Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á orkulögum nr. 58 frá 29. apríl 1967 með síðari breytingum. Meginmarkmið frv. þessa, sem felur í sér breytingu á orkulögum, er að tryggja opinbert eftirlit með verðlagningu á raforku og heitu vatni, sem selt er samkv. gjaldskrám. Hinn 31. des. 1981 rann út gildistími verðstöðvunarákvæða í 1. gr, laga nr. 12 frá 30. apríl 1981, um verðlagsaðhald o. fl., en þau ákvæði giltu fyrir tímabilið frá 30. apríl 1981 til þess dags, án þess að önnur sams konar ákvæði kæmu í staðinn. Þessi ákvæði voru eins og kunnugt er hin nýjustu í röð verðstöðvunarákvæða samkv. sérstökum lögum í sambandi við sérstakar efnahagsráðstafanir. Voru næstu ákvæði á undan í 7. gr. laga nr. 121 30. des. 1978, um kjaramál, giltu þan frá 9. sept. 1978, en fengu síðan lokadaginn 1. maí 1981 með breytingu frá áramótum 1980/1981, er staðfest var með lögum nr. 10 frá 13. apríl 1981. Löggjöf af þessu tagi hefur verið hér í gildi með litlum undantekningum á annan áratug þannig að oftast tók ein við af annarri. Frá því að ákvæðin um herta verðstöðvun féllu úr gildi hefur nokkurt misræmi skapast um opinbert eftirlit með breytingum á verðákvæðum í gjaldskrám orkufyrirtækja. Frá þeim tíma hefur Landsvirkjun ekki verið háð eftirliti yfirvalda með verðlagningu á orku. Í lögum nr. 56/1978 um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, 2. gr., er tekið fram að lögin nái ekki til verðlagningar sem ákveðin er með sérstökum lögum. Í lögum um Landsvirkjun eru slík sérákvæði, en samkv. 2. mgr. 11. gr. landsvirkjunarlaga nr. 59/1965 er þó kveðið á um að stjórn Landsvirkjunar ákveði að fengnum tillögum Þjóðhagsstofnunar heildsöluverð Landsvirkjunar á raforku. Í 8. gr. laga um Laxárvirkjun er samhljóða ákvæði um að stjórn fyrirtækisins ákveði verð Laxárvirkjunar á raforku. Breytingar á gjaldskrám annarra orkufyrirtækja eru hins vegar háðar staðfestingu ráðh. orkumála. Slík staðfesting er stjórnvaldsathöfn, sem háð er skilyrðum að lögum. M. a. þarf að birta hana í Stjórnartíðindum til að hún öðlist gildi. Skilyrðið um staðfestingu ráðh. á gjaldskrá er nátengt einkaleyfisrétti fyrirtækjanna. Rétt hefur þótt að ríkisvaldið hafi ríkt eftirlit með starfsemi, sem það hefur veitt einkarétt til. Tilgangur opinbers eftirlits er m. a. að vernda rétt neytenda gegn hugsanlegri misnotkun einkaréttarhafa, t. d. vegna of hárrar gjaldtöku af seldri þjónustu. Jafnframt réttlætist opinbert eftirlit með gjaldskrármálum af nauðsyn þess að tryggja jafnrétti notenda sem kaupa orku frá sama orkufyrirtæki, en samkv. mismunandi ákvæðum í gjaldskrám, þannig að ákveðnum notendahópi sé ekki ívilnað umfram það sem eðlilegt má teljast vegna mismunandi notkunar t. d. er varðar nýtingartíma afls eða önnur atriði. Ef litið er á þróun á raforkuverði Landsvirkjunar til almenningsveitna s. l. ár er ljóst að verulegt aðhald með verðlagningu raforku frá fyrirtækinu er nauðsynlegt. Rétt er að benda á að gjaldskrárhækkanir Landsvirkjunar til almenningsrafveitna hafa verið langt umfram verðlagsþróun s. l. þrjú ár, t. d. numið 594.1% á árunum 1980–1982 á sama tíma og byggingarvísitala hækkaði um 275%. Er þetta 85% umfram almennar verðlagsbreytingar á þessu þriggja ára tímabili. Á árinu 1982 er talið að halli á rekstri Landsvirkjunar hafi, þrátt fyrir 119% hækkun gjaldskrár það ár, numið 147.5 millj, kr. Stjórn Landsvirkjunar telur þörf á nær 126% hækkun gjaldskrár í ár, þ. e. 29%, sem kom til framkvæmda samkv. ákvörðun stjórnar Landsvirkjunar 1. febr. s, l., 29% sem stjórnin hefur áformað að komi til framkvæmda 1. maí n. k., 16.5% 1. ágúst n. k. og síðan 16.5% 1. nóv. n. k., til að ná nærri hallalausum rekstri á árunum 1982 og 1983 til samans. Þessar ráðgerðu hækkanir á raforku frá Landsvirkjun eru miðaðar við um 50% verðbólgu á þessu ári, sem eru forsendur sem óvissa er um. Skýringar á þessum geigvænlegu verðhækkunum og hækkanaþörf eru margþættar, en þyngst vega ótvírætt óhagstæðir orkusölusamningar til stóriðjufyrirtækja svo og hár fjármagnskostnaður. Þessar verðhækkanir koma að sjálfsögðu hart niður á almenningi í landinu, ekki síst þeim sem nota raforku til húshitunar, svo og á almennum atvinnurekstri. Jafnframt þrengist svigrúm til eðlilegrar álagningar hjá dreifiveitum raforku og er orkukaupahlutfall flestra þeirra orðið óeðlilega hár útgjaldaliður. Rn. vefengir ekki nauðsyn þess að leitast verði við að tryggja hallalausan rekstur hjá Landsvirkjun, en hitt er jafnljóst, að með öllu er óverjandi að láta gjaldskrárhækkanir umfram almenna verðlagsþróun bitna áframhaldandi af fullum þunga á viðskiptavinum rafveitna í landinu. Til að hamla gegn þessari þróun hefur rn. knúið fast á um endurskoðun á samningum við ÍSAL, sem keypt hefur 45–50% af raforkuframleiðslu Landsvirkjunar undanfarin ár. Nú er til sérstakrar athugunar að ná fram leiðréttingu á orkuverði til álversins í Straumsvík, en leiðrétting á orkuverði til ÍSALs mundi geta dregið verulega úr hækkunarþörf gagnvart almenningsveitum. Þess má t. d. geta, að ef orkuverðið til ÍSALs og Áburðarverksmiðjunnar, sem greiðir sama orkuverð og álverið, hækkaði í 12.5 mills fyrir yfirstandandi ár mundu áætlaðar tekjur Landsvirkjunar aukast um 181 millj. kr. Ég vil taka það fram, að orkuverðlagning til Áburðarverksmiðjunnar er auðvitað sérstakt mál, en er tekið hér reikningslega saman vegna þess að sömu ákvæði hafa gilt um þessa verðlagningu. En á það yrði að líta sérstaklega og orkuafhendingarskilyrði að sjálfsögðu öll önnur til þessara fyrirtækja í sambandi við kröfu til orkuafhendingar. Tekjuaukning sem þessu næmi, um 180 millj. kr., mundi lækka áætlaðan heildargreiðsluhalla hjá Landsvirkjun fyrir árin 1982 og 1983 um 38%. Þar af leiðandi mundi áætluð þörf á hækkun orkuverðs til almenningsveitna á tímabilinu 1. febr. 1983 til 31. des. 1983 lækka úr 125.9% í 51.3%. Með þessu mundi 17.3% hækkun 1. maí 1983 tryggja greiðslujöfnuð fyrir 1982 og 1983 samanlagt. Þessi hækkun upp í 12.5 mills er hér aðeins tekin sem dæmi um áfanga til að menn fái hugmynd um hvað hér er á ferðinni og hversu mikla þýðingu þessi orkusala hefur fyrir afkomu Landsvirkjunar. En ef slík hækkun næðist fram væri frekari hækkana ekki þörf á árinu til að jafna greiðslustöðu Landsvirkjunar, eins og hér var frá greint. Frv. þetta tekur þó ekki til verðákvæða varðandi orkusölu til stóriðju, enda mun það mál væntanlega koma til sérstakrar meðferðar innan tíðar. Heildarendurskoðun orkulaga á vegum iðnrn. er nú um það bil að ljúka og er það mál raunar til meðferðar í ríkisstj. og hefur verið það um nokkurt skeið, þar sem fyrir liggja tillögur rn. um ýmis frumvörp sem varða heildarendurskoðun orkulaga. Ætla verður að heildarendurskoðun orkulaga taki nokkurn tíma og því er hér lagt fram frv. um þetta takmarkaða efni, sem vonast er til að afgreiða megi með skjótum hætti. Sú breyting, sem hér er lögð til, verður þá jafnframt tekin upp í frv. að endurskoðuðum orkulögum og felld að slíku frv. þegar það verður lagt fram. Herra forseti. Ég tel ekki þörf á að orðlengja þetta hér frekar, en legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. sagði að þetta frv., sem hér er til umr., væri borið fram sérstaklega, en ekki látið bíða frv. til orkulaga, en hann sagði núna að heildarendurskoðun orkulaga væri um það bil að ljúka. Síðast vék hæstv. ráðh. að endurskoðun orkulaga snemma á þessu þingi. Það var til umr. þá frv. til nýrra orkulaga, sem liggur fyrir þessari deild. Þá gaf hæstv. ráðh. þá yfirlýsingu, að það yrði lagt fram stjfrv. fyrir áramót.

Ég vonaðist til þess.

Hæstv. ráðh. segir núna að hann hafi vonast til þess. Ég man ekki betur en það væri ótvíræð yfirlýsing gefin þá, en við skulum ekki gera það að höfuðmáli hér. Það sem er höfuðmál þessa er að hæstv. ráðh., sem er búinn að vera lengst af iðnrh. síðan 1978, hefur þvælst fyrir endurskoðun orkulaganna eins og hann hefur haft möguleika til. Hvers vegna? Ég hef látið þess getið, að mér komi ekki á óvart að það sé m. a. eða kannske fyrst og fremst vegna þess að í einu grundvallaratriði varðandi skipulag orkumála hefur verið ágreiningur milli hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh. Ég hef látið mér koma til hugar að þetta væri ein meginástæðan fyrir þessari töf, og er það kannske velviljaðasta skýringin sem hægt er að finna á þessum drætti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er til breytinga á orkulögum. Þar er gert ráð fyrir að inn komi nýtt ákvæði í orkulög, ný grein bætist við orkulög, þar sem tekið er fram að breytingar á verðákvæðum í gjaldskrám orkufyrirtækja skuli háðar samþykki ráðh. orkumála. Það er í orkulögum núna ákvæði varðandi gjaldskrár orkufyrirtækja. Þau ákvæði er að finna í 25. gr. orkulaga og 29. gr. Ég tók ekki eftir því að hæstv. ráðh. viki að þessum ákvæðum, sem eru í orkulögum. Það var kannske ekki tilviljun að hæstv. ráðh. gerði það ekki. Það er sumt í þessu máli eins og það er hér lagt fram með nokkuð undarlegum hætti. Í grg. með frv. segir að orkufyrirtæki í landinu séu nú öll háð opinberu eftirliti með verðlagningu á orku, nema Landsvirkjun. Hvers vegna eru þessi orkufyrirtæki landsins háð opinberu eftirliti? Hæstv. ráðh. sagði það ekki, en það er samkv. þeim ákvæðum í orkulögunum sem ég vitnaði til áðan en hæstv. ráðh. minntist ekki á. Það væri ástæða til þess að spyrja: Fyrst að öll orkufyrirtæki landsins eru núna háð opinberu eftirliti með verðlagningu á orku nema Landsvirkjun, hvers vegna hljóðar þetta frv. þá ekki um breytingar á lögum um Landsvirkjun? Hvers vegna ekki, ef öll önnur orkufyrirtæki eru háð opinberu eftirliti á verðlagningu? Ég hygg að hæstv. ráðh. þurfi að skýra þetta, og það er ýmislegt fleira sem þarfnast skýringa varðandi þetta mál. Í orkulögum segir nú, að ráðh. skuli staðfesta gjaldskrána hjá orkufyrirtækjum. Þetta á að skilja svo, að ráðh. geti aðeins staðfest eða synjað gjaldskrá sem eigendur orkufyrirtækja hafa sett sér, en samkv. þessu ákvæði hefur hæstv. ráðh. ekki heimild til að setja gjaldskrá. Hins vegar hafa afskipti ráðh. af gjaldskrá byggst á verðstöðvunarlögum sem giltu frá því árið 1970 og til ársloka 1981. Meðan verðstöðvunarlögin voru í gildi hafði hæstv. ráðh. m. ö. o. heimild í þeim lögum til að ákveða gjaldskrána. En síðan verðstöðvunarlögin féllu úr gildi hefur ráðh. ekki haft neina heimild til afskipta af þessum málum umfram það sem orkulög gera ráð fyrir. Þannig er háttað hinum almennu reglum sem nú gilda um þetta efni. En víkjum þá að Landsvirkjun sérstaklega. Í orðum hæstv. ráðh. og samkv. grg. frv. verður ekki annað séð en frv. sé til komið vegna Landsvirkjunar. Það er auðvitað rétt að hin almennu ákvæði orkulaga í þessu efni ná ekki til Landsvirkjunar, vegna þess að það eru sérákvæði í landsvirkjunarlögunum um þessi efni. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það. Og ég hygg að hann byggi afstöðu sína og sinn málflutning á því. En í lögum um Landsvirkjun er ákveðið að stjórn fyrirtækisins ákveði gjaldskrár. Meðan verðstöðvunarlögin giltu eða fram til ársloka 1981 var valdið hjá ráðh. til þess að ákveða þetta. Síðan hefur það ekki verið. Þetta er ákaflega þýðingarmikið mál fyrir Landsvirkjun. Um þessar mundir eru ýmis þýðingarmikil atriði á döfinni varðandi framtíð Landsvirkjunar, svo sem við þekkjum, vegna þess að nú er gert ráð fyrir að Laxárvirkjun sameinist Landsvirkjun svo sem kunnugt er. Með tilliti til þessa hefur þótt nauðsynlegt að setja Landsvirkjun ný lög. Í frv, að nýjum lögum um Landsvirkjun, sem eignaraðilar hafa komið sér saman um, ríkið, Reykjavíkurborg og Akureyrarbær, og var gengið frá 28. jan. s. l., að ég hygg. er það óbreytt að heimild til að setja gjaldskrá er í höndum fyrirtækisins sjálfs. Í nýju frv., sem er búið að samþykkja af eignaraðilum Landsvirkjunar, er gert ráð fyrir að það sé sama ástand í þessum efnum hvað varðar Landsvirkjun og verið hefur, og samið er um það. En þetta frv., sem við hér ræðum, felur í sér riftun á þessu samkomulagi. Það var samið um þetta milli eignaraðila. En það er rétt að hæstv. ráðh. hafði gert kröfu um að undir hans valdsvið félli að ráða gjaldskrám fyrirtækisins. Sú afstaða er í samræmi við það frv. sem hæstv. ráðh. leggur hér fram. En þetta var ekki niðurstaðan af samningum eignaraðila Landsvirkjunar. Í samningagerð eignaraðila féllu fulltrúar ráðh. frá kröfu ráðh. gegn tilslökun af hálfu Reykjavíkur og Akureyrar um önnur ákvæði frv.-draganna. Mér hefur þótt rétt að láta þetta hér koma fram í þessum umr., vegna þess að það snertir ekki einungis þetta frv., sem við nú ræðum, heldur er frv. sjálft og tilgangur þess, eins og lýst er í grg. með frv., með slíkum ólíkindum að mestu furðu sætir. Ég sagði áðan, þegar ég vék að ákvæðum orkulaga um þessi efni, að það væri hlutverk ráðh. að staðfesta eða synja gjaldskrám orkufyrirtækja, en ekki að ákveða sjálfur hver gjaldskráin skyldi verða. Þetta hefur verið svo síðan verðstöðvunarlögin féllu úr gildi. En hæstv. ráðh. hefur verið að taka sér vald, sem hann hefur ekki, eftir að verðstöðvunarlögin féllu úr gildi til þess að ákveða gjaldskrár orkufyrirtækja. Þetta hefur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir orkufyrirtæki Reykjavíkurborgar, rafmagnsveituna og hitaveituna. Mér er tjáð að í undirbúningi sé eða athugun af hálfu Reykjavíkurborgar málsókn á hendur ríkinu til bóta fyrir það tjón sem hæstv. ráðh. hefur valdið með afstöðu sinni til þessara mála. En þetta mál er víðtækt og snertir miklu fleiri aðila en Reykjavíkurborg. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvaða brögðum hæstv. iðnrh. hefur beitt til að koma í veg fyrir hækkun á gjaldskrám Hitaveitu Reykjavíkur, sem hafa verið nauðsynlegar til að standa undir rekstri og framtíðaröryggi þessarar orkustofnunar og sem líka hefði stuðlað meira en margt annað að jöfnuði í hitunarkostnaði landsmanna. Það er hart að æðsti maður orkumálanna í landinu, sem ekki lætur sér fátítt um það óréttlæti sem gildir í húshitunarmálunum og misrétti, skuli standa þver í vegi fyrir því að það skuli vera gerðar ráðstafanir sem m. a. stuðla að auknum jöfnuði í þessum málum. En það er að sjálfsögðu ekki höfuðatriði að það sé jöfnuður á háum hitunarkostnaði, heldur er nú höfuðatriðið að lækka hitunarkostnaðinn almennt. Það er líka sorgarsaga hvernig hæstv. ráðh. hefur tekið á því máli. Það er svo kunnugt að ég skal ekki fara út í almennar umr. um það efni. En mér þykir hlýða að víkja að því hér, að á síðasta þingi var borið fram hér í þessari hv. deild frv. til l. um jöfnun hitunarkostnaðar af hv. þm. Eiði Guðnasyni og Agli Jónssyni ásamt mér. Hliðstætt frv. var áður fram borið og var þá þriðji heiðursmaðurinn flm. auk mín, þ. e. hv. þm. Stefán Jónsson. Það hefur í öllum umr. um þessi mál í þessari deild og raunar víðar komið fram það sem við verðum að ætla samstöðu í þessu máli. Þeim mun hörmulegra er að hæstv. ráðh. skuli ekki hafa haft tilburði til að nota þá samstöðu til að þoka þessum málum áfram og ná slíkum árangri sem hefði átt að vera hægt að ná með skeleggri forustu. Þessu frv., sem lagt var fram á síðasta þingi hér í þessari hv. deild, var vísað til ríkisstj. með sérstakri samþykkt, þar sem m. a. var tekið fram að við endurskoðun þessara mála verði tekið sérstakt tillit til efnisþátta frv., en það gefur mér sérstakt tilefni til að minnast á þetta núna. Án þess að ég ætli að fara að lýsa frv., var einn meginþáttur þess sá, að komið væri upp ákveðinni viðmiðunarreglu sem ákvarðaði hvað mikið misrétti yrði þolað í upphitunarmálunum. Sú regla var þannig undirbyggð, að þar komi til góða á sinn hátt bæði niðurgreiðsla á hitunarkostnaði og eðlileg hækkun á gjaldskrám ódýrustu hitaveitna. Og ég verð að segja að ekki er nú mikil ástæða til að gefa hæstv. iðnrh. auknar heimildir til að standa þversum í þessum málum eins og hann hefur gert. Það virðist vera meiri ástæða að athugað verði gaumgæfilega með hverjum hætti er hægt að stöðva valdníðslu hæstv. ráðh. í sambandi við gjaldskrár orkufyrirtækja í landinu. Ég segi valdníðslu, eftir að niður er fallin sú heimild sem hann hafði með verðstöðvunarlögum og féll niður í árslok 1981, því að hæstv. ráðh. hefur ekki heimild til að ákveða gjaldskrár samkv. gildandi lögum. Það eru þessar almennu aths. og hinar sérstöku aths. varðandi Landsvirkjun, sem ég hef hér vikið að, sem ég taldi rétt að kæmu strax fram við 1. umr. En auðvitað geri ég ráð fyrir að allt þetta mál þurfi að athuga af mikilli kostgæfni í hv. iðnn., sem ég geri ráð fyrir að málið komi til, en þar á ég sæti.



Herra forseti. Ræða hv. 4. þm. Vestf. vegna þessa frv. var nokkuð sérkennileg. Ekki verður nú sagt að hann hafi sparað stóru orðin í máli sínu og kemur það út af fyrir sig ekkert á óvart því að hv. þm. er gjarnan á hærri nótunum í málflutningi og auðvelt er að þola það. Ég vil, eftir að hafa vikið að þeim efnislegu aths. sem hann kom hér að, beina vissum fsp. til hv. 4. þm. Vestf. Hann kom hér fram með ábendingar og aths. sem hann tengdi gagnrýni á þetta frv. og þá fyrst það, að fyrir væru í orkulögum ákvæði um gjaldskrár orkuveitna og þau ákvæði gæfu þó ráðh. ekki að hans mati færi á að setja orkuveitum gjaldskrár, eins og hann túlkaði ákvæði gildandi laga um þetta, en hann virðist ekki hafa áhuga á því að þau ákvæði verði með öðrum hætti en fyrir liggur. Ef ég hef skilið mál hans rétt hefði hann talið eðlilegast að breyting yrði gerð á lögum um Landsvirkjun í sambandi við hennar gjaldskrárákvörðun og heimildir sem hún hefur að gildandi lögum, en í hinu orðinu mátti skilja að hann teldi það með öllu ástæðulaust og aðeins bjóða upp á valdníðslu af hálfu ráðh. að slík ákvæði yrðu sett. Ég verð að segja að þetta er allt saman harla einkennilegur málabúnaður. Í 25. gr. orkulaga eru ákvæði varðandi héraðsrafmagnsveitur og almenningsrafveitur og í 29. gr., 3.–5. mgr., varðandi hitaveitur. Þar er sem sagt að finna ákvæði um almenningsrafveitur og hitaveitur með því orðalagi sem í lögunum er, en með þeirri breytingu, sem ég mæli hér fyrir, eru tekin af tvímæli um að breytingar á verðákvæðum í gjaldskrám orkufyrirtækja skuli háðar samþykki ráðh. orkumála. Hér er því verið að setja almennt ákvæði um þessi efni, sem tekur til allra orkufyrirtækja, þ. á m. til Landsvirkjunar, og menn verða að sjálfsögðu að meta málið í ljósi þess. Ég tel eðlilegt að þetta ákvæði sé sett inn í orkulög, þar sem fyrir eru ákvæði, eins og ég vék hér að, varðandi gjaldskrár almenningsrafveitna og hitaveitna og menn hafi þá á einum stað og í sömu lögum ákvæði er lúta að verðlagningu orkufyrirtækja. Hv. 4. þm. Vestf. vildi túlka það svo, að með flutningi þessa frv. væri verið að rifta samkomulagi um frv. til 1. um Landsvirkjun, sem undirbúið hefur verið og væntanlega verður flutt á þessu þingi, - frv. sem undirbúið var af nefndum á vegum eignaraðila. Ég vil taka það skýrt fram, að málið er ekki þannig vaxið eins og hv. 4. þm. Vestf. vildi túlka það. Frv. um orkufyrirtæki eins og Landsvirkjun getur að sjálfsögðu ekki bundið hendur Alþingis varðandi verðlagningu almennt hjá orkufyrirtækjum. Það hlýtur að vera honum sem og öðrum hv. alþm. ljóst. Það var þeim ljóst sem unnu að undirbúningi frv. um Landsvirkjun. Í þessu sambandi nægir að benda á, að í þeim frv. drögum, sem enn hafa ekki verið lögð fram hér á Alþingi. en undirbúin hafa verið, að nýjum lögum um Landsvirkjun er haldið óbreyttum ákvæðum varðandi gjaldskrá fyrirtækisins eins og er í gildandi lögum. en þrátt fyrir þessi ákvæði voru hér í gildi fram að áramótum 1980/81 ákvæði sem takmörkuðu ákvæði landsvirkjunarlaganna og veittu stjórnvöldum heimild til íhlutunar um gjaldskrá Landsvirkjunar eins og annarra orkuveitna. Það var fram tekið af fulltrúum ríkisins, sem áttu hlut að undirbúningi frv. um Landsvirkjun á vegum rn., að gera mætti ráð fyrir að leitað yrði lagaheimildar sem þeirrar sem hér er óskað eftir og ríkisstj. stendur að með flutningi þessa frv. Hv. 4. þm. Vestf. hafði uppi um það allmörg orð, að ég hefði sem ráðh. níðst á veitufyrirtækjum Reykjavíkur. sérstaklega í sambandi við verðlagningu þeirra á orku, og vildi túlka ákvæði gildandi laga, ákvæði í orkulögum sem hér var til vitnað, á þá leið að ráðh. hefði nánast ekki heimild til annars en segja já eða nei í sambandi við verðákvarðanir þessara veitufyrirtækja. Slík hefur ekki verið reyndin, slík hefur ekki verið málsmeðferðin. Í sambandi við t. d. síðustu gjaldskrárákvörðun var heimiluð hækkun hjá þessum veitufyrirtækjum, en minni en þau höfðu óskað eftir, svo sem lengst af hefur verið um árabil. Ég held að hv. þm. gæti farið aftur í tímann t. d. til ríkisstjórnar sem hann studdi á árunum 1974–1978 og hann ætti að bera það saman hvernig tekið hefur verið á óskum þessara veitufyrirtækja varðandi gjaldskrárbreytingar á þeim tíma annars vegar og síðan á tímabilinu sem síðan er liðið. Ég er ekkert viss um að það komi fram að það hafi verið verr með þessi veitufyrirtæki farið, svo að notuð séu orð sem hann tekur sér í munn og raunar vægari orð en gert var á árum áður. Það er að sjálfsögðu mál þessara veitufyrirtækja og forráðamanna þeirra hvort þau vilja vefengja þær ákvarðanir sem stjórnvöld hafa tekið varðandi gjaldskrá þeirra og hvort þau sjá ástæðu til að leita réttar síns með öðrum hætti. Við það hef ég að sjálfsögðu ekkert að athuga að forráðamenn þessara veitna láti á slíkt reyna, en hitt stendur óhaggað. að stjórnvöld hafa heimild til íhlutunar um gjaldskrá þessara veitufyrirtækja með ákvæðum í gildandi lögum. en hins vegar ekki varðandi Landsvirkjun með sama hætti. Hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson vék hér að jöfnun hitunarkostnaðar og hafði uppi allstór orð í því sambandi. Hv. þm. gerþekkir nú þessi mál, hefur m. a. nýlokið störfum í nefnd á vegum iðnrn. sem hafði það hlutverk að gera tillögur um tekjuöflun til að standa straum af niðurgreiðslu á innlendum orkugjöfum, sérstaklega á rafhitun til húshitunar, og hann vann að ég best veit gott starf innan þeirrar nefndar og stóð að tillögum þar þótt með fyrirvara væri. Megintill. þeirrar nefndar var að vænlegast væri til frambúðar, til þess að tryggja að verð á innlendri orku og þá sérstaklega á raforku þróaðist ekki með þeim hætti sem verið hefur undanfarin ár, að hækkað verði orkuverð til stóriðju í landinu. Hv. þm. hefur orðað það eitthvað á þá leið í sínum fyrirvara í þessu nál., að einskis skuli láta ófreistað til að ná fram leiðréttingu á raforkuverði til Íslenska álfélagsins hf. Ég tók sérstaklega eftir þeirri áherslu í fyrirvara hans í umræddu nál. Þær aðgerðir, sem gripið hefur verið til af stjórnvalda hálfu til að bregðast við því mikla misræmi sem er á húshitunarkostnaði hjá landsmönnum, eru í samræmi við þá yfirlýsingu sem hér var gefin 5. maí 1982 og í anda þeirra tillagna sem hér höfðu verið fluttar af þm. í formi frumvarpa á árunum 1981 og 1982, þar sem hv. 4. þm. Vestf. átti hlut að máli. Það hafa verið teknir áfangar í niðurgreiðslu raforku skref fyrir skref frá því á síðasta ári. Nemur nú kostnaður við meðaltalsaðstæður við upphitun húsnæðis með raforku um 62% af olíukyndingarkostnaði óniðurgreiddum. Ákveðið er að næsti áfangi þar verði stiginn ekki síðar en við næstu gjaldskrárákvörðun 1. maí n. k. þannig að þá verði náð 60% markinu. Þetta er mikið sanngirnismál og mikið nauðsynjamál og ég veit að okkur hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson greinir ekki á um það, en ég hlýt að undrast það nokkuð að hann skuli haga orðum sínum með þeim hætti sem hann gerði hér áðan vitandi um það sem gert hefur verið í þessum efnum og þá áherslu sem ríkt hefur af minni hálfu til að ná þarna fram nauðsynlegum leiðréttingum. Hv. 4. þm. Vestf. sagði undir lok máls síns eitthvað á þá leið að athuga þyrfti með hvaða hætti sé unnt að stöðva valdníðslu mína. Það er sjálfsagt að hann athugi það og taki sér tíma í nefnd til að kanna leiðir til þess, ekkert hef ég við það að athuga. En ég vil að lokum beina þeim fsp. til hv. 4. þm. Vestf.: Telur hann ekki ástæðu til þess að stjórnvöld hafi heimild í sínum höndum til íhlutunar um gjaldskrár orkuveitna, orkufyrirtækja, þ. á m. varðandi gjaldskrá Landsvirkjunar? Telur hann rétt að slíkt fyrirtæki, sem nú er að færa út kvíarnar og fá aukið hlutverk í orkuöflun landsmanna. hafi frjálsar hendur um verðlagningu á þeirri orku sem það selur almenningsveitum? Telur hv. þm. að sú verðþróun sem verið hefur undanfarin ár sé þannig að ekki sé ástæða til fyrir stjórnvöld að geta tekið á því með öðrum hætti en stjórn Landsvirkjunar hefur gert og áformar á þessu ári? Mér þætti gott að fá svör við þessu frá hv. þm. og þau lægju hér skýrt fyrir.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig vonum seinna að orkumál beri á góma í þessari hv. deild og þá að sjálfsögðu í ljósi þess sem síðast hefur gerst í þessum efnum. þeirrar miklu raforkuverðshækkunar sem hefur orðið og nú er að sliga heimilin sem við raforkuhúshitun þurfa að búa. Það var nokkuð athyglisvert að velta fyrir sér málflutningi hæstv. iðnrh. Það fór ekki milli mála að horfinn er mesti glansinn af þeim ráðherradómi, enda verið að tala um það þessa dagana að nú sé Alþb. að taka saman pjönkur sínar og halda burt úr þessari ríkisstj. Það er þess vegna skiljanlegt þótt það séu þung og erfið spor, sem jafnframt liggur fyrir að eru gagnslaus, sem ráðh. er að stíga í sambandi við verðlagningu á orku. Kannske á það að vera eitthvert ofurlítið innlegg inn í næstu kosningabaráttu að um gjaldskrá hafi verið flutt frv. hér á Alþingi. En einmitt núna við þessa umr. væri fróðlegt að fjalla um það hér sem menn voru að tala um fyrir síðustu alþingiskosningar, þegar fjallað var um hækkun á olíuverði til húshitunar, og fara yfir hvað menn sögðu um þann háska sem þeir stóðu frammi fyrir sem þurftu þá að hita híbýli sín með olíu. Og það er sannarlega athyglisvert að rifja það upp, nú þegar núv. hæstv. ríkisstj. er að skila af sér, að þetta fólk stendur frammi fyrir sama vandanum varðandi upphitun á sínum híbýlum og þó raunar miklu meiri vegna þess að nú er hann orðinn til í okkar eigin landi. Það hefur ekki komið inn í umr. um húshitunarkostnaðinn óhóflegur kostnaður á rafhitun fyrr en á síðasta ári. Og ef litið er á að framkvæmdir í orkumálum hafa á síðustu árum stórlega dregist saman er augljóst að þessi vandi er til orðinn af stjórnarferli núv. hæstv. iðnrh. og stjórnarstefnu núv. ríkisstj. Þá er að athuga hvað þessi hæstv. ráðh. hefur til málanna að leggja við lok síns embættisferils í iðnrn. Það er sannarlega ákaflega þýðingarmikið að menn leggi það vel niður fyrir sér hvað þessi hæstv. ráðh. hefur þá til málanna að leggja. Ég vil í þessu sambandi aðeins minna á þrjú atriði. Það er í fyrsta lagi hækkun á raforkuverði til álversins í Straumsvík. Það er að sjálfsögðu margyfirlýst, og um það er ekki ágreiningur hér á hv. Alþingi, að raforkuverðið til álversins í Straumsvík þurfi að hækka. Niðurstaða er hins vegar sú af störfum hæstv. ráðh., að hann hefur komið í veg fyrir að hægt væri að ná fram hækkun á álverðinu í Straumsvík. En annað mál er það líka sem vert er að leggja áherslu á hér. Það sem skiptir meginmáli í sambandi við orkufrekan iðnað í þessu landi er að þau orkukaup leiði til þess að hægt sé að halda áfram að virkja, að hægt sé að halda áfram að taka ný orkuver í þjónustu fólksins í þessu landi og þannig sé með hagkvæmum rekstri orkufyrirtækja hægt að selja raforku með ódýru verði til húshitunar og þannig verði að það standist samanburð við hliðstæðan kostnað annars staðar á landinu til húsahitunar. Það er að sjálfsögðu deginum ljósara að þessi mikli vandi, sem nú steðjar að raforkukaupendum til húshitunar, er til kominn vegna þess að reksturinn í þessum orkuiðnaði hefur hækkað svo mikið. Ég get bent á það í þessu sambandi, að þegar fjvn, fjallaði um áformaða taxta Rafmagnsveitna ríkisins núna fyrir jólaleyfi þm. kom það fram að vangoldnir reikningar frá tveim síðustu árum nema 30 millj. kr. Mér hefur nýlega verið tjáð að greiðsla á þeirri skuld sé ekki ennþá gengin inn í núverandi orkutaxta. Ég hef beðið um upplýsingar um þetta frá Rafmagnsveitum ríkisins og mér hefur verið heitið þeim útreikningum. Mér hafa ekki borist þeir og þess vegna hef ég hér vissan fyrirvara á um fullyrðingar, en í áætluðum töxtum Rafmagnsveitna ríkisins var við það miðað hjá fjvn., að þeir yrðu fyrir þetta ár 5% umfram verðbólgustigið í landinu og þau 5% sem þannig áttu að fást var áformað að færu til að greiða þær skuldir sem hafa safnast upp frá síðustu árum, m. a. vegna þess að Rafmagnsveitur ríkisins hafa ekki fengið að hækka gjaldskrárnar eins og þær töldu sér nauðsynlegt. Ástæðan fyrir því er að sjálfsögðu sú stefna, sem hefur verið fylgt í þessu landi í efnahagsmálum, að telja niður verðbólguna. Þar hefur nú komið fram árangurinn af þeirri niðurtalningu. Þetta er sem sagt meginástæðan fyrir þeim miklu verðhækkunum sem orðið hafa á síðustu dögum og síðustu mánuðum á raforku til húshitunar. Og ég vil leggja á það áherslu að það sem hæstv. ráðh. bregður nú fyrir sig er að ná gjaldi af álverinu í Straumsvík til að greiða niður þá reikninga sem leitt hafa af stjórnarsetu hans og núverandi hæstv. ríkisstj. í stað þess, eins og ég sagði áðan, að það hefur verið meginmarkmið, meira að segja hjá hæstv. iðnrh., að miða orkusölu til stóriðnaðar við það að hægt væri að nýta orkuna í þessu landi meira en verið hefur. Hæstv. iðnrh. talaði mikið fyrir því í upphafi þessa kjörtímabils og fyrir síðustu alþingiskosningar að það væri þörf á að koma á sérstökum orkujöfnunarskatti til að færa þannig vissan kostnað á milli fólksins í þessu landi. Í því rn. sem hann yfirgaf fyrir síðustu kosningar, hafði hann komið á fót sérstakri nefnd til að gera úttekt á þeim málum og tillögur. Ef ég man rétt var þar lagt til að koma m. a. á sérstökum skatti til orkujöfnunar. Nú er hæstv. ráðh. búinn að vera í rn. í þrjú ár og satt að segja með þeim árangri sem ég hef áður minnst á. Þá er þetta önnur haldbæra leiðin, þ. e. að taka upp skattlagningu á þau fyrirtæki sem eru sæmilega sett og færa það fé yfir til að greiða niður þessa óreiðu. Þriðja ráðið er svo það, sem hæstv. ráðh. leggur fram í þessu frv., að setja lög um að Landsvirkjun sé ekki heimilt að hækka sínar gjaldskrár nema með leyfi ráðh. Þetta er meginmálið í þessum efnum. Og ég held að það hafi kannske ekki með berari hætti í annan tíma verið kveðinn upp dómur yfir eigin embættisferli en með þessum tillöguflutningi. Hæstv. ráðh. sagði frá því að það væri farið að borga niður raforku til húshitunar. Mig minnir að á fjárl. fyrir þetta ár sé sú upphæð, sem áformað er að verja til þess, 35 millj. kr. Það er út af fyrir sig fróðlegt að íhuga hvernig þetta fjármagn, það fjármagn sem hefur verið notað til að greiða niður raforku til húshitunar, hefur komið út þegar menn hafa verið að skoða sína reikninga á milli þess sem þeir hafa verið gefnir út á tveggja mánaða fresti. Ég hef t. d. séð reikninga þar sem kwst. lækkaði um 1 eyri. Niðurgreiðslan fór í að greiða niður verðlagshækkunina á tveggja mánaða tímabili. Þannig hefur nú árangurinn verið í þessum efnum. Þá er vert að hyggja að því sem Alþingi lagði til varðandi þessi mál á kjörtímabilinu og sæmilegur friður hefur verið um og gott samkomulag. Og þá er vert að minna fyrst á það, sem líklega var gert hér í þessari deild í apríl eða maímánuði árið 1980, þegar voru samþykkt sérstök lög um jöfnun á húshitunarkostnaði. Allir alþm. voru sammála um m. a. það ákvæði að hækka söluskattsstofn um 1.5 stig. Um þetta var ekki ágreiningur á Alþingi og stjórnarandstaðan beitti sér ekki gegn skattlagningu í þessum efnum, heldur studdi stjórnarandstaðan þessa skatta þvert á móti og meðal annarrá við hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson. Nú væri út af fyrir sig fróðlegt að hæstv. iðnrh. segði þá sögu, hvernig hafi verið staðið við þetta samkomulag, það samkomulag sem var gert hér á Alþingi um að hækka söluskatt um 1.5 stig. Fyrir árið 1982 nam þessi tekjuauki að mig minnir 190 millj. kr. Ég hygg að það hafi líklega 1/6 verið skilað af þessu yfir í jöfnun á húsahitun í þessu landi. Og nú hafa fengist svör um að þessi tekjustofn muni skila liðlega 300 millj. kr. Ætli það sé ekki tæpur fimmti partur þess sem tekinn er til jöfnunar á húshitunarkostnaði. Þetta er kannske skýrara dæmi en nokkuð annað um hvaða tilgangi það þjónar fyrir stjórnarandstöðu að komast að samkomulagi við ríkisstj., eins og hér var gert m. a., um allstóra skattahækkun í þessu landi. Efndirnar eru með þessum hætti og svo bætist það við að við lok stjórnarferilsins er vandinn orðinn stærri en í upphafi og að því leyti miklu alvarlegri að hann er núna bundinn við innlenda orkuframleiðslu, en ekki orku sem er flutt um langan veg og kostar að sjálfsögðu mikið fjármagn. Það er ekki furða þó að hæstv. iðnrh. hafi fremur hægt um sig í máli sem þessu, þegar niðurstaða fæst með þessum hætti. Og þá geta menn nú sannarlega metið hvað mikilvægt þetta frv. er. Auðvitað er hægt að skjóta hér nýrri rakettu á loft og gefa til kynna að Landsvirkjun sé orkustofnun, að Landsvirkjun taki of mikið fjármagn og að ráðh. þurfi að hafa í hendi sinni að stöðva slíkt til þess að orkukostnaðurinn verði ekki óbærilegur í þessu landi. Það getur verið þægilegt að tala þannig, ekki síst í þeim kjördæmum þar sem Landsvirkjun hefur ekki ýkjamiklu hlutverki að þjóna. En það dregur ekki úr orkukostnaðinum í þessu landi. Ég hef áður minnst á það hér hvaða árangur hefur fengist af því að halda niðri gjaldskrám hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Auðvitað er mikil þörf á að fylgjast með rekstri þeirra fyrirtækja og ekki síst þeirra sem eru ríkiseign og iðnrh. ber ábyrgð á, hver svo sem hann er á hverjum tíma. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar. Ég fagna því að þessi mál skulu hafa komið hér á dagskrá, og mér finnst það vera gagnlegt fyrir þessa hv. deild að geta nú metið það, þegar þær ánægjulegu fréttir eru að berast út um landsbyggðina að Alþb. sé að yfirgefa sína ráðherrastóla, með hvaða hætti hefur til tekist í ráðherradómi orku- og iðnrh.



Herra forseti. Að mínum dómi er ekki ástæða til að fara mörgum orðum um efnisatriði þessa frv. Það er að sjálfsögðu laukrétt, sem fram hefur komið, að gert er ráð fyrir að ráðh. staðfesti gjaldskrár hitaveitna, héraðsrafmagnsveitna og jafnframt Rafmagnsveitna ríkisins. Að mínum dómi er jafnvel eðlilegra að stjórnvöld fylgist með heildsöluverðlagningu, ekki síður heildsöluverðlagningu en smásöluverðlagningu. A. m. k. hef ég þá skoðun. Um efnislega meðferð þess sem hér er rætt vil ég leyfa mér að benda á, eins og raunar þegar hefur komið fram, að í lögum um Landsvirkjun, 11. gr. þeirra laga, er þess getið að stjórn Landsvirkjunar ákveði að fengnum tillögum ákveðinnar stofnunar, sem nú ber reyndar annað nafn, heildsöluverð Landsvirkjunar á raforku og skal raforkuverðið við það miðað að eðlilegur afrakstur fáist af því fjármagni sem á hverjum tíma er bundið í rekstri fyrirtækisins. Einnig skal að því stefnt að fyrirtækið skili nægilegum greiðsluafgangi til þess að það geti jafnan með eigin fjármagni og hæfilegum lántökum tryggt notendum sínum næga raforku. Eins og þetta frv. liggur fyrir sem hér er til umr., er um að ræða breytingu á orkulögum. Ég vil benda á hvort ekki geti hugsanlega myndast réttaróvissa í þessu sambandi. Vegna þess arna geri ég ráð fyrir að við í iðnn. munum athuga gaumgæfilega hvort ekki þurfi jafnframt að huga að breytingu á 11. gr. laga um Landsvirkjun. Ég vildi aðeins koma þessu að. Ég vil í lokin lýsa yfir því, að ég er efnislega sammála því sem lagt er til með frv. Ég vil þó vekja athygli á því, að orðalag er eilítið öðruvísi í 1. gr. frv. en er í öðrum lagagreinum sem víkja að sama efni um orkuveitur. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég tók fram í upphafi að mér þætti ekki ástæða til að fara í almenna umr. um orkumál út af þessu eina frv., en ég vildi láta þess getið að athugað verði samhengi við 11. gr. landsvirkjunarlaga svo að ekki myndist réttaróvissa í þessum efnum.



Herra forseti. Ræða hæstv. iðnrh. gefur mér tilefni til þess að víkja að henni nokkrum orðum. Ég vék að því að mér þætti einkennilegt að hér væri ekki haft það form á að flytja frv. til breytinga á lögum um Landsvirkjun vegna þess að það væru almenn ákvæði í orkulögum fyrir um þetta efni, eins og er tekið skýrt fram í grg. með frv. Hæstv. ráðh. gaf enga skýringu á því hvers vegna þessi leið er farin. Hæstv. ráðh. segir í grg. og sagði í ræðu sinni að öll önnur orkufyrirtæki en Landsvirkjun væru háð opinberu eftirliti um verðákvörðun. Ég spyr hæstv. ráðh. hvort hann geti núna við 1. umr. þessa máls svarað þessari einföldu spurningu, sem hlýtur að liggja ljóst fyrir í hans huga. Hvers vegna er þessi leið farin í stað þess að bera fram frv. um breytingu á landsvirkjunarlögunum? Hæstv. ráðh. vék nokkrum orðum að því sem ég sagði um frv. það sem liggur fyrir um Landsvirkjun og samið hefur verið af eignaraðilum. Ég hélt því fram að frv. það, sem hér liggur fyrir, væri riftun af hans hálfu á því samkomulagi sem gert var þegar samið var frv. að nýjum lögum fyrir Landsvirkjun. Hæstv. ráðh. hefur ekki mótmælt þessu. Hann vék sér undan að ræða þetta atriði. sem er nú í mínum huga ekkert lítið atriði, og ég hygg að svo sé um fleiri. Hvað sagði hæstv. ráðh. um þetta efni? Hann sagði að frv. - og var þá að tala um þetta frv. að nýjum lögum um Landsvirkjun - gæti ekki bundið Alþingi. Hann viðhafði þau orð. Það var nú ekki mikil speki. Ég hygg að við getum allir skrifað undir þetta. Frv. bindur ekki Alþingi. En ef menn hafa gert samkomulag um þetta frv., um efni þess og annað frv. er borið fram á Alþingi, sem fer í bága við efni fyrri frv., þá er brotið samkomulag sem hefur verið gert. Þetta er mergurinn málsins. Hæstv. ráðh. hefur ekki neitað þessu. Ef hann getur neitað því, þá væri fróðlegt og rétt að hann gerði það beinum orðum, að þetta sé ekki rétt sem hér er sagt. Ef hann neitar því, þá munum við að sjálfsögðu gera ráðstafanir til þess að leiða hið sanna í ljós. Það verður sjálfsagt gert í nefndarstörfum. En það flýtir verkinu að heyra hvað hæstv. ráðh. segir um þetta efni. Ég spyr hann því um þetta. Eitt er það sem hæstv. ráðh. vék að og var fólgið í þeirri staðhæfingu hans að það væri ekki verr farið með orkufyrirtæki í hans tíð heldur en hefði verið áður með tilliti til þess að farið væri eftir óskum þeirra um gjaldskrárhækkanir. Hæstv. ráðh. sagði þetta. Þetta segir í sjálfu sér ekki mikið og deilan stendur ekki um þetta. Ég held því fram að það sem hæstv. ráðh. hafi gert hafi hann ekki haft heimild til að gera. En það sem áður var gert var gert samkv. heimild í verðstöðvunarlögum. Hæstv. ráðh. talaði um ríkisstj. sem ég hefði stutt á árunum 1974–1978 og vildi meina að sú ríkisstj. hefði ekki að öllu farið eftir óskum orkufyrirtækjanna. Það er alveg rétt. En það er ekki það sem við erum að deila um eða er aðalatriði. Sú ríkisstj. hafði heimild í verðstöðvunarlögum. Þó að hæstv. ráðh. sé kokhraustur hér og láti sem hann hafi heimild, hafi ekkert gert heimildarlaust, þá heyrði ég ekki annað en hann segði í sinni ræðu að hann vildi taka af tvímæli, og notaði það orðalag, tvímæli um það. Um hvað? Hvort núgildandi lög heimiluðu honum þau afskipti af þessum málum sem hann hefur tekið sér? Hæstv. ráðh. mótmælir þessu sjálfsagt ef þetta er ekki réttur skilningur. En ef þetta er réttur skilningur, þá þykir mér sem hæstv. ráðh. efist kannske eitthvað um að hann hafi þá heimild sem hann hefur látið orð liggja að. Þetta gæti hæstv. ráðh. sjálfsagt skýrt betur. Hæstv. ráðh. beindi þeirri spurningu til mín hvort ég teldi ekki rétt að stjórnvöld hefðu hönd í bagga með gjaldskrám eða afskipti af þeim málum. Ég svara þessari spurningu játandi. Ég hef ekki verið að mæla á móti þeim ákvæðum sem nú eru í orkulögum um þessi efni, síður en svo. Ég held að þau ákvæði séu alveg nægileg heimild fyrir ráðh., hver sem hann er, nema eitthvað sérstakt beri út af eða ástandið sé afbrigðilegt, þannig að setja þurfi sérstök verðstöðvunarlög. Ég hef ekki verið á móti verðstöðvunarlögum þó að þau gildi um orkuveitur jafnt sem aðra aðila. En hæstv. ráðh. er að gera fsp. til mín. Má ég í leiðinni spyrja hæstv. ráðh. hvers vegna hann hafi komið í veg fyrir hækkun á gjaldskrá Hitaveitu Reykjavíkur, eins og óskað hefur verið eftir. Vill hæstv. ráðh. svara þessu, gefa sínar skýringar á afstöðu sinni í þessu máli, varðandi þetta tiltekna orkufyrirtæki? Hæstv. ráðh. vék að nefnd sem hann skipaði til að fjalla um fjáröflun til að jafna húshitunarkostnað og nýlega hefur skilað áliti. Það væri tilefni fyrir mig að ræða ítarlega um þetta nál. og þau mál, sem varða mestu þetta viðfangsefni, að jafna hitunarkostnaðinn í landinu. En ég skal ekki fara að gera það. Hv. 11. landsk. þm. vék að orkujöfnunargjaldinu. Ég vil aðeins í framhaldi af því og af því tilefni sem hæstv. ráðh. gaf mér með því að minnast á störf þessarar nefndar víkja aðeins nokkrum orðum að orkujöfnunargjaldinu. Það hefur verið lagður skattur á með lögum nr. 12/1980, um orkujöfnunargjald, til þess að jafna upphitunarkostnað landsmanna. Það er alltaf óvinsælt að leggja skatt á. En stundum sjá menn gegnum fingur sér í þeim efnum, ef verið er að þjóna góðu málefni, og svo var þegar lögin um orkujöfnunargjald voru sett. En það hryggilega hefur skeð, að því fjármagni sem inn hefur komið við þessa skattlagningu hefur ekki verið varið í þeim tilgangi sem lögin gerðu ráð fyrir nema að mjög takmörkuðu leyti. Við sjálfstæðismenn höfum við afgreiðslu fjárlaga á undanförnum árum alltaf lagt til að þessu fjármagni yrði varið til jöfnunar á hitunarkostnaði eftir því sem með þyrfti. Tillögur okkar í þessu efni hafa alltaf verið felldar, þær hafa ekki náð fram að ganga. Og það hryggilegasta við þetta er það að þetta hefur verið gert undir stjórn hæstv. iðnrh. sem á sama tíma hefur sagt að hann vildi jöfnun. Ég vil ekkert vera að vefengja það að hæstv. ráðh. vilji jöfnun. En það er hryggilegt að hann skuli ekki hafa tekið forustu í því að landslögum væri framfylgt og því fjármagni sem hefur fengist með orkujöfnunargjaldinu sé varið á réttan hátt. Hæstv. ráðh. sagði í sinni ræðu að ég hefði ekki sparað stóru orðin. Það er einmitt þegar manni verður hugsað til svona hluta að maður hefur tilhneigingu til að nota stóru orðin. Ég leyfi mér að gera það eftir því sem hugurinn býður. Ég var að vona að þegar nefndin, sem skipuð var til að fjalla um fjáröflun til jöfnunar húshitunar, kæmi til starfa og mótaði sína niðurstöðu, þá yrði samkomulag um það að leggja til að orkujöfnunargjaldinu væri ráðstafað eins og lög gera ráð fyrir. En það varð ekki samkomulag um þetta og það er það alvarlega í þessu máli. Það virðist mér líka í samræmi við þá afstöðu sem hæstv. iðnrh. hefur tekið í raun. Og í staðinn fyrir að nota orkujöfnunargjaldið svo sem vera ber leggur meiri hl. n. til að lagður sé á nýr skattur til að mæta þeim útgjöldum sem ríkissjóður þarf að hafa af þessu máli umfram það sem notað er af orkujöfnunargjaldinu. En það er meginhluti fjármagnsins sem þyrfti að koma með nýjum skatti. Eins og ég sagði áðan er skattlagning ekkert fagnaðarefni og verður ekki til þess að gera málstað okkar, sem viljum jöfnuð í þessu efni, auðveldari. Það verður ekki til þess að hjálpa okkur að ná árangri í þessum efnum að leggja til nýja skattlagningu án þess að nauður reki til. Það verður þvert á móti þessum málstað til trafala. Og það er hörmulegt að nefnd, sem á að gera raunhæfar tillögur um fjáröflun til að jafna hitunarkostnaðinn, skirrist við að leggja til að orkujöfnunargjaldið sé notað í þessu skyni, heldur leggi til að nýr skattur verði lagður á. Auk þess er tillögugerðin á þann veg, að mér kemur ekki til hugar að það sé raunhæf tillaga. Slík tillaga er til þess eins fallin að skemma góðan málstað í raun. Ég vil hafa hér um sömu orð og ég hafði um hæstv. ráðh. áðan, að með þessu er ég ekki að segja að menn séu vísvitandi að gera tillögur til þess að skemma góðan málstað. Þeim mun hörmulegra er það að raunin skuli vera slík sem nú blasir við. Mér þykir rétt, af því að hæstv. ráðh. vék sérstaklega að þessu nál. og afstöðu minni, að láta hér koma fram hver afstaða mín er og hver fyrirvarinn er sem ég geri í þessu nál. Hann er svohljóðandi með leyfi hæstv. forseta: „Það er lagaskylda að ráðstafað sé fjármagni, sem aflað er með orkujöfnunargjaldi samkv. lögum nr. 12 frá 1980, eftir því sem með þarf til jöfnunar hitunarkostnaðar. Þess vegna er hvorki rétt né nauðsynlegt að leggja nýja skatta á til að mæta þessum þörfum, hvort heldur er orkuskattur eða söluskattur. Ráðagerðin um ráðstöfun hluta af auknum tekjum Landsvirkjunar af orkusölu til stóriðju er nú hvorki tímabær né raunhæf, enda koma þær tekjur í góðar þarfir engu að síður og raunar mest um vert að láta einskis ófreistað til að ná hækkun raforkuverðsins til Íslenska álfélagsins hf.“ Ég hef þegar vikið nokkrum orðum að fyrri hluta þessa fyrirvara. Síðari hlutinn veit að þeirri till. meiri hl. n. að framtíðarlausnin skuli vera sú, að ákveðnum hluta af því fjármagni sem kemur við hækkun á sölu orku til álversins verði varið í því skyni að jafna hitunarkostnaðinn. Ég tel, eins og ég segi í fyrirvara mínum, að slíkt sé hvorki tímabært né raunhæft og það er í raun og veru að hlaupast frá vandanum. Ég lít svo á að það sé forgangsverkefni, sem ekki megi hvika frá undir neinum kringumstæðum, að jafna hitunarkostnaðinn frá því sem nú er, hvort sem um nokkra hækkun væri að ræða á orkusölu til álversins eða ekki. M. ö. o., það eigi ekki að skilyrða jöfnun hitunarkostnaðar slíkri fjáröflunarleið. Herra forseti. Ég hef vikið hér að meginatriðunum sem mér fannst ástæða til að víkja að í ræðu hæstv. iðnrh. Mér gefst tækifæri til að ræða málið nánar í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar. Þar er formaður hv. 3. þm. Vesturl. sem hér hefur talað. Í þeim fáu setningum sem hann sagði í þessari umr. kom hann að því að hann væri sammála frv. Það þykir mér harla einkennileg yfirlýsing af hálfu framsóknarmanna, ef líta má á það sem stefnu Framsfl. sem felst í slíkri yfirlýsingu eins og allt þetta mál er í pottinn búið.



Herra forseti. Þeir þrír hv. ræðumenn sem hér hafa talað eftir að ég lauk máli mínu hafa farið á víð og dreif yfir svið orkumálanna og verðlagningu á orku og ég ætla ekki að taka hér mikinn tíma til viðbótar til þess að fjalla um þetta mál af minni hálfu. Ég vænti þess að málið komist til nefndar og fái þar sína eðlilegu meðferð og þar verði m. a. tækifæri til að fara ofan í þau mál sem allir hv. iðnaðarnefndarmenn hafa áhuga á að verði tekið til meðferðar, þ. á m. hv. 4. þm. Vestf., sem á sæti í þeirri nefnd. Ég geri ráð fyrir að hann komi þar fram með sín sjónarmið. Ég hjó eftir því í hans máli, að hann tók ekki af tvímæli varðandi þá spurningu sem ég bar hér fram, hvort rétt og eðlilegt væri að einnig Landsvirkjun væri háð verðlagseftirliti stjórnvalda, eða ég tók a. m. k. ekki eftir því að hann viki sérstaklega að gildandi ákvæðum orkulaga um þessi efni. En hann svarar því eflaust í viðkomandi nefnd hver hugur hans er í sambandi við þann þátt málsins. Ég ætla ekki hér að fara að munnhöggvast við hv. 11. landsk. þm. um mín störf sem iðnrh. Það gefst eflaust tækifæri til þess okkar á milli að ræða þau mál frekar. Ég tók eftir því að hv. 11. landsk. þm. orðaði það svo í sambandi við hið brýna mál að fá fram hækkun á raforkuverði til ÍSALs, að það væri ekki ágreiningur hér á hv. Alþingi um að orkuverð til ÍSALs þurfi að hækka. Mér þykja þetta vera góð orð úr munni hv. þm. og ég vænti þess að hann stuðli að því að þarna megi fá eðlilega leiðréttingu mála og reyndar mjög brýna leiðréttingu mála. Það væri allt of mikið mál að fara að taka þá þætti sem hv. þm. vék hér að í sínum orðum. Ég vísa því til seinni tíma að ræða þau mál við hann, þó að ég gæti vel hugsað mér að eiga orðastað við hann um þau efni hér og nú. En ég hef áhuga á því að þetta mál nái hér til nefndar í dag og vil stuðla að því. Hv. 4. þm. Vestf. spurði hvers vegna ég hefði komið í veg fyrir hækkun til Hitaveitu Reykjavíkur. Líklega á hv. þm. þá við síðustu gjaldskrárákvörðun. Þá sótti Hitaveita Reykjavíkur um 32% gjaldskrárhækkun eða svo. Hún fékk heimild til 18.5% hækkunar eða 7.5% umfram verðlagshækkanir, miðað við það tímabil sem litið var til og ekki er vefengt að sé raunhækkun til veitunnar, 7.5%. Hún hafði á undanförnum ársfjórðungum fengið nokkra leiðréttingu sinna mála, um 30% hækkun og rösklega það raunar á síðasta ári umfram verðlagshækkanir, svo að ég held að þetta veitufyrirtæki þurfi ekki neitt sárlega að kvarta undan afgreiðslu mála og vísa sem sagt til þess. Ég tel mig í fyrri ræðu minni hafa svarað því sem sneri að þeim tillögum að frv. til nýrra landsvirkjunarlaga sem hv. þm. vék hér að. Fulltrúar ríkisins, sem áttu þátt í undirbúningi þess máls, greindu frá því við undirbúning málsins að gera mætti ráð fyrir að flutt yrði frv. í þá veru sem hér er gert, til þess að tryggja stjórnvöldum íhlutunarrétt um gjaldskrárákvarðanir Landsvirkjunar. Það þarf því ekki að koma þeim neitt á óvart sem þar áttu hlut að máli. Herra forseti. Ég orðlengi þetta ekki frekar að þessu sinni, tel ekki ástæðu til að fara hér út í langa umr. af minni hálfu um þetta efni og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. sagði að ég hefði vikið mér undan að svara því hvort ég teldi rétt að stjórnvöld hefðu hönd í bagga með gjaldskrám. Ég hefði gert það hvað varðar Landsvirkjun.

Nei, það vantaði svör varðandi Landsvirkjun.

Já, ég hefði vikið mér undan því varðandi Landsvirkjun. Þetta er alveg rétt. Mér láðist að taka það beint fram. En ég vil með ánægju lýsa því hér yfir, að ég er því fylgjandi að núgildandi ákvæði í landsvirkjunarlögum gildi um þetta efni. Það er í samræmi við það sem eignaraðilar Landsvirkjunar hafa nú komið sér saman um, ríki, Reykjavíkurborg og Akureyrarbær, og ég hef áður lýst. Hæstv. ráðh. vék nokkrum orðum að spurningu minni um það, hvers vegna hann hefði ekki leyft þær hækkanir á Hitaveitu Reykjavíkur sem um hefði verið beðið. Ég hef heyrt hans svar og ég hef það í minni. En aðalatriðið er að hans ákvörðun var þannig að hann hafði enga heimild til þess að taka hana.