Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Pálmason) Herra forseti. Þetta litla frv., sem flutt var hér fyrir jól, fer fram á, að sú breyting verði gerð á mjólkurl., að leyft verði að selja inn á verðjöfnunarsvæði mjólkurafurðir af þeim svæðum, sem utan við standa. Landbn. telur frv. miða í rétta átt, en ekki nægilega fullkomið, a. m. k. geri ég mig ekki ánægðan með þessa breytingu á mjólkurl. Nefndin leggur því til að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá í því trausti, að á þessu verði ráðin bót á næsta þingi.

Bjarni Ásgeirsson N. var sammála um að vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá. En ég var ekki alls kostar samþykkur orðalagi n. og áskildi mér rétt til að gera grein fyrir því hér. Það má segja, að mjólkurl. hafi staðizt vel sitt próf, en eins og líklegt er um svo umfangsmikið mál, þá er þörf endurskoðunar, þegar reynsla og breyttir tímar hafa gert sitt að. Nú situr mþn., sem hefur þessi mál til meðferðar, og þykir mér ástæða til að bíða eftir hennar áliti. Um efni frv. er það að segja, að landbn. sendi mþn. frv., og var álit hennar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta. „Nefndin hefur athugað frv. það á þskj. 640, um breyt. á l. um meðferð og sölu mjólkur og rjóma, sem landbn. hefur sent henni til umsagnar. Nefndin lítur svo á, að hægt sé að mæla með samþykkt frv., með þeirri breyt., að heimildir þær til sölu á rjóma og nýju skyri í l.gr. fyrir þá, sem eru utan verðjöfnunarsvæðanna, séu bundnar við það, að skortur sé á þeim vörum á verðjöfnunarsvæðunum sjálfum, eða þann tíma árs, sem slíkur skortur kemur fram. Enn fremur, að heimild 2. gr. sé gefin sölustjórnum verðjöfnunarsvæðanna, en ekki hverju mjólkurbúi um sig. Þannig breytt getur nefndin fallizt á, að frv. sé til bóta.“ Ég er mþn. sammála um aðalatriðin í þessu áliti hennar, og þegar talað er um breyt. á þessum l., þá á ég við þau atriði, sem mþn. hefur tekið fram. Á þessum grundvelli get ég greitt þessari rökstuddu dagskrá mitt atkvæði.

Sveinbjörn Högnason Þetta frv. var svo til 1. umr., að ég hafði ekki ástæðu til að segja mína skoðun, en í því gætir á ýmsum sviðum reginmisskilnings. Þar segir, að með mjólkursölul. hafi sumum verið veitt einkaaðstaða til mjólkursölu. Þó er það alkunna, að með þessum l. voru sölumöguleikarnir mjög rýmkaðir. Það er því hið mesta öfugmæli, að með l. sé veittur einkaréttur, heldur hefur stöðugt verið unnið að því, að fleiri og fleiri gætu fengið markað fyrir mjólk. Þá er einnig talað um, að verðjöfnunargjaldið hafi valdið óánægju og úlfúð. Ég hygg, að þetta sé einnig rangt. Verðjöfnunargjaldið hefur valdið litlum ágreiningi og er nú talið sjálfsagt. Ég skal ekki vera margorður um þetta, en öll uppbygging þessa frv. og rökstuðningur er byggt á hinum mesta misskilningi. Höfuðtilgangur frv. var ekki rétt skýrður hjá háttv.frsm. Höfuðtilgangur þess er sá, að þeir, sem eru utan verðjöfnunarsvæðanna, skuli gerðir rétthærri en þeir, sem búa á svæðunum. Þetta er algerlega gagnstætt því, sem barizt var um í upphafi. Þá var einkum deilt um það, að svæðin væru of stór. Með þeim hætti, sem hér er lagt til, eru þeir, sem framleiða verri vöru við verri skilyrði, gerðir rétthærri. Og vitanlega yrði hér um hina mestu afskræmingu á l. að ræða, sem hægt er að hugsa sér, ef þetta tvennt næði fram að ganga, að þeir, sem bezta hafa aðstöðuna til þess að framleiða kjöt í landinu fyrir markaðinn, skyldu hafa forgangsrétt um sölu, og hins vegar aðaltilgangur þessa frv. líka samþ., sem talað er um, að nauðsynlegt sé, og sem lá fyrir í landbn., hvort gera skyldi. Og þá sé ég ekki, að það væri gott að framleiða mjólk nálægt markaðsstöðunum. Ég skil ekki, hvernig sá hugsunarháttur er til kominn að vilja láta þá menn hafa forgangsrétt um að selja mjólk, rjóma og skyr, sem lengst eru frá verðjöfnunarsvæðunum. Þessi niðurstaða hlýtur að vera á mjög miklum misskilningi og vanþekkingu byggð. Það gæti verið háskalegt, ef það væri samþ., að menn, sem ekki geta náð til mjólkurbúa til þess að fá gerilsneydda sína mjólk, þó að l. séu fyrir því, að gerilsneyða skuli mjólk, sem seld er á markaðinum, - það gæti verið háskalegt, ef samþ. væri, að slíkir menn hefðu jafnvel forréttindi fram yfir þá, sem á verðjöfnunarsvæðunum búa nú, um það að selja mjólk. Og er það einnig allfjarri réttu lagi, að það skyr, sem búið er til á heimilunum, skuli vera rétthærra um sölu heldur en það skyr, sem búið er til í mjólkurbúunum. T. d. ætti þá skyr úr Skagafirði að vera rétthærra hér í Reykjavík heldur en af svæðunum rétt í kringum búin fyrir austan fjall, í Árnessýslu og Rangárvallasýslu. En þetta er höfuðtilgangur frv. þessa um sölu mjólkur og mjólkurafurða, því að þarna á að gera sölumiðstöðinni og mjólkurbúunum, sem fyrir hendi eru, það að skyldu að taka við þeirri mjólk, sem þeim kann að verða send af svæðum, sem eru utan verðjöfnunarsvæðanna. Og því er ekki hægt að framfylgja nema þann veg, að mjólk af svæðum utan verðjöfnunarsvæðanna sé gerð rétthærri heldur en sú mjólk og þær mjólkurafurðir, sem framleiddar eru á verðjöfnunarsvæðunum. Ég hygg, að það sjái það hver maður, hvílíkar afleiðingar það getur haft að samþ. þetta frv. og mundi óhjákvæmilega af því leiða, til þess að brjóta niður mjólkuriðnaðinn í landinu. Ef þeir eru rétthærri um sölu mjólkur og mjólkurafurða, sem ekki hafa mjólkurbú, hvað ætli menn reyni þá til þess að byggja upp mjólkurbú? Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mjög langt út í þetta. Hv. þm. Mýr. hefur lesið álit mþn. í mjólkurmálum, sem frv. var sent til umsagnar. Og það var einróma samþ. af þeim, sem í mþn. voru, að ekki væri hægt að ganga lengra í þessu heldur en að taka rjóma og nýtt skyr til sölu frá svæðum utan verðjöfnunarsvæðanna, þegar ekki er nóg af þeim vörum á markaðinum frá verðjöfnunarsvæðunum. Ég hef því leyft mér að bera fram, ásamt hv.þm. Borgf., brtt. við hina rökstuddu dagskrá, sem fram er komin, um, að af till. falli orðin: „og sé þar meðal annars tryggður tilgangur þessa frumvarps.“ - Ég hef ekkert við það að athuga, að mjólkursölulöggjöfinni sé breytt, ef nauðsyn krefur, og að sjálfsögðu er mþn. að athuga ýmis atriði í því sambandi. En ég vil ekki, að hæstv.Alþ. samþykki þetta frv., þar sem tilgangur frv. er sá að gera þessar vörur, sem hér er um að ræða, rétthærri, ef þær eru framleiddar utan verðjöfnunarsvæðis, heldur en slíkar vörur, sem framleiddar eru á verðjöfnunarsvæðunum sjálfum. Því að með slíkri löggjöf, ef samþykkt væri, yrði stigið fyrsta sporið til þess að grafa undan mjólkurbúunum og mjólkuriðnaðinum í landinu. En ef reynslan sýnir, að eitthvað, sem í þessu frv. er lagt til, að lögfest verði, gerist nauðsynlegt að taka í l., þá verður það tekið upp. En höfuðtilgang þessa frv. kemur ekki til mála að samþykkja.

Frsm. (Jón Pálmason) Herra forseti. Hv. þm. Mýr. lét svo í ræðu sinni sem það væri meiri ágreiningur um þessa dagskrártill. heldur en í raun og veru er, enda er hún undirskrifuð af öllum nm. ágreiningslaust. Vitanlega komu ýmis form á dagskrártill. til athugunar í n. En ég skoðaði það svo, að þetta væri samkomulagstill. Og það er óþarfi að véfengja það. Ég sé ástæðu til að minnast á afstöðu mþn. mjólkurmála í sambandi við þetta mál. Landbn. þessarar háttv. d. sendi þeirri n. þetta litla frv. til umsagnar og fékk frá henni bréf, sem er hið fáránlegasta plagg. Það er að vísu á því hin fagra rithönd hv.þm. Ak., en mér virðist andinn í því vera fenginn frá hv.þm. V.-Sk. Því að aðalatriðið í þessu bréfi var, að það skyldi að vísu mega selja rjóma og skyr á markaðinum frá öðrum héruðum en sem eru á verðjöfnunarsvæðum, þegar þeir, sem á verðjöfnunarsvæðunum búa, hefðu þessar vörur ekki til. M. ö. o., við, sem ekki búum á verðjöfnunarsvæðunum, eigum að fá þá náð að mega selja hér skyr og rjóma á þeim tímum árs, þegar minnst er til af þessum vörum, minnst af þeim framleitt á þeim svæðum, sem einkarétt hafa nú til sölu á mjólk og mjólkurafurðum á aðalmarkaðsstöðunum. Þetta bréf er kostulegt plagg, því að það sýnir hugsunarhátt, sem er einstakur í sinni röð varðandi afurðasölumál. Því að vitanlegt er, að því aðeins gagnar það þeim svæðum, sem fyrir utan verðjöfnunarsvæðin eru, að fá þennan rétt, að þau fái hann árið um kring, a. m. k. jafnhliða því, sem þörfin er fyrir þessar vörur. Og reynslan hefur sýnt það, upp á síðkastið a. m. k., að það er alltaf skortur á rjóma og mjög mikill skortur á skyri, sem hægt sé að segja, að sé frambærileg vara. Þess vegna er það hin lægsta krafa, sem hægt er að gera af hálfu þeirra manna, sem reka landbúnað utan þessara einkaréttarsvæða, að það sé heimilt að flytja inn á þau svæði þessar vörur, rjóma og skyr, ekki aðeins á þeim tíma á árinu, þegar þær eru ekki til á verðjöfnunarsvæðunum, heldur líka endranær. Ég vil svo víkja að ræðu hv.þm. V.-Sk., sem hann flutti nú. Ég gerði nú ráð fyrir, úr því að samkomulag varð um það í landbn. að vísa þessu frv. frá afgreiðslu í trausti þess, að það yrði tekið til nánari athugunar, hvaða breyt. þyrfti að gera á mjólkurl. síðar, þá þyrfti ekki að verða hér nein mjólkurræða út af því máli nú. En önnur er samt raunin á um það. Ég skal ekki ganga langt í því að verja grg. þessa frv., sem fyrir liggur, því að hún er ekki hér til samþykktar eða atkvgr., og landbn. hefur ekki gert neitt í því að segja um það, hvort þar væri allt rétt sagt eða ekki. En óhætt er þó að segja, að það er rétt sagt í þessari grg., að það er starfandi einkasala á mjólkurmálasviðinu. Og um það höfum við rætt áður á þessu þingi, þó að frv. okkar hv.þm. Snæf. hafi verið stöðvað fram að þessu, og það með mjög undarlegum hætti. Ég get ekki látið hjá líða, úr því að inn á það er farið, að víkja að því við hæstv. forseta, hve langt eigi að líða formönnum nefnda að ganga í því að stöðva frv. Þessu áminnzta frv. var vísað til landbn. um miðjan sept. eða upp úr því. Ég skilaði áliti minni hl. landbn. fyrir jól. Nál. meiri hl. landbn. um það frv. er ekki komið enn, og nú er kominn 29. janúar. - Um þetta skal ég svo ekki segja meira. En þessi meðferð á frv. er náttúrlega þannig, að það er illt við slíkt að búa. En í sambandi við þetta litla frv., sem hér liggur fyrir og gengur a. n.l. inn á sama svið og frv. það, sem ég flutti ásamt hv.þm. Snæf., er það að segja, að það er alveg hárrétt, sem ég tók fram í minni framsöguræðu áðan, að höfuðtilgangur þess er tvennur: að heimila sölu á rjóma og skyri inn á verðjöfnunarsvæði frá svæðum utan þeirra, og það jafnan, en hins vegar er hitt höfuðtilgangurinn með frv. að gefa þeim mjólkurvinnslustöðvum, sem til eru á verðjöfnunarsvæðunum, heimild til að taka mjólk til sölu annars staðar að, þegar þær sjá sér það fært. - Hv. þm. V.-Sk. hélt því fram, að það væri rangt, að þetta væri höfuðtilgangurinn með frv., heldur væri það hitt, að gera þeim hærra undir höfði um sölu á þessum vörum, sem utan verðjöfnunarsvæðanna búa, heldur en þeim, sem á þeim eru, og það með því að heimila þeim, sem utan svæðanna búa, að flytja skyr og rjóma árið um kring til sölu á verðjöfnunarsvæðunum, jafnvel þó að það væri á sumum tímum árs nóg til af þeim vörum framleitt til sölu innan verðjöfnunarsvæðanna. Það er náttúrlega alls ekki hægt að segja, að það sé neinn tilgangur, sem í því felst, þó að þetta sé þannig orðað í frv., heldur er það tilgangurinn að tryggja það, að neytendur hafi alltaf nóg til boða af þessum vörum, og svo hitt, að þær séu framleiddar í landinu í svo stórum stíl, að alltaf sé nóg af þeim á markaðnum. - Hitt er út af fyrir sig annað atriði, hvort of langt sé gengið eins og frv. er orðað, og sem landbn. tekur ekki heldur afstöðu til, að skylda sölumiðstöðina til þess að hafa á hendi sölu á þessum vörum fyrir aðra en þá, sem á verðjöfnunarsvæðunum búa, ef þeir, sem þar búa, hafa þær til sjálfir. Það gæti komið til greina, að gerð væri sú breyt. á l. - því að til þess höfum við ekki tekið afstöðu í n. -, að þau félög og einstakir aðilar yrðu að sjá um sölu á sínum vörum sjálfir, sem utan verðlagssvæðanna búa, en fengju leyfi til þess í l. að selja þessar vörur á markaðinum, þegar sölumiðstöðin vildi ekki hafa þær á sínum markaði. - En að hér sé um einhverja afskræmingu á l. eða rétti að ræða, sem fram á sé farið í frv., það fæ ég ekki séð. En ég tel hitt fremur misrétti í mjólkursölumálum þjóðarinnar, að svo sé til hagað með löggjöf, að nauðsynlegasta neyzluvara þjóðarinnar sé tímum saman ekki til á markaðnum hér í höfuðstaðnum, svo að fullnægjandi sé, en að hinu leytinu sé heilum héruðum bannað að selja þessar vörur hér og lagðar háar sektir við, ef út af er brugðið. Þetta tel ég misrétti. Þess vegna er ég á móti því, að breyt. verði gerð á dagskrártill. landbn., og vænti þess, að hv.þm. geti yfirleitt allir á hana fallizt eins og hún liggur fyrir frá nefndinni.

Forseti (JörB): Út af orðum, sem hv.þm. A.-Húnv. lét falla um þann drátt, sem hefur orðið á afgreiðslu frv., sem hann var flm. að ásamt öðrum hv.þm., skal ég geta þess, að ég hef að vísu af minni hálfu ekki gert neinar sérstakar ráðstafanir til þess að fá nál. um málið. Og ég tók það svo, af því að hv.þm. A.-Húnv. hefur aldrei vikið að því einu orði við mig, að þetta mál kæmi fyrir, að honum væri ekki hugarhaldið, að það kæmi á dagskrá. Því að annars hefði ég átt tal við hv. meiri hl. landbn. um að afgreiða málið frá sér, og hefði það ekki fengizt, mundi ég hafa tekið málið á dagskrá þrátt fyrir það, ef ekki hefði verið annars úrkosta.

Sigurður E. Hlíðar Herra forseti. Að sjálfsögðu var ekki nein ástæða fyrir mig að standa hér upp, þar sem hv.þm. V.-Sk. hefur greinilega borið blak af mþn. í mjólkurmálum, sem er veitzt að hér við meðferð þessa máls og sérstaklega í síðari ræðu hv.þm. A.-Húnv., frsm. landbn., þar sem hann leyfði sér að hafa þau orð um bréfið frá mþn. þessari, að það væri eitt hið fáránlegasta plagg, sem hann hefði séð. - Hvort hv.þm. A.-Húnv. er einn um það að kalla þetta bréf hið fáránlegasta plagg, skal ég láta ósagt. En ég hygg, að hann verði nokkuð fáliðaður um þá skoðun, a. m. k. ef menn lesa frv. eins og það er, en ekki eins og viss persóna Biblíuna, að hlaupa fram hjá kjarna frv. Því að ég hjó eftir því, að í seinni ræðu sinni sagði hv.þm. A.-Húnv. það fullum fetum, að n. hefði ekki tekið neina afstöðu til meginkjarna málsins. En mþn. miðaði álit sitt við það, sem kemur fram í frv., þar sem segir, að hin viðurkennda sölumiðstöð skuli annast sölu þeirra og dreifingu (þ. e. rjóma, skyrs og annarra mjólkurvinnsluvara), og að sölu- og dreifingarkostnaður þessara vara megi eigi vera hærri en sams konar vara, er framleiddar eru á verðjöfnunarsvæðinu. Hv. frsm. landbn. segir, að n. taki enga afstöðu til þessa. Þess vegna verð ég að geta þess, að hv. landbn. þessarar d. bað mþn. í mjólkursölumálum að senda umsögn um þetta frv. Og þegar svo var, gátum við ekki, sem í n. vorum, hlaupið fram hjá þessu meginatriði frv. Og hv. form. landbn., þm. Mýr., hefur nú lesið þetta bréf - og gerði ekkert grín að því og þótti það ekkert fáránlegt -, til þess að allir gætu heyrt, hver afstaða n. er í þessu máli. Ef mþn. hefði verið falið að rífa niður skipulagið, sem er nú á mjólkursölumálunum í landinu, þá hefði verið öðru máli að gegna. En svo hefur nú ekki verið, heldur hefur okkur í n. verið falið að rannsaka mál, sem er í sex liðum, samkv. ályktun Alþ. Mþn. hefur nú þessa sex liði til rannsóknar og er ekki búin að ljúka því starfi. Og ég geri ráð fyrir, að niðurstaðan af þeirri rannsókn verði sú, að mjólkursöluskipulagið eigi að haldast, en ekki, að það eigi að rífa það niður. En ef kippa ætti grundvellinum undan því skipulagi á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., þá held ég, að ekki yrði mikið eftir af því. Ég mótmæli því algerlega, að mþn. í mjólkursölumálum hafi látið frá sér nokkur fáránleg plögg. Hún svarar beint í þessu bréfi því, sem hún var spurð um, ekki eftir eigin hyggju, heldur eftir rannsókn málsins. Og í þessari n. eru menn af öllum flokkum þingsins. Og í n. voru um þetta „fáránlega plagg“, eins og hv.þm. A.-Húnv. þóknaðist að nefna það, allir sammála, voru allir með í samningu þess og greiddu atkv. um það. Svo að það er eftir athugun málsins, að þessi niðurstaða varð.

Sveinbjörn Högnason Herra forseti. Ég vil þakka hv.þm. A.-Húnv. fyrir það að eigna mér anda þessa „fáránlega plaggs“, sem hann kallaði svo. Og ég get skilið, að frá hans sjónarmiði sé það fáránlegt, að menn reyni að gera sér grein fyrir hlutunum eins og þeir eru, eins og hv.þm. Ak. segir, að mþn. hafi gert, en séu ekki með bægslagang út í loftið, án þess að hugsa um það, hvað þeir eru að tala. Þeir menn, sem þannig tala um mál, eins og hv.þm. A.-Húnv. er mjög gjarnt á að gera í ræðu og riti, komast vitanlega út í ógöngur, eins og síðustu ritgerðir hv.þm. A.-Húnv. hafa borið vitni, þar sem gengið er lengra en hinir innantómustu áður hafa gengið í þessum efnum, - og ræða hans hér er ekki ósvipuð því. Mér þykir því ekki undarlegt, þótt honum finnist fáránlegt, að menn reyna að rannsaka hlutina og segja svo álit sitt um þá á eftir, hvort sem það kemur þeim í hag eða óhag. Slíkt er fáránlegt í hugum þeirra, sem skrifa eins og Jón Pálmason, hv.þm. A.-Húnv. En ef ég hefði ekki þekkt þennan hv.þm. svo vel um það, hve hann telur sig fullfæran í öllum hlutum til að dæma um málin, án þess að kryfja hlutina til mergjar, þá hefði mér þótt nokkuð einkennileg framkoma hans í þessu máli og undrazt þær fullyrðingar, sem hann tekur upp aftur og aftur, þó að búið sé að lýsa því rækilega, hvernig í hlutunum liggur. En mér kemur ekkert slíkt ókunnuglega fyrir frá hv.þm. A.-Húnv. Þegar ég hef lýst því, hvernig mjólkursölul. eru upp byggð, þá segir hann, að það sé rétt. En jafnframt segir hann, að einhverjum mönnum sé gefinn einkaréttur í þessum málum. Ég skora á þennan hv.þm. að nefna þá menn eða héruð á landinu, sem gefinn sé einkaréttur til þess að selja mjólk. Ég veit ekki betur en l. séu svo byggð, að öllum sé heimilt að selja mjólk og mjólkurafurðir á sölustöðum, bæði í Reykjavík, Akureyri og á Sauðárkróki, sem uppfylla viss skilyrði, hvort sem það er hv.þm. A.-Húnv., ég eða aðrir, hvar sem er á landinu, ef við uppfyllum þau skilyrði, sem sett eru í l. fyrir því að hafa framleiðsluna með höndum og seljum eftir settum reglum. Það eru engir einstaklingar, sem hafa einkarétt á þessu. Og það eru ekki nema yfirborðsfleiprarar, sem geta borið slíkt fram, að nokkrir menn hafi einkarétt í þessum hlutum. Og af því að allir, sem uppfylla viss skilyrði, mega selja mjólk og mjólkurvörur á markaðsstöðum, þá eru það ekki aðeins þeir sömu, sem selt hafa þessar vörur allan tímann síðan mjólkurl. komu í gildi, heldur eru það helmingi fleiri framleiðendur, sem nú selja mjólk á Reykjavíkurmarkaðnum en þegar mjólkurl. voru sett. Og hvernig hefði þetta átt sér stað, ef það hefði verið einkaréttur, sem mönnum með þeim l. hefði verið veittur til sölu á þessum vörum? Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að sú fáránlega hugmynd kæmi fram í þessu fáránlega bréfi frá mþn., að ekki mætti taka mjólkurvörur til sölu á verðlagssvæði frá stöðum utan verðlagssvæða, sem ekki uppfylltu skilyrði þau, sem sett eru um þessar neyzluvörur. En ég fyrir mitt leyti veit ekki, hvernig menn hugsa sér vöruvöndun í þessu landi, ef á að setja rétthærri þær neyzluvörur í landinu, sem framleiddar eru og búnar til sölu, án þess að uppfyllt séu sett skilyrði um vöruvöndun, heldur en þær neyzluvörur, sem uppfylla þessi skilyrði. Hve lengi halda menn, að vöruvöndunin yrði með því móti í framleiðslu og sölu mjólkur og mjólkurafurða, og hve lengi halda menn, að mjólkuriðnaðurinn mundi standast með því móti?

Hvar er vöruvöndunin?

. Hér eru komin mjólkurbú, sem annast vöruvöndun eftir beztu getu vegna aðstæðna. En vitanlega geta neytendur líka fengið slæma vöru, ef þeir fara sóðalega með hana. Og þegar kvartað er um, að menn fái slæma mjólk, þá er það mjög oft, að það er sóðaskap neytendanna að kenna. Ég viðurkenni, að vörurnar eru ekki alltaf eins og þær ættu að vera. En vöruvöndun er miklu meiri um þessar vörur heldur en var fyrir nokkrum árum og vandaðri vinna á sölu þessara vara. Enda sýnist mér, að hv. 11. landsk. þrífist sæmilega og það séu ekki nein tæringarmerki á honum. Hann virðist hafa fengið mjólk og mjólkurvörur, sem komið hafi honum að gagni, - sem hann hafi melt. - Svo að það er ekki að sjá, að hann hafi látið ofan í sig neina óhollustu. Þá sagði hv.þm. A.-Húnv., - og það er ein af þessum fullyrðingum, sem hann setur fram án þess að reyna að vita, hvað rétt er í hlutunum -, að reynslan hefði sýnt, að alltaf sé skortur á þessum vörum, a. m. k. nothæfum. Þetta er algerlega ósatt. Reynslan hefur sýnt, að það er aðeins skortur á rjóma og skyri og svo mjólk yfir haustmánuðina um stundum fram yfir nýár. En mjög mikil offramleiðsla hefur svo verið á mjólk seinni hluta vetrar og allt sumarið, eins og líka liggur í hlutarins eðli, þar sem framleiddir eru rúml. 17 millj. lítrar af mjólk, en ekki selt sem neyzlumjólk meira en 10 millj. lítrar. Enda verður að senda mikið af þessum vörum heim til framleiðenda, vegna þess að ekki er hægt að selja þær. - Ég veit, að hv.þm. A.-Húnv. segir samt sem áður, að það sé skortur á þessum vörum. - Hitt er allt annað mál, að það er skortur mikinn hluta af árinu á smjöri. Það kemur ekkert verðjöfnunarsvæðum við, því að allt smjör er jafnrétthátt, hvar á landinu sem það er framleitt, en ef verðjöfnunarsvæðin yrðu stærri, mætti búast við, að smjörframleiðslan yrði minni. Hv. þm. A.-Húnv. segir, að næsta krafa verði, að öllum verði leyft að flytja mjókurafurðir inn á verðjöfnunarsvæðin og selja þær eftir vild. Á þá að viðhalda verðjöfnunarsvæðunum til þess eins, að þeir, sem þar búa, hafi lökust kjör og hinir sitji að markaðnum hver sem betur getur? Ég sæi ekkert á móti að afnema heldur verðjöfnunarsvæðin alveg. Vitanlega verður aðalskilyrðið það, til að mega selja mjólk, að setja upp mjólkurbú með góðum tækjum og skila góðum vörum. Þeir, sem því fullnægja, eiga að sitja fyrir og fá rétt sinn tryggðan, en ekki eyðilagðan. Samþykkt þessa frv. eða annars í sömu átt væri stórt spor aftur á bak. Það þýddi alveg sama og að leggja mjólkurbúin niður og láta hvern um það að selja sína mjólk ógerilsneydda, verzla með sína smjörpinkla og skyrkollur eins og í gamla daga. Ég sé ekki ástæðu til að fara langt út í þetta mál, því að það liggur ljóst fyrir og er einfalt. Eins og hv.þm. Ak. tók fram, var mþn. á einu máli um þá afstöðu, sem fram kom í bréfinu, þótt hv.þm. A.-Húnv. gerði mér þann heiður að segja, að það væri minn andi og ekkert annað, sem þar kæmi fram.

Bjarni Ásgeirsson Mér er sagt, að hv.frsm. hafi véfengt fyrirvara minn með nál., og vil ég skýra, í hverju hann var fólginn. Ég óskaði eftir öðru orðalagi á dagskránni en varð. Ég vildi orða þannig, að lagt væri fyrir ríkisstj. að leggja fram frv. til breyt. á mjólkursölul. að fengnum till.mþn. í mjólkurmálum. Ég fékk þessu ekki framgengt. Því sagði ég frsm., að ég skrifaði undir með fyrirvara, og sagði hann þá ekkert við því. Hv. frsm. beindi að mér þeirri ásökun, að ég hefði reynt að koma í veg fyrir afgreiðslu máls, sem hann flutti. Það er ekki rétt, það hef ég ekki reynt og sízt með því móti, sem hann hugsaði sér. Ástæðan til þess, að frv. hefur beðið, er sú, að eftir því sem forseti skildi þm., var honum ekkert kappsmál að fá málið tekið fyrir, eftir að atkv. höfðu fallið þannig um það í n. fyrir jól, að allir sögðu nei nema flm. Hann hefur síðan aldrei á það minnzt við mig, að ég gæfi út nál., en nú er sjálfsagt að gera það og þá heldur í dag en á morgun.

Skúli Guðmundsson Herra forseti. Það er ekki í fyrsta sinn, sem hér er rætt um afurðasölu, og er e. t. v. alls ekki tiltökumál. En í sambandi við þetta mál vil ég minnast þess, að fyrir stuttu var hér rædd og samþ.þál. um skipulagning kjötframleiðslunnar, borin fram af sama þm. og þetta frv., varaþm., sem nú er horfinn héðan. Í þeirri till. var lagt til, að viss héruð, sem bezt væru fallin til kjötframleiðslu, sætu fyrir innanlandsmarkaði með kjötsölu sína eins og önnur héruð hefðu einkarétt til sölu mjólkur og rjóma. Meiri hl. landbn. mælti með till. og stuðlaði að samþykkt hennar. Nú breytir sami meiri hl. sömu n. öfugt um mál flutt af sama þm. á sama þinginu og vill endilega afnema þann einkarétt, sem þál. byggir á, að viss héruð hafi til sölu mjólkurafurða. Slík ósamkvæmni er lítt skiljanleg. Og hvað sem n. lætur sér sæma, finnst mér Alþ. ekki geta samþykkt dagskrártill., sem felur í sér slíka mótsögn við áður samþ.till. Það er ljóst, að meiri hl. n. er áttavilltur í málunum.

Sigurður Guðnason Herra forseti. Ég get lýst ánægju minni og okkar Reykvíkinga yfir því, að hv.frsm. hefur viðurkennt, að vöntun er á mjólkurafurðum í borginni, einkum vissa árstíma, en á sumum þeirra stöðugt, og þetta sé hlutur, sem allir eigi að vera samtaka um að kippa í lag. Það er viðurkennt, að kvartanir neytenda eiga við rök að styðjast. En hingað til hafa svörin við öllum aðfinnslum þeirra verið á eina bókina lærð og ekkert á þeim að græða nema ýfingar. Þetta vona ég boði góðar úrlausnir. Ég skildi þetta frv. svo hjá flm., að hann vildi koma í veg fyrir, að hlutur framleiðenda utan verðjöfnunarsvæða væri fyrir borð borinn, og það virðist hann vera, alveg að óþörfu. Þetta vildi hv.þm. V.-Sk. alls ekki skilja, og hitt, sem hann talaði um, að afnema ætti mjólkurbú eða sama sem og eftirláta þeim markaðinn, sem gætu ekki tryggt vöruvöndun, var aðeins útúrsnúningur. Mér finnst n. hafa skilið frv. að þessu leyti, en ekki meir en minnst var komizt af með að öðru leyti. Ég verð að benda hv.þm. V.-Sk. á, að hér eru nefnd skýrum stöfum „mjólkurbú, sem kunna að verða stofnuð utan verðjöfnunarsvæða,“ og þetta hlýtur hann að hafa lesið. Hvaða ástæða er til að halda, að þau mjólkurbú færu verr með mjólkina en búin, sem fyrir eru? Þegar rætt hefur verið um afurðasölumálin, hefur það oftast orðið deila milli neytenda og framleiðenda, en nú er annað aðalatriðið það, hvernig rétt sé að skipta framleiðslu milli framleiðenda og sporna þar við óheillaþróun. Alltaf er eitthvað bogið við það, þegar framleiðandi hefur ekki leyfi til að selja framleiðslu sína, og það þá helzt, þegar tilfinnanlegur skortur er á henni á markaðnum. Það er fullkomin þörf að endurskoða öll afurðasölulögin og kippa því í lag, að menn séu ekki með sölubanni neyddir til kjötframleiðslu, sem er mjög torseljanleg og bæta þarf upp með millj. króna, en aðrar neyzluvörur, unnar úr mjólk, þurfi að sækja til útlanda. Ég er hissa á að menn, sem lengi hafa átt aðkasti að venjast, skuli alltaf vera eins og komið sé við kviku, þegar rökrætt er um þessi mál og á það bent, sem til bóta mætti horfa, en því verður ekki móti mælt, að árangur l. er allt annar en vonazt var eftir. Það veldur líka alltaf tortryggni, þegar menn rjúka upp og flytja jafnósannar ræður og snúa eins út úr og hv.þm. V.-Sk. gerði, það getur ekki orðið til bóta í málum. Hv. þm. V.-Húnv. vil ég aðeins benda á, að þetta frv. og rökst. dagskráin miða að nýju og bættu skipulagi afurðasölunnar eins og þál., sem hann gat um, og er þar samræmi, en ekki ósamræmi í stefnu þeirra, sem að báðum málunum standa.

Frsm. (Jón Pálmason) Hv. þm. V.-Sk. kom hér inn í umr. með mjög einkennilega ræðu. Hún var að vísu mest um annað mál en fyrir liggur, þál. um skipulagning kjötframleiðslunnar, og það var bara athugunarefni, sem fólst í þeirri þál. Engin mótsögn er milli þess að samþykkja þá athugun og að samþykkja dagskrána um að undirbúa breytingar á mjólkursölul., heldur fyllsta samræmi. Þó að breyt. frv. gangi fram, hafa bændur verðjöfnunarsvæðisins einkarétt til sölu á nýmjólk, og það er aðalatriðið. Ég vildi svara hv.þm. Mýr. örfáum orðum. Hans verk var það, að frv. okkar þm. Snæf. lá í n. frá því rétt eftir miðjan sept. fram yfir miðjan desembermánuð. Það var hans verk, að nál. er ekki enn komið fram. Hitt er rétt, að eftir undirtektir í n. gerði ég mér ekki vonir um fullan framgang málsins á þessu þingi og lagði því ekki kapp á við forseta, að hann heimti það úr n., ætlaði að vita, hvað form. n. drægi það lengi. En ekki var það af því, að mér væri þetta ekki áhugamál og vildi fá frumvarpið rætt. Örlítið verð ég að minnast á ræðu hv.þm. V.-Sk., þótt hann kæmi ekki með ný rök. Það er svo með hann, að aldrei má nefna svo mjólk, að hann fari ekki úr jafnvægi. Það, sem hann hefur að bjóða, er ekki skyr og rjómi, það er ekki til á orðamarkaði hans, heldur bláköld undanrenna og ekki óskemmd, heldur súr og gömul. Hann þykist einn allt vita um mjólkurmál og segir bara: Þið þekkið þetta ekkert, og þið eruð heimskingjar, þið farið með lygi - o. s. frv. Núna var það ég, sem hann þurfti að ausa mjólkinni á. Ásakanirnar voru þessar: Það er ósatt, að nokkur aðili hafi einkarétt á mjólkursölumálum hér á landi. - Nú vita þó allir, hvað lögin segja í þeim efnum: Þau banna viðskipti. Þeir, sem þannig eru sviptir aðstöðu til afurðasölu, geta ekki unað við svo búið, og neytendur geta ekki heldur unað við svo búið, þeir þurfa að fá það, sem hinum er ekki leyft að selja, og þarf ekki langra skýringa til að sjá, hve þörfin á endurskoðun þessara l. er brýn. Þessi hófsamlega orðaða dagskrá n. hefði ekki átt að þurfa að vekja styr. Hv. þm. V.-Sk. taldi, ef hún yrði samþykkt, að þá mætti eins koma á aftur gamla laginu og leggja niður mjólkurbúin, en hver flytti sjálfur sínar mjólkurafurðir í kaupstaðinn. Þetta er ekki svaravert. Engum dettur þetta í hug, heldur nýtt og betra söluskipulag. Mér þætti undarlegt, ef ekki yrði meiri hl. þm. með því, að málið verði lagt fyrir næsta þing.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) Herra forseti. - Heilbr.- og félmn. hefur gert ráð fyrir að bera fram brtt. við 3. umr., en mælir annars með samþykkt frv.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) Herra forseti. - Eins og nál. ber með sér, hefur sjútvn. litið svo á, að ekki bæri að samþ. málið að svo stöddu, og skal ég gera grein fyrir, af hvaða ástæðum. Vitamálastjóra var sent frv., og fylgir hér með álit hans. Við ræddum einnig við flm., og kvaðst hann mundu gera sig ánægðan með, að frv. yrði vísað frá, ef ábyrgð ríkisins fengist eftir öðrum leiðum. Annars eru nú ríkjandi hin mestu vandræði í þessum málum á Hellissandi. Tvisvar á sólarhring hverjum fjarar undan bátunum, og þeir leggjast flatir. Sýnilegt er, að vonlaust er að gera nothæfa höfn á þessum stað. Nú hefur verið rannsakað, hvort ekki væri til álitlegri staður einhvers staðar í nágrenninu, sem líka mætti nota handa Ólafsvík. Þarna úti fyrir eru ein hin beztu fiskimið og því stórtjón að því, að ekki er viðunanleg höfn. Vitað er, að kaupstaður var í Rifi að fornu. Þar hlýtur því að hafa verið skipalægi. N. hefur fylgzt með rannsóknum í þessu efni, en þeim er enn ekki að fullu lokið. Þó má fullyrða, að þarna í Rifi séu einhver hin beztu hafnarskilyrði. Þarna er rif, sem með litlum tilkostnaði má gera að skjólgarði. Á höfninni sjálfri er um fimm metra dýpi, en mikið af henni hefur fyllzt af sandi, sem moka þarf burt. Enn þá er ókannað, hve stór höfnin getur orðið. Ég hef átt tal við fiskimenn þarna úr nágrenninu, og segja þeir þetta örugga höfn. Nú hef ég nýverið fengið bréf frá hlutaðeigandi sveitum. Eru þar allir sammála um að fresta öllum aðgerðum á Sandi og Ólafsvík, en bíða eftir fullnaðarrannsókn á Rifshöfn. Þetta eru aðalástæðurnar fyrir gerðum sjútvn. í þessu máli. En með því að enn þá er ekki neitt fullráðið um höfn, óska ég eftir, að frv. verði ekki fellt, en umr. um það frestað.

Flm. (Gunnar Thoroddsen) Þessi till. er þess efnis að skora á ríkisstj.: í fyrsta lagi að gera yfirlit um, hver af kauptúnum og kaupstöðum landsins búa við óviðunandi neyzluvatn, og í öðru lagi að láta undirbúa löggjöf um stuðning ríkisins við vatnsveitur fyrir þau kauptún og kaupstaði, sem er algerlega um megn að ráðast í slík fyrirtæki af eigin rammleik. Ég get sparað mér ýtarlega framsöguræðu og vil vísa í meginatriðum til grg., sem er allýtarleg. Það er kunnugt, að í allmörgum kauptúnum landsins eru hinir mestu erfiðleikar um neyzluvatn, ýmist þannig, að það vatn, sem notað er, er meira og minna óhæft til drykkjar, eins og rannsókn hefur sýnt í mörgum tilfellum, og á hinn bóginn, að víða er svo mikill skortur á vatni, að til stórvandræða horfir. Sem betur fer eru í sumum og allmörgum kauptúnum og kaupstöðum á landinu þegar komnar viðunandi vatnsveitur, sem aðeins hefur orðið á þá lund, að viðkomandi héruð hafa getað klofið þetta sjálf, en annars staðar er aðstaðan svo erfið, að útilokað er, að fámenn byggðarlög geti gert það af eigin rammleik. Á undanförnum þingum hafa verið bornar fram till. í sambandi við fjárl. um stuðning við ýmsar vatnsveitur, ýmist sem beinar styrkbeiðnir eða ríkisábyrgðir. Það hefur verið svo að segja föst regla hjá Alþ. að synja um allar slíkar aðstoðarbeiðnir. Við flm. teljum hins vegar, að svo búið megi ekki lengur standa, að jafnmiklu menningar- og heilbrigðismáli sem hér er um að ræða, að íbúar landsins hafi aðgang að sæmilegu drykkjar- og neyzluvatni, sé enginn gaumur gefinn og að slíku ástandi megi ekki lengur við halda. Till. fer þess vegna fram á, að sett verði löggjöf um þessi efni, en áður verði reynt að fá yfirlit um, hve margir staðir kæmu hér til greina, og eftir því sem unnt er um kostnaðinn við þær vatnsveitur og hvaða úrræði kæmu helzt til greina á hverjum stað. Sums staðar hefur verið reynt með borunum að fá neyzluvatn; sums staðar hefur það ekki borið árangur og annars staðar talið tilgangslaust eftir athugun á jarðveginum. Yfirleitt verður væntanlega leiðin sú að ná neyzluvatni úr lindum í nágrenni kaupstaðanna, en leiðin er það dýr, að ógerningur er fyrir íbúana undir því að rísa. Ég vænti þess, að þessi till. um undirbúning og athugun á málinu fái góðar undirtektir í hv. d. og hæstv.ríkisstj. verði, ef till. verður samþykkt, við þessari áskorun um að undirbúa löggjöf um stuðning ríkisins við vatnsveitur fyrir næsta þing.