Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, hefur hv. Ed. þegar afgreitt samhljóða úr hv. þd., þrátt fyrir að ýmsar brtt. hv. stjórnarandstæðinga hefðu þá verið felldar við atkvgr. þar. Við umr. um frv. um útflutningsgjald af sjávarafurðum fyrir skömmu lýsti ég því yfir, að von væri á öðru frv. um aðstoð eða ráðstafanir vegna sjávarútvegsins til staðfestingar á því fiskverði, er yfirnefnd verðlagsráðs samþykkti 6. jan. s.l. Þetta frv. er nú hér til 1. umr. Á tveimur undanförnum árum hefur ríkissjóður greitt framlag til framleiðniaukningar og hagræðingar í framleiðslu hraðfrystiiðnaðarins. Framlög ríkisins í þessu skyni námu 43 millj. kr. árið 1964 og 33 millj. kr. árið 1965. Upphaflega ástæðan til þessa stuðnings við undirstöðuatvinnuveginn var á sínum tíma talin sú, að þær launahækkanir, sem hér var samið um á árinu 1963, gæti þessi atvinnuvegur ekki borið, eins og á stóð um verðlag fyrir fiskafurðir erlendis. Þær endurbætur, sem síðar hafa átt sér stað á þessum mikilvæga iðnaði okkar, m.a. fyrir umrætt framlag ríkisins, hafa reynzt nær ómetanlegar okkur í vil til þeirrar hörðu samkeppni, sem á sér stað á heimsmarkaðinum um sölu fiskafurða. Það er engum vafa undirorpið, að hið jafnt hækkandi verðlag erlendis á fiskafurðum okkar á s.l. árum byggist að öðru jöfnu og jafnvel vilja sumir fullyrða öðru fremur á bættum vinnsluaðferðum og þar með aukinni hagnýtingu aflans, sem umræddur styrkur ríkisins hefur stuðlað að. Svo sem frá er skýrt í grg. frv., tóku frystihúsin að fullu á sig 15% kauphækkun árið 1963 og einnig það, sem í þeim efnum bættist við á árinu 1964, ásamt þeirri fiskverðshækkun, 6%, sem einnig bættist víð á því ári og ríkissjóður hafði greitt þá um sinn til bráðabirgða. En vegna 51/2% fiskverðshækkunar, sem þá var ákveðin af yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins, svo sem áður er frá greint, var ákveðið með l. nr. 34 í ársbyrjun s.l. árs að greiða 33 millj. kr. úr ríkissjóði. Niðurstaða yfirnefndar verðlagsráðs að þessu sinni varð sú, að ekki væri unnt að ná samkomulagi aðila um minni fiskverðshækkun en 17%, þrátt fyrir gott árferði í afurðasölumálum og bætta aðstöðu heima fyrir í sjálfri framleiðslunni. Var nauðsynlegt talið til að brúa bilið til samkomulags, að hið opinbera hlypi nú enn undir bagga, ef tryggja ætti sjómönnum og útgerðarmönnum fyrrnefnt verð. Tekjumismunur sjómanna af bolfiskveiðum og síldarsjómanna hafði aukizt með hinu góða árferði í síldveiðum undanfarin ár og því eðlilegt, að tregða væri á sjómönnum til þessara starfa, þar sem minni tekjuvon var. Í áttina til tekjujöfnunar milli þessara greina sjávarútvegsins var 17% fiskverðshækkun því nú talin algert lágmark samkv. mati yfirnefndarinnar. Til þess að margnefnt samkomulag um fiskverð gæti átt sér stað, var samkvæmt athugun yfirnefndarinnar talið nauðsynlegt í fyrsta lagi að hækka framlagið til framleiðniaukningar um 17 millj. kr., eða úr 33 millj. kr. í 50 millj. kr., sem talið var samsvara 2% fiskverðshækkun. Í öðru lagi, að 25 aura verðuppbót á línu- og handfærafisk, sem greidd var á árinu 1965, héldist áfram óbreytt þetta ár, en auk þess féllust fiskkaupendur á - og nú í fyrsta sinn - að greiða jafnháa upphæð á móti á þennan fisk. Framlag ríkissjóðs í þessu efni er áætlað 20 millj. kr. Í þriðja lagi var á s.l. ári með sérstökum lögum samþykkt að heimila greiðslu verðuppbótar úr ríkissjóði á útflutta skreið, er næmi allt að 10 millj. kr. Heimild þessi var að fullu notuð, og var nú einnig álitið nauðsynlegt að heimila sömu verðuppbætur í krónutölu. Í fjórða lagi: Til þess að umrætt samkomulag gæti tekizt, var umfram framangreinda aðstoð enn fremur álitið nauðsynlegt að breyta viðmiðun útflutningsgjaldsins, svo sem þegar hefur verið afgreitt frá hv. Alþingi með sérstöku frv. nú fyrir skömmu. Samanborið við fjárhagslega aðstoð hins opinbera í þessum efnum á s.l. ári, er hér um 17 millj. kr. hækkun að ræða. Þá nam þessi aðstoð 60-63 millj. kr. Nákvæm endanleg tala er enn ekki að fullu ljós, en skv. frv. þessu mun aðstoðin nema um 80 millj. kr. Þegar fjárlög voru endanlega afgreidd hér á Alþ. nú fyrir jól, varð ekki séð, að hve miklu leyti aðstoðar hins opinbera væri þörf. Það eina, sem lá þá örugglega fyrir í þessum málum, var, að verulegar hækkanir höfðu orðið í mörgum greinum útfluttra sjávarafurða, eins og frá er skýrt í grg. frv., og því ljóst, að fiskkaupendur gætu af þeim sökum borið nokkra fiskverðshækkun. Það kom einnig á daginn, að í fyrsta sinn í starfi verðlagsráðsins gátu fiskkaupendur nú fallizt á að taka á sig 8% fiskverðshækkun. Fiskseljendur, sjómenn og útgerðarmenn, töldu það boð hins vegar allt of litla hækkun og vísuðu málinu af þeim ástæðum til yfirnefndar, sem endanlega felldi úrskurð sinn, svo sem hér greinir, 6. jan. s.l. Af þessum ástæðum er ljóst, að ekki var mögulegt að áætla tekjuþörf í þessu skyni við afgreiðslu fjárlaga. Að mati ríkisstj. er tekjuöflun fjárl. hins vegar það naum, að ekki er fyrirsjáanlega unnt fyrir ríkissjóð að taka á sig þau útgjöld, er af samþykkt frv. þessa leiðir, án rekstrarhalla. Með framangreindar staðreyndir í huga er eðlilegt, að hv. alþm. spyrji: Með hvaða hætti hyggst ríkisstj. leysa þann fjárhagslega vanda, er af útgjöldum þessum leiðir? Taki ríkisstj. á sig að leysa þann fjárhagslega vanda, sem fylgdi 17% fiskverðshækkun, var því um tvær höfuðleiðir að velja: Í fyrsta lagi að beita sér fyrir almennum skattahækkunum, er brúað gætu bilið. Í öðru lagi að létta af ríkissjóði þeim útgjöldum, sem þegar er gert ráð fyrir, t.d. verklegum framkvæmdum eða niðurgreiðslu vöruverðs. Varðandi fyrri liðinn er það að segja, að ríkisstj. hefur lýst sig við fjárlumr. andvíga almennum skattahækkunum. Af þeim ástæðum yrði lausn vandans nú ekki fundin með þeim hætti. Hvað síðari liðinn áhrærir virðist óþarft að minna á, að á s.l. 2 árum hefur verið notuð almenn heimild í fjárl. til að draga úr opinberum framkvæmdum og yrði þegar af þeim ástæðum ekki farið inn á þá braut enn einu sinni. Í blöðum hv. stjórnarandstæðinga sem og reyndar viðar hefur því verið þráfaldlega fram haldið, að niðurgreiðslur ýmissa vörutegunda kæmu neytendum að litlu sem engu haldi, og ríkisstj. sökuð um að viðhalda þessu ástandi þvert ofan í yfirlýsingar sínar um að vilja afnám niðurgreiðslna og til þess eins að falsa kaupgjaldsvísitölu, eins og stundum hefur verið sagt. Hvað sem liður sannindum þessara ásakana, þá er víst, að afnám niðurgreiðslna af einstökum vörutegundum hefði, áður en kaupgjaldsvísitala var á ný upp tekin á laun, verið af launþegasamtökunum réttilega metið sem bein og óbætt kjaraskerðing og því lögð áherzla á að fá slíkt bætt í næstu kjarasamningum. Nú á greiðsla verðlagsuppbótar á laun hins vegar að tryggja launþegum bætur fyrir afnám niðurgreiðslna á vörutegundum, sem nú gilda. Ríkisstj. hyggst, eins og fram kemur í lok grg. fyrir frv., mæta nauðsynlegum útgjöldum vegna frv. þessa með því að draga úr eða afnema með öllu niðurgreiðslur á ákveðnar vörutegundir. Það er hins vegar ekki endanlega ákveðið, hverjar þessar vörutegundir eru, og óeðlilegt að skýra frá því í einstökum atriðum, þótt svo væri, að sú ákvörðun hefði verið tekin, eins og hv. þm. hlýtur að vera ljóst. Ég tel hins vegar eðlilegt og skylt að skýra nú þegar frá þessum fyrirhuguðu ráðstöfunum, sem ríkisstj. hyggst gera, þótt endanlega hafi ekki verið frá þeim gengið eða gildistöku þeirra. Herra forseti. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, ber vott um það, sem raunar orkar ekki lengur tvímælis, að komið er á hér á landi nýtt uppbótakerfi í verulegum hluta útflutningsframleiðslunnar samhliða niðurgreiðslukerfinu, en til niðurgreiðslu á vörum innanlands er í fjárl. fyrir árið 1966 gert ráð fyrir að verja nálega 560 millj. kr. Þetta uppbóta- og niðurgreiðslukerfi er að sjálfsögðu rökrétt afleiðing af þeirri þróun, sem orðið hefur á öðrum sviðum efnahagslífsins, þ.e.a.s. hinni sívaxandi dýrtíð síðustu ára. Í 1. gr. þessa frv. er ákveðið að greiða úr ríkissjóði 25 aura verðuppbót á hvert kg af línu- og handfærafiski og áætlað, að sú upphæð nemi um 20 millj. kr. Samkvæmt 2. gr. á að greiða 50 millj. kr. á framleiðslu hraðfrystihúsanna. Og í 3. gr. er heimilað að greiða allt að 10 millj. kr. til verðuppbóta á skreiðarframleiðslu. Það er að vísu orðað svo, að 50 millj. skv. 2. gr. skuli greiða til framleiðniaukningar og endurbóta, en í umr. í hv. Ed. um þetta mál kom það glöggt fram, hvers konar greiðslur hér er raunverulega um að ræða. Samtals eru útgjöld skv. frv. áætluð 80 millj. kr. Við þetta bætist svo það fé, sem greitt er vegna framleiðslu togarafisks, en um ráðstöfun þess fjár eru ákvæði í 4. gr. frv., þar sem heimilað er að miða greiðslur til togara úr aflatryggingasjóði við úthaldstíma þeirra á því ári o.s.frv. Þessar uppbótagreiðslur hafa áður átt sér stað, en verða nú skv. frv. nokkru hærri en fyrr, ef að lögum verður. Athyglisvert er, að þær þarf að inna af höndum og hefur þurft, á sama tíma og verð hefur hækkað til muna á sjávarafurðum erlendis. Sú staðreynd undirstrikar alveg sérstaklega þá þróun, sem hér á sér stað í efnahagsmálum. Að því hníga flest rök, að ég ætla, að þær uppbætur, sem hér er um að ræða, séu óhjákvæmilegar, til þess að sú útflutningsframleiðsla, sem hér á hlut að, fái staðizt. Á sumum sviðum, hygg ég, að meira þurfi til að koma, ef duga skal. A þessu stigi málsins vil ég láta í ljós þá skoðun, að uppbótin til frystihúsanna verði, ef hún verður greidd á sama hátt og áður, alls kostar ófullnægjandi fyrir þau frystihús eða vinnslustöðvar, sem erfiðasta aðstöðu hafa, og hef ég þá sérstaklega í huga ýmis frystihús á því svæði, þar sem sumarveiðar eru stundaðar, og þá einkum Norðurland. Ég held, að óhjákvæmilegt sé að samþykkja breyt. eða viðbót við frv. til að bæta úr þeirri þörf, sem hér er um að ræða. Einnig virðist mér, að taka þurfi til sérstakrar athugunar ákvæði 4. gr. frv. um uppbætur til togaraútgerðarinnar eða greiðslur, á hvern hátt þær skuli inntar af höndum. Fé til þeirra uppbóta, sem gert er ráð fyrir í frv., er ekki veitt í fjárl. þessa árs. Í grg. frv. er gert ráð fyrir tilfærslu í uppbóta- og niðurgreiðslukerfinu, til þess að hægt sé að greiða þessar 80 millj., sem hér er um að ræða, þ.e.a.s. að lækka niðurgreiðslur á vöruverði innanlands um 80 millj. á þessu ári. Samkvæmt þessu hlýtur vöruverð að hækka, þ.e.a.s. verð á þeim vörum, sem niðurgreiðslan verður lækkuð til. Ég vil nú leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort áætluð hafi verið sú hækkun á vísitölunni, sem brottfall þessara niðurgreiðslna hefur í för með sér, og þá um leið, hverju sú vísitöluhækkun nemi til hækkunar á útgjöldum ríkissjóðs á árinu. Þar sem ég á sæti í nefndinni, sem fær væntanlega málið til meðferðar, mun ég ekki ræða það nánar að þessu sinni.



Herra forseti. Þegar fjárlög voru hér til lokaafgreiðslu um miðjan desember, minnist ég þess, að ég gerði þá fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvort ríkisstj. hefði ekki reiknað með því, að greiða þyrfti stuðning við sjávarútveginn á árinu 1966 á svipaðan hátt og gert hafði verið á árinu 1965, og hvort ríkisstj. hefði þá ekki hugsað sér, hvernig ætti að standa undir slíkum greiðslum. Ég taldi þá, að það væri alveg augljóst mál, að það yrði ekki hjá því komizt að greiða a.m.k. jafnmikinn styrk til framleiðslunnar og verið hafði, og reyndar þó miklu frekar líklegt, að það yrði að greiða þarna nokkru meira, og þá sýndist auðvitað eðlilegt, að tillit yrði tekið til þessa við afgreiðslu fjárl. Hæstv. fjmrh. gaf þá hér yfirlýsingu um það, að ríkisstj. hefði beinlínis gert ráð fyrir þessu, og hann sagði enn fremur, að hann teldi fært, að ríkissjóður stæði undir svipuðum greiðslum til stuðnings sjávarútveginum á árinu 1966 og hann hefði gert á árinu 1965, án þess að grípa þyrfti til þess að leggja á nýja skatta, en tók greinilega fram, að þetta væri við það miðað, að stuðningurinn væri af svipaðri stærðargráðu, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, á árinu 1966 og hann hefði verið á árinu 1965, ef um meira yrði að ræða, yrði að sjálfsögðu að athuga það sérstaklega. Ég verð því að segja það, að þær yfirlýsingar, sem hafa verið gefnar í sambandi við flutning á þessu frv. um það, að ríkissjóður geti ekki staðið undir þeim stuðningi til sjávarútvegsins, sem felst í þessu frv., og þurfi nú að gera ráð fyrir lækkun á niðurgreiðslum á vöruverði vegna þessara ráðstafana, þær yfirlýsingar koma mér einkennilega fyrir sjónir með tilliti til þess, sem hæstv. fjmrh, sagði hér við afgreiðslu fjárl. um miðjan desembermánuð. Ég veit, að það má að vísu segja, að skv. þessu frv. sé gert ráð fyrir nokkurri hækkun frá því, sem ráðgert var með lögunum, sem í gildi voru fyrir árið 1965. Það er gert ráð fyrir því, að greiðslan til frystihúsanna hækki úr 33 millj. kr. í 50 millj. kr., eða hækkunin nemur alls 17 millj. kr. En varla trúi ég því, að svo hafi verið knapplega siglt með fjárhagsafkomu ríkissjóðs, að ekki væri hægt að taka á ríkissjóð 17 millj. kr. upphæð og það þurfi nú að gera sérstakar fjármálalegar ráðstafanir vegna þessarar litlu hækkunar. Vitanlega getur þessi hækkun á stuðningnum við sjávarútveginn ekki réttlætt það, að nú eigi að fara að draga úr niðurgreiðslum á vöruverði, sem nemur 80 millj. kr. eða jafnvel yfir 100 millj. kr., sem maður skyldi helzt halda af þeim upplýsingum, sem hér hafa fram komið, þegar þetta mál hefur verið til umr. í þinginu. Ég vildi nú sérstaklega óska eftir því, að hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir því, hvernig þessum málum raunverulega er varið. Ummæli hans liggja alveg greinilega fyrir varðandi þetta mál frá afgreiðslu fjárl. Hins vegar hefur hæstv. sjútvmrh. í framsögu fyrir málinu lýst því yfir, að það sé ekki unnt fyrir ríkissjóð að taka á sig þær greiðslur, sem frv. gerir ráð fyrir, án þess að til rekstrarhalla komi, og af því verði að grípa til þess að draga úr niðurgreiðslum eða fella þær niður með öllu í einstökum greinum. Ég get ekki séð, að fyrri yfirlýsingar fjmrh. fái samrýmzt þessum yfirlýsingum, sem nú fylgja með þessu frv. frá ríkisstj. Það má ef til vill vera, að hæstv. fjmrh. telji, að ráðstafanir, sem miða í þá átt að minnka niðurgreiðslur á vöruverði um 80 eða 100 millj. kr., séu ekki nýr skattur. En ég efast ekkert um, að hæstv. fjmrh. viðurkennir það, að slík ráðstöfun jafngildir fullkomlega nýrri skattlagningu. Það að draga úr niðurgreiðslum á vöruverði þýðir vitanlega hækkandi vöruverð, og bein afleiðing af því er síðan hækkuð vísitala og hækkað kaupgjald, og fleiri hækkanir á verðlagi hljóta að fylgja þar í kjölfarið. Ég hélt, að það hefði ekki farið á milli mála og verið fullviðurkennt af hæstv. fjmrh., að það er í rauninni alveg sama að leggja á nýja skatta og að fella niður tilteknar greiðslur frá hálfu ríkisins, sem síðan verða til þess, að verðlagið hækkar. Þegar hæstv. fjmrh. gerði þær ráðstafanir, að dregið var úr fjárveitingu til rafmagnsveitna ríkisins, þá vitanlega leiddi það til þess, að það varð að hækka í staðinn raforkuverðið. Þetta jafngilti vitanlega nýrri skattlagningu. Nákvæmlega það sama gerðist, þegar ráðstafanir voru gerðar til þess, að ríkissjóður hætti að greiða það framlag, sem hann hafði greitt um skeið til vegasjóðs, og ákveðið var í staðinn að hækka verð á benzíni til þess að jafna þennan tekjumissi sjóðsins. Það þýddi auðvitað hækkandi verðlag á benzíni og jafngilti nýrri skattlagningu. Eins er það vitanlega, ef ríkissjóður dregur að sér höndina í sambandi við niðurgreiðslur á vöruverði, sem leiðir til hækkandi vöruverðs, að þá jafngildir það nýrri skattlagningu. Ég ætla ekki, að hæstv. fjmrh. hafi gefið hér þá yfirlýsingu, sem hann gerði í þessum efnum, á þeim grundvelli, að hann gæti farið í fjáröflun eftir þessari leið og neitað því, að hér væri um nýja skattlagningu að ræða. Þá sýnist mér helzt, að eitthvað hafi komið fyrir hjá ríkissjóði frá því að fjárl. voru afgr. um miðjan desembermánuð og þar til nú, að það hafi eitthvert óhapp komið fyrir, sem hafi orðið þess valdandi, að ríkissjóður geti ekki staðið undir þessum útgjöldum, sem hæstv. fjmrh. gerði beinlínis ráð fyrir að ríkissjóður gæti staðið undir. Mér er ekki Ijóst, hvaða óhöpp þetta eru, og teldi því, að eðlilegt væri, að fjmrh. gerði grein fyrir því, hvaða ástæður til þess liggja. Það fer auðvitað ekkert á milli mála, að slík ráðstöfun sem sú, að ríkissjóður dragi nú úr niðurgreiðslum á vöruverði, er mjög óheppilegt, eins og nú háttar okkar verðlagsmálum. Það er ekki aðeins það, að hækkandi verðlag, sem leiðir fljótlega af sér hækkandi kaupgjald, komi til með að bitna aftur á þeim aðilum, sem er verið að veíta stuðning með þessu frv., því að auðvitað er það, að hækkandi kaupgjald kemur til með að leggjast ekki sízt á þá framleiðendur, sem framleiða fyrir erlendan markað, heldur er það einnig, að ráðstafanir í þessa átt hljóta að gera vandann í sambandi við lausn kaupgjaldsmálanna á komandi sumri stórum meiri en annars yrði. Ég hefði haldið, að ríkisstj. þyrfti einmitt nú að gera allt, sem í hennar valdi stæði, til þess að reyna a.m.k. að koma í veg fyrir verðhækkanir. Verðhækkanirnar á undanförnum árum hafa orðið allt of miklar, það er viðurkennt af öllum, og þær vitanlega leiða af sér síhækkandi verð á vörum, það leiðir vitanlega af sér, að vinnulaun hljóta að hækka sem afleiðing þar af, og ég hygg, að ríkisstj. muni sannreyna það á næsta sumri, að það verður ekki auðveldara að leysa vanda kaupgjaldsmálanna, eftir að hún hefur gert ráðstafanir í þessa átt, sem miða að því að hækka verðlag í landinu. Ég á því í rauninni afar erfitt með að skilja þessa ráðstöfun frá hendi ríkisstj. Þá gerir ríkisstj. sér það auðvitað ljóst, að fyrri samningar, sem hún hefur staðið að við launþegasamtökin í landinu, t.d. varðandi lausn á húsnæðismálum, eru þess eðlis, að ráðstafanir frá hennar hálfu til hækkunar á verðlagi jafngilda raunverulega því að kippa grundvellinum undan því samkomulagi, sem hún hafði gert varðandi lán til íbúðarhúsabygginga. Hvað þýðir það, þegar hin almenna verðlagsvísitala hækkar um 4%, eins og búast má við, ef dregur úr niðurgreiðslum á vörum upp á 100 millj. kr.? Það mundi þýða, að kaupgjald hækkar eftir vísitölu um 2-2 1/2%. En hvað þýðir hækkun á kaupgjaldi um 2%? Það þýðir það, að hvert lán, sem veítt hefur verið til íbúðarhúsabygginga í landinu upp á 280 þús. kr., eins og hámarkslánið er, hvert slíkt lán hækkar um 2%, stofn þess, og síðan hækka einnig um 2%, sem bein afleiðing af þessari verðhækkun, vextir af viðkomandi láni. Það er beinlínis stofninn sjálfur, sem hækkar, en það er auðvitað árgjaldið, sem hækkar um 2% og síðan áfram allan tímann, því að maður gerir ekki ráð fyrir því, að þessi 2% fari. Ef þessi 2% hyrfu, þá breyttist það aftur, það er rétt, en þetta vitanlega leggst á bæði stofninn sjálfan eða afborganir og vexti. Hér er því verið að gera umsamin húsnæðislán almennings í landinu stórum lakari en menn gengu út frá, að þessi lán yrðu. Ég býst ekki við því, að slíkar ráðstafanir bæti fyrir ríkisstj. til þess að leysa kaupgjaldsvandamálin. Mig undrar því, að ríkisstj. skuli ætla sér að fara inn á þá braut, sem hún er að tilkynna hér varðandi þetta mál. Ég held, að ríkisstj. hefði þurft að haga sér varðandi ríkissjóð á svipaðan hátt og ég held að hún hefði einnig átt að haga sér gagnvart ýmsum öðrum aðilum í landinu, sem hafa með verðlagsmál að gera, að hún hefði sett sér það gagnvart ríkissjóði, að ríkissjóður yrði að láta sér nægja þær tekjur, sem hann hefði yfir að ráða, og hann yrði þá að draga eitthvað úr útgjöldum, sem hann ætti betur að ráða við, heldur en draga úr niðurgreiðslum á vöruverði, sem hann veit að þýðir hækkandi verðlag í landinu. En reglar hefur því miður allt of lengi verið sú, að þeir, sem stjórna fjármálum ríkisins, segja: Nú vaxa hjá okkur útgjöldin, nú þurfum við meira, og þá er í rauninni ekkert annað en við verðum bara að ná í meiri tekjur. - Og svo er haldið áfram, þó að afleiðingin verði vitanlega sú, sem raun er á f sambandi við verðlagsmálin í landinu. Eins þyrfti vitanlega ríkisstj. að halda fast að ýmsum öðrum aðilum í þjóðfélaginu, sem hafa með verðmyndunarmálin að gera, halda fast að þeim að hækka ekki verðlag. Ég skal ekki ræða hér um þetta mál öllu meira að þessu sinni, fyrr en ég hef heyrt svör hæstv. fjmrh.. því að ég verð að segja það. að þær yfirlýsingar, sem fylgja með þessu frv., eru ekki að mínum dómi í samræmi við þær yfirlýsingar, sem hæstv. fjmrh. hefur gefið um þetta efni. Um þær fjárgreiðslur, sem ráðgerðar ert? samkv. þessu frv. til stuðnings sjávarútveginum. segi ég aðeins það, að ég tel, að það sé ekki hægt undan þeim að skjótast. Það hefur verið samið um það við hinar ýmsu greinar sjávarútvegsins að fá, þessar fjárhæðir. Það eru eflaust ekki allir á einu máli um það, hvort rétt sé að hafa hans framkvæmdahátt á, sem gert er ráð fyrir með þessu frv. um afhendingu þessa fjár, það er annað mál. En ég held, að það verði ekki hægt að skjóta sér undan því að inna þessar greiðslur af höndum, sem frv. gerir ráð fyrir. En hitt þykir mér öllu lakara. að ríkisstj. skuli ætla að nota þessar fjárgreiðslur til þess að afsaka slíka stefnu sem þá að stefna til þess að hækka verðlagið eða ýta af stað í rauninni nýrri verðhækkunarskriðu.



Herra forseti. Það hefur verið að vonum allmikið rædd hér fjárhagshlið þessa máls, og er mér að sjálfsögðu skylt að svara þeim fsp. og aths.. sem komið hafa fram í því efni. Hv. 3. þm. Norðurl. e. spurðist fyrir um, hvar mundi verða vísitöluhækkun af því brottfalli niðurgreiðslna, sem fyrirhugað væri, og í annan stað, hvað væri gert ráð fyrir að það yki útgjöld ríkissjóðs, sú hækkun, sem af þeim vísitöluhækkunum stafaði. Það hefur verið gert ráð fyrir því að útgjöld ríkissjóðs samtals af þessum ráðstöfunum, bæði af aðstoðinni við sjávarútveginn og af hækkunum, sem leiddi af kaupgjaldshækkunum vegna lækkunar á niðurgreiðslum, mundu samtals nema um 100 millj. kr. Þó er ekki gott að semja um þetta nákvæmlega, vegna þess að enn þá hafa ekki verið teknar endanlega ákvarðanir um það, hversu langt verður gengið í lækkun niðurgreiðslna, en það mun þó mega gera ráð fyrir, að hækkun kaupgjaldsvísitölu af þeim sökum muni geta numið allt að 2%. Eins og hæstv. sjútvmrh. sagði, eru slíkar ráðstafanir sem lækkun á niðurgreiðslum þess eðlis, að það er útilokað, að hægt sé að skýra frá þeim löngu fyrir fram, af mjög skiljanlegum ástæðum, vegna þeirra áhrifa, sem slík vitneskja kynni að hafa á viðskiptalífið, og geri ég því ekki ráð fyrir, að hv. þm. geri beinlínis kröfu til þess, að slíkar upplýsingar séu gefnar. Hv. 5. þm. Austf. vitnaði hér til orðræðna, sem urðu á milli okkar í sambandi við afgreiðslu fjárl., og kom mér það vissulega ekkert á óvart, að hann minnti á þau ummæli hér, þar sem ég hafði látið orð falla í þá átt, að í tilefni af því, að hann spyrðist fyrir um, hvort ekki væri að vænta nýrra skattálagna í sambandi við aðstoðina við útgerðina, þá mun ég hafa komizt svo að orði, að miðað við það, að ekki yrði um aukningu á þeirri aðstoð að ræða, gerði ríkisstj. ekki ráð fyrir að leggja fram till. um nýja skatta. Ég álít, að sú leið, sem hér er farin, sé ekki neitt brot á þeirri yfirlýsingu. Við getum auðvitað endalaust um það deilt, hvort sú lækkun á framlögum til niðurgreiðslna, sem hér er gert ráð fyrir, megi kallast skattur eða ekki skattur, en formlega séð er hér ekki um neinar nýjar skattaálögur að ræða. Hér er um að ræða lækkun á útgjöldum ríkissjóðs, sem leiðir af sér hækkun kaupgjaldsvísitölu til uppbóta á þeim kostnaðarauka, sem verður hjá borgurunum. Ég skal vitanlega á það fallast, að það er ekki hægt að staðhæfa það og heldur auðvitað ekki rétt fremur en þegar um almennar vísitölubreytingar er að ræða, að menn fái þar bætur í hlutfalli við þau auknu útgjöld, sem þeir hafa. Vísitölukerfið er þess eðlis, að þar er aldrei um slíkt að ræða. Það fer eftir mörgum atvikum. Einn fær raunar meira bætt en annar. En efnislega séð geri ég þó ekki ráð fyrir, að hv. þm. neiti því, að það hefur verið talið, að þetta væri eina úrræðið, vísitölukerfið, til þess að veita uppbætur fyrir verðhækkanir. Það er ekkert launungamál heldur, að þegar ég mælti þessi orð, hafði ég beinlínis það í huga. að þessu yrði mætt með lækkun niðurgreiðslna. Ég gat um það, sem öllum mun vafalaust hafa verið ljóst, að vitanlega hefði ríkisstj. rætt það, hvernig ætti að mæta þeim vanda, og hv. þm. er það öllum í fersku minni. að fjárlög voru afgreidd án nokkurs greiðsluafgangs, þannig að vitanlega lá það í augum uppi, að það var engan varasjóð þar um að ræða. sem auðið væri að nota til þess að mæta þessum auknu útgjöldum. Af þeim sökum veit ég, að hv. 5. þm. Austf. kemur það ekkert á óvart, þó að einhverjar ráðstafanir þurfi að gera til að afla þessa fjár. Það er vitanlega rétt hjá honum, að flestum þeim ráðstöfunum. sem um var að ræða fyrir áramótin, enda þótt þær fælu í sér lækkun á útgjöldum ríkissjóðs, fylgdu samhliða skattaálögur, svo sem raforkunni, sem hann nefndi hér áðan. Það hefur ekkert verið farið dult með, að það hefur verið lagður á sérstakur raforkuskattur. Benzínskattur var hækkaður, og þar var um beina skatthækkun að ræða til þess að mæta minnkuðum tekjum vegasjóðs, sem leiddi af því, að framlag til vegamála var fellt niður. En ég get fullvissað hv. þm. um, að það hefur hér ekkert óhapp komið fyrir í sambandi við þetta. nema það megi teljast óhapp. sem ég get vissulega tekið undir að er, að á jafnmiklum velgengnistímum fyrir sjávarútveginn skuli þurfa að grípa til þess að hækka bætur til hans, svo sem raun ber vitni um. En það er annað mál og stærra, sem ég skal ekki hér út í fara, og á því eru skýringar, miklu fleiri og víðtækari en þær einar, að þetta sýni, hvað verðbólguþróunin hafi leitt okkur út í. Það eru fleiri atvik, sem valda því, að það var talið óumflýjanlegt að hækka fiskverðið svo mikið sem hér bar raun vitni. Og ég er ekki andvígur því, síður en svo, að sú aðstoð sé veitt, sem hér varð samkomulag um. Það leiddi til þess friðar, sem varð um fiskverðið að lokum, og ég fyrir mitt leyti gat ekki staðið á því að láta stranda samkomulag um fiskverðið á 17 millj. kr., úr því að það var ekki um meiri hækkun að ræða til þess að ná endum saman. Um þessar ráðstafanir, sem hér er um að ræða varðandi lækkun niðurgreiðslnanna, vil ég taka skýrt fram, þótt menn, eins og ég sagði, geti deilt um það fram og aftur, hvort lækkun niðurgreiðslna sé nýr skattur eða ekki, þá eru það ekki þessar 17 millj., sem ráða neinum úrslitum um þær ráðstafanir, sem gert er ráð fyrir að gera til þess að mæta þessum auknu útgjöldum, heldur hefur alltaf verið gert ráð fyrir því, að ef þyrfti að veita viðlíka aðstoð til sjávarútvegsins, þó að hún yrði ekki meiri en hún var á s.l. ári, mundi að sjálfsögðu verða að afla nýs fjár, og var alltaf haft í huga að gera það með þessum hætti. Varðandi það atriði, að eðlilegasta lausn þessa máls væri sú að segja bara, að ríkissjóður yrði að láta sér nægja þær tekjur, sem hann hefur, þá er naumast hægt að ræða í alvöru slíka kenningu, nema því aðeins að menn séu reiðubúnir á móti til þess að fallast á verulegan niðurskurð útgjalda. Það er vitanlega eina úrræðið, sem þá kemur til greina. Og við vitum það, að svo sem bent er á í grg. með þessu frv., var þar ekki um aðra leið að ræða en þá að skera niður verklegar framkvæmdir. Og það byggist á því, að svo að segja öll önnur útgjöld ríkissjóðs eru lögboðin, þannig að það er ekki hægt að mæta 80 millj. kr. útgjöldum með því að tala um, að það eigi að spara einhverjar óljósar fjárhæðir, heldur yrði að gera mjög víðtækar ráðstafanir í því efni, og á s.l. ári, eins og menn vita, gaf 20% lækkun framlaga til verklegra framkvæmda um 80 millj. kr. Það er skoðun ríkisstj., að ekki sé fært að ganga lengra í því efni nú og því ekki aflað til þess heimilda, en það er vitanlega eina úrræðið, sem fyrir hendi er, nema því aðeins að menn vilji þá fallast á að breyta einhverju í gildandi löggjöf um framlög ríkissjóðs til meiri háttar þjónustustarfsemi, sem er þá á annað borð á þann veg, að það sé skyndilega hægt að spara, þó að slíkri starfsemi sé hætt, því að það vita allir hv. þm., að jafnvel þótt samkomulag yrði um að hætta veigamikilli þjónustustarfsemi eða framlögum ríkisins til ákveðinna þarfa, er þar oftast nær þannig háttað, að það sparar ekki ríkissjóði útgjöld fyrr en eftir allverulegan tíma, enda hygg ég, að hv. 5. þm. Austf. meini ekki í alvöru það, sem hann segir hér í þessu efni, vegna þess að það er allt of óraunsæ kenning, til þess að ég vilji ímynda mér, að jafnglöggur maður og hann haldi þessu fram af neinni sannfæringu. Auðvitað er það slæmt að þurfa að lækka niðurgreiðslur og valda hækkun á verðlagsvísitölu. Ég get fullkomlega tekið undir það. Og það hefði vitanlega verið á allan hátt æskilegra, ef það hefði verið hægt hjá því að komast. Hitt er annað mál, að þeirri kenningu hefur oft verið haldið fram og það af, að ég hygg, flestum flokkum á hinum ýmsu tímum, að niðurgreiðslurnar séu mesta ólánsúrræði, og það hefur oft verið fært til ámælis þessari ríkisstj., að það sé uppbóta- og niðurgreiðslukerfi, sem hún styðjist við. Hitt er svo annað mál. að það er ekki jafneinfalt að afnema þessar niðurgreiðslur eins og menn vilja oft vera láta, svo sem auðvitað kemur fram, þegar á í alvörunni til þess að koma, að niðurgreiðslurnar séu lækkaðar. Hitt er annað mál, að ég held, að við hljótum með tímanum að verða að stefna að því að komast út úr niðurgreiðslukerfinu með einhverjum hætti. Það er engin frambúðarlausn á okkar verðlagsmálum að halda þessu niðurgreiðslukerfi uppi. En það er meira mál, sem ég skal ekki hér út í fara. Hitt vil ég segja út af því, sem hv. 5. þm. Austf. sagði varðandi kjarasamninga við verkalýðinn, að það væri í rauninni fallinn grundvöllur undan samkomulagi varðandi byggingarmál, sem gert var á s.l. vori, að ég get með engu móti fallizt á þá kenningu, enda var aldrei gefin nein yfirlýsing og ekki heldur hægt af hálfu ríkisstj. að gefa neina yfirlýsingu eða skuldbindingu um það, að hún ábyrgðist það, að verðlags- eða kaupgjaldsvísitala hækkaði ekki. Það, sem verkalýðurinn tryggði sig fyrir í því efni, var í kjarasamningunum 1964, þegar krafa var gerð um það, sem var fallizt á, að vísitölukerfið yrði aftur sett í samband, þannig að lækkun á niðurgreiðslum eða hækkun verðlags, af hvaða ástæðum sem það var, kæmi fram í kaupgjaldsvísitölu. Ég held ekki, herra forseti, að ég þurfi að lengja þessar umr. meira að sinni. En ég geri ráð fyrir því, eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Austf., að hann telji, að þetta, sem ég hef hér sagt, og það, sem frv. felur í sér og kom greinilega fram í hans ræðu, sé ekki í samræmi við þá yfirlýsingu, sem ég gaf við afgreiðslu fjárl. Ég álit hins vegar, að það sé í fullu samræmi við það og öllum hafi verið vitanlegt, að það yrði að gera ráðstafanir til þess að afla tekna og þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar, séu ekki venjulegar skattaálögur, svo sem við vorum að ræða um einmitt í sambandi við afgreiðslu fjárlaga.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram, að ég held, að það hafi verið óþarfi að gera ráð fyrir þeim hækkunum, sem hér er um að ræða, og á ég þar alveg sérstaklega við hækkunina til frystihúsanna. En hins vegar tel ég, að ef það væri talið alveg óhjákvæmilegt að afla aukins fjár, sé þetta ein sú lakasta leið, sem hægt var að velja. Hún hefur í för með sér, eins og hér hefur verið bent á, að útgjöld þeirra, sem verið er að aðstoða og á að hjálpa með þessu. aukast verulega vegna hækkunar á vísitölu og þar af leiðandi kaupgjaldi. Eins fer um útgjöld ríkissjóðs. Þau koma til með að hækka verulega af sömu ástæðu. Það sem raunverulega fer þá til þeirrar aðstoðar. sem hér um ræðir. fer að verða, þegar allt kemur til alls, lítill hluti af þeim upphæðum, sem þetta hlýtur að velta á sig, ekki aðeins í því sem ég hér hef nefnt, heldur og áfram. Hér er sem sagt valin sú leiðin, sem hlýtur að hafa í för með sér meiri verðbólguaukningu en nokkuð annað, sem hægt hefði verið að láta sér detta í hug að gera. Það er þetta, sem er það alvarlega í þessum hlutum, mjög alvarlegt, og sérstaklega verkalýðshreyfingin mun líta mjög alvarlegum aukum. Það hafa að vísu ekki verið nefndar hér þær vörutegundir, sem gert er ráð fyrir að fella niður eða lækka niðurgreiðslur á. Hins vegar er augljóst, að það eru þær vörur, sem eru hvað þyngstar í neyzlu hjá almenningi. Þær koma sárast við þá, sem úr minnstu hafa að spila. Þessar vörur eru einnig þær þyngstu eða með allra þyngstu einingunum í vísitölunni og hljóta þess vegna að hafa hvað mest áhrif á hana. Það hefur oft verið sagt, og ég hygg, að svo sé um eitthvað af því, sem menn hafa nú í huga að létta niðurgreiðslum á, að það séu vörur, sem séu þess eðlis, að það sé kannske býsna auðvelt að koma við svindli á einhvern hátt. Þetta var orðið alvarlegt, t.d. með kartöflurnar. Það má vera, að það séu til vörutegundir, sem sé eitthvað svipað ástatt um nú. Ekki vil ég mæla því bót, að menn komist upp með að hafa rangt við í þeim efnum og fái sér uppbætur út á vörur, sem þeir kannske alls ekki hafa með höndum, hafa möguleika til þess að taka þær oftar en einu sinni. Þetta má laga á allt annan veg en með því að afnema niðurgreiðslur og lækka niðurgreiðslufúlguna, sem því næmi, sem greitt er vegna þessara vörutegunda. Það má alveg eins færa á milli, afnema kannske á einni vörutegundinni, en auka á annarri, það er auðveldur hlutur. Það, sem hér var sagt um húsnæðismálin af hv. 5. þm. Austf., er, trúi ég, alveg rétt. Þegar búið er að vísitölubinda húsnæðismálalán launþeganna, hefur að sjálfsögðu sérhver hreyfing á vísitölunni upp á við bein áhrif á þessi lán, hækkar þau, gerir þau óhagstæðari en ella. Þegar það jafnframt skeður, að þær vörur, sem eru viðkvæmastar fyrir hinn almenna launþega, hækka í verði, að vísu á að koma þar á móti hækkun kaupgreiðsluvísitölunnar, þá er augljóst, að einmitt þessar hækkanir eru þeim mun óhagstæðari sem þær verka meira til hækkunar á vísitölunni og þar með til hækkunar á þeim lánum, sem bundin eru kaupgreiðsluvísitölunni. Mér skildist á því, sem hæstv. fjmrh. sagði, að þessi hækkun mundi nema um 2% eða sennilega rösklega 2% í kaupi. Það hækkar lánin að sama skapi. Það má náttúrlega deila um það, hvort hér er um eiginlegar skattahækkanir að ræða eða ekki, - ósköp ófrjóar deilur kannske út af fyrir sig. En ég held, að það fari ekki á milli mála, að það hefði verið hægt að leggja á margan skattinn og hægt að viðhafa ýmsar aðferðir til þess að ná þessum peningum með skattahækkunum, mætti nefna því nafni, sem tvímælalaust hefðu komið sér betur fyrir almenning í landinu og tvímælalaust hefðu haft minni áhrif til verðbólguaukningar en þessar ráðstafanir, sem hér er gert ráð fyrir að verði, þannig að þótt hægt sé að segja, að með þessu hafi skattar ekki verið hækkaðir og ekki verið breytt hið minnsta, er þetta ráðstöfun, sem er verri, beinlínis verri. Og ég vil undirstrika það, að þetta hlýtur að hafa í för með sér, að allar hreyfingar í kaupgjaldsmálum verða erfiðari en ella. Ég hygg nú, að það hafi ekki beint verið ástæðan fyrir því að velja þessa leið. En ég vil sérstaklega undirstrika það, að þótt niðurgreiðslur út af fyrir sig séu ekkert sérstaklega æskilegur hlutur, mun verkalýðshreyfingin í landinu hafa mjög vakandi auga á, hvað gerist í þeim efnum, og ég mundi hafa talið, að einmitt nú, þegar svo skammt er til aðgerða í þeim efnum, hefði verið farsælla, að ríkisstj. hefði nú leitað til verkalýðshreyfingarinnar um lausn þessa vanda. Ég efast ekki um, að verkalýðshreyfingin hefði verið til viðræðu um það, og hún hefði áreiðanlega haft sínar skoðanir á, að margt annað kæmi fyrr til greina heldur en þær leiðir, sem hér virðist nú eiga að velja.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð. Það er nú þegar orðið áliðið nætur. - Ég verð aðeins að lýsa undrun minni yfir því svari, sem hæstv. fjmrh. veitti til skýringar á þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf við afgreiðslu fjárl. varðandi það mál, sem hér hefur verið rætt. Þegar hann lýsti því yfir við afgreiðslu fjárl., eins og hann endurtók hér, að það væri skoðun sín, að það þyrfti ekki að grípa til nýrra skatta til að standa undir hliðstæðum greiðslum til stuðnings sjávarútveginum og hefðu farið til hans á s.l. ári, segir hæstv. fjmrh. nú, að hann hafi beinlínis haft í huga, þegar hann gaf þessa yfirlýsingu, að það yrði gripið til þessara ráðstafana um lækkun á niðurgreiðslum. Það má undarlegt heita, að hann skyldi þá ekki skýra frá því alveg hreint og greinilega, eins og hann þó var spurður. Hann var spurður af mér um það, hvort það mundi þurfa að grípa til þess að leggja á nýjar álögur. Og það verð ég að segja, að það er lítil alvara, sem fylgir hjá hæstv. fjmrh. í sambandi við afgreiðslu fjárl., að þegar er verið að greiða atkv. um tiltekna liði á fjárl., meina menn ekkert með því, þeir eru jafnvel ákveðnir í að fara ekkert eftir því, sem þeir eru að leggja fyrir Alþ. og samþykkja. Þeir hafa allt annað í huga, að hverfa frá þessum upphæðum. Það er undarlega staðið að málum. Ég hygg, að það hafi fleiri skilið ummæli hæstv. fjmrh. en ég á þá leið, þau sem hann gaf hér 13. des., að ríkisstj. hefði beinlínis gert ráð fyrir því, að fjárhagur ríkissjóðs leyfði að standa undir hliðstæðum greiðslum til sjávarútvegsins á árinu 1966 og hann hefði getað staðið undir á árinu 1965. En það að ætla að snúa sig út úr þessu á þann hátt, að hér sé ekki um skattaálögur að ræða, ekki formlega séð, eins og hæstv. fjmrh. sagði, slíkt er aðeins orðaleikur. Vitanlega er hér um ráðstöfun að ræða, sem fullkomlega jafngildir skattahækkun, og þar er þess vegna aðeins um orðaleik að ræða. Mér þykir alveg einsýnt, að frá því, sem hæstv. fjmrh. hefur gert sér vonir um við afgreiðslu fjárl. um greiðslugetu ríkissjóðs, hefur hann nú verið að hverfa og grípur þá til þessa ráðs að ætla að lækka niðurgreiðslur á vöruverði, þó að hann sjái, að afleiðingarnar verða almenn verðhækkun, sem vitanlega kallar á stóraukin útgjöld, bæði hjá ríkinu og hjá atvinnuvegunum. Hann gerir sýnilega, eftir því sem hann sagði hér, ráð fyrir því, að þessi 2% hækkun á kaupi muni þýða í aukin útgjöld hjá ríkissjóði 20 millj. kr. Og ég veit, að hann hefur líka gert sér grein fyrir því, að sjávarútvegurinn sem heild í landinu fær af þessum sökum ekki minni aukaútgjöld á sig en sem nemur 20 millj, kr. Það mun láta nærri, að frystihúsin ein muni verða að taka á sig af þessum ástæðum í kringum 12 millj. kr. vegna 2% hækkunar á kaupi. Og svo vita allir, að slíkar hækkanir leiða af sér nýjar hækkanir og nýjan vanda. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. frekar, en mér þykir sem sagt, að illa hafi staðizt þær yfirlýsingar, sem hér voru gefnar varðandi þetta mál við afgreiðslu fjárlaga.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að karpa við hv. 5. þm. Austf. um skatta eða ekki skatta. Það er, eins og hv. 3. landsk. þm. sagði, kannske næsta ófrjótt tal að vera að karpa um það. Mín skoðun er sú, að það sé ekki um nýja skatta að ræða í venjulegri merkingu þess orðs, svo sem okkar orðræður voru í sambandi við fjárl. Hv. 5. þm. Austf. hefur um það aðra skoðun, og þýðir ekki um það að fást. Og þó að honum kannske þyki, að ég geri með því minn hlut enn verri, vil ég taka það fram, að ég hafði ekkert í huga þá um það, að fjárhagur ríkissjóðs kynni að leyfa það að taka á ríkissjóð þær kvaðir, sem leiddi af aðstoð við útveginn, enda hafði þá enginn maður hugmynd um það, hvort eða hversu mikla fjárhæð þar væri um að ræða. Og varðandi það atriði, að það sé óhæfileg meðferð fjárl. að láta menn greiða atkv. um útgjaldatill., svo sem átti sér stað um niðurgreiðslurnar, sem ég geri ráð fyrir að hann hafi átt við, og miða þær við þá upphæð, sem þar var um rætt, veit hv. þm. mætavel, að niðurgreiðslufjárhæðin er ætið fullkomin áætlunarupphæð í fjárl. og niðurgreiðslum hefur verið breytt til og frá á fjárhagsári æ ofan í æ, þannig að það hefur aldrei verið talið, að þar væri um neina fastmótaða fjárhæð að ræða, enda byggjast niðurgreiðslur ekki á neinni lagasetningu. Heimild til þeirra er að vísu byggð sem almenn heimild á lagasetningu, má segja, en ákvarðanirnar um það, hvort eða að hve miklu leyti niðurgreiðslum sé beitt, eru í höndum ríkisstj. hverju sinni, og hefur aldrei verið efazt um það, að hún hefði þar ákvörðunarvald, hvað sem liði þeirri tölu, sem stæði í fjárlögum. Annars var það ekki þetta, sem gaf mér tilefni til að standa upp, heldur var það ræða hv. 3. landsk. þm., sem var með sérstakri hógværð og flutt af fullkominni viðurkenningu á öllum staðreyndum þessa máls. Hann vék að því, sem vissulega má um deila, hvort rétt sé að fara þessa leið, sem hér er talað um, að lækka niðurgreiðslur eða framkvæma önnur úrræði, svo sem t.d. að leggja á skatta í einhverju formi. Það er fullkomlega virðingarvert sjónarmið og allt annars eðlis en halda því fram, að það sé ekkert að gera í þessu efni annað en einfaldlega að segja bara ríkissjóði að bera sín útgjöld. Þarna er um allt aðra hugsun að ræða og miklu raunsærri og rökréttari, sem fullkomlega er þess virði, að henni sé gaumur gefinn. Það er skoðun ríkisstj., svo sem kemur fram í grg. þessa frv., að hún telur ekki fært að gera till. um nýja skatta né heldur telur hún fært að leggja til, að útgjöld til verklegra framkvæmda ríkisins verði enn lækkuð, en það eru, eins og ég áðan sagði, þau einu útgjöld, sem er hægt að spara nokkrar verulegar fjárhæðir á, heldur telur hún, að þetta úrræði sé skást af þessum þremur, þó að það sé engan veginn gott. Og ég skal taka undir það með hv. þm., að þetta er vissulega engan veginn gott, að grípa til þessa úrræðir, ekki vegna þess, að það sé ekki gott að losna við niðurgreiðslur, heldur vegna þeirra afleiðinga, sem það hefur, miðað við núverandi verðlagskerfi okkar. Og ég vil taka það skýrt fram, svo sem ég tók fram einnig í Ed., að ef það er skoðun hv. þm. við nánari athugun þessa máls í þn. eða með öðrum hætti, að það sé hyggilegri leið að gripa til einhverra skatta, sem menn geta þá verið sammála um eða nokkurn veginn sammála um að leggja á, heldur en velja það úrræði, sem hér er bent á, finnst mér það fullkomlega þess virði, að allar slíkar hugleiðingar séu athugaðar af fullri alvöru. Það eina, sem vakir fyrir ríkisstj., er það, sem ég veit að allir hv. þdm. gera sér grein fyrir að verður að gerast, að afla fjár til að standa undir þeim útgjöldum ríkissjóðs, sem hér er um að ræða. Ég geri ekki ráð fyrir, að hér sé neinn hv. þm., hvorki í stjórnarliðinu né stjórnarandstöðu, sem sé ekki sammála um, að það beri að stefna að því, að ekki verði hallarekstur hjá ríkissjóði á þessu ári, eins og verið hefur síðustu 2 ár, það sé hin brýnasta nauðsyn að lagfæra það ástand. En ef ætti að fara að leggja þessi útgjöld á ríkissjóð án þess að hirða nokkuð um að sjá fyrir fé til þess að standa undir þeim, þá væri um fullkomið ábyrgðarleysi að ræða, sem hlyti að stefna út í hallarekstur vísvitandi stefna út í hallarekstur á þessu ári.



Herra forseti. Af hálfu kaupsýslumanna og samtaka þeirra og af hálfu Verzlunarbanka Íslands h/f hafa verið uppi óskir um það, að komið yrði á fót stofnlánadeild fyrir verzlunina, þ.e. stofnlánadeild eða stofnlánasjóði, sem hefði það sérstaka hlutverk að lána til bygginga í þágu verzlunar og viðskipta, með líkum hætti og til eru stofnlánasjóðir, sem hafa það verkefni að lána til framkvæmda á sviði sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar. Ríkisstj. barst fyrir nokkru málaleitun frá Verzlunarbanka Íslands h/f um að flytja þetta frv., sem nú hefur verið lagt fyrir þessa hv. d., um Stofnlánadeild verzlunarfyrirtækja eða verzlunarlánasjóð. Frv. er ætlað að vera eins konar hliðstæða við iðnlánasjóðinn, en gildandi lög um hann eru nr. 45 frá 1963. Samt er sá mikli munur á þessu frv. og gildandi l. um t.d. iðnlánasjóðinn, að Verzlunarbankinn óskar ekki ríkisábyrgðar í sambandi við stofnun þessa verzlunarlánasjóðs og ekki heldur neins konar fjárhagslegrar fyrirgreiðslu ríkisvaldsins, engrar styrkveitingar eða annarrar fyrirgreiðslu. Verzlunarbankinn er einkastofnun, og væri að sjálfsögðu ekki eðlilegt, að ríkið tæki neina ábyrgð á sig í sambandi við skuldbindingar hans, né heldur að slíkt einkafyrirtæki væri beinlínis styrkt af opinberu fé. Þess vegna er gert ráð fyrir því, að það fé, sem stofnlánadeildin fær til umráða, komi beinlínis sem framlag frá Verzlunarbanka Íslands h/f eða þá, eins og frv. gerir ráð fyrir, að Verzlunarbankanum verði heimilt að afla sérstaklega fjár til þessarar nýju stofnlánadeildar. Henni er ætlað að hafa sérstakar fjárreiður og hafa sérstakt bókhald og hafa sjálfstæða fjárábyrgð, en stofnlánadeildin verður hins vegar hluti af Verzlunarbanka Íslands og undir sömu stjórn og hann. Ríkisstj. hefur talið eðlilegt að stuðla að því, að Verzlunarbankinn geti með þeim ráðstöfunum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, ef að lögum verður, aukið stuðning sinn við verzlun og viðskipti í landinu með því að auka lánveitingar til bygginga í þágu verzlunarinnar, en það hefur verið bagalegt, að engin sérstök stofnun hefur talið það verkefni sitt að veita lán til bygginga í þágu verzlunar og viðskipta. Þessu frv. er ætlað að bæta úr þeirri þörf. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Framkvæmdabanki Íslands var stofnaður með l. nr. 17 frá 10. febr. 1953. Honum voru ætluð ýmis verkefni svo sem nánar er greint frá í þessum lögum, en segja má, að það, sem menn aðallega ætluðu sér að vinna með stofnun þess banka, var að auðvelda lántökur til fjárfestingar, og var verkefni bankans að afla slíkra lána, bæði utanlands og innan. Enn fremur skyldi bankinn greiða fyrir því, að greint yrði á milli fjárfestingarlána og venjulegra rekstrarlána. Flm. eða frsm. máísins af hálfu þáv. ríkisstj., hæstv. þáv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, lagði ríka áherzlu á þetta tvennt í skýringum sínum á málinu. Enn fremur var til þess ætlazt, að bankinn yrði til ráðuneytis ríkisstj. í ýmiss konar fjárfestingarmálum. Hann átti að hafa rannsóknarstörf með hendi á þeim efnum. Þá var honum veitt heimild til þess að eiga og verzla með verðbréf og hlutabréf í félögum, sem beittu sér fyrir ýmiss konar framkvæmdum. Einnig var ætlazt til þess, að honum yrði fengin innheimta og umsjá með útistandandi lánum úr ríkissjóði, eftir því sem nánar yrði ákveðið, og enn fleiri verkefni, sem ég skal ekki að svo stöddu gera að umtalsefni. Ætlazt var til þess, að þessi banki hefði samstarf við Seðlabankann með þeim hætti, að Seðlabankanum yrði falin dagleg afgreiðsla bankans með samningi, sem kvæði á um, hverja þóknun Seðlabankinn fengi fyrir þessi störf. Nú má segja, að þetta hafi farið nokkuð öðruvísi en ætlað var. Samvinnan við Seðlabankann komst aldrei á með þeim hætti, sem fyrirhugað var. Bankinn hefur raunar aflað allmikilla lána, fyrst og fremst erlendis, og veitt þau lán hér aftur, en þó hefur stofnun Seðlabankans eða réttara sagt fullkomin aðgreining hans frá Landsbankanum, sem gerð var í tveimur stökkum á þessu tímabili, fyrst með lögum frá 1957 og svo aftur frá 1961, orðið til þess, að Seðlabankinn hefur í meira mæli en séð varð fyrir, þegar lögin um Framkvæmdabanka voru sett, orðið aðalmilliliður ríkisvaldsins um lántökur, bæði innanlands og utan, svo að segja má, að verkefni Framkvæmdabankans í þessum efnum hafi orðið minna en menn í fyrstu gerðu ráð fyrir. Þá var einnig að því stefnt við stofnun Framkvæmdabankans, að hann lánaði út fé með tvennu móti, ef svo má segja, annars vegar til annarra fjárfestingarsjóða fyrst og fremst, eins og í ríkum mæli hefur orðið til Stofnlánadeildar landbúnaðarins og Búnaðarbankans, en einnig til einstaklinga eða einstakra fyrirtækja, og hefur sú starfsemi orðið mun umfangsmeiri heldur en séð verður, að menn í fyrstu hafi ætlazt til. Sú breyting, sem á hefur orðið með eflingu annarra fjárfestingarsjóða, bæði Iðnlánasjóðs, Fiskveiðasjóðs, Stofnlánadeildar sjávarútvegsins og landbúnaðarsjóðanna, hefur gert það að verkum, að æskilegt er að koma á meiri samræmingu í þessum efnum heldur en orðið hefur samkv. þeirri þróun, sem skeð hefur eftir setningu l. frá 1953. Þess vegna er það frv. flutt, sem nú er til umr. og nefnist frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands, Efnahagsstofnun og hagráð. Samkv. því er ætlazt til, að Framkvæmdabankinn breytist í Framkvæmdasjóð Íslands. Þess má geta, að á sínum tíma var nokkuð um það rætt og beinlínis sagt af frsm. málsins í Ed., þar sem málið fyrst kom fyrir, frsm. n. þar, Bernharð Stefánssyni, að deila mætti um, hvort bankanafnið væri í raun og veru rétt, hvort það væri ekki betra að kalla þetta framkvæmdasjóð eða eitthvað slíkt, og það hefur nú orðið ofan á, að sá háttur er upp tekinn. Það er þá fyrst og fremst fyrirhugað nú, að bankinn eða sjóðurinn réttara sagt hafi svo að segja eingöngu skipti við aðrar fjárfestingarstofnanir og einnig við opinbera aðila, ef þeir ráðast í meiri háttar framkvæmdir. En lán til einstaklinga og einstakra fyrirtækja að öðru leyti séu úr sögunni. Það ber því að skoða þetta frv. í nánu samhengi við önnur frv., sem sum eru á dagskrá hér í dag, og einnig tvö, sem eru þegar lögð fyrir þingið, og eitt, sem væntanlegt er. Það er sem sagt frv. um Fiskveiðasjóð Íslands, breyt. á Seðlabankalögunum og um Stofnlánadeild verzlunarfyrirtækja, frv. um Iðnlánasjóð, sem var til l. umr. hér á síðasta fundi þessarar hv. d., frv. til I. um Lánasjóð sveitarfélaga og væntanlegt frv. um Atvinnujöfnunarsjóð. Öll þessi frv. eru í nánu samhengi og má segja, að afgreiðsla þeirra sé tengd mjög, verði að nokkru leyti að skoðast sem sama málið, þótt mjög margþætt sé. Til þess að ná betra samhengi og fullri samvinnu milli þessara ólíku aðila, hefur þótt eðlilegast að fá Seðlabankanum meiri ráð yfir Framkvæmdasjóðnum heldur en raun hefur á orðið og raunar enn meiri ráð heldur en jafnvel var ætlazt til samkv. l. frá 1953, en það ákvæði komst aldrei í framkvæmd, eins og ég áður gat um. En þó er það svo, að Framkvæmdasjóðurinn á að hafa sérstaka stjórn, eins og segir í 6. gr. frv., og er hún í höndum 7 manna, sem kosnir eru með hlutfallskosningum á Alþ. til fjögurra ára í senn, og jafnmargra til vara. En þessi stjórn skal hafa samráð við Efnahagsstofnunina, Seðlabanka Íslands og viðskiptabankana. Sjóðurinn heyrir undir fjmrh. Enn fremur er á það að líta, sem segir í 9. gr., að Seðlabankinn undirbýr fyrir stjórn Framkvæmdasjóðs árlegar áætlanir um lánveitingar Framkvæmdasjóðs og fjáröflun til hans í samráði við fjmrn. og Efnahagsstofnunina. Einnig skal um áætlanir þessar haft samráð við viðskiptabankana og stjórnir opinberra fjárfestingarlánastofnana. Um nánari störf er það svo, að stjórn Framkvæmdasjóðs tekur ákvarðanir um lánveitingar Framkvæmdasjóðs og ráðstöfun á fjármunum hans. Hún tekur ákvarðanir um heildaráætlun, er gera skal á ári hverju um ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs, bæði eigið fé og lánsfé, og heildarútlán hans og skiptingu þeirra á milli fjárfestingarlánastofnana og einstakra framkvæmda. Og heimilt er henni að setja fjárfestingarlánastofnunum skilyrði um notkun þess lánsfjár, er þær fá úr Framkvæmdasjóði. Það er ljóst af þessum ákvæðum í 9. og 7. gr., að lán verða ekki tekin til handa Framkvæmdasjóði nema með samþykkt stjórnar sjóðsins, en ætlazt er til þess, að Seðlabankinn í samráði við þá aðila, sem taldir eru í 9. gr., og þá í nánum tengslum við framkvæmdaáætlun ríkisins geri till. um fjáröflun til handa sjóðnum á hverju ári. En úrslitaráðin um lántökur verða hins vegar í höndum sjálfrar framkvæmdasjóðsstjórnarinnar, enda tekur hún ákvarðanir um vexti og önnur útlánakjör Framkvæmdasjóðs að höfðu samráði við fjmrh. og Seðlabankann og séu vextirnir ekki hærri en Seðlabankinn ákveður vexti hæsta af sambærilegum skuldum. Loks úrskurðar stjórnin reikninga sjóðsins og tekur ákvarðanir um ráðstöfun tekjuafgangs svo og um afskriftir af kröfum sjóðsins. Aftur á móti er bæði afgreiðsla og dagleg stjórn og meðferð sjóðsins í höndum Seðlabankans, eins og nánar segir í 8. gr. Um reikningshald, endurskoðun útgáfu fjárhagslegra skuldbindinga og annað, er varðar rekstur Framkvæmdasjóðs, fer eftir ákvæðum 1. nr. 10 1961, um Seðlabanka Íslands, svo og reglugerð hans, eftir því sem við getur átt. Það er því ljóst, að bankastjórar Seðlabankans skrifa undir lántökuskuldbindingar af hálfu sjóðsins, þó að það sé sjóðsstjórnin, sem tekur, eins og ég greindi áður, ákvörðunina um það, hvort slík lán skuli tekin. Það er mat manna, þeirra sem til þekkja, að með þessum hætti muni nýtast betur það fé, sem til ráðstöfunar er hverju sinni, bæði eigið té sjóðsins, sem er orðið allmikið, og ráðstöfunarfé, sem hann fær með lántökum innanlands eða utan eða með öðrum hætti. Það verði komið í veg fyrir tvíverknað og menn átti sig til betri hlítar á því, hvaða möguleikar séu fyrir hendi hverju sinni um fjárfestingarlán, hvort heldur í landbúnaði, sjávarútvegi eða iðnaði á vegum Atvinnubótasjóðs eða Atvinnujöfnunarsjóðs eða handa sveitarfélögunum samkv. þeim lánasjóði, sem frv. hefur nú verið lagt fram um, sveitarfélögunum til fyrirgreiðslu. Það er þessi aukna samræming í störfum, sem ég legg mest upp úr, og hygg, að að mestu gagni komi. En þá er einnig á það að líta, að ætla verður, að nokkur sparnaður fáist við rekstur sjóðsins, það verði hægt að komast af með færri menn, þegar sjóðurinn þannig er tekinn í hendur Seðlabankans, en nú, þegar hann er rekinn sem sérstök stofnun. Það er einnig á það að líta, að sum af verkefnum bankans, sem ráðgerð voru 1953, eru nú komin í hendur annarra aðila, bæði Efnahagsstofnunarinnar, ýmiss konar rannsóknarstörf, sem Framkvæmdabankinn hafði komið sér upp sérstakri deild til að annast, en samkomulag varð á milli þessara aðila á sínum tíma um, að Efnahagsstofnunin skyldi taka að sér og koma þannig í veg fyrir tvíverknað, sem ella var viðbúið, að ætti sér stað. Eins er Ríkisábyrgðasjóður nú tekinn við sumum af þeim innheimtustörfum a.m.k., sem Framkvæmdabankanum voru ætluð með l. frá 1953, þó að hann raunar enn hafi umsjá allmargra lána fyrir hönd ríkissjóðs. II. kafli frv. fjallar svo um Efnahagsstofnun og er lögfesting á því skipulagi, sem upp hefur verið tekið og staðið hefur nú um nokkurra ára bil. Það er enginn vafi á því, að Efnahagsstofnunin hefur nú þegar orðið að mjög miklu gagni. Það er eðlilegt, að deilt sé um sumar þær ráðleggingar, sem frá henni hafa komið. Þær eru eðli málsins samkv. pólitísks eðlis margar og snerta kjarna deilumála á milli flokka og hagsmunahópa. Framhjá þessu verður ekki komizt, en það ber einnig að viðurkenna, og ég vona, að það sé viðurkennt af öllum, að mjög markverðar athuganir og rannsóknir í efnahagsmálum hafa átt sér stað á vegum þessarar stofnunar, athuganir, sem er mjög erfitt að vera án og hafa orðið til mikillar leiðbeiningar, bæði fyrir ríkisstj., Alþ. og í samningum um ýmiss konar fjárhagsleg efni, kaupgjald og annað slíkt. Það er ætlazt til þess, að Efnahagsstofnunin heyri undir forsrh., sem skipi forstjóra hennar, eins og gert hefur verið fram að þessu. Verkefni hennar er greint í 13. gr., að undirbúa fyrir ríkisstj. framkvæmdaáætlanir og fylgjast með þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið, og endurskoða þær, semja þjóðhagsreikninga og áætlanir um þjóðarbúskapinn fram í tímann, að framkvæma aðrar hagfræðilegar athuganir fyrir ríkisstj. svo og fyrir Seðlabankann og framkvæmdasjóðsstjórn, eftir því sem um semst, og vera ríkisstj. til ráðuneytis í efnahagsmálum. Undir kostnaði við þessa stofnun er ætlazt til, að ríkissjóður, Seðlabanki Íslands og Framkvæmdasjóður standi, eins og hingað til hefur verið, þ.e.a.s. Framkvæmdabankinn í stað Framkvæmdasjóðs samkv. þessu frv., og hefur hver þessara aðila um sig borgað þriðjung kostnaðarins fram að þessu, og geri ég ráð fyrir, að sami háttur verði á hafður í þeim samningum, sem ætlazt er til að komizt á samkv. 15. gr. Loks er í III. kafla frv. ákveðið að stofna skuli hagráð, er verði vettvangur, þar sem fulltrúar stjórnvalda, atvinnuvega og stéttarsamtaka geti haft samráð og skipzt á skoðunum um meginstefnuna í efnahagsmálum hverju sinni. Í 18. gr. er tiltekið, hvaða aðilar eigi þátt í hagráði. Í því skulu eiga sæti tveir ráðh. tilnefndir af ríkisstj., og skal annar þeirra vera formaður ráðsins. Og þá eiga eftirtaldir aðilar rétt á að tilnefna hver einn fulltrúa og jafnmarga varafulltrúa í hagráð til eins árs í senn. Þarna er um að ræða rétt, sem aðili fær, en ekki skyldu. Það er A.S.Í. BSRB, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Félag ísl. iðnrekenda, Iðja, félag verksmiðjufólks í Reykjavík, Landssamband iðnaðarmanna, Landssamband ísl. útvegsmanna, Landssamband ísl. verzlunarmanna, Samband ísl. sveitarfélaga, Sjómannasamband Íslands, Stéttarsamband bænda, Stéttarsamband fiskiðnaðarins, stjórnmálaflokkar, sem fulltrúa eiga á Alþ., Verkamannasamband Íslands, Verzlunarráð Íslands, Vinnumálasamband samvinnufélaganna og Vinnuveitendasamband Íslands. Ef verksmiðjufólk stofnar landssamband í stíl við sjómannasambandið, verkamannasambandið og verzlunarmannasambandið, er ráðgert, að það fái tilnefningarrétt á fulltrúa, þ.e.a.s. Iðja heldur þessum rétti einungis á meðan landssamband í þessari grein hefur ekki komizt á. Það má sjálfsagt deila um, hvort þessi talning hér sé alfullkomin. Það gætu e.t.v. komið fleiri aðilar til álita. Þá er að skoða það í meðferð þingsins. Um þetta hagráð eins og fleira er eðlilegt, að það herðist í reynslu, og það sést í raun og veru ekki fyrr heldur en starfsemi þess er hafin og hefur staðið nokkra hríð, hvort það verður að því gagni, sem til er ætlazt, og hvort það að öllu leyti er rétt skipað eða fundizt hefur rétt form fyrir starfsemi þess strax í upphafi. Ráðið á að heyra undir viðskmrh. og skal koma saman til fundar, þegar formaður þess ákveður eða minnst 4 ráðsmenn óska. Meginverkefni hagráðs skal vera að ræða ástand og horfur í efnahagsmálum þjóðarinnar. Efnahagsstofnunin á að leggja fyrir hagráð tvisvar á ári, í apríl og okt., yfirlitsskýrslur um þróun þjóðarbúskapar og horfur í þeim efnum, þar á meðal varðandi framleiðslu, fjárfestingu, greiðslujöfnuð, afkomu atvinnuveganna og verðlags- og kaupgjaldsmál. Þjóðhags- og framkvæmdaáætlanir ríkisstj. skulu lagðar fyrir hagráð. Einstakir fulltrúar í hagráði geta óskað umr. um sérhvern þann þátt efnahagsmálanna, sem þeir telja ástæðu til, að hagráð ræði. Umræðuefnin skulu ákveðin og tilkynnt ræðumönnum með hæfilegum fyrirvara. Skýrslur um umr. í hagráði skal jafnan senda ríkisstj. og sömuleiðis ályktanir, sem gerðar kunna að vera. Hagráð getur kosið undirnefndir úr sínum hóp til þess að fjalla um ákveðna þætti efnahagsmála. Ráðgert er, að störf í hagráði verði ólaunuð. Efnahagsstofnunin á að undirbúa fundi hagráðs og annast skrifstofustörf á þess vegum, en kostnaður við þessa stofnun á að greiðast úr ríkissjóði. Ég hef þá gert grein fyrir meginefni þessa frv. og sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um það frekar að svo komnu, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð, áður en þetta mál fer til n. Segja má, að í þessu felist ekki neinar stórfelldar breytingar frá því, sem nú er, þó að í þessu sé gert ráð fyrir nokkuð öðru fyrirkomulagi en tíðkazt hefur um sinn að sumu leyti. En þó verða með þessu breytingar, sem ég sé sérstaka ástæðu til að vekja athygli á og sem ég hygg, að þurfi að athuga betur, en enn þá hefur verið gert. Aðalefni þessa frv. er að breyta Framkvæmdabankanum í Framkvæmdasjóð, að lögfesta Efnahagsstofnunina, eins og hún er, og setja á laggirnar hagráð, sem yrði eins konar umræðuhópur, þar sem fulltrúar frá ýmsum aðilum bæru saman bækur sínar, og kæmi þetta hagráð saman a.m.k. tvisvar á ári. Um fyrsta liðinn, að breyta Framkvæmdabankanum í Framkvæmdasjóð, vil ég sérstaklega vekja athygli á því, að ef frá því verður gengið á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í frv., verður lokað fyrir þær lánveitingar, sem Framkvæmdabankinn hingað til hefur innt af hendi til einstaklinga og fyrirtækja, en eingöngu er gert ráð fyrir, að Framkvæmdasjóðurinn láni til fjárfestingarlánastofnana. Lán til einstaklinga og fyrirtækja falla því alveg niður. En einnig er heimilt eftir þessu að lána til opinberra framkvæmda, en lán til einstaklinga og fyrirtækja falla niður. Ég held það mjög vafasamt, að þetta sé skynsamlegt og þetta fái staðizt, þegar tekið er til athugunar, að ýmsir hafa fengið lán til þarflegra hluta, sem ekki geta komið undir neina af þeim stofnlánadeildum, sem gen er ráð fyrir, að fái lán úr Framkvæmdasjóðnum. Ég nefni t.d. fyrirtæki, sem hafa með höndum samgöngur, veitingarekstur, móttöku ferðamanna og ýmis þjónustufyrirtæki, sem ekki geta flokkast undir iðnað. Ég kem ekki með neina upptalningu á þeim fyrirtækjum, sem þarna geta komið til greina, en þau eru ærið mörg og sjálfsagt í fleiri flokkum en þeim, sem ég hef nú nefnt, og sum af þeim eru býsna þýðingarmikil og þurfa að geta fengið fjárfestingarlán, enda hefur reynslan orðið sú, að þess háttar fyrirtæki hata getað fengið talsverða fyrirgreiðslu í Framkvæmdabankanum. Ég nefni líka í þessu sambandi - ég mundi ekki eftir því áðan - fyrirtæki, sem vinna með þungavinnuvélum. Það er mjög vafasamt, að þau gætu komið undir Iðnlánasjóð, að því er mér skilst, eins og framkvæmdum er hagað þar, og þarf að athuga gaumgæfilega, að þau verði ekki útundan í þessu sambandi. Ég hygg því, að það væri skynsamlegt að gera ráð fyrir því, að Framkvæmdasjóðurinn gæti haft rétt og skyldu raunar til þess að lána eitthvað beint til einstaklinga og fyrirtækja, þeirra, sem ekki gætu komið undir fjárfestingarlánastofnanimar, sem eiga að fá frá sjóðnum peninga. Þá vil ég nefna, að Framkvæmdabankinn hefur haft með höndum þá starfsemi að taka lán erlendis, bæði fyrir ríkið og ríkisstofnanir, og mér skilst, að þessi Framkvæmdasjóður eigi að gera það framvegis á hliðstæðan hátt og Framkvæmdabankinn hefur gert, hann eigi að taka lán fyrir opinber fyrirtæki og fyrir ríkið, ef það þykir henta. En Framkvæmdabankinn hefur gert meira. Hann hefur einnig tekið lán erlendis og endurlánað féð aftur til ýmissa fyrirtækja innanlands beint, og í þessu efni hefur Framkvæmdabankinn haft með höndum mjög þýðingarmikla fyrirgreiðslu fyrir marga og komið mörgu góðu til leiðar. En mér skilst, að með þessu frv., eins og það liggur fyrir, verði þessi starfsemi alveg útilokuð. Erlendu lánin, sem Framkvæmdasjóðurinn getur tekið, verða annaðhvort að vera opinber lán eða þá lán handa þeim fjárfestingarsjóðum, sem eiga að fá fé sitt frá Framkvæmdasjóðnum, en á hinn bóginn útilokað að Framkvæmdasjóðurinn taki lán erlendis og endurláni það beint til einstaklinga eða fyrirtækja. Gæti það þó verið nauðsynlegt, ef um er að ræða starfsemi, sem ekki fellur undir neinn af fjárfestingarlánasjóðunum. Ég bendi á, að það er mjög varhugavert að loka þessu, eins og mér sýnist gert með þessu frv. Þá vil ég loks benda á það í sambandi við Framkvæmdasjóðinn, að við höfum haft hér till., framsóknarmenn, í hv. Alþ. eða frv. um að stofna framleiðnilánadeild við Framkvæmdabankann, og var það hugsun okkar, að talsvert fé yrði tekið frá og ætlað til þess að lána til framleiðniaukningar, þ.e. hagræðingar og vélvæðingar og meiri tækni en enn þá er orðin í ýmsum atvinnugreinum. Var það ætlun okkar, að þessi lán yrðu veitt umfram venjuleg stofnlán. Þessi hugmynd er að nokkru leyti tekin upp í sambandi við frv., sem nú er komið frá hæstv. ríkisstj. um Iðnlánasjóð, en ég leyfi mér að benda á, að ég teldi eðlilegt, að inn í þetta frv. kæmi einmitt ákvæði um slíka framleiðnilánadeild í Framkvæmdasjóðnum, þar sem gert yrði ráð fyrir lánveitingum umfram það, sem á sér stað eftir venjulegri reglu úr fjárfestingarlánastofnunum. Mundi þá það einnig verða til þess, að stjórn Framkvæmdasjóðsins og ráðunautar hans mundu taka þessi málefni, þ.e.a.s. framleiðnimálin, hagræðingarmálin og vélvæðingarmálin, fyrir í þessari stofnun og reyna að kryfja þau til mergjar, ekki aðeins fyrir eina starfsgrein heldur miklu almennara og víðtækara heldur en verður, ef þau eru skoðuð í hverjum stofnlánasjóði út af fyrir sig. Ég tel því, að það væri hyggilegt að taka þessa hugmynd upp og setja ákvæði um þessa deild inn í frv., og leyfi ég mér að beina því til þeirrar hv. n., sem fær málið til meðferðar. Þá er það Il. kaflinn um Efnahagsstofnunina. Ég ætla ekki að fara að ræða nú almennt um efnahagsmálin. Það verður nægilegt tækifæri til þess að gera það á næstunni og ástæðulaust að vera að blanda því inn í þetta mál. En sjálfsagt erum við allir sammála um það, að það þarf einhvers konar ráðuneytisdeild eða einhvers konar stofnun, sem vinnur margt af því, sem Efnahagsstofnuninni er ætlað að vinna varðandi áætlunargerðir og upplýsingasöfnun og annað því líkt. En ég vil leyfa mér að benda á, að eins og þessi málefni hafa þróazt, undirbýr Efnahagsstofnunin ýmsar áætlanir, og m.a. undirbýr Efnahagsstofnunin áætlanir um framkvæmdir ríkisins, og eftir því sem ég bezt veit, er hún farin að undirbúa talsvert mjög sundurliðaðar áætlanir um framkvæmdir ríkisins í samgöngumálum, raforkumálum og fjöldamörgum öðrum málaflokkum. Og þegar inn á þá braut er komið, að stofnun eins og Efnahagsstofnunin vinnur þvílíkt verk og gerir áætlanir um einslakar framkvæmdir í þessu tilliti, sumar framkvæmdir, sem fé hefur verið veitt til á fjárl., aðrar, sem fé hefur ekki enn þá verið veitt til á fjárl., mundi ég fyrir mitt leyti telja skynsamlegt, að inn á þá braut væri farið að hafa þingkjörna stjórn yfir Efnahagsstofnuninni eða a.m.k., að fulltrúar frá þingflokkunum væru í stjórn þessarar stofnunar. það er að sjálfsögðu eðlilegt, að stjórnarflokkar hverju sinni og ríkisstj. hefði, ef maður gæti orðað það þannig, á sínum vegum meiri hl. í stjórn slíkrar stofnunar, en þar væru fulltrúar frá öllum þingflokkum. Ég rökstyð þetta m.a. með því, að ég tel það brýna nauðsyn, að fulltrúar frá Alþ. ættu þannig ekki aðeins aðgang að, heldur einnig þátt í þeim framkvæmdaáætlunum um opinberar framkvæmdir, sem gerðar eru á hverjum tíma, og ég álít, að þessi mál muni dragast um of úr höndum Alþ., ef þessari stofnun verður stjórnað eingöngu af embættismönnum á vegum ríkisstj. Það, sem ég bendi nú á, er nokkuð í framhaldi af því, sem vakti fyrir mér, þegar Framkvæmdabankinn var settur á fót upphaflega, því að þá var gert ráð fyrir því, að hann hefði með höndum fjárfestingarlánastarfsemi og áætlunargerð, framkvæmdaáætlunargerð, og bankinn yrði í reyndinni ráðunautur ríkisstj. um fjárfestingarmál, sem raunar varð ekki eins mikið úr og hugsað hafði verið. En þetta var hugsað þannig, að þessi málefni kæmu þar öli undir, og þá var gert ráð fyrir því, að stjórn Framkvæmdabankans hefðu með höndum þingkjörnir fulltrúar, og var það miðað við það að slíta hann ekki úr sambandi við Alþ., vegna þess hvernig verkefni hans áttu að vera. Ég mundi því telja hyggilegt að breyta þessum kafla frv. á þá lund að ætla Alþ. að kjósa eða þingflokkunum að tilnefna stjórn Efnahagsstofnunarinnar. Ég tel talsverða hættu á því, að þessi mál dragist um of, sérstaklega að því er varðar opinberu fram kvæmdirnar sjálfar, dragist um of, ákvörðunarvaldið sjálft dragist um of úr höndum Alþ. og yfir til embættismannavaldsins og ríkisstj., ef ekki verður að því ráði horfið. Ég vil biðja hæstv. ríkisstj. að íhuga þetta atriði og n., sem fær þessi málefni til meðferðar. Loks vil ég segja það viðvíkjandi hagráðinu, að þar er gert ráð fyrir, að margar stofnanir eigi fulltrúa og það verði eins konar umræðuhópur, ef svo mætti segja, sem kemur saman a.m.k. tvisvar á ári. Auðvitað veltur allt á framkvæmdinni um það, hvort þetta verður að gagni eða ekki, en til tjóns getur þetta að mínu viti tæpast orðið eða raunar ekki orðið og því ekki óskynsamlegt að reyna þetta, en það veltur að sjálfsögðu mest á framkvæmdinni, hvaða gagn að þessu verður. Ég mun ekki á þessu stigi ræða um skipan hagráðsins eða, hvaða stöfnunum er ætlað að tilnefna í hagráðið, en tel nú, að þeim ákvæðum sé nokkuð ábótavant. Ég fer ekki út í það hér, en tel, að það sé miklu eðlilegra að skoða það í n., og þá ekki sízt, þegar hæstv. ráðh. gat einmitt um það, að þetta gæti verið álitamál og væri einmitt rétt að íhuga það nánar.



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að Framkvæmdabanki Íslands verði lagður niður, en í staðinn verði stofnaður Framkvæmdasjóður Íslands. Í rauninni er hér ekki gert ráð fyrir ýkjamiklum breytingum, þó að svo virðist við fyrstu sýn, því að gert er ráð fyrir því, að þessi nýi framkvæmdasjóður eigi að taka við öllum störfum Framkvæmdabankans og starfa í öllum meginatriðum, sýnist mér, á svipuðum grundvelli og Framkvæmdabankinn hefur gert. Þó eru gerðar þar á minni háttar breytingar. Aðalbreytingin, sem í þessu frv. felst að mínum dómi, er sú, að gert er ráð fyrir því að færa það valdsvið, sem hefur verið, og þau verkefni, sem verið hafa hjá Framkvæmdabankanum, þeirri sérstöku stofnun, yfir til Seðlabankans. Að vísu er gert ráð fyrir því, að sérstök stjórn verði fyrir þessum nýja Framkvæmdasjóði, en framkvæmdastjórn sjóðsins á að vera í höndum Seðlabankans. Mér sýnist því, að aðalbreytingin sé þessi, sem ég sagði, að hér er verið að færa yfir til Seðlabankans í öllum meginatriðum þau störf, sem áður voru hjá Framkvæmdabankanum, og það valdsvið, sem hjá honum lá. Hæstv. forsrh. sagði hér, þegar hann talaði fyrir þessu máli, að hann teldi, að með þessu breytta fyrirkomulagi mundi fást nokkuð aukin samræming í veitingu fjárfestingarlána, og það er greinilegt, sérstaklega, þegar þau önnur frv. eru höfð í huga, sem hér liggja nú einmitt fyrir á dagskrá þessa fundar og fjalla um stofnlánasjóði, að það virðist vera stefnan að tengja meira og meira stofnlánasjóðina og verkefni þeirra beint við Seðlabankann. Og það má vitanlega segja það, að með því að færa meira og meira af þessu valdi yfir til eins og sama aðila, þ.e.a.s. yfir til Seðlabankans, megi búast við því, að meira samræmi yrði þar í störfum heldur en áður hefur verið. En ég held, að hér sé ekki tekið rétt á málunum. Ég held, að það sé alltaf verið að færa verkefni Seðlabankans lengra og lengra frá því, sem til var ætlazt í upphafi með Seðlabankann, og frá því, sem í raun og veru eiga að vera grundvallarverkefni Seðlabanka. Seðlabankinn á að vera banki bankanna, eins og sagt hefur verið. Hann á að hafa sín beinu viðskipti við bankastofnanir, og það á að skilja hans verkefni sem allra mest frá hinum venjulegu störfum viðskiptabanka, þ.e.a.s. þeim störfum, sem lúta að því að hafa samband við þá, sem taka lánin eða standa í rekstri með einum eða öðrum hætti. En með þeim breytingum, sem bæði felast í þessu frv. og öðrum þeim, sem flutt eru hér samhliða þessu, um sama efni, er beinlínis verið að draga Seðlabankann meira og meira inn í það að skipta sér af hinum almennu viðskiptabankastörfum eða störfum almennra fjárfestingarlánasjóða. En störf þeirra eru allt annað verkefni heldur en verkefni eiginlegs seðlabanka. Ég tel, að þessi stefna sé röng og óheppileg. Eins og ég tel, að það sé rétt að reyna að byggja lánakerfið upp þannig, að stofnlánasjóðirnir séu sem mest aðgreindir frá viðskiptabönkunum, eins held ég, að það sé nauðsynlegt að halda Seðlabankanum vel aðgreindum, bæði frá stofnlánasjóðum og viðskiptabönkum. Yfirstjórn hans á peningamálunum á að vera þess eðlis, að hann setur sínar almennu reglur, hefur eftirlit með því, sem hinar einstöku greinar í þessu fjármálakerfi hafa með að gera, en Seðlabankinn á ekki að dragast inn í þessi störf beint. En það er alveg sýnilegt, að ef að því ráði verður horfið, sem stefnt er að með þessu frv. og öðrum þeim stofnlánafrv., sem hér liggja nú fyrir, verður verksvið Seðlabankans að mjög miklu leyti orðið bundið við það að hafa bein áhrif á það, hvernig verður háttað í einstökum atriðum veitingu stofnlána og lána, sem tengjast mjög við hinn almenna rekstur í landinu. Ég held, að Seðlabankinn sé þegar kominn of langt á þessari braut og það eigi ekki að bæta þar við. Um hitt atriðið, að leggja Framkvæmdabankann niður eða skipta um nafn hans og kalla hann hér eftir Framkvæmdasjóð og láta hann í meginatriðum hafa þau verkefni, sem tilgreind eru í þessu frv., er ekkert sérstakt að segja. Ég held, að þessi sjóður gæti vel komið að góðu gagni og samkv. því formi, sem þessum framkvæmdasjóði er sniðið með þessu frv., væri hægt að bæta nokkuð þær útlánareglur, sem í gildi hafa verið hjá Framkvæmdabankanum, og það væri hægt að auka samræmi meira í veitingu fjárfestingarlána frá því, sem verið hefur, án þess að þörf sé á því að ákveða, að þessi Framkvæmdasjóður skuli vera nokkurs konar deild í Seðlabankanum eða í vörzlu Seðlabankans og raunverulega undir daglegri stjórn hans. Um önnur atriði, sem hér koma fram í þessu sérstaka frv., sé ég ekki ástæðu til að vera margorður að þessu sinni. Sá kafli frv., sem fjallar um Efnahagsstofnunina, táknar enga breytingu frá því, sem verið hefur, og það nýja hagráð, sem gert er ráð fyrir í frv., að sett verði á fót, það má vissulega segja, að það geti orðið til einhvers gagns, en fremur held ég nú, að það yrði takmarkað, hvað slíkt ráð fengi áorkað, eins og aðstæður eru allar hjá okkur. Við þessa umr. vildi ég sérstaklega láta þetta koma fram sem mína almennu skoðun. Ég hef ekki á móti því, að Framkvæmdasjóður verði settur á fót með þeim verkefnum, sem mörkuð eru í frv., en ég tel mjög óhyggilegt að blanda honum á nokkurn hátt saman við Seðlabankann og það sé búið að gera of mikið af því að draga Seðlabankann inn í þau verkefni, sem hann á að halda sér frá, og að því leyti til er ég andvígur því ákvæði, sem um það fjallar í þessu frv.



Herra forseti. Ég þakka þeim tveimur hv. þm., sem talað hafa, fyrir þær undirtektir, sem þeir gefa þessu frv. Aths. þeirra eru sumar, einkum hv. 1. þm. Austf., mjög til athugunar að mínu viti. En það, sem hv. 5. þm. Austf. sagði, virtist mér að verulegu leyti hvíla á misskilningi. Það er ekki ætlazt til þess samkv. þessu frv., að Seðlabankinn fari að blanda sér í einstakar lánveitingar. Þvert á móti, ég vil segja, að það sé meginbreytingin, að Framkvæmdasjóður eigi ekki lengur eins og Framkvæmdabankinn gerði áður, að lána einstaklingum og einstökum fyrirtækjum, þannig að það verður samkv. þessu frv. einmitt fylgt því meginboðorði, sem hv. 5. þm. Austf. sagði, að ætti að gilda um Seðlabankann, að hann væri banki bankanna. Hann á þarna einungis að hafa samband við aðrar fjárfestingarstofnanir, og svo að vísu er einnig heimilt að lána fé til meiri háttar opinberra framkvæmda, en það er einnig svo nú, að Seðlabankinn hefur mikil viðskipti við ríkið. En þá er einnig á það að líta, að sérstök stjórn á að vera fyrir Framkvæmdasjóðnum, og hún á einmitt að taka ákvarðanir um lánveitingar úr honum. Það er ekki á valdi Seðlabankans, það er á valdi stjórnar þessa sjóðs. Svo að jafnvel þó að það væri tekið upp, sem hv. í. þm. Austf. benti á, að hafa einhverja takmarkaða heimild til lánveitinga handa einstaklingum og einstökum fyrirtækjum, þá mundi Seðlabankinn ekki taka ákvarðanir um það samkv. frv., heldur sjóðsstjórnin. Meginbreytingin er sem sagt þessi, að nú á samkv. frv. öll lánveiting til fjárfestingarsjóðanna að fara beint um þeirra hendur, en Framkvæmdabankinn eða Framkvæmdasjóðurinn á ekki að keppa við þá að svo miklu leyti, sem er innan verksviðs hvers um sig. Þetta er mikil breyting frá því, sem verið hefur, og mér skildist, að athugasemdir hv. 1. þm. Austf. væru ekki til þess að finna að þessari breytingu, heldur bendir hann á, að fjártestingarsjóðirnir, jafnvel með þeirri fjölgun þeirra, sem nú er ráðgerð, nái þó ekki yfir allar þær lánveitingar, sem Framkvæmdabankinn hefur hingað til annazt. Þetta er sjálfsagt að athuga nánar. Ég vil þó benda á, að ferðamálasjóður er til og honum er sérstaklega ætlað að greiða fyrir lánum til gististaða. Hvort ástæða væri til að láta hann einnig fá heimild til þess að lána til samgöngutækja eða setja sérstakan sjóð upp í því skyni, fyndist mér vera til athugunar. Ég vil ekki segja, hvert sú athugun leiðir að lokum, hvort menn vilja hafa heimild til þess að veita úr Framkvæmdasjóðnum lán til fjárfestingar, þar sem enginn fjárfestingarsjóður nær til, hitt held ég, að sé alveg ljóst, og að því fann hvorugur þeirra hv. þm., sem töluðu, að það er ekki heppilegt, að Framkvæmdasjóðurinn keppi beint við fjárfestingarsjóðina, að svo miklu leyti sem þeirra verksvið nær til. Þá verður tvíverknaður. Þá er erfiðara að hafa nauðsynlegt samræmi í störfum og oft viðbúið, að sá, sem ýtnastur er, hrifsi mest til sín, en ekki sé endilega farið eftir því, sem verðugast er samkv. málefnum hverju sinni. Þetta er að mínu viti megintilgangur frv., að fá þessari breytingu á komið, og hún er ekki til þess að auka valdsvið Seðlabankans eða afskipti hans af íánum einstakra manna, heldur þvert á móti. Það má að vísu segja, eins og hv. 5. þm. Austf. segir, að samkv. öðru frv., sem hér liggur fyrir, frv. um Fiskveiðasjóð, þá á Seðlabankinn að öðlast aukinn rétt, þ.e.a.s. fá fulltrúa í stjórn Fiskveiðasjóðsins. En ég bendi á, að hingað til hefur hann haft fulltr. í Stofnlánadeild sjávarútvegsins, meira að segja tvo af fimm. Héðan í frá á hann einungis að hafa einn af fimm í stjórn Fiskveiðasjóðs, sem kemur til að taka yfir bæði núverandi Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeild sjávarútvegsins. Það má deila um það, hvort þetta séu aukin áhrif eða ekki, en enga gagnrýni hef ég heyrt á því, að það hafi verið óheppilegt, að Seðlabankinn kæmi við sögu Stofnlánadeildar sjávarútvegsins á þann veg, sem gert hefur verið. Og ég sé ekki neitt óheilbrigt í því, þó að hann á þennan veg eigi þátt í stjórn Fiskveiðasjóðs, heldur þvert á móti mundi ég telja það eðlilegt og æskilegt, að þessir þrír höfuðbankar fari sameiginlega með stjórn þess mikla sjóðs, sem upp rís eftir sameiningu sjóðanna tveggja. Áhrif Seðlabankans, - fyrir utan daglega stjórn, –aukast í þessum efnum fyrst og fremst með því, að í hans höndum verður sameinuð lántökuheimildin eða lánsfjáröflunin, skulum við segja, og ég held, að það sé á engan hallað, heldur sé það nokkuð sameiginleg skoðun okkar allra, sem höfum fylgzt með þessum málum um alllangan tíma, að það sé rétt, að æskilegast sé, að það séu ekki mjög margir aðilar af hálfu Íslands að leita eftir lánum erlendis. Það hefur komið á daginn, að lánsfjármarkaðurinn er svo takmarkaður og samband á milli þeirra, sem geta hugsað sér að lána fé til Íslands, svo náið, að það hefur beinlínis reynzt óheppilegt og orðið til truflunar oft, þegar fleiri en einn aðili er að reyna að erja þennan akur. Menn hafa gert það í góðu skyni og sumir hlotið nokkurn árangur, en oftar hefur þetta leitt til vandræða og orðið til örðugleika, og ég segi það alveg hiklaust sem mína skoðun. Ég hef aldrei fjallað um þau málefni beint og ekki komið undir mig að standa fyrir lánaumleitunum, en ég hef ekki komizt hjá því að heyra skýrslugjafir um þau efni og fylgjast með þeim vinnubrögðum, sem höfð hafa verið. Og ég hef eftir þá þekkingu örugga sannfæringu um, að það sé heppilegast, að lánsfjáreftirgrennslan sé sem mest í höndum eins aðila af hálfu íslenzka ríkisins og íslenzkra opinberra stofnana og það sé sameinað sem mest í höndum Seðlabankans. Það er engin regla án undantekninga. Við skulum játa það, og einokun í þessu er ekki endilega æskileg, en hitt er öruggt, að betra er að hafa þetta í umsjá eins aðila, sem hafi þetta sem eitt af sínum meginverkefnum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið. Ég ítreka það, að mér finnast ábendingar hv. 1. þm. Austf. vera þess virði, að þær séu betur skoðaðar í nefnd. Hinu fæ ég ekki við gert, þó að hv. 5. þm. Austf. sé andstæður einu af meginatriðum frv., en ég hygg þó, að hann sjái við betri skoðun, að hans andstaða er byggð að verulegu leyti á misskilningi.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í sambandi við það, sem hæstv. forsrh. sagði hér. Hann taldi, að sú skoðun, sem ég setti hér fram, hún hvíldi að verulegu leyti á misskilningi, því að ráð væri í rauninni fyrir því gert í þessu frv., að ekki væri verið að auka við valdsvið Seðlabankans eða afhenda honum hér á þennan hátt nein sérstök störf, því að það væri gert ráð fyrir því í frv., að stjórn Framkvæmdasjóðsins, hún hefði valdið í sinum höndum í sambandi við lánveitingarnar. Og því vildi hæstv. forsrh. í rauninni segja, að það væri beinlínis gert ráð fyrir því að fara eftir þeim meginsjónarmiðum, sem fram hefðu komið í minni ræðu og væri mín skoðun um það, hvernig ætti að koma þessum málum fyrir. En ég held nú, að þessi skoðun hjá hæstv. forsrh. fái illa staðizt. Í 6. gr. frv. stendur skýrum orðum: „Seðlabankinn undirbýr stjórnarfundi og á þar fulltr.“ Í 8. gr. frv. stendur enn fremur: „Seðlabankinn skal hafa lokið gerð reikninga Framkvæmdasjóðs eigi síðar en 1. marz ár hvert og hafa afhent þá stjórn sjóðsins til úrskurðar. Sjóðurinn skal greiða af tekjum sínum allan kostnað af rekstri hans.“ Og enn fremur segir: „Að öðru leyti en segir í 7. gr. er umsjá og rekstur Framkvæmdasjóðs í höndum Seðlabankans, er hefur á hendi bókhald hans og daglegan rekstur, svo og skýrslugerð alla.“ Það, sem ég meinti með aðvörunarorðum mínum í þessum efnum, var það, að reynslan er auðvitað sú, að sú stofnunin, er hefur með höndum daglegan rekstur ákveðins sjóðs, allar fjárreiður og bókhald og undirbýr þar alla stjórnarfundi og á þar fulltrúa, það hlýtur auðvitað verða sú stofnunin, sem ræður langsamlega mestu um það, hvernig haldið verður á málefnum þessa sjóðs. Stjórn sjóðsins verður væntanlega skipuð mönnum, sem ekki geta sinnt þar daglegum störfum. Stjórnarmeðlimir mæta á fundum stöku sinnum, en vitanlega verður það sú stofnunin, sem hefur á hendi daglegan rekstur sjóðsins, sem ræður mestu um gang mála. Og verði nú einnig horfið að því ráði, sem hæstv. forsrh. tók hér undir í sambandi við athugasemd, sem hv. l. þm. Austf. gerði hér um að heimila þessum Framkvæmdasjóði að lána í vissum tilfellum til einstaklinga, verði horfið að því ráði, hvert eiga þá þessir menn að leita, ef ekki til þess, sem hefur á hendi daglegan rekstur sjóðsins, og reka sín mál fyrir þeim aðila eins og fyrir venjulegum viðskiptabanka? Og hvert eiga þeir aðilar að leita, opinberir aðilar, t.d. á vegum sveitartélaga, sem vilja sækja um lán til meiri háttar framkvæmda hjá sér úr þessum sjóði? Hvert eiga þeir að leita nema til þess aðila, sem hefur á höndum daglegan rekstur sjóðsins, en það er Seðlabankinn? Með þessu er í framkvæmdinni þannig komið, að áhrifavöld Seðlabankans yfir þessum málum, sem hér um fjallar, eru auðvitað orðin allt önnur og meiri en þau hafa verið. Spurningin er aðeins þessi: Er það æskilegt, að við breytum Seðlabankanum smátt og smátt í það, að hann taki á móti ýmiss konar fulltrúum, ýmist fulltrúum einstakra fyrirtækja eða opinberra aðila, hlusti á greinargerðir þeirra um þeirra framkvæmdaáætlanir og skrifi lánabeiðnir þeirra og standi í því að undirbúa fundi, sem síðan eiga að taka ákvarðanir um lán til þessara aðila? Það er ekkert um það að villast, að það er uppi sú tilhneiging hjá forustumönnum Seðlabankans, að þeir virðast vilja taka að sér þessi verkefni. Það er af því, sem þeir leggja það til, að þeir fái t.d. fulltrúa í stjórn hins nýja Fiskveiðasjóðs, sem hér hefur borið á góma. Þar með er fulltrúi Seðlabankans kominn beint inn að því borðinu, þar sem gengið verður frá því, hvaða einstaklingar skuli fá lán úr þeim sjóði. Ég álít, að í þessum efnum sé verið að fara út fyrir þau verkefni Seðlabankans, sem honum voru í upphafi mörkuð og eru hin eiginlegu verkefni seðlabanka alls staðar. Og við þessu vildi ég vara fyrir mitt leyti. Ég get hins vegar tekið undir það, sem hér kom fram hjá hæstv. forsrh., að við mundum allir verða sammála því, að það færi eins vel á því, að einn banki stæði í fjáröflun fyrir Íslendinga á erl. peningamarkaði. Ég hef lengi verið á þeirri skoðun, að það væri einmitt eðlilegt verkefni Seðlabankans að taka erl. lán fyrir ríkið. Og ég sé ekkert við það að athuga, að það sé verið að auka á valdsvið hans frá því sem áður var að því leyti til. En hitt held ég, að sé óheppilegt að blanda verkefnum þessa fyrirhugaða framkvæmdasjóðs og annarra stofnlánasjóða saman við þau verkefni, sem eiga raunverulega að tilheyra Seðlabankanum. Þar held ég, að eigi að skilja á milli. En að öðru leyti er ég ekki andvígur þeirri breytingu, sem felst í þessu frv., að leggja Framkvæmdabankann að forminu til niður, en stofna þennan Framkvæmdasjóð. Ég sé ýmislegt fremur hagstætt við það, en ég er á móti því að hafa það fyrirkomulag á í sambandi við samtengingu hans við Seðlabankann, sem frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Ég hef lítillega kynnt mér þetta víðtæka frv., sem hér liggur fyrir, með gaumgæfni hlýtt á ræðu forsrh., sem hann flutti hér því til útskýringar, og einnig hlustað á hans svarræðu. Mér finnst þó, að það standi örugglega fast, að með þessu frv. er aftur verið að færa ýmsa þætti viðskiptamála, sem áður var stefnt að að aðgreina sem mest frá Seðlabankanum sjálfum, þegar hann með löggjöf var aðgreindur frá þjóðbankanum, einmitt með það fyrir augum að fjarlæga hann frá þjóðbankanum sem viðskiptabanka og aðgreina hlutverk þeirra, þá sé nú verið að færa ýmsa viðskiptaþætti aftur undir Seðlabankann eða þá að minnsta kosti í námunda við verksvið hans og inn á verksvið hans. Ég held, að það sé alveg öruggt, að með þessu frv. sé það gert. Og hafi breytingin með seðlabankalögunum stefnt í rétta átt, þá held ég, að þetta frv. að þessu leyti stefni í ranga átt. Hafi aðgreining þarna á milli verið æskileg, þá sé rangt að færa aftur ýmsa þætti viðskiptamálanna undir Seðlabankann á ný. Ég er alveg sammála hv. 5. þm. Austf. um þetta, og ég held, að hann hafi ríka ástæðu til þess að halda því fram, að með frv. um Framkvæmdasjóð sé einmitt stefnt í þessa átt. Ég er þessari tilhneigingu andvígur. Ég held líka, að það sé rangt að færa alla meginþætti efnahagsmálanna yfir til Seðlahankans, í hendur eins eða tveggja manna, sem þar ráða ríkjum og í raun og veru ekki a6 fullu með löglegum hætti, stjórnin er ekki einu sinni skipuð með fyllilega löglegum hætti. Það ætti nú að sjá fyrir því að minnsta kosti, að stjórn Seðlabankans væri fullskipuð, áður en allir meginþættir efnahagsmála Íslands eru færðir í hendur þeirrar stofnunar. Ég óttast meira að segja, að það sé verið að gera þessa stofnun að eins konar yfirríkisstjórn Íslands í efnahagsmálum. Mér finnst eiginlega allt stefna í þá áttina. Um II. kaflann hefur það réttilega verið sagt, að það sé í raun og veru aðeins verið að lögfesta þar ákvæði um stofnun, sem til sé, en ekki að breyta samsetningu hennar, svo að neinu máli skipti. Efnahagsstofnunin hefur sjálfsagt verið og er nauðsynlegt rannsóknartæki fyrir ríkisstj., henni eru falin verkefni á vegum ríkisstj. í samræmi við grundvallarsjónarmið stjórnarstefnunnar á hverjum tíma, auk þess sem þessi stofnun er fyrst og fremst kannske sett á fót sem eins konar meltingarfæri fyrir Efnahagsstofnunina í París. Og það getur vel verið, að það sé líka nauðsynlegt hlutverk. III. kaflinn er um hagráð. Hann er sjálfsagt ekki mjög þýðingarmikill, en ég sé ekkert á móti því, að þarna sé stofnaður umræðuklúbbur um þjóðmál, eins konar málfundarfélag, þar sem þátttakendur séu ýmis félagasamtök í þjóðfélaginu, sem þýðingu hafa. Hef ég ekki annað um þennan kafla að segja en það, að mér finnst nokkuð handahófslega tilnefndir aðilar, sem eiga að vera þarna þátttakendur. Ég sé t.d., að þarna er nefnt Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna, en hvorugt þeirra verkalýðslandssambanda er nefnt, sem til eru á þessu sviði, iðnaðarmálasviðinu. Nefni ég þar til Landssamband byggingarmanna og Málm- og skipasmíðasamband Íslands. Hvorugt þeirra er talið með í þessum félagsskap, en hins vegar er nefnt eitt stéttarfélag, sem starfar á iðnaðarsviðinu innan verkalýðssamtakanna. Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. sagði, að þetta stæði kannske til breytinga, ef betur þætti fara, og ég minni á það hér strax við í. umr., að mér þykir a.m.k. þessara tveggja sambanda á sviði iðnaðarins vant, en þau eru einmitt viðsemjendur Landssambands iðnaðarmanna á þessu sviði þjóðmálanna eða efnahagsmálanna. Þetta frv. fer nú til nefndar og verður þar athugað, en ég held, að megintilhneigingin, að færa aftur ýmsa þætti viðskiptamála yfir til Seðlabankans, þar sé stefnt rangt, svo framarlega sem rétt hefur verið stefnt, þegar Seðlabanki Íslands var stofnaður og aðgreindur frá viðskiptabankanum, Landsbanka Íslands.

Forsrh: (Bjarni Benediktsson): Herra forseti. Mál þetta liggur nú ljóst fyrir. Það er greinilegt, að menn hafa á því mismunandi skoðanir, en þrætur um það fram og aftur eru auðvitað þýðingarlausar. Ég vildi þó vekja athygli á því, að það fær ekki staðizt, að verið sé að hverfa frá þeirri stefnu, sem mörkuð hafi verið með löggjöfinni um Seðlabanka, þegar hann var aðgreindur frá viðskiptabönkunum. Í fyrsta lagi minni ég á það, að enn stendur í lögum, og ég hef ekki heyrt skýringu á því, af hverju því lagaboði hefur ekki verið fylgt, sannast að segja. Það stendur í l. nr. 17 frá 1953: „Seðlabanki annast dagleg afgreiðslustörf fyrir Framkvæmdabankann gegn hæfilegri þóknun.“ Þetta er í 20. gr., þannig að öll sú fyrirgreiðsla eða samband við almenning, sem hv. 5. þm. Austf. sagði, að væri óheppilegt að dregin yrði inn í Seðlabankann samkv. þessu lagaboði, sem við nú gerum till. um, allt þetta er í lögum nú þegar. Og það hefur ekki verið sagt, að þessir aðilar eigi að semja um það, að afgreiðslan eigi að vera í Seðlabankanum. Það er sagt, að hún eigi að vera það. Það á einungis að semja um þóknunina. Við vitum, að það eru sennilega persónulegar ástæður, sem þarna hafa komið til og valdið því, að lagaboðinu hefur ekki verið framfylgt. En með því, sem nú er lagt til, er í raun og veru einungis verið að fara í það horf, sem löggjöfin ætíð hefur ætlazt til, að haft yrði. Menn geta sagt, að það sé óheppilegt eða óheppilegt ekki, en það er ekki rétt, að það sé verið að breyta til frá því, sem löggjöfin nú segir til um. Það er rétt, sem hv. 5. þm. Austf. sagði, að auðvitað getur það haft töluverða þýðingu, hvar menn eiga að koma og fá afgreiðslu sinna mála og hver á að undirbúa fundi og annað þess háttar. Ég vefengi þetta alls ekki. En löggjöfin er nú þegar eins og hún er, og breytingin frá því, sem nú er, er einmitt þessi, að Framkvæmdasjóðurinn á að verða banki fjárfestingarsjóðanna og ekki hafa bein skipti við einstaklingana. Nú benti hv. í. þm. Austf. á það, að eins og til háttar með fjárfestingarsjóði, sé þetta ekki að öllu leyti heppilegt, vegna þess að þarna falli eitthvað niður á milli. Það er að vísu minna en hann vildi ráðgera, því að hann minntist ekki á Ferðamálasjóðinn, en það er rétt, sem hann gat um, að samkv. núgildandi löggjöf, þá skilst mér, að það sé enginn fjárfestingarsjóður til, sem veiti fé í samgöngutæki. - Stórvirkar vinnuvélar, það má deila um, hvort þær komist undir Iðnlánasjóð eða ekki. En eins og sessunautur minn, hæstv. iðnmrh., skaut að mér, úr þessu er auðvitað hægt að bæta með samningum við viðskiptabankana, ef Framkvæmdasjóður eða Seðlabankinn vildi endurkaupa af þeim víxla, sem færu í stofnlán í þessu skyni, hvort heldur í samgöngutæki eða stórfelldar vinnuvélar. Þennan hátt er hægt að hafa á, og það er sjálfsagt hægt að fara fleiri leiðir í því. En ég játa að ábending hv. 1. þm. Austf. um það gat, sem þar er, hún var rétt, og það þarf að átta sig betur á því, hvernig það mál skuli leysa, hvort það á að leysa með mjög takmarkaðri lánaheimild til handa einstaklingum eða á annan veg, eins og hæstv. iðnmrh. benti mér á. Þetta er auðvitað ekki stórt atriði varðandi þessi mál í heild. Eftir skýrslu, sem fyrir liggur í nýkominni ársskýrslu Framkvæmdabankans fyrir 1965, þá hefur hann á árunum frá 1955–1965 alls veitt lán fyrir rúmar 1708 millj. Þar af sýnist mér, að þau lán, sem núverandi fjárfestingarstofnanir ekki taka til, af þeim, sem hér eru talin, og það eru eingöngu samgöngurnar, séu einungis 46 millj. rúmar af röskum 1700 millj., svo að þótt hér sé um þýðingarmikið atriði að ræða, þá er þetta sáralítill hluti af öllu því fé, sem farið hefur í gegnum Framkvæmdabankann fram til þessa og væntanlega fer í gegnum hendur Framkvæmdasjóðs héðan í frá. En það skulum við játa, að það verður auðvitað alltaf meiri þörf fyrir stórvirkar vinnuvélar, það verður meiri þörf fyrir stóra bíla og annað þess háttar, eftir því sem vegir batna og samgöngur stöðugt aukast og ef til vill fyrir lán út á flugvélar og slíkt. Hv. 5. þm. Austf. og raunar hv. 5. þm. Vestf. líka töldu, að þarna væri verið að taka undir Seðlabankann störf, sem væru annarleg. Hv. 5. þm. Vestf. minnti á það, að meiri háttar opinberar framkvæmdir kæmu þarna undir ákvörðun þessarar sjóðsstjórnar. En það er nú þegar tekið fram einmitt í l. um Seðlabankann frá 1961, í 3. gr. 4. tölulið, þar sem sagt er, að hlutverk Seðlabankans sé að annast bankaviðskipti ríkissjóðs, þannig að það er ekkert nýtt. Það má að vísu segja, að þarna komi einstök sveitarfélög líka til varðandi meiri háttar opinberar framkvæmdir. Það mundu þá vera meiri háttar hafnarframkvæmdir, hitaveituframkvæmdir og annað slíkt, sem ekki eru daglega teknar ákvarðanir um. Eins er í lögunum um Seðlabankann nú þegar sérstakur kafli um Stofnlánadeild sjávarútvegsins, þar sem er ætlazt til að gera grein fyrir lánum til einstaklinga, svo að hér er ekki um að ræða neitt nýtt í lögum Seðlabankans til þess að hann geti hrifsað vald til sín. Það, sem er verið að leggja hér til, er eingöngu í samræmi við það, sem þegar hefur verið í lögum og ég legg áherzlu á. En munurinn verður sá, að einstaklingslánin úr Framkvæmdasjóði hverfa, annaðhvort með öllu eða að langsamlega mestu leyti, og í stað þeirra kemur, að jafnað verður einu sinni eða tvisvar á ári milli fjárfestingarsjóðanna því fé, sem er fyrir hendi, og þá ákvörðun tekur nefnd kosin af þinginu, að vísu að heyrðum till. Seðlabankans, en úrslitavaldið á skiptingu milli sjóðanna er í höndum þessarar nefndar, en ekki Seðlabankans. En jafnvel þótt Seðlabankinn hefði þar einhver úrslitaáhrif, þá er það einmitt eins og ég segi: Þessi sjóður á að vera banki fjárfestingarsjóðanna alveg eins og hv. 5. þm. Austf. lagði áherzlu á að væri tilgangur Seðlabankans. Ég held, að við megum þess vegna ekki líta of kreddubundnum augum á þetta og halda, að hér sé verið að fara út fyrir einhver almenn lögmál. Þetta er í samræmi við það, sem löggjöf hér hefur verið, frá því að Seðlabankinn hóf sína starfsemi.



Það er aðeins til þess að benda á, að þessi liður, lán til samgangna, sem hæstv. forsrh. benti á í yfirliti Framkvæmdabankans um lánveitingar, gefur ekki tæmandi hugmynd um þann vanda, sem ég benti á og kemur af því, að ýmis starfsemi fellur utan við stofnlánastarfsemina, ef engu verður breytt í frv. Í öðrum liðum er áreiðanlega eitthvað af slíkum lánum einnig, eins og t.d. í því, sem flokkað er undir iðnað eða annan iðnað í þessari skýrslu. Ég er ákaflega hræddur um, að ýmislegt af því, sem þar er, mundi ekki verða talið koma til greina hjá Iðnlánasjóði. Enn fremur er þarna um að ræða talsvert af þjónustufyrirtækjum allmargvíslegum og fyrirtækjum, sem annast dreifingu, og það getur orðið mjög mikið af álitamálum í þessu sambandi. Ég hygg, að menn muni fljótlega reka sig á, að það veldur hinum mestu vandkvæðum, ef þetta verður afgreitt eins og það er, og mér þykir vænt um að heyra, að hæstv. forsrh. vill taka undir, að þetta verði athugað í n. ásamt öðru, sem ég nefndi. Ég vildi benda á þetta, og einfaldasta leiðin í þessu hygg ég að væri sú að skoða í n. löggjöf Iðnlánasjóðs, Fiskveiðasjóðs og Stofnlánadeildar landbúnaðarins, skoða þessi ákvæði og líta síðan yfir lánveitingar Framkvæmdabankans um nokkur ár, en upplýsingar um þær, hvert einasta lán, eru prentaðar í ársskýrslum sjóðsins, þannig að þá fæst hugmynd um, hversu víðtækt vandamál þarna er um að ræða.



Herra forseti. Flutningur þessa frv. stendur í beinu sambandi við flutning frv. um Framkvæmdasjóð, Efnahagsstofnun og hagráð. Í því frv. er gert ráð fyrir því, að Seðlabankanum sé falin varzla og rekstur Framkvæmdasjóðsins, og er þess vegna nauðsynlegt að gera hliðstæðar breytingar á einni gr. í Seðlabankal. Þetta og þetta eitt er tilgangur þessa frv., og er óþarft að fara um það fleiri orðum. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. og 2. umr.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér er lagt fram, frv. til I. um Framkvæmdasjóð Íslands, Efnahagsstofnun og Hagráð, er stefnt að því, eins og hæstv. forsrh. hefur þegar skýrt, að gera skipulag og starfsemi fjárfestingarlánasjóða einfaldari og hagkvæmari en verið hefur. Í frv. þessu er lagt til, að Fiskveiðasjóður Íslands og Stofnlánadeild sjávarútvegsins sameinist í nýjan sjóð, sem heiti Fiskveiðasjóður Íslands. Jafnframt sameinast skuldaskilasjóður útvegsmanna skv. lögum nr. 120 frá 1950 hinum nýja sjóði. Sjóðurinn verður, ef frv. þetta verður að lögum, undir sérstakri sameiginlegri stjórn Útvegsbanka Íslands, Landsbanka Íslands og Seðlabanka Íslands. Sjóðurinn verður í umsjá Útvegsbankans með aðskildum fjárhag og bókhaldi. Eins og kunnugt er, hefur sjávarútvegurinn á undanförnum áratugum þarfnazt mikils fjármagns til uppbyggingar, að því er snertir byggingu veiðiskipa og byggingu fiskvinnslustöðva og iðjuvera. Sameining tveggja stærstu lánasjóða sjávarútvegsins, þ.e. Fiskveiðasjóðs Íslands og Stofnlánadeildar sjávarútvegsins, í einn öflugan sjóð hefur í för með sér, að auðveldara er að koma við hagkvæmari skiptingu ráðstöfunarfjárins milli hinna ýmsu greina sjávarútvegsins, en þarfir þeirra breytast frá ári til árs. Meira samræmi í útlánum ætti að nást og eftirlit með notkun lánsfjárins ætti einnig að verða virkara. Auk þess ætti sameiningin að hafa í för með sér sparnað í rekstri og fleira hagræði. Með sameiningu Stofnlánadeildar sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóðs munu stofnlánasjóðir sjávarútvegsins eflast, og mun það einkum leiða til aukinna lána til fiskiðnaðarins. Mál þetta á sér nokkurn aðdraganda. Hugmyndin um sameiningu þessara sjóða hefur lengi verið á döfinni. Árið 1961 var stigið spor í þessa átt með samstarfi því, sem upp var tekið milli Seðlabankans, Landsbankans og Útvegsbankans að lánamálum sjávarútvegsins, er lausaskuldum sjávarútvegsins var breytt í löng lán á vegum Stofnlánadeildarinnar. Frá útvegsmönnum hafa oft komið fram óskir í þessa átt. Var hinn 22. apríl 1964 samþykkt á Alþ. þál. um athugun á sem hagkvæmastri skipan og um aukningu stofnlánasjóða sjávarútvegsins, en með þál. þessari var samþykkt að fela ríkisstj. að láta rannsaka möguleika á auknum stofnlánum til sjávarútvegsins til þess að tryggja eðlilega uppbyggingu og fjárfestingu í þessari mikilvægu framleiðslugrein landsmanna og jafnframt láta fram fara athugun á sem hagkvæmastri skipan með samræmdri eða sameinaðri starfsemi stofnana þeirra, er veita stofnlán til sjávarútvegsins. Á vegum ríkisstj. hefur svo verið að þessu máli unnið. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er niðurstaðan af því starfi. Frv. er í meginatriðum svipað að efni og lög og reglugerðir, sem fram að þessu hafa gilt um sjóðina. Fiskveiðasjóður Íslands var stofnaður með lögum frá 1905. Aðaltekjur hans hafa verið af útflutningsgjaldi sjávarafurða svo og framlag ríkissjóðs. Aðalhlutverk Fiskveiðasjóðs hefur verið að lána til nýbygginga fiskiskipa. Ef skip eru smíðuð erlendis, lánar hann 2/3 hluta af kostnaðarverði, en 3/4 hluta af kostnaðarverði fiskiskipa, sem smíðuð eru innanlands. Útlán á vegum Fiskveiðasjóðs hafa undanfarin fjögur ár verið svo sem hér segir: Árið 1962 122.1 millj. kr., 1963 189.4 millj. kr., 1964 329.9 millj. kr. og 1965 224.7 millj. kr. Eignir sjóðsins voru taldar í árslok 1965 samtals rúmar 1192 millj. kr. Fram til ársloka 1930 annaðist landsstjórnin, þ.e. atvmrn. sjóðinn, en Útvegsbanki Íslands hefur síðan haft með höndum stjórn sjóðsins og starfrækslu. Lögum um Fiskveiðasjóð hefur oft verið breytt. Gildandi heildarlög nú eru nr. 40/1955. Eins og áður sagði, hafa lánveitingar Fiskveiðasjóðs fyrst og fremst verið til kaupa á nýjum fiskiskipum. Lánað er til þeirra eingöngu gegn l. veðrétti og með lögum frá 1957 var hámarksstærð skipa, er sitja fyrir lánum, aukin í 300 rúmlestir. Fiskveiðasjóður veitir og lán til endurbóta og viðgerða á fiskiskipum svo og til véla- og tækjakaupa í þau. Þessi lán hafa verið veitt gegn l. samhliða veðrétti í skipunum og numið um helmingi kostnaðar. Þá veitir Fiskveiðasjóður lán til fiskvinnslustöðva og annarra fasteigna í sjávarútvegi. Þessi lán sjóðsins nema hins vegar litlum hluta af heildarútlánum hans, enda hefur sjóðurinn jafnan átt fullt í fangi með að sinna lánsfjárþörf vegna uppbyggingar fiskiskipaflotans. Þess skal getið, að lánstími lána Fiskveiðasjóðs er nú 15 ár til fiskiskipa, en 10–12 ár til fasteigna, 5–8 ár til vélakaupa og 3 ár til tækjakaupa. Vextir af lánum sjóðsins eru 61/2% af lánum til skipakaupa og kaupa á tækjum og vélum, en 8% af fasteignalánum. Stofnlánadeild sjávarútvegsins var stofnuð með l. nr. 41/1946 til að veita lán til nýsköpunar sjávarútvegsins. Má segja, að deildin hafi að mestu staðið undir nýsköpuninni í sjávarútvegi, er hófst á árinu 1946. Stóð deildin t.d. að mestu undir hinni miklu endurnýjun togaraflotans á þeim tíma. Segja má, að deildin hafi ekki fengizt við annað hlutverk fram til ársins 1961, er nýir lánaflokkar voru stofnaðir við deildina með lögum nr. 48/1961, en þá var stigið nýtt spor í sögu deildarinnar. Tilgangur laganna var að breyta lausaskuldum sjávarútvegsins við viðskiptabankana í hagstæð lán við Stofnlánadeildina. Fjár til þessara lánveitinga var aflað með því að stofna til skuldar við Seðlabankann, sem næmi hinum nýju stofnlánum. Ný lán úr deildinni voru veitt gegn veði í framleiðslutækjum, allt að 70% af matsverði, er miðaðist við endurkaupaverð eignanna að frádregnum eðlilegum afskriftum. Hámarkslánstími var 10–20 ár, eftir því hvort um var að ræða veð í vélum, skipum eða fasteignum og vextir 61/2%. Lánveitingum í þessum lánaflokki lauk á árinu 1963, og námu lánin alls 376.6 millj. kr., en tala lánanna var 245. Með reglugerð frá 27. jan. 1965 var svo enn opnaður nýr lánaflokkur hjá Stofnlánadeildinni í þeim tilgangi að auka framleiðslu og framleiðni í fiskiðnaði og skyldri starfsemi. Var gerður um það samningur milli Seðlabankans, Landsbankans og Útvegsbankans, að fjármagn frá þessum bönkum, sem bundið er í útlánum deildarinnar frá 1961, yrði að verulegu leyti látið ganga til nýrra lána í hinum nýja lánaflokki, eftir því sem það fé losnaði. Gert er ráð fyrir, að í þessum lánaflokki verði hægt að veita 40–50 millj. kr. til nýrra lána árlega. Um s.l. áramót var búið að veita 29 lán, samtals um 59 millj. kr. Vextir hafa verið 8% á ári. Í þessum lánaflokki mega lán ásamt öðrum áhvílandi skuldum aldrei nema meiru en 60% af matsverði. Þess skal getið, að Stofnlánadeildin lánaði upphaflega frá 1946 bæði til fiskiskipa og stöðva í landi. Frá 1961 hefur hún lánað bæði til skipa og landsstöðva, en hinn nýi lánaflokkur, sem er starfandi í útlánum samkvæmt áðurgreindri reglugerð, lánar eingöngu til fiskvinnslustöðva svo og að einhverju leyti til stöðva, sem veita sjávarútvegi þjónustu, t.d. skipasmíðastöðva, dráttarbrauta o.fl. Eignir Stofnlánadeildar voru 31. des. 1965 rúmar 31 millj. kr. vegna eldri lána frá 1946, og rúmar 353 millj. kr. vegna nýrra lána. Þá er rétt að geta þess, að Fiskveiðasjóður hefur annazt alla starfrækslu skuldaskilasjóðs vélbátaeigenda, sem stofnaður var 1935, og ennfremur rekstur skuldaskilasjóðs útvegsmanna frá árinu 1951 eftir að lánveitingu lauk. Skuldaskilasjóður útvegsmanna var settur á stofn með I. nr. 120/1950. Lagafrv. það, sem hér er lagt fram, er að mestu sniðið eftir þeirri framkvæmd þessara mála, sem þegar hefur verið lýst hér að framan. Er hinum nýja Fiskveiðasjóði ætlað að taka við hlutverki áðurgreindra sjóða og stofnlána, og hlýtur sjóðurinn að mótast af því skipulagi, er þegar hefur myndazt í lánamálum sjávarútvegsins. Hlutverk sjóðsins er að vinna að þeim verkefnum, sem Fiskveiðasjóður og Stofnlánadeildin höfðu, þ.e. að efla framleiðslu og framleiðni í fiskveiðum og fiskiðnaði, bæði á sjó og í landi, með veitingu stofnlána, auk þess sem gert er ráð fyrir, að sjóðurinn veiti lán til þjónustustöðva sjávarútvegsins. Þar sem Fiskveiðasjóður er stórum mun stærri og öflugri og eldri en Stofnlánadeildin og því með lengsta og haldbezta reynslu í starfi þessara sjóða, sem sameinaðir eru með þessu frv., er talið rétt að nefna hinn nýja sjóð Fiskveiðasjóð Íslands. Allar eignir og skuldbindingar hins eldra Fiskveiðasjóðs og Stofnlánadeildar og skuldaskilasjóðs útvegsmanna ganga til hins nýja sjóðs skv. frv. 1. jan. 1967. Fjáröflunarleiðir hins nýja sjóðs verða hinar sömu og verið hafa. Lögin heimila, að allir lánaflokkar, bæði við Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeildina, geti haldið áfram í núverandi mynd. Einnig er gert ráð fyrir stofnun nýrra lánaflokka við sjóðinn. Skulu reglur um þá settar í reglugerð, sem sjútvmrh. gefur út. Skv. frv. tekur ríkissjóður á sig ábyrgð á öllum skuldbindingum, sem Fiskveiðasjóður tekst á hendur gagnvart innlendum aðilum. Sérstaka lagaheimild þarf hins vegar til að stofna til ríkisábyrgðar með gjaldeyrisláni Fiskveiðasjóðs við erlenda aðila. Ríkisábyrgð skal vera til tryggingar greiðslu allra lána og skuldbindinga, sem Fiskveiðasjóður tekur við frá fyrirrennurum sínum. Á þetta við, hvort sem ríkisábyrgð hefur verið fyrir hendi á slíkum lánum eða ekki. Forstjóri sjóðsins verður ráðinn af stjórn hans og er hann ábyrgur gagnvart henni, en aðrir starfsmenn hins vegar ráðnir af Útvegsbankanum. Handbært fé Fiskveiðasjóðs skal geymt í Seðlabankanum með þeim undantekningum, sem frv. hefur að geyma. Lánshlutföli og trygging lána gegn veði í fiskískipum eru óbreytt frá því, sem verið hefur í starfi Fiskveiðasjóðs. Reglur um lánshlutföli og tryggingu lána gegn veði í öðrum eignum en skipum verða þær sömu og gilt hafa við Stofnlánadeildina. Lánstímar verða að mestu óbreyttir frá því sem verið hefur við Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeildina. Vaxtakjör verða einnig að mestu óbreytt. Þess skal getið, að sjútvmrh. getur með reglugerð sett nánari ákvæði um starfsemi Fiskveiðasjóðs, svo sem kveðið er á um í frv. Hér hefur nú lauslega verið gerð grein fyrir þeim helztu breytingum, er lagafrv. þetta felur í sér. Í stuttu máli má segja, að frv. feli í sér, að samræmd og sameinuð verði starfsemi þeirra stofnana, er veita sjávarútveginum stofnlán. Er með því vænzt, að komið verði á hagkvæmari skipan þessara lánsfjármála, sem stuðlað geti að heilbrigðri þróun þessa undirstöðuatvinnuvegs landsmanna. Með því að setja á stofn einn sjóð, sem eins og frv. gerir ráð fyrir á að sjá fyrir lánum til fiskiskipa og fasteigna í sjávarútvegi, ætti að nást betri yfirsýn og stjórn í þessum málum og þó einkum hagkvæmari skipting þess fjár, sem er til ráðstöfunar hverju sinni, með tilliti til breyttra þarfa á hverjum tíma. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til, nema frekara tilefni gefist að ræða frv. þetta nánar, en legg til. að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Með frv. þessu er gert ráð fyrir því að sameina Stofnlánadeild sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóð Íslands í einum sjóði. Það hefur alllengi verið rætt um það, að rétt væri að sameina þessa tvo stofnlánasjóði sjávarútvegsins, og ég er fyrir mitt leyti samþykkur því, að það sé gert. Því verður ekki neitað, að það er miklu eðlilegra, að aðalstofnlánasjóður sjávarútvegsins sé einn og fjalli þá um alla meginþætti, sem stofnlán sjávarútvegsins koma við, en að sú aðgreining sé ekki lengur, sem þarna hefur verið. En það hefði þó verið mikil þörf á því að mínum dómi um leið og þessir sjóðir eru sameinaðir í einum sjóði að gera ráð fyrir því að auka þá jafnframt nokkuð við tekjumöguleika þessa nýja sjóðs, ef hann á að geta sinnt með eðlilegum hætti stofnlánabeiðnum sjávarútvegsins yfirleitt. Það vita allir hv. alþm., að Fiskveiðasjóður hefur nú um langan tíma lánað að langmestu leyti sitt fé til kaupa á nýjum fiskiskipum eða til hyggingar á nýjum fiskiskipum. Önnur stofnlánastarfsemi sjóðsins hefur verið tiltölulega lítil, enda hafði verið ráð fyrir því gert í lögum sjóðsins, að lán til uppbyggingar á fiskiskipaflotanum og það meira að segja til uppbyggingar á skipum undir ákveðinni stærð, undir 300 rúmlesta stærð, skyldu algerlega sitja fyrir um fé úr sjóðnum, og reynslan hefur líka orðið sú, að yfirgnæfandi meiri hluti af því fjármagni, sem sjóðurinn hefur ráðið yfir á hverjum tíma, hefur beinlínis gengið til þess að byggja upp fiskiskipaflotann. Ég efast ekkert um það, að stjórnendum sjóðsins hefur verið það fyllilega ljóst á undanförnum árum, að það hefur verið brýn þörf á því, að sjóðurinn gæti sinnt ýmsum öðrum verkefnum í þágu sjávarútvegsins, en hann hefur ekki haft fé aflögu fram yfir þetta meginverkefni til þess að sinna slíkum þáttum nema þá að mjög litlu leyti. Um langan tíma hafði Stofnlánadeild sjávarútvegsins í rauninni verið lokuð deild og ekki haft með höndum neina starfsemi, en svo tók deildin aftur upp nokkra starfsemi nú fyrir stuttu síðan, en hefur haft yfir að ráða mjög takmörkuðu fé og fer víðs fjatri, að hún hafi getað sinnt öllum þeim lánsheiðnum, sem til hennar hafa borizt og hefði auðvitað verið mjög nauðsynlegt að sinna. En nú er sem sagt gert ráð fyrir því, að Stofnlánadeild sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóður verði sameinuð í einum sjóði, og þeir sem þurfa því að leita eftir stofnlánum til sjávarútvegsins, jafnt til fiskiðnaðar sem til fiskiskipakaupa, eigi að beina lánbeiðnum sínum til þessa eina sjóðs án þess að gert sé ráð fyrir því, að tekjur hans aukist nokkuð frá því, sem verið hefur. Þetta tel ég mikinn galla, og ég tel, að það hefði í rauninni átt að vera sjálfsagt atriði, um leið og þetta skref var stigið að sameina þessa tvo stofnlánasjóði, að auka við fjármagn hins nýja sjóðs. En sú breyt., sem felst í þessu frv., er miklu meira að formi til varðandi þetta atriði, að þessum tveim deildum er slengt saman í einn sjóð, sem þá auðvitað annast öll sömu verkefni og áður voru, og þá sjá menn, að í sambandi við það er ekki um neina verulega breyt. að ræða. En meginbreytingin, sem felst í þessu frv. að mínum dómi, er fólgin í því, að nú er gert ráð fyrir nýrri yfirstjórn Fiskveiðasjóðs. Áður hefur það verið svo, að stjórn Fiskveiðasjóðs hefur verið skipuð bankastjórum Útvegsbankans, og sérstakur forstöðumaður hefur verið fyrir Fiskveiðasjóð nú um margra ára skeið, og fer ekkert á milli mála, að sá forstöðumaður hefur markað stefnu sjóðsins og störf í öllum meginatriðum. En nú er hins vegar gert ráð fyrir því, að stjórnin verði skipuð fyrir þennan nýja Fiskveiðasjóð með allt öðrum hætti. Nú er gert ráð fyrir því, að Seðlabankinn tilnefni einn af fimm stjórnarnefndarmönnum, Landsbanki Íslands tvo og Útvegsbanki Íslands tvo. Og síðan er gert ráð fyrir því, að viðskiptamenn þessa nýja sjóðs geti einnig rekið mál sín eða lagt fram lánbeiðni sína til viðskiptabankanna, ef viðskiptabankarnir eru þeirra viðskiptabankar, og að stjórnarnefndarmenn geti þá flutt hinar einstöku lánbeiðnir inn á stjórnarfundi skv. þessum viðtölum við hina einstöku lánbeiðendur og þannig sýnist mér, að það sé að því stefnt, að sá maður, sem á hverjum tíma verður valinn forstöðumaður hins nýja sjóðs, verði miklu fremur afgreiðslumaður og almennur starfsmaður heldur en slíkur framkvæmdastjóri, sem hann hefur verið í Fiskveiðasjóði nú um langan tíma. Ég tel, að þessi breyt. sé ekki til bóta. Við höfum haft nokkra reynslu af hliðstæðu fyrirkomulagi í sambandi við nýju Stofnlánadeildina eftir að hún var endurvakin, en þá var svo ákveðið, að einmitt aðilar frá sömu bönkum og hér er gert ráð fyrir að eigi að skipa stjórn Fiskveiðasjóðs, áttu að skipa menn í raunverulega framkvæmdastjórn fyrir Stofnlánadeildina eða þá stofnlánadeild, sem hefur starfað nú síðustu árin. Ég held, að enginn vafi sé á því, að reynslan af þessu er ekki góð. Ég tel það mjög óheppilegt, að þeir aðilar, sem þurfa að sækja um stofnlán úr Stofnlánasjóði sjávarútvegsins, flytji mál sín ýmist fyrir bankastjórum í Landshankanum eða þá fyrir bankastjórum í Útvegsbankanum eða jafnvel bankastjóra Seðlabankans, og að síðan eigi þessir fulltrúar bankanna í stjórn hins nýja Fiskveiðasjóðs að afgreiða þessar lánbeiðnir. Ég óttast það, að þá verði færð inn í Fiskveiðasjóð - sem ég tel, að hann hafi verið að mestu leyti laus við til þessa - allt of mikil sérsjónarmið viðskiptabankanna gagnvart hinum einstöku lánbeiðendum, því það fer vitanlega ekkert á milli mála, að það stendur æðioft þannig á í viðskiptabönkunum, að hinir einstöku viðskiptamenn þeirra vilja gjarnan fá stofnlán, og það kæmi sér á margan hátt vel fyrir þeirra almenna rekstur, að þeir gætu fengið stofnlán, en ég álít, að engin slík sjónarmið eigi að koma til greina, þegar valið er á milli aðila um það, hvort þeir eigi að fá stofnlán eða ekki, hvernig ástatt kann að vera fyrir þeim í sambandi við rekstrarreikninga þeirra á hverjum tíma í viðskiptabönkum. Það er enginn vafi á því, að þær reglur hafa gilt hjá Fiskveiðasjóði Íslands nú um margra ára skeið, að þeir aðilar, sem uppfyllt hafa tiltekin skilyrði, hafa í rauninni allír átt jafnan rétt til þess að geta fengið stofnlán úr Fiskveiðasjóði. Það hefur ekki verið spurt um það, hvort viðkomandi aðili væri viðskiptamaður Landsbankans eða Útvegsbankans eða hvernig viðskiptabankarnir út af fyrir sig litu á viðkomandi aðila eða viðkomandi fyrirtæki, sem í sumum tilfellum var kannske verið að mynda, og ég held, að þessi sjónarmið, sem gjarnan koma upp og er kannske ekki óeðlilegt að komi upp frá viðskiptabönkunum, eigi ekki pláss inni í þessum stofnlánasjóði. Því er það eins og ég sagði hér í sambandi við umr. um fyrra dagskrármálið í dag, að ég held, að það sé mikil þörf á því að greina alveg skýrt á milli verkefna stofnlánasjóða og rekstrarbanka og svo aftur í þriðja lagi á milli verkefna þessara aðila og Seðlabanka, en hér er stefnt inn á þá braut, sem ég álit, að sé röng. Hér er stefnt inn á þá braut að hringla þessu öllu saman. Fulltrúi Seðlabankans er hér settur inn í stofnlánasjóð, sem á að hafa almenn viðskipti við fjölda marga aðila. Þetta er ekki verkefni Seðlabankans. Og fulltrúar viðskiptabankanna eru settir hér í stjórn stofnlánasjóðs, sem ég álít, að sé í mjög mörgum tilfellum óheppilegt. Allt annað mál er, hvort viðskiptabankar vilja hafa eitthvert gagnkvæmt samstarf við Stofnlánadeild eða stofnlánasjóð um sín almennu sjónarmið en að bankastjórar viðskiptabankanna gæti verið beint með fingurna í lánum til einstakra aðila inni í stofnlánasjóðunum, það tel ég ekki heppilegt. Ég held það hefði farið langbezt á því, að hinn nýi sameinaði Fiskveiðasjóður, sem hefði þá yfirtekið Stofnlánadeild sjávarútvegsins, hefði fengið sína sérstöku yfirstjórn alveg óháða viðskiptabönkunum. Ég hafði áður sett það fram sem mína skoðun hér, að ég teldi það frekar galla á skipulagi hins gamla Fiskveiðasjóðs, að bankastjórar Útvegsbankans skyldu vera þar í stjórn, en ég játa, að vegna þeirrar sérstöðu, sem forstöðumaður sjóðsins var búinn að fá, og óumdeilanlegrar viðurkenningar, sem hann naut hjá bankastjórum Útvegsbankans, þá fór það ekkert á milli mála, að það var forstöðumaður sjóðsins, sem fyrst og fremst réð þar framkvæmdum mála. Ég hefði því óskað eftir því í þessu tilfelli, að hér hefði verið sérstaklega kosin stjórn fyrir þennan nýja Fiskveiðasjóð annaðhvort af Alþingi eða þá af samtökum ýmissa þeirra aðila, sem hér eiga mjög hlut að máli, og þar tel ég bæði samtök útvegsmanna og sjómanna koma til greina. Ef þessari stefnu á að halda áfram, býst ég við því, að næsta skref verði það, að lagt verði til, að Stofnlánadeild landbúnaðarins eigi að taka við sem stjórnarfulltrúum hjá sér mönnum frá Landsbankanum, vegna þess að það er vitað mál, að Landsbankinn lánar mjög mikið til landhúnaðarins. Og þannig má búast við því, að bæði Landsbankinn og Útvegsbankinn færu að reyna að koma því inn, að þeir ættu sérstaka fulltrúa í Stofnlánadeild iðnaðarins, af því að það er sannað mál skv. reikningum þessara banka, að þeir lána jafnvel mun meira fé til iðnaðarins heldur en Iðnaðarbankinn getur gert. Ég er á móti þessari stefnu, ég tel hér vera farið inn á ranga braut. En að öðru leyti er ég samþykkur því að sameina Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeildina, en tel, að það hefði þó þurft að gera með þeim hætti að auka talsvert við tekjur Fiskveiðasjóðs, svo mikið verkefni sem hann á að hafa. Það er nú komið hér alllangt fram yfir fundartíma, og ég veit, að það er ekki hægt að halda þessum fundi lengur áfram nú. Ég mun því láta máli mínu lokið, en vildi að þetta kæmi fram hér við l. umr. málsins, en frekar mun ég gera grein fyrir minni afstöðu til þessa frv., þegar það kemur úr nefnd. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur lagt hér fyrir þingið frv. til l. um Fiskveiðasjóð Íslands. Ég hef ekki orðið var við neinar óánægjuraddir meðal útvegsmanna eða þeirra, sem fiskvinnslustöðvar reka, með lög Fiskveiðasjóðsins að því undanskildu, að það komu oft fram óskir um það, að vextir væru lækkaðir. En það fékkst ekki fram. Vera má, að því hafi verið hreyft að sameina Stofnlánadeildina og Fiskveiðasjóðinn, en ég hef ekki verið á þeim fundum. En háværar hafa þær raddir ekki verið. Það er ekki þar fyrir, að ég veit það, að þeir, sem fást við fiskvinnslu og fisköflun, eru fegnir að flytja sig úr Seðlabankanum og jafnvel Landsbankanum og yfir í Fiskveiðasjóðinn, þannig að ég býst við, að það skapi frekar ánægju meðal útvegsmanna heldur en hitt, því að okkur hefur yfirleitt líkað vel við Fiskveiðasjóðinn. Elías Halldórsson hefur skilið erfiðleika útvegsins, og þó að hann sé dálitið erfiður, þegar á að hefja lán, er hann raungóður ef erfiðleikar koma fyrir og skilur það, að dráttur getur orðið á greiðslum, jafnvel þó að vilji sé fyrir hendi áð inna þær af höndum. En hvað sem því líður, hvort sem þetta hefur verið gert eftir eindregnum óskum eða alls engum óskum hjá útvegsmönnum að breyta hér mörgum ákvæðum viðvíkjandi Fiskveiðasjóði, er það ekki aðalatriðið úr því, sem komið er, heldur þau lög, sem hér liggja fyrir. Ég sá ástæðu til að biðja um orðið hér við l. umr. til að benda á nokkur atriði, sem ég taldi, að hagkvæmara væri að haga á annan hátt. Hæstv. sjútvmrh. sagði, að tilgangur l. væri að gera hlutina einfaldari og hagkvæmari en verið hefði. Ég satt að segja er ekki sannfærður um, að þeir verði einfaldari og hagkvæmari með þessum l. heldur en þeim l., sem áður voru. Í stjórn bankans eða stjórn Fiskveiðasjóðsins, - ég á ef til vili ekki að kalla það banka, en væri fullkomin ástæða að hafa það sjálfstæðan banka ekki síður en aðra banka, því að hann hefur meira hlutverki að gegna en ýmsar aðrar stofnanir í þessu landi, - eiga þrír bankar að velja fulltrúa. Það er ekki tekið fram, hverjir eiga að gera það í þessum bönkum, hvort það eiga að vera bankastjórarnir eða bankaráðið. En ég held, að það væri gleggra að hafa það ákveðið. Annars virðist mér það hjákátlegt, að þrír bankar séu að kjósa stjórn fyrir stofnun, sem er sjálfstæð, byggð upp af ríkissjóðnum og útvegsmönnum sjálfum, fyrst og fremst af útvegsmönnunum, þá eiga þrír bankar að kjósa stjórnina. Ég held, að Elías Halldórsson hafi ráðið hlutunum þarna og ég held, að það hefði ekki verið til bóta, að fleiri hefðu blandað sér mikið í það. En svo á þessi maður að fara að eiga húsbændur frá þremur stofnunum. Þetta er vitanlega til að gera aðstöðu hans alla veikari og lakari og þar að auki er það skv. ákvæði í 8. gr. þessara l. í verkahring þessara fulltrúa, sem bankarnir eiga að kjósa, að taka ákvarðanir um útlán sjóðsins og lánskjör. Mér skilst, að samkv. því eigi forstjórinn, hvort sem það er Elías Halldórsson eða ekki, ekki að hafa vald til að ráða þessu, heldur eigi þessir fulltrúar að gera það, þannig að eftir því eigi hann að vera þarna bara skrifstofumaður. Ég skal ekki segja, hvernig þetta verður framkvæmt, það getur enginn maður sagt, það fer eftir því, hvernig liggur á þessum fulltrúum, sem eru valdir af þessum þremur bönkum, hvað þeir eru ráðríkir og hvað þeir eru afskiptasamir. En það má nærri geta, hvort það gerir aðstöðu þessa forstjóra sterkari, ef hann þarf að eiga fulltrúa frá þremur bönkum fyrir húsbændur. Ég sé ekki, að það geri hlutina einfaldari, eða hagkvæmari í rekstri, ef þarna er nokkurs konar þríhöfða kerfi. Það hefur nú yfirleitt ekki gengið betur að stjórna með þremur höfðum en einu, ef það eina er bara í lagi. Hann þarf að sækja öll fyrirmæli til þessara þriggja banka. Ég veit ekki, hvort einhver þeirra á að hafa neitunarvald, en sennilega á meiri hl. að ráða. En það er nú þannig, er menn hlífast við að bera einn ofurliði, þannig að einn bankinn, ef honum þóknaðist svo, gæti krafizt þess með hnefann í borðið, að einhver aðili fengi fyrirgreiðslu. Eg sé ekki, að þetta sé að gera hlutina einfaldari eða hagkvæmari. Ég fyrir mitt leyti vildi miklu heldur hafa það eins og það er, að maður fengi að tala við einn mann og hann réði hlutunum, jafnvel þó ég geri ekki ráð fyrir, að þeir fái neinn, sem er alfullkominn. Það er eins og hv. 5. þm. Austf. benti á hér áðan, þetta er ekki hliðstætt hjá öðrum stofnunum, t.d. hjá Bústofnslánadeild landbúnaðarins. Verður þá ekki næsta skrefið eins og hv. 5. þm. Austf. sagði, að það verði farið að breyta þessu í öðrum greinum. Er ekki alveg eins mikil ástæða til þess í landbúnaði, iðnaði og verzlun, að þar yrði öllum þessum fyrirtækjum stjórnað þannig af bankastjórum eða bankaráðum - það þyrfti nú raunar að vita, hvort heldur væri, svo þetta lenti ekki í einum graut, hver ætti nú að kjósa þessa blessaða fulltrúa - frá öllum þessum bönkum. Annars held ég að fólki sé farið að ofbjóða þetta bankavald. Það má varla hundur pissa upp við vegg nú orðið án þess að Seðlabankinn fari eitthvað að vasast í því og skipta sér af því, alls staðar þarf hann að hafa fingurna og öllu þarf hann að stjórna. Ég sé ekki að þetta sé til að gera hlutina einfaldari eða hagkvæmari. Svo er gengið algerlega fram hjá útvegsmönnum. Ég hef heyrt ávæning af því, að L.Í.Ú. hafi alls ekki verið sent þetta frv. til umsagnar. Ég veit ekki, hvort Elías Halldórsson hefur nokkru fengið að ráða um þetta. Ég held, að fyrirkomulagið sé gott eins og það var, að framkvæmdastjórinn fái að ráða miklu og svo bankastjórar Útvegsbankans, það sé einfalt. Það er algerlega gengið fram hjá útvegsmönnum. Ætli væri ekki nær að lofa þeim að hafa einn fulltrúa í þessari stjórn heldur en að hafa fulltrúana úr þremur bönkum? Ætli væri ekki eins gott að þeir hefðu einn, eins og Landsbankinn tvo? Ég held, að ekki sé hægt að ganga fram hjá því, að útvegsmenn eru árlega reyttir um tugi milljóna inn í þessa stofnun og eiga svo engu að ráða, en vera algerlega ofurseldir duttlungum annarra. Fyrir utan það, að þetta er ekkert hliðstætt því sem er með aðrar stofnanir, og það má vera, að það sé meining ríkisstj. að fara að hafa þetta svona með allar stofnanir eða allar atvinnugreinar, að setja þær undir stjórn þriggja banka. En það er ekkert meiri ástæða til þess með sjávarútveginn heldur en aðra atvinnuvegi að taka, eins og virðist eiga að gera samkv. þessum lögum, alveg völdin af framkvæmdastjóranum. Mér skilst þessir fulltrúar bankanna eigi að veita lánin, eða a.m.k. að samþykkja þau. Þá er í 15. gr. talað um vaxtakjörin og orðað þannig: „Vaxtakjörin skulu ákveðin af stjórn Fiskveiðasjóðs að höfðu samráði við sjútvmrh. og Seðlabankann.“ Þarna er aftur komið þríhausakerfið. Sjútvmrh. og Seðlabankinn og fulltrúarnir þeir eiga að ákveða vaxtakjörin. Nú held ég, að það sé þannig með Stofnlánad. landbúnaðarins, að ákveðnir séu í l. 61/2% vextir, og það hefur verið í Fiskveiðasjóðnum líka. Því á ekki að ákveða vextina í l., eins og verið hefur og er hjá hliðstæðri stofnun eins og Stofnlánadeild landbúnaðarins, og skilja útvegsmenn og fiskvinnslustöðvarnar algerlega eftir í öryggisleysi. Nú er það þannig með þessa blessaða víxlavexti, að þeir voru hækkaðir um 1% við síðustu áramót, og mér varð hugsað, að það væri af því að þeir hefðu lítið að gera, þessir herrar í Seðlabankanum, en ekki af því, að þetta hefði mikil áhrif. Dettur eiginlega nokkrum manni í hug, að það hafi dregið úr beiðni um lánsfé við þessa 1% hækkun? Næst áður lækkuðu þeir, þá um 1%. Þetta er bara til að hafa eitthvað að gera, því vitanlega er verðbólgan ör, 1% hefur hreint ekkert að segja til eða frá. Ef á að reyna að koma á einhverri stöðvun með það, að menn séu alltaf að biðja um lán og festa peninga sína í öllu mögulegu, þá verður vitanlega að stöðva verðbólguna,en 1% til eða frá á vöxtunum, það hefur ekkert að segja. Það er bara til að hlæja að því. Við vitum allir, hvað íbúðirnar hafa hækkað ört síðustu tvö árin. Hvað ætli 1% ársvextir hefðu að segja viðvíkjandi því? Þarna eru útgerðarmenn skildir eftir í algeru öryggisleysi. Raunar er sagt: „enda séu vextirnir ekki hærri en Seðlabankinn ákveður vexti hæsta af sambærilegum skuldum.“ Hvaða skuldir eru sambærilegar? Í raun og veru, ef á að taka lán til sjávarútvegsins, þá eru engar skuldir sambærilegar, því að þetta eru miklu áhættumeiri lán. Það er ekkert líkt með Stofnlánadeild landbúnaðarins, hvað það er meira öryggi, sem kemur fram í því, að það eru miklu betri skil á þeim skuldum, heldur en hjá sjávarútveginum. Vitanlega græða sumir, en ef afli bregzt, þá er hætta á, að menn geti ekki staðið í skilum, þannig að þetta eru áhættusömustu lánin. Ég er ekkert að segja, að þetta verði misnotað, en þarna er um algert öryggisleysi að ræða. En svo kemur rúsínan í pylsuendanum, það að dráttarvextir skulu vera 1/2% á hálfum mánuði. Það eina, sem er ákveðið, eru dráttarvextirnir og í viðbót skal vera 1/2% fyrir hvern byrjaðan hálfan mánuð, sem greiðsla dregst, takið þið nú eftir, þannig að ef við skuldum 1 millj. í 32 daga, verðum við að gera svo vel að greiða af henni vexti í 11/2 mánuð og við skulum taka vexti af 1 millj. t.d., sem er fallin í gjalddaga, ekki stór upphæð í Fiskveiðasjóði. Þá eru mánaðarvextir reiknaðir með, 12%, dráttarvextir eru 10 þús., og ef greiðsla hefur dregizt í 1 dag eða 2, þá er bundið í l., að það á að greiða hálfan mánuð í viðbót, þá verða það 17–18%. Það er farið að nálgast það, sem Sigurður sálugi Berndsen lánaði mönnum fyrir, þegar þeir voru í vandræðum, og þetta á nú að leika við þá menn, sem þjóðin lifir á. Því við vitum það öll, að fjármagn þjóðarinnar er komið frá útveginum. Það þýðir ekkert að vera að blekkja sig á því, að erlendi gjaldeyririnn er þaðan kominn, og allt það peningaflóð, sem nú er í landinu, er þaðan komið, þ6 að því sé dreift á meðal fólksins. Ég held, að þetta sé ámóta gáfulegt og ef fjósameistari væri óánægður við kú, það væri of lítið í henni, hún hefði verið á slæmu haglendi, og hann ætlaði að auka nytina með því að reka oddhvassan nagla í lærið á henni. Þetta er ekkert annað en að pína þessa menn, sem eiga erfiða aðstöðu og geta ekki greitt okurvexti - hreina okurvexti, sem geta nálgast, eins og ég bendi á, ef það aðeins losar mánuð, 18%. Ég veit ekki, hvers vegna þetta er tekið fram við þessa stofnun, hvort það er af því, að ég kom hér með þáltill. um að lækka þessa vexli. Við höfum ástæðu til að ætla, að þeir þarna í Seðlabankanum hafi átt mestan þátt í þessu frv. og verið svona minnugir á dráttarvextina einmitt vegna þess, og ég er nú sannfærður um, að þó að þeir hafi gengið ríkt eftir dráttarvöxtum í Fiskveiðasjóði þá hafa þeir ekki tekið einn dag, hafi hann verið fram yfir mánuð, til þess að láta menn borga vexti í 11/2 mánuð, jafnvel þó að ég viðurkenni, að þeir hafi gengið vel eftir dráttarvöxtum, en það hafa þeir sagt mér að væri af því, að þeir væru bundnir af lögum. En þarna eru það lögbrot - það eru hrein lögbrot - ef ekki eru reiknaðir þarna 1/2% dráttarvextir fyrir hvern byrjaðan 1/2 mánuð, sem greiðsla dregst, af allri upphæðinni, sem er fallin í gjalddaga. Ég held það væri nær að lækka þessa okurvexti. Ég kom með þessa þáltill., af því að þessir vextir hafa ekkert verið lækkaðir síðan 1960. Þó að að allir aðrir vextir hafi verið lækkaðir, þá hafa ekkert verið lækkaðir vextir hvorki í Stofnlánadeild landbúnaðarins eða hjá sjávarútveginum. Gengið var fellt 1960 og krónan minnkuð og minnkuð, og þá voru hækkaðir vextir. Skriðan hélt áfram, og það hefur allt komið fram, sem ég sagði þá. Skriðan er ekki stöðvuð og vafasamt að hún verði stöðvuð fyrr en krónan er orðin sáralítils virði. En í stað þess að hafa vextina lægri og fella gengið minna og hækka vörurnar minna til bændanna, þá hefur allt saman flogið upp og stökkin aldrei verið stærri en 2 síðustu árin á landbúnaðarafurðunum, þannig að þær eru komnar alveg í blindgötu. Það er farið að stangast á þannig, að núna vantar 70–100 millj., eftir því sem form. Stéttarsambandsins skýrir frá, til þess að bændur geti fengið þetta verð, af því að bremsan verkar hvað snertir útflutningsuppbæturnar. Það er nefnilega ekki allt fengið með því að fjölga krónunum, sem menn fá fyrir hvert kíló af kjöti. Það er ýmislegt fleira, sem kemur til greina, og þ. á m. afsetningsmöguleikar. Hér er bara um hreina vitleysu að ræða, hvort hún verður framkvæmd eða ekki get ég ekki sagt um. En í stað þess að fara að binda þetta í l. og jafnvel að hækka vextina frá því, sem þeir hafa verið, þá á vitanlega að lækka þá, ef eitthvert vit er í þessu. Því að það eru fiskibátarnir fyrst og fremst, sem dregst að borga af. Stærri síldarbátarnir hafa margir getað borgað á réttum tíma, en það eru fiskibátarnir, sem skapa atvinnu hjá sjávarþorpunum, sem fyrst og fremst eiga í örðugleikum með að standa í skilum við Fiskveiðasjóðinn og þá á að refsa þeim með okurvöxtum. Þetta eru heimskulegar aðfarir, vildi ég segja. Það er enginn að tala um það, að menn eigi ekki að borga, ef þeir geta borgað, og ég allt, að útvegsmenn og þeir, sem hafa verið að stunda verkun sjávarafurða, hafi verið ógætnir með það, að ef þeir hafa haft fjárráð, þá hafa þeir alltaf fest meira og meira, en það eru ekki þessir menn, sem standa ekki í skilum, heldur hinir, sem eru að basla við að gera út fiskibátana og verka fiskinn, það eru þeir, sem eiga örðugast, og þeir þurfa helzt hjálpar við. Og þá á að pína þá með dráttarvöxtum, þannig að þeir gefist alveg upp, menn verða vonlausir, og það er það heimskulegasta að leggja þær byrðar á menn, að þeir gefist upp, því að meðan menn hafa kjarkinn, þá eru aldrei allar leiðir lokaðar. Þá er í 18. gr. dálítið, liður, sem á að gera hlutina einfaldari og hagkvæmari í rekstri og það er það, „að stjórn Fiskveiðasjóðs skal skipa sérstaka matsnefnd til þess að meta þær eignir, sem í ráði er að veðsetja Fiskveiðasjóði. Skal n. skipuð þremur mönnum, einum tilnefndum af Seðlabankanum, einum af Landsbankanum og einum af Útvegsbankanum. N. kýs sér formann.“ Svo er því nú ekki gleymt síðar í gr. „að lánbeiðandi greiði sjálfur matskostnað“. Ég held, að þetta sé nú ekki til að gera hlutina einfaldari og ódýrari og hagkvæmari. Þeir hafa víst orðið nóg að borga, þessir lánbeiðendur, þó að þeir fari ekki að kosta heila hópa af mönnum til þess að meta þetta. Það hefur nú verið þannig, að Fiskveiðasjóður hefur sjálfur séð um þetta og ég veit ekki til, að það hafi neitt farið í handaskolum með þetta mat, þannig að ég held, að það væri alveg óhætt að fela framkvæmdastjóranum að láta fara fram mat, en þyrfti ekki endilega að taka það fram, að það yrði einn maður úr hverjum banka, því þessir blessaðir bankar eiga ekkert í þessum sjóði og hafa þess vegna engra hagsmuna að gæta þar. Þeir eru bara þarna að sletta sér inn í hluti, sem þeim koma ekkert við, og ég veit ekki til, að það hafi orðið mikil mistök á þessum mötum, ég veit ekki til, að mönnum hafi verið borið það á brýn. Í 21. gr. eru ýmis ákvæði um það, að heimilt sé að segja upp lánum, þegar greiðslur af lánum eru ekki inntar af hendi á réttum gjalddaga. Þetta er víst í flestöllum lánskjörum og vitanlega er þetta heimilt, en þetta er bara ekki framkvæmt hjá lánastofnunum og allra sízt í sjávarútvegi, því að satt að segja hefði Fiskveiðasjóður ekkert að gera með alla þá báta (setja þá á uppboð), sem dregst eitthvað að borga af, og mér finnst satt að segja óþarfi að vera að hafa ákvæði, sem vitað er að hvorki er framfylgt eða er vit í að framfylgja. Hitt er annað mál, að lánastofnun hefur eðlilega rétt til að krefjast þeirrar upphæðar, sem fallin er í gjalddaga, og hefur rétt til að ganga að veðinu í því tilfelli, þannig að þetta atriði skiptir ekki mjög miklu máli, en virðist þó vera nokkuð hart. Þá er d-liður: „sé hin veðsetta eign flutt úr þeim stað, þar sem hún var starfrækt, er lán var veitt, þá er lánið uppsegjanlegt“. Mér finnst þessi liður óþarfur, því að samkv. þessu getur sjóðsstjórnin eða þetta fulltrúaráð, kosið af 3 bönkum, algjörlega hindrað það, að skip séu seld með því að ganga að láninu. Þannig, að hvað sem a-liðnum líður, sé ég ekki, að d-liðurinn sé til annars en að skapa ófrelsi. Þetta eru nokkurs konar áttahagafjötrar. Það er ekki hægt að selja skip nema með leyfi stofnunarinnar. Ég er ekkert að segja, að það verði misnotað, en það getur verið misnotað og það er ástæðulaust þess vegna að hafa það. Þetta eru nú helztu punktarnir, sem ég vildi vekja athygli á. Annars held ég satt að segja, að útvegsmenn harmi það ekkert, þó að þetta frv. verði ekki samþ., en vitanlega má laga þessa liði, þannig að þeir komi ekki að sök, og ég vænti þess; að n. taki þessi atriði, sem ég benti hérna á, til athugunar. Geri hún það ekki, mun ég koma með brtt. við 2. umr. við sum atriðin a.m.k. og dugi það ekki, mun ég skrifa fáeinar línur, því að þó að þið trúið mér kannske ekki, þá munu útvegsmenn gera það, og satt að segja held ég, að ríkisstj. ætti ekki að vera að espa þá á móti sér með þessum fáránlegu dráttarvöxtum, þó að ekki sé annað, eða ganga algerlega fram hjá þeim með stjórn Fiskveiðasjóðsins, því að henni veitir ekkert af fylgi þeirra.



Herra forseti. Mitt mál verður mjög stutt, enda hér um l. umr. að ræða. Það er vafalaust hárrétt, sem hæstv. sjútvmrh. sagði í dag, að í þessu langa frv. eru aðallega tvær breyt., sameining Stofnlánadeildar og Fiskveiðasjóðs og svo breyt. á stjórn sjóðsins. Ég hef hins vegar ekki haft aðstöðu til, síðan frv. kom fram, að bera það gr. fyrir gr. saman við gildandi l. um Fiskveiðasjóð, en geri ráð fyrir, að þetta sé rétt, að það séu ekki margar aðrar breyt. í þessu frv. Aðalbreyt. er þá sem sagt sú, að í stað þess að Útvegsbankinn hefur haft með stjórn Fiskveiðasjóðsins að gera að undanförnu, á nú að setja stjórn hans undir Seðlabankann, Landsbanka Íslands og Útvegsbankann. Við deildum um það í dag, sérstaklega við hæstv. forsrh., hvort hér væri um það að ræða að færa hluta af verkefni viðskiptabankanna aftur yfir til Seðlabankans, og hæstv. forsrh. taldi það ekki vera gert með frv., sem þá var til umr. En það fer þó ekkert á milli mála, að hér er að því stefnt með þessu frv. að færa nokkuð af verkefni viðskiptabanka, hrein viðskiptabankaverkefni, undir stjórn Seðlabankans að hluta til og ég endurtek það, sem ég sagði í dag, að ég er andvigur breytingum í þá átt og tel þar vera rangt stefnt. Og það liggur í augum uppi, að það er rangt stefnt, ef það hefur verið rétt stefna á sínum tíma að setja Seðlabankanum sérstök l. og aðskilja hann og starfsemi hans frá Þjóðbankanum sem viðskiptabanka. Hv. síðasti ræðumaður fullyrti, að þessi breyt. væri ekki gerð að óskum og ráðum útvegsmanna, og ég hygg, að þetta sé rétt hjá honum. En ef hann fer þarna með rangt mál, þá leiðréttir hæstv. sjútvmh. það sjálfsagt og skýrir frá því, hvaða óskir hafi komið frá útvegsmönnum um það að breyta stjórn Fiskveiðasjóðs í þá átt, sem hér er lagt til, en ég á ekki von á því, að hæstv. ráðh. leiðrétti þetta. Hins vegar var meginerindi mitt hér í ræðustól að þessu sinni að spyrja um það, sem raunar ætti nú ekki að þurfa að spyrja um. Það hlýtur að vera þannig, að einhverjir hafi óskað breyt. eða talið þörf á breyt. á gildandi l. um Fiskveiðasjóðinn. Ef ekki útvegsmenn, þá eru kannske óskirnar komnar frá núv. stjórn Fiskveiðasjóðs og Útvegsbanka Íslands. Ég tel það svo sjálfsagt, að þetta hljóti að vera gert að óskum þeirra aðila. Ef ekki er vegna umkvartana frá þeim, sem njóta eiga lána úr Fiskveiðasjóði, um að sjóðnum hafi verið illa stjórnað, þá gæti vel hugazt, að stjórnendur sjóðsins, stjórn Fiskveiðasjóðs og bankaráð Útvegsbanka Íslands hafi borið fram við hæstv. ríkisstj. rökstuddar óskir um það að breyta lögunum og þá sérstaklega að breyta stjórn hans á þann veg, að þar yrðu húsbændur Seðlabanki Íslands og Landsbankinn auk Útvegsbanka Íslands. Ég tel sjálfsagt, að þetta frv. hljóti að vera fram borið í nánu samráði við núv. stjórnendur Fiskveiðasjóðs og Útvegsbanka Íslands. En ég vil a.m.k. fá að vita um það, hvort svo sé ekki, og þess vegna spyr ég hæstv. sjútvmrh., af því að ég heyrði það ekki koma fram í hans ræðu í dag, hvaða nauðsyn hefði rekið hæstv. ríkisstj. til að bera þetta frv. fram. Þá spyr ég hæstv. ráðh.: Er þessi breyt., sem í frv. felst, gerð í fullu samráði við núv. stjórn Fiskveiðasjóðs og bankaráð Útvegsbanka Íslands?



Herra forseti. Hér liggur nú fyrir hv. d. til l. umr. frv. til nýrra I. um Fiskveiðasjóð Íslands flutt af hæstv. ríkisstj. og hefur verið rætt nokkuð hér í dag. Ekkert er þess getið í grg. frv., svo ég hafi veitt því athygli, að lögin um Fiskveiðasjóð hafi verið endurskoðuð, þó að það hafi að sjálfsögðu verið, eða hverjir þá hafi framkvæmt þá endurskoðun, sem liggur til grundvallar þessu frv. Hæstv. ráðh. gat þess í framsöguræðu sinni, að Fiskveiðasjóður Íslands hefði verið stofnaður árið 1905, þ.e.a.s. væri nú rúmlega 60 ára gamall. Þetta má til sanns vegar færa. Sjóðurinn með því nafni var stofnaður með lögum það ár. Landssjóður lagði fram til hans eins og segir hér í grg. 100 þúsund krónur, að mestu í skuldabréfum fyrir lánum úr viðlagasjóði, og síðan var honum ætlað 6 þús. kr. árlegt framlag úr ríkissjóði, en fastar tekjur hans að öðru leyti voru lengi 1/3 hluti sektarfjár fyrir ólöglegar veiðar í landhelgi ásamt 1/3 af andvirði upptæks afla og veiðarfæra. Það má nú sennilega segja, að meðan þessi lög giltu hafi sjóðurinn ekki líkzt mjög mikið þeirri stofnun, sem nú starfar, en árið 1930 var löggjöfinni um sjóðinn breytt, og má þá segja, að grundvöllur hafi verið lagður að núv. starfsháttum sjóðsins. Þá var honum fenginn tekjustofn, sem hann hefur enn, en hefur verið aukinn síðan oftar en einu sinni, sem er gjald af útfluttum sjávarafurðum, og þá var sjóðurinn fenginn Útvegsbanka Íslands til vörzlu og hefur verið svo síðan. Á þessum 35 árum eða rúmlega það, sem liðin eru síðan Fiskveiðasjóðurinn var þannig endurskipulagður, hefur sjávarútvegurinn byggt hann upp með útflutningsgjaldinu, þannig að hann er orðinn nokkuð öflug stofnun. Talið er, að hann eigi í stofnsjóði sínum, sem að sjálfsögðu er að mestu útistandandi í lánum, hátt á sjötta hundrað milljóna og hinn 31. jan. s.l. námu útistandandi lán sjóðsins nálega 1200 millj. króna. Hann hefur enn sem fyrr fastar tekjur af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, en nú fyrir skömmu, þegar útflutningsgjaldið var lækkað, tók ríkissjóður að sér að greiða sjóðnum árlega upphæð sem svarar því, sem tekjur hans af útflutningsgjaldinu voru lækkaðar um. Sjávarútvegurinn hefur sem sagt byggt upp á þessum árum stofnlánasjóð sinn fyrir bátaflotann, og Fiskveiðasjóður Íslands hefur á sama tíma að verulegu leyti byggt upp hinn íslenzka bátaflota, sem nú mun telja fram undir 800 þilskip, að öðru leyti en því, sem veitt var af lánum úr Stofnlánadeild sjávarútvegsins á fyrstu árunum eftir stríðið til bátakaupa. Nú er það svo, að ef lög Fiskveiðasjóðs Íslands væru orðin 60 ára gömul eins og sjóðurinn eða frumgerð hans og jafnvel þó þau væru ekki nema 35 ára gömul eða frá þeim tíma, þegar sjóðurinn tók til starfa í svipaðri mynd og nú, þá mætti með sanni segja, að ástæða væri til endurskoðunar þeirrar löggjafar og setningar nýrra laga. En svo er ekki. Lögin um Fiskveiðasjóð Íslands eru frá 1955 og hafa þó verið að verulegu leyti endurnýjuð síðan og var síðast breytt á árinu 1961, og hið sama ár, þ.e.a.s. 1961, var einnig umsaminn sá kafli í lögum um Útvegsbanka Íslands, sem fjallar um Fiskveiðasjóð. Eiginlega er því ekki hægt annað að segja en að Alþingi hafi fylgzt nokkuð með þessari löggjöf og gert á henni breyt. í seinni tíð, þegar þess hefur þótt vera þörf, og sjálfur lagastofninn ekki nema tíu ára gamall, þannig að eiginlega virðist mér að það þyrfti að vera einhver sérástæða til þess að setja honum ný lög og afnema þau gömlu um sjóðinn. Ég vil þess vegna segja það á þessu stigi málsins, að mér finnst það orka tvímælis, að ástæða sé til þess að gera það frv. að lögum, sem hér liggur fyrir. Mér finnst það orka tvímælis með tilliti til þessa, sem ég nú hef sagt. Meira ætla ég ekki að segja um það, enda á ég sæti í þeirri n., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, og hef þá tækifæri til þess að fjalla um málið, en mér finnst þetta orka tvímælis. Mér er ekki kunnugt um, að óskir hafi verið uppi um breyt. á Fiskveiðasjóði eða sérstök óánægja hafi komið fram með gerðir þeirra manna, sem hafa stjórnað sjóðnum. Sami maður hefur nú um langa hríð haft framkvæmdastjórn sjóðsins með höndum, maður sem hv. þm. kannast vist flestir við, Elías Halldórsson, sem ég hygg að njóti almenns trausts í starfi sínu og hafi verðskuldað það. Ég hef ekki orðið þess var fremur en hv. 5. þm. Norðurl. v., sem hér talaði áðan, að frá samtökum útvegsmanna hafi borizt óskir um, að starfsemi sjóðsins yrði breytt eða um það sérstaklega, að nauðsyn bæri til þess, að stjórn hans yrði skipuð á annan hátt en hún nú er. Ég hef ekki orðið þess var. En Fiskveiðasjóði er, eins og komið hefur fram í umr., þannig stjórnað, að þar er ráðinn sérstakur forstöðumaður, sem tekur við umsóknum um lán og hefur með höndum fjárreiður sjóðsins ásamt mönnum, sem honum eru fengnir til aðstoðar, en Útvegsbanki Íslands hefur sjóðinn í sinni vörzlu og eins og lög eru nú, eru það bankastjórar Útvegsbankans, sem eru stjórn sjóðsins. Hins vegar heyrir hann ekki undir bankaráðið. Það hefur verið talið hér af hæstv. ráðh. og kemur fram í grg. frv., að ástæða sé til að auka verkefni sjóðsins og að honum verði gert að lána til fiskiðnaðarfyrirtækja. Hingað til hefur hann einkum lánað til fiskiskipa. Af 1200 millj., sem sjóðurinn átti í útistandandi lánum 31. jan. s.l., voru 1000 millj. eða rúmlega það lán til fiskiskipa og vegna innlendra skipasmíða. Nú er talin ástæða til þess að fela sjóðnum einnig að annast lánveitingar til fiskiðnaðarfyrirtækja, en það hefur hann ekki gert undanfarið nema að litlu leyti. Hins vegar skortir það á, eins og fram kom hér í umr. í dag, að sjóðnum sé á fullnægjandi hátt séð fyrir fjármunum til þess að taka á sig þessar skyldur. Það, sem frv. gerir ráð fyrir í því sambandi, er, að Stofnlánadeild sjávarútvegsins verði sameinuð Fiskveiðasjóði og hann fái fjármuni hennar til starfsemi sinnar. Stofnlánadeild sjávarútvegsins var stofnuð fyrir 20 árum á sérstakan hátt með lánum úr Seðlabankanum og veitti þá lán til nýsköpunartogaranna, sem svo voru nefndir, og til allmargra fiskibáta, sem þá voru keyptir til landsins. Eftir það lá starfsemi deildarinnar niðri um langa hríð, en fyrir nokkrum árum var hún endurvakin og var fengið það verkefni að breyta lausaskuldum sjávarútvegsins í föst lán og var því lýst hér í dag af hæstv. ráðh. Síðan gerðist það á árinu 1965, að deildinni var fengið það hlutverk að annast lánveitingar til fiskiðnaðarfyrirtækja og var gert samkomulag um það við bankana og á milli þeirra, að þeir legðu henni til nokkurt lánsfé, sem hæstv. ráðh. drap einnig á í dag. Þetta lánsfé, sem deildin hefur aðgang að frá bönkunum, mun vera um 50 millj. kr. á ári en aðeins um takmarkaðan tíma, því að samningurinn er til takmarkaðs tíma. Og trúlega þarf að endurnýja þennan samning varðandi Stofnlánadeildina, ef hann á að gilda um þennan ráðgerða Fiskveiðasjóð Íslands. Sjálf virðist Stofnlánadeildin, eftir þeim reikningum, sem hér eru birtir í grg., vera nær eignalaus stofnun og því á engan hátt sambærileg við Fiskveiðasjóð, sem á nokkur hundruð millj. í stofnsjóði sínum, þannig að ef þessir aðilar, sem nú er talað um að slái saman í eins konar félagsbú, gera það, þá verður mjög misjafnt, sem þeir leggja til þessa félagsbús. Hins vegar er Fiskveiðasjóði ætlað í sambandi við þetta, sem hann fær frá Stofnlánadeildinni og sem er náttúrlega í miklu meira mæli skyldur en réttindi til fjár, að taka við nýrri stjórn, sem á að vera skipuð þannig, að Útvegsbanki Íslands tilnefni tvo menn, Landsbanki Íslands tvo menn og Seðlabankinn einn. Það hefur verið sagt hér í umr., að nauðsyn beri til eða það sé a.m.k. æskilegt að sameina stofnlán til fiskiskipa og stofnlán til fiskiðnaðarfyrirtækja og að það reki á eftir þessari ráðstöfun, sem hér er verið að gera, sameiningu, sem kölluð er. Út af fyrir sig fæ ég nú ekki séð, að þetta sé mjög rík nauðsyn. Stofnlánin til fiskiskipa og stofnlánin til fiskiðnaðarfyrirtækja eru tvær greinar stofnlánastarfsemi, og ég hef a.m.k. ekki á reiðum höndum röksemdir fyrir því, að nauðsynlegt sé að þær séu endilega í sömu stofnun, úr því að þær nú ekki hafa verið það. En hins vegar má sjálfsagt færa rök fyrir því, að þetta megi vel svo vera. Ég fæ ekki séð, að það sé nein brýn nauðsyn til þess. Niðurstöðuna af þessum fáu orðum, sem ég hef nú sagt, vil ég nú endurtaka stuttlega. Í fyrsta lagi, að mér virðist ekki, að löggjöfin um Fiskveiðasjóð Íslands sé komin svo til ára sinna, að nauðsyn beri til þess að endurskoða hana og setja ný lög. Í öðru lagi, að ég hef ekki orðið þess var, að fram hafi komið óskir um það, að starfsemi Fiskveiðasjóðs væri breytt, ekki frá þeim, sem hafa lagt honum til fjármagnið að mestu leyti, og mér er víst alveg óhætt að fullyrða, ekki frá stjórn Fiskveiðasjóðs. Í þriðja lagi virðist mér, að Fiskveiðasjóði verði ekki með þessu frv., ef að lögum verður, séð fyrir því fjármagni, sem hann þyrfti að fá til þess að taka á sig þær skyldur, sem l. leggja honum á herðar. Niðurstaðan af þessu er sú, eins og ég sagði áðan, að mér finnst það mjög orka tvímælis, að ástæða sé til þess að setja þessi nýju lög, en að sjálfsögðu verður það mál skoðað í n. og geri ég þá ráð fyrir, að allir telji sjálfsagt, að leitað verði umsagnar þeirra, sem þetta mál einkum varðar, eins og stjórnar Fiskveiðasjóðs og þá stjórnar Stofnlánadeildarinnar einnig, sem hér kemur við sögu, og síðast en ekki sízt, ef verða mætti, þeirra sem lagt hafa á undanförnum áratugum Fiskveiðasjóði til meiri hlutann af starfsfé hans. Að fengnum þeim umsögnum verður væntanlega hægt að gera sér nánari grein fyrir því, hvernig eigi að fara um þetta frv., ef það hlýtur fylgi, á hvern hátt væri ástæða til að breyta því. Í sambandi við hugsanlegar hreyt. á frv., ef ástæða þætti til þess að gera það að l., vil ég alveg taka undir það, sem fram kom hér í dag í umr., að mér sýnist það mjög einkennilegt ákvæði og óvenjulegt að gera ráð fyrir því, að umsóknir um lán geti orðið afhentar öðrum en þeim, sem á að fjalla um þær og veita lánin. Að vísu er mönnum ekki gert skylt í frv., eins og það er orðað, að afhenda viðskiptabönkunum umsóknir sínar um lán, en vitanlega hefur það einhverja þýðingu, að þetta ákvæði er sett inn í frv. og hún getur engin önnur verið en sú, að það sé ætlazt til þess, að viðskiptabankarnir fái þessar umsóknir að meira eða minna leyti og fjalli um þær jákvætt eða neikvætt, áður en þær koma Fiskveiðasjóði í hendur. Ég skal svo ljúka máli mínu að þessu sinni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega það frv., sem hér liggur fyrir, en í sambandi við það vildi ég beina fsp. til hæstv. sjútvmrh. í tilefni af þáltill., sem var samþ. hér á Alþ. 22. apríl 1964 og hljóðaði á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta rannsaka möguleika á auknum stofnlánum til sjávarútvegsins til þess að tryggja eðlilega uppbyggingu og fjárfestingu í þessari mikilvægu framleiðslugrein landsmanna. Sé jafnframt látin fara fram athugun á sem hagkvæmastri skipan með samræmdri eða sameinaðri starfsemi stofnana þeirra, er veita stofnlán til sjávarútvegsins. Ríkisstj. skipi 5 manna n. til að vinna að þessu verkefni. Verði niðurstöður n. lagðar fyrir næsta reglulegt Alþ. Kostnaður við störf n. greiðist úr ríkissjóði.“ Það var hv. 7. landsk. þm., sem var flm. þessarar till., og í grg., sem fylgir henni, gerir hann grein fyrir því, „að það, sem fyrst og fremst vaki fyrir honum með þessari till. sé, að aukin verði stofnlán til sjávarútvegsins og þannig stuðlað að heilbrigðri þróun þessa undirstöðuatvinnuvegar landsmanna. Samtímis þessu fari fram athugun á sem hagkvæmastri skipan þessara lánsfjármála með samræmdri starfsemi stofnana þeirra, er veita sjávarútveginum stofnlán.“ Mér sýnist, að á frv. því, sem hér liggur fyrir, sé lagt til, að gerðar verði breyt., sem segja má að samrýmist síðara atriði þessarar till., en ekki því meginatriði hennar að láta rannsaka möguleika á auknum stofnlánum til sjávarútvegsins til þess að tryggja eðlilega uppbyggingu og fjárfestingu í þessari mikilvægu framleiðslugrein landsmanna. Ég vildi mega í framhaldi af þessu beina þeirri fsp. til hæstv. sjútvmrh., hvort þessi n. hafi ekki verið skipuð, hvort hún hafi ekki rannsakað eða unnið að því verkefni, sem henni var falið samkv. þessari þáltill. og hvort það sé ekki möguleiki á því fyrir þm. að fá að sjá niðurstöður hennar eða nál. En um málið sjálft, sem hér liggur fyrir, vildi ég segja það, að mér virðist, að það sé langsamlega mikilvægast í þessu sambandi, sem greint er í upphafi þessarar þáltill., en það er að auka stofnlánin til sjávarútvegsins. Ég vildi þess vegna beina því til þeirrar hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún taki það fyrst og fremst til athugunar, hvaða möguleikar séu á því að auka fjárráð Fiskveiðasjóðs frá því, sem nú er. En eins og komið hefur fram hér í umr., er það nauðsynlegt, þar sem gert er ráð fyrir að auká starfssvið sjóðsins, að honum verði séð fyrir auknum möguleikum til þess að fullnægja því hlutverki.



Herra forseti. Frv. það til l. um Fiskveiðasjóð á þskj. 325, sem hér er til umr., tel ég eins og fram hefur komið við umr., að verði að skoða í ljósi þeirra tillagna, sem ríkisstj. hefur lagt fram um breyt. á stofnlánasjóðum og hagræðingu ýmsa í sambandi við það. Ég vil í fáum orðum segja það, að þótt ég sé ekki 100% ánægður með ýmis atriði í frv., tel ég, að hér sé stórt spor stigið í áttina til aukningar stofnlána og haganlegri skipunar á stofnlánasjóðum sjávarútvegsins. Ég mun því fylgja þessu frv. Ég get sagt eins og hv. 3. þm. Norðurl. e., að ég er í n. þeirri, sem frv. þetta kemur til með að verða afgreitt í, og get þar af leiðandi rætt um ýmis atriði þar. En vegna þess að það hefur borið á góma og hæstv. sjútvmrh. vitnaði í þáltill., sem samþ. var á 84. löggjafarþingi, þar sem ég flutti till. um athugun á hagkvæmari skipan og aukningu stofnlánasjóða sjávarútvegsins, vil ég segja það, að ég tel, að þetta sé fyrsta sporið og ég vil enn fremur segja, vegna þeirra umr., sem hér hafa farið fram, að það hefur bæði verið leitað álits stjórnar Fiskveiðasjóðs og ýmissa samtaka um þessa till. og einmitt hv. 3. þm. Norðurl. e. var í allshn. Sþ. ásamt mér og fleirum á 84. löggjafarþingi og mælti eindregið með samþykkt þeirrar till. Í nál. því, sem skilað var með till., þegar hún var lögð fram til samþykktar, en hún var samþ. samhljóða, sagði m.a.: „ N. hefur athugað till. þessa og fengið um hana umsögn frá þessum aðilum: Framkvæmdabanka Íslands, Seðlabanka Íslands, Fiskimálasjóði, Fiskveiðasjóði Íslands, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Samlagi skreiðarframleiðenda. Öll sölusamtök útvegsins, Landssamband ísl. útvegsmanna og Fiskimálasjóður mæla einróma með samþykkt till. Seðlabankinn og Framkvæmdabankinn mæla einnig með, að till. verði samþ., en gera báðir nokkrar aths. við stofnlán útvegsins og framkvæmd þeirra. Fiskveiðasjóður „hefur fyrir sitt leyti ekkert á móti því, að umrædd athugun fari fram,“ en bendir á nauðsyn þess, að Fiskveiðasjóður fái aukið fjármagn til umráða. Það er einróma álit n., að æskilegt sé, að sú athugun fari fram, sem till. gerir ráð fyrir, og leggur n. til, að till. verði samþ. óbreytt, eins og hún liggur fyrir á þskj. 103.“ Undir þetta skrifar m.a. einmitt hv. 3. þm. Norðurl. e. Þetta sýnir, að þó að ekki sé hægt að segja, að þetta sé í beinu framhaldi og ekki gengið eins langt og till. sú gerði ráð fyrir, þá er opnaður þarna möguleiki og fari svo, að frv. um Framkvæmdasjóð, sem lagt var fram hér í hv. d. í dag, verði samþ., geri ég ráð fyrir, að einmitt þessi sjóður fái verulegt fjármagn þaðan. En til að skýra örlítið betur, hvað á sínum tíma vakti fyrir mér, vil ég lesa örstuttan kafla úr ræðu þeirri, sem ég flutti, þegar málið var lagt fram. Eftir að ég hafði talið upp sjóðina, sem kæmu til með að vinna saman í einu eða öðru formi, sagði ég m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef nú að nokkru rakið, hvernig mál þessi standa hjá sjóðum þeim, sem l. samkv. hafa heimild til að veita sjávarútveginum stofnlán. En þótt það liggi ekki fyrir, hve háum fjárhæðum stofnlán sjávarútvegsins nema í öðrum stofnunum, viðskiptabönkum svo og atvinnuleysistryggingasjóði, ýmsum lífeyrissjóðum og víðar, er það fullvíst, að upphæðir þessar eru mjög háar. Eins og segir í grg., vakir það fyrir flm. till. þessarar, að athugun fari fram á eðlilegri aukningu stofnlána til eflingar og breytinga á vinnutilhögun hjá þessum undirstöðuatvinnuvegi landsmanna og jafnframt girða fyrir, að óumsamdar lausaskuldir verði sjávarútveginum fjötur um fót, eins og komið var, þegar l. um heimild Stofnlánadeildar sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands til að opna nýja lánaflokka voru sett samkv. l. nr. 48 29. marz 1961. Í öðru lagi vakir það fyrir flm., að athugað verði, hvort það væri ekki hagkvæmara að færa saman starfsemi þessara stofnana að því er lánveitingar til sjávarútvegsins snertir, og vitna ég hér til þess, er í grg. segir um þetta atriði. Ég tel, að ef þessi skipan kemst á, yrði það eðlileg vinnutilhögun, að aðrir sjóðir, er nú veita stofnlán til sjávarútvegsins, haldi því áfram á þann hátt annað tveggja að veita hinni nýju stofnun lán í stærri stíl eða að lánveitingar yrðu framkvæmdar í samráði við væntanlega stjórn. Ég tel, að þetta væri hliðstætt framkvæmd lána til húsnæðismála. En ganga verður út frá því, að sú stjórn eða sá aðili, er kæmi til með að annast það hlutverk, sem hér er hugsað, komi til með að hafa þá yfirsýn, hvað fjárhagsgeta þjóðarinnar leyfir í þessum efnum, og þá einnig, hvar framkvæmdanna er mest þörf hverju sinni, einnig að lánveitingum verði hagað þannig, að umráðaaðilum vinnslustöðvanna, verksmiðjanna, veiðiskipanna eða vegna aukningar og endurbóta á iðjuverum verði gert kleift að ljúka framkvæmdum á eðlilegum tíma til hagsbóta fyrir alla aðila. Fyrirkomulag það, sem hér er hugsað, mundi verða mjög til hagræðis fyrir þá aðila, sem í framkvæmdir þurfa og vilja ráðast af þessu tagi, og jafnframt auka öryggi þeirra, því að þeir, sem á annað borð þurfa að leita eftir lánsfé, en það eru flestir, ef ekki allir, sem þennan atvinnuveg stunda, yrðu að leita eftir því fyrir fram, hvaða lánsmöguleikar væru fyrir hendi og mundu þá haga sér eftir því. Ég tel, að sú skipulagsbreyting, sem ég hef hér talað um, sé hliðstæð breyt. þeirri, sem gerð var á lánasjóðum landbúnaðarins á s.l. ári.“ Þetta er aðeins innsýn inn í, hvað ég hugsaði á þeim tíma, þegar ég bar þessar till. fram og þótt frv. það, sem hér liggur fyrir, sé aðeins einn þáttur í þeirri breytingu, sem núv. ríkisstj. vill koma á stofnlánasjóði og lánakerfi landsmanna, þá tel ég, að þetta sé til bóta. En það byggist vissulega á því, að það komi verulegt aukið fjármagn til þessarar starfsemi, Að mínu viti er það rétt, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði áðan, að það er ekki um háar fjárhæðir að ræða frá Stofnlánadeild sjávarútvegsins, sem koma í sjóðinn. En við skulum athuga einnig það, sem má lesa á milli línanna. Við vitum einnig, að bankarnir þrír, sem þar eru taldir, hafa gert samning um verulegt fjármagn, sem eftir því sem ég veit bezt á að standa inni til mjög margra ára, 20 eða jafnvel til 40 ára. Ef ég fer ekki hér með rétt mál, bið ég velvirðingar á því, en þetta er eftir því, sem ég veit bezt. Það er rétt, að opnaðir eru möguleikar fyrir því að lána fleiri aðilum heldur en Fiskveiðasjóður hefur gert áður, en það vitum við, að Fiskveiðasjóður hefur haft heimild til að lána fiskvinnslustöðvum á undanförnum árum, þó að hann hafi ekki gert það nema mjög óverulega og á síðasta ári, ef ég man rétt, lánaði hann 2 millj. 503 þús. kr. til fiskvinnslustöðva, en það er vegna þess að hann hefur ekki getað svarað eftirspurninni vegna innflutnings á fiskiskipum. Það, sem hér hefur komið fram, að frv. væri vantraust á forstjóra Fiskveiðasjóðs, er sú firra, sem ekki er raunverulega svara verð, því að allir vita, að það er leitun á manni, sem nýtur jafn óskoraðs trausts eins og forstjóri Fiskveiðasjóðsins gerir. Hv. 5. þm. Norðurl. v. var að tala um það hér í kvöld, að þetta væri alger breyt., forstjórinn hefði samþ. allar lánveitingar einn. Við vitum, að hann hefur traust bæði viðskiptavina og stjórnenda sjóðsins og það hefur verið farið eftir hans till., en samkv. núgildandi l. hefur hann orðið að bera það undir stjórn Fiskveiðasjóðs, svo að raunverulega er þar engin grundvallarbreyting frá því, sem hefur verið. Breyt., sem hér er lögð til, er sú, að það verði þrír aðilar, sem tilnefna stjórnina. En endist þeim ágæta manni, sem hefur stjórnað Fiskveiðasjóði um langan aldur, líf og heilsa, þá er ég ekki í nokkrum vafa um það, að hann verður jafn ráðamikill - það verður eins mikið farið eftir hans till., þó að það verði fleiri aðilar frá fleiri stofnunum, sem eiga að veita lánin. En það vil ég að síðustu undirstrika, að ég vona, að þetta sé byrjunin á því, að öll stofnlán til sjávarútvegsins fari gegnum þennan sjóð. Ég man, að þegar ég var að ræða um þessi mál, taldi ég það eðlilega skipan og sú skipan hlýtur að komast á, að lán, sem eru lánuð í þessu augnamiði frá atvinnuleysistryggingasjóði og frá ýmsum öðrum stofnunum, hljóta að fara, þegar stundir líða fram, gegnum þennan sjóð. En þetta er tvíþætt. Annars vegar er það, að lánin nýtist sem bezt, það sé ekki verið að smáhenda út lánsupphæðum og siðan er það látið í framkvæmdir, sem ekki komast í gagnið. Því miður er hægt að benda á ýmis fyrirtæki, sem hafa fengið of lítið fjármagn, lánin hafa farið til ýmissa aðila, er ekki hafa fengið nægilegt fjármagn til þess að komast af stað. En hvað þýðir þetta? Það þýðir, að þetta er baggi fyrir framleiðsluna, það er baggi fyrir þjóðarheildina, það er baggi fyrir þá aðila, sem þarna eiga hlut að máli. Og einnig það, sem fyrir mér vakti á sinum tíma og ég veit, að þið eruð áreiðanlega sammála margir hverjir, að þessi skipan verði til hægðarauka fyrir þá, sem þurfa að leita eftir lánum, þeir þurfi ekki að fara í 6–8–10 eða hver veit hvað marga staði. Ég get sagt ykkur, að í mínu starfi hef ég séð, að stofnlán eru kannske upp í það frá 9 aðilum. Það hefur verið stofnlán til sjávarútvegsfyrirtækja frá Ræktunarsjóði, meira að segja frá Ekknasjóði Íslands og þeir, sem hafa fylgzt með þessum málum, vita, hvaða göngu þeir hafa þurft að ganga, sem hafa þurft að leita eftir lánum. En sé það þannig, að þetta verði undir einum central, - ég er viss um, að það veljast þar sanngjarnir og góðir menn til starfa þá verður það náttúrlega metið þannig, að það verður ekki farið í meiri framkvæmdir á hverjum tíma en nauðsynlegt er fyrir þjóðarbúið, það hefur ákaflega oft orðið okkur mjög dýrt. Eins og ég segi, er ég meðmæltur þessu frv., þó að það geti vel farið svo, að ég mundi vilja breyta einhverju í því, en ég skal ekki segja neitt um það á þessari stundu, því að þegar það kemur til meðferðar í n., hef ég möguleika til að fjalla um málið. En það er þegar upplýst af því, sem ég hef sagt, að framleiðendur hafa stutt þessa hugsun, að stofnlánasjóðir væru færðir saman, en það byggist vissulega að mestu leyti á framkvæmd þeirri um Framkvæmdasjóð Íslands og ýmsa aðra sjóði, sem koma til með að veita fé inn í þetta, að það verði sem mest, því að þessi atvinnuvegur þarf vissulega á mjög miklu fjármagni að halda.



Herra forseti. Ég hélt, að ég yrði á eftir ráðh., en ég var þá settur á undan. Þeir ráða alltaf, hvenær þeir tala, þessir blessaðir ráðh. Ég verð bara að biðja um orðið aftur, ef ég þarf þess. Það eru aðeins örfá orð. Það er viðvíkjandi því, að hv. 7. landsk. þm. var að tala um það, að það væri engin breyting frá því, sem nú er, þó að það væru aðilar frá þremur bönkum, sem ættu að hafa þessa stjórn, vegna þess að framkvæmdastjóri Fiskveiðasjóðs hefði orðið að bera hlutina undir Útvegsbankann. Ég skal ekki segja um hvernig það er ég veit, að löglega höfðu þeir vald til að taka ákvarðanir, en það mun ekki hafa skapað mikla árekstra og ég hygg, að framkvæmdastjórinn núverandi hafi aldrei verið gerður ómyndugur að því, sem hann lofaði einstaklingum viðvíkjandi lánum eða greiðslufresti eða öðru, þannig að það þurfti engu að breyta þess vegna. En hvaða sönnun hefur hv. 7. landsk. þm. fyrir því, að það verði engin breyting? Hann hefur enga sönnun fyrir því. Það gefur auga leið, hvort það er ekki allt annað að hafa þrjá húsbændur eða einn. Og hvaða trygging væri fyrir því, hvaða menn eru settir í þetta? Ef t.d. Seðlabankanum dytti í hug að setja Björn Ólafs., Landsbankanum Árna Jónsson, þá væri ósköp skemmtilegt fyrir útgerðarmenn að koma þangað. Ég hélt satt að segja, að það væri nær fyrir þennan hv. þm. að reyna að taka svari útgerðarmanna og þeirra, sem annast um fiskvinnsluna, að þeir verði ekki gerðir að algerum bankaþrælum og skriðdýrum, því að það er nóg að þurfa að skríða fyrir einum aðila, þó að maður þurfi ekki að skríða fyrir þremur. Og ætli það verði auðveldara að þurfa að hlaupa milli þeirra allra, þessara herra og biðja þá auðmjúklega um lán eins og lítur út fyrir, að verði að gera til að hafa þá alla góða eða snúa sér bara til eins aðila. En ég get ekki fullyrt þetta, við vitum ekkert, ef til kæmi, sem vonandi verður aldrei, að þessir þrír bankar eigi að stjórna þessu, hverjir þetta verða, en til bóta verður það aldrei, því að það er gott eins og það er. Ég hef ekkert á móti því, að Stofnlánadeildin sé sameinuð. Það eru allir guðsfegnir að losna við að koma inn í Landsbankann og Seðlabankann. En það þarf bara ekki að breyta öllu kerfinu fyrir því. Af hverju vilja þeir losna við Stofnlánadeildina? Það er af því, að hún er plága á þessum aðilum. Ég get sagt ykkur eina smásögu. Ég skuldaði rúmlega 200 þús. við Stofnlánadeildina af bát. Það féll í gjalddaga, eftir að ég var farinn norður í vor í maí. Ég fékk tilkynningu með rauðu letri dálitlu áður en það féll í gjalddaga, tilkynningu um gjalddagann og að þetta yrði ekki krafið aftur með svona venjulegum Seðlabankahroka. Ég hafði mikið að gera í vor og sumar og nennti ekki að hugsa um þetta. Það voru 20 þús., sem ég þurfti að borga, og ég tel það nú satt að segja enga peninga það var eitt af mínum fyrstu verkum, þegar ég kom suður í haust að rölta ofan í Seðlabanka til að borga þetta. En viti menn. Búið að biðja um uppboð á bátnum án þess að aðvara mig. Við grátum ekkert, þó að við yfirgefum svona stofnun. En við kærum okkur ekkert um að hafa neinn þriðja húsbónda frá þessari virðulegu stofnun. Ég fyrir mitt leyti vildi heldur vera laus við það, og ég hygg, að þeir, sem þurfa að taka lán, vilji heldur vita, hvert þeir eiga að snúa sér en vera að hlaupa á milli einhverra þriggja stofnana og biðja um fyrirgreiðslu með allri auðmýkt. Það er allt í lagi að sameina þetta og ég skal ekki véfengja það, sem hv. 7. landsk. hélt fram um þetta, eða það atriði, að við viljum heldur skipta við Fiskveiðasjóðinn heldur en við Seðlabankann og Landsbankann. Það geng ég alveg inn á. Við viljum bara helzt hafa einn aðila, sem við getum snúið okkur til. En á þennan hátt ræður þingið engu um, hverjir þetta eru. Þingið ræður þó alltaf bankaráðsmönnunum og hefur vanalega lag á því að kjósa ekki neina sérstaka vitmenn í fjármálum. Þegar þingið velur menn, er nú sjaldan farið eftir því, að þetta séu neinir sérfræðingar, heldur að þeir komi sér vel við flokksstjórnirnar. En þeir eru ekkert illviljaðir menn og gera þess vegna ekkert illt af sér. En þetta er bara að fjarlægja öll áhrif frá þinginu og færa það inn í þetta blessaða bankakerfi, sem öllu á að ráða í þessu landi. Þingið ræður ekki genginu, það ræður ekki vöxtunum og ræður yfirleitt engu um fjármálin. Ríkisstj. ræður vafalaust, en þingið ræður orðið engu. Það er búið að taka öll völd af þinginu. Og viðvíkjandi þessu er þetta ekkert annað heldur en spor í þessa átt. Það eru alls staðar þessir fingur, þetta atræðisvald hjá Seðlabankanum, bankarnir verða að sitja og standa eins og Seðlabankinn vill. Ég spurði einn bankastjóra að því: Því neitið þið þessu ekki? Við getum það ekki. M.a. eru allar ávísanir sendar upp í Seðlabanka og hann greinir þetta allt í sundur. Annars hefur mér meira en dottið í hug að stofna banka til þess bara að neita að gútera þessa herra. Mér hefur dottið það í hug, og ef ég hefði tíma til þess, mundi ég gera það, og það mundu koma miklir peningar í þann sparisjóð, sem ég stofnaði. Ég mundi bara segja, að þeim kæmi þetta ekkert við. Ef ég væri ekki svona upptekinn við búskap og útgerð, mundi ég gera það. Svona kúgunarvald þarf að brjóta á bak aftur, en ekki gera það enn meira, eins og hv. 7. landsk. vill gera. Þetta er nefnilega að verða alveg óþolandi, þetta bankavald fyrir atvinnurekendurna og það á að stræka á þetta alveg eins og strækað var í vor, þegar þeir lækkuðu verðið á bræðslusíldinni.



Herra forseti. Menn spyrja hér ósköp sakleysislega í þessum umr., hver hefur beðið um þetta frv.? Hefur komið beiðni um það frá Fiskveiðasjóði, frá Útvegsbankanum, frá Landsbankanum, frá útvegsmönnum o.s.frv.? En þeir sömu menn vita nú ósköp vel, að það vill henda, að ríkisstj. beri fram frv. án þess að hafa fengið beinar beiðnir um það og jafnvel frv., sem snerta peningamál. Það er ekkert mjög langt síðan ein ríkisstj. bar hér fram víðtækar breytingar á allri bankalöggjöfinni og ég held, að hún hafi ekki spurt einn einasta af bönkunum um leyfi til þess að bera það frv. fram. En þetta var vinstri stjórnin 1957. Svona mætti lengi telja. En það má segja, að ríkisstj. hafi verið beðin um að flytja þetta frv. Og hver var það, sem bað ríkisstj. um að flytja þetta frv.? Það var Alþ. Alþ. samþykkti ályktun um það, eins og vitnað hefur verið hér til, m.a. 1964, sem fól í sér það, að Alþ. óskaði eftir því, að stofnlánasjóðirnir yrðu auknir og að samræmd væri stjórnin á stofnlánasjóðum útvegsins. Megintilgangur þessa frv. er að samræma stjórn stofnlánasjóða sjávarútvegsins. Það er að vísu rétt, að skemmra er gengið heldur en margur hefði óskað, eins og fram kemur í umr. hér. Ríkisstj. hafði á vissu stigi málsins hugsað sér, að Fiskimálasjóður félli einnig til Fiskveiðasjóðs, og ríkisstj. hefur fyrir sitt leyti mikinn áhuga á því, að hægt væri að koma þeirri breytingu á með samvinnu við Atvinnuleysistryggingasjóð, sem hefur lánað töluvert til sjávarútvegs á einstökum stöðum, að því fé, sem þannig er varið, sé ekki af hans hálfu varið til hinna einstöku framkvæmda, heldur gegnum stofnlánasjóði sjávarútvegsins, sem hafa betri aðstöðu til þess að meta, hvar féð kemur að mestu gagni. Sjálfsagt verða einhverjar umr. um þetta, og hugsunin er einmitt að stefna að því, að það verði fleiri þættir, sem sameinist innan Fiskveiðasjóðs í framtíðinni heldur en gera nú hér. Þetta var vilji Alþ., að slík samræming ætti sér stað og nákvæmlega að þessu stefnir frv., sem hér liggur fyrir. Þál. gerði ráð fyrir, að skipuð yrði 5 manna n., eins og vikið var að hér áðan, og spurt var um, hvort hún hefði verið skipuð. Þessi 5 manna n. var ekki skipuð. Þál. er frá 1964, en ríkisstj. sjálf hefur síðan haft til athugunar hvort tveggja, eflingu stofnlánasjóðanna og samræminguna, og það hefur átt sér stað veruleg efling stofnlánasjóða atvinnuveganna einmitt á þessu ári, síðan þessi þáltill. var samþ., og ríkisstj. hefur átt mjög ríkan þátt í að afla fyrirtækjum lánsfjár til stofnlána í sjávarútvegi og hvað mest eftir að þessi umrædda till. var samþ. Sakirnar standa þannig, að útlán Fiskveiðasjóðs aukast um 24% frá árinu 1964–1965. Og það mundi í mörgum tilfellum vera talin töluvert drjúg aukning. Þetta stafar m.a. af því, að útflutningsgjaldið er meira en gert hafði verið ráð fyrir, sjávaraflinn meiri og Fiskveiðasjóður hafði þarna úr meiru að spila. Það, að Fiskveiðasjóður hefur haft nægjanlegt fé til umráða og jafnvel meira heldur en spurt hefur verið eftir á stundum, er m.a. vegna þess, að ríkisstj. í samvinnu við bankana átti hlut að máli um það, að menn hafa átt greiðan aðgang að erlendum lánum til kaupa á fiskiskipum eða þeim 7 ára lánum, sem almennt eru tekin í því sambandi. Þegar við athugun málsins var það ljóst, að tekjur Fiskveiðasjóðs voru verulega að aukast. En jafnframt var á árinu sein leið sett reglugerð nr. 8 1965, þar sem opnaður er nýr lánaflokkur hjá Stofnlánadeildinni í þeim tilgangi að auka framleiðslu og framleiðni í fiskiðnaði og skyldri starfsemi. Þetta er aukning á stofnlánum til útvegsins, sem ríkisstj. átti hlut að máli um. En það var gerður sérstakur samningur milli Seðlabankans, Landsbankans og Útvegsbankans um það, að fjármagn frá þessum bönkum, sem var bundið í útlánum deildarinnar frá 1961, verði að verulegu leyti látið ganga til nýrra lána í hinum nýja lánaflokki eftir því, sem það losnar. Og af því heildarfjármagni, sem um var að ræða miðað við 1. jan. 1965, lögðu bankarnir fram 100 millj. kr. sem framlagsfé, en 234.8 millj. kr. sem lán til 25 ára. Framlagsféð var svo aukið um 10 millj. kr. í byrjun þessa árs. Það hefur verið gert ráð fyrir því og reyndin hefur orðið sú, að í þessum lánaflokki væri hægt að veita 40–50 millj. kr. í nýjum lánum árlega. Hér var unnið að því með ákaflega góðum skilningi bankanna, er mér óhætt að segja, og góðu samkomulagi þeirra á milli, en einnig fyrir tilstuðlan ríkisstj. að auka einmitt stofnlánin til sjávarútvegsins. Á sama tíma hefur ríkisstj. á margvíslegan hátt beitt sér fyrir og aðstoðað við lánsfjáraflanir til fyrirtækja, sem sett hafa verið á laggirnar í sjávarútvegi. Ég hef ekki handbærar upplýsingar um það hér, hvað það lánsfé muni nema miklu, sem ríkisstj. hefur átt hönd í bagga með að útvega aðilum til byggingar síldarbræðslna á s.l. ári, en ég hygg, að þegar árið 1965 er talið, og bara árið í ár með það, sem þar er ráðgert og í uppsiglingu, þá nemi það stórum upphæðum og það verði ekki talið í tugum millj. kr., því að það verður áreiðanlega mikið yfir 100 millj. kr. Einnig hafa verið teknar ríkisábyrgðir til þess að koma þessum framkvæmdum upp, og það er ekki aðeins innlent lánsfé, sem ríkisstj. hefur stuðlað að, að þessi fyrirtæki ættu aðgang að, heldur hefur hún einnig stuðlað að því, að þeim væri útvegað og endurlánað erlent lánsfé til þess að koma upp síldarverksmiðjum og öðrum fyrirtækjum í fiskiðnaði. Á s.l. ári veitti Framkvæmdabankinn lán til vinnslu fiskafurða, 251/2 millj. kr. Það er miklu hærra en meðaltal lána til þessarar atvinnugreinar á árunum áður og þó var það svo, að í fyrstu tók bankinn að sér að afla lánsfjár til nokkurra stórra fyrirtækja í fiskiðnaði, stórra frystihúsa, sem síðan minnkaði aftur, en hefur svo verið aukið og töluvert af þessum lánum er einmitt í sambandi við vaxandi síldariðnað, bæði síldarsöltun, sem bankinn lánaði til, og síldarverksmiðjur. Nú þegar Framkvæmdabankinn er lagður niður og Framkvæmdasjóður tekur við eignum hans og skuldbindingum, er auðvitað á það að líta, að Fiskveiðasjóður á að geta haft aðstöðu til þess að fá hér töluvert aukið fjármagn til sinna umráða. Það eykst að vísu ekki almennt í útveginum, en það samræmist þarna 25 millj. kr., skulum við segja, ef við tökum bara sömu upphæð, sem þeir, sem fara með stjórn Fiskveiðasjóðs ættu að geta a.m.k. fengið lánað hjá Framkvæmdasjóðnum til útlána og samræmt það öðrum sínum lánveitingum. Þetta er, eins og bent hefur verið á, mjög líklegt til þess, að lánin verði þannig veitt, að þau skapi meira hagræði en ella. Ég vil aðeins af því tilefni, að spurt var, - hæstv. sjútvmrh. var að vísu spurður að því, - hvort samráð hefði verið haft við bankana og Fiskveiðasjóð, taka fram, að hann var ekki kominn eða hafði ekki tekið við sínu embætti sem sjútvmrh. þegar þær viðræður hófust, en það var í ágústmánuði, sem fyrsti fundur var haldinn með fulltrúum ríkisstj. og fulltrúum bankanna um líkar breyt. á stofnlánasjóðum sjávarútvegsins og hér er gert ráð fyrir. Eftir að þær till. höfðu svo síðar verið færðar í frv.-form af embættismönnum ríkisins, voru þær sendar til bankanna og Fiskveiðasjóðs til athugunar. Það má svo segja, að það hafi verið nokkurt hlé á athugun þessa máls, af ýmsum ástæðum, síðasta mánuð ársins, eða frá miðjum nóv. og fram til áramóta og kannske ekki sízt vegna afgreiðslu fjárlaga, en einnig vegna forfalla og veikinda hjá bankastjórum í ríkisbönkunum. Þessar umr. hófust svo aftur síðar, og það hafa átt sér stað víðtækar viðræður af hálfu ríkisstj. við Útvegsbankann og Landsbankann, sem hér eiga helzt hlut að máli, og einnig við Fiskveiðasjóð. Ríkisstj. rak sig hins vegar á það, þegar átti að sameina þessar tvær stofnanir, Stofnlánadeild sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóðinn, að um framkvæmd lána og lánveitinga höfðu gilt töluvert ólíkar reglur í þessum tveimur stofnunum. Og það er engin launung á því, að Landsbankinn lagði mikla áherzlu á að viðhalda þeim reglum, sem viðgengizt höfðu í Stofnlánadeildinni, eftir að samningar höfðu verið gerðir milli Útvegsbankans, Landsbankans og Seðlabankans, um fjármagn þessara banka til hins nýja lánaflokks, en Útvegsbankamönnum var eðlilega miklu kærari sá háttur, sem verið hefur á um lánabeiðnir og fyrirkomulag lánveitinga í Fiskveiðasjóðnum. Það hefur verið reynt að fara bil beggja af hálfu ríkisstj. í 14. gr. þessa frv. Ég geri ráð fyrir því, að hvorugur bankanna sé neitt sérstaklega hrifinn af því fyrirkomulagi, sem ráðgert er skv. greininni, en það er reynt að samræma þau sjónarmið, sem fram komu við ríkisstjórnina af hálfu beggja bankanna. Það er mín skoðun, að hér hafi að verulegu leyti verið deilt um keisarans skegg og ég er sannfærður um, að þegar Fiskveiðasjóður hefur starfsemi sína í því formi, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, ef að I. verður, þá munu fljótt sníðast af þeir agnúar, sem hvor bankinn um sig taldi vera á fyrirkomulagi lánbeiðna og lánveitinga skv. 14. gr. Ég vil svo aðeins að lokum í sambandi við aukin stofnlán til sjávarútvegsins og þá fyrst og fremst til uppbyggingar fiskiskipaflotans og viðhalds skipa, segja það, að ríkisstj. hefur lagt áherzlu á, að hér í landinu gæti eflzt stálskipasmíði og að við gætum að verulegu leyti og í vaxandi mæli orðið þess megnugir að byggja okkar fiskiskip sjálfir. Henni hefur verið það alveg ljóst, að eftir því sem slík stálskipasmíði eykst hér innanlands, verður fjárþörf Fiskveiðasjóðs miklu meiri en hún hefur verið að undanförnu, vegna þess að menn hafa getað tekið 7 ára lán í sambandi við kaupin á fiskiskipum erlendis. En ef dregur úr þeim lánveitingum við aukna skipasmíði hér innanlands, þá hefur ríkisstj. haft í huga, að eðlilegt væri að afla þá í staðinn Fiskveiðasjóði lánsfjár, annaðhvort erlends lánsfjár eða innlends, ef það er fyrir höndum, til þess að mæta þeirri miklu og vaxandi þörf, sem yrði af aukinni stálskipasmíði. Ekki alls fyrir löngu hlupu af stokkunum 3 skip í sömu vikunni hér í íslenzkum skipasmíðastöðvum, og það er líklegt, að stálskipasmiðastöð á Akranesi geti tekið til starfa á þessu ári og á Ísafirði einnig, og þannig er það, að um leið og verið er að endurbyggja hinar gömlu dráttarbrautir víðs vegar um landið, þá er einnig gert ráð fyrir, að í framtíðinni verði jafnframt skipasmíðastöðvar á langflestum þessum stöðum á sama hátt og gömlu dráttarbrautirnar voru skipasmíðastöðvar eikarbáta, en þær smíði nú stálbáta. Og bátur af þeirri stærð, sem menn helzt kjósa núna, stálskip til síldveiða, getum við ætlað, að kosti svona 20 millj. kr., það er þá 3–100 tonna skip. Eftir reglum Fiskveiðasjóðs um lán út á innlenda skipasmiði er gert ráð fyrir að lána þarna 75% eða 15 millj. kr. út á slíkan bát og ef það væru margir bátar á hverju ári, sem þeir eflaust gætu orðið innan mjög skamms tíma, þá sjá menn, að hér er um stórkostlegar upphæðir að ræða og þeim hefur ríkisstj. hugsað sér að mæta með því að aðstoða Fiskveiðasjóð til lántöku og endurlána til þessara fiskiskipa. Og sem betur fer er aðstaða Fiskveiðasjóðs þannig, að hann er mjög öflugur sjóður, sem ætti að vera auðvelt að útvega lánsfé. Eigið fé sjóðsins mun vera um 600 millj. kr. eins og nú standa sakir eða eitthvað nálægt því, og meðan við a.m.k. verðum ekki fyrir neinum verulegum skakkaföllum í sjávarútveginum, er sjóður, sem svo tryggilega hefur verið uppbyggður, að sjálfsögðu vel til þess fær að taka mikil lán, og það mun hann þurfa að gera, langt umfram það sem eigið lánsfé hans mundi duga honum, ef við hefjum stálskipasmíðina að verulegu leyti sjálfir hér innanlands. Þetta er einn þátturinn í því líka, sem stjórnin hefur haft á prjónunum, að auka stofnlánin með því að vera reiðubúin til þess að hlaupa undir bagga og aðstoða, ef með þarf, Fiskveiðasjóðinn til verulega stórra lánveitinga til þess að stuðla að og efla innlenda skipasmíði. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég held, að það hafi gætt verulega mikils misskilnings í mörgu því, sem sagt hefur verið um þetta mál af hálfu hv. þm., og ég held, að það sé reginmisskilningur hjá hv. 5. þm. Austf., að það eigi að veita stofnlánin án nokkurrar hliðsjónar af því, hvernig rekstur fyrirtækjanna gangi. Ég álít einmitt, að það hafi verið eitt af því farsælasta í rekstri Fiskveiðasjóðs, hvað forráðamenn hans hafa búið yfir mikilli þekkingu á hverjum tíma á rekstrarafkomu allra þeirra aðila, sem sótt hafa um stofnlán til sjóðsins.



Herra forseti. Ég skal ekki vera margorður. Hafði raunar ekki ætlað mér að taka aftur til máls, en mér finnst, að tilefni hafi gefizt til þess lítils háttar, og vænti ég þó, að ég með því, sem ég segi nú, stofni ekki til neinna deilna um þetta mál, enda er málið á því stigi, að það á eftir að fá meðferð í n. og á þeim vettvangi vonast ég eftir, að okkur hv. 7. landsk. þm. takist að komast að sameiginlegri niðurstöðu til hagsbóta fyrir sjávarútveginn, eins og stundum áður. Það er nú samt að nokkru leyti í framhaldi af ræðu hans, sem ég tek nú hér til máls. Hér hefur verið af þessum hv. þm. og raunar hæstv. dómsmrh., sem einnig tók til máls, nokkuð minnzt á þál., sem samþ. var á Alþ.1964, og til þess að það komi í ljós, að sú till. fer a.m.k. ekkert í bága við það, sem ég sagði hér áðan, ætla ég að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þessa ályktun Alþingis, en hún er samþ. 22. apríl 1964, þskj. 491, og hljóðar þannig: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta rannsaka möguleika á auknum stofnlánum til sjávarútvegsins, til þess að tryggja eðlilega uppbyggingu og fjárfestingu í þessari mikilvægu framleiðslugrein landsmanna. Sé jafnframt látin fara fram athugun á sem hagkvæmastri skipan með samræmdri eða sameinaðri starfsemi stofnana þeirra, er veita stofnlán til sjávarútvegsins. Ríkisstj. skipi 5 manna n. til að vinna að þessu verkefni. Verði niðurstöður n. lagðar fyrir næsta reglulegt Alþ. Kostnaður við störf n. greiðist úr ríkissjóði.“ Alþ. fól hæstv. ríkisstj. að skipa 5 manna n. til þess að athuga þessi mál, en mér skilst, að þessi n. hafi ekki verið skipuð, ef ég hef tekið rétt eftir í umr. hér í dag.  „Ef í ljós kæmi, að tiltækilegt þætti að koma fyrir samstjórn, sem hér um ræðir, þyrfti það ekki að skerða sjálfstæði þeirra stofnana, sem hafa verið nefndar. Þær hafa nokkuð aðskilið hlutverk, svo sem Fiskveiðasjóður, er lánar fyrst og fremst til veiðiskipakaupa, og Stofnlánasjóður, er lánar aðeins til fiskvinnslufyrirtækja.“ Hér virðist mér, að hv. þm., flm. till., hafi verið nokkuð inni á þeirri hugmynd, sem ég sló hér fram áðan, að eiginlega væri ekki óeðlileg, eða þyrfti ekki að vera óeðlileg a.m.k., að greina milli lána til fiskiðjufyrirtækja og skipalána. Eitthvað svipað þessu virðist hafa vakað fyrir hv. þm., þegar hann flutti þessa till., að það gæti vel verið eðlilegt fyrirkomulag, og ég er honum í raun og veru sammála um það, þó að ég endurtaki það, sem ég sagði áðan, að hitt getur sjálfsagt vel blessazt líka, ef rétt er um búið. En mér virðist a.m.k. ekki nein brýn nauðsyn á því, að það þurfi endilega að sameina þetta tvennt hjá hinni sömu lánastofnun, þegar nokkur söguleg hefð er á því, að það hefur ekki verið sameinað og reynsla af því fengin. En þetta munu menn nú geta rætt nánar í hv. n. Ég nefndi það hér áðan í ræðu minni og ég segi það vegna þess, sem hæstv. ráðh. mælti hér, að mér væri ekki kunnugt um, að óskir hefðu borizt frá nokkrum aðilum, sem ég nefndi, um að setja ný l. um Fiskveiðasjóð eða skipta um stjórn hans. Það var ekki óeðlilegt, að ég gæti þessa. Ég var að ræða um það, hvort ástæða væri til að setja ný lög. þá skiptir það vitanlega máli, hvort óskað hefur verið eftir lagasetningunni af þeim aðilum, sem eiga við fyrirkomulagið að búa, þó að hitt sé auðvitað rétt, að hæstv. ríkisstj. getur flutt lagafrv. og þarf engan um það að spyrja, ef henni sýnist svo. En þegar Alþ. á að fara að gera sér grein fyrir því, hvort ástæða sé til að setja ný l., þá verður það að gera sér grein fyrir þeim rökum, sem mæla með eða á móti. Og það mælir vitanlega með nýrri lagasetningu, ef þeir aðilar, sem helzt eiga við lagasetninguna að búa, óska eftir því, að ný l. séu sett. Þess vegna ræddi ég þetta og án þess að átelja hæstv. ríkisstj. á nokkurn hátt með því. En út af þessu, sem ég var að ræða hér áðan, um skiptingu þeirra lána, sem hér eru á dagskrá, á milli fleiri en einnar stofnunar, þá hef ég alltaf verið þeirrar skoðunar, að það væri óeðlilegt, að stofnlánin til skipa væru hjá fleiri en einni stofnun. Mér fannst óeðlilegt, að lán til fiskibáta væru á sama tíma hjá Fiskveiðasjóði og Stofnlánadeild Landsbankans. En hitt gegnir öðru máli, þó að skipalánin séu í annarri stofnuninni og fiskiðnaðarlánin í hinni. Hv. 7. landsk. drap á það, að þeir, sem hefðu komið upp fiskiðjufyrirtækjum, hefðu fengið fé frá ýmsum aðilum, og vel þekki ég til þess, að þeir sem í slíku hafa staðið, hafa oft orðið að leita víða til þess að ná saman stofnfé, til þess að geta komið upp fyrirtækjum sínum. Hann gat um einhver slík fyrirtæki, sem hefðu fengið lán hjá 8 stofnunum, þ. á m. hjá Ræktunarsjóði og Ekknasjóði Íslands, held ég. Nú, jafnvel þó að þetta frv. verði samþ., þá geri ég nú ráð fyrir því, að sá möguleiki kunni alltaf að verða fyrir hendi að menn fái lán hjá fleirum en Fiskveiðasjóði, enda þótt hann fái yfirráð yfir Stofnlánadeildinni og ég held, að ekki verði gerlegt fyrir okkur að sameina allar þær stofnanir, sem hafa einhvern tíma veitt lán til fiskiðnaðarfyrirtækja. En það, sem ég vildi einkum benda á nú og er eiginlega aðalástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs. þó að það sé raunar einnig í tilefni af ræðu hv. 7. landsk., er það, að þetta frv. til I. um Fiskveiðasjóð Íslands er ekki í neinu órjúfandi sambandi við það frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur mælt hér fyrir í dag um Framkvæmdasjóð, Efnahagsstofnun og Hagráð. Ég sé ekki annað en að þingið geti, ef því sýnist svo, vel samþ. það frv. og gert það að I. án þess að samþ. þetta frv. um Fiskveiðasjóð. Ég skal að vísu játa, að mér hefur ekki unnizt tími til þess, af því að þessum málum var svo seint útbýtt, að bera nákvæmlega saman þessi frv., en ég sé ekki annað en að Framkvæmdasjóður Íslands gæti alveg eins lánað Fiskveiðasjóði, þó að ekki væru sett ný l. um hann, og að hann gæti lánað Stofnlánadeildinni, ef hún væri látin starfa áfram. Ég held því, að það sé ekki nauðsynlegt að skoða það frv. og frv. um Fiskveiðasjóð sem óaðskiljanlega heild, þm. geti látið vera að samþ. þetta frv., þó að frv. um Framkvæmdasjóð o.fl. kynni að verða samþ. í þinginu. Mér virðist það a.m.k. og sé eitthvað það í frv. um Framkvæmdasjóð o.fl., þar sem ráð kynni að vera gert fyrir setningu nýrra Fiskveiðasjóðslaga þá er varla neitt því til fyrirstöðu, ef þetta frv. yrði ekki samþ., að breyta því og gæti ekki skipt neinu verulegu máli.



Herra forseti. Það var nú hér örstutt aths. í tilefni af orðum hæstv. dómsmrh., sem hér féllu um þetta mál. Hæstv. dómsmrh. vék af talsverðum kunnugleika alveg augljóslega að því atriði þessa frv., sem er meginatriði þess, eins og ég hef bent hér á áður. En það er varðandi þá breyt., sem er fyrirhuguð á stjórn Fiskveiðasjóðs. Eins og hér hefur verið bent á í umr. áður, hefur stjórn Fiskveiðasjóðs verið þannig um langan tíma, að að nafninu til hafa verið þar í stjórn bankastjórnar Útvegsbankans, en ákveðinn forstöðumaður sjóðsins hefur haft með starfsemi hans að gera, eins og fullkominn bankastjóri væri í sinni stofnun og ráðið þar allri meginstefnu. Lántakendur hjá sjóðnum hafa flutt mál sín fyrir þessum forstöðumanni, og hann hefur athugað þau og í rauninni tekið ákvörðun um það hverju sinni, hvernig við skyldi bregðast. En nú er sem sagt með þessu frv. lagt til að gjörbreyta um stjórn Fiskveiðasjóðs, og það tel ég vera aðalatriðið í þessu frv. Það er gert ráð fyrir því, að þrír bankar, Landsbankinn, Seðlabankinn og Útvegsbankinn, eigi nú að fá stjórnaraðstöðu yfir þessum nýja Fiskveiðasjóði og greinilega er ætlunin sú, að þeir fái þarna í sinar hendur svipað vald yfir lánveitingum eins og forstöðumaður sjóðsins hefur haft að undanförnu. Og þegar hæstv. dómsmrh. vék að þessu og ákvæðum þeim í frv., sem um þetta fjalla, þá sagði hæstv. ráðh., að því væri ekki að leyna, að það hefðu verið uppi mjög skiptar skoðanir hjá viðskiptahönkunum um það, hvernig þessum málum ætti fyrir að koma. Þeir í Landsbankanum hefðu viljað tryggja, að það fyrirkomulag yrði haft á í þessum efnum, sem gilt hefði í Stofnlánadeild sjávarútvegsins. En hvaða fyrirkomulag hefur gilt þar, síðan sú deild var opnuð í síðara skiptið? Þar hafa bankastjórar frá Landsbankanum og bankastjórar frá Seðlabankanum og bankastjórar frá Útvegsbankanum beinlínis veitt lánin, ráðið algerlega yfir lánveitingunni og við þá hefur þurft að tala og leggja fyrir þá öll gögn. Þeir hafa þar haft algerlega með rekstur Stofnlánadeildarinnar að gera. Þar hefur ekki verið um neinn forstöðumann að ræða, sem gilt hefur í framkvæmdinni eins og bankastjóri væri. Sjónarmið Landsbankans var það nú í sambandi við hinn nýjá Fiskveiðasjóð, að þetta fyrirkomulag ætti að taka upp, en fulltrúar Útvegsbankans vildu hafa gamla lagið á, það sem hefur gilt í Fiskveiðasjóði fram til þessa, að svipuð stjórn og stjórnin í Fiskveiðasjóði hefur verið væri til staðar í hinum nýja Fiskveiðasjóði og forstöðumaður stofnunarinnar hefði með framkvæmdavaldið að gera. Og þá skapast auðvitað viss vandi hjá hæstv. ríkisstj., hvernig hún eigi að komast út úr þessari flækju, og þá leysir hún það á þann hátt, sem hæstv. dómsmrh. skýrði frá, því að hann er sýnilega kunnugur málinu. Ríkisstj. ákvað að fara bil beggja og hræra þessu hvoru tveggja saman. Og þannig verður til 14. gr. frv., en hún er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Umsækjendur um lán úr Fiskveiðasjóði geta valið um, hvort heldur þeir leggi lánbeiðnir sínar fyrir Fiskveiðasjóð eða viðskiptabanka sinn. Þær lánbeiðnir, sem lagðar eru fyrir viðskiptabanka umsækjenda, skal viðskiptabankinn senda Fiskveiðasjóði ásamt umsögn sinni. Fiskveiðasjóður skal á sama hátt leita umsagnar viðskiptabanka umsækjenda um umsóknir þær, er honum berast, áður en þær eru afgreiddar. Það er auðvitað greinilegt mál, að þó að ríkisstj. hafi í þessu tilfelli reynt nú að fara bil beggja, eins og hæstv. ráðh. sagði, sýnist mér, að sjónarmið þeirra Landsbankamanna eigi að ráða í framkvæmdinni. Yfirleitt er sagt við menn, að þeir skuli halda áfram í sambandi við sín stofnlán að tala við sína viðskiptabanka, og verður sennilega ekki allt of vel séð, þegar gengið verður fram hjá þeim háu herrum, séu menn í viðskiptum við þá, að ganga þá fram hjá þeim og sækja um stofnlán, sem þeir eiga síðan að greiða atkv. um, ef ekki hefur verið við þá talað, enda tryggja þeir það með orðalagi greinarinnar, að Fiskveiðasjóður skal líka leita umsagnar þeirra, sem teljast viðskiptabankar viðkomandi aðila um umsóknirnar. Hæstv. dómsmrh. reyndi svo að réttlæta þetta nýja kerfi með því að segja, að hann teldi öfugt við það, sem ég hafði sagt hér fyrr í þessum umr., að það ætti að miða veitingu stofnlána einmitt við viðskiptalega aðstöðu hinna einstöku fyrirtækja eða stöðu þeirra í viðskiptabönkunum, og hann teldi einmitt, að þetta hefði Fiskveiðasjóður gert á undanförnum árum eða á þann veg, að hann hefði kynnt sér vel aðstöðu hinna einstöku umsækjenda. En þá vil ég spyrja, hvernig stendur á því, að allir hafa verið sammála um það að greina á milli stofnlána sjóða og rekstrarlána banka? Af hverju hafa menn verið að þessu fikti? Af hverju hafa menn ekki fallizt þá bara á það að halda gamla laginu áfram að láta rekstrarlánabankana hafa stofnlánaféð líka og veita út stofnlánin? Nei, menn hafa fyrir löngu sannfærzt um það, að þetta fer illa saman. Það er eðlilegt, að stofnlánasjóðirnir starfi alveg sér eftir mjög föstum reglum og það eigi allir sama rétt, ef þeir uppfylla tiltekin skilyrði og geti fengið sín stofnlán, en hins vegar eigi ekki að koma til mjög mismunandi sjónarmið rekstrarlánabankanna með tilliti til þess, hvernig rekstri viðkomandi aðila kann að vera orðið háttað eftir margra ára viðskipti við rekstrarlánabanka. Við höfum ekki viljað viðurkenna það, að útgerðarmaður t.d., sem kominn er í allmikla skuld við rekstrarlánabanka eftir margra ára viðskipti, eigi að hafa einhvern forgang til þess að fá lán úr stofnlánasjóði, jafnvel þó að sjónarmið viðskiptabankans segðu það, að það væri anzi þægilegt, að þessi viðskiptamaður hans fengi stofnlán, til þess að hægt væri kannske að nota eitthvað af því stofnláni til að grynna á rekstrarskuldunum. Ég held, að það hafi verið að vel athuguðu máli, sem þeirri reglu var slegið fastri, að það væri rétt að greina í sundur stofnlánasjóðina og stofnlánabankana og rekstrarlánabankann, og ég held, að það sé að halda inn á ranga braut í þessum efnum nú, þegar sú stefna er aftur tekin upp að blanda saman starfsemi stofnlánasjóða og rekstrarlánabanka og enn þá vitlausast er það þó, þegar verið er að draga Seðlabankastjóra inn í þessa starfsemi líka.  Önnur þau atriði, sem hér koma fram, er nú ekki tími til þess að fara langt út í. Þó vildi ég aðeins segja það, að mér fannst nú hæstv. dómsmrh. gera æði mikið úr því í sinni upptalningu, hvað gert hefði verið á undanförnum árum til þess að greiða úr stofnlánaþörf sjávarútvegsins. Sannleikurinn er nú sá, að hinir nýju lánaflokkar Stofnlánadeildarinnar byggjast ekki á neinu nýju fjármagni til sjávarútvegsins. Þetta fé, sem þar var um að ræða og er um að ræða í öllum meginatriðum, var fé, sem var búið að lána til sjávarútvegsins og sem var orðið fast hjá sjávarútveginum í gegnum lán frá viðskiptabönkunum, en sem hinum ýmsu greinum sjávarútvegsins gekk illa að standa undir. Svo var ákveðið að færa þessar skuldir hinna einstöku sjávarútvegsfyrirtækja úr viðskiptabönkunum og inn í hina nýju lánaflokka Stofnlánadeildarinnar og breyta þessum lánum, sem höfðu verið óumsamin, í umsamin stofnlán. Hér var ekki nema að sáralitlu leyti um nýtt fjármagn að ræða. Hér var um að ræða vissa tilfærslu, af því að þörfin var orðin knýjandi, og þarna var að vísu um nokkrar umbætur að ræða, en ekki var það nú ýkja stórt. Hið sama er um það að segja, að núv. ríkisstj. hefur auðvitað ekkert gert í því að greiða fyrir útgerðaraðilum með að útvega sér 7 ára lán í sambandi við byggingu fiskiskipa erlendis. Slík lán höfðu verið tekin fyrir hennar dag. Og það hefur ekkert staðið á því yfirleitt að fá þessi lán, svo að segja hvar sem er, í sambandi við byggingu nýrra skipa. Þar er því ekki um neitt nýtt eða sérstakt að ræða. Hins vegar verður að segja það eins og það er, að reglur í sambandi við nýsmíði skipa eða kaup á nýjum fiskiskipum eru nú margfalt erfiðari en þær, sem í gildi voru hér fyrir nokkrum árum síðan. Ég veit það, að hæstv. dómsmrh. veit það mætavel, að þeir aðilar, sem nú kaupa sér nýtt fiskiskip erlendis frá, verða áður en byggingarsamningurinn er gerður, löngu áður en skipið verður tilbúið, að borga alla sína fjárhæð út á borðið, það, sem þeir eiga að borga út í skipinu, um 1/3, og það fé er að hálfu leyti lagt inn í Seðlabankann til þess að liggja þar í eitt ár, meðan verið er að smíða skipið, og að hinum helmingnum er það látið liggja inni í viðskiptabönkunum talsverðan tíma, áður en það kemur til greiðslu til þeirra, sem þetta fé eiga að fá og byggja skipin. Þessar reglur hafa verið settar beinlínis til þess að draga úr því, að skipakaupin væru jafnmikil eins og vilji manna hefur staðið til. Jú, það er rétt, að ríkisstj. beitti sér fyrir því á árinu 1963, að tekið var nokkurt lán í Bretlandi og talsverð framkvæmdalán og talsverður hluti af því láni gekk til sjávarútvegsins. Og á þessu tímabili hefur auðvitað gengið talsvert mikið fé bæði frá atvinnuleysistryggingasjóði og mörgum öðrum sjóðum til sjávarútvegsins í ýmsum greinum. Það er sem sagt svipað og áður hefur verið. En þessar aths., sem ég hef gert, eru í rauninni ekkert aðalatriði varðandi það frv., sem hér liggur fyrir. Ég hef bent á þennan ágalla, sem ég tel hér mestan á frv., að það er verið að fara inn á þá braut að kalla til aðila frá rekstrarlánabönkunum og frá Seðlabankanum í auknum mæli til þess að hafa yfirstjórn þessara mála. En ég hefði talið miklu eðlilegra, að samtökum útgerðarmanna og sjómanna hefði verið veittur einhver réttur til þess að tilnefna menn í stjórn fyrir hinn nýja Fiskveiðasjóð eða þá Alþ. hefði að sínu leyti tekið þátt í því að kjósa stjórn fyrir þennan nýja sjóð. En því atriði sem sagt að sameina Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeildina er ég samþykkur.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið frá því, sem þegar er orðið. Það er þó ástæða til þess að taka fram þegar í upphafi og ítreka það, sem kom fram hjá hv. 7. landsk. þm., að frv. þessu eða einstökum ákvæðum þess er ekki og hefur aldrei verið hugsað, að þeim væri beint gegn einum starfsmanni eða trúnaðarmanni, sem unnið hefur að framkvæmdum og hefur verið í forsvari fyrir Fiskveiðasjóð undanfarið langt tímabil og hefur þá sérstaklega verið nefndur forstjóri sjóðsins. Það ber ekki að skilja eitt einasta ákvæði þessa frv. á þann veg og er, að ég vil segja, svona a.m.k. óhætt að hafa grunsemdir uppi um það, að það sé vísvitandi rangtúlkun á þessu frv. að ætla því slíkan tilgang. Varðandi þau önnur atriði, sem hér hafa verið gerðar beinar fsp. um til mín, hefur hæstv. dómsmrh. svarað sumum þeirra rækilega og sér í lagi þá varðandi öll tildrög þessa máls og undirbúning þess, en töluverður hluti þess undirbúningsstarfs hafði verið unninn, þegar ég tók við þessu starfi mínu og er ekki ástæða til þess að rekja það öllu frekar. Ég læt nægja í því efni að vitna til ummæla hans um það, að Alþ. sjálft hafi samþykkt áskorun um þá athugun, sem birtist í þessu frv. og frv. ber að skoða sem niðurstöður af þeirri athugun og ákvörðun ríkisstj. raunar um að fara þá leið, sem það frv. boðar. Þar með tel ég, að bæði fsp. hv. 5. þm. Vestf. og 7. þm. Reykv. sé að því leyti svarað. Ég get farið örfáum orðum frekar um það, ef hv. þm. telur það ekki fullnægjandi svar, þá er, eins og hæstv. dómsmrh. skýrði frá, engin forsenda fyrir flutningi máls, að einhver aðili hafi óskað eftir því. Það er ákvörðun ríkisstj. eftir viðræður við þessa aðila frá því í sumar að flytja þetta frv. í því formi, sem það er nú. Og þurfa engar óskir að koma um það frá neinum aðilum, til þess hlýtur ríkisstj. að hafa fullar ástæður, svo sem hún færir rök fyrir því í grg. frv. Hv. 5. þm. Norðurl. v. hafði það að meginuppistöðu í sinni ræðu hér áðan, að sem dæmi um þá aðför, sem þetta frv. væri að útvegsmönnum væri það m.a., að dráttarvextir væru hér ákveðnir 1/2% í frv. Samkv. þeim l., sem sjóðurinn starfar að meginefni til eftir, l. nr. 40 frá 1955, segir í 6. gr. þess frv., að dráttarvextir skulu vera 3/4%, þannig að ég fæ nú ekki betur séð en að hér sé um lækkun um 1/4% að ræða á þessari stóru meinsemd, sem hv. þm. taldi þetta frv. vera.  Ég vil svo að lokum aðeins segja þetta. Það er niðurstaða ríkisstj. eftir, ég vil segja, mjög vandlegan undirbúning þessa máls, að hér sé um verulegar endurbætur að ræða með lagasetningu þessa efnis, svo sem frv. þetta gerir ráð fyrir, og allur undirbúningur málsins til þessa hefur sannfært ríkisstj. um, að svo sé. Eðlilegt er, eins og hér hefur komið fram, að einstök atriði frv. fái athugun í n. og sé þar hægt að bæta eitthvað um og n. geti orðið sammála um það, er eðlilegt, að þau atriði séu vandlega könnuð, áður en frv. fær endanlega afgreiðslu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég verð að segja það, að ég skil ekki orð míns gamla skólafélaga, hv. 5. þm. Austf., þegar hann er að lýsa þessu frv. og hver sé mestur ágalli þess: Hann segir, að það sé mestur ágalli þess, að það sé verið að blanda saman tvennu, rekstrarlánum eða lánveitingum til stofnframkvæmda og reksturs fyrirtækjanna. Og hann spyr: Af hverju hafa menn verið að greina á milli stofnlánasjóða og rekstrarlána? Þetta fer mjög illa saman, segir hann. Hann segir, að þeirri reglu hafi verið slegið fastri, að rétt væri að greina í sundur stofnlánasjóði og rekstrarlánasjóði banka. Ég þekki ekki, að þetta sé rétt. Ég veit ekki betur en stjórn Fiskveiðasjóðs hafi verið í höndum bankastjóra rekstrarbankans, viðskiptabankans, Útvegsbankans, og þó að hann sé forstjóri fyrir sjóðnum, er það ekki hann, sem veitir lánið. Og ég hef nokkurn kunnugleika af því. Ég veit, að hún hefur verið mikilsverð, hans forstaða fyrir sjóðnum. En mér er líka kunnugt um það, að iðulega hafa ákvarðanir um lánveitingar markazt af þeirri þekkingu, sem innan bankastjórnar Útvegsbankans var fyrir hendi á rekstrarafkomu fyrirtækja, þegar ákvörðun um stofnlán var tekin. Og það var auðvitað algengt, meðan ég var í stjórn Útvegsbankans, að forstjóri sjóðsins var einmitt að bera ráð sitt saman við okkur bankastjórana um rekstrarlánaafkomu fyrirtækjanna, sem höfðu leitað til Fiskveiðasjóðs og hann hafði til athugunar, áður en sjóðsstjórnarfundur væri haldinn, en sambandið á milli forstjórans og bankastjóranna var þar svo náið sem verða mátti, og alltaf voru að jafnaði haldnir þarna vikulegir fundir og þess á milli ýmist ræddum við við forstjórann, bankastjórarnir, eða forstjórinn við okkur bankastjórana í sambandi við stofnlánin og rekstrarlánin. Hér er ekkert nýtt verið að taka upp. Hvernig er það þá með stofnlánadeildina? Voru það ekki bankastjórar, sem veittu stofnlánin þar, bankastjórar rekstrarlánabanka? Hvernig er það í Búnaðarbankanum? Eru það ekki bankastjórar Búnaðarbankans, sem veita stofnlánin til stofnlánadeildarinnar í Búnaðarbankanum? Það er m.ö.o. í öllum þessum stofnlánasjóðum sjávarútvegs, Fiskveiðasjóðs, stofnlánadeildar og stofnlánadeildar landbúnaðarins. Það eru alls staðar bankastjórar viðskiptabankanna, sem taka ákvarðanir um lánin. Hvernig er þá hægt að vera að tala hér um, að hér sé verið að taka upp einhverja nýja reglu og þetta sé mesti annmarkinn á frv., að það sé verið að blanda því saman, sem blandað hefur verið saman? Ég skal ekki að öðru leyti fengja umr., en mér finnst ekki, að hv. þm., sem þekkja nú alveg til, og alveg sérstaklega þessi hv. þm., sem er þar að auki í bankaráði Útvegsbankans, þá mega menn ekki telja það mestu annmarka á frv., að það sé verið að taka upp einhverja reglu, sem ekki hafi þekkzt, þegar það liggur fyrir, að hún er og hefur verið notuð í öllum þessum stofnlánasjóðum, sem ég hef hér talað um.



Herra forseti. Ég beindi í kvöld fsp. til hæstv. sjútvmrh. um það, hvort sú breyting, sem í þessu frv. fælist, væri gerð í fullu samráði við og með fullu samþykki stjórnar Fiskveiðasjóðs og núv. stjórnenda Fiskveiðasjóðs. Áður en hæstv. sjútvmrh. talaði, tók til máls hæstv. dómsmrh. og svaraði fyrir kollega sinn, og var mér ljóst af svari hans, að þessar breyt., sem hér er um að ræða, væru gerðar á þann veg, að báðir viðskiptabankarnir, Landsbankinn og Útvegsbankinn, væru óánægðir með þetta. Báðir óánægðir, sagði hæstv. ráðh. Það hefðu farið fram viðtækar viðræður við þá um þessi mál og reynt að miðla málum, finna milliveg, en báðir væru óánægðir. Ég held, að þessi vitneskja, þessar upplýsingar hæstv. dómsmrh. nægi til þess að gera hv. þingheimi kunnugt, að þessi breyt., sem hér er fyrirhuguð, er ekki líkleg til að stefna til farsældar með báða viðskiptabankana óánægða með breytinguna. Ég hefði nú kunnað betur við, að hæstv. ráðh. hefði svarað hreinskilnislega og játað það, sem staðreynd mun vera, að þessi breyt. er gerð gegn mótmælum allra bankastjóra Útvegsbankans.  Það er ekki gert með meðmælum og samþykki bankastjóra Útvegsbanka, ég þykist skilja þögn hæstv. ráðh. á þann veg örugglega. Það hefur a.m.k. farið fram hjá mér, ef hæstv. sjútvmrh. rökstuddi það í ræðu sinni í dag, að sérstök þörf, að ég ekki segi nauðsyn, kallaði á þessa breyt., sem hér er aðallega til umr., þ.e.a.s. breytinguna á stjórn Fiskveiðasjóðs. Ég heyrði hann ekki gera grein fyrir þeirri þörf eða þeirri nauðsyn, og ég heyrði hæstv. dómsmrh. ekki heldur gera það, og er hann þó sá Íslendingur, sem lengst mun hafa haft með stjórn Fiskveiðasjóðs að gera, og ætti þannig að vera manna bezt kunnugt um, hvaða vandkvæði væru á því, að þessum sjóði væri stjórnað með sama hætti eins og var, þegar hann tók þátt í að stjórna sjóðnum. En nú virðist mér einmitt, að hann sé aðalfrumkvöðullinn að þessum breyt., sem hér er um að ræða, þrátt fyrir það, þó að hann sé einn af þeim mönnum, sem lengi hafa stjórnað þessum sjóði, máske lengst allra. Ég mundi vilja vænta þess, að hann gerði þá grein fyrir því, hvaða vandkvæði eru á því, að sjóðnum sé stjórnað með sama hætti og var, þegar hann var stjórnandi hans, hvaða vandkvæði komu þá í ljós og gerði þannig grein fyrir því, hvaða nauðsyn sé að breyta til um stjórn sjóðsins. En það hefur ekki komið fram í þessum umr. Það hefur enginn gert tilraun til þess að gera þingheimi grein fyrir, hvaða nauðsyn bæri til að breyta því stjórnarfyrirkomulagi, sem verið hefur á stjórn Fiskveiðasjóðs. Það er ógert enn. Ég held, að þegar það er vitað, að það hefur engin óánægja verið með stjórn Fiskveiðasjóðs, sízt frá hendi þeirra aðila í þjóðfélaginu, sem við viðskipti hans áttu að búa, þ.e.a.s. útvegsmenn, og breyt. er gerð á móti vilja stjórnenda sjóðsins, þá muni mönnum vera það ljóst, að þessi breyt. horfir ekki til heilla og hér er um frv. að ræða, sem Alþ. á annaðhvort að svæfa eða fella.



Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði. Hið fyrra er það, að hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Vestf., kom ekki inn í þingsalinn fyrr en verulega var liðið á mína framsöguræðu, og ég get ekki þreytt þingheim á að fara að rifja það upp, hvað ég sagði í henni, en læt nægja að vísa til hennar. Hið síðara er það, að forstöðumaður Fiskveiðasjóðs er staddur hér í þinghúsinu um þessar mundir og hefur tjáð mér varðandi það atriði, sem nefnt var hér í umr. áðan, bæði af 5. þm. Norðurl. v. og síðan af mér, að það sé á dálitlum misskilningi byggt. Frv. um þetta ákvæði sé nákvæmlega staðfesting á því, sem er í gildi í dag. Það er gert ráð fyrir 1% dráttarvöxtum á mánuði í dag, en frv. gerir ráð fyrir 1/2% á hálfum mánuði. Þetta vildi ég, að kæmi fram, áður en þessari I. umr. lýkur.

forseti (SB): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 18. marz 1966. Þar sem ég get ekki sinnt þingstörfum næstu vikur vegna anna heima fyrir, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþ., að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, óskar Jónsson fulltrúi, Selfossi, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni. Ágúst Þorvaldsson, 2. þm. Sunnl. Til forseta neðri deildar.“ Óskar Jónsson hefur áður átt sæti á Alþ. á þessu kjörtímabili, og kjörbréf hans hefur verið rannsakað. Býð ég hann velkominn til setu í hv. þd. þá hefur forseta borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 18. marz 1966. Þar sem ég get ekki sinnt þingstörfum næstu vikur vegna anna heima fyrir, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. I. um kosningar til Alþ., að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Vesturlandskjördæmi, Daníel Ágústínusson fyrrv. bæjarstjóri, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni. Halldór E. Sigurðsson, 3. þm. Vesturl. Til forseta neðri deildar.“ Daníel Ágústínusson fyrrv. bæjarstjóri hefur áður átt sæti á Alþ. á þessu kjörtímabili og kjörbréf hans verið rannsakað. Ég býð hann því velkominn til setu í hv. þd.



Herra forseti. Ýmislegt það gerðist við afgreiðslu þessa máls við 2. umr., sem vakti nokkra athygli, svo sem t.d. að hæstv. ríkisstj. hafnaði þeirri till., að málinu væri vísað til hennar til lagfæringar og frekari athugunar, að hv. flm. lögðu til og studdu að fella burt úr frv. ýmis þau ákvæði, sem hv. þd. hafði á s.l. þingi samþ. til bóta inn í híð upphaflega frv. og hv. flm. höfðu gert að sínu máli við endurflutning þess á núverandi þingi. Það má segja, að það sé nokkuð fátítt, að þm. hafi áður átt frumkvæði og forustu um slíka limlestingu á sínu eigin máli. Fleira bar til tíðinda, að hæstv. landbrh. með atkv. sínu hafnaði öllum mökum við sérfróða menn um framkvæmdaatriði málsins. Vafalaust telur hæstv. ráðh. sig hafa til brunns að bera næga reynslu og þekkingu á minka- og loðdýramálum og veit enda sér handgengna áhugamenn á þessu sviði, svo sem hv. 3. þm. Austf. og 7. þm. Reykv., sem hann mun telja að geti gefið sér haldgóð ráð, ef með þarf, og haldbetri en svokallaðir sérfróðir menn, sem vegna sérmenntunar og reynslu eru beinlínis almennt til þess kjörnir að vera til ráðuneytis m.a. í slíkum málum, sem hæstv. ráðh. þarf að fjalla um, ef þetta loðdýrafrv. verður að lögum. Það mætti láta sér detta í hug, að gott væri fyrir núv. hæstv. ráðh. að hafa aðgang að slíkum fræðimönnum, ef hann teldi, að eitthvað skorti á um leiðbeiningar áhugamannanna, m.a. þeirra, sem ég gat um. Ég hef þess vegna leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 347 við 6. gr. frv. Breytingin fjallar um 2. mgr. og er á þá leið, að á eftir orðunum „að fengnu áliti veiðistjóra um þessi gögn“ komi: og meðmælum náttúruverndarráðs er landbrh. heimilt að viðurkenna loðdýragarð“ o.s.frv. Ég vil vænta þess, að það sé ekki til of mikils mælzt við hv. d. og hæstv. landbrh., að slíkum viðauka, sem brtt. fjallar um, sé aukið inn í hlutaðeigandi ákvæði 6. gr.