Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dagsettu 12. mars síðastliðinn, hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sbr. ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um skuldbindandi samninga 8, utanríkisráðuneyti.

Virðulegur forseti. Skýrsla um verðtryggð íslensk íbúðalán hefur verið talsvert til umræðu og ég hef lýst þeirri skoðun minni að óhjákvæmilegt sé að koma til móts við þau heimili með lækkun skulda eða öflugum bótum til þeirra sem keyptu húsnæði á árabilinu 2004–2008. Hér kemur einkum þrennt til. Í fyrsta lagi það að við höfum víðfeðmara verðtryggingarkerfi en þekkist annars staðar og með þeirri miklu verðbólguholskeflu sem hér reið yfir í kjölfar kreppunnar hafa skuldir heimila hækkað meira en dæmi eru til um í okkar heimshluta og það reynir auðvitað á heimilin og fjölskyldurnar sem við það þurfa að búa. Í öðru lagi hafa þær á sama tíma orðið fyrir fjölþættum áföllum, falli á eignaverði og samdrætti í kaupmætti, svo fátt eitt sé nefnt, sem enn þrýstir á þetta. Loks gerir útslagið þegar Hæstiréttur Íslands hefur endanlega úrskurðað að þeir sem tóku erlend lán - og það voru þeir sem voru í betri efnum en aðrir því menn þurftu að eiga eiginfjárhlutfall til að geta gert það - munu njóta miklu betri kjara um langt árabil á sínum skuldbindingum og orsakar það verulegt ójafnræði milli hópa í þágu þeirra sem eignameiri eru og tekjuhærri. Þá er óhjákvæmilegt að við því sé brugðist. Ég hef viðrað í þessu efni hugmyndir um að nýta skattinneign í séreignarsjóðum og vildi upplýsa þingheim um að ég hef látið vinna skýrslu um það efni af endurskoðunarfyrirtæki hér í borg sem ég geri ráð fyrir að verði tilbúin í vikulokin eða á vinnudegi þingflokka á mánudaginn kemur ætti að vera færi á því ef þingflokkar óska eftir að fá kynningu á niðurstöðum hennar. Þá geri ég ráð fyrir að ítarlega verði farið yfir hvað það þýðir í fjárhæðum einfaldlega og hvernig gæti gengið fyrir sig með praktískum hætti að nýta þessa uppsöfnuðu skattinneign til að styrkja stöðu Íbúðalánasjóðs til að koma til móts við þá lánþega sem þar eru með verðtryggð íbúðalán og síðan auðvitað í tengslum við það að þrýsta á um aðgerðir gagnvart öðrum verðtryggðum íbúðalánum í landinu, hvort sem það er í Landsbankanum, sem við höfum auðvitað sterk tök á, öðrum viðskiptabönkum sem og í 

Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin hefur að undanförnu að eigin sögn unnið að því að hægt verði að afnema hér gjaldeyrishöft en til stendur að afnema þau á næsta ári. Til að svo megi verða verða menn að vilja eiga krónur, vera tilbúnir að halda hér krónueign í stað þess að nota fyrsta tækifæri til að skipta öllum krónum í erlenda mynt. Það hefur hins vegar ekki gengið nógu vel hjá ríkisstjórninni að vinna að afnámi hafta og sést best á því að nú er enn verið að herða á höftunum. Það sem er þó hvað alvarlegast í þessu er að hjá ríkisstjórninni og í yfirlýsingum ráðherra, m.a. hæstv. forsætisráðherra, birtist ekki neinn vilji til að afnema höftin. Þvert á móti má segja að ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu hvað eftir annað að eyðileggja möguleikana á því að höft verði afnumin. Yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra fyrir nokkrum dögum um að gjaldmiðill landsins væri ónýtur eru með stökustu ólíkindum. Að forsætisráðherra lands skuli halda slíku fram um eigin gjaldmiðil hlýtur að vera einsdæmi í heiminum öllum og því miður er hæstv. forsætisráðherra ekki sá eini sem hefur gefið út slíkar yfirlýsingar. Það hafa aðrir ráðherrar gert. Telja menn að þegar forsætisráðherra lands segir eigin gjaldmiðil ónýtan sé það til þess fallið að auka trú á gjaldmiðlinum, gera menn líklegri til að vilja halda krónueignum, þegar ráðherrar ríkisstjórnarinnar segja að þeir geri ekki ráð fyrir að hægt verði að standa við fyrirheit um afnám gjaldeyrishafta og að hér verði líklega gjaldeyrishöft um ókomna tíð af því að gjaldmiðillinn sé ónýtur? Telja menn að það hjálpi íslenskum heimilum, dragi úr verðbólgu, styrki gengið eða geri það sem ríkisstjórnin hefur því miður verið að gera frá því að hún tók við, haldi áfram að skerða kjör íslenskra heimila og gera stöðu landsins verri?

Frú forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson vék að um ummæli hæstv. forsætisráðherra á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar um síðustu helgi, að íslenska krónan, gjaldmiðill þjóðarinnar, væri ónothæf. Ég held að það finnist varla á byggðu bóli að forsætisráðherra heillar þjóðar skuli fara þannig orðum um eigin gjaldmiðil. Við stöndum frammi fyrir mjög vandasömu verkefni sem er að aflétta gjaldeyrishöftum sem íslensk þjóð er föst í. Ef ekkert verður að gert stefnir margt í að við munum búa við gjaldeyrishöft til næstu áratuga. Forsenda þess að aflétta gjaldeyrishöftum er sú að íslenska krónan nái sér á strik. Við horfum því miður upp á þá þróun þrátt fyrir að útflutningstekjur þjóðarinnar séu núna í miklu hámarki í sjávarútvegi og áliðnaði, svo dæmi séu tekin, að gengið er að veikjast. Á sama tíma kemur forsætisráðherra þjóðarinnar fram fyrir alþjóð og talar við umheiminn um að íslenska krónan sé ónothæf. Íslensk þjóð á ekki skilið að slík manneskja leiði efnahagslíf þjóðarinnar. Að sjálfsögðu eigum við að ræða kosti og galla krónunnar og mögulega upptöku annarra mynta. Það höfum við framsóknarmenn verið að gera, en við búum við krónuna og munum búa við hana á næstu árum. Því er mikilvægt að allir stjórnmálamenn tali þannig að tiltrú allra, þar með talið þjóðanna sem í kringum okkur eru, sé með þeim hætti að hægt sé að styðjast við þennan mikilvæga gjaldmiðil okkar. Ef krónan fellur hækka skuldir heimilanna í landinu, kaupmáttur dregst saman og þess vegna er ámælisvert að forsætisráðherra þjóðarinnar skuli á þessum tímapunkti tala með þessum orðum um okkar eigin gjaldmiðil, krónuna. Ég spyr 

Virðulegi forseti. Það er alveg augljóst að einhverjum er mjög í mun að gera gjaldmiðil okkar ótrúverðugan og fer þar í broddi fylkingar hæstv. forsætisráðherra sem, eins og hefur verið nefnt hér, hefur talað niður gjaldmiðilinn við hvert einasta tækifæri. Það er vitanlega áhyggjuefni ef ráðamenn eru kannski með virkum hætti að setja gjaldmiðilinn í þá stöðu að eftir því sé leitað að fella hann við hvert tækifæri. Maður veltir fyrir sér hvort það geti verið þáttur í því að þrengja gjaldeyrishöftin. Er hugsanlega verið að svelta íslenska þjóð inn í þetta Evrópusamband sem einhverjir eru svo ofsalega hrifnir af? Maður hlýtur að velta því fyrir sér. En við hljótum líka, virðulegi forseti, að þurfa að viðurkenna að krónan er ekki ónýtur gjaldmiðill ef vel er farið með. Krónan er að sjálfsögðu sá gjaldmiðill sem er að hjálpa okkur  Virðulegi forseti. Mig langar líka að benda þeim hv. þingmanni sem talaði fyrstur í dag um stöðu heimilanna að býsna margar tillögur hafa verið lagðar fram í þinginu. Þar höfum við framsóknarmenn farið fremstir með að leggja fram tillögur um hvernig bæta megi hag heimilanna. Fyrst 2009 voru lagðar fram tillögur um hvernig nýta mætti hið svokallaða svigrúm í bönkunum til þess. Þá var hv. þingmaður hugsanlega, a.m.k. flokkurinn hans, mjög á móti því að fara þá leið. Það eru búin að vera fjölmörg tækifæri 

Virðulegi forseti. Rót krónukreppunnar er að virði eigna þjóðarinnar er mun minna en virði skuldbindinga hennar. Lausn stjórnarflokkanna á vandanum er að herða höftin og taka upp evru. Höftin magna upp vandann og upptaka evrunnar lagar ekki þetta ójafnvægi. Höftin virka eins og virkjun sem lokar á útstreymið og bak við hana safnast upp uppistöðulón peninga á leið úr landi. Stöðugt þarf að herða höftin til að varna leka og sífellt erfiðara verður að standa við skuldbindingar okkar. Tillaga mín um skatt á útstreymi fjármagns var strax slegin út af borðinu. Skatturinn hefði aflað ríkinu mikilla tekna og minnkað snjóhengjuna strax. Kostnaður okkar af gjaldeyrishöftum er gífurlegur og brýnt að afnema þau. Lausn stjórnarflokkanna er upptaka evrunnar án þess að nokkur hafi fengið upp úr þeim á hvaða gengi eða hvort skipt verði um gjaldmiðil með nokkrum skiptigengisleiðum. Gengi krónunnar mun hafa áhrif á það hvort þjóðin fari fátæk eða rík inn í Evrópusambandið. Þegar ójafnvægi ríkir í hagkerfinu milli virðis eigna og skuldbindinga þjóðarinnar verður að skrifa niður skuldir. Ef ekki verður gripið til þessarar aðgerðar við upptöku evrunnar mun þeim fjölga gífurlega sem fara í þrot. Frú forseti. Ríkisstjórn sem tekur upp annan gjaldmiðil án þess að leiðrétta ójafnvægið í hagkerfinu leiðir þjóðina í þrot.

Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli á ákaflega athyglisverðri yfirlýsingu hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar í fjölmiðlum í gær sem verður ekki skilin á annan veg en þann að hæstv. ráðherra dragi í efa sjálfan grundvöll ákærunnar á hendur hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra, ákæru sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon stóð þó að. Hér er ég að vísa til þess að í fjölmiðlum í gær var hæstv. ráðherra spurður hvort hann teldi að stjórnvöld hefðu getað brugðist við á árinu 2008. Svar hæstv. ráðherra var svona, með leyfi virðulegs forseta: „Það er alltaf mjög erfitt að meta það. Þarna voru aðstæður orðnar mjög erfiðar. Það var ekki auðveld staða sem þarna var komin upp.“ Síðar, með leyfi virðulegs forseta: „En það er erfitt að svara því síðan hvað menn hefðu getað gert á árinu 2008.“ Þetta eru ákaflega athyglisverð ummæli. Í fyrsta lagi er hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon í hópi ákærenda í máli Geirs H. Haardes. Það er grundvallaratriði í íslensku réttarfari og raunar í réttarríkjum almennt að menn ákæri ekki nema menn telji yfirgnæfandi líkur á að viðkomandi sé sekur en ekki saklaus. Í annan stað er hæstv. ráðherra að tala um tímabilið á árinu 2008. Í ákæruskjalinu sem Alþingi samþykkti á sínum tíma segir, með leyfi virðulegs forseta: „Málið er höfðað á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, fyrir brot framin á tímabilinu frá febrúar 2008 og fram í októberbyrjun sama ár …“ Það er sem sagt verið að tala um þetta tímabil þegar hæstv. ráðherra leyfir sér að efast um að hægt hefði verið að grípa til nokkurra aðgerða til að forða bankahruninu. Það eru mjög mikil tíðindi sem hæstv. ráðherra er að flytja, ekki í sjálfu sér efnisleg heldur eru tíðindi í sjálfu sér að einn af ákærendunum í þessu máli sé hérna sjálfur farinn að hafa efasemdir um að það hafi verið efnisleg innstæða fyrir ákærunni. Þarna fetar hæstv. ráðherra í sömu slóð og 

Virðulegi forseti. Það er gaman að heyra hversu mikla trú framsóknarmenn hafa á forsætisráðherra Íslands, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem að sögn þeirra talaði, eftir flokksstjórnarfund Samfylkingarinnar um síðustu helgi, krónuna niður.

Hún er forsætisráðherra, hvort sem okkur líkar betur eða verr.


             Ég held að tími sé til kominn að Framsóknarflokkurinn fari að horfast í augu við veruleikann  Samþykki þjóðin aðild að Evrópusambandinu getur hún strax gengið inn í ERM II samstarfið og um leið tengt gengi krónu við evru  Forsætisráðherra var þarna fyrst og fremst að lýsa þeim veruleika sem Íslendingar horfa fram á í dag og ég held að það sé kominn tími til að Framsóknarflokkurinn fari að opna augun og átti sig á þeirri stöðu sem heimilin standa frammi fyrir.  
             Hér er haldið uppi fölsku gengi krónunnar. Ef ekki væru höft mundi krónan sökkva eins og steinn með tilheyrandi verðbólguskoti fyrir hin íslensku heimili sem eru nú þegar í erfiðri stöðu. Þess vegna tel ég mikilvægt að við förum að horfast í augu við veruleikann, stjórnmálamenn sem hér eru staddir inni, og förum að átta okkur á því að í raun og veru þurfum við að hafa skýra valkosti til handa þjóðinni til að taka afstöðu til þess hvaða framtíðarmöguleikar gefist, hvort sem það er einhliða upptaka nýrrar myntar eða við tökum upp evru í samstarfi  
            

Skýra framtíðarsýn.


            

Evran leysir engan vanda.

Hæstv. forseti. Út af orðum síðasta hv. ræðumanns er rétt að rifja upp að sumarið 2009 voru hann og ýmsir flokksfélagar hans þeirrar skoðunar að það mundi laga ástandið þegar í stað að sækja um aðild að Evrópusambandinu  Það er annar flötur á efnahagsmálunum sem ég ætla að fjalla um hér í dag, hv. þingmenn, það eru atvinnumálin. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórnir eða stjórnvöld, Alþingi, eigi í sjálfu sér ekki að skapa ný störf en stjórnvöld og Alþingi eiga að stuðla að því að ný störf geti orðið til. Við höfum stöku sinnum fengið yfirlýsingar hér í þinginu um að þetta væri allt að batna, staðan í atvinnumálunum væri alveg að batna vegna þess að skráðum atvinnulausum fer fækkandi. Í morgun kom skýrsla Hagstofu Íslands um stöðu vinnumarkaðar í febrúar. Ég skora á hv. þingmenn að lesa þá skýrslu. Hún sýnir ýmsar athyglisverðar staðreyndir. Í fyrsta lagi fer atvinnuþátttaka í landinu enn minnkandi. Það eru færri á vinnumarkaði en áður. Þeir sem eru utan vinnumarkaðar eru fleiri en áður, þar er um að ræða aukningu frá ári til árs. Fjöldi þeirra sem hafa vinnu stendur nokkurn veginn í stað milli febrúar 2011 og 2012. Niðurstaðan: Störfum er ekkert að fjölga. Lægri atvinnuleysisskráning sýnir því miður ekki  
            

Hæstv. forseti. Það fer að verða daglegur viðburður að þingmenn Samfylkingarinnar komi hér í ræðustól og fari með hrein ósannindi.

Rétt.


             Hv. þm. Magnús Orri Schram hóf hér leikinn enn einn daginn um að framsóknarmenn vildu einhliða taka upp kanadadollar. Það hefur líka verið talað um að við vildum einhliða taka upp norska krónu.  
             Síðan þegar við vorum að ræða hér um norsku krónuna var það sama upp á teningnum, norska ríkisstjórnin sagði: Auðvitað verður að koma frá íslenskum stjórnvöldum beiðni um viðræður. Íslenska ríkisstjórnin, Vinstri grænir og Samfylking, sagði: Við höfðum auðvitað engan áhuga á því. Það eru hreinustu ósannindi að framsóknarmenn stefni að því að taka einhliða upp einhvern gjaldmiðil. Við  
            

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð. 

Frú forseti. Ég ætla að vera rólegur í þessum ræðustól og ekki tala um gjaldmiðilsmálin. Mér heyrist að framsóknarmenn vilji tala vel um íslensku krónuna og ég ætla ekki að vera í því liði. Mig langar að ræða aðeins um menningarsamninga sem gerðir eru víða um land og er ágætt að hafa þar í huga að til menningarhúsa í Reykjavík er varið um það bil 4 milljörðum kr. en þegar kemur að menningarsamningum tveimur úti á landi eru þeir eitthvað í kringum 300 millj. kr. Þarna er töluverður munur á. Ég var einn af þeim sem stóðu að því að kanna möguleika þess hvort færa ætti safnliði menningarmála út á land til menningarráða heima í héraði. Ég er almennt á þeirri skoðun að það eigi að færa valdið meira út til fólksins og taldi þess vegna eðlilegt að skoða möguleika á því að færa þessa umtöluðu safnliði yfir til menningarmálaráðherra.  Það má ekki verða til þess að peningar renni sjálfkrafa til menningarhúsanna í Reykjavík svo milljörðum skipti en þegar við ætlum að færa aukið vald út til landsins hvað fjármuni snertir fari það vald ekki út á land heldur frekar inn í ráðuneytin. Ég mun ekki taka þátt í því.

Þetta var þín ákvörðun.


             Var ég ekki að útskýra málið? 
            

Virðulegi forseti. Sem sveitarstjórnarmaður til margra ára hér í eina tíð átti ég nokkrar ferðir hingað suður til Reykjavíkur ásamt bæjarstjórnarmönnum norðan úr Ólafsfirði til að heimsækja þingið og þingnefndir. Þetta voru ekki allt sérstaklega uppbyggilegar eða skemmtilegar ferðir en þó, einhvern árangur báru þær af og til. Mér er sérstaklega minnisstæður einn fundur sem við fórum á, þrír bæjarstjórnarmenn ásamt bæjarstjóra, nefndarfundur þingsins, að fyrir framan okkur sátu fjórir alþingismenn, einn sofandi reyndar, einn las í blaði þegar við gengum inn og var að fletta sömuleiðis þegar við gengum úr salnum, tveir virtust vera með meðvitund, annar þeirra var formaður nefndarinnar sem spurði kurteislega nokkurra spurninga og hinn þingmaður sem gerði það sömuleiðis. Þarna sátum við sem sagt þrír bæjarstjórnarmenn, bæjarstjóri og einn starfsmaður með okkur, ef ég man rétt, á nefndarfundinum eftir að hafa eytt talsverðum tíma í að undirbúa ferðina, haldið fundi í bæjarstjórnum með embættismönnum bæjarfélagsins o.s.frv., eins og gengur og gerist, og hétum því þegar við gengum þarna út, einhverjir, að þetta skyldum við aldrei gera aftur. Nú nefni ég þetta hér í samhengi þeirrar umræðu sem átti sér stað hér í gær um ákveðinn nefndarfund og beini því til forseta og þá forsætisnefndar hvort ekki sé rétt að endurskoða reglur um nefndafundi. Nú er ekkert í þingsköpum sem bannar mönnum að sofa á nefndafundum sérstaklega en það eru fleiri tækifæri til þess núna að vera annars staðar en á fundinum, í tölvum, farsímum og öðru slíku, hvort ekki sé rétt að endurskoða þingsköp Alþingis með þetta í huga. Ég veit að endurskoðun þeirra stendur nú yfir og er í umfjöllun í ákveðinni þingnefnd, með það í huga að skerpa á því að nefndarmenn 

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að hlusta á þessa umræðu. Ég man nú samt ekki eftir því að hafa hlustað áður á hv. þingmann fara með æviminningar undir þessum lið en það er kannski eitthvað sem er komið til að vera. Ég held að það dugi ekkert að setja í lög eða reglur að hv. þingmenn eigi að vera duglegir. Ég veit ekki betur en að núna sé til dæmis mikið verið að skammast í einum hv. þingmanni fyrir að vera of duglegur við að koma upplýsingum til almennings. Ég held að við ættum að fara varlega í að skammast yfir því. Hér kom hv. þm. Magnús Orri Schram og skammaði framsóknarmenn en var að meina VG.  
             Alvara málsins er sú, virðulegir forseti, að við erum ekki hér að ræða um það hvernig við ætlum að aflétta gjaldeyrishöftunum. Ég vek athygli á því að þessi ríkisstjórn hefur hvað eftir annað komið fram og sagt að hún sé að aflétta gjaldeyrishöftunum. Hvar er sú stefna? Halda menn því fram í fullri alvöru að við séum að því? Hér er fullkomið stjórnleysi hvað þetta varðar, það eru nokkrir mánuðir síðan við framlengdum gjaldeyrishöftin og þá er alveg ljóst að sú staða var uppi sem menn brugðust við í óðagoti um miðja nótt hérna fyrir tveim dögum. Allir sammála um að við þurfum að koma okkur út úr þessum gjaldeyrishöftum, hvar er stefna ríkisstjórnar í þessu máli? Eru menn enn þá að halda því fram að þessar yfirlýsingar, sem augljóslega eru innihaldslausar - að það sé eitthvað sem sé stefna?  
            

Virðulegi forseti. Eins og oft áður er búið að ræða eitt og annað undir þessum lið. Fyrsti ræðumaður dagsins var formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Helgi Hjörvar, sem ræddi hér af mikilli innlifun um skuldavanda heimilanna og vilja sinn til að koma til móts við þau og ég deili þeim vilja með hv. þingmanni. Ég vil því hvetja þingmanninn, hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar, til þess að beita sér fyrir því að hraða frumvarpi sem er einmitt á hans borði, á borði nefndarinnar, sem við sjálfstæðismenn lögðum fram fyrr á þessu þingi og ber heitið Frumvarp til laga um ráðstafanir til að lækka eldsneytisverð. Ef hv. þingmaður, sem ég trúi að hafi góðan vilja til að taka á þeim vanda, vill gera eitthvað í málinu sem virkar strax hefur hann þarna til þess tæki og tól. Við þurfum ekki annað en fylgjast með fréttum, síðustu daga og síðast í gær hækkuðu olíufélögin eldsneytið um 5 kr. á lítra og það sér hver maður að þegar bensínverð er komið í hæstu hæðir ber okkur skylda til að bregðast við og reyna að koma heimilunum og fyrirtækjunum í landinu til bjargar. Í þessu tilfelli höfum við tæki sem mun ekki leysa allan stóra vandann, ég geri mér algjörlega grein fyrir því, en þetta er tæki sem heimilin í landinu, og sérstaklega úti á landsbyggðinni sem hafa ekki um annað að velja en einkabílinn í mörgum tilfellum, munu finna fyrir strax plús það eins og við þekkjum að þetta hefur strax áhrif á verðtrygginguna og þau verðtryggðu lán sem heimilin í landinu berjast í bökkum með. Ég hvet því 

Virðulegi forseti. Í næstu kosningum verður kosið um hvaða stjórnmálaflokkur vill ganga inn í Evrópusambandið og hvaða stjórnmálaflokkur eða flokkar vilja það ekki. Ég held að mjög margir hafi orðið fyrir miklum vonbrigðum þegar Vinstri grænir sviku kosningaloforð sín um að standa vörð um það að ekki yrði gengið í Evrópusambandið. Auðvitað eru til vindhanar í þessu eins og öðru. En ég ætla að fagna einu sérstaklega og það var þegar 2. varaformaður fjárlaganefndar kom hér upp og viðurkenndi að það hefði verið misráðið og beinlínis mistök að færa safnliðina út úr fjárlaganefnd. Þetta var gert með fögrum orðum en það var nákvæmlega ekkert á bak við þau fögru orð. Ég benti á að verið væri að færa aukin völd til ráðuneytanna og staðan í dag er einfaldlega sú að ráðstöfunarfé einstakra ráðherra hefur verið stóraukið, til að mynda hefur ráðstöfunarfé hæstv. menntamálaráðherra verið margfaldað. Þetta er þvert á það sem rannsóknarskýrsla Alþingis sagði og þvert á það sem þingsályktunartillaga um að styrkja þingið kvað á um. Mig langar aðeins að koma inn á þá skemmtilegu og málefnalegu umræðu um krónuna sem hófst á því þegar hv.  Virðulegi forseti. Ég verð að gera athugasemdir við þessi frammíköll.  
            

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk og gefa ræðumönnum tóm til að tala úr ræðustól.

Frú forseti. Ég held að rétt væri  Staðreyndin er sú að það er skylda stjórnmálamanna í dag og þá skyldu höfum við framsóknarmenn rækt mikið að undanförnu að fara með skynsamlegum hætti yfir gjaldmiðilsmál þjóðarinnar. Það er ljóst að við búum við gjaldmiðil sem heitir króna. Það er skylda okkar að tala vel um gjaldmiðilinn okkar þannig að aðrir hafi trú á þeim gjaldmiðli.  
            

Forseti heimilar ekki umræðu um fundarstjórn ef það er um dagskrárefnið 

Virðulegur forseti. Ég held að forseti þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að ég ætli að fara að ræða um það rugl sem kom frá þingmönnum Samfylkingarinnar hérna áðan. Það vita allir að Samfylkingin er sértrúarsöfnuður en ekki stjórnmálaflokkur þannig að það kemur okkur ekkert á óvart lengur í málflutningi þeirra. 
             Ég ætla hins vegar að gera smáathugasemd við fundarstjórn forseta varðandi það hversu illa var tekið á ólátum fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra sem líður greinilega mjög illa að vera kominn út í sal. Það var hins vegar ekki aðalefnið. Aðalefnið er að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta hér í gær sem að mínu mati var mjög ámælisverð, sérstaklega í ljósi þess sem hefur komið í ljós síðan. Hér var þingmaður, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, borin alvarlegum sökum og bað um að fá að bera af sér sakir en var meinað að koma hér upp til að bera af sér sakir. Það var gert hlé á þingfundi og þegar fundur var settur aftur byrjaði hæstv. forseti fundinn á því að lýsa því yfir að þingmaðurinn hefði brotið þingsköp og byggði það eingöngu á málflutningi flokkssystur sinnar að því er virtist, málflutningi sem reyndist rangur, þar höfðu komið fram rangfærslur. 

Forseti biður hv. þingmann um að virða tímamörk og vill geta þess að forseta hefur borist bréf frá formanni þingflokks hv. þingmanns og hyggst svara þessu bréflega þó að það sé fordæmalaust að forseti þurfi að svara fyrir úrskurð sinn af forsetastóli.

Virðulegur forseti. Ég vil vekja athygli forseta á því hversu ósmekkleg þau ummæli voru sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson viðhafði hér um einn stjórnmálaflokk í ræðu sinni. Ekki einungis sagði hann allan málflutning þess flokks vera rugl heldur væri sá flokkur ekki stjórnmálaflokkur heldur sértrúarsöfnuður. 
             Auðvitað er það svo að við þurfum að geta talað saman um dagskrána og um fundarstjórn forseta og farið efnislega í mál en svona uppnefni eins og hjá hv. þingmanni eru ekki til neins árangurs fallin og eru einungis þeim sem viðhafa þau til minnkunar.

Forseti hvetur hv. þingmenn til að gæta orða sinna í umræðum í þinginu og hefði vissulega átt að gera athugasemd við hv. þingmann um hvernig hann beinir orðum sínum. Forseti er orðin frekar þreytt á því að þurfa að vera að siða hér þingmenn til um orðalag sýknt og heilagt en biður hv. þingmenn vinsamlega um að gæta orða sinna hér þegar þeir taka til máls.

Frú forseti. Ég kem upp til að gera athugasemdir við störf forseta vegna þess að mér finnst eðlilegt að forseti geri athugasemdir við það þegar svokallaður stjórnmálaforingi grípur til þeirra rökþrota að uppnefna annan stjórnmálaflokk. Hann má vel minnka mín vegna, viðkomandi stjórnmálaforingi, en hann er ekki maður að meiri fyrir þetta.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi uppnefningar og annað þá kallaði hæstv. utanríkisráðherra framsóknarmenn lambhrúta. Ég veit ekki hvort það er eitthvað verra að flokkur sé kallaður sértrúarsöfnuður eða eitthvað slíkt.  Frú forseti. Hæstv. forseti nefndi hér bréf sem sá er hér stendur ritaði forseta í gær vegna þeirra orða forseta og úrskurðar að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefði gerst brotleg við þingsköp. Hæstv. forseti útskýrði það á engan hátt hvað þingmaðurinn hefði gert af sér. Í ljósi þess - reyndar hefði kannski verið betra að rætt hefði verið við þingmanninn til að fá upp þá stöðu sem raunverulega var - er full ástæða til að kalla eftir rökstuðningi fyrir þessari ákvörðun vegna þess að það er mjög alvarlegt að vera sakaður um að brjóta þingsköp, ekki síst þegar það að okkar mati á engan veginn rétt á sér.

Forseti vill geta þess að farið var yfir það mál með þingflokksformönnum á fundi eftir umræðuna sem var í gær en forseti ætlar ekki að ræða það mál frekar hér heldur mun hún svara skriflega því bréfi sem hv. þingmaður hefur sent forseta þingsins.

Virðulegur forseti. Ég vil bara gera athugasemd aftur við þessa tortryggni hæstv. forseta. Í fyrsta lagi að gera manni það upp þegar maður biður um orðið undir liðnum um fundarstjórn forseta að ætla að ræða eitthvað annað en fundarstjórn forseta. Í öðru lagi að þegar maður gerir athugasemdir við vinnubrögð af hálfu forseta, sem eru mjög ámælisverð að mínu mati, lýsi hæstv. forseti því yfir að hæstv. forseti eigi ekki að þurfa að þola neina gagnrýni fyrir störf sín, að það megi ekki einu sinni benda á það sem forseti gerir og hlýtur að teljast ámælisvert, að gefa þingmanni ekki einu sinni tækifæri til að svara fyrir sig áður en forseti dæmir í máli hans. Hvað varðar Samfylkinguna átti ég ekki von á því að þetta væri svona viðkvæmt mál. Ég hélt að Samfylkingin sjálf skilgreindi sig á þennan hátt og þetta væri ekkert sem ég væri að finna upp á. Ég vissi reyndar ekki að sértrúarsöfnuður væri svo sérstaklega neikvætt orð. En þessi flokkur, við skulum bara kalla hann flokk, hefur óbilandi trú á ákveðið fyrirbæri og sama hvað kemur í ljós 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara yfir hina valkvæðu viðkvæmni þingmanna Samfylkingarinnar en vil benda á að hér flýgur ýmislegt í þingsal. Það sem ég kalla á er yfirvegun í fundarstjórn hér. Það sem gerðist í gær var að þingmaður sendi frá sér Facebook skilaboð og það á að taka á því sem slíku. Það sem gerðist í kjölfarið var ekki betra þegar menn komu og sökuðu hana um að hafa gert hluti sem hún gerði ekki. Hæstv. forseti kom svo í kjölfarið og sagði hreint og klárt að hún hefði brotið þingsköp og þá á þingmaður rétt á að fá að svara fyrir sig. Það sem skiptir máli, virðulegur forseti, er að við, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, upplifum að hér sé bæði agi og að gætt sé fyllstu sanngirni á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. 

Enn hvetur forseti þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði, það er nauðsynlegt að í íslenskum stjórnmálum sé hægt að eiga efnisleg samtöl um það sem máli skiptir. Þá skiptir auðvitað máli að menn vandi sig í framsetningu þess sem þeir segja. Þá skiptir líka máli að á lokuðum nefndarfundum þar sem menn eru að ræða sín á milli sé ekki einn nefndarmaður með beina útsendingu á fésbók af því sem þar er í gangi. Það hlýtur hver maður að sjá. 

Málinu var lokið. Þú varst á þessum fundi.

Forseti biður um hljóð í salnum og minnir hv. þingmenn á að þeim ber að nefna þingmenn fullu nafni. Hv. 8. þm. Reykv. n. heitir fullu nafni Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Virðulegi forseti. Ég er þakklátur fyrir þá uppfræðslu sem ég hef hlotið í dag um störf þingsins þó að þær umræður hafi að mestu snúist um stöðu íslensku krónunnar og þá dularfullu hjátrú að forsætisráðherra okkar, mögnuð manneskja sem hún er, geti með einhverjum töfrabrögðum talað gjaldmiðil landsins ýmist upp eða niður. 

Um fundarstjórn forseta.

Já, nákvæmlega, að forseti gæti með fundarstjórn sinni tekið það fyrir að beinum útsendingum frá Alþingi yrði hætt og í staðinn selt inn á þingpallana til að fylgjast með upphafshálftíma  
            

Frú forseti. Ég vil segja um þennan lið að ég tel að forseti þingsins hafi tekið rétta ákvörðun í gær, sérstaklega ef maður horfir til þess sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði í viðtali við Bylgjuna í gær, með leyfi frú forseta: „Að sjálfsögðu setur maður einn og einn gullmola inn á Facebook-síðuna hjá sér þegar maður er með svona stórfréttir.“ Ég segi við þingheim og það er mín skoðun að ef gestir á lokuðum nefndarfundum geta ekki treyst því að trúnaður ríki á því sem þeir segja þar inni erum við í vanda stödd  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Virðulegi forseti. 19. gr. um þingsköp er ný grein. Á undanförnum áratugum hefur það aldrei þótt tiltökumál að menn ræddu það sem væri fjallað um á nefndarfundum í framhaldi af fundunum og í tengingu við þá. Það getur verið vandasamt að túlka þessa nýju grein en við höfum til að mynda hæstv. ráðherra í sitjandi ríkisstjórn sem hefur brotið lög án þess að sæta ábyrgð. Það er svo sem ekki nýtt í gegnum tíðina. Hið sama má segja um hæstv. forsætisráðherra og um stjórnlagaráð sem situr gegn dómi Hæstaréttar. Til hvers eiga gestir að koma í heimsókn og hitta alþingismenn, til að mynda á nefndarfundum, og ekki er sérstaklega fjallað um í trúnaði, 

Rétt.

Virðulegi forseti. Í 19. gr. þingskapa segir að óheimilt sé að vitna til orða nefndarmanna eða gesta sem falla á lokuðum nefndarfundi nema með leyfi viðkomandi. Ekkert af þessu var gert í títtnefndri Facebook-færslu og ég hvet þá sem hér hafa haldið öðru fram að lesa færsluna. Í fyrsta lagi er hvorki vitnað til einstakra nefndarmanna né gesta. Í öðru lagi er ekki verið að fjalla um efnislega afstöðu einstakra gesta sem voru á fundinum heldur er þingmaðurinn einfaldlega að lýsa upplifun sinni af fundinum. Ég ætla að biðja þá þingmenn sem oft eru með tölvur sínar og annað uppi á nefndarfundum að velta aðeins fyrir sér hvort þeir hafi ekki sent tölvupósta eða farið á Facebook og póstað einhverju meðan þeir eru á fundum. En þingsköp voru ekki brotin samkvæmt þessari grein, 

Frú forseti. Hin hagsýna húsmóðir - og til að gera mig ekki sekan um misrétti í kynjum nefni ég hinn hagsýna húsbónda líka - gætir þess ætíð að gjöld séu í samræmi við tekjur heimilisins, þ.e. séu lægri en tekjurnar. Ef hún tekur lán sem sumt fólk gerir öðru hverju og menn neyðast til að gera þegar þeir kaupa sér íbúð gætir hún þess að vita hvað lánið er hátt, hvað hún mun koma til með að greiða á hverjum tíma og reiknar með því í bókhaldi sínu. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar er tekið mið af þessu. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Klippt og skorið. Það má ekkert greiða úr ríkissjóði nema getið sé um það í fjárlögum eða fjáraukalögum. Síðan stendur í 2. málslið 40. gr., með leyfi frú forseta: „Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“ Þetta þýðir að allar skuldbindingar ríkissjóðs eiga að vera uppi á borðum hvenær sem er, á hverjum tíma, með fjárlögum og fjáraukalögum. Á þessu er orðinn töluverður misbrestur og þann 17. janúar sl. sendi ég bréf til forsætisnefndar með ósk um að ríkisendurskoðandi gerði skýrslu um þær skuldbindingar sem ekki eru færðar í ríkisreikningi eða fjáraukalögum, hvorki í fjáraukalögum né fjárlögum og falla sem sagt ekki undir þessi ákvæði stjórnarskrárinnar. Hér hefur borist mjög góð skýrsla frá Ríkisendurskoðun um einmitt þetta atriði og um það ætla ég að fjalla núna. Ég vil benda á það í leiðinni að vandamál margra ríkja í Evrópusambandinu sem mikið hafa verið til umræðu undanfarið eru einmitt vegna þess að menn hafa ekki fært þær skuldbindingar sem ríkissjóður ber í hverju landi. Það kemur í hausinn á mönnum seinna ef þeir vita ekki hvað þeir eru búnir að skuldbinda sig mikið. Það er mjög mikilvægt að menn viti hverju sinni hvað ríkissjóður skuldar. Ég get að sjálfsögðu ekki farið í gegnum alla skýrsluna en ég ætla að fara í gegnum nokkur atriði, sérstaklega 6. gr. ákvæðin. Þar stendur að margar heimildir í 6. gr. séu settar án tölulegs þaks, þ.e. menn vita ekkert hvaða skuldbinding er innifalin. Þetta á við um byggingu háskólasjúkrahúss, tónlistarhúsið Hörpu, Vaðlaheiðargöng og sitthvað fleira sem er laumað þarna inn. Þetta eru gífurlegar skuldbindingar. Ég minni á að Harpa er þarna inni og hún hefur hvorki verið færð í fjárlög né fjáraukalög. Svo er margt fleira, það er fjöldi atriða þarna inni. Síðan eru skuldbindingar vegna LSR, bæði vegna B-deildar og því miður líka vegna A-deildar sem átti að standa undir sér. Í annarri deildinni vantar 300 milljarða, eitthvað svoleiðis, og í hinni 47, ekki fært í fjárlög eða fjáraukalög. Þetta er agaleysi, nokkuð sem kemur í höfuðið á landsmönnum seinna meir. Sama á við um Tryggingastofnun, þar eru líka gífurlegar skuldbindingar. Við erum búnir að lofa lífeyri en hvergi er getið um það loforð sem skuldbindingu til framtíðar. Það stendur í skýrslunni, með leyfi frú forseta: „Sú spurning vaknar reyndar hvort Tryggingastofnun ríkisins beri að hætta greiðslum sé fjárheimild til viðkomandi liðar uppurin eða hvort bótaþegar geti byggt rétt til greiðslu á ákvæðum almannatryggingalaga hvað sem líður ákvæðum fjárlaga.“ Þetta finnst mér að þurfi að vera á hreinu. Menn þurfa að meta hversu mikið Tryggingastofnun muni kosta. Það eru fjöldamörg önnur atriði sem ég hefði gjarnan viljað fara í. Ég get um Icesave sem aldrei var í fjárlögum eða fjáraukalögum og var sem betur fer fellt. Ég nefni ríkisábyrgð vegna innlána og ætla að koma inn á það rétt sem snöggvast. Ríkisendurskoðun segir: „… ákvæði um ábyrgð ríkisins á innstæðum hafa ekki verið lögfest, hvorki í fjárlögum né í öðrum lögum.“ Það er engin ríkisábyrgð á innstæðum og ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hún ætli ekki að ráða bót á þessu og fara að ákvæðum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að hefja umræðu um skuldbindingar ríkissjóðs sem ekki eru nefndar í fjárlögum eða fjáraukalögum. Við getum öll verið sammála um að ef ríkissjóður eða stofnanir ríkisins stofna til skuldbindinga þarf að gera grein fyrir þeim svo öllum megi vera ljóst hver staðan er til lengri eða skemmri tíma. Ég get tekið undir með hv. þingmanni þegar hann nefnir 6. gr. heimildir fjárlaga. Þær hafa í gegnum tíðina verið rúmar þó að ákveðnar skorður séu settar í gildandi fjárlögum um þessa grein. Hv. þingmaður nefnir í þessu sambandi yfirlýsingar ráðherra um að innstæður í bönkum séu tryggðar. Stjórnvöld hafa endurtekið lýst því yfir að innstæður í innlendum viðskiptabönkum og sparisjóðum hér á landi yrðu tryggðar að fullu ef nauðsyn krefði. Ábyrgð ríkissjóðs á innstæðunum hefur ekki verið lögfest en segja má að yfirlýsingin feli í sér skuldbindandi stefnu og vilja stjórnvalda. Í skýringum með ríkisreikningi er gerð grein fyrir þessari yfirlýsingu. Ef heildarupphæðin yrði hins vegar skráð í bækur ríkisins sem skuldbinding gæfi það ranga mynd af stöðu ríkissjóðs en nauðsynlegt er hins vegar, og nægilegt, að geta hennar í texta. Hv. þingmaður bendir á að Icesave-samningurinn sem undirritaður var af fjármálaráðherra og lögfestur 30. desember 2009 hafi ekki komið fram í fjáraukalögum 2009. Eitt af skilyrðunum fyrir gildistöku þess samnings var að viðsemjendur okkar samþykktu hann en það gerðu þeir ekki. Því var enginn samningur og engar skuldbindingar til að skrá. Icesave-deilan stóð eftir óútkljáð og því var í texta ríkisreiknings getið um hvaða fjárhæðir væri þar um að tefla og ríkisendurskoðandi skrifaði upp á þá tilhögun. Margar aðrar kröfur mætti nefna og bæði hefur hv. þingmaður rætt þær úr þessum ræðustól og eins er um þær rætt í skýrslu ríkisendurskoðanda. Það mætti nefna kröfur á Sögu Capital, VBS, Sjóvá og önnur fjármálafyrirtæki sem voru fluttar í árslok 2009 aftur til Seðlabankans og er nú haldið utan um í eignarhaldsfélagi Seðlabankans. Þar er utanumhaldið að öllu leyti og í skýringum með ríkisreikningi er gerð grein fyrir ábyrgð vegna innstæðna SpKef. Þar hefur einnig verið gagnrýnt að þær hafi ekki verið bókfærðar en þar sem enn er ekki ljóst hver upphæðin er verður skiljanlega ekki hægt að færa hana í bækur ríkissjóðs. Auðvitað má gera grein fyrir henni í texta. Hv. þingmaður nefnir að skuldbindingar vegna lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, B-deild, og lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga og annarra eru færðar til skuldar í ríkisreikningi. Sú upphæð er nú um 350 milljarðar kr. Varðandi stöðu A-deildar hefur hún áður komið upp í þessum ræðustól og ég hef svarað því svo til að þegar um heildarstöðu sjóðsins er að ræða sé rétt að geta hennar í texta í ríkisreikningi en áfallin staða er hins vegar sú staða sem rétt er að skoða. Skuldbindingar sem ríkissjóður kann að hafa tekið á sig vegna almennra lífeyrisbóta eru samkvæmt reikningsskilareglum ekki færðar til skuldar í ríkisreikningi frekar en að hugsanlegar tekjur vegna skattlagningar ríkisins verði færðar til tekna og eignar í ríkisreikningi. Spurt er um skuldbindingar vegna launa ríkisstarfsmanna út uppsagnarfrestinn. Nú er ég að nefna spurningu sem hv. þingmaður sendi til undirbúnings þessarar umræðu. Því er til að svara að reikningsskilareglur gera ekki ráð fyrir því að skuldbindingar vegna réttinda sem launþegar kunna að njóta vegna uppsagnar verði færðar til skuldar. Lög um byggingu háskólasjúkrahúss taka á þeim heimildum sem ríkissjóður hefur til undirbúnings þess verkefnis og bygging háskólasjúkrahúss er enn á undirbúningsstigi og því er ekki hægt að taka afstöðu til þess með hvaða hætti hún birtist í reikningsskilareglum ríkissjóðs. Varðandi tónlistarhúsið Hörpu gerðu ríki og borg á sínum tíma samning við Portus hf. um greiðsluframlag til 35 ára vegna reksturs hússins og Alþingi veitti heimild til samningsgerðarinnar. Ríkissjóður hefur um nokkurt skeið gert rekstrarleigusamninga vegna húsnæðis fyrir ýmsa starfsemi ríkisins og samkvæmt reikningsskilareglum þarf ekki að geta skuldbindingar vegna rekstrarleigusamninga í reikningum ríkisins. Það eru hins vegar fjármögnunarsamningar sem þarf að gera grein fyrir. Eins og ég sagði hefur ríkissjóður um skeið gert nokkra rekstrarleigusamninga, 

Forseti. Ég þakka hv. málshefjanda, hv. þm. Pétri H. Blöndal, fyrir að hefja þessa umræðu sem er mjög þörf og fellur ágætlega að þeirri vinnu sem nú er unnin í fjárlaganefnd meðal annars við endurskoðun fjárreiðulaga og betri vinnubrögð við uppgjör og eftirfylgni með fjárlögum og reikningsskilum í ríkisreikningum og lokafjárlögum. Þar hefur þetta talsvert verið til umræðu síðustu daga, svo dæmi séu nefnd, og reyndar á undanförnum missirum sömuleiðis. Það getur verið athyglisvert að velta því fyrir sér í þessu samhengi, án þess að ég ætli að tiltaka sérstaklega þá hluti sem hv. þingmaður nefndi áðan og koma fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, hvað skuldbindingar eru. Í hverju felast skuldbindingar og hvernig á að færa þær til bókar? Sumar skuldbindingar eru óefnislegar. Ríkið lætur til dæmis ekki sveitarfélög fara á hausinn, það lítur fram hjá þess háttar og gerir ekkert í málinu. Um það eru fjölmörg dæmi. Við höfum axlað þá samfélagslegu ábyrgð að sjá til þess að grunnskólanemendur í sveitarfélögum geti gengið í skóla, starfsmenn sveitarfélaga fái launin sín o.s.frv., en það er hvergi fært til bókar, það hvílir ekki slík skylda á ríkinu að sjá til þess að grípa inn í þegar slík dæmi koma upp og því er erfitt að gera ráð fyrir þeim sem slíkum. Ég nefni nýlegt dæmi um heilbrigðiskerfið um fólk sem orðið hefur fyrir tjóni vegna viðskipta í einkarekna heilbrigðisgeiranum. En við höfum samt sem áður bundist ákveðnum sáttmála um að það skipti ekki máli þegar kemur að því að fólk þurfi að leita lækninga, þá er opinbera heilbrigðiskerfið opið öllum. Slíkar skuldbindingar er erfitt að færa til bókar. Það má að hluta til heimfæra það upp á innstæðutryggingar eða þá yfirlýsingu stjórnvalda sem margoft hefur verið gefin varðandi ríkisábyrgð 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir að hefja þessa mjög svo brýnu og mikilvægu umræðu. Því miður höfum við búið við agaleysi hér undanfarin ár, reyndar frekar langt aftur í tímann, því miður. Ég vil nefna eitt dæmi. Ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks ákvað að auka ríkisútgjöldin um 20% árið 2008 þrátt fyrir að allir vissu stöðuna, eins og ítrekað hefur komið fram í landsdómi í dag. Ég sé ekki betur en að núverandi ríkisstjórn hugsi dæmið þannig að fyrst eitthvað mátti gera hér áður fyrr megi hún það líka. Það er hugsunarháttur sem við sem höfum verið hér í stuttan tíma þurfum að breyta. Við þurfum að fara út úr þeim hugsunarhætti. Ég sé ekki betur en þeir liðir sem minnst hefur verið á umræðunni séu ekki nefndir í fjárlögum vegna þess að verið er að fegra stöðuna. Ég held við ættum bara að tala um málið nákvæmlega eins og það er. Út kom skýrsla fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisbúskapnum fyrir árin 2009 og 2013 þar sem ríkisstjórnin setti sér viðmið um hvaða markmiðum hún ætlaði að ná á þessum árum. Ríkisstjórnin er því miður langt frá þeim mörkum, til dæmis varðandi heildarjöfnuðinn og frumjöfnuðinn. Svo getum við tekið umræðu um verðbólguna sem átti að vera komin niður í 1,6%. Það sem þarf að gerast, virðulegi forseti, er að koma á aga í ríkisfjármálum. Ég er reyndar bjartsýnn á að hann verði aukinn á næstu missirum. Við höfum sett reglur fyrir sveitarfélögin en við eigum eftir að setja reglur fyrir ríkissjóð. Um það snýst málið, aga í ríkisfjármálum. Þá getum við vel búið við þann gjaldmiðil sem við höfum núna og við getum líka hætt að karpa um ýmsa 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að taka upp þessa umræðu. Það er gríðarlega mikilvægt að þær skuldbindingar sem ekki eru reiknaðar með efnahagi ríkissjóðs komi mjög skýrt fram í fjárlögum, fjáraukalögum og ríkisreikningi. Það er mikilvægt til að við áttum okkur á hverjar skuldbindingar inn í framtíðina eru í raun og veru þannig að þegar við ræðum fjárlög gerum við okkur grein fyrir því hvað það þýðir þegar menn taka ákvarðanir, ekki bara til eins árs heldur fyrir framtíðina. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega þá hluta sem snúa að 6. gr. heimildinni. Búið er að fjalla töluvert um það í hv. fjárlaganefnd á undanförnum missirum, þar hafa komið upp hugmyndir um að setja inn í fjárlögin og ríkisreikninginn þær skuldbindingar sem ríkið hefur, hvort heldur tónlistarhúsið Hörpu eða hjúkrunarheimilin, þannig að það komi skýrt fram í fjárlögum á hverjum tíma hverjar skuldbindingarnar eru inn í framtíðina. Það gæti hugsanlega verið sett upp sem fimm ára skuldbindingar og eins það sem kemur eftir þann tíma og það tiltekið í fjárlögum, þannig að hægt væri að gera sér grein fyrir því í umræðu um fjárlög í þinginu hvaða áhrif viðkomandi ákvörðun hefur á framtíðina. Það er mjög mikilvægt að það sé gert. Af því að ég nefndi 6. gr. heimildina er í dag skrifaður texti inn í fjárlagafrumvarpið sem heimilar framkvæmdarvaldinu að taka ákvarðanir um tugi milljarða útgjöld fyrir ríkissjóð fyrir utan þær skuldbindingar sem þær fela í sér fyrir framtíðina. Það hefur því miður gerst allt of oft, en fjárveitingin til þessa fjárlagaliðar er ekki nema 340 millj. kr. Ég vil segja að endingu að þessi mál eru mjög mikið rædd í hv. fjárlaganefnd þessi missirin. 

Herra forseti. Ég tek undir þær fjölmörgu þakkir sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur fengið vegna þeirrar skýrslubeiðni sem leiddi til skýrslu Ríkisendurskoðunar sem hér um ræðir. Eftir hrun hefur krafa um aga í ríkisfjármálum, trúverðuga áætlanagerð og gagnsæi aukist. Sú þróun á sé stað hér á landi og hefur ríkisstjórnin beitt sér mikið í því. Það er sama þróun og víða erlendis þótt margar þjóðir standi okkur framar og við nýtum okkur reynslu þeirra við endurskoðun fjárreiðulaga sem hæstv. fjármálaráðherra hefur hrundið af stað. Fjárlaganefnd hefur fjallað um skýrsluna og mun skila fremur stuttu áliti, enda er margt af því sem rætt er í skýrslunni einnig rætt í skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 2010 sem nefndin mun skila ítarlegu áliti um. Ég tel umfjöllunina um fjármögnunarleigu og einkaframkvæmd í þessari skýrslu mjög áhugaverða og hvernig færa beri slíkar framkvæmdir í ríkisreikning. Ríkisendurskoðandi er afgerandi í afstöðu sinni varðandi að gjaldfæra skuli fjármögnunarleigu, en meðferð einkaframkvæmda í ríkisreikningi er flóknari og fer eftir eðli samninga. Það sem eftir stendur er að mikilvægt er að ríkisreikningur endurspegli raunveruleika ríkisfjármála. Þessi skýrsla er ákaflega gagnleg fyrir þingmenn og hún er mikilvægt gagn fyrir umbótastarf sem fram fer í fjárlaganefnd um þessar mundir sem hefur það að markmiði að auka aga í ríkisfjármálum, trúverðuga áætlanagerð og gegnsæi og þar með heilbrigð ríkisfjármál.

Virðulegi forseti. Sú skýrsla sem við ræðum er afar merkilegt plagg og ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að hafa beðið um þessar upplýsingar. Það tók reyndar heilt ár frá því að skýrslubeiðni var lögð fram þar til hv. þingmaður fékk skýrsluna í hendur. Skýrslan sýnir fyrst og fremst að ríkisstjórnin er á sömu leið og gríska ríkið fór þegar það var að reyna að komast inn á evrusvæðið. Hér er um fleiri hundruð milljarða íslenskra króna að ræða sem ekki eru færð í ríkisreikning. Nú stöndum við frammi fyrir því að hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, dreifði, sem ráðherra í nýrri ríkisstjórn, ríkisábyrgð út um allar koppagrundir sem engin innstæða var fyrir og var ekki færð til bókar í ríkisreikningi. Ég geri mjög miklar athugasemdir við það, herra forseti, sérstaklega í ljósi þess að það var ekki fært í ríkisreikning. Þetta eru svo himinháar upphæðir, enda segir skýrslan alveg með skýrum hætti hvað um er að ræða hér og hv. þm. Pétur Blöndal fór vel yfir það í framsöguræðu sinni. Til dæmis má nefna allar þær innstæðutryggingar sem ríkisstjórnin lætur líta út fyrir að ríkisábyrgð sé fyrir. Það kemur fram í skýrslunni. Ég veit það sem lögfræðingur að ef á hina svokölluðu ríkisábyrgð mundi reyna fyrir dómstólum væri mjög vafasamt að hún mundi halda vegna þess að hún er ekki komin inn í fjárlög. Það má því segja að hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hafi að nokkru leyti blekkt innstæðueigendur með því að hafa yfirlýsingar um ríkisábyrgð á munnlegu formi og 

Virðulegi forseti. Það var einmitt það sem ég var að hugsa hér í sæti mínu áðan, að við þyrftum jafnvel að taka lengri umræðu um þetta mál. En ég féll frá þeirri hugsun eftir að ég hlustaði á ræðu síðasta ræðumanns. Það er varla boðlegt, um jafnþarft mál og hv. þm. Pétur H. Blöndal er að færa hér upp í þinginu, og ítreka ég þakkir mínar til hans fyrir að hafa vakið athygli á þessu og hafið þessa umræðu, að síðan skuli koma hingað þingmenn og halda slíka ræðu sem hér var haldin áðan  Það er þrátt fyrir allt rétt það sem hefur komið fram í þessari umræðu, það er fyrst og fremst agaleysið í ríkisfjármálum sem kemur í hausinn á okkur. Það var agaleysi sem kom í hausinn á okkur þegar útgjöld fóru 6, 8 og 9% fram úr fjárlögum á hverju einasta ári, þegar þenslan í kerfinu var upp á 10, 12 og 15% á hverju einasta ári langt, langt umfram eðlileg mörk. Það var agaleysi sem kom í hausinn á okkur. Við skulum ekki láta það gerast aftur. Ég vil því enn og aftur ítreka, og hefur komið fram hjá fleiri þingmönnum, 

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem hefur verið mjög málefnaleg. Nú er það þannig að mér sem stjórnarandstæðingi finnst aginn vera minnkandi, en það er kannski eðlilegt af því að ég er stjórnarandstæðingur. Mér finnst það færast í vöxt að menn séu með alls konar skuldbindingar sem ekki eru færðar í fjárlög. Það hefur svo sem verið áður líka, þannig að ég held að við þurfum að reyna að horfa til framtíðar og reyna öll saman að koma með fjárlög sem sýna raunverulega allar skuldbindingar ríkissjóðs þannig að hin hagsýna húsmóðir eða húsbóndi, sem er fjármálaráðherra, geti horft framan í kjósendur sína og skattgreiðendur og sagt: Þetta eigið þið að borga elskurnar mínar næstu áratugina. Þá þarf líka að koma upp margra ára fjárlögum. Það stendur í 40. gr. stjórnarskrárinnar að ekki megi taka lán nema samkvæmt lagaheimild. Það þýðir að ekki megi skuldbinda nema getið sé um það hvernig það fellur til. Þegar búið er að lögfesta og setja lán í fjárlög liggur fyrir hvað er greitt á hverju ári. Þetta finnst mér að þurfi að gera líka með 6. gr. ákvæðin. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að taka inn í fjárlögin eins og lánaskuldbindingu allar skuldbindingar sem eru til lengri tíma en eins árs. Það er nýbúið að bakka út úr B-deildinni. Það er nýbúið að breyta lögum þannig að sú skuldbinding fellur ekki til eins og mér finnst hún eigi að gera. Það er mjög margt sem mér finnst að við þurfum að gera, en fyrst og fremst finnst mér að til framtíðar þurfum við að stefna að því að fjárlög séu hallalaus og að skattgreiðendur framtíðarinnar viti hvað þeir eigi að greiða. Það er það allra mikilvægasta. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að lesa þessa skýrslu vandlega og taka til sín þær ábendingar sem þar eru.

Virðulegur forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég hef lesið skýrslu Ríkisendurskoðunar ef hann var að vísa í hana. En við færslu á skuldbindingum ríkisins er í einu og öllu farið eftir reikningsskilareglum og þar eru engar blekkingar á ferð. Ég vil minna á það hér að fráviksreglan í fjárreiðulögum, um gjaldfærslu varanlegra eigna, hefur í einhverjum tilfellum leitt til stofnunar félaga um framkvæmdir. Þetta er alþjóðleg þróun og þau lönd sem heyra undir alþjóðleg reikningsskil þurfa væntanlega að taka þetta til endurskoðunar í framtíðinni. Endurskoðunin þarf ekki í öllum tilfellum að hafa áhrif á heildarniðurstöðuna þar sem á móti gjaldfærslunni kemur eignafærsla. Allan stofnkostnað þarf að gjaldfæra og því verður halli á ríkissjóði meiri ef framkvæmdin er sögð opinber. Því hefur stofnun félaga vaxið þannig að litið er á framkvæmdina sem einkaframkvæmd og þannig er gjaldfærsla stofnkostnaðar ekki í ríkissjóði. Ég er sammála því að ef ríkissjóður eða stofnanir ríkissjóðs stofna til skuldbindinga á að skrá þær og fylgja á í einu og öllu reglum um reikningsskil hvað það varðar. Nú stendur yfir endurskoðun á fjárreiðulögum, sem kölluð verða lög um opinber fjármál, þar sem bæði verður farið yfir fjármál sveitarfélaga og ríkisins. Þetta atriði verður einnig til skoðunar þar. Fara þarf í gegnum allt kerfið til að yfirfara skráðar skuldbindingar sem eru í gegnum félög. Á meðan á breytingaferlinu stendur þarf að skilgreina og gera grein fyrir skuldbindingunum í texta ríkisreiknings. Með auknum aga í fjármálum ríkisins hafa stjórnvöld náð tökum á miklum vanda sem skapaðist við hrunið og áframhaldandi vinna við áætlanagerð, bæði til lengri og skemmri tíma, þarf að eiga sér stað. Samkvæmt orðum hv. þingmanna hér í dag má búast við því að þverpólitísk samstaða og stuðningur sé við það verk.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom við 3. umr. í gær um þetta frumvarp, og raunar líka við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr., hef ég áhyggjur af því að erfitt verði að framkvæma ákvæði þessa frumvarps, þó það stefni vissulega að jákvæðum markmiðum, og að það muni hafa í för með sér fyrirhöfn og kostnað sem ekki hefur verið lagt í að meta. Aðilar af hálfu sveitarfélaganna hafa til dæmis varað við því að frumvarpið verði samþykkt í þessu formi. Af þeim sökum get ég ekki stutt það. Þótt málið sé án efa flutt í mjög virðingarverðum og göfugum tilgangi, held ég að frumvarpið sé þess eðlis að ekki sé hægt að styðja það við þessa atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um að auka upplýsingaskyldu stjórnvalda við almenning og um leið að efla frumkvæðis- og viðbragðsskyldu opinberra eftirlitsaðila þegar frávik verða við losun mengandi efna og lífi og heilsu fólks er stefnt í hættu. Þetta er mjög mikilvæg breyting á upplýsingarétti í umhverfismálum, breyting til bóta hvað varðar möguleika fólks til að taka upplýstar ákvarðanir um búsetu og athafnir og að varðveita þar með lífsgæði sín og heilsu á grundvelli upplýsinga. Nú þurfa opinberir aðilar og stjórnvöld ekki að velkjast í vafa um það lengur, verði þetta að lögum, hvort þeim beri að upplýsa almenning um það sem þeir vita, þ.e. þegar hætta stafar af mengun, heldur ber þeim héðan í frá að greina frá vitneskju sinni. Á þetta hefur reynt í ömurlegum málum sem upp hafa komið á síðustu missirum. Ég tel  
            

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst um þau einföldu og sjálfsögðu mannréttindi að almenningur eigi rétt á því að fá upplýsingar frá stjórnvöldum sem tengjast umhverfismengun sem geti haft í för með sér hættu eða skaðleg áhrif á heilsu fólks í þessu landi eða dýr eða umhverfi. Tilefnið var brotalöm sem við höfum margoft farið yfir hér í þinginu og tengdist eftirlitskerfi umhverfis- og heilbrigðismála í kjölfar frétta um díoxínmengun í Skutulsfirði fyrir rúmu ári þar sem birtist okkur sú mynd að opinberir eftirlitsaðilar töldu sig ekki hafa þá skyldu að upplýsa almenning um mengun sem gæti haft áhrif á heilsu manna í landinu. Með þessu frumvarpi er gerð bragarbót á lagaumhverfinu hvað þetta varðar. Frumkvæðisskyldan er nú klár og skýr í 3. gr. frumvarpsins. Ég tel að við séum að stíga hér mjög mikilvægt og nauðsynlegt skref í þá átt að eftirlitsstofnanir í landinu sinni skyldu sinni.

Virðulegi forseti. Það er allt gott um það að segja að fólk fái eins ítarlegar upplýsingar og hægt er um það sem kann að valda hættu á lífi og limum. Þetta mál er því miður að mínu mati ekki fullbúið vegna þess að það á eftir að skilgreina þá þætti sem hugsanlega þarf að ákveða sektir um og framgang. Æskilegra hefði verið að gera það áður en frumvarpið er samþykkt. Æskilegra hefði verið að vinna þetta í nánari samvinnu við sveitarfélögin í landinu sem þurfa að bera ábyrgð á því að framfylgja frumvarpinu. Það er mjög slæmt að þau hafi enga hugmynd um þann kostnaðarauka, þann mannafla sem þarf til þess að sinna þessu ágæta máli. En að því leytinu til er það ekki fullbúið. Þess vegna er að mínu mati ekki hægt að styðja það, en það er mjög 

Virðulegur forseti. Um leið og ég fagna því að þetta mál sé komið hér til afgreiðslu vil ég geta þess að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir lagði á sig gríðarlega mikla vinnu við vinnslu þessa máls og skilaði inn greinargerð upp á 40 blaðsíður. Liggur þar að baki mikil rannsóknarvinna hennar ásamt ritara umhverfis- og samgöngunefndar. Ég vil bara geta þess að það er afar fátítt að þingmenn vinni mál með svo vönduðum hætti. Það er framúrskarandi og lofsvert. 
            

Forseti biður þingmenn að gefa ræðumanni hljóð til að flytja mál sitt.

Forseti. Við erum hér að afgreiða mál sem er mikilvægt, skerpir á upplýsingaskyldu stjórnvalda og rétti almennings til upplýsinga í umhverfismálum. Þetta er í samræmi við Árósasamninginn og túlkun Mannréttindadómstóls Evrópu. Ég vil eins og aðrir hér hrósa hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur sérstaklega fyrir frumkvæði hennar og vinnu í þessu máli og að hafa staðið svo fast í ístaðinu í vinnslu þessa máls. Við höfum brugðist við ábendingum og athugasemdum, tekið þetta fyrir á mörgum fundum og ég tel alveg ljóst að þetta mál er vel unnið, vel búið og mjög til bóta.

Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan taka undir það með öðrum þingmönnum að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hefur lagt mikla vinnu í þetta mál og ég held að þingmenn geri það almennt í öllum sínum málum. Varðandi þetta einstaka mál vil ég segja, og ég ræddi það í umræðunni í gær og var auðvitað viðstaddur 2. umr. líka, að það er mín skoðun að í dag séu þessar aðstæður fyrir hendi að miklu leyti. Vel má vera að skerpa þurfi á þessum ákvæðum og ég tel að það mætti alveg gera í þeim lögum sem við höfum, við munum til dæmis fjalla um upplýsingalögin á næstunni. Þetta er í stjórnsýslulögum, þar er sérstök skylda lögð á hendur stjórnvöldum ef upp koma hættur er varða umhverfisslys og hættur fyrir fólk, þá er sérstakur réttur á stjórnvöld að upplýsa almenning í dag. 
             Ég tel því að þó að þetta mál sé gott séu til aðrar leiðir sem hefðu leyst þann vanda er upp kom og var forsenda þess að málið kom fram upphaflega.

Herra forseti. Við fetum hér í fótspor nágrannaþjóðanna og hyggjumst setja heildstæða rammalöggjöf um alla heilbrigðisstarfsmenn, 33 löggiltar heilbrigðisstéttir. Markmiðið er að tryggja gæði heilbrigðisþjónustunnar og öryggi sjúklinga með því að skilgreina kröfur um menntun, kunnáttu og færni heilbrigðisstarfsmanna og starfshætti þeirra. Þetta mál hefur nú verið unnið á þremur þingum og um það hefur náðst víðtæk samstaða og samhljómur í flestum atriðum, ekki aðeins innan þingsins heldur einnig við þær heilbrigðisstéttir allar sem ég nefndi. Ég hvet til þess að breytingartillögur 1. minni hluta verði samþykktar en óska jafnframt eftir því að málið gangi aftur til hv. velferðarnefndar vegna þess dráttar sem orðið hefur á því að Persónuvernd úrskurði um kæru Læknafélags Íslands 

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til laga um heilbrigðisstarfsmenn. Við í 2. minni hluta velferðarnefndar tökum undir þau sjónarmið sem birtast okkur í frumvarpinu og munum greiða atkvæði með því að öðru leyti en því að við leggjum til eina breytingu sem varðar 3. mgr. 13. gr. um ábyrgð lækna á læknisfræðilegri greiningu og meðferð sjúklinga. Það er orðalagsbreyting. Jafnframt leggur 1. minni hluti til að þetta ákvæði, 3. mgr. 13. gr., falli brott en við getum ekki stutt þá breytingartillögu 1. minni hluta en styðjum aðrar breytingartillögur hans. Ég vil þakka fyrir ágætt samstarf í nefndinni og hvet til þess að þegar málið fer aftur til nefndar milli funda að við skoðum betur þetta ábyrgðarákvæði og ég veit að það verður rætt með opnum hug í nefndinni.

Virðulegi forseti. Við göngum nú til atkvæða um heildstæða rammalöggjöf um heilbrigðisstarfsmenn, sem er mjög gott skref. Eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gat um erum við hér að feta í fótspor nágrannaþjóða okkar sem við berum okkur saman við. Markmiðið með þessari rammalöggjöf er að samræma og einfalda gildandi ákvæði um heilbrigðisstarfsmenn og tryggja betur gæði heilbrigðisþjónustu og öryggi sjúklinga með því að skilgreina kröfur til heilbrigðisstarfsmanna og gera ákvæðin markvissari og hnitmiðaðri. Við í 1. minni hluta viljum leggja áherslu á að engin stétt verði tiltekin sérstaklega. Við erum hér að samþykkja rammalöggjöf um heilbrigðisstarfsmenn og viljum, eins og nágrannaþjóðir okkar, ganga það skref að tiltaka enga sérstaka heilbrigðisstétt vegna þess að önnur lög tryggja réttindi og skyldur bæði starfsmanna og sjúklinga fullkomlega. Ég legg því til að við samþykkjum breytingartillögur 

Forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um heilbrigðisstarfsmenn. Fulltrúi Framsóknarflokksins í velferðarnefnd, Eygló Harðardóttir, hefur lagt fram breytingartillögur við þetta frumvarp sem við höfum lagt til að verði gengið til atkvæða um við 3. umr. málsins. Eins og fram hefur komið á málið eftir að fara aftur til nefndar og mögulega taka einhverjum breytingum en í ljósi þess að breytingartillögur hv. þm. Eyglóar Harðardóttur eiga eftir að koma til atkvæða og jafnvel til frekari umræðu í nefndinni munum við sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Síðan verðum við að sjá hvaða örlög málið fær í nefnd og í atkvæðagreiðslu við 3. umr. um það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu Evrópuráðssamnings um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun. Framsögumaður málsins, Mörður Árnason, er fjarverandi við skyldustörf. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda Evrópuráðssamning um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun sem gerður var í Lanzarote 25. október 2007. Í athugasemdum við þingsályktunartillöguna kemur fram að markmið samningsins eru að koma í veg fyrir og berjast gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun á börnum, að vernda réttindi barna sem eru þolendur kynferðislegrar misneytingar og kynferðislegrar misnotkunar og að efla samstarf í baráttunni gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun á börnum hjá hverri þjóð og á alþjóðavísu. Hér er um að ræða fyrsta alþjóðlega gerninginn þar sem kynferðisleg misnotkun barna í margvíslegum myndum er gerð refsiverð, þar með talið þegar slík misnotkun á sér stað inni á heimilum eða innan fjölskyldna, þar sem ofbeldi er beitt, nauðung eða hótunum. Samningurinn tekur meðal annars til barnavændis, barnakláms, þess að fullorðnir einstaklingar falast eftir börnum í kynferðislegum tilgangi, ferðaþjónustu sem byggist á kynferðislegri misnotkun barna og spillingu barna með því að valda því vísvitandi að börn verði vitni að kynferðislegu efni eða athöfnum. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að kynferðisleg misneyting og kynferðisleg misnotkun á börnum hefur aukist uggvænlega, einkum að því er varðar aukna notkun bæði barna og brotamanna á upplýsinga- og fjarskiptatækni, og að eitt af hverjum fimm börnum í Evrópu verður fyrir kynferðislegu ofbeldi í æsku. Á fundi nefndarinnar var gerð grein fyrir helstu breytingum á íslenskum lögum sem leiðir af samningnum en frumvarp til breytinga á almennum hegningarlögum er til umfjöllunar í allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis. Á meðal nýmæla í íslenskum rétti sem leiðir beint af samningnum samkvæmt frumvarpinu má nefna hert ákvæði um barnaklám. Refsivert verður að skoða slíkt myndefni en áður þurfti niðurhal barnakláms til þess að um refsivert athæfi væri að ræða. Enn fremur eru sýndarmyndir sem sýna börn á klámfenginn hátt bannaðar en slíkt efni er talið ýta undir sókn í eiginlegt barnaklám. Þá skulu nefndar breytingar á refsilögsögu sem gera það að verkum að hægt verður að ákæra hérlendis fyrir brot sem framin eru erlendis jafnvel þótt brotin varði ekki við lög í þeim löndum þar sem þau eru framin. Þessari breytingu er stefnt gegn ferðaþjónustu sem byggist á kynferðislegri misnotkun barna og er með slíkum ákvæðum komið í veg fyrir að gerendur geti komist undan refsiábyrgð með því að ferðast til ríkja þar sem lagaramminn er veikur og vernd barna ábótavant. Nefndin telur mikilvægt að fullgilda samninginn sem hér um ræðir og auka með þeim hætti vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og misnotkun og leggur því til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Birgitta Jónsdóttir áheyrnarfulltrúi var samþykk álitinu. Hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson, Helgi Hjörvar og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk undirritaðs Árni Þór Sigurðsson, Mörður Árnason, Bjarni Benediktsson, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og Ragnheiður E. Árnadóttir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka hér örstutt til máls þar sem ég átti ekki þess kost að vera við fyrri umræðu málsins. Ég vil lýsa ánægju minni með að við séum að ljúka málinu með þessum hætti vegna þess að ef það er eitthvað sem við eigum öll að taka höndum saman um - og ég fagna því að við erum að því hér - þá er það þegar börnin okkar eiga á hættu að verða fyrir einhvers konar misbeitingu og þá sérstaklega jafn ógeðfelldri og við erum að berjast hér gegn, kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun á börnum. Röksemdirnar fyrir þessu koma skýrt fram í nefndarálitinu og ætla ég ekki að fara að endurtaka þær heldur vildi ég einungis koma hingað til að lýsa ánægju minni og fullum stuðningi við þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra og lögum um heilbrigðisþjónustu (sameining vistunarmatsnefnda). Með frumvarpinu er lagt til að vistunarmatsnefndir fyrir hjúkrunarrými og dvalarrými verði sameinaðar innan heilbrigðisumdæma. Frumvarpinu er þannig ætlað að auðvelda öldruðu fólki að fá vistunarmat vegna dvalar á stofnun og einnig að gera vistunarmat samfellt og heildstætt hvort sem þörf er á dvalarrými eða hjúkrunarrými. Nefndin telur að um mikilvæga breytingu sé að ræða en bendir jafnframt á nauðsyn þess að samþætta félagsþjónustu sveitarfélaga og möguleika hennar til stuðnings við aldraða sem búa heima með því að þau úrræði sem matsnefnd fyrir dvalarheimili hefur haft verði áfram í boði og til athugunar enda þótt ein matsnefnd meti bæði þörf á dvöl í dvalarrými og hjúkrunarrými. Fyrir nefndina komu fulltrúar Landssambands eldri borgara og hreyfðu þeim sjónarmiðum að mikilvægt væri að breyta orðalagi laga sem varða málefni aldraðra til samræmis við nútímahugmyndafræði. Nefndinni var bent á að breytt hugmynda- og aðferðafræði kallar á breytta málnotkun og tungutak jafnt í lögum og reglugerðum sem í almennu talmáli. Þannig væri til að mynda eðlilegt að breyta orðinu ellilífeyrisþegar í eftirlaunafólk, dagvist í dagdvöl, vistmanni í heimilismann og vistunarmati í færni- og heilsumat. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og telur mikilvægt að færa orðalag lagatexta til nútímans með áherslu á mannvirðingu og réttindi fólks. Í lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, er talsvert víða vísað til vistunar aldraðra, aldraðir sem dvelja á öldrunarstofnunum eru nefndir vistmenn, mat fyrir þörf á dvöl á stofnun er nefnt vistunarmat og fleira í þeim dúr. Nefndin telur eðlilegt að ræða fremur um dvöl en vistun og að breyta eigi heiti vistunarmatsnefnda í færni- og heilsumatsnefndir. Þá telur nefndin mikilvægt að lögð sé áhersla á að aldraðir séu ekki vistaðir á heimilum með því að nota hugtakið heimilismaður í stað vistmanns. Í ljósi þessa, virðulegi forseti, leggur nefndin til talsvert margar tillögur til breytinga á frumvarpinu sem og öðrum ákvæðum laga um málefni aldraðra, nr. 125/1999, laga um heilbrigðisþjónustu, nr. 40/2007, laga um almannatryggingar, nr. 100/2007, og einni grein laga um kosningar til Alþingis, nr. 24/2007. Eru þessar breytingar í samræmi við breytta orðnotkun á sérstöku skjali þar sem allar þessar breytingartillögur eru framlagðar og vísað í sérstök lög þar að lútandi. Nefndin vill hins vegar benda á að orðið ellilífeyrisþegi kemur ekki fyrir í lögum um málefni aldraðra en allvíða annars staðar í lagasafni. Leggur nefndin því ekki til breytingu á þessu orði að svo stöddu en beinir því til velferðarráðuneytis að við endurskoðun laga um almannatryggingar svo og við yfirfærslu málaflokks aldraðra frá ríki til sveitarfélaga verði hugað sérstaklega að þessum þætti og orðnotkun í lögum sem varða málefni aldraðra breytt til samræmis við hugmynda- og aðferðafræði nútímans og réttindi eftirlaunafólks. Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins þurfa öll önnur úrræði til að fólk geti búið í heimahúsi að vera fullreynd áður en kemur að dvöl í hjúkrunar- eða dvalarrými. Þess vegna bendir nefndin á mikilvægi þess að í lagatextanum yrði sérstaklega tilgreint að raunhæf úrræði væru fullreynd. Nefndin telur nauðsynlegt að þetta verði fullreynt til að hægt sé að koma til móts við þá einstaklinga sem þurfa á dvöl að halda. Nefndin telur ljóst að það sé ekki tilgangur ákvæðisins að beina öldruðum eða öðrum sem þörf hafa fyrir dvalar- eða hjúkrunarrými í úrræði sem ekki hentar viðkomandi. Slíkt hefur í för með sér ríkt óhagræði fyrir einstaklinginn, tefur það að hann fái þá þjónustu sem hann hefur þörf fyrir og leiðir að auki til þess að fjármunum heilbrigðiskerfisins er ráðstafað á óhagkvæman hátt. Þess vegna þurfi í raun, eins og nefndin gerir kröfur um, að til þess að skilyrðið raunhæft úrræði teljist uppfyllt þurfi einstaklingur að hafa fullreynt úrræði sem í upphafi var augljóst að hentaði ekki þörfum hans, þetta sé til dæmis að nokkru leyti galið. Nefndin leggur því til breytingu á frumvarpinu á þann veg að raunhæf úrræði séu fullreynd til að tryggja réttan skilning og framkvæmd ákvæðisins. Þess ber að geta, virðulegur forseti, að fyrir nefndinni voru þau sjónarmið viðruð að mikilvægt væri að við mat á því hvort úrræði teldust fullreynd væri aðstoð ættingja metin til jafns við önnur félagsleg úrræði. Ættingjar hefðu oft veitt öldruðum mikla og margvíslega aðstoð sem ekki er skráð og getur orðið til þess að við mat á þörf á dvalar- eða hjúkrunarrými telji færni- og heilsumatsnefnd að unnt sé að grípa til vægari úrræða til að einstaklingur geti búið í heimahúsi. Nefndin óskaði upplýsinga um þetta frá velferðarráðuneyti og var tjáð að ekki væri unnt að setja þetta sem skilyrði í lagatextann þar sem ættingjum væri ekki skylt með lögum að veita aðstoð af þessu tagi. Nefndin leggur því ekki til breytingu á frumvarpinu en áréttar mikilvægi þess að þörf einstaklings fyrir dvalar- eða hjúkrunarrými sé metin heildstætt og tekið sé tillit til allra aðstæðna. Hafi einstaklingur fengið mikla aðstoð ættingja sem nægi þó ekki til að hann geti búið í heimahúsi telur nefndin að auki einsýnt að önnur vægari úrræði en dvöl í dvalar- eða hjúkrunarrými geti vart talist raunhæft úrræði. Nefndin bendir á að sú breytingartillaga sem gerð er grein fyrir hér að framan um að raunhæf úrræði séu fullreynd áður en einstaklingur getur fengið dvöl í dvalar- eða hjúkrunarrými tengist þessu máli. Þess vegna telur nefndin að matsnefnd þurfi því að horfa til þess hvort aðstoð ættingja hafi verið veitt til að meta hvort raunhæft sé að grípa til vægari úrræða eða hvort einstaklingur fái dvöl í dvalar- eða hjúkrunarrými. Samkvæmt 3. mgr. 15. gr. gildandi laga um málefni aldraðra skal meta þörf aldraðs einstakling fyrir dvöl á öldrunarstofnun eða önnur úrræði hafi hann verið lengur en sex vikur á sjúkrahúsi án sérstakrar meðferðar. Með frumvarpinu er þetta ákvæði fellt brott og því verður þörf einstaklings einungis metin hafi hann sjálfur sótt um dvöl í hjúkrunar- eða dvalarrými. Nefndin telur mikilvægt að halda þessu ákvæði inni enda leggur það frumkvæðisskyldu á opinbera aðila og tryggir að unnt sé að veita hinum aldraða betri þjónustu með því að beita því úrræði sem hentar best þörfum hans. Leggur nefndin því til breytingu þessu til samræmis. Nefndinni var tjáð að mikilvægt væri að kveða með skýrum hætti á um hvíldarinnlagnir. Það úrræði hafi nýst vel til að aldraðir geti búið sem lengst í heimahúsi en aftur á móti séu ekki skýr ákvæði þar að lútandi. Þó er í 2. tölulið 1. mgr. 14. gr. laga um málefni aldraðra gert ráð fyrir þeim möguleika að einstaklingur geti komi til skammtímavistunar eða skammtímadvalar í hjúkrunarrými sé þess þörf. Nefndin telur vert að breyta ákvæðinu og tilgreina sérstaklega að um hvíldarinnlögn sé að ræða auk þess sem matsnefndum verði samkvæmt lögunum einnig falið að meta þörf aldraðs einstaklings sem býr í heimahúsi fyrir hvíldarinnlögn. Þeim sjónarmiðum, virðulegur forseti, var komið á framfæri við nefndina að mikilvægt væri að víkka út fagsvið þeirra sem skipa matsnefndir. Þannig væri til dæmis ekki minnst á öldrunarfræði sem þó er viðurkennd grein og kennd á meistarastigi við Háskóla Íslands. Í frumvarpinu er tiltekið að þriggja manna matsnefnd skuli skipuð lækni með sérmenntun í öldrunar- eða heimilislækningum eða langvinnum sjúkdómum, hjúkrunarfræðingi með þekkingu á öldrunarþjónustu eða hjúkrun langveikra og félagsráðgjafa með þekkingu á félagsþjónustu við aldraða eða langveikt fólk. Varamenn skulu hafa sömu þekkingu og sé nefnd skipuð sex mönnum skulu nefndarmenn uppfylla sömu menntunarskilyrði. Nefndin telur mikilvægt að færni- og heilsumat sé unnið heildstætt og að því komi einstaklingar með fagþekkingu á viðeigandi sviði. Leggur nefndin því til þá breytingu að í stað félagsráðgjafa með þekkingu á félagsþjónustu við aldraða eða langveikt fólk verði einnig - ég ítreka, verði einnig unnt að ráða sálfræðing eða öldrunarfræðing með sömu þekkingu. Ekki er verið að senda félagsráðgjafana í burt úr nefndinni heldur að heimilt sé að ráða einnig sálfræðing eða öldrunarfræðing með sömu þekkingu. Virðulegur forseti. Einnig kom töluvert til umræðu dvöl yngra fólks í dvalar- eða hjúkrunarrými. Nefndin hefur reynt að afla sér upplýsinga um fjölda þeirra sem ekki hafa náð eftirlaunaaldri sem dvelja í dvalar- eða hjúkrunarrýmum. Þessar upplýsingar liggja þó ekki fyrir og því ekki unnt að meta þjónustuþörf hópsins eða skipuleggja þjónustu við hann á landsvísu. Nefndin telur hins vegar mjög brýnt að þessi mál verði könnuð og kortlögð og beinir því til velferðarráðuneytisins að það verði gert. Nefndin gerir ekki athugasemd við að sama nefnd meti annars vegar þörf aldraðra fyrir dvöl í dvalar- eða hjúkrunarrými og hins vegar þörf þeirra sem ekki hafa náð eftirlaunaaldri. Hún bendir þó á að mikil áhersla er lögð á að þeir sem sitja í matsnefndum hafi þekkingu á öldrunarlækningum eða öldrunarþjónustu, en þegar um yngri einstaklinga er að ræða þarf oft að horfa til annarra þátta. Til að mynda er algengt að sótt sé um dvöl fyrir einstaklinga með heilabilun en þeir geta verið líkamlega mjög heilir og frískir en samt haft ríka þörf fyrir dvöl í hjúkrunar- eða dvalarrými. Nefndin áréttar að þegar þörf er á því, m.a. vegna veikinda einstaklings eða aldurs, sé tryggt að færni- og heilsumatsnefndir geti leitað til sérfræðinga á öðrum sviðum til að meta þörf einstaklinga fyrir dvöl í dvalar- eða hjúkrunarrými. Virðulegur forseti. Nefndin leggur að auki til breytingu á gildistöku sem samkvæmt 3. gr. frumvarpsins er 1. mars sl. Til að tryggja hæfilegan aðlögunartíma er lagt til að gildistakan verði 1. júní 2012. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir hér að framan og lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Að nefndarálitinu standa Álfheiður Ingadóttir, formaður velferðarnefndar, Ragnheiður Ríkharðsdóttir framsögumaður, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lúðvík Geirsson, Valgerður Bjarnadóttir og Unnur Brá Konráðsdóttir. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Kristján L. Möller, Eygló Harðardóttir og Guðmundur Steingrímsson. Virðulegur forseti. Ég ítreka breytingartillögurnar samfara þeim orðalagsbreytingum sem nefndin leggur til sem og að tekið verði tillit til að hægt sé að ráða inn í stað félagsráðgjafa þann sem er annars vegar sálfræðingur eða með próf í öldrunarfræðum frá Háskóla Íslands eða sambærilegum skólum. Breytingartillögurnar eru lagðar fram á sérstöku skjali, þingskjali 968.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. framsögumanni nefndarinnar fyrir góða yfirferð á málinu. Ég hyggst ekki lengja þessa umræðu mjög mikið en það eru örfá atriði sem mig langaði til að ræða. Þegar málið var lagt fram leit það út fyrir að vera afar einfalt og við héldum að við gætum afgreitt það á mjög stuttum tíma. Það má segja að í þessu máli eins og svo mörgum öðrum var samvinnan í velferðarnefnd með miklum ágætum og allir tilbúnir til þess að leggja málinu lið og um þetta mál var mikil samstaða. En það var ýmislegt sem kom upp þegar við fórum að velta málinu fyrir okkur, til dæmis þessi spurning um dvalarrými versus hjúkrunarrými. Við gerum okkur grein fyrir því að dvalarrýmum fækkar óðfluga og hjúkrunarrýmum fjölgar að sama skapi. Ýmis önnur úrræði eins og þjónustuíbúðir, heimahjúkrun og annað slíkt hafa komið inn í þjónustuna og á mörgum stöðum landsins breytt kannski svolítið þörfinni fyrir dvalarrými, en það var þó talsvert rætt í nefndinni að við yrðum að gera okkur grein fyrir því að ákveðin þörf gæti verið fyrir dvalarrými, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum þar sem heimahjúkrun virkar kannski ekki eins vel vegna fjarlægða. Við teljum eigi að síður að það eigi að vera í góðu lagi að sameina þessar matsnefndir því að þær hafa kannski verið dálítið að vinna sömu vinnuna. Því var líka velt upp hvort ekki væri öruggt að aðgangurinn að þessum nefndum í hinum stóru heilbrigðisumdæmum væri með ágætum. Ákveðnir gestir hreyfðu við því að þegar aldraðir eða aðstandendur þeirra hefðu sótt um dvalarrými hefðu þeir gjarnan gert það í gegnum félagsþjónustuna. Það þarf aðeins að skoða hvort þessi samfella sé ekki örugglega í lagi. Síðan tel ég það mjög merkilegt framtak og þakka Landssambandi eldri borgara fyrir það, að benda okkur á þá gamaldags orðanotkun sem verið hefur í allri þjónustu við lífeyrisþega eða ellilífeyrisþega. Ég tel að þær breytingar sem lagðar eru til hér séu mjög til bóta en með þeim er gert ráð fyrir því að fólk sé ekki vistað heldur dvelji það í raun af fúsum og frjálsum vilja og að fyrst og fremst sé verið að meta færni og heilsu en ekki einhverja þörf fyrir að leggjast inn á eitthvert hjúkrunarheimili. Ég held því að þessi orðanotkun sé verulega til bóta. Síðan langar mig til að ræða aðeins skipun í matsnefndir. Ég held að sú ábending sem kom fram um að sjálfsagt væri að skoða hvort fólk sem er að leita sér sérstakrar menntunar í öldrunarfræðum kæmi ekki að þessum málum. Það er mjög eðlilegt að við tökum ákveðið tillit til þess að leitað sé til þeirrar fagstéttar þegar við á svo og sálfræðinga þegar við á. Mig langar sérstaklega til að nefna að ég held að við verðum að halda opnum þeim möguleika að hægt sé að kalla til fleiri sérfræðinga. Það er orðið þannig að talsvert margir íbúar landsins fara á hjúkrunarheimili áður en þeir hafa náð eftirlaunaaldri vegna einhvers konar sjúkdóma eða jafnvel fötlunar. Þá skiptir máli að kallaðir séu til sérfræðingar til að meta þörf þeirra. Síðan má halda langa tölu um það hversu heppilegt það er að yngri einstaklingar séu á hjúkrunarheimilum með miklu eldra fólki, en eins og við vitum er auðvitað heldur ekki hægt um allt land að vera með sérstakar stofnanir eða deildir fyrir þá landsmenn sem þurfa á því að halda að vera inni á svona sérstöku heimili með hjúkrun eða umönnun allan sólarhringinn. Ég held því að við verðum bara að fylgjast mjög vel með að þessir einstaklingar hafi það eins gott og kostur er, hvar sem þeir eru og það er spurning hvort ekki sé eðlilegast að við reynum, þar sem það er möguleiki eins og til dæmis á höfuðborgarsvæðinu, að hafa þessa yngri einstaklinga sem mest saman. Í þessu sambandi langar mig að árétta eitt varðandi þjónustu við eldri borgara sem ég held að skipti mjög miklu máli og var aðeins rætt í nefndinni, en ég tel að sú hugmyndafræði sem nú ryður sér mjög til rúms í þjónustu við fatlað fólk, um notendastýrða persónulega aðstoð, eigi líka virkilega vel heima í þjónustu við aldraða og ég veit að Landssamband eldri borgara hefur talsvert rætt það. Með notendastýrðri persónulegri aðstoð getur fólk búið lengur heima hjá sér og getur lifað sjálfstæðu lífi með þeim lífsgæðum sem því fylgir. Þetta er gott mál og sú umræða sem fram fór í nefndinni um málefni eldri borgara var mjög góð. Eins og fram kom er ég á þessu nefndaráliti og styð málið að sjálfsögðu heils hugar og þær breytingartillögur sem koma hér fram.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um meðferð einkamála um gjafsókn, en frumvarpið er á þskj. 895. Þetta frumvarp er í sjálfu sér sáraeinfalt. Það hefur verið flutt þrisvar á þremur þingum áður, á 136., 137. og 139. löggjafarþingi. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þingmenn Atli Gíslason, Birgitta Jónsdóttir, Eygló Harðardóttir, Helgi Hjörvar, Siv Friðleifsdóttir, Þór Saari, Magnús Orri Schram, Árni Þór Sigurðsson, Þráinn Bertelsson og Ólöf Nordal. Í 126. gr. laga um meðferð einkamála, sem fyrst voru sett ný lög um árið 1991, eru rakin skilyrði gjafsóknar, en gjafsókn er þegar ríkið greiðir kostnað einstaklinga af því að bera mál upp fyrir dómstólum, annaðhvort til þess að sækja mál eða verja. Eins og við vitum er aðgengi að dómstólum mannréttindi og mjög mikilvægt að efnahagur skerði ekki það aðgengi í málum sem hafa almenna þýðingu. Það var því miður gert með lagabreytingu árið 2005 með lögum nr. 7/2005. Þá var felldur úr lögum sá möguleiki að veita gjafsókn ef úrlausn máls hefur verulega almenna þýðingu eða varðar verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjenda. Það var gagnrýnt harðlega á þeim tíma að þetta ákvæði væri fellt úr lögunum. Það hafði þá verið í lögum um tólf ára skeið án nokkurra vandkvæða. Ástæða lagabreytingarinnar var sögð að ákvæðið væri afar víðtækt og ekki væri forsvaranlegt að ríkið kostaði málshöfðun eða málsvörn einstaklinga af almannafé á grundvelli svo almenns ákvæðis. Það er mat flutningsmanna að sú breyting sem gerð var á árinu 2005 með lögum nr. 7/2005, þrengi verulega að möguleikum almennings til þess að leita réttar síns með málshöfðun gagnvart stjórnvöldum og opinberum aðilum í málum sem geta varðað einstaklinga og almenning miklu. Slíkar takmarkanir eru að mati flutningsmanna í andstöðu við hefðir sem hafa verið að þróast í öðrum lýðræðisríkjum. Við leggjum því til að aftur verði tekið í lög það ákvæði sem fellt var úr og er hér að finna í b-lið í 1. gr. frumvarpsins, en þar segir, með leyfi forseta: „Gjafsókn verður aðeins veitt ef málstaður umsækjanda gefur nægilegt tilefni til málshöfðunar eða málsvarnar og öðru hvoru eftirfarandi skilyrða er að auki fullnægt:“ Síðan er b-liðurinn sem er annað skilyrðið og er þessi viðbót: „að úrlausn máls hafi verulega almenna þýðingu eða varði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjanda.“ Auk þess, herra forseti, er í a-lið gerð sú breyting á að í stað þess að þar standi að efnahag umsækjanda sé þannig háttað o.s.frv. komið orðið „fjárhag“, en það er ekki aðalatriði. Sú rýmkun sem hér er lögð til felur í sér að gjafsókn verður möguleg í málum sem eru mikilvæg réttlætismál fyrir hagsmuni einstaklinga og almennings, svo sem mál sem varða heimtu skaðabóta fyrir varanlega örorku þegar örorka er mikil en aflahæfi verulega skert, mál sem varða lífeyrisréttindi, atvinnuréttindi, eignarréttindi, mál sem varða bætur fyrir missi framfæranda, mál vegna læknamistaka, mál um réttindi sem varða friðhelgi einkalífs og önnur mál sem varða hefðbundin mannréttindi. Þá gæti gjafsókn samkvæmt þessu frumvarpi verið veitt í málum einstaklinga gagnvart stjórnvöldum. Herra forseti. Í greinargerð er bent á að verði frumvarpið að lögum þurfi að breyta ákvæðum reglugerða en segja má að það séu sjálfsagðir hlutir. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frumvarpið, en það er nú í fjórða sinn lagt fyrir þingið. Mjög mikilvægt er að hrinda þeirri aðför sem gerð var að gjafsókninni á árinu 2005. Hér er ekki um að ræða að verið sé að kalla eftir auknum fjárveitingum til gjafsóknar heldur aðeins að skilyrðin verði rýmkuð til þess sem þau voru um tólf ára skeið, frá 1991 til 2005. Fjárveitingar til gjafsóknar mundu eftir sem áður þurfa að duga fyrir þeim gjafsóknum sem nefnd sem fjallar þar um, gjafsóknarnefnd, tekur ákvörðun um, en henni er ætlað að starfa eftir fastri fjárveitingu. Auðvitað er það svo, herra forseti, að fjárveitingar til gjafsóknarmála hafa á síðustu árum verið skornar niður eins og margt og flest í rekstri ríkisins en benda má á að kostnaður vegna gjafsóknarmála fellur yfirleitt ekki á ríkissjóð samstundis heldur eftir eitt eða tvö ár. Rýmkun á gjafsóknarreglum eins og sú sem hér er lögð til ætti því ekki að leiða til aukins kostnaðar fyrr en eftir þann tiltekna tíma, og ég ætla að leyfa mér að vona að eftir eitt eða tvö ár verði ríkissjóður betur í stakk búinn til að mæta mögulegum auknum útgjöldum í þessu skyni, sem eru, eins og ég segi, nauðsynleg til þess að tryggja þau sjálfsögðu mannréttindi að menn geti borið upp mál sín fyrir dómstólum og efnahagur standi þar ekki í vegi. Ég legg svo til, herra forseti, að frumvarpinu verði að lokinni umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum sem felast í virkjunarframkvæmdum í neðri hluta Þjórsár, þeim virkjunarkostum sem þar eru til staðar. Áður en ég kem beint að frumvarpinu langar mig aðeins að hafa aðdraganda í ræðu minni að stöðunni og framtíðarhorfum á þessum markaði og í þessari mikilvægu atvinnugrein okkar og styðst ég þar mikið við upplýsingar meðal annars úr framtíðarskýrslu Landsvirkjunar. Samkvæmt upplýsingum frá Orkustofnun er nýtanleg orka í vatnsafli um það bil 64 teravattstundir á ári en í háhita um 20 teravattstundir á ári eða samtals um 84. Vegna verndunarsjónarmiða verður þó aðeins hluti af þessu virkjanlega afli notað og virkjað en það má segja að nú þegar séu virkjuð um 20% af því þannig að 20% af þessari orku eru nýtt. Miðað við framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar er áætlað að virkjuð verði um 55% í vatnsafli og 45% í jarðgufu og að orkuframleiðslan verði aukin um 7 teravattstundir á árunum 2011–2021. Til viðbótar yrði framleiðslan síðan aukin um 4 teravattstundir árin 2021–2025, þ.e. á ári.. Þetta felur í sér tvöföldun orkuframleiðslu Landsvirkjunar á 15 ára tímabili eða aukning úr 12 í 23 teravattstundir og þar með yrði heildarraforkuframleiðslan í landinu komin í um 32 teravattstundir miðað við 17 í dag. Samkvæmt framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar yrðu fjárfestingar vegna þessara orkumannvirkja og samhliða uppbyggingu í iðnaði í þeim fyrirtækjum sem mundu kaupa þessa orku um 960 milljarðar til ársins 2020 og næðu hámarki á árunum 2015–2019 eða um 120 milljarðar á ári. Til samanburðar er talið að heildarfjárfesting í virkjun á Kárahnjúkum og álveri á Reyðarfirði hafi verið um 270 milljarðar á árunum 2004–2007 sem skiptist í því tilfelli nokkuð jafnt á milli virkjunar og vers. Miðað við þær forsendur mun fjárfesting í orku og iðnaði ásamt afleiddum áhrifum bæta samtals að meðaltali um 1,4% við hagvöxt á ári til ársins 2017. Framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar byggir á rammaáætlun og er í góðri sátt við þau drög að henni sem voru lögð fram á síðasta ári eins og hún kom fram frá þeim sérfræðingum sem hana höfðu unnið á undanförnum árum. Virkjunarkostir eru vel skilgreindir og áætlað er að raforkuframleiðslan byggist upp jafnt og þétt þegar nýjar virkjanir komast í gagnið. Virkjunarkostir eru nokkuð smáir hver um sig í samanburði við margt annað sem við höfum ráðist í og því er hægt að stýra framkvæmdahraða og tímasetningum, m.a. með tilliti til stöðu hagkerfisins hverju sinni og aðgangi að fjármögnun á ákjósanlegu verði. Því er oft velt fyrir sér, virðulegi forseti, hver áhrifin geti orðið af þessu í hagvexti og í almennu efnahagsástandi skiptir það höfuðmáli þegar hagvaxtaráhrif nýrrar fjárfestingar eru metin en hagvaxtarhvati af völdum stórfjárfestinga þarf ekki að skila sér alltaf að öllu leyti í raunverulegum hagvexti. Stundum geta áhrifin jafnvel verið neikvæð fyrir efnahagslífið. Almennt efnahagsástand eða staða hagsveiflunnar á hverjum tíma skiptir höfuðmáli þegar hagvaxtaráhrif stórfjárfestinga eru metin. Ef fjárfestingin á sér stað við fulla framleiðslu hagkerfisins eða jafnvel þenslu og vinnuaflið er þegar fullnýtt munu nýjar framkvæmdir aðeins taka fólk frá öðrum atvinnugreinum en ekki fjölga störfum í efnahagslífinu nema því aðeins að erlent vinnuafl sé flutt til landsins. Þá eru afleidd áhrif fjárfestingarinnar í raun og veru ruðningsáhrif sem hafa neikvæð áhrif á hagvöxt þegar litið er til lengri tíma. En ruðningsáhrif felast í þenslu á vinnumarkaði, launahækkunum umfram framleiðni og í framhaldi verðbólgu, vaxtahækkunum og styrkingu krónunnar. Við höfum svo sem reynslu af þessu frá fyrri árum þegar farið var í stórframkvæmdir á sínum tíma, nauðsynlegar stórframkvæmdir fyrir austan til að efla útflutningsverðmæti þjóðarinnar, en á sama tíma var mikil þensla á íbúða- og atvinnuhúsnæðismarkaði í landinu sem skapaði þá þenslu sem við erum hér að ræða um. Ef hins vegar er samdráttur og atvinnuleysi til staðar og framleiðsluþættir hagkerfisins eru ekki fullnýttir munu fjárfestingarútgjöldin leggjast óskoruð til hagvaxtar án ruðningsáhrifa. Ýmis afleidd áhrif, margföldunaráhrif, munu þá einnig í framhaldi skapa umtalsverðan þjóðhagslegan bata þegar ný verkefni skapast fyrir vinnandi hendur er ella væru atvinnulausar. Sú er einmitt raunin núna. En miðað við þann slaka sem nú ríkir í þjóðarbúskapnum munu ruðningsáhrif vegna framkvæmda, miðað við framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar, verða takmörkuð og hagvaxtarhvatinn verður raunverulegur við þann mikla framleiðsluslaka sem er og verður samkvæmt áliti Seðlabankans meðal annars í hagkerfinu á næstu árum. Um leið og framkvæmdum lýkur við slíkt átak í uppbyggingu orkumannvirkja sem hér er lýst munu verksmiðjur og orkuver taka til starfa og rekstur þeirra skila langvinnum áhrifum inn í efnahagslífið. Ef sú forsenda er gefin að sú iðnaðaruppbygging verði að mestu leyti á svipuðum nótum og verið hefur, þ.e. með vexti í orkufrekri stóriðju, er hægt að áætla hagvaxtaráhrif af nýjum rekstri samhliða margföldunaráhrifum af kaupum þessara fyrirtækja á innlendum framleiðsluþáttum öðrum en raforku. Ef sá áliðnaður sem þegar er starfandi hérlendis er notaður til að meta rekstraráhrif frá orkusæknum iðnaði eru innlendir liðir líklega um 30–40% af rekstrarkostnaði. Ljóst er því að áhrifin munu hafa mjög jákvæð áhrif á hagvöxt og allt efnahagslíf okkar. Á tímum ákvarðana og uppbyggingar Kárahnjúkavirkjunar voru raddir andstæðinga virkjunarinnar háværar og fullyrt var að almenningur þyrfti að greiða fyrir mannvirkið með hærri orkureikningum til lengri framtíðar. Það sjá allir í dag hversu fáránleg sú umræða var og ekki þarf að fara mörgum orðum um að hér væri ástandið óbærilegt ef ekki hefði verið ráðist í þá miklu verðmætasköpun eða ef í dag nyti ekki þeirrar miklu verðmætasköpunar sem sú framkvæmd hafði í för með sér í samfélagi okkar. Uppbygging í orkuframleiðslu og stóriðju hefur skilað gríðarlegum áhrifum á íslenskt efnahagslíf. Einn meginbati fjárfestinga bæði í virkjunum og stóriðju felst í sköpun umsvifa og starfa á samdráttarskeiðum með bæði beinum og afleiddum hætti. Á framkvæmdatíma samkvæmt framkvæmdaskýrslu Landsvirkjunar geta framkvæmdir í orku og iðnaði skilað um 1.000–2.000 störfum á hverju ári. Þegar mest verður munu um 11.000 manns hafa starfa af þessum framkvæmdum. Hér á landi hefur myndast töluverð starfsemi í aðfangaiðnaði í kringum orku og iðnað, bæði á framkvæmdatíma sem og rekstrartíma. Það má nefna til dæmis að um 1.300 manns starfa á verkfræðistofum á Íslandi og rúmlega þriðjungur þeirra vinnur að orku- og iðnaðartengdum verkefnum. Þekking og reynsla íslenskra verkfræðinga af virkjunarframkvæmdum, hvort sem er vatnsafls- eða jarðvarmavirkjanir, hefur aukist ár frá ári og svo má segja að myndast hafi vaxandi klasi þar sem íslenskar verkfræðistofur eru farnar að sinna verkefnum utan landsteinanna og þannig hafið raunverulegan útflutning á orkuþekkingu landsmanna. Metið er að íslenskar verkfræði- og jarðvísindastofur hafi haft hátt í 2 milljarða í erlendar tekjur árið 2010. Aukin þekking og tækni hefur líka þróast í kringum þjónustu við álverin til dæmis og er nú svo komið að íslenskar verkfræðistofur sem og önnur fyrirtæki flytja út þekkingu og vörur tengdar álverum. Það er því ljóst að áframhaldandi fjárfestingar í iðnaði og stóriðju munu styðja við þá klasamyndun sem hefur verið að þróast mjög öflugt á undanförnum árum sem felur í sér sjálfstæða verðmætasköpun með íslensku hugviti við hliðina á þeim verkþáttum sem við erum að tala hér um. Efnahagslegur ábati sem felst í orkufjárfestingum ásamt samhliða fjárfestingum tilvonandi raforkukaupenda í iðnaði er tvíþættur, annars vegar aukin efnahagsleg umsvif og sköpun starfa á krepputímum og hins vegar aukin framleiðni í íslenska hagkerfinu. Miðað við rekstraráætlun Landsvirkjunar sem unnið er eftir mun arðgreiðslugeta fyrirtækisins verða töluverð í framtíðinni ásamt stórauknum tekjuskattsgreiðslum þegar framkvæmdatímabili lýkur árið 2025. Þannig reiknar Landsvirkjun með því, að gefnum ákveðnum forsendum um þróun raforkuverðs sem á sér stað sérstaklega í Evrópu í dag, að hagnaður og arðgreiðslur fyrirtækisins eftir árið 2025 til íslenska ríkisins geti numið um 100 milljörðum kr. - eitt hundrað milljörðum króna. Fullyrt er í þessari skýrslu að ekki sé tekið djúpt í árinni, heldur séu menn með mjög varlegar áætlanir. Við getum sett þetta í samhengi við öll umsvif í okkar samfélagi. Þetta er mun meira en tekjuskattur af launum landsmanna. Þetta eru alveg gríðarlegar upphæðir og það er hægt að nýta þær til margra samfélagslegra þátta. Við getum séð fyrir okkur hvaða áhrif þetta getur haft á afkomu heimila, t.d. með því að lækka skatta. Hvað við getum aukið alla velferðarþjónustu í landinu. Þetta styður við bakið á því að veita hér þá bestu samfélagsþjónustu sem völ er á, sem er auðvitað framtíðarmarkmið okkar allra sem horfum til framtíðar Íslands. Við viljum skapa mannvænt samfélag sem býður upp á alla helstu og bestu samfélagsþætti sem við viljum hafa í lagi, eins og menntakerfi, heilbrigðiskerfi og traust félagskerfi fyrir eldri borgara og öryrkja í þessu landi. Það mun verða mikill hagvöxtur í kringum þessa framleiðslu, mikil verðmætaaukning í framtíðinni. Það getur skapast fjölbreyttur iðnaður. Menn þurfa ekki að horfa eingöngu til álvera eins og við höfum í raun byggt okkar orkubúskap eða orkusölu á. Að stórum hluta höfum við byggt það upp á sölu til álvera. Aðstæður hafa breyst. Við erum komin á annan stað í þeirri þróun sem hefur átt sér stað á síðustu 50 árum. Allir eru sammála um það sem skoða söguna að sú stefna sem rekin var af hálfu Landsvirkjunar á sínum tíma hafi verið kórrétt, þ.e. að við urðum að leita að fáum og stórum raforkukaupendum. Það var nauðsynlegt til að geta ráðist í þær miklu grunnframkvæmdir sem við búum að í dag, bæði í dreifikerfi og raforkuframleiðslu. Til þess þurftum við trausta kaupendur til langs tíma sem voru tilbúnir að kaupa af okkur orkuna til lengri tíma. Þannig gátum við fengið fjármögnun á tiltölulega hagstæðu verði. Sumar af þessum fjárfestingum eru búnar að borga sig upp og virka sem prentvélar inn í íslenskt samfélag. Þannig yrði um þessar virkjanir að þær borga sig upp á tiltölulega skömmum tíma. Þannig munu arðgreiðslur Landsvirkjunar bara aukast mjög frá því sem verður árið 2025 þegar fyrirtækið verður náttúrlega enn skuldsett eftir allar þessar framkvæmdir en mun samt geta greitt, samkvæmt þeim áætlunum sem liggja fyrir, um 100 milljarða til íslensks samfélags. Þá er ótalin sú framkvæmd að leggja sæstreng til Evrópu sem er mjög áhugavert verkefni og er tímabært að fara að horfa til og leggja grunn að, a.m.k. að skoða alla fleti þess og hefja undirbúninginn. Það er ljóst að þar er um mikla hagsmuni að ræða. Þar erum við að nýta þá afgangsorku sem er til í kerfinu. Þar mun skapast vettvangur fyrir öðruvísi orkuframleiðslu en við eigum að venjast í dag, t.d. á vindorku og rekstrarforsendur fyrir smærri virkjunum þar sem þær geta selt inn á hinn samevrópska markað. Þetta mun ekki hafa áhrif á atvinnusköpun eða atvinnutækifæri á Íslandi vegna þess að svo lítill hluti orkunnar sem færi erlendis kæmi frá þeim virkjunum sem eru inni í þessu framkvæmdaplani, þ.e. fyrir utan þá viðbótarorku sem alltaf er til í kerfinu vegna þess að raforkukerfi okkar er lokað. Það skapar einnig mikið öryggisnet fyrir raforkudreifingu okkar og afhendingu raforku vegna þess að ef hér koma upp áföll getum við auðvitað tekið raforku frá Evrópu til Íslands, ef sú staða kynni að koma upp. Það er gríðarlega mikilvægt að við reynum að endurheimta íslenska hagkerfið og koma því á lappirnar. Þær framkvæmdir sem hér er verið að tala um koma á tímum eins mesta slaka sem um getur í hagkerfinu og sögulega hæsta atvinnuleysi á Íslandi svo áratugum skiptir. Það er því í öllu tilliti mikilvægt að nýta þær orkuauðlindir sem eru til staðar á Íslandi á sem arðbærastan hátt. Framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar miðar að því að ná betri stöðu í framtíðinni og að Ísland njóti sem mests ábata af þessari þjóðareign sinni. Ef við komum okkur saman um rammaáætlun mun margt geta breyst í okkar ytra umhverfi. Þar værum við að sýna þjóðum, nágrannaþjóðum okkar, áætlun um fjárfestingar á Íslandi til lengri tíma. Það er augljóst að slík framkvæmdaáætlun er eiginlega dæmd til þess að ganga upp vegna þess að eftirspurnin eftir þeirri grænu raforku sem við framleiðum gerir ekkert annað en aukast. Ef við erum komin með raunhæft framkvæmdaplan sem sátt er um í samfélaginu að stærstum hluta mun það væntanlega hafa áhrif á vaxtakjör Íslendinga erlendis. Það mun bæta lífskjör hér strax og við getum gengið frá slíkri framtíðarsýn. Það er því þyngra en tárum taki, virðulegi forseti, að staða rammaáætlunar skuli vera í þeim farvegi sem raun ber vitni. Og mikil er ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna, ríkisstjórnarinnar og þeirra þingmanna sem hana styðja, að vera búin að koma þessari mikilvægu vinnu og mikilvægu sátt sem unnið var að með mjög faglegum hætti í uppnám. Það er einmitt vegna þeirrar ástæðu sem við sjálfstæðismenn leggjum fram þetta frumvarp. Það er nauðsynlegt að taka af skarið, hefjast handa og snúa vörn í sókn. Það verður enginn alvörubati í efnahagslífi Íslands nema til komi nýting á orkuauðlindunum. Góður gangur í ferðaþjónustu og þær framkvæmdir sem við horfum til og þær atvinnugreinar, góður gangur í sjávarútvegi sem við erum með í dag og vonandi auknar fjárfestingar á þeim vettvangi, dugar ekki til til að skapa þann hagvöxt sem nauðsynlegur er til að vinna okkur út úr því alvarlega efnahagsástandi sem þjóðin er í. Og ekki er hægt að horfa á það öðruvísi en staðreynd að orkuauðlindirnar munu verða lykillinn að því að skapa hér þann hagvöxt sem við þurfum og þess vegna verðum við að hefjast handa. Eins og ég sagði er það á þeirri forsendu sem við nokkrir sjálfstæðismenn leggjum fram þetta frumvarp, sem gerir ráð fyrir því að hefja framkvæmdir við virkjanir í neðri hluta Þjórsár og taka ákvörðun um það strax á þessu ári. Frumvarp sama efnis var flutt á 139. löggjafarþingi en varð ekki afgreitt. Umsagnir bárust frá meðal annars Landsvirkjun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Orkustofnun, Samorku, Samtökum atvinnulífsins, Sól á Suðurlandi og Vegagerðinni. Það kemur meðal annars fram í þeim umsögnum að Orkustofnun hafi, með erindisbréfi ráðherra frá 10. júlí 2008, verið falið að fara með leyfisveitingarvald ráðherra samkvæmt ákvæðum laganna, þar með talið veitingu virkjunarleyfis. Með frumvarpinu er lagt til að þrátt fyrir það fyrirkomulag skuli ráðherra veita Landsvirkjun virkjunarleyfi til að ráðast í gerð þriggja virkjana sem eru Hvammsvirkjun, sem mun framleiða um 82 megavött, Holtavirkjun 53 megavött, Urriðafossvirkjun 130 megavött, í þeim tilgangi að efla atvinnulíf í landinu, á sunnanverðu landinu kannski fyrst og fremst. Við erum að horfa til virkjunarframkvæmda á norðanverðu landinu en ég hef lagt á það áherslu í allri minni umræðu um uppbyggingu á orkufrekum iðnaði að okkur beri skylda til þess að horfa fyrst og fremst til atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni sem hefur setið allt of mikið eftir og þar sem breyttir atvinnuhættir í sjávarútvegi og landbúnaði hafa haft þau áhrif á byggðaþróun sem raun ber vitni. Þessi áform um virkjanir hafa þegar uppfyllt öll skilyrði umhverfissjónarmiða og hagkvæmnissjónarmiða. Virkjanirnar hafa þegar farið í gegnum mat á umhverfisáhrifum án athugasemda, verið í tvígang settar í rammaáætlun og komið vel út í bæði skiptin, eru fjárhagslega hagkvæmar og munu styrkja mjög íslenskt atvinnulíf. Sterk rök hníga að því að rétt sé að fullnýta tiltekið svæði áður en haldið er inn á ný svæði. Fjárfestingarstofa hefur lýst því yfir að fjöldamörg verkefni séu í undirbúningi, t.d. á sviði gagnavera og smærri iðnaðar. Landsvirkjun tilkynnti 9. nóvember 2007 að stjórn fyrirtækisins hefði ákveðið að orkan úr neðri hluta Þjórsár ætti að fara til annarra verkefna en stóriðju. Í tilkynningunni segir: „Stjórn Landsvirkjunar telur mikilsvert að fyrirtækið fái sem hæst verð fyrir raforkuna, dreifi áhættu og auki fjölbreytni viðskiptavina sinna. Landsvirkjun hefur því ákveðið að hefja viðræður um raforkusölu við fyrirtæki sem hyggjast byggja upp netþjónabú á Íslandi. Einnig eru í undirbúningi viðræður við fyrirtæki á sviði kísilhreinsunar fyrir sólarrafala. Ekki er enn hægt að greina frá því hver þessi fyrirtæki eru. Líkleg staðsetning þessarar starfsemi verður á Suðurlandi og Reykjanesi.“ - Við vitum í dag að það er fyrirhugað að byggja eitt slíkt upp í Þingeyjarsýslum einnig. - „Áhersla Landsvirkjunar á netþjónabú og sólarkísil byggist á því að vænta má hærra raforkuverðs í þeim viðskiptum en við aðra stórkaupendur. Landsvirkjun mun þess vegna ekki ganga til samningaviðræðna að sinni við fyrirtæki sem hyggja á byggingu nýrra álvera á Suður- eða Vesturlandi.“ Þetta sagði stjórn Landsvirkjunar árið 2007. Mikið hefur breyst í íslensku efnahagslífi og staðan er allt önnur nú en haustið 2007 og það er brýnna en nokkru sinni fyrr að tryggja orku til fjölbreyttra verkefna eins og vísað er til í framangreindri samþykkt stjórnar Landsvirkjunar. Mikilvægt er að Landsvirkjun endurskoði þessa samþykkt frá árinu 2007 og líti til allra mögulegra kosta þegar kemur að sölu raforku frá þessum svæðum. Landsvirkjun verður eins og aðrir að endurmeta stöðu sína í ljósi þeirra alvarlegu afleiðinga sem aukið atvinnuleysi hefur á samfélagið. Allra leiða verður að leita til að vinna bug á því þjóðarböli sem atvinnuleysi er. Augljóst er að ekki verður farið í uppbyggingu verkefna í orkufrekum iðnaði á sunnanverðu landinu nema orka frá Þjórsá sé tryggð. Það segir hér í greinargerð með frumvarpinu að ríkisstjórnin hafi ekki enn komið sér saman um hvernig haga skuli orkunýtingu í landinu þrátt fyrir að hafa kveðið á um eftirfarandi í stöðugleikasáttmálanum frá 25. júní 2009: „Ríkisstjórnin mun greiða götu þegar ákveðinna stórframkvæmda, samanber þjóðhagsáætlun, svo sem framkvæmda vegna álvera í Helguvík og Straumsvík. Undirbúningsvinnu verði hraðað vegna áforma sem tengjast fjárfestingu í meðalstórum iðnaðarkostum, svo sem gagnaverum og kísilflöguframleiðslu. Kappkostað verður að engar hindranir verði af hálfu stjórnvalda í vegi slíkra framkvæmda eftir 1. nóvember 2009.“ Hindranirnar erum við að horfa á núna, virðulegi forseti. Hindranirnar felast í því að ríkisstjórnin er að gera breytingar á rammaáætlun sem framvæmdaáætlun Landsvirkjunar, sem ég fór hér yfir áðan, byggir á. Þann 29. janúar 2010 synjaði umhverfisráðherra skipulagsbreytingum sem snúa að virkjunum í neðri hluta Þjórsár staðfestingar. Annars vegar var um að ræða tillögu Skeiða- og Gnúpverjahrepps um breytingu á aðalskipulagi hreppsins og hins vegar aðalskipulag Flóahrepps 2006–2018, en ráðherra samþykkti skipulagið að öðru leyti en því sem laut að virkjunum í neðri hluta Þjórsár. Þessar ákvarðanir ráðherra höfðu alvarlegar afleiðingar á áform um þessar virkjanir. Í ljósi hæstaréttardóms nr. 579/2010 þar sem ákvörðun ráðherra var ógilt er nauðsynlegt og eðlilegt að Alþingi taki af allan vafa í málinu og kveði á um virkjun neðri hluta Þjórsár, enda hníga öll rök að því að ráðist verði í framkvæmdirnar sem fyrst. Atvinnuleysi er mikið og vaxandi atvinnuleysi er nú um stundir en það sem kannski ber fyrst og fremst að horfa til eru þó fækkandi störf. Þá hafa þúsundir manna flust burt af landinu. Það er brýnt að sporna við þessari þróun með öllum tiltækum ráðum og skynsamleg nýting orkuauðlindanna, eins og ég kom inn á áðan, er þar mikilvægasta lóðið á vogarskálarnar. Aðilar vinnumarkaðarins kalla mjög eftir því að ákvarðanir verði teknar á þessu sviði og síðast á þessu ári hvatti miðstjórn Alþýðusambands Íslands til þess að áfram verði haldið í orkunýtingu. Því er gjarnan haldið fram, virðulegi forseti, og það hefur heyrst í umræðunni núna að það sé allt í lagi að setja virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár á bið vegna þess að aðrir virkjunarkostir séu tilbúnir sem við getum snúið okkur að. Það er ekki raunin, virðulegi forseti, staðan er einfaldlega sú, eins og kemur fram í þessu frumvarpi, að virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár eru þeir einu hjá Landsvirkjun sem eru búnir að fara í gegnum það ferli, undirbúningsferli sem þarf að fara fram áður en hægt er að hefja framkvæmdir. Það verður því augljóslega mikil töf á því að farið verði af stað, a.m.k. af hálfu Landsvirkjunar, ef þær hugmyndir sem heyrast verða að veruleika að virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár verði settir í svokallaðan biðflokk í rammaáætlun þegar hún verður lögð fram. Auðvitað eru aðrar virkjanir tilbúnar á Suðurlandi eins og Hagavatnsvirkjun og virkjanir austur í Skaftafellssýslum, þær eru komnar langt í undirbúningsvinnu, en þessir virkjunarkostir voru í drögunum að rammaáætlun, sem kom frá ráðherranum á sínum tíma og kynntir voru síðastliðið haust til umsagna, komnir í biðflokk án neinna sérstakra röksemdafærslna. Í þeim drögum var einnig búið að setja hagkvæmasta virkjunarkost landsins, Norðlingaölduveitu, í verndarflokk. Það er gert á grunni þess að vernda eigi Þjórsárver. Ég er alveg viss um að við erum öll í þessum sal sammála því að vernda Þjórsárver en Norðlingaölduveita hefur ekkert með Þjórsárver að gera. Það eru 10 kílómetrar frá Þjórsárverum að Norðlingaölduveitu. Í Norðlingaölduveitu fara 0,2 ferkílómetrar af grónu landi undir vatn. Þetta er hagkvæmasti virkjunarkostur okkar að mati mjög margra, þar á meðal forsvarsmanna Landsvirkjunar, í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti. Virðulegi forseti. Þau hrossakaup sem eiga sér stað núna á rammaáætlun á borði ríkisstjórnarinnar eru með öðrum orðum að setja út af borðinu, eftir því sem heyrist, bestu og hagkvæmustu virkjunarkosti í landinu með tilheyrandi afleiðingum. Við slíkt getum við ekki búið. Hér liggur allt of mikið undir ef við getum ekki farið að koma framkvæmdum við þessi orkuver af stað. Eins og ég kom inn á fyrr í ræðu minni náum við ekki vopnum okkar, við munum ekki koma á hér þeim efnahagsbata sem nauðsynlegur er öðruvísi en að til þessara framkvæmda komi.

Frú forseti. Ísland vantar atvinnu, meiri atvinnu og meiri atvinnu. Forsendubrestur hjá heimilum landsins fólst í því að tekjurnar minnkuðu vegna þess að menn misstu alla atvinnuna eða hluta af henni, yfirvinnu eða eitthvað slíkt. Þess vegna getur fólk ekki staðið í skilum með lánin sín og er mikil vá fyrir dyrum hjá heimilum landsins. Hér er verið að ræða frumvarp um breytingu á raforkulögum sem mildar þessi áföll á heimilin með því að skapa atvinnu. Mikið hefur verið rætt um ósnortin víðerni og það að verið sé að eyðileggja þau með virkjunum um allt land. Sums staðar er það með réttu, hins vegar er sú virkjun sem við ræðum hér ekki í ósnortnu víðerni vegna þess að hún er reist þar sem eru tún, vegir, bændabýli og annað slíkt. Því fer mjög fjarri að þetta séu ósnortin víðerni eða að verið sé að ganga á einhvern hátt á náttúruna umfram það sem gert hefur verið. Eins og ég gat um eru þarna tún, vegir o.fl. Það sem er mest um vert, frú forseti, er að búið er að sveiflujafna Þjórsá. Í öllum virkjunum fyrir ofan í Þjórsá er vatnsmagnið sveiflujafnað. Þarna rennur vatnið tiltölulega jafnt vetur, vor, sumar og haust og krefst þar af leiðandi miklu minni sveiflujöfnunar en aðrar sambærilegar virkjanir annars staðar. Menn geta ekki haldið því fram að þarna séu mjög mikil eða stór uppistöðulón þótt þau þurfi að sjálfsögðu að vera einhver vegna þeirra sveiflna sem samt koma niður alla þessa keðju af virkjunum. Mesta hættan sem ég sé fyrir mér í dag er að mannauður þjóðarinnar fari til útlanda. Við erum að horfa upp á mikinn brottflutning á fólki sem er mjög miður og það er mikil þekking og reynsla sem fer með því fólki sem og dugnaður og framtak. Það er hættulegt. Allar þær virkjanir sem við erum að byggja og allt það sem við köllum auðlind þjóðarinnar er einhvern veginn tengt mannauði. Það að fiskstofnarnir breyttust í auðlind varð ekki fyrr en fiskiskipin urðu það örugg með aukinni þekkingu að við borguðum ekki fyrir fiskinn með mannslífum. Virkjanirnar eru óhugsandi án mannauðs sem felst í þekkingu verkfræðinga, iðnaðarmanna og annarra sem geta reist óskaplega flókin mannvirki. Sú virkjun sem þarna er um að ræða mun kalla á og viðhalda þeim mannauði sem í dag streymir úr landi. Þess vegna er þetta mjög mikilvægt mál. Það er líka annað, frú forseti, það er talað um að jörðin sé að hitna og hlýna. Það er vegna þess að það er verið að brenna kolum og jarðefnum um allan heim til að búa til orku, oft og tíðum raforku, reyndar ekki í bílum en mikið af koltvíoxíðsmenguninni stafar af því að menn eru að framleiða raforku. Sú raforka sem framleidd er á Íslandi veldur ekki mengun nema í mjög litlum mæli, pínulitlum mæli miðað við það sem gerist úti í heimi. Þess vegna er það allt að því skylda Íslendinga að virkja það sem mögulegt er að virkja án þess að ganga of mikið á náttúruna. Ég tel að virkjun á þessum stað muni ekki ganga á náttúruna vegna þess að þetta eru ekki ósnortin víðerni. Það er búið að byggja heilmikið þarna. Ég held að við verðum að gangast við þessari skyldu okkar Íslendinga og flytja hingað netþjónabú sem nota þá orku og kælingu á Íslandi sem eru mjög góðar aðstæður til og spara þá að viðkomandi orka sé framleidd í útlöndum með brennslu kola, gass eða olíu. Þetta er hluti af þeirri skyldu okkar Íslendinga við mannkynið að virkja. Þessi virkjun mun líka kalla á gjaldeyrisinnstreymi vegna þess að það þarf að fá lán og þau eru veitt með trú á þessa virkjun þannig að það lagar gjaldeyrisvarasjóð þjóðarinnar. Sú virkjun sem þarna er byggð upp mun standa fyrir þeim lánum sem veitt verða, það mætti jafnvel hugsa sér að setja þetta, eins og ég hef nefnt áður, í sérstakt hlutafélag sem væri til dæmis til 40 ára. Ég ætla samt ekki að fara nánar út í það, ég hef gert það áður. Í tengslum við þetta þurfum við að taka upp sæstreng vegna þess að hann gerir miklu meira en að flytja út raforku. Hann má jafnvel nota til þess að flytja inn raforku og það má nota sæstreng til að minnka þá sveiflujöfnun sem við notum uppistöðulónin til. Í Kárahnjúkavirkjun mætti sennilega nýta um 20% meira afl ef til væri sveiflujöfnun við umheiminn í gegnum sæstreng. Ef þetta færi í gang væri þetta hluti af því. Það sem gerði kannski gæfumuninn ef þetta frumvarp yrði að lögum er að fólk mundi loksins öðlast nokkra trú á landið sitt og að hér færi eitthvað að gerast. Ég styð þetta frumvarp eindregið þótt ég sé af einhverjum ástæðum ekki flutningsmaður þess.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um almenna niðurfærslu á verðtryggðum fasteignaveðlánum heimila og afnám verðtryggingar. Flutningsmenn eru sá er hér stendur, hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Margrét Tryggvadóttir, Hreyfingunni, og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, Framsóknarflokki. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að efnahags- og viðskiptaráðherra skipi þriggja manna starfshóp, óháðan hagsmunaaðilum, sem útfæri áætlun um almenna niðurfærslu á verðtryggðum fasteignaveðlánum heimila. Áætlunin skal byggð á því að þær skuldir sem til eru komnar vegna hækkunar vísitölu neysluverðs frá árslokum 2007 og eru umfram verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands verði fluttar frá heimilunum í sérstakan afskriftasjóð fasteignaveðlána auk breytinga á verðtryggingarákvæðum slíkra lána. Starfshópurinn geri tillögu til ráðherra um stofnun sjóðsins og nauðsynlegar lagabreytingar. Starfshópurinn ljúki störfum ekki síðar en 31. mars 2012. Miða skal við að áætlunin komi til framkvæmdar ekki síðar en 1. júní 2012.“ Hér er komin tillaga sem gerir ítarlega grein fyrir því hvernig hægt er að fara í slíka aðgerð sem almenn niðurfærsla á skuldum heimilanna er og hverjir eiga að borga fyrir hana. Við lögðum málið fyrst fram við forustumenn stjórnarflokkanna rétt eftir jólin og kynnum það nú sem tillögu til þingsályktunar. Þetta er mjög ítarleg og vandlega unnin tillaga. Í greinargerð með tillögunni segir, með leyfi forseta, eftirfarandi: „Með þingsályktunartillögu þessari er lagt til að efnahags- og viðskiptaráðherra skipi þriggja manna starfshóp, óháðan hagsmunaaðilum, sem útfæri áætlun um almenna niðurfærslu á verðtryggðum fasteignaveðlánum heimila. Í áætluninni felst að þær skuldir sem til eru komnar vegna hækkunar vísitölu neysluverðs frá árslokum 2007 og eru umfram verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands, verði fluttar frá heimilunum og í sérstakan afskriftasjóð fasteignaveðlána. Auk þess er gert ráð fyrir að breytingar verði gerðar á verðtryggingarákvæðum slíkra lána. Tillagan gerir ráð fyrir að starfshópurinn ljúki störfum eigi síðar en 31. mars 2012 og að útfærslan verði eins og nánar er útlistað í meðfylgjandi greinargerð“ - sem hér er lesið upp úr. - „Tillagan gerir ráð fyrir að áætlunin komi til framkvæmdar ekki síðar en 1. júní 2012. Frá áramótum 2007/2008 hafa eftirstöðvar verðtryggðra fasteignaskulda heimilanna hækkað um 362,8 milljarða eða 37,4% vegna hækkunar á vísitölu neysluverðs. Þessi mikla hækkun hefur sett þúsundir heimila í mikinn vanda en fjöldi heimila með fasteignaveðlán í lok árs 2010 var um 72.700. Tugir þúsunda heimila eru komnir með neikvæða eiginfjárstöðu sem þau munu ekki ná sér upp úr í fyrirsjáanlegri framtíð og sú staða mun fyrr eða síðar leiða til uppgjafar og verða dragbítur á allt efnahagslíf í landinu. Hækkun þessi er til komin vegna hruns bankakerfisins og gengisfalls krónunnar, atburða sem ekki voru fyrirsjáanlegir lántakendum sem byggðu lántökur sínar á upplýsingum frá fjármálafyrirtækjum, úr fjölmiðlum en ekki síst frá ráðamönnum þjóðarinnar sem alveg fram á síðustu daga fyrir hrunið staðhæfðu að engin hætta væri í aðsigi. Það hefur því orðið alger forsendubrestur fyrir öllum greiðslumöguleikum á fasteignaveðlánum heimila landsins, forsendubrestur sem ekki er ásættanlegt að þau beri ein og sér. Það er því brýnt að heimilunum sé skapaður ásættanlegur og réttlátur grunnur til að standa undir sér og að þessar miklu hækkanir verði leiðréttar, enda eins og áður sagði til komnar vegna forsendubrests sem heimilunum var stöðugt tilkynnt að gæti ekki orðið. Tillaga þessi gengur út á að leiðrétta þennan forsendubrest án þess að það leiði til aukins kostnaðar fyrir ríkissjóð og Íbúðalánasjóð og hlífi einnig eignahlið efnahagsreikninga lífeyrissjóða og fjármálafyrirtækja við skelli. Leiðréttingin gengur út á að sú hækkun á fasteignaveðlánum heimilanna sem varð vegna hækkunar á vísitölu neysluverðs umfram verðbólgumarkmið Seðlabankans verði færð af heimilunum og yfir í sérstakan sjóð, afskriftasjóð fasteignaveðlána, sem verður eign í efnahagsreikningum skuldaeigendanna. Þar myndar þessi hluti lánanna nýtt óverðtryggt lán sem ber árlega 3,5% vexti. Sjóður þessi verður greiddur niður með 25 jöfnum árlegum greiðslum, í fyrsta sinn einu ári eftir stofnun sjóðsins. Sjóðnum verði skapaðar tekjur eins og greint er frá hér að aftan.“ Frú forseti. Slík aðgerð verður ekki högg á efnahagsreikninga lífeyrissjóða og fjármálastofnana og eins og sést í þessari tillögu er hún vel framkvæmanleg og mun ekki valda þessum aðilum tjóni. Svo ég haldi áfram með greinargerðina má sjá í töflu 1 sundurliðun á fasteignaveðlánum, annars vegar eftir tegund láns og hins vegar eftir lánveitanda. Þar kemur fram að verðtryggð fasteignaveðlán stóðu í 1.199 milljörðum við árslok árið 2011. Á næstu blaðsíðu í töflu 2 er yfirlit um hækkanir á fasteignaveðlánum en þar kemur fram að hækkun á lánum vegna hækkunar á vísitölu neysluverðs frá ársbyrjun 2008 til ársloka 2011 er 362,8 milljarðar. Hækkun á þessum lánum miðað við 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands er 94 milljarðar þannig að hækkun lánanna að frádregnu þessu þaki, 2,5%, eins og tillagan gerir ráð fyrir að verði, er 268,8 milljarðar. Samkvæmt því er forsendubrestur lánanna því 268,8 milljarðar sem jafngildir 22,4% af eftirstöðvum verðtryggðra fasteignaveðlána um síðastliðin áramót. Fjármálafyrirtæki hafa að einhverju leyti þegar komið til móts við lántaka vegna hækkunar á höfuðstól verðtryggðra húsnæðislána og samkvæmt upplýsingum frá Samtökum fjármálafyrirtækja nam sú leiðrétting um 37,7 milljörðum í byrjun október 2011. Ef gert er ráð fyrir að helmingur þeirrar upphæðar teljist leiðrétting á verðbótum, þ.e. 18,9 milljarðar, þykir rétt að taka tillit til þess og lækka reiknaðan forsendubrest sem því nemur. Verði sýnt fram á að meiri leiðréttingar á verðbótum hafi þegar farið fram lækkar þessi tala enn frekar. Lagt er til að í afskriftasjóð fasteignaveðlána færist allar áfallnar verðbætur á verðtryggðum fasteignaveðlánum heimilanna umfram 2,5% þak, að frádregnum þeim leiðréttingum sem þegar hafa farið fram. Staða sjóðsins yrði því við stofnun 250 milljarðar. Þar sem Íbúðalánasjóður er í raun aðeins milliliður fyrir fjármagnseigendur sem fjármagna íbúðakaup fer hlutur Íbúðalánasjóðs í afskriftunum yfir til handhafa skuldabréfanna sem Íbúðalánasjóður og forverar hans hafa gefið út til þess að fjármagna útlán sín til íbúðakaupenda. Eigendur afskriftasjóðsins, þ.e. kröfuhafar, verða því innlánsstofnanir, aðrir eigendur HFF-bréfa og annarra bréfa Íbúðalánasjóðs sem ekki eru í eigu lífeyrissjóða og lífeyrissjóðirnir. Eign þeirra er í sömu hlutföllum og kröfur þeirra hljóða upp á og fá þeir kröfur sínar greiddar á 25 árum með jöfnum árlegum greiðslum. Miðað er við að höfuðstóll kröfunnar beri 3,5% vexti. Það þýðir að sjóðurinn þarf að standa undir 15,168 milljörðum kr. í inngreiðslu árlega. Fyrsta árið mun sú greiðsla skiptast þannig að 3,322 milljarðar koma frá sérstöku 0,25% vaxtaálagi á öll fasteignaveðlán, 2,874 milljarðar frá lífeyrissjóðum, 6,284 milljarðar frá innlánsstofnunum og öðrum handhöfum skuldabréfa Íbúðalánasjóðs en lífeyrissjóðunum og 2,688 milljarðar frá svokölluðum eltandi vaxtabótum. Tillagan gerir ráð fyrir að sjóðnum verði skapaðar tekjur til 25 ára til að standa undir útgjöldum sínum. Þær tekjur eru fjórþættar: a. Sérstakt vaxtaálag verði lagt á öll fasteignaveðlán. Nemur það í upphafi 0,25%, en lækkar árlega um 0,01% uns það verður 0,10% þegar tíu ár eru eftir af endurgreiðslutímabilinu og helst óbreytt eftir það. Miðað við forsendur sem gera ráð fyrir 3% árlegri aukningu í fasteignaveðlánum verður sá hluti 3,32 milljarðar fyrsta árið en 2,7 milljarðar síðasta árið. b. Lagður verði árlegur tímabundinn eignarskattur á eignir innlánsstofnana og HFF-bréfa eign annarra en lífeyrissjóða. Nemur hann 0,195% í upphafi, en lækkar um 0,005% árlega og endar í 0,075% á 25. ári. Miðað við forsendur sem gera ráð fyrir 5% árlegri eignaaukningu verður sá hluti 6,28 milljarðar fyrsta árið en 7,8 milljarðar síðasta árið. c. Vaxtabætur, svokallaðar eltandi vaxtabætur, sem annars hefði verið ráðstafað í vaxtabætur til heimilanna, ef ekki hefði komið til niðurfærslna á skuldum, verða notaðar í staðinn til niðurgreiðslu sjóðsins. Miðað við útgreiddar vaxtabætur árið 2011, sem voru um 12 milljarðar, og að 22,4% lækkun verði á þeim eru þetta 2,69 milljarðar fyrsta árið. Miðað er við að þessi upphæð lækki hlutfallslega í samræmi við höfuðstól afskriftasjóðsins og verða þær því komnar niður í 158 millj. kr. síðasta árið. d. Afgangurinn af fjármögnun sjóðsins verður fenginn með sérstökum tímabundnum eignarskatti á eignir lífeyrissjóða. Nemur hann 0,14% í upphafi, en lækkar árlega og endar í 0,07% á 25. ári. Miðað er við forsendur sem gera ráð fyrir 5% árlegri eignaaukningu lífeyrissjóða og verður hluti lífeyrissjóðanna 2,8 milljarðar kr. fyrsta árið en 4,5 milljarðar kr. síðasta árið. Með þessu er lagt til að byrðarnar af leiðréttingunni dreifist á marga aðila. Í útreikningum á greiðslum lántaka er gert ráð fyrir vexti fasteignaveðlána um 3% á ári, hvort heldur er af nýjum lánum eða vegna verðbóta á eldri. Verði vöxtur lánanna meiri er hægt að draga hraðar úr vaxtaálaginu, lækka sérstakan eignarskatt hraðar eða greiða eftirstöðvar sjóðsins hraðar upp. Í útreikningum á greiðslum lánafyrirtækjanna er gert ráð fyrir 5% árlegum vexti eigna. Þar sem lífeyrissjóðirnir eru afgangsstærð í fjármögnun afskriftasjóðsins og í raun nettó þiggjendur greiðslna úr sjóðnum mun þessi aðgerð ekki koma illa við lífeyrissjóðina svo neinu marki nemi. Þess ber að geta að lífeyrissjóðirnir hafa þegar fengið um 170 milljarða eingöngu í verðbætur af lánum til heimilanna frá áramótum 2007/2008 auk þess að hafa fengið 33,4 milljarða afslátt í svokölluðum Avens-viðskiptum. Flutningsmenn telja að bæði lífeyrissjóðir og innlánsstofnanir hafi góða getu til að standa undir þeim greiðslum sem hér um ræðir. Hagnaður bankanna frá hruni hefur sýnt að þar er vel borð fyrir báru og eiginfjárstaða þeirra er sterk. Hvað lífeyrissjóðina varðar eru þetta hlutfallslega mjög lágar upphæðir sem ekki vega þungt. Yngri kynslóðir sjóðfélaga greiða nú þegar háar upphæðir til að rétta af skekkjuna sem er milli lofaðs réttindaávinnings og raunverulegs. Framlag sjóðanna til uppgjörs afskriftasjóðs fasteignaveðlána mundi þá skila til baka hluta af þeim peningum sem yngri sjóðfélagar hafa lagt í þessa kynslóðatilfærslu. Reyndin er þó sú að afslátturinn sem fékkst vegna Avens-bréfanna gerir miklu meira en að dekka hlut lífeyrissjóðanna vegna inngreiðslna í afskriftasjóðinn. Samhliða þessu er lagt til að verðtrygging á nýjum fasteignaveðlánum verði afnumin með öllu og að verðtrygging eldri lána verði lögfest með hámarki í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands sem nú er 2,5%. Þar sem um almenna aðgerð er að ræða er einnig lagt til að hugað verði að því sem heildarlausn hvort hægt sé að færa öll óverðtryggð fasteignaveðlán sem ekki falla undir gengislánadóma Hæstaréttar yfir í þetta umhverfi frá og með áramótum 2007/2008 og meðhöndla þau með sama hætti og verðtryggðu lánin. Flutningsmenn telja að sú framkvæmd sem hér er lögð til muni hafa gríðarlega jákvæð áhrif á efnahagslífið í heild sinni og skila öllum kröfuhöfum fasteignaveðlána öruggari og betri stöðu að endingu vegna þeirrar miklu óvissu um þessar skuldir sem minnkar verulega með þessari framkvæmd. Með þingsályktunartillögunni eru þrjú fylgiskjöl með útreikningum. Frú forseti. Í fskj. I má sjá tölur um eignir banka, lífeyrissjóða og annarra handhafa HFF-bréfa. Þar kemur í ljós að við lok þriðja ársfjórðungs 2011 voru eignir innlánsstofnana 2.852,9 milljarðar, eignir lífeyrissjóða voru 2.078 milljarðar og eignir HFF-bréfa eigenda voru 369,6 milljarðar. Í fskj. II má sjá hvernig gert er ráð fyrir að þróun þessara eigna verði næstu 25 árin miðað við að þingsályktunartillagan taki gildi. Þar sést að sem hlutfall af heildareignum lækkar þessi tala umtalsvert eftir því sem árin líða og á seinasta ári niðurgreiðslnanna, árið 2036, eru greiðslur frá fjármálafyrirtækjum um 7,8 milljarðar eða 0,075% af eignum, greiðslur frá lífeyrissjóðum eru 4,5 milljarðar eða 0,07%, greiðslur frá álagi á vexti verða 2,7 milljarðar og framlag ríkissjóðs úr svokölluðum eltandi vaxtabótum, sem annars hefði farið til þess að greiða vaxtabætur ef niðurfærsla á höfuðstól hefði ekki komið til, er 158 millj. kr. Frú forseti. Þessi þingsályktunartillaga er mikilvæg, sennilega mikilvægasta innleggið sem komið hefur í þessa umræðu þar sem hér er ítarlega gerð grein fyrir því með hvaða hætti hægt er að fara út í þessa aðgerð. Tölurnar eru unnar af sérfræðingum og bornar undir sérfræðinga, meðal annars í fjármálaráðuneyti og Seðlabanka. Öllum spurningum varðandi tölurnar hefur verið svarað og engar spurningar hafa komið upp sem ekki hefur verið hægt að svara. Ég legg til að þingsályktunartillagan fari til efnahags- og viðskiptanefndar í framhaldi af þessari fyrri umr. og að þar verði hún tekin inn í væntanlegan þverpólitískan hóp þingmanna og þingflokka sem vinna að þessu mikilvæga máli.

Frú forseti. Í greinargerðinni stendur, og hv. þingmaður nefndi það í ræðu sinni, að lífeyrissjóðirnir hefðu fengið 170 milljarða eingöngu í verðbætur af lánum til heimilanna frá áramótunum 2007/2008. Nú er það þannig eins og hv. þingmaður eflaust veit að lífeyrissjóðirnir greiða verðtryggðan lífeyri, 80 milljarða á síðasta ári, til lífeyrisþega. Ég hef ekki kannað það en þetta eru sennilega um 200 milljarðar sem lífeyrissjóðirnir hafa greitt í verðtryggðan lífeyri þessi þrjú ár. Verðbætur eru ekkert annað en rýrnun krónunnar, ég ætla að vona að hv. þingmaður geri sér grein fyrir því. Lífeyrisþegar sem fá verðbætur ofan á lífeyri sinn eru ekkert ofsælir af því vegna þess að þeir þurfa að standa undir verðbólgunni líka. Ef menn ætla sér að líta á þetta sem einhvers konar hagnað lífeyrissjóðanna sem þeir hafa fengið í verðbætur þá skil bara ég ekki hv. þingmann. Þetta er vegna þess að krónan hefur rýrnað. Lífeyrisþegarnir eru að fá uppbót á það hve verðlag í verslununum hefur hækkað. Ef hv. þingmaður lítur á þetta sem sérstakar tekjur hjá lífeyrissjóðunum þætti mér gaman að vita hvernig hann metur verðbólgu yfirleitt. Eru það einhvers konar tekjur fyrir verslunina þegar verðlag hækkar, eða hvernig sér hann það? Þetta er auðvitað bara rýrnandi mynt sem lífeyrissjóðirnir eru að fá og þeir borga þetta út í lífeyri. Þeir eru sennilega búnir að borga af þessum 200 milljörðum á þessum þrem árum, eingöngu vegna verðbólgu þeirra ára, um 40–50 milljarða í verðbætur til lífeyrisþega. Finnst hv. þingmanni virkilega að lífeyrisþegar landsins séu þau sterku og breiðu bök sem hann ætlar að leggja álögur á?

Frú forseti. Þetta er kunnugleg ræða frá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem nauðsynlegt er að svara engu að síður. Hvað varðar verðtryggðan lífeyri er hann verðtryggður að nafninu til. Lífeyrissjóðir, allir nema hinir opinberu, hafa skert lífeyri vegna bágrar fjárhagsstöðu. Öll þessi umræða um að ekki sé hægt að færa niður lífeyrisgreiðslur úr lífeyrissjóðum vegna þess að þær séu verðtryggðar er einfaldlega ekki rétt. Þeir skerða lífeyri eftir því sem þurfa þykir miðað við hvernig staða þeirra er hverju sinni. Ég lít ekki á það sem svo að þessar verðbætur til lífeyrissjóðanna séu einhver hagnaður eða gróði. Þetta er millifærsla frá skuldurum til lífeyrissjóða, þetta eru ekki tekjur þeirra. En sú millifærsla er komin til vegna verðbólgu og vegna hruns og forsendubrests sem lántakendur gerðu ekki ráð fyrir. Þetta eru upphæðir sem hafa farið inn í lífeyrissjóðina, sem lífeyrissjóðirnir gerðu heldur ekki ráð fyrir í áætlunum sínum að þeir fengju. Þess vegna er minnst á þær upphæðir hér vegna þess að þetta eru ekki tölur sem lífeyrissjóðirnir gerðu ráð fyrir að fá á sínum tíma og hefðu því þurft að standa undir lífeyrisgreiðslum með einhverjum öðrum hætti. Þessi gamalkunna tugga um að þetta sé aðför að lífeyrisþegum og gamla fólkinu, ég vísa henni heim til föðurhúsanna. Það er fullt af eldra fólki sem skuldar lán og skuldar í húsnæði sínu og fullt af eldra fólki sem er einfaldlega að fara á hausinn vegna þess að lánin hafa hækkað. Þau hafa hækkað hlutfallslega miklu meira en lífeyririnn sem fólk er að fá greiddan. Þetta mun heldur ekki leiða til neinnar umtalsverðrar skerðingar á lífeyrisgreiðslum, eins og fram kemur í þingsályktunartillögunni, og bið ég hv. þingmann að skoða það nánar.

Frú forseti. Lánin eru verðtryggð miðað við lánskjaravísitölu, flest. Lífeyririnn er verðtryggður miðað við lánskjaravísitölu hjá flestum lífeyrissjóðum. Það getur ekki staðist að lánin hækki miklu meira, eins og hv. þingmaður sagði, en lífeyririnn, þau hækka bara nákvæmlega jafnmikið, hlutfallslega, hjá flestum. Það að lífeyrissjóðirnir hafi þurft að skerða lífeyri sé ástæða þess að skerða hann enn frekar er náttúrlega alveg ótrúleg röksemdafærsla. Lífeyrisþegarnir standa frammi fyrir hækkandi vöruverði á hverjum degi, hækkandi afborgunum af lánum og lífeyririnn er verðtryggður. Það er það sem lífeyrissjóðirnir og sjóðfélagarnir gerðu ráð fyrir alla tíð. Lífeyrissjóðirnir gerðu því ráð fyrir að geta staðið við verðtryggðan lífeyri með því að fá verðtrygginguna inn. Þetta var ekkert sem þeir gerðu ekki ráð fyrir, að sjálfsögðu gerðu þeir ráð fyrir því. Þess vegna var hægt að verðtryggja lífeyrinn af því að eignir lífeyrissjóðanna voru verðtryggðar. Það var grundvallarforsendan á sínum tíma þegar ég stóð fyrir því að verðtryggja lífeyri að eignirnar væru verðtryggðar. Ég lít því ekki á 170 milljarða verðbætur lífeyrissjóðanna sem einhvers konar aukatekjur. Það er ekkert nema uppbót á að myntin hefur rýrnað. Og lífeyrisþegarnir eru ekki síður í þörf fyrir þá peninga en aðrir þegar verðlag hækkar og lánin hækka. Það að skerða hafi þurft ýmsa lífeyrissjóði, þeir voru reyndar hækkaðir áður sumir hverjir, séu einhver rök fyrir því að skerða lífeyrinn enn frekar er náttúrlega fáránlegt.

Frú forseti. Lánin hafa hækkað miðað við lífeyrisgreiðslurnar einmitt vegna þess að lífeyrisgreiðslurnar hafa verið skertar, það er það sem ég sagði. Lífeyrisgreiðslur úr flestöllum lífeyrissjóðum, ef ekki öllum,  Þetta er hluti af því sem tillagan mun gera, hún mun laga efnahagsreikning lífeyrissjóða og fjármálastofnana til mikilla muna og eyða þeirri óvissu sem við erum enn ekki sennilega hálfnuð með að greiða úr þrátt fyrir að þrjú ár séu liðin frá hruninu. Ég leyfi mér að minna hv. þingmann á nýgenginn hæstaréttardóm varðandi gengistryggðu lánin og öll þau mál sem eftir er að afgreiða í dómskerfinu varðandi þessi mál. Við erum að horfa fram á þrjú, fjögur, fimm ár í viðbót af óvissu bara vegna dómsmála, svo ekki sé talað um óvissu vegna þeirrar fjárhagsstöðu sem heimilin eru komin í vegna hrunsins. Tillagan er viðleitni og er góð aðferð til að koma lagi á þessa hluti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og fyrir að flytja þessa tillögu. Ég kem hingað upp fyrst og fremst til að fagna því að tillagan sé komin fram. Það er mjög mikilvægt að þingmenn haldi áfram að reyna að koma með lausnir á þeim vanda sem er klárlega til staðar í íslensku samfélagi, þ.e. sá forsendubrestur sem varð á lánum heimilanna. Ég held að tillagan sé mjög trúverðug tilraun til þess að finna lausn á þeim vanda. Ég treysti því að nefndin sem fær málið til meðferðar muni fara fljótt og vel yfir það og kanna þær leiðir sem hér eru nefndar. Það sem ég held að þurfi kannski einna helst að horfa á er fjármögnunin. Ég er ekki í aðstöðu til að gagnrýna hana hér og nú, ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að hún gangi 100% upp, þar af leiðandi er mikilvægt að sá þáttur verði skoðaður mjög vandlega. Ég vil hins vegar taka undir með flutningsmönnum þegar bent er á þann mikla vanda sem er á ferðinni í samfélaginu enn þann dag í dag. Ekki hefur verið tekið á þeim forsendubresti sem varð á lánum skuldugra heimila þrátt fyrir að fjölmargar tillögur hafi verið lagðar fram hér í þingsal og jafnvel utan þingsalar um hvernig fara megi í það verkefni, allt frá árinu 2009. Það verður að segjast eins og er, frú forseti, að þar hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar verið nánast þeir einu sem hafa komið fram með tillögur um hvernig ráðast megi á vandann með heildstæðri lausn. Ég vil líka nefna fjölmargar tillögur og baráttu Hagsmunasamtaka heimilanna fyrir þessum málstað sem hafa hvergi gefið eftir í að ná því fram. Síðasta málsgreinin í greinargerðinni er kannski það sem segir allt sem segja þarf, þ.e. að það að leiðrétta lán heimilanna muni líklega hafa einhver þau mestu áhrif sem við munum sjá á íslenskt efnahagslíf, nái það fram að ganga. Eins og fram kemur hér hafa lán heimilanna hækkað frá hruni eða frá 2007, ég man ekki alveg hvort það er, um 360 milljarða, sem er vitanlega gríðarleg hækkun skulda og íþyngir þar af leiðandi öllum möguleikum heimilanna til að fjárfesta eða nota fjármuni eða innkomu sína í eitthvað annað en að greiða af skuldum. Þar af leiðandi fögnum við framsóknarmenn þessari tillögu. Við höfum lagt fram eins og allir vita frá 2009 nokkrar tillögur um hvernig fara megi í þessa almennu leiðréttingu. Hér er komin enn ein hugmyndin, tillaga sem verður að taka og skoða alvarlega. Ég vil því þakka flutningsmönnum fyrir að koma fram með tillöguna og gefa stjórnvöldum enn eitt færi á því að bregðast við þeim mikla vanda sem steðjar að íslenskum heimilum.

Frú forseti. Ég þakka jákvæðar undirtektir frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og fagna því að menn tali með þessum hætti um málið. Þetta er í rauninni algjörlega í anda þess sem Framsóknarflokkurinn hefur meðal annars talað fyrir í nokkur ár, að fara þurfi í umtalsverða almenna leiðréttingu á skuldum heimilanna. Það hefur vafist fyrir mörgum að útfæra það nákvæmlega á blaði hvernig er hægt að gera það. Og þó að við höfum komið hér með eina leið sem okkur líst mjög vel á og við erum sannfærð um að sé vel fær er náttúrlega ekki þar með sagt að það sé eina leiðin, en þetta er að okkar mati mikilvægt innlegg inn í það plan. Hvað varðar fjármögnun á afskriftasjóðnum er hún allítarlega útfærð. En þar sem við höfum ekki aðgang að öllum gögnum sem nauðsynleg eru, t.d. gögnum frá skattinum varðandi nákvæma stöðu á íbúðalánum, flytjum við málið sem tillögu til þingsályktunar frekar en sem frumvarp. Og að sjálfsögðu þarf að fara út í krónuútreikningana á öllum þessum tölum þegar þar að kemur. Ég vonast til að við fáum fleiri þingmenn á þetta mál. Ég hef þegar ámálgað það við nokkra þingmenn Samfylkingar og þingmann úr Sjálfstæðisflokki. Ég hef mætt á fundi með þingmönnum og svarað öllum þeirra spurningum um málið. Ég vona að ég geti haldið áfram að gera það gagnvart þingmönnum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem fyrst svo að menn geti þá velt þessu málefnalega fyrir sér og tekið afstöðu til málsins með eða á móti því, eða hvort það sé þess virði að leggja vinnu í að fylgja því áfram.

Virðulegi forseti. Að mínu viti er engin spurning um að það er þess virði að velta málinu áfram og fylgja því eftir. Það skiptir ekki öllu þegar við erum með tillögur í þinginu hvort einn flutningsmaður er á henni, fjórir eða sextíu. Það ber auðvitað merki um mikla samstöðu þegar 63 þingmenn eru á einni tillögu, við þekkjum svo sem eina slíka hér, það er að sjálfsögðu mjög gott. Frú forseti. Mikilvægt er að nefndin sem fær málið til meðferðar sameinist um það að kafa ofan í málið og gera það hratt og örugglega, kasti því ekki til hliðar eða svæfi það eða hvernig sem það er nú, heldur fari ofan í málið algjörlega frá A til Ö og reyni að gera það sem allra fyrst því að mjög mikilvægt er að við náum að leiðrétta þær miklu álögur sem eru á heimilunum í landinu. Þingmaðurinn sagði, sem er alveg hárrétt, að aðgangur að gögnum er oft erfiður. Það er mjög umhugsunarvert fyrir okkur þingmenn að vera í þeirri stöðu að leggja fram þingmál, eins og hér er verið að gera, og búið er að leggja mikla vinnu í gott mál að hafa ekki aðgang að nauðsynlegum gögnum til að geta undirbúið málið enn betur. Það er mjög mikið áhyggjuefni. Mér hefur fundist í umræðu um stöðu heimilanna og um bankana - maður hefur alltaf á tilfinningunni að verið sé að halda einhverju frá manni, það séu til fleiri gögn sem við getum notað í baráttu okkar. En tillaga þessi á að njóta allrar sanngirni í því í þeirri nefnd sem fær málið.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978, með síðari breytingum (afnám stimpilgjalda vegna kaupa á íbúðarhúsnæði einstaklings). Þetta frumvarp, frú forseti, er tilraun til að koma til móts við vanda fjölskyldna og einstaklinga í landinu vegna húsnæðislána og mun ég nú mæla fyrir þeim breytingum sem lagðar eru til. Með mér sem flutningsmenn að þessu frumvarpi eru þingmenn í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Við leggjum til að eftirfarandi breytingar verði gerðar á 35. gr. a. laganna: a. Orðið „fyrstu“ í 1. mgr. falli brott. b. 2. mgr. orðist svo: Skilyrði niðurfellingar samkvæmt 1. mgr. er að lánsfjárhæð sú sem fram kemur í hinu stimpilfrjálsa skjali skuli einvörðungu ætluð til fjármögnunar kaupa á viðkomandi fasteign. c. 4. og 5. mgr. falli brott. d. Í stað orðanna „séu uppfyllt“ í 1. málslið 6. mgr. komi: sé uppfyllt. e. Í stað orðanna „skulu eftirfarandi gögn liggja fyrir“ í 2. málslið 6. mgr. komi: skuli liggja fyrir afrit af þinglýstum kaupsamningi, afsali eða annarri eignarheimild vegna fasteignar sem hið stimpilfrjálsa skjal er gefið út til fjármögnunar kaupa á. f. A–c-liðir 6. mgr. falli brott. g. Á eftir 6. mgr. komi ný mgr., svohljóðandi: Þrátt fyrir ákvæði 24. og 26. gr. skal, þegar fasteignaveðskuldabréf einstaklings er endurnýjað með nýju fasteignaveðskuldabréfi sem kemur í stað þess eldra, ekki greiða stimpilgjald af þeim hluta nýja fasteignaveðskuldabréfsins sem svarar til uppreiknaðs virðis eldra fasteignaveðskuldabréfsins ásamt vanskilum. 2. gr. hljóðar svo: Lög þessi öðlast gildi 1. maí 2012. Virðulegur forseti. Með frumvarpi þessu er lagt til að stimpilgjöld vegna kaupa einstaklinga, einstaklings eða fjölskyldu á íbúðarhúsnæði til eigin nota verði afnumin, ekki eingöngu á fyrstu íbúð heldur almennt afnumin. Það eru augljós rök sem hníga að því að auðvelda einstaklingum að koma sér þaki yfir höfuðið og teljum við flutningsmenn að ekki eigi að nýta slík viðskipti til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Í 35. gr. a. í lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978, er nú kveðið á um að kaupandi íbúðarhúsnæðis til eigin nota skuli undanþeginn stimpilgjaldi við fyrstu kaup. Við flutningsmenn teljum rétt að víkka út það ákvæði, þannig að það taki til allra kaupa einstaklinga á íbúðarhúsnæði til eigin nota. Jafnframt er lagt til, eins og greint var frá í nýrri málsgrein á eftir 6. mgr. 35. gr. a að endurfjármögnun lána vegna íbúðarhúsnæðis til eigin nota verði undanþegin stimpilgjaldi. Lagðar eru til breytingar þar að lútandi þessu til samræmis. Í dag er það svo, virðulegur forseti, að af veðskuldabréfum og tryggingabréfum, þegar skuld ber vexti, ber að greiða 1,5% stimpilgjald af fjárhæð bréfs. Af afsölum, kaupsamningum og öðrum yfirfærslugerningum um fasteign greiðist 0,4% stimpilgjald af fasteignamati eignar að lóðarréttindum eignar meðtöldum. Afnám þessara gjalda, sem geta numið umtalsverðum fjárhæðum, er því til augljósra hagsbóta fyrir einstaklinga og fjölskyldur. Virðulegur forseti. Hér í þessum sal er æðioft rætt um á hvern hátt koma megi til móts við einstaklinga og fjölskyldur í landinu vegna lána til húsnæðiskaupa. Með þessum einföldu breytingum á lögum um stimpilgjald, nr. 36/1978, með síðari breytingum, getur löggjafinn á einfaldan hátt aðstoðað einstaklinga og fjölskyldur með því að afnema stimpilgjald á íbúðarhúsnæði til eigin nota. Þetta getur komið fjölskyldum til góða ef þær þurfa eða vilja minnka við sig vegna þess að þær eru í of stóru húsnæði. Ef þær vilja fara úr dýrara húsnæði í ódýrara þá auðveldar það að afnema stimpilgjald af fasteignakaupum fólki að gera svo. Ekki síður, frú forseti, í ljósi þess sem margoft hefur komið fram hér, að vegna gengistryggðra lána er verið að gefa fólki í auknum mæli kost á því að taka óverðtryggð lán, getur það komið einstaklingum og fjölskyldum til góða að afnema einnig stimpilgjald þegar um endurfjármögnun lána vegna húsnæðiskaupa er að ræða. Virðulegur forseti. Við flutningsmenn frumvarps um breytingar á lögum nr. 36/1978, um stimpilgjald, teljum að með þessum breytingum á 35. gr. a. laganna geti Alþingi, löggjafinn, á einfaldan hátt komið til móts við einstaklinga og fjölskyldur í landinu. Ég óska þess að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995 (hesthús). Flutningsmenn auk þess er hér stendur eru Ásmundur Einar Daðason, Sigurður Ingi Jóhannsson, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Höskuldur Þórhallsson, Birkir Jón Jónsson og Eygló Harðardóttir. Þetta frumvarp er ekki mjög flókið. Í 1. gr. segir: A-liður 3. mgr. 3. gr. laganna orðast svo: Allt að 0,5% af fasteignamati: Íbúðir og íbúðarhús ásamt lóðarréttindum, erfðafestulönd í dreifbýli og jarðeignir, mannvirki á bújörðum sem tengd eru landbúnaði, hesthús og önnur útihús utan bújarða, öll hlunnindi og sumarbústaðir ásamt lóðarréttindum. Í 2. gr. segir að lög þessi öðlist þegar gildi. Í greinargerð með frumvarpinu segir: Hestamennska er ein vinsælasta tómstundaiðja og íþróttagrein sem íslenskar fjölskyldur stunda og hefur ástundun aukist undanfarin ár enda íslenski hesturinn fyrir löngu orðinn eitt af aðalsmerkjum þjóðarinnar. Eins og margar aðrar tómstundir og íþróttir getur hestamennskan verið kostnaðarsöm enda oft mikill metnaður lagður í þjálfun og umhirðu. Einn af kostnaðarþáttunum er kostnaður við húsnæði sem hefur í mörgum tilfellum batnað mjög undanfarin ár sem þýðir betri aðbúnað fyrir hesta og menn. Um árabil hafa verið vangaveltur um hvar skilgreina eigi hesthús þegar kemur að skattheimtu sveitarfélaga. Mismunandi er eftir sveitarfélögum hvernig þau flokka hesthús í skilningi laga um tekjustofna sveitarfélaga og getur munað háum fjárhæðum milli sveitarfélaga. Kærur hafa verið lagðar fram og mál höfðuð til að reyna að fá úr því skorið í hvaða flokk eigi að setja þessi hús. Skemmst er að minnast úrskurðar yfirfasteignamatsnefndar í máli nr. 23/2010 þar sem fjallað var um hvort hesthús á deiliskipulögðu hesthúsasvæði í þéttbýli skyldu við álagningu fasteignagjalda vera flokkuð undir a-lið 3. mgr. 3. gr. laga nr. 4/1995, um tekjustofna sveitarfélaga, eða c-lið 3. mgr. 3. gr. sömu laga. Flutningsmenn þessarar tillögu telja mikilvægt að eyða öllum vafa um hvernig eigi að flokka hesthús í skilningi laga um tekjustofna sveitarfélaga og því er lagt til að þau verði felld undir a-lið 3. mgr. 3. gr. laganna ásamt íbúðarhúsnæði, útihúsum o.fl. Lögð er til sú breyting að í stað orðanna „útihús og“ í a-lið 3. mgr. 3. gr. komi „hesthús og önnur útihús utan bújarða“. Með þessari breytingu er ætlunin að taka af allan vafa um að hesthús og önnur útihús utan bújarða falli undir a-liðinn. Það að telja upp hesthús sérstaklega og síðan mannvirki á bújörðum sem tengd eru landbúnaði líkt og liðurinn hljóðar í dag hefur þótt ruglingslegt þar sem hesthús á bújörðum eru jafnframt mannvirki á jörðunum. Því hefur jafnvel mátt túlka liðinn þannig að eingöngu hesthús á bújörðum ættu að falla undir þennan lið en önnur ekki. Með því að skýra þetta frekar eins og hér er lagt til er tekinn af allur vafi um hvernig túlka beri umrædda grein. Eflaust kunna að vera um þetta deildar meiningar því vissulega er hestamennskan að einhverju leyti atvinnugrein þótt langstærstur hluti hennar teljist til tómstunda. Virðulegi forseti. Það eru fjórar til fimm vikur síðan við boðuðum að við mundum leggja fram þetta mál og var það sett saman og lagt fram fljótlega eftir að það var tilkynnt hér. Nú er búið að mæla fyrir málinu og mælist ég til að málið fari til efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 562, hvers 1. flutningsmaður er hv. þm. Mörður Árnason en ég hef tekið að mér í hans stað að mæla fyrir málinu. Það lýtur að póstverslun í landinu. Hv. þingmaður er því miður bundinn við skyldustörf á vettvangi Evrópuráðsins erlendis. Hv. þm. Mörður Árnason hefur beitt sér hér fyrir því að teknar væru til athugunar nokkrar úrbætur í skattkerfinu sem lúta að því að láta það fylgja takti tímans, ef svo má segja, og þróast með nýjum atvinnugreinum. Þar höfum við þegar gert að lögum tillögur sem byggðu á frumvörpum hans og lutu að rafrænum bókum, en það er ný og vaxandi útgáfustarfsemi. Í tengslum við það innleiddum við talsvert víðtækari breytingar raunar sem greiða skapandi greinum leið í því nýja viðskiptaumhverfi. Var það sannarlega mikið framfaramál í skattamálum hér á landi. Það sem hv. þm. Mörður Árnason hefur í þessu máli sett á dagskrá er að skipuð verði nefnd er leiti leiða til að einfalda og auðvelda alla póstverslun. Hér fylgir þingmaðurinn líka eftir breytingum í verslun og viðskiptum sem orðið hafa á undanförnum árum, ekki síst með tilkomu internetsins og þeirri staðreynd að æ auðveldara er að panta sér vörur annars staðar að, en margt í tolla- og vörugjaldaskattumhverfi okkar og sömuleiðis póstafgreiðslukerfi er ekki nægilega sniðið að þessum breyttu viðskiptaháttum. Það má sannarlega einfalda og auðvelda, ekki síst í tilfelli smásendinga að gera þær ódýrari og einfaldari fyrir neytendur, og sömuleiðis að skapa skilyrði fyrir fyrirtæki sem sækja fram í þessu nýja og vaxandi viðskiptaumhverfi að starfa hér og vaxa og dafna. Ég geri að tillögu minni að að lokinni þessari umræðu muni málið ganga til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs og er umræðu lokið. Tillagan gengur nú til síðari umræðu og hv. umhverfis- og samgöngunefndar ef enginn hreyfir andmælum.