Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég vil vekja athygli þingmanna á nýrri skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um efnahagsástandið í heiminum. Í skýrslunni er viðurkennt að efnahagsáætlun eins og sú sem AGS keyrði í gegn með stuðningi ríkisstjórnarflokkanna og Sjálfstæðisflokksins sé kreppudýpkandi. Efnahagsáætlun AGS sem ég varaði við strax í október 2008 fól í sér allt of hátt vaxtastig og of hraðan niðurskurð á 200 milljarða halla. Sultarólina átti ekki að herða jafnmikið og gert var eftir hrun þar sem illa gekk að fá bankana til að afskrifa tapaðar skuldir heimila og fyrirtækja. Kreppudýpkandi efnahagsstefna dregur úr efnahagsbatanum sem fylgir í kjölfar bankahruns og lífskjör verða því verri og skuldir hins opinbera hærri en ella. Frú forseti. Þessum skilaboðum reyndum við hv. þingmenn Atli Gíslason og Ásmundur Einar Daðason að koma á framfæri þegar við sátum hjá við afgreiðslu fjárlaga í desember 2010 en vorum sökuð um að gera lítið úr fjárlaganefnd og beðin um að íhuga stöðu okkar í stjórnarliðinu. AGS ráðleggur núna lausbeislaða peningamálastefnu sem mundi krefjast vaxtalækkunar og afnáms verðtryggingar hér á landi. Auk þess leggur AGS áherslu á að tapaðar skuldir í bankakerfinu verði afskrifaðar en ríkisstjórnin kaus frekar langdregið dómsmálaferli. Að lokum varar AGS við of hröðum niðurskurði ef vextir eru of háir og tapaðar skuldir í bankakerfinu eru ekki afskrifaðar. Við eigum að taka upp efnahagsstefnu sem tryggir velferð allra, ekki bara velferð fjármagnseigenda.

Frú forseti. Mig langar að taka til máls um nokkuð sem mér finnst vera talsverður misskilningur um í þinginu; þjóðaratkvæðagreiðsluna sem fram undan er um drög að nýrri stjórnarskrá. Umræðan um þetta í gær var mjög sérkennileg. Ritun nýrrar stjórnarskrár var útvistað af Alþingi til þjóðarinnar á sínum tíma með lögum frá Alþingi og það var ekki eitt einasta mótatkvæði greitt gegn þeim lögum. Ef ég man rétt voru 50 fylgjandi, einn sat hjá og tólf voru fjarverandi. Annað var ekki við hæfi enda hafði hér orðið hrun og það er mjög óeðlilegt að það séu eingöngu alþingismenn sjálfir sem setji sér eigin valdsmörk. Haldinn var þjóðfundur með 1 þús. manna slembiúrtaki úr þjóðskrá sem lagði fram þau gildi sem við verðum að viðurkenna að þjóðin vill að séu í stjórnarskrá því slembiúrtak úr þjóðskrá er fullkomið þversnið af íbúum landsins og þar með hugmyndum þeirra. Skipuð var stjórnlaganefnd að tillögu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd á sínum tíma og ákveðið að kjósa stjórnlagaráð. Sú kosning var síðan dæmd ógild af Hæstarétti. Það var mjög umdeildur úrskurður - ekki dómur heldur úrskurður - vegna þess að það er óheyrt í sögu vestrænna lýðræðisríkja að kosningar séu dæmdar ógildar ef ekki er hægt að sýna fram á að eitthvað hafi haft áhrif á úrslitin. Síðan fer málið í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu til þjóðarinnar vegna þess að Alþingi þarf að fá álit þjóðarinnar á þeim drögum sem búið er að semja. Það er athyglisvert að hvorki sjálfstæðismenn né framsóknarmenn hafa komið fram með efnislega gagnrýni á innihald stjórnarskrárinnar, 

Frú forseti. Það ber vel í veiði að geta andmælt síðustu orðum síðasta ræðumanns hástöfum því ég hef gert verulegar efnislegar athugasemdir við flestar greinar frumvarpsins. Ég skilaði 40 síðna umsögn sem hv. þingmaður hefur vafalaust lesið. Eftir tíu daga gengur þjóðin til atkvæða um tillögur um nýja stjórnarskrá og hún hefur ekki fengið neina efnislega umræðu á Alþingi, enga. Ég vil spyrja hv. þm. Margréti Tryggvadóttur sem hefur haldið eina ræðu og sex andsvör um þetta mál - andsvörin voru svona og svona, svör við einhverju, spurt um uppáhaldsgreinina - en ræða hennar fjallaði ekkert efnislega um frumvarpið. Ég vil spyrja hana hvort ekki sé mál til komið að ræða frumvarpið efnislega. Hv. þingmaður situr í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og ég vil spyrja hana út í eitt atriði sem er Lögrétta. Hvernig líst henni á tillögur stjórnlagaráðs um Lögréttu og hvernig líst henni á þá hugmynd um Lögréttu sem ég gerði til hv. nefndar? Hvor hugmyndin er betri? Og þá er spurningin hvort breytingin sem ég gerði falli innan þess ramma sem fyrsta spurning í kosningunni eftir tíu daga segir til um, að tillögurnar verði lagðar til grundvallar. Hvað felst eiginlega í því? Má gera svona breytingu á frumvarpinu? Til að það komi alveg skýrt fram þá mun ég mæta á kjörstað og nýta kosningarrétt minn sem borgari þessa lands, en þrátt fyrir mikla kosti þessa frumvarps eru gallarnir þyngri og alvarlegri þannig að ég mun segja nei við fyrstu spurningunni um hvort leggja skuli tillögur stjórnlagaráðs til grundvallar nýrri stjórnarskrá.

Forseti. Ég vissi ekki að reglan væri að taka fólk í munnlegt próf eins og í stúdentsprófunum  Því var haldið fram að ég hefði ekkert fjallað efnislega um málið. Það er ekki rétt. Ég hélt ræðu þegar skýrslan var flutt í fyrra. Ég hef fjallað vítt og breitt um tillögur stjórnlagaráðs í ræðu og riti síðan þær voru birtar. 
            

Forseti. Ég veit að það er rétt hjá hv. síðasta ræðumanni að hún hefur skrifað töluvert og talað mikið um tillögur stjórnlagaráðs og um stjórnarskrárbreytingarnar og ég held að ekki sé vitlegt að draga neitt úr því. Það sem hér kemur fram í umræðunni er hins vegar merkilegt og það er hið mikla 40 síðna plagg Péturs H. Blöndals um þessar breytingar. Það er það fyrsta sem maður heyrir frá Sjálfstæðisflokknum efnislega um málið. Nú hef ég ekki séð þessar 40 síður en ég vona að hann hafi dreift þeim í þingflokknum vegna þess að það sem okkur hefur hingað til vantað sem skýringu á nei-i hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, við atkvæðagreiðslunni og við tillögum stjórnlagaráðsins er hvaða efnislegar athugasemdir eða andmæli  Hér situr hv. þm. Illugi Gunnarsson, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Það væri gott að vita þetta vegna þess að við vitum ekki á hvaða grunni andmælin eru. Við höfum verið að geta okkur þess til á hvaða grunni þau kunni að vera. Ég held til dæmis að það kunni að vera auðlindaákvæðið, hið sérstaka auðlindaákvæði sem stendur í Sjálfstæðisflokknum. Þá hristir Pétur H. Blöndal höfuðið og þá er rétt að skýra það. Ég horfi aftur fram á annan bekk þar sem situr Illugi Gunnarsson, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, og spyr beinlínis: Ef það er ekki auðlindaákvæðið, hvaða efnisatriði eru það þá í tillögum stjórnlagaráðsins sem Sjálfstæðisflokkurinn er svo mikið á móti? Ég spyr hvað það er sem hann leggst svo mikið gegn að hann hvetur stuðningsmenn sína, í gegnum munn formanns síns, til að segja nei við allri þeirri vinnu og öllu því ferli sem hefur verið í gangi frá því hruni sem Sjálfstæðisflokkurinn einkum stóð fyrir.

Virðulegi forseti. Það eru fjölmargar greinar þessara draga sem gera má athugasemdir við. Ég ætla að nota tíma minn og taka til eina grein, 87. gr. til að nefna dæmi um það hvers vegna ég hef verulegar efasemdir um allt þetta mál. Í henni er lagt til, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin taki ákvarðanir sameiginlega um mikilvæg eða stefnumarkandi málefni samkvæmt nánara ákvæði í lögum. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að við ákveðnar aðstæður, þ.e. þegar um er að ræða mikilvæg eða stefnumarkandi mál, skal ríkisstjórnin breyta um eðli og verða svokallað fjölskipað stjórnvald. Af því að við erum að tala um stjórnarskrá þá skiptir miklu máli hvað hlutirnir þýða. Hvenær eru mál stefnumarkandi og hvaða mál eru mikilvæg? Það þarf að skilgreina það þannig að hægt sé að framfylgja þessu ákvæði. Þegar litið er til greinargerðarinnar sem fylgir er því miður ekki mikið að græða á henni, þar stendur, með leyfi forseta: „Afmörkun á því hvað telst mikilvægt eða stefnumarkandi getur verið að hluta í lögum“ - og virðulegi forseti, það er þá okkar þingmannanna að skilgreina það - „og, með heimild í lögum, að hluta eftir forsætisráðherra, eftir atvikum í samráði við aðra ráðherra. Þau mál sem ekki falla undir þessa afmörkun eru áfram á forræði og ábyrgð þess ráðherra sem málefnið heyrir undir. Afmörkunin getur jafnframt breyst í tímans rás eftir því sem löggjafinn ákveður, reynsla gefur tilefni til og samfélagið þróast.“ Þetta er það sem lagt er upp með hvað varðar fyrirkomulag mála hjá ríkisstjórninni. Stundum á hún að vera fjölskipað stjórnvald, stundum ekki. Hvernig það er afmarkað hvort mál séu mikilvæg eða stefnumarkandi las ég upp áðan. Sér nú hver maður hvers lags vitleysa þetta er. Hvernig í ósköpunum á að standa að stjórn landsins ef þetta á að verða fyrirkomulagið sem lagt er til grundvallar fyrir störf ríkisstjórnarinnar? 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna málefna grunnskólans á Tálknafirði. Þar stóð sveitarfélagið og sveitarstjórnarmenn frammi fyrir því að þurfa að halda uppi skólahaldi en skólastjórinn var farinn og tveir kennarar höfðu hætt um miðjan síðasta vetur. Leitað var ráða hjá menntamálaráðuneytinu meðal annars á fundi í byrjun maí, fundi sem tók reyndar sex vikur að ná vegna máls sem síðar var svo mikilvægt að fara þurfti með það fyrir innanríkisráðuneytið. Gott og vel. Þau sem standa að sveitarstjórninni í Tálknafirði bera ábyrgð á því að standa fyrir öflugu skólastarfi. Þau stóðu frammi fyrir því að vera með lágmarksmannafla eða að leita til fagaðila á sviði menntamála til að gera það kleift að halda uppi öflugu skólastarfi á Tálknafirði. Það er með ólíkindum að sjá að það virðist skipta ráðuneytið mestu á hvaða kennitölu laun kennara koma í, staðinn fyrir að hugsa um faglegt starf. Ábyrgð sveitarstjórnarmanna er nefnilega mikil. Þeir þurfa að halda uppi öflugu skólastarfi hvar sem er á landinu. Þau í stjórninni ákváðu, í ljósi þeirra hremminga sem hafa verið í skólastarfinu á Tálknafirði, að leita aðstoðar fagaðila með áratugareynslu á sviði menntamála. Ráðuneytið gerir ekkert í margar vikur þar til þau fá afsvar í bréfi sem var móttekið 2. október og málið var sent til innanríkisráðuneytisins. Þetta er með ólíkindum. Það er með ólíkindum að það virðist skipta ráðuneytið meira máli hverjir það eru sem borga laun kennara í staðinn fyrir að hugsa um metnaðinn sem slíkan í skólastarfinu á Tálknafirði. Ég tel mikilvægt að sveitarfélögin á landsbyggðinni rétt eins og sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafi tækifæri til að þróa skólastarf sitt. Hér er ekki verið að borga skólagjöld. Hér er ekki um að ræða einkafjármagn til greiðslu fyrir skólastarfið 

Virðulegur forseti. Á vordögum boðaði Sjálfstæðisflokkurinn að þegar þing kæmi saman í haust mundi hann kynna stjórnarskrártillögur sínar. Nú er að verða liðinn mánuður síðan þing kom saman og ekkert bólar á tillögunum og ég kalla því eftir tillögum Sjálfstæðisflokksins í stjórnarskrármálum. Nú eru aðeins tíu dagar til þjóðaratkvæðagreiðslunnar og það væri fengur að því að fá tillögur sjálfstæðismanna fyrir þær kosningar til að menn geti tekið efnislega afstöðu til þeirra valkosta sem Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að leggja fram gegn tillögu stjórnlagaráðsins. 
             Maður hlýtur að spyrja sig: Hvað dvelur orminn langa? Af hverju er Sjálfstæðisflokkurinn ekki kominn með þær tillögur sem hann boðaði að hann mundi kynna hér í byrjun september? Ég sé að hér á eftir mér talar þáverandi þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiður Elín Árnadóttir. Hún getur kannski upplýst okkur um það hvort við eigum von á þessum tillögum sem boðaðar voru eða hvort Sjálfstæðisflokkurinn geti ekki komið sér saman um tillögur í stjórnarskrármálum eða hvort flokkurinn ætli bara að skila auðu í einu stærsta málefni sem til umfjöllunar er á vettvangi stjórnmálanna í dag, stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Ég vil ekki trúa því að Sjálfstæðisflokkurinn með sína löngu sögu í íslenskum stjórnmálum ætli að skila auðu í stjórnarskrármálunum. Ég trúi ekki öðru en að Sjálfstæðisflokkurinn hafi einhverja sameiginlega afstöðu í þessum málefnum. En það vekur auðvitað ákveðnar spurningar þegar einn og einn þingmaður er farinn að leggja fram sína eigin stefnuskrá í stjórnarskrármálum af þeirra hálfu.

Virðulegi forseti. Það er í hæsta máta óvenjulegt að bornar séu fram spurningar undir þessum lið án þess að láta fólk vita. Ég kvaddi mér hér hljóðs til þess að ræða um allt annað málefni, en til að svara hv. þm. Helga Hjörvar get ég upplýst að það stóð aldrei annað til en að tillögur Sjálfstæðisflokksins yrðu lagðar fram og kæmu til umræðu þegar við ræddum og tækjum fyrir stjórnarskrána og tillögur um breytingar á henni á Alþingi. Ég veit ekki til þess að við höfum séð þá umræðu líta dagsins ljós á þinginu. Til að upplýsa þingmanninn frekar er því miður ekki verið að kjósa um tillögur Sjálfstæðisflokksins í þeirri skoðanakönnun sem fram fer 20. október. Það var ekki í boði að Sjálfstæðisflokkurinn legði fram sínar spurningar eins og við vitum. Það sem ég ætlaði að ræða hér er Evrópusambandið og Evrópska efnahagssvæðið. Hv. formaður utanríkismálanefndar, Árni Þór Sigurðsson, kom hingað í gær og sagði að tímabært væri að fara yfir og endurskoða kosti og galla EES-samningsins. Mér þykir það í sjálfu sér í fínu lagi og fagna því að formaður utanríkismálanefndar sé nú farinn að horfa meira til samningsins um Evrópska efnahagssvæðið en til Evrópusambandsins. Það tel ég vera gott. Hann vísaði einnig í nýlega skýrslu Norðmanna sem tóku þetta mál fyrir á vordögum og að Íslendingar ættu að gera sambærilega úttekt á samningnum. Ég spyr: Af hverju þurfum við að gera það, getum við ekki notfært okkur það starf sem Norðmennirnir fóru í? Þetta er sama EES-svæðið sem við erum í með Norðmönnum. Ég las þessa skýrslu á sínum tíma og rauði þráðurinn þar er að framkvæmdin á samningnum hafi gengið vel, að vandamál honum tengd séu meira í prinsippinu en í praxís og að Norðmenn sætti sig við 

Forseti minnir á tímamörkin. Ræðutími er tvær mínútur undir þessum lið.

Virðulegi forseti. 20. október nk. er merkisdagur í sögu þjóðarinnar. Þá hefur almenningur tækifæri til að setja mark sitt á gerð þeirrar stjórnarskrár sem þjóðin er að skrifa um þessar mundir. Það unga fólk sem setið hefur á pöllum Alþingis og fylgst með þeirri umræðu sem hér hefur farið fram hefur til dæmis stórkostlegt tækifæri til að koma að gerð nýrrar stjórnarskrár. Það er mikilvægt að allir mæti á kjörstað vegna þess að þeir sem sitja heima munu eftirláta öðrum að taka afstöðu til stjórnarskrárinnar. Þess vegna fagna ég því að Sjálfstæðisflokkurinn, síðastur flokka, ætli að hvetja sitt fólk til þess að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Virðulegi forseti. Mikilvægt er að Alþingi virði ferli málsins allt til enda. Það er þjóðin sem er að skrifa þessa stjórnarskrá en ekki alþingismenn. Það verðum við í þessum sal að virða. Þjóðin sjálf hefur fengið einstakt tækifæri í hendur til að koma að ákveðnum efnisatriðum við gerð stjórnarskrárinnar. Þegar þingið fær svo málið efnislega til meðferðar mun það væntanlega gera tæknilegar breytingar, orðalagsbreytingar og greinargerðarbreytingar en það mun ekki breyta efnisatriðum málsins vegna þess að þjóðin sjálf er að skrifa stjórnarskrá sína. Við alþingismenn verðum að virða það ferli allt til enda. Sem og tel ég skynsamlegt að þegar Alþingi hefur lokið umfjöllun sinni um málið verði fullbúin stjórnarskrá lögð fyrir þjóðina að nýju samhliða alþingiskosningum næsta vor og þá fái þjóðin öll að segja álit sitt á endanlegu plaggi. Gætum að því að 20. október er merkisdagur vegna þess að við erum að upplifa sögulega tíma hér. Þjóðin öll - einn maður, eitt atkvæði - fær að taka afstöðu til efnisatriða í nýrri stjórnarskrá. Þetta eru sögulegir tímar og við eigum öll að fagna þeim stóra degi sem fram undan er. 
            

Virðulegi forseti. Ég vildi vekja athygli á miklu réttlætismáli sem varðar misgengi á fyrirframgreiðslu námslána hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Eins og allir vita eru þau eftirágreidd en ekki um samtímagreiðslur að ræða og geta fyrsta missiris nemendur í háskólum lent í því - eins og sá er við mig hafði samband og ég hef fylgst með í þessu máli - að fá höfnun frá fjármálafyrirtæki um fyrirframgreiðsluna á þeim forsendum að viðkomandi sé í samþykktu greiðsluaðlögunarferli hjá umboðsmanni skuldara. Bankarnir telja að ekki sé hægt að lána þeim fyrir fram. Í þessu tilfelli er um að ræða unga einstæða móður með tvö börn á framfæri á fyrsta missiri í Háskóla Íslands. Hún hefur fengið höfnun í öllum bönkunum og þó að aðstoðarmaður hennar hjá umboðsmanni skuldara hafi beitt sér líka af miklu afli hefur það engu breytt. Var því þrautaráðið að leita til sveitarfélagsins um framfærslustyrk þangað til námslánið fengist greitt en það tókst því miður ekki heldur. Viðkomandi sveitarfélag sá sér ekki fært að verða við því. Ég vil vekja athygli á þessu því að þetta er mjög alvarlegt mál. Viðkomanda eru allar dyr lokaðar og ekkert annað blasir við en að hrökklast úr námi. Þetta er fullkomlega óskiljanleg framkoma hjá fjármálafyrirtækjunum og auðvitað sveitarfélaginu líka og til mikillar vansæmdar hvernig gengið hefur verið fram og það bitnar á þeim sem síst skyldi. Þeir sem aflið hafa og úrræðin hrekja þessa einstaklinga úr námi, dæmin eru nokkur, og skilja eftir á köldum klaka. Ég nota tækifærið og skora á fjármálafyrirtækin og viðkomandi sveitarfélög að bregðast við þessu þannig að þeir fáeinu einstaklingar sem um ræðir þurfi ekki að hrökklast úr námi af þessum sökum. Það er mjög ósanngjarnt og ekki hægt að sætta sig við það. Við munum við fylgja þessu eftir í viðkomandi þingnefnd og sjá til þess að þetta gangi fram eins og  
            

Hæstv. forseti. Hér hefur verið nokkur umræða um atkvæðagreiðsluna 20. október. Það er mikilvægur dagur og stór í eflingu lýðræðis á Íslandi. Hæstv. forseti. Það er líka mikilvægt fyrir Alþingi að vekja athygli á alþjóðlegum dögum sem tileinkaðir eru lýðræði, mannréttindum og forvörnum eða ákveðnum sjúkdómum og að þingmenn leggi við hlustir og heyri boðskapinn á hverjum tíma. 1. október var tileinkaður baráttunni gegn krabbameini og októbermánuður allur er undir kjörorðunum: Sýnum árvekni, tilgangurinn er augljós, sinnum krabbameinsleit, hugum að forvörnum, eflum rannsóknir og meðferðir. Dagurinn í dag, 10. október, er alþjóðlegur geðheilbrigðisdagur. Hann er mikilvægur fyrir okkur öll til þess að efla geðheilbrigði. Fyrsta skrefið er að eyða fordómum gegn geðsjúkdómum. Þá þurfum við að efla forvarnir, geðheilbrigðisþjónustu í heilsugæslunni, þverfaglega vinnu, félagsleg úrræði og við þurfum að efla sérfræðiþjónustu um allt land. Þetta vitum við að við þurfum að gera. Það er stórt átak fyrir íslenska þjóð að breyta þeim hugsunarhætti, bæði meðal almennings og ekki síður innan heilbrigðisþjónustunnar, að líta á geðheilbrigðisþjónustu og geðheilbrigðismál sem alveg sérstakt verkefni og líkamleg mein, kvilla og meðferð sem aðgreind verkefni. Maðurinn er líkami og sál, þetta samþættist og við þurfum að huga að hvoru tveggja. Þess vegna er mikilvægt að hafa dag sem þennan til að minna okkur á að við þurfum að huga heildstætt að geðheilbrigðismálum. 

Frú forseti. Frá því að fjármálakerfið hér á landi hrundi haustið 2008 hefur ríkisstjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar unnið ötullega að því að reisa við efnahag landsins. Hrunið hafði í för með sér gríðarlegar afleiðingar fyrir efnahag og afkomu í samfélaginu, fyrir heimili, atvinnulíf, ríkissjóð og sveitarfélög. Það var tröllaukið verkefni sem ríkisstjórnin tók að sér í ársbyrjun 2009. Hvernig hefur tekist til, frú forseti? Erum við betur sett nú en við vorum haustið 2008 og í ársbyrjun 2009? Um það velkist væntanlega enginn í vafa að okkur hefur skilað vel áleiðis þó að margt sé að sjálfsögðu fram undan í þeim efnum. Nýlegar tölur sem Hagstofan hefur birt sýna að ráðstöfunartekjur heimilanna á árinu 2011 hafa aukist um 9,6% frá árinu 2010 og þar með snýst við sú þróun sem heimilin hafa búið við frá hruni en ráðstöfunartekjur heimilanna lækkuðu bæði árin 2009 og 2010. Þessi aukning ráðstöfunartekna heimilanna í fyrra þýðir að kaupmáttur þeirra jókst um 5,1%. Það sem hér veldur er að heildartekjur heimilanna, þ.e. laun, bætur o.fl., hafa hækkað frá árinu 2010 til 2011 en fleira skiptir máli eins og að eignaútgjöld heimilanna hafa lækkað um 20%, þar með talin vaxtagjöld sem greidd eru af eignum í kjölfar margvíslegra ráðstafana sem ríkisstjórnin greip til. Allt vinnur þetta saman að því að auka ráðstöfunartekjur heimilanna og kaupmáttinn. Frú forseti. Ég tel mikilvægt að við höfum þetta í huga, að við gerum okkur grein fyrir því að margt hefur áunnist. Við megum ekki láta bölmóðinn í dofrahöllum villa okkur sýn. Núverandi ríkisstjórnarflokkar geta gengið hnarreistir til kosninga næsta vor. Valkostirnir verða skýrir: 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þuríði Backman og óska okkur til hamingju með alþjóðlega geðheilbrigðisdaginn sem er í dag. Megináherslan hvað þennan dag varðar er baráttan við þunglyndi. Áætlað er að 350 milljónir manna í heiminum séu að fást við þann erfiða sjúkdóm. En ég kem hins vegar hingað upp til að ræða nokkuð sem ég held að valdi mjög mörgum erfiðleikum og vanlíðan þó að það sé ekki skilgreint sem geðsjúkdómur. Það er verðtryggingin og áhrifin á skuldir heimilanna. Við framsóknarmenn mæltum fyrir máli okkar varðandi þak á hækkun verðtryggingar og lækkun vaxta í gær. Þar ræddi ég sérstaklega þá umfjöllun sem verið hefur að undanförnu um að bankarnir séu að hagnast óeðlilega á hárri verðbólgu. Það er vegna þess að ójafnvægi er á milli verðtryggðra eigna og skulda hjá bönkunum sem gerir það að verkum að gífurlega mikill hagnaður er að myndast hjá bönkunum. Einnig er bent á í Hagsjá frá hagfræðideild Landsbankans að það eru ekki bara bankarnir sem hagnast á þessu misvægi, það er líka ríkissjóður. Þetta endurspeglast aftur og aftur. Eins og fyrirkomulagið er varðandi verðtrygginguna á Íslandi þá er það þannig að enginn er í rauninni að takast á við baráttuna við verðbólguna með heimilunum nema Seðlabankinn. En Seðlabankinn hefur ekki þau tæki og þau gögn til að geta virkilega tekið á. Því er svo mikilvægt að við förum öll að róa í sömu átt hvað þetta varðar. Í frumvarpi okkar leggjum við til að Seðlabanka Íslands verði skylt að setja fjármálafyrirtækjum reglur varðandi verðtryggingarjöfnuð, þannig að það verði jafnvægi þarna 

Virðulegi forseti. Í þessum sal fáum við trekk í trekk að heyra stjórnarandstöðuna fjalla um eymdarástand, atvinnuleysi, vonleysi og svartnættið. Vissulega var staðan vond þegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin tóku við völdum í kjölfar þess að frjálshyggjan, einkavæðingin, skattalækkanir, ívilnanir til hinnar efnameiri keyrði samfélagið í kaldakol og skildi ríkissjóð eftir með veikan tekjugrunn. En nú er hins vegar annað upp á teningnum eins og fram hefur komið í gögnum frá Hagstofunni og fjallað er um í Hagfréttum í dag. Ráðstöfunartekjur heimilanna hækkuðu um 9,6% á síðasta ári eftir að hafa dregist saman á milli ára frá hruni. Samdrátturinn var óhjákvæmilegur og viðsnúningurinn sem við nú sjáum er uppskera af ábyrgri og traustri efnahagsstjórn. Kjörorð sjálfstæðismanna fyrir kosningarnar 2007 var: Traust efnahagsstjórn er stærsta velferðarmálið. Það er vinstri stjórn sem er að efna kosningaloforð sjálfstæðismanna, gætið að því. En Sjálfstæðisflokkurinn bar þó ekki gæfu til að láta efndir fylgja þeim loforðum. Enda fór sem fór. Fleiri góð teikn eru á lofti. Vísar og tölur sýna svo ekki verður um villst að staðan fer batnandi. Í Hagfréttum dagsins kemur fram að á síðasta ári hækkuðu laun um 9,2%, kaupmáttur launa jókst um 2,6%, eignaverð hækkaði, atvinnulausum fækkaði og skuldir heimila héldu áfram að lækka. Við verðum að leyfa okkur að gleðjast yfir því sem gott er og við skulum fagna því að rauðgræn ríkisstjórn skuli við erfiðar aðstæður hafa náð þeim árangri sem raun ber vitni. Við erum svo sannarlega að uppskera eftir erfiða tíma og þjóðin á það skilið að við varðveitum þann árangur og fáum tækifæri til að byggja áfram á þeim grunni. Ef við tökumst á við vandann með jákvæðu hugarfari verður allt auðveldara.

Frú forseti. Ég þakka forseta fyrir að veita mér orðið. Eftir tíu dag verður rætt um stjórnarskrána. Það hefur engin efnisleg umræða farið fram hér á háu Alþingi um þær tillögur, þ.e. þjóðin hefur ekki heyrt hvernig þingmenn sjálfir greina þetta mál. Þess vegna legg ég til við frú forseta að hún taki á dagskrá umræðu um stjórnarskrána í samræmi við 2. mgr. 60. gr. þingskapalaga. Þar stendur: „Sé málefni, sem tekið er fyrir skv. 2. mgr., í senn svo mikilvægt, umfangsmikið og aðkallandi að það rúmist ekki innan umræðumarka sérstakrar umræðu, […] getur forseti heimilað lengri umræðutíma og rýmri ræðutíma hvers þingmanns og ráðherra …“ Ég skora á frú forseta að taka þetta mál á dagskrá, á morgun helst eða þá eftir helgi, þannig að þjóðin viti hvað hún er að fara að greiða atkvæði um eftir tíu daga. 
            

Frú forseti. Ég tel alveg einsýnt að horft verði fram hjá þessum óskum hv. þm. Péturs H. Blöndals. Á meðan tillögur stjórnlagaráðs hafa ekki farið í gegnum atkvæðagreiðsluna eru engin efni til þess fyrir Alþingi Íslendinga fyrr en ráðgjöf þjóðarinnar er komin að fara að fjalla efnislega um tillögur stjórnlagaráðs. Það er nefnilega ekki Alþingi sem er að skrifa þetta frumvarp eins og sakir standa heldur þjóðin. Það frumvarp eða þær tillögur sem þjóðin mun taka afstöðu til er niðurstaða 950 manna þjóðfundar sem haldinn var og lagði grunngildin að því plaggi sem stjórnlagaráð leggur svo fram í þjóðaratkvæðagreiðslu og Alþingi mun síðan taka til efnislegrar umfjöllunar. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með því hér í dag og undanfarna daga hvernig ákveðin öfl hér í þinginu beita sér af alefli gegn þessari þjóðaratkvæðagreiðslu og reyna að gera sem minnst úr henni. Þetta eru öflin sem standa í vegi fyrir ákvæðinu um þjóðareign á þjóðarauðlindum. Öflin sem amast við því að almenningur sé upplýstur um mikilvæg mál, t.d. gagnvart umhverfisvá og mengunarhættu. Öflin sem hafa gripið hulins hendi um leynda valdaþræði hér í samfélaginu og vilja halda þeim. Ég treysti því að þjóðin mæti vel á kjörstað og nýti þetta einstaka tækifæri sem nú gefst fyrir Íslendinga sjálfa til að leggja hönd að verki 

Virðulegi forseti. Ég hef ekkert við fundarstjórn forseta að athuga í þessum efnum. Það hefur legið ljóst fyrir að lagt verður fram frumvarp að nýrri stjórnarskrá í vetur. Það verður gert þegar niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar 20. október liggja fyrir, þá verður það frumvarp lagt fyrir Alþingi. Það er búið að segja það, eins og krakkarnir segja milljón sinnum og það hlýtur að fara að komast inn í höfuðið á stjórnarandstöðunni hér í þinginu. Það þarf svo sem ekkert að fjölyrða meira um það, en ég segi það einu sinni enn: Frumvarp verður lagt hér fram í þinginu eftir að niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu liggja fyrir og þá verður efnisleg umræða um frumvarp að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.

Virðulegi forseti. Ég tek undir tillögu hv. þm. Péturs Blöndals. Ég tel að vel færi á því að við mundum taka jafnvel heilan dag í þinginu til að ræða þetta mál og það væri vel til þess fallið, m.a. til að vekja aukna athygli á atkvæðagreiðslunni, auka umræðu. Það getur ekki verið nema af hinu góða að við á Alþingi tökum þátt í umræðu um það mál hér innan veggja þingsins, rökræðum efnislegt innihald og til upplýsingar í umræðunni, það mun efla og styrkja hana. Ég er ekki að þar með segja að allt sem hér komi fram sé réttast og best en hér munu þá koma fram andstæð sjónarmið þar sem við munum ræða um efnisþætti málsins. Ég held að það styrki síðan þá atkvæðagreiðslu sem fram undan er. Ég skil ekki hvers vegna hv. þingmenn vilja ekki taka slíka umræðu. Ég sé ekkert annað en jákvætt við hana. Ég benti á eina grein sem ég tel stórlega gallaða. Það væri mjög gott fyrir umræðuna ef fram kæmu til dæmis 

Hæstv. forseti. Ég tek, eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson, eindregið undir þá ósk hv. þm. Péturs Blöndals sem hér hefur komið fram um að gefinn verði rýmri tími í dagskrá þingsins einhvern tíma á næstu dögum, hugsanlega á morgun og ef það næst ekki þá snemma í næstu viku, þar sem þingmenn fá tækifæri til að ræða efnislega um þau atriði sem gert er ráð fyrir að þjóðin gangi til atkvæða um 20. október. Ég held að það væri þarft. Alþingi er auðvitað ekki enn þá með neitt þingmál til afgreiðslu um þetta. Hins vegar vitum við sem hér störfum að Alþingi hefur, um leið og að vera löggjafarvald og hafa ýmiss konar önnur hlutverk, það hlutverk að vera einn helsti umræðuvettvangur þjóðarinnar á sviði stjórnmála. Þarna er verið að fjalla um mál sem við flest höfum skoðanir á. Og af hverju ekki að gefa svigrúm í störfum þingsins, eins og gert er ráð fyrir í 2. mgr. 60. gr. þingskapalaga, til að taka umfangsmikið og efnismikið mál 

Forseti. Nú ber nýrra við. Ég fagna mjög þessum áhuga sjálfstæðismanna, hv. þm. Péturs H. Blöndals og fleiri af hans tagi, að ræða efnislega um stjórnarskrána. Þetta er í fyrsta sinn, þetta er fyrsti dagurinn sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur komið með slíka tillögu eða borið sig til við að gera það. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur heima hjá sér ofan í skúffu 40 síður af efnislegum athugasemdum við stjórnarskrána sem hann hefur því miður ekki fengið að bera fram hér á þinginu með nokkrum hætti. Og hv. þm. Illugi Gunnarsson, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, hefur eina athugasemd við eina grein og hann ætlar að taka heilan dag í að ræða þá athugasemd hér. Ég fagna þessu og ég skora á forseta að efna til slíks málfundar annaðhvort hér í þingsölum eða þá í nærliggjandi húsum. Á Thorvaldsen er til dæmis ágætt húsnæði til að gera það. Ekki er búið að leggja niður Nasa, við gætum farið þangað, þannig að stjórnmálamenn á þinginu geri sjálfum sér og öðrum grein fyrir því hvað þeim finnst efnislega um tillöguna. Ég fagna þessu og tel það áfanga í stjórnarskrármálinu að Sjálfstæðisflokkurinn hafi komið sér upp skoðunum, 40 síðum á einn bóginn og einni athugasemd á hinn veginn.

Frú forseti. Ég ætla ekki að ræða um ummæli hv. þm. Marðar Árnasonar um mig þar sem hann talaði niður til mín á alvarlegan hátt. Ég ræddi ítarlega og mjög oft um mál nr. 3 á síðasta löggjafarþingi og hafi hv. þingmaður ekki hlustað á þá umræðu er hann ekki að sinna sínu starfi. En ég held áfram að skora á frú forseta að taka þetta mál á dagskrá til umræðu. Það er nefnilega svo að samkvæmt 79. gr. er Alþingi Íslendinga stjórnarskrárgjafinn. Alþingi Íslendinga er stjórnarskrárgjafinn og skal setja þjóðinni stjórnarskrá samkvæmt gildandi stjórnarskrá sem við öll höfum svarið eið að og við eigum að fara eftir þeirri stjórnarskrá, frú forseti. Við verðum því að ræða málið efnislega. Þegar búið verður að greiða atkvæði um tillögurnar eftir tíu daga þá er spurning hvaða staða kemur upp, því að þingmenn skulu samkvæmt bæði nýju tillögunum og gömlu stjórnarskránni, sem við höfum svarið eið að, fylgja sannfæringu sinni en ekki tilmælum eða neinum fyrirmælum frá öðrum, eins og stendur í bæði nýju hugmyndunum og gömlu stjórnarskránni. Þjóðin getur því ekki haft áhrif á stjórnarskrána eins og hún er sett upp, bæði núna og í tillögu stjórnlagaráðs.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði mér að sneiða hjá því að svara hv. þm. Merði Árnasyni, enda eru athugasemdir hans moðreykur í þessari umræðu og tengjast ekki þeirri ósk sem við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum borið fram gagnvart forseta sem er einföld, að efnt verði til umræðu samkvæmt 2. mgr. 60. gr. þingskapa um tillögur stjórnlagaráðs í þinginu í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar 20. október. Forseti hlýtur að taka þá beiðni okkar, nokkurra þingmanna og að ég hygg þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins, til greina og taka efnislega afstöðu til hennar burt séð frá útúrsnúningum hv. þm. Marðar Árnasonar. Ég ætla þó ekki að sniðganga hv. þm. Mörð Árnason algjörlega í svari mínu, mér finnst rétt að geta þess eins og hv. þm. Pétur Blöndal að hér áttu sér stað efnislegar umræður fyrir nákvæmlega ári síðan um málið þar sem til dæmis sá sem hér stendur hélt 40 mínútna ræðu sem snerist öll um gallana á tillögum stjórnlagaráðs. Má fletta því upp í þingskjölum 

Forseti hefur heyrt beiðni hv. þingmanna um sérstaka umræðu um stjórnarskrármálið og kemur þeim tilmælum áleiðis.

Frú forseti. Hvers vegna vilja menn þjófstarta efnislegri umræðu um einstakar greinar stjórnarskrárinnar þegar einungis fáir dagar eru þar til þjóðin sjálf mun segja álit sitt á þeim efnisgreinum? Hvers vegna ættum við að vilja hefja þá umræðu áður en við vitum hver er vilji almennings og afstaða til þeirra efnisatriða sem valdið hafa ágreiningi og skiptum skoðunum? 
             Stundum veltir maður því fyrir sér hvort fólk kunni ekki þingsköpin. Þegar málið kemur inn til Alþingis í formi frumvarps eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna er eðlilegt að við tökum efnislega umræðu um málið á vettvangi þingsins. 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka beiðni okkar sjálfstæðismanna um að hér verði tekin til umræðu dagspart eða jafnvel heilan dag drög að nýrri stjórnarskrá. Það er erfitt að finna jafnríkt tilefni til að ræða jafnmikilvægt mál og þetta. Það er mikilvægt að hafa hér ítarlega og opna umræðu um málið. Það er ekki rétt að nálgast það þannig að öðrum megin sé þjóðin og hinum megin sé þing. Þetta fer jú saman. Við þingmenn erum hluti af þjóðinni. Það er alveg eðlilegt að við tökum umræðu okkar á milli um málið, það verði hluti af umræðu þjóðarinnar, þó ekki þannig að við þingmenn segjum þjóðinni til eða frá hvað hún eigi að gera, enda höfum við enga stöðu til þess. En það er sjálfsagt mál að skoðanir okkar komi fram á einstökum greinum málsins þannig að rökin heyrist, bæði frá okkur og öllum öðrum sem um málið fjalla. Það mun auka líkurnar á góðri kjörsókn og það mun dýpka 

Frú forseti. Á undanförnum mánuðum, jafnvel missirum, hefur Sjálfstæðisflokkurinn tíðkað það að tala niður það ferli sem undirbúningur að nýrri stjórnarskrá hefur verið í. Síðast í dag og líka í umræðum um störf þingsins í gær var talað með niðurlægjandi hætti um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem fara á fram eftir tíu daga og hún kölluð skoðanakönnun.

Já.

Það verður þó að segjast eins og er að Sjálfstæðisflokkurinn hefur nú snúið við blaðinu og vill nú taka þátt í umræðum og nú vilja jafnvel fleiri en hv. þm. Pétur Blöndal taka þátt í atkvæðagreiðslunni sjálfri. Ég virði sérstaklega hv. þm. Birgi Ármannsson sem hefur með ítarlegum greinaskrifum í Morgunblaðið og jafnvel víðar gert grein fyrir afstöðu sinni í þessum málum. Við fáum næg tækifæri til að ræða málið hér á þinginu, vona ég, en nú skulum við hlusta á þjóðina og tala við hana. Það verður fínn fundur um stjórnarskrána í Lögbergi á mánudaginn sem Ásta Möller, sem eitt sinn var hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, hefur boðað alla þingmenn til. Ég held við ættum að mæta á hann og tala við þjóðina, 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að menn vilji ræða stjórnarskrána en það eru hins vegar heilmörg önnur áhugaverð og mikilvæg mál á dagskrá í dag. Ég vil hvetja forseta og samþingmenn mína til að einbeita sér að þeirri dagskrá sem liggur fyrir. Ég beini því til fólks sem hefur áhuga á því að ræða þetta mál að það eru fjölmargar aðrar leiðir til þess. Við höfum þegar rætt það margoft í þinginu. Þjóðin er núna í augnablikinu að fara í gegnum drögin frá stjórnlagaráðinu, þann bækling sem borinn hefur verið í hús. Hún er að sjálfsögðu að kynna sér ítarlega núgildandi stjórnarskrá og bera hana saman við drögin. Ég treysti þjóðinni fullkomlega til að gera það á þeim dögum sem eru fram að kosningum þann 20. október. Ég hvet fólk og vonast til þess að allir þingmenn muni hvetja fólk til að nýta sér þennan lýðræðislega rétt. Ég held að tími sé kominn til að við einbeitum okkur að þeirri dagskrá sem liggur fyrir.

Forseti. Ég get tekið undir það sem síðasti hv. þingmaður sagði en ég vil þó halda ákveðnum staðreyndum til haga. Ég hef fylgst lengi með umræðum um stjórnarskrána, á þessu þingi sem öðrum. Þegar ég settist á þing árið 1999 byrjaði ég á því að samþykkja viðamiklar stjórnarskrárbreytingar á kjördæmum landsins. Hér á árum áður gat maður farið efnislega í gegnum hverja einustu tillögu. Við höfum þó ekki enn þá fengið tækifæri til að ræða efnislega um þær tillögur sem stjórnlagaráðið setti fram, hvað þá að vita hug hæstvirtra ráðamanna, hæstvirtra ráðherra. Það kom berlega fram í byrjun vikunnar að meira að segja hæstv. allsherjarráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og fleira, Steingrímur J. Sigfússon, gat ekki einu sinni sagt hug sinn varðandi það hvort jafna ætti kosningaréttinn um allt land. Við höfum ekki fengið tækifæri til þess að ræða það. Þar stendur hnífurinn í kúnni, fyrir utan alla aðferðafræðina sem ég og ákveðnir þingmenn í Framsóknarflokknum höfum verið ósammála um. Ég er ósammála þeirri aðferðafræði sem notuð hefur verið til breytinga á stjórnarskránni.  
            

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hinnar háu umhverfis- og samgöngunefndar um þá tillögu til þingsályktunar sem forseti hefur þegar getið um, um aðgerðir til að efla og auðvelda póstverslun. Þingsályktunartillöguna flytja 11 þingmenn, sá sem hér stendur og auk hans hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Eygló Harðardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Birgitta Jónsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Siv Friðleifsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Álfheiður Ingadóttir og Lúðvík Geirsson. Meginefni tillögunnar er eiginlega að koma upp starfshópi á vegum forsætisráðherra með þátttöku annarra ráðherra og ýmissa samtaka og stofnana sem hafi það verkefni meðal annars að öðlast yfirsýn um sögu póstverslunar á Íslandi síðustu áratugi með samanburði við stöðu og þróun í grannlöndum, að meta líklega þróunarhneigð í póstverslun á næstunni og gera grein fyrir áhrifum aukinnar póstverslunar á stöðu neytenda annars vegar og stöðu íslenskra kaupmanna og þjónustufyrirtækja hins vegar. Verði þetta samþykkt er honum er falið að gera það í ljósi níu rannsóknaratriða sem talin eru upp í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Tillagan kom fyrst fram á fyrra þingi og kom til umfjöllunar í sömu nefnd og fjallaði um hana núna. Óskað var eftir umsögnum nokkurra aðila um málið og þær bárust. Það voru Íslandspóstur, Neytendasamtökin og Samtök verslunar og þjónustu sem sendu umsagnir og í öllum þeim umsögnum var mælt með samþykkt tillögunnar. Nefndin afgreiddi hana jákvætt á fyrra þingi í nefndaráliti en málið komst aldrei til síðari umr. vegna þrengsla í þinglok, eins og menn muna. Nú hefur umhverfis- og samgöngunefnd tekið fyrir hina nýju tillögu og samið um hana nefndarálit sem ég les nú úr, með leyfi forseta: „Meginefni tillögunnar lýtur að því að fela forsætisráðherra að setja á fót starfshóp sem kanni þróun og regluverk í póstverslun og geri tillögur að lagabreytingum og öðrum ráðstöfunum í því skyni að skapa póstverslun samkeppnisstöðu sem væri til hagsbóta fyrir neytendur og atvinnufyrirtæki. Afstaða nefndarinnar á síðasta þingi kom fram í nefndaráliti (þskj. 1236) og sagði þar m.a. að póstverslun hefði farið vaxandi undanfarin ár, eins og fram kæmi í greinargerð, og þörf aukist fyrir bætt lagaumhverfi á þessu sviði. Nefndin tók heilshugar undir þingsályktunartillöguna og fagnaði því að settur yrði á fót starfshópur í því skyni að efla og auðvelda póstverslun. Nefndarálitinu var dreift 26. apríl en málið komst ekki til síðari umræðu áður en þingi var frestað í júní. Nefndin hefur nú athugað málið að nýju, er á sama máli og lýst er í nefndarálitinu frá því í vor, og leggur til að tillagan verði samþykkt.“ Undir þetta rita allir nefndarmenn sem komust á þann fund þegar málið var tekið fyrir, nefnilega hv. þingmenn Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður nefndarinnar, Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall og Atli Gíslason auk mín sem var tilnefndur framsögumaður málsins. Þá er ekki annað eftir í þessu, nema fram komi fyrirspurnir um málið, en að þakka nefndarmönnum, bæði nú og á síðasta þingi, fyrir góða samvinnu og viðbrögð í þessu efni og þeim sem skiluðu umsögnum um tillöguna. Þetta er ekki stórt mál og hefur verið afgreitt í samkomulagi hingað til og verður það áfram, hygg ég. Það gæti átt eftir að auðvelda mönnum frjálsa verslun á landinu og stuðla að bættum verslunarháttum, bæði fyrir neytendur og verslunarmenn, innlenda og erlenda.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir þessa þingsályktunartillögu. Ég er henni mjög hlynntur, tel hana vera af hinu góða. Ég furða mig hins vegar á því að hún skuli hafa farið í umhverfis- og samgöngunefnd. Flest atriði sem um er rætt í greinargerðinni falla undir efnahags- og viðskiptanefnd. Spurningin er þessi: Hvers vegna fór þetta í umhverfis- og samgöngunefnd en ekki til efnahags- og viðskiptanefndar? Það er verið að tala um að fella niður virðisaukaskatt ef hann er ekki mikill. Það er líka talað um að setja gjaldskrá fyrir umsýslugjöld vegna tollafgreiðslna o.s.frv., allt meira og minna mál sem falla undir fjármálaráðuneytið eða viðskiptaráðuneytið og ættu þar af leiðandi að heyra undir efnahags- og viðskiptanefnd. Ég endurtek að ég tel þetta vera góða hugmynd. Reyndar er eingöngu verið að fela forsætisráðherra að setja á fót starfshóp þannig að þetta er enn ein nefndin. Það getur vel verið að eitthvað gott komi úr því og út úr því komi eitthvað sem geri þessa verslun liprari. Þarna er um að ræða virkilega samkeppni við aðra verslun og ef vel tekst til mun sú samkeppni lækka verð til neytanda eins og alla jafna gerist með samkeppni. En svo vill til að samkeppnismál heyrir líka undir efnahags- og viðskiptanefnd.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir stuðning hans við málið og get tekið undir athugasemd hans. Það vafðist aðeins fyrir mér á fyrra þingi hvaða nefnd ég ætti að mæla með að sæi um þetta mál. Efnahags- og viðskiptanefnd kom vissulega mjög til greina, en af því þetta fjallaði meðal annars um póstinn, Íslandspóst, lagði ég þetta til og ekki bárust um það athugasemdir. Ég held að það skipti kannski ekki öllu máli. Það er alveg ljóst að þegar tillögur um breytingar koma frá þessari nefnd verða mjög margar þeirra ræddar í hinni háu efnahags- og viðskiptanefnd þannig að nefndarmenn þar geta byrjað að hlakka til þeirra umbóta sem við komum á þegar nefndin hefur lokið störfum. Það sést nú líka á því að í nefndinni eiga að vera, fyrir utan fulltrúa frá samtökum kaupmanna, flutnings fyrirtækja og neytenda, starfsmenn eða fulltrúar ráðamanna í fjármála- og efnahagsráðuneyti, innanríkisráðuneyti og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, auk fulltrúa forsætisráðherra sem verður formaður nefndarinnar. Þannig að hér þarf að koma víða við. Það var ekki allt sem benti til að þetta ætti að fara í eina nefnd öðrum fremur á þinginu. En athugasemdin er fullkomlega við hæfi og alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta hefði alveg eins og ekkert síður átt að fara í þessa nefnd.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, nr. 87/2008, með síðari breytingum (afnám umsóknarfrests til að sækja um leyfisbréf). Það er öll allsherjar- og menntamálanefnd sem flytur þetta mál. Kjarninn er sá að við ætlum að leggja undir breytingu á 3. mgr. 23. gr. laganna, að hún orðist svo, með leyfi forseta: „Þeir sem innrituðust í fullgilt 180 eininga kennaranám, bakkalárnám, til kennslu í leik-, grunn- og framhaldsskólum á grundvelli laga um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum grunnskólakennara, framhaldsskólakennara og skólastjóra, nr. 86/1998, og luku náminu fyrir 1. júlí 2012 eiga rétt á útgáfu leyfisbréfs til kennslu í leikskólum, grunnskólum og/eða framhaldsskólum. Sama gildir um þá sem innrituðust í 60 eininga diplómanám til kennslu í grunn- og framhaldsskólum og luku náminu fyrir 1. júlí 2012.“ Kjarninn er sá að okkur bárust ábendingar frá hópi nemenda í námi til B.Ed.-gráðu sem luku námi sínu fyrir 1. júlí 2012, líkt og markmiðið var, en gættu þess ekki að sækja um leyfisbréf samkvæmt 3. mgr. 23. gr. laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla fyrir þann tíma, sóttu sem sagt ekki um áður en sá frestur rann út. Um er að ræða á annan tug nemenda sem svo er ástatt um og eiga þeir það eina úrræði í stöðunni að bæta við sig tveimur árum í námi til meistaragráðu á sviði menntunarfræða. Því er lagt til í frumvarpinu, eftir viðræður við þennan hóp og eindregnar óskir frá þeim, að felldur verði brott frestur til að sækja um leyfisbréf en þess í stað lagt til grundvallar að þeir sem byrjað hafi fullgilt kennaranám samkvæmt námsskipulagi eldri laga um lögverndun á starfsheiti og starfsréttindum kennara eigi rétt á útgáfu leyfisbréfs og sé sá réttur ótímabundinn þannig að ekki sé verið að mismuna nemendum eftir því hvort þeir sóttu um þennan frest eða ekki, þetta er bara út frá því. Þetta er bara út frá því hverjir höfðu hafið námið með gamla fyrirkomulaginu ef svo má segja eða fyrra fyrirkomulagi. Með sambærilegum hætti er lagt til að þeim sem innritast hafi í 60 eininga diplómanám til kennslu í grunn- og framhaldsskólum á grundvelli laga og lokið hafa náminu fyrir 1. júlí 2012 veitist ótímabundinn réttur til útgáfu leyfisbréfs. Við erum að ræða jafnræðismál og mikilvægt sanngirnismál fyrir þann hóp sem lendir í þessari stöðu, er á þessum skilum þegar verið er að breyta svo mjög fyrirkomulagi námsins, m.a. þannig að námið lengist og tekur breytingum, að þeir njóti jafnstöðu við aðra þá sem hófu námið fyrir þann tíma en sóttu um frestinn. Eftir 1. júlí 2011 kom í ljós að stór hópur nemenda í bakkalárnámi og uppeldis- og kennslufræðinámi hafði ýmist lokið námi fyrir 1. júlí 2011 en lét hjá líða að sækja um leyfisbréf fyrir þann tíma og náði því ekki að ljúka náminu. Fulltrúar þessara nemenda leituðu ásjár menntamálanefndar Alþingis á síðasta löggjafarþingi, sem útbjó frumvarp til breytinga á áðurnefndri málsgrein. Í nefndaráliti menntamálanefndar við afgreiðslu þess frumvarps sem varð að lögum sagði eftirfarandi: „Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu var við samþykkt laga um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leik-, grunn- og framhaldsskóla, nr. 87/2008, ákveðið að þeim sem byrjað hefðu kennaranám fyrir gildistöku laganna yrði veittur frestur til 1. júlí 2011 til að fá leyfisbréf til kennslu að loknu bakkalárprófi og tilskildu námi í uppeldis- og kennslufræðum. […] Við meðferð málsins skoðaði nefndin sérstaklega hvort þessi frestur væri nægjanlega langur. Bent var á að umsagnarfrestur um grunnnám á háskólaárinu 2011–2012 var til 5. júní 2011 og þar af leiðandi gætu þeir nemendur sem frumvarpið lýtur að ekki nýtt sér þennan frest.“ Áfram segir: „Niðurstaðan var sú að eftirfarandi breyting varð á 3. mgr. 23. gr. laga nr. 87/2008 á 139. löggjafarþingi: „Þeim sem innrituðust í 180 eininga bakkalárnám til kennslu í leik-, grunn- og framhaldsskólum fyrir 1. júlí 2008 og áttu við lok vormissiris 2011 þrjátíu eða færri einingum ólokið til prófs veitist frestur til að sækja um útgáfu leyfisbréfs til kennslu í leik-, grunn- og/eða framhaldsskóla til 1. júlí 2012.“ Eins og ég rakti hér áðan var ákveðinn hópur sem brann inni með þetta, hafði ekki sótt um frestinn en uppfyllti svo sannarlega öll skilyrðin og markmiðin sem þáverandi menntamálanefnd hafði lagt upp með. Ég tel því mjög mikilvægt að við bregðumst við þessu og jöfnum þannig stöðu þeirra við aðra nemendur og blöndum þessu að öðru leyti ekki saman við umræðu sem er uppi um kennaramenntun, hvort það hafi verið heillaskref eða ekki að lengja námið. Ég held að það hafi verið í sjálfu sér. Verið er að ræða hvort skoða eigi að nám leikskólakennara verði áfangaskipt þannig að þeir geti hafið störf með tiltekin réttindi eftir þrjú ár, en ljúki áfram fimm ára námi til fullnustu. Þetta er til skoðunar eins og ég nefndi í þingræðu í gær, sveitarfélög og fleiri hafa verið með ákall um það. Það verður að sjálfsögðu aldrei gert nema í nánu samráði við greinina sjálfa sem vill ekki bakka og stytta námið en er tilbúin til að skoða áfangaskiptingu. Ég held að það eigi bara að ræða þetta í rólegheitum og af yfirvegun í vetur. Við getum gert það í framhaldi af þessu en annars ætlaði ég ekki að flétta því saman við þetta mál. Ég þakka nefndarmönnum úr öllum þingflokkum sem sæti eiga á Alþingi fyrir að bregðast skjótt við og taka þátt í því að flytja þetta mál. Nefndin flytur þetta öll þannig að þetta ætti að geta gengið greitt í gegnum þingið þó að við höfum ákveðið að taka þetta inn í nefndina og fá umsagnir og fjalla um það til að gæta ýtrustu nákvæmni í meðferð málsins. Ég efast ekki um að þetta geti gengið hratt fram hér.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að flytja þetta frumvarp fyrir hönd og með hv. allsherjarnefnd og hv. menntamálanefnd. Mér finnst vera of áberandi, frú forseti, að verið sé að leiðrétta og laga lög stuttu eftir að þau hafa verið sett. Hér er enn eitt dæmið um að menn hafi ekki farið í gegnum þá möguleika sem gætu komið upp í raunveruleikanum, því að raunveruleikinn er ekki alltaf sléttur og felldur. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem mælti fyrir þessu máli, hvort ekki hafi verið fyrirséð, þegar lögin voru sett, að lengri tímafrest þyrfti. Ég vil líka spyrja hvort eðlilegt sé að þessi tími sé ótakmarkaður þannig að menn geti komið eftir 30 ár og sagt: Heyrðu, ég lauk þarna prófi, nú ætla ég að fá skírteinið eða réttindin. Ég spyr hvort ekki sé eðlilegt að hafa einhver mörk eða að menn geti einhvern veginn látið þetta fjara út með sólarlagsákvæði. Mér finnst mjög slæmt að hafa svona ákvæði frá 2008 í lögum og að menn geti komið löngu seinna og vísað í eitthvert ákvæði um að þeim hafi nú verið breytt 2012, lögunum frá 2008, og þeir ætli að nota sér þann rétt sem gefinn var 2012. Þetta gerir lagabókina afskaplega flókna og leiðinlega yfirlestrar og undirstrikar þær villur sem menn hafa gert í lagasetningunni. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort ekki sé rétt að hafa einhver mörk á þessu þegar þetta verður rætt frekar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendinguna. Hann er nú með þingreyndari mönnum hér á Alþingi og hefur í gegnum marga lagagjörðina gengið. Þess vegna mælir hann af reynslu þegar hann kemur með þessa ábendingu. Við munum að sjálfsögðu skoða það. Hvort þetta var fyrirsjáanlegt? Í sjálfu sér kannski ekki en af því að þetta var tiltekinn hópur var skýrt að sækja þyrfti um frestinn, en svo kom í ljós að ekki höfðu allir áttað sig á því. Það er alla vega miklu betra að bregðast við með því að breyta lögunum en láta það ógert og láta þá lítinn hóp gjalda fyrir svona takmörkun eins og þann tímasetta frest. Ég held að það sé alltaf til bóta. Þó það flæki kannski hlutina er það hlutverk okkar að bregðast við og breyta lögum ef svona hnökrar eru uppi. Þetta er ekki stórbrotið í stóra samhenginu, en snertir grundvallarhagsmuni þessa hóps. Ég var ekki í neinum vafa um það, þegar málið rak á mínar fjörur, að við ættum að fara þessa leið og breyta þessu fyrirkomulagi með frestinn. Það er svo augljóst við hvaða hóp þetta á, þá sem höfðu hafið nám samkvæmt fyrra fyrirkomulagi kennaramenntunar, að þeir gætu lokið á réttu tempói og innan þess ramma sem þar er settur upp, af því breytingin var umtalsverð eins og blasir við.

Frú forseti. Ég var engan veginn að gagnrýna lagasetninguna, þessa breytingu, ég var engan veginn að gera það. Ég tel nauðsynlegt að bregðast við þegar svona agnúar koma upp. En ég var að benda á veiluna í lagasetningunni á sínum tíma, að gera ekki ráð fyrir lengri fresti þannig að fólk þyrfti ekki að bregðast svona hratt og skyndilega við. Ég vildi líka ræða það hvort ekki þurfi, í þeim lagatexta sem við nú ræðum, að setja inn einhver tímamörk, segjum árið 2014 eða 2015 eða eitthvað slíkt, þannig að þetta vofi ekki endalaust yfir, sé ekki endalaust ákvæði í lagasafninu - breyting á lögum frá 2012 sem var breyting á lögum frá 2008 - þannig að lagasafnið verði einhvern tímann pínulítið einfaldara.

Frú forseti. Það var það sem nefndin gerði í yfirferð sinni yfir málið í hittiðfyrra, hún lengdi frestinn en sá ekki fyrir að þetta með umsóknina um leyfið mundi standa í vegi fyrir einhverjum. Ég held að það hafi í sjálfu sér ekki verið fyrirsjáanlegt, en það reyndist svo. Hvað hitt atriðið varðar munum við að sjálfsögðu skoða það í nefndinni. Við munum senda málið til umsagnar og fara yfir alla fleti sem upp koma á því. Það skiptir mestu máli að lagagjörð hvað þetta varðar sé vönduð og endanleg. Þetta snýr að einföldu atriði en miklu sanngirnismáli fyrir þann hóp sem í hlut á.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda við leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Fyrir það fyrsta er ánægjulegt að þetta allt skuli nú vera í einum lagabálki. Ég ætla að byrja á því að þakka formanni nefndarinnar fyrir frumkvæðið sem er að mínu mati gott og ég styð heils hugar. Þrátt fyrir að allur þingheimur hafi á sínum tíma samþykkt þá miklu breytingu sem varð á skólalöggjöfinni, hvort sem það var á leik-, grunn- og framhaldsskóla eða á menntun og ráðningu kennara o.fl., þá sáu menn ekki fyrir endann á námsskipulagi þeirra sem höfðu hafið nám og voru kannski með réttmætar væntingar, eins og það er kallað, til að klára námið á ákveðnum tíma og öðlast um leið þau réttindi sem því fylgir. Ég vil draga það fram hér að mér finnst þingið bregðast réttilega við og á skynsaman hátt um leið og það setur ákveðinn ramma um þá sem teljast vera í vanda eða í ákveðinni óvissu eftir að hafa hafið nám samkvæmt gamla fyrirkomulaginu um kennslu og menntun einstaklinga til að sinna hinu mikilvæga kennarastarfi frá leikskóla upp í framhaldsskóla. Að þessu sögðu hafði ég ætlað að ljúka máli mínu, en hv. formaður nefndarinnar kom inn á mikilvægt málefni sem var meðal annars hreyft við í gær þegar nefndin fór góðu heilli í heimsókn til Háskóla Íslands. Það er margt hægt að ræða um þá heimsókn alla en ég mun koma að henni í máli sem snertir vísindarannsóknir og sameiningu samkeppnissjóða á sviði rannsókna og vísinda. Ég mun koma inn á ákveðna þætti þar í ræðu minni á eftir. En við ræddum líka kennaranámið. Ég vil aðeins rifja það upp að á sínum tíma gafst okkur einstakt tækifæri sem við vorum búin að vinna að - ég vil draga það fram að allir flokkar komu að því, allir sem einn höfðu metnað til að gera ágætt skólakerfi betra. Við einbeittum okkur að heildstæðri breytingu á leik-, grunn- og framhaldsskóla. Það var öllum, ég man ekki til þess að neinn hafi sagt að eitt skólastigið væri eitthvað síðra eða æðra en annað, heldur ræddum við það að við ættum að horfa á skólakerfið sem eina heild frá leikskóla upp í framhaldsskóla og ef til vill háskóla, þess vegna hefur leikskólastigið nokkuð lengi verið flokkað sem fyrsta skólastigið. Ég hef ekki alltaf verið sammála því sem forsvarsmenn Kennarasambands Íslands hafa sagt í hinum ýmsum málum, m.a. kjaramálum og um fyrirkomulag varðandi kennslu, kennsluskyldu og fleira. Það er gott og blessað. Við höfum átt opinskáar umræður um það í gegnum tíðina og eðlilega sýnist sitt hverjum. Hitt er þó annað að einmitt í því máli sem formaður allsherjarnefndar, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, hreyfði við hér áðan varðandi leikskólakennaranámið þá var það í hugum flestra sem hér voru inni að með lengingu leikskólakennaranámsins værum við að undirstrika mikilvægi leikskólans sem fyrsta skólastigs. Við sáum líka fram á það sem hefur enn ekki litið dagsins ljós, að eftir fyrstu þrjú árin yrðu væntanlega sett fram ákveðin réttindi sem hver og einn sem mundi sækja og stunda leikskólakennaranám mundi öðlast eftir fyrstu þrjú árin af því við gerðum okkur grein fyrir því að hugsanlega þætti mönnum mikið í lagt. Við bentum meðal annars á útlönd sem við erum iðulega hvött til að gera, bentum á Finnland og aðrar þjóðir, og sögðum: Við viljum undirstrika mikilvægi kennaramenntunar. Samhliða því sameinuðum við reyndar Kennaraháskólann og Háskóla Íslands til þess að byggja upp kennaramenntunina. Við sögðum að við vildum gera sömu kröfu til allra skólastiga. Ég tel enn að það sé rétt, en ef það er mikil hindrun að leikskólakennaranámið er fimm ár þá verðum við að fara yfir það. Ég er hins vegar á því að við eigum að finna aðrar leiðir en að stytta námið sem slíkt því að ég tel mikilvægt að við höldum áfram því meginprinsippi sem ég tel, eins og ég sagði áðan, að flestir hér inni hafi verið sammála um, þ.e. að líta á skólastigin sem eina heild. Ég sá fyrir mér og hef margoft bent á merkilega skólatilraun og nýjung sem er í hinum yndislega Mosfellsbæ sem er Krikaskóli, frá eins til tíu ára, þar sem við sýnum fram á sveigjanleika og samfellu á milli skólastiga. Þá er mikilvægt að við höfum kennara sem hafa þekkingu, reynslu og grundvöll af kennaranáminu til að geta sinnt slíkum skóla og báðum skólastigum, þ.e. neðri bekkjum grunnskóla og leikskólastiginu. Það sama sáum við fyrir okkur með efri stig, þ.e. að grunnskólakennarar gætu kennt í efri stigum grunnskóla og framhaldsskóla, hægt yrði að samtvinna það. Þetta var allt saman langtímaplan. Ef það plan hikstar eitthvað ber okkur að sjálfsögðu að fara yfir það. Ég fagna því sérstaklega sem hæstv. ráðherra hefur sagt hvað þetta varðar, en hvet hana til að fara varlega í yfirlýsingum um að beinlínis eigi að stytta leikskólakennaranámið í þrjú ár. Ég held að hún hafi ekki gert það fram til þessa og fagna nálgun hennar við að leysa þessi mál. Ég held að málið sé miklu stærra en hvað leikskólakennarafjöldann og námið varðar. Námið er að mínu mati ekki sú fyrirstaða að við fáum ekki nægilega marga í leikskólakennaranámið heldur er það ekki síður launaumgjörðin. Það verður aldrei of oft sagt að laun kennara eru ekki há, en á móti kemur að Kennarasambandið verður líka, og um það greinir mig og Kennarasambandið á, að slaka á kröfum sínum hvað varðar umgjörð og svigrúm sveitarfélaga til að reka skólakerfið af metnaði. Ef þetta færi saman sæjum við betri kjör til handa kennurum því að þá sæju sveitarfélögin tækifæri í auknum sveigjanleika varðandi rekstur leik-, grunn- og hugsanlega framhaldsskóla eins og sumir hv. þingmenn hafa verið að ræða um, að færa framhaldsskólann yfir til sveitarfélaganna. Það er seinni tíma mál, en er þess virði að verða rætt líka og kannski í samræmi við það sem ég hef sagt hér, að líta á skólakerfið sem eina heild. Þess vegna vildi ég taka þetta upp. Ég er enn þeirrar skoðunar að við eigum að gera kröfur til þeirra sem eru kennaramenntaðir. Þó að það sé að sjálfsögðu kennaramenntunarstofnananna að setja fram þær kröfur með ákveðnum hætti þá eigum við að gera svipaðar kröfur til allra leikskólastiga og ekkert að gefa afslátt af því. Ég hvet fólk og helst þverpólitíska hópa til samvinnu við helstu hagsmunaaðila, fjölskyldurnar, heimilin í landinu, Kennarasambandið og sveitarfélögin til að fara yfir þessi mál til þess að leita leiða og lausna þannig að við sjáum fleiri menntaða leikskólakennara í framtíðinni. Það er að mörgu að hyggja þegar kemur að því verkefni. Aðeins aftur varðandi heimsókn okkar til Háskóla Íslands af því ég veit það að hv. formaður nefndarinnar, Björgvin G. Sigurðsson, hefur ljáð máls á því að við tökum upp sérstaka umræðu um kennaramenntunina og framtíð kennaramenntunar sem slíkrar. Nú eru tæplega fimm ár síðan við samþykktum lögin. Ég held að það væri afar fróðlegt og hugsanlega gott aðhald fyrir kennaramenntunarstofnanirnar, eins og hina merkilegu stofnun Háskóla Íslands, að sjá mótun kennaramenntunar undir nýrri regnhlíf, bæði regnhlíf sameinaðs háskóla og ekki síður undir nýjum formerkjum sem ný skólalöggjöf hefur sett og markað. Ég tel mikilvæga tíma vera fram undan. Ég hef sagt að eitt mikilvægasta hlutverk Háskóla Íslands í dag sé ekki bara að stunda rannsóknir, sem hann gerir reyndar með stórkostlegum árangri og nær m.a. merkilegu skori í Times Higher Education þar sem hann nær hærra en síðast og voru þó margir svartsýnir á það og gerðu góðlátlegt grín að því að háskólinn skyldi á sínum tíma setja sér háleit markmið, heldur um leið og hann stuðlar að og heldur áfram að efla rannsóknir og vísindi hvar sem er í samfélaginu en ekki síst í grundvallarstofnuninni, sem er í háskólanum sjálfum, verðum við að vita nákvæmlega hvað Háskóli Íslands ætlar sér að gera með kennaramenntunina. Ég ætla með engu móti að fara inn á hið akademíska frelsi Háskóla Íslands sem ég undirstrika að er afar mikilvægt fyrir hvert samfélag sem vill vera þekkt fyrir að vera rannsóknar-, vísinda- og menntasamfélag. Við eigum engu að síður að hafa skoðun á hlutverki Háskóla Íslands varðandi mótun kennaramenntunar með tilliti til nýrra laga, sem allt Alþingi samþykkti og stóð að í gegnum margra ára hópavinnu, margra ára samstarf í gegnum árin, gegnum margar ríkisstjórnir, og því hvernig kennaramenntun við viljum sjá, hvort sem við erum að tala um kennaramenntun á sviði leikskóla, grunnskóla eða framhaldsskóla og hvernig sveitarfélögin geta meðal annars komið inn í þá þróun og haft skoðanir á því hvernig slík menntun eigi að vera uppbyggð. Að þessu sögðu og eftir að hafa rammað þetta inn ítreka ég enn og aftur ég styð þetta mál. Við munum að sjálfsögðu fara vel yfir það aftur og fá einhverjar umsagnir um málið sem við erum að ræða, þ.e. um breytingu á lögum um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda. Þetta er að vissu leyti tæknilegt mál, en það skiptir ákveðna einstaklinga máli, þótt þeir séu ekki margir, og því fagna ég því að við á þinginu höfum burði, snerpu og ákveðið svigrúm til þess að bregðast við þegar fólkið kallar.

Frú forseti. Ég vil fyrst lýsa yfir stuðningi mínum við það frumvarp sem hér er lagt fram af hv. allsherjar- og menntamálanefnd og tek undir að mikilvægt er að löggjafinn bregðist við þegar koma fram réttmætar ábendingar hvað varðar þá löggjöf sem sett var fyrr á þessu kjörtímabili, þannig að ég styð þetta frumvarp. Mér finnst hins vegar ástæða til að blanda mér aðeins í þessa umræðu um kennaramenntunina. Mín skoðun er sú að það hafi verið rétt skref að lengja námið í fimm ár. Ég rökstyð þá skoðun út frá þeim faglegu rökum sem voru færð fram á þeim tíma þegar sú umræða fór fram í þinginu, en líka út frá þeirri umræðu sem hefur farið fram síðan á hinum alþjóðlega vettvangi þar sem verið er að ræða um menntamál. Fólk hefur horft til þróunar á kennaramenntun hér á landi og fundist það mjög merkilegt skref að setja niður jafnlanga menntun fyrir ólík skólastig. Ég held að þetta sé nokkuð sem við eigum að halda áfram með. Mér finnst mikilvægt að það komi fram nú þegar þessi umræða er uppi. Hins vegar vil ég vekja athygli hv. þingmanna á skýrslu sem unnin var fyrir mennta- og menningarmálaráðuneytið nýlega og er á heimasíðu ráðuneytisins, um aðgerðir til eflingar leikskólastiginu. Saman komu Samband íslenskra sveitarfélaga, Félag leikskólakennara og þær háskólastofnanir sem standa að kennaramenntun og lögðu til ákveðnar tillögur í þessari skýrslu um þá áfangaskiptingu sem hér var nefnd af hv. formanni allsherjar- og menntamálanefndar og hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur þar sem horft er til þess að hægt sé að þrepaskipta náminu rétt eins og við gerum almennt þegar við lítum til háskólanáms sem við skipuleggjum samkvæmt Bologna-ferlinu í þrjú þrep. Það er gert í ákveðnum áföngum sem skilar sér svo inn í það hvernig störfin eru metin. Ég held að það sé ekki rétt leið að hvika frá fimm ára leikskólakennaranámi. Ég held hins vegar að það sé áhugavert að skoða þessa áfangaskiptingu fyrir námið. Það er það sem háskólarnir vilja gera. Þeir eru líka að skipuleggja námið út frá þeirri hugmyndafræði að skapa þá samfellu milli skólastiga sem stefnt var að á sínum tíma, til að mynda með því að mennta kennara sem eru ekki eingöngu að mennta sig til að kenna í leikskólum heldur líka á lengri stigum grunnskóla, kennara sem kenna á miðstigi, kennara sem kenna á gamla gagnfræðastiginu og í framhaldsskólum. Þetta flæði má sjá í uppbyggingu námsins. Þar hefur til að mynda Háskólinn á Akureyri verið með mjög áhugaverðar hugmyndir. Ég fagna því ef hv. allsherjar- og menntamálanefnd ætlar að taka þessi mál til skoðunar. Ráðuneytið hefur átt í mjög virku samráði við menntavísindastofnanirnar, þ.e. HÍ, HA og Listaháskólann sem hefur verið með kennaranám fyrir þá sem ætla sér að verða listmenntakennarar, þannig að þarna er mikil gerjun í gangi. Ég fagna því ef hv. þingmenn vilja taka þá umræðu upp í þessum sal eða í nefndinni því að ég tel að við stefnum í mjög spennandi átt með kennaranámið. Það vildi ég fyrst og fremst nefna. Það er hins vegar áhyggjuefni hve fáir sækja núna um leikskólakennaranámið. Ég held að þar dugi ekki að horfa bara á lengd námsins. Þar þarf að skoða kjörin eins og hér var nefnt. Það þarf líka að skoða hvaða leiðir aðrar þjóðir hafa farið til að fjölga nemendum í kennaranámi. Það er ekkert launungarmál og kemur fram í umræddri skýrslu að hugsanlega þarf hreinlega að fara í átak til að kynna þetta nám til að laða fleiri nemendur að. Það hefur til dæmis verið gert í Noregi. Það hefur verið gert í tengslum við kennaramenntun almennt í Bretlandi. Bæði þau átök skiluðu miklum árangri þannig að ég held að þarna þurfi að skoða ýmsar fleiri leiðir.

Frú forseti. Þetta var mikilvægt innlegg af hálfu ráðherra að mínu mati til menntamála og þróunar menntamála og framvindu þeirra til lengri og skemmri tíma litið. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi orð. Ég verð að segja og mér er það ekkert þungt í skauti að ég er nokkurn veginn sammála hæstv. ráðherra í þessum efnum. Ég fagna því sérstaklega að ekki eigi að gefa eftir þessa kröfu, engu að síður er það er rétt sem kom fram í skýrslunni um aðgerðir til að efla meðal annars leikskólastigið að hugmyndir voru uppi um að áfangaskipta náminu. Ég tel það vel. Ég held hins vegar að það væri forvitnilegt fyrir okkur - við höfum nokkrar aðallega verið að ræða um kennaramenntunina í þessum sal í fyrra og í hittiðfyrra - og mikilvægt fyrir þingið að átta sig á hvernig kennaramenntunin og stofnanirnar þróa kennaramenntunina sem slíka undir þessari nýju regnhlíf nýrra laga. Ég tek undir og fagna orðum hæstv. ráðherra. Þetta eru spennandi tímar varðandi þróun kennaramenntunar og skólakerfið sem slíkt. Ef við sjáum að nemendum er almennt að fækka í kennaranámi, þeim sem sækja í háskólana til að öðlast kennaramenntun, þá þurfum við einfaldlega að huga að því hvort við förum í átak eða eitthvað annað og sameinast um það. Ég vona að við berum gæfu til að sameinast um það eins og við höfum gert í gegnum tíðina almennt um breytingar á skólakerfinu, hvort sem snertir kennaramenntunina eða annað, þótt það séu reyndar ákveðnir þættir í skólakerfinu sem við höfum ekki verið sammála um og snertir til dæmis samkeppni á sviði skólamála og hverjir geti komið að rekstri skólanna en það er önnur ella. Þetta mál sýnir að við höfum bæði metnað og ákveðnar og skýrar kröfur varðandi kennaramenntun. Það er mikilvægt að við höldum áfram og sameinumst um að leita úrbóta til að fjölga í kennarastéttinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Hér er um að ræða sama frumvarp og ég mælti fyrir á 140. löggjafarþingi en hins vegar hafa verið gerðar á því breytingar í samræmi við nefndarálit meiri hluta hv. allsherjar- og menntamálanefndar frá 13. júní síðastliðnum. Ég vonast til þess, í ljósi þess að þá var bent á að frumvarpið hefði komið fram á síðasta degi sem leyfilegt var að leggja fram mál, að þar sem þetta frumvarp kemur fram fyrr núna muni hv. allsherjar- og menntamálanefnd hafa tíma til að vinna áfram að þessu máli. Það liggur fyrir að fjölmiðlar eru að sjálfsögðu í stöðugri þróun og stjórnvöld verða að taka mið af því á hverjum tíma og búa þeim lagalega umgjörð við hæfi, það á ekki síst við um fjölmiðla í almannaþágu. Árið 2007 voru sett ný lög um Ríkisútvarpið sem fólu í sér breytt rekstrarform, auk þess sem tekjustofni þess var breytt. Lögbundin afnotagjöld voru afnumin. Í stað þess var lagt á sérstakt gjald, svokallað útvarpsgjald, á skattgreiðendur. Um mitt ár 2009 þegar rúmlega tveggja ára reynsla var fengin á ný lög ákvað ég að skipa starfshóp um almannaútvarp á Íslandi með það verkefni að meta áhrif nýrra laga og gera tillögur að úrbótum. Skilaði starfshópurinn tillögum sínum í byrjun árs 2010. Þær kynnti ég fyrir stjórn og stjórnendum Ríkisútvarpsins með ósk um að þær tillögur, sem ekki kölluðu á lagabreytingar, yrðu teknar til greina og var brugðist vel við því. Hins vegar kölluðu margar af tillögum starfshópsins um úrbætur á Ríkisútvarpinu á breytingar á gildandi lögum, auk þess sem athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA um tilhögun ríkisaðstoðar til Ríkisútvarpsins voru tilefni lagabreytinga. Af því leiddi að ég skipaði nefnd um endurskoðun laga um Ríkisútvarpið ohf. sem var ætlað að taka mið af tillögum starfshópsins og athugasemdum ESA, auk þess að líta til löggjafar nágrannalanda okkar um almannaþjónustuútvarp, sérstaklega löggjafar Norðurlandanna. Nefndinni var ætlað að fjalla um hvort auka þyrfti sjálfstæði Ríkisútvarpsins sem fjölmiðils í almannaþágu, hvort stofna þyrfti sérstakt dótturfélag utan um starfsemi Ríkisútvarpsins sem ekki félli undir útvarpsþjónustu í almannaþágu, hvort finna mætti leiðir til að auka gagnsæi í rekstri og lýðræði í stjórnunarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins. Nefndinni var einnig ætlað að leita leiða til að auka og tryggja sjálfstæði og starfsöryggi starfsmanna Ríkisútvarpsins við fréttir og tengda dagskrárgerð. Nefndinni var ætlað að taka tillit til þess og taka til skoðunar hver ætti að vera ábyrgð mennta- og menningarmálaráðherra á hlutafélaginu Ríkisútvarpið ohf. Enn fremur að skoða tilhögun á hlutverki stjórnar og skipunar hennar og fjalla um kosti og galla þess að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Nefndin skilaði niðurstöðu sinni í formi frumvarpsdraga í febrúar síðastliðnum. Þessi drög voru svo sett í opið samráðsferli þar sem öllum gafst kostur á að skila inn athugasemdum. Barst fjöldi athugasemda, bæði frá hagsmunaaðilum og líka frá einstaklingum um allt land, enda má í raun og veru segja að allir séu hagsmunaaðilar þegar kemur að Ríkisútvarpinu. Við lokafrágang frumvarpsins var leitast við að taka tillit til athugasemdanna og var frumvarpið svo lagt fram í fyrra, en í framhaldinu skilaði meiri hluti hv. allsherjar- og menntamálanefndar nefndaráliti og hefur frumvarpinu verið breytt í samræmi við þær breytingar sem þar voru lagðar til. Með frumvarpinu er mörkuð sú stefna að Ríkisútvarpið leggi megináherslu á það hlutverk sitt að veita fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Af því leiðir að lýðræðis-, menningar- og samfélagslegt hlutverk Ríkisútvarpsins er í forgrunni en viðskiptasjónarmið í starfseminni verða víkjandi. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að gerð verði skýr aðgreining á milli fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu og annarrar starfsemi, m.a. til að varna því að viðskiptaleg sjónarmið hafi áhrif á ákvarðanir um dagskrárefni. Þetta er í samræmi við það grundvallarsjónarmið sem hefur ríkt í starfsemi ríkisrekinna fjölmiðla á Norðurlöndum og víðar, ég nefni Bretland sem dæmi, og hefur skapað þeim sérstöðu meðal ljósvakamiðla. Sú sérstaða er meðal annars talin helsta ástæðan fyrir því almenna trausti sem ríkir hjá almenningi á fréttaflutningi opinberra fjölmiðla. Margir telja að tilveruréttur ríkisfjölmiðla í framtíðinni muni byggjast á því að þeir tryggi almenningi hlutlæga og áreiðanlega fjölmiðlaþjónustu. Þetta á sérstaklega við þegar framboð misáreiðanlegra upplýsinga á netinu eykst sífellt. Skilin milli hlutdrægra upplýsinga og frétta verða óljósari og þar sem upplýsingar og fréttir eru beinlínis taldar vera verslunarvara. Frumvarpið leggur þá skyldu á herðar Ríkisútvarpinu að það sjái til þess að útsendingar þess nái til allra landsmanna án tillits til búsetu og efnahags og er það eini fjölmiðillinn sem býr við þá kvöð. Þá er kveðið á um að dagskrárefni þess skuli vera fjölbreytt og að stjórn Ríkisútvarpsins móti dagskrárstefnu til lengri tíma. Í því felst að hún taki í stórum dráttum afstöðu til þess hvernig eigi að koma til móts við þarfir og óskir notenda um fjölbreytt og gott efnisframboð en - ég legg áherslu á það - ekki að hún hafi afskipti af einstökum dagskrárliðum. Í þessu efni er rétt að leggja áherslu á kröfur almennings um gæði og fjölbreytni, því ef efnisframboðið er of einhæft er hætta á að fjölmiðlaþjónustan nái ekki til fjöldans og missi af þeim sökum gildi sitt og sérstöðu. Í frumvarpinu er líka tekin sú afstaða að Ríkisútvarpið sé ein af helstu stoðum lýðræðissamfélagsins. Því er ætlað að sinna því hlutverki sínu með því að veita landsmönnum upplýsingar sem þeir geta treyst að dragi hvorki taum sérstakra sjónarmiða né hagsmunahópa, stjórnmálasamtaka eða einstaklinga. Með því móti gegnir Ríkisútvarpið lykilhlutverki við að gera fólki kleift að móta sér skoðanir og draga ályktanir út frá réttum upplýsingum að því marki sem það er nokkurn tíma mögulegt. Hér er miðað við þá grundvallarforsendu að hverju lýðræðissamfélagi sé nauðsynlegt að reka fjölmiðil sem á engan hátt þarf að gæta neinna annarra hagsmuna en þeirra að stuðla að upplýstri umræðu með hlutlægum hætti. Hér undir fellur einnig skylda Ríkisútvarpsins til að kynna með vönduðum og hlutlægum hætti framboð og stefnur stjórnmálaflokka í aðdraganda kosninga. Sama gildir einnig um forsetakjör, þjóðaratkvæðagreiðslur og fleira þess háttar. Ein af forsendum virks lýðræðis er að fólki gefist færi á að kynna sér sjónarmið framboða, frambjóðenda o.s.frv. með tilstuðlan óháðra aðila en ekki aðeins í gegnum miðlun sem er greitt til að mynda fyrir eins og auglýsingum eða öðru slíku. Með frumvarpi þessu er einnig mælt fyrir um innri starfsemi Ríkisútvarpsins til að efla lýðræðislega starfshætti þess, enda er gefin sú forsenda að opinbert félag sem á að gegna veigamiklu hlutverki við að efla og viðhalda lýðræði í landinu verði að starfa með lýðræðislegum hætti. Í því felst eðlileg dreifing ábyrgðar og víðtækt samráð um dagskrána með aðkomu starfsmanna og notenda. Menningarhlutverk Ríkisútvarpsins snýr einkum að rækt við íslenska tungu, menningu þjóðarinnar, listir, íþróttir og því að vera virkur þátttakandi í íslenskri kvikmyndagerð. Hér er megininntakið annars vegar að koma til móts við eðlilegar óskir almennings um íslenskt efni og hins vegar að styðja við framleiðslu á slíku efni, listsköpun og störf listamanna. Með ákvæðum frumvarpsins um starfshætti er staðfest að vönduð vinnubrögð séu óaðskiljanlegur hluti af fjölmiðlun í almannaþágu. Vönduð vinnubrögð fela meðal annars í sér að sanngirni og hlutlægni sé gætt í frásögn, túlkun og dagskrárgerð, leitað sé upplýsinga frá báðum eða öllum aðilum og sjónarmið þeirra kynnt sem jafnast. Hjá nágrannaþjóðum okkar er þessi krafa mjög rík og virk í almennri umræðu um fjölmiðla og talað um hlutlægniskröfu þegar rætt er um almannaþjónustu fjölmiðla sem þýðir í raun og veru að þær upplýsingar og staðhæfingar sem fjölmiðillinn framreiðir séu réttar og allar nauðsynlegar upplýsingar komi fram. Ég þykist vita að einhverjir hv. þingmenn vilji ræða um þá tilhögun á fjárhagsumhverfi Ríkisútvarpsins sem lögð er til hér og hefur verið endurmetin í þessu frumvarpi. Talið er mikilvægt að Ríkisútvarpið hafi vel skilgreindan tekjustofn og því verði tryggð fjárveiting samkvæmt áætlaðri innheimtu útvarpsgjalds. Það er mikilvægt að tekjustofn Ríkisútvarpsins sé skýr, fyrirsjáanlegur og samsvari innheimtu útvarpsgjaldsins til að það geti gert raunhæfar fjárhagsáætlanir til lengri tíma. Ég tel að fjárhagslegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins sé mjög mikilvæg forsenda fyrir sjálfstæði þess gagnvart hinu pólitíska og efnahagslega valdi. Verði sjálfstæði Ríkisútvarpsins ekki tryggt er vegið að getu þess til að sinna hlutverki sínu sem fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu sem á að vera fær um að veita nauðsynlegt aðhald stjórnvöldum á hverjum tíma, vera vettvangur skoðanaskipta, vera í aðstöðu til að geta sett á dagskrá málefni sem stjórnvöldum eða öðrum aðilum mislíkar. Miðað við þessar forsendur er það eitt af markmiðum frumvarpsins að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins gagnvart hinu pólitíska valdi. Því er lagt til að við útfærslu á útvarpsgjaldinu verði horfið til upphaflegs fyrirkomulags þess eins og það var lagt fram í lögunum sem voru samþykkt 2007 og lagt til að frá og með janúar 2014 verði tekjustofnar Ríkisútvarpsins eftirfarandi: 1. Sérstakt gjald sem lagt verði á einstaklinga og lögaðila, þ.e. útvarpsgjaldið títtnefnt. 2. Rekstrarafgangur vegna starfsemi sem fellur undir 4. gr. frumvarpsins, sem er önnur starfsemi sem lagt er til að stofnuð sé af dótturfélögum. Ég gæti nefnt sem dæmi sölu á efni eða eitthvað slíkt. 3. Tekjur af þjónustu sem fellur undir 3. gr. frumvarpsins. 4. Aðrar tekjur sem Alþingi kann sérstaklega að ákveða. Í þeim tilgangi að tryggja stöðugleika í rekstri og það sjálfstæði sem ég hef hér gert að umræðuefni er mælt fyrir um að tekjur þess verði gerðar fyrirsjáanlegar, þær ákvarðaðar með sérstöku gjaldi sem ríkisskattstjóri leggur á samhliða álagningu opinberra gjalda samkvæmt 93. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt. Gjaldið lýtur sömu lögmálum og sérstakt gjald sem lagt er á samkvæmt lögum um málefni aldraðra til tekjuöflunar fyrir Framkvæmdasjóð aldraðra, en tekjutenging gjaldsins þýðir að tekjulausir eða tekjulágir einstaklingar greiða ekkert gjald samanber lög nr. 125 frá árinu 1999. Ríkisútvarpinu eru tryggðar mánaðarlegar tekjur af gjaldinu samkvæmt áætlaðri innheimtu. Með því er horft til þess fyrirkomulags sem lagt var til þegar rekstrarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins var breytt í opinbert hlutafélag, en því ákvæði var svo breytt með lögum nr. 174/2008 eins og menn rekur hér minni til. Þetta hefur verið talsvert í umræðunni síðan. Ég vil segja um það mál, sem ég veit að hv. þingmenn gerðu að umræðuefni hér síðast þegar ég mælti fyrir frumvarpinu, að sá leiðangur sem farið var í 2008 þegar þessi mörkun var afnumin hefur vakið athygli víðar en á Íslandi. Til þessa hefur verið horft, m.a. annars staðar á Norðurlöndunum. Eins og ég hef skilið söguna þegar ákveðið var á sínum tíma að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins í opinbert hlutafélag, sem var gagnrýnt af mörgum, var að sumu leyti horft til norsku löggjafarinnar þar sem NRK er opinbert hlutafélag. Sama gildir um SVT sem er opinbert hlutafélag. Eftir að hafa átt fundi til að mynda með forsvarsmönnum NRK, sem starfa þar í stjórnendahópnum, þá finnst þeim það fyrirkomulag að breyta því og setja Ríkisútvarpið á fjárlög, þrátt fyrir að í tekjuhlið fjárlaga sé kveðið á um að útvarpsgjaldið sé ætlað til þess að reka Ríkisútvarpið ohf. og upplifun almennings sem greiðir þetta sama útvarpsgjald sé auðvitað sú að það sé að greiða fyrir Ríkisútvarpið ohf., það var mat til að mynda stjórnenda NRK að þetta hlyti að hafa áhrif á sjálfstæði Ríkisútvarpsins að þessi tenging hefur verið tekin úr sambandi. Ég tel þetta mjög mikilvægt ákvæði. Ég vík þá að skipan og hlutverki stjórnar. Meðal tillagna starfshópsins sem ég nefndi áðan um almannaútvarp á Íslandi var að skipan og hlutverk stjórnar yrði tekið til athugunar. Það er gert í þessu frumvarpi einkum hvað varðar skipan og fyrirkomulag við val á stjórn Ríkisútvarpsins. Þar er gert ráð fyrir að ráðherra menningarmála tilnefni einn fulltrúa sem verði formaður stjórnar. Starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins tilnefni einn fulltrúa í stjórn en aðrir stjórnarmenn, fimm að tölu, verði tilnefndir af svokallaðri valnefnd sem er skipuð fulltrúum Alþingis, Bandalags íslenskra listamanna og samstarfsnefnd háskólastigsins. Hugsunin á bak við þetta er að samsetning valnefndar og hlutverk hennar samkvæmt frumvarpinu tryggi að til stjórnarsetu veljist fólk sem hafi fullnægjandi þekkingu á þeim sviðum sem varðar rekstur og starfsemi Ríkisútvarpsins og ekki síst meginmarkmiðum þess. Þessi hugmynd er að sumu leyti dregin líka frá þeim sjónarmiðum sem komu fram hjá stjórnendum NRK sem bentu á að mjög mikilvægt væri að í stjórn almannaþjónustumiðilsins sæti góð samsetning af fólki þar sem ekki væri einhæf reynsla undir, heldur kæmi saman ólík þekking og ólík hæfni sem mundi nýtast til þess að skipa stjórn eins og best yrði á kosið. Mér finnst þetta gilt sjónarmið en ég hef áttað mig á því að ýmsum hv. þingmönnum hefur þótt þetta kannski óþarflega flókið, en þarna er hugsunin sem sagt sú að safna saman ólíkum hæfileikum, ólíkri reynslu og þekkingu þannig að sem best samsetning fáist. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að samkvæmt tillögu meiri hluta hv. allsherjar- og menntamálanefndar hefur verið gerð sú breyting að fulltrúi starfsmanna hafi málfrelsi og tillögurétt en ekki atkvæðisrétt í stjórn Ríkisútvarpsins. Ég nefndi það áðan að eitt af markmiðum frumvarpsins er að skilgreina betur almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins og þá um leið að draga úr vægi viðskiptalegra sjónarmiða. Til að tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins gagnvart viðskiptalegum sjónarmiðum er lagt til að stofnað verði sérstakt dótturfélag um þá starfsemi Ríkisútvarpsins sem fellur utan fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Í greinargerðinni eru talin upp nokkur dæmi um starfsemi sem eðlilegt er að fari fram í dótturfélagi. Þar ber hæst sala auglýsinga- og kostunarrýmis í dagskrá móðurfélagsins, sala á dagskrárefni og sýningarrétti á eigin framleiðslu, samframleiðsla á efni með erlendum sjónvarpsstöðvum og fyrirtækjum, sala á dagskrárefni til almennings o.fl. Ég vísa aftur til Noregs þar sem sú leið hefur verið farin að stofna dótturfélag um slíkan samkeppnisrekstur. Þetta þekkist í fleiri nágrannaríkjum okkar. Hugsunin er sú að auðvelda fjárhagslega og ritstjórnarlega aðgreiningu milli útvarpsþjónustu í almannaþágu og samkeppnisrekstrar. Ég get nefnt dótturfélagið NRK Aktivum sem er rekið af NRK í Noregi og BBC Worldwide sem er rekið af BBC í Bretlandi. Með því að birta verðskrár og tryggja jafnræði allra viðskiptavina er komið í veg fyrir óeðlilega viðskiptahætti. Síðast en ekki síst eru settar takmarkanir á lengd auglýsingatíma og auglýsingar í miðjum dagskrárliðum. En staða Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði hefur verið ágreiningsefni um árabil. Með þessu er reynt að koma til móts við þau sjónarmið að draga eigi úr vægi þess á því sviði. Ég tel að það sé þó ekki ágreiningur um að ríkið sé ekki í aðstöðu til þess að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins að fullu, fyrir utan að ólíkar skoðanir eru um þátttöku Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. En ég tel að sú málamiðlun sem hér er lögð fram komi til móts við ólík sjónarmið í þessu máli að svo miklu leyti sem það er hægt. Í öllu falli er þetta mikilvægt skref sem sýnir þá hugmynd að viðskiptaleg sjónarmið eigi að hafa minna vægi en hin almannaþjónustulegu í rekstri Ríkisútvarpsins. Ég tel að þetta sé mikilvægt skref í þá átt og þar með að draga úr þátttöku þess á auglýsingamarkaði. Á þeim fimm árum sem liðin eru frá gildistöku laga um Ríkisútvarpið ohf., nr. 6/2007, hafa komið í ljós nokkrir annmarkar á framkvæmd þeirra sem snúa að framkvæmd viðmiðunarreglna ESA um ríkisaðstoð til útvarpsþjónustu í almannaþágu og hefur ESA komið á framfæri við íslensk stjórnvöld ábendingum þar að lútandi. Meðal þeirra ráðstafana sem ESA hefur lagt til að gerðar verði af hálfu íslenskra stjórnvalda er að nánar verði skýrt hvernig ákvarðanir um nýja fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu verði teknar. Þá leggur ESA til að sett verði leiðbeinandi viðmið fyrir gjaldskrár vegna þjónustu sem Ríkisútvarpið veitir gegn gjaldi og telst vera hluti af fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Þar má nefna til að mynda afritun efnis fyrir einstaklinga. Enn fremur telur ESA að setja verði skýrar reglur um meðferð hugsanlegrar ofgreiðslu til Ríkisútvarpsins. Þá hefur ESA lagt til að skilið verði milli fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu og annarrar starfsemi. Því til samræmis er gerð krafa um fullkominn aðskilnað í bókhaldi vegna fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu og annars rekstrar. Af framangreindu leiðir meðal annars að nauðsynlegt er að afmarka almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins með mun nákvæmari hætti en gert er í gildandi lögum. Þeim kröfum er mætt í frumvarpinu með ýmsum hætti. Í 16. gr. er kveðið á um hvernig skuli staðið að ákvörðun um nýja fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu, samanber 3. gr. frumvarpsins. Ég hef þegar greint frá nýrri og nákvæmari skilgreiningu á fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu, stofnun sérstaks dótturfélags sem kemur til móts við kröfuna um fjárhagslegan aðskilnað. Með þeim hætti sem ég hef farið yfir teljum við að við komum til móts við ábendingar ESA. Ég vil minna á að brýnt er að frumvarp þetta nái fram að ganga, því að með ákvörðun sinni 9. febrúar 2011 lagði ESA formlega til við íslensk stjórnvöld að þau breyttu fyrirkomulagi á fjármögnun Ríkisútvarpsins til samræmis við viðmiðunarreglur ESA um ríkisstyrki til fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu sem voru samþykktar árið 2010. Fresturinn sem ESA gaf til að orðið yrði við þeim tilmælum rann út um síðustu mánaðamót, þannig að búast má við að stofnunin stefni íslenskum stjórnvöldum ef frumvarp þetta nær ekki fram að ganga á þessu þingi. Gaman að því. Hæstv. forseti. Ég hef greint frá helstu atriðum frumvarpsins en eigi að síður er ástæða til að vekja athygli á nokkrum atriðum til viðbótar sem er ætlað að skapa betri grunn fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins. Í fyrsta lagi er mælt fyrir um aukið aðgengi sjón- og heyrnarskertra að fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Gert er ráð fyrir sérstökum aðgerðum til að gera heyrnarlausum fært að fylgjast með tilkynningum um og lýsingum á atburðum sem hugsanlega ógna öryggi almennings, til að mynda náttúruhamförum. Í öðru lagi er lagt til að umsjón með eignarhlut ríkisins í Ríkisútvarpinu - tengist þetta því sem var tekið til skoðunar í starfshópi um almannaútvarp þar sem var einmitt horft til þess hver ætti að vera ábyrgð mennta- og menningarmálaráðherra á hverjum tíma á Ríkisútvarpinu - færist frá fjármála- og efnahagsráðherra til mennta- og menningarmálaráðherra, þ.e. að eignarhald Ríkisútvarpsins færist aftur til þess ráðherra sem að öllu jöfnu ber ábyrgð á fjölmiðlum, samanber I-lið 5. gr. forsetaúrskurðar um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, nr. 100/2012. Nú kann að vera að einhverjir hv. þingmenn vilji benda mér á að það sé hin almenna stefna og hafi verið að eignarhlutir opinberra fyrirtækja liggi hjá fjármálaráðherra. Það er að sjálfsögðu hárrétt, en eftir að hafa skoðað þau mál mjög ítarlega - og nú nefni ég aftur Noreg sem fór þá leið að reka sitt almannaþjónustuútvarp sem opinbert hlutafélag og hefur líka fylgt þeirri stefnu að eignarhlutir í opinberum félögum liggi almennt hjá fjármálaráðherra. Þar var einmitt gerð sérstök undantekning með NRK, norska ríkisútvarpið, á þeirri forsendu að þar væri ekki um hefðbundið opinbert hlutafélag að ræða heldur menningarstofnun að einhverju leyti sem ætti fyrst og fremst heima hjá menningarráðherranum. Við fórum vandlega yfir þetta með fulltrúum þeirra og þar lá fyrir að menn töldu það orðið allflókið stjórnskipulag að hafa sjálfstæða stjórn yfir almannaþjónustumiðlinum, hafa menningarmálaráðherra sem færi með, við getum sagt stefnumörkun stjórnvalda sem við gerum í gegnum samning um útvarpsþjónustu í almannaþágu og síðan lægi eignarhluturinn á þriðja staðnum. Ég held að sú breyting sem Ríkisútvarpið sjálft hefur mælt með verði hreinlega til að skýra þessa stjórnsýslu og vekja kannski athygli manna á því að hér er ekki eins og ég segi um að ræða hefðbundið fyrirtæki eins og við þekkjum sem er eingöngu í rekstri, heldur menningarstofnun undir þessu formi. Í þriðja lagi er mælt fyrir um sérstaka vernd í starfi fyrir starfsmenn fréttastofu og dagskrárgerðarmenn, samanber 12. gr. frumvarpsins. Þetta snýr að því sem víða er gert í kjarasamningum en er ekki gert hér á landi, en snýr að því að það þurfi sérstaklega að vernda þá sem eru að taka upp umdeild málefni í gegnum fréttir og dagskrárgerð. Í fjórða lagi er lagt til að Ríkisútvarpið taki upp innra gæðaeftirlit. Meðal annars er mælt fyrir um að það setji sér reglur með skilgreindum ferlum um meðferð athugasemda og kvartana sem berst frá almenningi. Í fimmta lagi er ráðgert að mat á frammistöðu Ríkisútvarpsins á sviði fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu verði í höndum fjölmiðlanefndar, enda nauðsynlegt að óháður eftirlitsaðili leggi mat á það hvort Ríkisútvarpið veiti í raun þá fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu sem er kveðið á um í 3. gr. frumvarpsins. Hæstv. forseti. Markmið frumvarpsins er að skapa Ríkisútvarpinu lagalega umgjörð með tilliti til þeirrar reynslu sem hefur fengist af lögum nr. 6/2007, og bregðast við athugasemdum ESA. Með frumvarpinu er ráðgert að festa í sessi ákvörðun íslenskra stjórnvalda um hvað felist í fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu, skapa þannig traustari starfsgrundvöll fyrir Ríkisútvarpið. En að auki er það markmið frumvarpsins að gera Ríkisútvarpinu kleift að styrkja starfsemi sína á þeim sviðum þar sem það skarar fram úr og hefur skapað því traust á meðal þjóðarinnar. Markmiðið er einnig að efla lýðræðislega starfshætti, ábyrgðardreifingu og þátttöku starfsmanna auk notenda við mótun dagskrárstefnu og dagskrárval enda er það órjúfanlegur hluti af lýðræðishlutverkinu. Það sama má segja að birtist í nýju fyrirkomulagi við skipan stjórnar. Hún á að endurspegla lýðræðis- og menningarhlutverk Ríkisútvarpsins. Ákvæði um eftirlit með því hvernig Ríkisútvarpið stendur að fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu er annars vegar að koma til móts við kröfur ESA í því efni og hins vegar að leggja áherslu á að stjórnvöldum ber að fylgja því eftir að starfað sé í samræmi við lög og markmið með fjölmiðlun í almannaþágu. Það er mat mitt að þeim markmiðum verði náð með samþykkt frumvarpsins. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar að lokinni 1. umr.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hennar og fyrir að hafa, þótt ég hafi ekki staðið að áliti meiri hluta allsherjarnefndar, tekið tilliti til þeirra ábendinga og breytingartillagna sem gerðar voru í vor. Það er ekki alltaf svo að slíkar ábendingar og samþykktir frá nefndum séu teknar inn. Ég tel að þær séu til bóta þó að ég sé allsendis ósátt við margt í frumvarpinu enn þá. Ég mun koma inn á það í ræðu minni á eftir. Ég vil fyrir það fyrsta spyrja um hlutverk Ríkisútvarpsins. Ég held að það mundi taka mig um tíu mínútur að lesa hvert hlutverk Ríkisútvarpsins er, eins og það kemur fram í 3. gr. frumvarpsins, ef ég ætti að lesa þá grein hægt og skýrt til þess að allir skildu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað fellur ekki undir hlutverk Ríkisútvarpsins? Getur hún bent mér á eitthvað sem fellur ekki undir starfsemi sem Ríkisútvarpið á að skipta sér af? Þetta er fyrsta spurningin. Önnur spurningin er: Telur ráðherra að þær takmarkanir sem settar eru í frumvarpið skipti einhverju máli? Ég sé í áliti frá fjárlagaskrifstofunni, þar sem greinilega er stuðst við álit frá menntamálaráðuneytinu, að menn telja að auglýsingatakmarkanirnar muni hafa í för með sér einhverja skerðingu fyrir stofnunina. Í umsögnum sem bárust nefndinni og á fundi nefndarinnar síðastliðið vor bentu samkeppnisaðilar Ríkisútvarpsins á það og studdu með rökum að þær takmarkanir sem er verið að setja í frumvarpið mundu ekki skipta Ríkisútvarpið neinu máli af því að þær væru langt undir þeim mörkum sem miðað væri við. Skipta þessar takmarkanir einhverju máli? Eða telur ráðherra einfaldlega rétt að hafa Ríkisútvarpið í þeim mæli sem það er á auglýsingamarkaði í dag? Ég mun síðar koma í ræðu minni að áliti fjárlagaskrifstofunnar sem er stórmerkilegt og þar er gefið í skyn að menn séu ekki sáttir á þeim bænum, í fjármálaráðuneytinu, um aðferðafræðina 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvað falli ekki undir fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Það er ljóst að við höfum ekki skilgreint það nægilega vel hingað til, það er mat ESA. Hér er gerð atlaga að því að gera það og það hefur verið gert í samráði við sérfræðinga ESA, enda leggja þeir til leiðbeinandi reglur. Ég vek athygli hv. þingmanns á því að þær reglur um útvarpsþjónustu í almannaþágu snúast um að uppfylla lýðræðislegar, menningarlegar og samfélagslegar þarfir samfélagsins, auk menningarlegs og tungumálalegs fjölræðis, eins og það er orðað í leiðbeinandi reglum. Það fellur því gríðarlega margt undir fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. ESA hefur gert athugasemd við það að ekki sé reynt að skilgreina þessa fjölmiðlaþjónustu í gildandi lögum. Hv. þingmaður getur haft þá skoðun að skilgreining ESA sé allt of víðtæk og nái yfir allt of breitt svið. Það er eitthvað sem hægt er að ræða. Ég tel hins vegar að 3. gr. snúi að því að reyna að skilgreina hvernig við teljum að hægt sé að uppfylla lýðræðislegar, menningarlegar og samfélagslegar þarfir samfélagsins, auk menningarlegs og tungumálalegs fjölræðis, eins og það er orðað. Það er ljóst að slík dagskrá þarf að hafa mjög víðtæka skírskotun. En við getum bara litið til þeirra almannaþjónustumiðla sem við berum okkur saman við í Noregi, Svíþjóð og Danmörku, sem reka auðvitað mjög öfluga og fjölbreytta dagskrá, bæði í hljóðvarpi og sjónvarpi. Þar hefur augljóslega verið farin sú leið að skilgreina þetta víðtækt, en hins vegar, og það snertir hina spurningu hv. þingmanns, eru þeir miðlar ekki á auglýsingamarkaði. Nú liggur fyrir að skerðingin á tekjum Ríkisútvarpsins með þeim tillögum sem hér eru lagðar til og byggja ekki aðeins á útreikningum Ríkisútvarpsins heldur hefur einnig verið ráðist í sjálfstæða útreikninga á því, 

Frú forseti. Ég segi bara að mér er til efs að svona skilgreining sé til að mynda í norsku lögunum um NRK, hvað þá að ESA hafi sett fram þessar skilgreiningar. Það er oft hægt að skýla sér á bak við ESA, en ekki það að menn geti ekki á góðri, hnitmiðaðri íslensku skilgreint nákvæmlega hvert almannaþjónustuhlutverk og öryggishlutverk Ríkisútvarpsins er. Ég held að þetta sé alveg með ólíkindum. Ég held miklu frekar að aðrir hafi reynt að koma inn sínum skilgreiningum eins og oft vill verða þegar hagsmunaaðilar fá tækifæri til að breyta frumvörpum. Það er alveg ljóst að menn eru að reyna að ná yfir allt. Þetta var meðal annars eitt af þeim atriðum sem við ræddum um í vor. Ef eitthvað er vafamál þá sagði víst góður maður að það væri ekki alltaf hægt að skilgreina klám, þú bara þekkir það þegar þú sérð það. Það er nákvæmlega þannig með almannaþjónustuhlutverkið - ég er ekki að tala um að það sé klám heldur að menn átti sig á því að það þurfi ekki svona víðtæka skilgreiningu eins og í þessu frumvarpi. Það má miklu frekar fara hina leiðina. Ef ég væri til dæmis samkeppnisaðili Ríkisútvarpsins mundi ég segja: Bíddu, samþykkið þið hjá ESA þetta? Það fellur bara allt hér undir. Þeir mega gera hvað sem er. Ég vil því mótmæla þessari skýringu en virði engu að síður svörin. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé einlægt þeirrar skoðunar að best sé að hafa stjórn Ríkisútvarpsins skipaða eins og lagt er til í frumvarpinu, þ.e. að skipuð verði valnefnd, það verði eftir sem áður ráðherra sem ber ábyrgð á stjórninni, hann skipar hana, og að starfsmenn Ríkisútvarpsins eigi að hafa aðgang að stjórn og seturétt í stjórninni. Ég vil hins vegar fagna því að tekið hefur verið tillit til álits meiri hluta allsherjarnefndar frá því í vor. En eftir situr spurningin: Mun þetta vera hin almenna stefna ríkisstjórnar Íslands að hafa 

Virðulegi forseti. Aðeins um almannaþjónustuhlutverkið því að það er aðeins flóknara en klámið og tengist því ekki. Þegar hv. þingmaður spyr hvað Ríkisútvarpið eigi ekki að gera, þá skulum við horfa á það sem hér er sagt. Hér er verið að leggja miklar kvaðir á almannaþjónustufjölmiðil okkar sem við getum ekki lagt á aðra fjölmiðla. Hér er nefnt varðveisluhlutverk og að þjóna landinu öllu til að mynda.  Þannig að ég segi við hv. þingmann þegar hún spyr hvað Ríkisútvarpið megi ekki gera, að hér eru lagðar mjög ríkar kvaðir á Ríkisútvarpið. Þess vegna höfum við almannaþjónustumiðla. Það er af því við leggjum á þá tilteknar kvaðir sem við leggjum ekki á alla aðra fjölmiðla. Hv. þingmaður spurði líka út í stjórnarfyrirkomulagið. Þar er horft til þess að ná þeim markmiðum að það veljist sem best saman ólík þekking og ólík hæfni í stjórn Ríkisútvarpsins. Það er mjög mikilvægt. Þetta er vissulega nýbreytni og breyting en ég tel að með þessum hætti náum við því markmiði. Hvað varðar aðkomu starfsmanna í stjórn ætla ég ekki 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir framlag hennar og ræðu um Ríkisútvarpið. Það kemur fram í 2. gr. að Ríkisútvarpið er sjálfstætt, opinbert hlutafélag í eigu íslenska ríkisins. Ég veit ekki hvað það þýðir að vera sjálfstætt hlutafélag, en opinbert hlutafélag skal það vera. En síðan stendur hvergi í frumvarpinu ohf. á eftir orðinu Ríkisútvarp til merkis um að átt sé við opinbert hlutafélag eða hlutafélag yfirleitt eins og venjan er. Svo er dálítið merkilegt að í frumvarpinu segir að ráðherra fari með eignarhlut íslenska ríkisins. Ég reikna með því að lögskýringarmenn segi að það sé menntamálaráðherra, en sumir telja að fjármálaráðherra eigi að hafa með þetta að gera, hann sé handhafi hlutabréfsins eða gæti þess. Ég mundi vilja að þetta yrði skýrt dálítið betur, að eigandi eða handhafi bréfsins sé menntamálaráðherra. Svo stendur hér að valnefnd tilnefni fimm fulltrúa í stjórn og jafnmarga til vara. Síðan tilnefnir ráðherra einn og starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins tilnefna einn. Þá er ég kominn upp í sjö fulltrúa, en þá gerist það merkilega að einn af þessum sjö hefur ekki atkvæðisrétt. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það samrýmist lögum um hlutafélög og opinber hlutafélög að í fyrsta lagi sé kosin stjórn en það er í raun engin kosning því að það er búið að tilnefna stjórnina. Hvernig samrýmist það lögum um hlutafélög, sem opinber hlutafélög falla undir, að það sé í raun engin kosning? Þetta er ekki kosning, það er búið að velja þetta fólk, það gerist sjálfkrafa fyrir aðalfund. Ég vil spyrja hvernig þetta samrýmist reglum um hlutafélög og sérstaklega það að einn af stjórnarmönnum njóti ekki þeirra réttinda 

Virðulegi forseti. Fyrst um stjórnina og ég þakka hv. þingmanni athugasemdina um hana. Ég tel að það þurfi kannski að skoðast betur hvort það samrýmist lögunum að einn fulltrúi eigi ekki atkvæðisrétt. Eins og ég nefndi áðan var þetta tillaga frá meiri hluta nefndarinnar og ég taldi víst að svo væri, en ég tel kannski rétt að nefndin fari yfir það. Hvað varðar kosningu stjórnar er fyrirkomulagið auðvitað núna þannig að Alþingi kýs stjórn sem síðan er kosin á aðalfundi. Þar er í raun og veru líka tvöfalt kerfi í gangi með því fyrirkomulagi, þ.e. það er búið að kjósa stjórnina á Alþingi áður en hún er kosin á aðalfundi. Mig rekur ekki minni til þess að neitt nýtt hafi gerst þegar stjórn er kosin á aðalfundi heldur er alltaf kosin sama stjórnin og Alþingi hefur kosið áður. Hv. þingmaður spyr út í ohf. Það er rétt, þetta er opinbert hlutafélag. Það er ekki tiltekið í hvert einasta skipti að þetta opinbera hlutafélag heitir Ríkisútvarpið. Við reiknum með að það sé ohf., þannig að ég tel ekki ástæðu til að tilgreina það sérstaklega í lagatexta, enda kemur mjög skýrt fram í 2. gr. að svo sé. Hv. þingmaður nefndi einnig eignarhlutinn. Ég tel að það hafi komið skýrt fram í máli mínu áðan að hér er lagt til að eignarhlutur þessa opinbera hlutafélags sé hjá menntamálaráðherra á hverjum tíma.

Frú forseti. Mér gafst ekki tími til að fara í hlutafélagalögin og fletta upp um opinber hlutafélög. En mig minnir að þar standi að ávallt skuli tilgreina félög með ohf., hf. eða ehf. eftir því sem við á. Hér ætti þar af leiðandi alls staðar að standa ohf. á eftir Ríkisútvarpinu ef það ætti að vera í samræmi við hlutafélagalögin. Hvort það sé í samræmi við hlutafélagalögin að kjósa fulltrúa sem þegar er búið að kjósa þá stendur í hlutafélagalögum að stjórn skuli kosin á aðalfundi. Þá skal hún kosin og hvergi nokkurs staðar annars staðar. Þannig að ef venjan hingað til hefur verið sú að búið er að tilnefna hana áður er ekki þar með sagt að það sé í lagi. Við frekari umræðu hefur ýmislegt komið í ljós sem sýnir að framkvæmdin er bara ekkert í lagi. Síðan um fulltrúa starfsmanna í stjórn. Það kemur upp mjög skrítin staða þegar starfsmenn eru í stjórn hlutafélaga vegna þess að starfsmaðurinn er í stjórn, stjórn ræður forstjóra, forstjóri ræður starfsmann, og starfsmaðurinn ræður yfir forstjóranum. Þetta eru hringavöld sem urðu Sambandinu á sínum tíma að aldurtila af því kaupfélagsstjórarnir voru bæði yfir og undir stjórn Sambandsins. Það er talið mjög skaðlegt í öllu stjórnskipulagi að hringur sé í valdastrúktúrnum. Ég legg til að hv. nefnd sem fær þetta til skoðunar kalli til sín sérfræðinga í stjórnskipun fyrirtækja til að kanna hvort þetta fái staðist. Þetta fær staðist ef aðilinn hefur ekki atkvæðisrétt, en þá þarf að undanskilja hann, hann er þá ekki í stjórn heldur einhvers konar ráðgjafi stjórnar.

Virðulegi forseti. Kveðið er á um það í 9. gr. að falli atkvæði jöfn ráði atkvæði formanns úrslitum. Það er gert ráð fyrir því að fallið geti sex atkvæði og að þau geti fallið jöfn. Það er þannig  Ég tel að þetta sé liður í því að efla lýðræðislega starfshætti eins og ég fór yfir áðan, að starfsmenn hafi með þessum hætti tillögurétt og málfrelsi á stjórnarfundum, og þótt þeir fáist ekki við mál sem beinlínis varða kjör eða annað slíkt komi þeir að stefnumótun Ríkisútvarpsins þegar um er að ræða fagleg málefni. Ég tel að það sé framfaraskref.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hennar um málið. Ég kalla í fyrsta lagi eftir því hvort hæstv. fjármálaráðherra hafi gert athugasemd í ríkisstjórn þegar frumvarpið var lagt fram. Ég átta mig ekki alveg á hvaða vegferð við erum. Fjármálaráðuneytið vinnur að frumvarpi í samvinnu og samstarfi við hv. fjárlaganefnd þar sem gert er ráð fyrir að allar markaðar tekjur og það sem hægt er að taka af sértekjum fari beint í ríkissjóð og að allar stofnanir sem fá úthlutað af fjárlagaliðum fari beint inn á fjárlagaliði. Hver er tilgangurinn? Tilgangurinn er fyrst og fremst sá að auka aga í ríkisfjármálum, til þess að ná tökum á fjármálunum. Ég átta mig því ekki á því á hvaða vegferð við erum. Ég spyr: Á hv. fjárlaganefnd og fjármálaráðuneytið yfirleitt að fara í þessa vinnu eða eru allir að róa í sömu átt? Það lítur þannig út fyrir mér þannig að sumum virðist bara ekki koma þetta verkefni við. Það er enginn pólitískur ágreiningur um verkefnið í hv. fjárlaganefnd. Það eru allir sammála um markmiðið og að það eigi að gera þetta með þessum hætti. Nei, nei, enn og aftur eru lögð fram ný frumvörp sem ganga þvert á þá vinnu. Ég velti fyrir mér á hvaða vegferð við erum. Ég skil það bara ekki. Í þessu tilfelli er gert ráð fyrir að á árinu 2014 eigi að auka útgjöld til Ríkisútvarpsins um 875 millj. kr., þ.e. um 27%, en á sama tíma heyrum við fréttir dag eftir dag, kvöld eftir kvöld í Ríkisútvarpinu og fleiri fjölmiðlum um grafalvarlegt ástand á heilbrigðisstofnunum landsins, til að mynda á Landspítalanum. Við heyrum fréttir af því sem er að gerast, um aðbúnað krabbameinssjúklinga og fleira. Á að auka framlag til Ríkisútvarpsins til þess að það geti flutt fleiri fréttir? Hvers konar vitleysa er það eiginlega? Það gengur svo fram af mér að ég á ekki til eitt aukatekið orð. Hver er staða ríkissjóðs í raun? Ég verð að viðurkenna að mér er algjörlega misboðið, sama hversu góð stofnun Ríkisútvarpið er, mér algjörlega ofviða að skilja hvers vegna menn forgangsraða svona í fjármálum ríkisins. Við skulum setja málin í samhengi. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að við ræðum af hreinskilni hvernig við ætlum að forgangsraða í ríkisfjármálum. Ætlum við að gera það með því að auka útgjöld til þessarar stofnunar eða einhverrar annarrar? Um það finnst mér spurningin snúast. Svo geta hæstv. ráðherra og hv. þingmenn flutt hér einhverjar ræður um mikilvægi þess að þessi stofnun þurfi að vera eitthvað sér og fyrir utan annað. Það er bara algjör vitleysa. Á sama tíma og við fáum fréttir af ástandinu á heilbrigðisstofnunum landsins víðs vegar um landið, um að við höfum ekki efni á að kaupa tæki, skal auka útgjöld til Ríkisútvarpsins um 27% bara sisvona, 875 millj. kr. Það er algjörlega yfirgengilegt og gengur þvert á þau markmið sem unnið er að í hv. fjárlaganefnd í góðri samvinnu og sátt við fjármálaráðuneytið. Ég verð að viðurkenna að ég er verulega svekktur yfir þessu. Síðan vil ég benda á það sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins: Gerði hæstv. fjármálaráðherra athugasemd við framlagningu þessa frumvarps? Verið er að vinna það í sátt við nefndina, ráðuneytið og hæstv. ráðherra en samt er haldið áfram á þessari braut. Það er algjörlega yfirgengilegt. Ég hvet hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að taka alvarlega athugasemdir sem koma frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þær hafa að mínu mati margar hverjar verið beittari en ég hef átt að venjast á þeim stutta tíma sem ég hef setið á þingi. Ég hef velt því fyrir mér og sagt það á fundum hv. fjárlaganefndar að þarna sé akkúrat fólkið sem sýsli mest um fjármál ríkisins. Er þetta ágæta fólk að reyna að vekja okkur til umhugsunar, að reyna að gera okkur grein fyrir því hvert við erum að stefna? Ég velti því alvarlega fyrir mér. Ef við skoðum niðurstöðu og síðustu setningarnar í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir þar orðrétt, með leyfi virðulegs forseta: „Í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur sett fram stefnumörkun í ríkisfjármálaáætlun sinni um að ríkissjóður verði orðinn hallalaus árið 2014 hlýtur að þurfa að bregðast við til að afstýra svo verulegu fráviki frá settum markmiðum.“ Það er í rauninni ekki hægt að kveða skýrar að orði og þeir sem segjast ekki skilja þennan texta vilja bara ekki skilja hann. Svo einfalt er það í mínum huga. Ég sagði áðan að við þyrftum að taka mjög alvarlega þær ábendingar sem hér koma fram og við þurfum að taka heiðarlega umræðu um hvernig við ætlum að forgangsraða í ríkisrekstrinum. Hver er tilgangurinn með þeirri vinnu sem ég fór yfir áðan? Jú, hann var fyrst og fremst að reyna að taka á agaleysinu í ríkisfjármálunum. Það ríkir algjört agaleysi í ríkisfjármálum, algjört. Það er eins og hver og einn hæstv. ráðherra lifi sjálfstæðu lífi, þó að ég sé ekki að saka hæstv. menntamálaráðherra um það í þessu tilfelli, að því leyti að heildarstabbinn í hinum sameiginlega ríkissjóði er ekki viðfangsefni viðkomandi ráðherra. Til þess að rökstyðja það var gerð breyting í vor undir forustu hv. fjárlaganefndar þar sem fjármálaráðuneytið og Ríkisendurskoðun, sem við höfum átt gott samstarf við, komu saman til að reyna að sjá hvernig framkvæmd fjárlaga gengi fyrir sig. Strax í vor komu í ljós mjög miklir annmarkar. Og hvað gerði hv. fjárlaganefnd? Hún kallaði viðkomandi ráðherra, alls þrjá, á fund hv. fjárlaganefndar til þess að fara yfir hvernig þeir ætluðu að gera til að fara eftir fjárlögum. Slíkt er nýlunda, alla vega á þessu kjörtímabili. Ég ætla ekki að fullyrða um að það hafi ekki verið gert áður en ég held að svo sé ekki. Þá voru ekki liðnir nema fjórir mánuðir af árinu. Skilaboðin til ráðherranna voru mjög skýr. Þau voru þessi: Fjárlögin eru að sjálfsögðu vitlaus. Það vita allir að þau ganga ekki upp. Auðvitað þarf að bæta við þó svo að ekki hafi verið gerðar athugasemdir þegar fjárlögin voru samþykkt. Þetta er bara því miður svona og ég hef verulegar áhyggjur af þessu vegna þess að ég hef það á tilfinningunni að endalaust sé verið að ýta vandamálum á undan sér yfir á komandi kynslóðir. Af hverju segi ég það? Vegna þess að ég er ansi hræddur um að það séu mjög margir hv. þingmenn sem ekki hafa nægilegan áhuga á því hvernig bregðast verður við og greiða niður skuldir ríkissjóðs. Við heyrðum það í störfum þingsins í dag þegar tveir stjórnarliðar töluðu um að allt fagurt væri fram undan. En hver er raunverulega staðan? Hún er sú að ríkissjóður skuldar um 2.000 milljarða. Vaxtagreiðslur á næstu fjórum árum eru tæpir 400 milljarðar, bara vextir. Þá er reiknuð og sett umgjörð í kringum það, það kemur skýrt fram í fjárlagafrumvarpinu að það er gert á meðan við erum í skjóli gjaldeyrishafta þannig að vaxtastigið á ríkissjóði er miklu lægra en ef engin gjaldeyrishöft væru. Þetta eru viðfangsefnin. Á síðasta ári, árið 2011, jukust skuldir ríkissjóðs um 100 milljarða nettó en í heildina um 200 milljarða. Þetta er verkefnið. Þess vegna segi ég að það verður auðvitað að fara að forgangsraða í ríkisfjármálum til að greiða niður skuldir ríkissjóðs, annars erum við bara í nákvæmlega sömu afneitun og við höfum verið í allt of lengi. Við stefnum fram af bjargbrúninni og enginn virðist spá í það. Svo bara förum við fram af. Ég hef af því verulegar áhyggjur. Hvað er verið að gera núna og hver eru viðbrögðin? Það er nokkuð merkilegt. Viðbrögðin eru þau að þegar farið er í framkvæmdir þá eru þær bara teknar út fyrir ríkisreikning. Skýrasta dæmið er nýjasta samþykkt þingsins á svokölluðum Vaðlaheiðargöngum síðasta vor. Það er einmitt gríska leiðin. Þess vegna segi ég: Erum við í algjörri afneitun eða meiri hluti hv. þingmanna? Þetta er grafalvarlegt mál. Síðan erum við væntanlega að fara að fjalla um nýjan Landspítala á næstu vikum, ekki nema afgreiða eigi það mál á einni viku eða tveimur, þremur dögum í krampakasti fyrir jólin eða áramótin. Það verður kannski ekki hægt að afgreiða það mál nema á handahlaupum í tímaþröng hér í lokin. Það þarf að fara hreinskilnislega yfir stöðu mála. Það veldur mér mestum vonbrigðum að það skuli vera gengið þvert á þá vinnu sem ég tel að hv. fjárlaganefnd og fjármálaráðuneytið séu að vinna einmitt til að koma í veg fyrir agaleysið. Það er svo margt sem spilar inn í. Ef við komum til að mynda að ríkisreikningi frá árinu 2011 þá er ekki einu sinni komin skýrsla um hann. Hann verður væntanlega ekki samþykktur fyrr en á næsta kjörtímabili og því þurfum við að breyta. Í ríkisreikningi 2011 er hallinn tæpir 30 milljarðar, þ.e. það sem gert er ráð fyrir í fjárlögum og fjáraukalögum og samþykkt frá Alþingi. Það hlýtur að þurfa að taka afstöðu til þess þegar við eigum ekki til fyrir tækjum á heilbrigðisstofnanir. Löggæslan er eitt dæmi um það sem blasir við okkur þessa dagana og svo margt fleira. Skoðun mín er sú, og ég vil að hún komi skýrt fram, að ég tel þetta vera bruðl og vitleysu og ekkert annað. Þetta er röng forgangsröðun. Ég gef ekki mikið fyrir það, það getur vel verið að ég taki stórt upp í mig sem er svo sem ekkert nýtt, þegar menn tala um að taka þurfi pólitískt vald frá fjárveitingavaldinu og færa til Ríkisútvarpsins með því að úthluta fé með þessum hætti. Það er nefnilega fullt af breytum í útvarpsgjaldinu sem þingið getur sett, hvort sem það er tekjutenging, aldur eða annað, þannig að ég sé ekki sterk rök fyrir þessu. Ef menn teldu hættu á því að stjórnvöld vildu fara í herför gegn Ríkisútvarpinu í þessu tilviki, gegn einhverjum hlutum með því að taka pólitískt vald frá fjárveitingavaldinu, gæti Alþingi ákveðið að hækka bara tekjumörkin. Þá mundu minni tekjur renna til Ríkisútvarpsins, þannig að það eru ekki nægilega sterk rök til að fara í þessa vegferð að mínu viti. Það veldur mér miklum áhyggjum og vonbrigðum að farið skuli fram með þetta mál þannig að markaðar tekjur fari beint til viðkomandi stofnunar. Við getum tekið endalausa umræðu um það. Við getum skoðað Fjármálaeftirlitið. Við getum líka skoðað Hæstarétt. Hann fær framlög beint frá Alþingi. Af hverju þurfa hérðaðsdómstólar ekki að hafa sérmarkaða tekjustofna til að klippa á strenginn á milli fjárveitingavaldsins og viðkomandi stofnana? Það er endalaust hægt að ræða það.

Forseti Íslands.

Til dæmis, já. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefnir forseta Íslands. Alveg rétt. Við getum endalaust rætt þetta. En það veldur mér miklum áhyggjum og miklum vonbrigðum að menn ætli að bæta við tæpum 900 milljörðum til Ríkisútvarpsins árið 2014 í því ástandi sem nú er í heilbrigðismálum, löggæslumálum og fleiri málum. Ég ítreka það sem ég hef sagt: Þetta er ekki rétt forgangsröðun, nema það verði það mikið að gera hjá Ríkisútvarpinu að flytja fréttir af bágri stöðu lögreglunnar eða heilbrigðisstofnana að hækka þurfi fjárveitingar þess vegna.

Frú forseti. Ég tel mig hafa fært fyrir því rök og vil ítreka þau að við byggjum samfélag okkar á þrískiptingu valds, en hv. þingmaður ræddi um dómstóla, löggjafarvald og framkvæmdarvald og af hverju við þurfum ekki að tryggja það sérstaklega með mörkuðum tekjum. Ég bendi hv. þingmanni á að við byggjum samfélagið á þessari þrískiptingu, hún er skráð í stjórnarskrá, en lagalegt hlutverk þess sem við höfum kallað fjórða valdið, fjölmiðlana, er hvergi afmarkað með sama hætti. Ég hvet hv. þingmann til að skoða þetta því að þetta er ekki eitthvert fordæmi sem ég er að finna upp, þetta er ekki hjól sem verið er að finna upp hér í fyrsta sinn. Horfum á almannaþjónustumiðlana í löndunum í kringum okkur og skoðum orðræðuna sem þar hefur farið fram um af hverju talið hefur verið nauðsynlegt að þeir miðlar hafi markaðan tekjustofn til að tryggja sjálfstæði sitt. Ég held að allir hv. þingmenn vilji tryggja fjórða valdið í sessi. Við teljum mikilvægt, að minnsta kosti flest okkar, að það séu til öflugir almannaþjónustumiðlar, þeir séu ein af undirstöðum í fjórða valdinu og mikilvægt að þeir njóti þessa sjálfstæðis og hafi þennan fyrirsjáanleika í tekjustofni sínum. Ég spyr líka hv. þingmann sem gagnrýnir þetta fyrirkomulag hver hans hugmynd er þá um fjármögnun Ríkisútvarpsins. Er hugmynd hans sú að Ríkisútvarpið sé þá á fjárlögum eins og hver önnur stofnun? Telur hann að ekki eigi að gilda um það neinar sérstakar reglur í ljósi þess að þetta er almannaþjónustufjölmiðill okkar sem hefur mikilvægu lýðræðishlutverki að gegna og er ekki stjórnarskrárbundinn með sama hætti og þær stofnanir sem hann nefndi? Ég minni líka á það að hér er ekki verið, að mínu viti, að auka útgjöld ríkisins. Hér er talað um að það sem við, almenningur í landinu, borgum, gjaldið vegna Ríkisútvarpsins ohf. eins og það stendur í fjárlagafrumvarpinu, renni til Ríkisútvarpsins ohf. Ef við ætlum að hafa slíkt sérstakt 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra spyr hvort ég sjái fyrir mér að Ríkisútvarpið verði á fjárlögum. Ég vil að það fái beint framlag og engar markaðar tekjur. Það er algjörlega skýr skoðun mín og ég held að ég hafi komið vel inn á það í ræðu minni. Ég nefndi því til stuðnings að ef menn eru að slíta þessi tengsl - ég geri mér grein fyrir því að þau geta auðvitað myndast, ég er ekki að halda öðru fram - hvers vegna þarf þá ekki að slíta til dæmis tengslin við Hæstarétt eða forsetaembættið eða Fjármálaeftirlitið? Við munum eftir þeirri deilu sem varð um Fjármálaeftirlitið á sínum tíma þegar við hækkuðum útgjöldin til þess. Það var út af því að þeir sögðu: Við erum sú stofnun sem á að fá lögum samkvæmt - og þeir voru með lögfræðiálit upp á það - algjörlega óskipt framlagið úr sérstaka tekjustofninum. Ég benti líka á annað í ræðu minni að Alþingi getur gripið inn í þennan sérstaka tekjustofn af því það eru ákveðnir annmarkar á honum. Bæði er það tekjutengingin og auk þess aldurinn, 16 ára og 70 ára. Alþingi getur auðvitað óbeint gripið inn í og breytt þessum atriðum ef því sýnist svo. Hæstv. ráðherra hefur sagt að hún líti ekki á þetta sem aukin útgjöld vegna þess að hluti af útvarpsgjaldinu renni í ríkissjóð. Það er auðvitað hægt að hártoga þetta á ýmsan hátt en við vitum, og það kemur auðvitað skýrt fram og er markmiðið, að þegar og ef þessi lög taka gildi munu útgjöldin til Ríkisútvarpsins hækka um 875 milljónir. Hvort það gerist með því að allt gjaldið renni til þess eða hvort menn vilja túlka það þannig að mismunurinn renni ekki í ríkissjóð þá munu útgjöldin engu að síður aukast. Þess vegna tók ég fyrir forgangsröðunina í ríkisfjármálum og þess vegna getum við líka tekið svo margt annað inn í þessa umræðu. Það væri auðvitað æskilegt að gera það og lengur en í stuttum andsvörum.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður fór vítt yfir sviðið í ræðu sinni og nefndi að það væri mikilvægt að hæstv. ráðherrar hefðu heildarsýn á ríkisútgjöldin. Ég er sammála hv. þingmanni um það en ég tel að það hafi nú verið ákveðin einföldun þegar hv. þingmaður vísaði í fundi hv. fjárlaganefndar með ráðherrum. Að sjálfsögðu eiga ráðherrar að bera ábyrgð á því að fjárlögum sé fylgt en á móti kemur að hæstv. ráðherrar á hverjum tíma eiga rétt á að benda á þá veikleika sem þeir telja vera á fjárlögum. Ég tel því ekki að þetta snúist bara um að benda á að fjárlögin séu vitlaus, eins og hv. þingmaður orðaði það. Ég tel mig að minnsta kosti ekki hafa gert það á þeim fundi heldur bent á að veikleikarnir yrðu skoðaðir. En í þessu máli vil ég segja að Ríkisútvarpið á að njóta ákveðinnar sérstöðu. Það var upphaflega hugmyndin með upptöku þessarar gjaldtöku á sínum tíma. Hún kom í kjölfar afnotagjalda sem voru auðvitað líka markaður tekjustofn. Þetta eru þær aðferðir sem nágrannaþjóðir okkar hafa notað til að tryggja sjálfstæði ríkisfjölmiðla sinna. Það að beintengja framlögin við fjárlögin er sú leið sem Finnar fóru og þeir eru núna að snúa ofan af henni því þeir telja að hún hafi gefist illa. Þótt ég sé sammála hv. þingmanni um nauðsyn þess að viðhalda aga í ríkisfjármálum og hafa kerfið sem gagnsæjast tel ég líka mikilvægt að við skoðum almannaþjónustumiðlana sérstaklega. Ég tel mig hafa rökstutt það að þeir séu á annan hátt hluti af ríkisvaldinu en hið þrískipta vald sem ég nefndi áðan. Ég kom reyndar aðallega upp til að svara því sem hv. þingmaður spurði mig um og ég gleymdi í fyrra andsvari mínu, en það var að hæstv. fjármálaráðherra gerði ekki sérstaka athugasemd við framlagningu frumvarpsins, en auðvitað vísa ég til hæstv. fjármálaráðherra og að hann svari fyrir afstöðu sína sjálfur.

Virðulegi forseti. Förum aðeins yfir þessa hluti aftur, og það sem snýr að mörkuðum tekjustofnum. Hver er reynslan undanfarin ár eða áratugi? Það er mjög einfalt, hún er þessi: Þegar markaðir tekjustofnar fara hátt upp vex stofnunin. Þegar markaðir tekjustofnar lækka síðan aftur eykst ríkisframlagið. Þetta eru staðreyndir sem blasa við okkur hjá hverri stofnun á fætur annarri. Ekki bara einni eða tveimur, þetta eru mál sem eru á borði hv. fjárlaganefndar og hafa verið þar á þeim stutta tíma sem ég hef setið í henni. Þetta er bara staðreyndin. Þess vegna getum við líka tekið svo mörg önnur dæmi til viðbótar, það er svo mikið óréttlæti í þessu kerfi þó að það snúi kannski ekki beint að þessu frumvarpi um Ríkisútvarpið. Við hæstv. ráðherra erum bara sammála um að vera ósammála um hvort ekki væri mjög æskilegt að setja þessar tæpu 900 milljónir í heilbrigðisstarfsemina en ekki til Ríkisútvarpsins. Við gætum tekið dæmi um fullt af öðrum stofnunum og ég hef tekið það margsinnis fram í mínum ræðum. Það eru ekki deilur um það þvert á stjórnmálaflokka hvort hlífa eigi grunnþjónustunni. Það eru engar deilur um það hvort hlífa eigi heilbrigðisþjónustunni. En á sama tíma og við erum að skera þar niður, og höfum gengið dálítið bratt fram í því og mjög langt - við heyrum lýsingar á því meðal annars í þessum tiltekna fjölmiðli - hafa sumar stofnanir með markaða tekjustofna og sumar með sértekjur sem koma jafnvel beint úr ríkissjóði eða í gegnum ráðuneytin verið að blása út, jafnvel um 15%–20%. Það er auðvitað mjög óeðlileg stjórn á fjármálum ríkisins þegar engar deilur eru um hvernig eigi að gera þetta. Þegar fjárveitingar eru afmarkaðar í fjárlögum til viðkomandi stofnana er niðurstaða ríkisreiknings allt önnur en ráða mætti af umræðunni hér og ákvarðanatöku. Hér ræðum við fram og til baka hvort setja eigi 1 milljón eða 2 milljónir í þessa stofnun eða hina, bara til þess að hlífa lágmarksþjónustu, líknardeildum og svoleiðis. En svo renna hundruð milljóna til annarra stofnana með markaðar tekjur. Við verðum að ná tökum á þessari vitleysu. 
            

Virðulegur forseti. Það er gaman að fylgjast með umræðunni um Ríkisútvarpið, sérstaklega þessum síðustu orðaskiptum sem voru auðvitað mjög sérhæfð og um alveg afmarkaðan þátt en mjög mikilvægan, um tekjustofnana. En mig langaði að koma að nokkrum sjónarmiðum. Það er rétt sem kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan að þetta frumvarp er endurflutt en þó með breytingum. Þær breytingar lúta að ábendingum frá allsherjar- og menntamálanefnd frá síðasta þingi og ég fagna því að tekið hefur verið tillit til þeirra. Ég vil segja að í heildina er ég nokkuð ánægð með þetta frumvarp. Ég held að hér sé ótvírætt verið að stíga skref í rétta átt. Það getur vel verið að nefndin geri einhverjar frekari breytingar, ég ætla ekki að útiloka það, en ég er að minnsta kosti frekar jákvæð gagnvart frumvarpinu. Ég veit að hæstv. ráðherra leggur áherslu á að það klárist núna á þessu þingi. Ég mun ekki láta mitt eftir liggja í að reyna að liðka fyrir að af því verði vegna þess að ég tel að þessi lög verði til bóta fyrir rekstur Ríkisútvarpsins og árangurinn sem mun nást í framtíðinni. Það er ágætt að minnast á að það hefur reyndar náðst gríðarlega góður árangur í rekstri Ríkisútvarpsins. Það hljómaði kannski þannig í umræðunni áðan að þetta væri bara allt í voða og svakalegir peningar sem rynnu þangað en það er nú ekki þannig. Þar hefur þurft að spara mjög háar upphæðir og segja upp fólki sem er erfitt en ég held að ástæða sé til að undirstrika að góður árangur hefur náðst í rekstrinum. Það má lesa í ársskýrslum Ríkisútvarpsins og hefur verið kynnt á aðalfundum Ríkisútvarpsins. Sumir gera það að leik sínum að bíta alltaf í hælana á Ríkisútvarpinu og Páli Magnússyni, útvarpsstjóra, en ég leyfi mér frekar að hæla bæði honum og starfsmönnum almennt fyrir góðan árangur í rekstri. Því að þrátt fyrir þennan mikla sparnað hefur Ríkisútvarpið ekki laskast, ekki svo verulega sé eftir takandi að minnsta kosti. Í þessu sambandi er ágætt að minnast á skoðanakannanir sem gerðar hafa verið á trausti til stofnana. Það eru nokkrar stofnanir sem hafa risið hæst hvað varðar traust í samfélaginu. Þar er hægt að nefna lögregluna og Landhelgisgæsluna, Háskóla Íslands, heilbrigðiskerfið og svo fréttastofu Ríkisútvarpsins. Það er ekkert mjög langt síðan að gerð var könnun á trausti til fjölmiðla og þar kom fréttastofa Ríkisútvarpsins áberandi sterkust út með um 80% traust á meðan næsti fjölmiðill þar á eftir var með 50% og aðrir þar fyrir neðan. Landsmenn treysta því fréttastofu Ríkisútvarpsins mjög vel og það er auðvitað ánægjulegt af því að Ríkisútvarpið hefur svo gríðarlega miklu hlutverki að gegna, er svo mikilvægt. Það væri mikið áfall ef traustið til þeirrar stofnunar og til dæmis til fréttastofunnar væri á svipuðum slóðum og traust til þingsins, það væri mikið áhyggjuefni. Enda er sannarlega mikið áhyggjuefni hvað þingið mælist lágt í trausti. En mig langar líka til að rifja upp, áður en ég fer yfir nokkur efnisatriði þessa máls, hvað framsóknarmenn hafa sagt um Ríkisútvarpið. Við erum með alveg sérstaka stefnu um það eða höfum ályktað um það eins og önnur stór mál á flokksþingi okkar. Á síðasta flokksþingi ályktuðum við á þessa leið, virðulegur forseti: „Fjölmiðlar eru mikilvæg upplýsingaveita almennings í lýðræðislegu samfélagi. Auka þarf gagnsæi um útbreidda fjölmiðla þannig að eignarhald sé skýrt og til að koma í veg fyrir samþjöppun. Ríkisútvarpið gegnir mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi og á því hvílir rík skylda að þjóna öllu landinu. Útvarpsgjaldið verður að renna óskipt til RÚV. Stefnt skal að því að auka hlutdeild norræns dagskrárefnis í ríkissjónvarpinu þegar samningur við RÚV verður næst endurnýjaður en það er nú 7,5%.“ Þingheimur getur hér heyrt og aðrir sem á þetta hlusta að framsóknarmenn telja að útvarpsgjaldið eigi að renna óskipt til RÚV en umræðan um einmitt þetta hefur verið mjög áberandi í þingsal. Ég vil koma aðeins inn á þá umræðu. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar og þeir sem lesa umsögn fjárlagaráðuneytisins geta séð það að ráðuneytið gerir verulegar athugasemdir við að líta eigi á innkomuna sem markaðan tekjustofn sem eigi að renna til RÚV. Ráðuneytið tekur þar með meira eða minna undir málflutning hv. þm. Ásbjarnar Óttarssonar áðan. Ráðuneytið bendir á að sá aðskilnaður sem við höfum á tilfinningunni að við séum að framkvæma með þessu frumvarpi sé í reynd minni en maður heldur. Þingið hefur áfram tak á fjárveitingunum. Það getur sett inn til dæmis „þrátt fyrir ákvæði“ svokölluð. Þrátt fyrir að innkoman sé þessi ætli þingið ekki að skila henni allri inn eða að það ætli til dæmis að ákveða hvenær gjaldið renni yfir til útvarpsins. Þannig skil ég að minnsta kosti umsögn ráðuneytisins. Það má beita alls kyns trixum og gera ýmsar breytingar til að láta gjaldið ekki renna á þann stað sem við teljum að það renni til. Þannig að ef til vill er þetta ekki svo mikil breyting. Fjármálaráðuneytið nefnir Hæstarétt og forseta Íslands og veltir upp, eins og hér hefur verið gert, af hverju það eigi ekki að gilda sama hugmyndafræði um sjálfstæði þeirra og af hverju þessar stofnanir eigi að vera háðar fjárveitingavaldinu en ekki Ríkisútvarpið. Af því tilefni vil ég taka fram, ég veit ekki hvort það eru mjög góð rök í þessu máli, en það kom fram í nefndinni að dæmi eru um að það hafi verið samband á milli forustu RÚV og aðila í þinginu og þar sem kom fram undir rós að ef menn á fréttastofu RÚV hefðu sig ekki sæmilega hæga væri þeim bent á að bráðlega yrði farið að fjalla um upphæðir sem ættu að renna til RÚV í fjárlögum. Hvernig ber að skilja svona orðræðu? Þarna var verið að koma því á framfæri að ekki ætti að trufla viðkomandi þingmann væntanlega, með einhverjum fréttaflutningi af því það gæti haft slæmar afleiðingar á fjárveitingar til RÚV. Það getur verið að þetta séu ákveðin rök í þessu máli varðandi Hæstarétt og forsetaembættið, það eru miklu minni snertifletir á milli þingmanna og þessara stofnana en við Ríkisútvarpið. Það eru talsvert margir snertifletir við Ríkisútvarpið, sérstaklega við fréttamennina auðvitað og því kannski ríkari ástæða til að hafa þetta eins aðskilið og unnt er, fjárveitingarnar frá þingi og hvernig þær renna til Ríkisútvarpsins. Eins og kom fram áðan hafa framsóknarmenn líka fjallað um norrænt sjónvarpsefni og ég ætla að skjóta því að að hæstv. menntamálaráðherra hefur einmitt svarað fyrirspurn um það atriði. Það eru ákvæði um norrænt sjónvarpsefni í þjónustusamningnum við RÚV og sú sem hér stendur hefur skorað á hæstv. ráðherra að reyna að hækka hlutfall þess. Einn fjórði alls efnis sem sýnt er á RÚV er frá Bandaríkjunum en einungis 7,5% frá Norðurlöndunum, að Íslandi undanskildu. Það þyrfti að fjórfalda kaup frá öllum Norðurlöndunum ef það ætti að nást upp í allt bandaríska efnið sem er sýnt. Þetta er svolítið sérstakt af því að á sama tíma sýna neyslukannanir á sjónvarpsefni að landsmenn horfa almennt meira á norrænu þættina en þá bandarísku. Bestu norrænu þættirnir fá í kringum 20% áhorf sem er talsvert meira en áhorfið á bandarísku þættina. Þannig að fólk vill sjá þetta efni og mér skilst að það sé heldur ekki dýrara. Ég ætla því að nýta ferðina og skora á hæstv. ráðherra að tryggja meira af norrænu sjónvarpsefni af því að það hefur miklu menningarlegu hlutverki að gegna fyrir okkur, að mínu mati. Það er hægt að drepa á ýmislegt í þessu frumvarpi. Ég ætla ekki að fara djúpt ofan í það en vil bara undirstrika það sem kom fram í nefndaráliti meiri hlutans frá síðasta þingi. Það eru kannski ekki allir sem átta sig á því en þar er dregið fram að frumvarpið er að hluta til svar við kröfum sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert til okkar varðandi ríkisaðstoð. Það er full heimild að veita ríkisaðstoð til almannamiðils. Það kemur fram í svokallaðri Amsterdam-bókun um stöðu ríkisrekinnar útvarpsþjónustu, en hún er einróma yfirlýsing aðildarríkjanna um að standa vörð um fjárhagslegan grundvöll útvarpsþjónustu sem kostuð er af almannafé en jafnframt skuli tekið tillit til sérstakra hagsmuna sjálfstætt starfandi fyrirtækja. Í bókuninni er heimiluð undanþága frá samkeppnisreglum ESB um bann við ríkisaðstoð þannig að aðildarríki geti fjármagnað fjölmiðla í almannaþágu með álagningu sérstakra gjalda eða með skattfé. Það er því alveg ljóst að þetta má. Það þurfa samt að gilda ákveðnar reglur um hvernig þetta er gert og við fengum athugasemdir. Nú er því verið að reyna að skilja að almannaþjónustuhlutann og samkeppnishlutann og setja samkeppnishlutann hjá RÚV í dótturfélög og hann á allur að lúta samkeppnisreglum. Varðandi önnur mál sem við framsóknarmenn höfum skoðað líka væri hægt að setja á langt mál um það að nú er verið að takmarka auglýsingar í RÚV frá því sem nú er til að veita samkeppnisaðilum meira svigrúm á markaðnum. RÚV hefur verið mjög vinsælt til auglýsinga þannig að þetta eru allt skref í átt að því að jafna samkeppnisstöðuna frá því sem nú er. Virðulegur forseti. Ég vil líka nefna, af því að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson talaði í ræðu sinni um forgangsröðun, að mér finnst svolítið óréttlátt að stilla upp tækjakaupum til heilbrigðisþjónustu á móti rekstri Ríkisútvarpsins. Það er hins vegar ljóst að hægt er að gera mjög margt til að forgangsraða innan heilbrigðisgeirans ef maður lítur bara þröngt á hann. Ég ætla að leyfa mér að benda hv. þingmanni og Sjálfstæðisflokknum í heild á að mjög brýnt væri að gera eina kerfisbreytingu í heilbrigðisþjónustunni og mér finnst ekki hafa náðst nógu mikill stuðningur um þá breytingu hjá Sjálfstæðisflokknum miðað við stuðning annarra flokka við það mál, og það er að koma á valfrjálsu tilvísunarkerfi. Það er talsverð sóun á almannafé í heilbrigðiskerfinu þegar fólk getur farið eftir eigin sjúkdómsgreiningu, sem það er ekki fært um að gera, beint til sérfræðings. Þannig er þetta ekki annars staðar á Norðurlöndunum. Fyrst sækir fólk á lægra stig þjónustunnar, fyrsta stigið er heilsugæslan eða heilsugæslulæknar og síðan fer það til sérfræðinga ef á þarf að halda en fer ekki beint til þeirra og ríkið er látið borga meira eða minna reikninginn eins og hér er gert. Það væri gott ef við næðum að forgangsraða þar betur með aðstoð Sjálfstæðisflokksins. Það tekur mikinn tíma að koma þessu kerfi í gagnið en það verður að byrja á því sem fyrst. En þegar á heildina er litið vil ég bara segja að ég er jákvæð gagnvart þessu frumvarpi. Ég tel að nefndin hafi skoðað það nokkuð ítarlega á síðasta þingi og okkur sé ekki mikið að vanbúnaði að afgreiða það. Við gætum alveg klárað það að mínu mati á nokkuð skömmum tíma og ég lýsi mig jákvæða gagnvart því almennt séð. Ég tel að það sé jákvætt skref.

Frú forseti. Örstutt. Það voru tilmæli frá einhverjum stjórnmálamönnum til fréttastofunnar um að þeir viti hvaðan fjárveitingarnar koma. Fyrsta spurningin er hvort það séu þarna einhver bein tengsl og hvort þau helgist þá af eignarhaldi RÚV. Síðan er önnur spurning hvort aðrir peningar fari í að kaupa heilbrigðisþjónustu eða renni til RÚV.

Virðulegur forseti. Það sem ég var að segja hér um tengsl á milli forustu RÚV og þingsins kom fram í nefndinni, að það hefðu verið samtöl þar á milli í tengslum við erfitt mál sem ég veit ekkert hvað var þar sem forusta RÚV gat ekki skilið samtalið öðruvísi en svo að ef fréttaflutningur yrði erfiður um málið gæti það haft áhrif á fjárveitingar til RÚV. Það kom fram í nefndinni þegar við vorum að fara yfir þetta mál á fyrri stigum. Varðandi fjármagn sem fer til heilbrigðismála og til annarra mála hjá ríkinu erum við auðvitað ekki almennt með markaða tekjustofna, en við viljum gjarnan í þessu tilviki vera með markaðan tekjustofn til RÚV vegna þess að við teljum að þá sé það sjálfstæðara. Hins vegar er alveg rétt sem stendur í umsögn fjármálaráðuneytisins að það er ekki fullur aðskilnaður. Þá er spurning: Á að ganga lengra í því með einhverjum hætti, er það hægt? Ég get ekki svarað því. Alla vega er ég tilbúin til þess að skoða þetta ákvæði eins og það liggur fyrir núna og mundi samþykkja að útvarpsgjaldið rynni til RÚV.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Þetta er frumvarp sem við fjölluðum ítarlega um í hv. allsherjar- og menntamálanefnd á síðasta þingi og ég fagna því sérstaklega hve vel hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra tekur í þær breytingar sem meiri hluti nefndarinnar lagði til í nefndaráliti sínu á þeim tíma. Nefndin fjallaði ítarlega um málið og gerði allmargar tillögur til breytinga sem hafa verið teknar inn í það frumvarp sem hér er lagt fram. Ríkisútvarpið er ein mikilvægasta stofnun samfélagsins og hefur sérstöku hlutverki að gegna varðandi lýðræðishlutverkið, óháða fréttaumfjöllun, miðlun íslenskrar menningar af fjölbreytilegu tagi og forustu á sviði innlendrar dagskrárgerðar. Þetta hlutverk hefur alltaf verið fyrir hendi en það má færa rök fyrir því að lýðræðishlutverk Ríkisútvarpsins sé þýðingarmeira fyrir íslenskt samfélag núna en nokkru sinni eftir hrun. Við þurfum ekki að gera annað en að líta til nýlegs dæmis um umfjöllun Kastljóss um bókhaldskerfi ríkisins og aðkomu Ríkisendurskoðunar að því máli til að sannfærast um það hve mikilvæg þessi stofnun er fyrir aðhald að stjórnvöldum og fyrir umfjöllun um mikilvæg samfélagsmál á hverjum tíma. Það er mín skoðun að meginverkefni löggjafans, þegar kemur að fjölmiðlamarkaðnum og Ríkisútvarpinu, sé að tryggja fjölræði og fjölbreytni á þessum markaði. Það krefst þess að við tökum mjög alvarlega það hlutverk að standa vörð um Ríkisútvarpið en sömuleiðis að tryggja gott jafnvægi á þessum markaði, þ.e. milli Ríkisútvarpsins annars vegar og annarra fjölmiðla hins vegar, og að freista þess að tryggja að Ríkisútvarpið sé á hverjum tíma í sinni fréttaumfjöllun og dagskrárgerð óháð allri pólitískri íhlutun stjórnvalda. Á þeim grunni er ég sammála hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um það grundvallaratriði að við þurfum að standa vörð um fjárhagslegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins á hverjum tíma. Ég tel að það sé engin tilviljun að frændur okkar annars staðar á Norðurlöndum hafa farið þá leið að vera með sérstakan markaðan tekjustofn sem er settur upp til þess að tryggja að ekki sé hægt með einföldum ákvörðunum í fjárlögum hvers árs að vega að sjálfstæði stofnunarinnar. Ég vil hins vegar nefna það í ljósi þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram að auðvitað má finna því stað að upp hafi komið tilvik sem eru sérkennileg. Gefum okkur til dæmis það að í ljósi batnandi efnahagsástands aukist verulega skil einstaklinga á útvarpsgjaldinu þannig að skyndilega komi verulega auknar fjárhæðir við innheimtu útvarpsgjaldsins sem renni þá beint til Ríkisútvarpsins og standi ekki í neinum tengslum við fjárþörf þess til að sinna almannaþjónustuhlutverki sínu. Þetta er atriði sem við ræddum nokkuð í hv. allsherjar- og menntamálanefnd á síðasta þingi og settum inn í nefndarálit okkar að það væri eðlilegt að líta til þess hvort setja þyrfti inn einhvers konar sveiflujafnara til að koma í veg fyrir mjög verulegt frávik til hækkunar eða lækkunar vegna ytri áhrifa sem tengjast ekki beint starfsemi Ríkisútvarpsins eða fjárþörf þess til að sinna lögbundnu hlutverki sínu. Þetta er ákveðið jafnvægi sem ég tel eðlilegt að nefndin fari betur yfir um leið og ég dreg ekkert úr því að við verðum fyrst og fremst að standa vörð um efnahagslegt og fjárhagslegt sjálfstæði þessarar mikilvægu stofnunar. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur farið vel yfir einstök atriði frumvarpsins og ekki er þörf á að endurtaka þau. Ég vil þó hnykkja á örfáum atriðum í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar sem eru nú í frumvarpinu. Þar má nefna að við hnykkjum á því í tengslum við 6. gr. frumvarpsins að inn komi sérstakur nýr málsliður sem fjalli um og geri ráð fyrir því að í þjónustusamningi ráðherra við Ríkisútvarpið sé kveðið á um það hvernig megi tryggja best aðgengi og þjónustu við þá sem búa við fötlun eða eru af öðrum ástæðum ófærir um að nýta sér hefðbundna fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Ég held að þetta sé afar mikilvægt atriði til að tryggja að allir landsmenn geti raunverulega notið þeirrar mikilvægu dagskrár sem Ríkisútvarpið býður upp á. Í samhengi við það sem ég nefndi fyrr í ræðu minni um jafnvægið sem þarf að vera á milli Ríkisútvarpsins annars vegar og einkaaðila á fjölmiðlamarkaði hins vegar þá tók meiri hluti nefndarinnar stærra skref en lagt var upp með í upphaflegu frumvarpi í þá átt að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði með því að leggja til að Ríkisútvarpinu væri óheimilt að afla tekna með kostun. Þetta hefur verið þyrnir í augum margra í gegnum árin, þessi aukna kostun í Ríkisútvarpinu á dagskrárefni, og ég held að þarna sé mikilvægt skref stigið í þá átt að takmarka það verulega. Nokkurra undanþágutilvika er getið í greinargerð frumvarpsins, svo sem þegar um alþjóðlega stórviðburði er að ræða eins og Ólympíuleika, heimsmeistaramót í knattspyrnu og handknattleik o.s.frv., en meginreglan er skýr. Hnykkt er á því að í tengslum við stjórnarfyrirkomulagið eigi stjórn Ríkisútvarpsins að móta í samvinnu við útvarpsstjóra dagskrárstefnu og megináherslur í starfi Ríkisútvarpsins til lengri tíma og afar mikilvægt atriði er breytingartillaga við 12. gr. um að útvarpsstjóri skuli hafa samráð við starfsmenn og samtök starfsmanna Ríkisútvarpsins varðandi starfsreglur sem eru settar fréttamönnum og dagskrárgerðarmönnum Ríkisútvarpsins svo og skilyrði áminningar og starfsloka. Ég læt þetta duga af þeim áhersluatriðum sem komu fram í vinnu meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar á sl. þingi. Ég tek undir orð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur hér áðan þess efnis að nefndin hafi farið allítarlega yfir frumvarpið og hægt sé að byggja mjög á þeirri vinnu í framhaldinu. Ef vilji er fyrir hendi ætti að vera hægt að klára frumvarpið á þessu hausti.

Frú forseti. Það er hægt að taka undir eitt og annað sem kom fram í máli hv. þm. Skúla Helgasonar. Það er rétt að draga það fram að frumvarpið tók, að mínu mati, jákvæðum framförum í meðförum nefndarinnar. Ég verð þó að benda á að mælt var fyrir frumvarpinu í apríl en það var lagt fram í lok mars. Nefndin sendi það út til umsagnar 2. maí. Umsagnarfresturinn var óvenjuskammur miðað við svona stór heildarlög, hann var vika. Það átti greinilega að keyra þetta mál í gegn. En eins og við þekkjum var málið afgreitt af hálfu nefndarinnar og ég tel að við þurfum að fara betur yfir ákveðna þætti sem við fengum ekki tækifæri til að gera í vor. Það er önnur saga. Ég ætla ekki að fara að hóta miklum málalengingum, ég vil bara fá tækifæri til að fjalla um málið og ég held að það sé réttmæt krafa. Mig langar að spyrja hv. þingmann um dreifileiðir Ríkisútvarpsins. Menn hafa verið að benda á að Ríkisútvarpið er án nokkurs kostnaðar að senda út efni á dreifileiðum sem einkaaðilar á markaði sinna. Ríkisútvarpið fær það ókeypis í raun. Það eru einkaaðilar á markaði sem sjá um að sinna þessum flutningi á dreifileiðum fyrir hönd Ríkisútvarpsins. Ég spyr hvort hv. þingmaður telji það réttmætt og hvort þetta geti hugsanlega raskað samkeppnisstöðu Ríkisútvarpsins. Ég vil gjarnan fá viðhorf hans til breytinga sem tengjast fjölmiðlanefnd, hvort hann styðji það, sem mér sýnist enn inni, að gert sé ráð fyrir viðbótarstarfsmanni við fjölmiðlanefnd vegna eftirlits út af þessu nýja frumvarpi. Það kom alveg skýrt fram í máli forstöðumanns fjölmiðlanefndar, Elfu Ýr Gylfadóttur, að hún teldi að frumvarpið þýði aukin verkefni fyrir fjölmiðlanefnd. Ég spyr hvort hv. þingmaður telji það rétt og hvort hann styðji það. Ég mun geyma þriðju spurninguna til hv. þingmanns þar til ég kem í seinna andsvar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir þessar fyrirspurnir. Það er rétt að við ræddum talsvert um dreifileiðirnar og dreifikerfið og þá uppbyggingu sem fram undan er á stafrænni þjónustu Ríkisútvarpsins í nefndinni í vor. Ég get staðfest að ég er þeirrar skoðunar að við eigum fyrst og fremst að horfa til þess hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi milli Ríkisútvarpsins og einkaaðila á markaðnum um samnýtingu á dreifikerfi fyrir landið allt í stað þess að dreifikerfi hjá Ríkisútvarpinu annars vegar og hins vegar þeim einkaaðilum sem eru á markaðnum verði byggt upp hlið við hlið. Ég held að það eigi að vera leiðarljósið í þessari vinnu og auðvitað er eðlilegt að skoða hvort ekki sé nauðsynlegt að gera breytingar á því að Ríkisútvarpið geti nýtt sér það dreifikerfi sem einkaaðilar eru með án þess að greiða fyrir það. Mér finnst það vera ákveðið sanngirnismál sem þurfi að líta á opnum huga. Varðandi fjölmiðlanefndina tel ég mjög mikilvægt að slíkur aðili sé til, og fjölmiðlanefndin er augljós valkostur í þeim efnum, sem hafi eftirlit með því að Ríkisútvarpið sé raunverulega að sinna almannaþjónustuhlutverkinu með sóma og í samræmi við löggjöfina. Ég styð það upplegg sem kemur fram í þessu frumvarpi hvað þetta varðar og tel reyndar að það sé ákveðinn ljóður á okkar ráði, og hafi kannski verið allt of lengi, að við erum dugleg við að setja nýja starfsemi á fót en ekki endilega sérstaklega dugleg við að fylgja því eftir að árangurinn sé í samræmi við fyrirheitin í upphafi. Ég gæti nefnt óþægilega mörg dæmi um það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir einlæg og heiðarleg svör. Ég er honum sammála varðandi dreifileiðirnar sem eru í raun risastórt mál. Þetta er gríðarlega stórt mál sem við eigum eftir að fara betur yfir og þá hvernig fyrirkomulaginu verður háttað. Er það svo til dæmis að stór hluti af nefsköttunum eigi að fara í uppbyggingu á alveg sjálfstæðu dreifikerfi sem er þá ríkisrekið við hliðinu á hinu einkarekna? Ég held að þetta séu þættir sem við þurfum að fara betur yfir í meðförum nefndarinnar. Ég fagna því að menn séu alla vega reiðubúnir til að fara aðrar leiðir, og sjáum hvað setur hvað það varðar. Það er ekkert launungarmál að ég var andsnúin fjölmiðlastofunni sem slíkri en þegar ég var ráðherra var oft þrýst á mig að koma fram með hana. Ef við hefðum átt að auka eftirlit með fjölmiðlum þá hefðum við getað gert það á öðrum forsendum eins og í gegnum Samkeppnisstofnun og farið aðrar leiðir í stað þess að setja á laggirnar nýja ríkisstofnun. Eftir stendur að það sem skiptir mestu máli, hvort sem það er í gegnum fjölmiðlastofu eða Samkeppnisstofnun, er eftirlitið og þá sérstaklega með þeim þætti sem snertir samkeppni af hálfu RÚV gagnvart einkaaðilum. Það verður að fara að taka til hendinni og hefði mátt gera það fyrr. Ég ætla ekki að draga dul á það. Ég hefði gjarnan viljað sjá það fyrr, meðal annars þegar Sjálfstæðisflokkurinn var við stjórnvölinn. Ég velti fyrir mér, og þá er ég komin að síðustu spurningunni, því sem varðar kostunina. Það er ljóst að skoðanir voru skiptar í nefndinni, bæði innan meiri hluta og minni hluta. Er hv. þingmaður á því að þessar undanþágur séu nægilega skýrar þannig að menn fari ekki út í það að kosta allt og allt. Í því sambandi spyr ég: Sér hv. þingmaður fram á að allir landsleikir Íslands í handbolta eða í fótbolta verði kostaðir? Sér hann fram á það, af því að hann nefndi ólympíuleika og heimsmeistarakeppni, ef við snúum okkur að menningarviðburðunum, að stórviðburður eins og það þegar Kristinn Sigmundsson, helsti barítónsöngvari heims, syngur í Metrópólitanóperunni, verði sýndur í beinni útsendingu? Er það dæmi um viðburð sem verður kostaður? Hvar liggja mörkin? Ég er svo hrædd um að menn sjái ekki fyrir hvar mörkin liggja og að Ríkisútvarpinu verði gefnar frjálsar hendur. Þess vegna tel ég best að kostun verði algjörlega bönnuð.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar varðandi kostunina. Ég skal játa að ég hef verið hugsi yfir því sama atriði, hvort undanþáguheimildin sé nægilega skýr eða hvort hún gefi of mikil færi til að víkja frá meginreglunni um að kostun sé óheimil. Ég held að þetta sé hlutur sem við eigum að gefa okkur tíma til að fara betur yfir í nefndinni. Við eigum auðvitað að standa þannig að löggjöfinni, hvort sem er í þessu máli eða öðrum, að þau ákvæði sem við erum að leggja af stað með, sérstaklega ef um er að ræða takmarkanir eða bann af þessu tagi, haldi og við séum ekki með neina sýndarmennsku í þeim efnum. Nefnd eru þessi skýru dæmi um alþjóðlega stórviðburði. Það sem lýtur að innlendu dagskrárgerðinni er hins vegar síður útfært og það mundi vera það sem ég teldi ástæðu til að skoða betur í nefndinni. Er þörf fyrir að vera með þessa sérstöku heimild varðandi innlendu dagskrárgerðina sem þar kemur fram? Eða er hægt að ná sömu áhrifum með því að beina einfaldlega þeim auglýsingatekjum sem þar væru á ferðinni inn í hina hefðbundnu auglýsingatíma? Ég lýsi mig reiðubúinn til að skoða málið út frá þeim forsendum í nefndinni og tel rétt að við gerum það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hann að því sama og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kom að hér áðan um peninga hér og peninga þar. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs verði fastar, þ.e. ákveðið nefgjald á alla Íslendinga sem er náttúrlega mjög ófélagslegt og slæmt en er ákveðið og undir engum áhrifum frá fjárlaganefnd eða fjárveitingavaldi Alþingis. Telur hv. þingmaður eðlilegt að gera þetta á sama tíma og verið er að skera niður út um allt? Það vantar tæki á Landspítalann, það vantar í löggæsluna og það vantar alls staðar pening og alls staðar er verið að skera niður, en þá á Ríkisútvarpið að fá sína peninga á silfurfati og þarf ekkert að hugsa um samdrátt eða eitthvað slíkt. Ég spyr hvort þeir peningar séu þá ekki teknir frá hinum. Það er eitthvað takmarkað sem hægt er að lesta skattgreiðendur í landinu. Síðan er spurningin um hitt sem kom fram hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, reyndar ekki beint. Er það ekki útópía að halda að einhver fyrirtæki geti verið óháð? Er það ekki alltaf einhver sem greiðir laun fréttamannsins? Og hann veit hver greiðir launin hans, hver ákvarðar fjárveitinguna. Getur það annað en litað afstöðu þess fréttamanns þegar hann fjallar um viðkvæm mál sem snerta til dæmis fjármálaráðherra eða fjárlaganefnd eða eitthvað slíkt þegar hann veit þetta? Og er það ekki líka öfugt? Gætu þingmenn eða ráðherrar, sem eru í þeirri aðstöðu að geta skammtað fé til Fréttastofunnar, ekki gefið í skyn að þeir muni hugsanlega skerða fjárveitingar ef fréttaflutningur er þeim ekki að skapi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir hans fyrirspurn. Hún kemur inn á svið sem hefur verið talsvert rætt í þessari umræðu. Í fyrsta lagi vil ég segja að ég er á því að stíga þurfi ákveðið skref til að freista þess að tryggja fjárhagslegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins og það er ekki hjól sem er verið að finna upp hér á Íslandi heldur sú leið sem Norðurlandaþjóðirnar hafa verið að fara. Þær eru að komast að þeirri niðurstöðu að það sé farsælasta leiðin sem í boði er. Ég nefndi það hins vegar í ræðu minni, og ég tel bara að við eigum að viðurkenna það, að annmarkar kunni að vera á þessari leið, sérstaklega eins og ég nefndi ef efnahagslífið er að taka verulega við sér. Við sjáum að innheimtur á útvarpsgjaldinu aukast. Þær voru á síðasta ári innan við 70%. Segjum að þær fari upp í 85 eða 90%, þá hækka skyndilega þær tekjur sem renna til Ríkisútvarpsins verulega að óbreyttu. Það kann að vera sérkennilegt í ástandi þar sem ekkert hefur breyst í starfsemi Ríkisútvarpsins og fjárþörf þess til að uppfylla lögbundnar skyldur sínar um almannaþjónustu eru kannski óbreyttar. Það var á þeim forsendum sem við ræddum það í meiri hluta nefndarinnar, og settum inn í okkar nefndarálit í vor, að hugsanlega þyrfti að setja þarna inn ákveðinn sveiflujafnara til að tryggja að ekki séu óeðlilegar sveiflur í tekjum til stofnunarinnar til hækkunar eða lækkunar vegna ytri aðstæðna sem tengjast ekkert rekstrinum. Það er mitt svar. Ég tel að við verðum að reyna að tryggja að ekki sé með einfaldri ákvörðun hér á þinginu hægt að hafa óeðlileg afskipti af fjárhag stofnunarinnar, til dæmis ef meiri hlutanum líkar ekki fréttaumfjöllun Ríkisútvarpsins. Ég tel að meginreglan eigi að vera sú að virða fjárhagslegt sjálfstæði en skoða hugsanlegan sveiflujafnara í útfærslu.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði eiginlega hvorugri spurningunni hvort eðlilegt sé að veita stóraukið fé til Ríkisútvarpsins á sama tíma og það vantar tæki og verið er að segja upp fólki og láta fólk vinna meira á sjúkrastofnunum landsins, lögreglunni og mjög víða annars staðar, hvort þetta sé rétti tíminn til að fara út í að gusa út peningum. Hv. þingmaður svaraði heldur ekki spurningunni um það hvort fólk getur fræðilega séð nokkurn tíma verið óháð þeim sem skammtar því peninga og salt í grautinn.

Virðulegi forseti. Varðandi það hvort þetta sé rétti tíminn er rétt að svara því til að það ákvæði um markaða tekjustofna kemur reyndar ekki til framkvæmda strax, það kemur ekki til framkvæmda fyrr en 1. janúar 2014. Það mun því ekki verða þannig að verið sé að taka peninga núna sem við gætum verið nota til tækjakaupa á Landspítalanum á næsta ári og láta þá renna til Ríkisútvarpsins. Önnur spurningin: Er fræðilega séð nokkurn tíma hægt að fullyrða það að menn séu algerlega óháðir fjárveitingavaldinu? Ég ætla ekki að taka svo djúpt í árinni að segja já við því. Ég held að það sé því miður þannig að við getum alltaf fundið einhver tilvik sem ganga gegn meginreglunni en þetta er a.m.k. viðleitni til að skera á þau tengsl. Það er gert bæði með þessu ákvæði um markaðan tekjustofn sem renni þá að fullu til útvarpsins ólíkt því sem verið hefur og í öðru lagi með því að skorið er á það að flokkarnir á þingi skipi sína fulltrúa í stjórn Ríkisútvarpsins. Það er veruleg breyting, sem við höfum reyndar lítið sem ekkert rætt í umræðunni í dag, sem ég tel hins vegar að sé mjög til bóta. Nú verður fyrirkomulagið með þeim hætti að allsherjar- og menntamálanefnd skipar þrjá fulltrúa í valnefnd sem síðan velur stjórnina saman og þar með er búið að auka þá fjarlægð á milli hins pólitíska valds og stjórnar útvarpsins.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Ríkisútvarpið enn einu sinni og það er ekkert að því, svo það sé strax sagt, að menn séu með lög, eins og um Ríkisútvarpið, stöðugt til endurskoðunar ef menn hafa það að markmiði að reyna að skýra og skerpa hlutverk þess, átta sig á hvert markmiðið er að hafa það sem stofnun í samfélaginu o.s.frv. Ég vil byrja á að fagna því sem var rifist um mest á sínum tíma, þ.e. formbreytingin yfir í opinbert hlutafélag, að vinstri flokkarnir sem sett hafa á langar ræður nótt eftir nótt, ár eftir ár, leggja ekki til að frá því fyrirkomulagi verði horfið og það var nú reyndar langstærsta umræðan, frú forseti, á sínum tíma. Ég held að það sé rétt sem fram hefur komið í máli ekki síst stjórnarliða að Ríkisútvarpið er betur rekið en áður hefur verið. Það er jákvætt að Ríkisútvarpið hefur skilað á umliðnum árum jákvæðum rekstrarafgangi og því má auðvitað fagna sem vel er gert og klappa þeim á bakið sem forustu og ábyrgð hefur í því máli, það er Páll Magnússon. Hins vegar er ekki þar með sagt að við séum gagnrýnislaus á þá starfsemi sem á sér stað innan Ríkisútvarpsins. Ég hef iðulega í gegnum tíðina verið mjög gagnrýnin á Ríkisútvarpið. Mér finnst hlutverk þess orðið mjög umfangsmikið. Það er líka rétt að draga það fram að við innan Sjálfstæðisflokksins - oft er talað um að það sé bara eitt mál innan flokksins sem er deiluefni, þ.e. Evrópusambandið og umsóknarferlið varðandi það, það er ekki rétt. Hægt er að tala um landbúnaðarmál, tollamál og síðan er hægt að tala um Ríkisútvarpið sem hefur oft og tíðum verið mjög skemmtilegt umræðuefni á hinum ýmsu fundum innan flokksins sem utan. Það áhugaverða er að fólk hefur ákveðnar skoðanir og hefur haft ákveðna skoðun á Ríkisútvarpinu í gegnum tíðina, það er fínt og það er vel. Varðandi þetta frumvarp vil ég draga fram að ég tel að það hafi verið heillaspor að breyta því í opinbert hlutafélag, eins og Norðmenn og Svíar gerðu á sínum tíma, ekki síst með tilliti til þess að lögin til að mynda um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins hafa ekki verið endurskoðuð, ekki að neinu marki og ljóst er að núverandi ríkisstjórn mun heldur ekki fara í endurskoðun á þeim lögum. Það var líka lykillinn að því og ein ástæðan fyrir því að menn fóru í formbreytingar á sínum tíma. Fyrst ráðherra er hér í salnum hefði ég kosið og það hefði verið áhugavert varðandi formið á frumvarpinu sem slíku, því að ekki átta sig allir á mikilvægi samningsins sem gerður er sem þjónustusamningur við Ríkisútvarpið, að hann hefði verið sem fylgiskjal með frumvarpinu. Í þjónustusamningnum, sem ég veit að núverandi ráðherra hefur líka beitt sér fyrir að taki ákveðnum breytingum, markast mjög ákveðið hlutverk Ríkisútvarpsins. Ég hef gagnrýnt það í þessu frumvarpi að mér finnst hlutverk Ríkisútvarpsins vera gríðarlega víðtækt. Vissulega erum við að setja ákveðnar skuldbindingar og ákveðna ábyrgð á herðar Ríkisútvarpinu en eftir stendur að Ríkisútvarpið getur spilað frítt spil á fjölmiðlamarkaði að mínu mati eftir þetta frumvarp og getur tekið sér nánast hvað sem er fyrir hendur. Hlutverk þjónustusamningsins var einmitt - það má kannski segja að það sé ákveðin reglugerð, þ.e. þjónustusamningurinn, að takmarka hlutverk Ríkisútvarpsins og reyna að forgangsraða. Menn hafa til dæmis talað um norrænt efni. Tekin var fram sérstök prósentutala um norrænt efni og hefði verið hægt að hækka hana. Ákveðnir skýrir rammar voru settir fram um barnaefnið, auglýsingar í kringum barnaefni o.s.frv. Mér hefur alltaf þótt þjónustusamningurinn vera merkilegt tæki og merkileg tilraun til að skerpa enn frekar á hlutverki Ríkisútvarpsins og það er tæki sem er kannski sveigjanlegra en að leggja fram frumvörp í sífellu um Ríkisútvarpið, bæði nú og á árum áður. Þetta frumvarp er ákveðið svar við ESA, já, en ég held að miklu meira sé sett með frumvarpinu en tilefni er til. Má kannski segja að ferðin sé notuð í því tilefni og það nokkuð vel og ítarlega. Til dæmis er ekki krafa ESA um algera uppstokkun á stjórn Ríkisútvarpsins. Hér er sem betur fer farin mildari leið varðandi breytingar á stjórn Ríkisútvarpsins. Ég þakka ráðherra fyrir það að hafa tekið tillit til meiri hluta allsherjarnefndar og til þeirrar tillögu sem þar er um aðild starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins, sem eiga nú aðild að stjórninni. Fulltrúi þeirra hefur málfrelsi og tillögurétt samkvæmt þeirri tillögu og þessu frumvarpi en ekki atkvæðisrétt í stjórn Ríkisútvarpsins. Fyrst verið er að hafa starfsmannasamtökin þarna inni þá er það þó betri leið en farin var með upphaflega frumvarpinu. Ég velti enn fyrir mér hlutverki valnefndarinnar. Í frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Við tilnefningu á fulltrúum í stjórn skal valnefnd hafa hagsmuni Ríkisútvarpsins að leiðarljósi og að meðal stjórnarmanna sé m.a. þekking og reynsla af fjölmiðlun, menningarmálum, nýjum miðlum á hverjum tíma, rekstri og stjórnun fyrirtækja.“ Er það rétt skilið hjá mér með tilliti til þess sem stendur í 10. gr. frumvarpsins að við séum að víkka verulega út starfssvið stjórnarinnar, að við séum að fara úr því að hafa hana sem hreina og klára rekstrarstjórn, eins og hún hefur verið á umliðnum árum, í það að hún muni fara að skipta sér meira af dagskrá Ríkisútvarpsins en gert var? Ein af ástæðunum líka fyrir breytingunum á sínum tíma var að klippa á það að stjórn og þá pólitískt vald væri með puttana í dagskrá og dagskrárvaldi Ríkisútvarpsins. Er verið að breyta því? Mér er spurn og væri ágætt að fá svar við því frá ráðherra á eftir. Ég velti því líka fyrir mér með tilliti til þess sem kemur fram í 3. gr. að lögð er mikil áhersla á fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu, talað er um þjónustu í almannaþágu og annað. Og með tilliti til almannaöryggis og hugsanlegrar hættu hefði þá ekki verið lag að skoða í valnefnd reynslu manna af almannavörnum, af öryggismálum? Hefði ekki verið rétt að hafa einn slíkan fulltrúa í slíkri valnefnd en ekki eingöngu frá Bandalagi íslenskra listamanna, eins og ávallt er, sem hefur reynslu af nýjum miðlum og fjölmiðlum? Hefði ekki verið rétt - í ljósi hlutverks Ríkisútvarpsins sem stendur ekki bara fyrir menningarhlutverki, það á að gera það, hér er verið að ýta enn frekar undir það sem er fagnaðarefni - að setja inn í valnefndina fólk sem hefur þekkingu á almannavörnum ef við eigum að ýta undir almannavarnahlutverk Ríkisútvarpsins og undirstrika það? Þetta er það sem ég vil velta upp og við munum eflaust fara yfir það í meðförum nefndarinnar. Það hefur verið talað nokkuð mikið um útvarpsgjaldið. Mig rekur ekki minni til þess að hafa séð eins langa umsögn um frumvarp frá fjárlagaskrifstofunni og þessa. Hún hefur lengst ef eitthvað er frá síðustu framlagningu. Það eru greinilega einhverjir hnökrar á samskiptum og skoðunum milli ráðuneyta. Það er svo sem ekkert nýtt en það er greinilegt að sumarið og haustið hefur ekki verið notað til að reyna að setja niður þá deilu milli menntamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytis um það hvernig fyrirkomulagið á að vera á útvarpsgjaldinu og hvert það á að renna, hvað þá að haft hafi verið samband við fjárlaganefnd þingsins í millitíðinni. Ég held að þetta hljóti að vekja menn til ákveðinnar umhugsunar. Varðandi síðan fyrirkomulagið sem slíkt undirstrikar það kannski að við erum ekki alltaf sammála innan stjórnar og innan stjórnarandstöðu. Ég hlustaði með athygli á það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hafði fram að færa og hann er ötull liðsmaður okkar í fjárlaganefnd. Hann kom með mjög skýra punkta varðandi það hvert útvarpsgjaldið á að renna, sjónarmið sem mér fannst þess virði að hlusta á. Af hverjum þurfum við að hafa svona afmarkaðan fjárlagalið sem útvarpsgjaldið er og láta það renna eingöngu til Ríkisútvarpsins meðan við erum í þinginu að láta fjárlagaliði sem eru ákveðnir af fjárlaganefnd og síðan þinginu renna beint til stofnana sem við viljum að séu óháðar og sjálfstæðar frá þinginu eins og dómstólarnir, hvort sem væri um að ræða Hæstarétt, héraðsdómara, lögregluna o.s.frv.? Mér fannst hann setja fram mjög sterk sjónarmið hvað það varðar þó að ég hafi í gegnum tíðina verið frekar hlynnt því sem hæstv. menntamálaráðherra hefur sagt, að reyna að hafa tekjustofninn afmarkaðan og hann renni þá beint til Ríkisútvarpsins. Af hverju hef ég frekar verið hlynnt þeirri nálgun en því sem fjárlaganefndarmenn hafa sett fram? Það er meðal annars vegna reynslunnar í öðrum löndum, t.d. í Noregi. Þar er þetta fyrirkomulag með þeim hætti. Við litum til Noregs þegar kom að opinberu hlutafélagi. Ég held að ekki sé óeðlilegt að við lítum til annarra landa líka hvað þetta varðar. Það sama gildir með Finnland. Mér skilst að verið að sé breyta úr því að þetta renni til ríkisins og síðan verði úthlutað, það er verið að hverfa frá því fyrirkomulagi í Finnlandi. Ég held að við eigum að líta til reynslu annarra þjóða hvað þetta varðar. Ég get í sjálfu sér tekið undir það að hægt sé að marka þetta Ríkisútvarpinu en þó með því fororði og þeim fyrirvara að það útvarpsgjald sem um ræðir núna er allt of hátt. Ég hefði viljað undirstrika meginsjónarmiðin varðandi Ríkisútvarpið, ég vil hafa Ríkisútvarp en ég vil hafa hlutverk þess mjög skýrt og afmarkað og það sé ekki jafnumfangsmikið á markaði eins og það er í dag. Þess vegna hefði ég viljað sjá samhliða þessu hlutverkið skýrara, skarpara og bein tillaga hefði verið um það fyrst verið er að tala um að útvarpsgjaldið eigi að renna beint til Ríkisútvarpsins, það hefði einfaldlega verið hrein og klár tillaga til lækkunar í þessu frumvarpi og þá samhliða í fjárlagafrumvarpinu. Það er hins vegar ekki gert. Ég er því ekki alveg fullkomlega sátt við þá leið sem hæstv. menntamálaráðherra er að fara þó að ég sýni aðferðafræðinni skilning. Varðandi auglýsingarnar - tíminn líður hratt á gervihnattaöld, sé ég - þá finnst mér tækifærin ekki vera notuð núna. Kannski hafa þau heldur ekki verið notuð í gegnum tíðina, það er rétt að undirstrika það. Skoðun mín hefur verið sú, líka þegar ég var í ríkisstjórn en fékk ekki stuðning við það hjá samstarfsflokki mínum og jafnvel ekki innan þingflokksins heldur, að það hefði átt að takmarka Ríkisútvarpið verulega á auglýsingamarkaði og banna kostun. Ég heyri það hins vegar núna að menn eru meira að ljá máls á því að reyna að banna kostun, ekki bara í gegnum þær undanþágur sem eru í frumvarpinu heldur að menn verði að fara vel yfir sviðið því að eins mikilvægt og það er að hafa Ríkisútvarp, þá er líka mikilvægt að hér þrífist frjálsir fjölmiðlar. Frjálsir fjölmiðlar þrífast ekki á neinu nema auglýsingatekjum og kostun. Þá getum við ekki leyft okkur að fara þá leið sem hæstv. ráðherra er að fara í frumvarpinu. Ég get ekki séð að menn séu að gera það að neinu marki, menn eru að setja Ríkisútvarpið langt undir það þak sem er verið að setja þannig að það ógnar ekki Ríkisútvarpinu. Það þarf ekkert að draga saman seglin að vera með svona stórt og mikið Ríkisútvarp um leið og við ætlumst til þess að hafa fjölbreytta flóru í fjölmiðlum. Það kemur einfaldlega ekki heim og saman ef við höfum metnað til hvors tveggja. Það er margt athyglisvert í frumvarpinu, það er ekki allt vont, síður en svo, það er alls ekki þannig, en engu að síður eru mörg viðvörunarmerki sem við verðum að hlusta á, viðvörunarmerki sem segja mér að Ríkisútvarpið er enn þá og verður í gegnum þetta frumvarp allt of stórt. Það verður á kostnað frjálsrar fjölmiðlunar og ekki síst þeirra sem eru að hasla sér völl, ekki í gegnum útvarpsbylgjur heldur í gegnum vefinn og vefmiðlana. Þó að verið sé að banna kostun á veraldarvefnum sjáum við alls konar undanþágur sem munu stuðla að því að þeir frjálsu miðlar sem sækja í sig veðrið á netinu munu eiga undir högg að sækja. Þess vegna þurfum við að fara vel yfir málið í nefndinni nú sem áður, gefa okkur tíma til að fá álit þeirra mörgu aðila sem starfa á markaði og annarra þannig að við getum skilað af okkur góðri afurð sem verður til þess að við höfum gott Ríkisútvarp með skýrt hlutverk en um leið fjölbreytta flóru á fjölmiðlamarkaði.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að kvarta undan því eins og áður að nefndarmenn í hv. nefnd sem fær þetta mál til umsagnar eru ekki viðstaddir umræðuna. Ég hef margoft bent á að það eru níu nefndarmenn í þeirri nefnd sem fær málið til umsagnar. Það er skylda í lögum að þingmenn sæki þingfundi en mér finnst það líka vera sérstök skylda nefndarmanna að hlýða á umræður til að geta flutt umræðuna inn í nefndina. Það er dálítið ankannalegt þegar búið er að ræða mál í þingsal þar sem komið hafa fram ýmis sjónarmið að þau sjónarmið koma oft og tíðum alls ekki fram í umræðum nefndar eða í nefndaráliti. Ég skora því á frú forseta að taka það upp í forsætisnefnd og ræða hvort ekki ætti að herða á því að þingmenn sem sæti eiga í nefndum sæki þá fundi þar sem rætt er um þau mál sem vísað er til viðkomandi nefnda. Ég ætla að byrja á því að ræða um ohf. Í hlutafélagalögunum stendur: „Opinbert hlutafélag merkir í lögum þessum félag sem hið opinbera, einn eða fleiri hluthafar, á að öllu leyti, beint eða óbeint.“ Öll hlutafélög sem ríkið á beint eða óbeint eru ohf. en ekki hefur verið farið eftir því, frú forseti. Bankarnir sem voru stofnaðir eftir hrun og voru alfarið í eigu ríkisins voru ekki ohf. Þingmenn og aðrir gátu ekki sótt aðalfundi þeirra félaga. Hér er þetta kallað ohf. í einni grein en þá vantar tilvísun í þessa sömu grein: „Slíkum félögum einum er rétt og skylt að hafa orðin opinbert hlutafélag í heiti sínu eða skammstöfunina ohf. og má tengja orðin eða skammstöfunina heiti eða skammstöfun á hlutafélagi.“ Það þýðir að samkvæmt hlutafélagalögum á alls staðar að standa Ríkisútvarpið ohf. Það er skilningur minn og ég vildi gjarnan að hv. nefnd sem fær málið til umsagnar fjalli um það. Nú eru tveir nefndarmenn viðstaddir þannig að þeir gauka því kannski að félögum sínum í nefndinni sem ekki eru mættir, sjö hv. þingmenn eru ekki mættir á þennan fund. Svo er einn óvirkur aðili í stjórninni. Það skulu vera sjö manns í stjórn og einn þeirra er óvirkur, þ.e. hann hefur ekki atkvæðisrétt. Ég legg til að nefndin skoði hlutafélagalögin og kanni hvort það sé heimilt og hvort ekki sé betra að valnefndin, sú góða nefnd sem stjórnmálamennirnir kjósa - og það er ekkert sem segir að þeir skuli ekki sjálfir kosnir í stjórn, þeir meta sjálfa sig mjög hæfa og allt slíkt - kjósi sex manns í stjórn og síðan hafi starfsmenn áheyrnarfulltrúa í stjórn, ekki stjórnarmann heldur áheyrnarfulltrúa á stjórnarfundum. Það mætti orða það þannig. Þeir hafi málfrelsi, geti komið sínum sjónarmiðum á framfæri en hafi ekki atkvæðisrétt og séu ekki yfir sjálfum sér, eins og ég benti á áður í andsvari. Þetta var um stjórnskipunina. Í lögunum stendur að valnefndin skuli tilnefna fimm manns til tveggja ára, með leyfi forseta: „Áður en stjórn er kosin á aðalfundi skal hún tilnefnd til tveggja ára í senn …“ Getur maður ályktað út frá þessu að stjórnin sjálf sé kosin til tveggja ára? Er ekki rétt að taka það fram í lögunum að stjórnin sjálf sé kjörin til tveggja ára? Það er nefnilega ekkert í frumvarpinu sem segir hversu lengi stjórnin skuli vera kosin. Það er ekki boðlegt að hafa þannig lagasetningu að menn þurfi að draga ályktanir út frá því hvað valnefndin tilnefnir þá lengi. Ég dreg þá ályktun að það sé til tveggja ára, það getur vel verið að það sé til eins árs, ég veit það ekki. Svo er það draumurinn um óhæði, eins og ég gat um áðan í andsvari. Auðvitað vita starfsmenn hlutafélaga alltaf hverjir skipa stjórn, þeir vita hverjir eiga félagið. Það vill svo til að í þessu tilfelli fara stjórnmálamenn með hlutverk eigandans. Þeir skipa stjórn, þeir ráða fjárveitingum og öllu slíku, þeir geta breytt lögum og ég veit ekki hvað. Einstakir fréttamenn vita þetta nákvæmlega. Þeir vita nákvæmlega hver borgar saltið í grautinn þeirra og þeir vita nákvæmlega hverjum þeir eiga að þóknast. Að láta sig dreyma um að fólk geti verið óháð í svona stöðu er bara draumur vinstri manna. Auðvitað er það ríkisvaldið sem ræður þessu alfarið og stjórnar þessu. Það setur lög, breytir lögum og ræður fjárveitingum alla vega til ársins 2014. Það er eitt sem ég ætla að koma inn á, frú forseti, sem er mjög athyglisvert. Hverjir skyldu ráða fram til 2014 eða alla vega fram að kosningum? Hverjir skyldu ráða fjárveitingum þangað til? Það er núverandi ríkisstjórn, hún skal hafa tangarhaldið. Svo óttast hún kannski að hún missi völdin og þá skal hið sjálfvirka kerfi koma inn til að skaffa, gera Ríkisútvarpið að einhverju leyti óháð eigandanum. Ég vona að það sé ekki sett upp kerfisbundið eða að það sé á bak við þetta en þetta er hluti af drauminum um óhæði. En ég er alveg sammála því að það gerir það að einhverju leyti óháðara fjárveitingavaldinu að gera þetta að ákveðnum mörkuðum tekjustofni. En það þarf að breyta þessari tölu, 18 þús. kr., á hverju ári, væntanlega í takt við verðbólgu og annað slíkt. Þar kemur svo aftur vald meiri hlutans sem segir: Nú ætlum við að hafa þetta 16 þús. kr. og vegna þess að fréttastofan fjallaði svo illa um hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um daginn. Eða: Við ætlum hafa þetta 50 þús. kr. á hvern íbúa vegna þess að það var svo velviljuð umfjöllun um mennta- og menningarmálaráðherra eða fjármálaráðherra, sem er enn þá betra, eða formann fjárlaganefndar. Það er vandinn í hnotskurn. Svo er það spurningin um fjármálin yfirleitt og markaða tekjustofna. Á það er bent í umsögn fjármálaráðuneytisins að þetta eyðileggi í rauninni fjárveitingavald Alþingis nema náttúrlega 18 þúsund kallinn, það er hægt að hækka þá upphæð eða lækka árlega á Alþingi eftir þörfum og það verður væntanlega gert. Það þýðir að menn eru núna að negla niður ákveðna tölu í fjárveitingum til Ríkisútvarpsins. Ég veit ekki hvað fólkið á spítölunum segir við því. Ég veit ekki hvað þeir segja sem þurfa allt að því límbönd til að líma saman geislatækin á spítölunum af því að þau eru svo fjörgömul og hrörleg. Ég veit ekki hvað lögreglan segir við því sem þarf að sinna sífellt stærri og stærri svæðum o.s.frv. Ég veit ekki hvað allt velferðarkerfið segir við því þegar einn þáttur eins og Ríkisútvarpið fær svona markaða stofna. Getur ekki verið að það fari að koma upp vaxandi krafa um það til dæmis hjá heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu að þetta sé sett allt saman í markaða stofna, þ.e. að heilbrigðiskerfið fái til dæmis 2% af launum landsmanna? Ég veit ekki hvað það verður hátt en ég er viss um að það yrði dægilegt og þeim mundi líka það ágætlega. Þá þyrftu þeir ekki að standa í þessum leiðindaslag um peningana. Vandi okkar er sá að við eigum bara ekki nógu mikið af peningum. Skatttekjur hafa lækkað, það er ekkert fjör í atvinnulífinu og litlar fjárfestingar, það er allt í stöðnun. Þess vegna eru mjög takmarkaðir fjármunir. Vinstri grænir mundu að sjálfsögðu segja: Það er náttúrlega hruninu og Sjálfstæðisflokknum að kenna, það er venjulega tuggan þeirra. En ég ætla sem sagt að benda á að það vantar pening á sama tíma og negla á niður útgjöldin til Ríkisútvarpsins. Draumurinn um óhæði Ríkisútvarpsins og markmiðin sem fylgja í kjölfarið ollu því að ég lagði fram frumvarp árið 2004 um að selja Ríkisútvarpið. Ég held að það væri ágætislausn. Haft yrði útvarpsráð sem fengi fjárveitingar. Það mundi bjóða út fréttir, öryggisútsendingar og allt það sem þarf að gera, til almennra fjölmiðla. Þá mundi aldeilis myndast fjör á þeim markaði sem framleiðir efni fyrir fjölmiðlun, menn stæðu ekki í vonlausri samkeppni við Ríkisútvarpið sem fær alltaf sína peninga. Ég veit ekki hvernig fólki líður hjá þeim fjölmiðlum sem keppa við Ríkisútvarpið sem fær 3 milljarða sisvona áður en hinir byrja. Ég veit ekki hvernig fólki líður í slíkri samkeppni, hún er algerlega glötuð. Allt er þetta draumur um óháða fjölmiðlun og öll hin fögru orð um að menn gæti sjónarmiða minni hlutans o.s.frv. Ég verð að segja eins og er að ég er farinn að horfa miklu meira á erlenda miðla, mér er farinn að gefast kostur á því með netinu. Ég horfi á þýskt og að litlu leyti breskt sjónvarpsefni og ég fæ allt aðra sýn á heiminn, frú forseti. Ég sé bara heiminn í allt öðru ljósi, til dæmis vandamálin í Evrópusambandinu. Þau eru allt önnur og miklu alvarlegri í þýska sjónvarpinu en hinu íslenska. Það má vel vera að þetta sé hverfandi vandamál vegna þess að netið muni taka yfir alla fjölmiðlun á ekki löngum tíma. Við getum horft á fjölmiðla um allan heim, lesið blöð og gert hvað sem er kostnaðarlaust. Ég þarf ekki að borga 18 þúsund kall þegar ég horfi á þýska sjónvarpið en því miður get ég ekki sloppið við að borga til þess íslenska. Þó að ég horfi ekkert á íslenska sjónvarpið þarf ég að borga engu að síður, það er bara nefskattur sem ég ber ágætlega en lágtekjufólkið illa. Hann er mjög þungur fyrir lágtekjufólkið. Þetta er það sem ég vildi geta um í þessu sambandi. Það er mjög margt í frumvarpinu sem mér finnst áhugavert og tel að þyrfti að skoða. Sumt af því er gott. Markaðir tekjustofnar eru góðir ef við ætlum að reyna að halda okkur við að hafa útvarpið að einhverju leyti óháð stjórnmálamönnum, en það verður það aldrei vegna þess að á hverju ári þarf að breyta þessum 18 þús. kr. sem allir þurfa að borga óháð tekjum, gjöldum og eignum o.s.frv. Það er sem sagt mjög ófélagslegt og dálítið skemmtilegt að flokkar sem kenna sig við félagshyggju skuli leggja slíkt til og ekki breyta því.

Virðulegi forseti. Ég er áhugasöm um að vita hvernig hv. þingmaður greiddi atkvæði á sínum tíma þegar hið ófélagslega útvarpsgjald var tekið upp 2007 og lögin um Ríkisútvarpið ohf. voru samþykkt, ég reikna með að hv. þm. geti svarað mér því. Ég er líka áhugasöm um að vita hvort það geti verið að þeir erlendu fjölmiðlar sem hv. þingmaður horfir á með hjálp nýjustu tækni séu almannaþjónustumiðlar í Bretlandi og Þýskalandi. Þeir eru væntanlega fjármagnaðir af skattgreiðendum þar og eru afskaplega góðir miðlar og jákvætt að hv. þingmaður fylgist með. Ég vil spyrja hv. þingmann þessara spurninga. Hv. þingmaður nefndi stjórnarskipun. Ég vil benda honum á að í frumvarpinu kemur fram að kjörnir fulltrúar til Alþingis og sveitarstjórna eru ekki kjörgengir í stjórn Ríkisútvarpsins. Það kemur líka fram að þó að tilnefning valnefnda sé til tveggja ára verður aðalfundur að sjálfsögðu haldinn árlega og stjórn kosin árlega á aðalfundi. Hv. þingmaður gerði þetta að umtalsefni áðan en ég fór einmitt yfir það og það er kannski ástæða til að ítreka að eins og fyrirkomulagið er núna er aðalfundur haldinn árlega þó að þegar hafi verið kosin stjórn af þingi. En þetta gerist að sjálfsögðu árlega í samræmi við hlutafélagalög. Hv. þingmaður nefndi líka óhæði og ég vil að lokum segja að við hljótum öll, svo fremi sem við viljum hafa almannaþjónustumiðla, að vilja tryggja gagnsæi. Það væri kannski ágætt að vita hvort hv. þingmaður vill yfir höfuð hafa almannaþjónustumiðla. Hann nefnir að réttast væri að bjóða út Ríkisútvarpið, en vilji maður hafa almannaþjónustumiðil hlýtur hið opinbera, löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið, að stefna að því að byggt sé á sem faglegustum grunni. Hv. þingmaður hlýtur að geta sett sig í þau spor að ef hann vill almannaþjónustumiðil hljóti hann líka að vilja tryggja fagmennsku þar innan húss og sem mestan aðskilnað frá hinu pólitíska valdi. Eða hvað?

Frú forseti. Menn geta meira að segja deilt um þetta síðasta, faglegt þetta og faglegt hitt. Þegar hagfræðingar eru kallaðir til hafa þeir svo mismunandi skoðanir á landsmálum að þeir eru nánast alltaf pólitískir. Þeir flagga fána fagmennskunnar þótt þeir hafi í raun pólitískar skoðanir. Auðvitað vill maður að þetta sé faglegt en ég ætla ekki að gefa því allt of mikið vægi. Varðandi aðalfundinn til eins árs þá þarf ég að skoða hlutafélagalögin en ég held að það megi kjósa stjórn til allt að fimm ára. Ég geri ráð fyrir að hv. nefnd, hér eru tveir nefndarmenn viðstaddir, fari í gegnum þetta og skoði. Ef meiningin er að stjórnin sé kosin til eins árs finnst mér alveg sjálfsagt að um það sé getið í lögunum, ekki bara tilgreint að valnefndin tilnefni til tveggja ára. Þá kemur reyndar upp dálítið skemmtileg staða vegna þess að valnefndin tilnefnir til tveggja ára og ráðherrann sem mætir væntanlega sem eini hluthafinn á aðalfundi sem hann heldur heima hjá sér í stofunni eða eldhúsinu því að hann heldur bara fundi hvar sem honum dettur í hug, hann er einn og ekkert meira ...

Það verður að vera pláss fyrir alla hina.

Nei.

Jú, þetta er opinbert fyrirtæki.

Ókei, það er opinbert,  Þeir fjölmiðlar sem ég horfi mikið á eru reyndar almennir fjölmiðlar,  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það var eitt atriði í ræðunni sem ég hnaut sérstaklega um og það var í umræðunni um starfsmenn Ríkisútvarpsins, fréttamenn og dagskrárgerðarmenn. Hv. þingmaður nefndi að þeir vissu nákvæmlega hverjir borguðu saltið í grautinn þeirra, hvaðan framlögin kæmu til Ríkisútvarpsins. Ekki ætla ég að gera ágreining við hv þingmann um það atriði en ég vil kalla eftir nánari útleggingu á hinu atriðinu sem kom fram í máli þingmannsins. Það voru þau orð að þeir viti nákvæmlega hverjum þeir eigi að þóknast. Mín spurning til hv. þingmanns er þessi: Heldur þingmaðurinn því fram að starfsmenn Ríkisútvarpsins, fréttamenn á fréttastofu Ríkisútvarpsins, hagi fréttaumfjöllun sinni þannig að þeir séu að reyna að þóknast stjórnvöldum, meiri hluta á Alþingi á hverjum tíma?

Frú forseti. Ég ræddi þetta meira fræðilega séð, en það er alveg á hreinu að 18 þúsund kallinn verður ákveðinn á hinu háa Alþingi, sennilega einu sinni á ári. Það þarf að hækka gjaldið í takt við verðbólgu, verðlag og slíkt og þar með er afkoma Ríkisútvarpsins ákveðin. Þar með er starfsmannafjöldinn ákveðinn og þar með er ákveðið hvort skera þarf niður eða ekki, þar með er ákveðið hvort starfsmönnum verður sagt upp eða ekki eða nýir ráðnir. Þetta vita náttúrlega allir. Ég reikna með því að fréttamenn séu frekar siðlegir og siðlegri en flestir en ég ætla þeim ekki ofurmannlega eiginleika. Þeir vita þetta. Sérstaklega skiptir þetta máli í hörðu ári eins og núna þegar fjöldi manns flyst til útlanda og atvinnu skortir. Meðan verið er að skera niður á spítölunum, segja upp fólki og auka kröfur á fólkið, láta það vinna meira o.s.frv., getur verið ágætt að fá bara peninga með hækkuðu útvarpsgjaldi úr 18 þús. kr. upp í 22 þús. kr. eða eitthvað slíkt. Þetta vita menn og þeir vita hver tekur ákvörðun um þetta. Svo getur vel verið að menn hafi draum um að til sé fólk í heiminum, og það er eflaust til, sem kallast hugsjónamenn. Þeir ganga jafnvel mjög langt í því, í hugsjónum sínum, að fara gegn eigin hagsmunum. Það getur vel verið að fréttamenn hjá RÚV séu slíkir hugsjónamenn að þeir láti þetta ekki trufla sig í störfum sínum og þó að ráðherra segi í viðtölum að hann þurfi hugsanlega að lækka þennan 18 þúsund kall hafi það ekki áhrif á starfsmennina í gagnrýni á ráðherrann.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið en hann svaraði þó ekki spurningunni. Ég tel mjög mikilvægt að fá fram í þessari umræðu hvort hv. þm. Pétur H. Blöndal sé að halda því fram að fréttamenn hjá Ríkisútvarpinu hagi fréttaumfjöllun sinni með tilliti til þess að ríkisframlagið stendur undir verulegum hluta af tekjum Ríkisútvarpsins. Með öðrum orðum að fréttaumfjöllun þeirra sé lituð af því að persónulegir hagsmunir þeirra séu að fjárveitingavaldið á Alþingi líti með velþóknun á umfjöllun Ríkisútvarpsins. Ég vona að hv. þingmaður átti sig á því að hann vegur mjög alvarlega að starfsheiðri fréttamanna hjá þessari stofnun ef þetta er hans skoðun.

Frú forseti. Ég var einmitt ekki að vega að starfsmönnum sem slíkum. Ég sagði þá jafnvel siðlegri en flesta aðra og þeir mundu hugsanlega standast þessa freistingu, en þeir vita þetta og það er það sem ég er að tala um. Þetta er bara hluti af mannlegri hegðun og þegar byggt er upp kerfi þar sem menn vita að þeir eru háðir einum aðila eða meiri hluta einhvers staðar breytist hegðun þeirra. Þeir hafa gífurleg völd í þjóðfélaginu, við sjáum það til dæmis á þáttunum um stjórnarskrána, þeir taka saman fólk sem er sammála um málið og hafa gert trekk í trekk  Nú er ég ekki að segja að starfsfólk Ríkisútvarpsins standist ekki þá pressu en þeir vita hver borgar brúsann. Þetta er bara ákveðið vandamál sem við glímum við. Ég held að tillögur sem komu fram um að gera þetta að mörkuðum tekjustofni sé einmitt tilraun til að komast fram hjá þessum vanda. En eftir stendur 18 þúsund kall sem þingmenn og meiri hlutinn á Alþingi hverju sinni tekur ákvörðun um og þar með er aftur komið tangarhald á starfsmönnunum.