Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þannig háttar til með 4. dagskrármál þessa fundar að leita þarf afbrigða um að það megi koma á dagskrá og til umræðu þar sem of skammt er liðið frá útbýtingu. Verður nú þeirra afbrigða leitað.

Virðulegur forseti. Í upphafi þingfundar í gær sagði hv. 7. þm. Norðurl. e., formaður fjárln., að ástæða þess að ekki væri hægt að hefja á lögboðnum tíma 3. umr. fjárlaga væri sú að efh.- og viðskn. hefði ekki skilað umsögn um tekjugrein fjárlaga. Síðan í fjölmiðlum í gærkvöldi endurtekur formaður fjárln. þessa fullyrðingu sína. Nú vil ég að það komi hér skýrt fram að það voru engar forsendur til þess að hefja þá umræðu fyrr en fyrir lægi hvernig stjórnarmeirihlutinn ætlaði að afgreiða skattamálin. Þau mál voru afgreidd út úr nefndinni í gærkvöldi og nefndarmenn höfðu reiknað með því að hefja umfjöllun um tekjugrein fjárlaganna á fundi kl. 8.15 í morgun. Það gerist síðan í gærkvöldi að við fáum tilkynningu frá fjmrh. þess efnis að fjmrn. sé ekki tilbúið til þess að hefja þessa umfjöllun og hún er því ekki hafin enn. Við fórum að vísu yfir drög að nýrri þjóðhagsspá með forstjóra Þjóðhagsstofnunar í morgun, en ég vil, virðulegi forseti, að það komi hér skýrt fram að ástæða þess að umfjöllun efh.- og viðskn. um tekjugrein fjárlaga er ekki hafin er sú að ríkisstjórnin er ekki tilbúin og treysti sér ekki til þess að fara í þá umfjöllun með nefndinni í morgun. Ég vil þess vegna í fullri vinsemd fara fram á það við formann fjárln. að hann komi hér upp og staðfesti þetta og láti af því að kenna því um að efh.- og viðskn. sinni ekki sinni starfsskyldu.

Virðulegi forseti. Við erum enn að ræða þann framgang sem þarf að hafa á málum næstu daga til þess að störfum þingsins ljúki fyrir jól eins og áformað er samkvæmt starfsáætlun. Ég tel einnig rétt að það komi hér fram að nefndarmenn í fjárln. voru boðaðir á fund í morgun kl. 8.30. Fundur stóð hér sl. nótt til klukkan að ganga þrjú og þegar nefndarmenn mættu í fjárln. var ekki hægt að halda neinn fund. Það varð að gefa það eftir að forstjóri Þjóðhagsstofnunar, sem átti að koma á okkar fund, færi á fund efh.- og viðskn. og það var í raun upplýst að enn væri ekki komið samkomulag á milli meiri hluta fjárln. og ríkisstjórnarinnar. Þess vegna stendur enn á því að sá stjórnarmeirihluti sem hér ræður ríkjum komi sér saman um málin svo að hægt sé að afgreiða fjárlög sem er stærsta mál þingsins á haustdögum. Menn eru að tala um að setja upp skipulag fyrir þingstörf svo að þingi geti lokið á eðlilegum tíma og þingmenn komist heim til sín. Hér eru mjög margir landsbyggðarþingmenn sem þurfa að komast heim nokkru fyrir jól. Sú sem hér stendur komst ekki á síðasta þingi heim fyrr en á Þorláksmessu og ég get upplýst það að síðustu 2--3 dagana hefur ekki verið flogið til Ísafjarðar. Ég hef mjög margt að athuga við svona starfsemi eins og hér er lýst og vísa allri ábyrgð á stjórnarmeirihlutann að geta ekki komið sér saman um mál svo að hægt sé að afgreiða þau í þinginu.

Virðulegi forseti. Í sambandi við störf þingsins vil ég að það komi fram að það var, eins og hv. 6. þm. Vestf. tók fram, fundarfall hjá fjárln. í morgun eins og svo oft áður. Hv. formaður fjárln. kom í sjónvarpsviðtal í gærkvöldi og sagði sem svo að aðeins væri eftir að fínpússa fjárlögin. Ég er ekki að segja að hv. formaður fjárln. sé ekki allur af vilja gerður til þess að halda áfram vinnu. Ég efast ekkert um það. En ríkisstjórnin er bara ekki tilbúin með sín mál. Þessi fínpússning er í því fólgin að afgreiða öll erindi sem var vísað til 3. umr. Hún er í því fólgin að ganga frá 6. gr. fjárlaga og hún er í því fólgin að ræða um alla tekjuhliðina og fá að vita hvaða peningum á að skipta. Þetta hefðu múrarar a.m.k. fyrir austan kallað grófpússningu a.m.k. ef það hefði ekki verið kallað að rappa. En það er auðvitað mergurinn málsins að ríkisstjórnin er alls ekki tilbúin með þau mál og með niðurstöðu mála hér. Það er það sem er að. Það er ekki verkleysi efh.- og viðskn. eða verkleysi hv. formanns fjárln. Það er ósamkomulag um framgang mála innan stjórnarliðsins sem tefur þingstörf hér.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna þeirra orða sem fallið hafa hér á undan og þá sérstaklega vegna orða hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar vil ég taka fram að í ræðu minni í gær óskaði ég eftir frestun á 3. umr. fjárlaga og sagði að fjárln. ætti eftir að afgreiða nokkur mál. Auk þess vitnaði ég til 25. gr. þingskapa þar sem segir að álit efh.- og viðskn. varðandi tekjuhliðina skuli liggja fyrir. Í því fólst ekki nokkur ásökun á hv. efh.- og viðskn. um að hún sinnti ekki þeim störfum sem hún á að sinna, þvert á móti. Ég vitnaði einungis til þess að álitið hefði ekki borist. Við hvern er að sakast í því efni ætla ég ekki um að segja.

Frú forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þær umræður sem hér eru hafnar heldur ætlaði ég í tilefni af þeim fréttum sem bárust hér í morgun að breska ríkisstjórnin væri búin að veita endurvinnslustöðinni THORP starfsleyfi, endurvinnslustöð fyrir geislavirkan úrgang, að nefna að umhvn. ákvað í morgun að leggja það til við þingið að Alþingi samþykkti mótmæli gegn þessari ákvörðun og ætlaði ég því að óska eftir því við forseta að þessi tillaga yrði tekin á dagskrá síðar í dag. Vonandi verður hægt að samþykkja hana hér í dag ef þingið er sammála mati umhvn. að þessu beri að mótmæla harðlega.

Virðulegi forseti. Það kom fram hér í máli hv. þm. áðan að þau boð hefðu borist frá fjmrh. í nótt til hv. formanns efh.- og viðskn. að tekjuáætlun fyrir næsta ár yrði ekki tilbúin í morgun. Ég vil staðfesta að það er rétt. Það er ekki við hv. formann fjárln. að sakast í þeim efnum. Eins og allir hv. þm. vita, þá byggist tekjuáætlun á þjóðhagsspá fyrir næsta ár og sú vinna er í gangi. Ég á von á því, það voru mínar fréttir í nótt, að því starfi mundi ljúka um hádegið. Ég vonast því til að sú töf verði ekki til þess að tefja starf hv. nefndar. Þetta vil ég staðfesta hér. Vegna þeirra orða að það sé risinn einhver ágreiningur á milli ríkisstjórnar og meiri hluta fjárln. þá held ég að það sé ekki rétt. Það er hins vegar alveg ljóst að báðir þessir aðilar hafa keppst við að reyna að koma í veg fyrir að hallinn verði meiri en að er stefnt í fjárlögum fyrir næsta ár. Ég veit ekki betur en okkur takist það og þarf ekki að tefja störf hvorki ríkisstjórnarinnar né fjárln. vegna þeirra viðræðna sem fara fram á milli þessara aðila. Vona ég að þetta skýri málið.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að blanda mér mikið í þetta múrverk sem fer fram í fjárln. Það er á annarra könnu og yfirstjórn hv. formanns á því öllu saman. En ég held að það sé fróðlegt fyrir menn að átta sig á því hvernig starfið hefur gengið til í efh.- og viðskn. síðustu daga. Þar á meðal að það sem allur tími nefndarinnar hefur farið í undanfarna viku og þangað til síðdegis í gær, skattamálin, lá ósköp einfaldlega þannig að meiri hlutinn var ekki tilbúinn með breytingartillögur sínar og afgreiðslu á því máli út úr nefndinni fyrr en undir kvöld í gær. Og þess vegna var það ósköp einfaldlega þannig að nefndin komst ekki til þess að fara að líta á tekjuhlið fjárlaganna fyrr en á fundi í morgun. Þá tók reyndar ekki betra við því að þeir embættismenn sem höfðu átt að koma til nefndarinnar til að hefja þá yfirferð með nefndinni voru að sögn tepptir á fundum með fjárln. Það var því hálfgert uppihald í störfum efh.- og viðskn. af þeim sökum framan af morgni. Síðan liggur fyrir að það eru að koma endurskoðuð drög nýrrar þjóðhagsáætlunar. Þjóðhagsstofnun er fyrst tilbúin með það skjalfest nú um hádegið. Ég held því að það sé alveg nauðsynlegt að það liggi algerlega ljóst fyrir að tempóið í vinnu nefndarinnar takmarkast af annars vegar ósamkomulagi meiri hlutans og hins vegar því að viðkomandi stofnanir, fjmrn. og Þjóðhagsstofnun, hafa ekki verið tilbúnar með undirstöðuplögg í málinu. Og ég legg til að hv. yfirmúrarameistari, formaður fjárln., verði hógvær í orðum á næstunni umfram það sem verið hefur þegar hann sendir skeyti til annarra nefnda hvort sem það eru efh.- og viðskn. eða t.d. iðnn. sem fékk frá honum kveðjur í Alþýðublaðinu fyrir nokkrum dögum.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að gefnu tilefni að taka undir það sem hér kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. varðandi árásir formanns fjárln. á fagnefndir þingsins. Það er með ólíkindum hvernig hv. formaður fjárln. hefur komið fram gagnvart fagnefndum, m.a. hv. iðnn. Þannig háttar til að iðnn. skilaði sínu áliti nokkuð seint, m.a. vegna þess að það tók tíma að koma saman áliti nefndarinnar og ná samstöðu um það. Ég ætla ekki hér sem formaður iðnn. að greina frá því í einstökum atriðum af hverju það tók svona langan tíma. Það er ekki af hlífð við minn flokk heldur einhverja aðra í nefndinni. Ég mun geyma það til betri tíma að greina frá því í einstökum atriðum af hverju það tók svona langan tíma að koma álitinu saman. En ég taldi mér skylt sem formaður iðnn. að reyna að ná samkomulagi. Hvað gerist þá? Formaður fjárln. hleypur hér upp með skæting í ræðustól á Alþingi og lætur ekki þar við sitja heldur birtir ótrúlegan óhróður um formann iðnn. sérstaklega í einkamálgagni sínu, Alþýðublaðinu, sem einn og einn maður les fyrir utan Alþfl., m.a. við sem höfum Alþýðublaðið sem hluta, eða nauðungarhluta liggur mér við að segja, af okkar kjörum. Ég tel hins vegar að þessi vinnubrögð formanns fjárln. séu mjög varasöm. Þau eiga sér ekki fordæmi. Ég kannast ekki við það að formenn fjárln., t.d. núv. hæstv. iðnrh., hafi notað síðustu dagana fyrir jól á undanförnum þingum þegar hann var formaður fjárveitinganefndar til að hjóla í stjórnarandstöðuna. Ég hef reyndar tekið eftir því að í fyrsta sinn núna gerist það að minni hlutinn telur ástæðu til þess að kvarta sérstaklega undan vinnubrögum fjárlaganefndarforustunnar í nefndaráliti minni hlutans sem ég man ekki eftir að hafi gerst um árabil. Ég mótmæli þessu, hæstv. forseti, og hvet til þess að forsetinn beiti sér fyrir því að forustumenn í nefndum þingsins tali saman með öðrum hætti en formaður fjárln. hefur beitt sér fyrir að undanförnu.

Virðulegi forseti. Aðeins vegna orða hv. þm. Svavars Gestssonar hér á undan. Hann rifjar upp umræður sem fóru fram hér um miðja nótt við 2. umr. fjárlaga þar sem sá sem hér mælir skýrði frá því að því miður hefði álit iðnn. borist seint og um síðir og nefndinni ekki auðnast að fara yfir það álit ásamt öðrum álitum fagnefnda. Það voru einfaldar staðreyndir sem skýrt var frá og ég lít ekki á það sem skæting. Síðan hafði hv. þm. orð á því að formaður fjárln. birti óhróður í Alþýðublaðinu. Það er nú svo að formaður fjárln. ber enga ábyrgð sem slíkur á Alþýðublaðinu, ritstýrir því ekki eða hefur þar nokkur áhrif og getur ekki ráðið nokkru um það sem þar er skrifað.

Virðulegi forseti. Vegna ræðu hv. 9. þm. Reykv. hlýt ég að gera athugasemd. Það hefur verið þannig að fjárln. hefur haft ágætt samstarf við fagnefndir. Ég vísa því algjörlega á bug að formaður fjárln. hafi ekki lagt sig fram um að eiga gott samstarf við formenn fagnefnda. Hann hefur lagt sig mjög fram um það í allri vinnu í fjárln. að eiga sem allra best samstarf við stjórnarandstöðuna og einnig fagnefndir. Hann boðaði m.a. til sérstaks fundar með formönnum nefnda þingsins til þess að samræma vinnubrögð og reyna að koma á betri skikkan og skipan á störf nefnda í þinginu. Ég undrast því mjög satt að segja þessa ræðu hv. 9. þm. Reykv. og vona svo sannarlega að hann átti sig á þessum staðreyndum og við getum haldið áfram að vinna í nefndunum og í þinginu eins og eðlilegt er.

Virðulegi forseti. Ég vil bara segja að ég harma það mjög að hv. formaður fjárln. og varaformaður skuli ekki átta sig á því að framkoma formanns fjárln. í garð einstakra starfsnefnda þingsins er með ólíkindum. Hún er algjörlega óviðunandi. Ég vona að hv. varaformaður fjárln. geri sér grein fyrir því að það er sá sem hér stendur sem m.a. beitti sér fyrir því að formenn nefnda hittust núna fyrir hátíðarnar og það hefur verið ákveðið að halda því samstarfi áfram. Ég harma það mjög að það skuli ekki duga til að úr þessum ræðustól fái hv. formaður fjárln. athugasemdir. Ég harma það mjög. Það bendir til að það þurfi þá á öðrum stöðum að veita honum áminningu. Hvar það verður veit ég ekki. Það kemur í ljós, bak jólum í síðasta lagi.

Virðulegur forseti. Aðeins vegna þess að ég komst ekki að í umræðunni áðan vildi ég benda á þá staðreynd að það er mikið verk óunnið í efh.- og viðskn. Ég ætla ekkert að blanda mér í þau hnútuköst sem hér hafa verið eða ummæli síðustu daga. Það er staðreynd að þessi vinna er nokkuð á veg komin en það er mikið eftir og nauðsynlegt að halda fundi í nefndinni í dag. Það er óskað eftir fundi í hádeginu og það liggur alveg fyrir að það geta ekki allir nefndarmenn í efh.- og viðskn. sætt sig við það að umræða fari fram um þetta mál á meðan á fundahöldum í nefndinni stendur. Ég vildi því óska eftir því að þingflokksformenn ræddu starfið í dag til þess að ekki komi til árekstra í því sambandi.

Forseti vill upplýsa um það að fyrirhugaður er fundur formanna þingflokka fyrir hádegi og þá gefst tækifæri til að ræða málin.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 389 og brtt. á þskj. 390 um frv. til laga um breytingar á lögum nr. 90/1990, um tekjustofna sveitarfélaga, með síðari breytingum. Félmn. hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn til viðræðna frá félagsmálaráðuneytinu Húnboga Þorsteinsson skrifstofustjóra og Sturlaug Tómasson deildarstjóra, frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga Vilhjálm Þ. Vilhjálmsson formann og Þórð Skúlason framkvæmdastjóra, frá Alþýðusambandi Íslands Láru V. Júlíusdóttur framkvæmdastjóra og Gylfa Arnbjörnsson hagfræðing, frá Vinnuveitendasambandi Íslands Þórarin V. Þórarinsson framkvæmdastjóra og Hannes G. Sigurðsson hagfræðing, frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja Ögmund Jónasson formann og Rannveigu Sigurðardóttur hagfræðing, frá Fasteignamati ríkisins Magnús Ólafsson forstjóra og Elís Reynarsson rekstrarstjóra, frá Reykjavíkurborg Eggert Jónsson borgarverkfræðing og frá Neytendasamtökunum Jóhannes Gunnarsson formann. Þá tók félmn. þá ákvörðun að senda nokkrum sveitarfélögum frv. til umsagnar og valdi sveitarfélög af ólíkri stærð og gerð og með misjafna staðsetningu að sjálfsögðu með tilliti til atvinnureksturs til að reyna að fá mynd af viðbrögðum sveitarstjórna við þessu frv. Nefndin fékk umsagnir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, sveitarstjórn Breiðdalshrepps, bæjarstjórn Selfoss, sveitarstjórn Hofshrepps, borgarstjóranum í Reykjavík, bæjarstjórn Sauðárkróks, sveitarstjórn Laxárdalshrepps, bæjarstjórn Egilsstaðabæjar, bæjarstjórn Vestmannaeyja, bæjarstjórn Akraness, bæjarstjórn Grindavíkur, Fasteignamati ríkisins, Alþýðusambandi Íslands, Vinnuveitendasambandi Íslands, sveitarstjórn Hofshrepps, sveitarstjórn Hólmavíkurhrepps, bæjarstjórn Mosfellsbæjar, Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, fjármálaráðuneytinu, bæjarstjórn Hafnarfjarðar, bæjarstjórn Kópavogs, bæjarstjórn Seltjarnarness og bæjarstjórn Garðabæjar. Meiri hluti félmn. leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerðar eru tillögur um á sérstöku þingskjali. Lögð er til breyting á 6. gr. frv. Í gildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga eru ákvæði um að útsvar megi ekki vera hærra en 7,5% af útsvarsstofni. Hvað útsvarið varðar gerir frv. ekki ráð fyrir öðrum breytingum en þeim að þetta tiltekna hámark verði 9,2%. Í breytingartillögunni felst að lágmarksútsvar verði lögbundið 8,4% og eru veigamestu rökin fyrir þeirri breytingu að mismunur á útsvarsálagningu sveitarfélaganna verður minni og útsvarsgreiðslur íbúa landsins jafnari. Lagðar eru til nokkrar breytingar á 10. gr. frv. sem kveður á um nýtt ákvæði til bráðabirgða. Lagt er til að aukið verði við 1. efnismgr., í fyrsta lagi til að taka af tvímæli um að viðbótarfasteignaskattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði á árinu 1994, sem ákvæðið veitir heimild til, skuli renna óskiptur til sveitarsjóðs og í öðru lagi að álagning og innheimta þessa skatts verði í höndum sveitarstjórnar en hún geti jafnframt falið sérstökum innheimtuaðila þá innheimtu. Ég vil í þessu sambandi benda á að á bls. 3 í athugasemdum með frv. sjálfu stendur undir lið 2 að lagt sé til að álagning í efra þrepi verði í samræmi við núgildandi lög um sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði og að samhliða því vinni félmrn. og Samband ísl. sveitarfélaga að nánari útfærslu málsins með það að markmiði að skatturinn falli að núverandi fyrirkomulagi við álagningu fasteignaskatts sveitarfélaga. Lagðar eru til nokkrar breytingar á 2. efnismgr. Í fyrsta lagi er lagt til að í stað þess að tímafrestur eigenda til að senda skrá yfir eignir ásamt tilgreindum upplýsingum miðist við árslok 1993 verði framkvæmdin sú að viðkomandi sveitarstjórn auglýsi hver frestur þessi verði, en vegna þess hve langt er nú liðið á árið er ekki mögulegt að miða við næstu áramót. Í öðru lagi er felldur brott þáttur Fasteignamats ríkisins í viðtöku skráa og upplýsinga samkvæmt ákvæðinu. Fram kemur á bls. 2 varðandi 10. gr. frv. að samkvæmt frv. skuli eigendur fasteigna senda Fasteignamati ríkisins, eða því sveitarfélagi sem eign er í, skrá yfir eignir sem falla undir ákvæði þetta ásamt upplýsingum um síðasta heildarfasteignamatsverð þeirra eða eftir atvikum kostnaðarverð. Enn fremur skal skrá þær upplýsingar um notkun þeirra svo og upplýsingar um rúmmál eigna sem einnig er notað til annars en verslunarreksturs og skrifstofuhalds. Fasteignamat ríkisins skal útbúa viðeigandi eyðublöð í þessu sambandi. Vanræki húseigandi að senda skrá yfir eignir sem ákvæði þetta tekur til er sveitarstjórn heimilt að láta fylla út slíka skrá og nota til viðmiðunar við álagningu þar til húseigandi bætir úr. Við þetta komu athugasemdir og er breytingin gerð í samræmi við þá framkvæmd sem verið hefur hjá sveitarfélögunum að skrár yfir eignir séu sendar sveitarfélögunum auk þess sem það einfaldar framkvæmdina að hafa hana hjá einum og sama aðila. Í þriðja lagi er síðan lögð til viðbót við 2. efnismgr. sem er í samræmi við gildandi framkvæmd að skattyfirvöld séu ráðgjafaraðilar sveitarstjórna við framkvæmd skattlagningar. Í því sambandi vil ég benda á að c-liður 2. liðar í brtt. á þskj. 390 er einmitt um að eigendur fasteigna skuli senda því sveitarfélagi sem eign er í skrá yfir eignir sem falla undir ákvæði þetta ásamt upplýsingum um síðasta heildarfasteignamat þeirra eða eftir atvikum kostnaðarverð. Enn fremur skal skrá þær upplýsingar um notkun þeirra svo og upplýsingar um rúmmál eigna sem einnig eru notaðar til annars en verslunarreksturs og skrifstofuhalds. Sveitarstjórn auglýsir frest eigenda til að skila upplýsingum þeim er að framan greinir. Vanræki húseigandi að senda skrá yfir eignir sem ákvæði þetta tekur til er sveitarstjórn heimilt að nota aðrar upplýsingar til viðmiðunar við álagningu þar til húseigandi bætir úr. Skattyfirvöld skulu veita sveitarstjórnum þær upplýsingar sem þörf er á í sambandi við framkvæmd ákvæðis þessa, þar á meðal skal heimila sveitarstjórnum aðgang að skrám yfir aðila sem skattlagðir voru á grundvelli V. kafla laga nr. 111 1992, um breytingar í skattamálum. Loks eru lagðar til breytingar á 10. gr. sem miða að því að taka af öll tvímæli um að viðbótarskattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði verði tekjustofn sveitarfélaga þar til ákvörðun hefur verið tekin um að koma þeirri skattheimtu fyrir með öðrum hætti. Markmiðið er að hinn sérstaki fasteignaskattur verði aðeins lagður á á árinu 1994, en rétt þykir, svo að réttarstaða sveitarfélaganna sé ljós að þessu leyti, að leggja til að við greinina bætist ný málsgrein þess efnis að ákvæðið verði í gildi þar til félagsmálaráðuneytið og Samband íslenskra sveitarfélaga hafi unnið að nánari útfærslu málsins auk þess sem að ártöl eru felld brott úr 1. efnismgr. í sama tilgangi. Lagt er til að í 10. gr. frv. bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða. Í 26. gr. laganna segir að sveitarstjórn skuli ákveða fyrir 1. des. ár hvert hvaða hundraðshluti verði lagður á tekjur manna á næsta ári og skuli tilkynna ákvörðun sveitarstjórnar til fjármálaráðuneytisins eigi síðar en 15. des. á sama ári. Með bráðabirgðaákvæðinu er lagt til að ráðherra verði heimilt, þrátt fyrir ákvæði 26. gr., að auglýsa á árinu 1993 sérstaka fresti sveitarstjórna til að ákveða hundraðshluta útsvars en tilkynning til ráðuneytis skuli hafa borist eigi síðar en tveimur dögum eftir að ákvörðun sveitarstjórnar átti að liggja fyrir. Breytingin helgast af gildistöku þessa frv. Þá er einnig lagt til að heimilt verði að miða við ákvörðun fyrra árs að viðbættu 1,5% vanræki sveitarstjórn tilkynningarskyldu sína samkvæmt ákvæðinu. Væri viðmið fyrra árs 7,5% yrði niðurstaðan þannig 9% hjá viðkomandi sveitarfélagi. Er þessi áætlunarheimild í samræmi við ákvæði 1. mgr. 9. gr. laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, sbr. 1. gr. laga nr. 42/1988. Ég vil taka fram að Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir þetta nál. meiri hlutans rita Rannveig Guðmundsdóttir, Guðjón Guðmundsson, Eggert Haukdal, Einar K. Guðfinnsson og Valgerður Gunnarsdóttir. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum nefna það að erindi barst félmn. um að binda útsvarsálagningu við 8,4% lágmark og flytur meiri hlutinn þá tillögu eins og fram hefur komið. Mér finnst mikilvægt í því sambandi að kynna þá umsögn sem fylgdi erindinu og er frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og hljóðar svo: ,,Óskað hefur verið eftir afstöðu Sambands ísl. sveitarfélaga til þeirrar hugmyndar að í frv. til laga um breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, sem nú liggur fyrir Alþingi, verði bætt ákvæði um að útsvar megi ekki vera lægra en 8,4%. Í gildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga eru ákvæði um að útsvar megi ekki vera hærra en 7,5% af útsvarsstofni. Hvað útsvarið varðar er í umræddu frv. ekki gert ráð fyrir neinum breytingum öðrum en þeim að þetta tiltekna hámark verði 9,2%. Gert er ráð fyrir að löggjafinn ákveði að binda útsvarsálagningu sveitarfélaga við tiltekið hámark. Veigamestu rökin fyrir því að lögbinda lágmarksútsvar eru þau að mismunur á útsvarsálagningu sveitarfélaganna verður minni og útsvarsgreiðslur íbúa landsins verða jafnari. Samband ísl. sveitarfélaga gerir því ekki athugasemd við þá hugmynd að lágmarksútsvar verði lögbundið 8,4%.`` Undir þetta ritar Þórður Skúlason framkvæmdastjóri. Síðara atriðið sem ég óska að nefna í lokin og er mjög mikilvægt er að komi fram að nánast öll sveitarfélög sem sendu umsögn til félmn. varðandi þetta frv., reyndar önnur en Reykjavík, tjáðu sig á þann hátt að þau teldu frv. ásættanlegt og flest þeirra hvöttu mjög til að frv. yrði samþykkt sem allra fyrst. Virðulegi forseti. Ég hef lokið framsögu fyrir meirihlutaáliti félmn.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hluta félmn. sem er á þskj. 407 og er svohljóðandi: ,,Minni hluti félagsmálanefndar telur nauðsynlegt að tryggja sveitarfélögunum fasta tekjustofna í stað aðstöðugjalds sem fellt var niður með lögum frá Alþingi á síðasta ári. Það var skattkerfisbreyting sem miðaði að því að bæta samkeppnisaðstöðu fyrirtækja. Samkomulag var um að ríkissjóður bætti sveitarfélögunum tekjumissinn miðað við 80% innheimtu aðstöðugjaldsins og það fyrirkomulag yrði til bráðabirgða í eitt ár, þ.e. árið 1993. Mörg atriði þessa frumvarps orka tvímælis og önnur mikilvæg atriði eru óljós. Má þar fyrst nefna að gert er ráð fyrir að útsvarsprósenta hækki úr 7,5% að hámarki í 9,2%. Á móti er gert ráð fyrir lækkun tekjuskatts um 1,5% sem síðan er reyndar hækkaður aftur um 0,35%. Ljóst er að hér er verið að hækka staðgreiðslu einstaklinga um að minnsta kosti 400 milljónir króna, ef tekið er mið af 1,5% lækkun tekjuskatts og 1,7% hækkun útsvars, en 800 milljónir króna ef tekið er mið af 1,15% hækkun tekjuskatts á móti útsvarshækkuninni. Með þessu er ríkisvaldið að auka skattheimtu á einstaklinga og blanda henni inn í þá kerfisbreytingu sem hér um ræðir. Minni hlutinn telur útilokað að ganga frá þeim breytingum sem frumvarpið gerir ráð fyrir nema ný reglugerð um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga liggi fyrir og hægt sé að meta áhrif hennar á tekjur einstakra sveitarfélaga. Sveitarfélögunum er samkvæmt frumvarpinu ætlað að hækka fasteignaskatt á atvinnuhúsnæði og er um tvenns konar hækkun að ræða: Í fyrsta lagi hækkar skatturinn úr 1,0% í 1,12%. Í öðru lagi er lagt til að efra þrepið verði í formi álagningar á skrifstofu- og verslunarhúsnæði að hámarki 1,25%. Hér er með bráðabirgðaákvæði verið að flytja skattheimtu á verslunar- og skrifstofuhúsnæði frá ríkinu til sveitarfélaganna og flækja með henni ákvæði um álagningu fasteignagjalda. Er þetta enn eitt dæmi þess að málið er í raun ekki frágengið að hálfu ríkisstjórnarinnar. Landsútsvar fellur niður og er gert ráð fyrir að Jöfnunarsjóður fái framlag úr ríkissjóði til þess að bæta þann tekjumissi. Ekki er gert ráð fyrir að niðurfelling landsútsvars, t.d. af olíuvörum, lækki vöruverð þar sem gert er ráð fyrir hækkun bensíngjalds á móti að upphæð 143 milljónir króna. Minni hlutinn telur frv. allt of seint fram komið og ekki hafa fengið þá umfjöllun sem nauðsynleg er. Með því er verið að auka skattheimtu á einstaklinga og fyrirtæki þrátt fyrir yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um annað. Mikilvæg atriði eins og starfsreglur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga liggja ekki fyrir. Það er ekki góð stjórnsýsla að breyta í sífellu jafnviðkvæmum og flóknum málaflokki og skattamálin óneitanlega eru. Það er því skoðun minni hlutans að mun betur hefði þurft að standa að þessu máli og taka tekjustofnamál sveitarfélaganna til heilstæðrar skoðunar í Alþingi. Á síðustu stigum komu tillögur frá ríkisstjórn um að lágmarksálagning útsvars skyldi vera 8,4% og gerði meiri hlutinn þá tillögu að sinni. Með þessum aðgerðum er verið að svipta sveitarfélögin sjálfræði um að slá af sinni útsvarsálagningu. Ekkert tóm gafst til þess að fá álit umsagnaraðila á þessum tillögum. Af þessum ástæðum, sem hér hafa verið taldar, getur minni hlutinn ekki borið ábyrgð á þessu máli.`` Undir nál. skrifa Ingibjörg Pálmadóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Jón Kristjánsson og Kristinn Gunnarsson mun skrifa undir þetta álit, hann er fjarverandi vegna ófærðar á Vestfjörðum, en hann hefur komið þeim skilaboðum til mín að hann vilji vera með á þessu áliti þannig að þetta álit verður endurprentað með hans nafni. Virðulegur forseti. Ég haf farið yfir nál. og með því eru nokkur fylgiskjöl sem við töldum nauðsynlegt að fylgdu með frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, umsögn Reykjavíkurborgar, kafli úr umsögn ASÍ varðandi málið, umsögn Akraneskaupstaðar, yfirlit yfir skiptingu skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, félmrn., minnisblað úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og bréf ríkisstjórnarinnar. Eins og fram kemur í nál. þá er það álit minni hlutans að nauðsynlegt sé að það komi annar skattur í stað aðstöðugjalds. Strax í sumar skilaði nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar af sér áliti þar sem hún gerði ráð fyrir því að útsvarsprósenta mundi hækka. En það er ekki fyrr en í byrjun þessa mánaðar eða í lok síðasta mánaðar sem þetta frv. kemur inn til hv. félmn. Það eru auðvitað algjörlega útilokuð vinnubrögð þegar um svo mikilvægan og margslunginn málaflokk er að ræða að frv. skuli vera svona á síðustu stundu. Þessi vinna fór öll fram undir mjög mikilli pressu vegna þess að sveitarfélögin eru nú að ganga frá sinni fjárhagsáætlun fyrir 1994 og hefðu fyrir löngu síðan þurft að vera búin að ákveða sína útsvarsprósentu. Þannig að það er ekki við hv. formann að sakast í þessum málum, hún hefur sýnt einstaka lipurð en það er við hæstv. ríkisstjórn að sakast sem aldrei veit í hvorn fótinn hún á að stíga. Það er eins og kemur fram á allra síðustu dögum --- í gærmorgun kemur tillaga frá þremur hæstv. ráðherrum til nefndarinnar þegar á að fara að afgreiða málið út úr nefnd þess eðlis að þeir fara fram á það að það sé sett lágmarksútsvar.

Hvaða ráðherrar voru það?

Það voru hæstv. félmrh., Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, og hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson. Það eru sem sagt þessir þrír ráðherrar sem skrifa svofellt bréf, með leyfi forseta: ,,Forsætisráðherra, félagsmálaráðherra og fjármálaráðherra leggja til við hv. félmn. Alþingis að heimild sveitarfélaga til útsvarsálagningar á tekjustofnalögum verði bundin við 8,4% lágmark. Ríkisstjórnin hefur samþykkt þessa málsmeðferð fyrir sitt leyti.`` Síðan er sent hjálagt afstaða Sambands ísl. sveitarfélaga sem segir, með leyfi forseta: ,,Óskað hefur verið eftir afstöðu Sambands ísl. sveitarfélaga til þeirrar hugmyndar að í frumvarp til laga um breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem nú liggur fyrir Alþingi verði bætt ákvæði um að útsvar megi ekki vera lægra en 8,4%. Í gildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga eru ákvæði um að útsvar megi ekki vera hærra en 7,5% af útsvarsstofni. Hvað útsvarið varðar er í umræddu frumvarpi ekki gert ráð fyrir neinum breytingum öðrum en þeim að þetta tiltekna hámark verði 9,2%. Gert er ráð fyrir að löggjafinn ákveði að binda útsvarsálagningu sveitarfélaga við tiltekið hámark. Veigamestu rökin fyrir því að lögbinda lágmarksútsvar eru þau að mismunur á útsvarsálagningu sveitarfélaganna verður minni og útsvarsgreiðslur íbúa landsina verða jafnari. Samband íslenskra sveitarfélaga gerir því ekki athugasemd við þá hugmynd að lágmarksútsvar verði lögbundið 8,4%.`` Það er út af fyrir sig ekkert um það að segja þótt Samband ísl. sveitarfélaga mótmæli þessu ekki en það er rannsóknarefni hvernig stendur á því að hæstv. ríkisstjórn frjálshyggjunnar er að taka þetta umboð af sveitarfélögunum að ákveða sína lágmarksútsvarsprósentu. Það er sú spurning sem hæstv. félmrh. hlýtur að svara hér. Það eru mörg sveitarfélög sem hafa lagt miklu lægra álag á sökum þess að fjárhagsstaða þeirra hefur verið góð og rekstur þeirra sveitarfélaga hefur einnig verið góður og það hefur verið talið óþarfi að hafa útsvarsprósentuna eins og hámarkið er. Það hefur verið talið til þessa óþarfi að stýra sveitarfélögunum á þennan hátt. Nú er allt í einu komin upp þessi tillaga frá hæstv. ríkisstjórn og ég spyr vegna þess að það eina sem getur skýrt þessa tillögu er það að Reykjavíkurborg sér fram á að verða að hækka sína útsvarpsprósentu og er ekki tilbúin að sýna það að vera með hærri útsvarsprósentu en nágrannasveitarfélögin. Þessi grunur hefur vaknað hjá fleiri en mér því það er alveg með ólíkindum að þetta skuli koma svona alveg í blárestina þegar verið er að afgreiða þetta frv. úr hv. félmn. vegna þess að það hefur ekki verið til umræðu fyrr að setja þetta gólf á útsvarsálagningu. Þannig að ég hlýt að spyrja að því hvað liggur þarna að baki. Það er ýmislegt sem er vert að benda á varðandi þetta frv. sem hér liggur fyrir. Hér er verið að hækka álögur á einstaklinga. Ég sagði áðan að útsvar hækkar úr 7,5% í 9,2 %. Tekjuskattur lækkar á móti um 1,5% en gæti lækkað um 1,7% ef hæstv. ríkisstjórn ætlaði ekki að næla sér í 400 millj. á millifærslu. Þarna er einn af laumusköttum hæstv. ríkisstjórnar. Það er verið að nota sér þessa skattkerfisbreytingu til að lauma þarna 400 millj. inn til ríkissjóðs frá skattgreiðendum þessa lands. Það er ekki verið að hækka skatta, það er verið að lækka skatta, það er sá áróður sem maður heyrir frá hæstv. ríkisstjórn. En hvað er að gerast? Hvað eru fasteignaskattar að hækka? Þeir eru að hækka úr 1% í 1,12% af almennu atvinnuhúsnæði. Á skrifstofu- og verslunarhúsnæði er verið að leggja 1,25%. Þessi hækkun átti að vera til eins árs en eins og hv. formaður félmn. kom hér inn á áðan þá er búið að strika árið 1994 út, það er sem sé komin brtt. um að festa þennan skatt í sessi. Það er mjög athyglisvert. Það er ekki lengur verið að tala um að skrifstofu- og verslunarhúsnæðisskattur sé ekki þolanlegur skattur, heldur er verið að tala um að á næsta ári eigi fasteignaskattur á allt atvinnuhúsnæði að vera 1,25%. Það er sú jöfnunaraðgerð sem á að fara fram til að fullnægja öllu réttlæti. Hvað þetta þýðir t.d. fyrir verslunarrekstur úti á landi geta menn reiknað út sjálfir. Það er verið að leggja þennan skatt á verslunarhúsnæði sem er ekki of feitur göltur að flá og eins og kemur fram í athugasemdum um fasteignaskatt frá ýmsum sveitarstjórnum þá kvíða þeir fyrir að leggja þennan fasteignaskatt á almennt atvinnuhúsnæði vegna þess að atvinnuhúsnæði í landinu er því miður meira og minna illa nýtt og ónýtt. Því miður er mikið af þessu atvinnuhúsnæði ekki verðmætt í dag. Hér er einnig gert ráð fyrir að landsútsvar hverfi en eins og menn muna þá var aðstöðugjaldið fellt niður vegna þess að það átti að lækka bæði þjónustu- og verslunargjöld. Hér er aftur á móti ekki gert ráð fyrir að vöruverð lækki þó landsútsvar hverfi því það er sett vörugjald á olíu eða bensínvörur í staðinn þannig að það mun ekki lækka. Það er því spurning hver sé hugsunin á bak við að landsútsvarið hverfi þar sem það hefur ekki lækkandi áhrif á vöruverð. En það er þetta frv. sem hefur þurft miklu meiri umfjöllun í nefndinni eins og ég hef látið koma í ljós heldur en komið hefur fram því þetta er svo viðamikið mál að það er útilokað að ætlast til að það fari á hraðferð í gegnum þingið. En vegna þeirrar miklu pressu sem er frá sveitarfélögunum að afgreiða þetta mál þá höfum við í minni hlutanum ákveðið að bregða ekki fæti fyrir þetta frv. en við gerum miklar athugasemdir við það og það kann að vera að við 3. umr. málsins komum við með brtt. en við erum með brtt. á þskj. 408 varðandi tekjustofna sveitarfélaga og hún er við 6. gr. og orðast svo, með leyfi forseta: ,,Við 6. gr. Í stað ,,9,2`` komi: 9.`` En inn í þetta vantar fyllri skýringar vegna þess að það er ekki ætlast til að sveitarfélögin taki það á sig sem þarna munar um 9,2% og 9%, það er ætlast til að ríkissjóður greiði aftur þann mun sem hann tekur á 1,5% tekjuskatti og 1,7%. Við munum draga þessa tillögu til baka til 3. umr. og mun hún koma fyllri fram þar líka vegna þess að þessi skattamál eru í öðrum nefndum, tekjuskattsfrumvarpið, og við viljum sjá hver afdrif þess máls verða. Virðulegi forseti. Ég hef ekki hugsað mér að hafa mikið lengra mál um þetta að svo stöddu en ég mun án efa kveðja mér aftur hljóðs um þetta mál, þetta er stórt mál og það eru margar spurningar sem vakna og mín stærsta spurning er til hæstv. félmrh.: Hvernig stendur á því að lágmarksútsvarsprósenta er allt í einu komin inn á borð hv. Alþingis? Hvað er það sem veldur því? Ég vona að ég fái svör við því hér.

Virðulegi forseti. Ég á ekki sæti í hv. félmn. og hef ekki fylgst nógu grannt með meðferð þessa máls en ég á hins vegar sæti í hv. efh.- og viðskn. þar sem við erum að fjalla um hið stóra og mikla skattafrv. ríkisstjórnarinnar og þetta tvennt tengist auðvitað saman eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns. En það mál sem hér er til umræðu, um tekjustofna sveitarfélaga, snertir auðvitað líka það kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir og það vakna ýmsar spurningar varðandi stöðu þess sem ég mun koma inn á á eftir. En ég get ekki annað en hafið mál mitt á því að vekja athygli á þessum slæmu vinnubrögðum sem tíðkast í þinginu og virðast sérstaklega tengjast skattamálum. Þetta gríðarlega stóra og viðamikla skattafrumvarp sem við erum að fjalla um í efh.- og viðskn. kom fram í þinginu í lok nóvember þó að í því sé að finna atriði sem samið var um í kjarasamningum í maí. Menn sjá það fyrir að það þarf að gera viðamiklar breytingar á skattkerfinu, samt er það dregið fram undir jól að leggja þessar breytingar fram á þinginu þannig að tíminn sem Alþingi hefur til þess að fjalla um jafnviðamikið mál og lækkun virðisaukaskatts á matvælum er nánast enginn. Og það sama gildir um það frv. sem hér er til umræðu, tekjustofna sveitarfélaga, það hefur lengi verið ljóst að það þyrfti að finna leið til þess að bæta sveitarfélögunum það tekjutap sem þau urðu fyrir vegna niðurfellingar aðstöðugjalds en það er ekki fyrr en sama sagan endurtekur sig, það er rétt fyrir jól núna sem frv. er lagt fram og er til umræðu í miklu tímahraki rétt fyrir jólin. Ég verð að segja að það er algjörlega ótækt að standa svona að málum. Menn eru búnir að hafa meira en ár til þess að undirbúa þetta mál um tekjuöflun sveitarfélaganna, gott ef það eru ekki komin tvö ár síðan aðstöðugjaldið var fellt niður, og það hefur iðulega verið spurt um það í umræðum hvernig ætti að bæta sveitarfélögunum upp tekjutapið, hver yrði hin varanlega lausn, en síðan er það nokkrum dögum fyrir jól sem Alþingi fær að fjalla um þetta mikilvæga mál. Mér finnst þetta vera vinnubrögð sem við þurfum virkilega að taka á og ég trúi því ekki að það sé ekki hægt að standa betur að verki í ráðuneytunum, hvort sem það er félmrn. eða fjmrn., að mál geti ekki verið tilbúin fyrr þannig að það gefist tími til að vinna þau almennilega. En ef ég reyni að setja þetta mál um tekjustofna sveitarfélaganna í samhengi við aðrar breytingar sem verið er að gera í skattamálum þá er auðvitað raunin sú að ríkið er fyrst að lækka sinn tekjuskatt um 1,5%, hækkar hann síðan um 0,35% og ætlar sveitarfélögunum að fá inn 1,7%. Það á að innheimta meira en það sem ríkið ákvað til bráðabirgða að taka af sínum tekjuskattstofni og færa yfir til sveitarfélaganna. Það var reyndar ljóst að þessi 1,5% hækkun á tekjuskatti mundi alls ekki skila því sem þurfti til að bæta upp u.þ.b. fjögurra milljarða kr. tekjutap sem sveitarfélögin urðu fyrir. Því lít ég þannig á að með því að hækka útsvarsprósentuna er verið að ná þar inn meira en því sem var borgað úr ríkissjóði. Samhliða þessum breytingum, þ.e. hækkun á tekjuskatti og hækkun á útsvari, þá kemur auðvitað þar á móti lækkun á virðisaukaskatti af matvælum sem er þó mjög óljóst hvað þýðir fyrir fjölskyldurnar í landinu, þ.e. hvernig sú lækkun jafnast niður á fjölskyldurnar í landinu. En þær upplýsingar sem við höfum fengið í hv. efh.- og viðskn. benda til þess að þessi lækkun á virðisaukaskatti af matvælum komi betur út fyrir þær fjölskyldur sem meira hafa vegna þess að það gefur auga leið að því meira sem fólk eyðir í matvæli því meira græðir það á þessari lækkun þó að útgjöld til matarkaupa vegi auðvitað þyngra í útgjöldum láglaunafjölskyldna. Það er önnur skattlagning sem gengur í gildi um áramótin og við eigum eftir að ræða mikið á næstu dögum en það er virðisaukaskattur sem verið er að setja á alla flutninga í landinu, flutninga bæði á landi, sjó og í lofti. Það er engum blöðum um það að fletta að sú skattlagning kemur verst við þá sem mikið þurfa að ferðast og eins og rækilega hefur komið fram í umfjöllun um málið þá eru það fyrst og fremst landsbyggðarmenn. Það eru landsbyggðarmenn sem eru á ferð og flugi vegna þess hvernig skipulagi er háttað í okkar samfélagi. Og þessi skattlagning mun auðvitað koma harðast niður á landsbyggðarfólki. En í mínum huga er nú ekki ljóst hver útkoman er úr þessu dæmi. Það er því miður erfitt að fá einhverjar raunhæfar tölur um það hvað þessar tilfæringar á sköttum þýða en það er algerlega ljóst að það er verið að auka skattbyrði á almenningi í landinu. Það er heildarútkoman úr dæminu. Það er verið að auka skattbyrði á fólkið í landinu. Það er kannski ekki ástæða til að vera að rekja hér hvernig þetta mál hefur gengið fyrir sig en niðurstaðan er auðvitað sú að skattar sem fyrirtæki greiddu hafa verið felldir niður og skattbyrðin færð yfir á fólkið í landinu. Það er auðvitað niðurstaðan. Nú voru menn sammála um að aðstöðugjaldið væri skattur sem þyrfti að breyta, bæði vegna þess að hann var óréttlátur og einnig til að samræma þessa skattlagningu því sem fram undan er í efnahagsmálum og með því að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði gengur í gildi. Ein ástæðan fyrir því að menn felldu niður aðstöðugjaldið var sú að þar með var verið að gera tilraun til að bæta samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. En jafnframt er ljóst að aðstöðugjaldið vó ákaflega misjafnlega þungt hjá sveitarfélögum. Í Reykjavíkurborg hefur aðstöðugjaldið verið mikill, jafn og sterkur tekjustofn. Því kom það auðvitað verst við Reykjavíkurborg þegar aðstöðugjaldið var fellt niður. Ef ég man rétt voru það rúmir 2 milljarðar sem Reykjavíkurborg innheimti í aðstöðugjald. Og því er ljóst að það er mjög mikið í húfi fyrir Reykjavíkurborg hvernig þessum mikla tekjumissi verður mætt. Eins og menn vita þá tengist aðstöðugjaldið Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Jöfnunarsjóðurinn er m.a. hugsaður til þess að jafna aðstöðu sveitarfélaganna í landinu, m.a. vegna mismunandi möguleika þeirra til tekjuöflunar. Það gefur auga leið að með því að búið er að leggja aðstöðugjaldið niður þá þarf að endurskoða hlutverk Jöfnunarsjóðsins og þær reglur sem um hann gilda. Og ég set fram þá spurningu hér: Hvað líður þeirri vinnu? Hvernig stendur á því eftir allan þennan tíma sem liðinn er frá því að aðstöðugjaldið var fellt niður að ekki er búið að setja nýjar reglur um Jöfnunarsjóðinn og hutverk hans? Hæstv. félmrh. hefur brugðið sér frá og ég get ítrekað þessa spurningu þegar hún kemur aftur í salinn. Þessi mál eru litin það alvarlegum augum af sveitarfélögunum í landinu og þar á meðal Reykjavíkurborg að sá einstæði atburður gerðist að borgarstjórn Reykjavíkur kallaði þingmenn Reykjavíkur á sinn fund. Því miður þá háttar því þannig að samband þingmanna og borgarstjórnar eða okkar sveitarstjórnarmanna er miklu miklu minna en tíðkast að ég held í öllum kjördæmum landsins og að mínum dómi að ástæðulausu því auðvitað eigum við þingmenn Reykjavíkur að fylgjast með fjárhagsstöðu borgarinnar, stöðu félagsmála og atvinnumála og því sem verið er að gera þar á bæ. En einhverra hluta vegna hefur það þróast þannig að sambandið þarna á milli er ákaflega lítið. En á þessum fundi þingmanna Reykjavíkur og borgarstjórnarinnar kom auðvitað fram að borgarstjórn Reykjavíkur hefur ákveðnar áhyggjur af þessari skattlagningu og finnst að það sé verið að fara allt of hratt í þessu máli. Enda eins og ég nefndi áðan þá liggja ekki fyrir þær reglur sem fara á eftir varðandi Jöfnunarsjóðinn. Þetta tengist líka áformum um breytta verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem ég ætla reyndar að koma betur inn á hér á eftir. En það var sem sagt álit borgarstjórnar Reykjavíkur að það væri verið að fara of hratt og það var tillaga hennar að því fyrirkomulagi sem verið hefur í gildi, þ.e. um innheimtu tekjuskatts, að sveitarfélögin fengju í sinn hlut 1,5% af tekjuskatti ríkisins auk annarra framlaga, því fyrirkomulagi yrði haldið áfram og menn gæfu sér einfaldlega tíma til að skoða þessi mál í rólegheitunum í tengslum við þau áform sem uppi eru um breytta verkaskiptingu. En það þarf ekki að spyrja að því að íhaldið sér um sína og eftir þennan fund fóru náttúrlega af stað gríðarleg fundarhöld þegar menn gerðu sér grein fyrir því að íhaldið í Reykjavík þyrfti kannski að fara að hækka útsvarið rétt fyrir kosningar sem er ekki það vinsælasta sem hægt er að gera. Og það má náttúrlega ekki setja íhaldið í meiri vanda en það er í nú þegar þannig að einhver töfraformúla var fundin upp og settur botn á innheimtu útsvara í landinu upp á 8,4%. Þetta er einhver furðulegasta ráðstöfun sem sést hefur í þinginu um árabil að því er ég hygg. Að sveitarfélögin skuli vera lögbundin til lágmarksinnheimtu skatta. Látum vera þó að menn setji hámark, það er eðlilegt að það séu einhver bönd á því hvað sveitarfélögin mega innheimta í sköttum en að krefjast þess að sveitarfélögin hafi lágmarksinnheimtu í prósentutali, það er ekki verið að setja reglu um að sveitarfélögin eigi fyrir þjónustunni, það er ekki sú regla sem við er miðað, heldur er sett þarna prósentutala um þessa innheimtu. Mér finnst þetta vægast sagt furðulegt og kalla á miklar skýringar frá þeim þremur hæstv. ráðherrum sem settust niður og sömdu þessa nýju reglu til að koma íhaldinu í Reykjavík í skjól. Þetta þarf heldur betur að skýra fyrir okkur. En það er ekki þar fyrir að staða Reykjavíkurborgar núna er með þeim hætti að það verður ekki hjá því komist að hækka útsvarið eða nýta þær heimildir sem eru til álagningar útsvars. Það stafar af því að ástand hér í borg hefur því miður farið mjög versnandi. Það kom fram á þessum fundi borgarstjórnar og þingmanna Reykjavíkur að borgarstjórnin er nýbúin að ákveða 110 millj. kr. aukafjárveitingu til Félagsmálastofnunar Reykjavíkur vegna þess að þörfin fyrir félagslega aðstoð er svo mikil í borginni í kjölfar atvinnuleysis, samdráttar og efnahagsörðugleika sem fjölskyldurnar í borginni eru að stríða við að staðan er nú þannig að áttunda hver fjölskylda, áttunda hver fjölskylda í borginni þarf á félagslegri aðstoð að halda. Þetta eru geigvænlegar tölur. Áttunda hver fjölskylda í borginni þarf á félagslegri aðstoð að halda. Þar á ofan kemur auðvitað það að Reykjavíkurborg hefur lagt allverulegar upphæðir til eflingar atvinnulífi í landinu en hún hefur fengið tiltölulega lítinn hluta þeirra peninga til baka. Mér þóttu það merkilegar upplýsingar sem fram komu á þessum fundi borgarstjórnar og þingmanna þar sem það er fullyrt í bréfum borgarstjórnarinnar að þau átaksverkefni sem efnt hafi verið til í atvinnumálum hafi skilað litlu. Ég vildi nú gjarnan heyra álit félmrh. á þessari fullyrðingu. Það var sem sagt fullyrt að þessi átaksverkefni hefðu skilað litlu. Ég ætla að leyfa mér að vitna hér í þetta plagg borgarinnar sem lagt var fram vegna þessa fundar, en þar segir á bls. 3, með leyfi forseta: ,,Á þessu ári voru sveitarfélögin síðan þvinguð`` --- ég bið hæstv. félmrh. að hlusta vel á þetta, hún er líka þingmaður Reykv. --- ,,til að greiða 500 millj. kr. í Atvinnuleysistryggingasjóð í von um að framlög þeirra skiluðu sér til baka í svokölluðum átaksverkefnum en mikið vantar á að það hafi gerst.`` Í tengslum við þetta vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. félmrh. hvert framhaldið muni verða á þessu samstarfi sveitarfélaga og ríkisins í atvinnumálum því þetta snertir að sjálfsögðu tekjur sveitarfélaganna. Það á að lögbinda 600 millj. kr. framlag sveitarfélaganna til atvinnumála, væntanlega nú á næstu dögum. En því var haldið fram af sveitarstjórnarmönnum á þessum títtnefnda fundi að síðan yrði því lokið. Árið 1995 yrði þess ekki krafist af sveitarfélögunum að þau legðu fram fé til atvinnumála, til atvinnusköpunar. Fyrir mér eru þetta nýjar upplýsingar. Og ef maður horfir á þann gang sem verið hefur í samskiptum ríkis og sveitarfélaga þá á ég eftir að sjá að þetta gangi fram og að ríkið muni ekki heimta fé af sveitarfélögum til nýsköpunar í atvinnulífinu auk þess sem sveitarfélögin eru auðvitað sjálf að gera vegna ástandsins í hinum einstöku sveitarfélögum. Ég nefndi það áðan að íhaldið sjái um sína og það eru þeir líka að gera í skattafrv. þar sem ákveðið hefur verið að fella niður 16. gr. frv. þar sem kveðið var á um það að fjárframlög og rekstraraðstoð sem opinberir aðilar veita þjónustufyrirtækjum skyldu verða skattskyldar. Þarna var auðvitað m.a. átt við Strætisvagna Reykjavíkur og það hefði auðvitað þýtt að íhaldið hefði orðið að hækka strætisvagnafargjöldin ofan á útsvarshækkunina. Þetta er ekki fallegt, þetta lítur ekki vel út fyrir kosningar. Það á bara að fella þetta niður. Það á að fella þetta niður til að bjarga íhaldinu. Þar með er ég ekki að segja að það sé eðlilegt að skattleggja þjónustu af þessu tagi, stuðning sveitarfélaganna við almenningssamgöngur. Það sem ég er að benda á með þessu er auðvitað það að þegar íhaldið í Reykjavík kippir í spottana þá stendur ekki á aðgerðum. Þá stendur ekki á því að bjarga málunum. Ráðherrarnir, ekki færri en þrír, setjast niður til að bjarga þeim málum. Væntanlega telur nú íhaldið sig vera búið að bjarga sér fyrir horn í þessum málum. Það er líka merkilegt það sem hér er að gerast þar sem verið er að færa skattinn af verslunar- og skrifstofuhúsnæði frá ríkinu yfir á sveitarfélögin. Og eins og menn vita, sem hér eru inni, þá er það áragamalt baráttumál Sjálfstfl. að leggja þennan skatt niður. Þeir hafa talið þetta óeðlilegan og vondan skatt á atvinnulífið. En nú er bara verið að færa þetta til íhaldsins í Reykjavík. Það er Reykjavíkurborg sem hefur að sjálfsögðu mestar tekjur af skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði eins og gefur auga leið. Nú fær Reykjavíkurborg þennan tekjustofn. Það er spurning hvort það er ekki hálfgerð hefndargjöf að senda þeim þennan pakka sem hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, hefur barist gegn í áraraðir en hefur nú orðið að gleypa eins og fleira hér á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Ég ætlaði aðeins að nefna hér verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem vissulega tengist þessu máli. Þar minni ég aftur á það sem ég nefndi áðan að borgarfulltrúum hér í Reykjavík fannst eðlilegt að þessar tekjuöflunarleiðir sveitarfélaganna yrðu skoðaðar í samhengi við fyrirhuguð áform um breytta verkaskiptingu. Ég vil segja það hér sem mína skoðun að mér finnst ráðherrar og þessi ríkisstjórn hafa verið býsna yfirlýsingaglöð varðandi þessa breyttu verkaskiptingu og því er m.a. haldið fram að það standi til að færa grunnskólana yfir til sveitarfélaganna á árinu 1995 en að mínum dómi á mjög mikil umræða eftir að eiga sér stað um það mál. Það er mál sem þarf að skoða í mjög víðu samhengi út frá mótun menntastefnu og skilgreiningu á annars vegar hlutverki ríkisins og hins vegar hlutverki sveitarfélaganna í þeim málum. Það er engan veginn einfalt að komast að niðurstöðu í því. Ég sé ekki betur en að þessar hugmyndir um breytta verkaskiptingu þurfi auðvitað að taka til endurskoðunar í ljósi þess hve hrapallega tókst til varðandi sameiningu sveitarfélaga. Þá er ég fyrst og fremst að hugsa um framkvæmd þess máls þar sem ég tel að hafi verið allt of hratt farið. Ég vil taka það skýrt fram að ég er mikill fylgismaður þess að sameina sveitarfélög og tel að með slíkri sameiningu gætum við náð miklu meiri hagkvæmni og betri þjónustu fyrir fólkið í landinu en mér finnst að því miður hafi þannig verið staðið að málum varðandi undirbúning þessarar sameiningar að það var augljóst að þessu var öllu klúðrað. Þessu var öllu klúðrað. Og ég harma hvernig þar var staðið að málum. Mín niðurstaða er sem sagt sú að út úr þessu skattadæmi kemur hækkun sem lendir fyrst og fremst á almenningi í landinu og mín niðurstaða er einnig sú að ég tek undir þau sjónarmið borgarstjórnar Reykjavíkur að það hefði verið miklu eðlilegra að setjast niður og skoða tekjustofna sveitarfélaganna og verkaskiptinguna og fyrirhugaðar breytingar á henni og taka þetta allt í samhengi og komast að niðurstöðu í ró og næði í stað þess að vera að ana út í breytingar rétt fyrir jól, illa undirbúnar, illa útreiknaðar og að mörgu leyti í trássi við vilja stærstu sveitarfélaganna.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 396 og brtt. á þskj. 397 og vil geta þess strax í upphafi að að nál. og brtt. standa allir hv. fulltrúar í heilbr.- og trn. og hafa þeir orðið sammála um eftirfarandi álit til hv. Alþingis: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið og fékk við yfirferð þess á sinn fund Dögg Pálsdóttur, skrifstofustjóra í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Þá studdist nefndin við umsagnir um hliðstætt frumvarp sem hún hafði til meðferðar á 116. þingi, en í frumvarpi því sem nú er til meðferðar hefur verið tekið tillit til þeirra flestra. Frumvarpinu er ætlað að samræma ákvæði ýmissa laga á sviði heilbrigðis- og tryggingamála reglum EES-samningsins. Nefndin fellst á þær breytingar sem frumvarpið gerir ráð fyrir og gerir ekki athugasemdir við einstök ákvæði þess. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni kom fram ósk frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu um að felld yrðu inn í frumvarpið ákvæði um breytingu á lögum um bátaábyrgðarfélög, lögum um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, lögum um Brunabótafélag Íslands og lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur til að fullnægja ákvæðum EES-samningsins varðandi þau svið. Nefndin féllst á að flytja breytingartillögur varðandi lög um bátaábyrgðarfélög, nr. 18/1976, og lög um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, nr. 37/1978, með síðari breytingu, og samræma lögin þannig samkeppnisreglum EES-samningsins, enda eru jafnt hagsmunaaðilar sem tryggingayfirvöld sammála um að þær breytingar eigi fullan rétt á sér. Nefndin ákvað hins vegar að fresta afgreiðslu þess þáttar sem varðar Brunabótafélag Íslands og brunatryggingar utan Reykjavíkur, ekki síst þar sem réttarstaða þeirra virðist ekki nægilega ljós með tilliti til EES-samningsins. Við meðferð þessa þáttar fékk nefndin á sinn fund Svein Hjört Hjartarson og Pál Sigurðsson frá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, Kristján Ragnarsson og Jónas Haraldsson frá LÍÚ, Arthur Bogason og Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda og Ólaf B. Thors og Sigmar Ármannsson frá Sambandi íslenskra tryggingafélaga. Þá studdist nefndin við gögn sem hún aflaði við meðferð málsins og upplýsingar frá Tryggingaeftirliti ríkisins. Nefndin mælir með samþykkt þessa frumvarps með breytingum sem gerðar eru tillögur um á sérstöku þingskjali. Þær meginbreytingar, sem nefndin leggur til að gerðar verði á frumvarpinu, lúta að því að fella niður einkarétt bátaábyrgðarfélaga á því að tryggja vélskip með þilfari 100,49 brúttórúmlestir að stærð eða minni, sbr. 2. gr. laga nr. 18/1976, og skattaívilnanir sem bátaábyrgðarfélögin hafa notið. Þá er á sama hátt lagt til að niður verði felldur einkaréttur Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum á því að endurtryggja fyrir bátaábyrgðarfélögin. Að auki er lagt til að felldar verði niður skattaívilnanir sem Samábyrgðin hefur notið en hún hefur verið undanþegin eignar- og tekjuskatti til ríkissjóðs og gjöldum til borgarsjóðs Reykjavíkur nema fasteignaskatti og aðstöðugjaldi, sbr. 17. gr. laga nr. 37/1978. Bátaábyrgðarfélögin hafa líkt og Samábyrgðin verið undanþegin eignar- og tekjuskatti til ríkissjóðs og gjöldum til sveitarfélaga nema fasteignaskatti og aðstöðugjaldi, sbr. 21. gr. laga nr. 18/1976, og lagt er til að þau verði með sama hætti felld brott. Framangreind ákvæði í núgildandi lögum brjóta eins og fyrr segir í bága við samkeppnisreglur EES-samningsins. Samkvæmt upplýsingum, sem fram komu við meðferð málsins hjá nefndinni, mun Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja hafa notið skattfríðinda án sérstakrar lagaheimildar. Nefndin leggur því áherslu á að þau skattfríðindi verði afnumin á sama hátt og skattfríðindi annarra bátaábyrgðarfélaga. Nefndin ákvað að leggja til, auk framangreindra breytinga til samræmis við samkeppnisreglur EES-samningsins, að felld verði niður 19. gr. laga nr. 18/1976, um bátaábyrgðarfélög, og 16. gr. laga nr. 37/1978, um Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, en þau ákvæði fjalla um að ágreiningsmál á grundvelli laganna beri að leysa fyrir gerðardómi. Í máli hagsmunaaðila kom fram að þessi ákvæði væru óþörf og jafnvel til trafala. Því er lagt til að ákvæðin verði felld niður en af því leiðir að ágreiningsmál sem leiða kunna af lögunum munu lúta almennum réttarfarsreglum. Þá vill nefndin vekja athygli á því að lagt er til að sett verði bráðabirgðaákvæði sem veita bátaábyrgðarfélögum og Samábyrgð Íslands á fiskiskipum svigrúm til að aðlaga sig þeim grundvallarbreytingum sem hér eru lagðar til. Fyrir liggur að þessir aðilar hafa þegar gert samninga um tryggingar fyrir næsta ár. Þó er lagt til að ef um eigendaskipti verður að ræða á bátum sem tryggðir eru á grundvelli laganna verði hinum nýju eigendum frjálst að velja sér tryggingafélag. Að lokum vekur nefndin athygli á því að skv. 2. gr. laga nr. 18/1976, um bátaábyrgðafélög, eru opnir bátar undanþegnir ákvæðum um skyldutryggingu. Nefndin leggur á þessu stigi ekki til breytingu varðandi það atriði, en telur mikilvægt að það verði tekið til sérstakrar athugunar hið fyrsta þannig að koma megi í veg fyrir að ótryggðir bátar séu á sjó hér við land.`` Undir þetta nál. rita Gunnlaugur Stefánsson, Ingibjörg Pálmadóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Margrét Frímannsdóttir, Sólveig Pétursdóttir, Finnur Ingólfsson, Sigríður A. Þórðardóttir og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum þakka hv. nefndarmönnum í heilbr.- og trn. fyrir góð störf að þessu máli. Þar lögðu allir sitt af mörkum til þess að afgreiðslu þess mætti ljúka og við leituðumst við eins og allar aðstæður leyfðu til að leggja þá vinnu í málið sem við máttum. Ég legg til að málinu verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari.

Frú forseti. Hér er á ferðinni frv. til laga um breytingar á sviði heilbrigðis- og tryggingamála vegna aðildar að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Í þessu frv. eru ýmis ákvæði sem ég tel vera til bóta. Vil ég þar sérstaklega nefna breytingar á lagaákvæðum á vátryggingarsviði og ýmislegt að því er varðar tryggingar sem verið er að færa til þess horfs að afnema einokun ákveðinna aðila á tryggingum sem ég tel vera mikið til bóta. Verð ég eftir því sem ég hef forsendur til að telja að þær breytingar sem hv. heilbr.- og trn. leggur til sem viðbót við frv. og koma fram á þskj. 397 séu einnig til bóta. En það eru í raun alveg ný ákvæði sem ekki hafa komið inn í þingið fyrr en núna rétt undir lokin þannig að ég hef ekki getað farið vandlega ofan í þann þátt. En þar sem mér sýnist að þetta séu góðar breytingar sem þarna er verið að leggja til þá sé ég ekki annað en það sé rétt að styðja þær. Mig langaði þó til þess, virðulegur forseti, að spyrja um nokkur atriði að því er varðar breytingu ábyrgðartryggingar í 13. gr. en í athugasemd með greininni segir, með leyfi forseta: ,,Vegna breytinga á reglum um vátryggingarstarfsemi er nauðsynlegt að gera ráð fyrir að félögin geti einnig verið skráð af dómsmrh.`` Í 13. gr. frv. er gert ráð fyrir að vátryggingarfélög séu viðurkennd eða skráð af dómsmrh. Í athugasemd með greininni kemur fram að í núgildandi lögum sé eingöngu gert ráð fyrir að félögin séu viðurkennd en nú er talað um að þau eigi einnig að vera skráð af dómsmrh. Ég er ekki að gera athugasemd í sjálfu sér við þetta, ég ætla bara að vita hvaða þýðingu þetta hefur, hvort þetta sé til bóta og hverjar þá þessar umbætur séu. Ég átta mig alls ekki á því af þessum athugasemdum. Þetta eru nú kannski smáatriði en þó er heldur betra að vita svona hvað í þessum breytingum felst úr því að verið er að gera breytingar. En það segir að það sé nauðsynlegt að gera þetta vegna breytinga á reglum um vátryggingarstarfsemi og þá þætti mér vænt um að vita hvað er þarna á ferðinni. Þetta er nú atriði sem ég rakst á við yfirferð málsins. Ég vil einnig segja að ég tel mjög til bóta að ákvæði um brunatryggingar og ýmislegt fleira hafa verið felld út úr þessu frv. og koma ekki til umræðu hér og nú. Einnig það sem kemur fram í athugasemdum við frv. að verið er að fella út og setja inn í önnur lög ýmis ákvæði sem voru inni í ákvæðum gildandi laga þegar frv. var lagt fram. Það sem ég vildi fyrst og fremst gera að umtalsefni og ég er ekki sérlega ánægð með eru fyrstu greinar þessa frv., þ.e. breytingar á lögum um heilbrigðisstéttir. Ég er almennt á því að það eigi að viðurkenna sambærileg próf frá viðurkenndum stofnunum eins og t.d. að því er varðar heilbrigðisstéttir. Þ.e. að próf frá viðurkenndum erlendum háskólum að því er varðar læknamenntun, hjúkrunarmenntun, lyfjafræðimenntun o.s.frv. Ég sé að það er kominn fundur í heilbr.- og trn. hérna út í sal. Ég vona að spurningar mínar séu ekki svo flóknar að það þurfi að gera hlé á fundinum og halda nýjan fund. Þetta eru ákaflega einfaldar spurningar. Ég er hér að vísu með fleiri spurningar þannig að mér þætti vænt um að það yrði gert hlé á fundinum á meðan ég legg fram spurningar. En þetta er ekki mjög mikið sem ég þarf að gera athugasemdir við, bara örlítið í viðbót. Þannig að það sem ég vildi fyrst og fremst gera athugasemdir við eru þær breytingar sem lagðar eru til í þessu frv. að því er varðar þessar heilbrigðisstéttir. Og eins og ég var að segja áðan þá finnst mér almennt að það eigi að viðurkenna próf frá erlendum háskólum sem eru sambærileg við það sem við höfum hér á landi. Ég er yfirleitt á því að við eigum að vera nokkuð sveigjanleg að því er það varðar. Þess vegna er mér mjög illa við þau ákvæði sem eru í þessu frv. hér þar sem það eru raunverulega þrenns konar leyfi sem þarf að fá hérna. Ef ég tek þá sem eiga að stunda lækningar þá er í fyrsta lagi talað um að það þurfi próf frá Háskóla Íslands eða viðurkenndum stofnunum hér á landi. Síðan kemur leyfi sem staðfest hefur verið af heilbr.- og trmrh. í EES-landi. Síðan kemur þriðja sortin og það er það sem er utan við það allt saman. Þannig að mér finnst þetta vera nokkuð flókið. Og ef við skoðum 1. gr. þá kemur að þeim sem eru utan hins Evrópska efnahagssvæðis. Skilyrði þess að þeir geti fengið að starfa hér á landi er í 1. gr. c, með leyfi forseta: ,,Áður en slíkt leyfi er veitt skal leita umsagnar læknadeildar Háskóla Íslands sem getur sett sem skilyrði að viðkomandi gangi undir próf í lögum og reglum er varða störf lækna hér á landi og sanni kunnáttu í mæltu og rituðu íslensku máli. Læknadeild Háskóla Íslands getur krafist þess að umsækjandi sanni kunnáttu sína í læknisfræði með því að gangast undir próf.`` Þannig að það eru nokkuð ströng skilyrði fyrir því að fá að stunda læknisstörf hér á landi ef fólk kemur frá svæðum utan Evrópska efnahagssvæðisins. En þeir sem eru á Evrópsku efnahagssvæði þurfa ekki, ef ég skil þetta rétt, að fá nein leyfi, þeir þurfa ekki að kunna íslensku, það er ekki hægt að láta þá taka próf í neinum ákvæðum er varða lög og reglur eða neitt þess háttar. Þetta finnst mér mjög mikið ósamræmi. Mér finnst svo mikið ósamræmi í því ef fólk t.d. kemur frá Bandaríkjunum þar sem er enska töluð þarf að gangast undir ströng próf og kunna íslensku en þeir sem koma t.d. frá Bretlandi þurfa þess ekki. Leit nefndin ekkert á það að það yrðu bara sett almenn ákvæði í lög um viðurkenningu á prófum frá viðurkenndum háskólastofnunum? Bara punktur og basta. Þannig að það féllu allir erlendir aðilar sem hingað kæmu undir sömu ákvæði, fólk væri ekki flokkað þannig niður að sumir þyrftu að gangast undir mjög ströng próf, bæði í íslensku og faglega, en aðrir bara alls ekki neitt. Þetta finnst mér ákaflega óeðlilegt. Síðan kemur í d-lið: ,,Ráðherra setur reglur um nám sérfræðinga að fengnum tillögum læknadeildar Háskóla Íslands.`` Ég get ekki betur séð og vil spyrja hv. formann nefndarinnar að því hvort þetta ákvæði gildi þá eingöngu um nám hér á landi. Ég get ekki séð annað en að þetta gildi eingöngu um nám sérfræðinga í læknisfræði. Síðan kemur hér líka í d-lið, 2. tölul., með leyfi forseta: ,,Áður en leyfi samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. er veitt skal leita umsagnar landlæknis og nefndar sem ráðherra skipar til fjögurra ára í senn og í eiga sæti einn fulltrúi Læknafélags Íslands og tveir fulltrúar læknadeildar Háskóla Íslands og skal annar þeirra vera formaður. Varamenn skulu skipaðir með sama hætti.`` Ég verð að viðurkenna að mér fannst þetta vera mikið apparat. Er þá verið að tala fyrst og fremst um þá sem hafa verið við nám í Bandaríkjunum eða hvaða lönd er helst verið að tala um? Ég átta mig ekki á því hvað þarna er á ferðinni og vænti þess að nefndin hafi farið ofan í þessi atriði til að það sé ljóst þegar fólk kemur hingað til lands hvernig það eigi að haga sér í þessum málum. Mjög svipuð ákvæði gilda um tannlækningar. Þau eru að vísu ekki eins og velti ég því nú fyrir mér þegar ég var að lesa þetta hvers vegna frv. er lagt fram með þeim hætti að ákvæðin eru svona ólík eftir því hvort um er að ræða lækna, tannlækna, lyfjafræðinga, hjúkrunarfræðinga, ljósmæður, iðjuþjálfa, sjúkraþjálfa og sjóntækna. Ákvæðin eru mjög mismunandi. Þau eru mjög mikið útfærð að því er varðar lækna, tannlækna og hjúkrunarfræðinga en síðan eru ákvæðin ekki eins ítarleg að því er varðar aðra. Ég vildi því gjarnan spyrja hvað þetta nákvæmlega þýðir, hvort þetta ákvæði varðandi ráðherrana og reglur sem ráðherra setur um nám sérfræðinga gildi þá bara um nám hér á landi. Síðan vil ég spyrja hvort það hafi ekkert komið til umræðu í nefndinni að setja bara almenn lög um réttindi erlendra aðila til að stunda störf á þessu sviði hér á landi til að þurfa ekki að vera með svona margbreytilegar reglur eftir því hvar fólk hefur lært. Ég tel að með þessu séum við að gera mjög mismunandi kröfur til þeirra sem stunda störf hér á landi. Ég bendi t.d. á að bara í hjúkrunarfræði eru mjög miklar kröfur gerðar hér á landi til hjúkrunarfræðinga og þeir eru mjög vel menntaðir hér. Í öðrum löndum er þetta mjög lítil menntun eða miklu minni menntun þannig að þarna getum við raunverulega verið að gera auknar kröfur til ákveðinna aðila en nánast engar kröfur til annarra. Þetta tel ég að geti skapað mjög mikla óvissu og ringulreið og mér finnst þetta raunverulega sýna hvað þessi samningur um Evrópskt efnahagssvæði gerir okkur erfitt að gera kröfur á þessu sviði vegna þess að ég tel að hér eigi að gera almennar kröfur til allra og það eigi ekki að vera að sortera fólk svona niður með þessum hætti. Ef við teljum að eðli starfsins sé þannig, eins og ég tel t.d. að fólk sem vinnur við læknisstörf og hjúkrun og flest þau störf sem hér eru tekin til, þ.e. eru í miklum samskiptum við sjúklinga, að það sé nauðsynlegt að það skilji málið. Ég á mjög erfitt með að sjá hvernig t.d. hjúkrunarfræðingur og læknir sem annast eiga íslenska sjúklinga geti gert það ef þau kunna ekki málið. Það er ákaflega erfitt að vita hvað er að fólki ef samskiptin eru með þeim hætti, nema meiningin sé að hafa túlka. Þetta eru, virðulegur forseti, nokkur atriði sem ég vildi að gera athugasemdir við. Ég ætlaði ekki að fara ofan í hverja einustu grein því allar þessar fyrstu greinar eru svipaðar. Ég treysti mér ómögulega til að styðja þessar greinar af ýmsum ástæðum. Aðalástæðan er sú að þarna er verið að setja inn sérstakan rétt þeirra sem búa á hinu Evrópska efnahagssvæði, ég tel að það eigi að vera réttur allra. Það er verið að grauta þarna miklu saman og þetta er alls ekki skýrt fram sett þannig að þeir sem eiga að lesa þessi lög eða þessi ákvæði ef að lögum verða megi átta sig á því hvernig fólk á raunverulega að hegða sér. Það hefði að mínu mati verið miklu eðlilegra að taka heildstætt á þessu og vera ekki að skipta fólki upp í svona mikla flokka eftir því hvaðan það kemur.

Virðulegi forseti. Þegar frv. sem hér er til umfjöllunar, um breytingar á lagaákvæðum á sviði heilbrigðis- og tryggingamála vegna aðildar að samningi um Evrópskt efnahagssvæði, kom inn í þingið í haust þá kom fram í umræðum bæði hæstv. heilbr.- og trmrh. og þeirra sem tóku til máls við 1. umr. að á frv. hefðu verið gerðar veigamiklar breytingar frá því er það lá hér fyrir á síðasta þingi. Stærstu breytingarnar voru þær að út úr frv. hafði verið tekið allt er snýr að brunatryggingum húsa og einnig allt er sneri að Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og bátaábyrgðarfélögunum. Þannig að eftir stóðu aðeins þeir hlutir er snúa að starfsstéttum í heilbrigðisþjónustunni og þannig séð aðeins um að ræða aðlögun íslenskra laga að tilskipunum EB nr. 1408 og 574. Um leið voru einnig gerðar nokkuð veigamiklar breytingar, ekki kannski beint hægt orða það veigamiklar, en leiðréttingar á gildandi lögum, er mönnum fannst vera til bóta og höfðu komið athugasemdir við frá hinum ýmsu starfsstéttum. Nú er það svo, virðulegur forseti, að það er ekki mitt að svara fyrir hv. heilbr.- og trn., en af því að ég tók þátt í þeirri umræðu nokkuð rækilega þá ætla ég að víkja að örfáum atriðum er hv. þm. Kristín Einarsdóttir gerði að umræðuefni. Um næstu áramót mun samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði verða sá veruleiki sem menn verða að búa við. Ég tek undir það hjá hv. þm. að það er mjög mikill mismunur á t.d. menntun hjúkrunarfræðinga hér á landi og í þeim löndum öðrum, mörgum a.m.k., sem eru á Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta atriði kom einmitt mjög rækilega til umfjöllunar í nefndinni, þar sem ljóst er að íslenskir hjúkrunarfræðingar hafa að baki fjögurra ára háskólanám. Hjúkrunarfræðingar frá mörgum Suður-Evrópulöndunum, t.d. Spáni og Portúgal, eru kannski í mesta lagi með fjögurra ára framhaldsskólanám. Eins eða tveggja ára háskólanám í mesta lagi. Þannig að þarna er mjög mikill munur á. Þetta var sérstaklega rætt við Hjúkrunarfélag Íslands og Félag háskólamenntaðra hjúkrunarfræðinga. Veruleikinn er bara sá að það er ekki hægt samkvæmt samningnum að mismuna þessum stéttum. Staðreyndin er hins vegar sú að við þær stofnanir sem viðkomandi hjúkrunarfræðingar eða læknar yrðu ráðnir inn á verður það alltaf mat þeirra stofnana hversu mikið þeir vilja hafa starfsfólkið menntað ef þeir eru að leita að fólki í vinnu. Það er því auðvitað mikill munur á hvernig þessir hjúkrunarfræðingar eru staddir gagnvart þeim atvinnurekenda þegar sótt er um starf. Kröfur er ekki hægt að setja um tungumálakunnáttu, en það hlýtur að verða litið til þess, hvort sem er með hjúkrunarfræðinga eða lækna þegar um ráðningu er að ræða, að menn geti talað það mál er sjúklingarnir á sjúkrahúsunum skilja. Þannig að í öllum tilfellum tel ég að Íslendingurinn standi framar að þessu leyti heldur en sá sem að kemur. Aftur á móti getur skapast vandamál er snýr að læknunum í þessu sambandi. Þeir hafa auðvitað rétt, þó þeir séu ekki ráðnir inn á viðkomandi stofnanir, til að starfa hér á landi t.d. á grundvelli laganna um almannatryggingar og gætu þegið greiðslur úr sjúkratryggingum almannatrygginga fyrir þá þjónustu sem þeir munu veita ef þeir settu upp læknastofur hér á landi. Þannig að það er alveg klárt að það yrði að greiða fyrir þá þjónustu sem slíkir menn mundu veita. Þetta eru svona örfá orð um það sem hv. þm. Kristín Einarsdóttir kom hér inn á, en formaður hv. heilbr.- og trn. mun svara nánar fyrir það, enda, eins og ég sagði, er ekki mitt að gera það í þessu sambandi. Það er eitt mjög mikilvægt og kannski mesta ágreiningsatriðið sem var hér á síðasta þingi um þetta mál en það voru einmitt brunatryggingarnar. Nú þegar þetta frv. er hér til lokaafgreiðslu og ljóst að búið er að taka brunatryggingarnar út úr frv. þá fyndist mér mjög mikilvægt að hæstv. heilbr.- og trmrh. væri viðstaddur þessa umræðu. Ég mundi vilja óska eftir því, virðulegi forseti, að kannað yrði hvort hæstv. heilbr.- og trmrh. er í húsinu vegna þess að það er alveg óhjákvæmilegt að spyrja hér við þessa umræðu nokkurra spurninga er snúa að brunatryggingum. Það er ljóst, samkvæmt samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði, að Húsatryggingar Reykjavíkur fengu undanþágu frá samningnum og geta haldið sinni einokunaraðstöðu í Reykjavík fyrst um sinn. Þetta var, ef ég man rétt, algjörlega ótímabundin undanþága. Nú er talið að þriðja kynslóð í vátryggingum, tilskipun sem gefin hefur verið út, taki gildi 1. júlí á næsta ári. Það þýðir í raun og veru að á þeim tíma ætti einokunarstaða Húsatrygginga Reykjavíkur að renna út. Því vil ég spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. sem ég veit nú ekki, virðulegur forseti, hvort er í húsinu eða ekki, og við því væri ágætt að fá svör, því ef svo er ekki þá mundi ég kannski stytta mál mitt örlítið nú og koma síðan aftur inn í umræðuna þegar hæstv. ráðherra væri kominn í hús.

Hæstv. ráðherra er ekki kominn í hús. Það mun vera ríkisstjórnarfundur. Hvort honum er lokið eða er að ljúka er forseti að láta kanna þannig að það er þá í hendi hv. þm. hvort hann vill nota sér seinni ræðutíma til að spyrja hæstv. ráðherra.

Ég ætla þá að gera það og láta þá lokið umræðunni að þessu sinni um húsatryggingarnar eða brunatryggingarnar almennt og koma örlítið inn á þann þátt frv. er snýr að Samábyrgð Íslands á fiskiskipum og bátaábyrgðarfélögunum. Eins og ég sagði í byrjun, þegar talað var fyrir málinu í upphafi, við 1. umr., þá var tekið fram að það ætti að fresta ákvæðunum um bátaábyrgðarfélögin og Samábyrgðina. Síðan þegar farið er að nálgast jól þá kemur það upp að alveg er nauðsynlegt að lögfesta þau ákvæði er snúa að bátaabyrgðarfélögunum og Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Í sjálfu sér er ekki mikið um það að segja og hv. form. heilbr.- og trn. gerði rækilega grein fyrir því hér í sinni framsögu áðan og um það mál skapaðist ágæt samstaða í nefndinni, samkomulag um að flytja málið, þó svo að aðdragandi málsins hafi auðvitað alls ekki verið til fyrirmyndar vegna þess að um þetta mál var mjög víðtæk samstaða í upphafi, það var lítið fjallað um málið, menn ætluðu að ganga frá því hér á síðustu dögum fyrir jól af þeirri ástæðum að um þau efnisatriði frv. var sátt strax í byrjun, en svo komu þessi ákvæði inn. Það náðist hins vegar, eins og ég segi, samstaða líka við hagsmunaaðila í þessu sambandi og það var að vissu leyti gott að öðru leyti en því, og mér finnst rétt að það komi hér fram við þessa umræðu, að Landssamband smábátaeigenda óskaði eftir því að hægt væri strax þegar einokunaraðstöðu bátaábyrgðarfélaganna og Samábyrgðarinnar hefði verið aflétt, að þá gætu smábátaeigendur strax valið tryggingafélag, sem í sjálfu sér hefði verið eðlilegur hlutur og skynsamlegt að mörgu leyti að binda ekki þessa einu aðila við það að þurfa að tryggja hjá ákveðnu tryggingafélagi í stað þess að geta valið sér. Það kom hins vegar fram bæði hjá formanni Sambands íslenskra tryggingafélaga og eins framkvæmdastjóra þess að það gæti skapað vissa erfiðleika hjá tryggingafélögunum, bátaábyrgðarfélögunum, ef þessi heimild yrði veitt, af þeirri ástæðu að í flestum tilfellum var búið að gera tryggingasamninga sem giltu í eitt ár. Hefðu menn getað losað sig undan þeim samningum þá hefðu bátaábyrgðarfélögin keypt sér oft á tíðum endurtryggingar og það hefði vafalítið sett þau í mjög erfiða fjárhagslega stöðu. Það var því ekki hægt að verða við þessari ósk frá Landssambandi smábátaeigenda, í þessu tilfelli, þannig að það er í raun og veru sú eina af þeim óskum sem fram komu frá þeim hagsmunaaðilum er mættu til fundar við nefndina, sem ekki var tekið tillit til. Mér finnst rétt að halda því hér til haga við þessa umræðu, en það mun að sjálfsögðu ekki breyta miklu í framkvæmdinni þar sem gert er ráð fyrir því í brtt. að ef um eigendaskipti verður að ræða hjá trillukörlum þá geti þeir í sjálfu sér við eigendaskiptin skipt um tryggingafélag. En ég ætla ekki að lengja þessa umræðu nú fyrst hæstv. heilbr.- og trmrh. er upptekinn.

Hæstv. ráðherra er kominn í hús og það er verið að láta hann vita að óskað sé eftir honum.

Þá ætla ég að bíða, enda sé ég að hæstv. ráðherra gengur í salinn, og snúa mér þá aftur örlítið að brunatryggingunum. Það kom fram í máli hæstv. heilbr.- og trmrh. í upphafi við 1. umr., þegar mælt var fyrir málinu, að þau stóru átakaatriði er voru í frv. frá síðasta þingi hefðu verið sett út úr því. Nú er hins vegar svo komið að það er útilokað að skilja við þetta mál hér í þinginu án þess að fá svör við spurningum eins og þeim hvort það standi til að sú undanþága sem Húsatryggingar Reykjavíkur hafa samkvæmt samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði, þ.e. um einokunaraðstöðu í brunatryggingum húsa í Reykjavík, sem var tímabundin undanþága, en nú þegar þriðja tilskipun Evrópubandalagsins um vátryggingastarfsemi er að koma fram og eftir því sem maður hefur heyrt mun taka gildi 1. júlí á næsta ári, hvort það standi til að Húsatryggingum Reykjavíkur sé áfram veitt undanþága frá samningnum. Í öðru lagi að lögin um Brunabótafélag Íslands eru í raun og veru í uppnámi eins og staðan er núna. Það er mikilvægt og nauðsynlegt að gera ýmsar breytingar á lögunum um Brunabótafélag Íslands. Það er nauðsynlegt að skýra nákvæmlega eignarhald á Brunabótafélaginu og því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað líður þeirri vinnu að fram komi hér á Alþingi frv. til laga er taki af öll tvímæli um það hvernig eignarhaldi á Brunabótafélagi Íslands sé háttað, hverjir séu eigendur? Og um leið: Hvernig hefur hæstv. ríkisstjórn hugsað sér að fara með eignarhlut ríkisins í félaginu? Ég býst fastlega við því að þegar eignarhaldið er skoðað þá verði það svo metið að einhver hluti ef ekki nokkuð stór hluti af Brunabótafélaginu sé í eigu ríkisins.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra mála sem hv. þm. Finnur Ingólfsson kom inn á varðandi Brunabótafélag Íslands annars vegar og húsatryggingar hér í Reykjavík hins vegar þá vil ég segja það að það er rétt sem hann gat um að nokkur álitamál hafa vaknað varðandi eignarhald á Brunabótafélagi Íslands. Um það atriði held ég að menn séu þó sammála, að það séu auðvitað vátryggingatakarnir sem fyrst og síðast eru þar eignaraðilar og stærstu rétthafar. Þessi mál hafa verið til umfjöllunar í ráðuneytinu og verða það áfram og ég vænti þess að þau mál skýrist með framlagningu frv. á vorþingi. Svipuðu máli gegnir um húsatryggingar í Reykjavík. Það er rétt sem fram kom í máli þingmannsins að undanþága vegna EES-samningsins var bundin annarri kynslóð. Þriðja kynslóðin er að verða og þess má vænta að á því máli þurfi að taka strax á næsta ári. Þannig að á sama hátt þá vænti ég þess að þau mál komi til umfjöllunar með einum eða öðrum hætti hér á hinu háa Alþingi á vorþingi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. svörin. Ég fagna sérstaklega þeirri yfirlýsingu sem hér kemur frá ráðherranum um að það sé ljóst að vátryggingatakarnir skuli eiga Brunabótafélag Íslands. Sem fyrsta skref í þeirri umræðu er það gríðarlega mikilvægt að það skuli vera skilningur hæstv. heilbr.- og trmrh., sem er yfirmaður þessa málaflokks, að það skuli vera vátryggingatakarnir sem séu eigendur að Brunabótafélaginu, því það hlýtur að vera að öll meðferð málsins eftir þetta skuli vera í samræmi við það. Þannig að ég fagna þessu. Og ég fagna því auðvitað alveg sérstaklega að þetta frv. skuli koma hér fram á vorþinginu þannig að hægt sé að skýra eignastöðu Brunabótafélags Íslands áður en menn fara heim af þingi í vor.

Þá líður þingmanninum betur.

Já og ég er alveg viss um að hæstv. umhvrh. liði líka betur og svæfi betur á nóttunni í fyrsta lagi vegna þess að það væru ekki eins miklar vökur yfir þessu átakamáli ríkisstjórnarinnar, sem ég veit að það er, hæstv. ráðherra. Undanþága frá samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði fyrir Húsatryggingar Reykjavíkur, ég vil ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Kemur til greina og er verið að vinna að því að Húsatryggingar Reykjavíkur fái varanlega undanþágu frá samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði?

Virðulegi forseti. Svar mitt er nei, slík vinna er ekki í gangi í heilbr.- og trmrn.

Virðulegi forseti. Enn vil ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Þetta innlegg í umræðuna um brunatryggingarnar, hvort sem þær eru utan Reykjavíkur eða hér í Reykjavík, er mjög mikilvægt líka.

Frú forseti. Hv. þm. Finnur Ingólfsson benti hér á, sem er staðreynd, að hjúkrunarfræðingar t.d. frá suðurríkjum Evrópu, sumum hverjum, hafa mjög litla menntun, þ.e. bóklega menntun. Í mörgum tilvikum gæti það samsvarað t.d. sjúkraliðum hér á landi oft á tíðum, þó það heiti hjúkrunarfræðingur eins og við viljum þýða það erlenda orð sem um þá er notað. Í mörgum löndum eru hjúkrunarfræðingar meira að segja flokkaðir niður eftir númerum 1, 2, 3, 4 eða eitthvað þess háttar og eru þá þeir sem eru með minnstu menntunina eða kannski einhverja miðmenntun, ég veit ekki nákvæmlega hvar, eins og sjúkraliðar. Þannig að þarna erum við í raun ekki að tala um sömu starfsstéttir og getum við auðvitað lent í vandræðum þess vegna. Það sem ég vildi hins vegar spyrja hv. þm. um er hvort hann telur eðlilegt að á sama tíma og við teljum að það sé alger óþarfi að krefjast t.d. íslenskukunnáttu eða ákveðinnar faglegrar kunnáttu til mjög stórs hóps, þarna er um að ræða mannfjölda upp á 300 millj., og hugsanlega kæmu einhverjir hingað  standa hérna að þeir sem búa fyrir utan hið Evrópska efnahagssvæði skuli, eins og segir í greininni, með leyfi forseta: ,, . . . geta þurft að ganga undir próf í lögum og reglum að því er varðar störf lækna hér á landi og sanni kunnáttu í mæltu og rituðu íslensku máli.`` Mér finnst þetta strangar kröfur sem verið er að gera til ákveðinna aðila, en engar kröfur til annarra á þessu sviði. Það er þetta ósamræmi sem ég var að velta fyrir mér hvort nefndin hefði ekkert tekið á.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég er lentur í dálítið einkennilegri aðstöðu hér að þurfa að fara að svara fyrir málið. Aftur á móti treysti ég mér alveg til að svara þessari ágætu spurningu sem kemur frá hv. 15. þm. Reykv. Þetta var sérstaklega skoðað í nefndinni og ég veit að hv. formaður heilbr.- og trn. mun svara þessu miklu skýrar hér á eftir. Þetta atriði var sérstaklega skoðað. Það leiðir einfaldlega af samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði að þannig verður þessu að vera fyrir komið. Það eru gerðar kröfur í samningnum um það að um alla þegna á svæðinu gildi sama regla, en á sama tíma, ég tek undir það með hv. þm., erum við að gera kröfur til annarra eins og t.d. Bandaríkjamanna, þeirra sem hingað koma, sem eru kannski oft og tíðum ekki síður vel menntaðir, oft jafnvel betur menntaðir, að þeir þurfi að uppfylla ákveðin skilyrði. En ég er nú samt þeirrar skoðunar að það væri mjög hæpið að afnema þetta skilyrði ef við horfum bara til Bandaríkjanna einna og sér. Hvað þá með allar aðrar þjóðir, t.d. í Afríku og Asíu? Það eru viss hættuskref sem við erum að stíga í þessum efnum, án þess að ég ætli þó að flokka menn eða fólk niður eftir því hvar það býr í heiminum. Varðandi það sem hv. þm. sagði um hjúkrunarfræðingana þá tek ég alveg undir það með hv. þm. Það er nákvæmlega þannig að hjúkrunarfræðingar sem menntaðir eru í Suður-Evrópulöndunum eru oft og tíðum ekki með meiri menntun en sjúkraliðar hér á landi. En, eins og ég sagði áðan í minni ræðu, þá verður það alltaf stjórnenda þeirra stofnana sem eru að ráða til sín fólk, ákvörðunin liggur hjá þeim hvaða menn þeir velja til starfa.

Frú forseti. Ég ætlast alls ekki til þess að hv. þm. svari fyrir alla nefndina. Ég spurði eingöngu hvort hann teldi þetta eðlilegt. Ég tel mjög óeðlilegt að gera svona mikið upp á milli fólks. Ef þetta er hvort sem er í valdi stofnananna, af hverju eigum við þá að gera svona strangar kröfur til fólks þó það sé frá fjarlægum heimshlutum? Ég tel að það eigi alveg eins að leyfa því fólki að starfa hér eins og fólki frá Evrópulöndum. Ég tel t.d. að fólk frá Asíulöndum og Bandaríkjunum, sem voru hér nefnd, og víðar geti alveg eins starfað á Íslandi og hafi bæði menntun og þekkingu til þess að gera það, á þessum sviðum sem hér er gert ráð fyrir, eins og fólk sem kemur frá hinu Evrópska efnahagssvæði. Þannig að ég tel að það eigi ekki að mismuna fólki með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Það er fyrst og fremst þetta sem ég geri athugasemdir við, að það sé verið að gera verulega strangar kröfur til ákveðins hóps, en síðan engar kröfur til annarra. Ég tel því að það eigi að reyna að stefna að því að afnema svona ákvæði í lögum þannig að allir sitji við sama borð, ef á annað borð er verið að opna þetta og breyta því. Það er auðvitað á valdi stofnana sem ráða þetta fólk til sín að meta fólk, þá metur það jafnt fólk hvort sem það kemur frá Grikklandi eða Bandaríkjunum eða Japan. Það breytir ekki öllu þegar við erum á annað borð búin að opna þetta. Ég set hins vegar ákveðnar spurningar við það að opna þetta með þessum hætti sem þarna er, svona algerlega. Að við getum ekki sett nein skilyrði um menntun eða neitt. Það má vel vera að þessi samningur um Evrópska efnahagssvæðið sé þannig að við megum ekki setja nokkur skilyrði. Það þykir mér auðvitað mjög slæmt. En ef við erum á annað borð að setja inn í íslensk lög svona ákvæði þá finnst mér að það eigi að gilda um alla útlendinga, við eigum ekki að mismuna fólki með þessum hætti. Ég tel það mjög alvarlegt og hættulegt.

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði var þetta sérstaklega skoðað og mjög mikið rætt í hv. heilbr.- og trn. og það varð niðurstaðan að það leiddi af samningnum að þannig þyrfti þetta að vera. Það væri verið að gera alla þegnana jafnsetta á hinu Evrópska efnahagssvæði. Hins vegar held ég --- ég vona að það sé misskilningur minn í máli hv. þm. þegar hv. þm. sagði að fólki frá öðrum heimsálfum væri bannað að starfa hér á landi. 

Virðulegi forseti. Málið sem hér er til umfjöllunar hefur nokkuð oft áður verið komið til lokaafgreiðslu þingsins, en alltaf á síðustu augnablikum hefur hæstv. ríkisstjórnin kippt að sér höndum og hætt við að afgreiða málið. Því er mjög athyglisvert hvað er í þessu frv. nú og hvað ekki. Það hefur komið fram hjá öðrum sem hafa talað á undan mér að það eru brunatryggingar í landinu sem ekki eru inni í þessu frv. sem hefur verið mikill urgur út af, en hæstv. ráðherra hefur nú upplýst að hann muni leggja þau frv. fram eftir áramót og ætli sér að sætta þau sjónarmið sem þar eru uppi. En auðvitað hefur það vakið athygli allra landsmanna að Húsatryggingar Reykjavíkur ættu að vera eitthvað undanskildar öðrum tryggingum í landinu og það er auðvitað umhugsunarefni að það sem hægt er að einkavæða í þessu landi skuli menn ekki vera tilbúnir að einkavæða. En það er ekki það sem ég ætla að ræða heldur ætla ég aðeins að fara yfir þetta frv. um breytingar á lögum um heilbrigðisstéttir. Hér hefur það verið mikið til umfjöllunar. Hjá Evrópubandalaginu eru í gildi sérstakar tilskipanir um fimm heilbrigðisstéttir, þ.e. lækna, tannlækna, hjúkrunarfræðinga, ljósmæður, lyfjafræðinga og sjúkraþjálfa. Þessar tilskipanir hafa verið hér til umfjöllunar og menn spyrja sig að því hvort við séum að gera minni kröfur til innflytjenda frá þessum EES-löndum heldur en til þeirra sem við höfum sjálf menntað hér á landi. Það hafa komið fram ýmsar ábendingar frá þessum heilbrigðisstéttum til hv. heilbrn. Ég held að ég byrji að ræða athugasemdir tannlækna sem ég held að séu kannski þær áhyggjur sem við ættum að leggja eyru við, því það er nokkuð í þeim athugasemdum sem við þurfum eflaust að varast. Með leyfi forseta, þá eru athugasemdir Tannlæknafélags Íslands þessar: ,,Tannlæknafélag Íslands er uggandi um atvinnuástand íslenskra tannlækna í ljósi sameiginlegs vinnumarkaðar sem felst í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í maí 1989 lét Tannlæknafélagið kanna áætlaðan fjölda tannlækna á Íslandi á næstu árum samanborið við mannfjöldaspá. Þetta ár voru 1.080 íbúar á hvern tannlækni. Áætlunin er unnin af Helga Sigvaldasyni verkfræðingi og leiddi í ljós að 1994 mun fjöldi starfandi tannlækna vera 267 og 980 íbúar á hvern tannlækni. Árið 1999 verða starfandi tannlæknar 289 og 945 íbúar á hvern tannlækni. Kannanir hafa sýnt að bera fer á atvinnuleysi hjá tannlæknum þegar íbúar á hvern tannlækni verða færri en 1.100. Í könnun sem Tannlæknafélagið gerði 1989 á atvinnumálum íslenskra tannlækna kom í ljós að fjórðungur tannlækna taldi sig ekki hafa næg verkefni. Menntun tannlækna í ýmsum Suður-Evrópulöndum er víða lítil. Á Ítalíu, Spáni og í Portúgal eru starfandi tannlæknar sem lokið hafa hluta læknisnáms og mislöngum námskeiðum í tannlæknisfræðum. Starfsheiti þessara manna hefur verið nefnt ,,stomatologe``. Þótt kennsla í tannlækningum í þessum löndum sé nú orðin sambærileg við skóla annars staðar á Vesturlöndum er stór hluti starfandi tannlækna í þessum löndum með áðurgreinda menntun að baki. Spánn og Portúgal hafa gert samninga við nokkur lönd í Suður-Ameríku um að taka við ákveðnum fjölda ,,stomatologa`` á hverju ári. Lönd þessi hafa nýverið ákveðið að veita þeim ekki tannlæknaleyfi nema að undangenginni frekari menntun en fyrir er starfandi mikill fjöldi ,,stomatologa`` með starfsleyfi. Þar sem um verulegt atvinnuleysi meðal tannlækna er að ræða í þessum löndum eru tannlæknafélög í öðrum EES-löndum uggandi um það að þessir ,,stomatologar`` streymi til annarra landa í kjölfar hins sameiginlega atvinnumarkaðar.`` Mér finnst þetta mál vera þannig vaxið að það beri að gefa því gaum, því þessir tannlæknar, ,,stomatologar``, eru ekki fullmenntaðir tannlæknar en þeir gætu fengi hér leyfi til að opna stofu. Því þurfum við að vera á varðbergi gagnvart því. Við þekkjum ferðir Íslendinga til Búlgaríu og fleiri landa og ég held að reynsla flestra sé mjög slæm af þeim heimsóknum til illa menntaðra tannlækna. Ég vil því benda hæstv. heilbrrh. á þessa hættu sem er fyrir hendi varðandi tannlækna sem hafa ekki fulla menntun á við íslenska. Það eru ýmsar athugasemdir frá öðrum heilbrigðisstéttum og hér hefur verið rætt sérstaklega um hjúkrunarfræðinga og hv. 15. þm. Reykv., Kristín Einarsdóttir, hefur einmitt gert að umtalsefni þær hættur sem í því felast ef hjúkrunarfræðingar og aðrar heilbrigðisstéttir verði ráðnar hingað til lands án þess að kunna íslensku. Þetta er réttmæt gagnrýni hjá hv. þm. því það er mjög mikilvægt, hvergi mikilvægara trúlega, að það séu rétt skilaboð á milli sjúklings og þess sem á að lækna eða hjúkra viðkomandi. En samt sem áður, eftir að hafa farið í gegnum þetta margsinnis, þá tel ég að það sé svo framarlega, og nú endurtek ég það, svo framarlega sem nægilegt framboð er af þessum stéttum hér á Íslandi, hjúkrunarfræðingum og læknum, þá séu hverfandi líkur á því að við þurfum að óttast þetta. Því þær stofnanir sem ráða til sín þetta fólk munu að sjálfsögðu ráða til sín hæfasta fólkið. Og það er viðurkennt að íslensk heilbrigðismenntun er betri en almennt gerist í Evrópu. Þannig að það eru hverfandi líkur á því að við þurfum að óttast þetta. En samt sem áður þá þekkjum við þessi vandamál þegar í dag, þrátt fyrir að við séum ekki aðilar að EES enn þá, því það hefur verið skortur á t.d. hjúkrunarfræðingum og erlendir hjúkrunarfræðingar hafa verið ráðnir hér til landsins sem ekki hafa nægilega þekkingu í íslensku. En það sem ég óttast kannski meira í þessu sambandi heldur en að hér streymi inn innflytjendur er það að héðan streymi út fólk, vegna þess að ég býst við að það verði áskókn í að fá okkar velmenntuðu heilbrigðisstéttir til hinna EES-landanna. Það er það sem ég óttast kannski enn þá meir. Ég ætla ekki að gera aðrar athugasemdir að umræðuefni hér. Félag íslenskra sjúkraþjálfa segir t.d. í umsögn sinni um þetta frv., með leyfi forseta: ,,Félag íslenskra sjúkraþjálfa gerir ekki athugasemdir við þær breytingar sem fram koma í frv. um lög um sjúkraþjálfa, nr. 58/1976. Rétt er að benda á að lönd innan EB hafa komist að samkomulagi um lágmarkslengd á námi í sjúkraþjálfun. Ekki er tryggt að lönd sem sækja um aðild að EES uppfylli þessi skilyrði þótt heilbrigðisstjórnir viðkomandi landa viðurkenni viðkomandi skóla. Það hefur verið vinnuregla hér í landi að sjúkraþjálfarar sem fá löggildingu á Íslandi þurfa að hafa lokið námi sem telst sambærilegt við það íslenska. Það yrði mikill skaði fyrir sjúkraþjálfun á Íslandi ef ekki verður hægt að tryggja þessi lágmarksgæði og lengd námsins fyrir alla sjúkraþjálfara sem koma til með að starfa hér í framtíðinni.`` Þetta er þeirra umsögn. Ég ætla að láta lokið máli mínu um heilbrigðisstéttir. Ég hef oft rætt um það hér áður, en vil segja fáein orð um bátaábyrgð og tryggingar. Ég tel þá breytingu vera til bóta sem er gerð varðandi báta innan við 100 brúttólestir sem hér er gert ráð fyrir, vegna þess að smábátaeigendur hafa kvartað yfir því hversu há trygging væri á þeirra bátaflota. Þeir vilja meina að með því að þetta sé gefið frjálst og þeir geti ráðið við hvaða tryggingar þeir skipta, þá geti það lækkað þeirra tryggingagjald allt að um helming. Því er slæmt að geta ekki orðið við beiðni þeirra um að þetta taki gildi strax 1. jan., en það er talið að aðlögunartími sé nauðsynlegur fyrir tryggingafélögin sem tryggja nú þessa báta, vegna þess að þau eru búin að baktryggja sig hjá öðrum tryggingafélögum erlendis. En það er annað sem þessi bátatryggingarfélög hafa gert að umtalsefni við hv. heilbr.- og trn. og það er að þeim finnst ekki vera gagnkvæmt frelsi varðandi bátatryggingar vegna þess að þeir bátaeigendur sem kannski ganga út og fara til annarra vátryggenda, þeir búast við að sitja uppi með skussana, svo ég tali nú bara íslensku eins og hún kemur fyrir af kúnni. 

Frú forseti. Aðeins örstutt fyrirspurn til hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur. Hún sagði í ræðu sinni að hún óttaðist útstreymi hjúkrunarfræðinga og annarra heilbrigðisstétta til annarra landa. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju hún óttaðist það sérstaklega vegna þess að ég veit ekki betur en íslenskar heilbrigðisstéttir, bæði hjúkrunarfræðingar og læknar, hafi getað fengið vinnu erlendis ef um einhverja vinnu hefur verið að ræða einmitt vegna þeirra ástæðna sem hv. þm. tók fram, þ.e. að íslenskar heilbrigðisstéttir eru mjög vel menntaðar og það hefur verið eftirspurn eftir þeim í störf erlendis, ef þar hefur verið skortur. Þannig að ég hef aldrei almennilega áttað mig á því af hverju menn óttast útstreymi fólks héðan þar sem ég veit ekki betur en íslenskt menntafólk og ekki síst á heilbrigðissviðinu hafi getað fengið eins mikla vinnu og raunverulega hefur verið framboð á erlendis. Þannig að þetta atriði hef ég aldrei skilið og vildi spyrja hv. þm. af hverju það breytist sérstaklega núna.

Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að hv. þm. spyrji að því, hvað breytist núna. Af hverju óttast sú sem hér stendur að það verði aukið útstreymi á þessum heilbrigðisstéttum? Ég óttast það vegna þess að kaup og kjör eru betri víðast hvar í Evrópu heldur en hér á Íslandi sérstaklega hvað varðar hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða o.s.frv. Hvað breytist með þessum samningi? Varðandi gagnkvæma aðild þá tel ég að það verði enn auðveldara fyrir Íslendinga að fá vinnu og það verði frekar gengið fram hjá öðrum heilbrigðisstéttum í viðkomandi landi og Íslendingar gangi þar fyrir vegna þess að þeir eru einfaldlega betri. Og það er líka annað með Íslendinga að þeir kunna yfirleitt eitt til tvö tungumál en aftur á móti þegar Dani kemur hingað eða Englendingur þá talar hann ekki íslensku. Þetta fullnægir eflaust ekki spurningu fyrirspyrjanda en þetta er mitt svar við henni.

Frú forseti. Já, þetta gildir líka allt núna. Íslendingar kunna erlend tungumál núna, það breytist ekkert um áramótin. Og eins og ég sagði í mínu fyrsta andsvari þá er það þannig með Íslendinga að þeir eru ekki bara vel menntaðir og kunna fleiri tungumál en flestar aðrar þjóðir heldur eru þeir líka mjög duglegir að ná sér í vinnu erlendis ef þeir á annað borð vilja. Þess vegna hefur það verið þannig að það hefur ekki staðið fyrir fólki að fara t.d. til Norðurlanda og annarra Evrópulanda að sækja sér vinnu ef sú vinna hefur verið í boði, en eins og við vitum þá er mikið atvinnuleysi í Evrópu og það er ekki víst að þetta fólk geti stokkið í vinnu þegar því sýnist. Það er því alveg rétt sem hv. 2. þm. Vesturl. sagði, þetta svar var raunverulega ekki það sem ég bjóst við að fá, vegna þess að ég sé ekki að þetta atriði breytist neitt núna. Hingað til hafa heilbrigðisstéttir getað starfað yfir landamæri alveg óháð þjóðerni, ef þær kunna málið. Það er alveg rétt að það hefur verið skilyrði mjög víða að geta talað málið sem sjúklingarnir tala.

Virðulegi forseti. Ég tel að með samningnum verði auðveldara að láta Íslendinga ganga fyrir. Það er mitt svar.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu hefur eins og áður hefur komið fram verið rætt mjög ítarlega bæði á þessu þingi og því síðasta. Á síðasta þingi var frv. í raun og veru stöðvað vegna þess að á því voru ýmsir meinbugir að mati þeirra sem að því komu. Ég tel að upphaflegt frv. eins og það kom frá hæstv. heilbrrh. og svo breytingar hv. heilbrn. sé hvort tveggja til bóta frá því sem var þegar frv. var kynnt hér í fyrra, á því sé lítill vafi. Hins vegar er það svo að þetta frv. vekur náttúrlega upp margar spurningar. Fyrsta spurningin er auðvitað: Til hvers erum við að breyta okkar lögum með þeim hætti sem hér er gert? Er alveg óhjákvæmilegt að það verði gert? Erum við með þessu frv. og afgreiðslu þess komin í þá stöðu sem við óttuðumst mörg þegar Ísland varð aðili að Evrópsku efnahagssvæði að Alþingi Íslendinga yrði eins og póststöð sem tæki við tilskipum, fyrirmælum, niðurstöðum, úr kerfi Evrópubandalagsins þar sem við ættum í raun og veru engan annan kost en þann að fallast á það sem þaðan kæmi? Ég segi ekki að hlýða því það er út af fyrir sig þannig að við getum náttúrlega spyrnt við fótum. En staðan er auðvitað engu að síður þannig að formlega séð yrði það mjög erfitt fyrir okkur. Ímyndum okkur að við gerðum samþykkt hér og breyttum þessu frv. eins og hv. 15. þm. Reykv. var að tala hér um. Þannig að tungumálaákvæðið, íslenskuákvæðið, verði ekki aðeins látið ná yfir hið Evrópska efnahagssvæði heldur verði það í raun og veru látið ná yfir alla útlendinga sem hingað koma þannig að þeir séu undanþegnir þessu ákvæði, eða við neitum algerlega að fella tungumálaskilyrðið niður að því er varðar Evrópskt efnahagssvæði. Segjum sem svo að útlendingar, hvaðan sem þeir koma, þurfi að kunna íslensku. Hvort sem þeir koma frá Þýskalandi eða Svasílandi eða hvaðan sem þeir koma. Ímyndum okkur að þetta yrði gert. Ímyndum okkur að við neitum með öðrum orðum að aðlaga okkar löggjöf að þessu leytinu til að kröfum hins Evrópska efnahagssvæðis og samningnum um það og samningnum við Evrópubandalagið. Hvernig stöndum við þá? Hvað yrði þá gert? Staðreyndin er sú að þegar við skoðum þetta mál aðeins nánar þá komumst við að því að við erum upp við vegg. Við erum upp við vegg í þessu máli. Við eigum í raun og veru engan annan kost en þann, ef við viljum á annað borð vera í þessu kerfi, að taka við þeim fyrirskipunum, niðurstöðum, ákvörðunum, sem hið Evrópska efnahagssvæði og það kerfi allt gerir kröfu um. Þar með er þetta frv. eitt fyrsta dæmið um það hvernig við erum þannig upp við vegg eftir að Ísland varð aðili að þessu Evrópska efnahagssvæði. Síðar á þessum fundi er á dagskrá EFTA-dómstóllinn sem er auðvitað sérstakt og mikið umræðuefni og umhugsunarefni og af skyldum toga. Þetta vil ég nefna vegna þess að ég tel að það sé nauðsynlegt að um leið og menn afgreiða mál sem snerta Evrópskt efnahagssvæði þá sé þetta nefnt, þannig að menn fari ekki að líta á það sem alveg sjálfsagðan hlut að Alþingi Íslendinga sé flæðilína fyrir Evrópukerfið heldur staldri menn við og spyrji: Af hverju er þetta svona? Getum við losnað við þetta? Og að menn geri sér grein fyrir því að ef við ætlum að losna við þessi ákvæði þá geta hlutirnir verið eilítið snúnari heldur en kannski gæti virst í fljótu bragði. Hitt er svo annað mál með íslenskuákvæðið. Finnst hæstv. ráðherra og hv. talsmönnum málsins hér í þessari virðulegu stofnun eðlilegt að setja íslenskuákvæðið upp eins og hér er gert og hv. 15. þm. Reykv. þráspurði um hér áðan? Að íslenskuákvæðið gildir bara gagnvart sumum? Komi hingað læknar segjum frá Indlandi, eins og dæmi eru um, eða hjúkrunarfræðingar frá öðrum heimshlutum utan hins Evrópska efnahagssvæðis þá á að gera kröfur um að þeir kunni íslensku. En sé um að ræða lækna, hjúkrunarfræðinga, sjóntækjafræðinga, sjúkraþjálfara eða hvað það er nú er frá öðrum löndum á hinu Evrópska efnahagssvæði þá eru engar kröfur í raun og veru gerðar. Þá er íslenskukrafan upphafin. Stenst þetta? Þetta stenst náttúrlega ekki rök. En stenst þetta t.d. mannréttindasáttmála sem Ísland er aðili að? Er eðlilegt að þjóðir heimsins sætti sig við að þessi lúxusklúbbur sem heitir Evrópusvæðið setji þannig lög handa sér og útiloki alla hina sem koma úr fátækari hlutum heimsins? Er það eðlilegt, er það sanngjarnt, er það rökrétt? Ekki er það jafnaðarstefna, svo mikið er víst. Þetta held ég að menn þurfi alvarlega að átta sig á. Ég hlýt þess vegna að ítreka þá spurningu sem hv. 15. þm. Reykv. bar fram hér áðan og fékk í raun engin svör við: Hver var hin efnislega niðurstaða þessa máls í nefndinni? Var það skoðað hvort þetta stæðist þá almennu alþjóðlegu mannréttindasáttmála sem Ísland er aðili að, að mismuna fólki með þessum hætti? Þetta vildi ég segja í öðru lagi, virðulegur forseti, vegna þess að ég tel að þetta sé stórkostlega hæpið, stórkostlega hæpið. Í þriðja lagi vildi ég víkja aðeins að spurningunni um Samábyrgð Íslands á fiskiskipunum. Hér er í raun verið að opna fyrir það að bátaábyrgðarfélögin hverfi, gömlu bátaábyrgðarfélögin og menn geta út af fyrir sig haft sínar skoðanir á því, ég ætla ekki gera neina athugasemd við það á þessu stigi, og að endurtryggingin sem hefur verið hjá Samábyrgðinni verði þar af leiðandi úr sögunni. Ég ætla aðallega að minnast á þetta vegna þess að í fyrra átti að selja Samábyrgðina. Hæstv. fyrrv. heilbrrh. ætlaði að fá að mig minnir 100 millj., var það ekki, fyrir Samábyrgð Íslands á fiskiskipum en það kom svo í ljós að hann átti ekkert í henni þannig að hann hætti við að selja hana. Það er út af fyrir sig til fyrirmyndar að menn hætti við að selja það sem þeir eiga ekki, án þess að það liggi fyrir hvað svoleiðis háttalag þýðir, en batnandi manni er best að lifa í sjálfu sér. En nú er niðurstaðan orðin sú að það er ekki bara þingið heldur líka heilbrn. sem viðurkennir að þetta frv. um að selja Samábyrgðina í fyrra var vitleysa. Ég tel það fagnaðarefni og þakka hæstv. núv. ráðherra og heilbrn. fyrir það. Í fjórða lagi ætlaði ég svo að víkja aðeins að Húsatryggingum Reykjavíkur og Brunabótafélagi Íslands. Ég vil í fyrsta lagi segja það að ég er sammála því sem hv. þm. Finnur Ingólfsson sagði hér um Brunabótafélagið, að ég tel að það sé mjög mikilvægt að það liggi fyrir sú yfirlýsing frá hæstv. heilbr.- og trmrh. að Brunabótafélagið sé eign vátryggingatakanna. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að þannig verði haldið á þessu máli og það verði tryggt að þeir sem eiga Brunabótafélagið eigi það, þ.e. sveitarfélögin. Og ég tel að það sé mjög mikilvægt að sú yfirlýsing liggi hér fyrir frá hæstv. núv. ráðherra vegna þess að það eru margir býsna gráðugir í það að fá þær eigur sem þarna eru til. Þetta er satt að segja prýðilega stöndugt fyrirtæki. Þetta er í raun og veru að eiginfjárstöðu eitt allra sterkasta fyrirtæki landsins og ég tel það fagnaðarefni að hæstv. núv. heilbrrh. hefur lýst því yfir að sveitarfélögin eigi að eiga þetta eins og til er stofnað af því að það eru sveitarfélögin sem hafa byggt upp Brunabótafélag Íslands. Ég skil út af fyrir sig vel að það séu ýmsir aðilar býsna gráðugir í að fá þetta félag vegna þess að þetta eru miklar eigur og eftir miklu að sækjast, en ég met yfirlýsingu ráðherrans mikils og tel að það sé skynsamlegt að vinna á grundvelli hennar áfram. Jafnframt þessu hefur svo komið upp það fyrirbrigði sem heitir Húsatryggingar Reykjavíkur. Á því máli eru margar hliðar. Ein er auðvitað sú að Húsatryggingar Reykjavíkur er fínt fyrirtæki, græðir mikið af peningum og borgar slökkviliðið hér í Reykjavík. Okkur sem erum hér þingmenn fyrir Reykv. finnst það að mörgu leyti sniðugt fyrirkomulag að láta Húsatryggingarnar borga slökkviliðið. Og ég held að það borgi eitthvað meira þannig að þetta er þjóðþrifafyrirtæki að mörgu leyti. Þetta er sú hlið sem að okkur snýr, okkur sem höfum ekkert á móti félagslegum rekstri af einhverju tagi. Svo er hin hliðin, sem er spaugilega hliðin, sem snýr að Sjálfstfl. Að Sjálfstfl. hefur lent í því að verða einn helsti varnaraðili einokunar í húsatryggingum í þessu stærsta sveitarfélagi landsins. Það er beinlínis spaugilegt. Og á síðustu stundu þegar menn voru að lenda EES-samningnum á sínum tíma þá allt í einu kom þetta húsatryggingamál upp. Þá fór utanríkisþjónustan með það til útlanda að það væri til fyrirtæki á Íslandi sem þyrfti sérstaka undanþágu. Það væri Húsatryggingar Reykjavíkur.

Þetta getur ekki verið.

Jú, jú, tilfellið er, hv. þm., og embættismenn í Efnahagsbandalaginu sögðu einmitt eins og hv. 2. þm. Vestf., þetta getur ekki verið. En niðurstaðan varð sú að Sjálfstfl. sótti þessa einokun alveg gríðarlega fast og Alþfl. fyrir hans hönd. Og menn hafa velt því fyrir sér hvernig þær senur hafi verið þegar Alþfl. eða leiðtogar hans og embættismenn utanrn. voru að reyna að láta embættismenn Efnahagsbandalagsins stafa orðið Húsatryggingar Reykjavíkur. Menn sem hafa tekið þátt í alþjóðlegum samskiptum hafa líka gert sér það til skemmtunar að ímynda sér hvernig það mundi klingja í eyra að láta bera þetta nafn fram á frönsku, Húsatryggingar Reykjavíkur. Ég treysti mér ekki að fara í það en gæti þó reynt utan þessa ræðustóls. Þannig að allt í einu á síðustu stigum samninga um Evrópska efnahagssvæðið, þegar var verið að lenda því máli, þá var Sjálfstfl. gjörsamlega miður sín yfir þeirri nauðsyn að endilega þyrfti að tryggja einokun á húsatryggingum hér í Reykjavík, höfuðborg landsins, þar sem hver hefur ráðið? Sjálfstfl. Og hver er Sjálfstfl.? Ja, menn kynntu sér það náttúrlega niður í Brussel á þessum tíma og komust að þessari niðurstöðu að þetta væri aðalflokkur einkaframtaksins á Íslandi sem heimtaði einokun á þessum húsatryggingum. Þetta stórkostlega grín sem væri auðvitað alveg sér mál fyrir áramótaskaupið þegar þar að kemur hefur síðan þróast hér inn í frv. í þinginu með ýmsum hætti. Nú er sem sagt gert ráð fyrir því að einokunin eða þessi staða Húsatrygginga haldi eitthvað áfram en verði ekki ótímabundin heldur er gert ráð fyrir að Húsatryggingar Reykjavíkur leysist upp eftir einhvern tíma. Mig minnir að það sé einhver tími tiltekin í þeim gögnum sem við erum með hér fyrir framan okkur. Alla vega er ljóst að það verður ekki leitað eftir að um Húsatryggingar Reykjavíkur gildi einhver varanleg undanþága frá þessum almennu grundvallaratriðum hins Evrópska efnahagssvæðis. Ég mundi hins vegar ekki gráta þó það væri gert og ég verð að segja alveg eins og er að mér er það auðvitað alveg sérstakt fagnaðarefni að Sjálfstfl. skuli leggja í leiðangra eins og þennan fyrir Húsatryggingar Reykjavíkur til að tryggja undanþágur frá stefnu Sjálfstfl. Ég tel það fagnaðarefni og enga ástæðu til að gangrýna það þó það sé fyndið í aðra röndina að Sjálfstfl. skuli setja málin upp með þeim hætti sem hér er um að ræða. Nú kom það ekki fram, virðulegur forseti, í máli hv. formanns heilbr.- og trn. hver eru viðhorf tryggingageirans í þessu máli, ég tók a.m.k. ekki eftir því. Mér heyrðist að bátaábyrgðafélögin væru inn á þessari breytingu í raun og veru. En ég heyrði ekki alveg rökin fyrir því að þetta verði endilega að gerast núna um áramótin. Er það bara vegna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið eða eru einhverjar aðrar tæknilegar ástæður fyrir því? Ég mundi vilja inna eftir því. Jafnframt vildi ég spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh., af því að hann er hér viðstaddur, að því hvenær hann geri ráð fyrir því að leggja fram frv. til laga um breytingar á lögum um Brunabótafélag Íslands, þ.e. lagafrv. um eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands sem verður lagt fram í upphafi þings eins og hér stendur. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hverju það sætir að það frv. er ekki komið fram enn þá. Er ágreiningur um það mál í ríkisstjórninni eða hvað? Hvernig stendur á því að málið er ekki komið hér enn þá? Síðan segir hér reyndar í 1. tölul. greinargerðarinnar á bls. 7: ,,Breytingar á lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur, nr. 59/1954, og um brunatryggingar í Reykjavík, nr. 25/1954, munu lagðar fram í sérfrv. og því felldar burtu hér.`` Ég hefði viljað spyrja, hvenær er von á þessum frv. sem þarna eru nefnd? Með því að frv. um brunatryggingar í Reykjavík verður flutt þá birtist okkur náttúrlega um leið niðurstaðan að því er varðar Húsatryggingar Reykjavíkur. Ég geri ráð fyrir að það sé ákvæði um húsatryggingarnar sem þar verði um að ræða. Það verður út af fyrir sig fróðlegt að fjalla um það á Alþingi í umræðum um stjórnarfrumvarp í fyrsta sinn í 40 ár, en á næsta ári verða liðin rétt 40 ár frá því að þessi lög voru sett um brunatryggingar í Reykjavík sem gerðu ráð fyrir því undarlega ákvæði um að hér mundu menn búa við allt annað fyrirkomulag í þeim efnum en gerist annars staðar í landinu. Eins og kunnugt er þá gerðist það á því ári, 1953 og 1954, að brunatryggingar hjá sveitarfélögum voru boðnar út. Niðurstaðan varð sú að Samvinnutryggingar, sem þá var nýlega stofnað tryggingafélag í landinu, bauð í tryggingar í Reykjavík og ljóst var að það var hagkvæmara en þau tryggingatilboð sem lágu fyrir. Þá dreif Sjálfstfl. sig í það að stofna Húsatryggingar Reykjavíkur til þess að koma í veg fyrir að hin frjálsa samkeppni fengi notið sín, enda er Sjálfstfl. eins og kunnugt er alltaf á móti frjálsri samkeppni þegar það kemur Sjálfstfl. illa. Það verður sem sagt fróðlegt að rifja þá sagnfræði upp þegar að því kemur að við ræðum það frv. fljótlega. Ég hef, virðulegi forseti, lagt fáeinar spurningar fyrir hæstv. ráðherra og hv. formann heilbr.- og trn. sem mér þætti vænt um að þeir reyndu að svara eftir því sem kostur er.

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar frá hv. þm. Svavari Gestssyni, sem ég svaraði raunar fyrr á þessum fundi varðandi Brunabótafélag Íslands, þá vænti ég þess að með einum eða öðrum hætti yrði að leysa úr þeim álitamálum sem sannanlega eru þar uppi varðandi eignarhaldið. Ég lýsti því meginviðhorfi sem ég hef til þeirra mála og þarf ekki að endurtaka það. Ég held að ljóst sé að tryggingatakarnir sjálfir, sveitarfélögin og þar með íbúar sveitarfélaganna, séu þar stærstu rétthafar til þess eignarhalds. En það er rétt sem hv. þm. sagði að Brunabótafélag Íslands er að sönnu öflugt og sterkt fyrirtæki fjárhagslega, enda verið býsna vel rekið í gegnum tíðina. Varðandi breytingar á lögum um brunatryggingar utan Reykjavíkur, sem var tekið út úr þessu frv. sem hér er til umræðu, þá mun það koma fyrir vorþing, eins og ég gat um áðan. Ég vil hins vegar undirstrika það og upplýsa þannig að því sé haldið til haga að það reynir ekki á þessa þætti, þetta frelsi sem EES-samningurinn hefur í för með sér á vátryggingasviðinu varðandi brunatryggingarnar fyrr en undir áramótin 1994/1995. Það liggur í þeirri staðreynd að frá brunatryggingum hefur verið gengið nú á haustdögum, 15. okt. held ég að dagsetningin sé, og það gildir til sama tíma að ári. Í praxís verður því þetta frelsi, sem innan seilingar er sannarlega með aðild að EES, ekki að veruleika og starfað eftir því fyrr en í aðdraganda ársins 1995. Þessu vildi ég koma á framfæri.

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst til þess að þakka fyrir þær ágætu umræður sem hér hafa átt sér stað um þetta mál og verið yfir höfuð mjög málefnalegar eins og vinnan í nefndinni bar vitni um. Hér hafa verið bornar fram nokkrar spurningar og má geta þess að hv. þm. Finnur Ingólfsson svaraði nokkrum spurningum sem fram komu og er ekki ástæða af minni hálfu að bæta miklu við það enda stóð nefndin mjög einhuga í því starfi sem fólst umhverfis þetta mál og þar sem allir lögðu sitt af mörkum. Mig langar fyrst að koma að spurningu sem ég hef verið spurður utan þessa ræðustóls og snertir 9. gr. frv. Þar er kveðið á um að 3. mgr. 1. gr. laga nr. 2/1944 falli niður. Ég hef verið beðinn um skýringu á því í hverju sú niðurfelling felst. Þá er til þess að geta að í lögum frá árinu 1944, sem heita lög um ófriðartryggingar, hljóðar 3. mgr. 1. gr. svo orðrétt, með leyfi forseta: ,,Trygging sú, er lög þessi fjalla um, nær ekki til þeirra fjármuna í landinu sem eru í eigu erlendra manna eða stofnana nema slíkir aðilar séu heimilisfastir og greiði hér öll almenn gjöld eða ef um umboðssölu á erlendum vörubirgðum hér á landi er að ræða og sá aðili sem selur þær er heimilisfastur og greiðir öll almenn gjöld hér á landi.`` Það er þetta ákvæði sem verið er að fella úr gildi af því að það stangast á við hin almennu ákvæði EES-samnings um jafnan rétt ríkisborgara svæðisins án tillits til þjóðernis. Þá vil ég koma að þeirri spurningu sem borin var fram úr ræðustól og snertir 13. gr. Þar var spurt hvaða rök lægju að baki þeirri nauðsyn að skrá hjá dómsmrh. vátryggingarfélög sem starfa hér á landi. Eins og kunnugt er þá er kveðið á um það núna í umferðarlögum að vátryggingafélög skulu viðurkennd af dómsmrn. eða hæstv. dómsmrh. en ekki kveðið á um það að þau skuli vera skráð. Sama regla gildir í öðrum aðildarríkjum á væntanlegu Evrópsku efnahagssvæði. Þar eru vátryggingafélög viðurkennd. Með öðrum orðum ef hér kemur vátryggingafélag af svæðinu og Íslendingar ákveða að gera tryggingasamning við það fyrirtæki þá ber brýna nauðsyn til þess að það tryggingafélag lúti þeirri skyldu að vera skráð hjá opinberu yfirvaldi svo hægt sé að hafa eðlilegt eftirlit og yfirsýn yfir alla tryggingastarfsemina sem fram fer í landinu. Þetta eru, tel ég, rökin sem liggja að baki því að nauðsynlegt er að taka upp skráninguna til viðbótar viðurkenningunni sem er í núgildandi lögum. Ég vona að þetta svar svari spurningu hv. þm. Kristínar Einarsdóttur er bar þessa spurningu fram. Hv. þm. Svavar Gestsson, sem ég sé að er horfinn úr salnum, bar fram nokkrar spurningar sem mig langaði til að koma aðeins inn á. Ég geri ekki kröfu um að hann komi í salinn ef hann er í miklum önnum við þingstörf utan veggja þingsalarins. Mér er vel kunnugt um að um þessar mundir eru hv. þm. önnum kafnir við þingstörf í húsum Alþingis, ekki einvörðungu í Alþingishúsinu heldur í húsnæði þingsins í nágrenninu og hef fullan skilning á því þó hv. þm. hafi brugðið sér frá, en mig langar eigi að síður til að koma í örstuttu máli inn á fáein atriði er tengjast máli hans og tengjast einnig máli hv. þm. Kristínar Einarsdóttur og annarra hv. þm. sem hafa hafa talað. Það er í sambandi við mismun sem hv. þm. höfðu áhyggjur af að ákvæði þessara laga kynni að leiða til, annars vegar gagnvart læknum á Evrópska efnahagssvæðinu og hins vegar kollegum þeirra utan hins Evrópska efnahagssvæðis. Hér erum við fyrst og fremst að tala um aðgang að læknaleyfinu. Við erum ekki að tala um aðgang nema að hluta til hvað snertir læknaleyfið að opinberum störfum eða á annan hátt störfum er vinnuveitandi hefur ráð um að velja í. Hér er nokkur munur á og við skulum hafa það aðgreint. Hér erum við fyrst og fremst að tala um þau skilyrði sem verður að uppfylla til þess að einstaklingur sem óskar eftir því að fá læknisleyfi öðlist það. Þá vaknar sú spurning af hverju þarf að gera strangar kröfur um það að einstaklingur sem sækir um læknaleyfi, eða réttara sagt sækir um að fá að nýta læknaleyfið sitt á Íslandi en býr utan hins Evrópska efnahagssvæðis, þurfi að sanna kunnáttu sína í mæltu og rituðu íslensku máli. Þetta snertir líka annað mál. Þetta snertir líka almennt afstöðu íslenskra yfirvalda til útlendinga. Um það mætti hafa langt mál. Ég hef oft haft að orði að Íslandi kynni að vera eitt lokaðasta land í heimi gagnvart íbúum þriðja heimsins eða þróunarlandanna, Asíu, Afríku, Suður-Ameríku og kannski þeirra ríkja sem mesta fátæktin er. Það gildir ekki um þetta frv. til laga sérstaklega heldur stefnu yfirvalda almennt í langa tíð gagnvart þessum þjóðum. Þá stöndum við almennt frammi fyrir þessari spurningu: Erum við tilbúin til þess að móta nýja stefnu til þess að opna þessu fólki leið inn í landið, leið til starfa í landinu og ætlum við að bjóða þetta fólk hjartanlega velkomið? Kann að vera að þetta ákvæði sem hér er að finna sé angi af þessari gömlu stefnumótun sem hefur verið við lýði allt fram að þessu? Það er ekki auðhlaupið fyrir útlending, ég nefni nú ekki ef hann er svartur, gulur, öðruvísi á litinn en við, að koma til landsins til að dvelja hér þó ekki sé nema um nokkra mánuði að ræða. Það má líka nefna aðra hlið á þessu máli og hún er sú að þarna vildum við tryggja að útlendingur, sem kæmi langt að hefði yfir aðstæðum að ráða sem hann yrði að geta beitt til þess m.a. að standast námskeið og próf og aðrar þær kröfur sem settar eru fram af okkar hálfu til þess að hann geti sannað hæfni sína áður en honum er veitt lækningaleyfi. En eins og ég sagði áður þá er þetta langtum stærra mál og angi af stefnumótun íslenskra yfirvalda almennt gagnvart þjóðum heims um það hvernig við viljum umgangast útlendinga í okkar eigin landi. Það er rétt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að það ber brýna nauðsyn til að halda vakandi umræðu um það hver eru réttindin og hverjar eru skyldurnar er felast í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Það er alveg ljóst að þetta er samningur og í öllum samningum felst einhver gagnkvæmni, hvort tveggja réttindi og skyldur. Ég vil ekki taka svo djúpt í árinni að þegar við fullnægjum skyldum okkar þá séum við einhver sjálfvirk afgreiðslustofnun en þegar við þiggjum réttindin gerum við það á öðrum grundvelli. Samningur byggist á samvinnu en það er rétt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að við verðum að hafa vakandi vitund og ganga fram af varkárni í hvert sinn sem slík mál eru til umræðu. Ég vona að svör mín við þeim spurningum sem hér hafa verið bornar fram dugi en ég vildi ekki láta hjá líða að koma inn á þessi atriði sem hv. þm. að öðru leyti nefndu í umræðunni. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þær ágætu umræður sem hér hafa orðið og enn og aftur leggja áherslu á að þær vitna um þann góða starfsanda sem ríkti í nefndinni við umfjöllun málsins.

Virðulegur forseti. Það mál sem hér er rætt er einn af þeim kynlegu kvistum sem tengjast samningi um Evrópskt efnahagssvæði, sem svo er kallaður, og hv. 5. þm. Austurl. var að ræða um, þar á meðal eðli þessa samnings með réttindi og skyldum. Þessi samningur er alveg einstakur í sinni röð og ég held að hv. þm. gefi því kannski ekki nægan gaum því hann gefur í rauninni einhliða réttindi öðrum samningsaðilanum til þess að knýja upp á hinn aðilann ákvæði sem hann einn tekur ákvarðanir um. Þessi samningur er ekkert sem stendur í því fari sem hann er nú með öllu því sem honum tengist. Það er alltaf verið að breyta honum einhliða af Evrópubandalaginu sem eitt hefur rétt til lagasetningar á sviðum sem snerta samninginn en Ísland hefur þar engan rétt nema til þess að segja nei og fær þá á sig gagnaðgerðir á því samningssviði þar sem menn kynnu að beita neitunarvaldi. Þetta eru þeir afarkostir sem tengjast þessu máli og gera þennan samning alveg einstakan í sinni röð miðað við alþjóðasamninga enda er það svo að þau ríki sem álpast hafa inn í þetta kerfi mörg hver önnur en Ísland eru komin með talsverðan hroll þegar þau sjá að þau muni verða um lengri tíma líklega aðili að þessu nauðungarkerfi sem fylgir Evrópsku efnahagssvæði, ríkin sem ætluðu sér að fara alla leið, eins og stundum er sagt, þ.e. að borðinu í Brussel og fá þar örlítil áhrif í gegnum atkvæðisrétt við ákvarðanatöku. Við Íslendingar förum vonandi aldrei að því borði en þetta ættu menn að hafa í huga þegar rætt er um eðli þessa einstaka nauðungarsamnings.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þau svör sem veitt hafa verið og sem út af fyrir sig má segja að hjálpi til við að þróa umræðuna áfram án þess að maður segi meira um það á þessu stigi. Ég veit ekki hvort það er uppi einhver misskilningur í sambandi við málið. Ég átta mig ekki alveg á því satt best að segja þar sem málið liggur þannig að það er verið að mismuna. Þeir sem eru læknar, hjúkrunarfræðingar, sjóntækjafræðingar, sjúkraþjálfarar og eiga heima á hinu Evrópska efnahagssvæði fá eftir þessu frv. fullan rétt á Íslandi og skilyrði um íslenskukunnáttu eru ekki sett um þetta fólk. Það mundi verða brot þannig að það verða ekki sett nein sérstök skilyrði um það en annað fólk verður að sæta ákveðnum skilyrðum. Með öðrum orðum þeim svörtu og þeim gulu, sem hv. formaður heilbr.- og trn. var að tala um áðan, er mismunað. Það er verið að búa til múr í kringum lúxusklúbb yfirstéttarheimsins. Svarið gæti út af fyrir sig verið, það ef menn vildu, að láta annaðhvort þetta ákvæði aðeins gilda um Ísland og hafa íslenskuákvæði gagnvart öllum öðrum. Það væri hins vegar brot á þessum samningi. Hin leiðin væri sú að hafa ákvæðið mikið rýmra. Spurningin er auðvitað hvort stjórnarliðið væri tilbúið til þess að athuga það milli 2. og 3. umr. málsins að hafa þetta mikið rýmra þannig að þeir svörtu og þeir gulu og aðrir sem kunna að uppfylla fagleg skilyrði málsins að öðru leyti geti stundað lækningar, hjúkrun, sjóntækjagerð, sjúkraþjálfun eða hvað það nú er sem kveðið er á um í þessu frv. Ég hlýt því að spyrja hvort talsmenn stjórnarflokkanna séu tilbúnir til þess að rýmka ákvæði frv. frá því sem þau eru núna þannig að þetta verði opnað frá því sem gert er ráð fyrir í frv. Hv. 5. þm. Austurl. sagði að þessi ákvæði snertu bara ákvæði að lækningaleyfum en ekki að formlegum störfum. Það er út af fyrir sig rétt. Í fyrsta lagi snertir þetta aðeins aðgang að lækningaleyfum en í öðru þrepi snertir þetta auðvitað aðgang að opinberum störfum vegna þess að það er ljóst að það má ekki mismuna því fólki sem kemur af hinu Evrópska efnahagssvæði gangvart opinberum störfum, t.d. heilsugæslulækna, heilsugæsluhjúkrunarfræðinga eða hvað það nú er. Jafnframt er ljóst að ef um er að ræða sérfræðinga í tilteknum greinum læknisfræðinnar, þá er þetta líka aðgangur að peningum. Ég vil spyrja hv. 5. þm. Austurl. alveg nákvæmlega: Hvað með þá sem hafa sérfræðingaleyfi í læknisfræði, augnlæknar, bæklunarlæknar eða hverjir það nú eru? Munu þeir samkvæmt þessu frv., ef það verður að lögum, geta opnað stofur eins og aðrir sérfræðingar á viðkomandi sviði? Eða hvernig er farið með sérfræðingana sérstaklega í þessu frv. eins og það lítur út? Út af fyrir sig er nokkuð til í því að Ísland hefur að mörgu leyti verið lokað eins og hv. 5. þm. Austurl. gat um áðan. Það er út af fyrir sig alveg rétt og það á sér ýmsar ástæður. Í fyrsta lagi má segja bara landfræðilegar ástæður. Við erum langt í burtu. Í öðru lagi menningarlegar og sögulegar ástæður sem eru þær að það er ekki mjög langt síðan við endurheimtum okkar sjálfstæði og menn hafa þess vegna goldið varhug við því að opna landið umfram ýtrustu nauðsyn á stundum. En í þriðja lagi er þetta svo vegna þess að ýmsar fagstéttir hafa búið til múr í kringum sig. Ég tel t.d. að tannlæknar, svo ég nefni dæmi, hafi komist upp með að loka sinni stétt allt of mikið. Ég tel að það hafði átt að opna þann markað meira en gert hefur verið. En hagsmunaástæður, m.a. tannlæknastéttarinnar, hafa gert það að verkum að landinu hefur verið lokað. Þannig er um fleiri sérfræðigreinar sem í nafni þekkingar en í raun á grundvelli þröngra eiginhagsmuna hafa tekið þátt í því að loka landinu. Það er út af fyrir sig slæmt og um það erum við öll sammála. En þó við séum sammála um það þá megum við auðvitað ekki láta minnimáttarkenndina ná tökum á okkur þannig að menn segi sem svo: Við skulum bara opna þetta allt upp á gátt hjá okkur af því að við erum svo opin og víðsýn og klár og ráðum við hvað sem er. Við skulum ekki verða þannig séð fórnarlömb minnimáttarkenndarinnar eins og hendir menn oft frá hinum bæjardyrunum séð sem er jafnslæmt og hitt að menn verði fórnarlömb einhvers þjóðernishroka. Þess vegna held ég að það vanti talsvert upp á að hér hafi hafist eðlileg umræða um Ísland og stöðu þess í umheiminum. Í staðinn hafa menn keyrt í gegn stóra erlenda samninga án þess að neinar undirstöðuumræður um grundvallaratriði hafi fengist. Og ég saknaði þess alltaf í þessum miklu umræðuflóðum um Evrópskt efnahagssvæði að menn fengust einhvern veginn ekki til að staldra við meginatriði, grundvallaratriði, eins og þyrfti að gera. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson benti á áðan, að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði er að því leytinu til alveg óvenjulegur að hann er ekki eins og gengur og gerist með samninga þannig að aðilar ýmist gefi eftir eða vinni á víxl heldur felur hann í sér ákveðin einhliða réttindi fyrir Evrópubandalagið sem getur breytt lögum og reglum og ákvæðum án þess að við fáum nokkra rönd við reist hér í þessari stofnun. Við höfum ekki sama rétt gagnvart hinum aðilunum. Við í þessari stofnun höfum ekki rétt til þess að hafa frumkvæði og segja: Hinn samningsaðilinn verður að taka það gott og gilt sem við segjum. Við höfum ekki þann rétt á sama hátt. Þess vegna er samlíkingin við flæðilínuna því miður rétt. Ég ímynda mér það að áður en langur tími líður, áður en þetta þing verður allt, ég tala nú ekki um næsta þing, muni mörgum þingmanninum þykja þröngt fyrir sínum ,,durum``, svo vitnað sé til gamalla bóka, að ég nefni nú ekki kotkarla í þessu sambandi sem er auðvitað fjarstæða að nefna þegar menn eru að tala um hina virðulegu þingmenn Alþingis Íslendinga. Ég hygg að það verði þannig að menn muni telja að það verði nokkuð þröngt fyrir þeirra ,,durum`` þegar hinir erlendu skömmtunarstjórar fara að húrra hér inn á flæðilínuna lögum, tilskipunum, reglum og reglugerðum um allt milli himins og jarðar og við sem vinnum í þessari stofnun hjá henni Salome, þ.e. hæstv. forseta Alþingis höfum ekki við að stimpla. Það eru sérkennileg örlög og sérstaklega sérkennileg örlög, verð ég að segja, að það skuli vera rætt undir dagskrármáli af því tagi sem hér er en ekki áður en því var þrælað í gegn að Íslendingar yrðu aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Ég lagði, virðulegi forseti, spurningar fyrir hv. formann heilbr.- og trn. sem ég vænti að hann geti svarað.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur spurt mig tveggja spurninga. Fyrst hvort læknir, þá tel ég að hann eigi við lækni á hinu Evrópska efnahagssvæði, geti opnað hér stofu. Það er alveg ljóst að ef hann hefur hlotið staðfestingu heilbr.- og trmrn. á sínu læknaleyfi þá getur hann hafið hér sjálfstæða starfsemi. Hann getur líka sótt um stöður á sjúkrahúsum eða heilsugæslustöðvum en staðfestingin veitir honum eigi að síður engan rétt til þess að hljóta þá stöðu. T.d. kæmi til greina að hafna umsækjandanum m.a. vegna þess að hann kynni ekki íslensku eða væri mjög lélegur í íslensku og þar af leiðandi teldist ekki hæfur til þess að gegna þessu tiltekna starfi. Það skýrir kannski þennan mun sem ég var að leggja áherslu á annars vegar í sambandi við læknaleyfið og hins vegar í sambandi við gengi til embættis eða stöðu. Um hitt hvort við mundum taka það upp á milli 2. og 3. umr. í hv. heilbr.- og trn. að breyta þessum ákvæðum er snerta þá sem utan svæðisins standa þá held ég að ekki sé ástæða til þess. En ég vil lýsa því yfir að ég er reiðubúinn til þess að eiga náið og gott samstarf við hv. þm. Svavar Gestsson um það hvernig verið getum lagt okkar af mörkum við að móta nýja stefnu gagnvart þjóðum utan hins Evrópska efnahagssvæðis sem gæti boðið þetta fólk betur velkomið til okkar lands en nú gildir og hefur gilt allt of lengi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. hans síðustu orð. Þau benda til þess að hann sé tilbúinn að hefja þann leiðangur með öðrum að endurskilgreina forsendur Evrópubandalagsins og innri markaðarins strax og hann hefur tekið gildi. Orð hans staðfesta auðvitað það sem stundum hefur verið sagt áður og ég hef einhvern tímann sagt úr þessum ræðustól að daginn sem innri markaðurinn tekur gildi þá byrji hann að deyja. Hæstv. utanrrh. hefur orðað það svo að þetta fyrirbæri verði sjálfsagt ekki til mjög lengi. Ég held að hann hafi nefnt 10 ár í því sambandi einhvern tímann. Ég þakka hv. þm. fyrir þessa yfirlýsingu Hitt er einnig umhugsunarefni að fyrir nokkrum dögum var gefin út skýrsla Ríkisendurskoðunar um hvernig læknastéttin dælir út úr ríkissjóði. Hún gerir það ýmist hjá spítölunum, háskólanum eða opnar krana upp um allan Laugaveg og inni í Glæsibæ og í nýja miðbænum og Kringlunni og guð veit hvar. Það er verið að opna krana ofan úr Tryggingastofnun ríkisins fyrir lækna og það eru rosalegir peningar sem þeir eru að pumpa út úr ríkissjóði. Nú munu þeir fá hjálp. Samkvæmt því sem hv. þm. sagði áðan mun það verða svo að sérfræðingar, hvaðan sem er af hinu Evrópska efnahagssvæði, geta opnað stofur á Íslandi og byrjað að pumpa peningum út úr sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins og, ég bendi á, virðulegi forseti, að talsverður hópur af þessum læknum í Evrópu býr við mikil efni og er með gríðarlega stórar og vel tækjum búnar stofur og þá verður kannski þröngt fyrir ,,durum`` hjá fleiri kotkörlum en þeim sem eru staddir á Alþingi Íslendinga. Spurningin er sú hvort við viljum brjóta niður þessa sérfræðiþjónustu eða hvort við viljum takmarka aðganginn að sameiginlegum peningum þjóðarinnar úr ríkissjóði með einhverjum öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 400 frá allshn. um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Nefndin hefur fjallað um frv. með svipuðum hætti og verið hefur á undanförnum löggjafarþingum. Kannað var hvort umsóknir, sem nefndinni bárust, uppfylltu þau skilyrði sem allsherjarnefnd hefur sett fyrir veitingu ríkisfangs, sbr. þskj. 910 frá 112. löggjafarþingi. Til að auðvelda málsmeðferð fóru formaður og tveir nefndarmanna yfir umsóknir sem bárust nefndinni áður en nefndin í heild fjallaði um einstakar umsóknir með tilliti til fyrrgreindra skilyrða. Umsóknir um íslenskan ríkisborgararétt, sem ekki hljóta afgreiðslu nú, munu væntanlega koma aftur til umfjöllunar á vorþingi. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Kristinn H. Gunnarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en aðrir nefndarmenn undirrita þetta nál. Þess má geta að það voru óvenju margir sem sóttu um nú og uppfylltu skilyrði til að fá ríkisborgararétt eftir að frv. kom fram. Einnig er rétt að geta þess að nefndin hefur hug á því og hefur rætt það sérstaklega að endurskoða reglurnar um ríkisborgararétt og vonandi getur það orðið fyrir vorið.

Frú forseti. Hér hefur hv. formaður allshn. mælt fyrir nál. nefndarinnar varðandi ríkisborgararétt. Ég sé að óvanalega margir sóttu um og get ég ekki annað en fagnað því. Ég er viss um að nefndin hefur farið yfir þessi mál með venjulegum hætti og treysti henni vel til þess og mun að sjálfsögðu samþykkja að greiða þessari tillögu atkvæði mitt, þ.e. brtt. á þskj. 401. Það er aðeins eitt atriði sem ég vil gera athugasemd við en er ekki athugasemd varðandi meðferð nefndarinnar á þessum málum heldur uppsetning þskj. Ég hef áður gert athugasemdir við þetta og vil spyrja hv. 6. þm. Reykv., formann nefndarinnar, hvers vegna ekki var fallist á það sjónarmið mitt að setja þskj. upp eftir íslenskum nafnreglum, þ.e. að fólki sé raðað eftir fornafni eins og er venja hér á landi. Ég sé að það gildir um suma aðila sem er raðað eftir fyrsta nafni en aðrir eftir eftirnafni. Mér finnst þetta ruglingslegt og ónákvæmt og skil ekki af hverju ekki er hægt að raða fólki upp eftir stafrófsröð. Ég tek eftir að nokkrum aðilum er raðað saman eftir eftirnafni en hins vegar gildir það ekki alltaf. Í einstaka tilvikum, t.d. að því er varðar nöfn númer 10 og númer 62, virðist, þó það sé ekki ljóst, að um systkini sé að ræða, annars vegar Jósefsson og hins vegar Jósefsdóttur. Ekki veit ég hvort það er svo, enda kemur mér í sjálfu sér það ekkert við, en það sem mér finnst aðalatriðið er að þskj. sé sett þannig fram að þar sé fylgt íslenskri nafnahefð. Þetta finnst mér mjög mikilvægt þar sem hér er um að ræða nýja ríkisborgara og ég býst við að ef þeir ætla sér að búa hér á landi þá muni þeir í megindráttum ætla sér að fylgja íslenskri nafnahefð og muni gera það með svipuðum hætti og þeir erlendu aðilar sem ég þekki til gera að því er varðar nöfn þó að þau séu af erlendum uppruna og hljómi framandi fyrir íslenska tungu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristín Einarsdóttir hefur áður gert athugasemd við þetta atriði og þess vegna taldi ég ástæðu til þess að ræða þetta sérstaklega í allshn. er hún hafði þetta frv. til meðferðar. Það var ekki talið rétt eftir nokkrar umræður að fallast á þetta vegna þess að nefndarmenn töldu að þessi uppsetning, sem hv. þm. talar um, gæti orðið til þess að það yrði erfiðara að vinna með umsóknir í nefndinni. Það var talið ráðlegra, m.a. varðandi fjölskyldur, að miða við eftirnöfn. En að sjálfsögðu munum við hafa þetta atriði í huga og það er spurning hvort það mætti setja þskj. upp á annan hátt eftir að unnið hefur verið með umsóknirnar í nefndinni.

Frú forseti. Ég þakka hv. 6. þm. Reykv., formanni allshn., fyrir svörin en ég tel þau ekki gild. Ég var ekki að tala um vinnu nefndarinnar. Ég var eingöngu að tala um uppsetningu þskj. Mér finnst auðvitað alveg sjálfsagt og eðlilegt að nefndin vinni það þannig að fjölskyldur séu teknar saman ef um það er að ræða. Nú hef ég aðeins farið yfir þskj. og á einum fimm stöðum er greinilegt að um sömu fjölskylduna er að ræða. Ég nefndi eitt atriði þar sem gat verið um sömu fjölskyldu að ræða sem er á tveim stöðum í þskj. Ég vil einnig vekja athygli á nöfnum nr. 74 og 75 þar sem er að því er virðist um bræður að ræða þó það komi auðvitað ekki fram heldur, en það vill þannig til að þeir heita annars vegar Þorvarður og hins vegar Þórður þannig að þeir eru þá saman í þskj. en ef annar hefði heitið Arnór eða eitthvað þess háttar þá hefði annar lent framarlega og hinn aftarlega. Uppsetning þskj. hefur því ekkert að gera með vinnu nefndarinnar. Ég vil því ítreka athugasemd mína. Ég veit að það er mjög auðvelt að raða upp nöfnum í t.d. tölvu. Það þarf ekki að ýta nema á einn takka þá raðar tölvan nákvæmlega eins og manni sýnist. Þar fyrir utan er ég alveg tilbúin til að leggja það á mig að hjálpa hv. þingnefnd að raða þessum nöfnum í stafrófsröð ef það vefst eitthvað fyrir fólki. Ég trúi því ekki að það sé ástæðan. En uppsetning þskj. hefur ekkert að gera með störf nefndarinnar sem ég er viss um að hefur verið með mestum ágætum.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé enginn misskilningur hjá mér. Það var einfaldlega ekki vilji til þess í nefndinni að breyta þessu fyrirkomulagi, hvorki varðandi uppsetningu þskj. né annað en ég mun að sjálfsögðu koma þessari athugasemd og þessum skilaboðum á framfæri.

Virðulegi forseti. Landbn. hefur orðið við tilmælum frá hæstv. landbrh. að taka að sér flutning á því frv. sem hér er til umræðu, frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Ástæðan fyrir því að nefndin varð við þessum tilmælum og þessi leið er farin er einvörðungu sú að með því fæst greiðari leið með málið í gegnum Alþingi. Þetta frv. gerir ráð fyrir breyttri tilhögun er varðar verðjöfnun á landbúnaðarvörum og færist til þess horfs sem um getur í hinu svokallaða sjömannanefndaráliti sem, eins og menn vita, núgildandi búvörusamningur er að meginstofni byggður á. Það var álit landbn. þegar fjallað var um þetta mál við afgreiðslu þess árið 1993 að þessum markmiðum væri hægt að ná að lögunum óbreyttum og þess vegna var 9. gr. búvörulaganna, sem fjallar um þessi efni, ekki breytt. Nú þykir hins vegar réttara að hafa þessi ákvæði ótvíræð og fyrir því er þessi breyting nú lögð til. Verðmiðlun á mjólkurvörum hefur byggst á því að mjólkurbú hafa átt rétt á að fá slíka fjármuni miðað við afkomu í sínum rekstri. Þessi réttur er nú tekinn af með þeim breytingum sem hér eru lagðar til og segja má að verðmiðlun samkvæmt frv. sé nú fyrst og fremst bundin við þau mjólkurbú sem búa við sérstakar landfræðilegar aðstæður. Þær heimildir sem hér verður einkum byggt á eru, eins og fram kemur í 1. gr. frv., jöfnun á flutningskostnaði. Í öðru lagi að koma á hentugri verkaskiptingu á milli afurðastöðva og til þess að jafna aðstöðu afurðastöðva við að koma framleiðsluvörum sínum á markað. Þetta eru, virðulegi forseti, þær breytingar sem hér um ræðir frá því sem er í gildandi lögum. Auk þess er gerð tillaga um að hámark verðjöfnunargjalda miðist nú við 3,5% í stað 5,5% eins og áður var. Er það með tilliti til þeirra skýringa sem nefndinni eru kunnar þarf vel borð fyrir báru því að í sambandi við verðjöfnun á milli mjólkurbúa er nú leitast við að miða þetta við 1% en eitthvað aðeins hærri prósentu í sambandi við kjöt og sauðfjárafurðir. Ég vona að mér hafi tekist, virðulegi forseti, að skýra út efni þessa frv. og geri það að tillögu minni að málinu verði vísað til 2. umr. Eins og ég gat um í upphafi er þetta frv. flutt af nefnd og þar af leiðandi gengur það á milli umræðna án þess að um það sé fjallað í nefndinni öðru sinni.

Hæstv. forseti. Það er kannski ekki mikið um þetta mál að segja en þó. Það ber að með þeim hætti að ekki er annað hægt en að minnast á það á Alþingi í hvaða úlfakreppu og í hvaða stöðu íslenskur landbúnaður er, því miður, í þessu stjórnarsamstarfi og hversu erfitt hefur reynst á haustþingi að koma fram með frumvörp sem lúta að landbúnaði yfirleitt. Það má svo auðvitað aftur rekja til þess hvernig ríkisstjórnin er samansett og hversu mikill ágreiningur er á milli stjórnarflokkanna hvað þessi mál varðar. Nú ber svo við, hæstv. forseti, að fjórum dögum fyrir áætlað jólaleyfi alþingismanna kemur hv. þm. Egill Jónsson með þetta frv. inn í landbn. og biður um að nefndin flytji málið. Nú vitum við, sem fylgjumst með þessum málum, að þetta frv. hefur í sjálfu sér verið tilbúið í fleiri vikur til flutnings og umræðu og afgreiðslu í þinginu því ég hygg að það ríki tiltölulega mikil sátt um málið. En auðvitað lýsir þetta því hversu erfitt virðist vera að koma fram nokkru máli sem lýtur að landbúnaði í gegnum þessa ríkisstjórn og sýnir að hæstv. landbrh. virðist vera að missa þrek sitt til þess að fylgja málinu eftir. En þarna finna þeir þó smugu í gegnum þingið að koma málinu í rauninni þessa leið, beint inn í nefndina og þaðan inn í þingið. Það ber kannski svo við að eini kratinn sem er öðruvísi gerður en flestir hinir, hv. þm. Gísli S. Einarsson af Vesturlandi, hefur lýst sig tiltölulega velviljaðan í garð landbúnaðarins.

Góðkynja krati.

Það er talað um að hann sé . . .  Hvað þetta frv. varðar þá sýnist mér að hér sé fyrst og fremst verið að tryggja og koma til móts við, eins og t.d. hvað mjólkuriðnaðinn varðar, afskekkt lítil mjólkurbú --- við getum tekið Ísafjörð og fleiri --- sem auðvitað hlýtur að vera mikilvægt að halda í rekstri áfram og hagkvæmt reyndar fyrir þjóðarbúið. Í sjálfu sér leggst ég því ekki gegn málinu en það eru vinnubrögðin og það, sem er óþolandi, hvernig heil atvinnugrein sem fram undir þetta og er enn annar aðalatvinnuvegur Íslendinga skuli eiga orðið svo bágt hvað löggjafarþingið varðar að það er engu máli hægt að koma fram í samkomulagi og verður að fara krókaleiðir til þess meira að segja að hægt sé að fjalla um málið. Við vitum að þetta mál er þess eðlis að það þarf að afgreiða það fyrir áramótin. Ég lýsi þess vegna fullu vantrausti á stjórnarflokkana, á forustu hæstv. landbrh. í málefnum landbúnaðarins og hef áhyggjur af því að hv. þm. Egill Jónsson sé einnig að bresta undan þeim ofurþunga sem sækja að landbúnaðinum innan ríkisstjórnarinnar og tel að menn þurfi mjög að fara yfir í hvaða stöðu þessi atvinnugrein er nú komin. Á þetta vildi ég benda fyrir utan hitt að það er kannski vert að ræða það við hæstv. forseta hvort hin leiðin sé ekki eðlilegri, að mál komi fyrir þingflokka og séu flutt sem stjórnarfrumvörp í þinginu eða þingmannafrumvörp en að fara þessa smuguleið sem ég hef bent á að hafi verið sá neyðarkostur hv. þm. Egils Jónssonar til þess að halda haus gagnvart landbúnaðarmálum og landbúnaðinum í heild sinni.

Virðulegur forseti. Framlagning þessa máls er dæmigerð fyrir vinnubrögð núv. hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutans. Ef við lítum á framlagningu mála undanfarið frá ríkisstjórn og meiri hlutanum þá gerist það þannig að annaðhvort eru mál borin fram í formi bandorms þar sem lagabreytingar, svo allt upp í tugum skiptir, eru settar inn í eitt frv. eða nefndirnar eru fengnar til þess að flytja málin. Ef það hefði verið svo að Alþingi hefði setið yfir miklum önnum á þessu haustþingi þá hefði þetta kannski verið eðlilegt. En nú er ekki svo. Ég vil nú segja, virðulegi forseti, að ef stjórnarandstöðuþingmenn hefðu haft vit á því að leggja engin mál fram í haust og fram á veturinn þá hefði Alþingi setið verklaust vikum saman. Síðan á að hrúga málum í gegn í síðustu vikunni fyrir jól. Þá kemur hvert frv. á fætur öðru. Ýmist er nefndum ætlað að flytja það, eða eins og ég sagði, í formi bandorma og einstaka stjórnarfrumvarpa. Þetta eru náttúrlega engin vinnubrögð. Varðandi þetta litla mál sem hér er rætt þá lá það fyrir á fyrsta degi þings í haust að þessa breytingu varð að gera og það hefði, virðulegi forseti, að mínu mati verið sjálfsögð kurteisi að hæstv. landbrh. eftir að landbn. hafði fallist á að flytja málið og forða hæstv. ráðherra frá því að daga uppi með að koma þessu í gegnum þingið á haustþinginu að hæstv. ráðherra hefði setið þingfund meðan umfjöllun fer fram.

Forseti vill upplýsa að forseti hefur gert hæstv. landbrh. viðvart um að þessi umræða sé hafin og hann mun vera á leiðinni.

Já, það er sagt að hæstv. landbrh. sé á leiðinni. Það er út af fyrir sig gott en ég hlýt að harma það ef það þýðir að ég verð að byrja aftur á fyrri hluta ræðu minnar þegar hann er mættur. En hér er út af fyrir sig eingöngu um að ræða einfalda tæknilega breytingu á búvörulögunum sem lýtur að því að hægt sé að afnema þá allsherjarrekstrartryggingu sem hefur verið á mjólkurvinnslustöðvum landsins. Þessi dráttur á því að ekki var hægt að afgreiða þetta fyrr frá Alþingi gerir það að verkum að það liggur alveg ljóst fyrir að þetta ár verður að gera upp með sama hætti og gert hefur verið áður. Þar er ekki við mjólkuriðnaðinn að sakast. Hann var tilbúinn til að takast á við breyttar og nýjar aðstæður, en það strandaði á ríkisstjórninni. Það strandaði á því að ríkisstjórnin hefði forgöngu um að koma fram nauðsynlegum breytingum. Virðulegur forseti. Ég hlýt að doka við með það sem ég hefði viljað beina frekar að hæstv. ráðherra hvað þetta snertir. Ég vona að hann sé á leiðinni. Ég vil ekki fara fram á, í það minnsta alveg næstu mínúturnar að fá að gera hlé á ræðu minni þó klukkan tifi vissulega. Ég get þó varpað nokkrum orðum til hv. þm. Egils Jónssonar, formanns landbn. Eins og ég sagði áðan hefur landbn. ekki fjallað um mörg mál í vetur. Við höfum m.a. spurt eftir því hvað liði viðameiri breytingum á búvörulögunum í þá veru sem nefndin var farin að vinna að og var langt komin með á síðasta vori. Nú fréttum við stjórnarandstöðuþingmenn í fjölmiðlum að það hafi orðið eitthvert samkomulag um þetta mál milli stjórnarflokkanna í gærkvöldi. Það sást í gærkvöldi þegar hv. þm., formaður landbn., handsalaði það samkomulag við hæstv. viðskrh. Hv. þm. rétti ekki bara litla fingurinn. Það var öll höndin sem var rétt. Mér fyndist afar eðlilegt við þessa umræðu núna af því að búið er að opna umræðu um búvörulögin að hv. þm., formaður landbn., gerði okkur í stuttu máli grein fyrir því hvað felst í þessu samkomulagi og þar verði ekkert dregið undan. Það vildi svo til að á fundi landbn. fyrir nokkrum dögum neitaði hv. formaður nefndarinnar þeim sem hér stendur að bera fram spurningu í þá veru hvað væri að gerast í þessum málum til fulltrúa landbrn. sem voru staddir á fundinum og upplýsti sjálfur að hann vissi ekkert hvar þetta mál væri statt eða hvað væri að gerast en nú er tækifærið komið fyrir hv. þm. að gera þingheimi og okkur landbúnaðarnefndarmönnum sem hér sitjum grein fyrir þessum breytingum. Virðulegi forseti. Mig er farið að lengja eftir hæstv. landbrh.

Nú getur forseti upplýst að hæstv. landbrh. er kominn í húsið.

Þá doka ég bara við augnablik. --- Virðulegur forseti, ég sé að hæstv. landbrh. gengur í salinn. En ástæða þess að mér fannst eðlilegt að hæstv. ráðherra sýndi landbn. þá kurteisi að sitja hér meðan þetta mál væri flutt er fyrst og fremst sú að hæstv. ráðherra átti fyrir lifandi löngu að vera búinn að leggja þetta mál fyrir Alþingi. Ég rakti það áðan að það var deginum ljósara strax í upphafi þingsins að það þurfti að gera þessa breytingu og það hversu lengi það hefur dregist gerir það að verkum að það ár sem nú er að líða verður að gera upp eftir gamla verðmiðlunarkerfinu innan mjólkuriðnaðarins. Það er því miður afskaplega djúpt á ákvörðunum og reglugerðum frá landbrn. og ég vil spyrja hæstv. ráðherra í þessu samhengi hvernig á því standi að enn er ekki búið að setja reglugerð um úreldingu mjólkursamlaga þannig að hægt sé að nýta þá fjármuni sem til eru í sjóði til slíkra hluta. Það er, virðulegi forseti, eins og það sé hæstv. ráðherra kappsmál að framfarir og hagræðing í mjólkuriðnaði tefjist sem lengst. Ég vil einnig, virðulegur forseti, beina sömu spurningu til hæstv. viðskrh. og ég lagði fyrir hv. formann landbn. hér áðan hvað hafi falist í því samkomulagi sem fjölmiðlar segja okkur að hafi verið gert í gærkvöldi um frekari breytingar á búvörulögunum. Við fulltrúar í landbn. og fleiri stjórnarandstæðingar höfum margsinnis spurt eftir því hvað dvelji orminn langa. Síðast á landbúnaðarnefndarfundi í vikunni leituðum við eftir þessum upplýsingum en fengum engar. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda um þetta lengra mál. Ég sá hins vegar fulla ástæðu til þess, af því að loksins kom mál frá hæstv. landbrh. fyrir Alþingi, að nota tækifærið til að spyrja um fleiri þætti en tengjast því beint en tengjast þó búvörulögunum sem hér eru til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Það hefur kveðið nokkuð við nýjan tón hjá hv. þm. upp á síðkastið í sambandi við landbúnaðarmálin og má segja að hann sé farinn að taka þann pólinn í hæðina að þar gerist ekki neitt og allt sé í seinagangi. Þó hygg ég að hv. þm. sé það mjög vel kunnugt, sérstaklega vegna þess að hann á mjög tíðförult í höfuðstöðvar bændasamtakanna, að ekki hefur setið á mér að ræða við bændasamtökin um að taka búvörusamningana upp og reyna að finna einhverjar leiðir til þess að flýta fyrir þeirri hagræðingu í búrekstrinum sem nauðsynleg er. Á hinn bóginn get ég ekki gengist undir það að ég hafi verið einhver dragbítur á þær úrbætur sem hv. þm. hefur beitt sér fyrir. Mér er satt að segja ekki kunnugt um það t.d., svo ég taki lítið dæmi, hvaða augum hann lítur á stöðu sauðfjárbænda í dag og hvaða skoðun hann hefur á því hvort búvörusamningurinn sem var gerður á sínum tíma hafi verið gerður af mikilli yfirsýn eða framsýni. Mér er heldur ekki kunnugt um það, úr því að hann tekur mjólkurbúin sérstaklega út úr og líka vegna þess að hann heldur því fram að ég standi þar í vegi fyrir hagræðingu, þá væri kannski einfalt að hv. þm. svaraði einfaldri spurningu eins og þessari: Hver heldur hann t.d. að sé staða mjólkurframleiðanda í Eyjafirði gagnvart Kaupfélagi Eyfirðinga ef sú spurning kemur upp hverjir eigi að hafa úrslitaatkvæði um það hvernig eigi að standa að hagræðingu mjólkursamlaganna? Hvaða skoðun hefur hann á því máli? Telur hann að mjólkursamlögin séu eign bænda að meiri hluta til eða kannski alveg? Eða telur hann að mjólkurframleiðendur í Eyjafirði hafi ekkert ráð á mjólkursamlaginu þar þrátt fyrir það hvernig til þess mjólkursamlags var stofnað? Það eru spurningar eins og þessar, sem ég skýrði frá þegar búvörusamningarnir um mjólkina lágu fyrir, sem óhjákvæmilegt er að svara áður en lengra er gengið. Hv. þm. víkur líka að því að ég skuli ekki hafa gengið frá reglugerð um verðmiðlunarsjóð mjólkur og það er rétt. Það er sérstök framkvæmdanefnd búvörusamninga að störfum og mér er ekki kunnugt um að það hafi setið á mér eða ég hafi lagst undir einhvern feld þegar niðurstaða hefur þaðan komið. Ég hygg á hinn bóginn að það nefndafargan sem hefur verið í landbúnaðinum á undanförnum árum hafi oft orðið bændum til miska og dregið þar úr framförum. Ég get líka sagt það, ef við förum að tala vítt og breitt um landbúnaðarmálin og hv. þm. vill hafa þetta frv. sem sérstakt tilefni þess, að staða bænda í dag, t.d. gagnvart útflutningsversluninni, er ótrúlega léleg miðað við alla þá miklu fjármuni sem ríkisvaldið hefur á undanförnum árum og áratugum lagt fram til þess að efla bændur til sinnar útflutningsverslunar og það fyrirtæki sem bændur treystu sérstaklega til þeirrar starfsemi. Nú stöndum við á hinn bóginn frammi fyrir því að verða að erja nýja jörð og það erum við að gera. Um búvörusamningana er þar að auki sérstaklega að segja að þeir voru gerðir til tveggja ára. Gert var ráð fyrir endurskoðun búvörusamninga nú á þessu hausti. Ég hef rætt það við formann sauðfjárbænda og formann Stofnlánadeildar landbúnaðarins að við göngum til þess verks en tel á hinn bóginn nauðsynlegt að draga lærdóm af þeirri reynslu sem af búvörusamningnum hefur komið fram að þessu. Þetta vildi ég segja. Hv. þm. spurði mig sérstaklega að því hvað væri að frétta af frv. sem ekki liggur hér fyrir. Um frumvörp um þau efni sem varða sérstaklega samningana um hið Evrópska efnahagssvæði var rætt í ríkisstjórninni á þessum degi en hefur ekki verið lagt fyrir þingflokka. Það er einfaldlega ekki þinghefð fyrir því að taka stjórnarfrumvörp á dagskrá áður en þau hafa verið afgreidd sem slík og ég mun ekki hverfa frá þeirri venju.

Virðulegi forseti. Sannleikurinn er sá að það væri full ástæða til þess að fara út í ítarlegar umræður um stöðu landbúnaðarins. Það hefur margt verið að gerast í þeim málum og ef við horfum nokkra mánuði aftur í tímann þá höfum við horft upp á aldeilis ótrúlega atburði og mikla togstreitu milli ráðuneyta sem ég tel að sé landbúnaðinum fyrst og fremst til tjóns og hefði auðvitað fyrir löngu átt að vera búið að skera úr um niðurstöðu í þeim málum. En ég ætla ekki að halda langa ræðu heldur koma aðeins inn á nokkur atriði sem varða efni frv. og aðdraganda þess og taka undir það sem aðrir nefndarmenn í hv. landbn. hafa sagt. Það er auðvitað alveg furðulegt þegar mál eins og þetta kemur fram í landbn. örfáum dögum fyrir jól þegar vitað er að málið hefur legið fyrir svo mánuðum skiptir. Það segir í greinargerð, með leyfi forseta: ,,Í frv. þessu, sem flutt er að beiðni landbrh. . . . `` --- Að beiðni landbrh. Það vakna auðvitað spurningar í því sambandi hvort það er eðlilegt að nefndir séu að taka að sér að flytja mál eins og þessi og á hvaða leið menn eru þegar ráðherrar biðja nefndir með þessum hætti rétt fyrir jól að koma svona málum að. Það er auðvitað alveg augljóst að þegar þessi leið er farin næst miklu meiri friður um málið og bæði ráðherra og nefndarmenn ætlast til að málið fari í gegn á örskömmum tíma. En í sjálfu sér hefði verið ástæða til þess að skoða þetta mál nánar og kalla á forsvarsmenn mjólkuriðnaðarins og fulltrúa utan að landsbyggðinni til þess að leggja mat á þá breytingu sem hér á sér stað. Engu að síður stend ég að þessu frv. og ég er fylgjandi því og veit að það er mikil þörf á hagræðingu í íslenskum landbúnaði, ekki síður mjólkuriðnaðinum en annars staðar. Það var einmitt sá þáttur sem eftir varð eftir að menn gerðu búvörusamninginn að fara í afurðastöðvarnar, dreifinguna, milliliðina og annað það sem snertir skipulag landbúnaðarins. Mér fannst athyglisverð þau orð sem hæstv. landbrh. lét falla um nefndafarganið í landbúnaðinum sem væri bændum til tjóns. Ég held að það sé nokkuð til í þessu og vil benda honum á allt það lagafargan sem landbúnaðurinn er reyrður í og ég held að sé líka landbúnaðinum til tjóns. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að bændur ættu sjálfir að bera mun meiri ábyrgð á sínum rekstri og sínu skipulagi en gert er og ég hygg að margt væri með betri hætti ef ríkisafskipti væru heldur minni en þau eru. Það breytir ekki því að staða landbúnaðar á Íslandi er með þeim hætti að ríkinu ber skylda til þess að styðja við bak hans og að sjá til þess að staða hans batni hægt og sígandi. Ef vilji er til þess að skerða þann ríkisstuðning sem hefur verið veittur til landbúnaðar á það auðvitað að gerast stig af stigi þannig að hann valdi ekki óbætanlegu tjóni og landbúnaðurinn fái tíma til þess að aðlagast breytingum. Þetta er ekki síst mikilvægt í ljósi þess sem fram undan er og við stöndum frammi fyrir því að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði er ekki slitrur einar, eins og hv. 4. þm. Reykv. hefur oft sagt, hann er að verða að veruleika. Jafnframt virðist GATT-samkomulagið í höfn og eins og við vitum fela báðir þessir samningar í sér mikla ögrun við íslenskan landbúnað og munu kalla á breytingar og aukna samkeppni. Og ég vil ítreka þá spurningu sem kom fram í umræðunum um GATT-samninginn: Hvernig ætla menn að bregðast við? Ég hef ekki séð neinar hugmyndir eða áætlanir um það hvernig eigi að bregðast við þeim breytingum sem fram undan eru, en þær eru verulegar. Þær munu valda breytingum og gera aðstöðu bænda um sumt verri en málið er auðvitað það að snúa vörn í sókn og reyna að nýta alla þá möguleika sem bjóðast en þar þarf auðvitað að standa dyggilega við bak bænda. Ég minnist þess að þegar upplýsingar voru að koma fram um heimaslátrun og þann niðurskurð sem væri fram undan hjá sauðfjárbændum vegna samdráttar í sölu sagði aðstoðarmaður hæstv. landbrh. að búvörusamningurinn væri greinilega handónýtur. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. landbrh.: Er meiningin að taka búvörusamninginn upp og fara í rækilega endurskoðun á honum, m.a. í þeim tilgangi að treysta stöðu sauðfjárbænda þannig að þessi samningur grafi hreinlega ekki undan þeim smátt og smátt? Varðandi þetta frv. þá vil ég aðeins nefna það að ég var nýlega að lesa greinar um sjóðasukkið í Færeyjum sem tíðkaðist í færeyskum sjávarútvegi, afar athyglisverðar greinar sem birtust í tímaritinu Ægi og ég vil ráðleggja öllum þingmönnum að lesa því það er margt líkt með skyldum. Það tíðkaðist einmitt í færeyskum sjávarútvegi til skamms tíma að þar fengu menn bætur og stuðning úr sjóðum sem voru ekki á nokkurn hátt hvetjandi fyrir veiðar og vinnslu heldur var alveg sama hvað menn gerðu, þeir fengu alltaf sínar bætur og sína styrki. Mér datt þetta í hug þegar ég var að horfa á bakgrunn þessara breytinga. En hér er verið að gera breytingu sem felur það í sér að menn séu fyrst og fremst að styrkja þá sem á stuðningi þurfa að halda og þar sé gætt hagkvæmni í mjólkuriðnaðinum þannig að menn nái fram æskilegri hagræðingu. Virðulegi forseti. Ég ítreka að það eru vond vinnubrögð að koma með mál af þessu tagi rétt fyrir jól og maður spyr sig auðvitað hvað menn eru eiginlega að gera í ráðuneytunum. Jafnframt vil ég spyrja hæstv. landbrh.: Er það virkilega meiningin að leggja fram annað frv. til breytinga á búvörulögum í kjölfar þess samkomulags sem okkur er tjáð að hafi náðst milli stjórnarflokkanna? Er það virkilega meiningin að koma með það mál inn á þing örfáum dögum fyrir jól? Ég hef fullan skilning á því að það mál þyrfti að komast í gegn fyrir áramót. Það hefur reynt á það nú þegar gagnvart innflutningi á landbúnaðarvörum. Innflytjendur hafa verið að láta á það reyna hvort innflutningur stæðist vegna EES-samningsins. Landbrn. hefur ásamt sínum lögfræðingum kveðið upp úr að það stæðist ekki og það er augljóst mál hvað svo sem mönnum finnst um EES-samninginn að það verður auðvitað að standa við gerða samninga. En varnir landbúnaðarins verða að vera í lagi eða sú staða sem hann býr við gagnvart erlendri samkeppni. Ég ítreka spurningu mína: Ætlar landbrh. að koma með þetta mál hér inn á síðustu dögum þingsins og hvers vegna í ósköpunum eru menn ekki búnir að ganga frá þessu máli fyrir lifandis löngu?

Hæstv. forseti. Það eru þrjú atriði sem mér þykir rétt að svara. Fyrst er það varðandi búvörusamninginn. Það er rétt að ég hef lýst því yfir að ég tel að forsendur búvörusamningsins séu brostnar eins og þær voru hugsaðar af þeim sem undirskrifuðu samninginn á vordögum 1991. Þetta hefur oft komið fram. Raunar held ég að flestir séu mér sammála um það. Þó ekki væri nema vegna þess er óhjákvæmilegt að taka búvörusamninginn upp en auk þess er endurskoðunarákvæði í honum sem gera það óhjákvæmilegt nú á þessum vetri. Um GATT vil ég segja að strax og þau mál komu upp lét ég Þjóðhagsstofnun gera athugun á því hvaða áhrif GATT-samningar í líkingu við það sem nú hefur gengið fram mundi hafa á landbúnaðinn. Þá skýrslu kynnti ég á öndverðu ári 1992 en taldi ekki rétt að þeirri vinnu yrði haldið áfram fyrr en myndin skýrðist frekar. En um leið og við fáum fullar upplýsingar um það hvernig staðan er mun slíkt starf hefjast í upphafi næsta árs. Ég geri ráð fyrir að ekki standi á bændum að koma að því verki með landbrn. Enda hef ég kappkostað að hafa gott samstarf við forustumenn bænda um þau efni sem önnur. Í þriðja lagi varð niðurstaðan sú að biðja nefndina að flytja þetta frv. þar sem ég leit svo á að hér væri um frv. tæknilegs eðlis að ræða en ekki um pólitískan ágreining. Það er rétt að ég hefði átt að flytja frv. fyrr en á hinn bóginn hafði verið talið að reglugerðarbreyting dygði til að ná því fram sem hér er sóst eftir. Þegar það var dregið í efa taldi ég óhjákvæmilegt að flytja frv. og bað formann landbn. að flytja það til þess að það kæmi fyrr til nefndarinnar en ella til að nefndarmenn gætu kynnt sér það.

Virðulegi forseti. Ég er vissulega sammála hæstv. landbrh. um að það þarf að gera úttekt á því hvað GATT-samningurinn felur í sér fyrir íslenskan landbúnað. Það er ljóst að þar hafa breytingar átt sér stað alveg fram á síðustu stund. En það breytir ekki því að það liggur mjög mikið á að gera áætlanir um hvernig eigi að bregðast við. Það má ekki bíða vegna þess að innflutningurinn mun ekki láta á sér standa. Það mun ekki standa á því, það hefur reynslan þegar sýnt okkur, að innflutningur mun hefjast um leið og menn telja hann heimilan. Þess vegna liggur mjög mikið á því að við fáum yfirsýn yfir þetta mál og að það verði undirbúið af hálfu ráðuneytisins og allra þeirra aðila sem að málinu koma hvernig menn hugsa sér að tryggja samkeppnisstöðu íslensks landbúnaðar.

Forseti vill upplýsa að upp úr kl. 17 fer hér fram utandagskrárumræða. Umræðuefnið er staðan í atvinnumálum á Akureyri og viðbrögð ríkisstjórnarinnar við henni. Umræðan fer fram að ósk hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingríms J. Sigfússonar. Hún fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapalaga, þ.e. verður hálftíma umræða. Þá vill forseti upplýsa að að lokinni þeirri umræðu sem nú er á dagskrá, þ.e. um 4. dagskrármálið, er gert ráð fyrir atkvæðagreiðslum.

Virðulegur forseti. Þá gekk hæstv. landbrh. á dyr eftir að hafa varpað til mín syrpu af spurningum í umræðunni áðan þannig að ég fer fram á að tíminn verði ekki settur á mig fyrr en hæstv. ráðherra hefur komið aftur. Virðulegur forseti. Ég fór fram á það að tími yrði ekki settur á mig fyrr en hæstv. ráðherra hefði komið í salinn. Hann varpaði fram syrpu af spurningum til mín en gekk svo á dyr um leið og ég steig í ræðustólinn. --- Þá gengur hæstv. ráðherra í salinn. Hæstv. ráðherra varð nokkuð hvassyrtur í sinni ræðu áðan. Ég veit ekki af hverju sá stormur var hjá hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra sagði í andsvari áðan að hann hefði talið að þær breytingar sem þyrfti að gera á verðmiðlun væri hægt að gera með reglugerðarbreytingu. En þegar ljóst var að það var ekki hægt hefði ráðherrann beðið formann landbn. að flytja málið í þinginu. Þá hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra: Þurfti allt árið, hæstv. ráðherra? Það er tæpt ár síðan lögin voru samþykkt. Þurfti allt árið til að kanna þetta? Hæstv. ráðherra mótmælti mjög harðlega þeim ásökunum mínum að seinagangi ráðherrans væri um að kenna hvernig komið væri að það yrði að gera upp þetta ár með sömu verðmiðlun og fyrri ár og sagði að sá sem hér stendur hefði haft þennan málflutning uppi að undanförnu og það var að skilja á ráðherranum að ósekju. En, virðulegi forseti, hér höfum við talandi dæmi. Seinagangur hæstv. ráðherra í þessu máli gerir það að verkum að þetta ár, enn eitt ár til viðbótar, verður að gera upp eftir úreltu verðmiðlunarkerfi. Það eru staðreyndir málsins. Hæstv. ráðherra spurði hvert væri álit þess sem hér stendur á stöðu sauðfjárræktarinnar. Ég hef aldrei dregið dul á það að sauðfjárræktin mundi eiga afar erfitt uppdráttar eftir þann búvörusamning sem gerður var fyrir bráðum fjórum árum síðan. Ég hef aldrei dregið nokkra dul á það. Ég hef sagt að við yrðum að horfast í augu við þá erfiðleika og bregðast við þeim. Hvað hefur hæstv. ráðherra gert í því máli? Hæstv. ráðherra hefur talað og talað á fundi eftir fundi og lýst því yfir að það yrði að gera breytingar. Það yrði að taka upp búvörusamninginn og það yrði að breyta búvörulögum, en hvað gerist? Hvað höfum við fengið hér fram í Alþingi til að fjalla um hvað þetta snertir? Ekki stafkrók. Þarf frekari vitna við þegar rætt er um að það komi lítið frá landbrn. hvað snertir hagsmuni bænda? Hæstv. ráðherra kaus líka að ræða um það að útflutningsbætur hefðu um árabil verið illa nýttar og ekki skilað okkur miklu. Undir þetta skal ég taka af heilu hjarta með hæstv. ráðherra. En, virðulegi forseti, ég vil varpa fram þeirri spurningu: Hvor ber meiri ábyrgð á því, sá sem hér stendur eða hæstv. ráðherra? Hver skyldi oftar hafa staðið að fjárlögum íslenska ríkisins þar sem voru tillögur um útflutningsbætur án þess að þar væru nokkur skilyrði um hvaða árangri það skilaði. Ég mun fara fram á það að hæstv. ráðherra svari mér þessari spurningu. Þá fer að koma að því að hæstv. ráðherra reyndi að snúa sig út úr því að hann hefði ekki enn sett reglugerð um úreldingu mjólkursamlaga sem gerir það að verkum að þar er allt í biðstöðu enn þá. Þá kaus hann að fara að ræða um samskipti mjólkurframleiðenda í Eyjafirði og Mjólkursamlag Kaupfélags Eyfirðinga. Nú get ég sagt hæstv. ráðherra það að samskipti bænda í Eyjafirði og Mjólkursamlags KEA eru með miklum ágætum. Hæstv. ráðherra getur fengið það staðfest hjá stjórnarmönnum í Sambandi kúabænda í Eyjafirði sem hafa oftar en einu sinni sagt það svo sá sem hér stendur hefur heyrt að þeir telji að samskipti bænda í Eyjafirði við bæði við mjólkursala og sláturhús Kaupfélags Eyfirðinga sé með miklum ágætum og í mörgum tilfellum ekki síðri ef ekki betri en þar sem um er að ræða hrein samvinnufélög bænda. Kannski kom hæstv. ráðherra hér að kjarna málsins að að baki því að hæstv. ráðherra hefur ekki sett reglugerðina eru ekki fagleg sjónarmið heldur pólitísk sjónarmið. Ástæðan er sú að áragömul andúð hæstv. ráðherra í garð kaupfélaga, blandaðra samvinnufélaga bænda og neytenda gerir það að verkum að hæstv. ráðherra hefur ekki enn treyst sér að setja reglugerð um þetta mál. Að lokum, virðulegur forseti, þá er það afar athyglisvert að hæstv. ráðherra gat ekki einu sinni upplýst alþingismenn um það, sem hann þó getur sagt fjölmiðlum, hvað er að gerast varðandi samkomulag um frekari breytingar á búvörulögum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. kemur hér upp æ ofan í æ til að reyna að gefa það í skyn að það hafi staðið á landbrn. að standa fyrir hagræðingu í mjólkuriðnaði. Nú veit hv. þm. að þetta er fullkomlega rangt. Og raunar skrítið hvers vegna hv. þm. tekur málið upp með þessum hætti. Það hafa átt sér stað ákveðnar viðræður bæði milli landbrn., framleiðsluráðs og forustumanna í bændasamtökum og sumt af því sem hann sagði hér áðan er í fullu ósamræmi við það sem formaður Landssambands kúabænda heldur fram t.d. Það er því síður en svo að hv. þm. sé hér að flytja þá stefnu sem starfsbræður hans gera, mjólkurframleiðendur um land allt.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að svara þessu og benda hæstv. ráðherra á það sem ég hef gert í tvígang að við höfum í höndunum dæmi um að seinagangur hæstv. ráðherra hefur gert það að verkum að óbreyttri, úreltri verðmiðlun er haldið áfram einu ári lengur en þurfti að gera og bændur og mjólkursamlög voru tilbúin að gera. Það liggur hér á borðinu. Það liggur á borði okkar alþingismanna, hæstv. ráðherra. Í öðru lagi liggur það einnig fyrir, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra hefur ekki enn sett reglugerð sem heimili nýtingu þess fjár sem þó er til til úreldinga á mjólkursamlögum. Hæstv. ráðherra hefur ekki komið hér fram með nein frambærileg rök fyrir því að það hefur ekki gert. Og það vill svo vel til að sá sem hér stendur veit að eftir þessu er beðið.

Hæstv. forseti. Það er í fyrsta lagi svo að hv. þm. talar eins og sá samningur sem gerður var við mjólkurframleiðendur hafi verið þeim ókunnugur og er að reyna að gefa í skyn að mjólkurframleiðendur sjálfir verði fyrstu mennirnir sem ekki vilja standa við þann samning. Það er auðvitað algjörlega úr lausu lofti gripið að landbrn. hafi staðið í vegi fyrir hagræðingu í mjólkuriðnaði. Þetta eru ómagaorð, ómerk orð og gjörsamlega óskiljanlegt hvernig má á því standa að þau eru hér viðhöfð. Ég skora á hv. þm., annaðhvort í einrúmi hér eftir fund eða hér í heyranda hljóði að lýsa því yfir og skýra það hvar það sé sem standi á framlögum úr verðmiðlunarsjóði til að hagræðing geti orðið í mjólkuriðnaði.

Virðulegur forseti. Ég hafði álitið að hæstv. umhvrh. hefði einkarétt á því í þingsölum að tala um ómagaorð. En e.t.v. er orðið svo kært með hæstv. landbrh. og Alþfl. að hann er farinn að taka upp sömu ,,frasana`` úr ræðustólnum. Ég hlýt að endurtaka það sem ég hef sagt áður og hæstv. ráðherra virðist ekki skilja að við erum hér með á borðum okkar dæmi um það að slóðaskapur ráðuneytisins hefur orðið þess valdandi að ekki er hægt að breyta um kerfi. Ég vil einnig benda hæstv. ráðherra á að það að sett sé reglugerð um úreldingu mjólkurbúa og það að menn viti hvar þar er í boði er forsenda þess að menn fari að ræða úreldinguna af fullri alvöru. Það er sú forsenda að menn hafi hinn fjárhagslega grunn sem er fyrir úreldingunni. Á meðan þessi reglugerð kemur ekki frá ráðuneytinu er ekki von á því að það verði úr nokkrum framkvæmdum hvað þetta snertir. Ég tók því þann kostinn að lýsa skoðun minni hvað þetta snertir úr ræðustól en ekki í einrúmi við ráðherrann.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Austurl., formanni landbn., og landbn. fyrir flutning þessa frv. Það er mjög mikilvægt að nefndin geri það þegar málefni sem brýnt er fyrir landbúnaðinn að nái fram að ganga komast ekki inn í þingið á annan hátt. Ég vil einnig taka undir það sem hæstv. landbrh. sagði að ég er honum sammála að grundvöllurinn undir búvörusamningnum er brostinn að því leyti að forsendan fyrir gerð hans var sú að þegar sauðfjárbændur yrðu að draga saman bústofn sinn gætu þeir leitað annarra úrræða til að auka tekjur sínar. Hv. 3. þm. Austurl. þekkir það mætavel og átti þátt í að gera úttekt á því að yfirgnæfandi meiri hluti bænda býr ekki svo langt frá þéttbýlisstöðum, þar sem áður var yfirleitt næga atvinnu að fá, að það var vel mögulegt fyrir þá að sækja vinnu þangað. En nú hefur þetta gjörbreyst of víða vegna hins vaxandi atvinnuleysis því miður. Þar með verða þessi úrræði ekki lengur fyrir hendi. En ég vænti þess að þetta frv. megi verða að lögum til þess að hjálpa til í þeirri erfiðu stöðu sem landbúnaðurinn er nú í af margvíslegum ástæðum þó það sé aðeins eitt af mjög mörgu sem þarf að reyna að gera til að bæta þar úr.

Virðulegi forseti. Ég þakka síðasta ræðumanni komu hans hingað í ræðustól. Það er augljóst af þeirri ræðu að honum hefur fundist eins og mér að ræðuhöld flokksbræðra hans tveggja hér áðan væru með þeim hætti að bændastéttinni væri lítill sómi að. Það var því góð viðleitni hjá þessum reynda alþingismanni að koma hér fram með þeim myndugleik að eftir því væri tekið að hann væri ekki sérstaklega ánægður með framgöngu sinna manna í þessari umræðu. Svo lengi skal manninn reyna. Það er mér efst í huga þegar ég heyri í fulltrúum framsóknarmanna í landbn. Alþingis. Annar þeirra, hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson, talar um verkleysi í landbn. en hinn, hv. þm. Guðni Ágústsson, kvartar yfir miklu álagi, það sé verið að koma málum áfram síðustu daga fyrir jól og eftir öllum mögulegum leiðum. Hv. þm. notar það orðbragð að það að nefnd taki að sér að flytja mál, það að nefnd skuli vera falið að flytja mál, það sé smuguleið. Mér finnst satt að segja að það sé ekki mikill metnaður fyrir starfi sínu á Alþingi, í þessu tilviki í landbn., sem kemur fram í orðum hv. þm. Guðna Ágústssonar, að hann talar um smuguleið þegar nefnd er að vinna að störfum sínum með þessum hætti. Það er svo alveg sjálfsagt við áframhaldandi störf landbn. að ofbjóða ekki þreki framsóknarmanna með þeim hætti sem þeir kvarta svo sárlega yfir, að það skuli vera afgreidd mál fjórum dögum fyrir jól, eins og það hefur gjarnan verið orðað, og eru þá væntanlega jólin miðuð við morgundaginn. Ég hlakka til að njóta jólanna heima á Seljavöllum, en fyrir mér eru jóladagarnir frá því að við fengum þetta mál í hendur, dagarnir fram að jólum, miklu fleiri en fjórir. Ég er svolítið hissa á því hvað hv. þm. Framsfl. eru hvumpnir þó alþingismenn takist í hendur. Það er hárrétt að við tókumst í hendur í gær, ég og hæstv. viðskrh., og höfum gert það afskaplega oft því með okkur lifa góðar minningar og góður trúnaður frá því að við störfuðum saman í fjárln. Ég held að ég hafi tekið í hendur á fleiri mönnum á þessum degi og ég sé að hæstv. umhvrh. lyftir hendi. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér þykir afskaplega vænt um samstarf við marga alþingismenn og það gildir alveg einu í hvaða flokki þeir eru. Og að menn skuli standa hér á öskrunum í þessu ræðupúlti þótt við tökumst í hendur, ég og hæstv. viðskrh., sú afbrýðisemi er náttúrlega með eindæmum. Það er svo annað mál, og ég vil vekja athygli þingheims á því, að hér kvarta menn um tímaþröng, hér kvarta menn um leiðir með flutning á þessu máli og allir eru sammála. Allir vilja Lilju kveðið hafa. Hvað er eiginlega að?  Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að orðlengja þetta frekar og í rauninni verð ég að biðja virðulegan forseta og reyndar þingheim allan afsökunar á því að ég skyldi fara að eltast við þennan sparðatíning sem hefur komið fram í umræðunni af hendi félaga minna í landbn. og því miður þá hafði ég ekkert tilefni til að upplýsa mál í þessari umræðu. Við þær aðstæður eiga menn náttúrlega að gæta hófs í tali sínu, en ég mátti til með að vekja athygli á því afskaplega fátæklega innleggi sem tveir af þingmönnum Framsfl. hafa borið hingað inn í þessa umræðu.

Forseti vill taka fram að hv. 3. þm. Austurl. þarf ekki að biðja forseta afsökunar á því að hann taki til máls í þinginu.

Virðulegur forseti. Eitthvað hafa þessi fáu orð komið við hv. þm. og hæstv. landbrh. því þeir tala um að menn standi á öskrinu, ómagaorð og sparðatíning. Það munar ekkert um það. Menn sjá ástæðu til að taka töluvert mikið upp í sig og það gera menn væntanlega ekki ef ekkert hefur verið sagt, hv. þm. En eitt vil ég taka skýrt fram við hv. þm. Egil Jónsson og formann landbn. að ef hann hefur tekið orð mín þannig að ég hafi gagnrýnt að ekki væri unnið vel í landbn. er það algjör misskilningur. Gagnrýni mín beindist að framlagningu mála og hvernig ríkisstjórnin heldur á þeim málaflokkum, og einstakir ráðherrar, sem þeim er trúað fyrir. Ég get fyrstur manna vottað að í landbn. er afar mikið unnið undir forustu núv. hv. formanns hennar og ég mun aldrei halda öðru fram.  Hv. þm. tók það sem svo að ég hafi nefnt handtak hans við hæstv. viðskrh. í gær af afbrýðisemi. Það er langt frá því. Ég hef ótal tækifæri til þess að taka í hendur á hæstv. viðskrh. Við heilsumst og kveðjumst þegar þing kemur saman og fer og sjálfsagt oftar. En hv. þm., það er ákveðinn kvíði í mínu brjósti þegar Sjálfstfl. tekur höndum saman við Alþfl. í landbúnaðarmálum og það eru í mínum huga og mínum augum ákveðið hættumerki.

Virðulegi forseti. Þessi ræða hjá hv. þm. var að því leyti afar mikilvæg að það skýrðist enn frekar heldur en áður að í sambandi við þessa umræðu, um breytingar á búvörulögunum, hefur þingmaðurinn ekkert til málanna að leggja.

Þannig háttar til að til þess að brtt. á þskj. 415, 416, 418 og 422 megi koma á dagskrá þarf að leita afbrigða og verður það nú gert.