Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Sérstök löggjöf er til um skattgreiðslur og útsvarsgreiðslur útlendinga og gjaldenda, sem eru á förum úr landi. Þessi löggjöf hefur verið endurskoðuð og er flutt hér frv. til nýrra laga um þetta efni, sem koma eiga í stað hinna eldri laga. Lögin um skattgreiðslur útlendinga ná til þeirra, sem dvelja hér um stundarsakir, ef svo mætti segja, hluta úr skattári. Gildandi lög hafa galla, sem ætlunin er að bæta úr með þessu frv. Gallarnir á þeim eru aðallega þeir að dómi þeirra, sem standa að þessu frv., að útlendingum, sem dvelja hér um tiltölulega stuttan tíma og stunda hér atvinnu, er ætlað að greiða mun þyngri skatta en landsmönnum sjálfum. Sérstaklega kemur þetta fram í því, að þeim er enginn persónufrádráttur ætlaður. Enn fremur kemur þetta þannig fram, að tekjur þeirra til skatts eru reiknaðar þannig, að það er skoðað, hversu lengi þeir hafa unnið fyrir tekjunum, og síðan reiknað með, að þeir muni hafa jafnháar tekjur aðra tíma ársins og árstekjur settar eftir því í skattdæmi. En eins og gefur að skilja, þegar útlendingar sækja þannig um langa vegu störf í annað land, þá er það venjulega í sambandi við það, að þeir eiga von á hærri tekjum það tímabil, sem þeir starfa heiman að frá sér, en þeir hafa heima að jafnaði. Venjulega er þetta ástæðan til þess, að þeir sækja í annað land um stundarsakir til atvinnu. Þess vegna vill það verða svo, að eftir þessari reglu eru menn skattlagðir af hærri tekjum en þeir raunverulega hafa, þegar litið er á árið í heild. Hér kemur eitt til enn. Menn, sem sækja þannig í annað land til atvinnu, missa vitanlega talsvert mikinn tíma, hæði áður en atvinnan hefst og eftir að henni er lokið, sem þeim verður ekkert úr, bæði til ferðalaga og eins í aðdraganda og til undirbúnings ferðunum. Þetta er ekki að neinu leyti tekið til greina, eins og lögin eru nú úr garði gerð. Á síðari árum hefur það komið í ljós, að það er talsvert þýðingarmikið atriði fyrir Íslendinga að geta fengið erlenda sjómenn til þess að vinna hér um vertíðir, og þess vegna fer það nú saman orðið, að lögin eru ekki sanngjörn í garð þeirra, sem sækja hingað atvinnu, og að það er hagsmunaatriði fyrir íslenzkt atvinnulíf, að lögunum sé breytt og ekki gert jafnfráfælandi og það er nú fyrir erlenda menn að hafa hér atvinnu um stundarsakir. Þetta eru ástæðurnar fyrir því, að frv. er fram komið, og breytingarnar eru aðallega tvenns konar: Annars vegar, að hér eftir skuli útlendingum gerður persónufrádráttur eins og öðrum mönnum, enda sýni þeir að sjálfsögðu fram á og sanni með góðum skilríkjum, að þeir hafi fjölskyldu á framfæri. Hins vegar, að þegar reiknað er skattdæmið, séu lögð 20% ofan á þann starfstíma, sem þeir hafa unnið hér, t. d. ef menn hafa unnið hér í 90 daga, þá verði reiknað þannig, að þeir hafi raunverulega unnið hér í 108 daga, en þó með þeim takmörkunum, að það sé aldrei minna en vika, sem þannig leggst við starfstímann, sem reiknaður er hér á landi, og aldrei meira en mánuður. Þetta er gert með tilliti til þess dauða tíma, sem alltaf hlýtur að verða hjá fólki, sem sækir þannig atvinnu, og eins með tilliti til hins, að gera má ráð fyrir, að hér sé um tekjur að ræða, sem ekki séu hliðstæðar þeim, sem þeir hafa aðra tíma ársins. Þetta er að því er virðist sanngjörn og einföld regla að taka upp og mundi breyta mikið í sanngirnisátt greiðslum þessara manna, komast nær því raunverulega en hægt er með núgildandi reikningsaðferð. Það er enginn vafi á því, að það lækka allmjög skattgreiðslur margra manna samkv. þessum nýju lögum, ef þau hljóta samþykki þingsins, og á þann hátt, sem sanngjarnt má teljast. Það er ekki eðlilegt að neita útlendingum um persónufrádrátt til dæmis í sambandi við skattgreiðslur. Margt af þessu eru menn, sem hafa stórar fjölskyldur fram að færa, og margt af þessu fátækir menn, og það er engin ástæða til þess að íþyngja þeim umfram landsins eigin menn. Ég vil leyfa mér að óska þess, að málinu verði vísað til hv. fjhn. deildarinnar, og vildi fara þess á leit, að hún vildi greiða fyrir málinu, þannig að það gæti fengið heldur skjóta afgreiðslu, því að þessi mál eru mjög ofarlega á baugi nú, þar sem nokkuð mikið er ráðið af erlendum starfsmönnum, ekki sízt til fiskveiða, og það þarf að vera sem ljósast, hvernig þeim er ætlað að borga skatta.



Herra forseti. Frv. á þskj. 80, sem tekið er til meðferðar, um breyt. á l. nr. 68 frá 1947, um eftirlit með skipum, hefur verið rætt á fundum sjútvn. Einnig hefur n. rætt brtt. á þskj. 97 frá hv. 7. landsk. þm. Eins og segir í nál. sjútvn. á þskj. 242, hefur nefndin sent frv. og brtt. til umsagnar skipaskoðunarstjóra. Einnig hefur skipaskoðunarstjóri mætt á fundi með nefndinni til viðræðna um frv. Nefndin er skipaskoðunarstjóra sammála um það, að ekki er tímabært að skylda báta allt niður í 6 rúmlestir að hafa gúmmíbjörgunarbáta. Eins og nú er ákveðið í reglugerð um eftirlit með skipum og öryggi þeirra frá 1953, nær þessi skylda um björgunarbáta eða fleka aðeins til báta eða skipa, sem eru 20 rúmlestir og stærri. Öll nefndin er sammála um það, að setja beri í reglugerð um eftirlit með skipum og öryggi þeirra ákvæði um, að öllum skipum, 12 rúmlestír og stærri, skuli skylt að hafa strigagúmmíbáta eða önnur björgunartæki af þeirri gerð, sem skipaeftirlitið viðurkennir. Skipaskoðunarstjóri er því hlynntur, að þetta ákvæði verði þundið í reglugerð, og heitir því stuðningi sínum. Þá hefur skipaskoðunarstjóri látið nefndinni í té þær upplýsingar, að hann vinni að því við skólastjóra stýrimannaskálans, að nemendum skólans verði kennd meðferð gúmmíbjörgunarbáta. Þá hefur hv. 7. landsk. á þskj. 97, síðustu mgr., óskað eftir þeirri breytingu, að skipum undir 50 rúmlestum sé ekki gert að skyldu að hafa aðra björgunarbáta en gúmmíbáta. Skipaskoðunarstjóri getur ekki fallizt á þessa breytingu á reglugerðinni, a.m.k. ekki að svo stöddu. Hann hefur tjáð nefndinni, að hin svonefnda Kaupmannahafnarsamþykkt, sem Norðurlönd og Holland eru þátttakendur að, hafi boðað til fundar í Kaupmannahöfn í lok maí eða byrjun júní n.k. og verði þar meðal annars rætt um öryggi skipshafna á fiskiskipum og sérstaklega tekið til meðferðar um notkun gúmmíbáta. Hann tjáir sig ekki vilja taka afstöðu til þessa atriðis í brtt. hv. 7. landsk.. fyrr en hann sér, hvaða upplýsingar komi fram á fundi þessa sambands, enda telur hann vafasamt, að það sé heppilegt, að ekki fenginni meiri reynslu um notkun gúmmíbáta en við höfum, að láta þá gilda sem einu björgunartækin, sem höfð séu á skipum allt að 50 smálestum. Nefndin hefur orðið sammála um að mæla með því, að málið verði afgreitt með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Í trausti þess. að ríkisstj. setji í reglugerð um eftirlit með skipum og öryggi þeirra ákvæði um, að skylt sé að hafa í öllum 12–20 rúmlesta skipum strigagúmmíbát eða önnur björgunartæki af þeirri gerð, sem skipaeftirlitið viðurkennir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því. að hv. sjútvn. skuli nú vera búin að skila áliti um mál þetta. Um af. greiðslu hennar vil ég að öðru leyti segja það, að ég mun sætta mig við þá till., sem hún hefur lagt til, þar eð ég tel, að sú till. eigi að tryggja það, að inn í reglugerðarákvæði verði komið ákvæðum, sem skylda alla þá báta, sem frv. fjallar um, til þess að hafa björgunartæki þessi innanborðs. Hins vegar get ég aldrei skilið þá tregðu, sem á því virðist vera af hálfu t.d. skipaeftirlitsins að taka þetta ákvæði í lög. Ég hefði talið, að betur hefði á því farið, að það hefði verið tekið beint inn í lögin, að umrædd skip skuli búin gúmmíbjörgunarbátum. En eins og ég hef áður lýst yfir, mun ég sætta mig við, að það verði tekið inn í reglugerð, og tel, að afgreiðsla n., ef samþykkt verður, tryggi, að svo verði gert.



Herra forseti. Ég hafði leyft mér við 1. umr. þessa máls að flytja hér örlitla brtt. við frv., eins og það var upphaflega lagt fyrir, og fjallaði þessi brtt. mín um, að skyldan varðandi stærð skipanna yrði færð niður, þannig að öll skip yfir 6 rúmlestir skyldu hafa gúmmíbjörgunarbáta, nægjanlega stóra fyrir alla skipshöfnina, og að skip undir 50 rúmlestum séu ekki skyldug til að hafa aðra björgunarbáta en gúmmíbáta. Ég byggði þessa till. mína á samþykktum farmanna- og fiskimannaþingsins og taldi, að þar hefðu verið færð nægjanleg rök fyrir nauðsyn þess, að við þessum óskum yrði orðið, hvað nefndin hefur nú ekki séð sér fært að gera. Jafnframt vildi ég einnig lýsa undrun minni á þeirri tregðu skipaskoðunarstjóra eða skipaeftirlitsins, að þessir hlutir megi ekki vera skýrt ákvarðaðir í lögum, svo greinilega sem staðreyndirnar blasa við hverjum einasta manni, sem með málum þessum hefur fylgzt að undanförnu, og frsm. frv. sjálfs hefur ýtarlega bent á í framsöguræðu og grg. fyrir málinu. Hér er fullkomin og skýlaus nauðsyn á, að skýr og ákveðin lagaákvæði séu til um þessi atriði, en ekki óviss reglugerðarákvæði, eins og hv. nefnd virðist hafa mikla tilhneigingu til að taka undir með skipaskoðunarstjóra. Ég held, að það séu það alvarlegir hlutir, sem eru hér á ferðinni, eins og greinilega hefur verið bent á í framsögu fyrir þessu máli, og að ekki sé á því stætt, jafnvel þó að skipaskoðunarstjóri sé þess fýsandi, að hafa um þetta reglugerðarákvæði, sem muni einhvern tíma verða til. Hér er um þá hluti að ræða, sem krefjast skýrra og ákveðinna lagafyrirmæla og einskis annars.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta misskilning hv. 7. landsk. þm. um það, að reglugerðarákvæði sé ekki jafngilt lögum. Ef það væri ekki, þá tryði ég því varla, að öll öryggisákvæði varðandi öryggi skipa og skipshafna væru ákveðin í reglugerð, en ekki í lögunum sjálfum. Í reglugerð frá 1953 eru mjög ýtarleg ákvæði um öryggi skipshafna á fiski-, farþega- og flutningaskipum. Ég held, að það sé ekki rétt að álasa skipaskoðunarstjóra fyrir það. að hann vilji slaka á þessu öryggi með því að binda ákvæði þar um í reglugerð, en ekki í löggjöfinni sjálfri. Skipaskoðunarstjóri segir réttilega, að öll þessi ákvæði eigi að vera reglugerðarákvæði, og hefur nefndin fallizt á það sjónarmið hans, sbr. nefndarálitið. Ég held, að við allir hv. þm. séum á sömu skoðun um það, að sjálfsagt sé að skapa sjómönnum okkar allt það öryggi, sem hægt er. En eins og kom fram í umræðum n. við skipaskoðunarstjóra, lýsti hann yfir því, að falskt öryggi væri verra en ekkert öryggi, og hann telur, að það sé mjög hæpið og mjög erfitt að koma björgunartækjum fyrir á bátum á stærðinni frá 6 til 12 smálestir. Ég fullyrði, að við séum allir á sömu skoðun um það, að okkar hrausta og tápmikla sjómannastétt verðskuldi, að Alþingi geri allt, sem það getur, til þess að skapa henni það öryggi, sem verða má. Hins vegar er ég ákaflega hræddur við, að mörgum af þeim bátaeigendum, sem stunda sjó á trillubátum allt upp í 8–9 smálestir, þætti töluvert hart, að það væri ákveðið, að þeir hefðu gúmmíbjörgunarbát um borð, vitandi það, að þessir gúmmíbátar mundu eyðileggjast á tiltölulega mjög skömmum tíma vegna þeirra erfiðu aðstæðna að hafa þá um borð í slíkum bátum.



Herra forseti. Ég vona, að hv. þm. Snæf. hafi ekki tekið orð mín þannig áðan, að ég væri að bera nefndinni það á brýn eða skipaskoðunarstjóra, að þeir hefðu ekki áhuga á því, að þessum málum væri svo vel skipað sem bezt væru möguleikar á. Það var ekki heldur meining mín með mínum orðum þá. Ég álít, að þær sannanir, sem fram hafa verið dregnar að undanförnu í þessum umræðum, hafi sýnt svo greinilega, hvað hér er um mikilvægt mál að ræða, að það sé nauðsyn á því, að til séu skýlaus lagaákvæði um öll meginatriði þeirra skyldna, sem þessi löggjöf fjallar um, en ekki reglugerðarákvæði, sem mögulegt væri að gefa undanþágur frá. Ég viðurkenni fúslega, að það er reynslan, sem verður að skera úr um ýmsa þessa hluti, og þar af leiðandi verða þeir að vera reglugerðarákvæði. En t.d. það, hvað skipin ættu að vera stór, sem slíka björgunarbáta hefðu, tel ég vera skýlaust lagaákvæði, eins og ég hef margoft sagt hv. nefndarformanni. Um ýmis hin smærri atriði í sambandi við framkvæmd þessara laga verða að sjálfsögðu að vera hér eins og um önnur lög reglugerðarákvæði, en tonnafjölda skipanna ætti a.m.k. að binda í lögum. Varðandi þá umsögn hv. frsm., að trillubátaeigendum, sem stunduðu fiskveiðar á trillum allt ofan í 6–8 rúmlestir, mundi þykja súrt í broti að vera skyldugir til að hafa slíka björgunarbáta, þá efast ég ekkert um, að sumum hverjum mundi þykja það. Og ég hef líka heyrt, þó að það sé sorgarsaga, úr munni sumra bátaútgerðarmanna, að þeim þyki súrt að vera skyldaðir til að hafa slíka björgunarbáta um borð, jafnvel þó að staðreyndir liggi fyrir um, að þeir hafi þegar bjargað mörgum mannslífum, svo að á þessu atriði eru engin rök reisandi. Ég tel, að þeir menn, sem fjölluðu um þessi mál á farmanna- og fiskimannaþinginu, séu fyrst og fremst mörgum okkar fróðari um þessa hluti, og þeir mundu ekki hafa óskað eftir því, að lágmarkstonnatalan yrði færð niður, ef þeir hefðu ekki haft gild rök fyrir því og talið möguleika á því, að hægt væri að hafa gúmmíbáta á þessum skipum, ekkert síður en þeim, sem stærri eru.



Herra forseti. Efni þessa frv. er það, að ríkisstj. sé gefin helmild til að láta smíða nýtt strandferðaskip, 300–400 smálesta að stærð, byggt til siglinga á leiðinni Vestmannaeyjar-Reykjavík og búið tækjum til þess að flytja farþega og flutning, einnig þann flutning, sem þarf að flytjast í kælirúmi. Í frv. er lagt til, að heimahöfn skipsins verði Vestmannaeyjar og að ríkisstj. verði gefin heimild til að fela rekstur skipsins þeim aðilum, sem hún telur líklegast að geti rekið skipið sem hagkvæmlegast og með þeim hætti, að það þjóni samgöngum á sinni siglingaleið sem bezt, en þar koma að sjálfsögðu til mála Skipaútgerð ríkisins, bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum og máske fleiri aðilar. Það er alkunna, að Vestmannaeyjar hafa um langan aldur búið við samgöngur, sem mjög er ábótavant. Lengi á tímunum fyrir hina síðari heimsstyrjöld voru samgöngurnar þó tiltölulega reglubundnari en þær eru nú, þar sem það var þá viðtekin venja, að flestöll þau skip, sem sigldu milli Íslands og Evrópulanda, höfðu fyrstu viðkomu, er þau komu erlendis frá, og síðustu viðkomu. þegar þau fóru héðan af landi, í Vestmannaeyjum. Þannig voru lengst af 6–8 skip á fastri áætlun með viðkomu í Vestmannaeyjum, og gerði það það að verkum, að hægt var að vita með nokkurn veginn öruggri vissu, að á ákveðnum dögum og reglulega féllu ferðir á milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur. En á styrjaldarárunum lögðust þessar áætlunarbundnu siglingar alveg af og viðkomur skipanna í Vestmannaeyjum sömuleiðis og hafa ekki verið teknar upp síðan. Þetta bjó Vestmanneyingum að sjálfsögðu fullkomið samgönguöngþveiti á stríðsárunum og á fyrstu árunum eftir stríðið. og var það svo alvarlegt, að það lágu fyrir dæmi um það á stríðsárunum, að fljótast hefði verið hægt að komast frá Vestmannaeyjum til Reykjavíkur með því að sigla með fiskflutningaskipum til Fleetwood í Englandi og taka þaðan önnur skip, sem fóru upp til Faxaflóahafna. Úr þessu hefur að sjálfsögðu nokkuð verið bætt með því, að nú eru þó nokkrir bátar, sem annast flutninga á þessari leið, en farþegaflutningaörðugleikarnir eru að mestu óleystir. Skipaútgerð ríkisins, sem annast strandsiglingarnar, hefur aukið verulega skipakost sinn eftir stríðið, en sú aukning á skipakosti skipaútgerðarinnar hefur ekki verið miðuð við að leysa vandkvæði þessarar leiðar, enda eru þau sannast að segja óleyst enn þá. Eina stóra skrefið, sem stigið hefur verið í samgöngumálum Vestmanneyinga á seinni árum, er það, að þar hefur verið byggð flugbraut, sem haldið er uppi flugsamgöngum til daglega, þegar veður leyfir. En reyndin hefur sýnt, að veðurfarið er með þeim hætti í Vestmannaeyjum og raunar á allri þessari flugleið, að þar er ekki hægt að vita með neinni vissu, hvenær flugferðir kunna að falla og hvenær ekki, enda eru mörg dæmi um það, að flugferðir hafa teppzt heilar vikur og jafnvel hátt í hálfan mánuð. Það kann vel að vera, að þeir, sem ekki búa á slíkum stöðum eins og Vestmannaeyjum eða öðrum, sem eiga máske við hliðstæðar samgöngutafir og truflanir að etja, geri sér litla grein fyrir því, hvaða áhrif þetta hefur á líf og afkomu þeirra íbúa, sem á slíkum stöðum eru, en þess má geta, að þrátt fyrir mikinn blóma í atvinnurekstrinum í Vestmannaeyjum fækkaði þar íbúum á þeim árum, sem samgöngurnar voru verst komnar, og byrjaði ekki að fjölga aftur fyrr en flugsamgöngurnar voru teknar upp. Þá litu menn svo á í upphafi, að þessar samgöngur mundu fara batnandi, eftir því sem tímar liðu, það yrði unnið að því af kappi að gera flugvöll í Vestmannaeyjum sambærilegan þeim flugvöllum, sem bezt eru búnir. Svo hefur ekki orðið, og er það hv. a1þm. flestum kunnugt, að meira að segja venjulegt viðhald á þeirri flugbraut, sem byggð var í Vestmannaeyjum 1946, hefur kostað málflutning hér í Alþingi og er raunar engan veginn svo komið enn þá, að viðhlítandi sé, hvað þá að flugvöllurinn hafi verið stækkaður, hann er aðeins ein braut og því ónothæfur, jafnvel í bezta veðri, ef vindstaðan er um þvera þessa einu braut. Það er þess vegna augljóst, að dagvissar samgöngur þurfa að komast á við þennan stóra framleiðslubæ. Við annað verður ekki unað. Spurning gæti þó aðeins verið um það, hver ætti að koma þessum samgöngum á. Mér kæmi það ekki alveg á óvart, þótt einhverjir hv. þm. hugsuðu svo eða jafnvel segðu svo, að Vestmanneyingar gætu þetta sjálfir, og það er út af fyrir sig alveg rétt. Vestmanneyingar geta þetta, og að sjálfsögðu verða þeir að gera það, ef ríkið ætlar enn að þverskallast við að framkvæma þá skyldu, sem á því hvílir í þessum efnum. En ég vil svara því til, að það getur ekki leikið vafi á því, að ríkinu ber að koma slíkum samgöngum á. Ríkið kostar allt þjóðvegakerfi landsins, sem kostar milljónatugi árlega. Vestmanneyingar njóta næstum einskis af því. Ríkið smíðar brýr til samgöngubóta yfir læki og ár. Ekkert af því kemur Vestmanneyingum til neinna samgöngubóta. Ríkið kostar til á ári hverju milljónatug, eins og nú er komið, eða máske meiru til að halda uppi strandsiglingum við Ísland. Vestmanneyingar borga sinn hlut af öllu þessu, en afnotin, sem þeir hafa af því, eru harla lítil og ófullnægjandi, og úr þessu verður ekki bætt í svipinn með öðrum ráðum en að koma upp skipi, sem sérstaklega væri ætlað til þess að halda uppi dagvissum samgöngum á þessari leið annan hvern dag eða sem næst því. Einhverjum fyndist nú máske sjálfsagt, að til væri lagt beinlínis, að skipaútgerð ríkisins yrði falið að hafa á hendi stjórn þessara ferða, og ég skal taka það fram, að ég teldi eðlilegt, að svo væri. Hins vegar er þjónusta skipaútgerðarinnar mjög umdeild, og þykir mér því vel hlýða, að haldið sé opnum möguleikanum til þess, að ríkisstj. geti ráðstafað stjórn slíks skips á annan hátt, ef það þætti betur henta, enda eru engin lög til, sem mæla svo fyrir, að þau strandsiglingaskip, sem ríkið kynni að reka, skuli endilega vera stjórnað af skipaútgerð ríkisins. Og ég vil alveg sérstaklega undirstrika það, að ég tel, að það sé einn aðalgallinn á strandsiglingunum hér, að ríkið hefur hagað útgerð skipa sinna með þeim hætti að staðsetja öll skipin, sem þessa þjónustu eiga að annast, í Reykjavík. Mér virðist liggja ákaflega beint við að staðsetja skipin yfirleitt á þeim stöðum, þar sem þau eiga einkum að veita sína þjónustu, og skip eins og það, sem hér um ræðir, teldi ég öll rök mæla með að yrði látið eiga heimahöfn í Vestmannaeyjum og mannað skipshöfn þaðan. Ég vil svo að þessari umr. lokinni leggja til, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og til hv. samgmn.