Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

"Reykjavík, 11. nóv. 1985. Þar sem Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf., getur ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda leyfi ég mér að hans beiðni með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, Einar Kr. Guðfinnsson stjórnmálafræðingur, taki sæti á Alþingi í forföllum hans. Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks Sjálfstfl." Einar Kr. Guðfinnsson hefur setið á þingi á þessu kjörtímabili og kjörbréf hans hefur verið rannsakað og tekur hann nú sæti í dag sem varamaður Matthíasar Bjarnasonar 1. þm. Vestf. Býð ég Einar velkominn til þingstarfa.



Virðulegi forseti. Það er frv. til l. um skattfrádrátt fyrir fiskvinnslufólk sem ræða skal. Þegar þetta frv. var síðast á dagskrá lagði ég til málanna nokkur orð. En nú er svo komið að ég verð víst að fara út í þá sálma, sem ég raunar kann heldur illa við, að taka ræðu eða orðaflaum hv. þm. og 1. flm. Sighvats Björgvinssonar og rekja lið fyrir lið það sem hann hafði um það að segja sem ég sagði við fyrri umræðu um frv. Annað er ekki gerlegt þegar um svo augljósar rangtúlkanir er að ræða sem komu fram í máli hans síðast þegar þetta frv. var hér á dagskrá. Hins vegar á ég slíku og þvílíku ekki að venjast, þ.e. að það sem ég segi úr þessum ræðustól sé tekið og því umsnúið á þann hátt sem umræddur hv. þm. hefur orðið fyrstur til að gera. E.t.v. má virða honum það til vorkunnar að hann hefur ekki verið mikið inni á þingi samhliða svo mörgum kvenkyns þm. og þess vegna óvanur þessu. Honum er auðvitað ekki kunnugt um þá staðreynd að það er alveg óþarfi að vera að geta sér til um merkingu þess sem við konur segjum úr ræðustól. Við erum ekkert að tala undir rós eða í tvíræðri merkingu, að ég hygg. Það virðist hins vegar vera orðið þessum hv. þm. svo tamt að reyna að ráða í merkingu þess sem sagt er héðan að hann getur ekki látið vera. Mér sýnist svo sem hann hafi reynt að meira eða minna leyti að rangtúlka eða a.m.k. snúa út úr flestu því sem við þessar konur, hv. kvenkyns þm. sem tekið hafa til máls við þessa umræðu, höfum haft til málanna að leggja. Það er vissulega leitt til þess að vita ef svo forpokaðar aðferðir fara að taka megintíma þingsins. Mér finnst ekki veita af því almennt að taka til við að ræða þau mál, sem lögð hafa verið fram hér, á málefnalegan hátt í stað þess að eyða stórum hluta af tímanum í að rakka niður málflutning hvers annars eins og hér hefur átt sér stað. Það er þá best að byrja á byrjuninni og taka til þar sem hv. flm. og þm. Sighvatur Björgvinsson segir, með leyfiforseta: "Ég vildi gjarnan að þessar konur gerðu grein fyrir máli sínu, ekki bara hér á Alþingi, heldur á fiskvinnslustöðvunum." Ég vil aðeins víkja að þessum þætti sérstaklega, en mun gera það um leið og ég rek þá hlið málsins almennt síðar. En áfram heldur svo þm., með leyfi forseta: "Og það vekur einnig athygli mína að þær sem komið hafa hingað upp til að ræða þetta mál með þessum hætti eru allar héðan úr Reykjavík eða flestar héðan af Reykjavíkursvæðinu a.m.k. og háskólaborgarar." Hvað tengist þetta innskot umræðum um hvort fiskvinnslufólk skuli njóta skattfrádráttar umfram aðra eða ekki? Ég get ekki séð að þó að hv. þm. hefði rétt fyrir sér værum við betur í stakk búnar til þess að taka þátt í umræðunni né það skipti máli hvort við erum háskólaborgarar eða ekki eða hvort við erum af Reykjavíkursvæðinu eða ekki. Er það talið ámælisvert? Ég verð hins vegar að upplýsa hv, þm. um að þar fer hann villur vegar og ég skal með ánægju leiða hann á rétta braut fyrst þetta skiptir máli. Ég er alveg örugglega ekki háskólaborgari og er ekkert sérlega leið yfir því heldur. Þá finnst mér vera heldur farið að syrta í álinn fyrir þm. vegna þess að nú höfum við komið tvær upp til að tjá honum að þetta mikilsverða innlegg hans í umræðuna er rangt. Við höfum tjáð okkur fjórar þingkonur í þessu máli og fram hefur komið að a.m.k. tvær hafa ekki umrædda menntun sem mér heyrðist einna helst á þm. að væri jafnvel ámælisvert að hafa aflað sér. Þá er lítið eftir af þeirri röksemdinni í málinu, hvað sem hún svo annars átti skylt við og erindi inn í umræðuna. Ef hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur tekið jafnvel eftir öllu sem sagt var og gert sér jafnvel grein fyrir öllu og hann hefur upplýsingar um menntunarmál okkar þingkvenna verð ég að segja að það stendur ekki mikið eftir og það gerir það heldur ekki. Önnur sönnun um eftirtektarleysi þm. kom glögglega fram síðar í ræðu hans þegar hann sagði, með leyfi forseta: "Þó kemur mér mest á óvart hvaða rökum er beitt við að andmæla þessu máli. Hv. þm. sem hér talaði, Kristín S. Kvaran, komst þannig að orði að hún skildi ekki þann rökstuðning að Alþingi þyrfti að reyna að lagfæra hlut fiskverkafólks vegna þess að aðrar stéttir í þjóðfélaginu hefðu getað velt af sér öllum þeim byrðum sem þjóðfélagsþegnunum er ætlað að bera og launamunur hafi aukist í samfélaginu. Hún skildi ekki slíka röksemd. Hún skildi ekki, sagði hún, þá röksemd að stórir hópar hafa getað haldið sínu og jafnvel sótt sér kjarabætur á þeim tímum þegar aðrir hafa orðið að taka á sig byrðar, hún skildi það ekki, hv. þingmaðurinn, að það væri röksemd fyrir því að reynt væri að hjálpa láglaunafólkinu sérstaklega af löggjafarvaldinu." 

Ég skal verða við þessari ósk hv. ræðumanns.

Þá gengur þm. í salinn. Ég ætla samt ekki að lesa fyrir hann aftur það sem ég er búin að segja vegna þess að það voru hans eigin orð og ég reikna með að hann muni þau. Það er alveg ótrúlegt að nokkrum manni skuli vera gefin svo lítil eftirtekt að það skuli geta komið fyrir að þetta hendi hann eða e.t.v. liggur hér önnur ástæða að baki. En ég ætla ekki að fara að gera hv. þm. upp einhverjar ástæður eins og hann ætlar öðrum. Ég tek bara fram þá sem er greinileg og sýnileg, sem sagt: eftirtektarleysið er algert. Vegna þessa er óhjákvæmilegt að leyfa hv. þm. að heyra hvað það var sem ég sagði í raunveruleikanum. Ég þyrfti e.t.v. að gefa honum afrit af því. Það var svohljóðandi, með leyfi forseta: "Mér finnst alveg forkastanlegt að lesa þær röksemdir sem fylgja hér í grg. með frv. og vil fá að vitna í það, með leyfi forseta: "Að undanförnu hefur bilið milli tekjuhópa farið breikkandi á Íslandi. Talsvert stórir hópar fólks í landinu geta a.m.k. að verulegu leyti ráðið tekjum sínum sjálfir og er þar í mörgum tilvikum um að ræða sömu aðila og komist geta hjá því að greiða sinn skerf til sameiginlegra þarfa. Þrátt fyrir margumtalaða efnahagserfiðleika þjóðarinnar virðast þessir hópar landsmanna hafa fullar hendur fjár og rúm fjárráð þeirra koma m.a. fram í gífurlegum innflutningi og þenslu."" Þetta las ég upp úr frv. við 1. umr. og undraðist mjög að þetta skyldi notað sem röksemd, að það skyldi notað sem röksemd með frv. um skattfrádrátt fyrir fiskvinnslufólk að einhverjar stéttir svíki undan skatti. Það er það sem er það óskiljanlega í þessu máli. Ekki að það sé óskiljanlegt að það þurfi að sjálfsögðu að lagfæra kjör bæði fiskvinnslufólks og annarra láglaunahópa í landinu. En að það eigi að vera rök fyrir að létta byrðar einnar stéttar að aðrir hópar hafi getað velt af sér byrðunum á ólöglegan hátt, sú röksemd fær ekki staðist. Í því tilefni sagði ég, með leyfi forseta: "Ég veit eiginlega ekki hvernig það á að geta átt sér stað að fara að draga þar eina stétt fram fyrir aðra og segja: Þessi stétt getur ekki svikið undan skatti og þess vegna verðum við að veita henni skattfrádrátt." Enn fremur sagði ég, með leyfi forseta: "Hvað ætli það séu margar stéttir í landinu sem að sjálfsögðu hafa ekki nokkra möguleika til að fela einn einasta eyri fyrir útan það að þær hafa ekki löngun til þess né nokkra tilburði uppi um neitt slíkt. Mér finnst þetta nálgast að það sé verið að hvetja til skattsvika." Út úr þessu fær hv. þm. þann skilning, ef ég má aðeins vitna í orð hans aftur, með leyfi forseta: "Í annan stað sagði hún einnig að aðferð eins og þessi, að veita fólki frádrátt frá tekjuskatti, væri leið til þess að kenna fólki að svíkja undan skatti, væri leið til þess að ýta undir skattsvik í þjóðfélaginu." Þetta eru öll trúverðugheitin í málflutningi þm. En hann var ekki þar með hættur útúrsnúningunum. Nei, aldeilis ekki. Með leyfi forseta les ég áfram upp úr ræðu hans. Þar var komið máli hans að hann sagði: "Hinn 6. júní 1985, á s.l. vori, voru samþykkt á Alþingi lög um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Breytingin var nákvæmlega um sömu grein og breytingin sem við hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson leggjum til að breytt verði, um 30. gr. laganna, og var á þá leið, eins og segir í lögunum, sem samþykkt voru, að helming greiddra meðlaga með barni sem er innan 18 ára aldurs megi draga frá. Ég hef reynt að kynna mér það í þingtíðindum hvort hv. þm. hafi lýst þeirri skoðun sinni við þetta tækifæri að þetta væri aðferð til þess að ýta undir skattsvik. Ég hef ekki orðið var við það. Ég sé ekki annað í þingtíðindum en þessi hv. þm. hafi greitt atkvæði sitt með þessari breytingu." Ég sé nú að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur lagt sig í líma við að lesa þingtíðindi frá því í fyrravor, en þar kemur aftur fram þessi skortur á eftirtekt. Hann hefur ekki lesið frv., grg. né ræðuna með frv. í Alþingistíðindum sem hann er að tala um. Þar kemur nefnilega ekkert fram sem gefur tilefni til þess að ætla flm. þeirrar tillögu að nota sömu röksemdir sem grundvöll fyrir flutningi hennar og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson notar sem röksemd fyrir sinni tillögu eða það að af því að hópar í þjóðfélaginu komast upp með skattsvik verði að sjá til þess að aðrir fái frádrátt frá skatti. Í framsöguræðu með þessari umræddu tillögu, sem haldin var 29. okt. 1984, sagði flm., sem var Jóhanna Sigurðardóttir, með leyfi forseta: "Í tekjuskattslögunum, 8. tölul. 30. gr., er ákvæði sem kveður á um að helmingur greiddra meðlaga, sem meðlagsskyldur aðili innir af hendi með barni til 17 ára aldurs, sé frádráttarbær frá tekjum til skatts. Þetta frv. felur í sér að meðlagsgreiðslur verði frádráttarbærar til 18 ára aldurs og ef um er að ræða framlengingu á framfærsluskyldu til 20 ára aldurs vegna menntunar eða starfsþjálfunar verði frádráttur einnig heimilaður til jafnlangs tíma." Ekkert í þessari tillgr. felur í sér ábendingu um að það sé verið að heimila skattfrádrátt vegna þess að aðrir hópar fái tækifæri til þess að svíkja undan skatti, ekki neitt, ekkert. Enn fremur segir Jóhanna þegar hún er að mæla með þessu frv. við umræður: "Markmið þessa frv. er að samræma ákvæði barnalaga um framfærsluskyldu því ákvæði skattalaga sem kveður á um frádrátt meðlagsgreiðanda á helmingi greiddra meðlaga með barni. Barnalögin voru samþykkt á Alþingi 1. apríl 1981. Í þeim eru ákvæði um að lengja framfærsluskyldu meðlagsgreiðanda úr 17 í 18 ár, svo og það nýmæli að framfærsluskylda getur staðið til 20 ára ef þörf krefur vegna menntunar eða starfsþjálfunar barns. Lögum um tekju- og eignarskatt, sem heimila meðlagsgreiðendum frádrátt frá skatti sem nemur helmingi greiddra meðlaga með barni til 17 ára aldurs, var þó ekki breytt til samræmis við þessa breytingu á framfærsluskyldu. Það verður að teljast rétt og eðlilegt, þar sem löggjafinn hefur þegar samþykkt að helmingur meðlagsgreiðslna sé frádráttarbær frá skatti til 17 ára aldurs, að það ákvæði taki einnig breytingum til samræmis við lengri framfærsluskyldu. Í þeim tilgangi er frv. þetta flutt." Eins og ég sagði áðan get ég ekki séð neitt sem bendir til þess í grg. eða málflutningi til stuðnings frv. að þar hafi verið notuð sú röksemd að einhverjir hópar í þjóðfélaginu hafi getað svikið undan skatti og þess vegna bæri að ívilna öðrum hópi. Hér er einfaldlega talað um að samræma þurfi ákvæði. Ég get hins vegar upplýst þm. um að ég hafði verulega gott af því að lesa yfir þetta merka mál í Alþingistíðindum vegna þess að, eins og fram kom í máli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, tók ég ekki þátt í umræðum um þetta mál, mikið rétt. Ég var að vísu komin heim af fæðingardeildinni frá því að ala þar barn mitt, en ég var ekki mætt í þingsali til að fylgjast með og taka þátt í umræðum um þetta mál. Það er rétt. En það er auðvitað ekki nokkur von til þess að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hafi orðið var við það eða tekið eftir því, frekar en það hafi verið nokkur von til þess að hann tæki þátt í þeirri umræðu hér á þingi vegna þess að hann var ekki hér þá. Það er nú svo, þegar svo er komið að farið er að grípa til málflutnings af því tagi sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson notar, að það hvarflar óhjákvæmilega fyrst og fremst að manni að rökin séu svo léleg að það þurfi að grípa til einhvers sem hægt sé að nota sem yfirbreiðslu yfir þessi lélegu rök, enda eru það léleg rök þegar löggjafinn er farinn að nota skattsvik, lögbrot, sem röksemd fyrir því að setja lög. Ekki sem röksemd fyrir því að setja lög er mæli fyrir um aðgerðir til að koma í veg fyrir að lögbrotið eigi sér stað, þ.e. að setja lög til að koma í veg fyrir skattsvik allra þeirra hópa í þjóðfélaginu sem komast upp með að svíkja undan skatti. Nei, sem röksemd fyrir því að í staðinn skuli annar hópur fá frádrátt frá skatti. Þetta er kjarni málsins. Og það má auðvitað aldrei rífa það sem sagt er svo rækilega úr samhengi að það sé gert að andhverfu sinni. Það er á engan hátt hægt að túlka orð mín svo við 1. umr. þessa frv. að ég sé því andsnúin á nokkurn hátt að fiskverkunarfólk, sem réttilega er flest konur, fái bætt launakjör og að snúa orðum okkar þingkvenna almennt upp í það að við séum að veitast gegn láglaunafólki. Orðum okkar var snúið upp í það að við vildum ekki kjör þess betri og það er auðvitað fáránlegt. Gagnrýni minni er beint gegn röksemdinni sem notuð er í grg. fyrir því að fiskverkunarfólki skuli veittur skattfrádráttur. En það er alveg sama hvers konar orðaflaum hv. þm. Sighvatur Björgvinsson setur á við þessar umræður. Þá vil ég ítreka rétt enn eina ferðina að ég get ekki fallist á þá röksemd, sem sett er fram í grg. með þessu frv., að það eigi að vera forsenda fyrir skattfrádrætti einnar stéttar að einhverjir hópar í þjóðfélaginu komist upp með að svíkja undan skatti. Það er alveg sama hvernig hv. flm. þessa frv. fer að því að snúa málflutningi mínum fram og til baka. Hann skal ekki geta komist að þeirri niðurstöðu að ég hafi verið að leggjast gegn lagfæringu á kjörum fiskverkunarfólks. Og þá er komið að því sem ég gat um nánast í upphafi máls míns er ég sagðist mundu víkja nánar að því atriði í máli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar er hann sagðist gjarnan vilja að við þingkonur gerðum grein fyrir máli okkar ekki bara hér heldur á fiskvinnslustöðvum. Það vill svo til að ég hef einmitt borið þessa röksemd, sem beitt er í þessu frv., upp við fólk á fiskvinnslustöðvunum. Ég hef ekki getað heyrt að fólkið þar sé par ánægt með að heyra þessa röksemd. Eins og ein mæt kona tók til orða: Ég kæri mig nú ekkert um að fá einhvern skattfrádrátt á þeim forsendum að einhverjir aðrir borgi ekki til samfélagsins sem þeim ber. Nei, takk. Ég held þeim væri nær að reyna að einbeita sér að því að ná til þeirra sem sleppa við að borga það sem þeim ber til samneyslunnar en nota hana samt í botn. Ég vil taka undir orð þessarar mætu konu og gera þau að mínum. Það þýðir ekkert að vera að reyna að slá ryki í augu fiskverkunarfólks með því að beita þeirri röksemd sem ég hef gert að umtalsefni hér og gagnrýnt. Það er einungis sýndarmennska og ekki nokkur hætta á því að það verði ekki séð í gegnum hana. Að síðustu, til þess enn og aftur að undirstrika það sem ég hef sagt hér þó nokkrum sinnum, og verð nú að gera um það kröfu að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson skilji í eitt skipti fyrir öll, undirstrika ég að ég er ekki að snúast gegn því að fiskverkunarfólk fái bætt launakjör. Ég snýst hins vegar gegn því að það geti verið á nokkurn hátt sanngjarnt að nota þá röksemd að það verði gert vegna þess að einhverjir hópar í þjóðfélaginu svíki undan skatti.



Herra forseti. Ég hélt satt að segja að allir þm. vissu að þegar lagt er fram þingmál, hvort sem það er frv. eða þáltill., eru það efnisatriðin sem koma til atkvæðagreiðslu en ekki grg. Með því að greiða atkvæði með tilteknu þingmáli eru menn að samþykkja efnisatriði málsins en ekki grg. sem málinu fylgir. Það er m.a.s. mjög alvanalegt að flm. taki það fram að þó að þeir séu sammála tillgr. skrifi þeir endilega ekki undir allt sem í grg. standi. Auðvitað er það heimskuleg afsökun að vera að nota einhvern útúrsnúning á grg. sem ástæðu fyrir því að vilja ekki samþykkja tiltekna efnislega tillögu. Það er slíkt rugl að það tekur því varla að fara að svara því að hengja hatt sinn á það að neita eða vilja ekki standa að afgreiðslu skattfrádráttar fyrir fiskverkafólk á þeim grundvelli að í grg. standi einhverjar setningar sem viðkomandi hv. þm. sé ekki sammála. Ég hef aldrei heyrt svona röksemdafærslur fyrr. Ég vildi gjarnan að hv. þm. reyndi að afla sér einhverra frekari upplýsinga um hvernig menn greiða atkvæði í þinginu áður en hún ber svona lagað á borð. Auðvitað fer atkvæðagreiðsla í þinginu og afstaða manna til mála eftir efnisatriðum málsins, eftir þeim tillögugreinum sem fram eru lagðar, annaðhvort í frumvarpsformi eða í þingsályktunartillögu, en það er ekki verið að leggja hér til samþykktar eða synjunar einhverjar greinargerðir. Þó að hv. þm. sé allsendis ósammála þeim rökstuðningi sem hafður er í grg. fyrir þessu frv. er það engin átylla til að vera andvígur efnisatriði málsins. Ég hef satt að segja aldrei heyrt annað eins rugl og hér var farið með áðan. Hér er búið að ræða þetta mál í tvo daga. Hvar í ósköpunum hefur það komið fram, það er ekki einu sinni hægt að lesa það út úr grg. með góðum vilja, að rökstuðningurinn fyrir þessu máli sé sá að aðrar stéttir í þjóðfélaginu svíki undan skatti og þess vegna eigi að heimila fiskverkafólki skattafrádrátt? Þetta er hreint rugl. Í grg. með frv. er bent á það sem staðreynd, ekki sem rökstuðning með þessu máli, heldur bara bent á það sem staðreynd, sem allir vita, að tekjuskattakerfið er orðið þannig að skatturinn er ekki lengur tæki til tekjujöfnunar, heldur tæki til mismununar. Það mismunar fólki. Það er bent á þetta sem staðreynd í grg. Hv. þm. sagði hér áðan sjálfur að það megi ekki taka einstakar setningar upp og slíta þær úr samhengi við allt annað en það er einmitt það sem hún hefur gert. Hún tekur þarna eina setningu út úr. Hún hefur sennilega ekki lesið lengra því að þrátt fyrir tveggja daga umræður eða meiri um þetta mál er hv. þm. ekki enn þá búinn að átta sig á því hver er forsendan fyrir því að málið er flutt. Það er alveg sjálfsagt að reyna að gera henni grein fyrir því í mjög stuttu máli. Hún á kannske auðveldara með að skilja það þannig fram sett. Í fyrsta lagi er það alveg ljóst að launabilið í þjóðfélaginu hefur stöðugt verið að vaxa og með ýmsum aðgerðum og aðgerðaleysi hefur skapast hér þjóðfélag tveggja þjóða sem eiga næstum því ekkert sameiginlegt nema tungumálið. Í öðru lagi hafa þeir sem sjóinn stunda orðið fyrir sérstökum viðbótarkjaraskerðingum umfram aðra, m.a. vegna kvótakerfis og annarrar stjórnunar í sjávarútvegi. Þetta hefur komið niður á fiskimönnum og af þeirri ástæðu var m.a. samþykkt í fyrra á Alþingi að hækka fiskimannafrádráttinn úr 10% í 12,5%. Ég varð ekki var við það í svarræðu hv. þm. hér áðan að hún hefði nokkuð við þann málflutning minn að athuga, að ekki hefði hún þá komið auga á þá röksemd gegn slíkri afgreiðslu fyrir sjómennina að þar væri verið að kenna fólki að svíkja undan skatti. Þetta er bara rugl. Í þriðja lagi er vandinn orðinn sá hjá fiskvinnslustöðvunum að þar skortir fólk. Þar er ekki fólk til starfa. Alþingi verður auðvitað að horfast í augu við það vandamál, ekki vegna þess að þetta sé eitthvert sérstakt vandamál fyrirtækjanna sem þarna eiga hlut að máli eða fiskverkafólksins, heldur vegna þess að þetta er vandamál þjóðfélagsheildarinnar. Þegar fólk fæst ekki til þess að vinna í undirstöðuatvinnugreinunum, sem öll önnur atvinnustarfsemi byggist á, þá er það vandamál Alþingis en ekkert prívatmál þessara aðila. Það hefur þótt vandamál á Alþingi þegar t.d. fóstrur hafa farið í verkfall eða þegar kjör fóstra hafa ekki þótt nægilega góð. Vissulega skal ég ekki gera lítið úr því. Það er ástæða til að ræða það líka og að Alþingi hafi einhverja skoðun á því. En hér ætlar allt af göflunum að ganga þegar á að fara að reyna að leiðrétta kjör þess fólks sem vinnur við fisk. Hér eiga sér stað umræður dag eftir dag eins og þetta væri meiri háttar pólitísk ákvörðun sem væri verið að taka. Og umræðan gengur út á það að reyna með einhverjum hætti að tefja framgang þessa máls, með alls konar útúrsnúningum og rugli. Niðurstaðan er svo sú af þessum röksemdum að það er ósköp eðlilegt að Alþingi íhugi hvort það eigi ekki að leysa málið eða hvort það vilji ekki eiga þátt í lausn málsins á sama grundvelli og gert var á sjötta áratugnum þegar upp var tekin su regla í skattalög að heimila sjómönnum 8% skattafrádrátt við nákvæmlega sömu aðstæður og hér eru, þær aðstæður að vegna kjaralegs áfalls var ekki lengur hægt að fá menn á fiskiskipin heldur varð að treysta á útlendinga eða láta skipin liggja í landi vegna mannaskorts. Þetta er ákaflega einföld röksemd og ákaflega einföld röksemdafærsla sem ég held að hver einasti maður geti skilið sem er læs. En þeir sem eru á móti því að svona afgreiðsla sé gerð geta auðvitað haft uppi alls konar forheimskandi upphrópanir eins og þær að það sé verið að færa rök að því í þessu máli að veita fiskimönnum og fiskverkunarfólki svona frádrátt til þess að kenna þeim að stela undan skatti. Auðvitað er þetta hreint rugl. Að nota svona lagað sem afsökun fyrir því að mæla gegn frv. af þessu tagi er alveg út í hött og raunverulega, herra forseti, til skammar þeim sem grípa til slíks málflutnings. Ég skal hins vegar fúslega taka það á mig og biðjast afsökunar á því að hafa orðað þær ágætu konur, sem hafa tekið til máls um þetta mál, við háskólaborgara. Þær eru það ekki allar. Ég skal fúslega biðjast afsökunar á því. En hinu, herra forseti, gerði ég alveg fastlega ráð fyrir, þangað til núna rétt áðan, að þær hefðu allar skilið þær röksemdir sem fyrir frv. liggja og það er ég sannfærður um að þær hafa allar gert nema e.t.v. sá hv. þm. sem lauk máli sínu hér áðan. Ég vil líka biðjast afsökunar á því að þegar ég hlustaði fyrst á ræðu hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur, þar sem hún lýsti því yfir að Kvennalistakonur væru andvígar þessari leið, þá gerði ég ráð fyrir því að hún ætti við það að þær mundu greiða atkvæði gegn frv., þær væru andvígar málinu og mundu greiða atkvæði gegn því. Í seinni ræðu hv. þm. kom hins vegar fram að þær eru andvígar málinu en munu ekki greiða atkvæði gegn því. Ég mundi nú helst vilja óska eftir því að þær endurskoðuðu afstöðu sína og gerðust andvígar málinu en greiddu atkvæði með því. Það væri svona öllu mýkri afstaða og skynsamlegri eins og að málum er staðið. Að lokum þetta, herra forseti. Þegar sambærilegt mál var afgreitt fyrst á Alþingi á sínum tíma þá mælti fyrir nál. í Ed. Eggert G. Þorsteinsson sem þá sat á Alþingi sem fulltrúi Alþfl. Um þá afgreiðslu sem þar fór fram og laut að því að veita sjómönnum nokkurn skattafslátt sem lið í lausn á þeim kjaravanda og atvinnuvanda sem við þeim blasti sagði hann svo orðrétt, með leyfi forseta: "Ég vil engu um það spá hvort hér er nægjanlega langt gengið um þessi sjálfsögðu hlunnindi nú til lausnar þessum vanda, en fagnaðarefni ætti það að vera öllum réttsýnum mönnum að með samþykkt þessa frv. hefur Alþingi viðurkennt þessi nauðsynlegu framleiðslustörf og stigið enn eitt spor í þá átt að viðurkenna fólkið sem þessi störf leysir af hendi." Þessi lokaorð hv. þm. Eggerts G. Þorsteinssonar eiga við í dag um þetta mál eins og þau áttu við fyrir rúmum 20 árum um það mál sem þá var til umræðu.



Herra forseti. Hv. félmn. Nd. hefur fjallað um þetta mál og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Stefán Valgeirsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins, hafði reyndar veikindaforföll. Málið er einfalt. Landshlutasamtökum hefur fjölgað og þess vegna er lagt til að ráði Sambands ísl. sveitarfélaga að hærri hluti en nú af jöfnunarsjóðsframlagi gangi til landshlutasamtakanna en áður var.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga, 55. máli þingsins um endurmenntun vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu, sem ég flyt ásamt hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni og Kjartani Jóhannssyni. Efni þessa frv. er að komið verði á samræmdri og skipulagðri endurmenntun og starfsþjálfun vegna tækniþróunar í atvinnulífinu og að skapa öllum skilyrði til að aðlagast tæknivæðingunni, einkum í þeim atvinnugreinum þar sem atvinnuöryggi starfsmanna er í hættu vegna tæknivæðingar. Frv. þetta var einnig til umfjöllunar á síðasta Alþingi. Örlög þess þá voru að því var vísað til ríkisstj. Meiri hl. hv. félmn. deildarinnar hafði mælt með slíkri afgreiðslu með þeim rökum að á vegum ríkisstj. hefði verið unnið að þeim málum sem frv. fjallaði um og gert var ráð fyrir að skýrsla um endurmenntunarmál yrði lögð fyrir á yfirstandandi þingi. Minni hl. nefndarinnar mælti með samþykkt frv. með nokkrum brtt. Nú þegar málið er endurflutt eru tillögur minni hl. teknar upp í frv. en með þeim er tekið tillit til sumra þeirra sjónarmiða sem fram komu í umsögn ýmissa aðila á síðasta þingi um málið. Ég tel, herra forseti, rétt þar sem við erum að fjalla um endurmenntun vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu, og vegna þess nál. meiri hl. hv. félmn., sem lagt var fyrir á síðasta þingi, að beina orðum mínum til hæstv. menntmrh. og óska eftir því að hann verði viðstaddur þessa umræðu.

Það skal athugað hvort menntmrh. er í húsinu.

Hæstv. menntmrh. gengur í salinn. Við erum hér að fjalla um frv. til laga um endurmenntun vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Ég var að lýsa því hér að á síðasta þingi var þessu frv. vísað til ríkisstj. með þeim rökum meiri hl. hv. félmn., sem fjallaði um málið, að í ríkisstj. væri unnið að þeim málum sem frv. fjallaði um og gert væri ráð fyrir því að skýrsla um endurmenntunarmál yrði lögð fyrir nú á þessu þingi. Því beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. menntmrh.: Hvað líður framlagningu þessarar skýrslu um endurmenntunarmál? Hvenær má hv. Alþingi eiga von á því að slík skýrsla verði lögð fram? Þar sem rök meiri hl. á síðasta þingi voru í fyrsta lagi að unnið væri að þessu máli á vegum ríkisstj. og í annan stað að skýrsla um endurmenntunarmál yrði lögð fram á þessu þingi, þá vil ég, með leyfi forseta, rifja upp nokkur orð úr ræðu minni á síðasta Alþingi við 2. umr. málsins, þegar fyrir lá nál. meiri hl. og rökstuðningur um að vísa málinu til ríkisstj. En þá kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: "Sá rökstuðningur, sem er að finna í nál. meiri hl. fyrir að vísa málinu til ríkisstj., finnst mér ansi léttvægur. Vitnað er til þess í nál. að á vegum ríkisstj. hafi verið og sé unnið að þessu máli. Vænti ég þá þess að meiri hl. eigi við þær stjórnskipuðu nefndir sem starfað hafa í þessum málum, önnur á vegum menntmrn. og hin á vegum félmrn. Í annan stað er til þess vitnað í nál. meiri hl. að gert sé ráð fyrir að skýrsla um endurmenntunarmál verði lögð fram á næsta þingi. Ég vil fyrst segja það varðandi þær tvær stjórnskipuðu nefndir sem starfað hafa á vegum þessara tveggja ráðuneyta að það er mitt mat að lítils sé að vænta varðandi endurmenntunarmálin í niðurstöðum þessara nefnda þegar þær liggja fyrir. Á fund félmn. mættu báðir formenn þessara nefnda, en Ingvar Ásmundsson, skólastjóri Iðnskólans er formaður þeirrar nefndar sem starfar á vegum félmrn. og sérstaklega skal athuga hvernig vinnumarkaðurinn getur aðlagast tölvuvæðingunni án þess að atvinnuöryggi sé stefnt í hættu. Í þeirri áfangaskýrslu, sem fram kom í júní 1984, er lítið að finna varðandi endurmenntunarmálin utan þess sem almennum orðum er talað um nauðsyn endurmenntunar vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Ég spurði formann þessarar nefndar, Ingvar Ásmundsson skólastjóra, sérstaklega eftir því þegar hann kom á fund félmn. hvort þess væri að vænta að fram kæmu tillögur frá þessari nefnd, sem starfað hefur á vegum félmrn., um endurmenntunarmál. Ingvar Ásmundsson tjáði félmn. að þessi nefnd mundi fljótlega skila af sér, en orðrétt sagði hann að hann ætti ekki von á því að dýpra yrði faríð í endurmenntunarmálin en væri í áfangaskýrslunni. Það væri því hans skoðun að ekki væri ástæða til að bíða með afgreiðslu þessa frv. þar til niðurstaða og skýrsla nefndarinnar lægi fyrir. Að því er varðar þá nefnd sem starfar á vegum menntmrn. til að kanna tengsl atvinnulífs og skóla, þá mætti á fund félmn. Halldór Guðjónsson, kennslustjóri Háskóla Íslands, sem er formaður þeirrar nefndar. Svipaða sögu var að segja af störfum þessarar nefndar. Halldór Guðjónsson bjóst ekki við því að neinar tillögur yrðu í niðurstöðum eða skýrslum þeirrar nefndar að því er varðar endurmenntunarmál vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Það eina sem fram kom hjá Halldóri Guðjónssyni var að e.t.v. yrði að finna eina eða tvær setningar um endurmenntunarmál vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu og nefndi hann mikilvægi þess að horfa á endurmenntunarmál út frá sjónarhóli atvinnulífs og atvinnurekstrarins. Það er nú allt og sumt sem ég tel að vænta sé frá þessum nefndum og ekki komi þær fram með neinar tillögur eða beinar úrlausnir á því hvernig taka eigi á þessum endurmenntunarmálum. Það er gott og vel að hæstv. menntmrh. eða félmrh. gefi Alþingi skýrslur á næsta þingi um endurmenntunarmálin. En ég tel að við höfum ekki efni á því að bíða eftir neinum skýrslum, ekki síst í ljósi þess að lítilla tillagna er að vænta frá þeim stjórnskipuðu nefndum sem starfað hafa í lengri tíma að þessu máli. Mín skoðun er reyndar sú að sú skýrsla, sem hér er sett fram um endurmenntunarmál og fram á að koma á næsta þingi eins og fram kemur í áliti meiri hl., sé nokkurs konar hálmstrá sem meiri hlutinn hefur fundið upp í samráði við ráðherra til að komast skammlaust frá afgreiðslu þessa máls og þurfa ekki að fella frv. hér í atkvgr." Nú liggur fyrir niðurstaða og skýrsla þess starfshóps, sem hér hefur m.a. verið vitnað til og starfað hefur á vegum félmrn., sem sérstaklega átti að athuga hvernig vinnumarkaðurinn getur aðlagast tölvuvæðingunni án þess að atvinnuöryggi sé stefnt í hættu. Ég held, herra forseti, að óhætt sé að segja að sú skýrsla staðfesti það, sem ég sagði um þessi mál á síðasta þingi þegar vísa átti málinu til ríkisstj., að ekkert nýtt kemur fram í þessari skýrslu umfram það sem fyrir lá á þeim tíma þegar meiri hl. félmn. ákvað að leggja til að málinu yrði vísað til ríkisstj., m.a. af því að stjórnskipaðar nefndir væru að störfum um þessi mál. Ég verð að segja það sem mína skoðun, herra forseti, eftir að hafa farið yfir þessa skýrslu starfshópsins, sem starfað hefur um tveggja ára skeið og m.a. hafði það verkefni að gera tillögur um hvernig vinnumarkaðurinn gæti aðlagast tölvuvæðingunni án þess að atvinnuöryggi væri stefnt í hættu, að mér finnst lítið markvert koma út úr starfi þessarar nefndar. Þar er í raun og veru engar tillögur að finna um stefnumörkun í þessu mikilvæga og brýna máli og í það heila tekið er í skýrslunni fyrst og fremst í almennum orðum tekið undir nauðsyn þess að Íslendingar nýti sér tækniþróun til aukinnar framleiðni og hagvaxtar og til þess þurfi að efla menntun og rannsóknir og treysta fjárhagsstöðu atvinnuveganna. Í skýrslunni er síðan í tíu liðum bent á atriði, sem hafa ber í huga vegna tækniþróunar, sem ég vil, með leyfi forseta, lesa hér: "1. Árangur af nýrri tækni er mjög kominn undir skilningi og jákvæðri afstöðu þeirra sem hún kann að hafa áhrif á. Óvissa og þekkingarskortur leiðir af sér tortryggni og hræðslu en hvoru tveggja vinnur gegn góðum árangri. Því er upplýsingamiðlun forsenda árangurs. Reynsla sýnir að því fyrr sem hafist er handa um fræðslu starfsmanna um væntanlegar tæknibreytingar, eðli þeirra og áhrif, þeim mun betri árangurs er að vænta. Því er mikilvægt að stjórnendur kynni starfsmönnum svo fljótt sem verða má fyrirhugaðar breytingar. 2. Til þess að skapa jákvæð viðhorf til nýrrar tækni þurfa allir þegnar þjóðfélagsins að njóta góðs af. 3. Í hverju fyrirtæki þarf að skapa traust milli aðila og jákvæðan starfsanda. Æskilegt er að fyrirtæki setji sér langtímamarkmið sem kynnt eru öllum starfsmönnum. Kjör starfsmanna, aðbúnaður og atvinnuöryggi ráðast af árangri fyrirtækisins. Virkja þarf starfsfólk sem best og leita eftir hugmyndum þess um úrbætur í rekstrinum. Til þessa má m.a. hvetja með því að verðlauna góðar hugmyndir. 4. Samfara tæknivæðingu þarf að fylgjast grannt með atvinnustigi og hvetja í tíma til atvinnuuppbyggingar. Ávinning framleiðniaukningar ber að nýta í þessum tilgangi. 5. Til að sporna við tímabundnum vandamálum þarf að stuðla að sem mestum sveigjanleika í atvinnulífinu og sjá til þess að ýmiss konar hömlur leiði ekki til stöðnunar. 6. Aðlögun vinnumarkaðarins að nýrri tækni kemur misjafnlega niður á starfsgreinum og störfum. Þess vegna þarf að tryggja starfsmönnum eftirmenntun og þjálfun sem geri þeim kleift að laga sig að tæknibreytingum. Slíkum stuðningi þarf að fylgja skilningur á aðlögunarvanda eldri starfsmanna. 7. Sérstök ástæða er til að hyggja að stöðu kvenna. Þær gegna í ríkari mæli en karlar einhæfum störfum sem líklegra er að leggist af eða breytist. Til að bæta stöðu kvenna þarf að stuðla að því að atvinnuþátttaka þeirra verði fjölþættari og hvetja konur til að haga menntun sinni í samræmi við það. 8. Mikilvægt er að möguleikar nýrrar tækni verði nýttir til þess að gera vinnutíma sveigjanlegri, þannig að foreldrar eigi þess kost að skipta með sér tekjuöflun og umönnun barna, eftir því sem best hentar hverju sinni. 9. Rétt er að vekja athygli á því forskoti á vinnumarkaði sem karlmenn fá við brotthvarf kvenna af markaðinum vegna meðgöngu og barnauppeldis á árum sem karlmenn fá tíðum mikilvæga þjálfun á vinnustað. Þessu vandamáli má m.a. mæta með því að tryggja örugga uppeldisaðstöðu barna og jafna þátttöku foreldra í því starfi. 10. Loks er ástæða til þess að hafa áhyggjur af því að ungu fólki með litla menntun kunni að reynast erfitt að komast á vinnumarkaðinn. Því þarf að fylgjast með fjölda og stöðu þessa hóps." Ég tel, herra forseti, að hér sé í raun ekkert nýtt lagt fram umfram það sem þegar var vitað í þessu máli. Það sem vantar er fyrst og fremst stefnumörkun og tillögur um aðgerðir. Vil ég í framhaldi af því beina fyrirspurn til hæstv. félmrh., hvaða tillögur hann hefur uppi í þessu máli og hvernig hann muni haga vinnu í sambandi við þetta mál í framhaldi af niðurstöðu af skýrslu þessa starfshóps. Á ýmsum stöðum í skýrslunni er ítrekuð nauðsyn menntunar og endurmenntunar vegna tæknivæðingar og um það segir m.a.: "Sérstök ástæða er til þess að huga að fjárfestingu í ýmsum undirstöðuþáttum atvinnulífsins. Má þar m.a. nefna menntun, samskiptakerfi og rannsóknir." Enn fremur segir: "Bæði opinberir aðilar og einkaaðilar verja nú verulegum fjármunum í menntun og þjálfun. Báðir þurfa að gera miklu betur. Til þess að laga sig að tæknimenningunni þarf menntakerfið að taka nýja stefnu." Og síðan segir: "Í raun þarf að endurskipuleggja allt menntakerfi þjóðarinnar með hliðsjón af þeim öru tæknibreytingum sem nú ganga yfir heiminn. Menntaleiðirnar verði markvissari og miðaðar í ríkari mæli við framtíðarþarfir atvinnuveganna." Og í kafla um menntun, þjálfun og rannsóknir segir m.a., með leyfi forseta: "Öflugt og árangursríkt menntakerfi er forsenda þess að tækninýjungar verði hagnýttar eins og kostur er. Efla þarf hvers konar eftirmenntun, með það meginmarkmið að auka starfshæfni hvers nemanda. Tryggja þarf öllum starfsmönnum, sem kunna að missa atvinnu sína vegna tæknibreytinga, starfsmenntun við hæfi þeirra." Í stuttu máli sagt um þessa skýrslu er tekið undir nauðsyn tækniþróunar og endurmenntunar án þess að starfshópurinn leggi fram neinar ákveðnar tillögur um hvernig eða með hvaða hætti það skuli gert og það tel ég vera mikinn galla á störfum þessarar nefndar. Verð ég að segja að það er lítil uppskera af tveggja ára starfi sjö manna nefndar að komast að þeirri niðurstöðu, sem flestir vita, að nauðsynlegt er fyrir atvinnuvegina að aðlagast nýrri tækni og að menntun og starfsþjálfun starfsmanna sé brýn og nauðsynleg til að það geti orðið og nauðsynlegt sé að tryggja atvinnuöryggi launafólks vegna tæknivæðingar. Ég fagna því að þessi skýrsla starfshópsins undirstrikar þó á margan hátt nauðsyn þess að komið verði á samræmdri og skipulagðri endurmenntun og starfsþjálfun vegna tækniþróunar í atvinnulífinu og nauðsynlegt sé að skapa öllum skilyrði til að aðlagast tæknivæðingunni, einkum í þeim atvinnugreinum þar sem atvinnuöryggi starfsmanna er í hættu vegna tæknivæðingar. En það er einmitt tilgangur þessa frv. sem ég mæli fyrir og meiri hl. félmn. lagði til á síðasta þingi að yrði vísað til ríkisstj. Kjarni málsins er sá að það er ekki lengur hægt að bíða með að taka á þessu máli og skipa bara starfshópa til að athuga og kanna málið. Það sem vantar í þessu máli, sem svo mörgum öðrum, er framkvæmdin, að stjórnvöld hafi dug í sér til að taka á þessu máli og Alþingi marki þá stefnu sem nauðsynleg er. Um er að ræða mál sem ekki einasta getur skipt sköpum um atvinnuöryggi fjölda launþega í landinu, heldur og haft áhrif á atvinnuuppbygginguna, aukna framleiðni og hagvöxt og í reynd skipt sköpum um hve hratt við tökum tækninýjungar í þjónustu okkar. Þegar alþm. gera upp hug sinn um það mál sem ég hér mæli fyrir er brýnt að þeir geri sér ljóst að undirstaða tæknivæðingar í atvinnulífinu er að við höfum á að skipa starfsfólki sem vald hefur á tækninýjungunum og sem hefur verið gert kleift með eftir- og endurmenntun að takast á við breytta atvinnuhætti samfara tækninýjungum. Flm. þessa frv. leggja til ákveðna leið og skipulagningu á því brýna máli sem er endurmenntun vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Í því sambandi skal undirstrikað að við flm. þessa frv. erum opin fyrir öllum breytingum á frv. sem samræmast því markmiði sem að er stefnt, þ.e. að koma á samræmdri og skipulagðri endurmenntun hér á landi vegna tækniþróunar í atvinnulífinu. Við leggjum á það megináherslu að Alþingi ýti þessu máli ekki til hliðar, heldur verði á því tekið þannig að Alþingi móti stefnuna nú þegar í þessu máli því það er deginum ljósara að það getur orðið dýrkeypt fyrir þjóðina ef löggjafarþingið hefur ekki skilning á því hve brýnt er orðið að marka skýra og markvissa stefnu sem tryggi atvinnuöryggi starfsfólks, en menntun þess og aðlögun að nýrri tækni er forsenda þess að við tökum tækninýjungar með eðlilegum hætti í þjónustu okkar. Ef menn sjá einhverjum ofsjónum yfir því fjármagni sem nauðsynlegt er að verja í endurmenntun starfsfólks þá mun framtíðin örugglega staðfesta það að í þessu efni getur orðið dýrt að spara. Á síðasta Alþingi ræddi ég mjög ítarlega um þetta frv. bæði í framsögu fyrir málinu og við 2. umr. þess, þar sem ég sýndi fram á og rökstuddi nauðsyn þess að samþykkja löggjöf í þessu efni. Ég tel því ekki, herra forseti, nauðsyn á að ég hafi nú langa framsögu um þetta frv., en vísa til umræðna um þetta mál á síðasta þingi og ítarlegrar grg. sem frv. fylgir. Ég vil þó hér í lokin, herra forseti, gera grein fyrir einstökum greinum frv. Ég hef þegar gert grein fyrir 1. gr., um markmið frv. Með endurmenntun vegna tækniþróunar í atvinnulífinu er átt við þann þekkingarauka sem nauðsynlegt er að starfsmenn í fyrirtækjum fái til þess að fyrirtækið geti nýtt sér þá möguleika sem fólgnir eru í nýrri tækni. Þekkingarauka þennan er hægt að byggja upp á marga vegu, svo sem með því að senda starfsmenn á námskeið innanlands eða erlendis, fá ráðgjafa eða starfsþjálfa til að kenna starfsmönnum á vinnustað eða með því að gefa starfsmönnum kost á skipulögðu starfsnámi. Í 2. gr. frv. er kveðið á um sjö manna endurmenntunarráð en verkefni þess er síðan skilgreint í 3. gr. Með skipan ráðsins er leitast við að tryggja aðild stærstu heildarsamtaka á vinnumarkaðnum auk þess sem tryggð er aðild menntakerfisins að ákvörðunum um alla framkvæmd endurmenntunar sem tengist tæknivæðingu í atvinnulífinu. Þar sem endurmenntunarmálum hefur verið skipað með lögum á Norðurlöndum er algengt að þau mál heyri undir atvinnumálaráðuneyti. Sjálfstætt atvinnumálaráðuneyti er ekki fyrir hendi hér og því er lagt til að yfirstjórn þessara mála sé í höndum félmrh. sem fer með vinnumarkaðsmál, sbr. reglugerð nr. 96/1969, um Stjórnarráð Íslands, en fram kemur í 4. gr. hennar að félmrn. fari með mál sem varða vinnu, þar á meðal stéttarfélög launþega og atvinnurekenda, svo og skráningu atvinnulausra, vinnumiðlun, atvinnujöfnun og hagræðingu á vinnumarkaði. Í 3. gr. er fjallað um hlutverk endurmenntunarráðs. Í þessari grein kemur fram skilgreining á hlutverki endurmenntunarráðs en a-, b- og e-liðir byggjast á því meginmarkmiði sem fram kemur í 1. gr. frv., þ.e. að komið verði á samræmingu og skipulagi á endurmenntun sem tengist tæknivæðingu í afvinnulífinu og að forgangsverkefni á því sviði taki markvisst mið af því að tryggja atvinnuöryggi starfsmanna sem í hættu er vegna tæknivæðingar í einstökum greinum atvinnulífsins. Nauðsynlegt er einnig að það verkefni falli í hlut endurmenntunarráðs að gera árlega kostnaðaráætlun enda ráðið sá aðili sem gleggsta yfirsýn hefur um þörfina hverju sinni. Ljóst er að eitt vandmeðfarnasta verkefni ráðsins er úthlutun styrkja úr endurmenntunarsjóði enda ræðst af henni röðun forgangsverkefna á sviði endurmenntunar vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Nauðsynlegt er því að tryggja úrskurðarvald ráðherra í þessum lögum komi til ágreinings í endurmenntunarráði. Samkvæmt ákvæðum 4. gr. er hlutverk endurmenntunarsjóðs þríþætt. Í fyrsta lagi að veita styrki til starfsmanna sem sækja endurmenntunarnámskeið eða starfsþjálfunarnámskeið sem viðurkennd eru af endurmenntunarráði. Eðlilegt þykir, og auðvelt í allri framkvæmd, að miða upphæð styrkveitingar við atvinnuleysisbætur eins og þær eru á hverjum tíma. Benda má einnig á að t.a.m. í Danmörku eru atvinnuleysisbætur notaðar til viðmiðunar þegar greiddir eru styrkir vegna endurmenntunar starfsmanna. Ljóst er þó að sú upphæð er ekki nægjanlegur hvati til að starfsfólk sæki sér endurmenntun því að í allflestum tilfellum verður um nokkurn eða töluverðan tekjumissi að ræða. Hagur launþega og atvinnurekenda er augljós ef átak verður gert á sviði endurmenntunar starfsfólks vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu; því er eðlilegt að kanna grundvöll þess að atvinnurekendur greiði starfsmönnum mismun á launum þeirra og atvinnuleysisbótum á meðan á starfsþjálfun stendur, svo og að aðilar vinnumarkaðarins greiði hluta af námskeiðsgjöldum. Styrkir úr endurmenntunarsjóði eru forsenda þess að endurmenntunarráð geti stuðlað að því að framboð og eftirspurn eftir endurmenntun séu nægjanleg og því mikilvægt að víðtæk samstaða náist um alla framkvæmd málsins og að samningar takist við aðila vinnumarkaðarins um hlutdeild í kostnaði við endurmenntun starfsfólks. Í þessari grein er kveðið á um að nánari ákvæði um skilyrði fyrir styrkveitingum og hlutdeild aðila vinnumarkaðarins í fjármögnun skuli sett í reglugerð, að uppfylltu ákvæði til bráðabirgða, en eðlilegt verður að telja að endurmenntunarráð hafi möguleika til að setja það skilyrði fyrir styrkjum og framlögum til endurmenntunar að mótframlag komi frá atvinnurekanda eða sjóðum atvinnurekenda og launþega. Í öðru lagi er lagt til að endurmenntunarsjóði verði heimilt að greiða að fullu námskeiðsgjöld fyrir þá sem ekki hafa verið á vinnumarkaðinum um lengri eða skemmri tíma. Ekki síst er þetta ákvæði sett fram til að stuðla að endurmenntun þeirra sem koma á vinnumarkaðinn að nýju eftir stutta eða langa fjarveru. Í þriðja lagi eru síðan ákvæði um að styrki megi veita til námsgagnagerðar, námskeiðshalds og starfsþjálfunar á sviðum sem viðurkennd eru af endurmenntunarráði. Nauðsynlegt er einnig að frekari ákvæði verði sett í reglugerð að því er varðar viðmiðunarákvæði um forgangsröðun verkefna. Má þar nefna: í fyrsta lagi gildi verkefnisins fyrir starfsmenn, í öðru lagi gildi verkefnisins fyrir atvinnulífið og einstök fyrirtæki, í þriðja lagi hvort verkefnið hefur gildi fyrir fleiri en eina atvinnugrein. Í 5. gr. er kveðið á um framlag ríkissjóðs til endurmenntunar vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu og gert ráð fyrir að á fjárlögum ár hvert verði sjóðnum lagt til fé sem samsvarar a.m.k. 50% af framlagi ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Miðað við frv. til fjárlaga sem nú hefur verið lagt fram yrði um að ræða 80 millj. kr., en það er jafnhá upphæð og nemur framlagi atvinnurekenda til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Í ákvæði til bráðabirgða er síðan kveðið á um að félmrh. hefji þegar í stað viðræður við aðila vinnumarkaðarins þar sem leitað verði eftir samvinnu um þátttöku í kostnaði við endurmenntun starfsfólks vegna tæknivæðingar í atvinnulífinu. Með lögum þessum er hlutur aðila vinnumarkaðarins tryggður varðandi allar ákvarðanir um skipulag endurmenntunar. Ljóst er að hlutdeild þessara aðila í kostnaði þeim sem af endurmenntun leiðir mun tvímælalaust flýta fyrir endurmenntun starfsfólks í flestum atvinnugreinum og því að markmiðum laganna verði náð. Vart þarf að tíunda að það er jafnt til hagsbóta fyrir atvinnurekendur sem og launþega. Skilyrði fyrir styrkveitingum, sem sett verða í reglugerð skv. 4. gr. frv., hljóta síðan að taka mið af þeim niðurstöðum sem fást úr viðræðum aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa lengri framsögu um þetta mál og legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Ég hef ekki svör við þeim fsp., sem hv. þm. beindi til mín, hvenær væntanleg væri skýrsla um endurmenntunarmálin, en með vísan til þess að að því væri starfað og að slík skýrsla yrði gefin var þessu máli vísað til ríkisstj. á liðnu þingi. Ég mun beita mér fyrir því og sjá svo um að sú nefnd sem fær þetta mál til meðferðar fái svör bréflega, skriflega við þessari fsp. framsögumanns málsins. Ég hef á þessu stigi máls ekkert fleira um þetta að segja. Þetta er ekki nýr kunningi í sölum hins háa Alþingis. Víst eru endurmenntunarmálin eitt það mikilvægasta sem við þurfum að taka til höndum í og lengi var það svo að á vegum fyrrverandi menntmrh. voru fluttir fram lagabálkar um fullorðinsfræðslu og endurmenntun. Ég hygg að það hafi verið í upphafi stjórnar 1971, nýrrar ríkisstjórnar, að skipað var fjölmennt ráð sem skyldi hafa með höndum tillögugerð og samningu frv. um fullorðinsfræðslu og endurmenntun, eins og það var orðað. Ýmsir þeir sem hér skal kveðja til voru tilnefningaraðilar að þeirri nefnd. Þessi nefnd setti saman frv. og ég hygg að það hafi verið flutt árið 1974, en náði ekki fram að ganga, og það muni hafa verið flutt á einum þremur öðrum þingum fram eftir öllum áttunda áratugnum, en náði aldrei fram að ganga. Ég veiti því auðvitað athygli að hér er gert ráð fyrir að þetta heyri til friðar félmrh. og ég hef fyrir fram enga fordóma eða neikvæða afstöðu til þess. Ég finn til þess að það má mjög gjarnan gefa ýmsum fagráðuneytum meiri áhrif á ýmis kennslu- og menntunarmál en nú er gert. Ég hef áhuga á því til að mynda hvað varðar fiskvinnsluskóla að þar komi til skjalanna frekar áhrif og aðild fagráðuneytis, sjávarútvegsráðuneytisins, í framtíðinni. Sömuleiðis hef ég áhuga á því vegna iðnfræðslunnar. Því er það að við tillögugerð þar sem þessum málum er komið fyrir undir hatti félmrn. hef ég ekkert að athuga fyrir fram. Ég sé að hér er lagt til að stofna endurmenntunarsjóð sem skuli sjá fyrir þessum málum. Ég hef fyrir fram ekki trú á að það sé rétta aðferðin, en það er kannske von til að hv. þm. reyni að finna þessu eitthvað fast undir fætur eins og hefur gengið treglega að ná þessum miklu nauðsynjamálum fram til framkvæmda. En ég endurtek að ég held að okkur sé hin mesta nauðsyn á endurmenntuninni og þá einnig og ekki síður fyrir kennarastétt okkar. Á hinni hraðfleygu stund sem við lifum og breytingatímum er þetta mjög mikilvægt mál og ég vona að í ljósi þeirrar skýrslu, sem ég mun beita mér fyrir að verði gefin svo fljótt sem kostur er um endurmenntunarmálin, getum við gert nýja aðsjón í málinu.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna þeirrar fsp. sem hér kom fram. Ég vil rifja upp að það varð fljótlega 1983, þegar ríkisstjórnin var mynduð, að fram kom áhugi aðila vinnumarkaðarins á að eitthvað yrði gert til að kanna áhrif nýrrar tækni á íslenska atvinnuvegi og það yrði reynt að gera sér grein fyrir því hvernig þau áhrif yrðu og gera á því úttekt þannig að það mætti mæta slíkum áhrifum með aðgerðum á réttan hátt. Það var þess vegna ákaflega mikilvægt að koma til móts við þennan áhuga aðila vinnumarkaðarins. Þess vegna varð að ráði að ríkisstj. samþykkti að stofnað yrði til starfshóps sem hefði það markmið að framkvæma könnun á áhrifum nýrrar tækni á íslenska atvinnuvegi í næstu framtíð. Þessi nefnd var skipuð og í henni áttu sæti aðilar frá vinnumarkaðnum. Þeir eru Haukur Helgason skólastjóri og Hilmar Jónasson, formaður verkalýðsfélagsins Rangæings, eftir tilnefningu launþegasamtakanna, Magnús Gústafsson forstjóri og Þorsteinn Geirsson ráðuneytisstjóri, eftir tilnefningu samtaka atvinnurekenda, og Ingvar Ásmundsson skólastjóri sem var skipaður formaður starfshópsins af félmrh. Ég vil undirstrika að hér var um merkilegt starf að ræða í fyrsta lagi vegna þátttöku aðila vinnumarkaðarins og enn fremur að allir aðilar úrðu sammála um þær niðurstöður og þá vinnu sem liggur fyrir. Ég vænti þess að allir hv. alþm. hafi fengið þessa skýrslu sem kom út í októbermánuði s.l. og var dreift til allra þm. Það er enginn vafi á að hvað sem menn vilja segja um það sem kemur fram í skýrslunni sjálfri er hún leiðbeinandi fyrir bæði stjórnvöld og aðra sem fást við þessi mál. Það hefur verið lögð gífurleg vinna í þessa skýrslu og nefndarstarfið, eins og sjá má í skýrslunni þar sem heimildaskrá er á hvorki meira né minna en þremur eða fjórum blaðsíðum þar sem tekin er upp bæði innlend og erlend atriðaskrá um það sem nefndin hefur farið yfir og haft til leiðsagnar. Sömuleiðis hafa nefndarmenn farið um erlendis og kynnt sér þessi mál, á Norðurlöndunum ekki síst, og víðar farið til að átta sig vel á þessu máli í heild. Ég vil segja það við hv. flm., 2. landsk. þm., að auðvitað hafa þm. áttað sig á því, sem kemur fram og kom fram strax á síðasta þingi, að mikið af því sem er rökstuðningur fyrir þessu frv. er til orðið vegna nefndarstarfsins og er það vel. Ég tel víst að niðurstöðurnar, sem koma fram í þessari skýrslu, verði ræddar. Þær hafa þegar verið ræddar á byrjunarstigi í ríkisstj. og munu verða ræddar áfram þar og eins með aðilum vinnumarkaðarins. Hvaða tillögur verða gerðar skal ég ekki segja á þessari stundu, en alla vega verður þetta haft til viðmiðunar. Ég vil benda hv. þm. á að það var sérstaklega kannað meðal tveggja starfsstétta hver yrðu áhrif nýrrar tækni á þeirra sviði, þ.e. fiskvinnslu og bankastarfsemi, og kom þar margt fróðlegt fram sem ástæða er til að glöggva sig á. Lokaorð þessa starfshóps eru þau að hann væntir þess að þær ábendingar og tillögur sem settar eru fram í þessari skýrslu nýtist við stefnumörkun stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins í þessum málum. Það er einmitt aðalatriðið. Ég vænti þess þegar vinnu þessa starfshóps er nú lokið verði hægt að taka ákvörðun um með hvaða hætti er hægt að flýta aðgerðum í þessu máli. Það liggur fyrir eftir að þessi skýrsla hefur verið lögð fram á hvað okkur ber að leggja aðaláhersluna í þessu máli. Ég ætla ekki að tefja umræður, herra forseti, með því að lesa það upp, en það liggur alveg ljóst fyrir og það vil ég undirstrika.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga, sem er á þskj. 61, um orku fallvatna og nýtingu hennar og um breytingu á vatnalögum nr. 15/1923. Flm. ásamt mér að þessu frv. eru hv. þm. Guðmundur Einarsson. Kristín Halldórsdóttir og Kjartan Jóhannsson. Frv. þetta hefur tvívegis verið flutt hér í hv. þingdeild. Fyrst mælti ég fyrir því 28. mars 1984 í allítarlegu máli og síðan 24. október sama ár að það var endurflutt. Þá komst málið einnig til nefndar, en hlaut ekki afgreiðslu frá nefnd. Hér mæli ég fyrir þessu máli hið þriðja sinn. Ég ætla því að hafa fá orð um þetta annars stóra mál, aðeins að rifja það upp að skv. frv. er lagt til að lögfestar verði almennar reglur um eignarrétt að orku fallvatna landsins og nýtingu hennar. Skv. frv. er kveðið á um að orka fallvatna sé eign ríkisins sem eitt hafi heimild til að nýta hana. Frá þessari meginreglu eru þó gerðar undantekningar, sem snúa að virkjunarréttindum, og koma þær undanþágur fram í 2. gr. frv. Meginatriði í því sambandi er að kveðið er á um að réttur landeigenda haldist til virkjunar allt að 200 kw. Þeir sem hafa þegar nýtt heimildir til virkjunar á fallvatni halda þeim rétti, sem sjálfsagt má telja, og þeir sem hafa hafið framkvæmdir við slíkt verk. Einnig er þeim sem veittar hafa verið virkjunarheimildir gefinn tíu ára aðlögunarfrestur til að nýta sér þær. Það kemur því fram mikill sveigjanleiki í þessu frv. gagnvart þeim sem þegar hafa fengið heimildir til virkjunar. Í frv. er einnig kveðið á um skilyrði sem nauðsynleg þykja til þess að ráðherra geti veitt leyfi til virkjunar fallvatna, m.a. varðandi uppgræðslu lands vegna gróðurspjalla sem hljótast af virkjunarframkvæmdum og að áður en virkjunarleyfi er veitt verði leitað umsagnar Náttúruverndarráðs. Þetta mál var upphaflega undirbúið í nefnd sem skipuð var af iðnrh. árið 1979, í aprílmánuði. Nefndin varð ekki sammála. Einn nm. af fimm skilaði minnihlutaáliti. Frv. eins og það kemur hér fram og meginefni grg. er álit fjögurra manna sem sátu í þessari nefnd, en minni hlutinn, Páll Pétursson, hv. 2. þm. Norðurl. v., var á öðru máli og skilaði séráliti. Er álit hans og grg. ásamt lögfræðilegu áliti birt með frv. til að öllu sé til haga haldið um þetta efni. Við flm. þessa frv. berum hér fram þá stefnu og tökum undir þá stefnu að náttúruauðlind eins og orku landsins beri að lýsa sameign þjóðarinnar og er það raunar stefna sem fram kemur í fleiri þingmálum sem liggja fyrir hv. Nd., m.a. í frv. til laga um jarðhitaréttindi sem ég mælti nýlega fyrir. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð í framsögu að þessu sinni. Ég vænti þess sannarlega að hv. þingdeild og sú þingnefnd sem fær þetta mál nú til meðferðar sjái sóma sinn í því, svo ég kveði þó það fast að orði, að taka á þessu máli og tryggja að það komi til hv. þingdeildar til afgreiðslu. Það gildir um þetta sem önnur mál af sama toga, sem liggja fyrir hv. þingdeild og sem væntanlega ganga til nefndar, að það er brýnt að á þeim verði tekið. Þau hafa allt of lengi legið hjá garði hjá löggjafanum. Ég hef komið því á framfæri við formenn þingflokka að athugað verði að kosin verði sérstök nefnd, svokölluð sérnefnd skv. 15. gr. þingskapa, sem hafi það verkefni að fjalla um og skila áliti um mál eins og þetta, mál sem varða eignar- og umráðarétt auðlinda og landsvæða eða hafsbotns innan íslenskrar lögsögu. Mun það vera þriðja mál hér á dagskrá. En mér er ekki kunnugt um að þingflokkar hafi tekið afstöðu til málsins enn þannig að það er til athugunar. Ég teldi það vera skynsamlega málsmeðferð varðandi þessi þingmál, sem varða nefnd efni, að um þau verði fjallað alveg sérstaklega, og þá meiri von til þess að á þeim verði tekið eins og nauðsyn ber til. Ég legg því til að þetta mál fari til slíkrar nefndar, en tel raunar nauðsynlegt að málin verði í öllu falli samferða í sambandi við nefndavinnu á vegum hv. þingdeildar.



Herra forseti. Ég vil lýsa áhyggjum mínum yfir því að hér eru nú í salnum staddir fjórir þdm., en hafa lengst af verið jafnvel færri. Hér er einungis einn úr stjórnarliði og það er forseti sjálfur en enginn ráðherra. Löggjafarsamkundan eða þessi deild hennar er tæpast starfhæf í þessu formi. Ég bið forseta að gefa mér skýringu á því, ef hann getur, hvers vegna svo fáir telja ástæðu til að mæta til starfa í þeirri stofnun sem þeir berjast fyrir að komast inn í.



Forseti getur ekki gefið aðra skýringu á því en þá að óvenjulega margir þm. hafa fjarvistarleyfi í dag úr þessari hv. deild. Það eru sjö þm. sem hafa fjarvistarleyfi og er það óvenjulega há tala. Þar á meðal eru þeir sem starfa í Norðurlandaráði og eru í embættiserindum á vegum þess. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að óska eftir því að hæstv. forsrh. verði viðstaddur umræðu um þetta mál ef hann er hér í húsinu.

Hann mun vera farinn.

Ég tel þá rétt, herra forseti, að óska eftir því að umræðu um þetta mál verði frestað. Umr. frestað.



Ég vek athygli á því að 3. mál á dagskrá þessa fundar er kosning sérnefndar skv. 15. gr. þingskapa, þ.e. sérnefnd til að fjalla um frv. til 1. um breyt. á kosningalögum sem liggur fyrir og hefur verið rætt. Þetta hefur verið á dagskrá á nokkrum fundum, en ég bið hv. þdm. að vera við því búna að kosning þessarar nefndar fari fram á miðvikudaginn kemur þannig að þingflokkar séu þá tilbúnir með tillögur um menn í þessa nefnd.