Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jónas Jónsson) Fjvn. hefur ekki alveg orðið samdóma um þetta mál. Meiri hl. hefur lagt til, að till. yrði breytt. Till. var send samgmn. til umsagnar. Töldu þeir eðlilegt að samþykkja till. um það, að undirbúin yrði bygging 2–4 báta, sem væru miðaðir við þá landshluta, sem mest þurfa þess með, fremur en að taka þennan eina landshluta út úr, þó að þörfin sé þar brýn og enginn neiti því, að þar sé þörfin einna mest fyrir samgöngubætur. Minni hl. mun gera grein fyrir skoðun sinni, og fer ég ekki út í það frekar, en ég held, að allri n. sé ljóst, að bæði fyrir Austfirði og aðra landshluta sé um að gera að fá hentuga báta, og þyrfti helzt að vera hægt að komast hjá að kaupa bát til bráðabirgða, sem gæti ekki orðið til frambúðar. En ég hygg, að öll n. hafi verið sammála um, þó að það komi ekki beinlínis við þessari till., að rétt gæti verið að taka á leigu þann heppilegasta bát, sem hægt væri að fá, til að bæta úr brýnustu þörf, þar til hægt yrði að fá bát smíðaðan. Munurinn á till. sjálfri og brtt. er sá, að hv. flm. fara fram á, að þetta mál sé leyst fyrir Austfirði eina, en meiri hl. n. leggur til, að hafinn verði undirbúningur til að leysa þetta mál fyrir landið í Meild sinni, um leið og það er leyst fyrir Austfirði. Nú liggur enn fremur fyrir þinginu till., sem væntanlega verður samþ., um að setja m]m. í strandferðamálum, og ef svo færi, að þessi till. yrði samþ., þá væri unnt að athuga þessi mál öll í heild. Ég hef svo ekki meira um þetta mál að segja.



Herra forseti. - Fyrir alllöngu síðan fluttum við allir þm. Austurlands þáltill. á þskj. 527, um heimild fyrir ríkisstj. til að láta byggja eða kaupa strandferðabát fyrir Austurland. Tilefni þessarar till. var ekki sízt það, að þá fyrir skömmu höfðu komið saman bæjarstjórarnir á Norðfirði og Seyðisfirði og sýslumenn beggja Múlasýslna og rætt þetta vandamál. Þeir komust á þeim fundi að þeirri niðurstöðu, sem Austfirðingar höfðu áður bent á, að sérstaklega væri heppilegt að fá góðan strandferðabát, sem héldi uppi samgöngum innan fjarða í beinu sambandi við strandferðaskipin. Þeim málum er nú þannig háttað, að Austfirðingar hafa engan fjarðabát haft nema örstuttan tíma á árinu, því að styrkurinn frá ríkissjóði hefur verið svo lítill, að ekki hefur verið hægt að hafa þar bát nema örstuttan tíma, þegar nauðsynin hefur verið mest. Við, sem flytjum þessa till., höfum einnig kynnt okkur, að hún er í samræmi við vilja þeirra manna, sem hafa með höndum samgöngumál ríkisins, svo sem forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Hann hefur tjáð sig því samþykkan, að sú stefna yrði tekin, að reynt yrði að koma upp góðum strandferðabáti, sem gæti tekið að nokkru leyti af aðalstrandferðaskipunum ýmsar smærri hafnir. Enn fremur lýsti hann yfir, að hann teldi sjálfsagt, að þessi bátur yrði eign ríkisins og algerlega stjórnað af ríkinu. Hins vegar er vitað mál, að þetta hefur verið þannig í framkvæmdinni, að ein eða tvær sýslur í landsfjórðungi hafa reynt að koma upp báti og fengið rekstrarstyrk frá ríkinu. Það hefur gefizt misjafnlega, og hefur komið fram í þinginu, að menn væru óánægðir með þessa báta, þeir kæmu ekki að tilætluðum notum, og a.m.k. ekki notum, sem samsvaraði hinum mikla rekstrarkostnaði þeirra. Þessi þáltill. okkar hefur mætt mjög misjöfnum skilningi hér í þinginu. Fyrst bar á því á þ., að fram komu till. um fleiri báta, fyrir Vesturland, síðan fyrir Norðurland o.s.frv. Þegar samgmn. beggja deilda fengu málið til umsagnar, þá vildu þær mæla með, að till. yrði breytt allmikið á þá lund, að stj. undirbúi smiði eða kaup á fjórum strandferðaskipum af hæfilegri stærð. Í fjvn., sem einnig hefur fjallað um þetta mál, komu fram mjög misjafnar skoðanir á, hvernig bregðast skyldi við þessari till. okkar. M.a. kom sú skoðun fram, að ríkissjóður ætti aðeins að leggja fram ákveðinn hluta af byggingarkostnaði slíkra báta, en ekki eins og till. gerir ráð fyrir að byggja þá að öllu á sinn kostnað. Sumir nm. lýstu yfir því, að þeir vildu jafnvel fresta málinu og láta athuga framtíðarskipulag flóabátaferða um allt land og slá málinu á frest, en við tveir í fjvn., hv. 2. þm. N.-M. og ég, lýstum yfir, að við værum óánægðir með slíka afgreiðslu málsins. Við álitum, að þar sem álit forstjóra Skipaútgerðar ríkisins var á þá lund, að nauðsynlegt væri að breyta til og taka upp þá skipan, að ríkið ætti bátana og ræki þá í sambandi við strandferðaskipin, þá væri í fyllsta máta rétt að samþ. nú eitthvað afgerandi um þetta mál og á þá leið, að samþ. yrði að byggja einn ákveðinn bát fyrir þann landshluta, sem hefur hans mest þörf, og þann landshluta, sem Imfur staðið að því að koma þessu máli inn í þingið að þessu sinni. Till. meiri hl. fjvn. um það að breyta hinni upprunalegu þáltill. okkar á þá leið, að ríkisstj. verði aðeins gefin heimild til að láta undirbúa byggingu allt að fjögurra strandferðabáta, sú till. er algerlega um að slá málinu á frest, því að þótt stj. sé heimilt að undirbúa smíði allt að fjögurra strandferðabáta, þá er engu slegið föstu um smíði Austfjarðabátsins og heldur ekki, hvort hlutaðeigendur eigi að leggja fram fé til bátsins eða hvort ríkið eigi að leggja fé fram. Því höfum við borið fram brtt. á þskj. 695, sem slær því alveg föstu, að Austfjarðabáturinn skuli ganga fyrir. Með því að samþ. þessa brtt. held ég, að Austfirðingar hafi fengið jákvætt svar við því, sem þeir ætlast til, sem sé því, að ríkið vilji stefna að því, að það eigi þessa flóabáta, en ekki einstök sýslufélög, og enn fremur, að stj. sé falið að reyna að undirbúa smíði Austfjarðabáts. Ég skil vel, að hv. þm. vilji koma inn í till. ákvæðum um, að þeirra landshlutar fengju að fylgjast til jafns við Austfirði og ekki yrði tekið fram á neinn hátt, að Austfjarðabáturinn skuli ganga á undan hinum, en það má öllum vera ljóst, að ekki verða byggðir í einu bátar fyrir alla landsfjórðungana, og það er ekki aðeins skoðun okkar, heldur líka margra hv. þm., sem hér hafa talað, að þörfin sé jafnvel allra mest þar eystra og því sé réttlátt að byrja á smíði þess báts og sjá til, hvernig þetta fyrirkomulag gefst. Það væri kannske ekki úr vegi að geta þess, um leið og talað er um samgönguvandræði fyrir Austurlandi, að t.d. nú eru liðnir tveir mánuðir síðan ferð hefur fallið úr höfuðstaðnum til Austurlands. Ég veit vel, að samgöngum milli höfuðstaðarins og Vesturlands og Norðurlands er ábótavant, en ég er viss um, að þetta hefur ekki komið fyrir hjá þeim eins og okkur á Austurlandi, að tveir mánuðir líði milli ferða þangað úr höfuðstaðnum. En þetta er venjulegt fyrirbrigði, að tveir mánuðir líði á milli ferða austur. Og einu ferðirnar þangað eru ferðir Esju, en þó mun Esja hafa farið jafnmargar ferðir til Vesturlandsins eins og Austurlands. Súðin kom til Austurlands einu sinni á síðasta ári, og Fossarnir koma þangað aldrei. Þegar við Austfirðingar erum einnig verr settir með flóabátaferðir heldur en aðrir, þá er ekki nema eðlilegt, að lagt sé á það nokkurt kapp, að það verði þegar hafizt handa um smiði slíks báts, þó að við viljum auðvitað, að það sé jafnframt tekið fram, að ríkið reyni einnig að eignast svona báta fyrir hina landsfjórðungana. En hvað, sem ofan á verður í þessu efni, þá vildi ég sérstaklega mælast til þess, að þingið vildi gera einhverja samþykkt, sem gæti í raun og veru sagt eitthvað um þessi mál, en ekki á þann veg, eins og meiri hl. hv. fjvn. hefur lagt til, að slá engu föstu, heldur drepa málinu á dreif og fresta því. Því að það er sama sem að fresta málinu, að ríkisstj. sé falið að undirbúa smíði fjögurra strandferðaskipa. Ég vænti þess því, að brtt. okkar hv. 2. þm. N.-M. verði samþ.



Við flm. þessarar þáltill. um strandferðabát fyrir Austurland erum nú ekki ánægðir með þá leið, sem hv. fjvn. bendir á. Okkur þykir sú afgreiðsla, sem hv. fjvn. gerir ráð fyrir, of óákveðin, þar sem þar er ekki tekin nein stefna í málinu, heldur látið nægja að fela ríkisstj. að undirbúa byggingu nokkurra báta eða skipa, án þess nánar sé tilgreint, hvernig skuli fyrir komið rekstri skipanna eða bátanna, eftir að þau eða þeir hafa verið byggðir. Enn fremur er þar ekkert tilgreint, í hvaða röð leysa skuli úr þeirri þörf, sem vitanlega er fyrir hendi viðar en í einum landsfjórðungi um bættar samgöngur á sjó. Við þm. Austfirðinga höfum þess vegna verið í ráði með hv. 6. landsk. (LJós) og hv. 2. þm. N.-M. (PZ) um samningu þeirrar brtt., sem þeir flytja hér, og leggjum áherzlu á, að hæstv. Alþ. geti fallizt á hana. Það er sá munur á henni og brtt. hv. fjvn., að í brtt. þeirra austfirzku þm. úr fjvn. er tekin stefna í málinu, sú stefna, að það skuli koma upp þessum strandferðabátum fyrir fjórðungana og Austfirðinbafjórðungur skuli koma fyrstur í röðinni, þegar farið verði að leysa strandferðavandamálin. Það hafa verið færð svo mörg rök fyrir því hér á hæstv. Alþ., að það sé eðlilegt, að þar verði bætt úr þessari þörf fyrst, vegna þess að þar er þörfin brýnust, að ég ætla engu við það að bæta nú. Hins vegar álít ég, að mþn. sú, sem hér er farið fram á, að skipuð verði, eigi fullan rétt á sér, þó að þessi brtt. frá þeim Austfirðingunum verði samþ. Því að þótt úr þessu yrði bætt fyrir Austfirði, þá væri eftir að gera ráðstafanir um útfærslu þessa máls í öðrum atriðum. Mér finnst því bezta lausnin á þessu máli sú að samþ. brtt. þeirra tvímenninganna úr hv. fjvn. á þskj. 695 og síðan till. um mþn., þar sem settir eru menn til ráðuneytis ríkisstj. um frekari framkvæmdir.



Ég vildi bara benda hv. þm. á, að með því að samþ. brtt. hv. fjvn. á þskj. 677, þá er einmitt haldið sér algerlega við málið eins og forstjóri Skipaútgerðar ríkisins raunverulega hefur lagt til, bæði við samningagerð og í skjali sínu að nokkru leyti. Því að hann tekur hér fram: „Er ekki sjáanlegt, að hægt verði að koma því í framkvæmd eins og sakir standa,“ og á þar við, að byggður verði 100 smálesta bátur, sem sérstaklega væri ætlaður til að ganga á milli hafna á Austurlandi. „Hins vegar skal það viðurkennt, að Austfirðingar eru illa settir, að því er samgöngur snertir, og er nauðsynlegt að gera allt, sem hægt er, til að bæta úr þeim hið bráðasta.“ Það er vitanlegt, að þó að byrjað væri á því í dag að byggja svona bát, mundi það taka a. m. k. 2–3 ár að fá því lokið, m.a. vegna þess, að erfitt er að fá vélar í slíka báta. Og á þeim tíma gæti margt breytzt, svo að það gæti kannske orðið enginn gróði fyrir Austurland að koma málinu í það horf, sem hv. 6. landsk. og hv. 2. þm. N.-M. vilja. Ég legg því til, að samþ. verði brtt. fjvn. á þskj. 677. Hún gerir ekkert upp á milli landsfjórðunganna. Með henni fær málið góðan undirbúning. Og hvort bátur er byggður fyrir einn fjórðung eða annan, það er ekkert aðalatriði. Því að þeir, sem með þessi mál fara, mundu byggja fyrsta bátinn fyrir þann landsfjórðunginn, sem helzt þyrfti að nota hann. Hins vegar hefur komið fram í þessu nokkur heimapólitík af hálfu hv. 6. landsk. þm. (LJós) og hv. 2. þm. S.-JI. (EystJ), sem berjast fyrir hagsmunamálum kjósenda sinna, eins og eðlilegt er. En það hefur ekkert komið fram, sem bendir til þess, að ekki sé rétt að samþ. brtt. hv. fjvn., til þess að málið sé afgr. viturlega frá hæstv. Alþ.



Ég sé, að nál. fjvn. á þskj. 721 hefur ekki verið tekið með á dagskrána, en því var útbýtt á þessum fundi og hljóðar svo, að fjvn. hafi athugað till. og leggi til, að hún verði samþ. óbreytt. Að öðru leyti get ég skírskotað til þess, sem ég hef sagt við fyrri umr. málsins, og sé ekki ástæðu til að bæta þar neinu við.



Herra forseti. - Allshn. hefur haft þetta mál til meðferðar og meðal annars rætt nokkuð þau tilmæli hv. 2. þm. S.-M., að n. sú, er skipa skal, verði fimm manna n., en ekki þriggja. N. varð raunar öll sammála um málið, að undanteknum hv. 2. þm. N.-M, sem vildi ekki undirrita nál. nema með fyrirvara, sem hann hefur þó gleymt, þegar nál. var skilað. Hv. þm. vill hafa 5 menn í n. og ber það fyrir sig, að honum hafi borizt tilmæli úr Barðastrandarsýslu um það, að í n. yrði hafður einn maður, sem skyldi gæta hagsmuna sýslunnar sérstaklega. Ég skal taka það fram í þessu sambandi, að engin slík tilmæli hafa komið til Alþ. eða þm. sýslunnar. Allshn. þótti rétt að breyta síðustu málsgr. till. lítillega, þannig að við hana bættist, að n. skyldi starfa í samráði við hreppsn. Reykhólahrepps. En hún leit svo á, að störf umræddrar n. mundu ganga greiðlegar, ef ekki væru í henni nema þrír menn. Hún taldi og, að starf þessarar n. mundi fara fram að mestu í Rvík, og taldi óþarfa að kalla hingað menn utan af landi til þess að dveljast hér dögum saman við þessi nefndarstörf. Eins var talið, að hægt væri að gæta hagsmuna Barðastrandarsýslu fullkomlega, þó að ekki væri skipaður sérstakur maður til þess, því að einn maðurinn skal samkv. þáltill. skipaður af búnaðarfélaginu og annar af Breiðfirðingafélaginu. Er ekki ástæða til að efast um, að þessir aðilar mundu hafa fullan hug á að gæta hagsmuna sýslunnar, og ráðh., sem á að skipa þriðja manninn, gæti tekið til athugunar að velja þann mann þannig, að hagsmuna sýslunnar yrði sem best gætt. Till. um nefndarskipunina var samin af allshn. búnaðarþings. Sýslumaður Barðstrendinga, sem þar átti sæti, var spurður þess, hvort hann vildi ekki heldur, að valinn væri maður frá Búnaðarsambandi Vestfjarða í n., en hann taldi málunum vel borgið með því, að n. yrði skipuð eins og ráð er fyrir gert. Ég hef orðið þess áskynja, að ýmsir hafa lagzt á móti því, að Reykhólar verði gerðir að því menntasetri, sem hv. Ed. og fræðslumálastjóri hafa lagt til, og vilja, að jörðin sé hlutuð niður í smátt. Þeim mönnum, sem þess óska, get ég sagt, að þessi till., sem hér ræðir um, er í fullu samræmi við vilja og óskir Vestfirðinga.



Herra forseti. - Ég ritaði ekki undir nál. með fyrirvara, því að ég hélt, að sérstaða mín yrði tekin fram í nál. sjálfu. Það hefur farizt fyrir, og saka ég reyndar engan um það, enda er líka misgáningi mínum um að kenna, að lesa ekki nál., áður en ég undirritaði það. Ég hef þá sérstöðu, að ég óska þess, að menn í sýslunni hafi íhlutunarrétt í n. Þegar taka á eina mestu jörð sýslunnar og ráðstafa henni eins og hér er í ráði að gera, þá er þetta hið minnsta, sem hægt er að krefjast, og býst ég við, að flestum þyki það eðlilegt. Ég skal taka það fram, að þegar útvarpið hafði sagt frá till. minni, fékk ég skeyti frá sýslumanni Barðstrendinga svo hljóðandi: „Treysti yður til að koma því til leiðar, að sýslunefnd Austur-Barðastrandarsýslu og hreppsnefnd Reykhólahrepps fái fulltrúa í nefndinni um framtíð Reykhóla. Nefndin verði skipuð 5 mönnum. Sýslumaður.“ Og þó að það kostaði nokkrum hundruðum króna meira að hafa 5 menn í n. en 3, þá finnst mér það eigi ekki að standa í veginum fyrir því, að héraðsbúar fái íhlutunarrétt um, hvað gert verður í þessu máli. Þess vegna tel ég alveg sjálfsagt, að brtt. mín verði samþ. Ég vil og vænta þess, að þó að skeytið hafi ekki verið komið, er allshn. afgreiddi málið, þá sjái bæði hv. nm. og hæstv. Alþ., að hreppnum og sýslunni ber að hafa íhlutunarrétt um þessi mál, eftir að skýrar óskir hafa komið fram um það.



Herra forseti. - Það voru ummæli hv. þm. Barð. í síðustu ræðu hans, sem gefa mér ástæðu til að segja nú nokkur orð. Ég vil taka það fram, að ég er þessari till. fylgjandi og tel eðlilegt, að skilyrði til skólaseturs á þessum stað séu athuguð sem bezt og að ákjósanlegt væri, að þar risi upp skóli fyrir sýsluna. En þau ummæli hv. þm. Barð., að hér væri um að ræða skóla fyrir alla Vestfirði, finnast mér þess eðlis, að rétt sé að drepa á þau nokkru nánar, til þess að ekki verði hægt að misskilja þau. Undanfarin ár hefur verið unnið að því að koma á stofn skólasetri á Reykjanesi við Ísaf jarðardjúp, og fyrir framtakssemi héraðsbúa starfar þar nú myndarlegur héraðsskóli með heimavist. Nýlega hefur verið veitt fé af hæstv. Alþ. til þess að koma þarna upp myndarlegu íþróttahúsi. Þarna á staðnum er einhver hin bezta útilaug til sundiðkana, sem til er á landinu. Skilyrði eru hin ákjósanlegustu frá náttúrunnar hendi, og hefur skólinn verið sóttur víða frá af Vestfjörðum. Ég hygg það því vera ofmælt hjá hv. þm. Barð., þegar hann er að tala um skóla á Reykhólum fyrir alla Vestfirði, þar sem þegar er fyrir skóli á Reykjanesi við Ísafjarðardjúp, sem mjög vinsæll er orðinn og fjölsóttur. Mér fannst ég verða að láta þetta koma fram, til þess að ummæli hv. þm. Barð. um þetta yllu ekki misskilningi, þó að ég, eins og ég tók fram, vilji á engan hátt sporna við vexti og viðgangi þessa skóla, sem væntanlega rís á Reykhólum. Varðandi brtt. þá, sem hv. 2. þm. N.-M. ber fram, þá get ég sagt um hana, að mér finnst hún á rökum byggð. Mér finnst það eðlilegt, er skólamál eru tekin til athugunar varðandi þennan stað, þá sé haft náið samstarf við þá, er þar búa. Því tel ég rétt, að n. sú, er skipuð verður, verði skipuð fulltrúum úr sýslunni, að þannig sé haft samkomulag við héraðsbúa sjálfa. Það mun áreiðanlega reynast bezt og happasælast.



Er mál þetta var til fyrri umr. hér í Sþ., benti ég á, að ekki væri nein þátttaka ætluð heiman að í þessari n. til þess að fjalla um framtíðarráðstafanir Reykhóla. Benti ég einnig á, að úr þessu þyrfti að bæta, og tók hv. 3. landsk. þm. undir það, sem og er 1. flm. þessarar þáltill. Þess vegna bjóst ég við, að hv. allshn. mundi taka þetta til greina og leggja til, að fulltrúar sýslu og hrepps yrðu einnig kjörnir í n., en mér til mikillar undrunar hefur hún ekki gert það. Og enn meira undrandi varð ég að heyra það af ræðu hv. þm. Barð., að ætla má, að það sé af frumkvæði hans, sem þetta hefur ekki verið tekið til greina. Hv. þm. Barð. virðist hafa illan bifur á því af einhverjum óskiljanlegum ástæðum, að menn úr hans kjördæmi séu skipaðir í þessa n. Þá virðist hann sjá draug í hverju horni. Þetta er mér alveg óskiljanlegt. Hv. þm. var að segja, ef horfið væri að þessari uppástungu, að það gæti orðið til þess að málið færi út úr þeim farvegi að vera skóli Barðstrendinga. Mér er nú erfitt að skilja, hvað hann á við með þessu, en það verð ég að segja, að ekki sýnir hann kjósendum sínum mikið traust með þessu.

Hann var ekki kosinn einróma

. Veit ég það, en af meiri hlutanum þó. - Þá var hann einnig að tala um, að um væri að ræða einhverja flokkshagsmuni, ef n. yrði skipuð mönnum úr héraðinu. Það er mér með öllu óskiljanlegt, hvernig hann getur reiknað það út. Það getur þá ekki verið um annan flokk að ræða en þann, sem mundi kallast Barðstrendingaflokkur, og einkennilegt mætti þykja, ef hv. þm. Barð. færi að hafa á móti honum. Það verður ekki fram hjá því gengið, að þetta hefur snert óþægilega taugar hv. þm., að þátttaka kæmi heiman að úr sýslunni. Hann var að tala um, að erfitt væri fyrir þá, sem að heiman yrðu skipaðir í n., að fara hingað suður til nefndarstarfa. En honum hefur líklega ekki dottið í hug, að þessi störf færu fram í sýslunni sjálfri. Þarf n. endilega að starfa í Rvík? - En ég verð að segja, að það sé hæpinn fyrirsláttur að telja öll tormerki á því, að fulltrúar frá Barðstrendingum komi suður til Rvíkur og dveljist nokkra daga við nefndarstörf. Þegar allt kemur til alls, munu þau rök léttvæg fundin hjá þeim, sem á annað borð hafa einhvern áhuga á málefninu. Ég verð að segja, að mér finnst þetta freklega móðgandi í garð Barðstrendinga. Ég vil leyfa mér að benda hv. þm. á, að það er mesta fásinna að vera alltaf á móti öllu, sem andstæðingar í stjórnmálum bera fram. Það er blátt áfram hlægilegt. Ég vonast eftir, að hv. þm. Barð. haldi þessu ekki til streitu, enda er honum alls ekki stætt á því að meina kjósendum sínum þátttöku í þessari n. Ég benti á þetta við fyrri umr., og ég get ekki tekið því þegjandi, að þessari uppástungu minni, sem á fullan rétt á sér, sé ekki gaumur gefinn og hún sé virt að vettugi af þeim manni, hv. þm. Barð., sem einna helzt ætti að vera henni samþykkur. Ég vænti þess, að hv. þm. sjái, að hér er um réttlætismál að ræða, og vona, að hv. Alþ. sjái svo um, að einn maður verði skipaður eftir tilnefningu hreppsnefndar Reykhólahrepps í n. og annar eftir tilnefningu sýslun. Austur-Barðastrandarsýslu, hvort sem hv. þm. Barð. sér að sér í þessu máli eða ekki.



Með því að till. á þskj. 588 með brtt. á þskj. 667 er í samræmi við vilja búnaðarþings og það, sem sýslunefnd Austur-Barðastrandarsýslu óskar, og engar óskir hafa komið beint til Alþingis um að hafa þetta öðruvísi, þá segi ég nei.



Herra forseti. - Ég hef ásamt hv. þm. Barð. leyft mér að flytja till. til þál. um áskorun til hæstv. ríkisstj. þess efnis að gera einhverjar ráðstafanir til úrbóta, þar sem svo er ástatt, að sum héruð í landinu eru alveg læknislaus. Get ég vísað í þessu sambandi til grg., þar sem talin eru upp 4 héruð, sem eru nú læknislaus, en þau eru: Reykhólahérað, Flateyjarhérað, Reykjarfjarðarhérað, Hróarstunguhérað. Þarf ekki að eyða orðum að því, hve erfitt er fyrir það fólk, er þarna býr, að leita sér læknis, enda er með öllu óviðunandi, að slíkt sé látið viðgangast, án þess að nokkuð sé að gert. - Það kemur iðulega fyrir, eins og hv. þm. er kunnugt, að líf liggur við, að hægt sé að ná til læknis nógu fljótt, þegar um alvarleg veikindi eða slys er að ræða. Einnig verða héruð oft læknislaus um langan tíma vegna veikindaforfalla lækna. - Þannig hefur t.d. læknirinn í Ólafsvík verið veikur frá því um miðjan vetur, og hefur læknirinn í Stykkishólmi orðið að gegna þar læknisstörfum lengst af síðan, en auk þess hefur hann haft á hendi Flateyjarhérað, sem er læknislaust. Þannig hefur læknirinn í Stykkishólmi orðið að gegna þremur læknishéruðum í einu, sem eðlilega er allt of mikið starf fyrir einn mann, þó að hlut eigi að máli jafnötull og ágætur læknir og nú er í Stykkishólmi. Þetta ástand er lítt skiljanlegt, þar sem nú munu vera í landinu um 500 læknar, en læknahéruðin ekki nema 200 eða þar um. En orsakir til þessa eru m. a. þær, að nú leggja margir læknanemar stund á sérfræðinám og vilja heldur setjast að í bæjunum af þeim sökum. Nú skyldi maður kannske ætla, að þetta ástand stafaði af því, hve læknishéruðin úti á landi væru illa launuð, en eftir þeim upplýsingum, sem landlæknir gefur, er því ekki til að dreifa, því að þau eru að sögn hans prýðilega launuð. - Ég ætla mér annars ekki að fjölyrða meira um þetta, en vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa nokkur orð úr skýrslu landlæknis um einmitt þetta atriði. Þar segir svo: „Hins vegar er ungum læknum vandræðalega óljúft að taka að sér hin fámennari og afskekktari héruð, og virðist það miklu fremur vera af ótta við strjálbýlið og fyrirsjáanlegt athafnaleysi þar en vegna þess, að fjárhagsleg kjör lækna í þessum héruðum séu fráfælandi, enda þola þau nú orðið samanburð við kjör flestra lækna í Rvík og öðru þéttbýli, þegar tillit er tekið til mismunandi rekstrar- og framfærslukostnaðar. Efalaust yrði auðveldast að ráða bót á þessu með því, að embættaveitingum væri jafnan hagað eftir nokkurn veginn föstum, sjálfum sér samkvæmum reglum og þannig, að læknar, sem taka að sér hin afskekktu héruð og reynast þar vel, þyrftu ekki að kvíða því að grafast þar og gleymast, heldur mættu reiða sig á að eiga þess kost að flytjast í eftirsóknarverðari embætti innan hæfilegs tíma. Eru slíkar reglur ekki vandfundnar. Eins og það liggur í augum uppi, þegar læknisembætti krefst ákveðinnar sérþekkingar eða hæfileika, að þá gangi þeir fyrir, sem slíkt hafa til að bera og embættisaldur komi þá ekki til greina, nema gera eigi upp á milli jafnoka, eins virðist það sjálfsagt, þegar um héraðslæknisembætti er að ræða, sem ekki krefst annars en venjulegrar, almennrar læknisþekkingar, að embættisaldur góðra og gildra héraðslækna ráði þar mestu, enda sé þá jafnframt hið fyllsta tillit tekið til þjónustu í afskekktum og lítið eftirsóttum héruðum. Hefur hin síðustu ár öll viðleitni verið höfð við að fá veitingu læknisembætta hagað samkvæmt þessu og oftast tekizt. En fyrir hefur komið, að út af þessu hefur brugðið, og það vakið þá tortryggni lækna, sem aukið hafa á erfiðleikana að skipa hin afskekktari héruð.“ Landlæknir bendir hér á eitt atriði til þess að fá lækna á hina afskekktari staði, að láta embættaveitingar fara eftir föstum reglum, þannig að læknar, sem fara í hin afskekktari héruð. gleymist þar ekki með öllu, heldur verði látnir sitja fyrir öðrum betri héruðum, þegar þau losna. Hefur og landlæknir fylgt þessar í reglu að mestu leyti, en það hefur eðlilega vakið tortryggni lækna, er út af hefur brugðið. Væri æskilegt, að föst regla væri í gildi um þessar embættaveitingar, sem ekki yrði svo vikið frá í neinu tilfelli. Á síðasta ári var stungið upp á, að ekki væri hægt að veita umsækjanda embætti fyrr en hann hefði verið aðstoðarlæknir áður í 6 mánuði að loknu embættisprófi sínu. E.t.v. mætti nota einhverja slíka aðferð til þess að bæta úr þessu slæma ástandi, en það eitt vakir fyrir okkur, hv. þm. Barð. og mér, að hafizt verði handa um að koma lagfæringu hér á, því að það ástand, sem nú ríkir í hinum læknislausu héruðum, er óviðunandi og mikill ábyrgðarhluti að láta við svo búið sitja. Ég ætla svo ekki að hafa orð þessi fleiri. Þessi þáltill. er flutt með það fyrir augum að ýta undir hæstv. ríkisstj. að gera eitthvað, er megi verða til úrbóta í þessu máli.



Herra forseti. - Allshn. hefur haft til meðferðar. þessa þáltill. á þskj. 627 og orðið sammála um að leggja til, að hún verði samþ. Að vísu voru sumir nm. ekki viðstaddir, en þeir, sem mættir voru, voru allir sammála. N. duldist þó ekki, að þessi till. er tvískipt, og það má segja, að það sé ekki alls kostar sambærilegt, að sömu mennirnir eða sama n. fjallaði um þetta hvort tveggja, þar sem í fyrsta lagi á að athuga skilyrði fyrir byggingu og rekstri skipasmíðastöðvar í Rvík, en í öðru lagi á að athuga, hvernig komið verði allsherjarskipulagi á strandferðir landsins. Það er alls ekki hægt að láta sér dyljast það, að það orkar mjög tvímælis, hvort þeir menn, sem hafa vit á öðru þessu, geti einnig ráðið fram úr hinu. En í því trausti, að hæstv. ríkisstj. takist að velja menn þannig í þessa mþn., að þeir hafi vit á hvoru tveggja og hafi tök á að kynna sér það, þá leggur allshn. til, að till. verði samþ. óbreytt. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi minnast á. Allshn. hefur skilið þáltill. þannig, að aðeins eigi að vera 4 menn í n. Síðasta mgr. segir að vísu, að ríkisstj. skuli skipa einn mann form. n. Allshn. hefur skilið þetta svo, að ríkisstj. eigi að skipa fyrir form. einn hinna fjögurra manna, sem eiga að vera í n. samkvæmt tilnefningu þingflokkanna. Þetta verður að álítast réttur skilningur, ef því verður ekki mótmælt, að nm. verði fjórir. Með þessu hef ég lokið framsögu minni og legg til, að þáltill. verði samþ.



Herra forseti. - Ég vil aðeins benda á í sambandi við þetta mál, að með þeirri þál., sem var samþ. hér fyrir skömmu um heimild fyrir ríkisstj. til að láta smíða eða kaupa strandferðabát fyrir Austurland - og auk þess er verið að undirbúa aðra -, þá er þegar búið að marka stefnuna í þessum málum, en ég er þó með þessari þáltill. um mþn. í þessum málum, þar sem ég álit þetta þarft mál, og það ætti að vera gott fyrir ríkisstj. að hafa mþn. sér til ráðuneytis um það, hvernig skuli framkvæma stefnuna í stórum dráttum.



Herra forseti. - Á Alþ. 1941 var samþ. þál. um innflutning á efni til skipasmíða og um skipasmíðastöð. Í henni segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að greiða eftir mætti fyrir innflutningi efnis til skipasmiða, enn fremur að láta hið fyrsta fara fram ýtarlega athugun á, hver kostur sé þess að reisa skipasmíðastöð hér á landi, þar sem smíðaðir verði togarar og stærri skip. Heimilast ríkisstj. nauðsynlegt fé úr ríkissjóði til þessarar athugunar.“ Eins og þessi þál. ber með sér, er ætlazt til þess, að ríkisstj. láti fara fram ýtarlega athugun á því, hver kostur sé á að reisa hér skipasmíðastöð. Ég vil því spyrja hv. 2. þm. S.-M., en hann var þá í ríkisstj., hvort sú stj., sem hann sat í, hafi gert nokkuð í þessum efnum. Ég fagna því, að þessi þáltill. skuli vera komin fram, en ég vil gjarnan vita, áður en hún er samþ., hvað hæstv. fyrrv. ríkisstj. hefur gert í þessum málum. Það er vitað mál, að það er tilgangslítið að samþykkja þannig þál. ár eftir ár um sama efni og láta þannig hrúgast upp skjöl, sem lögð eru til hliðar, og ekkert gert í málunum.



Herra forseti. - Það eru aðeins örfá orð að gefnu tilefni. Þessi þál., sem hv. þm. N.-Ísf. las upp, fjallar í fyrsta lagi um rannsókn og undirbúning þess, að hér verði reist skipasmíðastöð. Því næst, ef þetta v æri hægt, þá að greiða fyrir innflutningi efnis til smíðanna. Ég get upplýst það, að athugun á þessu máli heyrir undir atvmrh., og get ég ekki svarað því, hvort hann hefur gert eitthvað í þessu eða hvað það hefur verið. Hv. þm. N.-Ísf. verður því að beina þessari fyrirspurn sinni til fyrrv. hæstv. atvmrh., hv. þm. G.-K.



Herra forseti. - Mér var það vel kunnugt, að þetta heyrði undir atvmrh., en hv. þm. G.-K. er nú ekki hér viðstaddur, og gat ég því ekki beint fyrirspurn minni til hans. En ég hafði álitið, að þar sem hv. 2. þm. S.-M. var samstarfsmaður hans í ríkisstj., þá mundi honum vera það kunnugt, hvort nokkuð hefur ver ið gert í þessu máli eða hvað það hefur verið. Þar sem honum er það þó ekki kunnugt, verður helzt að álíta, að ekkert hafi verið gert. Ég harma það mjög, ef svo hefur verið, að ekkert hefur verið gert í byrjun stríðsins, því að þá hefði verið mun heppilegra að litast um eftir efni en mun verða nú á næstunni. Ég vil lýsa yfir því, að þótt þessi þáltill. fjalli um tvö óskyld efni, þá er ég henni samþykkur og mun greiða atkv. með henni.



Herra forseti. - Ég vil taka það fram út af ummælum hv. þm. N.-Ísf., að þetta mál heyrir undir atvmrh. og mér var ekki kunnugt um, að hann hefði neitt aðhafzt í því. Ég sagði þó ekki, að hann hefði ekkert gert, vegna þess, að hann kann að hafa gert eitthvað, án þess að mér væri kunnugt um það, og vildi ég því ekkert fullyrða. Mér finnst það koma úr hörðustu átt, ef hv. þm. N.-Ísf. er að finna að því við mig, að ég skuli ekki vilja fullyrða, að hv. þm. G.-K. hafi ekkert gert.