Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa nokkur bréf varðandi varaþingmenn. Hið fyrsta er svohljóðandi og er dagsett 27. mars 1992: ,,Þar sem ég vegna aðalstarfs míns get ekki lengur setið á Alþingi í veikindaforföllum Jóns Baldvins Hannibalssonar utanrrh. fer ég fram á að 1. varamaður Alþfl. í Reykjavík, Magnús Jónsson veðurfræðingur, taki sæti á Alþingi að nýju í dag. Valgerður Gunnarsdóttir, 2. varaþingmaður Alþfl. í Reykjavík.`` Eins og kemur fram í bréfinu hefur Magnús Jónsson áður tekið sæti á Alþingi á þessu þingi og er hann boðinn velkominn til starfa á ný. Þá er annað bréf sem hljóðar svo og er dagsett 30. mars 1992: ,,Þar sem ég vegna anna get ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varamaður Alþfl. í Austurl., Hermann Níelsson íþróttakennari, Egilsstöðum, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Gunnlaugur Stefánsson, 5. þm. Austurl.`` Hermann Níelsson hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu þingi og er hann boðinn velkominn til starfa á ný. Þriðja bréfið hljóðar svo og er dagsett 27. mars 1992: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að 1. varamaður Framsfl. í Vestf., Pétur Bjarnason fræðslustjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Ólafur Þ. Þórðarson, 2. þm. Vestf.`` Kjörbréf Péturs Bjarnasonar hefur verið rannsakað og samþykkt. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi á síðasta kjörtímabili og unnið drengskaparheit að stjórnarskránni. Hann er boðinn velkominn til starfa á Alþingi á ný. Loks eru hér tvö bréf. Hið fyrra er dagsett 26. mars 1991 og hljóðar svo: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að þar sem 1. varamaður Alþb. í Vestf. getur ekki af persónulegum ástæðum tekið sæti sitt á Alþingi, taki 2. varamaður Alþb. í Vestf., Bryndís Friðgeirsdóttir kennari, Ísafirði, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti, með ósk um að fram fari á Alþingi rannsókn á kjörbréfi varaþingmannsins. Kristinn H. Gunnarsson, 5. þm. Vestf.`` Hér er einnig bréf frá 1. varaþingmanni Alþb. í Vestf., dagsett á Suðureyri 25. mars 1992. ,,Forseti Alþingis. Af persónulegum ástæðum get ég ekki að sinni tekið sæti á Alþingi í forföllum Kristins H. Gunnarssonar, 5. þm. Vestf. Lilja Rafney Magnúsdóttir.`` Þar sem rannsaka þarf kjörbréf Bryndísar Friðgeirsdóttur skv. 4. gr. þingskapa verður nú gert fimm mínútna fundarhlé meðan kjörbréfanefnd starfar og er fundinum frestað í fimm mínútur. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Kjörbréfanefnd hefur fengið til meðferðar kjörbréf Bryndísar Friðgeirsdóttur sem er 2. varaþingmaður Alþb. í Vestf. Kjörbréfið er gefið út 26. mars 1992 og undirritað af öllum landskjörstjórnarmönnum. Fyrsti varaþingmaður Alþb. í Vestf. hefur ritað bréf þess efnis að af persónulegum ástæðum geti hún ekki að sinni tekið sæti á Alþingi í forföllum Kristins H. Gunnarssonar, 5. þm. Vestf. Það bréf er undirritað 25. mars 1992 af Lilju Rafney Magnúsdóttur. Kjörbréfanefnd sér ekkert athugavert við kjörbréf Bryndísar Friðgeirsdóttur og leggur einróma til að það verði samþykkt.

Bryndís Friðgeirsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því skv. 2. gr. þingskapa að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Bryndís Friðgeirsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti upplýsa að fara mun fram utandagskrárumræða að beiðni hv. 8. þm. Reykn., Ólafs Ragnars Grímssonar, um viðræður um kjarasamninga. Samkomulag er milli forseta og þingflokksformanna, svo og forsrh. og málshefjanda, að umræðan megi standa í allt að tvo klukkutíma, þ.e. að hver þingflokkur hafi 20 mínútur til umráða og að auki hafi málshefjandi og ráðherra tíu mínútur hvor í lokin ef þörf krefur. Stefnt er að því að utandagskrárumræðan hefjist eigi síðar en klukkan hálfþrjú. Það gæti því komið til þess að þingflokksfundum seinki um hálftíma eða þeir hefjist ekki fyrr en klukkan hálffimm.

Hæstv. forseti. Í umræðum um þáltill. fyrir helgi voru flestir sem þar töluðu þeirrar skoðunar að málinu bæri að vísa til landbn. þar sem um landbúnaðarmál væri að ræða. Landgræðslan, landnýtingin og gróðurverndin heyra undir landbrn. Lagði hv. 1. flm. það í hendur hæstv. forseta að úrskurða um hvort tillögunni skyldi vísað til umhvn. eða landbn. Mér er forvitni á að vita á hvaða rökum sá úrskurður er felldur, að gengið sé fram hjá nefndinni sem samkvæmt þingsköpum á að fá málið og önnur nefnd valin. Ég tel þetta vera landbúnaðarmál og eigi samkvæmt eðli þingskapa að fara til landbn.

Það var tillaga hv. flm. að vísa málinu til hv. umhvn. og það getur verið matsatriði til hvorrar nefndarinnar málið eigi að fara. Það gæti sjálfsagt einnig fallið undir hv. landbn. Forseti telur ekki ástæðu til að taka afstöðu til þess en lætur það eftir þinginu að ákveða það. Fer nú fram atkvæðagreiðsla um tillögu flm. um að vísa þessu máli til hv. umhvn.

Virðulegi forseti. Efh.- og viðskn. tók þetta frv. aftur til umræðu og meiri hluti hennar sér ekki ástæðu til þess að gefa út annað nál. þar sem það er skoðun meiri hlutans að frv. í þeim búningi, sem það er nú í, falli að því sem meiri hlutinn lagði til og er andvígur því að breyta frv. við 3. umr. og leggur því til að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Í frhnál. á þskj. 666 gerir minni hluti nefndarinnar grein fyrir ástæðum þess að hann treystir sér ekki til að standa að þessu máli nema að brtt. á þskj. 645 verði samþykkt. Ef hún fellur í atkvæðagreiðslu munum við sitja hjá við atkvæðagreiðslu í málinu. Það kemur mjög skýrt fram í greinargerð Seðlabanka Íslands um ECU-tengingu íslensku krónunnar að það þurfa að verða miklar breytingar í íslensku efnahagslífi til að unnt sé að tengja íslensku krónuna við ECU. Það hefur vakað í máli viðskrh. að slík tenging kunni að fara fram þegar á árinu 1993. Í umræðum þann 16. mars 1992 sagði hæstv. viðskrh. eftirfarandi: ,,Þetta er eingöngu hugsað til þess að þingið sé að gefa alveg skýrt umboð til að ákveða slíkar breytingar þótt þingið sé ekki þar með að ákveða þær.`` Það virðist því vaka í máli viðskhr. að hann líti á samþykkt frv. sem umboð til ríkisstjórnarinnar og hans fyrir hönd ríkisstjórnarinnar til að taka upp þessa tengingu. Og það vakir stöðugt í máli hans að svo kunni að verða þegar á næsta ári. Minni hluti nefndarinnar vill enga ábyrgð bera á slíku og telur ekki unnt að veita ríkisstjórninni slíkt umboð. Og í ljósi túlkunar viðskrh. munum við sitja hjá við afgreiðslu málsins ef brtt. okkar verður felld en ef hún verður samþykkt erum við tilbúin að standa að málinu. Við erum efnislega samþykk þessu máli í öllum aðalatriðum en teljum hins vegar ótímabært að ræða um ECU-tenginu með þeim hætti sem vakað hefur í máli hæstv. viðskrh.

Virðulegur forseti. Ég sé nú að allóþarfrar svartsýni hefur gætt hjá minni hluta nefndarinnar þegar nál. þetta var skrifað. Í því er gengið út frá að brtt. sú, sem nú er nýlega búið að greiða atkvæði um, yrði felld. En afar litlu munaði að hún yrði samþykkt og þar af leiðandi hefði nál. þetta verið ranglega skrifað. En þar sem þessi brtt. var því miður felld þá stendur nál. fyrir sínu. Ég vísa til þess sem við höfum áður sagt um hið fyrra mál en hér er um fylgifrv. að ræða með því máli og við munum því sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Það er nú því miður orðið ljóst að hæstv. viðskhr. hefur með málflutningi sínum í þessum málum tekist að rjúfa samstöðu Alþingis um afgreiðslu þeirra. Það var ljóst og er út af fyrir sig enn að ekki var efnislegur ágreiningur um tilteknar tæknilegar lagfæringar á lögum um Seðlabanka Íslands og á lögum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Það upphófst hins vegar ágreiningur um meðferð þessara mála þegar hæstv. viðskrh. trekk í trekk gerði ósvífnar tilraunir til þess að afflytja afstöðu manna til málsins og afgreiðslu Alþingis á því. Sem sagt læða því að í framhjáhlaupi í ræðum sínum að með afgreiðslu þessara tæknilegu lagfæringa væri Alþingi að veita hæstv. ríkisstjórn umboð til ECU-tengingar krónunnar. Vegna þessa málflutnings og endurtekinna tilrauna hæstv. viðskrh. í þessa átt er það því miður orðin óhjákvæmileg niðurstaða að leiðir stjórnar og stjórnarandstöðu skiljast í málinu af skiljanlegum ástæðum. Bæði með vísan til efnislegra raka sem fyrir liggja, samanber skýrslur Seðlabankans og Þjóðhagsstofnunar og álit fleiri aðila um að slík ECU-tenging sé ótímabær, og eins með vísan til þess hvernig hæstv. viðskrh. hefur hagað málflutningi sínum og ætlað að lesa meira út úr umfjöllun Alþingis en efni standa til þá er stjórnarandstöðunni ekki annar kostur búinn en að hverfa frá stuðningi við málið til að tryggja með þeim eina hætti sem óumdeilanlegur er að stuðningur við það yrði ekki affluttur með þeim hætti sem hæstv. viðskrh. hefur endurtekið reynt að gera. Þetta er út af fyrir sig, hæstv. forseti, heldur dapurleg niðurstaða þegar svo tekst til að menn geta ekki orðið samferða við afgreiðslu mála sem í sjálfu sér er ekki umtalsverður efnislegur ágreiningur um. Ég vil við lokaafgreiðslu frv. vekja athygli á þessari staðreynd og skýra það enn betur en gert hefur verið hingað til hvers vegna við í minni hluta efh.- og viðskn. höfum ákveðið að leggja til við fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna að sitja hjá við væntanlega afgreiðslu málsins. Ábyrgðina á því að svo tókst til að samstaða Alþingis um þessa afgreiðslu rofnaði ber hæstv. viðskrh.

Virðulegi forseti. Örlögin hafa hagað því þannig að umræðunni er yfirleitt frestað þegar ég er staddur í þessum tiltölulega stuttu ræðum mínum í þessu máli. Við væntum þess að vísu að geta haldið þessari umræðu áfram á fimmtudag, eða föstudag var það nú víst, en það var því miður ekki hægt vegna fjarveru ráðherra. Ég ætla í sjálfu sér ekki að endurtaka það sem fram var komið í fyrri ræðu minni en aðeins minna á það örfáum orðum að ég fagnaði þeim yfirlýsingum hæstv. forsrh. sem hann gaf að þetta mál væri ekki liður í sérstöku pólitísku samkomulagi Alþfl. og Sjálfstfl. og með flutningi þess væri ekki tekin afstaða til þess hvar Seðlabankinn ætti að vera í Stjórnarráðinu til frambúðar og hæstv. forsrh. væri tilbúinn að ræða málið. Ég vil í þessu sambandi minna á það að árið 1959 þegar tilvist iðnrn. var rædd á Alþingi lýsti fyrirrennari hæstv. forsrh., Bjarni Benediktsson þáv. dómsmrh., því yfir að hann væri tilbúinn til samkomulags og viðræðna við stjórnarandstöðuna um skipan þessara mála innan Stjórnarráðsins. Ég vænti þess að núv. hæstv. forsrh. og formaður Sjálfstfl. sé það einnig vegna þess að það er mjög óheppilegt að skipan ráðuneyta sé gerð á þann veg að deiluatriði sé milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég var staddur í ræðu minni þar sem ég var að víkja orðum að nokkuð undarlegri ræðu hæstv. viðskrh. sem hann flutti hér sem svar við minni ræðu. Í því sambandi vil ég aðeins ítreka að það er rangt sem kom fram hjá hæstv. viðskrh. að ég hafi fullyrt að alls staðar heyrðu seðlabankar undir fjmrn. Það stendur hvergi í minni fyrri ræðu en ég spurði hins vegar: Hvar þekkist það, t.d. í OECD-ríkjunum, að seðlabankar heyri undir eitt af atvinnuvegaráðuneytum eins og iðnrn., landbrn., sjútvrn. eða annað slíkt? Þeirri spurningu hefur ekki enn verið svarað hér í umræðunni og það væri mjög fróðlegt ef hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. geta svarað því hvort nokkurt annað fordæmi sé fyrir því að seðlabanki og skipan gjaldeyrismála og peningamála sé sett undir atvinnuvegaráðuneyti. Núv. ríkisstjórn hefur mjög viljað merkja sig á þann veg að hún væri fulltrúi nútímabreytinga í efnahagsstjórn og það er örugglega ekki nútímabreyting í efnahagsstjórn að setja Seðlabankann og peninga- og gjaldeyrismálin undir atvinnuvegaráðuneyti. Enn fremur sagði hæstv. viðskrh., svo nokkurs gamans sé gætt, orðrétt: ,,Ég tel það mjög mikilvægt að verkskipulag í Stjórnarráðinu sé ekki talið vera guði gefið og bundið ævarandi.`` Það er alveg rétt hjá hæstv. viðskrh., við erum allir sammála um það en þá vona ég að hæstv. ráðherra sé líka sammála því, svo setning hans sé aðeins umorðuð, að það sé mjög mikilvægt að verkskipulag í Stjórnarráðinu sé ekki talið vera Jóni Sigurðssyni gefið og bundið ævarandi. Og það sem hann telji að ganga eigi yfir guð almáttugan gangi þá yfir hann sjálfan. Hæstv. viðskrh. fór síðan í furðulega sagnfræði, sjálfsagt til þess að reyna að reka mig á gat í þessari umræðu. En það er mjög sérkennileg för vegna þess að þegar sagan er skoðuð kemur nefnilega í ljós að iðnrn. var alls ekki sprottið út úr viðskrn. Ef hæstv. iðnrh. og viðskrh. vill leita fordæmis í sögunni um það að verkefni ráðuneytisins rynnu til sinna fyrri heimkynna er það alveg ljóst að iðnrn. spratt út úr samgrn. Ég átti því satt að segja mjög bágt með að skilja þessa sögulegu upprifjun hæstv. iðn.- og viðskrh. máli sínu til stuðnings. Það kemur t.d. fram í umræðum á Alþingi 1959 að iðnrn. er sett á laggirnar á þann veg að einfaldlega var búið til stjórnarráðsbréf í nafni iðnrn. og verkefnin sem þar voru höfðu fram að þeim tíma tilheyrt samgrn. Það kemur t.d. fram í ræðu Bjarna Benediktssonar, þáv. hæstv. dómsmrh., sem hann flutti á Alþingi 1959, hvernig iðnaðarmálunum hefði verið fyrir komið innan samgrn. Bjarni Benediktsson þáv. dómsmrh. segir m.a. orðrétt í ræðu sinni á Alþingi 1959: ,,Samkvæmt framansögðu er ljóst að sú skipulagsbreyting, sem gerð hefur verið og sú verkaskipting sem upp hefur verið tekin innan samgrn. ásamt því að nafn iðnrn. kemur nú orðið fram út á við þegar fjallað er um iðnaðarmál sérstaklega, hefur komist á vegna aukinna verkefna en sérstakt ráðuneyti ekki verið sett á stofn í venjulegri merkingu.`` Í sjálfu sér þarf ekki langt mál til að rekja þessa sagnfræði. Hún liggur fyrir og þess vegna var það frekar tilgangslaus för hjá hæstv. núv. viðskrh. og iðnrh. að ætla sér að sækja í söguna einhver rök fyrir sínu máli. Ég vil einnig vekja athygli á því sem ég nefndi aðeins í síðustu viku að ef þetta frv. nær fram að ganga munu auk Seðlabankans, bankamála- og peningamála- og gjaldeyrismálasamskipti íslenska stjórnarráðsins við alþjóðastofnanir í efnahagsmálum eins og Alþjóðabankann, OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn fara í gegnum iðnrn. Það er mjög óeðlilegt. Það gengur einfaldlega ekki. Og ég vil spyrja á nýjan leik: Eru nokkur dæmi þess að samskiptin við OECD, Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn heyri á Vesturlöndum undir atvinnuvegaráðuneyti?

Þýskaland.

Þýskaland, segir hæstv. ráðherra. Við skulum skoða það. Ég vona að hæstv. ráðherra leggi fram gögn í málinu vegna þess að ég verð að segja alveg eins og er að munnleg ummæli hans duga mér ekki í þessari umræðu í ljósi þess hvað hann hefur haldið fram miklum rangindum í þessu máli. Ég vona að það verði þá lagt fram skriflega að samskiptin við Alþjóðabankann, OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn heyri undir iðnrn. í Þýskalandi. Ég vil að lokum árétta að nauðsynlegt er að í nefndinni verði það kannað ítarlega milli flokkanna að gera breytingar á frv. þannig að Seðlabankinn, peningastofnanir og samskipti við alþjóðlegar fjármálastofnanir verði ekki vistaðar í atvinnuvegaráðuneyti til langframa. Ég hef varpað fram þeirri hugmynd sem ég vona að hæstv. forsrh. íhugi að sú breyting verði gerð á frv. að t.d. frá og með 1. júlí 1995 fari Seðlabankinn og þessar stofnanir út úr iðnrn. og inn í annaðhvort forsrn. eða fjmrn. Ef það er óskaplega viðkvæmt persónulegt mál fyrir núv. iðnrh. að hafa þetta áfram hjá sér væri hægt að ná fram slíkri breytingu sem væri skynsamleg efnislega en enginn veit þó hver fer með þau ráðuneyti að loknum kosningum 1995. Ég vil svo endurtaka þá ósk mína að um þetta mál geti tekist breið pólitísk samstaða. Hæstv. viðskrh. áréttaði það í upphafi sinnar ræðu að náðst hefði þverpólitísk samstaða í málinu. Það er þá nauðsynlegt að hún fái að birtast í verki en hæstv. iðnrh. standi ekki í vegi fyrir þeim breytingum sem flokkarnir vilja gera hér á Alþingi á þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til þess að spyrja hæstv. forsrh. að því hvað núv. ríkisstjórn hyggist gera til að tryggja að kjarasamningar náist hér í landinu og þar með festa í sessi stöðugleika, lága verðbólgu og koma á nýju framfaraskeiði í íslensku atvinnulífi. Þau slæmu tíðindi bárust okkur á sunnudagsmorgun að slitnað hefði upp úr kjaraviðræðum og í fréttum síðan hefur það komið fram að samningamenn eru farnir til síns heima. Þeir sem voru hér í höfuðborginni í nokkrar vikur til að vinna að kjarasamningum eru aftur farnir til heimkynna sinna víðs vegar um landið. Enginn fundur hefur verið boðaður hjá sáttasemjara og enginn veit hvenær aðilar munu á ný koma saman til fundar. Afleiðing þess að slitnað hefur upp úr kjarasamningum er að óvissa mun áfram víkja í efnahagslífi okkar Íslendinga. Stöðnun í atvinnulífi verður það svipmót sem við blasir vegna þess að forustumenn fyrirtækjanna munu hika við að leggja í fjárfestingar og almenn deyfð og atvinnuleysi verður afleiðingin. Markmið okkar er að tryggja hér í sessi stöðugleikann og hina lágu verðbólgu og það er mjög vont að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur með margvíslegum hætti orðið til þess að kjarasamningar hafa ekki náðst. Það er þess vegna óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. forsrh. hér og nú: Hvað hyggst hans ríkisstjórn gera til þess að koma kjarasamningum á? Ef mér leyfist vil ég leggja einnig fram nokkrar tillögur og hugmyndir um það hvað ríkisstjórnin eigi nú að gera til þess að koma kjarasamningum á. Í tíð síðustu ríkisstjórnar náðust þjóðarsáttarsamningar. Þá var tryggður hér stöðugleiki í efnahagslífinu og núverandi ríkisstjórn var afhent forræði fyrir íslenska efnahagslífinu með því óvenjulega góða ástandi að hér ríkti 3--4% verðbólga. Núv. ríkisstjórn hefur hins vegar setið senn í eitt ár og það eru um átta mánuðir síðan kjarasamningar voru lausir. Engu að síður hefur núv. ríkisstjórn ekki tekist að ná kjarasamningum þótt hún sé í senn æðsta stjórnvald og stærsti vinnuveitandinn á landinu og annar aðalsamningsaðilinn við samtök launafólks. Forustumenn Alþýðusambandins og BSRB hafa sagt skýrt um helgina að sök ríkisstjórnarinnar í þessum efnum sé stór. Ríkisstjórnin hafi með fjárlagafrv. sínu, með bandorminum, með aðför að velferðarkerfinu og margvíslegum öðrum hætti gert kjarasamninga mun erfiðari en ella. Hæstv. forsrh. sagði hér í síðustu viku, þegar hann var spurður um kjarasamningana, að þeir væru á svo viðkvæmu stigi að hann vildi beiðast undan því að skýra afstöðu og fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar. Nú eru samningarnir ekki á viðkvæmu stigi. Nú hefur viðræðunum einfaldlega verið slitið. Þess vegna er óhjákvæmilegt að hæstv. forsrh. geri þinginu grein fyrir því með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst bæta fyrir og tryggja að kjarasamningar náist og viðræður hefjist á ný. Íslenska hagkerfið þolir það ekki í vaxandi atvinnuleysi að búa hér áfram í allt sumar og haust við þá óvissu sem fólgin er í því að kjarasamningar hafi ekki tekist, hvað þá heldur ef hér fara að verða verkföll, skæruverkföll eða lengri verkföll, vegna þess að samtök launafólks eiga enga aðra aðferð í baráttu sinni gegn ríkisvaldinu og atvinnurekendum. Hverjar eru ástæður þess að slitnað hefur upp úr viðræðunum og kjarasamningar ekki tekist þrátt fyrir átta mánaða lotu? Skýring mín er tvíþætt. Aðferð ríkisstjórnarinnar hefur verið röng og stefna ríkisstjórnarinnar hefur verið röng. Ég skal rökstyðja þetta nokkrum orðum. Ríkisstjórnin beitti þeirri aðferð að hafa lengi vel engin afskipti af kjarasamningum. Sú aðferð var réttlætt í nafni frjálshyggjukenningarinnar um að ríkisstjórn ætti að standa utan og ofan við kjarasamninga og þá fyrst koma að þeim þegar þeir væru á lokastigi. Slík aðferð hefur aldrei skilað árangri á Íslandi enda getur ríkisvald sem er stærsti vinnuveitandinn í landinu og annar aðalsamningsaðili launafólks ekki beitt slíkri aðferð. Enda hefur komið í ljós að hún hefur mistekist. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var allt annarri aðferð beitt. Þá lögðum við margra mánaða vinnu í það að ræða við forustumenn launafólks á formlegum fundum, á óformlegum fundum, með persónulegum hætti og notuðum margvísleg önnur tækifæri til þess að reyna að þróa samstöðuna áfram stig af stigi. Mér hefur verið tjáð að frá því að ríkisstjórnin var mynduð og þar til viðræðufundir áttu sér stað milli t.d. forsrh., formanns Verkamannasambandsins eða forseta ASÍ hafi liðið margir mánuðir og margir mánuðir einnig liðið á milli funda. Og fjmrh., sem er samningsaðili BSRB, hefur að mér skilst ekki átt marga fundi ef þá nokkurn með forustu BSRB í þessum efnum. Það er auðvitað ekki hægt að ná hér kjarasamningum með því að ríkisstjórnin vill alls ekki koma nálægt málinu. Sú aðferð sem við beittum skilaði hins vegar þeim árangri að hér náðust þjóðarsáttarsamningar og voru endurnýjaðir í febrúar á síðasta ári með mjög góðum árangri. En það er ekki aðeins að stefna ríkisstjórnarinnar hafi verið röng og að aðferðin hafi verið röng. Stefnan hefur einnig verið röng, þ.e. sú stefna að leggja í aðdraganda kjarasaminga upp í margvíslega aðför að velferðarkerfinu og kaupmætti almennings í landinu með margvíslegri skattahækkun, hækkun á tekjuskatti, lækkun barnabóta, margvíslegum þjónustugjöldum, gjöldum fyrir lyf og heimsóknir á sjúkrahús og heilsugæslustöðvar. Með þessu hafa verið lagðar af hálfu ríkisstjórnarinnar stórfelldar nýjar byrðar á launafólk. Það var sagt: Þetta er nauðsynlegt vegna ástandsins í ríkisfjármálunum. Látum það liggja á milli hluta. En ef það var nauðsynlegt þá snýst spurningin um aðferðina. Sú aðferð var valin að leggja byrðarnar á venjulegt launafólk. Byrðarnar voru ekki lagðar á hátekjufólkið. Ríkisstjórnin hafnaði hátekjuskatti. Ríkisstjórnin hafnaði þá líka að leggja byrðarnar á fjármagnseigendur. Ríkisstjórnin hafnaði líka að leggja byrðarnar eignafólkið í landinu heldur kaus að fara þá leið að láta venjulegt launafólk bera þessar byrðar þannig að úr launaumslögum fólksins í landinu hafa verið teknar 50--70 þús. kr. hjá venjulegum launamönnum. Niðurstaðan af þessu varð sú, bæði með hinni röngu aðferð og eins með stefnu ríkisstjórnarinnar í fjárlögunum og í bandorminum að þrengja mjög svigrúmið fyrir nýja kjarasamninga. Við bentum hæstv. ríkisstjórn á þetta fyrr í vetur á Alþingi. Í ræðu hér á Alþingi 12. des. í 2. umr. um fjárlögin hvatti ég hæstv. ríkisstjórn til að hefja þá þegar viðræður við samtök launafólks og alla aðila launamarkaðarins til að gera breytingar á fjárlagafrv. sem gætu tryggt kjarasamninga þá strax í des. Þessu var hafnað. Síðar í þeim mánuði rétt fyrir jól, 21. des., var þessi ábending til ríkisstjórnarinnar enn á ný áréttuð. En enn á ný ákvað ríkisstjórnin að hafa hana að engu. Í umræðum um lánsfjárlögin í janúar og í umræðum um bandorminn var ríkisstjórnin af mér og öðrum enn á ný hvött til þess að hefja viðræður við verkalýðshreyfinguna og ákveða breytingar á bandormsfrv. sem gætu orðið til að tryggja kjarasamninga en því var líka hafnað. Öllum ábendingum á Alþingi og utan þings til ríkisstjórnarinnar um að gera breytingar á stefnu sinni til þess að tryggja kjarasamninga var hafnað enda hefur ríkisstjórnin nú uppskorið. Hún hefur uppskorið það að samningum hefur verið slitið, samningamenn eru farnir til síns heima og enginn veit hvað við tekur. Ríkisstjórnin sagði fyrir áramót að fjárlagafrv. og bandormurinn væri kjölfestan í því að kjarasamningar tækjust og vaxtalækkanir yrðu. Dómur reynslunnar hefur nú verið kveðinn upp undir lok marsmánaðar. Þessi tilraun hefur mistekist. En hvað á þá að gera? Hvað á að gera nú? Á bara að sigla út í óvissuna? Á bara að láta vorið koma með kjarasamninga lausa, hugsanlega verkföll í maí og óvissu til haustsins? Nei, auðvitað ekki. Íslenska hagkerfið má ekki við því. Við þurfum í senn að festa stöðugleikann og lága verðbólgu í sessi og tryggja að hjól atvinnulífsins geti farið að snúast á nýja leik. Ég vil þess vegna leggja fram tillögur í fjórum liðum um það með hvaða hætti ríkisstjórnin getur nú komið inn í kjarasamninga til að tryggja að þeir geti náðst á næstu dögum. Ég vil ekki bara gagnrýna ríkisstjórnina fyrir það sem hún hefur gert og henni hefur mistekist heldur vil ég einnig svara því með jákvæðum hætti hvað eigi nú að gera. Hvað við hefðum gert ef við værum nú í þessum sporum og með hvaða hætti er hægt að leiðbeina ríkisstjórninni til að feta sig út úr því öngstigi sem hún er komin í og sem reyndar þjóðin öll er komin í. 1. Ég legg til að ríkisstjórnin breyti um aðferð. Í stað þess að standa utan og til hliðar við viðræðurnar hefji hún strax alvarlegar og nánar viðræður við samtök launafólks um breytingar. 2. Ríkisstjórnin lýsi því yfir að hún sé tilbúin að ráðstafa tekjunum af fjármagnstekjuskattinum í samráði við samtök launafólks í kjarasamningunum sem nú standa yfir þannig að frá og með næstu áramótum fái launafólk kaupmáttaraukningu í gegnum tekjuskattskerfið með hækkun barnabóta, með hækkun skattleysismarka og með húsaleigubótum sem fjármagnaðar verði með þeim skatti á fjármagnstekjur sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að taka upp. 3. Ríkisstjórnin lýsi því yfir að hún sé reiðubúin frá og með næstu áramótum að taka upp sérstakt hátekjuþrep í tekjuskatti og ákveði ráðstöfun þess fjármagns nú í kjarasamningum í samráði við ASÍ, BSRB og Kennarasambandið þannig að sá afrakstur geti aukið kaupmátt launafólks strax frá og með næstu áramótum. 4. Ríkisstjórnin ákveði að taka frumkvæði í kjarasamningunum sem samningsaðili og semji við BSRB í samráði við ASÍ og Kennarasambandið þar sem ljóst sé að Vinnuveitendasambandið hafi gefist upp á að gera þessa samninga. Það var aðferð sem við beittum vorið 1989 með góðum árangri þannig að þeir kjarasamningar urðu forleikur að þjóðarsátt sem þá tókst. Það er mun skynsamlegra fyrir ríkisstjórnina að ákveða nú í samráði við samtök launafólks að ráðstafa tekjunum af fjármagnstekjuskattinum í stað þess að fara þá leið sem fjmrh. boðaði á blaðamannafundi á örlagastundu í kjarasamningunum að nota tekjurnar til þess að lækka skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði eða afnema hann og lækka hinn sérstaka stóreignarskatt. Auðvitað hleypti það illu blóði í samningamenn launafólks þegar ríkisstjórnin hafði sagt við launafólkið vikum saman: Við getum ekki gert neinar breytingar í skattamálum til þess að auka kaupmátt ykkar. En svo kemur hún með fjmrh. í broddi fylkingar og segir: Jú, jú, við erum tilbúin til að afnema skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði fyrir fyrirtækin í landinu og við erum tilbúin til að afnema þennan sérstaka stóreignarskatt og nota tekjurnar af fjármagnstekjuskattinum til þess. En við erum ekki tilbúnir til að ráðstafa þeim tekjum í samvinnu við samtök launafólks. Þessar fjórar leiðir yrðu örugglega vænlegt skref til þess að koma kjarasamningum á á nýjan leik og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að hugleiða þessar tillögur í alvöru, taka nú frumkvæðið, kalla á forustu ASÍ, BSRB og Kennarasambands Íslands, lýsa sig reiðubúna til þess að ræða ráðstöfun á arðinum af fjármagnstekjuskattinum í þágu kjarasamninganna og launafólks og taka þannig frumkvæði í málinu. Ríkisstjórnin hefur skapað þennan vítahring sjálf. Það er þess vegna skylda hennar að rjúfa hann. Það eru til aðferðir í því máli, það eru til leiðir sem menn geta farið ef þeir hafa viljann til þess, leiðir sem munu tryggja að á þessu ári yrði verðbólgan á Íslandi um eða undir 2% svo að við tryggðum í sessi þann einstæða árangur í verðlagsmálum og efnahagslegan stöðugleika sem síðustu ríkisstjórn tókst að ná.

Virðulegi forseti. Ég var ekki neitt á móti því að umræður yrðu hér og nú um stöðuna í kjaramálum. Mér þótti það horfa dálítið öðruvísi við en fyrir fáeinum dögum síðan en á hinn bóginn mun ég ekki fara hér út í neinn eldhúsdag um stöðuna í kjaraviðræðum. Mér finnst ekki ástæða til þess og það ekki tímabært þótt sjálfsagt sé að ræða málin nokkuð almennt. Ég lít ekki þannig á, eins og hv. málshefjandi, að slitnað hafi upp úr þessum viðræðum. Ég lít frekar þannig á nokkurt hlé hafi orðið. Auðvitað koma menn saman á nýjan leik og tala saman á nýjan leik. Það hefur komið fram hjá forustumönnum launþega að þeir nota núna tímann til að tala við sitt fólk, ræða við sitt bakland, eins og það er kallað, um stöðuna í samningamálunum og það er eðlilegt að mínu viti. Ég tók sérstaklega eftir því að formaður Dagsbrúnar sagði að þessir dagar væru ekki dagar fyrir stórar yfirlýsingar og ég hefði gjarnan viljað að háttvirtur málshefjandi hefði heyrt þau orð og farið eftir þeim. En ég er út af fyrir sig þakklátur honum fyrir margvísleg ráð, ábendingar, úrræði, m.a. stórkostlegar skattahækkanir sem honum datt helst í hug að yrðu til þess að leysa það mál sem hefur verið í hnút. Hv. málshefjandi, 8. þm. Reykn., spurði hvað það væri sem ríkisstjórnin vildi gera í málinu og reyndar helgaðist öll hans ræða af því að ríkisstjórnin væri hinn raunverulegi gerandi í þessum efnum rétt eins og hún sá um alla hluti hér síðast, kallaði launþegahreyfinguna og forustumenn hennar fyrir sig og skikkaði þá fram og til baka eins og kom glöggt fram í ræðu hv. 8. þm. Reykn. sem bersýnilega hafði stjórnað öllu saman sjálfur að meira og minna leyti í samningagerðinni síðast. Ég hafði reyndar haft þá trú að þjóðarsáttarsamningar hefðu verið gerðir þrátt fyrir hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson en ekki vegna hans og ég hef þá trú eftir sem áður þrátt fyrir þá fjölbreyttu ræðu sem hann flutti hér. Ríkisstjórnin hefur þegar greint forustumönnum launþega og vinnuveitenda frá því --- hún gerði það fyrir allmörgum dögum --- hvaða efni gæti falist í hennar yfirlýsingu og að hún vildi gæta þess fyrst og fremst í þeim efnum að koma til móts við þau sjónarmið sem sett hefðu verið fram af hálfu þessara aðila en jafnframt að gera það með þeim hætti að ekki væri nokkur hætta á því að sá megingrundvöllur sem áform voru um að gera samningana á raskaðist. Það var orðin samstaða, ríkulegt samflot langstærstu hreyfinga á hinum almenna markaði, um að gera samninga á þeim grundvelli, samninga sem byggðust á því að verðbólga væri hér lág eða nánast engin, að gengið væri stöðugt, að vextir mættu fara lækkandi og þar með mætti skapast nýr og góður grundvöllur fyrir atvinnulífið. Ég er sammála hv. þm., málshefjandanum, að það voru vonbrigði fyrir alla aðila að ekki tókust samningar í þessari lotu, ekki fyrir ríkisstjórnina sérstaklega heldur fyrir alla aðila, fyrir þjóðfélagið allt, fyrir atvinnulífið og fyrir launþega því það er hárrétt hjá honum að nú um þessar mundir er mikilvægt að festa náist, að menn hafi í atvinnulífi og á vinnumarkaði almennt fast land undir svo að hjól atvinnulífsins nái að snúast á nýjan leik. Ég tel að það hafi verið miður að þessi lota dugði ekki til að þess háttar samningar, sem hefðu verið bestu varnarsamningarnir í núverandi stöðu, náðust ekki fram. Ég tel líka augljóst af þeim upplýsingum sem menn hafa haft af samningsgerðinni að það vakti í loftinu og var kominn ríkur vilji til þess að gera allt sem fært væri til að tryggja að kaupmáttur þeirra sem lakast standa raskaðist ekki þó að kaupmáttur þjóðarinnar sem heildar raskaðist. Þetta er afskaplega mikilvægt og mikilvægt var að menn voru komnir áleiðis með þetta verk. Ég er ekki að segja að menn hafi verið að lokum komnir en menn voru komnir áleiðis með þetta verk þó að ekki hafi náðst endanlegt samkomulag. Ég tel mikilvægt að menn leitist við að halda því verki áfram. Hv. þm. spurði: Hvers vegna náðust ekki samningar? Honum hentaði það, og ég læt það liggja á milli hluta, að kenna ríkisstjórninni um allt saman. Það er eins og gengur gagnvart stjórnarandstöðu. Ég vek hins vegar athygli á því að þessir samningar eða samningsumleitanir fara fram á afskaplega erfiðum tíma. Það er mjög erfitt að gera kjarasamninga af þessu tagi þó að kannski sé langflestum ljóst að það er nauðsynlegt að gera kjarasamninga einmitt af þessu tagi. En það er erfitt og menn skyldu ekki vanmeta það. Það þarf mikilla skýringa við. Það þarf að koma slíkum samningum í gegn á ótal vígstöðvum um landið allt, það þarf mikla kynningu og það þarf heilmikið til að láta menn sættast við að samningsgerð af þessu tagi sé öllum hallkvæmust eins og sakir standa. Það kemur ekki á óvart þó að það taki í þegar menn leitast við að gera samninga af þessu tagi. Ég er ekki í vafa hins vegar um það að allir aðilar, launþegahreyfingin og forustumenn hennar og Vinnuveitendasambandið, voru í alvöru og af einlægni að reyna að ná þess háttar samningum. Og ég tók sérstaklega eftir því hversu varkárir menn voru þegar þetta hlé varð á samningsgerðinni. Það voru ekki eldibrandar og vopnagnýr. Þvert á móti, menn tóku undir með formanni Dagsbrúnar sem sagði að nú væri ekki tími fyrir stóryrtar yfirlýsingar. Það segir mér það að menn vilji áfram skoða þennan kost, að menn sjái, rétt eins og ég og málshefjandi, að það er mjög mikilvægt fyrir alla, ekki síst launafólkið í landinu, að samningar náist. Ég hef rökstutt það áður að hér sé ekki um uppslit í samningum að ræða heldur hlé því að augljóst er að þessir aðilar verða að tala saman. Þeir yfirgáfu ekki samningsfundastaðina með þeim hætti sem gerist þegar upp er staðið. Menn hafa ekki blásið til illinda, menn hafa ekki hótað stórstyrjöld á vinnumarkaði enda er slík styrjöld ekki til neins og mundi ekki gera nokkrum manni gagn við þessar aðstæður eins og öllum er ljóst að ég hygg. Ég sé ekki neina ástæðu til að örvænta fyrir þá aðila sem að samningunum standa. En ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þar ráði mestu þeir sem þar eru í forustu en ekki einhver einn snillingsandi sem mér skildist á síðustu ræðu að hefði dregið þetta allt saman upp síðast og bjargað öllum málum, teymt menn til funda og útbúið samningana og verið með marga snilldarleiki sem voru upphafið að kjarasamningum eins og hv. þm. lýsti.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum dögum hóf ég umræðu um kjarasamningana. Ég gerði það í því skyni að fram mætti koma í umræðunum að a.m.k. við í Framsfl. og ég hygg stjórnarandstaðan öll væri reiðubúin að gera ýmsar breytingar á fyrri ákvörðunum Alþingis ef það gæti greitt fyrir kjarasamningum. Það kom einnig skýrt fram að svo var í þeirri umræðu. Hæstv. forsrh. taldi sér ekki fært að ræða ýmis atriði kjarasamninganna eða t.d. þær óskir sem fram hefðu komið hjá launþegasamtökum til ríkisstjórnar sem mættu greiða fyrir kjarasamningum og ég skildi það mætavel. Ég held hins vegar að nú verði varla hjá því komist að ræða þau atriði nokkuð. Það er sannfæring mín eftir að ég hef rætt við ýmsa sem að þessum kjarasamningum standa að það þarf ekki ýkja mikið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar til þess að greiða fyrir kjarasamningum. Við getum áreiðanlega öll tekið undir þau orð að afar mikilvægt er að kjarasamningar náist og reyndar hygg ég að það sé enn mikilvægara en liggur í sumum þeim orðum. Í landinu er mikið vonleysi í dag, menn halda að sér höndum og ég er sannfærður um að eitt hið mikilvægasta til að slá á þetta vonleysi er að kjarasamningar megi nást og helst í þjóðarsáttarstíl eins og tókst 1990. Ég skal ekkert um það segja hvort það sem nú hefur gerst er frestun á kjarasamningum eða slit þeirra. Þeir sem í þeim standa kalla það slit kjarasamninga en hæstv. forsrh. kallar það frestun og vitanlega gerir hver og einn maður ráð fyrir því að til viðræðna komi aftur einhvern tíma. En eins og ég skil málið þá getur það dregist æðimikið og ég tel að sá dráttur sé mjög skaðlegur fyrir íslenskt þjóðfélag. Út af því sem hér var sagt áðan um þjóðarsáttina sem náðist 1990 tel ég nauðsynlegt að segja fáein orð. Að sjálfsögðu var sú þjóðarsátt á vegum aðila vinnumarkaðarins. Þeir lögðu í samningunum grundvöllinn að henni. Hins vegar má það ekki gleymast að hún var möguleg með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hafði gripið til á árinu 1989 þar sem atvinnuvegirnir voru réttir úr kútnum og þeim var gert kleift að ganga til kjarasamninga. Einnig var atvinnuvegunum gert fært að mæta launakröfum launþega með þeirri vaxtalækkun sem náðist á árinu 1989. Á þetta vil ég leggja mjög ríka áherslu. Ég vil einnig láta það koma hér fram að samráð milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins var mjög náið meðan á viðræðum þeirra stóð. Það má segja að nánast daglegt samráð hafi verið svo að þær kröfur eða óskir sem síðan komu fram á vegum aðila vinnumarkaðarins, bæði frá vinnuveitendum og launþegum, voru ekki ókunnar þegar þær voru lagðar fyrir ríkisstjórn, tækifæri hafði fengist til að ræða þær. En staðreyndin er sú að þessar kröfur voru töluvert miklar. Samkomulag varð um kröfur sem ég hygg að hafi mátt meta töluvert á annan milljarð kr. sem var framlag af hálfu ríkissjóðs. Það fer vitanlega ætíð nokkuð eftir stöðu mála hvað slíkar aðgerðir eru kostnaðarsamar. En okkar mat var það að betra hefði verið fyrir ríkissjóð og tvímælalaust langtum betra fyrir þjóðarbúið að verða við óskum, þótt þær kostuðu þetta mikið, ef það gæti orðið til þess að kjarasamningar tækjust hið fyrsta. Ég er sannfærður um að þegar upp er staðið var það rétt. Ég er reyndar sannfærður um að vinnustöðvun, verkföll, þó að ég sé ekki að spá þeim núna og vonandi kemur ekki til þeirra, mundu kosta ríkissjóð langtum meira en eitthvert slíkt framlag til þeirra kjarasamninga sem nú fara fram. Menn verða því að meta þetta á báða vegu. Menn verða að skoða annars vegar hvað það kostar ríkissjóð að ganga til þess verks að greiða fyrir kjarasamningum og hins vegar hvað það kostar ef kjarasamningar nást ekki. Þetta var sem sagt vandlega metið annars vegar af ríkisstjórninni árið 1990, í janúar og febrúar það ár, og hins vegar í sameiginlegum viðræðum við launþega sem fóru fram á mjög eftirminnilegan hátt að því leyti að þar var fullur trúnaður og þannig til verks gengið að til fyrirmyndar var að mínu mati. Þannig leystust þær kjaradeilur og þjóðarsátt náðist. Þegar ég lít yfir kröfur launþega nú sýnist mér boginn ekki mjög spenntur og sérstaklega eftir að ég hef átt viðræður við ýmsa sem þar eru í forustu sýnist mér að ná megi satt að segja ótrúlega hógværum kjarasamningum miðað við þá kaupmáttarskerðingu sem hefur orðið. Í kaupmætti er ekki farið fram á annað en að ná þeim kaupmætti sem var í júnímánuði 1991 og að það verði gert í áföngum til 1. okt. 1992. Ég er sannfærður um að þessu má ná með því að stuðla að góðri lækkun vaxta. Lækkun vaxta um 2--3% þýðir fyrir allt atvinnulífið í landinu um það bil 4--6 milljarða kr. á ársgrundvelli því að 1% í vöxtum fyrir atvinnulíf í landinu öllu eru um tveir milljarðar á ársgrundvelli. Komið hafa fram dæmi m.a. í þeim viðræðum sem voru og er frestað eða slitið sem sýna að hjá einstökum atvinnurekendum hefur vaxtahækkunin á síðasta ári jafngilt um 15--30% launahækkun. Það skal að vísu skýrt tekið fram að það er hjá einstökum atvinnurekendum þar sem fjármagnskostnaður hefur vafalaust verið mjög mikill. Þegar menn skjóta sér á bak við það að sjávarútvegurinn byggi minna á innlendum lánum, sem er að sjálfsögðu rétt, þá er það þó svo að hjá mörgum vinnslufyrirtækjum í sjávarútvegi, ekki útgerðinni sjálfri heldur vinnslu í landi, vegur fjármagnskostnaðurinn langtum meira að tiltölu en hjá sjávarútveginum í heild. Hér er fyrst og fremst verið að tala um lág laun fiskvinnslufólks sem þurfi að hækka svo að vaxtalækkun mundi koma sér líka afar vel hjá fiskvinnslufyrirtækjum. Ég er þeirrar skoðunar með öðrum orðum, eftir að hafa skoðað það nokkuð vandlega með þeim sem um þessar tölur fjalla, að með því að hafa forgöngu um vaxtalækkun sem næmi um 2--3% gæti ríkisstjórnin nokkurn veginn tryggt það að flutningur verður á milli fjármagnstekna hjá þeim sem eiga fjármagn eða fjármagnsgjalda hjá þeim sem greiða og launþega sem ná mundu saman samningum að því leyti og reyndar stuðla mjög að lækkun fjármagnskostnaðar í landinu sem er svo sannarlega mjög þarft. Ég ætla ekki að fara sérstaklega út í það. Þó er líklega vert að spyrja hvort ríkisstjórnin hafi kannað hver hlutur fjármagns í þáttatekjum þjóðartekna er mikill. Ég lét gera það og nokkrar deilur sköpuðust um það því menn deildu um grundvöll slíkra útreikninga, þ.e. hvort reikna ætti á grundvelli nafnvaxta eða aðeins raunvaxta. Erlendis mun ætíð vera reiknað á grundvelli nafnvaxta en hér var það ekki talið fært vegna verðbólgunnar en um þetta hefur verið mjög deilt. Nú ætti ekki að vera vandi að skoða þetta því verðbólgan er mjög lág og því ekki þörf á að taka tillit til hennar. Miðað við að kaupmáttur hefur líklega lækkað um 10--11% á fjórum árum, en einkaneyslan á sama tíma staðið nokkurn veginn í stað, virðist mér alveg ljóst að einkaneyslunni er ekki síst haldið uppi með miklu tekjum fjármagnseigenda enda kemur það fram í svo fjölmörgu öðru. Ég vil beina því til hæstv. forsrh. að þetta verði skoðað og að fjármagn verði flutt frá fjármagnseigendum til launþega, þ.e. úr fjármagnstekjum í launatekjur. Það er sannfæring okkar framsóknarmanna a.m.k. og langtum fleiri í þjóðfélaginu hygg ég, að með slíkri tilfærslu, sem að öllu leyti er skynsamleg, megi tryggja nægilega launahækkun sem launþegar mundu gera sér að góðu í því ástandi sem nú er í þjóðfélaginu a.m.k. miðað við þær kröfur sem þeir hafa lagt fram. Hins vegar er ljóst að til að ná kjarasamningum þarf að gera meira og þess vegna hefur verið leitað til hæstv. ríkisstjórnar. Þetta er mjög aðgengilegt á sameiginlegu skjali með áhersluatriðum frá BSRB, ASÍ og Kennarasambandi Íslands í velferðarmálum, sem lagt var fyrir ríkisstjórn 19. mars 1992. Með leyfi virðulegs forseta ætla ég að fara yfir nokkur atriði. Þar eru fyrst og fremst settar fram nokkrar óskir í heilbrigðisþjónustu og tryggingum. Þar segir um lyfjakostnað og læknisþjónustu í fyrsta lagi að læknisheimsóknir, bæði hjá sérfræðingum, heilsugæslu- og heimilislæknum verði án gjaldtöku fyrir börn. Gjald verði ekki tekið vegna komu fólks á heilsugæslustöð eða til heimilislæknis. Mér skilst að munnlega hafi verið tekið undir varðandi gjaldtöku fyrir börn, ég verð þá leiðréttur ef það er rangt. Hins vegar ekki fyrir hin atriðin. Þetta er að mörgu leyti mjög skynsamlegt því koma fólks á heilsugæslustöð og til heimilislæknis er ekki síst forvarnaaðgerð sem sjálfsagt er að stuðla að. Í öðru lagi er farið fram á að hámarksgreiðsla verði ákveðin fyrir fjölskyldur vegna læknis- og lyfjakostnaðar, þ.e. að lyfjakostnaðurinn verði tekinn með. Í þriðja lagi að greiðslur fyrir krabbameinsleit verði felldar niður. Í fjórða lagi að endurskoðuð verði ákvæði um það hverjir fái lyfjakort. Hér sýnist mér eingöngu vera mjög skynsamlegar leiðréttingar á því sem gripið hefur verið til vegna sparnaðar í læknisþjónustu og lyfjakostnaði. Miðað við hinar fjölmörgu breytingar sem hæstv. heilbrrh. boðar á fundum sínum um landið þar sem hann ferðast og gleður menn með því að kippa til baka einstökum liðum sem ógnað hafa heilbrigðisþjónustunni á viðkomandi stöðum, eins og t.d. það að fæðingardeildinni á Suðurnesjum verði ekki lokað og að verðandi mæður þurfi ekki að fæða á Reykjanesbrautinni, hygg ég að hæstv. heilbrrh. gæti tekið svona ábendingar til meðferðar og skoðað þær. Það er undarlegt t.d. að niðurfelling greiðslu fyrir krabbameinsleit hafi verið hafnað. Mér skilst að þeirri yfirlýsingu hafi verið flaggað að það hefði ekki dregið úr komu manna til krabbameinsskoðunar. Það er nú gott og blessað. Við skulum vona að gjaldtakan verði ekki til þess að menn láti undir höfuð leggjast að fara í slíkar sjálfsagðar skoðanir. Vitanlega má gjaldtaka alls ekki verða til þess að draga úr því að fólk komi til slíkrar forathugunar. Einnig er fjallað um niðurskurð á sjúkrahúsum, að hætta við flatan niðurskurð og hverfa frá fjöldauppsögnum. Flati niðurskurðinn kann að vera nokkuð stærra atriði. Mér skilst að fyrri liðurinn um heilbrigðisþjónustu og tryggingar, þ.e. læknisþjónusta og lyfjakostnaður, sé um 300 millj. kr. í aukinn kostnað, en flati niðurskurðurinn á sjúkrahúsum um 560 millj. Hins vegar hygg ég að allir sjái að flatur niðurskurður er nánast ekki framkvæmanlegur í slíku tilfelli. Þarna er einnig um lagfæringar að ræða á því sem nú er framkvæmt. Að hætta við áform um aukna þátttöku sjúklinga í kostnaði við hjálpartæki er metið á 95 millj. kr. Tannlækningar, þátttaka foreldra í kostnaði vegna barna verði 5% í stað 15% er metið á 50 millj. kr. Tenging grunnlífeyris, elli- og örorkulífeyris verði ekki tekjutengdur, er dýrari, 170 millj. Ferðakostnaður sjúklinga verði bættur og þar er talið upp það sem kemur helst undir heilbrigðisþjónustu og tryggingar. Hér er einnig kafli um skatta, sem ég ætla ekki að fara eins ítarlega yfir, en þar kemur m.a. fram að skattur verði settur á fjármagnstekjur og áætlað að hann gefi um 2,5 milljarða. Ég tek undir það með hv. frummælanda að þessar tekjur ber að sjálfsögðu að nota til þess að liðka fyrir kjarasamningum. Mér kemur á óvart að ríkisstjórnin, eða fjmrh. fyrir hennar hönd, hefur lýst því yfir að þetta eigi að verða til lækkunar á öðrum sköttum. Ég er satt að segja þeirrar skoðunar, miðað við þær framkvæmdir sem ríkisstjórnin hefur ráðist í til sparnaðar og niðurskurðar í velferðarkerfinu, að veita alls ekki þessum sköttum til að bæta þar um og ekki síst þar sem um leið má greiða fyrir kjarasamningum. Að sjálfsögðu gerir það langtum torveldara að greiða fyrir kjarasamningum ef lækka á skatta á öðrum sviðum. Hér er einnig fjallað um húsnæðismál. Farið fram á að tryggt verði að engar vaxtahækkanir verði í félagslega íbúðarkerfinu á samningatímanum. Ég veit að þær hugmyndir hafa verið uppi hjá ríkisstjórn að hækka þar vexti en engin hækkun vaxta er að sumu leyti kostnaðarsamt miðað við þær hugmyndir sem ríkisstjórnin hefur verið með, en ég er sannfærður um að þarna má einnig finna meðalveginn. Farið er fram á aðstoð við leigjendur sem lengi hefur verið um rætt í ríkisstjórnum undanfarin ár. Hér er jafnframt farið fram á það að skerða ekki kennslumagn eða námsframboð og kennslustundafjölda samkvæmt grunnskólalögum og hverfa frá töku skólagjalda. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin ætti að hverfa frá öllum áformum um niðurskurð í kennslumálum, en ekki eingöngu vegna samninganna. Ég tel að niðurskurður í skóla- og kennslumálum sé eitt hið versta sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur gripið til og muni skaða okkur verulega þegar til lengri tíma er litið. Mér sýnist því þegar ég lít yfir þessi áhersluatriði að yfirleitt séu þau mjög skynsamleg og ríkisstjórnin ætti að taka til alvarlegrar umfjöllunar og væru mörg hver verulega til bóta á því sem gert hefur verið af hálfu þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Mér er ljóst að ef allt sem hér er nefnt er framkvæmt er kostnaður mikill, líklega yfir átta milljarðar kr. Hins vegar er hér bent á tekjur sem eru yfir fjórir milljarðar, en ég vil leyfa mér að fullyrða að ekki þarf nema tiltölulega lítið af þessu til þess að samningar náist. Svo er ætíð að lengri óskalisti er settur fram en menn ætlast til að verði samþykktur. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið með því að telja allt til sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið undir og flutt samningsmönnum munnlega má meta aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar eitthvað nálægt 500 millj. kr. Þó mun það vera umdeilt af launþegum. Ég yrði ekki undrandi þótt mætti ná samningum með því að tvöfalda eða þrefalda þá upphæð. Skriflegt svar við þessu barst 20. mars. Þá hét forsrh. því fyrir hönd ríkisstjórnar að réttur launafólks til launa og lífeyrisréttar við gjaldþrot verði færður til samræmis við þær hugmyndir sem aðilar vinnumarkaðarins hafa kynnt. Þetta mun alltaf hafa legið í loftinu þegar þessi réttur var skertur, þar vildi ríkisstjórnin hafa nokkuð uppi í handarjaðrinum til þess að ganga til móts við launþega. Ég vil ljúka máli mínu með því að leggja á það áherslu fyrir hönd okkar framsóknarmanna að ríkisstjórnin hristi af sér slyðruorðið og gangi til þessa verks af fullri alvöru, skoði það sem launamenn hafa farið fram á, taki upp alvöruviðræður við launamenn og bæti nokkuð það tilboð sem hún hefur gert. Ég er sannfærður um að það er fullur vilji að ná samningum og það er afar mikilvægt.

Virðulegi forseti. Ljóst er að þær samningaviðræður sem staðið hafa yfir að undanförnu eru komnar í strand og allt óljóst um framhaldið. Þótt það sé að sjálfsögðu hlutverk aðila vinnumarkaðarins að semja um kaup og kjör síns fólks og ríkisins að ná samningum við starfsmenn sína þá hafa þeir atburðir gerst á undanförnum mánuðum sem valda því að gera verður sérstakar kröfur til þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Með stjórnarstefnu sinni og aðgerðum í skattamálum, heilbrigðis- og menntamálum hefur ríkisstjórnin lagt nýjar álögur á heimilin í landinu og því er ekki að undra að samtök launafólks bregðist við og reyni að fá álögunum hnekkt. Ríkisstjórnin gat ekki búist við öðru. Það kann ekki góðri lukku að stýra í samningum að tala tungum tveim, bjóða tilslakanir með annarri og hóta svo enn meiri samdrætti með hinni. Niðurskurðarstefna ríkisstjórnarinnar á öllum sviðum bætist ofan á almennan samdrátt og þess er ekki að vænta að uppsveifla eigi sér stað þótt samningar náist. Það er stefna hins hæfilega atvinnuleysis, eins og það var einu sinni kallað, sem virðist vera að halda innreið sína. Í það minnsta bólar ekkert á aðgerðum ríkisins til að bægja atvinnuleysisvofunni frá. Hinni ósýnilegu hönd markaðarins er ætlað að stjórna för. Því er ekki aðeins tekist á um kaup og kjör eða varðveislu kaupmáttar, heldur grundvallarhugmyndir um gerð þjóðfélagsins og þau mannréttindi að fólk hafi vinnu og geti séð sér farborða. Því hljótum við enn og aftur að beina sjónum að ríkisvaldinu, hlutverki þess og viðbrögðum. Óhjákvæmilegt er að ríkisstjórnin komi til móts við launþega og það er einkum þrennt sem þar ber að setja efst á blað að mínum dómi. Í fyrsta lagi aðgerðir til að bæta hag hinna lægst launuðu. Má þá minna á kosningaloforð um hækkun skattleysismarka. Tekjutapi ríkissjóðs má mæta með hærra skattþrepi á hæstu tekjur. Í öðru lagi að draga til baka vanhugsaðar og handahófskenndar aðgerðir í heilbrigðis-, trygginga- og skólamálum. Í þriðja lagi aðgerðir af hálfu ríkisins til að skapa atvinnu í landinu. Enn einu sinni minni ég á þá tillögu Kvennalistans að tekin verði erlend eða innlend lán og þeim varið til arðbærra framkvæmda. Slíkt er fullkomlega réttlætanlegt á tímum eins og þessum. Það er hlutverk ríkisstjórnarinnar við þær aðstæður sem nú ríkja að beita sér í þágu síns fólks og nota tiltæk ráð til að liðka fyrir samningum. Enn og aftur segi ég að atvinnulífið verður að geta boðið fólki mannsæmandi laun. Það stenst ekki til lengdar að senda reikninginn til ríkisins. Að mínu dómi er það ríkisstjórnin sem á næsta leik. Bæði gagnvart launafólki í landinu og atvinnurekendum. Atvinnulífið verður að búa við viðunandi skilyrði, en þar nefni ég lækkun vaxta sem aðgerð númer eitt, tvö og þrjú. Ef ríkisstjórnin notar ekki tækifærið strax í stað þess að sitja með hendur í skauti er hún að kveikja elda ófriðar sem kunna að loga lengi og valda miklum skaða.

Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykn. gaf okkur áðan söguskýringar sínar á því hvers vegna kjarasamningar hefðu ekki tekist í þessari lotu. Fyrri skýring hans var sú að ríkisstjórnin hefði beitt rangri aðferð, þ.e. afskiptaleysi. Seinni skýringin var sú að stjórnarstefnan væri röng. Að því er varðar fyrri söguskýringuna um aðferð afskiptaleysisins þá er hún einfaldlega röng, þ.e. hún stenst ekki staðreyndir. Forráðamenn ríkisstjórnarinnar hafa á undanförnum mánuðum átt ítrekaðar og ítarlegar viðræður við aðila vinnumarkaðarins, hvern í sínu lagi og alla í senn og ég get vissulega vottað það sem samstarfsaðili hv. 8. þm. Reykn. í fyrri ríkisstjórnum að enginn aðferðamunur hefur verið á því. Aðferðamunurinn er kannski helst sá að þessir fundir hafa farið fram meira í kyrrþey en stundum áður, enda eðli málsins samkvæmt vænlegast til árangurs að þeir fari fram með þeim hætti. En ekki hefur skort á að viðræður væru við fulltrúa launþega og vinnuveitenda allan þennan langa undirbúningstíma. Að því er varðar spurninguna um stefnu stjórnvalda er það að sjálfsögðu pólitískt álitaefni. Hitt stendur að í þeim viðræðum sem fram fóru við aðila vinnumarkaðarins var ekki gerður ágreiningur um hvert væri meginmarkmiðið. Það væri að tryggja að verðbólga yrði lág í framtíðinni, menn tóku undir það markmið að reyna að koma verðbólgu undir verðbólgustig viðskiptalanda og að skapa þannig forsendur fyrir lækkun vaxta og fjármagnskostnaðar. Ég heyrði engan aðila í þessum viðræðum halda öðru fram en að þetta væru meginmál og margar ræðurnar heyrðum við um það ágreiningslaust að þarna væri hin stóra vinningsvon. Þarna væri verið um að ræða hinar stóru upphæðir, milljarðana sem gætu skilað skuldugri þjóð og skuldugum fyrirtækjum og skuldugum heimilum hinum raunverulega ávinningi við þessar kringumstæður. Þetta er auðvitað kjarni þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur boðað og ég veit ekki til að um hana hafi verið ágreiningur. Í ljósi reynslunnar af þjóðarsáttasamningunum fyrr eru menn margs vísari um það hvaða leiðir eru vænlegastar til þess að varðveita kaupmátt og til að varðveita atvinnuöryggi við skilyrði samdráttar og hnignunar í atvinnulífinu. Vegna þess að ef við eru að ræða kjaramál þá erum við ræða um kjaramál þjóðarbús og þjóðar. Það vita allir nú orðið hverjar staðreyndirnar eru. Við erum á fimmta ári, ekki einasta stöðnunar heldur hnignunar. Við höfum orðið fyrir því að þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur eru í verðmætum talin mörgum milljörðum minni en þær hefðu verið ef hér hefði verið eðlilegur hagvöxtur. Við þekkjum allar staðreyndir um hallarekstur í ríkisbúskap. Við þekkjum staðreyndirnar um yfirþyrmandi lánsfjárþörf ríkisins, eins og niðurstaðan varð af stjórn ríkisfjármála undir lok síðustu ríkisstjórnar og við vitum hvaða afleiðingar það hafði. Stefna núv. ríkisstjórnar hefur fyrst og fremst haft eitt að markmiði: Að draga úr þessum hallarekstri, að draga úr lánsfjárþörf ríkisins, að skapa forsendur fyrir lágri verðbólgu, að skapa forsendur fyrir lækkun vaxta og það er kjarninn sem þetta mál snýst um. Um það hefur þess vegna ekki verið neinn umtalsverður ágreiningur. Það er einnig rangt að af hálfu ríkisstjórnarinnar hafi ekki verið gerð ákveðin tilboð. Þau voru gerð. Fyrir utan það að ríkisstjórnin hét því að gera allt sem í hennar valdi stendur til þess að halda stöðugleika í gengi þá hét hún því að hafa forgöngu um lækkun vaxta og það hlýtur auðvitað að teljast meginatriði málsins. Þar að auki veitti ríkisstjórnin í forgjöf í þessum viðræðum fyrirheit um það að breyta ekki ákveðnum réttindamálum launþega sem kröfur voru settar um. Jafnframt var komið til móts við ýmsar óskir eins og t.d. varðandi vexti í félagslegu húsnæðiskerfi, um sameiginlega nefnd til þess að ræða aðgerðir vegna atvinnuástands, t.d. að koma í veg fyrir það að hópuppsögnum yrði beitt í sambandi við samdrátt í opinberum rekstri eða breytingar opinberra fyrirtækja í einkafyrirtæki. Komið var til móts við óskir um það að lækka gjaldtöku vegna barna varðandi heilsugæsluþjónustu. Eftir nokkrar umræður varð að samkomulagi að ef fjármunum væri hægt að verja í einhverjum mæli að því er varðaði heilbrigðisþáttinn þá væri það forgangsverkefni að reyna að stuðla að því að koma í veg fyrir lokun á öldrunarþjónustudeildum. Þannig gæti ég nefnt ýmis dæmi um það að ríkisstjórnin lagði vissulega sitt af mörkum. Auðvitað er öllum harmsefni að þetta skyldi ekki hafa tekist og það er vissulega harmsefni vegna þess að nú var tækifæri til þess að gera kjarasamninga í framhaldi af góðri reynslu af þjóðarsáttarsamningunum sem tóku mið af raunveruleika íslensks þjóðarbúskapar og hefðu skilað íslenskum launþegum því sem hægt var að skila við þessar kringumstæður. Með því að gera nú kjarasamninga sem hefðu fyrst og fremst haft að innihaldi láglaunabætur til hinna lægst launuðu sem hefðu varið kaupmátt þeirra og kjarasamninga helst til eins eða eins og hálfs árs byggt á forsendum lágrar verðbólgu og lækkunar vaxta, þá hefðum við fyrst og fremst verið að gera það sem okkur bar skylda til að gera til þess að treysta atvinnuöryggið, skapa atvinnulífinu, fyrirtækjunum vaxtarskilyrði vegna þess að stöðugleikinn er það sem fyrst og fremst getur orðið þeim að liði meðan við bíðum breytinga í ytra umhverfi þannig að nýtt hagvaxtarskeið geti hafist. Ekkert þýðir að berja höfðinu við steininn eða neita staðreyndum. Við erum í djúpri efnahagskreppu. Aðalvandamálið sem er fram undan og við ásamt með verkalýðshreyfingunni í landinu höfum mestar áhyggjur af er hættan á vaxandi atvinnuleysi. Við þurfum ekkert að blekkja okkur um líkur á skjótum efnahagsbata. Við vitum að sjávarafli mun ekki aukast fyrirsjáanlega í bráð. Við vitum að framkvæmdir við virkjanir og álver eru ekki í sjónmáli. Við verðum þess vegna að laga okkur að þessum staðreyndum. Leiðin til þess að bjarga því sem bjargað verður og tryggja hag þeirra verst settu hefði einmitt verið í því fólgin að ná slíkum kjarasamningum. Ekki er við ríkisstjórnina að sakast að það tókst ekki og það er út af fyrir sig við engan að sakast. Þessi mál voru í mjög erfiðri stöðu. Að sjálfsögðu látum við í ljósi þá ósk að hér sé ekki um að ræða varanleg slit á viðræðum, enda sjáum við ekki ástæðu til þess að ætla slíkt heldur einfaldlega að samningar hafi ekki tekist í þessari lotu og að þráðurinn verði tekinn upp aftur þegar menn hafa enn borið saman bækur sínar og áttað sig á því í hve þröngri stöðu við erum og hverra kosta er. Hins vegar er á misskilningi byggt að það sé á valdi ríkisstjórnarinnar núna að leysa málið með því að bera fé í dóminn. Líka er mikill misskilningur að sú leið sé rétt að ríkisstjórnin taki til baka þær sparnaðaraðgerðir sem hún hefur beitt sér fyrir í opinberum rekstri. Þvert á móti eru þær sparnaðaraðgerðir forsendan fyrir því að kjarasamningar geti náðst um þetta markmið, lága verðbólgu, lægri vexti og stöðugleika í efnahagsumhverfinu. Um það er í raun og veru ekki mikill ágreiningur. Vissulega þykir okkur miður að þetta tókst ekki, en ekki er ástæða til þess að leggja árar í bát, ekki er ástæða til þess að fara á taugum, ekki er ástæða til þess að vera með yfirboð, ekki er ástæða til þess að láta sem svo að ríkisstjórnin geti einfaldlega skrifað gúmmítékkka til þess að leysa þessi mál, það eru ekki rétt ráð. Það sem þarf einfaldlega að gera er að taka upp viðræður aftur þegar menn hafa áttað sig á því að það er ekkert að sækja neinn skjótfenginn gróða einhvers staðar í þjóðfélaginu, það er ekki ráð að grípa til erlendrar lántöku til þess að leysa málin. Að því er varðar fjármagnstekjuskatt liggur það fyrir að ríkisstjórnin er að vinna í fullri alvöru að því máli. Það liggur fyrir og verður betur kynnt nú á næstunni hvað í því felst, hver sá skattstofn er, hvaða tekjuvonir þar er um að ræða. Það er misskilningur að það hafi verið sett fram krafa um hátekjuskatt vegna þess að það var ágreiningur um það innan launþegahreyfingarinnar og tvö fjölmenn launþegasamtök vísuðu þeirri kröfu á bug. Að því er varðar t.d. tekjutengingu barnabóta þá stóð ekki á ríkisstjórninni að stíga skrefið þar til fulls þannig að tekjutenging væri gerð hrein og klár og barnabótagreiðslur til fjölskyldna með hærri tekjur þurrkuðust út. Um það var hins vegar ekki heldur full samstaða innan verkalýðshreyfingarinnar. Hér er ekki staður eða stund til þess að hefja leit að sökudólgum, þeir eru engir. Það sem þarf er meiri tími til þess að menn átti sig á að eina leiðin sem fær er til þess að tryggja einmitt atvinnuöryggið og standa vörð um kaupmátt hinna lægst launuðu er að tryggja kjarasamninga af því tagi sem menn voru að reyna og þurfa að gera aðra atrennu að.

Virðulegi forseti. Mönnum er gjarnan tíðrætt um þjóðarsáttarsamningana og vitnað til þeirra þegar talað er um góða hluti á þeim vettvangi. Ég get tekið undir það að þjóðarsáttarsamningarnir voru mjög merkilegir samningar og þeir urðu til vegna góðra samskipta, góðrar samvinnu þáv. hæstv. ríkisstjórnar og launþegahreyfinganna. Án þeirrar góðu samvinnu sem þar var á milli hefðu þeir samningar ekki tekist og ekki skilað þeim árangri sem þeir gerðu. Alveg er ljóst að þótt þeir samningar fælu ekki í sér kaupmáttaraukningu þá voru einmitt þær aðgerðir sem fylgdu og sú afstaða sem ríkisstjórnin tók, t.d. hraðminnkandi verðbólga og lækkandi vextir, til þess að auka í mörgum tilfellum ráðstöfunartekjur og kaupmátt heimila. Það verður ekki sagt um þessa hæstv. ríkisstjórn sem nú situr að samskipti launþegahreyfinganna við hana hafi verið með sama hætti. Frá því að núv. hæstv. ríkisstjórn settist að völdum hefur einmitt launþegahreyfingin verið í stöðugu stríði við ríkisstjórnina út af þeim aðgerðum sem hún hefur áformað og framkvæmt. Það er fyrst og fremst atlagan að velferðarkerfinu sem hefur komið ákaflega illa við allt launafólk og orðið til þess að rýra kjör þess verulega. Svo hafa verið boðaðar aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur nú lýst yfir að hún muni ekki framkvæma, þ.e. lækkun á atvinnuleysisbótum eða skerðing á rétti til atvinnuleysisbóta eða til fæðingarorlofs. Það er út af fyrir sig ávinningur að hafa getað stoppað þau áform sem þar hafa verið uppi en samt sem áður held ég að alveg nauðsynlegt sé að ríkisstjórnin geri sér grein fyrir því að ef samningar eiga að takast núna á næstu vikum verður hún að koma með skýrari hætti inn í það en hún hefur gert fram til þessa. Þá skerðingu á rétti fólks í velferðarkerfinu verður að bæta og koma til móts við kröfur okkar í verkalýðshreyfingunni. Það getur vel verið rétt hjá hæstv. heilbrrh. sem hann hefur talað um á fundum sínum um landið að komum á heilsugæslustöðvar eða til lækna hafi ekki fækkað. En það er alveg ljóst að þegar fólk leitar til læknis eða fer með börn sín til læknis þegar þau eru veik þá kemur það niður á kjörunum að öðru leyti. Þá peninga verður að taka af einhverju öðru, þeir verða ekki notaðir tvisvar og það er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að oft er um verulega kjaraskerðingu er að ræða. Ég lít svo á að það hafi slitnað upp úr viðræðum núna um sinn. Enginn fundur er boðaður og viðræðum var hætt þannig að það er ekki hægt að líta öðruvísi á þetta en að slitnað hafi upp úr viðræðum því að nú er málið í höndum sáttasemjara sem metur hvenær hann telur ástæðu til þess að kalla saman fund að nýju. Að vísu getur hann ekki dregið það nema í tvær vikur og vafalaust hefur hann engan vilja til þess heldur að draga það lengur en engar viðræður eru í gangi núna. Kröfum verkalýðshreyfingarinnar hefur verið mjög í hóf stillt og við höfum ekki gert okkur neinar háar vonir um miklar kauphækkanir í þeirri stöðu sem við erum núna. Þess vegna er mikilvægara og enn þýðingarmeira að ríkisstjórnin komi að þessu máli á jákvæðari hátt en hingað til hefur verið og sé tilbúin til þess að skila einhverju til baka af því sem hún hefur tekið af launþegum í landinu á undanförnum vikum í þeim efnahagsaðgerðum sem hún hefur staðið fyrir. Það er rétt að ekki er ástæða núna til þess að vera með stórar yfirlýsingar eins og einn ágætur verkalýðsleiðtogi orðaði það í útvarpinu í dag. En þrátt fyrir það skulu menn líta á málið af fullri alvöru vegna þess að ef ríkisstjórnin er ekki tilbúin til þess að koma til móts við okkur þá dragast samningar á langinn. Það er alveg ljóst. Við verðum að miða við það að ríkisstjórnin komi til móts við okkar hóflegu kröfur. Þær hugmyndir sem voru uppi hefðu tryggt láglaunafólki fyrst og fremst sæmilega útkomu út úr samningunum en það eitt dugir ekki til. Það verður að koma líka frá ríkisstjórninni og frekari aðgerðir af hennar hálfu til móts við þær kröfur sem við höfum sett fram eru nauðsynlegar. Við skulum vona að svo geti orðið og þetta fari í gang fljótlega aftur. Það er von mín og raunar tilfinning að það muni gerast en ég ítreka að það er mikið undir hæstv. ríkisstjórn komið hvað hún vill gera og ef hún ekki er tilbúin til þess að gefa meira eftir en hún hefur gert fram til þessa þá líst mér þunglega á það að samningar takist á næstu vikum.

Virðulegur forseti. Hv. 9. þm. Reykv. sem talaði síðast sagði að slitnað hefði upp úr kjaraviðræðum. Ég held að við vitum það öll hér inni að hann þekkir innviði verkalýðshreyfingarinnar og ég held við megum reikna með að þá séu það fleiri innan verkalýðshreyfingarinnar sem líti svo á málin. Við þær aðstæður höfum við hlustað á forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., forustumenn ríkisstjórnarinnar. Heldur var það þunnur þrettándi sem þeir höfðu fram að færa fyrir okkur við þessar aðstæður. Hæstv. utanrrh. sagði að kjarninn í þessu máli væri lækkandi tekjur þjóðarbúsins og um það er ekki ágreiningur að tekjur þjóðarbúsins hafa og munu að öllum líkindum lækka á þessu ári. Um það er ekki ágreiningurinn. Ágreiningurinn hefur staðið um það á Alþingi í allan vetur og stendur nú um það við verkalýðshreyfinguna hvernig við eigi að bregðast. Og hvernig bregðast menn við sem standa í því að tekjur heimilanna minnki, við skulum segja um 6%? Menn bregðast við því með því að skera niður lúxus og þeir bregðast við með því að láta þá greiða sem mest hafa. Hæstv. forsrh. sagði hér að megingrundvöllurinn mætti ekki raskast í þessum kjarasamningum, það yrði að halda stöðugu gengi og halda hlutum þannig að vextir mættu fara lækkandi. Festu þyrfti að ná í atvinnulíf og þjóðlíf. Um þetta getum við svo sem verið sammála. En hver á að borga? Hver á að borga nú sem fyrr? Það er launafólk sem á að borga. Fyrst átti að ná niður verðbólgunni og síðan áttu þá að skapast aðstæður til þess að hækka launin. Nú á fyrst að ná niður vöxtunum og þá skapast forsendur fyrir launahækkanir að því er manni skilst. Ég held að það sé orðið ljóst af þessu og auðvitað veit launafólk það, að því verður ekki fært neitt á silfurfati, það verður að sækja þessa hluti. Ég ætla að fullyrða það af samtölum mínum við fólk og sérstaklega ungt og fullvinnandi fólk að það er orðið býsna þreytt á því hvernig á kjaramálum hefur verið haldið, ekki síst af hálfu ríkisvaldsins á undanförnum árum. Verðbólgan var lækkuð, hún náðist niður og það var launafólk sem greiddi það niður. Þá var fólki sagt að skuldir þess mundu auðvitað ekki vaxa eins ört og þær höfðu gert fram að því og þær gerðu það ekki, þær hafa ekki vaxið eins ört síðan. En í staðinn eru komnir háir vextir og fólk finnur ekki fyrir lækkun verðbólgunnar í afborgunum sínum af lánunum. Það finnur ekki fyrir því og meira að segja er það svo að þrátt fyrir að fólk hafi borgað hundruð þúsunda af vísitölutryggðum lánum á sl. ári þá hafa lánin ekkert lækkað í krónum talið. Í þjóðarsáttarsamningunum var samið um vextina. Við skulum ekki gleyma því. Það var samið um vextina í þeim samningum. Kaupkröfum var stillt í hóf vegna þess að það átti að ná niður vöxtunum. Nú á að selja fólkinu vextina aftur. Nú á aftur að semja um vextina. Nú á aftur að halda kaupinu niður út af vöxtunum. Ég var að tala um ungt og fullvinnandi fólk sem hefur tekið á sig háar skuldir vegna húsnæðislána. Þetta fólk hefur borgað hundruð þúsunda af þessum lánum á undanförnum árum en því gengur ekkert að eignast íbúðir sínar. Þetta fólk hefur þurft að leggja talsvert á sig í vinnu á undanförnum árum til að geta borgað af húsnæðinu sem það eignast þó afskaplega hægt. Þetta fólk lendir af þeim sökum m.a. í tekjutengingu barnabótanna sem núv. ríkisstjórn var að samþykkja um áramótin í þeirri jöfnunaraðgerð ríkisstjórnarinnar að tekjutengja barnabætur. Þetta fólk greiðir engu að síður jafnvel hálft bílverð á ári í barnagæslu fyrir börnin sín til að geta sótt sér þær tekjur. En hvaða tillit er tekið til þess? Ekki nokkurt. Þetta fólk er ekki tilbúið til að samþykkja samninga sem skila því engu. Ég held að ég þori næstum því að fullyrða það hér að þetta fólk er ekki tilbúið til þess og það er þetta fólk sem mundi gera verkalýðsforustuna afturreka með slíka kjarasamninga og sem verkalýðsforingi einn minntist á, bæði í dagblöðum í dag og í hádegisútvarpinu eftir því sem mér skilst. Ég get sagt það sem mína skoðun að ég er almennt ekki hrifin af því að ríkisvaldið sé notað til að greiða niður launakostnað fyrirtækjanna. En við þær aðstæður sem nú eru verðum við að hafa í huga að ríkisstjórnin breytti öllum forsendum við gerð síðustu fjárlaga. Hún setti nýjar leikreglur. Hún lagði þá línu að hefja í auknum mæli gjaldtöku fyrir veitta þjónustu. Sá straumur sem ríkisstjórnin fer þarna eftir að taka í auknum mæli upp þjónustugjöld er mjög þungur í ríkisfjármálum alls staðar í Evrópu um þessar mundir. Þetta er ekkert einsdæmi hér. Hverju hefur það skilað? Menn tala mikið um Danmörku og Danmörk á að vera orðið eitthvert fyrirmyndarland í ríkisfjármálum eftir því sem manni skilst og það hefur verið talað um að heilbrigðisþjónustan hjá Dönum sé ódýr. En heilbrigðiskerfi Dana, sem á að vera svo ódýrt, er líklega gífurlega dýrt fyrir samfélagið í heild sinni engu að síður. Það er kerfi sem hefur ekki efni á því að taka fólkið þegar það þarf á því að halda. Fólk er óvinnufært. Það er á bótum, það missir atvinnu sína, jafnvel fólk á miðjum aldri. Danska skólakerfið er eftir því sem manni skilst að verða ein rjúkandi rúst vegna stöðugs niðurskurðar í því kerfi. Þetta eru fyrirmyndirnar. Ég ætla að leyfa mér að segja mönnum það hér og hæstv. ráðherrum að þeir þurfi ekki að halda að þeir geti velt þjónustugjöldum yfir á almenning án þess að fólk spyrni við fótum, án þess að fólk geri þá kröfu um mannsæmandi laun sem hægt er að greiða þjónustugjöldin með. Það verður eitthvað að koma í staðinn. Það er alveg ljóst. Þegar ríkisstjórnin er ekki tilbúin í þessum kjaraviðræðum til að leggja meira af mörkum er ekki nema eðlilegt að fólk fari þá til atvinnurekenda og segi: Við verðum þá að sækja það hingað. Fólk tekur þetta ekki á sig þegjandi. Ég ætla ekki að hafa þetta miklu lengra en ég verð að lýsa því yfir að mér finnst dálítið furðuleg ummæli fjmrh. í DV í dag þar sem hann segir, með leyfi forseta: ,,Náist ekki samningar mun ríkisstjórnin hins vegar halda áfram sinni vinnu. Verst er að verði dráttur á samningum kann vaxtalækkun að frestast eitthvað.`` Ég á dálítið erfitt með að skilja þetta vegna þess að ef hóflegir kjarasamningar, eins og menn eru alltaf að tala um hérna, hefðu stuðlað að vaxtalækkun, af hverju er þá ekki hægt að ná niður vöxtunum ef engir samningar eru gerðir? Hvernig stendur á því að það er ekki hægt? Er í raun og veru verið að segja það að menn hafi ætlað að nota handaflið ef kjarasamningar hefðu verið gerðir en þeir ætli ekki að nota handaflið ef engir samningar eru gerðir? Er það það sem verið er að segja? Á að skilja þetta sem hótun? Ég hlýt að spyrja ríkisstjórnina að því almennt þar sem fjmrh. er ekki staddur í salnum.

Virðulegi forseti. Ég verð því miður að lýsa miklum vonbrigðum með svör hæstv. forsrh. og svör hæstv. utanrrh. Greinilegt er að núv. ríkisstjórn hefur engar hugmyndir og engar tillögur um það hvernig á að koma kjarasamningaviðræðum í gang á nýjan leik og það sem meira er, hún ætlar ekkert að gera. Hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. eru að reyna að sækja sér rök í umræðunum fyrir því að gera ekki neitt. Það eru falsrök og það eru rangfærslur. Hæstv. forsrh. sagði að lausn mín og tillögur mínar hefðu fólgist í skattahækkun. Þetta er rangt, hæstv. forsrh. Ég sagði að ríkisstjórnin hefur nú samþykkt að taka upp skatta á fjármagnstekjur. Ég fagna því að Sjálfstfl. er loksins kominn í sveit okkar hinna hvað það efni snertir. En fjmrh. sagði að hann ætlar að nota tekjurnar af fjármagnsskattinum til að afnema skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði sem er um 500--600 millj. og til þess að afnema hinn sérstaka háeignaskatt. Það sem ég er að segja er að í stað þess að lækka skattana á fyrirtækjunum og á háeignafólkinu á að nota fjármagnstekjurnar til að lækka tekjuskattinn, hækka barnabæturnar, hækka persónuafsláttinn hjá launafólkinu. Heildarupphæð skattanna í landinu yrði óbreytt engu að síður, hæstv. forsrh. Það er því beinlínis rangt að þær tillögur sem ég lagði hér fram feli í sér skattahækkanir. Þær fela hins vegar í sér að launafólkið fái að njóta ávaxtanna af tekjunum af fjármagnsteknaskattinum en ekki stórfyrirtækin í landinu, verslunin eða háeignastéttin. Það er auðvitað athyglisvert að formaður Alþfl. skuli ekki treysta sér til að mótmæla því hér að háeignastéttin í landinu og verslunarfyrirtækin eigi að fá sérstaka skattalækkun en ekki láglaunafólkið, ekki dagsbrúnarmennirnir, ekki sóknarkonurnar og ekki konurnar í fiskvinnslunni. Þess vegna er staðreyndin sú, hæstv. forsrh., að ríkisstjórnin hefur lykil að því að koma kjarasamningunum í gang á nýjan leik og tryggja þá í höfn að mínum dómi. Því það er alveg rétt sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson sagði hér áðan: Það þarf kannski ekki svo mikið í upphæðum til að gera þessa kjarasamninga ef ríkisstjórnin vill leysa málið og vill ganga til móts við óskir launafólks um kjarajöfnun. En kannski vill ríkisstjórnin ekki kjarajöfnun og það er kannski skýringin að ríkisstjórnin stendur á bak við fjmrh. sem ætlar að létta byrðarnar hjá verslunarfyrirtækjunum og létta byrðarnar hjá háeignastéttunum í landinu. Ef ríkisstjórnin vill ekki kjarajöfnun fer maður að skilja hvers vegna kjarasamningarnir eru í strandi. En ef ríkisstjórnin vill hlusta á óskir Alþýðusambandsins, BSRB og Kennarasambandsins um kjarajöfnun liggur það fyrir að fjmrh. hefur boðað 1.500 millj. kr. í nýjar tekjur frá og með næstu áramótum af skattlagningu fjármagnstekna. Þá segi ég enn á ný við hæstv. ríkisstjórn: Tillögur okkar og ráð eru þau að ríkisstjórnin lýsi því yfir t.d. á fundi sínum á morgun að hún sé tilbúin að ræða við ASÍ, BSRB og Kennarasambandið um að ráðstafa tekjunum af fjármagnstekjuskattinum til skattalækkunar á launafólki. Þá gæti ríkisstjórnin opnað þetta samningaferli á nýjan leik og jafnvel tryggt nýja kjarasamninga í þessari viku. Þótt það kunni að vera rétt að einhverjir innan raða samtaka launafólks séu ekki fylgjandi hátekjuskatti er það ljóst að yfirgnæfandi meiri hluti félagsmanna Alþýðusambandsins, BSRB og Kennarasambandsins eru fylgjandi þeirri stefnu. Ríkisstjórnin getur þess vegna breytt málum ef hún vill og ef hún vill leggja fram þá stefnu sem launafólk kann að meta. Hæstv. utanrrh. sagði hér að núv. ríkisstjórn hefði beitt sömu aðferð og við gerðum á sínum tíma. Það er einfaldlega ekki rétt, hæstv. ráðherra. Ég ætla ekki að rekja það mjög nákvæmlega en ég vil bara spyrja hér: Hvenær hefur hæstv. forsrh. rætt við formann Verkamannasambandsins á síðustu sex til sjö mánuðum á sérstökum trúnaðarfundi öðruvísi en á einhverjum fjöldafundum þar sem aðrir hafa verið viðstaddir? Hefur forsrh. átt slíkan trúnaðarfund með formanni Verkamannasambandsins? Ég hugsa ekki. Ég spyr: Hvenær hefur fjmrh. rætt við formann BSRB og aðra stjórnarmenn BSRB í trúnaðarviðræðum milli fjmrh. og þeirra? Mér þætti fróðlegt að vita það. Ég held nefnilega að það liggi töluvert í því að ríkisstjórnin hefur ekki lagt þessa vinnu í málið. Enda lýsti forsrh. því yfir hvað eftir annað þangað til fyrir mánuði að hann ætlaði sér ekki að gera það, hæstv. utanrrh. Það er margyfirlýst af hæstv. forsrh. að hann ætli ekki að gera það. Vegna þess að núv. ríkisstjórn ætli sér ekki að beita sömu aðferðum og við beittum á sínum tíma. Enda er niðurstaðan sú að eftir átta mánaða tilraunir er kjaraviðræðum slitið. Hæstv. utanrrh. segir: Við ætlum ekki að bera fé í dóminn. Það getur vel verið. En hæstv. ríkisstjórn ætlar að bera fé í verslunar- og skrifstofufyrirtækin. Hæstv. ríkisstjórn ætlar að bera fé í eignastéttina sem býr í stóru einbýlishúsunum og borgar háa eignarskattinn. Það ætlar ríkisstjórnin að gera. Fjmrh. var svo smekkvís að halda sérstakan blaðamannafund í ögurviku kjarasamninganna til að tilkynna að ríkisstjórnin ætlaði vissulega að bera fé í dóminn, hæstv. utanrrh., en það voru bara fjármunir sem áttu að fara, 600 millj., til skrifstofu- og verslunarfyrirtækja og síðan rúmur milljarður til háeignastéttarinnar í landinu sem hefur borgað hinn sérstaka háeignaskatt. Þá er hægt að bera fé í dóminn, hæstv. utanrrh., þegar eignastéttin og verslunarfyrirtækin eiga hlut að máli. Eða er kannski bannað að bera fé í dóminn þegar það gagnast launafólki? Stendur Alþfl. á bak við þessa yfirlýsingu fjmrh.? Kannski ekki, ég spyr. Fjmrh. gat ekkert um að hann væri að túlka sína sérskoðun þegar hann flutti þennan boðskap. Þess vegna er auðvitað alveg ljóst að ríkisstjórnin ætlar sér að gera breytingar á skattamálum frá og með næstu áramótum. Hún ætlar sér að gera breytingar á skattamálum á gildistíma nýrra kjarasamninga. Þá er bara spurningin: Hverjir fá að njóta þeirra breytinga? Ég legg til hér og nú og enn á ný að ríkisstjórnin tilkynni að hún vilji ræða við Alþýðusambandið, BSRB og Kennarasambandið um þær skattabreytingar. Það er lykillinn að stöðugleika og árangri. Hæstv. forsrh. getur farið í orðaleiki um að hvort hafi slitnað upp úr samningum. Ég hlustaði á Þórarinn V. Þórarinsson lýsa því yfir í hádegisfréttum að slitnað hefði upp úr samningum. Við hlustuðum á formann Landssambands iðnverkafólks, hv. þm. Guðmund Þ Jónsson, sem nú á sæti hér á Alþingi, lýsa því yfir að upp úr samningum hefði slitnað. Kannski er forsrh. með einhvern sérstakan skilning á þessum málum sem hvorki forustumenn Vinnuveitendasambandsins eða forustumenn samtaka launafólks hafa áttað sig á. Hæstv. forsrh. gerði lítið úr vilja mínum til að gefa ráð í þessum efnum. Það fannst mér skrítin afstaða. Ég hélt satt að segja að það væri sameiginlegt hagsmunamál íslensku þjóðarinnar að ná hér stöðugleika og lágri verðbólgu. Ég tel skyldu mína að gagnrýna ekki bara núv. ríkisstjórn heldur líka leggja fram tillögur um það hvað eigi að gera. Ríkisstjórnin verður svo að eiga það við sig hvort hún vill hafa þær tillögur að engu. En ég hef lagt þær hér fram. Það hafa komið fram fleiri hugmyndir frá öðrum. Ég er sannfærður um það að með því að gera fernt, breyta um vinnuaðferð í fyrsta lagi, í öðru lagi lýsa yfir vilja til að ráðstafa skattinum af fjármagnstekjum í samráði við ASÍ, BSRB og Kennarasambandið, í þriðja lagi taka upp meiri tekjujöfnun innan tekjuskattsins að öðru leyti og í fjórða lagi lýsa því yfir að ríkisvaldið sé reiðubúið að gera kjarasamning á grundvelli þeirra hugmynda sem ASÍ og BSRB hafa lagt fram, þá væri hægt að gera nýjan kjarasamning á næstu dögum. Kjarasamning sem tryggði 2% verðbólgu. Er það ekki markmiðið að tryggja 2% verðbólgu þegar hægt er að gera kjarasamning við ASÍ og BSRB sem tryggir 2% verðbólgu? Af hverju vill þá ríkisstjórnin af getuleysi eða hugmyndafræðilegri kreddu neita sér um það? Það má vel vera að mótsagnirnar innan Vinnuveitendasambandsins séu með þeim hætti að Vinnuveitendasambandið sé ekki fært um að gera það m.a. vegna þess að ákveðin öfl innan Vinnuveitendasambandsins eru að reyna að knýja á um gengislækkun. En ef svo er þá verður þessi ríkisstjórn að gera það sama eins og við gerðum vorið 1989, höggva á hnútinn, rjúfa vítahringinn og gera kjarasamning með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ræða hv. 8. þm. Reykn. um fjármagnstekjuskattinn var kannski ágætt leikrit út af fyrir sig en því miður skrum. Þingmenn munu kynnast því á næstunni hverjar eru helstu staðreyndir þessa máls. Hver er skattstofninn? Ef við ætlum að framkvæma skattinn sem skatt á raunvaxtatekjur, hvernig verðum við þá að hafa ákveðið frítekju- eða fríeignamark í þeim skattstofni til þess að vinna ekki á móti tveimur meginmarkmiðum sem eru þau að draga ekki úr sparnaðarvilja og annars vegar stuðla ekki að hækkun vaxta sem gengi þvert á það meginmarkmið okkar núna m.a. í tengslum við kjarasamningana? Sannleikurinn er sá að ef litið er á þessi dæmi þá getum við kannski gert okkur vonir um eftir að skatturinn kemst á, í ársbyrjun 1993 í fyrsta lagi, að hann skili um 1,5 milljörðum á ársgrundvelli. Út af fyrir sig var það sniðugt hjá hv. formanni Alþb. að segja: Þarna er fundið fé en fjmrh. ætlar að nota þetta í annað. Um það er eftirfarandi að segja: Ef þessi skattur yrði lagður á núverandi eignarskattsprósentu ásamt með eignarskattsauka og þjóðarbókhlöðuskatti ber öllum saman um að þá yrði jaðarskatturinn það hár að hann væri ekki til samræmingar á tekjum af eignum heldur mundi hann draga úr sparnaði og ýta undir hækkun vaxta. Það gengi því ekki upp. Með öðrum orðum þarna er um að ræða tekjuvon upp á tiltölulega lága upphæð en hvernig á að verja henni? Ríkisstjórnarflokkarnir voru samamála um að það bæri að hafa samræmt kerfi. Það væri fyrst og fremst gat og veila í kverfinu að eignatekjur væru skattfrjálsar að hluta til. Það órættlæti ber að afnema. Hitt er svo annað mál að við verðum að sjálfsögðu þegar um þennan skattstofn er að ræða að gæta að því að það er engum í hag fyrir skulduga þjóð að draga úr sparnaði eða ýta undir vaxtahækkun. Ekki er búið að ræða það til hlítar innan stjórnarflokkanna að þessi skattur eigi að upphefja skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði enda mundi þessi tekjustofn ekki duga til þess. Hitt er svo annað mál að þessi upphæð, 1,5 milljarðar, er um það bil það sem fjmrn. reiknaði að væri verðgildi þerra aðgerða sem ríkisstjórnin hefur reyndar þegar boðið, ekki fyllilega þó því það var reiknað á um tíu hundruð millj. Tekjuáætlunin af þessum skatti er um fimmtán hundruð millj. á ársgrundvelli og munar nú ekki miklu. Ein spurning var hér borin fram af hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur var: Hvernig stendur á því að vextir lækka þá ekki ef ekki takast kjarasamningar? Svar mitt við því er þetta: Þegar verðbólga er jafnlág og hún er núna eru forsendur fyrir lækkun vaxta, raunvextir eru of háir miðað við þessi skilyrði. Hitt er svo annað mál að vel má búast við því í ljósi reynslunnar að forsvarsmenn bankakerfisins tregðist við í ljósi þeirrar óvissu að samningar hafa ekki tekist. Ég er ekki í vafa um að vextir hefðu lækkað snarlega í kjölfar frumkvæðis ríkisins um leið og samningar hefðu náðst til eins eða eins og hálfs árs. Þetta kann hins vegar að valda okkur meiri erfiðleikum við að keyra þá vaxtalækkun niður.

Virðulegur forseti. Ég tel ekki ástæðu til margvíslegra athugasemda um það sem fram hefur farið hér. Þó vil ég nefna nokkur atriði vegna ræðu hv. 8. þm. Reykn. áðan. Ég vil vekja athygli á því að það kom glöggt fram eftir að þetta hlé var gert á samningum að allir aðilar launþegamegin frá lögðu mikla áherslu á það að samflotið héldist. En hv. þm. kom hér með fjölmargar kröfur fyrir hönd þessara aðila, ég veit nú ekki í hvaða umboði hann gerði það að vísu, sem stangast á við hina sameiginlegu kröfur. Sumar kröfurnar höfðu heyrst frá öðrum aðilanum, aðrar kröfurnar frá hinum aðilanum en þegar þessir aðilar vegna samflotsins höfðu sameinað sínar kröfur þá voru þær kröfur sem þingmaðurinn nefndi ekki með. Þær stangast á við samflotið. Þingmaðurinn hefur því ekkert leyfi til þess að koma með slíkar kröfur af hálfu þessara aðila án þess að hann hafi nokkurt umboð til þess og beina þeim sérstaklega að ríkisstjórninni. Þingmaðurinn spurði um það og gerði mál úr því hversu mikið og oft hefði verið rætt við aðila. Hann spurði sérstaklega um hversu mörg trúnaðarsamtöl ég hefði átt við tiltekna menn. Mér fannst það bera vott um að það að þingmaðurinn taldi sig vita heilmikið um það mál af einhverjum ástæðum sem ég get ekki alveg áttað mig á hvernig á stendur. En ég ætla hvorki í þessum sal né annars staðar að rekja það hvort eða hve oft ég hafi hitt einstaka aðila að málum. Það er ekki viðeigandi af minni hálfu og heldur ekki viðeigandi af hv. þm. að spyrja um það með þeim hætti sem hann gerði. Hins vegar vek ég athygli á því að forustumenn launþegahreyfingarinnar hafa hvergi kvartað yfir því að þeir nái ekki fundum forráðamanna ríkisstjórnarinnar. Enda er það mála sannast að þeir ná slíkum fundum hvenær sem þeim þóknast með afskaplega skömmum fyrirvara. Það er mála sannast og verður ekki hægt að hrekja. Mér fannst það óábyrgt af hv. fyrrv. forsrh., 7. þm. Reykn., að gefa það í skyn eða nánast segja að það væri hægt og ekkert mál að auka kaupmátt á þessu ári þegar sameiginlegar tekjur þjóðarinnar hafa farið forgörðum. Auðvitað hlýtur sá maður að vita það eða má vita að það er ekki hægt. Á hinn bóginn eins og kom fram í minni ræðu og ræðu hv. 9. þm. Reykv. hér áðan þá var vilji í þessum samningsumleitunum og kom glöggt fram að reyna að tryggja kaupmátt þeirra sem lægstir væru og jafnvel þannig að þeir sem lægstir væru mundu fá örlítið betri kaupmátt á samningstímanum en ella væri. En það var allt það svigrúm sem menn sjá báðum megin frá að er fyrir hendi. Að gefa það í skyn að hægt sé auka almennan kaupmátt í landinu þegar sameiginlegar tekjur þjóðarinnar fara minnkandi er óábyrgt og jafnvel bara ómerkilegt yfirboð. Sami hv. þm. virtist telja að hvort tveggja væri hægt að ganga að fjölmörgum kröfum og auka útgjöld ríkissjóðs, safna væntanlega skuldum, taka lán og stuðla að því að vextir lækkuðu. Ég hef ekki heyrt betra dæmi í annan tíma um það að menn vilji bæði eiga og éta kökuna. Þetta vita flestir að er ekki hægt, það gengur ekki upp, fer ekki saman. Þess vegna höfum við lagt höfuðáhersluna á það af ríkisstjórnarinnar hálfu að gera ekkert sem gerir það að verkum að forsendurnar muni bregðast. Ég vil ítreka það að ég hef þá trú rétt eins og hv. 9. þm. Reykv. að menn muni taka upp þráðinn á nýjan leik áður en langt um líður. Það er svo mikið í húfi að það verði gert fyrir alla aðila að ég er ekki í vafa um að þeir muni gera það. Ég hygg reyndar að þegar grannt er skoðað sé það sá atbeini sem ríkisstjórnin hefur viljað hafa af samningnum þess eðlis að hann eigi að geta verið sem hliðaraðgerð, verið traustur stuðningur þess að samningar geti náðst og menn tryggi að hér verði ekkert kaupmáttarhrun, menn tryggi að verðbólgan æði ekki af stað aftur og menn tryggi að vextir geti lækkað og að atvinnustigið muni eflast. Því það er mál manna og ég hygg að menn segi það af einlægni að þeir vilji með öllum ráðum reyna að stuðla að því að atvinnuleysi aukist ekki. Í landinu er ekkert til, hvorki af hálfu ríkisstjórnarinnar né annarra, sem menn kalla hæfilegt atvinnuleysi. Íslendingar eru ekki þeirrar gerðar að þeir vilji una við atvinnuleysi. Hv. 10. þm. Reykv. virtist telja að menn væru að selja sama gripinn tvisvar þegar menn töluðu um að það ætti að draga úr verðbólgu og síðan lækka vexti og reyndar hefðu menn talað um það að lækka vextina líka í síðustu þjóðarsáttarsamningum. Staðreyndin er sú að þar sem ekki var fylgt eftir með aðgerðum í ríkisbúskapnum þá stóðust slík loforð ekki, þau voru innantóm. Loforð um lækkun vaxta um leið og fjárhagur ríkisins er látinn lönd og leið fara ekki saman. Og það er nákvæmlega það sem við viljum ekki gera núna. Við viljum ekki lofa því að auka stórlega útgjöld ríkissjóðs og um leið lofa lækkandi vöxtum því að þá erum við að ávísa á svik innan aðeins örfárra mánaða hvað sem menn vildu gera og hvað sem hugur manna stæði til. Hv. 10. þm. Reykv. sagði líka að ríkisstjórnin hefði breytt forsendum fyrir því að samningar mættu nást. Ég legg í þetta allt aðra merkingu en hv. þm. Ég tel einmitt að ríkisstjórnin hafi með aðgerðum sínum lagt grunn að því að samningar geti náðst á grundvelli lágrar verðbólgu, lækkandi vaxta, stöðugs gengis og forsendu fyrir því að atvinnuleysi aukist ekki. Þetta er grundvallarforsenda sem ég vil ekki á nokkurn máta hvika frá. Það hefur aðeins borið á því að mínu viti í þessum umræðum að hv. stjórnarandstöðuþingmenn vilji blanda saman pólitískum áhugamálum sínum og viðhorfum og tengja þau um of stöðunni í kjaramálum. Ég tel það ekki vera sanngjarnt eða eðlilegt.