Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Atvmn. hefur haft til umfjöllunar þáltill. um byggðaþróunaráætlun fyrir Borgarfjarðarhrepp í Norður-Múlasýslu. N. leggur til að till. verði samþ. með þeirri breytingu sem stendur í nál. Þáltill. hljóði þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir að á árinu 1980 verði gerð byggðaþróunaráætlun fyrir Borgarfjarðarhrepp í Norður-Múlasýslu á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins í samvinnu við heimamenn. Áætlunin verði höfð til hliðsjónar við fjárveitingar og aðgerðir af opinberri hálfu í þágu byggðarlagsins.“ Undir þetta rita allir nm. í atvmn. Hv. þm. Friðrik Sophusson undirritar nál. með fyrirvara. Ég þarf út af fyrir sig ekki að hafa langt mál um þessa þáltill. Í þessum hreppi hefur verið allveruleg fólksfækkun á undanförnum einum og hálfum áratug. Hins vegar er það svo í dag, að það eru mun meiri líkur til þess að ungt fólk vilji setjast þar að og byggja sér íbúðir. Það er út af fyrir sig mikilvægt fyrir það fólk, sem vill byggja staði sem hafa átt við erfiðleika að etja, að fyrir liggi einhver skynsamleg áætlun um það, hvernig best verði komið til móts við þær þarfir sem þarf að byggja upp í framtíðinni. Með því er sköpuð meiri tiltrú til hins opinbera, opinberra aðgerða, sem annars hljóta að vera í mikilli óvissu. Það er út af fyrir sig mjög nauðsynlegt fyrir þetta fólk að vita í stórum dráttum vilja opinberra yfirvalda og fjárveitingavaldsins, Alþingis, til slíkra framkvæmda. Framkvæmdastofnun ríkisins fékk mál þetta til umsagnar og Framkvæmdastofnun hafði þá þegar byrjað nokkurt starf varðandi þetta mál. Þar kemur fram að höfuðvandinn á þessum stað sé árvisst atvinnuleysi frá nóv. og fram í apríl, þegar oft eru 20–30 manns atvinnulausir í þorpinu sem hefur 140 íbúa. Einnig kemur fram í þessu áliti, að byggðadeildin telur sjálfsagt að slík áætlun verði gerð fyrir Borgarfjörð eystra, eins og reyndar öll héruð landsins. Eðlilegt er, að áætlunargerð fyrir Borgarfjörð hafi nokkurn forgang, vegna hins alvarlega ástands. Það kemur fram í máli byggðadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins ýmislegt sem þurfi að gera og sé skynsamlegt að gera í þessu tilfelli. Á þessum stað eins og alls staðar annars staðar á landinu eru miklir möguleikar. Þar eru hins vegar erfiðleikar í hafnamálum og samgöngur á landi eru einnig erfiðar. Hins vegar hefur nýlega verið stofnað þar lítið iðnfyrirtæki sem leysti nokkurn vanda í atvinnumálum staðarins og skapaði 13 manns atvinnu. Það eru náttúruauðæfi í nágrenninu, í 20 km fjarlægð, perlusteinn sem ekki hefur verið fullkannað með hvaða hætti sé hægt að vinna, og ýmislegt fleira má telja sem gefur þessum stað möguleika. Ég vil aðeins ítreka að það er skoðun n. að þessi þáltill. verði samþykkt og áætlunargerð varðandi byggðaþróun á þessum stað landsins verði hraðað eftir því sem kostur er, þannig að fyrir liggi sem fyrst álit sérfróðra aðila um það, með hverjum hætti best verður stuðlað að uppbyggingu á þessum stað.



Herra forseti. Atvmn. hefur haft til umfjöllunar till. þá til þál. um kannanir á tekjuskiptingu og launakjörum sem hér er nú til umr. N. sendi till. til umsagnar nokkurra aðila, þ. á m. Vinnuveitendasambands Íslands, Vinnumálasambands samvinnufélaganna og Kjararannsóknarnefndar, og allir þessir aðilar mæla með samþykkt tillögunnar. N. flytur á þskj. 273 tvær brtt., sem eru um það, að í stað orðsins „nákvæmar“ í 1. mgr. komi: ítarlegar, og í öðru lagi að upphaf 2. mgr. orðist svo: „Í könnunum þessum skal m. a. hafa hliðsjón af því að upplýsa eftirtalda þætti.“ Hér er einvörðungu um orðalagsbreytingar að ræða, en efnislega er mælt með samþykkt till. Með þeim brtt., sem n. leggur til, mundi ályktunin hljóða þannig: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta framkvæma ítarlegar kannanir á launakjörum og tekjuskiptingu í þjóðfélaginu, sem mættu verða grunnur að sanngjarnari tekjuskiptingu og hagkvæmara launafyrirkomulagi. Kannanirnar skulu sérstaklega miðast við að gera grein fyrir hvort vissir hópar hafi ekki öðlast þá hlutdeild bætts þjóðarhags, sem almennt geti talist réttmæt, og skulu þannig unnar að á grundvelli þeirra megi ákveða hvaða aðferðum hægt sé að beita til að auka laun og tekjur þeirra einstaklinga eða hópa sem verst eru settir.“ Síðan kemur orðalagið eins og lagt er til af hálfu n. að upphaf 2. mgr. orðist: „Í könnunum þessum skal m. a. hafa hliðsjón af því að upplýsa eftirtalda þætti“ o. s. frv. Það er ekki ástæða til að hafa mörg orð um þetta. Hér er að mínu viti um mikið mál að ræða, nauðsynlegt mál sem gjarnan hefði mátt hafa verið byrjað á fyrr og verið komið lengra í því að kanna þann frumskóg launataxta sem í þjóðfélaginu ríkir. Og vel mætti mér segja að fengist þar leiðrétting á ýmsu sem betur mætti fara, þá væri það með öðru einhver besta kjarabótin fyrir þá sem verst er settir í dag. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri; en n. mælir einróma með að þáltill. verði samþ. með þeim tveimur breytingum sem hún leggur til á þskj. 273 að gerðar verði.



Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Karvel Pálmasyni, er hann lét svo ummælt að hér væri stórt mál á ferðinni. Það er það vissulega, og ég tel að hér sé mjög gott mál á ferðinni líka sem ástæða sé til að styðja. Ég hef áður látið það í ljós við umr. sem snertu sama málefnið í sambandi við flutning annarrar þáltill., sem er á þskj. 217 og ég flyt ásamt tveimur öðrum þm., hv. þm. Pétri Sigurðssyni og Páll Péturssyni, - ég lét þess getið þá, að hversu gott mál sem þetta væri, þá teldi ég að það væri þannig vaxið að það væri ekki líklegt til að ná þeim árangri sem að er stefnt. Og ég verð að segja það, að ég er eiginlega hissa á þeim ágætu mönnum í hv. atvmn., sem láta málið frá sér fara athugasemdalaust, með tveimur svo sem einskis nýtum brtt., sem snerta aðeins orðalag og gera það frekar óljósara að mínu mati heldur en hitt, sérstaklega önnur brtt., að upphaf 2. mgr. orðist þannig, að í könnunum þessum skuli hafa hliðsjón af því að upplýsa eftirtalda þætti, sem er heldur loðnara en það er þó í tillögunni. Mér finnst hér um það að ræða, hvort það er hlutverk Alþingis í stórum og mikilvægum málum að láta fara frá sér viljayfirlýsingu, sem í sjálfu sér er mikils virði, eða mál sem marka ákvörðun Alþingis um að ná málinu fram. Ég lét svo ummælt er ég minntist á þetta mál í umr. nú á dögunum - og þótti víst heldur ótilhlýðilega að orði kveðið hjá mér - að mér fyndist þessi þáltill. það umfangsmikil og færast það mikið í fang, að álitamál væri hvort hægt væri að taka hana alvarlega. Ég segi þetta af því að mér finnst þau mál, sem hér er um fjallað, svo brennandi og svo aðkallandi, að við þyrftum að aðhafast eitthvað strax, hafa tillögurnar afmarkaðri, tímabinda þær í þeirri von að hægt væri á næstu árum að hafa gagn af þeim við skipan launa- og kjaramála. Mig langar aðeins til að benda á t. d. 6. gr. í till. sem fyrir liggur á þskj. 14. Hún hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Að rannsaka, hvort og hvers vegna sumir hópar eru verr í stakk búnir til að ná fram bættum lífskjörum í gegnum almenna kjarasamninga, og á sama hátt að rannsaka hvers vegna öðrum hópum hefur tekist að ná mun betri kjörum en almennt þekkist í landinu.“ Og áfram 7, gr.: „Að meta heilsufræðileg, félagsleg og hagfræðileg áhrif hinna mismunandi launakerfa og vinnuaðstæðna.“ Og enn í 9. gr.: „Að leita skýringa, ef um marktækan mismun er að ræða milli launakjara einstakra byggðarlaga, atvinnuvega, verkalýðsfélaga, starfsgreina eða ólíkra rekstrarforma í atvinnurekstri.“ Þessar þrjár greinar, sem ég tek hér út úr, útheimta að mínu mati svo stórfellda og djúptæka rannsókn á allri okkar þjóðfélagsgerð, að ég hygg að það líði allnokkur ár þangað til við fáum niðurstöður, ef við fáum þá nokkurn tíma niðurstöður, af því sem þarna er mælst til að gert verði. Og enn vil ég vitna í 14. gr., með leyfi forseta, en hún hljóðar svo: „Að kanna hvaða möguleikar felast í tekjutilfærslukerfum ríkisins, t. d. skatta- og almannatryggingakerfinu, til að jafna tekjuskiptingu og stuðla að aukinni hlutdeild láglaunafólks, lífeyrisþega og annarra minnihlutahópa í vaxandi þjóðartekjum.“ Hér er það skattakerfið og almannatryggingakerfið sem þarf að brjóta til mergjar. Endurskoðun á almannatryggingakerfinu er að vísu búin að standa yfir lengi, líklega ein af þeim eilífðarskoðunum sem seint kemur nokkuð bitastætt út úr. Ég bendi aðeins á þetta hér, ekki af því að ég sé að hafa á móti þessu máli, - alls ekki. En mér sýnist það þannig lagað, að niðurstaðan verði sú sem vill oft verða um mál frá Alþingi, góð mál sem allir rétta upp hendurnar með, en eru svo meira og minna lögð til hliðar og látið sitja við orðin tóm. Ætli hér sé ekki á ferðinni upplagt verkefni fyrir félagsfræðideild Háskólans að rýna í í nokkur ár. Það yrði þá lagt undir dóm þeirra stúdentanna í félagsfræðideildinni til að segja verkalýðssamtökunum fyrir verkum, vinnuveitendum og Alþingi á hverju við eigum að byggja þarna. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta mál. Ég óska þess, að það náist fram. Í niðurlagi till. er gert ráð fyrir að niðurstöður þessara ofangreindu kannana skuli jafnan leggja fyrir Alþingi þegar þær liggja fyrir. Þetta er í rökréttu samræmi við till. Þarna er gert ráð fyrir langvarandi áframhaldandi keðjukönnun, sem mun vonandi miða áfram smáu og smáu, en ég er ekki mjög bjartsýn um að hún komi að raunverulegu gagni í náinni framtíð, nema þá einhverjir hlutar hennar. Nú standa yfir samningaumræður sem verða vandasamar og erfiðar, og ég hef lýst því yfir, að ég fyrir mitt leyti er áhyggjufull yfir útkomunni úr þeim samningum. Ég rakti það nokkuð í ræðustól á Alþingi um daginn, sem ég veit raunar að öllum er kunnugt um, hvaða vinnubrögð hafa verið viðhöfð í þessum málum og með hvaða árangri, og ég er hrædd um að nú verði mjög álíka óskapnaður og hefur komið út úr þessum kjarasamningaumræðum og skipan kjaramála á undanförnum árum. En ég skal ekki hafa uppi meira svartsýnistal um þessa till. Ég styð hana að sjálfsögðu. Ég hefði óskað að hún hefði verið afmarkaðri, hún hefði tiltekið atriði sem hægt var - ef vilji væri fyrir hendi - að framkvæma með ekki allt of löngum aðdraganda. Oft var þörf, en nú er nauðsyn.



Herra forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um kjarna þeirrar till. sem hér er flutt, en hann er að fram fari nákvæm könnun á launakjörum og tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Það hefur lengi verið skoðun mín, að til þess að allur almenningur nái áttum í þeirri kjaramálaumræðu sem stöðugt glymur í eyrum sé nauðsynlegt að gleggri upplýsingar liggi fyrir um heildartekjur hinna einstöku hópa þjóðfélagsins en nú eru handbærar. Ég segi: handbærar, því vissulega eru öll þessi atriði fólgin í þjóðfélagsgerðinni, en þeim hefur ekki fram að þessu verið safnað saman í einn stað með þeim hætti sem till. þessi gerir ráð fyrir. Það er grundvöllur skynsamlegrar umr. og umfjöllunar um launamálin, að fyrir liggi svo fullnægjandi gögn að af þeim megi ráða raunveruleg laun starfshópanna í þjóðfélaginu. Ég er á þeirri skoðun, að ef slík könnun sem hér er gerð till. um nær fram að ganga, þá muni hún leiða í ljós mörg þau atriði um kaup og kjör sem æðimörgum hafa verið hulin fram að þessu. Það er því miður svo í þjóðfélagi okkar, bæði hvað varðar lægstu laun og þau hæstu, að útreikningur þeirra er orðinn ærið flókinn og það svo í sumum starfsgreinum að fólk á ekki greiðan aðgang að upplýsingum um hvað það ber úr býtum að loknum vinnudegi. Enn fremur hefur endurgjald fyrir vinnu tekið á sig svo margar myndir að með ólíkindum er, enda fullyrt að mörg hundruð kauptaxtar séu í landinu. Umræða hefur farið fram, bæði á hv. Alþingi og utan þess, um svokallað kerfi, en það mun vera notað sem nokkurs konar samheiti á handhöfum ríkisvaldsins og stofnunum þess. En kerfisnafnið á við í víðara skilningi og nær einnig yfir þann þátt þjóðlífsins sem spannar samninga um kaup og kjör í landinu. Það virðist svo sem mjög margir starfshópar sjái hag í því að launasamningar og útreikningar launa verði sem flóknastir, því að þá séu líkur á því að meira fáist í hlut í krafti flókinna samninga. Má þar benda á ýmsa sérsamninga. Það er enginn vafi á því, að framkvæmd þessarar till. mun opna fyrir mönnum hinn raunverulega launastiga þjóðfélagsins og sýna svart á hvítu breidd hans og hvar hver og einn stendur í þrepinu. Jafnframt gerir till. ráð fyrir könnun á fjölmörgum atriðum sem taka má inn í launamyndina. Ég er þess fullviss, að allir þeir, sem vinna að samkomulagi um kaup og kjör í þjóðfélaginu, munu með þessari ráðgerðu könnun fá mikilvægt tæki í hendur sem eigi að auðvelda þeim að komast að niðurstöðum. En ekki er síður mikilvægt að á þennan hátt mun einnig allur almenningur í þessu landi fá í hendur upplýsingar sem sárlega hefur vantað í aðgengilegu formi. Kjarni málsins er að það á ekki að vera nein leyndarmál hvernig laun starfshópa eru metin í dag eða hver þau eru, enda nauðsynlegt að upplýsingar um þessi mál liggi fyrir í augljósu formi svo að kaup og kjör hætti að vera því sem næst einkamál forustumanna hinna ýmsu launþegahópa og viðsemjenda þeirra. Á ég þar aðallega við þá launahærri í þjóðfélaginu, en þegar þeir eiga í hlut er aðallega talað út og suður um prósentuhækkanir frá síðustu samningum og þess vandlega gætt að ekki birtist í fjölmiðlum hinar raunverulegu tölur. Að birtum réttum upplýsingum um launakjör og tekjuskiptingu í þjóðfélaginu er að vænta umræðna um bil hæstu og lægstu launa, jafnframt því að reynt verður að setja fram kenningar um það, hvar hver starfshópur skuli skipa sér á þann launalista. Tel ég að að þessum upplýsingum fengnum væru líkur á því, að umræður um kaup og kjör beindust meira í þann farveg að líta á launakjör landsmanna í heild meir en verið hefur. Mér þykir rétt að lokum að nefna 7. lið till., en þar er einnig minnst á heilsufræðileg, félagsleg og hagfræðileg áhrif hinna mismunandi launakerfa og vinnuaðstæðna. Um þennan lið segir síðan að vinnukjör séu launaaðstæður út af fyrir sig. Mikið rétt. En það er fleira matur en feitt ket. Hér er minnst á mál sem mér finnst að nokkuð hafi fallið í skugga hinnar stóru umræðu um launamál almennt og ekki hafi verið nægilega aðgætt á hinum fjölmörgu vinnustöðum og það þrátt fyrir það að við vildum hafa fjölda reglugerða sem koma inn á þessi efni. En þeim virðist slælega framfylgt og það að öllum líkindum vegna þess að þær stofnanir í kerfinu, sem um eiga að fjalla, eru ekki nægilega vel í stakk búnar að sinna verkefnunum. Það er skoðun mín, að næst bættum launum komi aðbúnaður á vinnustöðum, því að hvað stoðar sæmilegt kaup ef öll aðstaða á vinnustað er þannig, að hún verkar niðurdrepandi á starfsmenn og dregur úr þeim til líkama og sálar? Hér þarf að verða breyting á, og er vel ef sú könnun, sem hér er boðuð, verður til þess að leiða aðbúnað á vinnustöðum til betri vegar.



Herra forseti. Mér finnst nokkuð hafa ræst úr frá því sem áður var. Á ég þar við að það kom mér mjög á óvart þegar ég las um það, að í tíð stjórnar hinna vinnandi stétta, þegar þessi till. var fyrst flutt, fengust ekki aðrir til þess að ræða þetta mál en 1. flm., og svo mun einnig hafa verið við fyrri hluta þessarar umr. sem nú stendur yfir. Að vísu voru þá menn á mælendaskrá sem gátu ekki notað sér þann rétt sem þá gafst og vildu ekki tefja fyrir að málið færi til n. En nú hefur nokkuð lagast og áhugamenn aðrir en - eins og við erum stundum kallaðir af fjölmiðlum - verkalýðsrekendur, sem flm. þessarar till. verða að teljast til, hafa lýst skoðun sinni á þessu máli og ýmsum öngum þess. Frammíköll gáfu til kynna að það væri lítil trú á því að senda hluta þessarar till. til rannsóknar í félagsfræðideild Háskólans. Ég er hjartanlega sammála þeim sem komu fram með þá aths., tel að þá, sem þar stunda nám, ætti heldur að senda út á þennan sama vinnumarkað til nokkurs lærdóms þar. Það hlýtur samt sem áður að vekja furðu manna - og þá sérstaklega þeirra sem hafa tekið þátt í stjórnmálaumræðum á undanförnum árum, hvar meginhluti allrar umræðu snýst um efnahagsmál og þar undir launamál sem einn stærsta og þýðingarmesta lið þeirra - að till. þessi skuli ekki hafa vakið meiri athygli en hér er bent á og raun ber vitni um. Ég hélt satt að segja að það mundi heyrast meira frá þeim mönnum sem nú sitja á Alþ. og hafa unnið að þessum málum árum og áratugum saman. Það má vera að þeir séu orðnir leiðir á þessari umr. og þreyttir, hafi nóg að gera á eigin vígstöðvum, og lái ég þeim það ekki, að þurfa kannske ekki að standa öllum atriðum þessara fjölþættu mála, hvernig málin í raun eru. En það er svo annað mál og er þeirra að skýra frá því annars staðar þar sem þeir halda að skoðanir þeirra nái betri árangri. En það, sem mér finnst vera einna merkilegast við þessa till., er að henni er ætlað að hjálpa til þess að árangri verði náð í ítrekuðum tilraunum stjórnvalda, margra stjórnvalda, til þess að bæta hag þeirra sem teljast láglaunafólk. Þessar tilraunir hafa verið gerðar af aðilum um margra ára skeið. Þær hafa stundum eyðilagst af óviðráðanlegum áhrifum, stundum hafa þær verið vísvitandi eyðilagðar vegna pólitískra aðgerða í þjóðfélaginu. Þetta þekkjum við. Við vitum líka að þetta hefur mistekist m. a. vegna þess, að það hefur verið djúpstæður skoðanaágreiningur innan raða launþegasamtakanna og reyndar vinnuveitenda líka, ekki síst um ýmsar greiðslur og mat á greiðslum sem sótt er eftir að fá til launþega. Getum við t. d. bent á verðbæturnar sem virðast ætla að verða að eilífðartali og samningsefni milli þessara aðila. En alls staðar og alltaf - sama hvort spurt er um og talað um verðbætur og fyrirkomulag þeirra, hvort talað er um láglaunafólk eða einhverja aðra - þá stönsum við alltaf við þessa sömu meginspurningu: Hvað á að leggja til grundvallar í þessu mati? Þetta hefur komið inn í umr. að undanförnu í sambandi við íslenska fiskimenn, og ég hjó eftir því, þegar hv. síðasti ræðumaður benti á 7. lið þessarar till., að hann gat einmitt um vinnuaðstæðurnar. Það er kannske það sem ég sakna mest í till. þeirra félaganna, að það hefði þurft að taka og telja betur upp ýmsa þætti sem meta ætti þegar aðstæður eru metnar og áður en gengið er til samninga t. d. um launastiga. Ég ætla ekki að teygja lopann vegna till. En ég verð þó að koma fram þeirri aths. minni sem rak mig upp í ræðustólinn að þessu sinni. Ég hef lýst því yfir áður, að ég muni styðja þessa till., og ætla að gera það, jafnvel þó ég sé ekki alls kostar ánægður með hana. Ég held að með samþykkt þessarar till. séum við komin nokkuð á leið að opna umr. um þetta vandamál, og við erum að leita með samþykkt hennar að leiðum til þess að ná fram ýmsum markmiðum, sem t. d. láglaunahópar þessa þjóðfélags hafa verið að leita eftir. Hitt er svo annað, að aftur kemur upp sama eilífðarspurningin: Hvað er láglaunahópur? Um það höfum við líka rætt hér á Alþ. að undanförnu. Það sem ég hef aðallega við þessa till. að athuga, er um framkvæmd hennar. Tillögumenn ætla sér að láta ríkisstj., annaðhvort núverandi, líklega fyrrv. þegar till. var flutt, - en ríkisstj. á hverjum tíma á að framfylgja og sjá um framkvæmd þessarar till. Það hefur þegar komið fram og undir það tek ég, að það er langtímaframkvæmd að ráða fram úr og svara, leita og finna svör við öllum þeim spurningum sem hér eru lagðar fram. En það, sem veldur því, að ég dreg í efa að rétt sé að fela ríkisstj. á hverjum tíma að gera þetta, er m. a. sú staðreynd, að allir þrír hv. flm. sem þessa till. flytja - þ. á m. annar guðfaðir eða guðmóðir, ef svo á að kalla, fyrrv. vinstri stjórnar - studdu vinstri stjórnina síðustu og studdu þ. á m. að sjálfsögðu félmrh. sem átti sæti í þeirri stjórn. Sú stjórn setti með stuðningi allrar ríkisstj. og stuðningsflokka sinna brbl., en samkv. þeim átti að taka m. a. til rannsóknar ýmis af þeim þýðingarmiklu málum sem varða aðila sem um er getið í þessari þáltill. Nú gekk dómur um sum ákvæði brbl. Brbl. voru efnislega á þann veg, að einstök atriði áttu að ganga til dóms, sem og varð. En varðandi hina félagslegu hlið, sem var eitt meginmál brbl., og varðaði m. a. fjarvistir frá heimili og einangrun á vinnustað o. fl., o. fl., þá treysti dómurinn sér ekki til þess að kveða upp dóm. Í dómsorði hans segir m. a. á þessa leið, með leyfi forseta: „Dóminum var snemma ljóst, að á þeim skamma tíma, sem honum var ætlaður til verksins, var honum ofviða að framkvæma viðeigandi mat á störfum farmanna, en þeir áttu hlut í þessu tilfelli. Hér er um að ræða viðamikið starfsmat, sem ekki hefði verið gert nema með aðstoð sérfróðra manna og að undangenginni öflun margvíslegra gagna umfram það sem þegar liggur fyrir. Hefur dómurinn því ekki treyst sér til að gera verulegar breytingar á því mati á þessum atriðum, sem felst í samningum aðila frá fyrri tíð.“ Hér er auðvitað mergur málsins: Hér verða ekki kallaðir til leikmenn. Hér þarf til sérfræðinga eða menn sem hafa aflað sér sérfræðilegrar þekkingar til þess að meta þessa og aðra hluti. Þess vegna verður ekki kveðinn upp dómur eða samið á milli tveggja aðila öðruvísi en báðum aðilum sé kunnugt um hvað liggi að baki. Og því segi ég enn, að ég tel að þetta mál eigi ekki að vera hjá ríkisstj., alveg sama hverjir eiga sæti í þeirri ríkisstj., heldur eigi þetta að vera hjá öðrum aðila, - aðila sem viðkomandi samningsaðilar, þeir sem að vinnumarkaðinum standa, bera fullt traust til. Og það er m. a. þess vegna sem ég persónulega gladdist við að sjá þessa þáltill. flutta, því að hér er um gamalt áhugamál mitt að ræða, sem að vísu hefur ekki komið inn á Alþ. áður, en er nú komið fram í formi þáltill. Það mun hafa verið fyrir nær tveimur áratugum, í byr;un svokallaðra viðreisnarára, sem ég hreyfði þessu máli oftar en einu sinni opinberlega, en sérstaklega þó í tímariti sem fulltrúaráð verkalýðsfélaganna í Reykjavík gaf út um tíma. Fjallaði grein mín um hagstofnun vinnumarkaðarins. Allt það, sem hér hefur verið drepið á - og reyndar fleira sem ég gat um þá, held ég að eigi heima hjá slíkri stofnun sem aðilar vinnumarkaðarins eiga aðild að, fylgjast með að staðreyndum sé safnað saman eftir þeim leiðum sem þeir telja ekki aðeins skynsamlegar, heldur og réttar. Þar sé oddaaðili, sem vonandi gæti orðið sambærilegur núv. hagstofustjóra, en það sé meginmarkmið að slík stofnun öðlist sams konar traust og Hagstofa Íslands hefur náð í huga þjóðarinnar. Ég held að í tíð núv. og reyndar fyrrv. hagstofustjóra hafi aldrei komið fram neinar efasemdir um það, að þeir, sem þar vinna, vinni samviskusamlega og á þann veg sem embættismenn eiga og ættu að vinna. Og ég þekki til slíkra stofnana erlendis, þar sem hið sama hefur gerst. Það hefur tekist að skapa slíkt traust á slíkum vinnumarkaðsstofnunum m. a. vegna þess að þær voru í tengslum við hagstofur viðkomandi landa. Nú veit ég að hvorki flm. þessarar till. né aðrir, og allra síst ég, mæla með stofnun nýs bákns innan okkar þjóðfélags. En svo vill til, að við eigum slíka stofnun nú þegar sem við getum unnið betur upp og látið vinna að slíkum verkefnum. Og það gerum við auðvitað með því að fjölga þar starfsmönnum og láta meira fé renna til hennar. En guði sé lof, þá hefur það fé, sem þegar hefur runnið til þess aðila sem ég er hér að ræða um, sem er Kjararannsóknarnefnd, ekki komið úr ríkissjóði, heldur úr sjóðum sem byggjast upp af aðilum vinnumarkaðarins sjálfum. Ég held nefnilega að varðandi mikið af þessu starfi, alla vega því starfi sem varðar hin hagfræðilegu rök eða efnahagslegu, sé rétt að fela slíkum aðila að vinna að rannsókn og úrvinnslu þess sem við erum að leita að á því sviði. Og ég er sannfærður um það, sem hér er verið að benda á og reyndar fleiri aðilar hafa bent á nú upp á síðkastið, að ef við getum fetað okkur áfram á þessari leið, þá erum við á réttri leið. Ég minnist mjög skynsamlegrar greinar eftir Harald Steinþórsson, sem er einn af ráðamönnum í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, þar sem hann bendir réttilega á það, að við þurfum að brjóta út af þeim venjum, sem við höfum fylgt. Formaður þeirra samtaka vakti máls á því - að vísu löngu eftir að ég var með þessa hugmynd innan Alþýðusambandsins - að nauðsyn væri á stofnun sem ynni að slíkri gagnaöflun og staðreyndavinnslu. Og ég geri ráð fyrir því, að þegar menn fara að hugsa málið verði fleiri sammála okkur um að það sé nauðsyn á þessu, því að það er enginn vafi að til þess að við getum fundið út samanburð, sem alltaf verður til í öllum okkar launasamningum hér á landi, til þess að við finnum eitthvað sameiginlegt til að standa á, þá verðum við að meta hver vinnufórnin er að baki krafnanna og þeirra launa sem upp er svo staðið með að lokum. Sú fórn getur komið fram í mörgum myndum. Hún getur verið í því forminu, að viðkomandi aðili hafi þurft að skila löngu námi, hann getur borið mikla ábyrgð, hann getur staðið í hættulegu starfi, hann getur verið í starfi sem fylgir mikil vosbúð o. s. frv. En þetta verður ekki að mínu mati gert á vegum ríkisstj., hvorki núv. hæstv. né annarra. Samt sem áður greiði ég atkv. með þessari till. og tel að með því séum við a. m. k. að koma málinu á hreyfingu og að samþykkt þessarar till. geti orðið til þess, að við getum komið þessum málum áleiðis, í farveg sem við getum unað við, og geti orðið til farsældar fyrir þá sem málið stefnir að, en það eru sérstaklega launþegar þessa lands sem við hin lægri kjör búa.



Herra forseti. Ég gleymdi að geta þess hér áðan þegar ég mælti fyrir nál., að einn þeirra umsagnaraðila, sem málið var sent til, var að sjálfsögðu Alþýðusamband Íslands, og það sem meira er, allir þrír aðilarnir, þ. e. Vinnuveitendasambandið, Vinnumálasamband samvinnufélaganna og Alþýðusamband Íslands, sendu sameiginlega umsögn um málið þar sem þeir mæla með samþykkt till., en benda að sjálfsögðu jafnframt á það, sem hv. síðasti ræðumaður kom inn á, að auðvitað hlýtur það að verða svo í framkvæmd - í raun og veru hvaða ríkisstj. sem væri í landinu - að það yrði Kjararannsóknarnefnd og hagdeildir þessara samtaka, sem hann minnti á, aðila vinnumarkaðarins, sem að langsamlega mestu leyti mundu vinna þessar upplýsingar og rannsaka þær. En til þess að slíkt megi verða þarf auðvitað bæði fjármagn og aukinn starfskraft, því að það er alveg gefið mál að hér er um geysilega umfangsmikið verkefni að ræða að rannsaka þennan frumskóg allan. Ég held að menn telji að það séu um 900 eða 1000 launataxtar til í landinu innan Alþýðusambandsins, og það er augljóst að hér er mikið verk að vinna. Hvort sem menn treysta núv. hæstv. ríkisstj. vel eða illa, þá er það einu sinni svo, að það er e. t. v. nauðsynlegt í svona tilvikum og raunar fleirum að á það verði látið reyna, hvort ríkisstj. á hverjum tíma fer ekki eftir viljayfirlýsingu Alþingis. Við höfum auðvitað ótalmörg dæmi þess, að ótalmargar ríkisstj. hafa ekki virt slíkar viljayfirlýsingar. En þá er spurningin: Hvernig er hægt að koma málum þannig fyrir, að viðkomandi stjórnvöld séu knúin til þess að fara eftir þessu? Það er kannske stærsta spurningin. Og ég treysti því, að þeir aðilar hér á hv. Alþ., sem sammála eru um að þetta verk þurfi að vinna og sé nauðsynlegt, sameinist í því að knýja bæði núv. ríkisstj. - og sjái hún ekki svo til að verkinu verði lokið þegar hún fer frá völdum, þá er áframhaldið að knýja þá ríkisstj., sem tekur við, til að ljúka þessu máli. Þetta er stórmál, að draga fram í dagsljósið hver hin raunverulegu launakjör í landinu eru. En út af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði um aðdáendur og stuðningsmenn hæstv. fyrrv. ríkisstj., stjórnar hinna vinnandi stétta, held ég að hann hafi orðað það, vil ég aðeins segja það, að till. þessi eða efnislega samhljóða tillögur hafa ekki fyrr en nú fengist út úr n. í þinginu, þannig að fyrrv. ríkisstj. hefur ekki haft til þess aðstöðu að framkvæma till. sem slíka eða efnisinnihald hennar. Auðvitað hefði hún getað tekið upp hjá sér að láta vinna ýmsa þætti, en engar skuldbindingar hafði hún gagnvart þinginu, því að málsmeðferðin var slík, að málið komst ekki út úr n. Það er ekki fyrr en núna, þegar stjórnarandstæðingur er formaður í viðkomandi n., að málið fæst út. Og ég vona að málið verði afgreitt hér og síðan látið á það reyna, hvort hæstv. ríkisstj. fylgir ekki vel á eftir, með hæstv. forsrh. - sem skrifar undir nál. sem nm. - í broddi fylkingar. Við erum ekki með neitt smámenni á nál. þessarar n., hæstv. forsrh. sjálfan. Og við skulum láta á það reyna, hvort hann tekur ekki undir með okkur hinum að koma þessu í framkvæmd í reynd. Ég þarf í sjálfu sér ekki að fara öllu fleiri orðum um þetta, en ég vil fyrst og fremst bæta því við, að Alþýðusambandi Íslands var að sjálfsögðu sent þetta mál og það sendi umsögn ásamt Vinnuveitendasambandinu og Vinnumálasambandinu.  Ég er ekki sammála hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur um að þessi till. sé ekki líkleg til að ná tilgangi. Ég held að það sé mesti misskilningur. Það fer eftir því að sjálfsögðu, hvort vilji er fyrir því að framkvæma þetta, en tilgangi nær till. ef hún verður framkvæmd, það er ekkert vafamál. Þá fáum við þann grunn sem við verðum að fá til að standa á, til þess að fram í dagsljósið komi hver í raun og veru tekjuskiptingin er í þjóðfélaginu. Það er það sem fyrst og fremst verður að fá fram til þess að hægt sé að vinna út frá því og leiðrétta þá hlutina í samræmi við það sem þessi könnun leiðir í ljós.  Ég hef ekki mikla trú á og ég mæli ekki með því, að neitt af þessu sé sent til Háskólans eða félagsfræðideildar hans. Það verða ekki mín meðmæli sem þar koma til. Það má vel fara svo að það verði gert eigi að síður, en ég hef enga trú á að þaðan komi mikið flóð upplýsinga sem gott verði að fóta sig á í þessu tilfelli. Það þarf að koma annars staðar frá. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð. En ég vil ítreka það, að ég held að þm. almennt og raunar allur almenningur í landinu hljóti að geta verið sammála um það varðandi þá efnisþætti þessarar till. sem hér er lagt til að rannsakaðir verði, að nauðsynlegt er að það verði dregið fram í dagsljósið hvað þessi atriði fela í sér til þess að sjáist hvernig tekjuskiptingin er. Um þetta er vissulega deilt og hart deilt oft og tíðum, hver tekjuskipting í þjóðfélaginu er. Það væri kannske ástæða til þess að segja eitthvað fleira um þetta, en ég held að t. d. ef hv. þm. geta séð grg., þá fái menn yfirlit yfir það, sem í raun og veru þarf um þetta mál að segja. Ég vil aðeins ítreka það, að allir aðilar, sem málið snertir, þ. e. aðilar vinnumarkaðarins, mæla eindregið með því að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég undrast dálítið vinnubrögð hv. atvmn. í þessu máli. Hér liggja fyrir hv. Sþ. tvær þáltill. um nokkurn veginn sama efni og mér er því til nokkurrar undrunar að n. sá ekki ástæðu til að fjalla um báðar þessar till. í einu. Nú kann að vera að þannig sé ekki unnið hér, en ég hlýt að búast við því, að fram komi seinna nál. um till. hv. þm. Sigurlaugar Bjarnadóttur um þetta sama efni. Enn þá meira undrast ég að svo löng og mikil þáltill. sem till. þeirrar þremenninga, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur o. fl., skuli koma úr n. svo til gersamlega athugasemdalaust. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á nokkur atriði, sem væri hægt að ræða um, svo að ekki sé meira sagt. Ég get t. d. spurt hv. þm. hvernig eigi að láta meta „heilsufræðileg,félagsleg og hagfræðileg áhrif hinna mismunandi launakerfa og vinnuaðstæðna“, eins og segir hér í 7. gr., ef menn ætlast til að slíkt sé framkvæmt, og það hljóta þeir að gera ef þeir ætla að samþykkja slíka tillögu. Í 14. gr. segir, með leyfi forseta: „og stuðla að aukinni hlutdeild láglaunafólks, lífeyrisþega og annarra minnihlutahópa.“ Ég hlýt að spyrja: Úr hvaða sveit er fólk sem semur svona lagað? Halda menn að láglaunafólk á Íslandi séu einhverjir minnihlutahópar? Ég leyfi mér að fullyrða hér að ég veit betur. Og ýmislegt annað er hægt að gagnrýna sem hér stendur. Í 4. mgr. grg. stendur t. d., með leyfi forseta: „Næg atvinna síðustu áratuga hefur útrýmt almennri fátækt.“ Mér þykja það vera mikil tíðindi ef almennri fátækt er útrýmt á Íslandi. Ég er hrædd um að fátækt sé enn töluvert almenn á Íslandi. Ég vil þrátt fyrir allt þetta lýsa því yfir, að auðvitað er ekki hægt annað en að samþykkja slíka þáltill. sem þessa. Ég vil hins vegar taka undir það með þeim, sem hér hafa talað, og legg á það áherslu, að ekki verði stofnað nýtt „apparat“ í kringum slíkar umfangsmiklar rannsóknir. Stundum finnst manni að bráðum verði stór hluti þjóðarinnar önnum kafinn við rannsóknir, og við erum ekki svo mörg að ég held að við vitum nú töluvert um okkur sjálf þegar öllu er á botninn hvolft. Hitt kemur mér svo á óvart, að engan skyldi langa til að koma með þáltill. í leiðinni um að rannsaka hinn hluta þjóðarkökunnar, þjóðarframleiðslunnar, eins og hv. þm. Karvel Pálmason mundi orða það þegar honum tekst upp um hinar vinnandi stéttir, að kjör þeirra, sem taka hin hlutann af kökunni, yrðu könnuð. Mikið dæmalaust væri gaman að fá að vita hvað fjölmargir Íslendingar fá í umboðslaun fyrir áfengi og tóbak án þess að vinna nokkurn tíma handarvik við það. Mikið dæmalaust væri gaman að vita hvað er mikið af íslenskum peningum, þ. e. peningum sem Íslendingar hafa unnið fyrir, í erlendum bönkum. Það er þetta fólk sem ég hefði áhuga á að láta kanna. Ég held að ég viti nokkurn veginn hver eru kjör íslenskrar alþýðu, íslenskra launamanna. Ég veit nokkurn veginn hvað það kostar fyrir þá að fá sér íbúð. Og ég veit líka að það er alveg sama hvað há laun þeir hafa, þeir geta ekki hugsanlega leyst húsnæðismál sín á þeim grundvelli sem þeir verða nú að gera. Allt þetta væri skemmtilegt að fá kannað. Og það fer ekki hjá því, að manni finnist svona till., sem ég efast ekki um að er vel meint, verka svolítið yfirborðskennd á fólk sem hefur unnið um árabil við það að tala við fátækt íslenskt fólk. Ég get sagt hv. þingdeild heilmikið um það án allra rannsókna, og ég er alveg sannfærð um að hagstofustjóri og hans starfslið og Kjararannsóknarnefnd, - allt þetta fólk veit heilmikið um þetta. Það er hitt fólkið sem við vitum ekkert um, sem fær að ég hygg miklu stærri hluta af því sem íslenskt fólk vinnur fyrir og framleiðir.



Herra forseti. Út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði um að undrast vinnubrögð nefndarinnar, þá skýtur þar skökku við miðað við þær umr. sem hér fóru fram í gær. Þá var verið að ásaka nefndir fyrir að starfa ekki. Hér kemur nú fram ásökun um að nefndir skuli afgreiða mál fljótt frá sér. Till., sem hér um ræðir, var lögð það snemma fram á þinginu að sú till., sem hv. þm. vitnaði til, var ekki komin til umr. hér í þinginu þegar búið var að afgreiða þessa till. úr n., þannig að ég held að þessi ásökun hv. þm. falli. um sjálfa sig. Hins vegar hef ég ekkert við aths. hv. þm. að athuga annað en það, að stjórn BSRB, sem málið fékk til umsagnar, hefði átt að hagnýta sér þá aðstöðu og senda umsögn um málið til viðkomandi n. og gera þær aths. sem henni þótti ástæða til. Því var ekki sinnt, þannig að ég tek ekki mjög alvarlega þó að í sumum tilfellum séu réttmætar aths. við kannske ýmsa hortitti í grg. eins og alltaf vill koma fyrir. En það er að sjálfsögðu hægt að laga. Varðandi hina hópana, sem hv. þm. nefndi, þá ætla ég ekki að bera á móti því, að hv. þm. veiti mikið um þessi mál, en hvort sú vitneskja er öll saman rétt, það er svo annað mál. Það verða menn að gera upp við sig, hvort þeim finnst viðkomandi manneskja hafa rétta vitneskju eða ekki. En sjálfsagt veit hún mikið. En er nú ekki æskilegt fyrir okkur hina, sem kannske vitum minna en þessi hv. þm., að fá það fram í dagsljósið til þess að fóta okkur á og beita sem rökum? Ef þessir hópar, sem hv. þm. er að tala um og hún vill fá rannsakaða, hafa talsvert meira í sinn hlut en hinir, sem við viljum leiðrétta kjörin fyrir, er þá nokkuð fráleitt að við fáum eitthvað í hendur til þess að sýna fram á og rökstyðja með að það þurfi að breyta tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu, - ekki bara vitneskju eins og eins hingað og þangað, heldur fáum við það frá hlutlausum aðila á borðið, hver tekjuskiptingin er, og getum fótað okkur á því og beitt því sem rökum í þeirri baráttu sem er um skiptingu á þjóðarkökunni. Því má svo bæta við, að þeir hv. þm., sem hafa áhuga á því að athuga eitthvað annað í tekjuskiptingu, geta að sjálfsögðu borið fram till. um það í þinginu, meðan þeir sitja þar a. m. k., þannig að það ætti ekki að vera vandamál. En það er ástæðulaust að vera að ásaka hina fyrir að bera fram þau hugðarefni sem þeir hafa til þess að fá umræðu um jafnmikilvægt og stórvægilegt mál eins og hér er um að ræða.



Herra forseti. Við fimm þm. Suðurlandskjördæmis höfum leyft okkur að flytja á þskj. 306 till. til þál. um hafnargerð við Dyrhólaey. En ég vil taka fram, að þegar þessi till. varð til og fór í prentun var hv. 4. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, erlendis svo að ég gat ekki haft samráð við hann um tillögugerðina. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fram fara á árunum 1980–81 fullnaðarrannsókn á hafnargerð við Dyrhólaey. Þær áætlanir, sem fyrir liggja, verði endurskoðaðar og notagildi hafnarinnar endurmetið, m. a. með tilliti til útflutnings á Kötluvikri í miklum mæli.“ Till. varðandi hafnargerð við Dyrhólaey er ekkert nýmæli hér á hv: Alþingi né utan þess síðustu hundrað árin og raunar lengur. Kemur það vitanlega til vegna þeirrar sérstöðu sem Suðurland hefur haft vegna hafnleysis á hinni löngu suðurströnd landsins. Í Landnámabók segir að svæðið milli Hornafjarðar og Reykjaness hafi síðast albyggt orðið vegna þess að - ef ég má vitna, með leyfi hæstv. forseta, í þá ágætu bók Landnámu: „þar réð veður og brim landtöku manna fyrir hafnleysis sakir og öræfis.“ Þessu máli mun svo fyrst hafa verið hreyft, svo ég hafi spurnir af, fyrir hvorki meira né minna en 200 árum. Lýður Guðmundsson sýslumaður í Vík flutti þetta mál, athuganir á lendingarbótum á þessu svæði, við dönsku stjórnina árið 1780. Og mér er til efs að nokkurs staðar annars staðar á Íslandi hafi verið farið að hugsa um hafnarbætur á þeim árum. Heimildir munu vera til um það, að danska stjórnin hafi lofað að athuganir og mælingar skyldu fara fram á því sumri við Dyrhólaós og hjá Bakkahjáleigu í Landeyjum. Á fyrsta sýslufundi Vestur-Skaftafellssýslu, sem haldinn var á Kirkjubæjarklaustri árið 1874, kom málið fram í formi bænarskrár til konungs um að láta rannsaka aðstæður til hafnargerðar við Dyrhólaey. Konungur, eða danska stjórnin, tók málinu vel og fól yfirmanni á dönsku herskipi athugun málsins. Hann mun hafa fengið fyrirmælin svo síðla sumars að hann treysti sér ekki til að framkvæma þau á því sumri. Málinu mun svo ekki hafa verið fylgt eftir á næsta sumri og varð ekkert úr því að athugun færi fram. Málið einfaldlega gleymdist eða strandaði í kerfinu, og er það raunar algengt enn í dag. Áhugi Skaftfellinga á þessu máli var þó svo mikill, að þeir höfðu safnað talsverðu fé til hafnarbóta á þeirra tíma mælikvarða, en því var svo skilað aftur eftir nokkur ár þegar ekkert varð úr framkvæmdum. Árið 1901 var svo málið í fyrsta skipti lagt fyrir Alþingi. Erlendur maður, búsettur bóndi uppi í Borgarfirði, var með ráðagerðir um að stofna til togaraútgerðar með erlendu fé og gera út sextán togara, ef félagið fengi rétt til þess að veiða í landhelgi fyrir Suðurlandi. Þáverandi þingmaður Vestur-Skaftfellinga, kunnur þingskörungur, Guðlaugur Guðmundsson, síðast bæjarfógeti á Akureyri, flutti með samþykki sýslunefndar Skaftafellssýslna till. um að undanþágan yrði veitt um tiltekinn tíma gegn því, að togarafélagið bætti þann skaða sem fiskveiðar sýslnanna hugsanlega yrðu fyrir, og í öðru lagi, og það var aðalatriði málsins, að leyfishafi, togarafélagið, gerði trygga höfn við Dyrhólaey. Um þessa undanþáguheimild urðu langar og harðar umræður í Nd. Alþingis og svo fór að frv. var fellt með 10 atkv. gegn 10. Ég hef leyft mér að segja þessa merkilegu sögu í stórum dráttum. Hún sýnir í raun og veru hversu brýnt hagsmunamál þessi hafnargerð hefur verið og er enn fyrir þau héruð sem þarna eiga hlut að máli. Á síðari árum hafa svo margar till. komið fram hér á hv. Alþ. um rannsókn á hafnargerð á þessum stað og skal ég ekki rekja þær. Talsverðar og væntanlega allítarlegar rannsóknir hafa farið fram á hafnarstæðinu við Dyrhólaey á síðari árum. Þær rannsóknir benda til eða sanna raunar að þar megi vel gera höfn. Hins vegar yrði hér um dýr mannvirki að ræða og kemur það engum á óvart sem þekkir aðstæður á suðurströnd Íslands. Það hefur komið fram af hálfu stofnana og embættismanna, sem um þetta mál hafa fjallað, að hafnargerð þessi yrði ekki arðbær framkvæmd, og er þá málið metið út frá því sjónarmiði að fjármagnið skili arði, að höfnin borgi sig á tiltölulega skömmum tíma eða geti sjálf staðið undir því fjármagni sem bygging hennar kostar. Gegn þessu gilda að mínu mati og eru enn í fullu gildi þau rök sem fram að þessu hafa verið færð fyrir nauðsyn hafnargerðar á þessum stað. Það vantar höfn á austurhluta Suðurlands til þess að auka og efla atvinnu á svæðinu, m. a. til þess að það unga fólk, sem þar elst upp, geti fengið atvinnu í heimabyggð sinni, ef það óskar þess, eða þá rekið atvinnufyrirtæki, ef það fer út á slíka braut. Við þurfum fjölbreyttari og meiri atvinnu á þessu svæði á Suðurlandi, ef við viljum og ætlum okkur að halda byggðinni við og efla hana, ef við ætlum okkur að byggja landið allt. Og við megum aldrei meta gildi neins máls eingöngu eftir því, hvernig hægast sé að ávaxta fjármagn á sem skemmstum tíma. Við megum aldrei gleyma hinum mannlega og félagslega þætti. Tilefni þess, að þessu máli er nú enn á ný hreyft hér á hv. Alþ., er það, eins og kemur fram í grg. fyrir till., að nú er fram komin ný ástæða til þess að hyggja að þessu máli, er gerir hafnargerðina nauðsynlegri og þó einkum arðbærari en áður hefur verið talið. Á ég þar við rannsóknir þær og kannanir er Jarðefnaiðnaður hf. hefur látið gera á útflutningi Kötluvikurs og jafnvel annarra jarðefna í stórum stíl. Þýskir aðilar hafa sýnt þessu máli áhuga. Þeir hafa rannsakað vikurinn og telja að hann standist kröfur þýskra staðla um léttsteypu. Nothæft byggingarefni er að ganga til þurrðar úti í Evrópu. Magn vikurs á Mýrdalssandi er óhemjumikið og mun duga í mörg hundruð ár með miklum útflutningi. Athuganir þær, sem gerðar hafa verið á því, hvernig koma mætti vikrinum um borð í skip úti fyrir sandinum með færiböndum eða dælukerfi, benda til þess að þau mannvirki yrðu mjög dýr vegna aðstæðna við ströndina. Hins vegar er stutt af Mýrdalssandi til Dyrhólaeyjar og væri því ekki mikill kostnaður við að flytja vikurinn þangað á bílum, enda þá sjálfsagt að athugað yrði í sambandi við það, hvort ekki væri rétt og sjálfsagt að færa þjóðveginn í Mýrdal og gera göng í gegnum Reynisfjall. Kæmi höfn í Dyrhólaey yrði það líka arðbær framkvæmd. En allir, sem þarna eru kunnugir, vita hversu mikil samgöngubót það yrði vegna allra flutninga austur þar og allt til Austurlands, enda yrði þá snjóþyngsti kaflinn á þjóðveginum um Mýrdal lagður niður. Það þarf varla að taka fram, að óhugsandi er að flytja vikurinn alla leið til Þorlákshafnar, sem er næsta höfn nú, vegna vegalengdar. Miðað við þá útreikninga og till. um hafnargerðina, er fyrir liggja og gerð hafa verið af opinberum aðilum, Vita- og hafnamálastjórn og framkvæmdadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, og miðað við að tæknilegar forsendur þeirra séu réttar, er talið líklegt af verkfróðum mönnum, sem ég hef rætt um þetta við, að um ein millj. tonna af vikri til útflutnings árlega geti farið langt með að standa undir byggingu hafnarinnar. Og þá kæmu til viðbótar öll önnur not hafnarinnar. Nauðsyn ber til þess að efla og mynda nýjar gjaldeyrisskapandi atvinnugreinar á Íslandi, gera framleiðslu þjóðarinnar fjölbreyttari, auka þjóðarframleiðsluna svo að meira verði til skiptanna. Því ber að veita athygli og rannsaka til hlítar alla nýja möguleika til aukins útflutnings. Útflutningur Heklu- og Kötluvikurs og e. t. v. fleiri jarðefna gæti orðið þýðingarmikill þáttur í gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Engin ástæða er til annars en að nýta þessi jarðefni eins og aðrar auðlindir landsins. Óhemjumikið magn er til af þessum jarðefnum á Suðurlandi og vafalaust viðar. Á Mýrdalssandi hefur verið giskað á að séu allt að þúsund millj. rúmmetra af nýtanlegum vikri eða jafnvel meira. Það mundi endast til útflutnings í mörg hundruð ár. Auk þess er hætt við að eitthvað gæti bæst við á næstu öldum þannig að framleiðsla náttúrunnar sjálfrar haldi áfram af og til svo lengi sem eldvirkni verður á þessu landi. Útflutningur vikursins mun auka atvinnu í nálægum byggðarlögum, sem sannarlega er ekki vanþörf á, og það án þess að nokkuð sé frá öðrum tekið eða það rýri í nokkru hlut annarra byggðarlaga. Eftir því sem nýtanlegt byggingarefni minnkar úti í Evrópu mun eftirspurnin eftir íslenskum vikri til bygginga þar vaxa. Vikurinn mun því hækka í verði á komandi tímum. Þó að aðallega muni nú rætt um útflutning á óunnum vikri, þá þarf svo ekki að verða um alla framtíð, heldur getur hér vaxið upp mikill byggingariðnaður úr Kötluvikri við væntanlega Dyrhólahöfn, að því tilskildu að Íslendingar geti einhvern tíma lært að ná þeim tökum á efnahagsmálum sínum að um slíkan útflutning eða annan á iðnaðarvörum geti orðið að ræða. Eins og ég hef tekið fram hefur af ýmsum verið talið að sú hafnargerð, sem hér er rætt um, væri ekki þjóðhagslega arðbær. Við flm. þessarar till. teljum að hafi svo verið, þá sé það viðhorf nú gerbreytt, jafnvel geti verið vafasamt hvort þjóðin hafi efni á öðru en að gera þarna höfn. Allar líkur benda til þess, að hafnargerðin sé nú mjög arðbær. Og til þess að fá úr því skorið er till. þessi flutt. Ég hef lokið máli mínu, en vil leggja til að að lokinni þessari umr. verði till. vísað til atvmn.



Herra forseti. Ekki kvaddi ég mér hljóðs til þess að mótmæla einu eða neinu í ræður flm., hv. þm. Siggeirs Björnssonar. Þetta var - án þess að ég sé neinn umsagnaraðili um ræður - ákaflega skýr og fróðleg lýsing á sögu þessara rannsókna og þess draums Sunnlendinga um höfn fyrir Suðurlandi. Þarna hafa farið fram ákveðnar rannsóknir og hér er farið fram á að fela ríkisstj. að láta fara fram á árunum 1980–81 fullnaðarrannsókn á hafnargerð við Dyrhólaey. Að vísu liggja fyrir gamlar áætlanir um kostnað við þessa höfn sem, ef ég man rétt, er upp á tugi milljarða. En hitt kemur fram bæði í grg. og í ræðu frummælanda, að aðstæður eru nokkuð breyttar, þar sem þarna skapast gífurlegir möguleikar á útflutningi. Vissulega greiði ég fyrir því, að till. fari til n. og fái athugun. Ég vil þó aðeins minnast á eitt atriði, því að þetta rifjar upp fyrir mér gamalt atvik. Á þessu hv. Alþ., fyrir u. þ. b. 20 árum, flutti Karl heitinn Guðjónsson till. nokkuð svipaðs eðlis efnislega hvað það snertir að láta fara fram rannsókn á hafnarstæði við Dyrhólaey eða á öðrum stað á Suðurlandi. Þessi till. var samþykkt. Svo leið ár. Svo leið annað ár. Svo leið hálfur áratugur. Ég held að það hafi ekki komið fram fyrr en í Vestmannaeyjagosi, að þó að svona ályktunartill. hefði verið samþykkt, þá hefði Hafnamálastofnunin ekki gert nokkurn skapaðan hlut - ekki nokkurn skapaðan hlut um árabil. Ég vil því minna á - þó að ég sé ekki að ásaka flm., fjarri því, ég veit að það er ekkert nema gott sem fyrir þeim vakir - að það virðist oft ákaflega mikið á það skorta að þáltill. séu framkvæmdar, sbr. þáltill. Karls heitins Guðjónssonar, sem lá í salti hjá hafnamálastjóra um árabil. Og loksins - ég held, eins og ég sagði að það hafi verið þegar Vestmannaeyjagos kom - var farið að rannsaka þessi mál. Þessar rannsóknir hefði verið hægt að framkvæma miklu fyrr. Að vísu hef ég ekki vitað Vestmanneyinga vera kappsama í þessu, þó að Karl heitinn Guðjónsson hafi verið Vestmanneyingur og borið þetta fram, en ég held að þetta sé ákaflega stórt mál, að vísu gífurleg fjárfesting, en jafnframt möguleikar á gífurlegri framleiðslu og útflutningi. Ég óttast það bara, þó að þessi þáltill. verði samþykkt, að svo verði ekkert meir, fyrr en kannske flm. eða aðrir fara að athuga þetta eftir næsta kjörtímabil. Ég vil þess vegna - þó að það sitji kannske ekki á mér sem nýliða - vara hv. flm. við því, að ef þeir gera ekki einhverjar sérstakar ráðstafanir, þá er engin trygging fyrir því, að þessi till. verði neitt annað en marklaus samþykkt frá Alþ., - að vísu ekki alveg marklaus, því að Alþ. meinar sjálfsagt allt gott með henni, en framkvæmd þál. um svona rannsóknir er, eins og fyrri till. um þetta mál bera með sér, í ákaflega mikilli óvissu. Ég veit ekki hvernig því mætti breyta. Það mætti athuga það í n., hvort setja ætti í þál. ákvæði um að hafnamálastjóri eða Hafnamálastofnunin skuli hafa skilað áliti eigi síðar en einhvern tiltekinn dag. Ég vil aðeins gera þessa stuttu aths. um leið og ég lýsi yfir stuðningi mínum við tillöguna.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 7. þm. Reykv. fyrir þessa ágætu ábendingu og stuðningsyfirlýsingu við þessa till. Eins og fram kom í máli hans og ræðu frsm. er búið að tala lengi um þetta og án þess að mikill árangur yrði. Hins vegar hefur síðustu árin samt þokast nokkuð í þá átt, að menn geri sér ljóst hvaða möguleikar eru þarna fyrir hendi, því að eftir ítrekaða samþykkt hér á Alþ. um að svo skuli gert er vita- og hafnamálastjórn nú búin að gera till. um höfn við Dyrhólaey, - höfn þar sem gætu lent allt að 60 þús. tonna skip. Bæði liggur því fyrir að þetta verk er framkvæmanlegt og líka nokkrar hugmyndir um hvað það muni kosta. Eins og fram kemur bæði í till. og hjá frsm. liggur fyrst og fremst fyrir að meta arðsemi þeirrar framkvæmdar, sem till. fjallar um, með tilliti til þessara nýju möguleika, þ. e. útflutnings á vikri af Mýrdalssandi. Hér voru á s. l. ári fulltrúar frá þýsku fyrirtæki sem lýstu yfir miklum áhuga á að fá vikurinn, og það er enn haldið sambandi við þá og þess vænst að úr því geti orðið, ef möguleikar skapast til að skipa honum út. Vitanlega er miklu æskilegra að hægt væri að leggja fjármagn í að byggja varanlega höfn en að setja upp einhver útskipunarmannvirki fyrir vikurinn sem eingöngu nýttust í því skyni og hefðu örugglega takmarkaðri endingu, þannig að miklu meiri endurnýjun þyrfti á þeim en á varanlegri höfn. Það, sem fjallað er um í þessari till., er að fá fram mat á því, hvort þarna sé ekki um verkefni að ræða sem væri sannarlega mjög æskilegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði, fyrir utan þá miklu þýðingu sem þetta hefði fyrir aðliggjandi héruð, eins og hér hefur verið rakið.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að taka undir mál þeirra þm. sem á undan mér hafa talað um þessa ágætu þáltill. okkar Sunnlendinga. Sérstaklega vil ég þakka hv. þm. Siggeiri Björnssyni fyrir hans ágætu ræðu. Ég get verið alveg sammála 7. þm. Reykv. Ég hef alltaf efast um ágæti þáltill. yfirleitt, hvað af þeim verður og hvaða gagn verði að þeim. Og sannarlega væri ástæða fyrir okkur Sunnlendinga nú að vinna að því, að gagn verði að þessari þáltill. og þessum flutningi. Hann vék vafalaust að mér þar sem hann efaðist um áhuga Vestmanneyinga á hafnargerð við Dyrhólaey. Þó má nú með sanni segja að Karl Guðjónsson sýndi áhuga sinn og nú ég með því að vera með í þessum tillöguflutningi. En svo vill nú til, að margur Vestmanneyingurinn á rætur að rekja einmitt til Skaftafellssýslu. Áhugi minn skapast að vissu leyti af því, að það var mikið rætt um það í Vestmannaeyjagosinu að flytja út Heimáey, selja hana eða það sem við hana bættist og fá fyrir hana mikla peninga. Maður las um það t. d. í merkum bandarískum tímaritum, eins og Time, að við gengjum á milljónum af dollurum. Satt að segja hitnaði manni um hjartaræturnar þegar maður var að hugsa um hvað marga dollara maður hefði undir fótum. En nú er möguleiki á því, að því er virðist, að flytja Heklu gömlu út. Og hvers vegna ekki að selja hluta af henni, það sem hún er að spúa yfir okkur öðru hverju? Ég sé ekkert því til fyrirstöðu. Hér er ekki um það að ræða, eins og áður hefur verið, að reisa hafnarmannvirki til fiskveiða eða fiskihöfn. Fyrst og fremst er þarna um að ræða hluta af því merkilega starfi sem unnið hefur verið að á undanförnum árum í jarðefnaiðnaði. Mér finnst að þar hafi verið unnið kannske merkilegra brautryðjendastarf en maður hefur viljað viðurkenna og komið hefur fram. Og mér finnst full ástæða til þess einmitt nú að fela hafnamálastjórninni að gera þá athugun sem áður hefur verið um rætt, einmitt um möguleika til hafnargerðar við Dyrhólaey. Þarna er um það að ræða að byggja þarna mannvirki strax þegar ástæða þykir til, vegna þess að hægt er að selja bæði iðnaðarvörur, sem framleiddar verða úr þessum vikri, og eins vikurinn sjálfan á evrópskum markaði. Það er rétt, sem kom fram hjá 7. þm. Reykv., að þegar við bjuggumst við því í Vestmannaeyjagosinu, að Vestmannaeyjahöfn lokaðist, þá fórum við að leita eftir þeim athugunum sem gerðar hefðu verið á suðurströnd landsins samkv. áður fluttum tillögum þar um. En þegar til átti að taka fundust þær engar. Þær rannsóknir eða árangur af þeim fannst ekki. En ég vona að við Sunnlendingar, sem þessa tillögu flytjum, höfum þá mannrænu í okkur að fylgja því eftir að þessi rannsókn verði gerð, hvort sem hún verður gerð á þessu og næsta ári, eins og gerð er tillaga um. Ég býst varla við því að framkvæmdin verði svo hröð, en ég vonast til þess, að á næstu árum verði veitt fé til þessarar rannsóknar og að undirbúningsvinna að hafnargerð verði tilbúin þegar til þarf að taka vegna útflutnings á Heklu gömlu.