Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um fundarhaldið í dag vill forseti taka fram að gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslum um fyrstu níu dagskrármálin og e.t.v. fleiri um kl. eitt. Að loknum atkvæðagreiðslum, sem sennilega munu standa alllengi, verður fyrirspurnafundur og svo eldhúsdagsumræður í kvöld.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um Lánasjóð landbúnaðarins frá meiri hluta landbn. Nefndin hefur haft þetta mál til meðferðar núna síðustu vikurnar. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Má segja að flestar þær breytingar sem gerðar eru á frv. snúi að tæknilegum atriðum sem voru gagnrýnd af lánastofnunum. Síðan eru lagðar til breytingar á gildistökuákvæði og að lögin taki gildi í upphafi næsta árs. Á þskj. 1195, sem er á borðum þingmanna, eru brtt. og sé ég ekki ástæðu til að hafa lengri framsögu um þetta mál. Undir nál. rita Guðni Ágústsson, Guðjón Guðmundsson, Magnús Stefánsson, Sigríður Jóhannesdóttir, Hjálmar Jónsson og Árni M. Mathiesen. Við leggjum til að frv. verði gert að lögum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta landbn. sem er á þskj. 1220 en minni hluta landbn. skipar ásamt mér hv. þm. Ágúst Einarsson. Það frv. sem hér er til umræðu má segja að kristalli þann ágreining sem uppi er um landbúnaðarmál á milli þingflokks jafnaðarmanna annars vegar og stjórnarflokkanna hins vegar. Þetta frv. á upphaf sitt að rekja til sérstaks stofnlánasjóðs fyrir landbúnaðinn sem má rekja til Ræktunarsjóðs Íslands sem stofnaður var með lögum frá Alþingi í mars árið 1900. Ýmsar breytingar urðu síðan á fyrirkomulagi þessara mála þar til Stofnlánadeild landbúnaðarins tók til starfa 1962. Stofnlánadeild landbúnaðarins starfar nú samkvæmt lögum nr. 45/1971, með áorðnum breytingum. Stofnlánadeildin hefur haft tekjur úr ríkissjóði með árlegu framlagi, sérstökum sjóðagjöldum sem lögð hafa verið á framleiðsluvörur bænda og vaxtagreiðslum. Skv. 1. gr. laga nr. 45/1971 er hlutverk Stofnlánadeildarinnar að efla framleiðslu og framleiðni í íslenskum landbúnaði og treysta byggð í sveitum. Því er ljóst að frv. sem hér er til meðferðar um Lánasjóð landbúnaðarins er ekki ætlað að breyta því fyrirkomulagi sem nú ríkir í þessum málum sem rekja má aftur til síðustu aldamóta. Sú hugmyndafræði sem hér er verið að bera fram er í raun sú hin sama og ríkt hefur í þessum málum frá aldamótum. Í því kristallast vitaskuld sá ágreiningur sem er á milli okkar jafnaðarmanna annars vegar og ríkisstjórnarflokkanna hins vegar um að það rekstrarumhverfi sem bændur hafa þurft að lifa í alla þessa öld hefur ekki verið þeim til framdráttar, síður en svo. Þrátt fyrir það á að halda áfram á þeirri leið sem mörkuð hefur verið síðustu áratugi enda hefur ríkisstjórnin með framlagningu þessa frv. tekið þá pólitísku ákvörðun að viðhalda rekstri sérstaks niðurgreidds lánasjóðs fyrir landbúnaðinn þrátt fyrir að þessi stefna hafi fyrir löngu gengið sér til húðar eins og dæmin sanna og staða greinarinnar sýnir. Í fyrsta lagi gerir minni hluti nefndarinnar athugsemdir við þá hugmyndafræði sem birtist í frv. að áfram skuli rekinn sérstakur niðurgreiddur lánasjóður fyrir landbúnaðinn. Sú niðurgreiðsla er að mestu leyti fjármögnuð af bændum sjálfum með greiðslu sjóðagjalda. Þessi hugmyndafræði um miðstýringu í fjárfestingum greinarinnar verður enn undarlegri í ljósi þess að nú þegar er offjárfesting í greininni og því engin hagfræðileg rök fyrir rekstri slíks niðurgreidds sjóðs. Minni hlutinn telur því að sú stefna, sem birtist í frv., gangi gegn þeirri almennu frelsisþróun sem orðið hefur á íslenskum fjármagnsmarkaði undanfarin ár, auk þess sem frv. sjálft gangi gegn veigamestu röksemdunum fyrir nauðsyn endurskipulagningar á íslenskum fjármagnsmarkaði sem stefnt er að með öðrum frv. ríkisstjórnarinnar sem liggja fyrir Alþingi. Því telur minni hlutinn að fara hefði átt þá leið að fella Stofnlánadeild landbúnaðarins inn í annan hvorn ríkisbankann og láta markaðinn annast almenna lánastarfsemi til landbúnaðarins eins og til annarra atvinnugreina í landinu. Í öðru lagi gagnrýnir minni hlutinn harðlega þá útfærslu að landbúnaðurinn skuli skattlagður sérstaklega til þess að afla tekna fyrir sjóðinn, en þær síðan notaðar til þess að endurlána fé til framleiðenda greinarinnar á niðurgreiddum vöxtum. Minni hlutinn telur að þessi miðstýrða aðferðafræði sé tímaskekkja af verstu gerð og hefði talið mun eðlilegra að í stað þessara álaga á bændur hefði átt að fella þær niður. Telji ríkisvaldið áfram nauðsynlegt að styðja landbúnaðinn sérstaklega sé eðlilegra að gera það með sérstökum framlögum á fjárlögum í stað þeirrar millifærslu sem frv. gerir ráð fyrir. Í þriðja lagi vill minni hlutinn vekja athygli á því að þrátt fyrir tilurð þessa sjóðs og þrátt fyrir að hann sé að stórum hluta fjármagnaður af greininni sjálfri eru þau skilyrði sem sett eru fyrir lánveitingum og fram koma í 7., 8. og 9. gr. frv. þannig úr garði gerð að það er mat minni hlutans að einungis lítill hluti bændastéttarinnar sé svo vel stæður að hann uppfylli þau skilyrði sem þar koma fram. Sú hugmyndafræði, sem birtist í því að á árinu 1997 ákveða stjórnvöld að viðhalda þeirri stefnu að á íslenskum lánamarkaði skuli reka sérstakan lánasjóð sem fjármagnaður sé með því að skattleggja heila atvinnugrein í því skyni að veita niðurgreidd lán til fárra útvaldra, horfir undarlega við út frá þeirri þróun sem orðið hefur á íslenskum fjármagns- og lánamarkaði undanfarin ár. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir helstu almennu athugasemdir sem minni hlutinn hefur við frv. og langar í þessari fyrstu ræðu um lánasjóðinn að stikla síðan örlítið á einstökum greinum. Ég vil í upphafi benda á að í þessu máli hafa ríkisstjórnarflokkarnir ákveðið að löggjafinn komi sem minnst nálægt þeirri útlánastefnu sem rekin verði í þessum sjóði og finnst mér tilhlýðilegt í því sambandi að fara aðeins yfir umsögn sem Alþýðusamband Íslands sendi inn vegna þessa. En þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Í þessu lagafrumvarpi er ekki tekið nema að litlu leyti á útlánareglum Stofnlánadeildar. Í greinargerð með frv. kemur fram að ekki verður lengur skilyrði að lán fari á lögbýli og í 8. gr. frv. segir að við ákvörðun útlána skuli hafa hliðsjón af rekstrarforsendum viðkomandi greinar. Þessi athugasemd er gerð í ljós þess að fram til þessa hafa lánareglur um hámarksstærðir bygginga verið með sérstökum hætti. Á sama tíma og heimilað hefur verið að lána til fjósa og fjárhúsa sem nemur ríflegri stærð fjölskyldubúa þá hefur ekki verði heimilt að lána til alifuglaræktar, svínaræktar og garðyrkju nema sem nemur u.þ.b. hálfri stærð fjölskyldubús. Þessar lánareglur hafa því verið hemill á eðlilega þróun nýrra búgreina. Auk þess sem þær leiða til þess að sjóðagjöld frá þeim búgreinum sem ekki fá eðlilega lánafyrirgreiðslu hafa farið í vaxtaniðurgreiðslur í öðrum búgreinum. Því er eðlilegt að löggjafinn gefi skýrt til kynna hver útlánastarfsemi hins nýja lánasjóðs landbúnaðarins eigi að vera.`` Virðulegi forseti. Því miður eru í því frv. sem við ræðum hér litlar sem engar vísbendingar gefnar til stjórnar sjóðsins um það hver útlánastefna hans eigi að vera. Það er sérstakt umhugsunarefni, með tilliti til þeirra breytinga sem hafa átt sér stað á lánamarkaði undanfarin ár, að með þessu virðist það nánast vera í höndum sjóðsins hvort lán verða veitt til samkeppnisgreina og því mjög óeðlilegt að löggjafinn skuli ekki marka það mjög skýrt til hvaða greina eigi að lána og til hverra ekki, hvaða greinar eiga að fá lán á niðurgreiddum vöxtum og hverjar ekki. Í því samkeppnisþjóðfélagi sem hér hefur verið að skapast undanfarin ár er gríðarlega mikilvægt að ekki sé verið að mismuna samkeppnisgreinum með því að sumar fái lán á niðurgreiddum vöxtum og aðrar ekki. En því miður mun þetta frv. í sjálfu sér ekki höggva á neinn hnút um það og stjórn lánasjóðsins að mestu leyti í sjálfsvald sett til hverra hún lánar og hverra ekki. Löggjöf í þessu formi er því miður allt of algeng hér á Alþingi og ekki til framdráttar fyrir nokkurn sem að því máli kemur. Í öðru lagi vildi ég fjalla örlítið um 8. gr. en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Um ákvörðun útlána skal hafa hliðsjón af því hverjar rekstrarforsendur viðkomandi búgreina eru og hversu há veðlán hvíla á eigninni og skal eigi veita lán ef ástæða er til að ætla að búrekstur á jörðinni geti ekki staðið undir auknum lánum. Upphæð lána má vera allt að 60% kostnaðarverðs eins og meðalkostnaður sambærilegra framkvæmda er talinn ár hvert. Lán er heimilt að veita í áföngum.`` Hér kemur að þeirri grundvallarspurningu, virðulegi forseti, að í raun og veru eru allir bændur skattlagðir með sjóðagjöldum. Allir búvöruframleiðendur eru skattlagðir til þess að standa undir þeim niðurgreiðslum á vöxtum sem eru grundvallarforsenda þess lánasjóðs sem við ræðum hér. En það eiga ekki allir kost á því að fá lán, aldeilis ekki, því þá er talað um rekstrarforsendur viðkomandi búa. Í framhaldi af því væri vitaskuld miklu eðlilegra að þeir einir greiddu sjóðagjöld sem hefðu rekstrarforsendur. Það er ekki spurt um það. Hér er augljóslega verið að búa til sjóð þar sem einungis stórbændur geta fengið lán. Það er alveg augljóst því ekki er gert ráð fyrir því að aðrir geti fengið lán heldur en stórbændur. Þess vegna er það mjög merkilegt að hver einasti bóndi í landinu skuli þurfa að greiða þessi sjóðagjöld þegar það er alveg augljóst af þeim reglum sem hér koma fram að einungis fáir útvaldir geta fengið lán. Enda er sú hugmyndafræði sem við erum að ræða hér og er grundvöllurinn að baki þessu frv. frá árinu 1900. Það er kannski eðlilegt að núv. ríkisstjórn komi fram með frv. á árinu 1997 sem byggir á hugmyndafræði frá því fyrir aldamótin. Það þarf svo sem ekki að koma neinum á óvart. En það er alveg ljóst að það verða aðeins fáir útvaldir sem geta fengið lán úr þessum sjóði, þ.e. ef stjórn sjóðsins fer eftir þeim reglum sem henni er ætlað að fylgja í þessum lögum. Það er kveðið enn fastar að þessu í 9. gr. en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Lán má veita gegn þessum tryggingum: a. veði í fasteign, enda hvíli eigi veðskuldir á henni til annarra en Lánasjóðs landbúnaðarins eða annarra opinberra sjóða á undan veðrétti þeim sem sjóðurinn fær, ...`` Með öðrum orðum gerir sjóðurinn kröfu um 1. veðrétt. Og ég held að afkoma bænda undanfarin ár gefi það vart til kynna að það séu mjög margar bújarðir þar sem hægt sé að komast á 1. veðrétt nema með samþykki annarra veðhafa. Hér er enn ein forsendan fyrir því að það verða aðeins fáir útvaldir sem geta fengið lán úr sjóði sem er kostaður af öllum bændum. Því miður, virðulegi forseti, er það einu sinni svo að þegar menn eru að þeysast fram með lagafrv. sem byggja á hugmyndafræði sem löngu er gengin sér til húðar, fyrir lifandi löngu, þá er ekki von á góðu. Og því miður virðist mér að núverandi ríkisstjórnarflokkar hafi markað þá stefnu að þeir einir, þeir einu stórgróssérar sem teljast til stórbænda, geti fengið lán --- aðrir ekki. Það er dálítið sorglegt að svo skuli vera, sérstaklega í ljósi þess að ríkjandi stefna sem þessir tveir flokkar hafa rekið til langs tíma hefur gert það að verkum að bændur eru ekkert of sælir af sínu í dag, aldeilis ekki. Þess vegna er sorglegt að aðeins lítið brot af þeim sem standa undir þeim niðurgreiðslum á vöxtum sem hér er ætlunin að reka sjóð á geta fengið lán. Enda kemur mér ekki á óvart, virðulegi forseti, að einn helsti bændaforingi hér á þingi til margra ára, hv. þm. Egill Jónsson, skrifar ekki undir meirihlutaálit landbn. Það kemur mér í sjálfu sér ekki á óvart enda hefur það verið hans prinsipp á þinginu að reyna að gæta hags bænda.

Hæstv. forseti. Það henti hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að reyna að gera þetta frv. tortryggilegt, reyna að gera nýjan lánasjóð tortryggilegan, en ég verð að segja það, hæstv. forseti, að hv. þm. talaði af mikilli vanþekkingu um málið. Ég hélt að Alþfl. væri félagslega sinnaður flokkur en hér er sérhyggjan í fyrirrúmi hjá hv. þm. og hann skilur ekki málið. Það er rétt hjá hv. þm. að bændur eru ekkert of sælir í dag en hverjir bera meginábyrgð á því? Ekki er það síst Alþfl. sem hefur verið í ríkisstjórn lengi og farið offari gegn þessari stétt, því miður. En ég vil segja um 8. gr. að ég hélt þó að hv. þm. skildi siðferði í peningamálum, að auðvitað verður að gera ákveðnar kröfur, það gera allar lánastofnanir og peningastofnanir, um að það sé rekstrargrundvöllur, að það sé veðrými til þess að lána. Og hvað sjóðagjöldin varðar þá eru þau hluti afurðaverðs. Það má deila um hver greiðir sjóðagjöldin. Það er alveg jafnt neytandinn eins og bóndinn, það er hluti afurðaverðs, og þó að sjóðagjöldin féllu burt alfarið þá lækkar varan ekki í verði. Þetta liggur fyrir. Þetta er fyrst og fremst sjóður með svipuðu sniði, þó dregið sé úr sjóðagjöldum, eins og Stofnlánadeildin hefur verið rekin, hann er til þess að koma til móts við landbúnaðinn, ungu kynslóðina sem er að byggja upp sveitirnar. Þess vegna fagna ég því enn að það skuli vera til félagshyggja í landinu sem skilur að framtakið er unga fólkið og það verður að koma til móts við það unga fólk sem ætlar sér að byggja upp sveitirnar á Íslandi. Það gerir þetta frv.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa að ég varð ögn sorgmæddur við að hlýða á formann hv. landbn. í andsvari. Í fyrsta lagi benti hann á að það að ég væri að gera þetta frv. tortryggilegt. Það eina sem ég gerði var að ég las hér upp úr 7. og 8. gr. í því frv. sem hann sjálfur átti þátt í að semja. Ef það er orðið tortryggilegt þá er vandrataður hinn gullni meðalvegur í þessari umræðu. Ég hef aðeins farið hér yfir það, ég hef bent á að öllum bændum er ætlað að taka þátt í að greiða niður vexti í þessum sjóði. Og þegar hann talar um að vera félagslega sinnaður. Er það að vera félagslega sinnaður að krefjast þess að allir bændur taki þátt í að greiða niður vexti en síðan fái einungis örfáir útvaldir lán? Ja, sér er nú hver hugmyndafræðin á bak við það að vera félagslega sinnaður. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég er hræddur um að hv. þm. hafi orðið örlítið á í messunni. Og koma síðan enn og aftur með þá hugmyndafræði að Alþfl. eigi stærstan þátt í því hvernig komið er fyrir bændum, staða bænda í dag sé Alþfl. að kenna. Þetta er svona þegar öllu er á botninn hvolft og menn gersamlega þrýtur rök þá lenda menn úti í skurði. Því miður er það nú svo, virðulegi forseti, að í þessu andsvari virtist hv. þm. enda úti í skurði og aldrei komast upp úr honum aftur.

Hæstv. foreti. Ég veit ekki hvorum megin þessi hv. þm. hefur farið fram úr rúminu í morgun. Það liggur auðvitað fyrir með 7. gr. að það eru og hafa verið ströng skilyrði um hvert niðurgreidd lán fara. Það eru til samkeppnislög í landinu þannig að það er skýrt og verður skýrt í störfum lánasjóðsins hvert lánin fara. Hvað 8. gr. varðar þá er ég búinn að fara yfir það að auðvitað verður að gera kröfur til aðila sem fá lán, hvernig veð stendur o.s.frv. Það er nú svo með lánasjóðinn og Stofnlánadeildina að þar hafa margir fengið lán. Það eru ekkert örfáir stórir gróssérar eins og hér er látið í veðri vaka. Þar eiga allir rétt. Og sem betur fer er bændastéttin ekkert mjög skuldug. Þó það sé mikið verkefni að ráðast í nýjar byggingar og framkvæmdir þá hefur verið hægt að sinna landbúnaðinum í heild. En ég ítreka að auðvitað er það svo að þetta er félagsleg aðgerð og sjóðagjöldin eru tekin af vöruverðinu.

Virðulegi forseti. Ég veit nú ekki hvort það er alfa og omega þessarar umræðu hvorum megin ég fór fram úr rúminu í morgun. Ég held að málið sé miklu alvarlegra en svo. Sú gagnrýni sem ég hef sett hér fram lýtur fyrst og fremst að því að öllum bændum er ætlað að taka þátt í þessari niðurgreiðslu. Þegar þau gjöld hafa verið innheimt verða, samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir, mjög fáir sem standa undir þeim kröfum að geta fengið lán. Þetta er nákvæmlega kjarni málsins og hefur ekkert með það að gera hvorum megin ég fór fram úr rúminu í morgun, ekki nokkuð. Þetta er kjarni málsins og ef þetta er skilningur hv. þm. á félagshyggju þá verð ég að segja það að þá þurfum við að ræða saman betur undir fjögur augu.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að hv. þm. hefur ekkert farið fram úr í morgun vegna þess að hann hefur væntanlega ekkert sofið í nótt. Hann er með ýmsar fullyrðingar hérna sem er til þess að gera erfitt að skilja. Ef við horfum á lánamarkaðinn í heild sinni og ímyndum okkur t.d. þegar ungt fólk kaupir sér húsnæði. Þá á það möguleika á húsbréfum. Sumir eiga möguleika á almennum félagslegum íbúðum, aðrir á félagslegum íbúðum. Það eru mjög mismunandi vaxtakjör á þessu, allt frá 6% og niður í 2%. Það er því ekkert nýtt að það séu mismunandi vaxtakjör á lánum. En það er alveg ljóst að bændur borga ákveðin sjóðagjöld til þess að hægt sé að niðurgreiða vexti í þeim sjóði sem hér er til umfjöllunar. Ég held að eina ráðið sé að bjóða hv. þm., sem er þingmaður á Suðurlandi, austur í sveitir til þess að ræða við bændur um þessi mál. Ég er alveg viss um hann hefur ekki gert það. Því það er alveg ljóst að flestir bændur aðhyllast þetta kerfi og það er fásinna að einungis stórbændur hafi möguleika á að taka lán.

Virðulegi forseti. Það var rétt hjá hv. þm. að skilningur hans á málinu er lítill. Það er alveg hárrétt. Að bera það saman hér að bændur skuli standa undir fjármögnun á niðurgreiddum vöxtum með sjóðagjöldum og lánum til húsnæðismála ber nákvæmlega vott um það að skilningur hans á málinu er enginn. Hverjir standa undir fjármögnun húsnæðiskerfisins? 

Herra forseti. Ræða hv. þm. var með þeim hætti að hún er vart svaraverð. En ég tek það fram enn og aftur að það eru mismunandi kjör á lánum hér á markaðinum. Hér er um sérstakan sjóð að ræða þar sem er verið að greiða niður þessa vexti. Bændur almennt taka þátt í þeirri niðurgreiðslu og flestir þeirra, ég fullyrði flestir þeirra, eru mjög hlynntir því að viðhalda því kerfi sem verið hefur. Þetta hefur hjálpað mjög mörgum ungum bændum til þess að hefja búskap. Og ég hvet hv. þm. enn og aftur til þess að koma með okkur austur í sveitir til að kynna sér þessi mál betur.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra það að hv. þm. vilji fá mig austur í sveitir með sér og það er auðvelt að verða við þeirri ósk. Hins vegar talar hann um það að rök mín í þessu máli séu ekki svaraverð. Ég vil bara ítreka það enn og aftur að fjármögnun húsnæðiskerfisins og fjármögnun þess að greiða niður vexti er ekkert sambærilegt. Við erum að tala um sitt hvorn hlutinn. Þess vegna hafna ég því gersamlega að menn skuli koma hér upp í þessari umræðu og bera þessa hluti saman líkt og um sambærilega hluti væri að ræða. Og það eitt segir mér að hv. þm. hefur ekki kynnt sér það mál mikið sem hér er til umræðu.

Herra forseti. Ég hef setið í stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins í bráðum þrjú og hálft ár. Þar hefur það verið baráttumál mitt í hvert sinn sem lánareglur hafa verið teknar upp að stærðartakmarkanir verði felldar niður. Ástæðan fyrir því er sú að ég tel að það felist stærðarhagkvæmni í þeim landbúnaðarrekstri sem við erum með hér á landi, nánast í öllum þeim greinum sem hér eru stundaðar, og því sé óeðlilegt að lánareglur standi í vegi fyrir því að búin stækki. Ég hef því miður ekki haft árangur sem erfiði í þessu máli þótt lánareglur hafi verið rýmkaðar nokkuð á tímabilinu og það hafi verið til bóta. Ég verð því að segja það, ef það er rétt hjá hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni að hið nýja frv. um Lánasjóð landbúnaðarins muni leiða til þess að það verði auðveldara fyrir bændur sem reka stórbúskap að fá lán úr lánastofnuninni þá er það til góðs. Ég hefði haldið að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefði fagnað slíkum breytingum með mér. Alla vega hefði hann fagnað slíkum breytingum ef hann hefði farið hægra megin fram úr rúminu í dag en það er það sem virðist skipta öllu máli hvernig málflutningur þeirra þingmanna Alþfl., ég tiltek þá sérstaklega, er þann og þann daginn hvort þeir fara fram úr hægra megin eða vinstra megin að morgni.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Árna M. Mathiesen að það er náttúrlega gríðarlega mikilvægt þegar um er að ræða lánveitingar almennt að þeim skuli hagað þannig að líklegt sé að menn geti greitt til baka. Ég get tekið undir það með hv. þm. En það sem ég var að gagnrýna hér er þessi sérstaka fjármögnun sem stendur undir þeim niðurgreiðslum sem gera það að verkum að lán úr þessum sjóði bera lægri vexti en önnur lán á markaðinum, þ.e. það eru innheimt gjöld hjá öllum en aðeins fáir geta fengið lán. Það er sú gagnrýni sem ég var að setja fram en ekki sú gagnrýni almennt að lána þeim ekki sem reka stór bú. Það er alveg grundvallarmisskilningur. Það sem ég er að gagnrýna er að fjármögnun þessa sjóðs er með mjög sérstökum hætti. Það eru lögð gjöld á alla búvöruframleiðslu en síðan eru það fáir útvaldir sem geta fengið lán. Það er grundvöllurinn í gagnrýni minni en ekki það að stórbændur geti fengið lán. Ég er ekki að gagnrýna það, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Eins og þau nál. sem flutt hafa verið við afgreiðslu þessa máls bera með sér þá hef ég ekki skrifað undir þau, hvorugt þeirra, og á í þessum efnum að því leyti, eins og nál. bera með sér eða a.m.k. mætti ætla, ekki samleið með mínum góðu flokksbræðrum og vinum sem starfa í þessari virðulegu nefnd. Við höfum hins vegar talað saman um þessi mál og það er alveg ljóst að ef við hefðum verið í forsvari í landbn. Alþingis hefði ekki verið nokkur minnsti vandi fyrir okkur að komast að samkomulagi og niðurstöðu með breytingum á frv. sem hefðu að sjálfsögðu, eins og ég á nú eftir að lýsa, orðið til mikilla bóta. En það er líka vert fyrir mig að geta þess sérstaklega að ég hefi að því leyti haft nokkra sérstöðu bæði innan bændastéttarinnar og hér á Alþingi að ég hef haft miklar efasemdir um þá búvörusamninga sem gerðir hafa verið og séð á þeim, og skýrt það, margháttaða meinbugi sem m.a. eru að koma fram um þessar mundir. Eins og ég gat um er ég ekki meðflutningsmaður að þessum tillögum og hef ekki heldur skrifað undir nál. um búnaðarsjóðinn. Það sama gildir um búnaðargjaldið sem kemur hér til umræðu í framhaldi af þessari umræðu núna. Þar mun ég að sjálfsögðu skýra mína afstöðu og ýmislegt koma fram þar sem út af fyrir sig hefði eins getað átt hér við á þessum vettvangi. Í umræðu um búnaðarsjóð hefur auðvitað verið rakið hver tilurð hans var og er óþarft að fara yfir þau mál hér svo kunn sem þau eru. En menn verða auðvitað að taka tillit til þess að það eru gjörbreyttar aðstæður uppi í íslenskum landbúnaði. Stofnlánadeildin var grundvallaraflgjafi á umbótatímum í íslenskum landbúnaði. Þá nýttu velflestir bændur á Íslandi þá möguleika sem hún gaf þeim til aukinnar sóknar í framfaramálum vítt um sveitir á Íslandi. Þá var það auðvitað eðlilegur kostur að menn tækju þar nokkurn sameiginlegan þátt í að byggja upp lánasjóð sem gæti boðið bændum bærileg kjör. Nú þarf ekki annað en að fara yfir þær töflur sem fyrir liggja um það hvernig dregið hefur úr lánveitingum hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins og hvað sjóðurinn hefur að þessu leyti miklu minna hlutverki að gegna heldur en áður var. Það liggur alveg ljóst fyrir að í stað umbóta sem þessi sjóður tók mið af þá störfum við núna, a.m.k. í hefðbundnum greinum, á grundvelli úreldingar. Það hljóta að vera nokkuð önnur viðhorf í sambandi við þróunarsjóð þegar viðhorfin hafa breyst með þessum hætti. Þetta blandast inn í þá umræðu sem hér á síðar eftir að fara fram. Það kom fram hjá hv. 2. þm. Suðurl. og frsm. meiri hlutans hverjar breytingar hér væru. Í rauninni er í tillögum meiri hlutans einungis ein efnisbreyting og hún er um að hækka tillegg sauðfjárræktar og nautgriparæktar inn í Stofnlánasjóðinn en draga að sama skapi úr hlut annarra greina. Það verður auðvitað sagt að þetta hafi verið ósk Bændasamtakanna og þeir sem telja það góð og gild rök geta auðvitað forsvarað afstöðu sína með því en ekki veit ég og ekki fæ ég séð hvers vegna þessi breyting er svona þýðingarmikil. Með henni er búnaðargjaldið á sauðfjárræktina hækkað úr u.þ.b. 25% upp í 28%. Það er nokkuð sérstök ráðstöfun í þessu samhengi. Nautgriparæktin fer hins vegar með heldur lægri hlut inn í Stofnlánadeildina eftir þessar breytingar þótt hlutur hennar hafi verið hækkaður við þessar aðstæður. Hér hafa menn sem sagt fundið hjá sér einhverja sérstaka hvöt til þess að hækka tillegg sauðfjárræktarinnar til Stofnlánadeildar landbúnaðarins og á því hlýt ég að vekja alveg sérstaka athygli. Þetta var um þessa efnisbreytingu og mér láðist alveg að taka eftir því hverjar skýringar framsögumaður gaf á henni og hver þessi ríka þörf er til þess að breyta hlutföllunum með þeim hætti að hefðbundnu greinarnar komi þarna með stærri hlut en ella væri. Það sem fældi mig þó alveg sérstaklega frá því að styðja þetta nál. eru 8. og 9. gr. frv. Mér er eiginlega algjörlega fyrirmunað að skilja það hvernig mönnum dettur til hugar að setja fram texta eins og felst í 8. gr. þessa frv. Ef það væri út af fyrir sig hending eða slys eða hroðvirkni þá væri þar fengin skýring en það verður ekki annað séð en að texti 8. gr. sé tekinn af alveg sérstaklega yfirveguðu ráði enda var það eins og að koma við kviku í nefndarstarfinu að orða breytingar á 8. gr. Hér segir í 1. mgr. 8. gr., með leyfi hæstv. forseta.: ,,Um ákvörðun útlána skal hafa hliðsjón af því hverjar rekstrarforsendur viðkomandi búgreina eru og hversu há veðlán hvíla á eigninni ...`` Hér á með öðrum orðum að ákveða það hver afkoman er hjá viðkomandi búgrein, ekki hverjum og einum bónda, heldur búgreininni í heild sinni. Það getur ekki verið að það sé nokkur vafi á því hvernig ber að skilja 1. mgr. 8. gr. Það er afkoma greinarinnar sem á að ráða. Hvernig skyldi þá verða farið með málefni þeirra búgreina sem borga einhvers staðar á bilinu 75--80% af lánasjóðsgjaldinu, leggja kannski fram nær 80% af lánasjóðsgjaldinu? Hvaða möguleika skyldu þessar greinar hafa til þess að fá lán eftir þetta meðlag og samkvæmt þessari orðanna hljóðan? Nú liggur fyrir að á síðustu fimm árum hafa fjölskyldutekjur í sauðfjárrækt minnkað um 46,4%. Fjölskyldutekjur á þessu tímabili hafa lækkað um hér um bil helming og árlega ganga sauðfjárbændur á eigur sínar að meðaltali um það sem nemur 4%. Hvaða hugsun felst nú í þessari 8. gr.? Það á að taka afstöðu til greinarinnar í heild sinni og það á að fara eftir rekstrarforsendum viðkomandi búgreina. Hvað verða eignir lengi til í þessari grein þegar það er gengið á þær um 4% á hverju einasta ári? Hvað lifir sú grein lengi sem hefur lækkað í fjölskyldutekjum úr 1,2 millj. kr. niður í rúm 600 þús. kr. eins og var á síðasta ári? Því miður verður að segjast eins og er að mjög svipaða sögu er að segja af nautgriparæktinni. Í Morgunblaðinu í gær birtist útdráttur úr erindi sem var flutt norður á Akureyri á aðalfundi kúabænda þar af forstjóra Hagþjónustu landbúnaðarins. Hvað segir þar, með leyfi forseta? ,,Að óbreyttum forsendum stefnir kúabúskapur á Íslandi niður á við hvað afkomu varðar. Miðað við rekstrarafkomu 77 kúabúa á árinu 1991 til 1995 dragast búgreinatekjur saman um nær 8%, skuldir aukast um 23,5% og höfuðstóll`` --- taki menn nú vel eftir --- ,,rýrnar um 25%.`` Það eru 5% að meðaltali á ári í nautgriparæktinni. Hvernig rímar þetta nú við 8. gr. þessa dæmalausa frv.? Er þetta ekki dómur um afkomuna, um horfurnar í þessari búgrein? En samt eiga þessar tvær búgreinar sem 8. gr. snýst sér sérstaklega að, að leggja 80% í púkkið, inn í Stofnlánadeild landbúnaðarins, eða Búnaðarsjóðinn, eins og hann á að heita. En skyldu þetta vera einhverjar tilviljanir eins og ég sagði áðan? Er þetta hroðvirkni eða kæruleysi? Eða er þetta stefna í málinu? Svo virðist reyndar vera. Svo vill til að landbn. barst álit valdamikilla manna í landbúnaðinum, sjömannanefndar. Þar er lánaþörfin skýrð afskaplega vel. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samkvæmt þessari könnun sem til er vitnað eru til í landinu 3.450 fjárhús sem rúma um 740.000 fjár. Ásett sauðfé á sl. hausti var til samanburðar 487.000. Enda þótt um 40% þessara fjárhúsa séu 30 ára og eldri sýna þessar tölur að engin þörf er á fjárfestingum fyrir sauðfjárrækt á næstu árum miðað við gildandi búvörusamning og markaðshorfur sauðfjárbænda ef frá eru talin einstaka tilvik þar sem ljúka þarf þegar byrjuðum framkvæmdum.`` Það er bara engin þörf. Sjömannanefndin gerir úttekt á stöðu sauðfjárræktarinnar og leggur inn þessa umsögn og þessar skýringar. Það er bara engin þörf nema ljúka því sem kynni að vera í byggingu, kannski tveimur eða þremur fjárhúsum. Ég held að það geti tæpast dulist nokkrum einasta manni hvað menn hrapa hér að gríðarlega miklu óráði í þessum efnum. Það er stórfurðulegt að ekki skuli vera hægt að koma við leiðréttingum í nefndarstarfi sem liggja svona ljóslega fyrir. Það vakti reyndar sérstaka athygli mína þegar forustumenn Bændasamtakanna og lánasjóðsins væntanlega og aðrir slíkir voru á ferli, að þær athugasemdir sem ég lagði þá inn í þá umræðu voru allar viðurkenndar sem réttar ábendingar.

Hvaða athugasemdir voru það?

Ég hef nú m.a. komið með það hér í þessari framsögu og það má vel vera að þar hafi eitthvað hindrað að formaður nefndarinnar hafi búið yfir þeirri athygli í málflutningi sem hefði út af fyrir sig getað leitt til betri niðurstöðu. Ég endurtek aftur að 8. gr. er aldeilis ferleg eins og hún er sett þarna upp. Það gildir auðvitað það sama um 9. gr. Eins og ég sagði áðan þá voru það þessar tvær greinar sem eru svona gríðarlega stefnumarkandi í þessu frv. Í rauninni ráða 8. og 9. gr. stefnunni í frv. sem auðvitað gerði það að ég skrifaði ekki undir þetta nál. Þarna er framsóknarandinn holdi klæddur. Það er út af fyrir sig eðlilegur kostur að líta hér líka á 9. gr. þótt hún sé ekki eins alvarlegs eðlis því þar kemur í rauninni skýrt fram ... Já, það féll reyndar niður hjá mér, svo ég víki nú aðeins að því aftur við þessa dæmalausu 8. gr., síðari mgr. þeirrar greinar. En þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Upphæð lána má vera allt að 60% kostnaðarverðs eins og meðalkostnaður sambærilegra framkvæmda er talinn ár hvert.`` Nú er það þannig að til eru bændur sem hafa býsna góða stöðu gagnvart Stofnlánadeild landbúnaðarins. Einhvers staðar hef ég rekið mig á það að þeir muni vera líklega hartnær 1.000 sem ekkert skulda Stofnlánadeild landbúnaðarins. En þeir geta samt ekki fengið lán nema sem svarar 60% af kostnaði viðkomandi framkvæmda. Það gildir sem sagt alveg einu hver eignarstaðan er að öðru leyti. Það er bara 60% þessarar sérstöku framkvæmdar sem fæst að láni þótt jörðin með öllu tilheyrandi sé tekin að veði. Hvernig í ósköpunum geta menn verið að binda svona í lög?

Þetta hefur verið svona lengi.

Já, hv. 2. þm. Suðurl. segir frá því að þetta hafi verið svona lengi.

Og reynst vel.

Já, það hefur reynst vel til að þvinga niður lán til bænda. Svona er nú þessi uppsetning dæmalaus. Að því er varðar 9. gr. þá eru það sérstaklega þessi einstæðu forréttindi að þessi sjóður sem hefur þó ríkisábyrgð, sem fær fleiri hundruð milljóna í framlög og hefur fengið, má ekki vera nema á fyrsta veðrétti. Hann má ekki vera nema á fyrsta veðrétti. Ef þar eru einhverjir aðrir þá eru bændur útilokaðir. Það er einhver texti hér um að þessi veðréttur gæti rýmkað fyrir öðrum sjóðum, en hér eru þessar þröngu skorður. Ég er ekki að segja að það eigi að hafa þetta allt galopið. En það er miklu betri kostur að ganga frá slíkum hlutum sem þessum í lánareglum sem auðvitað tækju þá mið af reglugerð sem settar er og hafa þarna einhvern sveigjanleika þannig að hægt sé að bregðast við breyttum aðstæðum þegar þær kunna að koma upp. Því er ekki að leyna að ég hef verið í hópi þeirra bænda sem hafa talið að það ætti að byggja þessa lánastofnun upp á lágum vöxtum og eftir föngum að haga vöxtum þannig að bærilega væri við það unandi. Eins og þetta frv. er þá er í rauninni búið að koma í veg fyrir að ég geti stutt slíka vaxtatilhögun. 75--80% af niðurgreiðslufé kemur frá greinum sem samkvæmt orðanna hljóðan hafa ekki möguleika á því að fá lán í Stofnlánadeildinni eða í Búnaðarsjóðnum. Og þá held ég að það sé betri kostur að menn taki lán þar og viðskiptin verði með þeim hætti að þar greiði hver fyrir sig. Það er enginn afgangur til til þess að miðla öðrum í þeim greinum sérstaklega sem eiga að byggja þessar niðurgreiðslur upp. Það er enginn afgangur til nema síður sé. Og sem betur fer er Stofnlánadeildin eins og nú er vel efnum búinn sjóður, á góðan höfuðstól eigin fjár og mikið traust. Hún hefur ríkistryggingu og miðað við það framboð af fjármagni sem nú er á markaði og væntanlega með tilliti til þess að það gæti orðið ódýrara, þá getur Stofnlánadeildin, Búnaðarsjóðurinn, sem best endurlánað hagkvæm lán með litlu álagi. Og þá borgar hver fyrir sig. Ég tek það fram alveg algjörlega skýrt að það er þessi framsetning sem gerir það að verkum að ég hef mjög miklar efasemdir um að það eigi að innkalla búnaðargjald til þess að greiða niður vexti. Hæstv. forseti. Ég vona að ég hafi komið minni skoðun á þessu máli bærilega til skila. Ég mun skýra afstöðu mína síðar til Búnaðarsjóðsins og ef eitthvað stendur út af við þessa umræðu þá vona ég að öllum megi ljóst vera hver afstaða mín er til þessara mála.

Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að deila hér við hv. þm. Egil Jónsson. Ég get auðvitað sagt að það kom mér á óvart hvaða leið hann gekk. Það hafði verið hlustað á gagnrýni hans, eitthvað af því var tekið til greina, annað var ekki hægt að taka til greina. Hann gagnrýnir hér mjög 8. og 9. gr. frv. sem ég er undrandi á því hv. þm. er formaður Byggðastofnunar og þess vegna snúa þessar greinar náttúrlega að ábyrgð í fjármálum með hliðsjón af því sem allar peningastofnanir gera, hvernig beri að tryggja skuldirnar. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að forstjóri Byggðastofnunar var einn af þeim sem samdi þetta frv., Guðmundur Malmquist. Hv. þm. segist styðja lága vexti en hér í ræðu þá fer hann frá því og talar um að hver greiði fyrir sig. Þetta er sérhyggjan. Auðvitað er verið að takast hér á við sérhyggjuna sem hv. þm. er boðberi fyrir. Ég minnist þess að forfallaþjónustan í landbúnaði var eyðilögð af sérhyggjunni, að hver greiði fyrir sig. Vextirnir eru niðurgreiddir. Hluti af vöruverðinu fer í það, og kemur yngri kynslóð og framkvæmdamönnum í landbúnaði til góða þannig að þetta stendur hér eftir. Hvað varðar þær röngu upplýsingar sem hv. þm. var hér með, að það væri verið hækka tillegg af sauðfjár- og mjólkurkúabændum, þá er það rangt. Það er verið að lækka öll sjóðagjöld til deildarinnar. En það hefur verið svo að framlag af sauðfé og mjólk til Stofnlánadeildarinnar hefur verið hærra en af öðrum greinum og það stendur þannig. En menn mega ekki misskilja þetta þannig að það sé verið að hækka þetta sérstaklega. Það er verið að lækka öll sjóðagjöld en það stendur með sömu hlutföllum og var áður. Hv. þm. hrósar Stofnlánadeild og telur hún að hafi verið grundvöllur nýrrar aflgjafar í sveitum. Þetta er rétt. Ég vænti þess að þessi nýi lánasjóður muni feta í fótspor Stofnlánadeildarinnar og tekur auðvitað við hlutverki hennar og kemur að góðu búi.

Virðulegi forseti. Efnislega fólst ekkert í þessu andsvari hv. 2. þm. Suðurl. Málefnalega fólst ekkert í þessu andsvari. Það kom hins vegar fram í því misskilningur á mínum orðum. Í frv., eins og það var lagt fram, var búnaðargjaldið ákveðið 1,1%. Því er breytt í frv. um búnaðargjald upp í 1,15% hjá þessum tveimur búgreinum. Og ef skil það rétt þá er það hækkun. Á sama tíma var lækkað til annarra búgreina þannig að það var auðvitað þetta sem ég átti við. Og það eina sem efnislega kom fram í þessu andsvari hjá hv. frsm. er byggt á misskilningi.

Herra forseti. Hér eru að gerast nokkuð merkileg tíðindi í ræðu hv. þm. Egils Jónssonar, því að helsti talsmaður Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum til mjög margra ára fylgir ekki ríkisstjórninni í veigamestu málaflokkum sem nú eru til afgreiðslu á Alþingi, þ.e. í lánasjóðsmálinu og búnaðargjaldinu. Hér er ekki um að ræða óbreyttan þingmann stjórnarliðsins heldur fyrrum formann landbn. og núv. varaformann. Hann hefur rökstutt, bæði í nefndinni og hér í ræðustól, það að hann hefur --- og talar um framsóknarhyggju --- áttað sig betur á því að útfærsla þessara frv. er síður en svo bændum hagstæð. Ég deili skoðunum Egils Jónssonar í því efni að hér sé illa búið frv. og ég tel að það feli í sér skattlagningu bændastéttarinnar og millifærslukerfi sem hefur reynst bændum illa. Ég er ekki viss um hvort Egill Jónsson sé sammála allri minni afstöðu í landbúnaðarmálum en ég er alla vega sammála honum í því að þessi útfærsla sem ríkisstjórnin leggur til er ekki hagstæð bændum. Við jafnaðarmenn höfum gagnrýnt landbúnaðarkerfið til mjög margra ára og við munum gera það áfram. Við erum þeirrar skoðunar að eitthvað sé að því kerfi sem skilar neytendum 30% dýrari matvörum og bændum fátækt. Við höfum margoft lagt til að reynt verði að brjóta kerfið upp og leita nýrra leiða sem gætu komið bændastéttinni betur en núverandi hagsmunavarsla sem ríkisstjórnarmeirihlutinn án Egils Jónssonar er hér að reyna að knýja fram. Þetta eru mikil tíðindi, herra forseti, sem koma fram í afstöðu hv. þm.

Virðulegi forseti. Mér er afskaplega ljúft og skylt að gera að því leyti nánari grein fyrir minni afstöðu en ég gerði hér í upphafi, að þessari ríkisstjórn, reyndar öllum góðum málum, er ég fús að fylgja. En ólög styð ég ekki þó þau komi frá ríkisstjórninni.

Herra forseti. Þau tíðkast nú hin breiðu spjótin þegar hv. þm. Egill Jónsson ræðir um ólög þegar hann lýsir stefnu ríkisstjórnarinnar. Þetta hlýtur að verða hæstv. landbrh. sem hér er í salnum og reyndar hv. formanni landbn. mjög mikið íhugunarefni og stjórnarliðum, að hér skuli falla svo hörð ummæli af hálfu stjórnarþingmanns um þetta mál. Best hefði verið að fylgja tillögu sem kom fram í landbn. og við Egill Jónsson vorum báðir sammála um, þ.e. að þetta mál væri þess eðlis að það ætti nú að leggja til hliðar bæði lánasjóðsmálið og búnaðargjaldið og reyna að vinna í sumar að einhverri betri útfærslu þessa máls. Það var ekki vilji fyrir því innan nefndarinnar og því er málið komið fram hér eins og raun ber vitni. Lagasetning verður knúin fram í andstöðu, ekki bara við stjórnarandstöðuna --- það er nú kannski hefðbundið --- heldur í andstöðu við þann þingmann sem hefur mest talað um landbúnaðarmál að öðrum þingmönnum ólöstuðum undanfarin ár. Þetta eru mikil tíðindi. Þetta eru alvarleg tíðindi og þetta sýnir e.t.v. betur en margt annað að núverandi landbúnaðarstefna er komin á endamörk, þegar menn sem gjörþekkja þetta kerfi og hafa oft á tíðum varið það, eins og hv. þm. Egill Jónsson, eru búnir að fá nóg af þessu. Hann telur útfærsluna vera slíka í þetta sinn, eins og mun koma mjög skýrt fram í umræðu hér á eftir um búnaðargjaldið þar sem mjög margt ámælisvert er á ferðinni, að hann er búinn að gefast upp á því að reyna að koma viti fyrir sína eigin ríkisstjórn. Þetta er einn mesti áfellisdómur sem ég hef heyrt um núverandi ríkisstjórn frá því að hún tók við, a.m.k. hvað þennan málaflokk varðar.

Herra forseti. Við ræðum um Lánasjóð landbúnaðarins í tengslum við búnaðargjald sem er 12. mál á dagskrá og verður rætt hér á eftir. Í sjálfu sér er þetta mjög góð þróun. Verið er að lækka sjóðagjöld úr 610 millj. í 390 millj. kr., þ.e. úr um það bil 130 þús. kr. skatti á hvern bónda í um 80--90 þús. kr. Við hljótum að fagna því þar sem þetta er góð þróun. Af þessum 80--90 þús. kr. á hvern bónda renna um það bil 40 þús. kr. í lánasjóðinn og um það erum við að ræða. Þær 40 þús. kr. eru notaðar til að niðurgreiða lán til bænda, til þessa sama hóps nokkurn veginn. Hvernig ná bændur aftur í þessar 40 þús. kr.? Þeir ná því eingöngu með því að taka lán og fá niðurgreidda vexti, öðruvísi ná þeir ekki í 40 þús. kallinn sem þeir eru skyldaðir til að borga. Nú er það svo að staða bænda er verulega slæm, sérstaklega staða sauðfjárbænda. Það er dapurlegt og sorglegt upp á að horfa hvernig staða bænda er. Eitt sinn var sagt: ,,Bóndi er bústólpi, bú er landstólpi.`` Nú eru bændur orðnir þrælar eigin kerfis. Þetta er mjög sorgleg þróun. En nú er verið að vinda ofan af þeirri hálfrar aldar vitleysu sem hefur verið í gangi. En þetta frv. virkar mjög undarlega. Eins og ég gat um borgar hver bóndi að meðaltali um 40 þús. kr. Þeir sem hafa minni tekjur greiða að sjálfsögðu minna en þeir sem hafa meiri tekjur meira. En þeir sem hafa minni tekjurnar eiga enga möguleika á því að fá lán. Þeir hafa eiga mögleika á að fá litlu aurana sína til baka sem þá vanhagar aldeilis um. Bændur sem eru kannski komnir með laun sem eru til skammar, þeir borga inn í þetta kerfi, en munu ekki uppfylla skilyrði 8. gr. um að ástæða sé til að ætla að búrekstur á jörðinni geti staðið undir auknum lánum. Að sjálfsögðu gera þeir það ekki þar sem þeir eru svo fátækir. Þeir munu heldur ekki uppfylla skilyrðið ,,enda hvíli eigi veðskuldir á henni [þ.e. jörðinni] til annarra en Lánasjóðs landbúnaðarins``. Þeim er gert að borga inn í kerfið --- það er kannski ekki mikið, kannski bara 10 þús. kall af því að tekjurnar eru svo óskaplega litlar en þetta fólk munar um 10.000 kr. Það er ég sannfærður um. En þeir fá lánin sem eru með búrekstur sem getur staðið undir lánunum, þeir fá lánin. Það segir ,,enda hvíli eigi veðskuldir á henni til annarra en Lánasjóðs landbúnaðarins`` --- þeir sem eiga veð munu fá lánin. Hér er sem sagt verið að flytja peninga frá fátæku fólki til fólks sem er sæmilega vel stætt. Þetta er því miður oft á tíðum niðurstaða félagslegra kerfa sem menn eru að búa til. Mér finnst það mjög dapurlegt. Auðvitað eigum við að minnka þetta en engu að síður stendur þetta eftir. Svo er dálítið merkilegt. Eins og ég gat um eru þetta 40 þús. kr. og menn geta náð í þetta með því að taka niðurgreidd lán. Þeir fá niðurgreidd lán, þ.e. fjárfestingin sem þeir fara út í þarf ekki að geta borgað markaðsvexti. Menn eru hvattir til að fara í fjárfestingu sem getur ekki borgað markaðsvexti. Þeir eru sem sagt hvattir til rangra fjárfestinga. Fjárfestinga sem geta ekki borgað arð, ekki venjulegan arð eins og venjulegar fjárfestingar í landinu og það er líka neikvætt. Þær fjárfestingar sem geta virkilega borgað arð fá nægt fé í landinu í dag. Það er alls staðar hægt að fá lán ef menn eiga veð eða fjárfestingin getur örugglega borgað markaðsvexti. Það má kannski segja að það sé dálítill vandi út á landi vegna þess að þeir sem hafa þessa peninga horfa því miður enn þá mikið til Reykjavíkursvæðisins. En í auknum mæli eru þeir sem ráðstafa peningum og eru í standandi vandræðum við að koma peningunum út vegna þess að það er allt yfirfljótandi í peningum farnir að horfa til landsbyggðarinnar. Að sjálfsögðu, þangað streyma peningarnir í dag, bæði í formi hlutafjár og eins í formi lánsfjár. Þar munu bændur fá góða fyrirgreiðslu ef fjárfestingin sem þeir fara út í er góð. Síðan kann maður að velta fyrir sér hverjir fá og hverjir greiða. Ferðaþjónustan greiðir ekkert í þetta. En bændur sem hafa blönduð bú, bæði ferðaþjónustu og annað, munu fá lán úr þessu að sjálfsögðu, ég sé ekki annað. Hverjir fá ekki lán? Það eru sauðfjárbændur, sauðfjárbændur sem eru svo fátækir að þeir geta ekki farið út í þær framkvæmdir. Þeir munu borga og fá ekki. Eins og ég gat um í upphafi er þetta góð þróun, menn eru á réttri leið. En þetta er enn þá mjög rangt kerfi. Ég hef nokkuð rætt við bændur um hvað þeir eigi að gera. Ég hef verið að segja við þá, stækkið þið búin og kaupið þið kvóta eða seljið þið kvóta og farið að gera eitthvað annað. Þá segja þeir alltaf, ja, hvað er ég eiginlega að kaupa ef ég stækka búið? Hver er stefnan? Hvað tekur við árið 2000 þegar búvörusamningurinn rennur út? Hætta beingreiðslurnar? Það er ekki eitt einasta merki um það neins staðar, hvorki að þær muni hætta né að þær muni halda áfram. Ef beingreiðslur hefðu verið lækkaðar þó ekki væri nema um hálft prósent á ári hefði verið gefið merki um það að þær skuli halda áfram að lækka um alla framtíð. En það var ekki, þær eru óbreyttar og allt í einu verður bara klippt á þær árið 2000. Hver er stefnan? Hvers eiga bændur að vænta? Hvernig geta menn skipulagt sig í þessari atvinnugrein? Ég spyr. Hér er verið að setja á stofn lánasjóð. Ég lagði til við 1. umr. að það væri einhver stefna í honum líka. Sagt að gjaldið skyldi lækka árið 2000 eða 2010 í hálft prósent eða eitthvað svoleiðis, þannig að það væri einhver stefna, þannig að menn vissu að það stefndi að þessu. Nei, hér er eitthvað sem á að gilda um aldur og ævi óbreytt. Auðvitað mun það ekki gilda um aldur og ævi. Auðvitað munu bændur rísa upp á afturlappirnar, a.m.k. þeir fátækustu, og segja: Við viljum ekki borga 10 þús. kr. í eitthvert kerfi sem við fáum ekkert út úr. Að sjálfsögðu ekki. Ég tek undir að þetta er góð þróun, menn eru á réttri leið en menn þurfa að segja bændum hvert næsta skref verður. Það vantar stefnu, það vantar stefnu til 10, 15 eða 20 ára. Allar atvinnugreinar þurfa einhvern grundvöll til 10--20 ára. Sjávarútvegurinn, verslunin, iðnaðurinn, þurfa að vita hvað bíður þeirra. Verslunin getur ekki sagt: Ég byggi hér húsnæði, ég veit hvað gerist næstu þrjú árin en svo ekki söguna meir. Það gengur ekki upp. Það þarf stefnu. Ég skora á hæstv. landbrh. að búa til stefnu í þessu máli, í búvörusamningnum. Segja við bændur: Við ætlum að hafa þessa stefnu, skera niður svona og svona mikið á ári, en það verður þá tryggt að menn fá það sem eftir stendur.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal fór hér ágætlega yfir málið og setti fram viðhorf sín og skoðanir. Hann er reyndar góður stærðfræðingur og var búinn að reikna það nokkurn veginn út hvað kæmi í hlut hvers bónda í gamla kerfinu, þ.e. greiðslur sjóðagjalda, og hvað kæmi í hinu nýja. Hann talaði um að eini möguleikinn hjá bændum til að fá þetta endurgreitt væri að taka lán á lægri vöxtum sem er alveg hárrétt hjá Pétri Blöndal. En ástæða þess að ég kem hér upp í andsvari er einfaldlega sú að núna í nýja kerfinu fá þeir lægri endurgreiðslur í formi vegna þess að það á að hækka vextina. Þó að sjóðagjöldin lækki um einhverja x-tölu þá á að sækja til baka, þá sækir sjóðurinn aftur til baka þannig að heildarraunlækkunin er ekki næstum eins há og hér er talað um. Þótt heildarsjóðagjöldin lækki úr um það bil 130 þús. kr. niður í 80--90 þús. kr. er möguleiki bænda til að fá endurgreitt í formi lægri lána miklum mun minni vegna þess að það á að hækka vextina. Aukin heldur geta aðeins örfáir bændur fengið lán úr þessum sjóði þrátt fyrir að þeir þurfi allir að greiða í hann. Að lokum, virðulegur forseti, eru þessi sjóðagjöld í formi veltuskatta sambærileg og aðstöðugjöldin voru þannig að í raun og veru skiptir litlu máli hverjar tekjur bændur hafa, það er veltan sem skiptir öllu máli en ekki hver laun bænda verða. Við getum tekið sem dæmi að bóndi með 6 millj. kr. veltu, sem skilar honum kannski 1 millj. í tekjur, greiðir 15% af sínum launum í sjóðagjöld.

Herra forseti. Varðandi sjóðagjöldin gat ég þess í 1. umr. að þetta er að sjálfsögðu veltuskattur og þar sem tekjur bóndans eru mismunur milli gjalda og tekna búsins, þ.e. mismunartala, þá eru þær oft miklu lægri þannig að sjóðagjöldin geta farið upp í 6%, 7% og jafnvel 10% af tekjum bóndans. Það er orðið umtalsvert og ég gat um það. Þetta er kerfi sem menn ættu virkilega að fara að skoða hvort þeir vilji hafa svona. En ég tek undir það með hv. þm. að vegna þess að ég hafði nefnt þetta í 1. umr. kom ég ekki inn á þennan punkt núna auk þess sem það heyrði kannski meira undir sjóðagjaldafrv.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir málefnalega ræðu þó ég sé honum ekki sammála í öllum atriðum. Mér fannst undarlegt að tala um að snúa ofan af 25--30 ára vitleysu. Það var Ingólfur Jónsson, landbrh. og einn mesti sjálfstæðismaður, sem setti lögin um Stofnlánadeildina. Eins og kom fram hjá hv. þm. Agli Jónssyni hefur hún reynst bændum vel og ráðið úrslitum í því að við eigum í dag glæsilegan landbúnað sem á mörgum sviðum er samkeppnisfær og framleiðir mjög góðar afurðir. Ég tek undir með hv. þm. að það er mikilvægt að marka framtíðarstefnu til 10--20 ára eins og þingmaðurinn orðaði það. Ég held að landbúnaðurinn við núverandi aðstæður þurfi á því að halda og ég held að þeir flokkar sem nú eru í ríkisstjórn eigi að hafa kjark til að fara í þá vinnu sem allra fyrst. Ég held að það muni skipta mjög miklu máli bæði fyrir landbúnaðinn og lífið í landinu eins og það er. Hv. þm. minntist á ferðaþjónustuna. Sú niðurstaða varð í starfi Stofnlánadeildar og Byggðastofnunar að það varð samkomulag um að til þess að þau lán væru á einum stað þá yrðu þau hjá Byggðastofnun. Þannig hefur það verið, þar eru þau. Það er mjög skýrt markað hvert niðurgreidd lán fara. Það er ekki til samkeppnisgreina. Auðvitað fer stór hluti þeirra til jarðakaupa og síðan í byggingar í þeim greinum sem greiða sjóðagjöldin.

Herra forseti. Í því máli sem um er að ræða er raunverulega verið að leggja til þrenns konar breytingar í meginatriðum. Í fyrsta lagi er lagt til að lánastofnun landbúnaðarins verði sjálfstæð stofnun. Í öðru lagi er verið að gera hana þannig úr garði að hún er miklum mun líkari almennri lánastofnun en Stofnlánadeild landbúnaðarins er í dag. Í þriðja lagi er verið að auka áhrif bænda á stjórn stofnunarinnar eða kannski réttara sagt að það er verið að auka áhrif Bændasamtakanna á stjórn stofnunarinnar. Afstaða mín til þessara þriggja þátta er eftirfarandi: Ég hef ekki séð neina sérstaka ástæðu til þess að landbúnaðurinn þurfi sérstaka sjálfstæða lánastofnun. Og ég hef hvergi séð í íslenskum lánastofnunum að áhrif hagsmunasamtakanna hafi verið lánþegunum eitthvað sérstaklega til bóta, að útlánastarfsemin hafi verið eitthvað betri fyrir það að hagsmunasamtökin hafi átt þar aðild að. Ég er hins vegar sammála því að landbúnaðurinn eigi að lúta í sem flestum atriðum eins og mögulegt er almennum reglum um lán á lánamarkaði. Í frv. eru hins vegar atriði sem eru mjög jákvæð miðað við það sem gildir í dag og það er sérstaklega þar sem um er að ræða þá sem greiða til stofnunarinnar og þá sem fá mögulega lán frá stofnuninni. Eins og lögin eru í dag um Stofnlánadeild landbúnaðarins þá greiða allir framleiðendur til deildarinnar en einungis þeir sem eru á lögbýlum eiga möguleika á því að fá lán frá deildinni. Þessu er breytt í frv. þannig að allir þeir sem greiða til stofnunarinnar eiga möguleika á því að fá lán. Þetta tel ég vera mikið réttlætisatriði og finnst miður að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafi ekki getið þessa í ræðu sinni þar sem hann talaði um að þrengt yrði að þeim sem mögulega gætu fengið lán úr deildinni. Eftir sem áður verða lánþegarnir að uppfylla þau almennu skilyrði sem deildin setur. En það er einmitt 8. gr. sem undirstrikar það að þessi lánastofnun á að lúta almennum reglum sem lánastofnanir á almennum markaði vinna eftir og það tel ég að sé almennt jákvætt. Hins vegar er í 2. mgr. 8. gr. líka ákvæði sem gerir það að verkum að þessi stofnun mun ekki starfa alveg nákvæmlega eins og almennar lánastofnanir gera. En það er einmitt það ákvæði sem hv. þm. Egill Jónsson gagnrýndi hér áðan, að ekki mætti lána nema upp að 60% kostnaðarverðs þess sem lánað væri út á þrátt fyrir að fjárhagsstaða viðkomandi bónda og eignarstaða í öðrum eignum á býlinu gæti forsvarað það að hann fengi meira lán til þessarar einstöku framkvæmdar. Það má líka segja að 9. gr. sem hv. þm. Egill Jónsson gagnrýndi dragi úr því að þessi stofnun starfi eftir almennum reglum lánamarkaðarins, en þar eru sérstakar reglur um veð, hvernig eigi að standa að þeim. Að vissu leyti má segja að það réttlætist af því að hér er um niðurgreidd lán að ræða en það er nú einmitt það atriði sem kannski mest er umdeilt varðandi þessa lánastofnun. Það kom einmitt mjög margt athyglisvert fram í mjög merkri ræðu hv. 3. þm. Austurl., Egils Jónssonar, hér áðan. Og þó að við kannski nálgumst ekki þessar tvær greinar, 8. og 9. gr., alveg frá sama sjónarhorni þá held ég að við komumst að sömu niðurstöðunni, þ.e. að miðað við þær aðstæður sem ríkja í atvinnugreininni og miðað við þær aðrar aðstæður sem ríkja á þessum markaði, væri skynsamlegast að leggja sjóðagjöldin af og að landbúnaðurinn lyti almennum reglum lánamarkaðarins eins og hann gerist hverju sinni sinni samkvæmt þeim lögum sem sett eru á hv. Alþingi. Þess vegna hefði ég talið skynsamlegast að Stofnlánadeildin, sem hefur verið deild í Búnaðarbankanum, hefði verið lögð inn í hann, orðið hluti af honum. Bankinn hefði orðið sterkari eftir breytinguna. Hann er reyndar sterkur en hefði orðið enn sterkari og hefði haft mikla möguleika til þess að þjónusta landbúnaðinn í framtíðinni. Og landbúnaðurinn hefði átt þar góðan bakhjarl. Búnaðarbankinn hefði síðan getað farið í það ferli sem ríkisviðskiptabankarnir eru að ganga í gegnum í dag eftir sem áður, ekki hefði þurft að trufla það. Annar kostur sem ég hefði talið betri en sá sem valinn var að Stofnlánadeildinni hefði verið rennt inn í hinn nýja fjárfestingarbanka og hún hefði lotið þar sömu lögmálum og aðrar atvinnugreinar í landinu á þeim vettvangi. En sú leið sem valin var er að mínu mati sú lakasta af þeim sem stóð til boða. Hún er hins vegar til bóta frá því sem nú er. Hún felur í sér lækkun sjóðagjaldanna, mjög umtalsverða, og hún felur það í sér að lánveitingar til landbúnaðarins verða mun líkari því sem gerist á hinum almenna markaði en nú er. Og hún felur það í sér sérstaklega að mismunun á milli þeirra sem greiddu til deildarinnar og fengu mögulega lán eftir þeim almennu reglum sem settar væru um lánveitingarnar, er felld úr gildi. Þeir sem eru með starfsemi sína utan lögbýlis eiga möguleika á lánveitingum. Ég hef hins vegar litið svo á að þetta frv. sé hluti af heildarpakka um breytingar á peningamarkaðinum, breytingar á banka- og lánakerfinu, bæði hvað varðar ríkisviðskiptabankana og eins hvað varðar fjárfestingarsjóði atvinnugreinanna þannig að þetta frv. sé hluti af þeirri heildarmynd þeirra þriggja frv. sem við samþykktum á hv. Alþingi í gær um ríkisviðskiptabankana, Fjárfestingarbankann og Nýsköpunarsjóðinn og þar af leiðandi hluti af því heildarsamkomulagi sem náðst hefur á milli stjórnarflokkanna um breytingar á þessu bankakerfi. Ég hef haft tækifæri til þess að koma að þeirri vinnu sem var unnin við það að ná þessu samkomulagi og þó að það sé ýmislegt þar sem ég hefði viljað sjá öðruvísi þá hefur að hluta til verið tekið tillit til minna sjónarmiða og því mun ég styðja öll þessi frv. eins og þau voru lögð fram. En eins og komið hefur fram hér í umræðum þá hef ég ekki séð mér fært að styðja eina brtt. um Nýsköpunarsjóðinn sem kom frá hv. efh.- og viðskn. Ég mun styðja málin eins og þau komu fram frá ríkisstjórninni og jafnframt þær breytingar sem lagðar eru til á þessu frv. sem ég tel að séu til bóta. Ég tel reyndar að þær séu allar til bóta og þær mun ég styðja, og því hef ég skrifað undir nál. án fyrirvara og mun greiða frv. og brtt. atkvæði mitt.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Árna M. Mathiesen fyrir skýra ræðu og góða framsetningu en ég er alveg gáttaður á hvernig hann vinnur að málinu hér þegar það kemur til 2. umr. Hann sagði að hann sæi enga þörf fyrir sérstakan lánasjóð fyrir landbúnaðinn. Ég er í sjálfu sér sammála honum um það. Það er ekki málið. Hann talaði um að besti kostur hefði verið að Stofnlánadeildin færi inn í Búnaðarbankann eða þá að Stofnlánadeildin færi inn í Fjárfestingarbankann. Þetta eru allt hugmyndir sem menn hafa rætt. En hv. þm. stendur að áliti meiri hlutans. Hann stendur að þessu máli. Hann rakkar málið niður í sinni ræðu og ég get verið sammála honum. Ég held að þetta sé mjög óskynsamlegt. Ég styð málflutning hans. En hann rakkar málið niður í öllum sínum málflutningi og segir síðan í lokin að hann ætli að styðja þetta án fyrirvara. Herra forseti. Ég hef aldrei upplifað svona framsetningu í þinginu. Vitaskuld hafa menn leyfi til að vera með sína persónulegu afstöðu og við sáum að fyrirliði Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum styður ekki ríkisstjórnina í þessum málum. Það kom skýrt fram. Hv. þm. Árni M. Mathiesen gerir það ekki heldur en þrátt fyrir það skrifar hann undir álitið án fyrirvara þótt hann gagnrýni frv. það harkalega. Hann er á móti þessu máli. Ég skil ekki, herra forseti, þennan málflutning og ég man ekki eftir því að svona hafi gerst hér áður. Það er ósköp eðlilegt að stjórnarþingmenn komi með fyrirvara og gagnrýni ýmis atriði en skrifi samt undir nál. Þeir eru þá með fyrirvara og gera grein fyrir því í umræðu. En að menn skrifi undir nál. án fyrirvara og finni síðan málinu allt til foráttu er einstakt. Ég hef ekki heyrt um slíka framsetningu áður. Ég þarf kannski leiðbeiningar frá hæstv. forseta hvort hér hafi átt sér stað mistök við prentun þingskjala eða ekki. En ég skildi síðustu orð þingmannsins svo að hann stæði samt að málinu án fyrirvara. Og þetta er gjörsamlega óskiljanlegt fyrir okkur stjórnarandstæðinga og reyndar aðra líka.

Herra forseti. Góður hluti ræðu minnar fór í það að reyna að útskýra afstöðu mína. Og ég átti nú satt að segja von á því að einn af vitringunum í efh.- og viðskn. skyldi afstöðuna. En afstaðan byggist á því að ég tel þetta frv. vera hluta af heildarpakka um breytingar á bankakerfinu og þær breytingar styð ég heils hugar og tel mjög nauðsynlegt að þær gangi fram. Jafnframt gerði ég grein fyrir því að þær breytingar sem hér væru gerðar væru til bóta frá því ástandi sem er í dag þrátt fyrir að ég hefði séð betri leiðir. Ég er alveg sannfærður um að hv. þm. hefur einhvern tímann séð betri leiðir en þær sem farnar voru í þeim málum sem hann hefur stutt án þess að hann hafi gert sérstaklega meira en að gera grein fyrir því hér í ræðustóli. Hins vegar er afskaplega vandlifað þegar verið er að ræða landbúnaðarmál á hv. Alþingi, sérstaklega við þá hv. þm. úr þingflokki jafnaðarmanna, því það er alveg sama hvernig maður útskýrir samkomulag sem náðst hefur milli stjórnarflokkanna og maður ætlar að styðja, af því maður telur það vera til bóta, hvort sem maður er með fyrirvara eða ekki. Maður er gagnrýndur fyrir það að setja fyrirvara, en það gerði hv. formaður Alþfl. þegar við ræddum búvörusamninginn fyrir nokkrum missirum síðan. Þá var ég gagnrýndur mjög harðlega af talsmönnum jafnaðarmanna fyrir að hafa fyrirvara við málið og nú er ég gagnrýndur harðlega af talsmanni jafnaðarmanna fyrir að hafa ekki fyrirvara. Ég verð nú bara eiginlega að spyrja hv. þm.: Hvernig á ég að standa að málunum ef ég ætla að styðja þau þótt ég telji þau kannski ekki vera alveg 100% eins og ég vildi helst hafa þau? Á ég að hafa fyrirvara eða á ég ekki að hafa fyrirvara svo Alþfl. eða þingflokkur jafnaðarmanna sé ánægður með afstöðu mína?

Herra forseti. Fyrirvari eða ekki fyrirvari, það er efinn. Ég get ráðlagt hv. þm. Hann hefði átt að hafa fyrirvara í þessu máli. Það er alveg skýrt að ég tek undir afstöðu hans og mér finnst hann hafa lýst málinu skynsamlega. Það er hins vegar fullkomlega óeðlilegt, miðað við þá afstöðu sem hann gerði hér skilmerkilega grein fyrir, að skrifa undir álitið án fyrirvara. Auðvitað þurfa menn ekki að hafa fyrirvara við mál nema þar séu mikilsverð gagnrýnisatriði. Þingmaðurinn hefur lýst því mjög skilmerkilega í hverju þau voru fólgin. Hann sá ástæðu til að gera það sérstaklega að umtalsefni. Við slíkar aðstæður ber honum að skila nál. með fyrirvara. Við vinnum eftir þingskjölunum og þetta var óeðlileg málsmeðferð af hálfu hv. þm. Ég man ekki hvernig það var með búvörumálin á sínum tíma. Ég virði skoðanir hv. þm. Mér finnst hann oft og tíðum að mörgu leyti koma fram með viðhorf sem eru skynsamleg og mér finnst hann gera það í þessu máli. Hins vegar gagnrýnir hann með réttu alla þessa málsmeðferð og aðferðafræði. Ég tek undir það. Ég bendi hins vegar á --- við erum ekki í formlegri deilu um fyrirvara eða ekki fyrirvara --- að það liggur fyrir að þingmenn Sjálfstfl. eru mjög ósáttir við þetta frv. Hv. þm. Egill Jónsson fylgir ekki málinu. Það hefur komið skýrt fram í umræðunni þótt fyrirvaralaust sé skrifað undir af hálfu hv. þm. Árna M. Mathiesens, að hann hefði kosið mjög margar aðrar leiðir en þessa þó svo hann telji hana vera til bóta miðað við núverandi kerfi. Ég sé á þessu öllu, herra forseti, að landbúnaðarstefna ríkisstjórnarinnar og hæstv. landbrh. eins og hún birtist í þessum tveimur frv. um lánasjóðinn og um búnaðargjaldið, er raunverulega gjaldþrota og þingmenn Sjálfstfl. fluttu líkræður yfir henni hér í morgun.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Einarssyni fyrir að taka svo kröftuglega undir málflutning minn, bæði í þessu máli og öðrum, og þakka honum fyrir ráðleggingarnar um hvernig ég hefði átt að skrifa undir nál. Hins vegar helgast það að ég skrifa ekki undir það með fyrirvara af því að ég lít á þessar breytingar sem heildarbreytingar á bankakerfinu og ég vil standa að þeim breytingum fyrirvaralaust. Ég tel þær í heild sinni vera mjög til bóta. Þó að eitthvað hefði mátt vera öðruvísi er það ekki það mikið miðað við umsvif þessa kerfis að ástæða sé fyrir mig að skrifa undir eitthvað af því með fyrirvara. Undirskriftin felst í því að ég tel hana vera hluta af heildarundirskrift minni undir breytingar á bankakerfinu.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa að undir ræðu hv. þm. Árna Mathiesens náði ég enn og aftur í þetta meirihlutaálit landbn. til að kanna hvort hann hefði skrifað undir það, og hér stendur skýrum stöfum: Árni M. Mathiesen. Og áðan kom fram að það var ekki tilviljun, það voru ekki mistök í prentun. Það kom fram hjá hv. þm. að hann er andvígur því að sérstakur lánasjóður skuli rekinn fyrir landbúnaðinn. Það kom fram hjá hv. þm. að hann taldi bestu leiðina þá að þessi sjóður hefði runnið inn í Búnaðarbankann líkt og minni hlutinn lagði til í nál. sínu. Það kom fram hjá hv. þm. að hann styddi þetta sökum þess að verið væri að breyta íslenskum fjármagnsmarkaði. Virðulegi forseti. Það má svo sem til sanns vegar færa að hin frv., sem hann vísaði til, fela í sér einhverjar breytingar en það sem hér er í gangi er engin breyting, ekki nokkur einasta breyting. Hann nefndi í raun og veru eina breytingu sem er tæknileg útfærsla um að ekki er lengur til krafa um að lán fari á lögbýli. Að öðru leyti er grundvallarafstaða hans í andstöðu við frv. Ég ætla ekki að þræta við hv. þm. hvort hann eigi að skrifa undir með fyrirvara eða ekki fyrirvara, en ég er ekki betur gefinn en svo að ef menn eru í grundvallaratriðum á móti því frv. sem er í gangi og við erum að tala um, þá get ég ekki fengið mig til að skilja það hvernig menn geti stutt það frv. og ég held að æra mætti óstöðugan að halda áfram þessum rökræðum. Ég verð að taka undir með hv. þm. Ágústi Einarssyni að ég botnaði hvorki upp né niður í þessari ræðu að öðru leyti en því að þær röksemdir sem hann setti fram voru skynsamlegar. En að hann skuli í framhaldi af því skrifa undir þetta álit er mér gersamlega fyrirmunað að skilja.

Herra forseti. Endursögn hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar á ræðu minni var ágæt og ég er ánægður með að hann ætlar ekki að þrátta við mig um það hvort ég skrifa undir með fyrirvara eða ekki. En hins vegar er staðreyndin sú að þetta frv. er til bóta frá því sem nú er. Ef hann hefði einhvern tímann rætt við þá bændur sem ekki búa á lögbýli um það hvers vegna þeir gátu ekki fengið lán úr Stofnlánadeildinni eins og samkeppnisaðilar þeirra, þá mundi hann sennilega skilja betur afstöðu mína til málsins. En ég tel að það sé gríðarlega mikil réttarbót sem felst í því að allir þeir aðilar sem greiða til stofnunarinnar eigi möguleika á lánum frá stofnuninni. Það eitt hefði réttlætt að styðja málið án fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að ljúka umræðunni um viðhorf hv. þm., að hann skuli skrifa undir það sem hann er gersamlega andvígur. Það hefur komið fram í umræðunni, virðulegi forseti, að hv. þm. Egill Jónsson, sem hefur verið einhvers konar fyrirliði sjálfstæðismanna í umræðum um landbúnaðarmál til margra ára, er þessu frv. gersamlega andvígur. Og hv. þm. Árni M. Mathiesen, sem kannski kemst næst því að vera talsmaður Sjálfstfl. að Agli undanskildum, er í grundvallaratriðum á móti þessu. Hv. þm. Pétur Blöndal, sem er þeirra sérfræðingur í efnahagsmálum, telur að þetta frv. sé aðeins til þess fallið að viðhalda kerfi sem er fyrir löngu orðið gjaldþrota. Ég hlýt því að spyrja hv. þm. Árna Mathiesen: Er það svo að í málinu sé að ganga fram stefna Framsfl.? Hefur það loksins gerst í ríkisstjórnarsamstarfinu að Framsfl. hefur tekist að vaða yfir Sjálfstfl.? Þingmenn Sjálfstfl. koma hér upp hver á fætur öðrum, og tala um að þeir séu þessu gersamlega andvígir, en þegar á hólminn er komið ákveða þeir að ganga undir hið gamla gjaldþrotakerfi, landbúnaðarkerfið.

Herra forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði að hann hefði farið og lesið nál. meiri hlutans aftur. Hann hefur þá væntanlega gert sér grein fyrir að efnislega er nál. á þann veg að verið er að telja upp þá sem mættu á fund nefndarinnar og síðan kemur ...

Ég las undirskriftirnar. Ég las hvort undirskriftin ...

Hv. þm. hefði betur lesið allt nál. til þess að hann skildi þetta allt saman. Síðan kemur með einni málsgrein vafningalaust að meiri hluti nefndarinnar mæli með því að frv. verði samþykkt. Ekki er lýst kostum eða göllum á frv. eða einhverjum öðrum aðferðum til að gera breytingar. Síðan er gerð grein fyrir brtt. nefndarinnar. Ég er því út af fyrir sig ekki að skrifa undir  Síðan spyr hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hvort þetta sé stefna Framsfl. og verið sé að rúlla yfir Sjálfstfl. Ég hef reyndar ekki orðið sérstaklega var við að rúllað væri yfir okkur. Hins vegar er þetta málamiðlun og samkomulag um breytingar eins og oft þarf að gera í stjórnarsamstarfi. Eins og ég hef áður sagt í þessari umræðu er þetta hluti af heildarbreytingum á bankakerfinu. Ef staðan væri sú að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kæmi úr þingflokki sem hefði stutt frv. sem samþykkt voru í gær í heilu lagi og þar hefði ekki verið neinn þingmaður sem vék sér undan því að styðja breytingarnar á bankakerfinu, þá hefði hann kannski efni á að gagnrýna okkur þingmenn Sjálfstfl. sem styðja þessi mál í dag. En þar sem þeir gátu ekki staðið heils hugar að breytingum á bankakerfinu í gær, þá hafa þeir ekki efni á því að gagnrýna þá aðila sem standa að þeim breytingum í heild sinni.

Hæstv. forseti. Ég hef átt þess kost að fjalla um frv. til laga um Lánasjóð landbúnaðarins í hv. landbn. og skrifaði undir álit nefndarinnar með fyrirvara sem ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir í hverju er fólginn. Ég er sátt við þá hugsun sem felst í frv. Mér finnst það bera vott um félagshyggju og samtryggingu innan stéttarinnar þegar menn ákveða að borga allir í sjóð til að uppbygging megi eiga sér stað innan stéttarinnar til hagsbóta fyrir þá sem í greininni vinna. Ég veit að frv. kom ekki beint frá ráðuneytinu til þingsins heldur hafði það verið til umfjöllunar á búnaðarþingi og var þar þokkaleg samstaða um það. Það hefur auk þess verið kynnt víða um land. Landbúnaðurinn er grein sem stendur ekki vel og virkilega þarf að taka á og byggja upp þætti svo að greinin geti orðið samkeppnisfærar en hún er í dag, en það þýðir ekki að hún eigi endilega, eins og hv. þm. Pétur Blöndal talaði um, að vera í fjárfestingum sem geti borgað markaðsvexti. Ég tel að fjárfestingar innan þeirrar greinar geti verið mjög góðar og þarfar jafnvel þó að þær geti ekki staðið undir markaðsvöxtum. Mér finnst að það hefði verið verðugt verkefni á hinu háa Alþingi að standa við bakið á bændum þar sem þeir eru að reyna að snúa vörn í sókn í mjög þröngri stöðu í sinni atvinnugrein. Fyrirvarinn sem ég hafði við málið varðar 9. gr. sem minnst hefur verið á í þessum umræðum, og ég sé að hv. formaður nefndarinnar nikkar og kannast hann við þennan fyrirvara minn því ég hef gert hann á nánast hverjum fundi sem haldinn hefur verið um þetta mál í hv. nefnd. Í 1. lið 9. gr. stendur: ,,Lán má veita gegn þessum tryggingum: veði í fasteign, enda hvíli eigi veðskuldir á henni til annarra en Lánasjóðs landbúnaðarins eða annarra opinberra sjóða á undan veðrétti þeim sem sjóðurinn fær, ...`` Mér finnst þetta þrengja um of möguleika bænda til að sækja lán í þennan sjóð til að byggja sig upp. Ég minni á að þarna getur verið um það að ræða að annað hjónanna t.d. eigi rétt á lífeyrissjóðsláni. Það gerir þeim að mínu viti ókleift að sækja til Lánasjóðs landbúnaðarins ef lífeyrissjóðslán hvílir á eigninni. Mér hefði fundist mun skynsamlegra, af því að menn sem töluðu á undan mér hafa verið stóryrtir um hvað væri skynsamlegt og hvað ekki, að þetta væri orðað sem svo að skuldir sem hvíldu á veðrétti fyrir ofan Stofnlánadeild plús skuld við Stofnlánadeild mættu ekki fara yfir tiltekna prósentu af matsverði þeirrar eignar sem veðsett er. Þetta er í rauninni eina atriðið í frv. sem ég gerði alvarlegan fyrirvara við og þess vegna skrifa ég undir álit landbn. með fyrirvara sem ég hef hér með gert grein fyrir.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið. Fyrst og fremst þakka ég hv. landbn., formanni og nefndarmönnum öllum fyrir að hafa náð að afgreiða þetta mál. Það kemur út af fyrir sig ekki á óvart að það er afgreitt með meirihluta- og minnihlutaáliti. Það lá fyrir strax við 1. umr. um málið. Í nál. þeirra hv. þm. sem standa að minnihlutaálitinu og framsögu með því áðan kom í raun ekkert nýtt fram í viðbót við það sjónarmið sem kom fram strax í upphafi 1. umr. um að þeir teldu að öðruvísi ætti að standa að þessu. Ég svaraði því þá og lýsti viðhorfi mínu að ég teldi að það bæri að hafa sérstakan lánasjóð fyrir landbúnaðinn áfram þó að nokkuð breyttar áherslur séu frá því sem verið hefur og hér hafa verið raktar og komu fram í umræðunni og ég ætla ekki að tíunda frekar. Einnig lýsti ég því yfir að enn þá væru rök fyrir því, a.m.k. um sinn, að niðurgreiða vexti eða hafa lægri vexti hjá þessum sjóði og til þessarar atvinnugreinar en almennt gerist á markaði því að landbúnaðurinn væri ekki í þeim færum nú að takast á við markaðsvexti. Ég lýsti því hins vegar sem skoðun minni þá og get áréttað það nú að ég tel að hér sé um að ræða skref í þá átt. Ég sé það fyrir mér að það komi að því að þessi atvinnugrein verði að takast á við almenna markaðsvexti eins og aðrar atvinnugreinar. Við vitum að miklar breytingar eru í gangi. Við höfum rætt það áður og það eru engin ný sannindi eða tíðindi. Í sambandi við alþjóðleg viðskipti, alþjóðlega samninga, innflutning á landbúnaðarvörum og fleira eru aðstæður íslensks landbúnaðar að breytast verulega. Til allra þessara hluta verður landbúnaðurinn að taka tillit og hann þarf að þróast í þessa átt. Áherslumunurinn hjá okkur er kannski sá hversu hratt það gerist. Gerist það með gerbreytingu eða byltingu eða gefum við okkur tíma til að láta þetta þróast á nokkuð löngu árabili? Það er mín skoðun og er ekkert ný. Þetta hef ég sagt áður. Mig langar aðeins að segja út af ummælum hv. þm. Egils Jónssonar, sem er því miður ekki hér í salnum en hlýðir kannski á annars staðar, á skrifstofu eða í öðrum vistarverum þingsins, að ég skildi ekki fyllilega umfjöllun hans um 8. og 9. gr. að því leytinu til að þar erum við auðvitað að ræða um skilyrði þess að landbúnaður ... --- Hér kemur hv. þm. í salinn. Hann fór mörgum orðum um afkomu landbúnaðarins og þá stöðu sem íslenskur landbúnaður er í um þessar mundir. Mér fannst e.t.v. að mér bæri í raun að taka það allt til mín, að sú staða sem landbúnaðurinn er í sé vegna þess hversu núv. ríkisstjórn og núv. landbrh. hefur haldið illa á málum greinarinnar þessi tvö ár sem ég hef setið í stóli landbrh.

Ég nefndi nú ekki landbrh. einu orði.

Nei, en mér fannst að skilja mætti andann í ræðunni þannig. Ég hef þá vonandi misskilið það. En ég tel að þann tíma sem ég hef setið á stóli landbrh. hafi ég sýnt á mörgum sviðum að við höfum verið að breyta þar til og reyna að styrkja stöðu greinarinnar. Við settumst strax niður við að semja nýjan samning fyrir sauðfjárræktina af því að við töldum að staða hennar væri þannig að hún ekki gæti beðið heildarendurskoðunar búvörusamninga. Það tókst og ég leyfi mér að fullyrða að þeir samningar hafi haft nokkur áhrif nú þegar til að styrkja stöðuna. Afkoman hefur þrátt fyrir allt aðeins batnað á seinasta ári í þeirri grein og nú er í undirbúningi að semja við kúabændur. Áhrif búvörusamninganna hafa auðvitað verið á ýmsan hátt önnur en menn væntu í upphafi þegar þeir voru gerðir. Ég held að þau hafi meira og minna skapast af markaðsaðstæðum fremur en því að hugsunin í samningunum hafi verið röng. Ég læt það að öðru leyti liggja á milli hluta í umræðunni af því að það á ekki endilega erindi inn í hana. En ég vildi aðeins segja þetta út af þeim anda sem mér fannst liggja í ræðu hv. þm. Mér finnst nauðsynlegt, og það hlýtur að vera svo, að þessi lánastofnun þurfi að taka tillit til afkomu í greininni og verði að setja sér reglur um hvernig eigi að standa að lánveitingum. Auðvitað er alltaf álitamál þegar ákveðin eru einhver mörk, eins og hér er gert. 60% kostnaðarverðs, á það að vera 50% eða 70% eða hvað? Menn hafa komist að þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir, en það geta verið skiptar skoðanir í því efni og við því er í sjálfu sér ekkert að segja. Mér finnst það ekki geta ráðið úrslitum um afstöðuna hvort menn eru algerlega með eða móti málinu í heild sinni. Það geta verið skoðanaskipti og ágreiningur á einstökum þáttum sem varða útfærslu á þessu. Það eru út af fyrir sig tíðindi, og ekkert við þeim að segja, ef það er afstaða hv. þm. að það beri að hætta innheimtu sjóðagjalda í landbúnaði og fella niður hina lágu vexti þannig að landbúnaðurinn kæmist á það stig að hann yrði að takast á við markaðsvexti, því það hlýtur að gerast jafnhliða. Við getum ekki fellt niður sjóðagjöldin og haldið niðri vöxtum. Það er hið stóra skref sem menn hafa talað um að ætti að stíga og gera strax. Ég hef sagt að ég er andvígur því, en hér er hins vegar stigið skref í þá átt að gera það. Það er stigið skref í þá átt að færa sig út úr því kerfi sem ríkt hefur inn á aðrar brautir. Hvað framtíðin ber nákvæmlega í skauti sér í því efni er erfitt um að segja. Þetta var það sem ég vildi segja út af ræðu hv. þm. Egils Jónssonar. Ég var ekki fyllilega sáttur við þann tón sem mér fannst vera í ræðunni um afkomuvandann að beinlínis væri verið að glíma við hann í þessu frv. og einstakar greinar þess mætti lesa í einhverju samhengi við þá stöðu sem þar er uppi. Ég tel þvert á móti að við séum á ýmsan hátt að reyna að laga til í landbúnaðinum þó að byltingar gerist ekki. Ég hefði gjarnan viljað sjá og finna einhverjar leiðir í því efni. Ég tel mig því miður ekki hafa þær en fullyrði að verið er að stíga ýmis skref í þá átt sem styrkja greinina og auðvitað eru til ýmsir góðir bændur, sterkir og öflugir. Það er ekki allt svo aumt í sveitum að þar sé allt á hverfanda hveli og í niðurníðslu þó að vissulega mætti margt fara betur, en mér finnst sumt í umræðunum í morgun hafa mátt skilja á þá leið að hér væri allt komið að fótum fram og allt að hruni komið. Sem betur fer er það nú ekki svo. Mig langar aðeins að leggja út af ræðu hv. þm. Péturs Blöndals. Reyndar höfðum við fjallað aðeins um sjónarmið mín við 1. umr. þessa máls. Ég hef reynt að gera honum og öðrum hv. þm. grein fyrir viðhorfi mínu til að halda áfram þessu formi sem hér er gert þó að töluverðar breytingar séu gerðar þar á og hv. þm. er þó sammála eða ég skildi hann svo, að vissulega væru ýmsir þættir í stefnumótuninni í rétta átt þó að hann vildi kannski ganga lengra og að einhverju leyti takast á við málin á annan hátt en hér er gert. Hv. þm. hafði uppi efasemdir um það hvort sanngjarnt og eðlilegt það viðhorf væri í nútímaþjóðfélagi að allir bændur, hversu vel sem þeir eru settir og hversu vel sem þeir eru tekjum búnir, þyrftu að takast á við það að standa að hinu sameiginlega kerfi. Ég er þeirrar skoðunar og frv. sem ég legg fram ber auðvitað vitni um það. Hv. þm. sagði að andstaða hlyti að verða gegn því og menn mundu brjóta kerfið niður vegna þess að fátækustu bændurnir mundu mótmæla því að þurfa að vera þátttakendur í slíku samtryggingarkerfi. Ég hygg nú, án þess að ég sé að gera það að skoðun minni hvernig þetta muni fara, að það verði ekki endilega þeir fátækustu. Ætli það verði ekki frekar þeir sem betur eru settir sem komi til með á einhverju stigi að andmæla ef menn eru ekki alveg sáttir við kerfið og vilja knýja á um breytingar. En þetta er kannski út af fyrir sig aukaatriði í umræðunni hvernig það kemur til með að þróast. Ég er sammála hv. þm. um að auðvitað væri nauðsynlegt að móta stefnu til lengri tíma. Þrátt fyrir allt er verið að reyna að gera það með búvörusamningum, sem mættu gjarnan vera til enn lengri tíma en þeir eru, og ég veit að mjög er sótt á um það í þeim samningi sem fram undan er varðandi mjólkurframleiðsluna að hann sé til lengri tíma. Mig langar til að minna á að ég fékk nokkrar ákúrur fyrir það hjá sumum hv. þingmönnum í fyrra þegar við ræddum um sauðfjársamninginn að verið væri að binda hendur til framtíðar, verið væri að binda hendur næstu ríkisstjórnar eða stjórnvalda í framtíðinni um slíka samninga. Ég man ekki betur en einhverjir hv. þingmenn hafi látið þau orð falla og spurt hvort ég teldi mig hafa umboð til þess og vera í færum til að búa svo um hnútana, að vera að binda samning til langrar framtíðar. En ég held að það sé algerlega nauðsynlegt. Ég er hins vegar ekki alveg sammála því að sú langtímastefna eigi að vera, ef ég má orða það svo í einni setningu eða einu orði, niðurskurðarboðskapur. Ég fullyrði að landbúnaðurinn og bændastéttin hefur á undanförnum árum búið við það að þurfa að takast á við niðurskurð í ríkisútgjöldum með ríkisframlögum meira en nokkur annar hefur gert og enginn þáttur ríkisútgjalda hefur orðið fyrir eins miklum niðurskurði og framlög og stuðningur við landbúnað. Þá á ég ekki bara við útflutningsbætur, beingreiðslur og breytingar á niðurgreiðslum í beingreiðslur og þá þætti heldur sjálft stoðkerfið. Ég er með töflu fyrir framan mig um þróunina í stoðkerfinu en í því felst t.d. leiðbeiningar, styrkir til búfjárræktar og styrkir til jarðræktar. Á undanförnum árum hefur upphæðin lækkað úr rúmlega 600 millj. niður fyrir 200 millj. Árið 1987 er þetta að vísu hæst. Kannski hefur þá átt sér stað uppgjör þannig að sú tala, sem er 609 millj., er ekki alveg til viðmiðunar. Árin 1988, 1989 og 1990 er þetta að lækka úr 450 og niður fyrir 400 og síðan 360, 270, 250, 212. Á seinsta ári, 1996, eru það 200 millj. og í fjárlögum 1997 eru það 180 millj. Á þessum þáttum hefur því orðið umtalsverður niðurskurður á framlögum til stoðkerfis landbúnaðarins. Ég held að svo sé komið að landbúnaðurinn hafi ekki svigrúm til að verða fyrir meiri áföllum hvað þetta varðar. Menn verða að horfast í augu við það. Ég hef lýst því yfir sjálfur á opinberum vettvangi og minni á, ef við erum að horfa til lengri tíma og ef við berum það aðeins saman við það sem er að gerast í löndunum í kringum okkur, að það er ekkert sem bendir til þess að ekki verði haldið áfram umtalsverðum stuðningi við landbúnað í öllum þessum löndum. Af hverju eiga íslensk stjórnvöld að skera sig algerlega úr hvað varðar stuðning við þessa atvinnugrein? Nema menn séu þá þeirrar skoðunar að atvinnugreinin eigi yfir höfuð ekki rétt á sér og hún eigi ekki að búa við sambærileg skilyrði og í öðrum löndum. Ég er alls ekki þeirrar skoðunar. Ég verð að tala alveg skýrt hvað það varðar. Ég tel hins vegar að ég hafi með ýmsum þeim frv. sem hér eru til umfjöllunar verið að vinna í því að breyta nokkuð um stefnu í landbúnaðarmálum og færa þau nokkuð í annan farveg en verið hefur. Ég ætla mér að halda því áfram. Ég er með drög að frv. til nýrra búnaðarlaga sem fjalla um þann stuðning sem ég var að nefna, þessarar stoðgreinar, eins og jarðræktar- og búfjárræktarframlög og leiðbeiningarþjónustu þannig að menn viti líka hvert stefnir í því og hafi fyrir framan sig fastmótaða áætlun og samið verði um það alveg eins og samið er um stuðning við mjólkina, samið um stuðning við sauðfjárræktina, það verði samið um stuðning við þessar stoðgreinar í landbúnaði. Og ég vísa því frá sem kom fram í andsvari hjá hv. þm. Ágústi Einarssyni að stefna hæstv. landbrh. hafi í umræðunum í morgun verið lýst gjaldþrota. Ég held að ég sé þvert á móti að þróa landbúnaðinn nokkuð í aðra átt og breyta ofurlítið frá því sem verið hefur þó það sé kannski ekki eins byltingarkennt eins og sumir hv. þingmenn mundu vilja hafa það.

Virðulegi forseti. Vegna þess að hæstv. landbrh. taldi að málflutningi mínum hefði verið sérstaklega beint að honum, þá sýnir þetta náttúrlega fyrst og fremst að maðurinn hefur bæði góða samvisku og er ráðvandur í eðli sínu og það kemur mér ekki á óvart. En ég nefndi hann aldrei á nafn. Ég talaði um búvörusamninginn. Mér er fullkomlega ljóst að Sjálfstfl. hefur átt fjmrh. núna um langa tíð og átti landbrh. á fyrra kjörtímabili og ég hef aldrei skotið þeim staðreyndum neins staðar undan. Í ræðu sinni taldi ráðherrann sérstaklega til tíðinda að ég hefði efasemdir um gjald til búnaðarsjóðsins nýja. En ég flutti þau rök á hverju ég byggði þessa afstöðu mína. Það hélt ég að ég hefði gert nokkuð skýrlega. Það getur ekki komið þeim neitt á óvart sem störfuðu með mér í landbn. Ég byggði þessa afstöðu mína á 8. gr. frv. sem er jafnstefnumarkandi og raun ber vitni og þeirri gríðarlega mikilvægu yfirlýsingu sem kemur fram í áliti sjömannanefndarinnar. Þetta er að sjálfsögðu grundvallarstefnumótun og hún er slík að rökin fyrir stofnlánadeildargjaldinu eða búnaðarsjóðsgjaldinu eins og það er fyrirhugað, er fyrir bí.

Hæstv. forseti. Ég vil bara þakka hv. þm. fyrir þau orð sem hann lætur falla í minn garð út af fyrir sig. Ég hef þá örlítið misskilið áherslur hans um stöðu atvinnugreinarinnar. Við erum ábyggilega sammála um að þar er margt að og þar þarf að taka til hendi og leita leiða til þess að rétta hlut landbúnaðarins og fjölmargra íslenskra bænda. Ástandið sem nú ríkir á sér langan aðdraganda sem kannski enginn einn verður sóttur til saka fyrir og ég gerði það ekki heldur í máli mínu að varpa af mér neinni ábyrgð í því efni. Ég hef verið þingmaður hér í langan tíma og oftar en hitt stutt ríkisstjórn þó ég hafi verið í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili. En varðandi sjóðagjöldin heyri ég að hv. þm. hefur fyrir því viðhorfi sem hann setti hér fram einnig skýra forsendu, þ.e. hann hefur tilgreint það af hverju, ef svo færi með ákveðna þætti sem hann hefur nefnt, þá væri ekki lengur réttlætanlegt að innheimta sjóðagjöldin. Ég hef þá líka kannski örlítið misskilið hans fyrri ræðu um að hann væri ekki að leggja til sem niðurstöðu hvað sem tautaði, að það væri hans viðhorf, að hætta ætti innheimtu sjóðagjalda og leggja þau af og hætta þá líka að hafa lægri vexti til lána í landbúnaði, heldur að það væri, að ákveðnum forsendum gefnum. Og þá held ég að það sé nokkuð leiðrétt sem kann að hafa farið á milli í viðhorfum okkar í umræðum hér áðan eða skilningi mínum á ræðu hans. Ég leyfi mér líka að fullyrða að nokkuð mikið hafi verið úr því gert af öðrum hv. þm. að einhver brestur kynni að vera í samstöðu okkar, hv. þm. Egils Jónssonar og landbrh., um það hvernig beri að halda áfram stefnumótun og úrvinnslu í þessum mikilvæga málaflokki, atvinnugreininni landbúnaði.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. sá ástæðu til þess í síðustu ræðu sinni að geta um þau ummæli mín fyrr á fundinum að ég teldi að landbúnaðarstefna ríkisstjórnarinnar væri gjaldþrota. Hann mótmælti því. En hún er það í reynd. Og einmitt bæði ræða og svar hv. þm. Egils Jónssonar og ræða hv. þm. Árna Mathiesens fyrr á fundinum sýna að þessi stefna sem landbrh. hefur verið að knýja fram, nýtur ekki einu sinni stuðnings stjórnarliða. Það er ekki einungis að þung rök gegn málinu hafi komið frá okkur stjórnarandstæðingum, heldur eru virtir einstaklingar í þingflokki samstarfsflokksins andvígir þessari stefnu. Það kalla ég gjaldþrota stefnu. Þótt hæstv. ráðherra geti núna gripið til varadekkjanna eins og þessi ríkisstjórn hefur stundum gert og handjárnað suma og leyft sér að knýja hér mál í gegn án þess að allir fylgi því, þá er það þannig að menn eru komnir að endalokum þessarar landbúnaðarstefnu sem hæstv. ráðherra ver hér með kjafti og klóm. Ég á þá von og ósk að það takist að hnekkja þessari stefnu á afdrifaríkan hátt, ef ekki á þessu kjörtímabili þá örugglega á því næsta.

Hæstv. forseti. Það kom í sjálfu sér ekkert nýtt fram í þessu andsvari. Ég mótmæli því hins vegar algerlega að við búum við gjaldþrota stefnu. Við eigum vissulega við erfiðleika að etja í þessari atvinnugrein sem stafa af ýmsum þáttum, fyrst og fremst þeim breytingum sem hafa orðið í íslensku þjóðfélagi. Þar á ég t.d. við neyslubreytingar og þau áhrif sem þær hafa haft á landbúnaðinn. En landbúnaðurinn hefur verið að þróast, er að því og heldur áfram að gera það. Ég nefndi áðan og nefni enn breytingar í samkeppni og ég leyfi mér að halda því áfram fram að nauðsynlegt sé að við Íslendingar og íslensk stjórnvöld styðji þessa atvinnugrein eins og gert er annars staðar, eins og gert er hér allt í kringum okkur og að atvinnugreinin hér, þ.e. íslenskur landbúnaður, búi við hliðstæð samkeppnisskilyrði þeim sem eru í löndunum í kringum okkur. Af hverju ætti það ekki að vera? Af hverju ættum við ekki að viðurkenna og sætta okkur við að við þurfum að reka okkar landbúnað og búa að honum með svipuðum formerkjum og aðrar þjóðir gera. Nema menn séu að segja að hér eigi ekki að stunda þessa atvinnugrein. Við séum þar staddir á heimskringlunni að það sé ekki rétt. Því er ég algerlega ósammála. Við vitum a.m.k. að við erum þó þar staddir á heimskringlunni að ekki er hægt að krefjast þess af okkar íslenska landbúnaði að hann geti staðið einn og óstuddur þegar þjóðir sem búa við allt önnur landfræðileg og veðurfarsleg skilyrði og hafa betri möguleika til að reka landbúnað, njóta þó í ríkum mæli opinbers stuðnings. Og svo einu sinni enn um gjaldþrotin og það sem ég tel mig og núverandi ríkisstjórn vera að gera á sviði þessarar atvinnugreinar, þ. e. að gera ýmsar breytingar sem færa hana og þróa hana í þá átt að hjálpa henni að aðlagast þeim breytingum sem eru að verða í þjóðfélaginu. Atvinnugreinin og stefnan eru alls ekki gjaldþrota fyrir það, heldur hljóta þær að þurfa að taka eðlilegum breytingum sem verða á hverjum tíma.

Herra forseti. Þetta verður nú æ ruglingslegra hjá hæstv. ráðherra. Það er stefna hans sem er að verða gjaldþrota, ekki íslenskur landbúnaður nema að hluta til. Það er enginn að tala um að það eigi ekki að stunda landbúnað hér á landi. Ég hef dregið fram í umræðunni að fátækasta stétt á Íslandi er bændur. Ég hef einnig dregið fram í umræðunni að matvörur hérlendis eru 35% dýrari en að meðaltali í Evrópusambandsríkjunum. Þetta kerfi er ónýtt. Það er ekki til hagsbóta, hvorki fyrir bændur né neytendur eða fólkið í landinu. Þetta kerfi sem verið að flikka upp á með þessum frv. og öðrum sem hæstv. landbrh. hefur lagt fyrir Alþingi, og þessi stefna er komin í þrot. Ég held að umræður í morgun hafi sýnt það ljóslega að meira að segja traustir menn sem þekkja vel til mála eru búnir að fá nóg af þessu. Og það að koma hér fram í lok umræðu og segja að hlutirnir séu allir í góðu lagi og menn séu á réttri leið, er einfaldlega rangt því að kjör bænda, verð á matvörum og landbúnaðarkerfið bera öðru vitni. Allur vitnisburður er í þá átt að þessi helstefna ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsóknar er fyrir löngu búin að bíða hér skipbrot.

Hæstv. forseti. Ég býst ekki við því að við verðum endanlega sammála í þessu og karp um þetta aftur og fram eins og hér stendur nú yfir þjónar engum tilgangi. Það er vitað mál og ég hef ekki reynt að draga dul á það og enginn sem fjallar um íslenskan landbúnað hefur reynt að gera lítið úr því að þar eru ákveðnir erfiðleikar. Þar hafa gengið yfir miklar breytingar sem hafa tekið á þessa atvinnugrein. Hún hefur líka tekið mikið á sig. Það hafa verið gerðar harðar kröfur til hennar. Það hafa verið gerðar harðar kröfur til íslensks landbúnaðar, t.d. í sambandi við svokallaða þjóðarsáttarsamninga sem gerðir voru fyrir nokkrum árum síðan og engin atvinnugrein, ég fullyrði það að engin atvinnugrein hefur lagt meira á sig og engin stétt meira en bændur við að standa við þá samninga, það sem þeim var ætlað, með hagræðingarkröfum og með að leggja sitt inn í það púkk. Það vitum við og það er viðurkennt. Og að tala um að vöruverð sé algerlega úr takt við það sem gerist í kringum okkur, þá er þar nú líka því miður ofurlítið hallað réttu máli. Ef litið er á vöruverð í okkar næstu nágrannalöndum, þá er það svo að íslenskur landbúnaður er á ýmsum sviðum fyllilega samkeppnisfær þó að sjálfsagt megi finna dæmi um annað og ef litið er til Suður-Evrópu þar sem aðstæður eru vissulega allt aðrar en hér hvað veðurfar og ýmsa þætti sem lúta að landbúnaði snertir, þá má finna lægra vöruverð. En ef það er skoðað sem liggur okkur næst, þá er það svo að í mörgum greinunum erum við Íslendingar fyllilega samkeppnisfærir.

Herra forseti. Á þskj. 1235 liggur fyrir álit utanrmn. um þessa tillögu. Nefndin hefur fjallað um efni tillögunnar og fengið til sín séfræðinga frá Pósti og síma hf. Þáltill. lýtur að því að hvetja til þess að Íslendingar, einkum þó opinberir aðilar, færi sér í nyt í ríkari mæli nýja tækni á sviði fjarskipta til þess að sinna margháttuðum alþjóðlegum samskiptum. Nefndin telur að í þessari tillögu felist mjög gagnleg og þörf ábending til ríkisstjórnarinnar og annarra sem hafa með erlend samskipti að gera á vegum hins opinbera og leggur þar af leiðandi til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar til frekari athugunar og úrvinnslu.

Herra forseti. Nú kemur til atkvæða svokallaður starfsmannabandormur sem byggir á og er framhald þeirrar löggjafar sem var afgreidd hér fyrir ári síðan um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Sú löggjöf var sett í ósætti við stjórnarandstöðu og stéttarfélög á opinberum vinnumarkaði. Stjórnarandstaðan hefur staðið saman við afgreiðslu þessa máls og skilaði sameiginlegu minnihlutaáliti. Við leggjum til að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Þó svo að frv. sé að nokkru leyti tækilegs eðlis þá eru fjölmörg pólitísk álitaefni í þessu. Þetta mál hefði þurft að vinna mun betur. Stéttarfélögin í landinu hafa boðist til samvinnu við þann þátt mála vegna þess að það þarf að taka upp fjölmörg ákvæði í þeirri löggjöf sem var sett fyrir ári síðan. Ég styð því þá tillögu okkar um að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Og við heitum samvinnu við að endurskoða þetta frv. því það er gallað í meginatriðum.

Hæstv. forseti. Þetta frv. kórónar sköpunarverk ríkisstjórnarinnar frá sl. vori, starfsmannalögin, þar sem meiriháttarfólki og minniháttarfólki var skipað á bekk og réttindi þess skilgreind. Þessi lög ganga út á að meiriháttarmenn verði ekki truflaðir af minniháttarmönnum og lýðræðislega kjörnum stjórnum sem hafa haft hönd í bagga með rekstri og eftirliti með almannaþjónustunni. Algengustu orð og hugtök í þessum lagatextum eru forstjóri og stjórnun. Þess vegna er eðlilegt að spurt sé hvort með lögunum sé tryggð skynsamlegri og betri stjórnun. Ef menn telja að alræði forstjórans sé það sem koma skal þá kann svarið að vera játandi. En við sem viljum stuðla að skynsamlegri verkstjórn og samskiptum innan stofnana sem byggja á jafnræði og gagnkvæmri virðingu, við sem teljum að slík vinnubrögð séu lykill að vel reknum stofnunum, viljum vísa þessu frv. til endurmats hjá ríkisstjórnini og um það erum við að greiða atkvæði nú.

Hæstv. forseti. Verði þetta frv. að lögum kemst mjög umdeild starfsmannastefna ríkisstjórnarinnar í framkvæmd. Hér er á ferðinni mál sem þarf að skoða miklu betur og ná sátt við samtök opinberra starfsmanna um. Það er því rétt að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar. En nái sú tillaga ekki fram að ganga munum við sitja hjá við margar greinar en greiða atkvæði gegn einstökum greinum ef við erum mjög ósáttar við innihald þeirra.

Herra forseti. Þar sem nú kemur til atkvæða það frv. sem hér um ræðir, starfsmannabandormurinn sem svo er nefndur, vil ég láta það koma fram að við stjórnarandstæðingar munum sitja hjá við flestar greinar þessa frv. en gerum athugasemdir við málið á þremur sviðum. Í fyrsta lagi þar sem um það er að ræða að ráðherrar skipi undirmenn forstöðumanna sem fyrst kemur fyrir í 86. gr. frv. Í öðru lagi þar sem samráð við stjórnir um mannahald er tekið út. Við erum andvíg því og greiðum atkvæði gegn þeim tillögum. Og í þriðja lagi þar sem um er að ræða takmarkaðan ráðningartíma undirmanna eins og gert er ráð fyrir í nokkrum greinum frv. Meginafstaða okkar er sem sagt sú að við greiðum atkvæði gegn allmörgum greinum en sitjum hjá við flestar greinar þess frv. sem nú hefst atkvæðagreiðsla um.

Hæstv. forseti. Í þessu frv. er staðfestur sá ásetningur ríkisstjórnarinnar að lögfesta fimm ára ráðningartíma lögreglumanna, tollvarða og fangavarða. Með þessu er verið að draga úr ráðningarfestu og starfsöryggi þessara stétta gagnstætt því sem gerist í grannríkjum okkar. Þar hafa menn sett dæmið þannig upp: Stéttir sem þurfa að rannsaka eða beita sér í viðkvæmum og erfiðum málum sem hugsanlega tengjast yfirmönnum eða pólitísku valdi verða að búa við starfsöryggi sem komi í veg fyrir að þessu sama valdi verði misbeitt gegn þeim. Að sjálfsögðu á að vera hægt að segja upp vanhæfum og brotlegum einstaklingum en ekki þeim sem standa sig í stykkinu. Með fimm ára ráðningunni geta þeir sem hafa völdin á hendi látið hina fjúka fyrirhafnarlaust að loknum fimm ára starfstíma. Þetta er ekki framför, þetta er afturför og við henni segi ég nei.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða ein grein af nokkuð mörgum þar sem ráðherra er falið það vald að skipa undirmenn forstöðumanna sem þýðir að forstöðumenn hafa ekki vald til að skipa sína undirmenn í tilteknum stofnunum. Þetta hefur valdið vandkvæðum víða í kerfinu t.d. innan spítalanna, Tryggingastofnunar og víðar. Hér hefði verið miklu eðlilegra að hafa þá grundvallarreglu að ráðherra skipi forstöðumenn en forstöðumenn ráði alla sína undirmenn. Á það vildi meiri hluti efh.- og viðskn. ekki fallast. Þess vegna leggjumst við gegn þessari grein og öðrum fleiri sem varða sömu efni. Ég greiði atkvæði gegn þessari grein í heild sinni.

Hæstv. forseti. Hér segir: ,,Forstjóri skal hafa lokið háskólaprófi.`` Í heilaskurðlækningum, í dönskum málvísindum, í guðfræði, í lögfræði, í verkfræði? Þessi dýrkun löggjafarsamkundunnar á háskólagráðum er farin að ganga algerlega út í öfgar. Það virðist ekki lengur vera hægt að koma saman nefnd sem í starfi sínu þarf að styðjast við lagatexta nema Alþingi krefjist þess ekki að í henni sitji a.m.k. einn hæstaréttarlögmaður, alla vega einn lögfræðingur, líkt eins og menn trúi því að allir aðrir séu ólæsir á lög, ef ekki þá bara ólæsir almennt. Það eru menn ekki fremur en að háskólamenntun tryggi góða stjórnunarhæfileika. Reyndar er stjórnun ekki kennd í flestum námsgreinum háskólans. Þess vegna er fráleitt að krefjast óskilgreindrar háskólamenntunar sem skilyrði fyrir því að einstaklingur geti gegnt stjórnunarstarfi hjá hinu opinbera.

Herra forseti. Þessi grein fjallar um að hæstv. menntmrh. ráði framkvæmdastjóra Ríkisútvarpsins. Okkur finnst óeðlilegt að hæstv. menntmrh. geri það. Hann skipar vitaskuld útvarpsstjóra sem er eðlilegt og það er eðlilegt að æðsti yfirmaður skipi síðan næstu undirmenn sína, en það sé ekki í valdi ráðherra. Ég gerði athugasemd við þetta. Þetta er á fjölmörgum stöðum í þessari löggjöf. Það er óeðlilega að þessu staðið, sérstaklega hvað viðvíkur útvarpinu, þ.e. að æðstu yfirmenn undir útvarpsstjóra skuli ekki sækja umboð sitt beint til útvarpsstjóra. Þetta er óeðlileg málsmeðferð að okkar mati og þess vegna greiðum við atkvæði gegn þessari grein frv.

Virðulegi forseti. Við erum komin langleiðina með þessa undarlegu atkvæðagreiðslu sem hér hefur staðið yfir um hríð. Og hérna vorum við t.d. að taka í einu lagi sjö lagabálka sem heyra undir þrjú ráðuneyti í einni atkvæðagreiðslu. Ég hygg að það sé fátítt að slíkt hafi gerst og það er spurning hvort ekki er of langt gengið í því að kippa málum saman eins og gerst hefur í þessari atkvæðagreiðslu. Ég vil því segja fyrir mitt leyti að ég tel að þetta þurfi ekki að skapa fordæmi hér í framtíðarstörfum Alþingis að menn afgreiði mál svona.

Forseti er sammála því, en gat þess í upphafi að haft hefði verið samráð við þingflokksformenn fyrir atkvæðagreiðsluna. Það er að sjálfsögðu hægt að gera athugasemdir. En forseti tekur það svo að þessi atkvæðagreiðsla standi.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til hækkun sjálfræðisaldurs úr 16 í 18 ár. Sú breyting er í takt við breyttar þjóðfélagsaðstæður síðustu ára, í samræmi við löggjöf í nágrannalöndunum, í samræmi við barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og tengir forsjárskylduna ákvæðum íslenskra laga um framfærsluskyldu foreldra. Ég fagna þeirri niðurstöðu hv. allshn. sem hér er lögð til og segi því já.

Hæstv. forseti. Þetta mál snýst um mannréttindi, mannréttindi foreldra að geta ef illa fer gripið inn í líf unglings sem hefur hefur farið út af sporinu --- að þurfa ekki að ráðast í flóknar aðgerðir til að svipta hann lögræði sem er nánast óframkvæmanlegt. Þótt þessi breyting verði samþykkt mun hinn stóri hópur heilbrigðra unglinga ekki vita af breytingunni. Stærstu rökin í málinu koma fram í Degi-Tímanum í dag þar sem Bragi Guðbrandsson hjá Barnaverndarstofu segir á þá leið, með leyfi forseta: ,,Ef unglingarnir eru í mótþróa þá ganga þau út á 16 ára afmælisdeginum og ég horfi upp á fjölmörg börn sem fara í hundana á þessum aldri. Við erum að leggja mikla peninga og orku í að hjálpa þessum krökkum og það er hræðilega vitlaust kerfi sem felur í sér að þegar þau verða 16 ára geti þau gengi úr meðferð og rústað öllu uppbyggingarstarfinu.`` Ég segi því já, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Hér kemur til atkvæða sú tillaga allshn. að hækka sjálfræðisaldur í 18 ár. Þessi tillaga er löngu tímabær og hefur verið rædd á fjölmörgum ráðstefnum og meðal foreldra í skólum um allt land. Allir umsagnaraðilar allshn., þar á meðal Barnaheill, Barnaverndarstofa, Heimili og skóli og Félag framhaldsskólanema, eru hlynntir þessari breytingu. Rökin eru að styrkja réttarstöðu 16--18 ára ungmenna og veita þeim aukna foreldravernd, að auðvelda meðferð á 16--18 ára ungmennum án þess að til sjálfræðissviptingar komi og að samræma íslenska löggjöf löggjöf annarra landa og barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ég fagna þessari tillögu og segi já.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til skerðingu mannréttinda og stærstu hóprefsingu sögunnar sem ég hef vitað til að hafi verið framkvæmd í þessu landi. Ég segi nei.

Herra forseti. Í athugasemdum með þessu frv. er tekið sérstaklega fram að ef sjálfræðisaldur verði færður upp þá sé talið eðlilegt að taka einnig til athugunar að 6. gr. skattalaga um tekju- og eignarskatt verði breytt á þann veg að börn verði sjálfstæðir skattaðilar við 18 ára aldur í stað 16 ára eins og nú er. Þetta felur í sér mikla skattahækkun á þá unglinga úti um land sem fara á sjóinn 16 og 17 ára ef slíkt yrði samþykkt. 

Herra forseti. Lögræðislögin snúast um mannréttindi en þessi brtt. frá stjfrv. gengur í þveröfuga átt. Það er sjaldgæft að fólk á aldrinum 16--18 ára sé svipt sjálfræði með dómi sem er tiltölulega einföld og fljótleg leið ef svo illa er komið að slík aðgerð sé nauðsynleg. Það er minna en eitt tilfelli á ári þar sem þarf að svipta sjálfræði, eitt af hverjum 4 þúsundum. Á 10 árum eru það átta af 40 þúsund. Börn vinna sér ekki til óbóta á Íslandi heldur til bóta. Þau vaxa upp til ábyrgðar í íslensku samfélagi, í áföngum allt frá fermingaraldri. Það hefur gefist vel og við eigum fallega og efnilega æsku á Íslandi í dag. Þegar og þar sem út af bregður þarf að leysa málin með sérstökum aðgerðum í stað þess að svipta heila árganga ungs fólks sjálfræði sínu. Ég segi nei við hækkun sjálfræðisaldurs.

Herra forseti. Helstu rökin fyrir þessari breytingu eru þau að lögin taki mið af breyttum þjóðfélagsaðstæðum, séu í samræmi við það sem tíðkast í nágrannalöndum okkar, miða að auknu lagasamræmi í íslenskum rétti, tryggi betur en nú að ungt fólk búi við öryggi og aðhald foreldra til 18 ára aldurs, auðveldi meðferð á ungum fíkniefnaneytendum og framlengi forsjárskyldu foreldra sem miðar gagngert að auknu réttaröryggi og mannréttindum barna. Hækkun sjálfræðisaldurs er framlenging á skyldum foreldra og samfélagsins í heild gagnvart öllum börnum. Frv. tryggir því betur hag allra barna. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég styð eindregið þessa tillögu. Með hækkun sjálfræðisaldurs í 18 ár mun takast að ná betur utan um vanda ákveðins hóps ungmenna sem alls ekki má gera lítið úr. Þessi breyting skiptir meginþorra unglinga litlu sem engu máli og hún er í samræmi við lög og barnasáttmála og samninga sem Íslendingar hafa fullgilt. Þessa dagana erum við einmitt að staðfesta á Alþingi lög um vinnutíma barna og ungmenna þannig að með þeim lögum verður nú lítið úr þeirri sjómennsku sem hæstv. samgrh. hefur svo miklar áhyggjur af. Hér er verið að stuðla að aukinni vernd barna og ungmenna og það er hið besta mál. Hæstv. forseti. Ég segi já.

Herra forseti. Þjóðfélag okkar byggir á frelsi einstaklingsins og ég tel mikilvægt að ungt fólk skynji að löggjafi landsins, Alþingi Íslendinga, viðurkenni að það sé fært um að sjá fótum sínum forráð enda sýnir sagan að ungu fólki er treystandi. Ég segi því nei, herra forseti.

Herra forseti. Enn einu sinni á að refsa þeim sem hegða sér vel fyrir hina sem hegða sér illa. Það á að svipta 8 þúsund íslensk ungmenni sjálfræðinu vegna nokkurra tuga sem eiga í vandræðum. Hér er á ferðinni forræðishyggja félagshyggjufólks sem vill skipuleggja líf einstaklingsins frá vöggu til grafar og helst heilu þjóðfélögin líka eins og þekkt er. Ég er á móti þessu. Ég vil frelsi einstaklingsins. Ég tel að íslensk ungmenni séu frjálslegri, ábyrgari og duglegri en jafnaldrar þeirra víða um lönd vegna þess að fyrir því er söguleg hefð að við Íslendingar verðum sjálfráða 16 ára. Þannig vil ég hafa það áfram. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég styð þessa tillögu og hvet þingmenn til að sameinast um hana. Vegna staðhæfinga sem hafa komið fram í fjölmiðlum vil ég segja þetta: Barnalög og barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna leggja skyldur á foreldra varðandi persónuleg mál barna. Það er mjög mikilvægt að þingmenn geri sér grein fyrir því. Ósjálfráða ungmenni sem lýtur forsjá foreldra fer með forsjá barns síns ef það eignast barn. Foreldri ósjálfráða einstaklings er bundið að vilja hans. Alþjóðasamningar sem við erum bundin af kveða á um 18 ára aldursmörk og ungmenni frá heilbrigðum fjölskyldum skaðast ekki af þessari löggjöf en ungmenni sem þurfa á samfélagslegri hjálp okkar að halda munu njóta þessarar breytingar. Ég segi já.

Herra forseti. Ég er andvíg því að sjálfræðisaldur verði færður í 18 ár. Ég vil ekki svipta ungt fólk rétti sem það hefur haft til þessa. Og ég tel það stórt skref aftur á bak í mannréttindum á Íslandi ef tillagan verður samþykkt. Við leysum ekki vanda þeirra ungmenna sem hafa leiðst út á braut vímuefna og afbrota með hækkun sjálfræðisaldurs. Það hljótum við að gera á annan hátt, t.d. með því að kenna börnum okkar að standa á eigin fótum og taka ábyrgð á eigin lífi. Það er engin ástæða til að hækka sjálfræðisaldur hér á landi þó aðrar þjóðir hafi gert það. Við eigum að halda sérstöðu okkar í þessu efni. Engin svo veigamikil rök hafa komið fram í málinu að þau réttlæti þessa breytingu. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að skiptar skoðanir eru um þetta mál og að skoða þarf ýmsa hluti í tengslum við þessar breytingar, hvaða lagabreytingar sé eðlilegt að gera. En ég vil undirstrika að þetta mál hefur að mínu mati ekkert með vantraust að gera í garð ungmenna. Varðandi forræðishyggjuna er það svo að þingið er nú þegar búið að samþykkja ýmis mál í þessa veru og miða við 18 ára aldur. Þessi þróun er nú þegar hafin og það ættu menn að horfast í augu við. Virðulegi forseti. Ég kom að þessu máli með opnum huga en ég hef aldrei vitað um neitt mál hér á hinu háa Alþingi þar sem öll rök mæla með hækkun á sjálfræðisaldrinum, raunar eindregnar óskir í þá veru að sjálfræðisaldurinn verði hækkaður. Það eru auðvitað margar hliðar á þessu máli sem nefndin hefur skoðað vandlega og í framhaldi af því leggur meiri hluti allshn. til þessa breytingu. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Í starfi mínu að skólamálum í tvo áratugi hef ég sannfærst um að það skiptir meginmáli að ungu fólki sé sýnt traust og virðing. Þar sem vandamál hafa komið upp hefur það reynst best að efla með ungu fólki ábyrgð á eigin málum og ábyrgðartilfinningu gagnvart öðrum. Í yfirgnæfandi meiri hluta tilfella hefur ungt fólk farið vel með það vald sem því hefur verið fengið yfir eigin málum. Mér er það sérstaklega minnisstætt að á ögurstundu í sögu Menntaskólans á Akureyri var ráðist gegn vandamálum skólans með því að virkja nemendur til aukinnar ábyrgðar á málefnum skólans og heimavistar. Að öllum líkindum hefði það starf orðið örðugra ef ekki hefðu átt hlut að máli sjálfráða einstaklingar. Hækkun sjálfræðisaldurs gengur gegn þeim trúnaði og því trausti sem ungu fólki hefur verið sýnt og hefur gefist vel. Því segi ég nei.

Hæstv. forseti. Mín skoðun er sú að það sé rétt að hækka sjálfræðisaldurinn í 18 ár. Sú afstaða mín byggist á ítarlegri athugun á málinu í hv. allshn. en nær allir umsagnaraðilar mæla með þessari breytingu í umsögnum sem bárust nefndinni. Má þar nefna m.a. Félag framhaldsskólanema. Íslensk ungmenni búa almennt í foreldrahúsum fram undir 20 ára aldur og eru foreldrar fjárhagslega ábyrgir vegna þeirra til 18 ára aldurs. Mín afstaða byggist ekki fyrst og fremst á því að bregðast þurfi við vandamálum sem upp kunni að koma vegna tiltölulega fárra unglinga sem lent hafa á glapstigum heldur tel ég að 18 ára sjálfræðisaldur sé rökréttur m.a. með tilliti til framfærsluskyldunnar. Það er enginn sviptur sjálfræði með samþykki þessarar brtt. Ég segi já.

Herra forseti. Í umræðu um þessa tillögu hafa verið flutt fram ýmis rök, m.a. þau að við þurfum að samræma þessi ákvæði því sem er með öðrum þjóðum og að við hljótum að samræma þau ákvæðum barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Um það hlýt ég að segja að meðan við erum þjóðfélag með öðrum háttum en grannþjóðir okkar þá er lítil ástæða til fullrar samræmingar. Meðan við erum ekki skuldbundin til breyta ákvæðum okkar laga í samræmi við ákvæði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna tel ég ekki ástæðu til því okkar hefðir og lög eru eldri að þessu leyti. Við erum ekki skuldbundin til þess. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að þær fórnir sem hér um ræðir, sem eru réttindi uppvaxandi ungmenna, séu veigameiri en þessi rök fyrir þessum breytingum. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Höfuðvandamál þeirra unglinga sem eiga við vanda að stríða eru í stórum stíl foreldrar en ekki unglingarnir sjálfir. Það er ástæða til þess að vekja meiri virðingu og ábyrgð meðal íslensks æskufólks. Ég treysti því í ríkari mæli en þessi tillaga boðar og segi nei.

Hæstv. forseti. Nú er klukkan orðin þrjú á þessum drottins degi og það er ljóst að fram undan er langur dagur. Hér eru eftir nokkrar atkvæðagreiðslur og mér sýnist að nokkrar þeirra muni taka verulegan tíma og þar nefni ég mál nr. 7 og 8 á dagskránni, um fjárreiður ríkisins og skipulags- og byggingarlög. Ef ég man rétt er brtt. við hverja einustu grein í því frv., 8. máli á dagskrá. Ég spyr því hæstv. forseta hvað hann hyggst fyrir varðandi frekari atkvæðagreiðslur og legg reyndar eindregið til að hinum viðameiri atkvæðagreiðslum verði hreinlega frestað því við eigum sum hver eftir að skrifa ræður kvöldsins eða erum í miðjum klíðum. Þess vegna vildi ég gjarnan fara að losna frá fundarhaldi og atkvæðagreiðslum.

Forseti skilur það að erfitt er að halda langa fundi, og ekki samkvæmt venju, þegar útvarps- og sjónvarpsumræður eru að kvöldi en forseti metur það nú svo að atkvæðagreiðslur sem eftir eru taki varla meira en 15--20 mínútur. Það er samkomulag um hvernig atkvæðagreiðslunni er hagað í hinum stærri málum. Ef það reynist rangt þá er forseti reiðubúinn að endurmeta áætlunina um að halda áfram og ljúka atkvæðagreiðslunum. Forseti óskar eindregið eftir góðu samstarfi um það.

Herra forseti. Eldhúsdagsumræður fara fram í kvöld og ég legg eindregið til að hæstv. forseti taki tillit til þeirra óska stjórnarandstöðunnar að hún fái að koma með þokkalegar ræður og verði sér ekki til skammar í umræðunum. Ég hvet forseta eindregið til að taka það alvarlega því þetta getur náttúrlega orðið mjög erfitt fyrir þingið út á við ef því verður haldið fram að það sé á ábyrgð forsetans að þessi mistök hafi átt sér stað.

Forseti metur umhyggju þingmanns fyrir heill forsetans.