Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Jeg býst ekki við, að þetta frv. þurfi langa framsögu. Mál það, er hjer ræðir um, er talsvert kunnugt hv. deild áður. Samskonar frv. lá hjer fyrir á þinginu 1921, og var þá afgreitt hjeðan úr deildinni. Vænti jeg, að flestir háttv. deildarmenn muni eftir umræðunum, er þá urðu um það, og eins að þeir hafi kynt sjer meðferð hv.Ed. á því nú, og lesið jafnframt greinargerðina fyrir frv. og nefndarálitið á þskj. 221. Jeg ætla því aðeins að skýra með nokkrum orðum frá því, er jeg tel mestu skifta. Aðalatriði frv. er í 3. gr. þess, að gjöld til sýsluvegasjóða miðist við fasteignamatið nýja. Um það, hvað heppilegt það sje, hafa menn haft skiftar skoðanir, og býst jeg við, að svo geti farið enn. Til þess að skýra hv. deild frá helstu ástæðum, sem mæla með þessu, vil jeg með leyfi hæstv. forseta lesa upp kafla úr greinargerð vegamálastjóra fyrir frv. frá 1921. Hann segir svo: „Jeg hefi í þessu sambandi komist að þeirri niðurstöðu, að heppilegast sje að taka upp aftur sjerstaka sýsluvegasjóði, eins og var, þar til þeir voru afnumdir með vegalögunum 1907, og þykir mjer sjálfsagt að velja þeim sem gjaldstofn fasteignaskatt samkvæmt hinu nýja fasteignamati. Þeir hafa mesta þörf veganna, sem afnot hafa fasteignanna, en bættar samgöngur ljetta fyrir og gera ódýrari alla flutninga. Auka einnig verðmæti fasteignanna, og er því mjög rjettmætt, að þær beri kostnaðinn, þar sem þær þannig eru öruggasti mælikvarðinn um vegaþörfina“. Samskonar rök fyrir þessu atriði eru og færð í áliti nefndarinnar, á þskj. 221, og vona jeg, að háttv.þm. hafi nú þegar kynt sjer það. Jeg ætla ekki að fjölyrða meira um þessa grein frv., en áður en jeg sný mjer frá henni, vil jeg benda á, að af vangá er í henni vísað til 7. gr., en á að vera 8. gr. Vil jeg beina þeim tilmælum til hæstv. forseta og háttv. deildar, að þetta verði leiðrjett án þess að sjerstaka brtt. þurfi að gera um það, heldur skoðist það sem sett af vangá. Vona jeg, að þetta fari ekki í bága við 25. gr. þingskapanna, en bæði er mjer og öðrum áhugamál, að frv. gangi fram sem tafarminst. Eins og mál þetta horfir við frá mínu kjördæmi, þá hefir frv. verið athugað þar og fallið mönnum vel í geð, og hygg jeg, ef það verður að lögum, þá verði þetta fyrirkomulag þegar í stað tekið það upp. Er ekkert hjerað á landinu, sem meiri þörf hefir fyrir fje til viðhalds vega. Hefir undanfarið oltið á ýmsu hjá hvorri sýslunni. Mýrasýslu eða Árnessýslu. þörfin hefir verið meiri. Vænti jeg, að þessu fyrirkomulagi verði alstaðar vel tekið þar, sem þörf er fyrir aukna og bætta vegi. Ætti þetta fyrirkomulag og að verða til þess að draga úr hinu sífelda kappi sýslnanna að koma viðhaldi veganna yfir á ríkissjóð, og máske taka að mestu fyrir það. Má í þessu sambandi minna á 8. gr. frv., sem ákveður, hvernig tillög skuli greidd úr ríkissjóði og í hvaða hlutfalli þau skuli standa við sýsluvegaskattinn af fasteignum. Vænti jeg, að það ákvæði verði til þess, að einstök hjeruð komi síður með sjerstaka beiðni um fje úr ríkissjóði til vegagerða, og jafnvel þótt hingað til hafi verið veittar upphæðir í fjárlögunum til nýrra vega, þá hefir það ekki verið nema helmingur á móti því, sem hjeruðin hafa lagt til, en við það hefðu þau þó getað unað, hefði það verið nokkurn veginn jafnt frá ári til árs. Tillag ríkissjóðs til vegabóta hefir verið af svo skornum skamti, að hjeruðin hafa orðið að hafa þessar framkvæmdir í hjáverkum. annað og þriðja hvert ár. Þetta ástand hygg jeg muni hverfa, ef þetta skipulag kæmist á. Önnur ákvæði þessa frv. eru þess eðlis, að ekki þarf að fjölyrða um þau. Þó skal jeg taka það fram, að ýmsir hafa haft orð á því, að þessi aðferð, að byggja tekjurnar algerlega á fasteignum, muni verða mjög óvinsæl. En um þetta er það að segja, sem tekið er fram í nál., að þessi skattur mundi dreifast á fleira, framleiðslu, viðskifti og lausafje. Mætti líkja þessu við þegar kaupmaður verslar með einhverja vöru, sem erfitt er að leggja svo mikið á, að nægi fyrir kostnaði og hæfilegum hagnaði: þá er venjan að dreifa álagningunni á fleiri vörutegundir. Vil jeg beina þessu sjerstaklega til háttv. 1. þm. G. K. (EÞ). því að jeg býst við, að honum muni öðrum fremur finnast þetta fyrirkomulag óheppilegt. Jeg hygg nú, að jeg hafi tekið það fram, er mestu skiftir í þessu máli, og vona jeg að hv. deild afgreiði frv. þetta fljótt og vel.

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Jeg sje ekki ástæðu til að vera margorður um þetta frv. Það er leitt, að hæstv.forsrh. (SE) skuli ekki vera viðstaddur, en það gerir ekkert til vegna þess, sem jeg ætla að segja, því að jeg mun ekki veitast að frv., svo sem auðsætt er af nál. Meiri hluti nefndarinnar áleit rjettara að orða frv. svo, að embættin væru sameinuð, heldur en að annað embættið skyldi lagt niður. En það getur ekki orðið neitt kappsmál milli hæstv. stjórnar og meiri hl., því að hvorttveggja kemur í sama stað niður, þegar annað embættið losnar, á sá, sem situr í hinu embættinu, að bæta því við sig. En vilji hann það ekki, verður að setja mann í lausa embættið eða veita það með því skilyrði, að hann bæti við sig hinu embættinu, þegar það losnar. Niðurstaðan verður því hin sama sem eftir stjfrv., en samkvæmt þessu verður aftur að breyta fyrirsögn frv. Meiri hl. áleit líka rjett, að þessi lög gangi í gildi þegar í stað. Menn vita ekki, nema dauða annarshvors þeirra embættismanna, sem hjer ræðir um, geti borið að mjög bráðlega, og að minsta kosti spillir þetta ákvæði ekki. Um nál.hv. minni hl. þarf jeg ekki að fara mörgum orðum; þykir mjer hann ærið stórorður, þar sem hann segir, að vonandi geri Alþingi ekki „hinu íslenska ríki þá hneisu, það menningartjón og þann fjárhagslega skaða, sem afnám þjóðskjalavarðarembættisins væri“. Ef til vill rökstyður hv. minni hl. (MJ) þessi orð sín svo vel, að hann geti sannfært hv. deildarmenn. En jeg hefi ekki mikla trú á því.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) Mjer kom nokkuð á óvart, að mál þetta skyldi vera á dagskrá í dag, og hefði jeg gjarnan viljað geta búið mig betur undir það. En þegar jeg sá, að stjórnarskrárfrv. var á undan, þóttist jeg viss um, að þetta mál mundi ekki komast að. Hef jeg því ekki gengið eins vel frá framsögunni og jeg hefði óskað. Jeg kvartaði undan því við 1. umr. þessa máls, að hæstv. stjórn hefði lagt litla vinnu í að skýra það fyrir Alþingi. Störf þeirra manna, sem hjer ræðir um, hafa verið unnin svo mjög í kyrþey, að þess er ekki að vænta, að mönnum sje alment kunnugt um þau. Hæstv. stjórn hefir þó þótt nægilegt að færa þá ástæðu fyrir þessu frv., að embætti þessi væru svo náskyld, að einum manni væri ekki ofvaxið að annast þau bæði. Hv. meiri hl. hefir þrætt nákvæmlega götu stjórnarinnar, án þess að færa nokkur rök fyrir þessari staðhæfingu. Nál. er ekki nema örfáar línur, og allar ástæðurnar, sem hann færir fyrir sínu máli, eru þessar sömu, að „störf skjalavarðar og bókavarðar eru naumast svo sundurleit eða óskyld, að eigi finnist maður, sem geti gegnt báðum störfunum, svo að viðunandi sje“. Þetta er álit hv. meiri hluta, en engin rök eru þó færð fyrir því, Þar er ekki greint, hver störfin eru og hvernig í því liggur, að þau eru svona náskyld, þó að það hafi verið vefengt með skýrum rökum við 1. umr.  (M. G.: Ástæðurnar eru í stjfrv.)  . Já, einmitt þessi sama staðhæfing, án þess að reynt sje til að rökstyðja hana. - Eftir þessari röksemdarfærslu má segja alla skapaða hluti. Þá mætti alveg eins halda því fram, að störf presta og lækna eða sýslumanna og verkfræðinga væru svo náskyld, að auðveldlega mætti sameina þau. Ef menn mega velta frá sjer sönnunarskyldunni, geta menn haldið fram hvaða fjarstæðu sem er og haft endaskifti á allri tilverunni. Auðvitað getur þetta verið rjett og satt, þó það hafi ekki verið rökstutt, og er því ekki nægileg ástæða til að fella frv., að ekki hafa verið færð rök fyrir því. Hv. frsm. meiri hl. (MG) fór fáum orðum um frv., svo að jeg þarf í raun og veru ekki að svara ræðu hans. Jeg veit ekki hug hv. deildar til þessa frv., en þó get jeg ekki skilið, að hún hafi látið töfrast eða sje snortin af ástæðunum í stjfrv. eða nál. meiri hl. Jeg treysti mjer ekki heldur til að töfra hv. deild og hef ekki hugsað mjer að gera það, en þó hefi jeg leitast við að sýna fram á í nál. mínu, að ástæður þessar eru ekki eins óyggjandi og hæstv. stjórn og hv. meiri hl. halda fram. Jeg skal taka það fram, að þó að jeg fari þessum orðum um nál.hv. meiri hl., vil jeg ekki með þeim kasta nokkurri rýrð eða lítilsvirðingu á þá menn, sem hafa skrifað undir það. Það er fjarri mjer. En þar sem einmitt svo skýrir og greinagóðir menn hafa fjallað um þetta og ekki komið með betri ástæður fyrir máli sínu, er það rík sönnun fyrir því, að ekki er auðið að færa veigameiri rök til stuðnings frv. Má því fastlega ætla, að nál. meiri hl. og ræða hv.frsm. (MG) sje tæmandi í þessu efni. Menn ætla nú ef til vill, að svo mikið autoritet fylgi meiri hlutanum, einkum þar sem 4 nefndarmenn eru á sama máli gegn einum, að ekki sje gerlegt að leggjast á móti frv. En þá vil jeg leyfa mjer að vísa til álits mentmn. 1919, er lagði í einu hljóði á móti því, að þessi embætti yrðu sameinuð. Það er ekki til að kasta rýrð á þá nefnd, sem jeg á sjálfur sæti í, þó að jeg segi, að menn geti vænst meiri þekkingar í þessum efnum hjá mentmn. Og þetta sýnir ljóslega, að ekki er einhlítt að fara eftir autoriteti einhverrar nefndar, því að tvær nefndir geta lagt hvor á móti annari. Jeg býst við, að hv. deildarmenn hafi lesið nál. minni hl. á þskj. 157, og veit jeg því ekki, hversu langt jeg á að fara út í að rekja ástæður mínar til þess, að jeg legst á móti þessu frv. Þó verð jeg að fara nokkrum orðum um þær. Það er þá fyrst, hve ákaflega dýrmætar og merkilegar stofnanir þessi 2 söfn eru. Ef þau væru sett á uppboð og seld, gæti jeg trúað því, að þau reyndust miljóna virði, jafnvel tuga miljóna. Og þó verða þessi söfn ekki metin á þennan veg. Það er svo um marga hluti, að menn geta ekki fengið eins mikið fyrir þá eins og þykir varið í að eiga þá. Við þessi söfn þarf mikla natni og nákvæmni til þess að varðveita þau gegn skemdum. Það þarf að vanda mjög til geymslu þeirra og hafa ríkar gætur á, að handrit og bækur skemmist ekki eða drafni niður. Landsmenn verða að vita, að þar sjeu menn, sem lifa í þessum söfnum, bera þau fyrir brjósti og gæta þeirra með nákvæmni og alúð. Sje misbrestur á þessu, getur það valdið tjóni, sem ekki verður metið til launa yfirskjalavarðar, heldur getur verið óbætanlegt. Annað aðalverk þeirra manna, sem stjórna söfnunum, er að sjá um, að þau geti orðið að sem mestu gagni. Og þegar kemur til þessa, get jeg ekki með nokkru móti verið sammála hæstv. stjórn og hv. meiri hl., að það geti farið vel úr hendi með því að svifta annað safnið yfirmanni sínum. Jeg kannast ekki við að hafa notað of stór orð í nál. mínu. Það er ekki hneisulaust að hafa ekki sjerstakan yfirmann við skjalasafnið. Það er álitið sjálfsagt, að hvert menningarríki hafi ákveðnar stofnanir, er taka mætti upp í skilgreiningu á, hvað er menningarríki og hvað ekki ? Og meðal þessara stofnana eru einmitt slík söfn: ríkisbókasafn, ríkisskjalasafn, þjóðmenjasafn o. s. frv. En með þessu frv. er í raun og veru verið að afnema skjalasafnið sem sjálfstæða stofnun og gera það að seli frá Landsbókasafninu. Í þessu efni verður að vitna í það, sem ólygnast er, en það er reynslan. Við þjóðskjalasafnið hefir hvorttveggja verið reynt: að hafa sjerstakan yfirmann við það og láta það vera undir landsbókaverði. Í fyrstu var það undir stjórn landsbókavarðar. Fram undir aldamót var safnið eins og þroskalítið barn í reifum, fór ekki fram og lifði varla nema á pappírnum. En þegar sjerstakur yfirmaður var skipaður við safnið um aldamótin, skifti þegar um. Eftir að hafa verið fjórðung aldar undir stjórn eins og sama mannsins er það komið upp í 20–30 þús. nr. og orðið marga miljóna króna virði. Þetta hefir hafst upp úr launum þessa manns. En nú er sú ályktun dregin af þessari reynslu, að ekki sje lengur þörf á sjerstökum yfirmanni við safnið. Jeg veit ekki, hvernig á að fara að læra af reynslunni, ef það er gert á þennan hátt. Það kynni að sýnast, að þörfin á skjalaverði sje ekki jafnbrýn sem áður sökum þess, að nú eru skjölin öll komin á einn stað, en þess er að gæta, að safnið er nú orðið allstórt. Og það er hrein og bein fjarstæða að halda, að öllu sje lokið, þó að búið sje að koma öllum þessum plöggum saman á einn stað. Eftir er að skrásetja mest af þeim, og er það afskaplega mikið og vandasamt starf og ómögulegt að inna það af hendi nema fyrir nákunnuga menn. Er fjarstæða að ætla landsbókaverði að gera þetta. Því má svara, að undirtyllurnar geti gert þetta. En þá er yfirmaðurinn ekki orðinn annað en „toppfígúra“, sem hefir undir sjer illa launaða menn. En slíkt er mjög skaðlegt, því með því vex ábyrgðarleysið. Jeg skal ekki fara út í það, hve óskyld störf þessara tveggja manna eru, því að það hefi jeg og hv.þm. Dala. (BJ) áður sýnt fram á; en sannleikurinn er, að þau eru ekki skyld að öðru en því, að bæði eru í sama húsinu, en á því mun líka verða fljótlega breyting, því að landsbókasafninu veitir ekki af öllu húsnæðinu. En öll innri skilyrðin eru gagnólík. Það þarf ekki aðeins að vera munur á þekkingu þessara manna, heldur og skapgerð (Karakter). Annar, landsbókavörðurinn, þarf að vera víðsýnn maður og „business“-maður. Hinn þarf framar öllu að vera einhæfur við sitt starf, „specialisti“, sem sekkur sjer niður í það. Hjer verður því að vera upplagsmunur, sem starfið eitt getur ekki skapað. Með þessari sameiningu er því stofnað til ills eins, og er það von mín, að þingið feti í fótspor þingsins 1919 og hlaupi ekkert gönuskeið í þessu, sem seinna mundi þykja leiðindi og hneisa að.

Forsætisráðherra (SE): Jeg vil þakka háttv. meiri hl. undirtektir hans. Hefi jeg ekkert á móti orðabreytingum hans, því að meiningin er hin sama og stjfrv., sem sje sú, að hvorugur mannanna þurfi að taka við hinu embættinu, er það losnar, nema hann vilji. Háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) þótti ástæður frv. stuttar og ljelegar. En ástæðurnar voru ekki hafðar lengri sökum þess, hve málið var ljóst fyrir alla óafvegaleidda menn; sjest það og, að rökstuðning frv. er næg, þegar maður hefir lesið nál.hv.þm. Margar af ástæðum hans koma málinu ekkert við, t. d. það, að hjer sje að ræða um dýr söfn. Stjórnin efast ekkert um það, en aðalatriðið fyrir henni var það, að jafntrygt væri að hafa einn góðan mann fyrir báðum söfnunum eins og að búa hjer til tvær stöður. Þá sagði hann, að í hverju sjálfstæðu ríki þyrftu að vera sjerstök söfn, landsbóka- og þjóðskjalasöfn og einhver fleiri. Jeg hefi nú aldrei heyrt, að tilvera þessara safna væri, einkenni „Suverænitetsins“. Háttv. þm. skýrir það sennilega betur. Aðalárás hans byggist á því, að skyldleikinn sje enginn á millum þessara starfa. En á það get jeg ekki fallist. Hvorttveggja söfnin eru þó fróðleiksbrunnar, sem vísindamennirnir sækja til. Hv. þm. talaði mikið um þann sálfræðilega mismun, sem þyrfti að vera á millum þessara manna. Landsbókavörður þyrfti að vera viðsýnn og „business“-maður, hinn aftur á móti „specialisti“. En ef þessu er svona varið, að það þurfi alveg sjerstaka sálarhæfileika, sem því miður voru nú ekki sem skýrast afmarkaðir hjá hv.þm., þá leiðir af því, að auka þarf stórlega við tölu landsbókavarða á landsbókasafninu sjálfu. Einn þarf að sjá um handritin, sem þar eru enn, annar guðfræðibækur o. s. frv. En þessi sundurgreining held jeg varla verði tekin til greina. En annars er jeg óviss í, að þessi skilgreining hv.þm. sje rjett. Jeg held, að landsbókaverðir sjeu yfirleitt ekki valdir eftir því, hversu miklir „business“- menn þeir eru, miklu fremur tekið tillit til vísindahæfileika þeirra. Eins held jeg, að ekkert sje á móti því, að þjóðskjalavörðurinn sje víðsýnn maður, því yfirleitt þykir það heldur kostur, hvaða störfum sem gegnt er. Þá gerði hann sjer mikinn mat úr þessari „toppfígúru“, sem ætti að stofna. Jeg veit ekki, hvað hv.þm. á við. Kallar hann núverandi skjalavörð „toppfígúru“? Eða hvað? Þá segir hann, að að þessu sje hneisa, menningartjón og fjárhagslegur skaði. Þetta eru algerlega órökstudd gífuryrði. Mundi hann sannfærast um það, ef hann liti til annara þjóða, að það mundi ekki þykja mikil störf, þótt stjórn þessara tveggja safna væri falin einum manni. Þá skildist mjer, að hann áliti, að þjóðskjalavörðurinn færi illa út úr því, ef frv. yrði samþykt. En hvernig má það verða? Maðurinn heldur embættinu svo lengi sem hann vill og er ekki skyldur að taka hitt embættið að sjer, þótt það losnaði. Hann sagði, að safnið hefði tekið stórum framförum eftir að núverandi skjalavörður tók við því, Mjer kemur ekki til hugar að neita því, en þetta er honum engin sönnun. Það er undir mönnunum, sem forstöðuna veita, hver ávöxturinn af starfi þeirra verður, og þetta safn hefði sennilega tekið sömu framförum, þótt þessi maður hefði verið forstöðumaður beggja safnanna. Skal jeg svo ekki fjölyrða meira um þetta, því að málið er svo einfalt; aðeins vil jeg geta þess, að jeg veit ekki, hvar má spara, ef það er ekki hjer.

Bjarni Jónsson Jeg heyrði hæstv. mentamálaráðherra (SE) svara því til við hv. 4. þm. Reykv. (MJ), að ástæður stjfrv. hefðu verið nægar. Þetta er rjett að því leyti, að fæst orð hafa minsta ábyrgð, og betra er að segja eina þjettingsvitleysu en margar. En taka verð jeg undir orð hv. 4. þm. Reykv., þrátt fyrir ummæli mentamálaráðherrans, að til þessa starfa þarf ekki aðeins alt aðra mentun, heldur og alt aðra geðshöfn, önnur áhugamál og annað skaplyndi. Bókaverðir þurfa að vera menn margfróðir, með vítt yfirlit yfir bókmentir og vísindi, hafandi vakandi auga á öllu, er fram fer í þeim greinum, og setja sig í samband við aðra sjer færari menn í hinum ýmsu greinum. Hefi jeg verið hjer frá 1894, og hefi jeg þó aldrei getað fengið bók um heimspeki á safninu, sem jeg átti ekki betri áður. Hjer hefir vantað menn með viti og þekkingu, en þó hefir þetta nokkuð skánað. Hefir og verið alt of litill áhugi hjá þingi og stjórn að sjá um, að safnið verði handhægt og gott til notkunar. Það er ekki rjett hjá hæstv. mentamálaráðherra, að það þurfi 2 bókaverði á landsbókasafnið af því að þar eru handrit. Hæstv. mentamálaráðherrann er einungis ekki svo hugkvæmur að koma auga á það, að það má flytja handritin yfir í skjalasafnið. Skjalavörðurinn þarf hins vegar að vera fróður í íslenskri sögu og um einstaka menn, svo að hann hafi grun um, hvar leita eigi að fjársjóðum, sem fólgnir eru hjer og þar. Hann þarf að vita vel, hvað vernda þarf, vera grúskari. Skapshöfnin þarf að vera alt önnur. - Þýðir ekkert að reyna að berja þennan sannleik niður með fávísu hjali. En rökin og rjett hugsun í þessu máli fara ekki í felur, þó að það geti verið, að meiri hl. verði með þessu frv. hjer í deildinni. Annars mun það sannast, að fleiri af þeim, sem við mentamál hafa fengist og vit hafa á þessu máli, eru þeirrar skoðunar, að frv. sje til ills. Skárri væri það líka sparnaðurinn, sem af því hlytist, þar sem engin mannafækkun gæti átt sjer stað. Sá, sem tæki við Landsbókasafninu, hefði nóg að gera við að koma öllu í lag, þó að hann fengi 10 vel launaða aðstoðarmenn. Um Þjóðskjalasafnið er hið sama að segja, þó að þar sjeu þegar tveir góðir menn fyrir, honum til aðstoðar; þar er svo mikil vinna fyrir hendi. Hvernig færi þegar bæði söfnin væru komin í hendur þessa eina manns, sem alt á að vita? þá liða máske aldir svo, að ekki finnast markverð skjöl. Hvernig færi fyrir bændum og forráðamönnum kirkjueigna, þegar þeir þurfa að finna skjöl og gamla máldaga? Þau finnast ekki, af því að engin er forstaðan og enginn, sem veit hvar þau eru. Jeg geri ráð fyrir, að mönnum muni ekki finnast mikið til um þennan sparnað hæstv. stjórnar.  (Forsrh. SE: Háttv. þm. segir, að annað safnið sje í óreiðu nú, þrátt fyrir sína forstöðumenn)  . Jeg hefi sagt, að það stafaði af sparnaði, og jeg hefi ekki orðið var við, að hæstv. mentamálaráðherra hafi bætt neitt úr því. Einn starfsmaður úr Landsbókasafninu hefir skrifað um þetta í blað nýlega. Það getur verið, að hæstv.forsrh. álíti, að það komi fáir menn á þessi söfn. En jeg er kunnugur þessu; og um skjalasafnið veit jeg vel, því að margir menn utan úr sveitum hafa beðið mig að útvega afrit af skjölum úr safninu um ýms efni, og veita þeir því talsverða aðsókn. Annars þarf ekki að rökleiða þetta meira; það er þingmönnum svo augsýnilegt mál, og aðeins ósparnaður að breytingunni, eins og sýnt er í nefndaráliti minni hl. þar er rjettilega bent á, að þetta embætti verði aðeins ofanviðskeyting við söfnin. Ef til vill er þetta gert til þess að koma einhverjum vel þokkuðum manni úr öðru starfi utan af stjórnmálasviðinu í þessa stöðu, ofan við hina tvo, sem í raun og veru hljóta að veita forstöðu hvoru safni fyrir sig. Hann yrði þeim aðeins til ógagns og fótakefli þeim, sem þyrftu að nota safnið. Hygg jeg, að ósparnaðurinn sje þá augljós.

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Mjer finst ekki ástæða til þess fyrir háttv.frsm. minni hl. (MJ) að kvarta undan því, að meiri hl. skorti rök fyrir sínum málstað. Þá ætti að vera þess ljettara fyrir hann að sækja málið. Hann hefir ætlað að töfra háttv. deildarmenn eða aðra áheyrendur með þessu, og ann jeg honum þess vel. Jeg skal ekki tala um rökfærslu hv. minni hl., en vil benda honum á, að ástæðurnar og rökin fyrir þessu máli hafa komið fram áður og eru í þingtíðindum fyrri ára, svo að óþarft er að endurtaka þau hjer. Háttv. þm. talaði um skjalasafnið, sem væri miljónavirði og yrði látið rotna niður, af því að það mundi verða nokkurskonar sel frá Landsbókasafninu. Þetta er aðeins fjarstæða, og algerlega rangt, að slíkt leiði af þessu frv., þó það verði að lögum. Sama er að segja um hitt atriðið, að leggja eigi niður annað safnið. Það er útúrsnúningur; sameiningin gengur jafnt yfir bæði söfnin. Jeg þarf ekki að svara hæstv.forsrh. öðru en því, að nauðsynlegt var að breyta frv. frá því, sem stjórnin gekk frá því. Það var sem sje vitað, að hún ætlaðist ekki til, að sameiningin kæmist á fyr en annaðhvort embættanna losnaði, en ekki að þjóðskjalaverðinum yrði varpað út á gaddinn.  (Forsrh. SE: Það hefði engin stjórn gert, því að þá hefði hún brotið lögin)  . Nei, lögin væru ekki brotin, heldur tilgangur þeirra. Ef frv. stjórnarinnar hefði orðið að lögum óbreytt, þá var skylt að leggja þjóðskjalavarðarembættið niður strax, og þá var skjalaverði kastað á gaddinn, sem þó ekki var tilætlunin.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) Hæstv. forsrh. byrjaði með því að þakka meiri hl. nefndarinnar fyrir vel unnið starf, og var það fallega gert af honum. Þessi ánægja hæstv.forsrh. hlýtur þó að vera nokkuð beiskju blandin, þar eð meiri hl. hefir orðið algerlega að umsteypa frv. stjórnarinnar og búa til nýtt frv. í þess stað.  (Forsrh. SE: Nú finst mjer minni hl. vera kominn í mótsögn við sjálfan sig)  . Það er engin mótsögn. Niðurstaðan var að vísu sú sama í raun og veru. En því verður ekki neitað, að frv. er nýtt eins og það kemur frá nefndinni. Það er því ófagur vitnisburður, sem meiri hl. hefir gefið með þessu um vandvirkni stjórnarinnar, að hann hefir ekkert getað notað úr frv. stjórnarinnar, jafnvel þótt hann vildi komast að sömu niðurstöðu. Þetta á jeg við með því, að gleði stjórnarinnar hljóti að vera dálitið beiskju blandin. Mjer finst, að jeg geti eins vel þakkað hæstv.forsrh. fyrir ræðu hans, því hann þræddi nákvæmlega alt, sem hann hafði áður sagt við 1. umr., og bar ekki nein ný rök fram. Hann talaði um, að það hefðu verið afvegaleiddir menn, sem um þetta mál hefðu fjallað áður. Þá hafa verið afvegaleiddir menn í mentamálanefnd áður hjer í þinginu 1919, eins og t. d. Einar Arnórsson, Stefán Stefánsson, Jörundur Brynjólfsson, Pjetur Þórðarson og Einar Jónsson. Og þá hefir meiri hl. þingmanna í þessari hv. deild verið afvegaleiddur, því að þeir fjellust á álit þessa meiri hluta. Þar sem hv.frsm. meiri hl. (MG) sagði, að deildarmenn mundu með atkvæði sínu skera úr um, hvoru megin rökin væru, þá vil jeg benda honum á, að þetta er dálítið óvarlega mælt, því að þó að þetta kunni nú að ganga honum í vil, þá hefir hann vafalaust oft þóst verða hins gagnstæða var. Hann hefir ugglaust stundum þóst hafa rökstutt mál sitt vel, og orðið þó undir, er til atkvæðagreiðslu kom. Það er hver blindur í sjálfs sín sök, og svo einnig í því að meta rök sjálfs sin og andstæðinganna. Hæstv. forsrh. var að hrekja orð mín um, að það væri einkenni á sjálfstæðri þjóð að hafa sem fjölbreyttust söfn, og taldi, að við værum ekki færir um það, eins og stórþjóðirnar. En þetta hefi jeg aldrei sagt. Jeg sagði, að slík söfn væru einkenni á menningu þjóðarinnar, en talaði ekkert um sjálfstæði (eða Suverænitet) í stjórnmálum. Hjer er heldur engu líku saman að jafna við stórþjóðirnar, þó að við höfum forstöðumann fyrir hvoru þessara safna; aðrar þjóðir hafa sæg af mönnum, þar sem vjer höfum aðeins einn, og er þetta því ekki sambærilegt. Það er líkast því sem hæstv.forsrh. geti ekki hugsað nema í öfgum, að ef ekki sje hægt að komast af alveg án forstöðumanns, þá viljum við hafa sæg af specialistum. Jeg efast ekki um, að betra sje að hafa fleiri menn, ef hægt væri, eins og annarsstaðar er gert. En hitt eru öfgar og í hálfgerðu óráði talað, að við sjeum að apa eftir stórþjóðunum, þó við höfum tvo forstöðumenn fyrir söfnunum. Þá var það ein fjarstæðan hjá hæstv.forsrh., er hann sagði, að jeg hefði ekkert talið sameiginlegt með söfnunum. Jeg taldi það þó til, að þau væru undir sama þaki, og er það sjálfsagt allmikilvæg röksemd. Hann talaði og um það, að bæði þessi söfn væru fróðleiksbrunnar miklir, og er það satt; en það sannar raunar ekki neitt af því, sem hann vildi sanna, því fróðleiksbrunnarnir eru svo margvíslegir, að engum dettur í hug, að sami maður geti gripið yfir þá alla. Og eru rök hans yfir höfuð átakanleg dæmi þess, þegar menn eru að verja það, sem er óverjandi. Væri honum því nær að játa hreinskilnislega, að frv. væri borið fram sem játning þess, að við hefðum ekki efni á að hafa forstöðumenn fyrir söfnum okkar, þó að það væri slæmt og mikill skaði, heldur en að halda fram þeirri fjarstæðu, að söfnunum sje eins vel borgið, þó að þau vanti forstöðumenn. Hæstv. ráðh. spurði, hvers vegna jeg hefði kallað þetta samsteypuembætti „toppfigúru“ og sagði, að þá væru allir yfirmenn „toppfigúrur“. Já, það er satt, orðið er ljótt. En „toppfígúru“ nefni jeg þann mann, sem er settur yfir svo mikil og óskyld störf, að hann verður að ,viðundri milli þeirra og kraftar hans dreifast svo, að hvergi koma að eiginlegu gagni. En svo mundi hjer fara um þennan yfirmann beggja safnanna, eins og háttv.þm. Dala. (BJ) sýndi fram á. Þyrfti svo að minsta kosti mjög hæfan mann fyrir það safnið, sem yfirmanninum væri síður kunnugt, og jafnvel fyrir þau bæði. En þessu mundi von bráðar verða breytt aftur í gamla horfið. Hæstv. forsrh. mintist á störf við söfn erlendis og taldi, að það verk, sem þessum eina forstöðumanni væri ætlað hjer, væri ekki mikið, í samanburði við stjórn á stórum söfnum þar. Jeg vona, að hann skilji það, að hjer er tvent alls ósambærilegt. Það er ekki stærð eða bindafjöldinn, sem mestu veldur um vandann að stjórna safni, og jeg efast ekki um, að einn maður gæti vel stjórnað safni, sem hefði eins mörg númer og þessi tvö söfn eiga. En það sem erfið leikunum veldur, er, að hjer er um tvö óskyld söfn að ræða. Jeg tek dæmi. Það er auðveldara að kenna 20 mönnum sömu fræðigrein heldur en 3 sína greinina hverjum. Eins er um söfnin. Það er ekki stærðin, sem veldur, heldur það, að þau eru ólík, eins og sýnt hefir verið. Jeg sný því ekki aftur með það, að ófært er að leggja niður skjalavarðarembættið, eins og meiri hl. leggur til. Jeg sagði ekki beinlínis, að það ætti að fara illa með þjóðskjalavörðinn; en hæstv.forsrh. ætti að geta skilið, að þegar maðurinn er búinn að verja miklum hluta æfi sinnar í þágu svona embættis, og slíkt frv. kemur fram, sem gengur út á það, að starfið sje ekki merkara eða meira en það, að það sje mátulegt aukastarf fyrir annan mann, þá felst í því hin megnasta lítilsvirðing við starf hans. Hæstv. forsrh. vildi ekkert leggja upp úr reynslunni. Það, sem sker úr um þetta mál, er þó einmitt það, hvernig söfnunum vegnaði undir sameiginlegri stjórn áður og hvernig þeim hefir farnast nú, síðan þau voru aðskilin. þá er að ræða um það, sem háttv.frsm. meiri hl. (MG) hjelt fram, að sameina aftur bæði söfnin undir eina stjórn. Og held jeg því fram, að það muni aðeins verða til þess, að skipaður verði maður fyrir annað safnið, og venjul. frekar bókasafnið, af því það er stærra; og kemur þá að því, sem jeg sagði, að Þjóðskjalasafnið verði haft í seli. Þá sagði háttv.frsm. meiri hl., að minni hl. hefði talið þessi safnstörf jafnfjarskyld og störf presta og lækna o. s. frv. En jeg sagði þetta ekki, heldur hitt, að ef ekki þyrfti að færa betri rök fyrir sínu máli en meiri hl. gerði, þá mætti eins halda fram sameiningu þessara embætta eins og sameiningu þjóðskjalavarðar- og landsbókavarðarembættanna, af þeirri einföldu ástæðu, að á þann hátt má öllu halda fram. Áður en jeg lýk máli mínu vildi jeg skjóta þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra, hvort ekki væri rjett, að eftirlit væri haft með því, að safninu væri stjórnað lögum samkvæmt, áður en farið væri að hugsa um að koma þessari breytingu á. Í lögum um stjórn Landsbókasafnsins, frá 1907, er það ákvæði, að nefnd manna, skipuð fulltrúum embættaskólanna, mentaskólans og skjalavarðar, skuli vera með í ráðum um bókakaup til safnsins og fleira. En þessu ákvæði hefir ekki verið fylgt síðan 1919. Það má því kallast að seilast um hurðina til lokunnar að fara að koma með þetta frv. nú, áður en nokkuð er gert til þess, að farið sje eftir þeim reglum um meðferð safnsins, sem nú gilda.

Forsætisráðherra (SE): Jeg sje ekki annað en jeg hafi fulla ástæðu til að þakka meiri hluta nefndarinnat, þar sem hann fer fram á það sama og jeg. Þó kvaðst jeg fús til að gera þá breytingu, að lögin næðu ekki til núverandi embættismanna safnanna, heldur hjeldu þeir áfram embættum sínum, og er þessa getið í athugasemd við frv. Skil jeg því ekki, hvernig stjórnin ætti að fyllast vandlætingu við nefndina. Enda sagði hv.frsm. minni hl. (MJ) áður en jeg hjelt fyrri ræðu mína, að nefndin væri stjórninni sammála, enda þótt hann haldi nú öðru fram. Þetta er dálítið broslegt og bendir á það, að skapsmunir hv.þm. hafi breyst við mína hógværu ræðu. Og kynlegur er sá hroki, þegar vissir menn halda að þeir sitji inni með alla visku í því máli, sem um er að ræða. Frekar þarf jeg ekki að svara þessu. Ef nefndinni hefir tekist að gera frv. betur úr garði en stjórninni, þá sje jeg heldur ekki annað en ástæða sje fyrir mig að fagna því. Annars virðast umræðurnar um þetta mál vera orðnar æðióuppbyggilegar, og það sama tekið upp aftur og aftur. Minni hlutinn gengur út frá því, að vjer viljum ekkert hirða um safnið. Það er raunar óþarft að svara því; álit okkar er það, að safninu sje jafnvel borgið eftir sem áður, auk þess sem fjársparnaður er í því fólginn, að breyting þessi komist á, og starfskraftarnir notuðust betur í þágu beggja safnanna. Og broslegt er að heyra talað um hinn mikla mismun þessara tveggja safna. Það er þó vitanlegt, að undir stjórn sama manns á Landsbókasafninu hafa löngum verið, auk sjálfra bókanna, þau handrit, sem vjer eigum dýrust og merkilegust. Sannleikur þessa máls er sá, að söfnin geta verið í ólagi, þó sinn maður sje yfir hverju þeirra, og aðalatriðið verður altaf það, að samviskusamur og stjórnsamur maður hafi umsjónina með þeim á hendi. Og enginn þarf að halda, að hann geti talið hv.þm. trú um, að engin störf við safnið, t. d. niðurröðun og skrásetning bóka o.fl. megi fela nema vísindalega hálærðum mönnum. Virðist vera æðimikið blandað saman starfi þeirra manna, sem sækja skulu þekkingu í safnið, og þeim, er hafa stjórn þess og meðferð á hendi. Og hví gætu menn ekki hugsað sjer, að við bæði söfnin væru menn með sjerþekkingu, þó þeir störfuðu undir stjórn eins og sama manns? Hv. 4. þm. Reykv. kannast þó við, að víða erlendis sjeu duglegir og góðir sjerfróðir menn við söfnin, sem ekki eru forstöðumenn safnanna, og eins ætti það að geta orðið hjer. Fyrir okkur vakir það að reyna að takmarka og stemma stigu fyrir allri þeirri sundurgreiningu og dreifingu kraftanna, sem svo víða á sjer stað í embættaskipun vorri. Því lengur sem háttv. 4. þm. Reykv. talaði, því betur skildist mjer það, hve skyldleikinn milli safnanna er í raun og veru mikill. Þess vegna er ljóst, að það, sem mest á ríður þar, er að fá mann yfir þau bæði, sem hafi sem mest af almennri víðsýni til að bera, þann eiginleika, sem allir hljóta að óska, að menn hafi, í hverri stöðu sem er. Hv. þm. Dala. (BJ) var að tala um það, að vel mætti svo fara, að einhver maður úr stjórnmálalífinu væri látinn standa fyrir söfnunum. Auðvitað er þetta fluga, gripin úr lausu lofti, þá segir hv. 4. þm. Reykv. í nefndaráliti minni hl., að helsta ánægjan af breytingunni verði sú að heiðra núverandi landsskjalavörð „að lokum, með því að telja starf hans óþarft og ekki nema mátulegan viðbæti við annað, allerfitt embætti.“ Jeg leyfi mjer að spyrja: Hvernig getur hv.þm. dottið í hug fjarstæða sem þessi, og hver mundi telja starf þessa þjóðnýta manns lítilsvert? Hitt sje jeg ekki, að það geti verið nokkur móðgun fyrir þennan ágætismann, þó annar taki við stjórn beggja safnanna eftir hans dag. Og jeg geri ráð fyrir því, að þó hv. deild fallist á frv., þá muni vegur þjóðarinnar í engu minka við það, og það mun hv. síðasti ræðumaður sjá, er hann athugar málið í næði og með stillingu. Aðalatriðið hjá okkur báðum mun vera það, að safninu sje vel og tryggilega stjórnað, og um það ætti einn maður að vera fær með hæfum aðstoðarmönnum.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) það má máske þykja óþarfi af mjer að standa upp nú, þar sem mælskuræða hæstv.forsrh. virtist vera nokkuð utan við efnið. Hann reyndi sýnilega að fylla með orðum upp í eyður röksemdanna. Það er þó varla af því hann viti ekki betur, heldur mun honum finnast, að hann þurfi, úr því sem komið er, að standa við frv. og mæla með því. En óneitanlega er það þreytandi að hlusta á þennan sífelda misskilning, og ógeðfelt fyrir hann hlýtur það að vera að tala svona þvert um hug sjer og hamra stöðugt á því, að stjórn safnanna verði jafngóð eftir sem áður. Það væri raunar ágætt, ef hægt væri að láta fyrirtækin stjórna sjer sjálf og eitthvað það „perpetuum mobile“ uppgötvaðist, sem gengi sjálfkrafa og án þess að nokkurra yfirmanna þyrfti við, og embættin gengju eins vel, þó enginn sæti í þeim. En hvaða trygging er fengin fyrir því, að góðir menn fengjust til að hafa stjórn safnanna á hendi eftir sameininguna. Þegar synt er á milli fjarskyldra starfa, eru líkur fyrir því, að starfskraftarnir dreifist og lítið verði úr verki. Hæstv. forsrh. taldi söfnin ekki þurfa að vera í góðu lagi, þótt sinn maður væri yfir hverju þeirra; en ætlar hann þá að sanna, að ef Landsbókasafnið sje í ólagi, þá sje það sökum þess, að það hefir haft sjerstakan mann yfir sjer? Nei, spurningin er um það, hvort Alþingi vill kosta til safnanna eins og þarf. Hefðu forsendur stjórnarinnar fyrir afnámi embættanna verið þær, að fjárhagur ríkisins væri svo þröngur, þá hefði það verið afsakanlegra og enda skiljanlegt. Og ef háttv. deild samþykkir frv., sem jeg vona fastlega að ekki verði, þá gerir hún það á þessum grundvelli, en ekki öðrum. Hæstv. forsætisráðherra hjelt því fram, að ekki þyrfti vísindamenn til niðurröðunar skjalanna og fleiri starfa við söfnin. En sannleikurinn er sá, að það þarf einmitt frábæra vísindamenn til þeirra starfa, svo vel fari úr hendi. Hefði hann farið upp á söfnin og kynt sjer þetta, mundi honum hafa orðið það ljóst, að einungis lærðir menn, með djúptæka þekkingu og langa reynslu, eru til þess hæfir, Jafnvel gætnustu menn gætu mannskemt sig á tilraunum í þá átt, ef þá skortir þann lærdóm og fróðleik, sem til þess heyrir. Hann kvað eins góða vísindamenn geta verið í lægri stöðum safnsins sem æðri. En hjá oss er altaf hætta á því, að efnilegir vísindamenn og vísindamannaefni haldist aldrei til langframa við í þeim með þeim launum, sem þeim eru ætluð. Raunin hefir orðið sú, að þeir gera lítið annað en koma og fara. Og hörmulegt má það vera fyrir oss að geta ekki haft skjalaverði, sem vinnist tími til að gefa sig að vísindalegum störfum samhliða niðurröðun og stjórn safnsins. Engir eru betur til þess hæfir að sinna útgáfum vísindarita en þeir. Erlendis er það algengt, að vísindamönnum eru veittar bókavarðarstöður, til þess eins að geta gefið sig alla við sínum vísindaiðkunum og lifa af því. Hjer er þó ekki verið að fara fram á slíkt. Og það er blekking, ef sagt er, að vjer, með því að hafa hvorttveggja þessara embætta, sjeum að apa eftir erlendum þjóðum. Og um það verður ekki deilt, að í niðurlagning embættanna liggur lítilsvirðing á starfi þeirra manna, sem í þeim hafa verið, þó hæstv.forsrh. reyni að breiða yfir það. Það kemur berlega fram í frv. stjórnarinnar og ekki hvað síst í athugasemdunum. Ef til vill hefir hann ekki samið frv., en það er samt sem áður á hans ábyrgð. Að lokum get jeg tekið undir það, að mest sje um vert, að duglegir menn og vel hæfir fáist til þess að stjórna söfnunum. En jafnvel hæfustu mönnum má þó ekki fá nema takmörkuð störf, ef þau eiga að vera vel rækt. Og jeg verð að mótmæla því fastlega fyrir hönd allra, sem þessum söfnum unna, að söfnin sjeu svift þeirri tryggingu fyrir góðri stjórn, sem fengin er með því, að sjerstakur maður verði fyrir hvoru þeirra. Um stjórn safnanna samkvæmt lögum hefir engu verið svarað af hálfu stjórnarinnar enn sem komið er, en líklega ekki rjett að fara frekar út í það atriði að sinni.

Forsætisráðherra (SE): Jeg býst við, að fleirum en mjer hafi fundist örðugt að fylgjast með röksemdaleiðslu háttv. 4. þm. Reykv. (MJ). Og mjer er alveg óskiljanlegt, hvað það er, sem fær menn til að koma með aðrar eins fjarstæður og hann hjelt fram. Honum fórust orð eins og enginn yfirmaður ætti að vera yfir söfnunum eftir breytinguna. Hvers vegna segir hann þetta? Honum er það þó kunnugt, að það hefir aldrei verið ætlun stjórnarinnar að leggja slíkt til. Eða getur hann hugsað sjer með þessu að slá ryki í augu hv.þm. eða áheyrenda? Hann komst eitthvað inn á frv. um afnám biskupsembættisins. Hann fór þar líka með staðlausu stafi. Það frv. fór aðeins fram á fækkun biskupa, úr þremur niður í tvo. Viðleitni stjórnarinnar hneigist að því að fækka yfirmönnum og sameina skyld störf undir eina stjórn. Einkennilegt er það, að hann notar orð eins og „toppfígúru“ um væntanlegan yfirmann safnanna. Auðvitað er það ætlun vor, að það sje maður, sem leggi sig allan fram og helgi starfinu alla krafta sína, og það er alveg ótrúlegt, hvað sumir menn fá áorkað, þegar þeir beita sjer. Það er eins og það sje ætlun sumra að láta menn hafa svo lítið að starfa, að þeirra andlegu hæfileikar fái ekki notið sín. Og svo er það t. d. um sum sýslumannsembættin, og því hefir stjórnin, eins og kunnugt er, lagt það til, að þeim sje fækkað. Enn skal það tekið fram, að þetta frv. er alls ekki miðað við þá menn, sem nú sitja í embættum. En hv. 4. þm. Reykv. gerðist þó svo djarfur að halda því fram, beint ofan í yfirlýsingar stjórnarinnar, sem ótvírætt hefir látið í ljós þakkir sínar fyrir það starf, sem þessir menn hafa unnið. Það er þá ekki fleira, sem mig langar að taka fram að þessu sinni, en vil að lokum aðeins óska þess, að hv. deild láti ekki villa sjer sýn í þessu máli.

Bjarni Jónsson „Kallaðu á haustið og það kemur,“ stendur einhversstaðar. Nú hefir hæstv. mentamálaráðherra (SE) sagt, að Dalasýsla hafi orðið til þess að draga úr þroska manna, og mun hann líklega hafa átt þar við Hannes Hafstein og Halldór Daníelsson, sem báðir hafa haft það fáránlega verkefni, sem hann kallaði, að vera þar sýslumenn. En það er gott, að hann hefir verið sýslumaður í þessum þroskasýslum, enda hefir þroski hans nú sýnt sig í þessum sparnaðarfrv. - Um málið sjálft þarf jeg ekki að fjölyrða, því það er auðsýnilegt, að þó hjer yrði fækkað yfirmönnum, eins og ráðherrann er stöðugt að tala um, þá þarf jafnframt að fjölga undirmönnum, eins og hann játar líka sjálfur, og það svo, að sparnaðurinn verður enginn. Og sá, sem yrði þessi yfirmaður, mundi ekki verða neitt annað en sykurtoppur ofan á öllu saman, en þyrfti að fá alla sjerþekkingu sína, að minsta kosti um annaðhvort safnið, úr undirmönnum sínum. Þar við bætist svo það, að með þessu er skemd ein dýrasta eign landsins. En áður en jeg sest er best að minnast dálítið betur á þroskann og sýslurnar, og jeg mætti þá kannske spyrja, hvernig t. d. Suður- Múlasýsla, sem á að vera ein af erfiðustu og þroskamestu sýslunum, hefir verið í þessu efni, eða hvernig hún hefir farið að því eða tekist að ala upp þessa ágætlega þroskuðu menn. Það væri kanske ástæða til þess að bera fram um þetta sjerstaka fyrirspurn, og ef jeg væri hjer eitthvert alþjóðkjörið spurningarmerki, mundi jeg kanske gera það. En af því að jeg er það ekki, læt jeg mjer nægja þessa athugasemd. En hinu vil jeg mótmæla fyrir hönd kjósenda minna, að nokkur ástæða sje til þess að bregða Dalasýslu um þroskaleysi eða nokkuð slíkt, eða þeim mönnum, sem þaðan koma.

Forsætisráðherra (SE): Orð mín um sýslumannsembættið í Dalasýslu voru auðvitað ekki til þess sögð að misbjóða kjósendum þar, og engin ástæða til að skilja þau svo. En þar sem hv.þm. talaði um sýslumannstíð þeirra Hannesar Hafsteins og Halldórs Daníelssonar þar, þá sannar það einmitt mitt mál, því það sýndi sig, að sýslan varð of lítil fyrir þá og þeir sóttu annað, þar sem þroski þeirra fjekk betur að njóta sin. Um Suður-Múlasýslu veit jeg annars ekki betur en að þar hafi yfirleitt verið heldur góðir sýslumenn. En ef hv.þm. hefir átt við einhvern sjerstakan, getur hann nefnt hann. Annars þarf jeg ekki að fjölyrða um málið, því flestar ástæður andmælenda frv. eru þannig, að þær eru naumast frambærilegar.

Bjarni Jónsson Aðeins stutt athugasemd við þann ódauðlega. Þó Hannes Hafstein og Halldór Danielsson hafi sótt burtu úr Dölum, sannar það alls ekki það, sem hann vildi vera láta, heldur þvert á móti, því að því aðeins gátu þeir fengið meiri embætti, að þeir höfðu þroskast nóg til þess í Dölunum. Annars vil jeg aðeins segja hæstv.forsrh. (SE) það, að hann hefði haft gott af því að vera þjónandi starfsmaður í öðruhvoru safninu í nokkur ár - hann hefði svo getað orðið nógu þroskaður seinna til að verða sykurtoppurinn sjálfur - því þá hefði hann þó getað talað af einhverri reynslu og þekkingu um málið. En nú vantar það hvorttveggja, enda mun frv. aðeins vera komið fram til þess að sýna einhvern lit á því að reyna að efna það loforð, sem stjórnin gaf í fáti í fyrra, að endurskoða embættabáknið, sem hún kallaði. Nú hefir hún sýnt þann lit, og ætti það að vera nóg, svo hún gæti nú greitt atkvæði á móti frv. sjálf, til að bæta fyrir alt saman.

Forsætisráðherra (SE): Þó þessi sparnaður sæti mótmælum nú, mun ekki líða á löngu uns samskonar frumvörp verða aftur tekin upp og borin fram til sigurs, ef þau verða nú drepin. Hitt er ekkert að undra, þó þessi háttv.þm. (BJ), sem síðast talaði, sje á móti því, því hann virðist skilja umboð sitt hjer svo, að hann eigi altaf að vera á móti öllum sparnaði.

Bjarni Jónsson Þetta er í annað skifti á þessu þingi, sem hæstv.forsrh. (SE) segir að jeg sje á móti öllum sparnaði. Jeg tek þetta sem brigsl og lýsi það ósatt. Jeg vil spara þar sem á að spara, en þori að vera á móti hinu, sem er misskilinn sparnaður. Jeg vil því ráða hæstv.forsrh. (SE) til þess að segja þetta ekki í þriðja skifti. Annars hefir framkoma hans í þessum málum sýnt einna helst, að hann væri orðinn fullhæfur til þess að verða keisari í Nigritiu.

Forsætisráðherra (SE): Jeg stend upp aðeins til þess að endurtaka það í þriðja skiftið, að hv.þm. (BJ) hefir margsýnt það hjer á þingi, að hann er á móti öllum sparnaði, og jeg er ekki smeykur við að segja þetta og því líkt honum og öðrum þingmönnum, því jeg er hjer ekki af nokkurs þingmanns náð.

Bjarni Jónsson Ráðherrann er hjer aðeins af þingmanna náð.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Hv. þm. Str. (MP), sem hefir flutt brtt. við þetta frv., hefir farið þess á leit, að málið verði tekið út af dagskrá í dag. Þar sem hv. form. fjvn. (ÞorlJ) hefir einnig tjáð mjer, að nefndin æski þessa, til þess að hv.þm. Str. (MP) geti unnið að nál.fjvn., get jeg samþykt fyrir mitt leyti, að svo verði gert, en þó með því skilyrði, að málið verði efst á dagskrá á morgun. Á 33. fundi í Nd., miðvikudaginn 4. apríl, var frv. enn tekið til 2. umr. (A. 30, n. 148, 151, 229, 246).