Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ásamt níu þm. öðrum leyft mér að endurflytja till. til þál. um Launasjóð rithöfunda, svo hljóðandi með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skipuð verði hið fyrsta, að tilhlutan menntmrn., nefnd til að athuga og endurskoða lög nr. 29/1975, um Launasjóð rithöfunda, og reglugerð þeim lögum samkvæmt. Nefndin skal skipuð eftir tilnefningu þingflokkanna og skila áliti áður en næsta reglulegt Alþingi kemur saman.“ Í grg. kemur m.a. fram að till. sama efnis hafi verið flutt á síðasta þingi vegna mikillar óánægju og andmæla fjölmenns hóps rithöfunda út af síðustu úthlutun starfslauna úr Launasjóði rithöfunda í mars s.l. Nú vil ég segja það fyrst, að þetta er ekki í fyrsta skipti sem ýfingar hafa orðið með mönnum, m.a. listamönnum, út af skáldalaunum eða starfslaunum þeim til handa. Eru af því ýmsar sögur, sumar skemmtilegar, eins og þegar Matthías Jochumsson skáld, - sem að vísu er nú ekki talinn bær lengur til þess að vera í úrvalsbók fyrir unglinga í grunnskólum, hann er meðal þeirra skálda sem þar eru óverðug, þótt menn eins og Einar Bragi eigi þar mörg ljóð eða Dagur Sigurðarson, - en þegar Matthías Jochumsson var prestur á Akureyri vænti hann þess einu sinni að fá frá bæjarsjóði nokkur skáldalaun, en því var synjað. Þá sagði hann þar sem hann stóð uppi á Sigurhæðum: Þegar ég heyrði þinglokin, þá hljóp í mig gikkurinn. Þá sagði ég við hann Manga minn: „Mígðu nú yfir söfnuðinn.“ Þannig hafa skáld brugðist við með misjöfnum hætti þegar um það hefur verið að ræða að úthluta þeim opinberu fé, annaðhvort sem skáldalaunum eða starfslaunum eða hvað það er kallað. Það er m.a. vegna þess, að í þessum efnum er enginn stórisannleikur til. Viðbrögð ýmissa rithöfunda og skálda, sem fylgjandi eru öllum stjórnmálaflokkum, á öllum aldri, nú sýna það, að ýmsum þykir sem núverandi tilhögun Launasjóðs, Rithöfundasjóðs og skáldalauna sé gagnrýniverð og þurfi endurskoðunar við. Tímarnir hafa breyst, og það er eðlilegt, að þessi mál séu í endurskoðun, eins og raunar er viðurkennt af Rithöfundasambandinu þar sem það hefur sjálft kjörið nefnd til að athuga þessi mál. Ef fjárlög eru skoðuð sést líka að hér er ekki um lítið fé að ræða. Á þessu ári er gert ráð fyrir að í Launasjóð rithöfunda komi 163 millj. kr. Það er að vísu allmiklu minna fé en undanfarin ár ef verðbólgan er tekin inn í dæmið. Ef þetta fé ætti að fylgja verðbólgunni og borið væri saman við árið í fyrra þyrfti féð að vera 194 millj. rúmar. Það vantar m.ö.o. 31 millj. upp á að Launasjóðurinn haldi verðgildi sínu. En það er nú eins og ýmislegt annað sem rýrnað hefur í verðbólgunni, sumpart vegna skilningsleysis stjórnvalda. Í Rithöfundasjóðinn renna 80 millj. kr. og til listamannalauna 76 millj. Hér er sem sagt um verulegt fé að ræða, auk þess sem starfslaunum til listamanna er úthlutað með ýmsum öðrum hætti, þau koma annars staðar frá líka, dvalarstyrkir og annað. Ég held þess vegna að varla geti verið umdeilt að um þessi mál þurfi að hugsa og átta sig á breyttum viðhorfum, m.a. vegna þess mikla fjár, sem hér er um að ræða, og líka vegna hins, að ekki hefur verið staðið við fyrirheitið, sem gefið var í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, að viðmiðun skyldi tekin af söluskatti á bókum. Á árinu 1976 var söluskattur á bókum 20%. Nú hefur hann hækkað upp í 23.5%. Þó svo að ekki liggi fyrir fullnægjandi upplýsingar um það, hversu hárri upphæð söluskattur á bókum nemur, held ég að allir séu sammála um að töluvert vanti þarna upp á til að brúa bilið. Þetta þyrfti að fást upplýst og fært til betri vegar. Í Þjóðviljanum hinn 29. apríl s.l. er fjallað um þessi mál. Formaður Rithöfundasambandsins, Njörður P. Njarðvík, lætur þar þau ummæli falla, að um persónulegar ofsóknir sé að ræða hjá þeim rithöfundum sem mótmæltu úthlutuninni. Á hinn bóginn komst einn af þeim mönnum, sem fyrir mótmælunum stóðu, svo að orði, að til þess að komast í hæstu flokka í Launasjóði rithöfunda þyrftu menn að uppfylla tvö skilyrði: að styðja núverandi formann Rithöfundasambandsins og vera í eða á Alþb. Þannig gengu fullyrðingarnar á víxl, og eins og ég sagði áðan var síður en svo að þarna væri um einlitan hóp að ræða frá pólitísku sjónarmiði. Jón Óskar skáld skrifaði um þessi mál stutta grein í Morgunblaðið hinn 10. maí þar sem hann segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Meðal þess, sem birst hefur í blöðunum, hef ég orðið hvað mest hissa á ummælum formanns Rithöfundasambandsins. Hann segir eftirfarandi í blaðaviðtali: „Í 3. gr. laga Rithöfundasambands Íslands er tekið fram að það taki ekki þátt í baráttu stjórnmálaflokka né hlutist til um listastefnur, stjórnmálaskoðanir eða trúarbrögð. Ég verð þess vegna að líta svo á, að þessi undirskriftalisti feli í sér persónulegar ofsóknir á hendur þeim rithöfundum, sem nú hafa fengið starfslaun í tveim efstu flokkunum.“ Síðan segir Jón Óskar frá sjálfum sér, með leyfi hæstv. forseta: „Það munar um minna. Það eru stór orð frá þeim manni sem á að heita formaður samtaka rithöfunda og vitanlega um leið sá maður sem á að gæta hagsmuna allra félagsmanna Rithöfundasambandsins eða „lima“ þess, eins og einum höfundi þótti betur hæfa að kalla okkur sem höfðum skrifað nöfn okkar undir mótmæli. Og hvernig þykir fólki röksemdafærslan? Sökum þess að Rithöfundasamband Íslands tekur ekki þátt í stjórnmálabaráttu o.s.frv. mega rithöfundar ekki heimta það, að pólitískar skoðanir komi ekki til greina við úthlutun opinberrar nefndar á fé til rithöfunda, þá á það að fela í sér persónulegar ofsóknir á hendur öðrum rithöfundum. Þarna er raunverulega verið að gefa í skyn, að höfundar eigi að þegja, þegar þeim blöskrar það sem þeir telja misrétti. Og ég vil biðja fólk að staldra við þetta orð formannsins: ofsóknir. Það sem af er ævinni hef ég frekar reynt að koma öðrum höfundum til hjálpar, eftir því sem ég hef getað, einnig þótt það hefði í för með sér nokkra tvísýnu fyrir sjálfan mig. Ég get því ekki stillt mig, ef á að fara að telja mig með ofsóknarmönnum íslenskra rithöfunda, að lýsa fyrirlitningu minni á slíku orðbragði forustumanns samtaka okkar. Ég verð að segja: Nú þykir mér nóg komið. Athyglisverðar eru þær hugmyndir, að gagnrýni á störf nefndarinnar hljóti að merkja það, að höfundarnir í efstu flokkunum séu taldir óverðugir launa sinna. Ætli kröfur verkalýðsins um meiri launajöfnuð í þjóðfélaginu merki það, að hann telji alla þá, sem hærri laun hafa, óverðuga launa sinna? Það vantaði raunar ekki fyrr á árum, að alþýðunni væri borið það á brýn, að allar kröfur hennar um jöfnuð stöfuðu af öfundsýki gagnvart þeim sem lifðu í allsnægtum. Slíkar skoðanir heyrast ekki lengur á vettvangi stjórnmálanna, og er nýlunda að slík „rök“ skuli nú höfð á lofti í deilum rithöfunda. Þó fer manni fyrst að renna kalt vatn milli skinns og hörunds þegar maður les yfirlýsingu frá nýkjörnu rithöfundaráði, yfirlýsingu sem beinist gegn félögum þeirra sem í ráðinu sitja. Þar segir svo m.a.: „Rithöfundaráð átelur þær árásir á skoðanafrelsi rithöfunda, er felast í mótmælaskjali 46-menninganna, og telur þær til þess eins fallnar að vinna gegn hagsmunum rithöfunda.“ Það er rétt svo að maður trúi því, að slík svo heimskuleg ásökun á hendur stórum hópi rithöfunda skuli koma frá rithöfundaráði sem þannig misbeitir valdi sínu, og er vonandi að slíkt dragi ekki langan dilk á eftir sér.“ Þessi ummæli Jóns Óskars skálds sýna ljóslega að skoðanir eru mjög skiptar meðal skálda og rithöfunda um þetta mál og fylkingar öndverðar. Það er á hinn bóginn ljóst, eins og ég sagði áðan, að í þessum efnum sem öðrum er enginn stórisannleikur til. Nauðsynlegt er að gaumgæfa hver reynslan hefur orðið af Launasjóðnum. Ég vil í því efni sérstaklega vekja athygli á því, að í stjórn hans eru einungis þrír menn. Ég tel að hér sé of mikið í húfi til þess að hægt sé að sætta sig við að fleiri sjónarmiða gæti ekki. Ég held að matið á úthlutuninni verði of einhæft og þess vegna sé nauðsynlegt að fjölga í stjórn Launasjóðsins. Ég hef átt viðtal og skipst á skoðunum við fjölmarga menn um það, hversu starfslaunum til rithöfunda verði best fyrir komið, starfslaunum til málara - og listamanna yfir höfuð að tala, og enginn þeirra, sem ég hef rætt þetta mál við, hefur mótmælt því að athuguðu máli, að talan þrír sé hættulega lág, hún bjóði hættunni heim, ýti undir tortryggni, eins og raunin hefur á orðið. Nógu mörg sjónarmið koma ekki fram. Og menn telja sig ekki hafa aðgang að svo fámennri stjórn, svo ólíkur og stór hópur sem hann er, sem við ritstörf fæst. Ég hef orðið var við það hjá ýmsum, að þeir hafa misskilið þá gagnrýni sem fram hefur komið á úthlutun úr Launasjóði rithöfunda þannig, að við, sem þetta frv. flytjum, séum á móti því að ríflega sé veitt úr sjóðnum til einstakra manna. Það er síður en svo. Vitaskuld er nauðsynlegt að þeim mönnum, sem hafa það að vinnu sinni að sinna ritstörfum, gefist kostur á því að helga sig list sinni. Oft og tíðum kostar það raunar miklar fórnir af hálfu fjölskyldna þessa fólks, sem aftur veldur því, að úthlutun úr Launasjóðnum verður miklu viðkvæmara mál en ella mundi. En einmitt sú staðreynd, að það getur verið kannske ekki aðeins réttlætanlegt, heldur blátt áfram eðlilegt, að sömu menn hljóti starfslaun ár eftir ár, gerir það enn auðsærra en ella, hversu skynsamlegra það væri að sjónarmiðin í stjórn sjóðsins væru víðari og fleiri um að ákveða fjárveitingar úr honum. Þá hefur einnig komið fram sú gagnrýni, að núverandi fyrirkomulag ýti undir það að skáld og rithöfundar kasti höndum til verka, gefi of fljótt út bækur sínar. Það hefur einnig heyrst, að ýmsir gefi út ómerkilega bæklinga til málamynda, aðeins til þess að koma til greina við úthlutun á fé sem varið er til ritverka eða ritstarfsemi af opinberri hálfu. Ég vil ekki á þessu stigi málsins fara út í samanburð á einstökum rithöfundum. Ég vil ekki gera þá að umræðuefni. Það hefur ekki verið háttur manna á Alþingi hin síðari ár að fara út í slíkan samanburð. Ég vil á hinn bóginn vekja athygli á því í sambandi við heiðurslaunin, eins og ég hef raunar oft gert áður, að ég tel það fullmikla íhaldssemi af Alþingi að halda sig þar við töluna 12, gjarnan megi fjölga þeim, sem heiðurslaun þiggja, og vera rausnarlegri á féð og láta það fylgja verðbólgunni, sem ekki hefur verið hin síðari ár. Ég vil einnig vekja athygli á því, að rithöfundar og raunar listamenn yfir höfuð hafa litið öryggi í ellinni. Þeir hafa ekki aðgang að neinum lífeyrissjóði og verða oft að búa við mjög bág kjör þegar elli sækir þá heim og þeir eru þrotnir að starfskröftum. Ég held þess vegna að það sé mjög áríðandi mál, mikið réttlætis- og nauðsynjamál og raunar menningarmál fyrir okkur, ef við íhugum hversu mikið við Íslendingar eigum rithöfundum að þakka, sem hafa varðveitt tungu okkar og þjóðararf, að sæmilega sé búið í ellinni um þá, sem halda merkinu uppi. Ég hef ekki á þessu stigi málsins tillögur um það, hvernig ég vilji halda á þessu máli, en ég vek athygli á að brýn nauðsyn er á því, að listamönnum sé gefinn kostur á aðild að einhverjum lífeyrissjóði með viðunandi hætti og þeim þannig tryggðir sómasamlegir ellidagar eftir að verkdeginum lýkur. Ég veit ekki hvort ástæða er til að ég lengi mál mitt. Tillagan, sem hér liggur fyrir, er afskaplega einföld. Ég get ekki skilið að um hana geti orðið nokkur ágreiningur. Hér er um mjög verulegt fjármagn að ræða sem úthlutað er af Launasjóði rithöfunda. Till. felur það eingöngu í sér, að nefnd skuli skipuð eftir tilnefningu þingflokkanna til þess að endurskoða lög um Launasjóðinn, og ef þessi nefnd kæmist að þeirri niðurstöðu, að þar væri hvergi hægt að hagga neinum staf til betri vegar, þá mundi álitsgerðin að sjálfsögðu verða á þá lund, þá mundi næsta Alþingi fá það álit frá þessari nefnd. Ef á hinn bóginn niðurstaðan verður sú, að sitthvað megi lagfæra í ljósi reynslunnar, að þetta verk sé ekki fullkomið frekar en önnur verk, - ef mönnum sýnist að rétt sé að sjóndeildarhringurinn sé víðari hjá þeim sem útdeila þessu fé, eða þá ef menn vilja girða fyrir jafnharða gagnrýni og kom fram á s.l. vetri, þá mundi niðurstaða nefndarinnar líka verða á þá lund. Í grg. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tillaga þessi felur ekki í sér ákveðnar tillögur um breytingar hér að lútandi, það yrði hlutverk væntanlegrar þar til skipaðrar nefndar. Þó skal á það bent, að vænlegra virðist að stjórn Launasjóðsins, sem fer með úthlutun starfslaunanna, væri fjölmennari en nú er, t.d. fimm eða sjö menn í stað þriggja. Þannig væri tryggð meiri yfirsýn, fleiri sjónarmið kæmu fram og um leið væri dregið úr þeirri hættu, að óeðlilega mikið vald safnaðist á hendur eins eða tveggja manna í sjóðsstjórninni. Þá bæri einnig að skoða þá hugmynd, hvort ekki væri farsælast, þegar öll kurl koma til grafar, að stjórn Launasjóðsins yrði skipuð af Alþingi, en samkv. núverandi skipan er það stjórn Rithöfundasambands Íslands sem tilnefnir alla stjórnarmenn, þrjá talsins. Til Launasjóðsins var stofnað með lögum frá Alþingi og sjóðurinn nýtur árlega framlaga af almannafé.“ Um þá hugmynd, sem þarna kemur fram, vil ég ekkert segja fram yfir það sem þarna stendur, en greinilegt er, eins og ég vék að áðan, að milli rithöfunda sjálfra ríkir mikil misklíð nú. Gagnrýni á framkvæmd eða úthlutun Launasjóðsins hefur verið mjög óvægin og þess vegna töldum við óhjákvæmilegt að flytja þessa tillögu og freista þess, að meiri friður skapaðist um þessi mál eftir því sem hægt er. Ég vil svo leggja til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til allshn.



Herra forseti. Á fundi Rithöfundasambands Íslands, sem haldinn var 5. júní 1979 um endurskoðun laga um Launasjóð rithöfunda og sérstaklega var boðað til um þetta efni, var samþykkt að ekki væri ástæða til að breyta lögum eða reglugerð sem nú eru í gildi. Lögin eru frá árinu 1975. Fundurinn var fremur fámennur þó að ég hafi ekki nákvæma tölu. Á aðalfundi sambandsins s.l. sumar kom fram tillaga um að reglugerðin frá 1977 yrði endurskoðuð, og samþykkti fundurinn það einróma. Á þeim fundi, sem var mjög fjölmennur að vanda - ég hef að vísu ekki heldur nákvæma tölu um fundarsókn þar, þótti eðlilegt að verða við þessari tillögu. Voru þrír rithöfundar kosnir í nefnd sem skila skyldi tillögum fyrir næsta aðalfund að ári liðnu. Í nefndina voru kosnir rithöfundarnir Ingimar Erlendur Sigurðsson, Vilborg Dagbjartsdóttir og Jón Kjartansson frá Pálmholti. Engar tillögur komu fram um að lögin þörfnuðust endurskoðunar, heldur einungis reglugerðin. Það kemur okkur, sem í Rithöfundasambandinu erum, dálítið spánskt fyrir sjónir að flm. þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir, sjái ástæðu til að flytja hana á meðan nefnd á vegum sambandsins sjálfs situr að störfum. Ég held að fæstir rithöfundar telji þingskipaða nefnd færari um að endurskoða reglugerðina eða lögin en fulltrúa rithöfunda sjálfra. Nokkrar umræður urðu á síðasta löggjafarþingi vegna úthlutunar úr sjóðnum og gerðu nokkrir hv. þm. tilraun til þess að gera úthlutunarnefndina tortryggilega. Sú nefnd er skipuð af menntmrh. til þriggja ára hverju sinni að tilnefningu Rithöfundasambandsins og skulu þeir menn ekki vera félagar í sambandinu né heldur sitja lengur en eitt kjörtímabil. Er það einkum gert til þess að koma í veg fyrir að ákveðinn bókmenntasmekkur hafi hugsanlega áhrif til langframa á úthlutun. Ég lagði þá áherslu á það í umræðunum, að engum væri greiði gerður með þeim málflutningi sem þar fór fram. Rithöfundasambandið er ekkert annað en hagsmunafélag þess fólks sem fæst við ritstörf. Eftir að það var stofnað og allir rithöfundar sameinuðust í eitt samband hefur orðið bylting í samningsaðstöðu rithöfunda. Nægir þar að nefna rammasamning þeirra við útgefendur, við leikhús og útvarp. Að þessum verkefnum hefur sambandsstjórnin einbeitt sér á undanförnum árum, og hafa allir rithöfundar notið góðs af þeim störfum sem mikil vinna hefur verið lögð í. Sé þessi þáltill. fram komin í framhaldi umræðnanna á síðasta löggjafarþingi, og það heyrðist mér á máli síðasta hv. ræðumanns, tel ég hana til mikils tjóns fyrir sambandið. Sá málflutningur er einungis til skaða þar sem hann fjallar um úthlutun úr sjóðnum. Auðvitað fá ævinlega færri en um sækja, en það er af þeirri ástæðu einni, að of lítið fé er í þessum sjóði. Á fjárl. nú eru áætlaðar 163 millj. 622 þús. kr. og hækkar framlag því aðeins um 49 millj. frá síðasta ári. Vitaskuld hlýtur að vera vandaverk að velja og hafna, þegar úthlutun fer fram, en það er jafnframt ljóst, að menn þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði til þess að fá starfslaun. T.d. verða menn, sem ætta að fá starfslaun í meira en tvo mánuði, að leggja niður aðra launavinnu og fæstir rithöfundar geta það. Ég get ekki varist því, að mér þætti farsælla fyrir sambandið að flm. till., sem sumir sitja í fjvn., einbeittu sér að því að hækka þessa fjárhæð í þágu íslenskrar tungu og menningar - og ég vit taka undir það með hv. flm., að vissulega sér þetta fólk um að viðhalda íslenskri tungu–heldur en vera að leggja til að menntmrn. skipi nefnd til að vinna verk sem þegar er verið að vinna á vegum sambandsins sjálfs. Hv. frsm. hafði áhyggjur áðan af því, að rithöfundar væru ekki aðilar að lífeyrissjóðum. Ég er ansi hrædd um að fæstir rithöfundar geti sinnt svo skrifum sínum að þeir þurfi ekki nauðsynlega að vera við önnur störf. Og ég hygg að langflestir rithöfundar eigi aðild að öðrum lífeyrissjóðum vegna þeirra starfa, sem þeir hafa unnið, annarra en ritstarfa. Vissulega skal ég taka undir það, að æskilegt væri að menn, sem hafa sýnt að þeir eru til gagns við ritstörf, gætu sinnt þeim eingöngu. En um það má raunar deila. Ég er ekki alveg viss um að það henti öllum rithöfundum að fást við ritstörf eingöngu. Það kynni að vera, að menn teldu sig þurfa að vera í nánara samneyti við atvinnulífið, við fólkið í landinu, og ritstörf þeirra nytu góðs af því. En við skulum ekki fara út í þá sálma hér. Ég vil hins vegar í sambandi við fram komna till. til þál. benda á að í dag barst öllum hv. þm. bréf frá Rithöfundasambandi Íslands þar sem þessari till. til þál. er harðlega mótmælt. Í bréfi formanns Rithöfundasambands Íslands segir svo, með leyfi forseta: „Stjórn Rithöfundasambandsins lítur á þessa þáltill. sem beint tilræði við Launasjóð rithöfunda, enda reynsla fyrir því, að fylgifiskur þingkjörinna nefnda, sem úthluta launum og styrkjum til listamanna, sé pólitískt kvótakerfi fremur en listrænt mat. Yfirgnæfandi meiri hluti félagsmanna í Rithöfundasambandi Íslands er andvígur slíkri tilhögun og því til sönnunar fylgir hér yfirlýsing 126 rithöfunda um andstöðu við þingkjörna stjórn Launasjóðsins.“ Þessi undirskriftalisti fylgir hér með, eins og áður segir, og undir hann skrifar ríflegur helmingur félagsmanna Rithöfundasambandsins. Það eru ekki ómerkari rithöfundar en Guðmundur Gíslason Hagalín, Halldór Laxness, Kristján Eldjárn, Tómas Guðmundssón, auk fjölmargra annarra. Ég held að Rithöfundasambandið hafi svarað því, hvern vilja það hefur í þessu máli. Sannleikurinn er sá, að það sýnist vera eitthvert áhugamál ákveðinna afla að rifta því samkomulagi sem nú hefur ríkt um nokkurra ára skeið innan Rithöfundasambandsins eða meðal félaga í Rithöfundasambandinu. Sú var tíðin, að rithöfundar skiptust í tvö félög sem voru mjög pólitískt lituð. Nokkrir ágætir menn tóku að sér að reyna að sameina rithöfunda í eitt samband og hefur tekist að vinna í þágu rithöfunda án þeirra pólitísku illdeilna sem áður ríktu milli þessara tveggja hópa. Ég held að það sé ákaflega mikið til skaða ef verið er að reka fleyg í þessa samvinnu, því að eins og ég sagði áðan eiga rithöfundar töluvert undir því, að Rithöfundasambandið haldist í heilu lagi. Ég skal engan dóm leggja á það, hvers vegna þessir 43 rithöfundar komu með sínar undirskriftir við úthlutun á síðasta ári. Ég býst við að það séu alltaf einhverjir sem finnst fram hjá sér gengið. Ég rakti það nokkuð í ræðu á síðasta löggjafarþingi vegna þessa máls, að það er ákaflega erfitt að sjá að menn hafi verið látnir gjalda einnar eða annarrar pólitískrar skoðunar. Ég vil minna hv. þm. á að ég las hér lista yfir þá sem höfðu fengið laun úr þessum sjóði, og ég hygg að flestir hafi séð að þar voru á blaði flestir þeir rithöfundar sem ætla mætti að yrðu fyrir valinu við slíka úthlutun. Ég held þess vegna að Rithöfundasamband Íslands ætti að fá að vera í friði, fá að ákveða sjálft hvort það telur ástæðu til endurskoðunar laga sinna, og a.m.k. væri óhætt að bíða eftir niðurstöðu þeirra manna sem tekið hafa að sér að endurskoða reglugerðina. Hins vegar má benda á, vegna þess sem hv. flm. sagði áðan er hann var að tala um söluskatt af bókum, að það var skrýtinn talnaleikur. Ég held að það sé ljóst, að á síðasta ári hafi söluskattur af bókum numið um 700 millj. kr. Hins vegar er um að ræða 163 millj. sem renna í Launasjóð rithöfunda. Ég held því að við ættum að skilja það í eitt skipti fyrir öll, að rithöfundar eru engir beiningamenn í íslensku þjóðfélagi. Þeir framleiða mikil verðmæti, bæði andleg og fyrir efnishyggjumenn ekki síður efnisleg. Það væri gaman að taka það saman, hversu mörgum einstaklingum í þjóðfélaginu rithöfundar sjá fyrir vinnu við bókagerð, þannig að ég held að það :é alveg ástæðulaust að breiða sig út með einhverri góðsemi yfir starfslaun listamanna. Þeir eru ekki að biðja um neina ölmusu. Þeir vmna miklu meira en fyrir þessum peningum sem þeim er úthlutað. Hitt er annað mál, að þeir hafa svo lengi sem elstu menn muna fengist við sin ritstörf hvort sem þeir hafa fengið starfslaun eða ekki. Hinu er ekki að neita, að samningsréttur rithöfunda hefur orðið allur annar. Þar hafa verið unnir merkir áfangar af núverandi stjórn, og ég vil biðja menn lengstra orða að vera ekki að gera tilraunir til að reka fleyg í þetta samstarf. Ég get einnig bent hv. flm. á, að þó nokkrir rithöfundar, sem í fyrra skrifuðu undir mótmælaplaggið, skrifa einnig undir þann mótmælalista sem hér liggur fyrir. Ég mun að sjálfsögðu ekki hafa á móti því, að þessi þáltill. fari til n., en ég vil biðja þá nm., sem koma til með að fjalla um hana, ef þeir eru yfir höfuð nokkrir hér, að reyna að koma í veg fyrir að Alþingi Íslendinga fari að blanda sér í innanfélagsmál Rithöfundasambands Íslands.



Herra forseti. Það hafa kannske einhverjir alþm. fengið þetta bréf frá stjórn Rithöfundasambands Íslands, en mér hefur ekki borist það í hendur, mér var ókunnugt um þetta þegar ég flutti ræðu mína áðan. En ég vil segja fyrst út af ræðu hv. 8. landsk. þm., að mér þótti gæta í máli hennar mikillar þröngsýni sem getur spillt fyrir þessu máli. Ég held að það sé alveg sama hvaða nöfnum er flaggað, hvort maðurinn heitir Guðmundur G. Hagalín, Halldór Laxness eða Kristján Eldjárn sem flaggað er, þá liggur fyrir að innan Rithöfundasambands Íslands eru skiptar skoðanir um þetta mál. Menn geta rétt upp hendur eins og þeir vilja í því efni. Það breytir engu um þá staðreynd, að innan Rithöfundasambandsins ríkir nú mikill klofningur vegna þessa máls. Það kom raunar líka fram í máli þessa hv. þm., sem jafnframt telur sig rithöfund, að hún óttast það mjög og hafði varnaðarorð uppi vegna þess að hún taldi að e.t.v. yrði rekinn fleygur í Rithöfundasambandið þannig að það klofnaði á ný í tvö félög eins og forðum. Ég held þess vegna að sú neikvæða afstaða, sem þessi hv. þm. hafði og eins og lýsir sér í bréfi formanns Rithöfundasambands Ístands, geti ekki gert annað en spilla fyrir þessu máli og valda tjóni. Ég hef aðeins litið yfir þau nöfn sem þarna standa undir. Þar á meðal eru fleiri en einn sem hafa persónulega talað við mig um þessa till. og lýst áhuga sínum á málinu. Er ég nú farinn að halda að rithöfundar eigi kannske að skrifa nafn sitt örlítið sjaldnar og meina þá meira með undirskriftinni. Ef menn skrifa undir hvað eina sem þeim er rétt, bera ekki virðingu fyrir sínum penna og eru undir hverju því undirskriftaplaggi sem þeir fá að sjá og komast í snertingu við, þá get ég ekki tekið þvílík nöfn alvarlega, satt að segja. Ágreiningur var uppi á s.l. vetri. Það liggur líka fyrir, að stjórn Launasjóðsins hefur orðið vör við það í sinni úthlutun nú í vetur, að hún er undir gagnrýni. Hún mun þess vegna, eftir því sem ég ætla, fara gætilegar að en á s.l. vetri og hafa víðari sjónarhorn. Ég heyrði að hv. þm. var eitthvað að grípa fram í.

Leiðrétta.

Ég geri ráð fyrir að hann fái hér orðið eins og aðrir. Ég vona það að minnsta kosti. En þessi tillöguflutningur hefur að mínu viti gert gagn, eins og fram mun koma. Ég vil svo að öðru leyti vísa á bug ummælum þessa hv. þm. um það, að ég sé að reyna að spilla fyrir rithöfundum. Það er algerlega úr lausu lofti gripið. Mér kemur ekkert á óvart þótt í bréfi eða ályktun frá stjórn Rithöfundasambands Íslands sé því mótmætt að þingkjörin nefnd úthluti úr Launasjóðnum. Við skulum láta það liggja á milli hluta. Þá hlið málsins er hægt að athuga. Sumir eru þeirrar skoðunar. Ég hef ekki verið sannfærður um að það sé betri lausn, og það er þess vegna ekki mín skoðun, þó ég sé síður en svo á móti því að sú leið verði könnuð. En ég held að það sé óhjákvæmilegt til þess að hreinsa andrúmsloftið að fram fari athugun á þessu máli, að reglugerð og lög Launasjóðsins fái endurskoðun í ljósi reynslunnar. Ég get ekki skilið að það skaði einn né neinn, og ég fullyrði að það mun auðvelda baráttu rithöfunda og skálda fyrir bættum starfsskilyrðum í framtíðinni ef hægt verður að eyða þeirri tortryggni sem upp hefur komið. Þessi tortryggni hefur komið upp, harðar ásakanir hafa komið fram í blöðum í sambandi við síðustu úthlutun úr Launasjóði rithöfunda. Það skiptir engu máli hversu margir menn skrifa undir plögg um það, að sú gagnrýni hafi ekki komið fram. Gagnrýnin var mjög hörð og óvægin frá ýmsum af virtustu rithöfundum og skáldum landsins og ýmsum flokksbræðrum þessa hv. þm. Ef menn vilja líta fram hjá þessu og ef menn telja að þessir menn eigi engan rétt, þá hljóta þeir að snúast gegn þessu máli hér. Ef þeir telja að minni hlutinn í Rithöfundasambandi Íslands sé ekki þess verður, að rödd hans megi heyrast, þá hljóta þeir að vera andsnúnir þessari tillögu. Ef menn á hinn bóginn telja að þm. sé nokkur vandi á höndum, að þm. eigi að hlusta á þær gagnrýnisraddir sem komið hafa fram, þá hljóta þeir að álíta rétt að fyrir næsta Alþingi verði lögð fram endurskoðun á Launasjóðnum og yfirlit um starf hans. Það getur ekki valdið neinu tjóni, engan skaðað, mundi þvert á móti auðvelda þær lagfæringar og leiðréttingar sem rithöfundar höfðu sjálfir í huga þegar þeir samþykktu í sínum samtökum að reglugerð Launasjóðsins yrði endurskoðuð. Það er nú einu sinni Alþingis að hafa fjárveitingavaldið og umsjón með því, hvernig opinberu fé er varið. Þess vegna getur Alþingi ekki skorast undan því að fylgjast með þessu eins og ýmsu öðru. Og eins og ég sagði áðan: þetta er ekki bara Launasjóður rithöfunda. Við getum líka víkkað þessa till. út. Fé er varið til listamanna með ýmsum öðrum hætti. Við skulum t.d. líta á starfslaun listamanna sem fimmfölduðust á þessum fjárlögum miðað við í fyrra, ef ég man rétt. Því fé er fyrst og fremst varið til myndlistarmanna. Það væri líka fróðlegt að fylgjast með framkvæmd þeirra mála. Ég vil vekja athygli á því, að mikill uppgangur hefur verið hjá tónlistarmönnum. Ég minni enn fremur á það, að ýmis leikhús eiga í fjárhagslegum erfiðleikum og listastarfsemi yfirleitt í landinu. Þess vegna held ég að það væri jafnvel til bóta að víkka þessa till. út og láta hana ná almennt til opinberra framlaga til listastarfsemi. Það getur engan skaðað, engan sakað. Þröngsýnin, sem kemur fram í bréfi Rithöfundasambandsins, er ótrúleg miðað við það, að rithöfundar ættu að vera víðsýnni menn en þar kemur fram. Og um þá rithöfunda, sem hafa skrifað nafn sitt undir einhver mótmæli, er það fyrst og fremst að segja, að þeir mótmæla einungis því, að þingkjörin nefnd úthluti úr Launasjóðnum. Að öðru leyti eru þeir ekki á móti því, að lög um Launasjóð rithöfunda verði endurskoðuð og reglugerð. Þar er þess vegna ekki um það að ræða að mótmæla þeirri till. sem hér er fram borin, enda er hvergi minnst á það í henni, að stjórn Launasjóðsins eigi að vera þingkjörin, - hvergi á það minnst. Þessi undirskriftasöfnun styður því að engu leyti þau orð hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur, að ekki sé ástæða til þess að endurskoðun fari fram á því opinbera fé sem veitt er til rithöfunda með ýmsum hætti, að því sé gaumur gefinn, hvort ekki megi verja því fé betur og með öðrum hætti. Og rétt í þessum svifum sá ég enn nöfn tveggja rithöfunda á þessu blaði sem báðir hafa sagt við mig að þeir telji að sjö menn eigi að vera í stjórn Launasjóðs rithöfunda, en ekki þrír. Ég sá í þessum svifum tvo til viðbótar, þannig að ég þykist sjá að þetta nái ekki til endurskoðunarinnar sjálfrar, enda vafasamt að hægt sé að færa rök fyrir því, að betur sjái þrír menn en sjö, þegar um það er að ræða að meta og vega hvaða rithöfunda eigi að taka fram yfir, hvaða verk eigi fyrst og fremst að verðlauna hverju sinni til þess að þau verði unnin.



Herra forseti. Hér liggur fyrir till. til þál., og það, sem vekur kannske fyrst undrun mína, er að hún skuli vera borin upp í Sþ., en ekki í annarri hvorri deildinni, þannig að hún fari til menntmn. svo sem ég hefði talið eðlilegt. Ég get byrjað á því að lýsa þeirri skoðun minni, að það verður ekki svo skipað þessum málum að allir verði ánægðir, hvort heldur þessu verður úthlutað af sjö manna nefnd, þriggja manna nefnd eða þó peningar verði auknir sem til úthlutunarinnar verða. Ég verð líka að lýsa því yfir, að ég lít ekki svo á að söluskattur af bókum sé framlag rithöfunda. Söluskatturinn er framlag þeirra, sem greiða fyrir þessar bækur, hann er skattur þeirra ef við skoðum það ofan í kjölinn. Það vekur einnig undrun mína, að hv. formaður þessara samtaka skuli telja það máli sínu til framdráttar í bréfi, sem hann sendir alþm., að bera það á þá, að það sé aðeins um pólitískt kvótakerfi að ræða fremur en listrænt mat þegar þm. úthluti slíkum styrkjum sem þessum, eftir að hafa fengið það á sig frá 43 rithöfundum, að nefndin, sem kosin er af rithöfundum, hafi ekki gætt þess að úthluta eftir hæfileikum, heldur bera þeir það á hana, að hún hafi látið pólitískt mat ráða. Ég held að þessi lög frá 1975 hafi ekki verið reynd að fullu og mér sýnist vitlegt, þegar um svo unga lagasetningu er að ræða, að láta reyna meira á framkvæmd þeirra en gert hefur verið, og það sé ekki nauðsyn að fara út í endurskoðun þessara laga. Mikill meiri hluti rithöfunda telur að þeir eigi sjálfir að fá að sjá um þessa úthlutun. Ég er hlynntur því, að á það verði látið reyna, hvort þeir bera ekki gæfu til þess að leysa þau mál meira í friði en verið hefur. En ef svo fer, að deilurnar halda áfram að vera jafnharðar, kæmi vissulega til greina að endurskoða þetta, þó að mér sýnist að þeim málum verði aldrei svo skipað að alger friður verði þar um.



Herra forseti. Hér er til umr. till. til þál. um Launasjóð rithöfunda. Eins og fram kemur í grg. var till. sama efnis flutt á síðasta þingi og það er, eins og hér hefur reyndar komið fram, vegna mikillar óánægju og andmæla fjölmenns hóps íslenskra rithöfunda út af síðustu úthlutun starfslauna úr Launasjóði rithöfunda í mars s.l. Sú endurskoðun, sem hér er lagt til að verði framkvæmd, mundi að dómi flm. geta komið í veg fyrir deilur af því tagi sem uppi hafa verið. Till. felur ekki í sér ákveðnar tillögur um breytingar. Það yrði hlutverk væntanlegrar þar til skipaðrar nefndar. Ég á því erfitt með að skilja að rithöfundar, sem eru ánægðir með núverandi fyrirkomulag, skuli ekki þola að þessi mál verði endurskoðuð, einmitt vegna óánægju, að þeirra áliti, minni hluta í hópi rithöfunda. Ég sé satt að segja enga annmarka á því, að nefnd á vegum Alþingis endurskoði lög sem það hefur sett, jafnvel þrátt fyrir það að Rithöfundasambandið sé að endurskoða þetta mál. Rithöfundar verða þá væntanlega betur undir það búnir að gefa umsagnir ef til þeirra verður leitað. Ég leyfi mér að mótmæla því alfarið, að þáltill. sé tilræði við Launasjóð rithöfunda. Það felst mikill misskilningur í þessu áliti þeirra, að svo sé. Og mér finnst það furðulegt, að rithöfundar skuli óska eftir því eða gera kröfu um að þessari till. verði vísað frá. Ef þeir vilja halda sig við lýðræðislegar reglur, sem ég efast ekki um að þeir vilja, þá sýnist mér ekki óeðlilegt að einmitt þetta mál sé skoðað af þeim sem settu lögin upphaflega.



Herra forseti. Aðeins örstuttar leiðréttingar á því sem menn hafa sagt hér. - Hvorki hefur stjórn Rithöfundasambandsins né rithöfundar sjálfir úthlutað launum úr sjóðnum, heldur þriggja manna nefnd sem tilnefnd er af Rithöfundasambandinu. Og eins og ég sagði áðan, og þá held ég að þetta hljóti að geta legið nokkuð ljóst fyrir, er sú nefnd kjörin til þriggja ára og má ekki verða kosin aftur, og þessir þrír menn mega ekki vera félagar í Rithöfundasambandinu. Það er þess vegna gersamlega út í hött að væna formann Rithöfundasambandsins um áhrif á úthlutun, eins og ég held að hv. þm. hljóti þar með að verða ljóst. Það hefur verið talað hér um þröngsýni stjórnar Rithöfundasambandsins. Ég held að það sé einmitt tilraun til þess, að allrar víðsýni sé gætt, að það sé ekki þingkjörin nefnd sem úthlutar launum úr Launasjóði rithöfunda. Það er kannske ekki alveg út í hött að óttast þá einmitt pólitíska flokkadrætti sem oft hafa sett svip sinn á slíkar úthlutanir, þótt ég vilji taka það fram, að það hefur staðið til stórbóta. Nægir þar að nefna úthlutunarnefnd listamannalauna sem óvenjulega hljótt hefur verið um. Ég held að óánægja þessara 43 rithöfunda í fyrra hafi ekki verið óánægja gagnvart lögunum né Rithöfundasambandinu, heldur þá e.t.v. þessum þrem mönnum sem nefndina skipuðu. Þeir geta haft sínar meiningar um það, en þeir menn verða ekki nema þriggja ára kjörtímabil og þá kemur önnur úthlutunarnefnd, þannig að ég held að það leysist af sjálfu sér. Eins og ég benti á áðan hafnaði fjölmennur aðalfundur Rithöfundasambandsins endurskoðun á lögunum, en einmitt á þeim fundi, sem var haldinn í júní á s.l. sumri, báru fulltrúar hinna 43 fram tillögu um, að reglugerðin yrði endurskoðuð, og hver einasti fundarmanna greiddi því atkvæði. Úr því að þess var óskað var það talið alveg sjálfsagt og þrír fulltrúar rithöfunda kosnir í nefnd til að endurskoða reglugerð. Ég held að við getum öll verið sammála um að æskilegast sé að rithöfundar og aðrir listamenn ráði sem mest sínum ráðum sjálfir. Ég held að ekkert okkar langi í of mikla flokkspólitíska afskiptasemi um viðkvæm mál eins og úthlutun úr sjóðum rithöfunda. Ég held að við höfum dæmin fyrir okkur fyrir austan tjald þar sem stjórnmálamenn eru að gefa línuna í þeim efnum. Ég held að okkur langi tæplega til að taka upp þá siði. Til þess að mönnum sé alveg ljóst út á hvað þessi undirskriftasöfnun gengur, þá er, með leyfi forseta, textinn fyrir ofan nöfnin sem hér segir: „Við undirrituð, félagar í Rithöfundasambandi Íslands, erum andvíg því, að Alþingi breyti lögum um Launasjóð rithöfunda þannig að þingkjörin nefnd úthluti úr sjóðnum. Við teljum að val stjórnar Launasjóðs rithöfunda eigi að vera í höndum samtaka rithöfunda sjálfra eins og verið hefur.“ Það er kannske ekki alveg að furða þó að rithöfunda gruni til hvers þessi leikur sé gerður, því að í grg. segir svo, með leyfi forseta, hvað sem flm. segir svo um það mál: „Þá bæri einnig að skoða þá hugmynd, hvort ekki væri farsælast, þegar öll kurl koma til grafar, að stjórn Launasjóðsins yrði skipuð af Alþingi.“ Vegna þessara orða er þessi undirskriftalisti auðvitað til kominn. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um það. En ég held, að innan Rithöfundasambands Íslands hafi ríkt meiri friður undanfarið en verið hefur um langt skeið, og ég held, að það sé mjög til skaða að fara að hrófla við lögum sem raunar voru samþykkt 1975. Við alþm. hljótum líka að ætlast til þess, að lög séu þannig úr garði gerð að ekki þurfi að vera að gera að því leik á fárra ára fresti að endurskoða það sem hér er samþykkt. Ég held að þessi lög hafi reynst nokkuð vel. Það hefur ekki annað háð þessari úthlutun en fyrst og fremst of litlir peningar. Allir rithöfundar eru sammála um það, að rithöfundar ættu að geta fengið þau laun sem þeir sækja um. Það er sótt um þessi laun til ákveðins verkefnis í ákveðinn tíma, og hefði sjóðurinn nægilega peninga ætti auðvitað ekki að þurfa að koma til neins mats. Vegna þess að peningarnir eru ekki nógir verður nefndin að setjast niður og meta hvað er talið æskilegra að gert sé heldur en annað, og um það hljóta - eins og hv. þm. Ólafur Þórðarson sagði áðan - auðvitað alltaf að verða einhverjar deilur. En ég tel ekki að þessar deilur hafi verið af þeirri stærðargráðu á s.l. ári að nokkur ástæða sé til þess að fara að skipa hér nefnd á hinu háa Alþingi til að endurskoða lögm. Ég held að hv. þm. hafi ýmislegt annað og þarfara að gera.



Herra forseti. Erindi mitt hér í ræðustólinn er í fyrsta tagi það, að ég vil lýsa stuðningi við þá till. sem hér er borin fram. Ég þarf ekki að rökstyðja það með mjög mörgum orðum, það hefur verið gert hér áður. En ég vil aðeins í þeim fáu orðum, sem ég á eftir að segja hér, benda á það, að mér sýnist það bréf, sem alþm. ýmsir, kannske allir, hafa fengið frá Rithöfundasambandi Íslands í dag, vera tvenns konar. Annars vegar er það afmarkað álit stjórnar rithöfundasjóðsins sjálfs, sjálf stjórnin, sem skrifar okkur bréf, og þar kemur ekki fram, að mér sýnist, annað en álit hennar á þessum málum. Og mér sýnist að hún geri því skóna, að búið sé að ákveða hvað eigi að koma út úr þeirri endurskoðun sem áætlað er að gera á lögunum um rithöfundasjóð. Það er algerlega ósæmilegt að ætla það. Hv. 8. landsk. þm. hafði þau orð um það hér áðan, að það væri öðrum en rithöfundum óviðkomandi, eða innanfélagsmál rithöfunda, og mér skildist jafnvel að það væri Alþingi óviðkomandi, hvort lög um Launasjóð rithöfunda væru endurskoðuð eða ekki. Vitaskuld er þetta hin mesta firra. Nægir að benda á það, að sjaldan er farið að öllu leyti að tillögum þeirra aðila, sem lög snerta þegar þau eru til endurskoðunar á Alþingi. Annars vegar var í umslaginu, sem til mín kom, sá listi sem hér hefur verið rætt um, og það er aðalefni þeirra, sem á hann skrifa, að andmæla því, að lögunum verði breytt í þá átt, að þingkjörin nefnd úthluti úr sjóðnum. Það er ágætt að vita þetta fyrir fram, en út af fyrir sig eru þetta engin andmæli gegn þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir til umræðu. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þetta og lengi ekki mál mitt um það. Það kom hér fram í umræðunum, í ræðu hv. 8. landsk. þm., að fyrir eina tíð og alloft hefði verið óánægja með úthlutun á listamannalaunum, en upp á síðkastið hefði verið hljóðara um það en áður hefði verið. Mér er ekki kunnugt um vegna hvers það hefur verið. Ég held að sú breyting hafi þó ekki verið gerð, að listamenn sjálfir stæðu að því að tilnefna menn í úthlutunarnefnd. Það koma fram, eins og hér hefur verið tekið fram af öðrum, veruleg óánægja með úthlutun úr rithöfundasjóði á s.l. vetri, og það er ekki nema eðlilegt að þá sé flutt till. til þál. í þá átt sem hér er gert, til þess að reyna að fyrirbyggja að slík óánægja verði árviss, eins og var eina tíð um úthlutun listamannalauna.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þetta frekar en orðið er nema lítið. Í fyrsta lagi er það svo um Launasjóð rithöfunda, að ég ætla að a.m.k. tveir af þeim, sem þar sitja, eigi rétt á greiðslum úr sjóðnum, þar sem gert er ráð fyrir því í lögunum, að rétt til greiðslu eigi íslenskir rithöfundar og höfundar fræðirita. Ég hygg að a.m.k. tveir af þeim, sem sitja-ég man nú ekki um Fríðu Sigurðardóttur, en hinir tveir, bæði Björn Teitsson og Sveinn Skorri, fullnægja því að vera höfundar fræðirita. Þeir hafa gefið út fræðirit.

Þeir eru ekki félagar í sambandinu.

Það er ekkert um það.

Þeir skulu ekki vera félagar.

Í hverju, í þjóðfélaginu?

Í Rithöfundasambandinu.

Rithöfundasambandið kemur þessu máli ekkert við. Menn þurfa ekkert að vera félagar í Rithöfundasambandinu til þess að fá fé úr Launasjóði rithöfunda. Það er alger misskilningur. Eitt af virtustu skáldum þessa lands hefur ekki séð ástæðu til þess að ganga í þann félagsskap, síður en svo, þó honum hafi verið boðið það, og ef flett er upp í félagatalinu gæti hv. þm. áttað sig á því, hver það er. Hér er sagt: „Rétt til greiðstu úr sjóðnum hafa íslenskir rithöfundar og höfundar fræðirita. Heimilt er og að greiða úr sjóðnum fyrir þýðingar á íslensku.“ Þetta er þess vegna ekki bundið við Rithöfundasamband Íslands, það er alls ekki eini aðilinn að þessu máli, og þess vegna alls ekki hægt að tala um þetta mál jafnþröngt og hv. þm. gerði sig sekan um áðan. Þetta snertir ýmsa aðra og verður að tala um það frá víðari sjónarhóli og stærri og hærri sjónarhóli en stundum er. Ég vil einnig taka það fram, án þess að ég ætli að halda þessu miklu lengur áfram, að það er ósköp eðlilegt að meiri friður sé um úthlutun á því fé sem úthlutunarnefnd listamannalauna skammtar. Það hefur ekki fylgt verðbólgunni undanfarin ár. Ætli menn megi vænta þess að fá þar kannske 200–300 þús. kr. á þessu ári? Hver nennir að vera að rífast út af því? Það er ekki einu sinni hægt að láta heiðurslaun Alþingis halda verðgildi sínu. Það hefur einmitt komið fram hjá úthlutunarnefnd listamannalauna, að hún telur óhjákvæmilegt að taka þessi mál öll til endurskoðunar, ekki aðeins það fé sem Alþingi skammtar þannig til sérstakrar úthlutunar og nemur hátt í 100 millj. samtals, kannske 76 millj. samkv. fjárlagafrv., heldur líka það fé sem veitt er úr Rithöfundasjóðnum, Launasjóðnum, sporslurnar sem menntmrn. er með og sporslurnar sem eru uppi í menntamálaráði og ýmislegt annað. Hverjir stjórna ýmsu sem Háskólinn er með? Og ég spyr líka: Er það eðlilegt, ef t.d. á prófessorum við Háskóla Íslands hvílir ritskylda og þeim er þess vegna gert samkv. sínu skipunarbréfi og kjarasamningi að skrifa svo og svo mikið á ári hverju, - er þá rétt að þeir geti einnig vænst þess að fá fé úr Launasjóði rithöfunda eins og verið hefur? Það er ýmislegt við þetta að athuga, og það hefur komið fram hörð gagnrýni á það, m.a. frá mönnum sem skrifa undir þetta plagg sem rithöfundar hafa núna sent frá sér, að þeir telja að ýmsir fræðimenn eigi ekki jafnan rétt og þeir á fé úr Launasjóði rithöfunda. Á það hefur líka komið gagnrýni frá þeim sömu mönnum og undir þetta skrifa einmitt vegna þess að undirskriftirnar taka ekki til þeirrar þáltill. sem hér um ræðir. Ef svo hefði verið hefði það verið sagt berum orðum. Maður skyldi a.m.k. ætla það, þegar saman eru komnir margir af helstu rithöfundum landsins, að þeir geti sent frá sér þrjár eða fjórar setningar á svo skýru máli að skiljist og maður þurfi ekki að fara í grafgötur með hvað þeir eru að segja. En það er rétt, að það er ekkert eftirsóknarvert fyrir Alþingi að kjósa í stjórn Launasjóðs rithöfunda og þarf heldur ekki að vera nauðsynlegt ef víðsýni er gætt við skipan sjóðsstjórnarinnar og nógu margir menn eru látnir vera í stjórninni til þess að sæmilegur friður haldist innan Rithöfundasambandsins og þeir menn, sem þar eru, skiptist ekki í flokka. Þótt annar hópurinn sé stærri, eins og nú er og venjulega er þegar menn skipast í flokka, þá segir það ekki þar með að minni hópurinn sé réttlaus eða þurfi endilega að hafa rangt fyrir sér. Það er síður en svo. Ég skil satt að segja ekki við hvað er átt þegar sagt er að innan Rithöfundasambandsins ríki meiri friður en um langt skeið. Ég held að það hafi ekki verið jafnmikill ófriður í Rithöfundasambandinu um langt skeið og á þessu ári, þegar rithöfundar eru svo tugum skiptir, jafnvel hver einasti rithöfundur farinn að skrifa á sitt hvort plaggið og sumir á bæði, og eru ekki aðeins í stríði hver við annan, heldur við sálina í sjálfum sér, og geta ekki áttað sig á því, hvorum megin þeir eiga að standa. Og hreinskilnin er ekki meiri en svo, að sumir menn tala við mig á götum úti og lýsa áhyggjum sínum, en svo fæ ég frá þeim plagg um hið gagnstæða. Þeir virðast skrifa undir hvað eina sem þeim er rétt eftir nýrri línu. Munu þeir flestir vera rauðleitir sem það gera, enda vanir því að fá nýjar línur, röndóttar og rósóttar og flekkóttar og jafnvel bíldóttar. Nei, sannleikurinn er sá, að Alþingi hefur skyldur gagnvart sjálfu sér og öðrum. Hér er um verulegt fé að ræða, sem úthlutað er til lista með margvíslegum hætti, og það þarf að huga að því. En ég get fallist á það, að till. kunni að vera of einhæf og þess vegna sé rétt að þessi endurskoðun sé látin ná til fleiri þátta en Launasjóðsins eins. Því þætti mér rétt að nefndin hugaði að því og lagaði till. í meðförum sínum í þá átt. Mætti þá kalla til ekki aðeins rithöfunda, heldur einnig tónlistarmenn, myndlistarmenn og ýmsa aðra og fá hjá þeim sannar fréttir um það, hvort þeim þyki þeirra málum þannig komið, að ekki megi betur fara.

Fyrirspurnin hljóðar svo: 1. Hve margar þyrlur hafa verið skráðar í íslenska flugflotanum og hvenær? 2. Hve margar af þessum þyrlum eru enn í rekstri, og hver hafa orðið endalok þeirra sem ekki eru lengur á loftfaraskrá? 3. Telur samgönguráðherra ekki nauðsynlegt að fram fari nú þegar ítarleg athugun á öllum öryggisþáttum (viðhaldi, þjálfun og eftirliti) þessarar greinar flugrekstrar hér á landi? Skriflegt svar óskast. Svar: 1. Fjöldi á skrá og hvenær skrásettar. Fjöldi enn í rekstri og afdrif annarra. Samtals hafa verið skrásettar 12 þyrlur hér á landi. Af þeim eru fjórar enn á skrá, en aðeins tvær eru í lofthæfu ástandi þ.e. TF-ATH, af gerðinni H-269, tveggja manna þyrla í eigu fr. Albínu Thordarsen, og TF-RÁN, af gerðinni S-76, í eigu Landhelgisgæslunnar. Nánari upplýsingar um skrásetningardag og feril koma fram í sérstakri töflu. 2. Þörf sérstakrar athugunar á öryggisþáttum þessa flugrekstrar. Hafa ber í huga, að þyrluflug fer eðli sínu samkvæmt oft fram í lágum flughæðum, þar sem hættar er við misvindi og ýmsum hindrunum. Við björgunarstörf þurfa þyrlur enn fremur oft að athafna sig við mjög erfið veðurskilyrði. Þessir þættir geta því haft veruleg áhrif á slysatíðni þyrla. Rétt er einnig að benda á eftirfarandi atriði: a) Enginn einn samnefnari virðist fyrir orsökum slysa og óhappa í þyrlurekstri hér á landi. b) Hvað varðar eigin þyrlur Landhelgisgæslunnar, eða þær þyrlur, sem á hennar vegum hafa verið, hefur ekkert komið fram, sem bendir til að viðhaldi þyrlanna hafi verið ábótavant, enda hefur Landhelgisgæslan lagt þunga áherslu á góða viðhaldsþjónustu. c) Þjálfun þyrluflugmanna hefur almennt verið í samræmi við lög og reglugerðir hér á landi, sem yfirleitt eru strangari á þessu sviði en í öðrum löndum. d) Eftirlit með flugrekstri, þar með töldum þyrlurekstri, er falið loftferðaeftirliti flugmálastjórnar, og er eins náið og kostur er. Til þess að efla slíkt eftirlit þarf aukningu sérhæfðs starfsliðs. Einn flugstjóri hóf störf hjá loftferðaeftirlitinu á s.l. ári, en ráðning hans hefur enn ekki fengist staðfest. Þrátt fyrir framangreint er eðlilegt, að fram fari ítarleg könnun á öllum þáttum þyrlurekstrar hér á landi með það fyrir augum að öryggi verði eflt. Yfirlit yfir þyrlur skráðar hér á landi. Nr: Skrás. Tegund Eigandi/Rekandi Dags. skrás. Örlög 1. TF-HET Bell-47 Elding Trading Co. 10. júní 1949 Skilað aftur til Bandaríkjanna í sept. 1949 2. TF-EIR Bell-47 SVFÍ & Landh.gæslan 30. apríl 1965 Brotlenti á Rjúpnafelli s/Kerlingafjalla 29. sept. Orsök var sviptivindi og misvindi. Flugmaður og einn farþegi sluppu ómeiddir. Þyrlan ónýt. 3. TF-DIV B-305 Andri Heiðberg 9. febr.1967 Brotlenti eftir hreyfibilun í Fáskrúðsfirði, 29. sept. 1975. Flugmaður slapp ómeiddur, en þyrlan eyðilagðist. 4. TF-HUG Bell-47 Landhelgisgæslan 29. mars 1973 Skemmdist í nauðlendingu eftir hreyfibilun við Kópavogshæli 13. febr. 1977. Flugmaður og einn farþegi sluppu ómeiddir. Þyrlan er enn í vörslu Landhelgisgæslunnar. 5. TF-MUN Bell-47 Landhelgisgæslan 19. des.1973 Skemmdist í nauðlendingu vegna hreyfibilunar við Vogastapa, árið 1975. Flugmaðurinn slapp ómeiddur. Þyrlan er enn til í vörslu Landhelgisgæslunnar 6. TF-GNÁ S-62A Landhelgisgæslan 21.febr. 1972 Eyðilagðist í nauðlendingu á Skálafelli 3. okt. 1975. eftir að drifkassi í stéli brotnaði. Flugmaður og einn farþegi sluppu 7. TF-LKH S-55 Þyrluflug fh. 6. jan. 1975 Fórst við Hjarðarnes í Hvalfirði 17. jan. 1975. Flugmaðurinn og sex farþegar biðu bana. Líkleg orsök: Misvindi og hleðsla. 8. TF-DEF B-305 Andri Heiðberg 3. febr. 1975 Eyðilagðist í nauðlendingu í eftir bilun stélskrúfu, við Urðarhólmavatn s/ Arnarvatnsheiðar, 21. júlí 1978. Flugmaðurinn slasaðist. Flaug á loftlínu og eyðilagðist við Búrfellsvirkjun 17. nóv. 1980. Flugmaður slapp ómeiddur, einn farþegi meiddist nokkuð. Flaug í jörðina og eyðilagðist, er flugmaður reyndi sjónflug í vondu verðri, á Mælifellssandi norðan Mýrdalsjökuls, 25. apríl 1977. Flugmaður og einn farþegi 9. TF-GRO H-369 Landhelgisgæslan 7. apríl 1976 10. TF-AGN H-269 Hitatækni hf. 19. nóv. 1976 urðu úti á leið til byggða. 11. TF-ATH H-269 Albína Thordarson 25. maí 1980 Albína Tordarson hefur leyfi til flugreksturs og rekur hún þyrluna. Flugmenn landhelgisgæslunnar annast viðhald. 12. TF-RAN S-76 Landhelgisgæslan 22. ágúst 1980 Landhelgisgæslan rekur þyrluna.