Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klemens Jónsson Einhver verður að tala við tómu stólana, og er þá best að jeg verði til þess í þetta sinn, enda þótt því fari fjarri, að jeg hafi veigaminni eða ómerkilegri brtt. að tala um en aðrir hv.þm. Það eru einkum tvær brtt., sem jeg ætla að gera að umtalsefni að þessu sinni. Hin fyrri er frá meiri hl. fjárhagsnefndar um 8 þús. kr. fjárveitingu til mjólkurniðursuðufjelagsins Mjallar. Nefndinni barst erindi frá fjelagi þessu um, að því yrði veittur einhver styrkur af hálfu hins opinbera, annaðhvort beinn fjárstyrkur úr ríkissjóði eða einhverskonar tollvernd. Þetta fyrirtæki er alveg nýtekið til starfa. Það hóf göngu sína í nóvember síðastl., og þá þegar brá svo undarlega við, að útlend mjólk lækkaði stórum í verði og hefir farið sílækkandi síðan. Í byrjun desembermánaðar síðastl. var mjólkurverð Mjallar hjer í Reykjavík 36 kr. kassinn (48 dósir), en um sama leyti kostaði útlend mjólk kr. 37,50–38,00 kassinn. En í janúar var verð útlendu mjólkurinnar komið niður í kr. 34,00–34,50 og í febrúar jafnvel niður í 32 kr. kassinn. Þótt svo kunni að vera, að þessi lækkun stafi að einhverju leyti af hækkun íslenskrar krónu, þá er svo tæpast að öllu leyti, því hún er ekki vön að gera svo fljótt vart við sig, heldur mun söluverð þessa fjelags hafa haft aðaláhrif í þessa átt, og er sýnilegt, að þessi innlenda mjólkurgerð á framtíð fyrir höndum. Nú greiðir fjelagið þeim bændum, sem afhenda því mjólk sína, 30 aura fyrir líterinn, og segir fjelagsstjórnin, að ómögulegt sje fyrir þá að láta mjólkina fyrir minna verð. Og þar sem nú kostnaðurinn við fyrirtækið getur í engu verulegu lækkað fyrst um sinn, fór fjelagið fram á það við fjhn., að Alþingi vildi styrkja það á þann hátt að leggja toll á innflutta niðursoðna mjólk. Gat fjelagið þess, að minni tollhækkun í þessu efni frá því, sem nú er, en 10 aur. á kg. mjólkur myndi naumast koma að tilætluðum notum. Formaður fjelagsins kom sjálfur suður og átti tal um þetta við fjhn. Sýndi hann henni fram á, að full nauðsyn er á að sinna þessu máli. Raunar varð nefndin sammála um það, að hún gæti ekki aðhylst að leggja hærri toll á innflutta mjólk, og skal jeg ekki fara langt út í það atriði, en get þess eingöngu, að nefndin er yfirhöfuð mótfallin verndartollum. Þess vegna kaus fjhn. að fara hina leiðina, þá, að leggja til, að fjelaginu væri nú veittur nokkur styrkur, meðan þetta er í byrjun og alt sem erfiðast. En nefndin gat ekki orðið sammála um það, hvernig þeim styrk skyldi hagað, eins og sjá má af till. meiri hl. og till.hv. minni hl., þótt raunar báðum komi saman um að veita fjelaginu einhvern styrk. Viljum við, að fjelaginu sje í verðlaunaskyni veittar 2 kr. fyrir hvern mjólkurkassa, en í honum eru 48 dósir af sömu stærð og útlendar mjólkurdósir. Má þessi styrkur nema alt að 8 þús. kr. Fjhn. álítur, að hjer sje um mikilsverða framkvæmd að því er snertir landbúnaðinn að ræða. Þess vegna vil jeg f. h. fjárhagsnefndar mæla sem best með því, að þessi till. meiri hl. verði samþykt. Og jeg vænti þess sjerstaklega fastlega, að hv.fjvn., sem er skipuð mætum mönnum, er vilja styrkja landbúnaðinn sem mest, verði fús til að samþykkja þessa tillögu. Þá er hjer önnur brtt., eða brtt. III á þskj. 299. Hún er frá sjálfum mjer, um 10 þús. kr. til þess að byggja nokkurs konar gróðrarstöð á Stóruvöllum á Landi. Þegar stjórnin var að undirbúa fjárlagafrumvarpið fyrir 1926, fylgdi hún þeirri venju, sem áður hefir tíðkast, að skrifa embættismönnum og stofnunum og biðja þær um kostnaðaráætlanir fyrir það ár. Samkv. þessu fjekk Búnaðarfjelagið líka áskorun um að koma fram með till. sínar. Meðal þeirra till., sem það kom fram með, var ein sú, að veittar yrðu 25000 kr. í fjárlögum 1926 til að byggja hús á Stóruvöllum vegna sandgræðslunnar. Búnaðarfjelagið rökstuddi þetta með ítarlegu erindi, sem síðar var prentað í Búnaðarritinu. Get jeg látið mjer nægja að vísa til þess að mestu. Þó vil jeg sakir þeirra, sem ekki hafa lesið ritgerðina, taka fram nokkur atriði, sem þar eru nefnd. Búnaðarfjelagið segir, að þeirri reglu hafi verið fylgt, þegar um sandgræðslu er að ræða, að láta þau svæði sitja í fyrirrúmi, þar sem mest hætta stafar af, að sandfokið breiðist út og valdi skemdum á grónu landi. Þá sje og tekið tillit til þess, hvað mikið viðkomandi sveitir geti lagt fram á móti landssjóðstillaginu. Af þeim svæðum, sem mest nauðsyn beri til, að tekin sjeu til sandgræðslu, eru 6 svæði í Rangárvallasýslu, og er gert ráð fyrir, að sú græðsla kosti 50 þús. kr. Fjelagið segir, að þessi svæði hafi sjerstaklega verið athuguð, en að auk þeirra sjeu fjöldamörg svæði víðsvegar um land, sem full nauðsyn væri einnig að græða upp. En á Rangárvöllum einum er talið, að 70 býli sjeu lögð í auðn af sandfoki. En þar var áður mjög frjósamt. Nú segir Búnaðarfjelagið, að regluleg sandgræðsla hafi aðeins átt sjer stað á einum stað, þ. e. á Reykjum á Skeiðum, en telur bráðnauðsynlegt að byggja nú sandgræðslustöð á Rangárvöllum, þar sem sandfokið er mest. Og væri ákjósanlegast, að sandgræðslustjórinn byggi í miðri sveit, svo að hann gæti gert sem bestar tilraunir og leiðbeint mönnum sem mest. Búnaðarmálastjórinn segir, að Stóruvellir á Landi sjeu ágætlega vel fallnir til slíkrar sandgræðslustöðvar. Þar var áður höfuðból, eins og kunnugt er, en er nú í auðn, nema hvað búið er að inngirða þar dálítið svæði, eða um 120 ha. Reyndist það svo vel, að 2 árum eftir að það var girt gaf það af sjer 600 hesta. Fyrir ofan Stóruvallaland liggja afarstórar flatir, eða hinar svonefndu Klofaflatir. Nú eru þær sandauðn ein, en voru áður grösugt og fagurt land. Segir búnaðarmálastjórinn, að þetta megi alt græða og að yfir höfuð að tala sje þarna á Rangárvöllunum eins og skapað svæði til þess að byrja sandgræðsluna með miklum krafti. Segir hann, að í Landmannahreppi eigi að vera miðstöð sandgræðslunnar hjer á landi. Þess vegna fór hann líka fram á 25 þús. kr. til byggingar í þessu skyni. Jeg sá mjer nú ekki fært, með tilliti til fjárhags landsins, að fara fram á svo mikið nú, enda álít jeg, að hægt væri að byggja húsið fyrir talsvert minni upphæð. Átti jeg tal um þetta við búnaðarmálastjórann, og kom okkur saman um, að notast mætti fyrst í stað við 10 þús. kr. Vænti jeg nú þess, að hv.þdm., og þó einkum háttv. landbn., sjái, hvílíkt stórmál og nauðsynjamál þetta er, og að hv.þd. verði einhuga um að samþykkja þessa till. mína. Menn mega og vel gæta þess, að hjer er um upphæð að ræða, sem búast má við, að fljótt beri mikinn og margvíslegan ávöxt. Jeg á ekki fleiri brtt., en jeg vil minnast á fáeinar aðrar, sem bornar hafa verið fram, sjerstaklega brtt. XV. á þskj 290, frá hv.fjvn., um það að hækka styrkinn til bátaferða um 4 þús. kr. Samgöngumálanefnd, sem hafði þetta mál með höndum, hefir gefið ítarlega skýrslu um þessar bátaferðir, og kom henni saman um þá upphæð, sem minst væri hægt að fara fram á. Hún hefir ekki haft tækifæri til að ræða þessa hækkunartill., svo jeg get ekki talað fyrir hennar hönd, en jeg þykist þess fullviss, að meiri hl. muni að minsta kosti vera henni samþykkur. Jeg er henni fyrir mitt leyti eindregið fylgjandi, því jeg álít, að ekki verði hægt að komast af með minni upphæð. Jeg býst og við, að hæstv. atvrh. (MG) hagi úthlutuninni í samræmi við vilja samgöngumálanefndar Nd., sem honum er vel kunnugt um. Jeg leyfi mjer því að mæla fastlega með því, að þessi brtt. verði samþykt. Þá vil jeg drepa á brtt. XVII á sama þskj., um að kaupa hús og lóð við Garðskagavita. Þegar jeg var ráðherra, var farið fram á, að þetta væri keypt, en þá var það metið nokkru hærra en nú. Það er vissulega þörf á því bæði fyrir vitann og vitavörðinn, að þetta sje keypt. Og þar sem hæstv. stjórn hefir farið fram á þetta og hv.fjvn. lagt því liðsinni sitt, þá vænti jeg þess, að það gangi greiðlega. Og Jeg get lýst því yfir, að eins og jeg leit á þetta áður sem nauðsynjamál, þá geri jeg það enn og greiði till. fúslega atkv. mitt. Þá vil jeg enn minnast á brtt. XII, um Vaðlaheiðarveginn. Jeg held, að það hafi aðeins verið 2 till.hv.fjvn. við 2. umr., sem feldar voru, en hinar allar voru samþyktar. Önnur sú, sem feld var, var fjárveiting til þessa vegar. Jeg verð að segja, að mig stórfurðaði á þessu, því að jeg ætla, að hvergi hjer á landi sje jafnmikil þörf fyrir, að betri vegur sje lagður, en einmitt þarna á Vaðlaheiði. Þetta er sjálfsagt langfjölfarnasti vegur á landinu, að veginum austur yfir Hellisheiði undanskildum; en jeg veit ekki til, að neitt verulega hafi verið gert við Vaðlaheiðarveginn, síðan jeg þekti þar til fyrst, eða um 34 síðustu árin. Hann er líka algerlega ófær á köflum oft og tíðum, og jeg vil nú óska, að hv.fjvn. fái því meira fylgi með þessari till. nú en áður við 2. umr. Það gæti verið freistandi að tala um fleiri till., en mjer finst hv. framsögumenn og hæstv. fjrh. (JÞ) hafa verið svo stuttorðir, að við hinir ættum að fylgja því loflega dæmi. Skyldi því hver og einn aðeins tala um sínar eigin brtt. Að lokum verð jeg þó aðeins að drepa á þær brtt.hv.fjvn., sem snerta nöfn manna. Jeg get ómögulega felt mig við það að fara hjer að skíra menn upp og láta þá heita nöfnum, sem vitanlegt er, að þeir bera aldrei nema í fjárlögunum. Hvenær verður t. d. tannlæknirinn V. Bernhöft nefndur Vilh. Vilhelmsson í daglegu tali ? Slíkar nafnabreytingar og þessar tel jeg varla forsvaranlegar af hinu háa Alþingi. Þó er jeg ekkert á móti því að breyta nöfnum þeirra, sem tekið hafa sjer eitthvert nafnskrípi. Jeg álít, að t. d. Einar Hjörleifsson sje miklu þjóðkunnari undir því nafni en Kvaran, og mætti það því vel missa sig. En að fara að breyta nöfnum manna, sem bera nöfn, sem feður þeirra hafa borið í 100 ár eða meira, nær ekki nokkurri átt og er löggjafarþinginu varla sæmandi. Jeg vona því, að þessar brtt.hv.fjvn. verði ekki samþyktar.

Halldór Stefánsson Jeg mun láta mjer nægja að minnast aðeins á brtt. XLV. á þskj. 290, frá minni hl. fjárhagsnefndar, um að veita mjólkurniðursuðufjelaginu Mjöll í Borgarfirði alt að 8 þús. kr. styrk, þó með því skilyrði, að styrkurinn verði ekki greiddur nema því aðeins, að fjelagið njóti ekki meiri tollverndunar en nú er í lögum. Hv. frsm. meiri hl. nefndarinnar hefir gert grein fyrir ástæðunum fyrir þörfinni á þessum styrk. Hefi jeg ekkert við það að athuga og engu við það að bæta, sem hann sagði. En nefndin er ekki á einu máli um það, á hvern hátt eigi að bæta úr þörfum fjelagsins. Hv. meiri hl. vill gera það með framlagi úr ríkissjóði, en minni hl. með því móti að færa niðursoðna mjólk undir ákvæði verndartollalaga, þannig að fjelagið njóti álíka stuðnings af þeim og það fengi með þessu fje úr ríkissjóði. En til þess að spilla á engan hátt fyrir því, að fjelagið fái styrk, þá höfum við orðað brtt. okkar þannig, að þótt menn fallist ekki á að setja innflutningstoll á innflutta mjólk, þá fær fjelagið styrk engu að síður, ef tillaga okkar verður samþykt. Hvað snertir þessar tvær till.fjhn. frá sjónarmiði ríkissjóðs, þá fer önnur fram á bein útgjöld, en hin fer ekki fram á nein útgjöld. heldur gæti hún orðið ríkissjóði til tekjuauka jafnframt því, sem fjelaginu veitist stuðningur. Menn hafa haft það á móti því að tolla mjólk, að það kæmi illa niður á neytendunum. En sama máli gegnir um alla innflutningstolla, svo þetta er ekki veigamikil ástæða. Tökum t. d. smjörlíki, sem er enn almennari þurftarvara en mjólk. Eða tökum sápu. Hún er tolluð, að undanskilinni grænsápu, og er þó sápa vissulega ennþá miklu almennari þurftarvara en niðursoðin mjólk. Og enn má nefna fleiri nauðsynjavörur, sem vörutollur hvílir á, svo sem trjesmíðavörur og vefnaðarvörur. Og tollurinn á þessum vörum er einmitt rjettlættur með því, að hann sje meðfram verndartollur fyrir innlenda framleiðslu á þessum varningi. Gagnvart neytendunum skiftir tollurinn á þessum vörum, er jeg nú hefi nefnt, sama máli og tollur á innflutta mjólk. Og um leið og mjólkurtollurinn gæfi tekjur í ríkissjóð, væri með honum stutt iðnaðarfyrirtæki, sem erfitt á í byrjun, en virðist geta átt góða framtíð í vændum. Og jafnframt væri stuðlað að bændaframleiðslunni í landinu. Ávinningurinn af till. okkar, sem erum í minni hl., er því þrefaldur. Mjer er sagt, að innlenda niðursoðna mjólkin sje bæði betri neysluvara og ódýrari en sú útlenda; en því ríkari ástæða er til þess að leggja verndartoll á innflutta mjólk, til að auka mjólkurframleiðsluna innanlands. Við í minni hl. fjhn. munum því bera fram till. um það í sambandi við frv. um verðtollinn, að lagður sje 10% verðtollur á innflutta mjólk. Af þessum ástæðum tel jeg sjálfsagt, að hv.þdm. fylgi till. minni hl., sem bætir jafnvel úr þörf fjelagsins og till.hv. meiri hl., en heldur þó um leið opinni leið til þess að gera það án útgjalda fyrir ríkissjóð.

Jakob Möller Jeg á nokkrar brtt. á þskj. 290 við tekjuhlið frv. Það kann að þykja slettirekuskapur af einstökum þm. að koma með slíkar tillögur, þar sem það vitanlega er hlutverk hv.fjhn., en jeg hefi gert það vegna þeirra umræðna, sem fóru hjer fram við 2. umr. fjárlagafrv., til þess að sýna, að hægt er að hækka marga liðina. Jeg skal víkja að einstökum till. og sýna fram á, að óhætt er að hækka liðina um það, sem þessu nemur, og sjálfsagt eru fleiri tekjuliðir, sem óhætt er að hækka. Fyrsta tillagan gengur í þá átt að hækka áætlun tekjuskattsins um 50 þús. kr. Tekjuskatturinn nam 1922 1359 þús. kr., 1923 782 þús. kr., 1924 800 þús. kr. Að meðaltali verður þetta 980 þús. kr. Jeg veit ekki betur en að það sje föst venja, þegar tekjur eru áætlaðar, að taka meðaltal af útkomu umliðinna ára, og því er forsvaranlegt að gera það nú. Nú hefi jeg ekki farið hærra en 850 þús. Sú er ástæða til þess, að á þessum tíma hefir orðið breyting á tekjuskattslögunum, þannig að skatturinn er lægri af lágum tekjum seinni árin en það fyrsta. En jeg veit fyrir víst, að tekjuskatturinn 1925 af tekjum 1924 verður meiri en hæsta upphæðin þarna. Jeg þori að fullyrða, að hann verður ekki undir 11/2 miljón, og jeg hygg, að tekjuskatturinn 1926 af tekjum 1925 verði ekki langt þar fyrir neðan. Þarna er því vafalaust mikið svigrúm eftir, þótt hækkað sje um 50 þús. kr. Hinsvegar lít jeg svo á, að þennan lið beri altaf að áætla varlega, og getur komið sjer vel, að þessi liður fari fram úr áætlun og verði þannig sem einskonar varasjóður frá góðu ári til lakara árs. Þá eru aukatekjurnar, sem jeg legg til, að verði hækkaðar um 25 þús. kr. 1922 voru þær 336 þús. kr., 1923 300 þús. kr. og 1924 400 þús. kr. Þetta verður að meðaltali 345 þús. kr. En nú ber þess að gæta, að í þessum tekjum kemur gengisviðaukinn til greina, sem sagt á gjöld samkv. 54. gr. aukatekjulaganna, og af þessu stafar það að nokkru leyti, hversu aukatekjurnar voru háar árið 1924. Þó að ekki muni miklu þarna á 345 þús. og 325 þús., er svigrúmið meira, þegar tekið er tillit til gengisviðaukans, því að hann náði ekki heldur til alls ársins 1924. Þá legg jeg það til, að áfengistollurinn verði hækkaður um 50 þús. kr., úr 500 þús. kr. upp í 550 þús. kr. Hvað hann snertir er ekki hægt að miða við nema 2 ár, 1923 og 1924, en 1923 var tollurinn 499500 kr., og með gengisviðaukanum hefði hann numið 622 þús. kr., en síðara árið var hann 605 þús., en þá ber þess að gæta, að gengisviðauki er aðeins þrjá fjórðu hluta ársins. Þarna er því um 70 þús. kr. svigrúm að ræða frá því, sem jeg legg til. Ekki þarf að gera ráð fyrir, að innflutningur á þessari vörutegund minki, enda var hann svipaður þessi tvö ár. Þá kemur tóbakstollurinn. Hann hefi jeg lagt til, að yrði hækkaður úr 450 þús. kr. upp í 475 þús. kr. Enda þótt jeg efist ekki um, að sú áætlun stæðist 1926, með tilliti til þess, að 1924 var tollurinn 525 þús. kr., þá ætla jeg að taka þessa tillögu aftur. Næst kem jeg að kaffi- og sykurtollinum. Hann var 1922 886 þús. kr., en 1923 825 þús. kr. Meðaltal 856 þús. kr. Að viðbættum gengisviðauka verður þetta 1070 þús. kr. Hjer er því 100 þús. kr. svigrúm. 1924 var tollurinn 1050 þús. kr., en þá var gengisviðauki aðeins 3 ársfjórðunga. Jeg tel því óhætt að áætla 975 þús. kr. nú. Loks kemur vörutollurinn. Hann var 1922 1316 þús. kr., en þar var innifalinn sjerstakur kola- og salttollur, sem nær til þess árs að nokkru leyti. Mætti því segja, að sú upphæð geti ekki talist sambærileg við núverandi ástand. 1923 var tollurinn 1051 þús. kr. Meðaltalið verður 1183 þús. kr., sem að viðbættum gengisviðauka verður 1480 þús. kr. Vegna þess hvað botnvörpuskipastóllinn hefir aukist, hefir vaxið afskaplega innflutningur á kolum og salti, en það vegur fullkomlega upp á móti því, sem kola- og salttollur inn var 1922, enda varð vörutollurinn 1924 1560 þús. kr., svo að áætlunin nú, 1400 þús. kr., virðist fullkomlega varleg, og það er augljóst, að forsvaranlegt væri að hækka þennan lið enn meira. Þessar tillögur. samtals, að frádregnum tóbakstollinum, hækka tekjuhliðina um 200 þús. kr. Mjer er ekkert kappsmál, að þessar tillögur verði samþyktar, því að jeg er í engum vafa um, að þó að þær verði ekki samþyktar nú, munu líkar tillögur verða bornar fram síðar og þá samþyktar. Og enginn vafi er á því, að þær standast. Þá á jeg nokkrar brtt. við gjaldahliðina. Sú fyrsta er undir tölulið VIII á þskj. 290. Það er samskonar tillaga og jeg bar fram við 2. umr. fjárlagafrv., um að veita fje til byggingar landsspítala í Reykjavík, en aðeins 100 þús. kr., í stað 150 þús. kr., sem þá var felt. Þá lýsti jeg ástæðum fyrir þessari tillögu, og er óþarft að hafa það upp aftur nú, enda veit jeg, að hv.þdm. er ljós nauðsyn þessa máls. En það var samþykt ýmislegt það við 2. umr. fjárlagafrv., sem ekki er forsvaranlegt að láta ganga fyrir þessu, og því hika jeg ekki við að koma með tillöguna aftur, en hefi lækkað upphæðina. Þeirri lækkun er þannig varið, að með þessu fje má í raun og veru gera hið sama, sem til var ætlast með hinu. Í báðum tilfellum er gert ráð fyrir, að fje verði látið úr landsspítalasjóði til byggingarinnar, og að sjóðurinn allur gangi smám saman til hennar. Nú er það orðið þannig í aths., að sjóðurinn skuli leggja svo mikið fje fram, að hægt sje nú þegar á þessu ári að byrja á byggingunni og halda henni áfram með fullum krafti. Það má einu gilda, ef fjeð á annað borð á að ganga til byggingarinnar, hvort það er tekið strax eða smám saman. Þegar búið er að byggja fyrir sjóðsfjeð og 100 þús. kr. úr ríkissjóði, er sjálfsagt að halda áfram, þar til byggingin er fullger. Jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta að þessu sinni, ekki fyr en jeg heyri undirtektir hv. nefndar og hæstv. stjórnar um málið og hvaða mótbárur kunna að koma fram gegn því. Þá á jeg till. á sama þskj., undir tölulið XXIII og XXIV, um að hækka styrk til iðnskólans og verslunarskóla. Eins og kunnugt er, voru styrkir þessir lækkaðir í fyrra, meira vegna þess, hvað ástandið þótti ískyggilegt, en af því, að ekki væri þörf á hærri styrk. Að því er snertir iðnskólann, hefir forstöðumaður skólans gert grein fyrir því, að skólinn gæti ekki komist af með minna en 6600 kr. Þó að skólinn sje hjer í Reykjavík, er hann samt fyrir alt landið, þar sem hann eiga að sækja allir iðnnemar, sem stunda nám hjer, en mikill fjöldi þeirra er utan af landi, úr ýmsum hjeruðum. Þetta er því nauðsynjamál alls landsins, að hafa skólann sem fullkomnastan. Geti hann ekki haldið áfram að starfa, er ekki sjáanlegt, hvernig á að fullnægja þeim lögum, sem sett eru um þá fræðslu, sem hann veitir. Með þeirri lagasetningu hefir ríkið í raun og veru skyldað sig til að halda skólanum uppi. Um verslunarskólana er það sama að segja. Þeir eru ekki sjerstaklega fyrir Reykjavíkurbæ, heldur fyrir alt landið. Jeg þekki það sjerstaklega um verslunarskólann, að ekki er hægt að segja, að þetta sje mikill styrkur, þegar tekið er tillit til þess starfs, sem hann hefir unnið. Þá er loks brtt. á sama þskj., undir tölulið XLVII, um að veita Þorvaldi Egilson 1500 kr. styrk til þess að kynna sjer hænsnarækt til fullnustu. Hann hefir í 2 ár kynt sjer hænsnarækt í Danmörku á eigin spýtur og hefir unnið þar kauplaust sem lærlingur. En nú vill hann ferðast um og kynna sjer hænsnarækt víðar en í Danmörku, til þess að fá sem fullkomnasta þekkingu á starfinu. Hann hefir bestu meðmæli þeirra manna, sem hann hefir unnið hjá, og mikinn áhuga fyrir þessu starfi. Það er enginn vafi á því, að ef hænsnarækt er rekin skynsamlega og eins og vera ber, er það allmikill tekjuliður fyrir þjóðina. Danir flytja t. d. út egg fyrir miljónir króna. Eins og kunnugt er, hafa verið gerðar tilraunir til að byrja hjer hænsnarækt í stórum stíl, en þær hafa farið út um þúfur, af því að menn hafa ekki haft næga þekkingu á þessu sviði. Hinsvegar sýnir reynsla einstakra manna, sem rekið hafa hænsnarækt í smáum stíl, að hjer má vel, með góðum hagnaði, reka hana í stórum stíl. Þá á jeg ekki fleiri brtt. sjálfur, en vil minnast á örfáar aðrar. Fyrst er þá tillaga hv.fjvn. á þskj. 290, VI,4.a–b, um að veita læknunum Skúla Guðjónssyni og Valtý Albertssyni styrk til að halda áfram námi. Jeg þekki þessa menn báða nokkuð og hefi kynst starfi þess fyrnefnda og lít svo á, að það sje mjög þýðingarmikið fyrir landið, og ekki síst háskólann, að hann geti haldið áfram þessu námi. Það er beinlínis þýðingarmikið atriði fyrir læknisvísindin og læknamentun í landinu, að þessar greinir læknisfræðinnar verði kendar hjer við háskólann af sjerfræðingum, en til þess að það geti orðið., er nauðsynlegt að styrkja þessa menn til framhaldsnáms, er hjer ræðir um. Jeg veit um þann fyrnefnda (Skúla Guðjónsson), að hann að afloknu námi í Kaupmannahöfn á þar kost á sæmilegri stöðu við þessi störf. Það má að vísu segja, að vegna þess styrks, sem hann hefir notið hingað til til þessa náms, sje hann skuldbundinn landinu og eigi þess vegna að hverfa hingað heim aftur, en þá verður á það að líta, að námið komi honum að fullu gagni, en það verður ekki, ef hann fær ekki þann styrk, sem hann þarf með til að geta lært þetta til hlítar; en mjer er kunnugt, að hann gengur að þessu námi með alúð og er fjarri skapi að láta úr því verða kák eitt, og hefir mikinn áhuga á því að geta orðið nýtur maður þjóð sinni á þessu sviði. Um Valtý Albertsson er það að segja, að hann fór utan á sjálfs sín kostnað til að fullkomna sig í læknisfræðinni, og gerði hann það af áhuga þeim, sem hann hefir á þeim fræðum. Það er yfir höfuð gleðilegt, er ungir menn sýna þann áhuga að leggja út í efnalega tvísýnu til að framkvæma áhugamál sín, en styrkur sá, sem hjer er farið fram á, að honum verði veittur, er svo lítill, að honum nægir hann alls ekki, og verður hann því að greiða sjálfur mestan hluta kostnaðarins við nám sitt. Háskóli okkar þarfnast við og við nýrra manna, er hinir eldri falla frá, en það er allseint að fara þá fyrst að hugsa um að útvega nýja menn, er þeir gömlu eru allir dauðir; en ef það verður efst á teningunum að hugsa ekkert um þetta fyr en allir eldri mennirnir eru fallnir frá, þá hlýtur það að fara svo, að háskólann vanti hreint og beint hæfa starfskrafta, sem yrði til stórhnekkis þessari einu mentastofnun okkar, sem talist getur vísindastofnun, og það vænti jeg þó, að ekki sje tilgangurinn. Þá var það brtt. XX á þskj. 290, frá minni hl. fjvn. Jeg greiði þeirri brtt. atkvæði með mikilli ánægju, því þar er um að ræða fyrirtæki, sem öllum landsmönnum er í hag að hlynna að. Því fje, sem fer til þess að hlynna að hinum ungu mönnum, sem stunda nám við háskólann okkar, er vel varið. Og ef við komum hjer upp stúdentagarði, sparast aðstandendum stúdentanna, sem kosta þá til náms, mikið fje, og er því þessari fjárveitingu vel varið, verði hún samþykt. Hjer er ekki verið að ræða um að styrkja neina einstaka menn, heldur kemur þetta allri þjóðinni að jöfnum notum. Það er í þágu alls almennings að hlúa sem best að þessum ungu mentamönnum. Þá eru það ekki fleiri einstakar brtt., sem jeg ætla að gera að umtalsefni að þessu sinni; aðeins vil jeg sjerstaklega minnast nokkrum orðum á þær brtt.hv.fjvn., sem miða að nafnabreytingum á mönnum og sem jeg felli mig afarilla við. Jeg furða mig hreint og beint á því, að háttv.fjvn. skuli hafa komið fram með slíkar till., því hjer er blátt áfram ekki farið fram á annað en að brjóta gildandi lög í landinu. Ef fjárveitingar eru veittar á nöfn manna og ef þessi óvenja yrði samþykt, sje jeg ekki, hvernig menn eigi að geta gefið löglegar kvittanir fyrir þessum greiðslum. Jeg veit nefnilega ekki betur en að það sje skylda að lögum að rita ávalt nafn sitt eins í öllum viðskiftum manna á meðal, og þá einnig þegar um er að ræða greiðslur í eða úr ríkissjóði. Menn verða tvímælalaust ávalt að rita nöfn sín á sama hátt í öllum viðskiftum, og þá verður vafasamt, hvort þeir menn, sem nú er veitt fje í fjárlögunum, geta fengið það greitt. Áður en þetta yrði sett í fjárlög, hefði þurft að láta mennina skifta um nöfn, og er hjer því byrjað á alveg öfugum enda, er menn eru uppnefndir í fjárlögunum. Um aðrar hliðar þessa máls sje jeg ekki, að ástæða sje til að ræða í þetta sinn, enda verður það ef til vill gert síðar; en mjer finst, að háttv.fjvn. hefði átt að fresta því að bera fram þessar nafnabrtt. sínar til síðari umr. um fjárlagafrv., ef þá væri sjeð fyrir um afdrif nafnafrv. þess, er nú liggur fyrir þessu þingi. Hefði það frumvarp verið orðið að lögum, þá hefði verið hægt að rjettlæta þessar brtt.fjvn. að einhverju leyti.

Þetta fer talsvert miklu lengra en nafnafrumvarpið

. Það er satt, nafnafrv. mundi ekki hrökkva til til þess að heimila þetta, en þó mætti segja, að þessar breytingar væru þá samkvæmt anda gildandi laga, þó að enginn beinn lagabókstafur sje að heldur fyrir þessum breytingum. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þessi atriði, og jeg held, að rjettast væri að gera skjótan endi og á einn veg á öllum þessum nafnabrtt. fjvn., - það er að sálga þeim.

Hákon Kristófersson Jeg á hjer eina brtt. á þskj. 290 um að hækka styrkinn til Halldórs Arnórssonar umbúðasmiðs úr 1500 kr. upp í 1800 kr. Þegar þetta mál var hjer fyrst til umræðu, brast mig kunnugleika til að dæma um það, og fór jeg því nokkru síðar á fund Halldórs, til þess að sjá áhöld þau, sem hann notar, og umbúðir þær, sem hann býr til, og jeg verð að segja, eftir að hafa sjeð það, sem hann hefir á boðstólum, að jeg álít það fullkomlega þess vert, að Alþingi styrki slíkan iðnað. Þessi maður vinnur að því að bæta upp ágalla þeirra, sem fatlaðir eru, og styðja þá, sem veikir eru. Ef jeg t. d. yrði fyrir því að missa fót, veit jeg þó nú, hvar hægt er að fá við því gert, að svo miklu leyti, sem það er hægt að bæta slík óhöpp upp. Þessi brtt. fer fram á að hækka styrkinn til þessa manns aðeins lítið eitt; en þótt þetta sje ekki stór upphæð, er það þó dálítil viðurkenning á starfi þessa manns, og gæti það þá einnig orðið til þess, að hann stæði sig fremur við að selja umbúðirnar vægara verði, og segir það sig sjálft, að það gæti komið mörgu fátæku fólki vel og gert því hægara fyrir að kaupa þessa hluti. En annars býst jeg við, að ekki þurfi að fara fleiri orðum um þetta mál, því að háttv.þm. munu sjá, að þessi styrkveiting fer í rjetta átt, að styrkja þennan smið til þess, að hann geti orðið þeim að liði, sem eru svo óhamingjusamir að þurfa að nota smíðar hans. Þrátt fyrir það, þótt hjer sje farið fram á örlitla útgjaldahækkun, vænti jeg, að undantekning verði gerð í þessu tilfelli og brtt. mín samþykt. Jeg mun svo ekki tala meira fyrir þessu, en treysti því aðeins, að þessi brtt. hafi samúð hv.þm. og að þeir verði svo góðir að samþykkja hana. Þá er önnur brtt. á þskj. 290,XXV, sem jeg á ásamt hv. 2. þm. Eyf. (BSt), og hefir hann mælt svo skörulega fyrir henni, að jeg þarf þar engu við að bæta Þarf jeg því ekki að ræða þetta mál nánar, er háttv. 2. þm. Eyf. hefir þegar tekið fram það, sem þarf, um tilgang þessarar brtt., og þarf jeg heldur ekki að skýra það, en læt mjer nægja að taka fram, að jeg undirstrika hvert orð, sem hann þá sagði. Jeg vil ennfremur taka það fram, að fari svo, að hið háa Alþingi vilji ekki samþykkja þessa brtt., skil jeg aðstöðu háttv.þm. á þann veg, að þeir vilji losa viðkomandi hjeruð frá þeim skyldum, sem á þeim hvíla samkvæmt núgildandi fræðslulögum, og jeg tel þá sjálfsagt, að ef til dæmis skólahús vantar í einhverri sveit, eða þó það sje til, er í svo slæmu ástandi, að við það verði ekki notast, og verði því að standa autt, að þá hverfi barnafræðslan aftur í gamla horfið, eða með öðrum orðum, að við henni taki umgangskennarar. Ef hið háa Alþingi hverfur aftur að því ráði, þótt annað hafi hingað til verið ofar á baugi í lögum, þá hefi jeg ekki á móti því fyrirkomulagi. Eins og jeg hefi nú tekið fram, verð jeg að skilja það svo, ef háttv. deild leggur á móti þessari sjálfsögðu brtt., sein jeg tæplega vil trúa, að verði feld við atkvæðagreiðslu þá, sem fram fer að lokinni þessari umræðu, að þá sje það af því, að deildin vill ekki lengur búa við núgildandi fræðslulög, eins og jeg benti á áðan. Að gefnu tilefni frá hv. 2. þm. Rang. (KIJ), er hann talaði um XV. brtt. á þskj. 290, um bátaferðir, tek jeg það fram, að jeg hefi ekki neitt sjerlegt að athuga við það, sem hann sagði, en mjer skildist það á framsöguræðu háttv.frsm. fyrri hluta frv. (ÞórJ), að það sýndist vera efasamt, hvort vel færi á því, að hv. samgöngumálanefnd hefði ótakmörkuð umráð yfir úthlutun þess fjár til einstakra hjeraða, sem veitt væri til samgöngubóta. Jeg viðurkenni það alls ekki, að það sje rjett skoðun, að háttv. fjárveitinganefnd sje á nokkurn hátt færari til að ákveða fjárframlög til samgöngumála, hvort heldur er á sjó eða landi, en samgöngumálanefnd, er þau mál hefir sjerstaklega til athugunar. Jeg lít svo á, að þessi hækkun, sem hv.fjvn. ber fram í brtt. XV á þskj. 290, sje borin fram í þeim skilningi, að hæstv. atvrh. hafi þessa upphæð til umráða, og geti því nokkru um það ráðið, hverjum verði veitt af þessu fje, og fjárhæðin sje alls ekki ætluð til hins svo nefnda Hornafjarðarbáts frekar en annara staða. Jeg verð að taka undir það, sem háttv. 2. þm. Rang. (KIJ), form. samgmn., sagði og jeg ekki hefi neitt við að athuga, að það sje varhugavert að skerða svo þessar fjárveitingar, að ekki sje af þeim eftir neitt fje, sem atvrh. hafi til umráða, ef á þyrfti að halda. Jeg tel ekki þörf að ræða um aðrar brtt., sem hjer liggja fyrir, en atkvæði mitt mun sýna, hvernig jeg lít á þær, er til atkvæðagreiðslu kemur. Út af brtt. um að veita fje til að gefa út vísindarit í minningu um Eggert Ólafsson tek jeg það fram, að það er ekki laust við, að kvartað hafi verið yfir andstöðu okkar bændaþm. gegn því máli og okkur brugðið um að vilja ekki heiðra minningu þessa mæta manns. Slík orð til okkar bænda töluð verð jeg að telja algerlega ósönn og ómakleg ummæli í garð okkar bænda, að við viljum ekki halda minningu hans á lofti; en hitt segi jeg, að minning og heiður þessa stórmerka manns mun síst falla í gleymskunnar djúp, þó að sú brtt., sem hjer liggur fyrir, verði feld, og jeg álít þessar áður umgetnu aðdróttanir bæði óverðskuldaðar og ómaklegar.

Sigurjón Jónsson Jeg á á þskj. 290 litla brtt., XXVII. lið, sem fer fram á, að styrkurinn til kvenfjelagsins Ósk á Ísafirði til húsmæðrafræðslu verði hækkaður úr 2000 í 2500 kr. Fjelagið hafði sótt um 5000 kr. styrk, sem hv.fjvn. tók til greina að því leyti að leggja til að veita því 2000 kr., sem og var samþykt við 2. umr.; en tillaga frá mjer um að hækka styrkinn upp í 3000 kr. fjell þá með litlum atkvæðamun. Vegna þess hve litlu munaði, er sú till. mín fjell, sýndist mjer rjett að bera fram þessa litlu brtt., að færa styrkinn upp í 2500 kr., eða helming þess, sem fjelagið bað um. Jeg sje ekki, að ástæða sje til að fjölyrða mikið um þetta, en jeg geri ráð fyrir, að háttv. deild sje mjer samþykk í því, að fáar tegundir fræðslu sjeu nauðsynlegri og þjóðinni í allan stað gagnlegri en sú fræðsla, sem veitt verður ungum stúlkum til þess að gera þær færari um að verða nýtar og góðar húsmæður. Þessarar fræðslu mun víða vera þörf, en þó mun hennar mest þörf vera í sjávarþorpum, þar sem mikið los er komið á fólkið og alla háttu þess. Jeg er ekki að biðja háttv. deild að samþykkja þetta, en hitt bið jeg um, að það verði athugað, til hverra hluta þessum styrk verði varið, og þá er jeg ekki í neinum vafa um, að því fje verði talið vel varið, sem fer til þeirrar fræðslu, sem best verður talin og hagnýtust, sem er að gera húsmæðraefnin sem best að sjer á þeirra verksviði. Jeg vil svo aðeins víkja nokkrum orðum að brtt. frá háttv.fjvn. á þskj. 290, XXXVIII, þar sem nefndin leggur til, að fiskiyfirmatsmennirnir fái í launauppbætur alls 8200 kr. Þessi upphæð er tekin upp samkvæmt till. sjútvn. og er sú lægsta upphæð, sem sjútvn. gat sætt sig við að fá veitta. Hv. þm. Dala. (BJ) bar fram við 2. umr.brtt. um miklu hærri upphæð, sem fjell með litlum atkvæðamun, en því leiðinlegra væri þá einnig, ef þessi brtt. yrði heldur ekki samþykt. Eins og hv.frsm. fyrri hluta fjárlagafrv. (ÞórJ) sagði í ræðu sinni, er þessum öðrum aðalatvinnuvegi vorum bráðnauðsynlegt, að þessir menn fái þau laun, að hægt verði að halda þeim við þessi störf, og í öðru lagi er nauðsynlegt, að fyrir því sje sjeð, að þessir menn þurfi ekki að leita sjer að aukastörfum til að lifa af, og jeg mæli því sem best með þessari brtt.háttv.fjvn. fyrir mína hönd og sjútvn.

Árni Jónsson Jeg á litla brtt. á þskj. 299 við brtt. á þskj. 29O,XLVIII, um styrk til Lúðvíks Jónssonar, að hann verði hækkaður úr 3000 kr. upp í 5000 kr. Það er um þennan mann að segja, að hann mun vera betur mentaður í búnaðarfræðum en nokkur annar búfræðingur á landinu. Hann tók fyrst búfræðipróf frá Eiðaskóla, en hefir síðan framast erlendis, og hefir hann tekið próf bæði við búnaðarháskólann í Kaupmannahöfn og í Edinborg. Eftir að hann kom heim, að afloknu námi erlendis, var hann fyrst í þjónustu Búnaðarfjelags Íslands um nokkur ár, en nú síðustu árin hefir hann starfað fyrir Búnaðarfjelag Austurlands. Það, sem hann sjerstaklega hefir lagt stund á hin síðari árin, hafa verið endurbætur á íslenskum jarðyrkjuverkfærum. Hefir hann ritað um þessi efni í blöðin og látið uppi skoðun sína á þeim verkfærum, sem við höfum notað. Hann hefir síðan fengist við að finna upp ný og betri verkfæri við okkar hæfi og hefir tekist það og hlotið fyrir lof margra manna, sem skyn bera á þá hluti. Hann hefir eytt miklu af starfskröftum sínum til þessa og telur hann sig hafa tapað talsverðu fje við það að geta ekki lagt stund á annað á meðan. Í blaðinu Verði hafa birst greinar eftir hann um þessi efni, og vísa jeg til þeirra. Eitt af þeim nýju verkfærum, sem hann hefir fundið upp, er einskonar herfi, sem bæði herfar jörðina og plægir í senn. Verkfæri þetta hefir reynst vel; aðeins hefir honum ekki tekist að gera það nógu sterkt. Hann sækir um styrkinn í því skyni að fara til útlanda og fá verkfæri þetta svo endurbætt, að að fullum notum komi. Mjer finst því ekki nema sanngjarnt að veita manni þessum 5000 kr. styrk. Má búast við, að hann þurfi að dvelja lengi erlendis, og auk þess hefir hann þegar kostað miklu til uppgötvana sinna. Mjer finst, að við höfum ekki ráð á að slá höndinni á móti slíkum verklegum endurbótum. Staðhættir hjer eru svo ólíkir því, sem erlendis er, að sömu tæki verða vart notuð óbreytt. Jeg veit, að austanlands er þegar mikill áhugi vaknaður fyrir þeim endurbótum, er þessi maður hefir gert, og að öllu athuguðu treysti jeg því, að hv. deild taki vel í styrkveitingu þessa.

Björn Líndal Það er nú síður að tala fyrir brtt. sínum, og vil jeg ekki verða til þess að víkja frá honum. Jeg á hjer eina brtt. á þskj. 290. Hún fer fram á, að ríkissjóður ábyrgist fyrir Akureyrarkaupstað alt að 150 þús. kr. til hafnarbóta. Nú er svo komið, að skipalægi kaupstaðarins er orðið alt of lítið, sökum aukningar flotans upp á síðkastið, einkum á veturna. Því er í ráði að stækka það, og er áætlað, að sú stækkun kosti 150 þús. kr. Hagur Akureyrar er nú í miklum blóma og hafnarsjóðurinn stendur svo föstum fótum, að tekjur hans síðasta ár námu 160 þús. kr., en útgjöld voru aðeins 60 þús. kr. Akureyri mun nú sennilega vera einhver efnaðasti bær landsins. En þó er hjer farið fram á ríkissjóðsábyrgð, og er það sökum þess, að á þann hátt fæst lánið með hagkvæmari kjörum en ella. Með því móti mun það fást með 61/2% ársvöxtum. Þetta er ástæðan til þess, að farið er fram á að fá þessa ábyrgð, og vona jeg, að hv. deild taki vel í málið, þar sem svo lítið er í húfi.

Jón Auðunn Jónsson Jeg á hjer tvær litlar brtt., og vildi jeg segja nokkur orð til skýringar þeim, enda þótt jeg tæki flest fram við 2. umr., er með þurfti þeim til skýringar. Jeg sje, að hv.fjvn. hefir ekki getað fallist á till. um að veita 2000 kr. til sundlaugarbyggingar á Reykjanesi, en vill hinsvegar veita 1000 kr. í einu lagi í þeim tilgangi, og greiðist af þeirri upphæð 1/5 kostnaðar við byggingu slíkra lauga. Með þessu álít jeg, að hv.fjvn. hafi enga úrlausn gert minni umsókn. Eftir síðustu símskeytum frá bæjarfógetanum á Ísafirði er áætlaður kostnaður við laugarbygginguna 9–10 þús. kr. Þetta er eina laugarbyggingin, sem nokkuð hefir verið undirbúin, og var því fullkomin ástæða til að láta þessa fjárveitingu ganga fyrir öðrum. Mjer skildist á hv.frsm. síðari kaflans (TrÞ), að þessi styrkur væri ætlaður sundlaugum annarstaðar en á Reykjanesi. Hvað sem því líður, trúi jeg því varlega, að hægt sje að byggja steinsteyptar sundlaugar með sundskála fyrir 5000 kr., og er þessi fjárveiting því gersamlega ófullnægjandi og gerð aðeins til að sýnast. Nú er einmitt borið fram frv. í Ed., sem fer í þá átt að heimila hjeraðsstjórnum að skylda unglinga til sundnáms. Jeg vona því, að háttv. deild taki betur í mál mitt heldur en hv.fjvn. hefir gert. Jeg sje lítið samræmi í því að veita 5000 kr. til sundlaugarbyggingar á einum stað, þar sem málið er með öllu óundirbúið, en neita hinsvegar um þessa upphæð á öðrum stað, þar sem nauðsynin er meiri og alt vel undirbúið. Nú hefi jeg fært till. mína niður í 1850 kr. og vona, að sú upphæð finni náð hjá hv.þdm. Þá á jeg aðra brtt., er fer fram á styrk til gistingar á Arngerðareyri. Hv. frsm. (TrÞ) sagði, að minni ástæða væri til að veita styrk þennan þar heldur en undir heiði. Jeg býst við, að þeir, sem kunnugir eru á báðum stöðum, sjeu ekki á sama máli og hv.frsm. Maður, sem oft hefir ferðast kringum land og yfir land í verslunarerindum (endurskoðun), hefir látið svo um mælt, að hvergi væri meiri þörf á styrk til hýsingar en á Arngerðareyri. Jeg vona því, að háttv. deild sjái fram á nauðsyn þessarar fjárveitingar, sem jeg hefi nú fært niður um þriðjung. Jeg get verið þakklátur hv.fjvn. fyrir að hafa orðið við óskum íbúa Hólshrepps um að leggja til, að þeim verði gefið eftir viðlagasjóðslán frá 1914, að upphæð 16 þús. kr. Að vísu voru þau gögn lögð fram í málinu, að vart var hægt að skorast undan eftirgjöfinni; get jeg því sparað tíma hv.þdm. og slept frekari umræðum um málið. Þá vil jeg minnast lítið eitt á fáeinar brtt. Vík jeg þá að brtt. á þskj. 290, frá hv. 3. þm. Reykv. (JakM), um að hækka áætlun tekju- og eignarskatts upp í 850 þús. kr. Ef engin breyting er gerð á núgildandi tekjuskattslögum, er þessi upphæð of hátt áætlun eins og hún er, þótt ekki sje hún hækkuð. Eins og kunnugt er, eru það útgerðarmenn og þeir, sem taka föst laun, sem borga mestan hluta skatts þessa. Tekjuskattur stærri útgerðarinnar verður mjög hár fyrir árið 1924 og útsvörin eru líka há. Þessar upphæðir koma til frádráttar skattskyldum tekjum yfirstandandi árs, og er því full ástæða til að ætla, að lítill eða enginn skattur fáist hjá þessum gjaldendum á árinu 1926. Auk þess eru horfur sjávarútvegsins hvergi nærri glæsilegar nú sem stendur. Fiskverð fer lækkandi, en útgerðarkostnaður eykst. Kaupgjald hefir hækkað um 10–15% frá í fyrra, og ýmislegt, er til útgerðar þarf, svo sem stálvír og hampur o. fl., hefir hækkað um 30%. Jeg tel því alveg óverjandi að áætla þessar tekjur hærri en gert var eftir 2. umr. Þá er það ein af nafnbreytingatillögum fjvn. að breyta nafni Ísafjarðar og nefna Skutilsfjarðareyri. Fram til 1860 hefir kaupstaðurinn ef til vill verið nefndur Eyri við Skutilsfjörð, en aldrei hinu nafninu. Jeg hygg ennfremur, að það tíðkist hvergi að breyta nöfnum bygðarlaga án þess að leita samþykkis íbúanna.

Hvað var gert í Kristjaníu? - Fjrh. JÞ: Nafnbreytingin var þar samþykt af bæjarstjórn

. Ef slíkar nafnbreytingar eiga fram að ganga, verður að ákveða þær með sjerstökum lögum. En sem íbúi Ísafjarðarkaupstaðar vil jeg mótmæla, að þetta sje gert með einfaldri breytingu í fjárlögum. Þá vil jeg víkja að þeirri brtt.fjvn., þar sem farið er fram á, að ríkisstjórnin sjái um, að stjórn Landsbankans gefi eftir ákveðna veðdeildarlánsgreiðslu. Upphæðin er að vísu ekki há, en mjer finst óviðkunnanlegt og óviðeigandi að skipa Landsbankastjórninni á þennan hátt að gefa eftir veðdeildargreiðslur, án þess að eftirgjöf komi þá einnig annarsstaðar frá. Það sjest ekki, hvort Landsbankinn eða veðdeildin eigi að verða af með þetta fje. Jeg tel vafasamt, að hægt sje að skipa fyrir um eftirgjöf á kröfum veðdeildarinnar; held því óhikað fram sem minni skoðun, að það sje gagnstætt lögum. Því að þeir, sem hafa keypt veðdeildarbrjef, hafa að sjálfsögðu bygt á því, að veðdeildin hjeldi öllum þeim rjettindum, sem áskilin eru í lögum fyrir hina ýmsu flokka.

Pjetur Þórðarson Það er aðeins ein lítil brtt., sem jeg á hjer að þessu sinni, undir liðnum XLVI, um styrk til að gera laxgenga tvo fossa í Norðurá í Mýrasýslu, Laxfoss og Glanna. Hagar svo til um síðari fossinn, að hann er hár og brattur og nálægt hreppamótum, en fyrir ofan hann rennur áin eftir jafnlendi, sem nær alt fram til heiða. Til beggja handa eru tjarnir og smáuppsprettur, sem eru mjög vel fallnar til laxaklaks. Og það er sjerstaklega með tilliti til laxaklaks, að farið er fram á, að foss þessi verði gerður laxgengur. Jeg hefi þegar við 2. umr. gert nokkra grein þessa og veit fyrir víst, að það hefir enga þýðingu fyrir málið að endurtaka það nje ítreka frekar. Hinsvegar vænti jeg, að hv.þdm. ljái máli þessu athygli og finnist sanngjarnt að veita því fylgi sitt. Jeg held, að hægt sje að líta svo á, að hjer sje farið fram á hverfandi litla fjárupphæð í samanburði við gagnið, sem af því mætti leiða, enda væri ekki rjett að koma með brtt. við fjárlögin nú, sem ekki svöruðu til árangursins, sem af þeim mætti vænta. Jeg ætla þá ekki að fara frekar út í þetta, en minnast heldur með fáum orðum á brtt. á þskj. 290 undir lið XXXVII, frá hv. minni hluta fjvn. Er þar farið fram á að hækka styrkinn til búnaðarfjelaganna upp í 20 þús. kr. Mjer skildist, að hv.flm. (BJ) gæfi það í skyn, að tillaga þessi ætti að vera prófsteinn á okkur bændur, sem hjer sitjum, og sem haft gæti sína þýðingu í framtíðinni. En jeg skal þá strax taka það fram, að mjer meir en kom til hugar að bera fram till. um að fella niður þær 10000 kr., sem standa í þessum lið í frv., og má á því sjá, hversu það er fjarri mjer að greiða atkv. með þessari brtt. Því að þótt upphæðin, sem þar er nefnd, sje nokkru nær því að geta komið að gagni, þá er svo langt frá því, að sú fjárveiting geti orðið til verulega góðs árangurs, svo lág sem hún er, að jeg fæ ekki af mjer að leggja till. lið. Hv. flm.till. (BJ) fór nokkrum orðum um það, hversu algengt það væri, að till. fjellu, sem við góð rök ættu að styðjast og til mestra hagsbóta mættu leiða, og beindi bann því til ýmsra hv. þingbænda, eða máske allra þingmanna í heild, að þeim sæist oft yfir af athugaleysi eða hugsunarleysi, hvernig þeir ættu að haga atkvæðum sínum, og ekki síst er um tillögur frá honum væri að ræða. Þetta um athugaleysi eða hugsunarleysi held jeg, að geti ekki verið rjett, þó að stundum geti það efalaust valdið miklu um úrslit mála hjer á þingi, hver flytur þau. Getur það og stundum haft áhrif, hvernig fyrir till. er mælt. Nú efast enginn um málsnild og rökfimi háttv.þm. Dala., en þó fer það oft svo, frá hans sjónarmiði sjeð, að mörgum tillögum hans er hafnað. Þessi niðurstaða er rjett, en byggist á alt öðru en athugaleysi þeirra, sem á hlýða. En um leið og jeg get þessa, þá vil jeg taka það fram, að jeg hefi líka veitt því eftirtekt, hvernig þessi hv.þm. (BJ) heldur á sinn sjerstaka hátt uppi sóma þingsins og virðingu með sínum snjöllu og alkunnu ræðum og skörpu athugunum og skýringum á orðum og athöfnum annara þingmanna, og loks með framkomu sinni innan þingsins í orðum og æði. Er það maklegt, að einhver votti honum skyldar þakkir fyrir slíka hluti.

Jón Baldvinsson Jeg hefi af nýju flutt þær 2 tillögur, sem jeg bar fram við 2. umr. og sem þá fengu ekki þann byr, sem þær áttu skilið og æskilegt hefði verið. Á jeg við till. um styrk til kvöldskóla verklýðsfjelaganna í Reykjavík og styrk til styrktarsjóðs verkamanna- og sjómannafjelaganna í Reykjavík. Fjellu þær háðar með þeim minsta mun atkvæða, sem orðið gat till. að falli. Flyt jeg þær því aftur, en hefi lækkað fjárhæðirnar að nokkru, þótt mjer þyki leitt að hafa þurft þess og viðurkenni ekki, að jeg hafi farið fram á of háar fjárveitingar. 500 kr. geta til dæmis ekki talist mikið fje á móts við það, sem annars er veitt til skólahalds. Má líta á það, að talin hefir verið þörf að veita fje til að halda uppi fyrirlestrum fyrir almenning. - en hví þá ekki eins að leggja eitthvað af mörkum til kvöldskóla verkamanna, sem allir munu viðurkenna, að geti haft mikið fræðsluverkefni að vinna? Jeg hefi samt orðið að beygja mig, þótt mjer hafi verið það móti skapi, og færi nú upphæðina niður í 400 kr. Leyfi jeg mjer til árjettingar að vísa til skýrslunnar, sem barst raunar of seint í hendur hv.fjvn. um daginn, en sem hún mun hafa nú í hönd um ásamt fleiri plöggum viðvíkjandi þessu máli. Hin till. er, eins og jeg nefndi, um styrk til styrktarsjóðs verkamanna- og sjómannafjelaganna í Reykjavík. Háttv. frsm. fyrri kafla (TrÞ) mælti víst móti þessu um daginn á þeim grundvelli, að þessi sjóður myndi óþarfur, þar sem í vændum væru lög um almennar slysatryggingar. En þetta er misskilningur og þörfin mikil að ljetta undir með mönnum, sem verða frá vinnu vegna slysa eða veikinda, þótt slysatrygging verði samþykt. Auk þessa einskorðar styrktarsjóðurinn sig ekki við slys, heldur veitir hann mönnum einnig styrk, er veikindi ber að höndum. Hinu háa Alþingi hefir oft verið ljúft að styðja slíka starfsemi og bjarga mönnum með því frá að leita sveitar, og ljetta þá jafnframt undir með sveitarsjóðunum. En eins og allir vita, verður það oft dýrara að láta menn lenda á sveit en að veita þeim styrk til að halda sjer uppi þegar óhöpp bera að höndum. Hefi jeg í samræmi við hina till. lækkað þessa úr 4500 kr. niður í 3500 kr. Finst mjer, að hv.þm. hljóti að vera ljúft að samþykkja svo hógværa tillögu. Þess má ennfremur geta, að verkamenn hafa lagt talsvert á sig fyrir þennan sjóð; þannig greiða öll stærri verkamanna- og sjómannafjelögin til sjóðsins 1 krónu á ári af hverjum fjelaga sinna. Sýnir það sig þó árlega, að aðeins litla hjálp er hægt að veita, á móts við hina brýnu þörf. Hinsvegar mundi slík fjárhæð, sem hjer er farið fram á, veruleg viðbót við styrktarfje sjóðsins, og gæti hjálpað sjóðnum mikið í starfsemi hans. Fleira segi jeg ekki um þetta að sinni. Jeg vona, að háttv.þdm. sjái, hve till. þessar eru sanngjarnar, og jeg þykist nú, er jeg hefi fært upphæðirnar niður, ekki eiga aðeins vísan stuðning þeirra, sem með þessu voru um daginn, heldur og margra annara hv.þm.

Ágúst Flygenring Jeg ætla aðeins að vekja athygli hv.þm. á lítilli brtt. á þskj. 290, um fjárframlag handa Grindvíkingum til að bæta lendingu sína. Hefi jeg við 2. umr. gert grein fyrir þörfinni á þessu og lýst því, hve mikil hætta sje á, að útvegur í Grindavík muni hætta, ef ekki er að gert. Fyrir háttv. deild hefir legið allítarleg skýrsla frá verkfræðingi um skemdirnar, sem orðið hafa, og um möguleikann fyrir því að sporna við, að slíkar skemdir eigi sjer stað aftur. En hjer verður að bregða fljótt við, ef sveitin á ekki að líða undir lok. Er því lýst í skýrslunni, hvernig sjórinn gengur meira og minna á, og hafa tún mjög eyðilagst, en eins og kunnugt er, lifa hreppsbúar líka allmikið á landbúnaði, hafa nokkra sauðfjárrækt og eitthvað af kúm. Verja þeir nú öllum sínum tíma og orku til að byggja upp garða og hreinsa tún sín, og þess vegna læt jeg styrkinn til lendingarbótanna vera óháðan nokkru skilyrði um gagnkvæmt framlag frá hreppnum. Það þýðir ekki að bjóða þeim 1/3 fjárins eða því um líkt, því hreppurinn á þess engan kost að taka lán í sambandi við sýslufjelagið til að bæta tjón það, sem tún, garðar og hús hafa beðið, og ef til vill verða sjerstakar kvaðir lagðar á jarðirnar í kring til að standa straum af þessu. Hreppurinn er fjelaus og sýslan og hreppurinn til samans hafa ekkert lánstraust. Hitt tel jeg sjálfsagt, að styrkur þessi verði veittur með það fyrir augum, að hann verði notaður undir umsjón sjerfróðs og kunnugs manns, svo að ekki endurtaki sig hjer sama sagan og í Bolungarvík og Stykkishólmi og víðar. Hinsvegar ætti hann, þótt ekki sje meiri en þetta, ef hagsýni væri viðhöfð, að nægja til að gera lendinguna öruggari, en sem stendur verður vart komist á sjó þarna, nema með vissri sjávarhæð og miklum erfiðleikum. Jeg vil nú skjóta því til hv. þingmanna, sem sýnt hafa á þessu þingi mikið örlæti við landbúnaðinn, að þeir skelli ekki skolleyrunum við þessari fjárveitingu. Það er náttúruviðburður, er valdið hefir feikna eignatjóni, sem engum var auðið að afstýra, sem hent hefir þessa sveit og komið þungt niður á henni í atvinnu og eignatjóni. En það fyrsta, sem verður að gera til þess að bæta tjónið, er að tryggja hreppsbúum, að þeir verði ekki útilokaðir frá sjósókn til lengdar. Vona jeg því, að allir hv.þm. sjái sjer fært að greiða atkv. með þessari till.