Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég geri ráð fyrir, eins og fjárl. liggja fyrir, að það geti orðið erfitt fyrir ríkissjóð að missa nokkuð af tekjum sínum. En þar sem ég tel nauðsyn til bera, að einhverjar virkar ráðstafanir verði gerðar til þess að létta undir með bæjarfélögunum, þá segi ég já.



Ég vil leyfa mér að taka það fram, að samkvæmt því, sem ég bezt veit um afgreiðslu fjárl. og möguleika til að samþ. þau þannig, að afgreiðslan verði nokkurn veginn örugg, þá sé ég mér alls ekki fært að taka við till. eins og þessari og segi því nei.



Eins og ég hef tilkynnt meðráðherrum mínum, mun ég ekki taka við fjárl. og mun segja af mér, ef brtt. verður samþ. og frv. ekki leiðrétt aftur. Ég segi því nei.



Eins og fram kom í umr. um þetta mál, hefur hæstv. ríkisstj. sýnt tómlæti í því að reyna að greiða úr erfiðleikum, sem bæjar- og sveitarfélögin eiga við að etja. Þess vegna er óhjákvæmilegt í sambandi við framlengingu þessa skatts, að einhverjar ráðstafanir verði gerðar til þess að bæta þar úr. Enn fremur er ekki úr því skorið við 3. umr. fjárl., hvort unnt er að afgr. þau án greiðsluhalla, en ég tel sjálfsagt, að svo verði gert. Að því leyti má segja, að yfirlýsing hæstv. fjmrh. sé nokkuð einkennileg, þar sem afgreiðslu málsins í fjvn. er ekki lokið og 3. umr. eftir. Ég segi því já.



Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 343, þar sem lagt er til, að frv. verði samþ. með breyt., sem meiri hl. n. flytur á þskj. 347. Um efni brtt. á þskj. 383, sem segja má að sé annað mál, sem flutt er inn í þetta mál, enda flutt í sérstöku frv. í Ed., hef ég óskað eftir að ræða við nm. og hæstv. fjmrh. Þær umræður hafa ekki farið fram, og tel ég mig því óbundinn um afstöðu til þessara brtt. og segi já.



Í samkomulagi, sem á sínum tíma varð um samstarf þeirra stjórnmálaflokka, sem nú standa að ríkisstj., var það eitt atriðið að afgr. hallalaus fjárl., og að afgreiðslu fjárl. á síðasta Alþ. var unnið með það fyrir augum, og allt til þessa hafa Alþ. og fjvn. unnið að afgreiðslu fjárlaga út frá þessu sama sjónarmiði. En eins og málin standa nú sé ég ekki, að hægt sé að framfylgja þessu, ef skertar verða tekjur ríkissjóðs. Þess vegna segi ég nei við þessari till.



Í nál. um þetta mál frá meiri hl. fjhn. á þskj. 343 hafa 3 af nm. mælt með frv. þessu með breyt., sem meiri hl. flytur till. um á sérstöku þskj. og nú hefur verið samþ. Mér þykir því einkennilegt, að einstakir menn í meiri hl. skuli nú greiða atkv. með öðrum brtt., sem gerbreyta efni frv. Ég segi nei við þessari brtt.

Forseti (SB): Ég vil aðeins benda á, út af ósk hv. frsm. meiri hl. menntmn., að umr. um þetta mál var frestað í gærkvöld vegna þess, að ósk kom fram um, að menntmn. gæti fengið tíma til að athuga fram komna brtt., og var til þess ætlazt, að n. fengi aðstöðu til þess fyrir þennan fund. En þar sem hún hefur ekki fengið tækifæri til þess og ósk hefur komið fram frá hv. frsm. meiri hl. n. um, að málinu verði frestað, þá verð ég við þeirri ósk og fresta umr. um þetta mál.



Herra forseti. Það er út af þessari ósk um, að menntmn. athugi þessa brtt. Mér sem form. menntmn. barst ekki ósk um þetta fyrr en fundurinn var að hefjast í þessari hv. d. Hins vegar er sjálfsagt að skjóta á nefndarfundi nú þegar og freista þess, hvort ekki mætti takast að ljúka að athuga till., sem fram hefur komið, áður en þessum siðdegisfundi lýkur.



Mér virðist það undarlegt að vera að greiða atkv. um þessar gr. frv., þar sem búið er að fella 1. gr. þess, og get ekki tekið þátt í slíkri atkvgr. og greiði því ekki atkv.



Herra forseti. Eins og þetta frv. ber með sér, er það flutt af allshn. að beiðni félmrn. N. átti þess ekki kost að kynna sér málið verulega áður en það var lagt fyrir þingið, því að málið var síðbúið, og taldi n. rétt að hv. þm. fengju að sjá það sem fyrst. Annars er þetta mikill lagabálkur, nær 80 gr., og að mörgu leyti ýtarlegt. Það fjallarum það efni, sem fyrirsögn þess bendir til, húsaleigu almennt. Löggjöf okkar hefur ekki haft mikið um þetta að segja. Sú löggjöf, sem er í gildi um þetta efni, eru l., sem gilda aðeins á takmörkuðum tíma og svæðum og eru aðeins um þau atriði, sem sérstaklega stendur á um. Hins vegar taka þessi l. bæði yfir rétt leigusala og leigutaka, einmitt um þau atriði, er lög okkar voru fábrotnust um; þau eru þannig um þau atriði, sem eru mikilvæg eins og okkar högum er nú háttað. Grg. fylgir frv. frá þeirri n., sem undirbjó málið. N. var ekki alls kostar sammála, eins og grg. ber með sér, en ég tel ekki ástæðu að rekja það nánar. Allshn. mun taka málið til ýtarlegrar meðferðar síðar, því að hingað til hefur ekki unnizt tími til þess. Ég vil gera að till. minni, að þegar þessari umr. er lokið, verði málinu vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir flutning á þessu frv. og leyfi mér að fylgja því úr hlaði með fáeinum orðum til viðbótar því, sem hv. frsm. sagði. Þannig er því háttað með okkur, þó að það megi virðast undarlegt, að við eigum engin almenn húsaleigulög til og höfum aldrei átt. Þegar borið er saman við jarðir í sveit, þá er það allt annað. Þær hafa haft ábúðal. frá 1880 og eldri ákvæði um þau mál. Þó að meiri hluti þjóðarinnar búi í þéttbýlinu, hafa enn engin húsaleigulög verið sett, og sýnir þetta greinileg afglöp í okkar lögum, þar sem málið varðar mikið afkomu fjölda manna. Um þessi íbúðarhúsamál má segja, að fátt hafi meiri áhrif varðandi afkomu fjölda manna, ekki sízt vegna þess, hve vönduð og dýr hús við verðum að reisa í þessari veðráttu, ekki vegna kuldans, heldur vegna hinnar votu og óstöðugu veðráttu, sem gerir það að verkum, að íbúðarhúsin þurfa að vera vönduð og dýr vegna þess, að við verðum að sækja efnið í þau til útlanda. Alþ. hefur haft afskipti af húsaleigumálunum og gert sérstakar ráðstafanir vegna umróts í þjóðfélaginu og gripið til sérstakra ráðstafana. Saga þessa máls ber með sér, að Alþ. hefur fyrst haft afskipti af þeim árið 1917, en sú löggjöf, sem þá var sett, var afnumin 10 árum síðar, eða 1927. Strax í byrjun heimsstyrjaldarinnar 1939 voru lögfest ákvæði um húsaleigu í sambandi við l. um gengisskráningu. Árið 1943 voru sett ýmis ákvæði um húsaleigu, sem giltu til 1950, er þau voru afnumin með l. í áföngum. Á árunum 1950–52 áttu l. að falla úr gildi, en þó standa þau eftir sem heimild fyrir sveitarstjórnir, ef þær vildu beita þeim. Nú hefur það sýnt sig t. d. hér í Reykjavík, sem ákvæðin snerta mest vegna fólksfjölda og aðstæðna, að bæjarstjórn Reykjavíkur hefur ekki óskað eftir því, að ákvæðin væru afnumin að öllu leyti eins og l. gerðu ráð fyrir. T. d. átti 14. maí s. l. vor að falla úr gildi ákvæði þessara l., sem snertir sérstaklega leigjendur, sem búa í sama húsi og húseigandinn. Bæjarstjórn Reykjavíkur óskaði þess, að ríkisstj. setti um þetta brbl. Sú lagaheimild, sem var í gildi, var ekki notuð. Ríkisstj. varð við þessu og setti um þetta brbl., sem hafa gengið í gegnum þessa d., en eru nú í Ed. Bæði þetta og hið almenna ástand í þessum efnum gerði það að verkum, að félmrn. leit svo á, að nauðsynlegt væri að taka húsaleigumálin ti1 meðferðar. Á Alþingi árið 1949 lagði þáv. félmrh. fram frv. um almenna húsaleigulöggjöf, en það frv. dagaði uppi á því þingi, og hefur þetta ekki verið tekið til meðferðar aftur fyrr en nú. Þetta frv. byggist að verulegu leyti á ákvæðum í þessum efnum í mörgum löndum, sem líkt er ástatt um. Í vor var skipuð n. til þess að taka til meðferðar hin almennu húsaleiguákvæði. Í öðru lagi var athugað, hvaða aðrar ráðstafanir væri bezt að gera vegna alvarlegs ástands í þessum efnum. Þessi n. var skipuð á þann hátt, sem segir í grg. fyrir frv., sem hér liggur fyrir, og sé ég ekki ástæðu til að rekja það nánar. Formaður n. var Jónas Guðmundsson skrifstofustjóri. Þessi n. hefur starfað mikið í sumar, og verð ég að segja, að hún hefur lagt mikið starf fram í þessu skyni, og vil ég þakka n. fyrir, hvað hún hefur starfað vel að þessu máli og hvað hún hefur komizt langt í því að ná samkomulagi í jafnviðkvæmu máli. Þó að ekki hafi náðst samkomulag um öll atriðin, hefur náðst fullt samkomulag um helztu hluta frv., sem er mikill bálkur, 12 kaflar og 80 gr. Það er hægt að segja, að 9 fyrstu kaflarnir séu almenn húsaleigul., um rétt og skyldur húseiganda og leigjanda. Þessi kafli er að miklu leyti sniðinn eftir svipuðum l. á Norðurlöndum og Bretlandi. Sums staðar styðst frv. við frv. það, sem ég áður gat um, en sums staðar við nýjar upplýsingar, sem eru fengnar annars staðar frá. Það má segja, að algerlega hafi náðst samkomulag í n. um þessa 9 fyrstu kafla frv., eða svo að segja, ef ekki alveg. - Næstu tveir kaflar frv. ræða um ýmiss konar heimildir fyrir sveitarstjórnir, þegar ætlazt er til, að gera þurfi sérstakar ráðstafanir í þessu skyni, sem ekki er rætt í einstökum atriðum. - Svipað er um 11. kaflann. Hann er einnig um heimildir varðandi ýmis ákvæði, sem sveitar- eða bæjarstjórnir geta gripið til, ef þeim sýnist svo. A. m. k. 3 nm. af 5 eru fylgjandi öllum gr. frv. Þrír menn hafa sérstaklega gert ágreining út af þessu. Hannes Pálsson einna mest, en auk þess Magnús Jónsson og Ólafur Sveinbjörnsson. Allir nm. eru með einhvern ágreining út af þessum kafla. - Síðasti kaflinn fjallar svo um almenn ákvæði, eins og refsingu og áfrýjun varðandi þetta mál. Ég verð að segja, að af þeirri þekkingu, sem ég hef fengið á þessum málum, hygg ég, að nauðsynlegt sé, að almenn húsaleigulög séu sett. Það er mín skoðun, að það megi ekki dragast lengi, að A1þ. afgreiði þetta mál. Ég vil leyfa mér að beina því til hv. allshn. og taka undir það með hv. frsm. n., að n. vinni sem bezt og fljótast að þessu máli. Það er fyllilega meining mín að vinna að því, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi eftir meginstefnu frv. Ég vil, að viss ákvæði úr 1. 1950 geti fallið úr gildi. Ég hygg, að hv. d. ætti að vinna að þessu, eftir því sem hún sér sér fært. Ég vil beina því til hv. allshn., að hún vinni að þessu eins fljótt og hún sér sér fært. Það er ekki ástæða til að fara um þetta fleiri orðum. Þetta frv. er flutt af n., svo að því þarf ekki að vísa til hennar aftur, og mun hún taka það til athugunar eftir 1. umr.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt samkvæmt ósk hæstv. samgmrh. Með bréfi, dags. 16. nóv. 1949, skipaði þáv. samgmrh. eftirtalda menn til að endurskoða og gera till. um nauðsynlegar breyt. á 1. um veitingasölu, gistihúshald o. fl., nr. 21 frá 15. júní 1926. N. skipuðu: Brynjólfur Ingólfsson stjórnarráðsfulltrúi, sem var formaður n., dr. Jón Sigurðsson borgarlæknir í Reykjavík, sem báðir voru skipaðir án tilnefningar, Böðvar Steinþórsson, tilnefndur af Sambandi matreiðslu- og framreiðslumanna, Hörður Ólafsson lögfræðingur, tilnefndur af Sambandi veitinga- og gistihúseigenda, og Sigurjón Danivalsson, tilnefndur af Ferðaskrifstofu ríkisins. N. hófst þegar handa og aflaði sér upplýsinga um veitingamál, og eru bókaðir meira en 30 fundir um störf hennar. Kom fljótt í ljós, að verulegs ágreinings gætti meðal nm. Þrír nm., þeir Brynjólfur Ingólfsson, Jón Sigurðsson og Sigurjón Danivalsson, komu sér saman um till., sem nú er lögð fram í þessu frv. Meiri hl. n. taldi, að gera þyrfti svo miklar breytingar á gildandi veitingalögum, að betra væri að semja þau upp alveg á ný. Böðvar Steinþórsson skilaði séráliti. - Till. n. munu vera mjög sniðnar eftir norskum lögum, en Norðmenn eru mjög framarlega á þessu sviði. Eins og hv. þm. hafa séð, er frv. þetta allfyrirferðarmikið. Í 1. gr. þess er sagt, að það nái til „gististaðahalds og veitinga matar og drykkjar fyrir endurgjald, hvort sem þær fara fram í veitingastofum eða öðrum stöðum, sem almenningur á aðgang að.“ Frv. þetta tekur þó ekki til áfengisveitinga. Veitingastarfsemi og hótelrekstur er nú orðinn svo veigamikill atvinnurekstur hér á landi, að nauðsynlegt er að hafa um hann ákveðin lög. Frv. þessu mun ætlað að bæta ýmsa vankanta á gildandi lögum og staðfesta nýmæli, sem koma til með að standa til bóta. Eins og ég hef tekið fram, hefur allshn. flutt þetta frv. að ósk hæstv. samgmrh. Einstakir nm. og n. í heild áskilur sér þó rétt til að flytja brtt. og fylgja þeim brtt., sem fram kunna að koma. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir því, að frv. verði vísað til 2. umr., en allshn. mun taka frv. til mjög ýtarlegrar athugunar.



Herra forseti. Aðeins örfá orð viðvíkjandi þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég tók eftir því, að hv. flm. gat þess í ræðu sinni, að það mundu ekki verða líkindi til þess, að haldið yrði áfram með Sogsvirkjunina á næstu árum. Benti hann á þau vandræði, sem í okkar rafmagnsmálum yrðu, ef rafmagnsframleiðslan yrði ekki mjög bráðlega aukin í stórum stíl, og er það rétt hjá honum. Ég vildi út af þessu láta í ljós þá skoðun mína, að svo framarlega sem ekki verður haldið áfram og byrjað nú næsta sumar, 1952, með þriðju virkjunina á Soginu, þannig að þær borvélar og aðrar vélar séu beinlínis fluttar þangað, sem þriðja virkjunin á að vera, og hafizt verði handa, þá er vitað, svo langt sem um raforkumálin verður séð, að hér á Suðurlandsundirlendinu næsta vetur verður þörfin mikil fyrir rafmagn, hvað þá 1954 eða 1955, þegar áburðarverksmiðjan er tekin til starfa, án þess að þriðju virkjun Sogsins sé lokið. Þetta vildi ég láta í ljós út af því, sem hv. þm. Hafnf. sagði, sem í raun og veru er alveg rétt. En ef ráðizt yrði í Sogsvirkjunina strax, kynni það að draga úr því að auðvelda hagnýtingu orkunnar, sem hv. þm. Hafnf. vildi hagnýta í Krýsuvík, og hef ég engu við það að bæta. - Ég vildi beina fyrirspurn til hans og hv. iðnn., sem fær þetta mál til athugunar. Það er vafalaust rétt eins og sýnt er í útreikningum, sem hér liggja fyrir um raforku, að þessi gufuorka sé ódýrari en vatnsaflið, en það er ekki upplýst hagnýting á þessari vatnsgufu, sem gæti orðið okkur dýrmætari en raforkuframleiðslan, t. d. í sambandi við vöruframleiðslu, þar sem þarf að nota mikið af sjóðandi vatni. Ég held, að með því að hagnýta þá aðstöðu, að við höfum þarna gufu upp úr jörðinni og sjóðandi vatn, sem aðrir þurfa að kynda upp með kolaofnum, er lítill vafi á því, að við getum notfært okkur hana. Það væri heppilegt að láta iðnaðarmenn athuga þessa leið og leita álits sérfræðinga í þessari grein. Það væri hægt að leggja þarna grundvöllinn að vissri stóriðju, sem þyrfti á að halda heitri gufu og sjóðandi vatni. Það hefur áður verið rætt um möguleika á því að vinna salt úr vatnsgufu, og yrðu þá möguleikar til þess þarna syðra, en það væri heppilegra, að slíkt væri íhugað, ef það verður ekki til að tefja þetta mál.



Herra forseti. Út af því. sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um framhaldsvirkjun á Soginu og þessa virkjun, er það að segja, að ég hef það ekki skjalfest víst, að ekki verði haldið strax áfram með næsta stig við virkjun Sogsins. - Hins vegar kom mér á óvart, er hv. þm. sagði, að ef ekki væri byrjað 1952 á þessu næsta stigi virkjunarinnar, væri fyrirsjáanlegur skortur á raforku, og má hann bezt vita þetta, þar sem hann á sæti í stjórn Sogsvirkjunarinnar. Þetta styður þá skoðun mína, að það megi engan tíma missa, svo að þetta mál fari ekki úr reipunum og mjög mikill rafmagnsskortur verði hér að stuttum tíma liðnum. Hins vegar get ég sagt með nokkurri vissu, að þessi virkjun er tiltölulega fljótgerð, ef það ástand skapast, að skortur verði á rafmagni, sem raunverulega er fyrir hendi. Það er hægt að framleiða vélarnar með stuttum fyrirvara. Annars er virkjunin vissulega einfaldari og hægt að koma henni upp með stuttum fyrirvara. Viðvíkjandi notkun gufu til annars en raforku má haga því þannig, að úr túrbínunni komi jafnvel 100 gráðu heitt vatn. Það má nota vatnið til einhvers iðnaðar, þó að gufan sé notuð til raforku, og má þannig slá tvær flugur í einu höggi. - Af öllum þessum ástæðum virðist mér nauðsynlegt, að hafizt verði handa um virkjun í Krýsuvík.



Herra forseti. Með 1. nr. 99 1933 er svo kveðið á, að greiða skuli 10% skatt í ríkissjóð af söluverði matfanga, drykkjarfanga og annarra neyzluvara, sem seldar eru í gistihúsum, kaffihúsum eða öðrum þeim veitingahúsum, sem leyfi þarf til að reka skv. l. nr. 21 15. júní 1926. Enn fremur eru skattskyldar veitingar í kökubúðum og tækifærisveitingar þær, sem leyfi þarf til þess að hafa um hönd samkv. áður nefndum lögum. Ódýrustu máltíðir, svo sem mjólk og skyr, eru undanþegnar þessum skatti, enda fari álagning þeirra ekki fram úr 25% frá söluverði á staðnum. L. um veitingaskatt eru sniðin eftir danskri fyrirmynd, og er litið á hann sem lúxusskatt. Allt frá byrjun hefur ekki verið talinn gróðavænlegur atvinnurekstur hér að annast sölu veitinga. Stafar það af því, að veitingahúsin eru svipt möguleikum til að selja áfengan bjór og vín. Hærra verð vegna álagningar skattsins dregur úr afkomu fyrirtækjanna. 10% veitingaskattur veldur því, að starfsfólkið þarf að verja hluta af honum til skýrslugerðar og innheimtu. Með álagningu skattsins hlýtur að verða örðugra fyrir menn að framkvæma fullkomið bókhald þar, sem 10% veitingaskattur er, en hvorki gisting né sælgætissala. - Það er almennt viðurkennt, að góð gistihús og veitingahús séu mjög nauðsynleg, fyrst og fremst til þess að landsmenn geti ferðazt sjálfir um sitt eigið land og til þess að Ísland geti tekið á móti erlendum gestum, því að af komu erlendra gesta má hafa gjaldeyristekjur. Það má benda á það, að ástandið er oft þannig hér, að ómögulegt er að fá inni. Flm. frv. telja, að afnám veitingaskattsins mundi létta mjög á veitingastöðunum og gera þá færari um að gegna hlutverki sínu. Það má benda á, að sú fórn, sem ríkissjóður færir með niðurfellingu skattsins, er ekki eins mikil og virðast kann í fljótu bragði. Þá dregst frá innheimtukostnaður, og ríkissjóður fengi auknar tekjur af veitingahúsunum með betri afkomu þeirra. Að lokinni þessari umr. vil ég óska þess, að frv. verði vísað til hv. fjhn. og 2. umr.



Herra forseti. Það kann að vera, að það virðist eins og það sé að bera í bakkafullan lækinn að flytja frv. til framleiðslu á rafmagni samhliða þeim miklu virkjunarframkvæmdum, sem nú þegar er hafin framkvæmd á. En ef betur er að gáð, þá er þetta á allt annan veg. Í sambandi við hina miklu framkvæmd, sem nú er hafin við virkjun Sogsins, er gert ráð fyrir, að þar verði virkjað kringum 3200 kw. En allir vita nú, hvernig ástandið er í rafmagnsmálunum hér á Suðvesturlandi, þar sem ekki er hægt að halda uppi nokkurn veginn fullri spennu með því álagi, sem á orkuverunum er, og hefur nú um skeið orðið að hafa mikinn hluta orkuveitusvæðisins rafmagnslausan, til þess að nokkurt viðhlítandi ástand sé á hinum stöðunum, sem eftir væru. M. ö. o., það þarf nú þegar allmikinn hluta af þeirri virkjun, sem nú er verið að byggja, til að bæta úr og fullnægja eftirspurninni. Og það má enn fremur geta þess, að nú er, að ég hygg, þetta á þeim tímum, þegar álagið er mest á toppstöðinni, sem þó var gert ráð fyrir, að ekki þyrfti að nota, nema þegar álagið færi úr hófi fram, og ekki gert ráð fyrir, að hún væri neinn aðalliður í virkjuninni eins og hún nú er orðin, þ. e. a. s. allverulegur hluti af virkjun Sogsins er til þess að létta á toppstöðinni. Auk þess er svo vitað, að nú mjög bráðlega verður hafin bygging á áburðarverksmiðju á orkuveitusvæðinu, sem gert er ráð fyrir, að mér er sagt, að muni taka kannske um eitthvað yfir 2/3 hluta orkunnar, sem nú er verið að virkja. Þannig má, þegar núverandi Sogsvirkjun er fullgerð, gera ráð fyrir, ef áburðarverksmiðjan verður þá tekin til starfa sem ætla má, að þörfin fyrir meiri framleiðslu á rafmagni til notkunar á núverandi orkusvæði aukist stórum. Það er því síður en svo, að með núverandi virkjun Sogsins sé leyst úr rafmagnsþörfinni á orkuveitusvæðinu. Ég geri ráð fyrir, að þegar þessum virkjunum verður lokið, geti orðið hlé á því, að áfram verði haldið með Sogsvirkjunina, þó að ekki sé enn allt vatnsaflið virkjað, sem hægt væri að nota til raforkuframleiðslu. Og ýmsir telja, að skilyrðin til raforkuvirkjunar séu fullt eins góð annars staðar eða með því að nota þá jarðgufu, sem fyrir hendi er og hægt er að ná í. Fyrir 5–6 árum hóf Hafnarfjarðarkaupstaður borun eftir jarðgufu í Krýsuvík, fyrst í mjög smáum stíl og næstum því án árangurs í upphafi, unz fengin var full vissa um, að þarna væri gufa niðri með háu hitastigi og háum þrýstingi. En hversu mikið magn væri þar, fékkst ekki upplýst, fyrr en fenginn var stór bor, sem nú hefur verið notaður næstum 4 ár samfleytt, og hefur með notkun hans komið í ljós, að þar er hægt að fá geysimikið gufumagn við heppileg skilyrði. Í holu, sem lokið var við 1. sept. 1950, komst gufumagnið í upphafi upp í 70–80 tonn á klukkustund, þó að nokkuð drægi úr því síðar. Þessi hola hefur gosið stöðugt síðan á miðjum síðasta vetri. Og nú fyrir stuttu hefur enn fengizt viðbót á nýjum stað, þar sem gufumagnið hefur komizt upp í um 25 tonn á klukkustund, sem bendir til þess, að þarna sé hægt að fá miklu meira gufumagn en menn hafa gert sér hugmynd um. Og þær holur, sem síðan hafa verið boraðar, virðast ekki hafa tæmzt af þeim fyrri, svo geysimikið gufumagn streymir þarna, og virðist vera hægt að fá mjög mikið magn af jarðgufu og jafnvel miklu meira en það, sem nú er fengið. Nú er þá fyrir í þeim holum, sem lokið hefur verið við að gera, um 60 tonn af gufu á klukkustund, en það svarar til um 7–8 þús. kw., ef allt væri virkjað. Þessar boranir hafa verið framkvæmdar af Hafnarfjarðarkaupstað með það fyrir augum, að þar verði reist orkuver til framleiðslu á rafmagni, og sú áætlun eða sú frumáætlun, sem hér er birt með nál., hefur verið undirbúin um alllangt árabil. Meðal annars hefur verið haft samband við þær virkjanir, sem þegar hafa verið gerðar af þessu tagi erlendis. Á einum stað á Ítalíu mun nú vera virkjað um 300 þús. kw., eða 10 sinnum stærri virkjun en sú, sem nú er verið að gera hér við Sogið. Og þessar virkjanir hafa verið í gangi nú um áratugi og við þær fengizt ýmiss konar reynsla, sem reynt hefur verið að færa sér í nyt við þessar jarðboranir í Krýsuvík. Rafveitustjóri okkar, Valgarð Thoroddsen, hefur farið á þeirra fund og fengið frá þeim ýmsar gagnlegar upplýsingar. Enn fremur hefur verið leitað tilboða í vélar og ýmislegt annað tilheyrandi, og hefur tilboð borizt frá nokkrum aðilum, eins og getið er í fylgiskjalinu. Þegar sýnt var, að nægjanlegt gufumagn var komið á staðnum til þess að hefja framkvæmd á 5–6 þús. kw. virkjun, þá samþ. bæjarráð Hafnarfjarðar að láta ganga frá þeirri frumáætlun og hefja undirbúning um, að virkjunin gæti hafizt. Í framhaldi af því er svo þetta frv. fram borið, og skal ég fara nokkrum orðum um það. Í frv. er gert ráð fyrir, að Hafnarfjarðarkaupstað sé heimilað að reisa orkuver í Krýsuvík til hagnýtingar á þeirri jarðgufu, sem þar hefur komið fram, og að leiða háspennutaugar til Hafnarfjarðar og annarra staða, sem ákveðið kann að verða að leiða rafmagn til frá orkuverinu. Sömuleiðis að reisa spennustöðvar og þau mannvirki, sem gera þarf í sambandi við virkjun sem þessa. Áður en verkið verður hafið, skal senda ráðh. þeim, sem fer með raforkumál, frumdrætti að hinum fyrirhuguðu mannvirkjum ásamt lýsingu af þeim. - Þá er gert ráð fyrir, að ríkissjóði sé heimilt að ábyrgjast lán, sem Hafnarfjarðarkaupstaður tekur vegna virkjunarinnar, allt að 20 millj. kr., eða tilsvarandi upphæð í erlendum gjaldeyri, þó ekki yfir 85% af kostnaðarverðinu. Það er gert ráð fyrir hér, að í staðinn fyrir 22 millj. kr. fyrir fyrstu 5500 kw. stöð sé ríkissjóði heimilað með þessari 3. gr. að ábyrgjast 85% af þeim kostnaði. - Þá er enn ákvæði í frv. um, að orkuverið í Krýsuvík skuli rekið sem sjálfstætt fyrirtæki með sérstöku reikningshaldi samkvæmt reglugerð, er bæjarstjórn Hafnarfjarðar semur og ráðh. staðfestir. Síðan er gert ráð fyrir, að orkuverið selji rafmagn til rafveitu Hafnarfjarðar og annarra aðila, sem þess kunna að óska. En fagmenn, sem málið hafa kynnt sér, hafa gert ráð fyrir, að heppilegasta notkunin á orkuverinu í Krýsuvík mundi vera sú, að það væri rekið sem virkjunaraflstöð, en hinar aðrar stöðvar, sem væru í tengslum við orkuverið, kæmu þá inn eftir því, sem þörf krefur og ástæður væru til. Þá er enn fremur gert ráð fyrir, að ríkissjóður geti orðið þátttakandi í þessari virkjun eins og hann er nú í Laxárvirkjuninni, en þessi lög eru að verulegu leyti samin eftir þeim l., sem nú gilda um Laxárvirkjunina. Mér er það ljóst, að það er nú svo áliðið þings, að mjög hæpið er, að þetta frv. nái þremur umr. í hvorri þd., svo að í þetta sinn er kannske varla að búast við, að það afgreiðist sem lög frá Alþingi. En ég taldi sjálfsagt að flytja það nú, úr því að ástæður voru fyrir hendi, þannig að hægt væri að flytja það, m. ö. o., þegar vitað var um magn hinnar nýju gufu. En tilgangur þess er ekki þýðingarlaus á þessu þingi, þó að það nái ekki fram að ganga nú, með því að ég ætlast til, að hv. þm. kynni sér málið og hugsi um það, og það er þess vert, svo þýðingarmikið sem það er. Virkjunarkostnaðurinn ætti á þennan hátt síður að verða meiri, og eftir áætlun strax í fyrstu virkjun minni en vatnsaflsvirkjunin þar sem hún er ódýrust, þ. e. a. s. við Sogið. Það er því frá fjárhagslegu sjónarmiði séð þýðingarmikið frv., sem hér er á ferðinni, og ætlast ég til, að hv. þm. kynni sér málið svo ýtarlega sem þeir hafa ástæður til. Ég tel, að sjálfsagt sé að leita umsagnar um málið hjá þeim sérfræðingum, sem ríkisstj. hefur á að skipa. Og um leið og ég leyfi mér að leggja til, að málinu að lokinni þessari umr. verði vísað til hv. iðnn. þessarar d., þá vildi ég láta þá ósk mína í ljós, að málið fengi fyrst og fremst þá afgreiðslu, að það fengi umsögn raforkumálastjórnar ríkisins, og helzt að það tækist, að hún kæmi fram fyrir þinglok, svo að hv. þm. gætu kynnt sér hana í næði. - Ég leyfi mér svo að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Mig langar til að beina fyrirspurnum til hv. fjhn. d. varðandi afgreiðslu nokkurra mála, sem sú hv. n. hefur til meðferðar. Meðal fyrstu mála, sem útbýtt var á þessu þingi, er frv. á þingskjali 8, 8. mál þingsins, frá okkur þremur þingmönnum Alþfl. í þessari hv. d., um breyt. á l. nr. 35 27. apríl 1950, um verðlag, verðlagseftirlit og verðlagsdóm, þar sem gert er ráð fyrir, að fjárhagsráð skuli taka á ný upp verðlagseftirlit. Hv. fjhn. hefur nú haft meira en tvo mánuði til að fjalla um þetta mál. Frá henni hefur enn ekki neitt heyrzt um málið. Meðal fyrstu mála þingsins var einnig frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, sem ég flutti. Þar er gert ráð fyrir þeirri breyt. á tekju- og eignarskattsl., að hvort hjóna um sig skuli vera sjálfstæður skattþegn. Fjhn. hefur einnig haft um það bil tvo mánuði til þess að fjalla um þetta mál án þess að láta nokkuð frá sér heyra um það. Áður en hálfur mánuður var liðinn af þinginu, fluttum við fjórir Alþfl.-þm. í þessari hv. d. frv. um breyt. á tekju- og eignarskattsl., um allmikla hækkun á persónufrádrætti. Um þetta frv. hefur ekkert heyrzt heldur frá hv. fjhn. 43. máli þingsins, sem er frv. okkar fjögurra þm. Alþfl. um útvegun fjár til byggingar verkamannabústaða, var og vísað til hv. fjhn. þessarar d., þegar um það bil hálfur mánuður var liðinn af þingtímanum. Síðan eru liðnar um sjö vikur, án þess að hv. n. hafi nokkuð látið frá sér heyra um þetta mál. Þessi fjögur mál öll eru mikilvæg. Miklar umr. hafa orðið um þau, og lögð er mikil áherzla á af okkur flm., að þau verði afgr. Það mun og vafalaust vekja nokkra athygli, hvaða afgreiðslu þau hljóta. - Hvað snertir frv. um breyt. á skattal. í þá átt að láta hvort hjóna um sig vera sjálfstæðan skattþegn, þá hefur Alþ. borizt fjöldi áskorana um að samþ. það. Þess vegna gegnir furðu, hve mikið tómlæti hv. n. hefur sýnt um afgreiðslu þess máls. Eitt er að samþ. ekki mál og annað að láta þau fá þinglega meðferð. - Ég vil spyrja hv. fjhn., hverju það sæti, að ekkert hefur heyrzt um þessi mál.



Herra forseti. Út af þessari ræðu hv. 3. landsk. þm. skal ég taka fram, að það mun rétt vera hjá hv. þm., að það er eitthvað af málum hjá fjhn. Ég minnist þess, að nú fyrir fáeinum dögum kom einn nefndarmanna, flokksbróðir hv. 3. landsk. þm., að máli við mig og talaði um það, að honum þætti æskilegt, að eitt af þessum málum, sem hv. 3. landsk. þm. var að tala um, yrði tekið til afgreiðslu í n. hið fyrsta, og geri ég ráð fyrir, að það verði tekið fyrir á næsta fundi. Það hefur ekki verið fundur í n. síðan þetta samtal fór fram. - Um hin málin get ég ekki sagt að svo stöddu, hvenær megi vænta álits frá n. um þau.