Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um lausn vinnudeilu Mjólkurfræðingafélags Íslands annars vegar og Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna hins vegar. Áður en kjarasamningarnir í síðasta mánuði voru gerðir ákvað ríkisstj. að gera margvíslegar ráðstafanir til að leggja grundvöll að því að þeir gætu tekist á þann hátt að það markmið næðist að koma verðbólgunni niður fyrir 10% á þessu ári. Þessar ráðstafanir voru tvíþættar. Annars vegar var verðlag lækkað, m.a. með lækkun tolla og auknum niðurgreiðslum, svo að kaupmáttur þeirra launa sem um var samið varð meiri en annars hefði orðið. Af þeim sökum gátu launþegar fallist á minni hækkun launa í krónutölu. Hins vegar var dregið úr útgjöldum atvinnurekstrarins svo að hann gat tekið á sig nokkra launahækkun án þess að það hefði mikil áhrif á verðlag eða hefði gengislækkun í för með sér. Þessir kjarasamningar hafa nú verið samþykktir af langflestum stéttarfélögum sem áttu aðild að þeim. Mjólkurfræðingafélag Íslands felldi þá hins vegar og boðaði verkfall frá og með deginum í dag. Sáttasemjari hefur haldið nokkra fundi með deiluaðilum, en þeir hafa ekki borið árangur. Sú sérkrafa mjólkurfræðinga sem um var fjallað síðast á fundi í dag er samkvæmt upplýsingum ríkissáttasemjara 4-5% umfram hinn almenna kjarasamning Alþýðusambands Íslands og vinnuveitenda. Þeirri kröfu var hafnað af hálfu vinnuveitenda þar sem við núverandi aðstæður og aðdraganda kjarasamninganna væri það ranglátt gagnvart þeim sem þegar hafa samið og svo stefndi það þeim árangri sem náðist með kjarasamningunum í hættu. Sá árangur hefur reyndar þegar orðið betri en menn þorðu að vona þar sem verðlag hefur lækkað meira en áætlað var. Það hefur m.a. þau áhrif að nú er þess að vænta að vextir lækki aftur fyrr og meir en reiknað var með, en ekkert er meiri kjarabót fyrir þá sem þyngstar byrðar bera vegna skulda. Er það glöggt dæmi um hvað mikið er í húfi að ekki verði aftur snúið á hinn verri veg. Ríkisstj. hefur því talið óhjákvæmilegt að kveðið verði á um skipan kjaradóms á grundvelli lagasetningar til að úrskurða mjólkurfræðingum sambærilega launahækkun og aðrar stéttir hafa fengið að undanförnu og óheimilt verði að knýja frekari launahækkun fram með verkfalli meðan þeir samningar eru í gildi. En að sjálfsögðu mun sú launakönnun sem gert var ráð fyrir í 5. gr. kjarasamninganna einnig ná til mjólkurfræðinga svo að tryggt sé að hlutur þeirra verði ekki fyrir borð borinn í næstu kjarasamningum og þeir fái þá sanngjarnar kröfur sínar uppfylltar. Ég mælist til þess að reynt yrði að hraða afgreiðslu máls þessa og vil því beina því til hv. landbn., sem fá þetta mál til meðferðar, að þær vinni saman við nefndarstörfin. En að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Mál þetta er þess eðlis að okkur þm. Alþfl. þótti sjálfsagt að greiða fyrir því og munum greiða fyrir því að það geti fengið hér sem skjótasta afgreiðslu. Hins vegar gerum við ráð fyrir því og ætlumst til þess að í starfi nefndarinnar, sem fram undan er, komi fram sem gleggstar upplýsingar um stöðu þessara mála, um viðhorf deiluaðila, um raunveruleg kjör þeirra aðila sem hér um ræðir og um mat sáttasemjara á aðstæðum og sáttahorfum. Á grundvelli þeirra upplýsinga munum við síðan móta endanlega afstöðu okkar þegar frv. kemur til 2. umr.



Herra forseti. Þegar mælt er fyrir máli af þessu tagi á hv. Alþingi er það auðvitað algjört lágmark að ráðherrar geri grein fyrir efnisatriðum deilunnar og forsendum hennar í heild. Það gerði hæstv. ráðherra landbúnaðarmála ekki hér áðan heldur gerði hann tilraun til að hefja almennar stjórnmálaumræður um efnahagsmál og þróun þeirra á þessu ári. Ég gagnrýni málsmeðferð og málflutning ráðherra í þessu efni vegna þess að ég tel að það sé óhjákvæmilegt við umræðu af þessum toga að menn fari rækilega yfir hlutina og átti sig á efnisatriðum málsins. Og hver eru þau? Í fyrsta lagi er ríkisstj. hér með tillögu um að svipta ákveðinn hóp manna verkfallsrétti. Það er það sem liggur fyrir. Hér er tillaga gerð um breytingu á vinnulöggjöfinni í raun og veru. Í öðru lagi liggur málið þannig fyrir að mjólkurfræðingar gerðu kröfur um sex atriði umfram hina almennu kjarasamninga í upphafi þeirra viðræðna sem staðið hafa yfir. Þeir féllu fljótlega frá þremur þessara atriða og eftir stóðu þrjú. Í fyrsta lagi gerðu þeir kröfu um sérstaka þriggja launaflokka hækkun til samræmis við ýmsa aðra hópa iðnaðarmanna. Í öðru lagi gerðu þeir kröfu um svokallað stjórnunarálag til samræmis við það kaup sem þegar er umsamið hjá Rafiðnaðarsambandi Íslands. Og í þriðja lagi gerðu þeir kröfu um að fá svokallað fæðis- og flutningsgjald sem er svipað og ýmis önnur verkalýðsfélög hafa þegar haft. Þetta voru þær kröfur sem lágu fyrir hjá mjólkurfræðingum í gær þegar umræðum lauk. Síðan gerðist það á fundi síðdegis í dag að Mjólkurfræðingafélag Íslands bauð af sinni hálfu að semja um ASÍ-samninginn plús þær breytingar á fæðis- og flutningsgjaldi sem þeir höfðu upphaflega gert kröfu um og telja með rökum að ýmis önnur verkalýðsfélög, m.a. félög byggingariðnaðarmanna og Rafiðnaðarsambandið, hafi nú þegar. Það sem stendur upp úr er að þeir gera í rauninni eina kröfu eins og staðan er í dag og í stað þess að fara í það af krafti að reyna að semja um málið er þeirri kröfu svarað með því að leggja fram frv. á hv. Alþingi. Ég geri þá kröfu til hæstv. landbrh. að hann þegar í stað freisti þess að setja af stað að nýju samningaviðræður til þess að á næstu klukkutímum fáist úr því skorið hvort ekki er unnt að ná samkomulagi á grundvelli síðustu kröfu sem Mjólkurfræðingafélag Íslands heldur til streitu. Ég held að það hefði verið eðlilegra að hæstv. landbrh. hefði gert grein fyrir þessum efnisatriðum deilunnar áður en hv. alþm. er stillt upp við vegg frammi fyrir þessum hlutum rétt eins og himinn og jörð séu að farast. Ég vil einnig gagnrýna harðlega, herra forseti, grg. þessa frv. Í 2. málsgr. grg. segir: "Kröfur mjólkurfræðinga fela í sér verulegar hækkanir og frávik umfram það sem felst í hinum almennu kjarasamningum." Þetta er ekki rétt. Hér er verið að bera rangar fullyrðingar á borð fyrir þingheim. Ég mótmæli harðlega vinnubrögðum af þessu tagi hjá hæstv. landbrh. Það er hraklegt að senda þingmál frá sér með þessum hætti, svona illa undirbúin, sem styðjast ekki við þau efnislegu rök sem um er að ræða í málinu þegar frv. er flutt. Ég vil einnig, herra forseti, benda sérstaklega á 2. gr. þessa frv., en þar segir: "Kjaradómurinn skal við ákvörðun kaups og kjara mjólkurfræðinga leggja til grundvallar síðast gildandi kjarasamning Mjólkurfræðingafélags Íslands og vinnuveitenda og þær launa- og kjarabreytingar sem almennt hefur um samist á vinnumarkaði frá því kjarasamningar urðu lausir hinn 1. janúar 1986." Hvað þýðir þetta? Það þýðir að gerðardómnum er bannað að taka tillit til þeirrar kröfu sem sett hefur verið fram varðandi fæðis- og flutningsgjaldið. Honum er það óheimilt samkvæmt orðanna hljóðan í þessum texta. Nei, herra forseti. Málið er illa fram lagt, í flaustri rökstutt og byggist ekki á hinum efnislegu staðreyndum þessa máls eins og það liggur fyrir í dag. Ég held að rétt sé að það komi einnig fram að samhliða þessum umræðum mun Mjólkursamsalan hafa hótað því að hækka verð á mjólk um 5 aura hvern lítra út á þessa einu kröfu. Ég segi og vildi segja við Mjólkursamsöluna ef ég fengi tækifæri til: Berið þið þetta sjálfir. Milliliðirnir í landbúnaðinum þola þessa 5 aura. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál á þessu stigi málsins, en ég tel að það sé óhjákvæmilegt að ítarlegri upplýsingar komi fram og ég endurtek þá kröfu mína til ríkisstj. og landbrh. að þeir fari af stað með samningaviðræður hér og nú, en hagi sér ekki við Alþingi eins og það sé sjálfsafgreiðslustofnun þegar það kemur upp að vandi er í kjarasamningum eins og það hvernig á að ákveða flutningslínu innan ákveðinna svæða verkalýðsfélaga. Það eru vinnubrögð sem hv. Alþingi getur ekki látið bjóða sér.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð við 1. umr. þessa máls. Hér er verið að gera tilraun til að setja lög til að koma í veg fyrir að menn neyti þess lýðræðisréttar sem þeim er heimilt samkvæmt lögum. Hér kemur í stólinn hv. 3. þm. Reykv. og rekur málsatvik í launadeilu mjólkurfræðinga og síðustu framvindu þeirra mála. Þar virðist lítið bera á milli. Því rakti hæstv. landbrh. ekki þá deilu ítarlegar til þess að styðja nauðsyn þess máls sem hann ber hér fram. Ég sé engin rök fyrir því í því frv. sem hér liggur fyrir að nauðsyn beri til þess að setja lög til að skerða þau réttindi sem verkfallsréttindi eru. Ég fer fram á að fá að sitja fundi hjá hv. landbn. beggja deilda þegar þær fjalla um þetta mál til að kynna mér þessi málsatvik betur svo að ég sé færari til að taka málefnalega afstöðu í þessu máli þar sem hæstv. landbrb. bar engin gild rök hér fram máli sínu til stuðnings.



Herra forseti. Í framhaldi af ræðum tveggja síðustu hv. ræðumanna og eins ef svo skyldi fara að hæstv. landbrh. kveldist upp í ræðustólinn aftur og öðru sinni fer ég fram á það við hann að hann skýri fyrir þingdeildinni vel og vandlega orðalag og merkingu 4. gr. frv. Mér sýnist þar tekið til orða á ákveðinn máta sem sé með öllu ástæðulaus í þessu samhengi og í framhaldi af þessari tilteknu deilu. Ég vil því fara fram á að hæstv. landbrh. útskýri nákvæmlega við hvað er átt með 4. gr., einkum seinni hlutanum, með leyfi forseta: "Önnur verkföll, þar með taldar samúðarvinnustöðvanir, verkbönn og aðrar aðgerðir, sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða, eru óheimil." Ég spyr hæstv. ráðh.: Er einhver sérstök ástæða fyrir því að frv. er orðað á þennan hátt, þ.e. 4. gr.?



Herra forseti. Það hefur verið vikið að því af hv. ræðumönnum að ég hafi ekki gert neina grein fyrir því hvernig stæði á því að ekki náðist samkomulag milli Mjólkurfræðingafélagsins og vinnuveitenda. Ég sagði að sú krafa mjólkurfræðinga sem síðast hefði verið til umræðu fæli í sér eftir upplýsingum ríkissáttasemjara 4-5% umfram gerða samninga. Það má vissulega deila um hvað er veruleg launahækkun og kannske er það orðið svo að við teljum slíkt ekki mikinn mismun á milli stétta, en miðað við aðstæður og þann samning sem gerður var nú er það vissulega æði stór hluti þar sem það er svipað og sú almenna kauphækkun sem samið var um núna að kæmi 1. mars, þ.e. tvöföldun á henni. En hv. 4. þm. Norðurl. e. spurði hvað 4. gr. merkti. Hún merkir að sjálfsögðu að það er ekki heimilt að hefja verkfall til að knýja fram breytingar á þeirri niðurstöðu sem kjaradómurinn kemst að þegar hann hefur verið kveðinn upp, á meðan á samningstíma hins almenna kjarasamnings stendur.