Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur síðan 2. umr. um fjárlfrv. lauk tekið til athugunar ýmis atriði í sambandi við frv., bæði þau, sem ekki var lokið athugun á, þegar frv. var tekið til 2. umr., og einnig endurskoðun nokkurra atriða, sem af hálfu n. voru tekin aftur til 3. umr., og í þriðja lagi koma hér til greina nokkrir nýir liðir, sem þá lágu ekki fyrir. Svo sem tekið var fram í nál. fjvn. við 2. umr., þá var þá ólokið algerlega athugun á 18. gr. frv., og enn fremur voru nokkur einstök mál, sem ekki hafði þá unnizt tími til að ljúka afgreiðslu á, ýmist vegna þess, að þau höfðu borizt n. seint, eða upplýsingar skorti, til þess að hægt væri að taka endanlega ákvörðun. Ég hygg, að einfaldast sé að taka í röð brtt. n. á þskj. 308 og ræða um þær eftir því, sem mér sýnist tilefni vera til, og mun ég síðan að því loknu gefa lítillega yfirlit yfir, hvaða áhrif samþykkt þessara tillagna mundi hafa á heildarútkomu á fjárlfrv. Svo sem ég gat um við 2. umr. málsins, hafði fjvn. haft hug á því að fá inn í fjárlfrv. rekstrarreikninga eða rekstraráætlun fyrir ríkisbúin öll. Undanfarin ár hefur aðeins eitt ríkisbúanna verið á fjárl., þ.e.a.s. Bessastaðabú, en hin búin hafa þar ekki verið tekin með, en hafa hins vegar verið sundurliðuð á ríkisreikningi, þannig að þetta hefur verið mjög óheppilegt varðandi allan samanburð, enda sjálfsagt og eðlilegt, úr því að eitt búanna er tekið, að taka þau öll. Og eins og hv. þm. sjá, er nú í brtt. fjvn. lagt til, að rekstraráætlanir fyrir ríkisbúin öll verði nú teknar inn í fjárlfrv., og niðurstöðutalan af afkomu þessara búa í heild er 55 þús. kr. sem nettóhagnaður. Mörgum mun nú þykja, að það beri ekki vott um mjög glæsilegan búskap á þessum búum, þegar þess er að gæta, að fjárfesting til búanna er greidd sérstaklega með fjárveitingum úr ríkissjóði. Um það skal ég ekki sérstaklega ræða hér, en um ýmis þessi bú er þó auðvitað það að segja, að þau eru rekin sem tilraunabú, og gerir það að verkum, að ekki er þess að vænta, að þau geti orðið rekin jafnhagkvæmt og ef þau væru einungis starfrækt með það í huga að skila sem beztri afkomu. Fjvn. hefur lagt til, að teknir yrðu inn tveir nýir liðir í sambandi við löggæzlu. Annar er varðandi löggæzlu á vetrarvertíð í Vestmannaeyjum, sem mjög hefur verið leitað eftir, en eins og kunnugt er, sækja þangað mjög margir til vinnu á vetrarvertíðinni, og bærinn þykist illa haldinn af því að fá ekki eitthvert sérstakt framlag til þess aukna löggæzlukostnaðar, sem af því leiðir, og þótti n. sanngjarnt að leggja til, að 20 þús. kr. yrðu greiddar í þessu skyni. Þá hefur n. einnig lagt til, að framlag til sumarlöggæzlu á Raufarhöfn verði hækkað upp í sömu upphæð, 20 þús. kr., með hliðsjón af því, að þarna er um að ræða mjög mikla umferð að sumarlagi, bæði fólk í landi og miklar skipakomur, en hins vegar er þarna engin löggæzla fyrir, þannig að sanngjarnt þykir að leggja þetta fé fram í þessu skyni. Smávægileg hækkun er gerð á liðnum „landhelgisgæzla“. Ástæða þessarar hækkunar er sú, að áformað er að hækka tryggingu skipanna, þannig að sú hækkun, sem hér er tekin inn, er hækkun á iðgjöldum, sem leiðir af þessari hækkun tryggingarupphæðarinnar. Þá er tekinn inn smár liður til útgáfu félagsdóma. Það er aðeins til þess að ljúka útgáfu á dómum, gefa út registur, og þótti rétt og eðlilegt, úr því að dómarnir hafa verið gefnir út, að ganga þá fullkomlega frá þessari útgáfu. Þá kemur næst dálítil hækkun á stjórn vegagerða. Ástæða þessarar hækkunar er sú, að í rekstraráætlun vegamálastjóra, sem lögð var til grundvallar við samningu fjárlfrv., hafði láðst að taka með um 80 þús. kr., sem er síma- og póstkostnaður vegamálaskrifstofunnar, og einnig hafði húsaleiga hækkað milli 20 og 30 þús. kr. frá því, er sú áætlun var gerð, og hér er því ekki um að ræða nema leiðréttingu á áætlun. Eins og hv. þm. er kunnugt, var sú breyting gerð nú í sambandi við fjárlfrv., að hætt var að setja á einn lið í 13. gr. D. allan síma- og póstkostnað opinberra stofnana, heldur er honum skipt niður á einstakar stofnanir, en það hafði láðst í þessu tilfelli hjá vegamálastjóra að taka upp þessa viðbótarupphæð. Lagt er til, að breyt. verði gerðar á liðnum „hafnarmannvirki og lendingarbætur“, - ég hirði ekki um að ræða um Þykkvabæjarveg, sem er 7. brtt., það er aðeins skipting á fjárveitingu og breytir engu um niðurstöðu, - en eins og hv. þm. sjá, er tekinn inn nýr liður: Kópavogur, enda þótt n. leggi mikla áherzlu á, að ekki sé breytt frá því, sem samkomulag verður um við 2. umr. En hér stendur nokkuð sérstaklega á vegna þess, að það hafði orðið misskilningur í sambandi við Kópavog, að talið var, að hafnarmannvirkin þar hefðu ekki verið gerð undir því eftirliti, sem tilskilið er í sambandi við hafnargerðir af hálfu vitamálaskrifstofunnar, en hins vegar er það upplýst nú í málinn, að uppfyllt hafi verið þau skilyrði, sem til þessa þurfti, og hér er því lagt til að taka 70 þús. kr., sem er þó ekki nema hluti af því framlagi, sem á að vinna fyrir og gjaldfallið er orðið. Þá eru hér teknir fimm staðir með smávægilegar fjárveitingar til lendingarbóta, - það er við Ísafjarðardjúp og í Suður-Múlasýslu. Þessir staðir voru ekki teknir inn við 2. umr. fjárl., þar sem þörf þótti á nánari athugun í sambandi við það. En hins vegar hefur n. nú lagt til, að það væru teknar þarna smáupphæðir til þessara fimm staða til lendingarbóta, þar sem upplýst er, að mikil nauðsyn sé á framkvæmdum á þessum stöðum.  Þá hefur n. lagt til, að tekin væri samtals 30 þús. kr. fjárveiting til Háskóla Íslands, þ.e. til lektors í íslenzku, lektors í þýzku og til Hermanns Pálssonar við Edinborgarháskóla. Þessar upphæðir eru í samræmi við þær greiðslur, sem háskólinn hefur greitt að undanförnu til erlendra lektora, og greiðslu, sem hann hefur innt af hendi til lektora, sem sendir hafa verið til annarra háskóla, og það þótti þess vegna sanngjarnt með hliðsjón af öllum aðstæðum að leggja til, að þessar fjárveitingar yrðu teknar upp í þessu skyni. Þá er 11. brtt. n., sem fjallar um lánasjóð stúdenta. N. hafði við 2. umr. lagt til, að fjárveitingin yrði hækkuð úr 300 þús. í 400 þús., en við endurskoðun þykir n. rétt að leggja til, að hækkunin verði upp í 500 þús., með hliðsjón af því, að áætlunin, sem lögð er til grundvallar starfsemi sjóðsins, er við það miðuð, að hann fái 500 þús. kr. framlag úr ríkissjóði tiltekið árabil, og eins og ég gat um í framsöguræðu minni við 2. umr. fjárl., telur fjvn., að hér sé stefnt inn á mjög heilbrigða braut í sambandi við þessi styrkjamál stúdenta og beri því að stuðla að því, að þessi sjóður geti sem fyrst orðið fær um að sinna sínu hlutverki. 12. liður er óbreyttur frá því, sem hann var borinn fram við 2. umr., en var þá tekinn til baka. En nánari athugun leiddi í ljós, að það hafði verið rétt, sem lagt var til þá, að liðurinn orðaðist svo sem hér er aftur lagt til að gert verði. Við 2. umr. gat ég þess, að meðal erinda, sem ekki hefðu endanlega verið afgreidd frá fjvn., væri ósk um hækkun á framlagi til íþróttasjóðs. N. hefur orðið sammála um að leggja til, að í stað 600 þús. kr. í fjárlfrv. verði greiddar til sjóðsins á næsta ári 750 þús. kr. Er það þó of naum fjárveiting, miðað við þær miklu þarfir, sem fyrir hendi eru, vegna þess að áfallnar skuldbindingar á sjóðinn eru það miklar, að það mun taka mörg ár að greiða þær, jafnvel þótt þessi fjárveiting væri til staðar. En n. þótti þó ekki fært að fara hærra að þessu sinni en hér er lagt til. Fjvn. hefur tekið upp hér till. um það, að styrkur til Skáksambands Íslands verði hækkaður um helming, úr 10 þús. í 20 þús. kr. Íslenzkir skákmenn hafa gert þjóðinni mikið gagn og kynnt landið vel á erlendum vettvangi og staðið sig með prýði á þeim mótum, sem þeir hafa sótt fyrir Íslands hönd, og n. þykir því ekki nema sjálfsagt og sanngjarnt að veita nokkra viðurkenningu fyrir þá ágætu frammistöðu, því að vitanlega þarf Skáksambandið að leggja í margvíslegan kostnað við að senda skákmenn til þátttöku í mótum erlendis. Þá er lagt til, að styrkur til Alþýðusambands Íslands verði hækkaður um 25 þús. kr. Alþýðusambandið telur sig búa við mjög erfiðan fjárhag, erfiðleikar miklir séu á að gefa út blað sambandsins, og mér skilst jafnvel, að það hafi ekki getað komið út um sinn vegna erfiðs fjárhags. Það þykir því sanngjarnt að leggja til, að nokkur hækkun verði gerð á styrk til Alþýðusambandsins, svo sem hér er lagt til. Listasafn ríkisins - þar er meira um leiðréttingu að ræða, um það, að annar kostnaður hækki úr 20 þús. í 30 þús. kr., og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um það. Þá kemur 17. brtt., sem var eitt af þeim málum, sem ekki hafði verið afgr. úr n. við 2. umr., en þar er lagt til, að 40 þús. kr. sé varið til þess að styrkja amtsbókasafnið á Akureyri og héraðsskjalasafnið á Ísafirði til þess að eignast ljósprentun eða filmur af skjölum og handritum í þjóðskjalasafninu. eins og flestum hv. þingmönnum mun kunnugt, hefur að undanförnu verið mikið að þessu unnið og m.a. af hálfu manna, sem komu vestan um haf og ljósprentuðu mikið úr skjölum hér heima, og landsbókasafnið mun hafa fengið tæki, sem hér um ræðir, til þess að geta filmað skjöl upp. Með þessu móti er hægt með tiltölulega litlum kostnaði að ljósprenta margvisleg skjöl og bækur, sem hér eru varðveitt á söfnum í Reykjavík, og flytja þær þá út á land og geta þannig fræðimönnum þar og almenningi, sem kynna vill sér þessar bækur og skjöl, aðgang að þeim í sínum heimkynnum. Það var upplýst fyrir n., að það mundu vera aðeins tiltölulega fá söfn, sem mundu hafa að lögum sérstöðu um þetta atriði, eða hafa staðfestingu á sínum skipulagsskrám, þannig að það þótti gerlegt að taka upp þessa fjárveitingu miðað við það, að hér væri um að ræða 1/3 af kostnaði við að afla þessara tækja. Þá er nýr liður, brtt. 18, þar sem lagt er til að verja 15 þús. kr. til þess að safna ýmiss konar gögnum og gefa út rit um þjóðhætti við sjávarsíðuna. Áður hefur verið gefin út mjög merk bók, eins og hv. þm. er kunnugt, þar sem eru Þjóðhættir séra Jónasar frá Hrafnagili, varðandi þjóðsiði og vinnubrögð við landvinnu, en það hefur hins vegar skort á um það, að hliðstæðar upplýsingar væru til varðandi sjávarsíðuna. Nú mun vera unnið að þessu af færum manni, og það þykir þess vegna sanngjarnt að leggja fram nokkurn styrk, til þess að úr þessari útgáfu geti orðið. Og eðlilegt þykir þá, að það sé Fiskifélag Íslands, sem hafi hönd í bagga með um það mál. Þá er tekinn upp nýr liður, 19. till., um nokkurn styrk til Jónasar Tómassonar tónskálds, sem er mjög merkur maður í sinni grein og hefur unnið mikið fyrir tónlistarlíf á Ísafirði. N. hefur lagt til að hækka lítið eitt fjárveitingu til leikstarfsemi á Siglufirði, úr 3000 í 4000 kr., og þetta byggist á því, að það er upplýst, að það eru tveir aðilar, sem hafa þar leikstarfsemi með höndum, en hins vegar hefur verið um það nokkur ágreiningur, hvor þeirra ætti að fá þessa fjárveitingu, og ekki þótt mögulegt að skipta henni eins og hún var, og því leggur n. til, að þetta verði nokkuð hækkað, en taldi ógerlegt að framkvæma meiri hækkun á þessu með hliðsjón af styrkjum til annarra hliðstæðra leikfélaga víðs vegar um land. Þá er lagt til, að styrkur til Bandalags íslenzkra leikfélaga hækki um 20 þús. kr. Þetta er tiltölulega ný starfsemi, sem þarna er um að ræða, en er mjög mikilvæg fyrir alla leikstarfsemi úti um byggðir landsins, því að hér er um að ræða margvislega fyrirgreiðslu við leikfélög úti um land, útvegun búninga, leikrita, leiðbeinenda og ýmis önnur fyrirgreiðsla, sem er mjög dýrmæt fyrir alla leikstarfsemi úti á landsbyggðinni. Þykir því sjálfsagt að stuðla að því, að það sé hægt að halda þessari starfsemi uppi. Lagt er til að hækka styrk til Landssambands blandaðra kóra og kvennakóra lítið eitt, eða um 3 þús. kr. Þá er lagt til að veita Gerði Helgadóttur styrk til þess að læra myndskreytingu á gluggum í kirkjur og samkomuhús. Það er enginn, sem hefur áður lært til þessara hluta. Hins vegar hafa mjög eindregin meðmæli komið frá ýmsum sérfróðum aðilum um þessi mál, húsameistara ríkisins og fleirum, um að styrkja Gerði Helgadóttur í þessu skyni, og hefur n. lagt til, að 5 þús. kr. yrðu veittar í þessu sambandi. Þá kemur nýr liður, þ.e. til norskrar listsýningar í Reykjavík. Ætlunin er, að á næsta sumri eða vori komi norsk listsýning hingað til lands. Áður hafa íslenzkir málarar tekið þátt í listsýningu í Noregi, og það þykir því sjálfsagt á móti að bjóða norskum listamönnum hingað til lands. Af þessu leiðir töluverðan kostnað, og er lagt til, að 90 þús. kr. verði veittar í þessu skyni. Þá er lagt til að veita Jóni Guðmundssyni fyrrv. veitingamanni á Þingvöllum 10 þús. kr. í viðurkenningu fyrir margvísleg störf hans. Þá er smáliður, þar sem lagt er til, að byggðasafni Rangæinga verði veittur smástyrkur til að byggja skýli yfir hið nafnkunna skip, Pétursey. Ég hirði ekki að fara nánar út í það. Ég býst við, að hv. þm. sé öllum kunnugt um það, hvað hér er um að ræða. Þá kemur hér till., sem n. tók aftur við 2. umr. Það er 150 þús. kr. framlag til sýningarreita í jarðrækt og námskeiða í því sambandi. Það hefur mjög þótt á það skorta, að hægt væri að gera ræktunar- og áburðartilraunir nógu víða á landinu, og þar sem að ýmsu leyti hefur skapazt nokkuð sérstakt tækifæri til þess nú að vinna þetta verk, hefur þótt rétt að hagnýta það tækifæri, og verður þá óumflýjanlegt að leggja fram fjárveitingu í því skyni, en þessi fjárveiting mun ekki þurfa að vera varanleg, því að gert er ráð fyrir, að þessi starfsemi taki ekki meira en þrjú ár, - þá eigi að vera búið að fá þann árangur, sem nauðsynlegur er í sambandi við þessar tilraunir. Þá er till. um að verja til umbóta á Reykhólum vegna skipulags staðarins 25 þús. kr., sem er óumflýjanleg fjárveiting í sambandi við ýmiss konar starfsemi. Þá eru smábreytingar varðandi fyrirhleðslur, sem ég hirði ekki að fara út í nánar, nema tilefni gefist til. Þá hefur n. lagt til að hækka nokkuð styrk til skógræktarfélaga. Það er upplýst fyrir n., að skógræktin hafi nú mjög mikið af plöntum til umráða og sé mikil nauðsyn að greiða fyrir því, að hægt sé að hagnýta þessar plöntur, og það verður þá vitanlega bezt gert með því að styrkja skógræktarfélögin, því að á þann hátt verður bezt unnið að eflingu skógræktarinnar víðs vegar um land, því að þar er um að ræða að nota sér mikilvægt sjálfboðastarf við þessa starfsemi. Því þykir eðlilegast og skynsamlegast einmitt að hlynna að þessum félögum. Þá þykir óumflýjanlegt að hækka framlag til veiðimálaskrifstofu um 20 þús. kr. Smábreyting er gerð við iðnaðarmálin. Eins og hv. þm. sjá, er í fjárlfrv. nokkuð annað orðalag á 2. tölulið 16. gr. C., þar sem er talað um upplýsingastarfsemi og skýrslusöfnun í sambandi við iðnaðinn, en ætlunin er, - og það hefur alltaf verið skilið svo, - að þessi fjárveiting renni til hinnar nýstofnuðu Iðnaðarmálastofnunar Íslands, því að fjárveitingin í fyrra var einmitt við það miðuð að undirbúa starfsemi þeirrar stofnunar. Þá er 33. brtt., sem gerir breytingu á skiptingu kostnaðar við byggingu iðnskóla í Reykjavík. Það hefur ekki verið löggjöf um það atriði sérstaklega hvað snertir iðnskóla. Hins vegar þykir sanngjarnt, að þeir lúti sömu reglum og heimangönguskólar, þar sem greiddur er helmingur kostnaðar, þar sem sýnt er, að þau félög, sem standa að þessari byggingu, hafa ekki aðstöðu til þess að greiða það, sem hér ber á milli framlags ríkisins annars vegar og framlags bæjarsjóðs hins vegar, og er því lagt til, að sama gildi um þennan skóla og aðra skóla yfirleitt, gagnfræðaskóla og aðra slíka. 34. og 35. brtt. eru aðeins til leiðréttingar. Það er í frv. gert ráð fyrir nokkuð annarri skiptingu á fé til nýrra raforkuframkvæmda, en hér er þessum hlutföllum breytt, og er það óumflýjanleg breyting með hliðsjón af gildandi lögum um það efni, til þess að þessi fjárveiting komi að sem beztum notum. Lagt er til að hækka nokkuð fjárveitingar til gamalmennahæla, bæði gamalmennahælisins Grundar og gamalmennahæla utan Reykjavíkur, og geri ég ekki ráð fyrir, að ég þurfi frekari skýringu á því. Þörfin á slíkum styrk er vitanlega alls staðar mikil, og geri ég ráð fyrir, að hv. þm. séu sammála um, að eðlilegt sé að hækka styrkinn sem þessu nemur. Í 37. brtt. er aðeins tekinn upp liður, sem var tekinn aftur við 2. umr. síðast og er tekinn upp nú aftur óbreyttur. Það þykir eðlilegt, að þessi starfskvennaskóli njóti framlags einnig annars staðar að og að styrkveiting frá ríkinu sé við það miðuð, að svo sé, hvort sem það er frá bæjarsjóði Reykjavíkur eða öðrum aðilum, og því þykir rétt að hafa þessa „klásúlu“ með, að þetta sé veitt með þessu skilyrði. Þá kemur 18. gr. Þar er um að ræða allmiklar breytingar. Það mun sjaldan eða aldrei hafa verið jafnsótt á um styrkveitingar á þessari gr., bæði hækkanir og einnig nýjar styrkveitingar, þannig að það verður allmikil viðbót við greinina, þó að nokkrir falli niður. Fjvn. hefur leitazt við, eftir því sem kostur er á, að haga till. sínum í þessu etni á þann veg, að það væri í samræmi við aðra sambærilega aðila. Því er hins vegar ekki að leyna, að 18. gr. í heild er hálfgert vandræðamál, og það hefur iðulega verið á það bent af fjvn. og fleiri aðilum hér á hinu háa Alþ., að þarna væri um vandamál að ræða. Það er því miður svo, að mjög mikils ósamræmis gætir í ýmsum styrkveitingum á greininni, þannig að leiðindi eru að, og auk þess í alla staði óeðlilegt með því skipulagi, sem nú er á þessum málum, að sé verið að veita úr ríkissjóði smástyrki til fólks, þegar þess er gætt, að gildandi tryggingalöggjöf gerir að verkum, að ellilífeyrir getur skerzt sem nemur einmitt þessum fjárveitingum, sem hér er um að ræða, í stað þess að flestir, sem fá þessa styrki, munu gera ráð fyrir því, að hér sé um að ræða viðbótarstyrki, en ekki að það gangi út yfir þeirra styrki aftur frá Tryggingastofnuninni. Það hefur hins vegar til þessa ekki fengizt á þessu breyting, fyrst og fremst vegna þess, að það er talið auka svo stórlega útgjöld Tryggingastofnunarinnar, ef hún yrði svipt þeim hlunnindum að mega skerða sinn ellilífeyri í samræmi við þær reglur, sem um það gilda nú, að það hefur ekki þótt rétt að leiða þetta í lög. Hins vegar sýnist mér, að það sé óumflýjanlegt, að á þessu verði gerð sem allra fyrst breyting, því að þetta er fullkomið vandræðaástand eins og það er. En fjvn. taldi sér hins vegar ekki fært í þetta sinn að gera annað í þessum málum en að haga till. sínum eins og ég gat um, þannig að samræmi væri sem mest með þeim styrkveitingum, sem hún leggur til, og öðrum þeim aðilum, sem hægt væri að finna sambærilega á 18 gr. eins og hún er nú. - Ég hirði svo ekki að fara frekar út í einstök nöfn í þessum till., nema tilefni gefist til. 40. brtt. er samhljóða brtt., sem tekin var aftur við 2. umr., og tel ég ekki þörf á að útskýra hana nánar. 41. tillagan er nokkur breyting á till., sem borin var fram af n. við 2. umr., og stafar breyt. aðeins af því, að þetta framlag á að vera til skólastjóraíbúðar við íþróttakennaraskólann, en ekki til íþróttakennaraskólans sjálfs, en upphæðin sjálf er óbreytt. Þá er gert ráð fyrir og lagt til að hækka framlag til byggingar lögreglustöðvar í Reykjavík um 200 þús. kr. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt og iðulega hefur verið bent á í blöðum og annars staðar, er það orðið fullkomið vandræðamál og vansi að því, hversu lögreglan býr hér við slæman húsakost og aðstaða öll er þar hörmuleg, þannig að það er óumflýjanlegt að hefjast sem allra fyrst handa um .að bæta úr þessu, og það er með hliðsjón af þessari þörf, sem n. hefur lagt til, að þetta framlag verði hækkað. Þá kem ég að 43. brtt. Þar er um að ræða breyt. á till. í heimildagr. fjárlfrv. um lán til flugþjónustunnar. Þar er lagt til, að lánsheimildin verði 5.5 millj., en fjvn. hefur lækkað þetta niður í 1.4 millj., sem stafar af því einn, að hið háa Alþ. hefur þegar á þessu ári, eða nú fyrir skömmu, veitt sérstaka lántökuheimild í þessu skyni, og er því heimildin lækkuð sem nemur þeirri heimild, sem veitt var með þessum lögum, en þeirrar heimildar var leitað vegna þess, að það þótti ekki mega bíða eftir afgreiðslu fjárl., þar sem það þurfti að ganga frá lántöku þá þegar. Þá er lagt til að heimila ríkisstj. að ábyrgjast allt að 400 þús. kr. lán, sem hreppsn. Hveragerðishrepps tekur til að leggja hitaveitu í þorpið, þó eigi yfir 80% af heildarkostnaði. Í fjárl. yfirstandandi árs er sams konar heimild, en hún er að upphæð 500 þús. og er miðuð við 85% af heildarkostnaði. Á síðasta þingi voru samþ. heildarlög varðandi aðstoð ríkisins við byggingu hitaveitna utan Reykjavíkur. Ástæðan til þess, að þessi till. er aftur tekin upp hér, er hins vegar sú, að það þykir leika nokkur vafi á því kannske, að þannig sé frá þessari hitaveitu gengið, að hún falli að öllu leyti undir þau lög hvað snertir þá aðila, sem að henni standa, og ýmis önnur atriði., þannig að óumflýjanlegt þykir öryggis vegna að leggja til, að tekinn verði á heimildagr. í þessu samhandi þessi liður, en hann er lækkaður um 100 þús. vegna þess, að 100 þús. kr. voru notaðar á yfirstandandi ári, en hins vegar er hér aðeins um framlengingu að ræða á eftirstöðvunum, en ekki viðbót við þær 500 þús., sem þá voru heimilaðar. Eins og hv. þm. er kunnugt, urðu Hnífsdælingar fyrir því tjóni, að barnaskóli þeirra fauk, og lá þar við stórslysum og mildi mikil, að ekki varð af. En augljóst er, að af þessum sökum hefur þetta fámenna byggðarlag orðið fyrir mjög miklu tjóni. Þarna var að vísu um gamalt hús að ræða, en nýuppgert, og óumflýjanlegt að ráðast nú þegar í byggingu nýs skólahúss. Sanngjarnt þykir með hliðsjón af þessu óvænta tjóni, sem þarna varð, að ríkissjóður styrkti eitthvað þetta byggðarlag í sambandi við endurbyggingu skólans, og er því lagt til, að heimilað verði að greiða 250 þús. kr. í þessu skyni án mótframlags, en að öðru leyti kemur byggingin að sjálfsögðu undir hin almennu lagaákvæði um framlög ríkisins til skólabygginga. Þá eru hér tveir nýir liðir. Annars vegar er lagt til að heimila ríkisstj. að greiða h/f Skallagrími í Borgarnesi allt að 200 þús. kr. viðbótarstyrk, ef óhjákvæmilegt reynist. Ég mun ekki ræða þetta atriði hér nánar. Hér er um að ræða till. frá hv. samvinnun. samgöngumála, og mun frsm. þeirrar n. væntanlega gera nánari grein fyrir, af hvaða ástæðum þetta er tekið hér upp. En fjvn. taldi rétt að verða við þeim óskum og er sammála þeim rökum, sem þar lágu á bak við. Þá er enn fremur lagt til að heimila ríkisstj. að kaupa land og húseign af héraðsskólanum á Laugarvatni handa menntaskólanum og íþróttakennaraskólanum, enda náist samkomulag um verð. Eins og hv. þm. er kunnugt, er um að ræða þarna eignaskipti milli skóla, og þykir rétt að heimila ríkisstj. að gera nauðsynlegar ráðstafanir í sambandi við það mál. Þá er 47. og síðasta brtt. n. um það, að 3. mgr. 23. gr. fjárlfrv. falli niður, en þar er svo sagt, að ríkissjóður greiði helming uppbótar á lífeyri, en hlutaðeigandi lífeyrissjóður binn helminginn. Þetta er niður fallið að því leyti til, að ríkissjóður greiðir nú þetta að öllu leyti, þannig að ástæðulaust þykir að vera að hafa þessa klausu áfram í þessari grein, og er því lagt til, að hún verði niður felld. Ég verð að biðja hv. þm. afsökunar á því, að það er hér annað skjal, sem er frá meiri hl. fjvn. Það er þskj. 324, þar sem eru nokkrar brtt. til viðbótar við þær, sem ég hef nú rakið, og mun ég fara einnig nokkrum orðum um þær til skýringar. Fyrsta brtt. er sú, að lagt er til að veita 50 þús. kr. til varnar gegn skemmdum á reknetjum í Faxaflóa af völdum háhyrninga. Háhyrningar hafa valdið mjög miklu tjóni á reknetjum báta á þessum slóðum, og vil ég leyfa mér í því sambandi, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp samþykkt, sem gerð var á fundi Landssambands ísl. útvegsmanna í sambandi við þetta mál og þar sem þetta skýrist nokkuð. Í samþykktinni segir: „Um leið og fundurinn þakkar forustu þeirra manna, sem beittu sér fyrir veiði og eyðingu háhyrnings til varnar netjum reknetjabáta, skorar fundurinn á Landssamband ísl. útvegsmanna, að heildarsamtökin beiti sér fyrir því, að Alþ. það, er nú situr, veiti ríflega fjárveitingu til áframhaldandi eyðingar á þessari hvalategund, sem nú þegar er að gera reknetjaveiði óframkvæmanlega sökum veiðarfæratjóns, þar sem dæmi eru til, að háhyrningar hafi eyðilagt 400–500 net á einni nóttu. - Í samræmi við framangreinda till. vonum vér fastlega, að hið háa Alþ. sjái sér fært að verða við óskum fundarins um fjárveitingu til eyðingar háhyrnings, þar sem útvegsmenn hafa orðið fyrir tilfinnanlegu tjóni af völdum hans við reknetjaveiðar undanfarin ár.“ Það hefur verið bátur, sem að þessu hefur unnið að undanförnu, og hefur þótt gefast vel, eins og í ályktuninni segir, og er lagt til, að fjárveitingin verði til ráðstöfunar Fiskifélags Íslands með það í huga, að þessari starfsemi verði haldið áfram. Þá er lagt til, að tekinn verði á 17. gr. nýr liður, þ.e. 100 þús. kr. fjárveiting til dvalarheimilis á vegum mæðrastyrksnefndarinnar í Reykjavík, byggingarstyrkur. Mæðrastyrksnefndin er að koma sér upp sumardvalarheimili hér nokkuð frá bænum, þar sem ætlunin er, að fátækar mæður og börn geti dvalið að sumarlagi á vegum nefndarinnar. N. hefur haft þessa starfsemi áður með höndum og leigt til þess húsnæði, en nú er þess ekki kostur lengur, og n. hefur því ráðizt í byggingu í þessu skyni, sem kosta mun að vísu nokkurt fé, 700–800 þús., og þykir það nú sennilega ekki mikið, miðað við núgildandi verðlag. N. hefur þegar til ráðstöfunar allmikið fé, en skortir þó nokkuð á til þess að geta komið þessu upp, og er lagt til, að ríkissjóður styrki þessa starfsemi með þessari fjárupphæð. En hér er, eins og ég gat um, um byggingarstyrk að ræða, en ekki áframhaldandi styrkveitingu. Þá er 3. brtt. Það er aðeins leiðrétting við 18. gr. Það falla niður þar tveir menn. Þá er 4. brtt. Hún er um, að breytt verði ákvæði, sem er í núgildandi fjárl. og einnig er tekið upp í fjárlfrv. Þar segir svo í 10. lið, að ríkisstj. sé heimilt að leggja fram það mikið nýtt hlutafé í Skallagrím h/f í Borgarnesi, að hlutafé ríkissjóðs verði jafnan 1/3 af heildarhlutafjárhæð félagsins, þó ekki yfir 200 þús. kr. Nú er upplýst í málinu, að til þess að geti orðið um 1/3 að ræða, þá þurfi þessi upphæð ekki að vera 200 þús., heldur 600 þús., og er lagt til, að heimildin verði við það miðuð, með það í huga, að ríkið eigi sama eignarhluta í þessu félagi og áður hefur verið. Þá er einnig lagt til, að endurveitt verði sú heimild, sem er í núgildandi fjárl., að ríkisstj. heimilist að ábyrgjast fyrir Slippfélagið h/f í Reykjavík allt að 6 millj. kr. til byggingar nýrrar dráttarbrautar. Það hefur áður verið útskýrt hér í umræðum við fjárl., og sé ég því ekki þörf á að vera að fara frekar út í það mál nú, nema tilefni gefist til. Þá er nýr liður, 6. brtt., um það, að ríkisstj. heimilist að greiða síldarútvegsnefnd allt að 1 millj. kr. vegna ábyrgðar á söluverði sunnanlandssíldar, sem framleidd er á árinu 1953. - Eins og hv. þm. mun væntanlega flestum kunnugt, þá reis um það deila og urðu af því mikil vandræði, að í ljós kom við veiði sunnanlandssíldar, reknetjasíldar hér í Faxaflóa, nú á þessu ári, að síldin var lakari að ýmsu leyti, sérstaklega var miklum mun meiri smásild en áður hafði verið. Þetta leiddi til þess, að síldin gekk ekki upp í nýgerða viðskiptasamninga við Rússland nema með því móti, að söluverð síldarinnar til Rússa yrði lækkað allverulega. Nú hafði hins vegar mikið af þessari síld þegar verið saltað, og það þótti óumflýjanlegt að reyna að gera sér fé úr þessu, en hins vegar ljóst, að það var ekki hægt að leggja þetta tjón á þá aðila, sem hér áttu hlut að máli, og var því farin sú leið, að ríkisstj. tók á sig ábyrgð á síldarverðinu, þannig að saltendum var ábyrgzt visst verð fyrir tunnu, þannig að við það var miðað, að heimilað yrði áfram að hafa þann síldarfjölda í tunnunum og veiða áfram og salta millisíldina og smásíldina eins og gert hafði verið til þess að geta hagnýtt þessa veiði. Þetta hefur hins vegar leitt til allmikilla útgjalda, en þó minni raunar en búizt var við. En vegna þessarar heimildar má gera ráð fyrir, að á ríkissjóð falli að greiða um 1 millj. kr. í þessu skyni, og er þá vitanlega ekki um annað að ræða en að taka upp umrædda heimild fyrir ríkisstj. til þess að greiða þetta fé. Þá er að lokum till. um það, að ríkisstj. verði heimilað að afhenda vestur-þýzku ríkisstj. húseignina Túngötu 18 í Reykjavík. - Eins og hv. þm. er kunnugt, þá er þetta hús fyrrverandi sendiráðshús Þjóðverja hér á landi, en var tekið í stríðsbyrjun og hefur verið til afnota síðan fyrir íslenzku ríkisstj., þannig að ráðuneytin sum hafa verið þar til húsa. Hins vegar hefur þótt eðlilegt og sanngjarnt, með hliðsjón af því, sem gert hefur verið í öðrum löndum, eftir að viðskiptasamningar og eðlileg sambönd eru upp tekin milli þessara tveggja þjóða, að afhenda Þjóðverjum aftur þessa sendiráðsbyggingu, þar sem þeir hafa nú sent hingað til lands sendiherra, og það þykir því vera eðlilegt og í rauninni sjálfsagt að sýna á móti þá eðlilegu vinsemd að afhenda þeim aftur þetta hús, sem þeir upphaflega áttu, og er því lagt til, að þetta verði heimilað ríkisstj. á 22. gr. fjárl., svo sem meiri hl. fjvn. leggur til. Ég hef þá lokið við að rekja þær brtt., sem hér eru fram lagðar. Meginhluti þeirra er, eins og hv. þm. sjá, þ.e.a.s. þskj. 308, borinn fram af fjvn. í heild. En till. þær, sem ég síðast rakti á þskj. 324, eru bornar fram af meiri hl. fjvn. Eftir að fjárlfrv. var afgreitt við 2. umr., var greiðslujöfnuður á sjóðsyfirliti rúmar 3.5 millj. kr. Ef þær till. verða samþ., sem ég hef hér getið um og lagðar eru fram af fjvn,, mun greiðslujöfnuður á sjóðsyfirliti verða um 800 þús. kr., og má segja, að varla sé hægt að fara naumara í sakirnar en að skilja eftir greiðslujöfnuð, sem er innan við 1 millj. kr., og augljóst er, að ekki má mikið út af bera, ef ekki á illa að fara, nema til komi einhverjar aðrar eða meiri tekjur en áætlaðar eru, þar sem ekkert er upp á að hlaupa í fjárl. sjálfum samkvæmt þessari áætlun, sem nú liggur fyrir, nema þessa smáupphæð. Ég hirði svo ekki að rekja þessar till. frekar, nema sérstakt tilefni gefist til.



Herra forseti. Um rekstrarafkomu flóabátanna á liðandi ári er það fyrst og fremst að segja, að hún hefur, eins og stundum áður, verið nokkuð misjöfn. Einstakir bátar hafa bjargazt sæmilega með þann styrk, sem þeim hefur verið veittur, en hjá öðrum hefur orðið nokkur halli og hjá sumum allverulegur. Samvn. samgöngumála hefur eins og undanfarið annazt undirbúning tillagna um styrki til flóabáta og vöruflutninga og hefur í samvinnu við Skipaútgerð ríkisins reynt að afla sér sem gleggstra upplýsinga um rekstur og afkomu bátanna. Enda þótt reynt hafi verið að fá sem gleggst yfirlit um þennan rekstur, þá þykir n. þó nokkuð bresta á um það, að hún hafi eins glöggar upplýsingar frá öllum þeim samgöngufyrirtækjum, sem þennan rekstur annast, eins og þörf krefur. Þess vegna hefur hún einróma lagt til, að þeirri áskorun verði beint til samgmrn., að það feli sérstökum manni að rannsaka á næsta ári allan rekstur flóabátanna með tilliti til þess, að sem gleggst vitneskja fáist um hag og afkomu bátanna. Á síðasta þingi lagði n. til, að þessi fyrirtæki yrðu krafin ársfjórðungslegs yfirlits um rekstur sinn og að samgrmrn. eða Skipaútgerðin hefðu forustu um það. Þetta hefur ekki verið gert, ekki vegna þess, að ekki hafi verið áhugi fyrir því hjá þeim aðilum, sem þessari ósk var beint til, heldur vegna hins, að ég geri ráð fyrir, að það sé nokkrum erfiðleikum lundið að fá slíkt ársfjórðungslegt yfirlit frá öllum flóabátunum. Þeir vita ekki svo glögglega, hvar þeir eru á vegi staddir, að þeir geti gefið slíkt yfirlit ársfjórðungslega. En með því að fela sérstökum manni að fylgjast sérstaklega með þessum rekstri, ætti að vera unnt að fá eins fullkomnar upplýsingar og frekast er kostur um þennan rekstur og byggja tillögur um styrkveitingar síðan á þeim upplýsingum. Samkvæmt tillögum samvn. er lagt til, að flóabátaferðunum verði á næsta ári hagað með mjög svipuðum hætti og gert hefur verið undanfarin ár. Þó er lagt til, að rekstri tveggja þeirra, Húnaflóa- og Strandabáts og Eskifjarðarbáts, verði hætt. Mun ég hér á eftir minnast nokkuð á ástæður þess. Um rekstur einstakra flóabáta og ferðir þeirra vil ég taka þetta fram: Er þar fyrst að minnast á Breiðafjarðarsamgöngurnar. Þar er lagt til, að rekstrarstyrkur til Flateyjarbáts hækki um 20 þús. kr. Rekstur þessa báts hefur gengið mjög illa á þessu ári, og hefur fyrirtækið, sem rekur bátinn, farið fram á mjög mikla styrkhækkun til hans. Nefndin hefur reynt að koma til móts við þær óskir með því að leggja til, að styrkur til hans hækki um þessa upphæð. Þá er og styrkupphæðin til þessa báts nú veitt í einu lagi í samráði við þm. kjördæmisins og þannig, að styrkurinn er veittur til vikulegra ferða frá Flatey með viðkomu í eyjum og á höfnum við norðanverðan Breiðafjörð, samkvæmt fastri áætlun. Mun það vera í samræmi við óskir fólksins, sem á að njóta ferða bátsins. Um samgöngurnar við sunnanverðan Breiðafjörð er það að segja, að Stykkishólmsbátur, sem hefur verið á undanförnum árum mjög vel rekinn og ekki haft mjög háan styrk, fer nú fram á töluvert mikla styrkhækkun. Hlutafélagið, sem rekur bátinn, hefur orðið að kaupa nýtt skip, nokkru stærra, til þess að annast þessar ferðir, og enn fremur er talið nauðsynlegt að skipta um vél í þeim bát. En af því leiðir allmikinn aukakostnað fyrir fyrirtækið, sem það treystir sér ekki til að rísa undir óstutt. Það hefur þess vegna farið fram á allmikla hækkun á rekstrarstyrk og sömuleiðis beðið um styrk til vélakaupa. - N. hefur mætt þessum óskum með því að leggja til, að rekstrarstyrkurinn verði hækkaður um 25 þús. kr. og félaginu veittur 20 þús. kr. styrkur til vélakaupa. Er það ekkert nýmæli, þar sem á undanförnum árum hafa iðulega verið veittir styrkir til einstakra báta til vélakaupa og vélaviðgerða. Þá er að lokum lagt til í sambandi við Breiðafjarðarsamgöngur, að styrkur til Skógarstrandarog Langeyjarnessbáts verði óbreyttur. Um Ísafjarðarsamgöngur er það að segja, að sama skip hefur annazt þær og undanfarin ár, og má segja, að rekstur þess hafi gengið tiltölulega sæmilega á þessu ári. Fyrirtækið hafði á þessu ári samtals 430 þús. kr. í styrk, en þar af voru 50 þús. kr. veittar upp í rekstrarhalla undanfarinna ára og 40 þús. kr. til vélakaupa. Nú er lagt til, að styrkur til þessa báts verði samtals 370 þús. kr. eða 60 þús. kr. lægri en á þessu ári, en af þessum 370 þús. kr. verði 20 þús. kr. varið til viðgerða á skipi félagsins, „Fagranesinu“, sem annast þessar ferðir. N. taldi ekki fært að verða við ósk félagsstjórnarinnar um að fá 50 þús. kr. til þessarar viðgerðar, en væntir þess, að fyrirtækið geti einhvern veginn bjargazt, fengið fé annars staðar frá til þess að ljúka nauðsynlegri viðgerð á skipinu. Í sambandi við Norðurlandssamgöngur er þess að geta, að flóabátur sá, sem annazt hefur flóabátaferðir milli hafna í Strandasýslu og stundum allt suður til Hvammstanga, hefur nú verið seldur og enginn bátur hefur enn þá verið keyptur í hans stað. Það varð því að ráði í samráði við þm. Strandamanna að leggja til, að styrkur til þessa báts verði felldur niður á næsta ári. En samkvæmt ósk þingmannsins og einnig í samráði við hv. fjvn. er lagt til, að hluta af þeim styrk, sem Strandabátur hefur notið, verði varið til samgöngubóta á landi í Strandasýslu. Það er mjög mikill áhugi fyrir því þar í héraði að skapa sem fyrst akvegasamband milli kauptúnsins Drangsness við norðanverðan Steingrímsfjörð og Hólmavíkur og hins vegar akvegasamband milli Ingólfsfjarðar í norðurhluta sýslunnar og Gjögurs við norðanverðan Reykjarfjörð. Samvn. féllst á, að 100 þús. kr. af þeim 130 þús. kr. styrk, sem Strandabátur hefur notið, yrði varið til samgöngubóta á þessum tveimur vegum, þannig að þetta fé kæmi héraðinu að gagni með öðrum hætti. Það er svo álit n., að reynslan verði að skera úr um það, hvort nauðsyn beri til þess að taka upp ferðir Húnaflóa- og Strandabáts að nýju. Norðurlandsbáturinn, sem gengur um Eyjafjörð og Skagafjörð, fékk á þessu ári 310 þús. kr. styrk. En útgerðarmaðurinn, sem bátinn rekur, taldi sér ókleift að halda þeim rekstri áfram án töluverðrar styrkhækkunar. N. taldi því ekki unnt að komast hjá að hækka styrkinn nokkuð og lagði til, að hann fengi 20 þús. kr. meira en á þessu ári. Þá er styrkur til Hríseyjarbáts hækkaður um 1000 kr., og styrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda er lagt til að hækki um 6 þús. kr. En þannig stendur á með þann bát, að eigandi hans, sem var búsettur í Flatey, hefur flutzt þaðan til Húsavíkur og ekki hefur reynzt mögulegt að fá annan bát búsettan í Flatey til þess að annast ferðirnar. En við það að báturinn er staðsettur á Húsavík verða þessar ferðir nokkru dýrari, og taldi n. óhjákvæmilegt, þar sem ekki hafði fengizt bátur heima í Flatey, að styrkja hann þá nokkuð ríflega, til þess að hann gæti haldið ferðunum uppi áfram. Á Austfjörðum er lagt til að styrkur til Loðmundarfjarðarbáts verði óbreyttur, en styrkur til Mjóafjarðarbáts hækki um 2 þús. kr. Hins vegar er lagt til, að styrkur til Eskifjarðarbáts falli niður. Sprettur það af því, að akvegasamband hefur nú skapazt milli þeirra byggðarlaga, sem báturinn hélt uppi ferðum til og frá. Hins vegar er styrkur til Berufjarðarbáts óbreyttur. Ég er þá kominn að Suðurlandsskipi. Eins og kunnugt er, þá hefur um alllangt skeið verið veittur styrkur til flutninga á hinni löngu og erfiðu leið milli Reykjavíkur og Vestur-Skaftafellssýslu. Flutningskostnaður á þessari leið er ákaflega mikill. N. upplýsti í áliti sinn á s.l. ári, að hann væri yfir 500 kr. á tonn austan Mýrdalssands, en nokkru lægri vestan haus. Á undanförnum árum hefur styrkur til þessara flutninga verið hækkaður lítillega öðru hverju. Nú var farið fram á það, að styrkurinn yrði hækkaður enn nokkuð, og með tilliti til þess, að reynt yrði að styrkja vetrarsamgöngur í héraðinu nokkuð, en fyrir atbeina sýslun. V: Skaftafellssýslu var á s.l. ári keyptur snjóbíll til notkunar á leiðinni Reykjavík-Kirkjubæjarklaustur og til notkunar við vetrarflutninga þar í sýslunni. Var það aðalsérleyfishafinn þar í héraðinu, sem keypti þetta samgöngutæki. Nú varð það að ráði í n., að lagt var til, að 25 þús. kr. yrðu veittar í styrk í eitt skipti fyrir öll vegna þessa öryggistækis. Hækkar styrkurinn til Suðurlandsskips því um þessa upphæð. Þá leggur n. til, að styrkurinn til Vestmannaeyja- og Stokkseyrarbáts verði óbreyttur, eða 80 þús. kr. Stöðugt eru uppi raddir um það, að leggja beri þennan flóabát niður. Víst er um það, og verkefni hans er ekki ýkjamikið, eftir að samgöngur bötnuðu mjög í lofti og á sjó við Vestmannaeyjar. En það er alltaf sama sagan, að bæði bæjarstj. Vestmannaeyjakaupstaðar og þingmenn frá Vestmannaeyjum og úr Árnessýslu telja það mjög miður farið, ef þessar samgöngur legðust af. Þess vegna hefur n. ekki talið fært að leggja til, að styrkur til þessa báts yrði felldur niður. Um Faxaflóasamgöngurnar er það að segja, að þær hafa verið miklum vandkvæðum bundnar, síðan h/f Skallagrímur í Borgarnesi varð fyrir því hörmulega óhappi að missa skip sitt, „Laxfoss“, snemma á árinu 1951. Það hefur orðið að halda uppi þessum nauðsynlegu samgöngum milli Reykjavíkur, Akraness og Borgarness með dýrum og misjafnlega hentugum leiguskipum. Félagið hefur unnið að því af kappi að undirbúa smíði eða kaup á nýju skipi. En sá undirbúningur hefur þó ekki enn þá borið árangur. Ég vil þó upplýsa það, að eftir því sem mér hefur verið tjáð, þá munn líkur til þess, að tilboð berist um byggingu nýs skips snemma á næsta ári, þannig að nokkru fastara ætti að verða undir fæti í þessum málum varðandi flóabátasamgöngur Faxaflóa þegar á næsta ári. Eru sem sagt líkur til þess, að þá hafi verið tekin ákvörðun um byggingu eða kaup á nýju og hentugu skipi til þessara ferða. H/f Skallagrímur fékk samkvæmt till. samvinnun. á þessu ári 200 þús. kr. rekstrarstyrk, en fór á siðasta þingi, þegar þessi mál voru undirbúin, fram á miklu hærri styrk. Nú hefur stjórn félagsins farið fram á 360 þús. kr. rekstrarstyrk og leitt rök að því, að ókleift sé að halda þessum ferðum uppi með minna en 30 þús. kr. rekstrarstyrk á mánuði. Samvinnun. taldi sér ekki fært að ganga svo langt og leggur til, að veitt sé sama upphæð og á þessu ári sem rekstrarstyrkur til h/f Skallagríms til þess að halda uppi Faxaflóasamgöngum, eða 200 þús. kr. Hins vegar taldi n. ekki unnt að sniðganga með öllu óskir fyrirtækisins um einhvern frekari stuðning, á meðan á þessu millibilsástandi stendur, að það hefur ekki fengið nýtt og hentugt skip til ferðanna. Hefur hún því lagt til í samráði við þm. Borgf. og Mýr. og hv. fjvn., að ríkisstj. verði heimilað að veita h/f Skallagrími allt að 100 þús. kr. viðbótarstyrk, ef brýna nauðsyn beri til þess, til þess að þessum samgöngum verði haldið uppi. Samvinnun. skrifaði fjvn. um þetta, og hefur hv. n. flutt brtt. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að verja þessari upphæð, ef brýna nauðsyn beri til, til þess að Faxaflóasamgöngum verði haldið uppi. En það er von n., eins og ég sagði áðan, að með nýju og hentugu skipi eigi þessar samgöngur að komast í betra horf, og sitt fyrra horf, því að það er vitað, að um langt skeið voru þessar flóabátaferðir reknar án ríkisstyrks. Ég hygg þá, að ég hafi gert grein fyrir till. samvinnun. í aðalatriðum og gefið nokkrar upplýsingar um, hvernig þessum samgöngum er háttað í einstökum landshlutum. Samkvæmt till. n. áætlar hún styrk til flóabátaferða og vöruflutninga á næsta ári samtals 1607500 kr. Er það 3500 hærra en gert er ráð fyrir á fjárl. þessa árs. Um það þarf ekki að fara í neinar grafgötur, hvernig standi á aukinni styrkþörf til flóabátanna. Rekstrarkostnaður þeirra hefur farið vaxandi ár frá ári eins og annarra skipa í landinu. Hef ég gert grein fyrir því í framsögu fyrir áliti hv. nefndar á undanförnum árum og tel því ekki þörf á að endurtaka það hér nú. Ég vil svo leyfa mér, um leið og ég lýk framsögu fyrir hv. samvn. samgm. varðandi styrk til flóabáta og vöruflutninga, að mimtast lítillega á mál, sem snerta mitt kjördæmi. Ég vil fyrst leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir að hafa tekið upp heimild fyrir ríkisstj. til þess að greiða 250 þús. kr. án mótframlags til skólabyggingar í Hnífsdal. Ég þakka skilning n. á því einstæða óhappi, sem þetta byggðarlag varð fyrir, þegar skóli þess fauk með börnum og kennurum í ofviðri á s.l. vori. Ég veit ekki enn þá endanlega um, hver byggingarkostnaður hins nýja skóla muni verða, en ríkið hefur brugðizt vel við. Ég endurtek þakkir mínar bæði til hæstv. ríkisstj. og hv. fjvn. fyrir till. þá, sem flutt hefur verið. Þá vil ég enn fremur þakka n. fyrir það, að hún hefur tekið upp í till. sínar 15 þús. kr. fjárveitingu til bryggju í Reykjanesi, en það fé mun verða notað til þess að bæta skemmdir, sem urðu á því mannvirki. Að lokum vil ég vísa til fyrri ummæla minna með brtt., sem ég hef flutt ásamt nokkrum hv. þm. um byggingarstyrk til Jóns Björnssonar rithöfundar. Ég skal ekki endurtaka þau rök, sem ég hef flutt fyrir því. Hér á hlut að máli ágætur listamaður, fátækur maður, sem býr í gersamlega óviðunandi húsnæði, bragga, þar sem lekur yfir hann við ritstörf hans, og torveldar það að sjálfsögðu mjög rithöfundarstarf hans. Vænti ég, að hv. þm. sýni skilning nú sem fyrr á þörfum ýmissa fátækra listamanna og samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Ég á hér nokkrar till. á þskj. 330, og er fyrsta till., rómv. l. að nokkru leyti endurtekning á till., sem ég flutti hér við 2. umr., en tók þá aftur. Hún var um að hækka framlag til Iæknisbústaða og sjúkrahúsa upp í 2 millj., en þar sem felld var sams konar till. við 2. umr., hef ég nú lækkað þetta og fer fram á, að þessi upphæð verði hækkuð í 1800 þús. í stað 1500 þús. Það er kunnugt mál, að jafnvei þótt þarna væri samþ. 1800 þús., þá er það ekki nema brothluti af því, sem þarf til þessara gjalda, því að svo margir læknisbústaðir og spítalar eru í byggingu, enda var krafan frá viðkomandi ráðuneyti, sem liggur fyrir bréf um, að lágmarkið, sem þyrfti í þetta, væri 3 millj. kr. Ég vil nú mega vænta þess, þó að svo hati farið, sem mér þykir mjög undarlegt, að hv. fjvn. hefur ekki hækkað þessa upphæð meira, að þessi till. fái góð afdrif hér hjá hv. þm. En þar sem ég talaði nokkuð um hana við 2. umr. eða þá þörf, sem hér liggur fyrir, þá sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um hana meir. Þá er hér till. nr. XVI á sama þskj. um að heimila ríkisstj. að gera við hafnarbryggjuna á Skagaströnd, þannig að henni sé ekki nein hætta búin. Ég hef farið fram á töluvert hærri fjárveitingu til hafnargerðarinnar á Skagaströnd, en fengið þau svör, - og tel þau í sjálfu sér eðlileg, - að þar sem ekki sé búið að leggja fram til byggingarinnar meira en orðið er og ekki nein hærri skuld á, þá sé ekki hægt eftir þeim reglum, sem þar um gilda, að fara öllu hærra með fjárveitinguna en hv. fjvn. hefur gert. En þarna er þannig ástatt, að aðalbryggjan er stórlega skemmd, og munar litlu, að hún fari, og það yrði svo mikið tjón, að það getur ekki verið látið líðast, að svo fari. Nú stendur þannig, eins og mönnum er kunnugt, að á þessum stað hefur verið alger veiðibrestur á undanförnum árum, og þess vegna hefur viðkomandi hafnarnefnd ekki getað greitt afborganir og vexti af þeim lánum, sem til hafnargerðarinnar hafa gengið. Og nú nýlega var formaður hafnarn. hér að leita fyrir sér um lántöku til þess að fá viðgerð á þessari bryggju, en eins og klasi er mjög óeðlilegt, fór svo, að ekki er um nein lán að ræða til þessara hluta, og þess vegna ekki um neitt að ræða hér til viðgerða á þessu mannvirki annað en að ríkissjóður leggi það fram til þess, að hér sé ekki sett meira í voða en orðið er. Fyrir þessu eru fordæmi a.m.k. frá tveim öðrum stöðum á landinu, sem sé á Bakkafirði eystra og í Bolungavík vestra. Að sjálfsögðu geri ég ráð fyrir því, ef þessi heimildartill. verður samþ., að hæstv. ríkisstj. fari algerlega eftir till. og fyrirsögn vitamálastjóra um þá viðgerð, sem hérna er ómissandi. Þá á ég hér till. nr. XII á þessu sama þskj. ásamt hv. 4 þm. Reykv., sem er forstjóri Tryggingastofnunarinnar og þekkir vel inn á það mál, sem hér er um að ræða, að hækka á 18. gr. greiðslu til Sigríðar Arnljótsdóttur læknisekkju upp í 7 þús. kr. Þessi kona er orðin 84 ára gömul, algerlega eignalaus og hefur orðið fyrir því mikla óhappi, að sonur hennar, sem hún hafði aðstoð af, hefur misst heilsuna og hún hefur því ekkert við að styðjast. Við flytjum þessa till., ég og hv. 4. þm. Reykv., vegna kunnugleika á högum þessarar gömlu ekkju. Hún var lengi lækniskona í mínu héraði og kunnug þar að öllu góðu, og má geta þess, að hún er dóttir hins gamla þingskörungs, Arnljóts Ólafssonar í Sauðanesi. Hér er farið fram á mjög smávægilega upphæð, og ég vil mega vænta þess, að hv. þm. taki þessari till. vel, enda þótt fjvn. hafi ekki viljað á hana fallast. Að öðru leyti skal ég ekki fara inn á að ræða um annað, sem hér liggur fyrir, eða fjárlfrv. í heild sinni, en vil mega vænta þess, að hv. þm. taki þessum smávægilegu till., sem hér er um að ræða, með vinsemd.



Ég sé ekki ástæðu til þess að gera fjárl. neitt að umræðuefni almennt við þessa umr. eða framhald hennar, þar sem þau máletni hafa nú verið ýtarlega rædd. Ég kvaddi mér hljóðs einvörðungu til þess að mæla fyrir brtt., sem ég flyt hér ásamt hæstv. menntmrh. Till. er á þskj. 330,XV. Hún er um að heimila ríkisstj. að greiða allt að 700 þús. kr. upp í áfallnar rekstrarskuldir þjóðleikhússins. Þannig er mál með vexti, að þjóðleikhúsið hefur ekki getað orðið rekið hallalaust með þeim styrk af skemmtanaskatti, sem það hefur. Það liggur nú fyrir, að talsverður halli hefur orðið undanfarið á rekstri hússins. Það er með engu móti hægt að komast hjá því að greiða þennan halla. Hann liggur fyrir í lausaskuldum, sem verður að greiða, en á hinn bóginn eðlilegra, að fyrir því sé heimild frá hv. Alþ. Þess vegna höfum við lagt til, að sú heimild verði gefin með þessu móti. Það er að vísu líklegt, að einhver halli verði á rekstri þjóðleikhússins að óbreyttu skemmtanaskattstillaginn á mesta ári. En þó hefur það mál ekki verið athugað svo ýtarlega, að við viljum gera nokkrar till., sem lúta að framtíðinni, heldur binda okkur eingöngu við að fá heimild stj. til handa til þess að hreinsa upp þær skuldir, sem á hafa fallið.



Herra forseti. Eins og í ljós kom við atkvgr. í lok 2. umr. fjárl. hér um daginn, hefur hæstv. ríkisstj. þau tök á þingliði sínu, að það fær ekki að fylgja einni einustu brtt. við fjárlfrv. að undanskildum till. meiri hl. hv. fjvn. Þar sem svo er ástatt, teljum við þm. Þjóðvfl. þýðingarlaust að bera fram margar brtt. nú við 3. umr., þar eð örlög þeirra, hverjar sem þær væru, mega teljast fyrir fram ráðin. Á þskj. 330 eru þó 4 till. frá okkur, eða ein frá okkur sameiginlega og þrjár frá mér. Hin fyrsta þeirra, V. liður, um allmikið hækkaðan styrk til íþróttasjóðs, var flutt við 2. umr., en þá tekin aftur til 3. umr. Var mælt fyrir henni þá, og skal ég ekki endurtaka það, sem þá var sagt. Ég hef hér á þessu sama þskj., undir liðnum VIII, leyft mér að flytja 3 till. um lítils háttar aukinn styrk til menningarmála. Fyrsta till. er um að hækka ríkisframlag til hinnar miklu íslenzku orðabókar, sem nú er unnið að á vegum háskólans, úr 75 þús. kr. í 150 þús. kr. Hér er verið að vinna mjög umfangsmikið og tímafrekt nytjaverk í þágu íslenzkrar menningar. Því minna fé sem til þess er veitt árlega, því fleiri ár dregst það, að þessi mikla orðabók komi út, en hún mun verða veruleg lyftistöng íslenzkum fræðum. Hlýtur það að vera metnaðarmál okkar Íslendinga að eignast sem fyrst góða vísindalega orðabók yfir móðurmálið. Þá flyt ég till. um nýjan lið, lítils háttar framlag til að hefja undirbúning annars nauðsynjaverks, sem ekki má dragast miklu lengur að hefjast handa um, samningu íslenzkrar alfræða- eða fjölfræðabókar. Fyrir nokkrum árum hófu einstaklingar hér á landi að vinna að útgáfu allstórrar alfræðabókar. Átti hún að fjalla bæði um íslenzk og erlend efni, og ef ég man rétt, átti hún að vera ein 12 bindi. Þetta verk dagaði uppi, enda hefði það orðið mjög dýrt og viðamikið. Mun nú vera alveg hætt við þessa alfræðabók. Ég tel hins vegar, að við Íslendingar höfum sérstaka þörf á alfræðabók eða fjölfræðabók, sem eingöngu væri bundin við íslenzk efni. Hún mundi koma að verulegu gagni, þótt hún væri ekki ákaflega stór. Mundi vel mega una við 3–4 bindi, og virðist eðlilegt, að Háskóli Íslands sæi um framkvæmd slíks verks, en vel mætti hugsa sér, að bókadeild menningarsjóðs yrði aðill, þegar til þess kæmi að gefa verkið út. Till. mín er flutt til þess að vekja athygli hv. þm. á þessu máli, ef verða mætti til þess, að það kæmist a.m.k. á umræðu- og athugunarstig. Loks flyt ég hér till. um að hækka lítils háttar upphæðina til skálda og listamanna. Sú upphæð hefur staðið óbreytt að krónutölu hin síðustu ár, að ég held, þrátt fyrir stórminnkað verðgildi peninga. Jafnframt legg ég til, að einum ágætasta og sérstæðasta listamanni þjóðarinnar, Ásmundi Sveinssyni myndhöggvara, verði veitt af þessari fjárhæð sérstök heiðurslaun. Ásmundur Sveinsson varð sextugur á þessu ári, en er þó enn, þrátt fyrir mjög erfið ævikjör og óhemjustrit, í fullu fjöri. Hann er frjór og skapandi listamaður, miklum hæfileikum gæddur, en hefur aldrei notið þeirrar aðstöðu, sem hann á skilið. Það er vitað og viðurkennt, að myndhöggvarar eiga öllu erfiðara uppdráttar en flestir listamenn aðrir, einkum í litlu og fátæku landi, sem hefur takmarkaða getu til myndakaupa og ef til vill enn takmarkaðri skilning á gildi höggmynda. Ásmundur Sveinsson hefur fyrir löngu til þess unnið, að honum sé veitt full viðurkenning og aðstaða hans bætt. Hann hefur þegar borið hróður íslenzkrar listar vítt á erlendum vettvangi og mundi þó enn betur gera, ef hagur hans batnaði nokkuð.



Herra forseti. Frsm. fjvn., hv. 2. þm. Eyf., hefur gert grein fyrir nálega öllum till., sem fram hafa komið frá fjvn. síðan 2. umr. lauk, og hef ég litið við það að athuga. Ég vil taka undir það, sem hann sagði um 18. gr., að hún er orðin mesta vandræðafyrirbæri, og það er síður en svo, að ég telji, að þær till., sem koma nú fyrir þingið um nýja liði á 18. gr., séu ekki sama marki brenndar og aðrir liðir, að það er hið megnasta ósamræmi milli fjárveitinga til einstaklinga alveg eins og áður á greininni, enda er miðað við það ósamræmi, sem fyrir er milli manna. Eru till. þannig engu nær því að komast nærri nokkru réttlæti um fjárveitingar á 18. gr., heldur erum við heldur fjær, eftir því sem meira bætist við á greinina. Það er líka orðið augljóst öllum, að allar hinar lægri upphæðir, sem eru sjálfsagt upp undir 4/5 að tölu af fjárveitingum á gr., eru í raun og veru ekkert nema að sýnast. Þær koma alls ekki til útborgunar til fólksins að neinn leyti að því er snertir þá, sem hafa lægri upphæðirnar, því að þessi upphæð dregst frá hjá öllu gömlu fólki, sem er á ellilaunum, dregst frá ellilaunum þess og öðrum tryggingarupphæðum hjá tryggingunum. Það er ekkert annað en blekking, að þetta fólk fái þessar upphæðir í viðbót við sínar tryggingar. Það stendur á 18. gr., að margt af þessu fólki fái þar þessa upphæð, sem er dregin frá við greiðslu bótanna hjá tryggingunum. Og það er ósæmilegt að vera að gefa þetta út sem skjal frá Alþ. frá ári til árs og manna sig aldrei upp í það að hreinsa til. Fyrir fjvn. lá erindi frá fræðslumálastjóra um að verja nokkurri upphæð til þess að fá hæfan mann til að leiðbeina í skólum um notkun bóka og bókasafna og til erindaflutnings í skólum landsins undir yfirstjórn fræðslumálastjóra. Þetta erindi hefur ekki fengið samþykki n., en sem skólamaður er ég alveg sannfærður um, að þarna væri um nauðsynlegt starf að ræða, sem gæti orðið til mikils gagns í þágu alþýðumenntunar í viðbót við hið venjulega lexíubundna skólanám. Ég hef sjálfur tekið það upp við minn skóla sem námsgrein að láta einn kennara skólans leiðbeina nemendunum um notkun bóka og bókasafns, af því að við erum svo heppin, að bókasafn Ísafjarðarkaupstaðar er í næsta húsi við skólann, og ég er alveg sannfærður um, að þetta hefur opnað nýjan heim fyrir nemendunum og orðið þeim kannske að eins miklu gagni um bókfræði og allt annað nám nemendanna í skólanum. Ég veit líka, að það hefði mikla þýðingu í skólunum úti um landið, að þangað kæmi á vegum fræðslumálastjórnarinnar við og við valinn fyrirlesari til þess að flytja fræðandi, örvandi og hvetjandi erindi, og það væri ekki miklu til kostað úr ríkissjóði, þó að til dæmis 15 þús. kr. eða svo væri varið til þessarar starfsemi. Ég harma það, að meiri hl. fjvn. skyldi ekki geta fallizt á þetta erindi frá fræðslumálastjóra, og tel sjálfsagt, að það sé lagt undir dóm hv. alþm., hvort þeir mundu ekki vilja láta gera slíka tilraun um þessa starfsemi. Ég veit, að margir, sem langar til þess að fara hér upp í landsbókasafn og fá þar fræðslu úr bókum, sem þar eru til, hlífast við því, af því að þeir vita bókstaflega ekkert, hvernig þeir eigi að snúa sér í bókasafni, og hafa enga þekkingu á því að afla sér þeirra gagna í söfnum, sem þeir þurfa til þess að fá þá vitneskju, sem þeir leita eftir. En úr því að ég minnist hér á skóla, þykir mér sem ég geti ekki hjá því komizt að minna á það, að hæstv. forsrh. kom hér í ræðustól í gærkvöld, eftir að seinasti fulltrúi Alþfl. hafði lokið máli sínu og Alþfl. átti þannig engan kost þess að leggja neitt til mála eftir það, en þá leyfði hæstv. forsrh. sér að fræða þjóðina á því í útvarpi, að ég mundi hafa lagt til, að niður væri felldur liður, sem hann kallaði nú skólaeftirlitið, sem ekki er til. Það er nú bara smávegis ónákvæmni. En liður er núna tekinn upp og mun eiga að vera nýtt embætti, sem heitir fjármálaeftirlit skólanna, og ég hafði lagt til, að það yrði fellt niður. Hæstv. forsrh. sagði þjóðinni, að þetta mundi ég hafa gert af því, að ég þættist eiga mér í að hefna gagnvart þessu eftirliti, þar sem ég væri sekur um að hafa dregið mér 30 þús. kr. uppbætur frá ríkinu, að mér skildist með einhvers konar fjárdrætti. Ég skora hér með á hæstv. forsrh. að gera þegar í stað innheimturáðstafanir með lögsókn eða á annan hátt gegn mér út af þeim 30 þús. kr., sem hann segir þjóðinni, að ég hafi tekið úr ríkissjóði í óheimild, en bera æruleysissök ella. Þessa innheimtu krefst ég að ríkisstj. Íslands geri ráðstafanir til að framkvæma þegar í stað, svo framarlega sem ríkisstj. telur, að ég hafi nokkurn eyri dregið mér í sambandi við mitt embætti.



Herra forseti. Ég flutti við 2. umr. fjárlfrv. nokkrar brtt. á þskj. 281. því miður var ég bundinn við önnur störf, þegar seinni hl. 2. umr. fór fram. Var ég því ekki á þingfundi og gat þess vegna ekki mælt fyrir þessum till. Þær voru, eins og allar till. stjórnarandstæðinga, felldar við atkvgr. við 2. umr. málsins, og geri ég ráð fyrir, að mín meðmæli með till. hefðu ekki getað neinn breytt um þá ákvörðun stjórnarflokkanna og fjarvera hafi þess vegna ekki komið að sök. Eina af þessum till. mínum tók ég aftur, en það var till. um að hækka styrk til íþróttasjóðs úr 600 þús. kr. upp í 1 millj. kr., og hef ég leyft mér að flytja hana aftur nú við þessa 3. umr. Ein af till. mínum mun þó hafa haft góð áhrif, því að bv. fjvn. hefur tekið hana upp í sínar till. nú við 3. umr., en það var till. mín um hækkun á styrk til Skáksambands Íslands úr 10 þús. kr. upp í 25 þús. kr. Hv. fjvn. hefur að vísu ekki lagt til, að styrkurinn yrði hækkaður upp í þá tölu, sem ég lagði til, því að það er óheimilt að bera fram till. um þá upphæð, sem felld hefur verið, en lagt til, að styrkurinn verði hækkaður upp í 20 þús. kr., eða tvöfaldaður. Fagna ég mjög þeirri afstöðu hv. fjvn. Hæstv. forseti boðaði það raunar við atkvgr., að von mundi vera einhverra sinnaskipta hjá hv. fjvn. í afstöðu sinni til skákíþróttarinnar, og þykir mér vænt um, að þau orð hans skuli hafa reynzt sönn og að þessi sinnaskipti skuli hafa birzt í till. hv. fjvn. Ég flutti einnig nokkrar aðrar till. Flestar þeirra tel ég þýðingarlaust að endurnýja, þótt í lækkaðri mynd væri, en vil þó ekki gefast upp við þrjár af þessum till. Það er í fyrsta lagi till. mín um hækkaðan styrk til íslenzkra námsmanna erlendis. Ég hafði lagt til, að fjárhæðin, sem þeim er ætluð, yrði hækkuð um 200 þús. kr. Ég vil enn freista þess við þessa umr. að fá styrk til þeirra hækkaðan nokkuð og flyt till. um að hækka hann um 100 þús. kr., upp í 975 þús. kr. Ég hafði einnig flutt till. um að hækka laun skálda, rithöfunda og listamanna um 200 þús. kr. og að 100 þús. kr. af þessu fé skuli varið til þess að verðlauna þrjú rit, sem út komu á árinu eftir íslenzka höfunda. Ég vil enn freista þess að fá laun skálda, rithöfunda og listamanna hækkuð nokkuð og halda fast við þá till., að úthlutunarnefndin skuli verja nokkru fé til þess að verðlauna rit íslenzkra höfunda, og hef því flutt till. um, að skáldalaunin skuli vera 775 þús. kr. ag 75 þús. kr. þar af til þess að verðlauna rit íslenzkra höfunda. Ég hafði enn fremur flutt till. um að verja 300 þús. kr. til þess að skreyta opinberar byggingar með listaverkum. Ég hygg, að eitt hið bezta, sem væri hægt að gera til þess að kynna almenningi list myndlistarmanna okkar og jafnframt til þess að skapa þeim bætt starfsskilyrði, væri að ráða slíka menn til þess að skreyta opinberar byggingar með verkum sínum. Með því væru slegnar tvær flugur í einu höggi. Verk listamannanna væru á þeim stöðum, sem líklegast er að almenningur kynnist þeim bezt, þar sem almenningur kemur oft og ætti stöðugt kost á að hafa þau fyrir augum, og jafnframt er það heilbrigður stuðningur við skapandi listamenn með þjóðinni að fá þeim verkefni í stað þess eða jafnframt því, sem þeim eru veitt laun, og ég efast ekki um, að einmitt þessi braut væri listamönnunum sjálfum mjög kærkomin, að þeim væru fengin verkefni þannig, að listaverk þeirra væru ekki grafin niður, heldur höfð til sýnis almenningi. Ég vil því freista þess að flytja enn till. um þetta, um helmingi lægri upphæð en ég flutti, og þóttist þó vera hógvær. Ég hafði lagt til, að til þessa yrði varið 300 þús. kr., en vil nú enn leggja til, að til þessa verði varið 150 þús. kr., og treysti því, að hv. Alþ. sjái sér fært að samþ. þessa till., þar sem fjárhæðin er þó ekki meiri en þetta. Ég geri mér ljóst, að fyrir þetta fé væri ekki hægt að vinna nein stórvirki. Tilgangur minn með þessu er aðeins sá að fá hugmyndina viðurkennda, að það væri rétt og skynsamlegt að verja nokkru fé til þess að skreyta opinberar byggingar listaverkum, og ef slíkur liður á annað barð kæmist inn á fjárl., þá væri þó einhver von um, að fjárhæðin fengist aukin síðar.



Herra forseti. Ég get ekki flutt hv. fjvn. þakklæti mitt fyrir afgreiðslu á þeim brtt., sem ég hef flutt við fjárlfrv. Ég fæ ekki betur séð en að fram hjá þeim hafi verið gengið að mestu eða öllu leyti. Það er í fullu samræmi við það, sem fram kom og hefur fram komið, bæði við almennar umr. hér í d., afgreiðslu mála, sem stjórnarandstaðan hefur flutt hér, og var alveg sérstaklega undirstrikað í þeim útvarpsumr., sem fram fóru í gærkvöld og fyrrakvöld. Þar komu fram mjög skýrar og ákveðnar yfirlýsingar um það frá hv. stjórnarsinnum, - að ég tel frá báðum flokkum, - að það væri alls ekki meiningin að taka yfirleitt neitt tillit til þess, sem stjórnarandstaðan flytti hér í formi frumvarpa eða kæmi fram sem brtt. við fjárlög. Það er út af fyrir sig gott að hafa fengið þessa yfirlýsingu, og má þá segja, að það leiki ekki á tveim tungum um það, sem um hv. Alþ. hefur verið skrifað að undanförnu í mörg blöð hér, að meiri hlutinn af störfum þess fari ekki fram í sölum Alþ., heldur á klíkufundum stjórnarflokkanna. Þetta var reyndar vitað áður, en hér liggur alveg ótvíræð og skýr yfirlýsing um þetta, og það er gott, að þetta hefur komið fram. Ég efast t.d. um það, að afgreidd sé ein einasta smávægileg till. svo, að ekki sé áður margrætt á meðal stjórnarflokkanna, hvort virkilega eigi að hleypa henni í gegn eða ekki. Ég flutti hér nokkrar smávægilegar brtt. til hækkunar við fjárl. við 2. umr. Voru þær til samræmis við það, sem veitt er til slíkrar starfsemi í öðrum bæjum, en Siglufjarðarkaupstaður hefur verið vanskiptur af. Ég flutti t.d. hér till. um það, að til tónlistarskóla Siglufjarðar yrðu veittar 20 þús. kr. í staðinn fyrir 10 þús. kr. Ég vil benda á, að aðrir tónlistarskólar í hliðstæðum kaupstöðum fá þessa upphæð, sem hér er farið fram á. Hér er ekkert farið fram á annað en það, að tónlistarskóla Siglufjarðar, sem veitir forustu ungur og mjög efnilegur maður, sé veittur nákvæmlega sami styrkur og hliðstæðum skólum annars staðar. Ég flutti t.d. tillögu um það, að til tónlistar á Siglufirði, reyndar til tveggja félaga, yrðu veittar 3 þús. kr. til hvors. Hv. fjvn. hefur sjálfsagt talið sig ganga ákaflega langt í tilhliðrunarsemi, því að ég sé það á till. hennar, að það eru veitta: 4 þús. kr. til leikstarfsemi á Siglufirði, en þeir hafa ekki treyst sér að leggja til, hvernig því yrði skipt, og skjóta því til bæjarstjórnar Siglufjarðar til endanlegrar afgreiðslu. Þá hef ég flutt hér brtt. við 13. gr., um sjóvarnargarð norðan Siglufjarðareyrar. Þegar ég ræddi þetta mál við 2. umr. fjárl., lýsti ég dálítið nánar, hvernig ástandið væri þarna. Ég tók þessa till. aftur til 3. umr., m.a. til þess, að hv. fjvn. gæfist tækifæri til þess að rannsaka, hvort umsögn mín um þetta mál væri á rökum reist. Ég notaði tímann til að afla mér frekari skýringa á þessu máli og upplýsinga, og með leyfi hæstv. forseta vildi ég mega lesa hér upp bréf, sem ég fékk frá Sigurði Jónssyni framkvæmdastjóra síldarverksmiðja ríkisins um þetta mál. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Að gefnu tilefni viljum vér skýra yður frá., að vér höfum á undanförnum árum margítrekað við bæjarstjórn Siglufjarðar brýna nauðsyn þess, að gert væri við hafnargarðinn í Siglufirði, þar sem hið stóra mjölgeymsluhús vort og afurðir þær, sem þar eru geymdar, eru í yfirvofandi hættu vegna flóða, verði ekkert aðgert til viðgerðar flóðvarnargarðsins. Pr. Síldarverksmiðjur ríkisins. Sigurður Jónsson.“ Enn fremur barst mér símskeyti frá bæjarstjóranum á Siglufirði, þar sem þetta mál er upplýst frekar og þar sem hann mælir mjög eindregið með því, að veitt verði fé til þess að forða eyrinni, sem aðalbærinn stendur á með öllum sínum mannvirkjum, þar með taldar síldarverksmiðjur ríkisins, sem eru margra tuga millj. kr. virði, en öll þessi mannvirki eru talin í yfirvofandi hættu, ef ekki verður neitt að gert. Ég ræddi lítils háttar um þetta mál við frsm. hv. fjvn., enn fremur við hv. vitamálastjóra og fékk mjög daufar undirtektir, enda hefur sú reyndin orðið á, að hv. fjvn. hefur ekki séð sér fært að mæla með því, að þetta verði veitt. Mér er sagt, að á fundum fjvn. hafi þetta verið rætt og þar hefði komið fram, að þegar sé búið að ákveða fjárframlag til Siglufjarðarhafnar, sem er eftir till. fjvn. 200 þús. kr. Ég get upplýst hér, að því fé er þegar ráðstafað til allt annars, svo að það eru miklar líkur til þess, að þessu fé verði ekki varið til þess að gera við flóðvarnargarðinn. Það verður svo að fara þá leið, sem Alþ. sýnist þar um, hvort það vill taka á sig ábyrgðina á því, hvernig fer um þau mannvirki, sem ég hef hér lýst að eru í yfirvofandi hættu. Það verður að fara eftir vilja og skoðun hv. þm., hvort þeir vilja taka þá „risiko“ á sig. En ég taldi mér skylt að skýra hv. Alþ. frá þessu og hef hér með gert það. Þá er hér ein smátill., sem ég er meðflm. að. Hún er við 22. gr. Það er að greiða Skógræktarfélagi Íslands allt að 50 þús. kr. vegna væntanlegrar heimsóknar norskra skógræktarmanna til Íslands. Ég hafði álitið, að hv. fjvn. mundi sjá sér fært að mæla með þessari litlu greiðslu, sem lítil má teljast miðað við fjárl., og gera hana að sinni till. og mæla með því, að hún yrði samþ. Það er vitað, að á næsta vori kemur hingað fjölmennur hópur Norðmanna til að gróðursetja hér trjáplöntur. Enn fremur munu þeir hafa meðferðis allmikið af efnivið til skógræktar ásamt trjáplöntum. Vitanlega kostar allmikið fé að taka á móti þessum mönnum, og ég hef ekki orðið var við, að neinnar sérstakrar sparsemi hafi gætt hingað til, þegar um móttöku erlendra sendimanna hefur verið að ræða. Þessir menn, sem hér um ræðir, koma frá vinaþjóð og sýna Íslendingum alveg sérstaka vinsemd með þeim mikla áhuga, sem þeir hafa á skógræktarmálum Íslendinga. Má þar alveg sérstaklega undirstrika það, að sendiherra Norðmanna hér í Reykjavík hefur sýnt þessu máli alveg sérstaka velvild. Ég hefði haldið, að sóma síns vegna gæti hæstv. Alþ. ekki annað gert en að samþ. þessa till. og auðvelda þar með Skógræktarfélagi Íslands að geta tekið vel á móti þessum frændum okkar, þannig að það mætti verða bæði Skógræktarfélaginu og landinu í heild til sóma. Ég hafði enn fremur ásamt hv. þm. Sigurði Guðnasyni flutt hér till. um allmikla hækkun á fé til skógræktarfélaga og skóggræðslu Ég sé, að hv. fjvn. hefur tekið upp hækkun um 75 þús. kr. á fyrri liðnum til skógræktarfélaganna, og er það vel, að svo er gert, þótt hins vegar hafi hún ekki séð sér fært að fara alveg eftir því, sem við lögðum til í þessu máli. Þá kem ég hér að lokum að nýjum lið, sem ég flyt hér við 22. gr. og verður þar 17. liður. Það er að lána Siglufjarðarkaupstað gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar, allt að 2 millj. kr. til kaupa á fiskibátum, 30 rúml. brúttó eða stærri, og til annarrar atvinnuaukningar í kaupstaðnum. Til frádráttar þessari upphæð komi það fé, sem Siglufjarðarkaupstaður kann að fá til atvinnubóta samkvæmt 14. lið þessarar greinar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að skýra nánar en gert hefur verið, hvernig atvinnuástandið er á Siglufirði. Ég þykist vita, að allir hv. alþm. muni vera því að nokkru kunnugir, þó að ég hins vegar þykist vita, að þeir séu ekki eins kunnugir því og æskilegt væri, því að það verður að teljast æskilegt, að hv. alþm., frá hvaða kjördæmi sem þeir eru annars, kynni sér, eftir því sem efni og ástæður leyfa, ástandið í hinum ýmsu byggðarlögum. Það er vitað, að þetta byggðarlag hefur farið verr út úr með atvinnu en kannske nokkurt annað byggðarlag á Íslandi. Það er vitað, að atvinnuhættir Siglufjarðarkaupstaðar voru og eru að mestu leyti enn byggðir á síldveiðum og síldarvinnu í landi. Í níu sumur má heita, að þessi aðalatvinnuvegur Siglfirðinga hafi að mestu leyti brugðizt. Í bænum hafa búið til skamms tíma yfir 3 þús. manns. Fólkinu hefur vitanlega fækkað nú síðustu ár, og ekki horfir til annars en að stórkostlegir fólksflutningar muni eiga sér stað, ef ekkert verður að gert frekar en orðið er. Í þessu sambandi má benda á, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. sýndi þó þann skilning á þessu máli, að hún varð við þeim óskum og kröfum Siglfirðinga og bæjarstjórnar Siglufjarðar og annarra aðila þar, að ríkisverksmiðjurnar byggðu þar nýtt og fullkomið hraðfrystihús. En til þess að þetta nýja og fullkomna atvinnufyrirtæki geti komið að fullum notum, þá þurfa Siglfirðingar að eignast fiskibáta. Ástandið á því sviði er þannig, að í bænum eru 5 eða 6 dekkbátar. Þar við bætast svo eitthvað 2 eða 3, sem teljast mega ófærir til að stunda veiðar nema um hásumarið og tæplega það og oftast nær þá með undanþágu. Það geta flestir séð, að þegar atvinnuástandið er þannig í bæ, sem telur um 3 þús. íbúa og engan fiskiskipastól hefur, þá muni atvinnuástandið ekki vera á marga fiska, enda er það staðreynd, að frá Siglufirði hefur verið meira aðstreymi 'til atvinnu hér suður á Suðurland heldur en frá nokkrum öðrum stað á landinu. Ég vil benda á í þessu sambandi, að við kosningarnar, sem fóru fram í sumar, greiddu atkv. utan kjörstaðar að mig minnir 17.9%. Þetta talar dálítið sinn máli. Við forsetakosningarnar var talan eitthvað örlítið lægri. Nú er t.d. yfir vetrarvertíðina brottflutningur fólks frá Siglufirði miklu meiri en á vorin, því að frekar er þó um eitthvert handtak að ræða um vorið og sumarið heldur en um vetrartímann. Það hljóta allir að sjá, hvernig afkoma muni vera þeirra heimilisfeðra, sem þurfa að stunda atvinnu sína mikinn meiri hluta ársins fjarri heimilum sínum. Það má segja, að heimilisfaðir, sem verður að fara, hvort sem hann á heima á Siglufirði eða á öðrum stöðum á landinu, í atvinnuleit langar leiðir, þurfi að bera tvöfaldan kostnað. Í fyrsta lagi þarf hann að sjá fyrir sínu heimili, þar sem konan og börnin eru, og í öðru lagi þarf hann að halda sér sjálfum uppi á þeim stað, þar sem hann er, og þegar viðlegukostnaður eða kostnaður manns við atvinnu, t.d. suður í Vestmannaeyjum, er farinn að fara upp í 12–15 hundruð kr. á mánuði, þá geta menn séð, hvað það er dýrt spaug að þurfa að fara frá heimilum sínum til þess að sækja atvinnu annars staðar. Ég vonast nú til þess, að hv. alþm. sjái og skilji, hvað alvarlega horfir á þeim stöðum, þar sem atvinnuástandið er eitthvað svipað og það er í Siglufjarðarkaupstað. Við þetta bætist svo það, að tekjur Siglufjarðarkaupstaðar og annarra þeirra staða, þar sem atvinnuástandið er líkt, hljóta að rýrna stórkostlega, enda má segja, að ekki hafi verið hægt að leggja svo að segja neitt útsvar á íbúa Siglufjarðar s.l. 3–4 ár. Í þessu sambandi má t.d. benda á það, að ekki eitt einasta atvinnufyrirtæki á Siglufirði, sem rekið var s.l. ár, sýndi ágóða. Hæsta útsvar, sem einstala fyrirtæki, búsett á Siglufirði, bar, var 17 þús. kr., þ.e.a.s. verzlunarfyrirtæki. Og um álagningu á atvinnufyrirtæki einstaklinga væri ekki að ræða, ef ekki væri tekið með veltuútsvarið. Ég skal nú ekki orðlengja þetta frekar. Ég gat þess í upphafi máls míns, að það lægju fyrir mjög ákveðnar yfirlýsingar um það frá stjórnarflokkunum, - og hefðu reyndar áður verið undirstrikaðar með afgreiðslu mála hér á Alþ., en sérstaklega voru þær þó undirstrikaðar í útvarpsumr. í gærkvöld og fyrrakvöld, - að ekki kæmi til mála að taka að neinu leyti tillit til framkominna till. frá stjórnarandstöðunni. Ég harma þessa yfirlýsingu. Ég harma það, ef hv. Alþ. Íslendinga er skipað þeim mönnum, sem eru það fullir af fordómum, að þeir geti ekki fylgt máli, hvaðan sem það kemur og hver sem flytur það, ef það á annað borð er gott mál. Ég segi fyrir mig, að ég get gefið þá yfirlýsingu hér, að ég mun geta greitt atkv. og beitt mér fyrir hvaða máli og frá hverjum sem það kemur, ef það á annað borð er þess virði, að því sé veitt brautargengi. Ég hélt, að það ætti að vera heiður hvers einasta alþm. að fylgja þessari reglu; það væri sú skylda, sem hann hefði undirgengizt, um leið og hann gaf kost á sér til þess að verða þm. og um leið og hann hefur undirritað eiðstaf sinn, er hann gengur hér inn í þingsalinn. Að lokum þetta: Ég harma það, að hv. fjvn. hefur ekki viljað taka að neinu leyti til greina þær till., sem ég hef hér flutt, og þá sérstaklega þær tvær, sem ég hef gert hér að aðalumræðuefni, till. um fé til að endurbyggja flóðgarðinn norðan Siglufjarðareyrar og till. um, að Siglufjarðarkaupstað verði veitt fé til þess að byggja að nýju upp atvinnulíf í bænum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 333 nokkrar brtt., sumar einn, sumar ásamt hv. 6. þm. Reykv. Það er ekki vegna þess, að það væri ekki þörf á að gera fleiri breyt. á fjárl. heldur en þær, sem við hér höfum flutt, að við erum ekki með fleiri brtt,. - það mundi æra óstöðugan og aðeins tefja þingstörfin að reyna að fara að sýna einhverja viðleitni í því að ætla að koma fjárl. í sæmilegt horf með brtt. frá einstökum þm., - heldur er það hitt, sem gerir, að við vildum taka út úr nokkuð af þeim atriðum, sem við álítum sérstaklega nauðsynlegt á ýmsum sviðum að reyna að fá nokkur framlög til, og höfum þá helzt valið það út úr, sem ætla mætti eftir því, hvernig hv. stjórnarlið talar, að það kynni að vera fylgjandi, svo framarlega sem hugur fylgdi máli. Á þskj. 333 flyt ég eina till. um, að nýr liður bætist inn á 14. gr.: til byggingar æskulýðshallar í Reykjavík. Það er ekki stórt framlag, það er 200 þús. kr. Það er eiginlega meira til þess, að Alþ. sýni ofur lítinn vott um, að það skilji, hver þörf væri á því að koma slíku heimili upp, heldur en hitt, að það mundi hjálpa ákaflega mikið. Ég býst við, að það hljóti að vera áhyggjuefni hverjum einasta manni, sem kynnir sér aðbúnaðinn að æskulýð Reykjavíkur, hvernig muni stefna með þann æskulýð, sem fær það veganesti, sem hann nú fær. Það er svo, að í Reykjavík er, að undanteknu þjóðminjasafninu - að svo miklu leyti sem ungt fólk fær að koma inn á þjóðminjasafnið, það er bara opið nokkra klukkutíma í viku - og landsbókasafninu, að svo miklu leyti sem ungt fólk fær að koma inn á það, til eitt lokað bæjarbókasafn og annars engin menningarstofnun, ekki ein einasta. Það eru „sjoppur“ og krár á hverju einasta götuhorni, - það er það, sem æskulýðnum fyrst og fremst er boðið. Þannig er aðbúnaðurinn. Það er það, sem það nútíma Ísland, þ.e. okkar fullorðna kynslóð, setur í staðinn fyrir það, sem sveitirnar í baðstofunum lögðu til til þess að ala menn upp. Ég vildi alveg sérstaklega minna þá hv. þm., sem stundum taka dálítið stórt upp í sig um sósíalistísku löndin í heiminum, á, hvernig þau ríki búa að sínum æskulýð. Glæsilegri hallir en furstar eða konungar áttu áður standa nú æskulýðnum til boða, sem er að vaxa upp, sumar og vetur. Það er búið þannig að fólkinu, sem er að vaxa upp, að borgaralegir rithöfundar, sem fara um þessi lönd, segja: Þarna er sú raunverulega yfirstétt í þessum löndum, æskulýðurinn. - Enda er það svo, að sá æskulýður, sem nú vex upp í sósíalistísku löndunum, er fyrsti æskulýður svo að segja í veröldinni, sem vex upp án þess, að fátæktin og hleypidómarnir kyrki í honum vöxtinn, líkamlegan og andlegan. Það er nýtt mannkyn, sterkara og betra en við höfum þekkt áður. Við höfum hérna á Íslandi núna á síðustu 10 árum sakir þeirra sigra, sem verkalýðshreyfingin vann 1942, og þeirra gerbreyttu lífskjara, sem þá urðu, getað búið líkamlega betur en áður að allstórum hluta af okkar æskulýð. Unga fólkið, sem núna vex upp, er stærra, föngulegra, fríðara en gamla kynslóðin var. Verkalýðurinn hefur með sinni hagsmunabaráttu getað knúið það fram, að unga fólkið hefur í nokkur ár fengið að borða sig satt, í staðinn fyrir að vöxturinn í kynslóðinni, sem nú er komin til ára sinna eða er nú orðin fullorðin, var að miklu leyti kyrktur í sultinum á útmánuðunum. En andlega er búið hræðilega að þessu fólki, bókstaflega í öfugu hlutfalli við þann líkamlega aðbúnað. Amerískar kvikmyndir. - einn af þeim hluta Marshall-áróðurins á Íslandi, sem hv. stjórnarvöld leggja svo mikla áherzlu á, þessi skipulags- og kerfisbundna tilraun til þess að gera menn að glæpamönnum, til þess að ala upp í einni smekkvísustu þjóð veraldarinnar, Íslendingum, smekkleysi og skilningsleysi á, hvað sé fagurt, - amerískar kvikmyndir eru sem stendur áhrifameira tæki en allir skólar landsins til þess að móta þá kynslóð, sem hér vex upp. Það er þess vegna, þegar við það bætast svo „sjoppurnar“, krárnar og allt annað slíkt, svo að ég tali nú ekki um umgengnina við hermennina, þegar það bætist við, vinnan suður á Keflavíkurflugvelli, þegar hún er eina athvarfið, - þá er alveg auðséð, að það, sem gengur fyrir sig, er annaðhvort kerfisbundin eða þá óvísvitandi eyðilegging, andleg spilling á æskulýðnum, sem er að vaxa upp, þegar þeim áhrifum skólanna sleppir, sem meira eða minna er drekkt í þessum ameríska áróðri og amerísku spillingu. Og þetta kemur inn á tíma, þegar okkar gamla bændamenning er ekki lengur sena sú staðgóða undirstaða í landinu, sem grundvöllur til þess að byggja á, og áður en nokkur borgaraleg menning hefur skapazt í okkar bæjum og áður en verkalýðsstéttin hefur getað skapað sína sterku og meðvitandi menningu. Það er engum efa bundið, að hér er stórkostleg hætta á ferðum, og ég vil segja það út af þeim mórölsku prédikunum, sem maður heyrir öðru hverju um, að æskulýðurinn sé eitthvað lakari og svoleiðis nokkuð, að það er engum öðrum að kenna en hv. stjórnarvöldum og þeim flokkum, sem hér ráða. Það er ekki til neins að vera að prédika móral yfir æskulýð, sem ekki er gert annað við en að reyna að freista hans móralskt eða spilla honum móralskt. Ég álít þess vegna. að Alþ. ætti að sýna ofur litla viðleitni í þá átt, rétt ofur litla bendingu um, að það væri að byrja að hugsa sig um, hvað það sé að gera með því að ganga inn á að fara að breyta þarna til og veita þarna ofur lítið framlag eins og nokkurs konar uppörvun til þeirra fáu aðila í Reykjavík, sem hafa hug á þessu, en enn þá eru allt of fáir og enn þá er allt of litið skipulagt. Mér er alveg ljóst, að sjálf þessi upphæð er hlægileg, og mér er alveg ljóst, að þetta litla, sem hugsað væri í sambandi við æskulýðshöll, er ekki nema eins og dropi í hafinu. Það væri jafnvel nær að styrkja þarna félög eins og verkalýðsfélögin til þess að geta komið sér upp heilum menningarheimilum. Það er hart að þurfa að fara alla leið austur fyrir járntjald til þess að geta komið í hallir, sem kallaðar eru menningarhallir verkalýðsfélaga. Það er hart, að það skuli ekki vera hægt í löndum, sem eru eins rík eins og Ísland, að fá skapað slíka hluti. Ekkert er hægara, ef það væri nokkur skilningur af hálfu valdhafanna á því, hvað gera þyrfti. - Ég veit ósköp vel, að maður talar fyrir daufum eyrum, þegar byrjað er að tala fyrir slíku. Ég man ósköp vel eftir því, þegar við vorum fyrir 20 árum í fyrsta skipti í bæjarstjórn Reykjavíkur að tala um það að koma upp dagheimilum fyrir börn eða sumardvalarheimilum fyrir börn. Það var hlegið að því, hvers konar fjarstæða þetta væri, þetta væri nú bolsévismi, taka börnin frá mæðrunum. Svona var viðkvæðið, þegar verkalýðurinn var að berjast fyrir þessu þá. Nú er íhaldið sjálft búið að taka þetta upp. Það er anzi duglegt alltaf að læra, þegar verkalýðurinn er búinn að berja inn í hausinn á því í einn til tvo áratugi, og ef til vill verður það svo á endanum með þau mál, sem verkalýðurinn er að byrja á að reyna að fika sig áfram með nú. Svo flyt ég ásamt hv. 6. þm. Reykv. (SG) till. á sama þskj., 333,III, um að hækka styrkinn til skálda, rithöfunda og listamanna úr 630 þús. upp í 1 millj. Það er samsvarandi till. og við fluttum í fyrra um þetta mál. Ég veit ekki, hvort hv. þm. gera sér ljóst, á hverju Ísland lifir í meðvitund veraldarinnar, á hverju það byggist, að Íslendingar eru „respekteraðir“ þannig, að þeir eigi að vera sjálfstæð þjóð og að þeir hljóti að vera viðurkenndir sem sjálfstæð þjóð í augum veraldarinnar. Fyrir 50 árum vorum við „respekteraðir“ þannig fyrir það, að 500, 600, 700 árum áður höfðum við átt bókmenntir, höfðum við átt Snorra og höfðum átt Íslendingasögurnar og höfðum átt Eddurnar, og mennirnir, sem tóku málstað okkar í sjálfstæðisbaráttunni úti um heim og unnu okkur ómetanlegt gagn, menn eins og William Morris, sósialistaforinginn og skáldið enska, eða Konrad Maurer, sá mikli fræðimaður í Þýzkalandi, - þessir menn unnu okkar þjóð vegna þess, að við höfðum átt bókmenntir, sem stóðu þá, þegar þær voru skrifaðar, ofar en bókmenntir nokkurrar annarrar þjóðar í Evrópu og sýndu, að hér bjó þjóð, sem hvað smekk, fegurðarmeðvitund og listræna hæfileika snerti stóð hærra en stórþjóðirnar úti í álfunni. Og vegna þess að við höfum einu sinni átt þessi skáld, sögðu þessir menn: Sú þjóð, sem einu sinni átti þessi skáld og vill verða frjáls, á skilið að verða það. - Því miður er Snorri og okkar Eddur og okkar Íslendingasögur ekki eins mikið þekktar úti í veröldinni í dag og þær voru fyrir 50 árum. Sá maður, sem er þekktastur af Íslendingum í veröldinni í dag og ber hróður Íslands hæst, er Halldór Kiljan Laxness, einmitt sá maðurinn, sem hv. stjórnarflokkar hafa hvað mest lagt í einelti á undanförnum 15 árum, hvað mest reynt að svívirða, hvað eftir annað útilokað frá öllum styrkjum og heiðursverðlaunum hér á Alþ., útilokað frá því að koma fram í útvarpinu og reynt á allan hátt að níða niður í meðvitund þjóðarinnar. Þetta er maðurinn, sem er frægasti Íslendingur í veröldinni sem stendur, og sá, sem sannar það frammi fyrir veröldinni, að þessi 150 þúsund manna þjóð eigi sem lifandi þjóð fyrir það, sem hún vinni nú, rétt á að vera skoðuð sem ein af fremstu þjóðum veraldarinnar, vegna þess að hennar menningarafrek séu slík, að hún þarf þar ekki að tala um neitt í hlutfalli við íbúatölu, heldur stendur og leggur sitt fram við hliðina á hvaða stórveldi veraldarinnar sem er og fer fram úr mörgum þeirra. Það eru 400 millj. kr., sem þessi þjóð ver á sínum fjárl. til þess að gera ýmislegt með, m.a. að halda uppi gífurlegu embættismannakerfi, dýrri utanríkisþjónustu og öðru slíku, en eini maðurinn, sem vinnur svo mikið gagn fyrir þjóðina í sínum utanríkisafskiptum, að þjóðin sé virt og metin þess vegna, jafnvel þó að menn viti, hvernig hún hafi farið að ráði sínu viðvíkjandi amerískum herstöðvum, er Halldór Kiljan Laxness, sá eini Íslendingur, sem jafnt austan og vestan járntjalds, jafnt í Bandaríkjunum sem Sovétríkjunum, jafnt í Austur-Þýzkalandi sem Vestur-Þýzkalandi, er settur það hátt, að hann er með mest lesnu skáldum veraldarinnar. Ekki mundi slíkur gróður sem þess háttar andans stórmenni spretta upp hér á Íslandi, nema sá akur væri vel ræktaður, sem þau vaxa upp úr, og við eignumst ekki slík stórskáld nema vegna þess, að þjóðin í heild er næm fyrir skáldskapinn og fjöldinn allur af smærri skáldum fær möguleika til þess að þroska sína hæfileika og geta látið koma fram það, sem í þeim býr. Á núverandi fjárl. eru 630 þús. kr. alls til skálda, rithöfunda og listamanna, og þetta hefur verið standandi deilumál, í fyrsta lagi, hvað þetta ætti að vera mikið, í öðru lagi, hvernig því ætti að vera úthlutað. Á síðasta þingi sáu hernámsflokkarnir ástæðu til þess að fækka um einn mann í nefndinni, sem úthluta skyldi. Það þótti ekki rétt, að t.d. flokkur eins og Sósíalistafl., sem hafði samsvarandi lífsskoðun og menn eins og Halldór Kiljan Laxness, sá flokkur, sem flest skáldin fylgja hér, sá flokkur, sem á þann mann, sem einn saman hefur skrifað bókmenntasögu Íslands fyrir nútímann, Kristin Andrésson, - það þótti ekki rétt, að sá flokkur, sem helzt hefur barizt fyrir þróun listanna og skáldskaparins á Íslandi og barizt á móti því, að þetta væri kæft í andlega skilningsleysinu hér heima, hefði fulltrúa í þeirri nefnd, enda varð úthlutunin eftir því Alþ. til skammar. Það er of oft upptuggið til þess, að ég fari að endurtaka það hérna, að meðan þjóðin var fátæk, þá hefði hún sérstaklega svelt skáldin og drepið þau úr hor. Þau eru munuð enn þá þau beisku orð, sem menn eins og Þorsteinn Erlingsson létu falla í sínum ljóðum til Alþ. fyrir smásálarskapinn. Nú er þó að minnsta kosti landið nógu ríkt og eytt nægilega miklu á fjárl., þannig að fé er nóg, ef menn vildu eitthvað gera í þessum efnum. Þeir menn, sem nú ráða á Alþ., hafa engir þá afsökun, sem nirflarnir okkar höfðu í gamla daga, þeir, sem afturhaldssamastir voru í andlegum málum, að þjóðin væri fátæk. Þess vegna álit ég, að það sé þó það minnsta, sem þessir þrír flokkar, sem nú hafa tekið að sér að úthluta laununum til skálda, rithöfunda og listamanna, geti gert, að hafa þó sjálfir meira fé á milli handa. Það yrði kannske ekki alveg eins mikil hneykslunarhella, ekki alveg eins mikið til skammar, hvernig þeir úthluta því. Þess vegna vildi ég reyna að hjálpa ofur lítið upp á þessa flokka með því að hækka nú þarna peningana, sem þeir hefðu, úr 630 þús. kr. upp í 1 millj. og láta Alþ. sýna um leið, að það hefði ofur litla hugmynd um, hverju Ísland á það að þakka fyrst og fremst, að það skipar þann sess á meðal þjóðanna, sem það skipar enn sem komið er þrátt fyrir aðgerðir hernámsflokkanna á Íslandi og þrátt fyrir þann smánarstimpil, sem þeir hafa sett á Ísland í augum umheimsins. Hins vegar var ég ekki alveg viss í, að það yrði hægt að sannfæra hv. meiri hl. um að hækka þetta upp í milljón, þeim mundi kannske finnast það heldur mikið stökk, og hef því flutt aðra till. til vara, þar sem við leggjum til, að til vara sé sett þarna 750 þús., og minna má það satt að segja varla vera. Þá flytjum við hv. 6. þm. Reykv. enn fremur á þessu sama þskj., nr. V, þá brtt., að í staðinn fyrir 400 þús. kr. til virkjunarrannsókna í stórám landsins komi 2 millj. Ég þarf nú máske ekki að gera sérstaklega mikla grein fyrir þessu, a.m.k. ekki fyrir þeim hv. þm. Nd., sem hlustuðu á mig í gær viðvíkjandi því, sem ég þar var að rökræða um nauðsynina á því að fara nú þegar að undirbúa og láta rannsaka virkjunarmöguleikana í stórám landsins. Auðlind okkar í Þjórsá og öðrum stærstu ám landsins er svo mikil, að bara Þjórsá ein mundi með skynsamlegri virkjun geta gefið okkur eins mikið og fiskimiðin við Ísland gefa okkur núna, eins og við hagnýtum þau nú. Og árnar okkar hafa þó það fram yfir, að þar sem hætta er á, að fiskimiðin eyðist með þeirri rányrkju, sem erlendar þjóðir í okkar óþökk nú reka hér, þá mundu stórárnar okkar halda áfram að renna, a.m.k. meðan jöklarnir eru ekki tæmdir, og við ættum að geta fengið þar uppsprettu afls og auðs, sem ætti að geta nægt okkur um langa framtíð, ef við kunnum að hagnýta hana rétt. Hins vegar þurfum við mikið fé til þess að rannsaka þessa hluti og undirbúa skynsamlega, og ég hafði í frv., sem ég mælti fyrir í Nd. í gær, lagt til, að veittar væru 2 millj. kr. á ári í næstu 4 ár til þess að reyna að klára aðalundirbúninginn í sambandi við Þjórsá og í sambandi við Blöndu og Vatnsdalsá, og vil nú taka þetta upp hér á fjárl. Mér finnst nú satt að segja, að ríkisstj. og stjórnarlið, sem talar eins mikið um nauðsynina á raforkuframkvæmdum og hæstv. núverandi ríkisstj. og hennar fylgismenn á Alþ. gera, ættu að skilja það, að þegar við erum að tala um rafvæðingu landsins, þá erum við ekki aðeins að tala um að veita ljósi og yl og orku til sveitabýlanna og kauptúnanna, við erum líka að tala um að leggja grundvöll að nýjum atvinnuvegi í landinu, sem í framtiðinni á að geta orðið gjöfulasti atvinnuvegur Íslands: stóriðju í krafti okkar fossa, jafnhliða því sem rafvirkjunin ætti að verða vil þess að auka og margfalda þær atvinnugreinar, sem fyrir eru: landbúnaðinn, sjávarútveginn og smáiðnaðinn. En þetta krefst langs tíma og mikilla virkjunarrannsókna, og ef það á að gera eitthvað af viti í rafmagnsmálunum hérna, má ekki horfa í peningana til þessa. Við höfum þess vegna lagt til, að þarna verði veittar 2 millj. núna, en hins vegar til vara, ef mönnum fyndist það of há upphæð, þá 750 þús., og það finnst mér þó satt að segja að hv. þm. ættu að geta samþ. Ég er hissa á, að hæstv. ríkisstj. skuli enn þá ekki hafa komið fram með slíka till. Sannleikurinn er, að ef ekki er lagt í þessar virkjunarrannsóknir snemma, þá koma þær til með að tefja fyrir því, sem á að gera í framtíðinni. Og meira að segja bara þær smærri virkjanir, sem hugsaðar eru núna á Austurlandi, Vesturlandi og annars staðar, - það er alveg það tæpasta, að það sé hægt að fara að ákveða þær núna, þegar þyrfti að fara að byrja á þeim, bara vegna þess, að það hefur verið lagt of lítið fé í það á undanförnum árum að rannsaka möguleikana á þessum virkjunum. Það liggur raunverulega í augum uppi, að áður en ráðizt er í virkjun í einni á, þá á að vera búið að rannsaka allar árnar, sem þarna eru í kring og kæmu til mála. Það liggur í augum uppi, að áður en t.d. væri ráðizt í að virkja Fjarðará á Austfjörðum, þá ætti að vera búið að rannsaka alveg til fulls alla möguleikana í sambandi við Lagarfljót og Jökulsá og árnar, sem þar renna í, alla möguleikana á uppistöðum og allt slíkt í þeim. Menn eiga að geta valið þarna á mali, milli allra þessara rannsókna, þegar menn taka sínar ákvarðanir um það, að á skuli virkja, því að afleiðingin af því að hafa bara rannsakað eina á eða tvær, en sleppt því að rannsaka aðrar þrjár eða fjórar, er sú, að menn leggja kannske í hringlandi vitlausa á og uppgötva það svo seinna og reyna þá að þagga niður, að nokkuð sé talað um það. Og það liggur bókstaflega við, að þannig sé það viðvíkjandi Vestfjörðunum, eins og ég benti á í gær, með þær 4, 5 virkjanir og raforkuver, sem þar hafa verið hugsuð, áður en búið hefur verið að athuga alla möguleikana í sambandi við Dynjanda. Það er fyrst núna í þessum mánuði að heita má, sem rannsóknirnar á Dynjanda eru að koma fram, meira en ári eftir að heimildirnar voru samþykktar í lögunum frá 1952 um ný orkuver og nýjar orkuveitur. Það er þess vegna alveg röng aðferð í þessum hlutum að ákveða svona hluti áður en þessum virkjunarrannsóknum er lokið. Ég vil nefna líka árnar í Húnavatnssýslunni. Það er búið að samþykkja fyrir meira en ári heimild til þess að virkja Víðidalsá, en það er ekki farið að athuga þá stórmerkilegu hugmynd Sigurðar Thoroddsens, sem raforkumálaskrifstofan líka hefur rannsakað, um að veita Blöndu í Vatnsdalsá og skapa þar uppistöður, þar sem nú eru Friðmundarvötn, til þess að fá stórkostlegt vatnsfall þar. Þess vegna eru vandræði, að raforkumálaskrifstofunni skuli ekki látið í té miklu meira fé til þessara rannsókna til þess að geta klárað þær, áður en lagt er í að virkja vatnsföll, svo að hægt sé að velja sem bezt á milli þeirra og taka það hentugasta. Ég held þess vegna, að frá öllu sjónarmiði væri sjálfsagt að samþ. þessa till. okkar, helzt þessa um 2 millj., en annars þessa um 750 þús. Þá höfum við hv. 6. þm. Reykv. enn fremur leyft okkur að flytja hér nokkrar brtt. við 17. og 22. gr., nr. VIII á þessu sama þskj., 333. Það er í fyrsta lagi, að til útrýmingar heilsuspillandi íbúða samkv. III. kafla laga nr. 44 7. maí 1946, um aðstoð þess opinbera við byggingar, séu veittar 900 þús. Eins og menn muna, voru þessi lög frá 1946 sett úr gangi svo að segja, þau voru eyðilögð í framkvæmd með þeim ákvæðum, sem sett voru á árinu 1947, að ákvæði þessa kafla í lögunum skyldu ekki koma til framkvæmda, nema fé væri veitt til þess á fjárl. Við þm. Sósfl. höfum nú í 6 ár flutt brtt. við fjárl. - fyrir utan þau frv., sem við höfum flutt til þess að reyna að breyta þessum lögum til þess að reyna að koma þessum nauðsynjalögum þannig aftur í raunverulegt gildi. Við 2. umr. þessa máls flutti fulltrúi flokksins í fjvn., hv. 11. landsk., till. um að veita í þessu skyni 1 millj. kr. Þetta var fellt, þótt undarlegt megi virðast, þrátt fyrir þann mikla áhuga, sem kemur fram, ekki sízt hjá þm. Sjálfstfl. hér fyrir Reykjavík, þegar þeir tala í útvarp. Hv. borgarstjóri Reykjavíkur, 7. þm. Reykv., talaði mikið um það í útvarpsumræðunum í gærkvöld, hve nauðsynlegt væri að geta unnið að útrýmingu heilsuspillandi íbúða, eftir að hann hafði sjálfur greitt atkvæði á móti því að veita eina milljón í því skyni, að Reykjavíkurbær gæti aftur hafizt handa um þessa útrýmingu. Nú leggjum við til, að veittar séu í þessu skyni 900 þús., og mætti kannske vera, að þeim þm., sem segjast, þegar þeir tala í útvarpið, skilja þessa nauðsyn, fyndist, að þeir gætu gengið að þeirri upphæð, þó að þeim hafi þótt hin of há. Um nauðsynina á þessu ætla ég ekki að fjölyrða. Það er búið að gera það svo oft, að það er enginn maður lengur, sem efast um nauðsynina á þessu. Spurningin er bara um, hvort menn vilja sýna í verkinu þann vilja, sem menn lýsa stundum yfir í blöðum eða útvarpi. Þá flytjum við í samræmi við þessa till. enn fremur 2. liðinn í VIII. till., um að heimila ríkisstj. að taka fé að láni til þess að lána bæjar- og sveitarfélögum til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og sé lánsupphæðin í hlutfalli við framlag ríkissjóðs samkvæmt lögum. Eins og hv. þm. muna, á ríkisstj. ettir þessum lögum í fyrsta lagi að leggja fram ákveðna fjárupphæð til bæjarog sveitarfélaganna, sem er um 20%, ef ég man rétt, af því, sem bæjar- og sveitarfélögin láta vinna, en lána svo sveitarfélögunum 75% af því, sem byggingarnar kosta. Þetta er heimild til þess að taka fé að láni í hlutfalli við framlagið, þannig að þessi heimild mundi þýða 71/2 sinnum hærri upphæð en lagt er til í greininni á undan, þ.e. milli 6 og 7 millj. kr. heimild, svo framarlega sem fyrri till. um 900 þús. væri samþykkt. Þá flytjum við enn fremur brtt. samsvarandi þeirri, sem fulltrúi flokksins í fjvn. flutti við 2. umr., en aðeins heldur lægri, þ.e. að heimila ríkisstj. að taka lán til íbúðarhúsabygginga og endurlána það til byggingarsjóða kauptúna og kaupstaða, þ.e. til verkamannahústaðanna, 8 millj. kr., til lánadeildar smáíbúðarhúsa 15 millj. kr. og til byggingarsamvinnufélaga 4 millj. Það eru allt heldur lægri upphæðir en voru á okkar till. við 2. umr. Ég þarf ekki heldur að fjölyrða um nauðsyn þessa. Það eru bókstaflega engin slík framlög, engar slíkar lánsheimildir núna á fjárl., þannig að þetta er sannarlega það minnsta, sem þarna þyrfti að samþykkja. Þá er 4. undirtill. í sambandi við þennan VIII lið, um að verja 8 millj. kr. til eflingar atvinnuveganna, með þeim víðtæku heimildum, sem þar eru í til ríkisstj., í trausti þess, að hún mundi fara betur með þá heimild en hún hefur nú farið með sumar aðrar heimildir í þessu skyni, sem hún hefur haft. Nauðsynina á þessu þarf ég ekki að fjölyrða um. Hér eru hvað eftir annað samþykktar hástemmdar yfirlýsingar um, að það þurfi að halda jafnvægi í byggð landsins. Framsfl. talaði alveg sérstaklega um, hver nauðsyn sé á jafnvægi í byggð landsins, einmitt sá flokkurinn, sem mest hefur barizt á móti því að tryggja stórvirkustu framleiðslutækin til þeirra staða á landinu, þar sem þau eru nú raunverulega grundvöllurinn fyrir atvinnulífið. Ég á þar við nýsköpunartogarana, sem úti um allt land í þeim kaupstöðum, sem þeir nú eru, eru raunverulega ein höfuðundirstaðan að framleiðslukerfi byggðarlaganna. Og það er alveg gefið, að eigi að vinna að þessum hlutum af fullum krafti, þá mun ekki veita af þeim 8 millj., sem þarna er lagt til. Við sósíalistar höfum í frv. lagt til, að keyptir yrðu nýir togarar til landsins, en að því hefur litið verið gert. Nú í 5 ár hefur enginn nýr togari verið keyptur. Það blæs ekki byrlega fyrir þeim till. enn sem komið er. Ef til vill gæti þessi heimild að einhverju leyti orðið til þess að ýta undir einhverjar slíkar raunhæfar ráðstafanir. Ég vil aðeins benda mönnum á viðvíkjandi stað eins og Siglufirði, eftir að síldveiðarnar hafa brugðizt svona öll þessi ár, hvernig sá staður mundi standa nú, ef hann hefði ekki tvo togara og væri ekki nýbúinn að koma upp hraðfrystihúsi, sem forðar raunverulega frá landauðn á þessum stað. Það má því greinilega sjá, hvað hægt er að gera, þótt það væri ekki með miklu fé, ef því væri varið skynsamlega, og þess vegna vil ég vonast til þess, að þegar við stjórnarandstæðingar treystum hæstv. ríkisstj. fyrir eins viðtækum heimildum og getnar væru í þessum lið um, hvernig verja skyldi fénu, þá ætti ekki að vanta viljann hjá hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðinu til að samþykkja að veita ríkisstj. svona heimild. Þá flyt ég að síðustu till. á þskj. 334, sem er víst verið að útbýta og ég, með leyfi forseta, vildi mega mæla fyrir, ef hann sér ekkert við það að athuga. Það er bara prentvilla í því því miður. Þó að ég sé nú dálítið frekur, þá eru það ekki 5 millj., sem ég legg þarna til í Vl. liðnum á þessu þskj., heldur eru það 500 þús. Þeim hefur þótt vissara að bæta við einn núlli uppi í prentsmiðjunni, ekki fundizt nægilega hátt stefnt í þessum efnum. Ég skal nú ekki neita því, að e.t.v. væri hægt að nota það háa upphæð, en aldrei hefði mér nú dottið í hug að fara fram á slíkt samt. - Það er VI. liðurinn í þessum brtt. á þskj. 334, sem er um, að í 16. gr. B., þ.e. undir raforkumálum, komi framlag til rannsókna og undirbúnings stóriðju, þ. á m. til að kosta unga menn til náms í efnafræði. Þar legg ég til, að sé varið 500 þús. kr. Ég þarf ekki heldur að vera langorður um þennan lið. Ég kom nokkuð inn á þetta atriði í gær í Nd. í sambandi við það frv., sem ég var þar að mæla fyrir, þar sem ég var að leggja áherzlu á, að í sambandi við stórvirkjanir hér heima væri það ekki hvað sízt efnafræðilegi iðnaðurinn, sem við yrðum sérstaklega að treysta á til stóriðjuframleiðslu, og það, sem þar væri eitt höfuðatriði, væri þekkingin á því; hvað hægt væri að vinna úr hinum ýmsu efnum. Ég minntist í því sambandi á, hvernig nota mætti brúnkolin í Dalasýslunni og annað slíkt til þess að hafa það sem hráetni í kemískan iðnað. Það er vitað, að tjöruefnin í brúnkolunum eru ein undirstaðan undir þeim iðnaði. Þeir gera t.d. í Þýzkalandi benzín, nylon og allt mögulegt úr þessum efnum. En það, sem okkur vantar fyrst og fremst í þessu, þegar við værum búnir að koma okkar stóru raforkuverum af stað, er nægilega mikil sérþekking, nægilega góðir sérfræðingar í þessum greinum. Og þetta er langt nám og svo sundurgreint, svo víðtæk fræði, að ég býst við, að mjög fáir af okkur hér á þinginu gerum okkur grein fyrir, hvað miklar ráðstafanir þarf að gera til þess, að menn bókstaflega fái þá vitneskju, fái þá þekkingu í þessum ýmsu greinum efnafræðinnar, sem þarf fyrir land, sem ætlar sér að einhverju leyti út í slíkt. Þeir stóru hringir veraldarinnar, sem byggja sín efnahagslegu heimsveldi á sérþekkingunni í efnafræðinni, verja slíku ógrynni fjár til tilrauna og rannsókna í slíku skyni, að okkur mundi sundla við. Ég veit t.d., að aðeins Kodak-hringurinn ameríski, sá, sem býr til ljósmyndafilmurnar og annað slíkt, ver á ári til allra sinna vísindarannsókna- og tilraunastofnana á sínu sviði eftir okkar gamla gengi um 300 millj. ísl. kr., þ.e. 50 millj. dollara, eins og það var, áður en gengið var lækkað. Það er vitanlegt, að þeir efnafræðingar, sem vinna í rannsóknarstofum, hvort heldur er þessara voldugu hringa á þessum sviðum eða þeirra ríkja, þar sem ríkin taka að sér að vinna um þetta, vinna árum saman, stundum áratugum, að tilraunum, sem máske bera ekki árangur fyrr en eftir að búið er að kosta óhemjufé til þeirra, en bera þá svo glæsilegan árangur sem við sjáum í því, sem við nú stöndum frammi fyrir, að hægt er orðið að vinna úr hráefnum, sem okkur fyrir 50 árum hefði ekki dottið í hug að snerta við, hluti, sem verka eins og furðuefni á okkur í dag. Ef við ættum að einhverju leyti að geta fylgzt ofur lítið með í þessum efnum, þá þurfum við næst á eftir þeim efnahags- og atvinnulegu forsendum eins og rafvirkjunum og verksmiðjum og öðru slíku á sérþekkingu að halda. En það leggur ekki nokkur lifandi maður í það af ungum stúdentum að fara að nema slíka efnafræði, því að það er ekki nokkur lifandi aðili hér í landinu, sem hefur neitt gagn af þessu eins og nú standa sakir. Það er ekkert firma, sem mundi taka slíka menn í sína þjónustu eða hafa nein not fyrir þá. Það er ríkið eitt, sem getur hagnýtt svona menn. Við verðum því bókstaflega að geta í fyrsta lagi sagt við unga efnilega menn, sem áhuga hafa á þessum sviðum, eða jafnvel efnafræðinga, sem nú þegar hafa sýnt sig að vera mjög duglegir og áhugasamir í þessum efnum og nú þegar eru hér til, nú þegar starfa hér hjá okkur, en eru jafnvel næstum því að flýja landið, - við þurfum að geta sagt við þá: Þið verðið hér hjá okkur. Þið farið út aftur. Þið stúderið þessar og þessar greinar miklu, miklu betur, sökkvið ykkur niður í þetta. Við kostum ykkur til þess, bara til þess að við eigum her af þessum mönnum, til þess að við stöndum ekki uppi eins og glópar í þessum heimi efnafræðinnar, í þessum furðuheimi, sem fæstir okkar og ég kannske sízt hef getað skyggnzt inn í, nema bara af að sjá árangurinn af honum í kringum mig. - En ef við Íslendingar ætlum að byggja upp okkar stóriðju í hráefnalausu landi, þá verðum við næst á eftir okkar fossafli fyrst og fremst að geta byggt á vitinu, geta byggt á því, að við höfum meira vit, að við höfum meiri þekkingu á því, hvernig eigi að töfra fram úr skauti náttúrunnar úr efnum, sem engum dettur annars í hug að vinna úr hluti, sem við erum núna hissa á, eins og nylonið eða annað slíkt. Þetta verðum við að geta gert. En þetta getur kostað ekki bara ára, heldur áratuga starf, að ala upp þessa menn, að láta þá fá sína sérþekkingu, án þess að það sjáist nokkurt „praktiskt resultat“ af því, það má ekki hugsa um þetta eins og einhvern nautgriparæktarráðunaut, sem heimtar að fara í starf undireins og að það beri strax ávöxt. Við þurfum að þora að hugsa um þetta þannig, að við þorum að láta þessa menn vinna jafnvel í 10 ár, áður en við sjáum eitt einasta gagn af þeirra starfl. Við verðum þess vegna, ef við ætlum að vinna eitthvað af viti í þessum efnum, að þora að hugsa þarna þó nokkuð fyrir fram. Það er ekki til neins eftir nokkur ár að standa þá uppi og segja í sambandi við till. um stóriðju, að við getum nú því miður ekkert í þessu gert, því að við höfum ekkert vit á því. Þannig komum við til með að standa uppi, ef við ekki gerum ráðstafanir í þessum efnum. Þess vegna hef ég þarna lagt til, að veittar væru 500 þús. kr. til þessara rannsókna. Í því frv., sem ég hafði flutt í Nd., lagði ég til, að raforkumálaskrifstofan sæi um slíkan undirbúning og hefði samstarf um það við rannsóknaráðið. Það eru nokkrir styrkir í þessu efni núna, ekki mjög miklir, en þó að ofur litlu gagni. Ég á við, að þarna þurfi að bæta við, þarna þurfi að stíga miklu, miklu stærra skref. Ég skal bara geta þess um leið, að þær rannsóknir, sem brezk verkfræðingafirmu fengu rétt til þess að láta fram fara á Þjórsá og á jarðefnum hér í sambandi við hugsanlega aluminiumvinnslu við Þjórsá, hafa ekki fengizt afhentar Íslendingum. Þáverandi ríkisstj. setti ekki slík skilyrði, þrátt fyrir það að raforkuráð og raforkumálaskrifstofan óskuðu eftir því, og það hefur aldrei fengizt afhent. Við vitum ekki einu sinni, hvort það er til leir hér, sem oxyd er í. Og svo hitt, hvað megi vinna úr öllum þessum efnum, það eru sem sé fæstir menn enn þá, sem gera sér grein fyrir því á Íslandi. Þarna legg ég til að varið sé 500 þús. kr. og til vara 200 þús. og ég vildi mega vænta þess, að þessi till. yrði samþykkt. Ég vil svo að síðustu, í sambandi við þá brtt., sem er á þskj. 324, frá meiri hl. fjvn., 7. till. á því þskj., við 22. gr., heimildarlið, að bæta þar við nýjum lið um að afhenda sambandslýðveldi Þýzkalands húseignina Túngötu 18 í Reykjavík, lýsa því yfir, að ég er satt að segja alveg hissa á, að slík till. skuli koma fram hér á Alþ. Þessi húseign var tekin á sinum tíma upp í stríðsskaðabætur, og um leið og það var gert, var fallið frá því að gera sérstakar kröfur um stríðsskaðabætur í sambandi við uppgjörið við Þýzkaland eftir styrjöldina. Það var öllum vitanlegt, hvílikt tjón Þýzkaland olli Íslandi í styrjöldinni, hvílík fantabrögð þýzkir hermenn sýndu Íslendingum í styrjöldinni, hvers konar morð voru framin á íslenzkum sjómönnum og öðrum Íslendingum, ekki aðeins með því að sprengja skip með tundurduflum, heldur með því að skjóta af kafbátum ofansjávar íslenzka sjómenn, sem voru á skipum, sem búið var að skjóta á, jafnvel að skjóta í bátum íslenzka sjómenn. Ég á bágt með að skilja það, hvaða ástæða sé til þess af Íslendingum að ætla að fara að gefa því landi, þar sem morðingjarnir, sem réðust á okkar sjómenn á stríðsárunum, nú ráða ríkjum, - fara að gefa því ríki eina aðalhúseignina hér í Reykjavík. Ég fæ ekki skilið, hvaða ástæða væri til þess fyrir Íslendinga að heiðra þýzka nazismann, þegar hann er að vakna aftur, að heiðra þýzka hernaðarríkið, generalana og aðra glæpamenn, sem núna búa um sig í Bonn til þess að undirbúa að nýju sinn hernað, máske á Ísland og aðrar þjóðir Evrópu. Ég fæ ekki skilið, hvaða ástæða er til þess af Íslandi að fara að heiðra þessa menn fram yfir alla aðra og þetta ríki með því að fara að gefa þeim húseignir hér. Ég veit ekki til þess, að við höfum hingað til haft þann sið að gefa erlendum sendiráðum húseignir hér á Íslandi. Við höfum venjulega látið þær hafa fyrir því að kaupa þær sjálfar. Og hér á í hlut ríki, sem við eigum ekkert upp að unna, ekki nokkurn skapaðan hlut, ekki að neinu leyti, - þvert á móti ríki, sem við ættum að gera skaðabótakröfur á hendur. Þetta ríki stendur enn þá í óbættri sök við okkur. Þetta ríki er arftaki Þriðja ríkisins og heldur upp á öll þess hryðjuverk og öll þess morð. Hver stríðsglæpamaður er í augum sambandslýðveldis Þýzkalands hetja. Hverjum morðingja, sem núna snýr heim úr fangelsum Danmerkur eða annarra landa, er fagnað í sambandslýðveldinu Þýzkalandi sem heiðursmanni. Þó að Danir kunni við það að sleppa morðingjum Kai Munks til þess að uppörva Þjóðverja til þess að fara að myrða í Danmörku næst, þá sé ég enga ástæðu til þess, að íslenzka alþingið segi við bandittana í Þýzkalandi: Haldið þið áfram að myrða. Búið ykkur undir að myrða íslenzka sjómenn aftur. Við skulum heiðra ykkur. Við skulum gefa ykkur hús hérna á Íslandi. - Ég álít þessa till. til skammar fyrir meiri hl. fjvn., og ég fæ ekki skilið, hvernig menn hafa brjóst í sér til þess að koma fram með svona till., að fara að taka þetta banditta-ríki eitt út úr af öllum ríkjum veraldarinnar og gefa því húseign á Íslandi. En enn liggja óbættir svo og svo margir af öllum þeim Íslendingum, sem fórust af völdum þessara manna, sem stjórna þessu ríki, í styrjöldinni síðustu. Ég vil vonast til þess, að hv. þm. hafi þá sómatilfinningu að fella þessa till. meiri hl. fjvn., og ég mun æskja þess, að hún verði borin upp sérstaklega, þegar hún kemur hér til atkvæða.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt tveim hv. þm. brtt. á þskj. 330, undir XIV. lið. Þetta er breyting við 22. gr. lX. og er nýr liður, að greiða Skógræktarfélagi Íslands allt að 50 þús. kr. vegna væntanlegrar heimsóknar nokkurra skógræktarmanna til Íslands. Mér þykir rétt að láta fylgja þessari brtt. nokkur orð. Á árunum 1949 og 1952 áttu sér stað gagnkvæmar skógræktarferðir Norðmanna og Íslendinga. Kom hópur Norðmanna hingað til að kenna Íslendingum skógrækt, og um leið fór hópur manna héðan til Noregs, til að læra til skógræktar. Ekki verður dregið í efa, að slíkar ferðir sem hér um ræðir eru þýðingarmiklar fyrir skógræktarstarfið hér á landi og einnig til að auka kynni meðal þessara frænd- og vinaþjóða. Fólkið, sem fær kost á að fara héðan í ferðir þessar, er valið frá héraðsskógræktarfélögunum með sérstöku tilliti til þess, að það geti síðar unnið skógræktinni gagn í félögum sínum. Það fær ljósan skilning á nytsemi skógræktarinnar, þar sem hún er orðin öflug, og getur gert sér fulla grein fyrir því, hve nauðsynleg hún er hér á landi. Auk þess er margháttað gagn af því, að kynni eflist milli þessara frændþjóða. Um kostnað af þessum ferðum er það að segja, að þátttakendur greiða fargjöld sín sjálfir, og gert er ráð fyrir, að þeir vinni fyrir uppihaldi sínu, meðan á dvölinni stendur, við skógræktarstörf, en þrátt fyrir þetta verður ekki hjá því komizt, að móttakendur verða að bera nokkurn kostnað af gestum sínum, t.d. vegna ferðalaga og risnu, en skógræktarfélögin hafa í mörg horn að líta og nóg að gera með fé sitt og því ekki óeðlilegt, þótt Skógræktarfélag Íslands fari nú fram á styrk til að geta tekið á móti hópi Norðmanna undir forustu fyrrverandi formanns norska skógræktarfélagsins, Niels Engstedt, bónda á Sunnmæri, sem hingað vill koma á næsta sumri. Þess má geta í þessu sambandi, að Níels Engstedt kom hingað 1951 og hefur siðan verið einn bezti kynnir fyrir Ísland með þjóð sinni, ferðazt um landið á vegum ungmennafélaganna og annarra til að kynna Ísland og íslenzka menningu. Við flm. þessarar till. lítum svo á, að vel færi á, að hv. Alþingi veitti Skógræktarfélagi Íslands þann styrk, sem þarna er farið fram á.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en það voru hér örfáar till. frá fjvn., sem eru á því þskj., sem síðast var útbýtt, nr. 334, sem höfðu orðið eftir, þegar fyrra þskj. var prentað. Það er aðeins um að ræða smávægilegar breytingar. Það er lagt til að hækka framlag til dvalarheimilis fyrir afvegaleidd börn og unglinga um 150 þús. kr. Það er hækkun, sem óhjákvæmilegt er að gera vegna umbóta, sem þarf að gera á staðnum, til þess að það sé hægt að starfrækja þetta heimili þar svo sem nauðsynlegt er, og því telur n. óumflýjanlegt að leggja til, að þessi hækkun verði gerð á liðnum. Þá hefur enn fremur verið lagt til að hækka framlag til Norræna félagsins úr 8 þús. kr. í 15 þús. kr., en það er sú sama upphæð og er í núgildandi fjárl., og er lagt til að sú upphæð verði áfram í fjárl. næsta árs. Að auki er aðeins ein leiðrétting við 18. gr., sem ég tel ekki ástæðu til þess að orðlengja um. Það mætti vitanlega ýmislegt segja í sambandi við ræður ýmissa hv. þm., sem hér hafa talað fyrir einstökum till. Ég mun þó ekki gera það umfram það, sem sérstaklega hefur verið beint til fjvn. Um till. hennar hefur ekki verið rætt hér, nema um eina till., sem hv. 2. þm. Reykv. sérstaklega vék að, en það var í sambandi við, að lagt er til, að tekin verði upp á 22. gr. heimild fyrir ríkisstj. til þess að afhenda vestur-þýzka sambandslýðveldinu hið fyrra hús sendiráðs Þýzkalands hér í bæ. Ég skal nú ekki fara langt út í það mál. Ég býst við, að vakið hafi nokkra undrun sumra sá hávaði, sem hv. þm, hafði í frammi við þessa till., sem hann taldi hið fullkomnasta hneyksli. Það hefur að vísu ekki alltaf verið hneyksli í hans augum að eiga samvinnu við Þýzkaland og það jafnvel meðan sú stjórn var þar við völd, sem átti sök á fyrri heimsstyrjöld og því tjóni, sem við Íslendingar eins og margar aðrar þjóðir urðum fyrir. Varðandi það, að vestur-þýzka stjórnin hafi sérstaklega hampað glæpamönnum og fyrrverandi nazistum, þá má nú benda á, að austurþýzka ríkisstj. virðist nú ekki hafa staðið þar neitt að baki. Má þar minnast á t.d., þegar þeir nú nýlega hafa gert von Paulus marskálk, sem duglegastur var við hernaðinn í Rússlandi, að einum af sínum aðalmönnum þar eystra. Hins vegar munu hv. þm. afsaka það væntanlega hjá hv. 2. þm. Reykv., þó að hann blási dálítið út í sambandi við þessa till. En eftir sem áður sýndist mér vera eðlilegt mál, eins og allar sakir standa, að þetta hús verði afhent þýzka sendiráðinu hér. Það voru margar aðrar þýzkar eignir hér, sem skiptu milljónum, sem teknar voru, þýzkar innstæður, og þeim hefur ekki verið skilað og verður ekki skilað, heldur hafa þær verið notaðar til þess að greiða bætur vegna þess fólks, sem fórst á íslenzkum skipum, sem skotin voru niður hér umhverfis Ísland á þessum árum, þannig að þeim milljónum, sem eru allmargar, verður vitanlega ekki skilað Þjóðverjum aftur, þó að þetta hús verði afhent þeim nú eftir að samband er tekið upp á milli þessara ríkja, og það er auðvitað fásinna hin mesta, að það sé sama ríkisstjórn eða sami hugsunarháttur, sem ríkir þar nú eins og var meðan nazistar voru þar við völd. Varðandi það, sem hv. 4. landsk. þm. sagði, að hann undraðist, að það hefði ekki verið talið fært að hækka framlag til tónlistarskóla Siglufjarðar, þar sem þetta væri til samræmis við aðra staði, vil ég aðeins geta þess, að það eru tveir aðrir staðir, sem eru með sömu fjárveitingu og tónlistarskóli Siglufjarðar og óhjákvæmilegt hefði þá vitanlega verið að hækka um leið, en auðvitað getur alltaf verið matsatriði, hvað upphæðir eigi að vera háar til þessara og annarra styrkja. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta frekar, sé ekki ástæðu til þess að vera að gera hér að umtalsefni till. þær, sem fyrir liggja frá ýmsum hv. þm. Margar þeirra eru endurteknar frá 2. umr. með aðeins breyttum upphæðum og voru þá ræddar, þannig að ég vil ekki, nema sérstakt tilefni gefist til, fara að lengja þessar umr. frekar.