á svartamarkaði eða þá að taka þá í geymslu til bráðabirgða og úthluta þeim svo eftir geðþótta stjórnvalda og aldeilis ekki alltaf til arðvænlegra hluta eða þeirra arðvænlegustu. Af þessu súpum við nú seyðið og höfum sopið.“ Þetta sagði hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og reyndar miklu fleira sem áhugavert var að hlýða á. Kannske var áhugaverðast að hlýða á það sem hann benti á sem leið til lausnar er væri önnur en þær sem farnar hefðu verið. Hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Þess vegna hef ég haldið því fram að undir þeim kringumstæðum sem við búum við núna síðustu 2–3 árin, þar sem tekjur hafa rýrnað svo mjög, er meginástæða til að lækka þá neysluskatta sem leggjast með gífurlegum þunga á lágtekjufólkið.“ Hv. þm. er hér að höfða til þess að meiri hluti allra skatta, sem lagðir eru á af ríkinu, eru í raun og veru neysluskattar. Það eru fyrst söluskattur og tollar, sem gera meira en helminginn af tekjum ríkissjóðs, og síðan ótal smágjöld sem lögð eru á ýmiss konar verslun og þjónustu og leita öll út í verðlag sömu verslunar og sömu þjónustu. Þegar upp er staðið eru því þau gjöld teljandi á fingrum annarrar handar sem ekki renna beint út í verðlag og þannig séð er íslenska ríkið rekið að 9/10 hlutum til á neysluskattheimtu. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði: „Leiðin til að draga úr eftirspurn eftir peningum er ekki að loka þá inni í læstum hirslum, það eykur eftirspurnina, heldur er leiðin sú að ríkisvaldið stuðli að lækkun tilkostnaðar í framleiðslu og framfærslu fyrir sitt leyti og skapi þannig minni eftirspurn eftir peningum.“ Í þessari sömu umr. þennan sama dag talaði hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson eða a.m.k. leit sá maður nákvæmlega út eins og tvífari hans sem þar talaði. Ég er ekki alveg viss um að það hafi verið sami maðurinn því að það sem hann sagði stóð í það mikilli þversögn við gerðir hans að það er mjög erfitt fyrir mig, sem er af kóka kóla- og prins póló-kynslóðinni, að fá það til að ríma saman. Það verkar alltaf mjög undarlega á þessa kynslóð okkar sem ólumst upp á kóka kóla og prins póló þegar menn segja eitt og gera annað. Það kann að vera að það verki líka undarlega á fleiri kynslóðir, ég get bara talað fyrir mína. Hæstv. fjmrh. eða þessi tvífari hans, sem talaði í hv. Ed. þann 12. þessa mánaðar sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil taka undir það að binding bankanna, og ég hef margoft sagt það, á fé landsmanna er röng. Tek ég sem dæmi að ef verkfæri eru tekin af iðnaðarmanni vinnur hann ekki verkið. Ef peningarnir eru teknir af fólkinu vinna þeir ekki fyrir þjóðina. Ef binding er á peningunum hægra megin“ - ég veit nú ekki hvers vegna hann vildi endilega binda peningana hægra megin - „en peningarnir leka út á enn þá dýrari vöxtum og enn þá dýrari hátt vinstra megin, þá er það röng ráðstöfun,“ sagði hæstv. fjmrh. Nú veit ég ekki betur en að þessi sami hæstv. ráðh. sé búinn að vera á annað ár í ríkisstj. sem hefur nokkurn veginn nákvæmlega verið að gera þetta sem hann telur alrangt. Síðan segir hæstv. fjmrh.: „Gengislækkanir eru ekki leið út úr vanda. Auknar álögur eru ekki leiðin. Fjárlög hafa ekki verið rétt kynnt og ég held að það sé kominn tími til að taka upp þann hátt sem kynntur er í fjárlögum núna þannig að á einum og sama stað sjáist vandinn allur.“ Svo mörg voru þau orð. Gengislækkanir eru ekki leiðin út úr vandanum, segir hann. Auknar álögur eru ekki leiðin út úr vandanum. Þessi ríkisstj., sem nú situr, er tvisvar sinnum á minna en tveimur árum búin að fella gengið. Hún hefur aukið álögur á fólk, núna síðast með því að hækka neysluskatt og þar áður með því að flytja skattheimtu frá ríkissjóði yfir til sveitarfélaga. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. fjmrh. að koma hér og segja: „Við höfum ekki aukið skattheimtu.“ Það er ekki rétt. Ríkið getur dregið úr skattheimtu sinni á sama tíma og það stendur ekki við skuldbindingar sínar gagnvart sveitarfélögunum, sem þýðir þá aftur að sveitarfélögin verða að hækka sínar tekjur eða auka sína skattheimtu. Þar með stuðlar ríkisstj. að aukinni skattheimtu, að hækkun gjalda. Að lokum sagði hæstv. fjmrh., eða sá maður sem líktist honum svo mjög, í hv. Ed. þann 12. des. - og nú bið ég menn að taka vel eftir því að þessi orð komu mér og kannske öðrum hvað kynlegast fyrir eyru: „Þær leiðir sem við höfum farið hingað til til lausnar á þeim þjóðfélagsvanda sem við höfum glímt við um nokkuð langan tíma eru augljóslega rangar, en við höldum áfram, við notum sömu gömlu meðulin til að komast út úr sams konar vanda sem við komum okkur í nokkuð reglulega.“ Þessi sami maður, þessi sami einstaklingur, hæstv. fjmrh., kemur svo hér í ræðustól hvað eftir annað og þykist koma af fjöllum þegar hann heyrir mig og aðra Bandalagsmenn gagnrýna stjórnkerfið, gagnrýna vinnubrögðin, aðferðirnar og tækin sem notuð eru til að ráða bug á vandanum, þ.e. tækin sem notuð eru í þeim yfirlýsta tilgangi að ráða bug á vandanum en duga ekki til. Hvar er þá ágreiningurinn milli mín og hæstv. fjmrh.? Hann segir: Leiðirnar sem við höfum farið til lausnar í nokkuð langan tíma eru alveg augljóslega rangar. En við höldum áfram, við notum sömu gömlu meðulin til þess að komast út úr sams konar vanda sem við komum okkur í nokkuð reglulega. Er hæstv. fjmrh. ekki að segja að við þurfum önnur meðul? Er hann ekki að segja að við þurfum önnur stjórntæki? Er hann kannske að segja að við þurfum aðra stjórn? Hann er svo mörgum sinnum búinn að lýsa því yfir að hann fari frá ef þetta eða hitt gerist og þykist svo ekkert skilja þegar hann er spurður að því hvers vegna hann sé ekki fyrir löngu farinn frá þegar þetta eða hitt hefur gerst. Er hann kannske hér að boða að við þurfum aðra stjórn, nýja stjórn? Hvar er ágreiningurinn milli mín og hæstv. fjmrh.? Ég held reyndar að hann sé nokkuð augljós. Munurinn á okkur er sá að hæstv. fjmrh. situr í ríkisstj. en ég ekki. Hæstv. fjmrh. situr í ríkisstj. og allt sem hann gerir er honum sjálfum á móti skapi. Þau frv. sem hann flytur, þau frv. sem hann styður, allt er þetta honum á móti skapi. Hann situr í ríkisstj. sem hann sjálfur er á móti. Hann er á móti forsrh. og hann er á móti ríkisstj. og þegar hann á að flytja frv. hérna þá er það þungum skrefum sem hann stígur í pontu. Hæstv. fjmrh. er að mörgu leyti dálítið sérstök persóna í íslenskum stjórnmálum. Ef dregnar væru niðurstöður af hegðun hans undanfarin ár, þ.e. þau ár sem hann hefur setið á þingi eða verið viðriðinn ríkisstj., þá er niðurstaðan þessi: Hæstv. núv. fjmrh. styður ríkisstjórnir sem hann er ekki í en hann er á móti þeim ríkisstjórnum sem hann situr í. Ég spurði áðan hvað það væri sem greindi á milli okkar eða hver 2375 Sþ. 20. des. 1984 ágreiningurinn milli mín og hæstv. fjmrh. væri þegar það er augljóst að hann er líka þeirrar skoðunar að það þurfi önnur meðul til að koma okkur út úr þeim vanda sem við búum við í dag. - Jú, ágreiningur okkar felst í því að hann er í ríkisstj. sem hann er á móti. Ég mundi aldrei sitja í ríkisstj. sem ég væri á móti.



Herra forseti. Á þskj. 377 liggur fyrir brtt. sem undir hafa skrifað nm. beggja menntmn. deildanna. En þær hafa að venju komið saman á fundum til að ræða með hvaða hætti staðið skuli að heiðurslaunum listamanna skv. ákvörðun Alþingis. Á þessu ári lést einn þeirra listamanna sem notið hafa heiðurslauna, Þorvaldur Skúlason. Að vandlega yfirveguðu máli varð það niðurstaða nm. í þessum nefndum að leggja ekki til að fyllt yrði í skarðið. Ekki vegna þess að enginn verðugur listamaður fyndist, þvert á móti voru ýmis nöfn nefnd í því sambandi, heldur vegna hins að nm. þóttu heiðurslaunin varla rísa undir nafni eins og þau voru ákvörðuð í fjárlögum. Höfum við fyrir þá sök flutt þessa brtt., en efni hennar er að eftirtaldir 16 litamenn, sem allir nutu heiðurslauna á þessu ári, skuli njóta þeirra áfram: Finnur Jónsson, Guðmundur Daníelsson, Guðmundur G. Hagalín, Halldór Laxness, Hannes Pétursson, Indriði G. Þorsteinsson, Jóhann Briem, Jón Helgason, Jón Nordal, María Markan, Matthías Johannessen, Ólafur Jóhann Sigurðsson, Snorri Hjartarson, Stefán Íslandi, Svavar Guðnason og Valur Gíslason. Við leggjum til að heiðurslaun til hvers þeirra verði 200 þús. kr., eða hækki um 100% frá s.l. ári. Til samræmis við það er þessi brtt. flutt.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér fyrst að rifja upp að við 2. umr. fluttu þm. Alþfl. till. um 5 millj. kr. framlag til kjararannsókna, þ.e. nánar tiltekið úttektar á tekjuskiptingu og launakjörum í þjóðfélaginu. Nú hefur fjvn. við 3. umr. tekið til greina till. Alþfl. að nokkru leyti og leggur til 800 þús. kr. framlag í þessu skyni. Ég fagna þessari till. og minni um leið á að þarna er kominn stuðningur í verki við þáltill. sem upphaflega var flutt á vegum Alþfl. og samþykkt á Alþingi árið 1980. Í annan stað minni ég á að við 2. umr. lögðum við fram till. um sérstakt framlag að upphæð 3 millj. kr. til aðgerða gegn ávana- og fíkniefnum. Einnig það var í samræmi við þáltill. sem flutt var og samþykkt á seinasta Alþingi. Hv. fjvn. hefur einnig tekið tillit til þessarar till. að nokkru leyti með því að leggja til nú fyrir 3. umr. að samþykkt verði 1 millj. kr. framlag til þessara mála. Þeirri málsniðurstöðu fagna ég einnig og þarf ekki að eyða mörgum orðum í að rifja upp fyrir hv. alþm. hver nauðsyn er á því að fylgja eftir almennum orðum og fyrirheitum í verki í þeim málum. Í þriðja lagi minni ég á að við 2. umr. fluttu þm. Alþfl. till. um 10 millj. kr. framlag til aðgerða gegn skattsvikum. Þessi till. var felld við 2. umr. í nafnakalli við þá till. sagði hæstv. fjmrh. að gert væri ráð fyrir peningum í þessu skyni, þ.e. til aðgerða gegn skattsvikum, undir rekstrarliðum hinna ýmsu rn. Að vísu kom það fram að þetta fær nú ekki að öllu leyti staðist. Í máli hæstv. dómsmrh. kom það fram að svo væri ekki. Ég minni á ummæli hæstv. dómsmrh. sem fram komu í svari við fsp. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um þetta efni þar sem hann sagði: „Álag á dómstólum er nú svo mikið orðið að nauðsynlegt er að bæta þar við fulltrúa og var óskað eftir því við undirbúning fjárlagafrv. nú í vor. Ekki var fallist á þá starfsliðsaukningu við undirbúning fjárlagafrv. en það erindi verður væntanlega skoðað nánar af hv. fjvn. með hliðsjón af fyrrnefndri þáltill. og vænti ég þess að þá fái þessi beiðni jákvæða fyrirgreiðslu.“ Síðar í máli dómsmrh. kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Til að mæta auknu álagi vegna aukinnar starfsemi skattyfirvalda að rannsókn skattsvika og auknum fjölda almennra mála var óskað eftir fimm nýjum stöðum rannsóknarlögreglumanna hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins. Á þetta var ekki heldur fallist við undirbúning fjárlagafrv., en ef unnt á að vera að sinna auknum málafjölda á sviði skatta- og viðskiptabrota verður að skoða þessa beiðni nánar nú við afgreiðslu fjárlagafrv. og eins í sambandi við Sakadóm.“ Af þessu tilefni tel ég fram komin rök fyrir því að hæstv. fjmrh. hafi ekki haft rétt fyrir sér í þeim efnum að fyrir þessu hafi verið séð í rekstrarliðum einstakra rn. Því er það að á þskj. 364 eru fluttar brtt. frá okkur hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur: ;,1. Sakadómur Reykjavíkur, almennur rekstur. Fyrir 13 millj. 44. þús. kemur 14 millj. 44. þús. 2. Liðurinn Rannsóknarlögregla ríkisins, almennur rekstur. Fyrir 37 millj. 130 þús. kemur 39 millj. 130 þús.“ Þá vil ég enn fremur leyfa mér að vekja athygli á till. sem liggja hér fyrir til afgreiðslu. Þar er fyrst að nefna till. á þskj. 361, sem er við 4. gr., liðurinn 02–991, húsfriðun Viðeyjarstofu og Nesstofu. Í staðinn fyrir 750 þús. kr. komi 5 millj. 750 þús. Þessa till. þarf ég ekki að kynna nánar, hún er til þess að fylgja fram þáltill. sem flutt var af flestum þm. Reykjavíkur og Reykjaness um endurreisn Viðeyjarstofu. Sú till. var flutt með það í huga að í ágústmánuði 1986 á Reykjavíkurborg stórafmæli frá því að hún hlaut kaupstaðarréttindi. Þetta tengist þeirri hugmynd að ríkissjóður og Alþingi samþykki að minnast þessa merka atburðar í Íslandssögunni með því að afhenda Reykjavíkurborg eignarhluta sinn í Viðey og jafnframt endurreista Viðeyjarstofu. Ég legg áherslu á að sú fjárveiting, sem þessu máli er ætluð í fjárlögum og er bæði til Viðeyjarstofu og Nesstofu, er allsendis ófullnægjandi miðað við þær framkvæmdir sem hér um ræðir. Ef það er vilji Alþingis að halda á málum eins og gert er ráð fyrir í þessari þáltill. vegna 200 ára afmælis Reykjavíkurborgar og ef þeir hlutir eiga að geta orðið að veruleika í tæka tíð þá er þessi brtt. nauðsynleg. Þá vil ég jafnframt, með leyfi forseta, vekja athygli á brtt. sem er seint fram komin, hún kom fram núna fyrir nokkrum klst., og við Karl Steinar Guðnason stöndum að sem flm. Þar er um að ræða brtt. við 4. gr., liðinn 01101 Forsætisráðuneyti, verkefni öryggismálanefnd. Till. er um það að í stað 1 millj. 332 þús. kr. komi 2 millj. kr. Fjárlagabeiðni öryggismálanefndar allítarlega rökstudd eftir verkefnum mun hafa verið upp á 2.4 millj. kr. en hér er farin málamiðlunarleið. Það má kannske minna á að hér urðu umr. utan dagskrár um öryggismál þar sem fram kom í máli gagnrýnenda núv. hæstv. ríkisstj. að mikið skorti á að hún hefði undir höndum nægilega haldbærar og sannanlegar upplýsingar um ýmsa mikilvæga þætti öryggismála. Það fer ekki saman annars vegar að gagnrýna stjórnvöld að því er þetta áhrærir og hins vegar neita að verja litlum fjármunum sem til þarf til að íslensk stjórnvöld hafi á hverjum tíma getu til að leggja sjálfstætt mat á flókin tæknileg viðfangsefni í utanríkismálum. Þess vegna er þessi till. flutt. Ég vil, áður en lengra er haldið, vekja athygli á því að við þessa fjárlagaafgreiðslu höfum við þm. Alþfl. flutt tillögur sem eru fyrsti vísir að endurskipulagningu ríkisfjármála og þá ekki síst út frá tekjuöflun og tekjustofnum ríkisins. Við fluttum tillögur um hækkun á tekjuhlið annars vegar með aukinni tekjuöflun af söluskatti þrátt fyrir óbreytta söluskattsálagningarprósentu að upphæð 2.1 milljarður kr. Jafnframt fylgdum við eftir tillögum okkar um nýjan eignarskattsauka á verðbólgugróða undanfarinna ára sem gert er ráð fyrir að geti skilað 1 milljarði kr. og jafnframt minni háttar tillögum um hækkun skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, skatt á innlánsstofnanir og að hagnaður Seðlabanka verði tekinn í ríkissjóð, alls að upphæð 400 þús. Við höfum því gert því tillögur um aukna tekjustofna ríkisins upp á 3.1 milljarð kr. Þessu höfum við að langmestum hluta lagt til að yrði varið til að bjarga húsnæðislánakerfi þjóðarinnar en öllum sem til þekkja ber saman um að það sé nú gjald- og greiðsluþrota. Sú stefna, sem hér er mótuð, er vægast sagt gerólík þeirri sem fram kemur í ríkisfjármálastefnu ríkisstj. og skal þó viðurkennt að mikið skortir á að nokkur stjórnarandstöðuflokkanna hafi gengið nægilega langt í þeim efnum, þ.e. hreinlega með því að skila og leggja hér fram annars konar fjárlög eða tillögur um heildstæða stefnu í ríkisfjármálum til mótvægis við það stefnuleysi sem nú ríkir. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri, herra forseti, við þessa 3. umr., aðeins minna á nokkrar staðreyndir um ríkisfjármálin nú þegar dregur að lokum fjárlagaafgreiðslu. Í fyrsta lagi er það dapurleg staðreynd að á sama tíma og ríkisstj. horfir fram á skipbrot stjórnarstefnunnar í efnahags- og ríkisfjármálum almennt þá skuli vera staðið með hefðbundnum hætti að afgreiðslu fjárlaga. Verðbólgan stefnir óðfluga upp í hinar gömlu og þekktu hæðir. Viðskiptahallinn er vægast sagt geigvænlegur. Erlend skuldasöfnun heldur áfram að vaxa. Öll yfirlýst markmið um að stuðla að jafnvægi og stöðugleika í íslensku efnahagslífi eru fyrir bí og sýnilegt er af allri afgreiðslu fjárlaga og lánsfjáráætlun þeirri sem nú liggur fyrir að sömu mistökin eru gerð, sömu röngu stefnunni er fylgt að því er varðar stýringu fjármagns og verið hefur. Það er eins og menn hafi ekkert lært og engu gleymt. Þar að auki er leitt til þess að vita að þau fyrirheit, sem gefin eru með þessum fjárlögum, eru mestan part einberar blekkingar. Það er fljótsagt að ef við lítum á ríkisfjármálin í heild, og þá ber bæði að líta á þessi fjárlög sem hér liggja fyrir og þá lánsfjáráætlun sem lögð hefur verið fram, þá er um að ræða endurtekningu hinnar dapurlegu sögu frá því í fyrra, þ.e. við erum hér að afgreiða ríkisfjárlagadæmi með hrikalegu gati. Það er mesti misskilningur að hinn raunverulegi ríkisfjármálavandi sé fólginn í einhverjum 700 millj. kr. halla. Þegar litið er á hvort tveggja, fjárlög og lánsfjáráætlun, erum við að ræða um hallarekstur á ríkisrekstrinum sem varlega má áætla 3–3.5 milljarða kr. Það er ömurlegt til þess að vita að ríki og stofnanir þess hyggjast taka enn 8 milljarða að láni og endurgreiða aðeins 5, að annað árið í röð stefnir í nettóaukningu erlendra lána upp á 3 milljarða kr. Þar að auki er þess að geta að hallinn á fjárlögunum sjálfum er raunverulega vanmetinn stórlega eins og auðvelt er að sýna fram á. Ef litið er á fjárfestingardæmið miðað við þessar risavöxnu tölur er rétt að rifja hér aðeins upp að þessi 81/2 milljarður, sem tekinn verður að láni, skiptist þannig að í A-hluta fjárlaga koma 1.8 milljarðar kr., B-hluta 1.3 milljarðar, hjá fyrirtækjum ríkisins 1.8 milljarðar, hjá húsbyggingarsjóðum ríkisins 1.5 milljarðar rúmir, hjá fjárfestingarlánasjóðakerfinu 1.4 milljarðar og síðan má bæta við 1/2 milljarðs kr. vanmati í þessu dæmi. Til samanburðar er hins vegar þess að geta að atvinnulífið á Íslandi fær í sinn hlut einungis um 1.8 milljarða kr. Þetta er ríkisfjármálastefna af nákvæmlega sama taginu og fylgt hefur verið með hrikalegum afleiðingum á undanförnum hálfum öðrum áratug. Það er engin breyting á orðin. Varðandi vanmatið í ríkisfjármáladæminu er sérstaklega ástæða til þess að nefna eitt. Fram kom að innheimta og innlausn spariskírteina ríkissjóðs mun engan veginn standast og er þar um að ræða meiri háttar vanáætlun. Enn fremur er þess að geta að hinar hefðbundnu vitlausu áætlanir um lánsfjáröflun innanlands frá lífeyrissjóðum eru óskhyggjan einber. Staðreyndirnar tala allt öðru máli. Þarna er gert ráð fyrir því að taka að láni hjá lífeyrissjóðunum 1.2 milljarða kr. til húsnæðislánakerfisins á sama tíma og reynslan í ár sýnir að hámarkið er um 430 millj. kr. Allar áætlanir um nýtingu á inniendum sparnaði, sem á að vera 1/4 í öllu þessu heildarlánsfjárdæmi, eru mestan part draumórar einir. Alvarlegasti þátturinn af þessu öllu saman blasir við í hinum erlendu skuldum. Við erum nú skuldug fyrir tæplega 45 milljörðum kr. á sama tíma og þjóðarframleiðsla okkar er áætluð rúmlega 67 milljarðar. Þar með eru erlendar skuldir þjóðarinnar orðnar tæplega 64% þjóðarframleiðslu. Þó ekki væri neitt annað tilnefnt en þetta eina dæmi þá jafngildir það staðfestum dómi um gjaldþrot þeirrar stjórnarstefnu sem fylgt er. Þetta þýðir að greiðslubyrði vaxta og afborgana af erlendum lánum mun halda áfram að vaxa. Hvað þýðir það fyrir vinnandi fólk á Íslandi? Hvað þýðir það fyrir sjómanninn, fiskvinnslufólkið sem aflar og vinnur þau verðmæti sem hér er um að ræða? Það þýðir það í reynd að af hverjum fjórum fiskum, sem sjómaðurinn dregur á land, eru þegar tveir eyrnamerktir upp í afborganir og vexti af þeim erlendu lánum sem hér um ræðir og til gjaldeyrisöflunar fyrir sjávarútveginn sjálfan. Af hverjum fjórum fiskum, sem dregnir væru á land, eru ekki nema tveir til ráðstöfunar til að standa undir lífskjörum þjóðarinnar. Og það sem verra er: Þrátt fyrir allt talið um að snúa eigi við af þessari ógæfubraut er nú ljóst að á bak við það býr engin alvara. Þetta er allt saman skrum og blekkingar. Þessu til viðbótar má síðan nefna að á bak við fyrirheitin, sem sérstaklega Sjálfstfl. komst til valda út á eftir seinustu kosningar, öll fyrirheitin um að stokka upp það spillta, rotna og árangurslausa stjórnkerfi fjárfestingar sem við höfum búið við á undanförnum árum, er engin alvara. Því er öllu haldið áfram. Stefnan er sú sama, stofnanirnar eru þær sömu, kerfið er það sama, lögmálið er það sama. M.ö.o., þetta er vonlaus pólitík. Þjóðin hefur þegar orðið fyrir hrikalegum vonbrigðum. Hún eygði einhverja von við valdatöku þessarar ríkisstj. Sú von hefur nú endanlega verið heygð. Það er óþarfi að hafa um þetta fleiri orð. Ég vil, herra forseti, að lokum leyfa mér að vitna í ritstjórnargrein Morgunblaðsins í dag. Ritstjóri Morgunblaðsins verður væntanlega ekki sakaður um neinn óvilja til hæstv. ríkisstj., þvert á móti. Í ritstjórnargreinum Morgunblaðsins hefur það komið fram að þær vonir, sem aðstandendur þessarar ríkisstj. bundu við hana í upphafi, hafa nú orðið sér til skammar. Menn, sem ætla að fjalla um þessi mál af einhverju raunsæi, hljóta einfaldlega að viðurkenna það. Í þessari ritstjórnargrein segir, með leyfi forseta: „Skv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1985, sem lögð var fram á Alþingi í fyrradag, fer heildarlánsfjáröflun til opinberra aðila langleiðina í tíu milljarða kr. Meginhluti þessa lánsfjár verður áfram sóttur til útlendinga, þ.e. í erlendan sparnað, eða 7.3 milljarðar. Þar af ganga til afborgana 4.7 milljarðar kr., þannig að hrein aukning erlendra langtímalána verður 2.6 milljarðar kr., sem samsvarar 6% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Þrátt fyrir ráðgerðan framkvæmdasamdrátt 1985, sem á heildina litið nemur 3% frá 1984, eykst erlendi skuldaþunginn. Löng erlend lán Íslendinga nema nálægt 43 milljörðum kr. nú um áramótin, sem er rúmlega 60% sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Þessar skuldir aukast á næsta ári. Þessi skuldastaða er ógnvekjandi.“ Það er ástæða að tilfæra eina aðra tilvitnun í þessa ritstjórnargrein. Þar segir, með leyfi forseta: „Nú þarf erlend lánsfjáröflun ekki að vera af hinu illa ef henni er varið til framkvæmda sem rísa undir fjármagnskostnaði og skila að auki arði til að bæta lífskjör í landinu. Hverfi hún hins vegar í fjárfestingarmistök, sem dæmi eru um, skerðir hún enn lífskjörin. Mergurinn málsins er þó sá að byggja upp innlendan sparnað og eiginfjármyndun þjóðarinnar þann veg að hún verði ekki jafn háð dýru, erlendu fjármagni og nú er. Það er ekki einungis þáttur í nauðsynlegri lífskjarasókn þjóðarinnar heldur ekki síður í varðveislu efnahagslegs sjálfstæðis hennar.“ Í þessari ritstjórnargrein, herra forseti, er talað um að sú fjármálastefna, sem hér er fylgt í fjárlögum og lánsfjárlögum, byggist í raun og veru á fjármagnstilfærslu frá íslenskum atvinnuvegum og íslenskum almenningi til erlendra fjármagnseigenda. Það er kannske kjarni málsins. Öll stóru orðin um að snúa hefði átt við af þeirri ógæfubraut sem stefnir hraðfari að hruni íslensks efnahagslífs og endalokum efnahagslegs sjálfstæðis þessarar þjóðar heldur áfram. Þetta gerist þrátt fyrir það að ráðherrar sjálfstfl., sem í stjórnarandstöðu vakti vonir þjóðarinnar um að þarna yrði á breyting, alger breyting þegar hann tæki aftur við völdum, fara með, eins og þeir guma af sjálfir, 86% af öllum ríkisútgjöldum þjóðarinnar. Ég geri ekki ráð fyrir því að vinnandi fólk á Íslandi, þeir sem skapa þau verðmæti sem verið er að skipta í þessum fjárlögum, fylgist mikið með afgreiðslu mála hér á þessum degi á Alþingi. Kannske er svo komið að þeir séu fyrir löngu búnir að gefa upp á bátinn allar vonir um að hér verði nokkur breyting á. Kannske er dæmisagan skýrust af lítilli sögu sem fólk hins vegar greip af allri þessari umr. Einn hv. þm. leggur fram fsp. til ráðh. um kostnað bankastjóra, erlendra gesta, þeirra lánardrottna og vildarvina við laxveiðar. Það kemur á daginn, að fengnum svörum, að þessir gæslumenn þjóðarauðsins, þessir menn sem ganga fram fyrir aðra og berja sér á brjóst og saka þjóðina um að hafa eytt um efni fram og prédika dag hvern frá morgni til kvölds nauðsyn aðhalds og sparnaðar, verja nokkrum hundruðum millj. kr. í gæluverkefni af slíku tagi. Það er þó ekki það versta, engan veginn. Það versta við þær upplýsingar var að upplýsingarnar voru lognar. Tóm lygi og ómerkilegheit. Þegar upplýsingarnar voru veittar, svörin voru gefin, þá var stungið undir stól öllum upplýsingum um þann kostnað sem leiðir af laxveiðum útlendinga, m.a. laxveiðiástríðu bankakerfisins í öllum útibúum vítt og breitt um landið. Síðan var látið nægja að segja hálfsannleikann, þ.e. hver þessi kostnaður væri pr. veiðistöng miðað við aðalbankana hér í Reykjavík en, eins og ég segi, sleppt útibúunum og sleppt öllum öðrum kostnaði sem þessu fylgdi, sleppt frásögnum af því hver var ferðakostnaður umræddra gesta, hver var áfengisrisna umræddra gesta og annar kostnaður sem þessu fylgir. Menn, sem kunnugir eru þessum tölum úr bankakerfinu, telja að svarið hafi raunverulega verið u.þ.b. þriðjungur af sannleikanum. Tölurnar í þessu máli skipta engu meginmáli. Það er engan veginn aðalatriðið og auðvitað er það smámunasemi að ætlast til þess að slíka hluti megi ekki einhvern tíma gera. En það er tvennt sem skiptir máli í þessu. Annars vegar ef það er staðreynd að svörin sjálf voru ekkert annað en hálfsannleikur og hitt, að það er hið táknræna dæmi þess að hér er allt við hið sama. Kerfið hefur sinn sama gang. Það heldur áfram að mala burtséð frá öllum messunum um nauðsyn aðhalds og sparnaðar, burtséð frá öllu pólitíska kjaftæðinu um nauðsyn stefnubreytingar. Og ég verð að segja fyrir mína parta að það er ósköp auðvelt að skilja það að almenningur í landinu, sem vinnur langan vinnudag við léleg lífskjör, sé orðinn hundleiður og vonsvikinn, jafnvel niðurbeygður yfir þessu ástandi á Alþingi Íslendinga.



Virðulegi forseti. Vissulega kæmi til greina að ræða hér um fjárlagafrv. allítarlega og þá ekki síður um lánsfjáráætlunina sem nú hefur verið lögð fram þótt seint sé. Og af nógu er að taka í þessum efnum. En þar sem ég vil stuðla að því að þessar umr. teygist ekki um of en verði lokið nú fyrir kvöldmatinn svo að atkvæðagreiðsla geti farið fram í kvöld, þá mun ég hér einungis ræða um tillögur þær sem ég er 1. flm. að á þskj. 373 og öðru þskj. sem virðist ekki bera neina tölu á þeim pappír sem ég hef hér fyrir framan mig. Ég vil minna á að við 2. umr. bárum við sex Alþb.menn fram tillögur um tekjuöflun í ríkissjóð, um aukna skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, aukinn tekjuskatt félaga og skatt á innlánsstofnanir. Samtals nemur þessi aukna tekjuöflun um 370 millj. kr. Sú upphæð er nærri lagi og þó vel rúmlega sem nemur þeim útgjaldatillögum sem við Alþb.-menn leggjum fram nú við 3. umr. Ég ætla ekki að nefna hér tillögur þær sem við drógum til baka við 2. umr. og koma hér til atkvæða við 3. umr. en einungis láta þess getið að till. okkar um Lánasjóð ísl. námsmanna er öllu ítarlegri en hún var við 2. umr. Þá kom B-hluti fjárlaganna ekki til atkvæðagreiðslu og því var þar ekki um að ræða að greidd væru atkvæði um einstök atriði í B-hluta fjárlaganna. Við bentum á það við þá umr. að munurinn á tillögum fjmrn. og menntmrn. í fjárlagafrv. varðandi Lánasjóðinn og svo aftur á tekju- eða fjárþörf sjóðsins frá sjónarmiði stjórnar Lánasjóðsins væri 380 millj. kr. Ég færði rök að því að hugsanlegt væri að 280 millj. kr. dygðu í þessu sambandi ef fjölgun lánþega reyndist nær því lagi sem fjmrn. hefur spáð en ekki í þeim mæli sem stjórn Lánasjóðs á von á og verðbólga verður verulega minni en ríkisstj. virðist nú reyndar gera ráð fyrir. Þetta eru þær tvær forsendur sem vissulega má deila um og teygja í ýmsar áttir og sést ekki fyrir endann á hver útkoman verður fyrr en að mörgum mánuðum liðnum. Því gæti að okkar áliti dugað að útvega sjóðnum á þessu stigi 280–300 millj. kr., en ljóst er að sú upphæð, sem fjvn. gerir nú till. um, þ.e. að bætt verði við Lánasjóðinn 187 millj. kr., er alls ófullnægjandi og hlýtur að setja Lánasjóðinn í verulegan vanda. Við flytjum sem sagt till. um það hér í samræmi við málflutning okkar við 2. umr. að sjóðnum verði heimiluð lántaka upp á 150 millj. kr. Ég þarf ekki að orðlengja það að hér er um stórmál að ræða og hér er ekki um að ræða styrki í þágu námsmanna, heldur lán sem þeir endurgreiða sjálfir. Það nær ekki nokkurri átt að á þeim tímum þegar almennt er talin þörf á því að auka menntun ungu kynslóðarinnar og við reynum að sækja fram á sviði atvinnumála í krafti aukinnar þekkingar og menntunar sé skorið stórlega niður það fjármagn sem námsmenn eiga kost á að fá að láni til að geta stundað nám. En eins og frv. lítur út eftir að till. fjvn. hefur verið samþykkt nú við 3. umr., þá er fjárhagsstaða Lánasjóðs ísl. námsmanna í mikilli kreppu enn um hríð. Svo má ekki vera. Þess vegna er þessi till. flutt. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég minna á till. sem við flytjum, hv. þm. Guðrún Helgadóttir og ég, og felur í sér að í staðinn fyrir 8 millj. kr. framlag til Kvikmyndasjóðs komi 30 millj. kr. framlag. Ég minni á í þessu sambandi að Alþingi samþykkti á s.l. vori, að því er mig minnir nokkuð einróma, breytingar á lögum um Kvikmyndasjóð. Í þeim nýju lögum var gert ráð fyrir því að tekjur til Kvikmyndasjóðsins yrðu verulega auknar til stuðnings innlendri kvikmyndagerð. En svo bregður við nú á haustmánuðum að tillaga er gerð um framlag í Kvikmyndasjóð eins og þessi lög hefðu aldrei verið samþykkt, aldrei komið hér til atkvæða. Hér er um reginhneyksli að ræða. Ég viðurkenni að oft hefur til þess komið að Alþingi hafi skorið niður lögbundin framlög til einstakra sjóða og sjálfur hef ég oft tekið þátt í því. Það hefur yfirleitt verið gert með svokölluðum lánsfjárlögum. En þar hefur yfirleitt verið um einhverja lækkun á lögbundnum framlögum að ræða en ekki það að menn bara strikuðu með einum stórum krossi yfir lagasetningu sem Alþingi hefur staðið að fyrir örfáum mánuðum síðan og það núv. stjórnarmeirihluti. Þetta hefur aldrei gerst áður, um það vil ég fullvissa ykkur. Ég kannast við það að framlög til ýmissa sjóða hafi verið skorin niður. En að áform Alþingis um aukningu til einstakra málefna hafi verið skorin niður í núll, það þekki ég ekkert dæmi um. Ég skírskota hér til réttlætistilfinningar þm. sem í fyrra töldu nauðsynlegt að hækka framlög til íslenskrar kvikmyndagerðar upp í 30 millj. kr. Ég mundi feginn semja um að hér yrði um eitthvað lægri upphæð að ræða ef einhver samningsflötur væri á þessu máli. En að skera framlagið niður í það sem það áður var get ég ekki samþykkt, það get ég ekki sætt mig við og tel einhverja mestu fjarstæðu sem fyrirfinnst í þessu fjárlagafrv. og er þar þó af mörgu að taka.



Herra forseti. Það er komið að lokum þessarar fjárlagaumr. Hér hafa fulltrúar stjórnarflokkanna og stjórnarandstæðingar leitt saman hesta sína. Ég hef hlustað á þessar umr. og mér dettur ekki í hug að halda því fram að sannleikurinn sé allur öðrum megin. Mér dettur ekki í hug að halda að þm. séu heldur þeirrar skoðunar. Margt af því sem flutt er þessu frv. til málsbóta á fullan rétt á sér, er góður og gildur rökstuðningur. Með sama hætti er gagnrýni stjórnarandstæðinga einnig réttmæt að mörgu leyti, enda verður það víst seint svo að deilur um viðkvæm og flókin stjórnmálaleg eða fjármálaleg viðfangsefni gefi einhlíta niðurstöðu. Mér er ljóst að það er ekki auðvelt viðureignar að setja saman fjárlög sem allir geta verið sáttir við. Samdráttur í þjóðarframleiðslu setur strik í reikninginn. Sparnaður og aðhald er óhjákvæmileg ráðstöfun. Skattlagning er ekki fýsilegur valkostur. Þegar fjárlög eru sett saman þarf að líta til margra átta. Það þarf að sinna félagslegri þjónustu, halda uppi eðlilegum rekstri og framkvæmdum og það verður að láta hjólin snúast í atvinnulífinu og uppfylla yfirleitt þær skyldur sem lagðar eru á ríkisvaldið. Það verður að forða atvinnuleysi og kreppuástandi, endar þurfa að ná saman og skuldasöfnun verður að stilla í hóf. Jafnvel þótt menn vildu söðla um í niðurgreiðslum og útflutningsuppbótum, skera á fjárveitingar til óarðbærrar atvinnustarfsemi, klippa á margvíslegan rekstur á vegum hins opinbera og þurrka út skuldir og viðskiptahalla, þá er allt þetta erfitt að framkvæma í einu vetfangi, nánast útilokað. Menn geta hvorki stórhækkað framlög til heilbrigðisþjónustu í einu risastökki né heldur skorið hana niður við trog rétt si svona. Við erum ekki að leika okkur með tölur, við erum að fjalla um líf og afkomu þjóðarinnar og fjöldans. Hver og ein fjárveiting snertir þúsundir fólks sem treystir því og verður að treysta því að fjárlög séu sett saman af ábyrgð, raunsæi og skilningi á stöðu og högum þeirra sem í hlut eiga. Þetta þarf svo sem ekki að rekja, enda sitja bæði í stjórn og stjórnarandstöðu reyndir þm. sem hafa fengist við fjárlagagerð beggja megin borðsins. Þeir sem nú sitja í stól gagnrýnandans hafa sjálfir fengið yfir sig skammirnar sem þeir nú láta yfir ríkisstj. ganga og svo aftur öfugt. Hæstv. fjmrh. ber hita og þunga dagsins, hann er skammaður og dreginn til saka. En auðvitað hefur hann ekki einn höfundarréttinn að þessu frv. Fjárlög eru sett saman af ríkisstj. sem heild og borin fram af henni. Í þeim felst fjármálaleg og efnahagsleg stefna ríkisins á hverjum tíma og þar koma að sjálfsögðu einnig til sögunnar viðhorf þingflokka og einstakra þm. Ábyrgðin á fjárlagafrv. er ekki eins manns þótt hann vilji í umr. verða nokkurs konar persónugervingur allra þeirra sem lagt hafa í púkkið. Það er ýmislegt gott um þetta frv. að segja. Engum blandast hugur um að staðan er þröng. Fjmrh. og fjvn. hafa þurft að klípa af fjárveitingum og ekki fer á milli mála að ýtrasta sparnaðar er gætt á fjölmörgum sviðum. Varla telst það saknæmt, það er miklu fremur lofsvert ef og þegar markvisst er unnið að því að draga úr óhóflegum rekstrarkostnaði og framkvæmdum í ljósi þeirrar nauðsynjar að ríkið þurfi að draga saman seglin. Eitt helsta gagnrýnisatriðið og orsakavaldurinn að vanda þjóðarbúsins nú á þessu hausti var einmitt talinn vera fólginn í því að ríkissjóði og ríkisstj. hefði ekki tekist sem skyldi að herða sína eigin sultaról meðan fólkinu var gert að skerða sín eigin kjör. Ríkisvaldið hefur verið sakað um að halda uppi óeðlilegri þenslu, ríkisvaldið gengi jafnvel á undan í að eyða meiru en aflað var og eigi að því leyti sinn stóra þátt í þeim efnahagsþrengingum sem nú blasa við. Spurningin er einmitt sú þegar þetta fjárlagafrv. er afgreitt hvort ríkissjóður spenni ekki enn einu sinni bogann of hátt, hvort sparnaðurinn sé nægur. Þá verður einnig að telja þessu frv. til tekna að með því er tekið fyrsta skrefið í átt til niðurfellingar tekjuskattsins. Ég hef hér fyrr í vetur lýst þeirri skoðun minni að tekjuskatturinn sé ranglátur launamannaskattur sem eigi hvað stærstan þáttinn í þeim ójöfnuði sem ríkir milli stétta og einstaklinga í þjóðfélaginu. Í stað þess að einblína á hækkanir launa frá einum kjarasamningum til annarra hlýtur það að vera helsta baráttumál launþegahreyfingarinnar í landinu að fá tekjuskatt felldan niður af almennum launatekjum. Það yrði stærsta kjarabótin. Og ekki bara launþegahreyfingin heldur og öll þau stjórnmálaöfl sem vilja berjast fyrir jöfnuði og réttlátu þjóðfélagi. Mér finnst að allir góðir menn, hvar í flokki sem þeir standa, eigi að sameinast um að uppræta misréttið, svikin og kjaraskerðinguna sem felst í tekjuskattinum. Álagning tekjuskatts hefur alla tíð haft það að höfuðmarkmiði að jafna kjörin í landinu, stuðla að tekjujöfnuði. Allir hljóta hins vegar að sjá að tekjuskattslögin nú eru skálkaskjól ójafnaðarins, þau hafa breyst í andstæðu sína. Það er sama hversu marga skattrannsóknarlögreglumenn og skattheimtumenn við ráðum til starfa, það er sama hversu oft við fyllum upp í þær undanbragðaleiðir sem í lögunum finnast, alltaf skal niðurstaðan verða sú að skatturinn kemur misjafnlega niður vegna þess að skattþegar hafa og munu alltaf hafa misjafna aðstöðu til að telja fram eða færa tekjur og hlunnindi undan skatti. Við getum ekki lengur varið það gagnvart samvisku okkar né heldur skattgreiðendum að í skjóli löggjafar, jafnvel í nafni löggjafar, sé einum gert að greiða umtalsverðan hluta af aflafé sínu í skatt meðan öðrum er kleift að skjóta sér undan skatti þótt hann búi við sömu og jafnvel betri launakjör og afkomu. Agnúar og gallar skattalöggjafarinnar felast ekki endilega í því að skattprósentan sé of há. Gagnrýni beinist að því að menn sitji ekki við sama borð. Skattbyrði þessa þjóðfélags bitnar á launafólki fyrst og síðast. Þess vegna er það stærsta hagsmunamál verkalýðshreyfingarinnar og stærsta stjórnmálaverkefni Alþingis að eyða því hrópandi misrétti sem viðgengst í skjóli úreltra skattalaga. Með þessu fjárlagafrv., sem við erum nú að fjalla um, er sýndur litur í þessum efnum þótt að mínu mati hefði átt að ganga miklum mun lengra. En viðleitnin og viljinn eru fyrir hendi og það ber að meta. En ef hægt er að telja upp það jákvæða við þetta frv. þá er því miður einnig hægt að rekja hinar neikvæðu hliðar. Fram hjá þeim verður ekki gengið. Frv. gerir ráð fyrir halla. Enn virðist vera óleystur vandi upp á rúmlega 700 millj. kr. Það þykir ekki góð latína að afgreiða fjárlög með halla á sama tíma og verið er að takast á við vaxandi verðbólgu. Ég geri mér fulla grein fyrir því að ríkissjóður hefur það sér til afsökunar að endurgreiða þarf söluskatt til sjávarútvegsins upp á 600 millj. kr. En það stendur þó eftir engu að síður sem staðreynd að fjárlög eru nú afgreidd með halla upp á 700 millj. kr. Halli á fjárlögum þýðir það eitt að ríkissjóður ætlar að eyða meiru en hann á fyrir, hann ætlar að halda uppi þenslu, rekstri og eyðslu sem ekki er til fé fyrir í sjóðum ríkisins. Þetta eru að mínu mati mikil mistök sem ekki kunna góðri lukku að stýra. Í öðru lagi er ljóst að viðskiptahalli er geigvænlegur á þessu ári, eða 3.9 milljarðar kr., og fyrirsjáanlegt er að hann verður einnig verulegur á næsta ári. Viðskiptahalli þýðir á mæltu máli að þjóðin kaupir meira erlendis frá, eyðir meiru en hún aflar. Þetta heitir óráðsía og ábyrgðarleysi í efnahagsstjórn sem ástæða er til að fordæma. Fjárlög ráða vitaskuld ekki miklu um viðskiptajöfnuð við útlönd, en það er óhjákvæmilegt að minnast á viðskiptahallann í tengslum við fjárlagafrv. vegna þess að hann er einn mikilvægur angi af efnahagsstöðu þjóðarbúsins og mikilvægur þáttur í almennri stjórn efnahagsmála. Ríkisstjórnin ber ábyrgð í þessum efnum. Það er hennar hlutverk, hennar skylda að gera þær ráðstafanir að viðskiptahallinn hverfi með rangri gengisskráningu. Með þenslu á vinnumarkaði og gegnsæjum kaupmætti, jafnvel fölskum kaupmætti, sólundar þjóðin fjármunum sínum til innkaupa og erlendra viðskipta sem eykur skuldir og viðheldur sjúku ástandi í efnahagsmálum, því ástandi sem við höfum verið að kljást við nú á annan áratug. Síðast en ekki síst, herra forseti, vaða erlendar skuldir enn á súðum og þar er enn hoggið í þann knérunninn sem síst skyldi. Erlend skuldasöfnun er nú reiknuð í 63.4% af þjóðarframleiðslu og fullyrt er að hún geti farið í nær 70% á komandi ári miðað við allar forsendur og tölur sem liggja fyrir. Þetta er gersamlega óverjandi. Erlend skuldasöfnun í þeim mæli, sem að undanförnu hefur viðgengist, ber vott um siðleysi gagnvart framtíðinni. Það er auðvelt að slá lán og eyða í óhófi ef ekki er hirt um efndirnar og skuldauppgjörið og það er auðvelt að slá um sig ef ekki er hirt um afleiðingarnar. Það er alkunn staðreynd að hagfræðingar og efnahagssérfræðingar hafa ætíð varað alvarlega við vaxandi skuldasöfnun. Þeir benda á að skuldir séu til þess eins að magna vandann og sýkja efnahaginn. Ljóst er að þegar skuldasöfnun nemur rúmlega 63% af þjóðarframleiðslu og greiðslubyrði þeirra nemur tæplega fjórðungi af heildarútflutningstekjum landsmanna er þjóðin komin í hóp skuldugustu þjóða heims. Þá fer að verða spurning um hvort Ísland telst efnahagslega sjálfstæð þjóð. Allir stjórnmálaflokkar hafa varað við óhóflegri erlendri skuldasöfnun og gert að stefnumálum sínum að stemma stigu við henni. Allir hafa þeir talið það höfuðviðfangsefni sitt. Núv. hæstv. ríkisstj. gaf sams konar loforð og hæstv. fjmrh. lagði meira að segja svo mikla áherslu á þetta grundvallaratriði að hann gerði það að fráfararatriði á sínum tíma ef erlendar skuldir færu fram úr 60%. Nú segja útreikningar að skuldahlutfallið sé komið langt upp fyrir þetta mark. Í þessu sambandi verð ég að vísa á bug þeim röksemdum að hækkandi skuldir séu verjanlegar vegna lækkandi þjóðarframleiðslu. Menn vita vonandi hvað átt er við með hlutfallsútreikningi, þá er verið að tala um hlutfall af þjóðarframleiðslu, hlutfallið milli tekna og skulda. Þetta þýðir einfaldlega að ef tekjur lækka verða menn að lækka lántökur sem því nemur. Nú er ég ekki að mana hæstv. fjmrh. til brottfarar úr ríkisstj., síður en svo. En ég rifja þetta aðeins upp til að undirstrika og minna á hvað stjórnmálamenn, eins og t.d. hæstv. fjmrh., hafa lagt mikið upp úr því að skuldasöfnun færi ekki úr böndum. Þetta kemur og fram í því að formenn stjórnarflokkanna töldu ástæðu til að nefna 61% markmið sem algert hámark í erlendri skuldasöfnun á þessu ári þegar þeir settu saman sinn stjórnarsáttmála á s.l. hausti. Og af hverju nefna þeir 61%? Þeir hefðu sennilega alveg eins getað nefnt 60% eða 62%, það skiptir ekki meginmáli. En þeir eru sem sagt að binda þessa tölu og setja ákveðið þak af því að þeir gera sér grein fyrir því að ekki er hægt að ganga lengra nema þá að ganga fram af nöfinni og nú hefur það verið gert. Við erum komnir fram af. Ég vil og minna á að erlend skuldasöfnun er ekki aðeins háskaleg sem slík þegar Íslendingar eru farnir að borga fjórðu hverju krónu í vexti og afborganir af erlendum skuldum. Önnur afleiðing þessarar skuldasöfnunar er sú að í raun og veru er verið að beina verðbólgunni í aðra farvegi, veita henni útrás í gegnum annan ventil en þann sem mælist í vísitölu framfærslu. Sú verðbólga er engu betri og hún er e.t.v. hættulegri fyrir þá sök að skuldasöfnun hnekkir um stund, vekur falskar vonir og villir sýn almenningi og stjórnvöldum þegar fjallað er um verðbólgu og lífskjör. Erlend skuldasöfnun bindur hendur komandi kynslóðar, rekur þjóðina í þann vítahring sem við öll þekkjum úr okkar eigin daglega lífi þegar við erum sífellt að elta skottið á okkur og týnum og glötum hverri krónu í greiðslu á skuldum og vöxtum. Ég leyfi mér að fullyrða, herra forseti, að fjárlagafrv. og lánsfjáráætlunin beri allt of mikinn keim af vaxandi erlendri skuldasöfnun og að sú skuldasöfnun sé alvarleg atlaga að efnahag og fjárræði þjóðarinnar. Hún er því miður megineinkenni þessarar fjárlagagerðar, megingallinn og höfuðmeinsemdin. Ég stóð í þeirri góðu trú að núv. ríkisstj. hafi verið mynduð til að ráðast ekki síst að erlendri skuldasöfnun. Ég hélt að hún vildi koma skikki á efnahaginn. Það er ekki nóg að stinga á einu kýli meðan gröfturinn vellur og grefur um sig. Það er ekki nóg að mæla vísitölu framfærslu niður meðan á rangri gengisskráningu, viðskiptahalla, þenslu í ríkisbúskap og erlendri skuldasöfnun er haldið á fullum dampi óheft og nánast skefjalaust. Ég tel ástæðulaust, herra forseti, að fjalla um einstaka liði þessa fjárlagafrv. þó að ærin ástæða væri til. Ég vil ekki tefja tímann hér um of. Meginmálið, grundvallaratriðið, sem ég vildi leggja áherslu á með þessari ræðu minni, er að vara við hinni miklu og uggvænlegu erlendu skuldasöfnun. Ég óttast afleiðingarnar af henni og ég vara við andvaraleysinu. Ég treysti mér þar af leiðandi ekki til að gjalda jáyrði við fjárlagafrv. sem er með þessu marki brennt.



Herra forseti. Ég vildi gera grein fyrir nokkrum brtt. við fjárlagafrv. sem ég stend að ásamt öðrum þm. Alþb. Á þskj. 409 flytjum við hv. þm. Guðrún Helgadóttir, Steingrímur J. Sigfússon og ég till. um K-byggingu Landspítalans. Þar er gert ráð fyrir því að varið verði til K-byggingarinnar á árinu 1985 29.1 millj. kr. Eftir að þessi till. var lögð fram hefur komið fram till. frá ríkisstj. um að varið verði til K-byggingarinnar á árinu 1985 20 millj. kr. og ég tel ástæðu til að fagna þessari till. og mun í ljósi hennar draga okkar till. til baka. Ég vil einnig láta það koma fram að ég tel ástæðu til að láta í ljós ánægju yfir því að það hefur verið tekið inn við meðferð fjárlaga milli 2. og 3. umr. framlag vegna öryggismála sjómanna. Ég vil þá einnig í þessu sambandi leyfa mér að fara þess á leit við hæstv. fjmrh. að hann geri grein fyrir því hér á eftir hvernig ríkisstj. hyggst koma til móts við þann áhuga sem er í þjóðfélagi okkar vegna fjársöfnunar til hjálparstarfs í Eþíópíu. Á þskj. 413 flytjum við, ég og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, brtt. varðandi Byggingarsjóð verkamanna. Till. gerir ráð fyrir að framlag til Byggingarsjóðs verkamanna verði 400 millj. kr. á árinu 1985 í stað 282 millj., eins og gert er ráð fyrir í till. þeim sem liggja fyrir. Ástæðan til þess að við flytjum þessa till. er margþætt og ég ætla ekki að rekja það í smáatriðum. Ég ætla aðeins að benda á að á árinu 1984 var gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir legðu byggingarsjóðunum til um 860 millj. kr., en í lánsfjáráætlun var gert ráð fyrir 1000 millj. kr. til byggingarsjóðanna. Á árinu 1985 er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir leggi byggingarsjóðunum til 1.4 milljarða og talan hækki á milli ára um u.þ.b. 60%. Þessi hugmynd um hækkun á framlagi lífeyrissjóðanna upp á 60% er alger fjarstæða. Hún stenst engan veginn. Í því skyni að tryggja betur en gert er ráð fyrir í lánsfjáráætlun og fjárlögum fjárhag Byggingarsjóðs verkamanna sérstaklega, þá er þessi till. okkar hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar flutt á þskj. 413. Á þskj. 408 flyt ég brtt. varðandi Blindrabókasafn þar sem gert er ráð fyrir því að verði nokkur hækkun, upp á nokkur hundruð þús. kr., til rekstrar Blindrabókasafnsins. Ég er sannfærður um að sú tala sem er á fjárlögum núna vegna Blindrabókasafnsins stenst ekki, og ef ríkisstj. heldur fast við þá tölu mun koma að því mjög fljótlega á árinu 1985 að beðið verður um sérstaka aukafjárveitingu til Blindrabókasafnsins. Ég spái því að menn telji sig verða að samþykkja slíka beiðni vegna þess að ella verður einfaldlega að leggja hluta af starfsemi Blindrabókasafnsins niður. Ég skora því á hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. að taka þessari till. vel. Hún hefur ekki mikil útgjöld í för með sér. Ég vil í þessu sambandi einnig láta það koma fram að ég tel að það sé fagnaðarefni að inn í brtt. fjvn. er komin upphæð til sjónstöðvarinnar og byrjunarstarfsemi hennar á miðju ári 1985. Herra forseti. Þessi fjárlög, sem nú er verið að afgreiða, bera einkenni núv. ríkisstj. Fyrir einu ári vorum við að afgreiða fjárlög sem voru talin bestu fjárlög sem ríkið hefði eignast, þau væru örugg, byggð á traustum áætlunum og það voru skrifaðar um það margar forustugreinar í málgögn stjórnarflokkanna að hérna væri mikið framfaraspor stigið. Hv. þm. Lárus Jónsson, sem var þá formaður fjvn., skrifaði greinar í blöð og hélt um það ræður að hérna væri um að ræða kaflaskipti í sögu fjármála íslenska ríkisins. Það sem hann sagði var að einu leyti rétt. Það voru kaflaskipti. Þau kaflaskipti blasa nú við við afgreiðslu þessara fjárlaga. Þegar efnahagsdæmi ríkisstj. er skoðað í heild sést glöggt hvernig myndin lítur út. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því í annað sinn um langt árabil að afgreiða fjárlög með verulegum halla og ríkisreksturinn verður fjármagnaður með erlendum lántökum. Rekstur ríkisins og ríkisstofnana er fjármagnaður með útlendum peningum, dollurum, mörkum og pundum, sem börnum okkar og barnabörnum er ætlað að borga með ávísunum á framtíðina. Í öðru lagi er ljóst að það stefnir í viðskiptahalla á næsta ári upp á 4–5 milljarða kr. eða svipaðan viðskiptahalla í hlutfalli við þjóðartekjur og á þessu ári. Viðskiptahalli þýðir á mæltu máli auknar erlendar lántökur eða minni gjaldeyriseign þjóðarbúsins. Í þriðja lagi stefnir af almennum ástæðum, m.a. einnig þeim sem ég hef hér rakið, í auknar erlendar lántökur. Margir héldu, eins og hv. 6. þm. Reykv., að ríkisstj. ætlaði að beita sér fyrir því að minnka erlendar lántökur. Þær fara vaxandi. 60%, sem voru heilög tala í munni hæstv. fjmrh. fyrir einu ári, eru fokin út í veður og vind, en hann situr sem fastast. Í fjórða lagi liggur fyrir að eitt af meginmarkmiðum ríkisstj., sem var að draga úr verðbólgu, er einnig að fjúka út í veður og vind. Verðbólga margfaldast núna á örfáum mánuðum. Aukning verðbólguhraðans hefur aldrei um áratuga skeið orðið önnur eins og í tíð núv. ríkisstj. þessa dagana. Í fimmta lagi er kaupmáttur almennra launa verkafólks lægri en hann hefur verið um áratuga skeið. Í sjötta lagi ákveður ríkisstj. að skera niður félagslega þjónustu og framlengja sjúklingaskatt. Í sjöunda lagi liggja engar ákvarðanir, engar hugmyndir, engar tillögur fyrir um aukna verðmætasköpun í þessu þjóðfélagi til eflingar atvinnulífi á komandi árum. Fjárlögin eru þess vegna ávísun á vandamál framtíðarinnar, barna okkar og barnabarna. Þau eru ávísun á fátækt fjöldans en lúxus fámenns hóps. Af þeim ástæðum er það, herra forseti, sem ég vil að lokum taka undir þau orð sem hv. 5. þm. Reykn. viðhafði hér í dag, en hann sagði: „Við teljum fullkomið ábyrgðarleysi að feta þá braut sem hér er og teljum að eins og málum er nú komið ætti að fresta afgreiðslu fjárlaga og erum fyrir okkar leyti reiðubúin til þess að leggja í það vinnu með meiri hl. n. að endurskoða þær ákvarðanir sem að er stefnt að samþykkja og erum þeirrar skoðunar að leita eigi leiða til þess, m.a. með nýrri tekjuöflun, að afgreiða fjárlög án halla.“ Ég hygg að sjaldan hafi talsmenn stjórnarandstöðuflokka boðist með jafnafgerandi hætti til að leggja liðsinni sitt til að leysa þau erfiðu vandamál sem þjóðin nú stendur frammi fyrir að verulegu leyti vegna þeirrar stjórnarstefnu sem nú hefur verið fylgt í eitt og hálft ár.



Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns svara þeirri spurningu sem hv. 3. þm. Reykv. beindi til mín beint, en hún var svohljóðandi: Hvernig verður komið til móts við hjálparstarfið í Eþíópíu? Það hefur orðið að samkomulagi eftir samtal mitt við formann Sjálfstfl., hv. 3. þm. Reykv. og formann þingflokks Framsfl., hv. 2. þm. Norðurl. v., að veitt verði 2.5 millj. kr. aukafjárveiting til að mæta þeirri ósk að styrkja að einhverju leyti, á veikan hátt þó, það hjálparstarf sem þar er nú hafið. Vona ég að þessar upplýsingar nægi hv. 3. þm. Reykv. Hv. þm. hóf mál sitt um fjárlög að þessu sinni með því að segja að fjárlögin bæru einkenni þessarar ríkisstj. Mér þykir vænt um þessa viðurkenningu. Að öðru leyti ætla ég ekki að tefja þennan fund með frekari umr. um hans málflutning. En ég tek undir bæði með hv. 3. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Reykv. að skuldasöfnun erlendis er uggvænleg og við þurfum sameiginlega að vinna okkur út úr þeim vanda og það hið fyrsta. Það gerum við ekki ef við höldum í sameiningu áfram að samþykkja frv. um auknar fjárveitingar í hitt og þetta sem þegar eru orðnar meiri en heildartekjumöguleikar íslensku þjóðarinnar. Ég tek ekki undir það að við þurfum að fresta afgreiðslu fjárlaga og búa til ný. Ég gerði það á s.l. ári. Ef fjárlagafrv. fyrir 1985 hefði ekki þurft að þola tvær, þó ekki væri nema tvær, samþykktir, aðra um endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti til sjávarútvegsins og hina um að fella niður tekjuskatt að hluta, þessi kosningaloforð, þá værum við að afgreiða fjárlögin í ár, þrátt fyrir alla gjaldaliði og að sjálfsögðu með þeim erlendum lántökum sem þar er gert ráð fyrir, með verulegum tekjuafgangi. Ég vil að gefnu tilefni svara hv. 8. þm. Reykv. nokkrum orðum vegna þess að hann vitnaði í ákveðna fjarstadda menn og það fagmenn á sviði fjármála. Annar þeirra er hagfræðingur Vinnuveitendasambands Íslands, ungur maður, sem er með það djarfar hugmyndir að ég er furðu lostinn að hann skuli starfa hjá öðrum. Hinn er gamalreyndur hagfræðingur og áhrifamaður í þjóðfélaginu, Jónas Haralz. Sú ræða sem hann hélt og hv. 8. þm. Reykv. vitnaði til vakti mjög mikla athygli mína, vegna þess að hann hefur verið einn áhrifamesti maður í peninga- og fjármálum í síðustu 23 áratugina hér og ráðgjafi ríkisstjórna. Ég lít á þá ræðu sem hann hélt sem sjálfsdóm. Ég veit ekki betur en sami virðulegi hagfræðingur sé bankastjóri í þeim þjóðbanka sem hefur undanfarið tekið hvað mest af erlendum lánum og þar af leiðandi tekið þátt í þeirri peningaþenslu á markaðinum hér sem hann er nú að gagnrýna. Ég vildi því svara því til að ríkissjóður lokar ekki inni neina peninga og hefur aldrei gert. Hann dreifir þeim. En það er löggjafinn sem sér um að ekkert er eftir í kassanum og til viðbótar þarf að taka erlendar lántökur sem allir gagnrýna. En bankakerfið ber að miklu leyti ábyrgð á þeirri þenslu sem hefur verið í þjóðfélaginu undanfarið og þar með viðskiptahallanum og þar getur fjmrh. ekki haft nokkur áhrif á. Varðandi hv. 8. þm. Reykv. vil ég segja að hann getur ekki í ræðustól komið án þess að hengja sig að einhverju leyti á mig. Ræðan sem hér var flutt áðan var alls ekki um fjmrh. Hún var úttekt á mér sem slíkum. Það er oft svo með menn sem þrá athygli, án þess að hafa nokkuð fram að færa sem gerir þá að aðdráttarafli, að þeir hengja sig aftan í aðra. Þeir sem verða fyrir því hafa sinn kross að,bera. Ég verð að lifa við það. Ég hef minn Stefán. Virðulegi forseti. Það er nú komið að lokum 3. umr. fjárlaga fyrir árið 1985 og er ástæða til að huga nokkuð að þróun íslenskra efnahagsmála og þá ekki síst í samanburði við þróun efnahagsmála í helstu viðskiptalöndum okkar. Eins og menn rekur minni til átti sér stað allverulegur samdráttur í þjóðarframleiðslu allra helstu iðnríkja heims á árunum 1980–1982. Ástand efnahagsmála var orðið þannig, að um tíma leit út fyrir að heimurinn stefndi í kreppuástand í efnahagsmálum sem líkja mætti við það sem gerðist á árunum fyrir seinna stríð. Til að vinna bug á þeim efnahagsvanda hafa flestar þjóðir þurft að færa miklar fórnir sem birtast m.a. í atvinnuleysi. Talið er að atvinnulaus séu nú um 8% af vinnufærum mönnum í helstu iðnríkjum heims. Iðnríkin sjá nú fyrir endann á efnahagsörðugleikum sínum. Spáð er að hagvöxtur aukist á árinu 1984 um 4.7% og á næsta ári um 3%. Verðbólgan í þessum ríkjum er talin verða 5% á þessu ári og lækki um 1/2% á næsta ári. Þá er gert ráð fyrir að viðskiptakjör iðnríkja versni á árinu 1984 um 0.5% og haldist óbreytt á árinu 1985. Þegar litið er til þróunar þjóðarbúskapar okkar Íslendinga er nú gert ráð fyrir enn frekari samdrætti í þjóðarframleiðslu á árinu 1984, um 0.4%, en aftur á móti er spáð að hagvöxtur á árinu 1985 verði 0.6%. Verðbólgan mæld skv. framfærsluvísitölu hækkar um 29% á árinu 1984 frá árinu 1983 og spáð er hækkun á árinu 1985 um 28% á árinu í ár. Viðskiptakjör á árinu 1984 bötnuðu um 2% frá fyrra ári, en á árinu 1985 er spáð að viðskiptakjör verði óbreytt frá árinu í ár. Þegar menn bera saman þessar upplýsingar kemur í ljós að enn vantar mikið á að við Íslendingar höfum náð tökum á efnahagsmálum okkar á sama hátt og helstu viðskiptalönd okkar hafa gert. Það er hins vegar allrar athygli vert fyrir okkur að í þeim löndum Vestur-Evrópu sem minnstum árangri hafa náð við verðbólguna hefur nánast ekki átt sér stað neinn vöxtur þjóðartekna eða þær farið lækkandi. Með þetta í huga ætti okkur að vera það enn ljósara hve mikil hætta steðjar að íslensku þjóðarbúi ef ekki tekst að vinna bug á verðbólgu. Framtíð þessa lands byggir á því að hægt sé að viðhalda eðlilegum hagvexti ef hér á að vera hægt að skapa sambærileg lífskjör og gerast meðal nágrannaþjóða. Upphafleg tekjuáætlun frv. var sem kunnugt er í aðalatriðum reist í verðlagi og kaupgjaldi eins og það var í septembermánuði s.l. Frá því í septembermánuði hafa fjölmargar ákvarðanir verið teknar sem hafa veruleg áhrif á ýmsa þætti efnahagsmála. Gerðir hafa verið nýir launasamningar og gengi íslensku krónunnar hefur verið breytt. Að teknu tilliti til framangreindra aðgerða og með hliðsjón af innheimtu fyrstu ellefu mánuði þessa árs hafa tekjur verið hækkaðar um 3.3 milljarða kr. í frv. Beinir skattar hafa verið hækkaðir um 310 millj. kr., aðflutningsgjöld um 870 millj. kr., sölugjald hækkar um 1400 millj. kr. og aðrar tekjur um 750 millj. kr. Heildartekjur A-hluta ríkissjóðs eru nú áætlaðar á árinu 1985 25.3 milljarðar kr. Eins og fram kom í ræðu hv. formanns fjvn. hafa útgjöld í meðförum fjvn. aðeins hækkað um tæpar 400 millj. kr., en aftur á móti hefur n. bætt við útgjaldahlið frv. að beiðni ríkisstj., sem að meginhluta er vegna breyttra verðlagsforsendna og útgjalda sem ekki verður hjá komist að greiða á árinu 1985, 3.1 milljarði kr. Þannig hafa útgjöld A-hluta ríkissjóðs hækkað frá framlögðu frv. um 3.5 milljarða kr. eða 16%. Tekjur eru nú áætlaðar 25.3 milljarðar kr., eins og fyrr segir, og er því gert ráð fyrir 720 millj. kr. rekstrarhalla á A-hluta ríkissjóðs árið 1985 og hefur sá rekstrarhalli aukist frá framlögðu frv. um 200 millj. kr. Eins og ég hef margsinnis tekið fram er ekkert svigrúm nú til þess að auka skattaálögur ríkisins á almenning í þessu landi og þá sérstaklega með það í huga að verulegur kaupmáttarsamdráttur hefur orðið sem almenningur hefur þurft að bera að undanförnu. Þá hef ég enn fremur látið þá skoðun í ljós að ekki yrði hægt að aðlaga útgjöld A-hluta ríkissjóðs í einu vetfangi að þeim tekjum sem hann hefur yfir að ráða. Eins og fram hefur komið hjá formanni fjvn. hafa tekjur ríkissjóðs lækkað sem hlutfall af þjóðarframleiðslu um 4 milljarða kr. frá árinu 1982. Þetta ætti að sýna mönnum svo að ekki verður um villst að mikið verk hefur verið unnið við að draga úr ríkisútgjöldum á undanförnum árum og enn er ljóst að áfram verður að halda á þeirri braut. Sú leið sem menn verða að fara til þess að ná jafnvægi á rekstri A-hluta ríkissjóðs er að draga úr útgjöldum. Það hefur að sjálfsögðu ekki staðið á mér að styðja og fylgja eftir ákvörðunum og aðgerðum sem leiða til lækkunar ríkisútgjalda. Sá rekstrarhalli sem nú blasir við A-hluta ríkissjóðs á árinu 1985 eða 720 millj. kr. er nánast sama fjárhæð og leiðir af ákvörðun ríkisstj. um lækkun tekna ríkissjóðs. Lækkun tekjuskatts er áætluð um 600 millj. kr. Þá er áformað að endurgreiða söluskatt til fyrirtækja í útgerð og fiskvinnslu að fjárhæð 430 millj. kr., en á móti þessu kemur svo hækkun söluskatts um 0.5% sem áætlað er að gefi af sér 220 millj. kr. Þannig er nettólækkun tekna A-hluta ríkissjóðs á árinu 1985 um 800 millj. kr. eða heldur hærri fjárhæð en rekstrarhallinn er nú áætlaður, eins og ég gat hér um að framan. Eitt af því sem ég hef lagt mikla áherslu á er að fjárlög séu sem raunhæfust og að Alþingi sé ljóst hvað hlutirnir kosti í reynd. Ef farið er aftur til ársins 1981 og athugað hver var raunveruleg útkoma gjalda A-hluta ríkissjóðs, metin á greiðslugrunni miðað við fjárlög hvers árs, kemur í ljós að á árinu 1981 voru ríkisútgjöld 8.3% hærri en fjárlög, 1982 19.4%, 1983 25.4%, en á árinu 1984 7%. Ef miðað er við útgjaldaáætlun, sem lög nr. 43/1984 um ráðstafanir í ríkisfjármálum o. fl. gerðu ráð fyrir, er nú séð að útgjöld A-hluta ríkissjóðs verði innan þeirrar áætlunar eða um 19.6 milljarðar kr. Aukafjárveitingar á þessu ári eru innan þeirrar fjárhæðar sem gert var ráð fyrir í fyrrnefndum lögum. Ég er þeirrar skoðunar hvað varðar gjaldahlið frv. að hún hafi ekki í langan tíma verið raunhæfari og að sá rekstrarhalli sem hér er sýndur sé langt í frá að vera meiri en menn höfðu lagt upp með á árum áður. En með þessum orðum er ég ekki að segja að vegna þess eigi menn að sætta sig við þessa hluti eins og þeir eru. Þvert á móti er ég fullviss að ríkisstj. öll muni á næsta ári gera allt sem í hennar valdi stendur til þess að ná því marki að svo til jöfnuður náist á ríkisfjármálum á árinu 1985. Við 3. umr. fjárlaga fyrir árið 1984 hér á hv. Alþingi gat ég þess að ég mundi láta taka saman greinargerð um þróun og horfur í ríkisfjármálum innan ársins á þriggja mánaða fresti. Við þetta hefur verið staðið. Er ég ekki í nokkrum vafa um að þessi upplýsingamiðlun ásamt starfi nefndar sem ég skipaði um áramótin síðustu, en verkefni þeirrar nefndar var að fylgjast með framkvæmd fjárlaga og vinna að bættri skipan eftirlits og aðhaldsaðgerða í ríkisfjármálum, hefur skilað umtalsverðum árangri árið 1984. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1985 ásamt frv. til lánsfjárlaga hefur verið lögð fram hér á hinu háa Alþingi. Ég hef verið og er þeirrar skoðunar að æskilegt og nauðsynlegt sé að framlagning fyrrnefndra gagna eigi að birtast þinginu miklu fyrr þannig að alþm. geti rætt fjárlög ásamt fjárfestingar- og lánsfjáráætlun samtímis. En vegna þeirra atburða sem átt hafa sér stað að undanförnu og óvissu um þróun efnahagsmála þjóðarinnar hafa mikilvægar forsendur verið óvissar, þannig að ekki hefur verið grundvöllur fyrr en nú að leggja fram áætlun þessa. Ég mun ekki fjalla frekar um þessi mál nú, en strax að afloknu jólaleyfi þm. mun fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1985 koma til umr. hér á hv. Alþingi ásamt afgreiðslu lánsfjárlaga fyrir þetta ár. Um leið og ég þakka góða fyrirgreiðslu fjárlagafrv., herra forseti, vil ég nota þetta tækifæri til að þakka fjvn. allri og þá sérstaklega formanni hennar, hv. alþm. Pálma Jónssyni, og varaformanni, Guðmundi Bjarnasyni, fyrir mikið og óeigingjarnt starf, ekki bara við fjárlagagerðina heldur líka fyrir störf þeirra í nefnd þeirri sem vinnur með mér við eftirlit og aðhald í ríkisfjármálum. Þakkarorð þessi vil ég líka yfirfæra til samstarfsmanna minna í fjmrn. Mér er ljóst að störf alþm. í fjvn. eru vanþakklátt verk oftast nær, en mikilvægt að á því sé haldið af festu og sanngirni. Vegna mikilla breytinga á meginforsendum fjárlagafrv. um verðlag og kaupgjald hefur fjárlagavinnan verið hörð og erfið mál komið til kasta fjvn. sem hún hefur ráðið farsællega fram úr undir forustu formanns. Þá vil ég enn fremur þakka hv. alþm. stjórnarandstöðunnar fyrir málefnalega umfjöllun um fjárlagafrv. fyrir 1985 hér í dag. Störf fjvn. nú sýna að mikils aðhalds hefur verið gætt í ákvörðunum hennar um útgjöld ríkissjóðs á næsta ári sem ég tel til mikils sóma. Ég vona að framkvæmdin takist vel og með samþykkt þessa frv. verði lagður sá grunnur að fjármálastjórn ríkisins á næsta ári sem þörf er fyrir.



Herra forseti. Við 2. umr. drógum við flm. brtt. á þskj. 409, ég, Svavar Gestsson og Steingrímur Sigfússon, till. um framlag til K-byggingar Landspítalans, þ.e. krabbameinslækningadeildar, til baka til 3. umr. Till. okkar var um framlag að upphæð 29.1 millj. kr. Milli 2. og 3. umr. hefur hv. fjvn. samþykkt framlag að upphæð 20 millj. kr., en þar var ekki gert ráð fyrir neinni upphæð áður. Með því þykir okkur nefndin hafa komið myndarlega til móts við till. okkar og treystum því jafnframt að þær 11 millj., sem við fengum samþykktar í fyrra til K-byggingar Landspítalans, komi til greiðslu. Við teljum því ekki ástæðu til að láta fara fram atkvgr. um till. okkar og þökkum hv. fjvn. fyrir skilning á þessu mikilvæga máli.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 10. landsk. þm. bað um orðið til þess að gera aths. við þingsköp. Hv. þm. gerði enga aths. við þingsköp. Þetta varðar ekki þingsköp. Skv. þingskapalögum þá heitir þetta „Aths. við atkvgr.“ 



Herra forseti. Mér sýnist að orðið hafi mistök varðandi 21. brtt. á þskj. 381 frá meiri hl. fjvn., Tryggingastofnun ríkisins. Þessi brtt. virðist ekki hafa átt að koma til atkv. því að liðurinn hafði verið ákveðinn með brtt. á þskj. 412 frá meiri hl. fjvn. þar sem liðurinn er lækkaður um 25 millj. kr. Það stafar af því að brtt. er flutt um lækkun á þessum lið, en í staðinn kom inn 20 millj. kr. framlag til K-byggingar Landspítalans. Hér er því um mistök að ræða varðandi þessa atkvgr. Ég óska eftir að það sé tekið til greina.



Við nánari athugun, þá er það augljóst að hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur lög að mæla. Mér varð á að segja: Liðurinn er þar með ákveðinn, og það var rétt sagt, en það átti ekki við þann lið eins og kom fram, heldur við þann lið sem hv. 1. þm. Norðurl. v. gat um.  Hv. 10. landsk. þm. hefur vikið að brtt. á þskj. 409 á þann veg að það er skilið svo að tillagan sé dregin til baka og kemur þá ekki til atkv. Brtt. 409 tekin aftur. - 411 samþ. með 50 shlj. atkv. - 380,40 samþ. með 47 shlj. atkv. - 381,24 samþ. með 39:11 atkv. - 380,41-~5 samþ. með 49 shlj. atkv. - 381,25 samþ. með 41 shlj. atkv. - 418 samþ. með 37:22 atkv., að viðhöfðu nafnakalli og sögðu já: JBH, JHelg, KSG, KP, KJóh, KolJ, KH, KMK, ÓÞÞ, PP, RA, SDK, SkA, StB, StG, SV, StH, SJS, SvG, SvH, JK, ÞS, AS, DA, EG, MF, GeirG, GB, GE, GJG, GA, GHelg, HÁ, HÓ, HS, HG, IG. nei: MB, MÁM, ÓE, PJ, PS, RH, SalÞ, VI, ÞP, AG, ÁJ, BÍG, BD, EH, EgJ, EBS, EKJ, FÞ, FrS, GGS, HBl, ÞK. 1 þm. (JS) fjarstaddur. Brtt. 366,2 felld með 34:22 atkv. - 381,26 samþ. með 41:1 atkv. - 380,46 samþ. með 46 shlj. atkv. - 381,27 samþ. með 42:4 atkv - 371, a–b samþ. með 51 shlj. atkv. - 380,47–49 samþ. með 51 shlj. atkv. - 381,28 samþ. með 39 shlj. atkv. - 380,50 samþ. með 52 shlj. atkv. - 365,2 tekin aftur. - 381,29–30 samþ. með 43:2 atkv. - 412,3–4 samþ. með 44 shlj. atkv. - 373,5 felld með 35:15 atkv. - 412,5–21 samþ. með 41 shlj. atkv. - 357,3 felld með 37:8 atkv. - 410,9–16 samþ. með 49 shlj. atkv. - 423 samþ. með 47:1 atkv. - 410,17 tekin aftur. - 410,18–19 samþ. með 47 shlj. atkv. - 357,4 felld með 45:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GA KolJ, KH KMK StB GE. nei: GGS, HÁ, HBI, HÓ, IG, JBH, JHelg, KSG, KP, KJóh, MB, MÁM, ÓE, ÓÞÞ, PP, PJ, PS, RA, RH, SalÞ, StG, SV, StH, SvH, JK, VI, ÞP, ÞS, AG, AS, ÁJ, BÍG, BD, DA, EH, EgJ, EG, EBS, EKJ, FÞ, FrS, MF, GB, GJG, ÞK. GHelg, HS, HG, SDK, SkA, SJS, SvG, GeirG greiddu ekki atkv. 1 þm. (JS) fjarstaddur. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Herra forseti. Vegna fjármálastöðu ríkissjóðs og af því sem mér sýnist að mjög mikið óöryggi yrði við innheimtu þess fjármagns sem hugsað er að lána út, en eftirspurn mikil, segi ég nei. Brtt. 410,20.7.4–7.5 samþ. með 42:2 atkv. - 410,20.7.6 samþ. með 45 shlj. atkv. - 424 samþ. með 42:2 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv., svo breytt, samþ. með 41 shlj. atkv. og afgr. sem lög frá Alþingi (þskj. 425).



Með því að þetta er síðasti fundur Alþingis fyrir frestun þess vegna jólanna, þá vil ég leyfa mér að flytja öllum hv. alþm., skrifstofustjóra og starfsliði þingsins mínar bestu þakkir fyrir ánægjulegt samstarf á því ári sem nú er senn lokið. Ég vil flytja hv. þm. öllum óskir um gleðileg jól og gott og farsætt nýár, svo og skrifstofustjóra og öllu starfsliði þingsins. Utanbæjarmönnum óska ég góðrar heimferðar og góðrar heimkomu. Ég vona að við hittumst öll heil til starfa þegar Alþingi kemur saman á næsta ári.



Fyrir hönd okkar alþm. vil ég þakka virðulegum forseta fyrir hlý orð og góðar óskir okkur til handa. Ég vil óska honum og fjölskyldu hans gleðilegrar hátíðar og farsæls komandi árs um leið og ég þakka honum fyrir góða forustu um þingstörfin það sem af er þinginu og fyrir réttláta fundarstjórn. Ég vil leyfa mér að vænta þess að við megum öll hittast hell að loknu þessu hléi á fundum Alþingis. Ég vil biðja hv. alþm. að taka undir orð mín með því að rísa á fætur. - Þm. risu úr sætum.



Ég vil þakka hv. 3. þm. Norðurl. v. hlý orð í minn garð og góðar óskir til mín og fjölskyldu minnar. Ég þakka öllum hv. alþm. fyrir að taka undir þessi orð hv. 3. þm. Norðurl. v. Ég ítreka óskir mínar um gleðileg jól og gott og farsælt komandi ár öllum alþm. og starfsliði Alþingis til handa.



Herra forseti. Forseti Íslands hefur gefið út svohljóðandi bréf: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsrh. umboð til þess að fresta um sinn fundum Alþingis, 107. löggjafarþings, frá 20. des. 1984 eða síðar, ef henta þykir, enda verði þingið kvatt til fundar á ný eigi síðar en 28. jan. 1985. Gjört í Reykjavík, 18. desember 1984. Vigdís Finnbogadóttir. Steingrímur Hermannsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Skv, þessu umboði og með tilvísun til samþykkis Alþingis lýsi ég hér með yfir því að fundum þessa Alþingis, 107. löggjafarþings, er frestað frá 21. desember 1984 og verður þingið kvatt til fundar á ný eigi síðar en 28. jan. 1985. Leyfi ég mér að óska hv. alþm. og starfsmönnum þingsins, svo og landsmönnum öllum, gleðilegra jóla og farsæls nýárs.