Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir hönd hv. efnahags- og viðskiptanefndar fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, með síðari breytingum (fjárfestingarheimildir). Frumvarpið er að finna á þskj. 644, 433. mál. Hér er um að ræða dagsetningarmál. Lagt er til að heimild til að lífeyrissjóður eigi allt að 20% af hlutafé í samlagshlutafélagi verði framlengd um eitt ár, til ársloka 2015. Heimildin kom inn í lög nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með 13. gr. laga nr. 171/2008, og var framlengd tvívegis, með lögum nr. 130/2009 og lögum nr. 128/2013. Lífeyrissjóðir hafa í talsverðum mæli fjárfest í samlagshlutafélögum undanfarin ár enda hentar það félagsform sjóðunum að mörgu leyti vel. Samlagshlutafélögin sjálf hafa síðan fjárfest í ýmsum eignum og þannig verið umgjörð um fjárfestingar lífeyrissjóðanna. Samlagshlutafélagaformið hentar að ýmsu leyti síður fyrir félög með mjög marga eigendur en hlutafélagaformið. Færa má rök fyrir því að hið almenna 15% þak á eign í einstöku félagi sem veitt er undanþága frá með þessu ákvæði ætti ef til vill ekki að eiga við um fjárfestingar lífeyrissjóða í samlagshlutafélögum. Auðveldara er fyrir lífeyrissjóði að standa að samlagshlutafélagi ef hlutdeild hvers og eins má vera allt að 20% en ef hún má eingöngu vera 15% vegna þess að færri sjóðir þurfa að koma að hverju félagi. Hér er þó ekki lagt til að almennu reglunni verði breytt en að undanþáguákvæðið verði hins vegar framlengt í ljósi þess að unnið er að endurskoðun lagaákvæða um fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða í nefnd sem fjármála- og efnahagsráðherra setti á fót og áætlar að skila tillögum í lok þessa árs. Í ljósi þessa telur hv. efnahags- og viðskiptanefnd nauðsynlegt að heimildin verði framlengd um eitt ár. Hæstv. forseti. Að lokinni 1. umr. mæli ég með því að málinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og 2. umr.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. - Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Svo er ekki og skoðast hún samþykkt.

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 542, um rýmkun heimilda lífeyrissjóða til fjárfestinga, frá Árna Páli Árnasyni

Virðulegi forseti. Ég er mjög hugsi yfir því hvernig við hv. þingmenn eigum að rækja okkar eftirlitshlutverk eftir að svar barst frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn minni sem ég sendi inn í kjölfar þess að hafa fylgst með nokkuð ítarlegri glærukynningu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra um skuldaleiðréttinguna. Ég óskaði nánari upplýsinga um ýmis þau atriði sem þar var tæpt á en þó ekki útskýrð. Ég gerði að sjálfsögðu ráð fyrir að þegar 80 milljörðum er úthlutað af almannafé liggi ítarlegir útreikningar að baki. Ég lagði fram fyrirspurn í 15 liðum, meðal annars um aldursdreifingu og búsetu og annað slíkt, og að sjálfsögðu hefði verið hægt að svara henni með fyrirvörum um að ekki liggi útreikningar fyrir um alla. Allir hafa skilning á því. En svarið sem ég fæ frá hæstv. ráðherra er að hann ætli að svara þessu seinna, hann ætli hér að leggja fram skýrslu einhvern tímann í vor þegar endanlegar niðurstöður liggja fyrir. Sambærilegt svar sendir hann hv. þingmönnum Birni Val Gíslasyni og Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð og það gerir okkur hv. þingmönnum ómögulegt að sinna eftirlitshlutverki okkar ef hæstv. ráðherrar komast upp með 

Hæstv. forseti. Nýlega var sýndur sjónvarpsþáttur á Stöð 2 þar sem umfjöllunarefnið var fátækt. Viðmælendur áttu það allir sameiginlegt að vera leigjendur. Það sem einkennir íslenskan leigumarkað er óöryggi, hátt verð og fólk neyðist jafnvel til að búa í húsnæði sem vart telst mannsæmandi. Mörgum þingmönnum stjórnarandstöðunnar hefur orðið tíðrætt um að skuldaleiðréttingin sé ósanngjörn, að ekki sé um almenna aðgerð að ræða og að stjórnarþingmenn telji heimili leigjenda ekki vera heimili. Ég tel að hér sé fyrst og fremst um útúrsnúning að ræða, ekki endilega skoðanaágreining þegar betur er að gáð. Skuldaleiðréttingin er einn liður af tíu í aðgerðaáætlun ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs um skuldavanda heimilanna. Annar liður í aðgerðaáætluninni er breytingar á húsnæðiskerfinu. Við sem hér sitjum í dag erum örugglega sammála um hversu mikilvægt það sé að hér sé gott húsnæðiskerfi þar sem fólk hefur raunverulegt val um hvort það vilji kaupa eða leigja húsnæði. Ég get því glatt áhyggjufulla þingmenn með því að hæstv. húsnæðismálaráðherra Eygló Harðardóttir mun leggja fram frumvörp um breytingar á húsnæðiskerfinu á vorþingi varðandi húsnæðisbætur, félagslega húsnæðiskerfið, almennt um húsnæðislán á markaði og húsnæðissamvinnufélög svo að eitthvað sé nefnt. Jólin eru á næsta leiti, hátíð ljóss og friðar. Úti geisa stormar og frostið bítur í. Á sama tíma og við stöndum hér í misgáfulegu karpi og jafnvel útúrsnúningum er fólk sem á í alvörunni ekkert heimili, meðal annars vinir okkar á Austurvelli og fleiri sem enginn sér. Það er sárt til þess að hugsa að sumir eigi hvergi höfði að halla. Við eigum að nýta tímann okkar hér í að láta verkin tala í þágu þeirra sem þess þurfa.

Virðulegi forseti. Í síðustu viku ræddum ég og hv. þm. Jón Gunnarsson um innheimtu- og fjármálafyrirtæki. Mál okkar vakti athygli og ótrúlegur fjöldi fólks hafði samband við mig og hv. þingmann, en margir eiga um sárt að binda eftir viðskipti við þessar stofnanir. Fólkið í landinu hefur ekki komist upp með það sem fjármálafyrirtækin hafa komist upp með, að hunsa niðurstöður dómstóla, og ekki komist upp með að borga ekki skuldir sínar. Fjölmiðlar fjölluðu um mál hv. þm. Jóns Gunnarssonar en þar var ekki rætt um málefnið. Látið var að því liggja að tengsl væru á milli fyrirtækisins og hv. þingmanns, varhugaverð, vegna stuðnings fyrirtækisins við þingmanninn um 50 þús. kr. í prófkjöri sem hann tók þátt í fyrir síðustu kosningar. Við flest hér inni fengum stuðning frá fjölmörgum fyrirtækjum og allir þingmenn hafa gert þann stuðning upp við ríkisskattstjóra og þar liggja þær upplýsingar klárlega fyrir. En enn og aftur ganga fjölmiðlar fram fyrir skjöldu og kynda undir bál dylgna um spillingu og vantraust í þjóðfélaginu þegar vakin er athygli á hagsmunum einstaklinga í samskiptum sínum við innheimtustofnanir og lánastofnanir. Virðulegi forseti. Er óeðlilegt að álykta svo að fjölmiðlar sem þannig gangi fram taki hagsmuni fjármálafyrirtækja fram yfir hagsmuni einstaklinga? Í þessu tilfelli var umræðan afvegaleidd og í stað þess að ræða málefnið var farið í þingmanninn og hann gerður ótrúverðugur í fjölmiðlum. Ég spyr: Fyrir hverja vinna slíkir fjölmiðlar?

Hæstv. forseti. Ég vil gera að umtalsefni þá stöðu sem margt ungt fólk og ekki síður kannski fólk á miðjum aldri, sem er ekki sterkt fjárhagslega, stendur frammi fyrir í hverjum mánuði. Þetta fólk hefur oft ekki borð fyrir báru í sínum fjármálum og þarf stundum að ýta reikningum á undan sér. Það sem gerist við það er að þessir reikningar hækka í langflestum tilfellum hækka um tíu og jafnvel tugi þúsunda eftir einn til tvo mánuði. Því miður er það svo að sveitarfélögin eru hvað grimmust í því að senda reikninga sem ekki hafa verið greiddir í innheimtu, jafnvel stuttu eftir gjalddaga. Með þessu erum við að stuðla að því að unga fólkið okkar, sem er að berjast við að ná endum saman um hver mánaðamót, lendi í vítahring sem það síðan á mjög erfitt með að komast út úr. Það er til umhugsunar hvort þetta er rétt stefna, hvort það er eðlilegt að reikningar sem ekki eru greiddir á gjalddaga séu komnir í innheimtu til innheimtufyrirtækja kannski hálfum mánuði, í mesta lagi mánuði eftir að gjalddagi var.

Virðulegi forseti. Það er eitt einkenni á mannfólkinu og kannski ekki síst stjórnmálamönnum - vel þekkt fyrirbæri - að eigna sér það sem vel er gert. Ef ég fer til dæmis í kosningabaráttu og allt gengur vel hjá mér þá er það vegna þess að ég er svo frambærileg og vel til þess gerð að standa í þessu, og auðvitað þakkar maður svo þeim sem hjálpa. Ef ég fer í kosningabaráttu og allt fer á versta veg þá er tilhneigingin sú að finna sökudólga í staðinn fyrir að líta í eigin barm. Við erum svona öll að einhverju leyti. Hrunið, sem kom okkur kannski mjög á óvart, var að sumu leyti mjög lærdómsríkt vegna þess að við neyddumst til að líta í eigin barm. Við byrjuðum á því að reyna að kenna útlendingunum um þetta og það var talað um einhverjar efnahagsóveðurslægðir sem komu hingað frá öðrum löndum en þegar upp var staðið var þetta að miklu leyti heimatilbúinn vandi. Mér finnst þetta vera algengt í stjórnmálunum og mér finnst margir í meiri hlutanum eða sumir tala þannig að eftir að stjórnvöld tóku við hérna, ný stjórnvöld, vorið 2013 þá hafi þjóðin rétt úr sér og gangi fagnandi fram á veginn. Ríkisstjórnin kom eins og frelsandi engill, atvinnuleysi hefur minnkað, hagvöxturinn er í góðum gír og allt er á uppleið. En ég held að þetta sé ekki svona einfalt. Síðan koma nýjar tölur frá Hagstofunni þar sem kemur í ljós að hagvöxturinn fyrstu níu mánuði ársins er minni en við gerðum ráð fyrir, og staðan er kannski ekki eins góð. Það geta verið skýringar á þessu. En þá spyr ég: Er það þá stjórnvöldum að kenna? Verða þau þá ekki að taka það á sig líka þegar illa gengur? Ég mundi mælast til þess að við hættum að tala í þessum gír og gerum okkur grein fyrir því að heilt hagkerfi - það eru ekki bara stjórnvöld sem hafa áhrif á það, það eru fjölmargir þættir. Mér finnst þetta leiðigjörn umræða hér inni þegar talað er eins og vorið 2013 hafi þjóðin risið upp og farið að horfa bjartsýn fram á veginn. Þetta er ekki svona einfalt.

Herra forseti. Ég sendi nýlega póst, nú rétt fyrir helgi, á forsvarsmenn allra heilbrigðisstofnana í landinu og spurði hver fjárþörfin væri. Ég ætla að lesa spurninguna, með leyfi forseta: „Óskað er eftir upplýsingum um fjárþörf stofnana ykkar á næsta ári umfram það sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. fjárlagafrumvarpinu, og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar, svo að hægt verði að veita þá heilbrigðisþjónustu sem þið, forsvarsmenn heilbrigðisstofnana, metið nauðsynlega.“ Svarið er komið frá öllum heilbrigðisstofnunum, spítölunum tveim, Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri, Heilsugæslunni í Reykjavík og heilbrigðisstofnunum um land allt. Niðurstöðurnar eru þessar, þetta er það sem vantar umfram það sem ríkisstjórnin lagði fram í fjárlagafrumvarpinu og meiri hluti fjárlaganefndar lagði til í breytingartillögum sínum: Landspítalinn, þar vantar 800 millj. kr. viðbót. Þessi milljarður, þúsund milljónir, sem verið er að leggja til í breytingartillögum meiri hlutans dugar þar af leiðandi 60% upp í þá fjármuni sem forstöðumenn þeirrar heilbrigðisstofnunar telja að þurfi til að veita nauðsynlega þjónustu. Sjúkrahúsið á Akureyri vantar 55 milljónir. Heilbrigðisstofnun Norðurlands, 332 milljónir. Heilbrigðisstofnun Vesturlands. 935,3 milljónir. Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins, 250 milljónir. Heilbrigðisstofnun Suðurlands, 200 milljónir. Heilbrigðisstofnun Suðurnesja, 102,8 milljónir. Heilbrigðisstofnun Austurlands, 345 milljónir og Heilbrigðisstofnun Vestfjarða, 41,8 milljónir. - Þetta er það sem vantar upp á til þess að veita nauðsynlega þjónustu, sem forsvarsmenn heilbrigðisstofnana um land allt meta svo, umfram það sem ríkisstjórnin leggur til og meiri hluti fjárlaganefndar, svo að þetta sé bara skjalfest. Þetta er staðan og nú rétt á eftir erum við að fara að greiða atkvæði í 2. umr. um fjárlögin. 

Hæstv. forseti. Í nýútkomnu tímariti VR er ágæt grein eftir formann félagsins, Ólafíu B. Rafnsdóttur, þar sem hún vekur athygli á því sem sá sem hér stendur hefur nú gert nokkrum sinnum undanfarna mánuði og reyndar í heilt ár, og það er sú staðreynd að meðan íslenska krónan styrkist þá hækkar matarverð í landinu. Hún segir í greininni um þróun gengis íslensku krónunnar frá upphafi árs 2013 til september í ár, samanborið við þróun á verðlagi á mat- og drykkjarvöru og þróun á verðlagi á innfluttri vöru: „Á tímabilinu styrktist krónan um 12,4%. Matarverð eða verð á dagvöru hækkaði á sama tímabili um 1,8% og verð á innfluttri mat- og drykkjarvöru lækkaði um 0,6% samkvæmt mælingum Hagstofunnar.“ Því spyr hún þá sem halda fram að styrking krónunnar hafi skilað sér í lægra verði á nauðsynjavörum hvar ávinningurinn sé. Ég tek heils hugar undir þetta með þessari ágætu konu, þessum ágæta formanni VR. Ég sé ekki betur en að sú styrking krónunnar sem ekki hefur verið skilað út í vöruverð geri meira en að dekka þá hækkun sem hugsanlega verður af hækkun neðra þreps virðisaukaskatts. Ég held því að það sé mjög nauðsynlegt að allir sem vettlingi geta valdið fylgist vel með hver þróun verðlags verður nú á næstu vikum og mánuðum eftir að lægra þrep virðisaukaskatts hefur verið hækkað og það hærra lækkað ásamt því að vörugjöld, m.a. á matvöru, lækka. Ég held að það sé full þörf á því að kaupmenn geri sér grein fyrir ábyrgð sinni og skili styrkingu krónunnar út í verðlagið.

Hæstv. forseti. Fjölmiðlar um víða veröld hafa undanfarinn sólarhring flutt fréttir af nýrri skýrslu öldungadeildar Bandaríkjaþings um starfsaðferðir leyniþjónustunnar CIA í hinu svokallaða stríði gegn hryðjuverkum. Niðurstöðurnar eru þær að CIA beitti umfangsmiklum pyndingum og laug ítrekað að almenningi og stjórnmálamönnum. Þessar upplýsingar hafa orðið kveikjan að miklum umræðum vestan hafs en lítið hefur farið fyrir slíku í mörgum samstarfslöndum Bandaríkjanna. Þannig bendir fyrrverandi ritstjóri franska blaðsins Le Monde á það í grein í The Guardian að ríki Evrópu hafi farið í litla naflaskoðun út af sínum þætti í þessum málum öllum. Bandarísk yfirvöld ráku net leynilegra fangelsa, m.a. í NATO-ríkjum, og það voru fangaflutningar landa á milli sem gerðu starfsemina mögulega. Þeir fangaflutningar fóru oft og tíðum fram með vitneskju stjórnvalda í viðkomandi löndum. Ísland er meðal þeirra landa sem flogið var um í þessu skyni eins og fram hefur komið en kannski ekki mikið rætt á síðustu árum. Á árinu 2007 lét þáverandi hæstv. utanríkisráðherra skipa starfshóp til að kanna fangaflug um Ísland. Gögn Wikileaks úr bandaríska sendiráðinu hafa síðar leitt í ljós að sú rannsókn var fyrst og fremst sýndarmennska og til þess eins ætluð að láta líta út sem íslensk stjórnvöld væru að gera eitthvað í málinu. Hæstv. forseti. Ég tel að þessi nýja skýrsla bandarísku öldungadeildarinnar eigi að vera Alþingi hvatning til að taka öll þessi mál til alvarlegrar skoðunar 

Virðulegi forseti. Ég hef undrað mig nokkuð á umræðu um Ríkisútvarpið í kringum þessa fjárlagaumræðu hér, ekki síst vegna þess að vorið 2013 samþykkti Alþingi ný lög um Ríkisútvarpið sem fjölmiðil í almannaþágu. Það frumvarp varð að lögum með atkvæðum þingmanna allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins. Framsóknarflokkurinn studdi þessi nýju lög og tók undir þau sjónarmið sem þar komu fram, bæði um hvert hið lögbundna hlutverk Ríkisútvarpsins væri og hvernig ætti að teikna upp umgjörðina í kringum RÚV. Ríkisstjórnin hefur nú boðað að hún vilji lækka útvarpsgjaldið sem er alls ekki hátt í alþjóðlegum samanburði, sérstaklega ekki þegar við horfum á það hversu fámenn þjóð við erum, lækka útvarpsgjaldið sem alla ekki hefur fylgt þróun annarra fjárveitinga, útvarpsgjaldið sem stjórn Ríkisútvarpsins hefur sagt að halda þurfi óbreyttu. Og meiri hluti stjórnarinnar, sex af níu fulltrúum, er beinlínis skipaður af Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum hér í þessum sal. Við þurfum að halda útvarpsgjaldinu óbreyttu, segir stjórnin, og það þarf að renna óskert til stofnunarinnar til að hún geti sinnt því lögbundna hlutverki sem henni er markað í lögunum sem Framsóknarflokkurinn samþykkti vorið 2013. Það sem hefur komið mér á óvart í þessari umræðu er einmitt breytt afstaða Framsóknarflokksins. Af hverju ætlar Framsóknarflokkurinn að standa á bak við það að gera Ríkisútvarpinu ókleift að sinna því lögbundna hlutverki sem flokkurinn hefur áður stutt við í atkvæðagreiðslum á þingi? Af hverju ætlar Framsóknarflokkurinn ekki að taka tillit til þess mats stjórnar félagsins sem skipuð er af meiri hluta, Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, stjórnar sem leggur þetta fram hér sem sína afstöðu og ályktun, að svona þurfi þetta að vera ef stofnunin eigi að geta sinnt hlutverki sínu? Mig langar að spyrja hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur, sem situr í hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir hönd Framsóknarflokksins, um þetta því að ég trúi ekki öðru en að þetta sé nokkuð sem sá flokkur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að hafa frumkvæði að því að ræða hér málefni Ríkisútvarpsins. Eins og hún kom inn á hefur Framsóknarflokkurinn alla tíð lagt áherslu á starfrækslu Ríkisútvarpsins sem fjölmiðils í almannaþágu. Í mínum huga er Ríkisútvarpið okkur öllum mjög mikilvægt. Að sama skapi er ég ánægð með þá fimm áhersluþætti sem nýr útvarpsstjóri og ný stjórn hafa kynnt, þ.e. áherslu á þjónustu við landsbyggðina, aðgengi að eldra efni, svokallaðri Gullkistu, íslenskt gæðaefni fyrir börn, innlent gæðaefni og öflugri vef. Þrátt fyrir að standa að baki Ríkisútvarpinu getum við samt þurft að staldra við og fara rækilega yfir stöðuna, rekstur, skuldir og lífeyrisskuldbindingar. Hvernig sem á málin er litið er verkefni næstu ára að gæta aðhalds í rekstri Ríkisútvarpsins ásamt því að leita leiða til að greiða niður skuldir. Framlög til Ríkisútvarpsins fyrir árið 2015 eru samkvæmt fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi 3.680 millj. kr. og samkvæmt breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar 181,9 millj. kr. í viðbót, reyndar að uppfylltum ákveðnum markmiðum. Samtals eru þetta 3.861,9 millj. kr. Í tengslum við breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir að gerð verði áætlun fyrir næsta ár og til framtíðar um rekstur Ríkisútvarpsins. Ef í þeirri vinnu koma upp rök sem gefa tilefni til annars tveggja, endurskoðunar á lögum um Ríkisútvarpið eða endurskoðunar á útvarpsgjaldinu fyrir árið 2016 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem segja að umræðan um Ríkisútvarpið hafi verið sérstök, þá sérstaklega af hálfu fyrrverandi stjórnarherra. Ég hvet alla hlutaðeigandi sem hafa áhuga á málefnum stofnunarinnar og ríkisrekstrinum til að skoða framlögin til stofnunarinnar á undanförnum árum. Ég skoðaði þau tíu ár aftur í tímann og fannst það eðlilegt til að sjá þróunina. Því hefur ranglega verið haldið fram að tekjur af útvarpsgjaldi hafi aldrei verið sambærileg upphæð og framlög til Ríkisútvarpsins, að þar hafi alltaf hallað á Ríkisútvarpið ef þannig má að orði komast. Árið 2009 voru útgjöld skattgreiðenda 995 milljónum meiri en sem nam tekjum af útvarpsgjaldinu. Þetta geta menn séð í ríkisreikningum. Menn geta líka lesið nákvæmlega þessar upplýsingar í bréfi sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sendu stjórn útvarpsins í febrúar 2011. Núverandi ríkisstjórn hefur lagt til að hækka framlagið um sem nemur 485 milljónum, nærri 500 milljónum, meira en var þegar ríkisstjórnin tók við. Er það margföld hækkun á við flestar aðrar stofnanir undir ríkinu, m.a. heilbrigðisstofnanir. Stjórnarandstaðan vill setja þessa upphæð upp í 1 milljarð. Ég hvet menn til að staldra við og huga að hlutverki Ríkisútvarpsins. Ég held að við séum öll sammála, a.m.k. flest, um að vilja efla íslenska menningu og styrkja íslenska tungu. En ég vil að við horfum til fleiri þátta þegar kemur að því og þá lít ég sérstaklega á kvikmyndagerð og þáttagerð þar sem sjálfstæðir aðilar hafa staðið sig feiknarlega vel. Ég tel að þegar við ræðum þessi mál, 

Virðulegi forseti. Okkur er mörgum umhugað um RÚV eins og hér hefur komið í ljós í dag og gjarnan áður. En málið snýst um núverandi stöðu RÚV, ekki eitthvað sem hefur gerst áður heldur núverandi stöðu RÚV. Því langar mig að eiga orðastað við hv. þingmann Framsóknarflokksins, Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur, sem sat fund ásamt mér í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem stjórn og framkvæmdastjórn RÚV komu á fund. Þar var talað um ögurstund í starfi Ríkisútvarpsins og þar var okkur gerð grein fyrir því að ef fjárlögin fara í gegn eins og þau líta út í dag ásamt því sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til þá breytir það ekki þeirri stöðu að um verður að ræða gríðarlegan niðurskurð; og ekki bara niðurskurð heldur hreinlega upptöku á öllu því sem við þekkjum og útvarpið hefur staðið fyrir, þetta séu slík inngrip. Ég trúi því að hv. þingmaður, sem kemur úr sveit þar sem fólk hefur treyst mjög mikið á Ríkisútvarpið og sjónvarpið, líti þetta öðrum augum en margur annar sem hefur aðgang að öllum þeim miðlum sem hugsast getur. Stjórn Ríkisútvarpsins er sammála, pólitískt skipuð, eins og hér hefur komið fram, og því er það áhyggjuefni ef ríkisstjórnin telur hana ekki standa fyrir því sem henni þóknast. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Telur hún ekki að við eigum að fara eftir því sem þessi stjórn segir, sem við fólum þetta verkefni; að stilla málinu þannig upp að þau fái til þess fjármuni til að þau geti eflt innlenda dagskrárgerð, íslenskt efni, til að við getum varðveitt þjóðararfinn og byggt upp innviðina? Það liggur nefnilega líka fyrir að töluverða peninga þarf í dreifikerfið sem hefur setið á hakanum undanfarið. Ef þessi fjárlög fara í gegn er ekki bara dreifikerfið undir 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir að beina þessum spurningum til mín og ræða hérna um Ríkisútvarpið, þann ríkisfjölmiðil. RÚV hefur jú skyldur sem er hægt er að sjá bæði í þjónustusamningi og í lögum. Meðfram því að sinna því hlutverki hefur RÚV verið að vinna með þá kröfu sem gerð hefur verið um að RÚV hagræði í rekstri sínum og aðlagist breyttum forsendum. Meðal annars hefur það komið fram hjá stjórn RÚV að auðvitað er sanngjarnt að ætlast til betri rekstrargrundvallar hjá fyrirtækinu, að það þurfi að sýna fram á að þau séu líka að taka til í sínum málum, og RÚV verður fyrst og fremst að horfa á lögbundið hlutverk sitt. Ég tel að ekki sé hægt að nota almannavarnarákvæðið til þess að sækja í pening til annarra starfa en þeirra beint og RÚV þarf að ákveða rekstur sinn til næsta árs og framtíðar og það hefur einmitt verið sett sem forsenda fyrir aukafjárveitingunni núna. Virðulegi forseti. Framlag ársins 2015 væri þá um 3.680 millj. kr., eins og fram hefur komið, og þar af 181,9 millj. kr. háðar þessum skilyrðum. Nú hefur gott verk verið unnið eftir að nýir stjórnendur tóku við á RÚV á vormánuðum þessa árs. Án þess að verið sé að lasta fyrri stjórnendur þá tók við endurskipulagning og hagræðing hjá Ríkisútvarpinu. Það hefur verið talað um að útvarpsgjaldið hér á Íslandi sé lágt og samt sem áður er það lægra í Danmörku og Svíþjóð en þar er aðgangur að ríkissjónvarpi samt sem áður mun meiri en hjá okkur á Íslandi og þá út fyrir landsteinana. Þingmaðurinn sem hér stendur býr á svæði þar sem lengi vel var aðeins hægt að ná RÚV en þau undur gerðust nú bara um síðustu helgi að Stöð 2 og fleiri stöðvar duttu inn á heimilið. Einblínt hefur verið á að dreifikerfið sé að styrkjast og halda ætti þeirri uppbyggingu áfram. En þá tel ég að ekki eigi einungis að horfa til RÚV í þeim málum heldur eigi að bæta kerfið svo fólk á landsbyggðinni geti valið um þá þjónustu sem það óskar eftir. RÚV er að sinna lögbundnu hlutverki sínu og það gæti það vel áfram með þessa fjárveitingu, en sú sem hér stendur telur mjög mikilvægt að haldið sé í hið lögbundna hlutverk. Spurningin sem ég tel að við ættum að vera að tala um hér og sú sem RÚV þarf að fara að athuga er þessi: Hvað á RÚV 

Hæstv forseti. Þau eru mörg, verkefnin sem liggja fyrir okkur í þinginu þessa dagana en í hádeginu var fundur í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem við fjölluðum meðal annars aðeins um lög um gjaldþrotaskipti. Okkur hefur borist fjöldinn allur af fyrirspurnum vegna laga sem við samþykktum í þinginu árið 2010, þ.e. þegar bættist inn í lögin um gjaldþrotaskipti ákvæði um fyrningarfrest. Þetta frumvarp sem síðar varð að lögum breytti 2. mgr. 165. gr. laganna þannig að inn komu tvær málsgreinar er varða fyrningarfresti. Þá var lögfest ákvæði til bráðabirgða um að lögin skyldu endurskoðuð innan fjögurra ára frá gildistöku þeirra og nú eru þau fjögur ár uppi. Þess vegna hefur okkur borist fjöldinn allur af fyrirspurnum um það hver réttarstaðan væri. Við fjölluðum um það á fundinum í hádeginu að ákvæði laganna sem komu inn í lögin um gjaldþrotaskipti árið 2010 um fyrningarfrest væru í gildi og héldu gildi sínu þrátt fyrir þetta bráðabirgðaákvæði laganna um að þau bæri að endurskoða innan fjögurra ára. Nefndin beinir því hins vegar til innanríkisráðuneytisins að endurskoðun þessara laga fari fram líkt og kveðið er á um í bráðabirgðaákvæðinu og að allsherjar- og menntamálanefnd verði kynnt afstaða ráðuneytisins formlega. Ég taldi mikilvægt að vekja athygli á þessu hér vegna þess að í huga einhverra virðist þetta vera óljóst, en ég ítreka að það er ljóst að lögin halda gildi sínu.

Herra forseti. Ég ætla að gera að umræðuefni verkfall lækna. Mjög margir hv. þingmenn hafa rætt það undanfarna daga. Nú er það þannig að kröfur þeirra eru nokkuð myndarlegar, 30–40% er talað um og þetta er hátekjustétt og talað er um að launin séu jafnvel um milljón eða yfir það á mánuði. Þeir sem þekkja til kjarasamninga vita hversu viðkvæmt er að breyta hlutföllum milli tekjuhópa. Ef hv. þingmenn sem hafa lagt áherslu á að samið verði við lækna fylgja þeirri kröfu til enda hljóta þeir að gera sér grein fyrir því að aðrar stéttir, eins og hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar, svo að ég tali nú ekki lágtekjustéttirnar á spítölunum, munu gera kröfu til þess sama. Það yrði mjög óeðlilegt að hækka hæstu launin mikið án þess að lægstu launin hækkuðu neitt þannig að jafnvel hækkunin hjá læknum næmi meiru en lágtekjufólkið fær í laun á mánuði. Það er því mjög vandasamt að taka á þessum vanda. Mér finnst hv. þingmenn sem um þetta hafa rætt, og jafnvel sagt að Alþingi eigi ekki að fara í jólaleyfi fyrr en búið er að semja, hafi ekki áttað sig á því að þetta er það sem málið snýst um. Við getum ekki hækkað eina stétt umfram aðrar einfaldlega með því að ganga að kröfum þeirra. Nú er það þannig að læknar hafa vísað til þess að þeir hafi setið eftir. Það má vel vera að sátt náist um að þeir nái því upp og vel má vera að þeir fái launahækkun eins og aðrir upp á 2–3% eða 4%, en ég býð ekkert í samningana í janúar, við ASÍ og aðra, ef læknar fá það sem þingmenn eru að krefjast.

Virðulegi forseti. Við göngum nú til atkvæðagreiðslu eftir framhald 2. umr. við fjárlög 2015. Ég vil í byrjun þakka fyrir gott samstarf við nefndarmenn í hv. fjárlaganefnd, auk þess að skila hér þökkum til starfsmanna nefndarinnar. Ég vil jafnframt koma á framfæri þökkum fyrir góða samvinnu við fjármálaráðuneytið og hæstv. fjármálaráðherra þegar á þurfti að halda frekari upplýsingum inn í vinnu nefndarinnar. Ég vona að þessi atkvæðagreiðsla gangi hratt og vel fyrir sig, það eru nokkuð margar breytingartillögur og það er með miklu stolti sem ég lýsi því yfir að þær eru allar til bóta fyrir íslenskt samfélag og stafa fyrst og fremst af því að betur árar í okkar góða samfélagi eftir að þessi ríkisstjórn tók við völdum. Ég þakka á ný fyrir vinnuna og geri svo frekari grein fyrir atkvæði mínu þegar það á við.

Virðulegi forseti. Við göngum nú til atkvæða um frumvarp til fjárlaga sem við höfum rætt hér síðustu daga við 2. umr. og bent á fjölmarga ágalla. Við í stjórnarandstöðunni höfum sameinast um breytingartillögur til að reyna að sníða verstu ágallana af þessu frumvarpi. Þar ber hæst að við leggjum til að dregnar verði til baka stórfelldar kostnaðarhækkanir og álögur á sjúklinga í heilbrigðiskerfinu. Við leggjum til að áfram verði mögulegt fyrir fólk yfir 25 ára aldri að sækja sér framhaldsnám í bóknámsskólum og við leggjum til þjóðarsamstöðu um almannaútvarpið RÚV, um að Ríkisútvarpið verði raunverulega áfram það almannaútvarp sem það var stofnað til að vera og að við hér á Alþingi endurspeglum þá þverpólitísku samstöðu sem myndast hefur í stjórn Ríkisútvarpsins um að verja það hlutverk. Ég hlakka til að fylgjast með atkvæðagreiðslunum hér á eftir og ég ber þá von í brjósti að stjórnarþingmenn styðji tillögur okkar í stjórnarandstöðunni.

Virðulegi forseti. Með fjárlagafrumvarpinu leggur ríkisstjórnin meginlínurnar í stefnu sinni og þær eru skýrar, það er verið að rýra tekjustofna ríkisins og þar með samfélagsins alls, það er stefnt að því að keyra niður útgjöld til velferðarmála sem hlutföll af vergri landsframleiðslu og út af standa stórar ákvarðanir illa ígrundaðar á borð við þær að loka framhaldsskólanum fyrir nemendur yfir 25 ára aldri, á borð við þær að auka hér greiðsluþátttöku sjúklinga í gegnum lyfjakostnað og hækkandi komugjöld og síðast en ekki síst að gera Ríkisútvarpinu ókleift að standa undir sínum lögbundnu skyldum með því beinlínis að fara í þá aðgerð að lækka útvarpsgjaldið þannig að Ríkisútvarpið geti ekki staðið undir lögbundnu skyldum sínum. Virðulegi forseti. Þetta er stefnuplagg ríkisstjórnarinnar. Margt í því er ekki í takt við samþykkta stefnu og nægir þar að nefna samþykktar ályktanir hér á þingi á borð við þróunarsamvinnu og annað. Margt af því er ekki heldur í takt við orð hæstvirtra ráðherra um hvert þeir vilji fara, þannig að ég tel margt í þessu frumvarpi illa ígrundað og ekki í þágu almannahagsmuna.

Virðulegur forseti. Þetta er frumvarp sem er á ábyrgð stjórnarmeirihlutans og ríkisstjórnarflokkanna, lýsir stefnumörkun þeirra og forgangsröðun. Við í Bjartri framtíð höfum haldið því skýrt til haga að við hefðum viljað sjá allt aðra forgangsröðun í ríkisrekstrinum á þessum tímapunkti, við hefðum viljað sjá miklu skýrari forgangsröðun í þágu heilbrigðismála og menntamála, svo dæmi sé tekið af þessum grunnatriðum í velferðarkerfinu og ríkisrekstrinum. Við hefðum alls ekki undir nokkrum kringumstæðum samþykkt að setja 20 milljarða á ári í kosningaloforð Framsóknarflokksins sem heitir skuldaleiðrétting. Hún er óréttlát, ómarkviss og lýsir ótrúlegu ábyrgðarleysi að okkar mati og við munum að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn henni. Bara með því, ef aðrir þingmenn færu að ráðum okkar í því, væri hægt að losa umtalsverða fjármuni til að greiða til dæmis niður skuldir ríkisins 

Forseti. Meginstefnan í þessu fjárlagafrumvarpi er mér ekki að skapi og ekki heldur þeim sem hafa tekið þátt í skoðanakönnunum um hvernig ráðstafa eigi fjármunum þeim sem við setjum í okkar sameiginlegu sjóði. Auðvitað er þetta ekki allt alslæmt en heildarsýnin á því hvert er verið að fara með þjóðina í þessum fjárlögum hugnast okkur pírötum ekki, við munum sitja hjá og vonumst til þess að hv. fjárlaganefnd verði við þeim tillögum sem kallaðar verða til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. Betur sjá augu en auga, við búum því miður í meirihlutaræði en ekki lýðræði, það er ekki verið að verða við óskum mjög stórs hluta þjóðarinnar í þessu fjárlagafrumvarpi. Það er miður og ég vona að það verði brugðist við því núna milli 2. og 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka öllum nefndarmönnum kærlega fyrir þá vinnu sem við höfum lagt í þetta fjárlagafrumvarp og ég vil ekki síst þakka minni hlutanum fyrir þolinmæði meðan við vorum í ákveðnum hægagangi af ýmsum orsökum. Þau eiga þakkir skilið fyrir það. Þetta er annað fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar þar sem fyrst og fremst er forgangsraðað í þágu heilbrigðis- og velferðarmála og í öðru lagi er verulega lagt í til menntamála og ég er mjög stolt og ánægð með það. Ég vil sjá það að við horfum bjartsýn til framtíðar og það er það sem við erum að gera hér.

Virðulegur forseti. Við í minni hlutanum höfum gagnrýnt harðlega þá stefnu sem birtist í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2015 og breytingartillögunum sem eru lagðar fram hér og eru til afgreiðslu. Hér er boðuð aukin greiðsluþátttaka í heilbrigðiskerfinu, fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum og það er lögð fram tillaga um að skerða réttindi langtímaatvinnulausra, svo eitthvað sé nefnt. Síðan fær Ríkisútvarpið einnig illa meðferð. Þetta er ekki gert í nauðvörn til að verja ríkissjóð falli heldur er þetta gert meðan verið er að afsala sér tekjum af þeim sem vel eru aflögufærir. Við í minni hlutanum leggjum fram tillögur sem við vonumst til að verði samþykktar en ef ekki að þá verði þær teknar til jákvæðrar skoðunar í hv. fjárlaganefnd og við félagarnir þar, sem náum nú ágætissamstarfi á köflum, getum sett fram góða tillögu sem sátt er um fyrir 3. umr.

Virðulegi forseti. Það er þessi dagur sem gjarnan er beðið eftir, þ.e. þegar 2. umr. um fjárlög lýkur. Helstu breytingartillögur eru komnar fram. Það hefur komið fram að við erum ekki alls kostar sátt í minni hlutanum og höfum rætt það undanfarna daga hér á þingi. Tillögur okkar miða að því að sníða af helstu ágalla þess frumvarps sem liggur fyrir. Það er að mínu mati fyrst og fremst vegna þeirrar miklu umræðu sem hefur átt sér stað, sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur að einhverju leyti tekið tillit til, en það er vissulega athyglivert að hér er verið að veikja tekjustofna, það er verið að mörgu leyti að færa byrðar yfir á þá sem síður eru aflögufærir. Við getum ekki sæst á að slíkt sé gert og því vonumst við til þess að á milli 2. og 3. umr. verði, eins og hér hefur komið fram, tekið tillit til einhvers af því sem við höfum lagt til. Ég vil eins og aðrir þakka 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir samvinnuna í nefndinni, mér finnst hún hafa verið betri í vetur en í fyrra og ég vil þakka fyrir það. Mér finnst vinnulagið við fjárlagafrumvarpið að mörgu leyti gagnrýnisvert. Fjárlagafrumvarp er lagt fram að hausti og síðan kemur svo mikið af breytingartillögum að þær eru í raun ígildi nýs fjárlagafrumvarps. Safnliðirnir eru allt í einu aftur komnir inn á borð fjárlaganefndar, þ.e. meiri hluta fjárlaganefndar, og það er skref aftur á bak, finnst mér. En á sama tíma horfum við á ný lög um opinber fjármál þar sem slík vinnubrögð verða úr sögunni. Mér finnst mjög merkilegt að vinna þá ekki í anda þeirra laga sem við horfum öll til og berum mikla von í brjósti að muni bæta vinnulagið. Ég vil að því leyti gagnrýna vinnulagið. Við höfum gert grein fyrir athugasemdum okkar í nefndaráliti og ræðum og munum koma hér upp af og til til að útskýra okkar mál frekar.

Virðulegur forseti. Það fer lítið fyrir, í umræðum um ríkisfjármálin, stóru póstunum sem eru skuldir ríkisins, lífeyrisskuldbindingar og breytt aldurssamsetning. Það segir okkur að við þurfum að forgangsraða í þágu grunnþjónustu. Sem betur fer hefur það tekist á undanförnum tveimur árum og við sjáum stórauknar hækkanir til Landspítalans, Sjúkrahússins á Akureyri og ýmissar heilbrigðisþjónustu, allt að því 42% hækkun eftir einstökum liðum en um 20% til spítalanna. Einnig hefur hlutfall heilbrigðismála af ríkisútgjöldum hækkað. Það eru hins vegar hækkanir á fleiri sviðum, eitt af því sem hefur verið áberandi í tíð þessarar ríkisstjórnar og hefur verið gagnrýnt er mikil hækkun til Ríkisútvarpsins en verið er að leggja til hækkun upp á 500 millj. kr. á ári samkvæmt tillögum meiri hlutans. Það vekur sérstaka athygli, af því að í orði kveðnu talar minni hlutinn mikið um forgangsröðun í þágu grunnþjónustu, að hann talar fyrst og fremst um að hækka þennan hálfa milljarð upp í milljarð hér í umræðum og í opinberri umræðu til Ríkisútvarpsins. Er það mjög áhugavert fyrir margra hluta sakir.

Herra forseti. Læknar eru í verkfalli í fyrsta skipti í sögunni. Það er staðan sem við stöndum frammi fyrir. Við eigum að sjálfsögðu að forgangsraða í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi og örugg heilbrigðisþjónusta er númer eitt hjá landsmönnum öllum og samkvæmt samþykktri ályktun á landsfundi Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar. En hvað vantar upp á? Komið hefur verið til móts við Landspítalann með milljarði en á höfuðborgarsvæðinu, þar með á Landspítalanum, var einungis beðið um 2 milljarða. Það er komið til móts við það til hálfs. Landsbyggðina vantar enn 2 milljarða upp á að geta veitt nauðsynlega þjónustu, það er sú upphæð sem forsvarsmenn heilbrigðisstofnana segja að vanti. Það er ekki gert nóg og það er ekki tilviljun að læknaverkfall er núna. Það er ekki gert nóg, fjármunum er ekki forgangsraðað í brýn og áríðandi verkefni, örugga heilbrigðisþjónustu. En eru þessir peningar til? Að sjálfsögðu eru þeir til, það var verið að skattleggja hagnaðinn hjá sjávarútvegsfyrirtækjunum sem fengu hvalreka í formi lægri krónu en skatturinn var lækkaður. 

Virðulegur forseti. Við greiðum hér atkvæði eftir 2. umr. um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem er ekki hér. Þetta fjárlagafrumvarp er gríðarlega sögulegt plagg vegna þess að um er að ræða mikil pólitísk tíðindi í þó nokkrum málum, pólitísk tíðindi sem eru á ábyrgð þessarar hægri stjórnar. Ríkisútvarpið er í hættu að mati þverpólitískrar stjórnar þar sem ríkisstjórnarflokkarnir eiga sex fulltrúa. Stóraukin kostnaðarþátttaka sjúklinga er veruleiki. Framhaldsskólanum er lokað fyrir 25 ára og eldri í fyrsta skipti. Og allt þetta gerist í skugga fyrsta læknaverkfalls í okkar sögu. Ójöfnuðurinn hefur þegar aukist og hann mun aukast áfram í boði þessarar ríkisstjórnar sem er vond fyrir Ísland og vond fyrir þjóðina.

Virðulegur forseti. Fyrir þessa atkvæðagreiðslu hefur fjárlagafrumvarpið tekið nokkrum breytingum. Ég vil í fyrsta lagi þakka fjárlaganefndinni fyrir góða samvinnu um alla meginþætti þeirra breytinga sem hér verða greidd atkvæði um. Það sem er ánægjulegt er að helstu tekjustofnar ríkisins eru að taka við sér, við sjáum það á tekjuspánni fyrir næsta ár. Það hefur aukið svigrúm okkar milli umræðna til að styðja enn frekar við innviðauppbyggingu. Þessa sér stað í auknum framlögum til skóla, þessa sér stað í auknum framlögum í heilbrigðiskerfið. Við erum með fjárheimildir fyrir Landspítalann sem eru rétt undir 50 milljörðum og fjárheimildir Landspítalans eru þannig orðnar þær hæstu í sögunni. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er alveg skýr, hún er að styðja innviðauppbyggingu í landinu og auka við tryggingu í velferðarkerfinu á sama tíma og menn reka hér ábyrg ríkisfjármál og 

Virðulegur forseti. Við greiðum atkvæði um tekjuaukningu vegna herts skatteftirlits. Þarna er um tvennt að ræða. Í fyrsta lagi betra eftirlit og við leggjum til að skattrannsóknarstjóri fái aukin fjárframlög til að sinna því eftirliti. En auk þess erum við að gera okkur vonir um að þegar við fáum upplýsingar um eignir Íslendinga úr skattaskjólum, sem við hljótum að fá að vita fljótlega hvernig farið verður með, muni það skila okkur tekjum. Það er afar hóflegt að miða hér við tekjuaukningu upp á 3 milljarða kr. og ég ítreka óskir mínar og fleiri um að við fáum sem fyrst upplýsingar um það sem stendur okkur til boða um eignir Íslendinga í skattaskjólum. Ég held að það muni skila okkur miklu.

Forseti er ekki viss um að hann hafi náð öllum þeim sem vildu gera grein fyrir atkvæði sínu en sér það núna.

Virðulegi forseti. Þessi breytingartillaga er angi af mun stærri umræðu sem lýtur að því hvernig aðilar hafa sumir hverjir farið fram hjá þeirri skattalöggjöf sem hér gildir. Það er mjög mikilvægt að við gerum hvað við getum til að byrgja þann brunn. Til þess þarf bæði alþjóðlegt samstarf, það þarf betra skatteftirlit og ég hef verið mikill talsmaður þess að við kaupum upplýsingar sem gætu leynst í skattaskjólum um heim allan. Okkur er sagt, sem berum þessa tillögu fram hér í minni hlutanum, að þetta séu jafnvel varlega áætlaðar tekjur sem gætu skilað sér af þessari aðgerð. Þó að taflan sýni annað finnst mér ólíklegt annað en að meiri hlutinn geti fallist á að gera ráð fyrir þessum tekjum í áætlunum sínum og ég held að þetta sé, eins og ég segi, miklu stærra verkefni sem við eigum að vinna áfram að á næstu árum.

Virðulegur forseti. Ég vil hvetja hæstv. fjármálaráðherra til dáða í þessu máli. Ég held að þetta sé vannýtt tekjulind, skattar, og líka að skoða með afskriftir skattskulda sem eru alveg óheyrilega háar upphæðir. Við erum að innheimta mjög lítið þannig að þarna eru peningar í kassann sem hægt er að setja í heilbrigðiskerfið eða skuldaniðurfellingar ef ríkisstjórninni sýnist svo.

Forseti. Það er svolítið skringilegt að sjá þessi rauðu atkvæði hérna. Hér er minni hlutinn einungis að hvetja hæstv. fjármálaráðherra til dáða. Við fögnum að sjálfsögðu þeim yfirlýsingum sem hafa komið frá hæstv. ráðherra þar að lútandi. Það hefði verið gaman ef við hefðum getað sameinast um einhverja tillögu því að við lögðum þetta fram fyrir nokkru og í millitíðinni hefur ráðherrann lýst því yfir að fara eigi í þessa vegferð. Þess vegna finnst mér þetta svolítið einkennandi fyrir vinnubrögðin hér á Alþingi, það er svo sannarlega ekki sama hvaðan góðar hugmyndir koma, því miður.

Herra forseti. Ég styð þessa aðgerð, það var ansi góður fundur sem Samkeppniseftirlitið hélt á Hótel Radisson Blu Sögu, líklega síðasta haust, og þar var fjallað um hvernig hægt væri að verðlauna þá sem upplýsa um skattsvik. Í Bandaríkjunum er það þannig að ef menn upplýsa um skattsvik og ríkið endurheimtir það fé þá fá þeir 10%. Þetta er kallað „black sheep“, að vera svartur sauður. Maður verður svartur sauður en maður verður ríkur svartur sauður. Þetta er gert í Bandaríkjunum. Með því að kaupa þessar upplýsingar getum við endurheimt mikið af skattfé og að sjálfsögðu verðlaunað þá sem aðstoða okkur við að innheimta.

Virðulegi forseti. Ég hef fylgst með stjórnmálum nokkuð lengi, löngu áður en ég byrjaði í þeim, og alltaf hafa komið fram tillögur um að bætt skatteftirlit ætti að skila svo miklu meiri tekjum. Það getur enginn haldið því fram að aukið eftirlit hafi ekki verið með skattgreiðslum á undanförnum árum. Það er vinna í gangi varðandi kaup á þessum upplýsingum og það er kannski svolítið djarft að setja 3 þús. milljónir inn á þennan lið sem verið er að vinna að. Við skulum vona að bætt skatteftirlit skili betri tekjum og þá er það auðvitað mjög gott en það getur held ég enginn haldið því fram að hér sé um að ræða mjög nákvæm vísindi. Ég spurði hv. stjórnarandstæðinga sem báru þessa tillögu fram um hana í umræðum um störf þingsins og þar var bent á að fara þyrfti betur í að skoða bótasvik og ýmislegt tengt þeim. Ég held að það sé sjálfsagt og eðlileg að við gerum það og ég treysti því að menn séu að gera slíka hluti. En að mæta hér með spádóm um 3 þús. millj. kr. tekjur út af þessu, ja, það verður hver og einn að dæma hversu raunhæft það er. Ég ætla ekki að hafa nein orð um það, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um hluta af breytingartillögu okkar í stjórnarandstöðunni um aukin framlög til Ríkisútvarpsins. Eins og ég rakti áðan í ræðu um atkvæðagreiðsluna hefur myndast um það þverpólitísk samstaða í stjórn Ríkisútvarpsins að kalla eftir því að útvarpsgjaldið verði óbreytt og renni óskipt til Ríkisútvarpsins. Það liggur líka fyrir það mat stofnunarinnar og nýrra stjórnenda hennar að ekki sé hægt að sinna almannaskylduhlutverki stofnunarinnar eins og það er skilgreint í lögum að óbreyttri fjárveitingu. Það er því nauðsynlegt að auka fjárveitinguna eða fyrir stjórnarmeirihlutann að axla þá ábyrgð að segja hvað eigi að leggja af í starfsemi Ríkisútvarpsins. Það er ekki hægt að ganga fram eins og stjórnarmeirihlutinn virðist ráðinn í að gera, að skerða fjárveitingar til Ríkisútvarpsins en vilja ekki horfast í augu við það að ekki er hægt að veita 

Virðulegi forseti. Þessi tillaga snýst um það að falla frá lækkun útvarpsgjaldsins. Þessi tillaga er í takt við eindreginn vilja sameinaðrar stjórnar Ríkisútvarpsins þar sem fulltrúar stjórnarflokkanna úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki eru í algjörum meiri hluta, sex af níu stjórnarmönnum, en út frá þessari atkvæðagreiðslutöflu virðist sem meiri hluti þessara flokka á þinginu ætli ekki að hlusta á stjórn Ríkisútvarpsins sem ber ábyrgð á því að Ríkisútvarpið geti uppfyllt lagaskyldur sínar sem eru skilgreindar í tiltölulega nýlegum lögum, lögum sem fulltrúar allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins samþykktu hér. Mig undrar þessi afstaða framsóknarmanna í þingsal. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því hvernig einhver hv. þingmaður getur komið fram og sagt að framlög til Ríkisútvarpsins hafi verið lækkuð. Ef tillögurnar ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga hækka þau um tæpar 500 milljónir miðað við það sem var í tíð síðustu ríkisstjórnar, hækka um 500 milljónir. Það er enginn niðurskurður, það er hækkun um 500 milljónir. Hér er hins vegar, frá þeim sem gagnrýna stjórnarmeirihlutann fyrir að vera með skatta á almenning, komin tillaga um að hækka nefskatt á almenning frá því sem er í frumvarpinu. Það sem hefur breyst í tíð þessarar ríkisstjórnar er að sambærileg upphæð og kemur af útvarpsgjaldinu fer í rekstur Ríkisútvarpsins og það er stór munur á því og því sem var í gangi í tíð síðustu ríkisstjórnar.

Herra forseti. Eitt er alla vega ljóst, ríkisstjórnin kemst ekki upp með það að lækka útvarpsgjaldið og láta bæði stjórn og framkvæmdaráð Ríkisútvarpsins vinna sín skítverk við það að skera niður. Núna vita allir landsmenn að þetta er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, það er á ábyrgð meiri hlutans á Alþingi þegar þjónustan fer að skerðast hjá Ríkisútvarpinu, sama hvaða hugmyndir menn hafa um það hver þjónustan eigi að vera. Þessi tillaga er um að láta pólitískt skipaða stjórn Ríkisútvarpsins, þessi ríkisstjórn og þessi þingmeirihluti skipaði sex menn og minni hlutinn fékk þrjá, vinna skítverkin. Þau sögðu nei og voru öll sammála um að það ætti ekki að skerða þetta gjald og sögðu: Við getum ekki uppfyllt okkar lagalega hlutverk. Verið heiðarleg í meiri hlutanum, ef þið viljið ekki að Ríkisútvarpið sinni því sem það segist þurfa þessa fjármuni til að sinna, breytið þá lögunum. Þið eruð nýbúin að því, þið getið gert það aftur. 
            

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um hluta tekjuöflunartillagna þeirra sem við í stjórnarandstöðunni höfum lagt fram til að fjármagna breytingartillögur okkar. Það eru auknar arðgreiðslur frá fjármálafyrirtækjum sem nema 2.184 milljónum. Það er umtalsvert svigrúm fyrir hendi til að auka arðgreiðslur úr Landsbankanum og þessi tala er engin tilviljun, þetta eru nákvæmlega tekjurnar sem urðu af sölu Borgunar án þess að um þá sölu væri samkeppni meðal væntanlegra kaupenda. Það er algjörlega ljóst að það ætti að vera Landsbankanum vandalaust að standa skil á þeirri arðgreiðslu, á þeirri fjárhæð, í ríkissjóð.

Herra forseti. Bankarnir eru stútfullir af peningum. Það er ekki hægt að segja að við ætlum ekki að ná í þessa peninga. Hvað á bankaskatturinn að fara í? Þar eru þrotabúin undir. Hann átti að fara í það að ríkið endurheimti tapið sem það varð fyrir í hruninu. En í hvað fór hann? Hann fór í kosningaloforð Framsóknarflokksins. Þessir peningar fara þá ekki í hitt eða í að byggja upp það sem var sett í bakkgír í hruninu, eins og heilbrigðiskerfið, en nú erum við að ræða þetta. Það eru til peningar í þessu samfélagi, bankarnir eru stútfullir. Það eru til peningar í samfélaginu til að fara í það að gefa meira í, gefa í þar sem nauðsynlega þarf að gefa í til að koma til móts við þann bakkgír sem við vorum í í hruninu. Þeir eru til, þessir peningar.

Herra forseti. Eins og kom fram áðan er þetta hluti af þeim tillögum sem við í stjórnarandstöðunni lögðum fram um að verði notaðar í tekjuöflun. Það er alveg ljóst að núverandi ríkisstjórn hefur talað fyrir því að nýta auknar arðgreiðslur úr bönkum og hefur aldeilis verið að gera það, bætt fjárhaginn bæði fyrir þessi fjárlög og hin síðustu með því að sækja aukinn arð í fjármálastofnanir, þannig að þeim ætti ekki að verða skotaskuld úr því að samþykkja þessa tillögu og ná í þá rúmu 2 milljarða sem eru fengnir vegna sölu sem ekki kom upp á yfirborðið fyrr en hún var yfirstaðin. Þeir rúmu 2.100 milljarðar væru kærkomnir í margvíslega þjónustu sem við þyrftum að efla enn frekar.

Herra forseti. Hér gerir minni hlutinn tillögu um tiltölulega mjög hógværa hækkun tekna af veiðigjöldum frá sjávarútveginum, borið saman við það sem er í frumvarpinu sjálfu, að þær verði um 10,7 milljarðar í staðinn fyrir rúma 8 milljarða eins og frumvarpið hljóðar upp á. Það er hógvær tillaga í ljósi þess að afkoma sjávarútvegsins er með afbrigðum góð þessi missirin og árin. Nú í vetrarbyrjun kom ný verðvísitala fyrir sjávarútveginn og er hún sú hæsta í sögunni, aldrei áður í sögunni hefur afurðaverð sjávarútvegsins að meðaltali verið jafn hátt og núna. Fyrirtækin skila uppgjörum með methagnaði og moka milljörðum á milljarða ofan í arðgreiðslur til eigenda sinna. Það er þess vegna alveg ljóst að hin ítrekaða góðvild ríkisstjórnarinnar við gróðafyrirtækin í sjávarútvegi er með öllu tilefnislaus. Það er engin ástæða til að sækja ekki þá fjármuni sem þörf er fyrir víða í okkar kerfi að einhverju leyti í þessa átt. Ég endurtek að hér er hógvær tillaga á ferðinni um 2,7 

Virðulegi forseti. Minni hlutinn leggur til hækkanir á veiðigjöldum upp á 2,7 milljarða kr. Það eru ekki meira en 700–900 millj. kr. sem ríkisstjórnin sjálf og þingið lagði upp með í vor. Þá voru tekjurnar áætlaðar eitthvað um 8,5–9 milljarðar, held ég, en lækka þá núna um tæpa 2 milljarða á nokkrum mánuðum. Ég velti fyrir mér hvers vegna það er gert. Við í Bjartri framtíð höfum lagt áherslu á að frumskilyrði fyrir sanngjörnum veiðigjöldum sé að þau séu lögð á út frá upplýsingum frá útgerðunum nær í tíma en núna er gert. Það er óskiljanlegt að stjórnvöld hysji ekki upp um sig brækurnar og græi það í hvelli svo við getum hætt að rífast um þetta mál.

Virðulegur forseti. Það er ótrúlegt að ríkisstjórn hafi gert það að forgangsverkefni sínu að lækka veiðigjöldin, það er ótrúlegt meðal annars í ljósi þess að aldrei hefur afkoma sjávarútvegsins verið betri en í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og er það sem betur fer enn. Það er ótrúlegt vegna þess að á sama tíma er þessi sama ríkisstjórn að hækka matarskattinn á fólkið í landinu, loka framhaldsskólunum fyrir 25 ára fólki og eldra, ástandið í heilbrigðiskerfinu er eins og við þekkjum slæmt, auk þess sem þeir draga til baka tillögur um hækkanir á lífeyri öryrkja. Það er þess vegna fátt sem sýnir jafn vel að stjórnarmeirihlutinn er hér fyrir einka- og sérhagsmuni. Það er sjálfsagt í þágu almannahagsmuna og heildarhagsmuna samfélagsins að hækka veiðigjaldið og þó að það væri meira en hér er lagt til segði ég já.

Herra forseti. Þetta er veiðigjald sem er innheimt vegna þess að ákveðnir aðilar geta undanskilið alla aðra frá því að veiða úr sameiginlegri auðlind landsmanna. Þetta er gjald sem tekið yrði af hagnaði þannig að það hefur ekki áhrif á hvort menn fjárfesta í greininni eða ekki. Menn geta fjárfest og það kemur inn sem kostnaður á móti tekjunum og það sem út af stendur er hagnaður þannig að menn geti einmitt fjárfest mikið til þess að þurfa ekki að borga þennan skatt, þetta veiðigjald. Þetta er mjög sanngjarnt gjald fyrir að útiloka alla aðra frá því að nýta sameiginlega auðlind okkar. Hvers vegna er verið að lækka það trekk í trekk þegar hin litla hækkun sem koma á á móti er 90% af þeirri fjárþörf sem forstöðumenn heilbrigðisstofnana landsins segja að sé nauðsynleg til að veita nauðsynlega þjónustu, bara svo menn átti sig á því?

Forseti. Það er ekki ný frétt að með fyrstu verkefnum ríkisstjórnarinnar hafi verið að lækka veiðigjöld á útgerðina í landinu, þá sem vel geta borgað. Það er þema í öllum aðgerðum ríkisstjórnarinnar að láta þá sem geta borgað hætta að borga og láta þá borga sem ekki geta borgað. Það er ekki skemmtileg aðferð, þykir mér. Með þessari tillögu er reynt að snúa aðeins af villu vegar varðandi veiðigjöldin. Ég segi eins og hv. þm. Helgi Hjörvar: Ég mundi gjarnan greiða atkvæði með þessari tillögu þótt hún væri talsvert mikið hærri.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um aukið framlag fyrir RÚV. Mér er ekki ljúft að greiða atkvæði með því, ég á reyndar eftir að greiða atkvæði og geri það um leið og ég kem í sætið. Ég geri það í trausti þess að RÚV geri endurbætur á fjármálum sínum og lagi reksturinn eins og lofað hefur verið, enda skilst mér að þessi fjárveiting sé skilyrt því að það geri slíka endurskoðun. Ég segi já.

Herra forseti. Mér sýnist að með þessari breytingartillögu meiri hlutans á fjárhæð veiðigjalda á næsta ári sé fjórða lækkun veiðigjalda frá því að þessi ríkisstjórn komst til valda á ferðinni. Hún hófst handa strax vorið 2013, síðan aftur þá um haustið í fjárlagafrumvarpi, í þriðja sinn þegar fjáraukalög þessa árs komu fram og nú er hér á ferðinni fjórða beina lækkunin á veiðigjöldum á innan við tveimur árum frá ríkisstjórninni. Í stað þess að þau verði rúmir 8 milljarðar á næsta ári verða þau aðeins 7,3 milljarðar í heild. Þá erum við að tala um veiðigjöld í heild, bæði almennan og sérstækan hluta þeirra. 7,3 milljarða veiðigjöld af um 80 milljarða framlegð og þar af auðlindarentu væntanlega af stærðargráðunni 35–40 milljarðar er auðvitað orðin alveg ótrúleg tala, satt best að segja. Ég sé enga ástæðu til þess, allar upplýsingar sem við höfum um afkomu greinarinnar sýna að að minnsta kosti stærri og stöndugri fyrirtækin þar gætu lagt meira af mörkum og eiga auðvitað að gera það.  
            

Virðulegi forseti. Hér er verið að uppfæra tekjur í A-hluta frá því að frumvarpið var lagt fram. Hér er um 9 milljarða hækkun að ræða á greiðslugrunni. Áður höfðu farið inn í fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2014 um 30 milljarðar af þeim mikla afgangi sem varð í rekstri ríkisins. Ég minni á að þegar þingmenn greiddu hér atkvæði á sama tíma fyrir jól í fyrra var reiknað með 900 millj. kr. afgangi. Raunin varð yfir 40 milljarðar þannig að svo sannarlega hefur ágóðanum af góðum rekstri ríkisins í tíð þessarar ríkisstjórnar verið skilað til grunnþjónustunnar, heimilanna, heilbrigðisþjónustunnar og menntakerfisins. Ég bendi á með mikilli ánægju hvílíkum tekjuauka þetta ár hefur skilað.

Virðulegur forseti. Það er mikið ánægjuefni að sjá þá breytingu sem verður milli umræðna á þessum lið. Þetta er uppfærsla miðað við spár um tekjur ríkisins á næsta ári og við sjáum eftir álagningu á lögaðila sem kom núna milli umræðna að tekjustofnarnir, þessir stóru mikilvægu tekjustofnar, taka við sér vegna batnandi atvinnustigs, vegna betri stöðu fyrirtækjanna í landinu og vegna þess að einstaklingar skila meiri skatttekjum en áður v ar áætlað. Umræðan um veiðigjöld er síðan alveg sérstakt mál og virðist enn vera á miklum villigötum, því miður. Hún er, að því er virðist, orðin algjörlega prinsipplaus. Hún snýst ekkert um það lengur hvað er eðlilegt gjald fyrir aðgang að takmarkaðri auðlind, hún snýst alltaf um það að fjármagna útgjaldatillögur minni hlutans í þinginu. Vísað er í að afkoman sé góð og að þá eigi bara að hækka veiðigjöldin. En hvar er prinsippumræðan sem við byrjuðum hér á fyrir rúmum áratug um það hvernig hægt væri að nálgast eitthvert sanngjarnt gjald? Og hvernig væri að einhver færi að stíga hér upp í pontu 

Ég vek athygli á því að hér fær forsætisráðuneytið 26 millj. kr. aukalega. Það er um það bil það sem til dæmis BUGL þyrfti, rétt rúmlega það. Mér þætti athyglisvert að vita hvort gert sé ráð fyrir þessum 65 millj. kr. sem þarf til þess að geta haft sjö aðstoðarmenn í einu ráðuneyti. Það vantar aðstoðarmenn víðar og sér í lagi í heilbrigðiskerfinu. Ég vil vekja sérstaka athygli á því ástandi sem er í þessu samfélagi þegar kemur að geðheilbrigðismálum barna, en það virðist hafa fyrirfarist í þessu frumvarpi að gera ráð fyrir því.

Virðulegi forseti. Í þessari tillögu gerum við í stjórnarandstöðunni tillögu um að heiti fjárlagaliðar sem ber mjög langt heiti og hefur í heiti sínu nafnið græna hagkerfið fái rétt heiti sem endurspegli eðli þeirrar fjárveitingar sem þar er undir. Það er sérkennilegur feluleikur sem hæstv. forsætisráðherra hefur hafið um að hengja heitið „Græna hagkerfið“ á ýmis húsafriðunarverkefni og önnur ágæt verkefni sem eiga ekkert skylt við græna hagkerfið. Hér var samþykkt þingsályktunartillaga á síðasta kjörtímabili með stuðningi þingmanna úr öllum flokkum um uppbyggingu á grænu hagkerfi og fjárveitingar til þess. Það liggur alveg fyrir hvernig skilgreina ber hugtakið græna hagkerfið og það er dapurlegt að sjá þann afbökunarleik sem stendur yfir. Það skiptir máli að kalla hlutina sínu réttu nafni. Hér var sköpuð þverpólitísk samstaða um fjárveitingar og uppbyggingu á hinu græna hagkerfi og það er sorglegt ef stjórnarmeirihlutinn ætlar að hverfa frá þeirri stefnu.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga stjórnarandstöðunnar er fyrst og fremst sett fram til þess að auka gagnsæi og skýrleika fjárlagafrumvarpsins hvað þetta varðar. Það gerðist hér á síðasta ári að þessi tiltekni liður, Græna hagkerfið, breyttist í dótaskúffu hæstv. forsætisráðherra sem var dýpsta og drýgsta skúffan í Stjórnarráðinu og var notuð fyrir verkefni sem hæstv. ráðherra hafði sérstakan áhuga eða mætur á. Það var í sjálfu sér ekki til fyrirmyndar og raunar til skammar. Hér er sú viðleitni hjá stjórnarandstöðunni að láta liðinn heita það sem hann felur í sér og þá getur stjórnarmeirihlutinn horfst í augu við það hvort hann vilji að hið raunverulega græna hagkerfi, þ.e. það verkefni sem fór hér í gegn með öllum greiddum atkvæðum, njóti einhvers atbeina fjárveitingavalds Alþingis.

Forseti. Hér erum við að gera tillögu um að láta hlutina heita það sem þeir ættu að heita. Með því að segja að hér séum við að fjalla um græna hagkerfið er auðvitað ekkert annað en hið sérstaka tungumál sem viðhaft var í skáldritinu 1984 eftir George Orwell og var að jafnaði kallað „Newspeak“. Mér finnst mjög mikilvægt að við tökum hér upplýsta ákvörðun og ég óttast að margir þingmenn stjórnarmeirihlutans átti sig ef til vill ekki á því að við erum alls ekki að tala um græna hagkerfið heldur skúffu sem er í forsætisráðuneytinu. Forsætisráðuneytið er orðið óheyrilega dýrt í rekstri og þetta er enn einn liðurinn í óskiljanlegri röðun á fjármunum sem ekki hafa neitt að gera með græna hagkerfið. Við óskum eftir því að það verði leiðrétt nú þegar.

Virðulegi forseti. Ég gaf merki þegar greidd voru atkvæði um fyrri lið en kem upp í þessum lið til að gera grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli. Á síðasta kjörtímabili var ráðist í mjög metnaðarfullt verkefni sem var undir heitinu Græna hagkerfið, þverpólitísk samstaða, mikil vinna sem skilaði 50 mjög flottum og frambærilegum tillögum. Það er til mikillar skammar hvernig hefur verið farið með það verkefni af núverandi ríkisstjórn. Hér er gerð tilraun til þess að leiðrétta það. Auðvitað er ekkert sem tengist græna hagkerfinu í þeim lið sem hér voru greidd atkvæði um fyrr og eru sögð tengd vernd sögulegra og menningartengdra byggða og fornleifa. Ef menn vildu virkilega kalla þetta réttu nafni ætti það að heita „Hæstvirtur forsætisráðherra útdeilir peningum til verkefna sem honum finnst sniðug með sms-um“. Það er bara þannig. Menn eiga að kalla hlutina það sem þeir eru og hér er mjög góð tillaga sem ég ætla að styðja og segja já við.

Virðulegi forseti. Eitt er að stjórnarmeirihlutinn vilji ekki kannast við þá afbökun sem orðið hefur á fjárlagaliðnum um breytingartillöguna sem hér voru greidd atkvæði um áðan, en við hljótum að kalla eftir því að meirihlutaflokkarnir á Alþingi í dag standi við þá þverpólitísku samstöðu sem varð hér á síðasta kjörtímabili um fjölbreytt atvinnulíf, um nýjar leiðir til þess að auka verðmæti í þessu landi og nýta sérstöðu Íslands og möguleika Íslands til þess að skapa grunn fyrir græna atvinnusókn. Það er algjörlega ótrúlegt að sjá þröngsýnina og aftanúrkreistingshátt þessa stjórnarmeirihluta, að menn skuli ekki geta sótt fram eða séð framtíð í nokkrum sköpuðum hlut í atvinnuþróun.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með það að sú góða tillaga sem var hér á undan og snerist ekki um neina tölu heldur um að segja hlutina eins og þeir eru skyldi ekki njóta stuðnings stjórnarflokkanna. Ég skil ekki alveg af hverju hlutirnir mega ekki heita það sem þeir eru, nema ef stjórnarflokkunum finnst lýsingin ekki hafa verið nógu nákvæm, að það þyrfti að koma betur fram hvílíkur geðþótti er að baki útdeilingu fjár úr forsætisráðuneytinu undir þessum lið. Kannski finnst stjórnarmeirihlutanum það og þá kemur væntanlega fram tillaga fyrir 3. umr. fjárlaga um það hvað stjórnarmeirihlutanum finnst að þessi liður eigi að heita. Að minnsta kosti heitir hann alveg örugglega ekki með réttu Græna hagkerfið, vegna þess að þessi liður snýst ekki um þær 50 tillögur sem þingheimur allur samþykkti hér. Af einhverjum óskiljanlegum ástæðum er stjórnarmeirihlutinn þeirrar skoðunar að í fyrsta lagi megi ekki halda áfram með græna hagkerfið og í öðru lagi á að dulbúa dekurverkefni forsætisráðherra með þessari grænu skikkju,  
            

Þú ert nú ekki orðlaus.

Virðulegi forseti. Við fögnum því að bætt er við fjárveitingu til Háskóla Íslands en það er ekki nóg að gert. Háskólinn fær ekki greitt með öllum þeim nemendum sem hann sinnir. Það er vandamál sem stjórnarmeirihlutinn skilur eftir óleyst.

Virðulegi forseti. Hér eru þau ánægjulegu tíðindi að það er verið að auka framlag til háskólastigsins á Íslandi. Sú hugsun er að baki varðandi dreifingu þessara fjármuna að mæta þeim vanda, sem núverandi ríkisstjórn tók svo sannarlega í arf frá þeirri sem farin er frá, að það eru of margir nemendur sem ekki er greitt fyrir í háskólunum og hér eru stigin skref til að mæta því. Það var alveg nauðsynlegt. Vitanlega þýðir það að skólar þar sem sá vandi er ekki uppi í jafn ríkum mæli, eins og til dæmis í Háskóla Íslands og Háskólanum í Reykjavík, fá þá ekki hlutfallslega jafn mikið, en það var nauðsynlegt að grípa til þessara aðgerða til þess að ekki stæði áfram sú staða sem hafði verið hér árum saman, að það væru of margir nemendur sem ekki hafði verið greitt fyrir en væri verið að veita kennslu. Hér er stigið stórt skref í átt að laga það, mjög mikilvægt skref og ber að fagna því, virðulegi forseti.

Forseti. Þegar efnahagur landsins hrundi hér árið 2008 tók Háskóli Íslands, eins og reyndar aðrar menntastofnanir, þátt í því að gera það sem hægt var til að reisa við allt kerfið, tók inn miklu fleiri nemendur en hann gat og það er ósanngjarnt að nota það að það hafi verið lækkaðar greiðslur með hverjum nemanda. Það var vegna þess að peningarnir voru ekki til, vegna þess að ríkissjóður var á heljarþröm og háskólinn tók við. Þetta er ekki nóg, þetta er alls ekki nóg til að bæta Háskóla Íslands það upp sem hann þarf. Mér finnst það ríkisstjórninni til skammar að gera ekki betur í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég greiði þessari tillögu ekki atkvæði með glöðu geði því að Háskólinn á Akureyri skiptir gríðarlega miklu máli fyrir allt landið, þó að hann skipti auðvitað atvinnulega séð langmestu máli fyrir Norðurland og Norðausturland. Sú skipting sem átti sér stað á þessum fjármunum, tæpum 618 milljónum, er ekki til þess fallin að sátt geti ríkt um hana meðal landsbyggðarþingmanna.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir það sem hv. stjórnarþingmaður Valgerður Gunnarsdóttir segir hér um Háskólann á Akureyri. Hann hefur sýnt mikla ráðdeild og farið í erfiðar aðgerðir til að bregðast við skertum fjárframlögum eftir efnahagshrunið og því átti að skila til baka en það er ekki gert hér nú. Þar að auki er í skýringartexta með breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar farið inn á algjörlega nýtt svið þar sem meiri hluti nefndarinnar setur inn skólastefnu sem skólinn á að fara eftir. Það er algjört nýmæli og ég mótmæli því, sit hjá við þessa atkvæðagreiðslu nú. Ég hef hvatt fjárlaganefnd til að breyta þessum texta milli umræðna. Háskólinn og háskólaráð á að fá að ráða því hvernig skólinn notar þessa peninga. Þar að auki geri ég miklar athugasemdir við það að Háskólanum á Akureyri séu einungis ætlaðar 10,3 millj. kr. af þeim 617 milljónum sem eru framlag til hækkunar kennslu á háskólastigi. Virðulegi forseti. Það er ekki boðlegt að gera þetta á þann hátt eins og ég hef getið um, 

Herra forseti. Í þessari 40,3 millj. kr. tölu eru 30 milljónir sem Háskólinn á Akureyri er þá loksins að fá hér inn aftur eftir barning. Hann hefur haft þessa fjárhæð undanfarin tvö ár og hún var látin ganga til háskólans til þess að hann gæti efnt samninga við kennara um rannsóknarmissiri þeirra sem höfðu verið lögð af í tvö ár í sparnaðarskyni meðan háskólinn lifði í gegnum mestu þrengingarnar og vann upp gamlan skuldahala sem hann hefur gert af miklum dugnaði. Það er alveg óskiljanlegt að meiri hluti fjárlaganefndar ætli að fara að stjórna innri málum háskólans með því að eyrnamerkja 20 af þessum 30 milljónum í allt annað verkefni, ágætt verkefni. Þessu verður að breyta með nýrri lögskýringu við 3. umr. þessa máls, ef hv. formaður fjárlaganefndar er ekki svo vænn að gera það munnlega hérna nú þegar. Síðan er það í öðru lagi ósanngjarnt að Háskólinn á Akureyri sem er þriðji stærsti háskólinn í landinu svo miklu munar fái aðeins 10,3 milljónir af á sjöunda hundrað milljónum sem aukið er í 

Virðulegi forseti. Þessi skipting er að mörgu leyti mjög ósanngjörn og mér finnst talsmenn aga og ráðdeildar í ríkisrekstrinum þurfa að útskýra það hvernig er hægt að koma svona fram við skóla sem hefur skorið niður, lagt niður deildir, lækkað laun kennara, lagt af rannsóknarmissiri, verið í mörg ár í röð innan fjárheimilda og greitt niður skuldahala. Hver eru skilaboðin? Þið hafið staðið ykkur of vel, þið þurfið ekki á neinum aukapeningum að halda, þið getið rekið ykkur svo vel innan fjárheimilda, gerið það bara áfram. Af hverju ættu ríkisstofnanir að skera niður og borga upp skuldahala ef þetta eru skilaboðin? Mér finnst þetta mjög ósanngjarnt og ég treysti því að fyrir 3. umr. verði komið til móts við Háskólann á Akureyri. Ef einhver ríkisstofnun á það skilið er það Háskólann á Akureyri.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað um Háskólann á Akureyri. Það er dapurlegt þegar rektor kemur í viðtal í blöðum og segir: Eru það skilaboðin, á ég sem sagt að fara fram úr og þá fæ ég það bætt? Það er mikið ójafnræði í þessari úthlutun og þrátt fyrir að reynt hafi verið að sýna fram á eitthvert réttlæti í henni með einhverjum útreikningatvisti gengur það ekki upp í hugum okkar sem höfum fjallað um málefni skólans. Þetta kemur niður á rannsóknarmissirunum, það er alveg klárt mál. Ég eins og fleiri hvet hv. þingmann og formann fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur, til að breyta þeirri skýringu sem fylgir þessum lið. Það er beiðni háskólans um að leyfa honum að ráðstafa framlaginu í rannsóknarmissiri eins og tillagan var í upphafi. Ég veit ekki alveg af hverju þessi skýring kom inn eða á hvaða forsendum, vegna þess að um hana hefur ekki verið beðið og hún ekki heldur rædd. Ég hvet til þess að þessu verði 

Virðulegi forseti. Með þessari tillögu er ekki verið að reyna að koma til móts við hallarekstur einstakra stofnana heldur mæta þeim vanda að í háskólakerfinu eru nemendur sem er ekki greitt fyrir samkvæmt samningum. Það er verið að mæta þeim vanda og það er gert með almennum hætti, en það er alveg rétt að það vill þannig til að þessi nemendahópur er, einkum og sér í lagi í þessum tveimur skólum sem hér um ræðir - það er ekki verið að senda þau skilaboð að stofnanir eigi ekki að halda fjárlög eða gæta aðhalds í rekstri heldur er verið að mæta þessum vanda sem til dæmis Háskóli Íslands hefur bent á og hv. þingmenn hafa margir hverjir bent á í sínu máli. Hvað varðar síðan fjárframlög til háskólakerfisins á síðasta kjörtímabili og þá ákvörðun að fjölga svo mjög eins og gert var án þess að láta fjármuni fylgja vil ég benda hv. þingmönnum á að það voru til fjármunir, t.d. til að ráðast í stórfelldar breytingar á stjórnarskrá landsins sem síðan reyndust tóm vitleysa og kostuðu hundruð og aftur hundruð milljóna  
            

Hæstv. forseti. Ég heyri að hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki hlustað á ræðurnar hér um tekjuöflun og horfir á stjórnarskrána frekar en veiðileyfagjaldið til að afla fjár til háskólanna. Ég ætlaði að gera grein fyrir atkvæði mínu varðandi Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri og kvarta yfir því að í þessum tillögum felst engin lausn á vanda þess skóla. Það er algjört stefnuleysi sem þar hefur ríkt, það hefur mistekst að ná sátt um hvernig byggja eigi upp þessa mikilvægu starfsemi á Hvanneyri og það er ljóst að þeir peningar sem þarna kemur tillaga um duga engan veginn til að rétta við rekstur þessa skóla og tryggja honum einhverja framtíð. Á sama tíma og ákveðnu fjármagni var bætt við var skorin niður af atvinnuvegaráðuneytinu sambærileg upphæð hvað varðar rannsóknir. Ég treysti mér ekki til þess að greiða þessu atkvæði, einfaldlega vegna þess að hér er allt of lítið og ómarkvisst skref stigið. Ég hvet þingheim til að fara að skoða af fullri alvöru stöðu þessara mikilvægu atvinnuvegaskóla, nýrra háskóla sem aldrei hafa hlotið fjármögnun í samræmi við það sem lagt var af stað með í upphafi. Ég sit hjá.

Hæstv. forseti. Ég fagna því mjög að aukafjármagn sé að fást til Landbúnaðarháskóla Íslands. Miklar ánægjuraddir hafa heyrst frá Hvanneyri og þakkir fyrir að efla það góða starf sem þar er unnið og að efla stofnunina. Auðvitað segi ég já við því því að þetta er til góða fyrir samfélagið allt þarna á Hvanneyri sem er að byggjast upp.

Herra forseti. Nú erum við að greiða atkvæði um að leggja sáralitla fjármuni í Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Fyrir okkur sem þekkjum til málsins og þekkjum hve menntamálaráðherra barðist hart fyrir því að sameina hann og Háskóla Íslands sem mætti mikilli mótstöðu, líka úr röðum hans eigin flokks, er sárgrætilegt að það sé engin framtíðarsýn fyrir skólann, hvorki faglega né fjárhagslega. Enn þá eru málefni skólans í uppnámi. Þó að þarna komi rúmar 17 milljónir er það dropi í hafið. Samfélagið og skólasamfélagið og íbúar og landsmenn allir eiga rétt á því að ríkisvaldið hafi þarna einhverja framtíðarsýn um framhald á uppbyggingu í þessum skóla sem hefur haft mikinn metnað og hefur skilað gífurlega góðu skólastarfi. Hann á að vera metinn sem slíkur, að hann fái að starfa í einhverju rekstraröryggi. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er rétt, sem hér kom fram, að ég gerði tilraun til að sameina þennan skóla Háskóla Íslands og það gekk ekki fram. Það kallar á nýja nálgun á þann vanda sem augljóslega er uppi hjá þessari skólastofnun, m.a. vegna smæðar hennar. Ég vil nota tækifærið og greina þingheimi frá því að nú stendur yfir í mínu ráðuneyti heildarúttekt og vinna og mat á háskólakerfinu, m.a. til þess að setja það í alþjóðlegt samhengi og skoða um leið stöðu einstakra skóla og leita leiða til að tryggja stöðu þeirra og efla þær rannsóknir sem þar fara fram. Ég vil einnig vekja athygli á því að í þeim tillögum sem hér eru ræddar er gert ráð fyrir því að mjög myndarlegt framlag fari til rannsókna háskóla í þágu landbúnaðar, um það bil 55 milljónir sem ættu þá að nýtast mjög vel til rannsókna akkúrat á þessu sviði og þar með því skóla- og rannsóknastarfi sem fer fram á Hvanneyri.

Forseti vill árétta að það er verið að greiða atkvæði um tölulið 9, Landbúnaðarháskóla Íslands. Forseta hafði einfaldlega yfirsést á miða sínum að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hafði beðið um orðið til að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Hæstv. forseti. Það er hægt að flytja sömu ræðuna varðandi Háskólann á Hólum og um Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri. Þarna hefur ekki verið mótuð nein stefna eða framtíðarsýn hvað varðar skólann. Ég verð að viðurkenna að þegar hæstv. menntamálaráðherra kemur hér og segir að það sé verið að vinna að undirbúningi og það standi til o.s.frv. þá biðum við í rúmt ár eftir hvítbók en það er ekkert úr henni í þessu fjárlagafrumvarpi. Það er verið að gera allt aðra hluti en stendur þar. Það er það sem veldur áhyggjum hjá mér, að við séum hægt og bítandi að leggja niður skólastarf á ákveðnum svæðum eða í ákveðnum stofnunum með skerðingu á fjárveitingum án þess að nokkur stefna hafi verið mótuð, og allra síst þannig að samstaða sé um þá stefnu sem þarf að vera á bak við svona skóla sem hér er verið að fjalla um. Hér er sett inn viðhald fasteigna sem nýtist örugglega mjög vel á Hólastað en það er undirbúningur undir hestamannamót. Það er stærsta fjárveitingin. Það er gott að menn 

Virðulegi forseti. Það er heldur einkennilegt að heyra þann málflutning að hér sé verið að skerða fjármagn til háskóla. Það er nóg að skoða þessar tölur, þær blasa við, það er verið að auka fjárframlögin. Mismikið, vissulega, vegna þess að þeir umframfjármunir sem koma við þessa umræðu skiptast með þeim hætti sem ég hef áður lýst, þar sem verið er að horfa til þess vanda, sem var mjög knýjandi og bráður og varð að finna lausn á, sem snýr að nemendum sem ekki er greitt fyrir samkvæmt samningum. Aftur á móti er verið að bæta hér við og ég vakti athygli varðandi Landbúnaðarháskóla Íslands á þeim fjármunum sem eiga nú að renna til rannsókna á þessu sviði sem klárlega mun nýtast þeim skóla. Þegar hv. þm. Guðbjartur Hannesson segir að það hafi ekki verið neitt gagn að því að þurfa að bíða í eitt ár eftir hvítbók í menntamálum sem snýr að framhaldsskóla- og grunnskólastiginu, læsismálum og öðru slíku, leyfi ég mér að mótmæla því. Það mun sýna sig að það hafi skipt máli að það plagg kom út og sú stefnumótun sem þar liggur til grundvallar. En það þarf líka að vinna heilmikla vinnu í háskólastiginu. Varðandi þá stefnu sem rekin var á síðasta kjörtímabili, bara að opna skólana þannig að þeir taki á móti sem flestum án þess að láta fjármagn fylgja þá leyfi ég mér að endurtaka það að sú forgangsröðun sem birtist hjá síðustu ríkisstjórn, þegar kom að því að velja 

Rétt.

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að gripið verði til aðgerða til að koma til móts við húsnæðisvanda Listaháskóla Íslands þar sem ekkert hefur gerst. Hafin var vinna við greiningu á framtíðarhúsnæðiskostum og hæstv. ráðherra upplýsti þingið um það í fyrra að 4 milljónir skorti til að ljúka þeirri greiningu. Einu merkin sem við sjáum hins vegar í fjárlagafrumvarpinu í þessu máli eru að fellt er niður tímabundið húsnæðisframlag og ekkert sett í það að ljúka greiningunni. Hins vegar verður það að segjast að Listaháskólinn kemur ekkert sérlega vel út úr þessum fjárlögum. Þetta er skóli sem er á hrakhólum og það er þess vegna okkar tillaga að fjármunir renni í hann. Við erum líka með aðra tillögu sem lýtur að því að efla samstarfsskólana með því að veita áfram fjármuni til þess þarfa verkefnis sem skólarnir hafa mjög óskað eftir. Það er nú eitt af því sem var gert á síðasta kjörtímabili þó að hæstv. ráðherra virðist mjög í mun að benda þangað til að draga athyglina frá eigin vandamálum, til að mynda við að sameina háskóla þar sem ekkert virðist ganga eða reka hjá hæstv. ráðherra. 
            

Virðulegur forseti. Þetta framlag til Listaháskólans, upp á 40 millj. kr., virðist ekki vera hátt en það mun skipta máli í því að halda áfram að finna skólanum þokkalegt húsnæði. Við höfum fengið þær upplýsingar hér að húsnæðið sé heilsuspillandi að einhverju leyti og við því hlýtur að þurfa að bregðast. Mér finnst að hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra eigi að tala um sína stefnumótun, bæði varðandi þennan skóla og aðra stefnumótun í skólastarfi, en vera ekki að tala hér um hvað gerðist á síðasta kjörtímabili og fara meira að segja rangt með.

Virðulegur forseti. Það er ágætt að það sé gefið aðeins í í fjárveitingum til háskólans út af fjölgun nemenda í háskólakerfinu, en það er ekki nóg að gert. Þess vegna vorum við á gula takkanum í þeim liðum hér áðan. Síðan eru bara vissir þættir í háskólastarfseminni í landinu að gleymast. Annars vegar er það samstarfsnet háskólanna, sem við leggjum til að settur verði peningur í, það er mjög mikilvægur þáttur í háskólastarfseminni, og svo er það Listaháskólinn. Listaháskólinn er dreifður hér um allan bæ og það er verið að kenna í heilsuspillandi skúrum. Hann er að hluta til upp á náð annarra kominn um það hvort hann geti fengið einhvers konar afslátt í leigu í algjörlega ófullnægjandi húsnæði sem hann er í. Einu sinni voru mikil áform um að koma Listaháskólanum í almennilegt skjól í bókstaflegri merkingu. Þau hafa bara gleymst og við leggjum hér til að sú vinna sé endurvakin og settar verði 40 milljónir í það til að reyna að koma þessu aftur af stað. Við þurfum auðvitað, ef við ætlum að vera almennilegt samfélag, að eiga flottan listaháskóla.

Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að hafa það í huga að þeir fjármunir sem voru til ráðstöfunar til þess að styrkja háskólastigið skiptust á grundvelli þess sem ég hef sagt hér áður að mæta þyrfti þeim mikla vanda sem við blasti vegna nemendafjölda umfram það sem greitt var fyrir en voru við nám í háskólunum. Það skýrir það hvernig þessum fjármunum er varið. Þar með má um leið líka vera alveg ljóst að ekki er búið að leysa allan þann vanda sem blasir við háskólakerfinu okkar, hvort sem um er að ræða Listaháskólann eða aðra háskóla. Við eigum enn eftir að stíga fjölmörg skref í því að bæta stöðu háskólanna hér á Íslandi í alþjóðlegum samanburði. En ég get líka skilið að þeim sem hér tala, sem báru ábyrgð á stjórnarstefnunni á síðasta kjörtímabili, finnist óþægilegt að það sé rifjað upp, en það er samt sem áður staðan og var sú að teknar voru ákvarðanir um forgangsröðun fjármuna; ákveðið var að nota fjármuni í ýmislegt annað en háskólastigið á sama tíma 

Herra forseti. Hér er einmitt á ferðinni liður í því sem gert var á síðasta kjörtímabili, að mæta ástandinu í háskólasamfélaginu, meðal annars með því að leggja þeim til nýja fjármuni til að efla samstarf sitt, samstarfsnet háskólanna, samræming á innritun og margvísleg fleiri verkefni sem þeir leystu saman. Ég er mjög stoltur af því sem gert var í málefnum háskólanna á síðasta kjörtímabili. Háskólarnir opnuðu sínar dyr fyrir ungu fólki sem gat nýtt tímann til náms í staðinn fyrir að ganga um atvinnulaust. Já, það er rétt að á erfiðustu árunum tveimur voru aðeins greidd 60% af fullum fjárveitingum með þessum viðbótarnemendum en háskólarnir tóku á með samfélaginu og niðurstaðan varð sú að þúsundir ungs fólks notuðu tímann til náms í staðinn fyrir að mæla göturnar. Það er lítil reisn yfir því hjá núverandi hæstv. sperrtum menntamálaráðherra að ráðast á þær aðgerðir því að þær voru vel heppnaðar. Þær voru liður í víðtækum vinnumarkaðs- og menntaaðgerðum í ágætu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélaganna og ríkisvaldsins og háskólanna sem tóku þetta verkefni að sér með glöðu geði til að hjálpa íslensku samfélagi og ungu íslensku fólki út úr erfiðleikunum.

Hæstv. forseti. Hér leggur minni hluti fjárlaganefndar til framlag til háskólastarfsemi til að efla háskólanetið. Því skyldi það vera? Það er einfaldlega vegna þess að það er einn af þeim vaxtarsprotum sem hafa verið til að reyna að tryggja að nýta sem best sameiginlegt stjórnkerfi háskólanna í landinu, skapa þannig betri möguleika fyrir smærri háskóla til að vera áfram staðsettir annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu en njóta engu að síður hagræðingar af því að vinna í samstarfi við stærstu skólana. Það er dapurlegt ef hæstv. menntamálaráðherra getur ekki einu sinni stutt það að fá fjármagn í þetta vegna þess að þetta er eitt af því sem er hvað mikilvægast að fylgja eftir frá því sem áður var. Ég tek undir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hér varðandi starfið á síðasta ári, það er verið að gera afar lítið úr því átaki sem varð til að auka menntastig íslensku þjóðarinnar. Það er eitt af því sem hverfur í þessu fjárlagafrumvarpi og fer dapurlega í höndum núverandi hæstv. menntamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt að háskólarnir tóku á sig heilmikið högg, ef svo má að orði komast, hvað það varðar að þeir tóku til sín miklu fleiri nemendur en þeir fengu fjármagn fyrir. Það þýðir lítið að stæra sig af þeirri aðgerð og hafa síðan ekkert látið fjármagn fylgja með. Þegar sagt er að ekki hafi verið til fjármagn fara menn að líta til þeirra áherslna sem birtust hjá síðustu ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili og hvert peningar og fjármunir voru látnir renna. Menn geta ekki hlaupið frá þeirri umræðu. Það var alveg rétt og alveg skynsamlegt að háskólarnir og framhaldsskólinn tækju á móti nemendum en var það um leið skynsamlegt hvað varðar framhaldsskólastigið að skera niður um 2 milljarða á þeim tíma á meðan ráðist var í ýmis þau verkefni sem ég ætla að leyfa mér að halda fram að hafi með engum hætti verið jafn mikilvæg þjóðhagslega og til dæmis menntakerfið? Þetta verða menn að hafa í huga, jafnframt það að nú er verið að bæta við 

Virðulegur forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um 8 milljónir sem eiga að renna til Fisktækniskóla Íslands í Grindavík. Í fjárlagafrumvarpinu sjálfu eru 15 milljónir einnig til nýjunga í skólastarfi og gert er ráð fyrir að Fisktækniskóli Íslands í Grindavík verði með í þeim verkefnum. En þar er líka gert ráð fyrir að rekstrarfé til skólans sé skorið niður um 20 millj. kr. og við fáum ekki að vita af því hvernig framtíð skólans á að vera því að enginn þjónustusamningur er gerður við hann af hálfu menntamálaráðuneytisins. Ég á erfitt með að átta mig á stefnu hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra varðandi þennan skóla. Það er erfitt að lesa í það þegar með annarri hendinni eru gefnir fjármunir til nýjunga í skólastarfi sem skólinn á að bera uppi og með hinni er rekstrarfé tekið til baka.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að nota tækifærið og fagna þessari tillögu. Þetta er til marks um hvernig samstarf skóla getur skilað mjög óvæntum árangri, þ.e. samstarf Myndlistarskólans í Reykjavík við Kvennaskólann í Reykjavík um nýja námsbraut til stúdentsprófs. Það er mikið fagnaðarefni að það hafi verið ákveðið að halda þessu áfram. Á þeim nótum eigum við að vinna og efla samstarf ólíkra skóla og tengja bók- og list- og verknám með þessum hætti, þannig að ég segi já við þessu.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur um að hér sé á ferðinni mjög áhugavert og mikilvægt mál. Um er að ræða sjónlistabraut sem hefur notið vinsælda og hefur sýnt sig að standast vel faglegar kröfur, undirbúa nemendur vel á þessu sviði og ég vil segja að ég hef heilmiklar væntingar til áframhalds þessa náms á næstu árum.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir sérstakri ánægju með liðinn Framhaldsskólar, óskipt. Þó að hann líti út í atkvæðaskjalinu sem mínusliður er hann sambland af mínus- og plúsliðum. Ég fagna þar sérstaklega plúslið upp á 35 milljónir sem er til þess að halda við svonefndu gólfi, þ.e. þetta er sérstakur stuðningur við fámenna framhaldsskóla sem eru með undir 150 nemendaígildum og þessar 35 milljónir eru til að styðja við þá skóla á komandi rekstrarári vegna væntanlegrar nemendafækkunar sem má rekja til 

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingartillögu okkar í stjórnarandstöðunni um aukin fjárframlög til þess að gera framhaldsskólunum kleift að vera áfram opnir fyrir fólki yfir 25 ára aldri. Það er einhver dapurlegasta tillagan í þessu fjárlagafrumvarpi að ætla að meina fólki yfir 25 ára aldri aðgang að framhaldsskólunum. Það eru ýmsar ástæður fyrir því að fólk þarf á því að halda að fresta framhaldsnámi, vegna efnalegra aðstæðna eða einhverra annarra ástæðna. Það fólk er ekki verri borgarar en aðrir í þessu samfélagi. Það fólk á jafn mikinn rétt og aðrir á að fá framhaldsmenntun án tillits til efnahags. Þegar öllu er á botninn hvolft eru þetta ekki nema 200 manns sem tekst á hverju ári að ljúka stúdentsprófi af bóknámsbrautum. Það þarf sérstakt lundarfar til að leggja sig í framkróka við það að bregða fæti fyrir þessa fáu þegar þeir loksins komast í mark fyrir eigin rammleik.

Virðulegi forseti. Sú skólastefna sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra kynnir hér í gegnum fjárlagafrumvarpið um að meina 25 ára og eldri nemendum í bóknámi aðgang að opinbera framhaldsskólakerfinu er algjörlega óásættanleg. Þarna erum við að taka og sneiða af helstu kostum framhaldsskólakerfisins, sem er sveigjanleiki. Það er vegið að þessu fólki, t.d. konum sem vilja fara í bóknám eftir 25 ára aldurinn af mörgum ástæðum, hafa ekki getað farið þangað fyrr. Þetta eru konurnar sem verða leikskólakennarar í samfélögunum, grunnskólakennarar, sjúkraliðar, hjúkrunarfræðingar. Við þekkjum það sem búum úti á landi að þetta skiptir verulega miklu máli, en það á að stroka út. Hvert er verið að fara með framhaldsskólakerfið, virðulegi forseti?

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið hjá hv. þingmönnum sem töluðu á undan mér er þetta gert til þess að styrkja framhaldsskólana. Ég get í sjálfu sér alveg verið sammála því að það megi skoða framhaldsskólakerfið og stytta nám og gera það skilvirkara, en það á að gera í samráði við alla og ekki síst þegar ríkisstjórnin lagði ríka áherslu á það í stefnuyfirlýsingu sinni, sem er nú fallegt plagg eins og ég hef sagt oft áður, að þetta ætti að gera með hagsmuni nemenda og þjóðarinnar allrar að leiðarljósi. Hún segir líka að fjölbreytileiki í skólastarfi sé lykill að kraftmiklu og skapandi samfélagi. Hún segir líka að áhersla verði lögð á samráð við hagsmunaaðila þegar ákvarðanir eru teknar á vettvangi ríkisins um skipulag náms og kennslu. Þetta hefur alls ekki átt sér stað og þess vegna er alveg ótrúlegt hvernig ríkisstjórnin kemur fram við nemendur 25 ára og eldri í framhaldsskólakerfinu, ekki síst í ljósi þess að hún leggur enga peninga í þá skóla sem hugsanlega gætu tekið við þessum nemendum.

Virðulegi forseti. Við erum mikið búin að ræða þetta mál í þingsal og ekki að ósekju. Hér er ekki aðeins verið að meina fólki aðgang að framhaldsskólanum heldur er verið að vísa því inn í mun dýrari úrræði, það er verið að vísa því inn í úrræði jafnvel hjá fræðslumiðstöðvum eða símenntunarmiðstöðvum sem eru ekki endilega með faglærða kennara og það er ekki þeirra stefna að starfa samkvæmt framhaldsskólalögum. Mér finnst þetta því mjög ámælisvert. Mig langar líka í þessu samhengi að velta því upp, af því að hér hefur aðeins verið rætt um námsráðgjöf til fanga: Sér hæstv. ráðherra það fyrir sér að þeir fangar sem eru eldri en 25 ára, af því að það hefur verið talin ágætisleið til betrunar að mennta þá, fái til dæmis ekki að stunda áfram nám í framhaldsskólum landsins eða eiga þeir að fara í símenntunarúrræði? Það er ekki nóg með það að hér sé verið að kippa stoðum undan litlum framhaldsskólum í landinu heldur er leynt og ljóst verið að stefna að því að leggja þessa litlu skóla niður 

Hæstv. forseti. Það hefur mikið verið rætt um það á undanförnum árum að eitt mikilvægasta verkefni íslensks samfélags sé að auka menntunarstig og þannig auka hagsæld í íslensku þjóðfélagi. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2015 er áætlað að skera niður 916 nemendaígildi á framhaldsskólastiginu. Það er dregið til baka að hluta í breytingartillögum frá fjárlaganefndinni en eftir sem áður á að fækka nemendum um 800–900. Hérna birtist menntastefna fjármálaráðherra, eða er hæstv. menntamálaráðherra þátttakandi í þessu líka? Það er verið að reyna að vinna gegn þessari stefnu og bæta við fjárveitingu til að tryggja að við getum tryggt áfram aðgengi nemenda að framhaldsskólum til jafns við það sem við þurfum á að halda. Þess vegna er sett hér tillaga um 500 milljónir í viðbót, til að rétta kúrsinn, og ég trúi því ekki fyrr en á reynir 

Virðulegi forseti. Sú ákvörðun var tekin að hækka framlag á hvern nemanda úr því sem lægst fór, ef ég man rétt, á árinu 2012 á verðgildi ársins 2014, 890 þús. kr. í núna 1.090 þús. kr. Síðan liggur fyrir reglugerð sem skrifað var undir á árinu 2012 þar sem var kveðið á um í hvaða röð skuli innrita nemendur. Það er það sem þetta mál snýst um og það er vissulega alveg hárrétt að þetta framlag, 1.090 þús. kr., dugar þannig að þeir sem eru 25 ára og eldri og eru í bóknámi þurfa að leita annarra úrræða en þau úrræði eru til. Það er búið að auka fjárframlög til þeirra þátta úr 300 milljónum fyrir nokkrum árum upp í 1,4 milljarða. Hér var talað um að það þyrfti sérstakt lundarfar til þess að hafa þá stefnu að 25 ára og eldri ættu að fara annað en í framhaldsskólann í bóknám. Það er þá mjög svipað lundarfar og er til dæmis til grundvallar í Noregi þar sem sú regla er í heiðri höfð eða er notuð að 25 ára og eldri fara ekki í framhaldsskólann heldur í þau úrræði sem annars staðar eru í boði, svipað og til dæmis í Svíþjóð  
            

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um framlög til fræðslunetsins á Suðurlandi. 10 millj. kr. af því framlagi ganga til fræðslunetsins til að sinna byggðunum í Skaftárhreppi og Mýrdalshreppi, á Klaustri og í Vík. Það skiptir mjög miklu máli. Skaftárhreppur er eitt af sveitarfélögunum sem eru í vinnunni með Byggðastofnun er varðar brothættar byggðir. Á síðasta kjörtímabili höfðum við lagt til og samþykkt í fjárlögum 2013 fjárfestingar á Kirkjubæjarklaustri sem komið hefðu til móts við stöðuna sem þar er, en núverandi ríkisstjórn ákvað að skera það niður. Ég vil þrátt fyrir allt fagna því að Fræðslunet Suðurlands fái hér 10 millj. kr. til þess að sinna fræðslu- og þjónustuþörf á Kirkjubæjarklaustri og Vík í Mýrdal.

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til þess að greiða atkvæði og hvetj a þá hv. þingmenn sem vilja gera grein fyrir atkvæði sínu að greiða atkvæði áður en atkvæðaskýringar hefjast.

Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni höfum setið hjá við atkvæðagreiðslu um tillögur stjórnarmeirihlutans en teljum sérstaka ástæðu til að greiða atkvæði með þessari tillögu. Það var eitthvert furðulegasta efnisatriði þessa fjárlagafrumvarps að gert var ráð fyrir að engin framlög yrðu sett í vinnustaðanámssjóð sem hefur verið til mikilla bóta til að bæta stöðu verknáms í landinu og haft mikil jákvæð áhrif á nýliðun í iðnnáminu og möguleika fyrirtækja á því að taka nema í iðnnám. Við viljum þakka einbeittum málflutningi okkar í stjórnarandstöðunni það að ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur séð að sér og leggur nú 150 milljónir til þessa sjóðs. Í þakklætisskyni fyrir það og til að sýna þann góða samstarfsvilja sem við höfum hér í stjórnarandstöðunni með ríkisstjórninni um þessi þjóðþrifamál greiðum við atkvæði með þessari breytingu. 
            

Virðulegi forseti. 

Virðulegi forseti. Hér ber að hafa í huga að í fjárlögum eins og þau hafa verið afgreidd á undanförnum árum var um að ræða tímabundið fjárframlag til þessa sjóðs. Aftur á móti var sagt í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár að málefni þessa sjóðs væru til skoðunar. Ég vil nefna það að nú stendur yfir víðtækt samráð, undir forustu menntamálaráðuneytisins, um breytingar á iðn- og verknámi, þar sem koma að Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, ASÍ, BSRB, kennaraforustan og fleiri, til að móta tillögur um framtíðarfyrirkomulag í þessum málaflokki. Það er vandamál sem hefur verið uppi lengi hjá okkur sem okkur hefur ekki tekist að leysa, óháð því úr hvaða flokkum menntamálaráðherrar hafa komið, að of lítill hluti ungmenna velur sér verknám að loknum grunnskóla. Ég vil gera tilraun til þess, á grundvelli víðtækrar sáttar og samstöðu, að gera hér þá bragarbót á. Það er ekki orðið til vegna hvatningarorða Samfylkingarinnar  
            

Virðulegi forseti. Svo segja menn að forsjónin geti ekki átt hlut að máli. Það eru einstök forréttindi að fá að vera fyrstur hér við þessa atkvæðagreiðslu. Ég vil benda á að á atkvæðagreiðsluskjalinu sjá menn að næst verða greidd atkvæði um tillögu ríkisstjórnarmeirihlutans um að auka útgjöld til Ríkisútvarpsins um rúmlega 181 millj. kr. frá því sem framlagið var á síðasta ári. Það er því rangt, sem stundum er sagt hér í umræðunni, að verið sé að skerða eða draga úr framlögum til Ríkisútvarpsins. Hitt er aftur á móti, það er rétt að halda því til haga, að stjórn Ríkisútvarpsins hefur lýst yfir áhyggjum af þeirri þróun að fari útvarpsgjaldið niður í 16.400 kr. standi stofnunin frammi fyrir því að þurfa að gera breytingar á rekstri og kalla þá eftir leiðsögn frá þingi. Þar með er ekki verið að segja að sú niðurstaða sem hér fengist, gangi tillaga ríkisstjórnarmeirihlutans eftir, kalli á þá sömu niðurstöðu. Það er nauðsynlegt að halda því til haga í þessari umræðu því að ég hef heyrt að menn hafa farið svolítið rangt þar með. Ég segi nei við þessari tillögu, virðulegi forseti, en vísa síðan til þeirrar tillögu sem atkvæði verða greidd um hér næst.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um þá tillögu minni hlutans að útvarpsgjald verði ekki lækkað, að það fái að haldast óbreytt frá árinu í ár. Hér er ekki verið að tala um auknar álögur á almenning í landinu heldur að fólk fái áfram að borga þetta gjald og það renni óskert til Ríkisútvarpsins. Við sjáum það ítrekað koma fram, til að mynda í skoðanakönnunum, að almenningur í landinu vill standa vörð um Ríkisútvarpið og hefur áhyggjur af stöðu Ríkisútvarpsins sem er ekki nema von miðað við málflutning ýmissa hv. þingmanna til að mynda sem hafa sett fjárveitingar til Ríkisútvarpsins í samhengi við umfjöllun um meinta pólitík í ýmsum dagskrárliðum Ríkisútvarpsins. Þessi umræða er fjarri öllu lagi og sýnir ákveðinn skilningsskort á nauðsyn og mikilvægi almannaútvarpsins fyrir hvert lýðræðissamfélag. Ég segi já við þessari tillögu.

Virðulegur forseti. Ég hvet þingheim og þá sem fylgjast með þessari útsendingu til að skipta - kannski ekki þingheim akkúrat á þessu augnabliki en þá sem fylgjast með - aðeins yfir á ÍNN og fylgjast með útsendingunni þar. Það er þangað sem menn eru að fara með Ríkisútvarpið. Þannig verður það ef svo fer sem fram horfir, það er bara svo einfalt. Maður veltir fyrir sér hvers lags einstaklingar það séu eiginlega sem horfa á þá blessuðu sjónvarpsstöð, með fullri virðingu fyrir skoðunum þeirra sem þar tala, og hugsa með sjálfum sér: Þetta er skemmtilegt, svona viljum við hafa það, þetta er sjónvarpsefni sem bragur er að. Það er hæstv. ríkisstjórn sem gerir það, hún stefnir í að hafa bara talandi höfuð í Ríkisútvarpinu, ríkissjónvarpinu. 

Virðulegur forseti. Það liggur nú fyrir í miðri þessari atkvæðagreiðslu að ríkisstjórnarflokkarnir trúa ekki sínum eigin fulltrúum í stjórn Ríkisútvarpsins. Í ályktun sem stjórn Ríkisútvarpsins sendi öllum alþingismönnum segir, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið er ein mikilvægasta menningar- og lýðræðisstofnun þjóðarinnar. Stjórn Ríkisútvarpsins beinir þeirri eindregnu áskorun til Alþingis að það standi vörð um Ríkisútvarpið með því að falla frá fyrirhugaðri lækkun á útvarpsgjaldi.“ Svo mörg voru þau orð og hér hafa ríkisstjórnarflokkarnir ákveðið að skella skollaeyrum við þessari áskorun sinna eigin fulltrúa; og töluvert var nú lagt á sig til að hafa sex fulltrúa á móti þremur fulltrúum stjórnarandstöðunnar. Ég spyr: Af hverju trúa ríkisstjórnarflokkarnir ekki sínum eigin fulltrúum í stjórn RÚV?

Forseti. Það ber svolítið á því í stjórnmálaumræðunni núna að menn klæða, mér finnst það meira en oft áður, aðgerðir sínar í alls konar föt sem eiga ekki við. Nú er til dæmis sagt að Ríkisútvarpið eigi að fá allt útvarpsgjaldið og það hafi sko ekki gerst fyrr en um leið er útvarpsgjaldið lækkað. Af hverju er ekki bara sagt eins og er? Útvarpsgjaldið er lækkað og það er svo að þeir sem við höfum kosið hér úr öllum flokkum treysta sér ekki til að reka Ríkisútvarpið eins og á að gera fyrir þessa peninga. Ef það á að gera það þurfum við að breyta lögunum um Ríkisútvarpið fyrst og lækka síðan fjárframlögin fyrir þá sem það vilja gera. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er sorglegt að sjá að stjórnarmeirihlutinn á Alþingi geri ekkert með þá einróma samstöðu sem mótast hefur í stjórn Ríkisútvarpsins um leiðina áfram fyrir þá stofnun. Það er ekki öfundsvert hlutverk fyrir fulltrúa stjórnarflokkanna að sitja í umboði þessara flokka í stjórn Ríkisútvarpsins þegar þetta eru viðbrögðin við málaleitan allrar stjórnarinnar. Það liggur fyrir að stjórn Ríkisútvarpsins telur ekki rekstrargrundvöll að óbreyttu fyrir stofnunina með þeim verkefnum sem henni eru falin í lögum. Stjórnarmeirihlutinn lítur fram hjá því. Nokkrir þingmenn meiri hlutans hafa á undanförnum vikum talað af nokkru viti um Ríkisútvarpið og af nokkurri tilfinningu um ágæti þess en þeir láta samt teyma sig hér út í þessar ófærur. Þetta er sorgleg stund, virðulegi forseti, og það er dapurlegt að sjá að ríkisstjórnarmeirihlutinn ráði ekki við að byggja víðtæka samstöðu, þvert á alla flokka, um framtíð Ríkisútvarpsins í landinu.

Forseti. Það er greinileg aðför að RÚV. Það er alveg furðulegt að horfa hér upp á þingmenn meiri hlutans sem tóku þátt í stefnumótunarvinnu á Alþingi á síðasta kjörtímabili hreykja sér af því í fyrsta lagi að láta útvarpsgjaldið renna óskipt til RÚV og ætla síðan að skerða nefskattinn til RÚV. Það væri öllu heiðarlegra að þingmenn meiri hlutans mundu þá bara hreinlega selja RÚV. Það væri öllu heiðarlegra í staðinn fyrir að draga hægt og bítandi lífið úr þessari mikilvægu stofnun. Þetta er ótrúleg aðför að RÚV og mér er sama þó að sumir þingmenn meiri hlutans hnussi hneykslanlega yfir því að ég segi það en það er staðreynd. Margir þingmenn hafa talað um að þeir séu ósáttir við fréttaflutning og stjórn RÚV sem þeir völdu þó sjálfir.

Hæstv. forseti. Hér er lögð fram tillaga til að reyna að ná ró og sátt í kringum Ríkisútvarpið. Við eigum nýleg lög sem setja þessari stofnun ákveðið hlutverk. Við erum með nýja stjórn sem hefur skilgreint hvað er mögulegt í hagræðingu í sambandi við rekstur Ríkisútvarpsins, kemur inn í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og gerir grein fyrir sínum áformum og segir: Við munum bjarga okkur ef við fáum að halda óbreyttu útvarpsgjaldi, án þess að það verði skert á næstu árum. Hvaða skilaboð er verið að gefa með því að hafna slíku? Þá spyr maður eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir gerði áðan: Eru einhver falin áform á bak við þær ákvarðanir sem hér er verið að taka? Geta menn ekki talað skýrt og sagt bara að þessi stofnun eigi að leggjast af í staðinn fyrir að pakka henni smátt og smátt saman, væntanlega þá til þess að hún geti farið hér fram úr og menn geti svo notað afsökunina að hún verði einkavædd? Þetta er eina stofnunin sem er ekki einkarekin í fjölmiðlaheiminum og það skiptir gríðarlegu máli að hún sé öflug og njóti trúverðugleika hjá íslenskri þjóð. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Ef það að hækka framlög til Ríkisútvarpsins heitir að draga lífið úr viðkomandi stofnun, hver var þá stefna síðustu ríkisstjórnar? Það er búið að hækka framlagið um 485 millj. kr. á ári ef þetta nær fram að ganga frá því sem var hjá síðustu ríkisstjórn. 

Hvað segir stjórn RÚV, Guðlaugur Þór?

Hvað sögðu 

Hvað segir …?

Hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur er mjög órótt og skil ég þ að vel og er alls ekki orðlaus frekar en fyrri daginn. Hér er gerð tillaga um að hækka framlagið um milljarð á ári, 30%. Ég hvet 

Virðulegur forseti. Fjölmiðlar geta verið með ýmsum hætti. Hér er til dæmis sjónvarpsupptökuvél á veggnum og ég er í sjónvarpinu núna. Við erum öll dagskrárgerðarmenn á Alþingisrásinni eins og einhver sagði. Þannig viljum við ekki hafa Ríkisútvarpið, það á ekki bara að vera sjónvarpsmyndavél á vegg. Við viljum að Ríkisútvarpið fullnægi skyldum sem við höfum lagt á herðar þess með þjónustusamningi. Við sjáum dæmi um ótrúlega flotta ríkisfjölmiðla á Norðurlöndum eins og til dæmis danska ríkisfjölmiðilinn og í Bretlandi sem eru framleiðendur á innlendu efni, algjörir grunnþátttakendur í menningarlífi þessara þjóða og jafnvel á heimsmælikvarða, eru að búa til efni á heimsmælikvarða. Ég mundi vilja sjá Ríkisútvarpið fara þangað. Við erum búin að búa til kerfi svo að það geti farið þangað á sjálfstæðan hátt. Það á að fá nefskatt og þessi tillaga er ótrúlega einföld. Við erum bara að leggja til að þetta gjald, þessi nefskattur, verði óbreytt og renni óskert til útvarpsins svo að það geti sinnt öllum þessum skyldum. Þetta er ekki svo flókið og það er einbeittur brotavilji þá að vera á móti þessu.

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að Ríkisútvarpið þurfi að draga mjög verulega úr þjónustu sinni ef Ríkisútvarpið fær ekki útvarpsgjaldið óskert og í því formi sem það hefur verið, 19.400 kr. Ég heyri engan rífast um það nema hv. 7. þm. Reykv. s. vegna þess að öll stjórnin er sammála um þetta, þar á meðal fulltrúar meiri hlutans sem eru í þó nokkrum meiri hluta. Sömuleiðis verður að segja að það er ótækt að Ríkisútvarpið sem á að stunda óháða fréttamennsku þurfi að koma hingað til Alþingis og betla pening til þess eins að vera starfhæft undir einhverjum skilyrðum. Það er algjörlega ótækt. Síðast en ekki síst vil ég minna hv. þingheim á að íslenska tungan er minnihlutatungumál í heiminum og stenst ekki samkeppni við alþjóðlega veröld. Ef við ætlum að halda í þessa íslensku tungu okkar þá kostar það peninga. 

Virðulegur forseti. Ritstjóri Morgunblaðsins, Davíð Oddsson, hefur kallað eftir pólitískri aðför að Ríkisútvarpinu. Það er dapurlegt að ný kynslóð í Sjálfstæðisflokknum hafi hvorki sjálfstæði né pólitískt þrek til að hafna slíkri fortíðarpólitík hefndar og þöggunar.  
             Ríkisútvarpið er fjöregg íslenskrar tungu, menningar og lýðræðislegrar umræðu í landinu. Hér skortir ekki féð, við þurfum bara að halda gjaldinu óbreyttu. Ég veit að stjórnarþingmönnum þykir, eins og okkur þykir alltaf þegar við erum í meiri hluta, stundum óþægilegt að verða fyrir óvæginni gagnrýni en ég bið menn að hefja sig yfir það milli umræðna og muna að það eru hagsmunir lýðveldisins að í landinu sé sterkur, sjálfstæður og gagnrýninn fjölmiðill fyrir lýðræðið í landinu. 
            

Virðulegi forseti. Á árinu 2009 var skorið niður til Ríkisútvarpsins. Í kjölfarið voru hinar svæðisbundnu útsendingar lagðar niður sem við sem vorum þá í stjórnarandstöðu gagnrýndum harkalega. Á þeim tíma lögðum við til að bætt yrði í útgjöld til Ríkisútvarpsins. Þeir sem nú sitja í stjórnarandstöðu höfnuðu þeirri tillögu. Það fór líka fram umræða um að hinar svokölluðu mörkuðu tekjur mundu ekki renna óskiptar, ekki bara til Ríkisútvarpsins heldur líka til fjölmargra annarra stofnana sem eru í svipuðum sporum. Þessi umræða fór fram í fjárlaganefnd síðasta kjörtímabils. Ég ætla mér að segja nei við þessari tillögu en ég ætla mér að segja já við tillögu sem kemur til atkvæða hér á eftir þar sem við bætum 181 milljón við til Ríkisútvarpsins 

Herra forseti. Áðan greiddum við atkvæði um útvarpsgjaldið og hér er lagt til að framlag til Ríkisútvarpsins verði hækkað þannig að það standist á við útvarpsgjaldið. Útvarpsgjaldið er mjög ósanngjarn skattur, það er nefskattur 

Virðulegur forseti. Mér finnst það svolítið athyglisvert og dálítið alvarlegt hvernig er verið að umgangast RÚV í fjárlagafrumvarpinu. Hugmyndin með útvarpsgjaldsfyrirkomulaginu og að RÚV fái fullnægjandi framlög til að sinna sinni þjónustu af útvarpsgjaldi, sem er nefskattur, er meðal annars að vernda sjálfstæði RÚV. Það er svolítið vandasamt verkefni fyrir ríkisvald að reka fjölmiðil og þetta er það fyrirkomulag sem hefur verið ákveðið hér að sé best til þess að vernda sjálfstæði miðilsins, að hann geti sinnt störfum sínum. Núna er verið að auka fjárveitingu til RÚV og það er gert með skilyrðingu, RÚV verður að gera ákveðna hluti til þess að fá þessa peninga. Hér er því um að ræða beint inngrip í sjálfstæði stofnunarinnar. Mér finnst þetta algjört stílbrot á heilbrigðu umhverfi í kringum Ríkisútvarpið.

Virðulegi forseti. Stjórn Ríkisútvarpsins óskaði eftir tiltekinni útfærslu á fjármögnun, að útvarpsgjaldið yrði óbreytt og rynni óskert til Ríkisútvarpsins. Því hefur nú verið hafnað.

Þetta er rangt.

Það sem hér er að koma í staðinn eru handjárnin, skilyrðin sem verið er að setja stofnuninni. Nú eru skilaboðin frá ríkisstjórnarmeirihlutanum skýr: Þið skuluð gjöra svo vel að dansa með, annars er ekki neitt að fá frá okkur. Með þessari tillögu ríkisstjórnarmeirihlutans er kippt úr sambandi hugmyndinni um 

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um skilyrt framlag til Ríkisútvarpsins. Ég vil deila með þingheimi vangaveltum mínum um það hvort fjárlaganefnd sé hreinlega heimilt að skilyrða framlag með þessum hætti þegar um ohf.- er að ræða. Til hvers er stjórn Ríkisútvarpsins ef hún hefur ekki það verkefni með höndum að forgangsraða fjármunum og sjá um rekstur stofnunarinnar? Það er niðurlægjandi fyrir Ríkisútvarpið, það er niðurlægjandi fyrir þessa sex stjórnarmenn stjórnarmeirihlutans að lúta slíkum skilyrðum, það er niðurlægjandi fyrir þá sömu stjórn að hafa í samvinnu við minni hluta fulltrúanna í stjórn RÚV sammælst um það að biðja Alþingi um að hugsa sig um tvisvar og mæta fullkomnu skilningsleysi hvers einasta þingmanns í stjórnarmeirihlutanum. Meira að segja menn sem hafa hér stigið fram,  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla mér í umræðum um fjárlagafrumvarpið að lesa upp bréf, ekki núna vegna þess að það er of langt, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, þegar við höfum tækifæri til. Þá leiðréttist ýmislegt af þeim rangfærslum sem stjórnarandstæðingar halda hér fram. Hér er um það að ræða að við erum að hækka framlögin um 485 millj. kr. á ári. Eðli málsins samkvæmt er það hlutverk okkar að sjá til þess að endar nái saman eins og sumir hv. þingmenn hafa bent á og þess vegna eru hér skilyrði vegna þess að það hefur ekki gerst. Það hefur til dæmis þýtt að árið 2009 voru framlög skattgreiðenda til Ríkisútvarpsins 995 millj. kr. hærri, ef marka má bréf þingmanna Vinstri grænna og ríkisreikning, en tekjur af útvarpsgjaldi. Það að koma hér upp og reyna að gera þetta ótrúverðugt og kalla það þegar menn vilja fylgjast með rekstri, sem er ekki hægt að fylgjast með  
            

Virðulegi forseti. Í umræðunni um málefni RÚV í þessari fjárlagavinnu hefur sama klisjan verið tuggin svo oft af þingmönnum stjórnarandstöðunnar að þessir sömu þingmenn eru farnir að trúa sjálfum sér. Það eru helber ósannindi sem hafa verið borin hér á borð úr þessum ræðustóli dag eftir dag. Það stendur í greinargerðinni, ef þingmenn hefðu einhvern tímann tíma til að lesa sér til, að sú tillaga sem er borin hér upp af ríkisstjórninni samsvari fjárheimild til ráðstöfunar sem nemur áætluðum innheimtutekjum ríkissjóðs af útvarpsgjaldinu á árinu 2015, eða 3.680 millj. kr. Svo er sagt að það sé verið að skera RÚV niður. Ég hafna svona þvættingi, það er ábyrgðarhluti að vera þingmaður og fara í þessum stól með staðlausa stafi dag eftir dag.

Herra forseti. Það virðist vera að hæstv. meiri hluti haldi að þetta mál allt sé bara einn stór misskilningur af hálfu þjóðarinnar og stjórnarandstöðunnar.  
            

Hljóð í salnum.

Hann er með ólíkindum, þessi hráskinnaleikur sem meiri hlutinn leyfir sér. Það er verið að skerða tekjur Ríkisútvarpsins vegna þess að 

Virðulegi forseti. Hvernig má það vera að stofnun eins og RÚV sem hefur verið rekin fyrir almannafé í áratugi  Þessi breytingartillaga orkar tvímælis. Ég greiði henni hins vegar atkvæði með vísan til þeirra ummæla sem fram koma í nefndaráliti og kveða á um fjárhagslega endurskipulagningu á þessari stofnun sem ég vænti að verði annað og meira 

Hæstv. forseti. Hér fara menn mikinn. Formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, talar um handjárn á RÚV. Þessi stofnun, verði þessi tillaga samþykkt, mun fá á fjárlögum 3.680 milljónir. Það er ekki lítið fé. Að líkja þessu við litla einkarekna sjónvarpsstöð úti í bæ er þvættingur og hv. þm. Róberti Marshall til skammar að vera með þann málflutning. Svo eru það þessi meintu handjárn sem formaður Samfylkingarinnar talar hér um, við skulum kíkja aðeins á hvað texti greinargerðarinnar hefur í för með sér: „Þessi tímabundna fjárheimild […] er háð skilyrðum um að á vegum stjórnar og stjórnenda félagsins fari fram vinna að fjárhagslegri endurskipulagningu og að haldbærar rekstraráætlanir verði gerðar …“ Eru menn hér virkilega á móti þessu? Eru menn sem leiða stjórnarandstöðuna að halda því fram að kröfur sem þessar á hendur þeim sem fara með almannafé 

Virðulegi forseti. Hér er verið að auka framlög til Ríkisútvarpsins þannig að það er tómt mál að tala um að verið sé að draga úr þeim á sama tíma. Það er auðvitað verið að snúa hlutunum á hvolf. Það breytir hins vegar ekki því að um verulegan rekstrarvanda er að ræða í þessari stofnun. Síðasta vor var gerð úttekt af hálfu stofnunarinnar á rekstrarstöðunni og þar kom í ljós að þá var Ríkisútvarpið ohf. yfirskuldsett, sem síðan hefur birst í því að fyrirtækið hefur ekki getað staðið skil á sínum skuldbindingum. Sá vandi varð ekki til á þessu ári, það er uppsafnaður vandi sem er verið að fást við. Og þegar sagt er að eitthvað óeðlilegt sé við það að síðan fari fram mat á rekstrarhæfinu vil ég minna á að það var sérstaklega kveðið á um það í fjárlagafrumvarpinu að fjármál þessarar stofnunar væru til skoðunar. Það er í fullu samræmi við það sem kom fram í frumvarpinu sjálfu að þessi hátturinn sé hafður á. Ég er síðan mjög þeirrar skoðunar að Ríkisútvarpið sé mikilvægt og hafi mikilvægu hlutverki að gegna í okkar samfélagi. Um leið er líka ljóst að ýmsar breytingar  
            

Virðulegi forseti. Mikið hefur verið rætt um einn þátt innlendrar framleiðslu. Ég vona að sátt sé um að efla og styrkja innlenda framleiðslu og þetta er liður í því. Ég held að við ættum að skoða þetta í samhengi og ég tek undir með þeim sem hér hafa sagt að ekki sé við hæfi að tala niður litla fjölmiðla og með hroka sem halda uppi innlendri framleiðslu. 

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um þá tillögu okkar í minni hlutanum á þingi að gefa nú nokkuð duglega í í fjárveitingum til myndlistarsjóðs og Bókasafnssjóðs höfunda og tónlistarsjóðs. Það eru hlutir sem skipta máli. Hv. þingheimur sér að þetta eru ekki stórar upphæðir í samhengi hlutanna en þessar upphæðir nýtast gríðarlega vel. Þetta eru upphæðir sem nýtast til markaðssetningar á hljómsveitum sem hugsanlega síðan skapa 50 manns vinnu í kringum sig ef þær slá í gegn. Myndlist er ekki bara eitthvert dútl, hún er verðmætaskapandi. Það er hægt með mjög hnitmiðuðum aðgerðum og í gegnum þessa samkeppnissjóði að blása lífi í þessar greinar. Vissulega leggur ríkisstjórnin til í öðrum liðum sem við greiðum atkvæði hér um að einhverjir fjármunir séu settir í það, en það er bara ekki nóg. 

Virðulegi forseti. Hér eru á ferð mjög hógværar tillögur minni hlutans og ég vek athygli hv. þingmanna á því að við leggjum til að mynda til aukningu í myndlistarsjóð sem var svo rækilega skorinn niður skömmu eftir að hann var stofnaður að hann nær ekki einu sinni upprunalegri fjárhæð þótt við samþykkjum tillögur minni hlutans. Þetta er sjóður sem við, hv. þingmenn á Alþingi, stofnuðum saman með lögum 2012 og mjög mikilvægt að hann fái byr undir báða vængi. Tónlistarsjóður, það þarf ekki að ræða einu sinni í þessum sal um mikilvægi tónlistar og hagræn áhrif tónlistar og skapandi greina almennt. Við vorum að samþykkja hér framlög til Kvikmyndasjóðs og höfum verið að ræða hér hagræn áhrif kvikmyndagerðar. Hið sama get ég sagt um allar þessar skapandi greinar. Bókasafnssjóður höfunda er ein leið til þess að koma til móts við rithöfunda sem horfa framan í verri tíð ef skattbreytingartillögur meiri hlutans verða að veruleika þegar við ræðum um virðisaukaskatt. Þetta eru hógværar tillögur sem miða að því að efla hinar skapandi greinar sem skapa 

Virðulegi forseti. Framlög í myndlistarsjóð eru allt of lág. Við vitum hversu mikið þjóðin hagnast á tónlistarstarfseminni og hversu mikilvægt er að bæta þar í. Höfundar munu verða fyrir búsifjum vegna hækkunar á virðisaukaskatti á bækur ef svo heldur fram sem horfir. Þetta eru ekki stórar fjárhæðir í hinu stóra samhengi. Í heild er breytingartillaga okkar um þessa þrjá liði upp á 85 milljónir. Ég veit að það eru ekki miklir peningar í augum stjórnarmeirihlutans, þeir duga kannski tæpast fyrir sjö aðstoðarmönnum í forsætisráðuneytinu en þetta eru samt alvörupeningar sem skipta miklu máli fyrir venjulegt fólk.

Forseti. Eins og komið hefur fram eru þetta hógværar tillögur en munu skipta sköpum fyrir þessa sjóði. Nú á að fara að hækka skatt á bækur sem þýðir að það verður að koma einhvern veginn til móts við höfunda. Auðvitað þyrfti að koma til móts við útgefendur, það er mikil hætta á að það verði hnignun í menningarlífi Íslands ef ekki verður gefið meira í til að tryggja að skapandi greinar geti haldið áfram að vera jafn mikilvægur burðarliður í þessu samfélagi. En það virðist sem svo að það sé einhvern veginn ekki skilningur á því þrátt fyrir að komið hafi mjög ítarleg og góð skýrsla um þau hagrænu áhrif sem skapandi greinar hafa í samfélaginu. Mér sýnist á öllu að meiri hlutinn ætli ekki að verða við neinum af þeim tillögum sem við í minni hlutanum komum okkur saman um að leggja fram. 

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að aukið sé við fjármuni til tiltekinna sjóða og einnig óperunnar og listahátíðar sem ég tel að sé mikið gagn að. Ég vil þó einnig minna á að í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram var einnig gert ráð fyrir hækkun frá því sem verið hafði til þessara mála frá síðasta fjárlagafrumvarpi. Ég vil sérstaklega benda á Bókasafnssjóð höfunda sem var við framlagningu síðasta fjárlagafrumvarps 22 millj. kr. en verður nú 45 millj. kr., gangi þetta eftir og verði að lögum. Það er veruleg aukning á milli ára og skiptir máli því að hér er um að ræða réttlátt og sanngjarnt endurgjald til höfunda fyrir útlán á bókum þeirra. Jafnframt held ég að það sé ágætur samhljómur miðað við þá umræðu sem hér var á undan um liði frá stjórnarandstöðunni, að það er nauðsynlegt að auka jafnt og þétt við fjárframlög til þessara þátta. Þetta eru vissulega ekki háar fjárhæðir en þær skila sér til samfélags okkar og eru mikilvægar 

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um heiðurslaun til listamanna og ég er alfarið á móti því. Ég tel ekki að stjórnmálamenn eigi að ákveða hvað er list og hvað er ekki list í landinu 

Hæstv. forseti. Ég vil í örstuttu máli gera grein fyrir þessari tillögu allsherjar- og menntamálanefndar sem við leggjum hér fram öll saman. Við gerum ekki tillögu um að það fjölgi á listanum fyrir heiðurslaun listamanna frá því á síðasta ári. Við teljum rétt að fyrir næstu fjárlög endurskoðum við með hvaða hætti tillöguflutningurinn fer fram. Lögin sem þessi tillaga byggir á eru nr. 66/2012 og við teljum rétt að gagnsærra ferli sé varðandi það hvernig fólk getur komist á þennan lista og vonumst til þess að geta staðið betur að þessum tillöguflutningi að ári.

Opnir nefndafundir …

Forseti. Það er eins og heiðurslaun listamanna séu einhvers konar olnbogabarn því að það fækkar alltaf á þeim lista eftir því sem listamenn af þeim lista deyja og ekki er bætt á hann. Ég tel mjög mikilvægt og er sammála formanni allsherjar- og menntamálanefndar um að það þurfi að endurskoða það. Það hefur ítrekað verið rætt á síðasta kjörtímabili og örugglega kjörtímabilinu þar á undan og eins þar á undan. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga að það er óeðlilegt að skipað sé pólitískt á heiðurslaunalista listamanna. Við þyrftum að koma á fyrirkomulagi þar sem listamenn geta notið heiðurs en jafnframt öruggs lífeyris. Við þurfum að fara eins og köttur í kringum heitan graut í þessu efni og horfast í augu við að ekki er heppilegt að hafa þessi mál í pólitísku ferli.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að hrósa allsherjar- og menntamálanefnd. Á síðasta kjörtímabili var lögunum um heiðurslaun listamanna breytt þannig að á listanum mátti hafa allt að 25 einstaklinga. Það fór svo að fyrrverandi ríkisstjórn braut eigin lög varðandi þetta því að á tímabili var búið að skipa svo marga að það voru 27 einstaklingar á listanum. Nú hefur skapast svigrúm upp á tvo einstaklinga og forustumenn allsherjar- og menntamálanefndar ákváðu að leggja ekki til nýja skipan. Í því felst ríkissparnaður en jafnframt hefur formaður nefndarinnar og meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar auk minni hlutans, heyrist mér, ákveðið að endurskoða ferlið allt, hvernig þessum málum skuli vera háttað í framtíðinni og er afar gleðilegt að verið sé að skoða hvernig þessu verði best komið í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem aðrir þingmenn hafa sagt hér, sérstaklega hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar. Ég tel þetta fráleitt ferli, mér finnst algjörlega út í hött að ætlast til þess af pólitískt kosnum alþingismönnum að þeir ákveði hvað sé heiðurslist og hvað sé ekki heiðurslist. Það á að sjálfsögðu að vera í einhverju faglegu ferli ef þetta á að vera til staðar yfir höfuð. En hér er fækkað um eitt nafn frá því í fyrra þar sem einn einstaklingur sem var á listanum er ekki með okkur lengur. Því greiði ég atkvæði með þessu en þó með þeim fyrirvara að það verði að endurskoða þetta fáránlega ferli.

Virðulegi forseti. Hér leggjum við til í minni hlutanum hóflegt viðbótarframlag til æskulýðsmála, einungis 15 milljónir. Ástæðan er sú að öll framlög til æskulýðsmála eru bundin ákveðnum samtökum. Hugsunin er að búa til svigrúm fyrir sjálfsprottin verkefni ungs fólks þar sem fólk getur sótt í stuðning til að skapa góð verkefni. Við höfum dæmi um þetta á síðustu árum þar sem ungt fólk hefur búið til verkefni og stutt annað ungt fólk til mennta, til virkni, til atvinnuþátttöku, og vandinn er sá að það er enginn svona styrkmöguleiki til í kerfinu í dag. Ef svona styrkmöguleiki er til er hægt að fá viðbótarstyrki úr samevrópskum sjóðum þannig að þetta getur orðið vísir að miklu meira ef þetta verkefni fær að fara hér í gegn. Þetta eru agnarlitlir peningar.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég er algerlega steinhissa að sjá meiri hlutann fella tillögu um 15 millj. kr. framlag til Landssambands æskulýðsfélaga sem hvergi er getið í fjárlagafrumvarpinu, hefur þó fengið stundum styrki af safnliðum menntamálaráðuneytis. En í ljósi þess að meiri hlutinn leggur hér fram tillögur um aukningu til meðal annars skátanna, UMFÍ og KFUM, sem ég raunar studdi áðan, finnst mér furðulegt að þarna ætli meiri hlutinn að ganga fram hjá Landssambandi æskulýðsfélaga, sem meðal annars er auðvitað Samband íslenskra framhaldsskólanema og fleiri samtök, risastór samtök þar sem ungt fólk vinnur að hagsmunamálum ungs fólks. Mér finnst þetta kaldar kveðjur frá meiri hlutanum til æskulýðsstarfs í landinu og til ungmennastarfs í landinu. Ég hlýt að gera þá kröfu að það verði skýrt milli 2. og 3. umr. hvort þessi samtök munu fá einhver fjárframlög af hálfu ráðuneytisins, því að annars er búið að kippa undan þeim grundvellinum. Meiri hlutinn 

Virðulegi forseti. Það var ánægjulegt að sjá hvað náðist góð samstaða um tillögu til ýmissa æskulýðsmála og æskulýðssamtaka. Ég vildi nota tækifærið, það eru mörg góð samtök í þriðja geiranum, og segja eins og er að ég tel það eitt af verkefnum okkar að hafa skýrari ramma hvað þetta varðar, ekki aðeins varðandi fjárveitingar heldur ekki síður að við breytum því fyrirkomulagi sem er til staðar í dag meira í samræmi við það sem gerist í nágrannalöndunum, þannig að þeir einstaklingar sem vilja styðja viðkomandi samtök fái að njóta þess svipað og með fyrirtækin. Það fyrirkomulag þekkist á Norðurlöndunum og í Bretlandi og ég held að við eigum að feta þá leið líka, því að þriðji geirinn er algjörlega vanmetið fyrirbæri á Íslandi og vinnur gríðarlega góð störf í bæði heilbrigðisþjónustunni og ýmsum velferðarmálum.

Virðulegi forseti. Á síðasta kjörtímabili vann hv. fjárlaganefnd heilmikið starf í því að koma skikki á og gera samkomulag um það hvernig við færum með óskipta liði fjárlagafrumvarpsins. Því miður virðist núverandi meiri hluti í hv. fjárlaganefnd vera að snúa til baka frá þeirri sátt sem þar náðist. Umbótastarfið sem unnið var á síðasta kjörtímabili var unnið með það í huga að auka gegnsæi og traust almennings á því hvernig fjármunum ríkisins yrði úthlutað. Það sem verra er er þegar verið er að taka eitt og eitt verkefni á þennan hátt án auglýsingar og án þess að öllum sé þá gert ljóst að þarna sé möguleiki að ná í fjárframlag, það er ekki gott. Það er enn verra en ástandið var áður en við fórum í umbótastarfið í fjárlaganefnd.

Forseti vill árétta, sem hann hefur gert áður, að eftir að hv. þingmenn hafa hafið atkvæðaskýringar er ekki hægt að bæta sér inn á þá mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um sambærilega liði og var verið að greiða atkvæði um áðan þegar Oddný Harðardóttir fór yfir að ekki væri verið að fylgja einhverri betrun í fjárlagagerðinni. Ég hafna því, hér erum við sitt á hvað að greiða atkvæði um tillögur frá meiri hlutanum og minni hlutanum og ef það á að vera betrun hlýtur það að ná yfir alla þingmenn. Þó að farið hafi verið af stað með ákveðið starf 2012 og náð einhverju samkomulagi um að færa hina svokölluðu potta út úr fjárlaganefnd hefur það verið skilningur meiri hluta þeirrar fjárlaganefndar sem situr nú að það þurfi að vera svigrúm. Ég ítreka það, virðulegi forseti, og tek fram að starf fjárlaganefndar á haustin í fjárlagagerðinni og þar til frumvarpið er orðið að lögum felst í því að fá til sín gesti, fulltrúa sveitarfélaganna hringinn í kringum landið, hlusta á þær umkvartanir og tillögur um bætur sem þeir aðilar hafa fram að færa, sama hvar í flokki viðkomandi aðilar standa. Ég hafna því þessum málflutningi frá minni hlutanum 

Virðulegi forseti. Hér var fullyrt að það hefði myndast mikil og góð sátt um að taka safnliðina út úr fjárlagavinnunni á síðasta kjörtímabili. Um það ríkti ekki sátt. Sá sem hér stendur sat í fjárlaganefnd og gagnrýndi það harkalega að fjárveitingavaldinu hefði verið úthýst úr Alþingi. Ég vil taka það fram að tveir hv. þingmenn sem þá sátu í fjárlaganefnd, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Ásbjörn Óttarsson, komu hér í ræðustól Alþingis og sögðu frá því að gerð hefðu verið mistök með því að útvista safnliði Alþingis til sveitarfélaga og inn í ráðuneyti því þar með missti Alþingi yfirsýn yfir mjög mörg og góð verkefni víðs vegar um landið. Ég vildi bara koma þessu til skila, virðulegi forseti, og þegar menn rifja söguna hérna upp eiga þeir að fara rétt með. 
            

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um breytingartillögu um fjárveitingu til að gera flutning Fiskistofu til Akureyrar mögulegan. Þessa fjárheimild er ómögulegt að styðja enda er hér verið að byrja á aftasta endanum í þessu máli. Ríkisstjórnin er þegar komin í vandræði með boðaðan flutning á Fiskistofu sem er í fullkomnu uppnámi. Starfsmenn samþykkja verkefnið ekki. Fyrir liggur að umboðsmaður Alþingis hefur hafið rannsókn á valdníðslu ráðherrans með því að taka ákvörðunina án þess að hafa til þess lagaheimild. Og það að láta sér detta í hug að leggja hér til á sama tíma fjárlagaheimild til flutnings sem er fullkomlega löglaus eins og mál standa og í fullkomnu faglegu uppnámi er fráleitt.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til fjármuni, 130 milljónir, til þess að flytja Fiskistofu til Akureyrar. Það liggur ekkert fyrir um lagagrundvöll þess að framkvæma þetta með þeim hætti sem hæstv. ráðherra ætlar sér. Það er með ólíkindum að menn ætli að þjösnast áfram með þetta mál. Eins og hefur komið fram er það í skoðun hjá umboðsmanni Alþingis, þ.e. hvort þessi ákvörðun hafi verið byggð á lögum. Framkoma við starfsfólk er með ólíkindum. Starfsfólk hefur verið að reyna að ná sambandi við ráðherra til að ræða þessi mál en hann hefur ekki getað veitt því áheyrn enn þá eftir því sem ég best veit. Ég er hlynnt því að við stuðlum að uppbyggingu opinberra starfa um landið en það er ekki sama hvernig það er gert. Þetta er ruddaleg framkoma gagnvart bæði starfsfólki og þessari stofnun. Þetta setur ljótan svip á það að stuðla að uppbyggingu starfa úti á landi. Þetta er ljótt fordæmi. 
            

Virðulegi forseti. Það er vissulega verðugt verkefni að dreifa opinberum störfum betur um landið og færa þau völd sem eru í stjórnsýslunni aðeins meira af höfuðborgarsvæðinu. Talandi um vinnubrögð þá eru þessi vinnubrögð fyrir neðan allar hellur. Stjórnvöld vissu greinilega ekki þegar þau voru að semja fjárlagafrumvarpið að það ætti að fara í þessar aðgerðir. Það hefði verið hægt að fara í þessa aðgerð þegjandi og hljóðalaust ef menn hefðu ákveðið að á sex, sjö árum skyldi flytja höfuðstöðvar Fiskistofu norður. Mér finnst leiðinlegt að hæstv. ráðherra skuli hafa tekið af okkur tækifærið til að fara í þá umræðu hvort fólk sé almennt á móti flutningi opinberra starfa út á landi, hvort það sé á móti flutningi Fiskistofu til Akureyrar eða hvort það séu vinnubrögðin sem það er á móti. Ég er mjög ósátt við þessi vinnubrögð þó að ég vilji mjög gjarnan fá höfuðstöðvar Fiskistofu út á land. Á sama tíma er Matís að loka á Akureyri, Hafrannsóknastofnun er að minnka og fullt af störfum leka hægt og rólega aftur til Reykjavíkur og við því er ekkert gert.

Hæstv. forseti. Sem stuðningsmaður þess að fjölga opinberum störfum og dreifa þjónustunni um allt land hryggir það mig hvernig hægt er að eyðileggja þá umræðu og þær hugmyndir með þeim vinnubrögðum sem hafa verið viðhöfð. Í fyrsta lagi eru menn búnir að fara í undirbúning án þess að hafa nokkra lagaheimild. Þær verklagsreglur sem fjármálaráðuneytið hefur sett um það hvernig menn eiga að standa að slíkum undirbúningi, bæði hvað varðar undirbúning og skipulag ef menn ætla að færa stofnanir, eru sniðgengnar. Þetta verður til þess að góður ásetningur um það að styrkja landsbyggðina eða fjölga störfum á landsbyggðinni eyðileggst vegna framgöngu einstakra ráðherra. Það hryggir mig vegna þess að við þurfum á því að halda að standa sameiginlega vörð um það að þjónustan sé dreifð og að menn eigi kost á því að sækja hana óháð búsetu í höfuðborg eða á landsbyggð.

Virðulegi forseti. Það er eitt að vilja fylgja eftir stefnu um jafnvægi í uppbyggingu opinberra stofnana í landinu en þegar forsendur, aðferðafræði og öll vinnubrögð eru líkt og við höfum orðið vitni að í þessu máli, algjörlega óverjandi, þá er ekki nokkur leið að standa að samþykkt þessarar tillögu.

Virðulegur forseti. Við skýringar við þessa fjárheimild sem þingið er hér að veita hefur margt verið sagt og kannski ekki alltaf hugsað til enda eins og í þessu máli. Byggðaáætlun var samþykkt á þinginu síðastliðið vor þar sem fjallað var meðal annars um dreifingu opinberra starfa. Þau áform um að flytja höfuðstöðvar Fiskistofu, þ.e. hluta af starfsemi hennar, til Akureyrar þarfnast meðal annars þessarar fjárheimildar. Ákvörðun hefur auðvitað ekki verið tekin, flutningurinn er ekki hafinn enda þarf til þess ákveðnar heimildir sem hér er meðal annars verið að sækjast eftir. Ég held að þingmenn ættu kannski að velta því fyrir sér með hvaða hætti eigi að kynna áform og hvernig eigi að undirbúa því að það er haft samráð við fólk. 
            

Virðulegi forseti. Ég styð að sjálfsögðu auknar fjárheimildir til Hafrannsóknastofnunar en ég var aðeins of seinn við síðustu atkvæðaskýringu að biðja um orðið. Ég vil segja að það virðast allir vera sammála um að það þurfi að fjölga opinberum störfum úti á landi. Ég hef ekki heyrt annað í þessari umræðu. Það virðast líka flestir vera sammála um að það þurfi að staðsetja stofnanir í meira mæli úti á landi. Hér hafa verið uppi tillögur um að það verði tilkynnt með fimm, sex, sjö ára fyrirvara. Þetta eru algjörlega óraunhæfar tillögur. Ég held að við ættum frekar að fagna því að höfuðstöðvar Fiskistofu verða staðsettar á Akureyri. Akureyringar fagna þeirri ákvörðun, bæjarstjórnin hefur gert það og samband sveitarfélaga vill bjóða alla þá sem vilja koma með hjartanlega 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu styð ég þessa tillögu og vil brýna fyrir þingheimi að við megum alls ekki svelta þessa stofnun. Við eigum það mikið undir henni, það er dýrt að fullnýta ekki fiskstofnana. Það má alls ekki gerast, eins og gerðist á þessu ári, að það þurfi sérstaka fjárveitingu frá ríkisstjórninni til þess að Hafrannsóknastofnun geti farið í sína árlegu leiðangra. Við látum það verða okkur víti til varnaðar og sköffum stofnuninni nægt fé til að stunda eðlilegar rannsóknir til þess að við getum fullnýtt fiskstofnana okkar. Það er það mikið undir.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um tillögu til þess að auka fjármuni til rannsókna í landbúnaði. Fundin er sérstök ástæða til að fagna því hér því að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar stendur að efla þurfi matvælaframleiðslu og við lítum á það sem fyrsta skref í að hefja það verk með þessum breytingum á fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi, ekki síður en því að efla það starf sem Landbúnaðarháskóli Íslands stendur fyrir og halda áfram að byggja upp það starf sem hún hefur unnið að í áratugi.

Virðulegi forseti. Eitt af fyrstu verkefnum þessarar ríkisstjórnar var að draga úr og skera niður sóknaráætlanir landshluta og skrúfa þar með hugmyndina um byggðaþróun og byggðastefnu marga áratugi aftur í tímann, eins og sést á stórkarlalegum vinnubrögðum með illa ígrunduðum tilfærslum á stofnunum út á land af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Hugmyndafræðin sem byggð var upp í sóknaráætlun fólst í allt öðru, að fela fólki í hinum dreifðu byggðum vald yfir eigin málum, að fela fólki sjálfu fé þannig að forgangsröðun verkefna yrði ákveðin og afráðin í heimabyggð. Við leggjum til myndarlegt viðbótarframlag til sóknaráætlunar. Það er nauðsynlegt til þess að skapa heilbrigðan grunn undir framsækna byggðastefnu í landinu.

Virðulegi forseti. Sóknaráætlanir landshluta voru stórmerkilegt verkefni þar sem byggðamál og fjármunir til byggðamála voru færðir í hendur heimamanna með þverpólitískri þátttöku sveitarstjórnarmanna og landshlutasamtaka. Má telja að þetta hafi verið einhver merkilegasta valddreifingartilraun, alla vega seinni tíma. Núverandi hæstv. ríkisstjórn ákvað að spóla þessa peninga niður þó að aðeins sé verið að gera tillögu hér á eftir um að bæta í. Hér er gerð tillaga um að færa þetta aftur til upphaflegu tillögunnar og leggja 400 millj. kr. í þetta stóra lýðræðis- og valddreifingarverkefni. Ég segi já.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til 400 milljónir í sóknaráætlun. Ég tel það vera með þeim betri byggðaaðgerðum sem hafa verið framkvæmdar þar sem verkefnin eru færð út til sveitarfélaganna og landshlutasamtökin vinna að því að byggja upp ýmislegt og fá fjármuni til þess frá ríkinu, sem vinnst miklu betur þegar þetta er unnið í nærumhverfinu. Ég tel með ólíkindum hvernig núverandi ríkisstjórn hefur vegið að þessu verkefni, sem er mikil ánægja með þvert á flokka. Það að styðja ekki þessar 400 milljónir lýsir hug þingmanna til þessa öfluga verkefnis sem hefur verið mikil sátt um vítt og breitt um landið, alveg þvert á flokka. Árið 2013 var 400 milljónum varið í þetta verkefni og voru það fjárlög sem fyrri ríkisstjórn lagði fram en það var byrjað á því að skera það niður af núverandi ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Hugmyndin með sóknaráætlun landshluta var meðal annars sú að sveitarfélögin kæmu með beinum hætti að undirbúningi fjárlaga. Þannig yrði þekkingin sem býr í sveitarfélögunum og landshlutunum nýtt og þarfagreining og forgangsröðun þeirra tekin gild. En til þess þurfti auðvitað að setja aukið fjármagn, það þurfti nýja peninga í þetta verkefni til þess að það skilaði árangri. 400 milljónir eru ágætisframlag til þess að vinna með en auðvitað ættum við að stefna að því að auka þetta svigrúm og nýta þá þekkingu sem er til í sveitarfélögunum og samstarfið og forgangsröðunina í landshlutasamtökunum. Ég harma að þessi hæstv. ríkisstjórn skuli ekki skilja mikilvægi þessa verkefnis og út á hvað það gengur.

Herra forseti. Ef ég skil rétt erum við að greiða hér atkvæði um að framlag samkvæmt tillögum meiri hlutans í sóknaráætlanir rausnist þó upp í 102 millj. kr. á næsta ári eftir að ríkisstjórnin hefur tvö ár í röð lagt fram frumvarp til fjárlaga með 15 millj. kr. í verkefnið sem er ótrúleg framganga í ljósi þess viðamikla starfs sem unnið hafði verið að því að byggja upp fyrirkomulagið í því metnaðarfulla verkefni sem kallast sóknaráætlanir landshluta. Verkefnið felst í fyrsta lagi í því að færa völd og fjármuni út til ákvörðunar á svæðunum, í landshlutunum, og um leið eflist samstarf sveitarfélaganna við það verkefni, í öðru lagi að einfalda stjórnsýsluna og samskiptin við ríkisvaldið með því að setja á sameiginlega stýrinefnd í stað þess að menn þurfi að eltast við mörg ráðuneyti um sín mál og í þriðja lagi, og ekki síst, virkjaði þetta samtakamátt svæðanna með íbúaþingum og vinnu við að forgangsraða verkefnum. Þetta eru dapurlega litlir fjármuni, jafnvel þótt 100 milljónir séu betri en ekki neitt, í ljósi þess hversu viðamikið verkefnið er og mikil vinna 

Herra forseti. Hér er verið að leggja um 100 milljónir í sóknaráætlanir landshluta. Það var barist fyrir því í síðustu fjárlögum að fá þessa upphæð hækkaða úr 15 milljónum eins og komið hefur fram. Það náðist með samstöðu stjórnarandstöðunnar. Nú er upphæðin 100 milljónir en það er verið að tala um að blanda þessu öllu saman, vaxtarsamningum, menningarsamningum og sóknaráætlunum. Þetta verður eitthvert bix sem menn átta sig ekkert á hvað verður úr. Þegar fjármunir eru ekki til staðar og dregið er úr fjármunum í þessa þætti og þessu öllu blandað saman þá er það ekki gott fyrir landsbyggðina. Ég sé að hv. þingmenn Framsóknarflokksins horfa í gaupnir sér og er ég ekkert hissa á því. Þetta er alvarlegt. Undir þennan lið er meira að segja tekið fjármagn í dreifnám í framhaldsdeildum fjögurra skóla og þeir fjármunir þannig skertir. Auðvitað eiga litlir skólar sem eru með dreifnám og fjarnám að vera fjármagnaðir beint frá ríkinu en ekki í gegnum sóknaráætlanir.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað. Af því að hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson minntist áðan á safnliði þá er það akkúrat það sem er hér að gerast þegar á að fara að steypa mörgum samningum inn í sóknaráætlanaformið sem allar sveitarstjórnir sem hafa komið á fund fjárlaganefndar hafa kallað eftir og sagt að sé gott verkefni og óskað eftir að fái að halda sér óbreytt. Þessir sveitarstjórnarmenn vilja ekki að menningar- og vaxtarsamningar fari þarna undir enda höfðu menn áhyggjur af því að þegar safnliðirnir fóru í ráðuneytin eða annað að þeim fylgdi ekki eins mikið fjármagn eða eftirfylgni með því hvað fór þangað inn. Þetta er heldur ekki til þess fallið að vera opið og gegnsætt og auka fjármuni. Nú eru 100 milljónir settar í þetta, en það er ekki verið að bæta menningarsamningum og vaxtarsamningum til viðbótar. Það væri líka áhugavert að vita hver staða þeirra verður um áramótin því að hún var ekki góð í fyrra.

Herra forseti. Hér leggur minni hlutinn til til að bjarga málum að úr ríkissjóði á næsta ári fari beint 600 millj. kr. í viðbót inn í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Það er alveg ljóst að afgreiðslan af hálfu meiri hlutans að skilja sjóðinn eftir með einungis 145 milljónir í tekjur á næsta ári og ekki einu sinni með óskert gistináttagjald því að aðhaldsaðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa verið látnar bitna á tekjustofninum þannig að hann er nú skertur um 13 millj. kr., er óviðunandi. Þá brýnu þörf sem ríkisstjórnin sjálf og hæstv. ráðherra í nýjum pappírum metur upp á að minnsta kosti milljarð á ári virðist eiga að afgreiða með 145 milljónum. Það er algerlega óviðunandi afgreiðsla og lágmark að reyna að ná framlaginu upp í um það bil 750 milljónir sem það yrði með samþykkt þessarar breytingartillögu. Hér liggur fyrir fótum manna frumvarp hæstv. ráðherra um reisupassann sem er algerlega morgunljóst að mun engum tekjum skila á næsta ári enda verður það væntanlega aldrei samþykkt. 

Virðulegi forseti. Ráðleysi ríkisstjórnarinnar í glímunni við það verkefni að byggja upp ferðamannastaði er með eindæmum. Fulltrúar greinarinnar hafa komið á fund efnahags- og viðskiptanefndar og lýst mikilvægi þess að lagt verði fé úr ríkissjóði í uppbygginguna nú vegna þess að jafnvel þó að draumsýn hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra yrði að veruleika með samþykkt á vorþingi á fráleitu frumvarpi hennar um reisupassa og draumsýn hennar um náttúruvarðliðaherdeildir úti um allt land yrði að veruleika mun ekki safnast í þann sjóð alvörufé, fullnægjandi fé, fyrr en á árinu 2017. Það verður fyrst sumarið 2017 sem verður hægt að framkvæma til fulls samkvæmt þeirri óskynsamlegu hugmynd. Ríkisstjórnin er algjörlega að klúðra þessu máli. Hún ræður ekki við að leggja gjöld á greinina til að byggja upp ferðaþjónustuna. Eina lausnin er að leggja á almenning gjöld 

Virðulegur forseti. Hún er svo ógæfusöm, þessi ríkisstjórn, að þingmenn sem eru ekki valdir í hana fá óstöðvandi hláturskast í beinni útsendingu. Það er svo ólánlegt sem frekast getur orðið hvernig ríkisstjórninni hefur haldist á hinum svokallaða reisupassa. Fyrir einu og hálfu ári var almenn stemning og velvild gagnvart hugmyndinni en nú hefur þetta mál algerlega forklúðrast, það verður að segjast alveg eins og er. Það er enginn skilningur á því hjá hæstv. ríkisstjórn sem menn hafa verið að benda henni á í heilt ár, síðast í síðustu umræðum um fjárlög, að ekki sé sett nægt fjármagn í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, enda hvað kom í ljós? Hún þurfti að sækja 380 milljónir á fjáraukanum. Og hvað ætli komi í ljós næsta haust í þessum efnum? Ætli það verði ekki væn fúlga sem menn þurfa þá að leiðrétta mistök sín með?

Virðulegur forseti. Ég hef orðið vör við kvíða, bæði hjá sveitarstjórnarmönnum og hjá fólki sem vinnur að ferðamálum fyrir næsta ári vegna þess að mjög margir ferðamannastaðir liggja undir skemmdum og það þarf að bæta innviði friðlýstra svæða. Það þarf líka að auka aðdráttarafl fleiri ferðamannastaða til að dreifa ferðamönnum um landið. Virðulegri forseti. 145 milljónir ætlar hæstv. ríkisstjórn að setja í uppbyggingu ferðamannastaða. Þetta er hneyksli, leyfi ég mér að segja. Hvar er stefna hæstv. ríkisstjórnar í þessari ört vaxandi atvinnugrein? Ætlar hæstv. ríkisstjórn gjörsamlega að klúðra þessu öllu saman og eyðileggja verðmætin sem við bjóðum í raun upp á hér? Þessu verður að breyta milli umræðna, ég trúi bara ekki öðru. Að fólk ætli að vaða svona inn í ferðamannasumarið, það gengur ekki.

Virðulegi forseti. Í þessum tillögum öllum finnst mér kannski að í þessu þótt ekki væri í öðru að ríkisstjórnin ætti að taka í útrétta hönd minni hlutans sem er að reyna að bjarga henni frá því að verða sér fullkomlega til skammar eina ferðina enn. Það er alveg ljóst að 145 milljónir nægja ekki í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða á næsta ári. Það eru 2 milljarðar sem liggja þar fyrir í beiðnum um styrki. Þetta var reynt í fyrra, þetta er reynt núna, en væntanlega ætlar hæstv. ráðherra sem ber svo mikla virðingu fyrir þinginu að segja bara: Iss, þetta er ekkert mál, við ákveðum þetta bara á ríkisstjórnarfundi, svo höfum við svo góðan meiri hluta í þinginu að þetta skiptir engu máli. Hvers konar virðing er þetta eiginlega fyrir verkferlum í þessu landi?

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp bæði sem landsbyggðarþingmaður og einnig sem íbúi á köldu svæði. Undir þessum lið langar mig til að fagna þeirri aukningu sem kemur þarna inn til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði en einungis um 10% þjóðarinnar búa ekki við þær aðstæður að geta hitað upp íbúðarhúsnæði sitt með jarðhita. Ég tel þessa aukningu mjög góða og fagna henni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns sem hér talaði, það má fagna þessari hækkun til jöfnunar húshitunarkostnaðar. En það hefur líka komið fram hér í umræðum um fjárlögin að fólk hefur áhyggjur af því, og lagðar hafa verið fram tölur þess efnis, að virðisaukaskattshækkunin éti þetta allt of mikið upp og því verði þetta ekki eins mikil búbót og ætla mætti. Það er kannski verkefni fjárlaganefndar nú á milli umræðna að kanna hvort það er þannig, og mér skilst að lagðar hafi verið fram tölur þess efnis að þetta sé ekki í eins góðum farvegi og vera mætti. Hv. fjárlaganefnd ætti að skoða hvort enn eina mótvægisaðgerðina þarf til að mæta þessum virðisaukaskattshækkunum umfram það sem hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því - það hefur auðvitað verið í umræðunni og ég ræddi það þegar lögin voru sett á síðasta þingi - að efasemdir eru um eitt og annað í þessu sambandi. Það hefur nú þegar komið í ljós að ágreiningur er um staðsetningu embætta og það var eitt af því sem ég ræddi við fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra ekki fyrir svo löngu. Þá var þetta allt slétt og fellt og í góðum jarðvegi. Það reynist ekki endilega vera svo. Ef fjárveitingar nægja ekki, þær sem hér eru lagðar til, til að reka embættin er það áhyggjuefni. Því hefur verið lýst, meðal annars með lögregluna á Austurlandi og varðandi Höfn í Hornafirði, að embættið á Austurlandi telur að ef þetta verður fært dugi það fjármagn sem þar er undir ekki til. Þetta er ekki eini staðurinn þar sem þetta hefur komið fram þannig að ég held að þetta sé eitthvað sem við þurfum að skoða betur áður en af þessu nýja fyrirkomulagi verður.

Virðulegi forseti. Það er margt mjög jákvætt í þessum fjárlögum. Hér er einn liður sem er mjög jákvæður, að við skulum vera að setja 200 milljónir til viðbótar til Landhelgisgæslunnar. Hún er gríðarlega mikilvæg, ekki síst í störfum á hafi úti. Hún hefur því miður á síðustu árum þurft að búa við of þröngan kost. Hér er komið myndarlega til móts við hana og það er gleðilegt. Ég verð að segja alveg eins og er að það kemur heldur á óvart að ekki skuli allir þingmenn sameinast um að styðja slíkt verkefni.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hér er lagt til að um 20 millj. kr. fari til fangelsisins á Litla-Hrauni og til Sogns, þ.e. 5 milljónir til Sogns til að ljúka þar uppbyggingu á ákveðnu húsnæði sem þar er til staðar. Síðan er lagt til að 5 milljónir fari í að styrkja rekstur fangelsisins á Litla-Hrauni með aukinni öryggisgæslu. Ég vil líka taka sérstaklega fram að það er ákveðið svigrúm í þessu, 10 milljónir eru settar til endurnýjunar tækjabúnaðar innan húss á Litla-Hrauni. Ef fangelsisyfirvöld vilja setja þá peninga í eitthvað annað hjá sér er svigrúm til þess samkvæmt þessari heimild sem vonandi verður samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessum tillögum og tel mig hafa heimild til að fagna þeim sérstaklega fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar. Við höfum heimsótt fangelsið frá því að við tókum til starfa og urðum vör við þessar ágætu áætlanir um úrbætur. Það er gríðarlega mikilvægt að hér sé verið að fara í endurnýjun á tækjabúnaði en ekki síður mikilvægt að setja fjármuni í Sogn þar sem tiltölulega lágar fjárhæðir geta haft miklar breytingar í för með sér vegna þess að hér er gert ráð fyrir því að sett verði þak á útigarðinn við fangelsið á Sogni þannig að það skapast aukið pláss og þar með bætt aðstaða fyrir þá sem þar dvelja og starfa.

Hæstv. forseti. Hér greiðum við atkvæði um tillögu til Vegagerðarinnar og vegagerðar á landinu. Ef þetta verður samþykkt, eins og mér sýnist að stjórnarmeirihlutinn ætli að gera, verður á árinu 2015 nánast allt féð þegar bundið í verkefnum sem ákveðin voru af síðustu ríkisstjórn. Ég nefni Norðfjarðargöng, Vestfjarðaveg, Álftanesveg, breikkun Hellisheiðar o.fl. Allt fé til nýrra verkefna, fyrir utan slitlag á tengivegi og smávegis í héraðsvegi, er aðeins 570 millj. kr. til framkvæmda og af þeim hafa verið teknar 300 millj. kr. í fjáraukatillögum þannig að einungis verða 270 millj. kr. áætlaðar til nýrra verkefna í vegagerð árið 2015. Mér sýnist þetta vera Íslandsmet í að gera ekki neitt í nýjum vegaframkvæmdum árið 2015. 

Herra forseti. Það er nú mjög á svipuðum nótum. Ég tel að afgreiðslan á Vegagerðinni og vegamálunum sé algerlega hörmuleg og að það skuli nánast ekkert verða til ráðstöfunar til almennra nýframkvæmda á næsta ári þannig að sárafáum ef eiginlega nokkrum verkum verður hægt að hleypa af stað er eiginlega alveg nýtt í okkar sögu. Það fór þó aldrei svo að ekki væri hægt að halda uppi einhverju framkvæmdastigi jafnvel á erfiðustu árunum, en nú ber svo við að þegar maður hélt að betur væri farið að ganga verður þetta sennilega aumara en nokkru sinni fyrr í sögunni. Vegagerðin hefur nánast enga möguleika til að hleypa nýjum verkefnum af stað. Það eru ekki góðar fréttir fyrir vegakerfið, ekki fyrir verktaka og mannvirkjagerðina eða neinn sem í þessu landi býr. Ég held að við séum komin á mikið hættustig með því að svelta innviðina í samgöngumálum. Þetta geti ekki haldið svona áfram. Ég veit ekki hvort hæstv. ríkisstjórn finnur einhvers staðar matarholur á milli 2. og 3. umr. til þess að setja 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með þeim tveimur hv. þingmönnum og fyrrverandi samgönguráðherrum sem hér hafa talað um þá hraksmánarlegu upphæð sem verið er að setja í nýframkvæmdir í vegamálum. Það er eiginlega alveg með ólíkindum að horfa upp á það metnaðarleysi að tæpar 300 millj. kr. séu settar í þennan málaflokk. Hafa menn engar hugmyndir eða metnað til þess að standa sig betur en þetta? Ég nefni sem dæmi tvöföldun á milli Selfoss og Hveragerðis og aðskilnað akstursstefnu upp til Borgarness. Er enginn metnaður í þessari ríkisstjórn? Með þessari breytingartillögu er gerð tilraun til þess að lagfæra þær ógöngur sem hæstv. ríkisstjórn er komin í. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Hér er tillaga minni hlutans um að auka fé til nýframkvæmda. Það mætti vera miklu hærri tala en þarna er sett fram. Ég ítreka það sem ég sagði áðan við stjórnarmeirihlutann, og tala þá sérstaklega til þeirra þingmanna sem koma úr landsbyggðarkjördæmunum þar sem miklar framkvæmdir eru fram undan, og reyndar líka á höfuðborgarsvæðinu. Við getum tekið sem dæmi Arnarnesveg sem átti að fara í útboð á næsta ári en verður ekki boðinn út. En af því að hér var kallað fram í áðan þegar ég nefndi Íslandsmet í að gera ekki neitt árið 2015 vil ég geta þess að framlög til nýframkvæmda Vegagerðarinnar árin 2008–2013 voru hvorki meira né minna en 82 milljarðar kr. Það var Íslandsmet 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem verið var að segja um þessi mál. Það er alveg með ólíkindum að ríkisstjórnin ætli sér að setja öryggi og innviði í þá stöðu sem koma mun upp í kjölfar þess þegar ekki er nokkurt framlag til nýframkvæmda og sletta á í eitthvert smávegis viðhald. Sveitarstjórnirnar hafa óskað eftir auknum framlögum til vegamála mjög ítrekað þegar þær hafa komið á fund fjárlaganefndar. Það eru ykkar kjósendur, kæra ríkisstjórn, eins og okkar sem erum í stjórnarandstöðunni. Þið ákváðuð að taka ekki við þeim tekjum sem ykkur bauðst að fá sem meðal annars hefði mátt nýta í þær innviðaframkvæmdir sem vegakerfið okkar þarf. Það skiptir miklu máli fyrir öryggi landsmanna eins og svo margt annað. Þarna hefðuð þið getað forgangsraðað með því að taka við þeim tekjum sem buðust en þið kusuð að gera ekki.

Herra forseti. Ég get ekki greitt atkvæði með þessari tillögu minni hlutans því að ég hef fjárhagslega hagsmuni af henni. Ég hef starfað í malbiki í 18 sumur og mun halda því áfram þannig að ég hef hreina og beina fjárhagslega hagsmuni af því að framlög til þessara mála séu aukin. En bara svona til upplýsingar, svo landsmenn skilji, þá þurfum við líklega að fara ein 30 ár aftur í tímann til að sjá svipaða stöðu í vegaframkvæmdum og er í dag og hefur þó bílafjöldi landsmanna aukist mikið á þessum tíma og flutningar færst af sjó á land. En þetta er staðan. En vegna fjárhagslegra hagsmuna get ég ekki greitt atkvæði með breytingartillögunni.

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að ummæli margra hv. þingmanna koma mjög á óvart. Ég ætla ekki að rifja upp síðasta kjörtímabil, ég veit að hv. þm. Kristján Möller barðist alltaf fyrir auknum framkvæmdum og gæti kannski einhvern tímann í góðu tómi sagt söguna alla. Sem betur fer erum við að fara í framkvæmdir og höfum lagt áherslu á að forgangsraða í þá veru. Ég vonast til þess að við sjáum framkvæmdir fara af stað við Arnarnesveg. Við fórum vel yfir það í hv. fjárlaganefnd. Fjárlaganefnd getur ekki ákveðið í hvaða framkvæmdir er farið en forgangsraðað hefur verið í þágu þessa málaflokks, 

Hæstv. forseti. Ég fagna því sérstaklega að hér stendur til að samþykkja 40 millj. kr. framlag til að hefja rannsóknir til að undirbúa endurbætur á höfninni í Þorlákshöfn. Höfnin í Þorlákshöfn er gríðarlega mikilvæg fyrir alla Sunnlendinga. Sveitarfélögin á Suðurlandi stóðu að því öll sem eitt að því að koma þessari höfn í gagnið á sínum tíma og við fögnum því sérstaklega að þingið sýni með þessu vilja til þess að halda áfram því mikilvæga uppbyggingarstarfi sem nauðsynlegt er á þessu svæði.

Virðulegur forseti. Ég fagna einnig því skrefi sem stigið er hér. Hafnarframkvæmdir eru innviðauppbygging sem fer sjaldnast hátt í umræðunni. Vegakerfið fær oftast mestu umræðuna þar en hafnarframkvæmdir eru ekki síður mikilvægar 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með þeim tveimur sem töluðu á undan mér. Við greiðum hér atkvæði um að auka í Hafnabótasjóð til að rannsaka höfnina í Þorlákshöfn, en á henni þyrfti að gera miklar breytingar. Það þarf að fara að ráðast í viðhald á henni og ef höfninni væri breytt fyrir skip allt að 180 metrar fæli það í sér mörg atvinnutækifæri, ekki bara fyrir þá sem búa í Þorlákshöfn heldur einnig á Suðurlandi. Þetta hefur verið baráttumál hjá mörgum sveitarfélögum á Suðurlandi, höfnin yrði þá þjónustuhöfn fyrir mörg sveitarfélög. Ég fagna þessu mikla atvinnubótamáli og segi já við tillögunni.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að við fáum hér með þessum væntanlegu tekjum frá Isavia fjármagn til flugvalla landsins sem svo sannarlega er ekki vanþörf á. Ég vil hins vegar gera athugasemd við það að ekki er minnst á Húsavíkurflugvöll í þeirri upptalningu sem fylgir með fjárlagafrumvarpinu til 2. umr. og ég vænti þess að við getum lagfært það á milli umræðna.

Herra forseti. Við í fjárlaganefnd tókum á móti fjölmörgum sveitarfélögum við undirbúning að breytingum á fjárlagafrumvarpinu. Eitt af því sem þar var ofarlega raðað á listann var innviðir eins og flugvellir. Við gerum með þessari tillögu algjörlega breytingu og brjótumst út úr því kyrrstöðuástandi sem hefur verið í viðhaldi á innanlandsflugvöllum og munum þar af leiðandi sjá heilmiklar úrbætur í þeim efnum. Ég vona að það sé einungis fyrsta skref okkar í því að efla og bæta á ný innanlandsflugið. Þetta eru mjög þýðingarmiklar framkvæmdir sem við erum að fara í, meðal annars framkvæmdir til að rjúfa algjöra einangrun ákveðinna byggða. Ég nefni sérstaklega Gjögurflugvöll í því sambandi.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sérstaklega að verið sé að setja hálfan milljarð í þennan mikilvæga málaflokk. Ég vil líka taka fram að ég er sérstaklega ánægður með að meiri hluti fjárlaganefndar ákveður að taka fé af þeim mikla arði sem verður af millilandafluginu og setja í innanlandsflugið. Isavia hefur haldið því fram að það sé óheimilt á meðan við horfum á aðrar þjóðir eins og Noreg og Finnland framkvæma sambærilega hluti. Ég tek undir með hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur um að við þurfum að bæta Húsavíkurflugvelli á þennan lista og vil taka fram að við þurfum á milli 2. og 3. umr. að skoða sérstaklega fjármuni til þess að tryggja flutning á efni úr Vaðlaheiðargöngum í væntanlegt flughlað við Akureyrarflugvöll.

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af því skárra í fjárlagatillögunum sem koma frá hæstv. ríkisstjórn og löngu tímabært. Ég hef gert grein fyrir afstöðu minni varðandi þá fjármögnun sem hér er lagt upp með og hef haft um hana efasemdir en það er ríkisstjórnarinnar að finna út úr því hvernig hún ætlar að fjármagna þetta. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa talað um Húsavíkurflugvöll og tel að það sé afar mikilvægt að hann komi hér inn og tek einnig undir með hv. síðasta ræðumanni varðandi flughlað á Akureyrarflugvelli. Það er mál sem er búið að vera allt of lengi að þvælast í kerfinu og tækifærið er að renna okkur úr greipum og ég vona svo sannarlega að við náum að klára það milli umræðna.

Herra forseti. Eins og ég lýsti í fyrri atkvæðaskýringu minni áðan urðu fjarskiptamál eitt af þeim aðalmálum sem sveitarstjórnir báru upp við fjárlaganefnd sem áhugasvið um úrbætur. Með þessari tillögu gerum við tilraun til þess að brjótast út úr þeirri kyrrstöðu sem hefur verið í fjarskiptamálum. Við erum með þessu skrefi að hefja nýja sókn í fjarskiptamálum. Með fjárveitingunni leggjum við áherslu á hringtengingu ljósleiðara, að tengja þéttbýlisstaði sem ekki hafa ljósleiðaratengingu, og ekki síður að stuðla að uppbyggingu að aðgangsneti, t.d. fyrir Skaftárhrepp, eins og segir í ályktun Alþingis um byggðamál frá síðasta vori þar sem lögð var áhersla á fjarskiptamál og þá sérstaklega í hinum veiku byggðum.

Virðulegi forseti. Ég greiði með glöðu geði atkvæði mitt með þessari góðu tillögu. Hér er ríkisstjórnin að hefja vegferð sem er löngu tímabær, að klára ljósleiðaravæðingu landsins. Það er verkefni sem við eigum að fara í á næstu árum og ljúka. Þetta er stærsta byggðaverkefnið sem mun skipta miklu meira máli en margt það sem við höfum rætt hér í sambandi við byggðamál í dag og eru þó mörg mjög mikilvæg. Ég er ákaflega stoltur af því að við skulum geta gert þetta nú þegar og komið þessu á laggirnar. Ég vænti mikils af þeirri nefnd sem hefur starfað á vegum innanríkisráðuneytisins og tveir hv. þingmenn hafa setið í og mun hún skila skýrslu á næstu dögum, ef mér hefur ekki skjöplast, þar sem vegferðinni verður lýst og við verðum í allt annarri stöðu hvað þetta varðar með samskipti fólks í millum á Íslandi, möguleika til dreifnáms, atvinnuuppbyggingar og hvaðeina, hringinn í kringum landið.

Herra forseti. Vissulega er það ánægjulegt að hér eru lagðar 300 milljónir í fjarskiptasjóð sem er fyrsti áfangi í framkvæmd með fjarskiptaáætlun. Ég er þó svolítið efins um að þetta dugi til dæmis til þess að hringtengja ljósleiðarann á Vestfjörðum en það sýndi sig á þessu ári, þar sem allt var sambandslaust í marga klukkutíma, hve slæmt ástandið er víða. Ég treysti því að menn vilji leggja áfram fjármagn í þennan sjóð, því að eins og komið hefur fram er þetta mikið byggðamál og hefur verið kallað eftir því að hraða þessari tengingu eða ljósleiðaravæðingu í landinu og hef ég lagt fram tillögu þess efnis á þingi. Ég held að þingheimur allur ætti að styðja það að sett sé sem mest fjármagn í þennan lið. Þetta mun treysta byggð í landinu og auka möguleika byggðanna á að eflast og dafna.

Hæstv. forseti. Það er gríðarlega ánægjulegt að sjá það hér að þessi tillaga sé fram komin og verði samþykkt í þingsalnum. Jafnframt er ég mjög hissa á því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar, ásamt ýmsum öðrum, sjá sér ekki fært að styðja þetta mál.

Við viljum meira.

Við þekkjum það vel sem höfum ferðast um hinar dreifðu byggðir landsins að þetta er stærsta byggðamálið sem liggur fyrir okkur að bæta úr. Við þekkjum það að hafa heimsótt fjölskyldur sem eiga við þann vanda að stríða að börn þeirra sem stunda framhaldsnám eða háskólanám sjá sér ekki fært að koma heim um helgar vegna þess að netsambandið er of slæmt til að hægt sé að læra heima. Við þekkjum þetta og þess vegna fagna ég, það er frábært að við séum að leggja af stað í þessa vegferð. Ég fagna einkum yfirlýsingunni um það að sérstakt tillit verði tekið til Skaftárhrepps en þar hefur atvinnuástand verið erfitt. 

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta góð tillaga. Það sem hins vegar vantar er áætlunin. Við vitum ekki hvert framhaldið er, við höfum ekkert kostnaðarmat á heildarsýnina. Hvað er fyrirhugað að leggja í þetta? Ég hefði náttúrlega viljað gera þetta í fyrra og fá tillöguna þá inn, vegna þess að við búum við það í dag að allt of margar sveitarstjórnir hafa lagt út í kostnað sjálfar við að leggja ljósleiðara. Við hvaða borð sitja þær ef einhver tiltekin önnur sveitarfélög fá nú þetta úr ríkissjóði? Þetta er líka ákveðið áhyggjuefni en það breytir því ekki að þetta er fyrsta skref. Ég mundi gjarnan vilja fara að sjá áætlunina sem þetta byggir á og hvað ríkisstjórnin hyggst setja í þetta mikla fjármuni á komandi árum.

Virðulegi forseti. Ég harma það að Samfylkingin skuli ekki vera tilbúin að taka fyrsta skrefið með okkur í þeirri fjarskiptabyltingu sem við erum að leggja upp í. 

Herra forseti. Við spurningunni: Hvernig vilt þú að Alþingi forgangsraði fjármunum til eftirfarandi málaflokka í fjárlögum? í könnun sem Capacent Gallup gerði fyrir þingflokk Pírata nýlega kemur fram að heilbrigðismál, svo menntamál, almannatryggingar og velferðarmál, löggæsla, öryggismál og samgöngumál eru í fyrstu fimm sætunum. Þar á eftir koma húsnæðis-, skipulags- og hreinsunarmál, almenn opinber stjórnsýsla, menningarmál, sjávarútvegsmál, iðnaðarmál, landbúnaðarmál, eldsneytismál og loks í 13. sæti kirkjumál. Fyrir kristna þjóð að setja upp þessa forgangsröðun í fjárlögum segir svolítið um að í staðinn fyrir að taka nefskatt af almenningi, sem kemur sér verst fyrir þá sem minnst hafa, eigi að endurskoða þessa hluti og fara jafnvel þá kristnu leið sem var farin í upphafi að fólk leggi fram frjáls framlög ef það er í sókninni og vill styðja sitt trúfélag.

Virðulegi forseti. Ég hvái alltaf þegar ég rek augun í þennan tiltekna lið. Mér finnst út í hött að Alþingi ræði hversu miklir peningar eigi að fara til trúarsafnaða, mér finnst út í hött að við séum með þjóðkirkju og mér finnst jarðasamkomulagið sem við vinnum hér eftir vera út í hött. Ég legg til að það verði endurskoðað svo fljótt sem auðið er. Reyndar heyri ég misvísandi sögur um lögmæti þess samnings en það er annarra að meta það en mitt. Mér finnst alltaf vera tilefni til þess að nefna að það er ekki við hæfi að ríkið innheimti sóknargjöld fyrir trúarsöfnuði. Það er ekki við hæfi að það sé þjóðkirkja til staðar eða ríkiskirkja af nokkru tagi. Það er ekki við hæfi að hið háa Alþingi og framkvæmdarvaldið sé að vasast í einhverju eins og spurningunni um guð og tilgang lífsins og eitthvað því um líkt. 

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp af því að ég vil fagna þessum 400 millj. kr. sem eru settar aukalega í húsnæðisbótakerfið. Ég tel mjög mikilvægt að þeir fjármunir sem settir eru þar inn fari til þeirra sem þurfa helst á því að halda. Einnig vona ég að á næstu árum getum við jafnað stuðning við þá sem eru á leigumarkaði og þá sem eiga húsnæði svo að við séum með sambærilegt kerfi fyrir alla.

Virðulegur forseti. Þau gjöld sem ríkisstjórnin treystir sér ekki til að leggja á útgerðina leggur hún á sjúklinga. Aukin kostnaðarhlutdeild fólks í heilbrigðiskerfinu er upp á 1,9 milljarða eða rétt innan við það sem lagt var til hér áðan að veiðigjaldið mundi hækka um og menn felldu. Kostnaðarhlutdeild sjúklinga er komin að hættumörkum, erlendur samanburður sýnir að hér eru allt of margir sem treysta sér ekki til að sækja heilbrigðisþjónustu vegna kostnaðar. Í góðu samfélagi treystir fólk sér til að leita læknis þegar það þarf þess. Hér er lagt til að við drögum úr sköttum á sjúklinga og ég hvet stjórnarliða til að styðja þá tillögu.

Virðulegi forseti. Vaxandi greiðsluþátttaka sjúklinga ætti að vera okkur öllum áhyggjuefni. Tölur sýna og rannsóknir sýna að æ fleiri fresta því að leita sér lækninga eða sækja lyf af fjárhagsástæðum. Það ætti að vera okkur umhugsunarefni að þessi gjöld hafi vaxið núna á undanförnum tveimur árum um 1,9 milljarða í gegnum ýmis komugjöld, lyfjagjöld og allt sem nöfnum tjáir að nefna. Það ætti líka að vera okkur áhyggjuefni að greiðsluþátttakan hefur almennt vaxið undanfarin ár líka í gegnum breytt vinnulag í heilbrigðiskerfinu. Ég heiti á hv. þingmenn að taka höndum saman og snúa þessari þróun við. Við getum ekki verið þekkt fyrir það að fólk skirrist við að leita sér lækninga af fjárhagsástæðum. Það er alvarleg breyting á okkar samfélagi og ég segi já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að þetta er mikið áhyggjuefni. Kannanir og rannsóknir eru farnar að sýna að tekjulitlir einstaklingar í okkar samfélagi eru farnir að veigra sér við að leita sér læknisþjónustu út af kostnaði. Ég er þeirrar skoðunar og við í Bjartri framtíð höfum talað á þeim nótum að það sé mjög nauðsynlegt að endurskoða greiðsluþátttökukerfið. Ég held að kostnaðarþátttaka sjúklinga verði alltaf einhver en hún verður að vera sanngjörn. Hún er það ekki núna. Það hvernig hún hefur aukist og í ofanálag er hún ekki heldur sanngjörn - þetta er stjórnlaust. Það þarf að fara í saumana á þessu og gera þetta réttlátt. Við þurfum algjörlega að snúa af þeirri braut að kostnaðarþátttakan hafi þau áhrif að tekjulitlir hópar leiti sér ekki læknisþjónustu.

Virðulegi forseti. Við í stjórnarandstöðunni hrukkum í kút þegar við tókum saman allar hækkanirnar á kostnaðarþátttöku, uppsafnað, sem ríkisstjórnin hefur staðið að og eru fyrirhugaðar á næsta ári, þegar við sáum að talan næmi næstum því 2 milljörðum kr., 2 þús. milljónum. Þetta er gríðarleg skattaaukning á almenning sem bitnar verst á þeim sem minnst hafa milli handanna og kemur í veg fyrir að fólk geti nýtt sér grundvallarréttinn til heilbrigðisþjónustu. Þetta kemur til viðbótar öðrum álögum. Hér áðan var stjórnarmeirihlutinn að samþykkja að fólk sem ekki hefur aflað sér framhaldsmenntunar þurfi að borga, í staðinn fyrir að borga núna 13 þús. kr. á önn, 225 þús. kr. Það eru skilaboðin til þess fólks. Venjulegt fólk í landinu ber sífellt meiri byrðar hjá þessari svokölluðu skattalækkunarríkisstjórn. Það eina sem hún kann er að leggja gjöld á almenning.

Virðulegi forseti. Ég vil nefna að ef það væri bara eitt sem sannanlega væri hlutverk ríkisins væri það að tryggja öllum viðeigandi heilbrigðisþjónustu. Það er yfirþyrmandi skoðun Íslendinga að heilbrigðiskerfið eigi að njóta forgangs. Ef það væri bara einn þáttur, sem það er ekki, sem mundi ákvarða það hvernig við ætluðum að haga okkar forgangsröðun væri það til heilbrigðiskerfisins.

Virðulegi forseti. Allar þær gjaldskrárbreytingar sem tóku gildi 1. janúar 2014 miða að því að svara hagræðingarkröfu fjárlaga og lækka ríkisútgjöld. Þetta eru samtals 541 millj. kr. frá 1. janúar 2014 og svo bættist við um mitt ár. Samtals hafa gjaldskrár því hækkað um 611 millj. kr. á árinu 2014 og enn á að bæta í á árinu 2015. Því miður erum við langt frá því marki að allir hafi aðgang að góðri heilbrigðisþjónustu óháð efnahag og það er sorglegt. Hér stóð hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir og hneykslaðist á því að samfylkingarmenn vildu sjá áætlunina í fjarskiptum áður en þeir greiddu því atkvæði en, guð minn góður, hvað segja hv. þingmenn sjálfstæðis- og framsóknarmanna um að hækka álögur á sjúklinga með þessum hætti?

Herra forseti. Eins og öllum ætti að vera ljóst í dag vill yfirgnæfandi meiri hluti landsmanna forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Öllum ætti líka að vera ljóst, alla vega samkvæmt hæstv. heilbrigðisráðherra, að skilningurinn á grunnþjónustu í heilbrigðiskerfinu er sá að menn eigi að geta sótt sér heilbrigðisþjónustu óháð efnahag. Staðan er bara ekki slík. Menn neita sér um heilbrigðisþjónustu á Íslandi vegna efnahags. Ekki er þar um að ræða nokkra aðila eða nokkur prósent landsmanna, þetta eru tugprósent sem neita sér um læknisþjónustu. Í svoleiðis kringumstæðum þurfum við að fara að spyrja okkur: Hver er raunverulega grunnþjónustan? Ætlum við að standa við þetta með hárri skattheimtu á Íslandi? Ætlum við að standa við að forgangsraða þessum sköttum þannig að fólk geti sótt sér heilbrigðisþjónustu óháð efnahag?

Virðulegi forseti. Greiðsluþátttaka sjúklinga í íslensku heilbrigðiskerfi er mjög flókið fyrirbæri, samanber þá vinnu sem undanfarin ár hefur verið lögð í að reyna að einfalda það kerfi og forða þeim sem hæstan bera kostnaðinn frá þeirri gríðarlegu gjaldtöku sem núverandi kerfi leggur á þetta sama fólk. Sú vinna stendur yfir undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég vænti þess að við munum á nýju ári fá tillögu nefndarinnar að breytingum á þessu fyrirkomulagi. Þegar það er hins vegar fullyrt að hér hafi verið lögð gjöld á sjúklinga upp á hátt í 2 milljarða á þessu ári er það rangt. Það er vissulega rétt að það getur verið að samanlagðar gjaldskrárhækkanir hafi numið um 600 millj. kr. eins og kom fram í máli hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur hér áðan en á móti lækkuðu gjöld á sjúklinga um milljarð í sérgreinasamningum þannig að nettótala af þessu ætti þá að vera mínus 400 milljónir. Ég minni einnig á að lækkun á virðisaukaskatti lækkar gjöld í lyfjum sjúklinga og ég minni einnig á að í tillögum ríkisstjórnarinnar fyrir þessi fjárlög er gert ráð fyrir 150 millj. kr. sérstakri greiðslu 

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um tillögu okkar í stjórnarandstöðunni um hækkun á framlögum til lífeyrisþega sem nemur 640 milljónum. Henni er fyrst og fremst ætlað að vera til hækkunar á frítekjumörkum. Það er athyglisvert að sjá að það eru engin ný skref stigin í fjárlagafrumvarpinu til úrbóta fyrir lífeyrisþega og áberandi skalli í frumvarpinu hvað það varðar. Þessi tillaga er tilraun okkar til að bæta þar úr þó að auðvitað þurfi til að koma heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu þar sem dregið verður úr gagnkvæmum skerðingum og tryggð verði betur grunnframfærsla lífeyrisþega.

Virðulegur forseti. Staða örorkulífeyrisþega er orðin býsna alvarleg en á síðustu árum hafa heildartekjur þeirra dregist saman um 15%. Þeir hækka minna á hverju ári til viðbótar í lífeyri sínum en aðrir í launum. Nú er verið að draga í land með þær hækkanir sem þeir áttu þó að fá í fjárlagafrumvarpinu eins og það kom hér inn í haust. Hér eru lagðar til 640 milljónir til þess að hækka frítekjumörk í almannatryggingakerfinu. Allir stjórnmálaflokkar á Alþingi hafa lagt á það áherslu að draga úr tekjutengingum í almannatryggingakerfinu enda geta þær því miður búið til það sem verður ekki kallað annað en skipulögð fátækt þar sem engu máli skiptir hver sjálfsbjargarviðleitni fólks er. Ef það reynir að bjarga sér sjálft er það bara skert á móti. Ég hvet stjórnarliða til að styðja tillöguna.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að Sjúkrahúsið á Akureyri er ein af þeim stofnunum sem hefur staðið sig vel á erfiðum tímum og hefur óskað eftir því að fá viðbótarframlag umfram það sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt til til að geta haldið sig innan fjárheimilda. Í ljósi þess að þetta er ein af þeim stofnunum sem hefur ekki farið ítrekað ógurlega mikið fram úr fyndist mér það gustukaverk hjá ríkisstjórninni að mæta í stóra samhenginu þeim 50 millj. kr. sem upp á vantar, miðað við þær tillögur sem meiri hlutinn leggur til. Því leggjum við í minni hlutanum til 100 millj. kr. framlag þannig að stofnunin megi halda áfram að starfa innan fjárheimilda eins og hún vill í rauninni gera.

Hæstv. forseti. Hér er flutt tillaga og greidd atkvæði um 100 millj. kr. framlag til Sjúkrahússins á Akureyri sem minni hlutinn leggur til. Beiðni sjúkrahússins var um 120 millj. kr. og rökstuddi það mjög vel með ýmsum tölum sem það setti fram eins og að á fyrstu sjö mánuðum ársins hefur legudögum fjölgað um 9%, skurðaðgerðum um 11%, fæðingum um 8%, komum á slysa- og bráðamóttöku um 9% o.s.frv. Þetta er ákaflega vel fram settur rökstuðningur fyrir þessari beiðni um aukna fjárveitingu. Ég ætla að spara mér ferð hérna upp fyrir næstu tillögu þar sem meiri hlutinn leggur einungis til 50 millj. kr. aukningu. Ég gagnrýni það og hvet til þess að tillaga okkar verði samþykkt. Virðulegi forseti. Mér kemur í hug að það virðist vera eins og stjórnarmeirihlutinn sé í einhverri sérstakri herferð gegn ýmsum lykilstofnunum og stærstu stofnunum á Akureyri eins og Háskólanum á Akureyri og sjúkrahúsinu. Það kom fram hjá  
            

Virðulegi forseti. Við leggjum hérna til 100 millj. kr. framlag til Sjúkrahússins á Akureyri. Eins og komið hefur fram skortir fé þar eins og svo víða annars staðar. Það eru vandræði með lyfjabúrið, það þarf að bæta öryggisvörslu og við höfum rætt um það áður í þessum sal að aðstæður á geðdeildinni eru óásættanlegar, þá á ég við húsnæðið. Ég geri mér grein fyrir því að það vantar víða fjármagn og ekkert óeðlilegt að ríkisstjórnin vilji halda að sér höndum en ég minni á að í kvöld verðum við búin að samþykkja tæpa 55 milljarða í skuldaniðurfellingu. Ég vil að við höfum í huga að þetta er forgangsröðin. Við ætlum að dreifa fé til heimila, við vitum ekkert hvernig það lendir, hvort það bjargi einhverjum heimilum eða hvað. Á sama tíma neyðumst við til að halda heilbrigðiskerfinu niðri. Við getum ekki bætt í þar. Og einhverjir þingmenn brosa hér. Mér finnst þetta mjög alvarlegt mál, mér finnst þessi skuldaniðurfelling svo arfavitlaus framkvæmd að ég á örugglega eftir að röfla um það alveg út allt þetta kjörtímabil.

Herra forseti. Nú á fimmtudaginn í síðustu viku bað ég forsvarsmenn heilbrigðisstofnana að senda upplýsingar um hvað vantar umfram það sem er gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Niðurstöðurnar sem komu frá Sjúkrahúsinu á Akureyri voru að það vantar 55 milljónir. Meiri hluti fjárlaganefndar er búinn að bæta í um 50 milljónir en það vantar enn 55 milljónir þar ofan á. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur komið til hálfs til móts við þá þörf sem forsvarsmenn heilbrigðisstofnunarinnar telja nauðsynlega. Þetta eru 55 milljónir. Forsætisráðherra virðist geta flutt stofnanir á milli og fjöll jafnvel. Getur hann ekki flutt þetta líka yfir á Sjúkrahúsið á Akureyri?

Hæstv. forseti. Hér er lagt til að auka enn fjárveitingar til að styrkja rekstrargrundvöll Sjúkrahússins á Akureyri. Sjúkrahúsið er mikilvæg stofnun og þar er unnið gott verk sem að mestu leyti þjónar landsbyggðinni. Hér er ríkisstjórnin að sýna forgangsröðun sína í verki og það er vel.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að fagna því sérstaklega að okkur er að takast að koma auknu framlagi til þessarar mikilvægu stofnunar. Okkur tókst það líka fyrir um ári þegar við bættum verulega í varðandi tækjakaup og vonandi mun okkur takast áfram á næstu missirum að bæta enn frekar í og styrkja þessa mjög svo mikilvægu stofnun, ekki bara fyrir Akureyringa heldur landsbyggðina alla.

Virðulegi forseti. Það er algengt að stjórnmálamenn tali um að þeir vilji forgangsraða í þágu heilbrigðismála. Hins vegar er það bara þannig að verkin tala. Ef við berum til dæmis saman hvernig þróunin var hjá einstökum stofnunum á síðasta kjörtímabili og einstakar stofnanir núna þá sjást greinilegar áherslubreytingar og stefnumunur á þessum tveim ríkisstjórnum. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki bara talað um að forgangsraða í þágu heilbrigðismála, hún hefur gert það. Núna munu framlög til Sjúkrahússins á Akureyri, ef þessi tillaga nær fram að ganga, hækka um 20% á tveimur árum. Betur má ef duga skal, en þetta sýnir án nokkurs vafa hver forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar er.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um breytingartillögu okkar í stjórnarandstöðunni um aukin framlög til Landspítalans. Við gerum ráð fyrir milljarðs viðbót eins og stjórnarmeirihlutinn og við gerum ráð fyrir 200 milljónum til viðbótar til að vinna á þeim biðlistum sem augljóslega þarf að vinna á á næsta ári vegna verkleysis ríkisstjórnarinnar og ráðaleysis hæstv. fjármálaráðherra í viðureigninni við læknaverkfallið. Við leggjum líka til 50 millj. kr. sérstakt framlag sem er eyrnamerkt barna- og unglingageðdeild enda brýn þörf á sérstöku átaki þar. Að síðustu leggjum við til 600 milljóna framlag til viðhalds á Landspítalanum. Ríkisstjórnin leggur ekki til eina einustu krónu til viðhaldsframkvæmda á Landspítalanum og það er ótrúlegt eftir allan fréttaflutninginn af myglusvepp og maur og allri annarri þeirri óáran sem herjað hefur á spítalann á síðustu árum.

Virðulegi forseti. Nú greiðum við atkvæði um tillögu minni hlutans um að auka framlög til Landspítalans miðað við það sem spítalinn sjálfur hefur sagst þurfa í sinn rekstur og, eins og kom fram hjá hv. þingmanni sem talaði hér á undan, líka til þess að styrkja sérstaklega barna- og unglingageðdeild Landspítalans því að við höfum verulegar áhyggjur af stöðunni þar. Það á ekki einungis við um barna- og unglingageðdeildina heldur aðrar deildir og stofnanir sem fást við geðheilbrigðismál barna og ungmenna. Þó að meiri hlutinn komi með tillögu á eftir um að bæta við í rekstur Landspítalans teljum við ekki nógu langt gengið, ekki miðað við þá erfiðu stöðu sem er uppi á spítalanum, ekki miðað við læknaverkfallið sem enn stendur yfir og hleður upp kostnaði fram í tímann, ekki miðað við þann mikla vilja sem við finnum hjá öllum almenningi í landinu til að standa betur með spítalanum okkar. Ég segi því já við þessu.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort ég heyrði rétt þegar hæstv. fjármálaráðherra fullyrti áðan að framlög til Landspítalans hefðu aldrei verið meiri. Ég hlýt að hafa heyrt vitlaust en ég heyrði þetta þó svona. Þetta er ekki rétt, a.m.k. ekki samkvæmt mínum upplýsingum. Samkvæmt mínum upplýsingum vantar Landspítalann 8–10% til að vera á sama staða að raunvirði í framlögum miðað við fjárlög 2008, fyrir hrun. Mér finnst svolítið alvarlegt ef menn halda að milljarður í aukningu til Landspítalans sé einhvern veginn nóg, að þá séum við komin með Landspítalann á sama stað. Það nægir upp í hallann á yfirstandandi ári, fjárþörfin er miklu meiri á næsta ári. Ég vek athygli á því hvað þessi tillaga okkar í minni hlutanum er hófsöm. Við erum í raun bara að segja: Ókei, setjum þennan milljarð en sjáum líka aðeins fram í tímann. Það verður kostnaður vegna læknaverkfallsins, bætum hann upp. Það er augljóst að 

Herra forseti. Undanfarin ár höfum við verið í bakkgírnum í heilbrigðismálum. Það er ekki nóg að fara bara upp í fyrsta eða annan gír. Það sem er verið að gera er að miðað við það sem forsvarsmenn Landspítalans kölluðu eftir, þeir kölluðu eftir 1.800 milljónum, fá þeir 1.000 milljónir samkvæmt næstu tillögu. Hérna eru 1.250 og svo 400, það eru 1.650 milljónir í heildina. Það nær ekki alveg upp í það sem kallað er eftir en það eru 85–90% af því sem kallað er eftir þegar ríkisstjórnin ætlar aftur á móti að fara 60% upp í það sem kallað er eftir. Og hvað? Til þess að veita nauðsynlega þjónustu. Ef þessir fjármunir eru ekki veittir kostar það meira. Það er enginn að spara hérna. Þetta þýðir að heilbrigðisþjónustan er ekki jafn örugg sem er forgangsverkefni. Þannig átti að forgangsraða skattfé samkvæmt landsfundi Sjálfstæðisflokksins síðast. Er ekkert hlustað á þennan landsfund?

Hæstv. forseti. Hér er flutt tillaga til þess að koma örlítið betur til móts við Landspítalann. Ástæðan fyrir því að ég kem hingað upp til þess að fylgja þessari tillögu líka eftir er að það er gríðarlega mikilvægt að stjórnarmeirihlutinn og raunar alþingismenn í heild gefi yfirlýsingu um að Landspítalinn eigi ekki að greiða halla síðastliðinna tveggja ára. Það var halli á þessu ári upp á 1 milljarð og hér er verið að tala um að mæta því ef hallinn verður ekki frystur og nýtt fjármagn látið fara inn í grunninn. Árið þar á undan, 2013, var hallinn upp á 1.584 milljónir og ef það á að hanga yfir spítalanum að það eigi eftir að borga upp þennan halla þá eru þessar fjárveitingar engan veginn nógar. Í trausti þess að það verði ekki gert heldur verði þetta fryst og síðan látið hverfa af spítalanum, tekið í gegnum ríkisreikning, leggur minni hlutinn fram sína tillögu. Það munar verulega á þeirri tillögu sem hér kemur fram hjá minni hlutanum og þeirri sem kemur frá meiri hlutanum þar sem bæði er viðhald og síðan viðbótarfjárhæð 

Virðulegur forseti. Hér er lögð fram tillaga um 1 milljarðs kr. aukaframlag til Landspítalans. Ég held að við hljótum að fagna því. En vegna orða hv. þm. Árna Páls Árnasonar áðan, að núverandi ríkisstjórn setti ekki krónu í viðhald á Landspítalanum, er það í fjárlögum upp á 400 milljónir svo að þingmaðurinn sé upplýstur um það hvað stendur í fjárlögunum.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að fagna sérstaklega þessari tillögu og ég tel að hún endurspegli svo vel hvað við erum sammála um að forgangsraða í þágu heilbrigðismála. Ég fékk fyrir tveimur dögum þessa fínu könnun frá Pírötum um hvernig almenningur telur að við eigum að forgangsraða fjármunum til málaflokkanna í fjárlögum. Þar voru heilbrigðismálin langefst. Það endurspeglast síðan kannski líka í því að það munar 0,5% á tillögu meiri hlutans og minni hlutans á þingi varðandi framlög til Landspítalans. Ég held að það sé algjörlega innan skekkjumarka, 0,5%, þannig að ég held að þetta endurspegli fyrst og fremst að við öll sem sitjum á þingi erum sammála um að forgangsraða í þágu heilbrigðismála.

Virðulegur forseti. Við í Bjartri framtíð styðjum þetta en við gerum það í þeirri trú að þingheimur og stjórnarmeirihlutinn átti sig á því að fjárþörfin er meiri í heilbrigðisþjónustunni, ekki bara í Landspítalanum heldur líka í heilbrigðisstofnunum úti á landi. Það veldur mér ákveðnum áhyggjum, eins og ég sagði áðan, að menn tala eins og 1 milljarður sé bara lausn á öllum vanda og það þurfi jafnvel ekkert að tala um það meira. Við greiðum atkvæði með þessu í þeirri trú að það sé röng tilfinning hjá mér og að við áttum okkur á því hér í þinginu að það þarf að gera betur á komandi árum eftir mjög erfið ár í efnahagslífinu sem bitnuðu mjög illa, því miður, á heilbrigðisstofnunum og grunnþjónustu í landinu.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að fagna því sérstaklega að samstaða er um að bæta við 1 milljarði til Landspítala – háskólasjúkrahúss, breið og góð samstaða. Ég minnist þess ekki að meira hafi verið rætt um einstaka stofnun í fjárlagagerðinni en ætla að leyfa mér að fullyrða að fjárhagsvandi Landspítalans hafi fengið alveg gríðarlega mikla umfjöllun. Þess vegna, í ljósi þess, er ég glaður að sjá að stjórnarandstaðan ætlar að styðja þetta góða framlag sem við í meiri hlutanum leggjum til og hún ætli ekki að trompa okkur, eins og hún hefur gert í nánast öllum öðrum liðum, nema um 0,5% sem sýnir hversu mikil samstaða er um þetta verkefni. Ég verð samt að viðurkenna að mér finnst einhvern veginn eins og þessi niðurstaða sé í miklu ósamræmi við þá umræðu sem hefur verið í samfélaginu um þetta málefni.

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til fagna sérstaklega þessari tillögu um að leggja 1 þús. milljónir í viðbót í rekstur Landspítalans. Framlagið verður sem sagt 21% meira en það var í tíð síðustu ríkisstjórnar og það er til viðbótar því að viðhald hefur verið aukið úr 173 milljónum í tíð síðustu ríkisstjórnar í 473 milljónir og þótti ekki mikið til koma af hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem var í síðustu ríkisstjórn. Ég vil líka benda á að framlög til tækjakaupa hafa aukist úr 129 milljónum í 1.440 milljónir í þessum fjárlögum og ég er ánægður með það. Ég segi já.

Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur engin efni á því að slá sig til riddara í þessu máli. Hún byrjaði á að setja fjárlögin, hún byrjaði á að setja botninn. Þegar menn eru góðir samningamenn setja þeir að sjálfsögðu botninn einhvers staðar undir það sem þeir ætla á endanum að fara upp í. Þetta er ekki nóg, þetta er ekki það sem vantar. Þetta þýðir að það verður aukinn kostnaður í framtíðinni. Það er ekki að forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Það er það bara ekki. Ríkisstjórnin á enga innstæðu fyrir því að slá sig til riddara. Það vantar meira í þennan málaflokk, almenningur segir að meira eigi að fara í þennan málaflokk og sama hvað hv. þm. Páll Jóhann Pálsson brosir núna, eftir að sjávarútvegurinn er ríkisstuddur á fjárlögum. Ég sit hjá vegna þess að ég ætla ekki að styðja það að ríkisstjórnin þykist slá sig til riddara. Þess vegna sit ég hjá.

Virðulegi forseti. Það verður aldrei nóg af fjármagni til heilbrigðismála. Það hefur aldrei nokkurn tímann neins staðar í heiminum verið neinn sá heilbrigðisráðherra sem hefur haft of mikið af fjármunum til heilbrigðismála. Þannig verður það aldrei.  
            

Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur orðið.

… 42% til einstakra liða eins og sjúkraþjálfunar og tannlækninga. Heildarhlutfall í heilbrigðismálum hefur hækkað og allir hv. þingmenn nema einn treysta sér til að styðja þá forgangsröðun sem birtist 

Virðulegi forseti. Það hefði verið óskandi að sjá á síðasta kjörtímabili þann brennandi eldmóð sem þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna hafa fyrir heilbrigðismálum á þessu kjörtímabili. Hér koma þeir fram með tillögu sem raunverulega yfirbýður tillögu ríkisstjórnarflokkanna sem mér finnst ekki sæmandi.  Ég óska Íslendingum og þeim sem búa hér í þessu landi til hamingju með þessa forgangsröðun. Það er sorglegt að sjá hvernig stjórnarandstaðan reynir að snúa út úr þessu mikilvæga 

Virðulegi forseti. Það hefur orðið nokkrum hér að umræðuefni hvernig við í Samfylkingunni greiðum atkvæði í kvöld um meðferð þessara fjárlaga. Við höfum í tvígang greitt atkvæði með tillögum ríkisstjórnarinnar vegna sérstakra aðstæðna. Að öðru leyti sitjum við hjá við afgreiðslu, enda fjárlög á ábyrgð ríkisstjórnarmeirihlutans. Hér er um það að ræða að við erum óskaplega hamingjusöm yfir því að hafa náð að sannfæra ríkisstjórnarmeirihlutann um að gera eitthvað í byggingu nýs Landspítala. Þetta er búið að vera baráttumál okkar, þetta var málið sem allt stóð á hér við samninga um þinglausnir vorið 2013  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að standa í neinni pissukeppni við hv. þm. Árna Pál Árnason um hver var fyrstur með þetta eða hitt. Hins vegar er hér gerð tillaga um að 875 millj. kr. verði tímabundið varið til hönnunar á meðferðarkjarna vegna nýrra bygginga á lóð Landspítalans við Hringbraut og til framkvæmda við byggingu á nýju sjúkrahóteli. Þetta framlag kemur til viðbótar 70 millj. kr. framlagi sem er til staðar í frumvarpinu til að ljúka við hönnun á nýju sjúkrahóteli. Heildarkostnaður aðalbygginga og annarra meginframkvæmda að meðtöldum tækjakaupum en að frátöldum fjármagnskostnaði er áætlaður um 77 milljarðar kr. Það má segja að þessi tillaga sé mikilvægt skref í frekari uppbyggingu Landspítalans og ber að fagna henni.

Hæstv. forseti. Á Alþingi 16. maí sl., nánar tiltekið kl. 19.36, samþykkti Alþingi með 56 samhljóða atkvæðum ákaflega merkilega tillögu um byggingu og uppbyggingu Landspítalans þar sem sagt var, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að ljúka eins fljótt og verða má undirbúningi á endurnýjun og uppbyggingu Landspítala við Hringbraut í Reykjavík og hefja framkvæmdir þegar fjármögnun hefur verið tryggð.“ Þess vegna fagna ég mjög þeirri tillögu sem hér er komin fram um 500 millj. kr. sem settar eru í hönnun á meðferðarkjarnanum sem að mínu áliti er langbrýnasta byggingin sem við þurfum að fara í. Ég vil trúa því og vona að þessar 500 milljónir dugi til að vera á fullri ferð í hönnun á næsta ári þannig að framkvæmdir geti hafist sem allra fyrst, vegna þess að málið er brýnt. Ég hvet líka stjórnarmeirihlutann til að taka þátt í og samþykkja aðra tillögu sem ég er 1. flutningsmaður að og liggur inni hjá velferðarnefnd núna sem er að mynda þverpólitíska sátt allra aðila sem eiga sæti á Alþingi 

Herra forseti. Ég styð þessar tillögur ekki heldur vegna þess að ég ætla ekki að aðstoða ríkisstjórnina við að fá þetta grænt og geta sagt: Sjáið hvað við erum dugleg að forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Hún er það ekki.

Hæstv. forseti. Ég styð þessa tillögu og geri það í trausti þess að hér sé verið að stíga afgerandi skref inn í þá áætlun sem hefur verið lögð fram um hvernig á að byggja upp nýjan Landspítala við Hringbraut. Þar er miðað við að ljúka þessu verkefni á árunum 2019–2020 og þó að þarna sé ekki nema lítill hluti af þeim framkvæmdakostnaði tel ég gríðarlega mikilvægt að þingið, eins fljótt og hægt er og helst strax, gefi yfirlýsingu um að þessari áætlun verði fylgt, vegna þess að það er það sem hefur vantað inn í umræðuna undanfarið. Það er ánægjulegt að það skyldi nást samstaða um þetta eftir það sem á undan var gengið þegar allar efasemdaraddir voru uppi um að skynsamlegt væri að fara í þessa framkvæmd og mikla baráttu stjórnarandstöðunnar á þeim tíma gegn þessu máli, hjá langflestum, því miður, að það skuli hafa tekst að snúa af þeirri leið. Eins og ég segi bið ég um að við leggjum fram heildaráætlun sem allra fyrst. Það hljóta að vera mistök 

Virðulegi forseti. Ég vil við þessa tillögu minna þingheim á að þetta er í sjálfu sér ekkert nýtt verkefni hér inni. Þingheimur samþykkti með yfirgnæfandi meiri hluta í fjárlögum þessa árs fyrsta skrefið í þá átt að fullnusta þau áform sem uppi hafa verið. Það var inni 100 millj. kr. fjárveiting á fjárlögum ársins 2014, fylgt eftir með 70 milljónum á næsta ári og svo kemur þetta sem viðbót. Þessi verk og þau skref sem stigin hafa verið af stjórnarmeirihlutanum, og nú greinilega með miklum meiri hluta þingheims, í þá átt að endurbyggja þjóðarsjúkrahúsið eru ákaflega gleðileg, bæði tvö. Þessi fjármögnun hér gerir okkur kleift að hefja hönnun á meðferðarkjarnanum alveg á fullu gasi, ljúka hönnunarvinnunni á sjúkrahótelinu og hefja framkvæmdir við það og lóðarframkvæmdir á næsta ári. Þetta verk er komið í gang, það eru ekki nein vandræði varðandi fjármögnunina svo það sé upplýst, eins og meðfylgjandi tillaga ber með sér. 
            

Herra forseti. Í tillögum meiri hlutans er lagt til að framlög til hjúkrunarheimila um land allt verði aukin allverulega, þ.e. um 760 milljónir. Framlög verða þá samtals 1.118 milljónir. Hjúkrunarheimili þurfa á auknu fjármagni að halda til reksturs og viðhalds. Ég fagna því þessari tillögu heils hugar og tel hana endurspegla rétta forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Sjúkraflutningar eru mikilvægur þáttur heilbrigðiskerfisins, ekki síst á landsbyggðinni. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að 100 milljónum verði bætt við þann lið. Ég er mjög ánægð með þá ráðstöfun og segi já.

Hæstv. forseti. Það eru fjölmargir liðir sem hafa komið hér til afgreiðslu þar sem hefði mátt fagna því í sjálfu sér að menn séu að stíga ákveðin skref. Hér er verið að fjalla um liði varðandi heilbrigðisstofnanir almennt og úti á landi, tæki og búnað upp á 100 milljónir. Mig langar að óska eftir því og raunar treysta á að það verði lögð fram áætlun um tækjaþörf, eins og hefur verið fyrir Landspítalann, fyrir landsbyggðina alla því að þetta eru oft býsna tilviljanakennd framlög. Eins vil ég lýsa yfir áhyggjum mínum yfir því að ýmsar framkvæmdir sem voru komnar býsna langt á heilbrigðisstofnunum úti á landi, bæði á Suðurlandi og Vesturlandi, eru ekki inni í frumvarpinu. Það var búið að gera samkomulag í Stykkishólmi um að fara í framkvæmdir þar. Það er búið að reikna með því að endurbyggja deildir á sjúkrahúsinu á Akranesi, það var búið að reikna með viðbyggingu á Suðurlandi. Það er ekkert inni í þessu frumvarpi. 

Herra forseti. Hérna er verið að setja aukafjárframlög til heilsugæslustöðva almennt um 20 milljónir og 180 til heilbrigðisstofnana. Það sem heilbrigðisstofnanir vantar umfram þetta eru 1.800 milljónir, þetta er sem sagt 10% af þeirri fjárþörf sem forstöðumenn heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni segja að sé nauðsynlegt að mæta. Þetta er forgangsröðunin sem er klárlega ekki í þágu þess sem forsvarsmenn heilbrigðisstofnananna telja nauðsynlegt. Ef þeir fara svona langt frá marki, eru þetta þá einstaklingar sem eiga að stýra heilbrigðiskerfinu? Ég minni á að sumir þeirra hafa verið skipaðir af heilbrigðisráðherra í þessari ríkisstjórn.

Virðulegur forseti. Þessi liður fjallar um fjárframlög til tilraunaverkefnis um notendastýrða persónulega aðstoð. Ég vil minna þingheim á að fyrir nokkrum árum var þingsályktunartillaga samþykkt einróma um að notendastýrð persónuleg aðstoð skyldi vera einn meginvalkostur í þjónustu við fatlað fólk á Íslandi. Notendastýrð persónuleg aðstoð er besta leiðin til að tryggja fötluðu fólki sjálfstætt líferni. Það er leið fyrir fatlað fólk til að velja sér aðstoðarfólk og haga lífi sínu eftir eigin höfði. Hins vegar verð ég að gagnrýna að samkvæmt þingsályktunartillögunni átti núna að vera komið inn í þingið frumvarp til laga sem festir notendastýrða persónulega aðstoð varanlega í sessi sem þjónustuform við fatlað fólk. Það er ekki komið og mér finnst það gagnrýnisvert, en tilraunaverkefnið sem felur í sér að einir 50 einstaklingar hafa fengið svona þjónustu heldur þó áfram í tvö ár. Við styðjum það vegna þess að það hefði verið að mörgu leyti alveg týpískt ef þessi hópur fatlaðs fólks 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir það aukafjármagn sem kemur hér með þessari tillögu inn í Vinnumálastofnun. Það er mjög mikilvægt að Vinnumálastofnun geti sinnt sínum miklu og mikilvægu verkefnum, ekki hvað síst þar sem við vorum áðan að ræða um málefni fatlaðs fólks. Vinnumálastofnun er sú stofnun sem ég sé fyrir mér að eigi að sinna atvinnumálum allra, líka fatlaðs fólks. Hún hefur einmitt tekið þau mál fastari tökum núna með nýlegu verkefni sem hún kynnti þar sem hún hvetur alla til að hafa samband og koma á framfæri störfum fyrir fólk með skerta starfsgetu, auk þess sem hér liggur fyrir frumvarp um það að færa vinnusamninga öryrkja yfir til Vinnumálastofnunar þannig að það sé þá þar undir líka. Ég vil líka nefna það sem snýr að tillögu 84 og benda á að þar undir er aukafjármagn inn í framkvæmdaáætlunina sjálfa um málefni fatlaðs fólks, um 50 milljónir sem verið er að bæta þar inn í hvað það varðar. 

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt þegar atvinnustig batnar að halda áfram vinnu með atvinnulausum til að greiða fyrir því að fólk komist aftur í vinnu. Reynsla nágrannaríkja okkar eftir kreppu sýnir að mjög hættulegt er að draga úr fjárveitingum til vinnumarkaðsaðgerða of snemma. Ríkisstjórnin hefur því miður farið þá leið að draga úr því fjármagni. Hér á eftir munum við síðan fjalla um aðgerðir hennar til að draga úr tekjustuðningi við atvinnuleitendur með því að stytta tímabil atvinnuleysisbóta, en við leggjum til 200 millj. kr. framlag sem á að duga býsna vel til að búa til fjölþætt úrræði vinnumarkaðsaðgerða fyrir jafnt langtímaatvinnulausa og ungt atvinnulaust fólk. Við höfum ítarlegar greiningar á miklum árangri þeirra verkefna sem farið var í af þessum toga í tíð síðustu ríkisstjórnar. 

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um tillögu stjórnarandstöðunnar um að leggja 200 milljónir í vinnumarkaðsaðgerðir. Þar sem ríkisstjórnin hefur verið að skerða fjármuni til vinnumarkaðsaðgerða og ætlar sér að stytta atvinnuleysisbótatímabilið um hálft ár, sem þýðir að 600–700 manns geta orðið atvinnulaus um áramótin og fá engar greiðslur úr atvinnuleysistryggingum, er aldrei brýnna en nú að verja fjármunum til þessara hluta. Þeim peningum er vel varið því að miklu skiptir að styðja við það fólk sem er veikast fyrir félagslega og þarf á stuðningi að halda. Síðasta ríkisstjórn lagði mjög mikið af mörkum í málaflokknum Nám er vinnandi vegur og fleiri aðgerðum sem hafa skilað sér vel. Ég trúi því að fólk 

Hæstv. forseti. Hér erum við að fjalla um að fallið verði frá styttingu bótatíma um sex mánuði fyrir þá sem hafa verið atvinnulausir. Þetta kom manni verulega á óvart vegna þess að það sem hefði átt að gerast af sjálfu sér er að þegar atvinnuleysi minnkar minnkar þörfin fyrir slíkar aðgerðir. Þegar menn voru að stytta þetta á sínum tíma var það meðal annars til að hrófla við og fá samstarf milli sveitarfélaga og aðila vinnumarkaðarins til að fara í vinnumarkaðsaðgerðir til að hjálpa fólki aftur út á vinnumarkaðinn. Nú er komið að því að það er minni hópur sem þarf á þessu að halda, og það kemur manni verulega á óvart að menn skuli stíga skref í þessa átt akkúrat núna, kasta þessu í fangið á sveitarfélögunum, skerða afkomu þessa fólks, fólksins sem er búið að vera lengst atvinnulaust og á erfiðast með að komast inn á vinnumarkaðinn og þarf mest á því að halda að verulega vel sé unnið í málum þess til að tryggja að þessi hópur verði ekki öryrkjar 

Virðulegi forseti. Áform ríkisstjórnarinnar um að stytta bótatíma atvinnuleysisbóta eru af mörgum sjónarhóli afleit hugmynd. Hér er kostnaði velt yfir á sveitarfélögin, algjörlega án samráðs náttúrlega. Það er í algjörri mótsögn við ákvæði frumvarps og fyrirhugaðra laga, vænti ég, um meðferð opinberra fjármála þar sem segir að líta eigi á fjármál hins opinbera á heildstæðan hátt. Hér er algjörlega brotið gegn því prinsippi. Sú röksemdafærsla heldur ekki vatni að vegna þess að atvinnuleysi hafi farið niður eigi að stytta bótatímann. Lengd bótatímans fer ekkert eftir atvinnuleysistölum þannig séð. Þessi lengd á atvinnuleysistíma sem er þrjú ár var ákveðin í blússandi góðæri og í mjög litlu atvinnuleysi. Svo er ekkert samráð við vinnumarkaðinn um þessar breytingar. Það er alvarlegt og það er algjör nýbreytni vegna þess að það hefur algjörlega einkennt þetta kerfi að 

Hæstv. forseti. Með þessari breytingartillögu er lagt til að fallið verði frá styttingu bótatíma atvinnuleysisbóta um sex mánuði, þ.e. að atvinnuleysisbótatímabilið verði stytt úr þremur árum í tvö og hálft ár. Ef þessi breytingartillaga verður ekki samþykkt munu mörg hundruð manns missa bótarétt sinn núna eftir örfáa daga, um áramótin, og fara á framfærslu sveitarfélaganna og verða þar með, með mjög skömmum fyrirvara, fyrir kjaraskerðingu. Ég styð því heils hugar að við föllum frá styttingu á bótatímanum og að þessi breytingartillaga verði samþykkt. Ég segi já við henni.

Forseti. Þetta er ekki falleg gjörð gagnvart þeim allt of mörgu aðilum sem munu missa bótarétt sinn. Þeir munu jafnvel missa algjörlega allan rétt á nokkrum einustu bótum af því að það eru allt öðruvísi reglur um réttindi til framfærslu á sveitarstjórnarstigi eða hjá Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég mundi gjarnan vilja, áður en farið er í svona aðgerðir, að það yrði kannað nákvæmlega hvernig áhrif þetta hefur á þá sem við erum að setja ný lög um. Ég styð að sjálfsögðu heils hugar þessa tillögu og ég vildi óska þess að þið í meiri hlutanum vilduð vera svo væn að hugsa aðeins um hvað þið eruð að gera með þessu. Þetta er ótrúlega ómanneskjuleg aðgerð.

Virðulegi forseti. Langtímaatvinnulausir eru sá hópur sem er líklegastur til að lenda í miklum fjárhagsvandræðum ásamt öryrkjum og einstæðum foreldrum. Með tillögum hæstv. ríkisstjórnar um að skerða bótatímann er verið að taka réttindi af fólki sem var samið um upp úr 1955 og aftur var samkomulag um árið 2006 að yrðu þrjú ár. Sveitarfélögin hafa áætlað að fjárhagsaðstoð þeirra aukist um 500 milljónir við þessa aðgerð. Þeirra fjárhagsaðstoð er lakari en atvinnuleysisbæturnar þannig að fátækt mun örugglega aukast við þessa aðgerð og veikustu bæirnir, eins og til dæmis Reykjanesbær, munu bera 20% af þeim hækkunum. 100 milljónir gera þeir ráð fyrir að bara þessi 

Virðulegi forseti. Með þessari tillögu verður grundvallarbreyting á rétti til atvinnuleysisbóta á Íslandi. Í fyrsta skipti frá því að atvinnuleysistryggingum var komið á í mjólkurverkfallinu 1955 er þessi réttur einhliða skertur af hálfu stjórnvalda, án þess að tala við viðsemjendur. Þriggja ára bótatímabil var ákveðið í þríhliða samráði aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins árið 2006 þegar ekkert atvinnuleysi var í landinu þannig að það stendur ekki steinn yfir steini í röksemdafærslum ríkisstjórnarinnar fyrir skerðingunni hér. Til að bæta gráu ofan á svart er enginn fyrirvari gefinn hér, ríkisstjórnin veitir af örlæti sínu greinum ferðaþjónustunnar, sem þurfa að aðlaga sig nýrri skattheimtu, aðlögunartíma allt til 1. janúar 2016 en fólkið sem reiðir sig á framfærslu úr kerfi atvinnuleysisbóta mun missa framfærslu sína strax um næstu áramót eins og hendi sé veifað. Og hvað gerist þá? Hættan er sú og reynsla annarra landa segir okkur að það fólk hverfi sjónum okkar og við sjáum það ekki 

Herra forseti. Hér er einhliða verið að skerða bótarétt atvinnulauss fólks um hálft ár. Það er stjórninni til háborinnar skammar og án samráðs við aðila vinnumarkaðarins og bara sisona. Hvert á þetta fólk að fara? Hvað bíður þess? Fjárhagsaðstoð sveitarfélaga sem er þó nokkuð mikið lægri og sendir þetta fólk inn í enn þá meiri fátækt og vonleysi. Sveitarfélögin fá engan aðlögunartíma til að standa við bakið á þessu fólki og taka á móti þessum auknu útgjöldum. Það er líka verið að skerða framlag til fræðslusjóðs til fólks með litla formlega menntun. Það er allt á sömu bókina lært hjá þessari ríkisstjórn. Það er ráðist að þeim sem minna mega sín og menn reyna ekki að standa með því fólki. Það er haldið áfram að vefja stórútgerðinni í landinu í bómull.  
            

Virðulegi forseti. Gert er ráð fyrir því að setja 5.700 milljónir í Íbúðalánasjóð á næsta ári. Framlögin sem hafa farið í hann samsvara nýjum Landspítala. Samkvæmt fimm ára rekstraráætlun sjóðsins er gert ráð fyrir að rekstrartapið verði 15 milljarðar. 3 milljarða rekstrartap á ári, rekstrarkostnaðurinn er 3 milljarðar á ári. Lánveitingar eru hverfandi og voru 246 fyrstu sex mánuði ársins 2014 miðað við um 468 á sama tímabili 2013. Við erum að takast hér á um alls konar hluti og alls konar upphæðir, jafnvel 10, 20, 30, 40, 50 milljónir. Hérna eru milljarðarnir, okkur ber að taka á þessu máli sem allra fyrst. 

Virðulegi forseti. Það er litlu að bæta við atkvæðaskýringu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar í að lýsa þeirri erfiðu stöðu sem Íbúðalánasjóður er í og satt að segja alveg ótrúlegt að heyra þetta af vörum stjórnarþingmanns. Ráðleysi ríkisstjórnarmeirihlutans í stefnumörkun fyrir Íbúðalánasjóð er orðið alvarlegt vandamál.  
             
             
             Hér er verið að leggja viðbótarframlag inn í Íbúðalánasjóð vegna skuldaniðurfellingarinnar því að það var aldrei úthugsað í henni hvaða áhrif hún hefði á Íbúðalánasjóð. Hún mun valda viðvarandi og vaxandi vanda hjá sjóðnum á næstu missirum vegna aukinna uppgreiðslna. Það kemur til viðbótar þeim staðreyndum sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson rakti hér áðan um að framtíðarviðskiptastefna sjóðsins hefði ekki verið mörkuð og ekki verið útfærð.  
            

Virðulegur forseti. Ég held að það muni koma í ljós að þessi liður sé gróflega vanáætlaður. Ríkisstjórnin virðist ekki horfast í augu við hvaða kostnað skuldaniðurfellingaraðgerðirnar hafa í för með sér fyrir Íbúðalánasjóð. Það er svolítið einkennilegt vegna þess að Íbúðalánasjóður hefur talað alveg skýrt, hann segir að vegna uppgreiðslu lána í sjóðnum muni Íbúðalánasjóður þurfa að mæta kostnaði upp á 10–15 milljarða. Ríkisstjórnin virðist ekkert vera að hlusta á þetta. Hvernig ætlar hún að matreiða þennan kostnað fyrir þingheim og þjóðina þegar hann fellur á? Ég velti líka fyrir mér í þessu samhengi og mér leikur forvitni á að vita við eitthvert tækifæri: Er til dæmis búið að semja við Íbúðalánasjóð um verðmæti leiðréttingarhlutans sem ríkisvaldið ætlar að kaupa? Ég held að ekki hafi náðst neinir samningar um það þannig að við vitum ekkert hvar þessi kostnaður endar. Ég held að það muni örugglega vegna leiðréttingarinnar 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt annað en að taka undir þetta. Vandi Íbúðalánasjóðs hefur verið mikill lengi og ekki batnar hann við skuldabixið hjá ríkisstjórninni. 2,4 milljarðar eru nú settir í þetta þegar vitað er fyrir fram að það eru ekki nægilegir fjármunir. Það er alveg ljóst að það vantar miklu stærri fjárhæðir og þó að menn dragi í efa að Íbúðalánasjóður leggi fram réttar tölur, heyrst hefur að 10 milljarðar sé vel í lagt, þá er alveg ljóst að þessir 2,4 eru ekki nóg. Þetta er enn ein mótvægisaðgerðin sem ríkisstjórnin þarf að leggja hér fram vegna þessa risastóra kosningaloforðs. Þetta eru ekkert nema mótvægisaðgerðir. Það þarf líklega bara eina stóra mótvægisaðgerð við þessari ríkisstjórn. 
            

Herra forseti. Nú þarf að setja 5,7 milljarða kr. í Íbúðalánasjóð vegna þess að þingmenn í þessum sal tóku einu sinni ákvörðun um það, allir á græna takkanum eins og oft. Þeir áttuðu sig ekki á um hvað þeir voru að greiða atkvæði en þeir greiddu atkvæði um að ekki mætti greiða upp lánin. 

Herra forseti. Það er með miklum semingi sem ég greiði atkvæði með þessari tillögu. Hún undirstrikar að menn verða að fara að taka á vanda Íbúðalánasjóðs, hann er búinn að kosta okkur yfir 60 milljarða og það sér ekki fyrir endann á því. Þetta er ekki síðasta fjárveitingin sem fer inn í þennan sjóð. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn og hv. Alþingi að taka á þessum vanda sem allra fyrst. 
            

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn hér á undan vekja athygli á því að við erum að tala um 2,4 milljarða sem við tökum af því rúmlega 8 milljarða svigrúmi sem bættist við milli umræðna. 2,4 milljarðar ganga beint í sjóðinn vegna þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að flýta niðurgreiðslu á verðtryggðum húsnæðisskuldum frá því sem áður hafði verið gert ráð fyrir, eins og stendur í skýringum með tillögunni. Það stendur einnig í skýringum með þessari tillögu að mikil óvissa ríki um hvaða áhrif skuldaniðurgreiðslan hafi á stöðu Íbúðalánasjóðs og að nauðsynlegt sé að taka stöðuna aftur síðar þegar líður á árið 2015. Þann kostnað greiðum við öll en skuldaniðurgreiðslan gengur til 28% heimila. Of stór hluti þeirra er sem betur fer í góðu standi þannig að við erum líka að rétta þeim aura sem þurfa ekki 

Virðulegi forseti. Í upphafi þessarar aldar var rekin glæpbrjáluð starfsemi og stjórnarhættir í Íbúðalánasjóði þannig að tjónið af þeim stjórnarháttum kann að verða 200–250 milljarðar.

Hver stýrði honum þá?

Að þessu sinni er verið að leggja til að 1% af fjárlögum gangi til að bjarga þessum sjóði. Að vísu er helmingurinn af því framlagi sem hér er verið að leggja til vegna svokallaðrar skuldaleiðréttingar og það skal tekið fram að sá sem hér stendur greiddi atkvæði gegn henni. Það er með miklum semingi, eins og hv. þm. Pétur Blöndal segir, að ég greiði atkvæði með þessu. Ég stend frammi fyrir algjörlega orðnum hlut og því miður er þetta bara það sem maður stendur andspænis. Mér finnst þetta afskaplega sárt en vandinn er ekki leystur. Það eru sennilega eftir 100 upp í 200 milljarðar.

Þingmaður segir?

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að bregðast við þessari tillögu sem varðar skattrannsóknarstjóra ríkisins. Við leggjum til viðbótarfjárhæð miðað við það sem kemur fram hjá meiri hlutanum og teljum fulla ástæðu til, því að þrátt fyrir að lagt sé meira til embættisins en áður var af hálfu ríkisstjórnarinnar segir skattrannsóknarstjóri að hann þurfi að hafa meira fjármagn til þess að hafa burði til að vinna úr þeim upplýsingum sem fengjust keyptar, m.a. úr skattaskjólum. Okkur þykir tilhlýðilegt að með aukinni innheimtu skatta almennt sem ekki hafa innheimst eins og hér hefur verið rakið af mér og öðrum þingmönnum sem og þeim upplýsingum sem væntanlega er hægt að fá úr skattaskjólum að þá þurfi til þess fjármuni og mannafla. Skattrannsóknarstjóri er ekki ofalinn af því.

Virðulegi forseti. Hér er gerð tillaga um 26 millj. kr. tímabundið framlag vegna átaks í skatteftirliti, þ.e. framlengingu á átaksverkefni sem hófst árið 2011. Í upphaflegu frumvarpi var gert ráð fyrir 68,5 millj. kr. í verkefnið en það verður nú 94,5 milljónir ef tillagan verður samþykkt. Ber að fagna þessari tillögu enda hefur skatteftirlit skilað tugum milljarða í ríkiskassann á liðnum árum og munar um minna. Þannig hefur skattrannsóknarstjóri reiknað út að eftirlit skattsins hafi skilað í aukna skatta og tekjur á árunum 2008–2012 allt að 23 milljörðum kr. og til viðbótar var umtalsvert yfirfæranlegt tap félaga lækkað. Ég fagna þessari tillögu og lýsi yfir mikilli ánægju með að skattrannsóknarstjóri geti haldið áfram þessum störfum.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að fagna þessari tillögu að aukningu. Miðað við fjárlög síðustu ríkisstjórnar er verið að auka hér framlög til skattrannsóknarstjóra og reksturs embættisins um ríflega 17%, eða 12% að raunvirði. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að standa þurfi vörð um þessa starfsemi og þetta embætti. Samkvæmt skýrslum sem komu út 2004 er talið að það sé töluvert mikið um undanskot frá skatti og hugsanlega miðað við að hátt í 10% af heildarskatttekjum renni ekki rétta leið geti það þá orðið hátt í 60 milljarðar sem þessi stofnun sækir. Mér skilst að hún hafi að meðaltali sótt á bilinu 4–5 milljarða á ári og kostnaður hennar er vel innan við 300 milljónir þannig að ég mun mæla með því að við stöndum vörð um þessa starfsemi og höldum áfram að efla hana á komandi árum.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um breytingartillögu okkar í stjórnarandstöðunni sem gerir ráð fyrir að áfram verði greitt úr ríkissjóði framlag til að jafna örorkubyrði lífeyrissjóða. Þetta er ein af þeim undarlegu tillögum sem koma í hnapp frá ríkisstjórninni og fela allar í sér brot á samningsbundnum réttindum launamanna, hvort sem það er skerðingin á samningsbundnu framlagi til VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs, réttindum atvinnulausra til atvinnuleysisbóta í þrjú ár eins og greidd voru um atkvæði áðan eða þetta. Hér er um það að ræða í rauninni að erfiðisvinnufólk í landinu sem verður frekar öryrkjar en aðrir mun þurfa að sæta því að vera á lægri lífeyri en aðrir. Þetta er ótrúlega andstyggileg tillaga af hálfu ríkisvaldsins þegar haft er í huga að ríkið tryggir nú þegar lífeyrisréttindi sinna eigin starfsmanna. Hér er sem sagt bein ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að brjóta kjarasamningsbundna 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að það tók mann svolítinn tíma að uppgötva hvað áform ríkisstjórnarinnar um að hætta að jafna örorkubyrði almennra lífeyrissjóða eru ótrúleg. Það er kannski vegna þess að fjárlagaliðurinn heitir mjög flóknu og tæknilegu nafni. Það er kannski ekki á allra vitorði um hvað þetta snýst, en þetta snýst einfaldlega um það að sumir lífeyrissjóðir eru með marga félagsmenn sem vinna erfiðisvinnu og eru líklegri til að lenda á örorkubótum og verða öryrkjar. Þessir lífeyrissjóðir þurfa að bera örorkubyrði út af því. Það er ævintýralegur munur á lífeyrissjóðum hvað þetta varðar. Ef ríkissjóður hættir að jafna þessa örorkubyrði almennra lífeyrissjóða verður niðurstaðan sú að þeir sem vinna erfiðisvinnu í landinu, sjómenn og bændur, þurfa að borga 

Herra forseti. Hér leggur minni hlutinn til að haldið verði áfram að jafna örorkubyrði í landinu. Núverandi ríkisstjórn ætlar að skera niður framlag til jöfnunar á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða sem eru fyrst og fremst lífeyrissjóðir verkafólks og sjómanna. Við leggjum til að ekki verði af þeim skerðingum og haldið verði áfram að jafna örorkubyrði milli lífeyrissjóða. Þetta er samkomulag frá árinu 2005 milli aðila vinnumarkaðarins en þetta gengur þvert á það án nokkurs samráðs og haldið er áfram að höggva í sama knérunn í þeim efnum. Ef ákvörðun ríkisstjórnarinnar gengur eftir um að skerða þetta með því að hætta að jafna örorkubyrði milli lífeyrissjóðanna þýðir það það að þeir sem fá lífeyri úr þessum sjóðum í framtíðinni munu skerðast um 4,5%. Það munar um minna, svo að við leggjum til að þessu verði 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að fá að koma upp og leiðrétta ákveðna hluti sem komu fram varðandi framlög í VIRK Starfsendurhæfingarsjóð. Með þeirri breytingartillögu sem við vorum að samþykkja núna er ríkissjóður í fyrsta skipti að fara að borga 200 milljónir, eða krónu, inn í VIRK Starfsendurhæfingarsjóð. Það hefur ekki gerst fyrr. Og ástæðan fyrir að það hefur ekki gerst fyrr er meðal annars að Alþingi setti þá kröfu að VIRK Starfsendurhæfingarsjóður ætti ekki að safna í sjóði. Þar eru 2,2 milljarðar í sjóði. Hvað varðar síðan umræðuna varðandi jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða vil ég bara benda á að Öryrkjabandalagið hefur verið að óska eftir hækkun á grunnlífeyrinum og jöfnun á örorkubyrði mundi fara hátt með það að mæta kröfum þeirra á hækkun á grunnlífeyrinum. Ef við mundum sameina lífeyrissjóðina væri þessi vandi ekki lengur til staðar, hér væri kannski hvati til þess, eða þá líka að huga að því, en algengasta ástæðan nú í dag fyrir örorku á Íslandi er geðraskanir. Ég held að það komi nokkuð jafnt niður á stéttirnar.

Virðulegi forseti. Eftir stendur, þrátt fyrir þessa atkvæðaskýringu hæstv. félagsmálaráðherra, að ekkert samráð hefur verið haft við verkalýðshreyfinguna um breytingar á framlögum í VIRK Starfsendurhæfingarsjóð og þar með sett í hættu sú grundvallarforsenda greiðslna ríkisins þangað inn að tryggja að allir fái þjónustu óháð stéttarfélagsaðild eða aðild að lífeyrissjóðum. Hvað varðar jöfnun lífeyrisréttinda er það samt sem áður þannig að ekki er hægt að sameina lífeyrissjóði og ætla þeim sem eru með örugg lífeyrisréttindi að greiða niður lífeyrisréttindi fyrir hina. Ríkið verður að koma að þessari jöfnun ef hún á að virka. Það er óumdeilanlegt þegar horft er á stöðu lífeyrissjóðanna að þeir lífeyrissjóðir þar sem erfiðisvinnufólk er fyrirferðarmikið meðal lífeyrisþega munu bera mun meiri örorkubyrði vegna þessarar breytingar og munu þurfa að skerða réttindi strax um næstu áramót. Enn og aftur, enginn 

Herra forseti. Hér er verið að leggja til 344 millj. kr. aukningu á framlögum til að jafna örorkubyrði lífeyrissjóða. Þetta er skref í rétta átt. Alþingi hefur ákveðið að allir Íslendingar skuli greiða í lífeyrissjóð viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps óháð því hve mikil örorkuáhætta er í hverjum sjóði. Auðvitað ættu atvinnurekendur sem eru með mikla áhættu að greiða meira inn í þá sjóði sem líða fyrir þá áhættu en það er til framtíðar. Við þurfum auk þess að leysa fortíðarvandann, 20, 30, 40 ár aftur í tímann, og það gerir enginn nema ríkið. Ég held að menn þurfi að stefna að slíku samkomulagi að atvinnugreinar með mikilli örorkuáhættu greiði meira inn í sjóðina og ríkið jafni það sem er í fortíðinni. Ég styð þetta skref.

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um hækkun barnabóta um sem nemur 1 milljarði. Engar breytingar eru gerðar á skerðingarmörkum barnabóta. Þær byrja enn þá að skerðast við 200 þús. kr. tekjur, þ.e. áður en fólk nær lágmarkslaunum. Þetta er stærsti þátturinn í meintum mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar vegna hækkunar á matarskatti, engar mótvægisaðgerðir koma til lágtekjufólks sem ekki er með börn á framfæri. Þar við bætist að þessi hækkun barnabóta dugar ekki til einu sinni að ná barnabótum að raunvirði eins og þær voru fyrir fáeinum árum.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða auknar bætur til barnafjölskyldna sem öllu jafna hafa þyngri matarreikning og því er hér um mikilvæga mótvægisaðgerð að ræða en jafnframt jákvætt samspil við tekjuhlið fjárlaganna þar sem tekjuskerðingarhlutföllum er breytt á þann veg að bæturnar fara sannarlega til þeirra sem lægri hafa tekjurnar og þurfa mest á þeim að halda.

Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða 1 milljarðs kr. aukningu í barnabætur sem mótvægisaðgerð við hækkun matarskatts. Ég hef ekkert á móti hærri barnabótum en spyr samt hvernig þær virka sem mótvægisaðgerð. Hvernig eru barnafjölskyldur landsins samsettar? Er þetta eins og í eina tíð, að það voru kona og maður og börn og allir bjuggu sáttir undir einu þaki? Er ekki veruleikinn sá að barnabætur skiptast ekki alltaf jafnt núna á milli heimila, milli foreldra sem hafa skilið að skiptum? Þetta þarf að taka inn í þegar við athugum þessa mótvægisaðgerð.

Virðulegi forseti. Ég er sannarlega fylgjandi því að hækka barnabætur enda hafa greiningar sýnt að það eru barnafjölskyldur sem eiga í mestum greiðsluvanda. Fátækt barna á Íslandi er skammarlega mikil og auðvitað þurfum við að hækka barnabætur. En 1 milljarður og upp í upphæð sem nær ekki einu sinni raunvirði sem var hér fyrir örfáum árum, það er bara - mér er ekki hlátur í huga en samt sem áður er það hlægilegt að bjóða fólki upp á það að segja að 1 milljarður í barnabætur til viðbótar eigi að vera mótvægisaðgerð á meðan verið er að hækka nauðsynjar, hækka matarskatt á almenning og skerða barnabætur áður en lágmarkslaunum er náð. Skerðingin byrjar við 200 þús. kr. Virðulegi forseti. Það er ekki mikil reisn yfir þessari aðgerð hæstv. ríkisstjórnar frekar en mörgum öðrum sem 

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki áttað mig á því en það sem hér er að gerast og er svona vel falið undir ófyrirséðum útgjöldum er breyting frá því sem kom fram í fjárlagafrumvarpinu um hækkun á lífeyri. Forsendur frumvarpsins voru 3,5% hækkun, síðan kemur þjóðhagsspá og þá grípa menn tækifærið og lækka í 3%. Þetta hefur verið skoðað mikið í umræðunni í sambandi við fjárlögin. Gat nú ekki ríkisstjórnin í einum einasta lið leyft öryrkjunum að fá í kringum 400 milljónir í viðbót með því að leyfa því sem stóð í fjárlagafrumvarpinu að lifa? Nei, það þurfti að taka hálfa prósentustigið af. Þetta er sama ríkisstjórn og var að monta sig af því að hafa lækkað tekjuskatt um 0,5% hjá þeim sem eru með yfir 300 þús. kr. í laun. Það snertir ekki þennan hóp heldur. Ég hefði ekki trúað því að þetta gæti gerst svona og ég hefði ekki trúað því að menn gætu lagst svona lágt að láta frumvarpið 

Hæstv. forseti. Í fjárlagafrumvarpinu sjálfu fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir 3,5% hækkun bóta almannatrygginga. En nú ber svo við að í breytingartillögu frá hv. meiri hluta fjárlaganefndar er undir liðnum ófyrirséð útgjöld lagt til að þessi hækkun verði ekki nema 3%, með þeirri röksemdafærslu að verðlagsþróun hafi verið svo jákvæð. Virðulegi forseti. Öryrkjar og lífeyrisþegar eru í þeim hópi sem hvað líklegastur er til þess að búa við fátækt. Af hverju getum við ekki einu sinni leyft þessum hópi fólks að njóta góðs af verðlagsþróun í landinu? Þess vegna er það svo arfavond hugmynd 

Herra forseti. Þetta er sá liður sem við ættum að skoða fyrst. Þá hefðum við ekki heyrt eins margar ræður um góðu málin og enn betri málin. Hér er lagt til og af nauðsyn, því að þetta er gerður hlutur, að leggja rúmlega 80 milljarða til að greiða vexti. Þetta eru 250 þús. kr. á hvert einasta mannsbarn í landinu, þetta eru 600 þús. kr. á hvert heimili. Þetta eru 50 þús. kr. á mánuði sem hvert heimili greiðir og þetta er vegna þess að við höfum verið of góð undanfarin ár, við erum of góð og við erum að eyða um efni fram enn þá.

Virðulegi forseti. Þetta ber svo brátt að. Ég vona að ég sé með rétta atkvæðaskýringu við liðinn Ríkisstjórn. Ég vil vekja athygli á því að þessi fjárlagaliður hefur vaxið nokkuð mikið, um 10% nú á milli ára og frá árinu 2012 um ein 34%. Mér finnst svolítið merkilegt að heyra hér talað um aðhald og aga í ríkisfjármálum á sama tíma og ein lítil ríkisstjórn, reyndar með heilan her aðstoðarmanna, getur ekki haldið sig á réttri braut og gefur virkilega mikið í. Mér fyndist rétt að ríkisstjórnin færi fram með góðu fordæmi, hún gerir kröfur á ríkisstofnanir og kröfur um aga og aðhald og að menn haldi sig innan fjárheimilda en eykur síðan framlögin til sín jafnt og þétt með hverju árinu sem líður. Mér finnst þetta ekki til eftirbreytni og geri athugasemdir við það.

Virðulegi forseti. Lykilatriðið við agaða fjármálastjórn er að fara á undan með góðu fordæmi. Lykilatriðið ef menn vilja skapa aga í ríkisfjármálum er að sýna fordæmi með verkum sínum. Þessi ríkisstjórn getur það ekki. Liðurinn um hana sjálfa vex stjórnlaust ár frá ári og hún hleður á sig aðstoðarmönnum en virðist samt með eindæmum lánlaus. Það hlýtur að þurfa að vekja á því athygli hér að engin tilraun er gerð af hálfu ríkisstjórnarinnar til að hemja eigin útgjöld. Þetta er skelfilegt fordæmi sem hún setur stofnunum, sem hún lætur síðan ekki einu sinni fá framlög í samræmi við lögbundnar skyldur. Hvaða skilaboð er verið að senda útvarpsstjóra sem biður um framlög í samræmi við lögbundnar skyldur? Þeim er hafnað 

Virðulegur forseti. Hér eru stórar upphæðir að fara úr ríkissjóði, upphæðir sem hefði verið hægt að nota til þess að lækka skuldir ríkissjóðs og lækka þar með þennan gríðarlega háa reikning sem hv. þm. Pétur H. Blöndal fjallaði um áðan. Hér er peningur að fara í kosningaloforð hjá Framsóknarflokknum, fólk er að fara að fá niðurgreiðslu á lánum sínum þó að það eigi verðmætar eignir og þó að það þurfi enga hjálp við að greiða lán sín. 

Virðulegi forseti. Hér er gert ráð fyrir því að fjárlögin verði bundin saman með aðgerð sem er ekki lokið enn þá, sem er breyting á reikningshaldi varðandi fjárreiður Seðlabanka Íslands. Þessi breyting er, eins og ég segi, ekki gengin í gegn, hún hefur ekki verið samþykkt hér sem lög frá Alþingi. Í forsendum fjárlaga eru gerðar spár um hagnað og arðgreiðslur úr Seðlabanka fram í tímann. Þetta er bútasaumur sem er ekki sérlega traustvekjandi og við höfum gert athugasemdir við þann málatilbúnað í nefndaráliti minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar við það frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni varðandi Seðlabankann. Við höfum lýst yfir ákveðnum efasemdum um hvernig meðferð á þeim gjörningi er, höfum m.a. efasemdir um það bæði að færa niður eigið fé og eins að nýta það sem arðgreiðslur. Það er auðvitað svolítið sérstakt að vera búin að taka þetta fyrir í fjáraukalögum og vera ekki búin að samþykkja lögin um Seðlabankann til að taka á þessari breytingu, og hér erum við aftur að samþykkja tilteknar arðgreiðslur af hálfu Seðlabankans án þess að þetta mál sé fullfrágengið. Þetta eru ekki góð vinnubrögð og ekki agi í ríkisfjármálum.

Herra forseti. Það gladdi mig óendanlega þegar ég hélt að það ætti að kalla þennan breytingalið til baka því að ég ætlaði að gera verulegar athugasemdir við hann, en það fór í verra þegar í ljós kemur að hann er inni í frumvarpinu þannig að þess vegna er breytingin kölluð aftur. Ég tel að menn séu komnir út í ófæru með því að afgreiða svona orðaðar og galopnar heimildir af þessu tagi. Ég vek athygli á orðalaginu, „að selja óhentugar eða óhagkvæmar húseignir“, hvaða húseignir sem er, „utanríkisþjónustunnar erlendis og verja hluta söluverðs til að kaupa eða leigja hentugra húsnæði.“ Hvaða hluta? Er ekki ansi langt gengið að afgreiða svona galopna heimild til utanríkisþjónustunnar í þessum efnum í staðinn fyrir að tilgreina þær eignir sem hafa verið skoðaðar og búið er að ákveða að reyna að selja og endurráðstafa söluverðinu? Þetta gæti nákvæmlega eins orðast svona, herra forseti: Utanríkisþjónustan gerir það sem henni sýnist með eignir ríkisins á erlendri grund. Það getur ekki gengið. 
            

Forseti. Þetta í lokin: Nýjar tölur um lítinn og lélegan hagvöxt vekja alvarlegar áhyggjur af tekjuhlið fjárlaga. 0,5% hagvöxtur er langt undir væntingum og mundi alla jafna þýða milljarðatekjutap fyrir ríkissjóð. Það er þess vegna grundvallaratriði að nefndin fari vel yfir það milli umræðna hvaða áhrif þetta hefur á afkomu ríkissjóðs. 

Virðulegi forseti. Ég vil í lokin koma og þakka hv. fjárlaganefnd, meiri hluta og minni hluta, og öllum þingmönnum fyrir mikla vinnu við þessi góðu fjárlög sem við munum samþykkja til 3. umr. eftir mjög langa og stranga setu í eina sex tíma og er enn eitt Íslandsmetið sem fellur hér í dag. Við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því að hagvöxtur sé annar en við var búist. Á fund fjárlaganefndar í morgun komu fulltrúar Hagstofunnar og skýrðu hvernig staðan er. Þær upplýsingar sem þar komu fram gefa tilefni til að ætla að við séum enn á góðu róli. Stefna ríkisstjórnarinnar hefur meðal annars skilað því að hér er mjög bjart fram undan í samfélaginu, hér er hagvöxtur, hér er minna atvinnuleysi og sú stefna sem fram kemur í þessum fjárlögum mun áfram styðja við þann vöxt. Við skulum gleðjast yfir því þó að við höfum verið með mismunandi skoðanir á einstökum málum. Þó tók ég eftir því að tillögur minni hlutans snerust flestar um það sama og meiri hlutans og voru kannski 10–30% hærri, svona yfirboð, en menn eru meira og minna sammála um leiðina sem á að fara. 
            

Virðulegi forseti. Með þeim breytingum sem hér hafa verið samþykktar á fjárlagafrumvarpinu milli umræðna hefur málið enn tekið framförum og við nýtum svigrúmið sem skapast vegna sterkari tekjustofna ríkisins til að gera betur á mikilvægum sviðum. Það er mikilvægt að halda því vel á lofti að það er bjart fram undan, tekjustofnarnir eru að taka við sér. Við höfum lokað fjárlagagatinu, skuldahlutföllin eru á réttri leið, vextir Seðlabankans lækkuðu síðast í dag um hálft prósentustig og verðbólgan er lág, kaupmáttur allra er að vaxa. Við erum samhliða þessu frumvarpi með ráðstafanir til að fella niður vörugjöld og gera aðrar mikilvægar breytingar sem munu styðja fjölskyldurnar í landinu í því að ná endum saman og svo koma skuldaaðgerðir ríkisstjórnarinnar til framkvæmda á næsta ári. Allt er þetta til að byggja undir betri hag íslenskra heimila og fyrirtækja og þess vegna skulum við Íslendingar gleðjast yfir því að vera í þessari 

Forseti vill árétta það sem áður hefur komið fram nokkrum sinnum, það hefur verið þannig og reglan er sú að ekki er hægt að komast að í umræðum um atkvæðaskýringu eftir að sú umræða er hafin.

Virðulegi forseti. Við höfum nú lokið atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. fjárlaga og það vekur athygli að forsætisráðherra er ekki viðstaddur þessa mikilvægu atkvæðagreiðslu í stærsta máli hverrar ríkisstjórnar. Við höfum farið yfir allnokkur mjög stór pólitísk mál í dag, Ríkisútvarpið, sjúklingaskatta o.fl. sem auka ójafnræði í samfélaginu. Forsætisráðherra er ekki hér, hann hefur borið á góma nokkrum sinnum í tengslum við grænt hagkerfi, kostnað við aðstoðarmenn og ýmiss konar undirhlaðning undir eigin embætti. Ég vil spyrja hæstv. forseta: Er forsætisráðherra erlendis og er hann þá þar í opinberum erindagerðum?

Forseta er kunnugt um að hæstv. forsætisráðherra er erlendis en hefur ekki aflað sér upplýsinga um erindi hæstv. forsætisráðherra og er ekki vanur því að gera það þegar um er að ræða fjarvistir einstakra hv. þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég lýsi undrun minni yfir því sama og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir. Ég hafði skilið það þannig að hæstv. forsætisráðherra kæmi í dag, hafði satt að segja ekki hugmyndaflug til þess að ríkisstjórnin og forseti þingsins skipulegðu atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. um fjárlög á þann hátt að forsætisráðherra landsins ætti þess ekki kost að vera viðstaddur. Ef það er þannig að það hefur legið fyrir að forsætisráðherra ætti ekki heimangengt á þessum tíma, sem auðvitað getur komið fyrir, þá hefði verið sjálfsagt að taka tillit til þess og hafa atkvæðagreiðslu um fjárlög eftir 2. umr. á annarri stund. En það er enginn bragur á því, hvorki fyrir Alþingi Íslendinga né fyrir ríkisstjórn Íslands, að forsætisráðherra landsins sé ekki viðstaddur efnislega afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins, þingmáls nr. 1.

Virðulegur forseti. Ég verð að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa gert fjarveru hæstv. forsætisráðherra að umtalsefni hér. Hann er ekki einu sinni með skráða fjarvist á vef Alþingis. Sú skýring var gefin á þingflokksformannafundi í gær, þegar við ræddum þetta mál, að hann mundi mæta til starfa hér í dag. Það er með ólíkindum að menn geti ekki fylgt aðalmáli ríkisstjórnarinnar úr hlaði með því að vera viðstaddir umræðu og þá löngu og ströngu atkvæðagreiðslu sem við höfum tekið þátt í. Svo vil ég líka rétt í restina - menn hafa gert að umtalsefni og komið hingað í kapphlaupi upp í ræðustólinn til að verja sjónvarpsstöðina ÍNN sem ég gerði að umtalsefni í einni skýringu minni. Það vill svo til að mér þykir fiskabúrið í Vesturbæjarlauginni skemmtilegra áhorfs en sú stöð en hitt er annað mál að í gegnum tíðina hafa sjálfstæðismenn, að minnsta kosti þegar ég starfaði hjá einkarekinni sjónvarpsstöð úti í bæ, ekki sparað stóru orðin þannig að, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir: Kanntu annan?

Forseti vill árétta að við erum hér að ræða um fundarstjórn forseta en ekki um óskyld mál.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir kvartanir þeirra sem hér töluðu á undan mér varðandi fjarveru hæstv. forsætisráðherra en ég vil þó taka það fram að ég er alla vega ekki hissa. Þvert á móti hefði ég orðið mjög hissa ef hann hefði mætt allt í einu.

Herra forseti. Mér finnst það skjóta nokkuð skökku við þegar það sem helst var sögulegt við atkvæðagreiðsluna sem var að ljúka var að hér tókst stjórnarandstöðunni með miklum ræðuhöldum að efna til lengstu atkvæðagreiðslu líklega í þingsögunni. 

Forseti biður um hljóð meðan hæstv. ráðherra talar.

Það sem helst bar til tíðinda í dag var að hér var efnt til lengstu atkvæðagreiðslu líklega í þingsögunni og samtals um fjárlagafrumvarpið og með atkvæðagreiðslunni líklega efnt til lengstu umræðu. Nú er það svo að það er skaði að því að forsætisráðherra skyldi ekki hafa verið með okkur í dag en við vitum það líka öll sem erum hér að það er fyrst og fremst skaði fyrir þann sem missir af því að vera viðstaddur atkvæðagreiðslur, skaði fyrir hann sjálfan, en það virðist sem margir sem voru hér í atkvæðagreiðslunni líti svo á að þetta hafi verið sjálf umræðan. Það gegnir allt öðru máli um umræðuna. Hér var atkvæðagreiðsla  
             Herra forseti.

Hæstv. ráðherra fær að sjálfsögðu heimild til að ljúka sinni ræðu en hann hefur verið truflaður svo mikið undir þessari ræðu.


             Það sem stendur upp úr er þessi langa atkvæðagreiðsla og ég ætla að beina því til forsætisnefndar þingsins að taka það til alvarlegrar athugunar að fara nú að stytta atkvæðaskýringar niður í eins og um hálfa mínútu sem ég teldi vera hæfilegt í ljósi rúmlega tíu ára reynslu í þinginu.

Hér hefur myndast býsna löng mælendaskrá undir liðnum fundarstjórn forseta. Forseti vill þá árétta það sem hann hefur neyðst til að gera æ ofan í æ að þetta er umræða um fundarstjórn forseta. Hér er ekki verið að víkja endilega að þeim sem hér hafa talað heldur er þetta ekki síður viðvörunarskot til þeirra sem munu tala á eftir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að tala um fundarstjórn forseta. Ég vil hvetja menn til að hugsa sig vel um áður en menn fara að miða tímasetningu atkvæðagreiðslu við það hvenær einstaka hæstv. ráðherrar eru á svæðinu. Við tölum oft um virðingu þingsins og hvað áferð er og það að við séum hér farin að takast á við þetta undir fundarstjórn forseta og ráðast á, eða eigum við að segja gagnrýna einstaka hæstv. ráðherra sem eru ekki á svæðinu og jafnvel fyrirtæki sem eru úti í bæ, ég held að það sé ekki góður bragur á því.

Forseta láðist að tilkynna þegar hann lauk atkvæðagreiðslu um lyktir atkvæðagreiðslunnar hér áðan að séryfirlitið, svo breytt, var samþykkt með 35 samhljóða atkvæðum, 21 þingmaður greiddi ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Mig langar að dást að fundarstjórn forseta sem hefur setið á forsetastóli stanslaust í rúmar sex klukkustundir og geri aðrir betur. Ég mun að sjálfsögðu næst þegar ég hitti hæstv. forsætisráðherra flytja honum saknaðarkveðjur stjórnarandstöðunnar, því verður komið á framfæri, ég mun gæta þess. En það er með hreinum ólíkindum að hv. þm. Róbert Marshall skuli líkja Ríkisútvarpinu, sem er með rúma 3,6 milljarða á fjárlögum, tæpa 3,7 svo að við höfum þetta nú nákvæmt, við einkafyrirtæki úti í bæ.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir ákaflega skörulega stjórn á mjög löngum fundi en ég vil árétta að ástæða þessa langa fundar er ekki eingöngu á ábyrgð minni hlutans heldur er það vegna hinna fjöldamörgu breytingartillagna sem komu frá meiri hlutanum, af því að þetta var verulega gallað fjárlagafrumvarp þegar það kom inn í þing, þannig að hlutunum sé haldið til haga. Hér var nefnt að það væri árás á hæstv. forsætisráðherra að sakna hans í þessum umræðum um fjárlögin eða atkvæðagreiðsluna. Ég vil vekja athygli á því að hæstv. forsætisráðherra var ekki viðstaddur umræður um fjárlög í þinginu, þannig að sjálfsögðu er hans saknað núna eins og þá.

Virðulegi forseti. Metið í umræðu við 2. umr. fjárlaga eiga núverandi ríkisstjórnarflokkar þegar þeir voru í stjórnarandstöðu. Tímalengd atkvæðagreiðslunnar er hér eins og raun ber vitni, eins og fram kom hjá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, fyrst og fremst vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra ræður ekki við að leggja fram fjárlagafrumvarp. Annað árið í röð forklúðraði hann fjárlagafrumvarpinu  
            

Hv. þingmaður er augljóslega að gera tilraun til að framlengja þessa umræðu.

Nei, nei, virðulegi forseti. Má ég fá að klára ræðu mína? Vegna umræðunnar um fjarveru hæstv. forsætisráðherra þá beini ég hins vegar þeirri ósk til hæstv. forseta að hann grennslist fyrir um hvort fordæmi séu um að forsætisráðherra Íslands hafi ekki tekið þátt í atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjárlaga án gildra forfalla. Það er engin fjarvist skráð á Alþingi Íslendinga. Þetta snýst um virðingu fyrir löggjafarsamkomunni.

Herra forseti. Mig langar aðeins að svara hæstv. fjármálaráðherra - að við þurftum að sitja hérna í sex klukkutíma að afgreiða þetta. Það er svo ofboðslega lítið, við erum búin að standa hérna í viku fram yfir miðnætti að ræða þetta mál og þá hafa stjórnarþingmenn og ráðherrar verið mjög sjaldséðir hrafnar í salnum. Við erum að ræða þetta mikilvæga forgangsmál þar sem engan veginn er verið að hlusta á landsmenn varðandi forgangsröðunina og hlusta á eigin kosningaloforð þannig að sjálfsögðu tökum við bara þann tíma sem þarf að taka. Og hei, það er læknaverkfall í landinu!  
            

Forseti vill endilega hvetja til þess að þessari umræðu fari nú brátt að ljúka. Þetta er ekki til þess fallið að greiða hér fyrir þingstörfum með nokkrum hætti og hvetur forseti hv. þingmenn að minnsta kosti til að halda sig þá stranglega við fundarstjórn forseta og greiða fyrir því að við getum haldið hér áfram með dagskrána.

Virðulegi forseti. Það er mjög einkennilegt hér að aflokinni þessari góðu atkvæðagreiðslu þegar þingið er að skila fjárlagafrumvarpinu aftur í fjárlaganefnd að ráðist skuli vera á forsætisráðherra landsins vegna þess að hann er fjarverandi. Virðulegi forseti. Á hvaða braut er þessi stjórnarandstaða komin? Það vantar fleiri þingmenn í þinghúsið í dag. Ekki gerum við athugasemdir við það.

… forsætisráðherra.

Hvað er um að vera? Þingið, 63 þingmenn, fer með fjárveitingavaldið. Auðvitað hefur fólk leyfi til að vera fjarverandi. Mér finnst það hvernig stjórnarandstaðan hamast út í hæstv. forsætisráðherra vera komið á þann stað að það þurfi að ræða í hv. forsætisnefnd. Ég kannast nefnilega 

Virðulegi forseti. Ég skal játa það að ég er líka orðinn hundþreyttur á því að ræða fjarveru hæstv. forsætisráðherra, ef ég á að segja alveg eins og er. Ég hef setið yfir þessum atkvæðagreiðslum eins og aðrir hér inni og hef tekið eftir því að hæstv. ráðherrar voru duglegir við það að útskýra atkvæði sín og ég þakka þeim fyrir það. En það er einhvern veginn skýrt munstur. Það er eiginlega alltaf næstum því þannig að hæstv. forsætisráðherra mætir ekki og deilir ekki með okkur því sem hann er að íhuga þegar kemur að fjárlögum landsins. Og það er alveg þess virði að spyrja þegar þetta skýra munstur er hvað það varðar sem menn eru sífellt að kvarta undan og stjórnarmeirihlutinn virðist einfaldlega hunsa. Ég legg til að stjórnarmeirihlutinn fari að taka þetta svolítið til sín, sérstaklega hæstv. forsætisráðherra. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Herra forseti. Að sjálfsögðu vekur það athygli að hæstv. forsætisráðherra er fjarverandi við aðalatkvæðagreiðsluna um mikilvægasta mál ríkisstjórnarinnar og er ekkert að því að á það sé bent. Ég tel þó að æpandi fjarvera hæstv. ráðherra almennt í þessari umræðu hafi verið meira ámælisverð. Ég hef til dæmis ítrekað óskað eftir því að fjármála- og efnahagsráðherra kæmi einhvern tíma þó ekki væri nema í einn til tvo klukkutíma til umræðunnar þannig að hægt væri að bera undir hann spurningar, ég bar það fram að honum fjarverandi. Hæstv. ráðherra mætti aldrei og ég fékk aldrei nein svör og það gagnrýni ég. Hins vegar er rétt að upplýsa að það er auðvitað ekki einsdæmi að forsætisráðherra lýðveldisins sé fjarverandi við atkvæðagreiðslu um fjárlög sinnar eigin ríkisstjórnar. Það gerðist til dæmis á 10. áratug síðustu aldar að þáverandi forsætisráðherra var í burtu og vakti það athygli. En hann hafði það sér til málsbóta að hann var að eigin mati að sinna mjög mikilvægu verkefni hér úti í bæ. Hann var að lesa upp úr hugðarverkum sínum á veitingahúsinu Gráa kettinum. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta kærlega fyrir þolinmæðina og góð störf hér. Þetta er búin að vera löng atkvæðagreiðsla. Ég hef fylgst með umræðunni nú við 2. umr. fjárlaga og hef tekið eftir því að það vill verða svo um tíuleytið að kvöldi að fólk hefur farið hér upp í fundarstjórn. Ég hef talið það vera merki um að fólk væri orðið þreytt. Ég held að fólk sé hugsanlega svangt hérna líka, það er enn þá matur frammi í matsal og ég hvet fólk til að fara þangað, það er búið að vera að halda matnum heitum fyrir okkur. Ég vil líka þakka öllum hér fyrir þátttökuna í atkvæðagreiðslunni. Það er líka gott að finna hvar við stöndum í raun nærri hvert öðru þegar kemur að fjárlögunum því að breytingartillögur minni hlutans voru 1,5% af heildarfjárlögunum. Segja má að við höfum fengið 9,8 í einkunn frá minni hlutanum og þegar ég var í grunnskóla þótti það ansi gott að fá næstum því 10 í einkunn.

Forseti væntir þess að við getum lokið þessari umræðu á þessum jákvæðu nótum, en vill að gefnu tilefni vegna orða hæstv. ráðherra segja að þetta snerist ekki um þolinmæði forseta, forseti átti einfaldlega ekki annarra kosta völ 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, nr. 152/2009. Lög um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki voru samþykkt á Alþingi í desember 2009. Lögin fela í sér heimild til að veita nýsköpunarfyrirtækjum afslátt af tekjuskatti. Þessi afsláttur gengur þó enn lengra því að ef starfsemin er ekki farin að skila hagnaði er afslátturinn greiddur út sem beinn styrkur. Framkvæmd laganna er í höndum Rannís og ríkisskattstjóra. Rannís hefur það hlutverk að leggja mat á rannsóknar- og þróunarverkefni en ríkisskattstjóri ákvarðar skattfrádrátt við álagningu opinberra gjalda. Lögin komu fyrst til framkvæmda vegna rekstrarársins 2010 og fyrsta skattaívilnun á grundvelli laganna var ákvörðuð við álagningu opinberra gjalda á árinu 2011. Þessi lög fela í sér stuðning við fyrirtæki sem telst ríkisaðstoð samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Lögin þurfti því á sínum tíma að tilkynna til Eftirlitsstofnunar EFTA og fá samþykki stofnunarinnar áður en þau komu til framkvæmda. Eftirlitsstofnunin samþykkti það kerfi sem í lögunum felst til fimm ára og af þeirri ástæðu er gildistími laganna tímabundinn. Lögin hefðu að óbreyttu fallið úr gildi 31. desember á þessu ári. Lögunum hefur fjórum sinnum verið beitt við álagningu opinberra gjalda á lögaðila. Á þessu ári fengu 107 nýsköpunarfyrirtæki skattfrádrátt á grundvelli laganna samanborið við 65 á árinu 2011. Af þessum 107 fyrirtækjum fengu 94 þeirra styrkinn greiddan út, 94 af 107. 13 þeirra fengu sem sagt frádrátt frá álögðum tekjuskatti. Samanlagt nam styrkurinn til þessara fyrirtækja tæplega 1,2 milljörðum kr. Lögin hafa ekki sætt þeirri heildarendurskoðun sem áskilið var í lögunum sjálfum að færi fram innan tveggja ára frá gildistöku. Engu að síður er komin nokkur reynsla á framkvæmd þeirra, bæði hjá Rannís, ríkisskattstjóra og sjálfum fyrirtækjunum. Þá hefur Vísinda- og tækniráð metið það svo að rétt sé að halda áfram þeim stuðningi sem í lögunum felst. Í sumar breyttist töluvert það EES-regluverk sem taka þarf mið af þegar lögfestar eru reglur eins og þær sem hér eru til umræðu, en 1. júlí 2014 tók gildi ný reglugerð innan EES um almenna hópundanþágu. Sú reglugerð fjallar um skilyrði þess að veita megi fyrirtækjum ríkisaðstoð á tilteknum sviðum án þess að leita þurfi eftir samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA. Stuðningur við nýsköpunarfyrirtæki er á meðal þess sem fallið gæti þarna undir. Það frumvarp sem hér er til umfjöllunar þarf því ekki að tilkynna til ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, og fá samþykki fyrir áður en það öðlast lagagildi og kemur til framkvæmda. ESA þarf þó að fá tilkynningu um það og reglurnar verða birtar öllum á vefsíðu ESA. Víkjum þá að efni frumvarpsins sem nú er á dagskrá. Markmið laganna um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki er að efla rannsóknir og þróunarstarf og bæta samkeppnisskilyrði nýsköpunarfyrirtækja á Íslandi. Með frumvarpinu eru ekki lagðar til breytingar á þessu meginmarkmiði. Í því er lagt til að gildistími laganna um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki verði framlengdur um fimm ár. Í reynd er ekki nauðsynlegt að hafa gildistímann tímabundinn en ég tel það engu að síður æskilegt. Það tryggir að taka þarf lögin til heildarendurskoðunar þegar þau hafa gilt í tíu ár. Þá eru lagðar til nokkrar breytingar á lögunum er varða framkvæmd. Sum þessara atriða leiða beinlínis af þeim skilyrðum sem felast í nýju hópundanþágureglunum en önnur eru talin æskileg vegna þeirrar reynslu sem fengist hefur af framkvæmd undanfarinna ára. Þannig er lagt til að gildissviði laganna verði breytt á þann veg að fyrirtæki sem eiga í fjárhagsvanda geti ekki fallið undir lögin, einnig að fyrirtæki sem íslenska ríkið á útistandandi endurgreiðslukröfu á vegna ólögmætrar ríkisaðstoðar geti ekki fallið undir lögin. Hvort tveggja eru skilyrði sem leiða af nýjum EES-reglum um ríkisaðstoð við fyrirtækin. Lagt er til að frestur fyrirtækja til að sækja um staðfestingu Rannís á styrkhæfu verkefni verði lengdur um einn mánuð ár hvert. Um er að ræða tillögu frá Vísinda- og tækniráði. Einnig er lagt til að sú lágmarksfjárhæð sem umsóknarfyrirtæki þarf að verja til rannsóknar og þróunar verði hækkuð úr 1 millj. kr. í 5 millj. kr. Þessi fjárhæðarmörk hafa verið óbreytt frá árinu 2009 og rétt þykir að taka þau nú til endurskoðunar og nokkurrar hækkunar. Það er bæði vegna breytinga á verðlagi en sambærileg fjárhæð í dag, uppfærð miðað við verðlag næmi rétt um 1,5 millj. kr., en ekki síður er þetta vegna þess að reynslan sýnir að þau fyrirtæki sem ná árangri í nýsköpunarstarfi verja að jafnaði meiru en 1 milljón á ári til rannsóknar- og þróunarstarfs. Einnig eru aðrir styrkjamöguleikar í boði fyrir fyrirtæki á frumstigi í nýsköpunarstarfi. Aðeins mjög stuttlega um þetta. Þetta hefur verið þannig í framkvæmd að sá sem ver 1 milljón í rannsóknir og þróun á ári hefur getað sótt allt að 200 þús. kr. til baka í beinan styrk eða þá í skattafslátt ef fyrirtækið er tekjuskattsgreiðandi. Það ferli sem þarf að fara í gang til að fara yfir umsóknir og samþykkja hér og hvar í kerfinu, meta hjá Rannís og eftir atvikum hjá ríkisskattstjóra, ásamt þeirri reynslu að fyrirtæki þurfa að jafnaði, ef þau ætla að ná árangri í rannsóknar- og þróunarstarfi, að verja meiru en 1 millj. kr. á ári í þau verkefni veldur því að hér er lagt til að viðmiðunin verði hækkuð upp í 5 millj. kr. á ári. Lagt er til í frumvarpinu að ríkisskattstjóra verði heimilað að veita Rannís upplýsingar um niðurstöðu skattfrádráttar hjá einstökum umsóknarfyrirtækjum. Með því getur Rannís betur fylgst með framvindu verkefna og lagt mat á framhaldsumsóknir. Loks er ráðherra gert að útskýra nánar með reglugerð helstu hugtök laganna. Er hér fyrst og fremst um að ræða hugtökin rannsóknir, þróun, tengda aðila og styrkhæfan kostnað. Þessi hugtök verða að vera í fullu samræmi við nýja ríkisaðstoðarreglur sem ég vísaði áður til. Nú þegar er í gildi reglugerð sem fjármálaráðherra birti um framkvæmd laganna og nauðsynlegt er að breyta henni til samræmis við breytt ríkisaðstoðarumhverfi. Vilji stendur til að setja þær fram með skýrari hætti í reglugerð en verið hefur. Þær breytingar sem felast í frumvarpinu hafa ekki bein áhrif á afkomu ríkissjóðs á árinu 2015 þar sem fyrsti skattfrádráttur á grundvelli breyttra laga mundi fyrst koma til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda á árinu 2016. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framsöguna fyrir málinu. Hér er um að ræða framlengingu á lögum sem hafa gilt frá síðasta kjörtímabili og er fagnaðarefni að ráðherrann kemur með málið hingað inn. Það er ákveðið sjónarmið að hækka það gólf sem hefur verið fyrir því að menn fengju þennan stuðning. Ég veit að í nefndinni eru ákveðnar efasemdir um þá hækkun en treysti því að nefndarmenn fari efnislega yfir þau rök sem kunna að vera með því og á móti og vegi málið og meti og komi með það hingað inn áður en þinghaldi lýkur fyrir jól, vonandi í góðri sátt þannig að megi takast að tryggja að þetta verði framlengt nú um áramótin.

Frú forseti. Örstutt um þetta. Eins og ég vék að í framsöguræðunni þá sneri breytingin annars vegar að mati þeirra sem starfa á þessu sviði á því hversu miklu þurfi að lágmarki að verja í rannsóknir og þróun til að ná árangri til lengri tíma. Það er ekki til nein heilög tala í því efni en 1 milljón þykir vera undir þeim viðmiðunarmörkum sem menn horfa til. 1 milljón færð upp til verðlags frá þeim tíma sem lögin tóku gildi fyrst væri a.m.k. 1,5 millj. kr. í dag eða um það bil. Ég vek athygli á því að 1 milljón mundi gefa rétt á 200 þús. kr. styrk á ári eða rétt innan við 20 þús. kr. á mánuði í styrk til að efla rannsóknir og þróun. Þarna erum við að mínu mati farin að tala um fjárhæðir í styrk og stuðning sem standa varla undir því kerfi sem við erum búin að koma upp og þeim tíma og fjármunum sem þarf að verja í eftirlit og yfirferð með umsóknum á þessu sviði. Ég vil hins vegar láta þess getið varðandi 5 millj. kr. töluna að hún er ekki heldur heilög tala og það má alveg velta því fyrir sér hvort hún ætti að vera 4 eða 7, en þessu er stillt svona fram til að gera ákveðna breytingu á þessu sem væri þá skýrt skref í þá átt að gera aðeins meiri lágmarkskröfur um heildarfjárhæð á ári.

Frú forseti. Ég bað um orðið frekar en að fara í andsvar við hæstv. ráðherra því að ég átti í sjálfu sér ekkert vantalað við hann sérstaklega eða um það sem hann sagði um málið. Það eru örfá atriði sem ég vil aðeins taka fyrir. Í fyrsta lagi fagna ég frumvarpinu og því að lagt er til að framlengja þessa löggjöf um fimm ár. En ég verð að segja, frú forseti, að mikið óskaplega hefur hæstv. fjármálaráðherra eða vinir mínir í ráðuneytinu litið seint á dagatalið. Það lifa rétt tæpar þrjár vikur þar til lögin falla úr gildi. Það getur varla hafa farið algjörlega fram hjá mönnum í fjármálaráðuneytinu að árið 2015 tæki við af árinu 2014. Það er auðvitað mjög sérstakt að við skulum vera að ræða framlengingu á löggjöf af þessu tagi, sem væntanlega engum hefur dottið í hug að mætti missa sín, örstuttu áður en lögin falla úr gildi. En hvað um það. Aðalatriðið er að þessi löggjöf hefur gefist mjög vel og tvímælalaust skilað tilgangi sínum. Það er reyndar umhugsunarefni að heilt bankahrun skyldi þurfa og eitt stykki vinstri stjórn til að koma þessum lögum hér á eftir að búið var að tala um það í um það bil 15 ár, að Ísland yrði að búa nýsköpunarstarfi og rannsóknar- og þróunarstarfi hagstætt umhverfi eins og búið var að gera löngu áður í eiginlega öllum nálægum ríkjum. Þetta hafði oft verið tekið upp í umræðum hér á þinginu og víðar en af einhverjum undarlegum ástæðum komst það ekki í verk fyrr en í miðju hruninu og í kreppunni. Þá gáfum við okkur þó tíma til að snara saman frumvarpi og leggja fram og það fékkst afgreitt. Það var að sjálfsögðu mjög brýnt, meðal annars vegna þess að menn sáu viss tækifæri og vissa möguleika í því að nýsköpunar- og þróunarstarf mundi blómstra með mátulegum stuðningi einmitt við þær aðstæður að mikil hreyfing komst á vinnumarkaðinn, talsvert af menntuðu fólki missti vinnu, ekki síst í bönkum, og fór að reyna fyrir sér og skapa sér störf og möguleika með því meðal annars að stofna sprotafyrirtæki og koma einhverri nýsköpun og þróun af stað. Það ánægjulega var að strax á fyrsta ári, á árinu 2011, fór það fram úr björtustu vonum hve mikið var sótt um af verkefnum og hversu mikil útgjöld ríkisins urðu. Þau útgjöld voru rúmlega 600 millj. kr. Þar af voru endurgreiðslur að sjálfsögðu langstærsti hlutinn eða 578 millj. kr. Kunna ýmsir að sjá ofsjónum yfir þeim fjármunum. Þeir dreifast á um 65 aðila, eða gerðu þarna strax fyrsta árið, og að langmestu leyti var um að ræða tiltölulega lágar fjárhæðir eins og við sjáum ef við deilum fjölda fyrirtækja í þessa tölu að meðaltali. Það sýndi sig strax að þetta var gríðarlega góð innspýting inn á þennan akur og þau voru ófá fyrirtækin sem beinlínis sögðu, á árunum 2012–2013: Þetta reið baggamuninn. Ég fékk bréf frá fyrirtækjum sem sögðu: Við erum á lífi í dag vegna þess að við fengum beinlínis pening út úr kerfinu. Eðli málsins samkvæmt eru fyrirtækin oft á fyrstu árum sínum ekki að skila neinum hagnaði og greiða þar af leiðandi ekki neinn tekjuskatt. Þá er það óendanlega dýrmætt að fá beinlínis fjármuni í hendur til að leggja út fyrir þeim kostnaði sem fyrirtækin hafa tekist á við. Síðan hefur þetta þróast þannig, eins og sjá má á bls. 2 í greinargerðinni, að þetta er komið vel á annan milljarð króna, fjárhæðirnar hafa tæplega tvöfaldast á þessum fjórum árum og fyrirtækin eru orðin á annað hundrað, rannsóknar- og nýsköpunarfyrirtækin sem fá vottun hjá Rannís og eru gjaldgeng til þessa stuðnings. Ég sagði stundum hér á árunum að þetta væru eiginlega einu útgjöld ríkisins sem gleddi mig virkilega að væru að aukast vegna þess að þetta væri ávísun á margföldun verðmæta í kjölfarið. Þegar þau fyrirtæki hefðu þróað vörur sínar eða afurðir, náð fluginu, fengi ríkið þessa peninga margfalt til baka. Ég held að leitun sé að betri fjárfestingu hjá ríkinu yfir höfuð en að fjárfesta í þessu. Á nýsköpunarþingum hafa verið sýnd dæmi um fyrirtæki sem kannski hafa fengið samtals 100–200 millj. kr. stuðning á vaxtarskeiði sínu í gegnum þetta endurgreiðslukerfi frá Nýsköpunarmiðstöð o.s.frv. en jafnvel innan fimm ára verið búin að borga það tífalt til baka, ef skatttekjur, launaskattar og annað slíkt, eru taldar með. Það þarf því ekki að sjá ofsjónum yfir því. Hafandi sagt þetta verð ég að segja að ég hef efasemdir um að hækka gólfið jafn mikið og gert er einfaldlega vegna þess að kannski er þessi stuðningur hvergi dýrmætari en einmitt í minnstu fyrirtækjunum. Þau eru ekki að ráðast í stór eða kostnaðarsöm verkefni en geta þurft að kaupa sér að sérhæfða þekkingu í sambandi við rannsóknir og þróun á verkefnum og getur munað um hverja krónu í þeim efnum. Ég mæli því eindregin varnaðarorð gagnvart því að fara of ógætilega fram í þessum efnum. Ef við reiknum þetta upp til verðlags frá 2009, þegar verið var að undirbúa löggjöfina, þá er það sjálfsagt rétt að þetta eru rúmlega 1,5 millj. kr. í dag, kannski 1,7 millj. kr. Gott og vel 2 millj. kr. í gólf eða eitthvað slíkt væri á svipuðum slóðum og lagt var upp með en ég held að ég muni ekki treysta mér til að styðja hækkun á því sem verður mikið meira en það. Langbest væri auðvitað að bæta í þetta kerfi. Um leið og ég segi að við þurfum að fara varlega gagnvart því að setja gólfið of hátt vegna litlu aðilanna þá liggur náttúrlega alveg fyrir hvað væri virkast að gera á hinum endanum, en það væri að hækka fjárhæðarmörkin. Með því værum við að láta stuðninginn elta verkefnin í stækkandi nýsköpunarfyrirtækjum dálítið lengra upp en er í dag. Vandinn er auðvitað sá að þessi stuðningur þynnist út og verður um það bil að engu þegar komið er upp í meðalstór fyrirtæki og hefur lítið vægi í rannsóknarkostnaði stórfyrirtækja eins og Össurar og Marels o.s.frv., eðli málsins samkvæmt, sem hleypur á milljörðum. Frú forseti. Ég vildi láta þetta koma fram við umræðuna og mun að sjálfsögðu leggja mitt af mörkum til að greiða fyrir því að við náum að afgreiða frumvarpið og gera að lögum fyrir áramót. Það er mjög nauðsynlegt. Ég held að önnur atriði frumvarpsins þarfnist ekki umræðu, sjálfsögð ákvæði eins og þau að ríkisskattstjóri geti miðlað upplýsingum til Rannís og þar fram eftir götunum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um dómstóla, nr. 15/1998. Í frumvarpinu er lagt til að ákvæði um dómstóla, sem kveða á um að fjöldi dómara í héraði skuli vera 43, verði framlengt um eitt ár, en heimildin á að falla niður um næstu áramót. Í árslok 2009 var gerð sú breyting á lögum um dómstóla að dómurum í héraði var fjölgað úr 38 í 43. Var þessi fjölgun dómara tímabundin að því leyti að eftir 1. janúar 2013 skyldi ekki ráðið í þær dómarastöður sem losnuðu þar til fjöldi dómara yrði aftur 38. Ástæða þessarar fjölgunar dómara var aukið álag á dómstólunum í kjölfar bankahrunsins. Þessi heimild hefur síðan verið framlengd, nú síðast til 1. janúar 2015. Í kjölfar bankahrunsins var mótuð sú stefna að gera réttarvörslukerfinu kleift að takast á við afleiðingar þess. Í þeim tilgangi var meðal annars sett á fót embætti sérstaks saksóknara þann 1. febrúar 2009. Var því fyrirsjáanlegt að rekstur sakamála vegna efnahagsbrota mundi aukast mjög og að slík mál kynnu að verða bæði flókin og umfangsmikil, auk þess sem þeim mundi fylgja ýmis annars konar ágreiningur, svo sem um rannsóknaraðgerðir lögreglu. Þá hefur fjöldi einkamála sem rekinn er fyrir dómi jafnframt aukist og geta þau líkt og sakamálin verið umfangsmikil og erfið viðfangs. Nægir þar að nefna mál er varða slit fjármálafyrirtækja og lánamál einstaklinga og lögaðila. Var fjölgun dómara sem fyrr segir ætlað að bregðast við þessum aðstæðum. Virðulegi forseti. Enn er mikið álag á héraðsdómstólunum. Hefur dómstólaráð tilkynnt ráðuneytinu að það leggi áherslu á að núverandi fjöldi héraðsdómara haldist óbreyttur til ársloka 2015. Samkvæmt upplýsingum frá Héraðsdómi Reykjavíkur er enn mikið álag á dómstólnum sem má að mestu rekja til mála sem komu til í kjölfar efnahagshrunsins. Einkum er um að ræða mál frá sérstökum saksóknara en einnig einkamál sem höfðuð hafa verið á hendur stjórnendum og starfsmönnum föllnu bankanna og öðrum fjármálastofnunum. Þá er bent á að mikil fjölgun hafi orðið á aðfararbeiðnum sem og málum er varða lögmæti þess að binda fjárskuldbindingu við gengi eða vísitölu en þau mál sæta flýtimeðferð. Fjölgun hafi einnig orðið í öðrum málaflokkum sem sæta flýtimeðferð, svo sem barnaverndarmálum og ákvörðunum stjórnvalda í útlendingamálum. Í júní 2013 skipaði þáverandi innanríkisráðherra nefnd til að semja frumvarp um svonefnt millidómstig. Er ráðgert að frumvarpsdrög hvað það varðar liggi fyrir innan skamms. Ljóst er að ef sett verður á fót þriðja dómstigið þarf að taka til skoðunar hversu margir dómarar eigi að vera á hverju dómstigi. Er því í frumvarpi þessu lagt til að fjöldi dómara í héraði verði áfram 43 fram til ársloka 2015. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efnisatriðum frumvarpsins. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Það er eins og með fyrra málið að það er nokkuð seint fram komið en ástæða til að sýna því skilning í ljósi þess ástands sem verið hefur í ráðuneytinu. Ég hygg að það sé full ástæða til þess að framlengja þennan fjölda dómara í héraði, en vildi nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra hvort henni hafi gefist tóm til þess að fara yfir stöðu mála í Hæstarétti. Það var líka gripið til ráðstafana þar til þess að létta á álagi. Ég hygg að þar kunni einnig að þurfa að athuga betur stöðuna. Nýr hæstv. innanríkisráðherra nefndi millidómstig. Ef í það yrði ráðist vil ég inna hana eftir því hvort það sé breyting á dómstólum í landinu sem hún telji ákjósanlega. Nú er það alveg ljóst að slík breyting verður verulega kostnaðarsöm. Jafnframt inni ég hana eftir því hvort hún telji að vilji sé til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar að verja miklum auknum fjármunum til nýs stigs dómstóla sem þyrfti ef þær hugmyndir ættu að verða að veruleika.

Hæstv. forseti. Það er enn töluvert mikið álag á Hæstarétti og raunar dómstólum landsins, eins og ég sagði í ræðu minni. Hæstiréttur hefur hins vegar gripið til þess bragðs að nýta sér varadómara. Hæstaréttardómarar sem hafa lokið störfum vegna aldurs hafa verið kallaðir inn í réttinn til þess að dæma í einstöku málum. Það hefur létt töluvert á Hæstarétti og hefur reynst vera skynsamleg ráðstöfun að nýta starfsþrek fyrrverandi dómara eins og þar hefur verið gert. Hæstiréttur hefur ekki farið fram á fjölgun dómara heldur farið þessa leið. Varðandi millidómstig og mína skoðun á slíku þá eru umræður um millidómstig alls ekki nýjar af nálinni á vettvangi lögfræðinnar. Það hefur verið í umræðunni mjög lengi hvort ástæða sé til að breyta skipan dómsmála í landinu. Ég hef ekki séð þær tillögur enn þá sem nefndin er að vinna og treysti mér ekki til þess að leggja endanlegt mat á málið fyrr en þær koma fram. Ég get hins vegar sagt hv. þm. Helga Hjörvar að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að það gæti verið æskilegt að gera slíkar breytingar án þess að ég vilji ganga lengra í því að þessu sinni að úttala mig um það hvernig þær mundu líta nákvæmlega út. Ákveði ráðuneytið að slíkt sé skynsamlegt þá yrði það að sjálfsögðu með þeim hætti að því fylgdu efndir og það yrði að veruleika. Það er ekki til neins að takast á við ný verkefni ef þeim fylgir ekki fé. Fyrst þarf auðvitað að meta hvort þetta sé æskilegt og hvort tillagan sé skynsamleg, síðan þegar það liggur fyrir er hægt að taka næsta skref og athuga hvernig slíku yrði komið í framkvæmd.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Um millidómstigið má segja að það er alveg ljóst að sú breyting, ef af verður, yrði gríðarlega kostnaðarsöm. Maður hlýtur að velta því nokkuð fyrir sér hversu viðamikið stofnanakerfi 0,3 milljóna þjóð á að hafa. Það getum við rætt betur síðar. Ég þakka fyrir upplýsingarnar um stöðu mála í Hæstarétti, að þaðan hafi ekki verið óskað eftir neinu í þessu efni. Ég vil þá inna ráðherrann eftir því hvort það hafi verið nægilega góður umbúnaður um Hæstarétt í fjárlögunum til að kaupa vinnu af þessu tagi, eins og þau voru afgreiddar núna við 2. umr., og hvort það hafi verið fullnægjandi fjárveitingar til Hæstaréttar til að sinna því mikla álagi sem þar hefur verið. Ef ekki hvet ég ráðherrann til þess að taka það upp við fjárlaganefndina milli umræðna 

Hæstv. forseti. Ég get svo sannarlega tekið undir það með hv. þingmanni að við þurfum að búa vel að æðsta dómstól þjóðarinnar, Hæstarétti. Ég tel að þær fjárheimildir sem er nú að finna í fjárlagafrumvarpinu fullnægi því. Það hefur ekki verið um frekari óskir þaðan að ræða svo mér sé kunnugt um en ég hef á þeim örfáu dögum sem ég hef setið í stóli innanríkisráðherra kannað það. Það er hins vegar á stefnuskránni hjá mér síðar í vikunni að hitta forsvarsmenn Hæstaréttar og þá get ég í leiðinni fengið nánari upplýsingar um hvernig álaginu er háttað þar. Hæstiréttur er að sjálfsögðu lykilstofnun í landinu. Það þarf að gæta vel að hag Hæstaréttar. Ég mun svo sannarlega gera það í störfum mínum í ráðuneytinu.

Virðulegur forseti. Mig langar til að byrja á því að bjóða hæstv. innanríkisráðherra velkominn hingað inn í þingið og velkominn til starfa. Ég verð að segja að það gleður mig ósegjanlega að sjá hana svo fríska og komna í þetta virðulega embætti sem ég er viss um að hún á eftir að sinna mjög vel. Við vorum ágætir samstarfsmenn hér á síðasta þingi og góðir félagar þótt við værum hvort sínum megin við borðið í minni hluta og meiri hluta. Ég held að ágæt samstaða sé um þetta mál og ætti að ganga nokkuð vel að afgreiða það. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort henni þyki líklegt að þessi framlenging muni duga. Við erum hér enn á að ný að framlengja þessa tímabundnu fjölgun og ég spyr hvort við séum einfaldlega komin á þann stað að þessi fjöldi dómara sé nauðsynlegur, hvort henni sýnist að við verðum kannski aftur í svipaðri stöðu að ári og hvort ekki væri ástæða til að taka tillit til þess.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir hlý orð í minn garð frá hv. þm. Róberti Marshall. Ég get sagt við hann og aðra þingmenn að ég hlakka til samstarfsins við þingmenn beggja vegna borðs, eins og hann komst að orði, að brýnum málum til hagsbóta fyrir þjóðina. Varðandi það hvort þetta muni duga og hvort aftur þurfi að framlengja þá er vandasamt að vissu leyti að svara eins og ég gat um í minni ræðu. Ég nefndi millidómstigið og það hvort það muni komast á og klárast á komandi ári. Það mun auðvitað hafa töluvert áhrif um það hvernig þetta þróast. Engu að síður skulum við átta okkur á því að það tekur töluverðan tíma að koma slíku dómstigi á. Ég held að menn eigi að vara sig á því að halda að það gerist mjög hratt og það þarf að gefa sér tiltekinn tíma til að undirbúa slíkt og það þarf að fá til þess fé. Ég verð nú að segja það hreint út að það er aldrei gaman að þurfa að koma með framlengingar á hlutum skamman tíma í senn, en ég taldi þó að í þessu tilviki væri skynsamlegast að hafa það ekki lengra. Það gefur mér þá ráðrúm til að fara rækilega yfir þetta mál á næsta ári og geta verið með raunhæfari áætlanir um það hvernig álagið er á dómstólunum. Við höfum ekki alveg getað séð það fyrir. Það er nú þannig með dómsmálin að þau vilja stundum taka lengri tíma en við kannski kjósum. Þannig að við töldum að þessu sinni að ekki væri heppilegt að biðja um lengri framlengingu. En ég treysti mér ekki til að lofa því hvernig þetta fer á næsta ári.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að bjóða hæstv. innanríkisráðherra velkominn til starfa og hlakka til samstarfsins við hana. Ég er nú ekki beint í andsvari heldur langar mig til að lýsa ánægju minni með að þetta ákvæði sé framlengt þar sem mikið álag er á dómstólum landsins. Þetta er mikilvægt vegna álagsins og þeirra fjölda mála er bíða, mála af ýmsum toga. Það má meðal annars nefna að enn eru einstaklingar að bíða úrlausna eða niðurstöðu dómstóla og bíða jafnvel eftir að mál þeirra séu tekin fyrir er varða gengistryggingu lána og mál sem eiga upptök sín að rekja til hrunsins. Jafnframt, eins og kannski flestir vita, þá er óvissa varðandi lögmæti verðtryggingar af ýmsum lánum. Þar eru nokkur mál sem taka þarf fyrir í byrjun á nýju ári eða ég tel að þau séu komin á dagskrá þá. Það sem ég vildi bara segja með þessu er að mér finnst það gott skref að framlengja þetta. Ég tel mjög mikilvægt fyrir dómstóla landsins að halda í þann fjölda dómara sem nú þegar er til staðar til að geta eins fljótt og auðið er komist yfir þau verkefni sem bíða.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um almannavarnir, nr. 82/2008, raforkulögum, nr. 65/2003, lögum um fjarskipti, nr. 81/2003 og lögum um Viðlagatryggingu Íslands, nr. 55/1992. Unnið hefur verið að gerð frumvarpsins í samvinnu við forsætisráðuneyti, innanríkisráðuneyti, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti, ríkislögreglustjóra og ríkislögmann. Markmið frumvarpsins er annars vegar að treysta lagaumgerð almannavarna með því að mæla skýrar fyrir um skyldur ráðuneyta, stofnana og fyrirtækja sem sjá um rekstur mikilvægra samfélagslegra innviða, gerð viðbragðsáætlana og fyrirbyggjandi öryggisráðstafana. Hins vegar er markmið frumvarpsins að styrkja valdheimildir æðstu stjórnar almannavarna gagnvart framangreindum aðilum við sérstakar neyðaraðstæður. Núgildandi lög um almannavarnir voru sett árið 2008. Grunnatriði laganna er að við allar neyðaraðstæður sé byggt á sama viðbragðskerfi og þar gegni samhæfingar- og stjórnstöð almannavarna við Skógarhlíð lykilhlutverki. Í lögum um almannavarnir endurspeglast sú áhersla löggjafans að viðbragðskerfið geti brugðist við áföllum sem ein heild. Forsenda fyrir því er skilvirkt samstarf stjórnsýslustiga, stofnana og samtaka sem vinna að öryggis- og almannavarnamálum. Reynslan hefur sýnt að þetta fyrirkomulag og uppbygging á viðbragðskerfi almannavarna hefur gefist vel og nýtur mikils traust í samfélaginu. Nú liggur fyrir mat samráðshóps almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra og Viðlagatryggingar Íslands um eldsumbrotin í Holuhrauni og jarðhræringar í Bárðarbungu sem hófust síðsumars 2014 og gefa til kynna að hugsanlega geti orðið hamfaraflóð í kjölfar eldgoss undir jökli sem geti haft áhrif á byggðir og helstu grunnstoðir samfélagsins, svo sem framleiðslu og flutning á raforku, fjarskipti og samgöngur. Er mögulegt að slíkar náttúruhamfarir gætu haft langvarandi efnahagsleg og samfélagsleg áhrif um land allt. Með frumvarpi þessu er brugðist við ábendingum almannavarnadeildar og Viðlagatryggingar Íslands um að kveða þurfi nánar á um skyldur lykilaðila, ekki síst rekstraraðila mikilvægra samfélagslegra innviða til að viðhafa öryggisráðstafanir til að draga megi úr áhrifum og eyðileggingu vegna meiri háttar náttúruhamfara. Þessir aðilar hafa einnig bent á að styrkja þurfi valdheimildir stjórnvalda á neyðarstundu, einkum vegna starfsemi mikilvægra samfélagslegra innviða. Til þeirra teljast kerfi og kerfishlutar sem eru mikilvægir nauðsynlegri virkni samfélagsins, t.d. á sviði raforku og samskipta. Mun ég nú víkja að einstökum efnisatriðum frumvarpsins. Í frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að tilvísun til ráðherra í almannavarnalögum verði breytt þannig að vísað verði til ráðherra sem fari með málefni almannavarna í stað þess að vísa til ráðherra sem fari með málefni almannaöryggis. Breytingin þykir í betra samræmi við forsetaúrskurð um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands og hún hefur ekki efnisbreytingu í för með sér. Í öðru lagi er lagt til að kveðið verði á um flokkun og skilgreiningu á almannavarnastigum í almannavarnalögum með hliðsjón af því hversu alvarlegt atvik er verið að fást við hverju sinni. Þessi flokkun hefur þýðingu hvað varðar heimildir sem eru stjórnvöldum tiltækar, t.d. hvort talin sé þörf á því að grípa til neyðarráðstafana, samanber 10. gr. frumvarpsins um sérstakar valdheimildir á neyðarstigi almannavarna. Ákvæði þessa efnis er í samræmi við ákvæði reglugerðar um flokkun almannavarnastiga. Í þriðja lagi er lögð til breyting á 2. mgr. 5. gr. laganna þar sem fjallað er um stöðu og hlutverk ríkislögreglustjóra í málefnum almannavarna og orðalag fært til samræmis við það sem hefðbundið er í lagatexta þar sem fjallað er um stjórnsýslusamband æðra og lægra stjórnvalds, samanber IV. kafla laga nr. 115/2011, um Stjórnarráð Íslands, þar sem fjallað er um stjórnunar- og eftirlitsheimildir ráðherra. Breytingin er fyrst og fremst til skýringar. Þá er lagt til að sett verði skýr lagaheimild fyrir stjórnvöld til að fara fram á aðstoð erlends hjálparliðs vegna almannavarnaástands í samræmi við alþjóðasamninga sem Ísland á aðild að og að ríkislögreglustjóri taki þátt í alþjóðlegu samstarfi stjórnvalda um almannavarnir. Í frumvarpinu er lagt til að skýra umboð og ábyrgð ríkislögreglustjóra til að fylgja því eftir að opinberir aðilar, ríki og sveitarfélög, einkaaðilar og eigendur eða umráðamenn mikilvægra samfélagslegra innviða geri viðeigandi öryggisráðstafanir til að draga úr tjóni vegna hættuástands, samanber 4. og 6. gr. frumvarpsins. Jafnframt er lagt til að sett verði skýrt lagaákvæði um aðgerðaskyldu opinberra aðila, einkaaðila og rekstraraðila mikilvægra samfélagslegra innviða og að sérhver ráðherra hafi, að höfðu samráði við ríkislögreglustjóra, heimild til að gefa þessum aðilum fyrirmæli um þessi atriði ef á þarf að halda, samanber 9. gr. frumvarpsins. Í fimmta lagi er það nýmæli í frumvarpinu að ákvörðunarvald um beitingu sérstakra valdheimilda eftir að lýst hefur verið yfir neyðarstigi almannavarna verði af hendi þess ráðherra sem fer með málefni almannavarna að fengnu samþykki ríkisstjórnar. Meginreglan í gildandi lögum um almannavarnir er hins vegar sú að ríkislögreglustjóri fer með úrskurðarvald um efni fyrirmæla um viðbrögð og aðgerðir vegna almannavarnaástands í tilvikum þar sem ágreiningur kemur upp meðal þeirra sem eiga sæti í stjórn stöðvarinnar. Þá verður lagt til að hvert ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands eigi auk annarra viðbragðsaðila fulltrúa í viðbragðsstjórn samhæfingar- og stjórnstöðvar almannavarna. Almannavarnir eru í eðli sínu þannig að þær geta snert öll svið samfélagsins, þar með málaflokka allra ráðuneyta. Þykir mikilvægt til að tryggja sem vandaðasta miðlun sérfræðiþekkingar og samhæfingu ákvarðana að ráðuneytin eigi fulltrúa í stjórninni sem geti miðlað upplýsingum til ráðuneyta sinna og lagt til málanna við ákvarðanatöku um aðgerðir. Í núgildandi lögum um almannavarnir er gert ráð fyrir samvinnu ráðuneyta og undirstofnana þeirra og ríkislögreglustjóra varðandi ýmiss konar fyrirbyggjandi öryggisráðstafanir. Byggt er á því að það stjórnvald sem almennt vinnur á tilteknu sviði skuli framkvæma hættumat og skipuleggja almannavarnaviðbrögð. Með 6. gr. frumvarpsins er skýrt kveðið á um að ráðuneyti og undirstofnanir þeirra, sveitarfélög og rekstraraðilar mikilvægra samfélagslegra innviða beri sambærilegar skyldur til þess að viðhafa fyrirbyggjandi öryggisráðstafanir. Til viðbótar við upptalningu samkvæmt núgildandi lögum um hvert skuli vera efni viðbragðsáætlana er kveðið skýrt á um að í viðbragðsáætlunum skuli fjalla um stigskiptingu viðbragðsáætlunar í óvissu-, hættu- og neyðarstig, hverjir teljist til viðbragðsaðila og hvert hlutverk þeirra sé, hvernig staðið skuli að boði viðbragðsaðila vegna hættuástands og hver taki ákvörðun um virkjun viðbragðsáætlunar. Í 8. gr. frumvarpsins er lögð til sú breyting að rekstraraðilar mikilvægra samfélagslegra innviða skuli jafnframt staðfesta viðbragðsáætlanir sínar og senda ríkislögreglustjóra. Í 9. gr. frumvarpsins er lagt til að við ákvæðið bætist ný málsgrein þar sem ráðherrum, hverjum á sínu málefnasviði, verði veitt heimild, að höfðu samráði við ríkislögreglustjóra, til að gefa eiganda eða umráðamanni mikilvægra samfélagslegra innviða fyrirmæli um að grípa til fyrirbyggjandi öryggisráðstafana í þeim tilgangi að efla öryggisviðbúnað að lögum. Heimildin er nauðsynleg því að á undanförnum árum hefur ýmis starfsemi sem áður var á hendi ríkisvaldsins færst til einkaaðila. Um er að ræða starfsemi sem tengist almannavörnum á ýmsa vegu, t.d. fjármálaþjónustu og þjónustu á sviði fjarskipta. Í 10. gr. frumvarpsins er fjallað um sérstakar valdheimildir stjórnvalda eftir að lýst hefur verið yfir neyðarástandi almannavarna til að tryggja megi óhefta starfsemi mikilvægra kerfa og innviða í samfélaginu. Grunninnviðir nútímasamfélags byggja á margvíslegum kerfum sem mynda samtengt net innviða sem oft eru háðir hver öðrum. Þannig getur kerfisbrestur á einu sviði haft alvarleg áhrif á starfsemi annarra kerfa. Þessi veikleiki gerir það að verkum að nauðsynlegt er talið að stjórnvöld hafi heimildir til að gefa fyrirskipanir um fyrirbyggjandi öryggisráðstafanir ef neyðarástand skapast. Enda þótt almennt verði talið að stjórnvöld hafi víðtækar heimildir á grundvelli neyðarréttar til að grípa til neyðarráðstafana á neyðarstundu til að tryggja mikilvæga samfélagslega starfsemi, almannaheill og til að lágmarka samfélagslegan skaða þykir rétt að lagaheimildir stjórnvalda í þessu efnum séu skýrar og óumdeildar, einkum vegna náttúruhamfara hérlendis. Neyðarráðstafanir ráðherra samkvæmt ákvæðinu geta m.a. falist í því að gefa stofnunum, fyrirtækjum og eigendum mannvirkja fyrirmæli um ráðstafanir til að lágmarka skaða og til að tryggja órofinn rekstur. Séu aðstæður knýjandi og stjórnendur hlíta ekki fyrirmælum samkvæmt framansögðu geta neyðarráðstafanir ráðherra falist í því að taka tímabundið yfir stjórn fyrirtækis eða stofnunar í þeim tilgangi að hrinda neyðarráðstöfunum í framkvæmd. Ráðherra almannavarna þarf samþykki ríkisstjórnar við töku ákvarðana samkvæmt þessari grein. Þykir slíkt nauðsynlegt, enda um veigamiklar og hugsanlega afdrifaríkar ákvarðanir að ræða sem geta varðað málefnasvið margra ráðherra. Þá hefur samhæfingar- og stjórnstöð almannavarna ráðgjafarhlutverk í öllum aðgerðum, samanber c-lið 5. gr. frumvarpsins, þar sem lagt er til að hvert ráðuneyti fái fulltrúa í stjórn stöðvarinnar, enda getur tími til undirbúnings ráðstafana og samráðs verið afar skammur. Þá þykir nauðsynlegt að kveða á um í ákvæði IV.–VII. kafla stjórnsýslulaga gildi ekki um málsmeðferð og ákvarðanatöku neyðarráðstafana. Þetta undirstrikar einnig mikilvægi þess að til grundvallar ákvörðunum liggi vel ígrundaðar og samhæfðar viðbragðsáætlanir. Með þeirri breytingu sem lögð er til á ákvæðum 18. gr. er kveðið á um heimild ráðherra að höfðu samráði við ríkislögreglustjóra til að gefa fyrirskipun um að viðeigandi öryggisráðstafanir nái einnig til eigenda og umráðamanna mikilvægra samfélagslegra innviða, hvort sem um er að ræða opinberra aðila eða einkaaðila. Ef fyrirmælum ráðherra um ráðstafanir er ekki hlýtt má framkvæma þær á kostnað eiganda eða umráðamanns, að teknu tilliti til þeirrar kostnaðarreglu sem kveðið er á um í frumvarpinu og nánar er vikið að hér á eftir. Þá er lagt til að kröfu um endurheimt fylgi lögtaksréttur. Ákvæði í lokamálsgrein 18. gr. núgildandi laga þykir óskýrt hvað þetta snertir og ekki í rökrænu samhengi við markmið greinarinnar og þær ráðstafanir sem þar er mælt fyrir um að takmarka tjón við neyðaraðstæður. Þykir eðlilegra að kveðið sé á um í lokamálsgrein í 18. gr. að ef gerð er krafa um fyrirbyggjandi öryggisráðstafanir sem teljast verulega umfram það sem leiðir af lögum og reglum settum samkvæmt þeim skuli ríkið bera kostnað af þeim leiðir. Virðulegi forseti. Það er meginregla í skaðabótarétti að við sérstakar aðstæður, t.d. náttúruhamfarir, er almennt ekki um bótaábyrgð að ræða og við slíkar aðstæður getur einnig komið upp sú staða að fórna verði minni hagsmunum fyrir meiri til að lágmarka samfélagslegan skaða. Styðst slíkt við neyðarréttarsjónarmið. Margar ákvarðanir í slíku ástandi kunna að orka tvímælis en eftir sem áður er nauðsynlegt að ákvarðanir séu teknar. Þrátt fyrir að bótaábyrgð sé almennt ekki fyrir hendi í þessum tilvikum þykir rétt að lögfesta sérstaklega að ríkið, stofnanir þess eða starfsmenn beri ekki skaðabótaskyldu vegna slíkra ákvarðana. Ljóst er að til slíkra ráðstafana verður aðeins gripið ef neyðarástand skapast. Samfélagslegt tjón af meiri háttar náttúruhamförum getur orðið mikið og að sama skapi er ekki réttlætanlegt að ríkið bæti slíkan skaða af almannafé. Verður einnig að ganga út frá eins og ákvæðið gerir ráð fyrir að stjórnendur og starfsmenn stofnana og fyrirtækja veiti fullt liðsinni til að takmarka tjón eins og kostur er. Sanngirnisrök standa þó til að komið sé til móts við hagsmuni að því leyti sem þeir kynnu að njóta verndar ef kæmi til lögmætra ráðstafana sem yfirvöld þyrftu að grípa til vegna náttúruhamfara. Er í þessu tilliti lagt til að líkamstjón verði bætt eftir almennum reglum, beinn kostnaður vegna nauðsynlegra ráðstafana verði greiddur eftir mati og að hagsmunir sem ella nytu verndar viðlagatryggingar yrðu ekki fyrir borð bornir vegna neyðarráðstafana. Er nánari gerð grein fyrir þeim þætti málsins í athugasemdum við 13. gr. frumvarpsins. Með 11. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á raforkulögum í þá veru að bætt er við lögin tilvísun í 27. gr. a laga um almannavarnir varðandi valdheimildir sem lýst hefur verið yfir neyðarástandi almannavarna. Með greininni er jafnframt kveðið á um að áður en gripið er til neyðarráðstafana beri eftir því sem unnt er að hafa samráð við neyðarsamstarf raforkukerfisins. Þá er lagt til í frumvarpinu að ákvæðum 72. gr. fjarskiptalaga verði breytt á þann veg að ekki fari á milli mála að það falli undir þann ráðherra sem fer með almannavarnir, að mæla fyrir takmörkun fjarskipta sem truflað geta neyðar- og öryggisfjarskipti, að tiltekin fjarskiptavirki skuli notuð í þágu björgunaraðgerða og að sett skuli upp ný fjarskiptavirki, sé uppi sú staða sem greinin tekur til. Að síðustu eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á lögum um Viðlagatryggingu Íslands. Líta má á lögboðna vátryggingu gegn náttúruvá með því fyrirkomulagi sem hér er á landi sem sambland hefðbundinnar skaðatryggingar og almannatryggingar. Markmiðið er að standa vörð um grunnþætti þjóðfélagsins. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins að mestu leyti. Frumvarpið varðar mjög ríka almannahagsmuni þar sem stjórnvöldum eru veittar sérstakar valdheimildir. Frumvarpið varðar einnig ríka fjárhagslega hagsmuni þeirra sem reka samfélagslega innviði. Það er því mjög mikilvægt að skoða ákvæði frumvarpsins um valdheimildir stjórnvalda á neyðarstundu og leita umsagna sem víðast til að tryggja að sem breiðust samstaða nái um efni þess. Ég legg verulega áherslu á þann þátt málsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar til meðferðar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir og sérstaklega fyrir orð hennar um það að málið þurfi í meðförum að verða þannig úr garði gert að um það geti skapast breið samstaða. Ég tek undir það og legg áherslu á að gerðar verði veigamiklar breytingar á málinu í nefnd. Þótt hér séu ýmsir ágætir hlutir á ferðinni, m.a. um viðbragðsáætlanir o.s.frv., þykir mér við fyrstu sýn eins og mörgum öðrum - enda hefur frumvarpið manna á meðal verið kallað herlögin - vera býsna opnar heimildir til framkvæmdarvaldsins um að taka yfir stjórn á hlutum. Það finnst mér, hæstv. ráðherra, ekki vera skýr löggjöf. Það hefur ekki staðið á Alþingi að koma saman og setja löggjöf á neyðarstundu, hvort sem það hefur verið vegna náttúruhamfara, efnahagsvár eða annarra hluta. Ríkisstjórn hefur á hverjum tíma fullar heimildir til að setja bráðabirgðalög ef þing getur ekki komið saman, sem síðan eru borin undir hina lýðræðislegu samkundu. Hér virðist mér vera til allrar framtíðar verið að opna valdheimildir 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að hér er um verulegar valdheimildir að ræða enda miðað við að um neyðarástand sé að ræða í landinu. Ég legg gríðarlega mikla áherslu á það að í þessu frumvarpi erum við að tala um meiri háttar náttúruhamfarir og þá getur þurft að bregðast mjög hratt við. Það er álit manna að það sé skynsamlegt að löggjöf sé fyrir hendi komi slík tilvik upp. Að sjálfsögðu er það rétt hjá hv. þingmanni að Alþingi Íslendinga hefur brugðist hratt við þegar alvarlegir atburðir hafa orðið og ég á von á því að svo verði áfram. En engu að síður er það mat almannavarna og þeirra sem gerst þekkja að skynsamlegt sé að slík löggjöf sé fyrir hendi. Að því sögðu vil ég segja það, hæstv. forseti, að þetta er að sjálfsögðu mál af því taginu að það þarf töluvert mikla umræðu og vandaða umfjöllun. Ég veit að sú umfjöllun er fram undan hjá hv. allsherjar- og menntamálanefnd og ég er að sjálfsögðu reiðubúin til þess á síðari stigum að koma þar að liði eins og ég mögulega get.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að leiða ýmislegt af því sem hér er að finna í lög en það er veruleg ástæða fyrir nefndina að fara gagnrýnið í gegnum það að opna víðtækar valdheimildir til inngripa og yfirtöku stofnana og fyrirtækja til framkvæmdarvaldsins um alla framtíð, jú, vissulega við neyðarástand, nema að því leyti sem þess er þörf. Maður hlýtur að spyrja um tilefnin, hvort almannavörnum hafi verið neitað af stofnunum eða fyrirtækjum á mikilvægum stundum um það sem þær hafa til þurft. Höfum við ekki með gildandi valdheimildum fengist við Vestmannaeyjagos, við gos í Eyjafjallajökli og allt það sem kom fyrir flugumferðina þá, við efnahagshrun á Íslandi og margvíslega aðra stórkostlega vá og tekist það ótrúlega giftusamlega miðað við þá miklu hættu sem aðsteðjandi var á grundvelli gildandi valdheimilda?

Hæstv. forseti. Ég tek undir það að þegar við stóðum frammi fyrir efnahagslegum hamförum þá brást Alþingi að sjálfsögðu sameiginlega við á þeim örlagaríku dögum haustið 2008. Hér er um að ræða frumvarp sem hefur tilvísun í þá miklu náttúruvá sem við sjáum fram á og er í raun í gangi í Holuhrauni og í Bárðarbungu. Við vitum ekkert um hvernig þeir atburðir munu þróast. Við vitum ekkert um hvaða atburðir geta orðið í íslenskri náttúru og það er í raun það sem frumvarpið snýst um. Verði um gríðarlegar náttúruhamfarir að ræða, og þá erum við auðvitað að sjálfsögðu að tala um fordæmalausar náttúruhamfarir, verði fyrir hendi ferlar og aðgerðaáætlanir og hvernig hlutirnir eigi að fara fram í lögum. Það er ekki þannig að innanríkisráðherra geti bara einn og sjálfur gripið um taumana við stjórn landsins heldur þarf það að fara í gegnum ríkisstjórn og að sjálfsögðu þarf að fara eftir ákveðnum ferlum komi til þess, sem við að sjálfsögðu vonum að verði aldrei.

Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Reykv. s. fór reyndar að miklu leyti yfir það sem mig langaði að nefna við hæstv. innanríkisráðherra, en mig langaði líka að bjóða hæstv. ráðherra velkomna til starfa og þakka sérstaklega fyrir það viðhorf að frumvarpið þurfi mikla og breiða samstöðu því það er dagsatt. Hér er um að ræða ansi miklar valdheimildir. Þegar ég skoða sérstaklega 10. gr. frumvarpsins velti ég svolítið fyrir mér hvaða valdheimildir sé ekki verið að veita frekar en hverjar sé verið að veita. Þetta er ansi víðtækt. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið skortur á þessu valdi hingað til. Eins og hv. þingmaður fór yfir hérna áðan þá hefur Ísland gengið í gegnum ýmislegt á ansi löngum tíma og maður hefði haldið að við værum þegar komin á þann stað að geta ráðið við náttúruhamfarir án þess að þurfa það sem virðist vera frekar gerræðislegar valdheimildir enda hannaðar fyrir slíkar uppákomur að það þurfi eiginlegt gerræði. 

Hæstv. forseti. Ég skil ósköp vel að þingmenn þurfi að spyrja sig allra þessara spurninga. Ég held að það sé mjög mikilvægt, eins og ég gat um í framsöguræðu minni, að þingið hafi svigrúm til að fara mjög rækilega yfir málið og leita umsagnar út um þjóðfélagið og átta sig á því hvað sé á ferðinni. Sem dæmi um hugsanleg viðbrögð við stórfelldum náttúruhamförum - ég ítreka að við erum að tala um stórfelldar náttúruhamfarir - er ef til þess kemur að skammta þarf rafmagn í landinu til að gæta og verja almannahagsmuni, ef hlutirnir eru orðnir það alvarlegir að ekki er öruggt að við getum, ef við höldum áfram með sömu líkingu, framleitt rafmagn, eða ef við förum yfir í fjarskiptin og fjarskiptasamband er með þeim hætti að ekki er hægt að halda því uppi eftir hefðbundnum leiðum heldur þurfi að grípa sérstaklega inn í. Þetta felur í sér ýktar, ef við getum notað það ómögulega orð í þessu tilviki, aðstæður til að bregðast við.

Virðulegi forseti. Auknar valdheimildir af þessu tagi í hinum vestræna heimi eru alltaf réttlættar með neyðarástandi, alltaf. Það hefur verið þannig í Bandaríkjunum, það var þannig í Þýskalandi á sínum tíma, það er þannig í Bretlandi, það er þannig í Ástralíu, það er þannig alls staðar. Það er alltaf neyðarástand án undantekninga, að mér vitandi, og það er alltaf þessi togstreita milli réttinda borgaranna og nauðsynlegs yfirvalds sem yfirvöld hafa. Þegar ég ímynda mér þær náttúruhamfarir sem eru hugsanlegar og við vonum auðvitað öll að verði ekki og mestar líkur eru á að verði ekki, eftir því sem ég best veit, þá lítur þetta allt öðruvísi út. Þegar ég hugsa til dæmis um hryðjuverkaógnina sem er umtöluð hérna í vestrinu þá velti ég því fyrir mér hvernig hæstv. innanríkisráðherra mundi taka í það að þetta frumvarp yrði takmarkað við mögulegar afleiðingar af tilteknum mögulegum náttúruhamförum sem vísað væri í. Má takmarka frumvarpið þannig að það eigi ekki við ógn á borð við 

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er hugsað sérstaklega gagnvart náttúruhamförum. Ég verð að leyfa mér að segja það við hv. þingheim að ég hef heldur ekki sjálf haft óskaplega langan tíma til að fara yfir allt það sem snertir þetta mál og ég er ekki reiðubúin til að ganga mjög langt í því að lýsa því sem ég mundi gjarnan vilja skoða betur, ég verð bara að segja það, af því að skammt er liðið á mína ráðherratíð. Málið er mjög mikilvægt og það er mjög stórt, ég geri mér grein fyrir því, en ég vil þó að það komi fram að ég er auðvitað afar upptekin af réttindum borgaranna. Og það er alveg augljóst að þegar verið er að grípa til aðgerða sem skerða þau þarf alltaf að fara gætilega og það er líka alveg rétt að neyðarréttur gildir í landinu. Þegar neyðarástand skapast er ákveðið neyðarréttarsjónarmið fyrir hendi sem ég fór yfir í ræðu minni. Þetta er vandmeðfarið, ég geri ekki lítið úr því að þetta er vandmeðfarið. En engu að síður er það mat manna að ástæða sé til að fastmótaðir ferlar séu fyrir hendi þannig að ef til slíkra náttúruhamfara kemur, sem ég vona að verði aldrei, sé að minnsta kosti eitthvert skipulag á hlutunum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra framsöguna og bjóða hana velkomna til starfa. Mig langar líkt og aðra þingmenn að viðra áhyggjur mínar af þeim þætti sem varða valdheimildir á neyðarstundu. Ég held að ekki sé ofmælt að það er sá þáttur sem er mest ástæða til að hafa áhyggjur af vegna þess að hinir þættir frumvarpsins sem snúast kannski fyrst og fremst um að mæla skýrar fyrir um skyldur stofnana, fyrirtækja o.s.frv. og ekki síður sá þáttur sem varðar ákvæði um skaðabótaskyldu vegna ákveðinna fyrirmæla og því um líkt er kannski skýrari. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra og ætlast kannski ekki til að hún svari því beint af augum en velti vöngum yfir því með okkur hér hvort raunveruleg ástæða sé til að ganga fram í þessari umferð þegar frumvarpið gengur í gegnum nefnd að breyta lögum um almannavarnir með svo afgerandi hætti að því er varðar þessar valdheimildir á neyðarstundu eða hvort það sé ekki rétt tilfinning hjá mér að það séu frekar hinir þættirnir sem ríður mest á að ljúka.

Hæstv. forseti. Ég hlusta á þau sjónarmið sem hér hafa komið fram af hálfu þingmanna og ætla að ígrunda þau líka. Ég tel þó að ég geti sagt á þessu stigi að vissulega felst það í hugsun frumvarpsins að valdheimildirnar séu fyrir hendi þó að því gefnu að þær séu leiddar fram á réttan hátt og skynsamlega. Það er náttúrlega það sem við getum og munum ræða hér í þinginu vonandi í rólegheitum þegar umræðurnar komast lengra, þ.e. hvernig yfirmaður eða ráðherra almannavarna grípur inn í ef sú staða kemur upp að grípa þarf til slíkra valdheimilda, ef við tökum til dæmis mikilvæga samfélagslega innviði eins og getið var um í ræðu minni, að allt slíkt skipulag sé geirneglt í lagasetningu af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Mig langar að spyrja í fyrsta lagi bara alveg konkret. Við erum í fyrsta lagi að tala um að almannavarnastigin eru þrjú, þ.e. óvissustig, hættustig og neyðarstig, og hér er verið að tala um neyðarstigið. Hversu skýrt er kveðið á um mörk þessara stiga? Hversu skýrar eru þær skilgreiningar? Það skiptir auðvitað afar miklu máli vegna þess að það er forsenda fyrir því að réttlætanlegt sé að fara inn með svo miklar valdheimildir. Svo langar mig að biðja hæstv. ráðherra að reyna að svara því eins skýrt og hægt er á þessu stigi máls, því svo fer málið væntanlega til þingnefndar til áframhaldandi úrvinnslu: Við hvaða tækifæri, möguleg eða ómöguleg, er mikilvægt að ábyrgð á fyrirmælum sé frekar hjá ráðherra en hjá ríkislögreglustjóra eða með þeim hætti sem nú er í gildandi lögum?

Hæstv. forseti. Það hættustig sem við erum að tala um er neyðarstig. Það er algerlega kýrskýrt að verið er að tala um neyðarstig, ekkert annað. Það er einnig þannig að skiptingin er í reglugerð og nákvæmlega er kveðið á um í reglugerð hvernig hún er og ég vísa til hennar um það. Varðandi það hvort rétt sé að ráðherra eða almannavarnir, ef ég tók rétt eftir - 

Virðulegur forseti. Það sem ég hef áhyggjur af varðandi þetta mál eru valdheimildir sem finna má í 10. gr. þessa frumvarps, þar sem segir, með leyfi forseta: „Séu aðstæður knýjandi og stjórnendur hlíta ekki fyrirmælum skv. 2. mgr. geta neyðarráðstafanir ráðherra falist í því að taka tímabundið, eða eins lengi og nauðsyn krefur, yfir stjórn fyrirtækis eða stofnunar í þeim tilgangi að hrinda neyðarráðstöfunum í framkvæmd.“ Sé þessi heimild sett þarna inn þarf það að vera alveg kýrskýrt hvaða skilgreiningar eru á þessu neyðarstigi. Hver lýsir því yfir og hvernig er komist að þeirri niðurstöðu að það ríki? Þetta verður að vera alveg skýrt líka: Hefur ráðherra, og er þá verið að tala um dómsmálaráðherra í þessu tilfelli eða innanríkisráðherra, heimild til þess til dæmis að leysa stjórn Ríkisútvarpsins frá störfum og taka yfir stjórnun þeirrar stofnunar ef hann metur ástandið þannig?

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála því að þetta ákvæði 3. mgr. 10. gr. er mjög umfangsmikið. Það er það. Það er alveg ljóst að þetta er nokkuð sem er algjörlega í ýtrustu neyð og það verður að vera skýrt. Það verður að vera skýrt í löggjöf af þessum toga að þetta sé ýtrasta neyð og ég legg mjög mikla áherslu á það. Mér finnst koma til álita, þó að ég vilji ekki ganga lengra en það í dag, að sumt af því sem er í þeirri reglugerð sem vísað er til sé sett í lög. Þá á ég sérstaklega við skilgreininguna á neyðarstigi að það sé samfara máli af þessu tagi, sé þá bara geirneglt í lög, hvaða aðstæður við erum að tala um þegar við fjöllum um þetta. Það finnst mér koma mjög vel til álita og ég geri ráð fyrir að það sé eitt af því sem hv. allsherjar- og menntamálanefnd mun taka fyrir nú þegar málið fer til hennar.

Virðulegi forseti. Í þúsund ár höfum við búið hér við nyrstu voga og gengið á móti okkar þrautum djörf og sterk og náð að ráða nokkuð vel fram úr þeim náttúruhamförum sem við glímum við með reglulegu millibili. Maður þarf því að skilja vel hvaða þörf er á þessari löggjöf umfram það sem við höfum haft vegna þess að getan til að bregðast við og rjúfa vegi, sé þess þörf, hefur verið til staðar og menn hafa ekki hikað við það. Íslendingar hafa ekki legið á liði sínu, það þekki ég nú sem Vestmannaeyingur, þegar á þarf að halda, að grípa til þeirra ráðstafana sem grípa þarf til og eru þá kannski ekki mikið að horfa í lagabókstafinn meðan á því stendur. Mér finnst að menn þurfi að hafa það á bak við eyrað meðan þeir fjalla um þetta. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að þetta þarf mikla umræðu og reglugerðarheimildin - ég er sammála því líka. Það þarf að skoða það vandlega hvort það sé ekki hluti af löggjöfinni þannig að menn geti rætt það hér með opnum hætti og komist að sameiginlegri niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það, og það held ég að við getum öll gert, að samtakamáttur Íslendinga á ögurstundu hefur ávallt verið mikill og hann þurfum við að varðveita. En hér erum við að tala um ýtrustu neyð og við erum kannski líka að tala um dálítið annað samfélag - hugsum okkur að margar þær hrikalegustu náttúruvár sem við höfum horfst í augu við gegnum sögu Íslands yrðu að veruleika í dag í því breytta þjóðfélagi, því tækniþjóðfélagi, sem við erum hér að tala um. Ég gat aðeins um það í ræðu minni að það er kannski það sem líka skiptir máli. Þetta er ekki bara spurning um að rjúfa vegi, þetta getur líka verið mjög mikilvægt fjarskiptatengt mál í allt öðru samfélagi þar sem fyrirtæki eru ekki lengur í eigu ríkisins heldur komin til einkaaðila. Þá geta þær aðstæður komið upp að grípa þurfi inn í til að ákveðnir hlutir komist í kring. Ég vil að lokum, hæstv. forseti, ítreka það sem ég sagði í upphafi að þetta er mál af því tagi sem þarf mikla og góða umræðu í þinginu og ég veit að það mun fá það.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 49/1997, um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, með síðari breytingum. Frumvarpi var unnið í samvinnu við Veðurstofu Íslands. Í frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að ráðstafa fé úr ofanflóðasjóði til að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna vatnsflóða og sjávarflóða ásamt því að gert er ráð fyrir heimild til að nota fé úr ofanflóðasjóði til að taka þátt í kostnaði við hættumat eldgosa verði framlengt um þrjú ár. Mikilvægi hættumats hefur glögglega komið í ljós í umbrotunum sem nú standa yfir í Bárðarbungu og Holuhrauni. Íslenskt samfélag verður að geta brugðist rétt við eldgosavá sem og annarri náttúruvá. Hættumat er nauðsynleg forsenda þess að allir viðbragðsaðilar geti unnið skipulega og markvisst í náttúruatburðum eins og eldgosum og lágmarkað þannig kostnað samfélagsins. Tillaga hefur verið lögð fram að verkefnum fyrir næsta áfanga, vinnu við gerð hættumats vegna eldgosa ásamt grófri kostnaðaráætlun. Þar er gert fyrir að ofanflóðasjóður greiði um 45% kostnaðarins og aðrir hagsmunaaðilar, svo sem Alþjóðaflugmálastofnunin, aðilar innan íslenska orkugeirans og aðrir greiði um 55% kostnaðarins. Í þeim áfanga verður lögð áhersla á skilgreiningu áhættuviðmiða en þau eru grundvöllur umfangs allrar áhættustjórnunar. Eldgosið í Holuhrauni og umbrotin í Bárðarbungu eru vísindalegur fjársjóður sem á eftir að nýtast við gerð áframhaldandi hættumats sem og eldfjallarannsókna almennt. Atburðirnir hafa undirstrikað enn frekar en áður brýna nauðsyn þess að unnið verði samræmt eldgosahættumat fyrir helstu eldstöðvar landsins. Lagt er til að vinnu við hættumat vegna eldgosa sem nú hefur staðið yfir í tæp þrjú ár verði fram haldið næstu þrjú árin, þ.e. frá 2015–2017. Gert er ráð fyrir að hlutur ofanflóðasjóðs í kostnaði við vinnu við næsta áfanga við gerð hættumats vegna eldgosa verði 120 milljónir alls næstu þrjú árin. Bent hefur verið á að mikilvægt er að taka á allri náttúruvá með sama hætti og gert hefur verið varðandi ofanflóðin. Er þess vegna lagt til í frumvarpinu að hættumat verði í fyrsta skipti unnið fyrir vatnsflóð og sjávarflóð samkvæmt hættumatsramma Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar og Sameinuðu þjóðanna. Sá rammi hefur reynst vel við vinnu hættumats vegna ofanflóða hér á landi eins og hann hefur gert víða um heim. Árið 2006 urðu mikil vatnsflóð á Suðurlandi, í Borgarfirði, Skagafirði, Eyjafirði og við Skjálfandafljót og var vatnamælingum Orkustofnunar falið í kjölfarið að kortleggja flóðamörk, leggja mat á flóðahæð, byggja upp gagnabanka um söguleg flóð og setja upp vatnshæðarmæla. Er þessi vinna grunnur að því hættumati vatnsflóða sem nú er lagt til að gert verði. Í fyrsta áfanga verkefnisins um hættumat vegna vatnsflóða er lagt til að upplýsingar um söguleg flóð verði tekin saman, áhrifasvæði mögulegra flóða metin og áhættuviðmið skilgreind. Brýnt er að skilgreina áhættuviðmið varðandi vatnsflóð en það hefur aldrei verið gert hér á landi. Þessi upphafsvinna við hættumat er grundvöllur fyrir gerð viðbragðs- og rýmingaráætlana og áhættuminnkandi aðgerða. Mikilvægt er að fyrir liggi upplýsingar um flóð og flóðahættu, t.d. þegar sveitarfélög taka ákvarðanir um landnotkun. Eins þarf að byggja upp kerfi til að hægt sé að vara við flóðum og fylgjast með framgangi þeirra með viðvörðunarkerfi og vöktunarmælum. Gert er ráð fyrir að hlutur ofanflóðasjóðs í kostnaði við vinnu við gerð hættumats vegna vatnsflóða verði 90 milljónir næstu þrjú árin. Eins og áður sagði er brýnt að unnið verði hættumat vegna allrar náttúruvár og eru sjávarflóð þar ekki undanskilin. Fjölmörg dæmi eru um minni eða meiri tjónaflóð víða við strendur landsins og hefur Vegagerðin gert áætlun um sjóvarnir og metið nauðsyn framkvæmda vegna þeirra í samræmi við lög nr. 28/1997, um sjóvarnir. Nauðsynlegt er að vinna úttekt á mögulegum sjávarflóðum á lágsvæðum landsins þar sem forsendur eru breyttar frá því að fyrri úttekt var gerð á fyrri hluta 10. áratugar síðustu aldar á vegum Vita- og hafnamálastofnunar, Skipulags ríkisins og Viðlagatryggingar. Einnig hefur aukin þekking á áhrifum loftslagsbreytinga, m.a. á sjávarstöðu, hopi jökla og þar af leiðandi landrisi og landsigi, gert það að verkum að nauðsynlegt er að slík úttekt fari fram. Í fyrsta áfanga verkefnisins um hættumat vegna sjávarflóða verður farið yfir fyrirliggjandi úttektir og þær settar í samhengi við loftslagsbreytingar, spár um breytingar á sjávarstöðu, landris og landsig og mismunandi endurkomutíma sjávarflóða. Svæðum þar sem vinna þarf hættumat verður forgangsraðað og áhættuviðmið verða skilgreind. Þessi upphafsvinna við hættumat er grundvöllur fyrir gerð viðbragðs- og rýmingaráætlana og áhættuminnkandi aðgerða. Eins og gildir um vatnsflóðin þá er mikilvægt að fyrir liggi upplýsingar um flóð og flóðahættu vegna sjávarflóða, t.d. til upplýsinga fyrir sveitarfélög til að taka ákvarðanir um landnotkun. Eins þarf að byggja upp kerfi til að hægt sé að vara við flóðum og fylgjast með framgangi þeirra með viðvörunarkerfi og vöktunarmælum. Gert er ráð fyrir að hlutur ofanflóðasjóðs í kostnaði við vinnu við gerð hættumats vegna sjávarflóða verði 45 milljónir næstu þrjú árin. Samráð var haft við innanríkisráðuneytið og Vegagerðina varðandi þann þátt frumvarpsins sem lýtur að sjávarflóðum. Jafnframt er nauðsynlegt að Veðurstofa Íslands og Vegagerðin vinni saman að verkefninu. Auk þess sem hér hefur verið greint frá felst í frumvarpinu ótímabundin framlenging á þeim ákvæðum sem greinir í lögum nr. 22/2012, um breytingu á lögum nr. 49/1997, um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, sem að óbreyttu falla annars úr gildi 31. desember næstkomandi. Í lögum nr. 22/2012 var öllum þeim breytingum sem í lögunum fólust afmarkaður þriggja ára gildistími en ekki eingöngu þeirri heimild ofanflóðasjóðs að veita fé í gerð hættumats vegna eldgosa eins og gert var ráð fyrir í frumvarpinu sem var lagt fram á Alþingi. Vegna þessa er nauðsynlegt að leggja fram frumvarp til að ráða bót á þessu og tryggja þar með að efni ákvæða 1.–3. gr. þessa frumvarps falli ekki brott úr lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum um næstu áramót. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Í sjálfu sér fagna ég tilefni frumvarpsins og mér finnst jákvætt að halda áfram því verklagi sem var sett í gang í febrúar 2012 með breytingum á lögunum, sem tryggðu fjármögnun að hluta til þriggja ára við gerð hættumats vegna eldgosa. Við erum að framlengja það og bæta þó við öðrum þáttum, eins og ég skil frumvarpið. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra. Verkefni og viðfangsefni ofanflóðasjóðs, þegar hann var settur á stofn til að byrja með, var að gefnu og mjög hræðilegu tilefni á sínum tíma og markmiðið var að tryggja það eins ítarlega og nokkurs væri kostur að Íslendingar gætu varist þeirri miklu náttúruvá sem ofanflóð geta orðið og hafa sýnt sig að hafa geta orðið. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvar við erum stödd í þessum verkefnum, vegna þess að þau eru að nokkrum hluta tæmandi, þ.e. að tryggja ofanflóðavarnir með viðunandi hætti um allt land. Sér ráðherrann fyrir sér að það gerist í náinni framtíð að verkefnum ofanflóðasjóðs ljúki miðað við þessa löggjöf frá 1995? Og sér hann fyrir sér í kjölfarið á því, og væntanlega vill hann þá líka svara því í síðara andsvari, að hlutfall og verkefni ofanflóðasjóðs verði endurskoðað í kjölfarið á þeim gleðilegu tímamótum sem vonandi verða einhvern tíma í fyllingu tímans, að við sjáum fyrir endann á þessum mikilvægu verkefnum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það má segja ef við förum gróflega yfir það hvar við erum stödd að við séum úti í miðri á. Ef við ætlum að ljúka verkefninu, uppbyggingu snjóflóðavarna, á þeim tíma sem reglugerðin segir til um, sem mig minnir að sé 2020, þá þyrftum við sennilega að vera að framkvæma fyrir 2,5 milljarða á ári. Sumpart er það ekki skynsamlegt, hvorki fjárhæðarinnar vegna né heldur verkefnanna, það er skynsamlegra að þau taki lengri tíma. Það er því mjög líklegt að á einhverjum tíma á næstu árum væri skynsamlegt, eins og þingmaðurinn benti á, að setjast yfir það að verkefnið hafi gengið mjög vel hvað þennan þátt varðar, ofanflóðin, en viðurkenna um leið að það eru fleiri náttúruvár sem við erum auðvitað að nýta fjármunina hér í til að gera hættumat og þyrftum við hugsanlega að skoða hvort skynsamlegt sé að nýta þessa aðferðafræði við að bregðast við öðrum flóðahættum, eins og hér er verið að leggja til með því að setja á laggirnar hættumið, skoða viðmið og áhættugreiningu og annað í þeim dúr. Það getur einnig verið skynsamlegt í framhaldinu að við værum með einhvers konar fjármögnun til að bregðast við forvarnagörðum sem við þyrftum hugsanlega að setja upp, sérstaklega varðandi snjóflóð og reyndar önnur flóð eins og skriðuföll, sem við höfum svo sem séð á síðustu árum að geta valdið umtalsverðu tjóni og verið hættuleg í sjálfu sér. En við erum um það bil stödd í miðri á og þurfum án efa á næstu árum að velta fyrir okkur hvernig við ætlum að klára verkefnið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég hef verið að skoða aðeins kostnaðarmat fjármála- og efnahagsráðuneytisins og veldur það mér nokkrum áhyggjum, svo ekki sé fastar að orði kveðið, því að fjármála- og efnahagsráðuneytið bendir á það sem rétt er, að sjóðurinn er stofnaður í þeim tiltekna tilgangi að vinna að þessum framkvæmdum og fjármála- og efnahagsráðuneytið telur óeðlilegt að færa ákveðna fjármögnun annarra verkefna inn í sjóðinn án þess að þau framlög séu sett á viðeigandi stofnanir í fjárlögum og þá jafnvel undir öðrum ráðuneytum, eins og lítur út fyrir að sé hér á ferðinni. Með þessu fyrirkomulagi ætti þá að gera ráð fyrir sértekjum hjá þeim stofnunum o.s.frv. og það kallar á töluverða handavinnu í umbúnaði. Það hafa ekki komið tillögur frá ráðuneyti um þetta í fjárlagafrumvarpi og fjármálaráðuneytið gerir mjög alvarlegar athugasemdir við þennan þátt. Ég verð að viðurkenna það fyrir hæstv. ráðherra að mér hugkvæmdist ekki að þetta væri ekki í lagi gagnvart fjármálaráðuneytinu. Ég verð að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sjái einhverja leið til að búa svo um hnútana í þessum þáttum, vegna þess að ég held að það séu engar hindranir í veginum fyrir því að framlengja ákvæði sem varðar það að halda verkefnunum áfram sem við hófum með sérstökum lögum árið 2012. En þegar um er að ræða það að við erum farin að víkja frá góðum praxís í bæði fjárlagagerð og í samskiptum við fjármálaráðuneytið held ég að við þurfum að staldra við og finna góðar leiðir til þess að ljúka því svo einhver sómi sé að. Ég vil í fullri einlægni spyrja ráðherrann hvort hann eigi einhver ráð fyrir þingið til að ljúka þessu máli á stuttum tíma þannig að sómi sé að og fjármálaráðuneytið sé sátt við vinnubrögð okkar.

Virðulegi forseti. Það er rétt að fjármálaráðuneytið hefur gert athugasemdir við það að við séum að nýta fjármuni ofanflóðasjóðs í hættumat og hefur auðvitað gert það líka á sl. þremur árum varðandi hættumat eldgosa sem við erum hér að framlengja. Ég tel að það sé kannski verkefni þingsins að skoða það í heildarsamhenginu hvort þetta sé engu að síður ekki skynsamleg leið. Um leið er ég sammála hv. þingmanni í því að við þurfum að fara að endurskoða umgjörðina um ofanflóðasjóð ef við ætlum okkur að taka alla þessa aðra þætti þarna inn, til að vinnuferlið sé eðlilegt. Ég minnist þess reyndar að í umsögn fjármálaráðuneytisins varðandi útgjöld til ofanflóða varnargarða hafi einnig verið höfð nokkur orð um að það beri að fara varlega í því. Þetta verkefni er til þess að verja byggð og forða manntjóni og vera forvörn í sjálfu sér og sú hugsun sem við erum að setja hér inn með því að setja fleiri flóðahættur inn í verkefnið til að fá hættumatið fram, til að vita í raun og veru hvar við erum stödd, ég held að það sé einfaldlega skynsamlega farið með opinbert fé hvað þetta varðar og treysti þinginu til að fara vel yfir það og hv. umhverfis- og samgöngunefnd til að fá svör við þessum spurningum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Fiskistofu og ýmsum öðrum lögum. Frumvarp þetta var unnið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Með frumvarpinu er meðal annars lagt til að sett verði gjaldskrárheimild í lög um Fiskistofu sem heimilar Fiskistofu að innheimta gjöld vegna veittrar þjónustu og eftirlits á grundvelli gjaldskrár. Meginmarkmið frumvarpsins eru þrjú talsins. Í fyrsta lagi er lagt til að öll gjaldtökuákvæði Fiskistofu sem er að finna víða í löggjöf verði færð á einn stað undir ein lög. Þannig er löggjöf sem lýtur að gjaldtökunni gerð gegnsærri og yfirsýn bætt. Í öðru lagi er talin bót að gjaldskrárheimild í lögum um Fiskistofu í stað fastra fjárhæða gjalda í lögum. Með gjaldskrá má bregðast með skjótari hætti við breytingum á raunkostnaði enda skal fjárhæð gjalda ávallt endurspegla raunkostnað stofnunarinnar fyrir veitta þjónustu og eftirlit. Í þriðja lagi þykir rétt að gjaldtökuheimildir Fiskistofu nái yfir öll tilvik vegna lögbundins eftirlits og þjónustu þar sem því verður komið við. Meginefni frumvarpsins er að finna í 1. gr. þess en þar er ákvæði sem kveður á um heimild Fiskistofu til gjaldtöku á grundvelli gjaldskrár sem staðfest verður af ráðherra. Með þessu ákvæði er tryggt að í lögum sé með skýrum hætti kveðið á um heimild Fiskistofu til innheimtu gjalda. Gjaldtaka samkvæmt 3.–5. og 7.–8. tölulið er óbreytt frá núgildandi lögum. Nýja gjaldtökuliði er að finna í 1., 2., 6., 9. og 11.–15. tölulið, en hér er helst um að ræða gjöld vegna úttekta, útgáfu leyfa og vottorða og gjöld vegna sérvinnslu upplýsinga og aðgangs að gagnasöfnum. Einnig er nýmæli um heimild til gjaldtöku fyrir afladagbók en lagt er til að gjaldtaka fyrir afladagbækur einskorðist við afladagbækur á pappírsformi. Rafrænni afladagbók hefur verið dreift til notenda og hún verið uppfærð án endurgjalds og er ekki gert ráð fyrir að sú framkvæmd breytist á næstu árum. Í 10. tölulið er kveðið á um gjaldtöku vegna veru eftirlitsmanna um borð í skipum en þessi gjaldtaka er ekki nýmæli. Hins vegar er gert ráð fyrir breytingu á þeirri gjaldtöku á þann hátt að útgerð greiði allan kostnað fyrir veru eftirlitsmanns um borð samkvæmt lögum um stjórn Fiskveiða, nr. 116/2006, frá og með öðrum degi í stað þess áttunda eða áttundu veiðiferð, samanber 9. gr. frumvarpsins. Við samningu 1. gr. frumvarpsins var sérstaklega hugað að sjónarmiði um afmörkun á þeim kostnaðarliðum sem felldir eru undir gjaldtökuheimildir. Í ákvæðinu eru því þeir kostnaðarliðir, sem gjaldi er ætlað að standa undir, skýrt tilgreindir. Þá er einnig ákvæði í frumvarpinu þar sem lagt er til að vísað sé til gjaldskrár Fiskistofu varðandi fjárhæðir gjalda í stað þess að þær séu tilgreindar í einstökum lagaákvæðum eins og gert er í núgildandi lögum. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og ástæðum fyrir framlagningu þess og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 130/2011, um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, með síðari breytingum. Frumvarpið var unnið í samvinnu við úrskurðarnefnd auðlindamála. Tilefni frumvarpsins er í fyrsta lagi að bregðast við vanda úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála vegna aukins fjölda kærumála hjá nefndinni miðað við þær forsendur sem lágu fyrir við stofnun hennar frá 2012 sem og undirmönnum á skrifstofu nefndarinnar miðað við gefnar forsendur. Í öðru lagi hefur fortíðarvandi úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála, sem lögð var niður með lögum nr. 131/2011, aukið á vandann, en þegar lögin tóku gildi og úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindanefnda tók til starfa voru enn 125 mál óafgreidd hjá eldri úrskurðarnefnd. Langur málsmeðferðartími hjá úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála hefur verið tilefni aðfinnslna af hálfu umboðsmanns Alþingis og er brýnt að bæta úr því. Til að auka hagkvæmni og skilvirkni í störfum úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála og þar með stytta málsmeðferðartíma hjá nefndinni er lagt til í fyrsta lagi að fjölga nefndarmönnum um tvo þar sem varaformaður nefndarinnar er skipaður sem aðalmaður í nefndina og einn lögfræðingur til viðbótar, samanber 1. gr. frumvarpsins. Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er í dag skipuð sjö mönnum, formanni sem skal uppfylla starfsgengisskilyrði héraðsdómara ásamt sex nefndarmönnum með mismunandi sérþekkingu. Að jafnaði er nefndin skipuð þremur fulltrúum við meðferð máls en fimm í stærri málum. Er talið nauðsynlegt að styrkja nefndina með því að fjölga lögfræðimenntuðum nefndarmönnum í ljósi þess að reynslan sýnir að sá nefndarmaður sem er lögfræðimenntaður er oftast boðaður til funda nefndarinnar. Ákveðið hagræði fest einnig í að varaformaður úrskurðarnefndar verði aðalmaður í nefndinni en þá þarf einungis að boða einn utanaðkomandi nefndarmann á fund þegar nefndin er skipuð þremur nefndarmönnum. Mikið hagræði getur verið fólgið í því þar sem nefndinni yrði þá til dæmis kleift að funda yfir sumartímann. Í öðru lagi er lagt til að úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála verði gert kleift að starfa í deildum til aukinnar skilvirkni, samanber 2. gr. frumvarpsins. Er hér höfð hliðsjón af lögum yfirskattanefnd um deildaskiptingu sem greiða ætti fyrir meðferð mála. Í þriðja lagi er úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála endanlega lögð niður og úrskurðarnefnd auðlinda- og umhverfismála falið óskorað umboð til að ljúka óafgreiddum málum úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála og skipunartíma nefndarmanna eldri nefndar ljúki þar með, samanber 4. gr. frumvarpsins. Er það lagt til svo mál úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála fái hraðari og skilvirkari afgreiðslu. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna og ég fagna því máli, ég held að það sé gott mál. Ég streðaði dálítið við það sjálf að fá atbeina fjárveitingavaldsins til þess að skilja mikilvægi þess að þarna þyrfti meiri peninga til að vinna upp hala o.s.frv. þannig að ég fagna málinu. Mig langar til að spyrja ráðherrann bara fyrir forvitnissakir vegna þess að Árósasamningurinn var fullgiltur hér með lögum árið 2011 og við renndum nokkuð blint í sjóinn varðandi það hvort sú fullgilding hefði í för með sér mikla fjölgun mála. Sumir óttuðust að kæruheimildin sem þar var opnuð, þó að hún væri nokkuð takmarkaðri en lagt var til í því frumvarpi sem ég lagði fram á sínum tíma, hefði samt sem áður í för með sér ákveðinn möguleika á því að komið gæti töluverður fjöldi af málum inn vegna Árósasamningsins. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Getur hann getur nefnt þar einhverjar tölur? Í öðru lagi: Hvernig er málastaðan og hversu langan tíma sér hæstv. ráðherra fyrir sér að það taki að vinna upp þann hala sem þarna er? Hvað telur hæstv. ráðherra að það muni taka langan tíma að nefndin verði komin með skaplegan afgreiðslutíma?

Virðulegi forseti. Það hefur svo sem verið nokkur glíma frá því að ég kom í ráðuneytið að tjónka við fjárveitingavaldið um að fá aukið fjármagn í þetta verkefni og fá betri skilning á því. Það tókst nú í ár en ekki nægilega vel á síðastliðnu ári. Hvort það er nákvæmlega vegna innleiðingar Árósasamningsins eða einhverra fleiri þátta eins og aukins skilnings fólks og meðvitundar um réttindi og annars, er það minnsta kosti þannig að gert var ráð fyrir að kærum mundi fjölga um 30% en þeim fjölgaði um 55%. Ekki hefur verið kannað nákvæmlega hvað veldur því og er kannski erfitt að gera það, en samningurinn er án efa ein skýringin. Þær geta auðvitað verið fleiri. Ég held að ég geti fullyrt að enn séu óafgreidd 60 mál af 125 málum frá úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála um í lok árs 2013. Það hefur kannski ekki gerst mjög margt í þeim málum. Á sama tíma voru 127 mál óafgreidd hjá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála og lögbundinn frestur liðinn í þeim flestum. Það er því ljóst að við höfum talsverðan stabba til að kljást við og ég tek undir með hv. þingmanni um mikilvægi þessa frumvarps og hversu jákvætt það er. Það tekur á mikilvægum hlutum til að koma þessum málum í lag. Ég vænti þess að á næsta ári með breyttu skipulagi og auknum mannafla, meiri tekjum muni ganga nokkuð hratt að koma þessum hlutum í lag en það þarf líka að breyta verklagi sem viðhaft hefur verið á yfirstandandi ári.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er mjög forvitnilegt út frá þeim annmörkum eða hnökrum sem framkvæmdarvaldið finnur fyrir á ýmsum stöðum, bæði hjá sveitarfélögum og hjá ríkinu, að kortleggja vel þau mál sem koma á borð úrskurðarnefndar. Ég hef sjálf velt því fyrir mér að hve miklu leyti hægt sé að nota þá tölfræði sem safna má saman á vegum úrskurðarnefndarinnar til að bæta framkvæmdina og löggjöfina með því að átta sig á því hvar þessar hindranir eru algengastar. Auðvitað mundi maður vilja sjá að innleiðing Árósasamningsins leiddi það af sér að gagnsæi við ákvarðanatöku yrði þvert á móti til þess að kærum mundi fækka. Það snerist ekki um að fleiri mundu kæra heldur vissu fleiri um ferlið, skildu það og gerðu sér grein fyrir því, hefðu aðkomu að því alla leið þannig að kærum mundi í raun fækka í fyllingu tímans þegar almenningur hefði áttað sig á sóknarfærunum sem samningurinn felur í sér. En ég vil fyrst og fremst í síðara andsvari mínu brýna ráðherrann í því að nýta þau góðu gögn sem koma frá úrskurðarnefndinni sem tölfræðilegan grunn til að kortleggja hnökra við framkvæmd skipulagslaga því að þau eru ekki gömul og eru í raun í stöðugri endurskoðun. Það er gríðarlega mikilvægt vegna þess að þarna eru miklar valdheimildir og ákveðinn núningur milli skipulagsvalds sveitarfélaga og þeirrar miðlægu löggjafar sem kemur héðan. Framkvæmdarvaldið verður að halda utan um eftirlitið og því um líkt og nýta það í einhvers konar skýrslu eða yfirferð til að bæta löggjöfina til hagsbóta fyrir almenning í landinu.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt að ekki sé komin endanleg reynsla á fyrirkomulagið. Það mun án efa hjálpa til við að deildaskipta, þ.e. að unnið verði í mismunandi deildum sem sinna mismunandi málaflokkum þar sem þeir sem þurfa hraðari afgreiðslu, flýtiafgreiðslu, stöðvun framkvæmda og slíkt, gætu fengið afgreiðslu strax. Það mun líka hjálpa til þegar úrskurðir birtast að þeir munu hafa fordæmisgefandi gildi þannig að menn geti þá lært af því að ekki þurfi að kæra mál ef búið er að gera það áður. Þá getur nefndin kannski farið að vísa til fyrri úrskurða og vísað þá málum frá fyrr í staðinn fyrir að láta þau bara liggja í bunkanum. Það er hluti af breyttu verklagi. Það er án efa rétt að við gætum nýtt tölfræði til að hjálpa okkur við að bæta lagarammann. Eitt af því sem menn hafa bent er á að kæruleiðir séu of margar, menn geta keyrt sömu framkvæmdina, sama atburðinn á of mörgum stigum án þess að það breyti nokkru. Það hefur sannarlega tafið fyrir og eru nokkur slík mál sem taka þarf fyrir. Svo má að lokum nefna málafjöldinn segir auðvitað ekki allt. Sum mál eru gríðarlega stór og flókin og taka mikinn tíma á meðan önnur eru í sjálfu sér einföld. Með breyttu verklagi þar sem mál eru flokkuð og sett til mismunandi deilda gæti maður séð fyrir sér að einfaldari mál væru afgreidd hraðar og hin fengju kannski meiri tíma en þá líka skýrari ramma í verklaginu þannig að menn vissu hvenær þeim lyki. Það er mikilvægt að við viðhöldum þeim lagaramma því að það er fjöldinn allur af dæmum núna síðustu ár þar sem mál hafa hreinlega stoppað þarna inni í tvö til þrjú ár og þá hafa framkvæmdir þar af leiðandi stöðvast. Það er algerlega óbærilegt fyrir allt og alla og ekki síst stjórnsýsluna að horfa upp á það þó að það sé auðvitað verst fyrir þá sem lenda í því að verða stöðvaðir vegna slíkra atburða.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 41/2013, um heimild til handa ráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi. Þetta er breyting á 1. gr. þar sem í stað ártalsins 2015 kemur ártalið 2016. Með lögum nr. 41/2013 var ráðherra veitt tímabundin heimild fyrir hönd ríkissjóðs til að fjármagna og þar með undirrita samninga um þátttöku ríkisins vegna uppbyggingar á nauðsynlegum innviðum til að iðnaðarsvæðið gæti risið í landi Bakka í Norðurþingi. Í því felst stækkun hafnar og vegtenging milli Húsavíkurhafnar og iðnaðarsvæðisins á Bakka. Áætlað er að uppbygging hafnarmannvirkja og vegtengingar taki um tvö og hálft til þrjú ár. PCC BakkiSilicon hf. fyrirhugar að reisa og reka kísilmálmframleiðslu á Bakka. Íslensk stjórnvöld undirrituðu fjárfestingarsamning við félagið 27. september 2013. Samkvæmt lögum nr. 41/2013 er heimild ráðherra bundin þeirri forsendu að vinna hefjist ekki við umræddar framkvæmdir fyrr en tryggt er að fyrirtækið hafi skuldbundið sig til að hefja framkvæmdir við umrætt fjárfestingarverkefni. Að óbreyttu falla heimildarlögin úr gildi 1. janúar 2015 hafi uppbygging vegar og hafnar ekki hafist fyrir þann tíma. Forsvarsmenn PCC BakkiSilicons hf. hafa upplýst stjórnvöld um að fjármögnun verkefnisins hafi tafist. Vonir standa til að félagið nái að ljúka við fjármögnun, aflétta fyrirvörum og hefja framkvæmdir á næstu mánuðum. Gangi það eftir er brýnt að íslensk stjórnvöld geti hafið framkvæmdir við höfnina og vegtengingu milli hafnarinnar og iðnaðarsvæðisins á Bakka. Í ljósi framangreinds er mikilvægt að gildistími heimildarlaganna verði lengdur um eitt ár, eða til 1. janúar 2016. Þær ráðstafanir sem gildandi lög taka til hlutu staðfestingu Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) hinn 26. febrúar 2014. Íslensk stjórnvöld hafa borið þá breytingu á lögum sem hér um ræðir undir ESA sem telur breytinguna ekki kalla á sérstakt samþykki sitt. Ég mæli með því að frumvarpið gangi beint til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.