Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í l. frá 1933 er ákveðið, að frjálst skuli að taka í vexti af skuld allt að 6% á ári, sé skuld tryggð með veði í fasteign eða handveði. Í aprílmánuði s.l. voru innlánsvextir og almennir útlánsvextir Landsbanka Íslands og ýmissa annarra lánsstofnana hækkaðir nokkuð, og hæstv. ríkisstj. taldi þá óhjákvæmilegt að veita heimild til þess, að teknir yrðu nokkru hærri vextir af skuldum, þótt tryggðar væru með veði í fasteign eða handveði, heldur en ákveðið er í l. frá 1933. Gaf því stjórnin út brbl. um þetta efni 20. maí s.l., og eru þau um það, að heimilt sé að taka allt að 7% á ári í vexti af slíkum lánum, ef Landsbanki Íslands áskilur sér svo háa vexti. En hins vegar er engum heimilt að taka hærri vexti af slíkum lánum, heldur en Landsbanki Íslands reiknar sér á hverjum tíma. Þetta mál hefur verið til athugunar í fjhn. deildarinnar, og hefur meiri hl. n. gefið út álit sitt á þskj. 99. Leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 43. Einn þeirra manna, sem eru í meiri hl., hv. 8. landsk. þm., skrifar þó undir nál. með fyrirvara. Kom það fram í n., að hann virtist telja, að ekki hefði átt að hækka vextina eins og gert var, en lýsti sig þó fylgjandi því, úr því að það hefði verið gert, að þetta frv. yrði samþ. Það mun m.a. hafa valdið nokkru um það, að hæstv. ríkisstj. gaf út þessi brbl., að það kom í ljós, að sparisjóðir víðs vegar á landinu hefðu lent í fjárhagsvandræðum, ef þeim hefði ekki verið gert mögulegt að taka nokkru hærri vexti, en áður var leyft að taka, þar sem þeir urðu að sjálfsögðu að hækka vexti af innlánsfé eins og bankarnir gerðu á þessu ári. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð af hálfu meiri hl., - ef til vill gerir hv. 8. landsk. grein fyrir sínum fyrirvara, ef hann telur ástæðu til, - en einn nm., hv. 2. þm. Reykv., hefur gefið út sérálit á þskj. 105 og leggur til, að frv. verði fellt. Hann virðist telja auðvelt að lækka alla vexti, jafnvel þó að skortur sé á fjármagni til margra hluta, og hefur um það sínar sérskoðanir, sem hann að líkindum gerir einhverja grein fyrir hér við umr. málsins.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. formaður og frsm. fjhn. skýrði frá um ástæður fyrir hæstv. ríkis- stj. við útgáfu þessara brbl. Það var raunverulega erfitt fyrir hæstv. ríkisstj. að gera annað, en að gefa lögin út, eftir að búið var að taka þær ákvarðanir af hálfu Landsbankans, sem getið er um í forsendum fyrir brbl. Það, sem ég álít hins vegar að komi nú til að ákveða hér fyrir Alþingi, er, hvort við álítum þessa stefnu ríkisstj. og bankastjórnarinnar rétta. Það er ekki hægt að láta þessa stefnu, sem fram hefur komið í vaxtahækkunum Landsbankans, halda áfram, svo framarlega sem hún er ekki raunverulega eftirstaðfest með brbl. Sá aðili, sem hefur valdið til að segja til um, hvort þessi vaxtahækkun skuli standa, er Alþingi sem sá aðili, sem skapað hefur alla bank- ana á landinu og ræður að öllu leyti þeirra stjórn og stjórnarháttum. Ég álít þess vegna, að í sambandi við þetta frv. sé rétt fyrir hv. d. að gera sér alveg ljóst, hvort hún prinsipielt er samþykk því að halda áfram á þeirri braut, sem þetta frv. er einn áfangi af. Það er alveg rétt, að ef gengið er inn á að samþykkja þá stefnu, sem Landsbankinn tók með vaxtahækkuninni, þá er þetta frv. hæstv. ríkisstj. eðlileg afleiðing af þeirri stefnu, enda kom það greinilega fram, eins og hv frsm. n. skýrði frá, hjá einum hv. nm., hv. 8. landsk., að hann - og mér virtist nú jafnvel fleiri, jafnvel líka stjórnarstuðningsmenn í fjhn. - þeir væru ósamþykkir þeirri pólitík, sem hér er verið að staðfesta, sjálfri vaxtahækkuninni, en álitu hins vegar, að eftir að vaxtahækkunin hefði átt sér stað, þá hefði ekki verið um annað að ræða, en gefa út brbl. Í því eru rétt rök, ef maður gengur út frá því, að bankinn eigi í þessu efni að ráða stefnunni. Ég er hins vegar á þeirri skoðun, að það sé Alþingi, sem eigi að ráða stefnunni í þessum efnum, að það sé Alþingis að taka ákvarðanir um vaxtapólitíkina, það, hvort það skuli í sífellu hækka vextina, eins og nú er stefnt að með þessu frv. og eins og gert var á síðasta þingi. Og ég vil í því sambandi segja, að þessi vaxtahækkunarpólitík Landsbankans er ekki fyrst og fremst - ja, að mínu áliti - sök Landsbankans. Hún er sök meiri hlutans á Alþingi, sem hefur valdið í þessum efnum og getur stöðvað þessa þróun, svo framarlega sem meiri hlutinn vill gera það. Ég vil taka það fram, að ég álít alla þessa vaxtahækkun ranga og skaðlega pólitík. Og þó að þetta sé ekki sérstaklega stórt mál, sem hérna liggur fyrir, þá vil ég fyrir mitt leyti gera það að prófsteini á það, hvort Alþingi vill halda áfram þessari pólitík eða ekki. Ég skal í því sambandi taka fram, að sjálf vaxtahækkunin er, eins og hv. formaður og frsm. fjhn. sagði réttilega um mína skoðun, afleiðing af lánsfjárstefnunni og vaxtahækkunin er rökstudd með því, bæði af Landsbankanum og eins á siðasta þingi af hálfu hæstv. fjmrh., að það sé svo mikil eftirspurn eftir lánsfé, að vegna þessarar eftirspurnar eftir lánsfé verði að hækka vextina á lánsfénu, það sé eftir þeim eðlilegu lögmálum framboðs og eftirspurnar. En þá vil ég vekja athygli á því, að sá aðili, sem ræður framboðinu á lánsfé í landinu, er Landsbankinn og Alþingi fyrst og fremst. Það er alveg rétt, að vaxtahækkun og vaxta- lækkun er aðeins afleiðing af þeirri stefnu, sem ríkir um útlán á lánsfé, og þegar menn þess vegna ætla að deila um, hvort það sé rétt stefna að hækka vexti, þá hljóta menn líka, eins og hv. formaður fjhn. talaði um, að gera sér ljóst, hvort sjálf lánsfjárpólitíkin er rétt eða röng. Og ég vil leyfa mér að halda því fram, að þessar skaðlegu og röngu vaxtahækkanir, sem nú eru framkvæmdar þing eftir þing, séu afleiðingar af rangri lánsfjárpólitík, séu afleiðingar af því, að það er of lítil lánsfjárveita og of lítil seðlavelta með þjóðinni, sem fer saman. Þar vil ég taka það fram, að lánsfjárvelta og seðlavelta á Íslandi er ekki einhver hlutur, sem kontrollerar sig sjálfur, vegna þess að hér ríkir ekkert prívat- kapítalistískt kerfi í þessum efnum. Lánsfjárveltan og seðlaveltan er hlutur, sem ríkið sjálft og ríkið eitt ræður og fyrirskipar. Og ég vil leyfa mér að halda því fram, að lánsfjárveltunni og seðlaveltunni sé núna sem stendur haldið óeðlilega niðri, að það sé rekin algerlega röng pólitík hvað snertir lánsfjárveltuna í landinu og gengið út frá hringlandi vitlausum forsendum um allt það, sem ákveður seðlaveltu og láns- fjárveltu í landinu núna, álíka vitlausum og óraunhæfum forsendum eins og þeim, sem gengið var út frá í verzlunarmálunum og þegar hafa beðið skipbrot. Og verði þessari heimskulegu pólitík með lánsfjárveltuna og seðlaveltuna hald- ið áfram, þá leiðir það til sams konar skipbrots fyrir pólitík ríkisstj. eins og þegar hefur orðið í verzlunarmálunum. Og þetta stafar allt saman af því, að það er verið að yfirfæra á Ísland kerfi, sem á við í gömlum, ríkum, prívatkapítalistiskum ríkjum eins og Bandaríkjunum og Englandi, kerfi, sem verður algerlega óheyrilegt fyrir okkar þjóðfélag. Um lánsfjárveltuna og seðlaveltuna vil ég segja, - ég hef nú áður oft bent á, hvað hún er miklu lægri nú á þessu ári, heldur en hún var fyrir gengislækkun, hvernig hefur verið dregið úr hvoru tveggja alveg óeðlilega, síðan gengislækkunin var gerð, - en ég vildi í fyrsta lagi benda á, án þess að ég ætli mér að fara langt út í þessi mál núna, að lánsfjár- og seðlaveitan er langt fyrir neðan það, sem þjóðfélag á eins háu tæknistigi og Ísland er, þarf á að halda. Þjóðfélag, sem er eins vel útbúið með vélar og íslenzkur sjávarútvegur, iðnaður og landbúnaður, þarf allt öðruvísi lánsfjár- og seðlaveltu, heldur en gamaldags þjóðfélag, við skulum segja, eins og okkar þjóðfélag var fyrir stríðið 1914 með frumstæðum hætti. Það að ætla sér að viðhalda lánsfjárveltu og seðlaveltu í eins tæknilega háþróuðu þjóðfélagi og þjóðfélag Íslands er núna, að ætla sér að viðhalda lánsfjár- og seðlaveltu, sem passaði fyrir þjóðfélag á miklu lægra tæknistigi, þýðir sama sem að kyrkja atvinnuvegina og hindra þá í því að geta notað sína tækni, hindra þá í því að geta notfært sér þau stórkostlegu tæki, sem flutt hafa verið inn til þjóðarinnar. Þetta er í fyrsta lagi: Lánsfjár- og seðlaveltan er ekki í neinu samræmi við það tæknistig, sem Ísland stendur á. Í öðru lagi: Atvinnulíf Íslands er með þeim hætti, að við framleiðum í fyrsta lagi til útflutnings tiltölulega meira, en nokkur önnur þjóð í veröldinni. Í öðru lagi er þeim vörum, sem við framleiðum, þannig háttað, að það verður að liggja með þær í hálft ár til eitt ár, áður en þeim er komið í peninga á erlendum markaði, sem þýðir, að það verður að binda lánsfé í þessum vörum, sem framleiddar eru, lánsfé, sem ekki er í neinu samræmi við t.d. íbúafjölda landsins eða neyzlu. Svo framarlega sem ekki er nægilegt lánsfé til þess að binda í saltfiski, hraðfrystum fiski eða öðru slíku, þá þýðir það, að á ákveðnu stigi, við skulum segja kannske á miðju ári, kannske í ákveðnum mánuði síðari hluta árs, þá er svo að segja hætt að lána út á þessa hluti. Svo er hætt máske að framleiða þessa hluti, þó að nóg sé hægt að selja af þeim, vegna þess að það er of lítið lánað út á þá. Og fátæk bæjarfélög, sem binda fé í t.d. saltfiski og freðfiski, sem þau fá ekki lánað nema 2/3 út á, verða að leggja fram 1/3 af lánsfénu sjálf. Þessi 1/3 verður þeim ofvaxinn, þau hafa ekki efni á að liggja með svo mikinn freðfisk og svo mikinn saltfisk, þegar þau þurfa að leggja fram 1/3 af andvirðinu sem lánsfé sjálf. Og það fer út í það, að þau hætta við að framleiða saltfiskinn og freðfiskinn og selja fiskinn kontant út úr landinu. M.ö.o., það er stöðvuð framleiðsla á útflutningsverðmæti, stöðvuð sköpun á erlendum gjaldeyri, vegna þess að lánsfjárveltunni er haldið of lítilli. Ísland þarf miklu meiri láns fjárveltu heldur en önnur lönd á svipuðu tæknistigi, vegna þess, hve sérstakar vörur það framleiðir, þ.e.a.s. fiskinn, og vegna þess, hve lengi verður að liggja með hann. - Þetta var í öðru lagi. Svo vil ég minna á það, eins og ég býst við, að flestum hv. þm. sé ljóst, að seðlaveltan á Íslandi núna er langt fyrir neðan það, sem eðlilegt er. Ég hef t.d. verið að bera hana saman við það, sem hún var 1915, með tilliti til íbúafjölda og breytinga, sem orðið hafa á tímabilinu siðan, og hún er núna um 1/3 minni, en hún var 1915. Og það veit nú hver einasti þm., hvaða breyt. hefur orðið á högum landsins síðan. Með öðrum orðum: Það er verið í þessum efnum að framkvæma tóma hringavitleysu út frá röngum forsendum, út frá þekkingarleysi á íslenzkum staðháttum. Það er verið að framkvæma ranga lánsfjárpólitík í landinu út frá þekkingarleysi á nauðsyn íslenzkra atvinnuvega, þekkingarleysi á því tæknistigi, sem við stöndum á, og hirðuleysi um nauðsyn íslenzks atvinnulífs fyrir lánsfé. Ég skal ekkert lýsa, hvað þessi óeðlilega lága lánsfjár- og seðlavelta er skaðleg fyrir atvinnulífið. Það veit hver einasti maður, sem í atvinnulífinu stendur. Það er ekki af engu, að hv. þm. sjálfir bera hér hvert málið eftir annað fram, þar sem þeir óska eftir enn meira lánsfé. En þeim sömu hv. þm., sem bera þessar óskir fram, ber að reyna að gera sér ofurlítið ljóst, af hverju þetta stafar. Og ég vil í öðru lagi taka það fram, að þessi ranga lánsfjárpólitík kostar ríkið meira í peningum þar að auki, - fyrir utan þau hundruð milljóna, sem það kostar atvinnulífið, þá kostar það ríkið stórfé, því að það er verið að taka erlend lán núna til íslenzkra framkvæmda, sem þyrfti ekki að taka, svo framarlega sem eðlileg lánsfjárpólitík væri rekin í landinu. Það er verið að taka með 41/2%, 5% og 51/2% vöxtum lán núna erlendis, og þá verðum við að borga vexti af þessum lánum í útlendum gjaldeyri, án þess að nokkur þörf sé fyrir að taka þetta fé í útlendri mynt. Það væri hægt af hálfu Landsbankans eða Seðlabankans hér innanlands að lána þetta, svo framarlega sem Alþingi léti reka aðra lánsfjárpólitík, en nú er rekin. Og þetta kostar okkur stórfé í vöxtum, sem við alls ekki þyrftum að borga, og í gjaldeyri, sem við gæt- um sloppið við að borga. En þó er það minnst móts við það, sem það kostar atvinnulífið. Og ég skal svo segja það um leið viðvíkjandi þessari röngu lánsfjárpólitík, sem rekin er í landinu og ríkisstj. fyrst og fremst er ábyrg fyrir, að ég skil ósköp vel, af hverju þessi ranga lánsfjárpólitík er rekin. Hún á upptök sín í því, að ríkisstj. heldur, að minnkun lánsfjárins í landinu sé heppileg og rétt aðferð til að takmarka eftirspurn á útlendum gjaldeyri. Ég vil taka það fram, að ég held ég ætli ríkisstjórninni þarna ekki neitt skakkt. Ég veit alveg, að ríkisstj. segir, að svo framarlega sem það væri miklu meira fé í veitu í landinu, þá mundi um leið vera aukin eftirspurn eftir útlendum gjaldeyri - og það er rétt. Það mundi verða aukin eftirspurn eftir útlendum gjaldeyri. Og það, sem ég svara því til, er, að það yrði miklu meiri framleiðsla á útlendum gjaldeyri, svo framarlega sem lánsfjárveltan væri meiri, - miklu meiri framleiðsla á útlendum gjaldeyri heldur en samsvarar þeirri eftirspurn, sem þyrfti að vera með réttri pólitík. En ég veit, að ríkisstj. afsakar sína röngu lánsfjárpólitík, sem nú er að kyrkja atvinnulífið, ræna fjöldann allan af mönnum sínum húsum, íbúðum, verkstæðum, bátum og öðru slíku, með því, að hún sé að takmarka eftirspurnina eftir útlendum gjaldeyri. Ég vil taka það fram, að þessi takmörkun á lánsfjárveltunni sveitir at- vinnulífið, eins og ég hef minnzt á, og hún skapar svartan markað á peningum í landinu, ægilegan svartan markað, sem er að gera vaxtafótinn hærri og hærri með hverju árinu sem liður. Ef maður þess vegna er að deila á vaxtahækkunina og deilir þess vegna á ranga lánsfjárpólitík, sem veldur vaxtahækkuninni, þá verð ég út frá þessu að deila á þá pólitík, sem ég veit, að í augum hæstv. ríkisstj. veldur þessari röngu láns- fjárpólitík, sem sé á þá hugmynd, að það sé hægt að takmarka eftirspurnina eftir útlendum gjaldeyri með lánsfjárminnkuninni. Þetta er alveg óhugsandi á Íslandi. Þetta er alveg vonlaust fyrirtæki, það er vonlaust fyrirtæki á Íslandi, landi, sem flytur út næstum helminginn af öllu, sem það framleiðir, og hefur þannig sérstöðu meðal allra landa veraldarinnar. Það er vonlaust að ætla að takmarka eftirspurnina eftir útlend- um gjaldeyri með lánsfjárminnkuninni. Hins vegar er vitanlegt, að með lánsfjárminnkuninni er nú verið að leiða yfir þjóðina atvinnuleysi og sára fátækt. Núverandi atvinnuleysi, núverandi vaxandi fá- tækt hjá alþýðumönnum er bein afleiðing af því, hvernig dregið er úr atvinnulífinu og rekstri þess og framleiðslu þess með rangri lánsfjárpólitík. Það þýðir með öðrum orðum, að það er beinlínis verið að minnka framleiðsluna í landinu, draga úr starfsemi atvinnulífsins og minnka þar með hagnýtingu þeirra möguleika, sem við höfum til útflutnings, og minnka þar með raunverulega útflutninginn til þess að takmarka eftirspurnina eftir útlendum gjaldeyri. Það er sem sé verið að hætta við að nota okkar tækni til að framleiða útlendan gjaldeyri í því skyni að minnka eftirspurnina eftir útlendum gjaldeyri. Sem sagt, öll fjármálapólitík ríkisstj. á þessu sviði er tóm hringavitleysa. Meðalið, sem ríkisstj. þarna er að nota til að draga úr eftirspurninni, er verra en sjúkdómurinn sjálfur, sem hún ætlaði að lækna. Og það er satt að segja ekki að undra, þegar ríkisstj. raunverulega fer blint í þessum efnum eftir fyrirmælum manna, sem hafa ekki hundsvit á íslenzku atvinnulífi né íslenzku fjármálalífi. Og ég hélt, að væru nógu dýr fyrir ríkisstj. og nógu dýr fyrir þjóðina þau hundruð milljóna króna í útlendum gjaldeyri, sem búið er að eyða til einskis í vitlausar tilraunir í sambandi við gjaldeyrismálin, þó að hún héldi ekki áfram sömu vitlausu stefnunni í lánsfjármálum þjóðarinnar. Það verður að stöðva þessa fjármálastefnu. Það verður að stöðva hana, það verður að auka lánsfjárveltuna í landinu, það verður að koma seðlaveltunni og lánsfjárveltunni í eðlilegt horf, sem samsvarar tæknistigi Íslands, samsvarar þörfum atvinnuveganna og samsvarar getu okkar til að hagnýta okkur aukna lánsfjárveltu í landinu. Og ég vil taka það fram, að ríkisstj. og hennar flokkar eru ábyrgir fyrir þessari pólitík; það er meiri hlutinn á Alþingi, sem ræður þessari pólitík. Það er þess vegna raunverulega hlægilegt, þegar hv. þm. stjórnarflokkanna eru að flytja hér hvert frv. á fætur öðru og biðja um meira lánsfé, - biðja um meira lánsfé og meira lánsfé, en þora ekki að breyta sjálfri lánsfjárpólitík ríkisstj. Ef hv. þm. stjórnarflokkanna yfirleitt reyndu nokkurn tíma að gera sér grein fyrir fjármálastefnunni á Íslandi og fjármálaástandinu og skildu það, þá væri þetta óþarft. En vegna þess að þeir eru flæktir í fræðikenningar, sem þeim er talin trú um, að séu réttar, og þeir aldrei hafa lagt sig niður við að kryfja til mergjar, þá gera þeir þetta sjálfsagt allt saman í góðri meiningu og halda því vafalaust áfram, eins og þeir studdu verzlunarpólitík ríkisstj., jafnvel þó að það væri fyrirsjáanlegt, hvernig hún mundi enda. Ég held þess vegna, - og það var nú það, sem gerði það að verkum, að ég klauf nefndina út af þessu annars tiltölulega litla máli, - ég álít, að það væri heppilegt, að Alþingi léti í ljós sína meiningu um þá röngu stefnu í fjármálunum, sem orsakar síhækkandi lánsfjárvexti, síhækkandi útlánsvexti, stefnu, sem skapast af rangri lánsfjárpólitík, stefnu, sem er að þrengja að atvinnulífinu og kyrkja það meir og meir og brjála allt efnahagslif þjóðarinnar. Ég held það væri heppilegt, að Alþingi léti í ljós þá skoðun, að það verði að breyta um þessa lánapólitík, að það verði að stöðva þetta, sem leiðir til þess, að atvinnulífið kiknar undir vitlausri lána- og vaxtapólitík. Ef hv. deild fellir þetta stjórnarfrv., þá segir neðri deild Alþingis þar með, að hún vilji ekki áframhald þessarar stefnu, það verði að breyta um, það verði að endurskoða þessa stefnu. Og ég held það sé nauðsynlegt að segja það, alveg nauðsynlegt. Það er stór hætta í því fyrir þjóðina, ef haldið er áfram eins rangri stefnu og nú er rekin. Og það eru ekki bankarnir sjálfir, sem ákveða þetta, þetta er stefna, sem á upptök sín hér í þingsölunum og er framkvæmd á ábyrgð þeirra flokka, sem styðja hæstv. ríkisstj. Þess vegna legg ég til, að þetta frv. sé fellt.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjhn. eða meiri hlutans gat um og kemur fram í nefndarálitinu á þskj. 99, þá hef ég skrifað undir það með fyrirvara, og hv. frsm. gat í raun og veru um, vegna hvers sá fyrirvari væri gerður, en mér þykir rétt með fáum orðum að skýra nánar afstöðu mína. Það er, eins og hv. frsm. tók fram, fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að ég álit, að það hafi verið rangt að hækka útláns- og innlánsvextina eins og gert var nú í aprílmánuði s.l. Það voru höfð sem rök af hálfu Landsbankans, sem í raun og veru ákvarðaði þessa vaxtahækkun, að það væri til þess að auka innlánsfé í lánsstofnunum. En það var í raun og veru einsýnt, að það mundi ekki til þess duga. Og ég held einnig, að bak við hafi legið önnur rök - eða rökvillu mætti kannske kalla það, - að með vaxtahækkuninni, útlánsvaxtahækkuninni ætti enn þá meira, en áður, var að torvelda útlán til manna yfirleitt. Ég held nú, að högum sé svo háttað í íslenzku þjóðfélagi, að jafnvel hversu geysiháir sem útlánsvextirnir eru, þá sé fjöldi manna og fyrirtækja neyddur til þess að taka lán, ef þess er nokkur kostur. Og það munu mörg dæmi um það, því miður, vegna þess, hvað lítið er um útlán lánsstofnana, að menn flýja á náðir svartamarkaðs hvað útlán snertir og taka þar fé að láni með okurvöxtum. Ég held þess vegna, að það hafi engin þörf verið, ekki rétt og ekki heldur náð tilgangi sínum að hækka vextina til þess að reyna að draga meir úr útlánunum. En hvað hinu atriðinu viðkemur, að örva innlánastarfsemina til lánsstofnananna, þá held ég, að það hafi líka komið á daginn, að það hafi ekki til þess orðið. Þess vegna tel ég, að þessi vaxtahækkun hafi verið frá upphafi röng og rökin fyrir henni hæpin eða engin, ef rétt var greint. Nú er það hins vegar svo, að þjóðbankinn eða Landsbankinn hefur rétt til slíkra hluta. Án tillits til l. frá 1933, sem ákvarða bönn eða viður- lög við svo kölluðu „okri“, þá hefur Landsbankinn rétt til þess að ákvarða útlánsvexti sína nokkuð án hliðsjónar af ákvæðum l. frá 1933. Þegar Landsbankinn hafði ákvarðað þessa breyt. á vöxtunum, varð ekki komizt hjá því af hinum bönkunum og sparisjóðunum að sigla í sama kjölfarið, en ég hygg, að þessar stofnanir hafi í raun og veru dansað nauðugar. En þegar að því kom, t.d. varðandi hina mörgu sparisjóði úti um allt landið, að þeir þyrftu vegna innlánsfjárins að hækka innlánsvextina og þá einnig til þess að geta haldið rekstrinum áfram útlánsvextina, þá var það óheimilt hvað snerti lán, sem voru tryggð með veði í fasteignum, öðruvísi en að breytt væri okurlögunum frá 1933. Þess vegna gaf ríkisstj. út þessi brbl., sem hér liggja nú fyrir til staðfestingar. Ég vildi skýra þennan fyrirvara minn við undirskrift undir nefndarálitið, en ég sé mér ekki fært að ganga á móti frv. sjálfu, og er það fyrir þá sök, að mig uggir, að Landsbankinn mundi eftir sem áður taka sínar eigin ákvarðanir varðandi útláns- og innlánsvexti. En ef svo væri og ekki væru til í l. þau ákvæði, sem eru í þessu frv., sem hér liggur fyrir, mundi það þýða það, að t.d. sparisjóðirnir úti um landið mundu verða, ja, kannske allt að því gjaldþrota. Ég vil ekki eiga það undir ákvörðunum Landsbankans að koma því til leiðar, að starfsemi sparisjóðanna úti um landið hálfstöðvaðist eða lamaðist. Og þess vegna sé ég mér ekki fært að greiða atkvæði á móti frv. sjálfu, þótt ég telji mjög óheppilegt, að til þess þyrfti að koma að setja slík lög eins og hér liggja fyrir af þessari ástæðu, að vaxtahækkunin var framkvæmd af hálfu Landsbankans. Ég vil ekkert eiga á hættu með það. Mér er kunnugt um það nú þegar, að þeir sparisjóðir sums staðar úti um landið, sem hafa haft sæmilega afkomu, verða nú vegna vaxtabreytingarinnar jafnvel að halda áfram rekstri sínum með allt að því tapi, vegna þess að þó nokkuð af varasjóðum þeirra og sjóðum var bundið í ódýrari eða vaxtalægri útlánum og í verðbréfum, sem voru með miklu lægri vöxtum, heldur en nú tíðkast, verðbréfum, sem gefin voru út á tímabili með tiltölulega lágum vöxtum, eins og við þekkjum sumar deildir af veðdeildinni, þar sem vextir voru 4%. Ég held, að þessi ákvörðun um vaxtahækkunina hafi ekki orðið til þess að greiða fyrir auknum innlánum til peningastofnananna, en hafi orðið til þess að torvelda margan atvinnurekstur, sem er fyrir í landinu, en sannarlega mátti þó ekki leggja frekari stein í götu hans nú, heldur en áður var gert, og einnig að torvelda það, að menn með lánum gætu byggt yfir sig húskofa og annað slíkt, nema þá með svo örðugum kjörum, að örðugt væri undir að rísa. Ég tel, að vaxtahækkunin hafi verið mislukkuð í sjálfu sér, en úr því að hún var framkvæmd, þá þori ég ekki að eiga það á hættu, að horfið verði frá því ráði að framkvæma þessa vaxtahækkun, og tel því illa nauðsyn að samþykkja frv.



Það voru aðeins örfá orð. Ég ætla ekki að fara að blanda mér hér sérstaklega í þær umr., sem hv. 2. þm. Reykv. hafði hér áðan varðandi fjármálastefnu ríkisstj. og vaxtapólitík yfirleitt. Það var nánast fsp. til þeirrar hv. n., sem með þetta mál hafði að gera, sem ég vildi beina til hennar. Það virðist svo, og mun enda vera, að ég hygg, rétt skilið skv. 1. gr. þessara l., að vextir skuli breytast eftir því, sem vextir Landsbankans eru á hverjum tíma, þannig að sé samið um 7% vexti nú, þá skuli þeir breytast til lækkunar eða hækkunar eftir þeim reglum, sem Landsbankinn fylgir á hverjum tíma. Nú vill svo til, að ég hef dálítið fengizt við skuldabréfasölu fyrir opinbera aðila, og það mun öllum hv. þm. ljóst, að það er ekki hvað sízt í þjóðfélagi eins og okkar, þar sem alltaf er takmarkaður lánamarkaður, að þess er oft mikil þörf og nauðsyn að afla peninga með skuldabréfasölu til ýmiss konar framkvæmda, enda ekki nema æskilegt, að slíkt sé gert. En þá vaknar aftur sú spurning, að ef svo er málum háttað í l., að þeir vextir, sem ákveðnir eru af skuldabréfum, þegar þau eru seld, eiga að vera háðir óvissum ákvörðunum, þannig að þeir kunni að breytast til verulegrar lækkunar einhvern tíma á lánstímanum, þá hlýtur annaðhvort að leiða til þess, að skuldabréf seljist ekki, eða að minnsta kosti það torveldi mjög sölu þeirra, þegar um opinber lánsútboð er að ræða, þar sem ekki er reiknað með afföllum á lánum, og svo aftur á hinn bóginn, þar sem um er að ræða sölu á skuldabréfum, sem einstaklingar annast um og því miður - því er ekki að neita - hafa verið seld með allverulegum afföllum að undanförnu, - að það er að minnsta kosti mjög hætt við því og enda næstum víst, að sú bréfasala hlýtur mjög að torveldast og það hlýtur að auka mjög hættuna á því, að hærri affalla verði krafizt af bréfunum við sölu þeirra, ef kaupandi bréfanna á það á hættu, að þeir vextir, sem ákveðnir eru í bréfinu, kunni að breytast og lækka verulega einhvern tíma á lánstímanum, án þess að hann hafi nokkur tök á að ráða þar neinu um. Sem sagt, samkv. ákvæðum 1. gr. virðist vera gert ráð fyrir því, að samningsréttur manna um vexti af skuldum sé að þessu leyti takmarkaður, að það sé ekki hægt að ákveða endanlega vaxtaupphæðina, þannig að hámarkið kunni að lækka, ef svo fer síðar, að Landsbankinn breytir sínum vöxtum til lækkunar. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu atriði, af því að ég hygg, að það skipti nokkuð miklu máli, og beina þeirri fsp. til hv. nefndar, hvort hún sérstaklega hafi tekið þessa hlið málsins til athugunar og hvort beri að skilja hennar nefndarálit þannig, að hún telji, að það sé ekki neitt við þessa hlið málsins að athuga.



Með tilvísun til grg. minnar við umr. málsins segi ég já.



Herra forseti. Fjhn. d. hefur athugað þetta frv., eins og henni var falið. Nm. eru samþykkir því, að sú lántökuheimild, sem gert er ráð fyrir í frv., verði veitt. Er þess að vænta, að unnt verði að fá þetta lán; sem frv. gerir ráð fyrir handa stofnlánadeildum Búnaðarbankans, þar sem það verður að teljast mjög þýðingarmikið, að Ræktunarsjóður og Byggingarsjóður geti haldið áfram að veita lán til ræktunar og bygginga í sveitum. - Komið hefur fram brtt. við frv. á þskj. 74, og var hún einnig athuguð í n. Meiri hl. n., sem hefur gefið út nál. á þskj. 97, telur sér ekki fært að fallast á þessa brtt., þar sem hún mundi hafa í för með sér veruleg útgjöld fyrir ríkissjóð, og er það því till. meiri hl., að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir á þskj. 5.



Herra forseti. Ég hef ekki getað orðið sammála hv. meiri hl. fjhn. um afgreiðsluna á þessu máli og þess vegna gefið út sérstakt nál. og legg þar til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem felst í till. á þskj. 74, sem borin er fram af hv. 5. landsk. þm. Það, sem greinir á málefnalega milli mín og meiri hl., er raunverulega eftirfarandi: Svo framarlega sem ríkisstj. er heimilað að taka lánið með þeim hætti, sem lagt er til í frv. stj., og lána það aftur með sömu kjörum og hún tæki það, þá mætti ætla, ef um samsvarandi lánskjör yrði að ræða eins og síðast, t.d. þegar tekið var lán hjá Alþjóðabankanum, að slík lán yrðu til t.d. 20 ára og a.m.k. með 41/2% vöxtum, eða ef ríkisstj. síðar endurlánar Búnaðarbankanum með þessum sömu kjörum, þá þýðir það, að þessar deildir Búnaðarbankans, Byggingarsjóður og Ræktunarsjóður, verða að lána þetta fé aftur út, Ræktunarsjóðurinn til 20 ára með 21/2% vöxtum og Byggingarsjóðurinn til 42 ára með 2% vöxtum. Þennan vaxtamísmun, sem í þessu felst í fyrsta lagi, yrðu þá þessir sjóðir að greiða, og það gengi aftur út yfir möguleika þessara sjóða til þess að veita fé að láni. Enn fremur hvað Byggingarsjóð snertir, sem lánar út til 42 ára, en fær að láni til 20 ára, þá skapar þetta náttúrlega á vissu tímabili mjög mikil vandræði í lánastarfsemi hans. Ég álít eðlilegt, að meðan ríkið með lögum fyrirskipar Búnaðarbankanum að lána fé sitt út með 21/2% vöxtum og með 2% vöxtum og ýmist til 20 ára eða til 42 ára, þegar þessir tveir sjóðir eiga í hlut, þá verði það sama ríki sem tekur sér vald til að fyrirskipa þessa útlánastarfsemi með þessum kjörum að bera tjónið af því að lána með kjörum, sem eru orðin svona óeðlileg með tilliti til hins svo kallaða frjálsa lánsfjármarkaðar. Svo fremi sem ríkið breytir þarna út af og lánar sjálft þessum sjóðum með miklu verri kjörum, en þeir eiga að lána út, þá er ríkið að kippa grundvellinum undan þeirri starfsemi þessara sjóða, sem þeir hafa haft með höndum fram að þessu, því að það mun þá varla liða á mjög löngu, ekki sízt með þessum vaxandi kröfum um, að allt eigi að vera fjármálalega og ákaflega heilbrigt og allt eigi að bera sig eins og kallað er, - það mun þá varla líða á löngu þangað til það koma fram brtt: um að hækka vextina frá Ræktunarsjóðnum og frá Byggingarsjóðnum út til bænda. Ég vil minna hv. þm. á, að það voru á síðasta þingi hækkaðir vextir, sem Alþ. hafði áður með lögum fyrirskipað að skyldu vera 21/2%, upp í 51/2%, og það er stór hætta á, að það yrði fyrr eða síðar farið inn á sömu brautina viðvíkjandi Ræktunarsjóði og Byggingarsjóði, ef það á að lána þessum sjóðum féð, sem þeir eiga að nota til starfsemi sinnar, með 41/2% eða jafnvel með hærri vöxtum. Ég held þess vegna, að ef á að svipta Ræktunarsjóð og Byggingarsjóð, eins og raunar ýmsa aðra sjóði lands okkar, sem eiga að hjálpa til þess að byggja landið upp, þeim raunverulegu möguleikum til þess að lána út með 21/2 % vöxtum, þá fari svo, áður en langt um líður, að vextirnir verði hækkaðir og þar með grundvellinum kippt undan þeirri þjóðþrifastarfsemi, sem þessir sjóðir hafa með höndum, því að hvorki landbúnaðurinn né raforkuframkvæmdirnar né verkamannabústaðirnir og aðrar slíkar nauðsynjaframkvæmdir á Íslandi bera til lengdar þá háu vexti, sem nú er verið að reyna að innleiða. Ef ríkið þess vegna viðurkennir, að það sé nauðsynlegt að halda því, sem upphaflega var ákveðið um útlánsvexti Ræktunarsjóðs og Byggingarsjóðs, þá á ríkið þess vegna að lána þessum sjóðum með sömu vöxtum og ætlazt er til að þeir láni út á, en ekki með tvöfalt hærri vöxtum, og ég álít þess vegna, að Alþ. eigi að láta í ljós vilja sinn nú um það, að það sé ríkið, sem tekur á sig kostnaðinn af þessum vaxtamismun, en að því sé ekki skellt yfir á þessa sjóði. Það er þess vegna þannig, að það er ríkið, sem tekur lán, og það er ríkið, sem ræður þeirri lánsfjárstarfsemi, sem gerir það að verkum, að tekið er lán með svona háum vöxtum, og það á þess vegna að láta þennan mun lenda á ríkinu sjálfu. Og ég vil alvarlega vara þá við, sem núna hefðu annars tilhneigingu til að greiða atkv. móti brtt. á þskj. 74, að afleiðingin af því að fella hana er ég hræddur um að yrði sú innan ekki langs tíma, að útlánsvextir frá Ræktunarsjóðnum og Byggingarsjóðnum yrðu hækkaðir. Það er þess vegna till. mín, að þetta frv. sé ekki afgr. óbreytt, eins og hv. meiri hl. leggur til, heldur afgr. þannig breytt, að samþ. sé till. á þskj. 74, sem mælir svo fyrir, að lánið skuli endurlána þessum sjóðum Búnaðarbankans með sömu kjörum og lögum samkvæmt gilda um útlán þessara sjóða.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð út af þessari brtt. á þskj. 74, þó að það þurfi ekki að vera mikið, vegna þess að hv. 2. þm. Reykv. hefur þegar gert vel grein fyrir henni. Ég ætla aðeins að undirstrika það, sem hann var að tala um, hvert stefnir, ef haldið verður áfram að láta Búnaðarbankann fá það fjármagn, sem hann hefur til umráða, með mun lakari kjörum, en hann þarf að lána það út. Nú er því t.d. þannig varið, að lán úr Byggingarsjóðnum þarf að lána út til 42 ára, en þau lán, sem Búnaðarbankinn hefur fengið undanfarin ár, sem hafa verið þrjú, þ.e. lán af gengishagnaði bankanna samkv. gengisskráningarlögunum, lán til Ræktunarsjóðs og Byggingarsjóðs af greiðsluafgangi ríkissjóðs árið 1951 og sömuleiðis hið erlenda lán, sem tekið er á þessu ári samkv. sérstökum l. frá Alþ., þau eru öll lánuð bankanum með miklu lakari kjörum en hann þarf að lána þau út; þau eru lánuð yfirleitt til 20 ára, en verulegan hluta þeirra þarf hann að lána út aftur til 42 ára. Það er ómögulegt að reka bankastarfsemi á þennan hátt. - Ég þarf ekki að fara fleiri orðum um þetta. Það hlýtur hver maður að sjá, sem athugar það, að það verður að breyta til frá þessu fyrirkomulagi og hætta að láta Búnaðarbankann fá það fé, sem hann fær til útlána, með svo miklu lakari kjörum, en hann er skyldugur lögum samkvæmt að lána það út aftur.



Herra forseti. Ég verð nú að lýsa því yfir, að ég tel það mjög þýðingarmikið fyrir bændastéttina, að ekki einasta þetta frv., sem hér liggur fyrir, verði samþ., heldur og að þessi lántaka verði framkvæmd. Og ég ber fullt- traust til hæstv. ríkisstj. um það, að hún sæti svo góðum kjörum um þessa lántöku sem völ er á. Varðandi vaxtaspursmálið, sem hér hefur verið gert að umræðuefni, þá tel ég óþarft að setja það í samband við þessa lántöku, því að það er lagaatriði, og hingað til hafa ekki verið hækkaðir neitt vextir í þessum sjóðum Búnaðarbankans, enda þótt aðrir vextir í landinu hafi verið hækkaðir. Þá er ekki hægt að hækka nema með lagabreytingu. - Það vandamál, sem hér hefur verið gert að umræðuefni af tveim síðustu ræðumönnum, að þetta verði bankanum ekki til lengdar fært, það er vandamál, sem ég vil ekki setja í samband við þessa lántöku, en fyrr eða síðar náttúrlega kemur til athugunar að öðru leyti í sambandi við rekstur bankans. Ég vil taka þetta fram, að með þessum fyrirvara mun ég greiða atkv. alveg hiklaust gegn þessari till., því að ég vil ekki setja þetta mál neitt í samband við þá lánsheimild, sem hér er verið að fara fram á.

Frsm. minni hl. (Einar Olgeirsson) Hv. þm. A-Húnv. var að tala um, að hann vildi ekki setja ákvæðin um endurlánin í samband við þetta frv., sem hérna væri til umræðu. Ákvæðin um endurlánin eru ákveðin með þessu frv. Þetta frv. er um tvennt, eins og það kemur fyrir frá ríkisstj., þ.e. annars vegar um að taka lánið erlendis, hins vegar um að endurlána það til Byggingarsjóðsins og Ræktunarsjóðsins með sömu kjörum og það sé tekið, og það má ganga út frá því, að þrátt fyrir kannske mjög góða viðleitni ríkisstj. fái hún ekki lægri vexti en 41/2–5%, þannig að þá er ákveðið með þessu frv. ríkisstj., að það skuli lána til þessara sjóða með 41/2% eða 5% vöxtum, en þessir sjóðir skuli lána það út aftur með 2% og 21/2% vöxtum og hvað snertir annan sjóðinn, sem sé Byggingarsjóðinn, til helmingi lengri tíma, en það er tekið. Þess vegna er um það að ræða í sambandi við þetta mál nú að ákveða kjörin, sem féð skuli endurlánast með til þessara tveggja sjóða. Það er núna, sem liggur fyrir að taka ákvarðanir um það, og okkar till. er, að þegar ríkið endurlánar, skuli það lána með sömu kjörum og það uppáleggur Byggingarsjóðnum og Ræktunarsjóðnum að lána aftur út fyrir. Það þýðir ekki í raun og veru að skjóta sér fram hjá því að taka ákvörðun um afstöðu viðvíkjandi þessum kjörum núna. Það er alveg gefið mál, að það að skylda Byggingarsjóðinn og Ræktunarsjóðinn til að lána út með helmingi verri kjörum, en hann fær lánið þýðir að draga úr starfsemi þessara sjóða. Það er ómögulegt að koma sér undan því, það þýðir að draga úr starfsemi þessara sjóða, það þýðir að minnka þau lán, og það þýðir lítið fyrir menn að vera að koma með till. um aukin lán til landbúnaðarins og annað slíkt og betri lánskjör, ef menn á sama tíma ætla með því að samþykkja þetta stjfrv. óbreytt og stuðla að því, að það verði dregið úr lánunum og kjörin fyrr eða síðar rýrð.



Þeir ræðumenn, sem um þetta mál hafa talað, þ.e.a.s. hv. 2. þm. Reykv., sem er frsm. minni hl. fjhn., og hv. 5. landsk. þm., hafa látið alveg hjá liða í þessum umr. að vekja athygli á því, að bæði Byggingarsjóður og Ræktunarsjóður fá nú töluverð framlög frá ríkinu ár hvert, sem þessir sjóðir þurfa ekki að endurgreiða, og hafa því meiri möguleika, en ella mundi til þess að taka á sig nokkurn vaxtahalla. Ef hins vegar kæmi í ljós, að það væri óhjákvæmilegt að veita þessum sjóðum meiri fjárhagslegan stuðning, til þess að þeir gætu gegnt þeim hlutverkum, sem þeim eru ætluð, heldur en nú er gert, og menn vildu gera till. um slíkt, þá væri vitanlega æskilegt, að það fylgdi með, hvernig ætti að afla fjár til þessa eins og annars, sem ríkið þarf að greiða. Þessir hv. þm. hafa hins vegar ekki gert neina grein fyrir því, með hverjum hætti ríkið eigi að afla fjár til að greiða þennan vaxtamun, og var þess kannske raunar naumast að vænta frá þeim heldur, að slíkar till. kæmu fram, en þó er það svo, að þetta þarf að fylgjast að. Eins og ég hef áður sagt, þá telur meiri hl. n. ekki rétt að svo stöddu að ákveða það, að ríkið taki á sig þennan vaxtamun, og væntir þess, að d. geti á það fallizt að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Það var ræða hv. þm. V-Húnv., sem kom mér til þess að biðja um orðið aftur, og skal ég gera lítið eitt frekar grein fyrir þessu máli. - Hann vildi verja afstöðu meiri hl. n. með því, að bæði Ræktunarsjóður og Byggingarsjóður fengju nokkurt árlegt framlag frá ríkinu, sem þyrfti ekki að endurgreiða. Þetta er rétt. Þegar lögin um þá sjóði voru samþ. á Alþingi, þá var svo ákveðið, að þeir skyldu fá það fasta framlag um 10 ára bil, hvor sjóður. Nú eru liðin 6 ár af þeim tíma. En það var einnig gert ráð fyrir í l. þá, að gerðar yrðu sérstakar ráðstafanir þá þegar til þess að afla þeim meira stofnfjár, og var gert ráð fyrir, að það yrði gert að sumu leyti með útgáfu bankavaxtabréfa, og að öðru leyti, hvað snertir Ræktunarsjóðinn, þá var svo ákveðið í 8. gr. l. um hann, að seðladeild Landsbankans væri skyldug til að lána honum 10 millj. kr., ef ríkisstj. óskaði þess, og skyldi það greiðast aftur á 20 árum með 11/2 % vöxtum. Þessari skyldu hefur aldrei verið fullnægt, hvort sem það er fyrir það, að engin þeirra ríkisstjórna, sem hefur farið með völd síðan 1947, er l. voru samþykkt, hafi óskað þess, eða hitt, að Landsbankinn hafi ekki viljað leggja fram þessa upphæð. Þetta skal ég láta ósagt, en staðreynd sú liggur fyrir, að þessari skyldu, sem búin er að vera í lögum í 5 ár, er ófullnægt enn þá, og afleiðingin hefur verið sú, að allt það framlag, sem sjóðurinn hefur fengið og átti að fara til þess að greiða vaxtamismun, sem hv. þm. V-Húnv. var að tala um, fór beint til þess að lána út og hefur ekki nærri hrokkið til þess. Þá skal ég enn fremur benda á það, að gagnvart Byggingarsjóðnum hefur ekki heldur verið gengið inn á þá braut, sem gert var ráð fyrir í l., að afla stofnfjár með útgáfu bankavaxtabréfa, og afleiðingin var sömuleiðis sú gagnvart honum, að hið árlega framlag hefur farið til þess að lána út, í staðinn fyrir að anna því hlutverki, sem það átti að gera, og afleiðingin er svo sú, að sjóðurinn hefur verið meira og minna tómur nú um lengri tíma. Það hefur að vísu verið hlaupið undir bagga af hálfu Alþ. við og við með það að bæta úr allra brýnustu þörfum, þegar komið var í óefni. Þetta var gert með ákvæðunum, sem samþykkt voru í gengisskráningarl., að sjóðir þessir tveir skyldu fá nokkurn hluta af gengishagnaði bankanna; það bætti úr brýnustu þörf í bili. Þegar aftur var komið í þrot, bætti það úr brýnustu þörf í bili, þegar ákveðið var, að sjóðirnir skyldu fá nokkurn hluta af greiðsluafgangi ríkissjóðs 1951, og það er núna aðeins í bili að bæta úr, að á þessu ári hefur fengizt hluti af erlendu láni, sem ríkisstj. hefur verið heimilað með lögum að taka í Alþjóðabankanum, og til þess að bæta úr brýnustu þörf, en þó hefur ekki tekizt enn þá að fá nema 6 millj. í bankann af þeim 16 millj., sem heimilað var að taka. Enn fremur skal ég benda á það í sambandi við þetta, að þessu síðasta láni, sem tekið er núna á þessu ári, fylgja þau ákvæði frá Alþjóðabankanum, að það má ekki nota það til neinna framkvæmda, sem unnar hafa verið fyrir 1. nóv. 1951, og afleiðingin er sú, að þó að það bæti úr brýnustu þörf, hvað snertir að greiða út lán fyrir framkvæmdir, sem verið er að vinna á þessu ári, þá er bankinn núna í alveg hreinum vandræðum með að lána til vissra framkvæmda, sem búið var að vinna fyrir þennan tíma, fyrir 1. nóv. 1951, og ekki má nota þetta lán til og hann hefur ekkert fé til þess að lána út á. Hvorugur þeirra hv. þm., sem hafa talað hér fyrir hönd hv. fjhn., hefur neitað því, að það mundi skapa vandræði, áður en langt líður, að bankanum skuli vera gert að skyldu að lána fé út til helmingi lengri tíma, en hann þarf til að borga sín eigin lán. Það liggur líka í augum uppi, að slíkt hlýtur að valda vandræðum. En þá var hv. þm. V-Húnv. með aths. um það, að það vantaði gersamlega frá okkur, mér og hv. 2. þm. Reykv., till. um það, hvernig ætti að afla fjár til þess að standa straum af þeim mun, sem verður hér á milli, t.d. þeim vaxtamun, sem um er að ræða hér. Það er rétt, þetta kom ekki fram í minni ræðu, og sennilega ekki heldur í ræðu hv. 2. þm. Reykv. En ég skal núna benda hv. þm. V-Húnv. á þá leið, og ég skal bæta við, að ég mun benda á hana í frv., sem ég mun leggja fram um þessi mál alveg nú á næstunni. Sú leið. er að hætta að kalla inn frá bankanum þau lán, sem ríkið hefur lagt honum af fé, sem það hefur fengið í hendur meira af tilviljun, en að það hafi verið gert ráð fyrir, að því væru ætlaðar þær tekjur. Ég ætla að benda á það, að gengishagnaður bankanna kom upp í hendur ríkisins vegna ákvæða gengislækkunarl., en alls ekki vegna þess, að með þeim væri beinlínis verið að hugsa um að afla ríkissjóði tekna. Og ég vil enn fremur benda á það, að greiðsluafgangur ríkissjóðs 1951 skapaðist vegna þess, að eftir að fjárlög voru samþykkt fyrir það ár, var stórbreytt um fyrirkomulag á verzluninni, stóraukinn innflutningur með erlendu lánsfé, og það skapaði ríkissjóði miklu meiri tekjur, en gert var ráð fyrir áður og mikinn greiðsluafgang. Þetta fé, þessi lán bæði, sem Búnaðarbankinn hefur fengið, bæði af gengishagnaði og greiðsluafgangi, eru þess vegna fengin frá ríkinu af því fé, sem því ber ekki nauðsyn til aðinnheimta aftur. Þess vegna er það, sem gera þarf í þessu máli, það, að í staðinn fyrir þessi lán, sem Búnaðarbankinn fær og þarf að lána út, sumt til 20 ára, sumt til 25 ára og sumt til 42 ára, en þarf aftur að greiða ríkinu á 20 árum, þá er það einfaldasta leiðin, að ríkið hætti við að innheimta þessi lán og þeim verði breytt í fast framlag. Það mundi verulega mikið leysa úr þessu vandamáli, sem þessir hv. þm. viðurkenna, að hlýtur að koma til, áður en langt liður, ef svo verður haldið áfram sem nú virðist vera gert, þ.e. að lána bankanum fé með miklu verri kjörum, en hann er skyldaður til að lána út aftur.



Það eru aðeins örfá orð út af því, að í ræðu hv. 2. þm. Reykv. kom það fram, að Búnaðarbankinn mundi eiga erfitt með í framtíðinni að standa undir þeim vaxtamismun og þeim mismun á lengd lána, sem fram kæmi í sambandi við lántöku annars vegar til bankans og hins vegar lánveitingar úr bankanum, en lánveitingar úr bankanum eru í ýmsum dæmum til lengri tíma en lánin, sem tekin eru. Og vextirnir á þeim lánum, sem Ræktunarsjóður og Byggingarsjóður lána, eru yfirleitt mun lægri, en vextir af þeim lánum, sem tekin eru til bankans. Hv. þm. hefur nú sjálfsagt verið ljós þessi vandi nú um nokkurt skeið, eftir að farið var að taka lán til bankans, þannig að það er ekkert nýstárlegt, sem hv. þm. bendir á. Ríkisstj. hefur verið þetta ljóst og er þetta ljóst og er að athuga þessi mál, en ég get ekki um það sagt, hvenær till. hennar um það komi fram. Síðasti hv. ræðumaður, 5. landsk. þm., sagði, að það væri til í þessu ein leið, sem manni skildist, að hann hefði uppgötvað; hún væri sú að gera ráðstafanir til þess, að Búnaðarbankinn þurfi ekki að borga ríkissjóði til baka vexti eða afborganir af þeim lánum,. sem ríkissjóður hefur sjálfur lánað bankanum af gengismun annars vegar og hins vegar af greiðsluafgangi. Þessi hugmynd hv. þm. er nú ekki ný, því að á síðasta aðalfundi sínum ályktaði einmitt miðstjórn Framsfl. að beita sér fyrir þessari lausn á því vandamáli, sem hér er verið að ræða, og er þetta eitt þeirra úrræða, sem í athugun eru. Ég stóð aðeins upp til þess að láta menn vita, að þetta vandamál er til íhugunar hjá ríkisstj. og að mönnum er þetta fullkomlega ljóst, að hér þarf að gera ráðstafanir, en hins vegar alveg ástæðulaust að tengja nokkuð þess konar við þetta frv., því að hér liggur það aðeins fyrir, hvort menn vilja heimila ríkisstj. þessa lántöku eða ekki.



Herra forseti. Það voru aðelns örfá orð í sambandi við ræðu hv., 5. landsk. þm., að ég vildi vekja athygli á því, hvað sú upphæð er mikil, þessi vaxtamunur, sem um er að ræða hér. Það er að vísu ekki vitað, með hvaða kjörum þetta lán fæst, hvort það verður með 3% vöxtum eða 41/2%, eins og hv. 2. þm. Reykv. var að tala um. Ef þetta lán fengist nú með 31/2%, þá væri undir flestum kringumstæðum aðeins um 1% að ræða í vaxtamismun, og það, sem lánað væri með 2%, eins og úr Byggingarsjóði, þá væri um 11/2 % að ræða, - og þá væri hér um að ræða 200–300 þús. kr. í vaxtamismun af þessari upphæð, sem gert er ráð fyrir að taka til láns samkv. frv. Það er náttúrlega ákaflega slæmt fyrir Búnaðarbankann að eiga við þann vaxtamismun, en ég hélt, að þessi upphæð, í augum hv. 5. landsk. og hv. 2. þm. Reykv., væri ekki stór, eða manni hefur a.m.k. stundum heyrzt það, þegar þeir hafa talað hér um fjármál og annað þess konar, að svona smáupphæðir væru yfirstíganlegar og viðráðanlegar. En það er alveg rétt, sem hefur verið sagt hér, að þetta er vandamál, sem þarf að yfirstíga, bæði með mismunandi lengd á lánstíma og vaxtamismun. En það er, eins og sagt hefur verið hér, algerlega ástæðulaust að vera að blanda því saman við þetta mál, við lántökuheimildina. Lausn þess máls hlýtur að verða að koma fram hér í öðru formi. Það er rétt, sem hv. 5. landsk. sagði hér áðan, að það væri eðlilegt, að ríkissjóður hætti við að innkalla a.m.k. eitthvað af því, sem Búnaðarbankanum hefur verið látið í té sem lán frá ríkissjóði, og ef það væri gert, þá væri það náttúrlega bezta lausnin, en eins og á hefur verið bent hér, þá er þetta mál löngu komið á dagskrá, og hefur verið bent á það sem lausn málsins. Annars er gott að heyra það hér í hv. Alþ., hvað áhugi manna er mikill fyrir því, að Búnaðarbankinn megi eflast, og að hér er skilningur líka hjá sósíalistum í þessu máli, því að það varðar vitanlega alþjóð, að sú stofnun megi blómgast og hafa fjárráð til handa landbúnaðinum.



Þeir hv. ræðumenn, sem undanfarið hafa talað af hálfu stj., hafa verið að leggja áherzlu á það, að það væru nú máske ekki sérstaklega stórar upphæðir, sem hér væri um að ræða og Ræktunarsjóðnum og Byggingarsjóðnum yrði gert að greiða með þessu móti, og það er rétt, að það eru ekki neinar gífurlegar upphæðir, sem um er að ræða hérna. Að vísu hefur dálítið stangazt hjá þessum hv. þm., sem þarna hafa talað. Sá hv. forsvarsmaður stj., sem síðast talaði, sagði, að þetta væri nú svo lítið, en hv. frsm. og form. fjhn. talaði um, að þetta væri nú þó svo tilfinnanlegt, að það væri eiginlega skömm að því, að mínni hl. hefði ekki gert grein fyrir, hvaðan ætti að skaffa önnur eins framlög og þyrfti til þess að bæta þetta upp. Það er rétt, að það eru ekki nema nokkur hundruð þúsunda, sem hérna mundi vera um að ræða, en hvað er það þá, sem lagt er til af hálfu meiri hl. fjhn. með því að leggja til að láta Ræktunarsjóðinn og Byggingarsjóðinn greiða þetta? Hv. þm. V-Húnv. benti á, að það væru til framlög í fjárl. til þessara sjóða, t.d. er framlagið til Ræktunarsjóðs 500 þús. kr. Hv. 2. þm. Rang. sýndi fram á, að það væru 200–300 þús., sem hér væri um að ræða. Nú, það samsvarar þó helmingnum af því framlagi, sem á fjárl. er ætlað til Ræktunarsjóðs. Það er sem sé greinilegt, ef menn vilja nú skella þessu öllu saman yfir á Ræktunarsjóðinn og miða það við framlag hans, að þá er hér á ferðinni till. frá hæstv. ríkisstj., studd af Framsfl. og Sjálfstfl., um það að taka helminginn af því framlagi, sem nú er ætlað til Ræktunarsjóðs, og taka það til ríkissjóðsteknanna almennt, verja því til þess að greiða það niður. Ég býst við, að ef það kæmi fram brtt. við fjárl. um að minnka úr 500 þús. í 250 þús., - við skulum nú segja, að það yrði látið óskert, sem væri hjá Byggingarsjóðnum, það er náttúrlega miklu hærri upphæð, - þá mundi nú koma hljóð úr horni. En það er bara það, sem er verið að gera með þessu. Það er verið að ákveða að minnka raunverulega þau framlög, sem ríkið leggur fram til þessara sjóða, og það hefði einhvern tíma heyrzt hljóð úr horni frá Framsfl., ef till. hefði komið fram um slíkt, en það er annað, ef ríkisstj. gerir það sjálf og ef það er Alþjóðabankinn, sem stendur á bak við fyrirskipunina; þá á að hlýða, þá er það ekki árás á bændur. - Ég held þess vegna, að þessir hv. þm. ættu að fara sér rólega í þessum efnum; þeir mundu vera viðkvæmir, ef þessi árás hefði komið úr annarri átt. Þá talaði hv. þm. V-Húnv. um, að það væri nú eiginlega anzi hart, að þessir þm., sem flyttu þessa brtt. eða stæðu að henni, sýndu ekki fram á neinar tekjur til þess að afla í staðinn. Hv. 5. landsk. hefur nú rætt það mál nokkuð frá sínu sjónarmiði, en mig langaði nú aðeins til að skjóta því að hv. þm. V-Húnv., þegar hann er að prédika það, að við stjórnarandstæðingar ættum að gera grein fyrir tekjuöflun í hvert skipti, sem við kæmum fram með till., sem næmu þó ekki meiru en 200-300 þús. kr., - þá held ég, að hann ætti að beina geiri sínum þangað, sem þörfin er meiri fyrir, og athuga frv., sem hv. þm. Framsfl. bera fram nú á Alþ. Við skulum segja, að þeir vildu t.d. athuga þskj. 76, um Byggingarsjóð kauptúna, sem 3 hv. þm. Framsfl. flytja. Það eru litlar 5 millj. kr., sem ríkissjóður á að lána þar ákveðnum sjóði. Eða ef hann vill athuga frv. á þskj. 82, sem 4 þm. Framsfl. bera fram, litlar 4 millj. kr. árið 1953 og 2 millj. kr. árlega næstu 10 ár þar á eftir. Það er ekki verið að takmarka við hundruð þúsundin í þessum tillögum. Nei, það eru milljónirnar og milljónatugirnir; það er til Búnaðarbankans, en það er ekki verið að gera grein fyrir, hvar eigi að taka peningana, og vafalaust hafa þessi frv. verið rædd vel og skilmerkilega í Framsfl., áður en þau voru lögð fram hér á Alþ., og ég efast ekki um, að Framsfl. standi allur á bak við. Það eru þessi frv. um mjög þarfar framkvæmdir, sem annars vegar þrír og hins vegar fjórir af þm. hans leggja hér fram um milljónir og milljónatugi, án þess að gera nokkra grein fyrir, hvar eigi að afla teknanna. Ég efast ekki um, að Framsfl. og einn helzti fjármálaspekingur hans, hv. þm. V-Húnv., ekki aðeins viti af þessu, sé ekki aðeins samþykkur þessu, heldur áliti það alveg brýna nauðsyn, að þetta sé framkvæmt, og samt hirðir hann ekki nokkurn skapaðan hlut um að gera grein fyrir því, hvar eigi að afla peninganna til þess. Það er þess vegna alveg út í hött hjá þeim að vera að ásaka okkur sósialista eða stjórnarandstæðingana yfirleitt í þessum málum. Og ég efast ekki um, að þær till., sem sjálfstæðismenn hafa borið fram, séu líka góðar og nytsamar, eins og atvinnubótasjóður, um litlar 4 millj. kr. í hann, ef ég man rétt, að það sé líka gert ekki aðeins með fullri vitund Framsfl. og fullum stuðningi alls Sjálfstfl., heldur einnig með stuðningi Framsfl. sjálfs. Ég veit það, að þeir hv. þm. stjórnarflokkanna, þrungnir af ábyrgðartilfinningu gagnvart fjárhag ríkisins, bera ekki fram svona frv. hér á Alþ., án þess að vita, að þeir megi treysta á næga tekjuöflun, og vera búnir að hugsa sér tekjuöflunina fyrir þessu öllu saman. Hv. þm. V-Húnv. verður að fyrirgefa, að það, sem „höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það“. Svoleiðis að meðan milljónatugafrv. rignir niður frá þm. stjórnarflokkanna, þá verður hann að fyrirgefa, þó að við gerum eina smávægilega brtt. upp á 200–300 þús. kr. við eitt stjfrv. og gerum það í anda, sem ég býst við, að Framsfl. venjulega mundi nú hafa talið sinn anda. Hæstv. fjmrh. talaði um, að þessi mál væru til íhugunar hjá ríkisstj. Já, það er nú svo margt, sem er til íhugunar hjá ríkisstj. Ég man satt að segja ekki eftir einu elnasta stórmáli þingsins, sem sé ekki búið að vera til íhugunar hjá ríkisstj., ekki aðeins síðasta þing, heldur mörg undanfarin þing. Ef við ætlum að bíða með afgreiðslu skattamála, afgreiðslu bankamála, afgreiðslu yfirleitt flestallra þeirra mála, sem frestað er frá þingi til þings, þangað til ríkisstj. væri búin að íhuga þau, þá er ég hræddur um, að það yrði lítið um framkvæmdir. Ég held þess vegna, að það sé rétt að láta hæstv. ríkisstj. vita alveg vilja þingsins í þessu máli, sem sé, að það sé ekki gengið á þessa sjóði og útlánakjör þeirra eins og yrði gengið með samþykkt stjfrv. óbreytts.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umr. Ég fylgi frv. því, sem hér liggur fyrir, eins og komið hefur í ljós með undirskrift minni undir nál. meiri hl. fjhn., en það voru hinar almennu umr., sem sprottið hafa upp í sambandi við þetta mál, sem gefa mér tilefni til þess að minnast með örfáum orðum á sambærilega sjóði, að ef ríkið ætti að fara að greiða vaxta- og við skulum segja lánslengingarmismun á útveguðu fé til Byggingarsjóðs Búnaðarbankans, þá fyndist mér sjálfsagt, að sama yrði látið gilda um annan líka mjög merkan sjóð, sem er Byggingarsjóður verkamanna. Hann hefur líka fengið að láni af hagnaði bankanna í sambandi við gengisbreytinguna hluta af rekstrarafgangi ríkisins árið 1951, en verður að greiða í vexti af þessum lánum miklu hærra, en nemur þeim vöxtum, sem samkv. l. um verkamannabústaði eiga að greiðast til hans fyrir þau útlán, sem hann veitir til byggingar verkamannabústaða. Ég sá ekki ástæðu fyrir mitt leyti að taka Byggingarsjóð Búnaðarbankans út úr og með því móti fylgja brtt., sem hér hefur verið til umr., en ég er mjög til umræðu um það, ef farið yrði inn á breyttar leiðir í þessu efni, að þá teldi ég alveg sjálfsagt, að það sama yrði látið gilda um sambærilega útlánasjóði eins og Byggingarsjóð verkamannabústaðanna. Og þegar hæstv. fjmrh. minntist á það, að hans ágæti flokkur hefði, að mér skilst á seinasta flokksþingi, talað um það, að ein leiðin til þess að greiða fyrir meira rekstrarfé, m.a. til Byggingarsjóðs Búnaðarbanka Íslands til bændanna, væri sú, sem hv. 5. landsk. minntist á, að geta eftir þau lán, sem ríkissjóður hefur veitt bankanum eða sjóðnum í þessu skyni, þá vildi ég mega vænta, að lítið yrði þá líka til Byggingarsjóðs verkamanna og ekki yrði beitt einni aðferðinni gagnvart Byggingarsjóði bænda og annarri aðferð gegn Byggingarsjóði verkamanna. Ég er sem sagt mjög til viðræðu um það atriði, ef það ætti að fara að breyta út af þessu, og teldi þá alveg sjálfsagt, að Byggingarsjóður verkamanna nyti þess ekki síður, en Byggingarsjóður bændanna. Hvor tveggja er mjög nytsamur sjóður og hefur greitt fyrir því, að alþýðan, bæði í kaupstöðum og kauptúnum annars vegar og sveitum landsins hins vegar, hefur átt þess kost að reisa sér býli með lánsfé, sem veitt hefur verið með tiltölulega hagkvæmum kjörum. Ég vildi mega vænta þess, að það væri hægt að halda þessum kjörum enn þá betri, bæði til bænda og verkamanna, en ég vildi alveg sérstaklega drepa á það nú í þessu sambandi, að það eru fleiri en alþýðan í sveitunum, sem eiga við örðugleika að búa varðandi lánsfé til nauðsynlegra íhúðarhúsabygginga. Það er kannske ekki síður alþýðan í kaupstöðum og kauptúnum, og þá fyndist mér rétt, að ekki yrði látið á hallast, og vildi ég mega vænta þess, þegar hæstv. fjmrh. kemur í ríki sitt og fer nánar að íhuga þessi mál, að hann muni ekki einungis eftir bændunum, heldur hugsi hann til þess líka, að það er til önnur stór stétt í landinu, sem heitir verkamenn, og þeir eiga líka ekki síður rétt, en blessaðir bændurnir.



Herra forseti. Frv. þetta er borið fram til staðfestingar á brbl. En samkvæmt ósk hv. þm. A-Húnv., sem er flm. að brtt. á þskj. 121, hefur allshn. tekið frv. til athugunar að nýju. Eftir að hafa rætt málið allýtarlega í n. voru allir nm. sammála um það að mæla áfram með frv. óbreyttu. Frá því er Alþ. tók til starfa með núverandi fyrirkomulagi, hefur sú regla gilt að kenna þm. við kjördæmi í umr. á Alþ. Telja nm. ekki ástæðu til þess að breyta þeirri venju. - Ég tel nú ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál, en óska eftir því, að málinu verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Við fyrri hluta þessarar umr. lýsti ég með nokkrum orðum þeirri brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 121 og er um það, að það sé breytt til um þann hátt, hvernig þm. séu ávarpaðir, þannig að í stað þess að kenna þá við kjördæmi og raðtölu séu þeir ávarpaðir með fullu nafni. Hv. n. hefur ekki getað fallizt á þessa till., og eins og gefur að skilja er þetta mál þannig vaxið, að það er ekki eðlilegt, að það verði neitt kappsmál, hvorki frá minni hendi né neinna annarra. Hér er í rauninni um að ræða formsatriði í háttum þingsins. Hins vegar verð ég að segja, að það er að öllu leyti eðlilegra að hafa þann hátt á, sem ég sting upp á, heldur en þann gamla, og einkum með tilliti til þess, að nú höfum við hér 8 þm. hlutfallskosna úr Reykjavík og 11 landsk. þm., sem kallaðir eru landsk. þm., en í raun og veru heita uppbótarþm. Þegar sagt er t.d. hv. 6. þm. Reykv. og honum gefið orðið, þá veit enginn, sem er tilheyrandi, hvaða maður þetta er, fyrr en hann kemur fram í ræðustólinn, og þá þekkja hann nokkrir menn o.s.frv. Ef forseti segir aftur á móti: Hv. þm. Sigurður Guðnason tekur til máls, - þá vita allir, hvaða maður það er, sem er gefið orðið. Við skulum segja, að sagt sé: Hv. 8. landsk., hv. 10. landsk. o. s. frv. - Engir nema þm. í salnum vita, hvaða menn þetta eru. Nokkrir af áheyrendum þekkja, þegar þeir koma fram, hvaða menn þetta eru, en aðrir ekki. Ef hins vegar er sagt t.d. um hv. 8. landsk.: Hv. þm. Stefán Jóh. Stefánsson - og um hv. 10. landsk.: Hv. þm. Jónas Árnason - o.s.frv., þá vita allir menn, hvaða persóna þetta er. Nú hefur það komið fyrir hér á þingi hvað eftir annað, að landsk. þm. voru ekki betur inni í raðtölunni sjálfir, heldur en að það henti þá að fara að skamma sjálfa sig. Ég efast um, að það séu nokkrir menn - að undanteknum forsetum þingsins - sem yfirleitt kunna allar raðtölur á þessum 11 uppbótarþm. Og ég verð að segja, að þessara hluta vegna er það miklu eðlilegra að hafa þann sama hátt á, sem ég gat um að ég hefði orðið var við að væri í enska þinginu og norska þinginu, að ávarpa manninn með nafni og segja hv. þm. þetta og þetta, eftir því sem hann heitir, og þetta kemur í alla staði betur fram að mér virðist. Ekki mundi verða síður ástæða til þessarar breytingar, ef við fáum breytta kjördæmaskipun, breytta stjórnarskrá, eins og margir tala um nú á tímum. Það eru í því efni þrjár leiðir, sem nefndar eru aðallega til breytinga. Ein leiðin er sú, sem einn þingfl. hefur haldið lengi fram, að gera landið að einu kjördæmi, og þá mundu - eftir núverandi reglu og væri kosið eftir þeirri reglu - ávörpin verða eitthvað á þá leið: Hv. 1. þm. Alþfl., hv. 2. og 3. þm. Framsfl. o.s.frv. - eftir því í hvaða flokki þeir væru. Og út í frá, hvort sem það eru áheyrendur í þinginu eða þeir, sem lesa þingtíðindin, þá vita menn ekki, hvaða maður þetta er, nema nafnið sé birt þar með, eins og gert er ævinlega þegar útvarpsumr. eru. - Við skulum taka t.d. annað fyrirkomulagið, sem hefur verið líka nefnt, að skipta landinu upp í nokkuð mörg og stór kjördæmi, þá hefðum við hv. 1. þm. úr Vestfirðingafjórðungi, hv. 2. þm. t.d. úr Norðvesturlandi o.s.frv. og allt eftir því, sem kæmi að mér virðist heldur leiðinlegar fyrir heldur, en að nefna hlutaðeigandi menn með sínu rétta nafni. - Þriðja leiðin, sem nefnd er, er sú að skipta öllu landinu upp í einmenningskjördæmi og meira að segja að skipta Reykjavík þá upp í fjöldamörg kjördæmi. og þá kæmi eftir þessari sömu reglu fram, að það væri hv. þm. úr Kleppsholti og hv. þm. úr Norðurmýri, hv. þm. af Grímsstaðaholti o.s.frv. Allra hluta vegna held ég þess vegna, að það sé eðlilegri aðferð að hafa það eins og ég sting upp á, að ávarpa mennina með sínu nafni. Það er alger misskilningur, sem hefur komið fram jafnvel í blöðum, að þessi till. þýði það, að við eigum að hætta því að kalla hver annan hv., því að það er ekki í till. Og það er ekki heldur í þingsköpunum, heldur er það bara siður, sem hefur verið hér ríkjandi. Nú skulum við nefna annað, sem í þessu sambandi má minna á, og það er um ávarpið til hæstv. ráðh. Það er nú almennt venja, að alltaf er forsrh. ávarpaður sem hæstv. forsrh., og það rekur sig ekkert á, en þegar við höfum hér meðal okkar ráðh., sem hafa mörg embætti, þá eru ávörpin til þeirra orðin nokkuð sitt á hvað. Svo að ég nefni hér ljóslifandi dæmi, höfum við hér hæstv. menntmrh. og hæstv. viðskmrh. og hæstv. iðnmrh. Allt er þetta einn og sami maður. Og ég felldi mig miklu betur við, að sá væri háttur á hafður að segja: Hæstv. ráðh. Björn Ólafsson. - Ég tek nú þetta fram til þess að gefa skýringu á því, hvað það er, sem ég á við með þessari brtt., til þess að það verði ekki misskilið. En hins vegar þykist ég sjá, að úr því að hv. allshn. mælir gegn henni, þá verði hún að sjálfsögðu felld, og það er ekkert við því að segja. Það hefur verið hreyft þessari breyt., og kemur þá til kasta síðari þinga um það, hvort þessi breyt. verður seinna lögfest eða ekki.

Forseti (SB): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frv. hv. þm. A-Húnv. við 1. gr. frv., sem hv. þm. hafa heyrt. Hún er skrifleg og of seint fram komin og þarf því tvöfaldra afbrigða við. Brtt. er við 1. gr. frv., um að á eftir orðunum „til forseta eða fundarins“ orðist gr. svo: Þegar þm. eru ávarpaðir, skulu þeir nefndir fullu nafni. - Það hefur komið fram ósk um það, að hv. n. gæfist tækifæri til að athuga þessa till., og verður orðið við henni og málinu frestað og það tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Þjóðin hefur frá öndverðu byggt afkomu sína á tveim meginatvinnugreinum, landbúnaði og fiskveiðum. Allt fram á síðustu öld var þó landbúnaðurinn grunnmúr hins íslenzka þjóðlífs og fiskveiðar stundaðar sem hjálparatvinnuvegur til þess að færa björg í bú og veita íslenzkum sveitaheimilum afkomuöryggi. Þá var ekki mikill iðnaður við fiskinn í landi, enda var aðalverkunaraðferðin sú, sem kunnugt er, að herða hann. Er hluti af þjóðinni tók að fylkja sér saman við firði og flóa, þar sem hafnarskilyrði voru bezt og fiskimiðin auðugust úti fyrir, sköpuðust ný viðfangsefni. Þá varð að gera framleiðsluna sem fjölbreyttasta og skapa sem mesta afkomumöguleika íbúum þeim, sem þarna höfðu vænzt nýrra lífsskilyrða sér og sínum. Um þessar mundir fór verzlunin smám saman að færast á innlendar hendur, og framtak þjóðarinnar fékk á sig heildarsvip hins íslenzka þjóðernis. Um alllangt skeið var saltfiskverkun stór atvinnugrein þessara sjávarbyggða, en hin síðari ár hefur freðfiskverkun orðið sú merkasta og stærsta og til mestrar uppbyggingar bæjum og kauptúnum, og þó einkum hinum síðar töldu. Til fiskiðnaðar þessa hefur verið mjög vandað, og gefur hann mestar vonir allra núverandi iðngreina um að geta framvegis orðið snar þáttur í að koma hér á fullkomnu efnalegu sjálfstæði. Til þess að þetta megi takast, er brýn nauðsyn á, að fiskiðjuverin eigi aðgang að nægilegu lánsfé, svo að unnt verði að byggja þau upp það sómasamlega, að vinnunýtni og afkastamöguleikar séu sem beztir. Það er því eigi fært fyrir Alþ. Íslendinga að sjá ekki þessum stórvirku verksmiðjum á íslenzkan mælikvarða fyrir eðlilegu stofnfé. Fiskveiðasjóður hefur verið efldur allmikið hina síðustu tvo áratugi í því skyni að hjálpa bátaútveginum og fiskiðjuverum, auk þess sem fiskimálasjóði var gert kleift að hlynna að iðjuverunum. En dýrtíðin, hækkað verðlag á öllu, sem kaupa þarf, bæði utan lands og innan, hefur reynzt hraðskreiðari öllum þessum ráðstöfunum. Og fiskveiðasjóð skortir fé til að geta komið til móts við áhugaaðila í uppbyggingu hraðfrystihúsa, fiskimjölsverksmiðja, fiskverkunarstöðva o. s. frv. og það svo tilfinnanlega, að l. frá 1946 um hámarkslán, 500 þús. kr., til þessara fyrirtækja hafa svo til aldrei orðið raunhæf, heldur hefur hámarkið samkv. lögunum frá 1943 orðið að nægja, sem var 300 þús. kr., en stofnkostnaður þessara fyrirtækja er, orðinn það hár, að nær engir geta rönd við reist eða þá að óeðlilega verður að ganga á rekstrarfé, sem sízt er of mikið af. Þá er sem kunnugt er stofnlánadeild sjávarútvegsins uppurin, svo að hana tjáir ekki að nefna í þessu sambandi. Hér er um það mikið velferðarmál sjávarþorpa og bæja að ræða, að oltið getur á lífsafkoma og framtíð þeirra, hvort hér verður bót á ráðin. Frv. það, sem ég flyt hér, er breyt. á l. um fiskveiðasjóð Íslands frá 1943 og 1946. Felur það í sér að hækka í fyrsta lagi lánsheimild fiskveiðasjóðs úr 4 millj. upp í 20 millj. kr., í öðru lagi að hækka lán gegn 1. veðrétti áðurgreindra iðjufyrirtækja úr helmingi virðingarverðs þeirra upp í 2/3, en hámarkslánið hækki þó úr 500 þús. kr. upp í 1 millj., en þetta síðasta ákvæði er eðlilegt og sjálfsagt vegna hækkaðs verðlags og getur orðið stór lyftistöng fyrrgreindum atvinnuvegi til þessara iðjuvera. Hin síðari ár hefur mjög gengið til þurrðar handbært fé einstaklinga og fyrirtækja. Veldur þar um hækkað verðlag, sem aukið rekstrarfé þarf til. Þessar ástæður gera það því meira aðkallandi, að hið háa Alþ. sjái fyrir hækkuðu lánsfé til þessara alnauðsynlegustu atvinnutækja almennings. Það er því fyllsta von mín, að frv. þetta njóti skilnings og velvildar hv. alþm., svo að það megi verða að lögum nú á þessu þingi. - Að lokinni 1. umr. óska ég svo málinu vísað til 2. umr. og sjútvn.