Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að þegar greidd hafa verið atkvæði um sex fyrstu dagskrármálin verður gert 20 mínútna hlé á fundinum að beiðni formanna þingflokka. Forseti biður þingflokksformenn að koma til fundar í forsetaherbergi ásamt hæstv. sjútvrh.

Herra forseti. Með brtt. eru stigin mjög mikilvæg skref í umferðaröryggismálum til að sporna gegn ölvunarakstri. Allt að fimmta hvert banaslys má rekja til ölvunaraksturs og árlega eru allt að 2.500 manns teknir vegna gruns um ölvun við akstur. Allar innlendar og erlendar rannsóknir styðja þessa leið en í Svíþjóð minnkaði ölvunaraksturinn um 30% þegar leyfilegt vínandamagn í blóði var fært niður eins og hér er lagt til. Ég sé enga ástæðu til þess að bíða eftir að embættismenn dómsmrh. gefi þinginu grænt ljós í þessu brýna umferðaröryggismáli og segi já.

Virðulegi forseti. Þetta mál var rætt sérstaklega í allshn. og hefur verið upplýst að hæstv. dómsmrh. hefur nú skipað starfshóp sem mun kanna þetta mál sérstaklega og mun væntanlega skila skýrslu um það næsta haust. Við teljum því í meiri hluta allshn. að þessi brtt. sé ekki tímabær.

Herra forseti. Áður en atkvæðagreiðslan hefst er rétt að taka það fram varðandi fyrri mgr. 2. gr. frv. til laga um kjaramál fiskimanna á þskj. 1023 að við nánari athugun hefur komið í ljós að kjaraáhrif þess ákvæðis eru nokkuð víðtækari en að hafði verið stefnt. Því hefur verið tekin ákvörðun um það að því verði beint til hv. sjútvn. sem væntanlega fær þetta frv. til meðferðar að lokinni 1. umr., að efnisákvæði fyrri mgr. 2. gr. verði breytt þannig að það taki einungis til rækjuveiða.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða tillaga um að veitt verði afbrigði við málsmeðferð á frv. um kjaramál sjómanna. Þetta tengist atkvæðagreiðslu um afbrigði fyrir þremur öðrum þingmálum kenndum við þríhöfðanefnd ríkisstjórnarinnar. Þingflokkur jafnaðarmanna styður að þríhöfðamálin komi hér nú þegar til umræðu. En við styðjum ekki að frv. um kjaramál verði veitt afbrigði. Það frv. felur í sér lögfestingu á kjarasamningi og bann við verkföllum. Þingflokkur jafnaðarmanna er andvígur fjölmörgum ákvæðum þess frv. Frv. sjálft er mjög gagnrýnisvert. Yfirlýsing hæstv. sjútvrh. Þorsteins Pálssonar er til bóta en 2. gr. frv. er forkastanlegt og alvarlegt inngrip í kjaramál viðsemjenda. Í ljósi þess að þessi fjögur mál koma saman að miklu leyti til umræðu greiðum við því ekki atkvæði að frv. um kjaramál fái flýtimeðferð en munum styðja að hin þingmálin þrjú komi til umræðu.

Herra forseti. Við kjósum að greiða ekki atkvæði með því að þetta frv. um lög á kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna verði tekið fyrir með afbrigðum. Með því mótmælum við þeirri lagasetningargleði sem hæstv. ríkisstjórn hefur endurtekið orðið uppvís að. Þetta er í annað sinn á skömmum tíma sem hæstv. ríkisstjórn leggur fram frv. til að taka samningsréttinn af mönnum og binda enda á lögmætar aðgerðir í kjaradeilu með lagasetningu á Alþingi. Eins er ljóst að í þessu frv. eru mjög umdeild atriði sem mikil andstaða er við. Frv., eins og það er lagt fram, boðar í 2. gr. íhlutun í tugi kjarasamninga hvað varðar ákvæði um fjölda í áhöfn og skiptahlut, þó að hæstv. sjútvrh. hafi að vísu hér áðan boðað breytingar sem eru til bóta á þessu atriði. Eftir stendur að til stendur að afnema samningsrétt og verkfallsrétt sjómanna í tvö ár. Með vísan til þessa greiðum við ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur margoft sýnt að hún er ekki vönd að virðingu sinni. Og núna sýnir hún það með eftirminnilegum hætti með því að biðja þingheim allan að styðja flýtimeðferð á lagafrv. sem bannar sjómönnum lýðræðislega réttindabaráttu í tvö ár eða til aldamóta. Þetta get ég að sjálfsögðu ekki stutt og ég mótmæli siðlausum vinnubrögðum þessarar siðlausu ríkisstjórnar í þessu máli. Ég vek athygli á því að þegar hagsmunum fjármagns og stórfyrirtækja er ógnað er ríkisstjórn Davíðs Oddssonar alltaf reiðubúin að þjóna þeim.

Virðulegi forseti. Eins og aðrir þingflokkar stjórnarandstöðunnar þá munum við kvennalistakonur ekki styðja það að frv. um kjaramál fiskimanna fái flýtimeðferð á Alþingi. Það er algerlega óásættanlegt að samningsrétturinn sé tekinn af sjómönnum með lögum enn einu sinni. Að sjómenn og útgerðarmenn geti ekki leitt sín kjaramál til lykta á eigin forsendum sýnir okkur í hvaða óefni er komið með hið lagalega umhverfi þessarar stéttar. Þetta er algerlega óviðunandi og því munum við sitja hjá við því að veita þessu flýtimeðferð.

Herra forseti. Það er greinilegur ásetningur ríkisstjórnarinnar að leyfa sjómönnum ekki að semja. Þegar verkfall sjómanna hafði staðið í tæpa viku í febrúar var komið fram frv. um stöðvun. Nú hafði vinnustöðvun varað í rúma viku þegar ríkisstjórnin ákvað að skipa kjarasamningum sjómanna með lögum. Í bæði skiptin hefur flumbrugangurinn verið slíkur að ríkisstjórnin hefur mátt draga annaðhvort frv. eða efnisatriði þess til baka. Það er algerlega óviðunandi að sjómenn skuli ekki fá frið til að semja um kjör sín vegna afskipta ríkisstjórnar Íslands. Hér er með því frv. sem liggur fyrir um kjaramál fiskimanna verið að grípa inn í kjaradeilu. Það eru forkastanleg vinnubrögð. Ég mun ekki geta stutt slík vinnubrögð og sit hjá.

Tillaga var um að öll málin fjögur yrðu tekin saman til umræðu og ef ekki er hreyft athugasemd við því verður svo gert. Þá vill forseti upplýsa að borist hefur beiðni frá þingflokki Alþb. og óháðra um að ræðutími verði tvöfaldaður. Sá er réttur þingflokksins og verður því ræðutími tvöfaldur.

Herra forseti. Ég mæli fyrst fyrir frv. sem liggur fyrir á þskj. 1023, um kjaramál fiskimanna. Hinn 3. febrúar sl. hófst verkfall á fiskskipaflotanum en samningar sjómanna og útvegsmanna höfðu verið lausir frá því í árslok 1996 eða í rúmlega 13 mánuði. Er þetta í þriðja sinn á fjórum árum sem kjaradeilur sjómanna og útvegsmanna hafa leitt til þess að stærsti hluti fiskiskipaflotans stöðvast. Fyrri deilur, sem stóðu í byrjun árs 1994 og vorið 1995, hafa líkt og deilan nú, fyrst og fremst snúist um tengsl viðskipta með aflamark og viðskipta með afla. Sjómenn telja að í mörgum tilvikum hafi þessi tengsl óeðlileg áhrif á skiptakjör og ákvörðun fiskverðs til hlutaskipta í viðskiptum utan fiskmarkaða. Í janúarmánuði síðastliðnum beitti ég mér fyrir óformlegum viðræðum á milli deiluaðila undir forustu Ásmundar Stefánssonar framkvæmdastjóra. Þessar viðræður hófust upp úr miðjum janúar en til þeirra var stofnað í nánu samráði við ríkissáttasemjara og deiluaðila. Í viðræðunum var farið ítarlega yfir ýmsar hugmyndir til lausnar deilunni en viðræðurnar urðu ekki til þess að deilan leystist. Þann 9. febrúar sl. var lagt fram frumvarp á Alþingi um stöðvun verkfalla á fiskiskipaflotanum. Samkvæmt frumvarpinu var m.a. gert ráð fyrir að sjávarútvegsráðherra skipaði þriggja manna nefnd til að kanna verðmyndun á fiski og þá þætti sem áhrif hafa á hana. Þá skyldi nefndin gera tillögur er beindust einkum að því að koma í veg fyrir að viðskipti með sjávarafla milli tengdra aðila og viðskipti með aflaheimildir hefðu óeðlileg áhrif á skiptakjör sjómanna og undirbúa löggjöf í þeim efnum. Þann 10. febrúar rituðu fulltrúar samninganefnda Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Alþýðusambands Vestfjarða ríkissáttasemjara bréf þar sem óskað var eftir að verkfalli aðila yrði frestað frá kl. 23.00 þann 11. febrúar til kl. 23.00 þann 15. mars. Segir í bréfinu að óskin um frestun verkfalls sé sett fram á þeirri forsendu að skipuð verði nefnd í samræmi við 1. gr. fyrrnefnds frumvarps er hafi það verkefni að kanna verðmyndun á fiski og þá þætti sem hafa áhrif á hana. Nefndin skuli skila tillögum er beinast að því að koma í veg fyrir að viðskipti með sjávarafla milli tengdra aðila og viðskipti með aflaheimildir hafi áhrif á skiptakjör sjómanna. Nefndin skili tillögum sínum í síðasta lagi 10. mars 1998. Fulltrúar allra aðila deilunnar undirrituðu yfirlýsingu hjá ríkissáttasemjara þann 11. febrúar þar sem fallist var á þá tillögu sem sett var fram í bréfinu frá 10. febrúar. Með vísan til framangreinds bréfs sjómanna ákvað ég að skipa nefnd til að gera tillögur um þargreind atriði og var hún skipuð 11. febrúar. Jafnfram ritaði ég Alþingi bréf sama dag þar sem óskað var eftir að frumvarp það sem lagt var fram á Alþingi þann 9. febrúar yrði afturkallað. Nefndin skilaði tillögum sínum þann 4. mars sl. Tillögur nefndarinnar voru þríþættar. Í fyrsta lagði lagði nefndin til að sett yrði á stofn Verðlagsstofa skiptaverðs. Í öðru lagi lagði nefndin til að komið yrði á fót opnum tilboðsmarkaði fyrir aflamark --- Kvótaþingi. Í þriðja lagi að veiðiskylda fiskiskipa yrði aukin frá því sem nú er. Tillögur nefndarinnar voru kynntar deiluaðilum samdægurs. Í framhaldi af því hófust viðræður milli aðila um nýja kjarasamninga sem m.a. byggðu á þeirri forsendu að tillögur nefndarinnar yrðu lögfestar. Því miður skiluðu þær viðræður engum árangri og fór svo að verkfall á fiskiskipaflotanum hófst að nýju 15. mars. Í framhaldi af því lagði ríkissáttasemjari fram miðlunartillögu 16. mars. Miðlunartillagan byggði á þeirri forsendu að frumvarpsdrög nefndarinnar, sem skipuð var 11. febrúar, yrðu að lögum á yfirstandandi þingi. Tillagan var borin undir atkvæði í félögum sjómanna og útvegsmanna og lauk atkvæðagreiðslunni 18. mars. Niðurstaðan varð sú að sjómenn samþykktu miðlunartillöguna en útvegsmenn felldu. Eftir að miðlunartillagan hafði verði felld boðaði ríkissáttasemjari deiluaðila að nýju til viðræðna. Þær viðræður skiluðu engum árangri og slitnaði upp úr þeim 23. mars. Í framhaldi af því kallaði ég fulltrúa í samninganefndum sjómanna og útvegsmanna á minn fund. Í þeim viðræðum kom fram að mikið bar á milli aðila og engin lausn á deilunni virtist vera í sjónmáli. Því var fyrirsjáanlegt að yrði ekkert að gert mundi yfirstandandi verkfall standa í margar vikur ef ekki mánuði. Ljóst er að almenn stöðvun veiða og vinnslu um lengri tíma hefði mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þjóðarbúið. Þau áhrif yrðu þó mun meiri og alvarlegri fyrir einstaklinga sem starfa við fiskvinnslu og fyrirtæki og bæjarfélög sem byggja á sjávarútvegi. Vinnsla á fiski er að stöðvast en það mundi leiða til þess að fjöldi fiskvinnslufólks mundi missa atvinnu. Hér er því um mikla almannahagsmuni að tefla og því nauðsynlegt að bregðast við til að koma í veg fyrir þann mikla efnahagsskaða sem stöðvun fiskiskipaflotans um lengri tíma mundi ella valda. Með frumvarpi þessu er lagt til að efnisákvæði miðlunartillögu ríkissáttasemjara verði lögfest. Gildandi kjarasamningar, með þeim breytingum sem af miðlunartillögunni munu leiða, yrðu lögfestir til 15. febrúar árið 2000 nema aðilar semji um annað. Jafnframt er lagt til að sett verði í lög tvö efnisákvæði er ekki var að finna í miðlunartillögu ríkissáttasemjara. Annað atriðið snýr að kauptryggingu sjómanna sem stunda veiðar á fjarlægum miðum svo sem á Flæmingjagrunni eða í Barentshafi. Síðara atriðið snýr að hlutaskiptum þegar fækkað er í áhöfn en samkvæmt síðastgildandi kjarasamningum getur fækkun í áhöfn valdið hækkun á heildarlaunakostnaði útgerðar. Eins og áður hefur komið fram hefur athugun leitt í ljós að efnisákvæði þetta leiðir til víðtækari kjaraáhrifa en að var stefnt og verður því þess vegna beint til hv. sjútvn. að hún breyti þessu ákvæði þannig að það taki einungis til rækjuveiða. Ég mun þessu næst gera grein fyrir því frv. sem hér liggur fyrir um stofnun Kvótaþings. Samkvæmt frv. er lagt til að komið verði á opnum tilboðsmarkaði fyrir aflamark, Kvótaþingi. Er frv. samhljóða þeim drögum að frv. sem samið var af nefnd þeirri sem skipuð var þann 11. febrúar til að fjalla um atriði tengd kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að sjávarútvegsráðherra skipi þrjá menn í stjórn Kvótaþings. Stjórnin þingsins getur tekið ákvörðun um að fela öðrum rekstur einstakra þátta í starfsemi Kvótaþings eða reksturinn í heild. Í því sambandi kæmi vel til álita að fela Verðbréfaþingi Íslands að annast starfsemi Kvótaþings enda er um mjög hliðstæða starfsemi að ræða. Stjórn Kvótaþings verður falið að setja reglur um ýmsa þætti í starfsemi þingsins, m.a. um skráningu kaup- og sölutilboða, útreikning viðskiptaverðs, greiðslumiðlun, miðlun upplýsinga og trúnaðarskyldu. Slíkar reglur þurfa að tryggja að viðskipti fari fram á öruggan hátt og á sem skemmstum tíma. Slíkt er t.d. mikilvægt fyrir þá, sem eru að ljúka veiðum af aflamarki tiltekinnar tegundar og þurfa af þeim sökum að leita eftir viðskiptum á þinginu. Fiskistofa yrði eini milliliður tilboðsgjafa og Kvótaþings. Aflamark er opinber réttindi og því er nauðsynlegt að Fiskistofa, sem annast alla skráningu varðandi aflaheimildir einstakra skipa, gangi úr skugga um að tilboðsgjafar fullnægi skilyrðum laga um kaup eða sölu á aflamarki. Um leið og sölutilboð berst Fiskistofu verður það aflamark, sem um ræðir, flutt á biðreikning frá þeim tíma. Þegar Fiskistofa hefur gengið úr skugga um að skilyrðum fyrir tilboði sé fullnægt sendir stofan það áfram til Kvótaþings til skráningar í tilboðsskrá. Þegar viðskipti hafa farið fram sendir þingið Fiskistofu upplýsingar um viðskiptin en þá mun stofan án tafar annast flutning aflamarks milli skipa í samræmi við þau. Þegar tilboð hefur borist Kvótaþingi frá Fiskistofu, yrði það hlutverk þingsins að ganga úr skugga um að það fullnægi settum skilyrðum og að trygging sé nægileg fyrir kauptilboði og greiðslu þóknunar. Þar sem hér er um staðgreiðsluviðskipti að ræða þarf Kvótaþing að koma upp greiðslumiðlunarkerfi milli kaupenda og seljenda eða að semja um slíkt kerfi við aðra. Samkvæmt frumvarpinu munu viðskipti fara fram á Kvótaþingi a.m.k. einu sinni á hverjum virkum degi. Viðskiptin fara þannig fram að fyrst eru fundin þau kaup- og sölutilboð fyrir hverja tegund, sem eru hæf til að mætast hvað verð snertir. Viðskiptin fyrir þessi tilboð fara því næst fram á reiknuðu viðskiptaverði, sem yrði eitt og hið sama fyrir alla. Gert er ráð fyrir að stjórn þingsins setji nánari reglur um pörun tilboða en slíkar reglur eru þekktar víða um heim í hliðstæðum viðskiptum. Samkvæmt greinargerð sem Þjóðhagsstofnun hefur unnið um starfsemi Kvótaþings miðað við frv. þetta er líklegt að áhrifin af starfsemi þingsins yrðu tvíþætt. Annars vegar verður ekki eins auðvelt og áður að draga kostnað við öflun aflamarks frá aflaverðmæti fyrir útreikning á hlut áhafnar fiskiskips með óbeinum hætti eins og gerist t.d. í tonn á móti tonni viðskiptum því viðskiptin verða sýnileg og gerast með peningalegum greiðslum. Hins vegar breytist kostnaður vegna viðskiptanna. Hér er átt við kostnað í víðum skilningi, þ.e. ekki einvörðungu umboðslaun og þess háttar heldur einnig öflun upplýsinga og áhættu í viðskiptum. Hvað fyrrnefndu áhrifin varðar er líklegt, að mati Þjóðhagsstofnunar, að laun sjómanna hjá þeim útgerðum sem hafa stundað tonn á móti tonni viðskipti muni að jafnaði hækka með Kvótaþingi. Það verður því ekki eins fýsilegt og áður fyrir útgerðir að kaupa kvóta, eftirspurn eftir aflamarki minnkar og kvótaverð lækkar. Þetta verða a.m.k. áhrifin til skemmri tíma. Áhrifin til lengri tíma eru óvissari og ráðast til að mynda af samningum sjómanna og útvegsmanna. Svo vikið sé að síðari áhrifunum verður að telja líklegt að viðskiptakostnaður lækki með því að koma á einu skipulögðu þingi sem er óháð og nýtur trausts markaðsaðila. Þá segir í greinargerð Þjóðhagsstofnunar að reynslan sýni að stofnun formlegra markaða eins og Kvótaþings leiði oftast til aukinna viðskipta. Áhrifin á sjálft kvótaverðið eru hins vegar óviss, því þau koma bæði fram í auknu framboði og eftirspurn. Líklegt er að nokkrar verðsveiflur verði á Kvótaþingi, a.m.k. ef marka má aðra svipaða markaði. Viðskipti með tonn á móti tonni hafa hvatt vinnslufyrirtæki til að framselja aflamark sitt til útgerða sem ráða yfir litlum aflaheimildum. Afnám þessara möguleika mun væntanlega leiða til þess að vinnslan nýti sínar aflaheimildir sjálf. Ekki er víst að staða kvótalítilla útgerða muni versna svo mjög þar sem verð á aflamarki mun lækka í kjölfarið að öllum líkindum og það verður minni fyrirhöfn og viðskiptakostnaður við að afla veiðiheimilda en áður. Kvótaþing getur því skapað hvata til aukinnar sérhæfingar og hagkvæmni að því leyti. Ljóst er að ef frumvarp um stofnun Kvótaþings verður að lögum verða talsverðar breytingar á starfsumhverfi þeirra sem stunda útgerð frá því sem nú er. Viðskipti með aflamark hafa yfirleitt gengið nokkuð greiðlega fyrir sig enda er slíkt nauðsynlegt, sérstaklega í þeim tilvikum þegar lítið er eftir af aflamarki. Verði frumvarp um Kvótaþing að lögum þarf því að tryggja að framkvæmd við rekstur þingsins verði sem allra greiðust þannig að tryggt sé að flutningur aflamarks muni áfram ganga hratt og örugglega fyrir sig. Útgerðarfyrirtæki þyrftu að sjálfsögðu að laga sig að þessu breytta fyrirkomulagi og e.t.v. að skipuleggja flutning aflamarks með meiri fyrirvara en gert hefur verið. Starfsemi Kvótaþings, eins og hér er lýst, mun hafa áhrif á sjávarútveginn í heild og tekjuskiptinguna á milli sjómanna, útgerðar og fiskvinnslu. Áhrifin fyrir einstakar áhafnir eða einstök fyrirtæki geta orðið misjöfn og leiða til ólíkra viðbragða. Meginatriðið er að margt bendir til þess að hagkvæmni í sjávarútvegi í heild geti aukist, ef vel tekst til með Kvótaþingið, og það getur stuðlað að bættum samskiptum útgerða og sjómanna til lengri framtíðar. Herra forseti. Ég mun næst gera grein fyrir frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Með frumvarpi þessu er lagt til að lögfest verði ákvæði um Verðlagsstofu skiptaverðs og að ákvæðum núverandi laga um úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna verði breytt til samræmis við það. Er frv. samhljóða þeim drögum að frv. sem samið var af nefnd þeirri sem skipuð var þann 11. febr. til að fjalla um atriði tengd kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Verðlagsstofa skiptaverðs mun starfa í nánum tengslum við úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Hlutverk stofunnar verði að stuðla að réttu og eðlilegu uppgjöri á aflahlut sjómanna. Stofunni verði falið að afla ítarlegra gagna um fiskverð og vinna úr þeim upplýsingum. Slíkt hlutverk er nú í höndum úrskurðarnefndar sjómanna og útvegsmanna, sbr. 2. gr. laga nr. 84/1995, en nefndin hefur ekki haft bolmagn til að sinna því verkefni sem skyldi. Útvegsmönnum verður skylt að senda Verðlagsstofunni alla fiskverðssamninga milli áhafna og útvegsmanna og Fiskistofu verður skylt að láta stofunni í té allar nauðsynlegar upplýsingar. Sama á við um Fiskifélag Íslands og aðra aðila sem vinna í umboði Fiskistofu. Þá verður mjög víðtæk upplýsingaskylda gagnvart Verðlagsstofu vegna athugunar einstakra mála. Nokkurrar tortryggni hefur gætt hjá forustumönnum samtaka sjómanna varðandi það hvort raunverulegt söluverð afla sé í öllum tilvikum lagt til grundvallar hlutaskiptum á þann hátt sem lög og kjarasamningar kveða á um. Verðlagsstofu verður falið að fylgjast með þessu, m.a. með úrtakskönnunum. Með því er unnt að slá á tortryggni án þess að fórna neinu varðandi leynd viðskiptaupplýsinga. Þagnarskyldu Verðlagsstofu er því einungis aflétt að upp komi misræmi og er henni þá gert að greina útgerð og áhöfn frá málavöxtum. Meginhlutverk Verðlagsstofu skiptaverðs verður að fjalla um skiptaverð í einstökum tilvikum. Víki fiskverð við uppgjör á aflahlut sjómanna í verulegum atriðum frá því sem algengast er við sambærilega ráðstöfun afla á viðkomandi landsvæði, að teknu tilliti til stærðar og gæða, verður Verðlagsstofu rétt og skylt að skjóta málinu til úrskurðarnefndar sjómanna og útvegsmanna. Athugun stofunnar á tilteknu tilviki getur ýmist verið að frumkvæði hennar sjálfrar eftir athugun á opinberum verðupplýsingum og samningum eða samkvæmt ábendingum. Verðlagsstofa aflar allra opinberra gagna um fiskverð vikomandi skips og samninga útgerðar þess og áhafnar. Hún snýr sér síðan til útgerðar og krefst allra frekari upplýsinga sem hún metur nauðsynlegar og leitar umsagnar útgerðar og áhafnar um málið. Að þessu búnu tekur Verðlagsstofa ákvörðun um hvort máli verði skotið til úrskurðarnefndarinnar. Telji stofan ástæðu til málskots leggur hún málið fullbúið til ákvörðunar ásamt öllum upplýsingum fyrir úrskurðarnefndina. Telji Verðlagsstofa ekki ástæðu til málskots fær úrskurðarnefndin aldrei vitneskju um frumathugunina. Málsmeðferð fyrir úrskurðarnefndina fylgir í meginatriðum ákvæðum núgildandi laga. Málið fer fyrst fyrir fulltrúa heildarsamtaka hagsmunaaðila sem hafa skamman tíma til lausnar á því en náist ekki samkomulag fer málið til fullskipaðrar nefndar. Úrskurðarnefndin mun eftir sem áður geta fjallað um mál sem heildarsamtök hagsmunaaðila skjóta til hennar vegna þess að ekki næst samkomulag um fiskverðssamning milli áhafnar og útgerðar. Í þeim tilvikum mun úrskurðarnefndin fela Verðlagsstofu gagnasöfnun. Gert er ráð fyrir að úrskurðir nefndarinnar verði aðeins framvirkir líkt og nú er, þ.e. frá því að máli er skotið til nefndarinnar eða frá því að nefndin kemst að niðurstöðu. Komist nefndin að því að lágmarksverðsreglan hafi verið brotin kveður hún upp úrskurð um að um tiltekinn tíma, allt að þremur mánuðum, skuli fylgt verði sem algengast er í hliðstæðum viðskiptum að teknu tilliti til aðstæðna allra. Útgerðin tekur með öðrum orðum þá áhættu að vera úrskurðuð til að fylgja því verði sem algengast er í hliðstæðum viðskiptum ef hún fer niður fyrir lágmarksverð í uppgjöri við áhöfn. Ekki er unnt að leggja þá skyldu á útgerðarmenn að stunda útgerð með óbreyttu sniði á gildistíma úrskurðar. Hins vegar er ljóst að útgerðir geta rýrt gildi úrskurðar með því að leggja skipi eða gjörbreyta um útgerðarhætti. Í þeim tilvikum er lagt til að gera útgerð skylt að greiða áhöfn bætur fyrir það sem eftir lifir af gildistíma úrskurðar ef stöðvun á rekstri skips eða breyting á útgerðarháttum er ekki til komin vegna óviðráðanlegra aðstæðna. Þá mæli ég, herra forseti, að lokum fyrir frv. til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða. Með þessu frumvarpi er lagt til að gerðar verði breytingar á reglum 12. gr. fiskveiðistjórnarlaga um framsal aflamarks til samræmis við tillögur í frumvarpi til laga um Kvótaþing. Jafnframt er lagt til að veiðiskylda verði aukin þannig að skip þurfi að veiða 50% af samanlögðu aflamarki sínu á hverju fiskveiðiári en missi ella leyfi til veiða í atvinnuskyni og aflahlutdeild, en samkvæmt gildandi lögum þurfa skip að veiða 50% aflamarks annað hvert fiskveiðiár. Er frv. samhljóða þeim drögum að frv. sem samið var af nefnd þeirri er skipuð var þann 11. febr. sl. til að fjalla um atriði tengd kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Samkvæmt gildandi lögum um stjórn fiskveiða er almennt skilyrði fyrir flutningi aflamarks að það skip sem flutt er til hafi aflahlutdeild af þeirri tegund sem flutt er. Fiskistofa hefur heimild til að víkja frá þessu skilyrði og eru frávikin í reynd svo mörg að reglan er aðeins virk varðandi tiltölulega fáar tegundir, t.d. humar og innfjarðarrækju. Er lagt til að hið almenna skilyrði verði í ljósi þessarar framkvæmdar fellt niður en ráðherra þess í stað heimilt að ákveða með reglugerð að það gildi um tilteknar tegundir. Samkvæmt frv. um Kvótaþing er gert ráð fyrir að meginreglan verði að viðskipti á Kvótaþingi séu forsenda flutnings aflamarks milli skipa sem ekki eru í eigu sömu útgerðar. Efnisákvæði þar um eru í frumvarpi til laga um Kvótaþing sem gerð hefur verið grein fyrir. Í 2. mgr. 1. gr. þess frv. er kveðið á um að flutningur aflamarks milli skipa í eigu sömu útgerðar, jöfn skipti á aflamarki og millifærsla af þeim tegundum sem mjög lítið er flutt af, geti eftir sem áður farið fram utan Kvótaþings. Öðlast flutningur þessi ekki gildi fyrr en Fiskistofa hefur staðfest hann. Varðandi jöfn skipti á aflamarki þá er lagt til að miða skuli verðmætahlutföll við meðaltalsviðskiptaverð á Kvótaþingi í síðastliðinni viku. Hafi ekki átt sér stað viðskipti í þeirri viku yrði að líta til verðs í síðustu viku sem viðskipti áttu sér stað. Viðskipti með aflamark af ákveðnum tegundum eru svo lítil að óraunhæft virðist að gera viðskipti á Kvótaþingi að skyldu. Hér má fyrst og fremst nefna viðskipti með aflaheimildir af einstökum stofnum innfjarðarrækju. Er lagt til að ráðherra geti að fengnum tillögum stjórnar Kvótaþings með reglugerð undanþegið slíkar tegundir viðskiptaskyldu á Kvótaþingi. Samkvæmt núgildandi lögum er gerður munur á flutningi aflamarks milli skipa sem gerð eru út frá sömu verstöð og öðrum flutningi og er krafist umsagnar sveitarstjórnar og sjómannafélags í viðkomandi verstöð í síðarnefnda tilvikinu. Á Kvótaþingi vita kaupendur og seljendur ekki hvor af öðrum og því er ekki hægt að setja skilyrði fyrir flutningi aflamarks eftir því hver kaupandinn er. Því er lagt til að þetta ákvæði verði fellt niður. Í 5. mgr. 2. gr. er lagt til að leyfi skips til veiða í atvinnuskyni og aflahlutdeild þess falli niður ef það veiðir ekki a.m.k. 50% af samanlögðu aflamarki sínu á hverju fiskveiðiári. Samkvæmt núgildandi ákvæði þarf að veiða a.m.k. 50% aflamarks annað hvert ár. Að öðru leyti eru skilyrði þessarar málsgreinar óbreytt frá gildandi lögum. Þó er lagt til að óheimilt verði að veita skipi sem ekki veiðir 50% af aflamarki sínu eitthvert fiskveiðiár veiðileyfi á næstu þremur fiskveiðiárum þótt skilyrðum sé að öðru leyti fullnægt, m.a. varðandi úreldingu í þess stað. Er þetta gert til að koma í veg fyrir að unnt sé að komast hjá ákvæðinu með því að flytja veiðileyfi af skipi í lok fiskveiðiárs og síðan til baka í upphafi þess næsta. Aukin veiðiskylda mun stuðla að því að aflahlutdeild verði eingöngu á skipum sem stunda reglubundnar fiskveiðar. Mun breytingin stuðla að því að aflahlutdeild verði færð til þeirra skipa sem veiðarnar stunda og því draga úr umfangi óeðlilegra aflamarksflutninga, en tengsl þeirra við fiskverð til uppgjörs á aflahlut sjómanna hafa verið í brennidepli í kjaradeilum sjómanna og útvegsmanna á undanförnum árum. Mikilvægt er að þessi aukna veiðiskylda dragi ekki úr sveigjanleika fiskveiðistjórnarkerfisins. Verði það gert mun draga úr möguleikum einstakra útgerða til að hagræða í rekstri. Þá mun það draga úr möguleikum nýrra aðila til að hasla sér völl í útgerð en þeir byrja margir með því að festa kaup á skipum með litlar aflaheimildir og þurfa því að reiða sig á nægjanlegt framboð aflamarks. Herra forseti. Ég hef þá í öllum meginatriðum gert grein fyrir efnisákvæðum þeirra fjögurra frv. sem hér liggja fyrir og eru sameiginlega til umræðu. Ég legg til að frumvörpunum verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til meðferðar hv. sjútvn.

Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að bregðast þegar við þeim röksemdum sem hæstv. sjútvrh. færði fram fyrir inngripi ríkisstjórnarinnar í viðræður deiluaðila um gerð nýs kjarasamnings. Ríkisstjórnin rökstyður inngrip sitt með þeim rökum að verkfallið hafi áhrif, að það hafi áhrif á fiskvinnsluna þar sem bátar róa ekki dögum saman. Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að benda á að með þessum rökum hefur ríkisstjórnin lýst þeirri skoðun sinni að sjómannastéttin eigi ekki meðan þessi ríkisstjórn situr og reyndar lengur að hafa leyfi til að grípa til verkfalla. Það er skír og klár afstaða ríkisstjórnarinnar að sjómenn megi ekki undir neinum kringumstæðum hafa það vopn í hendi sinni sem verkalýðshreyfingunni er dýrmætast, þ.e. að geta beitt verkfalli í kjaradeilu. Það er nauðsynlegt, herra forseti, að draga hér skýrt fram þannig að fyrir liggi þessi afstaða ríkisstjórnarinnar sem var undirstrikuð með röksemd hæstv. sjútvrh., að þar sem verkfall hefur áhrif á fiskvinnslu þá þykir rétt að banna verkfall. Ég get ekki séð fyrir mér, herra forseti, að ríkisstjórnin telji rétt að leyfa verkfall í nokkru tilviki eftir þessa skilgreiningu.

Herra forseti. Athugasemdir hv. þm. styðjast ekki við nein rök. Auðvitað eru mjög miklir efnahagslegir hagsmunir í húfi en hér verður að horfa á stöðu málsins í heild sinni, hversu langan tíma það hefur tekið og líka hins að langsamlega veigamesti þáttur deilunnar lýtur að breytingum á lagaumhverfi sem sjómenn og útvegsmenn þurfa að búa við og sjómenn lýstu yfir stuðningi við þær tillögur sem sérstök nefnd sem ég setti á fót skilaði fyrir skömmu. Við verðum líka að hafa í huga í þessu sambandi, sem er grundvallaratriði, að verið er að lögfesta sáttatillögu sem sjómenn höfðu samþykkt en útvegsmenn fellt og verið er að lögfesta tvö atriði þar til viðbótar sem forustumenn sjómanna eru nú sáttir við eins og þeim hefur verið breytt og því er ekki verið að ganga gegn vilja sjómanna í þessu efni. Sáttatillagan sem sjómenn höfðu samþykkt fól í sér að framlengja kjarasamninga og friðarskyldu til 15. febrúar árið 2000. Með nokkrum rökum má segja að verið sé að ganga gegn viðhorfum hins aðilans sem felldi sáttatillöguna en það verður ekki sagt að hér sé verið að ganga gegn þeim viðhorfum sem sjómenn hafa lýst og m.a. staðfest í atkvæðagreiðslu um sáttatillöguna og til þeirra breytinga sem hafa verið gerðar á frv. eins og það verður þegar hv. sjútvn. hefur tekið tillit til þeirra óska sem hafa verið settar fram.

Herra forseti. Kjarni málsins er sá að ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að sjómannastéttin megi ekki hafa verkfallsrétt. Það er það sem ríkisstjórnin er að taka af sjómannastéttinni, það er rétturinn til að verja sig, það er rétturinn til að sækja fram og það er rétturinn til að verja sig á gildistíma þess frv. sem liggur fyrir. Verkfall hafði staðið mjög skamman tíma þegar ríkisstjórnin lagði fram í fyrra sinnið frv. til laga um að banna það. Verkfall hefur nú staðið í aðeins 10 daga þegar ríkisstjórnin er komin að nýju með nýtt frv. sem bannar verkfall. Það liggur ljóst fyrir að það er það sem ríkisstjórnin er að gera. Hún er að afnema réttindi sjómanna og ég spyr hæstv. sjútvrh.: Hvenær gengur ríkisstjórnin alla leið og afnemur verkfallsréttindi allrar verkalýðshreyfingarinnar?

Herra forseti. Athugasemdir hv. þm. eru algerlega út í hött. Hér eru alveg sérstakar aðstæður eins og gerð hefur verið mjög skýr grein fyrir og langsamlega veigamesti þátturinn í því lýtur að þeirri staðreynd að kjaradeilan hefur fyrst og fremst lotið að kröfum um breytt lagaumhverfi. Frv. þar að lútandi liggja núna fyrir sem sjómenn hafa fallist á en útvegsmenn andmælt að verulegum hluta. Þetta er sú staðreynd sem liggur fyrir og allt annað eru útúrsnúningar og í sjálfu sér ekki sæmandi hv. þm. að hafa slíka rökleysu í frammi.

Herra forseti. Það vakti athygli mína að í miðlunartillögu ríkissáttasemjara til lausnar kjaradeilunni var sérstaklega tekið fram í upphafi að forsenda miðlunartillögunnar séu þrjú frv. sem þar eru upptalin að þau verði að lögum á löggjafarþinginu 1997--1998 eins og þau eru kynnt. Það vakti athygli mína að þessi ákvæði, þessi inngangsorð í málamiðlunartillögu sáttasemjara, hafa verið felld út í frv. því sem er til umræðu. Því hlýt ég að spyrja hæstv. sjútvrh.: Hver eru skilaboð hans til sjútvn.? Eru skilaboðin þau að afgreiðsla þessara þriggja frv. eins og þau liggja fyrir séu forsenda þess að samþykkt verði tillaga hans um málamiðlunartillögu sáttasemjara eða lögfestingu hennar með einhverjum breytingum eða er hæstv. sjútvrh. horfinn frá því að forsenda afgreiðslunnar sé að umrædd frv. verði afgreidd eins og þau komu frá ráðherranefndinni? Ég ítreka spurningu mína: Eru það tilmæli hæstv. sjútvrh. að sjútvn. afgreiði þessi þrjú frv. eins og þau liggja fyrir eða eru skilaboð hæstv. sjútvrh. til sjávarútvegsnefndar að nefndin taki þessi frv. og skoði þau og geri á þeim breytingar ef nefndarmönnum finnst ástæða til?

Herra forseti. Það var alveg ljóst að atkvæðagreiðslan um miðlunartillögu ríkissáttasemjara snerist ekki um frv. Frv. voru hins vegar forsenda fyrir þeirri tillögu og þau hafa nú verið lögð fram óbreytt eins og nefndin gekk frá þeim og koma þannig til meðferðar hjá hv. sjútvn. og það er ósk ríkisstjórnarinnar að nefndin afgreiði frv. þannig. Það getur vel verið að við skoðun á frv. komi einhverjir tæknilegir gallar í ljós sem við höfum ekki séð. Ég get ekki fullyrt um það en það er ósk okkar að frv. verði afgreidd eins og þau liggja fyrir en auðvitað er ekki hægt að binda hendur nefndarinnar ef einhverjir slíkir gallar koma fram og þeir geta auðvitað lotið að hagsmunum beggja aðila í deilunni. Ég er ekki með neinar hugmyndir uppi í því efni en þessi ósk er að þessu leyti mjög skýr.

Herra forseti. Það var lóðið. Hæstv. ráðherra hefur vikið frá málsmeðferðartillögu ríkissáttasemjara. Þar var forsenda tillögu ríkissáttasemjara að frv. yrðu afgreidd sem lög frá Alþingi eins og þau liggja fyrir. Það var þá ekki tilviljun að hæstv. ráðherra felldi þann inngang niður þegar hann birti málamiðlunartillögu ríkissáttasemjara í frv. Hann er með öðrum orðum að tilkynna að sjómenn hafi ekki, öfugt við það sem þeir höfðu þegar þeir gengu til atkvæðagreiðslu um málamiðlunartillöguna, neina tryggingu fyrir því að frv. þrjú sem ráðherranefndin samdi verði afgreidd eins og var þó forsenda málamiðlunartillögu ríkissáttasemjara sem atkvæði gengu um á sínum tíma.

Herra forseti. Þetta er mikill misskilningur hjá hv. þm. Miðlunartillaga ríkissáttasemjara fylgir með frv. sem fylgiskjal og er hluti af lögunum og miðlunartillagan fær þannig beint lagagildi, grein fyrir grein, en það var að sjálfsögðu óþarfi að lögfesta inngangsorðin sem kváðu á um að frv. yrðu lögð fram á Alþingi og samþykkt hér vegna þess að þau frv. hafa verið lögð fram. Menn lögfesta ekki með öðrum orðum að frv. skuli lögð fram sem þegar hafa verið lögð fyrir þingið. Það er því alveg augljóst að hv. þm. fer villur í túlkun sinni á því að inngangsorðin fylgja ekki með.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að við sem sitjum á hv. Alþingi þurfum að fá betur fram hver er umgjörð þeirra frv. sem verið er að fjalla um. Það er ljóst að ríkisstjórnin leggur allt kapp á að skipa kjarasamninga sjómanna með lögum. Hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson hafði sagt að ef sjómenn aflýstu verkfalli yrðu frv. þrjú lögfest. Hins vegar gerist það í gær, eftir að sjómenn eru farnir að ræða það sem möguleika að aflýsa verkfalli að Halldór Ásgrímsson, hæstv. utanrrh., kemur í fréttir og hótar sjómönnum því að frv. þríhöfða verði ekkert endilega lögð fram þótt sjómenn aflýsi verkfalli. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að vita, herra forseti, hvort hótun Halldórs Ásgrímssonar var sett fram í umboði ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Að sjálfsögðu talaði utanrrh. eins og jafnan í umboði ríkisstjórnarinnar. En það álitaefni sem hv. þm. víkur að hefur ekkert komið upp. Sjómenn hafa ekki tekið neinar ákvarðanir um að aflýsa verkfallinu þannig að það álitaefni sem hv. þm. er að víkja að hefur ekkert gildi að þessu leyti því að sjómenn hafa ekki tekið neina slíka ákvörðun og þess vegna er í sjálfu sér alveg út í hött að vera að draga það álitaefni inn í umræðuna. Ef sjómenn hefðu tekið slíka ákvörðun hefði það verið gilt umræðuefni en hugmyndir af þessu tagi sem hafa ekki verið framkvæmdar skipta ekki miklu máli að minni hyggju við þessa umræðu.

Herra forseti. Það skiptir vissulega máli í umræðunni undir hvers slags hótunum menn ganga til verka. Vegna þess að áðan var minnst á það undir hvaða formerkjum sjómenn greiddu atkvæði um miðlunartillögu sáttasemjara þá stóð í því skjali sem greidd voru atkvæði um að forsenda miðlunartillögunnar væru frumvarpsdrögin þrjú og jafnframt kom fram að yrði tillagan samþykkt væri kominn á gildandi kjarasamningur en yrðu frv. ekki að lögum á þessu þingi félli kjarasamningur aðila sjálfkrafa úr gildi án uppsagnar. Svona mikilvæg voru frumvarpsdrögin þrjú þá. Mikilvægi þeirra virðist hafa rénað og fleira virðist hafa breyst af því sem fyrirheit voru gefin um. Herra forseti. Ég held að þau mál sem við erum að fara að fjalla nú um séu mun alvarlegri og öll aðkoma að þeim sé mun alvarlegri af hálfu ríkisstjórnarinnar en leit út fyrir þegar umræðan hófst í dag. Þær upplýsingar sem hæstv. ráðherra hefur gefið og fram hafa komið eru mjög alvarlegar.

Herra forseti. Hv. þm. hefur misskilið umræðuna í meira lagi. Þau frv. sem um ræðir eru lykilatriði í þessu dæmi öllu saman. Uppistaðan í því er að unnt er að finna lausn sem getur verið viðunandi í þessum efnum, og ekkert hefur breyst þar að lútandi. Það er alrangt að einhverjar hótanir hafi verið hafðar í frammi gagnvart samningsaðilum. Ekki á nokkurn hátt. Ég lít ekki svo á og sé ekki að hv. þm. geti fært því nokkurs staðar stað að hafðar hafi verið í frammi hótanir af hálfu ríkisstjórnarinnar til samningsaðila. Við sögðum að vísu við útvegsmenn að við værum tilbúnir að lögfesta frv. burt séð frá því hvaða afstöðu þeir tækju til þeirra mála og ég lít ekki á það sem neinar hótanir. Það var einfaldlega aðstaða sem menn stóðu frammi fyrir og þurftu að taka ákvarðanir um.

Herra forseti. Það er alkunna að staðið hafa mjög hörð átök milli sjómanna og útvegsmanna í bráðum á fimmta ár. Átökin eru ekki hefðbundin kjaramálaátök á milli viðsemjenda í vinnudeilu heldur eru þetta átök sem má að verulegu leyti rekja til þess lagaumhverfis sem Alþingi hefur búið sjómönnum og útgerðarmönnum, þ.e. þar sem útgerðarmenn geta stundað viðskipti bæði með aflakvóta og með fisk við sjálfa sig að verulegu leyti á kostnað sjómanna þó að það sé bannað bæði í kjarasamningum og í lögum. Þessi átök hafa því ekki verið hefðbundin átök um kaup og kjör heldur í raun réttri átök um lagaumhverfið sem sjómannastéttin býr við. Krafa sjómannastéttarinnar hefur ekki síður beinst að Alþingi og þeim lögum sem Alþingi hefur sett en að viðsemjendum sínum, útgerðarmönnum. Og vegna þess að Alþingi hefur ekki brugðist við með þeim hætti að sjómönnum séu tryggð umsamin kjör þá hefur sjómönnum ekki tekist í fimm ár að fá kjarasamningum framfylgt á eðlilegan hátt eins og allar aðrar starfsstéttir í landinu hafa gert. Kjarasasmningar sjómanna hafa nú verið lausir í á fjór\-tánda mánuð. Eins og hér hefur komið fram hafa áður verið gerðar tilraunir til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar að hrinda möguleikum sjómanna til að ná fram eðlilegum kjarasamningum við útgerðarmenn með lagasetningu frá Alþingi. Það var gert síðast þann 9. febrúar sl. þegar hæstv. sjútvrh. lagði fram á Alþingi frv. sem til þess var gert að banna verkfall sjómanna aðeins örfáum dögum eftir að það verkfall hafði skollið á. Það kom fram hjá hæstv. forsrh. að ríkisstjórnin ætlaðist til þess að það frv. yrði keyrt í gegnum Alþingi á tveimur dögum og yrði þá að lögum aðeins tveimur dögum eftir að það yrði kynnt á Alþingi, og gæti þannig hnekkt verkfalli sjómanna sem hefði staðið í nokkra daga. Stjórnarandstaðan kom í veg fyrir að þær ráðagerðir næðu fram að ganga og gaf mönnum þannig ráðrúm til að bregðast við fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar, sem sjómennirnir gerðu með því að fresta verkfalli sínu eins og kunnugt er gegn því að ríkisstjórnin féllist á að skipa nefnd sem fengi það hlutverk fyrst og fremst að koma í veg fyrir að viðskipti með sjávarafla milli tengdra aðila og viðskipti með aflaheimildir hafi áhrif á skiptakjör sjómanna. Með öðrum orðum með því að hnekkja fljótræðislegri ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar þann 9. febrúar sl. um að banna verkfall sjómanna með lögum, þá tókst að skapa svigrúm til þess með frumkvæði sjómanna sjálfra, að hægt væri að takast á við það lagaumhverfi sem verið hefur vandamálið í samskiptum aðila, sjómanna og útvegsmanna, í bráðum fimm ár. Sú niðurstaða fékkst að ráðuneytisstjóranefnd, sem hæstv. sjútvrh. skipaði, skilaði af sér þremur frumvörpum þann 4. mars sl., þ.e. þeim frumvörpum sem hér er verið að ræða, frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, og frv. til laga um Kvótaþing. Sjómenn tóku þeim tillögum mjög vel þegar þær lágu fyrir. Ríkisstjórnin fékk því einstakt tækifæri til að greiða fyrir lausn í þessari löngu deilu sjómanna og útvegsmanna með því að leggja frumvörpin fram á þinginu þannig að eftir stæði aðeins í deilum aðila hefðbundin deila um kjarasamninga milli launaþega og atvinnuveitenda en að önnur mál sem voru erfiðust og hafa verið erfiðust í deilunni væru leyst með lagabreytingu frá Alþingi, þ.e. það lagaumhverfi sem útvegsmenn og sjómenn búa við í sínum samskiptum. Ríkisstjórnin fékk þannig einstakt tækifæri til að setja kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna á allt annað stig en hún hefur verið sl. fimm ár, á stig hefðbundinna kjaraátaka og kjaradeilna milli launþega og atvinnuveitenda sem auðvitað mundu leysast eins og allar slíkar hefðbundnar kjaradeilur hafa leyst hjá öðrum stéttum í frjálsum samningum. Ríkisstjórnin notaði hins vegar ekki þetta tækifæri sem hún hafði til að koma deilu sjómanna og útvegsmanna á allt annað og auðveldara stig. En þegar hæstv. ríkisstjórn frétti af jákvæðum viðbrögðum sjómanna við niðurstöðum ráðherranefndarinnar, þá tilkynnti hún til baka að það væri skilyrði fyrir framlagningu frumvarpanna að sjómenn féllu frá að gera nýjan kjarasamning við vinnuveitendur sína og aflýstu verkfallinu. Það var með öðrum orðum skilyrði af hálfu ríkisstjórnarinnar til að leggja fram frumvörp, sem hún sjálf sagði þó í hinu orðinu, að væru lykill að lausn kjaradeilunnar, það var skilyrði hennar fyrir að leggja slík frumvörp fram að sjómenn hyrfu frá kjarasamningaborðinu án kjarasamnings, afléttu verkfalli og létu niður falla allar hefðbundnar kjarakröfur sínar, þar á meðal kröfu um að sjómenn fengju sambærilega hækkun á kauptryggingu sinni og verkafólk í landi hefur fengið á föstum launum sínum. Það var með öðrum orðum krafa hæstv. ríkisstjórnar að sjómenn féllu frá sanngjarnri lausn í sambandi við kauptryggingarmál sín, ef menn bera þau mál saman við aðrar stéttir, að þeir féllu frá því öllu saman til þess eins að fá fram á Alþingi frumvörp sem allir aðilar málsins, þar á meðal ríkisstjórnin sjálf lýsti þó yfir að væri lausn kjaradeilunnar. Og ég spyr: Skyldi slík og þvílík krafa nokkurn tíma hafa verið sett fram við aðra stétt í átökum um kaup og kjör? Að til þess að fá fram á Alþingi lagabreytingar, sem tryggðu það að hægt væri að framkvæma gerða kjarasamninga og hægt væri að standa við landslög, að þá féllist viðkomandi stétt launamanna á að afsala sér sanngjörnum kauphækkunum sem allar aðrar stéttir í samfélaginu höfðu fengið. Skyldi ríkisstjórn nokkurn tíma hafa sett fram slíka kröfu við aðila í kjarasamningum? Ekki minnist ég þess. En það var ekki bara svo að hæstv. ríkisstjórn setti þessi skilyrði fram við sjómenn, að þeir aflýstu verkfalli og afsöluðu sér öllum kjarabótum sem þeir hefðu þó líkur á að ná samningum um við útvegsmenn, eins og t.d. hækkun á kauptryggingu, dánarbætur, slysabætur o.fl., heldur kom fram hjá hæstv. utanrrh. í viðtali við Morgunblaðið, að sjútvrh. hefði gefið útgerðarmönnum sambærileg loforð, þ.e. loforð um að leggja ekki umrædd frumvörp fram nema sjómenn aflýstu verkfalli sínu eða komið yrði í veg fyrir að samningar næðust. Þannig að þegar útgerðarmenn gengu til atkvæða um málamiðlunartillögu sáttasemjara þar sem þessi þrjú frumvörp voru forsenda fyrir lausn málsins, þá vissu þeir að með því að fella þá málamiðlunartillögu gætu þeir komið í veg fyrir að frumvörpin þrjú kæmu inn á Alþingi. Og það skyldi nú ekki hafa verið skýringin á því að útgerðarmenn felldu málamiðlunartillögu ríkissáttasemjara? Vitna ég í því sambandi til viðtals við formann LÍÚ, Kristján Ragnarsson, sem kom í blaðinu Degi um síðustu helgi, þar sem hann lýsti því beinlínis yfir og var ekkert að draga fjöður yfir það, að ástæðan fyrir því að útgerðarmenn felldu málamiðlunartillögu ríkissáttasemjara hafi verið sú að þeir vildu stöðva að frumvörpin kæmu inn í þingið. Hæstv. sjútvrh. gerði það ekki endasleppt við deiluaðila þegar hann tilkynnti öðrum aðilanum, sjómönnum, að því aðeins mundi hann leggja þessi frumvörp fram á Alþingi, að þeir afboðuðu verkfall og afsöluðu sér öllum kauphækkunum og kjarabótum sem þeir hefðu getað fengið í frjálsum samningum og voru m.a. í málamiðlunartillögu ríkissáttasemjara, tilkynnti svo útvegsmönnum líka, viðsemjendum þeirra, að þeir hefðu neitunarvald í sínum höndum um framlagningu frv. á Alþingi. Ég ítreka það sem ég sagði áðan í spurningum til hæstv. sjútvrh., að það hlýtur að vekja athygli manna að hvorki í athugasemdum við frv. til laga um kjaramál fiskimanna né í fylgiskjölum kemur fram það meginatriði í tillögum sáttasemjara, sem ég vitnaði til áðan og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Forsenda eftirfarandi miðlunartillögu er að eftirtalin frumvarpsdrög í áliti nefndar til að fjalla um atriði tengd kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna frá mars 1998 verði að lögum á löggjafarþinginu 1997--1998: 1. Drög að frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. 2. Drög að frv. til laga um Kvótaþing. 3. Drög að frv. til laga um breyting á lögum nr. 38, 15. maí, 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Verði tillagan samþykkt er kominn á gildandi kjarasamningur til þess tíma sem um getur í tillögunni. Verði frumvörpin ekki að lögum á yfirstandandi þingi fellur kjarasamningur aðila sjálfkrafa úr gildi án uppsagnar.`` Í tillögu ríkissáttasemjara voru sem sé tekin af öll tvímæli um að forsenda fyrir flutningi þeirrar miðlunartillögu var að frumvörpin þrjú yrðu samþykkt sem lög frá Alþingi á yfirstandandi þingi eins og frá þeim var og er gengið af hálfu nefndar ráðuneytisstjóranna. Og yrði misbrestur á því væru samningar aftur lausir, með öðrum orðum, þá væri miðlunartillagan ekki lengur í gildi. Það er athyglisvert að þessarar forsendu í tillögu ríkissáttasemjara er hvergi getið í frv. til laga um kjaramál fiskimanna. Það er útúrsnúningur hjá hæstv. ráðherra að halda þannig á málum að ég sé að ætlast til að þessi inngangsorð, forsenda miðlunartillögunnar séu lögbundin. Ég var ekki að vekja athygli á því. Ég var að vekja athygli á því að þessi kafli er felldur niður og ekkert um hann getið í athugasemdum lagafrv. eða fylgiskjölum með lagafrv., en hvorki athugasemdirnar né fylgiskjölin hafa lagagildi því þau eru ekki borin undir atkvæði heldur hafa þau einungis það gildi að lýsa vilja sjútvrh. um afgreiðslu málsins. Verði frv. til laga um kjaramál fiskimanna samþykkt á Alþingi og verkfall sjómanna bannað til 15. febrúar árið 2000 en frumvörpin þrjú hins vegar ekki afgreidd eða afgreidd allt öðruvísi en þau eru lögð fram, þá mun sú afgreiðsla, eða það afgreiðsluleysi, engin áhrif hafa á þá lausn í kjaramálum fiskimanna sem frv. ráðherra gerir ráð fyrir þar sem málamiðlunartillaga ríkissáttasemjara er lögfest með nokkrum viðbótum og verkfall og aðgerðir bannaðar til 15. febrúar árið 2000. Ég fékk ekki skýr svör frá hæstv. ráðherra við spurningu minni sem er þessi: Geta sjómenn ekki treyst því að ráðherra líti svo á að afgreiðsla frv. þriggja eins og þau eru lögð fram af honum og kynnt hér í dag séu forsenda fyrir því að frv. til laga um kjaramál fiskimanna verði afgreitt? Með öðrum orðum: Er hægt að treysta því að frv. um kjaramál fiskimanna verði ekki afgreitt á Alþingi nema hin þrjú frv. fylgi með? Geta sjómenn treyst því? Já eða nei. Eða eru skilaboð sjútvrh. til sjútvn. þessi: Takið þið nú, góðir nefndarmenn, þessi frumvörp til skoðunar og gerið á þeim þær breytingar sem þið teljið æskilegar og eðlilegar. Það tengist ekki afgreiðslu frv. til laga um kjaramál fiskimanna og ekkert skilyrði fyrir afgreiðslu þess að frv. þrjú séu afgreidd eins og hæstv. sjútvrh. hefur lagt þau fram. Þetta er ekki flókin spurning. Hún er mjög einföld. Ég hlýt að geta fengið einfalt svar við henni og ég kalla eftir því í þriðja sinn. Geta sjómenn treyst því að ætlun og vilji sjútvrh. sé að fylgifrumvörpin þrjú verði afgreidd eins og þau eru lögð fram? Herra forseti. Það eru ýmis efnisatriði sem sjálfsagt er að ræða í frv. um kjaramál fiskimanna. Vissulega eru í miðlunartillögunni sem lagt er til að binda í lög, ýmsir þættir sem varða sjómenn miklu. Að sjálfsögðu er eðlilegt að sjómenn vilji fá hækkun einstakra kaupliða svo sem tryggingarinnar, tímakaups og hlífðarklæðapeninga til jafns við þær hækkanir sem almennt hafa orðið á launum landverkafólks. Í miðlunartillögu ríkissáttasemjara er ákvæði um það. Gert er ráð fyrir að lögfesta þetta og það er vel. Það er líka eðlilegt að sjómenn fái þá hækkun á eingreiðslu dánarbóta og örorkubótaþætti slysatryggingar sjómanna samkvæmt siglingalögum sem gert var ráð fyrir í málamiðlunartillögu ríkissáttasemjara og gert er ráð fyrir að lögfesta í þessu frv. Svo er um fleira sem var í miðlunartillögu ríkissáttasemjara þó þetta séu tiltölulega smávægileg atriði og vegi ekki nema að hluta upp á móti almennum kjarabótum og kauphækkunum sem orðið hafa í landi. Ég spyr hæstv. sjútvrh.: Af hverju velur hann sérstaklega þau tvö atriði sem koma fram í 2. gr., þ.e. í síðari málsgreininni, að ferðir til veiða utan efnahagslögsögu Íslands úr stofnum sem ekki eru íslenskir deilistofnar skuli vera sérstakt kauptryggingartímabil, og í ákvæðinu í 1. mgr., sem raunar á að breyta, um skiptakjaraákvæði kjarasamninga varðandi fækkun í áhöfn? Nú er mér og flestum þingmönnum kunnugt um að í kjarasamningaviðræðum við útgerðarmenn lögðu samninganefndir sjómanna fram fjöldann allan af tillögum og óskum um breytingar á gildandi kjarasamningum milli þessara aðila. Hvernig stendur á því að hæstv. sjútvrh. velur ákvæðið í 2. mgr. 2. gr. umfram eitthvað annað? Hvaða rök eru fyrir því að hæstv. ráðherra valdi akkúrat þetta atriði úr tillögum og kröfugerðum sjómanna til að lögfesta en ekki önnur atriði sem þar komu fram og voru ekki síður mikilsverð í augum sjómanna? Hafði hæstv. ráðherra samráð, t.d. við forustumenn sjómanna, um hverjar af kröfum þeirra, óskum og beiðnum hæstv. ráðherra ætti að velja til lögfestingar? Tíndi hann þetta kannski bara upp með bundið fyrir augun? Dró hann upp úr hatti? Hver eru rökin fyrir því að þegar hæstv. ráðherra velur atriði til að lögfesta til viðbótar við miðlunartillögu sáttasemjara, þá velji hann endilega þessi tvö? Hver er ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að þegar hæstv. ráðherra velur úr hugmyndum útvegsmanna, þá velur hann þá aðferð sem er í 1. mgr. 2. gr.? Sú aðferð gengur út á að rústa öllum kjarasamningum sjómanna á mismunandi veiðum, nema á línuveiðum. Hann velur ákvæði sem útgerðarmenn höfðu aldrei rætt við sjómenn um og rústar svo að segja öllum kjarasamningum sjómanna. Síðan kemur hann núna, tæpum sólarhring eftir að frv. er lagt fram, og segir: Því miður, þetta eru mistök, ég ætlaði að gera allt annað en ég gerði. Ég ætlaði ekki að rústa öllum kjarasamningum sjómanna. Ég ætlaði bara að þetta ákvæði ætti við um úthafsrækjuveiðarnar. Hvers konar flumbrugangur er þetta? Skipti hæstv. ráðherra um skoðun á þessum tæpa sólarhring eða komst hann að raun að sú aðferð sem hann valdi hefði allt aðrar afleiðingar og verri en hann hafði áður ætlað? Hvers vegna valdi hæstv. ráðherra þá þessa aðferð? Hefði hann fengið vilja sínum framgengt þá væri 1. umr. um málið nú þegar lokið. Hún hefði farið fram í gær. Menn væru nú að ræða 2. gr. eins og hún kom upprunalega frá honum án þess að honum hefði gefist færi á að leiðrétta hana, eftir að sjómenn gerðu honum grein fyrir því hvað þessi ákvæði þýddu. Hæstv. ráðherra þarf því að gera nokkra grein fyrir þeim viðbótum sem hann hefur valið við miðlunartillögu sáttasemjara til að lögfesta. Herra forseti. Það er vissulega spurning hvort það sé líklegt að sjómenn á Íslandi fái nokkurn tíma að gera kjarasamning við sína viðsemjendur. Eftir að ríkisvaldið hefur ítrekað gripið inn í deilur þeirra með lagasetningu, er þá nokkuð annað líklegt en að útgerðarmenn geri bókstaflega út á það í framtíðinni að ef samningar nást ekki og verkfall stendur í einn eða í hæsta lagi tíu daga, þá komi ríkisstjórnin, höggvi á hnútinn og banni sjómönnum að grípa til aðgerða í kjaramálum í eitt, tvö eða þrjú ár? Þetta hefur gengið svona meira og minna í á fimmta ár og ekkert óeðlilegt að viðsemjendur sjómanna gangi út frá því að þetta sé orðin regla. Hvernig eiga viðsemjendur útvegsmanna, sjómenn, að ná fram eðlilegum kjarasamningum við þær aðstæður? Munu þeir nokkru sinni gera það eftir þetta? Þau afskipti sem hér eru ganga t.d. ekki út á að skipaður sé gerðardómur sem falið sé að taka til skoðunar öll atriði sem komið hafa upp á borðið í samningaviðræðum sjómanna og útgerðarmanna og reynt að meta þau hvert fyrir sig í gerðardómi til nýrra samninga. Þannig er ekki haldið á málum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ríkisstjórnin ákveður sjálf hvernig kjarasamningarnir skuli vera . Hún ákveður sjálf og ætlar að fá Alþingi til að lögfesta að tillögu sinni hvað tekið skuli til greina í kröfugerð sjómanna og hvað ekki, hversu lengi kjarasamningarnir skuli standa og hvað sjómenn megi gera á þeim tíma. Þeir mega náðarsamlegast semja um eitthvað annað en þeir mega ekki beita sinni félagslegu aðstöðu til að ná fram slíkum samningum. Hvað halda menn, hæstv. forseti, að það gagnist sjómönnum að eiga samkvæmt ábendingum ríkisstjórnarinnar í næstu tvö ár, til 15. febrúar árið 2000, að sitja að samningaborði við útgerðarmenn, frjálsir að því að semja við útgerðarmenn um breytingu á kjarasamningi en mega ekkert gera til þess að fá slíkar breytingar fram? Þeir eiga að vera háðir velvilja útgerðarmanna í þessi tvö ár, eiga að sitja uppi hjá sáttasemjara næstu tvö árin og ræða við útgerðarmenn. Þeir eru frjálsir að því að gera nýjan samning við þá en mega ekkert gera til þess að beita valdi samtaka sinna til þess að ná slíkum samningum fram. Auðvitað hlýtur þetta mál að bera á góma ILO. Auðvitað hlýtur ILO að fjalla um þetta og ég trúi ekki að sú stofnun staðfesti þessa niðurstöðu hæstv. ríkisstjórnar. Það mun auðvitað koma á daginn hvort svo verður eða ekki. Um hin þrjú frv. sem fylgja frv. til laga um kjaramál fiskimanna ætla ég ekki að segja mjög mikið á þessu stigi málsins, enda eiga þau eftir að fara í umfjöllun sjútvn. Ég ítreka þó spurningu mína til hæstv. ráðherra og hef nú spurt þrisvar sinnum. Auðvitað eru bæði kostir og gallar við þessi frv. Kostur við frv. til laga um Kvótaþing er að viðskiptin verða gegnsæ og ljós. Með þeim liggur fyrir hver viðskipti með aflaheimildir eru og á hvaða verði. Ókosturinn er að sjálfsögðu sá að þarna er um að ræða aðeins einn markað sem hefur einokun á öllum viðskiptum og hætt er við því að niðurstaðan verði sú að aflaheimildirnar safnist á æ færri hendur. Ýmsir kostir eru líka við frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs. Ókostirnir eru að sjálfsögðu þeir að þarna er um mjög aukna miðstýringu að ræða. Það er athyglisvert að hvort tveggja þessara frv., frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og frv. til laga um Kvótaþing, hefðu verið óþörf ef ríkisstjórnin hefði tekið jákvætt í aðaltillögur sjómanna gengu út á að allur afli færi á markað. Ef niðurstaðan hefði verið í samræmi við aðalkröfu sjómanna sem talað hefur verið fyrir hér á Alþingi af þingmönnum jafnaðarmanna, þá einföldu lausn að setja allan afla á markað, þá hefðu hin flókna miðstýring í frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og hin óvissa ráðstöfun, sem er í frv. til laga um Kvótaþing, verið óþarfar. Í frv. til laga um Kvótaþing er óvissan um það hvort aflaheimildir komi til með að safnast á enn færri hendur en nú er með tilkomu þeirra laga. Hin einfalda tillaga, allur afli á markað, hefði leyst málið fljótar og betur en þessi tvö frv. geta gert. Hæstv. ríkisstjórn hefur valið nokkuð flóknari leið. Það er sjálfsagt að skoða hana, enda sé tryggt að hún tryggi sjómönnum það að þeir njóti þeirra skiptakjara sem þeir hafa samið. Þeir eiga ekki að þurfa að horfast í augu við að vera hlunnfarnir af viðsemjendum sínum, þvert gegn ákvæðum kjarasamninga og landslaga.

Herra forseti. Hér eru til umfjöllunar ekki minna en fjögur frv. Fyrst frv. til laga um kjaramál fiskimanna og síðan þrjú frv. sem kennd hafa verið við þríhöfðanefnd sem dregur sjálfsagt nafn sitt af því að fyrr á öldinni starfaði svonefnd tvíhöfðanefnd og hlaut nafn af því að ekki tókst að sameinast um hver skyldi verða formaður hennar, þannig að þeir voru hafðir tveir. Kannski hefur það verið eins í þríhöfðanefndinni, á henni hafi verið þrjú höfuð. Það er eins og kunnugt er í fornsögunum ljótustu þursar sem lýst er í þeim bókmenntum. Það voru þeir sem höfðu hvorki meira né minna en þrjú höfuð. Það þótti ekki gæfulegt þá hvað sem segja má um nútímann. Ég ætla aðallega að halda mig við það frv. sem lýtur að því að setja lög á sjálfa kjaradeiluna, þ.e. þetta frv. sem hefur hlotið það frumlega nafn: ,,Um kjaramál fiskimanna``. En fyrst, herra forseti, er óhjákvæmilegt að fara nokkrum orðum um aðdraganda og aðstæður í þessari deilu og rifja aðeins upp vissa hluti. Staðreyndin er sú að þetta hefur verið meira og minna ein hrakfallasaga allt frá því að lögum um stjórn fiskveiða var breytt á árinu 1990, framsalsreglum á veiðiheimildum var breytt og til sögunnar kom flutningur á svonefndu aflamarki milli skipa, sem manna á meðal gengur undir nafninu kvótaleiga. Á það var bent þá þegar og oft í framhaldinu að til árekstrar hlyti að koma milli þessa fyrirkomulags, framsals á veiðiréttinum annars vegar og hlutaskiptakjara sjómanna hins vegar. Sagan sýnir heldur betur svo ekki verður um villst að þetta kom á daginn. Þær deilur sem sérstaklega eru nú til umfjöllunar eru í rauninni þriðju átökin sem sjómenn fara í út af sömu undirliggjandi deiluatriðunum, þ.e. að í ársbyrjun 1994 stóðu hörð átök og sömuleiðis vorið 1995. Lyktir þeirra deilna og tilraunir til að ná utan um þetta vandamál sem tengist framsali veiðiréttarins og meintri eða þvingaðri þátttöku sjómanna í kostnaði vegna leigu veiðiheimildanna gegnum fiskverð, þær deilur standa enn. Tilraunir til að setja þau deilumál niður hafa ekki tekist. Menn geta sagt ýmislegt um það mál og kennt hver öðrum um en staðreyndirnar tala sínu máli, deilurnar og óánægjan eru meiri nú en kannski nokkru sinni fyrr. Hér hefur staðið, herra forseti, þriðja verkfallið á fjórum árum þar sem undirrót deilunnar er í rauninni sú sama. Inn í þetta blandast einnig vandamál sem reyndar hefur verið uppi allt frá því fiskverð var gefið frjálst, eins og sagt er svo fallega, og varðar verðlagningu á afla þegar menn eru í viðskiptum við sjálfa sig, ef svo má að orði komast, þegar menn landa eigin afla til vinnslu og verðleggja þarf aflann vegna uppgjörs við sjómenn. Þá hefur mönnum þótt að í mörgum tilvikum væru sjómennirnir í harla veikri stöðu til að knýja fram sanngjarna verðlagningu á sínum hlut, þegar eigandinn og kaupandinn að aflanum er einn og hinn sami. Þessi tvíþættu vandamál má segja að séu í hnotskurn undirrót deilunnar. Frv. bera líka keim af því, þ.e. þau þrjú sem eru afrakstur starfa þríhöfðanefndarinnar. Þau lúta að annars vegar takmörkunum á eða fyrirkomulagi á viðskiptum með aflaheimildir og hins vegar verðmyndunar- eða verðlagningarþættinum í gegnum Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Athyglisvert er, herra forseti, að deilan, sem er tilefni lagafrumvarpa af hálfu ríkisstjórnar sem fela í sér íhlutun í lögmætar kjaraaðgerðir, er ekki ýkja gömul. Það var fyrst 3. febrúar sem verkfall skall á og það er umhugsunarefni að strax 8. febrúar, eða fimm dögum eftir að verkfall hófst, voru umræður komnar í gang í þjóðfélaginu og gefið undir það af ráðherrum að lagasetning væri í undirbúningi. Það má spyrja hvort það sé að verða sú tímalengd sem umburðarlyndi ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar gagnvart verkfallsréttinum þolir. Það séu fimm dagar. Það liðu fimm dagar frá því verkfall hófst 3. febrúar þar til umtal um lagasetningu var komið á fulla ferð í þjóðfélaginu 8. febrúar sl. Þann 9. febrúar lagði ríkisstjórn Davíðs Oddssonar undir forustu sjútvrh. Þorsteins Pálssonar fram frv. á Alþingi eins og kunnugt er um lagaíhlutun. Það voru síðan sviptingasamir sólarhringar hér þann 10. og 11. sem að lokum leiddu til þess eftir að stjórnarandstaðan hafði hafnað því að taka frv. á dagskrá með afbrigðum, að sjómenn völdu þann kost að fresta verkfalli og láta vinna þá vinnu sem boðuð var í frv. og kennd hefur verið við þríhöfðanefnd. Síðan var það þannig, herra forseti, svo haldið sé áfram að rekja þessa stöðu, að þegar upp úr sáttafundi slitnaði á mánudaginn sl. einhvern tímann um hádegisbilið, ef ég man rétt, leið varla klukkutími þar til lagatalið var byrjað á nýjan leik. Þá voru þessir fimm sólarhringar komnir ofan í klukkustund sem þolinmæði ríkisstjórnarinnar entist og þá var sagt: Lög, lög, lög! Það er mikið umhugsunarefni, herra forseti, þegar menn sitja uppi með svona lagaglaða ríkisstjórn hvað sé þá orðið eftir af frjálsum samningsrétti í landinu. Er kannski verið að segja að sú reynsla öll frá 1994 og viðbrögð ríkisstjórnar nú, sem reyndar hefur áður sett niður deilur sjómanna með bráðabirgðalögum meira að segja, í janúar 1994, sé sú að þessi stétt sjómanna hafi í reynd verið svipt verkfallsrétti og samningsrétti? Og það er til lítils að hafa hann á pappírnum ef niðurstaðan er sífellt sú að hann sé óvirkur eða lítils virði í reynd. Ég, herra forseti, verð að leyfa mér að segja að ég held að hæstv. ríkisstjórn hafi af alveg óvenjulegri lítilsvirðingu komið fram við sjómenn og réttindi þeirra hvað þetta snertir. Það var og er enn frægt þegar hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson kom inn í þessa umræðu og tilkynnti alþjóð, eins og önnur eins tíðindi hefðu ekki lengi gerst, að hann hefði hætt við Afríkuför vegna þess að hann hygðist vera heima og tiltækur þegar kæmi að því að harðna færi í kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Menn spurðu auðvitað hvað utanrrh. kæmi þetta við. Hann er að vísu fyrrv. sjútvrh. og sumir vilja meina að hann hafi átt erfitt með að venja sig af þeirri hugsun að hann sé það ekki enn þá, hæstv. ráðherrann. En þetta mál er að sjálfsögðu ekki á hans ábyrgð. Þetta þótti mörgum boða lítið gott og gefa þann tón að ríkisstjórnin mundi hafa afar takmarkaða þolinmæði gagnvart því að deiluaðilar leystu sín mál sjálfir. Og það er nákvæmlega það sem hér hefur gerst, herra forseti. Mestu vonbrigðin í sambandi við þetta mál er það skipbrot sem frjáls samningsréttur í landinu bíður ítrekað með því að sjómenn og útvegsmenn skuli ekki geta lokið sínum málum hjálparlaust og sín í milli. Þótt það taki einhvern tíma og kosti að flotinn sé bundinn í höfn einhverja daga, þess vegna einhverjar vikur, er það þá ekki eðli málsins ef það er það sem til þarf, þá á það að gerast? Það er ekki hægt að skilyrða frjálsan samningsrétt og verkfallsrétt þannig að hann megi standa í fimm sólarhringa eða klukkustund. Annaðhvort hafa menn samningsrétt og rétt til að beita samtakamætti sínum eða ekki. Og ef menn hafa hann ekki þá er venjan sú í löggjöf siðaðra ríkja að ganga frá því með einhverjum öðrum hætti hvernig kjaramálum þeirra stétta, sem af einhverjum ástæðum verður niðurstaðan að skuli ekki hafa samningsrétt og verkfallsrétt, sé þá skipað. Yfirleitt er þá settur upp einhver dómstóll eða úrskurðarfarvegur, eins og kjaradómur eða kjaranefnd sem hefur það hlutverk að ákveða um kjör þeirra stétta sem af öryggisástæðum eða einhverjum slíkum þjóðarhagsmunum er ekki talið rétt að hafi verkfallsrétt. Mér sýnist þróunin, herra forseti, vera grafalvarleg í þessu máli hvað varðar umhverfið sem sjómenn eru staddir í. Auðvitað fyrst og fremst vegna þess að þær ríkisstjórnir sem setið hafa í landinu á þessum tíma hafa ekki virt rétt sjómanna, þær hafa þvert á móti haft hann að engu þegar svo ber undir. Herra forseti. Ef vikið er aðeins nánar að efni þessara frumvarpa þá er það í fyrsta lagi frv. á þskj. 1023, mál nr. 603, um kjaramál fiskimanna, sem staldrað er við. Það vakti sérstaka athygli, herra forseti, hvernig búið var um þau tvö ákvæði sem inn í frv. koma og ekki höfðu verið í svonefndri miðlunartillögu sáttasemjara og hæstv. ríkisstjórn þótti ástæða til að bæta inn í þennan lagapakka, þ.e. annars vegar fyrri málsgrein og hins vegar síðari málsgrein 2. gr. og svo 3. gr. sem kveður á um með hvaða hætti lögin eru gerð að ígildi kjarasamnings og verkfalls- og samningsréttur sjómanna gerður óvirkur á gildistíma laganna. Fyrri málsgrein 2. gr. var auðvitað með miklum endemum, herra forseti, og það væri gaman að fá einhvern tímann við tækifæri upplýst hvernig hann varð til. Var það vegna þess að verið væri að reyna að plata menn? Telja mönnum trú um að eitthvað annað væri á ferðinni en það sem hefði orðið afleiðingar af þessum texta ef hann hefði verið lögfestur? Það er kannski ekki við hæfi, herra forseti, að eyða miklum tíma í það úr því þegar hefur verið boðuð breyting á þessu ákvæði og það er vel, að hæstv. sjútvrh. hefur séð að þetta gengur auðvitað ekki og hér var boðað við 1. umr. málsins og reyndar strax í sérstakri yfirlýsingu við atkvæðagreiðslu um afbrigði við frv., að eftir því yrði óskað við sjávarútvegsnefnd að fyrri málsgrein 2. gr. yrði breytt þannig að ákvæðin sem taka til kjarasamninga og fjölda í áhöfn mundu eingöngu gilda um rækjuveiðar. En málsgreinin eins og hún er hefði farið inn í, að því er kunnugir telja, a.m.k. eina tvo tugi gildandi kjarasamninga um þetta atriði. Áhrifin hefðu í raun orðið þau að útvegsmenn hefðu haft sjálfdæmi um hvernig þeir fækkuðu í áhöfn og þeirri gömlu grundvallarreglu í kjaralegum samskiptum útgerðarmanna og sjómanna að skipta skuli í svo marga hluti sem nemur áhöfn á skipi hverju sinni yrði kastað fyrir róða. Hlutaskiptafyrirkomulagið, herra forseti, er auðvitað ævafornt skipulag eins og menn þekkja. Einhver mundi segja að það hefði gefist íslensku þjóðinni nokkuð vel. Ætli það geti ekki verið ein ástæðan fyrir því að við eigum afkastamestu sjómannastétt í heimi að menn hafa fyrir löngu fundið út það skipulag að heppilegt sé að menn geri út saman í þeim skilningi að menn fái hver sinn hlut aflans sem dreginn er. Þannig er hlutaskiptakerfið í raun og veru innbyggt bónuskerfi eða hvatningarkerfi ef svo má að orði komast. Það mælir sjálfkrafa aukna fyrirhöfn og aukið álag áhafnar þegar afli vex og meira er fyrir því haft að ná honum og það er eins konar útgerðarsamningur milli áhafnarinnar og útgerðarinnar þar sem menn deila með sér ágóðanum. Mér finnst menn ekki ætla sér lítið að kippa þessu burtu í einni málsgrein í frv. sem menn hefðu helst viljað afgreitt í gær en það er það sem hefði gerst í raun og veru ef 2. gr. hefði orðið að lögum eins og hún lítur út. Nú hefur verið boðað að þetta skuli taka til rækjuveiðanna eingöngu og þá er búið að takmarka mjög áhrifin af breytingunni en auðvitað hefði verið heppilegast að þessi mál hefðu verið leidd til lykta með öðrum hætti, þ.e. þeim að um þessi mál hefði þá verið samið eins og auðvitað málið að öllu leyti. Þetta er dæmigert mál, herra forseti, sem menn þurfa að leysa í góðu samkomulagi sín á milli og ég hafði fulla trú á því að það væri hægt. Ég hef enga trú á öðru en íslenskir sjómenn hafi skilning á því og vilji gjarnan að samskipti séu með þeim hætti að eftir því sem tilefni eru til geti orðið breytingar t.d. á mönnun fiskiskipa í tengslum við nýja tækni o.s.frv. Sjómenn hafa að sjálfsögðu ekki áhuga á því að verið sé að halda fleiri mönnum um borð en þörf er fyrir og eru væntanlega tilbúnir til að skipta afrakstrinum af aflanum á færri menn og fá betri hlut að svo miklu leyti sem raunhæft er að gera það. En að hafa þetta galopið og þannig að menn gætu fækkað í áhöfn að geðþótta án tillits t.d. til þess hvernig vinnuálagið vex um borð, hvernig öryggisþættirnir koma inn í myndina o.s.frv., nær náttúrlega ekki nokkurri átt. Það verður alveg öruggt mál að ekki verður fækkað í áhöfn fiskiskipanna hist og her þó að þau séu orðin nýtískuleg nema það komi við og auki vinnuálagið á þá menn sem eftir eru. Ég verð að segja alveg eins og er að ég velti því fyrir mér t.d. hvernig það er orðið að vera einn af sex mönnum í áhöfn á 500 tonna rækjuskipi sem er veiðandi norður í ballarhafi í ís og vondum veðrum. Þannig er það að verða og það er spurning hvort ekki er nú þegar nokkuð langt gengið í vissum tilvikum í þeim efnum. Í öðrum tilvikum kann að vera að menn sitji eftir með óþarflega íhaldsama samninga sem hafa ekki tekið að öllu leyti mið af því hvernig þróunin hefur orðið. Þetta er að sjálfsögðu eðlilegt að skoða en, herra forseti, ég segi það enn og aftur að um þessa hluti eiga menn og þurfa menn að semja. Það þýðir ekki neitt, það er aldrei annað en að pissa í skóinn sinn að þröngva fram lögum í svona deilum vegna þess að þessir aðilar verða að eiga samskipti og þau verða ekki afmáð með lögum af þessu tagi. Það verða ekki byggðir veggir milli áhafna og útgerða með því að setja einhver lög á Alþingi. Halda menn að þessir menn geti þar með hætt að talast við og þurfi ekki að þekkja hver annan í sjón og ekki bjóða hverjir öðrum góðan daginn, að þetta sé einhvern veginn þannig? Nei, það er sko ekki þannig. Það mun seint ganga að gera mikið út á Íslandi nema það geti verið eitthvert skaplegt andrúmsloft ríkjandi í samskiptum þessara aðila. Þess vegna er náttúrlega alveg hroðalegt niðurlag, herra forseti, að ekki skuli takast eina ferðina enn að útkljá þessi mál í samningum milli aðila og það er auðvitað alveg baneitrað upp á andrúmsloftið að svo sé. Mér finnst furðulegt hversu léttúðlega menn taka á þessum þætti málsins eins og það sé ekkert áfall að í þriðja skiptið í röð eftir verkföll, átök og stöðvun flotans tekst ekki að heldur að ljúka málinu með samningum. Hvað segir þetta okkur um það hvernig andrúmsloftið í samskiptum þessara aðila er orðið og hvernig það er að þróast? Það er ekki gott. Það ætti að vera öllum nokkurt áhyggjuefni, auðvitað fyrst og fremst deiluaðilunum en ekkert síður okkur á Alþingi eða þeim í sjútvrn. eða þeim sem þetta mál varðar. 2. mgr. 2. gr., herra forseti, lýtur að sjálfsögðu réttlætismáli sem eðlilegt var að taka inn, þ.e. að kauptryggingarákvæðin séu ekki bara nafnið tómt ef svo ber undir þegar menn eru að fara í langar og misvel heppnaðar veiðiferðir á fjarlæg hafsvæði og er kannski haldið þar við rýran hlut dögum og vikum saman, þá er náttúrlega eðlilegt að kauptryggingin taki til þeirrar veiðiferðar sem slíkrar og þess hluta hennar sem slíkrar og það sé síðan ekki gert eins og einhver brögð hafa verið að að menn fari inn í landhelgina aftur eða fari í veiðar sem gefa vel af sér í einhverja fáeina sólarhringa til að ná upp hlut og fá fyrir kauptryggingunni og þannig sé hægt að hafa hana í reynd óvirka þegar um slíka blandaða veiðiferð er að ræða. Ég á ekki von á því að nokkur maður geti talið annað en sanngjarnt að gera þá lagfæringu sem þarna er á ferðinni. Þá kem ég að 3. gr., herra forseti, sem fjallar um það hvernig vinnustöðvanir og verkföll, verkbönn og aðrar aðgerðir sem deiluaðilar hygðust grípa til á samningstímanum eru ólöglegar. Allar aðgerðir sem menn mundu fara í til að knýja fram einhverjar breytingar sem þeim er þó að nafninu til heimilt að semja um eru ólöglegar. En þetta er sem sagt þannig að menn mega semja ef þeir verða sammála um eitthvað en þeim er óheimilt að gera nokkurn skapaðan hlut til þess að reyna að ná fram því samkomulagi. Það er ekki heimilt. Auðvitað er alltaf, herra forseti, grafalvarlegt mál þegar menn ganga frá hlutunum á þennan hátt. Menn vísa til þess að þetta sé friðarskyldan sem kemst á í kjarasamningum og það sé ekki verið að beyta stöðunni neitt hvað það snertir. En hér er ekki verið að fjalla um kjarasamning, það er ekki svo, því miður ekki. Hér er verið að fjalla um að það eru sett lög á menn í miðri vinnudeilu. Lögmætar aðgerðir manna eru stöðvaðar á grundvelli réttinda sem njóta verndar, m.a. í stjórnarskránni til þess að knýja fram aðra skipan kjaramála. Það er það sem er að gerast þannig að það er ekki að mínu mati, herra forseti, haldbært að vísa bara til þess að þetta sé sams konar friðarskylda og kæmist á í frjálsum kjarasamningum. Það stenst ekki. Löggjafinn verður að svara og rökstyðja réttmæti þess að grípa inn í grundvallarmannréttindi með öðrum hætti en þeim að vísa til þess ástands sem kemst á í frjálsum samningum milli aðila. Það verður að vera hægt að rökstyðja með vísan til brýnna almannahagsmuna, öryggisreglu eða einhverra slíkra hluta að svona takmörkun á mannréttindum fái staðist. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt, herra forseti, m.a. vegna þess að þessi mál eru að nokkru leyti í nýju umhverfi vegna alþjóðaskuldbindinga sem við Íslendingar erum aðilar að að farið verði mjög rækilega yfir þennan þátt málsins, t.d. það að hv. félmn. sem hefur á undanförnum missirum einmitt verið að fjalla um ýmis grundvallaratriði í löggjöf af þessu tagi sem varða helgi verkfallsréttarins og aðra slíka hluti. Að lokum, herra forseti, er svo gildistökuákvæðið þannig að það kemur á þessari skipan mála til ársins 2000, reyndar fram í febrúarmánuð árið 2000. Það yrði þá á fyrri hluta loðnuvertíðar árið 2000 sem menn gætu farið að draga andann á nýjan leik. Menn vita hvað það þýðir. Það eru engar aðgerðir af einum eða neinum toga heimilar fyrr en eftir að þessi lög falla úr gildi. Þá tekur við hinn langvinni prósess sem löggjöfin, sem þrælað var í gegnum þingið um stéttarfélög og vinnudeilur, mælir fyrir um og tekur marga mánuði að koma málunum í gang eins og kunnugt er. Í raun og veru er verið að svipta sjómenn samningsfrelsi og verkfallsrétti langt fram á árið 2000 og raunverulega langleiðina út það ár 

Hvar er Páll Pétursson?

Og það er lýst, herra forseti, úti í salnum eftir hæstv. félmrh. sem á að heita vinnumálaráðherra á Íslandi, á að fara með málefni aðila vinnumarkaðarins. Það hefur ýmsum þótt ótrúlegt miðað við framgöngu hans en það mun nú samt vera svo miðað við reglugerð um Stjórnarráð Íslands að það eigi að heita svo að hæstv. félmrh., Páll Pétursson, fari með þetta embætti. Það er spurning hvort hann er að sinna einhverjum öðrum mikilvægum skyldum um þessar mundir eða getur heiðrað okkur með nærveru sinni á næstunni. Herra forseti. Ég sel það í hendur forseta að setja í gang eftirgrennslan um það hvað hæstv. félmrh. er að sýsla.

Forseti vill upplýsa að hæstv. félmrh. er ekki í húsinu. Hann verður látinn vita af ósk þingmannsins.

Svo finnst mér, herra forseti, þegar farið er að ræða það á annað borð að það væri fullkomlega ástæða til að hæstv. forsrh. og hæstv. Afríkumála --- nei, utanrrh. kæmi og væri viðstaddur umræðuna því að hann hefur verið alláberandi og ég veit ekki annað en það hafi verið þriggja manna nefnd hæstv. ráðherra sem var að þinga um þetta um helgina og það væri eðlilegt að hægt væri að leggja spurningar fyrir alla hæstv. ráðherrana í þessu sambandi. Herra forseti. Örfá orð um hin frumvörpin þrjú sem er að vísu er ekki tími til að fara rækilega ofan í úr því að valinn var sá kostur að slengja þessu öllu saman. Ég verð að segja að ég er mátulega hrifinn af þeirri skipulagningu á störfunum hér því að mér finnst að þau frumvörp verðskuldi að um þau hefði verið fjallað í rólegheitum og yfirvegað og á efnislegum forsendum. Fullkomin ástæða er til að fara þar yfir einstök atriði og velta því fyrir sér hvernig þau munu leggjast út. Mér er að vísu ljóst að hér er á ferðinni pakki sem er kannski ekki skynsamlegt að hrófla mikið við ef þó á að reyna að gera ástandið ekki illt verra. Það á þó að heita svo að einhver árangur hafi náðst í því að laga þetta þannig til að óánægjan sé minni en ella um þessa skipan mála og frumvörpin þrjú eru lögð fram eins og þau voru í miðlunartillögu sáttasemjara og þá miðlunartillögu samþykktu sjómenn. Það er því alveg ljóst að það er hlutur sem menn verða að íhuga mjög vandlega áður en farið yrði út í að gera þar einhverjar efnisbreytingar sem hefðu áhrif á það samhengi sem hlutirnir eru í. Í fyrsta lagi vil ég segja ef við tökum til að mynda fyrst frv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. 604. mál hefur það fólgið í sér fyrst og fremst eitt ákvæði sem er efnisbreyting á lögunum um stjórn fiskveiða. Að öðru leyti vísar það í frv. um Kvótaþing sem fylgir með og það er þetta ákvæði að hækka veiðiskyldu fiskiskipanna upp í 50% af samanlögðu aflamarki sínu í þorskígildum talið á hverju ári. Reglan þar, herra forseti, hefur eins og kunnugt er verið sú að fiskiskipin hafa haldið veiðileyfi sínu og veiðiheimildum út á að veiða ígildi 50% af þeim veiðiheimildum sem skráð er á þau annað hvert ár. Þau hafa getað veitt 50% annað árið og 0% hitt án þess að missa veiðirétt sinn. Þessi regla hefur í reynd þýtt það vegna þess hvernig hún er útfærð að skipin þurfa fyrst og fremst og fremst að vera haffær og komast á sjó og geta skrapað í einhverjum tegundum sem nemur helmingnum af þeim veiðiheimildum sem eru skráð á þau. Þannig útfærð hefur reglan að sjálfsögðu bitið mjög lítið. Skip sem er með miklar veiðiheimildir í þorski getur fullnægt veiðiheimildinni með því að fara annað hvert ár á rækju og veiða sem nemur 50% af skráðum aflaheimildum sínum í rækju annað hvert ár. Síðan er það reiknað yfir í þorsk samkvæmt flóknum stuðlum og þá telst veiðiskyldunni fullnægt. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög skynsamlegt og farsælt að þróa kerfið í þá átt að skipin veiði að breyttu breytanda meira af veiðiheimildum sínum sjálf en verið hefur. Það er ekki farsæl þróun til lengdar að dreifing veiðiheimildanna á flotann sé ekki í neinu samræmi við það útgerðarmunstur sem hann stundar. Það er miklu heilbrigðara að hann lagi samsetningu veiðiheimilda sinna jafnt og þétt að þeirri útgerð sem þeir stunda á hverjum tíma og færi þær yfir í þær tegundir sem þeir eru að veiða en geymi ekki einhverja gamla fortíð í veiðireynslu á skipunum en skipti því svo eða leigi frá sér á hverju einasta ári. Ég er því þeirrar skoðunar að þessar rúmu heimildir hafi verið til þess fallnar að tefja fyrir því sem væri eðlileg aðlögun í flotanum og dreifingu veiðiheimildanna að veruleikanum á hverjum tíma. Deila má um hvort það eigi að gera með svona ákvæði um veiðiskyldu eða með öðrum aðferðum. Ég hef verið þeirrar skoðunar að rétt væri að refsa mönnum fyrir að veiða ekki í samræmi við þann afnotarétt sem þeir fá úthlutað á hverjum tíma. Það mætti gera með svonefndri fyrningarreglu, að hluti þeirra veiðiheimilda sem menn ekki nýttu fyrntist frá útgerðinni á hverju ári og færðist til þeirra sem nota sinn rétt og jafnvel rúmlega það. Er grunnreglan sem við eigum að byggja þetta kerfi á ekki sú, svo lengi sem það er við lýði á annað borð, að veiðirétturinn sé afnotaréttur og menn eigi annaðhvort að nota hann eða láta hann ganga a.m.k. smátt og smátt til annarra? Það held ég. Ég hef allan tímann verið þeirrar skoðunar að fénýting manna á veiðirétti sem þeir ekki noti sjálfir en hafa fengið úthlutað án endurgjalds sé í raun og veru siðlaus. Ég tel það mestu brotalömina í kerfinu eins og það er og hafi allan tímann verið. Ég er sannfærður, herra forseti, um að það hafi verið mestu mistök sem gerð hafa verið í þessu kerfi, að opna fyrir þann möguleika. Aðlögunin átti að gerast í gegnum framsal á varanlegum veiðirétti og síðan átti að hafa fullt frelsi til þess að skipta á sléttu á jafngildum veiðiheimildum. Útfærslan á reglunni er líka umhugsunarefni að því leyti að menn missa annaðhvort allt eða ekkert. Við þessi 50% mörk þá ætti það að heita svo að fari menn í 49% eitt ár þá missi menn allt. Mér finnst nú fyrr mega rota en dauðrota. Ég hefði kannski talið skynsamlegt að þarna væri beitt einhvers konar hlutfallslegri skerðingu. Mönnum væri refsað upp að vissu marki ef þeir nýttu ekki veiðiheimildirnar en ekki þannig að þeir misstu þær bara allar á einu bretti. Það liggur auðvitað í hlutarins eðli að það er mjög ströng refsing og spurning hvort önnur útfærsla að þessu leyti væri ekki skynsamlegri. Hér er að vísu komið inn visst ,,force majeure``-ákvæði. Verði menn fyrir meiri háttar áföllum eða óhöppum þá kemur til undanþæg regla. Eftir stendur það að ég held að útfærslan á þessu ákvæði sé ekki mjög skynsamleg þó að mörkin sem hér eru sett séu að mínu mati enn mjög væg. Ég tel það ekki mikið að menn eigi að veiða helminginn af sínum veiðiheimildum á hverju ári. Í öðru lagi, herra forseti, um frv. um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna þá fer ég þar hratt yfir sögu. Mér finnst það frv. tvímælalaust vera í rétta átt. Ég held að það sé tilraunarinnar virði að styrkja stöðu einhvers úrskurðaraðila með aðgerðum af því tagi sem ákvæðin um Verðlagsstofuna, sem eru það nýja í málinu, og heimildir hennar eru. Hér er sett á fót einhvers konar verðlagslögregla, það má í raun nota það heiti, sem sjómenn geta hóað í ef þeir telja að þeir séu bersýnilega beittir órétti með fiskverðinu. Einkanlega mundi það eiga við um þau tilvik er menn eru að kaupa aflann af sjálfum sér eða skyldir aðilar eiga í viðskiptum. Það er að sjálfsögðu óhjákvæmilegt, herra forseti, að ákvæðin séu þannig að þetta verði ekki máttlaust apparat sem hægt sé að ráðskast með. Annaðhvort væri að hafa öflugan úrskurðarfarveg og hafa hann þannig að hann geti verið skjótvirkur. Þannig tæki ekki langan tíma að fá úrskurðinn og hægt væri að fullnusta hann og tryggja að hann nái fram að ganga. Kemur þá enginn annar en sjálfur hæstv. félmrh. Páll Pétursson og er honum fagnað hér í þingsalnum alveg sérstaklega.

Takk fyrir.

Eðlilegt má telja að hann sé viðstaddur þessar umræður um kjaramál fiskimanna. Þó að hæstv. ráðherra sé kannski frægari fyrir áhuga sinn á kjaramálum bænda þá er nú ekki lakara að hann setji sig einnig inn í kjör annarra stétta.

Ég hef líka áhuga á kjörum fiskimanna.

Já, það er gott. Herra forseti. Ég ætla ekki að fjalla frekar um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna, ég hef ekki tíma til að fara þar frekar ofan í einstök ákvæði. Ég segi þó hiklaust að ég tel þetta vera í rétta átt og tilraunarinnar virði að gera þessar breytingar. Að sjálfsögðu getur reynslan ein skorið úr um það hversu vel þessi atriði halda. Maður er vissulega hvekktur af dapurri reynslu. Ekki vantar að samið hafi verið um og það sett í lög eða kjarasamninga t.d. að óheimilt sé að láta sjómenn taka beint eða óbeint á nokkurn hátt þátt í kostnaði vegna kvótakaupa eða leigu á veiðirétti. Reynslan hefur orðið önnur eins og kunnugt er. Úrskurðarnefndin, sem miklar vonir voru bundnar við og sett var á laggirnar eftir síðustu deilu, hefur heldur ekki reynst það tæki sem sátt gæti orðið um. Að lokum, herra forseti, vil ég minnast á frv. til laga um Kvótaþing. Ætlunin er að setja á fót opinberan eða viðurkenndan tilboðsmarkað, sem þetta Kvótaþing í raun er, þar sem þeir sem vilja leigja frá sér veiðiheimildir leggja inn tilboð eða óskir um slíkt og hinir sem ætla að kaupa koma með sínar óskir. Samband milli kaupenda og seljenda er rofið og þannig á að girða fyrir það að um tengslaviðskipti sé að ræða. Og eins á að girða fyrir það að tengsl geti verið á milli leigjenda kvótans og ráðstöfunar aflans síðar meir. Sá afli er verðlagður annaðhvort í gegnum sölu á markaði eða í beinum viðskiptum og fellur þá undir þau ákvæði um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna, sem ég var að fjalla hér um áðan. Með þessum hætti á vissulega, herra forseti, a.m.k. á yfirborðinu séð, að koma í veg fyrir að þau viðskipti með veiðiheimildir sem mikið hefur verið um, sum hver hafa gengið undir nafninu ,,tonn á móti tonni``, geti farið fram eins og áður var. Það á ekki að vera mögulegt fyrir þá sem leigja til sín kvóta að láta áhöfnina taka þátt í þeim kostnaði í gegnum niðursett fiskverð og ráðstöfun aflans, t.d. til þess sem þeir leigðu frá. Að því leyti, herra forseti, held ég að tæplega verði deilt um að frv. og þær breytingar sem það felur í sér séu til bóta. Þær eru í áttina að lausn þessa langvinna stríðs sem staðið hefur um svonefnt kvótabrask og tengst hefur leigu eða viðskiptum með aflamark. Menn verða svo auðvitað að velta fyrir sér hvaða áhrif þessi breyting hefur að öðru leyti. Og það er alveg ljóst, herra forseti, að ýmsir eru mjög uggandi um sinn hag vegna þess að þeir hafa reynt að fóta sig og lifa í þessu nýju umhverfi sem leiguliðar, að hluta eða jafnvel öllu leyti. Slatti af útgerðum á sáralitlar og jafnvel engar veiðiheimildir, en reynir að komast af. Ég skil fullkomlega áhyggjur þeirra sem þannig er ástatt um, þegar Kvótaþingið verður komið á og öll viðskipti með leigukvóta fara þangað. Þá verður að sjálfsögðu að hafa í huga að ýmsar breytingar munu verða og þeir sem hafa stundað þessi viðskipti á báðar hliðar munu verða fyrir áhrifum af breytingunum. Ekki aðeins öðrum megin. Þetta mun að sjálfsögðu líka hafa áhrif á þá sem hafa stundað það í stórum stíl að leigja frá sér kvóta. Þeir sem hafa látið aðra veiða fyrir sig verða að horfast í augu við breytingarnar líka. Að mínu mati er ekki auðvelt að sjá fyrir hver heildaráhrifin af breytingunni verða þegar upp er staðið. Þar mun til að mynda skipta mjög miklu máli hvernig leiguverðið sjálft þróast. Verði það á skikkanlegum nótum er ekki víst að þetta komi svo illa við hagi kvótalítilla útgerða eða einyrkja sem margir óttast. Verði framboðið hins vegar lítið og leiguverðið hátt þá er auðvitað ljóst að staða slíkra aðila verður erfið og kannski mun þetta slá af einhverjar þeirra útgerða sem komið hafa til sögunnar án þess að eiga sjálfar veiðiheimildir. Auðvitað er skiljanlegt að um þetta frv. séu skiptar skoðanir og ýmsir uggandi um áhrifin af því. Í þessu eins og svo mörgu öðru, herra forseti, er ekki bæði hægt að sleppa og halda. Sömu aðilar og talað hafa sig hása undanfarin ár um kvótabrask og rangindi gagnvart sjómönnum, geta auðvitað ekki snúið við blaðinu og sagt svo sannfærandi sé: Nei, nei, nei, það má ekki setja á Kvótaþingið, við viljum fá að halda þeim viðskiptum áfram sem við höfum verið í. Menn verða að velja á milli þess hvort þeir vilji reyna þetta eða aðrar aðferðir sem menn kynnu að telja betri til að taka á vandamálum í þessum efnum eða búa við óbreytt ástand. Ég held að a.m.k. til að leysa þann þáttinn sem ég fór hér yfir fyrr, herra forseti, sé þetta tilraunarinnar virði. Ég geri mér þó vel grein fyrir því að um heildaráhrifin af þessari breytingu eru nokkuð skiptar skoðanir. Þá er tíma mínum lokið, herra forseti, enda tókst mér nokkurn veginn að fara á hundavaði yfir þessi fjögur frv., eins og ég hafði ætlað mér, og lýk nú máli mínu.

Virðulegi forseti. Hér eru fjögur frv. til umræðu í einu, hvorki meira né minna. Þeim er ætlað að binda enda á verkfall sjómanna, ef svo mætti segja. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að byrja umfjöllun mína með reynslusögu af fundi sem ég var á í gær. Þar komum við, konur úr stjórnarandstöðuflokkunum, saman til að hlusta á konur. Þar hlustuðum við á skoðanir þeirra á stöðu sinni í þjóðfélaginu og til landsmála almennt. Jafnréttismál kynjanna bar eðlilega mikið á góma og hið illræmda launamisrétti kynjanna. Í því sambandi furðuðu fundarkonur sig á því að um leið og ein hæstlaunaða stétt landsins færi í verkfall þá yrði allt vitlaust og lög sett á stéttina. Þessir sjómenn eru hundóánægðir með sín kjör, þrátt fyrir himinhá laun, eins og konurnar orðuðu það. Hver var samanburðurinn? Jú, það voru laun kvenna í þessu landi. Einnig var talað um hve skrýtið það væri að svo fáar konur væru sjómenn. Jafnvel þó þær reyndu að komast á sjó þá fengju þær ekki pláss. Ég tek þetta fram hér, herra forseti, ekki til þess að býsnast yfir launum sjómanna, heldur til þess að minna á samhengi umræðunnar í þessari kjaradeilu og hina gífurlegu mismunun sem á sér stað í þessu þjóðfélagi, launamismunun. Sjómönnum finnst sín kjör ekki nógu góð þegar kjarasamningar þeirra eru brotnir æ ofan í æ, m.a. vegna kvótabrasks og viðskipta með fisk milli skyldra aðila. Launin teljast heldur ekki nógu góð vegna þess að viðmiðunarhópar þeirra eru ekki aðrir verkamenn, verkakonur eða fólkið í frystihúsum landsins, sem einnig vinnur við sjávarútveg. Nei, viðmiðunarhópar sjómanna eru útgerðarmenn, útgerðarmenn sem fá gjafakvóta þjóðarinnar á silfurfati og þurfa aðstoð ríkisvaldsins til að greiða laun sjómanna samanber sjómannaafsláttinn en geta samt ekki eins og aðrir atvinnurekendur samið við sína starfsmenn um kaup og kjör. Virðulegi forseti. Allt frá því að framsal á veiðiheimildum var almennt heimilað árið 1990 hafa kjaramál sjómanna verið í uppnámi og oftsinnis komið til verkfalla. Oftar en ekki hafa verið sett lög á þessar kjaradeilur af því að starfsumhverfið er slíkt að réttlætiskennd sjómanna er misboðið og það sem meira er, gildandi kjarasamningar eru virtir að vettugi, þ.e. sjómenn hafa þurft að taka þátt í kvótabraski án þess að teljast eigendur keypts kvóta og misst við það laun og þeir hafa ekki fengið markaðsverð fyrir aflann eins og kveðið er á um í þeirra samningum. Grundvöllur þessarar óánægju er sá að mínu mati að fiskveiðistjórnarkerfið er útfært þannig að stefnt er að hámarksframleiðni, sem vissulega er gott, án þess að taka mið af grundvallarforsendum réttlætis og félagslegra sjónarmiða. Ég hef kynnt mér, herra forseti, grundvallarlöggjöf Bandaríkjanna um fiskveiðistjórnun, svokallaða Magnuson-Stevenson Act sem ég vil líta á sem nokkurs konar grunnlög um kvótamál í Bandaríkjunum. Ég hef velt því fyrir mér, herra forseti, hvort hér þurfi ekki að setja ákveðin ákvæði inn í stjórnarskrá um að það verði að stjórna fiskveiðunum þannig að þjóðin í landinu geti verið sátt við stjórnina. Í þessum áðurnefndu bandarísku lögum er m.a. kveðið á um það að taka verði mið af hagkvæmnissjónarmiðum en auk þess verði að hafa í huga hagsmuni sjómanna, hagsmuni fiskvinnslufólks, ekki síst kvenna sem vinna við þau störf og hagsmuni sjávarbyggða auk hagsmuna útgerðarmanna. Það er mín skoðun, herra forseti, að það ástand sem varir í samskiptum sjómanna og útgerðarmanna muni ekki verða viðunandi fyrr en lagaumhverfið breytist til muna og nokkuð meira en lagt er til í þeim fjórum frumvörpum sem hér eru til umræðu. Ég mun fá tækifæri til þess að fara í smáatriðum ofan í efni þessara frumvarpa í hv. sjútvn. og mun því ekki ræða efnislega um fylgifrumvörpin þrjú. Mér sýnist þó í fljótu bragði að í frv. um Kvótaþing og í frv. um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sé verið að taka á viðkvæmum deilumálum sjómanna og útgerðarmanna um fiskverð og kvótasölu og fagna því að sjómenn hafa samþykkt þá útfærslu sem þar kemur fram. Varðandi þá spurningu sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lagði fyrir hæstv. sjútvrh. um það hvort ætlunin sé að lögfesta þessi frv. óbreytt eða ekki, þá vil ég taka það fram að það hlýtur formlega að vera réttur þingsins að hafa frelsi til að gera þær athugasemdir við frv. sem nauðsynlegar þykja því að almennt er því ekki tekið vel af okkur þingmönnum ef inn í þingið kemur frv. og sagt er: ,,Það má ekki breyta einum staf.`` Þingið setur lög landsins hvort sem þau eiga við um sjávarútveginn eða annað og þingnefndin hlýtur því að fara yfir málið í heild vitandi reyndar að sjómenn hafa samþykkt frumvörpin í þeirri mynd sem þau eru nú. Ég tel þó mikilvægt að frumvörpunum verði ekki breytt núna í trássi við vilja sjómanna vegna þess að hér er verið að setja lög enn einu sinni á kjarasamninga þeirra sem auðvitað er með öllu óþolandi. Þriðja fylgifrv. er um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Þar er eitt ákvæði sem ég fagna sérstaklega, nefnilega að veiðiskylda er aukin upp í 50% á ári frá 50% annað hvert ár. Ég tel reyndar að veiðiskyldan hefði getað aukist meira án þess að nauðsynlegur sveigjanleiki kerfisins sé heftur um of. Það er grundvallaratriði að mínu mati að þau miklu verðmæti sem aflamarkið er fari til þeirra sem veiða í reynd en ekki til þeirra sem voru svo heppnir að stunda fiskveiðar á árunum 1980--1983 þegar þessu kerfi var komið á eins og reyndin er nú. Fjórða frv. um kjaramál fiskimanna er auðvitað meginmálið hér þar sem hin frumvörpin eru aðeins nauðsynlegar breytingar á lagaumhverfi en ekki nægjanlegar og ekki kjarasamningur. Í þessu fjórða frv. er tekið beint á kjaramálum sjómanna með því í fyrsta lagi að banna kjaradeilur sjómanna til 15. febrúar árið 2000. Í öðru lagi á að lögfesta miðlunartillögu ríkissáttasemjara en þar er m.a. kveðið á um 13% hækkun kaupliða við gildistöku og 3,65% til viðbótar 1. janúar 1999. Þessa miðlunartillögu hafa sjómenn samþykkt en útvegsmenn ekki. Hitt nýmæli þessa frv. er þó 2. gr. þar sem kveðið er á um að fækkun í áhöfn eigi ekki að hafa aukin útgjöld í för með sér fyrir útgerðarmenn. Það er að mínu mati ekkert skrýtið að sjómenn tækju ákvæði 1. mgr. 2. gr. þessa frv. mjög illa þegar þeim var kynnt þessi grein þar sem það er alveg ljóst að hér er um verulega kjaraskerðingu að ræða fyrir skipstjóra, vélstjóra og háseta frá því sem nú er. Þetta kemur m.a. fram í gögnum sem við þingmenn fengum í morgun frá Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Þetta var á fundi þingmanna Reykjaness með félögum úr Vísi frá Suðurnesjum. Af þessum gögnum má ljóst vera að þetta ákvæði mundi skerða kjör sjómanna verulega. Það er því ánægjuefni að sjútvrh. hefur samþykkt fyrir sitt leyti að þessu ákvæði verður breytt eftir tillögum sjútvn. Það er reyndar forsenda þess að mínu mati að við stjórnarandstöðuþingmenn mótmæltum því ekki að þetta frv. yrði tekið til umræðu, a.m.k. segi ég það fyrir mig sjálfa. Virðulegi forseti. Ég leyfði mér í upphafi ræðu minnar að bera saman kjör sjómanna og kjör láglaunakvenna til að benda á þær gífurlegu launaandstæður sem til staðar eru í landinu. Ein konan á áðurnefndum fundi sagði: ,,Ef ég bara hefði mánaðarlaun sjómannsins í árslaun þá væri ég ánægð.`` Þetta er því miður raunveruleikinn. Með þessu er ég alls ekki að draga úr mikilvægi sjómannastéttarinnar og sjávarútvegsins í heild. Því miður er það enn svo að við Íslendingar erum allt of háðir þessari einu auðlind og löngu er tímabært að styrkja fleiri atvinnugreinar til þess að styrkja atvinnulífið og kjörin í þessu landi fyrir alla, konur jafnt sem karla. En eins og er er mjög mikilvægt að reka okkar sjávarútveg á hagkvæman hátt án þess að skipta þjóðinni upp eftir því hvort hún er með eða móti fiskveiðistjórnarkerfinu. Til þess þarf breytt kerfi um stjórn fiskveiða þar sem byggðum landsins er tryggður kvóti svo og sjómönnum og fiskvinnslustöðvum. Það kerfi sem nú er við lýði býður upp á átök sem vekja óþarfa andúð landsmanna sem ekki stunda sjávarútveg á útvegsmönnum og jafnvel sjómönnum. Þetta kerfi er svo ómanneskjulegt að sjálfsögð mannréttindi heillar stéttar, þ.e. verkfallsréttur sjómanna, eru tekinn af þeim ár eftir ár. Það ástand er framlengt með því frv. um kjaramál fiskimanna sem hér er til umræðu og því er ég mótfallin. Það er skylda okkar alþingismanna að búa sjávarútveginum það lagalega umhverfi að útgerðarmenn og sjómenn geti samið eins og siðmenntað fólk og það hlýtur að vera verkefnið sem við blasir nú, a.m.k. fyrir næstu kosningar.

Herra forseti. Það er erfitt viðfangsefni fyrir þingið að taka til umræðu og síðan umfjöllunar í nefndum frv. sem fjallar um kjaradeilu og má segja að leggi bann við aðgerðum sjálfra deiluaðila til að ná niðurstöðu. Við höfum hins vegar áður staðið frammi fyrir slíku verkefni varðandi þá deiluaðila sem hér um ræðir og það er mjög miður þegar við lítum til baka að rifja upp að segja má að deilur þeirra um flest þau ágreiningsefni sem nú eru uppi hafa staðið um árabil án þess að þeir hafi sjálfir náð höfn sem sitja beggja vegna borðs og geti sagt eftir nokkur missiri eða mánuði að viðunandi staða sé um þau mál. Herra forseti. Ekki er betra að sjómenn hafa ekki haft gildandi kjarasamning langt á annað ár og allur sá tími hefur ekki dugað til að ná landi í viðræðum. Hins vegar er staða málsins nú sú að fyrir liggur samþykkt sjómanna á miðlunartillögu sáttasemjara sem byggir á tillögum sérstakrar nefndar sem á vegum ríkisstjórnar hafði fjallað um deiluefnin og einkum þau sem deiluaðilar hafa sjálfir sagt að væru meginágreiningsefni í þessari kjaradeilu. Það voru einmitt tillögur varðandi þau meginágreiningsefni sem hlutu samþykkt sjómanna þegar miðlunartilagan var samþykkt því að hún grundvallaðist á þeim tillögum sem þessi nefnd þriggja ráðuneytisstjóra hafði lagt fram. Það verður að segjast eins og er, ekki síst um deilur í sjávarútvegi, að afleiðingar vinnustöðvunar snerta marga aðra og hafa jafnafdrifarík áhrif á lífskjör annarra en deiluaðilanna einna. Þannig er með stöðvun fiskiskipa að fiskvinnslufólk og fiskvinnslustöðvar um allt land sitja uppi án verkefna, án kjara og án launa. Hins vegar er það einnig svo um þetta efni, herra forseti, og þess verður að geta strax, að ef svo fer fram sem horfir og eftir því sem fram kemur í miðlunartillögunni og frv. fjórum sem hér um ræðir, munu afleiðingar hafa mismunandi áhrif á kjör sjómanna. Ég hyggst nú a.m.k. gera grein fyrir mínu áliti varðandi þau mál sem hér liggja fyrir. Auðvitað er vandi samningamanna mikill og eykst frekar en að minnka við það að deiluefnin reynast langvinn og hefur fjölgað. Það hefur gert þeim sjálfum erfiðara um vik að nálgast hver annan með málamiðlun. Ég verð að viðurkenna að á stundum hefur skotið upp spurningunni um það hvort samningsvilji hafi verið nægur við samningaborðin. Alltént er það svo að meira að segja eftir að sjómenn höfðu samþykkt sáttatillögu ríkissáttasemjara var deiluaðilum ekki unnt að ná endanlega landi með þau fáu mál sem eftir voru óafgreidd. Þess ber þó einnig að geta að afleiðingar þessara ráðstafana og afleiðingar af kjarasamningum sjómanna, ef svo vel hefði tekist til, hafa áhrif á aðra. Kjör sjómanna hljóta að koma til umræðu við samanburð á kjörum annarra, einkum annarra sem starfa í sjávarútvegi. Þá liggur fyrir að tekjuþróun sjómanna sem stunda fiskveiðar á Íslandsmiðum hefur verið tiltölulega jákvæð og jákvæðari en tekjuþróun fiskvinnslufólks sem vinnur við vinnslu sama sjávarafla. Athyglisvert er að þetta hefur gerst á sama tíma og útgerðarfyrirtækin sem þeir starfa hjá hafa haft minni aflaheimildir, minni verkefni og þess vegna, gætum við haldið, minni tekjumöguleika fyrir skipin og áhafnirnar en um fullan áratug þar á undan. Möguleikarnir eru meira að segja minni en verið hefur um áratuga bil. Samt sem áður hefur svo vel tekist til að einmitt á þeim tíma sem aflaheimildir voru rýrar og verkefni af skornum skammti eru tekjur sjómanna og útgerða skárri en áður. Þess vegna velta menn því fyrir sér hvers vegna deilurnar í kjaraviðræðum sjómanna og útvegsmanna eru svo harðar. Deilurnar hafa staðið svo mánuðum skiptir, kjarasamningar hafa verið lausir í um eitt og hálft ár. Í raun hafa sömu deilurnar staðið svo árum skiptir og nú gætir þess mjög áberandi að óþreyja og þykkja kemur fram í viðbrögðum samningamanna við samningaborðið, t.d. þegar þeir gera grein fyrir stöðu mála í fjölmiðlum og öðrum leiðum með skilaboð til almennings. Það er a.m.k. ekki vafi um þetta í mínum huga. Ég hef heyrt það og ég hef séð það. Þegar við virðum fyrir okkur hver helstu deiluefnin eru kemur í ljós að þau eru ekki endilega bein ákvæði um kjör eða skiptingu kjara. Þau eru jafnvel lagaumhverfið sem sjávarútvegurinn hlýtur að starfa við, útgerðarfyrirtækin jafnt sem sjómenn. Þar hefur aftur og aftur komið upp það sem sumir kalla kvótabrask. Aðrir segja að stór hluti þess séu eðlileg viðskipti og framkvæmd á nauðsynlegum sveigjanleika í sjávarútvegi á Íslandi. Ég hygg að því verði ekki mótmælt með góðum rökum að þessi sveigjanleiki hefur gefið útgerðarfyrirtækjum möguleika til að ná meiri verðmætum af sjávarfangi þrátt fyrir minni veiðiheimildir en áður. Þar með hafa þau gefið sjómönnum færi á meiri tekjum fyrir minni afla. Þó að reynt hafi verið til þrautar hafa aðrar og betri tillögur ekki komið fram en þær sem birtast í tillögum þriggja manna nefndarinnar um þetta efni. Eitt þeirra frv. sem um það fjallar, frv. um Verðlagsstofu skiptaverðs og útskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, hefur hlotið þau ummæli, af hálfu forustumanna deiluaðila beggja vegna borðs, að við þau ákvæði muni væntanlega hægt að una og menn vænti þess beggja megin að þau leiði til betri lausnar á þeim ágreiningsefnum. En þess ber þó einnig að geta að fyrir liggja ummæli allra aðila um að þau ágreiningsefni séu ekki á milli útvegsmanna og sjómanna almennt. Þar er um að ræða tiltekin skip, tiltekin fyrirtæki og tilteknar áhafnir. Þar eru sem sagt sértæk deiluefni sem reynt er að leysa eða finna leiðir til að leysa. Næsta tillaga eða frv. sem lýtur að því að koma þessum málum betur fyrir, þ.e. viðskiptum með aflaheimildir, hefur birst í frv. til laga um Kvótaþing. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því að einn miðlægur markaður fyrir þau viðskipti sé nauðsynlegur til að tryggja eðlileg kjör sjómanna. Þó má vel vera að einhverjir hafi rétt fyrir sér um þá tillögu. Við skulum sjá hvernig okkur gengur að fjalla um þau mál í hv. sjútvn. þingsins. Ég verð þó að láta í ljós þá skoðun mína að ég er alls ekki viss um að bein tengsl séu milli þess máls og kjaramála sjómanna. Ég sé ekki þau tengsl. Það verður að viðurkennast að útvegsmenn hafa fullan vara á og margir raunar andmælt þeim hugmyndum. Eins verður að viðurkennast að þó einhverjir hafi þá skoðun að slík miðstöð fyrir færslu veiðiréttinda á milli óskyldra fyrirtækja muni hugsanlega leiða til lægra verðs í þeim viðskiptum, þá hafa jafnmargir bent á að það mundi að líkindum leiða til hærra verðs. Eins er talið líklegt að það leiði til minnkandi framboðs í þeim viðskiptum en hingað til og um áhrif af minnkandi framboði er þekkt að það leiðir til hækkandi verðs. Varðandi þriðja málið verð ég að viðurkenna, herra forseti, að mér sýnist að það mundi spilla mjög þeim ákvæðum sem menn hafa fram að þessu þróað í lögunum um stjórn fiskveiða. Hér á ég við frv. til laga um breyting á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, um veiðiskyldu. Ég verð að segja, herra forseti, að eitt þeirra ákvæða sem best hefur reynst við takmarkaðar veiðiheimildir íslenska fiskiflotans er sveigjanleikinn sem felst í því að geta flutt veiðiréttindi, aflaheimildir eða hvað sem við viljum kalla þau, á milli skipa og útgerðarfyrirtækja. Með þessu frv., ef það verður óbreytt að lögum, eru þær heimildir stórlega takmarkaðar og ljóst að stór og mikilvæg útgerð við sunnanvert landið, allt frá Austurlandi suður um og á Vesturlandi, mun eftir það búa við stórskerta möguleika. Vélbátaútgerðin, dagróðrarbátarnir munu ekki komast undan þeim ákvæðum nema með því að draga stórlega saman umsvif sín. Þá mun fækka sjómönnum sem njóta þessara gjörða því að þeim skipum mun fækka. Þessa dagana verður þess vart að útgerðarmenn og skipstjórar á umræddum skipum séu að ráða ráðum sínum um hvernig þeir geti brugðist við til að þurfa ekki að sæta því að veiðiheimildir þeirra verði teknar af þeim bótalaust. Ef þeir ætla að komast aftur í útgerð nokkrum árum seinna, verða þeir ekki aðeins að fjárfesta í skipinu heldur einnig í öðru skipi til að fá heimild til að flytja það aftur inn í þann fiskiskipaflota sem heimild hefur til veiða innan íslensku lögsögunnar. Þá verður að segjast að þær refsingar sem þar eru lagðar til eru óhóflega þungar. Þær eru miklu þyngri en venja er ef menn brjóta lög. Varla er hægt að segja að það sé brot á lögum um meðferð atvinnuréttinda ef menn nýta sér þau ekki að fullu, a.m.k. skil ég ekki á hverjum er brotið. Herra forseti. Ljóst er að sá hluti fiskiskipaflotans sem staðið hefur undir þeirri þróun að ná þeim árangri að við stundum ekki einungis veiðar á grunnslóð heldur einnig á djúpslóð, er bátaflotinn. Hann mun fara verst út úr þessum aðgerðum. Litlu fyrirtækin sem stunda veiðar á einu skipi munu finna mest fyrir þessum aðgerðum, fjölskyldufyrirtækin sem fram til þessa dags hafa verið sterkasta einkenni sjávarútvegs á Íslandi. Slík fyrirtæki hafa haft mestan sveigjanleika vegna þess að þeir sem starfa við þau hafa sjálfir tekið á sig þrengingar og jafnvel það að vera atvinnulausir um tíma á hverju ári. Þeir munu týna tölunni. Fólk sem hefur aðlagað lífsvenjur sínar því starfsmunstri sem útgerð eins lítils báts býður upp á mun sitja bjargarlaust uppi. Sjómennirnir á stóru skipunum munu ekki líða fyrir þetta. Það verða útgerðarmenn og sjómenn á bátunum og þeirra fjölskyldur. Af þessu má ljóst vera að afleiðingar þessara gjörða fyrir kjör sjómanna á Íslandi verða mismunandi eftir því hvers konar sjómennsku þeir stunda. Herra forseti. Verði áhrifin svo afdrifarík fyrir útgerð bátaflotans, sem ég er ekki í vafa um, er ljóst að þá munum við sjá stórlega skerta möguleika í landvinnslunni. Stærstur hluti hennar hefur byggt á afla bátanna, meira að segja sá hluti landvinnslunnar sem hefur skilað hæsta verðinu og mestum verðmætum af vinnslunni, þ.e. saltfiskvinnslan og vinnsla ferskra afurða sem fluttar eru út fullunnar, ekki frystar en að öllu leyti fullunnar. Þetta eru mestu verðmæti sem við þekkjum af vinnslu sjávarafurða og hún hvílir á afla bátaflotans. Möguleikar bátaflotans verða þrengdir umfram allra annarra með þessum ákvæðum. Útgerðarmenn bátanna munu vafalaust leita eftir því að sameinast stóru fyrirtækjunum og þá verðum við að gæta þess að hér fyrir þinginu liggur frv. til laga um að takmarka það hversu stór útgerðarfyrirtæki megi verða á Íslandi miðað við þær aflaheimildir sem þau fyrirtæki hafa til umráða. Það er alveg ljóst, herra forseti, að einhver fyrirtæki standa frammi fyrir því að þurfa að gera ráðstafanir vegna þeirra ákvæða eftir að aðrir útgerðarmenn sækjast eftir að sameinast þeim. Líklega komum við til með að sjá útgerð sameinast verkun í meiri mæli en nokkru sinni áður. Þá fer lítið fyrir skoðunum og ummælum þeirra sem hafa undanfarin ár talað fyrir því að það væri hagkvæmt og efnahagslega réttmætt fyrir Íslendinga að greina milli útgerðar og vinnslu. Bersýnilega, herra forseti, munu þessi ákvæði leiða til þess að útgerðarmenn einstakra báta sækist eftir sameiningu við vinnslustöðvar. Þeir munu neyðast til að haga gerðum sínum þannig að hvert og eitt fyrirtæki nái sem mestum sveigjanleika. Honum verður ekki náð með öðru móti en sameiningu, sameiningu og aftur sameiningu. Þær útgerðir sem stundað hafa það veiði- og útgerðarmunstur sem byggir á bátaútgerð við suðurströndina verða fyrir mestu og dýrustu skerðingunum. Líklega munum við sjá þá útgerð leggjast af að mestu, nema hún birtist aftur í formi stórútgerðarfyrirtækja. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég mundi sjá eftir fjölskyldufyrirtækjunum í íslenskum sjávarútvegi. Þau hafa verið ráðandi munstur og hafa oft og tíðum verið þau fyrirtæki sem hafa sýnt hvað mest langlundargeð við sína sjómenn og þau sveitarfélög þar sem þau eru staðsett. Stóru fyrirtækin hafa átt auðveldara um vik jafnframt því að á þau hafa verið gerðar meiri kröfur um arð til hluthafa sem að öðru leyti eiga ekkert undir afkomu sjávarútvegs, starfa ekki við hann sjálfir og sjá hann ekki nema sem birtingu verðbréfa og arðs af þeim. En í þessu frv. tel ég þó verst, herra forseti, að nánast ekkert er gert ráð fyrir neinum viðbrögðum við ófyrirséðum atvikum nema þau taki til hálfs árs, heils missiris. Þá er líka ljóst, herra forseti, að skip sem verða fyrir slæmum vélarbilunum, gæftaleysi eða fiskleysi við þær veiðar sem eru stundaðar aðeins hluta úr ári og skemmri tíma en hálft ár, munu geta orðið fyrir verulegum skerðingum. Ég held, herra forseti, að þessu verði að breyta í meðförum þingsins ef við eigum ekki að sjá stóran hluta sjómanna á Íslandsmiðum, ég tala nú ekki um útgerðarfyrirtækja og fjölskyldna sem að þeim búa, standa uppi bjargarlaus.

Hæstv. forseti. Í upphafi máls míns vil ég spyrja: Hvar er hæstv. sjútvrh.? Og hvar er hv. formaður sjútvn., hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon? Mér finnst lágmark að þessir aðilar séu við umræðuna. Ég fer þess á leit að þeir verði kallaðir hér til.

Forseti upplýsir að þeir eru báðir í húsi og skal gera ráðstafanir til þess að þeir fái óskir hv. þm.

Ég þakka forseta fyrir. Ég ætla að beina spurningum til hæstv. sjútvrh. --- sem nú gengur í salinn --- og einnig beina ákveðnum tilmælum til formanns sjútvn., en hann hlýðir kannski á umræðuna annars staðar. Það vill þannig til, hæstv. forseti, að ég á lítinn bróðurson sem er að verða þriggja ára gamall. Og það er mikið gert af því í minni fjölskyldu að kenna honum að þekkja sinn arf frá Vestmannaeyjum og hann syngur alla daga: Skipstjórar kalla, skipanir gjalla, vélarnar emja, æpa og lemja, á haf skal nú haldið til veiða. Það er einmitt það sem er að gerast í þessu máli að nú á að skipa mönnum til veiða, hvort sem þeim líkar það betur eða verr. Ég hef hugsað mér í máli mínu að beina einkum sjónum að þeim þætti sem snýr að þessari vinnudeilu og því sem er verið að gera í málinu en læt hin frumvörpin þrjú, sem menn ætla að láta sigla hér í gegn í nokkuð góðum friði, liggja milli hluta að sinni, og ég mun ekki hafa mjög langt mál um þetta. Hæstv. forseti. Mér finnst eins og stjórnvöld hafi ekki fullkomlega áttað sig á því að við lifum í nokkuð breyttu lagalegu umhverfi. Gerðar voru breytingar á stjórnarskránni árið 1995 þar sem m.a. stéttarfélög eru nefnd sérstaklega sem dæmi um frjáls félagasamtök og í 75. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: ,,Í lögum skal kveða á um rétt manna til að semja um starfskjör sín og önnur réttindi tengd vinnu.`` Það á að kveða á um það í lögum hvernig að þessu skuli staðið. Síðan bætast við alþjóðasamþykktir og sáttmálar sem við erum aðilar að og ég ætla að koma síðar að þeim í máli mínu, sem takmarka rétt stjórnvalda til að grípa inn í vinnudeilur og ganga út á það að tryggja rétt stéttarfélaga til að starfa án afskipta og til að semja um kaup og kjör með eðlilegum og frjálsum hætti. Og ég spyr: Hafa íslensk stjórnvöld gert sér grein fyrir því hvað þessar breytingar þýða? Hvernig stendur á því að við erum að upplifa ár eftir ár endalaus afskipti stjórnvalda af kjarasamningum og af umhverfi á vinnumarkaði? Við hljótum að þurfa að spyrja okkur hvernig á þessu standi. Ég vil beina spurningu til hæstv. sjútvrh. Það kom fram í upphafi umræðunnar að hann boðar breytingu á 2. gr. frv. til laga um kjaramál fiskimanna, vegna þess, eins og hann sagði, að menn hafa áttað sig á því að greinin, eins og hún stendur, hefði miklu víðtækari áhrif en menn vilja kannski eða meiningin var. Menn átta sig á því að þarna var of langt gengið. En ég spyr: Var það kannað í undirbúningi málsins hvort þessi íhlutun stenst þá alþjóðasáttmála og samþykktir sem við erum aðilar að? Þá er ég að tala um samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og mannréttindasáttmála Evrópu. Það hafa margsinnis verið gerðar athugasemdir við framgöngu íslenskra stjórnvalda í málefnum vinnumarkaðarins. Komið hefur fram á alþjóðaþingum og hjá þeim nefndum Alþjóðavinnumálasambandsins sem fara með þessi mál, að íslensk stjórnvöld hafi gengið of langt, séu inni á gráu svæði og hafi gengið of langt. Ég vil meina að hér sé eitt dæmi um slíkt, verið sé að grípa inn í gang mála áður en menn hafa raunverulega verið píndir til að komast að niðurstöðu. Ég er mjög ósátt við að gripið skuli vera svona fljótt inn í, og auðvitað á helst aldrei að grípa inn í vinnudeilur með lögum. En við hljótum að viðurkenna að þegar sjávarútvegurinn á í hlut eru alveg gríðarlegir hagsmunir í húfi. Það eru gríðarlegir hagsmunir í húfi, bæði útgerðar, sjómanna og fiskvinnslunnar og verkafólks í landi. En hins vegar hefur það gerst trekk í trekk að gripið er inn í deilur sjómanna með lagasetningu og við hljótum að spyrja okkur: Hvers vegna þeir? Hvers vegna eru menn ekki látnir klára sitt verk? Það virðist vera hægt að panta lagasetningu hjá ríkisstjórninni. Þetta er óþolandi ástand á vinnumarkaðnum. Til að rifja aðeins upp það sem gerst hefur á undanförnum árum í samskiptum ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og samtaka launafólks þá minnumst við þess að fyrir tveimur árum voru sett ný lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, þvert gegn vilja allra stéttarfélaga opinberra starfsmanna. Ný vinnumarkaðslöggjöf var sett sem kostaði miklar deilur og reyndar var það svo að þegar frv. kom fyrst fram stóð ekki steinn yfir steini. Það var brot á alþjóðasamþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og mannréttindasáttmála Evrópu að mati Lagastofnunar háskólans. Það stóð ekki steinn yfir steini og það varð að breyta nánast hverri einustu grein sem kom frá frumvarpssmiðunum. Ég minni á Atvinnuleysistryggingasjóð sem menn eru smátt og smátt að átta sig á hversu slæmar breytingar voru gerðar þar. Eða lögin um vinnumarkaðsaðgerðir, sem reyndar hefur ekki mikið reynt á, en ég hef heyrt að verkalýðshreyfingin sé ekki mjög ánægð með framkvæmd þeirra mála. Og nú síðast eru það lög á sjómenn. Það stendur til að setja lög á sjómenn meðan nánast hvert einasta stéttarfélag í landinu hefur gert kjarasamning, frjálsan kjarasamning til tveggja ára, en þá ætlar ríkisstjórnin að sjá til þess að sjómenn búi nauðugir við kjarasamning í tvö ár. Þeir eiga nauðugir að hlýða því að samþykkja kjarasamning. Það er þessi hlið málanna sem fær mesta athygli, þ.e. sjálf gjörðin. Verið er að svipta sjómenn verkfallsrétti. Það er reyndar líka verið að setja lög á Vinnuveitendasambandið hvað varðar verkbönn. En nú er verið að setja lög á sjómenn og útgerðarmenn meðan öllum öðrum stéttum hefur tekist að semja um kaup og kjör. Við hljótum að spyrja hvað búi þarna að baki. Við vitum einnig að það eru ekki aðeins kjörin sem um er að ræða heldur allt umhverfi sjávarútvegsins, það fiskveiðakerfi sem hér hefur verið komið á af Alþingi en það ber ábyrgð á þróun þess. Ég ætla ekki að fara út í einstaka þætti þess en mér finnst hafa vantað mikið í umræðuna hvað felst í þessum kjarasamningi. Það er ekkert rætt um það hvað felst í þeim kjarasamningi sem hér á að lögbinda. Eru sjómenn sæmilega sáttir við það sem kveðið var á um í miðlunartillögu sáttasemjara? Það er sáralítið í umræðunni vegna þess að menn segja einfaldlega sem svo: Það eru frumvörpin þrjú sem skipta meginmáli. En við skulum ekki gleyma því að verið er að lögbinda kjör sjómanna til næstu tveggja ára. Eina stéttin sem mun búa við lögbundin kjör og getur ekki sagt upp samningum sínum. Það er hins vegar alveg ljóst að útgerðarmenn eru vægast sagt óánægðir. Hvað ætla menn að gera? Hvað ætla menn að gera á þessum tveimur árum? Hvað á að gera þegar þessi lög renna út? Á þá að byrja þennan skollaleik upp á nýtt? Hvað ætlar hæstv. sjútvrh. að gera? Ætlar hæstv. sjútvrh. að beita sér eitthvað, nota þennan tíma til að reyna að finna varanlega lausn á þessum deilum? Ég ætla að leyfa mér að draga í efa að þau þrjú frumvörp, sem hér liggja fyrir og eru til umræðu, skapi endanlega lausn á þeim vanda sem sjávarútvegurinn á við að glíma og þeirri togstreitu sem þar er að finna. Ég held að menn verði að hugsa þetta dæmi til enda. Af máli mínu er væntanlega ljóst að ég er algjörlega andvíg frv. um kjaramál fiskimanna. Eins og ég sagði áðan, tel ég að hér hafi verið gripið of fljótt inn í málin. Ég hef efasemdir um að þetta standist þá alþjóðasamninga sem við erum aðilar að. Það sem ég hef þó einna mestar áhyggjur af er að við skulum ekki vera komin lengra en þetta í okkar vinnumarkaðsmálum, að hér skuli ekki ríkja frjáls samningsréttur og menn verði einfaldlega að komast að niðurstöðu. Ríkisvaldið á ekki að grípa svona fljótt inn í eins og í þessu tilviki. Frv. um kjaramál sjómanna er að mínum dómi vinnumarkaðsmál. Ég geri ekki athugasemd við að þau mál verði öll skoðuð í heild í sjútvn. En ég fer þess á leit sem formaður félmn. Alþingis að nefndin fái þetta mál til umsagnar. Við munum að sjálfsögðu bregðast skjótt við og það er fundur í nefndinni á morgun. Mér finnst það mjög eðlilegt að við fáum þetta mál til umsagnar sem vinnumarkaðsmál og skoðum það út frá vinnulöggjöfinni og því að hér er verið að setja lög á stéttarfélag. Sú umfjöllun mun ekki verða til þess að tefja gang þessara mála með neinum hætti, en ég held að það hljóti að vera til bóta að fleiri komi að skoðun þessara mála. Ég ætla að vona að sæmileg sátt takist um hin frumvörpin þrjú sem hér eru til umræðu. Auðvitað er alls ekki fullkomin samstaða eða ánægja með inntak þeirra en þetta er hluti af þeirri lausn sem er verið að reyna að vinna að og eins og hefur komið fram mun stjórnarandstaðan leggja sitt af mörkum til að sjá til þess að þau nái fram að ganga. Ég ætla að gera það að lokaorðum mínum að vonast til þess að ekki komi til þessarar lagasetningar um kjaramál fiskimanna. Sjómenn eiga enn þá einn leik í stöðunni sem gæti komið í veg fyrir að þeir yrðu að búa við nauðungarsamninga næstu tvö árin en það er auðvitað þeirra að kveða upp úr með það hvað þeir gera. Að endingu minni ég á að mikil reiði ríkir í röðum sjómanna og útvegsmanna eins og heyra má og lesa í fjölmiðlum, ekki síst hjá formanni Sjómannasambands Íslands, Sævari Gunnarssyni, sem kallar þetta valdníðslu, stríðsyfirlýsingu og gerræði og ég held að ekki sé hægt annað en taka undir það. Hér er verið að taka mannréttindi af fólki og koma í veg fyrir frjálsa kjarasamninga. Enn einu sinni í sögu íslenska vinnumarkaðarins er verið að taka verkfallsréttinn af stéttarfélögum og það er auðvitað óþolandi að ekki skuli vera hægt að innleiða betri vinnubrögð og menn verða einfaldlega að ganga í það mál að leysa þær deilur sem að baki búa. Eins og fram hefur komið hafa sjómenn í raun og veru farið margsinnis í verkföll út af sömu atriðunum, út af sömu deilunum og engin finnst lausnin þannig að hér er um stórmál að ræða sem ég held að stjórnvöld hljóti að verða að beita sér fyrir að endanleg lausn finnist á sem snýr auðvitað að fiskveiðistjórnuninni og því máli öllu. Fyrr en sú lausn finnst verða þessar deilur milli útgerðarmanna og sjómanna ekki leystar. Hins vegar eiga þeir auðvitað eftir að deila um kaup og kjör eins og aðrar stéttir í landinu en enn og aftur er ekki ásættanlegt að sjómenn einir stétta skuli eiga að búa við nauðungarsamninga næstu tvö árin.

Herra forseti. Segja má að sú umræða sem stendur yfir og hefur staðið í dag hafi í rauninni byrjað fyrir mörgum árum og aðdragandi hennar er mjög langur, margra ára gamall. Segja má að deilur á milli sjómannasamtaka og útgerðaraðila hafi farið fram hjá þjóðinni og að þessar stríðandi fylkingar hafi ekki getað komið sér saman um það hvernig skuli semja um kjör og skiptingu kökunnar. Þess vegna ætti ekki að koma á óvart að þessi umræða skuli standa í heilan dag. Það má ljóst vera að eitt skilyrði af hálfu sjómannasamtakanna fyrir lausn á hinni langvinnu kjaradeilu séu þrjú lagafrv. samin af svonefndri þriggja manna nefnd. Talsmenn sjómanna hafa lagt ofuráherslu á þá lagasetningu. Það hefur komið ítrekað skýrt fram í ræðum þeirra, í yfirlýsingum í fjölmiðlum og þannig má áfram telja. Þess vegna er í alla staði eðlilegt að þau komi fram á þessari stundu á Alþingi til umræðu því að það er eins og ég ítreka og ég nefndi áðan, forsenda af hálfu forsvarsmanna sjómannasamtakanna. Miðlunartillaga sáttasemjara var samþykkt af samtökum sjómanna en felld af útvegsmönnum. Sú tillaga er meginstofn í fjórða frv. sem er til umfjöllunar, tillaga sem sjómenn hafa samþykkt í röðum sínum. Við hana er reyndar bætt tveimur atriðum og ég tel sú yfirlýsing skipta miklu sem hæstv. sjútvrh. gaf í upphafi ræðunnar þar sem atriði sem varðar 2. gr. og felur í raun í sér að hlutaskiptin skuli vera óbreytt. Með öðrum orðum að sá misskilningur sem áður hefur komið fram um skerðingu í garð sjómanna er leiðréttur. Ég tel það grundvallaratriði og það liggur fyrir með yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. Að stofni til er efni frv. fjögurra því að langmestu leyti í þeim anda sem samtök sjómanna hafa beitt sér fyrir. Bróðurparturinn er að kröfu sjómanna forsenda fyrir sáttum í deilunni eins og fram hefur komið frá talsmönnum þeirra. Með þessar forsendur í huga má segja að nánast sé útilokað að afgreiða allan pakkann ef svo má að orði komast án þinglegrar meðferðar og þess vegna koma málinu til umræðu. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Hér hefur verið farið mjög ítarlega yfir einstaka þætti, bæði í framsöguræðu hæstv. sjútvrh. sem og í ræðum einstakra hv. þm. Ég vil þó aðeins nefna örfá atriði og nefni þar fyrst frv. til laga um Kvótaþing. Nú er það svo eins og öllum er kunnugt að forsenda og lykill fyrir því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við núna er framsal þannig að greinin sjálf geti leitað hagræðingar, þannig að kostur útgerðarinnar verði sem hagkvæmastur, þannig að verðmætin náist sem mest og kakan þannig sem stærst áður en til skiptanna kemur. En það fer ekki milli mála að um þetta frjálsa framsal hefur verið deilt og verður ugglaust deilt um ókomna tíð en það er rétt að leggja þunga áherslu á að í megindráttum hafa þessir þættir gengið afskaplega eðlilega og vel fyrir sig. Á hinn bóginn má í rauninni líta á það sem kalla mætti undantekningartilvikin þar sem menn hafa í raun reynt að fara á svig við allar eðlilegar leikreglur í þessum þætti og það eru þær undantekningar sem má segja að hafi kallað fram spennu og mönnum hefur reyndar hætt dálítið til að alhæfa út frá þessum undantekningartilvikum. En ég ítreka að ég trúi að það sé skoðun flestra að í það heila tekið hafi leikreglurnar gengið upp. En vegna þeirrar spennu hefur sú krafa komið ekki síst frá sjómannasamtökunum að komið verði á Kvótaþingi til að herða kröfurnar og ná utan um framsalið þannig að þessi undantekningartilvik heyri fortíðinni til. Það er með öðrum orðum sett fram til þess að draga úr spennu, til þess að létta á þeirri spennu sem upp er komin. Ljóst er að þar eru veittar ákveðnar undanþágur. Ég ætla ekki að rekja efni frv. Það hefur þegar verið gert út á hvað það gengur en þar er gert ráð fyrir eðlilegum viðskiptum í gegnum svonefnt Kvótaþing. Undanþágur eru veittar eins og segir í 1. gr. þegar um er að ræða m.a. jöfn skipti á tegundum og skipti innan sömu útgerðar. Hins vegar hafa áhyggjuraddir heyrst og þær eðlilegar þar sem menn benda m.a. á að útgerð sem jafnframt á vinnslu þurfi ekki að fara í gegnum Kvótaþingið og einyrkjar svonefndir, þeir sem eingöngu eru með útgerð, standi þar ekki jafnfætis þeim sem eru jafnframt með vinnslu. Þess vegna hafa þær spurningar komið upp og réttilega hvort það standist í rauninni samkeppnislög eða hvort jafnræðisreglu sé gætt gagnvart ólíkum útgerðarformum, þ.e. þeir sem eru eingöngu með útgerð annars vegar og hins vegar þeir sem eru með útgerð og vinnslu. Það er atriði sem er ástæða til þess að skoða og trúi ég að það muni verða gert í hv. sjútvn. þegar málið kemur inn á borð til þeirrar ágætu nefndar. Ég vil rétt að lokum segja um þennan þátt að menn leggja á það þunga áherslu að Kvótaþing komi til þess að draga úr spennu, til þess að gera viðskiptin sýnilegri, eðlilegri og draga þar með úr tortryggni. Hvað varðar veiðiskylduna í öðru frv., sem kemur þá í frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, er verið að þrengja verulega veiðiskylduna. Í stað þess að vera 50% annað hvert ár þá skuli hún vera 50% árlega. Þetta er komið inn af sömu ástæðu og ég rakti um Kvótaþingið. Enn tengist það framsalinu og þeirri tortryggni sem hefur komið upp varðandi framsalið og enn minni ég á að þar eru það undantekningarnar sem hafa meira verið blásnar upp og hrókaræður haldnar um en í flestum tilvikum hafa þessi viðskipti gengið eðlilega fyrir sig. Menn hafa tengt umræðunni svonefnt kvótabrask þó að það sé varasamt að nota slíkt orð því að það er oft mjög erfitt að skilgreina hvað menn eiga við með því og sú umræða vill hlaupa út og suður. En ég tel rétt að benda á það eins og hér hefur reyndar verið gert að útgerðir einstakra landshluta eru misjafnlega settar. Einkum á Suður- og Vesturlandi er töluvert um svonefnda leiguliða sem hafa getað stundað útgerð sína vegna þess að þeir hafa haft möguleika á því að leigja aflaheimildir. Menn óttast það og benda réttilega á að með þessari þrengingu kunni að verða saumað illilega að þessum einyrkjum og sumir óttast jafnvel að slík útgerð kunni í einhverjum tilvikum að leggjast af. Það hlýtur að vera áhyggjuefni út frá byggðasjónarmiði og út frá jafnræðisreglu. Eins og hefur verið bent á í umræðunni eru einstök atriði varðandi veiðiskylduna sem hv. sjútvn þarf að taka vel til skoðunar. Það eru viðbrögð vegna eðlilegra frátafa, vegna svonefndra ,,force majeure``-ákvæða og trúi ég að það muni einnig verða gert í nefndinni. Hvað varðar verðmyndunarþáttinn er rétt að minna enn einu sinni á það að frá því að útgerð á Íslandi var stunduð á árabátum hafa menn verið að deila um verðmyndunina um skiptingu kökunnar. Menn byrjuðu þá deilu í fjörukambi meðan útgerð var stunduð eingöngu með árabátum og sú deila hefur haldist alveg frá þeim tíma og mun haldast meðan menn gera út á Íslandi. Ítrekað hefur verið reynt að taka á því máli í gegnum tíðina. Menn hafa sett á úrskurðarnefndir, verðlagsráð og alls konar ráð og nefndir til þess að taka á þessum málum en það hefur einfaldlega ekki gengið af ýmsum ástæðum og ætla ég ekki að lengja umræðuna með því að freista þess að telja upp þær ástæður. Með einu þessara frv., frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, er rétt einu sinni verið að freista þess að koma böndum á þá tortryggni sem hefur einkum gætt meðal sjómannasamtakanna varðandi verðmyndunina, annars vegar með úrskurðarnefnd og hins vegar með Verðlagsstofu skiptaverðs. Um það má heyra að fulltrúar sjómanna eru sáttir og er í rauninni ekki annað um það að segja en að menn trúi því að verði frv. að lögum, að þá leiði þetta fyrirkomulag til þess að draga muni úr spennu varðandi þennan þátt og þau mál komist í eðlilegt horf þó ugglaust verði ávallt áfram til deilur um þennan mikilvæga þátt, um skiptingu kökunnar og verðmyndunina. Ég ítreka það sem kom fram í upphafi umræðunnar í máli hæstv. sjútvrh. um 2. gr. þar sem hæstv. ráðherra lýsti því yfir hver hugsunin væri þar á bak við. Þetta tel ég, herra forseti, að séu megindrættirnir í þessum fjórum frv. og ætla mér ekki að fara frekar út í saumana á þeim enda hefur það verið gert mjög ítarlega í ræðum manna hér. Þó er alveg ljóst, herra forseti, að efni þessara fjögurra frv. draga mjög svo taum sjómanna enda hygg ég að sjómannasamtökin séu að mestu leyti sátt um efni þeirra og bróðurparturinn af þessum frv. er reynar þess efnis að sjómannasamtökin hafa krafist þess af hv. Alþingi að þau frv. verði gerð að lögum. Hins vegar ber að líta á það að frumvörpin munu leiða til aukins kostnaðar fyrir útgerð. Það fer ekkert á milli mála og þarf ekkert mjög flókna útreikninga til þess að sjá það. Þá er líka vert að hafa í huga hvaða áhrif það hefur á þróun útgerðar hérlendis, ekki síst varðandi þróun fiskiskipaflota okkar, endurnýjunar tæknibúnaðar og þar fram eftir götunum. Hins vegar má segja að 90--99% af þessum pakka sé sjómönnum hagstæður en á kostnað útgerðar og er þess vegna ekki að undra að útvegsmenn skuli heldur vera ósáttir við drjúgan hluta af þessu. Þá að lokum, herra forseti. Hér hefur þingið gripið inn í þessa deilu. Eins og ítrekað hefur komið fram í ræðum manna þá hygg ég að allir hv. alþingismenn séu sammála því meginsjónarmiði að óeðlilegt sé að Alþingi grípi inn í vinnudeilur. Það er meginregla. En saga þingsins segir okkur að ítrekað hefur það gerst og hygg ég að allir hefðbundnir flokkar hafi gert sig, ef svo má segja, seka um slíkt. Það gera menn auðvitað ekki nema nauðir reki til, þegar í verulegt óefni er komið og þjóðarhagsmunir taldir vera í húfi. Þetta hefur sem sagt margsinnis verið gert eins og saga þingsins segir. Líka er vert að ítreka það að hér hefur átt sér stað deila sem hefur staðið í langan tíma og augljóst að deiluaðilar virðast ekki hafa getað komið sér saman. Það má segja, herra forseti, að það sé í rauninni sorglegt fyrir þjóðina að hlusta á aðdróttanir og harkalegar yfirlýsingar deiluaðila í fjölmiðlum og brigsl á báða bóga. Það er sorglegt að talsmenn þessara tveggja hópa, annars vegar útvegsmanna og hins vegar sjómannastéttarinnar, sem hefur verið trúað fyrir þessari auðlind þjóðarinnar, skuli ekki hafa getað náð saman. Og miðað við þau gífuryrði sem heyrst hafa í fjölmiðlum hlýtur maður að spyrja sjálfan sig hvort málið sé komið á slíkt persónulegt stig að það sé farið að verða hindrun fyrir eðlilegan gang viðræðna. Það er sorglegt að heyra þetta og hlýtur að vekja menn til mikillar umhugsunar. Hins vegar er rétt að ítreka það að hér er um þjóðarhagsmuni að ræða. Þetta er ekki einkamál sjómanna og útgerðar. Hér er það landvinnslan ekki síður og efnhagslífið allt saman sem er í húfi og einstök byggðarlög. Það er nú einu sinni svo að efnahagslíf okkar er að langsamlega mestu leyti háð sjávarútvegi og þeim verðmætum sem dregin eru úr sjó. Það hefur mismikil áhrif á einstök byggðarlög en vissulega er landvinnslan sem grunnur að atvinnu margra byggðarlaga, ekki síst úti á landi, í hættu, hvað þá ný fyrirtæki sem hafa verið að hasla sér völl á síðustu mánuðum í þessari grein og standa nú frammi fyrir hráefnisskorti. Meginatriðið í þessu, og ég hygg að flestir séu sammála um það, er að koma flotanum af stað og hefur með þessum frv., trúi ég, verið gengið mjög langt í samningaátt. En það er rétt, herra forseti, að benda einnig á að lokum að þó þessi frv. verði að lögum þá útilokar ekkert að talsmenn útvegsmanna og sjómanna geti haldið áfram að lagfæra sín mál og reyna að komast að samkomulagi sem hlýtur að vera meginmarkmiðið. Það er ekkert sem útilokar það að þessir aðilar geti haldið áfram að ræða saman og það held ég að allir hljóti að vona að muni gerast þannig að langþráður friður geti skapast um þessa eina mikilvægustu atvinnugrein í efnahagslífi okkar.

Virðulegi forseti. við ræðum í dag fjögur frv. hæstv. sjútvrh. Ég mun taka þau öll til umfjöllunar og byrja á frv. til laga um kjaramál fiskimanna. Ég held að það verði að leiðrétta þann misskilning, virðulegi forseti, sem ýmsir stjórnarsinnar hafa verið að halda fram, að hér sé um að ræða lög á aðra en sjómenn. Vitaskuld er hér um að ræða lög á sjómenn sökum þess að þeir eru í verkfalli. Það eru ekki sett lög á þá sem ekki eru í verkfalli eða standa ekki að neinum vinnumarkaðsaðgerðum nú um stundir. Það er því alveg ljóst að hér er á ferðinni lagasetning á sjómenn. Síðan geta menn deilt um það hvort efni laganna sé hugsanlega hliðhollt öðrum aðilanum frekar en hinum. En menn mega ekki rugla saman því sem skiptir mestu máli. Hér er verið að setja lög á sjómenn. Í öðru lagi er það líka grundvallarmisskilningur að hér sé verið að lögfesta kjarasamning. Kjarasamningur er allt annars eðlis. Hér er verið að lögfesta kjör sjómanna til tveggja ára í það minnsta, a.m.k. til 15. febrúar árið 2000. Og í ljósi þeirrar vinnulöggjafar sem nýverið var samþykkt á Alþingi, fyrir einu eða tveimur árum síðan, þá er alveg ljóst að sjómenn geta ekki gripið til aðgerða fyrr en vel er liðið á það ár og jafnvel í upphafi árs 2001. Það er grundvallarmunur á kjarasamningum, virðulegi forseti, og lögum því það er alveg ljóst að sjómenn eða aðilar vinnumarkaðarins munu ekki geta sagt upp þessum kjörum því eins og fram kemur í frv. til laga um kjaramál sjómanna eru fylgiskjölin eða miðlunartillögurnar hluti af þeim lögum. Þess vegna verður þessum kjörum ekki sagt upp. Með brot á þeim ákvæðum sem fram koma í þessum fylgiskjölum, verður væntanlega farið eins og fram kemur í 4. gr. frv. til laga um kjaramál fiskimanna, þ.e.: ,,Með brot gegn lögum þessum skal fara að hætti opinberra mála ...`` Og ef útgerðarmenn brjóta ákvæði þessara lögbundnu kjara þá mun það ekki þýða það að sjómenn geti sagt þeim upp. Það mun einungis þýða það að sjómenn verða væntanlega að kæra útgerðarmenn til lögreglu því að kjörin eru lög og fylgiskjölin eru hluti af þeim lögum sem hér er ætlunin að lögfesta. Sjómenn og útgerðarmenn reyndar eru því sviptir rétti sínum til þess að beita þeim aðgerðum sem þeir telja að þeir geti beitt í samskiptum hvor við annan. Þeir eru sviptir þessum rétti sínum til tveggja ára. Sjómenn eru sviptir samningarétti sínum til tveggja ára og geta því ekki samið um kaup sín og kjör fyrr en í fyrsta lagi eftir 15. febrúar árið 2000. Það er líka eftirtektarvert, virðulegi forseti, að þetta verkfall hefur einungis staðið í tíu daga eða svo og þá telur ríkisstjórnin ástæðu til þess að grípa inn í. Tíu dagar eru ekki langur tími. En það að verkfallið hafi staðið í tíu daga nægir ríkisstjórninni sem tilefni til þess að svipta þessa aðila rétti sínum til þess að semja næstu tvö árin. Ég held að þetta sé í þriðja skipti á fjórum árum sem löggjafarvaldið grípur inn í kjaradeilur sjómanna og útvegsmanna og í ljósi þess er virkilega orðið umhugsunarefni hvort sú staðreynd sé ekki farin að gera það að verkum að þessir aðilar telja sig kannski ekki bera eins ríkar skyldur og eins mikla ábyrgð á að ná kjarasamningi og ef þessar staðreyndir væru ekki öllum ljósar. Það hlýtur a.m.k. að vera umhugsunarefni fyrir þessa aðila í ljósi þess að ætíð eru sett lög og þá hlýtur maður að spyrja: Hvers vegna er þá verið að elta ólar við að gera einhvern kjarasamning? Ég held að þessi aðferðafræði löggjafarvaldsins hafi svipt samningsaðilana ákveðinni ábyrgðartilfinningu á því að gera samninga um kaup og kjör og ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég held að þessi mýmörgu fordæmi löggjafarvaldsins séu ekki til fyrirmyndar. Virðulegi forseti. Rétturinn til þess að semja eru mannréttindi og rétturinn til þess að semja hefur verið staðfestur bæði í lögum hér á landi og eins í alþjóðasáttmálum sem ríkisstjórnin og þjóðin hefur undirgengist. Það þarf því verulega sterk rök til þess að svipta menn þessum réttindum. Það hlýtur að þurfa gríðarlega sterk rök. Það er mikill efi í mínum huga að það að verkfall hafi staðið í tíu daga réttlæti að þessir aðilar séu sviptir þessum sjálfsögðu mannréttindum til tveggja ára. Ég hef miklar efasemdir, virðulegi forseti, hvað þetta varðar. Eins og ég sagði í upphafi er ekki verið að lögfesta kjarasamning heldur er verið að lögfesta kjör og það er verið að binda hendur þessara aðila til a.m.k. tveggja ára svo að menn velkist ekki í vafa um hvað hér er verið að gera. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta nema að mótmæla því að ríkisstjórnin grípi inn á þennan hátt. Ég held að flestir séu sammála um að mjög óæskilegt sé að gera þetta svona og mjög óæskilegt að löggjafarvaldið sé æ ofan í æ að gefa það fordæmi að samningsaðilar þurfi ekki að bera ábyrgð á gjörðum sínum. Virðulegi forseti. Í öðru lagi eru hér til umræðu þrjú frv. sem í raun voru forsenda þess að sjómenn sjómenn samþykktu þá miðlunartillögu sem ríkissáttasemjari lagði fram á dögunum. Þetta eru frv. til laga um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, frv. til laga um Kvótaþing og frv. til laga um breyting á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Ég vil segja í upphafi, virðulegi forseti, um þessi frv. að það er mér a.m.k. lítið tilhlökkunarefni hvernig mál sjómanna og hvernig mál fiskveiðistjórnarkerfisins eru að þróast. Þetta er að þróast yfir í að verða einhvers konar risabákn. Þetta er að fara í ekki mjög ósvipaðan farveg og landbúnaðarkerfið, samanber Verðlagsstofu skiptaverðs. Hver kannast ekki við verðlagsráð landbúnaðarins? Svo er það Kvótaþing, Framleiðsluráð landbúnaðarins, eftirlitsgjöld o.s.frv. Ég er voðalega smeykur um að við séum smám saman að byggja upp slíkt bákn, hvað varðar stjórn fiskveiða, að það sé farið að slaga verulega upp í báknið sem við höfum byggt upp í landbúnaðarkerfinu og því miður búin að missa öll tök á, en nýframkomnar tölur sýna fram á að kostnaður við nefndastörf í landbúnaðarkerfinu undanfarin tvö og hálft ár er um það bil eitt hundrað milljónir. Við verðum að gæta þess að horfa á þá þróun sem þar hefur átt sér stað sem víti til varnaðar í þessum efnum og megum ekki fara þá leið sem þar hefur verið farin. Virðulegi forseti. Um frv. um Verðlagsstofu skiptaverðs er ýmislegt að segja. Þó má segja sem svo að hér sé kannski á ferðinni skásta frv. af þeim þremur sem hér liggja fyrir. Hins vegar er ekki hægt annað í umfjöllun um frv. en að vekja sérstaka athygli á 5. gr. þess þar sem Verðlagsstofu skiptaverðs er fengin gríðarlega víðfeðm heimild til að rannsaka og fara ofan í gögn og upplýsingar einstaklinga og fyrirtækja. Við verðum í setningu slíkra reglna að gæta ákveðins meðalhófs. Í 2. mgr. 5. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Verðlagsstofa skiptaverðs getur við athugun einstakra mála krafist upplýsinga frá öðrum stjórnvöldum, þar á meðal skattyfirvöldum og tollyfirvöldum, sem og bönkum og sparisjóðum óháð þagnarskyldu þeirra.`` Verðlagsstofa skiptaverðs er þannig yfir bankaleynd hafin. Virðulegi forseti. Það að veita stofnun sem þessari ríkari heimild en lögreglan hefur, segir meira en mörg orð hversu ,,drastískrar`` aðferðar, ef svo má að orði komast, hér er gripið til. Ég held að það verði að skoðast mjög vel í hv. sjútvn. en þar á ég sæti, virðulegur forseti, hvort nauðsynlegt sé að ganga jafnlangt og hér er stefnt að. Menn verða að hafa það á hreinu hvernig réttlæta eigi jafngrófar aðgerðir eins og hér á heimila Verðlagsstofu skiptaverðs að grípa til. Það breytir ekki því, virðulegi forseti, að ég tel þetta frv. drög að réttri leið og þrátt fyrir ýmsa tæknilega annmarka megi segja að það sé jafnvel hið skásta af þeim þremur sem hér liggja fyrir. Í þriðja lagi, virðulegi forseti, ætla ég að fjalla um frv. til laga um Kvótaþing. Ég byrja á því sem segja mætti jákvæðast við frv. en það er að nú verða allar upplýsingar uppi á borðinu, þ.e. eins og segir í 15. gr. þess frv.: ,,Kvótaþing skal daglega birta aðgengilegar upplýsingar um viðskipti, þar á meðal um viðskiptaverð, heildarmagn og verðmæti, allt eftir tegundum. Þá skal birta aðrar upplýsingar sem Kvótaþing telur að geti stuðlað að virkri verðmyndum.`` Þetta mun þýða það, virðulegi forseti, að upplýsingar um framsal, sölu og leigu aflaheimilda verða til staðar og það er til mikilla bóta. Erfitt hefur reynst að fjalla um þessi mál á undanförnum árum vegna þess að menn hafa oftar en ekki þurft að draga ályktanir án þess að hafa allar upplýsingar við höndina. Reikna má með því í kjölfar þess að Kvótaþing taki til starfa muni þessar upplýsingar allar liggja fyrir í aðgengilegu formi. Á hinn bóginn fylgir yfirleitt eitthvað með í kaupunum þegar frumvörp af þessu tagi eru sett fram. Í mínum huga er ljóst að verði þetta frv. óbreytt að lögum, þá mun það leiða til mikils samruna í sjávarútvegi. Fyrirtækjum mun fækka. Það er alveg á hreinu. Fyrirtæki munu renna saman og þeim mun fækka. Það er einfaldlega þannig, virðulegi forseti, og þetta á einkanlega við einstaklingsútgerðir sem stunda bolfiskveiðar. Aflaheimildir í bolfiski eru of litlar til þess að allir geti gert út á þær á ársgrundvelli. Það er einföld staðreynd. Menn munu standa frammi fyrir því að verði þetta frv. að lögum þá geta þeir ekki gert samninga til langs tíma um tonn á móti tonni eða tvö tonn á móti einu tonni á einhverju föstu verðlagi. Sökum þess að aflaheimildir eru of litlar er ljóst að menn munu skoða vandlega hvernig framtíð þeirra verði best borgið. Í þessu sambandi munu menn sennilega skoða einkanlega tvær leiðir. Þær eru annars vegar að renna saman við stærri fyrirtæki og hins vegar að selja. Þá verða ekki aðrir til þess að kaupa en stóru fyrirtækin. Verði þetta að lögum held ég að sú stefna hæstv. sjútvrh., að koma aflaheimildum á eins fáar hendur og kostur er, sé að ná takmarki sínu og þetta sé einn af síðustu nöglunum sem reknir verða í þá kistu. Það vakti athygli mína hér áðan að hv. þm. Árni Ragnar Árnason, sem er varaformaður hv. sjútvn., en þar sem stjórnarandstaðan hefur formennsku í þeirri nefnd þá má segja hann oddvita stjórnarmeirihlutans í nefndinni, lýsti yfir miklum efasemdum um tilvist þessa Kvótaþings, a.m.k. í því formi sem það liggur fyrir hér. Við stöndum einfaldlega frammi fyrir spurningunni: Viljum við halda þessari einstaklingsútgerð um allt landið eða viljum við koma henni á færri hendur? Ef allt þetta fer á fáar hendur þá munu fjölmörg störf tapast. Fari þetta undir stærstu fyrirtækin, þá munu þau ekki líta á það sem einhvers konar vinnumiðlun eða atvinnubótavinnu. Þau munu ekki halda úti skipum ef þau geta sótt þetta með færri skipum. Við þurfum ekki að velkjast í vafa um það. Ég er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að ganga ekki of nærri einstaklingsútgerðinni í landinu. Ég held að hún sé gríðarlega mikilvæg og einnig tel ég það mikilvægt fyrir landvinnsluna ef við viljum halda því í sama horfi. En viljinn til að koma þessu á færri hendur er ríkur og þetta er nákvæmlega leiðin til þess. Reyndar er hugsanlegt að menn leggist í einhverja lögfræðilega loftfimleika við að reyna komast fram hjá þessu en það mun reynast mjög erfitt. Virðulegi forseti. Ég ítreka að verði þetta að lögum óbreytt, þá mun það leiða til mikilla erfiðleika fyrir einstaklingsútgerðir í landinu og landvinnsluna. Það mun fækka mjög störfum í sjávarútvegi. Í mínum huga er þetta frv. ekki í þágu sjómanna að óbreyttu, nema hvað það varðar að viðskipti með aflaheimildir verða uppi á borðinu. Því ber að fagna en að öðru leyti hef ég miklar efasemdir um þetta frv. Ég tek undir þær efasemdir sem hv. varaformaður sjútvn. lýsti hér áðan. Ég gat ekki skilið hann öðruvísi en svo, a.m.k. sem oddvita stjórnarmeirihlutans í nefndinni, en að það komi til skoðunar að breyta frumvörpunum í meðferð nefndarinnar. Orð hans verða ekki skilin öðruvísi en svo. Ég vil vekja athygli á þeim orðum sem hv. þm. Hjálmar Árnason lét falla hér áðan. Hann á einnig sæti í sjútvn. Hann taldi mjög mikilvægt að skoða hvort jafnvel þessi útfærsla á frv. til laga um Kvótaþing standist almennt samkeppnislög. Ég tel að mikilvægt sé að skoða það í nefndinni og mun beita mér fyrir því. Í fjórða lagi, virðulegi forseti, er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða. Þar er einkanlega verið að lögfesta tvö atriði. Annars vegar á að lögfesta skyldu til að veiða 50% af því aflamarki sem mönnum er úthlutað. Í greininni segir: ,,Veiði fiskiskip minna en 50% af samanlögðu aflamarki sínu í þorskígildum talið fellur veiðileyfi þess og aflahlutdeild niður við upphaf næsta fiskveiðiárs og skal aflahlutdeild annarra skipa í viðkomandi tegundum hækka sem því nemur. Skal við mat á þessu hlutfalli miðað við verðmæti einstakra tegunda í aflamarki skips samkvæmt ákvörðun ráðuneytis í upphafi fiskveiðiárs. Viðmiðunarhlutfall, sem ákveðið er í þessari málsgrein, lækkar þó um 5% fyrir hverja fulla 30 daga sem skipi er haldið til veiða utan fiskveiðilandhelgi Íslands á fiskveiðiárinu á þeim tegundum sem ekki hefur verið samið um veiðistjórn á. Falli veiðileyfi skips niður samkvæmt þessari málsgrein er óheimilt að veita því leyfi til veiða í atvinnuskyni næstu þrjú fiskveiðiár.`` Í öðru lagi, virðulegi forseti, er verið að lögfesta reglu um að: ,,Tefjist skip frá veiðum í sex mánuði eða lengur innan fiskveiðiárs vegna tjóns eða meiri háttar bilana hefur afli þess fiskveiðiárs ekki áhrif til niðurfellingar aflahlutdeildar eða veiðileyfis samkvæmt þessari grein.`` Hér er lögfest veiðiskylda upp á lágmark 50% á hverju ári og standist það ekki eru menn sviptir veiðileyfi til þriggja ára. Það er þó með þeirri undantekningu að tefjist skip frá veiðum í sex mánuði eða lengur innan fiskveiðiárs, þá hafi það ekki áhrif til niðurfellingar aflahlutdeildar eða veiðileyfis. Virðulegi forseti. Hér er nokkuð langt gengið. Það er dálítið gróft ef til þess kemur að fiskiskip verður til frá veiðum í fimm mánuði. Við getum tekið dæmi um loðnuveiðiskip sem verður frá veiðum í fimm mánuði yfir hávertíðina. Viðkomandi skip yrði svipt aflaheimildum og fengi ekki veiðileyfi í fiskveiðilandhelginni næstu þrjú árin. Ég held að ákvæði af þessum toga muni seint fara óbreytt í gegnum þingið enda sagði varaformaður hv. sjútvn. að hann teldi að hér stefndi í stórslys sem koma yrði í veg fyrir. Ég lít svo á að hann tali þar sem forustumaður stjórnarþingmanna í sjútvn. Þar sem ég sit í sjútvn. fæ ég ágætt tækifæri til að skoða þetta en það er hætta á því, virðulegi forseti, að verði þessi frv. óbreytt að lögum, þá muni það leiða til þess að aflaheimildir færist á fáar hendur og störfum í sjávarútvegi muni fækka til mikilla muna. Kannski hefur hæstv. sjútvrh. stefnt að þessu núna leynt og ljóst um árabil. Kannski verða eftirmæli hans sem sjútvrh. þau að hann hafi nánast lagt einstaklingsútgerð í landinu í rúst og komi upp fiskveiðistjórnarkerfi sem er orðið svo mikið um sig og flókið, fullt af nefndum, ráðum, stofnunum o.s.frv. að erfitt verði fyrir landbrh. að keppa við þau ósköp.

Herra forseti. Í dag hefur nokkuð verið rætt um aðdraganda þess að inn í þingið er komið frv. um kjaramál fiskimanna. Fyrr í dag hélt ég því fram að það væri beinlínis búinn að vera ásetningur hæstv. ríkisstjórnar að setja lög um kjaramál sjómanna. Í sjálfu sér ekki hægt að lesa þessa atburðarás öðruvísi. Það hefur ítrekað verið bent á það hversu stutt þetta verkfall eða uppihald hefur verið, hversu lítil þolinmæði hefur verið sýnd sjómönnum, hversu lítið svigrúm þessum aðilum hefur verið gefið til að klára sinn kjarasamning sjálfir. Menn hafa líka bent á það eðlilega og er ekkert ofsagt í þeim efnum, hvaða umgjörð sjómenn hafa haft, hvernig aftur og aftur hefur verið gripið inn í kjaradeilur þeirra og hvernig þeim hefur ýmist verið lofað eða hótað til að það mætti verða sem nú er fram komið, að kjaramálum yrði klárlega skipað með lögum og að ekki fengjust niðurstöður úr eðlilegum kjarasamningaviðræðum. Við hljótum að velta því fyrir okkur þegar málið er komið á þetta stig, um hvað þessi deila sjómanna og útvegsmanna snýst í raun og veru. Hún snýst fyrst og fremst um það, herra forseti, að útgerðarmenn standi við lög og kjarasamninga. Hún snýst ekki um kauphækkanir, eins og menn eiga þó að venjast í okkar samfélagi. Hún snýst fyrst og fremst um að útgerðarmenn standi við lög og kjarasamninga, lög um að þeir tryggi sjómönnum ávallt hæsta verð fyrir aflann og það ákvæði kjarasamninga að ekki megi með neinum hætti láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum útgerðar. Krafa sjómanna er því réttlætiskrafa og stjórnvöld hefðu, ef þau hefðu viljað, fyrir löngu getað verið búin að breyta starfsumhverfi sjávarútvegsins þannig að deilan um verðlagningu sjávarafla hleypti ekki samskiptum sjómanna og útvegsmanna reglulega í harðan hnút. Það er nefnilega svo að stór hluti starfsumhverfis útgerðarmanna og sjómanna er bundinn í lögum. Sjómenn hafa lengi verið ósáttir við þetta umhverfi og það hafa skapast um það deilur, og dregið hefur til verkfalla vegna þess hve sjómenn hafa verið ósáttir við kvótabrask og viðskipti sem einstaka útgerðarmenn hafa verið að eiga við sjálfa sig. Ég heyrði að hv. þm. Hjálmar Árnason talaði áðan um kvótabrask eins og honum væri ekki alveg ljóst við hvað væri átt. Ég hélt hins vegar að öllum væri ljóst að þegar verið er að ganga á kjarasamninga og brjóta lög er klárlega um kvótabrask að ræða. Ég hélt að enginn alþm. þyrfti útskýringu á því, ekki í dag, svo mjög hefur þetta verið rætt. Herra forseti. Óbreytt starfsumhverfi hefur þjónað útgerðarmönnum, enda hefur málflutningur þeirra ekki bent til þess að þeir kærðu sig um miklar breytingar, eða að þeir sjái stóra skugga á því ástandi sem verið hefur. Og það er svo merkilegt að þeir virðast ráða vilja stjórnvalda þegar kemur að starfsumhverfi sjávarútvegsins. En átök um verðmyndun á sjávarafla hafa nú leitt til þriggja verkfalla, og afskipta stjórnvalda með einhverjum hætti hverju sinni. Þessi deila hefur staðið óleyst um árabil, hvað sem öllum nefndum og regluverki líður. Krafa sjómanna um að staðið verði við lög og kjarasamninga hefur verið sett út af borðinu aftur og aftur. Hæstv. sjútvrh. fór yfir þessa sögu fyrstur manna í dag þegar hann las fyrir okkur þá greinargerð sem fylgir með frv. um kjaramál fiskimanna. Þetta er sorgarsaga, herra forseti, og það er nöturlegt að hverju sinni þegar farið hefur að reyna á verkfallsvopnið og það gat hugsanlega farið að bíta hefur verið gripið inn í. Þá hefur verið passað upp á að ekki yrðu samningsniðurstöður sem ekki pössuðu einhverjum. Já, sjómenn hafa viljað láta standa við það að þeir fengju hæsta verð fyrir aflann, eins og segir í lögum. Útgerðarmenn hafa sagst vilja frjálst fiskverð, en þessi orð ,,frjálst fiskverð`` hafa sannarlega fengið nýja merkingu á undanförnum árum. Vegna þess að í framhaldinu hafa býsna margir spurt, frjálst fyrir hverja? Það er alveg ljóst að útgerðarmenn hafa talið að það ætti að vera frjálst fyrir sig og stundum farið frjálslega með það meinta frelsi. En frelsi eins hóps getur aldrei byggt á því að hann sniðgangi kjarasamninga og lög. Frelsi eins nær aldrei lengra en að rétti þess næsta. Um leið og einn aðili nýtir meint frelsi sitt til að brjóta á rétti annars er hann farinn að misbeita rétti sínum og grafa undan honum. Þvingaðir samningar þar sem farið er fram hjá kjarasamningum eru slík misnotkun. Þeir eru ekki frjálst fiskverð. Það er þess vegna, herra forseti, sem sjómenn hafa aftur og aftur farið í verkfall. Aftur og aftur gert þá aðalkröfu að staðið væri við lög og kjarasamninga eða að búinn verði til farvegur til að svo mætti verða. Það er merkilegt hve sjálfsagt það hefur þótt að ein stétt manna skuli ítrekað þurfa að sækja svo sjálfsögð mannréttindi með því neyðarúrræði sem verkfall er, og hve viljug ríkisstjórnin hefur verið að koma í veg fyrir að þeir fái notið þeirra sjálfsögðu mannréttinda að lög og kjarasamningar þeirra séu virtir. Það er í raun furðulegt hve sjómenn hafa verið seinþreyttir til vandræða en maður veltir því líka fyrir sér: Á hvað eru útgerðarmenn að horfa þegar þeir eru að meta sína hagsmuni? Vinnufriður við sjómenn hefur ekki komist ofarlega á það blað, enda hafa þeir greinilega getað treyst því að ríkisstjórnin bjargaði þeim út úr formlegum átökum við þann hóp, áður en reyna fer á og þannig bjargað þeim frá óvelkomnum samningsniðurstöðum. En miðað við málflutning þeirra, herra forseti, hefði þó mátt ætla að þeir teldu það til nokkuð brýnna hagsmuna sinna að kvótakerfið yrði áfram við lýði og það án mikilla breytinga. Útvegsmönnum hefur eigi að síður tekist að egna svo á móti sér, bæði sjómenn og stóran hóp landsmanna, að pælingar í þá veru að breyta kvótakerfinu, jafnvel afnema það, hafa á síðustu árum heyrst úr hinum ólíklegustu áttum. Það er ljóst, herra forseti, að stjórnmálamenn hafa ekki nema takmarkað viðnám gagnvart kjósendum sínum og sá þröskuldur lækkar eftir því sem nær dregur kosningum. En ríkisstjórnin með þá Þorstein og Davíð í broddi fylkingar hefur hjálpað til við að magna upp óánægjuna ...

Forseti minnir hv. þm. á að fylgja reglum þingskapa um ávörp.

Herra forseti. Ég tel mig hafa gert það. Ég hef verið að beina máli mínu til hæstv. forseta, en hef nefnt bæði ríkisstjórnina og ráðherra. Ég hygg að ljóður minn liggi í því að ég hafi ekki sagt að þeir væru hæstv. en mun halda mig við það þá með góðri hjálp forsetans.

Það er samkvæmt þingsköpum.

Einmitt, ég mun reyna að halda mig við þingsköp, herra forseti. En það er einmitt vegna þess að hæstv. ríkisstjórn með hæstv. sjútvrh. og forsrh. í broddi fylkingar hefur magnað upp óánægjuna með því að standa vörð um hagsmuni útgerðarmanna sama hvað á dynur. Með því að styðja þannig sérhagsmuni hefur safnast upp mikil óánægja með þetta kerfi. Eðlilega hanga útgerðarmenn á sínum sérréttindum og möguleikum eins og hundar á roði og það er eðlilegt að þeir verji hagsmuni sína. Það er verra þegar stjórnmálamenn gleyma sér við að verja slíka hagsmuni. Sjómenn hafa farið fram á að staðið verði við kjarasamninga og lög og hafa bent á leiðir til þess. Þeir hafa bent á þá leið að afli fari um markað, að verð á afla myndaðist á fiskmarkaði eða að verðið yrði markaðstengt sem í raun myndaðist af markaði. Gegn þessu hafa útgerðarmenn barist með oddi og egg. Þeir hafa alfarið verið á móti því að afli væri seldur um fiskmarkaði, a.m.k. nógu stór hópur þeirra, alla vega þeir sem ráða forustunni í LÍÚ. Það hefur heldur ekki náðst samstaða um það að verð myndaðist með tilliti til þess verðs sem gengur á markaði. Auðvitað hafa menn velt því fyrir sér, herra forseti, af hverju útgerðarmenn vilja ekki láta verð á afla myndast á markaði. Menn hafa jafnvel spurt: Af hverju vilja útgerðarmenn ekki hæsta verð fyrir fiskinn? Vegna þess að það verð sem fæst fyrir aflann myndar ekki bara hlut sjómanna, heldur líka hlut útgerðar. Af hverju vill útgerðin ekki rétt verð eða það verð sem markaðurinn setur á aflann? Fyrir því eru nokkrar ástæður og sú sem liggur beinast við er sú að mjög stór hópur þeirra er líka fiskverkendur. En þeir útgerðarmenn eru líka til sem selja allan afla sem þeir fá á markaði og kaupa líka á markaði, sérhæfa sig þannig og gengur býsna vel. Aðrir hafa kosið að selja frekar fiskinn óveiddan í sjónum, versla með kvótann, jafnvel braska eins og hér hefur verið rætt um og reynt þannig að hafa eitthvað upp úr krafsinu. Það hefur verið þeirra leið til að sérhæfa vinnslu sína og veiðar en það hefur einmitt verið slagorðið undanfarin ár, herra forseti, að menn þyrftu að auka sína sérhæfingu, bæði í veiðum og vinnslu. En það eru líka útgerðarmenn, sem jafnframt eru fiskverkendur, sem taka megnið af þeim afla sem þeirra skip fá til vinnslu en hinar vaxandi kröfur um framleiðni og sérhæfingu sjá til þess að slíkt er í raun á undanhaldi í bolfiskinum. Við þessa flóknu hagsmuni útgerðarmanna eru sjómenn síðan að slást þegar þeir eru að berjast í því að staðið sé við lög og kjarasamninga, en það eru einmitt þessi gráu svæði þegar útgerðarmaðurinn er að versla við sjálfan sig, fiskverkandann, með afla eða selja og kaupa kvóta sem þarf að skýra hlutina. Herra forseti. Það væri auðvitað einfaldast að selja um markað eða markaðstengja verðið á aflanum því þá er allt uppi á borði og fiskverðið rétt, en gegn því er allt tínt til. Okkur hefur meira að segja verið sýnt lögfræðiálit sem segir okkur að það megi ekki, því þá sé ekki víst að útgerðarmaðurinn geti nýtt fjárfestingar sínar í landi. Útgerðarmaðurinn virðist hins vegar einn og sjálfur ráða því hvort hann vill nýta þessar fjárfestingar og þá þarf hann ekki að taka tillit til annarra. Með þessu er verið að segja okkur að til að útgerðarmaðurinn, sem fiskverkandi í þessu tilfelli, þurfi ekki að láta reyna á hvort hann sé sá sem gerir mest verðmæti úr aflanum og getur þess vegna greitt hæsta verð, þá sé rétt að banna að á það verði látið reyna. En þarna stangast kjarasamningar sjómanna og lög á við niðurstöður lögfræðiálitsins, því samkvæmt kjarasamningum og lögum ber útgerðarmanni að greiða sjómanni hæsta verð fyrir aflann. Lögfræðiálitið sem veifað hefur verið segir hins vegar að til að útgerðarmaður geti nýtt fjárfestingar sínar í landi megi ekki gera þær kröfur til hans. Þarna er atriði, herra forseti, sem þyrfti að athuga nánar. Hvort á að vera rétthærra, hinn meinti réttur útgerðarmanns til að nýta fjárfestingar sínar í landi eða þau lög sem gilda um sjómenn? En það er líka fleira og stærra sem hangir á spýtunni. Ef allur afli færi um markað þannig að ekki lægi fyrir eins og nú þegar kvótaárið byrjar, hver kæmi til með að selja afurðirnar sem verða úr aflanum, þyrftu seljendur jafnvel að fara að keppa meira og standa sig betur. Ef ekki væri lengur hægt að kaupa meiri hluta í frystihúsi sem er hluti af fyrirtæki með góðan kvóta og tryggja sér þannig sölu afurðanna og milliliðastarfsemina væri auðvitað vá fyrir dyrum hjá ýmsum voldugum aðilum í samfélaginu. Og hvers mega sjómenn sín gagnvart þeim hagsmunum hjá hæstv. ríkisstjórn? Það er nefnilega svo að ef ráðstöfunarréttur útgerðarinnar, sem er í raun vinnsluréttur líka, yrði tekinn af henni með því að allur afli færi um fiskmarkað og allir fiskverkendur yrðu síðan að keppa um aflann og enginn hefði einokun á neinu þá mundi verðið á kvótanum lækka því í dag eru menn ekki bara að kaupa sér veiðirétt með kvótakaupum, menn eru í raun líka að kaupa vinnslurétt. En ef menn yrðu að kaupa hann með kaupum á afla á markaði, þá yrði virði kvótans auðvitað minna. Hagsmunirnir liggja að hluta til í því, herra forseti, að kvótavirðið er sá gullfótur sem virði hlutabréfanna byggir á og þar með staða fyrirtækjanna á verðbréfamörkuðum. Það eru auðvitað gríðarlegir hagsmunir að halda þessu óbreyttu. En sú einokun sem ríkir innan þessa skipulags er andstæð bæði hagsmunum sjómanna og verkafólks. Til þess að viðhalda þessu ástandi, herra forseti, hafa menn skipað úrskurðarnefndir og sett á flókin regluverk og enn á að halda áfram á þeirri braut. Það er samt alveg ljóst að úrskurðarnefndir og regluverk koma seint í stað þeirrar einu aðferðar sem til er svo útgerðarmenn standi við lög og samninga sjómanna. Það er ekkert flóknara en svo að til að sjómenn fái rétt verð fyrir sinn hlut þá verður að leyfa því að myndast á markaði. En útgerðarmenn með stuðningi Sjálfstfl. hafa verið á löngum flótta undan því að markaðurinn fengi að ráða, að markaðurinn fengi að verðleggja þessa vöru. Á meðan hafa sjómenn verið hlunnfarnir. Á meðan hefur ríkt órói og tortryggni í samskiptum aðila og á meðan hefur ekki verið vinnufriður. Gerðar hafa verið margar tilraunir víða um heiminn til að komast hjá því að láta markaðinn verðleggja vöru. Það er ekki aðeins að heil kenningakerfi hafi verið smíðuð til að sanna að betra sé að láta markaðinn ekki koma nærri verðlagningu vörunnar. Heimsveldi hafa byggst á því að forðast að láta markaðinn ráða verðlagningu. Nefndir og regluverk hafa átt að sjá um þá hlið viðskipta. Flestir eru nú sammála um að tilgangslaust sé að hafa þessa tilraun hér á landi öllu lengri, það sé í raun fullreynt. En Sjálfstfl. og útgerðarmenn eru ekki á því að fullreynt sé og til að ekki færi nú að reyna á samningsaðila var talið vissast að banna verkfall sjómanna í tíma og skipa kjörum þeirra með lögum. Það má fresta markaðslausnum enn um sinn, herra forseti, en hver lætur sig dreyma um annað en að það verði frestur? Hér liggja fyrir og eru rædd öll í senn fjögur frv. Það er í fyrsta lagi frv. til laga um kjaramál fiskimanna. Það er frv. sem lögbindur kjör sjómanna í tvö ár. Það er frv. sem gerir það að verkum að sjómenn geta ekki hreyft sig til þess að bæta aðstæður sínar næstu tvö árin. Það er frv. sem á að koma í veg fyrir að verkfall nái að bíta. Fróðlegt hefur verið að fylgjast með tilraunum hæstv. ríkisstjórnar til að koma lögum yfir sjómenn. Ég talaði fyrr í dag um flumbrugang og það hefur verið nöturlegt að fylgjast með því hversu mikill asinn hefur verið. Svo mikið lá á í febrúar að það átti að lögfesta bann við verkfalli sjómanna þannig að þeir hefðu ekki einu sinni svigrúm til að bregðast við þeim aðstæðum sem upp voru að koma. En sem betur fer háttaði þannig til að hæstv. ríkisstjórn varð að draga það frv. til baka og sjómenn fengu sjálfir að ráða atburðarásinni um hríð. Aftur var komið fram með frv. en þá tókst ekki betur til en svo að textinn gerir ráð fyrir mun víðtækari kjaraáhrifum en reiknað hafði verið með, eins og hæstv. sjútvrh. orðaði það. Það var merkilegt að hæstv. sjútvrh. skyldi þurfa að koma hér við upphaf atkvæðagreiðslunnar í dag og segja þingheimi og þjóðinni að hæstv. ríkisstjórn hafi alveg óvart ætlað sér að ganga mun nær sjómönnum og kjörum þeirra með þessu frv. en þeir höfðu kannski hugsað sér. Eða hvað? Hafði einhver talað um fyrir þeim í millitíðinni? Höfðu sjómenn e.t.v. gert það eins og síðast? Það er alveg ljóst, herra forseti, að það þarf að hægja á atburðarásinni þegar komið er í þessa stöðu. Það hafa dæmin sannað ítrekað. Það þarf að bremsa þessa menn af og biðja þá um að hugsa sig um aftur. Það sáum við fyrst í febrúar og það sáum við aftur við meðferð þessa frv. sem hér liggur fyrir. Það er nöturlegt að frv. skuli liggja fyrir og ég er alls ósammála því mati, herra forseti, að aðstæður hafi verið orðnar slíkar að þær hafi kallað á frv. af þessu tagi. Það er í rauninni fráleitt að halda því fram. Hins vegar er umhugsunarefni hvort ríkisstjórnin með aðgerðum sínum og hvort einstaka ráðherrar með orðum sínum séu búnir að koma málum í það horf að sjómenn og útgerðarmenn geti hreint og klárlega ekki samið um þessi kjör, þeir fái ekki frið til þess og þeim séu ekki skapaðar til þess aðstæður. Það er vítavert, herra forseti. Ég held samt miðað við þær aðstæður sem nú eru á vinnumarkaði og eru í raun gjörbreyttar, þær aðstæður sem nú hafa framkallað mun meiri ábyrgð hjá þeim sem gera þar sína samninga, að þær eigi líka að ná til sjómanna og útvegsmanna. Það hefði verið mun betra og það hefði auðvitað átt að láta þessa aðila leiða sínar deilur til lykta með kjarasamningi. Það var hæstv. ríkisstjórn hins vegar ekki tilbúin til að gera og þess vegna sitjum við uppi með þetta frv. Þá komum við að frv. þremur sem voru samin af svokallaðri embættismannanefnd, þríhöfðafrumvörpunum. Menn hafa sagt í dag að bæði innihald frv. um kjaramál fiskimanna, þvingunarfrumvarpsins, og þessara þríhöfðafrumvarpa væri sniðið að vilja sjómanna. Herra forseti. Ég held að ekkert sé fjær sanni. Það hefur ítrekað komið fram að innihald þessara þriggja frv. er ekki í samræmi við kröfur sjómanna. Þar er ekki búinn til sá farvegur sem sjómenn báðu um til þess að réttlæti yrði í því hvernig verðlagning er á afla. Það var hins vegar mat þeirra að ekki yrði lengra komist og að hér væri þó verið að gera tilraun til þess að sníða af tiltekna ágalla og það var orðað eitthvað á þann veg að menn væru tilbúnir til að gera þá tilraun að þessi frv. yrðu að lögum og við þau yrði unað. Frv. um Verðlagsstofu skiptaverðs er greinilega það frv. sem menn binda mestar vonir við, kannski vegna þess að þar eru ákvæði um aðgerðir sem hægt er að fara í. Sjómenn segja að kostir frv. séu fyrst og fremst þeir að sjómennirnir, þeir sjálfir eða einstakar áhafnir, þurfi ekki að vera formlegir kærendur til að mál verði rannsökuð vegna þess að Verðlagsstofan getur skoðað mál að eigin frumkvæði eða samkvæmt ábendingum. Mér heyrist því á þeim sjómönnum sem við mig hafa talað að þeir telji þetta frv. líklegast til að verja þá gegn kvótabaski. En sú hugsun hlýtur að hvarfla að manni þegar frv. er lesið hvort ekki hefði verið einfaldast að fela rannsóknarlögreglunni þetta hlutverk. Stóra bróður er nefnilega ætlað býsna víðfeðmt hlutverk með þessu frv. og það er greinilega álit nefndarinnar sem samdi frv. að það þurfi að fylgjast með atferli Kristjáns Ragnarssonar og félaga dag og nótt, og að jafnvel bankaleynd skuli aflétt til að eftirlitið geti orðið sem nákvæmast. Þetta er e.t.v. nauðsynlegt. Og eins og ég sagði, hæstv. forseti, hafa sjómenn sagst vera tilbúnir til að gera tilraun með þetta fyrirbæri og jafnvel látið sig dreyma um að þarna væri komin ákveðin lausn hvað það varðar að minnka tilraunir útgerðarmanna til kvótabrasks. Það er líka reynt að sníða burt ágalla þess að verðlagning á afla er ógegnsæ vegna þess að verðmyndun á afla er ekki nema að litlum hluta gegnum fiskmarkað. Hér á landi, herra forseti, fer lægra hlutfall af fiski gegnum fiskmarkaðinn en hjá öðrum þjóðum sem búa við markaðskerfi. Það er svolítið merkilegt að velta því fyrir sér að það skyldi einmitt verða niðurstaða nefndarinnar að hafa afskipti af viðskiptum með kvóta frekar en að hafa afskipti af viðskiptum með afla. Ég fór áðan yfir það hvaða hagsmunir eru fólgnir í því að hafa það kerfi óbreytt og mér sýnist að niðurstaða embættismannanefndarinnar geri ekki annað en staðfesta það sem ég rakti áðan. Þá komum við að frv. um Kvótaþingið sem á að gera viðskipti með kvóta gegnsærri. Það er svolítið merkilegt að horfa til þess að niðurstaðan skyldi einmitt verða sú að það þyrfti að gera viðskiptin með kvótann gegnsæ. En varðandi þetta frv., herra forseti, þá vil ég benda á að það tekur að hluta á þátttöku sjómanna í viðskiptum með aflaheimildir, ekki að öllu leyti, en gildandi lög um stjórn fiskveiða --- og nú vík ég að þriðja frv. sem er um breytingarnar á stjórn fiskveiða --- voru að mörgu leyti með ákveðinni vörn fyrir sjómenn vegna þess að þegar viðskipti fóru fram með aflamark, þá þurftu bæði sveitarstjórn og stjórn sjómannafélags viðkomandi verstöðvar að koma með umsögn um það mál þannig að það var farvegur fyrir ákveðið eftirlit. Kvótaþingið gerir hins vegar annað og meira eða eins og segir í 15. gr., með leyfi hæstv. forseta: ,,Kvótaþing skal daglega birta aðgengilegar upplýsingar um viðskipti, þar á meðal um viðskiptaverð, heildarmagn og verðmæti, allt eftir tegundum.`` Hér segir: ,,birta daglega``, herra forseti. Ég sé fyrir mér að þessar upplýsingar verði hluti af öllum viðskiptahornum fjölmiðlanna. En eins og menn hafa séð undanfarið þá fjölgar þeim. Þeir sem vilja kalla sig fjölmiðla með fjölmiðlum eru allir komnir með viðskiptahorn þar sem við fáum að vita um öll viðskipti með hlutabréf á hverjum degi. Ég sé fyrir mér að þessi viðskiptahorn muni samviskusamlega segja okkur hverjir eigi viðskipti með kvóta og jafnframt hversu miklir peningar séu í umferð. Bara á síðasta ári, herra forseti, var verðmæti þess sem fór á milli óskyldra aðila á kvótamarkaði 8,5 milljarðar. Til eru upplýsingar sem hafa komið fram um kvótaviðskipti og umfang þeirra. Það er ljóst að þessi viðskipti hafa á hverju ári skipt milljörðum og miðað við þær umsagnir sem fylgja frv. um Kvótaþing gera menn ekki ráð fyrir því að þau minnki heldur er sú skoðun sett fram að tilvist markaðarins muni e.t.v. kalla á enn meiri viðskipti. Herra forseti. Ég held að þegar þjóðin fer að upplifa það reglulega og sjá og heyra af því hversu mikla peninga útgerðarmenn eru tilbúnir til þess að greiða hverjir öðrum fyrir veiðleyfi, fyrir aflaheimildir, þá muni enn herða á kröfunni um að útgerðarmenn greiði þjóðinni eitthvað, hinum lögformlega eiganda auðlindarinnar. Ég held að ekki geti farið hjá því auk þess sem mér sýnist, herra forseti, að Kvótaþingið geti verið mjög eðlilegur vettvangur ef sú ákvörðun yrði tekin að taka hér upp veiðileyfagjald eða að hið opinbera færi að selja veiðiheimildir, þá gæti Kvótaþingið verið hinn eðlilegi farvegur fyrir slíka sölu. Frv. um Kvótaþing hefur því ýmsar hliðar. Þá erum við komin að þriðja frv. sem er breyting á lögunum um stjórn fiskveiða þar sem fjallað er um veiðiskylduna. Ýmsir hafa talað um að auka þyrfti veiðskylduna. Það mál hefur margoft verið rætt á hv. Alþingi og ef ríkisstjórnin hefði haft á því nokkurn áhuga hefði hún getað verið búin að lögfesta fyrir löngu meiri veiðiskyldu. Svo mörg frv. hafa verið flutt hér um það. Það hefur hins vegar ekki verið gert fyrr en nú og þá með því sniði að útgerðarmenn verða að veiða 50% af þeim veiðiheimildum sem þeim eru úthlutað á hverju ári í stað annars hvers árs. Þetta eru litlar breytingar að mati ýmissa og sumir í röðum sjómanna telja þetta ekki merkilegt framlag. Aðrir eru tilbúnir að sætta sig við þessa breytingu þó þeim þyki hún ganga í takmarkaða átt. Herra forseti. Eins og ég hef áður sagt þá hafa sjómenn sagst vera tilbúnir til að undirgangast þær breytingar sem felast í lögfestingu frv. þriggja og þeir hafa satt að segja bundið nokkrar vonir við það að frv. yrðu lögfest og það yrði farið í þessa tilraun. Þess vegna er mjög mikilvægt hvernig þessi mál verða unnin í þinginu. Ég er ekki sammála því sem kom fram í máli hv. þm. Hjálmars Árnasonar, að þessar tillögur dragi taum sjómanna. Það er langt í frá. Eins og þeir hafa sjálfir lýst yfir þá er ekki verið að taka sérstaklega á kröfum þeirra. Hins vegar, herra forseti, kölluðu útgerðarmenn þessar breytingar yfir sig og þeir mega í rauninni þakka fyrir að ekki skuli gengið enn frekar á þeirra hlut. Þeir kölluðu þessar breytingar yfir sig með óbilgirni í garð sjómanna, með því að nýta allar þær glufur sem eru í lögunum um stjórn fiskveiða til að skara eld að eigin köku og með því, í því miður allt of mörgum tilfellum, að virða ekki samninga sjómanna né þau lög sem eiga að skapa kjaraumhverfi þeirra. Það er því, herra forseti, á ábyrgð útgerðarmanna að þessi þrjú frv. liggja fyrir þinginu með því innihaldi sem þau hafa. Mér sýnist þess vegna að þeir verði að sætta sig við innihaldið rétt eins og sjómenn, hvernig svo sem þeir kunna við það. Ég á sæti í hv. sjútvn. og mun taka þátt í því að fjalla um frv. þar. Ég tók þess vegna vel eftir þeim skilaboðum sem hæstv. sjútvrh. flutti nefndinni fyrr í dag þegar hann mælti fyrir frumvörpunum og svaraði spurningum þeirra þingmanna sem kusu að beina til hans spurningum strax að lokinni ræðu hans. Skilaboð hans til nefndarinnar voru einföld, herra forseti. Hæstv. sjútvrh. fer í fyrsta lagi fram á að nefndin geri tillögu um breytingu á 2. gr. frv. því eins og ég gat um áðan þá kom fram í máli hans að kjaraáhrifin yrðu víðtækari en að var stefnt ef greinin færi óbreytt í gegn. Skilaboð hans voru að þau ættu einungis að ná til rækjuveiða. Í öðru lagi sagði ráðherrann hér fyrr í dag, aðspurður, að breytingar á frv. þremur sem komu frá embættismannanefndinni ættu að einskorðast við tæknilega galla sem kynnu að vera á þeirri lagasmíð. Ég ætla að endurtaka þetta, herra forseti.: ,,að breytingarnar ættu að einskorðast við tæknilega galla``. Ég geri ráð fyrir því, af því að ríkisstjórnin er með meiri hluta í hv. sjútvn., að niðurstaðan verði þá að nefndin lesi frumvörpin í þaula og leiti þar tæknilegra galla og þeir verði sniðnir af, kannski einhverjar kommusetningar eða þess háttar tæknilegir gallar, og síðan verði frv. lögfest eins og þau liggja fyrir núna hvað varðar efni og innihald. Ég hef tekið eftir því að menn hafa í dag verið að lýsa yfir áhyggjum af því hvaða áhrif einstök atriði þessara laga kunna að hafa. Það er alveg ljóst að hver einasta breyting sem gerð er á lögunum um stjórn fiskveiða hefur mikil áhrif. Þar hafa ýmsar breytingar sem litu út fyrir að vera smávægilegar leitt til mikilla breytinga. Ég hef líka, herra forseti, áhyggjur af ýmsu sem þessi ákvæði kunna að leiða af sér. En ég hef heldur ekki verið sátt við margar breytingar sem hæstv. ríkisstjórn hefur haft forgöngu um að gera á lögunum um stjórn fiskveiða undanfarin ár eða öðrum lögum sem snúa að umhverfi sjávarútvegsins. Ég hef haft áhyggjur af því hvernig þær breytingar hafa verið gerðar oft af fullkomnu tillitsleysi við þá sem við eiga að búa og hafa kannski hert frekar á þeim hnúti sem hefur verið í samskiptum sjómanna og útvegsmanna. En eins og ég sagði, herra forseti, þá hafa sjómenn sagst vera tilbúnir til að búa við það sem hér stendur til að lögfesta og útgerðarmenn bera ábyrgð á því að þessi frv. eru komin inn í þingið. Mér sýnist því að eftir að nefndin hefur leitað tæknilegra ágalla 

Herra forseti. Þau þrjú frv. sem eru kennd við þríhöfðanefndina og hér eru lögð fram eru í heild sinni ekki þess eðlis að þau styrki í senn fiskveiðistjórnina, sjávarútveginn og þann afrakstur sem þjóðin hefur haft af nýtingu fiskimiðanna. Það þýðir að til lengri tíma munu þessu frumvörp heldur ekki styrkja stöðu fiskimanna, sjómanna, né heldur þeirra sem vinna hráefnið í landi. Í fiskveiðistjórnarkerfinu, kvótakerfinu, hefur frjáls framsalsréttur verið grundvallarforsenda þess hve vel útgerðinni hefur tekist að laga sig að þeim erfiðu aðstæðum sem hér hafa ríkt undanfarin tíu ár, á tímabili sem árviss samdráttur hefur orðið í heildarþorskafla fram til ársins 1996. Þessi framsalsréttur hefur í raun verið ein af grundvallarforsendunum sem hafa leitt til þess að íslenskur sjávarútvegur hefur komið sterkari út úr erfiðleikatímabilinu og verður það að flokkast undir einstakan árangur í fiskveiðistjórn og í hagstjórn. Það þarf enginn að fara í grafgötur með það að þeir sem hafa fyrst og fremst notið góðs af þessu eru sjómenn. Þeir njóta góðs af því að útgerðin býr við eðlileg skilyrði til vaxtar. Engir eiga eins mikið undir því og þeir sem njóta launa hjá útgerðinni. Þessi árangur í fiskveiðistjórn okkar, árangurinn í rekstri útgerðarinnar og í launakjörum sjómannanna hefur ekki farið fram hjá öðrum þjóðum. Það vekur athygli að hér á landi er deilt um hvernig eigi að skila arðinum af nýtingu sjávarauðlindarinnar á meðan um það er deilt meðal Evrópuþjóða hvernig byrðunum af rekstri sjávarútvegsins verði best skipt á herðar skattborgaranna. Á meðan sjávarútvegurinn innan ESB-landanna svo dæmi sé tekið stendur ekki undir neinni rannsóknarstarfsemi og framlög til hafrannsókna fara minnkandi innan sambandsins þá tekur sjávarútvegurinn á Íslandi þátt í að fjármagna fjárfestingar í rannsóknum. Þannig er nú staðan sem endurspeglar styrkleika sjávarútvegsins á Íslandi miðað við það kerfi sem hefur ríkt og hefur að sjálfsögðu líka endurspeglað sterka stöðu launþega sjávarútvegsins, þ.e. sjómannanna. Með þeim frv. sem hér liggja fyrir er verið að skerða það frelsi sem hefur verið í viðskiptum með aflaheimildir. Slíkar ráðstafanir er að sjálfsögðu eingöngu hægt að kalla neyðarráðstafanir sem gripið er til í því skyni að leysa kjaradeilu sem engin efni standa til að ætla að deiluaðilar geti sjálfir leyst. Það er nauðsynlegt að þingið gefi sér tíma til að skoða mjög nákvæmlega hvaða áhrif þær breytingar sem í frumvörpunum felast muni hafa á sjávarútveginn, á arðsemi hans og þar með á þau launakjör sem sjávarútvegurinn skapar sjómönnum og landverkafólki, þ.e. á þau verðmæti sem sjómenn og landverkafólk geta sótt í í kjarasamningum sínum. Það er engan veginn hægt að líta svo á að þessi þrjú frv. sem hér liggja fyrir séu óbreytanleg. Það fer eftir vilja Alþingis hvort þau eru það eða ekki. Ef á þeim eru einhverjir meinbugir sem skapa vanda til skemmri eða lengri tíma, þá ber að lagfæra þá. Eins og ég segi þá liggur það í augum uppi fyrir mér að breytingarnar munu draga úr arðsemi fiskveiða og auka kostnað. Málið snýst því um að lágmarka það tjón sem af breytingunum getur hlotist. Hugsanlegt er að í þessum frumvörpum séu atriði sem einkum og sér í lagi til lengri tíma muni reynast mjög dýrkeypt fyrir alla aðila. Fyrir útgerðina, fyrir sjómenn og fyrir þjóðina sem nýtur góðs af því með margvíslegum hætti hve sterkur sjávarútvegur er rekinn hér. Meðal þess sem ég sé sérstaka ástæðu til að gjalda varhug við eru ákvæði í frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Í 1. gr. frv. er veiðiskylda fiskiskipa aukin frá því að vera 50% aflamarks annað hvert fiskveiðiár eins og nú er, en í frv. er kveðið svo á um að veiðiskyldan skuli vera 50% á hverju fiskveiðiári. Viðurlög eru ærið ströng, því ef minna veiðist fellur veiðileyfi skipsins og aflahlutdeild niður og rennur til annarra skipa. Gerist slíkt er óheimilt að veita skipinu leyfi til að veiða í atvinnuskyni næstu þrjú fiskveiðiár. Þar með glatast rúmmetratala skipsins og verður þá útgerðaraðilinn að kaupa sér úreldingu fyrir nýju skipi. Hér eru á ferðinni ærið ströng viðurlög og verður ekki hjá því komist að benda á að viðurlög af þessu tagi eru hvorki réttlætanleg né í neinu samræmi við þær aðstæður sem útgerð býr við á Íslandi. Margs konar veiðar eru hér stundaðar með þeim hætti að vertíð stendur afar stutt. Á það t.d. við um loðnu og innfjarðarrækju. Skakkaföll sem útgerðir verða fyrir, svo sem bilanir á skipum eða aflaleysi, geta haft afgerandi áhrif á hve mikið tekst að veiða af úthlutuðum aflaheimildum. Það er óhjákvæmilegt að skoða þetta ákvæði af mikilli nákvæmni. Hugsanlegt er að sú leið sem farin er í frv. sé óframkvæmanleg og óæskileg og hægt væri að finna aðrar æskilegri leiðir. Ég nefni það sérstaklega að veiðiskylda verði í raun óbreytt en að heimildir til framsals innan ársins verði þrengdar. Slík nálgun við þennan vanda hefði yfir sér allt annað yfirbragð og væntanlega ekki eins alvarlegar afleiðingar í för með sér né heldur tjón, eins og ákvæði frv. eru nú. Um áhrif Kvótaþings á sjávarútveginn á Íslandi er erfitt að segja. En mér þykir þó ekki ólíklegt að samanlögð áhrif Kvótaþingsins og aukinnar veiðiskyldu á útgerðarmunstrið á Íslandi verði í þá veru að þær breytingar sem hér um ræðir leiði til þess að samþjöppun verði í útgerð og heimildir færist á færri hendur. Því þykir mér ekki ósennilegt að það sem við höfum verið að reyna að forðast með því að setja sérstök lög gegn samþjöppun aflaheimilda muni nú gerast og ýtt verði undir þá þróun með því sem hér er verið að leggja til. Einnig er hætt við því að ef ekki tekst vel til með Kvótaþingið muni það leiða til þess að arðsemi í fiskveiðum minnki og að dregið verði úr sérhæfingu. Allt eru þetta atriði sem full ástæða er til að hafa þungar áhyggjur af. Ég kem nú að lokum að því frv. sem hér hefur verið lagt fram um kjaramál fiskimanna. Að sjálfsögðu er ærið hastarlegt að þurfa að grípa inn í kjaradeilur með lagasetningu, eins og þó hefur oft orðið að gera á Íslandi. Þegar slíkt er gert er það hins vegar undirstöðuatriði að reyna að gæta jafnvægis í aðgerðum. Eitt af erfiðari deilumálum sem staðið hafa milli útgerðarinnar og sjómanna varðar það hvernig fara skuli með ef fækkað er í áhöfnum skipa, einkum og sér í lagi ef innleiddar eru nýjungar í tæknimálum sem leiða til þess að hægt er að komast af með færri í áhöfn. Þessi deila hefur staðið nokkuð lengi og ekki hefur tekist að leysa hana í viðræðum milli aðila. Þegar tekið er tillit til þess sem nú er verið að tala um, að þær breytingar sem gert er ráð fyrir í 2. gr. í frv. til laga um kjaramál fiskimanna nái einungis til rækjuflotans, er löggjafinn í raun að ákveða að deilumál, sem mjög brýnt er að aðilar leysi með samningum, verði ekki leyst næstu tvö árin. Það er tekið á málefnum rækjuflotans en ekki er tekið á málefnum annarra útgerða og þau mál verða þá væntanlega ekki til skoðunar meðan gildistími laganna er. Ég held að rétt sé að menn velti því fyrir sér hvort hér er á ferðinni mál sem eingöngu varðar hagsmuni útgerðarinnar og hvort einsýnt sé að sjómenn hafi ekki hag af því að ná samningum við útgerðina sem byggjast á því að ekki verði kostnaðarauki fyrir útgerðina að innleiða nýjungar í fiskveiðitækni. Ég hef fulla samúð með því sjónarmiði útgerðarinnar að nýjungar í tækni í fiskiskipaflotanum eigi ekki að leiða til kostnaðarauka fyrir útgerðina. Ég hef fulla samúð með þessu sjónarmiði og leyfi mér að halda því fram að sjómenn eigi líka hagsmuna að gæta í því að það leiði ekki til kostnaðarauka fyrir útgerðina að innleiða tækninýjungar og framfarir í fiskiskipaflotanum. Ef menn halda sig stíft við það að útgerðin verði að greiða sérstaklega fyrir að innleiða tækninýjungar í flotanum er í raun verið að leggja stein í götu þess að flotinn verði endurnýjaður, að skipin og sú tækni sem notuð er við fiskveiðarnar verði endurnýjuð. Með öðrum orðum, verið er að leggja stein í götu þess að sjávarútvegurinn á Íslandi verði samkeppnishæfur við sjávarútveg annarra ríkja eins og hann er best tæknivæddur. Er þarna einungis um að ræða hagsmunamál útgerðarinnar? Að sjálfsögðu ekki. Langtímahagsmunir sjómannanna liggja einnig í því að tækniframfarir í sjávarútveginum verði sem mestar og útgerðin hafi burði til að geta keypt sér þá tækni sem best er á hverjum tíma. Ég held þess vegna að með því að verða við kröfu sjómanna um að þetta mál verði ekki í þeim farvegi sem 2. gr. frv. gerir ráð fyrir, sé verið að draga stórlega úr líkunum á því að íslenskur sjávarútvegur verði tæknilega séð samkeppnisfær við sjávarútveg nágrannaríkjanna, en það þýðir að sjálfsögðu að almennt í samkeppninni við sjávarútveg nágrannalandanna munum við geta farið halloka. Þetta eru alvarleg tíðindi, ekki aðeins fyrir útgerðarmenn heldur einnig fyrir sjómannastéttina. Ég held því að menn verði að huga að því hvort ekki hafi verið seilst helst til langt í þeim breytingum sem farið hefur verið fram á við hæstv. sjútvn. að gerðar verði á 2. gr. frv. Þetta vildi ég láta koma fram til að það færi ekkert á milli mála, að sá sem hér stendur hefur fullan skilning á þeirri kröfu útgerðarinnar að nýjungar í tæknimálum eigi ekki að leiða til kostnaðarauka fyrir útgerðina. Ég vil að lokum taka það fram enn einu sinni að ég lít á framlagningu þessara frumvarpa sem algert neyðarúrræði og harma að ekki skuli hafa tekist að ná samkomulagi um þau deilumál sem staðið hafa milli útgerðarmanna og sjómanna.

Herra forseti. Það er dapurlegt hlutskipti að þurfa að setja lög á deilu sjómanna og útgerðarmanna. Það er hins vegar engu að síður nauðsynlegt. Þau frumvörp sem hér er verið að ræða og eiga að leysa deiluna eru tvíeggjað sverð og áhrif þeirra eru engan veginn ljós. Það sem ég hef mestar áhyggjur af er frv. um Kvótaþingið og frv. um veiðiskylduna. Þótt margt sé við kvótakerfið sem má gagnrýna er í mínum huga engum vafa undirorpið að það hefur leitt til meiri hagkvæmni í sjávarútvegi á Íslandi en annars staðar gerist og gert það að verkum að okkar sjávarútvegur er sá eini við norðanvert Atlantshaf sem ber sig og reyndar meira en það, hann stendur undir okkar þjóðarbúi. Það er sveigjanleikinn í slíku kerfi, hið frjálsa framsal sem er fyrst og fremst grundvöllurinn að afkomu þessarar greinar í dag og þeim bata sem þar hefur á orðið á undanförnum árum. Ég hef þess vegna áhyggjur af því ef framsalið verður takmarkað, að það muni koma niður á rekstrarhagkvæmni útgerðanna. Ég hef sérstaklega áhyggjur af því að það muni koma niður á hinum minni útgerðum, einstaklingsútgerðunum og fjölskylduútgerðunum, sem hafa verið að kaupa og aðallega leigja til sín aflaheimildir annars staðar frá og hætt við því að slíkar breytingar muni leiða til þess að möguleikar þeirra til að stunda útgerðina minnki. Það er hins vegar afar erfitt að vera á móti Kvótaþingi, erfitt að vera á móti því að viðskiptin fari um gagnsæjan markað þar sem ljóst er að um engin undirmál er að ræða, enda hefur eitt helsta deilumálið verið það að ekki sé réttilega staðið að því að leigja heimildir og gagnstætt því sem kveðið er á um í samningum eru sjómenn látnir taka þátt í kaupunum. Ég get af þeim sökum engan veginn verið á móti Kvótaþingi, en ég hef aftur á móti áhyggjur af að það geti haft neikvæð áhrif fyrir einhverjar útgerðir. En ég verð að treysta því að frelsið sem í þessu er fólgið muni einnig leiða til þess að útgerðarmenn finni leiðir til að fjármagna kvótaleigu og kvótakaup þannig að einstaklingsútgerðir muni áfram vera til í okkar sjávarútvegi og eiga möguleika á að keppa um veiðileyfin og kvótann við hin stóru almenningshlutafélög. Ég hef öllu meiri efasemdir um að takmarka kvótaframsalið eða réttara sagt að auka veiðiskylduna í það sem lagt er til í frv. Ég er hræddur um að þegar til lengri tíma er litið muni það hafa áhrif til hækkunar á leigu kvóta vegna minna framboðs og hafa þau sömu áhrif, sem ég hef áður nefnt, á hinar minni útgerðir, einstaklingsútgerðir og bátaútgerðina sérstaklega, en það má segja að bátaútgerðin sé mest á stöðum eins og Hornafirði, Vestmannaeyjum, Suðurnesjum, Snæfellsnesi og sunnanverðum Vestfjörðum. Ég hef áhyggjur af því að þessar útgerðir muni lenda í vanda af þessum sökum. En einhvern veginn verður að leysa deiluna og það er orðið ljóst og það fyrir allnokkru að deilan mundi ekki leysast nema á grundvelli þessara laga. Bátaútgerðin og einstaklingsútgerðin standa ekkert betur eftir langt verkfall og við verðum einungis að vona að innan þessa nýja ramma nái útgerðarmennirnir, vonandi í góðri samvinnu við sjómenn, að þróa atvinnustarfsemi sína þannig að hún haldi áfram að skila því sem hún hefur hingað til skilað í þjóðarbúið, haldi áfram að veita þá atvinnu bæði á sjó og landi sem hún hefur gert hingað til. Í trausti þess að svo verði, að deilan leysist og að við fáum nokkurn frið til að sinna þessari atvinnustarfsemi mun ég styðja þau frv. sem hafa verið lögð fram. Ég ætlast hins vegar til að farið verði rækilega yfir þau í nefndinni og ef upp komi einhver vandamál sem augljóslega mættu betur fara, sýni báðir samningsaðilarnir sem verið er að reyna að leysa deiluna fyrir, skilning á því og taki þátt í að reyna að leysa málið frekar en að setja sig upp á móti augljósum og nauðsynlegum breytingum á frv. Ég endurtek, herra forseti, að ég vonast til að þetta verði til gæfu fyrir okkur þótt óneitanlega búi uggur í mínu brjósti.

Herra forseti. Í ræðu síðasta hv. þm. Árna Mathiesens kom fram að hann hefði þær óskir fram að færa að ef miklir ágallar kæmu fram á frv. í hv. sjútvn. þar sem ég á sæti muni það væntanlega verða leitt til lykta þannig að báðir aðilar gætu orðið nokkuð sáttir. Það kom fram í máli hæstv. sjútvrh. í dag að meginlínurnar eru lagðar fram í þessum þremur frv. svo og í lagasetningunni sjálfri. Það hefur líka komið fram að menn hafi áhyggjur af mönnunarmálum um borð í skipum og óttist að þetta komi sjómönnum og sérstaklega útgerðarmönnum ekki til góða því að verið er að sporna við framþróun í tæknibúnaði skipanna. Því miður er ekki málið svona einfalt. Málið er það að allt of mörg slys verða um borð í fiskiskipum vegna mannfæðar og það er svo merkilegt að þegar gengið er þann veginn af hálfu útgerðar að fækka um borð í skipum þá sjást þeir oft ekki fyrir um hversu margir þurfa raunverulega að vera um borð. Dæmi eru um það að skipstjórinn er bæði að hugsa um að stjórna skipi og hífa upp tröllaukin veiðarfæri með miklum þunga í átökum í miklum sjó og fjórir til sex menn á dekkinu og alls ekki er fylgst með hvernig þarna er staðið að eða unnið. Hvergi er meiri slysatíðni en meðal sjómanna, fiskimanna.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson þarf ekki að hafa áhyggjur af því að ég ætlist til að gerðar verði grundvallarbreytingar á frv. Ég er að hugsa um augljósa galla sem gætu komið fram við vinnslu þeirra í nefndinni eins og hafa reyndar þegar hafa komið fram varðandi 2. gr. og hæstv. sjútvrh. hefur þegar beðið um að yrði leiðrétt í nefndinni. Vel gæti verið að einhverjir aðrir svipaðir ágallar fyndust á frv. og þá vona ég og ætlast til að aðilar málsins sýni skilning á því að það þurfi að leiðrétta en bindi sig ekki í bókstaf sem gæti orðið okkur til skaða í framtíðinni.

Herra forseti. Ég lofa því að tala ekki í 40 mínútur. Ég vil segja að það hryggir mig ávallt þegar upp kemur sú staða að setja þurfi lög á vinnudeilur, sama hvar þær eru, hjá sjómönnum eða annars staðar í þjóðfélaginu og sérstaklega hryggir mig að það skuli ítrekað þurfa að setja lög á deilur sem eiga sér stað milli útgerðarmanna og sjómanna. Reyndar er ekkert nýtt að sett séu lög á deilu sjómanna sérstaklega en það sem er nýtt í þessu dæmi er að verið er að setja lög á útgerðarmenn. Vona ég að þinginu verði fyrirgefið þótt það reyni með þessu móti að leysa þá deilu sem er virkilega erfið og var ekki fyrir séð að mundi leysast af samningamönnum á næstu vikum eða mánuðum þannig að í þessu tilfelli brýtur nauðsyn þá hefð sem þarf að vera að aðilar á vinnumarkaði og verkalýðsfélög leysi sitt við samningaborðið. Þau frv. sem hafa verið lögð fyrir þingið eru í mínum huga leið til þess að bæta stöðu sjómanna sem hafa verið afskaplega óánægðir með viðskipti sem hafa átt sér stað um að kaupa aflaheimildir um borð í skip til að geta haldið veiðum áfram. Ég tek fram að það sem ég hef kynnst í þessum málum er að mestu leyti í mikilli sátt við sjómenn en til eru dæmi þess að gengið hefur verið mjög á hlut sjómanna og þá fyrst og fremst í viðskiptum sem hafa falist í því að útgerðarmenn hafa selt aflaheimildir af skipi sínu og keypt þær svo til baka af einhverjum öðrum með aðild sjómanna. Hefur þetta ávallt verið mér mjög mikill þyrnir í augum og nánast óverjandi að slík viðskipti hafi yfirleitt átt sér stað. Ég tel að þessi viðskipti hafi í raun komið öllum illa þegar til lengdar er litið og kvótakerfið sem ég held að margir séu sammála um að hafi reynst farsælt fiskstjórnarkerfi hafi liðið stórlega fyrir það hvernig hafi verið með ýmsu móti svínað á sjómönnum. Þetta framferði leiðir nú til þess að þingið neyðist til að grípa inn í með þeim frv. sem hér eru til umræðu og munu a.m.k. leiðrétta það að svokallað kvótabrask, getur ekki gerst öðruvísi en fyrir opnum tjöldum. Þetta hefur svo aftur aðrar afleiðingar sem ég hef bent á opinberlega og hefur fyrst og fremst áhrif á ákveðnum svæðum landsins sem hafa neyðst til að kaupa sér aflaheimildir, leiguheimildir innan ársins til að geta haldið skipum sínum úti og það hefur verið heiðarlega gert. Samkvæmt þeim lögum sem eru nú lögð fram mun ekki verða hægt að gera það með sama hætti, þótt ekkert banni það í raun að sjómenn kaupi leigukvóta með útgerðarmönnum sínum en þá verður það gert fyrir opnum tjöldum þannig að ekkert fer milli mála að sjómenn hafa þá valið að gera það. Ekki það að ég sé að mæla með slíku, auðvitað er eðlilegast og best að útgerðin geri þetta sjálf en ekkert bannar þó slík viðskipti ef í nauðirnar rekur og allir aðilar eru sammála um slík viðskipti. Það á eftir að koma í ljós hvaða afleiðingar þetta hefur, herra forseti, og ég hef verulegar áhyggjur af því að þetta geti haft a.m.k. tímabundnar afleiðingar á Suðurnesjum og mönnum reynist jafnvel erfitt að fá það aflamark sem þeir þurfa til að halda úti skipum sínum og halda úti eðlilegri vinnslu í húsum. Ég óttast jafnvel að framboðið verði það lítið að leiga á aflaheimildum verði enn dýrari en hún hefur verið. Það gæti einnig leitt til þess að eftirspurn eftir varanlegum aflaheimildum verði meiri og það hækki enn verð á varanlegum aflaheimildum. Það held ég sé í rauninni þvert á það sem menn höfðu hugsað sér en ég held því miður að sú geti orðið raunin en það er eitt af því sem verður að koma í ljós með þessum lögum enda hefur enginn getað spáð í það fram að þessu hvernig kvótamarkaðurinn hefur þróast. Ég minnist þess að ýmsir héldu því fram að þegar viðskipti sem fólust í því að svokallaður línutvöföldunarpottur var við lýði legðust af mundi kvótaleigan lækka en raunin varð sú að það hafði engin áhrif og eftir það hefur kvótinn reyndar hækkað. Ég held, herra forseti, að eftir að þær yfirlýsingar sem hafa komið frá hæstv. sjútvrh. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem felast í fækkun í áhöfn sem voru í lögunum og áttu ekki að hafa áhrif á útgjöld útgerðar vegna launa, eftir að það var tekið út, eigi sá hluti þessara frv. að geta verið nokkuð ásættanlegur fyrir sjómenn. Út af fyrir sig verður engin breyting fyrir útgerðarmenn en þeir hafa að sjálfsögðu alla möguleika til að reyna að ná samningum við sjómenn á þessum tíma til að mæta tæknibreytingum eða öðrum breytingum sem verða á veiðiháttum til að gera útgerðina hagkvæmari en þessi tveggja ára lögbinding þýðir að sjálfsögðu að ekkert gerist á þeim tveimur árum sem fram undan eru. Það er eitt sérstakt atriði sem ég tel að þurfi að skoða sérstaklega í hv. sjútvn. og það er svokölluð veiðiskylda sem samkvæmt þessu frv. á að verða 50% á ári. Ég held að mjög margir séu sammála um að það eru mjög hörð skilyrði sem útgerðinni eru sett með þessu frv. sem geta leitt til þess að hagræðing og hagkvæmni veiðanna verður minni vegna þess að menn verða að veiða verulegan hluta aflans, a.m.k. helminginn, mjög fljótlega á fiskveiðiárinu til að vera alveg tryggir um að tapa ekki veiðirétti sínum og aflahlutdeild. Eins og hefur komið fram í dag þýðir að tapa þessu frá sér að varanlegar aflahlutdeildir verða ekki aftur á þessu skipi og að það hverfur út úr landhelginni. Það þýðir að ef slíkt skip vildi koma inn að þremur árum liðnum þarf að kaupa nýja rúmmetra á móti. Þetta er í raun ekkert annað en hrein eignaupptaka sem ég efast um að standist og hvet því hv. sjútvn. til að skoða þetta mjög rækilega í ljósi þessa. Engum er greiði gerður með því að gera útgerðina gjaldþrota eða koma útgerðarmönnum í þann vanda að þurfa að fara að velja á milli þess að selja allt frá sér eða þurfa að sæta afarkostum. Það er miklu nær að þetta sé gert þannig að öllum sé hagur að, þ.e. útgerðarmönnum, sjómönnum og þjóðinni þá um leið. Ég vonast því til þess að eftir að búið er að gera þær lagfæringar sem mælst hefur verið til að verði á kaflanum um áhafnamálin og stjórn fiskveiða og þegar búið er að skoða þær breytingar sem verið er að tala um í veiðiskyldunni eigi þessi frumvörp að geta verið sæmileg leið til þess að skapa sátt hjá þjóðinni og sjómönnum um þetta kerfi þannig að við getum búið við það næstu ár. Margoft hefur komið fram að enda þótt kvótakerfið sé ekki gallalaust er það eitthvert það besta stjórnunarkerfi sem hefur verið reynt í praxís til þess að halda uppi hagkvæmum veiðum og hagkvæmri vinnslu, til að halda uppi velferð í einu þjóðfélagi eins og á Íslandi sem er eitt örfárra þjóðríkja í heiminum sem byggir afkomu sína og velferð á því að fiskveiðar og stjórn fiskveiða gangi upp. Án þeirra væri þetta þjóðfélag ekki það sem það er í dag. Það er því mjög mikilvægt fyrir okkur öll, þjóð, þing, sjómenn og útgerðarmenn, að vel fari í stjórnun þessa mikilvægasta atvinnuvegar þjóðarinnar. Þess vegna vona ég að með hjálp útgerðarmanna og sjómanna og þjóðarinnar allrar nái þingið, þó á stuttum tíma sé, að leiðrétta það sem við vitum að er ekki beinlínis í takt við það sem við ætluðumst til, að það verði lagfært og við náum að samþykkja lög á föstudaginn kemur sem við getum verið ánægð með.

Virðulegi forseti. Það liggja mörg álitamál fyrir í þeirri umræðu sem hér á sér stað og fjallar um lausn deilu útgerðarmanna og sjómanna. Það er alveg ljóst að mínu mati að með þeim breytingum sem gerðar eru samkvæmt fyrirliggjandi frumvörpum skapast æðimargir óvissuþættir sem menn sjá ekki fyrir endann á. Það endurspeglar kannski fyrst og fremst þá stöðu sem er uppi og hefur verið um nokkurra ára skeið þar sem sívaxandi óvissu hefur gætt í öllu er lýtur að sanngirni í fiskveiðistjórn, þar sem totryggni hefur farið vaxandi, alið hefur verið á tortryggninni að sumu leyti og að öðru leyti hafa menn ekki borið saman bækur eins og skyldi að mínu mati. Það var löngu tímabært að taka þessa óöruggu umfjöllun fyrir úti í þjóðfélaginu, í sjávarplássunum og annars staðar í landinu, og reyna að komast til botns í þeirri stöðu sem mismunandi hagsmunir í útgerð, hjá sjómönnum, í byggðum og landsfjórðungum hafa valdið. Deilan hefur staðið um mismunandi hagsmuni. En nú hefur dampurinn sprungið og þó svo að reynt sé að leysa málin með þjóðarhagsmuni í huga er síður en svo friður um málið. Það verður líka að segjast eins og er að gengið hefur verið ótrúlega langt að útgerðinni í landinu með þeim frumvörpum sem nú liggja hér fyrir. Það hefur verið gengið mjög langt til móts við kröfur forustumanna sjómanna. Ég segi forustumanna sjómanna vegna þess að í mörgum tilvikum eiga sjómenn ekki samleið í þessum efnum frekar en öðru er nefna mætti í sambandi við fiskveiðistjórnina. Þar eru slíkir mismunandi hagsmunir í húfi að ekki er hægt að ætlast til þess að menn tali um samleið heildarinnar. Það hefur nánast verið gengið að útgerðinni á bjargbrúninni eða á borðstokknum og í mörgum tilvikum hangir útgerðin nú utan á borðstokknum í óvissu um frekara framhald í þeim rekstri sem hún hefur staðið í undanfarin ár og áratugi og er burðarás okkar samfélags. Að þessu leytinu til er það jafnt óhagur sjómanna sem útgerðarmanna að slíkir óvissuþættir skuli vera til staðar. Það getur ekki þjónað hagsmunum sjómanna að kippa grundvelli undan mörgum þáttum útgerðarinnar og kannski þeim þáttum sem hafa verið hvað mest til fyrirmyndar í útgerð á Íslandi, þ.e. einyrkjaútgerðinni, útgerð fjölskyldunnar sem hefur orðið að standa ábyrg fyrir sínu en ekki verið í neinum fléttum út og suður í einingum sem kunna að vera ágætar að vissu marki. Máttinn dregur fyrst og fremst úr best reknu útgerðum landsins sem eru einstaklingsútgerðirnar. Það eru útgerðirnar sem byggja á því að menn vita hvar þeir standa, vita hvað þeir hafa og vita hvað þeir mega og taka auðvitað eðlilega áhættu eins og fylgir allri veiðimennsku en fara sjaldnast yfir strikið í þeim efnum. Þetta er nú það sem hefur verið burðarásinn í íslenskri útgerð og því miður verður að segja það eins og er að þessi frv. sem hér liggja fyrir ganga á hlut þessa öryggis í þjóðarbúskapnum. Það má nefna ákveðin dæmi. Til að mynda er eitt atriðið í frumvörpunum algjör frágangssök að mínu mati, þ.e. veiðiskyldan sem er óháð bilunum eða frátöfum sem hljóta að teljast eðlilegar. Þetta er eitt af því sem þarf að lagfæra í þeim frv. sem hér liggja fyrir því að auðvitað gengur ekki að bátur sem dettur út úr veiði í einhverja mánuði vegna vélarbilunar eða annarra óviðráðanlegra orsaka, tapi veiðirétti í allt að þrjú ár eins og reiknað er með við ákveðnar kringumstæður í uppsetningu málanna. Maður verður að ætla að þarna sé frekar um misskilning að ræða eða mistök heldur en uppsetningu sem er sett fram með fullri vissu um að hún sé sú eina rétta. Ýmis áhyggjuefni tengjast Kvótaþinginu sem er eitt af því sem gengur til móts við kröfur forustumanna sjómanna. Við getum tekið dæmi af útgerð sem hefur á undanförnum árum lagt mikið upp úr humarvinnslu og hefur aflað sér nokkurs humarkvóta. Við skulum taka Borgey á Hornafirði sem dæmi. Nú þarf þetta fyrirtæki að láta ákveðinn hluta af sínum kvóta á kvótamarkað vegna þess að ekki er mögulegt fyrir fyrirtækið að veiða humarinn á þeim bátum sem það hefur til veiðanna. Þessi umframhumarafli hefur verið veiddur með því að fá aðra til að veiða hann en nú gengur það ekki upp lengur og fyrirtækið þarf að fara í samkeppni við sjálft sig, má segja, um að kaupa eigin kvóta á Kvótaþingi. Þetta eru auðvitað agnúar sem menn staldra við og eru vissulega áhyggjuefni vegna þess að í ýmsum tilvikum mun þetta væntanlega leiða til samdráttar í útgerðinni, þ.e. samdráttar í störfum og það er ekki síður áhyggjuefni fyrir sjómenn en aðra sem hlut eiga að máli. Sjónarmið útgerðarmanna varðandi það þegar hlutaskiptunum er breytt eins og gert er ráð fyrir er líka skiljanlegt. Hlutur skipstjóra á tíu manna netabát er t.d. 200 þús. kr. en ef áhöfnin væri sjö menn þá færi hlutur skipstjórans í 250 þús. kr. Þá spyr maður auðvitað hvort skynsamlegt og eðlilegt sé að ætlast til þess að útgerðin greiði bæði hærra kaup og þróunarkostnaðinn við að skapa þær aðstæður að færri menn þurfi í skipshöfn. Þetta er eðlilegt og engin ástæða til að loka augunum fyrir því. Þetta skiptir mestu máli varðandi tekjur yfirmanna á flotanum en mun minna máli hjá undirmönnum. Það verður líka að segjast eins og er að það var alveg rétt hjá Kristjáni Ragnarssyni, formanni útvegsmanna, að furða sig á upphrópunum forustumanns sjómanna sem voru úr takti við allt sem heitir eðlilegt, meðan það mál gekk allt yfir í fjölmiðlum. En það undirstrikar kannski líka þann vanda sem hefur verið um árabil í kjarasamningum sjómanna að samstaða sjómanna hefur verið mjög út og suður, þ.e. sjómanna og yfirmanna, hvort sem er skipstjórnarmanna eða vélstjóra. Allt ber þetta að sama brunni að það er ekki mikill hryggur í þeirri vinnu sem hefur verið lögð fram. Hún er frekar hrygglaus.

Hrygglaus? Ekki hryggileg?

Þetta er síður en svo gamanmál því það er ömurlegt til þess að vita og ömurlegt að horfa upp á það að ár eftir ár skuli sjómenn og útgerðarmenn ekki geta náð samningum um þau ágreiningsmál sem eru þar uppi. Það ber að fagna þeim þáttum sem taka af allan vafa um mörg atriði sem hafa verið mjög umdeild í fiskveiðistjórninni. En höfuðvandinn og það sem er áhyggjuefni er einmitt það sem er andstætt einyrkjanum, þ.e. þegar ætlast er til þess að menn hópi sig saman og eru þvingaðir til þess að fara í eitthvert samflot sem er líka andstætt hefð og stíl íslenskrar útgerðar.

Til höfuðs einkaframtakinu?

Það er engin spurning að það er rétt ábending hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að þessi aðferð er að hluta til andstæð einkaframtakinu og er því ekki skrýtið að hv. þm. skælbrosi í allar áttir því að hluta til er þetta miðstýring og forsjárhyggja sem hefur lengi staðið hjarta þingmannsins mjög nálægt.

Hver flytur frumvarpið?

Ég er hér að segja mína skoðun og stend við mína skoðun og þarf enga forsjárhyggju í þeim efnum. Það er verið að hvetja menn í einyrkjaútgerðinni til þess að draga saman seglin í sjálfstæði sínu og eins og ég sagði áðan í fyrirmyndarútgerðum landsins þar sem braskið hefur verið minnst og fyrirhyggja þeirra sem hafa reynsluna, þekkinguna og brjóstvitið hefur verið mest. Herra forseti. Það er skammt hugsað hjá þeim forustumönnum sjómanna sem hafa krafist þeirra þátta sem nú stefnir í að verði lögfestir og þess mun ekki langt að bíða, að mínu mati, að marga þætti í þessari þróun verði að taka upp aftur og endurskoða mjög alvarlega. Þetta er kannski vegna þess stjórnleysis sem hefur átt sér stað á ákveðnum stigum samningagerðarinnar hjá samningsaðilum. Það er kannski hluti af uppsöfnuðum vanda, eins og ég gat um fyrr í ræðu minni, að menn eru orðnir langþreyttir á þessum mikla innri þrýstingi og óvinveitta vinnuumhverfi því auðvitað er það ekki spennandi vinnuumhverfi, hvorki fyrir útgerðarmenn né sjómenn, að eilífur ófriður ríki á þeirra vettvangi um kjaramál og um fyrirkomulag fiskveiða og stjórn. En því miður er enginn einn sannleikur til í þessum efnum vegna hinna mismunandi hagsmuna sem ríkja. Ég tel það mjög sanngjarna kröfu til stjórnvalda að í framhaldi af þeirri lagaafgreiðslu sem hér stefnir í muni stjórnvöld landsins standa fyrir úttekt á stöðu einyrkjaútgerðarinnar. Það er grundvallaratriði að mínu mati ef nást á einhver sátt um þennan þátt, þennan veikasta hlekk í óformlegu samkomulagi ríkisstjórnar og forustumanna sjómanna sem liggur fyrir, að tekið sé á þeim þætti er lýtur að útgerð einstaklinganna. Það er alveg ljóst að sá hluti útgerðarinnar sem hefur haft takmarkaðan kvóta, hefur leigt kvóta eða veitt með aðferðinni tonn á móti tonni, mun mjög eiga undir högg að sækja og annaðhvort er það forustumanna útgerðar í samvinnu við stjórnvöld eða lánastofnana landsins ekkert síður að hafa frumkvæði að því að gera þessa úttekt og beita þá aðgerðum til að styrkja einstaklingsútgerðina á ný. Það er ekki bara að margir útgerðarmenn í einstaklingsútgerðinni muni glíma við mikinn vanda heldur er alveg ljóst að hluti þeirrar útgerðar mun leggjast af. Það er einn óvissuþátturinn sem er erfitt að horfa fram hjá og sjá ekki hvert stefnir í þeim efnum. Það er auðvitað líka hluti af þessu óvinveitta umhverfi þeirra sem stunda útgerð á Íslandi og leggja grundvöllinn að öllum þeim búskap sem við erum að baksa við frá degi til dags í okkar landi, öllum þeim mönnum hvort sem það eru útgerðarmenn eða sjómenn, að það er óeðlilegt að vinnuumhverfi þeirra sé ekki í farsælli farvegi en nú er. Dæmi: Ef útgerðarmaður ætlar að taka kvóta á leigu og vill staðgreiða kvótann til að mynda, þá á að rannsaka hvort hann sé borgunarmaður fyrir kvótanum. Þetta er auðvitað nokkur einföldun en málið er engu að síður sett svona upp. Að sumu leyti væri miklu hreinlegra að ganga til enda í þessum efnum og þjóðnýta einfaldlega útgerðarmanninn ef hann á að vera eitthvert handbendi opinberrar fyrirhyggju. Ég held nefnilega að það sé alveg ljóst að opinber útgerð, t.d. sveitarfélaga, hefur reynst illa á Íslandi, alls staðar nema á einum stað. Þar hefur hún gengið vel og það er á Neskaupsstað. En þar hefur hún líka verið rekin á allt öðrum forsendum. Hún hefur verið rekin sem einkafyrirtæki.  Ég hef sagt og stend við það sem mína skoðun að heldur meira megi reyna á þolrifin í útgerðarmönnum en sjómönnum. Ég sný ekki í land með það. Engu að síður verður maður að gæta allrar sanngirni og þarna eru menn á ystu mörkum. Við skulum alveg gera okkur grein fyrir því og vera ekkert að fela það heldur tala um það tæpitungulaust því hyggilegast er að lúra ekki á neinu í þeim efnum. Uppi eru áform um endurmenntun sjómanna og það er af hinu góða. En eftir því sem ég best veit er hugmyndin að skapa eins konar endurmenntunarskóla í Reykjavík. Af hverju á hann að vera í Reykjavík? Af hverju getur endurmenntunin ekki farið fram með námskeiðum á landsbyggðinni? Það yrði ódýrara fyrir útgerðirnar, hentugra fyrir sjómennina og skynsamlegra fyrir allan framgang málsins að skipuleggja þann þátt þannig að hann verði sem næst þeim stað sem vinnan er. Það á að vera hvetjandi fyrir útgerðarmenn að þróa skipin, vélvæða þau og skapa sem mestan arð og mesta möguleika í hverju skipi. Þess vegna hefur fækkað í áhöfnum t.d. með því að kaupa lagningarkarla í netabátana og ná þannig bæði hærri launum fyrir sjómennina og meiri nýtingu í fjárfestinguna sem er tækið sjálft, báturinn. Svo koma ýmsar lokur inn í. Ef til að mynda níundi maðurinn fer um borð í bát þá þarf aukaklósett þannig að margar eru nú girðingarnar sem þarf að stökkva yfir og reglugerðirnar. Auðvitað er því málið flókið og snúið. Þau eru ekkert mörg atriðin sem eru mjög athugunarverð í þessu en þau vega þungt. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. og hæstv. forsrh. hvort ekki sé ætlun ríkisstjórnarinnar að í kjölfar þeirra lagafrv. sem til umræðu eru, miðað við að þau verði afgreidd, að gera ítarlega úttekt á þeirri breytingu sem verður á aðstöðu og möguleikum einyrkjanna, einstaklingsútgerðarinnar, með það fyrir augum að grípa til aðgerða sem geta styrkt útgerðirnar, einyrkjana, í gegnum þær breytingar sem nú er verið að leiða í lög. Þetta held ég sé lykilatriði í því að skapa frekari sátt um málið hjá þeim sem mest á hallar í þessum málatilbúnaði. Það er alveg ljóst að sumar útgerðir munu freista þess að kaupa aukinn kvóta, þ.e. þær sem hafa verið með leigukvóta eða veitt tonn á móti tonni. Aðrar geta það ekki nema þá með aðgerðum og skoðun mála. Þessi tvö atriði hljóta allir að vera sammála um. Tryggja í fyrsta lagi að eðlileg frávik í veiðum svo sem eins og vélarbilun eða annað sem kann að koma upp, muni ekki þýða veiðibann og hins vegar að menn horfi til þess að hér er ekki verið að leggja á borðið nein tíu boðorð sem eiga að duga um aldur og ævi. Hér er verið að leggja á borð mannanna verk sem eru lögð fram undir miklum þrýstingi, þrýstingi sem að sumu leyti er vanhugsaður, þrýstingi sem forustumenn sjómanna hafa sett fram, en sem tryggir ekki eðlilega þróun og stöðu sjómanna í náinni framtíð í mörgum þáttum veiðimennskunnar. Að mínu mati þarf fyrst og fremst að leggja áherslu á þessa þætti í vinnslu frumvarpanna og ég ítreka fyrrgreindar spurningar til hæstvirtra ráðherra.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Johnsen kom víða við og af mörgu er að taka. Hann taldi ófært að þau endurmenntunarnámskeið sem væri getið um í frv. til laga um kjaramál fiskimanna skyldu menn sækja til Reykjavíkur. Þetta er misskilningur vegna þess að talað er um að það skuli nánar getið um hvar námskeiðin skuli haldin og hvernig eins og segir hér, með leyfi forseta: ,,Til viðbótar námskeiðum samkvæmt tilgreindum lista geti önnur námsekið staðið yfirmönnum til boða samkvæmt nánara samkomulagi milli útgerðar og yfirmanna``. Hér er líka getið um endurmenntun vélstjóra: ,,Hlutverk nefndarinnar er að taka ákvörðun um hvaða námskeið skuli boðið upp á, hvar og hvenær þau eru haldin``. Það fer mjög í taugarnar á mér og pirrar mig þegar ágætir þingmenn dreifbýlisins koma hér og telja að það sé allt af hinu illa ef Reykjavík er nefnd í þessu sambandi. Hins vegar er ekkert vit í því að dreifa dýrum kennslutækjum út um allt land. Námskeiðin eru þess eðlis að það er eðlilegt að undir þau sé vel byggt, veitt sé mikið fjármagn í það vegna þess að ein brú í skipi kostar nokkur hundruð milljónir og það er ekki nema eðlilegt að talsvert sé lagt í það að kennslutæki séu þannig úr garði gerð að þau geti mætt þeim kröfum sem gerðar eru núna, t.d. til skipstjórnarmanna. Sama á við um vélstjórana og síðan kemur náttúrlega að þeim sem verða fyrir mestum slysum, það eru hinir vinnandi menn á dekki, og þar er talað um Slysavarnaskólann. En það þarf þó nokkuð meira til að leggja. Það stendur til nú að kaupa nýtt skip fyrir Slysavarnaskóla sjómanna og þá mun það væntanlega sigla til hinna ýmsu hafna eins og Sæbjörgin hefur gert.

Herra forseti. Um endurmenntunarþáttinn í lagagerðinni er nákvæmlega þetta sagt : ,,Nánar verður getið um aðferð og staðsetningar.`` Það er sem sagt óljóst hvernig það verður. Ég hef aldrei verið að abbast út í Reykjavík sem höfuðborg landsins og að ákveðinn búnaður sem er hagkvæmt að staðsetja í Reykjavík sé staðsettur þar. En það er mikill misskilningur að ástæða sé til þess að byggja upp aðstöðu endurmenntunar fyrir sjómenn í Reykjavík út á tækjabúnað. Þessar fullkomnu brýr í skipum eru úti um allt land og ef þessir hlutir eru skipulagðir má til að mynda ætlast til þess að enda þótt viðverutími þessara skipa í höfnum landsins sé stuttur sé ekkert á móti því að semja við viðkomandi aðila um að þar fari endurmenntunarkennslan fram sem þarf að gera í brúm skipa og með þeim tækjabúnaði. Það þarf ekki að setja það á skrifstofu, hvorki á Akureyri, Egilsstöðum eða Hornafirði eða hvar sem er. Endurmenntunarþátturinn er þess eðlis að hann getur allur farið fram úti á landsbyggðinni í sjávarplássunum, það segir sig sjálft. Þeir hermar sem eru til staðar til að mynda á Norðurlandi eystra, í Vestmannaeyjum og Reykjavík eru allt sambærileg tæki, tölvutæknin í þessum efnum er slík að sumir þeirra herma sem voru fullkomnir fyrir nokkrum árum eru úreltir í dag. Menn geta farið í tölvuna heima hjá sér og náð nákvæmlega sömu markmiðum og hermarnir gefa í dag. Við skulum bara horfast í augu við það eins og það er að möguleikarnir liggja í þessu hvar sem er á landinu.

Herra forseti. Hv. þm. Árni Johnsen hlýtur að skilja það sem fram kemur í frv. um kjaramál sjómanna, þar sem sagt er að nánar verði ákveðið hvar námskeiðin skulu haldin. Hann getur þess sérstaklega að það eigi að vera í Reykjavík en sagði að lokum að tölvutæknin væri orðin slík að ekkert þyrfti að binda þetta við Reykjavík. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna hann var að nefna Reykjavík í ræðu sinni. Hins vegar kostar siglingarsamlíki nokkra peninga og sjálfsagt verður ekki hægt á næstu árum að taka tölvuna á skrifborðinu heima hjá sér í notkun eins og siglingarsamlíki. Um einhver ár enn verða menn að koma til þeirra staða þar sem þessi tæki eru til staðar til þess að æfa sig og þjálfa. Hins vegar er þetta aukaatriði í öllu málinu. En ég vildi aðeins gera athugasemdir við þennan málflutning um það að Reykjavík væri alvond fyrir þá sem endurmenntunarnámskeið sækja.

Herra forseti. Ég harma að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson skuli hafa lagt mér þau orð í munn að ég sæi allt svart í Reykjavík. Hann getur aldrei hafa fundið því stað í orðum mínum. Kannski er verið að elta ólar við smáatriði í þessu dæmi þar sem stórt ,,ef`` er á bak við. En þetta er óklárt í uppsetningunni og við þekkjum tilhneigingu ráðuneyta til að búa til apparat. Tilhneiging ráðuneytanna er að búa til apparatið í Reykjavík. Það þarf ekki að vera af hinu illa en í þessu tilviki er það óþarfi og ástæða til að horfa til allra annarra kosta fremur, að endurmenntunin eigi sér stað á vettvangi sjómannanna sjálfra og jafnvel í skipum þeirra.

Herra forseti. Við erum að ræða um frumvörp sem eru afleiðing af vandamálum. Þessi vandamál snúa að samningsgerð og vinnubrögðum við samningsgerð í sjávarútvegi. Frumvörpin eru ekki lausn á þessum vandamálum heldur er einungis tekið á tilteknum afleiðingum atburðarásar sem á sér miklu dýpri rætur en endurspeglast við samningsgerðina. Mjög illa hefur horft í samskiptum útgerðarmanna og sjómanna um nokkuð langan tíma. Hin síðari ár hefur oft og tíðum komið til verkfalla og menn hafa ekki náð kjarasamningum. Þetta er ekki fyrsta verkfallið sem verið er að binda enda á á síðustu árum. Ýmislegt bendir til þess að þegar samningstíma lýkur samkvæmt þessu frv. að þessi erfiðu samskipti haldi áfram. Í þeim lögum sem eru sett núna og í þessum fjórum frumvörpum er vitaskuld mjög slæm niðurstaða. Í sjálfu sér skiptir engu máli, herra forseti, hvert væri efni laganna. Það hlýtur alltaf að vera mjög vond niðurstaða að það þurfi að kveða upp úr um samninga um kaup og kjör í lögum í stað þess að aðilar gangi frá málum sínum í kjarasamningi. Hins vegar er athyglisvert við frumvörpin að ríkisstjórn Íslands hefur ekki góða stöðu í þessari atburðarás. Einu afskipti ríkisstjórnarinnar af þessu máli hafa verið til vandræða við lausn kjaradeilunnar. Menn muna glöggt eftir í þessum sal þegar varla var skollið á verkfallsaðgerð, sem er fyllilega lögmætt vopn í kjarabaráttu, að þá vildi ríkisstjórnin setja lög og banna það verkfall sama dag. Stjórnarandstaðan náði að stöðva framgang þess máls ásamt sjómannaforustunni og því máli var frestað en samur var vilji ríkisstjórnarinnar. Herra forseti. Það er ekki hlutverk ríkisstjórnarinnar, sama hvaða ríkisstjórnar það er, að höggva á hnúta í kjaradeilu. Það hlýtur ávallt að vera neyðarúrræði, það mikið neyðarúrræði að ekki má grípa til þess nema við mjög sérstakar aðstæður. Ég efast um það, herra forseti, að þær sérstöku aðstæður hafi verið hér uppi þó svo þessir aðilar hafi ekki náð saman um stund. Bæði hafa menn séð verkfallsaðgerðir lengur, bæði í sjávarútvegi og í öðrum atvinnugreinum, og samt náð niðurstöðu í kjarasamningi. Ef til vill er ástæða þess að öll þessi frumvörp komi fram og allt vonleysið í umræðunni um að menn nái niðurstöðu í kjarasamningum meira bundið því andrúmslofti sem ríkir í samskiptum útgerðarmanna og sjómanna en efnislegum rökum. Sjávarútvegurinn hefur einnig verið mjög mikið í umræðunni, ekki einungis hvað varðar samskipti útgerðarmanna og sjómanna, heldur einnig samskipti eða umgengni eða afnotarétt útgerðarmanna yfir auðlindinni, veiðiheimildunum. Við þekkjum vel þá umræðu í þessum sal, umræðuna sem tengist veiðileyfagjaldi og óbilgirni útgerðarmanna hvað þann þátt varðar í allri umræðu. Verjendur núverandi kerfis, gjafakvótakerfis, eru þó einmitt sömu aðilarnir og standa að þessum frumvörpum. Það eru þeir sem hafa forgöngu um að setja lög á kjarabaráttu og kjaradeilu launþega og banna verkfallsvopnið í tvö ár. Herra forseti. Það er einnig vert að hugsa um stöðu Alþingis í þessu máli. Því hefur verið lýst yfir af hálfu hæstv. sjútvrh. að litlar breytingar verði hægt að þola á þessum frumvörpum. Þegar einstakir stjórnarþingmenn hafa jafnvel komið upp og fundið þessu ýmislegt til foráttu, einstökum atriðum í frumvörpunum, hafa aðrir stjórnarþingmenn komið jafnharðan upp og bent á að það verði ekki hægt að gera nema smávægilegar breytingar og tæknilegs eðlis. Vitaskuld eru það slæm vinnubrögð að Alþingi Íslendinga sé sett upp við vegg á þann hátt að raunverulega er gerður samningur við tiltekna aðila á vinnumarkaðnum og Alþingi á síðan að lögfesta þann gerning meira og minna óbreyttan. Þetta er hins vegar ekkert nýtt. Þetta hefur margoft komið fram á Alþingi í sambandi við kjaradeilur og reyndar í sambandi við margvíslega aðra löggjöf þegar menn telja hagsmuni vera það brýna að framkvæmdarvaldið hafi gengið frá samningum og síðan viljað fylgja þeim eftir með lögfestingu með meiri hluta sínum. Það er vitaskuld réttur framkvæmdarvaldsins sem býr við meiri hluta á Alþingi að viðhafa þau vinnubrögð en það setur samt sem áður Alþingi, og þá sérstaklega stjórnarandstöðuna, í erfiða stöðu. Öll afskipti hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnarinnar af þessari deilu voru slæm. Það var slæmt þegar ríkisstjórnin lagði upp með að banna verkfallið á fyrsta degi. Það var slæm aðferð hjá hæstv. sjútvrh. að gefa fyrirheit um að lögfesta niðurstöðu þríhöfðanefndarinnar, ásamt miðlunartillögu. Þá á ég ekki við vinnu hennar heldur fyrirheitin um lögfestingu niðurstöðu ásamt miðlunartillögu. Í mínum huga eru þetta ekki góð afskipti að koma þannig að kjaraviðræðum en ég ber fulla virðingu fyrir þeim ágætu mönnum sem sátu í þríhöfðanefndinni og útbjuggu frumvörpin. Allir sem til þekkja vita að þau vandamál sem þar er verið að taka á eru flókin og erfið. Í þessum frv. þríhöfðanefndarinnar er ýmislegt sem orkar tvímælis en tímaskortur hefur valdið því að ekki var hægt að útfæra betur. Nú gefst ekki tækifæri til að veita þessum frv. þá athygli og þá skoðun sem vert væri innan þingsins. Ríkisstjórnin stefnir að því að þessi frv. verði sem allra fyrst að lögum. Fyrst var rætt um að það yrði í gær, svo í dag og loks á morgun. Ef vilji meiri hluta nær fram að ganga er þó líklegt að það verði á föstudag. Þessi fjögur frv. fá því ekki þá þinglegu meðferð sem skyldi. Efni frv. allra er þess eðlis að vitaskuld hefði þurft að leggjast betur yfir þau en það tækifæri mun Alþingi ekki fá. Í einu af þessum frv. er t.d. eitt atriði sem mig langar til að spyrja hæstv. sjútvrh. um. Það er í frv. til laga um kjaramál fiskimanna. Meginefni þess frv. er lögfesting á kjarasamningi til tveggja ára. Í 4. gr. er refsiákvæði og þar segir: ,,Með brot gegn lögum þessum skal fara að hætti opinberra mála og varða þau sektum ef ekki liggja við þyngri refsingar samkvæmt öðrum lögum.`` Hér er brot á kjarasamningi, sem alltaf getur átt sér stað og kemur stundum fyrir og menn skjóta málinu þá til Félagsdóms ef það er ekki þeim mun alvarlega. Hér segir hins vegar: ,,Með brot gegn lögum þessum skal fara að hætti opinberra mála og varða þau sektum ef ekki liggja við þyngri refsingar ...`` Ég átta mig ekki á þeirri lögfræði sem þarna liggur að baki því að við lögfestingu þessa kjarasamnings skuli kveðið sérstaklega á um slík refsiákvæði. Forvitnilegt væri að fá á því skýringar ef þær hafa þá ekki komið fram fyrr í þessari umræðu. Frv. um kjaramál sjómanna er vitaskuld mikið álitamál efnislega, þ.e. miðlunartillagan. Formlega hins vegar er það ómögulegt. Að setja lög með þessum hætti í kjaradeilum er að mínu mati algjörlega óásættanlegt. Við höfum hér samningafrelsi og það ber að hafa í heiðri. Annað frv., um veiðiskylduna, þ.e. um að veiða 50% hvert ár í stað 50% annað hvert ár, styð ég, m.a. vegna þess að á síðasta þingi lagði ég, ásamt nokkrum öðrum þingmönnum í þingflokki jafnaðarmanna, fram frv. um að auka veiðiskyldu. Þar var lagt til að hafa það 80% annað hvert ár. Þetta frv. gerir ráð fyrir 50% hvert ár og er alveg sambærilegt. Ég tel skynsamlegt að menn séu þá annaðhvort innan eða utan þessarar atvinnugreinar. Það á ekki að líðast að menn veiði einungis hluta af sínum veiðiheimildum og leigi hinn síðan út. Þetta er ekki síst óréttmætt meðan þessum veiðiheimildum er úthlutað ókeypis. Hins vegar er mjög margt í þessu sem hægt væri að leysa með því að allur fiskur færi um fiskmarkaði. Það hefur heyrst áður hér í umræðunni. Nú fara rúmlega 100 þús. tonn af botnfiski um fiskmarkaði af þeim 300 þús. sem koma hér til landvinnslu. Það væri vandalítið að taka við viðbótarmagni á fiskmörkuðum. Fiskvinnslan og landvinnslan öll mundi eflast á því. Verðið væri sýnilegt og miklu af svokölluðu kvótabraski væri þar með lokið.  Sömuleiðis kemur til álita að takmarka framsalið innan ársins, þ.e. leigukvótann. Vitaskuld er ekki auðvelt að taka á þessu, m.a. vegna þeirrar stöðu sem vel er þekkt t.d. á Suðurnesjunum, þegar kvóti er búinn og útgerðarmenn og sjómenn kaupa í sameiningu kvóta og sjómennirnir taka þátt í þessum kaupum með sérstöku verði á fiskinum. Þetta er óheimilt samkvæmt kjarasamningum. Við vitum að þetta hefur verið misnotað þannig að menn hafa leigt frá sér kvóta en síðan leigt kvóta til sín aftur og látið sjómenn taka þátt í þeim kaupum. Það er ekki einungis ólöglegt heldur versta svívirða. Hins vegar þyrfti að finna þessum samskiptum og því hvað gera skuli þegar kvóti er uppurinn á fiskiskipi, betri samningsfarveg hjá sjómönnum og útgerðarmönnum. Þessi erfiðu samskipti er ekki hægt að líða né þá valdbeitingu sem oft á tíðum er beitt gagnvart einstökum sjómönnum eins og dæmi þekkjast um. Þriðja frv., um Verðlagsstofu, tel ég vera af hinu góða. Sú upplýsingamiðlun sem þar er kveðið á um mun takmarka ólögmæt eða óeðlileg viðskipti. Það upplýsir betur um verðmyndun og stuðlar að því að þessi samskipti verði fyrir opnum tjöldum. Hér er tilraun til að gera úrskurðarnefndina, sem samið hefur verið um, virkari og ég held að ekki sé annað hægt en að taka undir þau ákvæði. Frv. um Kvótaþing er hins vegar meira matsatriði. Vitaskuld er af hinu góða að þau viðskipti séu ljós og betri yfirsýn náist yfir verð. Hins vegar getur Kvótaþing eins og hér er gert ráð fyrir, haft miklar afleiðingar á Suðurlandi og Suðurnesjum. Það er ekki gott að sjá hvaða áhrif þetta hefur á bátaútgerð. Þessi viðskipti eru umtalsverð í leigukvóta innan ársins. Þau voru 10 milljarðar á næstsíðasta fiskveiðiári, þar af 6 milljarðar milli óskyldra aðila og á síðasta fiskveiðiári hafa þessi viðskipti verið enn meiri. Þessi viðskipti upp á 6--8 milljarða, milli óskyldra aðila, er raunverulega ekkert annað en veiðileyfagjald. Það er athyglisvert að það veiðileyfagjald það sem útgerðarmenn greiða er verulega hátt. Á fiskveiðiárinu 1996--1997 voru það 6 milljarðar sem gengu í leigu milli óskyldra aðila. Þetta eru athyglisverðar tölur frá ríkisskattstjóra og þær voru lagðar fram í þingnefnd hér fyrr í vetur. Almennt held ég Kvótaþingið komi mismunandi út gagnvart landshlutum. Ég efast reyndar ekki um að verði þetta lögfest muni menn vinna eftir þessu og laga sig að því. Samt er rétt að hafa í huga að það sé ekki alveg ljóst hverjar afleiðingarnar verða. Mín almenna afstaða gagnvart þessu er að leggjast gegn frv. um kjaramál, styðja frv. um aukningu á veiðskyldu, einnig frv. um verðlagningu og Verðlagsstofu og upplýsingarnar en setja spurningarmerki við útfærsluna um Kvótaþing. Ég held samt að nefndin gæti farið betur yfir það og kynnt mönnum betur afleiðingar þess máls við 2. umr. Þessi frumvörp eru samt áfellisdómur yfir samskiptum útgerðarmanna og sjómanna. Rétturinn til kjarasamninga er einn mikilvægasti réttur samfélagsins og það er slæmt að löggjafarvaldið taki þann rétt af viðkomandi aðilum. Engu skiptir hvort rétturinn er tekinn af útgerðarmönnum eða tekinn af sjómönnum. Þeirra er rétturinn til að semja og einnig þeirra skylda. Þeir hafa brugðist þeirri skyldu sinni að leiða málin til lykta og þess vegna eru þessi frv. komin fram. Þau eru afleiðing vandamála, ekki lausn, vegna þess að afskipti ríkisstjórnarinnar af þessu máli voru ekki góð. Og það er ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á slæmum vinnubrögðum í því. Hún hefur öðrum fremur komið málum í þennan hnút. Það lá ljóst fyrir alveg frá upphafi, að forustumenn útgerðarmanna töluðu alltaf eins og þeir ættu von á lagasetningu í sínum anda þegar viðræður voru sigldar í strand. Vitaskuld er ekki gott að semja undir slíkum kringumstæðum. Varðandi allt þetta mál er ánægjulegt að stjórnarandstaðan hefur staðið saman í sínum málflutningi og verið samstiga sjómannasamtökunum á öllum stigum þessa máls. Hún hefur komið í veg fyrir verri útfærslu en stefndi í með þessum frv. Það er áhyggjuefni, herra forseti, að í sjónvarpi í kvöld mátti skilja ummæli Kristjáns Ragnarssonar, formanns LÍÚ, sem hótanir um að útgerðarmenn mundu ekki senda skip sín til veiða. Það er mjög ámælisvert að lesa megi þetta úr viðbrögðum forustumanns útgerðarmanna. Ég er ekki að ætlast til þess að forustumenn útgerðarmanna eða forustumenn sjómanna lýsi sérstakri ánægju sinni varðandi alla þessa málsmeðferð. Það er áhyggjuefni þegar forustumaður útgerðarmanna tekur þannig til orða að skilja megi sem hótun um að skip fari ekki til veiða ef þessi lagasetning nær fram að ganga. Líklegast eru þessi ummæli viðbrögð reiði vegna niðurstöðu af viðræðum hans við hæstv. ríkisstjórn. Ég veit ekki hvernig þær viðræður voru en ég bið menn að gæta allrar sanngirni varðandi það að löggjafinn og ríkisstjórnin hefur vitaskuld rétt til að reyna að höggva á þennan hnút þótt ég sé ósammála, bæði því að málið sé borið fram á þann hátt sem hér er gert og einnig að kveðið sé á um kjaramál sjómanna í frv. til laga. Ég tel að ríkisstjórnin hafi með aðkomu sinni allan tímann stefnt þessu í þann hnút sem núna er verið að reyna að leysa. Þessi niðurstaða, þessi fjögur frv., eru öllum vonbrigði. Það getur ekki verið neinum ánægjuefni, jafnvel þó endi sé bundinn á verkfall. Verkfall er réttur manna í kjaradeilu. Það getur varla orðið nokkrum til ánægju að lög þurfi að setja í kjaradeilu. Þar með er rétturinn til kjarasamninga tekinn úr höndum þeirra sem hafa þann rétt og þær skyldur. Við í stjórnarandstöðunni höfum ekki lagst gegn því að þessi mál verði rædd á málefnalegan hátt. Við höfum stuðlað að því að 1. umræðu geti lokið í kvöld þannig að nefnd geti í fyrramálið tekið til starfa við að fjalla um þessi mál af ábyrgð. Það er hins vegar erfitt fyrir þingnefnd og þingið allt að búa við þau fyrirmæli eða óskir frá ríkisstjórn um að allra minnstu megi breyta í löggjöfinni. Þessi frumvörp og vinnubrögð eiga að vera okkur víti til varnaðar í framtíðinni að jafnerfiðum kjaradeilum og þessari kemur.

Hæstv. forseti. Hér þarf ekki að hafa mörg orð. Það er harmsefni þegar Alþingi verður að grípa inn í kjaradeilur. Lýðræðið er að bíða mikið afhroð þegar aðilar á vinnumarkaði koma sér ekki saman um nýjan kjarasamning og slíkt strandar aftur og aftur eins og nú hefur gerst. Stóryrði falla og klögumálin ganga á víxl og í raun er erfitt fyrir hinn almenna mann í þjóðfélaginu að átta sig á deilunni, slíkir sérfræðingar í þrætulist koma hér þannig fram. Ég tel að bæði útgerðarmenn og sjómenn verði að líta í eigin barm og íhuga hvort ekki sé rétt að skipta um forustumenn í öllum samtökum sem að málinu koma, a.m.k. þá sem í Karphúsinu sitja. Auðvitað hefði átt að skipta um samninganefnd. Framkoma þeirra manna sem hafa farið fyrir deiluaðilum hefur minnt á spaugstofu í mínum huga. Það hefur verið gengið fram með þeim hætti.

Ljótt er að heyra.

Þeir sem semja fyrir stéttir sem búa við lakari kjör ná saman um sín málefni og undrar maður sig stundum á því hvað þeir geta samið um lágt kaup.

Það er ..... efni.

Það er rétt, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að það er íhugunarefni og um leið sér maður náttúrlega í hvers slags ógöngur sú deila sem við ræðum er komin í.  Hvað þau frv. varðar sem hér liggja fyrir þá óttast ég auðvitað nokkur atriði, að ákvæði þeirra kunni að skerða möguleika ekki síst smærri útgerða kvótalítilla báta þar sem duglegir einstaklingar hafa verið að komast inn í útgerðina. Á ég þar við veiðiskyldu o.s.frv. og að framsalsréttur verði skertur. Þetta kann því að skaða sjómennina í leiðinni og verða kannski endalokin á litlum útgerðum, því miður. Auðvitað eiga lögreglan og dómstólar að taka á þeim fáu aðilum sem brjóta kjarasamninga sjómanna. Fáeinir aðilar í útgerð, sem slíkt ástunda, eiga að sæta refsingu og eiga að verða sviptir þeim rétti að koma nálægt auðlind sjávarins. Hinir mörgu eiga ekki að líða fyrir þá fáu skúrka. Að vísu liggur það fyrir að sjómenn veigra sér við að kæra og hitt hygg ég að sé líka ljóst að Landssamband ísl. útvegsmanna hefur því miður tekið slælega á þeim brotlegu. Þar tel ég að forustumenn útgerðarmanna hefðu átt að bregðast hart við og styðja löglegar og réttar kröfur sjómanna. Þetta er mín sannfæring og ég vil að hún komi hér fram. En ég vil lýsa því yfir að ég bind vonir við ýmis atriði sem í frv. eru, þá ekki síst að Kvótaþingið eigi eftir að breyta miklu. Það mun gera öll viðskipti opinber og um leið öllum kleift að kaupa og ljóst hverjir eru að selja frá sér. Kvótaþing gæti orðið til þess að lækka kvótaverð í framtíðinni, sem að mínu mati hefur verið allt of hátt. Ég vona að Kvótaþing stuðli að meiri sátt í landinu um málefni sjávarútvegsins. Ég er þeirrar skoðunar að þessi kjaradeila sé í mikilli sjálfheldu og engin lausn sé í sjónmáli. Þess vegna styð ég stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu máli og þau frv. sem hér liggja frammi. Auðvitað mun hv. sjútvn. grandskoða frv. og glöggva sig á efni deilunnar. En mín von, og það skulu vera mín lokaorð hér við þessa umræðu, er sú að aðilar málsins nái áttum á næstu tveimur árum og geri út um sín deilumál og þau þurfi ekki að koma hér til lausnar inni á Alþingi Íslendinga.

Herra forseti. Ill nauðsyn krefst þess að við tökum á þeirri kjaradeilu sem nú er í gangi. Það hefur verið spurning hversu hratt átti að taka á þessu, þ.e. hversu lengi átti að leyfa deiluaðilum að reyna að ná lausn. En nú hefur sú ákvörðun verið tekin að ríkisvaldið gangi núna til aðgerða enda eru miklir hagsmunir í húfi. Það kunna jafnvel hundruð milljóna á dag að fara forgörðum fyrir þjóðarbúið á meðan deilan er óleyst og flotinn er bundinn í höfn. Hins vegar er mjög slæmt að ganga á samningsréttinn og það á aldrei að gera nema þegar mjög illa gengur og ekki útséð um að samningar náist. Í þessari deilu hefur verið óvenju mikil heift og mikið um persónuleg illindi og jafnvel þannig að það er orðið mikilvægara að fá sálfræðinga til að aðstoða menn en hagfræðinga og aðra með menntun í viðskiptafræðum. Ég er sannfærður um að enginn hv. þm. muni greiða neinu þessara frv. atkvæði með glöðu geði. Herra forseti. Hvers vegna eru deilurnar svona illvígar? Hvers vegna eru svona illvíg átök á milli sjómanna og útgerðarmanna? Það er vegna þess að sumir sjómenn fá laun miðuð við 100 kr. á kíló af þorski. Aðrir sjómenn fá laun miðuð við 70 kr. fyrir kíló af þorski og enn aðrir fá laun miðuð við jafnvel niður í 40 kr. fyrir kíló af þorski. Og þetta eru menn sem vinna hlið við hlið á sambærilegum skipum sem landa jafnvel í sömu höfn. Þetta veldur deilunni. Hvers vegna er þetta svo? Hvers vegna fá sjómennirnir svo mismunandi verð? Það er vegna þess að sumir vinna hjá útgerð sem hefur fengið kvótann gefins. Hún hefur ekki þurft að kaupa þennan kvóta. Aðrir vinna hjá útgerð sem hefur þurft að kaupa kvótann og þeir sjómenn sem vinna hjá útgerð sem ekki á kvóta neyðast til að taka þátt í kvótakaupunum vegna þess að annars hafa þeir ekki vinnu, annars leggja þeir ekki úr höfn og þeir eru í rauninni að borga auðlindagjaldið ásamt útgerðinni. Vandamálið er nefnilega ekkert annað en eignarhaldið á auðlindinni. Það er vandamálið sem við eigum við að glíma og þessi vandi mun verða viðvarandi. Þetta verður ekkert búið með þessari lagasetningu, þetta mun halda áfram. Eftir nokkur ár mun það verða svo að sjómenn munu taka þátt í greiðslu fyrir veiðiheimildir vegna þess að eigendur þeirra útgerða sem eiga kvóta munu gera arðsemiskröfu til þess kvóta. Þeir munu gera arðsemiskröfu til þess fjár sem bundið er í kvótanum og ella væri hægt að selja, leggja inn á bankareikning eða kaupa fyrir það spariskírteini. Arðsemiskrafa til þessa fjár mun því myndast þannig að útgerðarfyrirtækin sem eiga mikinn kvóta munu þurfa að skila eigendum sínum miklum arði af þessari eign og það mun verða nákvæmlega sami arðurinn og þau fyrirtæki sem ekki eiga kvóta og þurfa að leigja hann til sín, þurfa að standa undir. Því mun myndast krafa um að greiða arð af auðlindinni og sú krafa mun koma fram hjá sjómönnum líka, beint eða óbeint. Í framtíðinni munu sjómenn þurfa að borga kvóta, allir saman. En það verður væntanlega eitthvað lægra en það háa verð sem er á kvótanum í dag. Herra forseti. Það frjálsa og lipra framsal sem er á kvótanum nú er uppspretta þeirra verðmæta sem menn eru að deila um. Það er uppspretta þess hve kvótakerfið er arðbært. Ef ekki væri frjálst framsal á kvótanum og gömul skip yrðu að veiða aflann hvað sem það kostaði því hann væri bundinn við skip og ekki mætti framselja, þá yrði útgerðin afar óhagkvæm. Þá þyrfti miklu meiri mannskap til að ná í aflann og við hefðum ekki þennan arð sem allir eru að bítast um. Nú tala sjómenn um kvótabrask og krefjast þess að það verði afnumið og þeir horfa til þess að framsalið verði afnumið. En um leið eru þeir að krefjast þess að arðsemin, hagnaðurinn af kerfinu verði afnuminn. Það er kannski það sem menn vilja. Menn vilja kannski ekki hafa neinn hagnað af kerfinu. Kannski stefnir allt í það. 

Rétti upp hönd þeir sem vilja tap.

Já, rétti upp hönd þeir sem vilja tap, herra forseti. Mér sýnist að spurningin sé orðin um það því að takmörkun á framsali svo sem hér er lögð til að kröfu sjómanna þýðir minni hagnað.

Hver er forseti hér?

Herra forseti. Eitt atriði í þessum samningum hélt ég að væri einhver misskilningur, bara einhver della og það var þetta furðulega ákvæði að þegar fækkað er í áhöfn þá vex kostnaður útgerðar. Ég hélt fyrst að ég heyrði ekki rétt og ég hélt að einhver hefði gert svona smámistök einhvern tíma sem yrðu leiðrétt í hvelli þegar skynsamir menn settust niður. Þetta er svo mikil della að maður skilur það ekki. Nú kemur í ljós að það má ekki. Og hvers er vegna það? Vegna þess að búið er að framkvæma það. Í tillögunum sem lagðar voru fram fyrir hið háa Alþingi er gert ráð fyrir að þetta verði afnumið, líka afturvirkt. Það er náttúrlega alveg út í hött. Ég ætla að leggja til við hv. sjútvn. þegar hún fjallar um þetta í fyrramálið að hún skoði þá leið að takmarka þetta ekki bara við rækju heldur segja að ef fækkað er í áhöfn skipa frá og með deginum í dag þá skuli það alla vega ekki kosta útgerðina meira. Að sjálfsögðu ætti útgerðin að fá eitthvað líka fyrir það. Að sjálfsögðu ættu menn að skipta þessum hagnaði á milli útgerðar og áhafnar vegna þess að fækkun í áhöfn er yfirleitt vegna fjárfestingar, vegna einhvers átaks útgerðarmannsins. Hann þarf að fjárfesta í nýjum tækjum, í nýjum búnaði eða slíku og það er fráleitt að hann þurfi að borga fyrir það. Ef sjómannasamtökin skilja þetta ekki og ætla sér að standa föst á þeirri kröfu að útgerðin tapi á því að fækka í áhöfn, tapi á því að auka framleiðni skipsins, þá stöndum við frammi fyrir stórkostlegri stöðnun í sjávarútvegi hér á landi. Ég er alveg sannfærður um að ef sjómenn hugsa málið til enda þá muni þeir sjálfir krefjast þess að útgerðin hagnist eitthvað pínulítið á því að auka framleiðni skipsins. Herra forseti. Þau frv. sem við hér tölum um eru takmörkun á frjálsu framsali umfram það sem hefur verið og þar með er hagnaðurinn minnkaður. Vel getur verið að það sé lausnin þannig að menn hætti bráðum að slást um arðinn af þessari auðlind, arðinn af auðlind þjóðarinnar. Þessi frv. munu hafa illar afleiðingar fyrir margar útgerðir. Ég er ekki viss um að menn hafi séð og sjái enn fyrir, sérstaklega á þeim stutta tíma sem er til umræðu um þessi mál, þær afleiðingar sem þessi frv. hafa, sérstaklega á minni útgerðir eins og margir hv. þm. hafa bent á á undan mér. Ég ætla ekki að fara lengra út í það. Herra forseti. Ég ætla að geta um annað atriði. Hér á að setja á stofn tvær nýjar ríkisstofnanir. Það á sem sagt að blása út ríkisbáknið pínulítið eins og alltaf er gert við allar aðgerðir. Þrír menn á Kvótaþinginu eiga að kosta 16 millj. og fjórir menn í Verðlagsstofu skiptaverðs eiga að kosta 25--30 millj. Og að sjálfsögðu verður þetta í Reykjavík. Þessir sjö starfsmenn verða náttúrlega tíu þegar upp er staðið. Þeir þurfa rakara og þeir þurfa bakara, eins og þekkt er, þannig að með margfeldisáhrifum verða þetta um tuttugu manns sem munu þurfa að flytja frá landsbyggðinni til Reykjavíkur. Ég ætla bara að benda hv. landsbyggðarþingmönnum á þetta. 
             Herra forseti. Verðlagsstofa skiptaverðs er alveg með ólíkindum. Ég ætla að lesa nokkrar greinar, með leyfi hæstv. forseta: Í 5. gr. segir. ,,Við athugun einstakra mála getur Verðlagsstofa skiptaverðs krafið sjómenn, útgerðir, kaupendur afla, flutningsaðila, fiskmarkaði, umboðsmenn og aðra þá sem milligöngu hafa um sölu á afla um allar nauðsynlegar upplýsingar. Upplýsinga er hægt að krefjast munnlega eða skriflega og skulu þær gefnar innan hæfilegs frests sem Verðlagsstofa setur.`` Og í 3. mgr. 5. gr. segir: ,,Verðlagsstofa skiptaverðs getur einnig lagt skyldur á þá aðila sem um ræðir í 1. mgr. að upplýsa stofuna reglulega um atriði er máli skipta við framkvæmd laga þessara.`` Ef ég sæti í Verðlagsstofu skiptaverðs vildi ég að sjálfsögðu sjá launaseðla allra sjómanna í landinu, og fá þá senda reglulega einu sinni í mánuði, takk. Það er það sem þeir geta krafist. Þetta er alveg ótrúlegt. Þetta er svo mikið sovét og svo mikið skriffinnskuveldi að ég vil kalla þetta ríkisvæðingu sjávarútvegsins. Og það er kannski það sem stefnir í. 

Hver flytur frv.?

Herra forseti. Hv. þm. spyr hver flytji frv. Hæstv. ríkisstjórn flytur það af illri nauðsyn, vegna þess að það er allt komið í hnút hjá þeim aðilum sem fjalla um þessi mál. 

Herra forseti. Margt var skynsamlegt í máli hv. þm. eins og oft áður, sérstaklega þar sem hann benti réttilega á að verið væri í lausn málsins að búa til tvær ríkisstofnanir. Það hefur oft áður þótt nauðsynlegt að búa til nýja ríkisstofnun í sambandi við sjávarútveg og er skýrasta dæmið um það svonefnd Fiskistofa, sem var ekki stór í sniðum þegar hún var stofnuð og sagt að hún yrði aldrei mjög stór. En viti menn, á fáeinum árum hefur hún blásið út þannig að starfsmenn eru á annað hundrað. Hún er staðsett í Reykjavík. Ég er eiginlega alveg viss um að ef Fiskistofa hefði verið staðsett utan höfuðborgarsvæðisins, t.d. á Akureyri, þá væri hún ekki með á annað hundrað manns, hún væri kannski með 20--30 manns. Það er nefnilega mjög gott ráð fyrir þá sem vilja aðhald og sparnað í ríkisbúskapnum að staðsetja nýjar ríkisstofnanir úti á landi. Ég vil beina fyrirspurn til hv. þm. Péturs Blöndals: Mun hann styðja tillögu mína um að þær tvær nýju ríkisstofnanir, ef Alþingi samþykkir að koma þeim á laggirnar, verði staðsettar utan höfuðborgarsvæðisins? Ég hef að vísu ákveðinn stað í huga en ég ljóstra því ekki upp að sinni.

Herra forseti. Ég hef áður lýst því að ég hef ákveðinn ótta af hinum miklu fólksflutningum af landsbyggðinni til Reykjavíkur, sem er Reykvíkingum ekki til hagsbóta, ég vil geta þess. Ég gæti því alveg og mun taka vel í það að skoða þær tillögur sem hv. þm. kemur með, sérstaklega ef hann ætlar ekki að setja þær á neinn ákveðinn stað sem honum er hugnanlegur. Það á sérstaklega við um Verðlagsstofuna. Kvótaþingið mundi ég helst vilja framselja til Verðbréfaþingsins eða einhverra annarra aðila sem hafa á þessu þekkingu og reynslu og geta örugglega gert það miklu ódýrara en einhverjir óreyndir menn úti á landi. 
            

Herra forseti. Hér hefur verið farið allítarlega yfir efnisatriði þessara frv. og er í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta þegar talsvert er liðið á umræðuna. Það er þó eitt atriði sérstaklega sem ég ætla að gera að umtalsefni í máli mínu og það er 3. gr. frv. um kjaramál fiskimanna. Ég hlýt í framhaldi af því beina nokkrum spurningum til hæstv. sjútvrh. um þetta mál. Ég hef heyrt þingmenn velta því fyrir sér hvernig á því stendur að aldrei er hægt að ná kjarasamningum um kjör sjómanna. Aftur og aftur hefur það gerst á undanförnum missirum að menn hafa talið sig nauðbeygða til að leysa hlutina á annan hátt. En að sama skapi hafa menn kannski ekki velt því fyrir sér sem skyldi hver ástæðan er fyrir þessu. Að nokkru leyti kom ástæðan fram í máli hv. síðasta ræðumanns áðan, hv. þm. Péturs Blöndals. Ástæðan er að nokkru leyti sú að verðið á fiski hefur verið misjafnt til sjómanna eins og menn þekkja. Ástæðan er auðvitað fyrst og fremst sú að ríkjandi er ósætti um fiskveiðistjórnarkerfið í landinu. Það er vegna þess að menn eru að takast hart á um mjög mikil verðmæti sem ósætti er um hvernig á að skipta. Það er af þeim ástæðum sem ekki hafa náðst samningar um kaup og kjör. Þetta hefur orðið til þess að sú deila, sem staðið hefur að undanförnu, hefur magnast upp svo að segja með hverjum einasta degi og satt að segja hefur maður heyrt í fjölmiðlum, aðallega af hálfu talsmanna útgerðarinnar, óvenjuleg fúkyrði um hinn samningsaðilann, sem ég ætla ekki að hafa eftir úr þessum virðulega ræðustól. Fyrir nokkru ætlaði ríkisstjórnin að grípa inn í þessa deilu með því að setja lög um gerðardóm, sem átti að kveða upp úrskurð um kjarahluta deilunnar. Stjórnarandstðan stöðvaði það frv., sat undir alveg gífurlegri gagnrýni af hálfu stjórnarliðsins fyrir það, bæði úr Framsfl. og Sjálfstfl., einkum reyndar af hálfu hæstv. forsrh., sem veittist að stjórnarandstöðunni í sambandi við það mál. Og það er ástæða til að rifja það upp vegna þess að það hefur verið notað, af hálfu stjórnarflokkanna og aðallega hæstv. forsrh., til að tefja það að eðlilegar umbætur gætu náð fram að ganga á þingsköpum Alþingis. Það hefur í rauninni verið settur þverbiti fyrir það af hálfu stjórnarflokkanna, eftir þessa niðurstöðu, að hægt væri að vinna eðlilega að nauðsynlegum og óhjákvæmilegum endurbótum á þingsköpum Alþingis. Þetta sýnir auðvitað hvað þessi deila er hörð og hvað þetta mál er allt erfitt að hæstv. ríkisstjórn skuli, mér liggur við að segja, leyfa sér að haga sér með þeim hætti sem hæstv. forsrh. hefur gert í þessu sérstaka máli. Stjórnarandstaðan stöðvaði þetta mál á sínum tíma og það varð til þess að menn héldu áfram viðræðum. Niðurstaðan var sú að menn fóru ótrúlega langt með viðræður. En herslumuninn vantaði alltaf á að menn næðu í land. Niðurstaðan varð síðan sú að þessi frv. voru samin og voru þau kynnt stjórnarandstöðunni í Stjórnarráðinu í gærmorgun og þá var látið í veðri vaka af hæstv. ríkisstjórn að þetta væru fullkomin og í rauninni algóð frv. og alveg ástæðulaust að breyta þeim. Farið var fram á það við stjórnarandstöðuna í gær að málin yrðu tekin á dagskrá í gær. Því var hafnað af stjórnarandstöðunni vegna þess að menn vildu fá að ræða við hagsmunaaðila um málið. Og viti menn, sú töf sem aftur var kennd stjórnarandstöðunni varð til þess að laga málið og bæta það. Ég er alveg sannfærður um að ef menn hefðu gefið sér aðeins lengri tíma hefði verið hægt að þoka þessum málum jafnvel enn þá lengra áleiðis. Í stuttu máli sagt verður auðvitað að viðurkenna það, herra forseti, að ríkisstjórnin hefur haldið illa á þessu máli. Hún ber að miklu leyti ábyrgð á því hvernig deilan hefur þróast. Það kemur líka fram í ummælum þingmanna stjórnarflokkanna, að hver á fætur öðrum sem talaði í dag t.d. hv. þm. Árni Johnsen, hv. þm. Tómas Ingi Olrich, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og Pétur Blöndal, hafa gagnrýnt þetta frv. mjög harðlega og þessi frv. öll sem hér eru til meðferðar og alla málsmeðferðina eins og hún leggur sig. Hv. þm. Pétur Blöndal heldur því fram að málið sé svo slæmt að það minni ekki á neitt annað en hin gömlu Sovétríki, en segir þó að það sé ill nauðsyn. Með öðrum orðum að sovétkerfið hafi verið ill nauðsyn, og það er nokkuð athyglisverð niðurstaða hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, 16. þm. Reykv. Staðreyndin er sú, herra forseti, að greinilega er enginn sáttur við málið, það er enginn sáttur við málið eins og það er. Við höfum í okkar þingflokki, Alþb. og óháðra, lýst því yfir af okkar hálfu að við munum eindregið greiða götu þessara þriggja mála vegna þess að þau eru hluti af niðurstöðu sem sjómenn felldu sig við þegar þeir studdu miðlunartillöguna. Þannig að okkar afstaða í þeim efnum liggur út af fyrir sig alveg fyrir. En hitt er alveg ljóst að frv. um kjaramál fiskimanna er algerlega óalandi og óferjandi, það verður að segjast eins og er. Við munum greiða atkvæði á móti því. Það er ekki einu sinni hægt að sitja hjá um mál af þessu tagi. Það sem veldur þar mestu er 3. gr., 5. gr. og 2. gr. jafnvel þó að henni verði breytt. Það er því bersýnilegt að þegar kemur að atkvæðagreiðslu um þessi mál hljóta okkar þingmenn að beita býsna mikilli ákveðni í afstöðu sinni. Ég vil áður en ég kem að 3. gr. aðeins víkja nánar að 1. gr. frv. og benda á hvað hún er í rauninni sérkennileg, því að hér segir, með leyfi forseta: ,,Efnisákvæði miðlunartillagna þeirra sem ríkissáttasemjari lagði fram til lausnar kjaradeilum á fiskiskipaflotanum þann 16. mars 1998, og birt eru á fylgiskjölum I--IV sem eru hluti af lögum þessum, skulu frá gildistöku laga þessara ...`` o.s.frv. Þetta þýðir í raun að öll þessi fskj. eru lög. Að öll þessi fskj. sem birtast sem fskj. með frv., fskj. I--IV, eru lög. Það verða þá lög í landinu á þessum tíma, fram til 15. febrúar árið 2000. Hvernig á að fara með hækkun kaupliða, hvernig á að fara með eingreiðslur dánarbóta, hvernig á að fara með örorkuþátt slysatryggingar sjómanna, hvernig á að fara með hafnarfrí á frystitogurum o.s.frv.? Það er auðvitað alveg ofboðslegur hlutur fyrir Alþingi að standa frammi fyrir því að þurfa að setja þessi fyrirkomulagsatriði í lög, eins og um vaktafrí á frystitogurum, svo ég nefni dæmi, fyrir utan hundruð annarra atriða sem eru í þessum fylgiskjölum. Það hlýtur því að vera okkur dálítið umhugsunarefni af hverju þetta er svona. Og líka umhugsunarefni fyrir verkalýðshreyfinguna í landinu. Með þessu er ég ekkert að sýkna einn eða neinn og síst útgerðarmenn í þessu dæmi. En ég spyr: Hvað er þá okkar starf orðið í sex hundruð sumur ef staðan er orðin þannig að jafnstór og þýðingarmikil stétt og sjómenn ná ekki kjarasamningum? Og verkalýðshreyfingin í landinu hefur í rauninni engin úrræði heldur til að hjálpa þeim til að ná kjarasamningum, sem er nokkurt umhugsunarefni. Mér finnst einhvern veginn að sú spurning varðandi sjómennina hljóti að reyna dálítið á þolrifin gagnvart því sem einu sinni var kallað samstaða eða ,,solidaritet`` í verkalýðshreyfingunni, vegna þess að það skiptir dálítið miklu máli. Af því að þessi stétt er bundin á höndum og fótum til 15. febrúar árið 2000 og hún getur ekki byrjað á hinum góðu viðræðuáætlunum hinna fullkomnu laga Páls Péturssonar fyrr en 16. febrúar árið 2000. 16. febrúar árið 2000 er loksins hægt að byrja á að losa sig út úr þessu. Þetta er svakalegt. Það er í rauninni alveg ofboðslegt að standa svona að málum. Hæstv. félmrh. hefur passað sig á að láta ekki ... ja, hann er hér laumulega í hliðarherbergi, loksins, það hefur ekki sést í hann, þann mikla mann í allan dag fyrr en núna og er boðinn hjartanlega velkominn á fundinn. Hæstv. félmrh. hefur haldið um það langar ræður að vinnulöggjöfin nýja sem hann beitti sér fyrir hafi algjörlega ráðið úrslitum og gjörbreytt kjaramálastöðu í landinu, þannig að verkalýðshreyfingin á Íslandi geti héðan í frá náð sæmilegum kjarasamningum. Hvaða áhrif hafði vinnulöggjöf hæstv. félmrh. Páls Péturssonar í sjómannadeilunni? Vill hæstv. ráðherra svara því? Ég hygg að það sé þvert á móti þannig að í ljós komi ef menn skoða málið nánar að vinnulöggjöf hæstv. félmrh. Páls Péturssonar í sjómannadeilunni, ef eitthvað er, hafi heldur verið til bölvunar. Veruleikinn er í rauninni sá að ríkisstjórnin er með þessu frv. að kveða upp dóm yfir vinnulöggjöf hæstv. félmrh.Páls Péturssonar og segja: Hún er ónýt þegar mikið liggur við. Nú vill svo til að hæstv. félmrh. er einn af flutningsmönnum þessa frv. Hann er að flytja frv. til laga um dóm yfir sjálfum sér og má segja að þar komi vel á vondan, eins og máltækið segir. Herra forseti. Þetta lýtur alveg sérstaklega að 3. gr. frv. sem ég ætla nú að lesa, með leyfi forseta: ,,Vinnustöðvanir þeirra aðila sem um ræðir í fylgiskjölum I--V svo og verkföll og verkbönn og aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða, eru óheimilar. Þó er aðilum heimilt að semja um slíkar breytingar en eigi má knýja þær fram með vinnustöðvun.`` Síðan segir í 5. gr., með leyfi forseta: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi og gilda til 15. febrúar árið 2000.`` Hvað þýðir þetta hér? Þetta þýðir í fyrsta lagi að komið er á því sem kallað er friðarskylda deiluaðila á öllu tímabilinu. Á öllu því samningstímabili sem hér um ræðir, eða hvað? Ég spyr. Er það ekki rétt? Ég vil að hæstv. ráðherra svari því. Er ekki rétt að hér sé verið að kveða á um allsherjarfriðarskyldu beggja samningsaðilanna á tímabilinu til 15. febrúar árið 2000? Í öðru lagi bannar ákvæðið allar vinnustöðvanir þessara aðila út af þeim samningi sem kveðið er á um í miðlunartillögunni. Er það ekki rétt? Í þriðja lagi segir ákvæðið: Það má semja um aðra skipan kjaramála. Þá spyr ég: Geta deiluaðilar, geta aðilar málsins, þ.e. útvegsmenn og sjómenn, samið um að stytta samninginn? Geta þeir samið um að samningurinn renni út t.d. 31. desember 1998? Ég er ekki að segja að þeir geri það. En geta þeir það? Eins og þetta lítur út hér er alveg nauðsynlegt að fá svör ráðherranna við þessu efni málsins til þess að það auðveldi meðferð málsins í þingnefnd og af því líka að hv. félmn. mun fara yfir þessi mál sérstaklega held ég að þetta þurfi að skoðast. Í fjórða lagi fylgir sá böggull skammrifi að þó að semja megi um aðra skipan kjaramála og þar með að stytta samninginn eða lengja eftir atvikum eða breyta honum að öðru leyti má ekki efna til vinnustöðvunar þess vegna. Það er því ekki aðeins verið að kveða á um svokallaða friðarskyldu aðila út af þeim samningi sem felst í miðlunartillögunni heldur er líka verið að banna verkföll út af hugsanlegum breytingum sem menn mundu vilja takast á um á þessum samningi. Ég hygg að það sé mjög langt síðan menn að hafi gengið svo langt í ákvæðum af þessu tagi að þeir hafi ekki einasta bannað verkföll vegna þess sem verið er að kveða á um á þeirri stundu heldur líka verkföll vegna hugsanlegra breytinga sem aðilar samningsins vilja takast á um. Ég segi þess vegna, herra forseti, burt séð frá því hvaða skoðun ég hef á málinu sem ég hef gert grein fyrir að ég tel að sé alveg fráleitt, að þetta sé algerlega út í hött. Hér eru menn að nota sleggju þegar hamar dygði og ég tel að þessi texti eins og hann lítur út sé algerlega fráleitur. Ég fer fram á það við hæstv. félmrh. og hæstv. sjútvrh. að þeir, burt séð frá efni málsins að öðru leyti, velti því fyrir sér hvort ekki er allt of langt gengið í að reyra sjómannastéttina algerlega fasta á þessum tíma fram að 15. febrúar 2000 þannig að þeir eru ekki frjálsir gerða sinna fyrr en 16. febrúar árið 2000. Ekki er allt búið enn, herra forseti. Segjum nú að sjómennirnir og útvegsmennirnir verði að una niðurstöðunni til 15. febrúar árið 2000, þá er það þannig að á tímanum gildir miðlunartillaga og í 1. gr. hennar er þetta orðað svona: ,,Síðastgildandi kjarasamningur aðila framlengist með eftirfarandi breytingum frá samþykkt tillögu til og með 15. febrúar 2000 og fellur þá úr gildi án uppsagnar.`` Með öðrum orðum 15., eða 16. febrúar árið 2000 öllu heldur, tekur gildi hjá sjómönnum sá samningur sem við vorum með í gær eða er þeir unnu síðast áður en verkfall hófst. Með öðrum orðum þýðir þetta ákvæði að verið er að segja: Sjómenn fara 16. febrúar árið 2000 inn á samning sem var síðast í gildi snemma á árinu 1998. Það sjá allir að hvað sem efni málsins líður er þetta tæknilega fráleitt, algerlega fráleitt, og ég skora á hv. sjútvn. að fara í saumana á þessu uppsagnaratriði, þessu losunaratriði kjarasamningsins sem er með lögum verið að þvinga upp á sjómenn. Staðreyndin er sú að eins og þetta er orðað og búið um málið geta sjómenn ekki farið í aðgerðir vegna nýs samnings fyrr en 16. febrúar árið 2000. Þeir eru því dæmdir til þess að taka við gömlu kjörunum frá því í ársbyrjun 1998 þegar liðnir eru tveir mánuðir inn á árið 2000. Þeir eru dæmdir til þess eins og staðan er núna.  Herra forseti. Ég skora á hæstv. sjútvrh. og hæstv. félmrh. að greina frá viðhorfum sínum í þessu efni og þess vegna kvaddi ég mér sérstaklega hljóðs út af 3. gr. frv. um kjaramál fiskimanna en vísa að öðru leyti til þess sem fram hefur komið í málflutningi talsmanna Alþb. og óháðra í umræðunum.

Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann lengi en ég vil þó ekki láta hjá líða að koma því að að ég er hundóánægður með fjölmargt af því sem er í þeim frv. sem hér eru þrátt fyrir að ég standi að málinu í heild sinni. Byrjum á þskj. 1023, um kjaramál fiskimanna, 2. gr. Ég er mjög ósáttur við það að verið sé að lögbinda aukinn launakostnað útgerðarinnar eins og hér er boðað. Við vitum að íslensk útgerð er sú alafkastamesta í heimi og það sama má segja um íslenska sjómenn. Íslensk útgerð, íslenskir sjómenn, keppa við ríkisstyrktar útgerðir í nálægum löndum og eini möguleikinn fyrir íslenskan sjávarútveg til að standa sig í þeirri samkeppni er að vera stöðugt að hagræða og að ná í þann afla sem við sækjum í sjóinn með minni tilkostnaði en ríkisstyrktu útgerðirnar í nálægum löndum gera. Ég tel að við séum að teppa frekari hagræðingu með því móti eins og hér hefur verið bent á að launakostnaður útgerðarinnar muni aukast ef fækkar í áhöfn skipa. Að vísu hefur líka komið fram að þetta ákvæði sé komið í fjölmarga samninga hjá ýmsum sjómannafélögum og hjá ýmsum tegundum útgerða en mér finnst óeðlilegt að vera nánast að lögbinda það að launakostnaður hækki ef fækkar í áhöfnum skipa. Það hefur verið boðað að það eigi að undanskilja rækjuskipin. Ég leyfi mér þá að spyrja, herra forseti: Af hverju ekki að undanskilja loðnuveiðiskipin líka? Það er alveg ljóst að það hlýtur að verða farið að huga að því að fækka í áhöfnum loðnuveiðiskipa. Skipin eru orðin mun betur útbúin en þau voru fyrir örfáum árum og við höfum séð þessi nýju norsku skip þar sem menn eru farnir að stunda þessar veiðar með 7--8 mönnum meðan menn eru með 15--17 menn á góðum íslenskum loðnuskipum. Ég spyr: Af hverju tökum við ekki loðnuflotann inn líka eins og rækjuveiðiskipin? Hvað með endurnýjun ísfisktogaranna sem við vitum öll að verður að eiga sér stað? Ef þetta verður að lögum eins og hefur verið boðað erum við að koma í veg fyrir að ísfisktogarar verði endurnýjaðir þannig að hægt sé að sækja þennan afla sem þeir eiga með færri mönnum? Þetta er ég mjög ásáttur við eins og þetta horfir núna, vonast reyndar til að sjútvn. geri lagfæringar á þessu þannig að það er kannski óþarfi að ergja sig meira á því í kvöld en ég hef hér lýst, herra forseti. Í þskj. 1024, um breytingu á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, er ákvæði um að það beri að skerða aflamark skips ef það veiðir ekki 50% af aflamarki sínu. Ég held að það sé mjög flókið í framkvæmd og hafi mjög marga galla að miða við veiði skipsins. Það er hægt að leika sér að því teoretíska dæmi að þetta geti leitt til þess að t.d. allt aflamark landsins í þorski geti færst á eitt skip. Ef við gefum okkur að eitt skip, svo maður leiki sér að þessu teoretíska dæmi, sé með 10 tonna aflamark í þorski, það nái að veiða 5 tonn en gæftir séu þannig að flotinn nái ekki 50% af aflamarki sínu, þá þýðir það næsta ár eins og ég skil þetta hérna, að allt aflamark í þorski er komið á þetta eina skip sem var með 10 tonn og náði 5 tonnum. Það segir sig sjálft að það mundi týnast á næsta ári aftur en mér finnst, ef þetta er réttur skilningur, að teoretískt gæti þetta litið svona út. Menn eiga ekki að haga textanum þannig að allt aflamark landsins í þorski gæti lent á einu skipi. Ég mundi heldur vilja sjá að menn takmörkuðu framsal og þó ég sé almennt á móti því að setja hömlur á framsal á aflamarki, þá vildi ég heldur sjá þá nálgun að menn takmörkuðu framsalið en að miða við að skip næði að veiða 50%. Ef við berum þskj. 1026, um Kvótaþing, saman við ákvæði í þskj. 1025, um Verðlagsstofu skiptaverðs, þá sýnist mér að þeir sem sömdu þetta frv. hafi haft mun meiri tíma þegar þeir voru að semja þskj. 1025, um Verðlagsstofu skiptaverðs, en þegar þeir sömdu frv. um Kvótaþing. Mér finnst þetta vera mjög hrátt og ég get ekki almennilega lesið út úr þessu hvers eðlis þetta apparat, Kvótaþing, er. Er þetta ríkisstofnun? Það hefur komið fram að menn eru meira að segja farnir að deila um hvar þessi ríkisstofnun eigi að vera stödd á landinu. Það eina sem ég sé um að þetta sé ríkisstofnun er í athugasemd við 7. gr. Þar er sagt að Kvótaþing sé opinber stofnun og stofnkostnaður verði greiddur úr ríkissjóði. Kannski má lesa það óbeint út úr lagatextanum en mér hefði fundist eðlilegra að menn segðu hvers konar stofnun þetta sé og menn tækju þá t.d. á því að starfsmannalögin vörðuðu þá starfsmenn sem vinna í þessari stofnun ef þetta er opinber stofnun og eins hvernig skuli fara með þá starfsmenn sem vinna þetta hugsanlega á vegum annars aðila. Svo við berum þetta enn saman við Verðlagsstofu skiptaverðs þá er þar talað um að semja megi við aðrar ríkisstofnanir um að annast þá starfsemi sem þar á að fara fram en þetta er hins vegar opið í Kvótaþinginu. Ég teldi að það væri betra að hafa þetta opið eins og það er í Kvótaþinginu, þ.e. að ráðherra geti samið um eins og hér er nefnt í greinargerðinni, að láta Verðbréfaþingið annast þetta en ekki eins og er í þskj. 1025 þar sem miðað er við að þetta verði að vera ríkisstofnun. Mér finnst samt að það vanti að skýra betur hvers eðlis Kvótaþingið er. Hver á t.d. að fara með, við skulum segja að ákveðið verði að slíta þessu, að fólk hafi uppsagnarfrest? Í 7. gr. er sagt að þóknun Kvótaþings standi undir kostnaði við þingið. Hver borgar kostnaðinn af því að loka þessari stofnun þegar þar að kemur? Hver borgar kostnaðinn af uppsagnarfrestinum? Á að reikna það inn í gjaldskrána strax í upphafi? Hver fer þá með þann sjóð sem þar myndast og þar fram eftir götunum? Í 1. tölul. 1. gr. frv. til laga um Kvótaþing segir, með leyfi forseta: ,,Þegar aflamark er flutt milli skipa í eigu sama aðila, einstaklings eða lögaðila.`` Í greinargerðinni kemur fram að það beri að túlka þetta mjög þröngt. Ég les þetta þannig að tveir aðilar, hvort sem það eru einstaklingar eða lögaðilar sem eiga saman tvö skip, mættu þá ekki færa á milli skipa sinna. Ég veit ekki hvort þetta er rétt túlkun hjá mér en mér sýnist þó að þetta þýði að ef tveir aðilar eiga saman tvö skip og þá geti þeir ekki flutt á milli eins og ef einn lögaðili ætti skipið eða einn aðili. Ég mundi mjög gjarnan vilja að menn kíktu á það hvort þetta sé ekki óþarflega þröngt. Varðandi það að binda enda á kjaradeilu með lögum þá finnst mér almennt ógeðfellt að gera það. Ég hef haft og hélt mig hafa það prinsipp þegar ég fór á þing að það mundi ekki henda mig að taka þátt í því. Ég ætla hins vegar að greiða þessum frumvörpum atkvæði mitt og styðja þau þegar þar að kemur af því að ég tel að svo miklir hagsmunir séu í húfi að ekki sé forsvaranlegt að láta þessa aðila sem hafa sýnt að þeir eru ekki þess megnugir að ná saman um sín mál, halda áfram að leika sér að fjöreggi þjóðarinnar eins og þeir hafa gert. Ég mun því styðja þetta þó að ég sé ósáttur við mörg atriði í þessu eins og ég hef rakið.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir síðustu orð hv. ræðumanns hér áðan um það vonda sem að þessu snýr og það er að skipta sér yfir höfuð af kjaradeilum. Hins vegar hef ég áhyggjur af því hve margir þingmenn hafa komið hér upp í dag og lýst áhyggjum sínum yfir því að ekki skyldu hafa orðið breytingar á mönnunarákvæðum fiskiskipanna. Ég verð að segja að það hljómar eins og ef maður af götunni kæmi hér inn og segði: ,,Hér ættu ekki að vera nema tíu þingmenn. Það þarf ekki meira til.`` Ég er hræddur um að sá aðili geri sér ekki alveg glögga grein fyrir starfi þingsins frekar en þingmaðurinn gerir sér grein fyrir starfi sjómannsins. Vandamálið á mörgum fiskiskipum er það að tíð slys verða vegna þess að þau eru ekki nógu vel mönnuð. Dettur mönnum kannski í hug að slysatíðni um borð í fiskiskipum sé vegna þess að menn séu að þvælast þar hver fyrir öðrum? Nei, ég held að við ættum að halda þannig á málinu og vonast til þess að útgerðarmenn og sjómenn finni flöt á því sjálfir hvernig best verður á þeim málum haldið burt séð frá allri launapólitík sem því fylgir. Ég bið því þá menn um að hafa sig hæga sem eru að tala um að rétt sé og eðlilegt að fækka á skipum án tillits til þess hvernig vinnan fer fram, hversu margir eru um borð í dag, hvernig skipið er búið og til hvaða veiða er haldið. Að síðustu skulum við líka hafa það að leiðarljósi og spyrja okkur sjálf: Hvers vegna er slysatíðni jafnmikil til sjós og raun ber vitni? Hún er ekki vegna þess að þar séu ofmönnuð fiskiskip.

Herra forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. þm. sem var í andsvari að það er langeðlilegast að útgerð og sjómenn leysi það sín á milli hvernig skip eru mönnuð. En ég trúi því ekki að tækniframfarir hafi ekki áhrif á það hvaða þörf sé fyrir mannskap á skipum. Við vitum, þar sem ég nefndi norska loðnuflotann, að mjög miklar tækniframfarir hafa orðið hjá þeim. Það hafa líka orðið miklar tækniframfarir í okkar flota án þess að ástæða hafi þótt til að fækka í mannskap á þeim skipum. Ég vil tengja þetta saman, þ.e. að tækniframfarir munu létta mönnum mjög starfið og hafa gert það og það þýðir þá líka að menn eiga að geta fækkað í mannskap á skipunum.

Herra forseti. Gott er að miða við norska loðnuflotann. En menn skulu ekki gleyma því hvernig endurnýjunarreglur fiskiskipaflotans hafa verið hér á umliðnum áratugum. Við erum með skip sem var smíðað 1960 og það er búið að breyta því svo að ekki er eftir nema 1% eða 2% í byrðingi. Svona má telja skipin alveg í þeim tugum sem þau eru til, sérstaklega loðnuskipin. Það er nefnilega þannig að þó að þeim hafi verið breytt og þau bætt, þá er ekki mikið --- ég man ekki hvenær síðasta loðnuskipið var smíðað fyrir Íslendinga. En það er saga út af fyrir sig hvernig þróun og endurnýjun fiskiskipaflotans hefur farið fram. Það er hluti af málinu líka að tæknibúnaðurinn er ekki sem skyldi, ekki kannski sambærilegur við það sem gerist hjá Norðmönnum. En það er náttúrlega kapítuli út af fyrir sig þegar talað er um tæknina og hversu henni hefur fleygt fram. Menn tala um ágæti margra skuttogara og að búnaður þeirra sé þannig úr garði gerður að skipstjórnandinn geti verið við afturhluta brúarinnar bæði með tækin til þess að hífa inn trollið og til þess að stjórna skipinu. En þetta er mikill slysavaldur um borð í skuttogurum af því að sá sem er að hífa inn trollið fylgist ekki nógu vel með hinum vinnandi mönnum á þilfarinu því hann stendur líka við stjórnvöl skipsins í kannski flota 10--20 skipa sem sigla hlið við hlið. Þetta mál er því margbreytilegt og kemur svo víða við eins og ég sagði áðan vegna endurnýjunarreglna flotans og vegna þess að stjórntæki eru slík að betur væri haldið á málum ef skipin væru betur mönnuð og tveir menn væru í brú þá híft væri og líka þegar skip er á ferð.

Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. beindi til mín spurningum sem mér er ljúft að svara. Hann spurði hvaða áhrif vinnulöggjöf sú sem samþykkt var vorið 1996 hefði haft á þessa kjaradeilu. Ég skal aðeins fara yfir það. Sú vinnulöggjöf hefur reynst vel. Kjarasamningar hafa yfirleitt tekist vel í þessari lotu síðan lögin voru sett. Ég held að við búum að því að hafa gert bestu heildarkjarasamninga sem gerðir hafa verið. Þeir eru gilda lengur en áður hefur tíðkast. Í þeim er stórhækkun lægstu launa. Þeir setja ekki verðbólgu á skrið og kaupmáttur á samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar að aukast um hvorki meira né minna en 25% frá 1995--2000. Ríkisstjórnin liðkaði auk þess fyrir með skattalækkunum upp á 4%. Það er að vísu ein sorgleg undantekning, og þess vegna erum við hér í kvöld, á því að samningsaðilar komi sér saman. Þegar öll von var úti um að samningsaðilar næðu samningi með aðstoð sáttasemjara þá bar hann fram miðlunartillögu nákvæmlega samkvæmt þeirri forskrift sem er í vinnulöggjöfinni. Öll skilyrði sem þar eru sett voru uppfyllt áður en miðlunartillagan var lögð fram. Þau eru þessi, ef ég rifja það upp, herra forseti, og les úr 28. gr. laganna: ,,Skilyrði þess að sáttasemjara sé heimilt að leggja fram miðlunartillögu, eina eða fleiri, samkvæmt þessari grein eru eftirfarandi: a. að viðræður hafi átt sér stað um framlagðar kröfur, þar á meðal sérmál, eða að leitað hafi verið árangurslaust eftir viðræðum í samræmi við viðræðuáætlun, b. að tíma, sem ætlaður er til viðræðna milli aðila án milligöngu sáttasemjara samkvæmt viðræðuáætlun, sé lokið án þess að samningar hafi tekist, c. að sáttasemjari hafi leitað sátta milli allra samningsaðila sem eiga í hlut og telji ekki horfur á samkomulagi þeirra í milli, d. að samningar hafi verið lausir um tíma þannig að samningsaðilum hafi gefist kostur á að þrýsta á um kröfur sínar, e. að aðilum vinnudeilu hafi gefist kostur á að koma á framfæri athugasemdum sínum við hugmyndir sáttasemjara sem þeim hafa verið kynntar beint eða opinberlega um að leggja fram sameiginlega miðlunartillögu.`` Þetta gerði sáttasemjari og ég vil láta það koma fram í þessari umræðu að ég tel að sáttasemjari og hans menn hafi unnið sín störf af samviskusemi og gert sitt ýtrasta til þess að ná árangri við að koma á kjarasamningi. Sáttasemjari lagði fram miðlunartillögu samkvæmt þeirri vinnulöggjöf sem í gildi er og hér er verið að lögfesta miðlunartillögu sem sjómenn voru búnir að samþykkja. Aðilar geta á samningstímanum, hv. 8. þm. Reykv., komið sér saman um breytingar á kjarasamningi ef þeim býður svo við að horfa og þetta bindur þá ekki í báða skó að þessu leytinu til en þeir þurfa að koma sér saman.  ,,Þó er aðilum heimilt að semja um slíkar breytingar en eigi má knýja þær fram með vinnustöðvun.`` Ef menn geta komið sér saman þá er það gott og því ber að fagna en lengd friðartímans helgast af öðrum samningum sem flestir aðrir samningsaðilar hafa gert og sjómenn voru búnir að fallast á með miklum meiri hluta atkvæða í atkvæðagreiðslu um þessa miðlunartillögu sem við erum að lögfesta. Útvegsmenn eru því miður mjög óánægðir og þeir felldu þessa miðlunartillögu. Þess vegna þarf að koma til þessarar lagasetningar. Það er auðvitað neyðarúrræði að leysa kjaradeilur með lögum en ábyrg stjórnvöld geta þó ekki brugðist öðruvísi við. Stjórnvöld bera fram lagafrumvörp sem eiga að skapa lagaumhverfi sem stuðlar að bættum samskiptaháttum. Það er fjarstæða að halda að heimsendir verði 16. febrúar árið 2000. Viðræðuáætlun skal gerð í síðasta lagi tíu vikum áður en gildandi kjarasamningur er laus þannig að í síðasta lagi skulu þeir hafa gert viðræðuáætlun og vera farnir að tala saman tíu vikum fyrir 15. febrúar árið 2000. Ef samningsaðilar hafa ekki gert viðræðuáætlun tíu vikum áður en gildandi kjarasamningur er laus þá skal sáttasemjari gefa út viðræðuáætlun fyrir þá samningsaðila í síðasta lagi átta vikum áður en gildandi kjarasamningur er laus og skal sáttasemjari þá taka mið af öðrum viðræðuáætlunum sem þegar hafa verið gerðar. Síðan geta samningsaðilar samkvæmt 24. gr. laganna hvenær sem er eftir útgáfu viðræðuáætlunar óskað milligöngu sáttasemjara eða aðstoðar hans og skal hann þá þegar beita sér fyrir því að samningaumleitanir fari fram í samræmi við viðræðuáætlun. Herra forseti. Þetta vildi ég að kæmi fram.

Hæstv. forseti. Það er ekki í fyrsta skipti sem hæstv. félmrh. hefur uppi tal af þessu tagi í þingsal, ögrandi tal og ögranir í garð samtaka launafólks vegna vinnulöggjafarinnar sem hann stóð fyrir á sínum tíma í mikilli andstöðu við öll samtök launafólks í landinu. Það er almennt álit manna innan samtaka launafólks að löggjöf hæstv. félmrh. Páls Péturssonar hafi verið til óþurftar og hún hafi spillt fyrir samningaviðræðum. Þessi löggjöf sem hefur verið tengd Margréti Thatcher á Bretlandi, sérstaklega í ljósi þeirra vinnubragða sem viðhöfð voru við að koma henni á. Það er ekki vegna hennar sem mönnum tókst að ljúka kjarasamningum á vinnumarkaði á sínum tíma heldur þrátt fyrir þessa löggjöf. Það lýsir líka mikilli vanþekkingu af hálfu hæstv. félmrh. ef hann telur það vera eitthvert nýmæli hér á landi að fram séu settar miðlunartillögur af sáttasemjara ríkisins. Þetta hefur alla tíð verið þannig. Hann hefur alla tíð haft tök á því að setja fram miðlunartillögur til að leysa kjaradeilur. Síðan segir hæstv. ráðherra að hér hafi verið gerðir einhverjir bestu kjarasamningar í manna minnum. Þetta er alrangt og reyndar eru áhöld um að launafólki, jafnvel þeim sem best hefur vegnað í sínum samningum, takist að fá til sín réttmætan hluta af því góðæri sem óumdeilanlega hefur verið í landinu vegna ytri aðstæðna og þrátt fyrir þá ríkisstjórn sem hér situr.

Herra forseti. Ég ætla ekki að deila við hv. 17. þm. Reykv. um þetta atriði. Útkoman úr kjarasamningunum sýnir sig. Ég tel að þeir hafi tekist farsællega. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem borin er fram miðlunartillaga. En í nýrri vinnulöggjöf er ítarlega gefin forskrift um hvernig sáttasemjari skuli bera fram miðlunartillögu og hvaða skilyrðum þurfi að uppfylla áður en miðlunartillagan er borin fram og það er það sem ég var að benda á. Sáttasemjari uppfyllti öll þau skilyrði og bar fram miðlunartillögu þegar hann hafði þrautreynt aðrar leiðir.

Herra forseti. Það er gott til þess að vita að hæstv. félmrh. skuli draga í land því að svo var að skilja á fyrri yfirlýsingu hans að vegna vinnulöggjafarinnar hefðu menn náð einhverjum bestu kjarasamningum í manna minnum. Útkoman sýnir sig, sagði hæstv. félmrh. Það er nefnilega lóðið. Útkoman sýnir sig ekki. Ég vil vekja athygli á því, sem ég hef reyndar gert áður í þingsal, að ríkisstjórnin, hæstv. fjmrh. og forstöðumenn í stofnunum gera allt sem þeir geta til að koma á launaleynd og það eru herskarar lögfræðinga nú á vegum stéttarfélaganna að reyna að koma í veg fyrir að hæstv. fjmrh. Friðrik Sophussyni takist að koma á almennri launaleynd í opinberum stofnunum. Útkoman sýnir sig því ekki. Þetta er mál sem á eftir að koma til kasta þingsins vegna þess að sannarlega er verið að brjóta lög. Stéttarfélögin eiga eftir að láta reyna betur á þessi mál en síðan mun þetta að sjálfsögðu koma til kasta þingsins. En ég vil mótmæla því sem kom fram hjá hæstv. félmrh. að hin góða útkoma sýndi sig. Það gerir hún ekki, því miður.

Herra forseti. Ég get ekkert gert að því þó að hv. þm. sé óánægður með útkomuna úr kjarasamningunum. Ég dreg ekkert í land. Kjarasamningarnir tókust farsællega á grundvelli vinnulöggjafarinnar. Það var unnið eftir hinni nýju vinnulögjöf og kjarasamningarnir tókust farsællega. Mér hefur aldrei dottið í hug að telja að það sé allt saman vinnulöggjöfinni að þakka. Það er ýmsu öðru að þakka en menn unnu eftir þeim leikreglum sem þar voru lagðar og náðu landi í öllum tilfellum nema einu. 
            

Herra forseti. Í sjálfu sér hef ég ekki miklu við það að bæta sem fram kom í síðustu orðaskiptum. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði fyrr í ræðu minni í kvöld, að í rauninni er frv. um kjaramál sjómanna frv. til laga um vantraust á vinnulöggjöf hæstv. félmrh. Páls Péturssonar. Hann flytur í rauninni frv. um vönd á sjálfan sig. Það er það sem er að gerast. Hann afhjúpar það að vinnulöggjöfin, sem hann bjó til um vorið og lagði sjálfan sig undir í að koma saman í löngum umræðum, er ónýt. Og hún er til bölvunar vegna þess að þegar kemur að erfiðustu kjaradeilunum í landinu, þá reynist hún gagnslaust og niðurstaðan er sú að hæstv. ráðherra flytur frv. til laga um að taka úr sambandi sína eigin vinnulöggjöf til 15. febrúar árið 2000. Það er nú hetjubragurinn á þessu hjá hæstv. ráðherra. Ég vil votta honum samúð mína vegna þess að sú vinnulöggjöf hefur með þessu og með hans eigin frv. orðið sér til skammar.

Það er náttúrlega fjarri lagi, herra forseti, að hægt sé að skoða lögfestingu þessarar miðlunartillögu sem eitthvert vantraust á vinnulöggjöfina. Það er auðvitað fjarri lagi. Það var aldrei möguleiki á að búa til vinnulöggjöf sem tryggði það í öllum tilfellum og ævinlega að öllum kjarasamningum lyki með samkomulagi og þá er þetta þrautaráð eftir sem öllum er að sjálfsögðu mjög nauðugt að beita.

Herra forseti. Af hverju flytur þá ekki hæstv. félmrh. frv. til laga um breytingu á vinnulöggjöfinni sem er á þessa leið: Þó skal setja lög um að banna verkföll þegar það á við? Það var það sem hæstv. ráðherra var að segja. Staðreyndin er líka sú, herra forseti, að allur belgingurinn um að hin nýja vinnulöggjöf hafi tryggt launafólki í landinu 25% kaupmáttaraukningu. Hvers lags eiginlega tal er það? Ég segi alveg eins og er, herra forseti, að allir vita að þetta er rangt og hæstv. félmrh. líka, og veit að þetta breytir engu í þeim veruleika. Staðreyndin er einnig sú að þegar hann heldur því fram að miðlunartillagan sem sjómenn samþykktu hafi verið unnin gegn hinni frumlegu vinnulöggjöf hans, þá er það ekki frumlegra en það að í vinnulöggjöfinni frá 1938 var gert ráð fyrir slíkum miðlunartillögum. Þetta er því miður allt tóm vitleysa, herra forseti, sem hæstv. ráðherra er að segja hér, enda er orðið áliðið kvölds.

Herra forseti. Ég er hræddur um að kvöldið fari verr í hv. 8. þm. Reykv. en mig. Ég gat auðvitað aldrei vonast eftir því og dettur ekki í hug að fara fram á það, að hv. stjórnarandstæðingar sem töluðu mest og lengst gegn vinnulöggjöfinni vorið 1996 fari um hana einhverjum viðurkenningarorðum. Ég ætlast ekki til þess að þeir leysi þannig niður um sig. En fólkið í landinu lifir við þessa vinnulöggjöf. Það er ekki svo mjög óánægt og það er það sem skiptir mig máli.

En sjómenn?

Sjómenn una þessari lagasetningu og lögfestingu miðlunartillögunnar.

Eiga þeir annan kost?

Það eru útvegsmenn sem ekki una þessari lagasetningu og kvarta sárlega, það eru útvegsmenn, og nú eru allt í einu hv. stjórnarandstæðingar orðnir talsmenn útvegsmanna gegn sjómönnum.

Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð sem ég vil bæta við þessa umræðu. Það er óhjákvæmilegt fyrst að vekja athygli á því að hæstv. félmrh. sem hér hefur verið í orðaskiptum upp á síðkastið er ótrúlega glaðbeittur, svo ekki sé nú sagt sperrtur, miðað við það að tilefni umræðna á þessum degi eru lög á frjálsan samningsrétt og verkfallsrétt einnar mikilvægustu starfsstéttar í landinu. Það er eins og óvenjulega vel liggi á hæstv. félmrh. Það er reyndar kannski ekki svo mikið sagt út af fyrir sig vegna þess að það eru misjafnir dagar hjá honum eins og fleirum. En mér finnst það nokkuð sérkennilegt að hæstv. félmrh. landsins og yfirmaður vinnumarkaðsmála skuli vera svona glaðbeittur einmitt á þeim degi sem lögþvingun af þessu tagi gengur yfir hinn frjálsa samnings- og verkfallsrétt. Það mætti ætla, eða hvað, að það væri bara næstum að segja fagnaðarefni fyrir hæstv. ráðherra, sem hælist hér um af breytingum á vinnulöggjöfinni sem hæstv. ráðherra lamdi í gegn í andstöðu við allt og alla og telur væntanlega það sem gerst hefur vera  Síðan eru það orðin rök hjá hæstv. ráðherra að af því að sjómenn uni þessu skár en útvegsmenn þá sé þetta í lagi. Ég verð að segja alveg eins og er að þótt ég hafi tekið málstað sjómanna að verulegu leyti í þessari deilu átta ég mig ekki alveg á þeirri röksemdafærslu að í prinsippinu breyti það einhverju þegar verið er að afnema þennan rétt. Er það það sem hæstv. ráðherra er að segja, að það sé öðruvísi að snerta við honum á aðra hliðina en hina? Í öðru lagi, herra forseti, hafa verið fluttar mjög athyglisverðar ræður í dag af hálfu hv. stjórnarsinna. Ég hef fylgst nokkuð grannt með þeim og ég held að ég hafi náð að heyra þær að mestu leyti. Þær hafa verið athyglisverðar vegna þess að hér hafa talað a.m.k. einir átta stjórnarþingmenn og þeir hafa allir í meira eða minna mæli talað gegn ákvæðum þessara frv. og þvegið hendur sínar af því að ætla samt að styðja þau. Hér hefur farið fram hver kattarþvotturinn á fætur öðrum þar sem hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa streymt í ræðupúltið og beðist afsökunar á því að þeir ætla, þrátt fyrir að vera á móti frv., að greiða þeim atkvæði. Þetta hefur satt best að segja verið heldur ömurlegur málflutningur.  Vissulega má deila um ýmis ákvæði þessara frv. og það má rökræða um áhrif þeirra en við hljótum að treysta því að þingmenn fari almennt eftir sannfæringu sinni og samþykki ekki það sem stríðir gegn samvisku þeirra, eða hvað? Eigum við ekki að vona það, herra forseti? Fyrir mitt leyti get ég stutt efni allra þríhöfðafrv. sökum þess að ég tel þau viðleitni til að taka á vandamálum. Þó þau kunni í reyndinni að hafa neikvæð áhrif að einhverju leyti og komi ekki jafnt við alla, þá verður auðvitað að velja það sem við ætlum meiri hagsmuni. Í þessum efnum verður ekki bæði sleppt og haldið. Það þýðir ekki að tala sig hásan um kvótabrask, eins og sumir af ræðumönnum hér hafa gert á undanförnum missirum, en hrökkva síðan frá með ömurlegum kattarþvotti þegar reyna á að taka á því sama kvótabraski vegna þess að það kunni að koma við einhverja.

Nefndu þá.

Þetta er ekki rismikill málflutningur, herra forseti. Ég veit að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem er í góðu skapi í kvöld og kallar mikið fram í, er mér sammála.

Alveg.

Ég sé það á honum. Hv. þm. hefur fyrir löngu áttað sig á því að það er ekki hægt að bæði sleppa og halda þó bæði sé hægt að vera óháður í hlutverki ritstjóra á dagblaði og jafnframt þingmaður. Það er allt annað mál. Það er ekki að sleppa og halda. Ég tel, herra forseti, að í þessu máli standi það eftir að barátta stjórnarandstöðunnar og sjómanna á þessum vetri hafi skilað nokkrum árangri. Ég er að sjálfsögðu ekki sáttur við niðurstöðuna vegna þess að í fyrsta lagi tókst ekki að koma á kjarasamningi og í öðru lagi vegna þeirra þvingunarákvæða sem eru í einu af þessum fjórum frumvörpum, frv. sem ég kalla ofbeldisfrv. Samt tel ég að barátta stjórnarandstöðunnar hér í þinginu og harðfylgi sjómanna í þeirra baráttu hafi þrátt fyrir allt skilað nokkrum árangri. Menn hafa náð að afstýra mun verri hlutum en þeim sem þó stendur til að koma á með þessum frv. Að lokum, herra forseti, vil ég taka undir það sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sagði í andsvari við einni af ræðum þingmanna stjórnarliðsins. Mér hefur líka blöskrað að heyra menn koma, hvern á fætur öðrum í þessari umræðu, og gráta yfir því að ekki hafi náðst meiri árangur í að heimila að unnt væri að fækka í áhöfn skipa í flotanum niður úr öllu valdi. Ég held að menn ættu að staldra við og hugleiða til hvers það gæti leitt að ganga of langt í þeim efnum. Að gera samanburð á mönnun skipa hjá öðrum þjóðum er ekki að öllu leyti eðlilegur málflutningur. Það skortir ýmislegt á að þau erlendu skip séu samanburðarhæf. Ekki er hægt að bera saman við þann skipakost sem þar á í hlut né afköst eða til hvers ætlast er af sjómönnunum í hverju einu tilviki. Maður skyldi hafa það í huga að íslensk skip afkasta miklu meiru en sambærileg skip nokkurs staðar annars staðar í heiminum. Er þá nokkuð skrýtið að mannskap þurfi um borð? Enn er tæknin a.m.k. ekki komin á það stig að skipin veiði sjálf, gangi sjálf frá aflanum o.s.frv. Auðvitað þurfa menn einnig að horfa til vinnuumhverfis, öryggismála og fleiri þátta. Allt eins mætti spyrja sig að því, eins og gerði hér í dag, hvort það sé ekki nokkuð langt gengið þegar allt niður í sex manns eru á 500 tonna rækjutogara á veiðum norður í ballarhafi um hávetur. Það er ekki stór áhöfn á svo miklu skipi. Er það ekki jafnmikið áhyggjuefni og hitt að ekki hafi tekist að fækka meira á öðrum skipum flotans. Þannig að ég tel að eitt það mikilsverðasta sem þó hafi áunnist hafi einmitt verið að koma í veg fyrir geðþóttaheimild í lögum sem tæki af ákvæði kjarasamninga um mönnunarreglur. Það hefði ekki verið geðslegt að bjóða upp á dansinn sem þá hefði getað hafist. Þessu vildi ég koma á framfæri, herra forseti, við lok umræðunnar, þó sérstakt erindi mitt hingað væri, ég viðurkenni það, að vekja athygli á löngum röðum stórbrotins málflutnings stjórnarþingmanna í dag.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í þeim ítarlegu umræðum sem fram hafa farið í dag um þau fjögur frv. sem hér hafa verið lögð fram. Þessi mál eru öll yfirgripsmikil og hafa verulega þýðingu fyrir sjávarútveginn og efnahagsstarfsemi í landinu. Þess vegna er eðlilegt að ræða þau ítarlega og ég held að umræðurnar sem fram hafa farið í dag hafi að mestu verið málefnalegar og mikilvægar fyrir framgang málsins. Ég get tekið undir þau sjónarmið, sem fram hafa komið hjá flestum þeirra sem hér hafa talað, að auðvitað er miður að til þess þurfi að koma að Alþingi setji niður kjaradeilur á milli launþega og vinnuveitenda. Hér var um mjög sérstakar aðstæður að ræða, ekki einvörðungu vegna þeirra miklu efnahagslegu hagsmuna sem hér voru í húfi og þess langa tíma sem viðræður aðila höfðu staðið, heldur einnig vegna þess að meginefni deilunnar sneri í svo veigamiklum atriðum að því lagaumhverfi sem aðilar þurfa að vinna við og er ekki efni venjulegra kjarasamninga á milli launamanna og atvinnurekenda. Við verðum líka að hafa í huga, þegar metið er hvenær rétt er að grípa inn í atburðarás eins og þessa, að í þessu tilviki hafði deilan komist á það stig að ríkissáttasemjari lagði fram miðlunartillögu sem var samþykkt af öllum samtökum launþega en felld af vinnuveitendum. Það frv. sem hér liggur fyrir um kjaramál fiskimanna gerir ráð fyrir að lögfesta miðlunartillöguna að viðbættum tveimur ákvæðum. Með breytingu sem ákveðin hefur verið á 2. gr. frumvarpsins eru sjómenn sáttir við þá niðurstöðu. Því er ekki verið að binda kjarasamning þeirra til lengri tíma en þeir höfðu sjálfir fallist á í atkvæðagreiðslu um miðlunartillöguna. Ýmsir þingmenn hafa hér orðið til þess að fara hörðum orðum um annan samningsaðilann og saka annan aðilann um að bera ábyrgð á því að deilan sé með þessum hætti komin inn á borð alþingismanna. Ég vara við málflutningi af þessu tagi vegna þess að þeir sem gerst þekkja vita að hann á ekki við rök að styðjast. Ég held að hið fornkveðna eigi við í þessu tilviki eins og oft áður að sjaldan veldur einn þá tveir deila. Það eru ekki rök til þess að bera annan aðilann sökum í þessu efni. Báðir bera ábyrgð á því að ekki tókst að leysa deiluna með samningum. Ýmsir hv. þm. hafa vikið að tæknilegum atriðum sem þeir telja nauðsynlegt að skoða í nefnd. Ég ætla ekki að víkja frekar að þeim atriðum í þessari umræðu. Ég ætla hins vegar að koma aðeins að þeim atriðum sem hv. 8. þm. Reykv. vék að og þeim spurningum sem hann bar fram. Hv. þm. taldi að ekki væri unnt að hefja kjaraviðræður eða setja fram viðræðuáætlun fyrr en eftir 15. febrúar árið 2000. Þetta er á misskilningi byggt. Vitaskuld er unnt að setja fram viðræðuáætlun og kröfur og hefja viðræður fyrir þann tíma. Þau einu takmörk eru sett að ekki er unnt að knýja á um nýja kjarasamninga með verkföllum fyrr en eftir þann tíma. Það er sú niðurstaða sem orðið hefði ef útvegsmenn hefðu samþykkt miðlunartillöguna, þá hefði verið friðarskylda og aðilar ekki getað knúið á um breytingar á kjarasamningi eða nýjan kjarasamning með verkföllum fyrr en eftir þann tíma. Þessi löggjöf breytir því ekki þeirri stöðu. Hv. þm. spurði svo hvort friðarskylda yrði til þessa dags árið 2000. Það er rétt. Það er með nákvæmlega sama hætti og orðið hefði ef útvegsmenn hefðu samþykkt miðlunartillöguna. Hv. þm. spurði einnig hvort aðilar gætu stytt kjarasamninginn í frjálsum samningum sín á milli. Þeim er það heimilt. Þeim er heimilt að gera breytingar á kjarasamningnum og m.a. að stytta hann ef þeir ná samkomulagi þar um. Hins vegar er það á sama grundvelli og verið hefði ef samningar hefðu tekist eða báðir aðilar samþykkt miðlunartillöguna. Slíka breytingu er ekki hægt að knýja fram með verkfalli og hefði ekki verið hægt að knýja fram með verkfalli ef útvegsmenn hefðu samþykkt miðlunartillöguna. Að þessu leyti er staðan sú sama. Þá velti hv. þm. því fyrir sér hvort staðan yrði sú eftir 15. febrúar árið 2000, ef þá hefðu ekki tekist nýir kjarasamningar, að þeir kjarasamningar sem nú eru í gildi, áður en þessi lög koma til framkvæmda, kæmu að nýju til framkvæmda. Það er misskilningur. Lögin sem kveða á um hvaða kjarasamningur skuli vera á þessum tíma hafa að þessu leyti alveg sama gildi og kjarasamningur sem verður til með atkvæðagreiðslu um miðlunartillögu. Hafi nýr kjarasamningur ekki tekist þegar samningarnir renna úr gildi eða lögin falla úr gildi, þá framlengjast síðastgildandi kjarasamningar. Lögin hafa að því leyti sama gildi og um venjulegan kjarasamning væri að ræða. Það er ekki svo að þeir samningar sem verið hafa í gildi fram til þessa lifni óbreyttir við þegar þessi lög falla úr gildi. Þær hugrenningar byggjast á misskilningi. Hér hafa þingmenn farið mörgum orðum um þau frv. sem þriggja manna nefndin samdi og legið hafa fyrir um nokkurn tíma. Vitaskuld orkar allt tvímælis þá gert er. Þó hlaut öllum að vera ljóst að ef ætlunin væri að koma með einhverjum hætti til móts við þau sjónarmið sjómanna, að draga úr því að tengsl væru á milli viðskipta með aflaheimildir og viðskipta með hráefni sem áhrif hefðu á fiskverð, þá hlyti það að hafa einhver áhrif. Ef þær tilraunir hefðu til að mynda leitt til samnings, sem samningsaðilar voru komnir þó nokkuð á veg með fyrri hluta ársins meðan Ásmundur Stefánsson kom að kjaraviðræðunum og fólu m.a. í sér mjög verulega takmörkun á framsali og miðstýrt fiskverð, þá hefði það haft slík áhrif. Útvegsmenn höfðu léð máls á því að ganga nokkuð í þá átt þó að þær tilraunir hefðu ekki borið árangur. Ég hygg að öllum hafi verið þetta ljóst. Ég held hins vegar að ofgert hafi verið hversu mikil áhrifin verða af þessu. Verði ekki frekari takmarkanir á framsali má gera ráð fyrir að nægjanlegt framboð verði á aflaheimildum á kvótamarkaði og bátar geti keypt sér viðbótaraflaheimildir um markaðinn en allt veltur það auðvitað á því að nægjanlegt framboð verði á aflaheimildum. Það skiptir sköpum, þegar höfð er í huga staða einstaklingsútgerða og báta með minni aflaheimildir, að ekki verði gengið of langt í því að takmarka framsalið. Það er lykilatriðið ef menn vilja í raun og veru huga að stöðu þeirra báta. Út af fyrir sig er það alveg laukrétt sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði áðan um að það færi ekki saman að taka undir, jafnvel með stóryrðum, alla gagnrýnina á svokallað kvótabrask en lýsa svo andstöðu við þær tilraunir sem gerðar eru til þess að stemma stigu við þeirri þróun. Það er réttmæt athugasemd en það breytir ekki því að þessi frumvörp hljóta að hafa einhver áhrif. Þau geta haft áhrif á einstakar útgerðir og stöðu í einstökum byggðum. Mitt mat er að eigi að síður skapi þau umgjörð sem geti tryggt vel reknum útgerðum áframhaldandi starf. Þær þurfa að laga sig að nýjum aðstæðum. Það getur tekið tíma og aðlögunarbreytingar en von mín er að frumvörpin, verði þau að lögum, stuðli að bættum samskiptum útvegsmanna og sjómanna en geti jafnframt orðið ný undirstaða undir rekstur þessarar mikilvægu atvinnugreinar í landinu. Það ber kannski allt of mikið á því í þessari umræðu að menn gleymi mikilvægi þess að tryggja öruggan rekstrargrundvöll þessarar atvinnugreinar. Það má ekki gleymast hvaða þýðingu það hefur fyrir byggðina, sjómennina og starfsfólkið í fiskvinnslufyrirtækjunum að vel sé staðið að málum. Það kann vel að vera að það henti stundum í áróðursskyni að vega að útvegsmönnum eða atvinnurekendum. Hinn kaldi veruleiki er þó að mestu máli skiptir að þessi fyrirtæki séu vel rekin, skili hagnaði og geti byggst upp. Þannig hafa þau tækifæri til að fjárfesta og skapa ný atvinnutækifæri og fleiri störf. Í von um að þessi frumvörp verði þáttur í slíkri framþróun vona ég að Alþingi geti staðið að afgreiðslu þeirra.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg á hreinu að þessi niðurstaða, hvað sem öðru líður, verður ekki til þess að bæta samskiptin á milli sjómanna og útvegsmanna. Það er alveg ljóst. Þau hafa ekki verið harðvítugri um árabil en núna. Ég man ekki eftir að hafa heyrt forustumann útvegsmanna lýsa niðurstöðu mála með jafnmyndrænum hætti og Kristján Ragnarsson gerði í fréttum í kvöld. Ég ætla þó ekki að hafa það eftir úr þessum ræðustól vegna þess að ég tæki þá áhættu að hæstv. forseti, sem gætir vel reglu í þinginu, yrði að víta mig fyrir orðbragðið. Það var allt saman frekar óvenjulegt. Ég hygg að það verði að viðurkennast að staðan er sú að verði þessi frumvörp að lögum eins og allt bendir til, þá verður þarna áfram mikil illska á milli. Ég held að stjórnvöld þurfi að gera sér grein fyrir því og gera ætti átak, að svo miklu leyti sem stjórnvöld geta eitthvað gert í því máli, til að fá deiluaðila til að tala betur saman en verið hefur m.a. um tæknileg úrlausnarefni. Þá kem ég að aðalatriði andsvars míns. Ég tel með öðrum orðum alveg óhjákvæmilegt að endurskrifa 3. gr. frv. Ég er andvígur henni og jafnvel þó að hún verði endurskrifuð geri ég ráð fyrir að ég verði andvígur henni áfram. Ég tel að með orðalagi greinarinnar eins og hún er séu menn að tvítaka það að friðarskyldan skuli gilda. Ég tel að það sé bæði gert í fyrri málslið og í lok seinni málsliðar. Þegar þetta er svo lesið saman við 1. gr. í miðlunartillögu sáttasemjara þá er ég eiginlega alveg viss um að menn hljóta að komast að þeirri niðurstöðu að þörf sé á að endurskrifa þessa texta. Ég hvet til þess að hv. sjútvn. fái tæknimenn deiluaðila til þess að setjast yfir þetta mál ásamt fulltrúum stjórnvalda.

Herra forseti. Það er óvenjulegt, en gerist í þetta skipti, að við greiðum atkvæði gegn því að mál fái áframhaldandi þingmeðferð. Ástæðan er einfaldlega sú að við teljum ákvæði aðallega 3. gr. þessa frv. með þeim hætti að ástæða sé til að stöðva málið hér og nú. Við munum beita því afli sem við höfum í þeim efnum til að sýna a.m.k. hver okkar vilji er.