Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá hv. 8. þm. Norðaust., Birni Vali Gíslasyni, þar sem hann tilkynnir forföll frá þingsetu af persónulegum ástæðum. 1. varamaður flokksins í kjördæminu, Bjarkey Gunnarsdóttir kennari, tekur sæti hans á Alþingi í dag. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Samkomulag er um fyrirkomulag um lok þessarar umræðu. Talar einn frá hverjum þingflokki en andsvör verða ekki leyfð.

Frú forseti. Það er bjart yfir þessum degi þegar við erum að ljúka sögulegri umræðu þar sem Alþingi ákveður hvort sótt verður um aðild að Evrópusambandinu og niðurstaðan síðan lögð í dóm þjóðarinnar. Ég vil í mínum stuttu lokaorðum þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu. Hún hefur verið skemmtileg, hún hefur verið lífleg, hún hefur verið upplýsandi en umfram allt hefur hún verið mjög málefnaleg. Meiri hluti þingmanna hefur tekið þátt í þessari umræðu og mér hefur fundist hún hafa borið merki þess að menn vilja ræða þetta mál á upplýstum og málefnalegum grunni. Það er margt sem mér hefur fundist athyglisvert og ýmsar niðurstöður sem má af þessari umræðu draga. Í fyrsta lagi er það nokkuð augljóst í mínum hug að þingið og þingmenn eru meira en tilbúnir til að taka þessa ákvörðun. Þeir fjölmörgu þingmenn sem hér hafa talað hafa gert það af þrótti og þeir hafa gert það af mikilli þekkingu, sumir yfirburðaþekkingu. Það gildir jafnt um þingmenn stjórnarandstöðu sem stjórnar. Það má heita að sama sé hvar gripið er niður í þá málaflokka sem mikilvægastir eru, sjávarútvegsmál, landbúnaðarmál, byggðamál, umhverfismál. Þingmenn hafa greinilega heyjað sér mjög mikinn þekkingarforða og það er gott, ekki bara fyrir þingið heldur fyrir þjóðina. Hvernig sem ákvörðunin mun liggja í lok þessa dags er alveg ljóst að þessi mál verða brýn á næstu missirum og árum og við þurfum þing sem hefur þekkingu á þessum málum. Í annan stað hefur mér þótt þegar ég hef hlustað á ræður stjórnarandstæðinga, sem líka hafa verið fluttar sumar innblásnar og af innlifun, að með einstaka undantekningum þar sem menn hafa beinlínis farið gegn því að sótt yrði um aðild þá hefur mér fundist sem það sé ákveðinn skilningur af hálfu stjórnarandstöðunnar á því að það kynni að vera hagsmunum Íslands fyrir bestu að látið yrði á þetta reyna. Þeir þingmenn sem hafa talað fyrir stjórnarandstöðuna hafa fyrst og fremst reifað ýmsar tæknilegar afleiðingar af því ef það verður ráðist í umsókn, þ.e. hverjar afleiðingarnar verða, hvernig verði staðið að þjóðaratkvæðagreiðslu, hvenær hún á að vera, hvernig á að breyta stjórnarskrá, með hvaða hætti og sömuleiðis hvenær. Þetta gefur mér góðar vonir til að ætla það að hvernig sem atkvæðagreiðslan fer á hinu háa Alþingi í dag verði hægt í framhaldinu að ná góðri samstöðu um það með hvaða móti við eigum að leggja í þetta ferðalag alveg eins og dregið er upp á svo grafískan og góðan hátt í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Ég tek fram að það álit var unnið í góðri sátt að mörgu leyti þó niðurstaðan hafi orðið sú að ekki voru allir á eitt sáttir. Umræða um hugsanlega aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur verið í deilu og togstreitu innan þjóðarinnar um árabil og það er einfaldlega kominn tími á það, frú forseti, að þjóðin sjálf skeri úr um hvernig eigi að leiða þá deilu til lykta. Um þetta eru ákaflega margir sammála og það verður ekki gert nema með því að fyrir liggi gögn málsins, þ.e. það sé búið að sækja um þannig að fólk geti tekið upplýsta ákvörðun. Það hefur komið fram og verið áberandi í máli hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar að þeir saka ríkisstjórnina um að hafa ekki sameiginlega stefnu í þessu máli. Ég segi hins vegar: Það er rangt. Hún er sammála um að búa þetta mál í hendur þjóðarinnar með þeim hætti að hún geti sjálf útkljáð þetta deilumál og skorið úr um það hvort hún telji að hagsmunum sínum sé betur borgið innan Evrópusambandsins eða utan. Hitt er alveg hárrétt hjá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar að ríkisstjórnarflokkarnir hafa hvor um sig haldið vel til haga sínum rétti til að taka afstöðu með eða móti þeirri niðurstöðu sem hugsanlega kann að verða lögð fram að lyktum þessarar vegferðar. Í þessum umræðum hefur komið skýrt fram að utanríkismálanefnd og sérstaklega formaður hennar hefur fengið mikið lof fyrir þau vinnubrögð sem þar hafa verið höfð uppi. Ég vil og ekki í fyrsta skipti taka undir það og ég tel að sú niðurstaða sem núna liggur fyrir í meirihlutaálitinu sé ákaflega góð. Þar er í fyrsta lagi að finna skýrustu og ítarlegustu samantekt um helstu samningshagsmuni Íslands. Í öðru lagi er vegvísir að því hvernig framvinda atburðarásarinnar ætti að vera þó ég geri mér grein fyrir því að þar sé kannski vík á milli vina þar sem stjórn og stjórnarandstaða eru. Í þriðja lagi er lögð þar gríðarlega þung áhersla á samráð og ég vil lýsa því alveg skýrt yfir að ég er sammála því verkferli sem þar kemur fram um samráðið. Ég vil að það takist sem best samstaða þegar þessari atkvæðagreiðslu lýkur um það hvernig við högum þessu máli fram að lokaniðurstöðu og ég mun, ef atkvæðagreiðslan fer á þá leið að Alþingi taki þessa ákvörðun, ræða við forustumenn stjórnmálaflokkanna um mögulegt samstarf á því sviði. Ég tel líka að utanríkismálanefnd hafi farið í mjög hallkvæman farveg í málinu þegar hún ákvað að leita eftir sem víðustu samráði við almenning. Hún auglýsti bókstaflega eftir áliti einstaklinga og félagasamtaka. Ég hef farið yfir þau sem hefur verið skilað skriflega. Ég held að þau séu um það bil 55–60 talsins. Það vekur eftirtekt mína þegar ég les þessi álit að þá kemur í ljós að af þeim öllum eru ekki nema sex þar sem er beinlínis lagst gegn því að menn ráðist í það að sækja um aðild og leggja síðan niðurstöðuna í dóm þjóðarinnar. Það kemur ekki á óvart að þessi sex fjalla um þau tvö hagsmunamál sem við vitum fyrir fram að kunna að verða okkur erfiðust, þ.e. landbúnaðarmál og sjávarútveg. Ég átti í gærkvöldi orðastað við vaskan og bjartleitan, ungan þingmann, hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, formann þingflokks framsóknarmanna, sem taldi að Evrópusambandið væri þannig vaxið innan frá að það væri með miklum ólíkindum ef samningamönnum okkar tækist að koma heim með samning sem mundi ekki leika grátt þessar tvær lykilgreinar, sjávarútveg og landbúnað. Í okkar orðræðu hélt ég því fram að við Íslendingar værum allir synir og dætur sjávar og sveita og það hlyti að vera í lagi að leggja þá niðurstöðu í dóm þjóðarinnar. Ef hún kæmist að þeirri niðurstöðu að sá samningur væri slæmur fyrir þessar tvær lykilgreinar þá hlyti hún að fella hann. En hv. þingmaður taldi hins vegar að það væri frágangssök, vegna skoðana sem hann deilir með nokkrum öðrum á Evrópusambandinu, að leggja í þennan leiðangur. Ég er því ósammála, frú forseti. Ég tel að það sé ekki sjálfgefið að menn geti gefið sér þessa niðurstöðu fyrir fram. Hvað varðar landbúnað held ég að við þingmenn séum flestir sammála um hvaða áherslur á að leggja. Við leggjum þær áherslur sameiginlega að viðhalda eigi fæðu- og matvælaöryggi, gæta eigi þeirrar sérstöðu sem felst í fjarlægð landsins og sóttleysi. Við erum líka sammála um að sækja beri eftir því að þessi sérstaða verði viðurkennd með þeim hætti að sú skilgreining sem Finnar fengu á sínum landbúnaði, þ.e. þar væri um að ræða heimskautalandbúnað sem fékk sérstaka afgreiðslu, ætti a.m.k. við um allan íslenskan landbúnað. En það er ekkert sem segir að við getum ekki sótt fram lengra. Í gær olli nokkru uppnámi skýrsla eða vinnuskjal, drög að skýrslu sem Hagfræðistofnun hafði unnið fyrir Bændasamtökin, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og utanríkisráðuneytið. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem vöktu athygli mína á þessari skýrslu. Ég vissi ekki af henni áður en ég notaði gærkvöldið til að fara yfir hana. Það er dálítið merkilegt að skoða hana. Þar er verið að máta íslenskan landbúnað inn í finnsku skilgreininguna á heimskautalandbúnaði. Það kemur í ljós, þannig er minn skilningur á þessari skimun á skýrslunni, að hefðbundnu greinarnar í landbúnaði komi ekki illa út úr því. Sauðfjárræktin - og ég vona að hv. þm. Ásmundur Daðason hlýði á orð mín - hin hefðbundna íslenska sauðfjárrækt mun koma betur út úr því innan Evrópusambandsins en utan. Mjólkuriðnaður, ef hann nýtur bestu kjara miðað við finnskan landbúnað, mun verða jafnstæður. Ég fellst á það að verksmiðjuframleiðsla innan landbúnaðar kann að fara verr út úr þessu. En ég vek líka athygli þeirra þingmanna sem hafa áhuga á þessari skýrslu að síðan hún var gerð hafa forsendurnar breyst, þ.e. gengið hefur breyst. Gengisþróun hefur verið sú að þegar skýrslan var gerð var evran á 130 kr. Hún er núna 180 plús, með öðrum orðum krónan hefur fallið um 30%. Samkeppnisstaðan hefur í rauninni styrkst sem því nemur. Það má segja að í því felist innbyggðar innflutningshömlur og tollvernd. Ég er líka þeirrar skoðunar að íslenskum landbúnaði kunni og muni í framtíðinni verða fundið betra skjól innan Evrópusambandsins en utan þegar horft er til þeirra breytinga sem líklegt er að verði á allra næstu missirum og næstu árum á vegum og innan vébanda Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Varðandi þá umræðu sem farið hefur fram um sjávarútveg vil ég segja að ég er sammála formanni Sjálfstæðisflokksins, formanni Framsóknarflokksins og hæstv. fjármálaráðherra um að við munum ekki fá neinar varanlegar undanþágur frá sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni. Ég held því hins vegar fram að við þurfum ekki slíkar undanþágur. Við vitum að 70% af íslensku fiskstofnunum eru staðbundnir. Það gerir það að verkum að staða okkar er einstök. Við höfum líka sérstöðu umfram Norðmenn að því leyti til vegna þess að sjávarútvegur varð að fótakefli í þeim samningum vegna þess að við höfum enga sameiginlega efnahagslögsögu með Evrópusambandinu eins og Norðmenn. Okkar staða er líka einstök vegna þess að sjávarútvegurinn er okkur lífsnauðsynlegur. Hann er svo mikilvægur að við þurfum að fá hann, hagsmuni hans og vandamálin sem honum tengjast leyst með sérstökum hætti. Ég hef hins vegar sagt áður að það muni gerast. Reynslan sýnir að Evrópusambandinu hefur alltaf tekist að leysa mál sem varða brýna lífshagsmuni þjóða á grundvelli fyrirliggjandi reglna þannig að það hefur orðið sátt þar um. Þetta skiptir máli. Við þurfum sem sagt að fá viðurkenningu á þessari sérstöðu íslensks sjávarútvegs alveg eins og Finnar fengu viðurkenningu á sérstöðu landbúnaðar síns og alveg eins og Maltverjar náðu líka ýmsum tilslökunum og sérlausnum, 23 ef ég man rétt. Ég vil líka segja að ég tel að í þeirri grænbók sem nú liggur fyrir, þar sem reifaðar eru breytingar á sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni innan Evrópusambandsins og sjávarútvegsráðherrarnir hafa raunar rætt á meðan hefur staðið á umfjöllun þingsins um þessa tillögu, sjáum við mjög skýr merki um að það er vilji til þess innan Evrópusambandsins að breyta sjávarútvegsstefnunni. Það kemur t.d. fram í því að þar er vilji til þess t.d., sýnist mér ef ég ber saman okkar stefnu og þeirra, að dreifa ákvörðunarvaldinu frá Brussel til sérfræðinga og hagsmunaaðila frá veiðisvæðunum. Þar er líka gert ráð fyrir aukinni ábyrgð og framkvæmd hjá aðildarríkjum og útgerðum. Þar eru menn að tala um það sem við mundum að sjálfsögðu aldrei gera annað en berjast gegn, þ.e. brottkasti, það er verið að tala um að afnema brottkastið. Í þessari umræðu hafa menn líka verið að ræða um regluna um hlutfallslegan stöðugleika. Hún er lykilregla vegna þess að hún tryggir að með engum rökum væri hægt að halda því fram að aðrar þjóðir gætu í krafti sögulegrar veiðireynslu gert tilkall til veiðistofna okkar. Það hefur komið fram hjá einstökum þingmönnum ákveðinn beygur við það að í framtíðinni eftir að Ísland væri gengið inn yrði þessari reglu hugsanlega breytt. Þá vil ég að það komi alveg skýrt fram að þetta hefur verið kannað innan Evrópusambandsins og af þeim 27 þjóðum sem þar er að finna eru 26 algerlega á móti því að það verði gert. Þetta finnst mér mikilvægt að komi fram í þessari umræðu. Mér þótti athyglisvert þegar hv. þm. Bjarni Benediktsson reifaði hugsanlega umsókn að Evrópusambandinu. Mér fannst hann þá tala og halda innblásna ræðu af hjarta sannfærðs Evrópusinna sem væri í reynd búinn að gera það upp við sig við hvaða stelpu hann vildi dansa á því balli. Hv. þingmaður sagði að sér þætti merkilegt að Íslendingar legðu meiri áherslu í umræðunni á efnahagslegan ávinning heldur en ýmislegt annað sem tengist Evrópusambandinu eins og friðarhlutverk þess. Þetta er rétt hjá hv. þingmanni. Landfræðileg lega Íslands er þannig að við erum í annarri stöðu en t.d. smáþjóð eins og Belgar sem mörgum sinnum á síðustu öld voru hersetnir. Það gerir það að verkum að við skiljum kannski ekki mikilvægi upprunalegs hlutverks Evrópusambandsins sem friðarbandalags. Eigi að síður hefur Evrópusambandinu tekist í gegnum áranna rás að sjá til þess að í Evrópu, sem áður barst á banaspjót í styrjöldum milli Frakka og Þjóðverja öldum saman, þar hefur ríkt friður. En þetta skiptir líka máli fyrir litla og vopnlausa þjóð eins og okkar. Það skiptir líka máli fyrir okkur að hafa skjól ef til þess kemur að staðan breytist í okkar heimshluta. Efnahagsrökin eru mjög sterk. Þau hafa verið reifuð vel í þessari umræðu. Það að eiga völ á því að geta tekið upp evruna með öllum þeim kostum sem enginn hefur reifað betur en t.d. þeir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins skiptir auðvitað mjög miklu máli. Ég er sammála mörgum þeim sem hér hafa talað sem hafa sagt að einn af helstu ávinningum Litháa við að ganga í Evrópusambandið sé sá möguleiki að geta tekið upp evruna. Auðvitað skiptir það mjög miklu máli fyrir okkur að geta með þeim hætti skapað ákjósanlegt umhverfi til að laða að erlendar fjárfestingar. Ég dreg enga dul á að ég tel að það sé mjög nauðsynlegt fyrir okkur í núverandi stöðu að fá hingað erlent fjármagn til að byggja upp atvinnulífið og til að draga úr atvinnuleysinu. Og umsókn og aðild og upptaka evru leikur hlutverk í því, ég hef ekki dregið dul á það. Sömuleiðis eru þingmenn dag út og dag inn að tala um nauðsyn þess að skapa stöðugleika fyrir heimilin, ná burt verðtryggingunni. Besta leiðin til þess er að taka upp evruna, ganga í Evrópusambandið  Ég vil hins vegar að lokum, frú forseti, reifa tvo athyglisverða punkta sem ég hef hlýtt á í ræðum hv. þm. Ólafar Nordal og hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Það er spurningin um það hvar við Íslendingar ætlum að finna okkur samastað í tilverunni í framtíðinni. Við vitum það öll að frá því um miðbik síðustu aldar höfum við Íslendingar verið í nánu pólitísku sambýli við Bandaríkin. Við höfum með vissum hætti verið á jaðri áhrifasvæðis þeirra, við höfum tekið mikið mið af stefnu þeirra í gegnum síðustu áratugi. Staðan á alþjóðavettvangi er hins vegar breytt núna. Hagsmunir stórveldanna eru breyttir og það nána vináttusamband sem við höfum haft við Bandaríkin er auðvitað enn þá til staðar og það skiptir mjög miklu máli. En ég held að augu margra hljóti að hafa opnast fyrir þeim breytingum á alþjóðavettvangi sem spegluðust í því að þegar bandarísk stjórnvöld tóku ákvörðun um að flytja herinn í burtu. Þá opnuðust augu margra, ekki vegna þeirra kaflaskila sem fólust í ákvörðuninni heldur í verklaginu sem leiddi til hennar. Þau stjórnvöld sem hér voru við valdataum á sínum tíma voru ekki einu sinni spurð. Þetta skiptir máli. Við þurfum að velta því fyrir okkur: Hvar er Íslandi best búinn staður í framtíðinni? Við erum Evrópuþjóð. Menning okkar er evrópsk. Við höfum lagt drjúgan skerf miðað við stærð okkar samfélags til hinnar samevrópsku menningararfleifðar. Við skulum ekki gleyma því að einn af þekktustu rithöfundum evrópskrar sögu, Snorri, var Íslendingur. Og við skulum ekki gleyma því að Íslendingasögurnar eru inngróinn hluti af hinni samevrópsku menningararfleifð. Það er á þessum grundvelli, vegna hinnar breyttu stöðu í alþjóðasamfélaginu, vegna þess að okkar menning er hluti hinnar evrópsku, vegna þess að við eigum samleið með Evrópu í svo mörgu tilliti að ég tel að Íslendingar eigi í pólitísku, menningarlegu og efnahagslegu tilliti fremur að finna sér þann samastað sem Evrópa er í tilveru okkar í framtíðinni heldur en láta það vera að fara í þennan leiðangur og taka ákvörðun. Ég held að það sé komið að því núna, að það sé margt sem hnígur að því að tíminn er nákvæmlega réttur núna til að taka þessa ákvörðun. Ég skora á alþingismenn að sýna kjark til að koma saman í þessa vegferð.

Frú forseti. Umræðan er að klárast um þessi tvö mál sem hafa verið hér á dagskrá en einkum hefur verið rætt mál ríkisstjórnarinnar um það hvort við Íslendingar ættum að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Vissulega er það þannig að á nefndasviði þingsins hefur verið unnin mikil vinna og afrakstur hennar liggur frammi í nefndarálitum og hér í þingsal hefur síðan í kjölfarið átt sér stað mikil umræða frá því undir lok síðustu viku. Það sem hefur komið í ljós við þessa vinnu er í fyrsta lagi það að allt það sem áður hafði verið sagt um möguleika okkar Íslendinga í viðræðum við Evrópusambandið hefur verið staðfest, þ.e. að möguleikar okkar til þess að fá varanlegar undanþágur, einhverjar sérlausnir, eru litlir sem engir. Það vekur reyndar athygli núna undir lok umræðunnar þegar hæstv. utanríkisráðherra kemur í pontu og segir hreint að út að við þurfum engar undanþágur frá sjávarútvegsstefnunni. Sjávarútvegsstefnan hefur verið sú þúfa sem hefur velt hvað þyngstu hlassi í stefnu einstakra flokka í Evrópuregluverkinu og reyndar orðið til þess að einstakir flokkar setja einmitt á því sviðinu mesta fyrirvara. Þetta sést t.d. af stefnu Sjálfstæðisflokksins í málinu, þetta má sjá af þeim breytingartillögum sem liggja hér frammi. Á sviði sjávarútvegsmála höfum við Íslendingar alveg sérstakra hagsmuna að gæta. Stefna Evrópusambandsins á sjávarútvegssviðinu er smíðuð fyrir allt annan veruleika en við búum við þar sem Evrópusambandsríkin eiga með sér sameiginlega fiskstofna. Á sama tíma eru fiskstofnarnir okkar á Íslandi fyrst og fremst staðbundnir og enginn getur fært fyrir því nokkur haldbær rök hvers vegna við Íslendingar ættum að undirgangast sameiginlega fiskveiðistefnu Evrópusambandsins nema þá bara vegna þess að allir þurfi að undirgangast sömu reglurnar, sama regluverkið sem vilja starfa saman undir fána Evrópusambandsins. Það eru nefnilega engin haldbær rök fyrir því að við ættum að gefa frá okkur fulla stjórn og yfirráð yfir okkar eigin auðlind. Það vekur ekki með manni mikla bjartsýni þegar hæstv. utanríkisráðherra er þeirrar skoðunar að við þurfum engar sérlausnir á þessu sviði. Ég er hins vegar sammála honum um það að möguleikar okkar til þess að fá einhverjar slíkar lausnir eru afar takmarkaðir, það hef ég margoft tekið fram. Og eins og ég vék að hér rétt áðan er það einmitt meginástæðan til þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur, þrátt fyrir endurnýjað hagsmunamat, áfram komist að þeirri niðurstöðu að hagsmunum okkar væri betur borgið utan Evrópusambandsins. Sannarlega eru kostir við nánara samstarf við Evrópusambandsríkin. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði um þann þátt í fyrri ræðu minni en ég ætla þess í stað að gera að umtalsefni þá stöðu sem er hér á þinginu, þá atkvæðagreiðslu sem er fram undan og þann pólitíska stuðning sem er í reynd við það mál sem við erum nú að ljúka umræðu um. Staðan er sú, ekki satt, að ríkisstjórnarflokkarnir eru sammála um að láta þingið taka ákvörðun í þessu máli. Þeir eru hins vegar ósammála um það í grundvallaratriðum hvort leggja beri fram umsókn. Það má einfaldlega ráða af stefnu beggja flokka sem þeir kynntu fyrir kosningar, annars vegar Samfylkingin, sem var þeirrar skoðunar að það væri okkar brýnasta efnahagslega og pólitíska hagsmunamál að leggja fram umsókn um aðild að Evrópusambandinu, og hins vegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð sem er á öndverðum meiði, sem er þeirrar skoðunar að hagsmunum okkar sé vel borgið utan Evrópusambandsins. Sú málamyndaniðurstaða fékkst síðan í stjórnarsamstarfinu, þar sem flokkarnir gátu augljóslega ekki komið sér saman um eina stefnu í þessu máli, að leggja málið fyrir þingið. Hvað hefur síðan komið í ljós í umræðum um það á þinginu? Ja, við vitum í fyrsta lagi að ríkisstjórnin er ekki einhuga í málinu. Við vitum það síðan eftir þær umræður sem hér hafa átt sér stað að það er augljóslega ekki meiri hluti fyrir málinu hjá einstökum stjórnarandstöðuflokkum. Ég verð að segja það að verði málið samþykkt hér á eftir er það einfaldlega vegna þess að einstakir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ákveðið að styðja við málið til þess að halda ríkisstjórninni áfram saman. Það getur ekki verið nein önnur skýring eða ástæða fyrir því að það myndist meiri hluti eftir þær umræður sem hafa farið fram á þinginu fyrir því að leggja af stað í þennan leiðangur, þessa vegferð, en sú pólitíska skýring að menn vilji halda ríkisstjórnarsamstarfinu áfram. Þá er rétt að hafa þetta í huga: Leggi menn af stað í þennan leiðangur er öll vinnan eftir. Menn munu á endanum væntanlega koma heim með einhvern samning og þá tekur aftur við pólitíski veruleikinn sem við horfum framan í í dag, að það er ekki meiri hluti fyrir málinu í ríkisstjórninni og það er ekki meiri hluti fyrir málinu hjá einstökum stjórnarandstöðuflokkum. Það er einmitt þessi pólitíski stuðningur, þetta pólitíska breiða bakland sem ég tel að sé alltaf nauðsynleg forsenda þess að menn leggi af stað og það er ekki nægjanleg forsenda fyrir því að leggja upp í svona mikilvægan leiðangur að mikilvægt sé að halda ríkisstjórninni saman. Ég tel að þeir sem helst vilja ganga inn í Evrópusambandið, sem helst vilja ná samningi við Evrópusambandið og ganga inn í þann klúbb, séu að gera sjálfum sér ákveðinn óleik með því að búa um málið með þessum hætti þegar lagt er af stað. Ég held að það sé augljóst í hvað stefnir. Ég held að þrátt fyrir góðan vilja þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á þessu stigi málsins til að styðja við ríkisstjórnina muni þeir klæðast fötum andstæðinga Evrópusambandsins þegar fram í sækir og berjast gegn málinu. Reyndar er það skrifað inn í málið sjálft. Það er skrifað inn í þingsályktunartillöguna sjálfa að þeir áskilja sér allan rétt til að berjast gegn niðurstöðunni. Það sem maður hefur reynt að átta sig á í umræðunni og ég hef spurt eftir, gerði það t.d. við fyrri umr. málsins, er þetta: Er einhver fyrirvari yfir höfuð hjá þeim þingmönnum Samfylkingarinnar sem standa að baki þessari tillögu? Eru einhver skilyrði yfir höfuð fyrir því að ganga inn í Evrópusambandið? Það er eitt að setja inn í álit meiri hluta utanríkismálanefndar langa lista um þá hagsmuni sem gæta þarf að í viðræðuferlinu. En þeir sem tala um það í sama þingmáli og fjallar um það að leggja inn umsókn að þeir áskilji sér rétt til að berjast gegn niðurstöðunni þurfa þá að gera betur grein fyrir þeim fyrirvara sem þeir hafa á endanlegri niðurstöðu málsins. Eða er það kannski þannig að menn séu tilbúnir til að ganga inn í Evrópusambandið, eins og mér heyrist hæstv. utanríkisráðherra vera, eins og það er, án fyrirvara, án allra undanþágna og þrátt fyrir að okkur yrði ekkert ágengt í þeirri hagsmunagæslu sem mönnum verður svo tíðrætt um í samskiptum okkar og Evrópusambandsins? Mig grunar nefnilega að svo sé. En það kann að þjóna skammtímahagsmunum manna sem hafa svo mikinn áhuga á því að hrinda ferlinu af stað að leggja þá umræðu tímabundið til hliðar. Á sama tíma hafa þessar aðstæður kveikt miklar væntingar meðal þjóðarinnar um að hægt sé að ná hagstæðri niðurstöðu í samningaferlinu. Ég hef bent á það áður í ræðum á þinginu að það er merkilegt að sjá hversu mikill munur er milli skoðanakannana sem sýna annars vegar áhuga manna á því að fara í viðræðurnar og hins vegar áhuga manna á því að ganga inn í Evrópusambandið af því að í öllum aðalatriðum þekkjum við regluverk Evrópusambandsins. Vinnan á þinginu hefur snúist um að fara ofan í saumana á því regluverki og bera það saman við okkar íslensku hagsmuni. Þess vegna tel ég að þegar að því kemur að aðildarsamningur verður lagður fram muni sú staðreynd að annars vegar er ekki breiður pólitískur stuðningur við málið á þinginu, eins og ég hef núna rakið, og svo hins vegar sú staðreynd að það eru mjög miklar væntingar bundnar við mögulegan aðildarsamning úti í samfélaginu leiða til þess að það tekst engin samstaða meðal þjóðarinnar. Af þessari ástæðu höfum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í utanríkismálanefnd teflt fram þeirri hugmynd að ekki verði lagt af stað í þessa vegferð án þess að þjóðin hafi kveðið upp úr með það. Þar sem hér á þinginu er í reynd ekki einungis verið að greiða atkvæði um það hvort leggja eigi af stað í þessa vegferð heldur eigi atkvæðagreiðslan sem fer fram í hádeginu í bland að vera atkvæðagreiðsla um það hvort menn vilji sjá þessa ríkisstjórn starfa áfram. Því miður er það þannig þrátt fyrir góðan vilja um allt annað. Ég vil meina að eina skynsamlega leiðin til að hefja vegferð af þessum toga sé sú að láta reyna á breiða samstöðu meðal þjóðarinnar. Það er um þetta sem við erum að fjalla þegar við segjum að breið samstaða þurfi að nást um það hvernig viðræðuferlinu sjálfu verður hrint af stað. Það er önnur breytingartillaga sem við leggjum áherslu á að þingið samþykki. Hún fjallar um það hvernig þjóðin kemur að því að staðfesta endanlegan samning. Við erum þeirrar skoðunar að mál af þessum toga þurfi að vera borið uppi af stjórnmálunum í landinu. Þeir sem hrindi viðræðunum af stað óski eftir umboði til að fara í viðræðurnar. Þeir sem ætla síðan að ljúka endanlegum samningi þurfi að hafa pólitískan vilja til að fylgja honum eftir alla leið, fá hann staðfestan á þinginu, berjast fyrir staðfestingu hans á þinginu. Síðan í kjölfarið að leita staðfestingar þjóðarinnar. Ef þessi leið verður ekki farin heldur sú sem ríkisstjórnin er að leggja upp með og meiri hluti utanríkismálanefndar hefur blessað þá er efnt til þessa leiðangurs með þeim hætti sem ég hef núna lýst, án þess að pólitísk samstaða sé um það í reynd á þinginu. Þegar niðurstaðan er svo fengin, hvað gerist þá? Er þá ríkisstjórnin í landinu tilbúin til að segja: Þetta er það sem viljum. Þetta er það sem við ætlum að gera. Þetta er það sem við teljum þjóðinni fyrir bestu. Þess vegna ætlum við að breyta stjórnarskránni, boða til kosninga, leita heimildar á nýju þingi til að fá stjórnarskrárbreytingarnar samþykktar og staðfesta svo samninginn af því að þetta er það sem stjórnmálamennirnir í landinu, fulltrúar þjóðarinnar, vilja gera í málinu. Nei, menn treysta sér ekki til þess. Menn ætla að fá á þeim tímapunkti einmitt af sömu ástæðu og menn treysta sér ekki til að bera málið undir þjóðina á þessum tímapunkti þá ætla menn að fara í sínar pólitísku skotgrafir, annars vegar Samfylkingin og hins vegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð, hvor flokkur með sína skoðunina á því hvað þjóðin eigi á þeim tímapunkti að gera og ýta málinu frá sér. Þeir eru ekki tilbúnir til þess á þeim tíma, þrátt fyrir að samningur verði í höfn sem framkvæmdarvaldið hefur náð eftir viðræður við Evrópusambandið, til að bera hann upp á þinginu, gera nauðsynlegar stjórnlagabreytingar og staðfesta hann með fyrirvara um samþykki þjóðarinnar. Það er ekki pólitískur kjarkur í ríkisstjórninni til að fara þá leið sem skrifuð er inn í stjórnarskrána í þessum málum. Þá á aftur að skjóta sér undan þeirri staðreynd að flokkarnir eru fullkomlega ósammála og ýta málinu út til þjóðarinnar. Ég segi einfaldlega við þá sem hafa þá sannfæringu að við eigum að ganga í Evrópusambandið: Þið eruð að gera sjálfum ykkur óleik með því að standa svona að málum. Ef málið er ekki tilbúið núna en þið hafið sannfæringu fyrir því að þetta sé íslensku þjóðinni fyrir bestu þá eigið þið að gefa málinu meiri tíma þangað til sú breiða samstaða sem nauðsynleg er hefur fengist, annaðhvort í þinginu eða meðal þjóðarinnar. Ég tel reyndar að það verði aldrei breið samstaða meðal þjóðarinnar í þessu máli meðan engin samstaða ríkir um það á milli flokkanna í landinu. Þegar ekki einu sinni neinir tveir flokkar á þinginu geta komið sér saman um hvað er þjóðinni fyrir bestu í þessu máli þá tel ég einsýnt að ekki verði samstaða um það meðal þjóðarinnar. Málið getur tekið breytingum mjög til batnaðar fallist menn á að gera þær breytingar á því sem ég hef rakið og liggja frammi og við munum greiða atkvæði um á eftir. Þá mun verða látið á það reyna hvort þjóðin er tilbúin að leggja af stað í þessa vegferð, upplýst um að enginn samningur verði gerður við Evrópusambandið án þess að fórnir verði færðar, upplýst um að hún muni ávallt fá að eiga síðasta orðið. Hún verði ekki beðin um ráðgefandi álit á þessu þingi sem meiningin er að binda næsta þing með. Við erum búin að fá það staðfest. Það liggur algerlega fyrir svart á hvítu eftir umræðurnar um þetta mál að þingmenn ætla ekki að láta binda sig á flokksklafa í þessu máli. Þingmenn munu ekki fylgja niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu og fara að ráðum forustumanna flokka sinna, gefa frá sér sannfæringu sína þegar málið kemur inn á þingið. Þetta höfum við einfaldlega séð á umræðunum í þinginu. Hugmyndin um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu er því ekkert annað en veikburða tilraun til að komast fram hjá stjórnarskipunarlögunum, komast fram hjá þeirri óumflýjanlegu staðreynd að í ríkisstjórn eru tveir flokkar sem eru ekki einhuga í málinu, sem eru tilbúnir til að bera málið uppi, bera á því ábyrgð, standa og falla með sinni sannfæringu og láta síðan þjóðina eiga úrslitaorðið. Það er af þessari ástæðu sem ég tel að við séum á rangri leið. Það er af þessari ástæðu sem ég tel nauðsynlegt að þingið geri þær breytingar sem ég hef gert að umtalsefni. Ég ætla rétt að vona að það sé ekki þannig að ríkisstjórnarflokkarnir hafi farið í hausatalningu og stillt svo af þann stuðning sem nauðsynlegur er til að ríkisstjórnin haldi velli og beðið einstaka þingmenn um að fórna sannfæringu sinni í atkvæðagreiðslunni á eftir í einhverjum slíkum tilgangi. Nei, ég ætla frekar að vona að menn fylgi einfaldlega sinni sannfæringu. Hún hefur komið mjög skýrt fram í þinginu. Ég virði það svo sem alveg við hæstv. heilbrigðisráðherra sem flutti innblásna ræðu gegn Evrópusambandsaðild þegar hann mun á eftir greiða atkvæði með því að fara í aðildarviðræður. Hann segir alveg grímulaust að hann muni alltaf berjast gegn Evrópusambandsaðild en hann ætlar að greiða atkvæði með því að lagt verði af stað. Með hverju er þá sá hæstv. ágæti ráðherra að greiða atkvæði á eftir?

Viðræðunum.

Ég held að hann sé ekki að fylgja eigin sannfæringu. Hann er fastur í neti pólitísks veruleika sem erfitt er fyrir hann að komast út úr og þannig er það nefnilega með býsna marga aðra, gott ef sumir þeirra eru ekki einmitt hæstvirtir ráðherrar. Að minnsta kosti eru margir þeirra háttvirtir þingmenn sem sitja í súpunni eftir yfirganginn í öðrum stjórnarflokknum sem getur ekki beðið eftir því að málið nái að þroskast og þannig geti það mögulega borið þann ávöxt sem þeir vonast eftir. Ég tel að menn séu á rangri leið, sjálfum sér verstir og vinni málstað sínum ekki gagn með þeim undirbúningi þessa máls sem hér hefur átt sér stað.

Frú forseti. Það er til marks um þann blæ sem er á þessum degi að jafnvel þeir samfylkingarmenn sem yfirleitt eru frekar frjálslegir til fara hafa sett upp bindi í dag. Því miður er það ekki vegna þess að þetta sé sérstakur hátíðardagur fyrir þjóðina því að umræðan snýst ekki um hagsmuni þjóðarinnar eða stöðu hennar, hún snýst um hagsmuni og stöðu Samfylkingarinnar. Þannig hefur þetta stóra mál, sem lengi hefur verið deilt um í íslensku þjóðfélagi og menn hafa eðlilega skiptar skoðanir á, verið gert að máli eins flokks og ríkisstjórnarinnar. Nú eru þau boð látin út ganga í ríkisstjórninni að í raun muni menn ekki að greiða atkvæði um umsókn um aðild að Evrópusambandinu, þeir greiði atkvæði um ríkisstjórnina. Samfylkingin hefur sem sagt ekki meiri trú á þessu stærsta máli sínu en svo að hún vill ekki að þingmenn taki afstöðu til þess út frá málinu sjálfu heldur einhverju öðru og þá er ríkisstjórnin sjálf lögð að veði. Ég held reyndar að Vinstri grænir hafi enga ástæðu til þess að óttast afleiðingar þess ef þeir greiða atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni í dag vegna þess að á meðan einhver von er til þess að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu mun Samfylkingin áfram sitja í stjórn. Og jafnvel þó að Samfylkingin fyrtist svo við að menn gerðu það sem lagt var upp með í upphafi og greiddu atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni mundi staða Vinstri grænna eingöngu styrkjast við það. Hvað kæmi þá á daginn? Yrði það þjóðstjórn undir forustu formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, ætli það væri ekki líklegasta niðurstaðan? Eða hugsanlega eins og þegar þjóðstjórn var mynduð hér síðast á stríðsárunum og einn flokkur var ekki talinn stjórntækur, að það yrði mynduð eins konar þjóðstjórn fjögurra flokka. Í báðum tilvikum held ég að óhætt sé að segja að staða Vinstri grænna væri sterk. Menn eiga því ekki í þeirri stöðu sem nú er upp komin að láta kúga sig, láta beygja sig frá eigin sannfæringu. Við verðum að ráðast í þetta stóra mál og taka ákvörðun um það eingöngu út frá sannfæringu hvers manns um sig. Það hvernig haldið hefur verið á þessu máli öllu og tímasetningin segir líka sitt um hversu mikla trú þeir sem hvað mest tala fyrir þeirri leið sem hér er verið að leggja upp með hafa á málinu. Það er reynt að keyra þetta í gegn í júlímánuði þegar íslenskt samfélag er yfirleitt í hálfgerðum dvala og sem allra minnstar líkur á að mikil og uppbyggileg umræða verði í samfélaginu. Allt ber þetta að sama brunni. Menn vilja raunverulega ekki ræða málin, menn vilja ekki fá hina eiginlegu niðurstöðu og sannfæringu þjóðarinnar í málinu, þeir vilja nota tækifærið, nota tækifærið eftir að hér hefur allt hrunið efnahagslega, nota tækifærið á meðan þjóðin er í sumarfríi, nota tækifærið á meðan hægt er að þvinga þingið til þess að klára hlutina á nokkrum dögum, nota þetta tækifæri til þess að koma málinu í gegn. Ber það vott um mikla sannfæringu hvað þetta mál varðar? Það er sorglegt, bæði fyrir þá sem aðhyllast aðild að Evrópusambandinu og þá sem gera það ekki og þá sem aðhyllast eingöngu aðildarumsókn og þá sem gera það ekki, að málið sé unnið með þessum hætti vegna þess að með því getur niðurstaðan ekki orðið annað en slæm fyrir alla. Ef við leggjum upp á þennan hátt, hvernig samning greiðum við þá atkvæði um eftir þrjú ár? Verður það góður samningur? Varla, miðað við það sem við höfum þegar séð gerast í Icesave-samkomulaginu því að nú er lagt upp á nákvæmlega sama hátt. Íslendingar ætla ekki að mæta Evrópusambandinu uppréttir, segja því hvað þeir hafi upp á að bjóða. Þeir ætla að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið á þeim forsendum að hér hafi allt farið svo illa og þess vegna viljum við ræða við sambandið. Þetta er nú þegar orðin umræðan í Evrópu, í evrópskum fjölmiðlum, að Íslendingar hafi enga sannfæringu fyrir Evrópusambandinu, þeir séu hins vegar að sækja um núna til þess að redda málunum vegna þess að þeir séu komnir í slík vandræði. Þá ætli þeir að koma á hnjánum til Evrópusambandsins. Það er ekki mikið stolt í þessu, þetta er ekki mjög íslenskt, þetta er einhvern veginn svo svekkjandi þegar maður hélt að við mundum nota þá krísu sem þjóðin lenti í til þess að byggja okkur upp. Auðvitað ætti umræða um Evrópusambandið að vera hluti af því, umræða um Evrópusambandið ætti að vera mjög stór hluti af því. Framsóknarflokkurinn hefur lagt mat á hugsanleg áhrif þess að fara í viðræður við Evrópusambandið og Framsóknarflokkurinn hefur ályktað um að fara eigi í viðræður við Evrópusambandið. Það byggist á því að öll, nánast öll erum við nokkurn veginn sammála um þá hagsmuni sem ber að gæta. Meira að segja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hefur nú lýst því yfir að hann telji að ekki eigi að fallast á samninga við Evrópusambandið ef menn muni ekki standa vörð um íslenskan landbúnað. Menn ráða því svo hversu mikið mark þeir taka á því að Samfylkingin mundi fella samning við Evrópusambandið, sem hún hefði sjálf gert, ef hún teldi að ekki væri staðið nógu vel að verki hvað varðar íslenskan landbúnað. Það breytir þó ekki því að allir, a.m.k. í orði, eru sammála um þá hagsmuni sem ber að verja. Í því felast kostir þess að fara í aðildarviðræður með ákveðin skilyrði, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir leggur til í breytingartillögu sinni í samræmi við ályktun Framsóknarflokksins, vegna þess að ef við förum í viðræður með ákveðin skilyrði erum við að styrkja samningsstöðu okkar. Við erum að styrkja samningsstöðu Samfylkingarinnar líka, Samfylkingin ætti að fagna þessu. Hún hlýtur að gera sér grein fyrir því hversu erfið samningsstaðan er fyrir hana ef hún fer ein í þessa vegferð með mjög tæpan meiri hluta á bak við sig. Það vita allir í Evrópu hvernig Samfylkingin er stemmd í þessu máli, það vita það allir að fulltrúar hennar í samningaviðræðum eru ekki í aðstöðu til annars en að þiggja hvað sem býðst. Það sér enginn fyrir sér að fulltrúar Samfylkingarinnar snúi heim eftir þrjú ár og segi að því miður hafi bara ekki tekist að semja við Evrópusambandið, það hafi ekki náðst samningar svo að það sé ekki neitt til þess að greiða atkvæði um. Að sjálfsögðu yrði það aldrei niðurstaðan og þetta veit Evrópusambandið og mun þess vegna bjóða sáralítið ef lagt verður upp á þann hátt sem gert er ráð fyrir hér í dag. Þess vegna væri það betra fyrir Samfylkinguna, það væri betra fyrir alla að við staðfestum það sem við erum öll sammála um í orði, að ákveðna grundvallarhagsmuni beri að verja og það sé ófrávíkjanlegt. Hæstv. utanríkisráðherra og fleiri hafa reynt að snúa út úr þessu og telja þessa hagsmuni þegar tryggða. Ef sú er raunin, ef það er raunverulega búið að taka inn þessi skilyrði Framsóknarflokksins, eins og hæstv. utanríkisráðherra heldur fram, ætti ekki að vera neinum vandkvæðum háð að samþykkja breytingartillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Þá getur þjóðin verið tiltölulega róleg og örugg í því að það sem fram fer næstu árin verði þess eðlis að þessum grundvallarhagsmunum þjóðarinnar verði ekki fórnað. Séu þessi skilyrði ekki til staðar mun eitt óhjákvæmilega leiða af öðru og við yrðum aftur sett í sömu stöðu og við höfum verið sett í í Icesave-málinu, að hér kæmi ómögulegur samningur, sem hugsanlega yrði fyrst hafður glæsilegur en eftir því sem farið yrði að skoða hann betur mundu menn líklega átta sig á því að sú væri ekki raunin. Þá yrði lögð áhersla á að ekki væri um annað að ræða en að staðfesta samninginn vegna þess að yrði það ekki gert færi hér allt í kaldakol, við ættum í rauninni ekki annan kost. Öll sú umræða sem hér hefur farið fram af hálfu stjórnarflokkanna um að vilji þingsins verði virtur að lokum, er hún ekki býsna lík umræðunni sem átti sér stað þegar var lagt af stað í viðræður um Icesave? Hvað gerist svo þegar búið er að gera samning sem er algjörlega óásættanlegur? Þá hefur þingið ekkert val lengur, það er talið óviðeigandi að þingmenn stjórnarinnar a.m.k., og raunar talið óviðeigandi líka að þingmenn stjórnarandstöðu greiði atkvæði gegn samningnum. Telja einhverjir að málið yrði eitthvað öðruvísi þegar kominn væri samningur við Evrópusambandið? Telja einhverjir að þingmenn Samfylkingarinnar fengju frelsi til þess að greiða atkvæði um þann samning eins og þá lystir eða þingmenn Vinstri grænna ef þessi stjórn heldur? Nei, það yrði að sjálfsögðu ekki raunin og þessi mál tengjast náið þó að ekki vilji ríkisstjórnin kannast við það. Núna í morgun birtist grein í dagblaðinu Financial Times þar sem sagt er frá þeim umræðum sem fram fara hér í dag. Þar er útskýrt hvernig þessar umræður tengjast Icesave-samningnum og því að Bretar og Hollendingar vilji að Íslendingar fallist á Icesave-samningana og að Evrópusambandsumræðan sé nátengd því máli. Ég þurfti reyndar ekkert að lesa þetta í Financial Times í morgun vegna þess að ég var fyrir nokkrum vikum á fundi í breska þinginu til þess að ræða Icesave-málið. Þar var okkur gert ljóst af hálfu bresku þingmannanna og fulltrúa breska utanríkisráðuneytisins að þessi mál væru nátengd. Þegar við höfðum útskýrt það hvers vegna það hefði verið ósanngjarnt, svo vægt sé til orða tekið, að beita Íslendinga hryðjuverkalögum og hvers vegna lagaleg staða Íslendinga í Icesave-málinu væri sterk var svarið: Já, en þið hafið áhuga á því að ganga í Evrópusambandið. Ef við göngum frá þessu Icesave-máli verður það allt miklu auðveldara, þá getum við aðstoðað ykkur við það og þá verður allt miklu betra. Hvort sem menn vilja ganga í Evrópusambandið eða ekki, vilja þeir fara í viðræðurnar upp á þessi býti? Vilja þeir fara í viðræðurnar á versta hugsanlega tíma? Eða vilja menn fara yfir málið, vinna það almennilega, eins og fulltrúar Sviss á EFTA-fundi í Noregi fyrir nokkrum vikum bentu okkur Íslendingum á, hugsa hlutina til lengri tíma, undirbúa? Það þekkja flestar Evrópuþjóðir líklega betur en Íslendingar að hugsa til langs tíma og ekki hvað síst Svisslendingar, sem reyndar fóru þá leið að greiða atkvæði um hvort ætti að fara í viðræður. Þeir bentu Íslendingum á það að jú, við værum að vísu í vandræðum, við værum að vísu í verulegum vandræðum, en það mundi vonandi ekki vara lengi. Og þeir bentu okkur á að taka þó ákvarðanir, ekki út frá þeim skammtímavandræðum heldur til langs tíma. Það getur vel verið að Íslendingar telji hag sínum best borgið innan Evrópusambandsins til langs tíma. Mjög margir innan Framsóknarflokksins eru þeirrar skoðunar og mjög margir innan flokksins eru þeirrar skoðunar að það eigi að fara í viðræður við Evrópusambandið, enda er það fullgilt sjónarmið. En að leggja í þessar viðræður með þeim hætti að það geti ekki annað en orðið til tjóns bæði fyrir þá sem vilja inngöngu í Evrópusambandið og þá sem vilja það ekki er ekki ásættanleg niðurstaða. Það er í raun ekki í raun eðlilegt að menn skuli velta því fyrir sér ef þeir hugsa hlutina rökrétt. Eigum við ekki í þessu stærsta hagsmunamáli þjóðarinnar að reyna að hugsa hlutina rökrétt í stað þess að reyna að knýja þetta í gegn í júlímánuði með sem allra minnstri umræðu í þjóðfélaginu? Því er haldið hér fram að ekki sé nein ástæða til þess að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið og ég var því alveg sammála. Ég var því sammála að ekki þyrfti þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður ef fyrir lægi að ákveðnir grundvallarhagsmunir yrðu ekki gefnir eftir. Að þessir grundvallarhagsmunir yrðu varðir hvað sem á gengi, það yrði ekki gerður samningur sem fórnaði þeim. Þá gat þjóðin öll verið sátt við viðræðurnar. En þegar lagt er upp með þessum hætti verður þjóðin að fá að taka um það ákvörðun. Og það er nú ekki eins og verið sé að taka ákvörðun um ekki neitt. Um hvað erum við að kjósa hér í dag? Þess vegna skil ég ekki þau rök að þjóðin hafi ekkert til að kjósa um. Hún kýs um nákvæmlega það sama og þingið verður látið kjósa um hér á eftir fái hún að greiða um þetta atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hefur hún til þess verri forsendur? Er málið of flókið fyrir þjóðina? Það væri áhugavert að heyra álit hæstv. fjármálaráðherra á því hvort þetta mál sé of flókið. Hæstv. fjármálaráðherra taldi ásamt flokksfélögum sínum mörgum að eðlilegt væri að þjóðin fengi að greiða atkvæði um Kárahnjúkavirkjun og byggingu álvers á Austfjörðum. Samkvæmt þeim rökum sem nú er haldið á lofti hefði þjóðin væntanlega ekki átt að greiða atkvæði um það hvort farið yrði í þá framkvæmd heldur hefði fyrst átt að gera samninginn. Fyrst að gera samning um byggingu Kárahnjúkavirkjunar og álversins og svo gæti þjóðin fengið að greiða atkvæði um þann samning. Nei, það er ekki eðlileg nálgun og ekki í þessu máli heldur þegar lagt er upp með þessum hætti. Þetta er mál sem mun ráða för í íslenskri stjórnsýslu næstu árin. Þetta er mál sem mun kosta gríðarlega peninga, það hefur verið nefndur einn milljarður, sem eru miklir peningar. En verum raunsæ, hver telur að kostnaðurinn verði í raun bara einn milljarður? Hver var kostnaðurinn við umsókn um aðild að öryggisráði Sameinuðu þjóðanna? Hver er kostnaðurinn við skilanefndir bankanna, nokkra lögfræðinga sem hafa unnið þar í einhverjar vikur og mánuði? Er hann ekki kominn í milljarð nú þegar? Telja menn að það þurfi að kosta minna til í margra ára viðræðum við Evrópusambandið? Eigum við ekki að fara að ræða þetta mál af raunsæi? Eigum við ekki að leyfa þjóðinni að fá upplýsingarnar sem hún þarf til þess að leggja á það mat svoleiðis að menn geti þá verið sáttir, menn geti verið sáttir við að það sé raunverulegur vilji, það sé bakland i í þessum viðræðum. Þá segja fulltrúar stjórnarinnar að það sé ekki gott vegna þess að ef þjóðin er búin að greiða atkvæði um það að hún vilji fara í aðildarviðræður sé búið að veikja samningsstöðu Íslendinga. Hvernig menn fá það út skil ég ekki, allra síst Samfylkingin. Hvaða samningsstöðu telur Samfylkingin sig hafa í þessu máli? Nei, ef þjóðin er búin að greiða atkvæði um að hún vilji fara í viðræður - því er alltaf haldið til haga hér að þetta séu bara viðræður en ekkert annað - hverju breytir það um samningsstöðuna? Er samningsstaða Íslendinga þá ekki sterkari? Við erum þó bara að greiða atkvæði um viðræður, ekki endanlegan samning eins og iðulega er haldið hér til haga. Það hlyti þá að vera betra fyrir alla að fyrir lægi ákveðinn vilji til þess að fara í viðræður en hann segði ekkert um endanlega niðurstöðu, enda sýna skoðanakannanir það, sem mönnum er gjarnt að vitna í hér í umræðunni, að meiri hluti Íslendinga vill fara í viðræðurnar en minni hlutinn telur að hann muni samþykkja samning á endanum. Að því leytinu til er þetta sami hluturinn en báðir eru það stórir að það er full ástæða til þess að greiða um þá atkvæði eigi að ráðast í þetta í þeirri óvissu sem hér er lagt til þar sem þessir miklu grundvallarhagsmunir, sem allir eru þó sammála um, eru upp í loft. Hvað svo með þessa atkvæðagreiðslu í lokin, þau rök að í raun sé niðurstaða hennar bindandi vegna þess að þingmenn eigi að greiða atkvæði eftir niðurstöðu atkvæðagreiðslu sem væri ráðgefandi? Ef það munar bara fimm atkvæðum í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu eiga þá allir þingmenn að greiða atkvæði í samræmi við þá niðurstöðu? Segjum sem svo að með fimm atkvæða mun yrði aðildarsamningi við Evrópusambandið hafnað eftir þriggja ára samningaviðræður. Munu þá allir þingmenn Samfylkingarinnar greiða atkvæði gegn samningnum vegna þess að í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem kannski 50% þjóðarinnar tóku þátt, voru fimm fleiri sem vildu hafna samningnum en samþykkja hann? Ég á svolítið erfitt með að sjá það fyrir mér. En þó ekki væri nema formsins vegna hlýtur þjóðin raunverulega að fá að hafa síðasta orðið frekar en að gefa aðeins ráðgefandi álit. Ef menn ætla að fara þá braut geta þingmenn farið að taka ákvarðanir eftir skoðanakönnunum og ég veit ekki hvort Samfylkingin vill ganga alveg svo langt eða færa sig lengra niður þá braut. Ef við hefðum hér í þinginu í sumar rætt af sama kappi og sama ákafa og stjórnarflokkarnir hafa gert í Evrópusambandsmálinu um stöðu heimilanna, um endurreisn bankanna og lausnir í þeim efnum, ef jafnmiklu af tíma ríkisstjórnarinnar hefði verið varið í það að finna lausnir fyrir skuldsett heimili og fyrirtæki, koma atvinnulífinu hér aftur í gang, þá væri kannski byrjað að rætast hér úr og þá væri kannski komin upp einhver samningsstaða gagnvart Evrópusambandinu. Þá gætum við kannski farið að ræða það í raun að taka þetta næsta skref til framtíðar, að ræða við Evrópusambandið um aðild Íslands, ekki bara næsta árið heldur til allrar framtíðar vegna þess að þetta er vissulega langtímaákvörðun þó að sumir virðist telja sig geta tekið hana út frá skammtímahagsmunum. Samningsstaða okkar verður ekki viðunandi fyrr en við förum að sýna það hér heima fyrir að við getum tekið á málum. Ef það yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um hugsanlegar aðildarviðræður við Evrópusambandið ætli það væri þá ekki bara býsna góður hvati fyrir ríkisstjórnina að fara nú loksins að taka á málum hérna heima fyrir svoleiðis að þjóðin hefði þá trú á því þegar að atkvæðagreiðslunni kæmi að við værum í stakk búin til að fara í viðræðurnar? Ef sú væri raunin og ef við værum búin að finna ásættanlega lausn á Icesave-samningunum í millitíðinni, því að þar enn og aftur kemur röng forgangsröð upp, en ef við værum byrjuð að taka á málum hér heima fyrir, þá gætum við farið í aðildarviðræður við Evrópusambandið og raunverulega staðið vörð um hagsmuni okkar. Við gætum staðið vörð um þá gríðarlegu hagsmuni sem við höfum að verja og með því styrkt samningsstöðu okkar, því að þrátt fyrir allt gæti samningsstaða okkar gagnvart Evrópusambandinu bara orðið býsna góð. Þá gætum við kannski fengið einhverjar af þessum undanþágum sem stöðugt er verið að gefa í skyn að við getum - ólíkt öðrum þjóðum - fengið. Það má vel vera vegna þess að Ísland hefur gríðarlegar auðlindir í formi orku, sjávarútvegsins, olíuauðlinda hugsanlega og þó sérstaklega staðsetningar landsins sem er Evrópusambandinu svo mikilvæg að það hefur þegar skipað sérstakan sendiherra fyrir norðurskautssvæðið. Hagsmunirnir eru ljósir. Þeir eru miklir, en verðum við í aðstöðu til þess að verja þessa hagsmuni og nýta þá til að fá eitthvað á móti í viðræðum við Evrópusambandið? Nei, það verðum við ekki ef lagt verður upp með þessum hætti. En ef við ætlum að fara í viðræður strax eða sem fyrst er staðan strax miklu, miklu betri ef þjóðin tekur um það sameiginlega ákvörðun. Það breytir þá sérstaklega því að þá væri hugsanlega búið að setja ríkisstjórnina í þá stöðu að hún yrði að virða það sem kemur fram í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu. Í ljósi reynslunnar held ég að fáir þingmenn hafi raunverulega trú á því að allt þetta samráð og þessi opna umræða verði virt. Enn í gær vorum við að finna faldar skýrslur. Hver trúir því að þar yrði skyndilega breyting á þegar Samfylkingin væri komin í viðræður við Evrópusambandið? En ef hún væri búin að lofa þjóðinni þessu, ef Samfylkingin stæði frammi fyrir því að hún hefði heitið þjóðinni því, þjóðinni sem hefði greitt atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu, að virða þetta samráð, virða þessa upplýsingagjöf er staðan strax orðin önnur og sterkari. Þar af leiðandi skora ég á þingmenn í dag að greiða atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni og á þann hátt, hvort sem þeir eru hlynntir aðild að Evrópusambandinu eða ekki, að staða Íslands verði sem sterkust.

Virðulegi forseti. Alþingismenn munu innan skamms greiða því atkvæði hvort og þá með hvaða hætti umsókn um aðild að ESB verður að veruleika. Þótt ekki sé kveðið á um stefnu Borgarahreyfingarinnar í þessu máli í stefnuskrá hennar hefur það verið óformleg og yfirlýst stefna hreyfingarinnar að eina leiðin til að fá úr því skorið hvort aðild að ESB sé góður valkostur sé að þjóðin greiði um það atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar samningur um aðild liggur fyrir. Því miður er lífið ekki alltaf einfalt og nú hefur hluti af þinghópi Borgarahreyfingarinnar ákveðið að samþykkja tillögu þá er frammi liggur um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. að þjóðin skeri fyrst úr um það hvort hún vilji hefja aðildarviðræður og síðan, ef svo vill til að samið verði um aðild, verði þjóðaratkvæðagreiðsla um samninginn sjálfan. Ef sú tillaga fellur munu sömu þingmenn greiða atkvæði gegn aðild að Evrópusambandinu. Hér er um að ræða stefnubreytingu og brot á loforði þinghóps Borgarahreyfingarinnar við ríkisstjórnarflokkana um að styðja þingsályktunartillögu um aðildarumsókn að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Af hálfu ríkisstjórnarflokkana hefur verið staðið að fullu við samkomulagið og meira en það því að Borgarahreyfingin fékk inn umtalsverðar viðbætur á óskum sínum í nefndaráliti utanríkismálanefndar. Vil ég taka það fram að ég met mikils það samstarf og þann skilning sem sjónarmið okkar fengu í nefndarálitinu. Eins tel ég að hæstv. utanríkisráðherra hafi haldið vel á þessu máli og af sanngirni. Stefnubreyting þessi er því alfarið ákvörðun Borgarahreyfingarinnar og að stórum hluta að undirlagi mínu og ég tek fulla ábyrgð á því. Persónulega þykir mér þetta leitt, mjög leitt. Frú forseti. Ég mun nú gera nánari grein fyrir þessari stefnubreytingu. Alþingi hefur nú fjallað um ESB-aðildarumsókn í um sex vikur og um Icesave-málið í þremur nefndum í a.m.k. tvær vikur. Á þessum tíma hafa komið fram upplýsingar sem gerðu það að verkum að sumir þingmenn Borgarahreyfingarinnar hafa oft verið agndofa, að ekki sé minnst á vinnulagið sem hefur verið viðhaft, en eins og kunnugt er varð gassagangurinn á síðustu metrunum í meðferð Evrópusambands-málsins hjá utanríkismálanefnd til þess að upp úr sauð og að ekki gátu allir stuðningsmenn málsins skrifað undir nefndarálitið. Efasemdir fulltrúa Borgarahreyfingarinnar í nefndinni urðu á endanum það miklar að hún lýsti því yfir að hún gæti ekki stutt málið. Fyrir henni var þetta grundvallarsamviskuspurning og hún varð að svara samkvæmt því. Hvað varðar breytingu á afstöðu minni og hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur tekur sú breyting mið af því sem komið hefur fram við Icesave-málið og þann málatilbúnað sem verið hefur á þinginu í kringum það. Frá upphafi hefur sú hugmynd að skuldum Landsbankans, eða réttara sagt eigenda hans, sé velt yfir á almenning í landinu sem stofnaði ekki til þessara skulda verið mér og fjölmörgum öðrum þvert um geð. Hvorki ég né aðrir Íslendingar eiga að greiða skuldir annarra, í þessu tilfelli skuldir Björgólfsfeðga. Í meðförum þingnefnda, en svo vill til að ég á sæti bæði í efnahags- og skattanefnd og fjárlaganefnd, hefur svo komið í ljós að öll umgjörð málsins er stórlega gölluð og að það er í raun algerlega óásættanlegt frá öllum sjónarhornum séð. Það er einnig tenging þessa Icesave-samnings og aðildarumsóknarinnar að Evrópusambandinu sem og framganga framkvæmdarvaldsins í þessu Icesave-máli sem gerir það að verkum að hluta Borgarahreyfingarinnar hefur snúist hugur en skýrt hefur komið fram, þótt óformlegt sé, að aðgöngumiðinn að Evrópusambandinu sé samþykkt Icesave-samningsins þar sem bæði Bretar og Hollendingar hafa hótað að beita sér gegn aðild Íslands verði Icesave ekki samþykkt. Samninganefndin, sem virðist ekki beint hafa verið vel skipuð, kom heim með einhvern þann versta samning sem um getur í sögunni. Hér er ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra mikil, það mikil að ég tel fulla ástæðu fyrir hann að athuga stöðu sína. Eftir undirskrift samningsins tók það þing og þjóð tvær vikur að fá að sjá samninginn, samning sem skuldsetur þjóðina um hugsanlega meira en 700 milljarða króna, skuld sem sama þjóð stofnaði ekki einu sinni til. Nánast öll gögn, lögfræðileg sem töluleg, gefa til kynna að Icesave-samningurinn sé óaðgengilegur og þar hefur fjármálaráðuneytið gengið fram með mjög einkennilegar hagvaxtarspár sem virðast í raun ekki eiga sér neina stoð í raunveruleikanum, en samkvæmt grófri úttekt á sumum þeirra forsendna sem gefnar eru í tölulegum álitum um málið virðist sem menn hafi einfaldlega reiknað sig til ásættanlegrar niðurstöðu. Eins hafa gögn og heimsóknir Seðlabankans vakið upp fleiri spurningar en þær hafa svarað. Umgjörð funda fjárlaganefndar hefur heldur ekki verið til þess fallin að ræða þessi mál af þeirri nákvæmni sem þarf. Rétt er að geta þess að formenn beggja nefndanna sem ég á sæti í hafa verið til fyrirmyndar og hafa hv. þm. Guðbjartur Hannesson og Helgi Hjörvar staðið sig vel í flóknu máli og verið sanngjarnir þótt ýmislegt smálegt hefði mátt fara betur. Eins hefur sá hræðsluáróður sem verið hefur í gangi vegna Icesave af hálfu sumra ráðherra verið ömurlegur, Kúba norðursins, Norður-Kórea, alger einangrun, Parísarklúbburinn. Einskis er látið ófreistað við að ná fram ósanngjarnasta máli lýðveldistímans og ég leyfi mér að spyrja hvers konar fólk sé eiginlega á bak við. Hvað varðar Parísarklúbbinn svokallaða og hræðsluáróðurinn gegn honum vil ég bara benda þingmönnum á síðasta bréfið í leynimöppu fjármálaráðherra sem liggur úti á nefndasviði en það bréf segir allt sem þarf um stöðu Íslands með tilliti til þess klúbbs. Því miður mun fjármálaráðherra halda því leyndu fyrir almenningi, hann skal bara borga. Við teljum að Icesave-málið sé eitthvert það eitraðasta mál sem Alþingi hefur nokkru sinni séð og muni að óbreyttu valda þjóðinni óbætanlegu tjóni vegna þeirrar skuldastöðu sem hún kemst í. Engu verður eirt þegar kemur að skuldadögunum. Lífeyrissjóðirnir fara, það er þegar gert ráð fyrir þeim sem eign í tölfræðinni þegar kemur að eigum þjóðarbúsins svo kröfuhafar geti nú séð hvað er til. Auðlindirnar fara næst, fyrst með Landsvirkjun sem er komið í ruslflokk matsfyrirtækja og mun innan tíðar ekki eiga fyrir afborgunum. Ekki verða til fjármunir í samgöngukerfið, menntakerfið, heilbrigðiskerfið eða velferðarkerfið og landið verður á endanum einhvers konar nýlenduútvörður Evrópusambandsins í Norður-Atlantshafi og þjóðin leiguliðar í eigin landi. Hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon verða þá hins vegar komin á eftirlaun, með Davíð. Okkur virðist því sem ríkisstjórnin og stjórnarþingmenn sjáist ekki lengur fyrir í áherslum sínum og við teljum að sú forgangsröðun að hafa þing í allt sumar vegna þessara tveggja mála sem ekki gera neitt til að greiða úr þeim mikla vanda sem steðjar að heimilum og fyrirtækjum í landinu sé einfaldlega kolröng. Spurning er hvort ekki sé kominn tími fyrir þjóðstjórn í landinu. Vegna þessa alls ákváðum við að spyrna við fótum og reyna að ná athygli ríkisstjórnar um þetta alvarlega mál sem fjármálaráðherra er svo hugleikið og reyna að breyta meðferð ríkisstjórnarinnar á því. Frú forseti. Tillögur okkar í Icesave-málinu eru þrjár: 1. Að málinu verði frestað til haustsins og þá tekið upp að nýju. Þannig gæfist tími til að gaumgæfa það betur og hugleiða jafnframt betur aðra möguleika í stöðunni, en komið hefur skýrt fram að þeir eru til. 2. Að þingið skipi nýja Icesave-nefnd með sérfræðingum þingsins - en þess má geta að þegar eru í efnahags- og skattanefnd fjórir hagfræðingar, hver úr sínum flokknum - sem hefði það hlutverk að fara faglega yfir málið til haustsins með tilliti til skuldaþols þjóðarbúsins o.fl. 3. Að skýrt verði kveðið á um hvenær og með hvaða hætti eignir þeirra sem stofnuðu til Icesave-skuldbindinganna verði frystar og hvernig verður reynt að ná til þeirra. Ekki gera ekki neitt, segir einhvers staðar, og það er tillaga okkar. Við viljum ekki henda út Icesave-samningnum og gera ekki neitt, við viljum fá nýjan og hagfelldari samning sem við getum staðið undir. Þetta eru allt saman eðlilegar og réttmætar ástæður og viðsemjendur okkar yrðu einfaldlega að virða þær. Þessar tillögur voru kynntar hæstv. ráðherrum Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingrími J. Sigfússyni í gærkvöldi og var þeim hafnað. Frú forseti. Ósætti hjá þingi, innan þingflokka og hjá þjóðinni í báðum þessum málum er og verður hugsanlega jafnerfitt og jafnlangvarandi og herstöðvarmálið var. Hægt er að gera betur. Við getum gert betur. Það er okkar að gera betur. Því beini ég því einfaldlega til hæstv. forseta að atkvæðagreiðslunni sem fram undan er verði frestað og að þingmenn reyni að ná frekari sáttum í þessum málum. Frú forseti. Ríkisstjórn Íslands er á einhverri vegferð sem mun ekki leiða til góðs. Hún hefði getað gert vel en kaus að gera það ekki. Ef afstaða Borgarahreyfingarinnar í ESB-málinu verður til þess að þessi ríkisstjórn hugsi ráð sitt erum við, með því að setja stein í götu ESB-aðildarviðræðnanna, að fórna minni hagsmunum fyrir meiri.

Frú forseti. Við erum komin að lokum þessarar umræðu um þingmálin er varða tengsl Íslands og Evrópusambandsins eftir að hafa haft þau hér til umræðu í hátt í vikutíma. Áður hafði málið verið til umfjöllunar á vettvangi utanríkismálanefndar Alþingis í um sex vikur. Þannig má segja að þetta mál allt hafi fengið býsna yfirgripsmikla meðferð, og vandaða, af hálfu þingsins. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka fyrir þá umræðu sem fram hefur farið í þingsölum um þetta mál, hún hefur í öllum aðalatriðum verið málefnaleg þótt skiptar skoðanir séu um þetta mál rétt eins og í samfélaginu öllu. Það eigum við að sjálfsögðu að virða og það er eðlilegt að í þingsölum endurspeglist ólík sjónarmið eins og í samfélaginu sjálfu. Annað væri í sjálfu sér óeðlilegt. Nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar er að mínu viti góður efniviður fyrir alla þá umræðu um tengsl Íslands og Evrópusambandsins sem við munum eiga í á næstunni. Þar hafa margir lagt hönd á plóg, bæði nefndarmenn úr öllum stjórnmálaflokkum, stjórn og stjórnarandstöðu, starfsmenn þings og ráðuneyta og ég ítreka þakkir mínar til allra þeirra fyrir framlag þeirra til vinnunnar. Vinnan á vettvangi nefndarinnar var bæði yfirgripsmikil og upplýsandi, en þrátt fyrir mikla vinnu, upplýsingaöflun og skoðanaskipti er ólíklegt að skoðanir nefndarmanna á aðild að Evrópusambandinu hafi mikið breyst í þeirri vinnu allri, flestir höfðu nokkuð mótaða afstöðu til þessa máls áður en lagt var í þá vegferð. Mig langar að fjalla hér um nokkur álitamál sem hafa komið fram í umræðunni til þessa, sérstaklega þau sem ágreiningur hefur verið um og birtist í mismunandi nefndarálitum. Þar er fyrst til að taka stjórnarskrána sjálfa. Því hefur verið haldið fram í umræðunni hér að það sé brot á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands að Alþingi eða ríkisstjórn taki ákvörðun um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla þeirri staðhæfingu, hún er að mínu viti röng. Samkvæmt þeim álitum sem við höfum fengið frá stjórnarskipunarfræðingum er ekkert því til fyrirstöðu að sótt sé um aðild að Evrópusambandinu með að sjálfsögðu eðlilegum fyrirvara um þær breytingar sem slík aðild mundi kalla á á stjórnarskrá lýðveldisins. Einnig hefur farið fram nokkur umræða um þjóðaratkvæðagreiðslu, hvenær hún eigi að fara fram, hvort hún eigi að vera leiðbeinandi eða bindandi og hvort þær eigi að vera tvær eða hugsanlega fleiri. Varðandi það mál vil ég sérstaklega segja að ég tel mikilvægt að þegar þetta mál verður leitt til lykta af þjóðinni sjálfri í þjóðaratkvæðagreiðslu verði það gert á grundvelli niðurstöðu úr aðildarviðræðum sem farið verður í verði tillaga þar að lútandi samþykkt á Alþingi. Ég tel mikilvægt að öll gögn sé reidd fram fyrir þjóðina til að taka afstöðu til. Hvað varðar ágreininginn eða skoðanaskiptin um bindandi eða leiðbeinandi þjóðaratkvæðagreiðslu er ég þeirrar skoðunar og meiri hluti nefndarinnar sem skrifar undir nefndarálitið að það sé óviðunandi að niðurstöður úr aðildarviðræðum sem slíkum fari ekki í þjóðaratkvæði þá þegar sú niðurstaða liggur fyrir, að þjóðin fái ekki að taka afstöðu til efnisatriða samningsins. Í hinni leiðinni sem m.a. er gert ráð fyrir að verði farin í einni af þeim breytingartillögum sem liggja fyrir við þetta mál er gert ráð fyrir því að þegar aðildarviðræðum ljúki taki Alþingi ákvörðun um að ráðast í nauðsynlegar breytingar á stjórnarskránni og samþykkja lög um aðild Íslands að Evrópusambandinu, að vísu með fyrirvara um samþykki þjóðarinnar í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu, en ég spyr: Trúa menn því að þingmenn sem eru andvígir aðild Íslands að Evrópusambandinu muni einhvern tíma ljá máls á því að setja lög þar að lútandi, þótt með fyrirvara sé um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu, hafi þjóðin ekki á fyrri stigum komið að því að ákveða að hún vilji aðildarsamning? Ég tel þess vegna algert lykilatriði að þegar aðildarsamningurinn liggur fyrir verði hann borinn undir þjóðaratkvæði og þá og því aðeins að þjóðin samþykki efnisatriði slíks samnings verði ráðist í nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar, stjórnarskrárbreytingar sem heimila framsal ríkisvalds eins og fylgir óhjákvæmilega aðild að Evrópusambandinu og eins og m.a. er vikið að í nefndaráliti meiri hlutans og ég hef lýst sem minni skoðun. Í mínum huga er ekkert því til fyrirstöðu, ef Alþingi kýs svo, að í stjórnarskrárbreytingum sé kveðið á um sérstaka meðferð hvað varðar framsal ríkisvalds, t.d. eins og þekkist í öðrum löndum, með aukinn meiri hluta á Alþingi eða staðfestingu þjóðarinnar í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir það. Sú leið sem hér er lögð til á þingskjali útilokar hins vegar að niðurstaða aðildarviðræðna verði borin strax undir þjóðina þegar hún liggur fyrir. Því er ég andsnúinn og leggst gegn þeirri tillögu af þeim sökum. Í þessari umræðu allri hefur verið vikið að skilyrtu umboði og því haldið fram að engir skilmálar eða skilyrði fylgi þeirri tillögu sem hér liggur fyrir í formi breytingartillögu frá hv. utanríkismálanefnd. Ég segi enn og aftur við þá sem halda því fram: Það er ekki rétt. Í tillögu meiri hlutans er gert ráð fyrir því að setja skýran ramma utan um umboð sem Alþingi ætlar að veita framkvæmdarvaldinu í þessu efni. Það er skýrt kveðið á um að það skuli vera náið samráð milli framkvæmdarvaldsins, löggjafarvaldsins, hagsmunaaðila, milli þings og þjóðar, með ítarlegum ákvæðum um upplýsingagjöf og samráð á hvaða stigi sem er.

Ekki …

Þetta verður ekki verkefni eins flokks eins og haldið er fram í þessari umræðu. Ákveði Alþingi að sækja um aðild að Evrópusambandinu verður það að vera sameiginlegt verkefni allra sem að því eiga að koma, allra stjórnmálaflokka, hagsmunaaðila. Í nefndaráliti meiri hlutans liggur fyrir skýr lýsing á þessu ferli. Það liggur fyrir ásetningur um náið samráð við alla stjórnmálaflokka. Ég ætla líka að segja að ég mun ekki hlaupa frá neinum fyrirheitum sem ég hef gefið í umræðum eða í nefndaráliti til annarra stjórnmálaflokka, enginn undanskilinn, ég mun ekki hlaupa frá neinum fyrirheitum um samráð eða að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem þeir hafa sett fram í málflutningi sínum og í tillögum verði ég yfirleitt í aðstöðu til þess að hafa einhver áhrif á þetta mál,  
             Í þessari umræðu hefur talsvert verið talað um að stjórnarflokkarnir séu ósamstiga hvað varðar aðildina að Evrópusambandinu. Ég ætla að segja um þetta mál að ég tel að það sé kostur ef Alþingi ákveður að fara í viðræður við Evrópusambandið að þar komi saman í framkvæmdarvaldinu andstæðir pólar. Efinn er ætíð góður förunautur í hverri vegferð. Við eigum í þessu máli að takast á um kjarna málsins, um aðalatriðin. Atkvæðagreiðslan í dag er ekki atkvæðagreiðsla um aðild að Evrópusambandinu. Hún er atkvæðagreiðsla um málsmeðferð, hún er atkvæðagreiðsla um að koma þessu máli í tiltekinn lýðræðislegan farveg, máli sem lengi hefur verið á dagskrá íslenskra stjórnmála. Hvað sem líður yfirlýsingum einstakra stjórnmálamanna í gegnum tíðina um að málið sé ekki á dagskrá hefur það verið á dagskrá íslenskra stjórnmála. Þetta er tillaga um að koma því í réttan farveg og leggja niðurstöður aðildarviðræðna með öllum efnisþáttum málsins, skýrum og ljósum, fyrir þjóðina til ákvörðunar. Ég tel að það sé lykillinn að sátt í þessu máli. Ég er ekki sannfærður um að það yrði mikil sæla með það ef farið yrði fyrst í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort efna ætti til aðildarviðræðna af því að hér hafa menn oft verið með spekúlasjónir um það ef niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu yrði naum. Ég er ekki sannfærður um að það yrði sæla eða sátt um það í samfélaginu ef þjóðin hafnaði því að hefja slíkar viðræður án þess að menn hefðu í raun fengið að sjá hvað væri á borðinu. Ég er þeirrar skoðunar og það er sannfæring mín - af því að hér er mikið talað um sannfæringu - þrátt fyrir afstöðu mína til Evrópusambandsins sem slíks og aðildar Íslands að því að það sé rétt að fara í þennan leiðangur, leiða fram alla efnisþætti málsins og bera þá undir þjóðina. Það er ekkert verri sannfæring en hver önnur að vilja að þjóðin taki af skarið á grundvelli upplýstra upplýsinga. Við Íslendingar eigum mörg tækifæri til að sigrast á því mótlæti sem við höfum glímt við undanfarna mánuði, á erfiðleikum sem við þurfum líka að takast á við næstu missiri og ár. Við, sem þjóðin hefur kosið til að fara sameiginlega með stjórn landsins, höfum vissulega mismunandi skoðanir á því hvaða leiðir eru bestar inn í framtíðina, en við eigum okkur öll þau markmið sameiginlega að vilja Íslandi allt. Það er tekist á í því máli sem hér er rætt milli flokka og innan flokka, okkur er misjafnlega innanbrjósts og verður það þegar niðurstaða Alþingis í málinu liggur fyrir. Þannig er okkur einnig farið í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Eins og umræður hér hafa endurspeglað eru heitar tilfinningar tengdar þessu máli í okkar röðum, en þær heitu tilfinningar eru líka styrkur og ómetanlegt veganesti inn í óráðna framtíð. 
             Evrópusambandið mun ekki leysa þau viðfangsefni sem á herðum okkar hvíla. Við munum fyrst og fremst þurfa að reiða okkur á okkur sjálf eins og við höfum gert hingað til innan eða utan Evrópusambandsins. Hvernig sem atkvæðagreiðslan fer hér í dag, góðir þingmenn, skulum við sameinast um að berjast fyrir hagsmunum íslensku þjóðarinnar, hver á sínum vettvangi og á þann hátt sem hver og einn telur sig best geta gert.

Áður en atkvæðagreiðslan hefst og með hliðsjón af því að margir utan þessa þingsalar fylgjast með atkvæðagreiðslunni en hafa ekki þingskjölin við höndina vill forseti skýra hvernig atkvæðagreiðslan fer fram. Fyrst fara fram atkvæðagreiðslur um þrjár breytingartillögur sem eru við breytingartillögu meiri hluta utanríkismálanefndar. Fyrsta tillagan er frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur en önnur og þriðja tillagan eru frá hv. þingmönnum Bjarna Benediktssyni og Þorgerði K. Gunnarsdóttur. Þegar afgreiðslu þeirra er lokið kemur tillaga meiri hluta utanríkismálanefndar til atkvæða breytt eða óbreytt. Loks verða samkvæmt þingsköpum að fara fram atkvæðagreiðslur um fyrirsögn tillögunnar og að síðustu um tillöguna í heild.

Hæstv. forseti. Við göngum nú til sögulegrar atkvæðagreiðslu. Samþykki Alþingi að fela ríkisstjórninni að leggja inn umsókn um aðild Íslands að Evrópusambandinu markar það upphaf á vegferð sem leiðir vonandi til aðildarsamnings sem lagður verður í mat og dóm þjóðarinnar. Tillaga meiri hluta utanríkismálanefndar, sem við göngum til atkvæða um á eftir, er afrakstur af vinnu utanríkismálanefndar þar sem áhersla var lögð á að ná sem breiðastri samstöðu. Hún leggur þær skyldur á herðar ríkisstjórninni að tryggja meginhagsmuni Íslands í aðildarviðræðum. Það er bjargföst skoðun mín að umsókn um aðild að ESB muni greiða götuna fyrir skjótri endurreisn íslensks efnahagslífs og fela í sér skýr og traustvekjandi skilaboð til umheimsins. Sem umsóknarríki mun Ísland hafa sterkari stöðu en ella. Aðildarumsóknin felur í sér tækifæri til að búa í haginn fyrir komandi kynslóðir á Íslandi, bæta hag heimila og fyrirtækja og tryggja stöðugleika og efnahagslegar framfarir sem ráðið getur úrslitum um hagsæld í íslensku samfélagi.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um mál sem hefur verið til meðferðar í þinginu í margar vikur og ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka formanni utanríkismálanefndar fyrir hans utanumhald með þeirri vinnu sem hefur verið eftir atvikum ágæt. Niðurstaðan er hins vegar sú að það hefur ekki tekist sú breiða pólitíska samstaða um meðferð málsins sem ríkisstjórnin stefndi að, ríkisstjórn sem er klofin í málinu en hugðist láta á það reyna hvort þingið gæti komið sér saman um það hvernig bæri að bera sig að í þessu stóra máli. Það hefur því miður ekki tekist. 1. minni hluti í utanríkismálanefnd teflir fram tveimur breytingartillögum, nr. 2 og 3 í þessu máli, sem ég hvet þingmenn til að styðja vegna þess að ég hef heyrt það á umræðunni hér í þingsal að það er raunverulegur meiri hluti fyrir því að láta þjóðina eiga fyrsta orðið í þessu máli þar sem engin pólitísk samstaða er um það hvernig standa eigi að því að hefja ferlið. 

Frú forseti. Þegar tillaga þessi um aðildarumsókn að Evrópusambandinu kemur til lokaafgreiðslu vil ég árétta þá grundvallarstefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að það þjóni ekki hagsmunum Íslands að gerast aðili. Við greiðum atkvæði um það á eftir hvort rétt sé eftir sem áður að láta reyna á í viðræðum hvers konar samningi sé hægt að ná til þess að þjóðin geti að því loknu hafnað honum eða samþykkt hann komi til niðurstöðu. Þingmenn VG eru bundnir af engu nema sannfæringu sinni varðandi það hvort sú leið skuli farin. Hvor tveggja afstaðan, að vera með því eða á móti, er vel samrýmanleg stefnu flokksins. Öll eigum við það sameiginlegt, þingmenn VG, að áskilja okkur rétt til málflutnings og baráttu utan þings sem innan í samræmi við grundvallaráherslur flokksins og okkar sannfæringu. Það tekur einnig til þess að áskilja okkur rétt til þess að slíta samningaviðræðum séu þær ekki að skila fullnægjandi árangri á hvaða stigi málsins sem er sem og auðvitað að hafna óviðunandi samningsniðurstöðu.

Frú forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vill árétta að í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kemur fram að stjórnarflokkarnir virði ólíkar áherslur hvors um sig gagnvart aðild að Evrópusambandinu og rétt þingmanna til málflutnings og baráttu úti í samfélaginu í samræmi við afstöðu sína. Þingflokkurinn undirstrikar þá stefnu flokksins að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB en jafnframt að fram fari opin og lýðræðisleg umræða um samskipti Íslands og sambandsins. Enn fremur er það stefna flokksins að aðild Íslands að ESB eigi að leiða til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu. Afstaða einstakra þingmanna flokksins til þeirrar tillögu sem hér er til afgreiðslu felur því ekki í sér stuðning við aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Hæstv. forseti. Við höfum heyrt hér skýringar hv. þingmanna og hæstv. ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og auðvitað skynjar maður í hvaða vandræðum þeir hv. þingmenn eru sem eru hér í dag í þeirri stöðu að ætla að fylgja fram máli sem þeir hafa enga trú á og ætla að berjast á móti. Ástæðan fyrir því að ég kem hér upp um atkvæðagreiðslu er önnur. Ég vildi árétta þá skoðun mína sem ég hef látið í ljósi við forseta að það sé ekki rétt að láta atkvæðagreiðsluna um breytingartillögur fara fram í þeirri röð sem hér liggur fyrir, þ.e. að bera upp fyrst tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og síðan breytingartillögur hv. þingmanna Bjarna Benediktssonar og Þorgerðar K. Gunnarsdóttur. Ég tel ótvírætt að tillaga hv. þm. Bjarna Benediktssonar og hv. þm. Þorgerðar K. Gunnarsdóttur gangi lengra þar sem hún felur það í sér að þingið taki ekki ákvörðun í dag um það að ganga 

Forseti mat það svo að tillaga hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur gengi lengst, a.m.k. að formi til, af breytingartillögum við breytingartillögu utanríkismálanefndar og setur því atkvæðagreiðsluna þannig upp.

Frú forseti. Eins og ég nefndi í ræðu minni hefur verið mjög mikill asi á þessu máli öllu og verið reynt að koma á þessari atkvæðagreiðslu sem allra fyrst. Meðal annars var því haldið fram í gær að komist hefði á einhvers konar niðurstaða um að hafa atkvæðagreiðsluna í gærkvöldi. Það varð ekki. Enn þarf ég hins vegar að lesa það í blöðunum í dag að einhver slíkur samningur hafi legið fyrir og frá honum hafi verið horfið. Þetta er mjög til marks um það hvernig þetta mál allt hefur verið unnið, það er ekki reynt með rökræðu eða með því að hugsa á rökréttan hátt hvernig best sé að standa að þessu öllu saman heldur með asanum og þrýstingnum að flýta þessu í gegn sem allra hraðast. Ég held því að okkur veiti ekkert af þeim fáu vikum sem gæfust til að fara almennilega yfir málið og leyfa þjóðinni að kynna sér það sem gæfist með því að um það færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla.

Virðulegi forseti. Hér er til afgreiðslu breytingartillaga um að Ísland hefji aðildarviðræður við Evrópusambandið og þau skilyrði sem Íslendingar mega aldrei gefa eftir í samningaviðræðum. Ber þar hæst fullveldi þjóðarinnar og óskorað forræði Íslendinga yfir auðlindum sínum. Það ákvæði er ekki varið í þeirri þingsályktunartillögu sem er hér til afgreiðslu. Byggist þessi tillaga á flokksþingssamþykkt Framsóknarflokksins. Ég segi já.

Frú forseti. Tillaga hv. þingmanns er óþörf. Utanríkismálanefnd Alþingis hefur sett ramma um það starf sem fram undan er á hinu háa Alþingi verði tillaga stjórnarinnar samþykkt. Þar er ramminn um þann leiðangur sem Íslendingar ætla vonandi að leggja í og hann er að mínu viti í fullkomnu samræmi við þá stefnu sem Framsóknarflokkurinn hafði a.m.k. fyrir kosningar. Þingmenn Samfylkingarinnar segja nei við þessari tillögu vegna þess að hún er óþörf.

Hæstv. forseti. Ég tel þörf á að gera grein fyrir atkvæði mínu við þessa atkvæðagreiðslu. Ég styð tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur vegna þess að ég tel að ef á annað borð verði farið í aðildarviðræður við Evrópusambandið sé rétt að setja þau stífu skilyrði sem fram koma í tillögu hv. þingmanns. Ég lýsi því hins vegar yfir, eins og koma mun fram síðar í þessari atkvæðagreiðslu, að ég tel að slíka ákvörðun eigi Alþingi ekki að taka nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu og persónulega er ég þeirrar skoðunar að við eigum ekki að sækja um aðild. En verði farið í þessa vegferð, svo notað sé vinsælt orðalag, tel ég að rétt sé að gera það með þeim stífu skilyrðum sem fram koma í tillögu hv. þingmanns og greiði henni því atkvæði mitt. Vegna umræðna um skilyrði er alveg ljóst að það eru ekki skilyrði í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar, það eru óljós markmið og þau þurfa að vera miklu skýrari 

Virðulegi forseti. Því hefur verið haldið fram í umræðunni að skilyrðin sé að finna í nefndaráliti meiri hlutans. Ef svo er væri þingmönnum í raun í lófa lagið að samþykkja þessa breytingartillögu. Það er ekki gert og það er að mínu mati til marks um það að skilyrðin er hvergi að finna heldur óljós markmið sem á að fylgja. Við verðum líka að taka tillit til þess að í nefndarálitinu segir einmitt berum orðum að ekki eigi að fara með tilgreind skilyrði í þessar aðildarviðræður. Svo vil ég taka það fram að hér var haft á orði áðan að fylgja ætti einhvers konar ramma og orðið rammi þýðir að mínu mati ekki það sama og orðið skilyrði eins og kemur mjög skýrt fram í flokksályktun Framsóknarflokksins. Ég segi já við þessari breytingartillögu.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni. Ég mun greiða atkvæði með tvöfaldri þjóðaratkvæðagreiðslu og vona því að ekki komi til þess að þetta ákvæði þurfi. En ef til þess kemur segi ég að allt sem hugsanlega takmarkar vald hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar í þessum efnum er af hinu góða. Ég segi já.

Frú forseti. Með tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur gafst tækifæri til að ná sæmilega víðtækri sátt í þessu máli. Það virðist ekki vera vilji til að nýta það tækifæri þrátt fyrir allar yfirlýsingarnar um að það sem í þessari tillögu felist sé í raun þegar komið inn í þá rammaáætlun sem mun eiga að fylgja tillögu ríkisstjórnarinnar. Þar af leiðandi tel ég að með þeirri niðurstöðu sem hér stefnir í, að þessi breytingartillaga verði felld, sé staðfest það sem haldið hefur verið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar að miklu leyti í umræðum, að það sé ekki búið að setja inn nauðsynleg skilyrði og þessi rammaáætlun um viðmið hafi mjög lítið að segja, sérstaklega ef tekið er tillit til þess hvernig stjórnin hefur fram að þessu haldið á öllu því samráði og þeirri upplýsingagjöf sem lofað hefur verið.

Frú forseti. Ef við höfum lært eitthvað af hruninu síðastliðið haust er það ákall um ný vinnubrögð. Þessi ríkisstjórn hefur ekki sýnt þann stórhug að koma fram með málið í samstöðu og sátt. Ég tel að eitt af því sem við eigum að hafa lært sé ákall þjóðarinnar um að fá að taka í auknum mæli þátt í því ferli sem nefnist lýðræðislegt ferli, að fá að taka þátt í ákvörðunarferlinu um framtíð þjóðarinnar í stórum grundvallarmálum. Hér erum við einmitt að ræða um eitt af þessum stóru grundvallarmálum sem þjóðin vill fá að taka þátt í. Ég vil nýta þennan tíma, frú forseti, til að skora á þingmenn hér inni að leyfa þjóðinni að hafa upphafsorðið og lokaorðið í allri þessari vegferð. Það er mikilvægt að þingið sýni þennan vilja okkar í verki og greiði atkvæði með tillögum okkar hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Leyfið þjóðinni að eiga upphafs- og lokaorðið í þessu, hættulegra er málið ekki.

Forseti. Eina leiðin til að fá svar við þeirri spurningu hvort aðild að Evrópusambandinu sé til hagsbóta fyrir land og þjóð er að sækja um aðild og í framhaldinu að leyfa þjóðinni að taka afstöðu til samnings. Ef við förum leið tvöfaldrar þjóðaratkvæðagreiðslu mun fyrri atkvæðagreiðslan snúast um kosti og galla aðilar fyrir Ísland án þess að sú umræða hafi nokkurt innihald. Forseti. Sú atkvæðagreiðsla mun snúast um upphrópanir, grýlur, einfaldanir og hártoganir. Þess vegna segi ég nei.

Frú forseti. Á milli Icesave-málsins og ESB liggja ótal þræðir. Ríkisábyrgð á Icesave-skuldunum er aðgöngumiðinn inn í ESB, rándýr aðgöngumiði sem ég er ekki tilbúin að láta þjóðina greiða. Mér finnst vel koma til greina að sækja um aðild að Evrópusambandinu en við eigum ekki að gera það með Icesave-líkið í farteskinu. Í gær reyndum við að losa okkur við það lík svo Evrópulestin gætu haldið áfram. Við vildum fresta Icesave-samningnum svo þinginu gæti gefist tími til að fá botn í málið því að það er flókið og framlögð gögn stemma ekki og daglega koma fram ný gögn sem varpa ljósi á málið. Það tókst ekki. Því verðum við að reyna að halda áfram með líkið og kryfja það til mergjar en stöðva ESB-lestina. Þar liggur sannfæring mín. Þjóðin fær þá að kjósa um það hvort rétt er að fara í aðildarviðræður og ég treysti henni fullkomlega til þess. 

Frú forseti. Ég lít á það sem hlutverk stjórnmálamanna að vera fulltrúar fólksins og taka þær ákvarðanir sem þeir eru kosnir til. Það er hlutverk okkar og við rækjum það hlutverk best með því að veita málum í lýðræðislegan farveg en ekki með því að skorast undan og vísa frá okkur. Ég lít svo á að hið háa Alþingi geti ekki skorast undan því að leiða samningaviðræður við ESB til lykta og kynna það mál fyrir þjóðinni áður en efnt er til þjóðaratkvæðagreiðslu svo hún hafi um eitthvað að kjósa. Þess vegna lít ég svo á að tillagan um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu sé hvorki í anda lýðræðis né þingræðis og ég segi nei.

Frú forseti. Ég segi já við þeirri tillögu að þjóðin geti og megi greiða atkvæði um það hvort hún í fyrsta lagi vilji að Ísland verði hluti af Evrópusambandinu til framtíðar og afsali sér hluta af sjálfstæði sínu og fullveldi. Í öðru lagi hvort þjóðin vilji afsala sér til framtíðar auðlindum sínum. Í þriðja lagi hvort núna sé rétti tíminn til að verja miklum fjármunum, orku og tíma ráðuneyta til að vinna að umsókn. Í fjórða lagi hvort við eigum núna eftir áfall af hruninu að sækja um úr mjög veikri stöðu. Í fimmta lagi hvort það sé sæmandi að sækja um aðild að þeim klúbb sem hefur kúgað okkur til að samþykkja Icesave-samningana. Ég tel að þjóðin eigi að taka ákvörðun um það hvort hún vilji að ganga í Evrópusambandið. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Þjóðin á að fá að ákveða hvort haldið skuli í þessa vegferð, hvort 1.000 millj. kr. a.m.k. verði varið til þess að fara í viðræður sem annar stjórnarflokkanna er staðráðinn í að muni ekki enda með samningi eða samningi sem þjóðinni ber að fella. Ég treysti þjóðinni svo sannarlega til að taka þessa ákvörðun og ég tel að þjóðin muni geta tekið þá ákvörðun með opin augu og upplýst um öll þau skilyrði og atriði sem skipta máli. Ég segi já.

Frú forseti. Þjóðaratkvæðagreiðsla um umsókn um aðild að Evrópusambandinu hefði verið óþörf ef þjóðin gæti verið þess fullviss að það umboð sem þeim sem sjá um samningana væri veitt væri nógu afmarkað til að hægt væri að treysta því að grundvallarhagsmunum þjóðarinnar yrði ekki fórnað í slíkum aðildarviðræðum. Nú er ljóst að umboðið verður ekki skilyrt og þar af leiðandi að lagt var upp í þennan leiðangur með hætti sem mjög erfitt er að gera sér grein fyrir hvað hafi í för með sér. Þingið virðist eiga mjög erfitt með að taka afstöðu til málsins og ýmsir þingmenn greiða atkvæði um aðildarumsókn að Evrópusambandinu sem eru í raun andvígir aðild. Þegar málatilbúnaður er með þessum hætti tel ég ekki um annað að ræða en þjóðin fái að segja skoðun sína og taka þessa ákvörðun þegar þingið er ekki fært um það. Ég segi já.

Frú forseti. Við greiddum áðan atkvæði um þingsályktunartillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur sem ég studdi og taldi að það væri eðlileg leið fyrir okkur að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Að því frágengnu tel ég að við þurfum að leita annarra leiða og ég treysti ekki því að hæstv. utanríkisráðherra leiði þá umræðu með þeirri tillögu sem hér liggur fyrir til atkvæðagreiðslu á eftir og mun því leggja það til og styðja það að þjóðin fái tækifæri til að taka afstöðu til þess. Þá held ég að við munum m.a. fá meiri tíma til að skoða allar aðrar leiðir sem þessari þjóð bjóðast og það þarf að skoða hvernig við eigum að komast út úr þeirri vandræðastöðu sem við erum í og ég tel að með þeim hætti geti málið líka fengið nægilega góðan undirbúning svo við munum geta tekið upplýsta og góða ákvörðun í kjölfarið, öll þjóðin saman. Ég mun því segja já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Þar sem breytingartillaga mín var felld áðan hef ég gert það upp við samvisku mína og sannfæringu að það taumlausa umboð sem ríkisstjórnin er að veita hæstv. utanríkisráðherra með þessari þingsályktunartillögu er of víðtækt. Þess vegna vil ég að þjóðin fái að hafa fyrsta og síðasta orðið í þessu máli. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það skýrt fram að ég tel að okkur sem þjóð sé best borgið utan Evrópusambandsins og hafna því aðildarumsókn að sambandinu. Hugsanlegur ávinningur af aðild Íslands að Evrópusambandinu réttlætir ekki frekara framsal á ákvörðunarrétti um málefni íslensku þjóðarinnar. Skoðanir fólks í þessu máli eru skiptar í öllum flokkum. Umsókn að sambandinu mun því kljúfa þjóðina í fylkingar á sama tíma og hvað mest á ríður að þjóðin standi þétt saman til að komast sem fyrst út úr þeim miklu efnahagsþrengingum sem við blasa á næstu árum. Við þessar aðstæður eigum við að leggja til hliðar allar hugmyndir um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Í dag höfum við hvorki samningsstöðu, tíma né fjármagn til að leggja í umsóknarferli og við megum síst við því þegar mest á ríður að við vinnum okkur út úr efnahagshruninu á okkar eigin forsendum, á forsendum til sjálfbærrar þróunar. Ég greiði því atkvæði gegn öllum tillögum sem fyrir liggja um mismunandi leiðir til aðildarumsóknar að Evrópusambandinu. Ég segi nei.

Frú forseti. Þessi tillaga er í anda stefnumörkunar VG. Hún er í anda lýðræðisáherslna flokksins um að þjóðin skuli spurð í veigamiklum málum. Hún er í samræmi við fyrirheit mín í kosningabaráttunni síðastliðið vor. Hún er í samræmi við skýra, opinskáa og gegnsæja fyrirvara mína við stjórnarmyndunarviðræður. Hún er í samræmi við einbeitta afstöðu mína sem lá fyrir löngu áður en þessi tillaga var flutt og hún er í samræmi við það að við vitum nákvæmlega að hverju við göngum um samningsskilmála rétt eins og nýjar þjóðir í Evrópusambandinu. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Þegar við tökum ákvarðanir sem miklu skipta viljum við vanda til þeirra og við viljum taka þær með upplýstum hætti. Fjölskylda sem ákveður að kaupa sér húsnæði án þess að skoða það gerir það sjaldnast sjálfri sér til góðs. Það er mikilvægt að við leggjum traustan grunn og kynnum okkur, eins og sú fjölskylda mundi gera, hvernig húsaskipan er háttað, hvort húsnæðið henti og kynnast til hlítar kostum og göllum þeirra vistarvera sem fjölskyldan veltir fyrir sér að gera að sínum til lengri tíma litið. Sú breytingartillaga sem hér er lögð til atkvæða gerir ráð fyrir að ekki fari fram þessi nauðsynlega skoðun og könnun. Það er mjög mikilvægt að þjóðin fái að taka upplýsta ákvörðun um aðildarsamning þegar hann liggur fyrir og við vitum kost og löst á aðild að fullu og öllu leyti. Því segi ég nei.

Frú forseti. Við ræðum breytingartillögu um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu sem ég hafði hug á að taka þátt í að flytja og hef lýst því yfir hér að ég muni styðja þessa tillögu. Þetta er í samræmi við það sem kynnt var í kjördæmi mínu fyrir síðustu kosningar. Þetta er það lengsta sem ég hugsanlega get teygt mína sáttarhönd til að koma þessu Evrópusambandsmáli í einhvern farveg. Því segi ég já. Þjóðin á ekki einungis að eiga síðasta orðið, hún á líka að eiga það fyrsta.

Hæstv. forseti. Við höfum heyrt atkvæðaskýringar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eins og hv. þm. Atla Gíslasonar og hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Það er greinilegt að þeir hafa talað af sannfæringu og í samræmi við stefnu síns flokks. Það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir aðra þingmenn flokksins að hlusta á þessar skýringar. 

Frú forseti. Ég er ekki á móti aðildarviðræðum. Mér finnst þetta aftur á móti vera kolrangur tími til að fara í aðildarviðræður. Mér finnst að þjóðin eigi að fá að kjósa um það að fara í aðildarviðræður. Þess vegna segi ég já.

Frú forseti. Ég segi já vegna þess að þetta er ekki tillaga um að kaupa óskoðað hús. Þetta er ekki tillaga um að leggja í hendur þjóðarinnar spurningu sem er stærri eða meiri en þingmenn treysta sér til að greiða atkvæði um í dag. Þetta er tillaga sem er tilkomin vegna þess að í landinu er ekki ríkisstjórn sem er einhuga í þessu máli. Þetta er tillaga sem er tilkomin vegna þess að eftir kosningarnar í vor var ljóst að það var ekki kosið um að leggja af stað í þessa vegferð. Þetta er tillaga sem er tilkomin vegna þess að engin samstaða náðist á þinginu um það hvernig með þetta mál ætti að fara, hvorki um formsatriði né efnisatriði. Þeir sem greiða atkvæði gegn þessu máli hljóta að eiga erfitt með að finna nokkurt það annað mál sem tilefni er til að senda í þjóðaratkvæðagreiðslu í framtíðinni. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er mikill ágreiningur um spurninguna um aðildarumsókn að Evrópusambandinu jafnt hjá ríkisstjórninni, hjá þinginu og þjóðinni. Þessi ágreiningur er bæði um efni máls og síðan um aðkomu þjóðarinnar að ákvörðuninni. Umboð stjórnvalda við þessar aðstæður verður að vera skýrt. Þess vegna verðum við að leita sem víðtækastrar samstöðu. Við eigum ekki að óttast að kalla þjóðina til formlegs samráðs. Þingmenn sækja umboð sitt til þjóðarinnar. Forsenda þess að við getum stuðlað að sátt um þetta mikla mál sem nú klýfur þjóðina, þingið og ríkisstjórnina er að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu. Ríkisstjórnin vill ekki einu sinni að þjóðin eigi síðasta orðið í þessu máli, hún virðist óttast vilja þjóðarinnar. Það geri ég ekki. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við erum hér á sérstökum tímum. Forustumenn ríkisstjórnarinnar eru að leggja það til við þjóðina að hún gangi til samninga við ríkjabandalag sem hefur beitt okkur og eins og sumir segja kúgað okkur til að hlíta afarkostum. Ég tel að svo sé í Icesave-málinu. Ég tel að þetta hljóti að vera einsdæmi í sögunni. Allir vita sem vilja vita, sama hvaða skoðun menn hafa um aðild Íslands að Evrópusambandinu, það er málefnalegt að hafa mismunandi sjónarmið á því, að við vitum nákvæmlega í hverju það felst. Þeir sem halda því fram að þær upplýsingar liggi ekki fyrir eru ekki læsir. Það er þess vegna ekkert praktískt vandamál við það og gæti verið leið til sátta að láta þjóðina kjósa um það hvort við göngum til samninga við Evrópusambandið. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við erum að fjalla um líklega eitt stærsta mál sem fjallað hefur verið um frá lýðveldisstofnun landsins. Ég hef lengi borið þá von í brjósti eftir að ég kom inn á þing, inn á Alþingi Íslands, að við gætum afgreitt þessa tillögu í þeirri sátt að um hana mundi ríkja friður á þingi og meðal þjóðarinnar. Því miður virðist ekki svo vera. Mér þykir vanta inn í þessa tillögu þau skilyrði og þá fyrirvara sem ég tel að samninganefndin þurfi að hafa og hef talað fyrir hér. Ég tel að það sé skárri kostur í stöðunni fyrst þingið hefur í raun hafnað þeim skilyrðum sem við höfum talað fyrir, allnokkur, að þjóðin fái að segja sitt álit og því segi ég já.

Virðulegi forseti. Eins dapurlegt og það er hefur því verið haldið fram á Alþingi að undanförnu að þjóðinni sé ekki treystandi til að greiða atkvæði um flókin mál. Ég er ósammála þeirri fullyrðingu. Ég er líka ósammála þeim sem halda því fram að þjóðinni sé ekki treystandi til að taka ákvörðun í þessu máli vegna þess að umræðan verði á einhvern hátt ómálefnaleg. Ég held að þjóðin geti vel greint á milli málefnalegrar og ómálefnalegrar umræðu. Síðan vil ég taka það fram að lokum að áður en menn leggja í þann leiðangur að skoða hús þarf að taka þá ákvörðun hvort á annað borð eigi að skoða hús til að kaupa. Það hlýtur að vera fyrsta ákvörðunin. Í ljósi þessa alls og í ljósi þess að skilyrðum okkar framsóknarmanna var algerlega hafnað áðan, þá segi ég já. Ég tel að þjóðin eigi að fá að segja skoðun sína í veigamiklum málum.

Frú forseti. Sú tillaga sem ríkisstjórnin hefur lagt fram hefur að mínu mati einn galla, sérstaklega. Það er ekki tryggt að sé farið til samninga, komi sá samningur síðan til þjóðarinnar til endanlegrar ákvörðunar. Það hefur komið fram af hálfu forustumanna Vinstri grænna í þinginu að ef það er mat þeirra og þeirra sérfræðinga að samningurinn sé ekki góður, þá verði einfaldlega gengið frá samningaborðinu og þjóðin komi ekki að málinu. Ég tel því nauðsynlegt að það sé þjóðin sem ákveði það hvort eigi að fara af stað eða ekki og ef það er niðurstaða þjóðarinnar að leggja af stað, þá eigi að semja og sá samningur komi síðan til þjóðarinnar og það sé þjóðin sem eigi lokaorðið. Þetta er lykilatriði. Ég vil einnig taka fram að mér finnst furðulegt að heyra það hér hjá mörgum hv. þingmönnum að þetta mál sé þannig vaxið að þjóðin geti ekki tekið upplýsta ákvörðun. Alþingismenn gera sér fulla grein fyrir því að það er munur á því að sækja um aðild og síðan að taka ákvörðun um það hvort menn ganga inn. Þjóðin, hv. þingmenn, gerir sér fulla grein fyrir því líka. Almenningur í landinu skilur muninn á því að sækja um aðild eða ganga inn. Við eigum að treysta þjóðinni. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við getum deilt um ýmislegt í tengslum við Evrópumálin. En ég held að það sé algjörlega útilokað að menn geti deilt um það að þjóðin eigi að eiga síðasta orðið. Út á það gengur þessi tillaga. Og ef einhver greiðir atkvæði gegn þessari tillögu skal hinn sami aldrei koma fram og segja að hann treysti þjóðinni. Hann skal bara aldrei gera það. Það er mjög einfalt, virðulegi forseti, það þarf að varla að taka það fram, að sjálfsögðu segi ég já.

Frú forseti. Sú tillaga sem hér er til atkvæðagreiðslu upp borin gengur út á það að það sé þjóðin sem eigi síðasta orðið. Sú hugmynd að það geti verið þannig að ráðgefandi atkvæðagreiðsla bindi þingmenn framar skýrum ákvæðum stjórnarskrárinnar um að það sé samviska þingmannanna sem ráði för gengur auðvitað ekki upp. Og það hefur komið fram hér í þingsal með skýrum hætti að þingmenn, hvorki í stjórnarliði núverandi né í stjórnarandstöðu, eru tilbúnir til að fallast á slíka hugmynd. Ef við þingmenn ætlum að standa við þau orð að við viljum að þjóðin eigi síðasta orðið um þetta mál þá hljótum við að samþykkja þessa tillögu. Öðruvísi er það svo að það er Alþingi sem tekur lokaákvörðunina. Og hinu hafði jú verið lofað. Þingmaðurinn segir já.

Virðulegi forseti. Hér erum við að verða vitni að mikilli nauðgun á lýðræðinu, nauðgun á lýðræðinu af hálfu jafnaðarmannaflokka og vinstri manna hér á Alþingi. 

Frú forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það grundvallaratriði að Íslendingar fái að ákveða hvernig sá samningur er, hvernig þeir taka þeim samningi sem kemur út úr samningaviðræðum við Evrópusambandið. Hér er farið fram á að Íslendingar hafi á því rétt með bindandi atkvæðagreiðslu að ákveða hvort ganga eigi í Evrópusambandið. Ég trúi því ekki að þingmenn séu ekki reiðubúnir til að samþykkja þessa tillögu. Það er mín einlæga skoðun og hefur alltaf verið að til þess að hægt sé að taka svona stórt skref verði þjóðin að fá að ráða því í lokin hvernig farið skuli með það mál. Og ég hvet þingmenn sem eftir eiga að greiða atkvæði að hugsa til þess hvað við erum að greiða atkvæði um hér núna. Það er algjört grundvallaratriði í þessu máli að í lok þessa samningaviðræðuferlis 

Frú forseti. Ég vil ekki ganga í Evrópusambandið. 

Virðulegi forseti. Hér var verið að fella þá breytingartillögu okkar sjálfstæðismanna um að þjóðin fái að ákveða hvort haldið skuli í þessa vegferð, hvort sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu og mér finnst mjög sorglegt að svo hafi farið. En ég trúi því ekki, og tek undir með hv. þm. Ólöfu Nordal, að óreyndu að hér í salnum séu þingmenn sem treysti því ekki að þjóðin fái að eiga síðasta orðið um þetta risavaxna skref. Við verðum að tryggja það. Ég segi já.

Frú forseti. Í mínum huga þýðir þjóðaratkvæðagreiðsla að þjóðin eigi að ráða. Hún þýðir ekki að þjóðin sé að veita þinginu leiðbeiningar um það hvernig þingið eigi síðan að haga sér eða þingmenn að greiða atkvæði. Í þjóðaratkvæðagreiðslu birtist vilji þjóðarinnar. Það á að vera úrslitavald vilji menn á annað borð leggja mál í dóm þjóðarinnar. Þingmaðurinn Ragnheiður Ríkharðsdóttir segir já.

Frú forseti. Þessi tillaga sjálfstæðismanna og röksemdafærsla hefur tvo stórfellda ágalla. Í fyrra lagi að það kæmi í veg fyrir það að þjóðin léti strax sitt álit í ljós eftir að aðildarsamningi hefði verið landað að undangenginni kynningu og umræðu og tefði það að þjóðin gæti sagt sitt orð og í seinna laginu horfir hún fram hjá þeirri augljósu staðreynd að ef þjóðin fellir slíkan samning eru stjórnarskrárbreytingar óþarfar og þarf ekki að ráðast í það ferli. Þessa tvo stóru ágalla hefur þessi tillaga. En hún snýst ekki um það hvort það eigi að vera þjóðin sem ráði niðurstöðunni. 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér eitt stærsta mál Íslandssögunnar, um það hvort Ísland eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu og hér hafa verið lagðar fram góðar breytingartillögur varðandi þetta mál sem lagt hefur verið fram og það hryggir mig að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki kynnt sér þessar breytingartillögur betur vegna þess að í atkvæðaskýringu hans hér að framan kom fram að hann hreinlega skilur ekki þessa breytingartillögu sjálfstæðismanna. Að sjálfsögðu gengur hún út á það að fram fari bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem íslenska þjóðin fái að ráða lyktum þessa máls. Það er það sem þetta gengur út á. Ríkisstjórnin hefur fjölyrt hér um lýðræði, gagnsæi í vinnubrögðum og framlagningu gagna. Hverjar eru efndirnar? Allar þessar yfirlýsingar eru í orði en ekki á borði og þess vegna verður að samþykkja þessa tillögu þannig að það verði í raun þjóðin sem fái að hafa síðasta orðið. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Það er enginn ágreiningur um að samningur um aðild að Evrópusambandinu verði lagður í dóm þjóðarinnar. Það er enginn ágreiningur um það og hefur ekki verið í fjölda ára svo ég viti. Það er hins vegar ágreiningur um það í hvaða röð það sé gert og hér hefur Sjálfstæðisflokkurinn lagt fram það sem ég vil kalla sýndartillögu um það hvaða leið þetta á að vera. Þetta var mikið rætt í utanríkismálanefnd og meiri hlutinn var á því að fyrst komum við heim með samning. Við leggjum hann í dóm þjóðarinnar. Ef hann er samþykktur þá verða gerðar nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar og þá fara náttúrlega fram kosningar eins og lög gera ráð fyrir. Þess vegna hafna ég þessari tillögu eins og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar.

Virðulegi forseti. Í þessum umræðum hefur verið valtað yfir þingið og nú á að valta yfir þjóðina líka verði þessi tillaga ekki samþykkt. Þjóðin verður að hafa síðasta orðið í þessu máli og sú atkvæðagreiðsla sem fer fram verður að vera bindandi, annars má tala um að þetta verði skoðanakönnun á meðal þjóðarinnar sem stjórnvöld verða ekki bundin af og þurfa einungis að hafa til leiðbeiningar. Við höfum séð hvernig þessi ríkisstjórn vinnur. Ég treysti ríkisstjórninni ekki verði hún við völd þegar að þessum örlagaríka degi kemur, treysti ekki að farið verði að vilja þjóðarinnar í skoðanakönnun sem er ekki bindandi. Ég segi já.

Frú forseti. Eru menn búnir að gleyma því að bara fyrir nokkrum vikum lögðu stjórnarflokkarnir, hinir sömu, upp með það að hér ætti að vera bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla? En það var vel að merkja fyrir kosningar. Nú er allt breytt. Nú þarf að breyta leikreglunum til að halda völdunum. Þetta eru sömu flokkarnir og sögðu fyrir kosningar: Við viljum bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu, að þjóðin fái að ráða. Síðan er taflinu snúið við til að halda völdum. Það er mikilvægt að þjóðin hafi upphafsorðið en ekki síður lokaorðið og að þjóðin hafi vissu fyrir því að hún hafi raunverulegt lokaorð. Þess vegna segi ég já.

Frú forseti. Ég hygg að enginn hv. þingmaður á hinu háa Alþingi deili um það í alvöru að hugsanlegur aðildarsamningur að Evrópusambandinu verði lagður í dóm þjóðarinnar og að Íslendingar kveði upp úr um það hvort þeir vilji þennan samning eða ekki. Vandi þingmanna virðist hins vegar liggja í tveimur orðum, ráðgefandi og bindandi. Það sem lýsir afstöðu flytjenda þessarar tillögu er að hv. þingmenn sem flytja svona tillögu treysta sér ekki til að fara að vilja þjóðarinnar 

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð.

Frú forseti. Hér er að mínu viti ekki verið að taka afstöðu til þess hvort bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram. Sú ákvörðun er tekin á síðari stigum, hún er tekin þegar stjórnarskrárbreytingar fara fram því að það er ekki hægt samkvæmt núverandi stjórnarskrá að efna til bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þess vegna bíður sú ákvörðun þess að stjórnarskránni verði breytt. Mér sýnist þessi tillaga ganga út á það að þjóðin fái ekki að kjósa um aðildarsamning þegar hann liggur fyrir, heldur ætlar Alþingi fyrst að taka ákvörðun um það fyrir þjóðina að samþykkja lög um aðild að Evrópusambandinu ef það koma niðurstöður úr aðildarviðræðum. 

Hæstv. forseti. Þetta er ekkert flókið mál. Við fjöllum hér um þingsályktunartillögu sem er stefnumörkun Alþingis og tilmæli eða fyrirmæli til ríkisstjórnar. Í tillögu okkar sjálfstæðismanna er tryggt að það verði þjóðin sem hafi með bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu síðasta orðið. Það er ekkert flókið, það er alveg ljóst eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði að komi málið á það stig þarf að breyta stjórnarskránni. Þá breytum við auðvitað stjórnarskránni með þeim hætti að bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla skeri úr um það hvort við framseljum fullveldi til yfirþjóðlegra stofnana eða ekki. Það er ekkert flóknara en það. Málflutningur okkar sjálfstæðismanna hér í dag hefur gengið út á tvennt, að þjóðin hafi fyrsta orðið og að þjóðin hafi síðasta orðið. Það er búið að hafna því að þjóðin hafi fyrsta orðið og mér heyrist að meiri hlutinn hér ætli að hafna því að þjóðin hafi síðasta orðið. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er mikið leikhús sett á svið hér í dag, mikið leikhús um lýðræðið og rétt þjóðarinnar til að tjá sig um niðurstöðu þessa máls. Það er nauðsynlegt vegna þess að í þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar segir að málsaðilar áskilji sér rétt til að mæla með eða leggjast gegn samningnum. Það er einmitt það sem vinstri grænir ætla að gera þegar samningurinn er kominn. Þeir ætla að nýta sér þennan skriflega rétt sinn í þingsályktunartillögunni til að leggjast gegn samningnum og báðir ríkisstjórnarflokkarnir vita að það er ekki meiri hluti fyrir þeirri niðurstöðu sem þannig fæst. Vegna þess að þeir eru fullkomlega ósammála ætla þeir að losa sig undan þeim vanda sem skrifaður er inn í stjórnarskrána og íslensk lög um að þá skuli breyta stjórnarskrá og kosið og farið eftir réttum leikreglum. Þeir ætla að senda málið frá sér. Þetta er allt gert í þágu ríkisstjórnarsamstarfsins. Vinstri grænir eru búnir að koma hér upp hver á fætur öðrum og lýsa því yfir að þeir muni berjast gegn þessum samningi 

Virðulegi forseti. Sú var tíðin að það var enginn ágreiningur um að það væri þjóðin sem gæfi lokasvarið um það hvort Ísland gerðist aðili að Evrópusambandinu. Nú er öldin greinilega önnur. Nú virðist stefna í að ekki sé einu sinni einhugur um að þjóðin fái að ráða í þessu mikilvæga hagsmunamáli sínu. Leið ríkisstjórnarinnar er sú að efna til eins konar skoðanakönnunar og sé þess vegna ekki bindandi fyrir þingið. Meðferð málsins í þinginu hefur því að lokum illu heilli aukið á ágreininginn, jafnvel í máli þar sem góð sátt ríkti, um málsmeðferð ESB-málsins. Meðferð málsins í þinginu hefur því miður ekki aukið á sáttina eins og að var stefnt. Nú er einfaldlega spurt að því hvort þjóðin eða þingið taki hina endanlegu ákvörðun í þessu veigamikla máli. Mér finnst ákaflega auðvelt að svara því. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið rætt um leikhús og afskræmingu á lýðræðinu. Höfundur að þessu leikhúsi og aðalleikstjóri er formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Bjarni Benediktsson.

Þetta var ekki …

Ég sat hér og hlustaði á 600 ræður um fundarstjórn forseta þar sem var verið að reyna að breyta stjórnarskránni til þess að auka möguleikana á að vera hér með þjóðaratkvæðagreiðslur. 

Virðulegur forseti. Nú hefur það gerst að Alþingi hefur hafnað því að þjóðin sé spurð í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu hvort ganga skuli í Evrópusambandið. Mér finnst þetta alveg óskiljanlegt. Mér finnst óskiljanlegt að Alþingi skuli hafa fellt þá tillögu og ég skil ekki hvernig alþingismenn ætla sér að fara af stað með þetta mál í þessum búningi. Þarna höfðu ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir tækifæri til að ná um þetta mun breiðari samstöðu sem er nauðsynlegt fyrir Íslendinga í yfirstandandi erfiðleikum. Þegar við þurfum mest á því að halda að reyna að standa saman um einhverja hluti ákveður ríkisstjórnin, stjórnarflokkarnir, að hafna því að ná þeirri samstöðu. Mér finnst þetta gríðarleg vonbrigði. 

Frú forseti. Samkvæmt stjórnarskrá Íslands sem við hv. þingmenn höfðum svarið eið að má Alþingi ekki afsala sjálfstæði og fullveldi ríkisins. Þessi þingsályktunartillaga er ekki þingtæk að mínu mati og ef hún verður samþykkt og sótt verður um aðild að Evrópusambandinu brýtur það stjórnarskrá Íslands sem ég hef svarið eið að. Ég trúi því að sjálfstæði Íslands og fullveldi sé ástæðan fyrir því að íslenska þjóðin hefur risið úr öskustónni, úr því að vera ein sú fátækasta í Evrópu eftir 600 ára samband við ríki í Evrópu í það að vera ein sú ríkasta. Ég tel að dofi, framtaksleysi og fólksflótti muni grípa um sig þegar valdamiðja Íslands flyst til Brussel, þrjá flugtíma í burtu, eins og sést hefur víða hér á landi. Evrópusambandið hættir ekki að breytast þegar Ísland er gengið inn. Eftir nokkra áratugi verður Ísland lítill hreppur í risastóru ríki. Af þessum og mörgum öðrum ástæðum segi ég nei við þessari tillögu ríkisstjórnarinnar um að ganga í Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Hér höfum við orðið vitni að því að Samfylkingunni hefur tekist að svínbeygja samstarfsflokkinn sinn, innlima Vinstri græna í Samfylkinguna Group. Hér er haldið af stað í vanbúna og illa ígrundaða vegferð þar sem þjóðin fær ekki að ákveða upphafspunkt og fær ekki að eiga síðasta orðið. Þetta er sorglegt og ég segi nei.

Frú forseti. Ég hefði svo sannarlega kosið að hér hefði ríkt breiðari samstaða um jafnmikilvægt mál. Ég ætla líka að leyfa mér að treysta því að við lokameðferð málsins hafi þjóðin ein úrslitavald. Frú forseti. Ég styð ekki þessa ríkisstjórn og mun aldrei styðja hana, en ég stend við mína skoðun, við skoðun mína og við mína sannfæringu og er trú sjálfri mér og ég segi já. 
            

Frú forseti. Hér er stigið skref inn í nýja framtíð, skref sem sumum finnst ómögulegt að stíga. En ómögulegt er bara orð sem notað er af fólki sem vill lifa í veröldinni eins og hún er frekar en að kanna til hins ýtrasta möguleika sína á því að breyta henni. „Það er ómögulegt“ er ekki staðreynd, það er skoðun. „Það er ómögulegt“ er ekki yfirlýsing, það er áskorun. Ómögulegt er tímabundið ástand, ómögulegt er mögulegt, ómögulegt er ekkert, ekkert er ómögulegt. Nú lýkur honum, þessum lengsta vetri í íslenskri stjórnmálasögu og nýr kafli hefst í sögu Íslands og þótt fyrr hefði verið. Virðulegi forseti. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Íslendingar þurfa sem aldrei fyrr á kröftugu atvinnulífi að halda. Kröftugt og ábyrgt íslenskt atvinnulíf um allt land sem byggir á almannahagsmunum fremur en sérhagsmunum vill tengjast Evrópu sterkum böndum. Ég segi já.

Frú forseti. Samfylkingin er Evrópuflokkur því að við teljum okkur eiga menningarlega og efnahagslega samleið með öðrum Evrópuríkjum. Við leggjum þessa ríku áherslu á aðildarviðræður við Evrópusambandið nú því að við erum sannfærð um að þessi stefnumótandi ákvörðun um framtíð Íslands muni flýta efnahagslegri endurreisn, lýðræðisumbótum og efla með þjóðinni bjartsýni og trú á framtíðina. Sem einlægur Evrópusinni og samfylkingarkona segi ég já.

Virðulegur forseti. Verulega þykk og umfangsmikil greinargerð og á margan hátt vel gerð liggur hér fyrir. Þar skortir þó ýmislegt, m.a. í kafla um landbúnaðarmál ásamt öðrum köflum þar sem mörgum hagsmunum er nánast fórnað og langar mig að nefna að það er svolítið merkilegt í því ljósi að skýrsla sem hér var rædd í gær á marga skírskotun í umfjöllun meiri hlutans og það er nánast samhljóða sem þar stendur en það virðist þó enginn kannast við að hafa séð þá skýrslu. Í öðru lagi hafnar meiri hlutinn að skilyrði séu sett, skilyrði sem samninganefnd sem fer fyrir hönd Íslands til samninga við Evrópusambandið þyrfti nauðsynlega að hafa með í farteskinu til að verja þá hagsmuni sem við sem þjóð erum ekki tilbúin að gefa afslátt af eða gefa eftir á nokkurn hátt og því segi ég nei.

Virðulegur forseti. Í tillögu meiri hluta utanríkismálanefndar og því nefndaráliti sem fylgir henni er tekið tillit til ályktana framsóknarmanna og þeirrar þingsályktunartillögu sem við fluttum í félagi við annan flokk um undirbúning mögulegrar umsóknar um aðild að ESB á þskj. 54. Tillagan kemur einnig til móts við ákall forustumanna margra mikilvægra hagsmunaaðila í atvinnulífinu. Í tillögu meiri hlutans er tekið tillit til allra þeirra helstu samningsmarkmiða og skilyrða sem framsóknarmenn hafa lagt áherslu á og reyndar meira til. Með samþykkt þessarar tillögu erum við að ákveða að fara í viðræður við ESB, að þeim loknum mun þjóðin sjálf ákveða hvort hún telur hagsmunum sínum betur borgið innan ESB eða utan. Það ferli sem hér er lagt upp með byggir á málefnalegum grunni og er skynsamlegt. Því segi ég já.

Virðulegi forseti. Umræðan á Íslandi um Evrópusamrunann hefur staðið yfir í næstum því hálfa öld eða frá því að íslenskir jafnaðarmenn hreyfðu þeirri hugmynd í byrjun 7. áratugarins að við ættum að skoða aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu. Þessi umræða nær vonandi ákveðnum áfanga í dag með því að við tökum ákvörðun um að stíga fyrsta skrefið á langri leið. Mig langar að fagna þeirri miklu og vönduðu vinnu sem utanríkismálanefnd þingsins vann í sínu nefndaráliti, bæði þingmönnum stjórnar og stjórnarandstöðu, og set fram þá ósk að þessi samvinna gefi tóninn um áframhaldandi samvinnu um það víðtæka samráðsferli sem þarf að eiga sér stað í framhaldinu við endanlega útfærslu samningsmarkmiðanna og að sjálfsögðu meðan á aðildarviðræðunum stendur. Það er mín sannfæring að umsókn um aðild að Evrópusambandinu gefi mikilvæg fyrirheit um framtíðarstefnu Íslands. Þetta er stórt skref fyrir Ísland í rétta átt, þess vegna segi ég já.

Frú forseti. 16. júlí er sögulegur dagur. Í dag fer fram atkvæðagreiðsla á hinu háa Alþingi um umsókn Íslands að Evrópusambandinu. Stefna míns flokks hefur legið lengi skýrt fyrir í þessu stóra máli. Það hefur verið athyglisvert og fróðlegt að fylgjast með oftast málefnalegum umræðum á þinginu síðustu daga þó að umræðurnar hafi stundum, að sjálfsögðu, eins og oft vill verða í svona stóru máli, fallið í pytti sem a.m.k. ég er ekki hrifin af. Það er með miklu stolti sem ég stend hér sem þingmaður Samfylkingarinnar og segi eitt stórt já.

Frú forseti. Ég hef þá sannfæringu að Íslandi sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess. Ég hef þá sannfæringu að bandalagið sé á krossgötum eins og heimurinn allur og þurfi á endurmati að halda. Þar þurfi að efast um mælikvarða, grundvöll og forsendur þess samfélags sem við höfum byggt á Vesturlöndum undanfarinna áratuga. Ég hef þá sannfæringu að lýðræðið sé fyrir borð borið í Evrópusambandinu vegna þess að valdið er of langt frá fólkinu. Ég hef þá sannfæringu að markmið Evrópusambandsins sé að verða stórt og sterkt og hugsanlega sjálfstæður gerandi í stríði á forsendum valdbeitingar og yfirgangs eins og um hernaðarbandalag væri að ræða. Ég hef þá sannfæringu að Evrópusambandið snúist um forréttindi Vesturlanda umfram fátækustu ríki heims og það orki tvímælis að keppast við að koma okkur í slíkan félagsskap nú þegar fátæktin í heiminum verður sífellt alvarlegri og leiðrétting á misskiptingunni sífellt meira aðkallandi. Ég hef þá sannfæringu að Evrópusambandið snúist um hagsmuni á forsendum 20. aldarinnar en ekki þeirrar 21. Ég hef líka sannfæringu fyrir því að það séu breyttir tímar á Íslandi. Ég hef þá sannfæringu að í svo stóru máli eigi almenningur allur milliliðalaust 

Virðulegi forseti. Eftir samtöl við embættismenn í Evrópu, eftir samtöl við evrópska stjórnmálaleiðtoga, eftir að hafa stundað rannsóknir á forsendum Evrópusambandsins í næstum því 18 ár - ég tók þátt í skýrslunni sem gerð var fyrir inngöngu í Evrópska efnahagssvæðið árið 1991–1992 - er ég sannfærður um að við munum ekki fá varanlegar undanþágur frá sjávarútvegsmálum. Þekkjandi mína þjóð veit ég að ef við erum ekki með varanlegar undanþágur mun þjóðin fella samninginn í skoðanakönnun valdhafanna. Þess vegna segi ég að sú vegferð sem verið er að leggja upp í hérna sé tímaeyðsla og peningaeyðsla. 

Hæstv. forseti. Mín skoðun er sú að hagsmunum íslensku þjóðarinnar sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Ég tel því að sú vegferð sem þingið er á í dag, að fara að samþykkja þessa tillögu ríkisstjórnarinnar, sé röng forgangsröðun í fyrsta lagi, röng tímasetning og haldin þeim mikla ágalla að ríkisstjórnarflokkarnir eru alls ekki sammála í þessu máli, ekki sammála um leiðir og annar ríkisstjórnarflokkurinn hefur áskilið sér rétt til þess að berjast gegn þeim aðildarsamningi sem út úr viðræðunum kemur. Þetta er ekki vænlegt til árangurs og þetta er ákveðið villuljós í augum þeirra Íslendinga sem úti á Austurvelli standa og kalla „áfram Ísland“ yfir okkur sem höfum verið hérna inni að ræða um þessa tillögu. Ég segi því nei og ég segi áfram Ísland og við stöndum fyrir utan Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Við erum að taka hér ákvörðun um hvort við eigum að stíga mjög mikilvægt skref í átt til þess að verða hluti af hinu merkilega starfi sem Evrópuþjóðir hafa átt með sér nú í rúma hálfa öld. Fram undan eru strangar og erfiðar samningaviðræður þar sem við þurfum á öllu okkar besta fólki að halda, við þurfum að halda vel á spöðunum þannig að samningurinn sem komið verður með heim og lagður verður í dóm þjóðarinnar verði á þann veg að við getum öll verið jafnglöð og ég í dag. Ég segi já. 
            

Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir þinginu tillaga um að leggja inn umsókn að aðild Íslands að Evrópusambandinu en ekki að hefja aðildarviðræður eins og ég lagði til í þeirri tillögu sem var felld hér áðan. Tillagan sem liggur fyrir er án skilyrða Framsóknarflokksins og veitir hæstv. utanríkisráðherra hömlulaust umboð til viðræðna án þess að setja nokkur einustu skilyrði. Auk þess á stjórnarskráin að njóta vafans í þessu máli eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur komið inn á. Frú forseti. Ég segi nei.

Frú forseti. Þetta mál snýst um aðildarviðræður við ESB, þetta snýst ekki um inngöngu í Evrópusambandið. Mín skoðun er sú, og hefur verið, að við Íslendingar eigum að fara í aðildarviðræður við ESB en að það skref verði að vera tekið í sátt við þjóðina og með þjóðinni, ekki síst þegar við horfum hér upp á klofna, ráðvillta og óbilgjarna ríkisstjórn. Þjóðin vill vera með í ráðum um ESB, hún vill að á hana sé hlustað í þessu máli og hún vill vissu fyrir því að hún hafi síðasta orðið. Það hefur sérstaklega strandað á vilja ríkisstjórnarinnar að teygja sig eftir breiðari samstöðu akkúrat í því efni. Þótt málið hafi allt batnað mjög í meðförum utanríkismálanefndar er það engu síður þannig að leið Samfylkingar og Vinstri grænna tryggir ekki að þjóðin hafi raunverulegt lokaorð í þessu máli. Ég greiði því ekki atkvæði í þessari tillögu.

Frú forseti. Það blasir við mér og mörgum fleirum að þessi aðildarumsókn gengur gegn brýnum hagsmunum sjávarútvegs og landbúnaðar og þar með landsbyggðarinnar. Það er borin von, það er tálsýn, blekking að við fáum undanþágur í þeim efnum frá grundvallarreglum Rómarsáttmálans, fjórfrelsinu, frá hinu sameiginlega markaðssvæði. Umsóknin felur í sér að hafin er vegferð sem vegur að sjálfstæði og fullveldi landsins. Umsóknin er í mótsögn við stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eins og ég skil hana. Umsóknarferlið og allt sem því fylgir hindrar að við getum unnið af þeim krafti við að bjarga heimilum landsins og atvinnulífinu sem okkur er lífsnauðsynlegt. Málið er auk þess til þess fallið að kljúfa þjóðina þegar aldrei er meiri þörf á samstöðu en nú. Ég ítreka fyrri atkvæðaskýringu mína, rökin eru ótal fleiri fyrir afstöðu minni. 

Frú forseti. Stuðning minn við þessa tillögu um aðildarviðræður ber ekki að skilja sem stuðning við aðild Íslands að Evrópusambandinu.  
            

Virðulegi forseti. Við skulum vona að þessi fundur verði ekki upphafið að árinu 1262 í Íslandssögunni. Í síðasta hefti bókmennta- og listatímaritsins Stínu segir Guðbergur Bergsson orð sem falla að minni skoðun í málinu. Með leyfi forseta, segir Guðbergur: „Ó hvað við erum viðkvæm fyrir því litla sem sagt er um okkur í útlöndum til hróss eða lasts, svo smá í sniðum að allt er tekið hátíðlega. Eftir fallið mikla er þetta furðulegt enda vitað að hrunið hefur stærra í veröldinni en íslenskir bankar úr hendi góðra drengja. Breska heimsveldið féll, það spænska, franska og gleymum ekki fjármálakerfinu þýska fyrir tíma nasista. Skop í bandarískum blöðum verður vandræðalegt þegar haft er í huga að herveldið USA hefur tapað í öllum heiminum frelsisstríðum sínum og húkir nú á heljarþröm.“ Í lokin segir Guðbergur, með leyfi forseta: „Látið ekki minnimáttarkenndina sem leysir mikilmennskuna af hólmi reka ykkur í Evrópuréttina. Þar verðið þið troðin undir eins og riðufé í  Ég berst fyrir Ísland fram í rauðan dauðann til síðasta blóðdropa og segi nei.

Frú forseti. Ég tilheyri þeim hóp í salnum sem lítur ekki á þennan dag sem jákvæðan og bjartan dag. Ef þessi tillaga fer hér í gegn er þetta sorgardagur í mínum huga. Það hefur öllum verið ljós mín afstaða gagnvart því að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu. Ég hef ekki farið leynt með hana. Ég hef barist fyrir þessu máli innan veggja Alþingis, sama með hverjum það er, úr hvaða flokki sem er og ég get upplýst það hér að varðandi hvert það mál sem kemur inn í þingið og tengist þessu máli þá stíg ég aftur upp úr flokkshjólförunum. En það er samt svo að við skulum ekki vera allt of svartsýn og ekki hengja haus því að fyrsta orrustan er kannski að tapast en stríðið er eftir. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Það er kannski tvennt sem í rauninni hefur mest áhrif á mann á þessum degi, annars vegar er það hin mikla kátína sem greinilega er farin að ná tökum á samfylkingarmönnum í salnum og spunameisturum þeirra í hliðarherbergjum og hins vegar sá mikli þungi sem er í ræðum hv. þingmanna Vinstri grænna. Það er auðvitað svolítið erfitt að fylgjast með þeim þegar þeir koma barðir í ræðustólinn til að greiða atkvæði gegn sannfæringu sinni en segja svo að frá og með deginum í dag munu þeir fara að berjast fyrir sannfæringu sinni. En það er kannski ekki skrýtið eftir að hafa heyrt svipuhöggin dynja á þingmönnum Vinstri grænna undanfarna daga í þinginu.  
             
            

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan er ég ekki á móti aðildarviðræðum en mér finnst forgangsröðunin á Íslandi í dag vera á algerum villigötum. Það hafa ekki verið tekin nein mál fyrir sem tryggja það að hér verði lækkaðir stýrivextir, að það sé gert eitthvað fyrir fjölskyldurnar í landinu. Nei, það er bara talað um ESB og Icesave. Hvernig væri nú að við mundum gera eitthvað annað á þessu sumarþingi og frestuðum Icesave fram á haust og tryggjum það að hér verði gert eitthvað í alvörunni fyrir fjölskyldurnar í landinu. Ég er búin að fá nóg. Þetta er svo mikið kjaftæði að mér er bara illt. Mér er illt að horfa upp á ofbeldið sem ég hef horft upp á hérna, á ákveðna þingmenn hér í húsinu. Þetta er ógeðslegt. Ég segi nei.

Frú forseti. Í þessu stóra máli, þessu mikla hagsmunamáli allra Íslendinga á hver og einn þingmaður að greiða atkvæði í samræmi við sína sannfæringu og það ætla ég mér að gera. Við stöndum núna í miðjum rústum efnahagslífsins og við megum ekki gleyma því að horfa fram á veginn. Framtíðarhagsmunir Íslendinga munu fyrst og síðast liggja í góðu samstarfi og samvinnu við aðrar þjóðir. Það er mín lífsskoðun. Við stöndum á krossgötum, frú forseti, og á þessum krossgötum tel ég rétt að ganga til aðildarviðræðna og sjá hvað út úr slíkum samningum kemur og því segi ég já í samræmi við samvisku mína og sannfæringu.

Virðulegi forseti. Ég segi nei við þessari tillögu. Það hefur verið merkilegt að fylgjast með atkvæðaskýringum í dag. Ég bíð enn eftir að sjá þingmann Vinstri grænna stíga hér upp og lýsa hrifningu sinni á Evrópusambandinu og vilja til að ganga til samninga þar og ljúka þeim með því að ganga inn í Evrópusambandið. Ég hef ekki fengið að sjá það enn. Þetta lýsir þeim vanda sem málið er í. Pólitísk samstaða er engin. Frá og með deginum í dag ætlar annar ríkisstjórnarflokkurinn greinilega að berjast gegn þeim samningi sem lagt er nú af stað til að ljúka á meðan hinn ríkisstjórnarflokkurinn  Verst er að Vinstri grænir hafa efnt verstu loforðin sín um að lækka laun og hækka skatta en svíkja þetta loforð gagnvart sínum kjósendum.  
            

Frú forseti. Nú fer fram ein af sögulegri atkvæðagreiðslum og mikilvægari í þingsögunni. Gangi hún fram markar hún að mínu mati upphafið að nýjum tímum á Íslandi. Umsókn um aðild að Evrópusambandinu er að mínu mati eitt stærsta framfaraskref sem íslensk þjóð hefur stigið um árabil. Um það vitnar sá breiði stuðningur sem er við málið úti í samfélaginu, við umsókn um aðild að Evrópusambandinu og þjóðaratkvæðagreiðslu um niðurstöðuna. Sá breiði stuðningur gengur þvert á flokka og hagsmuni á vinnumarkaði og hefur þeirri skoðun vaxið mjög fiskur um hrygg á síðustu mánuðum. Um leið vakna að sjálfsögðu margar spurningar sem svara verður í umsóknarferlinu sem lúta að sjálfum grundvelli þjóðarinnar, yfirráðum yfir auðlindum okkar og stöðu landbúnaðarins. Þetta eru mikil álitaefni sem lúta að kostum og göllum aðildar. Þau álitaefni verða aldrei leidd til lykta og um þau getum við deilt um árabil nema við göngum til viðræðna við Evrópusambandið um aðild og kjósum síðan um niðurstöðuna. Ég segi að sjálfsögðu já við þessari tillögu.

Frú forseti. Það eru líka skiptar skoðanir innan okkar flokks. Hv. þm. Bjarni Benediktsson hafði miklar áhyggjur af því að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs værum öll á móti aðild og síðan óskaði hann eftir yfirlýsingu frá þeim sem væru hlynntir aðildarviðræðum. Það vill kannski þannig til að þingmenn hér inni eru fulltrúar þeirra sem í flokknum eru og hafa kosið, ekki bara sjálfs sín. Þar af leiðandi getur það vissulega skipast þannig að þeir sem hér inni sitja séu ekki samþykkir aðildarumsókn eða því að ganga í ESB en það þýðir ekki að þeir eigi ekki að vera fulltrúar þeirra innan hreyfingarinnar sem kjósa að slíkt sé gert. Það var í engu beygt út af stefnu flokksins. Það er áherslumunur um málsmeðferð, og aðildarviðræður og þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem þjóðin tekur þessa ákvörðun er í fullu samræmi við áherslur VG í kosningabaráttunni og stefnu flokksins. Gengið byggðist á því í kosningunum að almenningur í landinu treysti okkar flokki til að leiða þjóðina í gegnum þær hörmungar sem yfir okkur hafa dunið. Þetta er grundvallaratriði. Þjóðin fellst um leið á áætlaða málsmeðferð Vinstri grænna í ESB-málinu. Það væru því alvarleg svik við yfirlýsta kosningastefnu að hlaupast  
            

Virðulegi forseti. Það er sagt að ögurstundin sé ótrygg og hún er svo sannarlega runnin upp í dag. Sjaldan ef nokkurn tíma hafa þjóðkjörnir fulltrúar axlað jafnmikla ábyrgð, að svara spurningunni um aðildinni að Evrópusambandinu í skugga Icesave-samningsins og í skugga versta efnahagslega áfalls sem þjóðin hefur tekist á við frá tímum heimskreppunnar miklu. Virðulegi forseti. Gáum að því að við erum í raun að greiða atkvæði um aðgöngumiða VG að ríkisstjórninni eins og formaður flokksins greindi hér frá á föstudaginn var. Þessi tillaga er afrakstur af hagsmunamati, flokkspólitísku hagsmunamati. Meirihlutaálitið er fullt af óraunhæfri óskhyggju sem allir vita að er ekki í samræmi við veruleikann. Aðildin að Evrópusambandinu er ósamrýmanleg hagsmunum sjávarútvegsins, ósamrýmanleg hagsmunum landbúnaðarins og felur í sér óviðunandi fullveldisafsal og er þess vegna í andstöðu við hagsmuni þjóðarinnar. Höfuðið hefur síðan verið bitið af skömminni með því að meina þjóðinni að hafa síðasta orðið í þessari miklu spurningu. Því segi ég nei.

Frú forseti. Ég segi nei við þessari tillögu. Ég tel að hún uppfylli ekki, eins og þetta verður endanlega, skilyrði flokksþings framsóknarmanna. Ég tel að við eigum á þessu sumarþingi og næstu þingum að einbeita okkur að heimilunum og fyrirtækjunum í landinu. Það gerum við meðal annars með tillögum framsóknarmanna um afskriftir lána, um lækkun vaxta, afnám verðtryggingar og með því að stoppa Icesave. 

Frú forseti. Eins og fram hefur komið í máli mínu er ég andvíg því að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu. Allra síst þykir mér heppilegt að fara í svo afdrifaríkt kostnaðarsamt og umdeilt ferli í þeim gríðarlegu efnahagsþrengingum sem nú steðja að og með svo klofna þjóð að baki. Ef fram kæmi að meiri hluti þjóðarinnar vildi að við sæktum um aðild, gengum inn í þetta inngönguferli þá ættum við að sjálfsögðu að ganga til aðildarviðræðna á grundvelli þess og á grundvelli þess ítarlega nefndarálits sem meiri hluti utanríkismálanefndar stendur að. En við vitum í öllum megindráttum út á hvað aðild að ESB gengur. Við þekkjum aðildarsamninga annarra ríkja og ófrávíkjanleg skilyrði ESB. Því ætti þjóðin núna strax að fá að segja sitt um leið og ég fagna því að sjálfsögðu að hún fái það einnig í lokin. En ég tel varasamt að halda þessu afdrifaríka máli til streitu án þess að skýr þjóðarvilji sé til staðar eða að afgerandi meiri hluti Alþingis sé þessu samþykkur. Fram hefur komið í umfjöllun þingsins að svo er ekki. Ég var með fyrirvara á þessu máli frá utanríkismálanefnd, lýðræðislegan fyrirvara um að þjóðin fengi strax aðkomu. Á þessum forsendum, frú forseti, sit ég hjá í málinu.

Virðulegi forseti. Það geta verið og eru málefnaleg rök fyrir því að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið en það er ekki sama hvernig það er gert og það má svo sannarlega gagnrýna núverandi ríkisstjórn fyrir það hvernig á málum hefur verið haldið og það hefur verið gert hér. Reyndar er það svo að núverandi ríkisstjórn er búin að sýna að hún er í rauninni ekki annað en nakið valdabandalag. Ég tel hins vegar að steininn hafi tekið úr þegar í sölum þingsins var felld tillaga um að þjóðin mundi taka ákvörðun um það hvort Ísland gengi í Evrópusambandið eða ekki en það gerði stjórnarmeirihlutinn. Það gerir það að verkum að ekki er hægt að gera neitt annað en greiða atkvæði gegn þessari tillögu. Ég segi nei.

Frú forseti. Sú stjórnartillaga sem hér er til umfjöllunar með þeim breytingum sem meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til að verði gerðar tel ég fela í sér að vinna samninganefndarinnar í væntanlegum aðildarumræðum verður skilyrt við samningsumboð sem er skilgreint í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar. Þetta tel ég vera málsmeðferð sem er í fullu samræmi við stefnu míns flokks.  Ég er enginn Evrópusinni en það getur vel verið að aðildarviðræður leiði til samnings sem verður íslensku þjóðinni hagstæður. Í huga mér hljóma laglínur: „Segðu ekki nei, segðu kannski, kannski, kannski.“ Ég vil að þessi möguleiki verði skoðaður. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það eru fjórar meginástæður fyrir því að ég segi nei við þessari tillögu. Í fyrsta lagi treysti treysti ég ekki þeirri ríkisstjórn sem hér situr til að fara í þessa vegferð og leiða okkur í hana. Í öðru lagi eru kostnaðurinn það mikill sem tilgreindur er, a.m.k. milljarður, og ég skil ekki hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra getur réttlætt það að setja slíka peninga í þetta um leið og hann þarf að skera niður í okkar stóra og mikla heilbrigðiskerfi. Í þriðja lagi tel ég hér hafi verið sýnd vanvirðing varðandi aðkomu þjóðarinnar að þessu máli. Í fjórða lagi og síðast en ekki síst er ekki farið eftir þeim skilyrðum sem flokksþing Framsóknarflokksins samþykkti og er í stefnu flokksins. Það er svo langt frá því að það sé gert, því miður. Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra. Þú berð mikla ábyrgð á því sem er að gerast hér í dag sem formaður þíns flokks, mikla ábyrgð, og því miður held ég, þó að ég voni að ég hafi rangt fyrir mér, að þetta verði svartur dagur í sögunni.

Virðulegur forseti. Meginhlutverk Alþingis nú er að endurreisa traust Íslands á alþjóðavettvangi því það er ábyrgð þingsins að lýðveldi vort er trausti rúið. Að lánamarkaðir heimsins eru okkur lokaðir og að landinu hefur verið læst með gjaldeyrishöftum. Að rjúfa þennan vítahring einangrunar, að opna Ísland á ný er brýnasta úrlausnarefni okkar. Aðildarviðræður við Evrópusambandið eru liður í að endurreisa trúverðugleika okkar á alþjóðavettvangi og því segi ég já. En það er líka viðleitni okkar til að uppfylla aðra frumskyldu þjóðkjörinna fulltrúa, að fá þjóð okkar gjaldmiðil, evruna, sem hægt er að byggja á fjölskyldur og fyrirtæki. Íslenska krónan er því miður orðin of lítil fyrir hagkerfi heimsins og okurvextir hennar, óðaverðbólga, gengishrun og gjaldþrot eru verri lífskjör en Ísland og Íslendingar eiga skilið. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þjóðinni sé hollast á hvaða tímum sem er að halda sjálf á hagsmunum sínum. Ég tel að í því ástandi sem við búum við núna getum við undir engum kringumstæðum gefið eftir af auðlindum þjóðarinnar. Um það snerust skilyrði Framsóknarflokksins og þeim hefur verið hafnað. Það liggur fyrir. En við skulum átta okkur á því að þessi inngöngubeiðni í ESB er alfarið í boði Vinstri grænna. Þá vil ég rifja upp ummæli hæstv. heilbrigðisráðherra í umræðunni þegar hann þurfti að taka það sérstaklega fram að hann væri ekki í mótsögn við sjálfan sig og það gerði hann án allra frammíkalla eða nokkurs tilefnis til þeirra ummæla nema kannski vegna þess að samviska hans nagaði hann að innan 

Frú forseti. Því miður fór það svo í atkvæðagreiðslu í þingsal að ríkisstjórnarflokkarnir misstu af því tækifæri að ná breiðri samstöðu um að farið væri af stað í það að sækja um aðild að ESB. Ég hef verið þeirrar skoðunar að fyrr eða síðar hlyti að koma að því að við Íslendingar mundum gera slíkt og það er tvennt sem hefur ráðið því. Annars vegar vegna gjaldmiðilsmála vorra og hins vegar, og það er mikilvægt atriði, vegna þess að ég hef talið að við yrðum að ná einhvers konar niðurstöðu í þessu máli og þjóðin yrði að fá að segja sína skoðun. Nú hefur málum verið svo fyrir komið að hér stefnir í að það verði samþykkt leið sem er m.a. með þann galla sem ég hef áður vikið að, að t.d. hæstv. ráðherrar Vinstri grænna geta þvingað fram þá ákvörðun að samningaviðræðum verði hætt og samningurinn komi ekki til þjóðarinnar. Jafnframt hefur það verið fellt núna að það verði tryggt að íslenska þjóðin hafi síðan lokaorðið. Með öðrum orðum, það erum við hér inni sem bæði eigum að ráða því hvort samningurinn komi til þjóðarinnar og hvort eigi að samþykkja hann. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði að meginhlutverk okkar yrði að endurreisa traust á Íslandi á erlendum vettvangi. Meginhlutverk okkar alþingismanna verður að endurreisa traust fólksins í landinu á lýðveldinu og lýðræðinu. Hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir sagði að lýðræðið væri fyrir borð borið í ESB, í Evrópusambandinu. En jafnaðarmannaflokkarnir, vinstri flokkarnir á Alþingi hafa séð til þess að lýðræðið er fyrir borð borið á hinu háa Alþingi. Lýðræðið á Íslandi er fyrir borð borið. Þeim sveið það áðan þegar ég nefndi það í ræðu minni að ég kallaði það nauðgun á lýðræðinu sem hér færi fram. En hvað er þetta annað? Hvað er það annað þegar jafnaðarmannaflokkarnir, jafnaðarmenn og vinstri menn undir forustu þessarar ríkisstjórnar hafa hafnað þeirri lýðræðislegu meðferð þessa máls sem við sjálfstæðismenn lögðum til. Hvað er það annað en nauðgun á lýðræðinu, virðulegi forseti? Ég treysti ekki þessu fólki. Það er alveg morgunljóst að það hefur sýnt þau vinnubrögð 

Forseti biður um þögn.

Frú forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir felur í sér framtíðarsýn. Hún felur í sér viðurkenningu á veruleika dagsins í dag þar sem landamæri eru ekki lokaðir múrar heldur línur sem marka sjálfstæði og sérstöðu. 21. öldin er öld hnattvæðingar og samstarfs þvert á landamæri. Í dag ræðum við samstarf við nágranna okkar sem við eigum margt sameiginlegt með en við erum ekki eins og eigum ekki að verða eins. Við eigum einmitt keik og stolt að marka sérstöðu okkar, standa föst á henni og gefa síðan og þiggja í samstarfi við nágranna okkar. Sem landsbyggðarkona sé ég mikla möguleika fyrir landsbyggðina í Evrópusambandinu. Byggðastefna þess er mun kjötmeiri og fylltari en hinn íslenski mjóslegni vísir að slíkri stefnu. Innan hennar eru möguleikar til atvinnuuppbyggingar í hefðbundnum landbúnaði, í hrossarækt og ferðaþjónustu miklir. Innan hennar sé ég mörg tækifæri fyrir hinar dreifðu byggðir Íslands í atvinnuuppbyggingu. Ekki síst finnst mér sú tilhugsun 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson talaði um svipuhögg og flengingar. Kannski er slíkt hluti af hans reynsluheimi. Ég stend hér keik. Þetta mál, umræðan um samskipti Íslands og Evrópusambandsins hefur verið til umræðu svo lengi sem ég man eftir mér, löngu áður en ég byrjaði í pólitík. Ég hef mótað mér mína afstöðu. Sem alþjóðasinni er ég krítísk á Evrópusambandið og ég tel hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess. En ég segi líka: Það er tími til kominn að þjóðin fái tækifæri til þess að taka upplýsta ákvörðun um málið.