Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (FS): Þessi útvarpsumræða fer þannig fram, að fyrst flytur hæstv. fjmrh. framsöguræðu, og er ræðutími hans ekki takmarkaður. Því næst verða fluttar hálfrar stundar ræður af hálfu annarra þingflokka en ráðherrans og í þessari röð. Alþb., ræðumaður Lúðvík Jósefsson, hv. 4. þm. Austf., Alþfl., ræðumaður Birgir Finnsson, hv. 5. þm. Vestf., Framsfl., ræðumaður Eysteinn Jónsson, hv. 1. þm. Austf. Að lokum talar fjmrh. aftur og hefur stundarfjórðung til andsvara. Hefst nú umr. og tekur til máls hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Frv. til fjárl. fyrir árið 1961 liggur hér fyrir til 1. umr. Áður en ég vík að frv. sjálfu, undirbúningi þess, sjónarmiðum og stefnu, sem það er byggt á, vil ég rekja afkomu ríkissjóðs á árinu 1959 og gera nokkra grein fyrir fjárhagshorfum þess árs, sem nú liður. Ríkisreikningurinn fyrir s.l. ár er prentaður, og hefur honum verið útbýtt meðal hv. alþm. Yfirskoðunarmenn Alþingis hafa lokið endurskoðun og skilað aths. Þær eru nú hjá hlutaðeigandi ráðuneytum og forráðamönnum ríkisstofnana til athugunar og andsvara. Að fengnum þeim svörum munu yfirskoðunarmenn gera till. varðandi þau málsatriði, sem þeir hafa fundið að. Eru niðurstöður yfirskoðunarmanna ýmist með þeim hætti, að þeir telja málið upplýst með svarinu eða svo búið megi standa eða aths. sé til athugunar eða viðvörunar framvegis eða loks, að þeir vísa málinu til aðgerða Alþingis. Síðan er samið frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningnum og frv. til fjáraukalaga, þar sem upp eru teknar greiðslur þær úr ríkissjóði, sem hafa verið inntar af höndum umfram fjárlög. Ríkisreikningur er ekki endanlega afgreiddur, meðferð hans ekki lokið, fyrr en Alþingi hefur afgreitt lög um samþykkt á honum og þau lög hafa verið staðfest. Um langan aldur hefur haldizt sá siður í landi voru, að ríkisreikningur væri eigi afgreiddur endanlega fyrr en tveim eða þrem árum eftir ,að lauk reikningsári. Þetta eru bágir búskaparhættir. Þegar ég flutti fjárlagaræðu 8. febr. 1960, hafði t.d. enn ekki verið unnt að leggja fyrir Alþingi frv. um samþykkt á ríkisreikningi ársins 1957. Um þetta segir svo í fjárlagaræðunni: „Á þessu verður nú gagnger breyting. Ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að hraða þessum störfum svo, að ríkisreikningar fyrir árin 1957, 1958 og 1959 verði allir lagðir formlega fyrir Alþingi á þessu ári til afgreiðslu. Sú fasta regla þarf að komast á, að ríkisreikningur sé endanlega afgreiddur og lögfestur á næsta ári eftir reikningsárið: Þessar fyrirætlanir hafa nú orðið að veruleika. Frv. um ríkisreikninginn fyrir 1957 var afgreitt á Alþingi 2. júní 1960. Frv. um ríkisreikning fyrir 1958 var lagt fram í byrjun þessa þings og er komið til n. Frv. um ríkisreikninginn 1959 verður lagt fyrir Alþingi nú á næstunni og væntanlega afgreitt fyrir jól. Ríkisreikningurinn fyrir 1959 liggur fyrir prentaður, eins og ég gat um. Skal ég nú rekja niðurstöðutölur hans og gera stutt yfirlit yfir afkomu s.l. árs. Á rekstrarreikningi urðu tekjur 1059.9 millj. eða 29.3 millj. umfram fjári. Rekstrargjöld urðu 954.4 millj., eða 7.2 millj. umfram fjárl. Umframgreiðslur rekstrargjalda hafa þannig á árinu 1959 orðið svo litlar, aðeins ca. 0.76%, að einstakt er. Rekstrarafgangur varð 105.5 millj., eða 22.1 millj. meiri en fjárl. gerðu ráð fyrir. Innborganir á eignahreyfingareikningi urðu 159 millj., útborganir 239 millj. Helztu umframgreiðslur þar urðu þessar: Flugvallagerð 5.5 millj., atvinnuaukningarfé 4.2 millj., vanskil á lánum með ríkisábyrgð 9 millj. Aðrir fjárlagaliðir urðu rúmlega 1 millj. undir áætlun. Langsamlega mestur hluti þeirra innborgana og útborgana, sem færðar eru á eignahreyfingareikningi utan fjári., koma bæði sem innborganir og útborganir, svo sem tekin lán, sem eru endurlánuð, skuldabréf stóreignaskatts, sala fiskiðjuvers, geymslufé o.fl. En skv. þeim reglum, sem fylgt hefur verið undanfarin ár um útreikning á greiðslujöfnuði, varð hann á árinu 1959 hagstæður um 2 millj. og 61 þús., og er þá ekki reiknað með greiðsluafgangi ársins 1958, eins og gert var í fjárl. fyrir 1959. Á árinu 1959 voru tvær ríkisstj. á Íslandi. Núv. stjórn tók við störfum 20. nóv., en meginhluta ársins, eða rúmlega 10 1/2 mánuð, fór með völd ríkisstj. Emils Jónssonar, og var fjmrh. hennar Guðmundur Í. Guðmundsson. Þegar fjári. fyrir yfirstandandi ár voru samin, en þau voru afgr. á Alþingi í marzlok, var óvenjulega erfitt að áætla tekjur ríkisins. Að meiri hluta miðast þær við innflutning til landsins. Tekjuáætlun fjárl. varð því að byggjast á áætlun um innflutning vara á þessu ári. Nú var það eitt af meginatriðum viðreisnarinnar að draga úr innflutningi til þess að jafna hinn geigvænlega halla á viðskiptum við útlönd, sem var að því kominn að hvolfa þjóðarfleyinu. Gengisbreytingin og sú verðhækkun á vörum erlendis frá, sem af henni leiddi, hlaut að draga úr innflutningi. Á hinn bóginn var líklegt, að viðskiptafrelsi og lausn úr innflutningsfjötrum, mundi auka innflutning. Ógerlegt var að segja fyrir fram með nokkurri vissu, hvernig viðureign þessara gagnverkandi afla mundi ljúka. Eftir vandlega íhugun var tekjuáætlunin ákveðin eins og fjárl. sýna. Var þá byggt á þeirri innflutningsáætlun, að heildarinnflutningurinn mundi verða rúmlega 2 200 millj. kr. Hv. stjórnarandstæðingar deildu fast á ríkisstj. og þingmeirihluta fyrir þennan þátt í afgreiðslu fjári. og töldu, að tekjuáætlunin væri allt of lág. En ríkisstj. vildi fara varlega um áætlun ríkistekna á slíkum tímum breytinga og óvíssu. Reynslan hefur sýnt, að ríkisstj. hafði rétt fyrir sér og að hér var sízt of varlega farið. Eftir því sem næst verður ályktað af þróun innflutningsmála, það sem af er þessu ári, er líklegt, að heildarinnflutningur í ár verði að vísu nokkru meiri en innflutningsáætlun fjárl. gerði ráð fyrir. En hins vegar breytist samsetning innflutningsins mjög verulega. Innflutningur hátollavöru hefur dregizt saman mun meira en gert var ráð fyrir. Af þessu leiðir, að tekjur ársins 1960 munu væntanlega ekki ná áætlun fjárl., eftir því sem nú horfir. Lítur út fyrir, að aðflutningsgjöldin í heild verði nokkrum milljónatugum lægri en fjárl. gera ráð fyrir. Sumir aðrir tekjuliðir fara fram úr áætlun, en þó ekki nægilega til þess að jafna tekjumissinn af aðflutningsgjöldum. Í heild verður því, eins og nú horfir, að gera ráð fyrir því, að nokkuð skorti á, að heildartekjur ríkissjóðs í ár nái áætlun fjárlaga. Varðandi útgjöld ríkisins hefur verið kappkostað að halda þeim í skefjum, og er árangurinn sá, að ríkisútgjöldin verða á þessu ári í fyrsta sinn undir áætlun fjárlaga. Ríkisstj. leggur á það megináherzlu að mæta rýrnun tekna með sparnaði í útgjöldum, svo að jöfnuður náist í fjármálum ríkisins á þessu ári. Enn er of snemmt að segja um það með víssu, hver endanleg afkoma ríkissjóðs verður á árinu 1960, en allt bendir þó til þess, að takast megi að ná því markmiði, sem stefnt er að, jafnvægi milli gjalda og tekna. Fram að þessu hefur afkoma ríkissjóðs á árinu verið allmiklu betri en á sama tíma tvö undanfarin ár. Í lok september var viðskiptaskuld við Seðlabankann t.d. 50 millj. lægri en sömu daga 1958 og 1959. Hins vegar munu tiltölulega meiri gjöld koma til á síðustu mánuðum ársins en undanfarin ár vegna þess, hve almannatryggingar og niðurgreiðslur hækka í ár. Það er því ekki hægt að gera ráð fyrir, að þessi staða haldist, en hins vegar ætti ekki að vera hætta á greiðsluhalla. Undanfarna áratugi hafa útgjöld fjárl. hækkað ár frá ári, svo að það hafa þótt litlar fréttir, þótt lögð væru fram á hverju þingi hæstu fjári. í sögu þjóðarinnar. Einstakar útgjaldagreinar fjárl. hafa yfirleitt farið hækkandi, nema 19. gr., sem fjallar um óviss útgjöld, dýrtíðarráðstafanir, niðurgreiðslur og uppbætur, því að með þá grein hefur verið hringlað fram og aftur og þessi útgjöld ýmist höfð í fjárl. eða færð á útflutningssjóð eða dýrtíðarsjóð, eftir því sem henta þótti hverjum tíma og hverri stjórn. Við undirbúning fjárlfrv. fyrir 1961 var reynt að snúa inn á aðra braut og freista þess að færa gjöldin niður. 14 eru útgjaldagreinar fjárl. Þessi viðleitni hefur borið þann ávöxt, að 10 af 14 útgjaldagreinum fjárl. lækka nú frá gildandi fjárlögum. Þótt ekki sé hér um stórar fúlgur að ræða, miðað við heildarupphæð fjárl., er það stefnubreytingin, sem máli skiptir. Risabygging ríkisins verður ekki endurskoðuð og endurskipulögð á nokkrum mánuðum, en mestu varðar, að starfið sé hafið með hentugum vinnubrögðum og réttu hugarfari. En 4 útgjaldagreinar fjárl. er ekki unnt að lækka. Þvert á móti hækka þær og sumar verulega. Framlög ríkissjóðs til trygginga og fjölskyldubóta hækka frá gildandi fjárl. um 57 millj. kr. Hinar stórauknu fjölskyldubætur, sem lögfestar voru á síðasta þingi; eru greiddar í 9 mánuði þessa árs; en 12 mánuði næsta ár. Sama máli gegnir um 44% hækkunina á ellilífeyri og skerðingarákvæðið, að draga skuli frá ellilaunum þá upphæð, sem hið aldraða fólk vinnur sér inn, verður nú afnumið. Önnur grein, sem hækkar, er um eftirlaun og framlög til lífeyrissjóða. Hin þriðja er sjúkrahúsamálin og hin fjórða skólamál. Þessar fjórar greinar, félagsmál, eftirlaun, skólar og sjúkrahús, hækka samtals um um rúmar 73 millj. kr. Í fjárlagaræðunni í febrúar ræddi ég nokkuð um nauðsyn þess að endurskoða starfskerfi og starfshætti ríkisins og taka upp skipulega hagsýslu (rationaliseringu) á vegum ríkisins. Til þess að ná raunhæfum árangri um sparnað í opinberum rekstri, aukna hagkvæmni og bætt skipulag þyrfti að vinna að því að staðaldri af kunnáttumönnum. Með þessum hætti hefur þegar verið unnið að ýmsum málefnum ríkisins, einstakir þættir teknir til rannsóknar, kannaðir ofan í kjölinn og gerðar tillögur um nýja skipan. Ég taldi þá upp tólf atriði, sem tekin yrðu til athugunar í sparnaðarskyni. Það hefur verið gert um þau öll, og mun það koma fram í yfirliti hér á eftir. En auk þeirra hefur fjöldi annarra atriða einnig verið tekinn til meðferðar. Í mörgum tilfellum eru þessar athuganir að sjálfsögðu enn á byrjunarstigi. Þær lækkanir, sem gerðar eru í fjárlagafrv. frá gildandi fjárlögum, skulu nú raktar í stórum dráttum og einnig minnzt á önnur þau mál, sem unnið hefur verið að á þann hátt, er ég gat um. 1) Vextir af lánum ríkissjóðs eru taldir í 7. gr. fjárlaga. Vaxtagreiðslur ríkissjóðs eru að miklu leyti bundnar af lánssamningum á skuldabréfum. Þessar greiðslur hækka nokkuð, aðallega vegna nýrra byggingarlána landsspítalans og framlags til alþjóðabanka og gjaldeyrissjóðs, en breytileg er vaxtagreiðsla af viðskiptaláni ríkissjóðs hjá Seðlabankanum. Skuld ríkissjóðs við Seðlabankann hefur verið töluvert lægri að jafnaði á þessu ári en undangengin ár, og að því er stefnt, að viðskiptaskuld ríkissjóðs verði haldið svo í skefjum á næsta ári, að unnt sé að lækka vaxtabyrði ríkissjóðs af þeirri sök, og er sú áætlun lækkuð um 300 þús. kr. frá gildandi fjárlögum. 2) Kostnaður við forsetaembættið lækkar samkvæmt tillögu forseta Íslands um 38 þús. kr. frá gildandi fjárlögum. 3) Alþingiskostnaður er lækkaður um eina millj. kr. Sú lækkun er byggð á þeim ásetningi ríkisstjórnar og stuðningsmanna hennar, að þinghald verði styttra en tíðkazt hefur um hríð. Með bættum undirbúningi þingmála, samheldni og einbeitni ábyrgra ráðamanna má hafa skemmra þing og þó betri skil. Við röskari vinnubrögð Alþingis geta milljónir sparazt og vegur þess vaxið. 4) Í París hafa verið tvær skrifstofur á vegum Íslands, sendiráðið og skrifstofa fastafulltrúa Íslands hjá Atlantshafsbandalaginu og Efnahagssamvinnustofnuninni. Nú verða þessar skrifstofur sameinaðar undir stjórn eins sendiherra, í stað þess að tveir voru áður. Við þetta sparast rúmlega 800 þús. kr. 5) Kostnaður við þátttöku í alþjóðaráðstefnum á vegum utanrrn. er lækkaður um 320 þús. kr. 6) Kostnaður við álagningu skatta er lækkaður um rúmar 2 millj. kr. Samkvæmt núgildandi lögum er tekju- og eignarskattur ákveðinn af skattanefndum í hreppum og skattanefndum eða skattstjóra í kaupstöðum. Undirskattanefndir eru nú 219 að tölu og í hverri 3 menn, eða samtals 657 menn, en skattstjórar eru nú 10 í kaupstöðum. Nú er ráðgert, að þessu kerfi verði gerbreytt, landinu verði skipt í nokkur skattumdæmi, t.d. 8 að tölu, og í hverju þeirra verði einn skattstjóri, sem fari með skattálagningu og leysi af hólmi undirskattanefndir þær, sem nú fara með þessi störf. Með þessu á m.a. að vinnast lækkun útgjalda, meira samræmi um skattálagningu og betra eftirlit með framtölum. Gert er ráð fyrir. að núverandi yfirskattanefndir, 24 að tölu, verði einnig lagðar niður og skattstjórar taki við störfum þeirra. Skattstjórar með æfðu starfsliði eiga að ná betri árangri í störfum en menn, sem verða að vinna slík störf í hjáverkum. Er á engan hátt verið að vanmeta störf þeirra, þótt á þetta sé bent, heldur einungis drepið á þá staðreynd, sem hlaut að verða afleiðing af kerfinu sjálfu og því, hvernig að nefndunum hefur verið búið. 7) Skipting vegafjár undanfarin ár hefur verið óhagkvæm og mikið fé farið til spillis. Vegafénu hefur verið skipt í yfir 200 staði og oftlega komið smáupphæðir, niður í 10 þús. kr., á hvern veg. Í fjárlagaræðunni í febrúar var bent á, að eins og nú væri háttað vegagerð hér á landi, með stórvirkum vélum og tækjum, færi a.m.k. önnur hver króna til ónýtis við þessar smáu fjárveitingar. Þeim væri beinlínis fleygt í kostnað við flutninga á vélum og mannskap til og frá. Það væri til hagsbóta fyrir alla aðila, fyrir ríkissjóð og það fólk í byggðum landsins, sem á að njóta veganna, að upphæðirnar væru stærri og færri, þannig að hver króna nýttist betur. Sigurður Jóhannsson vegamálastjóri hefur verið mikill talsmaður þess, að hér yrði breytt um til bóta. Fjvn. brást vel við og lagði ótrauð inn á hina nýju braut við afgreiðslu gildandi fjárlaga, og niðurstaðan varð þessi: Árið áður. 1959, var fjárlagafé og benzínskattur til nýbyggingar vega samtals 21 millj. 180 þús. kr. og var því skipt á 219 vegi. Í ár var fé til nýbyggingar vega 16 millj. 480 þús. kr. á 13. gr. fjárlaga, 61/2 millj. af benzínskatti og 4 millj. á 20. gr. til vegabóta, samtals í ár 26 millj. 480 þús., eða 5 millj. og 300 þús. kr. hærra en á árinu 1959. Þessu fé var skipt á 163 vegi í stað 219 í fyrra, en það er fækkun um 56 staði. Vegaféð í heild hækkaði því frá árinu áður um 25%, en vinnustöðunum fækkaði um 25%. Verður þetta að teljast verulegur ávinningur í fyrstu lotu til bættrar hagnýtingar á vegafé. Ég hef beðið vegamálastjóra að gera grein fyrir því, hver áhrif þessi fækkun fjárveitinga og hækkun hefur haft í sparnaðarátt. Um það segir í grg. hans: „Í vinnuflokki, sem einungis fæst við undirbyggingu vega, eru oftast 1–2 jarðýtur og 5–6 menn við ræsagerð og þess háttar. Að flytja slíkan flokk með öllum viðleguútbúnaði kostar tæpast mínna en 10 þús. kr. Flokkur, sem fæst við viðhald vega og þá einnig við að mölbera nýja vegi, hefur eina vélskóflu eða ýtuskóflu, 4–6 bíla og 3–4 menn. Flutningur á slíkum flokki kostar um 8 þús. kr., en þá þarf sérstök flutningatæki fyrir vélskófluna. Ef um ýtuskóflur er að ræða, má að jafnaði flytja þær á einhverri bifreið í vinnuflokknum, og sparast þá nokkurt fé og kemst kostnaðurinn niður í 5–6 þús. kr. Með hliðsjón af því, er að framan greinir,“ segir vegamálastjóri, „teldi ég ekki fjarri að áætla, að sparazt hafi um 8 þús. kr. að meðaltali við fækkun hverrar fjárveitingar, eða um 450 þús. kr. á fækkun fjárveitinga úr 219 í 163. Með því að hafa færri en stærri fjárveitingar til vega sparast auk flutningskostnaðar einnig töluverður fastakostnaður við verkstjórn, matreiðslu, aðdrætti og þess háttar, þar sem þessi fastakostnaður er nær hinn sami, hvort unnið er t.d. með einni eða 4–5 jarðýtum, svo að dæmi sér nefnt. Einnig er minni hætta á, að stór vinnuflokkur með mörgum vélum verði verklaus, þó að ein eða fleiri vélar bili, en það getur oft átt sér stað, þar sem aðeins er unnið með einni eða tveim vélum í vegi. Það er enginn efi á því,“ segir vegamálastjóri að lokum, „að færri en stærri fjárveitingar eru spor í rétta átt, enda hefur fjvn. Alþ, oft verið gerð grein fyrir því og nm. sjálfum verið það vel ljóst, þó að erfiðlega hafi lengst af gengið að fá það sjónarmið viðurkennt í reynd.“ Af þessum orðum og yfirliti vegamálastjóra má ráða, að hér hefur strax í fyrsta áfanga sparazt verulegt fé, a.m.k. 1/2 millj. kr. og væntanlega meira, og hefur það komið héruðunum til góða í meiri vegagerð. Ég vænti þess, að Alþingi og fjvn. haldi áfram á þessari braut. Og sömu sjónarmið sem eiga við um vegagerð eiga einnig við um margvíslegar framkvæmdir aðrar, t.d. hafnargerðir. 8) Skipaútgerð ríkisins er rekin með miklum tilkostnaði fyrir ríkissjóð. Í fjárlögum ársins í ár er hallinn áætlaður 15 millj. kr. Síðan stofnað var til þessa fyrirtækis fyrir 30 árum, hefur bylting orðið í samgöngumálum. Með hinum miklu vegabótum hafa fólksbílar og flutningabílar tekið við hluta af verkefni strandsiglinga. Skipafélögin hafa nú mörg skip í förum við strendur landsins. Flug var ekki á þeirri tíð, en fjöldi flugvéla flytur farþega og farangur í allar áttir milli áfangastaða allan ársins hring. Það virðist tímabært að endurskoða siglingarnar við strendur landsins og freista þess, hvort eigi er unnt að draga úr hinum mikla kostnaði, en sinna þó samgönguþörfum landsmanna á fullnægjandi hátt. Í sumar var norskt fyrirtæki, sem veitir aðstoð í hagsýslustörfum og hefur reyndum og þjálfuðum sérfræðingum á að skipa, fengið til að vinna að ýmsum hagsýslustörfum fyrir ríkisstjórnina. M.a. unnu sérfræðingar þess að athugun á fyrirkomulagsbreytingu á strandferðarekstri hér í því skyni, að lækka mætti kostnað við strandferðirnar án þess að draga nokkuð úr þjónustu þeirri, sem Skipaútgerð ríkisins hefur veitt. Fyrstu till. liggja nú fyrir frá hinu norska fyrirtæki, sem í stórum dráttum eru í því fólgnar að breyta svo tilhögun á strandferðaáætlunum, að skipin Hekla, Skjaldbreið og Herðubreið ein geti annazt svo góða þjónustu sem nú er veitt af þeim skipum auk Esju. Sparast þá rekstur Esju, en kostnaðarauki við það, að Hekla færi miklu fleiri ferðir en verið hefur, og annar kostnaðarauki við breytinguna er tiltölulega lítill. Í öðru lagi leggja þeir til að vinna að betri tækni í uppskipun og útskipun, sem reynd hefur verið í Noregi og sparað þar ótrúlega mikið fé og tíma. Sparnaður af þessum ráðstöfunum tvennum er áætlaður um 63/4 millj. kr., þegar miðað er við kostnað þann, er varð á árinu 1959. Þessar till. eru nú til nánari athugunar í samgmrn., og fæst bráðlega úr því skorið, hvort rétt þykir að gera þessar breyt. að öllu eða einhverju leyti. En á þessu stigi var ákveðið að lækka hallann á Skipaútgerðinni í fjárlagafrv. um 5 millj., úr 15 í 10. 9) Póstmálin hafa lengst af verið rekin með halla, sem ríkissjóður hefur orðið að greiða. Fjárlög hafa jafnan gert ráð fyrir greiðsluhalla, þangað til á fjárlögum í ár, að ákveðið var, að pósturinn skyldi sjálfur standa undir útgjöldum sínum. Sama er um fjárlagafrv. fyrir 1961. Hér skal þó tekið fram, að á árinu 1958 og 1959 rættist betur úr en fjárlög höfðu ráðgert, og varð nokkur tekjuafgangur hjá póstinum þau ár. 10) Síminn hefur kostað ríkissjóð mikil fjárframlög að því leyti, að tekjur hans hafa hvergi nærri hrokkið auk rekstrarkostnaðar fyrir nýjum símalagningum og öðrum framkvæmdum. Greiðsluhalli símans, sem ríkissjóður hefur greitt, hefur verið síðustu 4 ár frá 21/2 millj. upp í 131/2 millj. á ári. Í þessu fjárlagafrv, er reiknað með því, að síminn standi sjálfur undir framkvæmdum sinum, og er þó alls ekki úr þeim dregið. 11) Sameining áfengis- og tóbakseinkasalanna hefur lengi verið rædd og flestum þótt sjálfsögð, þar sem hún mundi leiða til sparnaðar, en úr framkvæmdum hefur ekki orðið. Nú hafa hagsýslufræðingar framkvæmt rækilega rannsókn í því máli, varðandi sameiningu á yfirstjórn, bókhaldi og skrifstofuhaldi. Er það skoðun þeirra, að með sameiningu þessara tveggja fyrirtækja nægi 24 starfsmenn í stað 35, eins og nú er. Megi þannig fækka um 11 manns og muni sparnaður við það nema um 1 millj. kr. á ári. Auk þess muni skrifstofuhúsnæði annarrar stofnunarinnar væntanlega nægja fyrir báðar. Ekki er lokið athugun á sparnaði við hina tæknilegu hlið, þ.e. framleiðslu, geymslu og afgreiðslu. Þessar till. eru nú til athugunar hjá forstjórum fyrirtækjanna, en frv. um sameiningu þessara tveggja fyrirtækja verður lagt fyrir þetta þing. 12) Skipaskoðun ríkisins hefur verið rekin með halla, sem hefur numið að jafnaði frá 1/2 millj. og upp í 730 þús. kr. á ári. Þessi halli er lækkaður í fjárlagafrv. nú niður í 106 þús. kr. Það verður að stefna að því, að þessi þjónusta sem og margvísleg önnur þjónusta, sem ríki og ríkisstofnanir veita, sé seld við sannvirði og standi undir sér, svo að ekki þurfi að jafna hallanum niður á almenning með hærri sköttum og tollum. 13) Kostnaður við eyðingu refa og minka í landi voru er nú um 41/2 millj. kr. á ári. Það er ívið hærra en allt framlag ríkissjóðs til iðnaðarmála á Íslandi. Af þessum kostnaði greiðir ríkissjóður 2/3 hluta eða 3 millj., en sýslu- og sveitarfélög þriðjung. Ólafur Sigurðsson ráðunautur á Hellulandi, sem ritað hefur og talað af meira viti en margir aðrir um minkaeldi, hefur stungið upp á því að létta þessum útgjöldum með öllu af hinu opinbera. Hann stingur upp á því að láta minkabúin, sem hljóta að rísa hér upp á næstu árum til stórfenglegrar gjaldeyrisöflunar fyrir þjóðina, greiða leyfisgjald, er varið sé til eyðingar villtra loðdýra. Þangað til sú góða tillaga kemst í höfn, verður að draga úr þessum ofboðslega kostnaði hins opinbera. Breyting á núgildandi fyrirkomulagi hefur verið undirbúin í samráði við veiðistjóra, og er fjárveiting í fjárlagafrv. lækkuð um 2 millj. 14) Nefndir eru margar í íslenzku þjóðfélagi, of margar og sumar hverjar of dýrar. Sumir menn vilja jafna nefndum og ráðum við plágur Egyptalands og helzt uppræta þær með öllu. Í lýðræðisþjóðfélagi hafa nefndir ýmsum nytsömum verkefnum að gegna, t.d. að kanna og undirbúa einstök þjóðmál til rannsókna og eftirlits. En hér þarf að hafa hóf á um fjölda nefndarmanna, kostnað við nefndir, ævilengd þeirra, því að fyrir kemur, að nefndir lifi of lengi, og jafnvel að það gleymist að hætta að borga þeim laun. Athugun hefur farið fram í öllum ráðuneytum á nefndum og störfum þeirra eða starfsleysi, í því skyni að leggja niður þær nefndir, sem ekki er talin þörf fyrir, og draga úr kostnaði. Þessari víðtæku athugun er ekki lokið að fullu enn. Fjöldi nefnda er til orðinn samkvæmt lagafyrirmælum og alþingisályktunum, og þarf þá oft lagabreytingar eða nýjar þingsályktanir til að leggja slíkar nefndir niður. Nú þegar hefur fjmrn. ákveðið að leggja niður eða gera till. til Alþingis um niðurlagningu 250 nefnda, sem undir það ráðuneyti heyra, og er þar langstærsti hópurinn að sjálfsögðu skattanefndirnar: 15) Tillögur hafa verið gerðar um breytingar á fyrirkomulagi við embætti ríkisféhirðis. Miða þær einkum að því, að bankar taki að sér útborgun launa fyrir ríkissjóð í ríkara mæli en nú. Nokkur framkvæmdaatriði eru enn ekki fullráðin, en víst er, að ný tilhögun mun spara töluvert fé. 16) Rækileg og gagnger rannsókn er hafin á fyrirkomulagi og starfsháttum í ýmsum ríkisstofnunum og embættum. Þess má vænta, að af henni leiði till. um endurbætur, er hafi í för með sér það tvennt, sem gjarnan má fara saman, sparnað fyrir ríkissjóðinn og bætta þjónustu. 17) Kostnaður við framkvæmd skyldusparnaðar hefur reynzt óhæfilega hár og óhæfilegt umstang lagt á herðar sparendum. Liggja nú fyrir till. til breytinga, sem losa sparendur við mikið ómak og jafnframt eigá að spara ríkissjóði á aðra milljón króna á ári. Kostnaður við framkvæmdirnar að óbreyttu fyrirkomulagi er áætlaður 2 millj. og 300 þús. kr. á næsta ári, en í fjárlagafrv. er þessi liður færður niður í 1 millj. kr. 18) Kostnaður við framkvæmd orlofslaga er lækkaður, vegna þess að fyrirhuguð er hagkvæmari framkvæmd þeirra laga. 19) Innflutningsskrifstofan var lögð niður á þessu ári. Losað var mjög um höft á innflutningi og gjaldeyriskaupum, og minnkuðu því verkefni þau, sem hún hafði með höndum. Við þeim tóku síðan gjaldeyrisdeildir bankanna og verðlagsnefnd, en verðlagsstjóri og skrifstofa hans hélt áfram. Gert er ráð fyrir að spara yfir 3 millj. kr. við þessar ráðstafanir. 20) Jarðboranir eftir jarðhita eru meðal þeirra framkvæmda, sem halda verður áfram með fullum hraða; svo mikil eru þau verðmæti, sem í aukinni hitaorku liggja. Kostnaður við jarðboranir er í ár tæpar 10 millj, kr., en mun verða á næsta ári um 121/2 millj. með starfrækslu bæði gufuborsins mikla og hins nýja Norðurlandsbors. Eðlilegt er að telja slíkan kostnað að verulegu leyti með stofnkostnaði, þegar heita vatnið eða gufan verður virkjuð síðar. Þess vegna er í ráði að stofna sjóð, er standi undir þessari starfsemi, og taki hann lán, er siðar teljist með stofnkostnaði væntanlegra virkjana. Í fjárlagafrv. eru veittar 6 millj. kr. í þessu skyni. Er það lækkun um 3.6 millj, frá gildandi fjárlögum, en eins og áður greinir, verður séð fyrir fjárþörfinni að fullu á annan veg. 21) Bifreiðakostnaður ríkisins er í sérstakri athugun, og verður síðar gerð grein fyrir niðurstöðum þeirrar athugunar og úrræðum til sparnaðar. 22) Húsnæði stjórnarráðs og ríkisstofnana þarfnast mikilla breytinga. Sumpart er skrifstofuhúsnæðið svo óhentugt, að ekki er hægt að koma við hagkvæmari og ódýrari starfsháttum. Sumpart er það mjög dýrt húsnæði, sem ýmis ríkisfyrirtæki hafa á leigu. Í yfirliti, sem gert var í sept. s.l. um leiguhúsnæði ríkisstofnana, kom í ljós, að ársleiga þeirra er 9 millj. Ríkissjóður verður að hraða því að koma upp eigin húsakosti fyrir sjálfan sig og sína starfsemi. Töluverðar fúlgur eru þegar í byggingarsjóði, og verulegan sparnað í rekstrarkostnaði ríkisins mundi það hafa í för með sér, ef ríkissjóður kæmi upp hentugu húsnæði fyrir flestar af skrifstofum sínum og stofnunum. 23) Greiðslur afborgana og vaxta vegna smíði barðskipsins Óðins eru lækkaðar í frv. um 3 millj. 750 þús. kr., vegna þess að hagstæðara lán mun fást vegna byggingar varðskipsins en nú er. 24) Ríkisábyrgðir á lánum fyrir ýmsa aðila og vanskil á þeim lánum, er á ríkissjóð falla, eru orðin geigvænleg. Á þessu ári verða greiðslur ríkissjóðs vegna vanskila á lánum með ríkisábyrgð væntanlega um 40 millj. kr. Þessar upphæðir hafa farið hækkandi ár frá ári siðasta áratug. Í fjmrn. hefur verið samið frv. til laga um ríkisábyrgðir í samræmi við þál., sem Alþingi samþykkti fyrir skemmstu að tillögu hv. 6. þm. Norðurl. e., Magnúsar Jónssonar. Þetta frv. um ríkisábyrgðir, sem miðar að því að tryggja betur hag ríkissjóðs en nú er og að betur sé fylgzt með fjárhag þeirra aðila, sem ríkisábyrgð fá, - og það er vissulega einnig þeirra hagur, - þetta mál verður rætt nánar á Alþingi, þegar frv. verður lagt fram, og skal ég því ekki rekja þetta vandamál frekar að sinni. Ég skal nú gera grein fyrir helztu breytingum á gjaldahlið fjárlagafrv. frá gildandi fjárlögum til viðbótar því, sem ég hef þegar rakið. 7. gr. fjárlaga, vaxtagreiðslur af lánum, lækkar um 96 þús. kr., eins og fyrr er getið. 8. gr., kostnaður við æðstu stjórn landsins, lækkar um 38 þús. kr. 9. gr. Alþingiskostnaður er áætlaður 9 millj. 550 þús. og, lækkar um eina milljón. 10. gr. fjárlaga er þríþætt: 1. liður er kostnaður við stjórnarráðið, sem er áætlaður 19.4 millj. og lækkar um 162 þús., 2. liður er utanríkismál, áætlað 17.8 millj., og 3. liður tillög til ýmissa alþjóðastofnana, 3.8 millj. Þessir tveir liðir, sem eru einn rómverskur liður í gildandi fjárlögum, lækka samtals um 936 þús. Vegur þar þyngst sameining sendiherraembættanna í París. Samtals lækkar, því 10. gr. fjárlaga um 1 millj. 98 þús. kr. 11. gr. A fjallar um dómgæzlu og lögreglustjórn. Kostnaður er áætlaður 77.3 millj. og hækkar um 1.2 millj., þar af 345 þús. aukinn kostnaður vegna landhelgisgæzlu, en rekstur hennar kostar nú 34 millj. kr. á ári auk vaxta og afborgana af kaupverði hins nýja varðskips, Óðins. 11. gr. B, kostnaður vegna innheimtu tolla og skatta, er samtals 26.3 millj. og lækkar frá gildandi fjárlögum um 1.6 millj. 11. gr. C, sameiginlegur kostnaður, lækkar um 50 þús. 11. gr. í heild lækkar því um 519 þús.. kr. 12. gr. er um læknaskipun og heilbrigðismál. Þau útgjöld eru áætluð 49.2 millj. og hækka um 4.4 millj., þrátt fyrir það að rekstrarhalli heilsuhælanna á Vífilsstöðum og í Kristnesi lækkar um 850 þús. En hinn aukni kostnaður stafar að nokkru af því, að viðbygging landsspítalans verður tekin í notkun á árinu og þar, þarf 40, nýja starfsmenn: lækna, hjúkrunarkonur og starfsstúlkur. Enn fremur tekur ríkissjóður nú að sér allan rekstrarhalla fæðingardeildarinnar, þar eð Reykjavíkurþær, sem áður hefur greitt 2/3 af rekstrarhallanum, hefur nú komið á fót fæðingarheimili, sem bærinn stendur einn straum af. 13. gr. fjallar um samgöngumál. A-liður, framlög til vegagerða,, hækkar upp í 52 millj. alls, og til, kaupa á vegavinnuvélum er hækkað um 1/2 millj. B-liður, samgöngur á sjó, lækkar um 5 millj. 250 þús., aðallega vegna þess, að hallinn á Skipaútgerðinni er lækkaður úr 15 millj. í 10. C-liður, vita- og hafnamál: framlag til hafnarmannvirkja og lendingarbóta er óbreytt, 13.4 millj., til áhaldakaupa er hækkað um 1/2 millj., til hafnarbótasjóðs eru veittar 2 millj., eins og lög mæla, en sérstök aukaframlög til hafnarbótasjóðs vegna tveggja hafna áttu aðeins að gilda í eitt ár og falla því niður nú. Smávægilegar breytingar eru á öðrum liðum, 13. gr., flugmálum og veðurþjónustu. Heildarútgjöld 13. gr. lækka um 3.8 millj. kr. 14. gr. fjárlaga fjallar um kennslumál, söfn og listir. Sú grein hækkar um tæpar 12 millj. kr. Kostnaður við barnafræðslu hækkar um 2.8 millj. og við gagnfræðamenntun um 6.2 millj. Vegna nemendafjölgunar verða barnakennarar 42 .fleiri en á, síðasta skólaári, og gagnfræðakennurum fjölgar um 30. Þá eru veittar 930 þús. kr. til vísindalegra og hagnýtra rannsókna á grunnvatni á Íslandi. 15. gr., kirkjumál, áætlað 13.3 millj., lækkar um 109 þús. kr. 16. gr., til atvinnumála, áætlað 143.9 millj. og lækkar um 5.1 millj. Helztu breytingar eru þessar: Framlög vegna landbúnaðarmála, 77.3 millj., lækka um 2.2 millj., og er það aðallega vegna lækkunar við eyðingu refa og minka. Framlög til sjávarútvegsmála hækka um 1 millj., en til raforkumála lækka hins vegar um 3.6 millj. vegna þeirra breytinga, sem áður er getið, um fjáröflun til jarðborana. 16. gr. samtals lækkar um 5.1 millj. 17. gr., félagsmál, nemur nú 376 millj. kr. og hækkar um 55.7 millj., aðallega vegna aukinna almannatrygginga. 18. gr., eftirlaun og framlög til , lífeyrissjóða, hækkar um 11/2 millj. 19. gr., óviss útgjöld, - langhæsti liðurinn, niðurgreiðslur vöruverðs, er óbreyttur, aðrir liðir breytast nokkuð innbyrðis: Niðurstaða 19. gr. verður lækkun um 1/2 millj. 20. gr., eignabreytingar, lækkar um 10.3 millj. kr. Heildartala útgjalda er 1552 millj., og er það 50.9 millj. hærra en í fjárlögum fyrir 1960, og greiðsluafgangur er áætlaður 817 þús. kr. Á tekjuáætlun frv. verða nokkrar breytingar frá gildandi fjárlögum, og er þá höfð hliðsjón af reynslunni í ár. Með vísun til þess, er ég sagði áður um væntanlegar tekjur yfirstandandi árs, eru áætlaðar tekjur af aðflutningsgjöldum lækkaðar nokkuð. Verðtollur er áætlaður 343.6 millj., lækkar um 21.4 millj. Innflutningssöluskatturinn eldri er áætlaður 148 millj., lækkar um 9 millj. Leyfisgjöld af bifreiðum eru áætluð 31 millj., lækka um 22 millj. Hins vegar hækka tekjur af ríkisstofnunum um 27.1 millj., upp í 290 millj., og ýmsir, smærri tekjuliðir hækka nokkuð. 3% söluskatturinn og 8% innflutningssöluskatturinn, sem lögleiddir voru á siðasta þingi, eru í gildandi fjárlögum áætlaðir 280 millj., þar af fimmtungur eða 56 millj. til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Þeir tóku gildi, er fjórðungur ársins var liðinn. Miðað við það, að þeir verði í gildi allt árið 1961, er gert ráð fyrir, að þeir skili rúmlega 350 millj., þar af rúmlega 70 millj. til sveitarfélaganna, í stað 56 millj. í ár. Þær efnahagsráðstafanir, sem stofnað var til á öndverðu þessu ári; höfðu tvíþætt markmið: að binda endi á greiðsluhallann. við útlönd og á verðbólguna innanlands. Til þess að ná þessum árangri var nauðsynlegt að skrá rétt gengi og afnema útflutningsbótakerfið, að halda útlánum bankanna innan þeirra marka, sem sparifjármyndunin setur, að reka ríkisbúskapinn án greiðsluhalla og að rjúfa tengingu kauplags og afurðaverðs við vísitölu. Til. þess að draga úr þeirri kjaraskerðingu, sem þessar nauðsynlegu ráðstafanir hlutu að leiða til, og jafnvel að eyða kjaraskerðingunni með öllu hjá, þeim, er verst voru settir, voru ellilífeyrir og fjölskyldubætur hækkaðar stórlega og niðurgreiðslur nauðsynja auknar nokkuð. Í sömu átt miðuðu þær skattabreytingar, sem, framkvæmdar voru, afnám tekjuskatts á almennum launatekjum og lækkun útsvara, en álagning söluskatts til að vega á móti tekjumissinum, er ella hefði hlotizt af þeirri lækkun. Þó að enn sé skammt liðið, síðan þessar ráðstafanir voru framkvæmdar, og alllangur tími hljóti að líða, áður en þær bera fullan árangur, er nú þegar hægt að benda á þýðingarmikla áfanga, sem náðst hafa. Gjaldeyrisstaðan hefur þegar batnað nokkuð, og má búast við verulegum bata hennar á næstu mánuðum. Þetta er því athyglisverðari árangur, sem innflutningur hefur á þessu sama tímabili verið gefinn frjáls að miklu leyti og útflutningsatvinnuvegirnir hafa beðið mikinn hnekki vegna verðfalls á fiskimjöli og lýsi og vegna lélegra síldveiða á s.l. sumri og lítils afla togaranna. Hækkun verðlags hefur ekki orðið meiri en gert hafði verið ráð fyrir og óhjákvæmilega hlaut að leiða af breytingu gengisskráningarinnar. Vísitala framfærslukostnaðar, sem tekur tillit til hækkunar fjölskyldubóta og lækkunar beinna skatta, var 102 stig 1. okt. s.l., eða tveim stigum hærri en hún var, áður en þessar ráðstafanir komu til framkvæmda. Má búast við, að öll áhrif ráðstafananna komi fram í vísitölunni fyrir áramót og verði hún þá ekki yfir 104 stig. Úr því má gera ráð fyrir, að verðlag haldist stöðugt, svo framarlega sem kaupgjald hækkar ekki innanlands eða verðlag erlendis og svo framarlega sem bankaútlán aukast ekki um of og ríkisbúskapurinn er rekinn án halla. Sparifjármyndun hefur þegar aukizt, og má búast við enn meiri aukningu hennar á næstunni, haldist verðlag stöðugt. Hækkun vaxtanna hefur haft greinileg áhrif í þá átt að draga úr eftirspurn eftir lánsfé og auka sparifjármyndun. Það gat auðvitað ekki hjá því farið, að takmörkun bankaútlána og hækkun vaxta hefði í för með sér erfiðleika fyrir atvinnufyrirtækin í landinu, ekki sízt vegna þeirrar auknu rekstrarfjárþarfar, sem af gengisbreytingunni leiddi. Þessir erfiðleikar hafa reynzt miklir, og þeir hafa reynzt enn meiri en ráð hafði verið fyrir gert vegna verðfalls útflutningsafurðanna og aflaleysis. Samt sem áður hafa hrakspár stjórnarandstæðinga um atvinnuleysi ekki rætzt. Eigi fullur árangur að nást af efnahagsráðstöfununum, verður að sjálfsögðu að halda fast við þá stefnu, sem í upphafi var mörkuð. Bankaútlán mega ekki aukast umfram sparifjármyndun, þau standa í beinu sambandi og hlutfalli við hana. Ríkisbúskapurinn verður að vera rekinn hallalaust. Og kaupgjald má ekki hækka, fyrr en gjaldeyrisstaðan er komin í eðlilegt horf, og þá að sjálfsögðu ekki meira en svarar til aukinnar framleiðni. Það kostar margvíslega erfiðleika í bili, ekki sízt vegna þeirra áfalla, sem þjóðarbúskapurinn hefur orðið fyrir í verðfalli og aflaleysi. En þegar fullur árangur hefur náðst af efnahagsaðgerðunum, þá skapast nýr grundvöllur fyrir bætt lífskjör og vaxandi velmegun fólksins.



Herra forseti, Góðir hlustendur. Nú eru liðnir 8 mánuðir, síðan Alþ. samþykkti sem lög hið nýja efnahagskerfi ríkisstj. Vegna almennrar óánægju með hið nýja kerfi bað forsrh. þjóðina um að sýna biðlund og veita ríkisstj. starfsfrið, svo að reynslan fengi að skera úr um gildi hins nýja efnahagskerfis. Þrátt fyrir þær miklu byrðar, sem lagðar voru á þjóðina, og þær sérstöku fórnir, sem vinnustéttirnar hafa orðið að færa vegna hinnar nýju efnahagsmálastefnu, hefur ríkisstj. fengið starfsfrið og þjóðin sýnt þá biðlund, sem um var beðið. En nú er reynslutími hins nýja efnahagskerfis liðinn. Biðtíminn er búinn. Nú verður ríkisstj. að þola dóm þjóðarinnar yfir hinu nýja efnahagskerfi. Núverandi stjórnarflokkar hafa farið sameiginlega með stjórn landsins óslitið í nærfellt tvö ár. Þeir geta því ekki með sanngirni borið við stuttum stjórnartíma eða ónægum undirbúningi af þeim ástæðum. Efnahagsstefna ríkisstj. var líka sögð vandlega undirbúin og þaulhugsuð af hinum færustu sérfræðingum. En hvað segir svo átta mánaða reynsla af hinni nýju efnahagsstefnu, þeirri stefnu, sem ríkisstj. gaf nafnið viðreisn? Þegar viðreisnin var samþykkt, lagði ríkisstj. á það megináherzlu, að stöðva yrði frekari skuldasöfnun við útlönd, hvað sem það kostaði. Þá var sagt, að byrði þjóðarinnar af vöxtum og afborgunum erlendra skulda væri orðin óbærileg og meiri en hjá nokkurri annarri þjóð, að undanskilinni einni, eins og það var orðað þá. En hvað hefur svo gerzt í þessum efnum á 8 mánaða reynslutíma viðreisnarstefnunnar? Samkv. nýlega gefnum upplýsingum ríkisstj. sjálfrar hefur hún tekið ný lán og heimilað einstaklingum og félögum að taka ný lán á þessum reynslutíma, sem nema samtals um 750 millj. kr. Lán þessi eru flest til tveggja ára, en önnur til nokkurra mánaða. Skuldasöfnunin við útlönd hefur því stóraukizt, en ekki minnkað. Vaxta- og afborganabyrðin hefur því líka aukizt, en ekki minnkað. Annað höfuðatriði viðreisnarinnar var, að bæta þyrfti gjaldeyrisstöðu þjóðarinnar. Reynslan sýnir, að gjaldeyrisstaðan hefur stórversnað, séu þær gjaldeyrisskuldir taldar með, sem nú er stofnað til með stuttum vörukaupalánum eða gjaldfresti á innfluttum vörum. Sparifjármyndun átti að aukast við hina nýju stefnu í peningamálum. Það hefur einnig reynzt rangt. Samkvæmt opinberum skýrslum bankanna nam aukningin á innstæðufé í bönkum og sparisjóðum 50.1 millj. kr. lægri upphæð á fyrstu 7 mánuðum yfirstandandi árs en hún nam á sama tíma árið 1959. Það er vitanlega með öllu rangt að segja frá þeirri sparifjáraukningu, sem nú hefur átt sér stað, eins og slíkri, að sparifjáraukning hafi aldrei átt sér stað hér fyrr. Hún hefur vitanlega verið allmikil á hverju ári. En aukningin hefur verið minni á þessu ári á sambærilegum tíma heldur en hún var á næsta ári á undan. Þannig hafa ýmsir þýðingarmestu þættir peningamálanna farið gersamlega á annan veg en viðreisnarstefnan lofaði. Erlendu skuldirnar hafa aukizt. Greiðslubyrðin við útlönd hefur vaxið. Gjaldeyrisstaðan hefur versnað. Sparifjáraukningin er minni en hún var áður. Þetta eru staðreyndir, sem blasa við allra augum og þeim þýðir ekkert að neita. En hver hefur svo reynslan orðið af viðreisninni á aðalatvinnuvegi þjóðarinnar? Þegar viðreisnarstefnan var lögfest, lýsti ríkisstj. því yfir, að höfuðverkefnið væri að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. Og því var sérstaklega lýst yfir, að efnahagsráðstafanirnar væru við það miðaðar, að sjávarútvegurinn yrði eftirleiðis rekinn hallalaust, án bóta eða styrkja. Útgerðarmenn hafa þegar kveðið upp sinn dóm yfir viðreisninni. Að lokinni vetrarvertið var haldinn fjölmennur fundur útvegsmanna á vegum Landssambands ísl. útvegsmanna. Þar lýstu útvegsmenn því yfir einum rómi, að hagur þeirra hefði stórum versnað við hinar nýju efnahagsráðstafanir og ríkisstj. brugðizt gefnum loforðum, og til þess að undirstrika, hve alvarlegum augum útvegsmenn litu á þau nýju viðhorf, sem skapazt hefðu við viðreisnina, samþykktu þeir einróma þannig orðaða ályktun: „Að gefnu tilefni telur fulltrúafundurinn, að í framtíðinni skuli ekki hefja vertíð, fyrr en tryggður hefur verið viðunandi starfsgrundvöllur fyrir fiskiskipaflotann og samningar undirritaðir við fiskkaupendur.“ Þannig lýsa útvegsmenn því beinlínis yfir, að vertíð skuli ekki hafin að nýju, fyrr en viðunandi starfsgrundvöllur fáist fyrir fiskiskipaflotann aftur. Þessi samþykkt útvegsmanna í Landssambandi ísl. útvegsmanna er þungur dómur um viðreisnarstefnu stjórnarinnar. Og alvarlegur er hann fyrir ríkisstj., þegar þess er gætt, að mikill meiri hluti þeirra manna, sem samþykktina gerðu, voru stuðningsmenn hennar fram að þeim tíma, sem samþykktin var gerð. Almennur fundur útvegsmanna á Austurlandi lýsti því yfir í sumar, að hann teldi, að hagur bátaflotans hefði versnað til mikilla muna við hinar nýju efnahagsráðstafanir og að ekki kæmi til mála að hefja vertíð að nýju að óbreyttum rekstrargrundvellinum. Þannig er dómur útvegsmanna um þá nýju efnahagsmálastefnu, sem sérstaklega var ætlað að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. Útgerðarmenn eru ekki einir til frásagnar um það, hvernig viðreisnin hefur leikið sjávarútveginn. Það er á allra vitorði, að um 150 fiskibátar hafa að undanförnu legið bundnir vegna fjárhagsörðugleika. Tugir milljóna af vátryggingariðgjöldum bátaflotans eru í vanskilum, og afborganir og vextir af stofnlánum liggja í óreiðu. Hvert útgerðarfyrirtækið af öðru svíkst um að greiða kaup á tilskildum tíma og skuldarófan lengist í sífeilu. Vaxtaokur viðreisnarinnar er beinlínis að leggja að velli hvert framleiðslufyrirtækið af öðru. Algert skilningsleysi ríkisstj. og sérfræðinga hennar á málefnum framleiðslunnar hefur hvergi komið eins áþreifanlega í ljós og varðandi vaxtapólitíkina. Útflutningsframleiðslu okkar er gert að greiða þrefalda og fjórfalda vexti á við það, sem keppinautum okkar erlendis er gert að greiða. Augljóst er, að sérfræðingar ríkisstj. hafa enga grein gert sé fyrri áhrifum hinna háu vaxta í framleiðslukostnaðinum. Þegar hækkun vaxtanna var ákveðin, sögðu þeir, að verðlag í landinu mundi ekki hækka vegna vaxtahækkunarinnar og að þeir hefðu ekki tekið tillit til vaxtahækkunarinnar við útreikninga á afkomu sjávarútvegsins. Vaxtahækkunin mun þó nema 200–250 millj. kr. á ári, og meginið af þeirri fjárhæð leggst á beinan eða óbeinan hátt á útflutningsframleiðsluna. Sem dæmi um það, hvernig vaxtahækkunin verkar á hag fiskiðnaðarins, skulu hér tilfærðar nokkrar tölur beint úr reikningum eins meðalstórs frystihúss. Árið 1959 voru öll vinnulaun hjá því frystihúsi, sem hér um ræðir, 3.3 millj. kr. Vaxtaútgjöld voru hins vegar 1 millj. Vaxtaútgjöldin hjá þessu frystihúsi hækka á þessu ári vegna viðreisnarvaxtanna um rúmlega 700 þús. kr., eða hækkunin nemur sömu fjárhæð og 22% hækkun á öllu kaupgjaldi hjá frystihúsinu hefði numið. Haraldur Böðvarsson útgerðarmaður á Akranesi skýrði nýlega frá því í grein í Morgunblaðinu, að frystihúsin þar, sem greiddu í vinnulaun rúmar 20 millj. kr., þyrftu að greiða 8 millj. kr. í vexti. Af þeirri upphæð er hið nýja vaxtaokur 3–4 millj. kr. Þannig kemur vaxtaokrið við framleiðsluna, þó að sérfræðingar ríkisstj. í efnahagsmálum og hún sjálf þykist ekkert sjá og ekkert vita og reikni ekki með slíkum auknum útgjöldum. Stuðningsmenn ríkisstj. hafa líka áttað sig vel á því, hvað nú er að gerast t.d. í sjávarútveginum. Einar Sigurðsson útgerðarmaður og alþm. selur nú hvern fiskibát sinn af öðrum og leigir og selur frystihúsin, rétt eins og sá vondi sé á hælunum á honum. Og síðan hefur hann í frumvarpsformi hér á Alþingi tilkynnt, að nú hugsi hann sér að snúa sér fyrst og fremst að minkabúskap, þar sem hann muni vera miklu ábatasamari en sjávarútvegurinn. Þannig blasir gjaldþrot viðreisnarinnar við, hvar sem litið er í íslenzkum sjávarútvegi. Þetta gjaldþrot viðreisnarinnar hefur orðið þrátt fyrir biðlund þjóðarinnar, þrátt fyrir það, að verkamenn og sjómenn og allir launþegar landsins hafa beðið og þolað áframhaldandi kauplækkun allan reynslutíma viðreisnarinnar. En nú er reynslutíminn búinn. Nú hafa launastéttir landsins tekið á sig miklar fórnir í langan tíma til þess að sanna haldleysi kenninga þeirra manna, sem í sífellu hafa þrástagazt á því, að allir erfiðleikar í efnahagsmálum þjóðarinnar stöfuðu af of háu kaupgjaldi vinnandi fólks. Núverandi stjórnarflokkar lækkuðu með lögum frá Alþingi kaupgjald allra launþega strax í ársbyrjun 1959, og aftur var vegið í sama knérunn með gengislækkuninni á þessu ári. Kaupmáttur launa hefur verið minnkaður. En erfiðleikarnir í efnahagsmálum þjóðarinnar eru þó meiri en áður. Ríkisstj. treystir sér ekki til að neita með öllu þeim staðreyndum, sem við blasa um hag sjávarútvegsins, en hún á skiljanlega bágt. Sérfræðingar hennar og hún sjálf höfðu einmitt lagt á það höfuðáherzlu, að hin nýja stefna væri við það miðuð að koma rekstri sjávarútvegsins á hallalausan og heilbrigðan grundvöll án bóta eða styrkja. Ríkisstj. hefur því reynt að berja í brestina og finna skýringar á því, hvernig til hefur tekizt með viðreisnina. Ein af skýringum ríkisstj., - ein af þeim, sem hæstv. fjmrh. var að reyna að nota hér í ræðu sinni á undan mér, - ein af skýringunum er sú, að erfiðleikar útgerðarinnar stafi nú af aflaleysi. Hér er um algera blekkingu að ræða. Aflinn í ár er meiri en nokkru sinni áður. Um það vitna opinberar skýrslur. Bátaflotinn veiddi um 30 þús. tonnum meira á síðustu vetrarvertíð en árið þar áður. Og síldveiðin, sem auðvitað var léleg, var þó miklu betri en hún hefur verið mörg ár í röð, aðeins að árinu 1959 einu undanskildu. Afli togaranna er lélegur. En þó er ekki mikill munur á heildaraflanum nú og árið áður, þegar fullt tillit er tekið til þess, að nú hafa þeir siglt miklu meira en áður með aflann á erlendan markað, en þáð vitanlega hlýtur að hafa áhrif á heildaraframagn þeirra. Það er því alrangt, að aflaleysi eigi hér sök á erfiðleikum t.d. bátaflotans og fiskiðnaðarins. Þá er önnur skýring ríkisstj. á því, hvernig komið er, sú, að gífurlegt verðfall á mjöli og lýsi hafi nú komið til og hafi ríkisstj. ekki getað séð slíkt fyrir. Hér er líka um rangan málflutning að ræða í meginatriðum. Verðfallið á mjöli og lýsi var skollið á mörgum mánuðum áður en viðreisnarlöggjöfin var samþ. á Alþingi. Það sést m.a. á því, að í grg. með gengislækkunarfrv. er það tekið fram skýrum orðum, að við ákvörðun hins nýja gengis hafi verið tekið tillit til verðfallsins á mjöli og lýsi. Hið rétta er líka það, að svo að segja öll síldarmjöls- og síldarlýsisframleiðslan 1959 lenti í verðlækkuninni, að talsverðu leyti vegna þess, að ríkisstj, neitaði útflytjendum um að selja þessar afurðir á þá markaði, sem jafnan höfðu haldið verðinu uppi. Nei, um það átti ekki að þurfa að deila, að viðreisnarstefnan hefur reynzt röng og útreikningar sérfræðinga ríkisstj. standast ekki próf reynslunnar. Það er staðreynd, sem ekki verður umflúin, að viðreisnin hefur gert hag útflutningsframleiðslunnar lakari en áður, að viðreisnin hefur lagt á herðar vinnandi almennings í landinu óbærilegar byrðar, að viðreisnin hefur ekki náð þeim árangri í peningamálum þjóðarinnar, sem ráð var fyrir gert. Þetta liggur ljóst fyrir. Þessu þýðir í rauninni ekki að neita. En hvað er það þá, sem hefur gerzt í efnahagsmálum þjóðarinnar og, hefur tekizt að ná fram? Í viðskiptamálum þjóðarinnar hefur orðið stórfelld breyting. Á átta fyrstu mánuðum yfirstandandi árs hefur þjóðin keypt inn vörur frá sex Vestur-Evrópulöndum og Bandaríkjunum fyrir 530 millj. kr. hærri fjárhæð en þessi lönd hafa keypt vörur af okkur fyrir. Á þessu tímabili höfum við t.d. keypt vörur frá Vestur-Þýzkalandi fyrir 261 millj. kr., en Vestur-Þýzkaland hefur keypt af okkur fyrir aðeins 41 millj. Þannig nöfum við óhagstæðan verzlunarjöfnuð við Vestur-Þýzkaland á átta mánuðum, sem nemur 220 millj. kr., og það, sem þó er enn þá verra, er það, að Vestur-Þýzkaland kaupir aðallega af okkur ísvarinn fisk, þ.e.a.s. óunna vöru, sem miklu hagstæðara hefði verið fyrir okkur að fullvinna hér heima. Á sama tíma og viðskiptin sveiflast þannig yfir, dregur úr viðskiptum okkar við þau lönd, sem greitt hafa hæst verð fyrir útflutningsvörur okkar og tekið þær vörur af okkur, sem oftast hefur verið erfiðast að tryggja öruggan markað fyrir. Það er augljóst mál, að viðreisnin hefur náð þeim tilgangi að þvinga viðskipti þjóðarinnar yfir til ákveðinna landa, - landa, sem áður höfðu orðið undir í samkeppninni um viðskiptin við Ísland. Það var erlent peningavald, sem knúði ríkisstj. til þessarar stefnubreytingar. Sérfræðingar þess erlenda peningavalds hafa séð hagsmunum þess borgið. Þessi nýja stefna í viðskiptamálum á eftir að reynast þjóðinni dýr. Hún mun fyrr en varir kalla yfir okkur markaðskreppur og verðfall útflutningsvaranna. Fyrsta sprettinn ganga þessi viðskipti á þann hátt, að landið gerist skuldugra og skuldugra við þessi útvöldu lönd vestrænnar samvinnu. En svo koma skuldadagarnir, og þá verðum við nauðugir viljugir að selja framleiðsluvörur okkar til þessara landa, jafnvel þótt verðlag þar sé okkur óhagstætt, en á þennan hátt skal reka Ísland, hvað sem það kostar, inn í vestræna efnahagskerfið. Bein afleiðing hinnar nýju efnahagsmálastefnu er margs konar öfugþróun, sem nú á sér stað í atvinnu- og efnahagsmálum landsins. Þannig hafa okurvextirnir leitt til þess, að sífellt sækir meira og meira í það horf, að framleiðsluvörur séu fluttar út óunnar eða sem minnst unnar. Þannig hefur t.d. útflutningur á ísvörðum fiski aukizt um 10 þús. tonn á þessu ári, á sama tíma sem fiskur til frystingar innanlands hefur minnkað að sama skapi. Hið sama gerist með saltfisk. Útflutningur á verkuðum saltfiski hefur minnkað um helming á þessu ári, en útflutningur á óverkuðum saltfiski vex að sama skapi. Hér er um öfugþróun að ræða, sem augljóslega stafar af vaxtaokrinu og lánsfjárkreppunni, sem ríkisstj. hefur skipulagt. Hliðstæð öfugþróun hefur átt sér stað í fjárfestingarmálunum. Nú er það litla aðhald, sem gilti í þeim málum, úr sögunni. Nú er það lögmál gróðahyggjunnar, sem ræður, hvaða fjárfestingarframkvæmdir eiga sér stað. Og hver er svo reynslan? Hún er sú, að nú þjóta upp stærstu bíóhús, sem byggð hafa verið til þessa á Íslandi. Nú þjóta upp 8 hæða hótelbyggingar. Nú þurfa þessir aðilar ekki lengur að skammast yfir því, að þeir fái ekki fjárfestingarleyfi. Nú er það lögmál peninganna, sem gildir. En það fer heldur lítið fyrir byggingu framleiðslufyrirtækja. Frystihús og fiskverksmiðjur, sem voru hálfbyggð, geta verið það áfram. Lögmál peninganna hefur ekki áhuga á slíkum framkvæmdum. Þá hefur viðreisnin ekki siður haft alvarleg áhrif á íbúðarhúsabyggingar almennings. Hin nýja stefna hefur stórlega dregið úr slíkum framkvæmdum, og hún hefur þegar orðið þess valdandi, að fjöldi fátækra manna hefur gefizt upp við það að eignast eigin íbúð og aðrir sjá fram á að tapa íbúðum sínum vegna lánsfjárkreppunnar og vaxtaokursins. Viðreisnin hefur þannig lamað atvinnuvegina, skert lífskjör almennings, dregið úr æskilegum framkvæmdum, knúið þjóðina í óhagstæð viðskiptakjör og leitt af sér ýmiss konar öfugþróun í atvinnulífi þjóðarinnar. Afleiðingar viðreisnarinnar verða minnkandi þjóðartekjur. Þjóðin sem heild tapar. En hverjir græða á viðreisninni? Það er augljóst, að það erlenda peningavald, sem mestu réð um, að hin nýja stefna í viðskiptamálunum var upp tekin, græðir. Og innanlands mun bankakerfið stórgræða, einkum þó Seðlabankinn. Bókfærður gróði bankanna verður varla undir 150–200 millj. kr. á þessu ári. Gróði bankanna kemur að verulegu leyti fram sem bókhaldslegt tap á atvinnuvegum landsins. Þá er enginn vafi á því, að nokkur iðnfyrirtæki hafa stórgrætt á gengislækkuninni. Er þar fyrst og fremst um þau fyrirtæki að ræða, sem lítil útgjöld hafa, sem eru í beinum tengslum við erlent verðlag, en hafa þó fengið að hækka útsöluverð framleiðsluvöru sinnar til samræmís við erlent verðlag. Þá er vitað, að skipafélög þau, sem starfa á erlendum flutningatöxtum, hafa stórgrætt á gengislækkuninni, þar sem mikill hluti útgjalda þeirra, vinnulaunin, hefur fremur lækkað en hækkað. Og enginn vafi leikur á því, að ýmsir heildsalar hafa grætt vel á verðsveiflu gengisbreytingarinnar. Þessir aðilar hafa allir grætt. Þeir hafa fengið sinn drjúga hluta af því, sem almenningur í landinu hefur tapað á hinum nýju efnahagsráðstöfunum. Það hefur lengi verið klifað á því sem aðalvanda íslenzkra efnahagsmála, að það sé tap á sjávarútvegi okkar. Í sífeilu er talað um tap bátaflotans, tap fiskiðnaðarins, tap togaranna o.s.frv. Almenningur í landinu er löngu orðinn þreyttur á því að heyra um þessi töp útgerðarinnar og verða að þola ýmist þessar ráðstafanir eða aðrar til þess að bjarga aðalatvinnuvegi þjóðarinnar úr þessum sífellda taprekstri. Það er suðvitað rangt í grundvallaratriðum að tala um taprekstur sjávarútvegsins á þann hátt, sem gert er. Tap útgerðarinnar er bókhaldslegt. En raunverulega hefur þjóðarbúíð hagnað af sjávarútveginum. Tap útgerðarinnar stafar af því, að ýmsir milliliðir í þjóðfélaginu fá að skattleggja hana langt úr hófi. Tap útgerðarinnar kemur m. a. fram sem 150 millj. kr. gróði bankanna. Tap útgerðarinnar kemur fram í 40–50 millj. kr. gróða olíufélaganna í landinu. Tapið kemur fram í gróða vátryggingarfélaga, í gróða skipafélaga, og síðast en ekki sízt í gróða heildsala og annarra slíkra milliliða. Það er þýðingarlaust með öllu fyrir núv. ríkisstj. að halda því lengur fram, að orsaka hins bókhaldslega taps útgerðarinnar sé að leita í of háu kaupgjaldi verkafólks og sjómanna. Nú liggur það svo ljóst fyrir sem verða má, að kaup íslenzkra verkamanna í fiskiðnaði okkar er lægra en kaup verkamanna í fiskiðnaði Noregs. Og nú liggur það líka fyrir, að fiskverðið, sem fiskiðnaðurinn í Noregi greiðir, er miklu hærra en íslenzki fiskiðnaðurinn getur greitt. Skýringin á taprekstrinum hér og hinu lága fiskverði liggur því ekki í of háu kaupgjaldi, eins og ríkisstjórnarliðið hefur reynt að halda fram, heldur í því, að hér liggja milliliðirnir með meiri þunga á framleiðslunni en þar, Þar taka bankarnir 2–3% í vexti, en hér 11–12%. Þessi mismunur einn gæti lyft fiskverðinu hér upp um 30–40 aura á hvert fiskkíló. Það kostar mikið að halda uppi í þjóðfélagi 170 þús. sálna 7 bönkum eða svipaðri bankastarfsemi og gerist með stórþjóðum. Það kostar nokkuð að halda uppi þremur olíuhringum og þreföldu dreifingarkerfi um allt land. Það kostar nokkuð að halda uppí 15–20 vátryggingarfélögum. Það kostar ekki lítið að gera út 300–400 heildsala. Og það er kostnaðarsamt fyrir litla þjóð að gera út ríkisstj., sem eyðir 41 millj. kr. á ári í beinan rekstrarkostnað og eyðir 77 millj. kr. í dómsmál og löggæzlu á hverju ári. Það er slíkur milliliðakostnaður sem þessi, sem hefur verið og er of þungur á framleiðsluatvinnuvegunum og heldur niðri lífskjörum almennings í landinu. Það er þessi milliliðakostnaður, sem þarf að minnka. Hæstv. fjmrh. hefur hér gert grein fyrir öðru fjárlagafrv. viðreisnarstjórnarinnar. Auðvitað er þetta frv., eins og hið fyrra, fullkomlega í anda viðreisnarstefnunnar. Hið fyrra, sem lagt var fram á s.l. vetri, hækkaði ríkisútgjöldin um marga tugi milljóna þrátt fyrir raunverulegan samdrátt á verklegum framkvæmdum. Þetta frv. boðar enn hækkuð ríkisútgjöld og enn aukinn samdrátt í verklegum framkvæmdum og stuðningi við atvinnuvegina. Þegar fyrra fjárlagafrv. viðreisnarinnar var lagt fram, sagði Morgunblaðið, að það stefndi að stórfelldum sparnaði í rekstri ríkisins. Sá stórfelldi sparnaður snerist brátt upp í aukin útgjöld á flestum sviðum embættiskerfisins. En fjmrh. lofaði sparnaði og sagði, að nú skyldu slíkar till. undirbúnar. En hvar er sparnaðinn að finna á þessu frv., sem þó boðar hækkuð ríkisútgjöld, þegar allt kemur til alls? Jú, sparnaðurinn er á nokkrum liðum. En á hvaða liðum? Mestur á sparnaðurinn að verða á samgöngum á sjó. Þar á að spara 5 millj. kr. Sparnaðarleiðin er að selja Esjuna úr landi og láta það fólk, sem nú hefur fengið póstinn sinn og vörur einu sinni í mánuði eða kannske hálfsmánaðarlega, hafa eftirleiðis þriðjungi eða helmingi lakari þjónustu en það hefur haft hingað til. Vissulega er þetta sparnaður og ber að meta að verðleikum. Þá á að spara 1 millj. 950 þús. kr. á lækkuðum fjárveitingum til hafnarframkvæmda. Hér er líka um athyglisverðan sparnað áð ræða. Þá á að lækka útgjöld við jarðboranir um 3.6 millj. Og svo á að lækka útgjöld til landhelgisgæzlunnar um 3 millj. 750 þús. kr., og fer ekki illa á því, eins og ráðgert er að halda á landhelgismálinu. Og svo á að spara 100 þús. kr. byggingarstyrk til Blindrafélagsins, og verður að segja, að þröngt hefur verið fyrir dyrum fjmrh. og mikill vandi á höndum að finna einhverjar sparnaðarleiðir, þegar gripið hefur verið til þess að spara 100 þús. kr. á blindum. Það er auðvitað reginfjarstæða að tala um sparnað í ríkisrekstrinum samkv. fyrirliggjandi fjárlagafrv. Það eru hins vegar teknir upp ýmsir heimskulegir nýir eyðsluliðir, eins og t.d. Kvíabryggjuúthaldið, sem enn er komið á fjárlög og kostar nú ríkissjóð á ári um 1 millj. kr. En það, sem mestu máli skiptir, er, að raunveruleg þjónusta ríkisins við atvinnuvegi landsins fer minnkandi vegna vaxandi dýrtíðar. Tökum t.d. framlög til fiskileitar og fiskirannsókna. Sama fjárhæð er veitt í þessu skyni árið 1961 og var árið 1958. En það þýðir, að raunverulega verður dregið úr fiskileit og fiskirannsóknum um 1/3 frá því, sem þá var. Skip í leitarleiðangra kostar nú a.m.k. þriðjungi meira en það kostaði þá. Svona er raunverulega háttað framlögum ríkisins til stuðnings atvinnuvegunum og til verklegra framkvæmda. Þetta er stefna viðreisnarinnar. Þetta er einkenni þeirrar stefnu, sem nú er að reka atvinnuvegi þjóðarinnar í strand og þjarmar að lífskjörum fólksins í landinu. Miklar hættur steðja nú að þjóðinni. Aðalatvinnuvegirnir eru að lamast vegna rangrar efnahagsstefnu. Útgerðarmenn boða stöðvun fiskiskipaflotans um næstu áramót. Launastéttir landsins eru að rísa upp. Þær una ekki lengur lífskjaraskerðingunni. Verkföll eru fyrirsjáanleg. Erlent vald sækir að þjóðinni með vaxandi áfergju. Það erlenda vald, sem hugsað hefur sér Ísland sem framvarðstöð í stríði og hentugan vígvöll og heldur landinu hersetnu, hefur nú einnig knúið fram stefnu sína í viðskipta- og efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er þetta sama erlenda vald, sem nú treður yfir ríkisstj. íslenzku og krefst sér til handa fiskimiðanna við strendur landsins, heimtar sjálfa lífsbjörg þjóðarinnar. Og ríkisstj. Íslands hefur gengið til samninga við hina erlendu ofbeldismenn, við þá menn, sem lítilsvirt hafa íslenzk lög, traðkað á rétti okkar og boðið okkur upp á að skjóta okkur eins og hunda í okkar eigin íslenzku landhelgi. Svikin í landhelgismálinu eru undirbúin. Þar er aðeins beðið eftir tækifæri. Af fullkomnu siðleysi er stefnt að því að kljúfa þjóðina í landhelgismálinu. Það á að fórna vissum landshlutum, vissum íbúum landsins, vissum hluta af landhelginni, en aðrir eiga að sleppa, svona á yfirborðinu. En auðvitað sleppur enginn landsmaður. Auðvitað er með slíkum svikum verið að tapa landhelgismálinu í heild og fórna framtíðarhagsmunum allrar þjóðarinnar. Auðvitað er það aðeins blekking að lýsa yfir viðbótarfriðunarsvæðum fyrir utan 12 mílurnar á víssum stöðum við landið undir því yfirskini, að verið sé að friða meira af landgrunninu, þegar semja á við erlenda aðila á sama tíma um veiðar innan 12 mílna markanna annars staðar og minnka því stórlega friðun landgrunnsins þar. Ef einlægur vilji væri til þess að auka friðun fiskimiðanna á landgrunninu umfram það, sem nú er, ætti ríkisstj. að sjálfsögðu að notfæra sér landgrunnslögin frá 1948 og gefa út tilkynningu um aukna friðun á þeim svæðum án þess að slaka nokkurs staðar til frá 12 mílna reglunni, sem gilt hefur. Nei, friðunin, sem ráðgerð er fyrir utan 12 mílna mörkin, eru ætluð til þess að villa Íslendingum sýn, á meðan verið er að semja um undanhald í landhelgismálinu og hleypa hinu erlenda yfirgangsvaldi inn á viðkvæmustu uppeldisstöðvarnar við landið. Verndun fiskimiðanna við strendur landsins er veigamesta undirstaðan í efnahagsmálum Íslands. Þessa undirstöðu á nú að færa úr skorðum. Þannig ætlar hið erlenda yfirgangsvald að tryggja stöðu sína í víghreiðrinu hér með lömuðu atvinnulífi landsins og undirstöðuveiku efnahagslífi. Það er margt, sem bendir til þess, að íslenzka þjóðin sjái betur í dag en oft áður, hvað raunverulega er að gerast í íslenzkum stjórnmálum, að hún sjái nú loppu hins erlenda valds, sem teygir sig eftir Íslandi öllu og ætlar sér að ráða öllum þess málum. Fyrsta verk þjóðarinnar til varnar verður að losa sig við núverandi ríkisstjórn, umbjóðanda hins erlenda valds.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hugleiðingar hv. 4. þm. Austf., Lúðvíks Jósefssonar, um landhelgismálið gefa mér tilefni til að segja þetta: Það standa nú yfir athuganir á því, hvort unnt sé að fá Breta til að viðurkenna 12 mílna fiskveiðilandhelgi við Ísland. Að sjálfsögðu er unnið að umræddum athugunum með það eitt fyrir sugum, sem landi og þjóð er fyrir beztu, þó að hv. stjórnarandstæðingar noti þetta viðkvæma mál, eins og öll önnur, til þess eins að gera ríkisstjórnina og stuðningsflokka hennar tortryggilega í augum þjóðarinnar. Meðan málið er á athugunarstigi, eins og hæstv. forsrh. upplýsti nýlega hér á Alþingi, mun ég ekki gera það frekar að umræðuefni. En ef svo kynni að fara, að viðræður okkar við Breta bæru engan árangur, verður ekki á eftir sagt, að ekki hafi verið reynt til hlítar að koma í veg fyrir frekari árekstra en þegar hafa orðið á fiskimiðunum milli Íslendinga og Breta út af þessu deilumáli. Niðurstöðutölur á sjóðsyfirliti fjárlagafrv. næsta árs, sem hér liggur fyrir til umræðu, eru 1 milljarður 552 millj. 868 þús. kr. Nú mun láta nærri að áætla þjóðartekjurnar 71/2 milljarð króna, og er þannig ljóst, að rúmlega 1/5 hluti þeirra fer um ríkissjóðinn. Veltur því á miklu, hvernig með þessa fjármuni er farið og til hvers þeim er varið, og eru fjárlögin þess vegna að jafnaði stærsta málið, sem afgreiðslu hlýtur á hverju þingi, og alltaf heyrast raddir, sem segja sitt á hvað: Það verður að spara í ríkisrekstrinum og skera niður útgjöld ríkissjóðs, - eða þá: Ríkið verður að veita meira fé til þessa eða hins. - Eru þær raddir sýnu háværari, sem heimta aukin útgjöld, og hefur þróunin sannað, að þær mega sín meira en hinar. Kyrja þær raddir gjarnan prósentusöng um það, að þeirra hlutur í útgjöldum eða framlögum ríkissjóðs hafi farið hlutfallslega lækkandi frá fyrstu tíð, alveg án tillits til þess, að stöðugt hafa verið að bætast við nýir útgjaldaliðir hjá ríkissjóði. Það er að sjálfsögðu vandasamt fyrir Alþingi að meta á hverjum tíma, hvaða kröfum skuli sinnt og hverjum ekki, og verður meginreglan að vera sú, að fjárlög séu afgreidd án greiðsluhalla, en það er eitt af höfuðskilyrðum þess, að jafnvægi náist í þjóðarbúskapnum. Þessa sjónarmiðs er gætt í því frv., sem fyrir liggur, þó að umsetning á rekstraryfirliti, samanborið við fjárlög þessa árs, hækki um 48 millj. 565 þús. kr., sem getur ekki talizt stór upphæð, þegar þess er gætt, að ýmis ríkisútgjöld, sem bundin eru með lögum og reglum, hækka af sjálfu sér. Þetta kemur m.a. í ljós, þegar athugað er, hvaða útgjaldaliðir á rekstraryfirlitinu hafa breytzt til hækkunar frá fjárlögum yfirstandandi árs, en þeir eru þessir: 12. gr.: Til læknaskipunar og heilbrigðismála, hækkar um 4 millj. 375 þús. kr. 14. gr.: Kennslumál og til opinberra safna, bókaútgáfu og lista, hækkar um 11 millj. 927 þús. kr. 17. gr.: Til félagsmála, hækkar um 55 millj. 679 þús. kr. 18. gr.: Til eftirlauna og styrktarfjár, hækkar um 1 millj. 484 þús. kr. Samtals eru þessar hækkanir 73 millj. 466 þús. kr. Á móti þessu kemur lækkun á öllum öðrum liðum, sem nemur samtals 24 millj. 901 þús., og verður þá hækkun niðurstöðutölu, eins og ég áðan sagði, 48 millj. 565 þús. kr. Skylt er að geta þess, að í lækkun gjaldaliðanna er meðtalin lækkun á rekstrarafgangi, 12 millj. 587 þús. kr., en sé sú tala dregin frá, þá kemur í ljós, að lækkun útgjaldaliðanna, annarra en þeirra fjögurra, sem hækka, eins og áður var sagt, nemur 12 millj. 313 þús. kr. Er vissulega með þessu stigið nokkurt spor í þá átt að lækka útgjöld og spara í rekstri ríkisins. Útgjöld á eignahreyfingum í III. kafla frv. lækka einnig um rúmar 10 millj. kr. umfram hækkanir, samanborið við fjárlög þessa árs. Lækka þar m. a. afborganir lána ríkissjóðs og ríkisstofnana um 2 millj. 165 þús. kr., og er það út af fyrir sig talandi vottur um batnandi hag. Þessar staðreyndir benda til þess, að meiri festa og jafnvægi sé nú að færast yfir ríkisbúskapinn en verið hefur undanfarin ár, og er það eitt merki þess. að ráðstafanir stjórnarflokkanna í efnahagsmálum hafi heppnazt. Samt sem áður er það vafalaust svo, að lengra þarf að ganga á braut sparnaðar og hagsýni á hinu stóra búi ríkisins, og mundu við það lækka nokkrar upphæðir, t.d. með sameiningu áfengis og tóbaks, sem oft hefur verið rædd, en aldrei orðið úr fyrr en nú, að þetta er fyrirhugað samkvæmt upplýsingum hæstv. fjmrh. hér áðan. Öll slík viðleitni er að sjálfsögðu góðra gjalda verð. Á hinn bóginn er vitað, að hjá ýmsum ríkisstofnunum skortir á um aukin framlög, til þess að þau geti veitt þá þjónustu, sem þeim er ætlað að veita, og af mínum stuttu kynnum af þessum málum virðist mér þörfin að því leyti vera mun meiri en möguleikarnir til sparnaðar. Vil ég í þessu sambandi nefna t.d. heilbrigðismál og skólamál. Í heilbrigðismálunum erum við langt á eftir með sjúkrahúsabyggingar. Við höfum ekki unnið upp margra ára kyrrstöðu á því sviði, og þegar lýkur byggingu þeirra sjúkrahúsa, sem nú eru í smíðum, þarf strax að hefjast handa um stórfellda aukningu vegna hinnar öru fólksfjölgunar í landinu, sem nú nemur 3500–4000 manns á ári. Þarf í þessu efni að stórauka stofnframlög til nýrra bygginga, og jafnharðan vex kostnaður við rekstur sjúkrahúsanna, eins og kom fram í þeim upplýsingum, sem hæstv. fjmrh. veitti hér áðan, þegar hann sagði, að um 40 nýja starfsmenn þyrfti við það, að tengiálman í landsspítalanum verður tekin í notkun á árinu. Sama máli gegnir um skólamálin. Þau hækka að þessu sinni um tæpar 12 millj. kr., eins og áður var sagt, og er gert ráð fyrir, að á árinu þurfi 42 nýja barnakennara og 30 nýja gagnfræðastigskennara, og má nokkuð af því ráða, hversu ört þessi mál vaxa og hver er meðverkandi orsök kennaraskortsins. Félagsmálin, einkum almannatryggingar, taka einnig stöðugt meira til sín. Þannig er hækkun á framlagi ríkisins til þeirra nú 57 millj. 346 þús. kr., sem stafar aðallega af því, að sú hækkun bóta, sem varð á hluta úr þessu ári, gildir nú allt árið. Enn fremur falla skerðingarákvæðin svonefndu niður um áramót, og bótaþegum fjölgar. Alls hækka bótagreiðslur almannatrygginga um 70.7 millj, á næsta ári. Auk þess sem þeir málaflokkar, er ég nú hef nefnt, knýja stöðugt á um aukin fjárframlög svo að segja af sjálfu sér, eru aðrir málaflokkar, sem eiga sér heilan her umbjóðenda, sem stöðugt biðja um aukin fjárframlög ríkisins. Þar á ég við t.d. vegamál, samgöngumál og atvinnumálin öll, og við þessar aðstæður þarf engan að undra, þótt fjárlögin fari árlega hækkandi. Meðan þjóðin hefur gjaldþol til þess að leggja fram þær tekjur, sem um ríkissjóðinn fara, er heldur ekkert við þessu að segja. Það er þá gleðilegur vottur um vaxandi framfarir og blómlegt atvinnulíf. Hitt er svo aftur fráleitt, að ætla sér að ákveða útgjöld fjárlaga án tillits til gjaldþols skattgreiðenda eða jafnvel án þess að áætla nokkrar tekjur yfir höfuð á móti gjöldunum. En þess minnist ég frá afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár, að hv. framsóknarmenn lögðu til um 100 millj. kr. hækkanir útgjalda án þess að gera nokkrar tillögur jafnframt um öflun tekna. Sama leikinn léku hv. þm. Alþb., þegar þeir lögðu til, að útgjöld almannatrygginganna yrðu hækkuð um 200–300 millj., án þess svo mikið sem benda á, hvar féð skyldi tekið. Slíkar till. eru vitanlega engum til gagns en gera tillögumönnum sjálfum skaða með því að gera þá að viðundri. Ég furðaði mig á því s.l. vetur, að hv. framsóknarmenn, sem hafa meiri reynslu en flestir aðrir í meðferð fjármuna ríkisins, - hafandi átt fjmrh. lengur en nokkur annar flokkur, skyldu bregða þannig á leik í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. En með því að líta í ríkisreikninginn fyrir árið 1958, síðasta árið, sem hv. 1. þm. Austf. var fjmrh., hef ég fengið á þessu nokkra skýringu.. Þar kemur í ljós, að tekjur ríkissjóðs hafa farið 109 millj. kr. fram úr áætlunarupphæð fjárlaga. Kemur þetta fram sem 90 millj. 457 þús. kr. meiri rekstrarhagnaður en fjárlög gerðu ráð fyrir og í rúmlega 181/2 millj, kr. umframgreiðslum á 7.- 19. gr. Ekki mun þó þessi aðferð alltaf hafa heppnazt eins vel hjá fjmrh. Framsóknar og árið 1958, því að stundum urðu umframgreiðslurnar það miklar, að ríkissjóður kom út með greiðsluhalla í ráðherratíð hans. Það er augljóst, að á þennan hátt getur ráðríkur fjmrh. og sú ríkisstj., sem hann á sæti í, dregið að verulegu leyti fjárveitingavaldið úr höndum Alþ. Í þeirri trú, að núverandi stjórnarflokkar ætluðu sér að fara þannig að, hafa líklega áðurnefndar till. Framsóknar um 100 millj. kr. útgjöld án tekna á móti verið fram bornar á s.l. vetri. Þegar það féll í hlut Alþfl. að fara með stjórn landsins s.l. ár, sýndi það sig, að framsóknarmönnum var ekkert vel við það, að í ljós kæmi, að hægt væri að halda á þessum málum með öðrum hætti en þeir höfðu gert. Þeir fullyrtu þá, að fjárlögin væru fölsuð, bæði tekna- og gjaldamegin, og að með þeim væri verið að gefa út óreiðuvíxil upp á framtíðina. Hver hefur svo dómur reynslunnar um þetta orðið? Reikningur ríkissjóðs fyrir árið 1959 liggur nú fyrir. Rekstrarreikningurinn sýnir; að tekjur hafa farið 29 millj. 281 þús. kr. fram úr áætlun fjárlaga, og kemur það fram sem 22 millj. kr. aukinn rekstrarhagnaður og rúmlega 7 millj. kr. umframgreiðslur á gjaldaliðum 7.–19. gr. Þannig hefur allur áróður Framsóknar í sambandi við fjármálastjórn Alþfl. s.l. ár misst gersamlega marks, en höfundar þessa áróðurs hafa orðið berir að því að beita sér utan stjórnar gegn aðgerðum í efnahagsmálum, sem þeir sjálfir töldu nauðsynlegt að framkvæma, þegar Framsfl. var aðili að ríkisstj. Og meira en það. Þeir rufu beinlínis vinstri stjórnina af því, að það náðist ekki samstaða um nein úrræði til þess að stöðva hina háskalegu verðbólgu, sem óhindruð hefði haft í för með sér vísitöluhækkun um 10 stig á mánuði. Það er býsna fróðlegt að athuga afstöðu Framsfl. til málanna, eftir að hann hvarf úr ríkisstj. Hann hefur síðan snúizt gegn öllu, sem hann vildi þá, svo sem leiðréttingu á gengisskráningunni og stöðvun verðbólgunnar með afnámi kaupskrúfunnar; sem fólst í víxlverkunum hækkandi kaupgjalds og verðlags. Vandinn, sem sami flokkur gerði að fráfararatriði heillar ríkisstj., á nú ekki að hafa verið meiri en svo, að auðvelt hefði verið að lækna hann með lítils háttar aðgerðum. Þegar skuldabyrðin erlendis var orðin slík, að 13% af verðmæti alls útflutnings þurfti til að standa undir vöxtum og afborgunum erlendra lána, þá átti, að því er framsóknarmenn segja nú, að vera auðvelt að bæta úr öllu saman með smávegis hókuspókus. Hvílík sinnaskipti á skömmum tíma! Ekki er þetta þó met. Framsfl. á sjálfur eldra met, sem stendur enn þá. Það er frá árinu 1950, þegar flokkurinn bar fram vantraust á ríkisstj. Ólafs Thors vegna gengisfellingar, en gekk siðan, eftir að vantraustið hafði verið sámþykkt, í stjórn með Ólafi Thors til að framkvæma þessa gengislækkun. Það þarf sérstaka eiginleika til þess að taka svona stökkbreytingum. Þeim eiginleikum er Framsfl. gæddur í ríkum mæli. Þannig er hann allra flokka róttækastur utan stjórnar, en eftir að foringjar flokksins eru setztir í ráðherrastóla, er flokkurinn íhaldssamastur allra. Þessir eiginleikar mínna á kamelljónin í Afríku, sem skipta ört litum eftir því, hvar þau eru stödd. Þessa stundina hefur Framsókn tekið á sig rauðleitan hjúp og keppist við að vera róttækari en kommúnistar. Það er að vísu umhugsunarvert, að stór flokkur eins og Framsfl., sem hefur aðalfylgi sitt meðal bænda landsins, skuli taka þá afstöðu, sem ég nú hef gert að umtalsefni. Víða erlendis hefur foringjum bændaflokka orðið hált á því að hafa jafnnáið samstarf við kommúnista og foringjar Framsóknar hafa nú. Ef þeir vilja ekki varast þau víti, þá er það þeirra mál. En hvað segja kjósendurnir? Mestu máli skiptir það, að menn geri sér sem ljósasta grein fyrir aðdraganda þess ástands, sem hér hafði skapazt, þegar vinstri stjórnin fór frá, eftir að forsrh. þeirrar stjórnar hafði árangurslaust leitað til Alþýðusambandsþings til samþykkis þess á frestun vísitöluhækkunar. Þá blasti við algert hrun eftir tveggja áratuga verðbólguþróun, sem allir höfðu gefizt upp á að koma í veg fyrir og var í raun og veru ekki hægt að koma í veg fyrir, meðan kaupgjald og verðlag eltu hvort annað og allar kauphækkanir hurfu jafnóðum í verðbólguhítina. Hið óstöðuga verðlag dró úr sparnaði, en ýtti undir fjárfestingu og eyðslu umfram það, sem hæfilegt getur talizt að verja af þjóðartekjunum til slíkra hluta á hverjum tíma. Sífellt var gripið til bráðabirgðaráðstafana, sem entust ekki nema skamma hríð í einu, og stöðugt þurfti að fitja upp á nýjum úrræðum til þess að halda atvinnuvegunum gangandi. Hin stöðuga óvissa og hinar tíðu breytingar hafa á þessum árum sízt af öllu stuðlað að auknum afköstum þjóðarbúsins, og kaupmáttur launa hefur ekki haldizt jafnhár og hann var 1945 og næstu ár þar á eftir, þannig að kauphækkanir þær, sem orðið hafa í krónutölu á þessum árum, hafa ekki reynzt raunverulegar. Þó vil ég geta þess, að samkvæmt töflu, sem hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, birti hér á þinginu s.l. vetur, hefur kaupmátturinn orðið hærri árið 1959 en nokkurt annað ár síðan 1949, en hann var s.l. ár 99 miðað við 100 árið 1955. Verðbólguþróunin hefur þannig sízt af öllu orðið launþegum til . góðs, og lífskjör þeirra hafa ekki batnað, á sama tíma sem nágrannaþjóðir okkar hafa stórbætt lífskjör sín. Stjórnarflokkarnir stefna að því með aðgerðum sínum í efnahagsmálum að skapa atvinnuvegunum traustari, varanlegri og heilbrigðari grundvöll en þeir hafa átt við að búa undanfarin ár. Það er sannfæring mín, að sú stefna sé rétt, þó að alltaf megi deila um einstök atriði í sambandi við jafnróttækar og víðtækar ráðstafanir og þær, sem gerðar hafa verið. Það er augljóst, að verkalýðssamtökin geta ráðið miklu um árangurinn af efnahagsaðgerðum stjórnarvaldanna á hverjum tíma. Þegar Alþýðusambandsþing kemur saman í næsta mánuði, bíða þess örlagaríkar ákvarðanir. Eiga launþegar að bíða átekta, þangað til meiri árangur hefur náðst af efnahagsaðgerðunum, eða eiga þeir að láta nú þegar til skarar skríða og bera fram kröfur um hækkað kaup og gera þannig með ráðnum hug tilraun til þess að láta aðgerðirnar fara út um þúfur? Þessari baráttuaðferð varaði núverandi forseti Alþýðusambands Íslands einu sinni við með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Boga atvinnulífsins mega verkalýðssamtökin aldrei brjóta, því að þá dugir ekkert kaupgjald, hversu hátt sem er, til þess að tryggja velmegun hins vinnandi fólks. En þetta hafa kommúnistar aldrei látizt skilja og geta líklega aldrei skilið, enda hefur barátta þeirra stundum orðið áþekkust ofsóknartilraunum til þess beinlínis að koma atvinnulífinu í rústir.“ Þessi orð forseta Alþýðusambands Íslands eru enn í fullu gildi, þó að höfundur þeirra hafi nú skipað sér í sveit með kommúnistum. Meðan verkalýðshreyfingin var enn þá í bernsku og hafði engu fengið áorkað í kjarabaráttunni, lá það í hlutarins eðli, að allt snerist um hækkun kaups fyrst og fremst og jafnframt bætt vinnuskilyrði, aukin félagsleg réttindi og eflingu samtakanna án tillits til nokkurs annars. En eftir að sá árangur hafði náðst, að samningsog verkfallsréttur var viðurkenndur, kaupgjald hækkað, vinnutími styttur, aðbúnaður við vinnu stórlega bættur, margþætt félagsmálslöggjöf sett og félagasamtök verkalýðsfélaganna voru orðin þau fjölmennustu og áhrifamestu í landinu, - eftir allt þetta hlutu samtökin að haga baráttunni með tilliti til gerbreyttrar aðstöðu þeirra sjálfra og umbjóðenda sinna í þjóðfélaginu og m.a. taka tillit til greiðslugetu atvinnuveganna, eins og forseti Alþýðusambands Íslands hvatti réttilega til í framangreindum orðum. Mönnum hefur líka lærzt á umliðnum verðbólguárum, að einhliða hækkun kaups í krónutölu er ekki raunveruleg kjarabót, - svo oft hafa verðhækkanir lífsnauðsynja gleypt kauphækkanirnar jafnóðum. Það er kaupmátturinn, sem mestu máli skiptir, og þá staðreynd hafa verkalýðssamtökin hvað eftir annað víðurkennt hin siðari ár. Þeirri stefnu vilja fulltrúar Alþfl. í verkalýðshreyfingunni fyrir sitt leyti að fylgt sé áfram, og í samræmi við það lögðu Alþfl.- menn í miðstj. Alþýðusambands Íslands nýlega fram till., sem þeir ætluðust til að yrðu ræddar við ríkisstj., áður en Alþýðusamband Íslands sendi frá sér frumdrög að sameiginlegum kröfum, þannig að hægt væri að gera sér grein fyrir, hvort hægt væri að fá fram lækkun verðlags, skatta o.fl., og meta það síðan, að hve miklu leyti slíkar ráðstafanir jafngiltu kauphækkunum í auknum kaupmætti. Ég les nú þessar till., með leyfi hæstv. forseta: „Lögð verði höfuðáherzla á aukinn kaupmátt launa með það að markmiði, að 8 stunda vinnudagur gefi þær launatekjur, að unnt sé að framfleyta með þeim meðalfjölskyldu, og að raunverulegur kaupmáttur verði a.m.k. eigi lakari en hann var fyrir efnahagsaðgerðirnar síðustu. Til þess að ná þessu marki verði settar fram kröfur um: I. 1. Almenn lækkun á vöruverði, m.a. með niðurfellingu á viðaukasöluskatti í tolli (8%), lækkun aðflutningsgjalda og ströngu verðlagseftirliti. 2. Útsvör af almennum launatekjum og þó sérstaklega á láglaunafólki verði lækkuð verulega. 3. Vextir verði lækkaðir af íbúðalánum og lánum til framleiðsluatvinnuvega. II. 1. Hafin verði skipulögð starfsemi, er stefni að því að auka hagkvæmni í íslenzku atvinnulífi og í þeim tilgangi að örva framleiðslustarfsemina, auka og bæta framleiðsluna, nýta betur vinnuafl, hráefni og fjármagn. Tryggt verði, að framleiðsluaukning leiði til raunverulegra kjarabóta fyrir launþega og þeim fenginn réttur til íhlutunar um rekstur og stjórn atvinnutækjanna. 2. Tekin verði upp ákvæðisvinna í öllum þeim starfsgreinum, þar sem slíkt hentar. Þar sem eigi er unnt að koma við ákvæðisvinnu, verði verkamönnum tryggt fast vikukaup í stað tímakaups. 3. Almenn vinnuvika verði 44 klst. í stað 48, enda verði jafnframt gerðar ráðstafanir til, að stytting vinnuvikunnar leiði ekki til minnkandi framleiðslu. 4. Komið verði á almennum lífeyrissjóði fyrir alla launþega. 5. 2 nýjum kjarasamningi verði ákvæði, er heimili uppsögn samninga, ef verðlag hækkar um 5% eða meira. III. Miðstjórnin fer fram á heimild sambandsfélaganna til þess að hefja viðræður við ríkisstj. um þau atriði, er greinir í I. lið 1–3, og samþykkir í trausti þess, að slíkt umboð verði veitt, að tilnefna til þessara viðræðna 4 menn úr hópi miðstjórnar. Miðstjórnin leggur áherzlu á, að viðræður þessar geti farið fram sem fyrst og niðurstöður þeirra liggi fyrir, þegar sambandsþing hefst, þannig að þingið geti markað stefnu samtakanna í þessum málum í heild.“ Lýkur þar till. Alþýðuflokksmanna í miðstjórn Alþýðusambands Íslands. Þeirri tilhögun, sem í þessum tillögum fólst, höfnuðu kommúnistar í stjórn Alþýðusambands Íslands, og hafa þeir nú sent dreifibréf til allra sambandsfélaga, þar sem þau eru hvött til þess að setja fram kröfur, sem jafngilda 33–40% kauphækkun. Þessar kröfur eru í meginatriðum þessar, með leyfi hæstv. forseta: „1. Kaupkröfur 15–20%. 2. Almenn stytting vinnutímans í 44 klst. á viku, þannig að ekki verði unnið eftir hádegi á laugardögum. Kaupið verði sama og nú er fyrir 48 stunda vinnuviku. 3. Kaupgjaldsákvæði samninga falli úr gildi og nýjar samningaviðræður verði teknar upp, ef verðlag hækkar um ákveðinn hundraðshluta, t.d. 3%. 4. Krafa um, að fast vikukaup verði greitt alls staðar þar, sem hægt er að koma því við. Þar sem því verður ekki við komið, verði tímakaupið 4% hærra. 5. Allir eftirvinnutaxtar verði afnumdir, og öll vinna, sem unnin er umfram dagvinnu, verði einnig greidd með 100% álagi á dagvinnukaup. 6. Kröfur um almennt kvennakaup verði eigi lægri en kvennanefnd sú, sem kosin var á kvennaráðstefnu ASÍ s.l. vetur, hefur sett fram og birtar hafa verið sambandsfélögum í bréfum, dags. 20. sept. og 4. okt. s.l.“ Ég vil nú í tilefni af því, sem gerzt hefur í þessum málum, rifja upp ummæli hv. 4. landsk. þm. og forseta Alþýðusambands Íslands í tímaritinu Vinnunni í nóv. 1958, eftir að hann hafði lýst því, að útflutningsatvinnuvegirnir teldu sig ekki geta risið undir stórkostlega auknum tilkostnaði vegna mikilla kauphækkana, sem þá voru fram undan. Forseti Alþýðusambands Íslands sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er flestum ljóst, að þetta er leiðin til glötunar. Þessa braut má ekki renna til enda. Hún liggur fram af hengiflugi.“ Síðan lýsti forseti Alþýðusambands Íslands því, hvernig deila ætti byrðunum á bak allra Íslendinga: „Framleiðslan getur tekið á sig nokkurn hluta byrðanna. Ríkissjóður á að sýna nokkra viðleitni til sparnaðar, og auk þess getur hann staðið undir nokkurri niðurgreiðslu nauðsynjavara. Álagningu í heildsölu og smásölu á að færa aftur í sömu prósentu og s.l. ár. Ríki, sveitarfélög og einstaklingar eiga að draga nokkuð úr fjárfestingu á næsta ári. Bændur eiga að lækka framleiðsluvörur sínar um nokkur vísitölustig. Með því eykst sala þeirra. Og því eiga verkamenn að svara með því að falla frá nokkrum vísitölustigum af kaupi sínu. Nýja vísitölu á að taka upp í stað þeirrar gömlu.“ Og í greinarlok sagði hv. 4. landsk. þm., forseti Alþýðusambands Íslands, þetta: „Takmarkið með öllu þessu á að vera það, að kaupgjald og verðlag nemi staðar þar, sem það nú er, svo að atvinnulífið geti haldið áfram án nýrrar tekjuöflunar eftir þessa aðgerð og þjóðartekjurnar geti haldið áfram að vaxa, eins og þær gerðu á þessu ári. Það er raunar það eina, sem tryggt getur varanlegar kjarabætur.“ Lýkur þar með tilvitnun í grein forseta Alþýðusambands Íslands frá haustinu 1958. Þá var hann jafnframt ábyrgur ráðherra. En það hvarflar ekki að mér að halda, að skoðanir hans hafi þá mótazt af því, að hann kunni vel við sig í embættinu: Ég tel ekki heldur, að hann hafi í umræddri grein túlkað sérstaklega sjónarmið atvinnurekenda. Ég álit, að skoðanir hans þá hafi mótazt af réttu mati á þeim hlutum, sem hann hafði góða aðstöðu til að meta, bæði sem forseti Alþýðusambands Íslands og ráðherra. Hins vegar er hv. forseti Alþýðusambands Íslands, 4. landsk. þm., nú sleginn þeirri skollablindu, að hann þekkir ekki rétt frá röngu og hefur gengið í félagsskap þeirra manna, sem stundum hafa hagað baráttu sinni þannig, að áþekkast, er ofsóknartilraunum til þess beinlínis að koma atvinnulífinu í rústir, að því er hann sjálfur hefur sagt. En afstaða eins manns skiptir ekki höfuðmáli í þessu sambandi, þótt hann gegni mikilvægri trúnaðarstöðu fyrir verkalýðssamtökin. Hitt er meira atriði, að verkalýðsfélögin, hvert um sig, og einstakir meðlimir þeirra geri sér sem ljósasta grein fyrir ástandinu og velji réttar aðferðir og réttan tíma til þess að fá kröfum sínum framgengt. Blaðakostur kommúnista og Framsóknar hefur á undanförnum mánuðum keppzt við að lýsa því fyrir þjóðinni, að efnahagsmálaaðgerðir stjórnarflokkanna hafi gersamlega misheppnazt: útgerðin sé að stöðvast, bændur berjist í bökkum, verzlun og iðnaður séu aðþrengd, alla skorti lán til rekstrar og fjárfestingar, ekkert geti borið sig, og þennan söng söng hv. 4. þm. Austf. hér áðan. Út af fyrir sig er þessi áróður ekki heppilegur undirbúningur þess að bera fram kaupkröfur, því að hvar á að taka peningana, ef enginn getur borgað? Þegar þeir hinir sömu menn, sem hafa slíkan áróður í frammi, beita sér jafnframt fyrir 33–40% kauphækkunum, þá liggur í augum uppi, að þeir eru annaðhvort ekki trúaðir á eigin boðskap eða þá að þeir ætla sér að vinna stórkostleg skemmdarverk, - koma atvinnulífinu í rústir og koma af stað ölduróti upplausnar og glundroða, er geti skolað þeim á valdastóla í þjóðfélaginu. Raunhæft mat á ástandinu er að mínum dómi á þessa leið: Leiðrétting gengisskráningarinnar í febr. s.l. var óhjákvæmileg, vegna þess að svo var komið s.l. ár, að útflutningssjóður varð að greiða 86.7% bætur á útflutninginn, miðað við fobverð, en fékk ekki á móti í tekjur nema 68.5%. Mismunurinn var jafnaður með skuldasöfnun og erlendum lánum. Lengra var ekki hægt að komast á þeirri braut. En skekkjan í gengisskráningunni var orðin svo mikil, að leiðréttingin hlaut að hafa í för með sér verulegar verðhækkanir, sem snertu alla þjóðina, einstaklinga og fyrirtæki. Til þess að dreifa byrðunum voru jafnhliða gengisfellingunni gerðar ýmsar ráðstafanir. Bætur almannatrygginganna voru hækkaðar um rúmlega 200 millj. kr., og á þessu ári hækka þær, eins og ég gat um áðan, um 70.7 millj. til viðbótar. Tekjuskattur var lækkaður um 110 millj. Bæjar- og sveitarfélögum voru fengnar 56 millj. kr. af söluskatti til þess að gera þeim kleift að halda útsvörum óbreyttum eða jafnvel lækka þau. Til niðurgreiðslna á vöruverði voru í fjárlögum áætlaðar 302 millj. 900 þús. kr. Gerðar voru róttækar breyt. á skipun gjaldeyris- og innflutningsmála, er miða að því að gera innflutning raunverulega frjálsan og skapa skilyrði til heilbrigðrar verðmyndunar í landinu og bættrar þjónustu í verzlun og viðskiptum. Gjaldeyrisviðskipti voru auðvelduð og sparaðar rúmlega 3 millj. kr. með því að leggja niður innflutningsskrifstofuna. Útkoman er svo sú, að þessar ráðstafanir hafa í höfuðatriðum staðizt. Verðhækkanir munu nú allar komnar fram og hafa ekki orðið miklu meiri en ráð var fyrir gert, nema hvað auka hefur orðið niðurgreiðslur á innlendum landbúnaðarvörum og fiski, sem svarar 2 vísitölustigum meira en áætlað var, og var vísitala framfærslukostnaðar hinn 1. þ.m. 102 stig, en mun ekki verða hærri en 104 stig í árslok. Um þetta munu hv. stjórnarandstæðingar væntanlega segja, að til þess að ná þessu marki hafi nýlega verið „fiktað“ við vísitöluna með því að taka tillit til lækkunar á skatti og útsvari í útreikningi hennar. Því er til að svara, að þarna var aðeins um sjálfsagða leiðréttingu að ræða. Ef sú leiðrétting hefði ekki verið gerð, hefði vísitalan verið röng. Jafnframt þessu hefur kaupgjald haldizt stöðugt og gjaldeyrisaðstaða landsins út á við stórlega batnað, bæði í frjálsum gjaldeyri og vöruskiptagjaldeyri, sbr. upplýsingar þær, sem nýlega hafa verið gefnar hér á hv. Alþ. af hæstv. viðskmrh., en hann hefur greint frá því, að í lok febr. s.l. hafi yfirdráttarskuldir bankanna, að frádregnum gjaldeyrisinnstæðum, verið 557.9 millj. kr. Með slíkan skuldabagga á bönkunum var vonlaust að auka innflutningsfrelsi, þrátt fyrir leiðréttingu á gengisskráningunni. Og yfirdráttarheimildirnar hjá Efnahagssamvinnustofnun Evrópu og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í Washington höfðu verið notaðar þannig hinn 1. þ.m., að búið var að verja 419.4 millj. til þess að losa bankana undan yfirdráttarskuldunum, og hafði þá gjaldeyrisstaða þeirra batnað um 71/2 millj. kr. meira en notað hafði verið af yfirdráttarheimildunum hjá Evrópusjóðnum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum Hafa þessar yfirdráttarheimildir þannig ekki verið notaðar til eyðslu, eins og hv. stjórnarandstæðingar hafa haldið fram, og enn þá eru stórar fjárhæðir ónotaðar af þeim, sem gegna á næstunni hlutverki þess gjaldeyrisvarasjóðs, sem við hefðum þurft að vera búnir að eignast. Í vöruskiptagjaldeyri hafði aðstaðan hinn 1. þ.m. batnað um 87.3 millj. kr. Annar mikilvægur árangur af efnahagsaðgerðunum er aukning sparifjárins. S.l. ár jukust sparlinnlán í viðskiptabönkunum og stærstu sparisjóðunum um 149 millj. kr., en á sama tíma í ár hafa þau aukizt um 188 millj. kr., eða um 39 millj, kr. hærri upphæð en s.l. ár, miðað við sama tíma. Hv. 4. þm. Austf. gerði gjaldeyrisaðstöðuna og aukningu sparifjárins áðan að umtalsefni á þann hátt, sem honum er lagið. Hann fékk þær tölur út, sem honum hentaði, með röngum samanburði. Hann tók með í samanburðinum um gjaldeyrisstöðuna lán, sem veitt eru með 3 mánaða gjaldfresti, sem hafa ekki verið gefin upp áður, af því að engar skýrslur hafa verið til um þau, fyrr en hæstv. viðskmrh. gaf slíka skýrslu hér á Alþ. nýlega. Bankaábyrgðir eru nú ekki hærri en þær hafa verið áður. Um sparifé fór hann eins að. Hann tók allt árið í samanburðinn, enda þótt „viðreisnin“ hafi ekki staðið nema síðan í febr. s.l. Að þessu leyti, sem ég nú hef nefnt, hafa aðgerðirnar í efnahagsmálunum borið árangur. Hins vegar hafa átt sér stað breyt. af völdum ytri aðstæðna, sem hefur ekki verið hægt að ráða við með neinu móti hér heima fyrir, og gera þessar breytingar það að verkum, að fullur árangur af efnahagsaðgerðunum lætur bíða lengur eftir sér en ella hefði orðið. Á ég þar við verðfall á fiskimjöli og lýsi frá því í des. í fyrra, sem veldur því, að tekjur þjóðarinnar verða í ár um 175 millj. kr. lægri en þær annars hefðu orðið. Enn fremur verður útflutningsverðmæti síldarafurða sennilega um 120 millj. kr. minna en s.l. ár. Er því útlit fyrir, að þjóðartekjurnar rýrni af þessum sökum um 300 millj. kr., og jafngildir það 12% lækkun útflutningsafurða, miðað við s.l. ár, og 4% lækkun þjóðartekna. Við þetta bætist svo, að afli togaranna hefur undanfarna mánuði verið með fádæmum rýr. Þegar á þetta er litið, álít ég, að verkalýðssamtökin og samtök launþega almennt verði enn um hríð að biða með kauphækkunarkröfur af þjóðfélagslegri nauðsyn, ef bogi atvinnulífsins á ekki að bresta, eins og forseti Alþýðusambands Íslands orðaði það. Hins vegar verður að nota það svigrúm, sem efnahagskerfið gefur, til þess að rétta við hlut útflutningsatvinnuveganna og koma í veg fyrir, að þeir stöðvist vegna hins gífurlega tjóns. Það skiptir mestu máli, að hin miklu og góðu framleiðslutæki, sem þjóðin á nú, verði rekin hindrunarlaust og haldið uppi fullri atvinnu. Fiskiskipastóllinn hefur stóraukizt í ár og undanfarin ár. Nýju skipin eru dýr og mörg þeirra að mestu í skuld og þurfa þess vegna mikið til sín í greiðslur vaxta og afborgana. Slík fyrirtæki eru í sjálfu sér ekki megnug þess að bera hátt kaupgjald. En aukning fiskiskipaflotans er grundvöllur að meiri gjaldeyrisöflun og aukningu þjóðarteknanna, en það er raunar hið eina, sem tryggt getur varanlegar kjarabætur, svo að enn séu notuð orð forseta Alþýðusambands Íslands. Þannig virðist mér þetta dæmi liggja ljóst fyrir. Það er óhugsandi, að 300 millj, kr. tap þjóðarbúsins á einu ári geti orðið undirstaða raunverulegra kjarabóta. Má það teljast gott, ef hægt er að koma í veg fyrir, að slíkt áfall valdi almennri kjararýrnun. Ég neita því ekki að vísu, að æskilegt væri að bæta kjör þeirra lægst launuðu í þjóðfélaginu. En þá er að því að gá, að launajöfnuður hér á landi er slíkur, að ef einn fær hækkun, þá fer allt af stað, og áður en varir mundu hækkanirnar ná til 80% allrar þjóðarinnar. Það mundi ekki þýða raunverulega kjarabót, heldur aðeins setja verðbólguhjólið af stað á ný og rýra verðgildi peninganna. Kaupgjald og verðlag þarf að nema staðar, þar sem það nú er, svo að atvinnulífið geti haldið áfram án nýrrar tekjuöflunar. Og þess vegna hefur verið horfið frá þeirri stefnu, sem áður tíðkaðist, að bæta atvinnurekendum auknar launagreiðslur með hækkuðum bótum úr ríkissjóði og leyfa hækkun álagningar á vöruverð vegna hækkaðra launa í verzluninni. Þetta þýðir það, að atvinnurekendur verða nú að gera það upp við sig, hver sé raunveruleg greiðslugeta þeirra, áður en þeir fallast á kauphækkanir, og þetta verða launþegasamtökin að gera sér ljóst, ef þau vilja forðast langvinnar kaupdeilur. Í þessu efni færi bezt á því, að komið yrði á nánara samstarfi milli launþega og vinnuveitenda en nú á sér stað, þannig að fulltrúar launþega fengju aðstöðu til þess að láta trúnaðarmenn sína fylgjast með afkomu fyrirtækjanna og jafnvel fá tillögurétt um rekstur þeirra og stjórn. Slíkt samstarf gæti ef til vill orðið til þess að forða óþarfa árekstrum og vinnutapi vegna verkfalla. Ég þakka þeim, sem hlýtt hafa. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Síðasti hv. ræðumaður hafði áhyggjur af kjósendum Framsóknarflokksins, en mörgum mundi þó finnast, að hann ætti að hugsa um þessar mundir um sína kjósendur. Hv. þingmaður var mjög hissa á því, að Framsfl. hefði ekki viljað samþykkja gengislækkun fyrir ríkisstjórn Ólafs Thors 1950. En málið var þannig vaxið, að Framsfl. léði alls ekki máls á gengislækkun nema eiga þátt í framkvæmd hennar sjálfur og setja þau skilyrði fyrir henni, sem nauðsynleg voru, en þau skilyrði voru þau að ganga ekki inn á samdráttarstefnu, um leið og genginu var breytt. Útgjöldin á fjárlagafrv. því, sem hér liggur fyrir, eru 51 millj. kr. hærri en á gildandi fjárlögum, 529 millj. hærri en á fjárlögum síðasta árs og 745 millj. hærri en á fjárlögunum 1958. Þannig hafa fjárlögin hækkað um nálega 100% á tveimur árum. Inn í þetta kemur að vísu, að niðurgreiðslur utan fjárlaga 1958 námu 49 millj., og mætti segja, að sú fjárhæð ætti að dragast frá hækkuninni til samræmingar. Sé það gert, hafa fjárlögin hækkað um því nær 700 millj. á tveimur árum. Það stingur strax í augu, að í frv. er gert ráð fyrir, að nýi innflutningssöluskatturinn, sem á að gefa í ríkissjóð 168 millj., verði látinn standa áfram. Ríkisstj. var þó óþreytandi í fyrravetur að lýsa yfir því, að þessi skattur væri aðeins til bráðabirgða og yrði ekki framlengdur, enda var þetta böggull, sem komið var með eftir að aðalefnahagsáætlun ríkisstj. var lögð fram. Hér kemur því í ljós, að farið hefur verið aftan að mönnum í fyrra í þessu, og er það í samræmi við fyrirheit stjórnarflokkanna yfirleitt og þær efndir, sem á þeim hafa orðið. Það vekur athygli, að í þessu fjárlagafrv. er gert ráð fyrir nærri því sömu heildartekjum í ríkissjóð á næsta ári af þeim álögum, sem mokað var á almenning s.l. vetur, og á þessu ári. Þó gilda álögurnar á næsta ári fyrir allt árið. Hér eru því tekjur af þessum tollaálögum áætlaðar miklu lægri en nú. Það er sem sé gert ráð fyrir áframhaldandi samdrætti í þjóðarbúskapnum og því raunar minnkandi ríkistekjum af stórhækkuðum álögum. Fátt sýnir betur búskaparlagið, sem nú er upp tekið, en einmitt þetta, Og þetta sýnir einnig, hversu mikið hald er í þeim blekkingum stjórnarflokkanna og ríkisstjórnarinnar annað veifið, að ráðstafanir þeirra eigi ekki að hafa og hafi ekki í för með sér stórfellda kjaraskerðingu fyrir almenning. Innflutningsáætlunin fyrir árið 1960, sem núverandi tekjuáætlun var byggð á, gerir ráð fyrir minni heildarinnflutningi til landsins en var fyrir tveimur árum. Þessi átti samdrátturinn að verða þegar á þessu ári vegna kjaraskerðingar og minnkaðra framkvæmda. Og nú er sýnilegt, að það á enn að herða ólina og samdrátturinn á að verða enn meiri og kjaraskerðingin, ef ríkisstj. fær að ráða. Ég mun víkja nokkuð að þessu síðar. Fjmrh.. talaði talsvert í fyrra um sparnaðarfyrirætlanir sínar, en menn yrðu að vera þolinmóðir þá, sparnaðurinn kæmi bráðum. Nú sjáum við, að því er enn lýst yfir í greinargerðinni, að erfitt sé að koma á aukinni hagkvæmni, eins og það er orðað, nema með löngum undirbúningi, og ekki er hin nýja stofnun til eftirlits með öllum hinum enn komin á fót, sem boðuð var í fyrra. En þó að þetta liggi nú fyrir, þá er okkur samt sem áður sagt, að þetta frv. marki tímamót. Það má til sanns vegar færa, að þetta fjárlagafrv. ásamt frumvarpinu í fyrra markar alger tímamót, þar sem fjárlögin eru á nokkrum missirum nærri því tvöfölduð, eða nákvæmlega tiltekið hækkuð um 700 millj. En það er ekki þetta, sem við er átt, heldur hitt, að þetta fjárlagafrv. marki tímamót í ráðdeild og sparnaði. Því er á loft haldið, að 10 af 14 útgjaldagreinum fjárlaganna lækki frá því í fyrra, þ.e.a.s. lækki frá þeirri methæð og langt fram yfir það, sem útgjöldin komust í fyrra við aðfarir ríkisstjórnarinnar þá. Athugum svo ofur lítið nánar þessar greinar og í hverju lækkun þeirra á pappírnum liggur. Vaxtaútgjöld eru áætluð 96 þús. kr. lægri, og þarf ekki langt mál um það. Skuldir þær, sem ríkissjóður stendur straum af, hafa verið að lækka stöðugt á undanförnum árum, og eru það ekki verk þeirrar ríkisstjórnar, sem nú situr. 9. gr.: alþingiskostnaður er áætlaður 1 millj. kr. minni en á gildandi fjárlögum. Auðvitað er þetta hrein áætlunarfjárhæð, og skal ég ekkert segja um það, hvernig þetta verður. En með þessu er þó glöggt sýnt, hvað þeir vilja. Það á að reyna að stíga enn eitt spor í áttína að því að gera Alþingi Íslendinga að málamyndaþingi, hliðstætt því, sem stigið var í fyrra, þegar alþingismenn voru sendir heim, á meðan ríkisstj. ákvarðaði, hvað gera skyldi í efnahagsmálunum. Auðvitað er ódýrara að stjórna með bráðabirgðalögum og stjórnarúrskurðum og umfangsminna að tilkynna ákvarðanir um hinar stærstu fjárveitingar t.d. í flokksveizlum stjórnarflokkanna en að ómaka sig við að leggja slík mál fyrir Alþingi og halda uppi þinghaldi. En hætt er við, að sá sparnaður, sem fást kynni með því að draga úr valdi Alþingis, gæti orðið þjóðinni dýrkeyptur. Þannig held ég að margir hugsi um þessar mundir, og óneitanlega geri ég ráð fyrir, að það sé ekki langt siðan margur andaði léttara, þegar Alþingi kom saman. 10. gr.: fjárveiting til ríkisstjórnarinnar er lækkuð um 1 millj. og 100 þús. af 42 millj., sem ráðherrann kom henni upp í í fyrra. Það, sem hér gerist, er þetta: Annað sendiráðið í París er sameinað hinu og þar með framkvæmd ráðstöfun, sem núverandi utanrrh. hefur fram að þessu komið í veg fyrir. Þessi lækkun er þó að verulegu leyti étin út með kostnaði við nýtt efnahagsmálaráðuneyti og með því áð flytja sendiherra inn í stjórnarráðið. Aðallækkunin á liðnum er svo fengin með því að lækka ýmsar áætlunartölur, eins og kostnað við þátttöku í alþjóðaráðstefnum, annan kostnað ráðuneytanna og slíka liði, alveg út í bláinn, og hefur enginn hugmynd um, hvort það verður nokkur raunveruleg lækkun eða ekki. En ekki þykir manni líklegt, að þessi stjórn verði til að draga úr utanferðakostnaði. 11. gr. lækkar um 520 þús. af þeim 105 millj., sem ráðherrann kom henni upp í í fyrra. Ýmsir liðir á greininni hækka, en lækkun kemur fyrst og fremst fram í því, að fjárveiting til eftirlits með skattaálagningu á að lækka um 2 millj. rúmlega. Ekkert liggur fyrir um, að nokkur raunverulegur sparnaður geti komið þarna til greina í reyndinni, og mundu sannast að segja margir álíta, að sízt hefði af því veitt að auka eftirlitið, um leið og hinn gífurlegi nýi söluskattur var á lagður, í stað þess að draga úr fjárveitingu til skattaeftirlitsins. Samgöngumálagreinin lækkar um 3 millj. 800 þús. Á þeirri grein hækka ýmsir kostnaðarliðir. En það, sem fyrst og fremst veldur lækkuninni, er, að framlagið til hafnarbótasjóðs til hafnargerða er minnkað um 1 millj. 950 þús. og fjárveiting til strandferða lækkuð um 5 millj. Er ekkert um að efast, að þar er á ferð sú hugmynd að draga stórkostlega úr strandferðaþjónustunni, eins og kom greinilega fram í ræðu hæstv. fjmrh. áðan. Það er látið í veðri vaka annað veifið, að það eigi að gera skipulagsbreytingu til sparnaðar. En þess er skemmst að minnast, að þegar raforkuáætlunin var skorin niður um marga milljónatugi, var blygðunarlaust haldið fram um leið, að þar væri ekki um neitt minnkaðar framkvæmdir að ræða, sem allt reyndust hreinar rangfærslur. Síðan er því hér lýst yfir, að bláókunnugur maður frá norsku hlutafélagi hafi verið fenginn til að gera nýjar strandferðaáætlanir fyrir Íslendinga. 15. gr., til kirkjumála, lækkar um nálega 100 þús. kr. Sú lækkun er fengin með því að draga úr fjárveitingu til uppbyggingar í Skálholti, og sýnir það kotungshátt hæstv. ríkisstjórnar að draga úr þeirri fjárveitingu. 16. gr., framlag til atvinnuveganna, lækkar um 5 millj. 740 þús., og þar eru tvær „ráðdeildar“-ráðstafanir, sem skipta máli. Það á að láta bæjar- og sveitarfélög og aðra, sem þurfa á jarðbor að halda, greiða miklu meira fyrir vinnu borsins en áður hefur verið. Og þetta heitir sparnaður. Þá á að leggja 2 millj. kr. minna fram en áður til að útrýma refum og minkum, og er nú gefið í skyn, að ríkisstj. hafi fundið nýjar aðferðir til að koma þessum dýrum fyrir kattarnef. En vandlega er um það þagað, hverjar þessar nýju aðferðir séu. Eru menn að óreyndu áreiðanlega dauftrúaðir á, að hæstv. fjmrh. hafi fundið upp heppilegri aðferðir en áður til að vinna refi. Væri það alveg eftir öðru, að nú yrði dregið úr stuðningi við þá miklu herferð, sem hafin hefur verið gegn dýrbítum í landinu. En tæplega mundi hæstv. ríkisstj. telja slíkt til ráðdeildar, ef hún hefði nokkra nasasjón af því, hvílíku ógnartjóni þessar skepnur valda, ef þær fá að leika lausum hala. En kannske verður þessi lækkun bara á pappírnum, eins og svo margar hinar. 19. gr., framlag til óvissra útgjalda, virðist þó fjmrh. hafa lækkað á hné sér um 500 þús. kr., bara til að geta haft lækkunargreinarnar 10. En það er dálítið meira um þessa 19. gr. Á greininni er liður, sem nefnist „útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir“. Sá liður er settur 5 millj. En mér er kunnugt um, að fyrir liggur áætlun framleiðsluráðs um, að í útflutningsuppbætur þessar muni þurfa 21 millj. á næsta ári. Verður því ekki betur séð en þessi eini liður sé settur á annan tug millj. of lágur vísvitandi og greinin svo lækkuð í staðinn um 500 þús., svo að hún geti komið með í sýndarskrum hæstv. ráðherra. Ekki er aðstaða til að kanna á þessu stigi, hvort meira er í frumvarpinu af svona löguðum sparnaði. 20. gr. fjárlagafrv., eignahreyfingar, lækkar um rúmar 10 millj. Á þeirri grein er framlag til byggingar varðskips lækkað um 3 millj. 750 þús., og hefur ríkisstj. komizt að þeirri niðurstöðu, að það verði að taka þetta fé að láni, þar sem ekki sé hægt að verja svona stórri fjárhæð af 11/2 milljarði til að auka landhelgisgæzluna, það verði að borga þetta seinna. Það er enginn smáræðis sparnaður. Þá lækka afborganir af skuldum landssímans um 2 millj. 150 þús., og á það ekkert skylt við neinar ráðstafanir af hendi núverandi ríkisstjórnar. Loks eru fjárveitingar af ríkistekjum til uppbyggingar á landssímakerfinu, 5.5 millj., algerlega þurrkaðar út og landssímanum ætlað sjálfum að standa undir framkvæmdum sínum af eigin tekjum. En landsmenn eiga að borga brúsann jafnt eftir sem áður með hinum gífurlegu hækkunum, sem orðið hafa á öllum þjónustugjöldum landssímans. Er þetta ekki svo lítill sparnaðarsigur. Heildarniðurstaðan á rekstrarútgjaldahlið tímamótafjárlaganna er svo sú, að hrein aukning rekstrarútgjaldanna frá því í fyrra er 61 millj., sem bætist ofan á met hæstv. fjmrh. þá, eins og margupplýst hefur verið. Kem ég þá áð því, hvernig ástatt er nú orðið um fjárveitingar til verklegra framkvæmda. Á árunum 1950–58 munu fjárveitingar til verklegra framkvæmda hafa numið 28.4% af útgjöldunum. Í fjárlögum þeim, sem núv. ríkisstj. stóð að fyrir yfirstandandi ár, voru verklegar framkvæmdir komnar niður í 19.7% af útgjöldunum. Og í þessu fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, nema framlögin til verklegra framkvæmda aðeins 18.4%. Þannig hafa verklegar framkvæmdir verið stórkostlega skornar niður. Mundu framlög til þeirra þurfa að vera 150 millj. kr. hærri en þau eru nú á frv., til þess að jafnmikið af álögunum á landsmenn gengi til framfaramála og áður. Svona gífurleg breyting hefur orðið á örstuttum tíma vegna stefnubreytinga í efnahagsmálum. Er þetta fyllilega gert af ásettu ráði og hnitmiðað til að draga úr þeim stuðningi, sem ríkisvaldið hefur veitt almenningi í landinu við uppbyggingu atvinnuveganna og sinna eigin heimila. Er nú höfuðáherzla lögð á, að á undanförnum árum hafi allt of miklu fjármagni verið beint til stuðnings einstaklingum og félögum, sem höfðu ekki nógu mikil eigin fjárráð til þess að koma á fót atvinnurekstri. Höfuðmálgagn stjórnarinnar hefur t.d. haldið því fram skýrt og skorinort, að höfuðvandkvæði sjávarútvegsins stöfuðu af því, að of mörgum mönnum, sem ekki hafi haft nægilegt eigið fé, hafi verið hjálpað til þess að komast yfir framleiðslutækin með of miklum lánum til að kaupa tækin. Er hátíðlega heitið stefnubreytingu algerri í þessu, ef þeir megi ráða. Allir vita, hvað þeir álíta um landbúnaðinn að þessu leyti. Þarna kemur einnig fram svo skýrt sem verða má mismunur á þeim þjóðháttum, sem Framsfl. vill hlynna að, og því búskaparlagi, sem hinir vilja hafa: Annars vegar að hlynna að því, eins og gert hefur verið á undanförnum 30 árum, að sem flestir geti verið sjálfstæðir efnalega og tekið þátt í framleiðslunni og átt sín eigin heimili, þótt ekki séu nægilega fésterkir til að kljúfa nauðsynlegan stofnkostnað óstuddir. Hins vegar er sú stefna, sem nú liggur til grundvallar öllu, sem gert er, að einungis hinir fésterkustu skuli fást við þessi mál, eiga framleiðslutæki, hús og þess háttar. Allir aðrir skuli vera á þeirra vegum og ekki fá stuðning þjóðfélagsins til þess að fást við þessi verkefni, sem að þeirra skilningi eiga að vera verkefni hinna ríku. Það er enn eitt dæmi um, hvernig þessi stefna er í framkvæmd. Á þessu fjárlagafrv. er búið að lækka framlög til atvinnuaukningar í kaupstöðum og kauptúnum raunverulega a.m.k. um helming frá því, sem þau voru fyrir tveimur árum, þegar tillit er tekið til hækkaðs kostnaðar við öflun tækja. Ekkert fjármagn hefur þó verið þýðingarmeira en þetta fyrir uppbyggingu sjávarplássanna, þar sem skortur á eigin fjármagni heima fyrir veldur svo miklum erfiðleikum við að byggja upp atvinnulífið traustlega. Þetta sker ríkisstj. niður, því að það samrýmist ekki hinni nýju stefnu, sem er að hætta að styðja þá, sem hafa ekki nægilegt eigið fé fram að leggja. En hvernig halda menn, að þetta verki á uppbyggingu atvinnulífsins við sjóinn og í sveitunum? Öll framlög til landbúnaðarmála hafa verið stórkostlega skorin niður, enda er það ein af þeim áætlunum, sem hefur verið gerð innan vébanda Sjálfstfl., að fækka í bændastétt landsins. Þá er athyglisvert, hvernig stjórnarstefnan hefur farið með fjárveitingar til vegamála í landinu. Í flestum löndum er reynt að stilla svo til, að benzínskattur renni til vegagerða og brúagerða. En hér var í fyrra ákveðið, að 85 aurar á hverjum benzínlítra, sem voru sumpart alveg nýjar álögur og sumpart fé, sem hafði runnið í útflutningssjóð, skyldu renna í ríkissjóð. Nemur þetta 42 millj. Af þessu fé voru aðeins 7 millj. settar í vegi og brýr. Framsóknarmenn gerðu margar tilraunir til að beina verulegum hluta af þessu fjármagni til nýrra vegagerða og brúagerða og þar á meðal til varanlegra vegagerða á fjölförnum leiðum. En allt var það árangurslaust. Með þessu lagi er vegamálum hér stefnt nálega til fullrar kyrrstöðu og þau reyrð í óleysanlegan hnút. Getur þetta alls ekki staðizt svo sem nú er nema í stuttan tíma. En einmitt þetta sýnir með öðru, í hvert óefni framfaramálum er stefnt með efnahagsmálastefnu núverandi hæstv. ríkisstj. Um þetta fjárlagafrv. er því miður hægt að segja með fullum rétti í fáum orðum: Frumvarpið er að sjálfsögðu skilgetið afkvæmi þeirrar efnahagsmálastefnu, sem núverandi ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, og foreldri sínu líkt. Þar ræður ekki aukin ráðdeild, en á hinn bóginn talsverð sýndarmennska. Það er stefnt að aukinni eyðslu og auknum starfrækslukostnaði í fjöldamörgum greinum, en haldið áfram að draga úr framlögum til þeirra mála, sem mesta þýðingu hafa fyrir almenning. Þetta eru hæstu og mestu eyðslufjárlög, sem fram hafa verið lögð í sögu Alþingis, og um leið minnstu framkvæmdafjárlög, sem nú um fjölda ára hafa verið fram lögð. Ég mun þá víkja nokkuð að efnahags- og framleiðslumálum almennt. Flestum mun enn í fersku minni skemmdarverk Sjálfstfl. í stjórnarandstöðunni 1956–58. Ég hef ekki tóm til að rekja þau hér í einstökum atriðum, en ég vil minna á, að svo lágt var lagzt, að forusta flokksins gerði allt, sem hún gat, til þess að reyna að spilla fyrir málefnum landsins út á við, reyna að koma í veg fyrir, að landið gæti fengið lán til bráðnauðsynlegra, arðvænlegra framkvæmda. Svo langt var gengið, að stjórnarandstaðan stóð ekki einu sinni með málstað Íslands í landhelgismálinu örlagaríka sumarið 1958, þegar Bretar voru að gera það upp við sig, hvort þeir skyldu leggja í að sýna Íslendingum ofbeldi eða ekki. Það ætti svo að vera framhald þessa að svíkjast að þjóðinni í landhelgismálunum með samningum við Breta um landhelgina, og atburðir síðustu daga benda til þess, að svo eigi að fara. Ekkert getur stöðvað það nema ótti við nógu skörulega mótstöðu alls almennings í landinu. Aðfarir stjórnarandstæðinga í efnahagsmálunum á þessum árum eru mönnum einnig í fersku minni. Þegar tekizt hafði að skapa þann vanda, að samtök náðust ekki um að falla frá nægilega mörgum vísitölustigum í kaupi og afurðaverði, til þess að endarnir næðu saman, og ríkisstj. hlaut að fara frá, - þegar svo var komið, að Sjálfstæðisfl. lét sína eigin menn gera úttekt á efnahagsmálunum, varð niðurstaðan sú, að skakkinn í efnahagskerfinu svaraði til áhrifanna af dýrtíðaröldunni, sem Sjálfstfl. hafði sjálfur reist. Þegar vinstri stjórnin fór frá, var greiðsluafgangur á ríkisbúskapnum 60–70 millj., sem hin nýja valdasamsteypa notaði með mörgu móti til að halda sér á floti yfir kosningaárið. Framleiðslan var í örum vexti, og sýnt var fram á í tillögum framsóknarmanna þá, að hægt var að leysa efnahagsmálin án þess að rýra kaupmátt launa frá því, sem hann var í febrúar og október 1958. Gjaldeyrisstaða bankanna var þá jákvæð um 80–90 millj. kr. Þegar núverandi valdasamsteypa tók við, seig strax á ógæfuhlið. Greiðsluafgangur var étinn út og gjaldeyrisstaðan orðin óhagstæð eftir árið, Allt var látið drasla, en hugsað um það eitt að ná völdunum. Í kosningunum var því yfir lýst, að dýrtíðin væri stöðvuð og yrði svo áfram, enn fremur, að kysu menn Sjálfstfl., væri hægt að bæta lífskjörin. Strax eftir kosningar var blaðinu alveg snúið við og svikizt að mönnum með þá stefnu, sem nú er verið að framkvæma. Byrjað var allt í einu að halda því fram, að þjóðin hefði lifað stórkostlega um efni fram. En aðeins nokkrum vikum áður hafði því verið mótmælt harðlega, að nokkur ástæða væri til að efast um, að þeir gætu staðið við fyrirheit sín um stöðvun dýrtíðar og bætt lífskjör. Ríkisstj. hóf þá að flytja óhróður um efnahagsmál Íslands, og var því skrökvað, að þjóðarbúskapur Íslendinga hefði verið rekinn með stórkostlegum halla á undanförnum árum, þvert ofan í þær staðreyndir, að erlendu lánin höfðu verið notuð til arðgæfra framkvæmda, og þveröfugt við það, sem sýnt var fram á af einum kunnasta hagfræðingi landsins, að Íslendingar væru einmitt þá betur færir um að standa við skuldbindingar sínar út á við en nokkru sinni áður. En þótt þannig væri reynt að sverta ástandið, eins og mögulegt var, og einskis svifizt, þá varð þó ekki lengra komizt en svo, að þáv. forsrh. lýsti því yfir, að skekkjan í efnahagskerfinu væri um 250 millj. kr., og fjmrh. mun hafa talað um 200-250 millj. Var þó málað eins svart og hægt var með tilliti til þess, sem ríkisstj. hafði í hyggju. Auðvelt hefði verið að finna leiðir til að jafna þann skakka, sem var í þjóðarbúskapnum, jafnvel eftir aðfarir þessarar valdasamsteypu árið 1959, með margfalt umfangsminni ráðstöfunum en þeim, sem ríkisstj. greip til. Hefur þráfaldlega verið fram á þetta sýnt, og mun ég koma að því síðar. En ríkisstj. valdi ekki þann kost. Það var vegna þess, að nú átti, eins og hæstv. fjmrh. mun hafa orðað það í fyrra, að taka upp nýja þjóðfélagshætti. Nú átti að innleiða nýtt efnahagskerfi, efnahagskerfi stórkapítalismans, eins og hann er kenndur í bókum og framkvæmdur af ofsatrúarmönnum í þeirri grein. Slíkt gat auðvitað ekki orðið með, því að halda áfram þeirri sömu stefnu, sem fylgt hafði verið við uppbyggingu síðustu áratuga og fyrst og fremst hafði verið mótuð af Framsfl. En sú stefna var öflugur stuðningur þess opinbera við framfaraáætlanir einstaklinga og almennra félagasamtaka í landinu og einstakra byggðarlaga. Þess vegna var ekki hægt að nota hliðstæð úrræði og áður. Af þessum ástæðum var allt gert í senn í fyrsta skipti í sögu landsins, gengið lækkað, stórfelldar nýjar álögur innleiddar, dregið mjög úr framlögum þess opinbera og stuðningi við framkvæmdir almennings í landinu, vaxtaokrið innleitt og öflugar ráðstafanir gerðar til þess að draga úr útlánum til sjálfrar framleiðslunnar og til almennings. Er svo langt gengið í þessu ofan á vaxtaokrið og hina gífurlegu dýrtíðaraukningu, sem stafar af þessum ráðstöfunum, að Seðlabankanum er bannað að lána meira út á afurðir landsmanna í krónutölu en áður, enda þótt verðlag afurðanna hafi að krónutölu hækkað verulega vegna gengislækkunarinnar og rekstrarkostnaður stórhækkað allur, og ofan á þetta er bætt, að helmingurinn af öllum nýjum sparifjárinnlögum í landinu er dreginn inn í Seðlabankann. Sýnt var fram á í fyrra, að verðhækkunaráhrif af öllum þessum ráðstöfunum gætu aldrei orðið undir einum milljarði og 100 millj. kr. Sýnt var einnig fram á, að þetta væri með öllu óframkvæmanlegt, án þess að af því leiddi upplausn í framleiðslu- og atvinnulífi og dýrtíðarhækkun, sem yrði óstæð bæði almenningi og framleiðslufyrirtækjum. Allt er þetta nú greinilega að koma fram, aðeins nokkrum mánuðum siðar. Augljóst er, að enginn atvinnurekstur á Íslandi þolir okurvextina og lánasamdráttinn, hvað þá almenningur, sem þarf að leita lána til lífsnauðsynlegustu framkvæmda. Fjöldi manna horfir nú beint fram á að missa eigur sinar fyrir lítið vegna þeirrar lánsfjárkreppu, sem ríkisstj. framkallar með því að lækka stórkostlega afurðalán Seðlabankans, draga inn helminginn af sparifénu og draga þar til viðbótar stórfé inn í bankakerfið. Seðlabankann, með okurvöxtum af framleiðslulánunum. Mönnum er fyrir atbeina ríkisstj. neitað um lán til að bjarga eignum sínum, þótt gulltryggingar séu í boði, á sama tíma og helmingurinn af sparifénu er dreginn inn og neitað að lána út á framleiðsluna úr Seðlabankanum, eins og gert hefur verið áratugum saman. Það var á allra vitorði í fyrra, að ríkisstj. miðaði ráðstafanir sínar þannig, að hún ætlaðist til að fá tröllaukinn greiðslufeng hjá ríkissjóði á þessu ári, sem átti að leggjast dauður í Seðlabankann og átti þannig að hjálpa enn til að ná af mönnum fé, þ.e.a.s. minnka kaupgetuna, auka kjaraskerðinguna. Enn fremur var því treyst, að samdrátturinn og kjaraskerðingin svona stórkostleg hlyti að verða til þess, að gjaldeyrisafgangur yrði mikill áður en langt um liði. Enn er of snemmt að fullyrða nokkuð um niðurstöður í þessum greinum. Þó er svo að sjá nú þegar, að allt komi þetta öðruvísi út og verr en ríkisstj. taldi sér trú um. Þó er erfitt að trúa því og verður ekki trúað, fyrr en það sést svart á hvítu, að enginn greiðsluafgangur verði hjá ríkissjóði þrátt fyrir þær óhemjuálögur, sem mokað var á landsmenn í fyrra, og þrátt fyrir að þær tekjur hefðu átt að gefa ríkissjóði meira en 200 millj. kr. meira en áætlað var á fjárlögunum, og það miðað við sama innflutning og var fyrir tveimur árum, 1958. Því verður þess vegna ekki trúað, fyrr en það sést svart á hvítu, að svo hörmulega sé komið, að það verði ekki greiðsluafgangur. En það er þó sýnt nú þegar, að það hefur gleymzt að gera nógu mikið ráð fyrir þeim lamandi áhrifum, sem þvingunarráðstafanir ríkisstj. og kjaraskerðingin sjálf hljóta að hafa á framleiðslulifið og þjóðartekjurnar. Okkur er sagt, að enn verði út af þessu að lækka tekjuáætlun ríkissjóðs og fjárlaganna, þótt allar hinar gífurlegu álögur eigi að standa og meira að segja innflutningssöluskatturinn, sem lýst var yfir í fyrra að ætti að vera aðeins til bráðabirgða. Allt er gersamlega í þoku um gjaldeyrisstöðuna, og lítið hafa bætt úr í því efni þær áróðurstölur, sem hæstv. viðskmrh. hefur látið koma fram undanfarið. Er sú talnaflækja öll hin furðulegasta. Það vita menn þó, að allt er löðrandi í vörukaupalánum, m.a. er búið að taka 433 millj. kr. lán, sem á að greiðast á þremur árum, og eru það hreinir glæfrar. Er það blekking, áð allt sé það í lagi; því að bankayfirdrættir frá í fyrravetur hafi verið greiddir að sama skapi. Verulegur hluti af þeim yfirdráttum voru árstíðaryfirdrættir á móti óvenjulegum útflutningsvörubirgðum, sem áttu að greiðast niður af andvirði þeirra birgða, þegar þær fóru úr landi, ef allt hefði verið með felldu. Það er alveg ljóst, að það eru hreinir glæfrar að taka gífurleg lán til stutts tíma til almennra vörukaupa og binda þannig gjaldeyristekjur næstu ára fyrir fram, án þess að framleiðsluaukning komi á móti. Það er fullvíst, að ráðstafanir ríkisstj. hafa nú áhrif í þá átt að minnka gjaldeyrisöflunina, og það er kannske það alvarlegasta af þessu öllu saman, auk þess sem það leiðir af sér á næstunni alveg óhjákvæmilega áframhaldandi dýrtíðarflóð. Dýrtíðaraukningin, vaxtaokrið og lánasamdrátturinn hafa þegar lamað framleiðslustarfsemina til lands og sjávar, og dregur því í vaxandi mæli úr heildartekjum landsmanna. Dýrtíðarflóðið skellur með slíkum þunga á almenningi til sjávar og sveita, að fyrirsjáanlega hlýtur að leiða til gagnráðstafana, hversu mikil þolinmæði sem sýnd er. Út af framleiðslunni þarf að gera nýjar ráðstafanir. Liggur auðvitað beinast við sem fyrsta skref að afnema vaxtaokrið, eins og framsóknarmenn hafa lagt fram frv. um á Alþingi, og létta lánsfjárkreppuna. Yrði þetta til að draga nokkuð úr afleiðingum þess, sem gert hefur verið, t.d. er vaxtaliðurinn alveg gífurlegur liður í allri framleiðslu og atvinnurekstri. Augljóst er af öllu því, sem nú liggur fyrir, að ekki er nema að litlu leyti það komið fram, sem koma hlaut vegna þeirra miklu mistaka. sem urðu s.l. vetur. Fyrstu umferð í þeirri hringrás er ekki einu sinni lokið. Stjórnarliðið getur ekki komizt hjá að viðurkenna óbeint, hvernig komið er, en er að vonum mjög í vanda. Annað veifið er látið í skína, að líklegast sé til bjargar útveginum að veita kreppulán til þess að borga með okurvexti og mæta öðrum búsifjum, sem sjávarútvegurinn fær ekki undir staðið. Um landbúnaðinn heyrist ekki talað úr herbúðum ríkisstjórnarinnar. Væri þetta gert, yrði kerfið þetta: Hert að mönnum með vaxtaokri og lánasamdrætti og dýrtíð, en síðan skrapað saman kreppulánafé til þess að greiða með okurvextina og rekstrarhallann til bráðabirgða. Ekki mundi það lengi forða strandinu. Annað veifið er á hinn bóginn talað eins og ekkert verði gert. Fyrirsjáanlegt er, að ríkisstj. neyðist til að auka uppbótakerfið enn á ný í margvíslegum myndum, enda raunar þegar byrjað á því við upphaf síldarvertíðar á þessu sumri, þar sem byrjað var að greiða uppbætur á saltsíldina. Aftur á móti er ekki enn fullljóst, hve almennt menn verða flæmdir frá eignum sínum og staðfestu, áður en almennar ráðstafanir verða gerðar vegna framleiðslunnar til lands og sjávar. Þannig er nú þessum málum komið, þótt ekkert óvænt hafi skeð. því að vitað var, þegar gengið var frá efnahagsmálaráðstöfunum á s.l. vetri, að verðfall var orðið á síldar- og fiskimjöli og síldarolíu. Síldarafli var lélegur, en alls ekki verri en oftast áður undanfarin ár. Tæpast er svo haldinn fundur í landinu, að ekki komi fram gagnrýni á þessar aðfarir og bent á, hvernig komið er. Er slíkt að vonum. Viðbrögð forráðamanna stjórnarflokkanna við þessu eru mjög eftir öðru. Þeir hafa látið aðalmálgagn ríkisstj. ráðast með fúkyrðum að slíkum fundahöldum og er þeim líkt við samsafn fífla, sem standa fyrir hógværum og skynsamlegum ályktunum um það, hvernig komið er málefnum framleiðslu og almennings. Stundum berast nú þær fréttir, að enn eigi að herða samdráttinn, hann sé ekki talinn nógu mikill enn, og ætti það þá víst að gerast með því að draga enn saman lánveitingar og frysta meira af sparifé landsmanna og herða að með öðru móti. Verði nú á hinn bóginn ekki snúið við, geta þessar aðfarir ekki verið miðaðar við neitt annað en að gera nú - án tafar - þá gerbyltingu, sem fyrir vakir, með því móti að koma atvinnurekstri allra þeirra, sem styðjast ekki víð óþrjótandi auð eigin fjármagns í strand. Er þá hugsunin, að þeir, sem hafa ekki fullar hendur eigin fjár, neyðist til að láta af hendi atvinnutæki sín, íbúðir og annað nú á næstunni, og þá treyst á, að þeir, sem meira eigið fjármagn hafa, stígi fram og kaupi fyrir lítið. Þannig á þá að bæta úr því, sem aðalmálgagn ríkisstj. telur verst hafa tekizt á undanförnum árum, en það er, að allur fjöldinn af mönnum sé kominn inn í framleiðsluna og atvinnureksturinn og hafi komizt yfir ýmsar aðrar eignir án þess að hafa nógu mikið eigið fé. Þannig er það, sem forusta Sjálfstfl., sem fram að þessu hefur gengið með grímu og þótzt fylgjandi því, að sem flestir einstaklingar gætu notið sín, ætlar að vega aftan að mönnum með því að koma hér á ríki hinna fésterkustu. En tekst þeim að grafa þannig undan efnahag manna og það heilla byggðarlaga? Það eigum við eftir að sjá. Það kemur í ljós á næstunni, næstu mánuðum, næstu missirum. Um þetta verður háð mikil baráttá, og þar dugir ekkert hik. Menn verða að snúast glöggt gegn þessu og láta það í ljós, og gæti þá komið hik og það bjargað miklu og undirbúið ósigur þessarar stefnu. Framsfl. sagði í fyrravetur greinilega, hvernig hann vildi leysa vandann. Flokkurinn lagði höfuðáherzlu á að halda áfram og draga hvergi úr þeim stuðningi, sem veittur hefði verið á undanförnum árum til uppbyggingar framleiðslu og. atvinnulífi og þeirra framkvæmda, sem mesta þýðingu hefðu fyrir atvinnulífið og almenning. Dæmdist fjárfesting of mikil í heild, vildi flokkurinn láta velja úr þær framkvæmdir, sem helzt mættu bíða frá almennu sjónarmiði séð„ og fresta þeim. En flokkurinn hefur ætíð verið alveg andvígur þeirri leið að takmarka fjárfestingu með því að gera framkvæmdir svo dýrar og draga um leið þannig úr stuðningi við þær, að engir nema þeir, sem hafa fullar hendur eigin fjár, gætu komið sér upp sjálfstæðri framleiðslu eða þaki yfir höfuðið. Flokkurinn vildi jafna þann skakka, sem var í efnahagskerfinu, með því að hækka hóflega yfirfærslugjaldið og stíga þannig enn skref í framhaldi af því, sem gert var 1958, til þess að draga úr uppbótakerfinu, því að jafna yfirfærslugjaldið var spor áleiðis út úr uppbótakerfinu. Flokkurinn vildi skattleggja eyðsluna einnig í því sambandi, í stað þess að nú færist skattabyrði landsmanna í auknum mæli yfir á brýnustu daglegar nauðsynjar. Flokkurinn vildi halda áfram að taka erlendis lán til arðbærra framkvæmda, jafnóðum og niður væru borgaðar eldri skuldir, en forðast eyðslulántökur. Framsóknarmenn eru sannfærðir um, að uppbyggingarstefna þeirra, sem miðuð er við að leysa sem allra flest öfl úr læðingi til aukningar framleiðslu og framleiðni og gera sem flesta efnalega sjálfstæða, mundi auka þjóðartekjurnar og bæta lífskjörin, eins og reynslan sýnir að orðið hefur síðustu áratugina. En þeir áratugir eru glæsilegasta framfaratímabilið í sögu landsins. Allt það tímabil. hefur Framsfl. verið eitt sterkasta þjóðfélagsaflið. Núverandi stjórnarfl, sjá á hinn bóginn enga aðra leið til að keppa að jafnvægi í þjóðarbúskapnum en samdrátt, - meiri og meiri samdrátt og meiri og meiri þvingunarráðstafanir, sem kreppa að mönnum meira og meira. Ef þeir næðu jafnvægi með þessu móti um stundarsakir; en lengur yrði það aldrei, þá yrði það jafnvægi fátæktarinnar. Þessum hugsunarhætti hafnar Framsfl. algerlega. Hann er boðberi þeirrar stefnu að auka framleiðslu og framleiðni og ná jafnvægi velmegunarinnar. Það eru engir draumórar eða slagorð. Það nægir að vísa til þess, sem hér hefur skeð á síðustu áratugum. Þeir, sem ekkert vilja nú sjá annað en hinar nýju þvingunarráðstafanir og enga möguleika aðra eygja en samdráttinn, hafa gert það að herópi sínu, að Íslendingar hafi lengi undanfarið lifað um efni fram. Hvernig fer fyrir þeim, sem lifir um efni fram? Hann verður fátækari og fátækari. Haldi menn efnum sínum - eða auki þau, lifa þeir ekki um efni fram. Hver vill bera sér það í munn, að íslenzka þjóðin sé verr efnum búin nú en hún var fyrir nokkrum árum? Áreiðanlega enginn. Efnahagur þjóðarinnar hefur batnað ár frá ári. En þetta sýnir, að þessar staðhæfingar eru marklaus, áróður þeirra manna, sem berjast um á hæl og hnakka og vilja fá þjóðina til að sætta sig: við, að leitað sé jafnvægis fátæktarinnar. Þjóðin, hefur glögga reynslu fyrir, því, að það er ekki sú leið, sem á, að fara, heldur hin að keppa áfram, eins og gert var, þangað til blaðinu var snúið við, - keppa áfram að jafnvægi velmegunarinnar. Það er leið, sem farin hefur verið með stórkostlega glæsilegum árangri á undanförnum áratugum, og þjóðin mun ekki una við, að snúið sé til baka á þeirri braut.



Herra forseti. Það fer vissulega vel á því, að það skuli vera tveir af ráðherrum vinstri stjórnarinnar, sem veljast til þess hér í kvöld að halda uppi árásum á viðreisnina og þær ráðstafanir, sem nauðsynlegt var að gera í efnahagsmálum, vegna þess að þeir erfiðleikar, sem nú steðja að ýmsum vegna efnahagsaðgerðanna og ég lýsti í minni frumræðu, stafa auðvitað að mjög verulegu leyti af aðgerðum og framferði vinstri stjórnarinnar. Ýmsir af þeim erfiðleikum, sem nú steðja að, eru fyrst og fremst arfur fyrri ára og ekki sízt arfur frá vinstri stjórninni. Og mér er spurn, ef þessi uppbyggingarstefna Framsfl., sem hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, var að lýsa, hafði borið svo stórkostlega glæsilegan árangur á undanförnum árum, eins og hann lýsti, hvernig stóð þá á því, að vinstri stjórnin undir forustu Framsfl., sem hafði haldið uppi þessari glæsilegu, ágætu uppbyggingarstefnu, gafst upp við að stjórna landinu í desembermánuði 1958? Og hvernig stendur á því, að þessir tveir hv. þm., hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, og hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, báðir miklir áhrifamenn í vinstri stjórninni, gáfust gersamlega upp við að stjórna landinu? Í rauninni eiga þessir þm. alveg eftir að skýra þá afstöðu sína. Og þegar þessir menn leyfa sér að koma hingað með blekkingar og taumlausar árásir og rangfærslur um efnahagsaðgerðir núv. ríkisstj. og stjórnarflokka, þá halda þessir menn, að allur almenningur á Íslandi sé búinn að gleyma því, að það voru þeir, sem stjórnuðu landinu og gáfust upp við að stjórna því fyrir tveimur árum. Af þeim atriðum, sem hér hafa komið fram í umr., skal ég svara nokkrum. Í fyrsta lagi, - og í rauninni er hægt að taka ádeilur þessara tveggja þm., Eysteins Jónssonar og Lúðvíks Jósefssonar, nokkuð saman vegna þess, hve þær voru skyldar, eins og yfirleitt öll málfærsla, málflutningur og blaðamennska og starfsemi þessara tveggja flokka er, eins og þar sé einn flokkur að verki, - í fyrsta lagi talaði hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, um hina gífurlegu hækkun fjárlaga„ og hann segir: Fjárlagafrv, er um 700 millj. kr. hærra en fjárlögin voru fyrir tveimur árum. - Nú eru þessar tölur náttúrlega mjög villandi og blekkjandi. Hvernig stendur á því, að þessir tveir þm. telja aldrei með í tekjum eða útgjöldum ríkisins frá 1958 þær geysilegu álögur, sem runnu í útflutningssjóð, og þau gjöld, sem úr honum fóru? Þeir telja þetta aldrei með nema að örlitlu leyti. Þeir pilla út einhverjar smáupphæðir af tekjum og gjöldum útflutningssjóðs og búa svo til einhver dæmi á þeim grundvelli. Nú er það þannig, að útgjöld útflutningssjóðs voru t.d. á árinu 1959, árið áður en hann var lagður niður, hvorki meira né minna en 1135 millj. kr. Tekjur útflutningssjóðs voru fyrst og fremst yfirfærslugjöldin, fyrst 16% og síðan 55%. Þessar tekjur voru notaðar til útflutningsuppbóta. Ef það er rétt að telja aldrei með nema örlítið af tekjum og gjöldum útflutningssjóðs í samanburði við fjárlögin nú, þá er það í rauninni ekkert annað en viðurkenning þessara tveggja fyrrv. ráðh. vinstri stjórnarinnar á því, að vinstri stjórnin hafi tvisvar sinnum framkvæmt gengislækkun á sínum stutta valdaferli. Ef álagning 16% yfirfærslugjaldsins og síðar 55% á tímum vinstri stjórnarinnar á ekki að teljast til skatta eða útgjalda, eins og aðrar tekjur og gjöld ríkissjóðs, þá er þetta hrein viðurkenning á því, að vinstri stjórnin hafi framkvæmt tvær gengislækkanir á þeim 21/2 ári, sem hún sat að völdum. Hingað til hafa a.m.k. fulltrúar Alþb. ekki viljað viðurkenna það. Þessi samanburður og þessi tilbúnu dæmi hv. 1. þm. Austf., Eysteins Jónssonar, að fjárlögin hafi hækkað um 700 millj. kr., er allt saman byggt á sandi. En það má í þessu sambandi, auk þess sem ég hef áður getið um yfirfærslugjaldið og útflutningssjóðinn, geta þess, að á þessum tíma hafa framlög til félagsmála, fyrst og fremst til aukinna almannatrygginga, hækkað um hvorki meira né minna en 252 millj. kr. Hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, minntist lítið á fjárlfrv., sem fyrir liggur. Ræða hans fjallaði að mestu um annað. En þegar hann tók sig til að fara að nefna fjárlfrv., þá virtust ádeilur hans í þeim efnum bera vott annaðhvort um, að hann hefði lítið lesið í frv., eða hann hefði ekki heyrt eitt einasta orð af því, sem ég sagði í minni frumræðu, eða, sem ég vil ekki ætla honum, að hann hafi farið viljandi með rangt mál. Hann segir í fyrsta lagi, að stjórnin vilji í fjárlfrv. lækka framlagið til landhelgisgæzlunnar um 3 millj. 750 þús. Ég skýrði það í minni frumræðu, að kostnaður við rekstur landhelgisgæzlunnar hækkaði í frv. um 345 þús. En þessi lækkun, 3.7 millj. rúmar, er eingöngu afborganir af láni vegna kaupa á varðskipinu Óðni, vegna þess að hagkvæmara lán fæst til þess að greiða kostnað við skipið. Svo leyfir þessi hv. þm. sér eftir þessar blekkingar að setja það í samband við einhverjar fyrirætlanir, sem stjórnin hafi í landhelgismálinu. Annað, sem þessi sami hv. þm. leyfir sér að segja, er það, að nú eigi að draga úr jarðborunum fyrir hitaorku um 3.6 millj. Þetta segir hann nokkrum mínútum eftir að ég er búinn að upplýsa það hér í ýtarlegu máli, að það er ekki meiningin að draga úr jarðborunum, heldur auka þær, og fjár á að afla á annan veg til nokkurs hluta af kostnaðinum. Í þriðja lagi segir þessi hv. þm., og hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, tók undir það með honum, að það eigi að skera niður hafnarframkvæmdir um 1.9 millj. Báðir þessir þm. vita betur. Á síðasta þingi var ákveðið að veita alveg sérstök fjárframlög úr hafnarbótasjóði, annars vegar til Akraness og hins vegar til Ólafsfjarðar, annars vegar til þess að standa undir alveg sérstaklega erfiðum greiðslum vegna fyrri framkvæmda á Akranesi og hins vegar til að bæta skemmdir vegna óveðurs í höfninni í Ólafsfirði. Allir þm. vissu það, að þessar tvær fúlgur, samtals 1.9 millj., átti að veita eingöngu í eitt skipti. Framlög til hafnarframkvæmda eru ekki skorin niður, það er tilbúningur. Þá segir hv. sami þm., 4. þm. Austf., að það beri vott um hug stjórnarinnar til líknarmálanna, að strikaður sé út 100 þús. kr. styrkur til Blindrafélagsins. Í núgildandi fjárlögum hafði Blindrafélagið 100 þús. kr. byggingarstyrk, sem var tekinn inn í meðförum þingsins, eftir að félagið hafði sent umsókn til fjvn., og ég veit ekki betur en allir þm. hafi staðið að því. Það er þannig um ýmsa styrki, sem teknir voru inn í meðförum þingsins af fjvn. á síðasta þingi, að þeir eru ekki teknir upp í frv. nú, þegar af þeirri ástæðu, að engar umsóknir lágu fyrir um þessa styrki, t.d. þennan, þegar fjárlfrv. var samið. Þegar fjárlfrv. nú var samið, lá ekki fyrir nein umsókn frá þessu félagi um styrk og engin greinargerð um þessi mál. Ég tel alveg víst, að ef þetta félag og önnur líknarfélög, sem hafa haft einhverja styrki, sækja um það til fjvn., þá verði því tekið með velvilja og skilningi eins og jafnan áður. Auk þess vil ég geta þess í þessu sambandi, að hér er sérstakur sjóður til í landinu, erfðafjársjóður, sem hefur margra milljóna fjármagn, og honum er sérstaklega ætlað að veita lán og styrki til slíkra framkvæmda, eins og þessi ágæti félagsskapur, Blindrafélagið, hefur með höndum. Hér er lagzt nokkuð lágt hjá Lúðvík Jósefssyni í slíkri ádeilu og blekkingu. Loks segir sami þm., eftir að hann hefði átt að heyra það, sem ég sagði um breyt. á starfsemi og skipulagi Skipaútgerðarinnar, að nú ætli stjórnin að draga úr þjónustunni við dreifbýlið um þriðjung eða jafnvel um helming. Það var auðheyrður tónninn í hv. 1. þm. Austf., Eysteini Jónssyni, þegar hann talaði um hagsýslu og það, sem til sparnaðar mætti verða. Allt það, sem unnið hefur verið að, allt það, sem undirbúið hefur verið, allt það, sem ég skýrði frá hér í minni frumræðu, allt er það ómögulegt. Vegna hvers? Er það vegna þess, að hv. þm. hefur ekki minnsta snefil af áhuga á neinni aukinni hagkvæmni í rekstri ríkisbúsins eða áhuga á því að lækka útgjöld? Þegar lagt er til, að Alþingi sitji nokkru skemur en undanfarin ár og þannig sé spöruð 1 millj. kr., þá þýðir það á málí Eysteins Jónssonar, að við ætlum að gera Alþingi að málamyndaþingi. Veit ekki þessi hv. þm., að á tíma vinstri stjórnarinnar var það orðið Alþ, og ríkisstj. þáv. til algerrar háðungar, hvernig farið var með Alþ. Mánuðum saman eru alþm. látnir sitja hér aðgerðalitlir eða aðgerðalausir, meðan ríkisstj. var að rífast innbyrðis og reyna að koma sér saman við 19 manna nefnd og 6 manna nefnd svo og Alþýðusambandið um, hvað ætti að gera í efnahagsmálum. Á meðan er Alþingi haft hér gersamlega valdalaust, meðan beðið er eftir, hvort einhverjum nm. í 19 manna eða 6 manna n. þóknast að segja já eða nei. Var þetta til þess að auka virðingu þjóðarinnar fyrir Alþ.? Nei, ég er sannfærður um það, að vegur Alþ. mundi vaxa, ef það starfaði skemmri tíma, en af meiri myndarskap og röskleik en gert var á tímum vinstri stjórnarinnar. Þessi sami hv. þm. segir, að nú eigi að draga stórkostlega úr strandferðaþjónustunni, með því að tillögur liggi fyrir um það að taka strandferðaskipið Esju úr umferð. Jú, þetta er náttúrlega mikil árás á dreifbýlið. Ég vil þess vegna minna á það, að vinstri stjórnin setti á laggirnar sérstaka sparnaðarnefnd og þessi nefnd skilaði ýtarlegu áliti, mjög ýtarlegu. En náttúrlega var varla nokkur skapaður hlutur af hennar tillögum, sem vinstri stjórnin tók til greina eða treysti sér til að framkvæma, því að það hefur verið sama sagan með allar sparnaðarnefndir, sem Eysteinn Jónsson hefur átt hlut að, þær hafa verið látnar sitja að störfum, að kallað er, þær hafa verið látnar fá sinar greiðslur úr ríkissjóði, en tillögurnar hafa svo verið hunzaðar, vegna þess að áhugann eða manndóminn hefur skort til að koma þeim í framkvæmd. Þessi sparnaðarnefnd lagði m.a. til, að tekið sé til ýtarlegrar athugunar, hvort ekki sé rétt að selja Esju. Þeir gera grein fyrir því, hvers vegna þeir vilja selja Esju. Og þeir, sem að þessu stóðu, voru m.a. alþm. Ágúst Þorvaldsson, fulltrúi Alþýðubandalagsins, sem stundum situr á þingi sem varamaður, Ásmundur Sigurðsson, og aðalstarfsmaður n. var þm. Framsfl., Einar Ágústsson. Þessir menn stóðu að því. Og ég hef lesið þá till. þar fyrsta að taka þannig eitt strandferðaskipið til þess að spara rekstrarkostnað, en auðvitað byggt á því eins og nú að draga ekki úr þjónustunni við strjálbýlið. Það vill stundum verða þannig hjá þessum hv. þm., Eysteini Jónssyni, að þegar hann heldur, að hann sé að ráðast á andstæðinga sína, þá er hann að greiða högg sínum eigin samherjum. Annars er rétt að minnast á það, þegar maður heyrir andann í þessum hv. þm. til sparnaðartillagna, þá er vel hægt að rifja það upp, að þegar hann tók við embætti fjmrh. 1950 og gengisbreyting var gerð, þá lagði hann fram í sinni fjárlagaræðu ýmsar till. um sparnað, sem hann sagði að væri þegar ákveðið að framkvæma. Ég hef nýlega farið yfir þennan sparnaðarlista hans. Hann er alllangur. En það er alveg undantekning, ef nokkuð af því, sem þessi hv. þm. talaði um og lofaði, var framkvæmt. Það var talað um að leggja niður þessa og þessa stöðu. Það var samþ. a.m.k. um eina. En sú sama staða var endurreist eftir eitt eða tvö ár af þessum sama hæstv. ráðh. Hann lagði m. a. fram frv. um það að sameina tóbaksverzlun og áfengisverzlun. Frv. dagaði uppi, vegna þess að hann fylgdi því ekki fram. Síðan, meðan hann hefur verið fjmrh., hefur hann tvisvar sinnum haft gullið tækifæri til að sameina þessar stofnanir, þegar forstjórastöður hafa losnað. Hvorugt tækifærið notaði hann, vegna þess að hann þurfti að koma einhverjum sínum mönnum að þessum störfum. Þannig er það sama, hvar sem gripið er á, alltaf hefur verið sami áhuginn og viljinn hjá þessum hv. þm. til sparnaðar eða til að draga úr ríkisútgjöldum. Ein sparnaðarnefndin, sem hann skipaði, athugaði vandlega allan bílakostnað og bílarekstur ríkisins, og hún lagði m.a. til og rökstuddi það mál mjög vel, að það væri rétt að selja 28 af bílum ríkisins. Hver var árangurinn hjá fjmrh.? Af þessum 28 bílum, sem nefndin mælti einróma með að væru seldir og ríkið hætti að reka, var seldur einn bíll, og nokkru seinna voru nokkrir nýir keyptir í staðinn. Þessi hv. þm. talar um það með mikilli fyrirlitningu, að það sé verið að sækja einhvern Norðmann til þess að skipuleggja strandsiglingar okkar hér heima. Hvað segir nú þessi hv. þm., þegar hann var fjmrh. 1950 og ætlaði að fara að spara allt og koma á betri vinnubrögðum? Þar segir hann í sinni fjárlagaræðu m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta, eftir að hann er búinn að telja upp nokkrar sparnaðartill. sínar: „En sérstaklega“, segir hann, „er rétt að taka það fram, að ríkisstj. hefur gert ráðstafanir til að fá sérfræðing frá Bandaríkjunum til að skoða fyrirkomulag á starfrækslu ríkisins og alla vinnutilhögun ríkisins með það fyrir augum að koma á hagfelldari vinnubrögðum og bættu skipulagi. Það var ætlun stjórnarinnan, að þessi sérfræðingur gæti komið strax í sumar, en það hefur ekki reynzt mögulegt að tryggja aðstoð hans fyrr en nú, að hann er nýkominn til landsins. Munu till. hans verða teknar til íhugunar af ríkisstj., jafnharðan og þær berast, og ráðstafanir gerðar af ríkisstj. um þær breyt., sem hagfelldar virðast að slíkri athugun lokinni.“ Þarna var eitt aðaláhugamál hans að fá bandarískan sérfræðing til þess að gera till., ekki um eitt atriði, eins og nú var verið að gera í þessu tilfelli, heldur allan rekstur ríkisins, hvar sem er. Ég býst við, að þessi sparnaðarsérfræðingur hafi unnið sitt verk. En mér er ekki kunnugt um það, og fylgdist ég þó nokkuð með starfi hans þá, - mér er ekki kunnugt um það, að Eysteinn Jónsson fjmrh. hafi látið framkvæma eina einustu af þeim tili., sem frá honum komu. Annars er það svo með þennan sérfræðing, sem ég ræddi um í sambandi við Skipaútgerðina, að þar er um að ræða norskan verkfræðing, sem í fjölda ára hefur verið talinn þeirra fremsti sérfræðingur að því er snerti strandsiglingar og gert margar till. til stórfelldra umbóta við skipulagningar á strandferðum við Noreg, og m.a. þess vegna þótti rétt að nota hans miklu reynslu til þess að gefa ábendingar í þessu efni. Hv. 1. þm. Austf. hneykslast mjög á því, að framlög til verklegra framkvæmda séu skorin niður. Ég hef athugað, hvernig hefur verið um framlög ríkisins til verklegra framkvæmda við þær tvær gengisbreyt., sem framkvæmdar hafa verið áður, 1950 og 1958, þegar þessi sami þm. var fjmrh., og þegar maður talar um verklegar framkvæmdir, þá, er venjulega átt við nýbyggingar vega, brúa, hafna og flugvalla. Þegar Eysteinn Jónsson leggur fram fjárlagafrv. 1951, næsta ár eftir gengisbreyt., þá eru þessi framlög til verklegra framkvæmda lækkuð í till. hans um 2.6 millj. frá fyrri fjárlögum. Í fjárlagafrv. sama fjmrh. fyrir árið 1959, sem var næsta fjárlagaár eftir lögfestingu 55% yfirfærslugjaldsins, eru fjárveitingar ekkert hækkaðar til vega, hafna og brúa, en um 1.8 millj. til flugvallagerðar. Í fjárlagafrv. því, sem hér liggur fyrir, sem er fyrsta fjárlagaárið eftir gengisbreyt., eru fjárveitingar til þessara verklegu framkvæmda hækkaðar um 8.7 millj., miðað við fjárlög ársins 1959, sem voru síðustu fjárlög fyrir gengisbreyt. Beri menn svo saman annars vegar framlög til verklegra framkvæmda eftir þessa gengisbreyt. og till. Eysteins Jónssonar fjmrh. við þær tvennar gengisbreyt., sem hann hefur staðið að. Hér er mjög talað um það, að allar þessar aðgerðir stjórnarinnar séu á kostnað þeirra snauðu, það sé verið að koma á ríki þess fésterka, og Lúðvík Jósefsson talaði um auðhyggjuna, sem þessi stjórn stæði fyrir. Þar sem þessir tveir þm. voru ráðh. í vinstri stjórninni, þá er ekki úr vegi að líta aðeins stuttlega á, hvernig er nú búið að hinum fátæku, hinum öldruðu, hinum sjúku, öryrkjunum, einstæðum mæðrum og barnafólki, miðað við það, sem var í þeirra tíð. Ég vil bera saman framlögin til þessa fólks síðasta ár vinstri stjórnarinnar, 1958, annars vegar og framlögin í ár og næsta ár. Ellilífeyrir til gamla fólksins nam árið 1958 66 millj. kr. Nú í ár er hann 121 millj. og verður næsta ár 148 millj. Lífeyrir og styrkir til öryrkja námu hjá vinstri. stjórninni árið 1958 22.4 millj., eru nú í ár 40 millj. og næsta ár 44 millj. Mæðralaun námu hjá vinstri stjórninni 3.2 millj., eru í ár 11 millj. og næsta ár 12 millj. Fjölskyldubætur til barnafólksins voru árið 1958 22.8 millj., í ár 122 millj. og næsta ár 156 millj. Þetta eru heildarupphæðirnar. En hvað kemur svo í hlut hvers einstaks? Lífeyrir til hjóna var t.d. í tíð vinstri stjórnarinnar 14758 kr. á ári, er nú 25920 kr., hefur hækkað um meira en 70% frá. tíð vinstri stjórnarinnar. Fjölskyldubætur vinstri stjórnarinnar til hjóna með 3 börn voru 1200 kr. á ári á fyrsta verðlagssvæði, en aðeins 900 á öðru verðlagssvæði, en eru nú alls staðar 7 800 kr. á árl. Herra forseti. Ég sé, að tíma mínum er lokið, og skal því láta máli mínu lokið að þessu sinni. En ég vil aðeins að lokum geta þess, að ríkisstj. hefur í undirbúningi framkvæmdaáætlun fyrir næstu 5–10 ár, þar sem gert er ráð fyrir að gera áætlun um framkvæmdir, bæði til virkjunar vatnsorku, jarðhita, um hafnargerðir og vega, um kaup stórvirkra véla og um ný arðbær atvinnutæki á ýmsum sviðum. Þegar þessi áætlun liggur fyrir, er að sjálfsögðu ætlunin sú að leita fyrir sér um lántökur erlendis, lántökur á heilbrigðum grundvelli, en ekki eins og þær lántökur, sem t.d. í tíð vinstri stjórnarinnar voru framkvæmdar, því að það er öllum vitanlegt, að lántökur til Íslands með eðlilegum hætti, - á ég þá við lántökur eins og t.d. Alþjóðabankinn og ýmsar fleiri slíkar stofnanir veita. - engar slíkar lántökur hafa fengizt til Íslands síðan 1953. Í sjö ár hefur t.d. Alþjóðabankinn ekki talið fært að lána til verklegra framkvæmda á Íslandi. M.ö.o.: Ísland hefur ekki verið talið hæft til að fá lán með venjulegum hætti. Vinstri stjórnin sótti t.d. þá peninga, sem hún fékk, til Bandaríkjanna úr ICA-sjóði, alveg sérlegum sjóði, sem Bandaríkjaforseti hafði yfir að ráða í sérstöku augnamiði. Þegar þessi framkvæmdaáætlun fyrir hin næstu ár liggur fyrir, þá mun að sjálfsögðu verða gerð nánari grein fyrir henni. En sú mun verða afleiðing þess, að ef efnahagsaðgerðirnar takast og þegar þær hafa borið árangur, þá opnast nýir og óvæntir möguleikar fyrir Ísland til þess að geta sótt fram til alhliða framkvæmda og aukinnar velmegunar á sem flestum sviðum og orðið gjaldgengur þátttakandi í þeim miklu framförum, sem að undanförnu og nú eiga sér stað um hinn frjálsa heim.