Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GilsG): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt bingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Vesturl., Skúli Alexandersson framkvæmdastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Jónas Árnason, 5. þm. Vesturl“ Skúli Alexandersson hefur áður á þessu kjörtímabili tekið sæti á Alþ., og hefur rannsókn á kjörbréfi hans farið fram, og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Á þskj. 101 höfum við nokkrir þm. Sjálfstfl. leyft okkur að flytja frv. um breyt, á l. um almannatryggingar. Í frv. felast till. um tvær óskyldar breytingar á þessum lögum, og hvorug þeirra fjallar í rauninni um breytingu á núgildandi upphæðum bóta tryggingalaganna. Það þýðir ekki það, að við teljum ekki, að ástæða hefði verið til endurskoðunar á þeim, en hins vegar eru þessi lög, eins og kunnugt er, í endurskoðun nú sem stendur, og búumst við fastlega við, að upphæðir bóta komi þar til endurskoðunar, og látum því við það sitja að bera fram till. um breytingar á vissum fyrirkomulagsatriðum, sem við teljum nauðsynlegt réttlætismál, að nái fram að ganga. Fyrri breytingin, sem við leggjum til, að gerð verði, varðar mæðralaun. Eins og kunnugt er, eru þau nú greidd til 16 ára aldurs barna, en við leggjum til, að greiðslur mæðralauna nái til 17 ára aldurs. Það er í samræmi við þá breytingu, sem gerð var á því aldurshámarki, að því er varðar greiðslur barnalífeyris og meðlaga, í fyrra og hittiðfyrra. Eðlilegra þykir okkur, að sama aldursmark gildi um allar greiðslur vegna barna einstæðra mæðra. Það þarf ekki að leiða sérstök rök að þessari till. okkar, þau hafa þegar verið fram borin í sambandi við breytingar, sem eru nú í lögum. Það er einfaldlega sá kostnaðarauki, sem verður af framfærslu unglinga, með hverju ári sem líður, og öllum er kunnugt, að hann er ekki minni á aldrinum 16–17 ára en fram til 16 ára aldurs. Sífellt fleiri unglingar sækja skóla á þessum aldri og eiga því erfiðara um vik að sjá um framfærslu sína sjálfir. Við höfum birt í fskj. ýmsar talnaupplýsingar um mæðralaun. Þessar áætlanir eru gerðar af Kristjáni Sturlaugssyni tryggingafræðingi hjá Tryggingastofnun ríkisins. Tekið er fram, að hér sé um nokkuð lauslega áætlun að ræða, þar eð nákvæmir útreikningar í þessu efni geta verið mjög flóknir, vegna þess að ekki er til skipting barna í aldursflokka í þeim hópum, sem hér um ræðir. Hins vegar held ég, að tryggingafræðingurinn hafi farið nokkuð nærri lagi í áætlun sinni. Ég vil geta þess, að heildargreiðslur Tryggingastofnunarinnar árið 1971 vegna mæðralauna námu samtals 74 863 276.00 kr., en áætlaður kostnaður af þeirri breytingu, sem við leggjum til að gerð verði, er um 9.2 millj., svo að segja má, að stærri stökk hafi stundum verið tekin í breytingu þessara laga, án þess að menn létu sér mikið bregða, og vona ég, að mönnum sé ljóst, hvílíkt réttlætis- og hagsmunamál þetta er fyrir einstæða foreldra, þá, sem hafa fleiri en eitt barn á framfæri. Okkur er ljóst, að mæðralaunagreiðsla með einu barni er mjög lág og raunar allt of lág, en stökkið upp í mæðralaunaupphæðina með tveimur börnum er einkum mikið og enn stærra upp í mæðral. upph. með þremur börnum. Nú er upphæð mæðralauna þannig, að með einu barni eru greiddar 636 kr., - ég bið velvirðingar á því, að ég fer með þessar tölur eftir minni, en ég held, að ekki skeiki þá nema kannske 3–4 kr., - 636 kr. með einu barni, um 13450 með tveimur börnum og 6899 kr. með þremur börnum. Menn sjá, að þarna munar mjög miklu. Ef elzta barnið í þriggja barna hópi verður 16 ára, lækkar greiðslan, sem fæst í mæðralaunum frá Tryggingastofnun ríkisins, um helming. Að auki koma svo vitanlega greiðslur, sem nema barnalífeyri, meðlögum og fjölskyldubótum með þessum börnum, sem þarna er um að ræða. Það er ljóst, að þetta mál liggur tiltölulega einfaldlega fyrir. Má í stuttu máli segja, að þessi breyting sé einungis til samræmis við þær breytingar, sem þegar hafa verið gerðar á aldursmarki varðandi greiðslur til barna einstæðra foreldra. Ég sé mér til gleði, að í almannatryggingalagafrv. frá ríkisstj., sem lagt er fram hér í dag, er gert ráð fyrir sams konar greiðslum, eftir því sem við á, til einstæðra feðra, sem halda heimili fyrir börn sín, og er það að sjálfsögðu líka í réttlætisátt. Varðandi hina breytinguna, sem við leggjum til. að gerð verði á lögum um almannatryggingar, vil ég nefna, að oft hafa orðið umr. um það hér í Alþ., hvaða grundvallarsjónarmið komi til greina við greiðslu lífeyris til aldraðra og öryrkja. Það er okkur öllum sameiginlegt, að við erum að reyna að finna þær leiðir, sem við teljum, að næst komist réttlætinu, og það getur orðið æði örðugt, en um þær greiðslur og það fyrirkomulag, sem nú er í gildi, er óhjákvæmilegt að segja, að menn hafa rekið sig á vissa örðugleika vegna þess, hve skörp skilin eru milli réttarins til tekjutryggingaruppbótarinnar, sem greidd er á ellilífeyrinn og örorkulífeyrinn, og þess að hafa ekki þennan rétt. Mönnum finnst það æði ranglátt, að hver einasta króna, - sem menn afla sér oft af takmarkaðri orku, en sér þó oft til þeim mun meiri lífsfyllingar og ánægju, - að hver einasta króna, sem fyrir slíka vinnu fæst, skuli koma til skerðingar á rétti til tekjutryggingar frá Tryggingastofnun ríkisins. Við höfum alllengi velt fyrir okkur, hvernig bezt væri að fá framgengt leiðréttingu á þessu, og komumst að þeirri niðurstöðu, að réttara væri, að í stað þess, að hver króna, sem þetta fólk vinnur sér inn, kæmi til réttindaskerðingar, væri aðeins um að ræða visst brot af þeim tekjum, sem menn hefðu, og við leggjum til í frv., að það verði þriðja hver kr. að vissu marki tekna. Ef samanlögð upphæð lágmarkslífeyrisins og annarra tekna bótaþegans er innan við 134 400.00 kr., sem er það mark, sem nú er miðað við í greiðslu tekjutryggingar, þá skuli Tryggingastofnunin bæta við hans lífeyri, þannig að þessu marki verði náð. Ég hef reynt með viðtölum við ýmsa embættismenn að fá upplýsingar um, hver kostnaður yrði af þessari breytingu, og mér þykir mjög leitt að skýra frá því, að tilraunir mínar í þá átt, sem hafa verið miklar, hafa ekki borið árangur, Að vísu mun vera hægt að fá ýmsar upplýsingar, sem þarna skipta máli, úr skýrsluvélum. Þær rannsóknir kosta visst fé, sem menn eru kannske efins um, að þeirra stofnanir hafi heimild til að ráðstafa, og þess vegna vil ég leyfa mér að æskja fyrirgreiðslu n., sem hefur með þetta mál að gera, og rn. til að afla þeirra upplýsinga, sem hér er um að ræða. Ég geri raunar ráð fyrir, að sú endurskoðunarnefnd, sem núna fjallar um almannatryggingal., hljóti að þurfa að fá þessar upplýsingar, svo að ekki ætti að þurfa að vera um sérstaka greiðasemi við einstaka þm. stjórnarandstöðu að ræða, þótt þessara upplýsinga væri aflað. Framkvæmdastjóri þingflokks sjálfstæðismanna hefur haft samband við Framkvæmdastofnunina um að gera áætlun um kostnað af þessari breytingu. Það mál er í athugun, og vona ég, að við fáum svör við því, áður en málið verður afgreitt úr n. Það eina, sem ég hef við að styðjast um hugsanlegan kostnað eða áætlanir um kostnað af þessari breytingu, eru þær upplýsingar, sem Tryggingastofnunin gaf hæstv. heilbr.- og trmrh. í vor í tilefni af fsp., sem gerð var um framkvæmd ákvæðanna um tekjutryggingu. Þar kom fram, hver fjöldi þeirra manna var, sem hafði fengið ellilífeyri og örorkulífeyri, annars vegar og hins vegar hver fjöldi þeirra manna var, sem hafði fengið tekjutryggingu greidda á þessar upphæðir og sömuleiðis heildarupphæðirnar. Þetta voru tölur, sem giltu um fyrsta ársfjórðung, og ég sé ekki betur en með því að margfalda þessar upphæðir með 4, þá fáum við nokkurn veginn þær upphæðir, sem á þessu ári mætti ætla, að verði varið til þess. Hins vegar er mjög erfitt að segja til um það, hver fjöldi fólks væri á því tekjubili, sem þetta snertir, þ.e.a.s. frv. á því bili að hafa innan við 12 þús. kr. tekjur annaðhvort af eigin vinnu eða úr lífeyrissjóðum. Þennan fjölda er mjög erfitt að finna, vegna þess að hugtakið tekjur í þessu tilliti er í raun og veru ákvarðað eftir vissum reglum, sem Tryggingastofnunin styðst við við útborgun tekjutryggingar, og þær reglur yrðu að sjálfsögðu að vera til grundvallar nákvæmri áætlun um þann fjölda. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég leyfa mér að endurtaka upplýsingar hæstv. ráðh. frá í vor, og hann getur þá kannske sparað sér lestur þeirra á eftir, ef hann skyldi ekki hafa heldur aðrar upplýsingar við að styðjast um þetta mál, en þær eru. „Á fyrsta ársfjórðungi í ár var fjöldi hjóna, sem hafði fengið elli- og örorkulífeyrisgreiðslur, 2710 og bótaupphæðir til þeirra á fyrsta ársfjórðungi voru samtals 124.5 millj. kr. Einstaklingar, sem fengið höfðu elli- og örorkulífeyri, eru 13080 talsins og bótaupphæðir til þeirra á tímabilinu jan.–marz eru 315 millj. Samtals nema greiðslur þessa fyrstu þrjá mánuði 439.5 millj. Því má skjóta hér inn í þessa tilvitnun sem ábendingu, sem kannske gæti borizt endurskoðunarnefnd tryggingalaganna, að alltaf kann ég dálítið illa við það orðalag tryggingalaga, að þar skuli einungis þeir vera kallaðir einstaklingar, sem ekki eru í hjúskap. En þetta er orðalagið þarna, og við verðum að halda okkur við það, þótt það hljómi dálítið undarlega. Ef ég má aftur leyfa mér að vitna í upplýsingar ráðh., þá kom þar einnig fram fjöldi þeirra, sem á fyrsta ársfjórðungi höfðu fengið tekjutryggingu. Í Reykjavík höfðu þá 1612 bótaþegar fengið hækkanir vegna tekjutryggingarákvæða, og sú hækkun nam 15.8 millj. fyrir fyrsta ársfjórðung. Það er visst hlutfall, nokkuð fast, milli fjölda bótaþega utan af landi og í Reykjavík, og yrði það hlutfall vitanlega að koma til skoðunar í sambandi við útreikning á fjölda þeirra manna, sem þegar njóta tekjutryggingarinnar, en hins vegar liggja engar upplýsingar fyrir utan af landi, vegna þess að skýrslur berast ekki frá umboðum þar fyrr en í árslok. Daginn eftir að við lögðum fram þetta frv. okkar, kom frv. til l. um breyt. á sama ákvæði tryggingal. frá hinum stjórnarandstöðuflokkunum, og í því frv. er eilítið betur boðíð. Þar var lagt til, að hámarksupphæð tekjutryggingarinnar yrði hækkuð og viss tekjuupphæð skyldi ekki talin til tekna, þegar reiknað væri út, hvort bótaþegi ætti að fá tekjutryggingu eða ekki. Þetta er vitanlega ósköp fallegt og rausnarlegt boð, og ég sé ekki ástæðu til að vera því andsnúin, síður en svo. Vissulega væri mjög æskilegt, ef hægt yrði að sameina þessi tvö frv. Væri hægt að hafa bæði vissa teknaupphæð utan við útreikning tekjutryggingar og síðan, að ekki kæmi heldur hver einasta króna til frádráttar á réttinum, eins og nú er. En eftir hinu frv. yrði sú útkoman, að viss tekjuupphæð yrði undanþegin, en eftir það kæmi hver einasta króna til frádráttar. - Ég bið hæstv. forseta velvirðingar á því, að ég ræði þetta mál hér um leið, en mér sýnist hér vera allt að því um sama málið að ræða, og það er til flýtisauka, að ég fái að segja nokkur orð um þetta mál um leið. Ég sé, að hæstv. forseti kinkar kolli, og skil það svo, að mér sé leyft þetta. Varðandi þetta mál vil ég aðeins vekja athygli á því, að þetta er vissulega leið, sem við höfðum haft í huga og höfðum látið okkur detta í hug að leggja til, en við nánari skoðun fannst okkur réttara að binda okkur einungis við hlutfall af tekjum. Jafnvel þó að viss tekjuupphæð kæmi algerlega til frádráttar eða væri undanskilin við útreikninginn, þá væri allavega að miða við hlutfall af tekjum, þegar tekjutrygg. væri ákvörðuð. Við skulum taka lítið dæmi um núv. framkv. tekjutryggingar. Ég hugsa mér, að ég réði til mín í vist 67 ára gamla konu. Ég hugsa mér, að ég geri þetta sjálf, af því að það eru dálítið syndsamlegar hugleiðingar, sem ég ætla að gera viðkomandi vinnuveitanda upp, og ég kæri mig ekki um að gera öðrum rangt til. Ég hugsa mér, að ég ráði í vist til mín 67 ára konu, hún vinni hjá mér í þeim mæli, að hún eftir taxta ætti rétt á 10 þús. kr. í kaup. Þessi 67 ára gamla kona, sem er glögg og greinargóð kona, skulum við segja, og góð vinkona mín, segir við mig, þegar hún ræður sig, ef hitt frv. verður samþ. óbreytt: Nei, þú skalt ekki vera að greiða mér 10 þús. kr. á mánuði, þú greiðir mér bara 6 þús., því að 4 þús. greiðir Tryggingastofnunin mér. - Nú spyr ég: Finnst hv. þm. það sanngjarnt, að Tryggingastofnunin greiði þannig fyrir mig 40% af húshjálpinni? Það finnst mér ekki. Þess vegna finnst mér réttara, ef að því ráði verður horfið, að viss tekjuupphæð komi ekki til skoðunar við útreikning tekjutryggingar, sem mér finnst í sjálfu sér góð hugsun og rétt, að eftir að tekjur eru komnar eitthvað örlítið fram úr því marki, þá verði ekki hver einasta kr. til þess að skerða þann rétt, sem menn ella hafa til tekjutryggingar. Þannig er það nú, og það kemur oft allgrimmilega út fyrir menn, sem e.t.v. hafa verið skyldaðir til þess að greiða af naumum tekjum sínum til lífeyrissjóðs og fá svo á gamals aldri örlitla upphæð úr lífeyrissjóði, kannske 3 þús. kr. Þeirra tekjutrygging lækkar um 3 þús. kr. Við vitum mörg dæmi þess, að öldruðum mönnum, sem svo stendur á um, þykir sem þarna sé þeirra lífeyrissjóðsgreiðsla af þeim tekin. Í þessu máli koma vitanlega ýmsar leiðir til skoðunar, en þetta dæmi er mjög augljóst og nauðsynlegt að leiðrétta. Sama máli gegnir, ef um það er að ræða, að menn afli sér lítils háttar tekna. Við skulum hugsa okkur konu, 68 ára gamla, sem alla sína ævi hefur fundið ánægju og lífsfyllingu í vinnu og því að geta bjargað sér með vinnu sinni. Hún notar tímann til þess að prjóna peysur, skulum við segja. Ef hún prjónar peysur fyrir 4 þús. kr. á mánuði, þá fær hún 7244 kr. í ellilífeyri. Ef hún heldur að sér höndum og prjónar engar peysur eða gefur þær, - við skulum segja Álafossi, þá fær hún frá Tryggingastofnun ríkisins 11200 kr. Það er augljóst, að þessi skipan er ekki sem skynsamlegust. Með þessu tali mínu er ég ekki að deila á hæstv. núv. ríkisstj. Mér finnst ærið tilefni til þess oft og tíðum, en ég veit, að hugmynd um þessa tekjutryggingu var í tryggingal., sem samþ. voru vorið 1971, og menn vildu, að reynt væri að finna leið til þess, að þeir, sem minnstar tekjur hefðu, ættu öruggar vissar lágmarkstekjur. En framkvæmdin sýnir, að það verður að hafa mörkin svolítið liprari, ef þannig má að orði kveða, ekki eins skörp og nú er. Þau verða að vera þannig, að þau hvetji menn til að starfa sér og þjóðfélagi sínu til gagns, en letji menn ekki, Með þessu er engan veginn verið að segja, að aldrað fólk vilji ekki hreyfa hönd til vinnu án þess að hugsa um arð í aðra hönd. En hitt er annað mál, að ef við, eins og við flest gerum meira og minna, erum sí og æ að berjast fyrir því, að menn beri úr býtum það, sem þeir eiga skilið fyrir sitt erfiði, þá getum við ekki allt í einu hætt að láta þá reglu gilda, þegar fólk er orðið 67 ára gamalt. Herra forseti. Ég tel, að ég hafi getið hér um þau rök, sem í huga okkar eru fyrir því, að við gerum þessar till. til breyt. á l. um almannatryggingar, og vona, að enn fyllri upplýsingar um kostnað af frv. liggi fyrir í n., sem um málið fjallar, og komi þá fyrir augu hv. þm. við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Í frv. þessu felast þrjár töluvert mikilvægar breytingar og tvær smærri, sem ég vil nú gera grein fyrir í stuttu máli. Í 1. gr. frv. er lagt til að tekjutryggingin hækki úr 120 þús. kr. á ári í 150 þús. kr. Á þessu er m.a. sú skýring, að þegar þau lög voru sett, sem nú gilda að meginstofni um almannatryggingar, var um það töluverður ágreiningur í þeirri þn., sem að lokum fjallaði um málið, hvar ætti að setja þessi mörk, og var ég einn í þeim hópi, sem taldi, að það væri rétt að miða þá við 120 þús. kr. Niðurstaðan varð hins vegar sú, að þá var miðað við 84 þús. kr., en síðan var það leiðrétt eða bætt undir lok s.l. árs. Ég tel hins vegar, að þær breytingar, sem orðið hafa á verðgildi peninga og aðstöðu manna til lífsgæðanna, hafi breytzt þannig, að nú sé engu síður nauðsyn að hafa 150 þús. kr. tekjulágmark heldur en 120 þús. kr. lágmark um s.l. áramót. Því er hér lagt til, eins og ég gat um áðan, að lágmarkstekjurnar eða það, sem miðað er við, verði hækkað úr 120 þús. kr. á ári í 150 þús. Í öðru lagi er lagt til í sömu gr., að ekki verði dregnar frá, þegar þessi mörk eru ákveðin, aðrar tekjur allt að 6 þús. kr. Rökstuðningurinn bak við það er sá, að þegar farið var að athuga þessi mál frá ýmsum sjónarhornum, kom það í ljós, að út féllu frá þessum tekjumörkum ýmsir þeir, sem voru með mjög lágan lífeyri úr lífeyrissjóðum verkalýðsfélaganna, og eins ýmsir, sem voru með mjög lágar vinnutekjur, eins og t.d. konur, sem gerðu hreint, eða menn, sem voru í mjög smávægilegum störfum, meira sér til ánægju heldur en beinlínis til tekjuöflunar. Hér var verið að ræða um það í sambandi við annað frv. rétt áðan, að mér fannst ekki alveg laust við, að flm. væri að gera því skóna, að þetta væru yfirboð frá hendi okkar Alþfl.-manna, en ég vil hugga þm. með því, að þetta frv. var orðið til, áður en hitt frv. sá dagsins ljós hér í þingsölunum, svo að það er ekkert samband þar á milli, heldur liggur á bak við þetta einfaldlega sú skoðun, að þetta sé sanngjarnt og eðlilegt, eins og spilin liggja í dag. Annað, sem hér er talsvert breytt frá fyrri lögum, er, hvernig reikna skuli eða líta á ekkjulífeyri. Breytingarnar eru tvær. Annað er heimildarákvæði og fjallar um það, að nú skuli miðað við, að ekkja þurfi ekki að hafa verið í hjónabandi nema 10 ár, til þess að hún eigi heimild á ekkjulífeyri, þó að hún sé ekki orðin fimmtug, þegar hún hættir að taka barnalífeyri. Bak við þetta liggur einfaldlega ein saga, sem ég þekki persónulega. Það má kannske segja, að það sé ekki rétt að taka svo mikið tillit til einnar sögu, en þegar hér er um heimildarákvæði að ræða, tel ég, að vel megi breyta því svo, því að auðvelt ætti að vera fyrir tryggingaráð að koma í veg fyrir misnotkun á ákvæðinu, þegar öll gögn eru skoðuð niður í kjölinn. En sú saga, sem þarna er á bak við og ég vildi geta um, er, að einn starfsmaður Kaupfélags Eyfirðinga fyrir mörgum árum dó frá ungri konu og 8 börnum. Ekkjan kom öllum þessum stóra hópi sínum upp, en var ekki nema 49 ára gömul, þegar hún hætti að taka barnalífeyri, og hún náði ekki í það að fá ekkjulífeyri skv. þessum ákvæðum, sem nú eru í gildi, og þótti mörgum hart. Hitt ákvæðið, sem hér er lagt til. að komi til breytingar, byggist á því, sem nú er í lögum, að ekkjulífeyrir konu, sem er orðin sextug eða eldri, er miðaður við fullan ellilífeyri eða örorkulífeyri, en hins vegar fær þessi ekkja ekki tekjutrygginguna, sem felst að baki elli- og örorkulífeyrinum. Þótt hún hefði engar tekjur og væri komin um eða yfir sextugt, fengi hún ekki nema lágmarkslífeyri, þó að, eins og ég sagði áðan, aðstæður hennar væru kannske ekkert betri heldur en elli- og örorkulífeyrisþegans, því að öll þekkjum við það, að mörg ekkjan, þó að ekki sé nema um sextugt eða 62–63 ára, getur verið jafnþrotin til að ganga á vinnumarkaðinn eins og margur 67 ára gamall er. Hin tvö atriðin, sem ég gat um, eru smávægilegri og eru eiginlega miklu frekar leiðrétting. Má segja, að sé óþarfa nákvæmni í lögum og veldur oft leiðindum og stappi, en það er í 31. gr., þar sem getið er um bætur slysatrygginga í sambandi við sjúkrahjálp. Þar stendur nú í lögum undir f-lið, að bæta skuli að fullu sjúkraflutning með sjúkraflugvél eða sjúkrabíl, fyrst eftir slys. Nú stendur oft svo á, að það er hægt að koma sjúklingnum á ódýrari og jafngóðan hátt með annars konar flugvél en sjúkraflugvél eða annars konar bíl en sjúkrabíl, og virðist einkennilegt, að endilega þurfi að miða bæturnar við flutning með sjúkraflugvél eða sjúkrabil. Því er hér lagt til í frv. að orða þetta svo: „Sjúkraflutning fyrst eftir slys“ o.s.frv., vera ekki að taka fram endilega um sjúkraflugvél eða sjúkrabíl. Hitt atriðið er aðeins síðar í sömu gr. Þar er sagt, að greiða skuli að hálfu ferðakostnað til læknis með leigubíl, enda sé sjúklingur ekki fær um að ferðast með áætlunarbíl eða strætisvagni o.s.frv. Hérna er líka lagt til, að þetta sé orðað einfaldara og sagt: „Að hálfu ferðakostnað til læknis með leigubíl, enda sé sjúklingur ekki fær um að ferðast með áætlunarbíl eða strætisvagni, sleppt þessu, sem nú er í lögum: „Ekki skal þó greitt fyrir flutning með bifreið manns af sama heimili eða sama bæ né bifreið í eigu venzlamanns hins slasaða.“ Oft getur verið miklu auðveldara að koma hinum slasaða með bíl, sem er heima á staðnum, og sýnist engin ástæða til þess, að þann flutning megi ekki alveg eins greiða og ef hringt væri eftir leigubíl, beðið eftir honum og sjúklingurinn fluttur þannig. Ég held, að ég þurfi ekki að gera öllu lengri grein fyrir þessum breytingum. Ég vænti þess, að menn hafi alveg gert sér ljóst, hvað á bak við þetta liggur, og treysti því, að allir vilji gjarnan undir þessar leiðréttingar taka og styðja þær.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Það er vissulega mikið fagnaðarefni, þegar fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. eru teknir til við að flytja frv. um endurbætur á almannatryggingal., því að það fór vægast sagt lítið fyrir slíkum tillöguflutningi á undanförnum áratug. Þá fóru þessir tveir flokkar með stjórn þeirra mála, og á því tímabili dröbbuðust almannatryggingarnar hreinlega niður á Íslandi, þannig að þær voru komnar langt aftur úr því, sem gerðist í nágrannalöndum okkar, t.d. á Norðurlöndum, sem við berum okkur einatt saman við. Því er það mjög ánægjulegt, að fulltrúar þessara flokka skuli nú hafa upptendrazt af áhuga á þessu máli, og er vonandi, að af því hljótist margvíslegt gott. Hvað viðvíkur efnisatriðum þessara frv., vil ég gjarnan láta þess getið um það atriði, sem talað er um í 1. gr. frv. hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur o.fl., að mæðralaun skuli greidd þar til börn hafi náð 17 ára aldri, þ.e.a.s. miðað skuli við 17 ára aldur, að ég er algerlega sammála því ákvæði. Ég tel, að rétt sé, að þar verði miðað við sama aldursmark og við greiðslu barnalífeyris og meðlaga. Hins vegar tel ég, að þetta ákvæði ætti að orða þannig, að þessi greiðsla ætti ekki aðeins að falla til ekkjum, heldur einnig ekklum, þegar eins stendur á, að þeir hafi börn á framfæri á þessum aldri, þannig að þarna sé ekki gert upp á milli fólks eftir kynferði. Mér finnst sem sagt eðlilegt, að þessi breyting verði framkvæmd, hvort sem hún verður gerð í sambandi við þetta frv. eða í sambandi við önnur frv. um tryggingamál, sem hér liggja fyrir. Hitt atriðið, sem kemur fram í báðum frv., er mál, sem oft hefur verið rætt hér á þingi, og það er um framkvæmd tekjutryggingarinnar. Eins og ég hef margsinnis tekið fram, er ég alveg sammála mönnum um það, að þarna er um að ræða tiltekið jaðarvandamál, sem unnt er að leysa. Hins vegar er ég algerlega ósamþykkur því, þegar hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir talar um réttarskerðingu í þessu sambandi. Þarna er sannarlega ekki um neina réttarskerðingu að ræða. Tekjutryggingunni var ætlað að aðstoða það fólk, sem bjó við erfiðust kjör í þjóðfélaginu, fólk, sem hafði ekki neinar tekjur nema tekjur sínar frá almannatryggingunum. Og þó að þetta fólk fái lágmarksupphæð til sín, er ekki verið með því að skerða rétt nokkurs annars manns, og röksemdir af því tagi eru hvorki réttmætar né heldur stuðla þær að réttu siðferðilegu mati. Þarna var verið að taka tillit til tekjulægsta fólksins í þjóðfélaginu, þess fólks, sem bjó við verst kjör, það var verið að veita þessu fólki alveg sérstaka aðstoð, og með því var ekki verið að skerða rétt þess fólks, sem bjó við ögn skárri kjör áður, þótt það fengi sömu upphæð í sinn vasa. Þetta er sjónarmið, sem við þekkjum ákaflega vel. Við þekkjum það úr verkalýðsbaráttunni t.d. Ef það er samið um einhverja kauphækkun fyrir það verkafólk, sem hefur lægst kaup, þá koma allir aðrir á eftir og segja: Það er gengið á rétt minn, ef ég fæ ekki þessa sömu tekjuhækkun. - En þetta sjónarmið er alls ekki rétt. Hitt er hins vegar sjálfsagt að athuga og kanna, hvort við höfum tök á því að hafa þessa tekjutryggingu víðtækari, þ.e. að hún nái til stærri hóps en þess, sem við vorum með í upphafi og einvörðungu hafði tekjur sínar frá tryggingunum. Það má vel hugsa sér að hafa tryggingu, sem nær yfir víðtækara svið. En á hitt vil ég leggja áherzlu, að hér er ekki um að ræða skerðingu á rétti nokkurs manns, heldur réttarbót fyrir þó nokkurn hóp af fólki og það fólk, sem mest þurfti á réttarbótum að halda. Ég sagði áðan, að ég fagnaði því, að þm. úr Sjálfstfl. og Alþfl. væru farnir að flytja frv. til l. um tryggingamál, og ég segi þetta ekki sízt vegna þess, að bv. þm. Ragnhildur Helgadóttir komst svo að orði, að í öðru frv., sem fyrir lægi, væri boðið betur, og hv. þm. Bragi Sigurjónsson tók það þegar til sín og túlkaði þetta sem yfirboð, og þannig er áreiðanlega litið á þetta í þjóðfélaginu, því að það muna allir, hvernig aðdragandi þessa máls var. Það er rifjað upp á dálítið einkennilegan hátt í grg. með frv. til l. frá hv. þm. Braga Sigurjónssyni o.fl. Þar segir: „Þegar lög um almannatryggingar voru endursamin og samþ. vorið 1971 voru þau nýmæli meðal ýmissa annarra, að hverjum elli- og örorkulífeyrisþega skyldu tryggðar a.m.k. 84 þús. kr. lágmarkstekjur, þ.e. að væru tekjur hans lægri alls en 84 þús. kr. á ári, skyldi skylt að lækka lífeyri hans svo, að bilið yrði brúað. Með lagabreytingu í des. 1971 var þetta tekjulágmark hækkað í 120 þús. kr., enda hafði almennt kaupgjald hækkað verulega frá vordögum eða fyrri lagasetningu og dýrtið aukizt umtalsvert. Nú hefur verðbólguhjólið enn snúizt drjúgan síðan í des. 1971, og veitir því ekki af að hækka lágmarkið á ný, ef tekjutryggingin á ekki að sverfast af.“ Hér er sem sé reynt að halda fram þeirri kenningu, að tekjutryggingarákvæðin hafi verið samþykkt vorið 1971, og ókunnugir kynnu að ætla, að þau hafi komið til framkvæmda þá. En svo var sannarlega ekki. Þetta frv. var gert að lögum vorið 1971 vissulega, en það var fellt með öllum atkv. Alþfl. og Sjálfstfl., að frv. kæmi til framkvæmda. Það átti alls ekki að koma til framkvæmda fyrr en um áramótin 1971–1972. Það voru felldar allar brtt. um hækkun, m.a. á tekjutryggingu. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar lögðum til, að tekjutryggingin yrði 120 þús. Það var fellt með nafnakalli, þ. á m. af öllum þm. Alþfl. og Sjálfstfl., væntanlega þá líka af þessum hv. þm., sem sagði, að málið hefði verið í n. og hann hefði þar sjálfur talið, að þessi tekjutrygging þyrfti að vera 120 þús. Við lögðum einnig til. að þessi ákvæði tækju gildi á miðju árinu eða einhvern tíma áður en um áramótin 1971–1972. Það var einnig fellt. Það var ekki fyrr en núv. ríkisstj. var mynduð og það var mítt fyrsta verk í heilbr.- og trmrn. að láta vinna að því, að sett yrðu brbl. um, að þessar breytingar á almannatryggingunum kæmu tafarlaust til framkvæmda. Þetta voru fyrstu brbl., sem núv. ríkisstj. gaf út, þannig að það var engin afleiðing af ákvörðun Alþ. vorið 1971, að tekjutryggingin kom til framkvæmda 1. ágúst í fyrra.  Svo er að sjá sem hv. þm. Braga Sigurjónssyni sé ekki kunnugt um það, að tekjutryggingin hefur verið hækkuð síðan um síðustu áramót. Hún var hækkuð á miðju þessu ári í samræmi við hækkanir á almennu verkamannakaupi og er núna 11 200 kr. á einstakling eða 134 400 á ári. Það er svo að sjá sem þessi mikli áhugamaður um almannatryggingar hafi ekki veitt þessu athygli, því að það stendur í grg. með frv. og kom fram í ræðu hans, að hann virtist halda, að tekjutryggingin sé 120 þús. Það er ástæða til að minna á það einnig, að þegar núv. ríkisstj. hóf endurbætur á almannatryggingakerfinu, kvað við dálítið einkennilegan tón í málgögnum stjórnarandstöðunnar. Það var talað um, að ríkisstj. væri að slá upp veizlu. Það var talað um, að kjör þessa fólks, sem fékk tekjutrygginguna, væru slík, að það jafngilti veizluboði, að fólk fengi fyrst sem svarar 84 þús. kr. á ári, síðan sem svarar 120 þús. og nú 135 þús. Það var talað um þetta sem veizlu og sem eyðslu úr opinberum sjóðum. Það er hægt að vitna í ákaflega mörg ummæli af þessu tagi, að þessi ríkisstj. hafi verið svo veizluglöð, að hún hafi ausið úr almannasjóðum í því skyni. Þetta heyrist raunar enn þá. Menn heyra þann málflutning hjá fulltrúum stjórnarandstöðunnar, að efnahagserfiðleikarnir í landinu stafi einmitt af þessari eyðslusemi ríkisstj., að verja fjármunum til þess fólks, sem býr við erfiðust kjör í þjóðfélaginu. Það hefur líka heyrzt sá tónn í Morgunblaðinu, að greiðsla á tekjutryggingu til aldraðs fólks og öryrkja, sem ekki hafa aðrar tekjur, ýtti undir leti og ómennsku. Þannig var komizt að orði í Morgunblaðinu.

Í aðsendu bréfi.

Í aðsendu bréfi í Morgunblaðinu, sem var birt með miklum virðuleik.  Ég hef oft minnzt á það hér áður, - og hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir tók raunar undir það í orðum sínum hér áðan, - að það er ekkert böl, ef aldrað fólk og öryrkjar geta unnið, heldur er það mikil hamingja fyrir það fólk, sem getur starfað. Og það er ekki aðeins reiknað í peningum, heldur einnig í því, að þetta fólk lifir ánægjulegra lífi, hefur meira og betra samband við umhverfi sitt. Við skulum ekki vanmeta þetta viðhorf, því að að minni hyggju er þetta grundvallarviðhorf þeirra manna, sem vilja lifa heilbrigðu lífi. Þegar við skipuleggjum störf og athafnir í þjóðfélagi okkar, verðum við alltaf að minnast þess, að það er sjálf vinnan, sem verður að vera mönnum ánægja og lífsfylling. Það má ekki taka hana sem eitthvert böl, sem verði að taka greiðslu fyrir, og ef greiðslan sé ekki nægilega há, séu menn að leggja á sig einhverjar þjáningar án þess að fá það endurgoldið. Mér er fullkunnugt um það, að fólk af þessu tagi, aldrað fólk og öryrkjar, vinnur margt af mikilli ánægju einmitt til þess að geta verið í sambandi við þjóðfélagið og umhverfi sitt og við annað fólk. En erindi mitt hingað upp var sem sagt aðeins að fagna því, að þarna hefur orðið alger andleg endurfæðing á fulltrúum Sjálfstfl. og Alþfl., og ég vona, að sú endurfæðing verði varanleg, að hún endist ekki aðeins meðan þessir flokkar eru í stjórnarandstöðu, heldur einnig, ef svo skyldi einhvern tíma til takast, að þessir flokkar lentu í ríkisstj., annar hvor eða báðir, því að reynsla aldraðs fólks og öryrkja og annarra viðskiptavina almannatrygginga af þessum flokkum á undanförnum 10 árum er slík, að ég hygg, að a.m.k. enn þá sé fólk ákaflega tortryggið gagnvart þeim og þeir þurfi að leggja á sig býsna mikið til þess að endurreisa mannorð sitt.



Herra forseti. Það voru nokkur atriði í ræðu hæstv. trmrh., sem mér þótti rétt að gera aths. við. Hann sagði hér áðan, að almannatryggingar hefðu drabbazt niður undir stjórn fyrrv. ríkisstj. Hann viðurkenndi þó, að hér hefðu verið sett ný lög um almannatryggingar, sem voru ekki lakari en svo, að þau eru nú að meginstofni það, sem breytt er eftir og unnið eftir, og það, sem aðallega hefur breytzt og hann nefndi, var, að fyrrv. stjórnarliðar ákváðu,. að lögin tækju hálfu ári síðar gildi en hann síðar ákvað, þegar hann kom í ráðherrastól. Hann lagði þunga áherzlu á, að þetta hefði hann gert. Allir þekkja málflutning hæstv. ráðh. af því, hvað hann undirstrikar sterkt, hvað hann hafi gert. En ég vil minna hæstv. ráðh. á það, að þegar fyrrv. ríkisstj. ákvað að hafa þennan háttinn á, hafði hún ekki ákveðið hinn þáttinn, sem núv. stjórn ákvað, þegar hún kom til valda, að hefja mikla veizlu á Sólheimum. Og það er þessi mikla veizla á Sólheimum, sem gerði það að verkum, að ráðh. taldi öruggara, svo að ekki kæmi veizlugleðin allt of illa niður á sumum, sem taka bætur frá almannatryggingum, að byrja greiðslu eftir nýju lögunum fyrr. Hinu gleymdi þessi hæstv. ríkisstj., að hún lagði svo miklar skattaálögur á margt af þessu gamla fólki og ýmsa aðra, sem tóku lífeyri sinn úr almannatryggingum, að þar var tekið aftur með annarri hendinni mikið af því, sem veitt var með hinni. Og sá stjórnarhátturinn þótti mörgum ekki skynsamlegur og þ. á m. mörgum, sem tóku bætur frá almannatryggingum. Hins vegar þykir mér vænt um að heyra það, að hæstv. ráðh. tekur þessum till. vel, og vil vona, að hann fylgi þeim þá eftir. Hann sagði hér áðan, að ég mundi ekki hafa vitað, að tekjutryggingin er 11200 kr. á mánuði. Jú, ætli það ekki. En oft er okkur sagt, að til þess að lifa mannsæmandi lifi, veitti ekki af, að t.d. verkamaðurinn, sem vinnur hörðum höndum fyrir sínum launum, hefði a.m.k. 20 þús. kr. á mánuði. Margur slíkur verkamaður er þó einhleypur, eins og margur ellilífeyrisþeginn er líka. En það var að heyra svo á hæstv. ráðh., að þetta væri kannske ágætt, að ellilífeyrisþeginn fengi eins og helminginn af því, sem þætti mannsæmandi fyrir verkamanninn að lifa af. Framangreindu vildi ég koma hér á framfæri og eitt enn. Ráðh. var að tala um, að ég mundi hafa greitt atkv. gegn því, að almannatryggingalögin tækju gildi 1. júlí, eins og hann hefði viljað, en ætlazt til þess, að þau tækju gildi 1. jan. 1972, eins og stóð í l. Þetta er alveg rétt. Það hafði orðið samkomulag um að leggja þetta til. En oft er í samkomulagi, að menn eru ekki ánægðir með það og gera þó ekki bókanir um það, sem þeir ætla að flagga seinna með, þegar þeim gott þykir.



Herra forseti. Það er ekki verra en vant er, þegar rædd eru mál, sem varða þann hæstv. ráðh., sem nú er hér og tekur þátt í umr. í hv. d. Þá efnir hann yfirleitt til mikils eldhúsdags um mál viðreisnarstjórnarinnar frá upphafi og hvað sé að gerast núna, hvað sé mikil endurhæfing að ske í okkar flokki og Alþfl. o.s.frv. Það má varla hreyfa nokkru máli hér, sem út af fyrir sig ætti ekki að vera pólitískt þras um, þá leiðir hæstv. ráðh. umr. inn á þennan vettvang. Hann ræddi um jaðarvandamál. sem hefðu skapazt í sambandi við tekjutryggingarákvæði almannatryggingal. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. ráðh., ef hann segir, að þarna sé um jaðarvandamál að ræða: Í hverju er þetta jaðarvandamál fólgið, ef það er engin réttarskerðing - eða kannske ætti að orða það þannig: ef það er ekki óhöndulegt, að fólk, sem vinnur sér kannske fyrir 3–4 þús. kr. á mánuði eða á rétt á lífeyrisgreiðslum úr sjóði verkalýðsfélaganna, fær þeim mun minni greiðslur frá almannatryggingum? Ég hef skilið, að þetta jaðarvandamál sé í þessu fólgið, og ég hef verið að gagnrýna þetta jaðarvandamál. Ég hef bent á þetta bæði hér á hv. Alþ. og í blöðum, og stundum hefur svo borið við, að mér hefur verið mjög kröftuglega mótmælt út af þessu, m.a. í Þjóðviljanum af hv. þm. Svövu Jakobsdóttur, sem skrifaði sérstaka grein um þetta. En ég vil fá að vita það frá bæði þessum hv. þm. og hæstv. ráðh., í hverju þetta jaðarvandamál er fólgið. Það hefur aldrei komið fram í þeirra málflutningi. Þegar þessi mál eru rædd og með þeim hætti, sem nú hefur verið gert, þá er eðlilegt, að um þetta spinnist almennar umr. um kjör aldraðra í þjóðfélaginu. Hér hef ég fyrir framan mig grein úr Þjóðviljanum 27. júní 1972, úr Bæjarpóstinum, og væntanlega má vitna í þetta sem skoðanir Þjóðviljans, eins og hæstv. ráðh. vitnaði í bréf frá venjulegum borgara, sem birtist í Morgunblaðinu. Þar stendur: „Þessar hækkanir á bótum almannatrygginga ber að þakka og þá sérstaklega ráðh. Alþb., heilbrmrh. Magnúsi Kjartanssyni.“ En síðan segir: „En hvernig stendur á því, að hækkun bótanna er tekin aftur með skattheimtu?“ Og spurningin er yfir bréfinu: „Er Eysteinskan enn þá lifandi í Framsfl.?“ Væntanlega á hæstv. núv. fjmrh. þessa pillu. Sannleikurinn er sá, eins og kom fram hér, þegar ég í vor spurðist fyrir um upphæðir lífeyrisgreiðslna, bæði til aldraðra og öryrkja, þá kom fram í svari ráðh., að það eru ekki nema rétt um 8% af bótum almannatrygginga, sem eru greidd vegna tekjutryggingarákvæðisins. Að vísu voru þá ekki öll kurl komin til grafar, ég vil taka það skýrt fram, því að það kom fram í svari hæstv. ráðh., að það væru ekki öll kurl komin til grafar þá um það, hversu mikinn þátt tekjutryggingarákvæðið hefði í framkvæmd almannatryggingal. að þessu leyti, þar sem framkvæmdin var komin skammt á veg. En eins og kom fram hér í máli hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, er samt hér um þessa staðreynd að ræða, hún gat um þessar upphæðir. Ráðh. nefndi, að það væru 439 millj. kr., sem væru greiddar í heild á fyrsta ársfjórðungi í lífeyrisgreiðslur til þessara aðila, en þar af aðeins 36 millj. vegna tekjutryggingarákvæðisins. Auðvitað er þetta vegna þess, að það er mikill fjöldi af eldri borgurum, sem hefur einhverjar tekjur og vill vinna. Ég tek undir þau orð ráðh., að auðvitað eiga menn ekki að skilja vinnuna þannig, að hún sé böl, og allra sízt eldra fólki, því að það er lífsnauðsynlegt fyrir það að fá að vinna. En mig minnir, að ég hafi heyrt þá menn, sem leggja nú höfuðáherzlu á, að eldra fólk eigi ekki að taka neitt tillit til þess, hvað það fær í aðra hönd fyrir vinnuna, - mig minnir, að ég hafi oft heyrt þá tala um, að t.d. sjómenn fengjust ekki á fiskiskip vegna þess, hversu lítil laun þeir fengju þar, og svo fram eftir götunum. Ég held, að allir hv. þm., sem hér eru nærstaddir, hafi oftar heyrt kröfur um launahækkanir til handa hinum og þessum í þjóðfélaginu frá þessum ágætu mönnum. Og það er alveg furðulegt, ef þær röksemdir eiga ekki að gilda fyrir fólk, þegar það er orðið 67 ára gamalt. Þá allt í einu á það að vinna einfaldlega vegna þarfarinnar fyrir að vinna. Ég hef skilið það þannig, að bótaþegum, sem eru orðnir 67 ára að aldri, finnist, að það sé í alla staði óeðlilegt, að leggi þeir á sig að vinna fyrir smávægilegum tekjum, þá skerðist bætur þeirra frá almannatryggingunum. Það er ekki þess vegna, að þetta fólk sé haldið leti og ómennsku, eins og ráðh. hafði hér eftir Morgunblaðinu eða einstaklingi, sem hafði skrifað í Morgunblaðið. Það er ekki af því, sem þarna er um jaðarvandamál að ræða. Það er vegna þess, að fólki finnst óeðlilegt, að réttur þess skerðist að vissu marki við það, að það fer og aflar sér einhverra tekna, t.d. við störf, eins og hér var búið að ræða um áður. Það hefur verið talað um einstök dæmi í þessum umr. um lífeyrisþega. Ég ætla ekki að fara að bæta miklu við það. En ég get getið þess, að ég þekki t.d. einn öryrkja, sem er alger öryrki að öðru leyti en að hann getur unnið einföld störf, sem gefa í arð, ef hann vinnur allan mánuðinn, um 4–5 þús. kr. Hann fær þeim mun minni bætur úr almannatryggingunum. Hann velur hins vegar þennan kostinn að vinna, vegna þess að það er honum lífsfylling, eins og hæstv. ráðh. komst réttilega að orði. En er þetta rétt? Ég vil að lokum minna á það, að hæstv. ráðh. sagði hér í þessari hv. d. 17. des. 1971: „Ég er algerlega sammála hv. þm. um, að það er vandamál í sambandi við tekjutrygginguna, hvernig fara eigi með fólk, sem vinnur og hefur nokkrar tekjur í því sambandi.“ Nú er liðið um það bil eitt ár síðan hæstv. ráðh. komst svona að orði. Samt hefur hann ekki komið fram með neinar till. um endurbætur í þessu efni. Hann hefur ekki einu sinni fengizt til að skilgreina hér nákvæmlega, í hverju jaðarvandamálið, sem hann kallar, er fólgið, að öðru leyti en þetta, sem hann sagði þá við þessar umr. Ég held, að ég láti þá máli mínu lokið að þessu sinni, en vona, að þetta mál nái fram að ganga. Mér sýnist, að hér sé verið að fara eins hóflega í sakir og hægt er til þess að leysa þetta svokallaða jaðarvandamál, sem eitt hefði í rauninni átt að vera hér á dagskrá, ef hæstv. ráðh. hefði ekki kastað hér svo úr klaufunum eins og hann gerði.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. ýkjamikið. Það var spurt að því, í hverju þetta jaðarvandamál væri fólgið. Ég þóttist hafa skýrt það út hér áðan. Ég benti á þann einfalda hlut, að tekjutryggingin er miðuð við það fólk, sem ekki hefur neinar tekjur frá öðrum en almannatryggingum. Það er þessi hópur, sem verið var að aðstoða og verið að tryggja, að það fólk, sem bjó við erfiðust kjör í þjóðfélaginu, lyftist upp á tiltekið tekjustig. Með þessu er auðvitað ekki tekinn neinn réttur frá mönnum, sem hafa haft og hafa einhverjar smáræðistekjur. Það liggur í hlutarins eðli. Það er ekki verið að taka neinn rétt af þessu fólki. Jaðarvandamálið er hitt, hvort við eigum að hafa þessa tekjutryggingu víðtækari, hvort hún á að ná til stærra hóps, hvort það er fleira fólk en þetta, sem við eigum að aðstoða á þennan hátt. Í þessu er vandinn fólginn. Þetta er spurning um fjármuni og félagslega aðstöðu. Er þetta nauðsynlegt? Þurfum við að gera þetta? Og hvar eigum við þá að afla fjármunanna til þess? Hitt er mikil fjarstæða, að verið sé að taka rétt af nokkrum manni með þessu. Það liggur í hlutarins eðli, það er ekki gert. Hv. þm. Bragi Sigurjónsson sagði, að ég hefði viðurkennt, að lög um almannatryggingar hefðu verið sett, áður en núv. ríkisstj. tók við, og hún hefði síðan tryggt það, að þau tækju gildi. Þetta er alveg rétt. Í tíð fyrrv. ríkisstj, fluttum við þm. stjórnarandstöðunnar á einu þingi eftir annað till. um umbætur í almannatryggingamálum, og þær voru í sífellu felldar af þm. Alþfl. og Sjálfstfl. Svo leið að kosningaþingi, síðasta þingi fyrir kosningar, og þessir stjórnarflokkar gerðu sér ljóst, að mannorð þeirra á sviði trygginga var orðið heldur bágborið. Þá var gripið til þess ráðs að láta samþykkja á Alþ. lög fyrir kosningar, en lögin áttu ekki að taka gildi fyrr en eftir kosningar. Tilgangurinn með þessum einkennilegu vinnubrögðum var sá að geta flíkað lögunum án þess að þurfa að afla nokkurra peninga til þess að framkvæma þau, því að það fylgdu ekki þessari lagasetningu nokkur ákvæði um það, hvar ætti að taka fjármunina til að framkvæma þessi lög. Þetta var sýndarmennska af allra ómerkilegasta tagi. Ég held, að Alþ. Íslendinga hafi sjaldan stigið niður á lægra stig en þegar það framkvæmdi vinnubrögð af þessu tagi, því að þarna var einvörðungu verið að reyna að blekkja hv. kjósendur. En það var farið svo gróflega í þessar sakir, að ég held, að það séu ákaflega fáir, sem létu blekkjast af þessum vinnubrögðum. Því var haldið fram hér áðan, að ég væri að halda því fram að umbætur í tryggingamálum væru mitt verk, síðan væri það fjmrh., sem stæði í því að leggja byrðar á fólk í þessu sambandi. Þetta er að sjálfsögðu mikil firra. Það var sammæli allrar ríkisstj., allra flokka, sem að henni stóðu, að gera endurbætur á almannatryggingunum eitt af veigamestu framkvæmdamálum sínum þegar í upphafi. Og ríkisstj. gerði sér það vissulega ljóst, að til þess að framkvæma þessar endurbætur, sem urðu einhverjar þær mestu, sem gerðar hafa verið í sögu almannatrygginga á Íslandi, þyrfti að afla mikilla fjármuna. Ef ég man rétt, voru þær breytingar, sem komu til framkvæmda um síðustu áramót, metnar í kringum einn milljarð á ársgrundvelli. Að sjálfsögðu er ekki hægt að verja slíku fé til viðskiptavina almannatrygginganna, nema þeir fjármunir séu frá einhverjum öðrum teknir. Ef það er ekki gert, þá eru slík framlög einvörðungu ávísun á aukna verðbólgu. Auðvitað þurfti að taka þessa fjármuni með sköttum af þeim, sem höfðu betri efni í þjóðfélaginu. Þetta hefur ríkisstj. gert, og það er engin ástæða til að draga neina fjöður yfir, að þar þurfti að færa til fjármuni í þjóðfélaginu, til þess að hægt væri að rétta hlut viðskiptavina almannatrygginga, eins og gert hefur verið. Það er alveg rétt, að það kom í ljós í samhandi við skattalög, að það voru lagðir of þungir skattar á aldrað fólk. Ríkisstj. leiðrétti þessi ákvæði og viðurkenndi, að henni hefðu orðið á mistök. Hins vegar skulum við gera okkur alveg ljóst, að það er ekki allt gamalt fólk á Íslandi, sem býr við slík kjör, að það þurfi að undanþiggja það sköttum. Það er þó nokkur og sístækkandi hópur af öldruðu fólki á Íslandi, sem hefur býsna háar tekjur t.a.m. embættismenn, sem hafa verið í hálaunuðum embættum og njóta þar mjög myndarlegra eftirlauna, sumir úr mörgum sjóðum meira að segja. Ég þekki dæmi um menn, sem hafa sennilega meiri tekjur, eftir að þeir hættu störfum, en þeir hafa nokkurn tíma haft áður á lífsleiðinni. Þessi hópur er anzi stór og hann fer stækkandi. Við skulum einnig gera okkur ljóst um lífeyrissjóðakerfið, þegar þessi frumskógur, sem núna er, - sem á sér sínar sögulegu forsendur, - þegar hann verður færður í endanlegt kerfi, sem hlýtur að gerast fyrr eða síðar, þá hljóta lífeyrisgreiðslur úr almannatryggingum og þessir lífeyrissjóðir að falla saman í heildargreiðslu, og einmitt af þeim ástæðum munu þessi jaðarvandamál, sem um hefur verið talað hér, fara minnkandi sem betur fer. Um það var spurt, hvers vegna ég hefði ekki flutt till. um lausn á þessum vanda. Ég hygg, að allir hv. þm. viti, að það er starfandi n., sem fjallar um endurskoðun á almannatryggingakerfinu í heild. Þessi n. hefur m.a. skilað frv., sem var lagt á borð þm. í dag, og þessari n. hefur verið falið að fjalla um þetta mál ásamt öðrum. Það er ætlunin að skoða allt tryggingakerfið og reyna að leggja niður fyrir sér, hvernig skynsamlegast sé að framkvæma það við okkar aðstæður, og ekki sízt á þann hátt, hvernig hægt er að tryggja það, að þeir miklu fjármunir, sem renna til Tryggingastofnunarinnar, komi fyrst og fremst þeim að gagni, sem þurfa á þessum fjármunum að halda. Ég er hræddur um, að það sé hægt að gagnrýna tryggingastarfsemina einmitt fyrir það, að þó nokkur hluti af útgjöldum hennar rennur til fólks, sem þarf ekki mjög mikið á slíkri aðstoð að halda, og það væri hægt með breyttum reglum að bæta til muna fyrirgreiðslu við þá, sem þurfa á bótum að halda, án þess að heildarútgjöld trygginganna þurfi að aukast af þeim sökum. Þetta held ég, að rétt sé, að n. skoði í einni heild, í stað þess að verið sé að leggja hér inn á þing till. um einstök framkvæmdaatriði. í þessari n. eru fulltrúar tilnefndir af öllum þingflokkum, þannig að flokkarnir hafa ákaflega góð tækifæri til þess að koma á framfæri till. sínum og hugmyndum innan n. Þegar þessi n. hefur lokið störfum, skal sannarlega ekki á því standa, að till, hennar verði lagðar hér fyrir Alþ., ef ég gegni þá áfram þeim störfum, sem ég gegni nú.



Herra forseti. Hluti af ræðu hæstv. heilbr: og trmrh. áðan olli mér sárum vonbrigðum. Ég gleðst þó yfir þeim hluta ræðu hans, sem fjallaði um mæðralaunin og framkvæmd á þeim ákvæðum, og þar erum við í einu og öllu sammála. Að því er það ákvæði frv. okkar varðar, sem fjallar um tekjutryggingu til aldraðra og öryrkja, kveður aftur á móti við annan tón. Það olli mér miklum vonbrigðum, að hæstv. ráðh. skyldi bregða hér á það gamalkunna ráð að fara að álasa stjórnarandstæðingum um fortíðarávirðingar, án þess að renna nokkrum stoðum undir þær fullyrðingar. Ég mun ekki fara út í karp um þá hluti. Mér þykja þær fullyrðingar, sem fram komu, svo fjarri lagi, og veit, að hver sem hefur fylgzt með þróun mála hér síðasta hálfan annan áratug veit, hve hér var farið með staðlausa stafi og getur raunar metið það bara með því að horfa á staðreyndir og þarf hvorki fullyrðingar mínar né hæstv. ráðh. þar um. Hæstv. ráðh. gat um ýmsar umbótatill. frá honum og flokki hans, sem hefðu verið felldar. Það eru ótalmargar umbótatill. á sviði almannatrygginga, sem hægt er að bera fram og við vitum, að verða felldar. Við gætum lagt til, að allir fái 10 þús. kr. í örorkulífeyri undireins eða frá næstu áramótum, eða 12 þús. kr. eða 15 þús. kr. Svo getum við komið hér aftur og aftur, ár eftir ár, og sönglað það yfir þingheimi, að þessar ágætu till. okkar hefðu verið felldar af því samvizkulausa stjórnarliði, sem lét sér detta í hug að vera á móti svona ágætum umbótatill. En það er ekki þetta, sem okkur greinir á um. Við erum öll sammála um, að það þarf að bæta hag þess fólks, sem ég nefndi. Þó að hæstv. ráðh. gangi svona skelegglega fram í því að halda fram, að ríkjandi ástand í þessu sé rétt, þykist ég vita, að honum finnist, að þarna megi margt betur fara. Ég vil ekki trúa því, að það, sem hann nefndi hér áðan, að hann fyndi frv. okkar til foráttu, sé hans hjartans meining. Ég bið hann að skoða hug sinn grannt hér á eftir, þegar hann hefur jafnað sig eftir þennan fund, drukkið kaffisopa og fengið gott meðlæti hér niðri. Þá þykist ég vita, að hann sjái, að þessar hugmyndir, sem við höfum borið fram, geta varla hóflegri verið. Við leggjum ekki til neinar tölulegar hækkanir. Við vitum þó, að frv. okkar kemur til með að hafa einhvern kostnað í för með sér. Hæstv. ráðh. sagði hér sjálfur áðan, að hægt væri með vissum tilfæringum innan tryggingakerfisins, eins og það er, að bæta hlut þeirra bótaþega, eða einhverra þeirra bótaþega, sem þess þyrftu, án þess að auka útgjöldin. Ég vona, að hæstv. ráðh, hafi þessi ummæli sín fast í huga. Það mun vera alveg rétt., að búi hann yfir þessum ráðum, þarf fyllilega á þeim að halda. Við hefðum getað borið fram till. um miklar hækkanir á lífeyri, stóraukna tekjutryggingu og að ákveðnar tekjur fólks, kannske 12 þús. kr. tekjur, kæmu alls ekki til skoðunar, þegar tekjutrygging væri útborguð, o.s.frv. Við vitum hins vegar, að til þess að þetta sé hægt, þarf að taka peninga einhvers staðar frá. Ég stend í þeirri meiningu, að þetta sé ábyrg stjórnarandstaða. Ef við erum að gera till. um stórútgjöld, megum við gjarnan hafa í huga, að það verður að vera hægt að framkvæma þessar till. Ég spyr, hvort hæstv. ráðh. hafi haft þau úrræði á takteinum, þegar hann bar fram till. sínar, sem hið ljóta lið í Sjálfstfl. og Alþfl. felldu fyrir honum í tíð fyrrv. stjórnar. Síðan hefur ýmislegt breytzt. Hæstv. ráðh. gagnrýndi hér mjög, að þegar almannatryggingal. voru samþykkt vorið 1971, hafi ekki legið fyrir nákvæmar áætlanir, um fjáröflun. Hann, taldi þó, að átt hefði að framkvæma þau þá strax. l. fólu í sér ákvæði um, að þau ættu að koma til framkvæmda um áramótin og yrðu vitanlega fjárlög næsta árs miðuð við þau útgjöld, sem l. gerðu ráð fyrir. Þetta fannst hæstv. ráðh. gróft hneyksli. En hvernig var afgreiðsla fjárl. hér á hv. Alþ. í fyrra? Þá fengum við þær upplýsingar, að tekjuhallinn ætti að greiðast með tekjum, sem síðar yrði ákveðið, hvernig ætti að afla. Það var ekki hneyksli! Ég held, að við gætum bætt umr. hér á Alþ. talsvert með því að vera ekki að slá fram hvað eftir annað atriðum eins og þeim, sem komu fram í ræðu hæstv. ráðh., t.d. þess efnis, að engar umbætur í tryggingamálum hafi verið gerðar á 12 ára stjórnartímabili Alþfl. og Sjálfstfl. Fyrir hverja er hæstv. ráðh. eiginlega að tala? Heldur hann, að fólk hafi ekkert fylgzt með? Svona tal, held ég, að við gætum alveg að skaðlausu lagt niður. Við skulum heldur reyna að líta á málefnin, sem til umr. eru, athuga, hvort ekki gæti jafnvel leynzt svo heiðarleg hugsun hjá þessu illþýði í Sjálfstfl., að verið sé að bera fram af góðum hug till. til umbóta á mjög erfiðu máli. Vissulega er hér um að ræða erfitt mál í framkvæmd. Það hefur hæstv. ráðh. sjálfur áreiðanlega oft rekið sig á. Mér er mætavel ljóst, að þessi mál eru í endurskoðun í stjórnskipaðri nefnd. Það þýðir ekki, að þm. eigi að hætta að nota frumkvæði sitt til flutnings mála. Ef þeim dettur í hug einhver lausn á málum, sem þeir telja, að geti verið til bóta án þess að stofna fjárhag ríkisins í voða, eiga þeir að bera fram till., hvort sem till. verður svo afgreidd hér eftir hálfan mánuð, þrjár vikur, mánuð eða jafnvel tvo mánuði. Aðalatriðið er, að málið verði leiðrétt. Hæstv. ráðh. eyddi löngum tíma í að hæðast að umbótaáhuga okkar. Hann um það. Ef hann kýs að láta þær hugrenningar sínar koma hér fram og getur ekki haldið þeim í skefjum, verð. um við að láta þær yfir okkur ganga. En ég legg eindregið til, að við reynum að athuga þær umbótatill., sem fram koma, af góðum hug og skilningi. Hæstv. ráðh. talaði um, að við hefðum undarlegt viðhorf til vinnunnar. Þessi tillöguflutningur okkar væri nánast merki um það, að við teldum vinnuna svo mikið höl, að það yrði að áreiða fé fyrir vinnuna. Hvaða hugmyndir hefur hæstv. ráðh. og flokkur hans um launapólitík? Mér hefur virzt, að þeir teldu, að menn ættu að fá greitt fyrir vinnu sína. En það er kannske öðruvísi, þegar maður er orðinn 67 ára eða hefur takmarkaða orku? Þá er vinnan svo mikil blessun, að hann á ekki að vera að hugleiða það, hvort greitt er fyrir hana eða ekki. Það var einu sinni fyrir mörgum árum kveðin vísa: Ó, hve margur yrði sæll og elska mundi landið heitt, mætti hann vera í mánuð þræll og moka skít fyrir ekki neitt. Þetta telur hæstv. ráðh., að sé það, sem muni gilda um hina öldruðu sveit, sem við erum hér að ræða um. Við teljum, að það sé réttur þess fólks, sem af takmarkaðri orku sinni ver tíma til starfa, að fá greitt fyrir þau. Ég þykist þess viss, að þegar hæstv. ráðh. skoðar hug sinn, sé hann því sammála, og þótt orð hans féllu einhvern veginn svona hér í ræðustól áðan, trúi ég því ekki, að það sé einlæg meining hans. Við teljum líka, að þau ákvæði um greiðslu tekjutryggingarinnar, sem almannatryggingal. hafa að geyma, feli í sér rétt handa því fólki, sem þar er um að ræða. í lagaákvæðinu stendur, að þegar svo standi á, að tekjur bótaþega séu ekki, eins og nú er, aðrar en ellilífeyririnn, skuli viðkomandi bótaþega greidd þar sú viðbót, sem við köllum tekjutryggingu. Þetta er sem sé skylda Tryggingastofnunarinnar og réttur bótaþegans. Það, sem við leggjum til er, að þegar bótaþeginn hefur nokkrar tekjur, sem við greinum nánar í okkar frv., sé það skylda Tryggingastofnunarinnar að greiða honum tekjutryggingu og það sé réttur hans að fá þessa tekjutryggingu. Þess vegna get ég ekki séð, að það sé rangt hjá okkur, eins og hæstv. ráðh. segir, að tala um, að þær tekjur, sem bótaþeginn núna kunni að vinna fyrir eða hafi úr lífeyrissjóði, valdi honum réttarskerðingu. Það er eðlileg notkun á mæltu máli að segja, að hver króna, sem bótaþegi, sem á rétt á ellilífeyrí, vinnur sér inn núna, skerði rétt hans til tekjutryggingar. Það er enginn vafi á því, að sá, sem vinnur sér inn 2000 og hefur ellilífeyri, fær 2000 kr. minna en ella væri í tekjutryggingu. Hitt er svo annað mál, að mér hefur aldrei dottið í hug að halda því fram, að það sé ekki góð meining í þeirri hugsun að tryggja tekjulágu fólki lágmarkstekjur, eins og ákvæðið hljóðar í tryggingal. Við erum öll sammála um, að það sé nauðsynlegt. En við viljum láta laga þetta ákvæði þannig, að það dragi úr þeim biturleika, sem framkvæmd þess getur því miður haft í sumum tilfellum, að því er varðar suma bótaþega, sem örlitlar tekjur hafa.



Herra forseti. Ég skal ekki blanda mér mjög í þessar umr., en mér finnst einhvern veginn sem sumir hv. þm. hafi í raun og veru ekki gert sér ljóst, hvernig þessi tekjutrygging í sjálfu sér var til komin, þegar lögin voru samþykkt hér 1970 og breyting síðan gerð um áramótin síðustu. Það var þannig, að á undanförnum 2–3 árum voru stórir hópar að fá lífeyrissjóðsréttindi, t.d. verkamenn og bændur. Það voru samt sem áður ýmsir í báðum þessum hópum, sem lífeyrissjóðsgreiðslurnar náðu ekki til, og var verið að hugleiða það, hvernig hægt væri annaðhvort að breyta lífeyrissjóðsl. þessara starfshópa eða tryggja þeim á einhvern annan hátt tekjutryggingu. Ef þessi lög áttu að ná til allra, til hvers var þá verið að hafa þessa tekjutryggingu? Því var þá ekki bara hækkuð sú greiðsla, sem öryrkjar og ellilífeyrisþegar fengu? Það var verið að tryggja einmitt því fólki, sem hafði engar tekjur nema ellilaunin, vissa lágmarksgreiðslu með þessu móti. Mér fannst það dálítið einkennilegt, þegar hv. þm. Bragi Sigurjónsson var að tala um hér áðan, að hann hefði lagt það til, að tekjutryggingin 1970 væri 120 þús. eða 10 þús. á mánuði. Það vill nú svo til. að við vorum báðir í heilbr.- og félmn., og ég er einmitt með fyrir framan mig þskj. frá meiri hl. þeirrar n., þar sem hv. þm. Bragi Sigurjónsson var fundaskrifari, og þar leggur hann til. að frv. sé samþ. óbreytt, þ.e.a.s. með 84 þús. kr. tryggingu. Það vildi svo til. að ég var einmitt frsm. minni hl. þessarar n. og minni hl. lagði til, að upphæðin væri miklu hærri eða það, sem hún er nú. Við gerðum ýmsar aðrar brtt. við þetta frv., sem voru felldar af þeim meiri hl., sem þá var, t.d. þá, að ekklar fengju sama rétt og ekkjur, en skv. frv. var ekki skylda að borga þeim barnalífeyri, þeir gátu fengið hann undir vissum kringumstæðum, skv. heimildarákvæði. Þetta var aftur lagfært síðar. Á síðustu fjárl. viðreisnarstjórnarinnar voru 3 milljarðar og 144 millj, lagðar til tryggingamála. En á fyrstu fjárl. þessarar ríkisstj. voru 5 milljarðar og 743 millj. lagðar til þessara mála, og miðað við þær till., sem eru í því fjárlagafrv., sem liggur nú fyrir, eru þetta 6 milljarðar og 674 millj. Ef fólk sér ekki, að allmikil breyting er á þessum árum, veit ég ekki, hverju fólk tekur eftir. Það má draga frá þessari upphæð 764 millj., þ.e.a.s. það, sem ríkissjóður tók frá sveitarfélögum og einstaklingum, sem þau greiddu áður. En fyrirhuguð er hér um bil tvöföldun á greiðslum til þessara mála á árinu 1973 að óbreyttum Íögum. Það er auðvitað ýmislegt, sem þyrfti að lagfæra og æskilegt væri, að lagfært yrði í lögum um almannatryggingar. En það er bara spurning, hvað hægt er að ganga langt, því að einhvers staðar verður að taka þessa fjármuni, og ef það er rétt hjá hv. þm. stjórnarandstöðunnar, að við höfum tekið við blómlegu búi, þegar þessi ríkisstj. kom til valda, en nú sé allt saman á niðurleið og í raun og veru blasi ekkert við annað en gjaldþrot, hvernig stóð þá á því, að þeir. gerðu ekki myndarlegar á síðustu árum viðreisnarstjórnarinnar? Það er spurning, sem almenningur hlýtur að hugleiða í sambandi við þessi mál. Það er, eins og ég sagði, sjálfsagt ýmislegt, sem þyrfti að lagfæra. En þær tölur, sem ég hef lesið hér upp, sýna, hvernig staðið hefur verið að þessum málum og með allt öðrum hætti en var á valdaferli viðreisnarstjórnarinnar.



Herra forseti. Það var einkum út af þeim ummælum hæstv. ráðh., að setning almannatryggingal. árið 1971 hefði verið sýndarmennska af allra ómerkilegasta tagi, sem ég kvaddi mér hér hljóðs. Mér finnst dálítið djúpt tekið í árinni af hæstv. ráðh., sérstaklega þegar tekið er tillit til þess, að þetta eru að meginstofni þau lög, sem hann er að framkvæma nú og hefur ekki lagt til neinar verulegar breytingar á, að öðru leyti en hækkun tekjutryggingarinnar. En það má segja, að hækkun tekjutryggingarinnar, sem var gerð af núv. ríkisstj., hafi í fyrsta lagi auðvitað gert þetta svokallaða jaðarvandamál, sem hæstv. ráðh. vill nefna svo, að stærra vandamáli en áður. Í öðru lagi hefur það verið upplýst við þessar umr., að einungis munar um 8% af heildarútgjöldum almannatrygginganna um þetta ákvæði. Ég er ekki með þessu að draga neitt úr gildi ákvæðisins fyrir það fólk, sem fær þessar greiðslur. Það liggur í augum uppi, að það á við sérstök vandamál að stríða, sem yrðu e.t.v. ekki leyst með öðrum hætti. En á hinn bóginn verður ekki dregin fjöður yfir það, það hefur komið greinilega fram hjá hæstv. ráðh: sjálfum, að ekki er um meiri réttarbót í heild að ræða en þetta, og var þó þetta ákvæði fyrr í l., þannig að hækkunin frá því, að það var sett í lög árið 1971, og hækkunin, sem hæstv. núv. ríkisstj. gerði á því, er ekki einu sinni þessi stærð. Aftur á móti felldi núv. ríkisstj. niður sérstakan skattfrádrátt aldraðra upp á 46 þús. kr. fyrir einstakling og 76 þús. fyrir hjón. Það stendur því alveg óhaggað, sem stóð í þessu bréfi Bæjarpóstsins, að ríkisstj. gaf aldraða fólkinu með annarri hendinni og tók með hinni. Hún gerði fleira. Hún felldi niður nefskatta, sem ekki voru á gamla fólkinu, og hagræddi með því vísitölunni, þannig að vísitalan mælir ekki aldraða fólkinu bætur í samræmi við hækkanir á verðlagi, eins og verið hefði. Þetta hafa hv. núv. stjórnarsinnar raunverulega viðurkennt margir hverjir í blaðaskrifum, þegar ríkisstj. neyddist til þess að leiðrétta skattalögin. Ég tel, að það hefði kannske verið réttara hjá hæstv. ráðh. að kalla þessar aðfarir sýndarmennsku af allra versta tagi. Hann talaði um það hér, að það þyrfti að afla fjár til réttarbóta á almannatryggingal., menn mættu ekki koma fram með óraunhæfar till., það þyrfti að afla fjár til þess. Þetta er alveg hárrétt. En þegar lögin 1971 voru sett, voru fjárlög afgreidd, og ég man ekki betur en hér á hv. Alþ. hafi sérstaklega verið talað um það sem einn af vondum arfi frá viðreisnarstjórninni, að afla þyrfti fjár til að framkvæma þessi lög. Ekki getur það bæði verið sýndarmennska af allra ómerkilegasta tagi að setja þessi lög og líka vondur arfur, þegar afla þarf til þeirra fjár, og þá sé á það bent, að það sé vegna viðreisnarstjórnarinnar, sem þurfi að afla þessara tekna og hækka skatta af þeim sökum. Mér sýnist, að nauðsynlegt sé að gera heildarúttekt á kjörum aldraðra, þannig að það komi skýrt í ljós, hvað núv. ríkisstj. hefur raunverulega gert gagnvart kjörum þeirra. Hún hefur komið fram með ýmsar réttarbætur, eins og t.d. tekjutrygginguna, sem er mjög óveruleg, miðað við heildarupphæð almannatryggingagreiðslna. En hún hefur tekið þetta aftur með hinni hendinni með sköttum, sem voru óverulega leiðréttir. Allt þetta er hægt að kalla sýndarmennsku, - ég vil ekki segja eins og hæstv, ráðh, af ómerkilegasta tagi, ég er vonandi ekki eins óorðvar maður og hann, - en þetta er sýndarmennska. Ég vil svo aðeins ljúka þessum umr. af minni hálfu með því, af því að hæstv. ráðh. man aldrei eftir öðru, þegar hann er að tala um þetta margumtalaða tekjutryggingaákvæði og jaðarvandamál sitt, en lesendabréfi Morgunblaðsins, að vitna í aðra grein í Þjóðviljanum, ekki þá, sem ég vitnaði í áðan. Þar skrifar maður grein um þetta mál og lýsir því, hvernig það, að menn vinna sér fyrir einhverjum tekjum, dregur af rétti þeirra til þess að fá greitt úr almannatryggingunum. Hann víkur að vísu mikið máli sínu að hæstv. félmrh., Hannibal Valdimarssyni, og þykist vera að skamma hann undir rós, af því að þetta er í Þjóðviljanum. Sjálfsagt meinar hann Magnús Kjartansson, hæstv. heilbrmrh., því að hann ber ábyrgð á framkvæmd almannatryggingal. Hann segir hér, þessi ágæti maður, þegar hann er búinn að lýsa þessu öllu undir fyrirsögninni „Smásálarskapur“: „Ég sé ekki annað en ríkisstj. sé með þessum smásálarskap að hvetja gamla fólkið, sem hefur vilja til smáígripavinnu eftir sínu starfsþreki, að sitja heima, því að ég held, að það séu fáir, sem hafa löngun til að vinna og láta allar atvinnutekjurnar renna til ríkissjóðs óskertar.“ Þetta segir Þjóðviljinn. Þetta mættu hv. stjórnarsinnar allir hafa í huga, þegar þeir eru að tala um, að það sé einungis Morgunblaðið og við sjálfstæðismenn, sem litum svo á, að þessi ákvæði hafi letjandi áhrif á fólk. Ég vil svo að lokum aðeins undirstrika það, sem raunar hefur komið hér fram hjá hv. 12. þm. Reykv., að við, sem erum meðflm. að þessu frv., teljum, að þarna sé um að ræða algera lágmarksleiðréttingu á þessu svokallaða jaðarvandamáli, sem hæstv. ráðh. hefur nefnt svo og er ágætisheiti á þessu fyrirbrigði, þó að hann hafi ekki enn skýrt nægjanlega, í hverju vandamálið sjálft er fólgið.



Herra forseti. Mig langar til þess að leggja örfá orð í belg í þessum umr., en ætlunin var að beina þeim til hæstv. trmrh. Hér er til umr. frv., sem fjallar aðeins um þrjú einstök og aðgreind atriði í tryggingalöggjöfinni, en hæstv. ráðh. hefur sjálfur notað umr. til þess að hefja allsherjar eldhúsumr. um þróun tryggingamála undanfarinn hálfan annan áratug. Síðan sýnir hann Alþ. þá vinsemd og virðingu að rjúka af fundi með fylgdarlið sitt, sem sat hér í hliðarsölum, áður en þessari umr., sem hann sjálfur stofnar til, er lokið. Það er orðið harla einkennilegt ástand á þessu þingi, þegar annar af ráðh. Alþb. má ekki vera að því að sinna hér skyldustörfum, þó að allir viti, að hann situr í skrifstofu rétt hjá þessu húsi. Hinn rétt stingur inn nefninu til að koma af stað almennum umr., en er svo rokinn, áður en fleiri en tveir eða þrír þm. fá tækifæri til að taka þátt í þeim umr.

Ég vil benda hv. ræðumanni á það, að hinum venjulega umræðutíma er að ljúka. Ég er fús til þess að fresta þessari umr., ef hv. þm. leggur kapp á, að hæstv. trmrh. verði við framhald umr.

Ég ætla að þiggja þetta höfðinglega boð forseta og þakka honum fyrir það, en það var töluvert eftir af venjulegum fundartíma, þegar ráðh. hvarf af fundi. Ég mun því gera hlé á ræðu minni og ef tækifæri gefst til aftur segja þau fáu orð, sem ég ætlaði að segja við ráðh.