Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Mig langaði að vekja athygli á því að á vefnum betraisland.is er tillaga sem hefur náð upp yfir 100 meðflutningsmönnum af borgurum landsins. Við píratar munum því bera hana upp eins og við höfum ákveðið á kosningavef okkar, að það sé vilji pírata að þingmenn flokksins leggi fram þingmál á betraisland.is sem uppfylli eftirfarandi skilyrði: Fyrirspurn sem flestir styðja í byrjun hvers mánaðar, og hefur að lágmarki 100 stuðningsmenn. Því fljótar sem einhver hugmynd nær upp í 500 munum við biðja um skýrslu eða einhvern veginn afla gagna um það mál. Þetta gerum við í byrjun hvers haust-, vetrar- og vorþings og lágmark er þá 500 stuðningsmenn. Þegar hún nær 1000 munum við leggja fram þingsályktunartillögu. Þegar 2% kjósenda, sem eru um 4.000 manns, hafa stutt tillögu á vefnum betraisland.is munum við leggja fram lagafrumvarp. Tillagan sem hefur fengið yfir 100 stuðningsmenn og ég kem upp í ræðustól til að kynna er breyting á kosningalögum, afnám 5% reglu. Hér eru rökin fyrir henni: Kosningar til Alþingis 2013 sýndu enn og aftur fram á galla þess að hafa 5% regluna við lýði, tveir flokkar komu ekki mönnum að sem hefðu annars gert það og litlu munaði að 16% kjósenda ættu sér engan málsvara, sem þó urðu 11.9%! Engin rök eru fyrir 5% reglunni önnur en að styrkja stöðu eldri flokka, sem er ekki lýðræðislegt markmið. Afnám 5% reglunnar varðandi uppbótarþingmenn er auðveld breyting, en ætti líklegast að eiga sér stað samhliða öðrum endurbótum á kosningalöggjöfinni. Ég fagna þessari tillögu frá borgurum landsins og vona að þeir haldi áfram að kjósa um hugmyndir af betraisland.is.

Virðulegur forseti. Smálánafyrirtækin sniðganga ný lög á neytendamarkaði með gjaldskrá sem tekur gildi í dag. Þar er rukkað sérstaklega fyrir flýtiþjónustu til að geta haldið áfram að taka mörg hundruð prósenta vexti af lánum til fólks sem oft á við mikinn vanda að stríða. Hér í þinginu hefur verið þverpólitísk samstaða um að setja skorður við okurlánastarfsemi af þessu tagi. Ný lög um neytendalán kváðu skýrt á um að sett yrði þak á þá vexti sem þessi fyrirtæki og önnur mættu taka af almenningi í landinu. Það er óþolandi að lögin séu sniðgengin með þessum hætti og ég hvet efnahags- og viðskiptanefnd þingsins til þess að halda áfram þeirri þverpólitísku vinnu og koma í veg fyrir og tryggja að með þessum hætti geti menn ekki okrað á almenningi á Íslandi. Hér í kringum okkur höfum við dæmi um að settar hafa verið skorður við því hversu fljótt megi afgreiða lán. Ef fyrirtækin komast upp með þá sniðgöngu sem þau stunda nú tel ég fulla ástæðu til að skoða það alvarlega hvort ekki sé einhver lágmarkstími sem þurfi að líða frá því að lán eru samþykkt og þangað til fólk fær þau í hendurnar eins og tíðkast meðal annars í nágrannalöndunum.

Herra forseti. Ég hef áhuga á að eiga orðastað við formann efnahags- og viðskiptanefndar um hagvaxtarhorfur, m.a. tengt nýframkominni hagspá ASÍ. Í inngangi þeirrar hagspár segir að dauft sé yfir íslensku efnahagslífi og horfur fram undan dauflegar og sérstaklega vísað til lítilla fjárfestinga. Núverandi ríkisstjórn eða þeir flokkar sem að henni standa og talsmenn þeirra lögðu mikla áherslu á mikilvægi fjárfestinga og það var helst á þeim að heyra hér á síðasta kjörtímabili að fyrir kosningar hefði aðalvandamálið í því sambandi verið þáverandi ríkisstjórn. Það þyrfti lítið annað til en að þeir kæmust til valda, mundu smella fingrum sínum og þá yrðu horfur hér allt aðrar og betri og hagvöxtur færi á fulla ferð. Engu að síður er þetta niðurstaða ASÍ og í hagspánni er réttilega bent á að þær fjárfestingar sem þó séu fram undan séu nær allar ákvarðanir fyrri ríkisstjórnar, framkvæmdir eins og Norðfjarðargöng, Vaðlaheiðargöng, væntanlegar fjárfestingar á Bakka, og helsta framlag núverandi ríkisstjórnar, eins og það er orðað, sé að hún hafi sett fingraför sín á fjárfestingar með því að falla frá verkefnum sem fyrri ríkisstjórn hafði ákveðið. Niðurstaðan er dapurleg. Spáð er um 1,7% hagvexti í ár og aðeins liðlega 2% hagvexti á næsta ári. Því væri fróðlegt að heyra formann efnahags- og viðskiptanefndar eða aðra talsmenn stjórnarflokkanna útskýra fyrir okkur hverju þetta sæti og hvað hafi reynst öðruvísi vaxið en þeir gerðu ráð fyrir á síðasta kjörtímabili eða rétt fyrir kosningar, að eingöngu þyrfti stjórnarskipti í landinu til að hér mundi blómstra hagvöxtur og bati verða mikill í hagkerfinu. Hvað hefur breyst? Er formaður efnahags- og viðskiptanefndar sammála því mati hagdeildar Alþýðusambands Íslands, eða hagspá þess, að það sem sé heldur að þyngja í horfunum séu fingraför núverandi ríkisstjórnar sem hafi dregið úr fjárfestingum í landinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það er rétt sem kemur fram í hagvaxtarspá ASÍ, hagvöxturinn á þessu ári verður 1,7% eins og kemur fram í forsendum fjárlaga. Það gerir ráð fyrir 2,2% hagvexti á árinu 2014 en í fjárlögum var gert ráð fyrir 2,7%. Það á svo sem eftir að koma í ljós hvaða spá Hagstofan kemur með núna í nóvember. Varðandi skýringarnar sem ASÍ gefur á þessum samdrætti úr 2,7% í 2,2% á næsta ári sýnist mér það vísa aðallega til fjárfestinga eins og hv. þingmaður vekur athygli á. Það eru 8% minni fjárfestingar en áætlað var. Þá munar að þeirra mati mest um að Helguvík fer ekki af stað og einhverjar seinkanir eru á öðrum hlutum. Fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar er ekki tekin með, sem núverandi ríkisstjórn hefur bent á, að mér skilst, að hafi ekki verið að fullu fjármögnuð og að þess vegna hafi ekki verið forsenda til að halda henni til streitu.

Virðulegi forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að fjármálastofnanir gegna lykilhlutverki í gangverki efnahagslífs hverrar þjóðar. Þær eru farvegur fyrir þá fjármuni sem almenningur, fyrirtæki og opinberir aðilar þurfa að nota, hvort sem er til að mæta daglegum útgjöldum eða vegna fjárfestinga til lengri tíma. Bankar og önnur fjármálafyrirtæki varðveita og ávaxta einnig tímabundið fjármuni sem þessir aðilar þurfa ekki að nota um sinn og þótt þetta sé sú birtingarmynd sem við sjáum alla jafna á starfsemi fjármálafyrirtækja hafa rannsóknir sýnt að hagsæld í einstökum ríkjum er mjög háð því hvernig að þessum fyrirtækjum, sérstaklega bönkum, er staðið. Bankar eru líka sérstakir fyrir þær sakir að margir ólíkir hópar hafa hag af starfsemi þeirra. Það hvernig til tekst í rekstri banka hefur þýðingu fyrir þá sem fara með efnahagsstjórn landsins. Aðrir sem eiga þarna hagsmuni eru til dæmis eigendur bankanna, lánadrottnar þeirra, fjárfestar sem sýsla með fjármálagerninga, starfsmenn, skuldarar bankanna og innstæðueigendur. Ég hef þennan formála á vegna þess að ég hef í mörg ár haft áhyggjur af óhóflegri skattlagningu á sparifé landsmanna. Þannig hefur fjáreignatekjuskattur verið tvöfaldaður frá árinu 2009, fjársýsluskattur er kominn til, auðlegðarskattur er kominn til og þetta hefur leitt til þess að á fjögurra og hálfs árs tímabili, frá 1. janúar 2009 til 1. september 2013, hafa verðtryggð innlán einstaklinga í bönkum og sparisjóðum lækkað um 11% á ári, samtals um 40%. Ég tel að við séum komin að hættumörkum. Því miður er ekki brúkaður skjávarpi í þingsal, en hér á þessu blaði sem ég sýni ykkur er skattlagning með auðlegðarskatti og  
             Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég áskil mér rétt til þess að útskýra þetta síðar.

Virðulegi forseti. Ég las það í Morgunblaðinu að málefni Herjólfs og Landeyjahafnar er enn og aftur til umfjöllunar í bæjarstjórn Vestmannaeyja. Er það miður þar sem ekki virðist vera hægt að fá reynslu á þau mál sem átti að gera með því að leigja ferjuna Baldur til að sjá hvort skip með þá hæfileika, burðargetu og flutningsgetu sem Baldur hefur siglir í allt að 3,5 metra ölduhæð á móti 2,5 metrum hjá Herjólfi. Nú hefur Siglingastofnun sett auknar kröfur á skipið. Það hefur nú þegar komið í stað Herjólfs og siglt í níu vikur milli lands og Eyja án nokkurra áfalla og virðist vera alveg í stakk búið fyrir þessa siglingaleið. Mér finnst eins og að allir sem koma að þessu máli, hver sem það er, fari alltaf öfugt fram úr rúminu á morgnana og séu svo með krummafót í vinnunni. Það er alveg með ólíkindum hvernig þetta mál gengur. Það er alveg óþolandi að við, sem þurfum kannski að taka ákvörðun um að smíða ferju sem kostar á bilinu 4–5 milljarða, skulum sjálf standa í vegi fyrir því að fengin sé reynsla á sambærileg skip áður en við förum í smíðina. Það eru okkar eigin stofnanir sem standa í vegi fyrir því með tittlingaskít, vil ég meina, með því að gefa okkur ekki leyfi til að gera þessa tilraun í tvö ár. Talað er um að Herjólfur sigli með þessari ferju á þeim dögum sem fært er fyrir hann og að Baldur sé eingöngu notaður á þeim tímabilum sem ölduhæð er á bilinu 2,5–3,5 metrar. Við þurfum að vanda okkur svolítið og nýta fjármunina vel. Til þess þurfum við að gefa svigrúm svo við getum kannað hlutina vel áður en við tökum stærri og mikilvægari ákvarðanir. Stofnanir okkar þurfa líka að vinna með okkur að því.

Herra forseti. Mig langar að gera hér aðeins að umtalsefni áhyggjur vegna verðlagsþróunar í landinu, verðbólgu og verðlagshækkana sem boðaðar eru, m.a. af hálfu sveitarfélaganna. Greint er frá því í fjölmiðlum að Reykjavíkurborg hyggist hækka gjaldskrár sínar, ekki síst á barnafólk. Leikskólagjöld eru þar á meðal, gjöld í frístundaheimilum og gjöld fyrir ýmsa þjónustu í skólum, eins og skólamáltíðir. Við sjáum líka þróun á undanförnum missirum þar sem greint hefur verið frá hækkun á rafmagni, hita, orkukostnaði, almenningssamgöngum o.s.frv. Síðan sjáum við hækkun á nauðsynjavöru í samfélaginu almennt, margvíslegri matvöru. Til að mynda hefur mjólk hækkað umtalsvert á undanförnum vikum og mánuðum. Auk þess má síðan horfa á skattbreytingar og ýmislegt sem ríkisstjórnin leggur inn í umræðuna, skatta á sjúklinga í fjárlagafrumvarpinu, skattbreytingar þar sem lágtekjufólkið situr eftir. Það er verulegt áhyggjuefni að verðlagsbreytingar fara umtalsvert umfram verðbólgumarkmið Seðlabankans. Það getur bara þýtt kjararýrnun, það hlýtur að þýða erfiðari kjarasamninga sem í hönd fara. Ég held að allir séu sammála um að ganga verði út frá því svigrúmi sem til er í samfélaginu en eftir sem áður verður að horfa til þess að það er mikil misskipting og tekjumunurinn er mikill í samfélaginu. Það er mjög áríðandi að kjarasamningarnir, sérstaklega hækkun og svigrúm sem í kjarasamningunum felst, beinist að lágtekjuhópunum, ekki síst þegar horft er á þá þróun í verðlagsmálum, bæði hjá sveitarfélögum og ríkinu, sem við höfum horft upp á núna undanfarna daga og vikur.

Virðulegur forseti. Heilbrigðismál brenna á þjóðinni og vil ég því vekja máls á hjálparsamtökunum Samhjálp sem styrkt hafa margan manninn aftur út í lífið eftir erfiðleika og veikindi. Markmið Samhjálpar er að koma til hjálpar þeim einstaklingum sem farið hafa halloka í lífinu vegna sjúkdóma, fátæktar eða annarra samfélagslegra vandamála og stuðla að velferð og sjálfsbjörg þeirra. Samhjálp hefur rekið áfangaúrræði frá 1986 og rekur meðferðarheimilið Hlaðgerðarkot ásamt áfangaheimili þar sem markmiðið er að veita félagslega aðhlynningu og gera skjólstæðingum kleift að temja sér nýtt og heilbrigðara líferni með varanlegu bindindi á eigin ábyrgð. Þetta eftirmeðferðarstarf Samhjálpar er til fyrirmyndar og hefur hjálpað mörgum einstaklingum að fóta sig aftur í lífinu. Samhjálp er með fjölbreytta starfsemi og þar á meðal kaffistofu fyrir utangarðsfólk og aðra aðstöðulausa. Þar eru að jafnaði um 100 manns á hverjum degi. Gistiskýlið er rekið í samstarfi við Reykjavíkurborg þar sem mjög veikir einstaklingar með langa og mikla vímuefnaneyslu að baki leita aðstoðar og hafa oft verið lengi á götunni þegar þeir banka upp á. Starfsemi sem þessi er afar mikilvæg og margir hafa talað um að hún hafi bjargað lífi þeirra. Samhjálp hefur notið stuðnings fjölda einstaklinga og fyrirtækja. Má þar efna ungan ofurhuga, Guðna Pál Viktorsson frá Þingeyri, sem safnaði áheitum fyrir Samhjálp þegar hann reri í kringum landið í sumar. Kirkjan, sveitarfélögin og ríkið hafa komið að fjármögnun Samhjálpar sem er grundvöllur þess að hægt sé að reka þessi hjálparsamtök, en þörfin er brýn úti í þjóðfélaginu. Ég vek athygli á þessum málum vegna þess að nú er verið að vinna að fjárlögum og ríkið hefur stutt Samhjálp á fjárlögum og ég tel mjög brýnt að það geri það áfram með myndarlegum hætti því að þetta er velferðar- og heilbrigðismál okkar allra.

Herra forseti. Ég hef á undanförnum dögum átt þess kost að ferðast um kjördæmi mitt og hitta sveitarstjórnir og síðan hefur fjárlaganefnd líka verið að funda með nær öllum sveitarstjórnum á landinu og þetta hefur verið virkilega áhugavert. Það hefur vakið athygli mína að yfirgnæfandi fjöldi þeirra sveitarstjórnarmanna sem ég hef hitt eru karlkyns. Í flestum tilfellum eru oddvitar og sveitarstjórar karlkyns. Ég skoðaði aðeins tölfræðina og hún sýnir að hlutfall kvenna sem sveitarstjórar er rétt rúm 35%. Í síðustu sveitarstjórnarkosningum var hlutfall frambjóðenda í fyrsta sæti í hinum og þessum flokkum konum mjög í óhag. 46 konur leiddu lista en 139 karlar, sem sagt 75% þeirra sem leiddu lista voru karlar og það skilar sér eðlilega í fleiri karlkynsoddvitum sveitar- og bæjarstjórna. Samkvæmt Hagstofunni var hlutfall kvenna sem bæjarstjórar, sveitarstjórar og oddvitar í október 2011 32% en hlutfall karla 68%. Þó eru hlutföllin ekki það ójöfn þegar kemur að sveitarstjórnum almennt því að þar eru konur 40% en karlar 60%, en einhvern veginn skilar þátttaka kvenna í sveitarstjórnum sér ekki í oddvitasætin. Til að hafa það alveg á hreinu virka þeir karlmenn almennt mjög færir og ég er ekkert að setja út á þá, en mér finnst að við þurfum að njóta krafta kvenna í auknum mæli. Þess vegna vil ég nota tækifærið og hvetja konur til þess að taka þátt í sveitarstjórnarkosningunum í vor.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera aðgengi að háskólanámi að umtalsefni. Almennt er talið að aðgengi að háskólanámi á Íslandi sé gott. Að mörgu leyti er það rétt en á þó ekki við að öllu leyti. Framboð á fjarnámi á háskólastigi er orðið töluvert en samt er í flestum greinum ekki boðið upp á fjarnám. Í sumum greinum er erfitt að koma því við en í öðrum greinum er kennsla þannig að auðvelt er að stunda nám úr fjarlægð þó að námið sé ekki skilgreint sem slíkt. Margir háskólakennarar koma bæði fyrirlestrum og námsefni á lokaða námsvefi háskólanna og einnig er hægt að nálgast opna fyrirlestra frá erlendum háskólum á netinu sem íslenskir háskólanemar nýta sér. Hér á landi stundar því fjöldi fólks fjarnám þó að námið sé ekki skilgreint sem slíkt. Þetta gengur oft og tíðum vel en stundum kemur babb í bátinn þegar kemur að prófum. Próftaka ætti þó ekki að þurfa að vera vandamál því að um land allt er boðið upp á aðstöðu til próftöku á vegum símenntunarmiðstöðva sem miðla háskólanámi og símenntun. Þessar stöðvar eru vel mannaðar og halda utan um próftöku 100 háskólanema á hverri önn. Vandinn liggur hins vegar í því að í sumum tilfellum er það fyrst og fremst undir kennara í viðkomandi kúrsi komið hvort nemandi sem býr fjarri háskóla fær heimild til að taka próf í heimabyggð sinni. Eins er það undir einstökum kennurum komið hvort fyrirlestrar eða glærur eru settar á námsvefi. Langflestir kennarar setja efni á netið og taka rökstuddum beiðnum um próftöku fjarri viðkomandi háskóla vel en þó eru allt of mörg dæmi þar sem nemendum er synjað um að taka próf í nálægð við sína heimabyggð. Virðulegi forseti. Viljum við sem þjóð hafa þetta svona? Mér finnst þetta ófært. Það eru til samstarfsleiðir milli háskólanna og símenntunarmiðstöðvanna, góður aðgangur að tækni til að koma efni á netið en einstaklingar geta ákveðið að þær séu ekki nýttar öðrum til ómældra óþæginda. Hæstv. forseti. 

Tíminn er bara búinn.

Nei, það var aldrei nein klukka.

Hann er búinn í borði forseta.

Já, en það þyrfti að benda á það.

Það er lakara að það sást ekki í ræðupúltinu en það hafði farið fram hjá forseta. En það sást glögglega á skjá forseta.

Hæstv. forseti. Afhending raforku hefur verið nokkuð til umræðu undanfarið en mjög skortir á að raforkuafhending í dreifðum byggðum sé sem skyldi. Einnig hafa verið kynntar hugmyndir um lagningu loftlínu yfir Sprengisand. Það hefur komið fram m.a. af hálfu Landsnets að lagning rafstrengja í jörð sé stórum dýrari en loftlínur. Í gagnmerkri grein í nýlega útgefnu Bændablaði segir af reynslu Frakka af lagningu flutningslína í jörð. Þar kemur m.a. fram að kostnaður við lagningu jarðstrengja fyrir allt að 400 megavatta afl sé sambærilegur við kostnað af loftlínum. Þarna er sagt að Frakkar leggi þetta í fjalllendi sitt. Það hefur líka komið fram að endingartími jarðstrengja sé betri en loftlína. Hér á landi háttar þannig til að ríkið leggur hærri innflutningsgjöld á jarðstrengi en loftlínur og það hlýtur að vera okkur nokkurt umhugsunarefni því að mér sýnist einboðið að við eigum að leggja meiri áherslu á að leggja jarðstrengi. Það gæti farið saman við lagningu hálendisvega, t.d. yfir Sprengisand. Þá mundum við losna við þá sjónmengun sem er af loftlínum. Mér sýnist því einboðið að við athugum það og finnst full ástæða til fyrir hv. atvinnuveganefnd að kalla aftur til fundar fulltrúa Landsnets og fara yfir þær upplýsingar sem hér hafa komið fram, því að ég held að okkur sé sæmra að reyna að draga úr sjónmengun af raforkulínum.

Virðulegur forseti. Ég hafði hugsað mér að eiga orðastað við hv. formann allsherjarnefndar en hún virðist hafa forfallast, en af alkunnri aðlögunarhæfni minni þá tala ég bara um annað. Ég var á jafnréttisþingi sem var sett í morgun en það er haldið annað hvert ár. Þar eru yfir 300 manns á skrá og í morgun kl. 9 voru yfir 250 mættir, konur og karlar, konur náttúrlega í meiri hluta. Mjög merkilegt þing. Virðulegi forseti. Mig langar fyrst ég hafði tækifæri til að vera hérna akkúrat núna að leggja það til að Alþingi hafi framvegis í huga í starfsáætlun sinni að þessi dagur, þegar jafnréttisþing er, það er bara annað hvert ár, ég tek það fram, verði tekinn frá og hér séu ekki þingfundir svo að allir þingmenn geti mætt á það þing.

Virðulegi forseti. Ég vildi vekja athygli á umræðunni um heilbrigðismál. Mikil og þörf umræða hefur farið fram hér í þinginu, meðal starfsfólks Landspítalans, í fjölmiðlum og hvar sem er um stöðu Landspítalans og heilbrigðismála en mér þykir hlutur landsbyggðarinnar svolítið hafa gleymst en þar eru vandamálin ekki síðri. Við fengum töluvert marga tölvupósta frá læknanemum. Mér sýndist þeir flestir ætla að vinna á Landspítalanum í framtíðinni en fæstir úti á landsbyggðinni. Það er nokkuð sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Ég tek undir að sú umræða sem hefur farið fram um Landspítalann er nauðsynleg og er ekki að draga úr mikilvægi hennar og mikilvægi þess að við endurnýjum Landspítalann og lögum ástandið þar. Staðan er einfaldlega sú að niðurskurðurinn í heilbrigðismálum á landsbyggðinni byrjaði fyrir hrun. Við erum með dæmi um heilbrigðisstofnun sem hefur þurft að þola 26% niðurskurð. Við heyrðum í ræðu hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar hér áðan að ekki gengur allt of vel að laga samgöngur við þá heilbrigðisstofnun. Í kjölfarið á þessum niðurskurði hafa sjúkraflutningar um landið aukist töluvert og nú heyrum við stöðuga umræðu um stöðu sjúkraflutninga á landinu. Ég tala nú ekki um hjúkrunarheimilin þar sem við höfum rætt mikið hreppaflutninga fólks út af stöðu hjúkrunarheimila. Til að bregðast við þessu held ég að við þurfum að búa til heildstæða áætlun í heilbrigðismálum áður en endurnýjun á húsakosti Landspítalans hefst, rétt eins og við höfum lagt svo vel af stað með í löggæslumálum. Sú vinna er nú þegar farin að hafa mikil áhrif. Ég held við ættum að líta til þess í heilbrigðismálum.

Virðulegi forseti. Í lok júní á þessu ári sendi efnahags- og viðskiptanefnd skriflega fyrirspurn til Fjármálaeftirlits um viðskiptahætti Dróma og spurði hvort þeir væru í samræmi við lög. Þann 29. október síðastliðinn birti svo Fjármálaeftirlitið gagnsæistilkynningu á heimasíðu sinni þar sem greint er frá athugun á starfsháttum Dróma hf. Þar kemur skýrt fram að eftirlitið telur Dróma ekki fara að lögum en að Drómi hyggist kæra þá niðurstöðu Fjármálaeftirlitsins. Í gagnsæistilkynningunni segir, með leyfi forseta: „Athugunin leiddi í ljós að Drómi hf. hefði ekki hlutast til um afléttingu veðbanda þegar krafa hefði talist að fullu greidd miðað við endurútreikning þrátt fyrir ákvæði 6. mgr. 18. gr. vaxtalaga. […] Drómi hf. telur sig óbundinn af ákvæðum vaxtalaga eins og þeim var breytt með lögum nr. 151/2010 þar sem tiltekin ákvæði þeirra brjóti í bága við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944. Hlutverk dómstóla er að úrskurða um hvort lög teljist samræmast stjórnarskrá. Eftirlitsskyldir aðilar þurfa að gæta þess að hlíta lögum sem sett hafa verið með stjórnskipulega réttum hætti, þ. á m. vaxtalögum. Ef eftirlitsskyldur aðili telur að lög standist ekki ákvæði stjórnarskrár þarf viðkomandi aðili að láta reyna á þá afstöðu fyrir dómstólum.“ Ég vil taka undir þennan skilning Fjármálaeftirlitsins. Í niðurlagi tilkynningarinnar kemur meðal annars fram, með leyfi forseta: „Því lagði Fjármálaeftirlitið fyrir Dróma hf. að grípa til ráðstafana í samræmi við ofangreinda niðurstöðu og gera Fjármálaeftirlitinu grein fyrir þeim. Athygli er vakin á því að Drómi hf. hefur ákveðið að höfða mál til ógildingar á framangreindri ákvörðun Fjármálaeftirlitsins.“ Þar til niðurstaða fæst úr málshöfðun Dróma á hendur eftirlitinu hlýtur Dróma eins og öðrum eftirlitsskyldum aðilum að bera að fara að gildandi lögum og tilmælum Fjármálaeftirlitsins. Annars getur Fjármálaeftirlitið gripið til viðeigandi ráðstafana svo sem dagsekta, stjórnvaldssekta eða beint kröfu til héraðsdóms um að slitastjórn verði vikið 

Virðulegur forseti. Mig langar rétt að koma hingað upp og taka undir með hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur sem ræddi um starf Samhjálpar. Við fengum - að minnsta kosti þeir þingmenn sem eru nefndarmenn í fjárlaganefnd og varamenn þar - á dögunum bréf frá framkvæmdastjóra Samhjálpar þar sem hann lýsir stöðunni á þann veg að óvænt útgjöld hafi sett strik í reikninginn hjá þeim mjög svo þarfa félagsskap sem Samhjálp er - rekur hér að minnsta kosti þrjú meðferðarheimili og kaffistofu, meðal annars fyrir útigangsfólk og þá sem minna mega sín í samfélagi okkar. Ég held að sú upphæð sem um ræðir sé innan við 10 milljónir en hún getur skipt sköpum. Þeir sem gjarnan leita á náðir Samhjálpar eru einstaklingar sem kannski eiga að baki fjöldann allan af meðferðum á Vogi og í öðrum meðferðarúrræðum. Þetta er oft síðasta haldreipi ákveðinna einstaklinga. Það skiptir mjög miklu að við séum reiðubúin að lesa okkur í gegnum þá stöðu sem upp getur komið hjá félögum eins og Samhjálp og reynum að styðja við það góða verk sem þar er verið að vinna. Ég held að óvænt uppákoma með nauðsynlegar umbætur vegna eldvarnaeftirlits á Hlaðgerðarkoti hafi kostað félagið um það bil 5 milljónir í viðbót og búið er að skera niður þá viðbótarfjármuni sem ákveðnir voru á síðasta ári til félagsins. Ég held að við verðum að hlusta á það ákall sem frá þessu ágæta félagi kemur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð, nr. 42/1903, lögum um sameignarfélög, nr. 50/2007, og lögum um fyrirtækjaskrá, nr. 17/2003, á þingskjali 147, 132. mál. Frumvarpið er samið í samstarfi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, innanríkisráðuneytis, fyrirtækjaskrár ríkisskattstjóra og sýslumannsins í Reykjavík fyrir hönd Sýslumannafélags Íslands. Í dag hafa sýslumenn, hver í sínu umdæmi, með höndum skráningu firmu eins manns, sameignarfélaga og samlagsfélaga og er tilgangur frumvarpsins sá að flytja þessi verkefni frá sýslumannsembættunum til fyrirtækjaskrár sem starfrækt er af ríkisskattstjóra. Fyrirtækjaskrá hefur með höndum skráningu annarra félaga. Það er sameiginlegt mat aðila að mikið hagræði sé fólgið í því að skráning alls atvinnurekstrar sé á einni hendi. Umrædd breyting er til þess fallin að einfalda framkvæmd og samræma reglur um skráningu tiltekinna félaga sem og að bæta þjónustu opinberra aðila við atvinnulífið. Þannig yrði hægt að nýta tölvukerfi fyrirtækjaskrár til að halda utan um skráningu félaga og breytingar á þeim ásamt því að einfalda almennt skráningu mismunandi félagaforma. Tölvukerfi fyrirtækjaskrár er mun fullkomnara en tölvukerfi sýslumannsembættanna þar sem á einfaldan og öruggan hátt er hægt að kalla fram allar upplýsingar um félög og skrá, útbúa vottorð og veita aðgang að skráðum gögnum. Nú þurfa þeir sem skrá félög í firmaskrá fyrst að óska eftir skráningu í firmaskrá hjá sýslumönnum og sækja í framhaldinu um kennitölu til fyrirtækjaskrár sem gefur út kennitölur til annarra en einstaklinga. Sú breyting sem hér er lögð til hefði í för með sér mikil þægindi og einföldun fyrir þessa aðila en mikið hagræði er í því fólgið að öll félög, óháð félagaformi, séu skráð á einum stað. Breytingin hefur óhjákvæmilega í för með sér kostnað hjá fyrirtækjaskrá en að sama skapi munu sparast fjármunir hjá sýslumannsembættunum. Það er mat aðila að bæta þurfi við einum sérfræðingi til starfa hjá fyrirtækjaskrá til að sinna þeim verkefnum sem lagt er til að flutt verði til stofnunarinnar. Það er sömuleiðis mat aðila að kostnaður hljótist einnig af skráningu, flokkun og skönnun eldri gagna sem færast frá sýslumönnum til fyrirtækjaskrár. Í því sambandi er vert að hafa í huga að flestar skráningar í firmaskrá voru hjá sýslumannsembættunum í Reykjavík, Kópavogi og Hafnarfirði en hlutfall skráninga hjá þessum þremur embættum voru um 75% á árunum 2010–2012, 76% á árinu 2010, 78% á árinu 2011 og 75% á árinu 2012. Frumvarpið stuðlar að einfaldari umgjörð um skráningu tiltekinna félagaforma fyrir viðskiptalífið auk hagræðis við að halda aðeins úti einu skráningarkerfi fyrir öll félagaform. Breytingin ætti ekki að hafa í för með sér lakari þjónustu fyrir landsbyggðina þar sem ríkisskattstjóri sem starfrækir fyrirtækjaskrá er með starfsstöðvar víðs vegar um landið. Fyrirtækjaskrá hefur einnig lagt mikið upp úr því að hægt sé að skila gögnum til skrárinnar rafrænt. Lagt er til að breytingin taki gildi frá og með næstu áramótum, 1. janúar 2014. Hæstv. forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni þýðingarmikið frumvarp sem stuðli að einfaldari framkvæmd og samræmingu við skráningu tiltekinna félaga, auk þess að bæta þjónustu opinberra aðila við atvinnulífið. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa haldið áfram þessari vinnu og komið með þessa breytingu í frumvarpsformi inn í þingið. Ég held að þó að málið sé út af fyrir sig ekki stórt horfi það til framfara og einföldunar á sviði sem skiptir auðvitað miklu máli, þ.e. nýskráningu fyrirtækja. Það kemur fram í máli ráðherra að þessu muni fylgja þörf fyrir stöðugildi í fyrirtækjaskránni og ég vildi inna ráðherrann eftir því hvort fyrir því hafi verið séð í því fjárlagafrumvarpi sem lagt hefur verið fram að þeir fjármunir séu tryggðir í samræmi við ákvæði þessa frumvarps eða hvort ráðherrann hafi gert aðrar ráðstafanir til þess að tryggja þá fjármuni verði málið að lögum núna á haustþinginu. Hitt væri auðvitað ómögulegt ef frumvarpið yrði að lögum en fjármunirnir sem fylgdu verkefnunum kæmu ekki til skráningar.

Virðulegur forseti. Ég fagna orðum hv. þingmanns um að hann taki undir það með mér að hér sé um framfarir og einföldun að ræða. Það er rétt, eins og fram kom í máli mínu, að gert er ráð fyrir að fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra þurfi að bæta við sig einum starfsmanni og ekki hefur verið gert ráð fyrir því í forsendum fjárlagafrumvarps, enda var frumvarpið ekki komið fram þegar fjárlög voru lögð fram og munum við taka það inn í fjárlagagerðina núna í haust. Ég vil líka vekja athygli á því að talað er um í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins að gert sé ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs muni aukast um 13,8 milljónir verði frumvarpið óbreytt að lögum en þar af verði 9,3 milljóna einskiptiskostnaður vegna skráningar, flokkunar og skönnunar eldri gagna sem færast frá sýslumönnum. Það er kostnaður sem þarf ekki allur að falla til á einu ári og hægt er að vinna með þetta þannig að það gerist á lengri tíma. Ég vil einnig geta þess að af því að þessi skráning er þannig að hún getur farið fram hvar sem er á landinu væri það vissulega möguleiki í stöðunni að færa þá skráningarvinnu til embætta úti um landið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er hægt að hafa á því fullan skilning að í fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram núna í byrjun október sé ekki gert ráð fyrir kostnaðinum sem verður við það að gera þetta frumvarp að lögum, sem ég vona að hv. efnahags- og viðskiptanefnd muni tryggja að gerist nú fljótt og vel á næstu vikum. Ég skil þá yfirlýsingu ráðherrans sem svo í svari hans um að þetta verði tekið inn í fjárlagagerðina núna í haust að fyrirtækjaskránni verði tryggðar fjárveitingar við endanlega afgreiðslu frumvarpsins, bæði vegna þess einsskiptiskostnaðar sem kann að falla til á þessu og næsta ári og sömuleiðis vegna þess stöðugildis sem þar þarf ljóslega að bæta við samkvæmt því sem fram kemur í máli ráðherrans sjálfs.

Virðulegur forseti. Ég vil bara bæta aðeins við að það sem gerir þetta mál kannski líka óvenjulegt er að iðnaðar- og viðskiptaráðherra flytur þetta frumvarp en fjárveitingin til fyrirtækjaskrár er á hendi fjármálaráðherra. Ég fullvissa því hv. þingmann um að það verður og hefur verið unnið í góðu samstarfi við fjármálaráðuneytið sem fer með fjárveitinguna til þessa verkefnis.

Forseti. Þetta er í fimmta sinn sem ég er fyrsti flutningsmaður að frumvarpi um þetta efni og nú ásamt níu öðrum þingmönnum. Ég fékk þó ekki tækifæri til að mæla fyrir því á síðustu tveimur þingum en fagna því sannarlega að nú gefst tóm til að tala fyrir málinu svo snemma á þinginu og vona að það fái þá afgreiðslu í nefnd og að við getum tekið lokaafstöðu til þess síðar á þessu þingi. Efni frumvarpsins er að þingmaður sem skipaður er ráðherra geti látið af þingmennsku og varamaður tekið sæti hans á þingi meðan hann gegnir ráðherraembætti. Í 2. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um þrískiptingu ríkisvaldsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið. Dómendur fara með dómsvaldið.“ Skilin á milli valdþáttanna eru þó allóskýr þar sem kjörnir alþingismenn skipa einnig ríkisstjórnina sem er æðsti handhafi framkvæmdarvaldsins. Það hallar því mjög á völd löggjafans í því kerfi sem við búum við. Hv. þáverandi þingmaður Siv Friðleifsdóttir lýsti þessu ágætlega þegar hún mælti fyrir breytingu á stjórnarskipunarlögum á 139. löggjafarþingi. Tillagan sem hún mælti fyrir orðaðist þannig, með leyfi forseta: „Sé þingmaður skipaður ráðherra skal hann víkja úr þingsæti á meðan hann gegnir ráðherradómi og tekur varamaður hans sætið á meðan.“ Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði í ræðu sinni þegar hún flutti þetta mál að þegar ráðherrar hefðu fengið kynningu á frumvörpum annarra ráðherra í ríkisstjórn og ekki gert athugasemd væri mikil tilhneiging hjá þeim til að koma þeim einnig í gegnum þingflokkana sína sem gerði öðrum þingmönnum erfitt að stöðva mál eða koma fram verulegum breytingum. Þarna talaði hv. þm. Siv Friðleifsdóttir af eigin reynslu vegna þess að hún hafði þá vissulega setið í ríkisstjórn. Ég tel að það eigi ekki eingöngu við um frumvörp sem ráðherrar úr samstarfsflokki í ríkisstjórnum leggja fram. Ég tel líka að fjarlægðin, ef svo má kalla það, á milli ráðherra og þingmanna úr sama flokki sé ekki næg. Þá bið ég fólk að snúa ekki út úr því. Auðvitað á ekki að vera fjarlægð á milli flokksmanna en þetta eru tveir valdþættir og við verðum að líta til þess að ráðherrar koma fram fyrir framkvæmdarvaldið og þingmenn fyrir löggjafarvaldið og þeir eiga að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Þess vegna má þetta samband þarna á milli ekki vera of náið. Ráðherrann lætur semja frumvarpið. Hann rekur málið í gegnum þingflokk, hann flytur málið í þingsal og greiðir loks atkvæði. Það er óhætt að segja að ráðherraræði ríki og það er reyndar það sem verið hefur mjög ríkjandi hér og ég held að enginn efist um að mjög mikið foringjaræði og ráðherraræði hefur einkennt íslensk stjórnmál. Það er meðal annars tekið á því í rannsóknarskýrslunni um fall bankanna og efnahagshrunið á Íslandi. Í niðurstöðum þingmannanefndarinnar sem fjallaði um rannsóknarskýrslu Alþingis má meðal annars finna eftirfarandi, með leyfi forseta: „Þingmannanefndin telur brýnt að Alþingi taki starfshætti sína til endurskoðunar, verji og styrki sjálfstæði sitt og marki skýr skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Alþingi á ekki [að] vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis.“ Í tillögum stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá er lagt til að ráðherrar láti af þingmennsku. Um það segir í skýringum stjórnlagaráðsins, með leyfi forseta: „Með þessu er löggjafar- og framkvæmdarvaldið aðskilið frekar enda eru ráðherrar þá ekki lengur í þingflokkum og taka að jafnaði aðeins þátt í umræðu í þinginu ef þeir eru til þess kallaðir. Þinginu er þannig gert auðveldara að fylgjast með og gagnrýna frammistöðu ríkisstjórnar með sjálfstæðum hætti.“ Virðulegi forseti. Auðvitað er það bara lítið skref í áttina að meira sjálfstæði þingsins að ráðherra láti af þingmennsku, en það er þó skref. Mér hefur því miður virst nokkuð bera á því undanfarið að kannski sé það ekki mikið sem við þurfum að laga og læra af þeim óförum og ósköpum sem gengu yfir þjóðfélagið hér fyrir fimm árum. Ég er algjörlega á öndverðri skoðun. Okkur hefur vissulega ekki auðnast að taka stór skref til breytinga en því fremur eigum við að taka þau litlu skref og ekki gera lítið úr þeim. Auðvitað er ekki hægt að gera ráðherrum skylt að láta af þingmennsku nema stjórnarskránni verði breytt. Eins og við vitum er ekki einfalt að breyta henni, virðulegi forseti. Þess vegna er þetta frumvarp lagt fram til að gera þeim sem það kjósa mögulegt að segja af sér þingmennsku ef þeir eða þær eru skipuð ráðherrar. Vilji einhver sem skipaður eða skipuð er ráðherra í dag láta af þingmennsku verður sá hinn sami eða sú hin sama að segja af sér þingmennsku og getur þá ekki snúið aftur til þings á sama kjörtímabili ef aðstæður eða hagir breytast á kjörtímabilinu, hvort sem þeir eru persónulegir eða pólitískir. Það er ekki hægt að ætlast til þess af nokkurri manneskju að gera það, a.m.k. ekki að mínu viti. Verði frumvarp þetta samþykkt er það hverjum og einum í sjálfsvald sett hvað hún eða hann gerir í þessum efnum. Virðulegi forseti. Það er bjargföst skoðun mín að það muni leiða til betri stjórnarhátta að aðskilnaður valdþáttanna væri skýrari en hann er. Ég mæli því fyrir þessu frumvarpi og æski þess að það verði sent til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu kynningu. Ég ætla að taka til máls varðandi það frumvarp sem er til umræðu. Ég hef verið meðflutningsmaður með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, sem hefur haft frumkvæði að flutningi þessa máls í nokkur skipti, og get þess vegna upplýst það að ég er stuðningsmaður fyrirkomulagsins sem frumvarpið mælir fyrir um að verði tekið upp. Í raun og veru er ég þeirrar skoðunar að eðlilegast væri að ákvæðið um að þingmaður sem gegnir ráðherraembætti sitji ekki á þingi nema samkvæmt embættisstöðu sinni sem ráðherra væri bundið í stjórnarskrá. Það hafa verið flutt frumvörp um það eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir nefndi, en þau ekki hlotið afgreiðslu. Það er jafnframt rétt sem kom fram í máli hennar að það er viðurhlutameira að breyta stjórnarskrá og má segja að sú aðferð sem hér er lögð til, að þetta verði bundið í þingskapalög sem heimild, sé ákveðin millileið. Það gæti þá verið hverjum ráðherra í sjálfsvald sett eða eftir atvikum hverjum stjórnmálaflokki að taka grundvallarákvarðanir fyrir sig í þessu efni eða einstaka ríkisstjórnir. Ég tel að mikilvægustu rökin sem mæla með þessu fyrirkomulagi séu þau sem er að finna í greinargerð með frumvarpinu um skýrari aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Þrískipting ríkisvaldsins er auðvitað mjög mikilvægur hornsteinn í okkar stjórnskipun og dómsvaldið er, eins og kunnugt er, alveg sér á báti í því efni en löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið nokkuð samtvinnað í sölum Alþingis. Við þekkjum að það eru dæmi um þetta frá nágrannalöndunum. Kannski er handhægast að nefna Noreg í því sambandi þar sem það er almenna reglan. Reyndar er það bundið í norsku stjórnarskrána að það megi skipa sérhvern norskan borgara ráðherra að undanskildum þingmönnum, það segir í norsku stjórnarskránni. Þegar þingmenn taka að sér ráðherraembætti eða eru skipaðir ráðherrar gerist það því sjálfkrafa að þeir víkja sæti og varamenn þeirra gegna þingmennsku. Þannig er líka tryggt að það er alltaf þingmannafjöldinn að fullu sem er virkir þingmenn í þingstörfunum sjálfum, þar með talið í nefndastörfum. Hér gerist það iðulega að 8, 10 eða 12 þingmenn úr stjórnarflokkunum eru dregnir út úr þingstörfunum og sendir inn í ráðuneyti og sú vinna sem þarf að inna af hendi í þinginu, m.a. við yfirferð lagafrumvarpa, getur liðið fyrir það vegna vinnuálags þeirra sem eftir sitja í þinginu. Það eru dæmi um þetta og margir þekkja það af reynslunni. Ég tel því að þetta séu meginrökin, grundvallarsjónarmiðin um aðskilnað framkvæmdarvalds og löggjafarvalds, sem hér eiga við. Vitaskuld er það líka þannig og í umræðum um þetta mál áður hafa komið fram önnur sjónarmið eins og þau að þetta fyrirkomulag styrki sérstaklega ríkisstjórn á hverjum tíma vegna þess að það fjölgi röddum ríkisstjórnarflokkanna inni í þinginu sem nemur fjölda ráðherra, og þar með megi draga þá ályktun að svigrúm stjórnarandstöðunnar verði þeim mun minna. Það er viðhorf sem vissulega á að gefa gaum að mínu viti. Ég held hins vegar eins og segir hér í greinargerð, með leyfi forseta: „Eftir sem áður mun ráðherra sitja á þingi í krafti embættisstöðu sinnar skv. 51. gr. stjórnarskrárinnar. Nýti hann sér þennan möguleika yrði honum heimilt að taka þátt í umræðum á Alþingi en ætti ekki atkvæðisrétt.“ Ég held að það sem mundi gerast væri svipað og í Noregi þar sem ráðherrar taka almennt ekki þátt í umræðu um mál nema þau heyri undir þá, annaðhvort mál sem þeir flytja eða mál á því málasviði sem heyrir undir þá. Að öðrum kosti blanda þeir sér ekki mikið í umræðuna í þingsal enda eru þeir í raun og veru ekki þingmenn. Það er því embættisstaða þeirra sem ráðherra sem gerir það að verkum að þeir sitja þingfundi og eðli málsins samkvæmt blanda þeir sér í umræðu um þau mál en þeir hafa ekki atkvæðisrétt. Frá mínum bæjardyrum séð er ofsagt að þetta fyrirkomulag muni fyrst og fremst styrkja stöðu stjórnarinnar og draga úr stöðu stjórnarandstöðunnar, en það þyrfti engu að síður við meðferð málsins í nefnd, að mínu viti, að fara í gegnum þá umræðu og huga að því hvort það séu einhver atriði sem þyrfti að gera breytingar á í þingskapalögunum til að vega upp á móti ef menn komast að þeirri niðurstöðu að fyrirkomulagið mundi veikja stöðu stjórnarandstöðunnar, sem ég er ekki viss um. Eins og hv. þingmaður gat um fékkst þetta mál ekki á dagskrá síðast en hefur áður fengið umfjöllun í nefnd og hefur verið skilað nefndaráliti um það ef ég man rétt. Ég hygg því að enda þótt nýir þingmenn séu komnir til starfa hér, að talsverðu leyti alla vega, liggi fyrir töluverð vinna í fyrri nefnd um málið og nefndarálit, sjónarmið og væntanlega umsagnir og annað. Auðvitað er þó eðlilegt að málið fái hefðbundna þinglega meðferð, fari til umsagnar og fái umfjöllun í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Virðulegur forseti. Þetta voru nokkur sjónarmið sem ég vildi koma á framfæri í umræðunni. Ég ítreka að ég er meðflutningsmaður á þessu máli og styð það.

Virðulegur forseti. Það er um mig líkt og hv. þm. Árna Þór Sigurðsson að ég hef nokkrum sinnum verið meðflutningsmaður hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur á þessu máli. Ég vildi nota tækifærið og þakka henni frumkvæðið í því. Því miður er, eins og þingmaðurinn nefnir, heldur að draga úr vilja til endurbóta, úrbóta og breytinga frá því sem var fyrst eftir hrunið haustið 2008. Það breytir því ekki að við þurfum nú og á næstu árum að draga margvíslega lærdóma af reynslu okkar og gera margvíslegar úrbætur. Það mál sem hér er til umræðu varðar það sem kannski átti hvað stærstan þátt í því hve illa fór fyrir okkur, þ.e. skort á aðskilnaði á milli valdþátta, m.a. til að styrkja sjálfstæði þeirra og afl til eftirlits. Í þessu formi, þar sem ekki er um að ræða stjórnarskrárbreytingu eða skyldu, ætti það að vera nokkuð útlátalítið, fyrir utan þann óverulega kostnað sem þessu fyrirkomulagi mundi fylgja, að opna þessa heimild. Hér er um að ræða heimild og fyrst og fremst er verið að gefa stjórnmálaflokkunum í þinginu möguleika á því að skipa málum með þessum hætti. Þar sem það er rík sannfæring margra í þinginu að best fari á því að ráðherrar sitji ekki sem þingmenn um leið og þeir gegni því embætti ætti að vera hægt að sameinast um það mál í umfjöllun nefndarinnar og við afgreiðslu þingsins, þ.e. að þeim sem þetta kjósa sé gert það mögulegt, að það sé ekki gert með þeirri viðurhlutamiklu breytingu sem stjórnarskrárbreyting væri. Ég vonast þess vegna eftir því að málið fái jákvæðar undirtektir í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, verði afgreitt með nefndaráliti hingað inn í þingsalinn og að þingmönnum gefist tækifæri til að taka afstöðu til þess hvort fjölga eigi möguleikunum hér og skapa tækifæri til meiri og skýrari aðskilnaðar á milli löggjafar- og framkvæmdarvalds.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir að bjóða okkur þingmönnum Pírata að taka þátt og vera meðflutningsmenn á þessu frumvarpi. Ég vísa í grein 6.3 í grunnstefnu okkar pírata: „Píratar telja að draga þurfi úr miðstýringu valds á öllum sviðum …“ Það er það sem er í boði hérna, að minnka samþjöppun valds á fárra manna hendur. Það er í rauninni ekki hægt að taka minna skref í þá átt að ráðherrar sem fara með framkvæmdarvaldið hafi ekki jafnframt löggjafarvald. Þarna er ráðherrum boðið upp á að víkja, ekki varanlega heldur tímabundið, til hliðar úr þingsæti sínu meðan þeir gegna embætti ráðherra. Það er boðið upp á það - þeim er ekki einu sinni skylt að gera það, þeim er bara boðið upp á það. Þetta skapar þann möguleika að ráðherrar geti vikið og sitji ekki í tveim stólum samtímis. Það sem er kannski áhugaverðast við þetta frumvarp er að það hefur þurft að flytja það fimm sinnum sem sýnir glögglega að menn eru ekki tilbúnir að sleppa neinu valdi; þegar þeir komast í stól framkvæmdarvaldsins ætla þeir að sitja sem fastast líka í stóli löggjafarvaldsins. Eins og ég segi, það er ekki hægt að taka minna skref. Það verður áhugavert að hlusta á rök og réttlætingar hv. þm. Birgis Ármannssonar sem mun tala á eftir mér. Ég hlakka til að fylgjast með hvernig hann réttlætir það að ekki skuli fara þessa leið.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið hafa frumvörp af þessu tagi komið fram alloft áður. Ég hef löngum verið í hópi þeirra sem hafa haft efasemdir um að rétt væri að fara þessa leið. Í fyrsta lagi hef ég yfirleitt verið þeirrar skoðunar og látið þá skoðun í ljós að eðlilegra væri að þetta mál væri afgreitt í samhengi við stjórnarskrána en ekki með breytingu á þingsköpum. Þó að þetta sé gerleg leið þá finnst mér fara betur á því að breyting af þessu tagi sé ákveðin í stjórnskipulegu samhengi en ekki með breytingu á þingsköpum. Í annan stað, þótt ég viðurkenni að sjálfsögðu að með þeirri breytingu sem hér er lögð til væri með táknrænum hætti verið að auka aðskilnað löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, hef ég efasemdir um að þetta mundi hafa mikil áhrif í raun og veru. Staðreyndin er sú að í þingræðisfyrirkomulagi þar sem ríkisstjórn styðst við meiri hluta þings á hverjum tíma er auðvitað samkrull bæði í jákvæðri merkingu og neikvæðri milli meiri hlutans í þinginu og ríkisstjórnar. Ráðherrar í ríkisstjórn verða áfram pólitískir leiðtogar í þeim málaflokkum sem undir þá heyra. Það verður auðvitað þannig. Þannig er það í löndunum í kringum okkur að ráðherrar gegna pólitísku forustuhlutverki, þeir eru ekki bara embættismenn heldur gegna þeir pólitísku hlutverki á sínu sviði og hafa þar af leiðandi áhrif innan þeirra flokka sem þeir starfa og samstarfsflokka. Auðvitað verður samkrullið áfram fyrir hendi. Aðskilnaður hinna mismunandi þátta ríkisvaldsins verður aldrei fullkominn ef við viljum á annað borð búa við þingræðisfyrirkomulag þar sem ríkisstjórnin á líf sitt undir stuðningi þingsins. Það virkar bara þannig. Hinn fullkomni aðskilnaður valdþátta ríkisvaldsins næst ekki í þingræðisfyrirkomulagi. Sú breyting sem hér er lögð til er ekkert stórfengleg og í sjálfu sér ekki hættuleg á neinn hátt. Þetta er ekki alvarlegt mál í mínum huga. Á hinn bóginn hef ég löngum verið þeirrar skoðunar að í þessu samhengi skipti máli það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi í ræðu sinni áðan að með þessari breytingu, ef hún næði fram að ganga og ef allir ráðherrar sem koma úr röðum þingmanna mundu nýta sér þetta, þá mundi misvægi milli ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu í þinginu aukast mjög mikið. Ef við tökum stöðuna eins og hún er í dag þá eru í þinginu 38 þingmenn ríkisstjórnarflokka og 25 þingmenn stjórnarandstöðu. Ef allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar segðu af sér þingmennsku tímabundið eða vikju frá þá væru hlutföllin 47 á móti 25. Það munar dálítið um það og það munar um það í litlu samfélagi þar sem við tökum þátt í pólitísku starfi og eigum í pólitískum deilum eða málflutningi að fjölga öðrum megin atvinnupólitíkusum í fullu starfi sem geta beint kröftum sínum alfarið að baráttunni fyrir hönd sinna flokka og hugsjóna sinna. Misvægið með slíkri breytingu milli ríkisstjórnar og stjórnarandstöðu mundi aukast mjög mikið og er þá ekki tekið tillit til þess að þeir sem eru í ríkisstjórn á hverjum tíma hafa auðvitað mun meira svigrúm til að ráða aðstoðarmenn og nýta sér krafta embættismannakerfisins sínum málstað til framdráttar. Þannig er veruleikinn. Og þótt ég ítreki að það er ekki að mínu mati verið að vega að stjórnskipun Íslands með neinum alvarlegum hætti, jafnvel þótt mál af þessu tagi næði fram að ganga, þá held ég að gallinn sem ég nefni sé eiginlega nægur til að menn eigi að staldra við og velta fyrir sér hvort það skref sem þeir ætla að stíga muni raunverulega skila þeim á árangri sem þeir stefna að eða ekki. Ég verð síðan að geta þess í lokin, hæstv. forseti, að það er auðvitað allur gangur á því í löndunum í kringum okkur, sem búa við svipað stjórnfyrirkomulag og við, hvernig þessum málum er háttað, hvort ráðherrar eru jafnframt þingmenn eða ekki. Miðað við það sem ég hef lesið eða kynnt mér um þau efni virðist það skipta ósköp litlu máli fyrir velgengni þessara landa eða lýðræðislegt fyrirkomulag þar hvor leiðin er valin. Ég held að menn megi ekki ofmeta áhrif breytingar af þessu tagi. Þetta mundi vissulega fela í sér táknræna breytingu um aðskilnað þátta ríkisvaldsins en mér er til efs að raunverulegur árangur yrði mikill. Niðurstaðan gæti orðið sú, eins og ég rakti hér áðan, að þeir sem eru í meiri hluta yrðu enn öflugri og þeir sem eru í minni hluta enn veikari á hinu pólitíska sviði.

Herra forseti. Það er sannur unaður að hlusta á réttlætingar þingmannsins, hann gerir þetta alveg ofboðslega vel, hann kann að færa rök fyrir máli sínu. Í fyrsta lagi segir hann að það sé eðlilegra að gera breytingar í sambandi við stjórnarskrána, bendir þá á að það sé nú ekkert mikilvægt að gera þetta, það er betra að gera breytingar á stjórnarskránni. Í öðru lagi bendir hann á að þetta sé í raun bara táknrænt, þetta sé ekki praktískt, það muni ekki skila miklu, og heldur svo áfram og bendir á að þetta sé í rauninni verra fyrir þingminnihlutann því að þá fjölgi atvinnustjórnmálamönnum sem meiri hlutinn hefur þó. Ég vil þá bara segja að ég hef engar áhyggjur af því þótt atvinnustjórnmálamönnum fjölgi hjá meiri hlutanum. Svo er talað um að þetta sé ekki hættulegt og ekki alvarlegt og vegur ekki að stjórnskipan Íslands með alvarlegum hætti. Nei, þetta vegur náttúrlega ekkert að stjórnskipan Íslands, punktur. Það þarf ekki að segja „með alvarlegum hætti“, þetta vegur bara ekkert að stjórnskipan Íslands og skilar ekki í rauninni meiri velmegun, ef við lítum í kringum okkur, þar sem -  Hvað segir þingmaðurinn um það, hv. þm. Birgir Ármannsson? Ég mundi vilja heyra það.

Hæstv. forseti. Það er viðhorf mitt að þegar ráðist er í breytingar, hvort sem það er á þessu sviði eða öðru, þurfi menn að vera nokkuð vissir um að breytingin verði til bóta. Ég hef efasemdir um það, hv. þingmaður hefur það ekki, okkur greinir á um þessa þætti og um þetta verður auðvitað fjallað í nefnd og síðar hér í þinginu ef málið kemst aftur til þingsins. Hann hefur ekki áhyggjur af þáttum sem ég hef áhyggjur af og öfugt, við getum kannski talað okkur að niðurstöðu í þeim efnum. En ég held að við verðum að átta okkur á því að í litlu samfélagi getur praktískt séð skipt máli hversu margir það eru fyrir hönd mismunandi flokka stjórnar eða stjórnarandstöðu sem geta beitt kröftum sínum að fullu í pólitíska baráttu. Það sem ég bendi á hér er það praktíska vandamál að misvægið milli stjórnar og stjórnarandstöðu mun augljóslega aukast ef þessi breyting nær fram að ganga og því tefli ég fram sem andstæðunni við það að ég hef ekki mikla trú á því að frumvarpið muni ná þeim tilgangi að auka raunverulegan aðskilnað þátta ríkisvaldsins, framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Þó að við deilum ekki um að táknrænt sé þetta kannski áferðarfallegra þá held ég að í raun og veru í hinum daglega pólitíska veruleika muni þetta ekki skipta miklu máli að því leyti.

Herra forseti. Já, það skiptir vissulega máli hve margir eru á launum að vinna að starfi sinna flokka. Ég hef engar sérstakar áhyggjur af því en fyrst hv. þm. Birgir Ármannsson hefur miklar áhyggjur af því er eitt sem við getum gert og við getum kannski sammælst um að fara í þá vinnu. Í dag eru fjárframlög til stjórnmálaflokka í samræmi við kjörfylgi þeirra, þ.e. þeir fá fjármuni í samræmi við fylgi þeirra. Píratar voru með 5,1% fylgi í kosningunum og fá, ég veit ekki hvað verður, kannski 15 milljónir á ári, flokkurinn, meðan Sjálfstæðisflokkurinn fær töluvert miklu meira og getur þar af leiðandi sinnt starfi sínu miklu betur í flokknum. Spurningin er hvort við eigum ekki bara að jafna þetta, flokkar fengju jafn mikil fjárframlög til að geta sinnt starfi sínu, og gera það jafnvel þannig að það fjárframlag miðist ekki við fylgi, það miðist bara við að hægt sé að reka flokk. Það þarf eitthvert lágmarksfjármagn til að reka flokk. Það hefur sýnt sig í starfi smárra flokka. Það þarf að hafa einhvern starfsvettvang og eitthvert húsnæði. Það þarf að hafa framkvæmdastjóra í fullu starfi og svo hálft stöðugildi í ofanálag. Þá ertu orðinn nokkuð vel settur með rekstur stjórnmálaflokks. Það er eitt, hvort við eigum þá ekki bara að jafna fjárframlög til flokkanna, annað er hvort við gætum ekki lækkað þau að sama skapi og sparað nokkrar milljónir. Í ofanálag svaraði þingmaðurinn því ekki hvort við ættum ekki bara að fara í það að breyta stjórnarskránni þannig að ráðherrar sitji ekki á þingi.

Hæstv. forseti. Fyrst það að þó að ég hafi bent á að það færi betur á því að gera breytingu af þessu tagi með stjórnarskrárbreytingu er ekki þar með sagt að ég sé sammála henni. Ég bendi bara á að það væri kannski eðlilegri leið til þess að nálgast breytingu af þessu tagi, en látum það nú liggja milli hluta. Það sem hv. þingmaður nefnir er auðvitað svolítið annað mál, þ.e. fjárframlögin. Ef ríkið á að veita fjárframlög til flokka á annað borð, sem er alltaf umhugsunarefni, held ég að það sé engin önnur leið til þess að gera það með sanngjörnum hætti en að miða við kjörfylgi, ég held að það sé engin önnur leið til þess að hafa einhverja sanngirni í því - eins og þingmannafjöldi á auðvitað að vera í samræmi við kjörfylgi. Það sem ég gagnrýni í þessu er að með þeirri breytingu sem hér er lögð til er verið að ýkja stöðuna, þ.e. að það er verið að gefa stjórnarflokkunum meira vald eða meiri áhrif, meiri slagkraft á þinginu en kjörfylgi segir til um, það er það sem ég gagnrýni. Það er verið að víkja frá þeirri viðmiðun að það sé kjörfylgið sem ráði því nokkurn veginn hvernig hlutföllin eru hérna innan húss, það er verið að ýkja það. Það er það sem mér finnst vera athugavert við þetta.

Forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir að hafa lagt orð í belg um frumvarpið. Ég vil taka það skýrt fram, ef það var ekki ljóst í framsögu minni, að ég er líka þeirrar skoðunar að umrætt ákvæði eigi að vera í stjórnarskrá. Hins vegar lít ég á þessa tillögu sem milliskref vegna þess að það er flókið og erfitt mál - það þarf svo sem ekki að vera mjög erfitt en það er flókið og tekur tíma að breyta stjórnarskránni og þess vegna er frumvarpið lagt fram sem skref í áttina, sem millibil. Ég er mjög fegin því að menn líta ekki á þetta sem stórhættulegt tilræði við stjórnskipun landsins. Ég geri það ekki heldur og sagði í framsögu minni, eins og aðrir hafa tekið fram hér, að þetta er lítið skref, en lítið skref er tákn. Það er táknrænt, ég er þeirrar skoðunar og ég er bara á öndverðri skoðun við hv. þm. Birgi Ármannsson þar um að þetta muni ekki hafa áhrif. Ég veit að þetta hefur ekki nein stórbrotin, stórkostleg áhrif en ég tel að þetta muni hafa áhrif. Ég tel að í umræðunni hafi í rauninni verið farið í gegnum öll helstu álitamál í þessu máli. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kom fyrst inn á það og hv. þm. Birgir Ármannsson síðar um þetta misvægi á þingi, þann galla sem menn segja að sé á frumvarpinu, að þegar ráðherrar víki úr þingsæti sínu fái þeir sem eru í stjórn meiri liðsauka. Sannast að segja er það nú staðreynd máls að ráðherrar eru ekki mikið hér á þingi. Ég hugsaði til dæmis um það í morgun hvað væri að gerast þegar ráðherrar streymdu hér allt í einu í þingsalinn. Þá áttaði ég mig á því, jú, það var atkvæðagreiðsla. Annars eru ráðherrar hér yfirleitt ekki nema þegar þeir eru með sína málaflokka og það mundi vissulega halda áfram. En það gæfi, og það er það sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kom inn á, þ.e. að þegar litlir, minni stjórnmálaflokkar eru í ríkisstjórn og þurfa að sinna - ekki þurfa, ég vil ekki nota það sem neikvætt orð - en sinna þingstörfum, sinna setu í þingnefndum o.s.frv. þá verður álagið á þá þingmenn sem ekki eru ráðherrar mjög mikið. Ég held að færa megi rök að því að það sé næstum því ómannlegt hvað lagt getur verið á menn að þurfa að fylgjast og rýna í frumvörp sem koma fram. Ef þetta væri þannig að menn hefðu fullan tíma mundi það gerast í meira mæli, meira að segja en var á síðasta þingi, að þingið breytti stjórnarfrumvörpum sem fram koma. Ég vil líka geta þess í sömu andrá að þegar við lítum yfir söguna einhvern tíma, hvenær sem það verður gert, komi það í ljós að á síðasta kjörtímabili var mikil breyting að því leytinu til að gerðar voru miklu meiri breytingar á stjórnarfrumvörpum en áður hafði þekkst. Ég tel það til hins góða. Ég hef heyrt hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, sem var ráðherra, segja: Frumvörp sem ég lagði fram og var búin að liggja yfir, þeim var breytt. Hún sagði réttilega: Ég var kannski ekki alltaf nákvæmlega sammála öllum breytingum en það var til hins góða, fleira fólk var búið að liggja yfir þeim og skoða heldur en bara embættismenn og ráðherrar. Þetta skiptir máli og það kemur fram í skýrslunum um þau ósköp sem stjórnarhættir undanfarinna ára fyrir árið 2008 leiddu til, að það þarf betri vinnu á þinginu og meira eftirlit þarf með framkvæmdarvaldinu. Það þarf að vera aðskilnaður á milli þessara þátta og ég held að þetta litla frumvarp, þetta litla skref sé í áttina að því að við tökum upp betri stjórnarhætti hér á Íslandi. En ég er mjög fegin því að enginn telur að þetta sé tilræði við stjórnskipun landsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um aukinn sýnileika og bætta ímynd Alþingis á samfélagsmiðlum með það að leiðarljósi að auka upplýsingaflæði til borgaranna og bæta ímynd Alþingis. Allur þingflokkur Bjartrar framtíðar stendur að þessari tillögu. Mikið hefur verið rætt um ásýnd og virðingu Alþingis á undanförnum missirum og hefur traust landsmanna til stofnunarinnar aldrei mælst minna. Það er reyndar ánægjulegt að greina frá því að síðan þessi greinargerð var skrifuð hefur traustið aðeins aukist samkvæmt nýjustu könnun. Vonandi er það vísbending um að fólk sé ánægt með að við tölum hérna saman af virðingu og á góðum nótum. Það er mikilvægt að Alþingi hafi rödd og sé sýnilegt þar sem fólkið í landinu er á hverjum tíma. Þýðingarmikið er að stofnun eins og Alþingi leggi áherslu á að vera lifandi, lagi sig að breyttum aðstæðum og sé hluti af samfélaginu. Markmið þessarar þingsályktunartillögu er að auka sýnileika Alþingis út á við, bæta upplýsingaflæði til borgaranna og stuðla þannig að bættri ímynd þingsins. Íslendingar eru í hópi netvæddustu þjóða heims og eru um 95% landsmanna tengd netinu á einn eða annan hátt, auk þess hafa Íslendingar verið þjóða iðnastir við að nýta sér samfélagsmiðla. Samfélagsmiðlar eru samheiti yfir netmiðla sem eiga það sameiginlegt að byggja fyrst og fremst á gagnvirkum samskiptum þeirra sem nota miðilinn. Þessir miðlar eru löngu orðnir viðurkenndir staðir til að koma upplýsingum á framfæri og stöðugt fleiri notendur samfélagsmiðla sækja fréttir, afþreyingu og samskipti hvers konar þangað. Upp spretta kynslóðir sem lesa ekki dagblöð, tímarit, netfréttamiðla eða horfa á sjónvarpsfréttir. Þessir einstaklingar nota nýjar leiðir, þeir lifa og hrærast á samfélagsmiðlum og nota sinn miðil til að sækja prentmiðlana, þá á rafrænu formi, en fólk velur þá hvað það vill sjá. Samskiptamiðlar opna leið til þess að koma á beinum samskiptum við borgarana og eiga við þá ákveðið samtal. Það er mikilvægt að hlusta og aukið aðgengi almennings að Alþingi sem stofnun er til þess fallið að auka traust. Það er margt sem mælir með því að Alþingi skoði möguleika á að nota samfélagsmiðla til samskipta og upplýsingamiðlunar. Með notkun samfélagsmiðla er hægt að stuðla að jákvæðri ímynd. Til dæmis væri hægt að vísa til umfjöllunar og frétta annarra miðla um Alþingi, en vissulega yrði að gæta hlutleysis við val á slíku fréttaefni líkt og gert er við val á efni sem birtist á heimasíðu Alþingis í dag. Á samfélagsmiðlum er hins vegar hægt að koma upplýsingum á framfæri hratt og milliliðalaust. Heimasíða Alþingis er hafsjór fróðleiks og þar er mikið magn af upplýsingum sem hægt væri að koma til almennings með aðgengilegum hætti. Samfélagsmiðlarnir gætu verið góð leið til þess að leiða notendur á vefinn og vísa á þær upplýsingar sem þar má nálgast. Auðveldlega er hægt að koma á framfæri almennum fréttum frá starfinu samhliða birtingu á heimasíðu. Slíkir miðlar eru kjörinn vettvangur til þess að miðla myndum af því fjölbreytta starfi sem fram fer á vegum þingsins. Einnig er ljóst að samfélagsmiðlar eru hentugur staður til þess að vekja athygli á tilvist ýmissa gagna sem eru á vef Alþingis. Þar eru t.d. ræður, ferill þingmála, þingskjöl, fundargerðir nefnda, nefndarálit og svo mætti lengi telja. Tillagan gerir ráð fyrir að mótuð verði sérstök stefna fyrir Alþingi um notkun samfélagsmiðla. Í stefnunni verður útlistað hvernig Alþingi getur best nýtt sér slíka miðla til þess að hrinda framangreindum markmiðum í framkvæmd. Einnig þyrfti að gera drög að leiðbeiningarreglum um hvernig starfsfólki ber að umgangast miðilinn og hvernig best væri að hrinda verkefninu í framkvæmd eins fljótt og skilvirkt og kostur er. Athygli er vakin á því að Stjórnarráðið hefur þegar lagst í slíka vinnu og skilaði vinnuhópur um samfélagsmiðla og upplýsingastefnu Stjórnarráðsins skýrslu í maí 2012. Nokkur ráðuneyti eru nú þegar orðin sýnileg á samfélagsmiðlum. Önnur dæmi þar sem notkun samfélagsmiðla hefur bætt ímynd og ásýnd opinberra stofnana er lögreglan á höfuðborgarsvæðinu sem hefur haldið úti Facebook-síðu með góðum árangri. Annað dæmi er dagbók borgarstjóra þar sem 35 þúsund manns fylgjast beint með daglegum verkum hans. Þessu hefur verið gríðarlega vel tekið. Aukið aðgengi hins almenna borgara að borgarstjóra hefur opnað alla umræðu. Enda þótt sú síða sé rekin af meðlimum stjórnmálaflokks sýnir hún glögglega hvernig samfélagsmiðlar geta virkað til þess að brúa bilið milli kjörinna fulltrúa og íbúa. Hlutverk Alþingis á samfélagsmiðlum væri einna helst að gefa almennum borgurum innsýn í þau verk sem unnin eru á Alþingi með hlutlausum hætti, veita upplýsingar og umfram allt brúa bilið á milli þings og þjóðar. Lögð er áhersla á að vinna við stefnu Alþingis um notkun samfélagsmiðla verði hafin sem fyrst og síðan birt fullbúin á vef Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari þingsályktunartillögu sem hv. þm. Bjartrar framtíðar hafa flutt um aukinn sýnileika og bætta ímynd Alþingis á samfélagsmiðlum. Það er enginn vafi á því að mjög tímabært er fyrir Alþingi að hyggja að því hvernig við getum tekið næsta skref í þá áttina að reyna að opna aðgengi almennings að því sem verið er að gera á Alþingi og gefa almenningi um leið kost á því að nýta þær miklu upplýsingar sem reiddar eru fram með öðrum hætti núna á vegum þingsins. Þetta er líka mikilvægt fyrir okkur í sögulegu ljósi. Alþingi hefur oft og tíðum haft ákveðna forustu í þessum efnum þegar kemur að samanburði við önnur þjóðþing. Við sem sitjum í þingskapanefnd vorum að rifja upp í morgun að á sínum tíma var Alþingi með fyrstu þingum sem fóru að hljóðrita þingræður. Ég hygg að það hafi verið árið 1952 sem sérstök sendinefnd á vegum Alþingis fór til Hollywood til að kynna sér nýjustu tækni á því sviði í heiminum. Ég er í sjálfu sér ekki að leggja til að við förum nákvæmlega í þau spor núna og leggjum í ferðalag vestur um haf á vesturströnd Bandaríkjanna til að kynna okkur það nýjasta sem er að gerast á þessum sviðum. Það mætti hugsa sér að menn færu og heimsæktu Kísildalinn í því skyni. Ég er þó ekki að leggja það til að sinni að minnsta kosti. En það sem þarna gerðist var að við vorum í sumum tilvikum áratugum á undan öðrum þjóðþingum í þeim efnum. Alþingi hafði líka, að mínu mati, ákveðið forskot á sínum tíma með uppbyggingu vefjarins althingi.is sem, eins og kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni, er hafsjór af fróðleik. Það getur þó stundum verið erfitt fyrir ýmsa sem ekki þekkja vel til að nálgast þessar upplýsingar, kannski vegna eðlis þeirra fremur en uppbyggingu vefjarins. Það er hins vegar hlutur sem er líka nauðsynlegt fyrir okkur að fara að endurskoða, hvernig við getum gert upplýsingarnar eins aðgengilegar fyrir almenning og kostur er. Markmiðið með því að starfrækja heimasíðu þingsins er meðal annars að auðvelda almenningi aðgang að þessum miklu upplýsingum, fara yfir ræður, kynna sér mál, aðgengi að lagasafni o.s.frv. sem er hreinlega vinnutæki mjög margra, svo dæmi sé tekið, sem ekki starfa hér á Alþingi. Síðan er það auðvitað hitt sem er meginefni þingsályktunartillögunnar, að við förum líka að taka þátt í annars konar samfélagsmiðlum hvort sem það er Facebook, YouTube, Google, Flickr eða Twitter og ef ég héldi ræðu mína eftir svona ár þyrfti ég örugglega að bæta við nokkrum öðrum slíkum formum. Ég hef aðeins skoðað þetta í öðrum þingum og önnur þing hafa verið að taka þetta upp, svo sem með Facebook. Ég veit að til dæmis danska þingið hefur gert slíkt. Þar sá ég áhugavert myndskeið nánast af þátttöku þingforsetans í daglegum störfum. Breska þingið hefur eitthvað álíka og þarna þurfum við bara að feta þá slóð. Það er þó að ýmsu að hyggja og það sem fyrst og fremst kemur upp sem spurning er hvað það er sem við viljum að rati inn á þessa vefi. Hvað er það nákvæmlega? Það gæti verið mikil freisting fyrir forseta sem hefur gaman af að líta í eigin barm að láta mjög til sín taka og á sér bera á slíkum miðlum. Þetta þarf auðvitað fyrst og fremst að endurspegla það sem þingið er að gera í breiðum skilningi þess orðs. Það getur líka verið eins og í breska þinginu þar sem menn endurvarpa í gegnum þessa miðla völdum köflum og áhugaverðum umræðum. Það þyrfti að sjálfsögðu að vera nokkuð ákveðin ritstjórn í þeim efnum. Þar eru menn með það sem þeir kalla fyrirspurnir til forsætisráðherra, „Prime Minister's Question Time“, sem er líka stundum birt brot úr þannig að möguleikarnir eru nánast ótæmandi. Það sem við þurfum aðallega að gæta að er að þetta sé í einhverju jafnvægi svo það verði ekki einhvers konar tæki pólitísks meiri hluta hverju sinni. Þá verðum við auðvitað einkum að leggja traust okkar á þingforseta og forsætisnefnd um að hafa yfirumsjón með því svo að við séum fyrst og fremst að varpa upp mynd af því sem Alþingi er að gera, bæði hér í þingsalnum og í nefndum, og með öðrum hætti hvernig þingið starfar. Ég hef skilið þingsályktunartillöguna og greinargerðina sem henni fylgir sem áréttingu á því sjónarmiði og ég hygg að meðal þingmanna sé prýðileg samstaða um þessa viðleitni. Ég vil því árétta það að sem þingforseti á þessum tíma tel ég skynsamlegast fyrir okkur að fara að stíga þessi skref og fagna þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri þingsályktunartillögu sem hér er komin fram. Ég held að við séum á réttri leið að bæta ímynd þingsins. Þetta er örugglega vandmeðfarið, hvernig við nýtum okkur þessa miðla, en ég treysti fólki hér innan dyra fullkomlega til að fara rétt og vel með þannig að við getum komið málefnum þingsins frá okkur á skilmerkilegan og aðgengilegan hátt. Ég vona að við náum að vinna þetta áfram.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp og lýsa einskærri gleði yfir því hvernig forseti tekur í þetta mál. Það er greinilegt að hann hefur skoðað þetta, þessi þingsályktunartillaga kemur ekki á óvart. Fólk hugsar á sömu nótum og það er mjög gott. Mig langar svo að árétta það sem kemur fram í tillögunni að sú kynslóð sem meðal annars ég tilheyri - það eru kannski ekki allir af eldri kynslóðinni sem skilja það, þótt það sé svolítið óþægilegt að viðurkenna það hér í ræðustól, hvað Facebook spilar stóran þátt í lífi minnar kynslóðar, þetta er fyrsti staðurinn sem maður dettur inn á á netinu og maður nær sér í upplýsingar þaðan. Þetta er þægileg leið til að gera það. Nethegðun hefur breyst á þann veg að menn nenna ekki að smella mörgum sinnum með músinni þannig að eftir því sem þægilegra er að nálgast upplýsingar, því líklegra er að maður nái í þær. Ef maður þarf að stíga mörg skref, eins og á hinni ágætu heimasíðu Alþingis, eru meiri líkur á að maður hætti og fari að gera eitthvað annað. Þetta er mikilvæg leið til að komast í tengsl við fólkið og ég er ánægð með þessar undirtektir.

Virðulegur forseti. Ég tel það einfaldlega vera þannig að þetta sé bara næsta skref hjá okkur. Á sínum tíma, eins og ég nefndi áðan, var Alþingi á margan hátt í fararbroddi þegar kom að miðlun upplýsinga af þessu tagi, bæði varðandi upptökur á ræðum sem urðu þar með miklu nákvæmari skrásetning á því sem raunverulega hafði farið fram á Alþingi en sú hraðritun sem fór fram þó að allir hafi verið að reyna að gera sitt besta á þeim tíma. Annað skref var stigið með heimasíðunni sem allir eru sammála um að hefur að geyma gríðarlegar upplýsingar, hún er í raun óþrjótandi brunnur fyrir okkur til að nálgast upplýsingar um það sem fram fer á Alþingi. Það er síðan næsta skref með hvaða hætti við getum gert þessa hluti aðgengilegri en þeir eru í dag. Facebook er einn hluti af því og mögulega aðrir samfélagsmiðlar líka. Vandinn er bara sá, sem ég nefndi hér áðan, að það þarf að vera hafið yfir allan vafa um að verið sé að gæta jafnræðis þegar litið er yfir flóru stjórnmálanna. Síðan er það hitt, sem er kjarni málsins, að þetta er tvenns konar mál. Við erum annars vegar að reyna að miðla upplýsingum til almennings en um leið gera Alþingi aðgengilegra fyrir almenning, við erum að reyna að gera þetta með tvenns konar hætti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir að Facebook er almennt í notkun hjá mjög mörgum í samfélaginu. Þetta er nú gjarnan tengt við yngri kynslóðina, það er lík áhugavert að fylgjast með því hversu margir af hinni eldri kynslóð eru líka að tileinka sér þetta, þetta fer að verða eðlilegur þáttur lífi mjög margra. Í könnun sem ég rakst á um daginn tók ég eftir því að þeir sem á annað borð eru skráðir þátttakendur í Facebook virðast nota þetta mjög mikið, fara inn á síður sínar nokkrum sinnum á dag jafnvel. Sá sem hér stendur var mjög tregur til á sínum tíma að fara á Facebook, var held ég næstsíðastur í þingflokki Sjálfstæðisflokksins til að gera það og á því var ósköp einföld skýring. Ég var búinn að vera mjög lengi með mína eigin heimasíðu og var mjög virkur - mér líkaði vel að geta bara verið þar með predikun mína, óáreittur inni á minni síðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir stuttu frumvarpi um breytingu á lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Frumvarpið er í tveimur greinum. 1. gr. er efnisgrein frumvarpsins. Hún snýst um að breyta tveimur atriðum í 1. mgr. 12. gr. gildandi laga og ég ætla að fara yfir þessi tvö atriði hér. Annars vegar er lagt til að í stað þess að miðað sé við að tíu ár líði frá því að Skipulagsstofnun veitir álit um mat á umhverfisáhrifum vegna framkvæmda verði fresturinn sjö ár. Fresturinn sem leyfisveitandi hefur er tíu ár og ef þau eru liðin á hann sem sagt að óska ákvörðunar Skipulagsstofnunar um hvort endurskoða þurfi að hluta eða í heild matsskýrslu framkvæmdaraðila áður en leyfi til framkvæmda er veitt. Hins vegar er bætt við nýrri setningu sem snýst um það að frjáls félagasamtök á sviði umhverfismála geti óskað eftir slíkri endurskoðun, þ.e. að það sé ekki eingöngu leyfisveitandi sem geti það heldur líka frjáls félagasamtök, og vísað til ákvæða Árósasamningsins í þeim efnum. Svo að ég skýri þessi tvö atriði í 1. gr. nánar þá snýst, eins og ég sagði, þessi tíu ára frestur sem gefinn er í raun og veru um tímann sem líður frá því að mat á umhverfisáhrifum er framkvæmt þar til framkvæmd hefst. Fresturinn á eingöngu við sömu framkvæmd. Ef framkvæmdinni er breytt í veigamiklum atriðum er að sjálfsögðu farið með hana sem nýja framkvæmd. Þau skilyrði sem eru sett fyrir slíkri endurskoðun í gildandi lögum eru að framkvæmdir hafi ekki hafist innan tíu ára frá því að álit Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum lá fyrir. Þá ber sem sagt leyfisveitanda, sem tekur afstöðu til matsskýrslu framkvæmdarinnar og álits Skipulagsstofnunar, að óska eftir ákvörðun Skipulagsstofnunar um hvort endurskoða þurfi matsskýrsluna í heild eða að hluta ef umsókn til framkvæmda hefur verið lögð fram. Hér getur verið um að ræða sveitarstjórn eða leyfisveitanda samkvæmt sérlögum sem gilda um viðkomandi framkvæmd. Við getum nefnt til að mynda orkufyrirtæki ef um væri að ræða virkjunarframkvæmd. Það sem frumvarpið felur í sér, ef það verður að lögum, er að þessi tími styttist um þrjú ár þannig að fresturinn verður sjö ár í stað tíu. Ástæðan fyrir því og rökstuðningurinn er sá að tíu ár eru langur tími ef við horfum til þess að þarna er í raun og veru verið að veita mat á umhverfisáhrifum. Tíu ár eru ansi langur tími án þess að framkvæmd hefjist að eiga inni þann möguleika að endurskoða þetta mat. Það geta auðvitað átt sér stað miklar breytingar á þeim tíma. Það má til að mynda nefna nýjar rannsóknir, nýja þekkingu. Það má nefna breytingar á náttúrufari sem geta orðið örar, landnotkun sem getur hafa breyst á viðkomandi svæði, áhrif manna á áhrifasvæði framkvæmda. Það má líka nefna breytingar á löggjöf, nýjar alþjóðlegar skuldbindingar o.fl. Við sem höfum fylgst með umræðu um umhverfismál og um stórframkvæmdir vitum auðvitað líka að viðhorfin breytast mikið á þessum tíma. Landsvæði sem einhvern tíma hefur þótt lítils virði getur hreinlega breyst, ekki af því að landsvæðið sjálft breytist heldur af því að viðhorf almennings breytist. Ferðamannastaðir geta orðið til á svæðum sem engum datt í hug að heimsækja. Því tel ég eðlilegt að þessi tími styttist. Ég er ekkert endilega að segja með þessu frumvarpi að sjö ár sé eini rétti tíminn. Ég vænti þess að hv. umhverfis- og samgöngunefnd, sem væntanlega fær þetta frumvarp til meðhöndlunar, fari yfir það í málsmeðferð sinni. Hugsunin er sú að við horfum a.m.k. til þess að stytta þennan tíma, þetta tíu ára tímabil. Þetta hefur verið talsvert til umræðu upp á síðkastið vegna nýrra framkvæmda og við sjáum það hreinlega á þeirri umræðu að mjög margt getur breyst á þetta löngum tíma. Þetta er kannski ekki stærsta efnisbreytingin heldur er í raun og veru verið að leggja til að aðlaga lög um mat á umhverfisáhrifum að breyttum tímum, eftir því sem ég tel a.m.k. Síðan er lögð til sú efnisbreyting að frjálsum félagasamtökum á sviði umhverfismála verði veitt heimild til að óska eftir endurskoðun á umhverfismati í samræmi við ákvæði Árósasamningsins. Eins og við þekkjum hér á þingi er Ísland aðili að Árósasamningnum. Í raun má segja að í honum tengist umhverfismál og mannréttindi þar sem hann byggir á þeirri hugsun að verndun umhverfisins sé nauðsynleg fyrir velferð mannsins, að þetta séu samhangandi þættir, að það sé mikilvægt fyrir grundvallarréttindi mannsins að við verndum umhverfið því að sérhver kynslóð eigi rétt á því að lifa í umhverfi sem sé fullnægjandi fyrir heilsu og velferð fólks, þess vegna beri öllum skylda til að vernda og bæta umhverfið til hagsbóta fyrir núlifandi og komandi kynslóðir. Þessi hugsun, þessi tenging umhverfisverndar við mannréttindi, er augljós þegar við horfum til að mynda á stærsta viðfangsefni okkar tíma sem eru loftslagsbreytingar og hvaða áhrif þær hafa á hagsmuni og lifnaðarhætti fólks um heim allan. Þegar við horfum bara á það hvernig umhverfisbreytingar víða um heim breyta lífsskilyrðum fjölda fólks þá er þessi tenging gjörsamlega augljós. Þetta er auðvitað víðfeðm tenging en á grunni þessarar tengingar leggur samningurinn skyldur á ríki sem eru aðilar að Árósasamningnum, þar á meðal Ísland, að tryggja almenningi ákveðin réttindi þannig að almenningur geti haft áhrif á þær ákvarðanir sem snerta umhverfið. Þau réttindi sem þau ríki sem eru aðilar að Árósasamingnum eiga að tryggja almenningi eru þríþætt og mynda þrjár stoðir. Fyrsta stoðin mælir fyrir um skyldur ríkja til að tryggja að almenningur hafi aðgang að upplýsingum um umhverfismál. Grunnurinn að því að hafa áhrif er auðvitað að hafa aðgang að réttum upplýsingum. Önnur stoðin skyldar ríkin sem eru aðilar til að tryggja almenningi rétt til þátttöku í undirbúningi að ákvörðunum sem snerta umhverfið. Þriðja stoðin snýr svo að skyldu ríkja til að tryggja almenningi réttláta málsmeðferð í málum sem varða umhverfið. Það má segja að þessi ákvæði samningsins, þessar þrjár stoðir, feli í sér ákveðnar lágmarksreglur. Ákvæðin eru almenns eðlis að mörgu leyti og síðan er hverju ríki í raun og veru falið að innleiða samninginn í lagaumhverfi sitt, það á ekki síst við um þriðju stoðina. Það sem ég er í raun og veru að leggja til með þessu frumvarpi, með tilvísan til Árósasamningsins og með tilvísan til þess að mikilvægt er að fleirum sé veittur aðgangur að ákvarðanatöku um framkvæmdir sem ráðist er í og snúa að þeim en ekki eingöngu leyfisveitandanum eins og er í gildandi lögum, er að frjáls félagasamtök fái þarna aðgang og geti óskað eftir endurskoðun á matsskýrslu innan sjö ára. Sýn mín er sú að frjáls félagasamtök geti þarna gegnt mikilvægu hlutverki fyrir hönd almennings því að allir geta átt aðild að frjálsum félagasamtökum og þannig geti þau í raun og veru orðið á einhvern hátt málsvari almennings ef sú skoðun er uppi að eðlilegt sé að fara í slíka endurskoðun og mönnum þykir leyfisveitandi ekki taka tillit til þess. Að sjálfsögðu snýst þetta fyrst og fremst um ósk en heimildin gefur þessum samtökum virka leið til að taka þátt í ákvarðanatökuferlinu. Ég lít því svo á að við séum með þessu frumvarpi, verði það að lögum, að færa í lög þá hugsun sem við erum þegar búin að undirgangast með því að gerast aðilar að Árósasamningnum, þá hugsun að það sé eðlilegra að fleiri komi að ákvarðanatöku í mikilvægum málum sem snerta umhverfið með þeim rökstuðningi að sjálfsögðu að þau séu velferðarmál fyrir almenning í landinu. Hugsunin er að þetta sé eigi að síður afmarkað með einhverjum hætti og það séu þá frjáls félagasamtök á sviði umhverfismála sem gegni því hlutverki að geta verið málsvari almennings, ef svo má að orði komast, í slíkum málum. Ég vonast til þess að þegar hv. umhverfis- og samgöngunefnd skoðar þetta mál afgreiði hún það með jákvæðum hætti. Ég lít svo á að með þessu séum við, í ljósi þess að lagt er til að stytta tímafrestinn, að færa lagaumhverfið aðeins fram á við í takt við tímann því að það er komin reynsla á gildandi lög. Eins og ég nefndi hér áðan geta mjög margir þættir orðið til þess að breyta aðstæðum og því er mikilvægt að við horfum til þess að stytta þennan tíma eitthvað. Í öðru lagi tel ég að við værum að ganga fram og halda áfram því verki að lögfesta Árósasamninginn en eins og ég hef þegar sagt hafa ríkin sem eru aðilar að Árósasamningnum ákveðið frjálsræði í því hvernig hann er innleiddur. Ég tel að með þessum hætti gætum við stigið mjög mikilvægt skref í því að tryggja almenningi þátttöku í þeim ákvörðunum sem varða okkur öll. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu fari málið til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og vonast að sjálfsögðu til að það fái mikla og góða umfjöllun í þinginu í framhaldinu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar sem flutt er af þeirri sem hér stendur og öllum þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa níu manna nefnd hlutfallskosningu sem hafi það hlutverk að gera tillögur um fyrirkomulag atvinnulýðræðis á vinnustöðum og meðal nemenda í skólum hér á landi. Nefndin kanni sérstaklega að hve miklu leyti verði sett lög um verkefnið og að hve miklu leyti verði tekið á málinu milli aðila vinnumarkaðarins með kjarasamningum. Tilgangurinn með því að koma á atvinnulýðræði felst í því að auka áhrif starfsfólks á vinnustöðum, hvort sem um er að ræða einkafyrirtæki eða fyrirtæki í félagslegri eigu, svo sem ríkis eða sveitarfélaga. Nefndin njóti aðstoðar ráðuneyta eftir því sem þurfa þykir. Nefndin skal hafa skipulegt samstarf við aðila vinnumarkaðarins og kalla fram tillögur þeirra og álit eftir þörfum og ástæðum.“ Virðulegur forseti. Þessi þingsályktunartillaga á sér töluvert langa og mikla forsögu í þinginu og má segja að tilefni þess að málefnið er tekið upp hér á þessum tímapunkti sé að orðið hefur mikil vakning að því er varðar umfjöllun um lýðræðismál almennt og sú umræða náði ákveðnu hámarki í tíð síðustu ríkisstjórnar með þjóðfundi, stjórnlagaráði og frumvarpi til laga um breytingar á stjórnarskránni. Í þeirri umræðu var aðallega fjallað um þjóðfélagsrammann um lýðræði, um kosningar til Alþingis og sveitarstjórna og um þingræðið sjálft, hlutverk þess og stöðu og er sú umræða auðvitað síkvik og vakandi, en hér er gerð tilraun til þess að koma á dagskrá umræðu um lýðræði á vinnustöðum. Það er gert ráð fyrir því samkvæmt þessari tillögu að verkið verði unnið í nánu samráði við aðila vinnumarkaðarins og nefndinni er ætlað að taka sérstaklega til umfjöllunar að hve miklu leyti málið verður til lykta leitt með lagasetningu og að hve miklu leyti með kjarasamningum. Reyndar verður að ætla að fyrirkomulag atvinnulýðræðis ráðist af hvoru tveggja, bæði lögum og samningum milli atvinnurekenda og launamanna á hverjum tíma. Aðeins varðandi sögu málsins eða forsögu þess í þinginu. Það má rekja hana allt aftur til ársins 1965, eða hartnær hálfa öld, þar sem tillaga til þingsályktunar um atvinnulýðræði var fyrst flutt hér á 85. löggjafarþingi vorið 1965, fyrir tæpum 50 árum, af Ragnari Arnalds sem þá var þingmaður Alþýðubandalagsins. Tillagan náði ekki fram að ganga frekar en aðrar þær sem síðar komu um svipað eða sama efni og Ragnar endurflutti hana um haustið sama ár og einnig árið 1968 á 89. löggjafarþingi. Jónas Árnason, þingmaður Alþýðubandalags, flutti svipaða tillögu á 91. löggjafarþingi og þingflokkur Alþýðuflokksins flutti síðan þingsályktunartillögu um atvinnulýðræði á 93. löggjafarþingi og á því 98. fluttu þrír þingmenn flokksins frumvarp til laga um atvinnulýðræði. Sighvatur Björgvinsson og aðrir þingmenn Alþýðuflokksins fluttu þetta frumvarp að nýju, nokkuð breytt til samræmis við ákvæði nýrra hlutafélagalaga, á 105. löggjafarþingi árið 1982, en svo má segja að umræða um þessi mál hafi legið niðri í þinginu í 15 ár eða allt til ársins 1997 þegar Ágúst Einarsson og aðrir félagar í þingflokki jafnaðarmanna fluttu frumvarp til laga um breytingu á hlutafélagalögum sem miðaði að því að koma á atvinnulýðræði í hlutafélögum sem væru skráð á Verðbréfaþingi Íslands. Ágúst og 14 aðrir þingmenn vinstri flokkanna á Alþingi fluttu svo á 122. löggjafarþingi frumvarp til laga um breytingu á hlutafélagalögum sem fól í sér rétt starfsmanna til að kjósa fulltrúa í stjórn samkvæmt ákveðnum reglum. Ágúst og tveir aðrir þingmenn Samfylkingarinnar endurfluttu það árið 2000 og Jóhanna Sigurðardóttir, ásamt fleiri þingmönnum Samfylkingarinnar, flutti árið 2003 tillögu til þingsályktunar um atvinnulýðræði sem átti rót sína að rekja til þess frumvarps sem hér var nefnt. Virðulegur forseti. Það má því segja að um sé að ræða allnokkuð langa sögu og greinilega baráttumál vinstri afla á Alþingi. Auk þeirra þingmála sem hér er getið hafa auðvitað ýmis önnur mál sem miðuðu að því að auka þátt starfsmanna í ákvarðanatöku í þágu lýðræðis á vettvangi atvinnustarfsemi komið til umfjöllunar Alþingis á ýmsum tímapunktum á þessari hálfu öld eða svo en alltaf fyrir tilverknað fulltrúa vinstri flokka. En þrátt fyrir að oft hafi verið reynt að móta og setja reglur um framkvæmd atvinnulýðræðis á Íslandi hefur það enn sem komið er borið takmarkaðan árangur. Atvinnulýðræði hefur þó skipað veglegan sess í mótun vinnumarkaðar í nágrannalöndum okkar síðustu hálfa öldina og þykir sjálfsagður og eðlilegur hluti vinnumarkaðarins og þessa málaflokks. Íslenskur vinnumarkaður verður því að teljast frumstæður hvað þetta varðar í þessu samhengi Norðurlandanna og það er full ástæða til að við gerum úrbætur í þeim efnum á þessum mikilvæga vettvangi. Það er rétt að geta þess í umræðunni að það hafa auðvitað verið stigin ýmis skref í átt til atvinnulýðræðis og þá alltaf í tíð vinstri stjórna. Það gerðist með því að fulltrúar starfsmanna fengu sæti í stjórnum menningarstofnana eins og Þjóðleikhússins og Ríkisútvarpsins og með því að fulltrúar starfsmanna og nemenda fengu sæti í stjórnum framhaldsskólanna. Það má auk þess nefna í því sambandi ákvæði laga um Ríkisútvarpið frá því í mars 2013, fjölmiðil í almannaþágu, laga um framhaldsskóla, laga um grunnskóla, laga um Þjóðskjalasafn Íslands, leiklistarlög og fleiri. Einnig verður að hafa í huga í því sambandi að samvinnufélögin sköpuðu möguleika á áhrifum viðskiptamanna á rekstur fyrirtækjanna á sínum tíma. Það átti til dæmis við um neytendur í þéttbýlinu og viðskiptamenn, eins og bændur í dreifbýlinu. Með hruni samvinnuhreyfingarinnar var allt þetta kerfi lagt niður og þar með þau spor og þó einkum sú hugmyndafræði lýðræðis sem samvinnuhreyfingin byggði á til að byrja með. Hugtakið „atvinnulýðræði“ merkir í raun leiðir til að auka áhrif starfsmanna innan fyrirtækja. Þær þingsályktunartillögur og þau frumvörp sem hingað til hafa verið flutt hafa alltaf miðað að þessu, en með nokkuð mismunandi hætti. Ég ætla í þessari framsögu minni að rekja efni fyrstu tillagnanna sem voru fluttar í öndverðu þessarar umræðu, sem er tillaga Ragnar Arnalds frá árinu 1965 en hún var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela 11 manna nefnd að undirbúa löggjöf um aukin áhrif verkamanna og annarra launþega á stjórn þeirra fyrirtækja, sem þeir starfa hjá. Skal löggjöf þessi vera fyrsti áfanginn í áætlun til næstu tveggja áratuga um aukið lýðræði í íslenzkum atvinnuvegum, og ber sérstaklega að stefna að því í fyrstu lotu að veita launþegum ríkisfyrirtækja og þá einkum iðnfyrirtækja veruleg bein áhrif á stjórn þeirra, en starfsmönnum í einkarekstri víðtæk ráðgefandi áhrif.“ Í greinargerð með þessari tillögu Ragnars á sínum tíma segir: „Lýðræði í atvinnulífinu er í því fólgið, að launþegar, verkamenn og aðrir starfsmenn, stjórna atvinnurekstrinum.“ Þá reifaði Ragnar merkingu hugtakanna „pólitískt lýðræði“, þ.e. prentfrelsi, málfrelsi, félagafrelsi, almennan kosningarrétt og jafnrétti kynjanna, „menningarlegt lýðræði“, þ.e. jafna aðstöðu í uppeldis- og menntamálum án tillits til uppruna eða aðstæðna og jöfn skilyrði til að njóta gæða menningarlífsins og „efnahagslegt lýðræði“, en það merkir annars vegar að lífskjör manna og fjárhagsleg afkoma sé sem jöfnust og að þeir búi við fjárhagslegt jafnrétti og hins vegar jafnrétti manna til að hafa áhrif á stjórn efnahagslífsins. Um þetta síðasta atriði segir í greinargerð Ragnars, með leyfi forseta: „Með því er reynt að koma í veg fyrir einokun fárra manna á efnahagslífi viðkomandi þjóðar, enda er fjárhagslegt misrétti óhjákvæmileg afleiðing af slíkri einokun. Vald fárra manna yfir efnahagslífinu í krafti fjármagnsins hefur aftur á móti í för með sér vald þeirra á atvinnulífinu. Efnahagslegt lýðræði er því öðrum þræði náskylt atvinnulýðræði. Munurinn er sá, að hið fyrra beinist að efnahags- og atvinnulífinu í heild sinni, en atvinnulýðræði er fyrst og fremst bundið við vinnustaðinn, fyrirkomulag rekstrarins á hverjum stað.“ Nokkrum árum síðar var lögð fram þingsályktunartillaga af Jónasi Árnasyni, sem var þá þingmaður Alþýðubandalagsins, um atvinnulýðræði, en í henni segir: „Alþingi ályktar að fela 13 manna nefnd að undirbúa löggjöf um aukin áhrif verkamanna og annarra launþega á stjórn þeirra fyrirtækja, sem þeir starfa hjá. Ber sérstaklega að stefna að því í fyrstu lotu að veita launþegum ríkisfyrirtækja og þá einkum iðnfyrirtækja veruleg bein áhrif á stjórn þeirra, en starfsmönnum í einkarekstri víðtæk ráðgefandi áhrif.“ Þetta er því að mörgu leyti samhljóða tillögu Ragnars. Síðan er hér rakin nokkuð ítarlega í greinargerð framvinda málsins í þinginu, þ.e. eðli og innihald þeirra tillagna sem fram koma á þessu langa 50 ára tímabili. Staða málsins núna er í raun og veru sú að um þetta mál, þ.e. atvinnulýðræði sem slíkt, hefur ekki verið fjallað á Alþingi síðan í þingsályktunartillögu á 130. löggjafarþingi haustið 2003. Virðulegur forseti. Ég tel að ég hafi gert nokkuð grein fyrir innihaldi tillögunnar og vænti þess auðvitað að hún fái góða og efnislega umfjöllun í nefnd. Ætli það sé ekki réttast að hún rati til velferðarnefndar að lokinni þessari umræðu og ég vona að hún fái þar jákvæða og uppbyggilega umfjöllun.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um skipan nefndar er geri tillögur um atvinnulýðræði. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að tillögur sem lúta að auknu atvinnulýðræði launafólks innan fyrirtækja hafa verið lagðar fram með reglulegu millibili allt frá árinu 1965 en ekki fengið brautargengi nema að mjög takmörkuðu leyti. Allar hafa þessar tillögur verið vel rökstuddar hver með sínum hætti eftir því á hvað hefur verið lögð áhersla á hverjum tíma. Megintilgangur tillagnanna hefur verið um efnahagslýðræði eða ákvarðanatökulýðræði. Þarna finnst mér vera mikill munur á hvor leiðin er valin. Hugmyndir um atvinnulýðræði byggt á efnahagslýðræði hafa lotið að því að vinnuframlag launamanns fái sambærilegan rétt og þeir sem ráða yfir fyrirtækinu og eiga fjármagnið og á þeim forsendum ættu launamenn rétt á arðgreiðslum eða yfirráð yfir fjármagni viðkomandi fyrirtækis. Sú leið hefur verið gagnrýnd réttilega að því ég tel þar sem þar með væru launamenn orðnir verkfæri fjármagnsins og auð- og gróðahyggja sett í öndvegi sem mundi skyggja á aðra réttindabaráttu launafólks hverju sinni. Hin leiðin, ákvarðanatökulýðræði, nálgast málið út frá öðru sjónarhorni sem er að launamaðurinn með vinnu sinni sé metinn framar fjármagninu og hafi rétt til að koma að mótun fyrirtækisins og ákvarðanatöku og á það umhverfi sem stendur hverjum og einum næst hverju sinni á vinnustað. Þannig sé launamanni veitt aðild að ákvarðanatöku þess fyrirtækis sem hann vinnur hjá, þar sem stjórnendur hverju sinni sem ekki eru jafnframt eigendur ráða oftar en ekki meiru um stefnu fyrirtækisins en þeir sem eru meirihlutaeigendur eða eigendur hlutafjár í viðkomandi fyrirtæki. Það hvernig fyrirtækinu er stjórnað hverju sinni hefur mikið vægi. Segja má að trúnaðarmannakerfið í íslenskum fyrirtækjum sem verkalýðshreyfingin kom á sé dæmi um vísi að atvinnulýðræði og hefur það fyrirkomulag virkað vel hér á landi. Frá þeim tímum sem krafan um atvinnulýðræði hljómaði sterkt í baráttu verkalýðshreyfingarinnar fyrir auknum áhrifum og völdum launafólks í landinu gagnvart atvinnulífinu og á þeirra nánasta umhverfi á vinnustað hafa orðið gífurlegar breytingar á vinnumarkaðnum í landinu. Erfitt reynist í dag að greina hverjir raunverulegir eigendur fyrirtækja eru og alls kyns krosseignatengsl eru þvers og kruss á félög, eins og sjá mátti á grafíkmynd sem birt var í rannsóknarskýrslu Alþingis um bankahrunið og erfitt reyndist að lesa úr þeirri mynd af nokkru viti. Þar sem fyrirtækjaflóran er alltaf að verða flóknari og ógegnsærri um eignarhald tel ég rétt að nálgast málið frekar út frá rétti einstaklingsins til ákvarðanatöku á vinnustað sínum og í sínu nærsamfélagi í gegnum virkt atvinnulýðræði. Eins og kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni hefur atvinnulýðræði skipað veglegan sess í mótun vinnumarkaðar í nágrannalöndum okkar og spurning hvað veldur því að það hafi ekki náð framgangi hér á landi og hvað veldur því að atvinnurekendur hafa verið mótfallnir auknum áhrifum starfsmanna innan fyrirtækja sinna. Mér finnst mikilvægt að við það vinnumarkaðsumhverfi sem við búum við í dag sé látið reyna á hver hugur og viðhorf aðila vinnumarkaðarins sé gagnvart hugmyndum um atvinnulýðræði, hvað mælir með því og hvað gæti hugsanlega mælt gegn því í því þjóðfélagi sem telur sig vera með þeim fremstu í hópi lýðræðisríkja í heiminum. Nú eru kjarasamningar fram undan, bæði hjá hinu opinbera og á almenna vinnumarkaðnum og nauðsynlegt að fá fram viðhorf aðila vinnumarkaðarins við hugmyndum sem þessum, að þróa atvinnulýðræði í nútímasamfélagi. Ég tel að þessi tillaga sé gott og þarft innlegg í aukna kröfu um lýðræðisumbætur í þjóðfélaginu sem á síðasta kjörtímabili endurspeglaðist í endurskoðun stjórnarskrár landsins í kjölfar þjóðfundar og kosningu stjórnlagaráðs. Enn fremur í aukinni kröfu landsmanna um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðslur um stór mál er varða þjóðarhag landsmanna. Einnig er uppi sterk krafa fólks um rétt til ákvarðanatöku um mál í sínu nærsamfélagi hverju sinni með íbúalýðræði og kosningum um umdeild mál í sveitarfélögum á milli sveitarstjórnarkosninga. Ég bind því vonir við að þingsályktunartillagan um að Alþingi kjósi nefnd sem geri tillögu um með hvaða hætti koma megi á atvinnulýðræði á vinnustöðum og enn fremur á meðal nemenda í skólum landsins hljóti góðan hljómgrunn hér á þinginu og fái brautargengi meðal þingmanna þvert á flokka.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um landsnet ferðaleiða. Hún hljóðar á þá leið að Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra að hefja nú þegar í sameiningu vinnu við skipulagningu og kortlagningu leiða og þjónustukerfis fyrir ferðamenn sem ferðast um landið fótgangandi, á reiðhjólum eða á hestum þannig að til verði eitt samtengt landsnet ferðaleiða. Einnig verði lagt mat á hvort þarft sé að skipuleggja og kortleggja ferðaleiðir fyrir fólk á sjókajökum eða gönguskíðum og fella slíkar ferðaleiðir inn í landsnet ferðaleiða sé talin þörf á því. Ráðherrarnir ljúki vinnunni eigi síðan en 1. janúar árið 2017. Tillagan er ákall eftir víðtæku samstarfi og skýrri stefnumörkun stjórnvalda er varðar ferðamenn sem ferðast um Ísland fótgangandi, á reiðhjólum eða á hestum. Markmið tillögunnar er að stuðla að því að hið fyrsta verði ráðist í skilgreiningu og skipulagningu ferðaleiða, samræmingu fyrirkomulags merkinga, afmörkun og skilgreiningu heita á leiðum og gerð númerakerfis fyrir allt landið. Að mati flutningsmanna er nauðsynlegt að unnið verði hratt að verkefninu svo fljótlega verði mögulegt að koma til móts við ört vaxandi straum ferðamanna, innlendra sem erlendra, með viðunandi hætti. Áríðandi er að nægilegt fjármagn og mannafli verði lagður til verkefnisins. Enn fremur ætti að kanna sérstaklega hvort ferðaleiðir fyrir fólk á sjókajökum og gönguskíðum eigi erindi í slíka kortlagningu. Við þá könnun ætti helst að líta til áætlaðs umfangs slíkrar ferðamennsku og mögulegs vaxtar hennar á komandi árum. Vegna undirbúnings verkefnisins er fyrirsjáanlegt að hafa þurfi öflugt samstarf við fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga, Vegagerðarinnar, Ferðamálastofu, Samtaka ferðaþjónustunnar, Landssamtaka hjólreiðamanna, Ungmennafélags Íslands, Landssamtaka hestamannafélaga, Ferðafélags Íslands, Ferðafélagsins Útivistar, Kayakklúbbsins, gönguskíðafélaga, landlæknisembættis, Slysavarnafélagsins Landsbjargar og Vatnajökulsþjóðgarðs, svo einhverjir séu nefndir. Eðlilegt er að hluti af vinnunni við verkefnið felist í skilgreiningu og merkingu hjólaleiða um landið sem sótt getur fyrirmynd sína til EuroVelo-verkefnisins á meginlandi Evrópu. EuroVelo-verkefnið er rekið af samtökum evrópskra hjólreiðamanna, European Cyclists' Federation. Markmið þess er að skapa og þróa samtengt net hjólaleiða um alla Evrópu sem nýtist til skemmri sem lengri hjólreiðaferða. Nú um stundir falla 14 skilgreindar leiðir undir EuroVelo-verkefnið og sjá forsvarsmenn þess fram á að leiðanetið verði fullmótað árið 2020. Lengdir leiðanna eru mismunandi, allt frá 1.300 km til 9.000 km, en samanlagt nema þær yfir 70.000 km. Þær liggja m.a. frá Norður-Noregi til Suður-Ítalíu, frá Norður-Finnlandi til Ungverjalands og Grikklands, frá vestasta hluta Frakklands til Rússlands, frá syðsta hluta Spánar til Grikklands og vestasta hluta Írlands til Moskvu. Til þess að hjólaleið sé viðurkennd af EuroVelo þarf hún að uppfylla ýmis skilyrði sem sett eru fram í reglum verkefnisins. Meðal þeirra skilyrða er að leið sé lengri en 1.000 km. Takist vel til við undirbúning og framkvæmd við landsnet ferðaleiða mætti hugsa sér að hluti þess yrði hluti EuroVelo-leiðar. Í því samhengi virðist t.d. upplagt að hefja leikinn á því að skipuleggja hjólaleið innan lands frá Seyðisfirði á Austurlandi að Flugstöð Leifs Eiríkssonar á Reykjanesi. Fjölmargar þjóðir sem byggja afkomu sína m.a. á ferðaþjónustu hafa skipulagt ferðaleiðir með aðgengilegum hætti. Slíkri skipulagningu er þá yfirleitt ætlað að efla öryggi og aðgengi ferðamanna og stýra aðsókn þeirra. Til dæmis þykir skipulag ferðaleiða í Sviss til fyrirmyndar en þar er starfrækt samhæft leiðakerfi undir merkjum SchweizMobil. Ljóst er að full þörf er á að setja mikinn kraft í vinnu við landsnet ferðaleiða. Gríðarleg aukning erlendra ferðamanna kallar á öflugara skipulag og betri þjónustu. Snaraukinn áhugi innan lands á gönguferðum og almennri útivist fellur vel að lýðheilsumarkmiðum. Því hlýtur að vera þjóðhagslega hagkvæmt að hlúa vel að möguleikum göngufólks. Mikill vöxtur er í hjólreiðum á heimsvísu og hér innan lands, hvort sem litið er til almennra ferðalaga eða fjallahjólamennsku virðast töluverð viðskiptaleg sóknarfæri vera í þeim geira. Gott skipulag reiðleiða getur skapað margvísleg tækifæri í ferðaþjónustu og aukið gæði þess geira ferðaþjónustunnar til muna. Nauðsynlegt er að þessir ólíku ferðamátar verði skipulagðir heildstætt með það fyrir augum að skilgreina sameiginlega hagsmuni og vinna að framgangi þeirra.

Herra forseti. Ég vil taka undir þetta mál sem ég er sjálf skrifuð fyrir. Mér finnst við hafa eiginlega sofið á verðinum, sérstaklega þegar kemur að hjólreiðaferðamennsku. Þar eru gríðarleg tækifæri og við erum með vegi hingað og þangað um landið sem eru jafnvel ekki lengur notaðir eins og gamli vegurinn í Öxnadal. Þar trítla kindur um, en þeim sem eru hjólandi er ekki beint á þann veg sem væri mjög einfalt því þeir eru á þjóðvegi 1 innan um ökumenn sem keyra jafnvel á 100 km hraða á klukkustund. Við nýtum ekkert þessa gömlu vegi. Mörg sveitarfélög sem hafa hug á að setja stíga, t.d. í kringum Mývatn inn á Hrafnagil frá Akureyri, eiga í smábasli með það vegna þess að Vegagerðin þarf að koma að því að setja upp stíga við þjóðveginn. Mér finnst við eigum að gera út á eða skoða vandlega sérstaklega reiðhjólaferðamennsku. Það er t.d. eitthvað sem Borgundarhólmur hefur gert og beinlínis gerir út á, að fá til sín ferðamenn sem eru hjólandi. Það sprettur upp alls konar iðnaður í kringum það að þjónusta slíka ferðamenn. Ég vona því að þessi góða þingsályktunartillaga fái jákvæða meðferð í nefnd.

Virðulegi forseti. Þá er komið að lokum enn eins þingdagsins sem stendur aðeins rétt tvær klukkustundir og er búinn nú í hádeginu vegna þess að það eru einfaldlega engin stjórnarmálefni til að taka til umfjöllunar. Þó að það sé út af fyrir sig fagnaðarefni að ekki séu mál frá ríkisstjórninni í þinginu og að stjórnarandstaðan leggi mál inn til umræðu og á dagskrá þingsins dag eftir dag, kallar það auðvitað á að þau mál sem stjórnarandstaðan hefur verið að mæla fyrir hér í dag fái umræðu og umfjöllun í nefnd og komi aftur hingað til afgreiðslu að lokinni þeirri umfjöllun.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar um mikilvægi þess að þau þingmál sem þegar eru komin fram, sem flest hver held ég að tölu til séu mál einstakra þingmanna, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, fái þá góðan tíma og að nefndirnar fái góðan tíma til að starfa að þeim vegna þess að ekki fer mikið fyrir stjórnarfrumvörpum þessa dagana. Þetta var einnig rætt aðeins hér undir sama lið þingskapanna í gær og var forseti hvattur til að huga að því að gera breytingar á starfsáætlun þingsins, m.a. með það í huga að setja fljótlega inn aukanefndadaga til að nefndir geti þá lokið umfjöllun og meðhöndlun þeirra þingmála sem þangað eru þegar komin vegna þess að reynslan segir okkur að um leið og ríkisstjórnin fer að demba inn málum sem hún hefur boðað í þingmálaskrá verður öðru rutt til hliðar, bæði í þingsal og í nefndum. 

Forseti hefur hlýtt á mál þingmanna en sér ekki ástæðu til að tjá sig að öðru leyti en því að staðfesta og upplýsa að dagskrá þessa fundar er tæmd þannig að ekki eru frekari tilefni til fundarhalda í dag.