Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs um þetta mál undir umr. s. l. þriðjudag og skal ekki lengja þær umr. mikið, enda kemur þessi till. til vegáætlunar til umfjöllunar í hv. fjvn. þar sem ég á sæti. Mér þykir þó rétt að fara hér örfáum orðum um nokkur þau atriði sem hún hefur inni að halda. Í umr. á þriðjudaginn var kom fram allskörp óánægja hv. þm. yfir því, hvað framkvæmdafé samkvæmt þessari vegáætlun er lítið. Það er vitaskuld skiljanlegt, að Alþ. taki því ekki með neinni sérstakri ánægju þegar framkvæmdafé til vegamála skerðist á milli ára um 25%, eins og sú till., sem hér liggur fyrir, virðist bera með sér. Það þýðir þó ekki að koma í þennan ræðustól og berja sér á brjóst og óskapast yfir niðurskurði fjár til vegamála ef ekki er bent á fjáröflunarleiðir til þess að mæta auknum útgjöldum, og fyrir því fór nú næsta lítið hjá hv. stjórnarandstæðingum sem hér töluðu. Þær heildarniðurstöður, sem þessi þáltill. felur í sér, þurfa raunar engum að koma á óvart, vegna þess að þær eru í samræmi við afgreiðslu fjárl. og afgreiðslu lánsfjáráætlunar nú fyrir jól. E. t. v. hafa menn ekki að fullu áttað sig á að af þessu fé skyldi ekki meira en raun ber vitni ganga til beinna nýframkvæmda, og er það út af fyrir sig skiljanlegt. Enda þótt ég sé engin undantekning frá öðrum hv. þm. um það, að mér þyki erfitt við að búa að ekki skuli meira fé fást til framkvæmda í vegamálum en þessi till. ber með sér, eins og hún liggur nú fyrir, þá verðum við að hafa það í huga, að við höfum átt við mikinn efnahagsvanda að etja. Íslenska þjóðin er að freista þess að vinna bug á honum, og að ýmsu leyti verðum við að sæta því, meðan svo stendur, að minna fáist til framkvæmda á ýmsum sviðum heldur en ella væri og miklu minna en æskilegt væri. Um endanlegar niðurstöður þessarar vegáætlunar skal ekkert sagt nú, því að hún á eftir, eins og ég hef þegar sagt, að fá athugun í hv. fjvn. og Alþ. á að öðru leyti eftir að fjalla um hana. En sjálfsagt væri öllum hv. þm. mikil þökk á því, ef tækist að ráða þessu máli til lykta með þeim hætti að unnt yrði að veita meira fé til framkvæmda en þáltill. um vegáætlun bendir til. Í sambandi við þær till., sem hér liggja fyrir um ráðstöfun þess fjármagns sem hér er um að tefla, vil ég segja það, að í samræmi við nýsett vegalög er hér áætlað að verja 400 millj. kr. til þjóðbrauta. Ég hef miklar áhyggjur af að það muni reynast svo lítið að erfitt gangi að þoka áfram mjög þýðingarmiklum verkefnum á þeim vettvangi. Það eina, sem getur sætt mig við þá tölu, miðað við aðrar tölur í þessari till., er að viðhaldsfé er verulega aukið eða um 683 millj. kr. frá síðasta ári. Ég hygg að þetta sé nauðsynlegt. Við, sem búum úti á landi, verðum a. m. k. þess áþreifanlega varir hve víða skortir á um eðlilegt viðhald veganna. Það má segja kannske eins og einn hv. þm. sagði hér í umr. í fyrradag, að með þessum hætti sé verið að skerða völd Alþingis. Ég tel það þó vafasamt, vegna þess að auðvitað getur Alþ., ef því sýnist svo, skipt þessu viðhaldsfé á milli einstakra kjördæma eða einstakra verkstjórnarumdæma. En ég dreg í efa að það væri út af fyrir sig hyggilegt, enda þótt um það efni þurfi að gilda sanngjarnar reglur. Það er vitaskuld ákaflega mikils virði hvernig meðferð þeirra fjármuna er sem ætlaðir eru til vegamála í heild hverju sinni, svo sem er um það fjármagn sem rennur til annarra framkvæmdaþátta. Í þessari till. er gert ráð fyrir verulegri hækkun fjármagns til stjórnarkostnaðar og undirbúningskostnaðar vega, og er þó hækkunin langsamlega mest á þeim líð er fjallar um verkfræðilegan undirbúning eða um 80% frá fyrra ári. Þetta á sér a. m. k. sumpart skýranlegar orsakir, sem sé þær, að við afgreiðslu bráðabirgðavegáætlunar á síðasta Alþ. var þessi líður skorinn verulega niður og einnig að nú er ráðgert að minni hluti verði tekinn af einstökum verkum til undirbúnings og til áhaldahúsa en áður hefur verið gert. Á síðasta ári voru tekin 14% af hverju verki fyrir sig og lagt í annan kostnað sem verkum eru samfara, en nú er áætlað samkv. þeirri till., sem hér liggur fyrir, að þessi prósenta lækki niður í 8.5. Ég lít svo til, að það sé vitaskuld ástæða til að vanda vel undirbúning verka í vegagerð og um það fjalli sérfræðingar á því sviði. En það er ákaflega auðvelt að fara yfir strikið við að eyða fé í þessum efnum og þarf að hafa hóf á því eftir því sem frekast er unnt, a. m. k. þar sem um hin einfaldari verk er að ræða, og spara þennan kostnað svo sem mögulegt er. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þessa skiptingu, vegna þess að hún á eftir eins og annað í þessari þáltill. að fá meðferð og sérstaka athugun í nefnd. Ég get fyllilega tekið undir með hv. 3. þm. Norðurl. v., sem hér talaði s. l. þriðjudag, að það skiptir einnig miklu máli að ekki sé sóað fé í of íburðarmikla vegi í útsveitum, þar sem mestu máli skiptir að vegirnir standi undir því að geta annað samgöngum þess fólks sem þær byggir. Hv. þm. nefndi í þessu tilviki Skagaveg, sem áætlanir eru uppi um að byggja 6.5 m breiðan, þar tel ég óhóflega ráðstafað fjármunum miðað við þá litlu umferð sem þar fer um. Ég tel fyllilega nóg að þar væri um 4 m breiðan veg að ræða, ekki síst vegna þess, að eftir því sem vegurinn verður breiðari kostar snjómokstur meira og snjór sækir meira á veginn. Þannig er ýmislegt í þessum efnum, sem er kannske ekki alfarið ástæða til að sérfræðingar og verkfræðingar hafi síðasta orð um, heldur verði brjóstvit og þekking heimamanna einnig að koma til, ekki síst ef það má verða til þess að spara það fjármagn og lengja þá vegkafla sem nást fyrir það fjármagn sem úr er að spila. Ég get sagt það í tilefni af aths. hv. 3. þm. Norðurl. v. um skiptingu á vegum í vegflokka samkv. nýjum lögum, að um það hefur þegar verið rætt í fjvn., að vegurinn milli Skagastrandar og Blönduóss verði í tölu stofnbrauta, og samkv. þeim frumtill., sem Vegagerðin er að vinna að um skiptingu fjármagns á stofnbrautir, reiknar hún einnig með því að þessi vegur verði í stofnbrautatölu. Ég býst við að fjvn. leggi fram brtt. um skiptingu veganna í flokka í samræmi við það. Að loknum þessum orðum vil ég fara örfáum orðum um það sem ég lít svo á að sé megininntak í þessari ræðu minni, en það er að ég vil gjarnan að það komi hér skýrar fram en gert hefur verið af hálfu hæstv. samgrh., hvort hann telji að byggðaáætlanir í samgöngumálum og Norður- og Austurvegur, sem gerðir eru samkv. lögum um happdrættislán ríkissjóðs þar um, rúmist innan þessa ramma. Ég lít auðvitað svo á um þær byggðaáætlanir í samgöngumálum, sem hefur verið unnið að á undanförnum árum, þ. e. Norðurlandsáætlun og Austurlandsáætlun og áætlun um Djúpveg, meðan þeim er ekki lokið nema að nokkru leyti, að óeðlilegt sé að Alþ. hlaupi frá því að verja fjármunum til þessara áætlana nema samþykktir séu gerðar um annað. Því hefur verið lýst hér af öðrum ræðumönnum, að verk samkv. þessum áætlunum eru ýmist hálfnuð, nýhafin, sumum kannske lokið, en önnur eru ekki hafin. Ég tel að það sé ákaflega óþægileg staða ef ekki kemur skýrt fram að þessum áætlunum verði haldið áfram. Sömu sögu er að segja um Norður- og Austurveg sem á að leggja í samræmi við lög um happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs, að hæstv. ráðh. hefur lýst því í þessum ræðustól að til þeirra sé áætlað að verja á þessu ári allt að 1 milljarði kr. Við vitum að á síðasta ári var frestað af 500 millj. kr. fjáröflun til þessara vega um 350 millj. kr. Þó að ekki væri farið lengra en að vinna upp það, sem frestað var á fyrra ári, til vegarins áætlaðar á þessu ári 850 millj. kr., og haldið áfram með byggðaáætlanirnar, þá sýnist mér að harla lítið sé eftir af því framkvæmdafé sem áætlað er að verja til stofnbrauta á þessu ári. Ef það er rakið nokkru nánar lítur dæmið þannig út, að t stofnbrautir er áætlað að verja 1820 millj. kr. Þó ekki væri um neinar hækkanir að ræða á fjárveitingum til byggðaáætlana á þessu ári frá því sem var í fyrra og sömu tölur notaðar, væri staðan þannig, að Norðurlandsáætlun fengi 175 millj. kr., Austurlandsáætlun 177 millj., Djúpvegur 25 millj. og Norður- og Austurvegur - ég nefni hér 850 millj., sem mér sýnist eðlileg tala og mundi vega upp það sem á skorti við gerð bráðabirgðavegáætlunar í fyrra. Þá eru þessar fjárhæðir samtals 1227 millj. kr. Þegar Alþ. ákvað að verja fé í byggðaáætlanirnar og ákvað samkv. lögum að verja fé í Norður- og Austurveginn var það undirskilið að það væri til viðbótar annarri almennri fjáröflun Vegasjóðs. Í samræmi við það er t. d. fjáröflun og skipting útgjalda á vegáætlun sem samþykkt var árið 1972 fyrir árin 1972–1975. Nú liggur það einnig fyrir að bráðabirgðaskuldir Vegasjóðs vegna stofnbrauta á síðasta ári nema um 150 millj. kr. Þegar það leggst við hina fyrri tölu, þá eru komnar 1377 millj..kr. og einungis 443 millj. kr. eftir af 1820 millj., sem væru þá fé Vegasjóðs sem ætti að skiptast á stofnbrautir um land allt. Það fé, sem ég hef hér áður rakið, til byggðaáætlana og samkv. lögum um happdrættislán vegna Norður- og Austurvegar, kæmi svo þar til viðbótar. Nú spyr ég í framhaldi af þessu, þegar ég hef rakið þetta, hvort hæstv. ráðh. telji að þessar áætlanir og lög um happdrættislán vegna Norður- og Austurvegar rúmist innan þessarar þáltill. um vegáætlun fyrir árin 1977–1980. Ef hann telur það, þá sýnist að það fé sé harla lítið sem ætlað sé að verja til stofnbrauta um landið, ef lögin um happdrættislán og ákvarðanir um landshlutaáætlanir í samgöngumálum kæmu ekki til. Ég tel að það sé ekki ástæða til fyrir mig að hafa um þetta fleiri orð. Ég tel að það yrði ákaflega einkennilega að staðið af hálfu Alþ. ef það hyrfi frá þessum áætlunum og framfylgdi ekki lögunum um happdrættislán ríkissjóðs til Norður-og Austurvegar. Ég hef raunar enga ástæðu til annars en að ætla að það verði við allt staðið og legg á það mikla áherslu. En þá sýnist mér að það fjármagn, sem er ætlað til stofnbrautanna utan þessara tilteknu áætlana, sé harla lítið. Og trúir því nokkur hv. þm., að ef ekki hefði verið farið í áætlanirnar og lög um happdrættislán verið samþ., þá hefði verið áætlað að verja einungis 443 millj. kr. til stofnbrauta á árinu 1977?



Herra forseti. Í þeim umr., sem hér hafa farið fram að þessu sinni um vegáætlun, hefur á það verið bent, að sú till. til þál. um vegáætlun, sem hér liggur fyrir, muni vera þriðja vegáætlunin sem lögð er fram í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Það hafa orðið allmiklar umr. um allar þessar till. sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt hér fram. Ég hef m. a. tekið þátt í þeim umr. öllum og þá bent á það eins og aðrir þm., að þessar till. hafa allar miðað í þá áttina að draga mjög verulega úr fjárveitingum til vegaframkvæmda frá því sem áður hafði verið um nokkra hríð. Það hefur einnig komið fram í þessum umr. nú, að svo sé nú komið í þessum efnum að það fé, sem ætlað er samkv. þessari till. að gangi til nýbyggingar vega, sé rétt í kringum 50% að framkvæmdamagni miðað við það, sem var árið 1974, og jafnvel nokkru minna ef samanburðurinn væri gerður við áríð 1973. Hér er auðvitað um mjög stórfelldan samdrátt að ræða í framkvæmdum. Till. af þessu tagi hafa leitt til þess, að hér á Alþ. hafa komið fram miklar aths. við þessar till., og þar hefur ekki aðeins verið á ferðinni stjórnarandstaðan, sem hefur fundið að þessari tillögugerð, heldur hafa einnig komið hér fram fjölmargir þm. úr stjórnarliðinu og varað við þessari stefnu og mjög beint því til hæstv. samgrh. að hann athugaði betur sinn gang í þessum efnum og leitaðist við að snúa þessari öfugþróun við með því að afla meira fjár til vegagerðarmála en nú er gert ráð fyrir. Við vitum að þessi almenna óánægja hér á Alþ. leiddi til þess, að á s. l. ári var horfið frá því að gera vegáætlun samkv. gildandi lagafyrirmælum og vegáætlun var aðeins afgreidd þá fyrir yfirstandandi ár, þ. e. a. s. áætlunin, sem var í gildi fyrir árið 1976, var endurskoðuð og gengið frá henni þannig að hún gilti fyrir áríð 1976, en ekki lengra fram í tímann: Vissu allir að hér var um neyðarráðstöfun að ræða, og enginn vissi það betur en hæstv. ráðh., að það tókst í rauninni ekki að fá Alþ. til að samþykkja nýja vegáætlun í samræmi við gildandi lög, vegna þess að menn töldu að það fjármagn, sem fyrir hendi var til framkvæmda, væri orðið allt of lítið og það yrði að taka á málinu með öðrum hætti. Nú vitum við að þessir erfiðleikar hafa meira að segja leitt til þess, að það lá engin vegáætlun fyrir um síðustu áramót, og nú, þegar komið er fram undir lok febrúarmánaðar á árinu 1977, er í rauninni engin vegáætlun í gildi, þó að ráð sé gert fyrir því í lögum að jafnan skyldi vera vegáætlun til fjögurra ára. Það er, eins og ég sagði, engin tilviljun að þetta hefur farið á þessa leið. Það er vegna þess að þm. almennt hafa talið að þessi mál væru komin í slíka stöðu að það yrði að taka á málunum með öðrum hætti, hér yrði að afla viðbótarfjár. Ég hef m. a. sagt það hér nokkrum sinnum í ræðu, að ég vildi gjarnan taka upp samstarf við hæstv. ríkisstj. um það að leita eftir færum leiðum til viðbótarfjáröflunar fyrir Vegasjóð, fyrst svona væri komið. En að sjálfsögðu þyrfti að nást þá samkomulag bæði um það, hvernig peninganna skyldi aflað, og einnig um meginatriðin í því, hvernig þeim yrði aftur varið. Í framhaldi af þessum umr., verð ég að segja, fannst mér lengi vel að hæstv. samgrh. tæki þessu ótrúlega fálega eða léti þetta akast á undan sér. Þó fór svo við lokaafgreiðslu málsins á s. l. ári, að hæstv. ráðh. sagði þá orðrétt, eins og ég skal hér lesa upp úr þingtíðindum um þetta atriði, - hæstv. ráðh. sagði í framhaldi af því, sem hann hafði talað um, orðrétt á þessa leið: „En að þessum málum verðum við að vinna, og það gleður mig stórum að heyra að það er almennur áhugi á því að gera þetta. Þess vegna treysti ég því, að okkur takist að sameinast um fjáröflun til Vegasjóðs, enda er ljóst að það verður að koma til tekjuöflun ef vel á að fara, því að því eru takmörk sett sem við getum framkvæmt fyrir lánsfé í sambandi við vegina, þó að ég hins vegar taki það fram, að það verðum við einnig að gera: Ég hafði litið svo á, með tilliti til þess hvernig þessi mál höfðu gengið fyrir sig, að hér var í rauninni allt komið í strand, og þm. höfðu tekið jafnalmennt undir þetta sjónarmið og ég hef minnst hér á og hæstv. ráðh. þó gefur þessa yfirlýsingu, þá hélt ég að nú yrði tekið á þessu vandamáli á annan veg en áður var gert. En ég get ekki séð að svo hafi verið, nema síður sé. Hæstv. ráðh. hefur a. m. k. ekki rætt við mig eða minn flokk um neinar hugsanlegar nýjar leiðir til fjáröflunar fyrir Vegasjóð. Hann hefur hins vegar dregið málið allan þennan tíma og kemur nú með till. að nýrri vegáætlun þegar þetta er þó liðið á árið og heldur þá áfram á sömu braut og áður, leggur enn fram till. um viðbótarniðurskurð á raunverulegum framkvæmdum. Ég fyrir mitt leyti get ekki skýrt þetta með neinum hætti á annan veg en þann, að hæstv. ráðh, hafi ekki fengið ríkisstj. til þess að styðja sig í þessum efnum og vegna þess sé hann knúinn til að leggja fram hér till. um nýja vegáætlun í þeim búningi sem raun ber vitni um. Það sló mig að vísu nokkuð að heyra það í framsöguræðu hæstv. ráðh. fyrir vegáætluninni að þessu sinni, að hann virtist leggja allmikla áherslu á að það hefði ekki orðið um samdrátt að ræða í fjárveitingum til vegagerðarmála frá því sem áður hefði verið. Og ég hygg að margir alþm. hafi tekið eftir því, að blað hæstv. ráðh. slær því beinlínis upp að það sé um aukningu á fjárveitingum að ræða til vegagerðarmála. Þetta virðist skjóta nokkuð skökku við það sem hér er almennt sagt um þessi mál og við þm. almennt höldum fram um stórfelldan samdrátt varðandi nýbyggingar vega. Þegar betur er að gáð er hæstv. ráðh. í þessum efnum að tala um allt annað en við þm. erum að gera, og ég get ekki séð að það, sem hæstv. ráðh. talar um í þessum efnum og blað hans, geri annað varðandi það vandamál, sem hér er við að glíma, en að villa um fyrir mönnum og í rauninni að draga úr því að þörf sé á að takast við þennan vanda. Það, sem hefur verið rætt á Alþ., og það, sem fyrst og fremst brennur á mönnum hér, er að framkvæmdaféð til nýbyggingar vega er alltaf að minnka. Það hefur verið gerður nokkur samanburður á því í þessum umr., hvernig þessu sé háttað með vegagerðarmál og önnur framkvæmdamál í landinu. Ég hef sagt það og segi það enn, að gerum við samanburð á því, hvernig staðið er t. d. að öðrum framkvæmdamálum í landinu, þrátt fyrir vissa erfiðleika sem hafa gengið yfir í efnahagsmálum, - þeir hafa ekki gengið sérstaklega yfir vegamálin frekar en önnur mál, - ef við gerum t. d. samanburð á því, hvernig hefur verið staðið að skólabyggingarmálum í landinu, þá er ævinlega miðað við það fjármagn sem fer til nýbyggingar skóla, ekki til viðhalds eða rekstrar á skólum. Þegar við ræðum um framkvæmdafé til byggingar á heilbrigðisstofnunum, þá miðum við líka við fjárveitingar til þess að byggja nýjar heilbrigðisstöðvar, ekki til viðhalds þeim eða almenns rekstrar. Það er tekið undir allt öðrum lið. Þetta gerum við líka þegar við erum að ræða um hvað mikið fjármagn er veitt til hafnargerða í landinu. Þar er um nýjar framkvæmdir að ræða, en ekki um rekstur hafnanna eða annað af því tagi. Sá samanburður, sem hér hefur farið fram, og sá vandi, sem hér er við að glíma, er fólginn í því að fjármagn til nýbyggingar vega í landinu minnkar í sífellu og minnkar miklum mun meira en fjárveitingar til annarra stofnframkvæmda. Auðvitað þarf að halda vegakerfinu við, eins og þarf að halda við öðru því sem byggt hefur verið og rekið er. Auðvitað þarf yfirstjórn vegagerðarmála líka að fá fjármagn. Það þarf skólakerfið og heilbrigðiskerfið og hafnarkerfið í landinu líka. Samanburðurinn í þessum efnum þarf vitanlega að vera á réttum grundvelli. Hér er um það að ræða, að það er dregið stórkostlega miklu meira úr fjárveitingum til nýbyggingar í vegagerðarmálum en til nýbygginga í sambandi við allar aðrar verklegar framkvæmdir í landinu. Það er þessi staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Það er þetta atriði sem hæstv. ráðh. þurfti auðvitað að ræða um, en ekki að blanda þessu saman við það að fram færu talsverðar greiðslur á vöxtum og afborgunum af lánum sem tekin voru til vegagerðarmála fyrir nokkrum árum, eða að nú er áætlað heldur meira fé til vegaviðhalds en áður var. Þarna er verið að ræða um allt annað mál og ekki sambærilegt á neinn hátt. Ef samanburður væri gerður um aðra liði á fjárlögum á þennan hátt, þá kæmi vitanlega allt annað út úr dæminu. Nei, það er síður en svo ástæða til þess fyrir nokkurn hv. þm. og allra síst fyrir hæstv. samgrh. að draga nokkra dul á það; að hér er um að ræða till. sem gerir ráð fyrir miklu meiri niðurskurði á framkvæmdafé til nýbyggingar vega en gert er ráð fyrir í nokkrum öðrum málaflokki. Á þetta er búið að benda hér á Alþ. æ ofan í æ, og ég er satt að segja alveg hissa á því, og það hlýtur að vera eitthvað meira en lítið afl sem þar er á ferðinni, að það skuli knýja hæstv. samgrh., með þá burði sem hann er hefur til margra góðra hluta, - knýja hann til þess að standa að slíkri tillögugerð eins og hér er á ferðinni. Ég held að það væri rétt af hæstv. ráðh. að leyfa alþm, almennt að takast á við þetta voðalega afl sem rekur hann til þess að koma með þessar till. sem ganga þvert á alla aðra pólitík í þessum efnum. Hér hefur verið á það bent, að það er ekki nóg með að hér stöndum við frammi fyrir því, að það sé gert ráð fyrir 50% minna fjármagni miðað við framkvæmdagetu heldur en gert var ráð fyrir árið 1974 í sambandi við nýbyggingu vega. Það er ekki aðeins að við stöndum frammi fyrir þessum vanda, heldur stöndum við einnig frammi fyrir hinu vandamálinu, að það er búið að gera hér bindandi ráðstafanir um vegagerðarmál sem grípa inn í þessa takmörkuðu fjárveitingu, þannig að út úr dæminu kemur í rauninni algjört öngþveiti. Á það hefur réttilega verið bent, að hér hafa verið í gangi sérstakar vegagerðaráætlanir: Austurlandsáætlun, Norðurlandsáætlun og Djúpáætlun. Ég trúi því ekki, að það sé meiningin hjá hæstv. samgrh: að horfið verði frá framkvæmdum samkv. þessum áætlunum. Það yrði að mínum dómi saga til næsta bæjar og þó öllu lengra, ef það ætti eftir að verða hlutskipti núv. hæstv. samgrh. að standa t. d. fyrir því að sniðganga skriflega gerðan samning um Austurlandsáætlun, sem gerður var fyrir nokkrum árum, undirskrifaður þá af öllum þm. Austurl., sem þá sátu á Alþ., og þeim ráðh., sem þá töldust ábyrgir í þeirri ríkisstj. fyrir þessum málum, þ. e. a. s. Magnúsi Jónssyni sem fjmrh. og Ingólfi Jónssyni sem samgrh. Þá var gert bindandi og skriflegt samkomulag á milli allra þm. Austurl. og þessara tveggja ráðh. um tilteknar framkvæmdir í vegagerðarmálum sem nefnt var Austurlandsáætlun, þar sem gert var ráð fyrir að ljúka tilgreindum verkefnum, sem var bæði lýst í mæltu máli og teiknuð á kort, og síðan hefur Alþ. samþ. þessa áætlun með því að standa að framkvæmd hennar ár eftir ár og framkvæmdinni er enn ekki lokið, Ég segi það fyrir fram: mér dettur ekki í hug að trúa því, að það sé til svo sterkt afl einhvers staðar á bak við þingsalina, að það geti knúið hæstv. samgrh. til að standa að því að það eigi svíkja þessa áætlun, það eigi að hlaupa frá henni. Ég reikna fastlega með því, að það sé raunverulega gert ráð fyrir því að halda áætluninni áfram, standa við þennan skriflega gerða samning og ljúka verkinu. Svipað er að segja um Norðurlandsáætlun. Þó að ekki hafi verið gengið alveg jafnformlega frá henni og þessari áætlun, þá vil ég ekki trúa öðru en það sé ætlunin að halda henni áfram á svipaðan hátt og verið hefur. Og sama er að segja um Djúpáætlun. Við þær verður að standa þar til þeim verkum er lokið sem um var samið. Ef gengið er út frá þessu sem alveg sjálfsögðum hlut, sem mér sýnist vera, þá er þarna búið að binda þarna, bara miðað við sömu krónutölu og var á síðustu áætlun, tæpar 400 millj. kr., eða 377 millj: kr. Síðan kemur, eins og hér hefur verið bent á, löggjöfin um Norður- og Austurveg, þar sem eru bein lagafyrirmæli um að það skuli aflað fjár með sérstökum hætti í tilteknar vegaframkvæmdir þ. e. a. s. í Norðurveginn frá Reykjavík til Akureyrar og Austurveginn frá Reykjavík um Suðurland amstur til Egilsstaða. Þar er bundið að 2/3 af því fjármagni, sem þannig er aflað, skuli ganga til norðurhlutans 1/3 til austurhlutans. Á það hefur réttilega verið bent, að gert er ráð fyrir að tekjur samkv. þessum lögum nemi í kringum 500 millj. á þessu ári, 350 millj. voru geymdar frá árinu í fyrra og átti að skila á þessu ári, og þá er hér um 850 millj. kr. að ræða óumdeilanlega sem eru bundnar samkv. lögum. Sé þetta tekið saman, eins og hv. þm., sem talaði næst á undan mér, Pálmi Jónsson, rakti skilmerkilega, sé þetta tekið saman ásamt því að greiða þær skuldir, sem eru fyrir, eru ekki eftir af fjármagninu, sem gert er ráð fyrir í þessari þáltill. um vegáætlun, nema rétt rúmar 400 millj. til allra annarra stofnbrauta á landinu. Ég efast ekkert um að allir þm., hver og einn einasti, og að sjálfsögðu hæstv. samgrh. segja: Þetta er útilokað með öllu. Þetta er ekki framkvæmanlegt. Það er engin leið að standa svona að málunum. - Ef þá er ekki um að ræða að afla viðbótarfjármagns, þá liggur ekkert annað fyrir en að fara að velja á milli, hvern á að svíkja og hvað mikið. Á að strika yfir samninginn um Austurlandsáætlun? Á að strika yfir Norðurlandsáætlun? Á að láta ógert að fara að lögum um Norður- og Austurveg? Eða á að fara út í það öngþveiti að ætla sér að skipta til allra annarra stofnbrauta í landinu 400 millj. kr. nú á þessu ári eða rétt rúmlega þeirri upphæð? Í:g endurtek það sem ég hef sagt hér áður við svipað tækifæri: Þetta er ekki framkvæmanlegt. Þetta dæmi gengur ekki upp, það er alveg útilokað. Því er þarna ekki nema um eitt að ræða, að það er alveg óhjákvæmilegt að takast á við þann vanda að afla meira framkvæmdafjár, og það er líka til samræmis við það sem gert er til annarra hliðstæðra framkvæmda. Ég fellst ekki á þau rök fyrir mitt leyti, að vegna erfiðleika í efnahagsmálum eigi að stöðva vegagerðarframkvæmdir í landinu frekar en aðrar framkvæmdir. Og þó að það finnist einhverjir hagspekingar einhvers staðar úti í bæ sem séu á þeirri skoðun, að það megi stöðva þessar framkvæmdir frekar en aðrar, þá gildir álit þeirra ekki nema það fáist staðfest hér á Alþ. með samþykkt alþm. Ég verð því að segja það, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég sá þessa áætlun. Ég hafði áður sagt það, þegar fyrri áætlanir komu fram, að ég væri í rauninni alveg undrandi að sjá þær áætlanir. En mér finnst ég ekki geta sagt núna að ég sé alveg undrandi, það er allt of veikt. Ég þarf á einhverju miklu sterkara að halda. Þegar þetta er endurtekið æ ofan í æ, að koma með till. af þessu tagi, þá verður manni eiginlega orðfátt, á ekkert orð til. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, aðeins ítreka það sem ég hef sagt hér áður. Ég skora á hæstv. samgrh. að taka nú á þessu máli með öðrum hætti en hann hefur gert og leita eftir því, hvort ekki er hægt að ná hér samstöðu, allvíðtæku samkomulagi í þinginu, þó ekki sé hægt um vik, til viðbótarfjáröflunar til þess að komast út úr þessum erfiðleikum. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að mér finnst í rauninni alveg sjálfsagt og í rauninni allt annað fjarstætt en það, að ríkissjóður komi hér til, kannske ásamt með öðrum, og leggi fram nokkurt fé. Það hefur verið bent á í þessum umr., að ríkissjóður muni hafa út úr umferðinni í landinu í nettótekjur á þessu ári, árinu 1977, miðað við áætlanir, í kringum 6 þús. millj. kr., í kringum 6 milljarða. Það hefur nefnilega verið þannig, að hver erlend verðhækkun, sem skollið hefur yfir, t. d. á bensíni, hefur orðið happafengur ríkissjóði. Hann hefur lagt sinn 20% söluskatt ofan á verðhækkunina. Hann hefur alltaf hirt sínar hækkanir. En Vegasjóður hefur hins vegar ekki fengið sambærilegar hækkanir. Ég geri mér grein fyrir því, að það er hægara sagt en gert, eins og mál standa nú, að leggja til að hækka t. d. bensínverð. Það er búið að leyfa hækkanir á bensíni núna æ ofan í æ og í ýmsum tilfellum umfram það sem ég tel að hafi verið ástæða til. En það er mál út af fyrir sig. En ekki verður um það deilt, að Vegasjóður hefur ekki fengið sama hlutfall af verðhækkunum á bensíni og aðrir. Þar hefur ríkissjóður alveg sérstaklega skóflað til sín, og það er full ástæða til þess við endurskoðun á þessum málum, að ríkissjóður hlaupi undir bagga í miklu ríkari mæli en hann hefur gert, hann láti þér nokkurt fé til viðbótar við annað sem kynni að fást út úr samkomulagi á milli einstakra þm. og þingflokka. Ég sem sagt ítreka aðeins áskorun mína til hæstv. ráðh., að hann beiti sér nú fyrir því að reynt verði að leysa þessi mál á annan hátt en þann sem gert hefur verið, sem hefur í rauninni einkennst af því að loka augunum og láta vaða á súðum.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að fara örfáum orðum um þessa till. til þál. við þessa umr. Svo sem hv. alþm. er kunnugt, voru samþ. lög um breyt. á vegalögum í desembermánuði s. l. Þær breyt., sem þá voru gerðar, ættu að vera mönnum í fersku minni. Þær voru ekki stórvægilegar, en þóttu eigi að síður tímabærar og nauðsynlegar. Um þær náðist tiltölulega góð samstaða í meginatriðum. Samkv. þeim var flokkun vega gerð einfaldari og greinilegri og fjármagn nokkuð aukið til sýsluvegasjóða, sem full þörf var á. Þá var og lögfest sú sjálfsagða regla, að sé fé veitt til þjóðvegagerðar eftir öðrum leiðum en getið er um í till. til þál. um vegáætlun, svo sem í landshlutaáætlunum, með sérstakri fjáröflun eða á annan slíkan hátt, skuli fjalla um skiptingu þess innan ramma vegáætlunarinnar á þann hátt, að Alþ. og fjvn. fjalli um þau mál í heild og samhengi. Það var vitað, að þær vegalagabreytingar, sem gerðar voru og nú voru nefndar, mundu ekki valda neinum straumhvörfum í vegaframkvæmdum af sjálfu sér. Það er svo með þessa löggjöf, að hún verður ekki virk að marki nema nægu blóði sé dælt í æðar hennar með fjárveitingum. Nú þykir mörgum, sem yfir þessa áætlun líta, vegáætlun til næstu 4 ára, að naumt sé skammtað og dimmt fyrir augum þegar lítið er fram á veginn. Allir eru sammála um að aukin átök í vegagerð séu þjóðarnauðsyn. En til þeirra þarf mikla fjáröflun. Auðvelt er að benda á mjög brýn og aðkallandi verkefni í vegagerð. Sumir leggja höfuðáherslu á varanlega vegi þar sem umferðarþunginn er mestur, aðrir á samgöngur í snjóþungum byggðarlögum þar sem gera þarf upphleypta vegi í stað niðurgrafinna götuslóða og troðninga sem lyfta þarf upp úr snjónum til þess að vegfarendur geti komist leiðar sinnar allan ársins hring. Báðar þessar leiðir má styðja sterkum rökum, svo sem gert hefur verið. Það hafa komið fram till. á þessu þingi frá báðum hliðum og sjónarmiðin skýrð með fullum rökum. Ber því allt að sama brunni, okkur vantar mun meira fjármagn en ráðið verður í af þessari till. til vegáætlunar, ef eitthvað sem verulega munar um, á að framkvæma á næstu árum í vegagerð. Þetta kom m. a. fram hjá hæstv. samgrh. þegar hann fylgdi till. úr hlaði. Þá sagði hann m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég neita því ekki og tel í raun og veru enga ástæðu til að leyna því, að mjög er þessi till. að vegáætlun fjarri því sem ég hefði kosið hvað fjárhæðir snertir.“ Ég held að flestir eða allir alþm. geti tekið undir þessi orð hæstv. ráðh., að mjög hefðu þeir kosið að meira fé væri nú til ráðstöfunar til þessa mikilvæga málaflokks. Nokkrir ræðumanna, sem töluðu um þetta mál hér í fyrradag, minntu á að sjálfstæðismenn hefðu viðhaft stór og þung orð um lágar fjárveitingar til vegamála á vinstristjórnarárunum, ræddu um óábyrga stjórnarandstöðu í því sambandi og sögðu sem svo, að varla hefðu þeir talað allir um hug sinn, sjálfstæðismenn. Það er vafalaust rétt, að sjálfstæðismenn hafi oft og iðulega gagnrýnt of lág framlög til vegamála, einkum á þeim tímum þegar óráðsíu og fyrirhyggjuleysis hefur gætt úr hófi fram í meðförum opinbers fjár, enda auðvelt að sýna fram á að vegaframkvæmdir eru yfirleitt þjóðhagslega hagkvæmar sé rétt að þeim unnið. Það hefur nokkuð verið minnst hér á landshlutaáætlanir eða byggðaáætlanir í vegagerð af nokkrum hv. ræðumönnum. Þar heldur að sjálfsögðu hver fast í sína áætlun. Ég minnist þess fyrir nokkrum árum að Vestfjarðaáætlunina bar oft á góma. Menn voru þá ekki sammála um hvort nokkur Vestfjarðaáætlun væri til eða ekki. Það var talsvert deilt um það. Hvar hún væri geymd vissu fáir. Flestir óskuðu að vita eitthvað nánar um hana. Samt hefur verið unnið samkv. þessari áætlun, og mér er tjáð að nú sé a. m. k. samgöngumálaþætti hennar lokið, þó að önnur og aðkallandi verkefni tækju þá við, eins og Djúpáætlunin eða Djúpvegurinn, eins og okkur er kunnugt um.  Um Norðurlands- og Austurlandsáætlun gegnir sama máli. Menn vilja halda í þessar áætlanir og hafa spurt um það m. a., hvort þær ættu að rúmast innan: þess ramma sem dreginn er upp í þeirri vegáætlun sem fram hefur verið lögð. Ég ætla að þessar áætlanir séu nokkuð sérstaks eðlis. Hv. þm. Austurl. sagði að vísu að fyrir lægi skriflegur, undirritaður samningur um Austfjarðaáætlun, og skal ég ekki efast um að hann fer þar rétt með. Annars hafa þessar áætlanir a. m. k. ekki venjulegt lagagildi, þ. e. a. s. þær hafa verið afgreiddar frá ári til árs við meðferð fjárlaga. Ég hef litið svo á, og það þótti raunar sjálfsagt þegar breytingin á vegalögunum var gerð sem ég nefndi áðan, að þessi mál þurfi að skoða öll í samhengi, eins og núgildandi vegalög gera raunar ráð fyrir. Til þessa tíma hef ég satt að segja frekar lítið'á þessar landshlutaáætlanir eða byggðaáætlanir sem nokkurs konar óskalista en lög. Og við vitum það, að óskalistar eru yfirleitt með því marki brenndir að óskir samkv. þeim rætast ekki á einni Jónsmessunótt. Það þarf talsvert fyrir þeim að hafa áður en þeim er komið í framkvæmd.  Viðhaldsfé er eini ljósi punkturinn, sagði einn hv. ræðumanna í fyrradag, og það eykst samkv. till. Bent hefur verið á að á síðasta ári, 1976, hafi 29.3% af heildarútgjöldum til vegamála runnið til viðhalds, en gert sé ráð fyrir að sambærileg hlutfallstala verði 36.5% á þessu ári og 38.8% á næsta ári. Því ber að sjálfsögðu að fagna. Vissulega er mikilvægt að akvegakerfið teygi arma sína sem lengst um byggðir landsins, og að því marki hefur viðleitnin yfirleitt beinst á liðnum áratugum að vega landið, að gera það vegfært sem víðast hvar. Nútíminn heimtar á hinn bóginn traustbyggðari vegi, ryklausa og greiðfæra allan ársins hring. Að ná því marki alls staðar á langt í land, þó að stefna beri að því með öllum tiltækum rúðum. En víða er hægt að bæta gamla vegi til mikilla muna. Viðhald og endurbætur haldast í hendur. Kunnugir heimamenn vita best hvar skórinn kreppir að í þessum efnum. Með því að leita uppi erfiðustu kaflana, helstu snjóastaði og aðrar tálmanir, sem oft koma í ljós vetur eftir vetur, má mörgu hreyta til betri vegar. Ekki má gleyma þeim allsherjarvanda í efnahagsmálum sem við er að fást um þessar mundir og menn hafa bent á hér í ræðum sínum. Margir okkar þekkja ýmis dæmi þess - og skal ég nú láta þessum fáu orðum mínum lokið - hvað góðum fjármönnum tekst oft giftusamlega að fóðra vel á litlum heyjum. Nú er að sjá hvort slík gifta fylgir hv. fjvn. þegar máli þessu verður til hennar vísað.



Herra forseti. Það er ekki að ósekju, þegar umr. fara nú fram um vegaáætlun, að þær verði með því yfirbragði, sem var í fyrradag, og því, yfirbragði, sem er og í dag. Og það eru e. t. v. fyrst og fremst tvær ástæður fyrir því: Önnur sú, að nú hefur vegalögum nýlega verið breytt og við erum að setja fyrstu þál. um vegáætlun eftir þá breytingu. Og í hinn stað, að svo óvenjulega stendur á að engin vegáætlun er raunar í gildi. Það er þess vegna ekki óeðlilegt að mönnum sé mikið niðrí fyrir þegar skipta skal tiltölulega litlu fjármagni í marga staði þar sem verkefnin eru yfirþyrmandi. Það eru tvö atriði fyrst og fremst sem mig langaði til að koma að. Annað er varðandi þær umr., sem hafa spunnist hér um landshlutaáætlanirnar,, og hins vegar þær umr., sem áttu sér fyrst og fremst stað í fyrradag um fjármagnið til hringvegarins og ráðstöfun á happdrættisfé. Ég verð að segja það, að ég hef talið bakgrunn breytinganna á vegalögunum í haust byggðan á allt öðrum forsendum en þeim, sem flestir þeir ræðumenn hafa túlkað sem hafa komið hingað upp það: sem af er þessari umr. Ég fór að athuga hver væri bakgrunnurinn að setningu laga um happdrættislán ríkissjóðs. Ég fór að athuga hvort það stæði einhvers staðar svart á hvítu, sem hefur verið haldið fram hér, að þetta fjármagn megi alls ekki skerða önnur framlög sem ætluð eru til viðkomandi vega, eins og hér hefur verið haldið fram, og að sjálfsögðu liggur það hvergi fyrir í lögunum. Hitt er rétt, að því fjármagni, sem þannig er aflað, skal varið til þessara vega og ekki til annars. Mig minnti að það hefðu farið fram ítarlegar umr. og settar fram hugmyndir um, að þessu fé yrði veitt alfarið í Vegasjóð og kæmi þar til úthlutunar, og um það kom fram brtt. Það kom líka fram brtt. í þá átt, að þessu fé yrði varið til hringvegarins og tengivega, eða þeirra vega sem tengja hann við aðra landshluta, eins og Vesturland og Vestfirði. Og það er hægt að finna það í ræðu eftir ræðu, að menn láta liggja að því sem fyrirvara um stuðning sinn við frv. að þetta sjónarmið verði uppi þegar farið verður að vinna eftir lögunum. Ég skal hins vegar viðurkenna að það kemur fram hjá hv. frsm. þegar málið er flutt í upphafi, þar sem reiknað er með 1200 millj. kr. happdrætti vegna Norðurvegar, og eins þegar hann flytur framsögu sína fyrir málinu eftir að það kemur úr n. og er þá orðið um fjáröflun í Norður- og Austurveg eftir þeim hlutföllum sem hv. 2. þm. Austurl. lýsti áðan, þá lætur hann í ljós í sinni ræðu að hann telji að þetta sé utan við skiptingu vegafjár á vegalögum. En hann segir líka - með leyfi forseta - í framhaldi af þessu: „Vera má eðlilegt við gerð vegáætlunar til næstu ára að taka sérstakt tillit til þess kafla hringvegarins, sem frv. þetta nær ekki til, t. d. aðalvegarins austur frá Akureyri og í vesturátt: frá Egilsstöðum, og á sama hátt til þess hluta hringvegarins meiri, sem um Vestfirði á að leggja, og tengingu þess landshluta við Norðurland og Vesturland.“ Þarna tel ég að hann túlki alveg réttilega þau sjónarmið, sem hafa e. t. v. komið fram í n., sem ég veit ekki um, en í þeim umr. sem áttu sér þarna stað. Ég held þess vegna, ef við lítum á þetta mál, á hringveginn annars vegar og þær umr., sem hafa farið hér fram um landshlutaáætlanirnar, hins vegar, að þessi forgangssjónarmið, sem hafa komið upp, hafi verið undirrótin m. a. að breyt. á vegalögunum. Það er í raun og veru um að ræða fjórar samgönguáætlanir og þær hafa verið misjafnar að formi og tekið misjafnlega langan tíma í framkvæmd. Það var minnst hér af hv. síðasta ræðumanni áðan á Vestfjarðaáætlun, og það var alveg hárrétt hjá honum, að það voru margir sem spurðu eftir henni í eina tíð. Ég vil segja það í sambandi við hana, að hún kom til framkvæmda á árunum 1965 og 1966 og e. t. v. einhverjar eftirhreytur á árinu 1967 að því er snertir vegasamgöngur á landi. Þessum þætti var lokið þegar á þessum árum og síðan hefur ekki verið unnið skv. þeirri áætlun í landssamgöngum eða að vegabótum. Þær vegabætur, sem þá voru unnar, voru að sjálfsögðu mjög mikilsverðar. Þær leystu viss heiðavandamál hjá okkur þann tíma árs sem hægt var að komast yfir heiðar, en hins vegar var ekki haldið áfram í þá veru að gera vegi um byggðirnar sjálfar færa og við það búum við enn í dag. Og þar er nú svo komið, að það verður ekki undan því víkist að marka þar ákveðna stefnu ef ekki á illa að fara í byggðalegu tilliti varðandi framleiðsluvörur og flutninga bæði að og frá framleiðendum og neytendum. Djúpáætlun er miklu síðara fyrirbrigði, og hún er önnur af tveim áætlunum og e. t. v. eina áætlunin sem hefur verið alveg sérstaklega aflað fjár til með happdrættisskuldabréfum, 80 millj., sem unnið var fyrir á árunum 1974 og 1975. Norðurlandsáætlun og Austfjarðaáætlun, sem hér hefur margsinnis verið vitnað til, ég held að þær séu búnar að standa - a. m. k. Norðurlandsáætlun 7–8 ár, Austurlandsáætlun kannske eitthvað skemur. Ég er að vísu ekki kunnugur þessum áætlunum eða hvernig um hefur veríð samið, hvorki um tímalengd né fjármagn á ári. En það var vitnað hér áðan í 1. gr. vegalaga og vitnað þar í orðalag - ég er því miður ekki með þetta hér hjá mér - en það er vitnað þar í ákveðið orðalag sem hv. síðasti ræðumaður las upp og ég þarf ekki að endurtaka, og það er talað um það í sambandi við þessar áætlanir að þarna eigi að vera um sérstakan forgang að ræða. Ég veit ekki til þess að til Norðurlandsáætlunar eða Austurlandsáætlunar hafi verið sérstaklega aflað fjár utan við það sem hefur verið lagt til þessara áætlana af ríkisfé almennt, fé til vegamála. Ég lít svo á að ef það væri gert eftir einhverri annarri leið, ef það væri gert með sérstöku happdrættisskuldabréfaláni, ef það væri gert með erlendri lántöku eða innlendri lántöku, þá væri sú fjáröflun að sjálfsögðu fyrst og fremst mörkuð og skylt að nota það fé til framkvæmdar þeirra áætlana, en að öðru leyti hafi þær ekki forgang. Ég skildi það svo, þegar verið var að breyta vegalögunum, að þar væri verið að móta nýja stefnu, þar væri ætlast til að það yrði gerð ein samfelld áætlun um framkvæmdir vegamála í landinu. Og hvers vegna? Hvaða staða hefur komið upp? Það mátti heyra á hv. 2. þm. Norðurl. v. í gær, að Borgarfjarðarbrúin ætti að vera sérverkefni, hringvegurinn væri líka sérverkefni og af máli manna má ætla að svo séu landshlutaáætlanirnar líka sérverkefni. Við skulum athuga þessi sérverkefni. Við skulum hugsa okkur sem svo, að við tökum hringveginn sem sérverkefni. Við erum að tala um 850 millj. kr. í því skyni, e. t. v. meira, e. t. v. einn milljarð. A. m. k. er ekki sagt neitt til um það í lögunum, hvort þetta eigi að vera 500 millj. á einu ári í fjögur ár eða kannske meira á einu ári. Við skulum taka þessar 850 millj. og svo skulum við taka landshlutaáætlanirnar, og mér finnst menn, sem tala um forgang landshlutaáætlananna, tiltölulega hógværir að framreikna ekki töluna frá því sem hún var í fyrra. Af hverju á að miða við töluna í fyrra frekar en í hittið-fyrra? Af hverju framreikna þeir hana ekki? Við skulum hugsa okkur að við framreiknuðum hana um rúmar 400 millj. Og við skulum taka Borgarfjarðarbrúna líka upp á rúmar 400 millj. Hvað erum við komnir með mikið fjármagn þarna? Við erum komnir með rúmar 1700 millj. Það er hér um bil ekkert eftir af stofnbrautafénu. Ég er hv. þm. alveg sammála: Þetta dæmi gengur ekki upp. Ég er alveg sammála um það. En ég tel að breytingin á vegalögnunum með þeim skilningi, sem ég hef lagt í hana, hafi verið til þess að það sé hægt að taka á þessum málum utan við öll forgangsverkefni, þannig að við reynum að byggja á ákveðinni þróun og ákveðnu skipulagi í landinu öllu. Hitt vil ég taka fram, að ég er sammála um, að landshlutaáætlanirnar eiga ekki að vera úr sögunni. Það á hver landshluti að hafa rétt til þess að móta sína stefnu og velja sin forgangsverkefni. Það hefur Fjórðungssamband vestfirðinga gert t. d., og mér skilst að á Vesturlandi séu líka til slíkar hugmyndir. Og það er alveg útilokað að halda því áfram, eins og málið stendur í dag, að sumir landshlutar séu með áætlanir um forgang, en aðrir landshlutar ekki. Ég held að ég hafi ekki öllu meira um þetta að segja á þessu stigi. Ég vil bara endurtaka það, án þess að lengja hér umr., að það væri hægt að vitna til ummæla ýmissa þm. þegar lögin voru sett um happdrættisskuldabréfin. En ég vil segja að lokum að það er út af fyrir sig ánægjulegt ef stjórnarandstaða og stjórnarþm. eru sammála um að það þurfi að leysa vissa þætti. Ég fagna því alveg sérstaklega, að í þessum umr. hefur hvergi komið upp sá tónn sem við höfum heyrt og lesið um í fjölmiðlum hér á undanförnum mánuðum, þar sem talið er að fjármagnið til sameiginlegra þarfa og samneyslu sé að sliga þjóðfélagið. Ég lýsi sérstaklega ánægju minni yfir því að þessi tónn hefur ekki komið hingað inn. Og ég vil segja það, að að sjálfsögðu hljóta hin ýmsu viðfangsefni ríkisvaldsins að hafa mismunandi vægi. Þegar verið er að bera fram lög til samgöngumála nú saman við þau framlög, sem runnu til þessa þáttar fyrir orkukreppu, gleyma menn því kannske að orkumálunum var gefinn alveg sérstakur forgangur. Í þessu felst ekki það, að ég sé ekki sammála um að við þurfum að fá meira fjármagn til nýbyggingar vega og til viðhalds vega. En nú erum við fyrst og fremst að tala um nýbyggingar. Og ég fagna því, ef hægt væri að finna leið til þess nú, sem ekki var opin þegar fjárl. voru sett og enginn benti á þegar fjárl. voru sett, - ef það er hægt nú að finna þá leið sem leitt getur til þess að við getum leyst stærri verkefni á næsta ári eða innan ramma þeirrar áætlunar sem nú á í senn að setja.



Herra forseti. Mér þykir miður að hv. þm. Stefán Valgeirsson er ekki staddur hér í salnum á þessari stundu, því ég hafði ætlað mér að þakka honum sérstaklega fyrir upphafið á ræðu hans um vegáætlun á þriðjudaginn, þar sem hann kvað svo að orði að vegirnir eru lífæðar byggðanna, sagði hann. Hér hygg ég að honum hafi orðið satt á munni eins og stundum oftar, og mér fannst hann kveða vel að þessari aths. sinni. Hann átti raunar aðeins ósagt frá því, hvers vegna hann styður með ráðum og dáð ríkisstj. sem heggur á þessar æðar. Nú ætla ég ekki að eyða tíma hv. þm. í að rekja það, sem áður hefur verið gert mjög vel við þessar umr. á undan mér, með hvaða hætti þessi vegáætlun í heild brýtur í bága við fyrirheit nm svo við notum orð hv. þm. Framsfl. hér - þróttmikla byggðastefnu. Raunar hygg ég að hv. þm. Friðjón Þórðarson hafi á látlausan og eðlilegan hátt lýst þessari stefnu manna best í ræðu sinni áðan, þar sem hann rifjaði upp hina fornu íþrótt að fóðra margt fé vetrarlangt á litlu heyi, þessa aðferð sem venjulega var kölluð að setja á Guð og gaddinn, og þeir fjármenn, sem þá íþrótt stunduðu af mestu dirfsku, fengu yfirleitt fyrr eða síðar viðurnefnið horkóngar. Svo við víkjum aftur að líkingu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar þegar hann nefndi vegina lífæðar byggðanna, þá má vera að hin nýja merking, sem hv. þm. Friðjón Þórðarson lagði í þessa fornu sögn: að vega; sé nokkuð nærri lagi, þegar það skaust upp úr honum að slíkt væru góð áform: að vega landið, - aðeins með því að víkja þessu örlítið við og segja sem svo, hvort það væri þá ekki nær að kalla þessa aðferð stjórnarliðsins að vega byggðirnar eða byggðafólkið í hinni upprunalegu merkingu sagnarinnar að vega. Hv. þm. Pálmi Jónsson lét þau orð falla, að það þyrfti ekki að koma neinum á óvart þótt lítið sé nú ætlað til vegaframkvæmda, því allt þetta hafi komið fram við afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunar fyrir jól. Það er alveg rétt, þetta blasti við okkur við afgreiðslu fjárl. Athygli var vakin á því, hvers konar plagg hv. stjórnarliðar voru að afgr. hér á þingi þá. En það var eins og fyrri daginn, það þarf ákveðna hæfileika til þess, andlega hæfileika, að verða af því vísari að mönnum sé sannleikurinn sagður. Það þarf líka ákveðna andlega hæfileika til þess að vera nákvæmlega jafnblankir eftir að hafa hlustað á sannleikann í grundvallaratriðum. Hv. þm. Friðjón Þórðarson lýsti hér yfir þeirri skoðun sinni að Norðurlands- og Austurlandsáætlanir hefðu ekki venjulegt lagagildi, heldur bæri að líta á þær sem óskalista. Nú hefði ég gjarnan viljað að hv. þm. Lárus Jónsson rifjaði það nú upp fyrir okkur með hvaða hætti hann notaði einmitt Norðurlandsáætlunina á sínum tíma til þess að réttlæta stuðning sinn við sérstaka fjáröflun í hringveginn, með þeim hætti að þá yrði til reiðu meira fé frá Norðurlandsáætlun til vegaframkvæmda í Þingeyjarsýslunum, á þeim stóru svæðum á Norðurlandi sem ætlað var að njóta einskis góðs af hringvegarfénu. Ég er ekki vongóður um það að fjvn. vinni nein kraftaverk í umfjöllun sinni um það fé sem hér er ætlað til vegaframkvæmda. Ég ætla að fjvn.-menn muni tæplega taka glöðu geði við verkefnum horkónganna sem þeim eru hér ætluð. Og fari það nú svo, að hlutur Norðurl. e. verði ekki bættur frá því, sem hér er fyrirhugað, við umfjöllun í n., þar sem ætlað er 17 millj. minna fé að krónutölu til vegaframkvæmda á næsta ári heldur en á árinu sem leið, auk þeirrar 25% lækkunar á framkvæmdagildi sem hér hefur verið gerð grein fyrir, þá mun ég að sjálfsögðu bera fram till. um sérstaka lántöku til vegagerðar á Norðurl. e. þar sem reiknað yrði með sérstökum framkvæmdum við Víkurskarðsveg, sem mun kosta um 300 millj. kr., sáralítið fé samanborið við brúna yfir Borgarfjörð, og svo við Sléttuveginn, sem ætla má að leggja megi fyrir 200 millj. kr. Veginn yfir Víkurskarð má leggja, að sögn verkfræðinga vegagerðarinnar, hvað tæknihliðina snertir á tveimur árum ef ekki skortir til þess fé, og Sléttuveg mætti fullgera á sama tíma. Mun þá á það reyna hversu fúsir hv. þm. Framsfl., í kjördæminu eru til þess að styrkja lífæðar byggðarlaganna, eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson kallaði vegina réttilega.

Landbrh. (Halldór E. Sigurósson) : Herra forseti. Þessar umr. eru nú orðnar alllangar og merkilegar, og út af fyrir sig er það svo sem nokkurt ánægjuefni að umr. um vegáætlun skuli taka orðið meiri tíma á hv. Alþ. heldur en umr. um sjálf fjárl., jafnvel þó að þau leggi þann ramma sem vegáætluninni er markaður, eins og þau gera nú og hafa reyndar alltaf gert. Nú skal ég ekki fara að fara langt út í einstakar ræður. Ég vil hins vegar segja það, að ræða hv. 11 landsk. þm. skar sig á margan hátt úr öllum þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar. Hún var, eins og hans var von og vísa, málefnaleg og rökstudd, þó að sumt væri í henni byggt á öðrum forsendum en þeim sem ég hafði. En hann gerði líka grein fyrir því og þess vegna var það eðlileg ræða af hálfu stjórnarandstöðu. Ég ætla því ekki að fara út í aths. í sambandi við það, sem þar kom fram, ekki síst þar sem hv. 11. landsk. þm. lýsti því yfir að mestu máli skipti að reyna innan fjvn., sem fjallar um þetta mál í umboði þingflokka og í samstarfi við þá, að ná sem bestri samstöðu. Þetta met ég og virði og mun því ekki fara frekar út í umr. um það. Út af því, sem fram hefur komið hér á hv. Alþ. um að þáltill. væri seint á ferð, þá hefur það einnig komið fram, að þau lög, sem þessi þáltill. er byggð á, voru ekki samþykkt fyrr en í lok þingsins fyrir jólahléið, og það tók að sjálfsögðu eðlilegan tíma að koma vegáætluninni saman eftir það og prenta hana. Þingið kom saman seint í janúar og till, var lögð fram um miðjan febrúar. Ég verð því að segja það, að þó að hv. þm. haldi uppi gagnrýni á það, þá sé ekki ástæða til þess, því að það hlaut að fara svo, að það tæki nokkurn tíma frá því að vegalögin voru afgreidd þangað til vegáætlunin kæmi fram hér til umr. Það, sem hefur komið fram í þessum umr. og hv. þm. hafa rætt einna mest um, eru framkvæmdaáætlanir þær, sem gerðar hafa verið og menn vilja halda í, og löggjöf, sem sett var hér um tekjuöflun og notkun þess fjár sem hún byggðist á. Nú verð ég að segja það um þessar framkvæmdaáætlanir, að um gildi þeirra hef ég litið svo á að þær væru ekki til eilífðarnóns. Hins vegar sagði ég það í framsöguræðu minni og get endurtekið það, að ég tel að vinna verði að þeim verkefnum, sem þar eru sett, og verði reynt við afgreiðslu þessarar vegáætlunar að fjármagna þau eins og önnur verk í vegagerð, þannig að þessu ljúki nú. Það sýnir okkur hins vegar að slíkar áætlanir geta á vissan hátt skapað verulega erfiðleika. En ég tek það skýrt fram, að það er a. m. k. mín hugsun, og ég vona að það verði ofan á hér í þinginu, að þessum verkefnum verði sinnt að því leyti sem hægt er innan þess ramma sem við höfum við afgreiðslu vegáætlunarinnar. Um það, sem fram hefur komið og kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. um skýringuna á lögum um happdrættislán ríkissjóðs, þá vil ég þar um segja, að mér kom í hug, þegar hv. þm. var að skýra þessi lög, saga af gömlum sýslunga okkar, séra Árna Þórarinssyni prófasti, en það gerðist á þeim árum þegar segulbönd voru að ryðja sér til rúms. Þá kom séra Árni í hús eitt í bænum og sagði þar góða sögu sem var tekin upp á segulband án þess að hann vissi. Nokkru seinna kom hann svo aftur í þetta sama hús og þá sagði húsráðandi: Nú hef ég góðan sögumann hér í næsta herbergi og ætla ég að láta segja sögu án þess að þú fáir að sjá hann og biðja þig nú að hlusta og meta sögufrásögn hans. Hann spilaði svo segulbandið og þegar því var lokið sagði séra Árni: Æ, æ, æ, þetta er illa sögð saga. Þessa sögu skal ég segja miklu betur. - Ég held því að ég gæti líka, þó ekki sé ég lögfræðingur, lögskýrt þessi lög frá 16. maí 1975 um happdrættislán til Norður- og Austurvegar nokkuð á annan veg en kom hér fram, þar sem segir í 7. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Fjármunir þeir, er inn koma fyrir sölu happdrættisskuldabréfanna, skulu renna til Vegasjóðs og skal þeim varið að 2/3 hlutum til þess að greiða kostnað við gerð Norðurvegar milli Akureyrar og Reykjavíkur og að 1/3 hluta til að greiða kostnað við gerð Austurvegar milli Reykjavíkur og Egilsstaða um Suðurland. Kostnaður við framkvæmd þessarar fjáröflunar greiðist af söluandvirði skuldabréfanna.“ Mér finnst hér skýrt tekið fram að þessa fjármuni eigi að nota til vegagerðar, annars vegar á vesturleiðinni til Akureyrar og hins vegar á austurleiðinni frá Reykjavík til Egilsstaða, en það sé ekki flokkað í lögunum að það sé þessi vegur eða þessi framkvæmd, en ekki hin, sem eigi að njóta. Það finnst mér að hljóti að verða matsatriði hverju sinni, en hitt sé lögbundið, að það, sem verði selt af þessum bréfum á þessu ári, sem ég geri ráð fyrir að verði 860 millj., verði að nota á þennan veg: 2/3 til Vestur- og Norðurvegar til Akureyrar, en hinn hlutinn um Suðurland austur til Egilsstaða. En að einhver hluti vegarins sé rétthærri en annar, það held ég að við höfum aldrei látið okkur detta í hug, heldur að koma þessum málum betur áfram. Ég held að við hv. 4. þm. Norðurl. v. höfum staðið að þessu og lagt á okkur þó nokkuð til að koma þessum málum fram í þeirri von að við greiddum fyrir vegagerð í landinu á þessum brautum með þessum hætti. Hitt getur líka alltaf orkað tvímælis og verið matsatriði, hvað af þessum fjármunum er umfram það sem að öðrum kosti væri veitt, það er alveg ljóst. Ég held því að Holtavörðuheiði, Kjósarskarðsvegur eða Kiðafellsvegur, Borgarfjarðarbrú og Norðurárdalur og hvað við nefnum það, Húnavatnssýslur og allt til Akureyrar hafi allt sama réttinn og það, sem sé okkar mál og okkar vandi, sé að skipta þessu á þessa staði og gerast þar ekki of frekir, en ekki hitt, að það megi allir þessir staðir nota þessa fjármuni. Alveg sama er að segja um Suðurland. Það breytir engu þó að þetta fé sé notað í áframhaldandi lagningu hraðbrautar eða lagningu malbiks eða olíumalar sem slitlags á vegi. Þó að hafi verið byrjað á því áður að gera þetta, þá lít ég á það með sama rétti og að ryðja skriðurnar fyrir Hvalsnes, þetta sé allt saman á einum báti í þessum tilfellum. Þetta held ég að sé alveg ljóst, og þess vegna vel ég nú frásögn af sögu Árna í samræmi við það að við gerum þetta betur með þessum hætti en að öðrum kosti. Mergur málsins er svo það, að okkur skortir fjármuni til þeirra vegaframkvæmda sem við þurfum að vinna, og það hefur okkur skort lengst af. Við höfum verið að reyna að leysa það að þeim leiðum, sem hafa veríð færastar, og reynt að sameinast um það. T. d. var það svo árið 1974, þegar. við hv. 2. þm. Austurl. sátum saman í ríkisstj., að þá var það hlutverk þáv. hæstv. vegamálaráðh. og okkar hinna, sem á bak við hann stóðum, að við urðum að draga úr framkvæmdum, sem voru komnar inn á vegáætlun, vegna þeirra verðhækkana sem orðið höfðu, að krónurnar nægðu ekki til þess að gera eins mikið og við höfðum ætlast til. Við höfðum sett upp okkar áætlun miðað við þann kostnað, sem þá var þekktur, en gátum ekki komið í verk af því að fjármunirnir höfðu rýrnað í verðbólgunni. Og það hefur gert það að verkum að við urðum að fresta framkvæmdum. Nú vil ég segja það eins og ég sagði líka í framsöguræðu minni fyrir þessari þáltill., að bensíngjaldið, sem er höfuðstofninn, hefur farið verr út úr þessu heldur en aðrir tekjustofnar, sem ég veit að þarf ekki að segja jafnglöggum manni og hv. 2. þm. Austurl. Eins og ég benti t. d. á, þá var þetta svo, að bensínskatturinn var 48–51% af heildarverði bensínsins, en er nú orðinn 25%. Þetta stafar af því að bensínverðið, grunnverð bensínsins, hefur hækkað verulega og er því ekki eins notadrjúgur stofn og áður. Jafnhliða þessu hefur svo það gerst, að söluskatturinn hefur einnig verið hækkaður og hluti hans í heildarverðinu er því orðinn margfalt meiri en hann áður var. Nú er það alveg rétt, eins og hv. 2. þm. Austurl. sagði og hér hefur komið fram í umr., að það má krefja ríkissjóð um meira. En hvernig hefur okkur gengið að koma saman fjárl. síðustu árin og hvernig hefur staða þeirra orðið eftir að við höfum þó orðið að gera á þeim margar bætur eftir afgreiðslu þeirra? Það þarf enginn hv. þm. að vera neitt í vafa um það, að þegar ríkissjóður er með halla upp á 7.5 milljarð á einu og sama ári, eins og gerðist 1975, þá segir það eftir, ekki síst þegar samt var búið að bæta við nýjum tekjustofni eins og vörugjaldið var. Þetta kemur fram í öllum okkar framkvæmdum og kemur fram í þjóðlífinu í heild. Og við vitum það, hv. þm., og þeim mun betur sem menn hafa setið hér lengur á hv. Alþ., að fram hjá þessu áfalli verður ekki komist. Það kemur fram í þjóðlífinu, því að til þess að jafna þetta verðum við að ná í tekjustofna og þessir tekjustofnar koma svo aftur fram í verðlaginu sem við erum alltaf að kljást við. Ég get sagt það hér, að ég lagði mig mjög hart fram um að fá hækkað bensínverðið fyrir afgreiðslu fjárl. í haust. En ástæðan til þess, að ég fékk það ekki, var m. a. áhrifin sem bensínskatturinn hafði á verðlag á bensíninu og verðlag í landinu. Bensínverðið er komið upp í 80 kr. lítrinn og er samt verið að ræða um að það nægi ekki. Þetta hefur gert það að verkum, að málefnið er ekki eins auðvelt og menn vildu vera láta. Ég er ekkert að efast um að hv. þm. geri sér grein fyrir þessu. Hitt þekkjum við af pólitískum umr., að auðvitað notar stjórnarandstaðan alltaf veilur til gagnrýni og á að gera það. Það er hennar hlutverk að gera það. Og eins og ég sagði áðan, þá hafa margir gert það með rökum og við því er ekkert að segja. Enginn maður væri því fegnari en ég og gleddist meira yfir því, eins og kom fram í framsöguræðu minni, ef væri hægt að finna lausn á þessu máli með þeim hætti að auka fjármunina. En gæta verður þó að því, að í kjölfar þess arna sigli ekki sú verðhækkun sem geri meira en að eyða tekjuöfluninni. Það verður að gæta að því að hjá þjóð eins og okkar þjóð, sem hefur búið síðan 1974, þá fyrst, og 1975 við halla á fjárl., vonandi verður það ekki 1976 þó ekki sé séð fyrir endann á því enn þá að mínu mati, en 1974 og 1975, halla á fjárl., gífurlegan viðskiptahalla, að það hlýtur að hafa áhrif í öllu hennar þjóðlífi, jafnvel að það snerti lífæðarnar líka, því að það eru auðvitað lífæðar hverrar þjóðar hvernig efnahagsstöðu hennar er komið. Það, sem er gert með þessari þáltill., er að færa sig upp á við aftur, reyna að ná því, sem tapast hefur, og stefna inn á þá braut að bati sá, sem kann að verða hjá þjóðinni í efnahagsmálum, komi einnig fram í vegamálunum. Þess vegna er það, að miðað við verðlag dagsins í dag er heildarfjárveiting til vegamála svipuð að magni og var á s.l. ári. Hitt er svo annað mál með vegina og t. d. hafnirnar og skólana eða sérstaklega hafnirnar, að riðhaldið í höfnunum er með allt öðrum hætti. Það er venjulega greitt af hafnargjöldunum nema um meiri háttar framkvæmdir sé að ræða. Viðhaldið á skólunum var eitt af því sem ríkissjóður færði yfir til sveitarfélaganna með löggjöf á s. l. ári. svo að það var síst að þar væri betur að staðið. Ég held líka að ef við lítum á málin í heild, þá hafi framkvæmdamáttur vegafjárins ekki rýrnað meira en framkvæmdamáttur í framkvæmdum yfirleitt á þessum erfiðu árum. Ég vil líka minna á það, sem ég gerði fyrr við þessa umr., að einmitt á þeim árum sem best var að þessu staðið eða mest var til þess arna reynt, þá vorum við með stórframkvæmdir sem þá var a. m. k. haldið fram að væru alveg sérstakt en ekki blandað saman við vegáætlunina, eins og framkvæmdina á Skeiðarársandi. Sú framkvæmd tók á þriðja milljarð. Og þrátt fyrir allt talið, sem menn hafa nú verið með um Borgarfjarðarbrúna, hygg ég að það fari nú svo að hún reynist tæplega eins dýr og þessi framkvæmd. Við vorum sammála um þessa framkvæmd og við gerðum hana með miklu meiri hraða en við gerum Borgarfjarðarbrúna. Nú ætla ég ekki að fara að eyða neinum tíma í að ræða um þá framkvæmd. Menn geta haldið áfram, ef þeir vilja, að tala um hana, ef þeir hafa gaman af því. Ég var að hugsa um að það, sem ég ætti að gera til þess að ná fé í brúna, væri að skipta við hv. 5. þm. Vestf., því að hann tók til svo myndarlega fjárhæð að ég er alveg viss um að ég er ekki maður til þess að komast svo hátt. En það út af fyrir sig bíður einhvers tíma. Auðvitað þýðir það, að við höfum of lítið fjármagn, að við verðum lengur með þá framkvæmd eins og aðrar, eins og við höfum verið með landshlutááætlanirnar, en inn í þær hafa líka komið margir þættir sem ekki var reiknað með í upphaf í. Nú skal ég ekki lengja þessar umr. Ég ætla mér ekki að fara hér út í neinar kappumr. um þessi mál hér, því að ég veit ósköp vel hvernig þau standa. Ég veit ástæðurnar ég hef ekkert dregið undan þar um og er ekki að biðjast á neinn hátt vægðar í sambandi við þetta mál, því að ég hef góða samvisku um að hafa sótt mál af fullu kappi í hópi þeirra aðila sem ég vinn með, þó að ég hins vegar hafi orðið að beygja mig fyrir staðreyndum og eins og aðrir talið mér skylt að taka tillit til efnahagsmála þjóðarinnar. Það, sem ég tel að við vinnum með þessari vegáætlun, er að við færumst inn á nýja braut með vegaviðhaldið, sækjum þar fram til þess að ná því marki að halda því í því horfi sem talið er skynsamlegt og eðlilegt að gera. Í öðru lagi held ég að við munum við afgreiðslu þessarar vegáætlunar geta haldið einnig í horfi með framkvæmdirnar. Ég geri mér vonir um að við munum nú afgreiða hana með þeim hætti. Ég tel líka að við séum að færast inn á þá braut að lántökur okkar verði ekki miklu meiri en það sem við greiðum af þeim lánum sem tekin hafa verið vegna vegaframkvæmda. Allt er þetta spor í rétta átt. Svo tel ég jafnsjálfsagt og við höfum orðið að slaka á vegna fjárhagserfiðleikánna að fylgja eftir með framkvæmdir í vegamálum og fjárhæðir til vegamála með batnandi efnahagsafkomu þjóðarinnar. Ég efast ekkert um að hér á hv. Alþ. verður um það fullkomin samstaða. Ég tel líka að þeir, sem ábyrgð bera á landsstjórn á hverjum tíma, verði að gæta sín í því, sem þeir hafa vilja til og lögun, að miða það við þá getu sem þjóðinni sjálfri er hagkvæmast í heild. Við það er þessi vegáætlun miðuð þó að þörf væri á meira fé.



Herra forseti. Ég vil segja, eins og hefur komið fram fyrr í þessum umr., að það er álit mitt að þegar fjárlög og lánsfjáráætlun fyrir yfirstandandi ár voru afgreidd hér á Alþ. áður en þingi var frestað fyrir jólafrí, þá megi segja að heildarfjármagnsramminn hafi verið ákveðinn hvað fjármagn til vegamála snerti, á sama hátt og fjárveitingar til annarra þátta í ríkisbúskápnum voru þá ákveðnar. Þær aths., sem nú koma fram um of lítið fjármagn til vegamála, hefðu átt að koma fram við afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunarinnar, þegar hún var afgreidd. Vitanlega átti það fyrst og fremst heima þar. Ég heyri að sumir hv. þm. minna á að þeir hafi um þetta talað við afgreiðslu fjárl. og lánsfjáráætlunarinnar í vetur. En ég minnist ekki að það hafi komið ein einasta brtt. frá þm. í þá átt að hækka það fjármagn sem þyrfti að koma til vegamála eða vegáætlunarinnar sem væntanlega átti þá að afgreiða eftir áramótin. Vitanlega hefðu menn átt, ef þeir ætluðu að vera sjálfum sér samkvæmir og raunhæfir í þessum efnum, að bera fram brtt. við þennan lið í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, en það gerðu þeir ekki. Það kann að vera að einhverjir hafi vikið að þessu og minnt á þetta þá, en lengra náði það ekki. Í þessum umr. hefur það komið oftar en einu sinni fram, að menn ræða sérstaklega um tvær áætlanir sem gerðar hafa verið og haft hafa fjárveitingar sérstaklega á fjárl. á undanförnum árum. Það eru Austurlandsáætlunin og Norðurlandsáætlunin. Og það er spurt: Á að halda áfram með þessar áætlanir eða á að strika þær út? Vitanlega á ekki að strika þessar áætlanir út. Þær liggja fyrir og engum er ljósara en þm. viðkomandi kjördæma hvað það er brýn nauðsyn að koma í framkvæmd þessum vegaframkvæmdum sem sérstaklega hafa verið gerðar áætlanir um. Þess vegna verðum við að líta svo á að þessum þm., sem vitanlega koma til með að taka þátt í að skipta því fjármagni sem um er að ræða, sem ég tek undir eins og aðrir hv. þm. að þyrfti að vera verulega meira en það er, þeim beri að heina því fjármagni einmitt til þeirra vegaframkvæmda, hvort sem þeir vegir eru í þessum áætlunum, sem um er að ræða, eða ekki, sem miða áfram í rétta átt. Þess vegna er það alveg út í loftið þegar menn eru að tala um að það eigi að hætta við að leggja þessa vegi vegna þess að það eru ekki sérstakar upphæðir í vegáætluninni til þessara séráætlana. Nú er það svo, og það hefur ekki farið leynt á undanförnum árum, að þm. hinna ýmsu kjördæma eru misjafnlega ánægðir með það að sama kjördæmið hafi ár eftir ár sérstakan forgang með fjármagn í þessum efnum þegar allir hafa of lítið. Og þó að það hafi átt sér stað, að það hafi verið skapað þarna fordæmi og forréttindi til einstakra landshluta, þá er ekki þar með sagt að það eigi að halda því áfram án þess að litið sé á hliðstæðan hátt á málefni annarra landshluta. Menn tala um að fjármagnið þurfi að auka, og ég held að það hafi verið hv. 2. þm. Austurl. sem sagði að hann vildi ekki og teldi ekki fært að hækka bensínskattinn til þess að auka tekjur í Vegasjóð á þann hátt, heldur sagði hann að hér yrði ríkissjóður að hlaupa undir bagga. Það hefur oft verið um það rætt, og það hefur komið fram í þessum umr. núna um afgreiðslu vegáætlunarinnar, að mikið af tekjum, sem falla af umferðinni, renni beint í ríkissjóð og bæri að stefna að því að þessar tekjur rynnu yfirleitt í Vegasjóð til þess að byggja upp vegakerfið í landinu. Þetta er sjónarmið sem sennilega allir þm. hafa haft og margir látið í ljós á ýmsum tímum. Ég man eftir því þegar viðreisnarstjórnin var. að þá leið ekki eitt einasta ár svo að það væri ekki bent á það af stjórnarandstöðunni á þeim árum hvernig þetta væri og það þyrfti að breyta þessu. Síðan kom vinstri stjórnin, og þessir menn, sem tala núna í stjórnarandstöðu, eru hluti af vinstri stjórninni. Hvað gerðu þeir til að framkvæma það sem þeir eru að gera kröfur um í dag? Ef þeir hefðu verið búnir að breyta þessu á þeim árum sem þeir voru í ríkisstj., þá þyrftum við ekki að vera að deila um þetta í dag. En málið er ekki svo einfalt að það sé bara hægt að segja : Þessi skattur á að renna til þessara framkvæmda og þessi í ríkissjóð o. s. frv. málið er ekki svo einfalt, vegna þess að öllum tekjum ríkissjóðs er Alþ. búið að ráðstafa til hinna ýmsu framkvæmda og málefna sem í ríkiskerfinu eru. Þess vegna álít ég að við þurfum ekki að eyða löngum tíma í þetta varðandi skattana af umferðinni. Við hefðum þá átt að gera það alveg á sama hátt og um aðra liði fjárlagaafgreiðslunnar, að gera þá breytingu í þessum efnum áður en gengið var frá fjáröflun til vegáætlunar fyrir árið 1977 og annarra fjárútgjalda ríkissjóðs sem eru í fjárlögum. Það hefur komið hér dálítið fram hjá mönnum í umr. um þetta samanburður á samdrætti í fjármagni til ýmissa framkvæmda í landinu. Það hefur verið minnt á framkvæmdir, nýbyggingar skóla, sjúkrahúsa og hafna og aðrar slíkar framkvæmdir, sem á sama hátt hefur verið talað um þegar þau mál hafa verið afgreidd, að þar hafi verið um verulegan samdrátt að ræða. En hér er því haldið fram, að það sé um enn þá meiri samdrátt að ræða til nýbyggingar vega heldur en þó í þessum þáttum nýbyggingarframkvæmda á vegum hins opinbera. Ég vil nú segja það sem mína skoðun, þegar verið er að tala um raunhæfan samanburð varðandi vegamálin og aðrar framkvæmdir og viðhaldsframkvæmdir í landinu, þá er það alls ekki neitt sambærilegt, vegna þess að við vitum hve stórum hluta af fjármagni þarf árlega að verja til viðhalds veganna. Það er svo mikið sem þarf í raunverulega endurbygginga á hverju ári, stór hluti, sem er náttúrlega langt umfram nokkuð tilsvarandi til hinna þáttanna sem verið er að tala um, eins og skóla, sjúkrahús og hafna. Þar er ekkert sambærilegt um að ræða, hlutfallslega miklu meira fjármagni þarf að verja til endurbyggingar og viðhalds veganna heldur en annarra þessara framkvæmda sem ég var hér að telja upp. Þess vegna tel ég að það eigi sér ekki neinn hliðstæðari samanburð: Eftir því sem vegakerfið stækkar verðum við í enn þá ríkari og stærri mæli að verja meira fjármagni til þess að halda því vegakerfi við sem búið er að byggja upp í landinu, og þeim mun meira sem við byggjum af vegum án þess að gera þá úr varanlegu efni, þeim mun meira verður náttúrlega að verja til viðhalds þeirra til þess að segja megi að þeir geti verið í nothæfu ástandi. Mönnum verður oft á að taka einstaka þætti og ræða um þá sérstaklega og telja að þessu og hinu megi kannske fresta og annað eigi að hafa forgang. Það hefur verið rætt um Borgarfjarðarbrúna: Ég verð að segja það, að það er ekkert minna áhugamál mitt en hæstv. samgrh. að því verki miði áfram, ekki bara með tilliti til þess að Borgarfjarðarbrúin er í Borgarfirði, í því kjördæmi sem ég er þm. fyrir. Ég hef áhuga á þessu máli vegna þess að ég tel að í heildarkerfinu í okkar landi sé þarna um svo þýðingarmikið atriði að ræða í lausn þessara mála, samgöngumála, að það eigi fullan rétt á sér. Það kom skýrt fram þegar sérfræðingar gerðu úttekt á okkar vegakerfi, erlendir sérfræðingar, fyrir nokkrum árum. Þegar það álit var lagt fram, var því haldið fram af þessum sérfræðingum að það mætti taka lán til þeirra framkvæmda og greiða af því 18% vexti og samt sem áður ætti framkvæmdin fullan rétt á sér. Þá voru vextir í landinu í kringum 7%. Menn geta nokkuð dregið af því hve mikla arðsemi hér er um að ræða við að byggja þessa brú og koma á þeim samgöngum sem komast á með því að þessi brú verður byggð. Þegar við lögðum veginn yfir Skeiðarársand og brýrnar yfir vatnsföllin þar, þá voru þm. á einu máli um það. Það var ekki verið með neitt sérsjónarmið í þeim efnum. Það voru allir á einu máli og ekki neitt sérstakt nöldur út í það, að þetta væri verið að gera fyrir sunnlendinga út af fyrir sig, þó að það væri í þeirra kjördæmi. Nei, menn höfðu meiri víðsýni. Þeir höfðu yfirsýn yfir allan hólmann í einu og sáu að þarna var um þýðingarmikla framkvæmd að ræða í okkar vegakerfi sem sjálfsagt var að koma í framkvæmd sem allra fyrst. Og ég vænti þess að þegar Borgarfjarðarbrúin hefur verið byggð og sú tenging á komin, þá höfum við sama áhugann á því t. d. að koma á brúnni yfir Óseyri, eins og um hefur verið rætt, að eitt stórmálið taki við af öðru. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að ef við ætlum að koma því verki áfram á skaplegum tíma, þá kostar það ekki minna en 400–500 millj. kr. á ári. Það er það allra minnsta eftir þeim upplýsingum sem við höfum fengið frá Vegagerðinni um kostnað við það. Þar er um verulega vegagerð að ræða sem verður að vera samfara þeirri brúarbyggingu, og vitanlega kostar hún mikið, en þar er um þýðingarmikinn hlekk að ræða í efnahagsmálum og raunverulega hvort verður lífvænlegt í þeim byggðarlögum sem verða tengd með Óseyrarbrúnni þegar hún verður byggð: Eyrarbakka og Stokkseyri. Ég ætla mér ekki hér að fara út í einstaka þætti í sambandi við vegáætlunina sem nú liggur fyrir og verður vísað til fjvn. til afgreiðslu. En ég vil að lokum segja það, að ég vænti þess að nú, þegar til þess kemur að skipta því fjármagni sem fyrir hendi er til vegamála í landinu, þá hafi hv. þm. þá yfirsýn sem ég tel nauðsynlega í þessum málum, að þeir miði ekki um of afstöðu sína við þröng sjónarmið eða kjördæmissjónarmið. Við erum allir í okkar kjördæmum með vissa þætti í vegámálum sem er brýnt og nauðsynlegt að leysa sem fyrst, þó að okkur vanti verulega meira fjármagn en um er að ræða núna til ráðstöfunar, sem ég tel að geti ekki orðið meira að þessu sinni. Við erum búnir að afgreiða okkar fjárhagsáætlanir fyrir árið í ár. og ég tel að þar hafi verið spenntur boginn það hátt í sambandi við lánamál að þar verði ekki lengra gengið. Og þó að sagt sé að ríkið leggi of lítið af mörkum í sambandi við þessa vegáætlunarafgreiðslu, þá má þó benda á það, að það er hvorki meira né minna en tæplega 7 milljarðar kr. sem ætlað er að tekið verði að láni til að standa undir kostnaði við þær framkvæmdir sem hér er um að ræða ef þessi þáltill. til vegáætlunar fyrir næstu 4 ár verður samþykkt.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þetta mál mikið og ætlaði mér satt að segja ekki að taka til máls. En það, sem kom mér til að gera aths., var ræða hv. síðasta ræðumanns, formanns fjvn., og ekki síst síðustu orðin sem hann viðhafði hér, ef ég hef skilið þau rétt. Eins og augljóst er, mun þetta mál ganga til fjvn., og ég gat ekki betur skilið af síðustu orðum hv. formanns fjvn. heldur en að ekki yrði nú lengra gengið í fjárveitingum til vega, við værum búnir að ákveða nánast það, sem í vegina ætti að fara, og þá væri ekki um það að gera að neinar breytingar gætu orðið á því. Þetta kemur mér satt að segja dálítið á óvart og snertir mig nokkuð harkalega, ef þetta er rétt skilið hjá mér, að það sé meiningin að fjvn. ætli sér ekki að hyggja að neinni fjárútvegun í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Ég vil benda á það og leggja á það ríka áherslu, að þó að hæstv. ráðh. hafi lagt þetta mál hér fyrir, þá er málið nú í höndum þingsins, og ég tel að þessi vegáætlun þurfi af ýmsum ástæðum að taka breytingum. Það verður að finna einhverja leið til þess að samkomulag verði hér í þinginu um aukið fjármagn til vegamála á þessu ári og á næstu árum. Þess vegna hlýt ég að gera aths. við það sem fram kom í ræðu hv. 2. þm. Vesturl. að þessu leyti, fyrir utan ýmsar aðrar aths. sem vel mætti hugsa sér að gera, eins og t. d. um hugleiðingar hans og kannske fleiri í sambandi við þær sérstöku landshlutaáætlanir sem í gangi hafa verið. Ég skal játa að það er kannske óæskilegt að vera með slíkar sérstakar framkvæmdaáætlanir utan við vegáætlun, ef svo má segja. Hins vegar er það staðreynd, að þessar áætlanir komu til af mjög brýnni þörf, og það er fjarri því, eins og kom nú fram, held ég, hjá hv. síðasta ræðumanni, að unnt sé að líta svo á, að þarna sé verið að skapa forréttindi fyrir tiltekin kjördæmi fram yfir önnur. Ég vil ekki líta svo á varðandi t. d. Vestfirði, sem fyrst munu hafa notið góðs af sérstakri vegáætlun. Ég veit ekki til þess að þeir hafi notið neinna sérstakra forréttinda í vegamálum. Mér er líka ókunnugt um að Austurland hafi notið einhverra sérstakra forréttinda í vegamálum. Þaðan af síður held ég að Norðurland hafi notið slíkra forréttinda. Ég held því að við ættum ekki að spila á þessum nótum og ég held líka að við þurfum að ræða það í fullri alvöru, hver verði endalok hinna sérstöku framkvæmdaáætlana í vegamálum. Það mál getur tæpast verið alveg úr sögunni. En á þetta vil ég benda: Ég hef sjálfur starfað í fjvn. og unnið þar að vegáætlunum, og mig langar til að minna á það, að yfirleitt, þegar best hefur tekist við afgreiðslu vegáætlana, þegar best hefur tekist við afgreiðslu vegáætlana, þá hefur vegáætlunin verið þá hefur vegáætlunin verið lengi fyrir þinginu. Hún hefur verið rædd gaumgæfilega, það hefur tekið allt upp í 4 kannske 5 vikur að vinna að vegáætluninni og þm. hafa lagt sig fram um það, menn úr öllum flokkum, og málið hefur ekki verið afgreitt á neinu færibandi. Ég vona að sá háttur verði á neinu færibandi. Ég vona að sá háttur verði á hafður enn í fjvn., að þetta mál verði gaumgæfilega athugað og það sé engin fyrir fram ákveðin upphæð sem eigi að fara í þetta, heldur fáum við tækifæri til þess að koma með okkar till. bæði einstakir þm., þó að við gerum það ekki hér við umr., ellegar þingflokkar og aðrir sem áhuga hafa á því að koma vegamálunum áfram. Til þess eru ýmsar leiðir. Ég bendi m. a. á að það er hugsanlegt að hækka þá venjulegu, mörkuðu tekjustofna sem fyrir hendi eru, og ég gæti best trúað því að það væri talsverður hljómgrunnur fyrir því í þinginu. Það ræð ég af viðtölum við þm. Ég vona sem sagt að þetta mál verði tekið föstum tökum, m. a. með það fyrir augum að aflað verði aukins fjármagns til vegamála, e. t. v. með því, og ég er því hlynntur, að hækkuð verði þau gjöld sem nú renna til vegamálanna. En að gefa þá yfirlýsingu hér fyrir hönd fjvn., ef ég hef skilið þetta rétt, að það sé naumast hægt að ganga lengra í fjárútvegunum fyrir vegamálin, það tek ég ekki sem góða og gilda vöru.



Herra forseti. Ég hef reynt að fylgjast með þessum umr., og það má auðvitað segja að þær séu um margt fróðlegar, en misjafnlega skemmtilegar eru þær, sem líkur eru til í jafndapurlegu máli og við höfum hér til að fjalla um. Ég verð þó að segja að einna mesta undrun vakti hjá mér að hlýða á ræður þeirra hv. 4. þm. Vesturl., Friðjóns Þórðarsonar, og hv. 4. þm. Vestf., Gunnlaugs Finnssonar. Mér er nær að halda að þeir hafi lagt lykkju á leið sína hingað í ræðustólinn til þess eins að reyna að færa sönnur á að áætlanir, sem gerðar hafa verið og eru í framkvæmd, t. d. Austurlandsáætlun og Norðurlandsáætlun, væru markleysa ein. Hv. þm. Friðjón Þórðarson, fyrrv. lögreglustjóri í Stykkishólmi og löggæslumaður um dali og nes vestur, sagðist álíta að áætlanir þessar samningsbundnar milli þm. og ríkisstj. væru eins konar óskalistar. Hv. þm. Gunnlaugur Finnsson var svo sem ekkert síðri í sínum lögskýringum, þegar hann ætlaði að leggja þær niður fyrir sér með því að vitna í umr., sem höfðu farið fram, og till., sem höfðu verið fluttar, en með hvorugt neitt gert, hvorki till. né heldur þau orð sem hann lagði út af og til féllu þá. Hann tók það að vísu fram, hv. þm. Gunnlaugur Finnsson, að hann væri ekki kunnugur Austurlands- og Norðurlandsáætlun, en hann áleit sem sagt að þær ættu svo sem ekki að vera úr sögunni, heldur ættu menn áfram að fá að raða niður hver hjá sér, líka innan ramma þeirra áætlana, án þess að það væri neitt sérstakt tillit tekið til þeirra. Ég minni á það að hv. þm. Halldór Ásgrímsson las upp orðalagið á samkomulaginu milli þáv. ríkisstj. og þm. Austurl. um Austurlandsáætlun og gerði beina fsp. um það, hvort svo mætti ekki líta á að hún héldist, sem náttúrlega er og gerir enginn öðru skóna. En orðalagið hjá hæstv. ráðh. og hv. formanni fjvn. er kyndugt í meira lagi. Hæstv. ráðh. sagðist líta svo á að áætlanir ættu ekki að standa til eilífðarnóns. Það er auðvitað misjafnt hve samningar standa lengi og eins hve loforð halda lengi og samningar eru haldnir. Samningurinn um Austurlandsáætlun var mjög nákvæmur í allri gerð sinni. Hann var ekki tímasettur að öðru leyti en því, að stefnt var að því að þær framkvæmdir, sem þar voru nákvæmlega tilgreindar, næðu fram á fimm ára framkvæmdatímabili. Þegar til kastanna kom reyndist aldrei nægjanlegt fé til þess að verja í framkvæmdina þannig að þau áform stæðust. Enn er allveigamiklum framkvæmdum ólokið af því sem um var samið við hæstv. ríkisstj. í Austurlandsáætlun, og að sjálfsögðu heldur samningur þessi eins og lög væru. Ekki dettur mér í hug að ætla að fara að þræta við menn um það hér uppi. Hv. þm. Jón Árnason, formaður fjvn., sagði að vitanlega ætti ekki að strika út landshlutaáætlanirnar, þm. úr viðkomandi kjördæmi ættu svo sem að fá áfram að hafa áhuga á því að þær framkvæmdir, sem um var samið og áætlanirnar næðu til. héldu áfram, það væri enginn að tala um að hætta þeim, það ætti auðvitað að leggja þessa vegi, en þær ættu einskis forgangs að njóta. Hæstv. samgrh. sagði að reynt mundi verða að fjármagna þessi sérstöku verkefni eins og annað innan vegáætlunar. Hann sagðist vænta þess, hæstv. ráðh., að þessum verkefnum yrði sinnt. Þetta tal er auðskilið. Hæstv. ráðh. og hv. formaður fjvn. eru að fikra sig upp á skaftið með það að rifta þessum gerðu samningum sem ríkisstj. ber skylda til að standa við. Og hv. þm. Friðjón Þórðarson af Vesturlandi og hv. þm. Gunnlaugur Finnsson af Vestfjörðum stökkva hér upp til þess að styðja við bakið á þeim í þessum sínum erindrekstri. En málið er alls ekki svona einfalt. Það er það ekki, vegna þess að það er ekki umræðuhæft að gerðir samningar haldi ekki. Ég geri mér engar gyllivonir um að það takist að afla fjár umfram það sem rann í fjárl. til þessarar vegáætlunar. Að vísu má lengi um það deila, hvernig þessu verður skipt í viðhaldi eða nýbyggingar vega. En ég ætlaði aðeins í örstuttu máli mínu að víkja að því, hvort ekki væri ráð að breyta til frá því, sem gert er ráð fyrir í vegalögum og siður hefur verið um hríð, að fjvn. fái vegáætlun til umfjöllunar. Þetta er alveg greinilega verkefni fyrir samgn. Alþingis. Með þessum hætti hefur greinilega verið dregin burst úr nefi þeirrar n. Alveg sérstaklega held ég að samvn. samgm. ætti að hafa slíkt verkefni sem þetta með höndum. Fjvn. hefur lokið starfi sínu með því að leggja, til og fá samþykkt það fjármagn sem til þess arna er varið. Ég held að þetta verði að koma til athugunar hið fyrsta og breyta lögum í þessa veru. En svo að ég lengi ekki frekar mál mitt, en víki aðeins að því aftur sem menn hafa haft í orði, að einstök kjördæmi nytu sérstaks forgangs og forréttinda varðandi fjármagn til vegagerðar, þá er það sjálfsagt ekki að ófyrirsynju. Hvers vegna ætli stjórnvöldum og þingheimi öllum á liðnum árum hafi þótt nauðsyn til bera að gera sérstakar áætlanir um vegagerð á Norðurlandi og vegagerð á Austurlandi, nema fyrir það að þessir landshlutar voru svo illa settir í þessum sökum sem raun bar vitni um? Við skulum slíta öllu tali um að hæstv. ríkisstj. muni ekki standa við þá samninga sem gerðir hafa verið vegna Austurlandsáætlunar í vegagerð og Norðurlandsáætlunar. Það er alveg óhjákvæmilegt að við þá samninga verði staðið, hvort sem menn vilja kalla það að þessi kjördæmi með þeim hætti njóti forgangs eða ekki. Um þessi mál hafa fyrir löngu verið teknar ákvarðanir og þessum samningum verður ekki rift með ávörpum einstakra þm. eða óljósu orðalagi eins hæstv. ráðh. héðan úr ræðustól á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég taldi nauðsynlegt út af ræðu hv. þm. Ingvars Gíslasonar að taka það sérstaklega fram að ég tala alls ekki hér fyrir hönd fjvn. Það er alger misskilningur. Ég talaði hér bara sem einn af þm. Alþ., en ekki neitt í umboði hennar þó að ég sé formaður n. Ég var að túlka skoðanir mínar, en ekki n., sem hefur ekki fengið málið einu sinni til umsagnar. Alþ. er ekki búið að vísa málinn þangað, svo að það gat ekki verið fyrir hendi. Hitt er annað mál, að ég lýsti þeirri skoðun minni í sambandi við þetta mál, að Alþ. væri búið að taka afstöðu til þess hve miklu fjármagni ætti að verja bæði í sambandi við lánsfjáráætlunina og afgreiðslu fjárl. fyrir yfirstandandi ár. Þar með taldi ég að væri markað það fjármagn sem um væri að ræða, og ef hefði átt að gera eitthvað meira, þá hefði verið eðlilegt að taka afstöðu til þess við þá afgreiðslu. Ég vil að lokum segja það, að ég hygg að öllum hv. alþm. sé það ljóst, að fram undan eru erfiðir samningar í launamálum - og halda hv. þm. virkilega að það muni auðvelda þá samninga að fara að leggja á nýja skatta? Nýir skattar, í hvaða formi sem er, munu skapa erfiðleika við að ná ég koma á nauðsynlegum launasamningum í þessu landi. Þess vegna er það skoðun mín, að það verði ekki gengið það spor, hvorki í sambandi við umferðarskatta eða annað, að þeir verði hækkaðir núna. Ég held að öllum þyki skattarnir nógu háir, og ég hef ekki heyrt þann straum fara hér í þingsölunum að menn séu tilbúnir til að fara að leggja á nýjan eða hækkandi bensinskatt, eins og virtist koma fram í ræðu hv. þm. Ég held svo að ég sjái ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri.

Flm. (Ólafur Þ. Þórðarson) : Herra forseti. Þar sem nokkuð er um liðið síðan ég talaði fyrir því máli, sem hér er á dagskrá, þá hafa þeir hlutir m. a. gerst, að þeir, sem þá höfðu beðið um orðið, hafa fallið frá því eða réttara sagt eru fjarverandi. Ég get þess vegna ekki látið hjá líða að rifja örlítið upp það sem ég sagði þá varðandi þetta mál. Ég vil þá byrja á því að vekja athygli á þeirri staðreynd, að með þeirri skipan mála, sem nú er, þ. e. a. s. að viðskiptabankarnir eru skyldugir til að lána 28% ofan á afurðalánin á mun lægri vöxtum en þekkist eftir öðrum leiðum, þá hlýtur það eitt að leiða til þess að hlutafjárbankar og sparisjóðir hafi mun rýmri vaxtarmöguleika innan þjóðfélagsins. Þegar frá líður verður ekki annað séð en afleiðing þessa verði sú, að ríkisbankarnir muni smátt og smátt verða þeir litlu, en hinir þeir stóru. Það eru allir sammála um að þannig verði að haga lánum til atvinnuveganna, að vextir verði ekki hærri en verið hefur, Þá hlýtur það að blasa við, að leita verður að því formi, hvernig hægt sé að veita öllum bönkum hliðstæða samkeppnisaðstöðu innan þjóðfélagsins, nema fyrir fram sé búið að taka um það ákvörðun að vega að ríkisbönkunum eftir óeðlilegri leið, svo að ekki sé meira sagt. Ég held að sannleikurinn sé sá, að menn hafi aldrei sest niður almennilega við að hugleiða þessa hluti og kanna hvaða afleiðingar þetta hefur þegar til lengdar lætur. Menn hafa látið nægja að segja sem svo: Þetta getur gengið, þetta hefur gengið. - En málið er margþætt. Nú er það svo, að sums staðar hér á landi eru aðalbankarnir ekki með nein útibú. Þeir staðir eru þess vegna annaðhvort með sparisjóði eða þá að þeir staðir eru með útibú frá hlutafjárbönkum. Ég vil halda því fram, að það sé engin tilviljun, ef við förum út á land, að þeir staðir, sem mest hafa vaxið upp, hafa ekki útibú frá aðalbönkunum. Aðalbankarnir eru það hart keyrðir vegna kvaðar sinnar að lána 28% ofan á afurðalánin að þeir hafa ekki gætt þess á þessum stöðum að sinna hinni almennu uppbyggingu. Fyrir nokkrum árum var það algengt að sparisjóðir létu vald sitt yfir til aðalbankanna. En ég á eftir að sjá að það verði mikið um það eftir þetta. Ég ætla að nefna örfáa staði sem hafa notið góðs af því að þar var sparisjóður, en ekki útibú frá banka. Um suma þeirra er þannig ástatt enn í dag. Fyrst vil ég nefna Borgarnes. Þar er sparisjóður Mýramanna. Hann hefur starfað þar mjög vel, til fyrirmyndar. Hann hefur veitt mikla fyrirgreiðslu öllum þeim sem hafa viljað byggja íbúðarhúsnæði, og þarna hefur orðið góð uppbygging. Neskaupstaður var í þessum hópi. Þar var aðeins sparisjóður þótt nú sé komið þar bankaútibú. Sparisjóðurinn gat veitt mikla fyrirgreiðslu til uppbyggingar á staðnum. Á Vestfjörðum má vekja athygli á því, að þar eru kannske fyrst og fremst tveir staðir eða tvö svæði sem hafa notið mjög góðs af þeirri skipan að þar eru sparisjóðir, en ekki útibú frá aðalbönkunum. Það eru Bolungarvík og Patreksfjarðarsvæðið. Nú hefur verið þrýst mjög á það að koma inn útibúi á Patreksfjarðarsvæðinu, og það er búið að setja upp Landsbankaútibú á Bíldudal. Sá staður aftur á móti á Vestfjörðum sem hefur goldið þess hvað harkalegast, að þetta kerfi hefur verið við lýði sem er í dag, er tvímælalaust Ísafjörður, Mér segir svo hugur um, að þeir séu nokkuð margir, ísfirðingarnir, sem gætu látið sér detta í hug að það væri réttast að stofna þar sparisjóð, koma þar upp útibúi frá bönkum, sem ekki hafa afurðalánaskyldu, ef þessi stefna á að vera óbreytt áfram. Ég verð að segja það, að það verður þung ákvörðun fyrir mig sem stjórnmálamann, ef þessi stefna á að vera óbreytt eins og hún hefur verið, að taka ákvörðun um bað, hvort ég neyðist til að vinna gegn ríkisbönkunum á Vestfjörðum á þeirri forsendu að uppbygging þeirra, eins og hún er, vinni gegn uppbyggingu höfuðstaðar Vestfjarða. Ég er búinn að láta hér falla nokkuð stór orð, og e. t. v. eru þeir til sem telja, að þau séu sett fram í fljótræði. En svo er ekki. Þessi mál er ég búinn að hugsa í mörg ár. Ég fór í það í vetur að skoða þau tölulega, eins og ég komst í tæri við þetta, og mat stöðuna á Vestfjörðum út frá því m. a. hverjar skuldir útibúanna við aðalbankann voru 1965. Þá voru skuldirnar við aðalbankann 181 millj. 1972 voru skuldirnar við aðalbankann 179 millj. Þetta segir mér einfaldlega, að jafnt og þétt munu ríkisbankarnir stefna að því, að hvert útibú láni aðeins út það fjármagn sem kemur inn á því svæði, og í þessu tilfelli kemur það þannig út, að útibúið verður að standa undir fjármagnsbindingu vegna útflutningsatvinnuvega sem veita gjaldeyri ekki aðeins fyrir þetta svæði, heldur fyrir landið allt. Mér er það ljóst að afstaða Seðlabankans í þessu máli mun ráða mjög miklu um hvaða örlög það fær. En í því sambandi vil ég benda á það, að auðvitað eykur það á engan hátt fjármagn í umferð þó að afurðalán komi öll úr Seðlabankanum. Hins vegar er lagt til að þau séu hækkuð í 85% í þeirri till. sem hér liggur fyrir. Og þá vaknar sú spurning: Er verið að auka fjármagn í umferð með því að taka ákvörðun um það? Ég held að mér sé óhætt að fullyrða að það sé ekki verið að auka fjármagn í umferð hvað sjávarútveg snertir. Það vita allir, sem hafa komið nálægt þeirri atvinnugrein, hvað fjármagnsbindingin er mikil. og í reynd er verið að lána út á þessar birgðir um 85%. Það hafa sagt mér menn, sem hafa starfað við útlán á fjármagni til atvinnuveganna, og menn, sem hafa verið í þessum atvinnuvegum, að það sé hægt að líta á það sem mjög raunhæfa staðreynd í þessu máli að verið sé að lána 85%. Ég ætla þá örlítið að víkja að hinu, að vafalaust yrði þarna um aukið fjármagn að ræða gagnvart afurðalánum til landbúnaðarins. Nú er það svo, ef við skoðum það mál ofan í kjölinn, hvernig þeir hlutir standa í dag, að t. d. gagnvart sauðfjárafurðum er lánað út á afurðalánin 70%. Venjulegu sauðfjárbúi má gera ráð fyrir að skipting teknanna sé eitthvað á þá leið, að helmingurinn af tekjunum fari í rekstur og hinn helmingurinn fari í tekjur fyrir bóndann. Þetta er dálítið gróf skipting, en ég er ekki viss um að hún sé svo mjög fjarri lagi. Þá kemur fram sú staðreynd, að rekstrargjöldin verður bóndinn að sjálfsögðu að borga strax, og af sínum tekjum fær hann þá það sem er fram yfir af afurðalánunum. Í reynd kemur það þannig út, að hann fær þá 40% af sínum tekjum. Hann fær 20 hluti af þeim 50, sem eftir eru, 60% greiðast út eftir á. Í daglegu tali er talað um að í reynd sé það þannig, að þeir fái 70% af tekjunum á árinu, 30% séu eftir. En ef við hugleiðum það, að af þessum 70 verður hann að sjálfsögðu að byrja á því að greiða rekstrargjöldin, þá kemur í ljós alvaran í málinu, sem er sú, að hann fær 40% borguð út, 60% á hann eftir. Og það sér náttúrlega hver heilvita maður, að í þeirri verðbólgu, sem er í dag, fær þetta ekki staðist. Það getur engin stétt búið við það að fá ekki greitt út af sínu kaupi nema um 40%. Ég ætla nú ekki að hafa mál mitt lengra, en óska eftir því að þessari þáltill. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hafði ætlað mér að ræða örlítið um lánamál almennt í þjóðfélagi okkar í tilefni af þeirri þáltill. sem hér liggur frammi, en hef hætt við það að sinni og ætla í þetta skipti aðeins að víkja að nokkrum atriðum, sennilega tveim, í sambandi við þessa tillögu. Tillagan fjallar, eins og komið hefur fram hjá hv. frsm., um að Alþ. skori á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að Seðlabankinn hækki afurðalán sin úr 55 í 85% og að þeirri kvöð verði jafnframt létt af viðskiptabönkunum að lána 28% ofan á afurðalánin, og svo segir í till. að sama regla skuli gilda um rekstrarlánin og afurðalánin, að Seðlabankinn endurkaupi þau. Að mínu viti er hér hreyft athyglisverðu máli. Ég dreg ekki í efa að mikill lánsfjárskortur er ríkjandi í landinu og kemur mjög víða illa við í atvinnurekstri landsmanna, þannig að það er mikið og stórt mál hvernig úr þessum lánsfjárskorti verði helst bætt. Í sambandi við það hið stóra mál vil ég víkja að því, sem ég tel aðalatriðið, algert grundvallaratriði að menn geri sér vel ljóst þegar þeir ræða um þetta vandamál, hvað ráði því fyrst og fremst að við íslendingar höfum búið um langan tíma við mikinn lánsfjárskort í landinu. Í mínum huga er ekki nokkur vafi á að aðalástæðan fyrir því, að lánsfjármagnið hefur verið of lítið, er hin langvarandi og oft og tíðum geysilega verðbólga sem hér hefur ríkt. Ef menn eru sammála um að þetta sé meginástæðan, þá held ég að menn ættu að geta orðið sammála um það, að besta leiðin til þess að draga úr þessu vandamáli og auka lánsfjárframboð sé að reyna að draga úr dýrtíðinni. En því miður hefur sú barátta gengið ærið skrykkjótt hér á Íslandi mörg undanfarandi ár, og erum við hv. alþm. ekki alveg saklausir af því, hvað oft hefur mistekist í þeim efnum. En það er önnur saga sem ég ætla ekki að víkja að nú. Ég ætla aðeins að nefna eitt dæmi sem ég tel að sanni þá staðhæfingu mína, sem ég var að nefna áðan, að verðbólgan í landinu sé aðalorsök þess að hér hefur ríkt lánsfjárskortur. Það er staðreynd og er hægt að lesa í opinberum skýrslum. að á síðasta ári, árinn 1976, var ráðstöfunarfé innlánsstofnana í landinu aðeins um 28% miðað við þjóðarframleiðslu. 5 árum áður var þetta ráðstöfunarfé innlánsstofnana um 40% af þjóðarframleiðslu. Í þessu felst að á seinustu 5 árum hefur ráðstöfunarfé innlánsstofnana í landinu minnkað um 30%, ef gert er ráð fyrir að þarfir atvinnurekstrarins fyrir lánsfé hafi vaxið í svipuðu hlutfalli og þjóðarframleiðslan. 30% minnkun lánsfjár úr innlánsstofnunum landsins á 5 árum, jafnframt því að hvers kyns rekstrarkostnaður atvinnuveganna og stofnfjárkostnaður atvinnuveganna fer stórhækkandi vegna verðbólgu, hefur raunar fyrir löngu skapað þann hnút í þjóðlífi okkar sem verður ekki auðvelt að leysa. Allar skyndiráðstafanir - bráðabirgðaráðstafanir - til þess að bæta úr þessu vandamáli hjá einstaka stétt eða einstökum hópi þjóðfélagsborgaranna með því að beita pólitískum þrýstingi - skyndiráðstafanir sem ekki eru liður í neinni heildarstefnu sem miðar að því að taka á aðalvandamálinu, leiða ekki til neinna varanlegra bóta. Þetta er mín bjargfasta skoðun, og ég þykist hafa reynt að setja mig nokkuð inn í gang þessara mála á Íslandi um nokkur ár. Þetta er fyrsta atriðið sem ég vil benda á við þessa umr., að aðalástæða lánsfjárskortsins í landinu er ótvírætt hin áralanga verðbólga. Í því sambandi langar mig aðeins til að nefna örfáar tölur sem sýna þetta vel. Ég ætla að nefna tölur um þróun spariinnlána í innlánakerfinu á föstu verðlagi frá 1970 til ársins 1975. Ég ætla að nefna hlutfall innlánsfjár í bankakerfinu sem hluta af vergri þjóðarframleiðslu, eins og kallað er. Og ég ætla, til þess að sýna samhengið á milli vaxtar innlánsfjár í bankakerfinu og dýrtíðar, að nefna þá raunvexti sem þeir þjóðfélagsborgarar hafa búið við á þessu tímabili sem hafa viljað sinna því þjóðfélagslega mikilvæga hlutverki að geyma umframfjármagn sitt í lánastofnunum landsmanna svo að þær geti lánað til atvinnuveganna. Á árinn 1970 uxu spariinnlán á föstu verðlagi miðað við árið á undan um 5% og voru þá um 27% af vergri þjóðarframleiðslu. Á því ári voru raunvextir þeirra, sem sparifé áttu inni, ÷ 8%. Árið 1971 uxu spariinnlán miðað við árið á undan um 10%, hlutfall sparifjár var 27% af vergri þjóðarframleiðslu og þeir, sem spöruðu, fengu ÷ 5% í raunvexti af sparifé sínu. Árið 1972 var vöxtur sparilána 1% og hlutfall sparifjár af þjóðarframleiðslu var 25%. Raunvextir á því ári voru ÷ 9%. Svo kemur árið 1973, þegar dýrtíðin fer að hækka nokkuð skyndilega. Þá minnkar sparifé, á föstu verðlagi talið, miðað við árið á undan um 7%, hlutfall þess af vergri þjóðarframleiðslu er 22% og raunvextir þeirra, sem vilja spara, eru ÷ 19% - 19% neikvæðir vextir fyrir sparifjárinnleggjendur. 1974 minnkar sparifé um 11% frá árinu á undan og er aðeins 19% af vergri þjóðarframleiðslu. Þá eru raunvextir sparifjáreigenda ÷ 23% - neikvæðir vextir 23%. Seinasta árið, sem ég nefni, er árið 1975. Þá er minnkun sparifjár 8%, þá er hlutfallið af vergri þjóðarframleiðslu orðið 18% og raunvextir eru ÷ 18% - neikvæðir um 18%. Þessar tölur hafa allar verið birtar opinberlega og eru staðreyndir og sýna að mínu viti þá þróun sem hefur öðru fremur leitt til lánsfjárskorts í landinu. Hitt atriðið, sem ég ætlaði að víkja að, er það, að hér hefur verið um margra ára bil talað þannig af mörgum, bæði í þessari virðulegu stofnun og utan hennar, að það mundi vera nægilega mikið fjármagn til í bankakerfinu, og þá fyrst og fremst í Seðlabankanum, til þess að það ætti að vera mögulegt að greiða úr lánsfjárskorti, fyrst og fremst atvinnuveganna. Við könnumst flest, held ég, við að það hefur verið talað og ritað um stóra frystihúsið sem frysti peninga og héldi, að manni skilst oft á tíðum af eintómri mannvonsku, miklum fjármunum inni sem auðvelt væri að miðla út til atvinnuveganna. Ég ætla ekki að fara út í þetta nákvæmlega núna, e. t. v. verður einhvern tíma tækifæri til þess síðar. Ég ætla aðeins að gefa upplýsingar, sem m. a. má finna í febrúarhefti af Hagtölum mánaðarins. Ég er að vísu ekki með það hér. Sú stefna hefur verið ríkjandi hér í peningamálum um nokkurra ára skeið, á annan áratug, að Seðlabankinn hefur bundið vissa hluta af sparifé viðskiptabanka og annarra innlánsstofnana í þjóðfélaginu sem síðan hefur aftur verið veitt út til atvinnuveganna. Meginhugsunin á bak við þetta er sú, að það megi þó aldrei gerast í okkar verðbólguþjóðfélagi að svo illa sé búið að undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar að þeir hafi ekki tryggingu fyrir því að fá þó eitthvert lánsfé. Bundna féð í Seðlabankanum nam um s. l. áramót 15.9 milljörðum kr. En á sama tíma hafði Seðlabankinn endurhleypt framleiðsluvíxla viðskiptabankanna, sem þeir höfðu tekið af atvinnuvegunum, fyrir rúma 16 milljarða kr., þ. e. a. s. afurðalánin og rekstrarlánin, sem eru veitt í gegnum þetta endurkaupakerfi, voru rúmum 100 millj. kr. hærri fjárhæð en bundna féð nam í árslok hin síðustu. Þetta fjármagn skiptist þannig á milli höfuðatvinnuveganna: Sjávarútvegur hafði um 7600 millj. kr. af þessu fé, landbúnaður hafði 5932 millj. kr., iðnaður hafði 1861 millj. kr. og önnur endurkaup námu 718 millj. kr. Það er ljóst af þessum tölum að bundna féð, sem safnast hefur upp í Seðlabankanum, er þegar allt í útlánum og meira til. Ég vil þá ræða nokkru frekar efni þessarar till. Tillögumenn gera það að till. sinni, að Seðlabankinn hækki afurðalán sín úr 55% í 85% og að þeirri kvöð verði jafnframt létt af viðskiptabönkunum að lána 28% ofan á afurðalánin. Þetta er skoðun sem á fyllilega rétt á því að sé athuguð. En ef þetta yrði framkvæmt svona, þá hlýtur að vakna sú spurning, eins og tillögumenn víkja raunar að í grg: með till., hvað þyrfti að hækka bindiskylduna mikið frá því sem hún er nú. Nú er bundið 25% af heildarinnlánsfé lánastofnana í Seðlabankanum til þess að standa undir þessu afurðalánakerfi. Ég hef reiknað þetta út lauslega, og mér skilst, að ef ætti að framkvæma þá till. sem hér er flutt, þá yrði að hækka bindiskylduna úr 25% í a. m. k. 39% eða þar um bil. Og þó að ég sé þeirrar skoðunar; að vert sé að athuga þessa hugmynd um að auka afurðalánin úr Seðlabankanum og þá að auka eitthvað tilsvarandi bundna féð, þá held ég að hér sé stigið allt of stórt skref sem fái ekki staðist. Það kom fram hjá hv. alþm. Ólafi Þ. Þórðarsyni áðan, eða ég tók svo eftir, að hann teldi að afurðalánin frá Seðlabankanum og viðskiptabönkunum næmu núna um 70%. Sem betur fer er þetta hlutfall nær því að vera 75% heldur en 70%. En eins og ég tók fram áðan, er það ekki nægjanlegt til þess að svara þeirri þörf sem fyrir hendi er um aukningu afurðalána, og verður að athuga á réttum stöðum hleypidómalaust hvernig úr þeim vanda verður helst bætt. Hv. flm. ræddi talsvert um hvað ríkisbankarnir, eins og hann orðaði það, væru í erfiðri samkeppnisaðstöðu miðað við aðrar innlánsstofnanir vegna þeirrar kvaðar sem á þeim er um að lána viðbótarlán - afurðalán - til atvinnuveganna. Ég vil ekki gera lítið úr því að þetta bindi hendur viðskiptabankanna. Þetta er að vísu ekki alveg rétt hjá hv. þm., að það séu ekki fleiri en ríkisbankarnir, sem þurfa að sinna þessu. Ég veit ekki betur en Iðnaðarbankinn verði í sambandi við afurðalán til iðnaðarins að gera eitthvað svipað og ríkisbankarnir gera. En ég vil benda á það, að þessi viðbótarlán ganga til góðra hluta, þau ganga til góðra verka. Það er ekkert lítið atriði að atvinnuvegir eins og sjávarútvegur, landbúnaður og iðnaður geti gengið á þeim stöðum þar sem viðskiptabankarnir, sem hafa þessa kvöð, eru. Ég held að það sé undirstöðuatriði að þessir atvinnuvegir geti gengið. Þess vegna dreg ég í efa réttmæti þeirrar staðhæfingar hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar áðan, þar sem hann var að segja sem svo, að ef ekki yrði á þessu breyting, þá hlyti hann að vinna gegn ríkisbönkunum, vegna þess að starfsemin, í þeim farvegi sem hún er nú í, ynni gegn uppbyggingu höfuðstaðar Vestfjarða. Ég held að hann hafi orðað þetta eitthvað á þá leið. Ég dreg í efa að þetta sé rétt ályktað hjá hv. þm., af þeirri ástæðu sem ég var að nefna áðan. Það er ekkert lítið atriði fyrir Ísafjörð að sjávarútvegurinn og iðnaðurinn og e. t. v. að einhverju leyti landbúnaðurinn þar eigi aðgang að lánsfé eftir þessari leið sem ég vék að áðan. Hitt er svo alveg rétt hjá honum, að auðvitað hafa þær lánastofnanir, sem ekki hafa þessa skyldu, tilsvarandi betri aðstöðu til að sinna þörfum annarra atvinnuvega, eins og t. d. byggingariðnaðarins eða annarra slíkra atvinnuvega, vegna þess að þær eru lausar við þessa lagalegu eða samningsbundnu skyldu. Ég held þó að sumar af þessum lánastofnunum láni talsvert til sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar, a. m. k. víða um landið, þó að það sé ekki beint skylda þeirra samkv. lögum eða samningum. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þennan fund með því að fara fleiri orðum um þetta. Ég lýsi því sem skoðun minni að mér finnst efni þessarar till. vera allrar athygli vert. En ég vara eindregið við þeirri skoðun að hér sé auðvelt úr að bæta eða einhvers staðar finnist a. m. k. í innlánskerfi mjög digrir sjóðir sem hægt sé að nota til að bæta úr þessu mikla vandamáli. Ég vil endurtaka það og láta það verða mín lokaorð hér, að eina raunhæfa og skynsamlega leiðin fyrir okkur alþm. til að draga úr þessum vanda er að bindast samtökum um að vinna skynsamlega að því að draga úr verðbólgunni og auka á þann hátt sparifé í bankakerfi landsmanna og þar með bæta úr þeim lánsfjárskorti sem hefur herjað hér um marga áratugi.

Flm. (Ólafur Þ. Þórðarson) : Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 4. þm. Reykn. fyrir innlegg hans í þessar umr. Það vakti athygli mína alveg sérstaklega að hann beindi þeim í annan farveg og stærri en ég hafði ætlað mér að gera hér að umræðuefni. En þar sem skeð er skeð og búið er að beina umr. í annan farveg og stærri, þá þykir mér rétt að taka málið til umræðu frá því sjónarhorni alveg sérstaklega. Og það er spurningin um það, hvernig eigi að draga úr verðbólgunni, hvernig eigi að koma fólki til þess að leggja fé í bankana og hvernig við eigum með því móti að auka innlánsfjármagnið í bönkunum. Ég vil byrja á því að minna á þá staðreynd, að þegar verið var að taka niður klukkuna á Þingvöllum forðum, Íslandsklukkuna, þá var ekki fjölmenni viðstatt. Og það er ekkert fjölmenni viðstatt þegar rætt er um gengi íslensku krónunnar í þessu þjóðfélagi. Því miður hefur svo farið, að við sem fullvalda þjóð höfum ekki reynst þess megnugir að verja þessa krónu. Samt var sérstök stofnun sett á stofn, Seðlabanki Íslands, sem hefur vaxið hratt að starfsliði og átti og á að hafa það hlutverk m. a. að sjá til þess að krónan haldi velli. Það er ömurleg staðreynd, en hún er sönn, að mannorði hennar björgum við ekki með því að hækka vexti. Berist sú fregn um landið, að Seðlabankinn hafi ákveðið að hækka vexti, hrekkur hver einasti sparifjáreigandi í kút og hugsar með sjálfum sér: Ja, hver fjandinn. Nú ætla þeir að fara að fella gengið. - Það var gamall sparisjóðsstjóri sem sagði mér þetta, og ég trúði honum. Þetta verkar eins og viðvörunarbjalla fyrir allan landslýð. Og þá kemur hin spurningin: Bjarga hærri vextir málinu? Bjarga þeir dýrtíðinni, hinni hliðinni á vandamálinu? Svo virðist ekki vera heldur. Fljótt á litið blasir þess vegna sú staðreynd við, að við erum komnir í sjálfheldu í þessu máli. Ef við ætlum að byggja upp íslensku krónuna, þá verðum við að snúa okkur að mjög ömurlegu verkefni. Við verðum að játa það að mannorð hennar er gersamlega hrunið. Við verðum að gefa íslendingum kost á því að eiga erlendan gjaldmiðil í íslenskum bönkum á þeim vöxtum sem viðkomandi þjóð hefur fyrir þennan gjaldmiðil. Við verðum að leggja niður það kerfi sem gerir ráð fyrir því að það sé alltaf viss hópur þjóðfélagsþegna sem eigi að tapa þegar verðbólguskriðan og gengisfellingarnar dynja yfir. Ef við förum í það að veita íslenskum aðilum rétt á að eiga erlendan gjaldeyri í íslenskum bönkum, - ekki hvaða gjaldmiðil sem er, heldur einhverja ákveðna gjaldmiðla, - og þeir fái vexti eftir því kerfi sem er í heimalandinu, sömu vexti fyrir t. d. þýsk mörk eða bandaríska dollara eða pund og gilda í viðkomandi löndum, þá getum við um leið tryggt það, að ef fólk gerir ráð fyrir gengisfellingu, þá rýkur það ekki til og tæmir bankana af peningum. Það rýkur til og leggur peninga sína inn með það fyrir augum að breyta þeim í varanlega eign. Í dag rýkur það til og tekur peningana út og eyðir þeim í kaupæði. Ég hef ekki viljað fara út í það að flytja þáltill. um þetta mál, sem ég tel þó margfalt stærra en nokkuð annað sem hægt væri að ræða um í sambandi við það að stöðva verðbólguna, vegna þess að ég hef óttast að enginn mundi nenna að hlusta. En ég hóf þessar umr. út frá þessu sjónarmiði vegna þess að á það var bent, að sú þáltill., sem hér lægi fyrir, næði ekki yfir þetta stóra vandamál, hvernig við eigum að auka fjármagnið í íslenskum bönkum. Sú rödd verður að koma úr Seðlabankanum og úr bankakerfinu, sú rödd sem krefst þess að Alþingi íslendinga starfi með ábyrgari hluta þjóðarinnar að því að byggja upp íslensku krónuna á ný sem gjaldmiðil. En ég er hræddur um að þá verði líka að liggja ljóst fyrir í vitund þjóðarinnar að bankakerfið ætli sér ekki að hagnýta sér verðbólguna, eins og nú virðist gjarnan blasa við, með óhóflega dýrum og stórum byggingum. Það virðist nefnilega vera það ástand ríkjandi, að allir séu ákveðnir í að spila þennan póker af hörku, það vilji enginn breyta leikreglunum þannig að þær séu raunverulega viðunandi, séu réttlátar. Og það verða ekki réttlátar leikreglur í fjármálum þessarar þjóðar fyrr en það er tryggt að þeir, sem leggja peninga inn í banka, fái a. m. k. þá hina sömu peninga út úr bönkunum aftur. Þessu hlýtur hver einasti heilvita maður að gera sér grein fyrir. Ég er hér búinn að tala nokkuð langt mál um aðra hluti en þessi þáltill. fjallar um. En ég get samt ekki gengið svo frá þessu máli að snúa ekki aftur að henni. Ef hún verður samþykkt, þá held ég að hún sé eitt af skrefunum í þá átt að stuðla að meira jafnvægi í íslenskum þjóðarbúskap og stuðla að því, að ekki sé um að ræða óeðlilega samkeppni á milli hinna ýmsu bankastofnana um þær fáeinu krónur sem almenningur í landinu ákveður að leggja til hliðar til sparnaðar.



Herra forseti. Ég var því miður fjarverandi, þegar hv. fyrri flm. þessarar þáltill. hóf ræðu sina, og kom inn þegar hann var að ljúka máli sínu. Svo bar til að ég þurfti ásamt öðrum þm. úr Norðurl. e. að hitta að máli sendinefnd frá Kópaskeri, hingað komna til Reykjavíkur m. a. til þess að þreyta hina eilífu baráttu bænda og sjómanna við þetta fyrirbæri sem gjarnan er nú nefnt bankakerfi. Ég hlýt að játa það, að ég ber sálarheill þess kerfis og þá e. t. v. fyrst og fremst sálarheill Seðlabankans mjög lítið fyrir brjósti samanborið við vandamál þess fólks sem vinnur að frumframleiðslugreinunum á landi þessu og verst er sett í þessari baráttu við bankakerfið. En þar er um að ræða bændastéttina og þó fyrst og fremst sauðfjárbændur. Fyrir mér eru það orðin gömul sannindi, að ákveðinn hópur fræðimanna hér á suðvesturhorni landsins og lærisveina þeirra úr öðrum stéttum hefur komist að þeirri niðurstöðu með mikilli íhygli og fræðilegu grúski, að bændastéttin, eins og það hefur verið orðað alloft hér í hv. sölum Alþ., sé dragbítur á hagvöxt þjóðarinnar. Ég læt þá um það sem vilja að trúa því, að bændur séu síðri matvinnungar en gengur og gerist um launamenn í Reykjavík, þ. á m. hagfræðiprófessorana, sem fundið hafa upp þessa kenningu, og nánustu aðdáendur þeirra. Í vitund minni er það fyrir neðan allar hellur að ekki skuli lánað út á afurðir sauðfjárbænda líkt og út á aðra framleiðslu, svo að ég taki nú sérstaklega til umfjöllunar stöðu þessara manna, þannig að þeir þurfi sí og æ að una því að fá ekki greiðslu fyrir vinnu sina fyrr en mánuðum og missirum eftir að hún hefur verið innt af höndum. Ég gerðist með ákaflega glöðu geði meðflm. að þessari þáltill. sem Ólafur Þ. Þórðarson, hv. alþm., bar veg og vanda af að semja í aðalatriðum. Og ég tek undir þau ummæli hans áðan, að hér þykist ég sjá möguleika á því að stiga á ósköp eðlilegan og skynsamlegan hátt fyrsta skrefið í þá átt að bæta hlut þeirra manna, þeirra stétta á landi hér, sem halloka hafa farið í því kapphlaupi sem betur hefði aldrei verið byrjað, kapphlaupi um arð af fjármálaástandi sem er þessari þjóð til mikils skaðræðis. Ég trúi því ekki enn að hv. Alþ. muni ekki taka þessa þáltill. til mjög gagngerðrar meðferðar og alþm. fáist ekki til liðs við hana í grundvallaratriðum.