Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi gjarnan, áður en þetta mál fer til nefndar, segja nokkur orð um málið, sem ég vildi biðja n. að hafa í huga, þegar hún fer að ræða það. Það er þá fyrst það, að þessi kirkjuítök eru ákaflega misjöfn og liggja mörg þannig lagað, að það er með öllu útilokað, að sú kirkja, sem á ítakið, geti notað það. Mér finnst þess vegna, að það sé beint ástæða til að láta ekki alveg sama ganga yfir öll kirkjuítök. Það er dálítið annað, svo að ég taki nærtækt dæmi, um ítak sem heyrir undir Bergþórshvolskirkju, t.d. reka á söndunum, að lofa henni að halda því, þar sem maður þaðan getur notað það og athugað, eða láta t.d. kirkju ofan úr Fljótshlíð, sem á reka alveg við hliðina, eiga að stunda hann og nota, að ég ekki tali um, þegar er komið með reka norðan af Ströndum, sem kirkjur uppi í Borgarfirði eiga, eða reka norður á Ströndum, sem kirkjur suður í Gullbringusýslu eiga. Það er töluvert annað, hvort þessi ítök eru seld, sem bókstaflega er útilokað að viðkomandi kirkja eða kirkjubóndi geti notað sér nema láta aðra gera það í sínu umboði. Mér finnst vera dálítið vafasamt, hvort eigi að gilda sama um þessi tvenns konar ítök. Í öðru lagi tel ég, að allir, sem óska eftir að fá ítak, sem liggur þannig við, að það sé hagkvæmara fyrir heildina, að það sé nytjað frá þeim stað, sem ítakið er næst, þeirri jörð, sem ítakið liggur undir, heldur en frá kirkjunni, sem ítakið á, eigi skilyrðislaust að fá það og það eigi ekki að þurfa að sækja eða biðja neinn um leyfi eða neitt, til þess að hann fái það, hann á bara alveg skilyrðislaust að fá það, þegar ítakið er alveg fyrir framan bæjardyrnar hjá honum. Hvers eðlis sem ítakið er, þá á sá, sem getur nýtt sér það daglega, að hafa það, en ekki kirkja, sem liggur fleiri tuga km og stundum hundraða km. vegalengd í burtu. Það á að vera svo sjálfsagður hlutur, að það á hvorki að þurfa að bera það undir prest né neinn, að hann fái það. Ef hann bara óskar eftir að fá það, þá á hann að fá það keypt, og hann á að fá það keypt með fasteignamatsverði; það á ekkert okurmat að fara fram á því, þegar hann fær það keypt. Og þar sem tekjur prestanna, sem hafa notað þessi ítök, hafa ekki verið metnar síðan árið 1918, og þeir búa enn við sömu leigu á sínum jörðum, þá er það svo lágt metið þeim til tekna, þetta ítak, að það er alveg ástæðulaust annað en að selja mönnunum það með fasteignamatsverði og lækka heimatekjur prestsins sem nemur því, sem þetta ítak var metið honum 1918, þegar heimatekjur prestanna voru síðast metnar. Að láta fara fram nýjar virðingar á því og annað þess háttar, það er bara kostnaður og aukin fyrirhöfn, og ég sé enga ástæðu til þess, ekki neina. Það, sem ég vildi þá beina til n. að athuga, var þetta í fyrsta lagi, hvort það er ekki ástæða til að láta dálítið annað gilda um þau ítök, sem liggja þannig við, að kirkjubóndinn, hvort sem það er prestur eða ekki prestur, geti notað það frá sinni heimajörð, en hin, sem liggja þannig við, að það er útilokað með öllu, að bóndinn á kirkjujörðinni, sem á að nota ítakið, geti notað það og verði þá að láta annan hagnýta það í sínu umboði, ef hann yfirleitt á að nota það nokkurn hlut, sem ekki er nú gert um mörg af þessum ítökum þar að auki. Og svo er að hinu leytinu, hvort það sé ekki rétt með ítök, sem liggja lengra frá jörðunum, sem eiga þau, en það, að bændur geti notað þau með sínum eðlilega búrekstri, að selja þau alltaf fortakslaust, et óskað er eftir kaupum á þeim, með því verði, sem á þeim er, ef það er til fasteignamatsverð á þeim, eins og er t.d. á rekaítökunum flestum og hinum reyndar líka, en þá inni í fasteignamati viðkomandi prestssetursjarða, - hvort það er þá ekki rétt að selja þau fortakslaust með því verði, án þess að láta fara fram nýjan kostnað og nýjar virðingar, og lækka að sama skapi heimatekjur prestsins. Ég held, að það eigi að gera mönnum sem allra greiðast fyrir að geta eignazt þessi ítök, þau eru hvort sem er, eins og nú er komið, ósköp lítils virði fyrir kirkjurnar, sem eiga þau langt frá sér, og notast miklu betur fyrir heildina að vera nytjuð af þeim manni, sem býr alveg við þau og getur notað þau án verulegrar fyrirhafnar. Þetta tvennt vildi ég biðja n. að athuga.



Herra forseti. Síðan mál þetta var hér síðast til umræðu, hefur menntmn. haldið fund um það, og árangurinn af þeim fundi eru brtt., sem n. flytur á þskj. 168. Um fyrri brtt. er ekki neitt að segja, því að þar er aðeins um orðabreytingu að ræða við brtt., sem n. hafði áður flutt á þskj. 139, þar sem stendur: „Ekki tekur þetta þó til barna þeirra“ - þar vill n. setja í staðinn fyrir „barna“: niðja, til þess að taka af öll tvímæli um það, að þótt útlend kona kenni sig til föðurnafns eiginmannsins, þá séu það ekki einasta börn hjónanna, sem ekki mega gera föðurnafnið að ættarnafni, heldur og niðjar í fleiri liði, m.ö.o., að konan megi bera þetta nafn, en ekki aðrir, ekki niðjar hennar taka það upp sem ættarnafn. Áður en ég vík að síðari brtt. n., vil ég geta um það, að n. tók brtt. þær, sem fyrir liggja á þskj. 142 og 143, til nýrrar athugunar. N. er sömu skoðunar og ég hef áður lýst um meginatriði þessa máls, sem þessar till. fjalla um, sem er það að óheimila upptöku nýrra ættarnafna. N. lítur á það eins og áður, að rétt sé að leyfa upptöku nýrra ættarnafna innan þeirra takmarka, sem frv. setur um það, sem eru töluvert þröng, og er þetta ekki hvað sízt með tilliti til þess, að þeir menn, sem hafa tekið upp ættarnöfn ólöglega síðan 1925, geti fengið þau lögfest, sumir þeirra búnir að ganga undir slíkum nöfnum um áratugi. N. leggur því til, að flestar og í raun og veru allar þessar brtt. séu felldar, en þó játar hún það, að hugsun sú, sem liggur til grundvallar fyrir b-lið 4. till. hv. þm. Barð., er í sjálfu sér rétt, þó að þar sé of langt gengið að áliti n. En hugsunin er sú í þessari brtt., að það eigi ekki einasta að gera kröfur til einstaklinganna um nöfn þeirra, heldur líka stjórnarvaldanna að sjá um það, að nöfnin séu rétt skráð á opinber gögn. Þó eru ákvæði í þessari brtt., sem n. telur að ekki geti komið til mála, t.d. síðari mgr. brtt., sem hljóðar svo: „Undirskrift íslenzks ríkisborgara er ógild undir hvers konar gerninga, nema nafn hans sé löglega tekið.“ Ég er ákaflega hræddur um, að þetta gæti rekizt heldur hastarlega á atvík lífsins. Það er ekki á færi manna út í frá nú orðið að vita það, hvort maður, sem gengur undir ákveðnu ættarnafni og hefur kannske gert það lengi, hefur fengið það nafn löglega eða ekki, en samkvæmt till. væri það svo, að t.d. undirskrift hans undir skuldabréf væri ógild, ef hann skrifaði það nafn, sem hann hefur gengið undir, m.ö.o., að skuld hans væri þá bara strikuð út. Ég sé ekki, að slíkt nái nokkurri átt og stríðir vitanlega algerlega í bága við réttarhugmynd, að þegar maður tekur á sig fjárhagslegar skuldbindingar t.d. og sá, sem kröfuna eignast, veit, hver maðurinn er, en veit að vísu ekki, hvort hann hefur fengið nafnið á allan hátt löglega eða ekki, að hann missti sinn rétt fyrir það. Ég hygg, að þessi till. hreint og beint komi í bága við stjórnarskrána, því að þetta gæti í mörgum tilfellum þýtt það, að menn töpuðu réttmætri eign sinni án nokkurra skaðabóta. Ekki telur n. heldur, að það sé rétt að telja upp svo nákvæmlega, hvaða gögn það eru, sem skrifa beri nöfnin rétt á. Ég tek t.d. vegabréf til útlanda. Það er nú einu sinni svo, að menn eru neyddir til að fylgja nokkuð síðum þess lands, sem þeir dvelja í eða koma til, og það er óhjákvæmilegt t.d. um konur, sem ferðast með mönnum sínum til útlanda, að vegabréf þeirra beri það með sér, að þær eru giftar þessum manni, og má koma því þannig fyrir, að það komi ekki á nokkurn hátt í bága við íslenzka tungu, þótt það sé þýtt á útlend mál, sem slík vegabréf eru ævinlega á, kona þessa manns, kona Jóns Jónssonar, sem mundi t.d. á Norðurlandamálum vera frú Jón Jónsson. Þetta er óhjákvæmilegt. Í staðinn fyrir það að telja upp vegabréf, skírteini, kjörskrár, manntal o.s.frv. þykir n. nægilegt að ákveða, að það skuli skrifa nöfn manna rétt og lögleg á opinber gögn, ber því fram brtt. við 20. gr. frv., en 20. gr. hljóðar svo: „Menn skulu rita nafn sitt, eiginnafn og föðurnafn eða ættarnafn, með sama hætti alla ævi, nema lögleg nafnbreyting eigi sér stað.“ Leggur n. til, að aftan við gr. bætist: Með sama hætti skal rita nöfn manna á opinber gögn. - Með þessari brtt. telur n., að hún hafi tekið það mikið tillit sem skynsamlegt er til brtt. hv. þm. Barð. undir 4. lið b. Hv. þm. N-M. (PZ) beindi nokkrum atriðum til n. Eitt var það, hvort ekki væri rétt að fella niður nafnanefndina. Samkv. stefnu menntmn. í þessu máli um að leyfa ættarnöfn og upptöku þeirra hlýtur hún að vera á móti því að fella niður þessa nefnd, því að hún er nauðsynleg til þess að líta eftir því, að ekki séu tekin upp ónefni. Þá ræddi hann um það, að nauðsynlegt væri að gera það að skyldu að tilkynna nafnabreytingar strax í manntali og opinberlega. N. getur verið þessu út af fyrir sig sammála, en telur, að þessu sé eðlilegra að fullnægja með reglugerðarákvæðum, því að það er auðvitað ómögulegt að taka í lögum út yfir öll tilfelli, sem fyrir geta komið, og vísar því um þetta atriði til síðari brtt. sinnar á þskj. 139 um það, að dómsmrn. skuli setja reglugerð, er kveði nánar á um framkvæmd laga þessara, og sömuleiðis má vísa til þeirrar till. að því er snertir brtt. n. um viðbót við 20. gr.: Með sama hætti skal rita nöfn manna á opinber gögn, - að n. telur, að nánari ákvæði um það megi og eigi frekar að vera í reglugerð en lögum, vegna þess að lögin verða hvort sem er aldrei tæmandi um þessi efni. Ég skal ekki fara að ræða nú almennt um ættarnöfnin, að hve miklu leyti þau eigi rétt á sér og að hve miklu leyti ekki. Ég skal játa það, að það meiðir mín eyru að heyra sum ættarnöfn og ekki hvað sízt sum þeirra ættarnafna, sem allir eru sammála um að leyfa áfram, bæði andstæðingar ættarnafna og líka þeir, sem vilja leyfa að þau séu tekin upp. Mín máltilfinning er sú, að mér finnst langóviðfelldnust ættarnöfn, sem enda á „sen“, sem minnir á þá dönsku tíma, og sem betur fer virðast menn algerlega hættir að taka upp slík ættarnöfn. Slíkt ættarnafn hefur víst ekki verið tekið upp síðustu hundruð árin, en það eru ættir, sem ganga undir slíkum nöfnum, Thorarensen, Thoroddsen, Thorsteinsen o.s.frv., og það dettur engum í hug að gera till. um að skylda það fólk, sem gengur undir slíkum nöfnum, að leggja þau niður. Aftur eru önnur ættarnöfn, sem ekkert meiða mín eyru, hvað sem um aðra er, nafn eins og t.d. Kvaran, sem við vitum að einn fornmaður hefur borið og er nefnt í íslenzkum sögum. Það er talað um, að það sé kynlaust; það eru til kynlaus orð í íslenzkri tungu fyrir, svo að ég sé ekki, að það muni eyðileggja tunguna, þó að einstaka nafn sé líka kynlaust.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. menntmn. fyrir að hafa tekið til athugunar þær brtt., sem fyrir liggja, en get hins vegar ekki verið jafnþakklátur fyrir afgreiðslu málsins frá hendi n., því að það er upplýst, að n. sjái sér ekki fært að breyta verulega afstöðu sinni til málsins í heild, og harma ég mjög, að það skuli vera niðurstaða nm. Áður en ég fer frekar út í þessar till., vildi ég fara nokkrum orðum um það, sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh., er málið var rætt hér síðast. Hann viðurkennir þar, að hann sé sjálfur þeirrar skoðunar, að ættarnöfn ætti að afnema. Þrátt fyrir það ber hann sem dómsmrh. fram frv. um það að ganga miklu lengra inn á þá braut að viðhalda ættarnöfnum en nú er samkv. lögum, og það er eingöngu vegna þess, að hann telur, að það séu svo miklir erfiðleikar á framkvæmdinni. Og raunverulega hafa engin rök komið fram í málinu frá neinum af þeim mönnum, sem hafa mælt með frv., fyrir því að halda við ættarnöfnum, önnur en það, að það sé svo miklum erfiðleikum bundið að framkvæma löggjöfina. Ég hef hins vegar fært hér full rök fyrir því, að það er engum erfiðleikum bundið að framkvæma löggjöfina. Þess vegna undrar mig mjög, að hv. n. skuli ekki hafa getað fallizt á að breyta löggjöfinni á þann hátt, sem lagt er til á þskj. 142, til að tryggja að fullu framkvæmd löggjafarinnar, sem er höfuðástæðan fyrir því, að þeir vilja ekki halda l. óbreyttum né bæta lögin eins og þau eru nú, og engin önnur frambærileg ástæða hefur komið fram. Hæstv. ráðh. sagði, að Alþ. hefði aldrei gert neina ályktun um að reyna að koma í veg fyrir ný ættarnöfn. Það sannar ekki, að það sé ekki rétt, sem einn nm. í mþn. heldur fram, próf. Alexander Jóhannesson, að ættarnöfnin eins og þau eru tekin upp nú í fullu óleyfi og gegn gildandi lögum, séu tungunni til tjóns. Það sannar aðeins hitt, að hér er um sljóleika að ræða af þingsins hálfu fyrir málinu, og það er allt annars eðlis. Og þó er sljóleiki þingsins fyrir þessu máli ekki meiri en svo, að á hverju einu einasta ári, þegar hefur verið rætt um það, hvort þeir útlendingar, sem eiga að fá ríkisborgararétt, skuli leggja niður ættarnöfn sín eða ekki, hefur jafnan verið meiri hluti í þinginu fyrir því, að þeim skyldi ekki leyft að halda sínum nöfnum, ef þeir ætluðu að gerast íslenzkir ríkisborgarar. Ef hins vegar þetta frv verður nú samþ., verður bundinn endir á þá deilu, því að þá er þeim að sjálfsögðu leyfilegt að taka nöfnin upp eða halda þeim á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Ég sé því ekki, að af hálfu dómsmrh. né nokkurra annarra þeirra manna, sem hafa talað með frv. hér, hafi verið færð fram nokkur rök, sem geti stutt það, að þetta mál eigi að ná fram að ganga. Hv. frsm. sagði hér á fyrra stigi málsins, að hann væri raunverulega fylgjandi sumu af því, sem kemur fram í brtt. mínum á þskj. 142, eins og hann hefur einnig nú lýst í sinni ræðu hér. Hins vegar er árangurinn ekki meiri en svo, að það er mjög vafasamt, að það sé nokkurs virði að samþykkja þá brtt., sem n. leggur til á þskj. 168, undir tölul. 2. Hitt er ljóst, að sú till. nær ekki því sama og ég vil ná í mínum tillögum. Hv. þm. spurði í sambandi við þetta, hvernig banki ætti að vita, hvort ættarnafn væri ólöglegt eða löglegt. Ja, ég vil spyrja á móti: Hvernig á banki að vita, hvort eiginnafn er löglegt eða ólöglegt? Hvernig á banki yfirleitt að vita um, hvort nafn manns er löglegt eða ólöglegt?  Það er enginn vafi á því, að ef till. mín um þetta atriði væri samþ., þá mundi hver einn einasti aðili, sem lætur undirskrifa slík skjöl, fyrst og fremst gæta þess, að maðurinn beri rétt nafn, hvort heldur það væri eiginnafn eða ættarnafn, að það væri rétt ritað og hann hefði heimild til þess að rita það þannig, alveg eins og menn verða að hafa full sönnunargögn í hendinni, ef þeir eiga að rita nafn fyrir annan mann og ef þeir eiga að hafa prókúru fyrir fyrirtæki eða eitthvað því um líkt. Það er engum vandkvæðum bundið að tryggja slíkt, að það sé ekki farið þar með annað en það, sem rétt er í málinu. Hv. frsm. sagði einnig hér, að það hefði verið siður hjá öðrum þjóðum að kenna þegna sína við feður, en þeir hafi horfið frá því og haldi þó bæði tungu sinni og frelsi, eins og kunnugt er. Það er alveg rétt. Þú skal ég benda á, að í Noregi er nú komið svo, þó að þeir haldi frelsi, að sú þjóð á enga tungu, og það er líklega engin stærri sorg til í landinu en að geta ekki sameinazt um eitt tungumál í landinu. Ég geri ekki ráð fyrir því, að meiri hl. hv. n. æski eftir því, að slíkt ástand skapist hér á Íslandi. Og ég er alveg viss um, að ef slíkt ástand væri hér á Íslandi í dag, væri það mjög mikill þröskuldur fyrir því að halda sjálfstæði landsins í framtíðinni, eins og það er alveg vitanlegt, að það var eitt af höfuðskilyrðunum til þess að öðlast sjálfstæði landsins að hreinsa tunguna, eins og ég benti á hér í minni fyrri ræðu. Norðmönnum þykir svo sem ekki nein ánægja að því að vera komnir á það stig nú að geta ekki lesið sitt upphaflega mál, það er síður en svo, þó að þeir haldi sínu sjálfstæði. Þá benti hv. frsm. einnig á það, að ýmsar af beztu frelsishetjum þjóðarinnar hafa borið og bera enn ættarnöfn, og taldi þar upp ýmsa þá menn, sem hafa staðið í baráttunni fyrir að endurheimta frelsið, en samt sem áður hefðu sumir tekið ættarnöfn og sumir bæru ættarnöfn. Þetta er alveg rétt. En hefðu þessir menn verið nokkuð lélegri baráttumenn í frelsisbaráttunni, þó að þeir hefðu verið nefndir nöfnum samkvæmt íslenzkri tungu? Ég hygg ekki. Og að það hefur ekki valdið neinu tjóni í baráttunni, er fyrir það, að þessir menn hafa þá haft því meiri yfirburði yfir aðra menn, svo að það sannar ekkert um, að það eigi nú að leyfa að taka upp ættarnöfn, nema síður sé. Þá sagði hv. frsm. einnig, að þau lög, sem snerta almannaheill, megi ekki afnema, þó að þau séu brotin. En svo eru önnur lög, sem snerta persónur manna, og þessi lög heyra undir þann flokk, sagði hv. frsm. Það er náttúrlega ekki að furða, þó að hv. frsm. berjist fyrir því, að þetta frv. verði samþ., ef hann er þeirrar skoðunar, að þetta frv., ef að lögum verður, heyri undir þann flokk. En það gerir það bara ekki. Hér er ekki um persónulegt mál að ræða. Hér er um mál að ræða, sem snertir alla þjóðina. Hér er um það að ræða, hvort á að halda hreinni tungunni eða hvort það á að blanda hana með alls konar orðskrípum, og það snertir sannarlega miklu meira en hvern einstakan mann, það snertir alla þjóðina. Og eins og ég gat um um daginn í minni fyrri ræðu, þá snertir það meira en foreldra þess barns, sem skírt var Laxfossminni. Það snertir alla þjóðina, hvort slíkt nafnskrípi á að festast í íslenzku máli. Hann benti einnig á, að þetta væri hliðstætt bannlögunum og þess vegna hefðu bannlögin verið afnumin, af því að þau hefðu ekki fengið samúð þjóðarinnar. Þetta er algerlega rangt. - Ég vona, að hæstv. forseti leyfi mér að ræða ósköp lítið um þetta mál, annars skal ég hætta, ef hann gerir aths. við það, en úr því að byrjað var á því að blanda því saman, vil ég benda hv. frsm. á, að það voru allt önnur rök, sem lágu fyrir því, að þau lög voru afnumin. Það var fyrst og fremst kúgun frá öðru landi, sem við gátum ekki selt afurðir okkar til nema leyfa ákveðið magn af vínanda frá því landi inn í land okkar. Þetta var ein ástæðan. Það var í öðru lagi reynslan af því, að ekki var hægt að útiloka vínanda úr landinu, þó að bannlögin væru, og það var í þriðja lagi og kannske langveigamest, að það var stórkostlegur tekjumissir fyrir ríkissjóð að banna vínsölu hér. Ef engin af þessum orsökum hefði verið fyrir hendi. þá er alveg áreiðanlegt, að bannlögin hefðu aldrei verið afnumin á Íslandi, vegna þess að þau voru ekki neitt persónulegt atriði fyrir þjóðina, heldur snertu alla þjóðina og gera enn í dag. Jafnvel þó að vitað sé, að ríkissjóður mundi tapa stórkostlega beinlínis á að afnema þau lög, þá er ekkert séð um það í dag, hvort þau yrðu ekki einmitt afnumin, ef hægt væri að tryggja í framkvæmdinni að þurrka landið af víni. En það er það, sem aldrei hefur tekizt, og það eru margir menn, sem réttilega hafa þá skoðun, að það takist ekki eingöngu með lagafyrirmælum. Þær samþykktir, sem gerðar eru í sambandi við héraðsbönnin, sanna alveg tvímælalaust, að þetta er rétt skoðun á málinu. Þeir menn hafa litið svo á, að það sé ekki um persónulegt atriði að ræða í þeim lögum, eins og það er ekki heldur um persónulegt atriði að ræða viðvíkjandi þessum lögum. Hv. frsm. sagði hér, að till. mín undir b-lið 4. töluliðar mundi reka sig hastarlega á atvik lífsins, því að það væri ekki á færi almennings að vita, hvaða maður bæri rétt nafn eða ekki. Ég vísa til þess, sem ég hef sagt áður um þetta atriði, að það er ekkert hægara en að hafa fulla tryggingu fyrir því hjá hverjum þeim, sem vill afla sér upplýsinga um það mál. Þá sagði hv. frsm. einnig í sambandi við 2. mgr. í sama tölulið, undir b-lið, að það væri ekki rétt að telja upp þau gögn, þar sem undirskrift væri ógild, eins og gert var í tillögunni, heldur væri rétt að fara þá leið, sem farin er með brtt. á þskj. 168, að aftan við gr. bætist: „Með sama hætti skal rita nöfn manna á opinber gögn.“ Og alveg sérstaklega benti hv. þm. á, að óheppilegt væri, að í þessari upptalningu væru vegabréf. Nú vil ég spyrja: Er ekki vegabréf opinbert gagn? Fellur ekki einmitt hér vegabréf undir þetta ákvæði, ef samþykkt verður, að með sama hætti skuli rita nöfn manna á opinber gögn? Ber þá ekki einnig að rita þau réttilega á vegabréf? Er þá hægt að rita á vegabréf konu minnar frú Jónsson í staðinn fyrir Hlín Þorsteinsdóttir, eða á konu hv. frsm. frú Stefánsson í staðinn fyrir hennar föðurnafn? Ég held einmitt, að ef þessi till. verður samþ., sé stefnt að því sama og gert er í minni till., nema hvað orðalag í minni till. er miklu skýrara. Og þegar gengið er inn á það yfirleitt, sem vakir fyrir mér sem flm. með þessari till., þá sé ég ekki, hvers vegna á ekki að samþykkja till. eins og hún liggur fyrir. Hitt er svo hrein fjarstæða, að þetta megi ekki gera, vegna þess að við þurfum að vera að beygja okkur fyrir siðum annarra þjóða, þó að við ferðumst meðal þeirra. Hvaða útlendingi dettur í hug að fara að kalla sig íslenzku nafni, þó að hann komi hingað til Íslands? Mundu Kínverjar t.d. taka hér upp íslenzk nöfn eða rita sig með íslenzku nafni að íslenzkum sið inn í bækur hér, á meðan þeir dveljast hér, eða hafa Danir nokkurn tíma gert það? Ég hef aldrei þekkt slíkt. Ég hef aldrei nokkurn tíma þekkt, að nokkur þjóð fari að breyta sérstaklega sínu nafni, þó að hún standi við nokkra klukkutíma í öðru landi, nema Íslendingar. Ég held, að það sé engum erfiðleikum bundið í sambandi við vist á hótelum með konur sínar að halda íslenzkum sið. Ég hef aldrei orðið var við, að það væri neinum erfiðleikum bundið að koma viðkomandi aðilum í skilning um, að það sé engin hjákona, sem maður er með, þó að hún sé ekki skráð frú þetta eða frú hitt. Ég veit ekki, hvað aðrir menn hafa orðið varir við, þegar þeir hafa verið að ferðast, en ég hef ekki orðið var við slíkt, og það kann að vera þess vegna, að ég sæki það miklu fastar en aðrir, að hér sé haldið hinum íslenzka hætti í þessum atriðum. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál nánar. Það verður gert út um það efnislega hér við atkvgr., hvort meiri hl. þessarar hv. d. vill fallast á að halda við ættarnöfnum í ríkari mæli en nú er gert, eins og farið er fram á í frv., eða hvort hann vill stöðva það. Ég skal svo að síðustu aðeins benda á, að það er alveg rangt, sem hv. frsm. sagði áðan, að það lægju engar till. fyrir um að afnema hin gömlu ættarnöfn, því að í minni till., 4. tölulið undir a, er lagt til að sé sett inn ný grein, sem yrði 10. gr. og hljóði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir íslenzkir ríkisborgarar, sem tekið hafa ólögleg ættarnöfn, skulu hafa lagt þau niður fyrir árslok 1956 og kennt sig við föður samkv. fyrirmælum 7.-9. gr. þessara laga.“ Það er m.ö.o., að allir Thoroddsenar, allir Thorsteinsenar og allir „senar“ í landinu og aðrir, sem hafa ólögleg ættarnöfn og eru fæddir eftir 23. sept. 1925, eiga að vera búnir að skipta um þessi nöfn og skrá sig að íslenzkum hætti fyrir árslok 1956. Og svo segir hv. frsm., að það séu engar till. um þetta atriði. Ja, ég verð að segja, að hv. þm. hefur alls ekki lesið þessa till., ef hann heldur því fram, að það hafi ekki komið fram till. um að leggja þessi nöfn niður. - Hitt er svo annað atriði, að það eru ekki till. um að taka þessi nöfn af þeim mönnum, sem löglega hafa þau í dag, en þeir eru ekki svo margir í landinu og hverfa skjótt, ef till. mínar eru samþ. Ég skal svo ekki að öðru leyti ræða þetta mál, en ég hef talað um það tvísvar, og mun þá ekki heldur taka til máls aftur í þriðja sinn.



Herra forseti. Það er dálítið leiðinlegt fyrir mig að vera að þræta um ættarnöfn við hv. þm. Barð., því að það er misskilningur, að ég sé neinn málsvari ættarnafna út af fyrir sig, heldur er hitt rétt, sem hann tók fram sem ástæðu fyrir því, að hæstv. dómsmrh. hafði lagt þetta fram, og þar vísa ég til fenginnar reynslu, að það hefur ekki reynzt hægt að koma í veg fyrir það, að menn tækju upp ættarnöfn. En það vildi nú svo undarlega til, og vík ég síðar að því, að hv. þm. Barð. viðurkenndi þessa afstöðu aftur í öðru máli, að það væri stundum ekki hægt að komast hjá því að taka tillit til þess í löggjöf, hvað framkvæmanlegt væri og hvað ekki væri framkvæmanlegt. Ég er hræddur um, að það sé ekki alveg eins auðvelt að vita það alltaf, hvort menn ganga undir því, sem kalla má löglega fengið nafn, eins og hv. þm. vildi vera láta. Hann vísaði til skírnarvottorðanna. Það væri ekki annað en heimta skírnarvottorð. Menn vita það, að þegar þeir ætla að taka fasteignaveðslán, þá verða þeir að fá veðbókarvottorð. Lánsstofnanirnar eru venjulega á þeim stað, þar sem auðvelt er að fá sér veðbókarvottorð, en það er ekki alltaf víst, að presturinn, sem hefur skírt manninn eða hefur þá kirkjubók undir hendi, sem við á, sé svo nærri, að það sé auðvelt að ná í hann í skyndi. En fáir munu nú, a.m.k. fyrst í stað, bera á sér skírnarvottorðið sýknt og heilagt, t.d. menn, sem fást við viðskipti og þurfa oft bæði að gefa út víxla og skrifa undir ýmsar aðrar skuldbindingar, að þeir muni eftir því að hafa alltaf skírnarvottorð. En segjum nú, að menn vendust þessu, að hafa hjá sér skírnarvottorð. En er þá vissa fyrir því, að skírnarvottorðið sé rétt? Ég er hræddur um ekki. án þess að presturinn hafi haft nokkra löngun til þess að falsa skírnarvottorðið. Maður, sem hefur tekið sér ættarnafn eftir 1925, ólöglegt, og gengur undir því nafni, flytur kannske í aðra sókn. Svo eignast hann og kona hans þar barn í öðru prestakalli. Presturinn veit ekki annað en að þau heiti þetta og hefur gefið börnum þeirra skírnarvottorð með ólöglegu ættarnafni. Svo koma þau í banka með þetta skírnarvottorð. Nei, skírnarvottorðin verða ekki fullnægjandi sönnun fyrir því, að nafn mannsins sé algerlega löglegt. Og ég held, að það stappi töluvert nærri því a.m.k. að koma í bága við stjórnarskrána, að menn eigi að tapa kröfurétti sínum fyrir það, að sá, sem skuldbindingarnar hefur gefið, hefur skrifað nafn, sem hann í góðri trú álítur sitt rétta nafn, en er það ekki samkv. einhverjum tilteknum lagabókstaf. Hv. þm. gerði lítið úr því, þó að ýmsir ágætir menn, bæði á sviði bókmennta og stjórnmála, hér á Íslandi hefðu borið ættarnöfn. Ég benti á, að það hefði ekki spillt tungunni mikið, og í því sambandi benti hann mér á, að Norðmenn ættu enga eiginlega tungu. Það er alveg rétt, Norðmenn skrifa mál sitt a.m.k. með tvennu móti, en ég hygg, að það sé alls ekki ættarnöfnunum að kenna, að svo er komið fyrir Norðmönnum, og yfirleitt að þeir glötuðu sinni gömlu tungu, því að meðan áhrif Dana voru mest í Noregi, gengu Norðmenn ákaflega lítið undir ættarnöfnum. Þeir höfðu svipaðan síð og við Íslendingar og þó höfðu þeir enn fastari sið en það, sem þekktist nú hér líka, að kenna menn við þann bæ eða þann stað, sem þeir áttu heima á. Og staðarnöfnin, bæjarnöfnin, urðu svo gjarnan ættarnöfn í Noregi í staðinn fyrir alls konar þýzk nöfn og afbakanir, sem urðu ættarnöfn í Danmörku. Þannig hygg ég að þetta sé. Ég efast um, að þetta, þó að Norðmenn kenndu sig við fæðingarstað sinn, heimili sitt, og það yrðu svo smám saman ættarnöfn, hafi á nokkurn hátt orðið þess valdandi, að það er ekki ein tunga í Noregi. Það eru önnur áhrif Dana, meðan þeir réðu þar ríkjum, sem því valda, en ekki þetta. Það má lengi deila um það, hvað sé einkamál og hvað sé mál, sem alþjóð varðar. Það er vitanlega mál alþjóðar að viðhalda tungunni og að nöfn manna séu yfirleitt með íslenzkum hætti. Samt sem áður er nafn hvers manns töluverð einkaeign hans, og það er ákaflega skiljanlegt, að slíkt geti verið viðkvæmt. Ég get játað það, að jafnvel þjóðfélaginu komi það við, að stúlka heiti Laxfossminni, en mest kemur henni það við sjálfri. Og í þessu frv. er ákvæði um það, að ef nafn er hneykslanlegt eða þeim til ama, sem það ber, þá er leið til þess að fá því breytt samkvæmt frv. Það var óþarfi hjá hv. þm. Barð. að fara að tala um bannlögin í þessu sambandi, því að ég hafði ekki gert það, ekki svo að ég muni. Ég nefndi víst eitthvað héraðabönnin í þessu sambandi, en ekki bannlögin gömlu, en það var það einkennilega, að þá gekk hv. þm. alveg inn á mína skoðun, að það yrði að taka tillit til þess, hvað framkvæmanlegt væri, þegar um löggjöf væri að ræða, því að hann sagði hreint og beint, að ein af ástæðunum til þess, að bannlögin hefðu verið afnumin, væri sú, að ekki hefði verið hægt að útiloka vín úr landinu. Þetta er rétt, ein af ástæðunum var sú, að alls konar áfengi var drukkið í landinu, nokkurn veginn eins og ekkert bann væri, ekki sízt eftir að menn komust upp á að brugga íslenzkt brennivin. Út af vegabréfunum sagði ég það, að það mundi vera a.m.k. ærið miklu þægilegra fyrir hjón, sem ferðast í útlöndum, að vegabréf konunnar bæri það með sér, að hún væri kona þessa manns. Ég tók jafnframt fram, að þessu væri hægt að koma við án þess að brjóta á nokkurn hátt í bág við íslenzka tungu, vegabréfið er skrifað á útlendu máli, og það er ekki annað en að geta þess á vegabréfinu, á því máli, sem það er gefið út á, að konan sé eiginkona þessa manns. Hann sagðist aldrei hafa orðið var við nein óþægindi af því, þó að kona hans gengi undir sínu rétta nafni í útlöndum; það kann vel að vera. En ég hef heyrt marga menn kvarta um það og jafnvel segja frá því, að þeir hafi ekki átt að fá að sofa hjá konum sínum á hótelum, vegna þess að þær hétu annað en maðurinn og voru álitnar fylgikonur. Ég hef ekki séð vegabréf konu hv. þm., en hitt hef ég séð, þar sem við höfum verið samferðamenn, að t.d. þar sem fólki er raðað við borð stendur ekki hennar rétta nafn, heldur frú Gísli Jónsson. Það er satt, sem hv. þm. sagði, að útlendingar taka ekki upp íslenzk nöfn yfirleitt, þó að þeir komi hér, en við munum líka vera eina þjóðin, a.m.k. á mjög stóru svæði í heiminum, sem heldur þessum gamla sið að kenna sig til föður. Þeir kannast ekki við þetta, dettur yfirleitt ekki slíkt í hug. Nei, ég held, að íslenzkri tungu stafi engin hætta af því, þó að kona íslenzks manns, sem ferðast til útlanda, taki upp nafn hans, það þarf ekki að vera, heldur að vegabréfið gefi það til kynna, að hún sé kona þessa. manns, og annað þarf ekki, og það þarf ekki að koma neitt í bága við íslenzka tungu. Hv. þm. sagðist einmitt hafa gert tillögu um að afnema öll ættarnöfn. Það kann að vera, að þessa till. hans megi skilja á þann veg, en mín orð voru um það, að hér væru menn, sem óátalið gengju undir ættarnöfnum, og enginn gerði till. um að afnema þau; ég mun hafa komizt að orði á þá leið, og till. hv. þm. er ekki neitt um það. Hér á Alþ. er einn af þm. t.d., sem heitir Ottesen, Pétur Ottesen, hann er mikill andstæðingur ættarnafna. Svo er hér annar, sem heitir Thoroddsen, og fleiri eru nú ættarnöfnin að vísu. Það er engin till. um að banna þessum mönnum að ganga undir sínum nöfnum, ekki nokkur. Ég mun ekki hafa rétt til að halda hér eiginlega ræðu, heldur aðeins gera athugasemd, og skal því láta þetta mál niður falla, en vona bara, að frv. verði samþ. með brtt. n., því að ég er alveg sannfærður um, að það er í þágu íslenzkrar tungu, en ekki til þess að spilla henni.



Herra forseti. Ég skal ekki segja langt mál og ekki eyða miklum orðum í þetta. Það virðist vera ljóst mál, að n. og einhverjir margir fleiri vilja lofa þeim, sem þess óska, að breiða yfir nafn og númer og sýna ekki, hverjir þeir eru eða hvaðan þeir eru ættaðir. Og það skilur maður náttúrlega vel um ýmsa menn, að þeir vilji það, þó að ég sé aldrei hrifinn af því að reyna að fara huldu höfði með sig og sína ætt, sitt fólk. En það, sem ég vildi nú sérstaklega benda á, er það, að þeir geta ekki heldur fallizt á að setja inn í frv., að það skuli tilkynna nafnbreytingar. Það á að setjast í reglugerð. Það er í sjö ár, sem hefur verið ákveðið, að gera ætti reglugerð um ýmis lög hér á landi, og þær eru ekki komnar enn. Frá sjö árum er sú elzta reglugerð, sem átti að setjast eftir lögum, og er ókomin, og svo á hverju ári fleiri og færri lög, sem eftir er að setja um reglugerð, sumar komnar, margar ekki, og þær skipta tugum, sem aldrei hafa komið, en eftir því á að bíða. Hér er því gott tækifæri fyrir menn að fá ný nöfn hjá ríkisstj., tilkynna það hvergi, og svo veit enginn, hverjir þeir eru. Meira að segja þó að þeir skrifi nafnið sitt einhvern veginn öðruvísi en þeir eiga að gera, þá mundi bankastjórinn taka víxla þeirra alveg eins gilda fyrir því, bara flaska á því sama og sagt er að hafi verið flaskað á hér, þegar lánað hefur verið til fyrirtækis, sem aldrei hefur verið tilkynnt að væri til, og stjórnarmenn þess voru ekki heldur til.