Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur fjallað um lagafrv. það, sem hér liggur fyrir um breyt. á l. nr. 29 1956, um atvinnuleysistryggingar. Gat n. ekki orðið á eitt sátt. Meiri hl. hennar leggur til, að frv. sé samþ. óbreytt, en minni hl. er andvígur því og skilar séráliti. Þetta frv. felur í sér þá einu breytingu á umræddum lögum, að í stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs, sem skipuð er 7 mönnum, skuli 2 tilnefndir af Alþýðusambandi Íslands í stað 1 áður og sem afleiðing af þeirri breytingu skuli 4 menn kosnir af sameinuðu þingi í stað 5 manna eins og lögin mæla nú fyrir. Um aðra breytingu á lögunum er ekki að ræða í þessu frv. Í sambandi við lausn verkfallsins mikla í apríl 1955 hét ríkisstj. að beita sér fyrir því, að lög yrðu sett um atvinnuleysistryggingar. Við það loforð var staðið og lögin samþ. á Alþingi 26. marz 1956. Í 1. gr. l. er ákveðið, að stofna skuli atvinnuleysistryggingasjóð, og er þar tilgreint, hverjar árlegar tekjur hans séu. Í 2. gr. er rætt um stjórn sjóðsins, að hún skuli skipuð 7 mönnum, 1 tilnefndum af Alþýðusambandi Íslands, 1 af Vinnuveitendasambandi Íslands og 5 kosnum af sameinuðu Alþingi. Lögin áttu að vera og voru samin á grundvelli nokkurra tiltekinna samkomulagsatriða, er aðilar vinnudeilunnar höfðu orðið ásáttir um við lausn hennar. Þessi atriði eru prentuð á fskj. 1 með frv. til l. um atvinnuleysistryggingar. Er eitt þeirra um það, að sjóðurinn skuli geymdur hjá Landsbanka Íslands eða Tryggingastofnun ríkisins og þá undir sérstakri stjórn, er verkalýðssamtökin eigi fulltrúa í. Annað en þetta er ekki tilgreint um skipan sjóðsstjórnar í þessu skjali deiluaðila. Það er sem sé aðeins tekið fram, að verkalýðssamtökin skuli eiga sæti í henni, en hinu sleppt, hverjir aðrir skuli þar vera. Hitt fer ekki á milli mála, að frá upphafi var ráð fyrir því gert, að vinnuveitendur ættu fulltrúa í þessari sjóðsstjórn, þótt það samkomulag hafi hvergi verið skjalfest af deiluaðilum. Mun samninganefnd þeirra í upphafi hafa gert ráð fyrir, að stjórn sjóðsins yrði skipuð 3 mönnum, einum frá Alþýðusambandinu, öðrum frá Vinnuveitendasambandinu og hinum þriðja skipuðum af ráðherra. Síðar var rætt um 5 manna stjórn, og niðurstaðan varð, að 7 menn skipuðu hana. Mér finnst eðlilegt, að Alþýðusambandið, sem átti skýlausan rétt til eins manns í 3 manna stjórn, telji hlut sinn skertan, ef það fær aðeins 1 mann í 7 manna stjórn. Við fjölgunina mátti ætlast til, að hlutur verkalýðssamtakanna yrði ekki gerður minni, að fulltrúatala þeirra yrði hlutfallslega aukin, en það varð ekki. Á þessu óskar Alþýðusambandið leiðréttingar, og hefur það orðið að samkomulagi milli þeirra, er að hæstv. ríkisstj. standa, að gera þessa leiðréttingu. Atvinnuleysistryggingasjóður er ein af kjarabótum verkalýðsins og hans mikla öryggismál. Til þess að koma fram löggjöf um atvinnuleysistryggingar varð verkalýðurinn að slá af öðrum kröfum sínum í verkfallinu mikla 1955. Hann á að njóta ávaxtanna, enda unnið til þeirra. Það er því ekki nema eðlilegt, að verkalýðssamtökin óski þeirrar leiðréttingar, sem hér er um að ræða. Það er sanngirniskrafa frá þeirra hendi. Hvaða réttlæti er það t.d., að stjórnmálafl. atvinnurekenda, Sjálfstfl., hafi fleiri fulltrúa í sjóðsstjórninni en verkalýðssamtökin sjálf? Sjálfstfl. hefur þar nú 2 fulltrúa auk fulltrúa atvinnurekenda. Það liti óneitanlega betur út og eðlilegar, að Alþýðusambandið tilnefndi 2 menn og að Sjálfstfl. fengi þá aðeins 1. Fram á aðra breytingu né stærri er ekki farið. Vinnuveitendasamband Íslands hefur í bréfi til heilbr.- og félmn. krafizt þess, að verði l. um atvinnuleysistryggingar breytt, þá fái það áfram að tilnefna a.m.k. jafnmarga fulltrúa í sjóðsstjórnina og Alþýðusamband Íslands. Í þessu bréfi er fullyrt, að í samningaviðræðunum hafi því verið slegið föstu, að ef sérstök stjórn yrði sett fyrir sjóðina, skyldu stéttarfélögin fá fulltrúa í hana og vinnuveitendur a.m.k. jafnmarga. Heilbr.- og félmn. athugaði sérstaklega sanngildi þessarar fullyrðingar, án þess að fá það staðfest. Átti hún í því sambandi viðtöl við sáttasemjara ríkisins, formann þeirrar nefndar, er falið var að semja lögin, og fulltrúa Vinnuveitendasambandsins, en staðfesting fékkst ekki á fyrrgreindri fullyrðingu. Hins vegar kom það fram i þessum viðtölum, að því hafði verið heitið frá upphafi, að hlutur vinnuveitenda skyldi ekki fyrir borð borinn og að þeir skyldu fá fulltrúa í sjóðsstjórnina, en á það hefur enginn mér vitanlega borið brigður. Við þann munnlega sáttmála, að vinnuveitendur skyldu endilega hafa jafnmarga fulltrúa og Alþýðusambandið, virtist enginn kannast nema Björgvin Sigurðsson, erindreki Vinnuveitendasambandsins. Fram komnar brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. um einn mann tilnefndan af sambandi sveitarstjórnanna og 3 menn kosna af Alþingi gat meiri hl. n. ekki fallizt á að svo stöddu. Ef til vill á það samband ekki síður rétt á fulltrúa þar en Vinnuveitendasambandið og þá af sömu ástæðu. Það mál mun þó rétt að athuga betur og þá í sambandi við endurskoðun laganna í heild, en sú endurskoðun skal fara fram eftir rúmt ár. Að lokum legg ég til, að frv. því, sem liggur fyrir, verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn., hv. 1. landsk. þm. (AG), tók fram, varð n. ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. Hann rakti nokkuð gang þessa máls í ræðu sinni og skýrði aðdraganda að setningu þessara laga, sem hér er um að ræða, þ.e.a.s. laga um atvinnuleysistryggingar, svo að ég þarf ekki miklu þar við að bæta. Það, sem farið er fram á í þessu frv., sem hér er til umr., er það, að raskað sé því samkomulagi, sem sett var, um leið og l. voru sett, að Vinnuveitendasamband Íslands og Alþýðusamband Íslands hefðu sinn manninn hvort í sjóðsstjórninni og fimm væru kosnir af sameinuðu Alþingi. Þessu hlutfalli er raskað með því, að nú er gert ráð fyrir í þessu frv., að Alþýðusamband Íslands tilnefni tvo menn, en sameinað Alþingi kjósi fjóra. Má segja, að með þessu sé rýrður réttur Alþingis til áhrifa í stjórn sjóðsins, en áhrif Alþýðusambands Íslands aukin. Í bréfi því, sem hv. frsm. minntist á að Vinnuveitendasamband Íslands hafi skrifað heilbr.- og félmn. og lá fyrir nefndinni, er það tekið fram og segir svo orðrétt í því, með leyfi hæstv. forseta: „Í samningaviðræðum var því slegið föstu, að ef sérstök stjórn yrði sett fyrir sjóðina, skyldu stéttarfélögin fá fulltrúa í hana og vinnuveitendur a.m.k. jafnmarga.“ Enn fremur segir: „Það er því brot á forsendum samkomulagsins, sem kynni að hafa hinar alvarlegustu afleiðingar, ef fyrrgreint stjórnarfrv. yrði samþ. óbreytt.“ Til þess að fá skýringar m.a. á þessu atriði í bréfi Vinnuveitendasambands Íslands voru kvaddir á fund n. framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins, Björgvin Sigurðsson, og einnig þeir menn, sem áttu mestan þáttinn í að koma þessum l. á og viðræður um það og undirbúning undir það, Hjálmar Vilhjálmsson skrifstofustjóri og Torfi Hjartarson sáttasemjari. Við þessa menn átti nefndin tal, en eins og gefur að skilja, er ekki neitt eða a.m.k. ekki nærri allt, sem talað er á þessum undirbúningsfundum, skrásett eða skjalfest, og vitanlega segja þessir menn ekki og geta ekki sagt um hvert smáatriði, sem um er rætt, þegar um svona er að ræða. En hafi nú þetta verið svo, að um þetta hafi verið rætt og samið, án þess að það sé skjalfest, þá virðist vera ástæðulaust að breyta þessu nú, einkum með tilliti til þess, að gert er ráð fyrir því í lögunum sjálfum, að þau skuli vera í heild endurskoðuð eftir tvö ár frá gildistöku þeirra. Minni hl. heilbr.- og félmn. lítur svo á, að þetta sé ekki svo langur tími, sem þarna er um að ræða, að það taki því að vera að samþ. breytingu á lögunum fyrr en sá tími er liðinn, sem þarna er -tiltekinn. Það er ákveðið, eins og segir í 22. gr. l., að lög þessi skuli endurskoðuð eftir tvö ár í samráði við verkalýðssamtökin og samtök atvinnurekenda, og þetta yrði þá gert á árinu 1958. Minni bl. leit svo á, að þar sem þetta væri ekki lengri tími, sem hér væri um að ræða, þá væri rétt að breyta lögunum ekki fyrr en sú endurskoðun hefði farið fram og hún hefði leitt það í ljós, að nauðsynlegar væru breytingar á lögunum yfirleitt, því að nú má búast við því og er víst alveg gefið, að þessi lög þurfa einhverra breytinga við, því að eins og hv. alþm. muna, sem hér áttu sæti á síðasta Alþingi, kom þetta mál fram nokkuð seint á þingi og var samþykkt í nokkru flaustri, svo að ekki sé of mikið sagt, án þess að neinar breytingar væru gerðar á því, eins og það var lagt fyrir í upphafi. Án þess að fjölyrða meira um þetta vil ég lýsa því, eins og segir í nál. á þskj. 163, að með skírskotun til þess, sem þar segir, leggur minni hl. til, að frv. verði afgr. með rökstuddri dagskrá, sem hljóðar svo: „Þar sem endurskoðun laga um atvinnuleysistryggingar á árinu 1958 er ákveðin í lögunum sjálfum, sér deildin ekki ástæðu til að samþ. breytingu á þeim nú og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Fyrir liggur brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. um það, að Samband íslenzkra sveitarfélaga fái rétt til þess að tilnefna einn mann í sjóðsstjórnina. Þegar miðað er við það, hverjir greiða í sjóðinn, en það eru vinnuveitendur og sveitarfélög landsins, sem greiða jafnmikið hvort um sig, og ríkissjóður annað eins og þessir aðilar báðir, og þegar miðað er við það, að Vinnuveitendasamband Íslands hefur einn mann í sjóðsstjórninni og Alþýðusamband Íslands einn og Alþingi kýs fimm, þá er ekki óeðlilegt, þó að samband sveitarfélaganna krefjist þess að fá að tilnefna einn mann í stjórnina. Og ef breyting verður gerð á lögunum, þá leggjum við í minni hl. til, að brtt. hv. 6. þm. Reykv. verði samþykkt. En við leggjum enn fremur til, til vara við rökstuddu dagskrána, skyldi hún verða felld, að þá verði frv. samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 1. gr. Fyrir orðin „einu tilnefndur af Vinnuveitendasambandi Íslands“ komi: tveir tilnefndir af Vinnuveitendasambandi Íslands. 2. Við brtt. á þskj. 83. Fyrir orðin „þrír kosnir af sameinuðu Alþingi“ komi: tveir kosnir af sameinuðu Alþingi. Þessi brtt. við brtt. á þskj. 83 er afleiðing af því, að þar segir, að þrír skuli kosnir af sameinuðu Alþingi, og er þá miðað við það, að sveitarstjórnasamböndin fái að tilnefna einn mann, og þá eru ekki eftir nema þrír af þeim, sem kosnir verða af Alþingi. En verði þetta sjónarmið tekið til greina, að Vinnuveitendasambandið hafi jafnmarga menn í sjóðsstjórninni og Alþýðusamband Íslands, sem sagt tvo hvort og sveitarstjórnirnar eða samband ísl. sveitarstjórna einn mann, þá eru ekki eftir nema tveir, sem Alþingi kýs. Og ef á annað borð á að breyta þessu og viðurkenna það sjónarmið, að Vinnuveitendasamband Íslands og Alþýðusamband Íslands skuli vera jafnrétthátt, eins og nú er og slegið var föstu með lagasetningunni sjálfri, þá leggjum við til, að þessar breytingar séu samþykktar, en að þeim felldum leggjum við enn til, að samþ. verði brtt. á þskj. 83 um það, að samband sveitarstjórnanna fái að tilnefna einn mann.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. meiri hl. með fyrirvara og tel rétt að gera með fáum orðum grein fyrir fyrirvara mínum og afstöðu til frv. Frv. er stjórnarfrv., og að því leyti er það í samræmi við stjórnarmyndunarsamning frá í sumar sem leið, að í honum var tekið fram, að aukin skyldu áhrif verkalýðsins i stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs. Vitanlega skiptir það meira máli fyrir þá, sem tryggðir eru, en alla aðra landsmenn, hvernig sjóði þessum er stjórnað, svo að eðlilegt verður að teljast, að þeir fái að hafa þar sterka hönd í bagga um framkvæmdir. Eftir lögunum, eins og þau eru nú, þá er þeim ætlaður jafn réttur í stjórninni og atvinnuveitendum, þ.e. einn maður af sjö. Atvinnuveitendasambandið hefur gert athugasemdir við þetta frv. og talið, að lögin hafi verið byggð upp á því samkomulagi, að jafn yrði réttur þessara tveggja aðila í stjórn sjóðsins. Ekki hefur fundizt nein sönnun fyrir því í þeim gögnum, sem leitað hefur verið eftir og fyrir liggja um samningu frv. að lögunum, og ekki hefur heldur komið fram í þeim viðræðum, sem heilbr.- og félmn. hefur átt við aðilana, nein sönnun fyrir því, að á þessum grundveili hafi lögin verið sett. En ég tel rétt rök mæla með því, að hinir tryggðu hafi meiri rétt til áhrifa en vinnuveitendur, og á því er frv. líka byggt, sem nú liggur fyrir. Hins vegar verð ég að segja það, að ég hefði líka talið rétt, að hinir tryggðu greiddu þá einnig beint tillag i sjóðinn. Mér finnst óviðfelldið og fremur líklegt til að leiða af sér skakkar hugmyndir, að þeir, sem njóta réttar, beri ekki jafnhliða beinar skyldur. Mér hefur líka skilizt, að það þekkist hvergi, þar sem atvinnuleysistryggingar eru, nema hér, að hinir tryggðu greiði ekki sjálfir eitthvert iðgjald til trygginganna. Annars er það margt, sem þarf að laga í lögunum um atvinnuleysistryggingar að minn áliti, enda eru þau frumsmíð og voru sett með takmörkuðum ráðrúmstíma, eins og hv. frsm. minni hl. skýrði frá. Það var vitað mál, þegar lögin voru sett í fyrra, að á þeim voru gallar, í þeim voru gölluð ákvæði, sem þá fékkst ekki samkomulag um breytingar á. En í þess stað var selt inn í lögin, að þau skuli endurskoðuð eftir tvö ár í samráði við verkalýðssamtökin og samtök atvinnurekenda, og nú er því ekki nema eitt ár, þangað til þau verða tekin til endurskoðunar í heild. Þess vegna tel ég raunar, að ekki stórfelldari breyting en frv. felur í sér hefði mátt bíða endurskoðunarinnar. En ég nenni samt ekki að vera á móti henni, af því að hún er borin fram af stjórn, sem ég styð, og lögð er mikil áherzla á það innan stjórnarinnar, að hún nái fram að ganga. En af því að svo stutt er til endurskoðunar laganna, þá flyt ég engar brtt. um það, sem mér finnst að öðru leyti að lögunum; tel betri vinnubrögð að láta það bíða heildarendurskoðunar að koma fram með slíkar till. Höfuðgalla laganna tel ég, að atvinnuleysistryggingasjóðurinn er ekki sameignarsjóður fyrir allt landið, heldur er hann séreignasjóðir fyrir byggðirnar. Þeir eiga sínar sérstöku eignir, sem þeir sjálfir mynda. Verkalýðsfélög hvers sveitarfélags fá í sína sjóðreikninga tekjur af vinnu sinna félaga, og tryggingarnar í hverju félagi fara því eftir ríkidæmi þess sveitarfélags í sjóðnum eða þess verkalýðsfélags. M.ö.o. þar, sem atvinnan er að jafnaði mest, hafa menn sterkastan bakhjarl í sjóðnum, í raun og veru í öfugu hlutfalli við það, sem þörfin er. Atvinnuleysistryggingarnar efla þess vegna ekki jafnvægið í aðstöðu manna í landinn svo sem vera ætti, og þó leggur ríkið árlega til helming tekna sjóðsins. Annað, sem ég tel fráleitt, er það, að sveitarfélögin, sem leggja til fjórða part af árlegum tekjum sjóðsins, hafa enga hlutdeild í ráðstöfunarrétti sjóðsins. Þeim er ekki ætluð þar nein hlutdeild, eins og lögin eru. Ættu sveitarfélögin þó að eiga sama rétt til áhrifa og atvinnurekendur, af því að framlagið til sjóðsins er nákvæmlega hið sama hjá sveitarfélögunum og atvinnurekendunum í hverri byggð, en auk þess hafa sveitarfélögin fram yfir atvinnurekendurna ríka ástæðu til að fylgjast með úthlutun úr sjóðnum, af því að úthlutunin kemur inn á svið fátækramálanna, sem sveitarfélögin eiga að annast. Hv. 6. þm. Reykv. (GTh) flytur till. á þskj. 83 um, að Samband íslenzkra sveitarfélaga fái einn mann af sjö í yfirstjórn atvinnuleysistryggingasjóðs. Ef það næði fram að ganga, væri í því lítils háttar réttarbót, en aðallega þó á yfirborðinn, af því að atvinnuleysistryggingarnar eru að mestu sérmál hverrar byggðar. Það, sem þarf að verða, er, að sveitarstjórnirnar fái fulltrúa í úthlutunarnefndirnar heima fyrir. Þær nefndir eru hinar raunverulegu stjórnir á hverjum stað. Í þeim hafa nú verkalýðsfélögin þrjá fulltrúa og vinnuveitendur tvo, en sveitarfélagið engan. Þetta tel ég fjarstæðu og mjög óskynsamlegt fyrirkomulag. Leiðrétting á þessu verður samt að bíða að mínu áliti heildarendurskoðunarinnar. Ég held, að hv. 6. þm. Reykv. ætti líka að láta sína till. bíða, þangað til lögin verða í heild tekin til endurskoðunar. Hún felur í sér of litla réttarbót fyrir sveitarfélögin. Ég mun af þeirri ástæðu ekki greiða henni atkvæði núna. Ég vil gera hærri kröfur f.h. sveitarfélaganna en í henni felst, enda er praktískara, að sú krafa og aðrar slíkar kröfur korni fram, þegar lögin verða tekin til endurskoðunar í heild, úr því að ekki er nema eitt ár þangað til. Vill nú ekki hv. 6. þm. Reykv. taka till. aftur, geyma hana og gera hana víðtækari, þegar endurskoðunin kemur fram? Þá skal ekki standa á því, að ég gerist liðsmaður í kröfum f.h. sveitarfélaganna um eðlilega þátttöku í stjórn þessara mála. Að þessu sinni sé ég ekki, að þýðingu hafi að hefja sókn þeim efnum. Ég mun þess vegna, eins og nál. 1 er með sér, fylgja frv. óbreyttu. Sem stjórnarstuðningsmaður nenni ég ekki að bregða fæti fyrir það.



Herra forseti. Ég flyt brtt. á þskj. 83 um það, að Samband íslenzkra sveitarfélaga fái að tilnefna einn mann af sjö í stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég mælti fyrir þeirri till. við 1. umr. þessa máls og hirði ekki eða nenni ekki, svo að ég noti orð síðasta ræðumanns, að endurtaka þær röksemdir. Hv. þm. S-Þ. (KK) viðurkenndi, að sú till. væri sanngjörn, en hann kvaðst ekki geta fylgt henni vegna þess, að hún væri of lítil réttarbót fyrir sveitarfélögin. Það, sem skipti meira máli, væri, að í stjórnunum í héraði væru fulltrúar frá sveitarfélögunum. Ég verð nú að segja, að harla léttvægar eru þessar röksemdir. Ef þetta ætti að vera meginástæðan fyrir andstöðu hv. þm. við brtt. mína, hví í ósköpunum flytur hann þá ekki bara viðaukatill. um þá breytingu, að sveitarfélögin skuli fá fulltrúa, einn eða tvo t.d., í stjórnirnar heima í héraði? Og ég skal lýsa yfir, að ég mundi með ánægju styðja og jafnvel gerast meðflutningsmaður hans að þeirri till. nú þegar við þessa umr. eða þriðju, og vænti þess, að hann láti þá ekki sitja við orðin tóm, heldur styðji málið, þar sem það virðist í hans augum vera meiri réttarbót. En meginástæðan fyrir því, að hann getur ekki fylgt málstað sveitarfélaganna nú, er sú, að hann telur mína till. of litla réttarbót. Við skulum því leggja saman og flytja hina meiri réttarbót, annaðhvort nú við þessa umr. eða þá þriðju.



Herra forseti. Mig undrar, að hæstv. ráðh. skyldi flytja þetta mál inn í þingið. Þessi lög um atvinnuleysistryggingar hafa sérstöðu. Þau eru í raun og veru samningur, löggiltur samningur; það vitum við, sem vorum á síðasta Alþ. Ég tel, að það sé rangt að breyta lögunum, þar til kemur að því, að á að endurskoða þau, sem er 1958. Mig undrar þess vegna dálítið, að hæstv. ráðh. skuli fara inn á þessa braut. Hún er mjög vafasöm að mínum dómi. Þetta er samkomulag, sem gert var. Það má vel vera, að ekkert sé bókað bjá samninganefndinni um þetta. Það er fæst bókað hjá sáttanefndinni, og sáttanefndin má ekki bera vitni í þessu máli. Ég vildi óska, að hæstv. ráðh. vildi fallast á að lofa þessu máli að bíða þennan stutta tíma, þar til endurskoða á lögin.



Herra forseti. Mér heyrðist á ræðu hv. þm. V-Sk. (JK), að með frv. þessu væri í raun og veru gengið á samkomulag, sem gert hefði verið í lok verkfallsins 1955. Ég held, að þetta byggist á algerum misskilningi. Það er alveg rétt, að þetta mál var einn þáttur í því, að sú deila leystist. En allt það, sem máli skipti um samkomulag í sambandi við setningu atvinnuleysistrygginga, er skráð skilmerkilega í inngangskafla að samningsgerðinni allri saman. Þar var ekki undanskilið neitt af því, sem aðilum fannst máli skipta sem samkomulagsatriði, og í þessu efni er það alveg víst, - ég fylgdist það vel með þessari samningagerð allri saman, - að um skipun stjórnarinnar var ekki samkomulag, því að hún var svona skipuð eins og hún er nú samkvæmt lögunum í algerri óþökk Alþýðusambands Íslands og í fullkomnu ósamkomulagi við það. Það er sannleikur, að Alþýðusambandið mundi hafa sætt sig við að eiga einn mann í stjórn atvinnuleysistrygginganna af þremur, en féllst aldrei á það, að það væri réttlæti í því, að verkalýðssamtökin ættu aðeins einn mann af sjö. Það er því alveg augljóst, að þetta var ekki samkomulagsatriði. Stjórnin var skipuð eins og hún er algerlega móti vilja Alþýðusambandsins frá öndverðu. Þetta frv. er því ekkert annað en það, að alþýðusamtökin nú gera þær sömu kröfur og þau gerðu, þegar lögin voru sett, en fengu þá ekki fram komið, því að stjórnarflokkarnir, sem stóðu að þáverandi stjórn, ákváðu, að ég hygg á eigið eindæmi, að stjórnin skyldi skipuð á þann veg, sem nú er, þannig að verkalýðssamtökin fengju aðeins einn mann af sjö. Ég veit, að það var skoðun ýmissa, að það væru fleiri aðilar, sem þyrftu að koma að fulltrúum í stjórn atvinnuleysistrygginganna, þ. á m. sveitarfélögin og þ. á m. hitt vinnuveitendasambandið í landinu, Vinnumálasamband samvinnufélaganna, en þegar það var komin þarna sjö manna stjórn og Alþýðusambandið hafði aðeins einn, þá hefði orðið a.m.k. að verða níu manna stjórn, og það hygg ég að mönnum hefði fundizt of fjölmenn stjórn yfir sjóðinn. Þá eru Vinnumálasamband samvinnufélaganna og sveitarfélögin alveg utan garðs um þátttöku í stjórninni og alþýðusamtökin með einn. Það er alveg áreiðanlegt, að Alþingi það, sem nú situr, er því algerlega með óbundnar hendur um það, að það er ekki verið að rjúfa gert samkomulag á neinum. Hér er aðeins um það að ræða, hvort rétt sé, eins og að var vikið hér áðan, að rýra áhrif Alþingis á skipun stjórnarinnar. Það er rétt, að með samþykkt þessa frv. rýrast áhrif Alþingis á þann veg, að það fær að kjósa fjóra, meiri hluta stjórnarinnar, samkvæmt frv., en hefur fram að þessu haft rétt til þess að kjósa fimm. Ég sé ekki annað en allir stjórnmálaflokkarnir megi vel við það una að fá að kjósa hér á Alþingi sinn manninn hver, einskis flokks réttur fyrir borð borinn með því. Ég sé ekki, að það sé nein höfuðnauðsyn fyrir neinn stjórnmálaflokk að hafa ævinlega tvo menn í stjórn þessa sjóðs. Þetta er svar mitt við því, hvort rétt sé að rýra áhrif Alþingis að því er snertir skipun þessarar stjórnar. Þá er það hitt atriðið um jafnrétti atvinnuveitenda og verkalýðssamtaka, vinnuveitendasambands og verkalýðssamtaka. Ég tel, að þetta mál sé svo greinilega réttlætis- og öryggismál verkalýðsstéttarinnar sjálfrar, að þar hljóti menn að viðurkenna, að það er mjög eðlilegt, að þessi stétt manna, sem á öryggi sitt svo mikið undir þessum tryggingum öllum saman, og samtök hennar eigi fyllri rétt á sterkri „representation í sjóðsstjórninni en samtök vinnuveitendanna. Þó teldi ég alveg fráleitt að útiloka það, að vinnuveitendasamtökin í landinu gætu komið sínum sjónarmiðum fram í þessari stjórn; ég tel þau eiga rétt á því, og það er líka alveg tryggt. Um þetta er í raun og veru að ræða. Verkalýðssamtökin mundu þá eiga tvo menn í stjórn þessa sjóðs af sjö, stjórnmálaflokkarnir allir hver sinn fulltrúa, og sé ég þá ekki annað en að sjónarmið allra geti komið þarna fram í gegnum svo skipaða stjórn nema sveitarfélaganna. Það skal játað. að þeirra hlutur er þarna raunar fyrir borð borinn á þann hátt, að það er ekki tryggt, að sjónarmið sveitarfélaganna komi fram innan sjóðsstjórnarinnar, og ég get fallizt á það sjónarmið. Það á rétt á sér, og það er miður farið. Bæri þó sérstaklega að tryggja rétt þeirra betur en nú er gert með þátttöku þeirri í stjórnunum á hinum einstöku svæðum trygginganna, og jafnvel ættu þau rétt á því vitanlega að eiga fulltrúa til þess að túlka sín sjónarmið í sjóðsstjórninni sjálfri, heildarsjóðsstjórninni. Ég tel ástæðulaust að fjölyrða um þetta mál. Þetta er það, sem skoðanirnar eru skiptar um, og mín afstaða er alveg ákveðin á þá lund, að hér sé verið að fullnægja réttlæti eða að stefnt sé í réttlætisátt með því, að verkalýðssamtökin fái tvo í staðinn fyrir einn mann í sjö manna stjórn þessara trygginga. Það er rétt, sem hv. þm. S-Þ. (KK) tók fram, að það er beint um það samið í stjórnarsáttmálanum, að verkalýðssamtökin skuli fá aukna hlutdeild í stjórn atvinnuleysistrygginganna, og þetta frv. er því í beinu samræmi við það atriði í stjórnarsáttmálanum. Að auka þátttöku verkalýðssamtakanna til áhrifa i stjórn sjóðsins er ekki hægt að gera með smærra skrefi en að auka við einum fulltrúa af þeirra hendi í sjóðsstjórnina. Um það getur því ekki verið að ræða, að hægt sé að finna neina aðra leið til þess að fullnægja þessu samningsákvæði en að bæta við einum fulltrúa verkalýðssamtakanna í sjóðsstjórnina. Ég vona því, að þetta mál, sem búið er að liggja alllengi fyrir hv. þd., verði nú afgr., svo að hægt sé að tryggja málinu afgreiðslu fyrir jól.



Herra forseti. Í ræðu frsm. meiri hl. n., hv. 1. landsk. þm. (AG), voru færð fram þau rök fyrir þessu frv., að það væri fráleitt, að Sjálfstfl. hefði fleiri fulltrúa i þessari stjórn en verkalýðssamtökin. Átti hann þá við það, að eftir núgildandi lögum, þar sem kosnir eru fimm í Alþingi, hefði Sjálfstfl. tvo, og auk þess væri fulltrúi Vinnuveitendasambandsins hlynntur Sjálfstfl., en Sjálfstfl. væri flokkur atvinnurekendanna, eins og hv. þm. orðaði það. Nú er það að vísu, sem allir vita og þessi hv. þm. einnig, að af kjósendum Sjálfstfl. eru miklu fleiri verkamenn en atvinnurekendur, ef á að telja þá eftir höfðatölu. En látum það liggja á milli hluta. Mér virðist hins vegar, að þessi röksemd sé harla einkennileg, og spyrst fyrir um það, hvort hún sé fram sögð fyrir hönd allra stjórnarflokkanna. Hv. þm. virðist byggja á því, að fulltrúi Alþýðubandalagsins eins sé fulltrúi fyrir verkalýðinn og svo fulltrúi Alþýðusambands Íslands. Hann virðist þannig ganga út frá því, og á því byggist afstaða meiri hl. n. að verulegu leyti, að þeir fulltrúar, sem Framsfl. og Alþfl. eiga í stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs, séu alls ekki fyrir verkalýðinn í landinu. Ég spyr nú fulltrúa Alþfl. hér í þessari hv. d.: Er þetta talað með þeirra samþykki og fyrir þeirra munn, að sá fulltrúi, sem þeir eiga í stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs, sé alls ekki fyrir verkalýðinn, heldur fyrir eitthvað allt annað ? Þetta var út af þessari höfuðröksemd hv. 1. landsk. þm. En ég vil til viðbótar því, sem ég sagði hér út af ræðu hv. þm. S-Þ. (KK), þar sem hann andmælti minni till. um, að sveitarfélögin fengju einn mann í stjórn, aðeins bæta þessu við: Ég hafði þá ekki við höndina lögin um atvinnuleysistryggingar, en vildi nú vitna í þau. Ég tel nefnilega, að röksemdir hans fái alls ekki staðizt um það, að þessi brtt. um, að sveitarfélögin fái mann í stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs, sé harla lítils virði. Það er sú stjórn, sem á að ávaxta fé sjóðsins. Nú veit hv. þm. S-Þ. það manna bezt, að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, sem hann hefur lengi átt sæti í, hefur hvað eftir annað lagt á það megináherzlu, að sveitarfélögin fengju einhvern aðgang að lánsfé til sinna framkvæmda, og margar samþykktir hljóða um það frá þingum Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég hefði því búizt við, að það mætti vera m.a. hlutverk þessa hv. þm. sem ágæts fulltrúa sveitarfélaganna að stuðla að þessu áhugamáli þeirra. Nú er það víst, að atvinnuleysistryggingasjóðurinn kemur til með að hafa þegar á þessu ári og á næsta ári og jafnan, meðan full atvinna eða allt að því full atvinna er í landinu, milljónatugi til ráðstöfunar. Nú er það stefna hæstv. núverandi ríkisstj. að tryggja fulla atvinnu í landinu, og við skulum því ætla, að hv. núverandi stjórnarflokkar geri ráð fyrir því, að meðan þessi hæstv. ríkisstj. situr að völdum, verði hér næg atvinna, væntanlega næstu ár, kannske út þetta kjörtímabil. Ég býst við, að stjórnin vænti þess að geta lifað eitthvað, a.m.k. nokkur ár enn. Það er því augljóst mál, að stórkostlegar fjárfúlgur verða í atvinnuleysistryggingasjóði. Till. mín um það, að sveitarfélögin fái einn mann af sjö í þessa stjórn, er m.a. byggð á því, að eitthvert tillit yrði tekið til þessara óska sambands sveitarfélaganna, m.a. um ávöxtun þessa fjár, til þess að sveitarfélögin, sem mjög hefur skort lánsfé til margvíslegra framkvæmda víðs vegar um land, gætu þó haft einhverja von um að fá eitthvað af lánum úr þessum sjóðum og að tillit yrði til þeirra tekið. Þess vegna tel ég það stórmál fyrir öll sveitarfélög á landinn, að þessi brtt. mín yrði samþykkt. Hv. þm. S-Þ., sem tók að sér að andmæla henni, vegna þess að hún gengi allt of skammt, virðist hafa gleymt þessum áskorunum, þessu mikla áhugamáli sambands sveitarfélaga og þinga þeirra. Ég vil nú skora á hann að endurskoða sína afstöðu. Í 13. gr. gildandi laga um atvinnuleysistryggingar segir svo, að ef handbært fé verður meira en ætla má nauðsynlegt til greiðslu bóta samkvæmt lögum þessum, er stjórn sjóðsins, - ekki nefndunum heima í héraði, heldur stjórn sjóðsins, heimilt að ávaxta þann hluta fjárins í útlánum eða vaxtabréfum gegn ábyrgð ríkissjóðs eða annarri öruggri tryggingu. Ég skal ekki fara út í þær deilur, sem hér hafa orðið að öðru leyti um hlutfallið milli Alþýðusambands og Vinnuveitendasambands. Það hefur komið fram hér frá tveim hv. þm., að þeir telja, að samið hafi verið á þeim grundvelli, að þessir aðilar hefðu jafnmarga fulltrúa. Ég skal ekki fara út í það. En ég vil undirstrika það, að ég tel fullkomið sanngirnismál og nauðsyn, að sveitarfélögin fái hér sinn fulltrúa, sérstaklega þegar þess er gætt, að sveitarfélögin munu á næsta ári greiða milli 9 og 10 millj. kr. í þennan sjóð, jafnmikið og atvinnurekendur og helminginn af því, sem ríkissjóður greiðir í þennan sjóð, en ríkissjóður hefur samkvæmt gildandi lögum 5 fulltrúa, eftir frv. 4, sveitarfélögin engan.