Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Jónas Guðmundsson: Eins og ég gat um við 2. umr. þessa máls. hefi ég nú flutt brtt. við frv. í þá átt, að ríkisstj. sé heimilað að verja því fé, sem eftir er í kreppulánasjóði sveitar- og bæjarfélaga og vera mun um 400 þús. kr., á þann hátt, að haldið verði áfram þeirri starfsemi, sem rekin var af þessum sjóði á síðastl. ári, sem var sú, að koma á betra grundvöll þeim skuldum, er hvíla á bæjar- og sveitarfélögum. Eins og ég gat þá um, voru mörg sveitarfélög, er ekki gátu fengið fullnægjandi afgreiðslu sinna mála meðan sjóðurinn starfaði á síðastl. ári, og fer brtt. mín í þá átt, að úr þessu sé bætt. Ég hafði upphaflega látið mér detta í hug að flytja brtt. um ákvæði til að þvinga fram uppgerð á fátækraskuldum þeirra 100 sveitarfélaga, sem ekki hafa sótt um lán, en sá eftir á, að það myndi svo erfitt, að ég hefi fallið frá því. Ég sé, að komin er fram brtt. við brtt. mína frá hv.þm. Barð. og hv. 1. landsk., um að fella niður niðurlag 2. mgr.brtt. minnar, en það er um það, að heimila að veita lán öðrum sveitarfélögum en þeim, er sjóðsstjórninni er þegar kunnugt um, að æski láns, meðan féð hrekkur. Ég get ekki séð, að þessi brtt. sé nauðsynleg, því vitanlega nær þessi heimild ekki lengra en það, sem féð hrekkur til, og vitanlega geta verið mörg sveitarfélög, sem enn hafa ekki gefið sig fram, en ekki þyrftu nema mjög litla fjárupphæð til að koma sínum skuldamálum á góðan grundvöll. Hitt er sjálfsagt, að þau bæjar- og sveitarfélög, sem þegar hafa gefið sig fram, sitji fyrir. Ég minntist einnig á það, að til væri fjöldi súkrahúsa og sjúkraskýla, sem margir hreppar standa að og beiðnir liggja fyrir um lán vegna, og ég tel líkur fyrir, að miklu fleiri sveitarfélög en þegar hafa sótt hafi sömu aðstöðu í þessum efnum. Verði þetta ákvæði fellt úr minni brtt., er sjóðsstjórnin hinsvegar bundin við að veita aðeins þeim hreppum lán, sem gefið hafa sig fram, þó meira fé væri til umráða. Hinsvegar fæ ég ekki séð, að greinin eins og hún er í minni brtt. á þskj. 70 geti orðið til skaða. Hitt vil ég ennfremur leggja áherzlu á og vona, að allir skilji, að nauðsynlegt er, að þau bæjar- og sveitarfélög, sem gefið hafa sig fram og ekki hafa fengið afgreiðslu, fái hana eins og brtt. mín kveður á um.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ég býst ekki við. að við flm.brtt. á þskj. 79 leggjum mikið kapp á að fá hana samþ., en ég vil benda hv.þd. á, að hún er flutt í því augnamiði, þar sem um takmarkað fé er að ræða, 400–500 þús., að það hrökkvi til þess, að hægt verði að gera upp skuldamál þeirra bæjar- og sveitarfélaga, sem sótt hafa um lán og enn hafa ekki fengið afgreiðslu. Ef helmingur þeirra 100 sveitarfélaga, sem ekki hafa gefið sig fram, sækti um lán, og 25 þeirra yrði veitt lán, þá skapaðist misrétti milli þeirra. Hugsunin í okkar brtt. er sú, að féð mundi ná því upphaflega takmarki, að hægt væri að afgreiða þau félög, sem sótt hafa um lán, og eins þau samkv. brtt.hv. 6. landsk., sem gefið hafa sig fram við sjóðsstjórnina, en þegar því takmarki væri fullnægt, væri hætt við, að lítið yrði eftir, og þá væri hætt við, að þetta misrétti kæmi fram, er farið yrði að gera upp á milli þeirra sveitarfélaga, sem bættust við. En um þetta er hv. 6. landsk. náttúrlega kunnugri en við og gæti máske upplýst, hvort líkur væru til, að hægt verði að sinna öllum þeim nýjum umsóknum, sem búast má við.

*Jónas Guðmundsson: Ég skil, að þetta sjónarmið hefir vakað fyrir till.mönnum. En ég vil benda á, að í tilefni af auglýsingum sjóðsstjórnarinnar hafa 82 sveitarfélög sótt um lán, auk kaupstaðanna, og frá nokkrum öðrum hafa komið fram beiðnir um að gera upp einstök lán þeirra, svo sem sveitarskuldir, og ennfremur um að gera upp þær sérstöku skuldir, sem ég hefi nefnt, nefnilega vegna sjúkrahúsa og skýla, og öllum hv.þm. er kunnugt, að mikil þörf er á að gera upp þau lán. Ef ætti í þeim efnum að halda sér aðeins við umsóknirnar, eru þær aðeins þrjár, sem fyrir liggja þess eðlis. Í fjárlfrv. 1938 er gert ráð fyrir nokkurri upphæð til afborgunar lána vegna vissrar tegundar sjúkrahúsa, og það má búast við, að fleiri komi á eftir.

Það eru læknisbústaðir

. En það er ákaflega skylt, því þessir læknisbústaðir hafa víða verið byggðir sem sjúkraskýli jafnframt og notaðir þannig. Ef ætti að halda sér við þær umsóknir, sem fyrir liggja, þá hafa ekki komið umsóknir nema fyrir sjúkrahúsin í Hafnarfirði og á Húsavík, en ég álít, að svo mikið fé sé fyrir hendi, að það geri betur en að fullnægja þessum tveimur beiðnum. Því álít ég rétt, að stjórn sjóðsins hafi heimild til að sinna fleiri slíkum umsóknum. Mér dettur vitanlega ekki í hug að farið verði að framkvæma samskonar skuldaskil og síðastl. ár, en ég vildi, að ekki væri útilokað, að hægt væri að bæta við nýjum lánum, ef fé væri fyrir hendi, og því held ég, að óhætt sé að láta brtt. mína standa. Hv. þm. Barð. talaði um, að komið gæti fyrir, að 50 sveitarfélög sæktu um lán, er ekki hefðu sótt um það áður, og þá yrði sennilega ekki hægt að gera nema helmingi þeirra úrlausn. En ég held, að það þurfi alls ekki að búast við svo mörgum umsóknum, því þetta hefir áður verið auglýst, og þau sveitarfélög, sem ekki hafa sótt um lán, hafa þó átt þess kost. Ég geri því ekki ráð fyrir, að hér kæmu til mála annað en viðbótarlán og svo lán vegna skulda, sem nýmyndaðar eru.

Frsm. (Bergur Jónsson) Þetta er ný upplýsing í málinu, að ekki hafi nema eitt bæjarfélag og eitt hreppsfélag sótt um viðbótarlán vegna sjúkrahúsaskulda. Úr því þessu er svo farið, vil ég óska þess, að allshn. fái að athuga þessar brtt. áður en þær koma til atkv. hér í deildinni.

*Pétur Ottesen: Mér skilst, að tilgangur þessa frv. sé sá, að framlengja þá starfsemi, sem kreppulánasjóður sveitar- og bæjarfélaga hafði með höndum á síðastl. ári, að greiða úr erfiðleikum bæjar- og sveitarfélaga, og samkv. brtt.hv. 6. landsk. skilst mér, að þessi starfsemi eigi bæði að ná til þeirra sveitarfélaga, sem sótt hafa um lán, en ekki fengið fullkomna afgreiðslu, og líka til sveitarfélaga, sem ekki hafa áður sótt um kreppulán. Er það ekki rétt?

Jú, að því leyti sem féð hrekkur til

. Ég vil geta þess, að þeir atburðir hafa nú gerzt í sumum sveitarfélögum, að þeir, sem þar búa, geta séð sig til neydda að sækja um lán nú, þó þeir hafi hlífzt við því í fyrra. Ég býst við því, að þetta væri næg ástæða til að veita sveitarfélögum möguleika til nýrra kreppulána, og brtt.hv.þm. Barð. og hv.l.landsk. finnst mér því mjög ómakleg. Ég tel meira að segja fulla ástæðu, einmitt vegna þeirra atburða, er ég minntist á, að taka til rækilegrar íhugunar, hvort ekki væri ástæða til að auka það fjármagn, sem kreppulánasjóður hefir yfir að ráða.

Forseti (JörB): Hv. frsm. hefir óskað þess vegna þeirra umr., sem hér hafa farið fram, að umr. þessari verði frestað, og ætla ég að verða við þeim tilmælum.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Allshn. flytur frv. þetta f. h. stj., og vil ég því f. h. n. láta fylgja því nokkur orð, sem ég geri ráð fyrir, að hæstv.atvmrh. bæti við, ef honum finnst þess þörf. Frv. gengur út á það, að næst þegar héraðslæknisembættin á Akureyri og í Reykjavík verða veitt, skuli gerðar aðrar kröfur til þeirra en nú er. Jafnframt er gert ráð fyrir, að laun læknanna hækki allmjög frá því, sem þau eru nú ákveðin í launalögum. Læknar þeir, sem hér er um að ræða, vinna yfirleitt allt önnur störf en venjulegir læknar. Þannig er t. d. héraðslækninum hér í Reykjavík beinlínis bannað nú orðið að gegna almennum læknisstörfum. Störf hans, og sömuleiðis héraðslæknisins á Akureyri, við skýrslusöfnun, sóttvarnareftirlit o. fl. eru orðin svo mikil, að það út af fyrir sig er talið nægilegt starf fyrir einn lækni. Af þessum ástæðum hefir stj. því gengið inn á að hækka laun þessara manna, því að það er ekki hægt að búast við, að læknar fáist til þess að vinna fyrir 2500 kr., eins og t. d. laun héraðslæknisins á Akureyri eru nú, þegar aðrir stéttarbræður þeirra hafa mörgum sinnum meira. Laun þau, sem frv. gerir ráð fyrir, að mönnum þessum verði greidd, eru 6 þús. kr. Þó að hér sé um allverulega hækkun að ræða frá ákvæðum launalaganna, þá óttast ég samt, að erfitt verði að fá sæmilega menn í stöðurnar, nema þá að einhver önnur fríðindi komi til greina. Á Akureyri eru nú t. d. 7 eða 8 praktiserandi læknar, en eins og kunnugt er, miklu fleiri hér í Reykjavík. Getur því tæplega orðið um aukatekjur að ræða fyrir þá vegna almennra læknisstarfa, enda þótt þeim yrði heimilað að hafa þau að einhverju leyti með höndum. Annars má vel vera, að útvega megi einhverjar aukatekjur með þessum embættum, svo sæmilegir menn fáist í þau. En eins og nú standa sakir, þá myndi enginn vel menntaður læknir fást í þessi embætti fyrir þessi ákveðnu laun, og því til sönnunar þarf ekki annað en athuga samninga þá, sem sjúkrasamlögin hafa gert við læknana. Samkv. þeim samningum hefir hver meðallæknir miklu hærri laun en hér er gert ráð fyrir að greiða. F. h. allshn. mun ég láta þetta nægja, en geri hinsvegar ráð fyrir, að hæstv.atvmrh. bæti hér einhverju við.

*Jón Auðunn Jónsson: Ég vil aðeins skjóta því til hæstv.atvmrh., hvort honum finnist ekki ástæða til að taka Ísafjörð einnig hér með, því að þar hagar mjög líkt til í þessum efnum og á Akureyri. Læknirinn þar hefir t. d. allstórt sjúkrahús til þess að annast og auk þess töluverðan praksis, sennilega líkt og Akureyrarlæknirinn hefir nú.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég vil leyfa mér að þakka hv.allshn. fyrir að hafa flutt frv. þetta. Við orð hv.frsm. hefi ég og litlu að bæta, umfram það, sem stendur í grg. landlæknis. Eins og hv.frsm. gat um, þá er hér farið fram á að gera sérþekkingu á vissu sviði sem skilyrði fyrir veitingu þessara embætta, auk þess sem laun við þau eru hækkuð úr 2500 kr., eins og þau eru á Akureyri, upp í 6 þús. kr. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að störfin við þessi embætti séu orðin svo umfangsmikil, að ofætlun sé einum manni að komast yfir þau, eins og þeim er skipað nú. Má því búast við, ef ekki verður bót á ráðin, að aðalstörfin yrðu látin sitja á hakanum fyrir aukastörfunum. Ég get tekið undir það með hv.frsm., að eins og kjör fjölda lækna eru nú, myndi verða erfitt að fá vel hæfa menn í þessi embætti, ef aðeins er gengið út frá 6 þús. kr. launum, aukatekjur engar látnar fylgja. En eins og hv.þm. geta séð á þskj. 69, þá er í grg. landlæknis bent á ýms störf í sambandi við þessi embætti, sem nokkrar aukagreiðslur myndu fylgja. Með því að láta þau fylgja embættunum mætti bæta þau nokkuð upp. Annars mæli ég það bezta með frv. og vænti, að það fái greiða göngu í gegnum þingið. Hv. þm.N.-Ísf. beindi til mín fyrirspurn um það, hvort ekki væri ástæða til að taka Ísafjörð með í frv., þar sem þar hagaði mjög svipað til í þessu efni og á Akureyri. Út af þessari fyrirspurn hv.þm. skal ég taka það fram, að ég átti tal um þetta atriði við landlækni áður en frv. var endanlega samið. Kom okkur þá saman um það, að eins og sakir stæðu nú væri ekki ástæða til þess að taka Ísafjörð með. Fyrst og fremst sökum þess, að engar líkur væru til, að það embætti losnaði fyrst um sinn. Væri því rétt að bíða átekta með það og sjá, hvernig þessi skipun að því er snertir þessi tvö embætti reyndist. Verði sú raunin á, að hún gefist vel, er hugmyndin, að allir stærri kaupstaðirnir verði settir undir sama skipulag í þessum efnum.

*Magnús Jónsson: Ég get búizt við, að sú stefna, sem mörkuð er í frv. þessu og nú þegar hefir verið tekin upp hér í Reykjavík, verði almennt látin ná út yfir alla kaupstaði landsins, því að það virðist engin ástæða til, þar sem margir læknar eru á sama stað, að tryggja héraðinu einn ákveðinn lækni. Hvað frv. sjálft snertir, þá virðist mér gæta dálítils ósamræmis milli 1. og 2. gr. þess. Í 1. gr. er gert ráð fyrir, að læknar þeir, sem koma til með að skipa þessi embætti, megi að einhverju leyti stunda almennar lækningar. En í 2. gr. eru launin alveg fastákveðin. Eftir orðalagi 1. gr. hefði mér því fundizt ástæða til að hafa launaákvæðin eitthvað hreyfanleg, og það því fremur, þar sem engin trygging er í frv. fyrir því, að aukastörf þau, sem nefnd hafa verið í sambandi við þessi embætti, verði látin fylgja þeim. Þá er það nýmæli, að í frv. er gert ráð fyrir að færa nokkurn hluta kostnaðarins við þessi embætti af ríkissjóði yfir á kaupstaðina. Á ég þar við ákvæði 2. gr., þar sem svo er til tekið, að kaupstaðirnir eigi að sjá héraðslækni fyrir skrifstofu og láta honum einnig í té aðstoð við skrifstofuhaldið. Þetta finnst mér mjög geta orkað tvímælis, og vil ég því skjóta því til hv.allshn., að hún athugi vel, hvort ástæða sé til þess að halda þessu ákvæði.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég held, að ákvæði 1. gr., sem hv. 1. þm. Reykv. benti á, sé sett í frv. með tilliti til þess, að það næði til fleiri kaupstaða en Akureyrar og Reykjavíkur. Það er alveg rétt hjá hv.þm., að í frv. eins og það er nú er engin trygging fyrir því, að aukastörf þau, sem nefnd hafa verið í þessu sambandi, verði lögð undir embættin. Þó geri ég fastlega ráð fyrir, að t. d. matvælaeftirlitið geti fallið undir þau samkv. frv. Annars mætti mjög vel ákveða í lögunum, hvað af þessum aukastörfum, sem nefnd eru í grg., skyldi falla undir embættin. Þá taldi hv.þm., að það væri nýmæli, þar sem frv. gerir ráð fyrir, að hlutaðeigandi bæjarfélögum verði gert að skyldu að greiða nokkurn hluta af skrifstofukostnaði héraðslæknanna. Þetta ákvæði tel ég alveg réttmætt, því að hér eftir má ganga út frá því, að héraðslæknarnir verði að meira eða minna leyti ráðunautar bæjarstjórnanna í öllum heilbrigðismálum, miklu meira en þeir hafa verið hingað til. Ég er því fylgjandi því, að þessu ákvæði verði ekki breytt.

*Þorsteinn Briem: Ég vil leyfa mér að gera fyrirspurn til hæstv. ráðh. um það, hvernig hugsað er að sjá fyrir rétti þeirra íbúa í Akureyrarlæknishéraði, sem búa utan kaupstaðarins. Það stendur í 1. gr. frv., að það megi jafnvel með öllu leysa viðkomandi héraðslækni undan skyldu til þess að stunda almennar lækningar. Ef það væri hugsað að því er snertir Akureyrarhérað, þá er a. m. k. hugsanlegur sá möguleiki, að þeim, sem utan kaupstaðarins búa, geti orðið erfitt um að fá lækni í einstökum tilfellum, þar sem hinir praktiserandi læknar, sem að vísu eru margir á Akureyri, geta ef til vill litið svo á, að þeir séu ekki skyldugir til að fara hvernig sem á stendur út um byggðirnar í kring til að inna af hendi læknisstörf. Ég vildi aðeins gera þá fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvernig þessu væri háttað.

*Magnús Jónsson: Það eru aðeins örfá orð út af ákvæðinu um skrifstofuhaldið. - Mér hefir skilizt það, að eins og nú er, þá séu mismunandi taxtar fyrir héraðslækna og praktiserandi lækna, og að héraðslæknar - fyrir utan það, að þeir eru skyldugir til að sinna kalli sjúklinga, - verði að vinna sitt verk fyrir lægra verð. Þar sem þessir embættislæknar koma, skilst mér, að viðkomandi kaupstaðir séu sviptir þessu hvorutveggja, bæði því, að nokkur sé skyldugur til að sinna læknisbeiðni og því að geta fengið lækni fyrir lægra verð. Það má kannske segja, að þetta breytist, þar sem sjúkratryggingarnar eru að komast á, en það er þó a. m. k. á það að líta, að nokkrir eru utan við þær tryggingar, og þeir eru þá sviptir þeim hlunnindum að geta leitað til ódýrari lækna. Það er aðeins í sambandi við þetta, sem mér finnst hart, að um leið og kaupstaðirnir eru sviptir þessum hlunnindum, þá verði þeir að taka á sig kostnað við þessa lækna, sem bæjarbúar hafa ekkert gagn af. Ég vildi sem sagt aðeins nú við þessa umr. vekja máls á þessu, því ég býst við, að frv., sem er svona nýtt, geti staðið til breyt. og bóta.

*Bernharð Stefánsson: Ég býst nú við, að það sé nauðsynlegt að setja l. í þessa átt, en ég vildi aðeins minnast á það sama og hv. 10. landsk. Ég sé ekki betur en að þetta frv. geti orðið til þess að nokkru leyti að svipta héruðin héraðslækni sínum. Ef það á t. d. að leysa héraðslækninn á Akureyri frá skyldu og jafnvel rétti til þess að stunda almenn læknisstörf, þá sé ég ekki annað en að héraðið sé svipt héraðslækninum í þeim skilningi, sem lagður hefir verið í það orð hingað til. Nú mun það verða fært til, að Akureyri hafi nægilega marga lækna, og það er rétt. En það er svo með lækna yfirleitt, að þeir vilja heldur stunda lækningar heima á vinnustofum sínum og vitja sjúklinga í þeim bæ, sem þeir hafa aðsetur sitt í, heldur en að fara í sjúkravitjanir út um sveitir. Ég get óttazt það, að ef frv. yrði að l. og engum lækni á Akureyri bæri skylda til þess að sinna lækniskalli út um sveitirnar, að af því gætu stafað vandræði. Og hér í Reykjavík mun það vera svo, að síðan bæjarlæknisembættið var stofnað, er einum lækni veittur styrkur til að stunda lækningar í Mosfellssveit og nágrenninu. Ég vildi því taka undir þá fyrirspurn, sem hv. 10. landsk. flutti hér, að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh. og eins hv.allshn., sem flytur þetta frv., hvort nokkuð hafi verið hugsað fyrir þessu atriði. Mér finnst það liggja nokkuð nærri - þó það sé nú kannske ekki svo aðgengilegt á þessum tímum að fjölga embættum -, að þetta frv. ætti að breytast þannig, að skipt væri núv. læknisembætti á Akureyri í 2 embætti, bæjarlæknisembætti, og því tilheyrðu þau störf, sem í frv. getur, og venjulegt héraðslæknisembætti.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég hygg, að ekki sé ástæða til að óttast, að þetta frv., ef samþ. verður, hafi í för með sér vandræði fyrir sveitirnar í kringum Akureyri. - Í 1. gr. frv. segir, að það megi leysa héraðslækna að meira eða minna leyti eða með öllu undan skyldu og svipta þá rétti til þess að stunda almennar lækningar. Að sjálfsögðu yrði héraðslæknirinn á Akureyri ekki leystur undan þeirri skyldu að vitja sjúklinga utan Akureyrar, án þess að samtímis yrði tryggt, að þær sveitir, sem hlut eiga að máli, ættu kost á einhverjum öðrum lækni. Annars geri ég ekki ráð fyrir, að ástæða sé til að bera neinn kvíðboga fyrir þessu ákvæði, því það segir sig sjálft, að þar sem svo mikið læknaval er eins og á Akureyri, þá eru ekki líkur til, að læknar neiti að fara til sjúklinga utan bæjar eða innan, þegar á þá er kallað. Auk þess mundi það ekki auka vinsældir lækna, ef þeir neituðu að vitja sjúkra, enda mundu þeir ekki gera það, nema alveg sérstaklega stæði á. En eins og ég sagði áðan, þá verður um leið og ákveðið er, að hve miklu leyti læknar verða leystir undan þessari skyldu, ákveðið, ef þörf þykir, hverjar ráðstafanir skuli gerðar til að tryggja þeim mönnum, sem t. d. utan Akureyrar búa, að þeir hafi lækni til að snúa sér til. Það hefir verið gert í Reykjavík, eins og hv. 1. þm. Eyf. minntist á. Og verður þetta atriði að sjálfsögðu athugað í sambandi við það erindisbréf, sem væntanlega verður sett. Það er að vísu rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. heldur fram, að bæirnir séu sviptir hlunnindum um leið og héraðslæknirinn er leystur undan skyldu til þess að vitja sjúklinga, að svo miklu leyti sem taxtar héraðslækna kunna að hafa verið lægri heldur en hinna „praktiserandi“ lækna. En ég hygg, að í flestum tilfellum muni þetta ekki vera nema lítið, sem um er að ræða, því t. d. héraðslæknirinn á Akureyri hefir ekki getað sinnt nema svolitlu af sjúkravitjunum í bænum, og þar að auki er allur þorri manna þar kominn í sjúkrasamlag. Hv. 10. landsk. hefi ég svarað með því, sem ég hefi svarað hv. 1. þm. Eyf.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Af því að hv. 1. þm. Eyf. gerði mér þann heiður að spyrja mig sem frsm.n., hvað meint væri með þessu frv., þá vil ég segja það með fáeinum orðum. Það stendur hér í 1. gr. frv., að á þessum 2 stöðum, sem um er að ræða, skuli ráðh. setja héraðslæknum sérstakt erindisbréf, og ég leit svo á, og ég hygg, að n. hafi einnig litið svo á, að í þessu erindisbréfi ætti að vera ákveðið, hvernig færi um læknisstörf þeirra gagnvart þeim mönnum, sem eru búsettir utan kaupstaðanna. Ef hv.þm. þykir þetta ekki nógu skýrt, þá er það hans að koma með brtt., en mér finnst það alveg nægjanlega skýrt, að ráðh. geti séð fyrir læknishjálp handa þessum héraðsbúum samkv. því orðalagi, sem er í 1. gr., og ég veit, að hv. 1. þm. Eyf. mun ekki efast um, að núv. stj. muni sjá fyrir þörfum þessara kjósenda hans.

*Bernharð Stefánsson: Ég get látið mér vel líka svar hæstv. ráðh., og einnig svar hv.frsm.n. Og skoða ég þá svar hæstv. ráðh. sem loforð um það, að losa ekki héraðslækninn á Akureyri undan skyldu til þess að gegna læknisstörfum í sveitum, nema sú skylda sé lögð á einhvern annan lækni um leið. Í því sambandi vil ég vara hæstv. ráðh. við því að leggja of mikið upp úr því, að engar líkur séu til, að læknar muni neita að gegna störfum út um sveitir. Ég veit mörg dæmi til slíks. Á Akureyri eru a. m. k. 2 læknar, sem algerlega neita að fara út í sveitir. Ég álít því ekki tryggilega um hnútana búið, nema þessi skylda hvíli á einhverjum lækni.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég vil aðeins endurtaka það, til þess að taka af öll tvímæli, að ég álít ekki rétt að undanskilja héraðslækni skyldu til að gegna kalli utan Akureyrar, nema ráðstafanir séu jafnframt gerðar til þess að tryggja íbúunum vissa læknishjálp.

*Flm. (Gísli Guðmundsson): Mál þetta, sem er á þskj. 73, felur í sér nokkra breyt. á gildandi lögum um byggingarsamvinnufélög og gerir ráð fyrir, að felld verði saman í eitt l. nr. 71 frá 23. júní 1932 og lög nr. 41 frá 19. júní 1933, ásamt þeim breytingum, sem í frv. felast. Ég skal í stuttu máli gera grein fyrir, hvaða breytingar er hér farið fram á. Ég vænti, að hv. dm. geti fallizt á, að þær séu yfirleitt til bóta á l. frá því, sem þau hafa verið. Fyrsta breytingin, sem þetta frv. felur í sér, er um það, að í hverjum kaupstað eða kauptúni skuli vera aðeins eitt byggingarsamvinnufélag. Kosturinn við það, að hafa aðeins eitt byggingarsamvinnufélag á hverjum stað, er fyrst og fremst sá, að það má gera ráð fyrir, að starfsemin öll fái meiri festu, ef aðeins er um einn félagsskap að ræða á staðnum, heldur en ef fleiri félög eru. Reynslan hefir sýnt, að síðan þessi lög voru samþ., þá hafa t. d. hér í Rvík, þar sem þessi starfsemi hefir aðallega verið undirbúin, verið stofnuð ýms slík félög; sum þeirra hafa verið mjög smá, og sýnilega aðeins mynduð með það fyrir augum, að byggja fyrir þá, sem í félaginu eru á þeim tíma, sem það var stofnað, en ekki um verulega framtíðarstarfsemi að ræða. Ég hygg, að starfsemi sumra félaganna hafi ekki orðið nein. Það fyrirkomulag, sem mér virðist eðlilegt á þessu, er, að það sé einn félagsskapur í hverjum kaupstað eða kauptúni, sem þessa starfsemi hafi með höndum og njóti þeirra hlunninda, sem hið opinbera veitir. Slíkt félag myndi væntanlega verða þekkt stofnun utanlands, sem hefði miklu meira lánstraust og möguleika til þess að útvega starfsfé heldur en mörg smáfélög gætu haft. Það er þá um leið tilgangurinn, að slík félagsstarfsemi verði ekki aðeins augnabliksstarfsemi, sem rísi upp kringum nokkrar byggingar, heldur verði þetta framtíðarstarfsemi í viðkomandi kaupstað eða kauptúni. Hinsvegar verður að tryggja, um leið og slík ákvæði eru sett, að aðeins eitt byggingarsamvinnufélag sé á hverjum stað, að þeir verði ekki fyrir órétti, sem nú þegar hafa gengið í slík félög. Þess vegna eru líka ákvæði í þessu frv. sem koma í veg fyrir það. Þau eru á þá leið, að gert er ráð fyrir því, að það félag, sem fyrst var stofnað eða fyrst hóf starfsemi, sé það félag, sem starfar áfram, en félagsmenn annara félaga, sem til eru á staðnum, hafi rétt til að ganga í þetta félag og komi inn í það í þeirri röð, sem þeir gengu inn í það félag, sem þeir voru upphaflega í, svo að það verði tryggt, þótt menn verði að skipta um félag, að þeir missi ekki neins í af þeim rétti, sem þeir höfðu fengið við að ganga í annað félag. - 2. brtt. er um að fella niður stofnsjóðsgjaldið, sem ætlað var til þess að standast rekstrarkostnað. Þetta ákvæði er óþarft, því að eigendur húsanna standa sjálfir straum af þessum kostnaði. - Í 3. till. er gert ráð fyrir þeirri breyt., sem miðar að því, að innan byggingarsamvinnufélaga í hverjum kaupstað eða kauptúni geti verið sérdeildir. Í l. frá 1933 er ákveðið, að hver sérdeild sé mynduð í sambandi við einstök lán, sem tekin eru til bygginga. Í þessu frv. er ákvæði um, að slík sérdeild geti kosið sér sérstaka stjórn. Hér er að lokum brtt. þess efnis, að þeir menn gangi fyrir um að fá byggt í félaginu, sem ekki hafa yfir ákveðnar tekjur eða eignahámark. Það var ákvæði um það í eldri l., og það virðist ekki óeðlilegt, að eitthvert hámark sé þar, þannig að þeim sé síður hjálpað á þennan hátt, sem ætla má, að geti komizt af af eigin rammleik án þess að vera í slíkum félagsskap. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum. Ég legg svo til, að málinu verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og allshn., því að í þeirri n. hygg ég, að málið hafi verið áður.