Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá hefur mörgum málum, sem legið hafa fyrir Sþ., verið vísað til hv. allshn., en n. hefur fá þessara mála afgreitt, þótt hún hafi á að skipa miklu og góðu starfsliði sem kunnugt er. Vildi ég því leyfa mér að spyrja hæstv. forseta og hv. form. allshn., sem mun vera hv. 1. þm. Árn., hvort ekki muni hægt að ljúka þessum málum í Sþ. sem fyrst. Margar till. til þál. um áfengismál liggja fyrir, en n. betur enga þeirra afgreitt. Enn fremur er óafgreidd till. viðvíkjandi lyfjabúðum hér í bænum. en þar er um að ræða brennandi spursmál fyrir bæjarbúa. Ég vil að lokum mælast til þess, að málum þessum verði almennt sinnt. því að það er leiðinlegt bæði fyrir Alþingi sjálft og hv. allshn., sem málin hefur til meðferðar, að afgreiða ekki þau mál, sem fyrir liggja.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. S-Þ., að margar þáltill. liggja hjá allshn. í Sþ. Sakir ýmissa orsaka var n. ekki við því búin að afgreiða þau mál svo fljótt sem skyldi. N. hafði sent þau ýmsum aðilum til umsagnar, og höfðu fæstir þeirra svarað fyrir jól. Nú er það auðvitað nefndarinnar að afgreiða þessi mál svo fljótt sem auðið verður, svo að þau geti sætt þinglegri meðferð, en það, sem veldur því, að n. hefur ekki þegar hafizt handa, er það, að allir nm. eru ekki enn komnir til þings, og hefur því verið dokað við með fundahöld. En strax og allir nm. eru mættir, verða málin afgreidd, eftir því sem ástæður leyfa.



Herra forseti. Ég þykist vita, að hv. form. allshn. muni sýna röskleika um afgreiðslu þessara mála, og mun fylgjast með því, sem gerist.



Herra forseti. Þetta mál var hér til umr. í gær, og liggur það fyrir af upplýsingum hæstv. ráðh., að ríkisstj. hefur ekki getað aflað nægilegs fjár handa lánastofnunum landbúnaðarins. Hæstv. landbrh. benti á, að ríkissjóður væri stórskuldugur og enn fremur það, sem ekki er betra, að ríkisstofnanir væru einnig stórskuldugar. Hæstv. ráðh. sagði, að ríkisstj. væri nú að vinna að því að afla fjár í þessu skyni, en gat þess einnig, að hann mundi þiggja hjálp þm., ef þeir vildu aðstoða sig við það. Ég leyfi mér því að koma fram með bendingu, sem kemur fram í tillöguformi í kvöld eða fyrramálið, um það, hvernig ríkissjóður geti aflað sér þeirra 15 milljóna, sem hann vantar handa lánastofnunum landbúnaðarins. Það má vera, að þessi leið reynist ekki nógu greið eða eins góð og ég álít, en þá er það annarra þm. að benda á nýjar leiðir. Sú bending, sem ég kem fram með varðandi byggingarsjóð bænda, er sú, að ríkisstj. afli sér heimildar til að nota byggingarsjóð Skálholtsskóla í þessu skyni, en það mun vera allmikil fjárupphæð. Ég vil benda á, að þessi skólastofnun mun verða nokkuð dýr. Aðalbyggingin mun kosta um 5 millj. kr., og þá er eftir að rækta tún og garða, reisa peningshús og kennarabústaði og leggja rafmagns- og vatnsleiðslur. Með nauðsynlegum bústofni yrði kostnaðurinn varla innan við 10 millj. kr., sem ríkissjóður yrði á næstu árum að greiða eða taka lán til. Það mætti ef til vill sýnast ósanngirni að vilja stöðva skólabygginguna, en ástandið er nú þannig, að bændur finna sárar til skorts á lánsfé heldur en skorts á skólum, því þó að báðir þeir bændaskólar, sem nú starfa, séu ágætir og hafi beztu starfskröftum á að skipa, þá komu aðeins 9 nemendur í 1. bekk í hvorum skóla í haust. Ef skólarnir hefðu verið þrír, hefðu aðeins sex nýsveinar komið í hvern skóla. Eins og ég sagði, er ekkert út á bændaskólana að setja, en bændur finna bara ekki hvöt hjá sér til að senda syni sína í þá. Legg ég því til, að byggingarsjóður Skálholtsskóla verði tekinn til fyrrgreindra nota.



Herra forseti. Það er ekki tími til að hrekja hér allar þær órökstuddu fullyrðingar, sem hæstv. landbrh. kom fram með í umr. í gær. En vegna fullyrðingar hans um það, að ég sem form. fjvn. hefði lítið vitað, hvað ég fór með, skal ég geta þess, að ég sagði tekjur ríkissjóðs orðnar 206 milljónir króna, en þær reyndust samkv. skjölum ráðuneytisins 206518767 kr. Gjöldin eru hins vegar 175584135 kr., og hef ég því heldur vantalið, þar sem ég taldi aðeins í milljónum. Vænti ég þess, að hæstv. landbrh. hafi eins góðan aðgang og ég að skjölum, sem þetta sýna. Rekstrarafkoma ríkissjóðs er því með bezta móti og hefur raunar aldrei verið svo góð. Ef komið er að skuldunum, þá blandaði hæstv. ráðh. saman skuldum ríkissjóðs og ríkisstofnana og gleymdi alveg að telja eignirnar, sem eru þó um 150 milljónir króna, svo að fullyrðingar hæstv. ráðh. um fjárhagsafkomu ríkissjóðs eru hreinustu blekkingar. Hitt er svo annað mál, og má ekki blanda því saman, þó að á ríkissjóði hvíli lausaskuldir. Ríkissjóður hefur og orðið að greiða um 6 milljónir til strandferðaskipanna, sem hann hafði heimild til að fá að láni, og enn fremur 4 millj. kr. til ríkisstofnana. Hæstv. landbrh. hefur sjálfur greitt stórar upphæðir úr ríkissjóði í ríkisfyrirtæki, m. a. til að kaupa Akur, en þessi sífelldi áróður hér á þingi og í blöðum Framsfl. um, að fjármál ríkisins séu í öngþveiti vegna aðgerða sjálfstæðismanna, er óþolandi og nauðsynlegt, að honum sé mótmælt. Það er nú komið fram, sem ég sagði í fyrra, að hagur ríkissjóðs mundi verða blómlegur á þessu ári, en það, að slíkt gat orðið, er að þakka undirbúningsstarfi fyrrv. ríkisstj. undir forustu Sjálfstfl.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Ég ætla mér ekki að hefja hér stórpólitískar umr. við þennan þm., hv. þm. Barð., en öll þau orð, sem ég viðhafði í umr. í gær um þetta mál, standa óhrakin, og staðfesti hv. þm. það sjálfur með ræðu sinni. Enda þótt ríkissjóður hafi fengið fé með meira móti, er það allt bundið vegna framkvæmda, sem ákveðnar hafa verið áður, en allt fé, sem ríkissjóður fær inn, fer í þessar framkvæmdir vegna þess, að lánamarkaðurinn er þrotinn. Hv. þm. Barð. taldi nokkur fyrirtæki, sem ríkissjóður hefur orðið að binda fé sitt í af þessum sökum, og mætti mörg fleiri telja, og við þennan vanda hefur ríkisstj. orðið að glíma og meðal annars kemur þar til það mál, sem hér er til umr. Ríkisstj. er stöðugt að leita fyrir sér um lausn þessa máls, og það er ekki af neinu áhugaleysi eða illvilja í garð þessara stofnana, að málin hafa ekki verið leyst, heldur stafar það af þeim fjárhagsörðugleikum, sem ég lýsti í gær. En ríkisstj. mun halda áfram að vinna að lausn í þessu efni, þar til hún finnst, en það álít ég og vona, að verði, áður en langt um líður.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að taka til máls um þessa fsp., en inn í þessa umr. hefur nú blandazt sitt af hverju, sem ætla mætti, að ætti ekki beint við í umr. þessa máls. En sumir eru þannig gerðir eins og barnið, sem alltaf styður fingrinum á sólargeislann á veggnum, að þeir þurfa að koma eftirlætismálum sínum að í hvert skipti, sem tilefni gefst til, eða jafnvel oftar. Það, sem gaf mér tilefni til þess að taka hér til máls, var það, að hér var mál leitt inn í umr. á mjög skrítinn hátt, og á ég þar við till. hv. þm. S-Þ. um að taka byggingarsjóð Skálholtsskóla í byggingarsjóð landbúnaðarins, en þar gerir hv. þm. sér von um að fá 10 millj. kr. handa byggingarsjóði. Ég vildi óska, að stofnunin yrði sem vönduðust og fénu hagkvæmlega varið, en ég hef heyrt það utan að mér, að hin fagurfræðilega forstaða málsins hafi talið nauðsynlegt að hafa turn á skólahúsinu. Bændur ætla, að turninn muni hleypa fram byggingarkostnaði, og eru margir ekkert sólgnir í turninn. Skólinn getur orðið dýr, ef hann verður fullkominn, og ég skýt því til hæstv. ríkisstj. að hafa hann ekki dýrari en hin praktiska nauðsyn krefur. En hví er hv. þm. S-Þ. þessi stóra bygging svo hugleikin? Hann hefur hvað eftir annað komið fram með till. þar að lútandi. Í fyrra lagði hann til, að biskup, þjóðminjavörður og búnaðarmálastjóri ráðstöfuðu Skálholti og nú kemur hann með till. um að hætta við skólabygginguna.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. hefur gefið hér yfirlýsingu fyrir hönd ríkisstj. um afstöðu hennar til fjárhagsaðstæðna þjóðarinnar, og þær umr., sem hér hafa farið fram, virðast gefa ærið tilefni til þess, að fjárhagskerfi þjóðarinnar sé tekið til athugunar. Nú er hæstv. ríkisstj. að gera þær ráðstafanir, sem í hennar valdi eru, til að gera samdrátt á lánum í þágu atvinnuveganna, en virðist um leið ætla að reyna að tryggja auðmönnum landsins töglin og haglirnar í allri lánastarfsemi til þess eins, að þeir ríku geti tekið enn hærri vexti af lánum. Að þessu vinnur hæstv. ríkisstj. nú ötullega. Auðmönnunum er gert sem auðveldast fyrir að sölsa undir sig fasteignir fólks og koma fé sínu fyrir á annan tryggan hátt. Og nú er hæstv. atvmrh. að reyna að afsaka, að erfitt sé um lán, þegar ríkisstj. hæstv. er búin að gera allt, sem í hennar valdi hefur staðið, til að loka lánamarkaðinum, en sendir þjóðina í hendur vaxtaokraranna. Nei, það þýðir ekki fyrir hæstv. ráðh. að ætla sér að afsaka verk, sem búið er að vinna með þessum hætti. Það er vitanlega seðlabanki Landsbankans, sem ákveður, hvernig er um vik á lánamarkaðinum. Hæstv. atvmrh. segir: „Lánamarkaðurinn er lokaður, og ríkisstj. hefur orðið að heyja harðvítuga baráttu við hann.“ Hvað á hæstv. ráðh. við með þessu? Því má ekki segja þjóðinni sannleikann? Nei, hér er orsökin aðeins sú, að yfir fjármálalífi þjóðarinnar ráða menn, sem vitlaust hugsa. Hér er um að ræða blinda menn, sem skilja ekki og kunna ekki á þá vél, sem stjórna á fjármálalífinu í landinu. Illa mun jafnan farnast því skipi, þar sem vélstjórinn kann ekki handbrögð til þess að láta vélar skútunnar ganga á skynsamlegan hátt. Slíkur vélstjóri er til lítils gagns. Það er landsbankavaldið, sem telur sig hafa öll ráð í hendi sér yfir atvinnulífi Íslendinga, og sú gamaldags fjármálapólitík, sem Landsbankinn rekur, hefur verið staðfest með l. um fjárhagsráð. En í nútíma þjóðlífi dugar hvergi gamaldags fjármálæða bankapólitík, og hæstv. ríkisstj. hefur þó, sem hið æðsta framkvæmdavald, tekið að sér með l. um fjárhagsráð að reka slíka pólitík. Ég hef áður bent á, að Alþ. og ríkisstj. eiga að ráða hér öllu um, hvernig ástandið í fjármálalífinu verður, ráða, hvernig lánamarkaðurinn er á hverjum tíma. Alþ. á að ráða yfir seðlabanka þjóðbankans, og bankinn á að ráðstafa að miklu leyti fé sínu eftir því, sem Alþ. og ríkisstj. ákveða á hverjum tíma. Er hæstv. atvmrh. kvartar yfir því, að erfitt sé um vik á lánamarkaðinum, þá getur hann kennt þar um hæfileikaleysi þeirra manna, sem Alþ. hefur falið að fara með völd yfir fjármálalífi landsmanna. Það eru þeir embættismenn, sem eiga hér sök, og það er hart af ríkisstj. að koma fram og betla í Landsbankanum og segja svo frá því, að ekkert lán fáist. Nei, það á ekki að fara í kringum þetta, hæstv. atvmrh., eins og köttur í kringum heitan graut. Ástæðan er sú, að nokkrir háttsettir embættismenn, sem settir hafa verið yfir fjármálalíf þjóðarinnar, spyrna við fæti og skilja ekki hlutverk sitt, að þeir eigi að vera og standa eins og Alþ. hefur fyrirskipað. Þetta er ástæðan fyrir erfiðleikum ríkisstj., er Landsbankinn neitar um lán til ýmissa framkvæmda.



Herra forseti. Ég ætla að bæta hér nokkru við það, sem ég sagði áðan. Hv. þm. S-Þ. hefur barizt manna mest fyrir því, að bændaskóli sá, sem fyrirhugaður er í Skálholti, verði ekki reistur. Rök þau, sem þessi hv. þm. færir fyrir máli sínu, eru, að þeir bændaskólar, sem fyrir eru í landinu, séu ekki hálfsetnir, að gömlu skólarnir tveir séu hvergi nærri fullskipaðir. Þetta er nú svo viðkvæmt mál, að hv. þm. hefði verið nær að þegja yfir því, og ekki munu slíkar uppljóstranir bæta aðsóknina til búnaðarskólanna. En hver er nú ástæðan til þess, að allir skólar landsins eru yfirfullir að undanskildum bændaskólunum? Er ástæðan kannske sú, að bændur þurfi engrar menntunar við? Því held ég, að ég verði að svara neitandi. Nei, hér er um nokkuð annað að ræða. Það er komin drullupest í lambhúsin, og þá sýkjast gemlingarnir auðvitað líka. Fjöldi nemenda getur borið vitni um þetta. Því er ekki úr vegi að reyna eitthvað nýtt, sem örva mundi aðsókn til þessara stofnana, reyna nýja tækni við kennsluna og gera þennan nýja skóla svo úr garði, að allt sé eftir fullkomnustu nútíma kröfum. Húsmæðraskólar landsins, sem líkja má við bændaskólana, sem hliðstæðum stofnunum, eru flestir fullsetnir í vetur. Bændur í Árnes- og Rangárvallasýslum vilja, að fullkominn búnaðarskóli komist sem fyrst á stofn í Skálholti. Þótt nokkuð hafi deilt verið í upphafi þess máls um staðarvalið, þá kemur það þessu máli lítt við. Hitt er aðalatriðið, hvort hæstv. ríkisstj. spilar hér eins konar svikamylnu og svíkst um að veita það fjármagn til þessarar byggingar, sem ákveðið er í l. Að vísu verður að gefa því gaum, að ríkisvaldið er sjálfrátt um það, hversu ört það framkvæmir þá hluti, sem því er falið að framkvæma með samþykki Alþ. Hitt er svo ekki annað en flottræfilsháttur íslenzkra stjórnmála, er heimtað er fé til templarahallar og norrænuhallar, meðan þeir hlutir liggja á hakanum, sem meira liggur á.



Herra forseti. Út af turnum þeim á skýjaborg þeirri, sem hv. 2. þm. Árn. vék að í ræðu sinni, þá finnst mér ekki alls ólíklegt, að forráðamenn Skálholts vildu gjarnan, að eitthvert sýnilegt merki væri um hina fornu frægð staðarins. Brynjólfur biskup hafði mikinn turn á sínum húsum, og gæti því hér verið um nokkra eftirlíkingu þeirrar byggingarlistar að ræða, sem minnti menn um leið á forna frægð staðarins. Þessi hv. þm. hefði að öðru leyti átt að spara sér allar dylgjur um dugnaðarleysi og vanmátt skólastjóra og kennara við þá tvo búnaðarskóla, sem nú eru starfræktir, og ég vil skora á hv. 2. þm. Árn. að ræða þann þátt þessa máls opinberlega, ef hann þorir. Ég spurði hann áðan að því, hverju það sætti, að hann hefði slíkar dylgjur í frammi hér á Alþ., en hann svaraði mér engu til. Ég mun gefa þessum hv. þm. tækifæri til að ræða um þetta síðar í sambandi við annað mál. Varasamt var það fyrir aðstöðu hv. 2. þm. Árn. að fara að minnast á aðsóknina að búnaðarskólunum. Hv. þm. er í sýnilegri hættu. Hann er að verða sér til minnkunar með 10 milljón króna skólabygginguna í Skálholti. Þangað mundu slæðast 5–6 menn, og ekki fengi hv. þm. betri menn til að stjórna 10 milljón króna skólanum en fyrir eru við búnaðarkennslu við gömlu skólana, Hvanneyri og Hóla. Það er líka eftirtektarvert, að er hv. 2. þm. Árn. samdi frv. til l. um búnaðarskóla í Skálholti, þá bjó hann skólanum nákvæmlega sömu skipulagsskrá og hinir skólarnir hafa. Þar var um alveg sama form að ræða, og er það einfalt, hvernig á því stendur. Hv. þm. hefur bara ekkert vit á þeim málum, sem hann er að berja hér fram og barði fram með nokkru offorsi. Þá vil ég snúa máli mínu til hv. 2. þm. Reykv. Hv. þm. varð fyrir mikilli sorg í vetur, er leið, að verða ekki skipaður bankastjóri Landsbankans. Nú er svo ástatt hjá honum, að honum líkar sinn hlutur líkt og refnum, sem missti skott sitt og vildi, að allir refir væru skottlausir, vegna þess að hann var það sjálfur. Hv. þm. getur litið með ánægju á það, sem flokksbróðir hans hefur framkvæmt á Siglufirði. Á Siglufirði eru að vísu nokkuð ólíkir turnar, sem hallast. Það er fleira, sem hallast, en turninn í Pisa á Ítalíu. Á Siglufirði eru lýsisgeymar, sem hallast, og lýsið rennur niður, og þar er líka mjölhúsið fræga. Þar er einnig síldarverksmiðja, sem ónýtti þúsund smálestir af mjöli á síðasta sumri. Til nokkurs fróðleiks hv. 2. þm. Reykv. segi ég honum, að vegna þessara lélegu mannvirkja, sem sósíalistar reistu á Siglufirði, hefur miklu fé verið eytt úr ríkissjóði, og enn hvílir mikil skuld í Landsbankanum vegna þessara mannvirkja. Of miklu fé hefur verið ráðstafað að láni til manna, sem ekki kunna að fara með fé eða önnur verðmæti. Þess vegna mun hv. 2. þm. Reykv. henta bezt að þegja.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. er einn af fulltrúum Landsbankans hér á Alþ., en átrúnaðargoð hans í öllu fjármálalífi er einn af bankastjórum Landsbankans. Sá maður er Jón Árnason, maðurinn, sem lýsti því yfir, er við sósíalistar börðust sem harðast fyrir því, að 30 nýir togarar yrðu keyptir til landsins, að það væri fásinna. Þetta er spekin, sem hv. þm. S-Þ. dásamar sem mest. Þetta er spekin, sem hann vill láta stjórna Íslandi eftir. Eina ráð Jóns Árnasonar var öngþveiti. En Alþ. tók sem betur fór, völdin af Jóni Árnasyni og öðrum mönnum með hans steinrunna hugsanagangi, og nú er svo komið, að helmingur nýsköpunartogaranna er þegar kominn til landsins, en hinn helmingurinn er væntanlegur á þessu ári. Hv. þm. ásakar Áka Jakobsson fyrir það, að nokkur óhöpp hafa komið fyrir nýju mannvirkin á Siglufirði. Þótt Áki Jakobsson sé duglegur maður, hefur hann ekki komið því af að byggja nýju síldarverksmiðjurnar með eigin höndum. Ef verkfræðingar og verkstjórar, sem taka að sér verk, geta ekki byggt öruggar verksmiðjur, þá er ekki að saka Áka Jakobsson eða okkur sósíalista fyrir slíkt. Í sumar er leið var ég á ferð um Þingeyjarsýslu og spurði dreng nokkurn, hver gert hefði brúna við Ljósavatnsskarð. Drengurinn svaraði: „Jónas“. Ef brú þessi mundi nú einhvern tíma laskast eða detta niður, mundi það þá vera Jónasi að kenna? Nei, það mál, sem hér er verið að ræða um, ber að athuga alvarlega. Einn til tveir menn ráða mestu um fjármálalíf okkar Íslendinga, og ef þeir hugsa skakkt og hringlandi vitlaust, þá er það stórhættulegt fyrir þjóðina. Fjármálastjórnin er gæfumál þjóðarinnar. Alþ. á að sýna, að það sé ekki undirlægja embættismanna þeirra, sem fara með fjármál landsins. Hitt er svo vitleysa, sem hv. þm. sagði áðan, að ég hefði viljað verða bankastjóri Landsbankans. Ég hef aldrei haft neina löngun til þess, en ef svo hefði verið, væri ég líklega orðinn það. Nei, það er ekki hægt að afsaka bankapólitík þá, sem nú er rekin, og hún stafar eingöngu af því, að þar ráða menn eins og Jón Árnason og hans líkar.

Fyrirspyrjandi (Páll Zóphóníasson) Herra forseti. Lögin um ræktunarsjóð gera ráð fyrir, að sjóðurinn fái hálfrar milljón kr. framlag úr ríkissjóði í 10 ár. Nú er svo málum háttað, að fé því, sem ræktunarsjóður ráðstafar, er ráðstafað í októbermánuði ár hvert. Á áliðnu hausti var sjóðurinn fjárvana. Hann fékk ekki þessa hálfu milljón, sem hans var samkv. lögum. Þá var spurzt fyrir, hverju slíkur dráttur á greiðslu til sjóðsins sætti. Síðar hefur rætzt úr þessu, en er fsp. þessi var lögð fram hér á Alþ., hafði ekki fengist nein skýring á þessu. Framan af þingtímanum hafði ekki rætzt úr þessu, og þess vegna kom fsp. þessi fram. En í byrjun þessa árs var upphæðin greidd, og er því fsp. raunverulega úr sögunni. En ég vil benda hæstv. ríkisstj. á, að útlánum úr sjóðnum er svo háttað, að þau fara fram að haustinu, og vonast ég til, að óeðlilegur dráttur verði ekki í framtíðinni á greiðslum ríkissjóðs til sjóðsins.

Fyrirspyrjandi (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Svo bar til, þegar l. um ræktunarsjóð voru til umr. hér á Alþ., að þá strandaði málið vegna þess, að stofnfé það, sem ræktunarsjóðnum var ætlað, reyndist of lítið. Er frv. kom aftur fram, þá lofaði ríkisstj. því, að ákvæði það, sem felst í 8. gr. l., yrði framkvæmt. Margir þm. hafa skilið ákvæði 8. gr. sem ákveðið loforð: Hæstv. forseti Sþ. hefur m. a. skilið þetta ákvæði þannig, að hæstv. ríkisstj. hafi lofað að útvega þær 10 millj. kr., sem þar um getur. Svo er ástatt með það fé, sem ríkisstj. er ætlað að veita til byggingarsjóða, að það fé getur ríkisstj. tekið úr ríkissjóði, en það fé, sem henni ber að veita ti1 Ræktunarsjóðs Íslands, er ríkissjóði ætlað að fá að láni. Hér er því hæstv. ríkisstj. ætlað að útvega lán, en ef hún getur það ekki, eins og hæstv. atvmrh. drap á, þá er ekki svo mikið við því að segja. Þetta er því munurinn, að annars vegar er um framlag úr ríkissjóði að ræða, en hins vegar er ríkisstj. ætlað að útvega lán í banka. Hæstv. ríkisstj. hefur oft útvegað lán til ýmissa fyrirtækja, t. d. ríkisverksmiðjanna. Á svipaðan hátt hefði hún getað afgr. þetta mál. Væri nú fróðlegt að fá að heyra, hvernig hæstv. stjórn ætlar að ráða bót á þessu. Lánbeiðnir úr ræktunarsjóði eru svo margar, að brýna nauðsyn ber til þess, að ráðin sé bót á þessu og fé fáist til sjóðsins. Það er því nauðsynlegt, að tekið sé 10 milljón kr. lán, sem renni til ræktunarsjóðs, svo að hann geti fullnægt hlutverki sínu. Mig langar því að vita, hvað gert hefur verið í þessu og hvað hæstv. ríkisstj. hyggst að gera til þess að hrinda í framkvæmd 8. gr. laga nr. 66 1947. Um það langar mig að heyra frá hæstv. ráðh.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Það er nú komið að síðasta liðnum á fyrirspurnalista hv. 1. þm. N-M. og hv. 2. þm. Rang. Ég vil taka það fram, að frá minni hálfu hefur ekkert komið fram, er gæfi tilefni til þeirra stórpólitísku umræðna, sem menn hafa komizt út í. Ég vil enn fremur taka það fram, að mér er hið sama í huga og áður, sem ég lýsti yfir í fyrra skiptið, að leysa verður þessi mál með alúð og góðvild allra hlutaðeigenda. Það er happadrýgst og síður ástæða til að hoppa í loft upp til þess að níðhöggvast út af ástandi, sem allir vita, að stafar af þeim erfiðleikum, sem eru á útvegun lánsfjár. Þeir erfiðleikar eru ekki, eins og hv. 2. þm. Reykv. sagði, bara í huga stj., heldur raunverulegir. Þeir stafa ekki einvörðungu af því, að einstakir aðilar standi ívegi, heldur eru afleiðing ofþenslunnar í landinu. Við erum komnir upp í svo háar tölur í öllum greinum og lánsféð orðið fast í svo mörgum fyrirtækjum. Fjárfestingin er svo mikil, en þjóðarauðurinn er takmörkunum háður. Það er þetta, sem í fyrsta lagi veldur lánsfjárerfiðleikunum. Ég ætla, að stjórnin sé ekki ein til frásagnar um þetta. Svo margir hafa komið að dyrum fjmrn. út af þessum málum, m. a. frá byggingarfélögunum, hverra tala er orðin legið, og Alþ. hefur heitið öllum ábyrgð og fyrirgreiðslu. Allir hafa sagt, að peningamarkaðurinn væri þröngur og litlir lánsfjármöguleikar. Þeir, sem stjórna Landsbankanum, hafa hér verið bornir þungum sökum. Ég skal ekkert um það segja, hvort sjónarmið þeirra eru rétt eða röng. Hitt veit ég, að Alþ. hefur sett bankanum l. að fara eftir, og þá er það ekki að lasta, þótt stjórn bankans vilji sjá sinni stofnun farborða og halda l. Ég hygg þó, að bera mætti bankastj. sömu sökum og ríkisstj. er borin í einu af dagblöðunum í dag, og haft eftir einum hv. þm. hér í salnum, og segja, að hún hafi brotið l. Ég hygg, að það megi segja það um bankastj., að hún hafi í þessum efnum farið lengra en l. leyfa. Ég segi þetta ekki til þess að draga úr, að reynt sé að fá hana til þess að lána það, sem fært þykir. Alþ. á sína sök á lánsfjárerfiðleikunum. Leiðin til þess að sigrast á þeim er ekki sú að kastast á hnjóðsyrðum, ef framkvæmdir þykja dragast, heldur að leggja saman kraftana og reyna að leysa erfiðleikana af viti og góðvild eftir beztu getu. Stjórnin hefur haft þetta vandamál til úrlausnar, og undirbúningsvinnu í þessu efni er nú langt komið. Þess er að vænta, að hún beri tilætlaðan árangur og að það fé, sem um getur í 8. gr. l. nr. 66 frá 1947, eða viðunandi hluti þess fáist til þeirra hluta, sem það er ætlað, án þess að stjórnin þurfi að grípa til þess vopns, sem Alþ. hefur lagt henni í hendur. Það er leiðinlegt að skylda Landsbankann til þess að leggja þetta fram, og þá leið á ekki að fara fyrr en í síðustu lög. Ég vænti þess, að hv. virðulegir fyrirspyrjendur geti látið sér lynda það, sem ég hef upplýst, þótt það sé ekki eins ýtarlegt og hv. 1. þm. N-M. fór fram á. Ég mun svo, laust við þetta mál, sæta hentugs, tækifæris til að gefa hv. þm. upplýsingar um fjármál og fjárhag ríkisins. Það er rétt, að þær séu látnar í té, áður en gengið er endanlega frá afgreiðslu fjárl.



Það er gott, að hæstv. fjmrh. hefur svarað þessari fsp. Þessar upplýsingar hefðu betur verið gefnar fyrr, því að þá hefði mátt spara þær hnútur, sem ræða hæstv. atvmrh. gaf tilefni til. Kjarni þessa máls eru lánsfjárerfiðleikarnir. Í því sambandi vildi ég spyrja, hvernig stendur á því, að seðlaveltan, sem þegar hún var hæst komst upp í 181 millj. kr., var nú nýlega, þegar seðlarnir voru innkallaðir, aðeins 107 millj. kr. Hér er um 70 millj. að ræða, sem dregnar hafa verið inn, og þó hefur athafnalíf aldrei verið meira en á árinu 1947. Hver er þá ástæðan til þessa? Er hún sú, að þeir, sem þessu ráða, álíta, að ekki þurfi meira en 107 millj. kr.? Ef seðlabankinn liggur með 70 millj. kr., gætu ýmsir fengið lán, ef það væri sett í umferð. Samkvæmt 3. gr. l. um Landsbankann ber bankanum að sjá atvinnuvegunum fyrir fjármagni. Um það, hvernig það skuli gert og gegn hvaða tryggingum, eru skýrar reglur og ráðh. fylgist með þessum málum. Hvernig er þessu varið nú? Er gefið út eins mikið af seðlum og heimilt er, eða er dregið of mikið inn? Ef of mikið er dregið inn, liggur þá ekki á bak við sú skoðun, að það sé hollt til þess að stöðva útþensluna? Eða er það svo, að tryggingarnar bak við leyfi ekki meiri veltu? Ef svo er, þarf að taka kerfið til athugunar og rannsaka, hvort ekki sé rétt að binda seðlaveituna við útflutningsmagn og þau verðmæti sem þjóðin á í landinu. Þá þyrfti ráðh. ekki að ganga bónarveg til bankanna. Annars er ekki við góðu að búast þegar Alþ. hefur sett vaxtafótinn niður í 1½%. Búnaðarbankinn hefur t. d. lánað fé sitt í brask, verzlun, útveg og iðnað og byggt stóra höll í Reykjavík í stað þess að hjálpa bændum að byggja yfir sig.



Ég ætla að svara fullyrðingum hv. þm. Barð. viðvíkjandi útlánum Búnaðarbankans. Þær eru af sama tagi og aðrar fullyrðingar hans, t. d. varðandi fjárhag ríkissjóðs. Búnaðarbankinn hefur sett fé sitt í sjóði og gætt þess betur en nokkur annar banki. Hann á nú stærri sjóði en nokkur önnur lánsstofnun. Auðvitað verður að veita stutt lán til þess að geta kallað þau inn með litlum fyrirvara, en ekki 42 ára lán. - Annars vil ég aðeins minnast á, hvað þetta mál er alvarlegt og leiða athygli að meginmálinu. Menn verða að gera sér ljóst, að l. frá Alþ. marka fyrst og fremst stefnuna í fjármálum og atvinnumálum. Engin stjórn getur leyft sér að taka við l. frá Alþ., sem hún er ekki samþykk sjálf. Það er grundvallarregla alls þingræðis. Ef stjórn situr og tekur við l., skoðast það sem samþykki. Annars segir hún þinginu, að hún fari. Frá þessari reglu er ekki hægt að víkja. Annað, sem menn verða að gera sér ljóst, er það, að merkilegustu loforð í þjóðfélaginu eru l. frá Alþ. Engin loforð eru æðri. Það er eðlilegt, að bændur geri sínar ráðstafanir samkvæmt þessum loforðum. Það er augljóst, að undan þeim verður ekki komizt, nema brjóta niður það, sem sízt af öllu má brotna, loforð frá æðstu stofnun þjóðarinnar. Hæstv. ríkisstj. hefur gert grein fyrir því, hvernig á þessu stendur, en hér er hlutur, sem verður að ganga á undan öllum öðrum. Bændur eru búnir að gera sínar ráðstafanir, og eitthvað annað verður að bíða frekar en að vanefna gefin loforð. Ég sagði hér í umr. í gær, að þau l., sem ekki væri hægt að framkvæma, væri betra að afnema. Ef skýr rök eru færð fram fyrir því, er ég viss um, að þjóðin sættir sig betur við það en að l. séu ekki framkvæmd. Það er ekki undarlegt, þótt spurt sé, hvað því valdi, að l. eru ekki framkvæmd. Það væri fremur undarlegt, ef ekki væri spurt. Það er rétt að ræða þetta mál, svo að skýringar komi fram, þjóðin á heimtingu á því. Það er ekki gott fyrir stjórn Búnaðarbankans að sitja dag eftir dag og neita lánum, nema það komi í ljós, að allt sé gert til þess að koma þessu í lag. Mér er kunnugt um það, að það getur ekki dregizt lengi vegna stöðugra umkvartana, að bankinn gefi út opinbera skýrslu um það, hvað veldur þessu. Ég vil að lokum segja það, af því hæstv. fjmrh. sagði, að stjórninni hefði verið borið á brýn, að hún hefði brotið l., að í nýbýlal. stendur, að stjórnin eigi „að veita eða útvega lán“. Ef skyldan er fyrir hendi, er um brot að ræða, það er ekki nema um einn veg að ræða. Um ræktunarsjóð er það að segja, að stjórnin á að afla ræktunarsjóði lánsfjár. Ákvæðið er ekki ólíkt, en ef stjórnin vill ekki afla þess, getur hún gert seðlabankanum skylt að útvega lánsfé. Ég ætla svo ekki að ræða þetta frekar. Ég vænti þess, að öllum sé það ljóst, að hér getur ekki orðið nema örstutt bið, þar til þessu verður fullnægt.



Ég hef orðið þess var, að hjá hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Barð. kennir nokkurs misskilnings á eðli þjóðbankans. Þegar l. um bankann voru undirbúin, var lögð á það megináherzla að tryggja það að bankinn væri óháður ríkisstj., og í því skyni voru sett ströng takmörk í löggjöfina. Eftir þeim mætti stjórnin fá aðeins tvær millj. kr., svo að miskunnsemi bankans hefur verið mikil. Bankinn hefur verið of miskunnsamur með lán til framkvæmdanna á Siglufirði og Skagaströnd og til margra annarra hluta. Þessi frávik hafa orðið fyrir áhrif frá Kommúnistafl., og er hann þar á réttri leið út frá sínum sjónarmiðum, því að hann vill niðurrif, en Landsbankann tókst ekki að drepa, og til hans er leitað nú bæði af ríki og bæjarfélögum, því að ástandið er nú þannig, að t. d. togari Reykjavíkurbæjar, Ingólfur Arnarson, er rekinn með tekjuhalla, þótt fiskverðið sé á hápunkti. Hv. 2. þm. Reykv. ætti að spara sér aðfinnslurnar, hann fær ekki háa einkunn samanborið við Jón Árnason, því að allt, sem þessi hv. þm. hefur komið nærri, hefur farið á hausinn, en allt blessazt, sem Jón Árnason hefur lagt hönd að. Þá eru það þessar 10 millj. kr., sem ekki hefur tekizt að afla ræktunarsjóði. Ríkisvaldið hefur nú í sumar fengið 10 millj. kr. upp úr eignakönnuninni, þar af rúmar 9 millj. kr. í góðum verðbréfum. Ég álít, að stjórnin eigi að taka þetta fé og leysa þannig þennan vanda. Þetta er sennilega eina úrræðið, sem ríkisstj. hefur nú. Og það er ekkert út á það að setja. Og þegar maður lítur á, hversu mjög var misskipt hjá sósíalistum í stjórnartíð þeirra, þegar stórar fjárfúlgur voru settar út til atvinnuveganna og í einu lagi 100 millj. kr., þá var lítið hugsað um landbúnaðinn, og þá er þetta líklega það eina, sem Alþ. getur gert nú til þess að jafna metin. Það er ekki stórt lóð, sem hér er um að ræða, en kannske nóg til þess að uppfylla þessa lagaheimild. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég sé engan ráðh. hér í d., og það er nú svo, að þessar fsp. eru til ríkisstj., og þá er það spurning, hvort ástæða er til þess að halda umr. áfram fyrr en þeir koma. Það er ekki við þm., sem verið er að ræða, heldur ríkisstj. Ég óska því, að a. m. k. einn ráðh. yrði viðstaddur.

Forseti (JPálm) : Stjórnin hefur tilkynnt, að hún yrði á fundi um þetta leyti. Ég vil gjarnan, að þessar umr. verði þá og þegar búnar. Ég vil gjarnan ljúka við þær, svo að þær standi ekki marga daga.



Má ekki fresta þessu til morguns, svo stjórnin geti verið við?

Forseti (JPálm) : Ef menn óska eftir því, þá get ég það. - Síðara dagskrármálið er ekki ástæða til að taka fyrir nú.

Ég óska eftir því.

Þá verður orðið við þeirri ósk að fresta þessum umr. til næsta fundar, og er umr. um þessar fsp. frestað og málið tekið út af dagskrá.