Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Áður en ég vík að frv. því til fjárlaga fyrir árið 1936, sem hér liggur fyrir til 1. umr., vil ég, svo sem venja hefir verið til, gefa yfirlit um afkomuna á árinu 1934. Er mér jafnskylt að gefa þetta yfirlit, þótt núv. ríkisstj. hafi tiltölulega lítil áhrif getað á það haft, hvernig afkoman varð á því ári. Eins og kunnugt er, er afkomu ríkissjóðs að verulegu leyti ráðin fyrirfram með samningu fjárlaga, en það, sem á vantar að hún sé ráðin með fjárlögum. er afráðið þegar verklegar framkvæmdir eru ákveðnar, en slíkt gerist alltaf framan af ári. Vil ég þá byrja með því að gefa yfirlit yfir rekstrarafkomu ríkissjóðs. En yfirlit þetta hlýtur þó að verða með þeim fyrirvara, að tölur geta breyzt nokkuð við endanlegan frágang reikninganna, þótt ekki ættu þær breytingar að vera stórvægilegar eða hafa mikil áhrif á heildarniðurstöðuna. Tekjur hafa reynzt og verið áætlaðar sem hér segir. [Sjá rekstraryfirlit á bls. 23-26] Þá vil ég gefa yfirlit um aðrar greiðslur heldur en þar, sem teknar eru í rekstraryfirliti og ég nefni sjóðsyfirlit. Sjá sjóðsyfirlit á bls. 27-30. Eins og rekstraryfirlit og sjóðsyfirlit bera með sér, hafa útgjöld ríkissjóðs farið mjög verulega fram úr áætlun á árinu 1934. Veldur þar miklu um, að margir stórvægilegir útgjaldaliðir, sem ákveðnir hafa verið með sérstökum lögum, voru ekki teknir upp í fjárlögin, og kem ég að því síðar. Samkv. yfirlitinu hafa öll útgjöld ríkissjóð,, Þar með taldar afborganir af föstum lánum ríkissjóðs, en að frátöldum fyrningum, orðið rúmlega 17 millj. kr. 1934; en í fjárlögum voru útgjöldin áætluð kr. 11.6 millj. Eru því umframgreiðslur og greiðslur samkv. sérstökum lögum, lagaheimildum og þingsályktunum um kr. 5.4 millj. Rekstrarhallinn 1934 hefir orðið 1.188 millj. kr., en greiðsluhallinn 2.456 millj. kr. En í fjárl. var greiðsluhallinn áætlaður kr. 477 þús. Tekjur ríkissjóðs hafa farið 3,4 millj. kr. fram úr áætlun. Útkoman sýnir það mjög glöggt, að fjárlög ársins 1934 hafa í raun og veru ekki gefið neitt nærri því rétta mynd af þeim greiðslum, sem fyrirhugaðar voru á því ári. Sýnir þetta enn sem fyrr, að ekki er nægilegt að afgr. lág fjárlög, ef upphæðir eru of lágt áætlaðar og fjöldi greiðslna ákveðinn utan fjárlaga. Hitt er aðalatriðið, að fjárl. á hverjum tíma sýni sem réttasta mynd af þeim ákvörðunum, sem teknar hafa verið um greiðslur, og að endanleg útkoma landsreikninganna verði sem næst því, er fjárlögin gera ráð fyrir. Er það vel viðeigandi að minnast á það í þessu sambandi, að núv. ríkisstj. hefir stætt mjög miklu aðkasti fyrir það, að hafa afgr. fjárl. frá Alþingi, sem gera ráð fyrir um 14 millj. kr. útgjöldum árið 1935, og að þessu aðkasti á ríkisstj. að mæta frá þeim sömu mönnum „sjálfstæðismönnum“ sem bera ábyrgð á afkomu ríkissjóðs á árinu 1934, og þá því, að útgjöldin hafa reynzt 3 millj. kr. hærri en fjárlög núv. stj. gera ráð fyrir. Það skiptir vitanlega nokkru máli, að sem gleggst greinargerð fáist fyrir því, að hve miklu leyti núv. ríkisstj. hefir haft áhrif á niðurstöður ársins 1434, og að hve miklu leyti menn eiga aðgang að henni með gagnrýni á afkomu ríkir sjóðs á árinu, sem aðrir bera þó vitanlega höfuðábyrgð á. Ég hefi gert nokkra athugun á því, hve miklu þau útgjöld nema, sem núv. stj. og stjórnarflokkar hafa innt af höndum árið 1934, án þess að þeim væri það skylt eftir ákvörðunum, sem áður höfðu verið teknar. Að vísu getur þetta yfirlit ekki orðið nákvæmt, en það mun verða svo nærri lagi, að engu verulegu getur skeikað. Hefi ég komizt að þeirri niðurstöðu, að greiðslurnar séu sem hér segir: 1. Kauphækkun í vegavinnu .. um 100 þús. kr. 2. Kjötuppbót ................... - 88 - - 3. Kostnaður við kjötverðlags- nefnd skv. lögum ................. - 20 - - 4. Síldaruppbót skv. lögum . - 128 - - 5. Aukastyrkur til mjólkur- búa (áætlað) ......................... .. -150 - - 6 Viðbótarstyrkur til jarð- skjálftahjálpar ............................... - 25 - - 7. Umframgreiðsla á atvinnu- bótafé ........................................... - 33 - - 8. Kostnaður við skipulags- nefnd ............................................ - 10 - - 9. Kostnaður við Stokkseyrar- bryggju .................. - 7- Samtals 561 þús. kr. Hér á móti vil ég svo telja það, að núverandi stjórn og þingmeirihluti hefir aflað ríkissjóði tekna á árinu 1934 með 40% viðbótarskatti, og áætla ég, að sú tekjuöflun nemi á árinu um 300 þús. kr. Eftir því, sem ég kemst þá næst, hefir núv. ríkisstj. og þingmeirihluti tekið ákvarðanir, sem aukið hafa greiðsluhalla ríkissjóðs 1934 um ca. 261 þús. kr. af þeim 2456 millj., sem greiðsluhallinn alls nemur. Ég geri ráð fyrir því, að aths. kunni að verða gerð um það í þessu sambandi, að fyrrv. stj. hefði einnig aflað ríkissjóði tekna með 40% viðbótarskatti, ef hún hefði setið áfram, og mun það rétt vera. En í því sambandi vil ég benda á það, að fyrrv. Landbúnaðarráðherra, Þorsteinn Briem, hefir hvað eftir annað talað um það opinberlega, að fyrrv. stj. myndi hafa greitt sumar þeirra upphæða, sem ég taldi áðan, að núv. stj. og þingmeirihl. hefði tekið ákvarðanir um og bæri ábyrgð á, og hefir hann þá átt við 2. og 5. greiðsluna, sem ég nefndi. Ber þetta því að sama brunni. Núv. ríkisstj. og þingmeirihl. bera ábyrgð á rúml. 260 þús. kr. af greiðsluhalla ársins 1934. Ennfremur mun það láta nærri, að af þeim 5,4 millj., sem greiddar hafa verið á árinu 1934 umfram fjárlög, hafi núv. ríkisstj. og þingmeirihl. ákveðið greiðslu á rúml. 300 þús. kr., sem ætla má, að ekki hefðu verið greiddar, ef fyrrv. stj. hefði starfað áfram. Nema þær því nærri eins hárri upphæð og 40% skattaukinn, sem núv. stj. beitti sér fyrir, að samþ. yrði, og fyrrv. stj. myndi sennilega einnig hafa fengið samþykktan. Það kann að vera, að mér hafi láðst að geta um nokkrar smáupphæðir, sem núv. stj. hefir tekið ákvarðanir um utan fjárlaga, en ekki munu þær vera svo margar né stórvægilegar, að nokkru muni, er heitið geti, í þessu sambandi. Þá vil ég geta þess, að ég hefi ekki í yfirlitinu reiknað með þeim sparnaði, sem ríkisstj. hefir viðkomið með því að leggja niður varalögregluna, er hún tók við völdum. Mun ég þá gera grein fyrir þeim mismun, sem fram kom í reikningsyfirlitinn á áætluðum tekjum og gjöldum eins og þau hafa reynzt. Mun ég fyrst minnast á nokkra þá tekjuliði, er mest hafa farið fram úr áætlun. Tekjuskattur hefir farið fram úr áætlun um 497 þús. kr. Aðallega er þetta vegna þess, að í fjárl. 1934 var ekki reiknað með 40% skattaukanum, sem samþ. var á síðasta þingi og hefir valdið töluverðri hækkun á skattinum, eins og áður hefir verið drepið á. Kaffi- og sykurtollur hefir farið fram úr áætlun um 323 þús. kr., aðallega vegna þess, að í fjárl. 1934 er ekki reiknað með 25% gengisviðauka á þessum tolli, sem þó var samþ. á vetrarþinginu 1933. Vörutollur hefir farið fram úr áætlun um 500 þús. kr., og verðtollur um 686 þús. kr. Veldur hér langsamlega mestu um, að vöruinnflutningur 1934 varð meiri en menn gátu búizt við, eins og ég mun koma að síðar. Þá veldur hér einnig nokkru um hækkun verðtollsins, að á vetrarþinginu 1933 var verðtollur af ýmsum vörum töluvert hækkaður, en ekki reiknað með þeirri hækkun við áætlun tollsins. Gjald af innlendum tollvörutegundum hefir farið 152 þús. kr. fram úr áætlun og reynzt tvöfalt á við það, sem gert var ráð fyrir. Veldur því bæði hækkun á sumum af þeim tollum, er falla undir þennan lið, samkv. ákvörðun vetrarþingsins 1933, og þó vafalaust eins miklu aukning sú, sem orðið hefir á innlendum iðnaði síðan fjárlög fyrir árið 1934 voru samin. Veitingaskattur hefir reynzt 100 þús. kr., en hann var ekki áætlaður í fjárl. fyrir 1934. Ágóði viðtækjaverzlunarinnar, að frádregnum rekstrarhalla útvarpsins, nam um 117 þús., en í fjárl. var gert ráð fyrir 11 þús. króna rekstrarhalla hjá þessum stofnunum báðum saman. Ágóði landssímans hefir orðið um 175 þús. kr. hærri en gert var ráð fyrir og tóbakseinkasölunnar 273 þús. kr. hærri. Hinsvegar hefir ágóði áfengisverzlunarinnar orðið 105 þús. kr. lægri en gert var ráð fyrir. Þá mun ég víkja að þeim gjaldliðum, sem mest hafa farið fram úr áætlun, og ennfremur helztu greiðslum samkv. sérstökum lögum. Útgjöldin samkv. 11. gr. (dómgæzla og lögreglustjórn) hafa farið um 555 þús. kr. fram úr áætlun. Þar af er umframgreiðsla til landhelgisgæzlunnar 219 þús. kr., til toll- og löggæzlu um 70 þús. kr. og sakamálakostnaður 70 þús. kr. Þar í eru eftirstöðvar af kostnaði við varalögreglu og kostnaður við löggæzlu á Siglufirði, 24 þús. kr., en sú lögregla var lögð niður þegar núv. stj. tók við völdum. Í 12. gr. (heilbrigðismál) eru umframgreiðslur 158 þús. kr., sem stafar af því, að rekstrarkostnaður allra spítalanna hefir farið fram úr áætlun. Mest á Nýja-Kleppi, 50 þús. kr., og þar næst á landspítalanum, 40 þús. kr. Í 13. gr. A. (vegamál) hafa umframgreiðslur orðið 687 þús. kr.. og eru þar með taldar flestar þær vega- og brúagerðir, sem unnar hafa verið fyrir lánsfé. Stærstu umframgreiðslur til vega- og brúamála eru þessar (þá eru teknar með upphæðir greiddar af lánsfé, sem ekki eru færðar á 13. gr. A. í yfirlitinu: Til nýrra vega 332 þús. kr., þar af 251 þús. kr. af lánsfé. Til viðhalds og umbóta á þjóðvegum 298 þús. kr., enda var sá liður ekki áætlaður í fjárl. nema 400 þús. kr., en hefir reynzt 698 þús. kr. Til brúagerða hafa umframgreiðslur orðið 277 þús. kr., þar af 245 þús. kr. af lánsfé. - Mér þykir hlýða að taka það fram í þessu sambandi, að sú stefna, að taka lán til vega- og brúargerða, hefir haft það í för með sér, að í fjárlagafrv. fyrir árið 1936, sem nú er lagt fyrir, eru vextir og afborganir af þessum lánum orðnar 142 þús. kr., og nema fast að helmingi þeirrar upphæðar, sem í fjárl. er ætlað til vega- og brúagerða. Í 13. gr. B. (samgöngur á sjó) hafa umframgreiðslur orðið 242 þús. kr., og er hér einungis um að ræða umframgreiðslur vegna strandferðakostnaðar ríkissjóðs. Mun láta nærri, að um 150 þús. kr. af þeirri upphæð eigi rót sína að rekja til þeirrar ketilbilunar, sem varð á Esju síðastl. ár. Eru þá bæði reiknuð bein útgjöld Tekjur Fjárlög Innkomið Tekjur: 2. gr. Skattar og tollar: 370000.00 368000.00 Fasteignaskattur Tekjuskattur 1000000.00 1497814.00 Lestagjald 45000.00 56872.00 Aukatekjur 550000.00 566847.00 Erfðafjárskattur 55000.00 75506.00 Vitagjald 425000.00 456758.00 Leyfisbréfagjöld 15000.00 31161.00 Stimpilgjald 400000.00 430141.00 Bifreiðaskattur 280000.00 871534.00 Útflutningsgjald 800000.00 845684.00 Áfengistollur 450000.00 637270.00 Tóbakstollur 1150000.00 1326000.00 Kaffi- mg sykurtollur 975.000.00 1298293.00 Annað aðflutningsgjald 100000.00 100789.00 Vörutollur 1200000.00 1701029.00 Verðtollur 1000000.00 1686657.00 Gjald af innlendum tollvörum 150000.00 302873.00 Skemmtanaskattur 100000.00 134923.00 Skólagjald 150000.00 Veitingaskattur 100827.00 Samtals 9080000.00 11988978.00 ÷ Endurgreiddar tekjur 186000.00 206000.00 11782978 3. gr. A. Innheimtulaun 20000.00 Ríkisstofnanir: Póstmál ... 110000.00 Landssíminn 215000.000 390000.000 Áfengisverzlun 700000.00 595000.00 Tóbakseinkasala 350000.00 623000.00 Ríkisprentsmiðjan 40000.00 50000.00 Ríkisvélsmiðjan 25000.00 28000.00 Búin 7000.00 Viðtækjaverzlun ... 145000.00 Samtals 1337000.00 1941000.00 .... ÷ Ríkisútvarpið 28265.00 57000.00 1884000.00 1308375.00 3. gr. B. Tekjur af fasteignum 20100.00 20000.00 4. gr. Vaxtatekjur 522625.00 533000.00 5 gr. Óvissar tekjur 60000.00 25000.00 Samtals 10991460.00 14244978.00 Rekstrarhalli 1880000.00 16124978.00 vegna tjónsins og aukinn halli á rekstri skipsins vegna stöðvunarinnar, sem bilunin orsakaði. Í 14. gr. B. (kennslumál nema umframgreiðslur um 206 þús. kr. Laun barnakennara hafa farið 56 þús. kr. fram úr áætlun, og til barnaskólabygginga hefir verið veittur 50 þús. kr. meiri styrkur en fjárl. gerðu ráð fyrir. Þá hefir rekstrarstyrkur til héraðsskóla reynzt of lágt áætlaður um 20 þús. kr. Aðrir liðir, sem fram úr áætlun hafa farið í þessari grein, eru svo lágir, að ég hirði ekki að nefna þá hér. Í 16 gr. (til verklegra fyrirtækja) hafa gjöldin farið 321 þús. kr. fram úr áætlun. Eru þessar greiðslur helztar: Jarðræktarstyrkurinn hefir farið 160 þús. kr. fram úr áætlun, og tillag til byggingarsjóða verkamanna samkv. lögum hefir reynzt um 50 þús. kr. of lágt áætlað. - Atvinnubætur hafa farið 33 þús. kr. fram úr áætlun. veldur því sérstakt tillag til atvinnnubóta í Reykjavíkurbæ, sem ríkisstj. veitti í haust eftir eindregnum tilmælum bæjarstj. Rvíkur. Umframgreiðslur í 17. gr. (styrktarstarfsemi) Gjöld Fjárveiting Greitt 7. gr. Vextir 1456770.00 160570.00 8. gr. Greiðsla til konungs 60000.00 60000.00 9. gr. Alþingiskostnaður 231170.00 231170.00 10. gr .I Stjórnarráðið o. fl. 252646.00 308116.00 10. gr. II Hagstofan 55300.00 55659.00 11 .gr. II Utanríkismál 82500.00 85082.00 11. gr. A Dómgæzla og löggæzla 947260.00 1420000.00 11. gr. . Sameiginlegur kostnaður 20700.00 290000.00 12. gr. Heilbrigðismál 655006.00 842827.00 13. A. Vegamál 1037262.00 1725000.00 13. gr. . Samgöngur á sjó 681800.00 924706.00 13. gr. C Vitamál 428451.00 472990.00 14. gr. . Kirkjumál 367610.00 403576.00 14. gr. . Kennslumál 1304392.00 1510760.00 15. gr. Til vísinda, bókmennta og lista 173360.00 17347800 16. gr. Til verklegra fyrirtækja 1719110.00 2040549.00 17. gr. Styrktarstarfsemi 918000.00 1328635.00 18. gr. Eftirlaun og styrktarfé 233275.00 237642.00 19. gr. Óviss útgjöld 150000.00 499000.0 22. gr. Sérstakar heimildir 131266.00 Þingsályktanir 171222.00 Væntanleg fjáraukalög 2076000.00 Sérstök lög 1400000.00 Rekstrarafgangur 30838.00 Samtals 10991460.00 16124978.00 hafa numið 410 þús. kr. Hefir berklavarnakostnaður farið 282 þús. kr. fram úr áætlun, enda ekki áætlaður nema 700 þús. kr. - Framlög til þeirra hreppa, er hafa fátækraframfæri fram yfir meðallag, hafa farið 85 þús. kr. fram úr áætlun. og tillag, til ellistyrktarsjóða 35 þús. kr. fram úr áætlun, sem stafar af lagabreytingu frá árinu 1933, sem ekki hefir verið reiknað með í fjárlögum. Útgjöldin í 19. gr. (óviss útgjöld hafa reynzt 349 þús. kr. hærri en gert var ráð fyrir. Veldur hér mjög miklu kostnaður við breytingu enska lánsins frá 1921, sem fram fór á árinu og nam 243 þús. kr. Þessi kostnaður er áskilin 3% aukagreiðsla til allra skuldabréfaeigenda um leið og bréfin voru greidd, og umboðslaun til þess firma, sem sá um breytingu lánsins. - Þá er ennfremur færður á þessa gr. ferðakostnaður sendiherrans í Khöfn við samningaumleitanir, 22 þús. kr., kostnaður við Spánarsamningana, 18 þús. kr., og kostnaður við Þýzkalandssamninginn. 14 þús. kr. Ennfremur kostnaður við skipulaganefnd atvinnumála, 10 þús. kr. Greiðslur samkv. sérstökum heimildum í fjrl. nema 131 þu?s. kr. Er það uppbót a? u?tflutt saltkjöt af framleiðslu ársins 1933, er nemur 88 þu?s. kr., og styrkur til mjo?lkurbu?a. Inn Áætlun Reikningur Sjóður Tekjur samkvæmt rekstraryfirliti 10991460 14244978 . Fyrningar 403803 303800 . Útdregin bankavaxtabréf 24000 36400 3 Endurgreidd fyrirframgr. 10000 20450 4 Endurgreidd lán etc. 100000 334095 Greiðsluhalli 11529263 14939723 477486 2456762 12006749 17396485 Greiðsluhalli ársins hefir verið jafnaður sem hér segir: Ný lán 700036 Hækkun á lausaskuldum 943700 Lán hjá Hambros Bank v. síldarbræðslu 996750 264048 Samkvæmt framansögðu var greiðsluhalli. 2456762 þar á móti fjárl. nema 131 þús. kr. Er það uppbót á útflutt saltkjöt af framleiðslu ársins 1933, er nemur 88 þús. kr., og styrkur til mjólkurbúa, sem nemur 43 þús. kr. Greiðslur samkv. þingsályktunum nema 171 þús. kr., og eru þessar helztar: 1) Brúargerð á Múlakvísl kr. 57,6 þús. 2) vegna dýpkunarskipskaupa í Vestm.eyjum kr. 22 þús. 3) Kostn. við sjávarútvegsnefnd kr. 39,5 þús. 4) Kostnaður við launamálanefnd kr. 28,6 þús. 6) Kostn. við atvinnumálanefnd kr. 19 þús. Greiðslur, sem færðar hafa verið á væntanleg fjáraukalög, nema 207 þús. kr., og er þar langstærsti liðurinn framlag til landskjálftahjálpar, 145 þús. krónur. Greiðslur samkv. sérstökum lögum nema um 1.4 millj. kr., og skulu taldar nokkrar þær helztu: 1) Kostnaður við gjaldeyris- og gengisnefnd kr. 37 þús. 2) Hafnargerð á Skagaströnd kr. 32 þús. 3) Kostnaður við Sogsveginn kr. 80 þús. 4) Greidd síldaruppbót kr. 128 þús. 5) Kreppuráðstafanir landbúnaðarins: a) vaxtatillag kr. 100,7 þús. b) Tillag til Kreppulánasjóðs kr. 258,6 þús. c) Yfirtekin lán vegna frystihúsa og mjólkubúa (áætlað kr. 500 þús.) (Samtals kr. 859.3 þús.). 6) Kostnaður við kjötverðlagsnefnd kr. 20 þús. Mun ég þá enda yfirlitið um afkomu ríkissjóðs á árinu 1934 með því að gefa yfirlit yfir breytingar á skuldum ríkissjóðs á árinu: Skuldir samkv. LR. 1933 39959181 Lán til byggingar síldarverskm. 996750 40954931 Yfirtekin lán vegna frystihúsa og mjólkurbúa 270000 Vega & brúagerðalán 380000 650000 Lán til Hambrosbank 878700 Ógreiddir vextir innanl. 65000 1593700 Afborganir fastra lána 912087 Greitt af lausaskuldum 314500 1226587 367113 Kr. 41322044 Ennfremur áfallinn ábyrgð af síldareinkasölu, sem Ríkissjóður skuldar Landmandsbanken 250000 Skuldir í árslok 1934 kr. 41572044 Yfirlit Út: Áætlun Reikningur Gjöld samkvæmt rekstraryfirliti 1096022 16124978 1 Afborgun fastra lána 834127 912087 2 Ný símakerfi 124000 231000 3 Nýjar vitabyggingar 60000 97000 4 Lögboðin fyrirframgreiðsla 10000 31420 12006749 17396485 12006749 17396485 Lækkun á lausaskuldum 208000 Hækkun á innistæðu hjá ríkisstofnunum 106500 Lán til ýmsra 314500 Lagt í byggingu síldarverksmiðju 41400 652750 1008650 Mismunur 1631836 2640486 Í Lánsfé kr. 1631836. - Kr . 824926 er því sjóðslækkun á árinu 1931. Eins og yfirlit þetta ber með sér, hafa skuldir ríkissjóðs hækkað á árinu 1934 um rúml. 11/2 millj. kr. af þessari aukningu er nálega 1 millj. kr. vegna byggingar síldarbræðsluverksmiðju á Siglufirði, og stendur verksmiðjan undir því láni sjálf. Ennfremur eru um 250 þús. kr. af þessari aukningu vegna áfallinnar ábyrgðar frá síldareinkasölunni. Er því skuldaaukningin á árinu 1934 vegna sjálfs ríkisrekstrarins 310 þús. kr. að viðbættum rúmlega 200 þús. kr., sem standa hjá ríkissjóði um áramót af láni síldarbræðslunnar, eða raunverulega alls um 1/2 millj. kr. Af því að það skiptir töluverðu máli út af fyrir sig, hvernig lán ríkissjóðs skiptast í innlend og erlend lán, og hverjar breytingar verða á heildarupphæð erlendra og innlendra lána, vil ég geta þess, að ný erlend lán ríkissjóðs sjálfs hafa á árinu numið um 878,7 þús. kr., en afborganir fastra erlendra lána hafa numið um 700 þús. kr. Hafa því skuldir ríkissjóðs erlendis lækkað um 178 þús. kr. Er þá ekki talið með lánið vegna síldarbræðslunnar, sem hún á sjálf að standa straum af. Eftir að hafa gert þannig grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1934, mun ég geta stutt yfirlit um afkomu þjóðarinnar út á við, eftir þeim bráðabirgðagögnum, sem fyrir liggja nú. Helztu skýrslur, sem til er að vísa í því efni. er yfirlit um inn- og útflutning vara samkv. bráðabirgðayfirliti hagstofunnar fyrir árið 1934. Hefir vöruútflutningur frá Íslandi árið 1434 numið 44 millj. og 80 þús. kr. Til samanburðar vil ég geta þess, að í fyrra nam útflutningurinn samkv. sömu bráðabirgðaskýrslum 47 millj. Kr. Útflutningurinn á árinu er því um 2 millj. og 200 þús. kr. lægri að verðmæti en í fyrra. Liggur sá munur nær eingöngu í því, að miklu minna hefir selzt af fiski en árið 1933. Vöruinnflutningur hefir aftur á móti orðið. samkv. sömu heimildum, 48 millj. og 500 þús. kr., en árið 1933 nam vöruinnflutn. 44 millj. og 800 þús. kr., eða um 4 millj. kr. minna en árið 1934. Samkv. þessu er verzlunarjöfnuður ársins 1934 óhagstæður um 3 millj. og 700 þús. kr. Eins og oft hefir áður komið fram opinberlega liggja ekki fyrir fullkomnar skýrslur um önnur viðskipti vor við útlönd en vörukaup og vörusölu, og má gera ráð fyrir, að greiðslur okkar til útlanda, aðrar en fyrir vörur. séu um 7-8 millj. kr. meiri en innborganir frá útlöndum, aðrar en andvirði vara. Af þessu verður því ljóst, að hagur þjóðarinnar út á við hefir versnað mjög mikið á árinu 1934, sennilega um 10-11 millj. kr., og er því ástandið í þessum efnum mjög alvarlegt. Ástæðurnar til þess, að verzlunarjöfnuðurinn, og þá um leið greiðslujöfnuðurinn, hefir orðið svo óhagstæður árið 1934, eru að mínum dómi nokkuð margar. Mun ég geta þeirra helztu hér. Fyrst ber þess að minnast, að í ársbyrjun 1934 voru menn alveg óvenjulega bjartsýnir. Fjölda margir trúðu því, að úr kreppunni væri að rætast og að árið 1934 myndi verða hagstæðara viðskiptaár en árin 1932 og 1933. Af þessu leiddi vitanlega það, að þeir, sem áttu að skammta innflutning landsmanna, voru bjartsýnni um úthlutun innflutningsleyfa en ella myndi, og verzlunarrekendur djarfari í vöruinnkaupum en undanfarin ár. Þessi bjartsýni í byrjun ársins átti rót sína að rekja til þeirrar verðhækkunar á aðalframleiðsluvörum landsmanna, sem varð á árinu 1933. Þá er og rétt að geta þess, að vegna ófullnægjandi fyrirmæla í gildandi lögum varð ekki fyllilega ráðið við innflutninginn á árinu 1934, og hefir oft áður verið á það drepið opinberlega. Er enginn vafi á því, að af þessum orsökum hefir verið meira flutt inn af ýmiskonar varningi en góðu hófi gegndi, án þess að við það yrði ráðið. Þá hafa viðskiptin við Suðurlönd haft nokkur áhrif í þá átt að gera verzlunarjöfnuðinn óhagstæðan, þar sem nokkuð af vörum, en þó raunar ekki mjög mikið, hefir verið flutt inn þaðan, sem hægt hefði verið að spara innflutning á, ef verzlunaraðstaðan við þessi lönd hefði leyft slíkt. Ennfremur má geta þess, að útflutningur ársins 1934 hefir orðið minni en búizt var við í ársbyrjun, og er orsökina að finna í takmörkun innflutnings á fiski til Spánar, sem svo oft hefir verið gerð að umræðuefni, og tel ég því ekki ástæðu til að fara nánar út í það hér. En það er vitanlegt, að þessar takmarkanir hafa valdið mjög miklu um hinn óhagstæða verzlunarjöfnuð, eins og kom fram áðan, þegar skýrt var frá því, að útflutningurinn hefði orðið 2 millj. og 200 þús. kr. lægri 1934 en 1933. Ljóst varð þegar kom fram á árið 1934, að í óefni stefndi um verzlunarjöfnuð ársins. enda gerði núv. ríkisstj. ráðstafanir til þess, að dregið yrði úr úthlutun innflutningsleyfanna síðara hluta ársins, en mestur hluti innflutningsins var þá þegar ráðinn, er ráðstafanir núv. stj. gátu komið til framkvæmda. Þó var innflutningur á vefnaðarvöru hafður helmingi minni seinni hluta ársins en hinn fyrri, en þessar ráðstafanir hrukku ekki til að gera verzlunarjöfnuðinn hagstæðan, eins og rakið hefir verið hér að framan. Nú er það öllum ljóst, að við svo búið má ekki standa, og að á ári því, sem í bönd fer. verður að draga stórkostlega úr innflutningi frá því, sem var í fyrra. Eftir öllum horfum nú, og þó einkum hinum síðustu tíðindum frá Ítalíu, er ómögulegt að áætla með fullum líkum, hverju útflutn. íslenzkra afurða muni nema á næsta ári, en hann getur farið að verðmæti niður fyrir 40 milljónir. Fari svo, þyrfti innflutningur að komast niður í ca. 32 millj., til þess að öruggt sé, að aðstaða þjóðarinnar út á við versni ekki á árinu. Þurfi að færa innflutninginn niður í 32 millj., mundi hann lækka um nál. 20 millj. frá því, sem hann væntanlega reynist 1934, eða um tæp 40%. Slíkum niðurskurði mundi óumflýjanlega fylgja gerbreyting í landinu. Vonandi verður afurðasala landsmanna ekki svo óhagstæð, að til þessa dragi, en eftir útlitinu, sem nú er, getur svo farið, og verða menn að vera við slíku búnir. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning, skal ég taka það fram, að ríkisstj. hefir ekki hugsað sér, að hægt sé að minnka innflutning inn svo mikið, að innflutningur véla til Sogsvirkjunarinnar geti orðið innifalinn í þeirri tölu, sem ég áðan nefndi sem hugsanlegan innflutning 1935, enda hefir verið samið um lán til Sogsvirkjunarinnar, sem endurgreiðist á 30 árum. og er því engin ástæða til þess að reikna með því, að andvirði vélanna verði tekið af eins árs framleiðslu landsmanna. Mér þykir rétt að benda á það þessu sambandi, þótt ég hafi raunar gert grein fyrir því áður, að minnkandi vöruinnflutningur hlýtur að hafa í för með sér mjög alvarlega skerðingu á tolltekjum ríkissjóðs, og vil ég í því sambandi benda á það, að tolla- og skattahækkanir síðasta þings voru einmitt gerðar með það fyrir augum, að vega upp á móti þeirri tekjurýrnun á árinu 1935, og eftir því, sem útlitið er nú, munu þær hækkanir alls ekki gera meira en að vega upp á móti þeirri rýrnun, og sennilega ekki vega hana upp, ef ekki rætist úr innflutningshorfum til Ítalíu frá því, sem nú er. Þá vil ég minnast þess hér, að í sambandi við þá stefnu stj., að vinna að því að bæta greiðslujöfnuðinn við útlönd, heftir því mjög verið haldið fram af andstæðingunum, að sú stefna gati ekki samrýmzt í framkvæmdinni þeim fjárlögum, sem stj. fékk afgr. frá síðasta þingi, og þá vitanlega ekki heldur þeim fjárl. sem nú eru lögð fyrir og í höfuðdráttum eru samin á sama grundvelli og seinustu fjárlög. Stjórnarandstæðingar hafa haldið því fram, að með því að vinna að auknum verklegum framkvæmdum með framlögum úr ríkissjóði, og með því að auka framlög úr ríkisjóði til atvinnuveganna og auka þannig atvinnu í landinu og dreifa kaupgetunni, þá stofni stj. til svo mikillar eftirspurnar eftir erlendum varningi, að greiðslujöfnuðinum við útlönd verði ekki haldið hagstæðum. Stj. hefir hinsvegar haldið því fram, að með því að hafa örugg tök á innflutningnum ætti að vera kleift, nema útflutningserfiðleikarnir vaxi þjóðinni yfir höfuð, að koma því til vegar, að ekki verði meira til landsins flutt en hægt er að greiða af ársframleiðslu landsmanna, og að með því móti beinist kaupgetan frekar að innlendum varningi en verða myndi, ef innflutningurinn væri gefinn frjáls. ríkisstj. heldur því þess vegna fram, að með því að dreifa kaupgetunni innanlands og halda jafnframt uppi öruggu eftirliti með vöruinnflutningi til landsins vinnist tvennt: 1) Að atvinnan í landinu aukist og atvinnuleysið þverri að sama skapi, og 2.) Að meiri og betri markaður verði fyrir innlendar afurðir en ella myndi. Auk þessa má svo benda á það, að þótt atvinnan í landinu og tekjur almennings séu auknar með framlögum úr ríkissjóði, þá myndast ekki með því í sjálfu sér nein ný kaupgeta, heldur dreifist sú kaupgeta, sem fyrir er. Það er með öllu ósannað mál, að með slíkri dreifingu kaupgetunnar aukist eftirspurn eftir erlendum varningi. Margt bendir til þess, að með því að miðla þannig þeirri kaupgetu milli margra, sem áður var hjá fáum, verði fullt svo mikið aukin eftirspurn eftir innlendum vörum. T.d. má benda á, að ef teknar eru 2-300 kr. í skatt af manni með 10 þús. kr. árslaun, og þessar krónur renna svo sem vinnulaun til fjölskyldu, sem átt hefir við þröng kjör að búa, eru mikil líkindi til, að fjölskyldan, sem þannig verður þessa fjár aðnjótandi, verji því fremur til kaupa á matvælum á innlendum markaði en maðurinn með 10 þús. kr. árslaunin, sem jafnt eftir sem áður getur veitt sér þau innlend matvæli, sem hann girnist, en hefði haft ástæður til að eyða þessum krónum til kaupa á miður þörfum varningi frá útlöndum. Einnig finnst mér vel geta til mála komið bein afskipti í þá átt, að keyptar séu innlendar vörur fyrir hluta af því, sem fram er lagt til styrktar og atvinnuaukningar. Því hefir verið haldið fram af stjórnarandstæðingum, að ekki myndi mögulegt að halda greiðslujöfnuðinum við útlönd í sæmilegu lagi á meðan nokkur innflutningur lánsfjár til landsins ætti sér stað. Virðist það þó liggja í augum uppi, hve fjarstæðar slíkar kenningar eru. Vitanlega stendur það yfirleitt í valdi þjóðarinnar sjálfrar, hvort hún notar ný lán, sem tekin eru, til þess að kaupa fyrir eða til þess að létta á eldri skuldum. Séu lánin notuð til þess að létta á eldri skuldum, auka þau vitanlega ekkert kaupgetuna í landinu né eftirspurnina eftir erlendum varningi. Lántökur ársins 1935 munu áreiðanlega ekki valda neinum vandkvæðum að þessu leyti, því að skuldirnar við útlönd eftir árið 1934 eru svo tilfinnanlegar hjá bönkum og öðrum, að fyllilega mun vera not fyrir lánsupphæðirnar eða tilsvarandi upphæðir til þess að létta á þeim skuldum. - Sogslánið, það er að segja sá hluti þess, sem fer til kaupa á erlendum vélum til virkjunarinnar, hefir að þessu leyti alveg sérstöðu, og hefir verið drepið á hana áður. Þrátt fyrir það, að stjórnarandstæðingar hafa þannig í öðru orðinu alltaf haldið því fram, að við innflutninginn yrði ekki ráðið til neinnar hlítar, hefir það þó alltaf komið fram í hinu orðinu, að þeir búast við því, að við hann geti að öllu leyti orðið ráðið, en þá hefir það fylgt um leið, að ef vöruinnflutningurinn væri takmarkaður svo, að framboð erlendra vara væri ekki í réttu hlutfalli við eftirspurnina í landinu, þá yrði óbærileg verðhækkun. Ég skal ekki bera á móti því, að ef eftirspurnin verður meiri innanlands en hægt er að fullnægja með erlendum vörum, þá kunni vöruseljendur að falla fyrir freistingunni og hækka verð á vörunum, en í þessu sambandi finnst mér þó rétt að taka það fram, að víðast hvar á landinu starfa kaupfélög, sem vafalaust telja það hlutverk sitt að halda verðlagi hæfilegu. Um leið og stjórnarandstæðingar gagnrýna á þennan hátt, sem ég nú hefi rakið, fjármálastefnu stjórnarinnar, halda þeir því fram, að einungis eitt óbrigðult ráð sé til til þess að halda greiðslujöfnuðinum við útlönd hagstæðum. Ráð þetta sé að takmarka kaupgetuna í landinu með því að skera niður verklegar framkvæmdir. Það þarf ekki að lýsa því með mörgum orðum, hverjar afleiðingar af slíkri fjármálastefnu myndu verða: Atvinnuleysi myndi aukast, kaupgeta almennings minnka, markaður fyrir allar vörur, og þar með taldar og ekki sízt innlendar framleiðsluvörur, myndi stórlega versna, og yrðu það þá ekki einungis verkamenn, sem sypu seyðið af þessari stefnu, heldur einnig bændur, iðnaðarmenn og allir þeir, sem eiga afkomu sína undir því, að vörusalan innanlands gangi greiðlega. Hygg ég, að engum geti blandazt hugur um, að það er skynsamlegri stefna í þessum málum að takmarka innflutninginn með sérstökum opinberum ráðstöfunum, án þess að draga nokkuð úr kaupgetunni hjá almenningi, og fá þannig um leið aukinn og bættan markað fyrir innlendar framleiðsluvörur, heldur en að halda greiðslujöfnuðinum við útlönd hagstæðum með því að þrengja kosti almennings svo mjög, að hann eigi ekki kost vörukaupa, og stórskemma þá um leið markað fyrir innlenda framleiðslu og rýra afkomumöguleika allra þeirra, sem lifa af framleiðslu fyrir innlendan markað. Hitt er annað mál, að svo getur að ríkissjóði sorfið í sambandi við almenna fjárhagsörðugleika, að lækka þurfi framlög til framkvæmda af þeim orsökum. Ég vænti, að það hafi nú komið greinilega fram hjá mér, að stefna stj. í þessum málum er sú, að koma jöfnuði á viðskipti okkar við útlönd. Er þetta í beinu framhaldi af því, sem ég lýsti yfir á síðasta Alþingi. Í fjárlagaræðunni á síðasta Alþingi komst ég m. a. svo að orði, þegar ég lýsti athugunum stjórnarinnar á þessum málum: „Varð þá fyrst að slá því föstu, að innflutningur vara hlýtur að miðast við það, sem þjóðin getur borgað með andvirði þess hluta ársframleiðslu sinnar, sem seldur er til útlanda og ekki rennur til greiðslu af lánum og annara óumflýjanlegra útgjalda. Til lengdar er ekki hægt að halda áfram að stofna til skulda erlendis vegna of mikilla vörukaupa“. Hinu ber alls ekki að leyna, að til þess að stöðva skuldasöfnunina við útlönd þarf þjóðin að gera mikið átak. Það er og ljóst, að sú truflun, sem stórfelld takmörkun innflutningsins hefir á öll viðskipti, verður miklu stórfelldari vegna þess, hvernig um þessi mál hefir farið undanfarin ár. Athugið það, að 1933 seljum við vörur til útlanda fyrir 51 millj. og 800 þús. kr., og þó versnar hagur okkar um a. m. k. 3 millj., og 1934 - síðasta ár - höfum við selt vörur til útlanda fyrir um 49 millj. króna (endanlegur útflutn. reynist yfirleitt 10% hærri en samkvæmt bráðab.skýrslu), og samt hefir hagur þjóðarinnar út á við versnað stórkostlega, sennilega um 10 millj. króna. Á þessu ári getum við hinsvegar jafnvel búizt við, að útflutn. okkar fari niður í 40 millj., en því fremur verður að stöðva skuldasöfnunina. Meðalútflutningur síðustu 2 ára hefir numið rúml. 50 millj. Sú upphæð hefir þó alls ekki verið látin nægja til vörukaupa og annara greiðslna. Skuldir hafa safnazt. Þær víðtæku ráðstafanir, sem gera þarf nú til þess að stórum lækkaður útflutningur verði látinn nægja til greiðslu vara og annara greiðslna til útlanda, verða vitanlega ekki sársaukalausar, en þær verða að framkvæmast. Þess er líka skylt að minnast, að þær hefðu valdið minni sársauka og ekki þurft að vera eins víðtækar, ef andvirði útflutningsvaranna undanfarið, þegar betur áraði, hefði verið látið hrökkva fyrir greiðslum þjóðarinnar. Yfirlit það, sem ég nú hefi gefið um afkomu ríkissjóðs á árinu 1934, og afkomu þjóðarinnar út á við á því ári, sýnir að mestu það ástand, sem ríkir í þessum málum, þegar núv. stj. tekur við. Verður það ástand að teljast alvarlegt, þar sem greiðsluhalli ríkissjóðs hefir orðið mjög verulegur, útgjöldin reynzt um 17 millj., verzlunarjöfnuðurinn við útlönd verið okkur mjög óhagstæður, þrátt fyrir meiri útflutning en búast má við á þessu ári, og afkoma okkar út í við sennilega versnað um 10-11 millj. kr. á árinu 1934. Það fyrsta, sem ríkisstjórnin taldi, að hún yrði að snúa sér að í fjármálunum, var að gera ráðstafanir til þess að stöðva skuldasöfnun þjóðarinnar við útlönd. Hefi ég nokkuð drepið á það hér að framan. Verður slíkt vitanlega ekki létt verk, þar sem innflutningurinn þarf að færast jafnstórkostlega niður og raun er á. Þessi mikli niðurskurður á innflutningnum eykur vitanlega þá erfiðleika, sem fyrir eru á því að halda jöfnuði á tekjum og gjöldum ríkissjóðs. Á síðasta þingi tók ríkisstj. þá stefnu, að vega upp á móti væntanlegri tekjurýrnun af minnkuðum innflutningi með því að gera nokkra hækkun á sköttum og tollum og reyna að tryggja ríkissjóði svipaðar tekjur og hann hefir haft undanfarin ár, eða um 14 millj. kr. Jafnframt væru í fjárl. fyrir árið 1935 gerðar ráðstafanir til þess að halda uppi verklegum framkvæmdum. Fjárlagafrv. það, sem hér liggur fyrir, er samið á sama grundvelli og fjárlagafrv., sem stj. lagði fyrir síðasta þing, verklegar framkvæmdir eru svo að segja hinar sömu. Hinsvegar eru útgjöld þessa fjárlagafrv. rúml. 300 þús. kr. hærri en útgjöld frv., sem stj. lagði fyrir síðasta þing, en því nær jöfn útgjöldum gildandi fjárlaga fyrir árið 1935. - Ástæðurnar til þess, að stj. hefir orðið að hafa þetta frv. rúml. 300 þús. kr. hærra en frv. fyrir 1935, eru þær, sem nú skal greina. Afborganir lána á árinu 1936 verða nál. 200 þús. kr. hærri en þær voru áætlaðar í fjárlagafrv. fyrir 1935. Kemur þessi hækkun þannig fram, að 1936 kemur í fyrsta skipti til greiðslu á afborgun af enska láninu frá 1930, sem nemur um 117 þús. kr. Ennfremur verður að hækka afborganir af vega- og brúargerðalánum um 40 þús. kr., og reikna verður með afborgun af láni vegna ábyrgðar fyrir síldareinkasöluna, sem nemur 50 þús. kr. þá verður að telja afborgun af láni, sem tekið var af landssímanum til þess að reisa stuttbylgjustöð, og nemur hún um 76 þús. kr. Ennfremur eru nokkrar hækkanir á afborgunum af öðrum lánum, sem ég sé ekki ástæðu til að telja hér upp. Hinsvegar þarf ekki að reikna með afborgun af láni útvarpsstöðvarinnar hjá Marconi-félaginu, þar sem greiðslu þess láns verður lokið árið 1935, og nemur sú upphæð 124 þús. kr. Þannig nema hækkanir afborgana að frádr. lækkunum nálega 200 þús. kr., eins og áður er sagt. Þá hefir stj. og orðið að hækka ýmsa áætlunarliði í fjárl. með tilliti til þeirrar reynslu, sem fengizt hefir á árinu 1934, en ekki lá greinilega fyrir, þegar fjárlagafrv. fyrir 1935 var samið. Þær áætlunarupphæðir eru þessar helztar: Barnakennaralaun um 40 þús. kr., tollgæzlukostnaður um 20 þús. kr., rekstrarstyrkur héraðsskóla um 20 þús. kr., lögboðið tillag til byggingarsjóða verkamanna um 20 þús. kr. og sakamálakostnaður um 20 þús. kr. Samtals um 120 þús. kr. Þannig stendur þá á hækkun útgjaldanna frá frv. stj. í fyrra: nál. 200 þús. kr. vegna afborgana af lánum, og rúml. 100 þús. kr. vegna hækkunar áætlunarliða. Tekjur ríkissjóðs eru í frv. áætlaðar svo að segja þær sömu og í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár. Lá ekkert fyrir, þegar frv. var samið, sem gaf ástæðu til verulegra breytinga á þeim áætlunum. Hinsvegar hafa síðan komið mjög alvarlegar fregnir um takmarkanir fiskinnflutnings til Ítalíu. Á tímabilinu frá 19. febr. til 31. marz mun niðurfærslan nema um 80%. Ef ekki rætist úr þessu, má búast við, að ekki standist tekjuáætlanir fjárl.frv. né heldur áætlun gildandi fjárlaga, vegna minnkandi innflutnings. Er það og karlmannlegra, að taka því, þótt tolltekjurnar bregðist, heldur en að halda uppi óeðlilega háum vöruinnflutningi til þess að skapa ríkissjóði tekjur. Stjórnarandstæðingar tala mikið um eyðslu stj. og þau háu fjárl., sem borin séu fram. Þessar ásakanir þykir stj. næsta einkennilegar, þegar þar koma frá mönnum, sem hafa borið ábyrgð á þing- og stjórnarráðstöfunum undanfarinna ára. Sjálfstfl. átti mikinn þátt í og bar vitanlega fulla ábyrgð á frágangi fjárl. fyrir árin 1933 og 1934. Það er að vísu rétt, að útgjaldahlið þessara fjárlaga var lægri en útgjaldahlið þeirra fjárlaga, sem núv. stj. leggur fyrir, en útgjaldahlið landsreikninganna fyrir þessi ár sýnir allt aðra niðurstöðu. Hún sýnir 15 millj. kr. útgjöld 1933 og 17 millj. kr. útgjöld 1934. Sjálfstæðismenn eru einnig sýnilega í hinum mestu vandræðum með afstöðu sína, og ber málflutningur þeirra þess ljósan vott. T. d. vil ég taka hér upp ummæli úr grein, sem fyrir nokkrum dögum kom í Mbl., og væntanlega kemur í Ísafold. Greinin er um fjárlögin og fjármálastefnu stjórnarinnar. Í greininni er talað um þá hækkun á útgjöldum, sem sé í þessu fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, miðað við frv., stj. frá í fyrra. Er á þennan hátt gerð grein fyrir útgjaldahækkunum. Blaðið spyr fyrst: „En hvernig stendur þá á þessum gífurlegu útgjöldum á fjárlagafrumvarpinu? munu ýmsir spyrja. Svar við þeirri spurningu liggur orðið fyrir. Það er uppskeran af fjármálastefnu stjórnarinnar og síðasta þings, sem er nú að koma í ljós. Það eru hin mörgu og alóþörfu lög bundnu útgjöld, sem síðasta þing samþykkti, sem nú hækka stórlega heildargjöldin á fjárlagafrumvarpinu. Það eru hin mörgu embætti, bitlingar og bein, sem falin eru í ýmsum lögum, sem nú verða að ganga fyrir framlögum til verklegra framkvæmda. Þessi alóþörfu útgjöld nema vafalaust hundruðum þúsunda króna“. Ég gerði áðan grein fyrir hinum raunverulegu orsökum hækkunarinnar. Blaðið minnist ekki á þar. Það slær því föstu, að hækkunin sé vegna stórfelldri lögboðinna útgjalda, sem síðasta þing hafi gengið frá. Sannleikurinn er sá, að í þessu fjárlagafrv. er ekki ein einasta upphæð til hækkunar, sem nokkru máli skiptir, sem í frv. er sett samkv. fyrirmælum laga frá síðasta þingi. Ummæli blaðsins um þetta atriði eru því ósannindi, og vitanlega sett fram í þeim eina tilgangi að villa þá, sem lesa blöð Sjálfstfl. ein og trúa blint því, sem í þeim stendur. Þá er ekki síður ástæða til að minnast á skraf annara blaða. Í Framsókn er t. d. sagt þannig frá hækkun lánsheimildar handa ríkisstj., sem samþ. var af öllum flokkum nú í þingbyrjun: „Áður en gengið var til forsetakosninga í þinginu í gær, var útbýtt frumvarpi frá fjármálaráðherra um að veita stjórninni heimild til að taka lán handa ríkissjóði allt að 113/4 millj. króna. Bærilega byrjar það“. Öll klausan er með breyttu letri. Með þessu á að gefa það í skyn, að nú ætli stj. að auka skuldir ríkissjóðs um þessa upphæð. Þó veit sá, sem klausuna ritar, jafnvel og allir þeir, sem með þessu hafa fylgzt, að lánið á að ganga til greiðslu eldri lausaskulda, undanskilið rúml. 800 þús., sem ganga væntanlega til þess að létta erfiðleikana við fisksöluna, skv. lögum um fiskimálanefnd o. fl. Klausuritarinn veit það líka jafnvel og aðrir, að núv. ríkisstj. hefir ekki myndað þær lausaskuldir, sem greiða á með þessu láni. Hann veit og mjög vel, að Þ. Briem, 10. landsk., sem stendur að blaðinu, hefir átt drjúgan þátt í að mynda þessar skuldir. En þó að klausuritarinn viti þetta allt mjög vel, þá grunar hann, að til séu þeir meðal lesenda, sem ekki viti þetta, og því sé ómaksins vert að prófa, hvort ekki sé hægt að læða því inn hjá einhverjum, að stj. sé nú að auka ríkisskuldirnar með 113/4 millj. nýrri lántöku. Það væri óneitanlega æskilegt, að umræður um fjármál, sem alltaf hljóta að verða nokkuð flóknar, gætu farið þannig fram, að allir byggðu á þeim tölulegu staðreyndum, sem fyrir liggja, blekkingalaust. Hitt er svo annað mál, að ágreiningur getur verið um sjálfa fjármálastefnuna. Ef fjármálastefna stj. væri jafnfráleit og andstæðingarnir halda fram, ætti þeim einmitt að vera umhugað um að flytja hana fólkinu eins og hún raunverulega er. Það er augljóst, að lækkun ríkisútgjaldanna frá því, sem nú er, er mjög erfitt verk, og verður ekki framkvæmt svo að nokkru verulegu nemi, nema niður verði skorin framlög til verklegra framkvæmda og til atvinnuveganna. Þau framlög ber þó vitanlega ekki að lækka nema brýn þörf sé fyrir hendi og ókleift reynist að afla fjárins handa ríkissjóði. Annars er það mjög eftirtektarvert, hve lögbundin útgjöld ríkissjóðs eru orðin há. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að þetta stafar að verulegu leyti af því, að ýmsir lagabálkar hafa verið samþ., án þess að Alþingi hafi gert sér fulla grein fyrir þeim útgjöldum, sem af þeim leiddi. Reynsla undanfarinna ára í þessum efnum gefur að mínu áliti fullt tilefni til þess, að upp verði tekin sú regla, að ekkert lagafrv. verði afgr. frá Alþingi, sem útgjöld hefir í för með sér, án þess að útgjöldin séu takmörkuð við einhverja hámarksupphæð. Á síðasta þingi drap ég á, að reglu þessa yrði að taka upp. En sú uppástunga fékk ekki verulegar undirtektir. Að þessu verður þó að hverfa, til þess að ekki reki á reiðanum um afkomu ríkissjóðs. Áður en ég lýk máli mínu um fjárlagafrv. fyrir 1936 og fjármálastefnu stj., mun ég minnast nokkrum orðum á ríkisábyrgðirnar. Stj. tók þá afstöðu á síðasta Alþingi að standa yfirleitt á móti ríkisábyrgðum. Á þessu þingi mun stj. halda fast við þá stefnu. Hefir hún ekki tekið upp í fjárlagafrv. neina nýja ábyrgðarheimild, aðeins gert ráð fyrir framlengingu tveggja ábyrgða, sem eru í gildandi fjárl. Stj. var það þegar í upphafi ljóst, að í fullt óefni var komið ábyrgðarveitingum ríkissjóðs. Við athugun á málinu nú á milli þinganna kom það í ljós, að ríkisábyrgðir voru 74 talsins og námu samtals um 27 millj. króna. Þar af eru erlend lán rúml. 35 millj. Á síðasta landsreikningi eru hinsvegar taldar 27 ábyrgðir. Hefir því vantað allmikið á, að allar væru taldar. Hinsvegar voru það þó yfirleitt hinar smáu ábyrgðir, sem á reikninginn vantaði. Sennilega eru fá ríki svipað stödd að þessu leyti og við. Veldur því ýmislegt, en þó ekki sízt smæð þjóðarinnar og þörf fyrir erlent veltufé. Verður ekki hjá því komizt að taka upp nýjar leiðir í þessum efnum. Þá þykir mér hlýða að skýra frá því, að á laugardaginn var gengið frá hinn fyrirhugaða ríkisláni til greiðslu á eldri skuldum, og var jafnframt notaður hluti af lánsheimild í lögum um fiskimálanefnd o. fl. Lánið er 580 þús. sterlingspund að upphæð. Vextir eru 4%, útboðsgengi 96%, kostnaður erlendis, þar á meðal stimpilgjald, 3%, og verður því útborgun til lántaka 93%. Lánið er til 35 ára og afborgunarlaust fyrstu 2 árin. Lánið nemur um 11740 þús. ísl. kr. Að frádregnum afföllum og kostnaði um 10900 þús. Af þeirri upphæð fara um 6,7 millj. til greiðslu á lausaskuldum ríkissjóðs, sem myndazt hafa árin 1930 (1,5 millj.) og 1932-34, um 3315 þús. ganga til greiðslu á lausaskuld Útvegsbankans frá 1930-31, sem ríkissjóður var í ábyrgð fyrir. Afgangurinn, um 850 þús. kr., er því tekinn að láni samkv. lögum um fiskimálanefnd o. fl. En samkv. þeim lögum er heimilt að verja allt að einni millj. kr. til þess að styrkja nýjar verkunaraðferðir á fiski og annað, sem verða mætti til bjargar fiskframleiðslu landsmanna. Raunverulegir vextir af láni þessu eru 4,58%. Til samanburðar má geta þess, að vextir af Sogsláninu voru um 5,35 % og vextir af ríkisláninu 1930 um 6,12%. Erfiðara er að fá fullan samanburð við „konverteringarlánið“, sem tekið var í fyrra. Nafnvextir á því voru 5%. Ávinningurinn fyrir ríkissjóð við þessa lántöku er í fyrsta lagi fólginn í ca. 24 þús. kr. vaxtasparnaði á ári, miðað við vaxtagreiðslu af þeim lánum, sem fyrir voru. Í öðru lagi því, að lán til 35 ára er nú komið í stað lausra lána, sem hægt var að segja upp svo að segja hvenær sem var. Ég hefi nú ef til vill verið langorðari en góðu hófi gegnir og komið víðar við en sumum finnst ástæða til. En venjulega hefi ég ekki tíma til að taka þátt í hinum stöðugu blaðaumræðum um fjármál né, koma á opinberan vettvang öllum þeim leiðréttingum, sem þörf væri á, og verð ég því að nota þetta tækifæri til þess að koma fram með þær skýringar og þau rök, sem mér þykir mestu máli skipta. Áður en ég læt staðar numið vil ég taka það fram, að síðan fjárlagafrv. fyrir 1936 var samið, nú fyrir mánuði síðan, hefir viðhorfið breytzt töluvert. Síðan hafa komið fregnir um stórfelldar innflutningstakmarkanir á Ítalíu. Veit enginn, hversu fer um þann innflutning á þessu ári. Ef ekki rætist úr frá því, sem nú horfir, rýrist fiskútflutningur okkar enn stórlega frá því, sem var í fyrra. Gæti svo farið, ef ekki fengist frekari vitneskja um fisksöluna á þessu ári, áður en til endanlegrar afgreiðslu fjárl. kæmi, að réttara þætti að draga hana þangað til síðar á árinu.

Magnús Jónsson óyfirl.: Herra forseti! Þegar hæstv. fjmrh. leggur fyrir Alþingi fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár, vil ég nota tækifærið, sem gefst, til nokkurra aths. Þetta tækifæri er, frá útvarpsins hálfu, góðra gjalda vert, þótt mér hefði fundizt heppilegra að geta fengið tíma til andsvara næsta dag, því enginn möguleiki er á því að ná fullu valdi á öllum þeim tölum, sem lesnar eru upp í svo fljótu bragði, og því síður að draga af þeim fullkomnar ályktanir. Ég mun því láta ræðu hæstv. fjmrh. að mestu afskiptalausa, nema það, sem ég kem að henni ósjálfrátt, með því að lýsa fjármálaástandinu og fjármálastefnunni. Ég undraðist það stórlega, hve ræða hæstv. fjmrh. var full af illkvittni og aðdróttunum í garð andstæðinganna, og að hann skyldi leyfa sér að skapa þann tón, að nota sinn ótakmarkaða ræðutíma til að rifja upp blaðadeilur og svara blaðagreinum, þegar öðrum er skammtaður tími til andsvara. Hygg ég, að útvarpið ætti að taka til yfirvegunar, hvort ekki ætti að breyta útvarpsreglunum svo umr. gætu orðið hlutlausari. Ég get verið fáorður um kattarþvott hæstv. ráðh. um það, hverjum sé um að kenna, hvernig útkoma fjárhagsins er, því ég tel það sjálfsagt, að einhver af ráðherrum fyrrv. stjórnar fái leyfi til andsvara, þegar deilt hefir verið svo ódrengilega á fyrrv. fjmrh. Það er nú óvenjustutt síðan síðasta fjárlagafrv. var lagt fram, og mætti því ætla, að fátt hefði breytzt á þeim tíma. Og eitt virðist a. m. k. óbreytt með öllu, og það er stefna hæstv. fjmrh. Hann leyfði sér þá, með þá voðalegu útsýn framundan, sem ég þá lýsti, að bera fram útgjaldahæsta fjárlagafrv., sem nokkru sinni hafði verið lagt fyrir Alþingi, leyfði sér að bera það fram og keyra það í gegnum Alþingi með talsverðum hækkunum, og lét með harðri hendi fella þær till. til lækkunar, sem sjálfstæðismenn í fjvn. báru fram. Og nú kemur ráðh. hér og leggur á borð þingsins enn hærra fjárlagafrv. Ég vil nú spyrja: Hefir ástandið breytzt til hins betra? Eru horfurnar bjartari? Eru líkur fyrir meira gjaldþoli þegnanna og atvinnuveganna nú en í haust? Eru markaðshorfur betri? Er gjaldeyrisástandið betra? Er lánstraust landsins sterkara? Allur landslýður veit, að engri af þessum spurningum er hægt að svara játandi. Fjmrh. getur ekki heldur gefið þessu játandi svar, enda væri það lítils virði þótt hann gerði það, þvert ofan í alla skynsemd. Mér finnst breytingin frá því í haust öll vera á hinn bóginn, öll á öfuga veginn, öll niður á við. Og ég er ekkert hissa á því. Ef haldið er áfram á rangri braut, þá miðar alveg eðlilega í ranga átt. Ég vil nefna um þetta aðeins örlítil dæmi. Í haust, þegar hæstv. fjmrh. hélt sína fyrstu fjárlagaræðu, gerðu margir sér góðar vonir um árangurinn af skipulagningu afurðasölunnar, sem þá var byrjað á. Það var ekki heldur haft hljótt um þá glæsilegu möguleika, sem þar væru opnaðir. Var hafinn um það heljarmikill básúnuhljómur og skrölt eins og venja er í þeim herbúðum. Löggjöf þessi var líka sett með samvinnu allra flokka, þótt trúin á hana væri nokkuð mismunandi, en útfærsla og framkvæmd öll í höndum stj., og eftir því hefir árangurinn orðið. Lögin voru verkfæri, sem lögð voru í hendur stj., en það er alkunna, að verkfæri eru misjafnlega vel notuð. Það slá ekki allir jafnmikið eða jafnvel, þótt með sama ljánum sé, og róa ekki allir jafnmikið, þótt þeir hafi sömu árina. Og ég held, að óhætt sé að segja, að á útfærslu þessara laga hafi orðið allveruleg mistök. Að vísu er ekki full reynsla fengin enn, en vonir manna eru mun lægri nú en í haust. Kjötsölulögin hafa í sumum sveitum landsins gert stórtjón, í öðrum sveitum hvorki til né frá, og jafnvel þar, sem bezt hefir gengið, mun ávinningurinn vera vafasamur. En svo fylgdi böggull skammrifinu, og það var kauphækkun í opinberri vinnu. Sú kauphækkun nam þúsund krónum á dag og var greidd strax og affallalaust. Um framkvæmd mjólkursölulaganna hefir verið rætt hér í útvarpið, og er því í minni þörf á að tala um það hér, en svo óskaplega hefir verið með það mál farið, að nú er dunið á mjólkurverkfall hér í Rvík. Mjólkursölunefndin lætur pólitískt hatur sitja í fyrirrúmi þess að vinna skylduverk sín og situr um að rétta löðrunga að þeim, sem hún á að þjóna. Stj. hefir þannig dregið upp merkilega mynd af sér síðan í haust. - Af vonum manna um bætta afkomu við skipulagningu afurðasölunnar eru nú eftir þessar álitlegu rústir. En hefir þá birt yfir um þá afurðasöluna, sem mestu skiptir fyrir gjaldþol landsmanna? Þar er nóg að minnast á síðustu hörmungasöguna - lokun Ítalíumarkaðarins. Svo geigvænleg er þessi fregn ofan á annað, að enginn sér afleiðingar hennar í fljótu bragði. Ofan á takmörkun Spánarmarkaðarins, ofan á rýrnun Portúgalsmarkaðarins kemur þessi síðasta fregn eins og dauðadómur. Það má nú náttúrlega segja, að ríkisstj. íslenzka geti ekki að þessu gert og að hún eigi engan þátt í þeim ráðstofunum, sem gerðar eru í Suðurlöndum. En á þá að láta eins og það sé ekki til, sem ekki er hagt að gera við? Vitanlega ekki. Þeim viðburðum, sem ekki er hægt að ráða við, verður að mæta með gagnráðstöfunum. Bóndinn getur ekki að því gert, að vetur kemur eftir sumar. En það afsakar hann ekki, ef hann vanrækir að gera sínar ráðstafanir. Stj. getur ekki gert við því, þótt Miðjarðarhafslöndin takmarki innflutning sinn, en hún á ekki að svara vaxandi verzlunarörðugleikum með hærri og hærri álögum á þegnana og með síhækkandi útgjöldum í fjárlögum. En er þá stj. alveg saklaus í fisksölumálunum síðan í haust? Ekki finnst öllum það. Með lögum, sem hún keyrði gegnum síðasta þing, lagði hún að velli langarðmesta fyrirtæki, sem landsmenn hafa eignazt; fyrirtæki, sem á undanförnum árum hefir veitt millj. eftir millj. króna inn í landið. En ég á þar við fisksölusamlagið. Af því að einhverjir geðillir menn í Sambandi ísl. samvinnufélaga og öðrum herbúðum stjórnarflokkanna höfðu nú fengið þá hugmynd, að samlagið væri ekki eins og þeirra geðillu köllum líkaði, þá varð að rífa það til grunna. Nú er að vísu verið að reyna að klambra við það með bráðabirgðalögum, en þetta verk verður nú ekki aftur tekið. Erfiðleikunum í markaðslöndunum er mætt með fullum glundroða í fisksölumálinu hér heima fyrir. Og fjmrh. mætir erfiðleikunum með því að bera fram hin útgjaldahæstu fjárlög. Fjmrh. skýrði frá því, að sendimaður stj. væri nú í Englandi og hefði tekið þar lán, nærri tólf millj. króna að upphæð. Öllu þessu fé á að verja til þess að borga áfallnar skuldir innan lands og utan. Það má vera, að stjórnarliðinu detti í hug að kenna öðrum þessa voðalegu skuldasöfnun. En ég verð að segja það, að mér er ómögulegt að skilja annað en hún hljóti að vera þeim að kenna, sem hafa farið með stjórn fjármálanna. Á árunum 1924-1927 voru sjálfstæðismenn við völd, og á þeim árum gerðist þetta ekki. Þá voru skuldir ríkisins lækkaðar um meira en þriðjung, þetta hlýtur því að hafa gerzt síðan. Og þessi ár öll hafa núv. stjórnarflokkar farið með þessi mál. En fjmrh. hampar sínu útgjaldahæsta fjárlagafrv. framan í staðreynd þessa. Ég ætla nú ekki að orðlengja þetta, en ég ætla bara án allra æsinga að segja þetta: Með þessu áframhaldi verðum við komnir undir fjármálaeftirlit útlendinga innan skamms tíma, kannske innan enn skemmri tíma en nokkurn varir. Og þá fáum við ekki fleiri svona há fjárlög. Þá byggjum við ekki lengur vegi eða brýr, hafnir, síma og skóla. Þá fáum við ekki lengur að sækja peninga til annara þjóða, heldur verðum að fara að borga þá. Ég get ekki gert við því, að ég er þannig skapi farinn, að ég vildi, að við hefðum heldur sjálfir, af okkar eigin ákvörðun, tekið í taumana. Um þetta báðum við sjálfstæðismenn þjóðina fyrir síðustu kosningar. Meiri hluta kjósenda þóknaðist þá ekki að verða við þessum tilmælum okkar, enda verður nú þjóðin mest að gjalda þess sjálf, m. a. með þessum útgjaldahæstu fjárlögum ár frá ári. Þennan beiska bikar verður þjóðin nú að súpa í botn. Út af orðrómi, sem gengið hefir hér í bænum undanfarna daga og ýmsir helztu framsóknarmenn eru bornir fyrir, um það, að núv. ríkisstj. hafi orðið að gefa einhver auðmýkjandi ókjaraloforð til þess að fá þetta lán í Englandi, vil ég taka þetta fram: Að ef svo er, að fleiri skilyrði séu gefin eða yfirlýsingar í sambandi við lántöku þessa en opinbert hefir verið, þá er slíkt gert án samþykkis Sjálfstfl. Þá vil ég leyfa mér með nokkrum orðum að víkja að því, hve mikil áhrif kaupgetan hefir á greiðslujöfnuðinn. Þegar kaupgetan er meiri en afrakstur þjóðarbúsins, þá hallast á um greiðslujöfnuð og skuldir aukast. En sé kaupgetan minni en afraksturinn, þá verður jöfnuðurinn hagstæður og þá safnar þjóðin peningum, og þannig er það í ýmsum löndum, og það eru þau lönd, sem nú hafa peninga til þess að lána þeim, sem hafa lifað um efni fram, t. d. okkur, sem árum saman höfum haft óhagstæðan greiðslujöfnuð og tekið lán á lán ofan til þess að jafna hallann og með því haldið við því ólagi, að kaupgetan væri hærri en þjóðarbúið bæti borið. Það er ekki á valdi stj. að halda kaupgetunni sífellt uppi. Breyting kaupgetunnar hlýtur óhjákvæmilega að koma og verður samkv. afrakstri þjóðarbúsins. Það er ekkert annað en rógur, illkvittni og fals - já, ég get naumast valið því nógu ill orð - að halda því fram, að einstakir menn séu að rýra kaupgetuna. Þetta vita líka allir, sem nokkurt vit hafa á almennum peningamálum. Ég vil í þessu sambandi minnast á þrjár leiðir, sem liggja að því að færa niður kaupgetuna. Sú fyrsta er, að mynt landsins fellur, en eftirspurn um erlendan gjaldeyri vex og hann hækkar að sama skapi, og ég er sannfærður um það nú, ef kaupgeta okkar væri færð niður í það, sem þjóðarbúið raunverulega getur borið, og allar óeðlilegar hömlur teknar af, að mynt okkar hríðfélli. Mundi enska pundið þá fljótlega komast upp í 30-40 krónur. Önnur aðferðin er sú, að draga úr útgjöldunum, og ég álít, að þá leið verði að einhverju leyti að fara. Hver einasti fjmrh., sem með nokkurri aðgæzlu og fyrirhyggju athugar ástandið, dregur af fremsta mætti úr útgjöldum á fjárhagsáætlun, reynir að stemma stigu fyrir útgjöldum og leggur skattana aðallega á eyðslu manna, en ekki á tekjur, og styrkir á þann hátt þjóðarbúskapinn. Þá er þriðja leiðin, og virðist helzt vaka fyrir hæstv. fjmrh. að velja þá leiðina, en hún er sú, að rígbinda allan gjaldeyri í nafnverði. Þetta orsakar ákafa ásókn á banka og aðrar stofnanir, sem láta peninga af hendi og sjá um yfirfærslur, unz þessar stofnanir eru komnar í greiðsluþrot. Er þá reynt að stofna til nýrra lána og ná á þann hátt í erlendan gjaldeyri, og má í því sambandi minna á nýja lánið enska. En þetta er rétt eins og þegar sjúklingi er gefinn hitaskammtur til þess að kæla hann um stundarsakir. Veikin sjálf batnar ekki hót við það. Hæstv. fjmrh. talaði um að bæta úr þessu með því að loka kaupgetuna inni í landinu, og muni þá renna upp sælutímar fyrir innlenda framleiðslu og ófyrirséðir möguleikar opnast um nýjar iðngreinar. En þetta er allt saman helber ósannindi og blekkingar. Við getum ekki lokað kaupgetuna inni, og við megum ekki loka hana inni. Við höfum gert verzlunarsamning við eina þjóð og verðum að gera verzlunarsamninga við fleiri þjóðir. Við verðum að leyfa innflutning frá Spáni á öllu því, sem þaðan er hægt að kaupa og þaðan er óskað að kaupa. Og svo kemur Ítalía og leggur sinn hnefa á borðið, og við verðum að svara þeim á sama hátt - verðum að halda kaupgetunni opinni upp á gátt. En til gamans má geta þess, að þótt hægt væri að loka kaupgetuna inni, mundi stefna að því sama. Vörur mundu hækka í verði, og hækkað vöruverð er ekkert annað en grímuklædd gengislækkun. Og þó að laun hækkuðu líka, þá væri lítið gagn að því, ef allt, sem þarf að kaupa fyrir launin, hefði margfaldazt í verði, svo launahækkunin ætist upp eða meira en það. Allt þetta skraf er þannig eintóm blekking og öllum fjármálamönnum kemur saman um það, að innilokun kaupgetunnar sé raunveruleg gengislækkun. Ég get ekki stillt mig um að koma inn á eitt aukaatriði, og það er dreifing kaupgetunnar - þannig að taka frá þeim, sem meira hefir, og færa yfir á hinn, sem minna hefir. Dreifing kaupgetunnar er fjarskalega fínt orð og lætur vel í eyrum, en er hrein vitleysa, þegar reyna skal, og eingöngu til þess að herða á fjötrunum, og verkar aðeins þannig, að fjármagnið er flutt úr þeim stað, sem það dregur úr greiðsluvandræðunum, og flutt þangað, sem það herðir á þeim. Hæstv. fjmrh. hefir nú rétt til andsvara og mun sjálfsagt nota hann líkt og í fyrra til þess að setja fram ýmsar fullyrðingar, sem mér er meinað að svara, vegna þess að útvarpið gefur mér ekki rétt til þess. Í fyrra krafðist hann þess m. a., að ég benti á leiðir til niðurskurðar á fjárlögum. Á þessar leiðir var svo bent af sjálfstæðismönnum í fjvn. Þeir báru þá fram nokkrar lækkunartillögur, rétt eins og prófstein á vilja meirihlutaflokkanna og stjórnarinnar í þessu máli. En móttökurnar voru þær, að ekki var til neins að halda áfram. Nú býst ég við, að hæstv. fjmrh. eigi erfiðara með að krefjast þess sama af okkur stjórnarandstæðingum. En um leið og ég minni á þetta, að ég eða minn flokkur á ekki kost á að halda uppi frekari svörum í málinu, vil ég ljúka þessum orðum mínum með ósk um, að þjóðin megi bera gæfu til að komast klakklaust út úr þessum miklu hættum, er hún nú horfist í augu við.

Héðinn Valdimarsson Alþfl. er í öllum aðalatriðum samþykkur fjárlfrv. því, sem fyrir liggur, og öllum þeim atriðum frv., sem ráðh. flokksins hefir undirbúið. Þó vil ég taka það fram, að svo snemma á árinu er mjög erfitt að ganga frá fjárlfrv. á tímum eins og nú, þegar markaður sjávarútvegsins í Suðurlöndum er í voða. Ætti því að athuga, hvort ekki væri rétt að fresta að ganga endanlega frá fjárl. unz betra yfirlit fæst um framtíðarhorfur. Alþfl. telur ástæðulaust við þessa umr. að fara inn á eldhúsumr. á andstöðuflokkana, eins og hv. 1. þm. Reykv., en mun við framhald þessarar umr. sýna fram á, hvernig hefir verið haldið á fjármálum og landsmálum á þeim tímum, er núv. stjórnarandstæðingar réðu ríkisstjórn, og hvaða umskipti hafa orðið á stjórnarháttum við það, að Alþfl. og Framsfl. tóku í sameiningu við ríkisstj. og gerðu samkomulag um lausn aðkallandi landsmála.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Hv. þm. V.-Ísf. fyrrv. fjmrh., hefir þegar sagt margt af því, sem ég vildi segja, og skal ég að minnstu leyti bæta við það. Ég skal ekki nota þennan tíma til að deila á núv. hæstv. stjórn; það mun gefast tækifæri til þess síðar. En ég gat ekki annað en undrazt þá ofurviðkvæmni hjá hæstv. fjmrh., þegar hann eyddi nokkrum tíma úr fjármálaræðu sinni - þeirri hátíðlegu fjármálaræðu - til þess að tala um nokkrar línur, sem stóðu í blaðinu Framsókn. Ég undraðist þetta því meir, þar sem rétt var skýrt frá um lánsfjárhæðina, sem átti að taka, 113/4 milljón. Ég veit ekki betur en að heimildin hafi hljóðað um 113/4 millj. og að það sé búið að taka 113/4 millj. að láni. Það var mjög gott að fá frá hæstv. fjmrh. viðurkenningu fyrir því í ræðu hans, að ég hefði ætlað að greiða verðuppbót á kjötið af framleiðslu 1933; en viðurkenning þessi stakk nokkuð í stúf við orð sumra annara manna í stjórnarflokkunum, sérstaklega hans eigin flokki. Ég get ekki borið neinn kinnroða fyrir það, þótt ég hafi greitt jarðræktarstyrkinn hærri en hann var áætlaður í fjárl. síðastl. árs. Ég get ekki gert við því, að bændur hafa séð sér fært að ráðast í meiri jarðabætur en það svartsýna þing 1933 gerði sér vonir um. Ég get ekki heldur borið neinn kinnroða fyrir það, að útgjöld til kreppuráðstafana hafa numið allmikilli upphæð. Það voru útgjöld, sem allt Alþingi nær einróma samþ. og leit svo á, að óhjákvæmilegt væri að greiða. Ég nefni ekki einstakar undantekningar í Alþfl., því að þeirra gætti ekki mjög mikið. Þau útgjöld komu að vísu mjög tilfinnanlega við útkomu síðstl. árs, en í raun og veru mætti, eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði, skipta þeim útgjöldum á fleiri ár. Sá liður, sem sérstaklega tekur til þeirrar deildar, sem ég hafði yfirstjórn á, er vegamálin, þar sem helzt hefir farið fram úr áætlun. En þá er á það að líta, að vegirnir eru lífæð atvinnuveganna í sveitinni. Þeir eru skilyrði fyrir því, að bændur geti komið afurðum á markað og geti breytt búskaparlaginu frá hinum aldagamla rányrkjubúskap í nýtízku ræktunarbúskap; því að meðan vantar samgöngur, er ekki hægt að nota aðstoðuna til nýs markaðar, sem ræktunin óhjákvæmilega þarfnast. Og þó að tími fyrrv. stj. hafi verið svört kreppuár, er þó þá sögu að segja, að vegakerfi landsins hefir aukizt ekki lítið á þeim árum. Þegar fyrrv. stj. tók við, var búið að gera bílfært frá Reykjavík til Húsavíkur, og þótti mjög mikið stórvirki. En um það bil sem fyrrv. stjórn fór frá völdum, var að verða bílfært alla leið austur á Seyðisfjörð og Reyðarfjörð. Auk þess voru gerðar afskaplega miklar og kostnaðarsamar vegaframkvæmdir á Suðurlandsundirlendinu, sérstaklega á vatnasvæði Markarfljóts og Þverár. Og ég hygg, eftir fyrri ræðum og skrifum framsóknarmanna ýmissa, að þeir harmi ekki þær framkvæmdir, þó að kostað hafi þær mikið fé; því að þeir hafa mjög hælt sér fyrir að hafa komið þeim á, þó að það væri reyndar Bændaflokksmaður, sem framkvæmdi verkið. Þessar miklu vegaframkvæmdir hafa að vísu verið gerðar fyrir lántökur, og það var meiningin að skipta þeim kostnaði niður á fleiri ár. Er þess vegna dálítið villandi, þegar hæstv. fjmrh. tekur þetta allt á eitt ár. Um lántökur til þessara sérstöku vegaframkvæmda var þingið yfirleitt nokkurn veginn sammála og gekk þar að nokkru leyti lengra en ég fór fram á, þegar ég bar fram frv. um lánsheimild til brúargerða. Ætlaðist ég þá til, að stj. fengi heimild til þess að leggja um 60 þús. kr. á ári til nýrra brúargerða, með það sérstaklega fyrir augum að geta, þar sem svo stæði á, að í fjárl. væri veitt til að brúa eina á, brúað aðra á í nánd, til þess að spara flutninga og ferðir og geta tvínotað uppslátt og þess háttar á sömu slóðum. Þetta fyrirkomulag lækkar að sjálfsögðu heildarkostnaðinn við verkið. En þingið breytti þessu og hækkaði lánsheimildina allmikið. Vildi Alþingi láta gera mikla viðbót fyrir lánsfé, og jafna útgjöldum til nauðsynlegra viðbóta niður á fleiri ár. Á s. l. ári hefir verið talið greitt til nýbygginga þjóðvega um 340 þús. kr., en með lánsfé 201 þús. kr. ég skal geta þess, að fyrir lá loforð um lánsfé um 50 þús. kr. í viðbót, og mun ekki falið í yfirliti hæstv. fjmrh. Hefi ég ástæðu til að ætla, að það loforð muni verða efnt, þótt síðar verði. Fjárveitingin til nýbygginga var í fjárl. fyrir 1934 210 þús. kr. Og þegar lánsféð er dregið frá. einnig það fé, sem lofað var og væntanlega kemur, þá er munurinn ekki næsta mikill. Umframgreiðsluliðirnir koma nær eingöngu á þá vegi, þar sem sérstaklega stóð á, t. d. að þyrfti að tengja saman vegarkafla eða skapa hentugri aðstöðu til markaðar, sérstaklega til þess að geta notað mjólkurbú. Skal ég nefna Dalvíkurveginn, sem gerður var til þess, að sú ágæta sveit gæti haft not af mjólkurbúi á Akureyri, enda var um mikið framlag að ræða frá sýslunni. Ég get nefnt annan veg, sem hæstv. núv. stj. ætti ekki að kvarta yfir, að eytt hafi verið umframgreiðslu til, en það er Fjarðarheiðarvegur. vona ég a. m. k., að einn hæstv. ráðherra fyrirgefi fyrirrennurum sínum þá eyðslu. Þá var umframneysla í Skagafirði, en með sérstöku tilliti til þess, að verið er að reisa mjólkurbú. Það var mjög aðkallandi að skapa sem flestum aðstöðu til að njóta þeirrar góðu framkvæmdar. með því að leggja þar vegarviðbót. Kemur þetta til góða einkum Blönduhlíðinni, sem er sérstaklega mikil kúasveit. Um viðhald og umbætur þjóðvega vil ég einnig bæta nokkrum orðum við það, sem fyrrv. fjmrh. (ÁÁ) sagði. Þessar framkvæmdir hlutu óhjákvæmilega að verða alldýrar þetta síðastl. ár, og skal ég geta um nokkrar ástæður fyrir því. Það er í fyrsta lagi, að á árinu 1932 var sparað svo sem unnt var, vegna hins þrönga fjárhags ríkissjóðs, til viðhalds þjóðvega, og varð afgangur nokkuð verulegur af þeirri upphæð, sem til viðhaldsins var ætlað. En það hefir í för með sér óhjákvæmilega, að síðar varð að bæta úr því, sem þá vantaði á. Ennfremur vil ég minna á það, að með vegal. frá 1933 var bætt við vegakerfi landsins um 900 km., eða vegakerfið aukið um nær þriðjung. Þessir vegir hafa margir verið af vanefnum gerðir - eða aðeins ruddir - og þeim hefir ekki verið nægilega vel haldið við undanfarin ár. Þess vegna varð þegar í stað að kosta miklu til viðhalds þeirra. Þá get ég í þriðja lagi nefnt þá ástæðu, að skemmdir af vatnavöxtum urðu sérstaklega miklar á þjóðvegakerfinu austur 1933 og í janúar og febrúar 1934: Þetta nam geysilegri upphæð, og er lágt áætlað, að það hafa verið á annað hundr. þús. Ég skal t. d. nefna Hvítárbrú efri í Árnessýslu, sem fór að nokkru leyti í flóðunum veturinn 1934. Endurbót þar kostaði milli 20 og 30 þús. kr. Þannig var sama sagan í Borgarfirði, Norðurárdal, og svo má lengi telja. Af þessum ástæðum öllum hlaut framlag til viðhalds þjóðvega að fara allverulega fram úr áætlun. Eftir lauslega áætlun um umframeyðslu af þessum sérstöku ástæðum virðist mér, að ef þær hefðu ekki verið fyrir hendi, hefði viðhald þjóðvega ekki farið fram úr þeirri upphæð, sem áætluð var í fjárl. 1934, sem var þó miklu lægri en oft áður og nokkuð á annað hundr. þús. kr. lægri en í núv. fjárl. Til brúagerða hefir að vísu verið varið allmiklu meira en fjárveiting var fyrir; en þar var notuð lánsheimild, sem Alþingi hafði einróma gefið fyrrv. stj. Og að það hafi verið nauðsyn á þeim brúarframkvæmdum, má glögglega sjá af þeim mikla áhuga, sem sýndi sig frá viðkomandi héruðum, bæði um að afla lánsfjár og jafnvel leggja sýslusjóðsframlag á móti, til að reisa þessar bráðnauðsynlegu brýr. Auk þess var ekki nægilega gert ráð fyrir því, að sumar elztu brýrnar, trébrýr gerðar fyrir tugum ára, voru þegar svo úr sér gengnar, að ekki varð komizt hjá endurbyggingu. Og ég get minnt á það, að jafnvel núv. stj. komst ekki hjá að taka ákvörðun um að byggja eina brú, brúna á Álftá. Því að það getur engin stj. varið að láta þær brýr hanga uppi, sem fullkomin mannhætta er að nota. Þá skal ég geta þess, að það brast a. m. k. eitt loforð um lán til brúargerða. Hefði samsvarandi upphæð ekki verið notuð, ef ekki hefði legið fyrir loforð. Það var frá manni, sem bauð sig fram fyrir núv. stjórnarflokk; en þegar hann komst ekki að, varð minna úr því að stunda við loforðið, en það kom niður á ríkissjóði. Hinsvegar get ég getið þess, að til sýsluvega hefir ekki verið um umframgreiðslu að ræða. Einnig get ég minnt á það, að ég gat ekki betur skilið ræðu hæstv. fjmrh. en að hann telji með greiðslu til vega þær 50-60 þús., sem eiga að ganga til malbikunar á þjóðvegarköflum. En ég veit ekki til, að farið sé að nota þær, og er líklega nokkuð óvíst, hvort nokkurn tíma verða notaðar.

Það á að leggja það í sjóð

. Það á að leggja það í sjóð, en ég hygg það sé nokkur vafi á, að haldið verði áfram að leggja í hann.

Var lagt í hann þegar þm. var ráðherra?

. Sjóðurinn mun reikningslega vera til.

Reikningslega!

. Ég hygg, að hæstv. núv. stj. þurfi ekki að kasta skósum til fyrrv. stj. um meðferð sjóða. Ég hygg, að næstu stjórnir á undan þeirri, sem ég átti sæti í, hafi einstöku sinnum tekið lán úr sjóðum. Mun Framsfl. a. m. k. ekki græða á, að farið sé út í þær sakir. Ég skal gera grein fyrir, hvers vegna ég taldi nokkra sérstaka ástæðu til að nota þá lánsheimild, sem Alþingi hafði einróma veitt til þess að auka vega- og brúargerðir í landinu. Fyrst og fremst var nauðsyn héraðanna mjög knýjandi. Og sú nauðsyn kom mjög glögglega fram í áhuga héraðanna sjálfra. Í annan stað mátti eiga von á verulegum atvinnubótum í Sogsvirkjuninni, eins og nú er full vissa fyrir. Þess vegna myndi ekki á þessu ári verða eins knýjandi nauðsyn til þess að nota lánsheimild í atvinnubótaskyni eins og var s. l. ár. Þar að auki sé ég ekki ástæðu til að harma, að lánsheimildin var notuð, ef litið er til þess, hve miklu ódýrari þessar framkvæmdir hafa orðið fyrir ríkissjóð í höndum fyrrv. stj. heldur en þær hefðu orðið í höndum núv. stj., þar eð hún hefir hækkað kaupið í vegavinnunni allverulega. Hæstv. fjmrh. kvað kauphækkun þessa af völdum fyrrv. stj. nema um 100 þús. kr., og mun það sízt vera of hátt áætlað. Og það eitt er nokkurn veginn skýr sönnun þess, að núv. stj. hefir ekki blöskrað útgjöld til vega, þar sem hún lét það verða eitt af sínum fyrstu verkum að bæta þessum útgjöldum ofan á. Þriðja ástæðan fyrir því, að mér finnst ekki eftirsjón eftir því, að þessi lánsheimild var notuð, er sú, að í tíð fyrrv. stj. var ekki farið að æfa þá list, sem núv. stj. hefir æft í ríkum mæli, sem sé að beita slíkri hlutdrægni í úthlutun vegafjárins til einstakra heraða eins og nú er komið á daginn, bæði í afgreiðslu fjárl. fyrir þetta ár og í fjárlfrv. því, sem liggur fyrir þessu þingi. Ég get aðeins minnzt á það, svona rétt sem dæmi, að til eins héraðs, þar sem stjórnarandstæðingur átti í hlut, var í fjárlagafrv. stj. ekki veittur nema 1/7 hluti af því, sem vegamálastjóri hafði lagt til. En í annari sýslu, sem einn ráðh. var þm. fyrir, var sjöfölduð upphæðin, sem vegamálastjóri hafði lagt til að veita þar til vega. Svo að hér ber allmikið á milli. Og að endingu má nefna, að til einnar sýslu, Dalasýslu, hafði vegamálastjóri lagt til að veita 35 þúsundir til vega, þegar samið var fjárlfrv. það, sem nú liggur fyrir; en stj. hefir gert sér hægt um hönd og strikað þá upphæð út með öllu, séu að engum eyri verði varið til vegabóta í þeirri sýslu. Þegar þessi útkoma er borin saman við aðrar sýslur, þar sem skjólstæðingar hæstv. stj. eiga í hlut, þá kemur í ljós svo bersýnileg hlutdrægni, að flestum mun blöskra. Og munu þá margir taka undir það, að ekki sé að harma, að lánsheimild hafi verið notuð á undanförnum árum, meðan reynt var að deila réttlátlega milli héraða. Þar hafa t. d. Eyjafjarðarsýsla, Þingeyjarsýslur og Múlasýslur fengið sinn fulla skerf. Og í þessum héruðum var vegabótanna hin fyllsta þörf. Ég hefi ekki ætlað mér að fara út í önnur mál, sem ekki snerta mig sérstaklega; en það mun gefast til þess tækifæri síðar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég hefi nú ekki nema fjórðung stundar til svars öllum þeim mörgu ræðum, sem hér hafa verið fluttar, þar af tvær a. m. k. sem eldhúsumræður á núv. stj. Ég byrja á að víkja nokkrum orðum að því, sem fyrrv. fjmrh., hv þm. V.-Ísf., sagði. Hann kvað sig enga hvöt hafa haft til þess, þegar hann var fjmrh., að reyna að draga sundur uppgerð ársins 1931 til að finna út, hvað væri sér að kenna og hvað öðrum af því, sem gert hafði verið. Þetta getur nú ef til vill verið rétt; en það skiptir allt öðru máli þá eða nú. Nú stendur svo, að stj. tók við af samsteypustjórn, sem var studd af höfuðandstæðingum núv. stj. Og þegar núv. stj. sætir stöðugt aðkasti frá þessum sömu andstæðingum og er sökuð um að fara verr með fé en sú fyrrv., þá er ekkert einkennilegt, þó að núv. stj. sé það áhugamál að draga upp rétta mynd af því fyrir landsmönnum, hvernig hvor stj. um sig hagaði sér. Það er rétt hjá fyrrv. fjmrh., að það er erfitt í einstökum atriðum að gera þessu skil; en þó er hægt að gera það svo greinilega í heild, að ekki skakki verulega. Í sambandi við það, sem ég sagði um kostnað við landhelgisgæzlu og strandgæzlu, sem fór fram úr áætlun þann hlutann, sem núv. stj. starfaði, vil ég benda á það, að þeir, sem gengu frá fjárl. á sínum tíma og skipulögðu framkvæmdirnar í byrjun ársins, t. d. áætlun strandferðaskipanna. Þeir bera höfuðábyrgðina á því, hvernig reynsla ársins kemur heim við áætlun fjárl. Ég segi ekki, að fyrrv. stj. hafi komizt hjá sumum greiðslum, sem fóru fram úr áætlun. En ég bendi á, að þessar greiðslur eru hærri en gert var ráð fyrir í afgreiðslu fjárl. á sínum tíma, og þær áætlanir hefir núv. stj. ekki gert. Ég hefi tekið út úr sérstaklega þær greiðslur, sem núv. stj. ber ábyrgð á og fram hafa farið síðan hún tók við völdum, til þess að fá það út, hvernig allt hefði litið út, ef þessi stj. hefði ekki tekið við, og þá er markinu náð. Ég gerði grein fyrir öllum umframgreiðslum eins samvizkusamlega og ég get, og þess vegna kom mér það undarlega fyrir sjónir, að fyrrv. ráðh. skyldi fara að gera nánar grein fyrir þeim, eins og ég hefði alls ekkert á þetta minnzt. Mig furðaði á ræðu hv. 10. landsk. Hann talaði eins og ég hefði ráðizt sérstaklega freklega á hann fyrir hverja þá greiðslu, sem hann hefði látið fram fara, meðan hann var í stj. En hafi nokkur verið hér að álasa honum, þá er það hans eigin samvizka, hans vonda samvizka. Ég var ekkert að ásaka hann, ég las aðeins upp tölur. Ég var ekki að ámæla honum fyrir framlag hans til vegabóta, heldur fyrir það, að hann skyldi ekki hafa séð fyrir tekjum til að standast það framlag.

Á atvmrh. að skaffa tekjurnar?

. Hann átti að fylgjast með í stj., að ekki væri eytt meiru en tekjur voru til fyrir. Það verða allir atvmrh. að gera. Það er ekki heldur skipt svo störfum milli ráðh., að einn eigi ekkert að vita um, hvað annar gerir. Ég vil benda á, að þessi ráðh. hefir ekki tekið þetta framlag til vegabóta af tekjum ríkisins, heldur tók hann lán. Þessar framkvæmdir voru því gerðar á kostnað þeirra möguleika, sem nú eru fyrir bendi til verklegra framkvæmda. Það eru 140000 kr., sem verður nú að draga úr verklegum framkvæmdum ríkisins vegna þess, að ríkið lét gera þetta fyrir lánsfé. Það lítur vel út og getur hljómað vel í eyrum sumra, að þetta og þetta hérað sjái ekki eftir, að þessi lánsheimild var notuð, en allir hljóta að sjá, að þetta kemur á kostnað verklegra framkvæmda nú, af því hvernig þessu máli var háttað í stjórnartíð þessa fyrrv. ráðh. Hann var að tala um, að það vari einkennilegt, að öll þessi upphæð væri færð á landsreikning. Hann hefir undarlegar hugmyndir um bókfærslu. Hann ætti að vita, að ef lán er tekið, þá verður það að farast á næsta rekstrarreikning; annars sýnir reikningurinn ekki rétta útkomu. Það skiptir engu máli, hvort tekið er lán til einhverra framkvæmda eða það er tekið af rekstrartekjum ársins, ef um rekstrarútgjöld er að ræða, þá verður það að færast á sinn stað. Þá vil ég minnast á ræðu hv. 1. þm. Reykv., en það verður að vera miklu lauslegar en ég hefði óskað, sökum tímaskorts. Hann sagði, að ég hefði misnotað ræðutíma minn með því að minnast á Morgunblaðið. Ég vil ekki viðurkenna, að ég, hafi í neinn hátt misnotað ræðutíma minn, en ég tel hann hafi misnotað sinn ræðutíma með því að tala um allt annað efni en fjárlfrv., sem hér liggur nú fyrir. Hann fór að tala um afurðasölumálin, svo sem kjöt- og mjólkurmálið, væri sannarlega gott, ef maður hefði tíma til að tala um það við hann, þó að ekki væri til annars en að segja frá því, hvernig Sjálfstfl. er nú að reyna að koma af stað mjólkurverkfalli í bænum og notar blöð sín til þess eftir mætti, þó að líti út fyrir, að það ætli ekki að takast, því að menn láta ekki hlaupa með sig í gönur. Það, sem mest vakti eftirtekt mína í ræðu hv.þm., var það, þegar hann fór enn á ný að tala um þessi gífurlegu fjárlfrv., sem stj. beri fram. En hvað er það í sambandi við upphæðirnar á landsreikningnum, 15 millj. 1933 og 17 millj. 1934? Þá var ekki hugsað um að draga úr þessu. Þá voru þm., sem stóðu að þessum frv., að tala um, að æskilegt væri, ef kaupgetan gæti aukizt með því að hafa útgjöldin svona há. Það kemur dálítið einkennilega fyrir, þegar þessi hv.þm. er að tala um þær lækkanir, sem hans flokkur hefði komið með í fyrra. Það vita hvort sem er allir, að ef till. stjórnarandstæðinga hefðu verið samþ., þá hefði fjárlfrv. verið afgr. með 4800 þús. kr. tekjuhalla. Þeir beittu sér á móti svo að segja öllum skatta- og tollahækkunum og báru þar að auki fram till. um stórfelld framlög til einstakra héraða og til Skuldaskilasjóðs, svo að útkoman hefði orðið þessi, ef þessar till. þeirra hefðu allar verið samþ. Þá vil ég benda á eitt enn, en það er afstaða flokks hans til fjármála Reykjavíkurbæjar, sem hefir vitanlega mikil áhrif á fjármál ríkisins alls. Sjálfstfl., sem hefir hér meiri hluta, gerir nú ráð fyrir, að útsvör í bænum hækki um 33%. Ef við ættum að fylgja hér sömu pólitík og þar sem þeir ráða, þá ætti að hækka ríkistekjurnar upp í rúmlega 18 millj. kr. Þannig er sparnaðurinn þar, sem þessi flokkur ræður. Ef hann meinar nokkuð með því, að kaupgetan ætti að bæta greiðslujöfnuðinn, þá mundi flokkurinn beita sér fyrir því að lækka t. d. laun hjá starfsmönnum bæjarins, sem hafa sumir um eða yfir 20000 kr., til þess að þar kæmi ekki fram óeðlileg eftirspurn eftir erlendum vörum, en ekki hefir bólað á neinum slíkum till. hér í bænum, þar sem sjálfstæðismenn ráða lögum og lofum. Hér er borguð 40% dýrtíðaruppbót á öll laun, en ríkið hefir tekið upp það ráð, undir stjórn þessara óguðlegu manna að hans dómi, að lækka dýrtíðaruppbótina verulega og fella hana alveg niður af hæstu launum. Þannig er samanburðurinn á því raunverulega í stefnu flokksins og þess, sem þeir vilji vera láta á mannfundum og í útvarpi. Hann sagðist vilja leiða hjá sér að tala um þá uppgerð fyrir árið 1934, sem hér liggur fyrir, og get ég vel skilið það. En það verður hann að vita. sá góði maður, þó að hann óski að leiða það hjá sér, að hans flokkur hefir staðið að fjárl. þessa árs og verið með þeim frv., sem hafa haft í för með sér þau útgjöld, sem koma á landsreikninginn 1934. Kemur það ekki vel heim við þær ásakanir hans og hans flokksmanna, að núv. stj. vilji afgr. 14 millj. kr. fjárl. Það er því ekki heil brú í þessum ásökunum þeirra, því að þeir eru samábyrgir fyrir þessum útgjöldum frá því, þegar þeir fóru með völd. Þá minntist hv.þm. á það, að nú gengju miklar sögur um það í bænum, að stj. hefði orðið að gefa niðurlægjandi yfirlýsingar í sambandi við þá lántöku, sem nú fór fram. Mér skildist, að hann vildi ímynda sér, að þessi orðrómur hefði við rök að styðjast. Ég veit, að sá orðrómur gengur í bænum, að því hefði verið lýst yfir af stj., að fleiri lán yrðu ekki tekin nema með samþykki Englendinga. Þetta er vitanlega tilhæfulaust. Hitt er annað mál, og það get ég sagt, fyrst farið er að ræða hér um þetta atriði, að þeir, sem með þessi mál fara úti í Englandi, þeir, sem veita leyfi til þess, að þar megi bjóða út lán, hafa haft áhuga fyrir að kynna sér, hvort það væri ekki ætlun þeirra, sem nú færu með völdin, að bæta úr því ófremdarástandi, sem nú er á gjaldeyrismálunum. Þeir hafa haft áhuga á að kynna sér, hvort ætti að halda áfram á þeirri braut, sem undanfarið hefir verið gengin, að flytja árlega miklu meira til landsins en hægt er að borga, og stofna þannig til stórfelldra skuldbindinga á hverju einasta ári, og í sambandi við þær athuganir að kynna sér, hvort það væri meiningin að halda áfram þessari skuldastofnanastefnu. Fengu þeir að vita það, að það væri fullkomlega ætlun allra þeirra, sem standa að núv. stjórnarmeirihl. hér, að reyna að bæta úr þessu ófremdarástandi, eins og oft hefir verið lýst yfir í ræðum, sem um þetta hafa verið haldnar. Ég veit ekki, hvort hv. 1. þm. Reykv. þykir nokkuð niðrandi í því, þó að það komi í fram í sambandi við lánsumleitanir, að það sé fyrirhugað að ætla að hætta að safna eyðsluskuldum við útlönd, eins og gert hefir verið m. a. fyrir samþ. Sjálfstfl. Það sýnir ekki annað en að menn hafi opin augun fyrir þeim voða, sem þjóðinni er búinn af skuldasöfnun og þeim takmörkunum, sem gerðar hafa verið og er verið að gera í aðalmarkaðslöndum okkar. Það er vitanlega af þeim takmörkunum, eins og oft hefir verið komið inn á í sambandi við þessi mál, að þjóðin þarf að sýna miklu meiri sjálfsafneitun en verið hefir, og verður að taka þessi mál öðrum tökum en gert hefir verið undanfarið, þegar stjórnarandstæðingar, sem þessi hv.þm. talar fyrir, hafa haft sína aðstöðu til þess að hafa áhrif á þessi mál.

Hefir Framsfl. ekki farið með völd 3 undanfarin ár?

. Það er rétt, Framsfl. bar líka ábyrgð á stjórnarstörfum þessi ár. En ástæðan til þess, að ég legg svo mikla áherzlu á, að stjórnarandstæðingar hafi líka borið ábyrgð á þessu, er sú, að þeir vilja skella allri ábyrgðinni á núv. stj. fyrir afleiðingar þess, sem gert var, þegar þeir voru meðábyrgir um stjórn landsins.