Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Fundur er settur í neðri deild Alþingis. Ég hlýt að finna að því, hversu seint og illa hv. dm. mæta til fundar. Klukkan er sex mínútur gengin í þrjú og það er fyrst nú sem hægt er að ná saman ályktunarhæfum fundi. Ég bið menn að taka þetta til athugunar. Ég bið ykkur að skila því til hv, meðbræðra ykkar hvernig komið sé. Hér eru viðstaddir þingflokksformenn sem hljóta að taka málið til athugunar.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum um söluskatt með síðari breytingum, en hér er um það að ræða hvort staðfesta eigi brbl. frá 16. okt. 1979. Þau brbl. fjölluðu um að söluskattur yrði 22 stig í stað 20, en áður höfðu verið sett um það brbl. sem féllu úr gildi þegar Alþ. var rofið. Fjh.- og viðskn. klofnaði í afstöðunni til málsins. Meiri hl. n., ég ásamt hv. þm. Boga Sigurbjörnssyni, Guðmundi J. Guðmundssyni og Karvel Pálmasyni, leggur til að brbl. verði staðfest. Það er gert ráð fyrir þessari tekjuöflun í þeim fjárlögum, sem Alþ. hefur þegar samþ., og því nauðsynlegt að framlengja þá tekjuöflun, sem hér er gert ráð fyrir, eigi þau fjárlög að standast.



Herra forseti. Eins og fram kom við 1. umr, þessa máls eru sjálfstæðismenn andvígir þessu frv. Það er flutt af vinstri stjórn og er framlengt af minnihlutastjórn. Það hefur komið fram við þessa umr., hverjir það eru sem bera ábyrgð á þessu frv., og kemur best fram þegar núv. ríkisstj. leggur síðan til að brbl. minnihlutastjórnar Alþfl. og vinstri stjórnarverði samþ. og staðfest.



Herra forseti. Hér er um samkynja mál að ræða, þ. e. brbl. frá 20. nóv. 1979, en þessi löggjöf hefur verið í gildi um nokkurt skeið. Leggur fjh.- og viðskn. einróma til að þetta frv. og þessi brbl. verði samþykkt. Ég vænti þess að hv. d. sjái sér fært að verða við einróma tilmælum nefndarinnar.



Herra forseti. Á þskj. 345 segir að allshn. hafi kannað þetta mál, leitað umsagnar og orðið sammála um að leggja til við hv. d. að fyrirliggjandi frv. verði samþ. með brtt. sem kemur fram á þskj. 346 og er við 3. gr., sem er gildistökugreinin. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt af hæstv. ríkisstj. og var lagt fram snemma á þessu þingi og fjallar um breytingu á vátryggingarupphæð. Þar er lagt til að hún breytist úr 12 millj. í 180 millj. annars vegar og hins vegar úr 24 millj. í 360 millj. kr. Hér er um að ræða stórkostlega breytingu á fjárhæðum. Það er rétt að gera deildinni örlitla grein fyrir þessu máli frekar. Það er ljóst, að tilgangur löggjafans með skyldutryggingu bifreiða er tvíþættur: annars vegar sá, að þeir, sem verða fyrir tjóni af völdum ökutækis, fái tjón sitt bætt án tillits til efnahags tjónvalds, og hins vegar sá, að þeir, sem tjóni valda, verði ekki fyrir stórfelldum fjárútlátum og standi jafnvel eftir slyppir og snauðir. Miðað við þennan tilgang virðast ekki rök til annars en hin lögboðna vátryggingarfjárhæð sé það há að hverfandi líkur, jafnvel engar líkur séu til þess að bætur vegna einstakra slysa verði hærri en hún. Tryggingaeftirlitinu var sent þetta mál til umsagnar og í umsögn Tryggingaeftirlitsins segir m. a., með leyfi forseta: „Tryggingaeftirlitið hefur á undanförnum árum margsinnis bent á nauðsyn þess að stórauka þyrfti vátryggingarverndina í þessari lögboðnu vátryggingargrein, er snertir því nær alla landsmenn sem eigendur ökutækja, farþega og vegfarendur. Markmið umferðarlaganna er að sjálfsögðu að vernda bæði þá, sem ábyrgð bera á tjóni af völdum ökutækja, og tjónþola, þannig að sú hætta sé ekki fyrir hendi að ganga þurfi að eignum manna til að bæta tjón vegna umferðarslysa eða, ef slíkar eignir eru ekki fyrir hendi, að tjónþolar fái ekki tjón sitt bætt nema að hluta. Telja verður ljóst að almenningur ætlast til að sú vátryggingarvernd, sem lögboðin er og ákveðin af Alþ., sé fullnægjandi á hverjum tíma og að menn beri ekki persónulega stórkostlega áhættu í umferðinni sem tjónvaldar eða tjónþolar. Eins og nú er háttað fara bótafjárhæðir í mörgum tilvikum langt fram úr gildandi vátryggingarfjárhæðum þegar til uppgjörs meiri háttar tjóna kemur, eins og bent er á í aths. við frv. Verðmæti tjóna á núgildandi verðlagi geta numið tugum og jafnvel hundruðum millj. ef margir slasast í sama umferðarslysi. Slík tjón eru fátíð og hefur því kostnaður við verulega hækkun vátryggingarfjárhæða tiltölulega lítil áhrif á iðgjöld til hækkunar. Má reikna með að sú hækkun, sem lögð er til í frv., mundi hækka iðgjöld um aðeins 3–4% . Verður að telja þann kostnað sáralítinn miðað við það öryggi sem hin aukna vernd veitir hverjum og einum. Tryggingaeftirlitið lagði til á s. l. ári að vátryggingarfjárhæðir yrðu almennt hækkaðar í 240 millj. kr., sem samsvara um 360 millj. kr. á núgildandi verðlagi. Bent er á að ef sú tillaga yrði samþ. væru vátryggingarfjárhæðir samt sem áður lægri en gengur og gerist í nágrannalöndum. Í Danmörku, þar sem fjárhæðirnar eru einna lægstar, miðast verndin við 10 millj. danskra kr., í Svíþjóð er fjárhæðin 50 millj. sænskra kr., í Noregi og Finnlandi og í mörgum öðrum löndum eru þær ótakmarkaðar. Telja verður að aðstæður hér á landi séu á ýmsan hátt frábrugðnar því, sem er í öðrum löndum á þessu sviði, og að fjárhæðir megi vera eitthvað lægri en þar gerist. Tillaga eftirlitsins er því sú, að vátryggingarfjárhæðir frv. verði tvöfaldaðar, þ. e. nemi 360 millj. kr. fyrir almenn vélknúin ökutæki, en 720 millj. kr. fyrir þau sem flytja mega fleiri en 10 farþega. Iðgjöld mundu af þeim sökum hækka á að giska um 5%. Ef fyrirliggjandi frv. yrði að lögum mundi það vera stórt skref í þá átt að koma þessum málum í viðunandi horf, en hvergi nærri fullnægjandi að mati eftirlitsins. Eftirlitið telur eðlilegt að hækka gildandi fjárhæð sjálfsábyrgðar úr 24 þús. í 36 þús. kr., eins og lagt er til í 2. gr. frv.“ Hér lýkur lestrinum úr áliti Tryggingaeftirlitsins. Þar kemur fram, eins og heyra mátti, að þeir leggja til að vátryggingarupphæðin verði helmingi hærri en allshn. leggur til og er í frv. Að mínu áliti er full ástæða til þess að þetta mál verði tekið aftur upp innan fárra ára, þegar reynsla hefur fengist af þeim breytingum sem nú verða gerðar á umferðarlögunum. Það eru til litlar upplýsingar um tíðni þar sem tjón fara fram úr vátryggingarfjárhæðinni. Slíkar upplýsingar þurfa að liggja fyrir þegar málið verður tekið upp aftur. Þá ber að geta þess, að hækkun á vátryggingarfjárhæðinni getur í sjálfu sér leitt til gerbreytts dómapraxís og stórhækkað tjónakröfur og hækkað dæmdar tjónabætur, sem hafa verið í algeru lágmarki hér á landi. Þess ber að geta, að árið 1978 voru gerðar breytingar á umferðarlögunum, þar sem 3. gr. 70. gr. umferðarlaganna var breytt og orðast nú svo, með leyfi forseta: „Heimilt er dómsmrh. að fengnum tillögum tryggingaeftirlitsins að hækka vátryggingarfjárhæðir samkv. 1. og 2. mgr. í samræmi við verðlagsbreytingar.“ Hér er um að ræða að ráðh. getur, ef honum sýnist svo, innan eðlilegra marka hækkað vátryggingarfjárhæðir ef þær eru innan þess verðlagsgrundvallar sem settur er með þeim breytingum sem hér er verið að leggja til að gerðar verði. Persónulega finnst mér satt að segja vera hálfskrýtin lagagerð að hafa heimild eins og þessa í lögum. Það er full ástæða til þess að sjálfar vátryggingarfjárhæðirnar séu ákveðnar í lögum, en ekki af ráðh., þar sem annað getur leitt til öryggisleysis í sambandi við réttarfar í landinu. Ég bað Bjarna Þórðarson tryggingafræðing hjá Íslenskri endurtryggingu að gefa dæmi um hvernig 100% örorka yrði metin í dag hjá 30 ára manni. Hann hefur tjáð mér að ef áætlaðar vinnutekjur séu 600 þús. á mánuði og sé miðað við 13% vexti á ári, eins og gert er þegar kröfur eru settar fram, megi búast við að krafan og tjónið yrði metið á 45–50 millj. Sé það greitt eftir þrjú ár er upphæðin komin upp í 100–110 millj. ef reiknað er með 30% kauplagshækkunum, sem er alveg í lágmarki, og eftir fjögur ár yrði upphæðin 130–140 millj. Þá sjá menn hvílíkur gífurlegur munur verður á upphæðinni, sem nú er í lögum og er 12 eða 24 millj., þegar á að brúa kostnað sem verður að upphæð 130–140 millj. Að undanförnu hafa komið fram kröfur allt að upphæð 120 millj. kr., og þá er gert ráð fyrir að Tryggingastofnunin greiði 20 millj. Af þessu sést að vátryggingarupphæð í núgildandi lögum er aldeilis ófullnægjandi og getur gert það að verkum að tjónvaldur verði algerlega eignalaus og ef eignir hans hrökkva ekki fyrir tjóni bitni það enn harðar á tjónþola. Í 2. gr. er lagt til að hækkun á sjálfsábyrgð fari úr 24 þús. í 36 þús. Í 3. gr., eins og kemur fram á sérstöku þskj., leggur n. til að gildistaka verði 12. maí. Sú dagsetning er valin einfaldlega með tilliti til þess að þá er fimmtungur af gjaldárinu liðinn, en það hefst 30. mars ár hvert, en eins og menn, sem eru góðir í reikningi, sjá munu vera 72 dagar frá 1. mars til 12. maí.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til meðferðar frv. til l. um breyt. á lögum um Lífeyrissjóð bænda. Hér er um að ræða að gera lagfæringar á þessum lögum til samræmis við aðrar lagfæringar sem hafa verið gerðar í öðrum tilfellum, og má þar vitna til frv. til l. um Lífeyrissjóð sjómanna og um eftirlaun aldraðra. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla nánar um þetta mál, það var gerð grein fyrir því við 1. umr., en fjh.- og viðskn. leggur einróma til að frv. þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Við þrír þm. Sjálfstfl., þ. e. auk mín hv. 3. þm. Reykn., Ólafur G. Einarsson, og hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, flytjum á þskj. 369 frv. til l. um listskreytingar opinberra bygginga. Í lögum hafa um nokkurt skeið verið ákvæði þess efnis, að heimilt sé að verja allt að 2% af áætluðum stofnkostnaði skólamannvirkja til listskreytinga á þeim mannvirkjum. Þetta nýmæli í lögum var sett inn 1967 og þá þannig að menntmrn. gæti að fenginni umsögn sveitarstjórnar ákveðið slíka listskreytingu. Áður höfðu þó ýmsar skólabyggingar verið listskreyttar og má í því sambandi benda á lágmyndir Ásmundar Sveinssonar á Austurbæjarbarnaskólanum, eitt af hans fyrstu verkum, er hafa skreytt þann skóla síðan hann var tekinn í notkun árið 1930. Enn fremur má nefna málverk Jóhanns Briems í Laugarnesskóla, veggskreytingar Barböru Árnason í Melaskóla svo og mósaikmyndir Valtýs Péturssonar og reyndar Gunnlaugs Schevings, að ég held, í Kennaraskólahúsinu við Stakkahlíð. Í lögum um grunnskóla var þetta ákvæði sett inn að nýju, en þá með þeirri breytingu að sveitarstjórn geti ákveðið listskreytingu skólamannvirkja með samþykki menntmrn. Er heimildin fyrir allt að 2% af áætluðum stofnkostnaði skólamannvirkis. Enginn vafi er á því, að þær heimildir, sem voru settar í lög árið 1967, hafa örvar mjög listskreytingar í skólum þótt ljóst sé að þær hafa ekki verið notaðar í eins ríkum mæli og æskilegt væri. Ég vil í því sambandi vitna til svars sem hæstv. menntmrh. gaf í Sþ. 22. apríl s. l. við fsp. sem ég bar fram um það, hvernig þessar heimildir hefðu verið nýttar. Ljóst er að þær hafa verið nýttar í ýmsum tilvikum, en þó virðist það vera að í fleiri skólum hafi þetta ákvæði ekki komið til framkvæmda og listskreytingar ekki verið settar í þá skóla. Frv. það, sem hér er flutt, gerir ráð fyrir allmikilli breytingu á þeim lagaákvæðum sem um þetta hafa gilt. Þær breytingar eru tvíþættar. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að listskreytingar nái ekki aðeins til skólabygginga, heldur til allra opinberra bygginga, þó með ákveðnum undantekningum, sem í grófum dráttum eru taldar upp í 1. gr. frv., þ. e. undanþegnar séu byggingar sem reistar eru til bráðabirgða, byggingar sem standa fjarri alfaraleið, skemmubyggingar og aðrar sambærilegar byggingar. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að í staðinn fyrir heimild, eins og nú er kveðið á um í lögum um skólamannvirki, skuli hér vera um skyldu að ræða, þ. e. að skylt sé að verja til listskreytinga opinberra bygginga fjárhæð er nemi allt að 2% af byggingarkostnaði mannvirkis, þó ekki lægri en 1%. Í grg. er þetta ákvæði nánar skýrt þannig, að gert sé ráð fyrir að meginreglan verði sú, að það verði farið nálægt 2% af byggingarkostnaði við allar venjulegar byggingar, en hins vegar megi þó lækka þá fjárhæð allt niður í 1% þegar um mjög dýrar byggingar er að ræða eða mjög stórar byggingar, og má þar t. d. nefna sjúkrahúsbyggingar. Það er gert ráð fyrir að fjárhæð þessari megi verja jafnt til listskreytinga utan húss sem innan, sem væri þá hluti af mannvirki, t. d. mósaikmyndir sem felldar eru í veggi utan húss eða innan, eða til kaupa á lausum listaverkum sem komið sé fyrir í byggingunni eða á lóð hennar. Gert er ráð fyrir að viðmiðunin sé áætlaður byggingarkostnaður þegar um er að ræða listaverk sem felld séu inn í sjálfa bygginguna og verði hluti af henni, en endanlegur byggingarkostnaður þegar um er að ræða laus listaverk sem keypt eru eftir á til að setja í byggingar eða á lóðir þeirra. Ef bygging er reist í áföngum, sem mjög oft er, er gert ráð fyrir að lög þessi komi til framkvæmda eftir því sem hverjum áfanga miðar áfram. Með listskreytingu opinberra bygginga vinnst margt. Þjóðin verður ríkari af listaverkum og með því að tengja þau opinberum byggingum er þeim komið fyrir á stöðum þar sem margir eiga að jafnaði leið um og geta notið listaverkanna. Íslenskir listamenn fá enn fremur tækifæri á þennan hátt til að vinna að list sinni, og enginn vafi er á því, að laun fyrir slík verk eru flestum listamönnum kærkomnari en styrkir hins opinbera. Reynslan sýnir að íslenskir listamenn hafa tekið slíkum verkefnum vel og fagnað þeim og unnið þau af alúð. Það er enginn vafi á því, að þó að mönnum hafi e. t. v. í upphafi vaxið nokkuð í augum kostnaður sem slíku fylgir verða slík listaverk fljótlega ómissandi þáttur af umhverfinu. Ég hef t. d. komið í nokkra skóla hér í Reykjavík þar sem slík listaverk hafa verið sett upp, og þó að mönnum hafi e. t. v. ofboðið kostnaður í upphafi, eða a. m. k. sumum úrtölumönnum, þá held ég að þegar verkið er fullkomnað og komið á sinn stað muni enginn vilja missa það úr umhverfi sínu. Og ég er ekki í vafa um að t. d. í skólum eru slík verk líkleg til að þroska listasmekk ungs fólks og til að kenna fólki að meta og umgangast listaverk betur en ella. Ég hygg að það standi engum aðilum í þjóðfélaginu nær en ríki og sveitarfélögum að tryggja aðgang almennings að listaverkum. Þetta er unnt að gera á margan hátt, en ég held að ein árangursríkasta aðferðin sé að tengja þau opinberum byggingum, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Reynslan hefur sýnt, m. a. í skólabyggingunum, að skilningur manna á þessu er mjög misjafn. Sums staðar hafa menn ekki hirt um að nota heimildarákvæðin í þessu skyni. Þessu frv. er því ætlað að tryggja að allar opinberar byggingar, með nokkrum undantekningum þó, verði listskreyttar. Það er trú flm. að með því verði auðgað íslenskt lista- og menningarlíf. Ég gat þess þegar fsp. var til umr. í Sþ. ekki alls fyrir löngu, að í Noregi hefur sú leið verið farin sem hér er lögð til, þ. e. að gera listskreytingar að skyldu við allar opinberar byggingar. Í frv. er gert ráð fyrir því, að þegar um er að ræða skólabyggingar eða aðrar byggingar, sem kostaðar eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, sé frumkvæðið í höndum sveitarfélaganna, en tillögur um listskreytingar háðar samþykki menntmrn., en önnur rn., þ. e. rn. sem viðkomandi stofnun heyrir undir, komi við sögu þegar um aðrar stofnanir er að ræða, t. d. heilbrigðisstofnanir. Þetta frv. er flutt þegar nú er langt liðið á þingtímann. Við flm. gerum okkur vissulega ekki vonir um að frv. fái afgreiðslu á þessu þingi, en það væri þó mjög æskilegt að það kæmist til n. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði því vísað til hv. menntmn. þessarar deildar, og æskilegt væri að nota tímann til að fá umsagnir ýmissa aðila um þetta mál, bæði samtaka listamanna, Sambands ísl. sveitarfélaga og annarra aðila sem málið kann að snerta, þannig að hægt sé að taka það upp á þingi að nýju næsta haust og þá með þeim aths. sem kunna að hafa fram komið. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og til hv. menntmn. þessarar deildar.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í sambandi við þetta frv. Ég held að það sé augljóst að hv. flm. eru hér að fjalla um mjög mikilvægt mál, sem reyndar hefur lengi verið til meðferðar á Alþ. og lagabókstafur er fyrir í allmörg ár, a. m. k. að hluta. Það, sem þetta frv. hefur, ef svo má segja, fram yfir það sem er nú þegar í lögum, er það, sem réttilega kom fram hjá hv. l. flm. í ræðu hans áðan, að um verulegar breytingar er að ræða frá því sem hugsað hefur verið, því að þarna er gert ráð fyrir að allar opinberar byggingar, þó með nokkrum undantekningum, verði listskreyttar og sé skylt að listskreyta þær samkv. 2. gr. þessa lagafrv. Hins vegar koma allmargar undantekningar fram í 1. gr. frv. Þó hygg ég að þær undantekningar séu varla tæmandi taldar og þurfi að skýra betur hvað við er átt. En ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. flm., að það er ákaflega mikilvægt að listskreytingar skóla og annarra opinberra bygginga verði meira tíðkaðar en verið hefur. Eins og hv. flm. réttilega sagði er það fyrst og fremst tvennt sem menn hafa þá í huga, þ. e. að fegra umhverfið, búa mönnum fallegt umhverfi yfirleitt, og svo hitt, sem segja má að sé mikils virði líka og ekki minna virði kannske, að aukinn markaður verði fyrir vinnu listamanna. Undir þetta get ég sannarlega tekið og að þessu leyti til held ég að það sé mjög gott að við ræðum þessi mál, og ég get fallist á að eðlilegt sé að menntmn. þessarar d. taki þetta mál til umfjöllunar. Þó að stuttur tími sé til þingslita trúlega og ekki líkur á að hægt sé að ljúka þessu máli á þeim tíma er áreiðanlega bót að því að þn. fái þetta mál til umfjöllunar. En samt sem áður geri ég ráð fyrir að það megi finna ýmsa annmarka á þessu frv. þegar til kastanna kemur og þegar til framkvæmdanna á að koma. Ég er því mjög meðmæltur að þær lagaheimildir, sem nú eru fyrir hendi um listskreytingar skóla, séu notaðar meira en verið hefur, en satt að segja hafa reynst nokkrir agnúar á framkvæmd þeirra mála frá því að grunnskólalögin voru sett. Það er næstum að segja fortakslaust þannig í sambandi við listskreytingarnar, að sveitarstjórnirnar hafa frumkvæðið í þeim málum. Það má segja að það sé algerlega augljóst hvað snertir grunnskólana að þar hafa sveitarstjórnirnar frumkvæði, og að því leyti til er erfiðara fyrir ríkisvaldið að hafa þau beinu áhrif á sem æskilegt væri. En að sjálfsögðu eru skólabyggingar sameiginlegt verkefni sveitarstjórna og ríkisvalds og einhvers staðar verður frumkvæðið í þessu að liggja. Það fór þannig í meðförum Alþingis þegar grunnskólalögin voru til meðferðar, að frumhugmyndunum, sem fram komu í frv. um grunnskóla, var breytt í þá átt að sveitarstjórnirnar fengju alfarið frumkvæðið í þessum málum. Þessu mætti að sjálfsögðu mín vegna breyta, og ef Alþ. hefur aukist frjálslyndi síðan fyrir sex árum eða svo væri það mjög gott. Á það kann kannske að reyna þegar þessi mál verða frekar rædd í menntmn. Það er einnig vísað til 10. gr. í skólakostnaðarlögunum, en sú grein er að verulegu leyti úrelt og naumast framkvæmanleg eftir að lógin um grunnskóla voru sett og 26. gr. grunnskólalaganna var samþ. um þetta efni. Hún gerir þá heimild, sem er að finna í 10. gr. skólakostnaðarlaga, að verulegu leyti óframkvæmanlega og að sumu leyti, eins og ég hef reyndar áður haldið fram hér, tel ég að það sé naumast hægt að framkvæma þá grein eins og nú er. Við verðum sem sagt að una við þá lagaheimild sem um þetta er, sem er að finna fyrst og fremst í 26. gr. grunnskólalaganna. Í þessu frv., sem hér er til umr., er vissulega að finna mjög verulega stefnubreytingu frá því sem verið hefur. Ég held að út af fyrir sig væri mjög æskilegt ef við gætum náð því marki sem frv. gerir ráð fyrir, en þó hygg ég að það mætti vel við una þó að hin ríka skylda til listskreytinga, sem fram kemur í 2. gr. frv., væri ekki fyrir hendi. En sjálfsagt er að kanna þetta allt vel og rækilega. Ég held að það þurfi að gera sér fyllilega grein fyrir því, hvaða mannvirki það eru, sem við er átt, og hvaða mannvirki það eru, sem ekki kynnu að heyra undir lög af þessu tagi. Maður gæti t. d. spurt sig hvort brýr heyrðu undir þessi ákvæði. Þar er oft um mjög dýr mannvirki að ræða, og höfum við í því sambandi Borgarfjarðarbrúna. Hún verður mjög dýrt mannvirki. Ekki veit ég hversu kostnaðarsamt það verður, hvort það kostar 10 milljarða eða 12. En þá geri ég ráð fyrir að jafnvel þó að menn séu listelskir og unni listinni hið besta og vilji vinna listinni allt hið besta og listamönnum mundi þeim þykja það nokkuð há upphæð ef skylt væri að listskreyta t. d. Borgarfjarðarbrúna sem næmi 2% af kostnaði og þó ekki væri nema 1%. Ég held að það sé hægt að vinna þessu máli gagn án þess að skjóta yfir markið. Ég held sem sagt að að mörgu leyti sé þetta mjög athyglisvert frv. og ágætt að hreyfa þessu máli hér. En ég vil líka taka það fram, að ég hef ævinlega litið svo á að menntamálaráðherrar eigi að beita sér sem mest í þessum efnum. Ég mun gera það og hef þegar reynt að hafa afskipti af þessum málum, þó í litlu sé, m. a. með því að hafa áhrif á að sótt verði ráðstefna af hálfu rn. og listamanna í Noregi sem fjallar um skreytingar opinberra bygginga. Sú ráðstefna verður haldin í Noregi innan ekki mjög langs tíma, á þessu sumri. Þetta er norræn ráðstefna. Ég hygg að það sé mjög gagnlegt að fylgjast með því, hvað fram kemur á þeirri ráðstefnu. Þar er ætlunin að gera grein fyrir þessum málum eins og þau standa á Norðurlöndum. Er eðlilegt að við fylgjumst með því og reynum að móta okkar stefnu svo sem fært er og kannske að öllu í samræmi við það sem frændur okkar á Norðurlöndum gera best í þessum efnum. Ég held að mjög æskilegt sé að við fylgjumst með því, sem þar er að gerast, og bíðum þess að þessi ráðstefna verði haldin svo við getum tekið mið af henni þegar kæmi til frekari framkvæmda á þessu sviði og e. t. v. hugsanlega með því að breyta þeim lagaákvæðum sem um þetta er að finna, m. a. í lögum um skólakostnað og ekki siður í lögum um grunnskóla. En ég tel að þetta sé merkilegt mál og sannarlega þess virði að ræða það í hv. Alþ. Ég vænti þess, að hv. menntmn. líti á þetta mál, skoði það frá öllum hliðum og m. a. kynni sér það, ef hún hefur möguleika á, hvernig þessum málum er fyrir komið annars staðar í heiminum og þá ekki síst á Norðurlöndum.



Herra forseti. Ég kem hér upp til að lýsa stuðningi mínum við frv. um listskreytingar opinberra bygginga. Það er enginn vafi á því, að land okkar er því miður allt of fátækt af listaverkum miðað við það sem gerist hjá öðrum þjóðum og þess vegna er allt, sem stuðlar að því að á þessu verði breyting, mjög til bóta. Ég held að það sé ljóst að skilningur fer mjög vaxandi á þörfinni á því að listskreyta opinberar byggingar. Mér er kunnugt um að eftir að ákvæði um slíkt voru sett í grunnskólalögin hefur a. m. k. orðið veruleg stefnubreyting hjá sveitarstjórnarmönnum. Mér er kunnugt um að í samtökum sveitarfélaga er að finna mikinn áhuga á þessu máli og þau hafa reynt að hvetja sveitarstjórnir til að nýta þau ákvæði í lögum í sambandi við nýjar skólabyggingar. Hins vegar tel ég rétt að vekja athygli á því, að mér finnst að samtök listamanna í landi okkar, sem vissulega hafa innan sinna vébanda marga ágæta listamenn, hafi raunverulega ekki sýnt nægan skilning á því að gera list sína nógu aðgengilega fyrir þá aðila sem hafa áhuga á því að skreyta opinberar byggingar, sérstaklega skólana. Á þessu þyrfti að verða breyting. Ég vil vekja athygli á því, og sjálfsagt hafa margir tekið eftir því, að áhugi á listskreytingum bygginga er orðinn nokkuð almennur. Víða er það þannig í skólum landsins, að nemendur skólanna hafa tekið frumkvæði að því leyti að reyna að skreyta skólabyggingar og jafnvel aðrar byggingar í sínu umhverfi. Þetta sýnir að þörfin á þessu er mjög brýn. Ég get einnig bent á að víða um land má sjá stefnubreytingu hjá þeim sem ráða fyrir atvinnufyrirtækjum. Í mörgum tilfellum eru eigendur mannvirkja í fiskiðnaði nú í vaxandi mæli að listskreyta þau húsakynni. Það er öruggt að það örvar áhuga fólks á að hafa slíka listskreytingu fyrir augum og bendir til þess að þarna sé mikið verk óunnið. Ég vænti þess, miðað við það sem kom fram hjá hæstv. menntmrh., að hann kynni sér vel þessi mál og veiti vissa forustu eða stuðningur komi frá menntmrn. til þess að hér geti orðið um framfarir að ræða. Ég endurtek, að miðað við aðrar þjóðir er land okkar mjög fátækt af listaverkum og allt, sem getur orðið til að bæta þar úr, horfir til bóta. Þess vegna styð ég þetta frv.



Herra forseti. Ég þakka þær undirtektir, sem þetta mál hefur fengið hjá hæstv. menntmrh. og 1. þm. Vesturl., sem var að ljúka máli sínu. Ég vil hins vegar ekki að þessari umr. ljúki án þess að ég gefi eina skýringu að gefnu tilefni frá hæstv. menntmrh. Það var í sambandi við þá aths. hans, að það væri ekki nægilega vel skilgreint í frv., hvaða mannvirki væri átt við, og tók dæmi af Borgarfjarðarbrú, sem er ærið dýrt mannvirki. Til þess að alveg sé ljóst hver skilningur okkar flm. er, þá er af ásettu ráði notað orðið bygging í frv. Það er einmitt til að forðast að menn líti á það sem skyldu að listskreyta önnur mannvirki en byggingar. Þá eru brýr ekki innifaldar í því sem frv. á við. Þetta vildi ég að kæmi alveg ljóst fram og yrði fest á segulband fyrir þá sem kynna sér þetta mál betur að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Mér finnst sjálfsagt að sýna því fullan áhuga. Mér finnst þetta frv. af hinu góða og beri að styðja að því að það nái fram að ganga. Ég vil lýsa því yfir, að ég hygg að við Alþb.-menn munum gera það sem við getum til þess að það hljóti afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Iðnn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 100 frá 31. des. 1974, um Hitaveitu Suðurnesja, og liggur álit n. fyrir á þskj. 376. N. athugaði þetta frv. og hún mælir með því að það verði samþykkt og stendur öll að afgreiðslu málsins. Sýnist okkur að þetta sé skynsamlegt mál, en það gengur út á það að leyfa Hitaveitu Suðurnesja stækkun um 6 mw. úr 2 sem þar eru nú framleidd.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til meðferðar frv. til l. um flugvallagjald, en það er gert ráð fyrir að flugvallagjald verði á árinu 1980 um það bil 1050 millj. kr. Langstærstur hluti þessa gjalds verður innheimtur af millilandaflugi, en tiltölulega lítill hluti er gjald af innanlandsflugi, en áætla má að það gæti orðið um 130–140 millj. kr. Gjaldið af innanlandsfluginu var samkv. þeim upplýsingum, sem við fengum í fjh.- og viðskn., 94 millj. kr. og þess vegna er það alrangt, sem segir í nál. 3. minni hl., að einkum sé seilst í vasa þeirra sem fjærst búa höfuðborginni um greiðslu þessa skatts. Ég vil geta þess, að upphaf þessa máls var það, að söluskattur var felldur niður af fargjöldum í innanlandsflugi. Það var mjög veruleg upphæð á þeim tíma, en þá var söluskattur 20%, ef ég man rétt. Það þótti ekki fært á þeim tíma að fella algerlega niður þá skattheimtu og var þá tekið til bragðs að leggja á hið svokallaða flugvallagjald. Þessi réttarbót til handa þeim, sem þurfa á því að halda að fljúga landshluta á milli, var þá mjög veruleg. En síðan hefur þróun málsins verið sú, að flugvallagjaldið hefur ekki verið lagt niður, heldur notað til að auka og örva framkvæmdir í flugmálum. Það er út af fyrir sig ljóst að niðurfelling á þessu gjaldi í innanlandsflugi skiptir engum sköpum um afkomu ríkissjóðs. Fjárupphæðin 100–150 millj. skiptir þar engum sköpum. Hitt er svo annað mál, að hún getur skipt nokkru máli varðandi nauðsynlegar framkvæmdir í öryggismálum og flugmálum, en það er öllum kappsmál, sem þar þekkja best til, að verulega verði úr bætt. Jafnhliða því, að menn leggja niður þetta gjald, hljóta menn því einnig að verða að gera það upp, hvort ástæða sé til að minnka framkvæmdir í þessum málaflokki innanlands, sérstaklega í öryggismálum, en öryggi í flugmálum hefur verið mjög ábótavant í langan tíma. Það verður að koma til skoðunar hverju sinni. Að þessu sinni hefur það orðið niðurstaðan hjá 1. minni hl, n., að við leggjum til að gjaldið verði framlengt með þeim breytingum sem hér er lagt til, en 2. og 3. minni hl. skila um málið séráliti.



Herra forseti. Hér er á ferðinni enn eitt skattahækkunarfrv. hæstv. ríkisstj. og ekki það skásta að mínu viti, þó að upphæðirnar sem slíkar séu kannske minni en í mörgum öðrum tilfellum. Á þskj. 374 er nál. frá 2. minni hl. fjh.- og viðskn. þar sem fram kemur sú afstaða Alþfl. að hann er andvígur þeirri hækkun sem frv. gerir ráð fyrir, bæði að því er varðar hækkunina á flugvallagjaldinu á innanlandsflugi og leggur til að það verði gersamlega fellt niður og einnig að ekki verði jafnmikil hækkun á flugvallagjaldinu að því er varðar utanlandsflugið. Það má út af fyrir sig til sanns vegar færa, að 94 millj. kr. skipti ekki sköpum, t. d. fyrir árið 1979, en sú var gjaldtaka af innanlandsflugi. Eigi að síður er óréttlæti að taka gjald af þeim farþegum úti í dreifbýlinu sem fyrst og fremst og kannske einvörðungu langtímum saman úr árinu byggja á flugsamgöngum við hina ýmsu staði. Hér er því óréttlátur skattur á þessa þjóðfélagsþegna, og er það í sjálfu sér „prinsip“-afstaða að ekki eigi að leggja hann á. Það má raunar líka segja að mikil skattheimta með flugvallagjaldi af flugferðum til útlanda dragi úr því, að utanlandsferðir geti orðið svokölluð almenningseign hjá fólki og það geti leyft sér að ferðast til útlanda. Um þetta geta verið skiptar skoðanir. En í alla staði er óréttlætanlegt að leggja þessar auknu byrðar, þó að ekki séu miklar í fjármunum talið, á dreifbýlisfólk sem byggir samgöngumöguleika sína fyrst og fremst og í mörgum tilfellum einvörðungu stóran hluta úr árinu á flugsamgöngum. Það er því flutt brtt. á þskj. 375 þess efnis, að í stað 8800 kr. flugvallagjalds á utanlandsflugið komi 7400, það verði ca. 35% hækkun á þessu gjaldi á utanlandsfluginu, en ekki 60% eins og frv. gerir ráð fyrir. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að gjaldið verði fellt niður af innanlandsfluginu. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um hver ástæðan er fyrir þeirri brtt. Þá er gert ráð fyrir að síðasti málsliður fyrri mgr. 2. gr. verði felldur niður, en hann sýnist mér vera einvörðungu um það að ekki megi sjást þetta sérgreinda gjald á farseðlinum, það verði að felast. Það er óeðlilegt að mínu viti að slík skattheimta, sé hún á annað borð, sé ekki sýnileg öllum sem hlut eiga að máli, og því óeðlilegt að ætlast til þess að þetta sé ótilgreint í verði miðans. Þetta á að aðgreinast. Í síðasta lagi er svo lagt til að síðari mgr. í 2. gr. laganna falli niður, en hún er um að ráðh. sé heimilt að hækka gjaldið í réttu hlutfalli við þá hækkun sem kann að verða á vísitölu byggingarkostnaðar. Hér er greinilega verið til frambúðar að festa þessa gjaldtöku og skattheimtu. Það er óeðlilegt, því að eins og áður hefur komið fram er hún að okkar áliti ranglát að öllu leyti gagnvart innanlandsfluginu og verður að sjálfsögðu að stemma stigu við eða halda í hækkanir á þessum skatti að því er varðar utanlandsflugið. Það er því óeðlilegt að gert sé ráð fyrir að ráðh. hafi heimild til að hækka þetta gjald í hlutfalli við það sem vísitala byggingarkostnaðar hækkar. Þetta eru þær brtt. sem eru fluttar af hálfu 2. minni hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 375. Það mætti margt fleira um þetta og önnur skattheimtumál hæstv. ríkisstj. segja, en nú er hart keyrt á það af hv. stjórnarliðum að mesta skattpíningarmálið hljóti hér afgreiðslu sem sérstök afmælisgjöf hæstv, ríkisstj. og þá fyrst og fremst Alþb. til launafólks og lágtekjufólks áður en hátíðisdagur verkalýðsins rennur upp, og ég skal ekki, nema þá sérstakt tilefni gefist til, reyna frekar að tefja fyrir því eða verða þröskuldur í vegi þess að þetta að því er virðist sérstaka réttlætismál hæstv. ríkisstj. verði hér afgreitt áður en 1. maí rennur upp. Ég mun því ekki hafa fleiri orð um þetta frv., a. m. k. ekki að sinni.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. og leggst meiri hl. n. gegn frv. eins og það er úr garði gert, enda þótt hann sé ekki samferða í áliti og afgreiðslu að öðru leyti. Við þrír undirritaðir, hv. 3. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Reykn. auk mín, leggjum til að þetta frv. verði fellt. Eins og segir í grg. okkar og nál. er þetta einn þátturinn í þeirri gegndarlausu skattheimtu sem hæstv. ríkisstj. beitir sér nú fyrir. Og þetta er auðvitað með því lágkúrulegasta. Þarna er seilst til tekna með mjög óeðlilegum hætti. Menn vilja reyna að verja þetta með því að aðrir hafi fundið þennan skatt upp. Hv. 4. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, hafði mjög á orði sem afsökun fyrir því, að þessi skattheimtuaðferð væri notuð nú, að aðrir hefðu fundið hana upp. Ég held að ég hafi minnt á það áður, að það liggur ekkert fyrir um að hann megi nota púðrið eins og honum sýnist, enda þótt hann hafi ekki fundið það upp. Þetta var auðvitað neyðarúrræði á sínum tíma og mistök, rétt er það, það er rétt að segja það eins og það er, að hafa lagt þetta á. Þetta var fljótfærni á sínum tíma og hefði aldrei átt að leggja á þessa lífsnauðsynlegu þjónustugrein skatta með þessum hætti. Hv. 3. þm. Austurl. segir að það sé rangt, sem segir í okkar nál., að strjálbýlisfólk borgi mestan hlutann af þessu. Hvað ætli muni miklu t. d. hjá hv. 6. landsk. þm., Karvel Pálmasyni, á því sem hann borgar í þennan skatt, hvort heldur hann fer innanlands eða utan, sem fer kannske 20 ferðir á milli Bolungarvíkur og Reykjavíkur og aldrei út til Kaupmannahafnar? Það þarf að taka þetta með í reikninginn. Og svo þarf að gá að því, að þegar Raufarhafnarmenn fara til Mallorka fljúga þeir fyrst frá Raufarhöfn og svo áfram út. Þetta eru því auðvitað reikningar sem ekki standast ef að því er gáð. Auðvitað er miklu meiri fjöldi sem ferðast innanlands en til útlanda og þess vegna bera þeir mestan hluta og þyngstan part skattsins. Þetta er, eins og ég sagði, einn þátturinn í þessari ástríðu hæstv. ríkisstj., þrátt fyrir gefin loforð þeirra sjálfstæðisflokksmanna, sem að þessari ríkisstj. standa, fyrir kosningar um að afnema alla vinstristjórnarskattana. Þetta er tryggð þeirra við kjósendur Sjálfstfl. F,f Sjálfstfl. hefði lýst því yfir að hann ætlaði að viðhalda og hækka alla vinstristjórnarskattana hefði Sjálfstfl. fengið þrem til fjórum þm. færra, því munaði þeim mönnum sem standa að og mynda núv. hæstv. ríkisstj. Það liggur alveg ljóst fyrir. Þetta er um milljarður kr. Svo koma byltingarsinnarnir og skattaálögumennirnir og tala um að þetta megi menn ekki hafa á hornum sér af því að það bráðliggi á að búa vel í haginn fyrir flugvallagerð og að öryggistæki séu reist. Það er hægt að tala svona og spyrja eins og gert var hér á dögunum: Eru menn á móti því að flugvellir séu betur úr garði gerðir og þeim sé fjölgað? Ætli þeir fari ekki að flytja bráðum frv. um sérskatt, sjúkrahúsbyggingargjald, og spyrja, ef menn snúast gegn slíku háttalagi: Eru menn á móti því að byggja sjúkrahús? Eða þeir vilji leggja á sérstakt hafnabyggingargjald og spyrja: Eru menn á móti höfnum? Svona er að sjálfsögðu hægt að halda áfram með því að draga þessa þætti úr sjálfu fjárlagadæminu, þar sem þeir eiga heima, og mynda sérskatt, til nauðsynjamála að vísu, og spyrja svo hvort menn séu að snúast með þessum hætti gegn nauðsynjaframkvæmdum. En við skulum þá líta á hvernig hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðinu fer úr hendi ráðstöfun þessa fjár. Maður skyldi halda að með því að leggja milljarða á með þessum hætti mundi ríkið leggja meira á sig í þessum framkvæmdum. En hvað kemur á daginn? Framlag ríkissjóðs til flugmála sem hlutfall af fjárlögum lækkar úr 0.53% 1979 í 0.43% 1980. Flugvallagjaldið hverfur allt inn í ríkissjóðshítina og um leið og hún dregur til sín það fé, ríkissjóðshítin, lækkar stjórnarliðið framlag til flugmála úr ríkissjóði úr 0.53% í 0.43%. Þetta er nú öll rausnin. Sem sé alveg öfugt að farið. Ég hef hér upplýsingar um að framlag ríkissjóðs til flugmála sem hlutfall af heildarútgjöldum til þess málaflokks lækkar úr 47% árið 1979 í 40% árið 1980. Í öðru lagi, eins og ég sagði, lækkar framlag ríkissjóðs til flugmála sem hlutfall af niðurstöðutölu fjárlaganna úr 0.53% árið 1979 í 0.43% árið 1980. Sjá nú allir menn hver rausnin er - eða hitt þó heldur - að hafa ráðstafað til þessara lífshagsmuna okkar 0.53% á árinu 1979. En jafnframt því sem lagður er á þessi skattur, sem nemur á annan milljarð kr., er stórlega dregið úr fjárveitingum í þessu skyni miðað við heildarniðurstöðutölu fjárlaga. En það er fleira í þessu sambandi sem þarf að taka til athugunar og sýnir rausnar- og myndarskapinn - eða hitt þó heldur. Sé tekið tillit til nettótekna ríkissjóðs af fríhöfninni á Keflavíkurflugvelli, sem voru 460 millj. kr. árið 1979 og áætlað er að verði 624 millj. 1980, þá er raunverulegt framlag ríkissjóðs á árinu 1980 0.25% og lækkar úr 0.31% árið 1979.  Við leggjum sem sé til, fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn., að þetta verði fellt, enda - eins og ég hef marglýst yfir og geri enn að marggefnu tilefni - hafði Sjálfstfl. lýst því yfir og gefið um það heilagt kosningaloforð í okt. og nóv. s. l. og alveg fram til 3. og 4. des. að hann ætlaði að beita sér fyrir afnámi allra vinstristjórnarviðbótarskattanna sem á höfðu verið lagðir á stjórnartímanum 1978–1979. Forsenda kosningar allra þm. Sjálfstfl. var sú, að almenningur og kjósendur flokksins treystu því að þm. hans mundu standa við loforð sín.



Herra forseti. Hún er ekki Alþingi til sóma þessi umr.

En skatturinn?

Skatturinn er góður. - Hv. sjálfstæðismenn lofuðu því fyrir kosningar, eins og mörgu öðru 6framkvæmanlegu, að afnema alla vinstristjórnarskattana. Það var göfugt og fagurt fyrirheit. En leiðin til heljar er vörðuð fögrum fyrirheitum. Ef við Alþb.-menn hefðum lofað að afnema alla skatta hægri stjórnarinnar væri ríkið gersamlega tekjulaust, því að uppistaðan í þeim tekjum, sem ríkið hefur af sköttum, er ættuð frá stjórn íhaldsmanna í landinu auðvitað, og þar var hv. þm. og fyrrv. fjmrh. Matthías Á. Mathiesen býsna drjúgur. Í þeirri stjórn hækkuðu sjálfstæðismenn skattana með dyggri og góðri aðstoð kommissars Hermannsson. Það stóð ekki á honum að hækka alla skatta, sem fyrir voru, og leggja á nýja. Ég man hvílíkri skelfingu þetta olli á sínum tíma í röðum stjórnarandstöðunnar þáv. Þá voru vissir menn í stjórnarandstöðunni sem hömuðust á því hvað þessi stjórn væri að gera, hún tvöfaldaði skattana og byggi til nýja og kæmi náttúrlega verst við þá kjósendur sem okkur þótti þá ekkert síður vænt um en Sverri Hermannssyni nú. Nú er gripið til þess ráðs að leggja á nýja skatta vegna aðsteðjandi og erfiðra vandamála, sem eru nauðsynlegir, og einnig til þess ráðs, ef ráð skyldi kalla, að hækka nokkra skatta, sem fyrir voru, í samræmi við verðlagsþróun. Ekki má einu sinni gera það. Þá kemur stjórnarandstaðan, sem nú er, og hamast eins og naut í flagi gegn öllum möguleikum ríkisins til þess að afla tekna. En í blöðum sínum skrifa þeir á sama tíma að ríkissjóður verði að vera rekinn hallalaus á hverju ári og það eigi að berjast gegn verðbólgu o. s. frv. Ég nenni ekki að elta ólar við að ræða við þessa menn meðan þeir nota slíkar aðferðir í rökræðum. Þessi skattur, sem nú er til umr., flugvallaskatturinn, var tekinn upp hér á landi af fyrrv. hæstv. fjmrh. Matthíasi Á. Mathiesen. Það má vera að þá hafi verið rangt að staðið. Ég gagnrýndi þá nokkuð þennan skatt vegna þess að hann var hér nýttur með allt öðrum hætti en gengur og gerist annars staðar, í útlöndum, þar sem hann hefur verið víða tekinn upp. Það má segja um hæstv. fyrrv. fjmrh. og ágætan þm., Matthías Á. Mathiesen, að hann var ekki uppfinningamaðurinn að skatti af þessu tagi. Tíðkast hafði víða í nágrannalöndunum og í mörgum öðrum löndum að taka flugvallagjald. En þannig var það „praktiserað“ í þeim útlöndum, að þeir peningar, sem inn komu, fóru allir til uppbyggingar viðkomandi flugvallar yfirleitt eða þá til flugmála í heild. Þjóðir hafa notað við þetta svolítið mismunandi aðferð. T. d. hafa Svíar byggt upp mikið af sínu kerfi með peningum af þessu tagi. Fjmrh., með góðri aðstoð hv. þm. Sverris Hermannssonar, lagði á þennan skatt, en hann fór ekki til flugmálanna, hann fór beint í ríkiskassann og sjálfsagt til góðra mála. Ekki dettur mér í hug að hæstv. fyrrv. fjmrh. hafi verið að heimta skatta til að nota í illu skyni. Ég geri mig ekki að því viðundri að segja um þá peninga, sem fara til samfélagslegrar þjónustu í landinu, að þeir fari í óráðsíuna. Þetta fer auðvitað allt til þeirra verkefna sem við í sameiningu þurfum að leysa. En þá skeður það fyrir líklega einum tveimur árum að hér er samþ. frv. um að flugvallagjaldið skuli renna til flugmála, á þann rétta stað og eina sem þessir peningar eiga að fara. Það er auðvitað spurning að hve miklu leyti menn eiga að eyrnamerkja slíkar tekjur. Það má alltaf deila um það. Það er kannske ekki æskilegt að gera það mjög víða í kerfinu. En þarna var þó ákveðið að þessir peningar færu til flugmálanna. Ég lagði það til á sínum tíma, þegar þetta gjald var lagt á, og vildi þá ekki vera frekur við þáv. hæstv. ríkisstj., enda ekki þekktur fyrir að beita óskynsamlegum aðferðum, - ég stakk upp á því að helmingur þess flugvallagjalds, sem þá var lagt á, bara helmingurinn til þess að vera ekki með fantaskap vegna peningaleysis í kassanum, færi til flugmálaframkvæmda. Það var auðvitað fellt og það líka af hv. þm. Sverri Hermannssyni. Þessir menn tala svona í dag og allt öðruvísi á morgun, eftir því hverjir sitja í ríkisstj. Skynsemin verður meira að segja að víkja, því að ég efast ekki um að hv. þm. Sverrir Hermannsson skilur ósköp vel þetta mál. Þeir, sem böðlast á móti þessu gjaldi, að það hækki eftir annarri verðlagsþróun, eru auðvitað bara að berjast á móti því, það er óhætt að segja það alveg beint, að nægilegir peningar fáist til að leysa úr þeim hnútum sem enn eru í sambandi við flugmálin í landinu. Ég er hins vegar býsna óánægður með það, að um leið og þessi skattur er lagður á skuli vera teknar að fullu út úr fjárlögum aðrar tekjur. Ég hefði vonað að með þessum skatti, þegar hann kæmi inn í þennan málaflokk samkv. lögum, væru jafnframt látnir aðrir peningar, til þess að það peningamagn, sem færi í þennan málaflokk yxi verulega. Ég harma að ekki skyldu vera taldir möguleikar á að gera það. Hins vegar er allur þessi málflutningur hrein sýndarmennska og kjósendahræðsla og verið að nudda sér utan í fólk úti á landi út af þeim 650 kr. sem þarf að borga í viðbót, ekkert annað en til þess að þykjast meiri vinur kjósendanna en hinir. Það er leiður siður og vondur. Ég tel að kjósendahræðslan yfir höfuð hafi allt of mikil áhrif á hv. þm., bæði stjórnarþm. og kannske ekkert síður hina. Menn ættu að þora að takast á við verkefnin og leggja á skatta eða gera hvað sem þarf án þess að vera skíthræddir um hvort þeir fái einu þúsundi atkv. meira eða minna. Menn eiga að vera menn til að gera rétt og skynsamlegt án þess að vera stöðugt að hugsa um hvort þeir missi eitt eða fleiri atkv.



Herra forseti. Það er ekkert gaman að þessu. Hv. síðasti ræðumaður hleypur úr salnum. Ég sem hélt að gosinu í Vestmannaeyjum væri löngu lokið. En líklega hefur hann fengið sömu tilfinninguna innan um sig og hraunið í Vestmannaeyjum fékk þegar „Patton“ var að sprauta á það. Hv. þm. hljóp burt.  Það er alveg furðulegt með hv. þm., sem annars er blessunarlega blíður, stilltur og fríður á að sjá, hvernig hann getur umhverfst stundum þegar hann er sendur upp af flokksbræðrum sínum og systrum til að tala tóma vitleysu í ræðustól á Alþingi. Hvernig dettur honum í hug að líkja saman ástandinu nú og því ástandi sem var þegar þessi svokallaði flugvallaskattur var fyrst lagður á? Af hverju var hann lagður þá á? Við hvað bjó þjóðin þá? Af hverju dettur hv. þm. í hug að tala um að við séum að svíkja kosningaloforð okkar, sem við gengum fram til kosninga undir og erum að reyna að efna með þeirri till. sem við leggjum til í sambandi við afgreiðslu þessa máls? Hvað gerir þessi sami hv. þm. og flokksbræður hans? Þeir voru kjörnir hingað á Alþ. og eru í meirihlutaaðstöðu til að efna loforð sín sem þeir voru kosnir til að efna, en þeir svíkja hvert einasta kosningaloforð sem þeir hafa gefið þjóðinni og launþegum þessa lands. Þeir lofuðu að koma samningum í gildi, að hækka laun láglaunafólks og sá videre, og sá videre. Af því að hann talar tungum, þá hlýtur hann að skilja þetta. Svo kemur þessi maður hér fram og segir að við séum að svíkja kosningaloforð okkar. Sjálfstfl og þingflokkur Sjálfstfl. eru ekki að gera það. Ég vil benda hv. þm. á að hann hefur haft mörg tækifæri til að efna loforð sín að undanförnu, sem hann barðist fyrir strax í kosningunum 1978. Hann hefur ekki efnt eitt einasta atriði þeirra og þess vegna vísa ég algerlega heim til föðurhúsa hjá honum þegar hann er að bera okkur á brýn að við séum að svíkja okkar kosningaloforð með því að bera fram þá till. sem við berum fram nú um að fella þetta frv. Við lofuðum því fyrir kosningarnar að afnema vinstristjórnarskattana og við viljum standa við það. Það kemur að sjálfsögðu úr hörðustu átt þegar hv. þm. fer að tala um að mikla karlmennsku þurfi til að standa hér á samvisku sinni og leggja á skatta til að framkvæma eitt og annað sem þjóðfélagið þarf á að halda. Það þarf að sjálfsögðu ekki neina karlmennsku til þegar samviskan er engin sem undir býr hjá þessum karlmennum. Þeim er alveg sama hverju þeir lofa og hvað þeir svíkja. Þeir geta staðið frammi fyrir kjósendum og lofað þessu í dag, en svikið það á morgun, eins og öll dæmi sýna og sanna.



Herra forseti. Ég held að við, sem stöndum að þessu máli, verðum að standa við okkar hlut, loforð okkar og annað. Ég held að við þurfum út af fyrir sig enga hjálp frá hv. þm. Pétri Sigurðssyni við það. Það verður hver að standa fyrir sínu máli gagnvart slíku. En ég vil upplýsa það vegna orða hv. þm. Sverris Hermannssonar, að 13.5% af því gjaldi, sem hér um ræðir, voru á s. l. ári af innanlandsfluginu, og það má áætla að hlutfallið verði svipað í ár eða um 130–140 millj. Þess vegna hlýt ég að endurtaka að það er rangt að mestur hluti þessa fjármagns komi af innanlandsfluginu. Það má áætla að um 900 millj. af því komi af millilandafluginu. Hann sagði einnig að það hefði verið slys að leggja þetta gjald á á sínum tíma. En var það þá jafnframt slys að fella niður söluskattinn? Á sínum tíma, um áramótin 1975–1976, eftir að hafa verið flutt frv. í Ed. um að söluskattur af flugfargjöldum í innanlandsflugi yrði felldur niður, varð að samkomulagi milli Sjálfstfl. og Framsfl. að flugvallagjald yrði lagt á í staðinn, sem var mun minna en söluskatturinn var þá. Það er út af fyrir sig hægt að upplýsa hvað þetta þýðir. T. d. kostur að fljúga milli Reykjavíkur og Hafnar í Hornafirði, sem er ekki sú leið sem dýrust er þegar ferðast er á milli, það er dýrara t. d. til Egilsstaða, - það kostar 45 500 kr. fram og til baka. 23.5% söluskattur er 10 700 kr. Auðvitað sjá allir að það munar mjög miklu að borga 1300 kr. eða 10 700 kr. Ég vil því leyfa mér að mótmæla því að það hafi verið slys á sínum tíma að gera þetta. Það er út af fyrir sig alveg rétt, að það hefði verið betra að fella þetta algerlega niður þá. En við getum ekki hrósað okkur mjög af því, sem stóðum að ríkisstj. á þeim tíma, að ríkissjóður hafi verið rekinn með miklum greiðsluafgangi. Hann var rekinn með gífurlegum greiðsluhalla, sem er e. t. v. það sem hefur orðið þess valdandi að verðbólgan var mjög mikil á þeim tíma. Við höfum því miður ekki af miklu að státa í þeim efnum. Með lögum, sem voru samþ. á Alþ. 21. des. 1978, var svo ákveðið frá og með 1. jan. 1980, það stendur í 1. gr., að tekjum afgjaldi þessu skyldi varið til eflingarflugmála.



Herra forseti. Mér er ljúft að stytta mál mitt ef forseti óskar eftir því, en ég fer ekki eftir fyrirskipun formanns þingflokks Framsfl. í þeim efnum og vona að ég eigi það ekki eftir. Ég ætlaði að vera ósköp stuttorður, en ég botnaði satt að segja ekkert í því sem hv. þm. Pétur Sigurðsson, 1. landsk. þm., æsti sig sem mest út af. Þetta er dagfarsprúður maður en satt að segja bjóst ég hreinlega við sprengingu þegar hann hafði talað í rúmar 3 mínútur. Þessi hv. þm. sagði að ég hlyti að skilja þetta og hitt, ekki síst vegna þess að ég talaði tungum. En hvað segir ekki Páll frá Tarsus í Korintubréfinu: „Þótt ég talaði tungum manna og engla, en hefði ekki kærleika, yrði ég hljómandi málmur eða hvellandi bjalla.“ - Áframhaldið ætti Pétur kannske að kynna sér, sem er gott og gamalt ljóð. Einmitt þegar hið rétta hugarfar vantar er ekki nægilegt að tala tungum. Ég skildi alls ekki hvað maðurinn var að fara þegar hann var að lýsa því voðaástandi sem hefði ríkt þegar þessi skattur var lagður á. Auðvitað var skelfilegt ástand í þjóðfélaginu þegar hægri stjórnin undir stjórn Geirs Hallgrímssonar, fyrrv. hæstv. forsrh., var hér við völd. Það er auðvitað skelfilegt fyrirbæri í sjálfu sér og jaðrar við náttúruhamfarir. Það er rétt. En ég vil bara segja það einu sinni enn, að sú hækkun, sem nú er lögð til, er aðeins verðlagshækkunin á milli ára og það er ekki óeðlilegt að gjaldið fylgi verðlagsþróun. Ég skal viðurkenna það fyrstur manna, að þessi skattur hér innanlands er leiðinlegur skattur, þegar menn sjá þessa viðbót ofan á flugfargjaldið sitt hér innanlands, ekki síst með tilliti til þess að það kemur tiltölulega lítið fé út úr þessu. En þetta eins og annað í skatta- og álögukerfinu hjá okkur er fyllilega ástæða til að skoða betur. Ég held þó að menn ættu að gæta sín að taka ekki of mikið upp í sig, þegar þeir ræða mál eins og þetta, jafna þessu við átthagafjötra. Það er hræðilegt orð. Við vitum hvað átthagafjötrar voru og eru sums staðar enn, því miður. Að kalla það átthagafjötra að greiða til uppbyggingar flugvallakerfisins 650 kr. þegar menn fljúga á milli landshluta jaðrar við að vera ósæmilegt. Við getum skammað hér hver annan eins og okkur gott þykir, en ég held að það sé best að það sé allt í hófi, og við eigum að tala um þetta málefnalega, en ekki með einhverjum eldgömlum tilvitnunum um hvað hefði skeð í þessari og hinni stjórninni, því að við vitum að jafnvel þó að menn ætli að reyna að slá sér upp á því að vera á móti sköttum, sem alltaf eru óvinsælir, er það ekki skynsamlegt af skynsömum mönnum að beita því um of. Ég vil neita því, að ég hafi verið að bera hv. sjálfstæðismönnum á brýn að þeir hafi verið að svíkja kosningaloforð sín. Mér kemur það bara ekkert við. En sem betur fer, vil ég segja, heppnast þeim ekki að koma kosningaloforðum sínum öllum í framkvæmd.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. úr því sem komið er, en ég held fast við að það hafi verið slys á sínum tíma þegar við lögðum á þetta flugvallagjald, og skiptir þá engu máli þótt þeir á Kastrup hafi tekið þetta upp á sínum tíma eða sænskir byggt hjá sér flugvelli fyrir slíkt fé. Það er alveg rétt, að það var felldur niður söluskattur sem nam meiri fjárhæðum, en það er ekki endilega nauðsynlegur siður, þó að menn falli frá einhverjum skatti, að bæta sér hann upp með öðrum og það óeðlilegum skatti eins og þessum. Þessi skattur er óeðlilegur. Minnumst þess t. d. að nú þessa dagana hefur verið haldinn aðalfundur aðalflugfélags okkar, og við getum líka verið sammála um að sá félagsskapur er lífsnauðsynlegur og við þurfum að gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að hann geti haldið rekstri sínum við eins og nú háttar til um samgöngur við umheiminn, en þetta er einn snarasti og nauðsynlegasti þátturinn, þ. e. flugið. Auðvitað verður svona skattheimta þeim þætti til trafala. Slík skatttaka hlýtur af sjálfu sér að draga úr kaupum fólks á flugmiðum. Menn geta hugsað sér að það hefði verið nær að slíkt gjald hefði runnið til flugfélagsins og styrkja það. Það munar um minna en á annan milljarð. En alla vega liggur ljóst fyrir að þetta er óeðlileg og lítilmótleg aðferð, enda kom það fram hjá hv. 4. þm. Suðurl., byltingarsinnanum Garðari Sigurðssyni, að honum finnst þetta leiðinlegur skattur. „Ef ráð skyldi kalla“, sagði hann í fyrri ræðu sinni, meðan hann hélt nokkurn veginn áttunum. Ég endurtek það, að á sama tíma og þessi aðferð er viðhöfð snarlækka framlög úr ríkissjóði til framkvæmda í flugmálum okkar. Það er stórhækkaður þessi nefskattur, sem ég vil kalla, en um leið er snarlækkað til hinna miklu hagsmunamála sem bygging flugvallanna er, og ég tala nú ekki um frekari öryggisbúnað, þar sem víða er ábótavant í þeim efnum. Þetta stangast alveg á og sýnir eitt með öðru að peningarnir eru notaðir í óráðsíuna. Menn bæta ekki við hina lífsnauðsynlegu liði þrátt fyrir aukna skattheimtu, heldur minnka þá af því að það þarf að nota þetta fé í eitthvað annað. Ég svara engu til um kjósendahræðslu. Hún hefur ekki kvalið mig fram til þessa. Hins vegar eru stjórnarsinnar nú mjög svo höfuðstyggir vegna framferðis síns í skattaálögum. Það fer ekkert milli mála að æði hefur runnið á byltingarsinnann hv.4. þm. Suðurl., og manni býður í grun að það sé eitthvað skylt þessu, sem hann sjálfur talar nú um að þjái aðra, kjósendahræðslu, því að mér sýnir hann svingla hér um í hálfgerðu meðvitundarleysi. Að sjálfsögðu er hann ekki umboðsmaður fólks sem tekur með þegjandi þökkum þeim aðferðum og þeirri aðför, sem ég vil kalla það, sem skattheimtan er að öllum almenningi þessa lands.



Herra forseti. Ég vil taka undir þær upplýsingar, sem komu fram hjá hv. 4. þm. Austurl., um lækkað framlag til flugmála hlutfallslega miðað við niðurstöðutölur fjárlaga. Þessar upplýsingar eru nýjar. Þær komu fram í útreiknaðri töflu á flugráðsfundi í morgun. Þrátt fyrir hækkun flugvallagjalds lækkar framlag skv. fjárlögum til framkvæmda við flugvallagerðina eða á sviði öryggismála, ef menn vilja heldur tala um þau. Ég hefði sem flugráðsmaður átt afskaplega erfitt með að vera á móti þessu flugvallagjaldi ef sú skoðun mín hefði verið rétt, sú skoðun sem ég hafði áður en ég kom á flugráðsfundinn í morgun, að með hækkun flugvallagjalds hækkaði framlagið til framkvæmda á vegum flugráðs um land allt. En svo er ekki. Ég undirstrika það sem ég gat um áðan og vitnaði í ræðu hv. 4. þm. Austurl. Þess vegna er ég á móti þessum skatti. Ég vil líka benda á það, sem að mínu viti er ógnvekjandi, að sú ákvörðun felst í þessu frv. að láta flugvallagjaldið fylgja verðlagsbreytingum og binda það við byggingarvísitölu. Ég óttast að þetta flugvallagjald verði innan tíðar of stórt hlutfall af heildarferðakostnaði ferðamannsins. Ég get fullvissað ykkur um þetta. Þegar útlendingar taka ákvörðun um hvar þeir eyði sumarleyfi sínu eða hvíldarleyfum munar um minna en þá upphæð sem hér um ræðir í flugvallagjaldi. Það getur í mörgum tilfellum haft neikvæð áhrif á ákvörðun ferðamannsins og þá er það farið að hafa keðjuverkandi áhrif á margt annað í þjóðskipulagi okkar, því að ýmislegt byggist á tekjum af ferðamönnum, ekki bara verslunin, - það er enn þá kannske mest hér í Reykjavík, en líka úti á landsbyggðinni, - heldur líka framlag til ferðamála. Það verður þá minna til skiptanna og minna til rekstrar Ferðamálaráðs o. s. frv. Gjaldeyristekjurnar af ferðamönnum, sem eru verulegur hluti af heildargjaldeyristekjum þjóðarinnar, minnka líka. Ég varð því fyrir nokkrum vonbrigðum þegar ég sá þessar niðurstöður á flugráðsfundi í morgun. Ég held að enginn mótmæli því, að ríkið þarf að taka skatta til ríkisrekstrarins. Það verður ekki rekið með öðrum hætti. En hitt er annað mál og við erum allir sammála um það, að það þarf að takmarka skatta eins mikið og mögulegt er. Það er líka ljóst, að eins og á stendur er engin hemill á skattheimtunni og ríkissjóður virðist vera óseðjandi. Ég vil líka benda á það, þó að ég hafi ekki verið talinn sérstakur talsmaður landsbyggðarinnar hingað til, að flugvallagjald, sem á að verða 8800 kr. til útlanda, verður 10 100 kr. fyrir fólk sem býr úti á landi, en ætlar að ferðast til útlanda. Ef bætt er við 650 kr. við þessar 8800 kr. fyrir ferðamann utan af landi, sem ætlar til útlanda, verða það 9450 kr. Síðan kemur hann heim og verður að taka flugvél til baka heim til sín og þá bætast aftur 650 kr. við. Þá er gjaldið orðið 10 100 kr. Og þá er flugvallagjaldið af þeim sem fljúga frá Hornafirði, af því að talað var um það áðan að það væri rúmar 40 þús. kr. fram og til baka, - þá er það ekki undir 25% af innanlandsflugferðinni. Flugvallagjald, þ. e. flugvallagjald bæði innanlands og til útlanda, er þá komið í 10 100 kr. Þetta er orðin nokkuð stór upphæð. Maður, sem kemur utan af landi, er þá farinn að borga 1300 kr. meira fyrir að fara til útlanda en sá sem býr á höfuðborgarsvæðinu. Ef mér verður mótmælt af landsbyggðarmönnum held ég að dæmið sé farið að snúast við. Því er það, að við flm. þeirrar till., sem liggur fyrir á þskj. 382, leggjum til að flugvallargjaldið af flugferðum innanlands verði lagt niður. Ég held að það geti ekki talist sjálfsagt af þeim, sem fylgja flugvallaskattinum, og verði ekki talin nein sérstök hollusta við ríkisstj. að samþykkja þann skatt. Ég legg til að þeir hugsi mál sitt betur og hjálpi okkur til að losa þjóðina við þennan skatt. Það var annað sem vakti athygli mína í 2. gr., en þar stendur, með leyfi forseta: „Einungis skal greitt eitt gjald þó millilent sé milli brottfararstaðar og ákvörðunarstaðar vegna flugáætlunar, enda vari viðdvöl ekki lengur en sex klukkustundir.“ Ég held að þessi setning geri svokölluð „stopover“ hjá flugfélögunum, sem áður voru hjá Loftleiðum og reyndust mjög vel, ókleif án þess að viðkomandi flugfarþegar borgi til viðbótar 8800 kr. til þess að komast frá landinu aftur.



Herra forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að í þessu frv. er gert ráð fyrir að hækka flugvallagjaldið um 60%, og segir í grg. að það sé til samræmis við almenna verðlagsþróun frá 1. jan. 1979. Þetta eru nokkuð aðrar tölur en hæstv. ríkisstj. notar undir öðrum kringumstæðum. Þegar verið er að leggja skatta á þjóðina eru alltaf notaðar hæstu viðmiðanir, en svo aðrar þegar talað er á öðrum nótum, og þá kemur að þeirri áráttu hæstv. ríkisstj. að ná sem mestu til sín af almannafé á sama tíma og ráðstöfunarfé þjóðarinnar dregst saman. Ég vil jafnframt undirstrika það, að með því að hækka flugvallagjaldið meira en réttmætt getur talist er verið að skáka í því skjóli að þetta tekur ekki til verðbótavísitölunnar. Þetta er aðeins eitt dæmi um að níðst sé á landsbyggðinni með opinberum gjöldum sem höfuðborgarsvæðið losnar við. Ástæðurnar fyrir því, að ég get ekki sætt mig við þetta flugvallagjald, eru ekki síst þær, að gjaldið bitnar fyrst og fremst á þeim sem eru úti á landi. Ég vil ekki trúa því að óreyndu, að þm. þeirra kjördæma, sem mest eiga undir flugsamgöngum, geti fallist á að haldið sé á þessum málum með þeim hætti sem hér kemur fram.