Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Eins og engum mun á óvart koma hefjast nú umræður utan dagskrár sem hv. 2. þm. Reykv. hefur beðið um að fram fari. Efni umræðnanna er samningur menntmrh. við Sturlu Kristjánsson, fyrrverandi fræðslustjóra á Norðurlandi eystra. Svo hefur um samist við hv. málshefjanda að umræða þessi standi ekki öllu lengur en til kl. 4, en þá munu hefjast þingflokksfundir.

Hreggviður Jónsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að draga úr því að það mál sem nú er tekið til umræðu sé mikilsvert. Það má öllum ljóst vera að það hefur mikið fordæmisgildi og er auðvitað nauðsynlegt að ræða það. Hins vegar hafði ég farið fram á það við hæstv. forseta að tekið yrði til umræðu utan dagskrár málefni Byggingarsjóðs ríkisins, sem ekki er síður mikilvægt mál. Ég hefði talið eðlilegt að sú umræða færi fram á undan þeirri sem nú er fyrirhuguð því það er ekki síður mikilvægt fyrir þúsundir manna í landinu að rætt sé um Byggingarsjóð ríkisins. Hef ég því óskað eftir því við hæstv. forseta að sú umræða fari fram fyrst eða þá í síðasta lagi, eins og um var talað fyrst, kl. 2 á morgun. Það er auðvitað mjög mikilsvert að slík málefni séu ekki tekin fram fyrir í utandagskrárumræðu, þó það séu stærri þingflokkar sem biðja um það. Ég óska eftir því að tekið verði tillit til þess í þessu sambandi. Vænti ég nú svars hæstv. forseta.

Forseti (Guðrún Helgadótttir) Hv. þingmaður. Forseti tekur ekki til máls á meðan hv. þm. stendur í ræðustól. --- En nú hefur hann yfirgefið stólinn og þá skal upplýst að sl. mánudag leyfði forseti hálftíma umræðu um málefni Byggingarsjóðs ríkisins og skyldi sú umræða fara fram kl. hálf fimm. Þá tilkynnti hv. 11. þm. Reykn. mér að svo hefði samist með honum og hæstv. félmrh. að umræðan færi ekki fram. Gerði ég honum þá ljóst að þá drægist hún til næsta mánudags þar eð utanríkismálaumræða tæki allan tímann á fimmtudag og föstudag. Ég mun standa við það loforð við hv. 11. þm. Reykn. að umræða utan dagskrár um málefni Byggingarsjóðs ríkisins fari fram næstkomandi mánudag.

Hreggviður Jónsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég minnist þess ekki að rætt hafi verið um mánudaginn. Í þessum viðtölum var talað um að umræðan færi fram á fimmtudag kl. 2. Öðru tók ég ekki eftir, enda ræddi ég við hæstv. félmrh. á þeim nótum. Ef svo er að hæstv. forseti tekur upp það vinnulag að taka fram fyrir umræður þegar óskað er eftir þeim og boða sérstakan fund á þeim tíma sem deildarfundir eiga að vera, þá verð ég að segja það að þetta er nú svona líkt því að vera sturlun.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. þm. vil ég nú benda honum og öðrum hv. þm. á að forseti vissi ekki fyrr en fyrir nokkrum mínútum að nú færi fram fundur í sameinuðu Alþingi. Er hér um að ræða mjög óvenjulegar kringumstæður. En það er nú einu sinni í valdi forseta að meta hversu mjög brýnar umræður utan dagskrár mega teljast. Það er mat forseta að sú umræða sem hv. 11. þm. Reykn. óskar að fari fram sé vissulega mikilvæg, en ég tel ekki að það skipti miklu máli hvort hún fer fram á morgun eða á mánudag. Ég held að málið verði tvímælalaust eins brýnt þá og nú. Ákvörðun forseta stendur því. Vænti ég nú að sú umræða sem leyfð hefur verið megi fara fram.

Ingi Björn Albertsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að draga úr mikilvægi þeirrar utandagskrárumræðu sem hér er að fara fram. Ég ætla ekki heldur að fara fram á það að sú utandagskrárumræða sem hv. þm. Hreggviður Jónsson fór fram á að hér yrði tekin fram fyrir færi fram nú. Sem lausn í málinu vil ég leggja það undir forseta sem mína tillögu að þessi utandagskrárumræða verði hins vegar leyfð á fundi hér í kvöld kl. hálf níu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Ég vil nú biðja hv. þm. að misbjóða ekki forseta. Umræða þessi getur vitaskuld ekki farið fram nú, vegna þess að hæstv. félmrh. er ekki einu sinni viðstaddur hér í húsinu.

Ég sagði hálf níu í kvöld.

Einhver takmörk verða að vera á þeim kröfum sem hægt er að gera til forseta. En það mun verða skoðað hvort sú umræða geti farið fram í kvöld. Um það vill forseti ekkert upplýsa á þessu stigi málsins. Umræðu um þingsköp er lokið og hefst nú sú umræða sem hér á að fara fram.

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Eins og fram kom á fundi í neðri deild hér fyrr í dag stóð til, og hv. forseti deildarinnar Árni Gunnarsson hafði fallist á það, að hér færi fram utandagskrárumræða að beiðni minni. Ég vil þakka honum fyrir góðar undirtektir. Ég dreg alls ekki í efa réttmæti úrskurðar hans um að slík umræða geti farið fram í deild. Það varð hins vegar að samkomulagi vegna athugasemda sem komu fram að þessar umræður færu fram í sameinuðu þingi. Ég vil líka þakka hæstv. forseta sameinaðs þings fyrir að hafa brugðist vel við því. Ég taldi að þessi umræða gæti ekki beðið. Tilefni þess að ég fer fram á hana í dag er sjónvarpsviðtal sem fram fór við hæstv. menntmrh. í gær þar sem hann var að gera grein fyrir þeim samningum sem hann hafði gert við Sturlu Kristjánsson, að vísu með atbeina fjmrh., og var inntur eftir þeim athugasemdum sem ríkislögmaður hefur gert við þennan samning. Fjvn. hefur að undanförnu, nokkuð langan tíma, kannað embættisfærslu hæstv. menntmrh., og reyndar hæstv. fjmrh. Beinist sú könnun að því hvaða heimildir liggi að baki þeirri ákvörðun hæstv. menntmrh. að ljúka máli Sturlu Kristjánssonar, fyrrv. fræðslustjóra í Norðurlandi eystra, með sérstökum samningi dagsettum 13. des. 1988. Í þeim samningi segir, með leyfi forseta: ,,Menntmrh. Svavar Gestsson og Sturla Kristjánsson, fyrrv. fræðslustjóri í Norðurlandi eystra, gera með sér eftirfarandi samkomulag: 1. Menntmrh. sér til þess að áfrýjun dóms bæjarþings Reykjavíkur frá 8. apríl 1988 í máli Sturlu gegn fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs verði dregin til baka. Unað verði við þá niðurstöðu héraðsdóms að uppsögn Sturlu hafi verið ólögmæt. 2. Með hliðsjón af 3. málsgr. 11. gr., sbr. 2. málsgr. 9. gr. laga nr. 38/1954 greiðir ráðherra Sturlu skaðabætur auk sérstakra miskabóta samtals að fjárhæð 2,2 millj. kr. auk málskostnaðar að skaðlausu. 3. Menntmrh. hefur í dag gefið Sturlu Kristjánssyni kost á að taka á ný við fyrra starfi sínu sem fræðslustjóri Norðurlands eystra, en þiggja að öðrum kosti styrk til námsdvalar erlendis í tvö ár. Styrkur þessi nemi fræðslustjóralaunum þann tíma. Sturla Kristjánsson þiggur hér með hinn síðari kost. 4. Með samkomulagi þessu er deila málsaðila endanlega útkljáð með fullum sáttum. Skal Sturla í engu gjalda hennar í framtíðinni gagnvart ráðuneytinu og njóta trausts, sannmælis og fyllsta réttar í samræmi við embættisgengi við hugsanlega starfsumsókn á sviði fræðslumála í framtíðinni.`` Undir samkomulagið rita Sturla Kristjánsson, Svavar Gestsson og Ólafur Ragnar Grímsson. Embætti ríkislögmanns hefur sérstaklega fjallað um þetta samkomulag að beiðni fjvn. Í bréfi sem hann hefur ritað fjvn., sem heitir Minnisblað til aðstoðarmanns fjmrh. frá embætti ríkislögmanns, og er ritað að beiðni fjvn., dags. 27. febr. 1990, er ítarlegur rökstuðningur fyrir áliti ríkislögmanns. Þar kemur fram --- það er reyndar embætti hans sem þessa umsögn gefur, því það er annar lögmaður sem ritar undir þetta með honum --- að ríkislögmaður hafi verið kvaddur til viðræðna við fjmrh. í nóvember og desember 1988, þ.e. fyrir og eftir samningsgerð menntmrh. við Sturlu. Síðan segir orðrétt: ,,Í þeim viðræðum var varað við niðurfellingu áfrýjunar málsins og gagnrýnd þau málalok sem fólust í gerð samkomulags menntmrh. og Sturlu.`` Niðurstaðan í greinargerð ríkislögmanns, sem er samtals upp á sex þéttskrifaðar blaðsíður, er ótvíræð. Ég skal aðeins víkja að niðurstöðu embættisins. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Afstaða embættisins er sú að þær málalyktir sem fólust í samkomulagi menntmrh. og Sturlu Kristjánssonar frá 22. nóv. 1988 verði að teljast afar óheppilegar. Fyrir því má telja ýmsar ástæður. Þessar eru þó helstar: Í fyrsta lagi er það mat embættisins að með gerð þessa samkomulags hafi stjórnvöld gengið fram hjá niðurstöðu dómsvaldsins í landinu í ágreiningsmáli sem lögum samkvæmt hafði verið lagt til endanlegs úrskurðar þeirrar greinar ríkisvaldsins. Með umræddu samkomulagi er þannig ekki aðeins felld niður áfrýjun dómsins til Hæstaréttar, heldur er einnig þeirri niðurstöðu sem fólst í dómi bæjarþingsins breytt með ýmsum hætti. Með sáttagerðinni tekur menntmrh. með samþykki fjmrh. að sér að breyta niðurstöðu dóms bæjarþings Reykjavíkur. Dómi, sem að teknu tilliti til eigin sakar Sturlu gerði ráð fyrir bótum honum til handa að fjárhæð 900.000 kr. (1.406.420 kr. með vöxtum til 7. des. 1988), er breytt á þá lund að auk þess skuli greiddar svokallaðar sérstakar miskabætur, þannig að skaðabætur verði samtals 2,2 millj. kr. Því ákvæði dómsins sem gerði ráð fyrir málskostnaðargreiðslum til Sturlu að fjárhæð 180.000 kr. er enn fremur breytt í greiðslu málskostnaðar ,,að skaðlausu``. Í 3. tölul. samkomulagsins kemur enn fremur fram að menntmrh. hefur gefið Sturlu kost á að taka á ný við starfi fræðslustjóra en þiggja ella styrk til námsdvalar erlendis í tvö ár er nemi fræðslustjóralaunum þann tíma. Þá er í 4. tölul. samkomulagsins yfirlýsing menntmrn. er felur í sér að Sturla hafi verið leystur frá störfum án saka. Þar segir m.a. að hann skuli njóta trausts gagnvart ráðuneytinu og fyllsta réttar við starfsumsókn á sviði fræðslumála í framtíðinni.`` Síðan er í 2. tölul. frekari rökstuðningur fyrir þessari niðurstöðu ríkislögmanns. Ég skal ekki tefja tímann með því að lesa það. En niðurstaða ríkislögmanns er alveg ótvíræð í þessu máli. Hæstv. menntmrh. kom fram í sjónvarpi í gærkvöldi í fréttatíma og var þar spurður um framgöngu sína í þessu máli og álit ríkislögmanns. En fréttamaðurinn hafði lesið helstu drætti úr áliti ríkislögmanns áður en viðtalið við Svavar Gestsson, hæstv. menntmrh., fór fram. Hæstv. menntmrh. sagði: ,,Sverrir Hermannsson rak Sturlu Kristjánsson með fyrirvaralausum og harkalegum hætti, eins og segir í dómi bæjarþings, á sínum tíma. Á það sjónarmið féllst Birgir Ísl. Gunnarsson, menntmrh. á undan mér, með því að hann gerði tveggja ára samning við Sturlu Kristjánsson um fræðslustjóralaun full ásamt yfirtíð, þannig að það var greinilegt að Birgir var sammála því að framkoma Sverris var ruddaskapur. Niðurstaðan verður sú að ég treysti mér ekki til að ganga gegn þeim anda sem Birgir Ísleifur vann í. Og hann skrifaði Sturlu Kristjánssyni bréf 23. nóv. 1988 um þetta mál, sem þú hefur í höndum líka, þar sem hann staðfestir þetta samkomulag Sturlu um tveggja ára kaup. Þannig að ég vísa þessum ummælum hans Gunnlaugs Claessen ríkislögmanns, sem er enginn dómari í þessu landi, algerlega á bug.`` Síðar í viðtalinu segir hæstv. menntmrh., þegar hann svarar eftirfarandi spurningu fréttamanns: ,,Hvað segir þú almennt um þessa niðurstöðu ríkislögmanns, vísar þú þessu áliti lögfræðingsins algerlega á bug, eða hvað? Svavar: Ég vísa því algerlega á bug. Ég tel enga ástæðu til þess að kippa sér upp við það vegna þess að hér hefur ekkert gerst annað en að ríkið borgar sínar sektir. Ríkið borgar þau laun sem Birgir var búinn að semja um við manninn og ríkið borgar manninum laun þann tíma sem málið er í dómi. Hér hafa engin undur gerst.`` Í þessu viðtali er mjög hallað réttu máli svo ekki verður við það unað. Því er nauðsynlegt að ég geri grein fyrir mínum afskiptum af þessu máli. Fljótlega eftir að ég kom í menntmrn. réði ég, í samráði við fræðsluráð Norðurlands eystra, nýjan fræðslustjóra, Sigurð Hallmarsson, sem reyndist afar vel í því embætti. Lægði það vissulega þær öldur sem þarna voru enn á ferðinni. Þess var vissulega farið á leit að ég réði Sturlu aftur í embættið en ég hafnaði því. Jafnframt var það eindregin skoðun mín að dómur yrði að ganga í því máli sem þá var rekið fyrir bæjarþingi Reykjavíkur og Sturla Kristjánsson hafði höfðað gegn fjmrh. Hins vegar var ég mjög opinn fyrir eindregnum óskum ýmissa skólamanna fyrir norðan um að reynt yrði að nýta menntun Sturlu Kristjánssonar til annarra starfa í fræðslukerfinu. Eins og á stóð fannst mér það mannleg og eðlileg viðbrögð af minni hendi. Niðurstaðan var sú að Sturla tók að sér sérstakt verkefni fyrir ráðuneytið og Kennaraháskólann. Verkefnið fólst í því að kanna með hvaða hætti ákjósanlegt væri að standa að skipulagi og framkvæmd menntunar kennara samhliða starfi, einkum úti á landsbyggðinni. Þetta er brýnt og áhugavert verkefni sem áhugi hafði verið á í menntmrn. að hrinda af stað, og í Kennaraháskólanum líka, og hentaði vel Sturlu Kristjánssyni. Um þetta var undirritaður sérstakur samningur, dags. 1. okt. 1987, milli menntmrn., Kennaraháskóla Íslands og Sturlu Kristjánssonar. Launaflokkur var ákveðinn BHMR 145-7, sem er sambærilegur við lektorslaun við Kennaraháskóla Íslands. Að auki var umsamið að hann fengi greitt fyrir aukavinnu sem skyldi unnin vegna verkefnis síns sem næmi 40 stundum á mánuði. Þessi samningur átti að gilda í ár. Sem fræðslustjóri hafði Sturla verið í launaflokki 150-8 sem er mun hærri flokkur og hafði haft fasta 35 tíma í eftirvinnu. Hann lækkaði því verulega í launum frá því að hann hafði verið fræðslustjóri og við það að taka við þessu nýja tímabundna verkefni. Dómur bæjarþings Reykjavíkur var kveðinn upp í þessu máli þann 8. apríl 1988. Þáv. hæstv. fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson tók ákvörðun um það að áfrýja þeim dómi til Hæstaréttar. Var það m.a. í samræmi við eindregið álit ríkislögmanns og tillögu hans. Ég var sammála þeirri niðurstöðu og taldi ekki annað koma til greina en að áfrýja. Hæstiréttur yrði að taka afstöðu til slíks grundvallardeilumáls. Þegar leið á haustið 1988 varð ljóst að enn væri ólokið störfum við það verkefni sem Sturla vann að. Ég féllst á að nauðsynlegt væri að hann gæti lokið því. Þess vegna ritaði ég honum svohljóðandi bréf þann 23. sept. 1988: ,,Með vísan til samtala yðar við menntamálaráðherra hefur menntamálaráðuneytið fallist á að framhald verði á rannsóknarverkefni um kennaramenntun í dreifbýli sem þér hafið unnið á vegum Kennaraháskóla Íslands frá 1. okt. 1987, sbr. samkomulag dags. sama dag. Er yður hér með boðið að vinna að ofangreindri rannsókn á næstu tveimur árum með sambærilegum launakjörum og verið hefur. Ráðuneytið hefur ekkert við það að athuga að rannsóknarstarf yðar verði unnið við erlendan háskóla en um sérstakar greiðslur vegna námsdvalarinnar erlendis yrði ekki að ræða.`` Stuttu síðar fór ríkisstjórnin frá og mínum afskiptum af þessu máli var þar með lokið. Af þessu sem ég hef hér rakið má sjá að því fer fjarri að hægt sé að skjóta sér á bak við mig þegar hæstv. menntmrh. reynir að verja sín eigin embættisafglöp. Raunar fór hann með vísvitandi ósannindi í sjónvarpsþætti í gærkvöldi vegna þess að hann hefur öll þessi gögn undir höndum sem ég hef hér rakið og lesið upp. Ég ætla að draga saman með örfáum orðum niðurstöður í þessu máli: 1. Hæstv. menntmrh. og fjmrh. ákváðu að taka málið úr höndum Hæstaréttar þrátt fyrir eindregin andmæli ríkislögmanns. Ég hafði talið nauðsynlegt að dómur gengi í þessu máli. 2. Hæstv. menntmrh. og fjmrh. ákváðu á sitt eindæmi að greiða sérstakar bætur til Sturlu að upphæð 2,2 millj. kr. Bæjarþing Reykjavíkur hafði dæmt honum 900 þús. kr. í bætur, sem með vöxtum þann 7. des. reiknuðust um 1,4 millj. kr. Þeir bættu því a.m.k. 800 þús. kr. ofan á hinar dæmdu bætur og það þótt niðurstaða í máli fyrir Hæstarétti lægi ekki enn fyrir og málið þar í fullum gangi. Ég taldi engar slíkar greiðslur koma til greina umfram dæmdar bætur. 3. Hæstv. menntmrh. bauð Sturlu að taka aftur við sínu starfi sem fræðslustjóri. Ég hafði aldrei léð máls á því og tjáði Sturlu það á sínum tíma af fullri hreinskilni þannig að hann vissi fullkomlega minn hug í þessum efnum. 4. Ég beitti mér fyrir því að Sturla var ráðinn til ákveðinna starfa, fyrst í eitt ár og síðan með framlengingu í tvö ár. Launakjör voru mun lægri en laun fræðslustjórans. Hæstv. menntmrh. tók ákvörðun um að greiða Sturlu Kristjánssyni styrk til námsdvalar erlendis í tvö ár og skyldi styrkurinn nema fræðslustjóralaunum sem eru mun hærri laun en hér var um að ræða og áður hafði verið ákveðið. Virðulegi forseti. Ég taldi nauðsynlegt að taka þetta mál hér upp strax í dag. Fjvn. mun auðvitað halda áfram rannsókn sinni og athugun á þessu máli og það mun koma hér til umræðu í heild þegar fjáraukalög fyrir árið 1988 verða afgreidd. Ég er þeirrar skoðunar að hér hafi átt sér stað stórfelld embættisafglöp hjá hæstv. menntmrh. með atbeina hæstv. fjmrh. Og auðvitað verður Alþingi að fjalla um það á hvern hátt bregðast skuli við því. Það mun væntanlega verða gert og fjvn. hlýtur að gera tillögu í þeim efnum þegar málið kemur hér til afgreiðslu frá henni. En það er ekki stórmannlegt, eins og hæstv. menntmrh. reyndi að gera í sjónvarpinu í gær, að skýla sér á bak við aðra í vörn fyrir sín eigin afglöp.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja það að ég tel fulla ástæðu til þess að hv. 2. þm. Reykv. taki upp þetta mál miðað við hans aðild að málinu á undanförnum árum, svo og annarra ráðherra Sjálfstfl. á árunum 1983--1988. Væri út af fyrir sig hægt að hafa um það býsna mörg orð og ítarleg og væri full ástæða til þess að rekja þann slóða í heild. Ég vil hins vegar biðja hv. 2. þm. Reykv. velvirðingar á því að hafa orðað hann við mannleg viðbrögð í þessum málum og ég skal aldrei gera það aftur vegna eindreginna tilmæla hans. Ég taldi hins vegar og tel að hann hafi sýnt Sturlu Kristjánssyni og niðurstöðu þessa máls í heild mannlega afstöðu sem birtist með margvíslegum hætti í embættisverkum hans sem honum tekst ekki að þvo af sér, jafnvel þó að hann haldi hér margar ræður utan dagskrár á hinu virðulega Alþingi. Hvað er það sem liggur fyrir í þessu máli? Fyrst þetta: Öll fræðsluumdæmi landsins fóru fram úr áætlun samkvæmt útskrift ríkisbókhalds á árinu 1986, því ári sem hér um ræðir. Öll umdæmi og mest fræðsluumdæmi Reykjavíkur. Fræðsluumdæmi Norðurlands eystra var langt frá því að vera hæst í þeim efnum. Í öðru lagi liggur það fyrir að deilur stóðu yfir, langtíma deilur milli þáv. menntmrh. og fræðslustjórans í Norðurlandi eystra um ýmis mál, um hin margvíslegustu mál. Niðurstaðan varð sú að menntmrh. rekur þennan fræðslustjóra úr starfi, harkalega að mati bæjarþings Reykjavíkur sem dæmdi menntmrh. í þessu máli. Sverrir Hermannsson var dæmdur fyrir embættisafglöp í þessu máli. Maðurinn er rekinn. Hvað gerist síðan? Upp hefjast deilur og umræður, m.a. hér á hv. Alþingi. Nýr menntmrh. tekur við á árinu 1987. Hvað gerir hann? Hann gerir allt sem í hans valdi stendur til þess að reyna að leysa þetta mál án þess að meiða um leið flokksbróður sinn, Sverri Hermannsson. Sýnir honum hlífisemi til hins ýtrasta. Út af fyrir sig er ég ekkert að láta í ljós undrun yfir því, miðað við þá stöðu sem forveri minn var í í þessu efni. Hvað gerir hann? Hann ákveður í fyrsta lagi að reyna að bæta um í málinu með því að taka á leigu sérstakt húsnæði, skrifstofuhúsnæði fyrir Sturlu Kristjánsson sem þó var brott rekinn sem fræðslustjóri. Í öðru lagi gengur hann frá því að Sturla Kristjánsson verði ráðinn til starfa við Kennaraháskóla Íslands við tiltekin verkefni sem voru rakin hér áðan. Og í þriðja lagi ákveður hann, eftir að þessi tími í Kennaraháskólanum er runninn út, að bæta við tveimur árum með bréfi sem er skrifað 23. sept. 1988, daginn eftir sjónvarpsþáttinn fræga sem þeir áttu, formenn þáverandi stjórnarflokka. Það var talið einna brýnast áður en forveri minn færi úr menntmrn. að ganga frá tveggja ára fræðslustjórakaupi með 40 tímum í yfirvinnu handa Sturlu Kristjánssyni. Þetta er það sem liggur fyrir í hinum embættislegu pappírum Birgis Ísl. Gunnarssonar, fyrrv. hæstv. menntmrh. Þannig liggur það mál. Þegar Sturlu Kristjánssyni var vikið frá störfum, því að hér er ekki öll sagan sögð, virðulegi forseti, þá gerist það að kallaður er til annar fræðslustjóri, Ólafur Guðmundsson, skólastjóri á Egilsstöum. Hann er ráðinn til starfa sem fræðslustjóri á Norðurlandi eystra, hrökklast úr því starfi mjög fljótlega og er settur til óljósra verkefna í menntmrn. Sigurður Hallmarsson tekur síðan við af Ólafi. Um skeið í starfstíma fyrrv. hæstv. menntmrh. Birgis Ísl. Gunnarssonar voru því í raun og veru þrír menn skráðir fræðslustjórar í Norðurlandi eystra. Þeir voru þrír. Það var nú allt aðhaldið, sparnaðurinn og ráðdeildin, þeir voru þrír. Það var Ólafur Guðmundsson, sem var í vinnu í menntmrn., það var Sturla Kristjánsson, sem skráður var í vinnu hjá Kennaraháskóla Íslands og það var síðan Sigurður Hallmarsson sem gegndi hinu raunverulega starfi fræðslustjóra. Hvað var fyrrv. hæstv. menntmrh. að gera í þessu efni? Hann var að reyna að leysa hnút sem forveri hans hafði hnýtt. Það sem okkur er gefið að sök í þessu efni er svo það að vinna í anda Birgis Ísl. Gunnarssonar, hv. þm. og fyrrv. hæstv. menntmrh., að þessu leytinu til, að reyna að sætta málin. Við losum ríkið út úr þeirri klemmu að þurfa að borga þrenn fræðslustjóralaun. Niðurstaðan er sú að ráðinn hefur verið fræðslustjóri í Norðurlandi eystra og hinir fræðslustjórarnir sem störfuðu eru hættir störfum hjá ríkinu eins og kunnugt er. Okkur er gefið það að sök í þessu efni, af ríkislögmanni rétt eins og hann sé einhver dómstóll, að við höfum rifið málið út úr dómstólameðferð. Málið hafði sætt dómstólameðferð. Það hafði verið dæmt í málinu í bæjarþingi Reykjavíkur. Niðurstaða þess lá fyrir. Það er grundvallarregla í lögum að menn eiga að leita sátta. Og það er ljóst og það er viðurkennt sjónarmið í lögum, og í dómstólameðferð einnig, að málsaðilar geta sæst á niðurstöðu hvenær sem er þó að málið kunni að vera til meðferðar hjá viðkomandi stofnun. Enda er það meginatriði og grundvallaratriði íslenskra laga og íslensks réttar að það á að leita sátta þar sem þess er frekast kostur. Ég held þess vegna, virðulegi forseti, að hér séu menn í rauninni að reyna af veikum mætti að þyrla upp moldviðri. Ég endurtek það hér úr þessum virðulega ræðustól sem ég sagði hér í sjónvarpinu í gærkvöldi, ég tel enga ástæðu til að hrökkva undan áliti ríkislögmanns. Ég vil reyndar segja í þessu efni og láta þá skoðun koma fram sem ég hef áður látið koma fram varðandi ríkislögmann: Ég tel það embætti óþarft. Ég tel að ríkið eigi að leita til lögmanna eins og annarra aðila eftir því sem þörf krefur á hverjum tíma. Og ég tel að þetta bákn, sem Sjálfstfl. bjó til undir forustu hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteins Pálssonar á sínum tíma, ríkislögmannsembættið, sé alger óþarfi í núverandi mynd, alger óþarfi. Hér var verið að leysa tiltekin innanbúðarvandamál í fjmrn. á þeim tíma og búið til apparat fyrir þennan mann til að vinna við. Og ég verð að segja alveg eins og er að þegar farið var yfir þetta mál og forsendur þess skoðaðar ofan í kjölinn sætir það undrum að það skuli vera lögmaður framarlega í flokki þeirra manna sem starfa hjá ríkinu sem heimtar það af sínum ráðherrum að þeir efni til stríðs en geri ekki samninga eða samkomulag við sína starfsmenn. Það er satt að segja sérkennilegt ráðslag, virðulegi forseti. Ég endurtek svo að lokum að ég mun ekki framar freistast til þess að kenna hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarsson sérstaklega við þetta mál. Ég veit að honum leiðist að vera orðaður við mig. Það er nú ekki endilega gagnkvæmt. Hann hefur margt vel gert, þessi hv. þm. En ég skal hlífa honum við því svona fram eftir eða a.m.k. þangað til ég skrifa ævisögu mína sem verður snemma á næstu öld.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Í ræðu sinni vék hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson nokkuð ítarlega að þeirri álitsgerð sem ríkislögmaður sendi til fjvn. og afhent var fjölmiðlum í gær og fjallað um í sjónvarpi og útvarpi í gærkvöldi og blöðum í morgun. Af þessu tilefni er óhjákvæmilegt að ég lýsi hér í nokkru ástæðum þess að ég tók þá ákvörðun að það væri andstætt hagsmunum ríkisins að áfrýja málinu áfram til Hæstaréttar. Ég sannfærðist um það eftir ítarlega athugun á málinu að hagsmunum ríkissjóðs, hagsmunum ríkisins hvað snertir starfsmannahald og aga í fjármálum ríkisins væri ekki vel þjónað með því að áfrýja til Hæstaréttar. Mun ég gera nokkra grein fyrir þeim rökum hér. Sú ákvörðun mín helgaðist m.a. af því að þegar ég kom að þessu máli lágu fyrir ítarlegar upplýsingar úr ríkisreikningi fyrir árið 1986 þannig að hægt var að bera saman nákvæmlega hver var sök fræðslustjórans í Norðurlandi eystra samanborið við aðra embættismenn hjá ríkinu. Er rétt að minna á það hér, eins og kemur fram í greinargerð ríkislögmanns, að annað af tveimur meginatriðum sem þáv. menntmrh. Sverrir Hermannsson og síðan fjmrn. í málarekstrinum gaf fræðslustjóranum Sturlu Kristjánssyni að sök var að hann hefði farið fram úr heimildum í fjárlögum í eyðslu embættisins. Ég vil í upphafi minna á það, sem mér finnst sumir gleyma í þessum efnum, að þegar þetta mál komst á dagskrá og fræðslustjórinn var rekinn úr embætti voru fræðslustjórarnir ekki ríkisstarfsmenn í venjulegum skilningi þess orðs. Fræðslustjórarnir voru ráðnir af menntmrn. og hlutaðeigandi sveitarfélögum samkvæmt 14. gr. grunnskólalaganna og störfuðu í umboði sveitarfélaganna og menntmrn. Þeir voru sameiginlegir fulltrúar sveitarfélaga og ríkis. Það er auðvitað einn veigamikill þáttur í þessu máli að menntmrh. vék þessum sameiginlega fulltrúa sveitarfélaganna og ríkisins úr embætti án þess að hafa um það nokkurt samráð við sveitarfélögin í viðkomandi umdæmi, þrátt fyrir það að hann mátti vita af gögnum í menntmrn. að fræðslustjórinn hafði starfað í mjög náinni samvinnu við sveitarstjórnarmenn í Norðurlandi eystra. Í álitsgerð ríkislögmanns sem birt var í gær kemur það skýrt fram eins og ég vék að að fyrsti meginþátturinn í málflutningi ríkisins gegn Sturlu Kristjánssyni var að hann hefði vísvitandi, eins og segir í greinargerð ríkislögmanns, haft fjárlög að engu. Með öðrum orðum að hann hefði farið í fjárgreiðslum sínum og rekstri fram úr heimildum fjárlaga. Og það kemur reyndar fram hvað eftir annað í málflutningi fyrir undirrétti að þetta er gert að öðru meginatriðinu og er reyndar það sem helst snýr að fjmrn. í þessum efnum. Hitt meginatriðið snýr að samskiptum fræðslustjórans við yfirmann sinn, menntmrh. Það er líka mikilvægt að menn átti sig á því að í bæjarþingi Reykjavíkur, í undirrétti, féll dómur. Ríkisvaldið tapaði í úrskurði dómstólsins. Sá málflutningur sem ríkislögmaður hafði uppi fyrir hönd ríkisins fékk þann úrskurð af hálfu dómarans að ríkislögmaður tapaði málinu í undirrétti. Ríkislögmaður kom til fjmrn. eftir að dómur hafði fallið með þá niðurstöðu að það álit sem ríkislögmaður hafði fært fyrirrennara mínum um að málið yrði unnið í undirrétti, reyndist rangt. Ríkislögmaður reyndist hafa haft rangt fyrir sér í málinu. Það var sá veruleiki sem ráðherrann stóð frammi fyrir. Það er auðvitað skiljanlegt og eðlilegt að það hafi með nokkru snert viðhorf ríkislögmanns í þessu máli að hann tapaði málinu fyrir undirrétti. Sturla Kristjánsson vann málið á því dómstigi þar sem úrskurður féll. Og það er mjög fróðlegt fyrir hv. alþm. að kynna sér gögn dómsmálsins, málflutningsgögnin og niðurstöður dómsins í málinu. Vegna þess að niðurstaða dómsins er sú að sá sem er dæmdur í málinu er fyrrv. menntmrh. Sverrir Hermannsson. Það kemur skýrt fram í niðurstöðum dómsins að lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna var ekki framfylgt af hálfu þáv. menntmrh. og menntmrn. Eða eins og segir á bls. 115 í niðurstöðum dómsins, með leyfi virðulegs forseta: ,,Í ljósi þeirrar meginreglu að starfsmanni sé fyrst vikið úr stöðu um stundarsakir, að sakir þær sem bornar eru á stefnanda voru ekki nýtilkomnar og að stefnandi var ekki sakaður um refsivert atferli, þykir aðferð ráðherra við frávikningu stefnanda úr starfi fræðslustjóra Norðurlands eystra hafa verið of harkaleg og fyrirvaralaus og verður ekki talin lögmæt í skilningi laga nr. 38/1954.`` Eða með öðrum orðum: Niðurstaða bæjarþingsins er alveg ótvíræð, aðgerðir ráðherrans í málinu voru ekki lögmætar. Og þess vegna úrskurðaði bæjarþing að Sturlu Kristjánssyni bæri réttur til fébóta úr ríkissjóði. Það er síðan ítarlega rakið hvernig þáv. menntmrh. og yfirmenn menntmrn. fóru rangt að í samskiptum sínum við Sturlu Kristjánsson. Á fyrri síðum í dómskjölum bæjarþings rekur dómari mjög rækilega hvernig hann telur þáv. menntmrh. og yfirmenn menntmrn. hafa farið rangt að í þessu máli. Þegar ég kynnti mér þessar niðurstöður dómsins fannst mér augljóst að aðdragandi þessa máls, þær röngu aðferðir sem þáv. menntmrh. og menntmrn. hafði beitt í samskiptum sínum við þennan embættismann væri ekki rétta málið til þess að heyja prófmál fyrir Hæstarétti Íslands. Ef ríkisvaldið ætlaði sér að sækja til Hæstaréttar úrskurð, sem það gæti síðan byggt á varðandi aðhald, bæði í starfsmannahaldi og fjármálum ríkisins, þá væri nauðsynlegt að viðkomandi ráðherrar og viðkomandi yfirmenn ráðuneyta hefðu uppfyllt öll ákvæði og skilyrði laganna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna áður en embættismanninum var vikið úr starfi, en létu ekki hanka sig á því að hafa ekki uppfyllt nein af þessum skilyrðum, eins og fram kemur í dómi bæjarþings. Ef átti að leggja svo mikið upp úr úrskurði Hæstaréttar í slíku agamáli gagnvart ríkiskerfinu í heild var það frumatriði að ráðherra og ráðuneyti hefðu undirbúið málið með þeim hætti að ekki væru neinir hnökrar á. Það var ekki gert í máli Sturlu Kristjánssonar, þvert á móti voru þessi lög brotin gagnvart embættismanninum, eins og skýrt kemur fram í gögnum bæjarþings Reykjavíkur. Þar að auki lét ég kanna hvernig umframútgjöld fræðslustjórans í Norðurlandi eystra væru í samanburði við aðra í ríkiskerfinu vegna þess að niðurstöður ríkisreikningsins fyrir 1986 lágu fyrir í aðgengilegu formi þegar ég kom í fjmrn. og hægt var að skoða málið í ljósi þess þó það væri ekki hægt á seinni hluta árs 1987 með jafnskýrum hætti. Sú athugun leiddi í ljós, eins og hæstv. menntmrh. nefndi hér, að ef borin eru saman fjárlögin og ríkisreikningurinn hvað snertir fræðslustjórana á landinu öllu reyndist fræðslustjórinn í Reykjavík fara meira umfram fjárlög, eða sem nemur 28,6%, en fræðslustjórinn í Norðurlandi eystra, Sturla Kristjánsson, sem fór 23,7%. Fræðslustjórinn í Reykjaneskjördæmi, nánast eins og fræðslustjórinn í Norðurlandi eystra, eða um 23,2% og fræðslustjórinn í Austurlandsumdæmi líka, 23,2%. Eða með öðrum orðum, það voru fjórir fræðslustjórar á árinu 1986 sem annaðhvort fóru jafnmikið eða meira fram úr fjárlögum en Sturla Kristjánsson. Og það er reyndar athyglisvert, eins og fram kemur á því súluriti sem ég hef látið útbúa hér, að meðaltal umframgreiðsla fyrir árið 1987 frá fjárlögum og þar til kemur að endanlegri niðurstöðu í ríkisreikningi er nokkurn veginn nákvæmlega sama tala og hjá fræðslustjóranum í Norðurlandskjördæmi eystra, Sturlu Kristjánssyni, eða 23%. Eða með öðrum orðum, hann var nokkurn veginn á því meðaltali sem ríkti í öllu ríkiskerfinu fyrir árið 1986. Og ég spyr: Átti þá að víkja úr embætti öllum þeim mikla fjölda, sem nemur kannski hundruðum, forsvarsmanna ríkisstofnana og deilda hjá ríkinu sem voru á þessu meðaltali eða fóru meira fram úr? Það er reyndar fróðlegt að skoða hver var umframeyðsla ýmissa stofnana í dómstólakerfinu á þessu sama ári. Ríkissaksóknari fór t.d. 31,9% fram úr þegar Sturla Kristjánsson fór 23,7% fram úr. Og Hæstiréttur, sem átti að dæma Sturlu Kristjánsson fyrir að fara umfram fjárlagaheimildir, hafði sjálfur farið 40,1% fram úr fjárlagaheimildum á árinu 1986. Var þá álitlegt að byggja þá meginkröfu fyrir Hæstarétti að Sturla Kristjánsson skyldi dæmdur fyrir það að hafa farið 23,7% fram úr fjárlögum þegar sjálfur æðsti dómstóll landsins hafði farið 40,1% umfram fjárlög? Það má kannski geta þess hér, svona meira til gamans en að ég ætli að leggja út af því, að á þessu sama ári þegar Sturla Kristjánsson sem fræðslustjóri Norðurlandskjördæmis eystra fór 23,7% fram úr fjárlögum fór embætti ríkislögmanns 109% fram úr fjárlögum. Embætti ríkislögmanns fór fjórum sinnum meira fram úr fjárlögum en embætti fræðslustjórans í Norðurlandskjördæmi eystra. Engu að síður segir ríkislögmaður í áliti sínu til fjvn. að það hindri aga í fjárhagsstjórn ríkisins að Hæstiréttur skyldi ekki vera látinn dæma Sturlu Kristjánsson fyrir að fara 23,7% fram úr fjárlögum. Alþingi sjálft, þingmönnum til fróðleiks, fór 19,2% fram úr fjárlögum á þessu sama ári. Það var mér þess vegna ljóst að þótt að það væri mjög slæmt að fræðslustjórinn í Norðurlandskjördæmi eystra færi fram úr fjárlögum, eins og það er yfirleitt og við erum að reyna að ráða bót á því með margvíslegri endurskipulagningu í ríkisrekstrinum, þá var hann þar í hópi fjölmargra starfsmanna ríkisins, þar sem helmingurinn af öðrum fræðslustjórum sat við sama borð og hann. Og það sem meira var, sumir af stjórnendum æðstu réttarfarsstofnananna í landinu höfðu farið meira fram úr fjárlögum en fræðslustjórinn. Í ljósi þessara talna og í ljósi þeirra raka sem komu fram í niðurstöðum dómsins í undirrétti taldi ég það mikla vogun fyrir ríkið að áfrýja málinu til Hæstaréttar, máli sem ríkislögmaður hafði tapað í undirrétti, í þeirri trú að málið kynni að vinnast fyrir Hæstarétti. Ríkislögmaður hafði því miður reynst hafa rangt fyrir sér varðandi niðurstöður undirréttar og ég mat það þannig að ekki væru svo yfirgnæfandi líkur á því að hann hefði þá rétt fyrir sér varðandi Hæstarétt að rétt væri að áfrýja málinu, sérstaklega í ljósi þess að það var borðleggjandi að í þeim málarekstri yrði, fyrst niðurstöðurnar úr ríkisreikningi 1986 lágu fyrir þegar sá málflutningur færi fram, raktar mjög ítarlega, hvernig stór hluti ríkiskerfisins, þar á meðal dómstólarnir í landinu að meðtöldum æðsta dómstólnum, höfðu farið mun meira fram úr fjárlögum en fræðslustjórinn í Norðurlandskjördæmi eystra. Þess vegna tók ég þá ákvörðun í þágu hagsmuna ríkisins að áfrýja ekki til Hæstaréttar. Sturla Kristjánsson hefði hins vegar vel getað áfrýjað til Hæstaréttar.  aðdraganda málsins sem hv. þm. geta kynnt sér. Þess vegna var það að mínum dómi röng ákvörðun og rangt mat hjá ríkislögmanni að ætla að sækja til Hæstaréttar það sem tapaðist í undirrétti. Ég tel þess vegna mjög nauðsynlegt að hv. þm. geri sér grein fyrir því að dómur hafði fallið í þessu máli, í því máli hafði Sturla Kristjánsson unnið, ríkisvaldið tapað og málflutningur ríkislögmanns ekki fengið náð fyrir þeim dómi. Í öðru lagi var orðið ljóst af ítarlegri skoðun á ríkisreikningi fyrir árið 1986 að því fór víðs fjarri að Sturla Kristjánsson skæri sig nokkuð úr hvað snerti umframútgjöld samanborið við aðra fræðslustjóra eða önnur embætti í landinu. Þess vegna var það mjög hæpið að fara að gera mál Sturlu Kristjánssonar að afdrifaríku prófmáli fyrir Hæstarétti Íslands.

Pálmi Jónsson Virðulegi forseti. Tilefni þessarar umræðu utan dagskrár í dag er, eins og fram hefur komið, þau ummæli sem hæstv. menntmrh. viðhafði í fréttatíma sjónvarpsins í gærkvöldi þar sem hann varði ákvarðanir sínar og hæstv. fjmrh. varðandi mál Sturlu Kristjánssonar með því að þar væri gengið í slóð fyrrv. menntmrh., hv. þm. Birgis Ísl. Gunnarssonar. Rangfærslur hæstv. ráðherra í þessu viðtali voru með þeim hætti að hjá því varð ekki komist að vekja á þeim athygli hér í þessum umræðum. Í tengslum við þetta mál þykir mér rétt að komi hér fram að innan fjvn. hefur formaður fjvn., hv. 5. þm. Vestf. sem hér er því miður ekki viðstaddur, lýst því hvað eftir annað á fundum um meira en eins árs skeið að hann hefði óskað eftir greinargerð frá fjmrn. þar sem fram kæmi álit ríkislögmanns á þessu máli. Formaður fjvn. hefur skýrt frá því ítrekað á fundum að með ólíkindalegum hætti hefði þessi ósk hans til hæstv. fjmrh. verið hunsuð. Það kemur síðan fram í þeirri greinargerð sem loks er send fjvn. með bréfi þann 6. mars sl. að ríkislögmaður hafði sent hæstv. fjmrh. greinargerð um þetta mál þann 19. maí sl. Þá greinargerð hefur fjvn. ekki enn fengið. Það er vitnað til hluta af þeirri greinargerð í minnisblaði ríkislögmanns sem hér liggur fyrir og er nú komið í hendur fjölmiðla. En hina fyrri og eiginlegu greinargerð lögmannsins til fjmrh. hefur fjvn. ekki séð enn þann dag í dag. Hér sagði hæstv. fjmrh. í umræðum um þingsköp að sjálfsagt væri að birta öll gögn þessa máls. Ég leyfi mér því að óska eftir því að þessi greinargerð ríkislögmanns, sem send er hæstv. fjmrh. þann 19. maí sl., verði einnig send til fjvn. Fjvn. hefur þetta mál til meðferðar í tengslum við fjáraukalög 1988, vegna þess að þar kemur fram aukafjárveiting sem er til þess að fullnægja fjárhagslegum hluta þess samkomulags sem gert var við Sturlu Kristjánsson undir lok árs 1988. Og það hafði verið sammæli með okkur fjárveitinganefndarmönnum, bæði í meiri hl. og minni hl., og ég tala hér að sjálfsögðu sem minnihlutamaður í nefndinni, að láta ekki þessi gögn af hendi við fjölmiðla fyrr en málið hefði fengið afgreiðslu í nefndinni. Eftir að afgreiðsla nefndarinnar lægi fyrir hér á hv. Alþingi væru þessi gögn engum leyndarmál og væru að sjálfsögðu til birtingar. Því miður hafa þessi gögn eigi að síður farið út og viðbrögð voru með þeim hætti sem fram komu af hálfu hæstv. menntmrh. í gærkvöldi og eru tilefni þessarar umræðu. Um þetta mál má auðvitað margt segja. Það er hægt að skipta þessu máli Sturlu Kristjánssonar að minnsta kosti í þrennt. Í fyrsta lagi brottvikningu hans úr starfi og þau mál sem því tengjast. Í öðru lagi meðferð dómstóla á þessu máli, þ.e. bæjarþings Reykjavíkur. Og í þriðja lagi ákvörðun hæstv. núv. menntmrh. og fjmrh. um að taka þetta mál út úr Hæstarétti og gera um það sérstakt samkomulag við Sturlu Kristjánsson. Það er sá þáttur málsins sem hér er til umræðu. Um fyrsta þátt málsins ætla ég ekki að segja neitt og ekki gerast dómari í máli Sturlu Kristjánssonar eða þeim orsökum sem leiddu til brottvikningar hans. Það mál fór fyrir dómstóla og hefði betur gengið þá slóð til enda. Ef það er svo að Sturla Kristjánsson stæði svo vel að vígi í málinu að hann kynni að hafa verið sýknaður í Hæstarétti hafa hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. unnið skemmdarverk gegn þessum manni. Hann hefur þá ekki lengur færi á því að hreinsa mannorð sitt fyrir dómstólum.

Sýknaður af hverju?

Sýknaður vegna þess að málinu hafði verið áfrýjað til Hæstaréttar. Það var að vísu í undirrétti fundið að málsmeðferð af hálfu fyrrv. menntmrh. en eigi að síður talið tilefni til að víkja Sturlu úr starfi um stundarsakir. Ég vil svo staðfesta að þetta mál var fyrir Hæstarétti. Samkvæmt því sem segir hér í skýrslu ríkislögmanns var það þingfest í Hæstarétti 3. okt. 1988, þannig að það eru engin tvímæli um að málið hafi verið komið til Hæstaréttar. Hæstv. fjmrh. talar um að það hafi verið andstætt hagsmunum ríkisins að áfrýja málinu áfram. Hvað er hæstv. ráðherra að tala um? Að áfrýja máli áfram, sem þegar hefur verið áfrýjað til Hæstaréttar, er þar til meðferðar og hefur þar verið þingfest. Svo kemur hæstv. ráðherra og segir hér: Það var andstætt einhverjum hagsmunum að áfrýja því áfram. Málið liggur þannig fyrir að þessir tveir hæstv. ráðherrar taka sig fram um það að taka mál þetta út úr dómstólum, út úr Hæstarétti. Niðurstaða bæjarþings liggur fyrir í dómi þeim sem gekk í málinu. Það er ekkert um það að villast að sá dómur liggur fyrir. En málið var komið til Hæstaréttar og það eru a.m.k. fá dæmi ef nokkur, að mál sem rekið er gegn ríkinu upphaflega og síðan áfrýjað til Hæstaréttar hafi verið tekið þaðan út af handhöfum framkvæmdarvaldsins meðan Hæstiréttur hefur málið til meðferðar. Ég hygg að þess séu a.m.k. fá dæmi ef nokkur, ég veit ekki um neitt. Það er svo aftur annað mál, að úr því að dómur bæjarþings Reykjavíkur var svo góður sem hæstv. fjmrh. vill hér láta í veðri vaka, að niðurstaða hans liggi fyrir, eins og hann sagði hér ítrekað í ræðu sinni og það er út af fyrir sig rétt, hvers vegna þurftu þá þessir hæstv. tveir ráðherrar að breyta niðurstöðu þess dóms? Úr því að Sturla Kristjánsson vann málið fyrir bæjarþingi Reykjavíkur og sú niðurstaða liggur fyrir, hvers vegna þurftu þessir tveir hæstv. ráðherrar, hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh., að breyta niðurstöðu þess dóms í mörgum atriðum? Í fyrsta lagi var það gert, eins og hér var greinilega rakið í máli málshefjanda, með því að bætur sem greiddar yrðu úr ríkissjóði til Sturlu Kristjánssonar skyldu ekki vera 1.400.000 kr. heldur 2,2 millj. kr. Hvers vegna var þörf á þessu ef Sturla vann málið fyrir bæjarþingi Reykjavíkur og allt var í lagi af hans hálfu? Hvers vegna þurftu þá þessir tveir ráðherrar að ákveða það að greiða til viðbótar um 800.000 kr. úr ríkissjóði til Sturlu Kristjánssonar? Hvers vegna þurftu þeir líka að breyta ákvæðum og niðurstöðu dóms bæjarþings Reykjavíkur um málskostnað þannig að í stað þess að hámark málskostnaðar sem Sturla Kristjánsson fengi greiddan úr ríkissjóði væri 180.000 kr. skyldi hann fá greiddan málskostnað að fullu? Hvers vegna þurfti það úr því að niðurstaða bæjarþings Reykjavíkur og dómur undirréttar var svo góður og þessum starfsmanni í vil? Og hvers vegna þurfti þá að breyta því, sem hæstv. fyrrv. menntmrh., hv. 2. þm. Reykv. Birgir Ísl. Gunnarsson, hafði gert til þess að lægja öldur og til þess að koma með mannlegum hætti fram við þennan starfsmann, að ráða hann til tiltekinna rannsóknarstarfa á þeim launum sem þar áttu við, þ.e. lektorslaunum við Kennaraháskóla Íslands, að breyta því yfir í mun hærri laun?

Það hafði Birgir gert.

Það hafði Birgir ekki gert.

23. september.

Það er ekki rétt.

Það er ekki rétt. Þú getur fengið orðið á eftir, hæstv. menntmrh. En niðurstaða málsins er sú að hæstv. menntmrh. breytir ákvörðunum fyrrv. menntmrh. um launagreiðslur og um starfskjör. Og Sturla Kristjánsson velur að fara á fræðslustjóralaunum í tvö ár til námsdvalar erlendis í stað þess að áður hafði hann verið ráðinn til rannsóknarstarfa við Kennaraháskóla Íslands á mun lægri launum, þ.e. lektorslaunum. Niðurstaða þessa máls er vitaskuld sú að þessir tveir hæstv. ráðherrar sætta sig ekki við niðurstöðu bæjarþings Reykjavíkur, þ.e. undirréttardóm. Þeir sætta sig ekki við það að málið gangi áfram fyrir Hæstarétti, þeir taka málið þaðan út þó það hafi þar verið þingfest og þeir breyta niðurstöðu undirréttardóms í mörgum greinum starfsmanninum í vil en íslenska ríkinu í óhag, þannig að það kostar veruleg útgjöld af hálfu ríkissjóðs. Og það má kannski leiða að því líkur vegna þess að þetta mál, sem snertir fjáraukalög fyrir 1988 og eru til meðferðar í fjvn., að það hefur dregist, ég ætla um hálfs mánaðar skeið, að taka það lagafrv. til afgreiðslu innan nefndarinnar vegna þess að það hefur ekki enn komið fram nein tillaga frá meiri hl. fjvn. um þetta mál. Og kannski er það vegna þess að það vefst fyrir hv. meiri hl. í fjvn. með hvaða hætti þeir skuli taka á málinu og er það ekkert undarlegt. Vegna þess að hér er farið fram af hálfu framkvæmdarvaldsins, hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh., með þeim hætti sem er a.m.k. óvenjulegt ef ekki einsdæmi og án allra heimilda eins og þeirra er vandi, frá Alþingi Íslendinga.

Leyfist forseta að spyrja hv. ræðumann hvort mikið sé eftir af ræðu hans? Hér eru enn fjórir hv. þm. á mælendaskrá og þessari umræðu hlýtur að ljúka kl. hálf fimm.

Ef virðulegur forseti hefði eigi tekið til máls væri ég þegar kominn úr ræðustólnum. Ég hef lokið ræðu minni, skýrt mína afstöðu og greint frá því hvernig þetta mál stendur innan fjvn. eftir því sem það er hægt. Ég endurtek það aðeins að mér þykir miður að þetta mál og þessi gögn skyldu fara fyrir fjölmiðla á meðan fjvn. er að starfi og er með það sem vinnugögn í sínum höndum. Einhver hefur ekki haft nægilega biðlund og hlaupið með það í fjölmiðla á meðan nefndin er að starfi. Þetta segi ég alveg jafnt þó ég skipi nú minni hl. fjvn. eins og ef ég hefði verið í meiri hl. En að öðru leyti er ekkert frekar um málið að segja af minni hálfu eða það sem hæstv. ráðherrar voru að reyna að rekja hér áðan.



Virðulegur forseti. Ég skal takmarka mál mitt mjög. Hv. 2. þm. Norðurl. v. hefur þegar gert grein fyrir hvar þetta mál er statt í fjvn. Ég vil taka undir þau orð hans að mér þykir mjög miður að það skuli hafa farið út í fjölmiðla áður en ákvarðanir hafa verið teknar um hvernig það skuli afgreitt. Það hefur verið fjallað hér um álit ríkislögmanns á þessu títtnefnda Sturlumáli, sem svo hefur verið nefnt. Ég verð að segja að ýmislegt er í umræddri álitsgerð sem má ýmist gagnrýna eða mótmæla. T.d. má nefna þar sem fjallað er um forstöðumenn ríkisstofnana en gagnvart þeim gat þetta mál aldrei orðið fordæmisgefandi vegna þess að fræðsluskrifstofur urðu ekki ríkisstofnanir fyrr en um síðustu áramót. Fræðslustjórar á þeim tíma sem brottvikning Sturlu átti sér stað voru einnig starfsmenn sveitarstjórna og heyrðu líka undir fræðsluráð og það er öllum kunnugt. Sú fullyrðing að Sturla hafi vísvitandi haft fjárlög að engu stenst engan veginn, um það er öllum kunnugt sem með honum unnu, bæði kennurum, skólastjórum og fræðsluráði. Og það er einnig staðreynd að fræðsluumdæmið Norðurland eystra fór ekki meira fram úr fjárlögum og í fjölmörgum tilfellum minna en önnur fræðsluumdæmi. Því til sönnunar hef ég hér þingskjal frá síðasta þingi sem ber númerið 1163. Það er svar fjmrh. við fsp. frá hv. þm. Júlíusi Sólnes, um fjárreiður fræðslustjóraembætta landsins 1983--1988. Á því yfirliti sést glögglega að fræðsluumdæmið Norðurland eystra fór fram úr fjárlögum, það gerðu öll fræðsluumdæmin meira og minna, og mörg miklu meira en Norðurland eystra. Og þá voru sannarlega nóg dæmi til þess að skapa fordæmi um refsingu forstöðumanna sem sýndu fjárlagaóhlýðni á þessum árum, ef vilji hefði verið fyrir hendi, eins og sést á þeim blöðum sem dreift er núna á þessum fundi. Það er dálítið athyglisvert að fjármálastjórn ríkisins er með þeim hætti að flestir eða allir eru sekir um að fara fram yfir fjárlög. Og ekki er hægt að taka á neinum einum fyrir dómstóli því allir eru jafnsekir. Hvers konar fjárlagagerð er það sem við búum við þegar það er ekki hægt að fara eftir fjárlögunum hvorki hvað varðar rekstur né framkvæmdir? Það þykir sjálfsagður hlutur að farið sé meira og minna fram yfir þau. Það getur ekki verið að það teljist raunhæf fjárlög sem ekki er með nokkru móti hægt að standa við á neinum vettvangi. Mér sýnist líka bréf þáv. hæstv. menntmrh. Birgis Ísleifs frá 23. sept. 1988 og það tilboð sem í því felst, og núv. menntmrh. hefur ekki treyst sér til að falla frá, benda til þess að undir það sé tekið sem kemur fram í dómsorði bæjarþings Reykjavíkur, þ.e. að frávikning stefnanda úr starfi hafi verið of harkaleg og fyrirvaralaus og ekki talin lögmæt í skilningi laga nr. 38/1954. Hins vegar má deila um þá aðgerð sem hæstv. núv. ráðherrar, menntmrh. og fjmrh., hafa farið út í og á sér fá eða engin fordæmi, að opinbert mál sem áfrýjað hefur verið til Hæstaréttar sé dregið til baka. Það tiltæki hefur gert málið tortryggilegt í augum almennings og sú málsmeðferð þjónar ekki hagsmunum ríkisvaldsins og enn síður hagsmunum Sturlu Kristjánssonar.

Guðmundur Ágústsson Virðulegur forseti. Ég skal ekki hafa orð mín mörg. En ég harma þessa umræðu sem hér fer fram. Mér sýnist hún ekki þjóna öðrum tilgangi en að skemmta núv. og fyrrv. menntmrh. og fjmrh. Þetta mál þjónar ekki þeim tilgangi að sá maður sem hefur orðið fyrir barðinu á stjórnvöldum fái uppreisn æru. Í þrjú ár hefur þetta mál verið meira og minna hér fyrir Alþingi. Alltaf hefur Sturla Kristjánsson mátt þola það af þingmönnum að hljóta hin og þessi örlögin, þessi maður sem að ósekju, eins og fram kemur í undirréttardómi, var vikið frá starfi á mjög leiðinlegan og umdeildan hátt. Ég vil gera það að minni tillögu að við sýnum þessum manni, sem sannarlega rækti starf sitt af alúð og samviskusemi, þá virðingu að hann þurfi ekki að þola svona umræðu öllu lengur. Aðalmálið í þessu er ekki spurningin um þessa skýrslu. Um hana má deila mjög og það koma fram í henni mjög umdeild atriði. Þar er verið að draga enn á ný fram hvað hafi verið rétt og hvað hafi verið rangt í fari þessa manns sem er um að ræða. Málinu er eflaust af hans hálfu lokið. Við þingmenn erum svo lengi að átta okkur á staðreyndum að við gerum okkur ekki grein fyrir þeim mannlega harmleik sem þessi maður hefur þolað. Ég held að við ættum, eins og ég sagði áðan, að reyna að ljúka þessu máli í friði. Núna hefur það gerst að menntmrh. núv. og fjmrh. hafa samið við manninn og það þjónar ekki tilgangi að vera að ýfa það upp aftur. Sá samningur hlýtur að gilda, hann er búinn að binda ríkisvaldið samkvæmt lögum. Hins vegar er það allt annað mál hvort fjmrh. og menntmrh. hafi haft þessa heimild, sem ég dreg mjög í efa, þar sem dómur gekk og dómi skal hlíta. Það gekk dómur um það að Sturlu skyldu greiddar 1.400.000 kr. miðað við þá dagsetningu þegar samningurinn var gerður og að sjálfsögðu höfðu hvorki menntmrh. né fjmrh. heimild til þess að greiða annað en þessa fjárhæð. Um það held ég að sé engin spurning. Annað atriði er það hvort þetta hafi verið rétt af þessum háu herrum, fjmrh. og menntmrh., að gera þetta og um það snýst kannski umræðan. Ég ætla ekki að leggja neitt mat á það en vil að þetta komi fram, sem ég sagði hér í upphafi, að ég held að við eigum að reyna að leggja þessa deilu niður og hætta þeim umræðum sem hér hafa farið fram og þjóna þeim einum tilgangi að skemmta pólitískum öflum hér á Alþingi, þar sem takast á annars vegar Alþb. og hins vegar Sjálfstfl.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Það var ekki stofnað til þessarar umræðu til þess að ræða rök fyrir því að víkja umræddum manni úr embætti fræðslustjóra í Norðurlandi eystra né heldur mótrök gegn þeirri ákvörðun. Það var stofnað til þessarar umræðu til þess að fjalla um annars vegar ósannindi hæstv. menntmrh. og hins vegar meðferð hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. á þessu máli eftir að dómur hafði fallið í undirrétti. Og það er um þessa málsmeðferð sem hér er verið að fjalla. Það liggur nú fyrir og hefur verið leitt í ljós í þessari umræðu að það er rétt sem hv. 2. þm. Reykv. hélt hér fram, að hæstv. menntmrh. fór með rangt mál í fjölmiðlum í gærkvöldi um aðdraganda þessa máls og þeirra ákvarðana sem hann tók eftir að undirréttardómur fellur. Það hefur verið leitt í ljós að hæstv. menntmrh. fór þar með rangt mál. Í annan stað liggur fyrir að þessir tveir hæstv. ráðherrar hafa með stjórnvaldsákvörðunum breytt niðurstöðu undirréttardóms og ákveðið meiri greiðslur úr ríkissjóði en kveðið var á um í undirréttardómi. Hygg ég að fá dæmi séu um slíkar ákvarðanir og ærið tilefni til þess að fjalla sérstaklega um slíka málsmeðferð og það fordæmi sem verið er að gefa í stjórnsýslu með vinnubrögðum af því tagi. Í þriðja lagi liggur hér fyrir að hæstv. ráðherrar tóku málið úr höndum Hæstaréttar eftir að því hafði verið áfrýjað og það þingfest þar. Og eins og hér hefur komið fram í máli þingmanna eru slík vinnubrögð einsdæmi af hálfu æðstu embættismanna ríkisins. Auðvitað var eðlilegt að Hæstiréttur fjallaði um þetta mál og kvæði upp endanlegan dóm. Málið hafði verið tekið fyrir í undirrétti, því hafði verið áfrýjað en þá komu til sögunnar menn, og það er það sem er einkennandi fyrir þessa umræðu af hálfu hæstv. ráðherra, fulltrúa Alþb. í núv. ríkisstjórn, að þá komu til sögunnar menn sem sögðu: Nú þurfum við ekkert á dómstólum að halda. Nú erum það við sem höfum völdin. Nú er það okkar að ákveða hvað er rétt dómsniðurstaða og hvað er röng dómsniðurstaða. Við þurfum ekkert á dómstólum að halda. Og við þurfum ekkert að styðjast við dómsniðurstöður þegar ákveða á skaðabætur vegna málaferla í tilefni af málum eins og þessum. Þá getum við tekið lögin í okkar hendur. Það er þessi valdhroki og þessi vanvirða gagnvart lögum og rétti og dómstólum sem einkennir ekki aðeins athafnir þessara hæstv. ráðherra, heldur allan málflutning þeirra hér á Alþingi Íslendinga. Og það var eftir þvi tekið hvernig hæstv. menntmrh. talaði um embætti ríkislögmanns. Ef aðvaranir hans til ráðherra um það hvað eru rétt lög og hvernig rétt er að fara að varðandi stjórnsýsluákvarðanir henta ekki vilja okkar, valdhafanna, þá vísum við slíkum mönnum út í hafsauga, þá höfum við ekkert við þá að gera. Og það er alveg það sama sem er uppi á teningnum í viðhorfi þessara hæstv. ráðherra þegar athugasemdir koma fram af hálfu Ríkisendurskoðunar eða umboðsmanns Alþingis. Þá er því gefið langt nef og því haldið fram að Ríkisendurskoðun reikni vitlaust eða umboðsmaður Alþingis kunni ekki lög. Það er sama hvar borið er niður. Valdhrokinn og fyrirlitningin gegn lögum og reglum og eðlilegum stjórnsýsluvenjum kemur hvarvetna í ljós. Og hið upprunalega eðli og hinn upprunalegi tilgangur með stofnun Alþb. kemur berlega fram. En það eðli hefur nú verið afhjúpað og það stjórnskipulag sem þá dreymdi mest um er nú að hrynja víða. En enn er þetta uppistaðan í hugsunarhætti þeirra, málflutningi og ákvörðunum. Og það er í raun og veru þetta sem eftir stendur og afhjúpar þessa tvo hæstv. ráðherra.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Vegna umræðna um þetta mál þykir mér rétt að upplýsa að fjvn. hefur verið með þetta mál til umfjöllunar og á fundi hennar 24. febr. sl. var óskað eftir fundargestum í sambandi við þetta tiltekna mál í fjáraukalögunum. Þeir gestir voru aðstoðarmaður hæstv. fjmrh., hagsýslustjóri og Þórhallur Arason, skrifstofustjóri í fjmrn. Á þessum fundi óskaði nefndin eftir eftirtöldum gögnum um málið: 1. Samkomulagi núv. menntmrh. við Sturlu Kristjánsson, dags. 13. des. 1988. 2. Bréfi frá fyrrv. menntmrh., Birgi Ísl. Gunnarssyni, dags. 23. sept. 1988. 3. Dómi bæjarþings Reykjavíkur eða afriti af honum. 4. Áliti ríkislögmanns um að draga málið til baka frá Hæstarétti. Aðstoðarmaður fjmrh. afhenti fjvn. þessi gögn með minnisblaði sínu dags. 6. mars sl. Fjáraukalög 1988 eru til meðferðar í nefndinni eins og hv. alþm. er kunnugt um. Þar er greiðsla frá skrifstofu menntmrn. á skaðabótum til Sturlu Kristjánssonar, 793 þús. kr. Ég vil geta þess hér í leiðinni að auðvitað gera menn sér grein fyrir því hér á hv. Alþingi, að það er búið að greiða þessa upphæð og hún verður ekki tekin til baka. Ég harma að gögn um þetta mál hafa komist í hendur fjölmiðla áður en afgreiðsla fjvn. liggur fyrir, en það er ljóst að nefndin mun ljúka þessu máli mjög fljótlega og þá kemur það að sjálfsögðu aftur hingað inn í deild til lokaafgreiðslu í sambandi við fjáraukalög fyrir árið 1988. Ég tel ekki ástæðu til að ræða þetta hér efnislega, en ég taldi það skylt, vegna þess að hér hafa verið nefnd störf fjvn. um þetta mál, að skýra hér frá þessum gangi mála. Fjvn. á eftir, eins og kom hér fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v., að ljúka afgreiðslu á frv. til fjáraukalaga 1988 en það verður gert mjög fljótlega.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fróðlegu umræðu um leið og ég tek undir það sem hv. 5. þm. Reykv. sagði hér áðan að það er nú kannski ekki nein sérstök ástæða til þess, vegna málsaðila, að við séum að hnotabítast um þetta mál út um víðan völl, eins og hv. 1. þm. Suðurl. gerði hér áðan og hann er vanur. Það liggur einnig fyrir að frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1988 kemur hér til umræðu. Þá er hægt að ræða þetta ef menn vilja. Hins vegar vildi ég nefna það við starfandi formann fjvn. að það eru nokkur skjöl sem fjvn. hefur bersýnilega láðst að panta í þessu máli og mun ég gera ráðstafanir til þess að koma þeim til nefndarinnar.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Vegna frásagnar hv. þm. Pálma Jónssonar vil ég geta þess að við ræddum um það, ég og formaður fjvn., að það væri eðlilegt að þau gögn og upplýsingar sem fjvn. óskaði eftir í þessu máli kæmu til nefndarinnar þegar fjáraukalög fyrir árið 1988 yrðu til meðferðar í nefndinni. Og það var ástæðan fyrir því að beðið var með að leggja fram upplýsingar sem komið var á framfæri munnlega við ráðuneytið í sumar að óskað var eftir.  Ég vil svo að lokum segja það að ríkislögmaður er ekki dómstóll í þessu máli. Hann er bara lögfræðingur ríkisins í málinu, málflytjandi ríkisins, og sú staðreynd sem ég varð að horfa á sem fjmrh. var að ríkislögmaður reyndist hafa haft rangt fyrir sér í málinu. Bæjarþing Reykjavíkur komst að þeirri niðurstöðu að álit ríkislögmanns um það hvað væri rétt og eðlilegt í málinu væri ekki rétt. Það er mjög mikilvægt að menn átti sig á því vegna þess að ég tek eftir því að menn tala stundum eins og álit ríkislögmanns sé úrskurður í málinu. Við búum við lýðræðiskerfi þar sem dómstólarnir eru sjálfstæðir og dómstóllinn í þessu máli komst að þeirri niðurstöðu að álit ríkislögmanns væri rangt. Ég ætla svo ekki að ræða hér nánar ummæli 2. þm. Reykv. sem voru auðvitað mjög ósmekkleg því staðreyndin er sú að það var menntmrh. Sjálfstfl. með atfylgi fjmrh. Sjálfstfl., Þorsteins Pálssonar, sem rak mann úr embætti til þess að skapa terror gagnvart öðrum ríkisstarfsmönnum.

Birgir Ísl. Gunnarsson Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem hér hefur farið fram og ítreka þakkir mínar til hæstv. forseta að hafa leyft hana og þá þolinmæði sem hún hefur sýnt. Ég vil enn leiðrétta það sem hæstv. menntmrh. ítrekar hér, bæði úr ræðustól og í frammíköllum, að ég hafi verið búinn að fallast á fræðslustjóralaun til handa Sturlu Kristjánssyni. Það er rangt. Það sér hæstv. ráðherra auðvitað ef hann les það bréf sem hann er með í höndunum að þar er talað um næstu tvö ár með sambærilegum launakjörum og verið hefur. Og þau launakjör voru lektorslaun hjá Kennaraháskólanum sem voru og eru mun lægri en fræðslustjóralaun þannig að ég vonast til þess að hæstv. ráðherra endurtaki ekki þessi ósannindi meir. Allur málflutningur hæstv. fjmrh. í þessu máli er auðvitað til að slá ryki í augu fólks. Málið snýst ekkert hér og nú um það hvort aðrar ríkisstofnanir hafi farið fram úr fjárlögum þetta tiltekna ár. Það er mál sem við höfum rætt hér ítarlega á hv. Alþingi í tengslum við málið þegar það var hér til umræðu. Og það er auðvitað mál sem m.a. kom til meðferðar í bæjarþingi Reykjavíkur sem ein af málsvörnum Sturlu Kristjánssonar hversu mikið ætti að taka tillit til þess. Og það var auðvitað það mál sem Hæstiréttur átti m.a. að taka afstöðu til, hvort það væri vörn í því að aðrar ríkisstofnanir hefðu farið fram úr. Ég skal ekkert fjalla um ávirðingar þessa ágæta embættismanns nú. Meginatriði málsins er hins vegar þetta, að hæstv. ráðherrar tóku þetta mál úr höndum Hæstaréttar þegar því hafði verið áfrýjað þangað og þeir ákváðu að greiða mun hærri bætur en bæjarþing hafði ákveðið. Ríkislögmaður tapaði málinu, sagði hæstv. fjmrh. Ég dreg það mjög í efa að hægt sé að nota það orð að tapa þessu máli. Það var farið fram á af hálfu Sturlu Kristjánssonar 6 millj. kr. í skaðabætur. Honum voru dæmd 900 þúsund og ástæðan fyrir því var sú að það var talið að ávirðingar hans hefðu verið það miklar að bætur ættu ekki að vera hærri. Og ef lesnar eru forsendur þessa dóms má sjá að dómurinn veltir því mjög ítarlega fyrir sér hvar sök liggur í þessu máli og kemst að þeirri niðurstöðu að efnislega hafi fræðslustjórinn brotið af sér í starfi, en aðferðin við brottvikninguna hafi ekki verið rétt. Og þess vegna sé ástæða til þess að dæma ákveðnar bætur. En þetta átti auðvitað Hæstiréttur að fjalla um og það er það sem er ávirðing af hálfu hæstv. ráðherra og auðvitað skilur maður að hæstv. ráðherra skuli hafa legið á upplýsingum um þetta mál í heilt ár. Það er upplýst hér af fjárveitinganefndarmönnum að það sé meira en ár síðan beðið var um upplýsingar um þetta mál úr fjmrn. Hvað voru þessir hæstv. ráðherrar að fela? Auðvitað lá það ljóst fyrir að samviska þeirra var ekki góð í þessu máli. Þeir vissu að þeir voru að fara langt umfram eðlilegar heimildir. Þeir vissu að þeir voru að brjóta af sér í starfi, að fremja embættisafglöp með því að gera þennan samning og þess vegna hafa þeir dregið það í rúmlega ár að gera Alþingi grein fyrir þessu máli. Og enn eru ekki öll kurl komin til grafar, enn hafa þeir ekki lagt fram öll gögn í þessum málum. Þess vegna verður að gera þá kröfu að fjvn. fjalli áfram um þetta mál, fari ítarlega um það höndum og krefjist þeirra gagna sem ekki hafa fengist enn fram og geri tillögu um meðferð málsins hér á hv. Alþingi.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég ætla aðeins með örfáum orðum að gera athugasemd við endurtekna fullyrðingu hæstv. fjmrh. um það að ríkislögmaður hafi haft rangt fyrir sér, eins og hann orðar það, og hafi tapað málinu. Það liggur hér fyrir að ríkislögmaður hefur komið að þessu máli með tvennum hætti, annars vegar með álitsgerð um málsmeðferð og hins vegar með málflutningsrökum fyrir dómi. Hann hefur lagt til við ráðherra að þeir greiði ekki úr ríkissjóði umfram það sem undirréttur kvað á um. Og ég hygg að það sé nokkuð langsótt að reyna að halda því fram að þar sé ranglega lagt til um málsmeðferð. Og ríkislögmaður leggur til að málinu sé áfrýjað og það er gert og hann leggur til að málið sé ekki tekið úr höndum Hæstaréttar. Og ég hygg að það séu fáir sem gerist skoðanabræður hæstv. fjmrh. um það að þar sé ranglega farið að eða ranglega gerðar tillögur um málsmeðferð. Ríkislögmaður ber fram málflutningsástæður sínar fyrir dómi. Þær eru að ákveðnum hluta viðurkenndar fyrir undirrétti, að öðrum hluta ekki. En við búum við það réttarkerfi að málum má áfrýja til æðra dómstigs og það er ekki fyrr en úrskurður Hæstaréttar liggur fyrir sem dómskerfið hefur kveðið upp úr um það hverjar af málsástæðum ríkislögmanns voru gildar og hverjar ekki. En hæstv. fjmrh. kaus að koma í veg fyrir að þessi niðurstaða fengist. Hann hafði eitthvað að fela, hann hafði einhverju að leyna. Hann vildi koma í veg fyrir að æðsta dómsvald landsins segði sitt um málsástæður ríkislögmanns. Það er auðvitað ástæða fyrir því hversu veikburða hann er hér í þessari umræðu í dag.

Hreggviður Jónsson (um þingsköp) : Hæstv. forseti. Aðeins örstutt. Hér var tekið til umræðu mál utan dagskrár sem nú hefur staðið nærfellt tvo tíma. Það hefur legið fyrir ósk um að annað mál væri tekið fyrir hér utan dagskrár. Við höfðum óskað eftir því, fyrst þetta mál þótti svo mikilvægt, sem ég efast ekki um, að það yrði haldinn sérstakur fundur um það, þá yrði settur annar fundur kl. 8.30 í kvöld og tekið þá fyrir utandagskrármál það sem við höfum óskað eftir um Byggingarsjóð ríkisins í Frjálslynda hægriflokknum, eða í versta tilfelli yrði það tekið fyrir kl. 2 á morgun á fundi Sþ. Ég óska eftir að forseti svari þessu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti hefur áður lýst því yfir að þetta mál mun verða athugað nú fram til kl. 8.30.