Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og sjá má á þskj. 182, hefur fjhn. orðið sammála um að mæla með, að þetta litla frv. verði samþ. óbreytt. Það eru aðeins tvö ákvæði, sem breytt er lítils háttar á gildandi l. um sparisjóði, svo að hér er ekki um neinar stórfenglegar breyt. að ræða. Í gildandi l. um sparisjóði eru engin fyrirmæli um það, hvernig farið skuli að, ef sparisjóður verður gjaldþrota eða lagður niður á annan hátt. En í þessu frv, er lagt til, að hæstv. dómsmrh. skipi þá tvo skiptaforstjóra, er auglýsa innköllun til sparifjáreigenda og annarra skuldheimtumanna á venjulegan hátt, krefja inn skuldabréf hans og selja eignir hans. Ástæðan til þess, að þessi leið er farin, er sú, að svo mun vera litið á, að skiptaréttur hafi ekki aðstöðu til þess að standa fyrir skiptum sparisjóða, og er nauðsynlegt að fá til þess menn, sem geta litið eftir rekstri sjóðsins, meðan á skiptunum stendur, en það mun verða örðugt fyrir hinn reglulega skiptaráðanda, sem er bundinn við sitt embætti. Hin breyt. er sú, að ef sparisjóður hættir störfum, án þess að um gjaldþrotaskipti sé að ræða, er skilanefnd, sem aðalfundur kýs, heimilt að gefa út innköllun til skuldheimtumanna á venjulegan hátt. Innköllunarfrestur skal eigi vera styttri en sex mánuðir. Þetta eru einu breyt., sem um er að ræða, og þar sem fjhn. var sammála um, að báðar þessar breyt. væru eðlilegar og til bóta, varð hún sammála um að mæla með því, að frv. næði fram að ganga.



Herra forseti. - Eins og ég tók fram við 2. umr. þessa máls, sé ég mér ekki annað fært en koma með brtt. þá, sem prentuð er á þskj. 191, fyrst ekki varð sú niðurstaða hér í hv. d. að hverfa frá fjölgun læknishéraða að sinni. En brtt. á þskj. 191 er þess efnis, að stofnuð verði ný læknishéruð í viðbót með því að skipta læknishéruðum. Fyrri till. er um, að stofnað verði nýtt hérað, sem nefnist Suðureyrarhérað og í verði Suðureyrarhreppur, og verði þar læknissetur á Suðureyri við Súgandafjörð. - Íbúarnir þarna eiga yfir mjög erfiðan fjallgarð að fara til læknis, ef ekki er hægt að vitja læknis á sjó, en sjóleiðin er oft lokuð vegna óveðra. Ég verð því að telja, að það sé sízt minni, heldur ríkari ástæða til þess að hafa þarna sérstakt læknishérað og sérstakan lækni en á ýmsum öðrum stöðum, sem ástæða hefur þótt til að hafa sérstakan lækni á. Það hafa þrásinnis legið fyrir till. um stofnun læknishéraðs á Suðureyri, en ekki hefur þótt tiltækilegt að sinna þeim. En um það verður öðru máli að gegna, þegar horfið er inn á þá braut, sem hér er gert í meðferð þess máls, er hér liggur fyrir. Það hefur þótt ástæða til þess að hafa þarna á Suðureyri læknisfróða manneskju, þar sem greidd hafa verið laun hjúkrunarkonu, er þarna hefur setið, einmitt með tilliti til þess, hve erfitt er þarna að ná til læknis. Þá legg ég til á sama þskj., að stofnað verði nýtt hérað, Raufarhafnarhérað, sem skuli ná yfir þær sveitir, er þar greinir, en Öxarfjarðarhérað minnka sem því svarar. - Þetta er eitthvert víðlendasta hérað landsins nú og eitt þeirra fáu héraða, sem engar bifreiðaferðir geta verið um. Mjög er langt að sækja lækni til Þórshafnar, og þar er enginn bílvegur á milli. Að vísu er hægt að komast til Kópaskers á bíl miðpartinn úr sumrinu með geysilega miklum kostnaði. Þessi staður, Raufarhöfn, er eitthvert mesta athafnasvæði landsins á sumrin. Þar er síldarverksmiðja, sem getur brætt 5000 mál á hverjum degi. Er þar mannmargt í landi auk þess mikla fjölda manna, sem er á þeim síldveiðiskipum, er sækja þangað inn á hverju sumri. Ég hygg því, að fáir staðir séu á landinu, þar sem fremur er ástæða til að setja nýjan héraðslækni, og fyrst farið er að gera stórar breyt. á læknaskipun, er óhæfilegt að fella þetta hérað undan. Ég vil láta þess getið, að samkomulag varð um að leggja til að afgr. þetta mál ekki nú, heldur láta fara fram heildarrannsókn til að byggja læknaskipunina á. En þar sem málið hefur fengið þá afgreiðslu í d., sem orðið hefur, þá tel ég ekki annað fært en gera þær breyt., sem felast í till. mínum, ef frv. á að ná fram að ganga. Ég mun greiða brtt. hv. þm. Str. á þskj. 187 atkv. Þar mun vera um að ræða eitt þeirra héraða, sem eru allra erfiðust til læknisvitjunar. - Brtt. á þskj. 186 um Eyrarbakkahérað get ég verið meðmæltur. Tel ég sjálfsagt, að sama sé látið gilda þar og á að gilda um Egilsstaðahérað.



Það er ekki ætlun mín að koma með brtt. um að fjölga læknishéruðum,. heldur aðeins að fá leiðrétt viðskipti milli læknishéraða. Eins og hv. þdm. vita, hefur læknishéruðum nú verið skipað þannig, að nokkuð af umdæmi héraðslæknisins í Stykkishólmi hefur verið tekið og nýtt hérað stofnað. Er það aðeins fjórir hreppar. Aftur er því þannig farið í Dölum, að í því umdæmi eru níu hreppar, og í því eru meira að segja eyjar, sem eru úti á yztu mörkum héraðsins. Er þaðan ekki nema 15 mín. ferð til Stykkishólms, en 60–70 km til Búðardals, vegur þangað ekki bílfær og þar að auki vatnsföll á leiðinni. Nú hefur það verið svo um langan tíma um tvo hreppa, Skarðshrepp og Klofningshrepp, að þótt þeir heyri ekki undir umdæmi læknisins í Stykkishólmi, þá hafa íbúar þeirra einatt vitjað Stykkishólmslæknisins. Hefur hann af góðvilja komið þangað, enda er sjálfsagt að sækja hann fremur, þar sem þangað er ekki nema 1–2 tíma ferð með mótorbáti, en allt að 7 tíma ferð á hestum til Búðardals. - Því er það, að ég fer fram á, að sú leiðrétting verði á ger, að íbúar þessara tveggja hreppa, Skarðshrepps og Klofningshrepps, eigi jöfnum höndum tilkall til læknis í Stykkishólmi. - Þetta er mikil sanngirniskrafa, og jafnvel þótt nú sé í Stykkishólmi gegn læknir, sem jafnan gegnir kalli þessara staða utan síns umdæmis, þá er ekki víst, að þar verði alltaf læknir, sem telur sér það skylt. Þess vegna fer ég fram á, ríkissjóði að kostnaðarlausu, að þessi breyt. verði gerð til öryggis fyrir þá, sem lengst eiga læknis að vitja í þessu stóra læknishéraði, sem nær yfir níu hreppa. - Ég leyfi mér því að afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt. um þetta efni.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt brtt. frá hv. þm. Dal., sem hann hefur nú lýst. Brtt. er of seint fram komin og þar að auki skrifl. Þarf tvöföld afbrigði, til þess að hún megi komast hér að.



Herra forseti. - Það er ekki ástæða til að eyða mörgum orðum að brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 187. - Ég hefði verið fylgjandi að láta athuga þessa læknaskipun og gera íhugaðar breyt. á henni, en eftir að þær breyt. hafa verið gerðar, sem nú liggja fyrir og frv. komið til 3. umr., virðist mér óhjákvæmilegt að gera þessa brtt., sem hér liggur fyrir, til samræmis við það, sem orðið er. Er ég ekki í vafa um, að d. telur fullkomið réttlætismál, að þessi brtt. sé samþ. Ég þarf sennilega ekki að fara inn á að skýra fyrir mönnum, hvernig aðstaðan er á þessum stað. Hv. þm. eru svo gagnkunnugir í íslenzkri landafræði, að þeir þekkja þessa staði og vegalengdir. Að sækja lækni frá Óspakseyri yfir Bitruháls til Hólmavíkur er, eins og hv. þm. geta gert sér ljóst, ekki eins og 2ð fara til næsta bæjar. Vegalengdir eru miklar og fjallvegir, sem yfir er að fara, næsta erfiðir oft og einatt. Aðstaðan hefur þess vegna verið svo í Óspakseyrarhreppi, að mjög oft er næsta erfitt að ná til læknis, og sama er að segja um Bæjarhrepp, einkum norðurhluta hans. Eins og kunnugt er, er hann einn af lengstu sveitum landsins. Þegar vitja .þarf læknis þar, verður að fara inn fyrir Hrútafjörð, og þekkja allir, að það er ekki nein smáræðis leið, því að fjörðurinn er ekki stuttur. Og þegar komið er inn fyrir fjörðinn, verður að halda út með honum að austan og alla leið út á Hvammstanga eða þá að brjótast sjóleiðina á báti, og er ekki alltaf auðvelt að koma þar báti á flot í hafnleysu og misjöfnum veðrum. - Því er það, að ég legg til, a,ð stofnað verði nýtt læknishérað með læknissetur á Borðeyri, og þykir þá rétt, að Staðarhreppur sé látinn heyra til þessu nýja læknishéraði. - Ég get fullvissað hv. þm. um, að þótt læknissetur komi á Borðeyri, þá eru vegalengdirnar, sem sækja þarf til þess læknis, svo miklar og erfiðar, að þeir, sem búa í því héraði, eru áreiðanlega, eftir að þeir hafa fengið lækninn, miklu verr settir en þeir, sem búa á suðurhluta Snæfellsness, áður en nýr læknir kemur þangað, og einnig stórum verr settir en Eyrarbakkabúar og Stokkseyrar, þótt þeir þyrftu að sækja lækni upp að Selfossi, svo að þar er ólíku ,saman að jafna. Það verður að reyna að sýna jöfnuð og réttlæti, þó að vitanlega sé ekki hægt að fá nærri því fullan jöfnuð. Þessi brtt. sem ég ber hér fram, er ekki borin fram með þeim hætti, að þetta mál, læknissetur á Borðeyri fyrir Bæjarhrepp, Bitru og Staðarhrepp, sé neitt augnabliksmál. Um þetta hefur verið krafa ár eftir ár frá þessum hreppum, en ég hef ekki treyst mér að verða við þeim kröfum og bera þetta mál fram, af því að ég hef álitið, að þessi mál ætti að undirbúa gaumgæfilega með till. frá heilbrigðisstj. Það hefur legið við hvað eftir annað, að heilbrigðisstj. féllist á að bera fram brtt. í þá átt, sem þessi brtt. mín fer, því að hvað eftir annað hefur verið um þetta rætt og legið við, að það væri gert. Ég er þess því fullviss, að ekki þurfi að mæla frekar fyrir þessari till. Þessi breyt. hefur alltaf verið talin eitt af því, sem fyrst lægi fyrir, þegar breyt. yrðu gerðar. Það er álit heilbrigðisstj., en alls ekki krafa, sem aðeins sé fram komin frá þessum hreppum eða mér sem þm., heldur fullkomið réttlætismál að dómi óhlutdrægs aðila, sem um þetta mál fjallar. Ég vænti, að ég þurfi ekki að taka frekar til máls um þetta atriði, og get því látið máli mínu lokið.



Ég þarf ekki að segja nema örfá orð um smávægilega till., sem ég flyt á þskj. 186. Hún er eingöngu til samræmis við þá breyt., sem nú er orðin á frv., og lýtur að því, að núverandi héraðslæknir í Eyrarbakkahéraði eigi, þegar til kemur, völ á, hvort hann vill heldur þjóna sem héraðslæknir í Eyrarbakka- eða Selfosshéraði. Ég þarf ekki að eyða neinum orðum að því, að það sýnist sjálfsögð kurteisi og sanngirni, að lögfest sé, að hann eigi völ á þessu, þó að ég sé ekki í efa um, að heilbrigðisstj. mundi líta eins á það, þó að það stæði ekki skráð, því að þessi héraðslæknir er alls góðs maklegur og hefur slitið kröftum sínum við að þjóna héraði, sem er einum manni ofviða. En mér finnst þó, að ekki megi minna vera en tekið sé fram, að hann eigi ákveðið kost á að velja þar á milli í samræmi við það, sem tekið er fram um lækninn á Fljótsdalshéraði, þegar Egilsstaðahérað verður stofnað. Að öðru leyti læt ég ekki málið til mín taka og læt atkv. mitt segja til um hinar nýju brtt., sem fram eru komnar.



Það er auðséð, að sú stefna er orðin uppi hér að íþyngja dreifbýlinu um læknakost. Skal ég ekki ræða mikið um það, þeir bera ábyrgð á því, sem standa að þeim breyt., er gerðar hafa verið á læknaskipuninni. Er þess þá að vænta að mæta þeim sjálfsögðu kröfum frá þeim, sem íþyngt hefur verið með lagabreyt., og styrkja þá á allan hátt, ekki eingöngu til að koma upp læknisbústöðum, heldur einnig til að reka þá í framtíðinni. Ég skal ekki fara nánar út í það atriði, en ég mun ekki geta fylgt neinni af þessum brtt., en mun bera fram eina brtt. við frv. sjálft. Í grg. frv. segir, að kosið hafi verið að fjölga íbúum Borgarfjarðarhéraðs með því að láta Loðmundarfjörð heyra þar undir að nafninu til. Ekki er hægt að sjá, að það sé að ósk þessara manna, og vitanlega er verið að þvinga þessa menn til að tilheyra öðru læknishéraði en þeir vilja sjálfir heyra til, enda kemur fram að síðustu, að þeir skuli hafa rétt til að sækja lækni jöfnum höndum til Seyðisfjarðar. Ég athugaði þessar vegalengdir í morgun, og ég tel fullvíst, að þessir menn muni alls ekki sækja lækni til Borgarfjarðar, sé nokkur möguleiki að fá hann á Seyðisfirði. Hvers vegna á að þvinga þessa menn til að tilheyra Borgarfjarðarhéraði og taka þátt í kostnaði við læknisbústaðinn þar, þegar þeim er á allan hátt miklu betra að tilheyra öðru læknishéraði? Ég skal taka fram, að ég er ekki í neinum kunningsskap við þessa menn. Ég þekki þá ekki neitt, en ég sé, hvernig aðstaðan er. Þetta getur ekki verið komið inn í frv. af öðrum ástæðum en þeim, að það eigi að réttlæta, að Borgarfjarðarhérað er gert sérstakt læknishérað. Hv. 1. þm. N.-M. skýrði svo frá, og voru rök hans um það tekin fullkomlega gild, að Borgarfjörður sé gerður að sérstöku læknishéraði, af því að íbúarnir þar væru svo einangraðir. En þessi sama ástæða á ekki við þá 44 menn, sem búa í Loðmundarfirði, því að með því að þvinga þá til að heyra til Borgarfjarðarhéraði er verið að einangra þá enn meira og gera þeim erfiðara um læknishjálp, auk þess sem með þessu er verið að skipa þeim að standa undir kostnaðinum með Borgfirðingum. Þar eru nú um 300 menn, og vafalaust fjölgar þar fremur en fækkar. Þeir eiga því að geta staðið undir sínum bústað, þó að annar hreppur sé ekki þvingaður til að hjálpa þeim, þótt þeir geti þar einskis góðs notið af sjálfir. Ég vænti því, að brtt. mín verði samþ., og leyfi mér að afhenda hæstv. forseta hana.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Barð., svo hljóðandi: (sjá þskj. 206). Brtt. er skrifl. og of seint fram komin. Þarf því tvöföld afbrigði, til þess að hún megi komast hér að.



Það mætti ef til vill ætla, að þeir, sem voru með að fjölga læknishéruðum við fyrri umr. þessa máls, yrðu einnig með þeim brtt., sem nú eru fram komnar. En hér er ólíku saman að jafna, því að fullvíst má telja, ef enn verða gerðar frekari breyt. á frv., að því sé mjög stefnt í voða. Ef nú á að fara að bæta við mörgum læknishéruðum frá því, sem samþ. var við fyrri umr., þá hlýtur það að tefja málið mjög, og þótt eitthvert samkomulag kynni að takast síðar um fjölgun læknishéraða, þá hlyti það að ríða málinu að fullu að þessu sinni. Auk þess er það eftirtektarvert, að hér er mestmegnis um ný héruð að ræða, sem öðruvísi er ástatt um en þau, sem samþ. voru við 2. umr. Það er eftirtektarvert, að það var beinlínis fellt að stofna læknishérað í Grindavík, sérstaklega vegna þess, að þar væri svo fámennt, aðeins 500 menn. Aftur á móti um þau héruð, sem ég hef upplýsingar um, af þeim, sem ég hef stungið upp á, þá mundi í Hrútafjarðarhéraði ekki verða nema kringum 490 manns, þ.e.a.s. fullum tveim hundruðum færra en í hinu nýja læknishéraði á Snæfellsnesi og ámóta margir og eru í Grindavík. Og er þá einnig mjög deilt um það, hvort takmörk Hrútafjarðarhéraðs væru rétt mörkuð í till., vegna þess að ýmsir mundu telja, að Staðarhreppur mundi verða betur kominn í sambandi við Hvammstanga, eins og verið hefur. Þeir Hrútfirðingar hafa ekki yfir neinn fjallveg að fara til þess að vitja læknis, eins og þeir Snæfellingar margir hafa þurft að þessu. Um Suðureyri eða Súgandafjörð má aftur á móti segja það, að þar munu vera kringum 440 manns. Þar væri því líka töluvert fámennara hérað en Grindavíkurhérað mundi vera. En vegna aðstæðna þarna vestra gæti verið fullkomin ástæða til þess að setja þar nýtt læknishérað. En þar er þó um 250 manns færra en í þessum suðursveitum Snæfellsness, sem á var minnzt, og færra fólk en í Grindavík, sem menn treystu sér ekki til að samþ., að yrði gerð að sérstöku læknishéraði. Um Raufarhöfn vil ég geta þess, að þar hafa verið læknar að sumrinu til, og það hefur verið talið nægja. Og nákunnugur maður á þessum slóðum, sem starfar hér við þingið, hefur látið svo um mælt hér í dag, að engin þörf væri talin á þessum slóðum fyrir lækni þar. Þetta er náttúrlega ekki fullgild umsögn um málið. En ég hygg, að ekki sé þörf nema fyrir sumarlækni á þessum stað. Og auk þess munu vera í þessu héraði töluvert færri menn en í Snæfellsneshéraði, sem samþ. var að stofna, án þess að ég hafi þó um það nákvæmar skýrslur. Það sýnast því öll rök hníga að því, að minni ástæða sé til þess að stofna sérstakt læknishérað á Raufarhöfn, - þó að náttúrlega sé einhver ástæða til þess, - en að stofna þau sérstöku nýju læknishéruð, sem samþ. voru brtt. um hér í þessari hv. d. Sýnist nokkuð svipað standa á um þennan stað, Raufarhöfn, og um Grindavík, sem fellt var að gera að sérstöku læknishéraði. Virðist því eðlilegt, að Raufarhöfn verði nú látin sæta sömu meðferð og Grindavík, ekki sízt þegar heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. hefur lagt til að skipa n. til þess að athuga þessi mál, sem gæti starfað í sumar og skilað áliti í haust. Loks má á það benda, að hv. flm. þessara till. nú töldu ekki svo brýna ástæðu til þess að samþ. á þessum hluta þessa þings að stofna þessi nýju læknishéruð, sem þessar síðustu till. eru um, að þeir bæru þessar till. fram, fyrr en þeir sáu, að sum önnur héruð voru samþ. sem ný læknishéruð. Sýnir það, að þeir álitu ekki beinlínis velferð þessara héraða komna undir því að samþ. skiptingu læknishéraða á þessum stöðum, heldur að það væri sanngirni í samanburði við aðra staði. En þetta má athuga með undirbúningi málsins í sumar og flutningi málsins í haust. Þessar nýju brtt. hafa ekki verið bornar undir heilbr.- og félmn. í heild, og ég get ekki talað fyrir munn þeirrar n. í heild. En mér sýnist, að ekki muni vera fært að samþ. þessar brtt. úr því, sem komið er, sérstaklega vegna þess, að þær voru ekki bornar fram við 2. umr. malsins hér í .hv. d., og því var ekki hægt að þreifa fyrir sér um fylgi við þær í hv. Nd.



Eiginlega hefur hv. þm. Barð. tekið af mér ómakið, því að ég hafði brtt. nákvæmlega sama efnis á prjónunum og þá, sem hann lagði fram. Það er víst rétt athugað hjá honum, að sú ákvörðun að láta Loðmundarfjörð fylgja Borgarfjarðarhreppi, hefur verið tekin án þess að hugsa málið ofan í kjölinn. En þetta hefur verið gert til þess að láta hreppana vera fleiri en einn í læknishéraðinu og íbúa héraðsins fleiri en þessa 44 íbúa Loðmundarfjarðar. Það breytir engu, í hvaða læknishéraði Loðmundarfjörður er. Loðmfirðingar munu, hvort sem er, sækja lækni til Seyðisfjarðar, hvað sem stendur á pappírnum. Það er mun erfiðara fyrir þá að sækja til Borgarfjarðar. Í góðu veðri er farið á sjó, og er tiltölulega skammt til Seyðisfjarðar. En ef farið er landleiðina, þá er í báðum tilfellum yfir fjöll að fara, en leiðin til Borgarfjarðar erfiðari. Ég hafði veitt því athygli, að það var varhugavert að gera ráð fyrir að svona lítil sveit ætti að sækja til læknis í annað en sitt hérað. Það gæti hugsazt, að læknir á Seyðisfirði hefði ekki eins vakandi auga á skyldu sinni við þá, eftir að þeir hefðu verið fluttir eða látnir tilheyra öðru læknishéraði. Ég vildi því, að hv. d. vildi fallast á, að heppilegra væri að láta Loðmundarfjörð tilheyra Seyðisfjarðarhéraði hér eftir sem hingað til. Hv. þm. Barð. hefur lagt fram brtt., sem er efnislega eins og sú, sem ég hafði hugsað mér, að öðru leyti en því, að mín till. er í 2 liðum, þar sem í fyrra liðnum er ákveðið, að Loðmundarfjarðarhreppur skuli ekki teljast til Bakkagerðishéraðs, en í hinum síðari, að hann falli undir Seyðisfjarðarhérað. Þá leyfi ég mér að leggja till. skriflega fram fyrir hæstv. forseta, ef hann, vildi nota úr henni það, sem hann kynni að telja, að þyrfti.



Herra forseti. - Ég vildi bæta við fáeinum orðum út af því, sem sagt var hér í gær. - Þessi hv. d. samþ. þá ofurlítinn viðauka á læknishéruðunum, og hafa nú komið fram fleiri till. úr sömu átt. Sumar hygg ég megi bíða betri tíma. Sumar er sanngjarnt að taka til greina nú. Hv. þm. Barð. sagði, að það legði auknar byrðar á sveitirnar að fjölga læknum. Ég held það sé hvergi gert nema eftir ósk þeirra, sem hlut eiga að máli, og fá færri en vilja. Þó að ég telji vafaatriði, hvað læknishéruð mega vera mannmörg eða stór, þá er því ekki að neita, að þróunin í síðari tíð er öll í þá áttina að fjölga læknum á Akureyri og í Reykjavík, og verður vart sagt, að öðrum sé of vel séð fyrir læknum. Með fjölgun læknishéraða verður þjóðfélagið að viðurkenna skyldu sína til að sjá íbúum þeirra fyrir læknishjálp. Hér í Reykjavík eru 70–80 læknar einungis af þeirri ástæðu, að þeir vilja vera hér. Því verður ekki neitað, að hinn hluti fólksins þarf tiltölulega fleiri lækna eftir mannfjölda. En það er ekki nóg að búa til læknishéruð. Það þarf líka að búa til lækna, og það hefur Alþ. ekki gert. Og það er það, sem stendur upp á Alþ.: að búa til lækna, - og með því á ég við að tryggja, að læknum sé fjölgað á eðlilegan hátt. Afstaða mín til þessara mála, til þessara brtt., mótast af því, að ég tel, að vekja þurfi heilbr.- og félmn. til meðvitundar um, að það verður að taka betur á málunum. Af hálfu landlæknis hefur furðulítið verið aðhafzt. Hann leyfir sér að spauga með þessi mál og leggur til, að þingið innlimi einn fjörðinn í hérað, sem kemur ekki til mála að bæta honum við, og viðurkennir svo, að hann geri það ekki í alvöru. Ef of mikið er hér af því góða, þá er það af því, að forystuna vantar. Ég er ekki að áfella ráðið, en landlæknir hefur ekki notað sína góðu greind til þess að koma heilbrigðismálunum í heppilegt form. Hér eru of mikil læknisefni. Hér eru of margir læknar, auk þess sem íslenzkir læknar eru tugum saman erlendis, og fyrir vanmátt landlæknis er ekkert gert til að nytja þekkingu þeirra, heldur leyft að dragnast niður. Hér er alltaf fjölgað læknum til að lifa á sjúkrasamlaginu. Við getum verið róleg, þótt þeim fjölgi. Allir læknar, sem hér bætast við, koma á bæinn í gegnum sjúkrasamlagið. Við þurfum ekkert að vera feimnir við það, þó að við viljum, að aðrir fái lækna. Það þarf allt annað að koma frá heilbrigðisn. en að búa til læknishéruð. Hún á að beita sér fyrir því, sem er skylda hennar, að setja l. um, hvað lengi læknisefni eigi að vera í háskólanum. Það er sú deildin, sem hefur lengst námið, e.t.v. í von um að fækka læknisefnum. Mér er kunnugt um einn lækni, Ingólf Gíslason. Þegar hann var í læknaskólanum, þá var námið aðeins þrjú ár. En fyrir 40 árum, þegar hann var í Þingeyjarsýslu. var það einn vetur, að bóndi í Bárðardal fékk mein í fótinn. Ingólfur ók 40 km og tók af honum fótinn, allan sundurgrafinn. Og svo var snjórinn mikill, að tíu hestar voru látnir ganga lausir á undan sleðanum til að ryðja veginn. Þessi læknir var einhvers virði, og hafði hann þó ekki nema hálfa skólagöngu á við það, sem nú er krafizt. Nú er þessi sami maður sá eini, sem hleypur í skörðin, ef lækna vantar einhvers staðar. Það þarf svona lækna, sem hafa ekki bara lærdóm, heldur karlmannsþrek og myndarskap. - En það að hafa læknisnámstímann sem lengstan til þess að vita, hvort einhverjir heltist ekki úr lestinni, það er ekki til þess að bæta ástandið frá því, sem nú er. Afstaða mín til þessa frv. er mótmæli gegn svefni landlæknis, sem hann hefur verið staðinn að fyrr og heilbr.- og félmn. tók þátt í hér í vetur.

Forseti (StgrA): Það liggur fyrir skrifleg brtt. frá hv. 1. þm. N.-M. við 2. gr. frv., og þarf tvöföld afbrigði, til þess að hún megi koma til umræðu.



Ég býst við, að hv. þm. séu sammála um, að það, sem sé langmest aðkallandi í þessu máli, sé 2. gr. frv., um skipun læknismálanna, og þá sérstaklega myndun Egilsstaðahéraðs. Ég býst einnig við, að allir hv. þm. séu sammála um, að nauðsyn beri til, að þetta frv. nái fram að ganga, einkum vegna þessarar gr. Fyrir mér er þetta höfuðatriði þessa frv. Ég geri einnig ráð fyrir, að þetta sé breyt til bóta. og fylgi því þess vegna. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að 3. gr. frv., sem fjallar um að gera Eyrarbakka og Stokkseyri að sérstöku læknishéraði. Fyrir því lágu svo sterk rök, að erfitt var að mæla þar á móti, enda án fordæmis, að læknir væri fluttur frá svo fjölmennum kaupstað sem Eyrarbakka og Stokkseyri. Þar sem nú á annað borð liggur fyrir till. um, að læknisbústaður verði fluttur til Selfoss, verður ekki komizt hjá að taka afstöðu til þessa máls. Annað, sem er bein afleiðing af þessari till., er till. um, að sérstakt læknishérað verði myndað á Snæfellsnesi. - Það hefur ekki heldur verið neinn ágreiningur um, að nauðsyn sé að sjá þessu fólki fyrir læknishjálp. Þetta mál hefur verið lengi á döfinni, og hafa verið uppi rökstuddar kröfur frá íbúum þessara hreppa. Af þeim ástæðum teldi ég líka sjálfsagt, að nú væri þessi breyt. gerð. Hins vegar dettur mér ekki í hug, að nóg sé að gert. Þetta eru ekki nema smávægilegar breyt., í stað þess, að þörf er á gagngerðri endurskoðun á skipun heilbrigðismálanna. En þær marka stefnu, og þess vegna eru þær merkilegar. Þær marka stefnu af þinginu fram yfir það, sem er hjá heilbrigðisstjórn. Hún er andstæða þess, sem ég vildi kalla úrræðaleysis- og uppgjafarstefnu landlæknis. Ég ætla ekki að fara út í það nánar að þessu sinni, því að ég vil ekki tefja málið. En hér er aðeins hafið verk, sem á að vinna. Það verk þarf mikinn undirbúning og allt annan en kostur er á, að gerður verði á þessu þingi. Því hefur heilbr.- og félmn. borið fram þál. í Sþ., þess efnis, að skipuð sé n. manna til að gera till. um, hvernig hægt sé að tryggja dreifbýlinu viðunandi læknishjálp, og væri æskilegt, að því starfi yrði lokið fyrir haustið. Hygg ég, ef því er lokið svo snemma, að ekki þurfi að sinni að samþ. margar fleiri brtt. En nú liggja hér fyrir nýjar brtt. í sömu átt frá hv. þm. Str. og hv. 3. landsk. Hvað viðkemur till. hv. þm. Str., þá má jafna aðstöðunni þar við þá, sem íbúar á utanverðu Snæfellsnesi eiga við að búa. Rökin eru rétt. Málið er vel undirbúið í héraði. Ég treysti mér ekki til annars en greiða atkv. með henni. Um till. hv. 3. landsk. gildir annað. Það þarf að vísu að bæta úr læknisleysi á þeim stöðum, sem þar greinir, en mér er ekki kunnugt um, hvaða undirbúning málið hefur fengið í héruðum, og brestur nægilega þekkingu til að geta greitt atkv. um þessa brtt. Ég hef heyrt, að líkur séu til, að þessi þál. nái samþykki og að því verki, sem hún fer fram á, verði lokið fyrir næstkomandi haustþing. Það verk á að vinna undir yfirumsjón beztu manna og í samráði við fólk í héruðum landsins. Að þessu athuguðu held ég, að ekki sé ástæða til að óttast, að málið bíði tjón við þessa meðferð. Þvert á móti ætti það að fá vandaðri undirbúning.



Herra forseti. - Hv. síðasti ræðumaður lét falla orð í þá átt, að hann teldi sjálfsagt að halda sér við till. þessa um breyt. á læknishéruðunum. Veit ég ekki betur en það sé sama meining, sem kom fram í ræðu hv. 5. þm. Reykv. og hans alkunna samherja hv. þm. S.-Þ. Mér skildist á hv. 5. þm. Reykv., að hann væri að berjast fyrir fólkið í landinu móti hrokafullum embættismanni, sem sé landlækni. Þetta notar hann til að punta upp á, en ég veit, að hann meinar ekkert með því. Þessi till. gerir enga breyt. á læknaskipuninni í landinu.

Kannske ekki, á meðan við höfum þessa heilbrigðisstjórn.

Ég hygg, að hv. þm. mundi ekki skipa n. í málinu og ekki bera gæfu til að breyta ástandinu til batnaðar, þótt hann hefði aðstöðu til þess. Ég hygg, að um tvennt sé að ræða: að ákveða fjölda læknanna þannig, að þeir geti fullnægt aðkallandi þörf, og búa þannig að þeim, að þeir geti stundað starf sitt og öðlast vaxandi tækni. Hv. þm. telur þessa till. ekki nægilega undirbúna og því sé rétt, að hún bíði til hausts. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að það gæti valdið miklum skaða, þótt hún biði til haustsins, en þó eru meiri líkur til þess en hins gagnstæða. Að því er snertir Raufarhöfn, þá hefur sá staður sérstöðu í þessu sambandi. Þaðan er langt að vitja læknis. Þar er enginn bíll og svo til vegarsambandslaust. Á þessum stað safnast saman yfir þúsund manns á sumrin, bæði fólk, sem starfar á skipum, er þar leggja upp, og landmenn. Ég held því, að till. þessi til lagfæringar á þessum stað sé ekki ófyrirsynju fram komin, og vona ég, að hún fái góðar undirtektir, ekki sízt þar sem fram hafa komið kröfur úr héraði um sama efni, bæði frá Suðureyri, sem býr við mjög erfið samgönguskilyrði, og Raufarhöfn.



Herra forseti. - Út af till. hv. þm. Barð. um Loðmundarfjörð og undirtektum hv. 1. þm. N.-M. vil ég leyfa mér að álíta, að tekin sé rétt stefna, ekki sízt af því, að hv. 1. þm. N.-M. er fylgjandi henni, en hann hlýtur að vera allra manna kunnugastur afstöðu þar allri. Mér skildist á ræðu hv. 5. þm. Reykv., að landlæknir hefði ekki nógu gott innræti. Um það hygg ég, að vandi sé að deila, og mun ég ekki fara út í það, en eigi veit ég, hvað getur bent til þess, að hv. þm. hafi á réttu að standa. Út af orðum hv. þm. S.-Þ. vil ég taka fram, að ég álít ekki rétt, að landlækni sé gefið að sök, hve illa gengur að fá lækna út á land. Ég held, að það sé forstaða háskólans, sem fyrst og fremst verður að taka í taumana. Hv. þm. taldi landlækni eiga sök á því, að svo margir kandídatar eru erlendis. Hann ásakar landlækni um svefn í starfinu. Slíkt er ekki réttmæt ásökun. Það er stríðsfyrirbæri, að læknar hafa ekki fengizt í nokkur héruð úti á landi, auk þess sem þeir hafa ekki viljað yfirgefa þann glaða eld, sem Reykjavík og nágrenni hefur að bjóða. Ef það er sök landlæknis, að læknishéruðin eru óskipuð, ætti það t.d. að vera sök biskups, að svo mörg brauð eru laus sem raun ber vitni, og Búnaðarfélags Íslands, hversu margir bændur kjósa annað fremur en sitja jarðirnar úti um sveitir landsins. - Þetta er stríðsfyrirbæri, eins og ég tók fram áður, og þegar heilbrigðari tímar koma, veit ég, að þetta jafnast að nokkru leyti. Ég vona, að Alþ. beri gæfu til að bæta úr þessu vandræðaástandi á hagfelldan og farsælan hátt.



Herra forseti. - Ég ætla ekki að vekja deilur við hv. 3. landsk., því að eins og ég tók fram, álít ég fulla þörf á læknum bæði á Suðureyri og Raufarhöfn. Mér hefur aldrei dottið í hug að vefengja, að kröfur um þetta efni hafi komið frá héruðum þessum. Slíkt hefur mér aldrei til hugar komið. En það, sem ég álít aðalatriði í málinu, er að stofna því ekki í hættu. En það má búast við, að þm. komi fram með fleiri till. í Nd., og svo getur farið, þar sem komið er að því, að þinginu verði frestað, að málið nái ekki fram að ganga. En það tel ég það versta, sem fyrir gæti komið. Því fleiri læknisbústöðum sem völ er á, því hægara er að fá lækna út í útkjálkahéruðin, vegna þess að þeir hafa þá meiri von um að losna þaðan. Ef ekkert af þessum úrræðum dugir, að gefa læknunum fleiri kosti en nú og að þeir fái betri kjör, þá fyrst geta komið til greina úrræði eins og t.d. að koma á nokkurs konar þegnskylduvinnu fyrir unga lækna í útkjálkahéruðunum. Þá fyrst er hægt að tala um það, þegar búið er að skapa þessum mönnum sæmileg kjör, og það er það, sem þarf að gera, en ekki hefur verið gert. Hæstv. forsrh. talaði um, að læknaskorturinn væri stríðsfyrirbrigði. Ég skil þetta nú ekki vel, og ég er hræddur um, að læknaskorturinn haldi áfram, ef haldið verður áfram á sömu braut í þessum málum og verið hefur, þó að stríðinu ljúki. Ég vildi svo óska þess, að málið fengi þá afgreiðslu í þessari hv. d. - og svo skjóta afgreiðslu, að frv. nái fram að ganga, því að það er fyrst og fremst höfuðnauðsyn.

Forseti (StgrA): Ég vildi mælast til þess við hv. þm., að þeir vildu stytta sem mest umr. um málið, því að tíminn til afgreiðslu þess er að verða naumur. Og þó að umr. sé ekki orðin svo löng, að hægt sé að stytta hana samkv. þingsköpum, vil ég mælast til þess, að menn haldi sem stytztar ræður.



Ég skal ekki vera margorður. Mér kom það einkennilega fyrir, þegar hæstv. forsrh. fór að mótmæla því, sem ég hafði sagt hér um landlækni, og fann það út úr ummælum mínum, að ég áliti, að landlæknir hefði slæmt innræti.  Hitt þótti mér enn einkennilegra, þegar hæstv. forsrh. lýsti yfir, að hann tæki þessi rök fyrst gild, þegar þau kæmu frá hv. 1. þm. N.-M. Ég hélt, að það væri hægt að taka rök gild, hvaðan sem þau kæmu, og það alveg eins, þótt þau væru borin fram af þm. Barð. 
             Út af ræðu hv. 5. þm. Reykv. vil ég benda á, að vitanlega er afstaða hans til þessa máls byggð á hreinum misskilningi. Það er alveg rétt, sem landlæknir heldur fram, að ástandið í þessum málum er ekki því að kenna, að illa sé gert við læknana úti á landi. Það er því að kenna, að þeir hafa ekki það verksvið, sem þeir þurfa að hafa. Þeir vilja ekki binda sig úti á landi til þess að glata allri þekkingu sinni, sem þeir hafa verið í 10–15 ár að afla sér. Það er rangt hjá hv. 5. þm. Reykv., að kjör læknanna séu slæm, þau eru mjög sæmileg og miklu betri en hjá öðrum embættismönnum, t.d. sýslumönnum. Og ástæðan fyrir því, að ekki fást læknar í þessi héruð, er sú, að þeir hafa ekki nægilegt verksvið. Það er ekki heldur rétt, að landlæknir hafi ekki bent á úrræði í þessum málum. Hann hefur bent á þá leið, sem ég tel rétta, að skipta ekki héruðunum í sundur, heldur að láta aðstoðarlækna þangað, sem þess er þörf, til þess að alltaf sé til læknir á staðnum og sumpart til þess, að hægt sé að gera meiri og betri aðgerðir, þegar læknarnir eru tveir heldur en einn. Ég er undrandi yfir því, að hv. 5. þm. Reykv. skuli halda því fram, að landlæknir sé hér ekki að koma með úrbætur, því að það er auðvitað alveg röng skoðun á málinu. Ég skal svo að síðustu taka það fram, að með því að till. hv. 1. þm. N.-M. fer í sömu átt og mín till., þó að mín gangi heldur lengra, þá skal ég draga hana til baka, því að með till. hv. 1. þm. N.-M. fæst sú úrbót á frv. fyrir þá, sem búa í Loðmundarfirði.



Ég skal ekki mæla mörg orð um þetta frv. og allra sízt ræða um innræti landlæknis, sem mér skilst, að hæstv. forsrh. hafi gert að umræðuefni dag eftir dag algerlega að ástæðulausu. En það má í rauninni ekki láta því ómótmælt, sem hv. þm. Barð. sagði áðan, að það væri skylda ríkisstj. að verja alltaf embættismenn, ef að þeim væri fundið og störfum þeirra á Alþ., og það væri með öllu ótækt, að að gerðum embættismanna væri fundið á Alþ. Það er ein af höfuðskyldum Alþ., að höfð sé í frammi réttlát gagnrýni á embættismenn ríkisins, hvort sem það er landlæknir eða einhverjir aðrir, sem í hvert sinn hafa til þess unnið. Að leggja þá skyldu á ríkisstj., að hím í hvert sinn eigi að verja hvaða embættishneyksli, sem átt hefur sér stað, er algerlega fráleitt, og jafnvel þó að ekki sé um embættishneyksli að ræða. Það er mjög miður farið, ef ríkisstj. ætlaði að taka upp þann sið, sem hæstv. forsrh. hefur gert í þessu máli, að telja það vera árás á innræti og æru þeirra embættismanna, sem hlut eiga að máli, þó að fundið sé að gerðum þeirra á hófsamlegan og rökstuddan hátt.



Við 1. umr. um þetta mál hér í hv. d. gerði hæstv. atvmrh. ýtarlega grein fyrir tildrögum frv. og efni þess. Ég tel því óþarft að fara út í það nánar, nema því aðeins að sérstakt tilefni gefist, vil aðeins nú til að byrja með víkja að niðurstöðum sjútvn. um afgreiðslu málsins. Það fór þannig, eins og sjá má af nál., að sjútvn. klofnaði um málið, og leggur minni hl. til, að frv. sé gerbreytt og fénu ráðstafað á allt annan hátt en gert var ráð fyrir. Skal ég ekki ræða það frekar. Hv. frsm. minni hl. gefst kostur að gera grein fyrir því. En fyrir niðurstöðum meiri hl. skal ég gera örstutta grein. Það mun verða að teljast óhjákvæmilegt, að áður en Alþ. er frestað, séu gerðar ákvarðanir um það, hvernig verja skuli því fé, sem heimilað er á fjárl. síðastliðins árs að verja til styrktar nýbyggingum fiskiskipa. Í þessu frv. er, eins og hv. dm. er kunnugt, gert ráð fyrir heimild til að verja þessu fé á tvennan hátt, fyrst og fremst til þess að veita lán gegn 2. og 3. veðrétti og þó áhættulaust að miklu leyti, lán, sem eru með mun aðgengilegri kjörum en nokkur lánsstofnun veitir; auk þess sem þau verða allmiklu hærri. En það atriðið, sem ágreiningur varð um í n., er það, að í frv. er gert ráð fyrir að veita styrki af þessu fé, sem eru að nokkru leyti óendurkræfir, ef lánin ganga til reksturs fiskiskipa. Um þetta atriði gat ekki orðið samkomulag í n. Minni hl. gat ekki fallizt á, að slík heimild væri lögfest. Ég skal játa, að mér og sennilega öllum er geðfelldari hin leiðin, áhættulánsleiðin. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að hæstv. atvmrh. hafi við umr. um málið í Nd. lýst yfir því viðvíkjandi þeim skipum og bátum, sem fyrirhugað er að kaupa frá Svíþjóð, að hann muni nota þá leið, áhættuleiðina, en alls ekki styrktarákvæðið. Ég er þessu fyllilega sammála, og ég hygg, að svo sé um meiri hl. sjútvn. allan. En við getum verið vissir um, að eftir þeim umsóknum, sem komið hafa um að fá að vera þátttakendur í kaupum á þessum bátaflota, sem hugsanlegt er, að við getum fengið frá Svíþjóð, að það er svo langt frá því, að skipasmíðaþörfinni verði fullnægt með því, sem hægt er að búast við, að fáist frá Svíþjóð. Þess vegna finnst mér ekki annað fyrir hendi en hefja skipasmíðar í allstórum stíl hér innan lands. Það er kunnugt öllum hv. þm., sem þekkja til sjávarútvegsins, að fiskiflotinn er af eðlilegum ástæðum svo úr sér genginn, að það verðúr að verja milljón ofan á milljón bæði frá einstaklingum og að einhverju leyti frá hinu opinbera til að koma honum í rétt horf og eðlilegt ástand, því að af völdum stríðsins hefur bæði fiskiskipum fækkað og við ekki haft tök á að framkvæma viðhald hans, svo að viðunanlegt væri. En við verðum að gera okkur ljóst, að ef við verðum að grípa til skipasmíða innan lands, þá verða þau skip allt að helmingi dýrari en skip þau, sem við gerum okkur vonir um að geta fengið frá Svíþjóð. Við verðum að horfast í augu við það ástand. Það má segja, að rétt væri að athuga, hvort ekki mætti leita lagfæringar á þessu á ýmsan hátt. Menn hafa heyrt raddir um, að mikið mætti bæta úr þessu með því að aflétta öllum tollum á efni til bátanna, og nokkru kann það að geta munað. Í öðru lagi hefur verið bent á, að farmgjöldin séu óeðlilega há. En ekki er rétt að horfa einvörðungu á þetta, því að við getum líka búizt við, að hráefnið, timbrið, hækki. Auk þess er vitað, að vinnulaun hér eru miklu hærri en í þeim löndum, sem við gætum haft viðskipti við, t.d. Svíþjóð. Ég er hræddur um, að erfitt verði að draga úr þeim lið og hann hljóti að verða hinn stærsti. Ég hugsa mér því, að það sé óhyggilegt að loka fyrir þennan möguleika og að rétt sé að veita beina styrki til bátasmíða hér innan lands, ef önnur sund kynnu að lokast, sem vel má búast við, að verði. Þess vegna höfum við í meiri hl. ekki getað fallizt á að hverfa frá því, að þessi heimild væri til. Ég get vel ímyndað mér, að það sé ekki út í bláinn að ætla, að eftir stríðið verði töluvert af fólki hér á landi, sem nokkrir erfiðleikar verði á að útvega vinnu, en vafalaust verða allir sammála um, að úr því verði að leysa. Mér virðist að minnsta kosti, eins og málin horfa nú við, að jafnvel atvinnubótavinna við bátasmíðar gæti orðið arðsöm fyrir þjóðfélagið, og þess vegna tel ég mjög vafasamt að breyta þessu frv. nú þannig að útiloka þegar í byrjun þá leið að heimila að veita styrk til bátasmíða. Ég geri ráð fyrir því, að reynslan sýni, að breyta þurfi þessum l., sem við setjum núna, eftir því viðhorfi, sem er á hverjum tíma í þessum efnum, því að það er alls ekki ólíklegt, að viðhorfið geti breytzt frá því, sem það er í dag. Ég vil fyrir hönd meiri hl. sjútvn. mæla eindregið með því, að frv. nái fram að ganga óbreytt, sérstaklega vegna þess, að ég tel, að fái frv. ekki afgreiðslu á þessu Alþ., þá geti tafizt, að gerðar verði þær ráðstafanir, sem mega ekki undir neinum kringumstæðum dragast og framkvæma þarf nú þegar á þessu ári. Á ég þar við skipakaupin frá Svíþjóð. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, og ég mun fyrir mitt leyti reyna að stilla umr. í hóf hér eftir, ef málið gæti þá fengið skjótari afgreiðslu.



Herra forseti. - Það er ákaflega leiðinleg mynd af ábyrgðartilfinningu Alþ., að hér skuli vera að kalla auðir stólar, þegar verið er að ræða um það, hvernig ráðstafa eigi fimm millj. kr., og þegar verið er að skapa ákveðna reglu, sem verður til fordæmis síðar meir. Nál. minni hl. hefur nú verið útbýtt á þessum fundi, en ég er ekki viss um, að allir hv. dm. hafi gefið sér tíma til að kynna sér nál. eða haft ástæður til þess og þær miklu breyt., sem þar er farið fram á. Ég vil því beina því til hæstv. forseta, hvort honum finnist ekki ástæða til að fresta umr. um þetta mál, þar til hv. alþm. hafa kynnt sér málið og þar til þeir geta borið ábyrgð á því, hvernig Alþ. ver fimm millj. kr. úr ríkissjóði. Á þessu getur oltið mikið um framtíð aðalatvinnuvegs Íslendinga, sjávarútvegsins, og finnst mér að þm. ættu að kynna sér þau rök, sem færð eru með og móti þessu máli. En hér virðist alveg gengið fram hjá því, og ef slík hefur verið meðferð málsins í Nd., þá getur þetta ekki leitt til blessunar fyrir þjóðina. Jafnvel hæstv. atvmrh. sér ekki ástæðu til þess að vera við og taka þátt í umr. eða segja álit sitt á þeim brtt., sem fram eru komnar. Ég vildi láta þetta koma fram nú í upphafi, því að ég tel ekki þýðingarlaust að koma hér með nokkrar athugasemdir, áður en málið er afgr. í þessari hv. d. Ég vil einnig leyfa mér áð benda á, að í öllum þeim n., sem hafa haft mál þetta til meðferðar, hefur ekki verið samkomulag um málið á neinn veg. Mér þykir því athyglisvert um mál eins og þetta, að það eigi þó að hraða því svo, að ekki sé tími til að brjóta það til mergjar og reyna að skapa um það samkomulag, sem ég álít, að hægt sé, ef menn vilja leggja sig fram til þess að leita að samkomulagsleiðum. Ég er ekki sammála hv. 1. þm. S.-M. um, að svo aðkallandi sé að afgreiða þetta mál nú á þessu Alþ., að ekki sé betra að fresta því, ef það fengist á því betri afgreiðsla á næsta Alþ. Mþn. í sjávarútvegsmálum gat ekki orðið sammála um málið. Tveir af nm. vilja veita allt þetta fé sem styrk, en aðrir tveir vilja veita það allt sem lán. Loks virðist hv. 5. landsk. ekki enn hafa gert það upp við sig, hvort hann vill heldur fallast á styrkja- eða lánaleiðina, a.m.k. kom það ekki skýrt fram í n., en svo virðist, að í Nd. hafi það helzt verið afstaða hans til málsins, að atvmrh. mætti valsa og galsa með þetta fé eins og honum sýndist. Nú er það vitanlegt, að það má ekki undir neinum kringumstæðum gera það að aðalatriði þessa máls, hvort einn ráðh. fái leyfi til að úthluta fénu eða ekki, heldur hitt, hvort viturlegt er að nota það á þennan hátt eða einhvern annan. En það verður ekki séð, að þetta hafi vakað fyrir hv. þm. í Nd. Það, sem vekur sérstaka athygli, er, að sá fulltrúi í mþn., sem kjörinn er af sjómönnum sjálfum eða a.m.k. af fulltrúum þeirra, sem valinn var eftir óskum frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, - þótt það væri að vísu Sjálfstfl., sem valdi manninn, þá var það þó gert eftir ósk frá þessu félagi, - að hann hefur eindregið lagt til, að fé þetta verði ekki notað sem styrkur. Þessi maður hefur sérstaklega haft samband við fiskimennina sjálfa um þetta atriði, og ég fullyrði, að hann hefur haft ástæðu til þess að vera sjálfstæðari í skoðun á þessu máli en hinir nm., sem bundnir eru einhverjum persónulegum böndum eða flokksböndum með skoðun sína í þessu máli. Þess vegna legg ég mjög mikið upp úr því, hvaða till. þessi maður leggur til þessa máls. Það er hins vegar ekki rétt, sem hv. 1. þm. S.-M. sagði, að aðalágreiningurinn hefði verið um það, hvort veita ætti þetta fé sem styrk eða sem lán. Aðalágreiningurinn í n. var fyrst og fremst um það, hvort veita ætti þetta fé í lánadeild Fiskveiðasjóðs nú á þessu fyrsta stigi málsins og veita það aftur þaðan sem styrki eða lán. En andstaða hv. 1. þm. S.-M. var svo föst þegar á fyrsta stígi málsins, að hann þvertók fyrir að veita þessa upphæð í Fiskveiðasjóð til þess að veitast þaðan aftur sem styrkur eða lán. Hann vildi ekki og ekki heldur 9. landsk., að fé þetta rynni til Fiskveiðasjóðsins yfirleitt. Þegar búið var að gera út um þetta í sjútvn., þá kom það aldrei til greina, hve mikið af þessu fé skyldi veitt sem styrkur og hve mikið sem lán. Þetta veit hv. 1. þm. S.-M., að er rétt, og mig undrar þetta, af því að hann barðist fyrir því á síðasta Alþ., að slíkri upphæð yrði varið til Fiskveiðasjóðs, langmest til þess að lána út aftur. Það varð samkomulag á Alþ. um það mál, að 2 millj. kr. skyldu settar í deild, sem sérstaklega var stofnuð við Fiskveiðasjóðinn, til þess síðar að veita styrk úr þeirri deild, en 1/3 af útflutningsgjaldinu skyldi um aldur og ævi verja í lánadeild þessa sama sjóðs, og skyldi fé þetta veitt á svipaðan hátt og nú er gert ráð fyrir, að fé þessu verði ráðstafað, nema hvað það er nú lagt í vald ráðh. Þess vegna fannst okkur, sem viljum fara lánaleiðina, að ekki væri ástæða til að stofna sérstakan annan fiskveiðasjóð til þess að gegna sama hlutverki og Fiskveiðasjóður Íslands eða réttara sagt lánadeild hans gegnir nú. Um þetta urðu aðalátökin í sjútvn., en ekki hitt, hvort veita ætti fé þetta sem styrk eða lán. Um hitt varð nokkur ágreiningur í n., en þó ekki mikill, hvort það væri Alþ., sem ætti að ákveða, að hve miklu leyti þessu fé skyldi varið sem styrkjum og að hve miklu leyti sem lánum. Að sjálfsögðu höfðu verið möguleikar til að ræða þetta í n. og ef til vill getað náðst samkomulag um málið þar. En það fékkst enginn samkomulagsgrundvöllur þar, vegna þess að meiri hl. í n. hélt því fast fram að samþykkja frv. óbreytt, svo að atvmrh. gæti farið með þetta fé eins og honum sýndist á hverjum tíma. Þetta gat minni hl. ekki beygt sig undir, og hann telur það engan sóma fyrir Alþ. að fara inn á þá braut. Ég held, þótt þetta frv. nái ekki fram að ganga á þessu Alþ., að veitt sé heimild í fjárl. til að verja þessu fé til skipakaupa á þessu ári án nokkurrar frekari heimildar, og það hefur líka vakað fyrir hv. Alþ., þegar þetta fé var veitt til skipakaupa, að ríkisstj. hefði heimild til að kaupa ný skip inn í landið fyrir alla þessa upphæð. Ég hygg, að ekki þurfi að setja nein sérstök lagafyrirmæli, til þess að ríkisstj. geti gert slíka ráðstöfun, og þess vegna er ekki þörf nú á þessu Alþ. að setja frekari reglur um þetta atriði. En hitt er aftur eðlilegt, að áður en ríkisstj. selur þau skip, þá komi menn sér saman um einhverjar reglur, hvort heldur skuli selja skipin fyrir sama verð og fyrir þau var gefið eða lægra. Þetta eru atriði, sem setja mætti um reglur síðar og þarf ekki að hamla þeim framkvæmdum, sem gert er ráð fyrir að gera nú þegar. Ég sé því ekki ástæðu til, að þetta mál verði afgr. nú á þessu Alþ. eða að það þyrfti neitt að tefja þær framkvæmdir, sem gera þarf í þessu máli, þótt afgreiðslu þess yrði frestað. Ég viðurkenni, að ég sem form. sjútvn. þessarar d. hefði getað notað þetta vald í n. til þess að leita umsagnar Fiskifélags Íslands, stéttarfélaga og annarra stofnana, sem hagsmuna eiga hér að gæta, en ég vildi ekki sem minni hl. í n. beita því valdi, sem ég hafði til að gera þetta, þótt ég hins vegar hefði getað gert það. En þá ber líka meiri hl., sem óskar, að þetta mál fái framgang, og vill ljúka því nú, ábyrgð á þeirri stefnu, sem tekin er í þessu máli. Minni hl. leggur til, að á þessu stigi málsins verði ekki gert annað en það að breyta þessu í það horf, að allt féð verði veitt í Fiskveiðasjóð og síðan megi nota það samkv. ákvæðum l. nr. 34, 6. gr., a-liðar, frá síðasta Alþ. Ég verð að líta svo á, að ríkisstj. geti framkvæmt kaupin, eftir því sem henni þóknast, þegar Alþ. er búið að ráðstafa fénu þannig. Eftir till. Fiskifélags Íslands og annarra aðila getur ríkisstj. svo tryggt sér kaupendur að skipunum. Það má selja þau til þeirra aðila, sem óska að kaupa þau, með þeim lánskjörum, sem Fiskveiðasjóður má lána út á. Ég er ekki sammála hv. 1. þm. S.-M., að hér sé ekki um styrk að ræða. Með þessu móti mætti lána allt að 85% af byggingarkostnaði skipanna. Ég tel, að þetta sé svo mikill styrkur fyrir menn, að vafasamt sé að ýta undir menn með að fara út í skipakaup, ef þeir geta ekki staðið undir 15% af andvirði skipanna. Breytist tímarnir svo, að enn meira þurfi að styrkja þessa menn, þá er heimilt að veita 3. veðréttar lán afborgunarlaust í fimm ár og vaxtalaust í tíu ár. Ég get ekki fallizt á, að hér sé ekki um stórkostlegan styrk að ræða. Hins vegar tel ég þá stefnu fjarstæðu að fara að mynda hér hreinan og beinan kreppulánasjóð fyrir sjávarútveginn á þeim árum, sem hann er aðalauðlind ríkissjóðs. Slíkt nær vitanlega ekki nokkurri átt. Ég veit ekki, hvar menn hugsa sér að taka tekjur í ríkissjóð, ef þessi skip geta ekki staðið undir þessum lánskjörum. Það þýðir þá að minnsta kosti ekki að hugsa sér að taka þær af sjávarútveginum, því að færi svo, væri hann stórkostleg byrði fyrir landið, en ekki hið berandi afl í landinu, eins og hann er núna. Mig undrar mjög mikið, að hv. 1. þm. S.-M., sem barðist með þessari stefnu minni á síðasta Alþ., skuli nú ekki hafa þor eða skap í sér til að fylgja sannfæringu sinni, sem ég veit, að er óbreytt frá því, sem þá var. Ég sé ekki ástæðu til að fara miklu nánar út í einstök atriði þessa máls. Ég hef lýst afstöðu minni hl. til þess, en ég vil aðeins að lokum taka það fram, að ég mun bera fram brtt. við frv. síðar, ef till. minni hl, verða felldar við þessa umr., og þá einkum og sér í lagi við 12. gr. þess, því að vitanlega er það engan veginn þinglegt að samþ., lagabreyt. á öðrum l. við lagagr. í þessu frv. Ég tel enga heimild yfirleitt fyrir því að fara svo með þetta mál að stórspilla með því l. um Fiskveiðasjóð, en þeirri löggjöf er stórspillt með 12. gr. þessara l. Ef endilega á að spilla löggjöfinni á þennan hátt, þá væri eðlilegra að bera fram beina brtt. við það frv., en ekki að klína þessu hér við annað mál þessu óskylt. Ég vil í þessu sambandi minna. á, að ráðun. hefur gefið út reglugerð við 1. nr. 34 frá síðasta Alþ., og tel ég 10. gr. þessarar reglugerðar langt frá því að hafa stoð í þeim l., sem þar um ræðir. Finnst mér, að ráðun. ætti að endurskoða og breyta þeirri reglugerð. Ég mun svo gera frekari grein fyrir þeim brtt., sem ég kann að flytja, við 3. umr. málsins, ef svo fer móti von minni, að till. minni hl. verða felldar, en ég tel, að þær komi þessu stórmáli í viðunandi horf, svo að það verði Alþ. ekki til vansa.



Herra forseti. - Ég skal ekki vera langorður, en tel þó, að ég verði að gera nokkrar athugasemdir. Í fyrsta lagi er mér það ekki ljóst, hvað hv. frsm. minni hl. á við, þegar hann slær því föstu, að um þetta mál hafi ekkert samkomulag fengizt innan Alþ. Þetta mál hefur fengið sömu afgreiðslu í Nd. og öll önnur mál, og ég held, að það hafi verið afgr. sammála til Ed. Mér skildist einnig á ræðu þessa sama hv. þm., að hann teldi, að sú brtt., sem minni hl. sjútvn. flytur, væri að hans dómi meira í samræmi við óskir og vilja Alþ. heldur en frv. eins og það var lagt fram í Nd. og er nú til 2. umr. í þessari hv. d. Hann virðist sem sé hafa þann skilning, að það hafi verið ætlun hv. Alþ., að fé það, sem um getur í 22. gr. núgildandi fjárl., færi til Fiskveiðasjóðs og annað ekki ráðlegt með það að gera. Ég benti á það við 1. umr., að ef þetta hefði verið vilji Alþ. í des., þegar fjárl. voru sett, þá mundi það hafa komið fram. En svo er ákveðið, að fé þessu skuli verja samkv. þeim reglum, er Alþ. setur. Ef það er vilji Alþ., að fé þetta renni í Fiskveiðasjóð, þá getur Alþ. ákveðið það. Í öðru lagi kom enginn hv. þm. í mþn. í sjávarútvegsmálum fram með þá till., að fé þetta skyldi renna í Fiskveiðasjóð, enda þótt þar yrði ekki samkomulag um þær reglur, sem um fé þetta skyldu gilda. Ég tek þetta fram af því, að það virðist ekki hafa komið fram þessi andi, fyrr en hv. þm. Barð. tók að tala um þessi mál. Viðkomandi því, sem l. þm. S.-M., frsm. meiri hl., tók fram um það, hvað ég hefði sagt í Nd., þá tel ég rétt, að ég lýsi yfir, að verðlag á þessum skipum, sem nú eru líkur til, að við getum fengið í Svíþjóð, verður lágt samanborið við verðlag það, er verið hefur nú um stund hér á Íslandi. Ég tel því ekki ástæðu til að verja fé í beina styrki til kaupa á þeim skipum og mundi þar af leiðandi, að svo miklu leyti sem ég kynni að hafa með málið að gera, verða á móti því, að svo yrði gert, ef verðlag þeirra fæst á svipaðan hatt og nú er búizt við. Hins vegar tók ég það fram, að vegna öryggisreglna um siglingar yrði vart hægt að gera ráð fyrir því að sigla minni skipum en 30 rúmlesta frá Svíþjóð til Íslands og því yrði að búast við, að allir þeir, sem vildu og þyrftu að eignast minni skip en 30 smálesta, - t.d. 10, 15 eða 20 smálesta báta, sem eru hentugastir í allmörgum verstöðvum á þessu landi, - yrðu væntanlega fyrst um sinn að sæta því verði, sem er á bátum smíðuðum hér á landi. Og þá gæti komið til mála, til þess að þeir, sem þá keyptu, væru ekki miklu verr settir en menn í hinum verstöðvunum, sem fengju skip frá Svíþjóð, - að veittir yrðu styrkir til smíði skipa innan lands. Þetta var ástæðan til þess, að ég sem atvmrh. hafði valið að leggja frv. fram eins og það er, að hafa hvora tveggja leiðina opna, um lán og beina styrki. Ég lýsti því einnig í hv. Nd., að ég gerði það persónulega ekki að neinu kappsmáli, hvort það væri nefnd eða atvmrh., sem ætti að hafa úrskurðarvald í þessum málum, og að það væri að sjálfsögðu á valdi Alþ.; hvað það vildi gera í því efni. En viðkomandi því atriði, að það sé nú orðið mikill tími til að gerbreyta frv., þá vil ég fyrir mitt leyti lýsa yfir, að ég lít svo á, að það sé alveg nauðsynlegt, áður en þingseta hættir nú, að þetta mál fái einhverja afgreiðslu, því að ég er algerlega ósammála þeirri skoðun, sem kom fram hjá hv. þm. Barð., þar sem hann sagði, að vafalaust mætti kaupa skip nú fyrir þessa fjárhæð, án þess að nokkur samþykkt Alþ. kæmi til. Ákvæði í 22. gr. fjárl. segir, að ríkisstj. sé heimilt að verja allt að 5 millj. kr. til smíði fiskiskipa samkv. reglum, sem Alþ. setur. Þetta orðalag virðist mér alveg skýrt, og ég verð að lýsa yfir, að ég teldi mér ekki fært, fyrr en Alþ. setur þessar reglur, að ráðstafa þessu fé. Ég tel, að það verði ekki hægt að nota þessa fjárupphæð til hjálpar eða styrktar eða hvatningar mönnum um kaup á þessum sænsku skipum, nema Alþ. setji reglur um það áður. Um hitt atriðið, að kaupa skip fyrir þessa upphæð frá Svíþjóð, er það að segja, að það yrði ekki mikil framkvæmd, því að mér virðist, að það, sem kaupa mætti fyrir þessa upphæð eina, væru 10 eða 15 eða í mesta lagi 20 skip. Nú eru komnar til ráðun. yfir 250 óskir um skipakaup í Svíþjóð. Má búast við, að einhverjar af þeim pöntunum gangi úr, þegar farið verður að ganga eftir upplýsingum um. ýmislegt, sem þessu viðkemur. En þessi tala bendir þó til, að mikill áhugi sé á því að geta komið til greina um kaup á sænskum skipum. Við höfum þegar fengið leyfi um 45 skip til innflutnings hjá stjórn Svíþjóðar og höfum sótt um að fá þá tölu hækkaða verulega. Og án þess að svar sé endanlegt komið um það, þá geri ég mér vonir um, að tala skipanna fáist hækkuð töluvert. Með tilliti til þess, sem ég hef sagt, vil ég eindregið mæla með því, að þessi hv. d. afgreiði þetta mál á einhvern þann hátt, að svo gæti orðið, að áður en hv. alþm. hverfa heim frá þingsetu nú, hafi Alþ. sett reglur um meðferð fjárins, sem ætlað er á fjári. yfirstandandi árs til stuðnings nýbyggingar fiskiskipa, svo að hægt verði að nota það.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. var hér ekki við, þegar ég hóf mál mitt. Ég lagði þá áherzlu á, að ekkert samkomulag hefði orðið í mþn., sem fjallaði um þetta mál. En mér er fullljóst, að í hv. Nd. var samkomulag um að afgreiða málið á þann hátt, sem það var sent til þessarar hv. deildar, þrátt fyrir það, að ekkert heildarsamkomulag næðist um það í sjútvn. Nd. Og mþn. var þríklofin í málinu, eins og ég hef áður skýrt frá, svo að ekkert samkomulag er um þetta mál, þótt það hins vegar hafi fengið þinglega afgreiðslu. Þetta veit ég, að hæstv. atvmrh. viðurkennir. Hæstv. atvmrh. segir, að sá skilningur hafi ekki komið fram hjá Alþ. fyrr en nú, að þetta fé hafi átt að fara í Fiskveiðasjóð. Það er rétt. Það var ekki farið að ræða það út af fyrir sig, hvaða reglur ætti að setja um þetta. En þegar ríkisstj. hefur ekki séð sér fært að taka upp í meginatriðum neinar aðrar reglur um úthlutun á þessu fé en þær, sem settar voru í fyrra um það fé, sem þá var látið ganga til lánadeildar Fiskveiðasjóðs, tel ég það ekkert óeðlilegt eða neina goðgá, þó að um það komi fram till. að láta féð ganga þá leið, þar sem það gerir sama gagn með minni kostnaði og það gerir, þótt frv. það, sem nú liggur hér fyrir, verði að lögum. Ég sé engin skynsamleg rök fyrir því, né heldur hafa þau komið fram, hvorki frá hæstv. atvmrh. né frá meiri hl. Alþ., að rétt sé að stofna sérstakan sjóð til þess að hafa með höndum nákvæmlega sama verkefni og vinna það að kalla nákvæmlega eftir sömu reglum og þeim, er settar hafa verið lánadeild Fiskveiðasjóðsins. Auk þess er það ódýrast að reka lánastarfsemina á þessu fé í einni og sömu stofnun, úr því að lánastarfsemin er byggð að heita má á nákvæmlega sams konar reglum. Þess vegna er það, að fram hefur komið till. frá minni hl. um að láta þetta fé, sem hér er um að ræða, ganga til lánadeildar Fiskveiðasjóðsins. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. segir, að þessar 5 millj. kr. muni ekki duga til að kaupa nema svo sem 10 skip eða milli 10 og 20 skip, eftir stærð þeirra og dýrleika, þá vildi ég fá upplýst eftirfarandi: Hvernig er það hugsað af hæstv. ríkisstj., þegar hún hefur fengið heimild samkv. þessum l., ef frv. verður samþ., til þess að styrkja þessa menn og þá um leið, geri ég ráð fyrir, heimild til að gera alveg jákvæðar ráðstafanir til að kaupa skip frá Svíþjóð, sem mér skilst, að eigi að kaupa, ef frv. verður að l., að tryggja allt það, sem á vantar frá sérhverjum aðila, þegar lán eða styrkur hefur verið veittur af því fé, sem hér um ræðir? Er það hugsað þannig, að þessir menn, sem bátana fá keypta eða vilja kaupa, leggi fram fulla tryggingu fyrir því, að þeir hafi allt það fé, sem á vantar fyrir þessi skip, þegar þau koma? Eða hefur hæstv. ríkisstj. hugsað sér að kaupa skip fyrir þessar 5 millj. kr. að viðbættum þeim hluta kaupverðs, sem kaupendur skipa geta venjulega fengið lánað í Fiskveiðasjóði, og því fé, sem þeir geta lagt fram sjálfir? Eða ætlar stj. sér aðeins að kaupa skip fyrir þessar 5 millj. kr., - og til þess tel ég hæstv. ríkisstj. hafa heimild samkv. fjárveitingu á fjárl., - og selja þau svo aftur til landsmanna eftir þeim reglum, sem Alþ. á sínum tíma samþykkir? Ef sú leið er valin, og hún er raunverulega sú eina, sem fær er, eins og málið stendur í dag, þá hrökkva þessar 5 millj. skammt til, og þá er ekki alveg víst, að málið sé leyst, þrátt fyrir það að við eigum kost á að fá þessi 45 skip í Svíþjóð, sem mér skilst, eftir upplýsingum hæstv. atvmrh., að ríkisstj. eigi kost á. Ég er ekki viss um, að hæstv. ríkisstj. sé örugg um það, að allir þeir menn, sem beðið hafa um skip frá Svíþjóð, hafi 75% af kaupverðsupphæð skipanna í handbæru fé, þegar ríkisstj. þarf á því að halda til þess að greiða skipin út. Og eins og málum er komið nú, sé ég ekki annað en það sé óhjákvæmilegt, ef þessi brtt. verður felld, að koma með brtt. um að fyrirskipa ríkisstj. að kaupa skip fyrir þessar 5 millj. kr. og selja þau síðan til landsmanna með þeim lánakjörum, sem fáanleg eru hjá Fiskveiðasjóði Íslands að viðbættum þeim styrkjum, sem frv. þetta heimilar, og nota síðan það fé, sem þannig kemur inn, til áframhaldandi skipakaupa á sama grundvelli, þar til styrkjaupphæðin er notuð að fullu. Ef fara á inn á þá leið, að þeir, sem vilja fá skipin keypt, annaðhvort allur sá hópur eða einhver hluti hans, setji fram tryggingu fyrir því, að kaupendur, hver um sig, geti greitt 75% kaupverðsins, þegar skipin koma til landsins, þá verður aldrei neitt skip keypt. Enginn veit, hvað stríðið kann að standa lengi. Og ef maður ætlar að kaupa t.d. eitt af þessum skipum, sem fást frá Svíþjóð, fyrir segjum 300 þús. kr., þá er það ekki lítil áhætta, ef hann á að tryggja 75% þess verðs alllöngu fyrir fram, leggja t.d. féð inn í peningastofnun, þar sem ríkissjóður getur gengið að því. Ég efast um, að margir geti gert það eða vilji gera það, því að það eru ekki margir milljónamæringar eða stóreignamenn á listanum yfir þá menn, sem bíða eftir svari um, hvort þeir geti fengið keypt eitthvað af þessum skipum. Ég tek það aftur fram, að ég tel, að ríkisstj. þurfi ekki frekari heimild í l. til þess að nota þetta fé, sem hér er um að ræða, til kaupa á skipum og að fyrir þær ástæður sé ekki heldur þörf á að flýta málinu, sem hér liggur fyrir, á þeim hluta þings, sem nú stendur yfir, heldur sé miklu eðlilegra og skynsamlegra að athuga þessi mál öll mjög gaumgæfilega og finna síðan þær niðurstöður, sem meira samkomulag gæti orðið um í þinginu en sjáanlegt er, að verður um þetta mál á því stigi, sem það er á nú.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. sló því hér fram, að ég mundi ekki hafa heyrt mál hans að nokkru leyti, af því að ég hefði ekki verið í deildinni. En það er ekki rétt, því að ég hef setið hér í salnum allan fundartímann og heyrt allt mál hv. þm. Barð. Að sjálfsögðu lít ég svo á, að hver kaupandi skips frá Svíþjóð verði að tryggja það, þegar er pöntun hans er tekin til greina, að hann geti staðið undir kaupunum, sumpart með peningaframlagi og sumpart með tryggingu fjár í lánsstofnunum, sem verði að ganga til þess að greiða andvirði skipsins að þeim hluta, sem kaupanda ber að sjá um greiðslu andvirðis þess, þ.e. að undantekinni þeirri fjárhæð, sem viðkomandi kaupandi fengi loforð fyrir úr þeim sjóði, sem kann að verða settur á stofn með þeim l., sem hér liggur fyrir frv. um. Ég hef litið svo á, að ekki kæmi til mála neitt annað en þetta.



Herra forseti. - Út af upplýsingum hæstv. atvmrh. verð ég að segja það, að mér finnst hér ekki vera um mjög mikla aðstoð til útgerðarmanna eða útgerðarfyrirtækja að ræða eða fiskimanna yfirleitt, þó að frv. þetta verði samþ., ef farið er eftir þessum skilningi hæstv. ráðh. á nauðsyn trygginga frá hendi kaupenda. Það er alveg vitanlegt, að sáralítill hluti af þeim mönnum eða aðilum, sem sótt hafa um að mega nota þessa aðstoð, er fær um að setja þessa tryggingu, sem hæstv. ráðh. lýsti hér. Og ég efa stórkostlega, að Fiskveiðasjóður taki sér það vald á þessu stigi málsins að binda með loforðum svo og svo margar millj. kr. til lána fyrir þessi skip. Ég veit ekki heldur, hvort það væri rétt af sjóðnum að gera það og gera sig þannig að því leyti óhæfan til þess að lána á sama tíma fé til annarra manna, sem kynnu að fara aðrar leiðir um skipakaup. Ég hygg, að þetta mál hafi verið hugsað svo lítið, að alveg sé rétt á þessu stigi málsins að samþ. till. minni hl. n. um að láta fé þetta ganga í Fiskveiðasjóð, þangað til a.m.k. að fram hafa verið settar meiri og skynsamlegri og betri ástæður fyrir því, að yfirleitt sé mögulegt að framkvæma það, sem hér er gert ráð fyrir með þessu frv.



Ég er ekki ánægður með frv. eins og það er, en ég vil hins vegar ekki greiða atkv. með þessari brtt., vegna þess að það mun setja frv. í hættu, en lögð er áherzla á að fá það samþ. sem heimild til þess að ráðstafa þessum 5 millj. kr. Þess vegna segi ég nei við þessari brtt. Aðrar brtt. á þskj. 178 teknar aftur. 1. gr. samþ. með 9:2 atkv. 2.–13. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 9 shlj. atkv.



Mál þetta er ekki mjög margbrotið, og get ég verið stuttorður um það. - Það er þannig til komið, að þeir, sem stjórna Mjólkursamsölunni, óskuðu eftir því við landbn., að frv. í áttina við þetta yrði borið fram á þessu þingi. Þeir töldu sig ekki hafa fulla heimild til þess nú á þessu ári að ákveða misjafnar greiðslur fyrir mjólk og þannig gæti farið, að mjólk, sem væri í 3. flokki, væri í svipuðu verði og mjólk í 1. flokki. Að þessu leyti var ekki síður nauðsynlegt fyrir neytendur en framleiðendur, að þessi breyt. kæmi fram til þess að koma í veg fyrir, að lakari mjólk bærist á markaðinn. - Hið sama er að segja um kjötið; það var einnig nauðsýnlegt, að hægt væri að koma á verðjöfnun, hvað það snertir. Meiri hl. landbn. Nd. flutti þetta mál þar, og var því vinsamlega tekið þar í d. og samþ. án breyt. - Nú hefur málið komið til landbn. þessarar hv. d. Einn nm. var ekki staddur á fundi n., en þrír nm. voru sammála um að samþ. frv. breytingalaust. Ég lít svo á, að brugðið geti til beggja vona, að rétt sé að gera nokkra breyt. á þessu frv., því að þá nær það sennilega ekki fram að ganga, og er það verra fyrir alla, ekki sízt neytendur. Hv. 7. landsk. skrifar undir nál. með fyrirvara og kemur með brtt. samhljóða þeirri, sem flutt var í hv. Nd. Við hinir í n. getum ekki mælt með því að taka nú þessa brtt. til greina, og leggjum við til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. - Ágreiningur milli mín og samnm. minna reis út af 4. gr. dýrtíðarl., og hef ég þess vegna flutt brtt. á þskj. 189. Fela þær í sér lagfæringu á tveim atriðum. Þessar till. eru ekki í fyrsta sinn á ferð nú, svo að hv. dm: kannast við þær. Þær voru bornar fram á síðasta þ. af hv. 5. þm. Reykv. og samþ. hér í d. Áttu þær aðeins eftir að ganga í gegnum 3. umr. í Nd., þegar þingi var slitið, og virtust hafa fylgi mikils hluta þm. í báðum d. Á þessu þ. hafa till. líka verið lagðar fram. Fyrsti liður brtt. er fram borinn til þess að taka af öll tvímæli um það, hvort ríkisstj. hafi skv. dýrtíðarl. frá 1943 heimild til að greiða niður verð á landbúnaðarafurðum með framlagi úr ríkissjóði. Hæstv. ríkisstj. er þeirrar skoðunar, að hún hafi það, en Alþ. og íslenzka þjóðin getur fengið að sjá það með tölum, hverjar afleiðingar slik túlkun l. getur haft. Fjórðungi af öllum tekjum ríkissjóðs er varið til þess að halda verði á landbúnaðarafurðum niðri. 27 millj. kr. af 109 millj. hefur hæstv. ríkisstj. kostað upp á vísitöluna sína, sem hún með þessu móti reynir að dekstra til að hlýða sér. Sú heimild, sem hæstv. ríkisstj. hafði til niðurgreiðslu, var til bráðabirgða. Nú telur hún sig alltaf hafa lagalega stoð í dýrtíðarl. Þá samþ. hv. alþm. nýja heimild handa ríkisstj. sem eins konar uppbót fyrir þá heimild, sem hún átti ekki, en taldi sig eiga. Þar sem enginn hæstv. ráðh. er hér staddur í d., tel ég ekki ástæðu til að komast í kast við ríkisstj., en vil með till. mínum minna hv. dm. á, að ástæða er til, að svo sé um hnútana búið í dýrtíðarl., að ríkisstj. geti ekki, hvenær sem er, látizt eiga stoð í þeim til niðurgreiðslu. Mér finnst það skylda hv. þm. að taka af allan vafa um þetta atriði. 2. liður brtt. felur í sér að tryggja það, að sex manna n. haldi áfram að starfa við að reikna út verð landbúnaðarafurða. Mér finnst undarlegt, ef þingi verður nú frestað, án þess að ákvarðanir verði teknar um þetta mál. Ég þykist viss um, að það sé vilji hv. þm., að samkomulag bænda og verkamanna haldist áfram. En hvernig er slíkt hægt, ef ekki er haldið áfram samstarfi, ef ekki er haldið áfram útreikningi vísitölunnar? Mér er óskiljanlegt, hvað hæstv. ríkisstj. hugsar sér um þessi mál, og mér þykir leitt, að enginn hæstv. ráðh. er hér staddur, þar sem ég ætlaði mér að bera fram fyrirspurn til þeirra. Ég get hvorki skilið kæruleysi ríkisstj. né hv. þm. Það minnsta, sem hægt er að gera, er að fá yfirlýsingu frá ríkisstjórninni, að sex manna n. verði látin starfa áfram og reikna út verð landbúnaðarafurða fyrir 15. ágúst ár hvert. Ég vona, að hv. dm. ætli sér ekki að standa á móti þeim till., sem hér eru enn á ný fram komnar til þess að tryggja samkomulag milli stétta um verð innlendra vara.



Herra forseti. - Ég skal ekki þreyta hér umr., en af því að ég hef fengizt við þetta mál áður, kann ég ekki við að láta það ómótmælt standa, sem fram kom í ræðu hv. 7. landsk., að ríkisstj. hafi ekki heimild til þeirrar niðurgreiðslu, sem hún hefur innt af hendi. Ég vil í þessu sambandi fyrst og fremst benda á ákvæði dýrtíðarl., og auk þess man ég ekki betur en samþ. væri á síðasta þ. að veita ríkisstj. sérstaka heimild í þessu efni, þar til Alþ. hefði gert aðrar ráðstafanir þar um. Mér er því ómögulegt að skilja, hvað hv. 7. landsk. talar um, þegar hann segir, að engin heimild sé til þeirra aðgerða, sem fyrri liður brtt. hans fjallar um. - Nú ætla ég ekki að fara lengra út í þessar heimildaumr. Það var rætt á síðasta þ., og þá gerði ég grein fyrir, í hverju heimild ríkisstj. væri fólgin skv. dýrtíðarlögunum. Ég vil einnig, að það komi fram hér, að ég get ekki heldur skilið 2. lið brtt. á þskj. 189, um ráðstafanir til, að það samkomulag, sem náðist á s.l. ári í sex manna n., megi haldast. Í dýrtíðarl. er svo ákveðið, að ef samkomulag verði í sex manna n., þá skuli sá vísitölugrundvöllur, sem þannig er fenginn, gilda til stríðsloka. Þetta varð þá að samkomulagi á Alþ. En nú er gert ráð fyrir í brtt. hv. 7. landsk., að sex manna n. reyni að finna annan grundvöll. Það má því segja, að þessi till. sé tilraun til að upphefja það samkomulag, sem náðist í sex manna n. og gilda átti til stríðsloka. Hitt, að það þurfi n. - og það þannig skipaða n. - til þess að reikna út þær breyt., sem verða á kaupgjaldi og þar með verðlagi, það fæ ég ekki skilið. Auðvitað þarf að reikna það út, en það finnst mér vera starf, sem óþarfi sé að láta sérstaklega kosna n. gera. Ég get tekið undir þá ósk hv. 7. landsk., að hæstv. ríkisstj. gefi upplýsingar um, hvað hún hugsar sér, að gert verði í málinu. En hvað útreikninginn snertir, finnst mér það hljóta að vera auðvelt verk fyrir Hagstofuna. Grundvöllurinn er gefinn samkv. l., og út frá honum á ekki að víkja að l. óbreyttum. Ég skal ekki ræða þetta frekar. Þetta er allt saman margsagt hér í d. og þá einnig það, sem hv. 7. landsk. sagði. Þó fannst mér ekki rétt, að umr. yrði slitið svo, að ummælum hans um heimild ríkisstj. til niðurgreiðslu væri ómótmælt. Ég vil bæta því við út af því, sem hv. þm. sagði um skilning Alþ. á fyrri lið brtt., að ekki er hægt að sjá annað en Alþ. hafi horfið frá því að breyta því ákvæði, þótt svo hafi litið út um tíma sem sú breyt. hefði meirihlutafylgi. Ég býst við, að meiri hl. hafi nú sama skilning á þessu og ég hef látið hér í ljós. Það er á valdi Alþ. að afturkalla þá heimild til ríkisstj., sem það gaf á síðasta þingi, og eftir því, sem fram kom þá, má telja víst, að stj. telji sig af því bundna.



Herra forseti. - Um frv. sjálft hef ég lítið að segja. Ég hef verið þeirrar skoðunar frá upphafi, að það væri þarflaust. Hitt orkar aftur á móti tvímælis, hvort heimild sé til að taka tillit til flutningskostnaðar til sölustaðanna í greiðslunni, þannig að bændur hér í nágrenni Rvíkur greiði skatta, sem renni til bænda fyrir austan fjall. Í sambandi við ræðu hv. 7. landsk. vil ég taka það fram, að mér er kunnugt um, að ríkisstj. lítur svo á, að hún hafi heimild til niðurgreiðslu. 16. des. s.l. var samþ. hér á Alþ. þál., sem hljóðar svo: „Sameinað Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að lækka verð á vörum innan lands gegn framlagi úr ríkissjóði til þess að hindra verðbólgu, þar til Alþingi gerir aðrar ráðstafanir.“ - Það er þó mín skoðun, að mjög óviðeigandi sé, að slíkar uppbætur séu greiddar, án þess að fyrir liggi upplýsingar um fullan vilja Alþingis. Eg geri ráð fyrir, að þótt brtt. á þskj. 189 yrðu samþ., mundi ríkisstj. telja sig hafa heimild til að halda áfram niðurgreiðslum eftir sem áður. Ég sé því ekki ástæðu til að greiða atkv. með brtt. Að því er snertir 2. lið brtt., er sama um hann að segja og á síðasta þingi. Ég get ekki greitt því atkv. Eins og margoft hefur komið fram, er það mitt álit, að niðurstöður sex manna n. séu ekki aðeins hæpnar, heldur allfjarri sanni. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til, að n. athugi málið frekar, auk þess sem það er augljóst, að slík fyrirmæli um endurskoðun af hálfu n. hljóta að vera árangurslaus. Grundvelli vísitölunnar verður ekki breytt, nema n. sé á einu máli um það vegna nýrra upplýsinga. Það er þegar vitað, að verulegur hluti n. og þeir, sem bak við þá menn standa, óska ekki eftir breyt., svo að ég hygg, að árangurinn yrði ekki annar en sá, að upp kæmi ágreiningur milli nm. um það, hversu réttur grundvöllurinn væri, án þess að breyt. fengist. Hv. 7. landsk. talaði um, að með þessu ætti að tryggja, að það samkomulag milli stétta, sem nú væri fengið, héldist. Ég hygg, að þessi orð séu mælt út í loftið, ef svo mætti segja. Hitt er rétt hjá hv. þm., að skv. dýrtíðarl. og að þeim óbreyttum, - en þeim má auðvitað breyta, - á ríkisstj. að sjá um, að athugun á grundvelli vísitölunnar fari fram innan tiltekins tíma, og geri ég ráð fyrir, að henni verði ekki skotaskuld úr því að framkvæma slíkt.

Forseti (StgrA): Ég vil vekja athygli á því, að nauðsynlegt er að ljúka umr. fyrir matarhlé.



Herra forseti. - Það er leitt, að sá ráðh., sem þetta mál heyrir undir, skuli ekki vera staddur hér í d. til þess að svara fyrirspurnum, því að eftir svörum ráðh. hlýtur það að fara, hvernig brtt. á þskj. 189 verða afgreiddar. Um 1. lið till. er það að segja, að það er að vísu rétt, að ríkisstj. hefur nú heimild til niðurgreiðslu, en samkv. skilningi stj. getur hún haldið greiðslum áfram, jafnvel þótt heimildin félli niður. Hvaða ástæða er til þess, að í dýrtíðarl. séu svo óskýr ákvæði, að um þau geti verið ágreiningur milli þings og stjórnar? Það er rétt hjá hv. 3. landsk., að þetta atriði er þýðingarlaust nú, en það fær þýðingu, strax og heimildin fellur niður. Hvernig fer hann þá að komast að þeirri niðurstöðu, að till. sé þarflaus og ástæðulaust að taka afstöðu til hennar? Ég fæ ekki séð, hvernig hann getur í öðru orðinu fallizt á, að það sé ágreiningur um frv., en segja svo í hinu orðinu, að ekki sé þörf að setja skýrari ákvæði en þessi. Hvað sem liður gildi þessarar till., þá sé ég ekki, að um það geti verið nokkur ágreiningur, að skera beri alveg úr um þennan ágreining, og þegar menn greiða atkv. um þessa till., greiða menn atkv. um það, hvort þeir fallast á skilning ríkisstj. eða ekki, hvort þeir vilja, að ríkisstj. hafi þessa heimild í l. frá Alþ., eða ekki. Nú kom það í ljós á síðasta Alþ., að meiri hluti var fyrir því að setja ákvæði inn í dýrtíðarl. um, að ríkisstj. hefði enga heimild til fjárgreiðslna úr ríkissjóði í þessu skyni, nema til kæmi samþykki Alþ. Málið dagaði uppi í Nd., og hefði það mátt furðulegt heita, ef till. hefði ekki verið samþ. þar við síðustu umr. Hvað aðra brtt. snertir, á þskj. 189, þá tel ég hana alveg nauðsynlega, og er ég þar ósamþykkur hv. 1. þm. Eyf. Í fyrsta lagi orkar það ekki tvímælis, eins og nú er ástatt og eins og lögin eru nú, að ekki er hægt að reikna út verð landbúnaðarafurða á næsta hausti á neinn löglegan hátt, þ.e.a.s. það eru engin fyrirmæli um það í l., hvernig að því skuli farið, og mér þykir það harla ótrúlegt, að ríkisstj. kæri sig um slíkt ástand. Ríkisstj. hlýtur að óska eftir því, að Alþ. gefi um það skýr fyrirmæli, hvernig að þessu skuli farið. Háttv. 1. þm. Eyf. spurði, hvers vegna ríkisstj. gæti ekki látið reikna þetta út, og geri ég ráð fyrir, að hann eigi þar við, að Hagstofa Íslands geri það. En þetta nær ekki nokkurri átt, því að hér er um um mjög flókinn útreikning að ræða, þar sem kemur fyrir fjöldi deiluatriða, og samkvæmt þessum útreikningi er svo verðlag á landbúnaðarafurðum ákveðið. Verðið getur að miklu leyti ákvarðazt af því, hver reiknar það út. - Hv. þm. veit, að miklar deilur eru um útreikning framfærsluvísitölunnar. Þó eru hins vegar um hana til l., og ef þau væru ekki til, þá væri nauðsyn á að setja þau. Á sama hátt eru ekki til nein lagaákvæði um það, hvernig reikna á verð landbúnaðarafurða á næsta hausti.

Gera það eins og n. gerði það.

N. gerði það í eitt skipti, en það koma fyrir fjöldamörg atriði, sem breytast frá ári til árs, og n. gerði ráð fyrir, að henni yrði falið þetta næsta haust. Hún gerði einnig ráð fyrir, að hún fengi leyfi til þess að breyta grunnverðinu og hlutföllum þess. N. talar um það á fleiri en einum stað, að þar sem upplýsingar vanti, þá séu sumar niðurstöður hennar hæpnar. Ég get nú ekki skilið, hvað geti verið hættulegt við það, að n. fái heimild til að breyta þeim grundvelli, sem nú gildir, ef fram koma upplýsingar, sem allir nm. eru sammála um, þegar svo er ákveðið, að þessi grundvöllur gildi áfram, ef n. er ekki sammála. Í brtt. þeirri, er hér um ræðir, er gert ráð fyrir, að n. fái sjálf að vinna þetta verk. Ég skil miklu betur 3. landsk. og afstöðu hans. Hann bara segir og fullyrðir, að niðurstöður n. séu hæpnar og þess vegna sé ekki ástæða að fela henni neina endurskoðun á þessum grundvelli. En mér finnst þetta nú vera öfugt. Það, sem hann meinar, er, að n. sé ekki trúandi til að komast að réttri niðurstöðu, niðurstaðan sé röng og muni verða það aftur. En það er órökrétt að taka þessa afstöðu. Það er ekki nóg að spyrna á móti því, að n. endurskoði niðurstöður sínar. Hv. þm. þyrfti þá a.m.k. að koma fram með till. um að skipa aðra n., sem annaðist þetta næsta haust. Hv. þm. heldur því fram, að þýðingarlaust sé að fela sömu n. þetta, vegna þess að hún verði ekki sammála. Þetta getur verið, en ég tel, að hún þurfi að endurskoða ýmislegt, þar sem frekari athuganir tækju svo af öll tvímæli, að enginn ágreiningur gæti komist að. Dreg ég það af því, að. n. talar hvað eftir annað um ónógar upplýsingar, sem þeir hafi fengið á þeim stutta tíma, sem n. starfaði. Hv. þm. sagði, að hér væri ekki um samkomulag milli stétta að ræða. Um það má deila, en ég veit ekki, hvaða aðilar hefðu átt að semja fyrir hönd stéttanna nema þeir, sem þar sömdu, því að þar voru sammála einn maður, sem tilnefndur var af Alþýðusambandi Íslands; og annar tilnefndur af Búnaðarfélagi Íslands. Ég veit ekki, hvaða fulltrúa hv. þm. vill fá fyrir þessar stéttir, ef hann vill láta þær semja, ef ekki frá þessum aðilum. Í Alþýðusambandinu var þetta samþ. einróma, og ég veit ekki til, að neinn ágreiningur hafi verið innan Búnaðarfélagsins um þetta. Þannig, hvað sem skoðunum okkar líður á niðurstöðum n., þá er ekki nokkur vafi á, að hér er að ræða um samkomulag milli tveggja stéttasamtaka, verkamanna og bænda. Það mætti ef til vill segja sem svo, að líkur væru til þess, að ríkisstj. mundi fela sex manna n. að vinna þetta verk, þó að það verði ekki ákveðið hér á hæstv. Alþ. En því þá ekki að taka það þannig fram í l., að þetta verði ótvírætt? En ef þetta verk verður falið einhverjum öðrum, þá er samkomulagið, sem gert var um sex manna n., rofið. Ef menn yfirleitt óska eftir því, að þetta samkomulag haldi áfram, verða menn að samþ. þessa till. Að spyrna á móti þessari till. er ekkert annað en andstaða við niðurstöður sex manna n., andstaða gegn því, að samkomulagið haldi áfram, og þess vegna skil ég afstöðu og sjónarmið hv. 3. landsk. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en get aðeins bætt því við, að ég veit, að sex manna n. beinlínis bíður eftir því, að ákvörðun verði tekin um þetta, því að það þarf að fara að vinna þetta verk nú þegar. Hér er um umfangsmikið verk að ræða, sem nauðsynlegt er að byrja á nú þegar.



Herra forseti. - Hv. 5. þm. Reykv. hefur svarað skýrt og greinilega þeim andmælum, sem komu fram gegn ræðu minni, og þarf ég ekki að endurtaka það. En það var eitt í ræðu hv. 1. þm. Eyf., sem ég þarf að svara. Hann hefur skilið mig svo, að ég telji, að ríkisstj. hefði enga heimild til niðurgreiðslna á landbúnaðarafurðum. Það er misskilningur, að ég hafi sagt þetta. Ég sagði, að það minnsta, sem ætlazt verði til, sé, að Alþ. veiti þessa heimild. En þessar niðurgreiðslur námu 1/4 af ríkistekjunum á síðasta ári eða fullum 27 millj. kr. Það, sem ég hélt fram, var það, að meiri hl. Alþ. hefði litið svo á, að ríkisstj. hefði ekki heimild samkv. dýrtíðarl. til þessara niðurgreiðslna, nema samþykki Alþ. kæmi til, eftir að ákveðinn frestur er útrunninn. Annað, sem ég færði fram sem rök með því, að nauðsynlegt væri að gera þessi ákvæði dýrtíðarl. skýrari, - að ríkisstj. hefði enga heimild til þessara niðurgreiðslna, nema samþykki Alþ. kæmi til, - var það, að ríkisstj. hefur talið sig eiga þarna lagaheimild. En mér skilst það ekki vera í samræmi við þá samþykkt, sem gerð var á síðasta Alþ. Það er að segja, hv. þm. komu og samþ. handa ríkisstj. heimild til niðurgreiðslna á verði landbúnaðarafurða eða vísitölunni sem nokkurs konar uppbót fyrir þá heimild, sem ríkisstj. telur sig hafa í dýrtíðarl. eða telur meiri hl. Alþ. trú um, að hún eigi til þessara niðurgreiðslna, þó mjög litlum meiri hl. Hins vegar er það ef til vill rétt hjá hv. þm., að Alþ. hafi horfið frá þessum skilningi, sem það hafði á 4. gr. dýrtíðarl., og mætti hin nýja heimild, sem Alþ. gaf ríkisstj., benda til þess. Ég teldi samt mikið í það varið, að engin stoð væri eftir í dýrtíðarl. sjálfum til þessara niðurgreiðslna fyrir ríkisstj. Mönnum er þetta allt mjög vel ljóst, en það virðist standa óbifanlega fast í kolli hæstv. ríkisstj.; að aðeins eitt eigi að gera hér á landi, að halda niðri vísitölunni með hvaða ráðum, sem er. Hæstv. ríkisstj. virðist hugsa um það eitt að greiða niður vísitöluna. Á síðastliðnu ári sóaði ríkisstj. 1/4 af ríkistekjunum í þessar niðurgreiðslur. Ef til vill verður það 1/3 eða helmingur næst. Mundi hún ekki heldur hætta að greiða laun til allra opinberra starfsmanna en að hætta þessum dæmalausu niðurgreiðslum á vísitölunni? Ég er undrandi yfir því, að hv. alþm. skuli ætla að halda áfram að styðja hana og veita henni heimild til slíks. Það var þetta, sem ég tók fram í fyrri ræðu minni. Viðvíkjandi 2. lið brtt. er það, að hv. 5. þm. Reykv. hefur svarað svo skorinort þeim andmælum, sem fram komu, að ég hef ekki miklu við að bæta. Aðalatriðið er það, eins og hann tók fram, að í dýrtíðarl. eru engar reglur um störf n., og ef hv. þm. ætla á annað borð að láta n. starfa áfram, þá verða þeir að veita henni heimild til þess. Ef nú á að fresta Alþ. án þess að gefa sex manna n. heimild til þess að reikna út verð á landbúnaðarafurðum á ný, tel ég, að Alþ. hafi þar brugðizt skyldu sinni í mjög stórvægilegu máli. Mér þykir leitt, að enginn hæstv. ráðh. er hér staddur, svo að maður á ekki kost á að fá neina yfirlýsingu frá hæstv. ríkisstj. um það, hvað hún ætlar sér að gera í þessu máli, hvernig hún ætlar að ákveða verðlag á næsta hausti og hvaða aðila hún ætlar að láta ákveða verðlagið. Ég get ekki skilið slíkt kæruleysi hv. þm. og ríkisstj. í þessu máli. - En úr því að ekki fæst nein yfirlýsing frá hæstv. ríkisstj. og ég veit ekki, hvað hún ætlar sér að gera í þessu máli, þá vil ég ítreka það, að ég tel nauðsynlegt, að d. samþ. þá brtt., sem hér er borin fram, einmitt till., sem tryggir starf sex manna n. áfram og það samkomulag, sem gert var milli tveggja stétta, verkamanna og bænda, svo giftusamlegt samkomulag sem náðist síðastliðið haust.



Út af fyrir sig get ég verið þessari brtt. samþykkur að efni til, en bæði er það, að ég tel það hafa komið nægilega skýrt fram á síðasta Alþ., að meiri hl. þess teldi, að ríkisstj. hefði ekki heimild til greiðslna þessara úr ríkissjóði, nema samþykki Alþ. kæmi til, og því óþarft að samþ. þetta nú, og eins hitt, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, gengur raunverulega í þá átt að skapa leiðréttingu fyrir sérstök landbúnaðarhéruð, og ef frv. væri breytt úr því, sem orðið er, mundi það sennilega daga uppi. Ég get þess vegna ekki greitt atkv. með brtt. og segi nei.



Þar sem það er ekki undir skilningi Alþ. komið, heldur undir skilningi hæstv. ríkisstj., hvort hún muni nota þá heimild, sem hún telur sig hafa í dýrtíðarl. til áðurnefndra niðurgreiðslna, og þar sem ég tel, að samþykkt þessarar till. þurfi engin áhrif að hafa á afgreiðslu málsins í heild, og þar sem fram kom á síðasta Alþ., að meiri hl. þm. var henni samþykkur, segi ég já.



Að nokkru leyti með tilvísun til grg. hv. 6. þm. Reykv. fyrir atkvæði sínu og með sérstakri áherzlu á það, sem farið er fram á með frv., sem raunar er nauðsynleg leiðrétting og byggð á samkomulagi, sem öllum er áhugamál að varðveita, en málið er hér síðla að komið og gæti dagað uppi, ef á því yrðu nú gerðar breyt., þá treystist ég ekki til annars en vera á móti þessari brtt. og segi því nei. Brtt. 189,2 felld með 10:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: KA, LJóh, PM, BrB, StgrA. nei: GJ, GÍG, HG, IngP, JJ, PHerm, ÞÞ, BSt, BBen, EE. 2 þm. (HermJ, MJ) fjarstaddir. Frvgr. samþ. með 11 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 10 shlj. atkv.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var lagt fyrir hv. Nd., benti ég á það, hversu mjög varhugaverða braut væri hér gengið inn á með því að samþ. frv. sem þetta. Þetta er áframhald af því, sem gert var á síðasta þingi, þegar einum aðila voru gefin slík fríðindi, er hér um ræðir, og sýnir þetta því, að þegar búið er að opna dyrnar á þennan hátt, koma sjálfsagt fleiri aðilar, sem berjast fyrir málefnum, er teljast til alþjóðarheilla, og . fara fram á sömu hlunnindi. Verði gengið inn á þessa braut, er Alþ. í raun og veru að gefa eftir nokkuð af þeim ráðstöfunarrétti á fé ríkisins, sem því tilheyrir að ráðstafa, með því að skattgreiðendum í landinu er heimilað að ráðstafa fé, sem í sumum tilfellum mundi annars að miklu leyti tilheyra ríkissjóði. Það varhugaverðasta við þetta er það, að eins og nú standa sakir hafa margir aðilar mjög háar tekjur, kannske svo milljónum skiptir, en samkvæmt þessari heimild geta þeir ráðstafað hundruðum þúsunda eða jafnvel milljónum af tekjum sínum og þurfa sjálfir ekki að greiða nema 10% af þeim, af því að 90% mundu annars renna í ríkissjóð. Ég veit, að hv. þm. yfirleitt viðurkenna, að hér er haldið inn á ranga braut, og þess vegna ætti að vera enn þá ríkari ástæða fyrir þá að spyrna við fótum gegn slíkri stefnu, sem hér er farið inn á. Ég fyrir mitt leyti vildi frekast æskja þess, að þetta frv. næði ekki fram að ganga, en til vara mun ég bera fram brtt. við frv. um það að takmarka þá fjárhæð, sem hver einstaklingur megi ráðstafa til gjafa, og í öðru lagi, að l. gildi ekki nema eitt ár, en samkvæmt frv. er ætlazt til þess, að menn megi ráðstafa fé af tekjum sínum á þessa leið til ársloka 1945. Ég tel það svo mikilsvarðandi, að þetta mál nái ekki fram að ganga í því formi, sem það er nú, að ég álít það mjög athugandi, hvort ekki væri rétt að synja um afbrigði.



Ég er að vissu leyti sömu skoðunar og hæstv. fjmrh. um þetta mál, að það sé varhugaverð braut, sem farið er inn á með því að veita slíkar undanþágur. Það er hins vegar af allt öðrum ástæðum, sem ég álít þetta varhugavert, heldur en hæstv. fjmrh. Sannleikurinn er sá, að þau fyrirtæki, sem fá slíkan undanþágurétt, eru yfirleitt fyrirtæki, er mundu hvort sem er fá styrk af ríkisfé, svo að hvað hag ríkissjóðs snertir skiptir þetta ekki miklu máli. Það, sem mér þykir varhugavert við að ganga inn á þá braut, að veita smáundanþágur út á hina fjárhagslegu skattalöggjöf, er það, að mér finnst þetta verða til þess, að síður verði bætt úr hinum stóru ágöllum skattalöggjafinnar, og finnst mér mjög varhugavert að veita slíkar undanþágur hvað eftir annað. Hins vegar er þetta mál, sem hér liggur fyrir, þess eðlis og þörfin fyrir slíka stofnun, sem hér um ræðir, svo aðkallandi, að ég tel það væri ákaflega varasamt af þinginu, úr því að einu sinni hefur verið gengið út á þessa braut og á meðan skattamálin eru látin dankast, að neita nú um þá ívilnun, sem hér um ræðir. Forgöngumenn þessa máls hafa beitt sér fyrir því af miklum dugnaði og óeigingirni, og mér skilst, að búið sé að safna talsvert góðum vísi til sjóðsstofnunar í þessu skyni. Mér finnst þess vegna; að hæstv. fjmrh. taki allt of illa á þessu máli, og sérstaklega fyndist mér það fjarri öllu lagi, ef þingið færi að neita um afbrigði fyrir málinu, því að það er aðferð, sem ég hef ekki þekkt hér á Alþ. nema í alveg sérstökum undantekningartilfellum: Ég vildi því gera það að till. minni, að þetta mál næði fram að ganga og helzt án þess að því væri vísað til n.



Ég vildi aðeins taka það fram, ef þessu máli verður vísað til n., að ég er í höfuðatriðum sammála hæstv. fjmrh. um það, að hér sé gengið inn á skakka braut með þessu frv. Það er greinilegt, að í sumum tilfellum er hér um að ræða, að í staðinn fyrir, að hið opinbera taki fyrst í skatta það, sem því ber af tekjum manna, og ráðstafi því svo, geta skattgreiðendur nú ráðstafað fé, sem ríkissjóði í raun og veru ber, eins og þeim sjálfum sýnist. Þetta er framhald af því, er samþ. var hér á síðasta þingi, og er enginn vafi á því, að verði þetta frv. samþ., mun koma í kjölfarið mjög mikið af hliðstæðum tilmælum. Mér þykir þó rétt að láta það koma fram, að ég tel nauðsyn á því, að slíkur barnaspítali komist hér á fót, sem kvenfélagið Hringurinn hefur beitt sér fyrir. Hins vegar álít ég þá leið sæmilega, að ríkissjóður taki inn sínar skatttekjur og leggi svo fram fé úr sínum sjóði til þess að koma slíkum fyrirtækjum á fót, en er mótfallinn þeirri leið, er hér um ræðir.



Herra forseti. - Frv. það, er hér liggur fyrir, lá fyrir síðasta Alþ. og var þá samþ. í hv. Nd. Hins vegar voru gerðar á því töluverðar breyt. hér í þessari hv. d., þannig að í burt var felld 6. gr. frv., en slíkt fer mjög í bága við venjuleg hafnarl. og stafar af sérstökum aðstæðum á Siglufirði. Frv. náði því ekki fram að ganga þá, en er nú flutt hér aftur í sama formi og það var afgr. við 3. umr. í Nd. á fyrra þingi, þó að tekið hafi verið tillit til nokkurra smábreyt.,. sem sjútvn. Ed. bar fram. En þegar málið kom nú til sjútvn. þessarar hv. d., kom enn til umr. 6. gr. frv., og var n. ekki sammála um það, hvernig leysa skyldi þetta mál.. Í þessari gr. er gert ráð fyrir, að náist ekki almennt samkomulag lóðarleigjenda á Siglufirði, geti meiri hl. þröngvað minni hl. til að taka þátt í endurbyggingu hafnarmannvirkja móti vilja sínum. Nokkrir í n. voru á móti þessu og töldu óeðlilegt og óheppilegt að fara inn á að lögbinda ákvæði af þessu tagi og töldu þau ganga nokkuð nærri ákvæðum stjskr. um eignarréttinn. Þeir vildu því fella 6. gr. úr frv., eins og hún kom frá Nd. En á fundi upplýstist, að þörf Siglfirðinga væri svo mikil til að leysa úr þessu, að nauðsynlegt væri, að samkomulag fengist um þetta. Þetta tókst n., og lagði hún til, að á frv. yrðu gerðar þó nokkrar breyt., meðal annars á 5. gr., en sú breyt. er í því fólgin að fella niður síðasta lið gr. Það var að vísu upplýst af vitamálastjóra, sem kom á fund n., að þetta ákvæði mundi vera til í ýmsum hafnarl. eða einum fimm. Ég hef hins vegar ekki getað fundið það nema í hafnarl. fyrir Dalvík. Skoðun meiri hl. var, að ákvæðið væri ekki einasta óeðlilegt, heldur hefði það ekki heldur neina þýðingu, vegna þess að það fengi ekki staðizt dóm fyrir hæstarétti, ef um það yrði deilt síðar meir. N. samþ. því að fella þetta ákvæði niður að undan teknum einum nm., hv. 4. landsk., sem skrifaði undir með fyrirvara, sérstaklega með tilliti til þessarar gr. Þá varð samkomulag um að gera breytingu á 6. gr. á 193. þskj. Liðirnir a-e eru í rauninni ekki annað en leiðréttingar, sumpart á prentvillum, og vegna þess, að þessar prentvillur breyta efni, þótti ekki annað gerlegt en breyta þeim. Hins vegar er í f-lið mikilsvarðandi breyt. og fer fram á það, að ef einhver hluti leigutaka vill ekki beygja sig undir það, sem meiri hl. kemur sér saman um, þá skuli þeir menn eiga kröfu á því, að hafnarsjóður Siglufjarðar kaupi af þeim lóðarréttindi ásamt mannvirkjum, sem þeim fylgja, og skuli andvirðið ákveðið af þar til dómkvöddum mönnum. - Þá er g-liður brtt., ný málsgr. um það, hvernig fara á með ákvæði gr. um það, hvernig réttur manna skiptist í hlutfalli við eignir þeirra. Þótti rétt, að atvmrh. ákvæði nánar um þetta með reglugerð að fengnum till. bæjarstj. Siglufjarðar. Þá er breyt. á 12. gr. frv., að á eftir orðunum „er greiða ber í ríkissjóð af vörum“ í 2. málsl. 1. málsgr. komi nýr málsliður, svo hljóðandi: „Gjald þetta innheimtir hafnarnefnd“. Þetta er sett inn í til samræmis við önnur hafnarl. og breytir ekki neinu. Ég tel ekki ástæðu til að skýra þetta nánar. Það er fullt samkomulag um afgr. málsins við hv. flm., og enn fremur hefur þetta verið borið undir bæjarstj. á Siglufirði, sem bar það undir hafnarn. á staðnum, og einnig hefur það verið borið undir vitamálastjóra, þó að hann teldi það beztu lausnina, að hafnarsjóður keypti upp allar þessar eignir, en það er ekki heldur lokað fyrir það, þó að þetta sé samþykkt. Hafnarstj. hefur óskað eftir því, að þetta verði að l. á þessu þ. Sjútvn. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt að öðru leyti og því verði flýtt svo, að það geti orðið að l., áður en Alþ. er frestað.