Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér síðast til umr., var form. fjhn. ekki búinn að ljúka máli sínu. Vildi ég nú beina því til hv. þm., hvort ekki væri rétt, að þessar brtt. væru teknar aftur til 3. umr., svo að þær komi ekki til atkv. fyrr en umr. er lokið.



Mér þykir leitt, að umr. var slitið um þetta mál, þótt það væri að nokkru sök okkar þm. sjálfra. Það, sem ég ætlaði helzt að segja, var viðvíkjandi ræðu hv. þm. Barð., það sem hann talaði utan við málið, um launalögin o. fl. Nú er fjmrh. hér ekki viðstaddur, og er því hálfóviðkunnanlegt að afgr. málið. Ég er því meðmæltur, að fyrri brtt. á þskj. 167 verði tekin aftur, en sé ekki ástæðu til að taka síðari till. aftur.

Frsm. meiri hl. (Haraldur Guðmundsson) : Ég get fallizt á, að fyrri brtt. verði tekin aftur og frestað til 3. umr.



Ég get tekið mínar brtt. aftur til 3. umr.

Forseti (StgrA) : Út af ummælum, sem fallið hafa um að fresta atkvgr., vil ég upplýsa, að hún hefur dregizt vegna þess, að þm. hafa ekki mætt. En fyrst ráðh. er nú ekki viðstaddur, má fresta atkvgr. þangað til síðar á fundinum. Forseti tók málið af dagskrá.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð seint að ræða þetta mál við 3. umr. Ég vildi þó gera nokkrar aths., sem ég hef ekki getað komið fram með fyrr, þar sem ég hef ekki átt kost á að vera við umr. Vil ég biðja þm. afsökunar, ef ég skyldi koma með eitthvað, sem áður hefur verið sagt. Ef frv. það, sem hér liggur fyrir, verður samþ., þyrfti að minni hyggju að áætla mun hærri upphæð í fjárl. til vegamála en nú er gert. Undanfarið hafa borizt beiðnir frá ýmsum sýslufélögum um að hækka framlög til sýsluvega. Þetta hefur verið gert, en þó þannig, að hlutföll hafa ekki raskazt. Ef að því ráði væri horfið, sem hér er lagt til, sem ég tel ekki óeðlilegt, þá vildi ég mega vænta þess, að ekki yrði tekið svo og svo mikið af vegum af sýslusjóðunum yfir í þjóðvegatölu. Hér hefur komið fram frv. um að taka allmarga vegi í þjóðvegatölu. Það er eðlilegt, að kröfur manna um vegi vaxi, en útgjöld ríkisins til vegamála eru að verða það há, að vafasamt er, hvort hægt er að gera hvort tveggja í senn, að hækka framlög til sýsluvega og taka marga nýja vegi í þjóðvegatölu. Ég er ekki með þessu að mæla gegn þessu frv., en vil að hv. þdm. geri sér þetta ljóst.



Herra forseti. Við fyrri umr. þessa máls minntist ég á, að í þessu efni hefði verið heppilegra að fara að á annan hátt, eða þannig, að sýsluvegasjóðsgjöldin yrðu innheimt með verðlagsvísitölu. Kæmi þá einungis til mála, að ríkissjóður hækkaði framlag sitt samkv. því. N. hefur ekki tekið þetta til greina. En úr því að hæstv. ráðh. hefur minnzt á þetta, vildi n. e. t. v. athuga þetta. Ég vil einnig benda á, að þótt þessar kröfur í vegamálum séu miklar, þá ber ekki að líta á þær allar sem fjárhagsspursmál, heldur sem réttlætiskröfur. Þau byggðarlög, sem sett hafa verið hjá til þessa, vilja eðlilega ekki una því, að þau verði sett hjá framvegis. Ég vildi beina því til hæstv. ráðh., hvort ekki væri vert að athuga, hverjir væru aðalvegir, áður en gengið er á rétt þeirra, sem hingað til hafa ekkert fengið. Nú þegar framlög til nýrra vega munu nema um 4½ millj. kr. og til viðhalds 9 millj. kr., þá er sannarlega kominn tími til að koma þessu í fast form, þannig að það sé ekki eingöngu komið undir fylgi á Alþingi. - 1942 var ákveðið að gefa út línurit um vegi. Ríkisstj. átti að annast um þetta, en það er ókomið. Vildi ég nú mælast til, að hæstv. ráðh. sæi um, að fjvn. fengi þetta í hendur, áður en næstu fjárl. verða afgreidd. Ég vil því beina því til samgmn., hvort ekki væri rétt, að hún tæki þetta til athugunar, áður en málið verður endanlega afgreitt.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Í sambandi við það, sem hæstv. samgmrh. sagði hér áðan, get ég vel skilið það, að það er illa samræmanlegt, sérstaklega af hálfu fjármálavaldsins og ríkissjóðs, ef farið er inn á þá braut að auka greiðslur úr ríkissjóði til sýsluvega og taka síðan sýsluvegi upp í þjóðvegatölu. En þegar á allt er litið, þá held ég, að með samþykkt þessa frv. og með þeirri rýmkun, sem það felur í sér, muni það síður en svo stuðla að fjölgun þjóðvega. Sýslusjóðir sjá þá fremur úrræði til bóta og munu auka framlög sín, er þeir fá aukinn styrk hjá ríkinu. Þeir standa þá ekki eins ráðþrota og verið hefur, er fé á að fá til slíkra framkvæmda. Ég held, að ekkert sé að óttast, þó að heimildin hækki upp í 10 af þúsundi, því að þetta verður ávallt notað af fyllstu varúð, því að þetta er fyrst og fremst skattur á sýslubúum, en verður hins vegar notað eins og þörf krefur, og sýslunefndirnar sjálfar ræða enn þá nánar, hvar skórinn kreppir harðast að. Vænti ég þess, að hæstv. ráðh. geri sér þetta alveg ljóst og taki þessu með fullum skilningi, um léíð og ég vona, að frv. þetta nái fram að ganga. - Hitt er svo annað mál, eins og hv. þm. Barð. vék að, hvort ekki væri rétt að hafa ekki breytilegt tölugjald af þúsundi, en í þess stað vísitöluna. Samgmn. Ed. hefur tekið þessa till. hv. þm. til athugunar, og leiddi sú athugun í ljós, að sitthvað mælti með henni, en þó sá n. ekki ástæðu til að breyta frv. eins og það liggur nú fyrir. Til grundvallar heimildinni liggur hreint og ákveðið tölukerfi, en ef nota ætti vísitöluna, yrði útreikningurinn miklu flóknari. Niðurstaðan mundi einnig verða svipuð. Útkoman verður því sú, að því minna sem fæst fyrir krónuna, því meiri þörf er að nota heimildina og gagnstætt, því að þegar meira fæst fyrir krónuna, hlífast menn við að nota heimildina til fulls. Að lokum vil ég segja það, að samgmn. Ed. og fjhn. og samgmn. Nd., sem afgr. hafa málið, hafa gert sér algerlega ljóst, hvað þessi rýmkun þýðir fyrir ríkissjóð, en dæmi ekki, hvað komið hefur til athugunar frá þeim, sem flytja nú frv. um fleiri og fleiri þjóðvegi. Þar verður hver að svara fyrir sig um þá nauðsyn, sem krefst þess. Ég vildi aðeins taka þetta fram út af ummælum hv. þm. Barð., að frv. þetta hefur verið athugað af samgmn. beggj.a þingdeilda. Vænti ég svo þess, að frv. þetta verði samþykkt.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Eins og ég hef tekið fram, gat ég ekki verið viðstaddur 2. umr. þessa frv., og vegna þess hef ég ekki heyrt fyrr en núna þessa till. hv. þm. Barð. um það að taka framlagið með vísitöluálagningu, sem mér finnst vel þess verð að taka til athugunar. Mér virðist, að aðalútgjaldaliðirnir við vegina séu kaupgjald og svipaðir liðir, og hefur hækkun á þeim liðum orðið í samræmi við vísitöluna. Virðist mér því nokkuð unnið við það, ef samgmn. vildi ganga inn á till. hv. þm. Barð., og skyldi ég fúslega koma til viðræðna við n. um þetta mál. Mætti þá einnig ræða um þjóðvegi. Ég vil geta þess, að eins og l. eru núna og ef heimildin, sem í l. felst, er notuð að fullu, verður framlag ríkissjóðs og héraðs jafnt. En ef frv. þetta verður samþ., leggur sýslusjóður 5 kr, á móti hverjum 7, sem ríkissjóður leggur. Mér virðist þetta svo við lauslega athugun nú á þessari stundu. Ég leyfi mér því að taka undir till. hv. þm. Barð. og þetta verði athugað, áður en málið verður afgr., og vildi ég gjarnan ræða við samgmn. áður. Þá vil ég minnast á línuritið um vegi landsins, sem hv. þm. Barð. spurði mig um. Þetta er í fyrsta skiptið, sem ég heyri um þetta, en þó man ég óljóst eftir því, er till. þessi var samþ. hér á þingi. Ég mun ekki geta látið í té neinar upplýsingar nú um línuritið, en mun gera það seinna, er ég hef fengið að vita, hvað þessu máli líður.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Þetta er nú 3. og síðasta umr. frv. En úr því að tilmæli eru komin fram frá ráðh. um það að taka til athugunar till. hv. þm. Barð., finnst mér sjálfsagt að verða við því, en til þess verður að fresta umr, nú og taka málið af dagskrá.



Ég vil aðeins segja hér örfá orð í sambandi við brtt. á þskj. 219, frá hv. 1. þm. N.-M. Till. þessi hefur verið athuguð í n., og komst hún að þeirri niðurstöðu, að ekki væri ástæða að mæla gegn till., en hins vegar hefur hver nm. frjálsar og óbundnar hendur um atkvgr.



Mér virðist brtt. þessi eðlileg, eftir þær breytingar sem gerðar hafa verið á l. þessum, sérstaklega með tilliti til styrkja og endurgreiðslu, og segi því já. Brtt. 219,2 samþ. með 6 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 7:4 atkv. og afgr. til Nd.

Bjarni Benediktsson Hv. þm. Barð. gaf mér í raun og veru með síðustu ræðu sinni tilefni til þess að deila nokkuð á hann og hans aðferð til að túlka mál hér á þingi. Ég sé samt ekki ástæðu til að taka upp við hann neinar þrætur. Hann um það, hvernig hann telur sér sæma að flytja mál. Ég vil eingöngu mótmæla þeim ítrekuðu ásökunum hans í garð bæjarstj. Reykjavíkur fyrir athafnaleysi í þessu skipasmíðastöðvar og hafnargerðarmáli í Elliðaárvogi. Það er alrangt, að bæjarstj. Reykjavíkur og hafnarstj. hafi látið nokkuð uppi um það, að þær væru ófúsar til að beita sér fyrir þessum aðgerðum, - þvert á móti, það eina, sem liggur fyrir í málinu, bendir til vilja þeirra í þá átt að hefja þarna framkvæmdir. Hitt er annað mál, að við höfum ekki verið á sama máli og þessi hv. þm., sem lýsti yfir því, að hann teldi, að það mundi verða til tafar framkvæmdum á þessum slóðum, ef allar áætlanir yrðu gerðar um þær fyrirfram. Við teljum, að slíkt hljóti að verða til fyrirgreiðslu málinu og að til þess, að framkvæmdirnar séu af skynsemi gerðar, sé nauðsynlegt, að menn geri sér grein fyrir, hvað fyrir þeim vakir um framkvæmdir á þessum stað og hvernig ein framkvæmd eigi að taka við af annarri. Í þessu felst ekki á nokkurn hátt sú hugsun, að allar framkvæmdirnar séu gerðar í einu, en það minnsta, sem menn verða að gera sér ljóst, áður en í slíkar framkvæmdir er ráðizt, er heildaráætlun um framkvæmdirnar og þar með einhvers konar kostnaðaráætlun um þessar framkvæmdir. Hafnarstj. lét hefjast handa um að gera slíka áætlun, og nú liggur hún fyrir. Það er því alveg rangt, og ég mótmæli því sem algerlega tilhæfulausu hjá hv. þm., að bæjarstj. eða hafnarstj. sé að tefja fyrir málinu og sporna gegn framkvæmd þess. Ég hef ekki þekkingu eða skilyrði til að dæma um, hvort áætlunin er reist á rökum eða, ekki, og þess vegna m. a. beitti ég mér fyrir því, að hún yrði gerð. En ég treysti fagþekkingu hv. þm. Barð., þó að hann hagi stundum orðum sínum hér á þingi öðruvísi en vera skyldi, en ég treysti því, að menn fái að njóta hans góðu skynsemi, þegar málið er sent til n., sem hann á sæti í, og einnig honum sem upphafsmanni málsins til að koma með þær aths., sem hann hefur að gera. Auk þess hefur málið verið sent til vitamálaskrifstofunnar og þannig verið fengin umsögn færustu manna í þessu efni. Að þetta sé sama og að koma í veg fyrir, að málið nái fram að ganga, slíkt nær vitanlega engri átt, og tekur ekki tali að ræða um það, og efast ég um, að hv. þm. vilji við það standa, þegar hann hugsar það betur. Annars skal ég ekki skemmta þeim illa með því að þræta við þennan hv. þm., sem mér kemur mjög vel saman við, nema þegar svona gusur koma frá honum sem nú hefur orðið. Að bæjarstj. Reykjavíkur hafi hvað eftir annað hafnað fjárveitingu frá þinginu, það er einnig algerlega út í bláinn. Það hefur ekki verið fjárveiting til þessara framkvæmda nema eitt einasta ár mér vitanlega. Þá er heimilað að veita 2 millj. kr., og þær hrökkva skammt fyrir þessum framkvæmdum, og þó að það kunni að vera of í lagt, sem ég efast um, að þessar framkvæmdir kosti 60–70 millj., þá getur munurinn ekki verið svo mikill, að þessar 2 millj. hrökkvi langt. En jafnvel þó að þessum 2 millj. hefði verið hafnað, sem ekki er rétt, þá fer því fjarri, að bæjarstj. hafi sýnt tregðu í málinu. Ég veit ekki annað en að fullur áhugi og vilji sé á að hrinda málinu í framkvæmd eftir beztu getu, og vísa ég því á bug öllum getsökum hans um það gagnstæða. Að öðru leyti vil ég biðja hv. d. afsökunar á að hafa dregið inn í málið umr. um slík sératriði, en það er hv. þm. Barð., sem einn á sök á því með því að vaða hér með illyrðum hvað eftir annað upp á bæjarstj. Reykjavíkur.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég vil segja nokkur orð út af því, sem fram kom síðast, þegar málið var til umr. Um till. hv. 6. þm. Reykv. um það, að viðhald einkafyrirtækja yrði sett í frv. og ákvæði yrðu sett um það, að vanræki einhver þetta viðhald, þá falli burt leyfi hans til að hafa það, vil ég segja, að ég er eiginlega þeirri till. samþykkur. Það er venja að hafa ákvæði í hafnarl. um það að ef einhverju hafnarmannvirki er ekki sinnt um eitthvert árabil, þá skuli það falla til hafnarsjóðs, og vil ég skjóta til n., hvort hún vilji ekki fyrir næstu umr. taka upp ákvæði í þessa átt. Það var að vísu ekki í frv. upprunalega, en ég tel vel til fallið, að þetta ákvæði kæmi þar inn. Í öðru lagi minntist hann á forgangsréttinn, og vildi ég einnig óska eftir, að það yrði tekið til greina. Bæði atriðin eru nauðsynleg og ættu þar að vera, þó að láðst hafi að setja þau inn í frv. í þess upprunalegu mynd. Þá var aðeins eitt atriði enn til viðbótar, sem ég vildi minnast á. Það er um það, hvort veita ætti einkafélögum styrk til dráttarbrautagerðar og annarrar starfsemi í Elliðaárvogi, sem hér hefur verið nokkuð rætt um. Án þess að fara langt út í það mál vil ég segja, að það er óvenjulegt og ekki almenn regla a. m. k., að einstaklingum sé veitt fé til hafnargerðar í einu eða öðru formi. Það hefur að vísu komið nokkrum sinnum fyrir, ég man eftir eitthvað 3–4 tilfellum, sem hafa verið gerð í þessa átt, en sem undantekningaratriði. Ég tel eðlilegast, að viðkomandi hafnargerðir eigi þess kost að fá styrk til þessara mannvirkja og að þau séu rekin af þeim. Hitt er að vísu til, eins og ég sagði, en ég vil heldur skoða það sem undantekningartilfelli en þá almennu reglu. Að öðru leyti vil ég þakka þær upplýsingar, sem ég fékk frá hv. frsm. n. um skilning hans á því, hversu víðtæk ábyrgðarheimild ríkissjóðs mætti vera til hafnarmannvirkja. Það má vera, að þann skilning megi lesa út úr brtt., en ég taldi þó réttara að fá yfirlýsingu um, hvernig þetta beri að skilja, og tel ég mig nú hafa fengið hana, ef enginn mælir því í gegn. Um hafnargjöld einstaklinga, sem var síðasta atriðið, sem ég minntist á í minni fyrri ræðu að þyrfti að athuga, skal ég ekki segja að svo stöddu máli. Ég tel að vísu, að sumt af því, sem stendur í þessum brtt., orki tvímælis, en vil þó ekki á þessu stigi málsins gera brtt. við þær, heldur styð að því þvert á móti, að þær verði samþ., en vil þó áskilja mér rétt til að taka þær ofurlítið betur til athugunar síðar.



Ég vil leyfa mér að beina nokkrum orðum til hv. 6. þm. Reykv., borgarstjórans, út af Elliðaárvogi. Við höfum haft þá ánægju að vera flm. saman að till., sem hratt þessu máli af stað. Þessu máli hefur verið vel tekið af ríkisstj. það sem það nær. Ég fer ekki út í skoðanamun milli hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. Barð., en ég vil gjarnan vita frá borgarstjóranum, hvort hann sér sér ekki fært að beita sér meira en verið hefur fyrir, að þetta nái fram að ganga. Vil ég í því efni benda á þau stórfelldu skipakaup, sem nú standa til, 30 togara, og hin nýju skip Eimskipafélagsins, sem munu verða miklu stærri en skip, sem hér hafa verið áður, hina nýju Esju og minni strandferðaskip. Allur þessi skipastóll kemur væntanlega hingað eftir nokkra mánuði eða missiri, og þá er svo ástatt, að ef þarf að taka skipin á land, þó að ekki sé nema vegna einfaldrar viðgerðar, þá er það ekki hægt, vegna þess að þau áhöld, sem hér eru til, eru of lítil og veikbyggð, svo að legið hefur við slysi út af því. Mér sýnist og vil skjóta því til hv. þm., að eðlilegast sé, að sömu kraftar sem starfa að þessum skipakaupum, nýbyggingarráð, fyndu hjá sér hvöt, kannske í samráði við ríkisstj. og bæjarstj., til að láta þennan óhjákvæmilega lið í skipamálum okkar komast í framkvæmd. Ég vil enn fremur heyra nánar frá borgarstjóranum, hvernig háttað sé samningum við þau einkafyrirtæki og ríkisfyrirtæki, sem nú eru byrjuð við Elliðaárvog. Það er ánægjulegt, það sem það er. Þar er Landssmiðjan að koma upp aðstöðu til að geta byggt í einu fjóra stóra vélbáta, og þar eru einnig tvö einkafyrirtæki, sem reka talsverða starfsemi og vilja gera meira, sem sýnir, að þetta er allt í samræmi við það, sem ætlazt var til í sambandi við þetta fyrirtæki, að þessi stóra skipasmíðastöð, bátasmíðastöð og viðgerðarstöð yrði sumpart eign bæjarins, sumpart eign ríkisins og sumpart einstakra manna. En mér finnst óneitanlega eðlilegt, að Reykjavík og ríkið þrýsti meira á þetta, vegna þess að ríkisstj. hefur, hvort sem það er rétt eða rangt, beitt sér fyrir stórum útgerðarplönum, og þá er bráðnauðsynlegt, að þessar framkvæmdir komi í sambandi við það, og samúð manna með þessu máli allt frá byrjun sýnir, að þetta er það, sem menn vilja láta geta. Þá vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. samgmrh. um viss framkvæmdaatriði í hafnarl. Ég vil taka dæmi um það frá mannvirkjum, sem nú er verið að vinna að, og tek ég þá fyrst Húsavíkurhöfn. Þar stendur svo á, að búið er að gera nokkuð mikið af aðalgarði hafnarinnar, en þó er meira eftir, og hlýtur það að taka langan tíma, hvað vel sem þingið gerir við höfnina í fjárveitingum. Hér til viðbótar er bryggjan mikla, sem gerð var fyrir nokkrum árum, en í hana hefur komizt maðkur, og verður henni sennilega ekki bjargað nema með því að klæða hana málmþynnum, eins og sums staðar hefur verið gert við höfnina í Reykjavík. Hæstv. samgmrh. mun vilja greiða fyrir þessu máli eins og hægt er. En það er eitt, sem er ekki nógu ljóst í l. og ég vildi fá að vita betur um, en það er, hvernig þær ýmsu hafnir eiga að fara að, meðan þær fá ekki nema part af því, sem ríkið þarf að leggja fram. Það getur kannske verið, að 800 þús. kr. gætu bjargað bryggjunni á Húsavík, og verður að taka til þess lán nema að því leyti, sem beint framlag kemur frá ríkinu. Nú vil ég fá að vita það, sem er verulegt atriði, hvernig ríkisstj. mundi greiða fyrir því, að t. d. Húsavík gæti fengið ábyrgð ríkissjóðs fyrir láni til að bjarga svona mannvirki undan skemmdum, og til að koma fram endurbyggingu, sem er undirstaða undir því, að höfnin geti borið sig, því að þegar bryggjan er komin, mun rísa þarna upp síldarverksmiðja, og er loforð um það frá síldarverksmiðjum ríkisins. En ef þessar framkvæmdir dragast fyrir fjárleysi, þá mun höfnin leggjast eins og byrði á Húsavíkurbæ, meðan hún hefur ekki nægilegar tekjur. Svona er það miklu víðar með hafnarmannvirki. Mér þætti gott að heyra, hvað hæstv. ráðh. segir, hvernig hann mundi reyna að hjálpa í þessu máli, þó að ekki komi til ríkisfjárveiting.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég vil aðeins segja örfá orð út af þessari fyrirspurn. Mér finnst það vera í beinu framhaldi af því, sem áður hefur verið rætt um þetta mál. Það er vel hægt að hugsa sér, að það yrði ekki eins árs veiting til hafnarmannvirkja á Húsavík, sem ríkissjóði ber að leggja fram, og það hefur reyndar tíðkazt svo áður og oft komið fyrir, að það hefur ekki verið. Þá verður gangur málsins sá, að viðkomandi staður fær samþykki ráðuneytisins á því verki, sem á að hefja, af hvaða tagi sem það er. Því fylgir þá kostnaðaráætlun, og útreikningur á ríkissjóðshlutanum er þá mjög auðveldur. Svo þegar fjárl. eru afgr. næst á eftir, þá sker þingið úr, hversu mikill hluti af ríkissjóðshlutanum er veittur í þeim fjárl. Ef hann er veittur til fulls, þá er ekkert meira um það að segja, en ef hann er ekki veittur til fulls, verður viðkomandi staður að fá bráðabirgðalán til þess að koma í staðinn fyrir það, sem ríkissjóður hefði á þeim tíma átt að leggja fram.

Hver borgar vextina?

Það hefur verið venja, að ríkissjóður taki engan þátt í vaxtakostnaði slíkra bráðabirgðalána, heldur verður viðkomandi staður að borga þá. Það hefur verið föst regla. Um ábyrgð ríkisins á hinum hlutanum er slegið föstu, að ríkisstj. skuli hafa heimild til að ábyrgjast hann, þó að ekki sé lagt fram að fullu fjárframlag á móti ríkissjóði. Ríkissjóður getur ábyrgzt að fullu þann hluta, sem hann greiðir ekki og viðkomandi staðir hafa til bráðabirgða útvegað eftir setningu þessara l., eða það, sem ríkissjóði ber að greiða, en hefur ekki verið sett í fjárlög.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Eg mun snúa mér að því, sem hæstv. samgmrh. ræddi um. Í sambandi við þessa nýju gr. okkar lýsti ég yfir því áður á fundi, að ég mundi taka til greina aths. hv. 6. þm. Reykv. um þetta atriði. Og ég lýsti yfir því, að mér þætti vænt um, ef menn rækju sig á einhver sérstök fyrirmæli í gildandi l., er snertu þetta, þá væri n. látin vita. Ég tók fram, að mþn. hefði ekki borið sig saman við öll l., sem felld verða úr gildi. Eg lýsti yfir fyrir hönd n., að ég mundi taka til baka brtt., er varðar lið 5 við 14. gr., vegna þess að mér hafði verið bent á í umr., að það þyrfti að athuga þetta nánar. Og ég bar mig saman við hæstv. ráðh. um orðabreyt. við þessa gr., sem er nýmæli í l. Ég geri ráð fyrir, að það flýti fyrir málinu, að brtt. var tekin til baka til 3. umr. Ég býst við, að hæstv. samgmrh. fallist á, að þetta sé rétt meðferð málsins. Ég vildi ræða sérstaklega það, sem varðar Húsavík. Fyrir fjvn. liggur atriði varðandi það mál. Ef hæstv. ráðh. liti svo á, kæmi til mála, að n. tæki það til athugunar, hvort ekki ætti að setja sérstök ákvæði í frv. viðvíkjandi því. Það liggur fyrir beiðni frá Húsavík um stórkostlegan stuðning til viðhalds hafnarmannvirkja. Ég skil hvorki núgildandi hafnarl. né þetta frv., sem liggur fyrir, þannig, að þau heimili, að styrkur sé veittur til viðhalds hafnarmannvirkja. Ef hafnarsjóður Reykjavíkur hefði á sínum tíma farið fram á fé til að gera við gamla hafnargarðinn vegna eðlilegs slits, þá hefði ekki verið tekið vel í þá beiðni. Ég tel, að ríkissjóði komi ekki við viðhald hafnarmannvirkja á Húsavík, sem búið er að byggja fyrir löngu síðan. Það verður að gera þessi ákvæði skýr í hafnarl., sem eiga að gilda fyrir allt landið. Hv. 6. þm. Reykv. var þungorður í minn garð. En það stafar af því, að hann hélt það vera mín orð, sem ég flutti hér í d. við fyrri umr. um þetta mál, en ég tók þó skýrt fram, að það væri skrif annars manns, en ekki mín orð. Hefði hann tekið rétt eftir, hvernig ég fór með það mál, hefði hann getað sparað sér mikið af því, sem hann sagði. Ég mótmæli því, að ég hafi á þessum stað eða annars staðar gert ítrekaðar árásir á bæjarstj. Reykjavíkur eða Reykjavík. Ég vil benda hv. 6. þm. Reykv. á, að ég tel það ekki fjandskap að hafa persónulega barizt fyrir því, að Reykjavík væri hækkuð upp úr 1/3 upp í 2/5. Ég held það sé öllu snúið við, ef kalla á það fjandskap. Og ég barðist fyrir því, að Elliðaárvogur væri tekinn upp sem sérstakur staður. Og samgmrh. hefur réttilega bent á, að það er algert nýmæli. Það er óvíst, að þetta sé í samræmi við anda l., en það er bókstaflega gert til þess að létta fyrir Reykjavík. Ég sé ekki, að það sé af fjandskap við Reykjavík, ef þetta ákvæði er sett. Og þótt það verði ekki samþ., þá tel ég líklegt, að mikið hægara sé fyrir Reykjavík að fá mótstöðulaust fjárframlag til Elliðaárvogs, ef hann er sérstök höfn. Eins og ég hef bent á, liggur það á valdi ráðh. og Alþ. að veita engan styrk, ef álitið er, að skilyrði séu fyrir hendi, að héraðið geti annazt þetta sjálft. Hv. 6. þm. Reykv. er maðurinn, sem færði málið inn á þessa braut, en ekki ég. Við fyrri umr. var hann að fárast yfir því, að 2 millj. væru ekki mikið upp í 70 millj. Það gaf mér tilefni til að benda á, að þessi áætlun væri sett fram til að tefja fyrir Elliðaárvoginum. Öðruvísi get ég ekki skilið tölurnar. Ég vil reiðilaust spyrja hv. 6. þm. Reykv., hvað hann haldi, að hefði orðið um þessar 400 þús. krónur, sem Reykjavíkurbær hefur fengið til sinna hafnarmannvirkja, ef þá hefði verið sett inn í þingið áætlun um, að Reykjavíkurhöfn ætti að kosta eins margar millj. og hún kostar í dag. Ég sé því ekki annað en það megi fyllilega byrja á Elliðaárvogi með þessa upphæð. Ég vil benda á, að hv. 6. þm. Reykv. hafði það ranglega eftir, að fjvn. hefði gert tilraun til að leggja til, að samþ. væri 2 millj. kr. styrkur til einstakra manna til þess að gera hafnarmannvirki þarna innfrá, sem ætlazt er til, að Reykjavíkurbær geri undir þeim l., sem samþ. voru 1943. Ef þessir menn gætu gert það, þá gæti Reykjavíkurbær það einnig, sem hefur fyrirheit um 2 millj. kr. fjárframlag og hefur auk þess heimild til að taka 3 millj. kr. lán. Ég skil ekki, hvernig hv. 6. þm. Reykv. getur skilið þetta sem fjandskap. Og ég undrast, að hv. 6. þm. Reykv. skuli taka málið upp á þessum grundvelli. En ég vil segja það fyrir mig, að ég hefði ekki viljað taka upp baráttu fyrir þessu. Ef ég hefði aftur á móti tekið upp fulla baráttu fyrir málinu hér í Reykjavík, væri það á öðru stigi. En ég er ekki í hafnarstj. og ekki heldur í bæjarstj. og hef því ekki haft afskipti af málinu. En ég veit, að sannleikurinn mun koma í ljós á sínum tíma, og hv. 6. þm. Reykv. og fleiri, sem nú eru á móti málinu, munu iðrast synda sinna. Hitt er svo annað mál, að borgarstjórinn, hv. 6. þm. Reykv., hefur talið sér skyldara að hlýða frekar rödd þess manns, sem bera á ábyrgð þessa máls gagnvart honum, og er ég ekki að lá honum það, því að hann er talinn hafa meira vit á málinu en ég og hann til samans. Hitt mun svo tíminn leiða í ljós, að það hefur verið rangt að fara eftir þeim till. Ég hef leyfi til að halda það. Mun ég svo ekki halda uppi frekari deilum um þetta atriði.



Eins og hv. þm. Barð. sagði, er það vissulega ánægjulegt, þegar menn iðrast synda sinna. Ég er því ánægður yfir því, hvernig hv. þm. Barð. ræddi málið í fyrri hluta ræðu sinnar. En þá ræddi hv. þm. málið allt öðruvísi en hann hefur gert áður hér í hv. d. Eins og ég sagði í síðustu ræðu minni, er ég ekki út af fyrir sig óánægður með þessa till. hv. þm. Þær, sem frá honum koma, eru yfirleitt skynsamlegar. Aftur á móti vill frekar bregða til beggja vona um, hvernig fer um einstök ummæli hans, og sannaði hann það einmitt í þessari ræðu sinni. Það, sem hann sagði varðandi þessa till., var rétt. Og vil ég játa, að hann hefur mikið gott til þessa máls lagt. Hins vegar skaut hinn gamli Adam upp kollinum í síðustu ummælum hv. þm. Hann bar það blákalt fram, að ég væri á móti þessu máli. Ég veit ekki, hvaðan hv. þm. kemur heimild til að mæla á þessa leið. Ég hef oft sagt við þennan hv. þm. og sýnt það, að ég vil á allan hátt greiða fyrir þessu máli. Hv. þm. hefur enga heimild til að segja, að ég sé á móti því. Hitt er rétt, að ég er á móti því, að ráðizt sé í stórt fyrirtæki áður en búið er að gera áætlun um það. Ég vil láta hina færustu menn dæma um málið áður. En ég skil það ekki, að hv. þm. skuli leyfa sér að rísa upp hér á hæstv. Alþ. og segja, að ég sé á móti þessu máli. Varðandi fyrirspurn hv. þm. S.-Þ. er það að segja, að hann mun víst hafa brugðið vana sínum, aldrei þessu vant, og ekki verið viðstaddur, þegar ég hélt þá ræðu, er þau ummæli féllu, sem hann spyr um. Og ef svo er, að hann hafi skrópað, þegar ég mælti þessi orð, þá vil ég benda hv. þm. á, að hann getur aflað sér upplýsinga um ummæli mín með því að lesa þingræðuna, sem mun liggja frammi í skrifstofu þingsins. Þar getur hv. þm, fengið allar upplýsingar.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég vil aðeins segja örfá orð í tilefni af því, sem hv. þm. Barð. sagði í sambandi við Húsavík. Hv. þm., sem sjálfur er form. fjvn., sagði, að fyrir n. lægi styrkbeiðni frá Húsavík til viðhalds hafnarmannvirkja þar. Mér skildist, að skoðun hans væri sú, að mjög kæmi til álita, hvort veita ætti fé til viðhalds hafnarmannvirkja svipað og til hafnargerðar eða stofnkostnaðar. Þar sem mér er þetta mál nokkuð kunnugt, skal ég skýra afstöðu mína í fáum orðum. Þegar bryggjan á Húsavík var byggð fyrir rúmum 10 árum, að ég ætla, var ég ekki kominn í vitamálaskrifstofuna og veit því ekki um forsögu málsins. En nokkur hluti mannvirkisins var byggður úr tré. Þessi „konstruktion“ hefur sem sagt ekki staðið sig betur en það, að nú verður að byggja mannvirkið upp að nýju, og verður því hagað á allt annan hátt en gert var ráð fyrir í upphafi. Þess vegna er hér ekki um venjulegt viðhald að ræða. Hér er um að ræða alveg nýja „konstruktion,“ hvort sem hún kann að verða gerð úr járni, stáli eða steinsteypu, en úr einhverju þessara efna verður hún að vera. Ég tel því, að þetta mannvirki eigi eins mikinn rétt á að fá styrk úr ríkissjóði og hrein nýbygging. Ég geri ráð fyrir, að menn hafi gert þessar framkvæmdir á sínum tíma eftir beztu sannfæringu og álitið, að þær mundu duga. En 1934 var einmitt mjög mikil fjárþröng og var því leitazt við að finna út hinar ódýrustu leiðir, sem eru þó venjulega hinar dýrustu, þegar til lengdar lætur. Ég tel, að þegar svona stendur á, þá beri að telja þessi mannvirki styrkhæf úr ríkissjóði, þótt ekki sé um hreina nýbyggingu að ræða. Ef líkt stendur á og í þessu tilfelli, er fjarri því, að um viðhald sé að ræða, heldur fullkomna endurbyggingu. Það hefur verið venja undanfarið að „praktísera“ hafnarl. á þennan hátt.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Ég skal ekki lengja þessar umr., en ég vil taka það fram, að mér þykir vænt um að fá þessa yfirlýsing hjá hæstv. ráðh., maður veit þá hvert maður á að halda í þessum hafnarmálum almennt. Það stendur svipað á um Stykkishólm og Húsavík í þessum málum. Mér skilst, að þar liggi fyrir að endurbyggja hafuarmannvirki, vegna þess hvað trémaðkur hefur étið viðinn.  Við hv. 6. þm. Reykv. ætla ég svo ekki að deila, en vil aðeins lesa upp hans eigin orð um þetta mál. Hann sagði, að enn sem komið væri teldi hafnarstjóri ekki rétt að byrja þar, fyrr en lokið væri við hafnarmannvirki í Reykjavík. Ég skal svo ekkert segja um það, hvort hann er persónulega í andstöðu við hafnarstjóra í þessu máli.

Þetta er rangt skrifað.

Þetta eru orð, sem eru skrifuð eftir hv. þm..Og þegar maður athugar þetta og svo það, að fyrir liggur yfirlýsing frá hv. 6. þm. Reykv. um, að Reykjavíkurhöfn sé ekki fullbyggð, þá sé ég ekki, að hægt sé að draga aðrar ályktanir af þessum ummælum en þær, sem ég hef gert, að viðkomandi aðili sé á móti því, að byggt sé í Elliðaárvogi, nema hv. 6. þm. Reykv. sé í andstöðu við hafnarstjóra í þessu máli. En ég hef sjálfur frétt af fundi, sem ræddi þetta mál, og veit, að berlega kom í ljós, að hafnarstjóri er í andstöðu við þetta mál, og hann vill fresta byggingum utan Reykjavíkurhafnar, eins og ég sagði, að hv. 6. þm. Reykv. hefði borið fram hér um daginn. Ég vildi aðeins láta þessa áréttingu koma fram.



Ég vildi aðeins víkja nokkrum orðum að því, sem hv. þm. Barð. sagði varðandi Húsavíkurhöfn. Hann sagði það vera mjög mikið vafaatriði, hvort styðja ætti þá endurbygging, sem þar er um að ræða. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir skoðun hans í þessu máli. Ég vona, að hv. þm. Barð. skilji það, að Húsvíkingar eiga ekki að gjalda þess, þótt mistök hafi átt sér stað með tréstaura þá, sem halda saman lausagrjóti, sem bryggjan er byggð úr undir plötunni. Þessir tréstaurar eru settir af sérfræðingum landsins, sem stóðu fyrir bryggjusmíðinni, og Húsvíkingar lögðu þar ekkert til. Og þar sem stjórnarvöldin tóku þessa afstöðu, segja Húsvíkingar, eigum við ekki að taka á okkur ofan á allan kostnað við bryggjuna 800 þús. krónur sem eins konar aukareikning, vegna þess að maðkarnir eyðilögðu tréstaurana. - Framkvæmdir eins og þessar yrðu óframkvæmanlegar, ef ekki er hlaupið undir bagga. Það verður hvaða stjórn sem er að gera og það eins, þótt hv. þm. Barð. ætti sæti í henni. Það er mjög mikilvægt, að Húsvíkingum sé bættur þessi mikli skaði, sem þeir hafa orðið fyrir við eyðileggingu bryggju sinnar, og það er stórvirki, ef það er líka gert á sama árinu, sem lagt er í þær aðgerðir, sem eiga að gera Húsavík að nýjum Siglufirði hvað síldarútveginn snertir. Ég þakka hv. 6. þm. Reykv. fyrir, að hann skuli hafa vísað mér í handrit ræðu sinnar, sem hann hélt um framfaravilja sinn um hafnarframkvæmdir. En ég vildi spyrja hv. þm., hvort hann hefði nokkuð á móti því, þótt nýbyggingarráð kæmi inn í þetta mál. Og ég vil benda hv. þm. á, hvort við í sameiningu ættum ekki að fara fram á, að nýbyggingarráð styddi málið af sínum mjög ríkulegu fjárráðum.

Bjarni Benediktsson Hv. þm. S.-Þ. hefur borið fram fyrirspurn. Í tilefni af því vildi ég gjarnan fá þær upplýsingar hjá hv. þm., hvernig varið sé fjárráðum nýbyggingarráðs. Ég kannast ekki við þau. Ég hugsa, að við ættum fyrst að flytja till. um að veita því fjárráð, áður en við eyðum fénu. Hv. þm. Barð. segist hafa skrifað eftir mér ummæli þau, sem hann vitnaði til. Ég er ekki að bera á móti því, að hv. þm. hafi skrifað þau niður, en hann hefur annaðhvort misskrifað þau eða ég mismælt mig í ræðu minni um daginn. En hafi ég sagt þetta, hef ég sagt það í öðru sambandi.