Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Unnar Stefánsson) : Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hv. d. hefur fjallað um frv. þetta um stækkun lögsagnarumdæmis Húsavíkurkaupstaðar. Það var sent til umsagnar stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, sem mælir eindregið með samþykkt þess. Efni frv. er í stuttu máli það, að eyjan Flatey á Skjálfanda verði lögð til Húsavíkurkaupstaðar. N. þótti ekki ástæða til að leita umsagnar bæjarstjórnarinnar á Húsavík né sýslunefndar Suður-Þingeyjarsýslu, með því að umsagnir beggja þessara aðila lágu þegar fyrir. Svo er háttað um Flateyjarhrepp fyrrverandi, að allir íbúar hreppsins hafa flutt búferlum úr Flatey, en það var eini byggði hluti hreppsins. Á skrá eru engu að síður 5 íbúar, og munu flestir vera vistmenn á hælum. Framundan eru í vor, svo sem kunnugt er, kosningar sveitarstjórna, og það verður að teljast í hæsta máta óeðlilegt, að fyrir landi eins og Flatey sé engin forsjá, engin sveitarstjórn. Það er því lagt til, að eyjan Flatey leggist til Húsavíkurkaupstaðar. Bæjarstjórnin hefur í umsögn, sem birt er með frv., tjáð sig reiðubúna til þess að taka við framfærslu þeirra þurfamanna, sem nú eiga búsetu í eynni, en lýsir því jafnframt yfir, að hún telur eignir og skuldir Flateyjarhrepps og Flateyjarhafnar sér með öllu óviðkomandi. Sýslunefndin taldi hins vegar í umsögn sinni, að ekki bæri að taka ákvarðanir um framtíðarráðstöfun hreppsins og eyjarinnar, meðan óljóst væri um búsetu í Flatey. Þegar sýslunefndin tók þá afstöðu, höfðu íbúar Flateyjar haft vetursetu einn vetur á Húsavík, og þótti þá ekki ráðið, hvort íbúarnir hyrfu til baka út í eyna til framtíðarbúsetu þar. Nú þykir hins vegar ljóst, að ekki séu á því líkur, að eyjan Flatey byggist á ný, og verður því að telja eðlilegt, að þessu landssvæði sé ráðstafað með þeim hætti, að það lúti einhverri sveitarstjórn. Heilbr.- og félmn. varð ekki sammála um þessa afgreiðslu, en meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram,. varð n. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. leggur til, að það verði samþ., en minni hl. leggur til, að það verði fellt. Það er rétt, að það er víða um land ástæða til þess að huga að sameiningu sveitarfélaga, enda er uppi mikil hreyfing í þá átt. Þetta er þó víðast hvar viðkvæmt mál, og þarf að athugast vel, ekki síður heima fyrir en á æðri stöðum. Í þessu máli er ljóst, að bæjarstjórn Húsavíkur vill að vísu taka við Flatey, en bæði forsvarsmenn Flateyinga sjálfra og öll sýslunefnd Suður-Þingeyjarsýslu mæla eindregið gegn því, að hrapað verði að samþykkt þessa máls nú, heldur verði það athugað nánar, til þess að unnt sé að sjá, hvort þetta ástand breytist ekki. Við vitum, að Flatey er gagnauðug eyja. Þar eru hús og aðstaða til atvinnurekstrar, og þar hefur fólk jafnan komizt vel af. Ég hef heyrt, að hin raunverulega ástæða fyrir því, að Flateyingar fluttu í land, e. t. v. um stundarsakir, sé sú, að þeir hafi ekki fengið kennara til eyjarinnar. Það ástand kann því að breytast, og ég sé ekki ástæðu til að samþykkja þetta frv. nú gegn eindregnum andmælum sýslunefndar og ég held yfirleitt allra heimamanna, því að mér er ekki kunnugt um, að nokkur hvatning hafi komið heiman að til þess að ýta þessu máli áfram. En nú stendur fyrir dyrum aðalfundur sýslunefndar Suður-Þingeyinga, væntanlega innan skamms, og getur hann að sjálfsögðu athugað málið á ný, ef tími þykir nú til kominn. Við leggjum því til, að frv. þetta verði fellt.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til 1. umr. hér í hv. d., ræddi ég málið lítið eitt og mæltist til þess við þá hv. n., sem fengi málið til meðferðar, að málið yrði sent til umsagnar bæjarstjórninni í Húsavíkurkaupstað og sýslunefnd Suður-Þingeyjarsýslu og að þessir aðilar yrðu þá beðnir að gera nánari grein fyrir þeirri afstöðu, sem þeir tóku vorið 1969, þegar sameiningarnefnd sveitarfélaga sneri sér til þeirra í sambandi við þetta mál. Því miður hefur hv. n. ekki gert þetta. Hún hefur ekki leitað slíkra umsagna, og það kom ekki fram í framsöguræðu, að hún hefði rætt þetta mál við bæjarstjórnina eða sýslunefndina eða neinn af hennar hálfu. Ég harma það, að n. skuli ekki hafa orðið við þessum tilmælum, því að mér sýnist eftir skjölum þessa máls að dæma, að það hefði verið þörf á því, að aðilarnir hefðu gert nánari grein fyrir afstöðu sinni vorið 1969, eins og hún liggur hér fyrir, mjög stuttlega orðuð. Ég nefndi það sérstaklega í þessu sambandi, að það væri ástæða til að grennslast eftir því, hvort Húsavíkurkaupstaður t. d. hugsaði sér, ef hann fengi umráð eyjarinnar, að stuðla að byggð í eynni. Um það hefði ég gjarnan viljað fá vitneskju, áður en ég tæki afstöðu til þessa máls. Þetta frv. er flutt af hv. 9. landsk. þm., og ég veitti því athygli, að skömmu eftir að það kom fram, birti sameiningarnefnd sveitarfélaga yfirlýsingu í útvarpinu þess efnis, að það væri ekki í samráði við hana, að frv. væri nú flutt. En í öndverðu er það samið af henni. Þessi n. hefur, eins og kunnugt er, unnið að því að gera till. um lagasetningu varðandi sameiningu sveitarfélaga og einnig gert uppkast að sameiningu í framkvæmd, og hún hefur þá einnig fjallað um þetta mál á sínum tíma og gert ráð fyrir því, sem ekki er óeðlilegt í samræmi við viðhorf hennar yfirleitt til þessara mála, að þessi hreppur, Flateyjarhreppur, yrði sameinaður öðrum hreppi eða sveitarfélagi. En eftir yfirlýsingunni að dæma, sem sameiningarnefndin birti, og ég held, að mig rangminni ekki, að það hafi átt sér stað, þá virðist svo sem hún hafi, eftir að hafa séð hinar fyrstu umsagnir Húsavíkurkaupstaðar og Suður-Þingeyjarsýslu, ekki talið ástæðu til þess, að þessu máli væri hreyft nú. Og á þessu vil ég vekja sérstaka athygli, að sameiningarnefndin stendur ekki að þessu frv., að því er virðist. Hv. frsm. meiri hl. sagði í ræðu sinni hér áðan, að nú færu fram sveitastjórnakosningar í vor, og að þá væri það óeðlilegt, að landið í Flatey væri í reiðuleysi. Það hefur nú komið fyrir, að hreppar hafa eyðzt hér á landi, og nú hafa ekki orðið nein skipulagsvandræði út af því, að ég held. Það hefur gerzt á Vestfjörðum. Þess vegna held ég, að það þurfi nú ekki að setja þetta beint í samband við kosningarnar, en ef það væri nauðsynlegt vegna sveitastjórnakosninganna eða af einhverjum öðrum ástæðum að ráðstafa nú landi Flateyjar til einhvers annars sveitarfélags, þ. e. a. s. landinu í Flatey, þá vil ég minna á það, að Flateyjarhreppur tekur ekki yfir Flatey eina. Hann tekur einnig yfir Flateyjardal, en þar var nokkur sveitabyggð áður, og með þessu frv. er því landi ekki ráðstafað. Og mér finnst út af fyrir sig einkennilegt að ráðstafa með 1. hluta af landi þessa hrepps, en ekki hreppnum öllum. Þegar af þessari ástæðu þarf málið áreiðanlega frekari athugunar við, virðist mér. Eins og hér hefur verið getið um áður, hefur sameiningarnefnd sveitarfélaga á sínum tíma óskað álits um þetta mál, bæði frá bæjarstjórninni í Húsavík og sýslunefnd Suður-Þingeyinga, og ég vil leyfa mér að rifja það upp hér, sem var rifjað upp við 1. umr., hvernig álitsgerðir þessara aðila voru. Svar bæjarstjórnar Húsavíkur, dags. 25. júní 1969, hljóðar svo: „Bæjarstjórn Húsavíkur lýsir sig samþykka þeirri till., er kemur fram í bréfi sameiningarnefndar sveitarfélaga, dags. 5. maí 1969. Bæjarstjórnin lýsir sig samþykka því, að bæjarsjóður Húsavíkur taki við framfærslu þurfamanna, sbr. 2. gr. í till. sameiningarnefndar, en lýsir því jafnframt yfir, að hún telur eignir og skuldir Flateyjarhrepps og Flateyjarhafnar sér með öllu óviðkomandi. Tilkynnist þetta sameiningarnefnd hér með.“ Þær skuldir, sem hér er um að ræða, hygg ég, að séu aðallega skuldir, sem hvíla á nýgerðri Flateyjarhöfn. Sýslumaðurinn í Þingeyjarsýslu hefur sent hinn 14. maí svo hljóðandi svar: „Á síðasta aðalfundi sýslunefndar Suður-Þingeyjarsýslu, sem haldinn var í byrjun þessa mánaðar, var m. a. tekið fyrir: 27. mál, framtíð Flateyjarhrepps: Lesin og lögð fram drög að frv. til l., sem framkvæmdanefnd sameiningarnefndar sveitarfélaga hefur samið, að Flatey skuli lögð undir lögsagnarumdæmi Húsavíkurkaupstaðar. Á fundinum mættu sýslunefndarmaður Flateyjarhrepps, Gunnar Guðmundsson, og oddviti Flateyjarhrepps, Jón Hermannsson. Lýstu þeir sig andvíga nefndu frv. og töldu rétt að bíða um nokkurn tíma með að taka ákvörðun um framtíð hreppsins.“ Síðar segir, að svo hljóðandi till. hafi verið samþykkt einróma í sýslunefndinni: „Sýslunefndin lýsir sig andvíga þeirri hugmynd, að Flatey eða aðrir hlutar Flateyjarhrepps verði sameinaðir öðru sveitarfélagi, meðan allt er jafnóljóst og nú er, hvernig ræðst um not þeirra landa í framtíðinni. N. telur því rétt og óskar þess, að sýslumanni Þingeyjarsýslu verði falin umsjón Flateyjarhrepps og meðferð eigna hans næstu 5 ár, nema búseta aukist þar til muna á þeim tíma.“ Það er að fengnum þessum umsögnum, sem sameiningarnefndin virðist hafa komizt á þá skoðun, að hún skyldi a. m. k. ekki sjálf eiga frumkvæðið að því, að þetta mál væri flutt sérstaklega. Flatey á Skjálfanda voru fyrir fáum árum um 100 íbúar. Landkostir eru í eynni og sjávargagn, og það hygg ég, að segja megi, að þar séu lífsskilyrði og búsetuskilyrði allgóð. Hins vegar hefur það gerzt núna á örfáum síðustu árum, að flestir af íbúunum hafa flutzt burt úr eynni, en eins og hv. frsm. minni hl., hv. 4. þm. Vesturl., tók hér fram áðan, hefur sú skýring komið fram, að ein meginástæðan til þessa brottflutnings hafi verið sú, að ekki hafi tekizt að fá viðunandi barnafræðslu í eynni. Nú skal ég ekki dæma um það, hvort líklegt er, að Flatey byggist aftur til jafns við það, sem áður var, eða hvort Flateyjardalur kunni að byggjast, en ég held, að sumir a. m. k. séu þeirrar skoðunar, að eyjan geti vel byggzt, og því mun það vera, að sýslunefndin telur ástæðu til þess að bíða átekta um þetta mál, og verður nú ekki séð, að það geti verið neinum til meins, að það sé gert og farið eftir óskum sýslunefndarinnar um þetta. Þess vegna er ég mjög tregur til að fylgja því, að þetta frv. verði gert að l. á þessu þingi, a. m. k. eins og það liggur hér fyrir, og ég vil mega mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr. til næsta fundar, þannig að ráðrúm gæfist til þess koma fram með brtt., sem ég hef hugleitt að gera við frv., en hef enn ekki tilbúna.

Frsm. meiri hl. (Unnar Stefánsson) : Herra forseti. Til þess að um geti verið að ræða sveitarfélag eða hrepp, virðist þurfa að fullnægja tveimur skilyrðum. Annars vegar sé um fólk að ræða og hins vegar land. Sveitarfélag er nú einu sinni samfélag fólks, og ég vil vekja athygli á því enn á ný, hafi það ekki komið nógu greinilega fram í framsöguræðu minni, að í Flatey á Skjálfanda er ekkert fólk. Það er enginn maður í Flatey núna staddur né heldur hefur verið þar í allan vetur né heldur tvo s. l. vetur. Í Flateyjardal hefur ekki verið fólk, svo að árum eða áratugum skiptir. Fram undan eru sveitarstjórnakosningar, og ég sakna þess, að ekki skyldi koma fram hjá hv. seinasta ræðumanni, með hvaða hætti hann álíti, að kosning sveitarstjórnar geti farið fram í þessum hreppi. Þarna eru skráðir 6 íbúar. Þeir eru allir á visthælum annars staðar, og ljóst er, að þar getur engin starfhæf sveitarstjórn orðið. Hv. alþm. eru vafalaust allir sammála um að harma þá þróun, sem orðið hefur í ýmsum byggðarlögum á landinu og lýtur að því, að heilu hrepparnir hafa tæmzt af fólki. En hrepparnir eru nú einu sinni merkileg félagsmálaheild í íslenzku þjóðskipulagi. Þeir eru líklega ein elzta félagsmálastofnun, sem starfað hefur samfleytt á landinu. Með hliðsjón af því hygg ég, að hv. þdm. hljóti að hugleiða, hvort ekki séu óeðlileg þau örlög á þessum merkilegu íslenzku félagsmálastofnunum, að þær bókstaflega tæmist af fólki og verði í reiðuleysi seinustu árin, þar sem skráð er fólk. Það er vafalaust rétt, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Vesturl., Friðjóni Þórðarsyni, að ástæðan fyrir því, að fólkið yfirgaf Flatey, hafi verið sú, að hreppurinn gat ekki fengið kennara. Þetta er ein ástæðan af fleirum, og ég hygg, að þessi ástæða verði einfaldlegast skýrð með einu orði, fásinni. Þarna hafa skapazt nýjar aðstæður, það eru komnir betri bátar, það er komin hafnaraðstaða á Húsavík, það er hægt að nýta landkostina, sem sköpuðu skilyrði fyrir búsetu í Flatey frá Húsavík með tilkomu stærri báta. Það er ekki nauðsynlegt, að íbúar, sem hyggjast nýta þau auðæfi, sem eru í nágrenni eyjarinnar, séu búsettir í eynni sjálfri. Og það hef ég eftir fólkinu, sem þarna var og flutti seinast manna af þessu skipi, að það hafi fyrst og fremst verið fásinnið, sem gerði það að verkum, að fólk treysti sér ekki til þess að búa þarna úti þá löngu íslenzku vetur, sem fólkið hefur búið við. Það fékk ekki kennara, það fékk enga félagslega aðstöðu. Og hafi menn áhuga á því, að eyjan Flatey byggist á ný, þá fæ ég ekki betur séð en líklegasta leiðin sé sú, að hún hafi einhverja félagslega forsjálni, að bæjarstjórn Húsavíkur hafi forsjá með eynni, og sú sveitarstjórn hefur fjárhagslegan styrk og félagslegan styrk til þess að geta séð hugsanlegum, nýjum íbúum fyrir þeirri þjónustu, sem þeir kynnu að þurfa á að halda. Það er alveg ljóst, að meðan þarna er engin sveitarstjórn, þá er ekki fýsilegt fyrir fólk að fara á ný út í eyna til varanlegrar búsetu þar. Og mér skilst, að svo sé komið núna, að þessir umræddu íbúar hafi þegar fest rætur á Húsavík með því að kaupa þar hús, og eftir þau kynni af þeim mismun, sem er á búsetu í Flatey og í fjölmennum kaupstað á Húsavík, þyki þeim ekki vænlegt að flytjast til eyjarinnar á ný. Menn kunna með réttu að harma þessa þróun, en svona er nú einu sinni komið, og það er ekki ástæða til annars en að viðurkenna þessa þróun í reynd og firra því, að landssvæði og nokkrir íbúar, sem mér skilst, að þurfi á framfærslu að halda, verði þarna án nokkurrar forsjá. Ég veit ekki, hvort hv. þdm., seinustu ræðumenn, hafi kynnt sér, hvernig þarna háttar um framfærslumál, en fróðlegt væri að vita, hvernig þeir hyggjast og hugsa sér, að framfærslumálum þeirra einstaklinga, sem þarna eru skráðir, verði fyrir komið, ef þeim er ekki ráðstafað undir lögmæta og starfhæfa sveitarstjórn. Varðandi Flateyjardal, þá hygg ég, að ástæðulaust sé að gera sérstakar ráðstafanir með hann. Það svæði, sem ekki hefur verið byggt um langan aldur, mun að sjálfu sér verða afréttur eða eyðilönd, og menn þurfa ekki að hafa ástæðu til að óttast forsjá með því landssvæði.

Frsm. minni hl. (Friðjón Þórðarson) : Herra forseti. Á það má að sjálfsögðu fallast með hv. síðasta ræðumanni, að til þess að um mannlegt samfélag geti verið að ræða, þurfi bæði land og fólk. Á hinn bóginn verður þó að viðhafa alla gát í þessu efni, þegar um svo viðkvæmt mál er að ræða, sem sérstaklega snertir heimamenn. Þess vegna álít ég, að það sé mikilvægast að hlusta á raddir heimamanna, og þær hafa komið fram í þessu máli, ótvírætt. Forystumenn Flateyinga mættu á fundi hjá sýslunefnd Suður-Þingeyjarsýslu og lýstu yfir því, að þeir óskuðu þess eindregið, að hreppurinn yrði ekki nú sameinaður öðrum hreppum, heldur yrði beðið með að taka ákvarðanir um framtíðarráðstöfun hans, meðan málin varðandi búsetu í Flatey væru að skýrast. Þetta, held ég einmitt, að sé rétt, og samkv. nýlegum upplýsingum frá oddvita sýslunefndar á Húsavík eru hinir raunverulegu íbúar Flateyjar þegar komnir út í eyjuna núna. Þeir fara þangað snemma á vorin eða á útmánuðum, í marzmánuði, og eru þar í húsum sínum við þjóðnýt störf þangað til seint á haustin. Það er því alls ekki endanlega séð, að eyjan leggist í auðn. En á hinn bóginn get ég mjög vel fallizt á það með hv. 1. þm. Norðurl. e., að hæstv. forseti fresti umr., meðan þetta mál er athugað betur á þessu stigi.



Herra forseti. Ég hafði raunar ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr., vegna þess að ég lýsti andstöðu minni við þetta frv. við 1. umr. Það má segja það, að það séu ekki horfur á því, að eyjan Flatey byggist á ný. En það er líka hægt að segja, að það geta verið horfur á því, því að raunverulega eru hinir gömlu Flateyingar ekki fluttir úr eyjunni til fulls enn. Þeir eru, eins og hér var getið um áðan, nú þegar í vetur komnir út í ey til grásleppuveiða, flestallir þeir, sem þaðan fóru síðast, og munu verða í sumar fram á haust við veiðar í eynni. Þeir eiga sínar fasteignir í eynni og að vísu fleiri menn en þeir, því að það munu vera upp undir 20 íbúðarhús nothæf í eyjunni, eða a. m. k. milli 10 og 20, og sum góð. En það, sem ég hef sérstaklega við að athuga, að svona frv. sé flutt, er það, að það er ekki gert í samráði við neina, og hreint og beint liggur fyrir skýlaus ósk um það frá sýslunefndinni á síðasta sýslufundi, að þessu byggðarlagi, sem má segja, að sé orðið autt, þó að þar séu á skrá einir 5 íbúar, verði ekki ráðstafað nema í samráði við sýslunefndina. Og það er það, sem ég hef við að athuga, að svona er hlaupið fram fyrir skjöldu og málum slengt inn á Alþ. án samráðs við héraðsbúa. Það er ekki einu sinni ósk frá bæjarstjórninni í Húsavík um, að þetta frv. sé flutt, og sameiningarnefnd sveitarfélaganna lýsti því yfir, þegar það var flutt, að ekki væri komin frá henni ósk um þetta. Þetta er viðkvæmara mál en svo, að það eigi að ganga fram hjá héraðsbúum algerlega í svona máli, og ég tel, að það sé ekki ástæða til að fresta umr. um þetta nú, heldur eigi að fella frv. En ég get gengið inn á það með hv. 1. þm. Norðurl. e., að umr. sé frestað og það athugað, hvort hægt sé að finna þarna einhverja leið fyrir þingið að ganga frá þessu máli öðruvísi en fella frv., sem ég tel raunar eðlilegast, eins og það ber að.

Frsm, meiri hl. (Unnar Stefánsson) : Herra forseti. Ég tel rétt, að það komi fram umfram það, sem ég sagði áðan, að bæjarstjórn Húsavíkur mun hafa látið í ljós vilja sinn í þá átt, að ef Flatey verði lögð undir Húsavíkurkaupstað, þá verði í kaupstaðnum starfandi og skipuð n. fyrrv. Flateyjarbúa, þar sem þeim yrðu gefin tækifæri til þess að fara með þau málefni innan hins nýja lögsagnarumdæmis, sem sérstaklega snerta meðferð og ráðstöfun eigna í Flatey. Þetta kom ekki fram í framsögu minni, en þetta hef ég eftir þeim manni, sem ég tók við hér, varðandi framsögu, þannig að ég hafði ætlað mér að skýra frá því, að hann hefði haft samráð við bæjarstjórn Húsavíkur og fengið leyfi til þess að lýsa yfir því, að bæjarstjórnin hygðist skipa n. burtfluttra Flateyinga til þess að fara með málefni eyjarinnar. Það er alveg rétt. Þeir munu nytja hús sín að sumrum til grásleppuveiða og annarrar atvinnustarfsemi, en slík dvöl ræður ekki lögheimili. Samkv. 2. gr. l. um lögheimili er lögheimili manns, þar sem hann á heimili og þar sem hann hefur bækistöð og dvelst að jafnaði í tómstundum sínum. Dvalarstaður vegna árstíðabundinnar atvinnu getur ekki haft áhrif á lögheimili. Það liggur því ljóst fyrir, að þó að umræddir einstaklingar dveljist nokkra mánuði að sumri til í eynni Flatey, þá getur það ekki ráðið neinu um lögheimili þeirra. Þeir hafa lögheimili á Húsavík og eru þar í reynd þegnar og hafa að sjálfsögðu sem slíkir ekki umboð til þess að tala fyrir hönd hreppsnefndar eða neinna kjörinna aðila í Flatey. Ég vildi að síðustu leggja áherzlu á, að umsögn sýslunefndar, þar sem hún leggur gegn þessu frv., er látin í té árið 1969, snemma árs á vordögum, þegar íbúarnir höfðu aðeins einn vetur haft vetursetu á Húsavík. Þá þótti henni óljóst, eins og hún orðar það, hvað yrði um framtíðarbúsetu. Nú er ljóst, að tveir vetur eru liðnir, og enginn gerir sig líklegan til þess að flytjast á ný til eyjarinnar. Fram undan eru kosningar sveitarstjórna, og ég sé ekki, hvernig málum verður skipað með skaplegum hætti þar, ef þetta frv. nær ekki fram að ganga.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 458 frv. til l. um sjóð til stuðnings íþróttasamskiptum Íslendinga við erlendar þjóðir. Um þetta mál er það almennt að segja, að það ber til þess brýna nauðsyn að taka fjármál íþróttahreyfingarinnar til sérstakrar endurskoðunar og athugunar í heild, og að því miðar þáltill. þriggja framsóknarmanna, sem nú liggur fyrir Alþ. og er til skoðunar í fjvn. En þetta frv. mitt fjallar um mjög mikilvægan þátt þessa máls, kannske mikilsverðasta þáttinn hvað snertir fjármál íþróttahreyfingarinnar, en það eru samskipti íslenzkra íþróttamanna við erlenda keppinauta og um þátttöku íslenzkra íþróttamanna á erlendum kappmótum í íþróttum. Það hefur stundum verið reynt að gera lítið úr frammistöðu íslenzkra íþróttamanna á erlendum vettvangi, en ég held, að það sé engin ástæða til þess fyrir okkur að gera lítið úr henni. Það fer a. m. k. eftir því, hvernig á allar aðstæður er litið. Sannleikurinn er sá, að íslenzkir íþróttamenn hafa oft staðið sig með ágætum, bæði hópar og einstakir menn. Þess er t. d. að minnast, að eftir styrjöldina síðustu áttu Íslendingar marga mjög góða frjálsíþróttamenn, sem stóðu framarlega í hópi íþróttamanna í Evrópu. Frjálsíþróttamenn okkar margir þá voru, má segja, stór nöfn í Evrópu, ef við minnumst manna eins og Clausensbræðranna, Torfa Bryngeirssonar, Gunnars Husebys og fleiri slíkra manna, sem voru mjög kunnir í Evrópu fyrir u. þ. b. 15–20 árum. Og nú í vetur tóku Íslendingar þátt í heimsmeistarakeppni í handknattleik í Frakklandi og voru þar á meðal 12 beztu liða heims í keppni og stóðu sig eftir atvikum. Og nú nýverið hefur íslenzkt handknattleikslið, handknattleikslið unglinga, orðið Norðurlandameistarar, þannig að það er alveg augljóst mál, að við eigum marga ágæta íþróttamenn, sem eru hlutgengir á erlendum vettvangi, jafnvel á heimsmælikvarða. Það er a. m. k. samdóma álit manna, sem til mega þekkja, að við eigum sérstaklega góð íþróttamannsefni. Við eigum efnivið í mjög góða íþróttamenn, eins og kom t. d. fram í sambandi við Norðurlandakeppnina í handknattleik unglinga. Og við megum ekki láta eins og þetta mál sé einskis virði, því að þetta hefur ákaflega mikið gildi fyrir land og þjóð. Þetta er til sæmdar fyrir land og þjóð og í þessu fólgin mikil landkynning og óhætt að segja, að það hafi margs konar gildi, bæði siðferðilegt gildi og hagnýtt gildi raunar líka. En hitt er svo annað mál, að það er eins og ekki verði alltaf nógu mikið úr íþróttamannsefnum okkar, og þá er ástæða til þess að spyrja, hvers vegna það sé. Og svarið við því verður það, að það er vegna þess, að þeir búa við miklu þrengri kost en íþróttamenn hinna stóru og fjölmennu landa. Og þar held ég, að fjárskorturinn sé efst á blaði. M. a. í því formi, að íþróttahreyfingin hefur ekki efni á því að halda uppi eðlilegum íþróttasamskiptum við erlendar þjóðir, eða kosta nógu miklu til undirbúnings og þjálfunar einstakra manna og kappliða, þannig að íþróttahreyfingin hefur ekki yfir nægilegu fé að ráða og hefur ekki á nógu öruggum og nógu ríflegum tekjustofnum að byggja. Úr þessu verður að bæta með einhverjum hætti. Það er nauðsynjamál fyrir íþróttastarfsemina í landinu, ef ekki á svo að fara, að íþróttasamskipti við aðrar þjóðir falli að verulegu leyti niður eða a. m. k. minnki stórlega frá því sem nú er. En íþróttasamskipti á milli þjóða eru mjög stór og mikilvægur þáttur í allri íþróttastarfsemi í heiminum og raunar í almennum vináttu- og menningarsamskiptum þjóða. Ég held, að það sé hin mesta nauðsyn, ef við eigum að halda uppi eðlilegum samskiptum og landkynningu fyrir okkar þjóð og okkar land, að hafa aðstöðu til þess að senda íþróttamenn okkar á mót erlendis og gefa þeim tækifæri til þess að keppa þar á jafnréttisgrundvelli við íþróttamenn annarra þjóða. Eins og ég segi, fjallar þetta frv., sem ég flyt hérna, um vissan þátt íþróttamálanna. Það er nauðsynlegt að sjálfsögðu að taka öll fjármál íþróttahreyfingarinnar til skoðunar. Um það hafa nokkrir hv. þm. flutt sérstaka þáltill., en þetta frv. mitt fjallar sem sagt um þennan sérstaka þátt, það, sem varðar íþróttasamskipti Íslendinga við erlendar þjóðir. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því, að stofnaður verði sérstakur sjóður, sem veiti sérsamböndunum innan ÍSÍ styrki vegna undirbúnings og þátttöku landsliða, - eins og segir í greininni, - í heimsmeistarakeppni, Evrópukeppni og Norðurlandakeppni, þannig að hér er ekki beinlínis farið fram á það að styðja öll íþróttasamskipti, heldur þau íþróttasamskipti, sem teljast mega mikilvægust, en það eru þessi, sem upp eru talin í gr., heimsmeistarakeppni, Evrópukeppni og Norðurlandakeppni. Jafnframt eru ákvæði í 2. mgr. 1. gr. um það, að ef fjárhagur þessa fyrirhugaða sjóðs leyfi að styrkja önnur íþróttasamskipti, þá sé stjórn sjóðsins heimilt að gera það. Í 2. gr. frv. er ákvæði um, hvert stofnframlag til sjóðsins skuli vera, og er þar lagt til, að það verði 2 millj. kr. af ríkisfé á árinu 1971, það verði stofnframlag ríkisins til þessa sjóðs. Og þar eru einnig ákvæði um það, að ríkisstj. sé heimilt að leggja þetta stofnfé fram nú þegar, annaðhvort að öllu eða nokkru leyti. Og einnig er sjóðsstjórninni heimilt að ákveða það, að stofnframlagið skuli ætíð standa inni sem óskertur höfuðstóll, en vöxtum af þessum höfuðstól yrði varið til þeirra þarfa, sem þarna er gert ráð fyrir. Að öðru leyti eru um tekjur sjóðsins ákvæði í 3. gr. frv., en þar er gert ráð fyrir því, að tekjurnar verði fyrst og fremst árlegt framlag ríkissjóðs, sem sé eigi minna en 1 millj. kr. á ári, í fyrsta sinn á árinu 1972, og í öðru lagi, að það verði frjáls framlög annarra aðila, einstaklinga, félaga eða fyrirtækja, og í þriðja lagi, að tekjur sjóðsins kunni að verða vaxtatekjur af stofnframlaginu, ef sjóðsstjórnin ákvæði að láta stofnframlagið standa inni sem óskertan höfuðstól. Í 4. gr. frv. er ákvæði, sem vert er að leggja áherzlu á, en þar segir, að ef einstaklingur eða félag eða fyrirtæki leggi fram fé í þennan íþróttasamskiptasjóð, þá skuli framlagið vera frádráttarbært við álagningu tekjuskatts og útsvars, enda fari framlagið ekki yfir 60 þús. kr. Hér er að mínum dómi um nokkuð mikilvægt atriði að ræða í þessu frv. Þarna er opnuð leið fyrir einstaklinga eða fyrirtæki og félög, til þess að leggja fram fé til íþróttahreyfingarinnar, og fá það dregið frá, þegar lagður er á tekjuskattur og útsvar. Þetta er mjög mikilvægt atriði í þessu frv. og vert að leggja á það áherzlu, að þarna er opnuð leið að þessu leyti. Og ég er ekki frá því, að þetta geti einmitt haft mjög praktíska þýðingu. Það er engan veginn dæmalaust í skattalögum, að svona ákvæði séu fyrir hendi, að heimilt sé að draga frá, áður en útsvar og skattur er lagt á, framlög til menningarmála og líknarmála, og ég held, að þetta sé mjög mikilvægt atriði og vil leggja sérstaka áherzlu á það. Í 5. gr. eru ákvæði um skipun sjóðsstjórnarinnar og ákvæði um það, að menntmrh. fari með málefni sjóðsins og að stjórn sjóðsins skuli skipuð þremur mönnum, sem eru ráðuneytisstjórinn í menntmrn., formaður, forseti Íþróttasambands Íslands og formaður fjvn. Alþ. Ég tel ekki ástæðu til þess að hafa yfir þessum sjóði mjög fjölmenna stjórn. En ég hygg, að eins og þarna er gert ráð fyrir í 5. gr., sé það eðlileg skipan, þ. e. ráðuneytisstjórinn í menntmrn., enda fer menntmrn. með málefni sjóðsins yfirleitt og íþróttamálanna, og forseti Íþróttasamband Íslands, því að þetta frv. snertir Íþróttasamband Íslands og sérsambönd þess fyrst og fremst, og einnig tel ég eðlilegt, að Alþ. sé með einhverjum hætti tengt sjóðsstjórninni, og ég sé ekki, að það fari illa á því, að formaður fjvn. skipi sæti stjórnarmanns í sjóðsstjórninni. Ég skal nú ekki, herra forseti, hafa um þetta frv. fleiri orð, en ég legg til, að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til 2. umr. og menntmn.