Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg vil aðeins leyfa mjer að vísa til álits allsherjarnefndar á þskj. 138. Ástæður fyrir því. að nefndin leggur á móti frv., eru þar teknar fram, og þýðingarlaust er að taka þær aftur upp hjer.

Guðmundur Guðfinnsson Frv. þetta er fram komið frá Dýraverndunarfjelagi Íslands, og hefði jeg gjarna viljað, að það næði fram að ganga. Jeg get alls ekki fallist á það, sem háttv. allsherjarnefnd hefir á móti frv., og jeg er sannfærður um, að frumvarpið hefir fylgi meðal almennings. Þegar reglurnar um slátrun búpenings voru settar, tóku sveitirnar það svo, að eftir þeim ætti að fara einnig þar, og fengu sjer því tilfæringar til að geta framfylgt þeim; eða að minsta kosti var svo í Rangárvallasýslu, og nú þekkist varla að deyða skepnu þar öðruvísi en með skoti. Jeg tel því alveg sjálfsagt að halda áfram þessum mannúðarreglum, sem þegar er byrjað á. Háttv. allsherjarnefnd segir í nefndaráliti sínu, að með því að samþykkja frv. þetta muni skotvopnum fjölga í landinu. Það er aldrei nema satt. En að drápgirni manna aukist, þó að þessum skotvopnum fjölgi, er sú mesta fjarstæða, því að þær byssur, sem notaðar eru til þess að deyða með sauðfje, eru skammbyssur, og með þeim er ekki hægt að skjóta fugla, að minsta kosti ekki sem hægt er að telja. Sumir halda því fram, að gott sje að deyða sauðfje með rothöggi. Er jeg ekkert á móti því, ef það er gert vel. Jeg hygg að þetta frv. hafi fengið þessa meðferð hjer út af fuglaveiðunum í Drangey. Að þar sje ekki hægt um að þoka, af því að þar um sje sýslusamþykt, veit jeg ekki. En jeg fyrir mitt leyti lít svo á, að sú veiðiaðferð, sem þar er notuð, sje ekki svo mannúðleg, að haldandi sje hlífiskyldi yfir henni.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Um Drangeyjarveiðarnar er það að segja, að um þær mun vera til sýslusamþykt, sem vafasamt er, að breyting fáist á með svona lögum. Viðvíkjandi lífláti stórgripa skal jeg taka það fram, að það mun víða vera farið að skjóta þá, og vil jeg telja það til bóta. En ef á að fyrirskipa með lögum að deyða alt sauðfje með skoti, þá verður skammbyssa að vera til á hverjum bæ, og að rjett sje að koma því á, þykir mjer vafasamt. En til að skjóta stórgripi munu menn venjulegast vera fengnir að, og þarf því ekki að fylgja nein skotfærafjölgun. Um hina aðferðina, að deyða með rothöggi, er það að segja, að hún var töluvert notuð, svo að jeg vissi til, fyrir 20–30 árum, og gafst misjafnlega. Hefi jeg sjálfur reynt hana töluvert og virtist hún ekki til bóta. Hefi jeg svo ekki frekara um þetta að segja; get þó bætt því við, að hálsskurður mun alls ekki vera eins vondur dauðdagi fyrir skepnur eins og haldið er, og geta menn sannfærst um þetta á sjálfum sjer, þegar menn t. d. skera sig á beittum hníf, þá er það alls ekki svo mikill sársauki. Við þessa aðferð er það verst, að skepnurnar verða oft svo hræddar. En hjá því verður tæplega komist, hvaða líflátsaðferð sem notuð er.

Einar Árnason Lögin um dýraverndun frá 1915 gera svo ráð fyrir, að stjórnin setji reglur um aflífun búpenings á almennum slátrunarstöðum. Þessar reglur hefir stjórnin sett árið 1916 og fyrirskipað aflífun sauðfjár með skoti. Þetta frv., sem hjer liggur fyrir, fer í þá átt að breyta lögunum á þann hátt, að þessi ákvæði nái til slátrunar á öllum húsdýrum, hvar sem er á landinu, og einnig til fuglaveiða. Jeg er nú hræddur um, að slík lög yrðu einungis pappírsgagn, vegna þess, að erfitt yrði að hafa eftirlit með, að þeim yrði framfylgt. Þó tel jeg þetta ekki neina meginástæðu gegn þessu frv., því það væri óneitanlega æskilegt, að hægt væri að færa slátrun búpenings alment í betra horf. Um fuglaveiðar orkar tvímælis, hvort hægt sje að setja beinlínis reglur, sem geti komið að liði. Það, sem jeg sjerstaklega hefi á móti þessu frv., er það, að samkvæmt því má ekki deyða skepnur öðruvísi en með skoti. Að fyrirskipa að deyða þannig alt sauðfje, sem slátrað er úti um land, finst mjer alls ekki geta komið til mála. Því að slíkt yrði í mörgum tilfellum ekki einungis óframkvæmanlegt, heldur hættulegt. Jeg er ósammála háttv.frsm. (S. F.) um það, að rothöggið sje eigi góð deyðingaraðferð. Get jeg þar vitnað til umsagnar Sigurðar Hlíðar dýralæknis. Telur hann rothöggið deyða eins vel og skot. Við skotdeyðingu eru að minsta kosti þrír ókostir: 1) Það er aldrei hægt að fyrirbyggja, að eigi geti hlotist slys af skotunum. Hefir það enda komið fyrir, síðan farið var að deyða sauðfje með skotum á slátrunarhúsum. 2) Skotvopnin bila endalaust, og þarf því altaf að hafa mörg í takinu, ef örugt á að vera. 3) Skotvopnin eru dýr og notkun þeirra miklu dýrari en helgríma. Jeg er vel kunnugur notkun helgríma. Hefir sú aðferð jafnan verið notuð á Akureyri. Er það áreiðanlega langhandhægasta og öruggasta aðferðin. Jeg mun því greiða atkvæði móti frv. þessu, nema jeg fái skýra og ótvíræða yfirlýsingu stjórnarinnar um það, að hún ákveði í reglugerðinni, að rothöggi skuli gert jafnt undir höfði og skoti. En fái jeg eigi skýlaust svar, þá greiði jeg atkv. móti þessu frv. Mun jeg þá flytja þingsályktunartillögu um að skora á stjórnina að leyfa deyðingu með rothöggi.

Forsætisráðherra (S. E.) Jeg hefi því miður, sökum annríkis, ekki fylgst með þessu máli. En hjer er um mannúðaratriði að ræða, sem ekki má sýna of litla rækt. Háttv. 2. þm. Eyf. (E. Á.) lagði áherslu á það, að leyft yrði að nota rothögg við aflífun sauðfjár. Sje jeg eigi í fljótu bragði neitt því til fyrirstöðu, að rot og skot yrðu heimiluð jöfnum höndum í reglugerðinni. Jeg vil þó eigi slá neinu föstu um þetta, en vonast til þess, að háttv. deild leyfi frv. að ganga til 3. umr., og mun jeg þá koma með ákveðnar yfirlýsingar í þessu efni. Viðvíkjandi Drangeyjarveiðinni er það að vísu rjett, að það er algild skýringarregla, að þegar um sjerlög er að ræða, þá víkja ákvæði almennra laga fyrir þeim, ef þau rekast á. Ef þetta kynni að eiga sjer stað hjer, þá má, ef ástæða þykir til, fella eldri lögin beinlínis úr gildi, og þá eru þessi vandræði leyst.

Karl Einarsson Hæstv. forsrh. (S. E.) og hv. 2. þm. Eyf. (E. Á.) hafa talað hjer um aflífun sauðfjár. Jeg skal eigi blanda mjer inn í það atriði málsins, þó jeg álíti, að deyðingin eigi að vera sem mannúðlegust. En hinsvegar er jeg þó hræddur við að lögbjóða skammbyssur á hverju heimili. Tel það hættulegt. En jeg er ekki samþykkur því, sem hæstv.forsrh. og háttv. nefnd heldur fram, að almennu lögin víki fyrir samþykt þeirri, er gildir um fuglaveiði í Drangey. Það er einmitt svo með sjerstöku lögin eða samþyktir, að þau byggjast á almennu lögunum og takmarkast af þeim. Heimildarlögin gefa aðeins heimild til samþykta, en samþyktirnar mega eigi koma í bága við almenn lög. Enda hefir stjórnin oft neitað samþykkis á slíkum samþyktum, vegna þess að þær hafa komið í bága við lög. Hefir þá orðið að samræma þær betur við lögin, til þess þær gætu öðlast samþykki stjórnarráðsins. Annars er þessi veiðiaðferð í Drangey ómannúðleg að sögn. Í Vestmannaeyjum var þessi veiðiaðferð lögð niður fyrir um 40 árum af frjálsum vilja. Og nú hefir hún verið bönnuð þar í 31 ár. Fuglinn er nú veiddur í háfa og tekinn með berum höndum og deyddur strax. Máske veiðist minna með þessari aðferð, en jeg sje eigi, að það sje neinn skaði, þótt fuglinn sje eigi gereyddur. En á það get jeg ekki fallist, að sjerstöku lögin í þessu tilfelli hafi meira gildi en almennu lögin.

Forsætisráðherra (S. E.) Það er almenn skýringarregla, að almenn lög víki fyrir sjerlögum, þegar ákvæði þessara laga rekast á eða skerast, ef jeg má viðhafa svo matematiskt orðatiltæki um þetta atriði. En sje vafi um þetta atriði nú, má eins og jeg tók fram áðan koma með brtt. við 3. umr., er felli eldri lögin, sem hjer er að ræða um, úr gildi.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg hefi eigi haldið því fram, að rothögg væri óhafandi. En ef á að innleiða þá líflátsaðferð, þarf hver búandi, sem sauðfje á, að eignast helgrímu, og til að innleiða hana þarf töluverðan tíma að jeg hygg. Annars eru víst allir sammála um það, að lífláta beri skepnurnar á sem mannúðlegastan hátt.

Karl Einarsson Jeg efast ekki um, að þessi skýring hæstv.forsrh. er rjett, en hún hefir gildi innan síns ramma. En hitt er jafnvíst, að samþyktir verða að víkja fyrir almennum lögum, ef þær koma í bága við velsæmi.

Halldór Steinsson Jeg vildi leyfa mjer að gera dálitla athugasemd við ræðu háttv.frsm. (S. F.). Jeg get alls ekki gengið inn á það, að hálsskurður sje sársaukalaus. Að vísu getur hann hepnast sæmilega hjá laghentum mönnum, en eins og allir vita, þá eru ekki allir laghentir, svo það gengur misjafnlega. Hálsskurður þolir enganveginn samanburð við skot eða rothögg. En það er þó ávalt víst, að skepnan verður fyrir hugarstríði með þessari aðferð, við að sjá skepnur, sem búið er að slátra áður, og að horfa á blóðvöllinn. En það þarf að hugsa um aflífun fleiri húsdýra en sauðfjárins. Og lögin frá 1915 ná eigi til þeirra. Svo er t. d. um hunda og ketti, sem eigi eru altaf deydd á sem hugðnæmastan hátt. Hitt, sem bætt var inn í, um fuglaveiðar, sje jeg eigi annað en mjög til bóta. Jeg legg því eindregið til, að frv. verði samþykt. Jeg er sammála háttv. 2. þm. Eyf. (E.Á.) um frv. þetta. En þar sem hann vildi fella það til þess að geta falið stjórninni að breyta reglugerðinni til batnaðar, þá vil jeg samþykkja frv. í sama tilgangi.