Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. fjvn. á þskj. 154, hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu fjárlagafrv., þannig að fulltrúi Alþb. í n. og fulltrúar Framsfl. skila sérstökum nál. í tvennu lagi. Allt fyrir það, þótt n. sé þannig þríklofin, stendur hún sameiginlega að öllum brtt., sem fluttar eru á þskj. 148. Eins og um getur í nál. meiri hl., áskilja minni hlutar n. sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við einstaka liði frv. eða hinar sameiginlegu till. n. Ég vil taka það fram, að innan n. hefur verið hin bezta samvinna um afgreiðslu málsins, en það hefur að sjálfsögðu auðveldað störfin, og vil ég sérstaklega þakka meðnm. mínum þetta ágæta samstarf. Eins og fram kemur í nál. minni hl. og þeim brtt. um fjárveitingar, sem þeir hafa borið fram á sérstökum þskj., er augljóst, að n. gat ekki átt samleið um allt, sem um var að ræða, enda ekki við því að búast. Fjvn. hóf störf sín 19. okt. s.l. Hefur hún alls haldið 37 fundi, en þegar á 2. fundi hóf hún athugun sína á fjárlagafrv., bar saman einstaka liði þess við fjárlög yfirstandandi árs og ríkisreikning ársins 1963. Auk sjálfs fjárlagafrv. hefur n. haft til afgreiðslu 525 erindi, sem henni hafa borizt frá ýmsum aðilum. Hefur n. leitazt við að setja sig inn í mál þessi, eftir því sem kostur hefur verið á. Hér er í mörgum tilfellum um fjárbeiðnir að ræða, sem ætlaðar eru til margvíslegra þjóðnýtra framkvæmda, stuðning við fjölbreytt félagsmálastarf þjóðarinnar og ýmis önnur málefni. Hefði n. vissulega kosið að geta verið ríflegri í till. sínum um auknar fjárveitingar en fram kemur í till. n. En í þessum efnum sem öðrum verður að sníða stakk eftir vexti, ef ekki á illa að fara. Til viðbótar því kemur svo sá vandi, þegar þarfirnar eru miklar, en það er að vega og meta, hvað á að samþykkja og hverju á að hafna. Í viðræðum, sem n. átti við forstöðumenn hinna ýmsu ríkisstofnana, kom það yfirleitt fram, að þeir töldu, að í fjárlagafrv. fyrir 1965 væri komið meira til móts við óskir þeirra en átt hefði sér stað í flestum tilfellum áður. Þrátt fyrir það varð ekki hjá því komizt að gera ýmsar breytingar, sem höfðu í för með sér verulegar hækkanir á útgjöldum frv., eins og brtt. á þskj. 148 bera með sér, en þær eru samtals að upphæð 48 538 758 kr. Er þar stærstur hlutinn til skólamála, sem nemur um helmingi af hækkuninni eða 24 611 758 kr., og mun ég koma nánar að því síðar. Af þessum breytingum, ef samþykktar verða, leiðir, að í stað þess að fjárlagafrv. er nú með 10 305 331 kr. tekjuafgangi á sjóðsyfirliti, verður það nú með 38 233 427 kr. greiðsluhalla, ef aðrar breytingar koma ekki til. Eins og fram kemur í nál. meiri hl., er á það bent, að í aths. við 19. gr. fjárlagafrv. kemur í ljós, að niðurgreiðslur á vöruverði innanlands, sem eru áætlaðar 336 millj. kr., séu aðeins til þess að mæta niðurgreiðslum eins og þær voru í maímánuði s.l. á ársgrundvelli að viðbættri áætlaðri söluaukningu næsta ár. Hins vegar er ekki gerð till. um það, hversu skuli á næsta ári fara með þær niðurgreiðslur, sem síðan hafa bætzt við og nauðsynlegar hafa reynzt til þess að halda vísitölunni óbreyttri um sinn, eins og gert var ráð fyrir, þegar samið var milli ríkisstj. og A.S.Í. í júnímánuði s.l. Er talið eðlilegt, að Alþingi sjálft marki þá stefnu, sem fylgt verður til frambúðar í þeim efnum. Ríkisstj. hefur nú mál þessi til athugunar, og er gert ráð fyrir, að till. hennar liggi fyrir við 3. umr. málsins. Með hliðsjón af þessu, sem ég hef nú minnzt á, hefur fjvn. ekki enn þá tekið endanlega afstöðu til tekjuliða frv. Það hefur verið venja undir afgreiðslu fjárlagafrv., að n. hefur átt viðtal við forstöðumann Efnahagsstofnunar ríkisins og ráðuneytisstjóra fjmrn., fengið hjá þeim yfirlit um afkomu ríkissjóðs á yfirstandandi ári, hvernig hinir einstöku tekjuliðir fjárl. hafa reynzt á fyrstu 10 mánuðum ársins og hvers sé að vænta, að þeir skili ríkissjóði við lok ársins. Þessar upplýsingar munu n. verða látnar í té nú í þessari viku eða áður en 3. umr. fjárlagafrv. hefst. Af einstökum málum eða málaflokkum, sem n. hefur ekki enn afgreitt, er m.a. skipting á fjárveitingu og tillögur um byggingu nýrra skólahúsa, skólastjóraíbúða og skólabifreiða. Þá er einnig eftir að gera till, um fyrirhleðslur og breytingar eða viðbótartill. við 18. gr. frv., sem jafnan hefur beðið afgreiðslu til 3. umr. Samvn. samgm. mun skila till. um styrki til flóabáta og vöruflutninga á landi og gera grein fyrir till. sínum þar að lútandi. En auk þessa eru fleiri mál hjá n., sem hún hefur enn ekki tekið endanlega til afgreiðslu, og gera má ráð fyrir því, að ekki verði hjá því komizt að auka enn nokkuð útgjaldabálkinn umfram það, sem n. hefur þegar gert till. um og fyrir liggur á þskj. 148. Á 3. gr. A í fjárlagafrv. eru ýmsar ríkisstofnanir, sem hafa sjálfstæðan fjárhag. Þar á meðal er Póstur og sími, Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins. N. ræddi við forstöðumenn þessara stofnana og fékk hjá þeim margvíslegar upplýsingar. Leiddu þær til þess, að n. taldi rétt, að gerðar væru nokkrar breytingar á rekstraráætlunum þeirra, eins og fram kemur í brtt. n. Varðandi Póst og síma nema þær breytingar tekna og gjalda 15 millj. kr. hvort fyrir sig. Það hefur komið í ljós, að eftir því sem hin aukna sjálfvirkni landssímans eykst, aukast tekjurnar verulega. Sú hækkun, sem nú á sér stað frá því, sem er í fjárl. yfirstandandi árs, er um 21 millj. 900 þús. kr. Það hefur sýnt sig, að rekstrartekjur Pósts og síma eru þess megnugar að standa að fullu undir þeim kostnaðarsömu framkvæmdum, sem stofnunin hefur með höndum, en að því er stefnt að breyta öllu símakerfi í landinu á tiltölulega skömmum tíma í sjálfvirkt símakerfi. Um Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins er það að segja, að fallizt var á að taka til greina nokkra hækkun á framleiðslukostnaðarliðum stofnunarinnar, eða um 1600 þús. kr., og skrifstofukostnaður var hækkaður um 875 þús. kr. Var n. á einu máli um að hækka tekjuáætlun stofnunarinnar um sömu upphæð, svo að segja má, að breytingar þær, sem lagt er til að gerðar verði á báðum þessum áætlunum, raski ekki niðurstöðutölum eða mismun tekna og gjalda frá því, sem nú er í fjárlagafrv. Mun ég nú víkja nokkuð að einstökum brtt. n., og er þar fyrst 100 þús. kr. hækkun á öðrum kostnaði við sendiráðið í Washington, en það er vegna viðgerða á húsnæði sendiráðsins. - Launaliður sendiráðsins í Osló hækkar um 90 þús. Er það vegna veikindaforfalla eins starfsmanns. - Á 10. gr. er till. um tvo nýja liði: 500 þús., sem hugsað er sem byrjunarframlag vegna þátttöku Íslands í heimssýningu, sem haldin verður í Kanada 1967. Er heildarkostnaður af hálfu Íslands áætlaður um 2 millj. kr. og þá gert ráð fyrir, að Norðurlöndin hafi þar sameiginlegt sýningarsvæði. Verði hins vegar um það að ræða, að Ísland verði með sérstaka deild, verður kostnaður miklum mun meiri. - Loks er till. um 100 þús. kr. framlag vegna bráðabirgðaaðildar að GATT. Þessi upphæð hefur misritazt. Hún á að vera 108 þús., eins og fram kemur í nál., og verður það leiðrétt við 3. umr. Samtals eru því till. um 835 þús. kr. til hækkunar útgjalda á 10. gr. Á 11. gr. er lagt til, að liðurinn til útgáfu hæstaréttardóma hækki um 45 þús., ljósprentun hæstaréttardóma um 100 þús. Og í sambandi við lögreglukostnað er lagt til, að liðurinn ýmis annar lögreglukostnaður hækki um 400 þús. kr., en það er vegna fjölgunar á lögregluþjónum í Kópavogi, og enn fremur nýr liður, 200 þús. kr., vegna þess að óhjákvæmilegt er talið að auka frá því, sem nú er, umferðarlögreglu á Kópavogshálsi vegna þeirrar miklu umferðar, sem þar er, ef það mætti verða til þess að fyrirbyggja slys og auðvelda umferð á þessari fjölförnu umferðaræð. - Liðurinn til byggingar fangahúsa hækkar um 125 þús., og er það vegna byggingar fangahúss á Patreksfirði, og til fangahjálparinnar hækkar um 40 þús. kr. Alls eru till. til hækkunar útgjalda á 11. gr. A um 910 þús. kr. Frá síðustu fjárl. hafa átt sér stað miklar hækkanir á 12. gr. eða úr 102 millj. 319 þús. kr. í fjárl. yfirstandandi árs í 139 millj. 844 þús. í fjárlagafrv. fyrir árið 1965. Hér er um 37 millj. 524 þús. kr. hækkun að ræða. En til viðbótar eru svo brtt. fjvn., ef samþ. verða, 2 millj. 330 þús. kr., þannig að heildarhækkun 12. gr. hefur þá orðið um 40 millj. frá síðustu fjárl. Jafnhliða þessari hækkun á útgjaldaliðum heilbrigðismálanna samkv. 12. gr. hafa daggjaldatekjur ríkisspítalanna nú verið hækkaðar úr 300 kr. á dag í 400 kr. og heilsuhælanna úr 200 í 250 kr. á dag. Daggjaldahækkanir til ríkissjúkrahúsanna leiða svo aftur af sér stóraukin útgjöld á 17. gr., og mun ég koma að því síðar. Hinar nýju sjúkradeildir landsspítalans leiða það af sér, að starfsfólki hefur verið fjölgað mikið, sem hefur að sjálfsögðu í för með sér stóraukin útgjöld. Út af þessum málum átti n. ýtarlegar viðræður við Georg Lúðvíksson, forstöðumann ríkisspítalanna, og Sigurð Sigurðsson landlækni. Gáfu þeir n. margvíslegar upplýsingar um rekstrarafkomu ríkisspítalanna og annarra sjúkrahúsa, sem eru á vegum bæjar- og sveitarfélaga. Brtt. n. um hækkun útgjalda á 12. gr. eru í fyrsta lagi til geðveikrahælisins á Kleppi, nýr liður, að upphæð 1 millj. kr. til húsgagna- og áhaldakaupa. Er það sama upphæð sem varið var í þessu skyni til hælisins í fjárl. yfirstandandi árs. Hafði fjvn., sem kynnti sér mál þessi sérstaklega á síðasta ári, talið nauðsynlegt, að samtals yrði varið til ákveðinna umbóta á Kleppsspítalanum samtals um 2 millj. kr. Er hér um síðari hluta þeirrar fjárveitingar að ræða. Með tilliti til 1 millj. kr. fjárveitingar í þessu skyni nú taldi n., að liðurinn annar kostnaður mætti lækka um 250 þús. kr. - Þá er lagt til, að byggingarstyrkur til St. Jósefsspítalans í Reykjavík hækki um 1 millj. kr., en það er 1/5 hluti þess, sem byggingarstyrkur til þess spítala hækkar frá því, sem áður var ákveðið. - Að þessu sinni er í fyrsta skipti tekinn upp sá háttur, að byggingarstyrk til sjúkrahúsa, sjúkraskýla og læknisbústaða er skipt milli staða, og tekinn inn í frv. 1/8 hluti af áætluðum byggingarstyrk til sjúkrahúsa og sjúkraskýla og 1/5 hluti til læknisbústaða. Er það í samræmi við hin nýju sjúkrahúsalög, sem samþykkt voru á síðasta Alþingi. Það var mikið nauðsynjamál að koma þessum fjármálum sjúkrahúsanna á traustan grundvöll. Í frv. er þessi liður hækkaður frá gildandi fjárl. um 12 millj. 757 þús. kr., og til viðbótar er brtt. frá n. um 300 þús. kr. til hækkunar. Er það vegna stækkunar á sjúkrahúsi, sem nú er í byggingu á Húsavík. Styrkur til heilsuverndarstöðva í kaupstöðum gegn tvöföldu framlagi annars staðar frá er lagt til að hækki um 50 þús. kr. - Þá er lagt til, að styrkur samkv. ákvörðun landlæknis til sjúklinga, sem leita þurfa læknishjálpar erlendis, hækki um 200 þús. kr. Er þar m.a. haft í huga að styrkja sjúkling frá Ísafirði, sem nú verður öðru sinni að leita til lækninga erlendis við hjartasjúkdómi, sem reynast mun mjög kostnaðarsamt. - Þá er samkv. ósk landlæknis lagt til, að liðurinn til námskeiða fyrir embættislækna hækki um 30 þús. kr. Samtals eru brtt. n. við 12. gr. um hækkun gjalda, sem nemur, eins og fyrr segir, 2 millj. 330 þús. kr. Eftir tilkomu hinna nýju vegalaga hefur sú breyting orðið á 12. gr. A, að útgjöld til vegamála eru að mestu tekin út úr fjárlagafrv., en jafnframt vegasjóði afhentir tilteknir tekjustofnar, sem ríkissjóður hafði áður, þ.e. innflutningsgjald af benzíni og bifreiðaskattur. Þær 47 millj. kr., sem nú eru á þessari gr. fjárlagafrv. samkv. 89. gr. vegal., nr. 71 frá 1963, eru sama upphæð og ríkissjóðsframlagið verður raunverulega á yfirstandandi ári. N. er ekki með brtt. við þennan lið fjárlagafrv. En varðandi afgreiðslu hinnar nýju vegáætlunar, sem nýlega var lögð fram á Alþingi, mun n. taka hana til athugunar og afgreiðslu, þegar þing kemur saman eftir áramót. Þær breytingar, sem n. leggur til að gerðar verði á 13. gr. A, eru, að hækkaður verði gjaldaliðurinn styrkur til að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum um 40 þús. kr. og inn komi nýir liðir: til Guðmundar Jónassonar vegna rekstrar snjóbifreiðar 25 þús. kr., er það jafnmikið og Guðmundi var veitt í þessu skyni í gildandi fjárl., og þá einnig, að veittur verði 30 þús. kr. styrkur til rekstrar snjóbifreiðar á Fljótsdalshéraði og til nýbýlavega 200 þús. kr. Verður þá hækkun útgjalda á 13. gr. A, ef till. n. verða samþykktar, samtals 295 þús. kr. 13. gr. B fjallar um samgöngur á sjó. Það er um verulega hækkun að ræða til greiðslu á rekstrarhalla Skipaútgerðar ríkisins, eða um 6 millj. kr. frá því, sem er í gildandi fjárl. N. átti tal við forstjóra Skipaútgerðarinnar, Guðjón Teitsson, og taldi hann, að rekstrarhallinn mundi reynast enn meiri eða samtals 28 millj. 695 þús. Samkv. rekstrarreikningi 1963 var tekjuhalli Skipaútgerðar ríkisins án fyrningar alls 20 millj. 317 þús. Gert er ráð fyrir, að kostnaður við endurbætur, sem fram þurfa að fara á næsta ári á m/s Heklu, muni kosta eitthvað yfir 5 millj. kr. Viðgerðarkostnaður m/s Esju, sem farið hefur fram á þessu ári, mun reynast nokkuð yfir 9 millj. kr., eftir því sem forstjórinn tjáði n. Þá taldi Guðjón Teitsson, að taka þyrfti til athugunar að skipta um skip útgerðarinnar, sérstaklega í stað Herðubreiðar og Skjaldbreiðar. Er rekstur þessara skipa mjög óhagstæður. Rekstur Skipaútgerðar ríkisins hefur að undanförnum verið til athugunar. Vonandi er, að niðurstöður þeirra athugana liggi sem fyrst fyrir og þá verði tekin ákvörðun um framtíðarskipan þeirra mála. Eins og nú er komið, situr útgerðin uppi með skipastól, sem verður með hverju árinu sem líður kostnaðarsamari í rekstri vegna síaukins viðhalds, sem leiðir eðlilega af aldri skipanna. Fjvn. gerir ekki till. um breytingu á liðnum til Skipaútgerðar ríkisins. Samvinnunefnd samgöngumála mun gera till. um skiptingu á fé til flóabáta og vöruflutninga, og er við því að búast, að ekki verði hjá því komizt að hækka hann nokkuð frá því, sem nú er í frv., en gjaldaliður þar er óbreyttur frá því, sem er í gildandi fjárl. 13. gr. C fjallar um vita- og hafnarmál. Þar er lagt til, að laun vitavarða hækki um 240 þús. kr., rekstrarkostnaður vitaskipsins hækki um 600 þús., og í lið V er lagt til að fella niður úr textanum „og viðhald sæluhúsa“. Vitamálastjóri upplýsti n. um, að þessi fjárveiting hefði jafnan gengið til viðhalds sjómerkja og til að setja ný sjómerki. Til hafnarmannvirkja og lendingarbóta hækkar um 1 millj. 950 þús. Fjvn. fékk vita- og hafnarmálastjóra tvisvar til viðræðna. Gerði hann n. grein fyrir viðskiptum hafnanna við ríkissjóð, framkvæmdum á yfirstandandi ári og fyrirhuguðum hafnarframkvæmdum á næsta ári. Samkv. upplýsingum vitamálastjóra er staða hafnanna þannig gagnvart ríkissjóði nú í árslok 1964, að ríkissjóður á vangreitt að sínum hluta til hafnanna 22 millj. 628 þús. kr. Þar má þó draga frá 5 millj. 953 þús., sem er ýmist geymt fé eða fyrir fram greitt, þannig að í lok yfirstandandi árs á ríkissjóður raunverulega ógreitt framlag, sem nemur 16 millj. 625 þús. kr. Í fjárlagafrv. eru hins vegar 8 millj. ætlaðar til greiðslu á eftirstöðvum af lögboðnum hluta ríkissjóðsframlags til hafnarframkvæmda. Þar við bætist framlag til hafnarbótasjóðs, 4 millj. kr., sem ætlazt er til m.a., að gegni sama hlutverki, og loks framlag til hafnamannvirkja og lendingarbóta að upphæð 17 millj. 550 þús. kr., að viðbættum brtt. n., eins og ég áðan gat um, sem eru að upphæð 1 millj. 950 þús. kr. Samtals eru þetta 31 millj. 500 þús. á móti 16 millj. 675 þús. vangreiddra ríkissjóðsframlaga. Ég ætla, að hlutur ríkissjóðs um lögboðið framlag til hafnarframkvæmda hafi ekki um langan tíma staðið jafnvel og nú. Þetta má að sjálfsögðu m.a. þakka þeirri ákvörðun ríkisstj. að verja 15 millj. kr. af tekjuafgangi ársins 1962 til þess að greiða niður þann skuldahala, sem þá var fyrir hendi um lögboðið framlag til hafnarframkvæmda. Á yfirstandandi ári munu hafnarframkvæmdir hafa numið 81 millj. 450 þús. kr. og þá ríkissjóðshluti af því 32 millj. 563 þús. Á óskalista, sem hafnarmálastjóri lagði fram fyrir fjvn., er tillaga um að tvöfalda þessa upphæð til hafnarframkvæmda á næsta ári, og eru þá ekki teknar með framkvæmdir til landshafna og Þorlákshafnar, en þær einar út af fyrir sig eru áætlaðar um 46 millj. kr. Af þessu má sjá, áð mikil verkefni eru fram undan í hafnarmálum og þrátt fyrir það, þó að nægilegt fjármagn væri fyrir hendi, hljóta þessar framkvæmdir að takmarkast af þeim möguleikum, sem fyrir hendi eru í landinu á hverjum tíma með vinnuafl og annað, sem ekki má skerða, svo að leiði af sér samdrátt í framleiðslugreinum, en það er undirstaða þess, að þjóðin fái risið undir þessum fjárfreku framkvæmdum, jafnt á þessu sviði sem öðrum sviðum þjóðfélagsins. Aðrar brtt. n., sem eru til hækkunar gjalda á 13. gr. C, eru þrír nýir liðir: í fyrsta lági 100 þús. kr. vegna þátttöku í ráðstefnu alþjóðasamtaka hafnarverkfræðinga, til endurbóta og viðgerða á dýpkunarskipinu Gretti 1 millj. 500 þús. og til ferjubryggna 515 þús. kr., en sá liður hafði fallið niður úr frv. að þessu sinni, og er skipting á því fé í brtt. n. á þskj. 148. Samtals eru till. n. um hækkun til útgjalda á þessari gr. 4 millj. 905 þús. kr. Um 13. gr. D leggur n. til að breyt. verði gerðar á nokkrum liðum. Lagt er til vegna aukinnar umferðar í innanlandsflugi, að eftirtaldir liðir við flugmálastjórn hækki: Í Reykjavík: aukavinna hækki um 60 þús. kr., á Akureyri: annar kostnaður 105 þús. kr., til Egilsstaða: annar kostnaður 50 þús. kr. og til Ísafjarðar: annar kostnaður 50 þús. kr. Samtals hækkar 13. gr. D, ef till. n. verða samþ., um 265 þús. kr. 13. gr. E fjallar um veðurþjónustu. Þar leggur n. til, að launaliður Veðurstofunnar á Keflavíkurflugvelli hækki um 27 þús. kr. vegna tilfærslu starfsmanns milli launaflokka. Þá er einnig lagt til, að liðurinn aukavinna og vaktaálag hjá sömu deild hækki um 20 þús. kr. –Í sambandi við veðurfræðideild er lagt til, að liðurinn þóknun til veðurathugunarmanna hækki um 100 þús. kr. Og annar kostnaður einnig um 100 þús. - Við áhaldadeild er lagt til, að liðurinn til veðurathugana á hálendi Íslands hækki um 370 þús. kr. En samtals hækkar 13. gr. E, ef brtt. n. verða samþ., um 617 þús. kr. Á 13. gr. í eru ýmis mál. Þar eru brtt. n. um að hækka eftirtalda gjaldaliði: Það er hækkun á rekstrarhalla Ferðaskrifstofunnar, sem nemur 300 þús. kr. Er það vegna breyttrar áætlunar um tekjur stofnunarinnar. Skipaskoðun ríkisins, þar er þóknun skipaskoðunarmanna, sem ekki eru á föstum launum úr ríkissjóði, hækkuð um 50 þús. kr. Liðurinn kostnaður við útreikninga á stöðugleika nokkurra íslenzkra fiskiskipa er lagt til að hækki um 60 þús. kr. Stýrimannaskólinn, til námskeiða utan Reykjavíkur er lagt til að hækki um 150 þús. kr., en annar kostnaður lækkar um sömu upphæð. Hér er um leiðréttingu að ræða, sem skólastjórinn vakti athygli á að nauðsynlegt væri að gera. Til sjómælinga og kortagerðar er lagt til að komi nýr liður: til kaupa á tæki til sjámælinga og kortagerðar. Sú upphæð er 200 þús. kr. Til gisti- og veitingastaðaeftirlits samkv. l. nr. 53 frá 1963 er lagt til, að launaliðir hækki um 40 þús. kr., en annar kostnaður lækki um 20 þús., þannig að fjárveiting til gisti- og veftingastaðaeftirlits hækkar raunverulega um 20 þús. kr. Samtals hækka gjaldaliðir 13. gr. F. ef till. fjvn. verða samþ., um 630 þús. kr. 14. gr. A er sú grein fjárlagafrv., sem n. gerir till. um langmesta hækkun á frá því, sem nú er í frv. Aðalhækkanirnar, sem hér eiga sér stað, eru, eins og í nál. segir, vegna leiðréttinga, sem talið er nauðsynlegt að gerðar séu, svo að haldið verði í horfinu með þá reglu, sem mörkuð hefur verið, en það er, að ríkið greiðir sinn þátt í byggingarkostnaði skóla og skólastjóraíbúða á 5 ára tímabili. Það er hvort tveggja, að þetta hefur raskazt nokkuð, vegna þess að skólahúsin hafa stundum verið stækkuð og teikningum breytt, meðan bygging hefur staðið yfir, en hins vegar vegna þess, að byggingarkostnaður hefur hækkað verulega á tímabilinu, og þátttaka ríkissjóðs, sem í upphafi var miðuð við þann kostnað, sem þá var þekktur, hefur ekki verið leiðrétt, jafnóðum og hækkanir hafa átt sér stað. Það var einróma álit n., að óhjákvæmilegt væri að horfast í augu við þessar staðreyndir og að leiðrétta þæri þann mismun, sem fyrir hendi væri í þessum efnum. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í einstaka liði, sem hér um ræðir, en mun aðeins gera grein fyrir heildarbreytingum á gr., eins og þær koma fram í till. nefndarinnar. Þar kemur fyrst háskólinn. Lagt er til, að launaliður hækki um 299 520 kr. Er það vegna tannlæknadeildar. Og til tannlæknastofu hækkar einnig um 540 þús. kr., aðallega vegna fjölgunar í deildinni. Launaliður við fræðslumálastjóraembættið hækkar um 23 790 kr. Til menntaskólans á Akureyri er lagt til að liðurinn viðhald húsa og áhalda hækki um 150 þús. kr. Vegna kennaraskólans er nýr liður, húsnæði utan skólans 300 þús. kr., en það er vegna íþróttaiðkana nemenda skólans. Til tækniskólans er lagt til, að liðurinn rekstrarkostnaður undirbúningsdeildar í Reykjavík frá 15. sept. til 31. des. 1964 verði hækkaður um 540 þús. kr. Þá er till. um framlag til iðnskóla, að það hækki um 489 þús. kr. Og framlög til byggingar barnaskóla og skólastjóraíbúða í smíðum hækka um 11 411 746 kr., og vísast þar til þess, sem ég hef áður sagt. En till. um framlög til nýrra skólahúsa og skólastjóraíbúða munu bíða afgreiðslu til 3. umr. Þá leggur n. til, að framlög til byggingar gagnfræða- og héraðsskólahúsa í smíðum hækki um 3 751 033 kr. En till. um ný skólahús í þeim flokki munu einnig bíða til 3. umr. Til alþýðuskólans á Eiðum er lagt til, að liðurinn til viðhalds hækki um 394 þús. kr., og inn kemur nýr liður, heimtaugagjald 69 þús. kr. Lagt er til, að rekstrarkostnaður héraðsskóla hækki um 790 þús., og kostnaður við miðskólann á Brúarlandi hækkar um 100 þús. kr. Hluti ríkissjóðs vegna endurbóta á búningsklefum og sundlaug í Varmahlíð í Skagafirði er 345 þús. kr., og er lagt til, að sá liður verði tekinn inn. Til unglingafræðslu eftir till. fræðslumálastjóra er lagt til að hækka um 150 þús. kr. - Vegna íþróttaskóla ríkisins til námskeiða fyrir íþróttakennara er lagt til að hækka um 30 þús., og liðurinn lagning íþróttavalla hækkar um 100 þús. kr., og verður þá sá liður samtals 500 þús. kr., en það er nauðsynlegt vegna þess, að fyrirhugað er að halda á næsta sumri landsmót ungmennafélaganna að Laugarvatni. - Þá er lagt til, að liðurinn laun til Lárusar Rist sundkennara 20 970 kr. falli niður, en hann lézt á árinu. - Til styrktar erlendum námsmönnum í íslenzkum skólum samkv. ákvörðun menntmrn. er lagt til að hækki um 31 500 kr. Samtals hækkar 14. gr. A, ef till n. verða samþ., um 19 433 583 kr. 1.4. gr. B fjallar um framlög til opinberra safna, bókaútgáfu og listastarfsemi. Eins og jafnan áður lágu fyrir n. mörg erindi um fjárveitingar á þessari gr. Mun ég víkja að brtt. n. hér um. Landsbókasafnið, lagt er til, að launaliður lækki um 126 960 kr., við þjóðskjalasafnið, að launaliður hækki um sömu upphæð. Er hér um leiðréttingu að ræða á milli stofnananna. Þá er lagt til, að tekinn verði upp nýr liður um landsbókasafnshúsið til endurbóta á húsnæði 536 þús. kr., og til kaupa á skjalaskápum og tækjum til viðgerðar á handritum hækkar um 200 þús. kr. - Launaliður við þjóðminjasafnið hækkar um 20 460 kr., og enn fremur til rannsókna og ferðalaga er till. um lækkun, 10 þús. kr. - Fræðslumyndasafnið, þar er lagt til, að liðurinn til kaupa, endurgerðar og framleiðslu á íslenzkum kvikmyndum og kyrrmyndum hækki um 50 þús. kr. –Framlag til bæjar- og héraðsbókasafna hækkar um 200 þús. Til Fornleifafélagsins hækkar um 15 þús. kr. Til Hins íslenzka náttúrufræðifélags hækkar um 10 þús. kr. Til málnefndar til nýyrðasöfnunar og leiðbeininga, er miða að málvernd, hækkar um 25 þús. kr. Til orðabókar háskólans hækkar launaliður um 130 þús. Frádráttur um framlag frá sáttmálasjóði er lagt til að falli niður, þar sem talið er vonlaust, að sjóðurinn geti staðið undir umræddu framlagi. Er þessi leiðrétting gerð eftir eindregnum óskum háskólarektors. Þá kemur nýr liður: til náttúrugripasafns í Vestmannaeyjum 50 þús. kr. Til útgáfu á Ættum Austfirðinga hækkar um 30 þús. Til Halldóru Bjarnadóttur til útgáfustarfsemi hækkar um 25 þús. kr. Lagt er til, að liðurinn til manntalsins frá 1890 30 þús. kr. falli niður. Til útgáfu handbókar fyrir kennara tornæmra barna er nýr liður að upphæð 40 þús. kr. Til Íslenzka stærðfræðifélagsins hækkar um 10 þús. Til skálda, rithófunda og listamanna er lagt til að við bætist málsgrein, svo hljóðandi: „Að öðru leyti skal 7 manna úthlutunarnefnd, er Alþingi kýs hlutbundinni kosningu, annast skiptingu fjárveitingarinnar.“ Þetta er gert til þess, að ekki sé þörf á því að flytja, eins og jafnan hefur verið gert áður, sérstaka þáltill. um þetta efni. Til ritsins Icelandic Review er till, um hækkun að upphæð 30 þús. kr. Til að semja og gefa út æviskrár Vestur-Íslendinga hækkar um 50 þús. Til tónlistarskóla samkv. lögum hækkar um 200 þús. kr. Þá leggur n. til, að tekinn verði upp nýr liður: til tónlistarskóla til kaupa hljómplötum o. fl. 50 þús. kr. Til Sambands íslenzkra karlakóra hækkar um 35 þús. kr. Til Kirkjukórasambands hækkar um 40 þús. Og til Bandalags íslenzkra leikfélaga hækkar um 50 þús. Til Sambands íslenzkra lúðrasveita hækkar um 30 þús., og til Vilhjálms Ögmundssonar á Narfeyri til stærðfræðiiðkana hækkar um 20 þús. kr. Þá er till. um hækkun til minningarlunda og skrúðgarða undir eftirliti og samkv. ráðstöfun skógræktarstjóra um 40 þús. Og til sýningar og vörzlu listagjafar Ásgríms Jónssonar er till. um hækkun, sem nemur 15 þús. kr. - Þá leggur n. til, að eftirtaldir nýir liðir verði samþ.: Tímaritið Eimreiðin í tilefni af 70 ára afmæli 25 þús. Til dr. Sigurðar Jónssonar til rannsókna á sjávargróðri við strendur landsins 50 þús. Til minnisvarða Ara fróða að Staðarstað 15 þús. kr. Til útgáfu æviskráa Borgfirðinga 30 þús. kr. Til kaupa á Linguaphone-námskeiðum Björns Björnssonar 50 þús. kr. Til Hauks Guðlaugssonar til starfa að tónlistarmálum 12 þús. Til umbóta að Reykhólum á Barðaströnd 25 þús. Til Félags íslenzkra myndlistarmanna, styrkur til sýningar í Þrándheimi 50 þús. kr. Til endurbóta á húsi Bjarna riddara Sívertsens í Hafnarfirði 100 þús. kr. Til að tryggja íslenzkum námsmönnum 2 herbergi í nýjum alþjóðastúdentagarði í París 105 þús. kr. Og til að varðveita gamla smiðju í Nýhöfn á Melrakkasléttu 50 þús. kr. Samtals eru till. n. um hækkun á gjaldaliðum við 14. gr. B, ef samþykktar verða, 2 393 460 kr. 15. gr. fjallar um fjárveitingar til kirkjumála. N. átti viðræður við biskup um málefni kirkjunnar. Enn fremur komu fulltrúar kirkjumrn, á fund n. og ræddu sérstaklega um brýna þörf fyrir auknar fjárveitingar til nýbyggingar prestssetra og enn fremur til greiðslu á nauðsynlegum viðhaldskostnaði eldri prestsseturshúsa. Lagði biskup sérstaka áherzlu á það við n., að auka þyrfti fjárveitingar í þessu skyni. Brtt. n. við þessa gr. eru, að hækkuð verði risna við biskupsembættið um 10 þús. kr. Skrifstofukostnaður hækkar um 15 þús. Liðurinn til endurbóta á gömlum íbúðarhúsum á prestssetrum hækkar um 1 1/2 millj., og húsaleigustyrkur presta hækkar um 180 þús. kr. Kostnaður við kirkjuráð hækkar um 15 þús. Til greiðslu álaga vegna afhendingar kirkna til safnaða hækkar um 200 þús. Til styrktar málgagni kirkjunnar hækkar um 4500 kr. Til kristilegrar æskulýðsstarfsemi hækkar um 80 þús. Eftirlitsmaður með prestssetrum, laun hækka um 19 080 kr., sem er leiðrétting. Annar kostnaður við sama hækkar um 45 þús. Umsjónarmaður með kirkjugörðum, þar hækkar annar kostnaður einnig um 45 þús. kr. Til sjúkrahúsaprests hækkar um 12 þús. Til æskulýðssamtaka þjóðkirkjunnar í Hólastifti vegna framkvæmda við sumarbúðir við Vestmannsvatn í Aðaldal hækkar um 50 þús. Og til Æskulýðssambands þjóðkirkjunnar á Suðurlandi vegna framkvæmda við sumarbúðir í Skálholti hækkar einnig um 50 þús. Alls eru till. n. um hækkun gjalda á 15. gr. 2 235 580 kr. 16. gr. fjárlaganna fjallar um framlög til atvinnuveganna. Hefst hún á fjárveitingu til landbúnaðar. Í því sambandi ræddi n. við búnaðarmálastjóra, forstöðumann Rannsóknarstofnunar landbúnaðarins og landnámsstjóra, Pálma Einarsson. Varðandi rekstur Búnaðarfélagsins var lögð á það megináherzla, að hækka þyrfti framlagið til þess, m.a. vegna aukins húsaleigukostnaðar, aukins ræstingarkostnaðar og launa til handa nýjum mjólkurfræðingi, sem starfar nú á vegum félagsins, einnig vegna aukins aksturskostnaðar, launaskatts og fleiri rekstrarliða. Þá hefur verið ráðinn nýr starfsmaður á vegum búreikningaskrifstofunnar, en hann ferðast á milli bænda til þess að koma þættu skipulagi á búreikningahald þeirra. N. samþ. að leggja til, að framlag til Búnaðarfélags Íslands hækki um 215 þús. kr. Til búreikningaskrifstofu á vegum Búnaðarfélags Íslands er till. til hækkunar um 130 þús. kr. Og ferðakostnaður, húsaleiga o. fl. hækki um 110 þús. kr. Gjöld vegna l. um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum, liðurinn kostnaður við athuganir og mælingar samkv. 5. gr. l., er lagt til að hækki um 40 þús. Til jarðræktartilrauna, d-liður, stofnkostnaður, lagt er til, að liðurinn hækki um 150 þús. - Eins og ég hef áður getið um, er frestað til 3. umr. að gera till. um skiptingu á fjárveitingu til fyrirhleðslna. En á þskj. 148 eru till. n. um skiptingu á fé til sjóvarnargarða. - Út af rekstri sandgræðslustöðvanna mætti hjá n. forstöðumaður sandgræðslunnar, Páll Sveinsson. Gerði hann n. grein fyrir framkvæmdum sandgræðslunnar og rekstri búsins í Gunnarsholti. Nefndin leggur til, að framlag til sandgræðslustöðva hækki um 200 þús. Þá er enn fremur lagt til, að teknir verði inn 2 nýir liðir: til húsbygginga vegna bruna í Gunnarsholti 200 þús. og til fræ- og fóðurtilrauna í Gunnarsholti 400 þús. kr. - Varðandi veiðimálaskrifstofuna og rekstur fiskiræktarstöðvarinnar í Kollafirði ræddi nefndin við Þór Guðjónsson veiðimálastjóra. N. fór einnig og skoðaði fiskiræktarstöðina í Kollafirði og ræddi við stjórn hennar. N. leggur til, að framlag til útgáfukostnaðar veiðimálaskrifstofunnar hækki um 15 þús. kr., annar kostnaður hækki um 30 þús. og að liðurinn 27 skiptist þannig: a. kostnaður við veiðimálanefnd og veiðieftirlit verði 170 þús. kr., og nýr liður: styrkir til fiskiræktar samkv: l. nr. 112 1941, verði 350 þús. Á þessum lið eru í frv. 300 þús. kr., svo að hækkun verður 220 þús. - Bændaskólinn á Hólum, til hans hefur á undanförnum árum verið varið allmiklu fé til viðhalds og endurbóta á skólahúsinu. Í frv. er þessi liður nú 500 þús. kr. N. leggur til, að þessi liður verði enn hækkaður um 600 þús. og að nýr liður verði tekinn upp: til borunar eftir heitu vatni 150 þús. kr. –Garðyrkjuskólinn á Reykjum, annar kostnaður hækkar um 20 þús. kr. - Til húsmæðraskóla í sveitum er lagt til, að rekstrarkostnaður skólanna verði hækkaður um 1 601 275 kr. og framlag til byggingar húsmæðraskóla í sveitum hækki um 2 807 900 kr. - Til Kvenfélagasambands Íslands er till. um 60 þús. kr. hækkun. Þá eru till. um tvo nýja liði: til Hússtjórnarkennarafélags Íslands vegna þinghalds sumarið 1965 40 þús. óg til gróðurverndar í Búðahrauni 10 þús. 16. gr. B fjallar um sjávarútvegsmál. Í því sambandi ræddi n. við Davíð Ólafsson fiskimálastjóra og Þórð Þorbjarnarson forstöðumann rannsóknastofnunar Fiskifélags Íslands, Samþykkti n. að leggja til að hækka styrk til námskeiða í meðferð á fiskleitartækjum um 25 þús. kr. og upp verði tekinn nýr liður: til kaupa á tæki fyrir rannsóknastofur Fiskifélagsins 600 þús. kr. Einnig var samþ. samkvæmt ósk Landssambands ísl. útvegsmanna að taka inn nýjan lið: til starfsfræðsludags sjávarútvegsins 50 þús. kr. En samtals hækkar 16. gr. B eftir till. n. um 675 þús. kr. Við 15. gr. C leggur n. til, að upp verði tekinn nýr liður: til kaupa á hávaðamæli 60 þús. kr. 16. gr. E fjallar um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Nefndin ræddi við forstöðumenn hinna ýmsu deilda stofnunarinnar og fékk hjá þeim margvíslegar upplýsingar varðandi reksturinn. Leggur n. til, að eftirfarandi breytingar verði samþ. til hækkunar á gjaldalið 16. gr. E: Til atvinnudeildar háskólans, byggingadeildin, þar er lagt til, að launaliður hækki um 147 600 kr. Fiskideildin, launaliðurinn hækki um 117 360 kr. Búnaðardeildin, þar komi nýr liður: til rannsókna á lifnaðarháttum gæsa 30 þús. - Við löggildingarstofu hækkar annar kostnaður um 300 þús. Og til leiðbeininga um starfsfræðslu utan Reykjavíkur er lagt til, að liðurinn hækki um 20 þús. kr. Samtals eru till. fjvn. til hækkunar á 16. gr. E 614 960 kr. Á 17. gr. eru fjárveitingar til félagsmála. Fyrir n. lágu mörg erindi um þau efni, sem tilheyra fjárveitingum á þeirri grein. Varðandi fjárveitingar á aðalgjaldaliðum greinarinnar átti n. viðtöl við forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins, Sverri Þorbjarnarson. Veitti hann n. ýmsar upplýsingar. Tjáði hann nefndinni m.a. , að framlög til trygginganna í fjárlagafrv. væru í samræmi við till. stofnunarinnar og þyrfti hann ekki að óska þar neinna breytinga. Þær brtt., sem n. flytur við þessa gr., eru við sveitarstjórnarmál. Þar er lagt til, að c-liður, mælingakostnaður, helmingsþátttaka ríkissjóðs, hækki um 100 þús. kr., enn fremur d-liður, kostnaður við loftmyndatöku og útteiknun korta, helmingsþátttaka ríkissjóðs, hækkar um 450 þús., eða samtals 550 þús. kr. Lagt er til, að tekjur skipulagsins hækki um sömu upphæð. Þá er lagt til, að inn komi eftirtaldir nýir liðir á 17. gr.: Til vatnsöflunar í Leirár- og Melasveit 50 þús. Til vatnsöflunar fyrir Grímsey 100 þús. Til vatnsöflunar fyrir býlin Furubrekku og Foss 30 þús. Til vatnsöflunar í Vestmannaeyjum 1 millj. kr. - Lagt er til, að styrkur til Iðnnemasambandsins hækki um 20 þús. Til dagheimila eru till. um hækkun samtals áð upphæð 225 þús. kr. Til Blindravinafélagsins er till. um 40 þús. kr. hækkun vegna útgáfu bóka með blindraletri. Þá er lagt til að veita Bandalagi íslenzkra farfugla styrk að upphæð 75 þús. kr., en það er vegna kaupa á húsnæði fyrir starfsemi bandalagsins. Til Félagsmálastofnunarinnar er lagt til, að liðurinn hækki um 25 þús. kr. Þá er hækkun til Ungmennafélags Íslands 50 þús. kr. og enn fremur til Ungmennafélags Íslands til skógræktar í Þrastaskógi, að liðurinn hækki um 15 þús. kr. - Þá leggur n. til, að inn verði teknir eftirfarandi nýir liðir á 17. gr.: Til Svifflugfélags Íslands 75 þús. kr. Til sjúkraflugs í Árneshreppi á Ströndum 25 þús. kr. Til Fuglaverndunarfélags Íslands 25 þús. kr. Til sjómannaheimilis á Norðfirði 25 þús. kr. Til æskulýðsnefndar Mýra- og Borgarfjarðarsýslu 25 þús. kr. Til hjálparsveitar skáta í Hafnarfirði vegna fiskasýningar 100 þús. kr. Og til Bandalags íslenzkra skáta til kaupa á húsnæði 100 þús. kr. Samtals eru till. n. til hækkunar á 17. gr. 3 millj. 515 þús. kr. Við 18. gr. bíða brtt. n. til 3. umr., eins og ég áður hef sagt og venja er. Um 19. gr. hef ég þegar nokkuð rætt. Við þessa umr. gerir n. ekki till. til breytinga. Það fer svo að sjálfsögðu eftir því, hvaða stefna verður mörkuð um áframhald niðurgreiðslna á vöruverði innanlands eftir áramótin, hvort eða að hve miklu leyti nauðsynlegt verður talið að gera breytingar á þeirri grein, en þá sérstaklega þann útgjaldalið greinarinnar, sem veitir fé í þessu skyni. Um 20. gr. er það að segja, að eins og frv. liggur nú fyrir, eru hækkanir á þeirri gr. 42 - 799 567 kr. eða rúmlega 26% hækkun frá gildandi fjárl. N. leggur samt sem áður til, að samþykktar verði brtt., sem feli í sér hækkun um 1825 þús. kr. Eru það eftirtaldar brtt.: Lagt er til, að liðurinn til bygginga á prestssetrum hækki um 1 millj. Vísa ég í því sambandi til þess, sem ég hef áður sagt. En einnig vil ég taka það fram, að í sambandi við þessa hækkun hafði nefndin m.a. í huga byggingu íbúðarhúss á prestssetrinu í Vatnsfirði og byggingu prestsseturshúss í Grundarfirði. Liðurinn til byggingar dýralæknisbústaða er lagt til að hækki um 500 þús. Og ennfremur er lagt til, að inn komi tveir nýir liðir: til byggingar útihúss í Ólafsdal 200 þús. kr. og til kaupa á íbúð fyrir starfsfólk á Litla-Hrauni 125 þús. kr. Er það fyrri greiðsla. Alls kostar húsnæði þetta 250 þús. kr. Svo sem ég áður sagði, eru brtt. n. til hækkunar útgjalda á 20. gr. samtals 1825 þús. kr. Verði till. n. á þskj. 148 samþ., leiðir það af af sér, að rekstrarafgangur samkv. 21. gr. lækkar úr 207 121 165 kr. í 167 582 407 kr. Og á sjóðsyfirliti verður 38 233 427 kr. greiðsluhalli í stað tekjuafgangs 10 305 331 kr. Að lokum vil ég visa til þess, er hæstv. fjmrh. sagði í framsöguræðu sinni fyrir fjárlagafrv. við 1. umr. þess á Alþingi, en það var, að leggja beri áherzlu á, að fjárlög fyrir 1965 verði endanlega afgreidd hallalaus, enda væri háskalegt fyrir þjóðina, ef , ríkissjóður væri rekinn með halla, eins og nú horfir í efnahagsmálum. Herra forseti. Ég legg til, að þessar till. fjvn., sem ég hef nú lokið við að lýsa, verði samþ. og frv. síðan vísað að lokinni 2. umr. til 3. umr.



Herra forseti. Mér er ljúft að byrja mál mitt með því að þakka hv. formanni fjvn. og öðrum, sem í n. hafa starfað, fyrir samstarfið. Undan þeirra störfum í n. höfum við ekkert að kvarta, og hefur starfið gengið þar vel eftir atvikum. Hins vegar get ég ekki lýst yfir sömu ánægju í sambandi við afgreiðslu fjárl., þar sem nú er kominn 14. des. og gert er ráð fyrir að afgreiða fjárlög, áður en þinghlé verður gert fyrir jól. Og nú, þegar frv. fer til 2. umr., eru þó veigamiklir útgjaldaliðir ótaldir þar og ekki enn séð fyrir endann á heildarútgjöldunum eða hvernig þeim verður mætt. Hér er ógert, eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl., út um það, hvernig farið verður með niðurgreiðslur, en eins og fram kom í aths. fyrir fjárlagafrv. og framsöguræðu hæstv. fjmrh. í haust, vantar þar nokkra fjárhæð til þess að mæta þeim niðurgreiðslum, sem nú eru upp teknar. Enn fremur er eftir að ákveða og fjalla um þær nýju skólabyggingar, sem hefjast eiga á næsta ári, og fleiri stórútgjaldaliðir eru eftir. Það ætti öllum að vera ljóst, að fjárlagaafgreiðsla, sem þannig er seint á ferðinni og jafnmargt ógert og hér er, er mjög hæpin, og það getur ekki endurtekið sig þing eftir þing, eins og gerzt hefur nú síðustu þing og þó fyrst og fremst núna, að þm. hafi í raun og veru engan tíma til þess að átta sig á fjárlagaafgreiðslunni og um stórmál eins og niðurgreiðslur, skólabyggingar og aðra slíka málaflokka sé fjallað á síðustu dögum þingsins fyrir jól og raunverulega enginn tími til þess að fjalla um þau. Hér verður að verða á breyting. Fjvn. hefur, eins og fram kom í ræðu hv. formanns, starfað flesta daga síðan þingið kom saman, en hins vegar hefur henni ekki borizt það frá ríkisstj., sem nauðsyn bar til, til þess að hægt hefði verið að hraða afgreiðslunni. Og nú, þegar farið er út í 2. umr. fjárlagaafgreiðslunnar, er svo, að við a.m.k. í stjórnarandstöðunni höfum ekki séð neitt yfirlit yfir tekjur og gjöld yfirstandandi árs eða hvernig það hefur staðið til loka októbermánaðar t.d. eða annars tíma. Það er ástæða til að vekja athygli á þessu, og það er í raun og veru ekki hægt að fara út í umr. um afgreiðslu fjárlaga án þess að hafa séð það til loka októbermánaðar, hvernig tekjur og gjöld yfirstandandi árs hafa staðizt. Enda þótt svo kunni að fara nú, að fjárlög verði afgreidd fyrir jól, sem þó er ekki fullvitað, þar sem óljóst er, hvað eftir á að koma, þá verður hæstv. ríkisstj. að gera sér grein fyrir því, að það er ekki hægt ár eftir ár að ætla hv. þm. að vinna svo veigamikið verk sem fjárlagaafgreiðsluna á jafnskömmum tíma og hér er gert. Með þessu móti er í raun og veru verið að draga þingræðið í landinu niður og afnema ríkisstj. og embættismönnum það vald, sem Alþingi á að hafa í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna. Ég vil mjög minna hæstv. ríkisstj. á að láta slíkt ekki endurtaka sig í æ ríkari mæli og enn þá verr ár eftir ár, eins og nú hefur gerzt. Hér er um svo veigamikið atriði að ræða í störfum Alþingis, að hv. þm. geta ekki látið svo stórt mál liða hjá, eins og þeir taki ekki eftir því. Hér verður að verða bót á og það veruleg, ef ekki á að lenda í algeru strandi. Um þetta ætla ég svo ekki að segja fleira að sinni, vegna þess m.a. , að við vitum ekki enn þá, hvað bíður í raun og veru 3. umr. og hversu fer um lokaafgreiðslu fjárlagafrv. Út af sameiginlegum till. n., sem fluttar eru á sérstöku þskj. og hv. frsm. meiri hl. hefur gert grein fyrir, vil ég endurtaka það, sem hann sagði, að við fulltrúar Framsfl. í n. höfum, óbundnar hendur um fylgi við þær og einnig rétt til þess að bera fram brtt. bæði við þær og fjárlagafrv. eða fylgja þeim, sem fram kunna að koma. Meginið af þessum till., sem formaður gerði hér grein fyrir, eru fyrst og fremst leiðréttingar á áætlunum fjárlagafrv., sem ekki var hægt að komast hjá, enn fremur aðsend erindi, sem n. tók til greina. Stærstu leiðréttingarnar á þessu fjárlagafrv., eins og það er nú, eru skólamálin, en eins og fyrr hefur orðið að gera þar stórfelldar leiðréttingar á eldri áætlunum. Samkvæmt lögum er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði kostnað við skólabyggingu á 5 árum og þá miðað við þá áætlun, sem upphaflega er gerð, þegar byggingin er samþ. inn á fjárl. Það hefur hins vegar komið í Ijós og í æ ríkari mæli, að þessi ákvæði hafa reynzt í raun og veru haldlítil, vegna þess að áætlanir, sem á var byggt, hafa verið fjarri lagi. Hér kemur margt til og m.a. verðhækkanirnar, en einnig það, að þær áætlanir, sem upphaflega eru teknar og samþykktar, eru allt aðrar áætlanir heldur en sýnt er, þegar byggingin er hafin. Ég veit til þess nokkur dæmi, að þannig hefur verið að þessum málum staðið og jafnvel hefur það verið svo, að þó að um endurskoðaða áætlun hafi verið að ræða, hafa verið eftir nokkra mánuði, frá því að hún var gerð, samþykkt af forráðamönnum húsameistaraskrifstofunnar tilboð, sem hafa verið mun hærri en gert er ráð fyrir í áætluninni. Það er hins vegar ljóst, að það, hve áætlanirnar standa illu, kemur ekki fram fyrr en nokkuð fer að líða á bygginguna og það fer að sýna sig, að hér er um allt aðrar tölur að ræða en í upphafi var gert ráð fyrir. Þess vegna endurtekur þetta sig ár frá ári, og um stórfelldar tölur er að ræða, eins og nú á þessu fjárlagafrv. Hér þarf að ráða bót á. Það þarf að leggja meiri vinnu í áætlanirnar, og t.d. er ekki hægt að gera áætlun um skólabyggingu þannig, að ekki sé tillit tekið til þess, að skóli getur ekki starfað nema hafa húsbúnað, og eins þarf að laga lóðir og annað í kringum slíkar stofnanir, en oft og tíðum vantar þetta algerlega í áætlun um skólabygginguna. Herða þarf eftirlitið með þessum framkvæmdum og reyna að vinna að því, að slíkar áætlanir séu betur gerðar og haldmeiri en verið hefur. En eins og áður hefur verið lýst í sambandi við fjárlagaafgreiðslu, er ástæðan til þess, að leiðir skiljast hjá fjvn.-mönnum, þegar til afgreiðslu kemur, þó að samstarfið hafi verið eðlilega gott, sú, að annars vegar er þar ríkjandi stjórnarstefna, sem ræður fjárlagaafgreiðslunni, og svo hins vegar stefna þeirra, sem eru ekki fylgismenn stjórnarstefnunnar. Þetta fjárlagafrv. hefur sömu einkenni og fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. á undanförnum árum. Það er verðbólgan, það er eyðslan, og það er skattheimtan, sem einkenna fjárlagafrv. Öll fjárlagafrv. hæstv. ríkisstj. hafa verið með þessum einkennum, þó mismunandi mikið. Þessa gætir í fyrstu lítils, en hefur farið hraðvaxandi, svo að segja má með réttu, að af stað hafi verið farið með því að ganga brautina, síðan var farið að hlaupa við fót og svo hlaupa hratt og nú er farið að stökkva. Nú ætla ég að breyta út af venju í sambandi við samanburð á fyrri árum og því fjárlagafrv., sem nú er hér á ferðinni, og ætla ekki að gera samanburð á því og niðurstöðu fjárlaga 1958. Mér hefur fundizt hæstv. fjmrh. ekki una því vel. Ég hef að sjálfsögðu enga löngun til þess að fara að gera honum að óþörfu gramt í geði. Þess vegna hef ég hugsað mér að þessu sinni að gera nú samanburð á hans eigin fjárlögum, þeim fyrstu og þeim, sem nú á að fara að afgreiða. Fjárlagafrv. fyrir 1960 var að fjárhæð 1501 millj. kr. Fjárlagafrv., sem við erum að fjalla um í dag, er við 2. umr. 3 milljarðar 270 millj. kr. eða hefur hækkað á þessu 5 ára tímabili um 117%. En hér er því við að bæta, að ekki eru öll kurl komin til grafar, því að inn á þetta fjárlagafrv. vantar m.a. fjárveitingu til vegagerðar í landinu, sem nemur 47 millj. kr., en það var þó að öllu leyti í fjárlagafrv. 1960. Ef við bætum þeirri tölu við, er fjárlagafrv. orðið 3500 millj. kr. eða hefur hækkað um 134%. Og ef við gerum ráð fyrir, að inn á fjárlagafrv. verði tekið við lokaafgreiðslu þess það, sem vantar í niðurgreiðslur og önnur þau útgjöld, sem virðast eiga eftir að koma inn á fjárlagafrv., mun það vera orðið sennilega um 3800 millj. kr. eða hefur hækkað um 150%. Og ef við svo berum þetta fjárlagafrv. saman við fjárlagafrv., sem við vorum að fjalla um í des. s.l., við 2. umr. þá, hefur það hækkað með vegamálunum um 620 millj. kr. eða um 25%. Og hér þýðir ekki að vera að deila við dómarann, því að hér er samanburður á fjárlagafrv. núna og fjárlögum hæstv. núv. ríkisstj., þeim fyrstu, sem hér voru afgreidd. Hér þýðir ekki að tala um, að þetta eða hitt hafi vantað inn á fjárl. 1960, eins og hæstv. fjmrh. hefur notað í fyrri umr. Hver er þá ástæðan fyrir þessum gífurlegu hækkunum? Ástæðan er ekki sú, að það hafi verið teknir stórfelldir nýir útgjaldaliðir inn á fjárlagafrv., nema sem afleiðing af stjórnarstefnunni, verðbólgunni. Ástæðan er ekkert annað en sú stjórnarstefna, sem hér var upp tekin 1960, og árangurinn speglar sig í fjárlagafrv. ár eftir ár og því betur sem lengra líður. Það er dýrtíðin og aftur dýrtíðin, eyðslan og aftur eyðslan, skattheimtan og aftur skattheimtan, sem er einkennið á þessari stjórnarstefnu og kemur fram í vaxandi mæli með hverjum nýjum fjárl. Í framhaldi af þessu er ástæða til að fara að spyrja um árangurinn af þeirri bættu stefnu við fjárlagaafgreiðslu, sem boðuð var hér í fyrstu ræðu hæstv. fjmrh. Eitt af því, sem þá átti að gera og ekki var hægt að koma í verk nema með nokkrum undirbúningi, var hagsýslan. Þegar hagsýslan væri búin að vinna hér sín verk, eins og hæstv. ráðh. stefndi að, og tími hefði unnizt til þess að koma því í framkvæmd, þá átti árangurinn að vera geysilegur. Til hagsýslunnar er búið að verja í árslok 1963 2.7 millj. kr., og nú skulum við heyra, hvað þeir menn, sem þar um fjalla, segja sjálfir um árangurinn af störfunum. Á bls. 280 í ríkisreikningi segir svo í svörum hagsýslunnar í sambandi við aths. ríkisendurskoðunarinnar, með leyfi hæstv. forseta, ætla ég að lesa hluta af svörunum, þegar hún gerir grein fyrir því, að af hagræðingarstörfum, sem þegar hafi borið árangur til sparnaðar, skuli nefna þetta: „a. Sameining Áfengisverzlunar ríkisins og Tóbakseinkasölu ríkisins. Kostnaðurinn við hina sameinuðu stofnun er án efa lægri en áætla mætti að hann hefði verið nú að óbreyttu fyrirkomulagi. b. Stofnun Gjaldheimtu Reykjavíkur. Kostnaður ríkisins af þeirri stofnun er mun minni en áætla mætti, að hann hefði verið nú af innheimtu þeirra gjalda, sem hún annast, að óbreyttu fyrirkomulagi. c. Hagsýsla ríkisins hefur beitt sér fyrir athugun á bifreiða- og vinnuvélakosti ríkisstofnana og skynsamlegri endurnýjun hans og nýtingu.“ Þetta er nú það, sem hagsýslan segir um árangur af störfum sínum, og nú skulum við athuga þetta nokkru nánar. Í fyrsta lagi var það sameining Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins, sem sýndi árangurinn af hagsýslugerðinni. Það er ekki í fyrsta skipti, sem þessar stofnanir hafa verið nefndar, þegar hæstv. ríkisstj. hefur verið að verja gerðir sínar í sparnaðarátt. Árið 1958 var rekstrarkostnaður þessarar stofnunar sameiginlega 10.7 millj. kr. Eru þá ekki tekin með útsvör eða framlag til gæzluvistarsjóðs, heldur beinn rekstrarkostnaður. 1960 er hann 14.2 millj., en 1965 er hann áætlaður 27.9 millj. kr. Hann hefur því hækkað um 160% frá því 1958, og hann hefur hækkað um 96% frá því 1960, sem mun vera síðasta árið, áður en sameiningin átti sér stað. Þarna er nú glansnúmerið af hagsýslugerðinni og sparnaðinum í ríkisrekstrinum, eitt af þrennu, sem hagsýslustofnunin taldi sér til ágætis. Árangurinn er samt ekki meiri en þetta, að síðan 1960 hefur rekstrarkostnaðurinn nærri tvöfaldazt. Tollstjóraembættið kostaði 6.9 millj. 1958, en tollstjóraembættið og innheimtustofnunin er áætlað að kosti 13 millj. 1965 eða hefur hækkað um 90%. Þetta er hitt atriðið um árangurinn af hagsýslugerðinni. Þriðja atriðið var svo það að benda forstjórum ríkisstofnana á það, að hyggilegt væri að kaupa nýja bíla, þegar bifreiðar þeirra væru orðnar gamlar og nýjar vinnuvélar væri betra að nota en gamlar. Öll þau ár, sem ég hef setið hér á hv. Alþingi, hafa forstjórar ríkisstofnana sótt fast á það að fá að endurnýja bifreiðar sínar og vinnuvélar. Það hefur oftast nær staðið á hv. Alþingi að leyfa þetta, en ekki af því, að forstjórarnir hafi ekki áttað sig á því, að betra var að nota nýtt en gamalt. Þetta var nú árangurinn af þessum 2.7 millj. kr., sem búið var í árslok 1963 að verja til hagsýslugerðarinnar. Ef við höldum svo áfram og kynnum okkur sparnað hæstv. ríkisstj. og þau atriði, sem hagsýslugerðin hefði átt að taka til, hef ég dregið saman úr ríkisreikningum 1958 annars vegar og 1963 hins vegar nokkra liði, sem sýna, í hverja átt stefnir og hver hagsýslan þar hefur reynzt vera. Þessir liðir, sem ég hef tekið hér saman, eru annar kostnaður ráðuneytanna, kostnaður við alþjóðaráðstefnur á vegum annarra ráðuneyta en utanrrn., ýmislegur kostnaður, ferðakostnaður, samningar, þátttaka í ráðstefnum og gestir ríkisstjórnarinnar. 1958 voru þessir liðir samtals 3.8 millj. kr., en 1963 18.1 millj. kr. Það er árangurinn af hagsýslugerðinni og sparnaðinum í ríkisrekstrinum, sem þarna kemur fram. Hækkunin er tæp 500%. Hefði nú ekki verið verkefni fyrir hagsýslugerðina að skoða þessa liði? Það hefði kannske mátt koma við einhverjum sparnaði í sambandi við þá. Hagsýslugerðin hefur samt ekki talið ástæðu til að beina verkefnum sínum þangað, og væri ástæða til, að hún gerði það hér eftir. Nú vil ég benda á það, að þessar tölur, sem ég er hér með, eru frá árinu 1963. Hvað ætli þessar tölur séu orðnar á árinu 1964 eða verða árið 1965? Ég vil líka minna á það, að á árinu 1958 var varið 300 þús. kr. vegna lagafrv., en á árinu 1963 1.7 millj. kr. eða 460-470% hækkun. Hagsýslugerðin hefði e.t.v. getað bent hæstv. ríkisstj. á það, að þarna mætti koma sparnaði við eða a.m.k. reyna að koma því við, að útgjaldaaukningin yrði ekki svo stórstíg sem þarna hefur reynzt. Eitt af sparnaðarfyrirheitum hæstv. ríkisstj. var í sambandi við álagningu skatta. Þar átti að koma við miklum sparnaði með því að leggja niður nefndir, sem skiptu hundruðum. Árið 1958 var þessi kostnaður 7.4 millj., en 1963 er hann kominn upp í 18.6 kr. Hvað haldið þið, að hann sé orðinn 1964 eða verði 1965? Og hver er svo árangurinn af breytingunni, sem gerð var á skattamálunum 1960? Hafa skattar verið lækkaðir vegna framkvæmdarinnar? Síður en svo. Hafa skattamálin verið fyrr á ferðinni og þar af leiðandi betur af hendi leyst? Það var svo á yfirstandandi ári og mun vera svo, að það eru ekki allir sýslumenn landsins búnir að þinga, vegna þess að skattstofurnar skiluðu svo seint frá sér skattskránum, að óframkvæmanlegt var að þinga fyrr en eftir veturnætur. Og þeir sýslumenn, sem hafa komið því við að halda manntalsþing, munu flestir hafa farið út með skattheimtuna, áður en kærur voru úrskurðaðar. A.m.k. þar sem ég þekki bezt til, var það svo, að sveitarstjórnir gátu ekki lagt á fjallskil á eðlilegum tíma, vegna þess að skattskrárnar og skattframtölin voru ekki komin aftur frá skattstjóranum. Þannig hefur þetta farið allt á eina lund. Framkvæmdin hefur reynzt seinvirkari en nokkru sinni fyrr, skattaeftirlitið minna en áður og kostnaðurinn margfalt meiri. Þannig hafa reynzt í framkvæmd stóru fyrirheitin um sparnað og hagsýslugerðina. Okkur vantar allan árangurinn, en við sitjum eftir með margfaldan kostnað. Ýmis ný embætti og nýjar stofnanir hafa orðið til í tíð hæstv. núv. ríkisstj. og mun ég ekki fara að telja það allt upp. En ég vil þó minna á, að embætti eins og saksóknaraembættið, Efnahagsstofnunin og Almannavarnir munu kosta a.m.k. 6 millj. kr. á næsta ári. Og í þessu fjárlagafrv., sem hér er á ferðinni, er nýtt embætti, sem kom, að ég held, flestum á óvart. Það er búið að stofna prestsembætti í Kaupmannahöfn. Ég vil ekki draga úr því, að það sé reynt að sjá fyrir andlegri velferð manna, en hér held ég að sé um algera ofrausn að ræða, auk þess sem mig brestur kunnugleika og skilning til að átta mig á því, að fyrst þjóðkirkjan er farin að stofna nýtt prestsembætti, skuli það gert með þessum hætti. Hér erum við að breyta lögum til að stofna ný prestsembætti, og við erum að leyfa söfnuðunum að velja sér prestana sjálfir. En söfnuðurinn þarna úti í Kaupmannahöfn fær ekki slíkt, heldur er honum sendur prestur af náð hæstv. ríkisstj. Og það getur ekki farið hjá því, að þegar svona einstakur atburður gerist, læðist inn hjá manni sú skoðun, að það séu annarleg sjónarmið, sem ráði framkvæmdinni, en ekki nauðsyn kristinnar kirkju. Hér er vitanlega um algert hneyksli að ræða, að fara að stofna prestsembætti úti í Kaupmannahöfn, og þangað flytjum við nú 1/2 millj. kr. Mér þykir gaman að reyna á það, þegar við komum hér í till. okkar með 1/2 millj. kr. til nauðsynjamála eins og rannsókna í þágu atvinnuveganna og slíks til að reyna þá á fylgi hv. þm., þó að menn hiki ekki við að láta þetta gott heita. Hæstv. ríkisstj. virðist mér vera að verða nokkuð örlát á ýmsa þá liði, sem a.m.k. voru ekki áður taldir til sparnaðar. Þá er það með skattana. Þar hafa ýmsir hlutir gerzt á hinum síðari árum, og ég minnist þess, að þegar hæstv. fjmrh. flutti sína fyrstu fjárlagaræðu, komst hann svo að orði í lok ræðunnar, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. um efnahagsvandamál og frv. til fjárl. eru tvær greinar á sama stofni. Fleiri greinar munu vaxa á þeim meiði á næstu vikum: frv. til breytinga á almannatryggingalögum, frv. um afnám tekjuskatts af almennum launatekjum og frv. um lagfæringu útsvars og fjöldamargt fleira.“ Mundu nú skattborgarar í landinu vera sammála hæstv. ráðh. um, að það sé búið að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum? Ég held, að umr., sem urðu um skattamálin á s.l. sumri, muni ekki staðfesta þá skoðun. Og ég held, að það muni vera skoðun þess fólks, sem fer með launaumslög sín heim, þar sem kvittanir eru aðaluppistaðan, það telji ekki, að lagfæring á tekjuskatts- og útsvarslögum hafi verið því hagkvæm. Hæstv. ríkisstjórn hefur verið allstórstig í sambandi við skattamálin, og kemur þár til greina fleira en fram kemur í fjárlagafrv. En eins og bent er á í nál. okkar, hafa skattar og tollar hækkað um yfir 300% frá 1958. Ég er ekki viss um, að ég hafi tölu á öllum þeim sköttum, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið á framfæri hin síðári ár. En ég hef verið að gera mér nokkra grein fyrir því, hvaða skattar það eru, sem hún hefur verulega hækkað, og hvaða skattar það eru, sem hún hefur nýjum komið á. Í því sambandi langar mig að minna á nokkur atriði, til þess að það falli ekki algerlega í gleymsku og dá, hvað hæstv. ríkisstj. hefur verið fundvís á það að koma með nýja skatta og hækka þá, sem fyrir voru. Stórstígust er hún í sambandi við söluskatt á vörum og þjónustu, en þar tók hún upp nýjan skatt, sem gefur nú hundruð millj. kr. Innflutningsgjaldið, sem áður féll í útflutningssjóð, heimti hún til sín. Benzínskatturinn hefur verið margfaldaður á tímabili núv. ríkisstj., þungaskattur á bifreiðum stórhækkaður og gúmmígjaldið, ríkisábyrgðasjóðsgjald á lagt, útflutningsgjald af sjávarafurðum stórhækkað, bændaskattur á lagður, launaskattur á lagður, skemmtanaskattur stórhækkaður, iðnlánasjóðsgjald lagt á, og stefnt er nú að því að leggja skatt á sement, timbur og steypustyrktarjárn. Og svo er hæstv. ríkisstj. búin að vera stórstíg í skattaálagningu, að hæstv. fjmrh., sem á margan hátt er hugkvæmur og snjall maður, fór til Norðurlanda nú fyrir stuttu til að leita uppi nafn á nýjum skatti og sagði frá því í blöðunum, þegar heim kom, að þeir þar ættu nafn á nýjum skatti, sem sennilega væri nothæft. Og í staðinn fyrir að afnema tekjuskatt af launatekjum ætlar hæstv. ríkisstj. sér að fá 325 millj. kr. af tekjuskatti og eignarskatti á næsta ári og segir frá því, að hún gæti fengið 500 millj., ef hún héldi við það, sem hún hefur haft áður. En þrátt fyrir þessa skattheimtu alla er það svo, að ef á að framkvæma eitthvað, sem heitir veruleg framkvæmd á vegum ríkissjóðs, þá er tekið lán, lán á lán ofan, ýmist erlend framkvæmdalán eða innlend lán, og öll eru þessi lán að sjálfsögðu til mikilla bóta fyrir fólkið í landinu og tekin vegna þess og fyrir það, þó að áður fyrr væru það ekki taldir stórir hlutir, þó að framkvæmdir væru gerðar fyrir ríkisfé, með þeim sköttum og tollum, sem þá voru af fólkinu teknir, og ekki verið að býsnast yfir því, hve mikið væri að gert í þá átt. Utan við fjárl. og allt það hafa svo ríkisstofnanirnar ýmsar stórhækkað svo tekjur sinar, að þær eru farnar að hafa tekjuáætlanir eins og ríkisfjárlögin voru fyrir 10-15 árum. T.d. er áætlun Pósts og síma nú 345 millj. kr. Það er eins og fjárl. voru á árunum eftir 1950. Þetta hefur tekizt með því að hækka þessa þjónustu svo gífurlega, að það er búið að margfalda tekjustofninn á nokkurra ára tímabili. Og í ræðu hv. formanns fjvn. var frá því sagt, að sjúkrahúsin mundu hækka daggjöld sin nú úr 300 í 400 kr. á dag, en áður er búið að hækka þessi daggjöld verulega í tíð hæstv. ríkisstj. Allir vita, að ríkisrafveiturnar eru búnar að marghækka sína taxta, og sömuleiðis er sömu sögu að segja um Skipaútgerð ríkisins og önnur þjónustufyrirtæki á vegum ríkissjóðs. Allt er þetta á eina bókina lært, og allt styður það þá gífurlegu verðbólgu, sem hér hefur að nokkru verið lýst og lýsir sér í öllu fjárlagafrv. Stefna hæstv. ríkisstj., verðbólgustefnan, hefur því borið verulegan árangur. Þessar almennu hugleiðingar mun ég að mestu láta nægja í sambandi við þetta fjárlagafrv., vil þó geta þess, að við höfum ekki nú frekar en á síðasta þingi gert tilraun til þess að flytja hér till. til þess að lækka útgjöldin. Við reyndum það nokkuð á fyrstu árum hæstv. ríkisstj. og rökstuddum þær till. og meira að segja tókum upp till., sem stjórnarflokkarnir höfðu lýst sig fylgjandi, eins og sameining sendiráðanna á Norðurlöndum. Ég vitna þar til ummæla hæstv. núv. utanrrh., þegar hann fór með fjármálin 1959. Allar slíkar tillögur hafa verið strádrepnar af stjórnarliðinu, og þess vegna gerum við ekki tilraun í þessa átt nú, enda er nú svo komið, að nú þyrfti að gera veigamiklar breytingar á sjálfu fjárlagafrv., ef ætti að nást þar nokkur árangur. Við höfum líka látið ýmsa málaflokka eftir liggja, þó að okkur sé ljóst, að það þurfi að hækka fjárveitingu til þeirra, ef það á að vera nokkuð sönn mynd af fjárþörfinni. Í því sambandi vil ég nefna Skipaútgerð ríkisins, og þarf ekki að víkja mikið að því, þar sem hæstv. formaður fjvn. gerði grein fyrir því máli. En við viljum, fulltrúar Framsfl., eins og við gerum í nál. okkar, undirstrika það, að hjá því verður ekki komizt að taka rekstur þess fyrirtækis til athugunar, þar sem skipastóllinn er orðinn mjög gamall og úreltur og þess vegna ekki að kröfum tímans. Hér þarf að fara að vinna að því og það skjótlega að taka ákveðna stefnu og leysa það mál, ef ekki á illa að fara. Með því að láta það eiga sig, eins og nú er gert, og eyða milljónum og aftur milljónum í dýrar flokkunaraðgerðir á gömlum skipum, þá verður stórkostleg eyðsla, sem hægt væri að komast hjá, ef sú nauðsynlega breyting væri gerð að endurnýja flotann og selja gömlu skipin. Við höfum ekki heldur gert till. um að hækka framlagið til aflatryggingasjóðs, þó að fiskimálastjóri hafi gert grein fyrir því í fjvn., að hjá því yrði ekki komizt. Treystum við þar á, að hæstv. ríkisstj. muni gera breytingu í svo augljósu máli fyrir 3. umr. Ég mun nú þessu næst snúa mér að þeim brtt., sem við flytjum á sérstöku þskj. Mér er það fullkomlega ljóst, að það svar, sem við fáum við flutningi þeirra till., mun verða þetta vanalega: Ykkur finnst fjárl. ekki nógu há. - Því er til að svara, að fjárlög undanfarin ár hafa alltaf skilað ríkissjóði 300-400 millj. kr. hærri tekjum en gert hefur verið ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Og við höfum engan áhuga á því að láta hæstv. ríkisstj. fá svo stórar fjárhæðir til þess að ráðstafa. Við vitum að vísu ekki, hvernig útkoman kann að verða á yfirstandandi ári, þar sem við höfum engin gögn fengið í hendur þar að lútandi. En gera má ráð fyrir, að í slíku góðæri sem þessu verði niðurstaðan á sama veg. Þess vegna endurtökum við það, að við kærum okkur ekki um það, að hæstv. ríkisstj. fái ein að ráða um svo stórar fjárhæðir. Þess vegna bendum við á málaflokka, sem nauðsyn ber til að sinna og láta hafa af þeirri fjárhæð, sem er umfram þær tekjur, sem ríkið gerir ráð fyrir að það fái. Við viljum líka að fenginni reynslu benda á í þessum till. okkar, hvaða málaflokkar það eru, sem við teljum mesta og brýnasta nauðsyn bera til að styðja að. Við fjárlagaafgreiðslu á s.l. ári gerðum við till. um það, að af greiðsluafgangi ríkissjóðs yrði lagt til hafna og sjúkrahúsa til þess að greiða áfallnar skuldir ríkissjóðs við þessar stofnanir. Að sjálfsögðu var það fellt hér á hv. Alþingi af meiri hl. En það, sem gerðist, var, að það var greitt á árinu. Sjúkrahúsin og hafnirnar fengu fjárhæðina, og það skipti aðalmáli. Í þessu fjárlagafrv. biður hæstv. ríkisstj. Alþingi að gefa sér heimild til þess að framkvæma það, sem hún felldi í fyrra, af því að það kom frá Framsfl. Og við vonumst til, að eitthvað af þeim till., sem við berum fram núna, fái þó slíka afgreiðslu, og þá er málunum að nokkru borgið. Hitt vil ég svo segja, að ef þær till., sem við berum hér fram, þurfa allar að liggja úti, þá er fullkomin þörf á því að taka til gagngerðrar endurskoðunar fjárlög ríkisins, því að þar er greiðsla til margra málefnaflokka og það stórar greiðslur, sem síður skyldi heldur en þeirra, sem við berum hér fram. Vitna ég til þess, sem ég sagði hér áðan, og fleira mætti þar tína til. Ein af þeim till., sem við berum fram hér á sérstöku þskj., er, að til vegamála verði fjárveiting upp á 107 millj. kr. í staðinn fyrir 47. Skal ég nú gera nokkra grein fyrir þessu. Þegar við framsóknarmenn fluttum frv, til l. um breyt. á l. um vega- og brúarsjóð fyrir nokkrum árum, gerðum við þá ráð fyrir því í því frv., að vegagerðin fengi tekjur af benzínskatti og þungaskatti af bifreiðum til nýbyggingar þjóðvega eingöngu. Með þeirri stefnu, sem tekin var við afgreiðslu á vegamálum á s.l. ári, var þannig að staðið, að vegasjóðurinn á að standa undir öllum framkvæmdum í vegagerð. Ef þannig verður á haldið, að vegagerðin fær ekki nema þær 47 millj. kr., sem hún fékk í fyrra til sinna framkvæmda, lendir í sjálfheldu með þessi mál fyrr en varir. Vegaviðhaldið hlýtur að taka til sín stóraukna fjárhæð frá ári til árs, og ég er sannfærður um, að þar muni engar 5 millj. nægja á milli ára. Aukningin á umferðinni í landinu er það mikil, og bílarnir verða æ þyngri og því viðhald veganna meira, og það nægja engar 5 millj. til þess að koma viðhaldinu í eðlilegt horf. Ég vil líka benda á það, að ef við ætlum að gera eitthvert stórátak um varanlega vegi, þýða þar engin vettlingatök. Máli mínu til sönnunar vil ég svo bæta því við, að það er engin ástæða til að vera hér með nein vettlingatök. Tekjur ríkíssjóðs af umferðinni eru ekki orðið neinn smápeningur. Ég hef um það skýrslu, hverjar tekjur ríkissjóðs af umferðinni urðu árið 1963. Það voru 557.2 millj. kr. Það hafa innan við 200 millj. farið í vegagerðina. Á s.l. ári bættum við með nýjum sköttum um 100 millj. kr. Það þýðir, að á árinu 1965 verður þetta 700750 millj. kr. Er ástæða til, að vegagerðin sætti sig svo við 260 millj. kr.? Ég vil minna hv. þm. á það, að allt fram til ársins 1958 hafði ríkissjóður ekki tekjur af umferðinni í landinu og fram til 1953 eða 1954 var alltaf meiri fjárhæð varið til vegamála heldur en ríkissjóður hafði í tekjur af umferðinni aftur, þ.e. sérskatta og tolltekjur. Það, sem hér er á ferðinni, er ekki annað en það, að við gerum till. um, að vegagerðin haldi leyfisgjaldinu af bifreiðum og bifhjólum til vegamála, en ríkissjóður hafi þó eftir allar tolltekjur af bifreiðum og varahlutum til þeirra. Það er ekki hægt í landi, þar sem er jafnóvegað og jafnmikil þörf á góðum samgöngum eins og okkar, að ætlast til þess, að neinn annar aðili en vegagerðin sjálf hafi sérskattana af bifreiðunum. Þetta er sú skýlausa krafa, sem við verðum að vinna að, og á því verður ekkert hik, fyrr en við höfum náð henni. Það mun ekki breyta neinu um það, þótt hv. Alþingi beri ekki gæfu til að samþykkja till. okkar nú. Hér er mál, sem verður leyst fyrr eða seinna, enda er hér um algera lágmarkskröfu að ræða í sambandi við þessi mál. Í sambandi við till. okkar um hafnarmálin vil ég fara nokkrum orðum. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl., vannst nokkuð á s.l. ári um hluta ríkisins gagnvart höfnunum í landinu. Samkv. því yfirliti, sem vitamálastjóri gaf okkur í fjvn. um framkvæmdir í hafnarmálum, voru þær á yfirstandandi ári, þegar landshafnirnar eru teknar með, um 134 millj. kr., en um tæpar 100 millj. kr., þegar landshöfnunum er sleppt. Ríkissjóðshluti í þessum framkvæmdum, þ.e. fyrir utan landshafnirnar, var 39 millj. kr., og vangreidd fyrri framlög ríkisins voru 39 millj. tæpar. Ríkið greiddi hins vegar á því ári það mikið vegna 20 millj. af greiðsluafganginum, að þessi fjárhæð er nú komin niður í 22.6 millj. kr. Hitt er augljóst, að verði ekki meiri fjárveiting til hafnarmálanna á næsta ári en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. nú, mun sækja aftur í sama horfið um það, að ríkissjóður eykur skuldir sínar við hafnargerðirnar. Með þeirri 10 millj. kr. viðbótartill., sem við gerum á sérstökum þskj., væri hægt að gera ráð fyrir, að nokkuð yrði haldið í horfinu, en þó tæplega það, en ekkert þá greitt niður af eldri skuldum raunverulega. Við höfum einnig í till. okkar gert nokkra breytingu til hækkunar á 14. gr. fjárlagafrv. Það var sótt um það að fá 2 1/2 millj. kr. til viðhalds á stúdentagörðunum, og leidd voru rök að því, að nauðsyn bæri til að koma þessu í framkvæmd á næsta ári. Undir þetta var ekki tekið í fjvn., en við gerum till, um að taka þessa fjárhæð að mestu leyti. Vitað er, að að því er stefnt að hefja nýja framkvæmd í málum stúdentagarðanna, sem er að koma upp görðum með smáíbúðum, svo að hjón gætu búið þar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að nú á síðari árum giftist fólk yngra en áður var, og það þýðir, að margir námsmenn eru í háskólanámi, sem giftir eru. Fyrir þá væri ómetanlegt, ef af þessari framkvæmd yrði. Þess vegna ber brýna nauðsyn til, að við nú drögum ekki viðhald á þeim eignum, sem eru í þessu, áður en hafinn er nýr áfangi, sem verður að gera fljótlega. Einnig höfum við tekið undir fjárveitingu vegna félagsheimilis stúdenta, en til þeirrar framkvæmdar var veitt á s.l. ári, og er þörf á að auka fjárveitinguna frá því, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Þeir aðilar, sem eru í stjórn þessara mála, hafa gert rökstuddar till. um fjárveitingu til þessara verka, og við höfum tekið undir þær. Þá höfum við lagt til, að nokkuð verði bætt úr fjárþörf íþróttasjóðs. Þetta mál kemur ekki hér inn á hv. Alþingi í fyrsta skipti. Það er vitað, að um langt árabil hefur íþróttasjóður verið fjárvana, og það er svo komið, að í raun og veru er íþróttasjóður ekki orðinn fær um að sinna því hlutverki, sem honum er ætlað. Gleggst dæmi um það, að svo er, er það, að ætíð er sótt á það meira og meira frá ári til árs að fá ýmis íþróttamannvirki, eins og sundlaugar, tekin inn sem skólaframkvæmdir. Þetta er af þeirri einföldu ástæðu, að þeim, sem fyrir þessum framkvæmdum standa, er orðið ljóst, að þeir geta ekki reiknað með fjárframlagi íþróttasjóðs, heldur verði þeir að reyna að ná sér í fjármuni annars staðar frá, og hafa þá gert það gegnum skólamálin. Farið var fram á 10 millj. kr. fjárveitingu til íþróttasjóðs að þessu sinni og þá miðað við að greiða niður eldri skuldir á næstu 5 árum. Við gerum till. um það, að fjárveitingin verði 8 millj. og til vara 6 millj. Okkur er ljóst, að till. stjórnar íþróttasjóðs var eðlileg og raunverulega sjálfsögð, en ef það mætti verða til samkomulags, er ekki gengið lengra í þessa átt en gert er í till. okkar. Við 16. gr. fjárlagafrv. flytjum við nokkrar brtt., lítils háttar brtt. vegna rekstrar Búnaðarfélags Íslands, en hinar stærri eru aftur, að við höfum enn á ný leitað eftir vilja þingsins fyrir því að framkvæma lög um ræktunarsambönd og styrkja kaup ræktunarsambanda á stórvirkum jarðræktarvélum. Till. okkar er aðeins miðuð við að greiða það, sem nú er á fallið, svo að styrkurinn yrði árið eftir, ef hún næði fram að ganga. Við höfum ekki gengið lengra, þótt eftir því væri leitað, líka í von um, að hægt væri að ná samkomulagi um að koma þessari litlu fjárhæð í höfn. Á s.l. sumri var um það samið í sambandi við afgreiðslu á verðlagsmálum landbúnaðarins, að 5 millj. kr. fjárveiting yrði til aðstoðar við þá bændur, sem verst eru settir fjárhagslega og mikið átak þurfa að gera til þess að koma búskap sínum inn á tæknisvið. Við athugun á því máli hefur komið í ljós, að lítt framkvæmanlegt er að skipta svo lítilli fjárhæð, hér er um það stórt verkefni að ræða. Meira fjármagn þarf til, ef raunverulega á að koma að notum. Þess vegna gerum við till. um að hækka þessa fjárveitingu nokkuð verulega, til þess að hún nái þeim tilgangi, sem að var stefnt. Ekki teljum við, að það eigi neitt að spilla því samkomulagi, sem gert var, þó að Alþingi styðji það með meiri fjárhæð. Þá höfum við tekið upp þá till., sem þeir, sem standa fyrir fiskileit, síldarflutningum og umskipunum, fóru fram á að yrði flutt í sambandi við þessi mál. Við höfum því gert till. um að hækka þennan lið um 4 millj. kr. Við teljum, að það hafi sannazt, að aðstoð við þessa starfsemi á fullkomlega rétt á sér. Við höfum á undanförnum þingum flutt till. til þess að reyna að fá þennan lið hækkaðan, en það hefur hins vegar ekki náð fram að ganga, en hefur þó borið þann árangur, að fjárveiting hefur hækkað ár frá ári, meðfram fyrir áhrif af flutningi þessara till. Í till. okkar í sambandi við 16. gr. höfum við tekið upp þá fjárveitingu, sem raforkumálastjóri fór fram á í sambandi við jarðhitasjóð. Eitt af þeim verðmætum, sem fólgin eru í náttúru okkar lands, er jarðhitinn. Mikill og vaxandi áhugi er fyrir notkun hans og mikill áhugi fyrir að leita eftir jarðhita, láta rannsaka, hvar hann muni vera, og annað, er máli skiptir í sambandi við jarðhitann. Raforkumálastjórnin fór fram á það að fá fjárveitingu sjóðsins hækkaða nokkuð verulega, og höfum við tekið hana upp, að hún fari upp í 10 millj. kr. á ári. Þá gerum við till. um, að aukið verði fé raforkusjóðs. Fjárveiting til raforkusjóðs hefur staðið í stað síðan 1959, en þá var hún lækkuð í sparnaðarskyni um 750 þús. kr., og hefur hæstv. ríkisstj. haldið þeirri sparnaðarráðstöfun. Við höfum hér á hv. Alþingi flutt till, til þál. um að hraða framkvæmd áætlunarinnar og dreifingu rafmagnsins. Því er borið við, að erfitt sé að koma því í verk núna vegna þess, að fé vanti til þess, og till, okkar er fram borin til þess að styðja að því með fjárveitingu, að framkvæmdum verði hraðað. Það er Ijóst, að hér er það mál, sem fólkið þráir einna mest, enda ber nauðsyn til þess, og það er svo með ýmsar stofnanir, sem er nú verið að setja á fót, eins og skóla, að það er lítt framkvæmanlegt að taka slíkar stofnanir í notkun, nema þær fái rafmagn. Og það að geta flýtt raforku til þeirra um 1-2 ár getur kostað þessar stofnanir stórar fjárhæðir og sparað ríkinu verulega. Við gerum einnig till. um að hækka nokkra liði til atvinnudeildar háskólans, og förum við þar eftir till., sem koma frá deildarstjórum og framkvæmdastjóra rannsóknaráðsins. Eins og venjulega gerði þessi stofnun vel grein fyrir fjárþörf sinni, bæði því, sem hún óskaði sér, og því, sem hún taldi sig nauðsynlega þurfa til þess að halda eðlilegri starfsemi. Og þessar till. okkar eru miðaðar við það, sem talið var að brýna nauðsyn bæri til. Við förum hér fram á að hækka framlag til iðnaðardeildarinnar vegna hagnýtrar jarðfræði um 400 þús. kr. Hér er um smáupphæð að ræða, en hins vegar telja forsvarsmenn þessarar stofnunar, að það geti skipt þá miklu máli, hvort þessi litla upphæð verður veitt eða ekki. Ungur maður vinnur nú að þessu verki, sem talinn er efnilegur til þeirra starfa og sækir mjög fast á að fá þessa fjárveitingu, svo að hann geti komið nokkuð áleiðis þeim hugðarefnum, sem hann stefnir að því að leysa í þessari fræðigrein. Þá er nú verið að stofna sérstaka byggingadeild, og mun verða að taka við störfum þar sem deildarstjóri maður, sem áður starfaði hjá iðnaðardeildinni að byggingarefnarannsóknum. Eins og kunnugt er, erum við mjög skammt á veg komnir með byggingarefnarannsóknir. Hins vegar byggjum við mikið og byggjum dýrt og höfum af því mikinn kostnað. Ekki skal ég spá í eyðurnar um það, hverju slík starfsemi gæti skilað okkur aftur í sparnaði í sambandi við byggingarframkvæmdir, en því verður ekki heldur svarað, nema við leggjum fram fjármuni, til þess að hægt sé að hefja byggingarannsóknir. Og tillaga okkar er um 200 þús. krónur til sjálfstæðra byggingarannsókna. Hér er hálfur kostnaður eða ekki það á við prestinn úti í Kaupmannahöfn, og ég hygg, að fénu muni betur varið þarna. Ég treysti því fastlega, að hv. meiri hl. sjái sér nú fært að samþykkja þessar litlu fjárhæðir, þó að það væri ekki tekið upp í fjvn. En hér er stórmál á ferðinni, sem við megum ekki sýna sinnuleysi. Búnaðardeildin hefur mjög sótt á að fá að ráða til sín starfsmenn í ákveðin verk og gert grein fyrir þeim málum og rökstutt þau mjög vel. Hins vegar töldum við það ekki okkar að ákveða um fjölgun starfsmanna, en gerum hins vegar till. um að auka fjárveitingu í annan kostnað, þannig að deildinni væri þá kleift að ráða til sín lausráðna menn og hefði fjárveitingu, þegar hún fengi samþykkt að fjölga starfsmönnum, eins og brýna nauðsyn ber til. Við höfum og sem síðustu till. í sambandi við atvinnudeildina lagt til að greiða 500 þús. í sameiginlegan kostnað, og það er vegna viðgerðar á húsi deildarinnar hér við Hringbraut. Á s.l. ári var þessi viðgerð hafin og veitt í það ein millj. kr., en nú liggur fyrir kostnaður við þessa viðgerð, sem mun reynast 1 1/2 millj. kr. Ekki hefur deildin möguleika til þess að taka af rekstrarfé sínu til þess að greiða þessi 500 þús., og engin leið er önnur fær eða sæmileg en að veita þessi 500 þús. eins og þessa einu millj. kr., sem veitt var í fyrra, sem gerð var, þegar í raun og veru var komið að því að loka deildinni vegna húsakynnanna. Og að síðustu leggjum við til, að tekin verði upp 500 þús. kr. fjárveiting til rannsóknaráðs ríkisins til þess að koma við tæknilegri upplýsingaþjónustu. Hér er nýtt mál á ferðinni, sem á eftir að ná fram að ganga, því fyrr því betra, og við treystum því, að það verði á þessu þingi, sem jákvæð afgreiðsla fæst á þessari litlu fjárveitingu. Í sambandi við 17. gr. fjárlagafrv. gerum við ráð fyrir því að hækka fjárveitingu til atvinnubótasjóðs úr 10 millj. í 25 millj. kr. Ekki þarf að tala um það langt mál, hve fjárþörf sjóðsins er mikil, því að á hverju ári hefur það verið svo, að sjóðsstjórnin hefur fengið heimild hæstv. ríkisstj. til þess að mega ráðstafa meira fé en sjóðurinn hefur haft yfir að ráða, og nú á yfirstandandi hausti hefur hæstv. ríkisstj. veitt til sjóðsins nokkrar fjárhæðir vegna brýnna verkefna, sem ekki var hægt að komast hjá að leysa. Við teljum eðlilegra, að fjárveiting sé við það miðuð, að sjóðurinn geti leyst sæmilega af hendi þau verkefni, sem honum eru ætluð, og það sé í alla staði betra en fá til þess fyrirheit ríkisstj. hverju sinni eða fá sérstaka fjárveitingu úr hendi hæstv. ríkisstj. í hvert skipti, sem eitthvað það kemur til, sem talið er nauðsynlegt að sjóðurinn verði að sinna. Eins og fjárveitingin er nú, er sjóðurinn í raun og veru ekki starfhæfur, og hér er ekki um annað að ræða en gera till. um að gera hann það. Við 20. gr. fjárlagafrv. gerum við nokkrar brtt., og er það fyrst, að við leggjum til að hækka fjárveitingu til jarðeignadeildar ríkisins í 1 millj kr. Er þá fjárveitingin í samræmi við þá till., sem deildarstjóri jarðeignadeildarinnar gerði um fjárveitingu. Virðist henni svo í hóf stillt, að ekki sé hægt fram hjá henni að ganga, því að vitað er, að sjóðurinn hefur ekki getað sinnt þeim verkefnum, sem hann átti að sinna, nema að mjög takmörkuðu leyti. Ég hygg, þó að þessi fjárveiting verði veitt, þá verði tæplega hægt að sinna verkefnum sjóðsins og deildarinnar, svo að sæmilegt sé. Þá höfum við lagt til, að fjárveiting til nýrra flugvalla verði hækkuð um 10 millj. kr. og einnig verði hækkað til sjúkraflugvallanna um 500 þús. Á síðari árum hefur flugið verið meira og meira tekið í okkar þjónustu, og krefst það að sjálfsögðu góðra flugvalla, og mikil verkefni bíða þar og hefur aldrei verið hægt að sinna þeim sem skyldi og verður ekki í þetta sinn, þó að þessi fjárveiting verði veitt. Á undanförnum þingum höfum við flutt till. um fjárveitingu til fiskirannsóknaskips, og það er nú ljóst orðið, að allir eru búnir að átta sig á nauðsyn þeirrar framkvæmdar. Hins vegar skortir fjármagn til þess að hrinda verkinu svo fram sem þörf er á, og leggjum við til, að það verði aukið, með till. okkar á 20. gr. Íþróttakennaraskóli hefur starfað á Laugarvatni um langt árabil. Þessi skóli hefur leyst mikil verkefni af höndum, og honum er það að þakka, að við höfum getað haldið uppi eðlilegri og nauðsynlegri íþróttakennslu í landinu. Ekki sízt hefur okkur verið það mikil nauðsyn, þegar svona mikil breyting hefur orðið á búsetu manna frá dreifbýli til þéttbýlis sem raun ber vitni um. Ég held, að það sé allra manna mál, að þessi stofnun hafi starfað vel, en við slæm skilyrði. Húsakynni skólans eru í raun og veru ein íbúð handa skólastjóra og svo skúr, sem byggður var yfir verkamenn, meðan verið var að byggja það hús. Upp var tekin fjárveiting til þessa skóla og honum leyft að hefja byggingu á yfirstandandi ári. Nú er aðeins gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að veita 700 þús. kr. til þessarar framkvæmdar. Það liggur fyrir í gögnum fjvn., að það er með öllu óhugsandi, að framkvæmdin geti á nokkurn hátt haldið áfram með svo litla fjárhæð. Formaður skólanefndar gerði grein fyrir því, og skólastjóri hefur einnig gert það, að til þess að hægt verði að gera þann áfanga, sem nú er stefnt að því að byggja, fokheldan á næsta ári, þarf 3 millj. kr. fjárveitingu. Till. okkar er miðuð við það, að hægt sé að koma þessari framkvæmd áleiðis. Hér er um mikið og gott verkefni að ræða, sem við getum ekki látið líða hjá lengur að leysa. Hér uppi á Keldnaholti hefur atvinnudeild háskólans eða sá hluti hennar, sem tilheyrir landbúnaði, hafið framkvæmd á byggingu fyrir starfsemi sína. Þessi framkvæmd var hafin með þeim hætti, að samkv. heimild í fjárl. frá 1963 og ákvörðun hæstv. landbrh. og atvinnudeildar háskólans voru fjármunir þeir, sem Áburðareinkasalan átti, þegar hún var tengd áburðarverksmiðjunni, þeir voru notaðir til þess að hefja þessa byggingu, en það voru eitthvað yfir 6 millj. kr. Átvinnuleysistryggingasjóður lánaði einnig í þessa framkvæmd, og einhverjir sjóðir munu hafa komið til, til þess að styðja að henni. En þetta samanlagt mun ekki hafa v erið nema í kringum 10 millj. kr., en framkvæmdin er hins vegar nú komin upp á einar 13 millj. Sótt hefur verið á það af forsvarsmönnum byggingarinnar, að . ríkisstj. legði þessum málum lið, og gert hefur verið ráð fyrir því samkv. þeim samtökum, að það yrði gert. Hins vegar hefur ekkert komið fram enn þá úr hendi hæstv, ríkisstj., sem bendir til þess, að hæstv. ríkisstj. ætli að vinna að málinu áfram, þó að það sé með öllu óhugsandi, þar sem búið er að verja 13 millj. kr. í þessa byggingu. Hér skiptír það ekki máli, þó að skiptar skoðanir hafi verið um það, hvort byggja ætti yfir þessa stofnun þarna eða einhvers staðar annars staðar. Ákvörðun um það var tekin, þegar byggingin var hafin og fjármunum varið til verksins. auk þess sem landbúnaðardeildin hefur ásamt atvinnudeild háskólans starfað hér í tengslum að nokkru við háskólann, eins og lög þau, sem um þetta mæla, gerðu ráð fyrir. Það, sem till. okkar er miðuð við, er fyrst og fremst að greiða það, sem áfallið er, og hægt verði að halda áfram við bygginguna með nokkrum hraða á næsta ári. Það er í alla staði óforsvaranlegt að láta bygginguna, sem kostar 12-13 millj. kr., standa óhreyfða. Við höfum ekki efni á því að fara þannig með fjármuni, auk þess sem vitað er, að þörf deildarinnar fyrir húsnæði er mikil. Um ekkert er nú meira rætt manna á meðal og í blöðum almennt heldur en auka þurfi menntunina, tæknina og vísindin í þágu atvinnuveganna. Við flytjum við þessa umr. nokkrar till. og þ. á m. þessa, sem stefna í þessa átt. Okkur er það ljóst, að slíkum hlutum eins og þessum, að taka vísindin og þekkinguna í þágu atvinnuveganna, verður ekki komið í framkvæmd nema að því verði unnið. Það er ekki nóg að tala um þetta eða skrifa. Það verður að gera þær nauðsynlegu ráðstafanir, til þess að hægt sé að hagnýta sér og vinna að því, að svo verði gert. Þess vegna höfum við flutt þessa till. og aðrar þær till. í sambandi við Háskóla Íslands og atvinnudeild háskólans. Eins og ég gat um fyrr í ræðu minni, hafa tekjur ríkissjóðs undanfarin ár farið stórkostlega fram úr áætlun. Samkv. upplýsingum hæstv. fjmrh. og samkv. ríkisreikningnum fóru þær 325 millj. kr. fram úr áætlun ársins 1963. Af þessu fór 121 millj. kr. í gjöld, sem fóru fram úr áætlun, en nokkuð er þó eftir enn þá óráðstafað. Munu það vera um 84 millj. kr., sem er óráðstafeð af greiðsluafgangi ársins 1963, og svo er nokkuð af greiðsluafgangi ársins 1962. Við leggjum nú til, að af greiðsluafgangi fyrri ára verði ríkisstj. heimilt að greiða til félagsheimilasjóðs 20 millj. kr. Félagsheimilasjóður hefur sömu sögu að segja og íþróttasjóðurinn, að það eru lög, sem mæla fyrir um, hvað þessi sjóður skuli styrkja félagsheimilin mikið. En framkvæmdin hefur orðið sú, að stuðningurinn hefur sama og enginn orðið. Þetta hefur sífellt verið að versna, og þeir, sem fóru út í að byggja félagsheimilin í þeirri góðu trú, að þeir gætu ráðið við sitt verkefni, ef þeir sæju fyrir fjármunum umfram það, sem ríkissjóður ætti að leggja til, standa nú uppi í vandræðum, kannske fyrst og fremst vegna þess, að framlagið frá félagsheimilasjóði skortir. Þess vegna höfum við lagt til, að úr þessu yrði bætt með því að heimila hæstv. ríkisstj. að verja 20 millj. kr. af greiðsluafganginum til þess að greiða félagsheimilasjóði. Þá leggjum við einnig til, að inn á heimildagreinina verði teknar 100 millj. kr. til ábyrgðar fyrir síldarverksmiðjur og í sambandi við síldarflutninga og umskipun. Enn fremur tökum við hér upp nýjan lið, sem er kaup eða smiði á tveimur síldarleitarskipum. Við leggjum hér til, að hæstv. ríkisstj. sé heimilt að taka lán þar að lútandi allt að 30 millj. kr. til þess að láta smíða eða kaupa þessi skip. Mjög er það augljóst öllum, sem fylgzt hafa með síldveiðum hin síðari ár, hve síldarleitin á mikinn þátt í þeim góða afla, sem verið hefur á síldarvertíðunum. Við höfum líka verið svo lánsamir, að við eigum þar hinum færustu mönnum á að skipa, og það á að vera okkar metnaður og við eigum að leggja á það kapp, að að þeim og þessari starfsemi sé þannig búið með skipakost, að fullur árangur náist. Þá leggjum við einnig til, að tekið verði hér upp nýtt mál, sem er að verja allt að 20 millj. kr. af greiðsluafgangi undanfarinna ára til þess að styrkja nýjan síldariðnað og til markaðsleitar. Umr. um slík mál hafa oft farið hér fram á hv. Alþingi, og þá hefur það komið fram, að hvort tveggja þyrfti til, fjármagn til þess að koma á stofn auknum síldariðnaði og svo einnig, að óhugsandi væri að koma slíkri vöru inn á markaðinn nema verja nokkrum fjármunum til þess að kynna vöruna og leita eftir mörkuðum. Þessi till. er því flutt til þess að koma þessu nauðsynjamáli í framkvæmd. Herra forseti. Ég mun nú fara að stytta mál mitt, enda hef ég í ræðu minni hér að framan gert grein fyrir í fyrsta lagi vinnubrögðum í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna og aðstöðu til þess að leysa fjárlagaafgreiðsluna sæmilega af hendi, bent á þær veilur, sem sífellt fara vaxandi, í þá átt, að þingið tekur sér ekki eðlilegan vinnutíma eða skapar sér ekki eðlileg vinnuskilyrði til þess að leysa þetta mál sómasamlega af hendi, sem því ber þó brýn nauðsyn til. Í öðru lagi hef ég gert grein fyrir afstöðu okkar til till. n. í heild. Og í þriðja lagi hef ég lýst stefnu hæstv. ríkisstj. og áhrifum hennar á fjármál þjóðarinnar og fjárlagafrv. því, sem hér er til meðferðar, og sýnt fram á það, að verðbólga, eyðsla og óhóflegar skattaálögur eru árangurinn af stefnu hæstv. ríkisstj., og það speglar sig greinilega í þessu fjárlagafrv. Ég hef í fjórða lagi gert grein fyrir till. þeim, sem við flytjum á sérstöku þskj. Að lokum vil ég svo segja það, að eins og nú er í pottinn búið, er í raun og veru erfitt að standa að fjárlagaafgreiðslu, þar sem meginið af tekjumöguleikunum liggur í raun og veru ekki fyrir nema að takmörkuðu leyti, þar sem fjvn, hefur ekki haft aðgang að yfirliti um tekjur og gjöld ríkissjóðs, eins og þau voru orðin, þegar síðasta mánaðaruppgjör fór fram. Þetta gerir það að verkum, að í raun og veru er ekki hægt til fullnustu að átta sig á stöðu fjármálanna við fjárlagaafgreiðsluna. Hitt má á benda, að ekki verður hægt með rökum að segja, að það sé reisn yfir fjárlagaafgreiðslunni nú við 2. umr. Fjárlagafrv. er með greiðsluhalla, eins og fram hefur verið tekið, og í raun og veru ekki sýnt fram á, hvernig á að brúa það bil, sem vantar, til þess að þeir útgjaldaliðir séu taldir með, sem þar vantar, og mæta því, sem búið er að samþykkja. Hins vegar er okkur ljóst, að í slíku góðæri eins og nú með þeirri álögustefnu, sem hæstv. ríkisstj. fylgir, muni henni takast að brúa þetta bil. En okkur er einnig ljóst, að hún stefnir að því að reyna sem fyrr að hafa fjárlagaafgreiðsluna þannig, að hún hafi verulega fjármuni til þess að ráðskast með utan við ákvörðun Alþingis. Þess vegna mun hún nú á síðustu stundu koma með þá tekjuáætlun, sem hún reiknar með að gefi í greiðsluafgang nokkur hundruð millj. kr., eins og verið hefur. Og meðan góðærið er slíkt sem nú er, má gera ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. takist þetta, þó að hins vegar verði ekki sagt, að henni takist það af því, að forsjálni sé fyrir að fara í störfum hennar í sambandi við ríkisreksturinn.



Herra forseti. Eftir athugun fjvn. á frv. til fjárl. árið 1965 á 37 fundum skildi leiðir með fulltrúum flokkanna, og gefur hver nefndarhluti út sérálit, stjórnarflokkarnir sameiginlega, en stjórnarandstöðuflokkarnir hvor í sínu lagi. Þrátt fyrir að svo hafi farið sem fyrr, hefur n. afgreitt sem heild fjölmargar brtt. Um þær till. vil ég geta þess, að ég er þeim flestum sammála, en sá ekki ástæðu til þess að gera ágreining um nokkrar fjárveitingar, sem mér þykja óþarfar, og varðandi ýmsar aðrar hefði ég kosið hærri fjárveitingu en samkomulag náðist um. Ég hef að öðru leyti áskilið mér rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við einstaka liði frv. eða þær till., sem n. flytur sameiginlega. Brtt. þær, sem ég flyt, eru birtar á þskj. 150 og mun ég á eftir gera grein fyrir þeim. Afgreiðsla ýmissa veigamikilla mála bíður 3. umr., og mun ég ekki gera brtt. við þá liði fjárlagafrv., fyrr en sýnt er, hvaða afgreiðslu þau mál fá í fjvn. Þegar fjvn. leggur frv. nú fram til 2. umr., vil ég flytja formanni n. og öðrum meðnm. mínum sérstakar þakkir fyrir samstarfið, sem, hvað sem öllum málefnaágreiningi líður, hefur verið mjög gott. Í n. hefur ríkt góður samstarfsandi, meiri og betri en ég hef kynnzt í öðrum nefndum þingsins, enda er starf fjvn. samfelldara og með nokkuð öðrum hætti en annarra n. Að sjálfsögðu hafa fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna verið bundnir við þá stefnu, sem ríkisstj. hefur viljað fá fram, að svo miklu leyti sem henni er sjálfri ljóst, hvert hún ætlar að stefna. En á það virðist nokkuð skorta, þar sem 2. umr. fer fram, án þess að nokkur till. liggi fyrir frá ríkisstj., hvernig hún ætlar að brúa það bil, sem þegar er milli gjalda og tekna á frv., eftir að fjvn. hefur gert brtt. sínar, og getur það þó fyrst og fremst átt eftir að breikka, þar sem ýmsir hinir veigamestu gjaldaliðir eru enn óafgreiddir. Um framlag til niðurgreiðslna hefur ríkisstj. enga ákvörðun tekið, en inn á fjárl. mun vanta um 220 millj. kr. til að halda niðurgreiðslum á næsta ári hinum sömu og þær eru nú í dag. Fjárlög eru því ekki lögð undir atkv. hv. þm. með nokkurri heildarmynd nú við 2. umr., heldur nánast alger vanskapnaður. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn. hafa enn ekki, þrátt fyrir ítrekaðar óskir, fengið upplýsingar um innborganir í ríkissjóð á þessu ári eða innflutningsáætlun fyrir næsta ár, svo að hægt sé að gera sér grein fyrir tekjuáætlun þess árs. Hygg ég, að slík vinnubrögð séu allóvenjuleg, ef ekki einsdæmi, og vil þó á engan hátt kenna fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna í fjvn. um það. Það er því ekki hlaupið að því fyrir hv. þm. að gera sér endanlega grein fyrir því, hver verða þau áhrif, sem setning fjárl. mun hafa á efnahagsmálin, en þau verða vissulega sem fyrr og jafnvel fremur en nokkru sinni fyrr veigamikil: Á þessu stigi málsins er því naumast unnt að ræða fjárl. og áhrif þeirra á sama hátt og venja hefur verið við 2, umr., þegar heildarstefnan hefur að jafnaði verið fullmörkuð. En það er sannarlega ekki nein tilviljun eða að ástæðulausu, að málum er nú svo komið, að ríkisstj. treystist ekki til að taka ákvarðanir um veigamestu atriði fjárl., þegar þau eru lögð fyrir til 2. umr. Sú uppgjöf er viðurkenning á þeirri staðreynd, að eftir 5 ára setu í ríkisstj. hefur stjórnarflokkunum ekki tekizt að framkvæma það, sem þeir töldu aðalverkefni sitt og aðalerindið, sem þeir ættu í valdastólana, að tryggja fast verðlag í landinu - og ekki aðeins viðurkenning á, að þessu hlutverki hefur ríkisstj. algerlega brugðizt, heldur að stjórnarkerfi ríkisstj. hefur verið einhvers konar sjálfvirk verðbólguverksmiðja, svo að sú verðbólga, sem átti sér stað, áður en hæstv. núv. ríkisstj. tók að sér að stöðva hana, er sem gári á sléttu vatni í samanburði við þær holskeflur dýrtíðar og verðbólgu, sem stefna ríkisstj. hefur vakið upp og nú er við að kljást. Ríkisstjórnarflokkarnir knúðu fram beina kauplækkun 1959, þeir leystu atvinnurekendur undan aðhaldi vísitölubóta á laun árið 1960, og kaupmáttur tímakaups er í dag lægri en hann var, þegar ríkisstj. tók að sér að vísa leiðina til bættra lífskjara. Til launa verkafólks verður verðbólguþróunin ekki rakin. Hún stafar af þeirri stefnu, sem ríkisstj. hefur sjálf haldið uppi með stöðugri aukningu skatta og tolla, sem hafa verið lagðir á langt umfram þarfir ríkissjóðs, eins og greiðsluafgangur á ríkisreikningum ber gleggstan vott um. Árlegar stórhækkanir á sköttum og tollum létu sig vissulega ekki án vitnisburðar í þjóðlífinu og efnahagskerfinu. Þær ollu stórfelldum verðhækkunum, sem hlóðu á sig, einmitt vegna þess, að það aðhald, sem þeir, sem verðleggja vöru og þjónustu, höfðu áður af vísitölubótunum, var nú afnumið. Ofan á það verðlag, sem ríkisstj. hafði frumkvæðið að því að hækka með skattastefnu sinni, var stuðningslið hennar úti í þjóðlífinu ófeimið við að bæta, þegar það hafði ekki lengur vísitöluuppbæturnar að kljást við. Við setningu hverra nýrra fjárlaga blöstu því við verðbólguáhrif fyrri skatta- og tollahækkana. En með afgreiðslu fjárl. hverju sinni stóð ekki á ríkisstj. að leysa vandann með sínum venjulegu aðferðum. Þá var ekki einu sinni beðið með ráðstafanirnar til 3. umr. til þess að hugsa fyrir afleiðingunum. Með hraði og umfram allt fyrir áramót voru sett fjárlög með enn hækkuðum sköttum og tollum, sem hlóðu síðan á sig í viðskiptalífinu, og verðbólguþróunin varð sífellt örari. Þetta var einföld aðferð fyrir ríkisstjórnarflokkana, einkum þegar þeir hugsuðu til þess, að þótt verðlag hækkaði af þessum sökum, væri þó búið að afnema það kerfi, sem bætti launþegum kjaraskerðinguna með hækkun launa. Sumarið 1961, þegar launþegar, sem höfðu búið við skert grunnlaun í 1 1/2 ár og engar vísitölubætur í hinu stórfellda verðhækkanaflóði, samhliða auknum þjóðartekjum og bættum viðskiptakjörum, dirfðust að beita samtökum sínum til að fá að einhverju leyti bætta kjaraskerðinguna, þá hikaði ríkisstj. ekki við að fella gengið til þess að sýna verkafólki fram á, að það væru ekki aðeins vísitölubæturnar, sem búið væri að afnema, heldur ætti líka að taka fyrir, að kaupgjald yrði leiðrétt með hækkunum launa í samningum við atvinnurekendur. Þessi óþarfa gengislækkun jók enn á hraða verðbólgunnar, og enn var þeim afleiðingum mætt með auknum sköttum. Hækkun skatta og tolla við afgreiðslu fjárlaga hefur á undanförnum árum verið þannig: við setningu fjárlaga ársins 1961 48 millj. kr., 1962 176 millj., 1963 437 millj., 1964 430 millj. Þegar ríkisstj. stóð frammi fyrir samanlögðum afleiðingum gerða sinna, við setningu núgildandi fjárl. við s.l. áramót, var það ljóst, að svo langt var ríkisstj. komin á verðbólgubrautinni, að hún gat ekki beðið í 12 mánuði eftir því að hækka skatta á nýjan leik. Hraðinn var orðinn svo mikill, að stjórnin varð að komast aftur að með nýjar skattaálögur sínar, miklu fyrr en svo, að hún gæti beðið eftir setningu næstu fjárlaga. Þetta blasti við, er fjárlög voru afgreidd í fyrra. Hv. alþm. voru síðan kvaddir saman í snatri strax eftir áramót og söluskattur hækkaður um nálægt 300 millj. kr. á ári. Það er hækkun, sem ein svarar til um 3/4 af útsvörum allra Reykvíkinga. Enn valdi ríkisstj. þá einu leið, sem hún hafði frá byrjun viljað fara. Í stað þess að létta útgjöldum af útgerðinni, voru lagðar á nýjar álögur til þess að færa ríkissjóði tekjur, sem hann síðan greiddi útgerðinni. Með þessu fékk ríkisstj. tryggingu fyrir því, að þessar upphæðir bættust enn ofan á verðbólguna. Þótti nú flestum landsmönnum sýnt, að ríkisstj. var algerlega að missa alla stjórn á efnahagsmálunum, og verðbólguþróunin var svo ör orðin, að öllu efnahagskerfi þjóðarinnar var stefnt í hreinan voða, og þó ljósast af öllu, að enga aðra leið mundi ríkisstj. reyna af eigin hvötum en þá einu, sem hún jafnan hafði beitt, að mæta afleiðingum hækkaðra gjalda með enn hækkuðum sköttum. Þeir aðilar, sem mest höfðu goldið þeirrar verðbólguþróunar, sem ríkisstj. hafði kynt upp með stefnu sinni, verkalýðssamtökin í landinu, gerðu nú tilraun til að koma viti fyrir stjórnarflokkana og gripu í taumana í þeim tilgangi að gera úrslitatilraun til að fá tekna upp farsælli stefnu í þjóðmálum. Þótt undanfarandi stórfelldar verðhækkanir og kjaraskerðing í mesta góðæri í sögu þjóðarinnar réttlæti fyllilega, að alþýðusamtökin hæfu baráttu fyrir hækkuðu kaupi, frestuðu þau þeirri baráttu, þar til sýnt yrði, m.a. við afgreiðslu þeirra fjárl., sem hér eru til umr., hvort ríkisstj. fengist til þess að breyta um stefnu, jafnframt því sem samið var um, að vísitölubaetur á laun yrðu teknar upp aftur, orlof hækkað og úrbætur framkvæmdar í húsnæðismálum. En allt eru þetta málefni, sem ríkisstj. hafði ekki fengizt til að hlusta á innan veggja Alþingis. Þjóðin fagnaði þessu samkomulagi þeirra aðila, sem mestu áhrifin hafa í þjóðfélaginu, og hún væntir sér mikils af því og gerir kröfu til þess, að áfram verði haldið á þeirri braut, sem þar var mörkuð, en gamla verðbólgustefnan lögð til hliðar. Það ætti því að vera hverjum hv. alþm. ljóst, að á miklu ríður við afgreiðslu þessara fjárl., að stefnan sé mörkuð í anda þess samkomulags, sem gert var í sumar, en ríkisstjórnarflokkarnir beiti ekki naumu meirihlutavaldi sínu til þess að halda áfram þá sömu verðbólguleið, sem þeir hafa jafnan farið við setningu fjárl. undanfarin ár. Nú er úrslitastundin og örlagarík tímamót. Nú gefst tækifæri til þess að móta stefnu, sem allur almenningur í landinu getur sætt sig við, - stefnu, sem hann sér að miðar í réttu áttina, þótt ekki vinnist allt í einu, - stefnu, sem miðar að því að feta sig til baka af þeirri óheillabraut, sem haldin hefur verið undanfarin ár. Nú gefst hv. Alþingi dýrmætt tækifæri til að móta stefnu, sem miðar að því að halda verðbólgunni í skefjum, - stefnu, sem miðar að því að tryggja verkafólki, að afrakstur af vinnu þess aukist, en minnki ekki í mestu góðærum í sögu þjóðarinnar, - stefnu, sem tryggir aukningu kaupmáttar launa í stað hinnar eyðileggjandi skattaukningarleiðar. Þau fjárl., sem nú á að fara að afgreiða, þurfti því að undirbúa með alveg nýjum hætti, með það í huga að skera af festu niður allan óþarfa rekstrarkostnað, hverju nafni sem nefnist, til þess að hægt sé að mæta þeim greiðslum, sem inna þarf af hendi til þess að halda verðlagi niðri. Því er mjög miður farið, að þetta hefur ekki verið borið við, og ýmsir þættir, sem einu sinni var lofað sparnaði á, rjúka enn upp úr öllu valdi. Nægir þar að minna á, að kostnaður við skattstofur hefur t.d. aukizt í þessum mæli á fjárl.: 1963 8.5 millj., 1964 15.5 millj. og 1965 21 millj. kr. Fjárlagafrv. kemur fyrir hv. Alþingi með enn auknum rekstrarkostnaði, á ýmsum liðum án efa umfram þarfir. Sérstakar ráðstafanir hefði líka þurft að gera til þess að tryggja, að þeir, sem falið er að innheimta drjúgan hluta af ríkistekjunum, þar sem söluskatturinn er, skili þeim undanbragðalaust í ríkissjóð, en hirði þær ekki af almenningi og stingi hluta þeirra í eigin vasa, eins og nú á sér stað í stórum stíl. Sá söluskattur, sem áætlað er að skilað verði í ríkissjóð á næsta ári, nemur 677 millj. kr. Ef áætlað er, að það sé 70% af innheimtum söluskatti, þá nemur sá söluskattur, sem almenningur greiðir, 967 millj. kr. Það þýðir, að fái ríkissjóður aðeins 70% af álögðum söluskatti í sinn kassa, þá halda innheimtumenn söluskatts eftir um 290 millj. kr. á ári, og ég persónulega efast ekki um, að ríkissjóður fær ekki meira en 70% af söluskattinum. Ég hef spurt ýmsa þá, sem innheimta söluskatt, um, hvað þeir telji að miklu af söluskatti sé almennt skilað, og ég byggi ályktun mína m.a. á þeim umsögnum. Jafnvel þótt ríkissjóður fengi 85% af þeim söluskatti, sem innheimtur er af almenningi, þá vantar um 120 millj. kr. upp á, að honum sé skilað, og ég býst við, að fáir telji, að ríkissjóður fái svo stóran hluta. Ef gerð væri sérstök gangskör að því að herða eftirlit með skilum á þeim söluskatti, sem á er lagður og almenningur greiðir, þá tel ég, að ríkisstj. ætti kost á að fá verulegan hluta þeirrar upphæðar, sem hana vantar nú til að standa undir niðurgreiðslunum. Stóraukið skatteftirlit mundi einnig hafa það í för með sér, að skattstiga væri hægt að lækka og bæta með því kjör þeirra, sem ávallt hafa orðið að greiða skatt af öllum sínum launum. Slík kjarabót væri jafnvirði talsvert mikilla niðurgreiðslna. Kostnaði við aukið skatteftirlit væri hægt að mæta með markvissum niðurskurði á rekstrarkostnaði ýmissa ríkisfyrirtækja, auk þess sem skatteftirlitið mundi að sjálfsögðu af sjálfu sér skapa stórauknar tekjur frá þeim, sem til þessa hafa að meira eða minna leyti sloppið við skatta á kostnað annarra gjaldenda. Það veit hvers mannsbarn, að í ríkisbákninu má margt skera niður, því hættir við að hlaða á sig óþarfakostnaði. Þetta á við, hvaða ríkisstj. sem fer með völd, þó að keyrt hafi um þverbak nú um skeið. Alkunna er, að í öllum þjóðfélögum hættir ríkisbákninu við að vaxa óhóflega. Það er sjálfsagður hlutur að taka þann rekstur til gagngerðrar athugunar alltaf öðru hverju, og nú var sérstakt tilefni til þess, áður en fjárlfrv. var lagt fram, vegna þess að ef nú á að setja fjárl. í anda þessa samkomulags, sem verkalýðsfélögin og ríkisstj. gerðu í vor í því skyni að draga úr verðbólguþróuninni, þá verður að taka á ýmsum málum. Því miður hefur ekkert af þessu verið gert, og fjárl. eru lögð fyrir á sama hátt og áður, án nokkurrar tilraunar til sparnaðar á nokkru sviði, og byggð upp á sama hátt og hæstv. núv. ríkisstj. hefur jafnan gert áður, með þeirri sömu hugsun að mæta afleiðingum af hækkuðum sköttum og tollum með enn meiri skattheimtu en nokkru sinni fyrr. Hækkun skatta og tolla á fjárlfrv. ársins 1965 nemur hvorki meira né minna en 623 millj. kr. miðað við núgildandi fjárl. En á það ber að líta, að söluskattur var hækkaður um nálægt 300 millj. kr. eftir setningu núgildandi fjárl., en af þeirri skattaupphæð, sem þá var á lögð til ýmissa tiltekinna greiðslna, eru nú um 95 millj. kr. hirtar beint í ríkissjóð. Þjóðin hefur fylgzt af mikilli athygli með þeim samningum, sem gerðir voru milli verkalýðssamtakanna og ríkisvaldsins í júní s.l., og hún bíður þess nú, hvernig þeim reiði af við setningu fjárl., sem sker úr um vilja ríkisstjórnarflokkanna til þess, að það samkomulag móti efnahagsþróunina á næstunni og leysi verðbólguna af hólmi. Það virðist því miður blasa við nú við afgreiðslu fjárl., að í kjölfar þeirrar tilraunar, sem gerð var af hálfu verkalýðssamtakanna s.l. sumar til stöðvunar verðbólgunnar, fylgi frá hendi ríkisstj. mesta hækkun á sköttum og tollum, sem um getur við setningu fjárl. Margra ára verðbólgustefna ríkisstj. hafði hert svo að henni smám saman, að í fyrra var það sýnt, að þrátt fyrir stórfellda hækkun skatta og tolla, sem ákveðin var þá við setningu fjárl., þá mundi sú hækkun naumast endast ríkisstj. fram yfir áramótin. hvað þá lengur, enda var bætt ofan á klyfjarnar þegar í janúarmánuði. Þegar ríkisstjórnarflokkarnir eru nú að kljást við afleiðingarnar af þeirri skattahækkun, sem þeir ákváðu við setningu síðustu fjárl. og með hækkun söluskatts í janúar s.l., eru þeir nú ráðalausari og í meiri erfiðleikum en nokkru sinni fyrr, þar sem samningarnir við verkalýðsfélögin um lögfestingu vísitölubóta á laun valda því, að hin gamla skattahækkunarleið er nú ekki eins greiðfær og ríkisstjórnarflokkunum hefur þótt hún til þessa. Nú stendur ríkisstj. frammi fyrir því, að verðhækkunarleiðin dugir henni enn síður en fyrr. En svo afvanir eru stjórnarflokkarnir að horfa á málin út frá því sjónarmiði, að tök séu á að leysa þau á annan hátt en með nýjum skattahækkunum, að þeir finna enga aðra lausn. Það blasir við, að til þess að halda niðurgreiðslum jafnmiklum allt næsta ár og þær eru í dag, þarf að bæta inn í frv. um 220 millj. kr., en séu niðurgreiðslur lækkaðar, veldur það að öðru jöfnu því, að launþegar eiga rétt á vísitölubótum. Ástæðan til, að þetta atriði stendur nú í hæstv. ríkisstj., er m.a. sú, að hún hefur undirbúið fjárlfrv. með sama hætti og þau fjárl. undanfarinna ára, sem mest hafa aukið verðbólguna, og ekki fengizt til að taka tillit til þess, að samningarnir við verkalýðsfélögin s.l. sumar gera kröfu til allt annarra vinnubragða, gerbreyttra starfshátta. Þess vegna situr hæstv. ríkisstj. nú uppi með fjárlfrv., sem gerir ráð fyrir mörg hundruð milljóna króna hækkunum á tollum og sköttum, áður en að því er komið að sjá fyrir tekjum til þess að greiða 220 millj. kr. í niðurgreiðslur. Hagsmunir allrar þjóðarinnar eru í húfi, að fjárl. verði nú afgreidd í anda þessa samkomulags milli þeirra aðila, sem mestu ráða um efnahagsþróunina í landinu, og þau verði afgreidd sem nýtt spor áfram í þá átt að ná sem víðtækustu samkomulagi um aðgerðir til þess að draga úr verðbólgunni. Eins og allt er í pottinn búið með undirbúning fjárl., miðað við þær kröfur, sem til þeirra þarf að gera, og þar sem augsýnilegt er, að fjárlfrv. hefur ekki verið samið með tilliti til þess mikilsverða samkomulags, sem gert var í sumar, þá tel ég, að ríkisstj. ætti að afla sér heimildar til greiðslu ríkisútgjalda eftir áramót, en fresta afgreiðslu fjárl. og taka þau til gagngerðrar endurskoðunar. Það varðar þjóðina ekki mestu, hvort fjárl. eru afgr. rétt fyrir áramót eða eftir þau. Öllu varðar, að þau séu þannig úr garði gerð, að þau tryggi farsæla stefnu, sem svipti þjóðfélaginu ekki út í eina hækkunarkollsteypuna enn, heldur verði yfirvegað spor í þá átt, að tímabili óðaverðbólgunnar ljúki sem fyrst. Að svo mæltu vík ég að þeim brtt., sem ég flyt við fjárlfrv. á þskj. 150. Eins og undirbúningi fjárlfrv. er háttað, tel ég vonlaust að leggja fram allar þær sparnaðartillögur, sem eiga rétt á sér og þyrfti að gera, en flyt þó nokkrar til þess að reyna á, hvort nokkur minnsti vilji finnst hjá hv. Alþingi í sparnaðarátt. Fyrstu fjórar till. fjalla um sama málefni, sameiningu sendiráða Íslands í Danmörku, Noregi og Svíþjóð í eitt sendiráð. Þetta mál hefur alloft borið á gáma og fulltrúar líklega flestra þingflokka lýst samþykki sinu við, að stefnt skuli að þessu. Vilji hefur þó í reynd ekki verið meiri en svo, að enn er lagt til að eyða um 6.2 millj. kr. í þrjá ambassadora á Norðurlöndum á næsta ári, þegar einn mundi fyllilega duga. Í tillögum mínum er gert ráð fyrir að veita 4 1/2 millj. kr. á næsta ári til eins sendiráðs á Norðurlöndum, en sú upphæð ætti að geta lækkað niður í um það bil 2-2 1/2 millj. kr., þegar skipulagsbreytingin væri að fullu komin til framkvæmda, þannig að unnt ætti að vera að spara um 4 millj. kr. á ári með þessari ráðstöfun. Ég er viss um, að auk þess sem þm. almennt viðurkenna þörfina á þessum ráðstöfunum, þá á till. um þessa skipulagsbreytingu mikinn hljómgrunn meðal þess fólks, sem stendur undir kostnaðinum, sem þarf að greiða til starfsemi þriggja sendiráða á Norðurlöndum. Það er alger ofrausn af Íslendingum að ætla að keppa við stórþjóðirnar um úthald ambassadora. Við verðum að muna eftir því að taka tillit til þess, hversu mjög fáir gjaldendur eru hjá okkur til þess að standa undir þessum kostnaði, miðað við það, sem gerist meðal stórþjóða. Núna þegar samtök verkalýðsfélaganna í landinu hafa sérstaklega beitt sér fyrir því, að þjóðin sameinist um ráðstafanir til þess að stöðva hina geigvænlegu verðbólgu, reynir á, að hv. Alþingi hagi setningu fjárl. og skattlagningu í samræmi við það, og eftir því yrði áreiðanlega tekið, ef nú væri samþ. að láta til skarar skríða um sparnað á óþörfum ambassadorsembættum. Á sama hátt er óhjákvæmilegt, að almenningur dragi sínar ályktanir, ef þessar till. verða nú enn felldar. Sama gildir um aðrar þær sparnaðartillögur, sem ég hef flutt til að kanna vilja hv. alþm. til sparnaðar í ríkisrekstrinum. 5. brtt. mín fjallar um að sameina kostnað utanrrn. af ferðalögum, samningum við erlend ríki og þátttöku í alþjóðaráðstefnum í einn lið, sem yrði 2 1/2 millj. kr. eða 1.2 millj. kr. lægri en þessir þrír liðir eru nú áætlaðir sameiginlega. Eitt af því, sem án efa mætti mjög spara í fjárl., eru hvers kyns ferðalög og kostnaður af ráðstefnum um allan heim. Forráðamenn þjóðarinnar verða í þessum efnum sem öðrum að vera minnugir smæðar þjóðarinnar og gleyma því ekki, hversu miklu meira kemur í hlut hvers manns á Íslandi til greiðslu á slíkum kostnaði en um er að ræða hjá milljónaþjóðum. Kostnaður við ferðalög, þörf og óþörf, er dreifður víða um ríkisreikninginn og falinn með ýmsu móti. Víðar mætti spara en brtt. mín nær til að þessu sinni, en hún er aðeins sett fram til þess að reyna á það, þótt í litlu sé, hvort vilji til sparnaðar á rekstrarliðum og til hlífðar við skattgreiðendur sé nokkurs staðar fyrir hendi. 7. brtt. fjallar um lið sem heitir: Kostnaður vegna þingmannasambands Atlantshafsbandalagsins, en til hans eru áætlaðar 195 þús. kr. á fjárlfrv. Ég legg til, að þessi kostnaður verði sparaður með öllu og liðurinn felldur niður. Deila má um gildi þess að senda fulltrúa á ýmsar þær ráðstefnur, sem veitt er fé til úr ríkissjóði, sumar eru án efa þarfar, aðrar alls ekki, en ég hygg, að almenningur í landinu muni mjög sammála um, að á ráðstefnur hernaðarbandalaga eigi fulltrúar Alþingis ekkert erindi. Viðbrögð almennings við setu hinna herfróðu fulltrúa Íslands á ráðstefnum Atlantshafsbandalagsins munu yfirleitt vera vorkunnlátt bros eða fullkomin hæðni. En þetta mál er alvarlegra. Með því að senda sérstaka fulltrúa frá Alþingi á slíkar ráðstefnur hernaðarbandalags er óvirt þjóðþing hinnar örsmáu þjóðar, sem aldrei hefur borið vopn. Þess vegna er lagt til, að slíkar utanstefnur fulltrúa Alþingis verði niður lagðar. Þótt íslenzka þjóðin hafi borið gæfu til að vera laus við að sinna hermennsku, þá hefur hún um árabil haft drjúgan kostnað við að gæta þess svokallaða varnarliðs, sem Íslendingar hafa mátt þola í landi sínu. Kostnaður af ríkislögreglunni á Keflavíkurflugvelli er áætlaður á fjárlfrv. 6.2 millj. kr. á næsta ári, og er þó ekki með talin 1.3 millj. kr. við embætti lögreglustjóra á vellinum. Til þessarar gæzlu á verndurunum ver íslenzka ríkið því samtals um 7 1/2 millj. kr. á ári, á sama tíma og það getur ekki séð af meira en 450 þús. kr. á ári til gæzlu allra barna á dagheimilum, vistheimilum og sumardvalarheimilum í landinu. Og á sama tíma og hent er hvorki meira né minna en 7 1/2 millj. kr. í gæzlu á erlendum dátum, sem ekkert erindi eiga til landsins annað en að gera land okkar að skotmarki í hernaði, eru sveitarfélögin í landinu með æði misjöfnum árangri að reyna að kría út á fjárl. smáupphæðir, 10-25 þús. kr., til nauðsynlegrar sumarlöggæzlu. Sú upphæð, sem til gæzlu á herliðinu hefur verið varið, fer hækkandi með ári hverju. Stórveldin í heiminum eru nú að sameinast um að draga úr herkostnaði sínum. Og ég held, að við Íslendingar ættum að gera slíkt hið sama. Við höfum enn meiri þörf fyrir það. Ég hef því lagt til, að liðurinn ríkislögregla á Keflavíkurflugvelli verði lækkaður um 2.2 millj. kr. 11. till. á þskj. 150 fjallar um almannavarnir. Það er óþarft, að eindæmin fari fram hjá hv. þingheimi. Hér er um að ræða lið, sem ríkisstj. hefur lagt til að sparað verði á, miðað við núgildandi fjárl., eða lækki úr 4 millj. kr. í 2 728 800 kr., sem auk þess er miklu vísindalegri tala og hlýtur að byggjast á nákvæmri sundurliðun, sem fjvn. hefur að vísu ekki enn séð. Ráðamenn ríkisstjórnarflokkanna virðast nú loks hafa áttað sig á því að einhverju leyti, frá því að lögin um almannavarnir voru sett og mest stóð til, að það bákn, sem þá var gert ráð fyrir, er Íslendingum algerlega ofviða, þótt þessir sömu ráðamenn hafi því miður enn ekki séð, að einfaldasta ráðið til þess að losna við allan kostnað af almannavörnum er að bægja frá þeim hættum, sem helzt kynnu að valda þörf á vörnum, losa sig við þau skotmörk, sem hættunni geta valdið, losa sig við erlendar herstöðvar á Íslandi. Á hinn bóginn er mjög vafasamt, að almannavarnir hafi nokkurn tilgang gagnvart þess konar hernaðaraðgerðum, sem að líkindum yrði beitt, ef til stríðs kæmi. Ég held því, að ríkisstjórnarflokkarnir ættu ekki að hika við að stíga sporið til fulls í þá átt að létta af skattborgurunum greiðslu til almannavarna. Ég legg til, að til þessa liðar verði aðeins ætlaðar 500 þús. kr., og hef þá í huga það hlutverk, sem almannavörnum er með lögum ætlað til varnar gegn hættum af völdum náttúruhamfara. 12. brtt. mín fjallar um heilsuhælið að Vífilsstöðum. Það er gamalt sjúkrahús og fullnægir engan veginn þeim kröfum, sem gerðar eru til sjúkrahúsa í dag. Ýmsar umbætur hafa verið framkvæmdar þar, en til þess að hægt sé að ljúka framkvæmdum við skolplögn, koma handlaugum fyrir í sjúkrastofum og kaupa sjúkrarúm, þarf liðurinn annar kostnaður að hækka um 1 1/2 millj. kr., og legg ég til, að svo verði gert. Hlutskipti þeirra, sem dveljast verða langdvölum á sjúkrahúsum, er nógu ömurlegt, þó að þeir þar á ofan þurfi ekki að búa við alls ófullnægjandi aðbúnað. 13. till. á þskj. 150 fjallar um framlag ríkissjóðs til vegamála. Samkvæmt till. til þál. um vegáætlun árin 1965-1968 eru tekjur til vegamála á næsta ári áætlaðar 261.9 millj. kr. Þar af eru 14.9 millj. eftirstöðvar tekna frá 1964, svo að nýjar tekjur eru á næsta ári áætlaðar 247 millj. kr. En á vegáætlun fyrir yfirstandandi ár eru tekjur til vegamála áætlaðar 242.1 millj. kr. Áætla má, að kostnaður við vegagerð verði a.m.k. 15% hærri á næsta ári en í ár. Væri því miðað við hlutfallslega sama framkvæmdafé til vegamála á næsta ári og er á vegáætlun þessa árs, þyrftu samanlagðar tekjur til vegamála að nema 278.4 millj. kr. á næsta ári, og vantar þá 31.4 millj. inn á áætlun ársins 1965, til þess að um sambærilegt framkvæmdafé væri að ræða. Ég hef því gert till. um, að ríkissjóður jafni þetta bil, framlag ríkissjóðs til vegamála verði hækkað svo, að þessi upphæð náist, þ.e.a.s. hækki úr 47.1 millj. kr. í 78.5 millj. Ég tel það algert lágmark, að tillag ríkisins nemi því að tryggja, að til vegaframkvæmda á næsta ári verði áætlað fé, sem dugi til jafns við fjármagn, sem áætlað var til framkvæmda á því ári, sem nú er að ljúka. Er þá einungis miðað við upphaflega áætlun fyrir árið 1964. Sé miðað við endurskoðaða áætlun, sem gerð var í okt. s.l. og er um 13 millj. kr. hærri, ætti framlag ríkisins að nema um 95.6 millj. kr., ef það væri ákveðið á sama hátt. Að vissu leyti má þó telja upphaflega áætlun fyrir árið 1964 sambærilega við upphaflega áætlun fyrir árið 1965, þar sem óvíst er nema áætlun þess árs kunni einnig að líta öðruvísi út í október næsta ár. Þegar haft er í huga, að heildarsvipur fjárlfrv. er sem fyrr í valdatíð hæstv. núv. ríkisstj. útþensla á rekstrarliðum, en samdráttur og stöðnun á mikilvægum framkvæmdaliðum, þá hef ég ekki talið þess neina von, að framlag ríkissjóðs fáist samþ. hærra en svo sem lægst er hægt að reikna með að það þurfi að vera til þess að tryggja sambærilegar fjárveitingar til vegamála á næsta ári, miðað við það ár, sem nú er að líða. Ég hef því haldið mig við till. um þá minnstu hugsanlegu hækkun á framlagi ríkissjóðs til vegamála í þeirri von, að sú leiðrétting fáist þó á fjárlfrv. Þótt um sé að ræða 31.4 millj. kr. hækkunartillögur, þá er hér um svo brýnt mál að ræða, þar sem eru samgöngumál á landi, að erfitt er að sjá, hvernig hjá því verður komizt að samþykkja þá till., ef hv. alþm. vilja ekki beinlínis standa að því, að framkvæmdir í vegamálum dragist saman. 14. brtt. mín er sú að hækka liðinn til hafnarmannvirkja og lendingarbóta úr 17 millj. 550 þús. kr. í 30 millj. Kostnaður við hafnargerðir mun hafa hækkað um 15% á árinu, og þarf fjárhæðin að hækka í 20.1 millj. kr. einungis til þess að vera sambærileg við þá upphæð, sem veitt var í fyrra, en þá vantaði um 2 millj. kr. á, að sú upphæð, sem samþ. var, væri sambærileg við þá fjárveitingu, sem var á þágildandi fjárl. Þannig hefur sífellt rýrnað það fé, sem veitt hefur verið á þessum lið undanfarin ár. Síaukinn bátafloti landsmanna gerir það óhjákvæmilegt, að lögð sé sérstök áherzla á auknar hafnarframkvæmdir, ekki sízt þar sem starf bátanna hefur aukizt mjög síðustu árin. Eðlilegt hlutfall verður að vera milli þess fjármagns, sem þjóðir ver til bátakaupa, og þess, sem veitt er til hafnarframkvæmda. Á það skortir mjög, að aðstaða í höfnum landsins hafi batnað að sama skapi og flotinn hefur stækkað. Er því brýn þörf á, að auknar séu fjárveitingar á þessum lið. Varðandi störf fjvn. að skiptingu þess fjár, sem á fjárlfrv. er veitt til hafnarmannvirkja og lendingarbóta, er rétt að taka það fram, að mjög hefur á það skort bæði í fyrra og í ár, að n. berist í tíma nauðsynleg gögn og upplýsingar. Nægjanlegt tóm hefur því alls ekki gefizt til þess að kanna þessi mál til hlítar. Þau eru drifin af á síðustu stundu, og er það alls óviðeigandi í svo mikilsverðu máli, og verður að gera kröfu til þess, að þetta endurtaki sig ekki enn á næsta ári. Við 14. gr. flyt ég eina brtt. Hún er á þá leið, að liðurinn til listkynningar í skólum hækki úr 200 þús. í 300 þús. kr. og að hækkuninni verði varið til þess að stuðla að því, að myndlistarmenn, sem halda sýningar, taki á móti skólanemum og kynni þeim list sína. Þótt þessi liður sé undirliður í framlögum til gagnfræðamenntunar, lít ég svo á, að nemendur úr öðrum skólum, þ. á m. menntaskólum og háskóla, eigi að fá aðild að þessum þætti listkynningar. Nokkuð er gert að því að kynna skólanemum ýmsar listgreinar. Þeir fá sérstök kjör á aðgöngumiðum að leiksýningum og hljómleikum, og nokkur bókmenntakynning mun vera viðhöfð í skólum. Myndlist hefur orðið meira útundan. Ég legg til, að með sérstakri fjárveitingu verði úr þessu bætt, og um leið vinnst það, að tækifæri gefst til þess að styðja myndlistarmenn, sem ráðast í það að opna sýningar, sem getur verið alláhættusamt fjárhagslega, einkum fyrir nýliða. Höfuðgagnið af slíkri tilhögun væri þó bein, lifandi tengsl uppvaxandi skólaæsku bæði við hið nýjasta í myndlist og það, sem eldra er, bein kynni af listamönnunum sjálfum og án efa varanleg áhrif af aukinni fræðslu um myndlist, - áhrif, sem gætu stuðlað að nánari tengslum næstu kynslóðar við það, sem á hverjum tíma er að gerast í myndlist, en á sér stað meðal þeirra, sem nú hafa lokið skólanámi. Þau tengsl yrðu myndlistarmönnum, þegar til lengdar léti, enn mikilsverðari en sá beini fjárhagsstuðningur, sem þeir í upphafi fengju til endurgjalds fyrir að kynna skólanemendum sýningar sínar. Þau tengsl yrðu varanlegasti árangurinn, sem fengist af því að samþ. þá brtt., sem ég flyt í þessu efni. Við 16. gr. flyt ég þá brtt., að framlag til íþróttasjóðs ríkisins verði hækkað úr 4 millj. kr. í 6 millj. kr. Hagur íþróttasjóðs er í slíku óefni, að lengi enn getur hv. Alþingi ekki dregið að taka á málinu. Sú till., sem ég flyt að þessu sinni, er einungis um lítils háttar úrbót, á meðan frambúðarlausn hefur ekki fengizt á málum íþróttasjóðs. Áhrifin af getuleysi sjóðsins til að standa við þær skuldbindingar, sem Alþingi hefur sett honum með lögum, eru þau, að íþróttamannvirki standa árum saman ófullgerð og sveitarfélög hika við að hefja byggingu íþróttamannvirkja, sem eru nauðsynleg, til þess að unnt sé að fullnægja lagaskyldu um sundnám og leikfimikennslu. Sem dæmi um ófremdarástandið má geta þess, að í Reykjavík fá 1500 börn enga íþróttakennslu, og er þó svo hlaðið á þau hús, sem til eru, að unglingum er haldið þar allt til kl. 11.30 á kvöldin. Í Vestmannaeyjum og Keflavík er engin leikfimikennsla í barnaskólum. Til þess að íþróttasjóður gæti staðið við skuldbindingar sínar skv. lögum gagnvart íþróttamannvirkjum, þyrfti fjárveiting til hans að nema 29 millj. kr. í stað 4 millj. kr., sem eru á fjárlfrv. Ég vænti þess, að hv. Alþingi samþ. að hækka þessa fjárveitingu a.m.k. upp í 6 1/2 millj. kr. Á liðnum til skálda, rithöfunda og listamanna er sú breyting gerð á fjárlfrv. frá því, sem var á gildandi fjárl., að gerð er till. um, að í heiðursflokk með 75 þús. kr. laun bætist þeir Páll Ísólfsson og Tómas Guðmundsson, sem eru þess mjög maklegir. Ég tel hins vegar, að fyrst á annað borð er gerð till. um fjölgun í þessum flokki, þá verði ekki gengið fram hjá þeim Jóhannesi úr Kötlum og Þórbergi Þórðarsyni, sem í vitund þjóðarinnar eiga sæti á innsta bekk listamanna, og geri ég till. um, að þessum listamönnum verði einnig bætt í hóp þeirra, sem fyrir eru í heiðursflokki. 18. brtt. mín er á þá leið, að veitt verði 1 millj. kr. til Félags ísl. myndlistarmanna til byggingar sýningarskála. Allir hv. alþm. kannast við þau húsakynni, sem Félag ísl. myndlistarmanna hefur orðið að notast við undanfarin ár hér við hliðina á alþingishúsinu, og þarf ekki að fara orðum um hvernig þau eru á sig komin. Það vantar ekki, að mikið hafi verið byggt í Reykjavík á undanförnum árum, ekki aðeins íbúðarhús, heldur hvers kyns annað húsnæði, þarft og óþarft. Þrátt fyrir allar þessar byggingar hefur lítt batnað aðstaða í þeim þáttum menningarmála, sem ekki eru beint á vegum opinberra aðila. Önnur menningar- og listastarfsemi hefur orðið útundan í allri fjárfestingarstarfseminni, algerlega orðið að draga sig í hlé fyrir þeim umsvifum, sem höfð eru í frammi í fjárfestingu, sem byggð er á peningasjónarmiði einu. Myndlistarmenn hafa m.a. mátt búa við húsakynni, sem eru nú orðin algerlega óhæf til að hýsa sýningar og stinga illa í stúf við nýtízku húsnæði hinna fésterku kaupsýsluaðila, sem mest hafa blómgazt nú hin allra síðustu árin. Ég tel, að það sé meira en kominn tími til, að Alþingi grípi hér inn í og aðstoði samtök myndlistarmanna til þess að koma upp viðunandi húsnæði á lóð félagsins. Það mál varðar ekki myndlistarmenn eina, heldur metnað þjóðarinnar allrar, að þessi samtök listamanna séu ekki algerlega á hrakhólum í þessu efni og húsakynni þeirra verði ekki lengur sem hrópandi auglýsing í hjarta höfuðborgarinnar um tómlæti valdhafanna við skapandi list í landinu. Ég hef lagt til, að Félagi ísl. myndlistarmanna verði veitt 1 millj. kr. sem byrjunarframlag til framkvæmda. Ég hefði viljað hafa þessa upphæð hærri, en vænti þess, ekki hærri en upphæðin er, að till. mín verði samþykkt, því að ég tel almennt meira varða, að upphæðin fáist samþykkt, þótt lág sé, en felld sé há, en ekki er laust við, að örli á gagnstæðu sjónarmiði líka hér á hv. Alþingi. Við 16. gr. flyt ég nokkrar brtt. Hin fyrsta er á þá leið, að 105 þús. kr. verði veittar til námskeiðs fyrir viðgerðarmenn fiskileitartækja. Menn hafa verið sammála um nauðsyn þess að veita fé til námskeiða um meðferð fiskileitartækja, svo mjög sem hagur þjóðarbúsins er háður því, að skipstjórnarmenn hafi sem bezta þekkingu á að beita þessum tækjum við veiðarnar. Ekki er síður mikilvægt, að fiskiskipum sé veitt sem allra bezt þjónusta varðandi eftirlit og viðgerðir á fiskileitartækjum, ekki sízt þegar veiði stendur sem hæst og hver dagurinn er dýrmætur. En grundvallaratriði þess, að unnt sé að gera það, er, að nægilega margir menn með sérþekkingu á þessu sviði séu fyrir hendi. Er því mjög brýn þörf á þjálfun manna í þessu skyni, og er hér lagt til, að jafnhá upphæð verði veitt til námskeiða fyrir viðgerðarmenn fiskileitartækja og fjvn. hefur gert till. um varðandi námskeið fyrir skipstjórnarmenn í meðferð tækjanna. Við 16. gr. flyt ég enn fremur brtt. þess efnis, að hækkað verði framlag til aflatryggingasjóðs til styrktar útgerð togara úr 40 millj. kr. í 48 millj. Þegar söluskattur var hækkaður úr 3% í 5 1/2 % í jan. s.l., var m.a. ákveðið, að ríkissjóður greiddi aflatryggingasjóði á árinu 1964 51 millj. kr. til styrktar útgerð togara. Á frv. til fjárl. ársins 1965 er upphæð þessi lækkuð í 40 millj. kr. með skýringum, sem gefa til kynna, að þeim sé ætlaður sami dagstyrkur, en heildarupphæð geti lækkað vegna fækkunar togara við veiðar á árinu 1964. Við ákvörðun um lækkun þessarar upphæðar hefur þó ekki verið tekið tillit til þess, sem kemur þar á móti, að útgerð þeirra togara, sem út eru gerðir, hefur á yfirstandandi ári verið samfelldari en í fyrra. Samkv. athugun, sem gerð hefur verið í þessu efni, hefur komið í ljós, að til þess að dagstyrkur til togara geti haldizt óbreyttur, þarf að gera ráð fyrir 48 millj. kr. í greiðslu úr ríkissjóði á næsta ári. Allir vita, hvernig hag togaranna er komið, og verður ekki séð, að nokkur tök séu á að lækka dagstyrk til þeirra, þegar það er haft í huga, að útgerðarkostnaður hefur hækkað, en afli ekki aukizt. Hitt er svo annað mál, sem ekki er aðstaða til að ræða að þessu sinni, að til fleiri ráða þarf að grípa varðandi aðstoð við togaraútgerðina en að greiða beina dagstyrki. Ýmsir telja, að útgerð báta beri svo af útgerð togara, að einungis eigi að gera út bátana. Við þennan samanburð sést mönnum þó yfir þá staðreynd, að rekstur þeirra báta, sem eru á svipuðum aldri og togararnir yfirleitt, er ekki björgulegur, og væri búnaður bátanna jafnúreltur og togaranna er orðinn, er óvíst, að hagur þeirra væri miklu skárri. En hvað sem því líður, eru vandamál togaranna meiri og fjölþættari en svo, að tækifæri sé til að ræða þau við afgreiðslu þessara fjárlaga. Þá flyt ég við 16. gr. brtt. þess efnis, að framlag til hagnýtra jarðfræðirannsókna og iðnaðarrannsókna við iðnaðardeild atvinnudeildar háskólans verði hækkað úr 400 þús. kr. í 800 þús. kr. eða í þá upphæð, sem rannsóknaráð ríkisins hefur óskað eftir: Í bréfi rannsóknaráðsins segir m.a. : „Segja má, að fjárhagsáætlun iðnaðardeildar hafi að engu leyti verið tekin til greina við samningu fjárlagafrv. Öruggt er, að deildin mun alls ekki verða starfhæf á árinu 1965 með þeim fjárveitingum, sem nú er gert ráð fyrir.“ Ég tel, að ekki komi annað til mála en hv. Alþingi búi betur að iðnaðardeildinni en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Sá þáttur rannsókna, sem ég hef lagt til að hækkuð verði fjárveiting til, hagnýtar jarðfræði- og iðnaðarrannsóknir, er m.a. undirstöðurannsóknir fyrir alla nýtingu jarðhita, og kann það e.t.v. að gera hv. alþm. ljóst mikilvægi þess, að brtt. mín verði samþykkt, svo að ekki verði tekið fyrir þær rannsóknir. Fáist ekki úrbætur á framlögum í þessu skyni og til þess máls, sem næsta till. mín fjallar um, er ekki annað hægt að segja en viðbrögð Alþingis séu í litlu samræmi við þann vísindaáhuga, sem mjög var sýndur í orði í sambandi við 1. des. s.l., ekki sízt í blöðum stjórnarflokkanna. 22. brtt. mín fjallar um, að samþykktur verði samkv. ósk rannsóknaráðs ríkisins nýr liður við byggingadeild atvinnudeildar háskólans, 200 þús. kr., sem varið verði til sjálfstæðra byggingarrannsókna. Sé fjárveiting til byggingadeildar ákveðin svo knöpp sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., verður afleiðingin sú, að deildin getur ekki tekið að sér sjálfstæðar rannsóknir til lækkunar á byggingarkostnaði og endurbóta í mannvirkjagerð. Tek ég alveg undir þau orð rannsóknaráðs ríkisins varðandi umsókn um þessa fjárveitingu, að „því verður seint trúað, að hv. Alþingi samþykki ekki þá tiltölulega litlu fjárveitingu, sem hér er farið fram á, til þess að hefja megi slíkar rannsóknir.“ Við 17. gr. flyt ég þá brtt., að framlag til byggingarsjóðs verkamanna verði hækkað úr 7 millj. kr. í 10 millj. Byggingarkostnaður hefur hækkað svo geigvænlega undanfarin ár, að efnalitlu fólki veitist sífellt erfiðara að fullnægja frumþörf sinni að eiga þak yfir höfuðið. Laun fyrir 8 stunda vinnudag draga nú ekki lengra en að duga fyrir vöxtum af íbúðarverði. Skástu kjörin, sem efnalitlu fólki bjóðast, eru þau að eignast íbúðir, sem byggðar eru á vegum byggingarsjóðs verkamanna. Það er því brýn þörf á að gera þeim aðila kleift að veita úrlausn sem flestum þeim, sem eiga þess engan annan kost að eignast íbúð. Þá flyt ég till. um, að framlag til sumardvalarheimila, dagheimila og vistheimila fyrir börn úr kaupstöðum og kauptúnum verði hækkuð úr 450 þús. kr. í 900 þús. kr., til vara í 600 þús. kr. Það ætti ekki að þurfa að fara mörgum orðum um þessa till., svo sjálfsögð sem hún er. Það er í rauninni alveg furðulegt, hve framlag þetta hefur verið lágt árum saman, og undur, að það skuli ekki vera margfalt hærra. Það hefur gengið ótrúlega hægt að fá þessa upphæð hækkaða ár frá ári. Mjög skortir á, að séð sé fyrir þeirri þörf, sem er á slíkum heimilum fyrir börn í kaupstöðum og kauptúnum, og stöndum við í þeim efnum miklu oftar en á mörgum öðrum sviðum. Óhjákvæmilegt er að gera sérstakt átak í þessum málum á næstu árum, og hefur af hálfu Alþb. verið lagt fram frv. á Alþingi, þar sem stefnt er að miklum endurbótum í þessum málum. Meðan það frv. hefur ekki verið samþykkt, er ekki annar kostur fyrir hendi en að reyna að fá þokað upp þeirri upphæð, sem ríkið veitir á fjárlögum til barnaheimila. En þrátt fyrir að hægt gangi þróun í þessum málum, fjölgar þeim jafnan nokkuð á ári hverju, dagheimilunum, og eykur það að sjálfsögðu þörfina á hækkuðu rekstrarframlagi ríkisins, auk þess sem taka verður tillit til hækkaðs verðlags. Síðasta brtt., sem ég flyt við 2. umr., er þess efnis, að veittar verði 3 millj. kr. til félagsheimilasjóðs, svo að honum verði auðveldað að standa við þær skuldbindingar, sem honum eru ákveðnar í lögum. 4 fjárlagafrv. er engin upphæð ætluð félagsheimilasjóði. Um þennan sjóð gegnir svipuðu máli og um íþróttasjóð, báðir eru algerlega vanmegnugir þess að uppfylla þær skyldur, sem lög gera til þeirra. Félagsheimilasjóður er algerlega fjárvana og er þess ekki megnugur að greiða sveitarfélögunum þann hluta, sem honum ber. Er ekki vansalaust, að ríkisvaldið sýni ekki minnstu tilburði til að bæta úr vanskilum sjóðsins við fátæk sveitarfélög víða um land. Herra forseti. Afgreiðsla fjárlaga fer nú fram við aðstæður, sem eru mjög ólíkar því, sem við blasti um sama leyti í fyrra. Þá stóðu yfir víðtækustu verkföll, sem orðið hafa á Íslandi. Þá ríkti algert stríð milli þeirra afla, sem mestu ráða um þróun efnahagslífsins í landinu. Þá ríkti algert stríð milli þeirra aðila, sem skapa þjóðarauðinn, og þeirra, sem m,estu ráða um ráðstöfun hans. En viðbrögð hæstv. ríkisstj. við frumkvæði verkalýðssamtakanna um samstöðu þessara afla við að stöðva verðbólguþróunina og bæta lífskjör verkafólks og þeir samningar, sem gerðir voru um, að lögfest yrði vísitöluuppbót á kaup, hækkun orlofs, úrbætur í húsnæðismálum, sýndu, að hæstv, núv. ríkisstj. hafði ýmislegt lært frá því, er fulltrúar hennar lýstu því yfir við valdatökuna fyrir 5 árum, að aldrei yrði samið við neinn aðila utan Alþingis um lagasetningu á Alþingi, aldrei yrði samið um mál, sem Alþingi ætti að ákvarða. Þau viðbrögð sýndu, að hæstv. ríkisstj. hafði lært ýmislegt á þeim stutta tíma, sem liðinn var, frá því að hún stóð í stríðinu við verkalýðssamtökin um þetta leyti í fyrra. Viðbrögð hæstv. ríkisstj. í samningunum við verkalýðsfélögin s.l. sumar sýndu, að eftir 5 ára stjórnarferil var henni orðið ljóst, að það tekst ekki að stjórna landinu eftir stefnu, sem er andstæð hagsmunum og vilja vinnandi fólks. Þau viðbrögð sýndu, að henni var ljós sú staðreynd, að það er ekki hægt að stjórna landinu í stríði við verkalýðssamtökin. Það er hægt að hóta með lagasetningu, og það er hægt að neita að setja lög, en það kemur að því eftir skamman eða langan tíma, e.t.v. ekki fyrr en eftir 5 ár, að jafnvel þeim, sem erfiðast eiga með að beygja sig fyrir þessari staðreynd, er nauðugur einn kostur. En það er ekki nóg að játa staðreynd einu sinni og síðan ekki söguna meir. Menn verða að haga sér samkv. henni þaðan í frá. Á það vil ég leggja sérstaka áherzlu nú við afgreiðslu þessara fjárlaga.



Herra forseti. Unnið hefur verið að undirbúningi till. um flóabáta og flutningastyrki með venjulegum hætti. Veruleg hækkun hefur á þessu ári orðið á rekstrarkostnaði flóabátanna, og er fjárhagur margra þeirra mjög þröngur. Ýmsar breytingar á samgöngum og flutningum innan einstakra héraða hafa einnig orðið flóabátunum í óhag. Samvinnunefndin hefur því ekki komizt hjá því að leggja til, að framlög til þeirrar þjónustu, sem hér er um að ræða, hækki nokkuð frá því, sem gert er ráð fyrir í fjárl. yfirstandandi árs. Um rekstur einstakra flóabáta vil ég segja þetta: Að því er snertir Norðurlandssamgöngur er lagt til, að styrkur til Norðurlandsbátsins Drangs hækki úr 900 þús. kr. í 1200 þús. kr. Útgerðarmaður bátsins, Steindór Jónsson, taldi sig þó þurfa töluvert meiri hækkun styrksins. Mjög há erlend lán hvíla með allmiklum þunga á fyrirtæki hans vegna byggingar skipsins. Var samvinnunefndin sammála um, að áherzlu bæri að leggja á að útvega útgerðarmanni Drangs lengri og hagstæðari lán til þess að auðvelda rekstur skipsins. Þá er gert ráð fyrir; að framlag til Strandabáts hækki um 30 þús. kr., og er þá miðað við; að báturinn haldi uppi ferðum um farsvæði sitt eigi skemur en 6 mánuði ársins. Framlag til Haganesvíkurbáts er óbreytt, en framlag til Hríseyjarbáts hækkar um 5 bús. kr. Styrkur til flugsamgangna við Grímsey hækkar um 10 þús. kr. samkv. till. n., enda verði farnar a.m.k. 35 flugferðir til eyjarinnar á árinu, sem dreifist sem jafnast um þetta tímabil. Styrkur til Flateyjarbáts á Skjálfanda leggur n. til að hækki um 35 þús. krónur. Er þá gert ráð fyrir, að 10 þúsund krónum af þeirri hækkun verði varið til þess að gera tilraunir með flugsamgöngur við eyna, en flugvöllur er í Flatey, og er nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess, að hann komi eyjarbúum að gagni. Um Austfjarðasamgöngur er það að segja, að lagt er til, að styrkur til Loðmundarfjarðarbáts verði óbreyttur og heildarstyrkur til Mjóafjarðarbáts verði 140 þús. kr. Er það 10 þús. kr. lægra en heildarfjárveiting til bátsins var á s.l. ári að meðtöldum styrk vegna vélarkaupa. Eins og áður er lagt til, að 50 þús. kr. verði veittar til rekstrar snjóbifreiðar, sem heldur uppi ferðum frá Seyðisfirði um Fjarðarheiði á Hérað. Í sambandi við Suðurlandssamgöngur er þess að geta, að n. leggur til, að framlag vegna vöruflutninga í Vestur-Skaftafellssýslu hækki allverulega, eða um 200 þús. kr. Hefur verið lögð mikil áherzla á þá hækkun af hálfu þm. héraðsins. Um þessa fjárveitingu má segja það, að það hefur fyrir löngu verið viðurkennd sérstaða hinna hafnlausu byggðarlaga í VesturSkaftafellssýslu og nokkur styrkur hefur verið veittur til flutninga þangað um hina löngu aðdráttarleið frá Reykjavík alla leið austur að Kirkjubæjarklaustri. Þá er gert ráð fyrir, að framlag vegna vöruflutninga til Öræfa hækki um 10 þús. kr. Og loks er lagt til, að styrkur vegna mjólkurflutninga til Vestmannaeyja verði 275 þús. kr. og hækki þar með um 75 þús. kr. Þegar komið er að Faxaflóasamgöngum, ber fyrst að ræða um h/f Skallagrím, sem heldur uppi samgöngum með Akraborg milli Reykjavíkur, Akraness og Borgarness, en afkoma þess skips hefur á yfirstandandi ári orðið mjög bágborin. Veldur þar aðallega um, að fyrirtækið hefur misst af áburðar- og mjólkurflutningum, sem gáfu því verulegar tekjur. Stjórn Skallagríms h/f í Borgarnesi sótti nú um mikla hækkun ríkisstyrks, þar sem hún taldi sig sjá fram á stóraukinn hallarekstur skipsins á næsta ári. N. taldi, að ekki yrði hjá því komizt að koma töluvert til móts við óskir Skallagríms um hækkaðan rekstrarstyrk, og leggur hún til, að styrkurinn verði hækkaður um 350 þús. kr., og flytur enn fremur sérstaka brtt. við 22. gr. fjárlagafrv. um, að ríkisstj. verði heimilað að greiða Skallagrími h/f 100 þús. kr. vegna óhjákvæmilegrar viðgerðar, sem fram á að fara á Akraborg á næsta ári. N. telur, að nauðsynlegt sé að vinna að því, að m/s Akraborg njóti framvegis þeirra flutninga, sem um er að ræða á farsvæði hennar, sem fyrirtækið hefur nú nýlega misst af, þ.e.a.s. flutningum á mjólk og áburði. Væri æskilegt, að byggðarlögin, sem skipið heldur fyrst og fremst uppi samgöngum fyrir, treysti samvinnu sína sem bezt um rekstur þess. Um Breiðafjarðarsamgöngur er það að segja, að Flateyjarbáturinn Konráð hefur nú verið dæmdur ósjófær, og er því óhjákvæmilegt að fá annan bát til þess að annast flóabátaferðir milli eyjanna við norðanverðan Breiðafjörð og þeirra landhreppa Barðastrandarsýslu, sem notið hafa ferða Konráðs. Hefur oddviti Flateyjarhrepps, Aðalsteinn Aðalsteinsson í Hvallátrum, rætt við samvinnunefndina og skýrt henni frá því, að hreppsnefndin muni í samvinnu við önnur byggðarlög hafa forgöngu um kaup á nýjum vélbát, sem er 21 tonn að stærð. Er þó ekki fullgengið frá þeim kaupum, en oddvitinn taldi, að þau væru möguleg, ef 200 þús. kr. styrkur yrði veittur til kaupanna. Varð n. sammála um að verða við þeirri ósk. Hins vegar leggur hún til, að rekstrarstyrkur Flateyjarbáts á Breiðafirði verði óbreyttur frá því, sem er á þessu ári. Gert er ráð fyrir, að hinn nýi Stykkishólmsbátur muni hefja ferðir fyrri hluta næsta árs. Var talið óhjákvæmilegt að hækka styrk til hans allverulega. Leggur n. til, að hann hækki úr 975 þús. kr. í 1300 þús. kr. eða um 325 þús. kr. Styrkur til Langeyjarnesbáts hækkar um 20 þús. kr., og er þá gert ráð fyrir, að ferðum þess báts verði fjölgað nokkuð. Er þá komið að Vestfjarðasamgöngum, og má segja, að rekstur hins nýja Djúpbáts, sem heldur uppi ferðum um Ísafjarðardjúp og til kauptúnanna í Vestur-Ísafjarðarsýslu, hafi gengið vel á yfirstandandi ári. Er lagt til, að rekstrarstyrkur hans hækki aðeins um 50 þús. kr. Framlag til Dýrafjarðarbáts hækkar samkvæmt till. samvn. um 20 þús. kr., og er þá gert ráð fyrir, að með því verði greiddur hluti kostnaðar vegna byggingar nausts og rafknúinna setningartækja fyrir ferjuna. Framlag til Patreksfjarðarbáts og Skötufjarðarbáts hækkar um 5 þús. kr. til hvors. Samkv. framansögðu leggur samvn. samgm. til, að heildarfjárveitingar til flóabáta og vöruflutninga verði á árinu 1965 7 millj. og 632 þús. kr. Er það rúmlega 1.6 millj. kr. hærra en á árinu 1964. Þar að auki leggur svo n. til, eins og áður er getið, að ríkisstj. verði heimilað að greiða h/f Skallagrími 100 þús. kr. styrk vegna viðgerðar á m/s Akraborg, sem fram fer á næsta ári.



Herra forseti. Við höfum leyft okkur, fjórir þm. af Austurlandi, að flytja nokkrar brtt., sem ég leyfi mér að mæla fyrir með fáeinum orðum. Það er þá fyrst stærsta málið, en það er till. um að heimila hæstv. ríkisstj. að taka allt að 20 millj. kr. lán til vegagerðar á Austurlandi. Þannig er máli varið, að nú er búið að taka mikið á annað hundrað millj. að láni til vegagerða í landinu, en enn þá hefur ekkert verið tekið að láni af fé til að verja til vegagerða á Austurlandi. Þetta viljum við ekki una þegjandi við, þar sem því verður ekki á móti mælt, að einmitt á Austurlandi eru mjög mikil verkefni óunnin í vegagerð og meiri en víðast annars staðar á landinu. Við teljum mjög sanngjarnt, að þessi lántökuheimild verði samþ., samanborið við það, sem annars staðar hefur verið gert, og við leyfum okkur að vísa á tvennt sérstaklega í sambandi við verkefnin og lántökuna, ef samþ. verður. Annað er að gera jarðgöng undir Oddsskarð, og m,un verða hægt að komast af með 10 millj. eða svo í þá framkvæmd. Hún er ekki dýr, eins og allir sjá, því að það er ekki nema eins og verð á vænum mótorbát, en á hinn bóginn mundi þetta valda byltingu í samgöngum við Neskaupstað, sem er stærsti kaupstaður austanlands og vaxandi framleiðslubær, eins og önnur byggðarlög þar um slóðir. Er því lífsnauðsyn að koma þessum kaupstað í öruggt vegasamband við aðra hluta landsins, en það mundi verða, ef úr þessu yrði, því að ef menn græfu sig gegnum kambinn, sem myndar efsta hluta skarðsins, mundi oftast nær verða fært þessa leið. Því sjá allir, að hér er um stórmál að ræða, en kostnaður ekki mikill. Á hinn bóginn höfum við svo í huga aðalleiðina umhverfis landið, sem liggur að sjálfsögðu um Austurland og á að liggja umhverfis landið, þegar ráðið v erður fram úr því að gera samband á landi um Skeiðarársand. Þá liggur þar hringvegur um landið. En á þessari hringleið er ákaflega langur ólagður kafli á Austurlandi eða mikið á annað hundrað km, sem þar eru ólagðir enn af þessari merku hringleið um landið, aðalvegi landsins, aðalvegi þjóðarinnar, því að segja má, að þetta sé aðalvegur þjóðarinnar. Sambærilegt óleyst verkefni er hvergi annars staðar til á landinu, og því mundi okkur þykja sanngjarnt, að það væru svo sem 10 millj. teknar að láni og settar í að þoka dálítið áfram þessum vegi, þessari hringleið. En ef við þurfum að búa við þær fjárveitingar, sem ætlaðar eru á fjárlögum smátt og smátt í þennan hringveg, þá mun sönnu næst, að það líða tugir ára, unz búið er að byggja leiðina upp, og slíkt er með öllu óþolandi og ranglátt miðað við það, sem þó er unnið annars staðar í landinu að samgöngubótum. Við viljum vænta þess, að hv. þm. sýni fulla sanngirni í þessu máli og styðji okkur í því að fá þessa lántökuheimild samþykkta og þá í því trausti, að hæstv. ríkisstj. mundi vilja nota hana til að koma þarna á nokkru jafnræði frá því, sem nú hefur verið um sinn, síðan lántökur fóru að tíðkast til vegagerða. Þá eigum við hér nokkrar till. um auknar fjárveitingar til hafnargerða, en þannig er ástatt á Austurlandi, eins og allir hv. þm. vita, að þar hefur skipaferð aukizt stórkostlega, margfaldazt á síðustu árum, vegna þess að nú er farin að veiðast þar síld í stórum mæli. Hefur þetta orðið mjög mikill búhnykkur fyrir landsmenn alla, og þarf ekki að lýsa því. Þetta þýðir, að endurbæta verður hafnarmannvirki og bryggjur og alla aðstöðu við sjóinn á öllu Austurlandi, ef ekki á að verða algert öngþveiti. Og nokkuð hefur verið sýndur litur á þessu með fjárveitingum í fjárl., en ekki nægilega að okkar dómi, og gerum við því nokkrar till. um endurbætur í þessu frá því, sem hv. fjvn. ráðgerir. Skal ég fara örfáum orðum um hverja fyrir sig og byrja nyrzt. Á Bakkafirði er síldarverksmiðja og söltun, og þarf að endurbæta og lengja nokkuð bryggjustúfinn, sem fyrir var, eins og allir geta skilið. En það eru aðeins ætlaðar 50 þús. kr. til þess í till. fjvn., sennilega fyrir einhver mistök, því að verkefnið er þannig vaxið, að sú fjárveiting, sem hugsuð er í till. fjvn., er ekki í samræmi við annað frá henni. En við stingum upp á, að í þessu skyni verði veittar 250 þús., því að þarna er um að ræða verkefni, þar sem hlutur ríkissjóðs verður aldrei undir 600 þús. kr. Viljum við vona, að þetta verði tekið til greina, og má vel vera, að við frestum þessari till., þegar til atkvgr. kemur, til 3. umr., og mun það þá verða tekið fram, ef ofan á verður, til þess að hv. fjvn. geti athugað nánar, hvort hér hafa ekki orðið mistök. Þá er það Borgarfjörður eystri, sem er smápláss, en þar er líka síldarverksmiðja og söltun, nú tvær söltunarstöðvar, en eiginlega ekki mögulegt fyrir báta af venjulegri síldarbátastærð, eins og þeir nú eru orðnir, að athafna sig við land. En slíkt getur ekki staðizt, því að þessi staður liggur vel við á margan hátt. Leggjum við til, að greiðar verði farið þarna en hv. fjvn. stingur upp á eða veittar 600 þús. í stað 400 þús. Ég bið menn að afsaka, að ég ruglaðist í röðinni og lenti yfir í stafrófsröð og ætla því að halda henni úr þessu og nefna þá næst Breiðdalsvík. Þar er einnig síldarbræðsla og söltun nokkur og bryggjustúfur nothæfur. En þar þarf að koma garður, ef sómasamlega á að vera hægt að afgreiða skipin, og sá garður kostar alltaf nokkuð á aðra millj. kr. Fjvn. hefur aðeins stungið upp á 100 þús. kr., en við leggjum til, að þetta verði hækkað upp í 250 þús. kr. Þá er Búðareyri í Reyðarfirði. Þar er verið að byggja myndarlegan hluta af fyrirhugaðri höfn og nokkuð komið áleiðis, og sú höfn hefur sannarlega borgað sig, því að þar hafa verið afgreidd feikna verðmæti, síðan hafizt var handa um að koma henni upp. Það er enn ógreitt af því, sem búið er að vinna, úr ríkissjóðsparti 484 þús., og síðan þarf að halda áfram með nýjan áfanga endilega, sem krefur 520 þús. kr. úr ríkissjóði. Samtals verður þetta því sem næst ein millj., en tillögur hv. fjvn. eru um 300 þús., og leyfum við okkur því að leggja til, að fjárveitingin verði færð í 500 þús. Þá er það Fáskrúðsfjörður. Þar er myndarleg bræðsla og mjög mikil söltun og afar mikið um að vera. Þar þarf að byggja plön við sjóinn, uppfyllingar og laga til, ef nokkur von á að vera um, að hægt sé að halda þessu sæmilega áfram sem horfir. En þetta mundi verða alls, sem yrði að leggja fram, um 1 300 000 kr. af ríkissjóðs hendi, en fjvn. hv. leggur aðeins til 300 þús., og viljum við vona, að samkomulag geti orðið um að hækka þetta í 500 þús., og yrði þá enn nálægt þriggja ára áætlun af ríkissjóðs hálfu um hans framlag á móti. Þá er Höfn í Hornafirði. Þar er ekki hafin síldarmóttaka enn þá, en ég vil láta í ljós sem mína skoðun, að skammt muni undan, að svo verði. Staðurinn liggur þannig miðað við nýtízkuveiði og aðstöðu alla, og getur vel farið svo, áður en langt liður, að þangað verði flutt síld bæði að austan, utan af hafinu, og að sunnan. Þannig breytast þessi mál nú ört. En eins og stendur hefur þar ekki verið hafin síldarmóttaka, en þar er vaxandi útgerð með góðum árangri nálega vetur, sumar, vor og haust, en sá annmarki, að þar er erfið innsigling, sem margir þekkja, grunnsævi mikið á innsiglingunni, og þar þarf að eiga sér stað dýpkun með stækkandi bátum og skipum, og þeir þurfa líka að eignast nýjan hafnsögubát. Verður lágmarksfjárhæð í nýtt plan, þ.e.a.s. ríkissjóðsframlagið, um 2 millj. kr. En hv. fjvn. stingur upp á 500 þús., sem er þá miðað við, að 4 ár taki ríkið að leggja fram í þessa áætlun. En við förum ekki frekar í þetta en að leggja til, að þetta verði hækkað í 600 þús. kr. Hefðum við kannske átt að leggja til, að þetta verði sett í hæsta flokk fjárlaga, sem er 700 þús., miðað við verkefnið, en varð nú ofan á að stinga upp á 600 þús. Mjóifjörður heitir lítið pláss, sem einu sinni var stærra, því að það var fyrr á árum mikil hvalstöð og síldarútvegur mikill, áður en Norðfjörður óx, en borgin kom í Neskaupstað, þannig að starfsemi í Mjóafirði hefur farið minnkandi. En þó þurfa þeir að hafa sinn lendingarstað, sem er bryggja, en ekki hafnarmannvirki að öðru leyti. Hana þarf að lagfæra. Er stungið upp á 100 þús. af fjvn., en við vildum mega fara fram á 150 þús. í þessu skyni. Seyðisfjörður er gamall síldarbær, sem nú er orðinn síldarbær á ný, og er þar mokað á land gífurlegum verðmætum, bæði til vinnslu þar á staðnum og brottflutnings. Söltunarstöðvar eru þar mjög margar og bætast við árlega. Síldarbræðsla er enn sem komið er aðeins ein, en stækkandi mjög, og þar fer líka fram umhleðsla á síld til flutnings norður í land, þar sem æðimargar bræðslur eru, sem kunnugt er. Og allt á þetta að vaxa mjög. Bæði er fyrirhugað að stækka síldarbræðslur ríkisins á Seyðisfirði, sérstaklega að byggja þar meira þróarrými, einnig til að styðjast við í sambandi við flutningana á síldinni. Þarna þurfa tugir síldarbáta og skipa að komast að til afgreiðslu í senn, og má segja, að algert öngþveiti ríki, þannig að byggja verður ný bólverk og lagfæra þau, sem fyrir eru. En áætlunin, sem fyrir liggur, er þannig, að gert er ráð fyrir tæplega 3 millj. kr. framlagi af ríkisins hendi, sumpart unnið og sumpart óunnið. Okkur sýnist ekki sanngjarnt að hafa þessa höfn annars staðar en í hæsta flokki og þar verði lagðar fram 700 þús. í staðinn fyrir 600, sem ráðgert er í frv. Er sönnu næst með þetta og sumt af því stærra; sem ég hef nefnt, að 700 þús. er auðvitað of lítið, miðað við það, sem þarf að gera þarna á stuttum tíma vegna vaxandi viðskipta. Stöðvarfjörður heitir pláss sunnarlega á Austfjörðum, sem hefur haft vænlega smábátaútgerð, en nú er þessi fjörður að verða síldarfjörður, eins og allir aðrir á Austurlandi, og vonandi kemur þar bræðsla, maður vonar næsta sumar, til að styðja söltunina. Þar á sér stað söltun, en það er erfitt að halda henni áfram, ef ekki kemur lítil bræðsla til að taka áfgangana, því að eins og nú er orðið, getur farið svo, að ekki sé hægt að taka nema 40% af förmunum til söltunar, og þá er öngþveiti algert, ef ekki eru bræðslur til að taka við því, sem, eftir er. Vonum við því, að þar komi bræðsla fyrir næsta sumar, og alla vega er þarna um svo mikið vaxandi umferð að ræða, bæði af heimaskipum og aðkomuskipum, að bæta verður við hafnarbryggjuna, sem um leið er hafnargarður. Það eru að vísu ætlaðar í þessu skyni 200 þús. í fjárlfrv., en við leyfum okkur að leggja til, að það verði hækkað í 300 þús. Þá kemur loks Vopnafjörður, af því að ég fylgdi stafrófsröðinni, en ekki þeirri landfræðilegu, eins og ég hafði hugsað mér. Það er sama að segja um hann og hin stærri plássin á Austurlandi. Umferðin hefur margfaldazt. Og þar er öngþveitið kannske einna mest á öllu Austurlandi vegna skorts á aðstöðu til að afgreiða skipin, því að þar hefur fram að þessu einvörðungu verið ein lítil bryggja. Stundum hafa legið 2 og jafnvel 3 flutningaskip í biðröð á höfninni eftir því að komast að, og síldarskip hafa legið í tuttugufaldri röð - eða hver veit hvað. Þannig hefur verið algert öngþveiti í allri afgreiðslu við höfnina til stórtjóns fyrir framleiðsluna. Nú er verið að brjótast í að bæta úr þessu, og eru áætlanir til að byrja með að byggja allvæna bryggju, þ.e. hafskipabryggju, sem jafnframt þjónaði síldarflotanum. Er áætlað að ríkissjóður verði að láta í það tæpar 3 millj. kr., og þykir okkur dálítið undarlegt; að hv. fjvn. skuli ekki treysta sér til að hafa þessa merkilegu höfn og þennan framleiðslustað í hæsta flokki, en honum eru ekki ætlaðar nema 600 þús. af hendi hv. fjvn. Leggjum við því til, að Vopnafjörður komist í hæsta flokk og framlagið verði 700 þús. og er þó lítið miðað við verkefnin, sem ég var að enda við að lýsa. Fleiri tillögur höfum við ekki lagt fram við þessa 2. umr., en undirbúum að flytja nokkrar tillögur til viðbótar við 3. umr. Læt ég þetta nægja.



Herra forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í neinum almennum umræðum um fjárlögin og afgreiðslu þeirra. Það hafa framsögumenn meiri hl. og minni hl. fjvn. gert og ekki við það að bæta. Erindi mitt í ræðustól var einungis að mæla með örfáum orðum fyrir nokkrum brtt., sem við þm. Framsfl. í Suðurlandskjördæmi flytjum á þskj. 161. Þessar tillögur, sem við flytjum þar, eru eingöngu bundnar við kjördæmi okkar, þó að sumar þeirra séu þess eðlis, að svipaðar aðstæður eigi við í öðrum kjördæmum einnig. Og þar á ég sérstaklega við fyrstu tillöguna, sem er í III. rómverska liðnum á nefndu þskj. og er um hækkun á fjárveitingu til hafna. Það kom ekki á óvart, að hv. 1. þm. Austf., sem talaði hér næst á undan, flutti einnig fyrir hönd Austfjarðaþm. tillögur um hækkun á fjárveitingum til hafna. Yfirleitt eru hafnirnar í þessu fjárlfrv. mjög lágar, miðað við þau verkefni, sem fyrir liggja. Þetta hefur verið svo um nokkurt skeið og hefur leitt til þess, að eftirstöðvar hafa skapazt. Þó að nú hafi, með því að ríkisstj. hefur veitt 20 millj. af rekstrarafgangi undanfarandi árs til hafna og leitað heimildar fyrir því í þessum fjárlögum, þó að það hafi leitt til nokkurrar lækkunar á eftirstöðvunum í bili, þá er augljóst, að í sömu átt stefnir með þeim fjárveitingum, sem hér er gert ráð fyrir. Við flm. þessara tillagna teljum, að eðlilegra sé að hækka þessar fjárveitingar heldur en að leita fjár upp í vaxandi eftirstöðvar með öðrum hætti. Við teljum, að 700 þús. kr. hámark til hafna sé ekki lengur raunhæft, miðað við þann kostnað, sem á þessum hlutum er orðinn, og leggjum þess vegna til að farið verði langt upp fyrir það mark. Á þskj. 161 leggjum við til, að fjárveiting til hafnargerðar á .Eyrarbakka hækki úr 500 þús. í 1 millj., á Stokkseyri úr 300 þús. í 500 þús. og í Vestmannaeyjum úr 700 þús. í 1 1/2 millj. Á Eyrarbakka er gert ráð fyrir því skv. skýrslum vitamálastjóraembættisins, að framkvæmt verði fyrir 4 1/2 millj. á árinu og hlutur ríkissjóðs af því yrði þá 1800 000 kr. Með óbreyttum fjárveitingum, eins og gert er ráð fyrir í fjárlfrv., eins og það liggur nú fyrir frá fjvn., þá mundu eftirstöðvar verða nærri 2 millj, að árinu loknu. Svipaða sögu er að segja um hinar hafnirnar, sem ég nefndi. Sérstaklega í Vestmannaeyjum er gert ráð fyrir miklum framkvæmdum á árinu 1965 eða framkvæmdum upp á 12 1/2 millj., og með óbreyttum fjárveitingum frá því, sem hv. fjvn. leggur til, yrðu eftirstöðvar í árslokin rúmar 7 millj. kr., og við teljum þess vegna ekki óeðlilegt að leggja til, að fjárveitingar til þessara hafna verði hækkaðar. Þá eigum við í V. lið á nefndu þskj. tvær brtt. Önnur er að nokkru leyti leiðrétting. Það er 1. tölul. Í fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, er XI. liðurinn í C-hluta 13. gr. þannig: Til rannsókna á möguleikum til hafnargerðar á stöðum, þar sem engar hafnarnefndir eru starfandi, 400 þús. kr., þar af 100 þús. kr. til Dyrhólasvæðisins, eins og það mun vera orðað í frv. Okkur hefur þótt eðlilegra, þar sem sýslunefndirnar í Rangárvalla- og Vestur-Skaftafellssýslu hafa kosið hafnarnefnd, að koma í veg fyrir misskilning með því að skipta þessu í tvo liði og fara þá fram á nokkra hækkun um leið, þar sem ekki verða mikil rannsóknarstörf unnin fyrir 100 þús. kr. við Dyrhólaey. Í 2. tölul. í þessari brtt. er farið fram á, að veittar séu 50 þús. kr. til flugbjörgunarsveitar í Skógum, með sama hætti og veitt er til tveggja annarra flugbjörgunarsveita. Í Skógum starfar áhugasöm sveit vaskra manna og býr sig undir flugbjörgunarstörf, þegar á slíku yrði þörf. Þeir eru þarna á mjög þýðingarmiklum stað á landinu, bar sem flugvélar í utanlandsferðum koma að landinu, og virðist, að mikil nauðsyn sé á því, að einmitt á þessum slóðum sé starfandi slík hjálparsveit. Þess vegna er farið fram á þetta hér. Þá eigum við í VII. liðnum nokkrar brtt., fyrst við till. hv. fjvn. um skiptingu fjár til sjóvarnargarða. Við leggjum þar til, að hækkuð sé fjárveiting til Eiðisins í Vestmannaeyjum. Þar er um að ræða einhvern þýðingarmesta sjóvarnargarð landsins. Gangi sjór yfir Eiðið, er voðinn vís í stærstu fiskihöfn landsins. Það er nauðsynlegt að styðja Eiðið með stórgrýti og með því að hækka það verulega. Fyrir nokkrum árum var unnið talsvert að þessu, en upp á síðkastið hafa fjármunir verið takmarkaðri og ekki verið unnt að vinna eins skipulega að þessu og æskilegt væri af þeim sökum. Siðan leggjum við til í sama lið, að veittar séu til sjóvarnargarðs við Strönd í Selvogi 50 þús. kr. Þar hagar þannig til, að fyrir sunnan og vestan Strandarkirkju er töluvert hár kambur, en milli kirkjunnar og kambsins er graslendi. Þessi kambur hefur fyrir alllöngu tekið að eyðast, og hefur þá verið hlaðinn þar steinveggur, en hann er nú tekinn að skemmast og sjórinn er tekinn að brjóta vegginn verulega. Þegar ég var á ferð þarna ásamt hv. 2. þm. Sunnl. og oddvita Selvogshrepps í fyrravor, virtist okkur, að þarna væri veruleg hætta á ferðum af landeyðingu í næsta nágrenni við hina merku Strandarkirkju, því að þarna er aðeins um að ræða kannske 100 m eða minna, sem kamburinn er frá kirkjunni. Ég mun taka þessa till. aftur til 3. umr. og raunar fleiri af þeim till., sem ég hér hef gert að umræðuefni, til þess að hv. fjvn. gefist tækifæri til þess að athuga, hvort hún vildi sinna þessari till. okkar. Síðasta brtt., sem við flytjum, er svo brtt. við 22. gr., heimildagr., þar komi nýr liður, heimild til þess að taka allt að 15 millj, kr. lán til byggingar strandferðaskips fyrir siglingarleiðina Vestmannaeyjar–Þorlákshöfn. Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa hv. 2. þm. Sunnl. og hv. 4. þm. Sunnl. flutt frv. til 1. í hv. Nd. um byggingu og rekstur slíks skips. Þetta frv. kom fram í fyrra, en náði þá ekki afgreiðslu. Til þess að kanna, hvort nú muni vera fyrir hendi vilji hjá hv. þm. til þess að styðja þetta mál, höfum við leyft okkur að bera fram þessa brtt. Ég ætla ekki að eyða tíma hv. þm. í það núna að endurtaka þau rök, sem fram hafa verið færð fyrir því, að æskilegt væri að byggja og reka slíkt skip. Það hefur verið gert í grg. fyrir því frv., sem lagt hefur verið fram um þetta efni, og eins í framsöguræðum um það mál. Það má aðeins minna á það, að Vestmanneyingar munu eiga verulega inni hjá samgöngukerfi landsins. Þeir borga mikla benzínskatta þar og önnur gjöld á borð við okkur aðra landsmenn, en hafa aðeins einn þjóðveg fáa km á lengd. Nauðsynin á því að fá skip milli lands og Eyja, sem gæti verið góð bifreiðaferja, er einnig orðin augljós. Eftir að svo mikið af bifreiðum er komið til Vestmannaeyja eins og nú er orðið, er erfitt fyrir þá að sætta sig við að geta ekki fengið tækifæri til þess að nýta farartæki sín annars staðar á landinu. Að öðru leyti ætla ég ekki að rökstyðja þessa till. frekar. Hún hefur, eins og ég sagði áðan, verið rökstudd í sambandi við það frv., sem ég gat um. Ég sé þá ekki ástæðu til þess að fara um þessar till. fleiri orðum, en einhverjar þeirra munu verða teknar aftur til 3. umr., svo að hv. þm. og hv. fjvn. gefist kostur á að kanna þær nánar.



Herra forseti. Á þskj. 161 flytjum við hv. 1. þm. Vestf. (HermJ), hv. 5. þm. Vestf. (HV) og ég brtt. um nýjan lið, ferjubryggjur, 150 þús. kr. fjárveitingu, þ.e. til Brjánslækjar á Barðaströnd. Eins og mönnum er kannske kunnugt, þá er endastöð fyrir póstbátinn frá Stykkishólmi á Brjánslæk. Bryggja var þar byggð fyrir alllöngu, en síðar lengd nokkuð fyrir fáum árum, en enn vantar þó herzlumuninn til þess, að bryggjan komi að fullum notum, því að það er ekki unnt fyrir bát að liggja við hana um fjöru. Af þessum ástæðum verður hún ekki til þess gagns, sem ætlazt er til, þegar lágsjávað er. En póstbáturinn kemur að sjálfsögðu á ákveðnum tímum, en fer ekki eftir sjávarföllum. Nú er sá hængur á landsamgöngum um Vestfirði, að í fyrstu snjóum lokast heiði, sem heitir Þingmannaheiði og er rétt austan við Brjánslæk. Þar með eru landsamgöngur úr sögunni austan frá við Vestur-Barðastrandarsýslu og við Vestur-Ísafjarðarsýslu og jafnvel Ísafjörð, ef þá eru opnar heiðarnar, Breiðadalsheiði og þær aðrar, sem eru á þeirri leið, en þær lokast allar síðar en Þingmannaheiði, nema þá helzt Breiðadalsheiði. Ef hægt væri að notfæra sér þennan póstbát fyrir bílflutninga yfir Breiðafjörð, þá mundu breytast mjög samgöngur þangað og þaðan. Mikill hluti Vestfjarða mundi þá hafa bílasamgöngur við þjóðvegakerfið yfir Breiðafjörð, ef lendingarskilyrði fyrir flóabátinn á Brjánslæk væru viðunandi. Að þessu er nú stefnt, og nýr bátur á að koma til sögunnar þegar á næsta ári. En það er líka annað, sem mælir með því, að lokið sé við þessa bryggju, en það er, að þetta mundi breyta stórlega rekstrarafkomu þessa báts, en nú á að fara að kaupa nýjan bát, og á hann að hefja ferðir sennilega á miðju ári eða kannske fyrr, 1965. Það getur því verið beinn gróði fyrir ríkissjóð að ljúka við þessa bryggju, svo að báturinn geti komið að þessum notum, því að það mundi lækka mjög rekstrarhalla þessa báts, en hann hefur verið þó nokkur og verður vafalaust áfram þó nokkuð mikill, meðan ekki er úr þessu bætt. Mér þykir því líklegt, að menn ættu að geta sannfærzt um, að það væri skynsamleg ráðstöfun að leggja í þessa litlu framkvæmd og bæta þar með samgöngurnar á þennan hátt og spara fé á öðru sviði fyrir ríkið í staðinn. Ég vil því beina því til hv. fjvn., hvort hún vilji ekki athuga þessa tillögu milli umræðna, en ég mun taka hana aftur við þessa umr., svo að hún komi ekki til atkv. fyrr en við 3. umr.



Herra forseti. Það gengur seint að fá prentaðar þær brtt., sem lagðar eru fram. Ég held, að hæstv. ríkisstj. og forsetar Alþingis þurfi alvarlega að athuga, hvort það sé ekki nauðsynlegt, að Ríkisprentsmiðjan Gutenberg borgi álag á taxtann, sem samið er um, eins og aðrar prentsmiðjur í bænum, til að fá prentað. Ég vildi skjóta því fram. Það er óviðkunnanlegt að láta Alþingi biða mjög lengi bara vegna þess, að Ríkisprentsmiðjan nái ekki í prentarana á þeim grundvelli, að hún borgi ekki samsvarandi álag ofan á alla taxta eins og aðrar prentsmiðjur í bænum gera. Ég vil nú bara skjóta því fram, af því að ég verð að mæla hér fyrir brtt. það, sem ég ætlaði að segja, án þess að nokkuð af þessum brtt. liggi fyrir, og ég veit yfirleitt ekki, hvenær þær koma. Það er orðið þannig með afgreiðsluna hér á fjárl. hjá okkur, að þetta er farið að verða hrein sýndarmennska. Þar sem áður tók 2-3 daga að afgreiða fjárl. á Alþingi og ræða um þau og voru einhverjir möguleikar að fá einhverjar till. samþ. og annað slíkt, þá er þetta orðið þannig, að þessu er hespað af á einum degi og síðan drepið meginið af öllum till. Ég vildi í sambandi við þær ræður, sem hér hafa verið haldnar af hálfu meiri hl. og beggja minni hl., aðeins segja nokkur orð viðvíkjandi heildarafgreiðslunni á þessum fjárl. Mér sýnist satt að segja, að í þessum fjárl. sé fylgt alveg þveröfugri stefnu við þá, sem fylgt var í júnísamkomulaginu í sumar. Með júnísamkomulaginu í sumar tóku hæstv. ríkisstj. og verkalýðssamtökin höndum saman um að reyna að stöðva verðbólguna. Og ef það hefði átt að reka samsvarandi stefnu í sambandi við afgreiðslu þessara fjárl., þurfti fyrst og fremst að undirbúa þau á þann hátt að þora að skera niður af fjárl., þora að fara út í sparnað. Ég meina eiginlega þar með, þó að það sé ákaflega óvinsælt orð að segja það, að það hefði þurft að sýna ofurlitla íhaldsmennsku í sambandi við afgreiðslu fjárl. Og ég býst við, að það sé það, sem hins vegar liggi einna lengst frá hæstv. fjmrh., að detta í hug að sýna íhaldsmennsku í slíku. En það verður einhver að segja þessa hluti. Ef við ætlum að reyna að stöðva verðbólgu hér á Íslandi og láta verðgildi peninga haldast, þá verður að fara með fjárlög jafnt eins og annað eins og peningarnir hafi eitthvert gildi. Og það þýðir, að það dugir ekki að ausa þeim út eftir því, hvort einhverjir og einhverjir menn og það kannske voldugir eða nákomnir viðkomandi flokkum sækja á og heimta að fá hitt og þetta. Ég held þess vegna, að það hefði verið nauðsynlegt, að við hefðum fengið að vita, hvaða stefnu hæstv. ríkisstj. ætlar að fylgja, hvort það á að fylgja stefnu hæstv. fjmrh. eða hvort á að fylgja stefnu þeirri, sem mörkuð var með júnísamkomulaginu í sumar, vegna þess að þetta eru tvær alveg gerólíkar stefnur, og það væri mjög gott að fá að vita, hvor þeirra eigi að fá að verða ofan á hjá hæstv. ríkisstj. Ég veit hins vegar og skil ákaflega vel, að það munu fæstar ríkisstj. á Íslandi með tveggja atkv. meiri hl. á þingi, eitt í hvorri deild, þora að gera nokkurn skapaðan hlut, sem yrði óvinsælt í þeirra eigin röðum, muni bresta bókstaflega hugrekki til þess, það sé miklu betra að láta vaða á súðum og miklu þægilegra, sérstaklega upp á fylgi og kosningar. En það er eins gott, að þetta komi fram og þá frá stjórnarandstöðunni, þegar við erum að ræða þetta. Ég býst við, að ef hæstv. ríkisstj. hefði viljað hafa skynsamlegan hátt á, hefði hún átt að ræða fjárl. við stjórnarandstöðuna á þingi og það á þeim grundvelli, hvort það gæti orðið samkomulag um vissa hluti í svona afgreiðslu. Það hefði verið í samræmi við júnísamkomulagið í sumar. Ég skal segja það undireins, að það liggja þarna milljónafúlgur, sem hægt væri að spara. Hvað höfum við að gera við almannavarnir meir? Það dugir ekki að vera að hanga í svona úreltri vitleysu. Menn geta verið fylgjandi sínu Atlantshafsbandalagi og annað slíkt, en þessi vitleysa með almannavarnir og vera að flækjast með milljónir þarna inn á, þetta er eins og hver önnur della. Það væri hægt að skera þetta alveg niður. Eða svo að maður taki annan hlut, hvað á það að þýða að vera að auka t.d. núna framlög til kirknanna og þess háttar með 2 millj. kr. á þeirri grein? Ég veit að vísu ósköp vel, að okkar kirkjuhöfðingjar eru mjög duglegir og sóknharðir menn í veraldlegum efnum, eins og kirkjuhöfðingjar hafa oft verið hér á Íslandi áður, og þegar þeir geta nú í staðinn fyrir að vera að pína bændur úti um allar sveitir, eins og þurfti að gera í gamla daga, látið sér nægja að fara með fjvn. út í hornið og pína hana og láta eiginlega við liggja, að menn séu ekki góðir, kristnir menn, ef þeir gangi ekki inn á þetta og þetta, sem þeir þurfa að fá, t.d. til íslenzks prests í Kaupmannahöfn og annað þess háttar, þá er ósköp skiljanlegt, að þessum kirkjuhöfðingjum verði hitt og þetta ágengt. En það er bara til skammar að gera svo ókristilegt eins og meiri hl. fjvn. hefur gert þarna, að fleygja peningum út í alls konar sýndarmennsku og vitleysu í sambandi við kirkjuna, þegar það bíða hér verk, sem þarf að vinna, sem væri miklu, miklu nær kristindóminum að láta þó peningana fara í. Ég nefni bara þessa hluti. Annars voru þeir, sem töluðu hér f.h. stjórnarandstöðunnar, búnir að rekja heilmikið af þeim till., sem hægt væri að framkvæma til sparnaðar. En ég vil aðeins minnast á þetta líka til þess að sýna fram á það um leið, af því að það eru ekki margar brtt., sem ég fyrir mitt leyti geri hér, að það er á 2-3 liðum hægt að spara það, sem ég legg til, að frekar sé eytt í, og vil ég reyna að færa fyrir þeim brtt., sem ég hér flyt, þau rök, að ég álít, að það sé nær heldur en það, sem nú hefur verið samþykkt af fjvn. að veita fé í. Ég vil þá fyrst taka nokkur atriði í sambandi við menningarmálin. Ég ætla ekki að þessu sinni að gera brtt. viðvíkjandi háskólanum. Ég hef komið inn á það hér áður, að ég áliti það mjög nauðsynlegt. Það hefur mikið verið talað um það af hálfu háskólans, og var sérstaklega nú við setningarathöfnina, að það væri nauðsynlegt að gera mikið til þess að gera hann fullkomnari í þeim tæknilegu efnum, og er rétt mælt. Ég hefði fyrir mitt leyti persónulega haft meiri áhuga á því, sem gæti miðað að því að gera okkar norrænudeild þannig úr garði, að hún gæti orðið okkur til sóma og rýrnaði ekki í sífellu andlega. Ég álít, að hér ætti að vera bezta miðstöð fyrir germönsk fræði, til þess að stúdera þau og nema, sem til væri í veröldinni, og það þyrfti ekki mikið að gera til þess. En sem sé, það kostar bæði lagabreytingar og eitthvert samstarf um það, þannig að það þýðir ekki að koma með till. um slíkt í sambandi við afgreiðslu fjárlaga einna. Hins vegar flyt ég hér till. í sambandi við Handritastofnunina. Það er við 14. gr. II, Handritastofnun Íslands, þar eru laun og rannsóknarstyrkir nú áætlað 925 þús. Ég legg til að hækka þetta upp í 1 millj. 500 þús. Og ég vil segja örfá orð til þess að sanna það. Við stöndum í deilum við Dani um handritin nú sem stendur. Og það er fylgzt með því, hvað við gerum í þessum efnum. Danir, ýmsir þeirra, jafnvel vísindamenn þar og heil vísindafélög, held ég, tala alldjarft og hávært nú og láta mikið til sín taka í blöðunum. Ég man eftir því, að fyrir ekki svo mjög mörgum árum var það þannig í Árnasafni, meðan það var enn þá í parti af háskólanum, að ár eftir ár var sótt um til danska þingsins að fá pappahylki utan um beztu handritin, sem þarna væru til, svo að rykið kæmist ekki að þeim, og því var alltaf neitað. Þetta hefur verið skilningur Dana og það sumra vísindamanna þar líka á nauðsyninni á því að vernda þau íslenzku handrit, á meðan Íslendingar, sem þar vinna, voru að reyna að vinna að því að bjarga þeim og sóttu um að fá, þótt það væru ekki nema smáfjárveitingar til þess að hafa pappahylki utan um beztu handritin, og fengu það ekki. Svona var nú skilningurinn, áður en við Íslendingar fórum að gera kröfu til þessara handrita, þannig að Dönum er nú bezt að hafa hægt um sig í sambandi við þau. En ég held, að við þurfum að sýna dálítið meiri skilning en við gerum í þessum efnum. Ég held, að við þurfum strax að hafa fleiri menn á launum við Handritastofnunina. Þegar við setjum menn í slíkt, ætlumst við til þess, að þeir geti unnið vísindalega að vissum verkefnum og séu ekki allt of bundnir bara við hreinar afgreiðslur og annað slíkt þar. Við vitum það enn fremur, að við verðum að reikna með þó nokkrum kostnaði í sambandi við rekstur svona stofnunar eins og Handritastofnunar. Það er margt, sem í kringum það er, ekki sízt þegar það fara að verða allmiklar heimsóknir útlendra manna til þess m.a. að líta eftir því, hvernig að handritunum sé búið hjá okkur, og ræða við þá menn, sem hér starfa í þessu. Ég held þess vegna, að það sé alveg nauðsynlegt, að við sýnum viðleitni til þess að hækka verulega þessa styrki, laun og rannsóknarstyrki. Og það er ekki mikið, sem ég fer þarna fram á, ein einustu rúm 500 þús. Ég held þess vegna, að við ættum að geta orðið sammála um, að slíkt væri okkur nauðsynlegt. Við eigum ekki að láta svona hluti eins og handritin og Handritastofnunina, við eigum ekki að láta þá standa óhreyfða, þegar við afgreiðum fjárlög. Við eigum í sífellu að vera að hækka þetta. Þá flyt ég í öðru lagi brtt. í sambandi við þjóðminjasafnið. Það er í fyrsta lagi við 14. gr. B, III, 2. undirliður þar, til aðstoðar, tímavinnu, til þess að útvega gripi, til áhalda og aðgerðar safngripa, bóka og ritfanga, það eru 410 þús., sem þar eru veittar. Ég legg til, að það sé hækkað upp í 500 þús. Því miður er það svo, að margir af okkar embættismönnum og það á hinum þýðingarmestu stöðum, ekki sízt menntamenn, þeir eru það hógværir og þekkja ekki þá frekju, sem „bisnessmenn“, hvort heldur það er í kirkju eða utan hennar, temja sér, að vera sífellt að nauða á fjvn. og sífellt að ota sínum tota, og það vill oft fara svo, að þær stofnanir, sem þeir veita forstöðu, líða undir því. Og við eigum sjálfir að geta tekið það upp hjá okkur að ýta undir slíkar stofnanir með því að leggja til að veita þeim fé og auka í sífellu við þær. Þetta er lítið, sem ég legg þarna til með þessa hækkun en ég geri aðra brtt. og meiri í sambandi við 3. lið, sem er til rannsókna og ferðalaga, það eru 50 þús. Ég legg til, að hann sé orðaður þannig: Til rannsókna og ferðalaga á Íslandi og Grænlandi 400 þús. Það er vitanlegt, að okkar fornminjar eru ekki aðeins á, Íslandi. Þær eru á Grænlandi í mjög ríkum mæli og jafnvel vestar, þær eru líka í gamla Vínlandi. En það er hins vegar vitanlegt, að sérstaklega hvað snertir fornminjarnar í Grænlandi, þá ber okkur alveg sérstök skylda til að hugsa um það á sama máta og við hugsum um okkar eigin. Og 50 þús. kr. til rannsókna og ferðalaga fyrir þjóðminjasafn, sem á að sjá um allt, sem snertir þá raunverulegu fornleifafræði viðvíkjandi Íslandi, það er lítið, það er svo lítið, að það er raunverulega sama sem ekkert hægt fyrir það að gera. Og ég held þess vegna, þótt við bættum Grænlandi þarna inn í og hækkuðum þetta upp í 400 þús., þá sé það það minnsta, sem við gætum þarna komizt af með. Þess vegna held ég, að það væri rétt að hækka þennan lið verulega. Það er líka í samræmi við það, sem við erum að gera í sambandi við endurheimt handritanna, að vinna að slíku. Þá hef ég enn fremur lagt til í sambandi við þjóðminjasafnið, að til hljómplötusafns, sem nú er 5 þús. kr., sé aukið upp í 25 þús. Það er sama till. og ég gerði í fyrra og fann ekki náð þá. Það er kannske hugsanlegt, að hún fengi nokkra náð núna. Þá hef ég enn fremur lagt til í sambandi við XVI. liðinn þarna í B, að til fornritaútgáfunnar, sem er 125 þús., sé hækkað upp í 250 þús. Það er líka í samræmi við hitt. Við vitum, að það, sem hefur staðið á með fornritaútgáfuna, að meira væri að henni gert, það er einmitt af því, að það hefur vantað fé og jafnvel menn, og það þýðir, að það hefur vantað fé líka til að borga mönnum til þess að vinna að þessu. Og þetta snertir það sama, sem við erum að berjast um þarna. Við erum undir smásjá hvað þessa hluti snertir, og við þurfum að sýna það, að við reynum af okkar litlu efnum að gera þó það, sem við getum, á öllum sviðum til þess að efla þetta starf okkar. Þá hef ég enn fremur lagt til, að síðast í 14. gr., þar sem er almennt líka af hálfu hv. fjvn. lagt til að bæta við ýmsu, t.d. að varðveita gamla smiðju á Norðausturlandi, þá geri ég þá brtt., að það sé settur nýr liður: Til viðhalds Viðeyjarstofu 400 þús. kr. Ég hef lagt fram í hv. Nd. frv. um breyt. á l. um verndun fornminja og gerði m.a. þá grein þar fyrir þeim brtt., sem ég geri, að það væri ekki sízt með Viðeyjarstofuna í huga, að ég legg til, að þær breytingar væru gerðar. Og ég álít, - ég er raunar búinn að segja það hér oft, ég held, að ég hafi 3-4 sinnum á s.l. 10 árum flutt brtt. hér um fjárl. viðvíkjandi Viðeyjarstofu, - að það er ekki vansalaust af Alþingi, á sama tíma sem við erum að heimta gömul handrit til baka, að við látum eitt af þeim helztu gömlu húsum, sem við eigum á Íslandi, hrörna og kannske falla, eins og nú er að verða um Viðeyjarstofuna. Og þótt þessi stofa sé í einkaeign, þá getur það ekki verið því til fyrirstöðu, að ríkið geri sínar ráðstafanir til þess að framkvæma þá skyldu gagnvart slíkum húsum, sem einkaeigendur vanrækja. Og ég held, að þessir hlutir heyri nokkuð saman, þannig að þetta ætti að geta fylgzt nokkuð að. Þá hef ég gert eina brtt. við 17. gr., til félagsmála. Það er um sumardvalarheimilin, til sumardvalarheimila, dagheimila og vistheimila fyrir börn í bæjum og kauptúnum gegn jöfnu framlagi annars staðar að, í staðinn fyrir 450 þús. komi þarna 2 millj. Ég geri ekki þessa brtt. beinlínis vegna þess, að ég búizt við, að hún verði samþykkt, en ég geri hana til þess að vekja athygli, ekki sízt hæstv. ríkisstj., á því, hvað raunverulega þurfi að gera á þessu sviði. Hv. 10. landsk., 2. minni hl. fjvn. og fulltrúi okkar Alþb.-manna í fjvn., hefur gert till. um þetta, sem eru nokkru lægri og ég vona að hafi einhverja möguleika á að verða samþykktar. Hins vegar höfum við flutt hér frv. um að breyta l. eða búa til réttara sagt ný lög um barnaheimili og styrk ríkisins til þeirra, og ég hefði satt að segja álitið, að það væri mögulegt, að slík lög yrðu samþykkt á Alþingi. Það, sem nú er varið til sumardvalarheimila, eru 450 þús. kr. og bara til þess að sýna handahófsþáttinn í því, hvernig úthlutað er úr fjárl., vil ég benda á, að á 15. gr. III er til íslenzks prests í Danmörku 495 þús. kr., sem er nýr liður. M.ö.o.: allt, sem gert er af hálfu ríkisins til þess að aðstoða börnin, til þess að segja við börnin: Látið þið börnin koma til mín, það er upp á 450 þús. Það er allt, sem ríkið þykist geta lagt fram til þeirra barna, sem þurfa á því að halda, að þau komist burt frá sínum heimilum og öðlist heimili, sem ríkið, það opinbera, og bæirnir verða að meira eða minna leyti að sjá fyrir. En þegar einhverjum kirkjuhöfðingja dettur í hug að segja: Ég vil endilega fá íslenzkan prest í Danmörku, þá er 495 þús. kr. skellt inn á fjárl. alveg fyrirhafnarlaust, bara í hreinni vitleysu, án lagaheimildar og alls. Ég veit ekki, hvort það stendur eitthvað í sambandi við, að það hafi orðið árekstur milli guðs almáttugs og skynseminnar í Morgunblaðinu. En hvernig sem á þessu stendur, er það jafnvitlaust, að þetta skuli vera komið þarna inn, og sú brtt., sem raunverulega ætti að flytja við þetta, er, að aftan við kæmi þarna kostnaður 1965, síðasta greiðsla, og það er hægt að athuga það, ef fjvn. finnur ekki upp á því sjálf undir 3. umr., til þess að binda enda á slíkt. En annars, ef það er ekki gert, er rétt að gera till. um það, að þetta sé veitt til barnaheimila. Og svo geta menn þá fengið að kjósa á milli, hvort mönnum finnst liggja nær. En svona er þetta orðið í fjárl. Þeir, sem eru nógu ágengir og frekir, vaða þarna inn og taka hundruð þús. þarna út, en börnin og aðrir þeir, sem ekki eiga neina forsvarsmenn, þau eru látin sitja á hakanum. Ég býst við, að t.d. fyrir fangelsum og slíku sé sæmilega séð, lögreglustöðinni, það er ausið í það, og ég býst við, að embættismannabústaðir og slíkt sé allt saman í lagi og þar séu milljónir á milljónir ofan á hverjum fjárl. En þegar komið er að einhverju, sem þarf að vera handa þeim, sem þurfa þess með, þá kemur líklega að sparnaðarstefnunni, sem annars á ekki heima í fjárl., eins og þau eru nú. Að lokum tók ég svo upp gamla till., sem ég flutti í fyrra og var felld þá. Það er við 17. gr., til þess að kosta menn samkv. vali félmrn. til þess að ferðast um byggðir Grænlendinga, kynna sér lífskjör þeirra og rita bók um þau og félagslegan aðbúnað þjóðarinnar, og sé bókin síðan gefin út, 250 þús. kr. Það var nýlega flutt hér till. í sameinuðu þingi, þáltill. um aðstoð við þróunarlöndin, mjög góð till., sem fékk góðar undirtektir og þm. virtust mjög sammála um. Hér í nágrenni okkar höfum við næsta nágranna okkar, næsta náunga, mundi líklega vera sagt í sérstakri bók, þjóð, sem við erum tengdir á margan máta meira en flestum öðrum þjóðum og býr í landi, sem enn er á stigi þróunarlanda, en þarf á öllu því að halda, sem við þurftum á að halda af skilningi annarra þjóða fyrir 100 árum. Ég álit, að það væri mjög gott verk, að góður maður, sem ég treysti vel félmrn. til þess að velja, ferðaðist þar um byggðir Grænlendinga, tæki vafalaust sínar ljósmyndir og kannske kvikmyndir um leið og skrifaði bók um þeirra félagslega aðbúnað og við gæfum þá bók út á Íslandi. Það er nauðsynlegt, að þeir, sem eiga erfitt eins og Grænlendingar nú og eiga forsvara fáa, þeir finni til þess, að við viljum eitthvað fyrir þá gera. Og það gæti hjálpað þeim, að það væri vakin eftirtekt á því, hvers konar aðbúnað þeir eiga við að búa. Þegar Danmörk innlimaði Grænland, án þess að við samþykktum það hér, Íslendingarnir, í danska ríkið, þá var það á þeim forsendum, að Grænlendingarnir hefðu sjálfir æskt þess á grundvelli þess, að þeir nytu jafnréttis við danska þegna. Og það vitum við, að þeir gera ekki. Og við vitum enn fremur, að það er slík hreyfing hjá Grænlendingum í slíkum efnum, að þeir gera nú kröfur samsvarandi og við gerðum fyrir 100 árum um réttindi í þessum efnum. Það er komin upp hjá þeim þjóðleg hreyfing, sem gefur út sín blöð. Það er komin upp hjá þeim verkalýðshreyfing, sem skipuleggur sín verkalýðssamtök. Það er komin upp hjá þeim stúdentahreyfing í Kaupmannahöfn, sem meira að segja fer á fundi danska ríkisþingsins og heldur sínar kröfugöngur fyrir utan Christiansborg til þess að heimta jafnrétti til handa Grænlendingum. Og við eigum fyrir okkar leyti að vinna að því, að það sé vakin athygli heimsins og fyrst og fremst athygli okkar eigin íslenzku þjóðar á því, hvað þarna er að gerast. Þess vegna held ég, að þetta væri tilvalið. Það kynni nú einhver að segja við mig, að mér væri kannske nær að láta skrifa þetta um Ísland og aðbúnaðinn sums staðar hér. En ég býst ekki við, að við fengjum neinn styrk til þess frá Alþingi að skrifa slíkt. En þetta aftur á móti væri eðlilegt að gera. Íslenzkir fræðimenn hafa gert þetta fyrr. Sá merki maður, Helgi Péturs, fór þarna í leiðangur fyrir rúmum 60 árum og skrifaði um það ágæta bók, þótt það væri ekki sérstök félagsleg stúdía, en merkileg, og gott hefði það verið, ef við hefðum eignazt slíka bók, sem væri byggð á rannsóknum á þeirra félagslega aðbúnaði og þeirra þjóðfélagsháttum um aldamótin. Það hefði verið dýrmæt stúdía nú. Það eru sem sé ekki margar brtt., sem ég flyt í þessum efnum, og þá hæstu þeirra, um barnaheimilin, hef ég frekar sett fram til þess að minna aðeins á, að það er lagafrv., sem liggur fyrir þinginu í þessum efnum, og ef það lagafrv. yrði samþ., yrði að hækka þennan lið, heldur en vegna hins, að ég geri mér nokkra von um, að slíkt yrði samþykkt. Aftur á móti álít ég, að þær till., sem hv. 2. minni hl. fjvn. leggur til í þeim efnum viðvíkjandi barnaheimilum, sé alveg óhjákvæmilegt að samþ. og ekki sé vansalaust fyrir Alþingi, fyrst það á annað borð ætlar að afgreiða fjárlög svona, að samþ. ekki þær till. Ég býst við, að ef hv. þm. almennt hefðu þá innsýn í aðstöðu barna, sérstaklega hér í Reykjavík, þessu svokallaða þéttbýli, sem t.d. við þm. Nd., sem eigum sæti í menntmn., höfum fengið, að svo miklu leyti sem við höfum ekki haft hana, í sambandi við það að hafa nú þrisvar í viku haldið fundi um barnaverndarfrv. ríkisstj., - ég býst við, að ef allir hv. þm. hefðu álíka innsæi, þá mundu menn fallast á, að þarna sé nauðsynlegt að taka til höndum. En um hin málin, sem snerta menningu og menntir, vil ég segja það, að það er að mínu álíti nokkurt metnaðarmál fyrir okkur alla, að við sýnum viðleitni í þeim efnum. Það er alveg óþarfi að láta ýmsum dönskum mönnum haldast uppi neinn hroka í þeim efnum gagnvart okkur Íslendingum. Það erum við, sem höfum ekki bara skrifað handritin, heldur líka unnið mest að þeim allan tímann og höfum sýnt þann áhuga á þeim, sem hefur ekki verið til í Danmörku og hjá dönsku fjárveitingavaldi og flestum dönskum vísindamönnum, á sama tíma sem við vorum að reyna að vinna að því að gera þau kunn í heiminum og vinna að því að fá þau þangað, sem þau eiga að vera, hingað heim til okkar. En ljóst er af öllum þeim æsingi, sem reynt er að setja í þetta mál, að við þurfum að halda vel á þessum málum og vera þar nokkuð meira stórhuga en við höfum verið fram að þessu.



Herra forseti. Það væri að sjálfsögðu ærin ástæða til þess að ræða ýmis atriði í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna og víkja að ýmsu því, sem þar er athugunar vert. En það hefur nú þegar verið gert nokkuð af frsm. minni hl. fjvn., og þessi umr. er sennilega meira ætluð til þess að ræða um einstakar till. heldur en fjárl. almennt, og mun ég því sleppa því að þessu sinni að gera nokkrar almennar aths. að undanskilinni einni. Mér finnst alveg sérstök ástæða til að vekja athygli á því atriði, af því að ég álít það vera hreinan vansa fyrir þingið, og það er sú venja, sem hefur komizt á á undanförnum árum, að áætla tekjubálk fjárl. rangt. Það virðist orðin föst venja hjá hæstv. ríkisstj. og hv. þingmeirihl. að áætla tekjurnar miklu lægri en fyrirsjáanlegt er að þær muni verða og reynslan hefur líka staðfest. Ég vil aðeins í þessu sambandi minna á það, að á árinu 1962 fóru tekjurnar á rekstrarreikningi 303 millj. kr. fram úr áætlun fjárl. Á s.l. ári fóru tekjurnar á rekstrarreikningi ríkisins 323 millj. fram úr áætlun fjárl. Þó að það sé ekki enn komin niðurstaóa fyrir þetta ár, er það þó þegar víst, að tekjurnar munu fara langt fram úr áætlun fjárl. Á sama hátt er líka auðséð, að tekjubálkur þess fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er allt of lágt áætlaður, ef miðað er við reynslu undanfarinna ára og þær horfur, sem eru fram undan í þessum efnum. Þær líkur, sem nú liggja fyrir, benda allar til þess, að árið 1965 muni verða gott ár, og nefni ég það ekki sízt, að horfur eru á því, að verðlag á útflutningsvörum verði hærra á næsta ári en það hefur nokkru sinni verið. Og það skapar að sjálfsögðu á margan hátt aukna tekjumöguleika fyrir ríkissjóð. Það má einnig búast við því og telja víst í sambandi við þá kaupgjaldssamninga, sem fara fram á vori komandi, að þá muni verða nokkur kauphækkun, a.m.k. hjá láglaunastéttunum. Það leiðir af sér aukna veltu, sem skapar ríkinu auknar tekjur. Það mætti því vel segja mér, að tekjuhlið fjárl. nú væri of lágt áætluð um 300-400 millj. kr. og jafnvel um hærri upphæð. Og ég tel það mjög alvarlegt, að þannig skuli vera sett upp ranglega, hve miklar tekjur ríkisins eru líklegar til að verða. En hvað er það, sem veldur því, að þessi háttur hefur verið upp tekinn, að áætla tekjurnar rangt á þennan hátt? Það stafar í stuttu máli af þeirri stefnu hæstv. ríkisstj. að hafa skattaálögurnar meiri en raunverulega er þörf á fyrir ríkissjóð. Tekjuafgangur ríkissjóðs á undanförnum árum hefur skipt hundruðum millj. kr. Það hafa m.ö.o. verið lagðar miklu þyngri og meiri álögur á skattþegnana heldur en þörf hefur verið fyrir, og það er til þess að leyna þessu, að það sé verið að gera þetta, sem tekjubálkur fjárl. er jafnan áætlaður miklu lægri en ástæða er til. Og það virðist enn þá stefnt að því að halda þessu áfram, að leggja á miklu meiri álögur en nokkur þörf er fyrir. Það kemur líka fram í blaði Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu, sem hefur verið útbýtt meðal þm., að það er stefna hæstv. ríkisstj. að leggja á þyngri skatta en þörf er fyrir. Í þessu blaði, sem nýlega hefur verið útbýtt meðal þm., er talið af sérfræðingum þessa efnahagssamvinnubandalags, og þeir byggja að sjálfsögðu sitt álít á því, sem íslenzkir sérfræðingar í þessum málum hafa sagt þeim, þ.e.a.s. sérfræðingar ríkisstj., og í þessu blaði, þar sem rætt er sérstaklega um málefni Íslands, er það tekið fram, að það sé nauðsynlegt fyrir Ísland að hafa greiðsluafgang á ríkisrekstrinum, sem nemur 1 1/2% af þjóðartekjunum, eða m.ö.o. eigi að leggja á meiri skatta en ríkið hefur raunverulega þörf fyrir, sem svarar 1 1/2 % af þjóðartekjunum, þ.e. milli 200 og 300 millj. kr. Mér finnst rétt að vekja athygli á þessari staðreynd, vegna þess að það er bersýnilegt, að enn einu sinni á að halda áfram þeirri stefnu hjá hæstv. ríkisstj. að leggja á miklu meiri skattaálögur en þörf er fyrir, en reyna að leyna almenning því með fölskum áætlunum í tekjubálki fjárl. Ég býst við, að það hafi ekki dregið úr áhuga hæstv. ríkisstj. á þessari stefnu, að viðskmrh. hefur nýlega verið á fundi umræddrar Efnahagssamvinnustofnunar í París, enda er það fyrsta verk hans að skrifa um það í blað sitt eftir heimkomuna, að það sé nauðsynlegt að sjá um, að skattarnir verði hærri en útgjöldin hjá ríkissjóði. Það er það fyrsta, sem hann hefur til málanna að leggja eftir heimkomu sína frá París, og má því kannske segja, að þeir hafi ekki farið erindisleysu í sínum jólaferðalögum, hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskmrh., þar sem hæstv. fjmrh. hefur uppgötvað nýjan skatt, eins og fyrr hefur verið sagt frá í umr., en hæstv. viðskmrh. hefur fengið endurnýjuð fyrirmæli um það, að skattarnir, sem ríkið leggur á, þurfi að vera hærri en útgjöld þess, og það verði að vera mjög ríflegur tekjuafgangur. En fyrir almenning í landinu er það rétt að gera sér grein fyrir því, að það á að halda áfram þeirri stefnu að leggja á meiri skattaálögur en þörf er fyrir, þó að það sé reynt að leyna menn þessu með því að áætla tekjubálk fjárl. rangt. Ég ætla svo ekki að ræða frekar um þetta að sinni. Mér finnst rétt að benda sérstaklega á þetta, en víkja nokkrum orðum að till., sem ég hef leyft mér að flytja til breytinga á fjárl. ásamt nokkrum þm. öðrum. Mér finnst rétt að taka það fram um þessar till., að þær stefna allar til nokkurrar hækkunar, en það tel ég hins vegar vel forsvaranlegt, þar sem þannig er frá fjárlagafrv. gengið, að það er bersýnilegt, að tekjurnar verða miklu hærri en gjöldin, og verða þess vegna fullkomin fjárráð til þess að mæta þeim takmörkuðu útgjöldum, sem felast í þessum till. Fyrst flyt ég nokkrar till. við 14. gr. ásamt hv. 11. þm. Reykv., Einari Ágústssyni. Tvær fyrstu till, snerta háskólann. Önnur er um, að framlag það, sem ríkið veitir honum til bókakaupa, verði nokkuð hækkað, en þannig er ástatt með háskólabókasafnið, að þó að það sé orðið allgott og vaxandi safn, þá vantar þar enn mikið af nauðsynlegum sérfræðibókum, sem sérfræðingar hér þurfa að styðjast við og getur verið gott að fletta upp í. Það þarf að auka safnið af þessum bókakosti, og hækkunin á þessari fjárveitingu er sérstaklega ætluð til þess að auðvelda safninu að bæta sérfræðibókakost sinn. Annar liðurinn snertir það framlag til háskólans, að honum verði veitt nokkur aðstaða til þess að styrkja frjálsa rannsóknarstarfsemi, eins og það er orðað í fjárl. Það er mjög vaxandi hjá öllum háskólum víða um heim að styrkja ýmiss konar rannsóknir, sem snerta þeirra starf beint og óbeint, enda er svo komið, að t.d. námið þarf ekki eingöngu að vera fólgið í því, að menn læri við skólann, heldur að menn hafi aðstöðu til að stunda þar ýmsar sjálfstæðar rannsóknir, því að oft og tíðum er kannske bezta kennslan í því fólgin. Þess vegna leggjum við til, að þetta framlag sé nokkuð hækkað. Ég kem þá að fyrri till., sem við hv. 11. þm. Reykv., Einar Ágústsson, flytjum við 14. gr. og hefur mest útgjöld í för með sér, en hún er hækkun á styrk til íslenzkra námsmanna. Þessi till. er byggð á skýrslu eða grg., sem stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna hefur sent fjvn. fyrir nokkrum dögum, en formaður þeirrar stjórnar er Jóhannes Nordal seðlabankastjóri. Þessi hækkun, sem við hv. 11. þm. Reykv. leggjum til að gerð verði á námsstyrkjunum og lánunum, byggist eiginlega að öllu leyti á þessum till. stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna, og það er sýnt fram á það í þessari grg. sjóðsstjórnarinnar, að þó að þessi hækkun, sem þeir leggja til, nái fram að ganga, þá verða lánin til námsmanna samt ekki eins há, ef tekið er tillit til aukinnar dýrtíðar, og þau voru árið 1961, sem sagt, við göngum ekki lengra en það, flm., að þó að þessi hækkun verði samþykkt, koma námsmenn ekki til með að hafa samt jafngóða aðstöðu hvað þessar lánveitingar snertir og fyrir 3 árum. Verð ég að segja, að hér sé fullkomlega í hóf stillt. Þá er enn fremur brtt. við 14. gr., sem ég flyt ásamt þremur þm. öðrum, um að hækka nokkuð launin tll skálda, rithöfunda og listamanna eða úr 3.1 millj. kr. í 4.5 millj. kr. Ég held, að það sé öllum hv. þm. svo ljóst, að um það þurfi ekki að fjalla, hvaða þýðingu skáld og rithöfundar og aðrir listamenn hafa haft fyrir okkur og okkar þjóðar sjálfstæði og menningu. En þó er kannske hlutverk þessara manna þýðingarmeira nú í dag en nokkru sinni fyrr, vegna þess að það eru ýmis öfl og ýmsir vindar, sem nú sækja að okkar sjálfstæði, sem við vorum lausir við áður, þegar einangrunin var okkur mikil vernd í þessum efnum. Tvímælalaust getum við ekki styrkt okkur öllu meira á hinu andlega sviði gegn þeim vindum, sem þar blása um okkur annars staðar frá, með öðru en því að efla okkar eigin menningu, og það gerum við bezt með því að skapa okkar skáldum, rithöfundum og listamönnum sem bezta aðstöðu til starfa. Ég vil vekja athygli á því, að jafnvel þótt þessi hækkun verði samþykkt, er hér ekki um neina stóra upphæð að ræða, eins og nú er komið öllum peningatölum, þannig að þótt þessi upphæð verði samþykkt, er hvergi nærri hægt að fullnægja þeirri raunverulegu þörf, sem hér er, þó að það sé hins vegar hægt að bæta nokkuð úr frá því, sem nú á sér stað. Í þessu sambandi vil ég minna á það, að ef miðað er við heildarupphæð fjárl., hafa framlögin til skálda, rithöfunda og listamanna farið lækkandi á undanförnum árum, og þó að þessi upphæð verði samþykkt, sem hér er lagt til að veitt verði í þessu skyni, þá verður þessi styrkur samt hlutfallslega lægri en var t.d. fyrir 6-7 árum, ef miðað er við heildarupphæð fjárl. Þá eru nokkrar till. frá mér og hv. 11. þm. Reykv., Einari Ágústssyni, við 16. gr. fjárl. Þessar till. fjalla allar um það að hækka lítið ýmsa styrki, sem veittir eru til rannsóknarog kynningarstarfsemi og námskostnaðar í sambandi við iðnaðinn, þ. e. að hækka nokkuð styrki til Iðnaðarmálastofnunar Íslands, til framhaldsnáms iðnaðarmanna erlendis, til vörusýninga og vörukynningar erlendis og til tækninýjunga. Allir þessir liðir eru nú svo lágir í fjárl., að þeir koma að sáralitlu gagni. Og jafnvel þó að þeir væru hækkaðir í þá upphæð, sem við leggjum til að gert verði, er það að sjálfsögðu mjög takmarkað, sem hægt er að gera í þessum efnum fyrir þá upphæð, og ég held, að ef Alþingi á annað borð veitir nokkurt fjármagn í þessu skyni, sé ekki hægt að hafa þessar upphæðir öllu lægri en gert er ráð fyrir í till. okkar 11. þm. Reykv. Svo vil ég geta að síðustu till., sem ég er meðfim. að ásamt hv. 11. þm. Reykv., Einari Ágústssyni, hann er aðalflm. að henni, en ég vil aðeins minna á nú, vegna þess að hann mun ekki vera viðstaddur eins og er, en þetta er till. um það, að á 20. gr. verði tekinn upp nýr liður til byggingar nýs menntaskóla í Reykjavík, 5 millj. kr. Nauðsyn þess að koma upp nýjum menntaskóla í Reykjavík hefur verið svo oft rædd hér, að ég tel óþarfa að vera að rifja það sérstaklega upp. Hins vegar finnst mér rétt að minna á það, að hæstv. menntmrh, upplýsti fyrir nokkru á þessu þingi, að það væri meiningin að hefjast handa um byggingu nýs menntaskóla í Reykjavík á þessu ári. Og fyrst svo er, er að sjálfsögðu nauðsynlegt, að nokkur fjárveiting verði tekin upp til þess í fjárl. þessa árs, og því vænti ég þess, þar sem ég vil ekki efa, að staðið verði við fyrirheit hæstv. menntmrh., að þessi till. okkar 11. þm. Reykv. um framlag til nýs menntaskóla í Reykjavík nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. og þá í rauninni fyrst og fremst formanni hennar og frsm. fyrir að hafa afgreitt till. sínar og frv. úr n. það tímanlega, að unnt verði að afgreiða frv. fyrir jól. Það er í fimmta skipti í röð, sem slíkt virðist ætla að takast, en eins og kunnugt er, hafði oft áður verið á því nokkur misbrestur, en hins vegar í rauninni sjálfsögð regla, sem á að fylgja, eftir því, sem unnt er, að fjárlög séu afgreidd fyrir áramót. Í aths. um 19. gr. fjárlagafrv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Niðurgreiðslur vöruverðs innanlands eru áætlaðar 336 millj. kr. Er þá miðað við niðurgreiðslur, eins og þær voru áætlaðar í maí s.l., á ársgrundvelli að viðbættri áætlaðri söluaukningu næsta ár. Á hinn bóginn er hér ekki gerð till, um, hversu skuli á næsta ári fara um þær niðurgreiðslur, sem síðan hafa bætzt við og nauðsynlegar hafa reynzt til þess að halda vísitölunni óbreyttri að sinni, eins og gert var ráð fyrir, þegar samið var milli ríkisstj. og Alþýðusambands Íslands í júní s.l.“ Eins og fram hefur komið, m.a. í nál. og framsöguræðu formanns fjvn., hefur þetta mikla vandamál, sem í rauninni er stærsta vandamálið í sambandi við fjárlagafrv. nú, verið að undanförnu til athugunar og umr. hjá ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar. Með júnísamkomulaginu var ákveðið og gefið fyrirheit um það, að með auknum niðurgreiðslum skyldi vísitölunni haldið óbreyttri fram á haust eða jafnvel fram að áramótum. Það hefur einnig komið fram, að það kostar mjög mikið fé, ef á að halda henni óbreyttri eða lítt breyttri áfram á næsta ári. Allt þetta vandamál og að sjálfsögðu tekjuöflun í sambandi við það hefur sem sagt verið undanfarið til meðferðar, og varð að ráði að flytja till. um þetta mál allt saman við 3. umr. frv. Af þeirri ástæðu einnig, að tekjuáætlunin öll kemur til athugunar í sambandi við þetta mál, þótti rétt, að þeir embættismenn, sem vanir eru að gefa fjvn. yfirlit yfir tekjuáætlunina, gerðu það milli 2. og 3. umr. Hefðu þeir gert það fyrr, hefði það orðið tvíverknaður og valdið vandkvæðum, meðan tekjuáætlunin er í endurskoðun. Ég sé nú ekki, að það hafi við rök að styðjast, að tveir hv. þm. hafa kvartað yfir því, að þessar grg. hafa ekki verið gefnar þegar, virðist að öllu leyti eðlilegra, eins og á stendur, að það sé gert milli 2. og 3. umr. Ég ræði ekki frekar um frv. að þessu sinni, geymi það til 3. umr., þar sem bæði niðurgreiðslumálið og tekjuhlið frv. verður þá tekin til meðferðar. Þá gefst líka tækifæri til að svara nokkrum beim aths. um fjárlagafrv. almennt, sem hér hafa komið fram.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér áðan, að afgreiðsla fjárl. er alltaf að verða flausturslegri og flausturslegri. Þegar við höfum verið að ganga frá fjárl. fyrir jólin, hefur ár eftir ár verið allra líkast því, að við værum að hlaupa í líf og blóð fyrir forvaða milli ólaga. Og nú er þannig komið, að aldan skellur á okkur og við vöðum, sullumst bara í verðbólguöldunum á sleipum þangsteinum. Þetta er mjög alvarlegt mál, sem ég hygg að þm. greini varla á um, þótt þeir, sem ráða för, eins og hæstv. fjmrh., sem talaði hér áðan, hafi ekki orð á og þeir látist jafnvel vera ánægðir með þetta. Annars skal ég ekki á þessari stundu hafa um þetta fleiri orð, heldur vaða eins og aðrir gera, af því að um annað er ekki að ræða, eins og sakir standa. Ég og tveir samþm. mínir úr Norðurl. e., hv. 3. þm. kjördæmisins og hv. 5. þm. kjördæmisins, höfum leyft okkur að flytja fáeinar brtt. við fjárlagafrv. Sumar þeirra eru að vísu brtt. við brtt. hv. fjvn. við frv. Vil ég nú gera með örfáum orðum grein fyrir þrem þessara tillagna. Fyrst er þá till. um hækkun fjárveitingar til hafnargerðar í Grenivík í Suður-Þingeyjarsýslu. Grenivík er, eins og allir hér vita, þorp í Grýtubakkahreppi á austurströnd Eyjafjarðar. Þar er talsverð útgerð og afar duglegir sjómenn, en þar hefur aðstaðan fram að þessu verið sú, að sjómennirnir hafa orðið að fara með meginhluta heimafengins afla til vinnslu í Hrísey vegna hafnleysunnar í Grenivík og flýja með báta sína til Akureyrar, þegar brimað hefur. Þetta hafa verið óþolandi aðstæður. S.l. sumar var hafin í Grenivík hafnargerð og byggður hafnargarður. Lánaðist verkið vel, að talið er. Garð þennan þarf að lengja, áður en langt um liður. En það, sem strax kallar að, er, að innan á garðinn séu byggðar bryggjur, til þess að hann hagnýtist og verk það, sem búið er að vinna, komi að notum. Garðurinn kostaði um 2.5 millj. kr. Afanginn næsta ár, þ.e. bryggjurnar, er áætlað að kosti 1.2 millj. Við það verk verður samkv. áætluninni hlutur ríkisins 430 þús., en ógreitt ríkisframlag frá þessu ári verður um áramótin 530 þús., eða samtals þá 1 millj. og 10 þús. kr. sá hluti, sem ríkið þyrfti að inna af hendi á næsta ári. Upp í þetta gerir hv. fjvn. till. um að ríkið borgi næsta ár aðeins 300 þús. kr. Þetta er allt of lág upphæð. Það er ósanngjarnt að ætlast til, að sveitarfélagið láni ríkinu fullar 700 þús. kr. af framkvæmdafénu, sem kemur í hlut ríkisins, yfir áramótin 1965-1966. Við leggjum til, að fjárveitingin verði hækkuð úr 300 þús. í 600 þús. Yrði þá skuld ríkisins 410 þús. samkv. áætlunum, og er sannarlega nóg byrði fyrir sveitarfélagið að bifa vegna ríkisins yfir áramótin 1965-1966. Þá er Húsavík. Hv. fjvn. leggur til, að til hafnarmála á Húsavík verði veittar 400 þús. kr. á næsta ári, eða 50 þús. kr. minna en veitt var á fjárlögum í ár. Á Húsavík er fyrirhugað að vinna fyrir 2.5 millj. kr. næsta ár. Ógreitt á ríkið í árslok nú af lögboðnu framlagi til hafnargerðar á Húsavík vegna þegar gerðra framkvæmda nálega 1 millj. kr. Hlutur ríkisins næsta ár er samkv. áðurnefndri áætlun um framkvæmdir ársins 1 millj. Fjárveitingin samkv. till., 400 þús. kr., er því upp í 2 millj. kr. fjárhæð, sem í hlut ríkisins kemur, þegar lagt er saman tillag ríkisins, sem er ógoldið næstu áramót, og áætlaður hluti ríkisins við framkvæmdir 1965. Við flm. brtt. leggjum til, að framlagið verði hækkað upp í 700 þús. kr. og verða þá 1.2-1.3 millj. kr. ógreiddar af ríkisins hendi í árslok 1965. Tel ég það sannarlega nógu þungan hala. Till. 700 þús. er um, að Húsavík komist í hæsta flokk fjárveitinga til hafnargerða. Tel ég það réttmætt, af því að Húsavík hefur lagt afar mikið á sig um langt árabil til þess að koma upp höfn hjá sér, hlutfallslega meira en flestir aðrir staðir miðað við mannfjölda. Hins vegar er Húsavík á síðustu árum stækkandi staður, fjölgun fólks þar seinustu ár, að ég hygg, meiri hlutfallslega en hjá öðrum byggðarlögum í landinu. Þetta er út af fyrir sig ánægjulegt fyrir staðinn, að fólkinu fjölgar svona. En samt er það ekki margt enn, og því fylgir mikill félagslegur tilkostnaður að mæta fólksfjölguninni fyrir sveitarfélagið. Þar er verið að byggja skóla, félagsheimili, sjúkrahús og lögreglustöðvarhús. Vegagerð og gatnagerð þarf mikla, vatnsveitulagnir, frárennslislagnir, rafveitulagnir, sökum þess að mikið er byggt af íbúðarhúsum vegna fólksfjölgunarinnar og bærinn stækkar mikið. Ég tel sanngjarnt, að hv. Alþingi taki tillit til þessa og dragi ekki svo af framlagi sínu til Húsavíkurhafnar sem fjvn. þó hefur lagt til, augsýnilega að allt of lítið athuguðu máli. Í fyrra var, eins og ég sagði áðan, fjárveitingin 450 þús. Við flm. treystum því, að hv. alþm. fallist á hækkunartill. okkar. Svo vil ég minnast á eina till. frá okkur sömu mönnum, er snertir vegamál. Hún er um það, að ríkisstj. verði heimilað á 22. gr. fjárl. að taka allt að 3 millj. kr. lán vegna vegagerðar á Tjörnesi í Suður-Þingeyjarsýslu. Þessi vegur er millibyggðavegur, svo sem kunnugt er. Hann er orðinn mjög þýðingarmikil samgöngubót. Á hann leggst meiri umferð milli héraðanna, sem hann tengir, og milli Norður- og Austurlands ár frá ári. Reykjaheiði, sem áður var farin á sumrum, er ekki lengur í þjóðvegatölu og vegi þar ekki við haldið. Leiðin um Mývatnsöræfi og Hólsfjöll fer undir snjó og verður ófær bifreiðum, þótt Tjörnesleiðin sé opin allan veturinn, ef vegi þar er komið í sæmilegt ástand. Reynsla seinustu ára hefur sannað það. Til þess að svo verði, að vegur komist þar í sæmilegt ástand og þoli þá umferð og veiti þá aðstöðu til vetrarumferðar, sem hann getur veitt, telur vegamálastjóri að þurfi að byggja upp veg yfir tvö gil, svonefnt Skeifárgil, sem unnið var að í sumar sem leið, en ekki lokið, og Rekárgil. Vegamálastjórinn áætlar, að það að ganga frá giljunum muni kosta 2 millj. kr., en vegagerðin frá Húsavík að Reká aftur á móti 4 millj. kr. og þar með þá þær vegabætur, sem nauðsynlegastar eru og gera þessa leið, þennan millibyggðaveg, að góðum vegi, sem engan svíkur. Samtals er þá áætlunin um nauðsynlegar aðgerðir á þessum vegi 6 millj. kr. Með venjulegum fjárveitingum mundi þessi vegagerð ganga allt of hægt, miðað við hlutverk vegarins í vegakerfi landsins, eins og það er nú orðið. Og úr því að ríkið er farið að taka lán til vegagerðar, er tengivegurinn um Tjörnes einn þeirra vega, sem á að flýta með lántöku. Annað væri í ósamræmi við aðrar framkvæmdir í vegamálum Till. okkar Norðlendinganna er byggð á fullum kunnugleika á þýðingu Tjörnesvegar, og við leyfum okkur að vænta, að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Brtt. þær við fjárlagafrv., sem ég mæli fyrir, munu ekki vera komnar úr prentun, og get ég því ekki vísað til þskj. við umr. um þær. Ég vil leyfa mér að byrja á því að mæla fyrir brtt. á þskj. 148, við 13. gr., sem ég flyt ásamt hv. 1. og hv. 5. þm. Norðurl, e. varðandi framlög til nokkurra hafna. En áður en ég kem að því að mæla fyrir þessum till., vil ég leyfa mér að fara örfáum orðum um hafnamál almennt og þær till. um fjárveitingar, sem fram eru komnar í þeim málum. Ég vil, án þess að ég þar með ætli að deila á einn eða neinn, láta í ljós þá skoðun, að fjáröflun til hafnargerða sé mál, sem þurfi mjög alvarlegrar athugunar við um þessar mundir. Eins og kunnugt er, leggur ríkið fram fé til hafnargerða hér á landi á tvennan hátt. Það leggur fram fé til landshafna samkv. sérstökum lögum um landshafnir, en stofnkostnað við landshafnirnar ber ríkið sjálft af öllu leyti. Í öðru lagi leggur svo ríkið fram fé til hafnarframkvæmda samkv. hinum sérstöku l. um hafnargerðir og lendingarbætur, sem fjalla um hafnargerðir og lendingarbætur almennt og framlög ríkisins til þeirra framkvæmda. En ríkið greiðir, eins og kunnugt er, yfirleitt 2/5 hluta af kostnaði við hafnargerð. Ég skal ekki fara mörgum orðum um landshafnirnar í þessu sambandi. Þær eru aðeins tvær að lögum, Keflavík og Njarðvík og Rif á Snæfellsnesi. En á árinu, sem nú er að líða, hefur verið varið til landshafnanna 36 millj. kr., og gert er ráð fyrir, að til þeirra verði varið 28 millj. á árinu 1965, að mér skilst. En til hafna og lendingarbóta samkv. hinum sérstöku l. um það efni hefur á árinu 1964. sem nú er senn liðið, eftir því sem bezt verður vitað, verið varið rétt um 100 millj. kr. eða tæplega það. Hluti ríkissjóðs af þessum kostnaði, þessum 100 millj., á árinu 1964 er þá um 40 millj. kr. En á árinu 1965, þ.e.a.s. á næsta ári, er áætlað samkv. gögnum, sem Alþingi hefur í höndum, að varið verði til hafnargerða og lendingarbóta samkv. hafnalögum um 180 millj. kr. Hluti ríkissjóðs af þeirri upphæð, sem gert er ráð fyrir að lögð verði í þessar framkvæmdir á næsta ári, er þá um 72 millj. kr. Nú eru það ríkisframlögin, sem fjallað er um hér í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Það mál stendur þá þannig samkv. upplýsingum, sem þm. hafa fengið, að í lok þessa árs, 1964, er gert ráð fyrir, að ríkissjóður muni eiga ógreiddar um 22 1/2 millj. af sínum hluta, enda þótt, eins og frsm. fjvn. hafa tekið fram, nokkuð hafi verið greitt upp í skuldir ríkisins á árinu sem leið. Þegar þetta vangreidda ríkisframlag í lok þessa árs er lagt við áætlun um ríkisframlag á árinu, miðað við framkvæmdir fyrir 180 millj., en frá dregið geymt ríkisframlag til nokkurra hafna, sem notað verður á árinu 1965, lítur út fyrir, að gjaldfallið ríkisframlag, ef svo mætti að orði komast, verði í lok næsta árs rúmlega 90 millj. kr. Þetta mundi það verða, ef framkvæmd verður sú áætlun, sem ég talaði um. áðan, að vinna að hafnarframkvæmdum fyrir um 180 millj. kr. á næsta ári. Upp í þessar 90 millj., sem þannig má ætla að ríkið þyrfti að greiða upp í sinn hluta hafnargerðarkostnaðar á árinu 1965, er svo gert ráð fyrir að veita samkv. þeim till., sem nú liggja fyrir frá meiri. hl. fjvn., til hafnargerða 19 1/2 millj. kr., til hafnarbótasjóðs 4 millj. kr. og til greiðslu á lögbundnum framlögum vangreiddum 8 millj. kr., eða samtals 31 1/2 millj. kr. á árinu 1965. En segja má, að við þessa tölu mætti bæta því, sem ríkissjóður greiðir af láni til Þorlákshafnar, sem ekki liggur fyrir, hversu mikið er, en um Þorlákshöfn fer eftir hinum almennu hafnalögum, en ætla mætti þá, að hér væri um að ræða nálægt 35 millj. kr. á næsta ári eða kannske tæplega það upp í þær 90 millj., sem ég nefndi áðan að útlit væri fyrir, að ríkissjóður ætti að standa skil á samkv. hafnalögum. Þetta sýnist mér vera alvarlegt mál og þá ekki sízt vegna þess, að það er nú almennt viðurkennt, að það framlag, sem ríkissjóður greiðir til hafnargerða, sé of lágt og því þurfi að breyta til hækkunar, það sé of lítið, að ríkissjóður greiði ekki nema 2/5 af stofnkostnaði hafnanna. Enda sýnir reynslan víða, að hafnarsjóðirnir hafa með engu móti getað staðið straum af sínum hluta kostnaðarins. Það eru mörg ár síðan Alþingi mælti svo fyrir, að hafnalög yrðu endurskoðuð og þar á meðal alveg sérstaklega hlutföllin milli stofnkostnaðargreiðslu ríkissjóðs og stofnkostnaðargreiðslu hafnarsjóðanna með það fyrir augum að hækka ríkisframlagið. Og að því hlýtur að koma, að þetta verði gert. Ég hef ásamt fleiri þm. leyft mér að flytja á þessu þingi frv. til l. um bráðabirgðahækkun á ríkisframlaginu upp í 65%. En hvort sem það frv. verður samþ. á þessu þingi eða ekki, þá er óhjákvæmilegt að hækka ríkisframlagið, og ef ríkisframlagið verður hækkað, þá er það mjög aðkallandi, áður en það er gert og skuldbindingar ríkissjóðs þannig auknar, að gert verði hreint borð í þessu efni og að hinn svokallaði hali aukist ekki, eins og nú er allt útlit fyrir að hann muni gera á næsta ári, ef ekki verður breytt þeim till., sem fyrir liggja frá meiri hl. hv. fjvn. Þetta vildi ég nú leyfa mér að segja almennt um hið alvarlega ástand, sem mér finnst vera í sambandi við fjáröflun til hafnargerðanna. En ég kem þá að því að mæla fyrir brtt. En þessar brtt. eru um hækkun framlaga til 3 hafna í Norðurl. e. Við höfum að venju, þm. kjördæmisins, rætt saman um þetta mál. Samkv. þeim till., sem fyrir liggja frá meiri hl. hv. fjvn. og ríkisstj., er gert ráð fyrir, að lagðar verði til hafna í þessu kjördæmi, sem eru æðimargar, samtals tæpar 4 millj. kr. eða nánar tiltekið 3 millj. 950 þús. kr. Þetta er veruleg lækkun, um meira en hálfa millj. frá þeirri upphæð, sem lögð var til hafna á þessu landssvæði í fyrra. Hins vegar er það svo, að uppi eru áætlanir, sem hafa verið í höndum hv. fjvn., um hafnarframkvæmdir á þessu svæði, það miklar, að þörfin fyrir ríkisframlag til þessara hafna samtals, þ.e.a.s. þegar lagt er saman það, sem vangreitt verður um áramót, og ríkishlutinn á árinu, ef það verður framkvæmt, sem áætlað er, virðist munu nálgast 15 millj. kr., nánar tiltekið 14.7 millj. kr. Og hrökkva þessar 4 millj. eða tæplega það auðvitað skammt upp í þetta. Nú er skylt að geta þess, að við þm. kjördæmisins vorum sammála um það, það var samkomulag milli okkar um það, að ef upphæðin til hafna í okkar kjördæmi yrði ekki nema tæpar 4 millj. á árinu, þá yrðum við að fella okkur við þá skiptingu milli einstakra hafna, sem felst í till. meiri hl. fjvn. En þó að svo sé, þá teljum við, sem að þessum till. stöndum, að tilraun verði að gera til þess að fá þessi framlög nokkuð hækkuð. Og við höfum lagt til sérstaklega, að framlögin yrðu hækkuð til nokkurra hafna, þar sem áætlað er, að um allmiklar framkvæmdir verði að ræða á næsta ári. Fyrsta brtt. okkar er um það, að framlagið til Hauganeshafnar verði hækkað úr 200 þús. kr. upp í 500 þús. kr. Hauganes í Árskógshreppi við vestanverðan Eyjafjörð er útgerðar- og verzlunarstaður, og útgerð fer þar nokkuð vaxandi. Fyrir nokkrum árum var þar byggður hafnargarður. En það hefur verið álít fróðra manna, að til þess að fá betra skjól og betri löndunaraðstöðu yrði að lengja þennan hafnargarð, sem jafnframt er bryggja, til nokkurra muna. Nú í sumar var haldinn fundur í Hauganesi, og voru þar mættir þeir aðilar, sem um þessi mál fjalla einkum þar í hreppnum. Vitamálastjórinn mætti einnig á þessum fundi. Þá var rætt um framkvæmd í höfninni, lengingu bryggjunnar á næsta sumri. Og fyrir nokkru hafa hreppsnefndar- og hafnarnefndarmenn þar ritað vitamálastjóra um þetta mál. Þeir fara fram á það, að veittar verði 500 þús. kr. sem ríkisframlag til þessarar framkvæmdar, og það er auðsætt mál, að ef ráðizt verður í þessa fyrirhuguðu framkvæmd, þá getur ríkisframlagið ekki orðið minna en það og sennilega meira. Önnur till. er um að hækka framlagið til Raufarhafnar úr 550 þús. upp í 1 millj. Á Raufarhöfn hefur staðið yfir smíði hafnarbryggju, aðalhafnarbryggju til afgreiðslu flutningaskipa, sem hafnarsjóður byggir þar í stað gamallar trébryggju, sem var í eigu síldarverksmiðja ríkisins. Þetta er hið mesta nauðsynjafyrirtæki. Eins og kunnugt er, þá er Raufarhöfn einn af þeim stöðum hér á landi, þar sem mest er flutt út af gjaldeyrisvöru. Mikil umferð er um þessa höfn. Fjármál þessa mannvirkis standa þannig, eftir því sem ég kemst næst, að ef lagt er saman það, sem vangreitt verður af hálfu ríkissjóðs nú um áramótin, og að, sem ríkissjóði ber að greiða af áætlaðri framkvæmd á næsta ári, þá mundi ríkissjóður eiga að greiða samtals á því ári til þess að gera hreint borð rúmlega 2 millj. 600 þús. kr. Framlag samkv. till. þeirri, sem hér liggur fyrir áður, 550 þús., hrekkur því skammt, og það er hóflega í sakirnar farið að gera ráð fyrir, að upphæðin verði hækkuð upp í 1 millj., þegar málin standa svo. Þriðja till. um þetta efni varðar Þórshöfn á Langanesi. Þar hefur staðið yfir hafnargerð, dýpkun og bygging hafnargarðs og hafskipabryggju. Jafnframt verður þar svo bátakví með löndunarbryggju fyrir báta, þegar mannvirkið er fullgert. Mál Þórshafnar standa þannig samkv. áætlun um framkvæmdir og upplýsingum um vangreiðslu um s.l. áramót, sem að vísu er ekki mikil, að þá ætti ríkishlutinn á árinu að vera 1936 þús. kr., ef ríkið ætti að greiða sitt að fullu. Lagt er til í till. frá meiri hl. fjvn. og hæstv. ríkisstj., að upphæðin verði 600 þús. Við gerum ráð fyrir, að hún verði 1 millj., og stæði þó eigi að síður allmikið eftir. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að þegar það alveg sérstaklega er haft í huga, að senn hlýtur að koma að því, að lögunum verði breytt á þann veg, að framlag ríkissjóðs til hafnargerðanna verði hækkað hlutfallslega, þá er það bersýnilega mjög aðkallandi að gera frekari ráðstafanir til þess heldur en gert hefur verið með tillögum af hálfu fjvn., að ekki safnist fyrir á næsta ári skuld hjá ríkissjóði vegna þess lága framlags, sem honum ber nú að greiða samkv. núgildandi lögum. En þegar á það er litið, ég kem að því aftur, að sumar hafnir hér á landi, þó að þær séu ekki margar, eru algerlega kostaðar af ríkissjóði, þar sem eru landshafnirnar, þá gefur auga leið, að breytingar í þessum efnum hljóta að vera skammt undan, að ríkisframlagið hlýtur að verða hækkað til hinna almennu hafnargerða, ef þá ekki verður farið inn á þá leið, að ríkið byggi sjálft allar hafnir, sem byggðar eru í almannaþágu á landinu. Mál okkar þm. Norðurl. e. er aðeins hluti af þessu mikla alþjóðarvandamáli. Og þessar till., sem við flytjum hér, þessir þrír þm., snerta í rauninni jafnframt þetta almenna vandamál. Það er alveg óhjákvæmilegt að leggja af hálfu ríkisins meira fé til þessara framkvæmda, miklu meira fé en gert hefur verið undanfarið, og það sýnist eðlilegra, að ríkið leggi nú nokkuð ríflega fram til þessara framkvæmda, en að þróun málanna haldi áfram að vera á þann veg, að hafnarsjóðir séu látnir taka lán með ríkisábyrgð, sem þeir margir hverjir geta ekki greitt, á meðan hafnirnar eru hálfgerðar, hvað sem síðar kann að verða, og ríkissjóður verður þá að standa straum af eða hinn svo kallaði ríkisábyrgðasjóður, sem er í rauninni aðeins hluti af ríkissjóði. Þetta er vandamál, sem ríkisstj, og Alþingi þurfa áreiðanlega að gefa fullan gaum. Þá flytjum við, þessir þrír þm., brtt. við 23. gr. fjárlagafrv. um heimild til að taka lán, allt að 3 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt, vegna Hálsavegar í Norður-Þingeyjarsýslu. Vegáætlun fyrir næstu 4 ár hefur nú alveg nýlega verið lögð fyrir Alþingi. Lög gera að vísu ráð fyrir, að hún sé lögð fyrir þingið samtímis fjárlagafrv., en að þessu sinni hefur ekki af því orðið. Enn hefur þingið ekki fjallað um þessa fyrstu vegáætlun til 4 ára og allt í óvissu um það, hvernig hún verður afgreidd. En auðsætt er það, að þær tekjur, sem vegasjóðurinn fær samkv. vegalögum, munu hrökkva of skammt til þess að sinna þeim framkvæmdum, sem mest aðkallandi eru á næstu 4 árum. Hæstv. ríkisstj. hefur þegar farið inn á þá leið og Alþingi að taka lán til ýmissa meiri háttar vegaframkvæmda, og við, sem stöndum að þessari till.. leggjum til, að sú leið verði farin varðandi þá vegi, sem þar er um að ræða, til þess að þeir fjármunir, sem til úthlutunar verða á þessu svæði, geti orðið heldur drýgri til afnota við aðra vegagerð. Hálsavegur, sem hér er um að ræða, er, eins og ég hef áður lýst hér í þessum stól, samgönguæðin milli Raufarhafnar og meginbyggðar Þistilfjarðar. Hálsarnir, sem vegurinn er kenndur við, eru tveir: svokallaður Ytriháls og svokallaður Fremriháls. Akfært er alla þessa leið og orðið fyrir nokkrum árum, en verulegur hluti leiðarinnar er aðeins ruddur vegur, sem oft verður ófær eða lítt fær. Nokkuð er komið áleiðis að byggja upp veg á Ytrihálsi, en vegamálastjóri áætlar, að það verk, sem þar er óunnið, kosti fram undir 2 millj. kr. Þá er eftir vegurinn á Fremrihálsi, sem kosta mun um 3 millj. kr., þannig að samkv. þessari áætlun ætti vegagerð sú eða uppbygging vegarins, sem eftir er af Hálsavegi, að kosta um 5 millj. kr. Við leggjum til, að upp í það verði 3 millj. kr. teknar að láni. Áður var og er raunar enn akleið á sumrin um Öxarfjarðarheiði, og var um tíma ráðgert, að þar yrði framtíðarvegurinn á þessum slóðum milli byggða. En fyrir nokkru v ar ákveðið að byggja ekki upp Öxarfjarðarheiðarveg að svo stöddu, halda honum aðeins við, og að uppbyggingin færi fram á Hálsavegi. Hér er um að ræða fjölfarna leið, sérstaklega á sumrin um síldartímann, og mun þó verða enn fjölfarnari síðar. Þá vil ég leyfa mér að mæla fyrir brtt., sem ég flyt ásamt 1. þm. Norðurl. e. við 14. gr. Hún er þess efnis, að framlag til Rímnafélagsins til útgáfustarfsemi, sem í fjárlögum mörg undanfarin ár hefur verið 20 þús. kr., verði hækkað upp í 30 þús. kr. Þetta félag, Rímnafélagið, vinnur að útgáfu handrita frá fyrri öldum, og er þar um merkilega starfsemi að ræða, en ekki fram á mikið farið. Stjórn Rímnafélagsins sendi hv. fjvn, umsókn um 20 þús. kr. hækkun, en n. hefur því miður ekki, enn þá a.m.k. , séð sér fært að sinna þessu, og vildum við því freista að koma fram till. um 10 þús. kr. hækkun. En þessa till. viljum við hér með taka aftur til 3. umr. í þeirri von, að hv. n. athugi málið nánar.



Herra forseti. Till. sú, sem ég ætlaði nú að mæla fyrir, er ekki enn þá komin úr prentun, en hún er við 14. gr. B, XIV. Það er nýr liður og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Til ungmenna- og átthagafélaga eða annarra aðila til að gera héraðakvikmyndir 25 þús. kr.“ Ég hef leyft mér að flytja þessa till. ásamt hv. 5. þm. Norðurl. e. Við vitum það, að tímarnir breytast mjög óðfluga nú á okkar dögum. Lífsvenjur manna og störf, verkfæri og áhöld, allt er þetta stöðugum breytingum undirorpið og er að hverfa. Það, sem við notuðum á yngri árum, sem nú erum orðnir rosknir, það er að falla og hverfa í fyrnsku. Nýtt kemur svo í staðinn. Ýmsir menn skrifa þjóðhátta- og aldarfarslýsingar, og það er vitaskuld góðra gjalda vert, til þess að geyma og vernda sem bezt frá glötun sögu og minningar frá liðnum tíma. Gamall málsháttur segir, að sjón sé sögu ríkari. Nú hafa ýmis ungmennafélög og átthagafélög á síðustu árum lagt í það eða tekið sér það fyrir hendur að gera kvikmyndir af bæjum og bólstöðum í hinum ýmsu héruðum og af fólkinu, sem þar lifir og starfar, af vinnubrögðum þess og áhöldum, af skemmtunum þess og áhugamálum og af andlegum viðfangsefnum einnig, ekki síður en hinum verklegu. Ég veit um ýmis félög, sem vinna að þessu. Þar á meðal er samband ungmennafélaganna á Suðurlandi. Það hefur nú á undanförnum 2 árum unnið að þessu verki í sveitum sunnanlands, reynt að ná sem mestu á kvikmynd af fornum heimilisháttum og vinnubrögðum, sem nú eru að hverfa úr sögunni. En vitanlega eru alltaf að hverfa úr sögunni smátt og smátt ýmsir þjóðhættir, sem áður tíðkuðust, og nýir koma í staðinn. Ég hygg, að við vildum gjarnan eiga myndir, jafnvel þótt það væru ekki kvikmyndir, þá vildum gjarnan eiga myndir af lífi og störfum kynslóðanna í landi hér á liðnum öldum. En við eigum ekkert slíkt. Við verðum að styðjast við það litla, sem við eigum til skrifað af þjóðháttalýsingum frá fyrri tímum. Ég tel það eitt af menningarmálum okkar nú á tímum að stuðla að því að ná sem mestu á kvikmyndir af þessu, sem ég hef verið að tala um, og ég tel, að þetta starf, sem ég hef verið að lýsa, að ungmennafélög og átthagafélög ýmis vinna nú að, sé þjóðnytjaverk. Þess vegna höfum við hv. 5. þm. Norðurl. e. tekið okkur til og flutt þessa litlu till., sem ég nú hef mælt fyrir. Ég geri ráð fyrir því, að við látum till. ekki koma undir atkv. nú við 2. umr., heldur geymum okkur það til 3. umr. í þeirri von, að fjvn. taki þetta mál til athugunar, og ég vil vonast til þess, að hún vilji gera þetta að sínu máli og leggja til, að þessi litla upphæð, sem farið er fram á, verði tekin inn á fjárlög.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hefja neinar almennar umr. um fjárlög, aðeins að minna á tvær till., sem ég er fim. að ásamt samflokksmönnum mínum úr Norðurl. e. Við flytjum m.a. brtt. við 13. gr., þ.e. varðandi hafnarmálin, að í staðinn fyrir töluna 650 þús., þar sem talað er um Akureyri, komi 1 millj. Það er fyrirhugað nú á næsta ári að hefja allverulegar hafnarframkvæmdir á Akureyri, þ.e.a.s. fyrirhugað að stækka dráttarbrautina á Oddeyri, stækka hana svo mikið, að þar sé hægt að taka upp allt að 500 tonna skip. Og jafnframt er svo fyrirhugað að gera aðrar ráðstafanir þar í höfninni í því sambandi til þess að fullnýta slippinn. Og einnig er hugsunin sú að bæta skipasmiðaaðstöðu þarna á slippsvæðinu, því að nú er mikill hugur í Akureyringum um það að reyna að koma á fót stálskipasmíði og allmikill undirbúningur hafinn undir það mál og augljóst, að allt eru þetta mjög fjárfrekar framkvæmdir. Og það er eðlilegt, að það verði veitt til þess nú á fjárl. verulega há upphæð, og till. okkar er sú, og er hún í samræmi við það, sem fram hefur komið hér almennt af hálfu okkar framsóknarmanna um aukið fé til hafnarframkvæmda yfirleitt, - að hækka þetta framlag frá því, sem komið hefur fram hér frá fjvn., upp í 1 millj. Þá vil ég einnig minna á till., sem við flytjum, þm. Framsfl. úr Norðurl.e., við 22, gr. fjárlfrv. Það er heimild til þess að taka lán, allt að 3 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt, vegna Ólafsfjarðarvegar eða Múlavegar, sem svo er nefndur. Framkvæmdir hafa staðið í Múlavegi allt að því 10 ár nú, og það er svo komið, að ekki vantar nema herzlumuninn, til þess að hægt sé að ljúka honum, - aðeins herzlumuninn. Það munu vera um það bil 650 metrar eftir, til þess að endar nái saman, en þarna er þó um allerfiðan kafla af veginum að ræða og kostar mikið fé. Það litla, sem þó virðist vera eftir af vegarlagningunni, er talið að muni kosta um 5 millj., þ. e. að ljúka verkinu, auk þess sem eftir er að brúa Brimnesá í Ólafsfirði, sem er talsverð á, og þó gert ráð fyrir, að þarna verði um smábrú að ræða. En þetta er slæmur farartálmi á leiðinni, og þar þarf að gera vandaða brú. Það, sem einnig er eftir að gera í Múlavegi, er m.a. að mölbera allan veginn milli enda og breikka hann Ólafsfjarðarmegin og gera grindverk á hann í öryggisskyni, því að eins og kunnugt er, liggur Múlavegur í brattri fjallshlíð, er þar eiginlega höggvinn inn í fjallið við heldur erfiðar aðstæður, og neðan vegarins er snarbrött hlíð, hengiflug sums staðar niður til sjávar. Þarna verður þá að setja upp grindverk í öryggisskyni. Það er eitt af því, sem eftir er að gera þarna í Múlaveginum. Það er óhætt að segja, að Múlavegurinn er ein hin merkasta vegarframkvæmd, sem nú er unnið að í okkar landi og mikið mannvirki. Hann kemur til með að rjúfa gamla einangrun Ólafsfjarðar og tengja Ólafsfirðinga við þær byggðir, sem þeir hafa yfirleitt haft aðalviðskipti við alla tíð, gegnum alla Íslandssögu, og kemur til með að stytta leiðina milli Ólafsfjarðar og Akureyrar um allt að 150 km og opnar m.a. Ólafsfirðingum nýjar leiðir eða nýja möguleika á sviði viðskipta- og athafnalífs, þannig að talið er líklegt, að þetta verði veruleg lyftistöng fyrir landbúnaðinn í Ólafsfirði, því að þá opnast bændum þar leið til þess að notfæra sér Akureyrarmarkaðinn, sem er að tiltölu mjög stór og hefur verið mikil lyftistöng fyrir landbúnaðinn í Eyjafjarðarsýslu að öðru leyti en því, að Ólafsfjörður hefur orðið þar verulega útundan vegna einangrunar sinnar. Því er það, að það er nauðsynlegt nú, það stendur þannig á, það er alveg nauðsynlegt að ljúka þessum einasta áfanga á Múlavegi, keppa að því að ljúka Múlavegi að fullu á næsta ári. En til þess að það megi verða, er nauðsynlegt að afla verulegs lánsfjár í þessu skyni, og að mínum dómi er vart hægt að hugsa sér, að tekin verði lægri lánsfjárhæð en þær 3 millj., sem við höfum lagt til í okkar till. Raunar mætti hugsa sér þá upphæð hærri, en við höfum kosið að hafa hana ekki hærri að þessu sinni. Ég ætla svo ekki að eyða fleiri orðum í þessar till., vildi aðeins minna á þær.



Herra forseti. Í framsögu hv, formanns fjvn. í dag kom fram, að fjárveiting til skólabygginga sé við það miðuð, að framlag ríkissjóðs sé að fullu greitt á 5 árum, frá því að bygging hefst. Til þess að svo megi verða, er að sjálfsögðu nauðsynlegt, að miðað sé við kostnaðaráætlun, sem sé sem næst sanni, eftir því sem bezt má sjá fyrir á hverjum tíma. Í ræðu frsm. kom fram, að þetta hafi yfirleitt verið gert, og fjvn. umreiknar samkv. því þær tölur, sem fyrir liggja um fjárveitingar til skóla. Í einu tilviki er mér þó kunnugt um, að þetta hafi ekki verið gert og að till. fjvn. sé miðuð við eldri kostnaðaráætlun en fyrir hefur legið að undanförnu. Ég hef talið rétt að flytja till. um breytingu á fjárveitingu þeirri, sem hér er um að ræða. Það er brtt. við 14. gr. A, XIII, gagnfræðaskólahús á Selfossi, að í staðinn fyrir 875 þús. komi 2 millj. 625 þús. Sé miðað við, að byggingarkostnaður skóla sé 2200 kr. á rúmmetra, ætti fjárveitingin í ár að vera tvöföld sú upphæð, sem hér er tilgreind í till. fjvn. á þskj. 148, eða 1 millj. 750 þús. í stað 875 þús. Ef standast eiga ákvæði reglugerðar um greiðslu framlags til skóla á 5 árum, verður að bæta við þessa upphæð þeirri fjárhæð, sem vantalin var á fjárl. fyrir yfirstandandi ár, þ.e.a.s. 1964. Veitt var á þeim fjárl. 875 þús., og þyrfti þá að bæta við á fjárlög næsta árs jafnhárri upphæð, þ.e. 875 þús., til þess að unnt verði að láta greiðslurnar verða jafnar á 5 árum, sé miðað við 1964 sem fyrsta greiðsluár. Nú er við þetta enn að bæta því, að fyrsta fjárveiting til gagnfræðaskóla á Selfossi fór fram á árinu 1963, og voru þá veittar 500 þús. kr. til þessarar framkvæmdar. Ef miða ætti við 1963 sem fyrsta greiðsluár til þess skóla, ætti í árslok 1965 að vera lokið þriðja árinu, og þá þyrfti að bæta við enn þá í fjárl. næsta árs 1 millj. 250 þús., til þess að hlutur ríkissjóðs yrði þá talinn greiddur. Það er hins vegar ekki lagt til hér, að það verði gert, heldur aðeins að miðað sé við, að árið 1964 verði talið upphafsár. Í þessu sambandi er rétt að taka fram, að sveitarsjóður á Selfossi mun vera reiðubúinn til þess að standa við sinn hluta af fjárveitingum til skólans. Um þörf fyrir þessa hækkun þarf ekki að fjölyrða. Selfossbær er í örum vexti og nálgast nú 2000 íbúa. Nemendafjöldi gagnfræðaskólans hefur tvöfaldazt á fáeinum árum, en skólinn býr við allsendis ófullnægjandi skilyrði hvað húsnæði snertir. Hann hefst við í húsakynnum barnaskólans og hefur þar til umráða 3-4 kennslustofur. Gagnfræðaskólann sækja nemendur frá fleiri sveitarfélögum en Selfossi, og hann er eini skólinn á Suðurlandsundirlendi með 4. bekk gagnfræðastigs. Ætlað er, að hann verði eini verknámsskólinn á Suðurlandsundirlendi. Ef fjárveitingar verða ekki færðar upp til samræmis við það, sem hér er lagt til, má telja, að byggingartíminn dragist svo lengi, að til hreinna vandræða horfi. Ég vænti þess, að hv. Alþingi taki þessa ábendingu um hækkun til vinsamlegrar athugunar.



Herra forseti. Á þskj. 165 hef ég leyft mér að flytja fáeinar brtt., allar við 14, gr. fjárl., og ætla ég að leyfa mér að fara um þær örfáum orðum. Fyrst er þá brtt. við 14. gr. A, III, liður a. Það er til styrktar íslenzkum námsmönnum. Það er greinilegt, að þennan fjárlagalið þarf að hækka verulega, ef á að fara svo, að hverjum námsmanni um sig, bæði þeim, sem stunda nám erlendis og hér við Háskóla Íslands, - að hægt sé áð gera ekki miður til þeirra í lánveitingum eða styrkveitingum heldur en s.l. ár. Ég hygg, að það séu ekki um það skiptar skoðanir, að okkur sé full nauðsyn á að hlynna að íslenzkum námsmönnum. Þeim fer eðlilega fjölgandi og verður að fara fjölgandi, ef vel á að vera. Það hlýtur að verða að miða fjárveitingar til þeirra. sem aðallega eru í formi lána, við það, að þeim fjölgar um a.m.k. 15% árlega og er vitanlega eðlilegt, það er nokkurn veginn sú fjölgun, sem verður á stúdentatölu nú á hverju ári. Ég hygg, að hér sé ekki farið lengra en bráðnauðsynlegt er til þess að halda þarna í horfinu. Ég legg til, að þessi upphæð verði hækkuð upp í 14 millj. kr. Önnur brtt. mín er um nokkra hækkun til skálda, rithöfunda og listamanna. Ég ætla ekki að fara nú að fjölyrða um þann sjáifsagða hlut að styrkja íslenzka viðleitni til þess að skapa menningarverðmæti, og það er okkur til vansa, að einmitt þessi fjárveiting, sem aldrei hefur verið sérlega há, hefur dregizt aftur úr. Það er ekki veitt nú hlutfallslega jafnmikið og gert var fyrir þó nokkrum árum, hvort heldur miðað er við fjárl. í heild eða miðað við tilkostnað almennt í þjóðfélaginu og hversu dýrt er orðið að lifa. Ég tel, að það megi ekki minna vera en þarna fáist fram nokkur leiðrétting, og hef leyft mér að leggja. til, að upphæðin hækki úr 3.1 millj. í 5 millj. kr. Næsta till. mín er um það, að styrkur til Bandalags íslenzkra leikfélaga verði hækkaður nokkuð, eða úr 150 þús. kr. í 400 þús. kr. Fyrir Alþingi liggur stjórnarfrv. um allverulega aukinn stuðning við leiklistarstarfsemi úti um land. Ég tel, að það frv. stefni mjög í rétta átt og sé til verulegra bóta, en hins vegar er alveg bráðnauðsynlegt, að því fylgi jafnframt aukinn stuðningur við bandalag það, sem þessi félög hafa stofnað með sér, til þess að afla margvíslegra tækja og aðstoðar, sem er þessari starfsemi lífsnauðsyn. Sem dæmi þess, að þarna hefur Alþingi áður litið svo á, að veruleg ástæða væri til þess að styrkja bandalagið, jafnframt því sem leikstarfsemin úti um landið væri styrkt sérstaklega, skal ég nefna það, að árið 1959 fengu félögin úti um landsbyggðina samtals 206 þús. kr. í styrki, en bandalag þeirra mun þá hafa fengið 125 þús. kr. styrk. Nú er svo til ætlazt, að félögin úti um landið, önnur en Leikfélag Reykjavíkur, fái 1 millj. kr. í styrki, og ég tel það sízt of hátt, en bandalagið er samkv. fjárlagafrv, einungis með 150 þús. kr. styrk. Ég vil leggja áherzlu á það, að ef eitthvert samræmi á að vera þarna í milli, er nauðsynlegt, jafnframt því sem verið er að reyna að efla starfsemina í þessu efni úti um landsbyggðina, að miðstöð þessarar starfsemi, bandalaginu, sem útvegar félögunum leikrit, búninga og leikstjóra og veitir þeim margvíslega fyrirgreiðslu, því sé jafnframt gert kleift að halda uppi nauðsynlegri starfsemi í þessu efni. Þá er ég hér með litla till. um að hækka svolítið lið, sem hefur verið á fjárlögum nokkur undanfarin ár til tónleikahalds erlendis, til þess að styrkja íslenzka tónlistarmenn til þess að flytja íslenzka tónlist fyrst og fremst á erlendum vettvangi. Þessi liður, sem hefur verið í nokkur ár á fjárl., 30 þús. kr. hverju sinni, mér er kunnugt um, að hann hefur komið að nokkru gagni, en er nú sakir vaxandi dýrtíðar og kostnaðar orðinn ófullnægjandi. Það hefur sýnt sig, að það er erfitt að skipta þessu litla fé, því að árlega eru það nokkrir aðilar, sem gjarnan vildu hafa möguleika á því að kynna íslenzka tónlist erlendis, og ég tel, að hóflegum fjármunum, sem til þess væri varið, sé vel varið. Till. mín er sú, að þessi litla fjárveiting verði hækkuð úr 30 þús. kr. í 60 þús. kr. Loks flyt ég, einnig við 14. gr., till. um nýjan lið, það er til listfræðslu og listkynningar innanlands samkv. ákvörðun menntamálaráðs 300 þús. kr. Fyrir nokkrum árum var sú starfsemi hafin eða gerið tilraun með hana á vegum menntamálaráðs og ríkisútvarpsins. Það var nefnt „list um landið“ og farið á allmarga staði með tónlist, með leiklist í litlum stíl, með myndlist, og rithöfundar fóru og lásu upp úr verkum sínum. Þessu var mjög vel tekið, og var greinilegt, að þarna var um brýna þörf að ræða. Tilkostnaður var að vísu nokkur, sérstaklega að fá listamennina til þess að undirbúa sig og æfa, en eftir að það var komið í kring, mátti segja, að þessi starfsemi stæði að allverulegu leyti undir sér, þar sem aðsókn var góð og aðgangur seldur, þó að aðgangseyri væri mjög í hóf stillt. Ég tel, að þarna eigi að taka upp þráðinn að nýju. Nú eru víðs vegar um land komin upp myndarleg samkomuhús, félagsheimilin, og það er skylda hins opinbera að aðstoða almenning úti um landsbyggðina til þess að hagnýta þessi samkomuhús á menningarlegan hátt, og ég hygg, að það verði ekki öllu betur gert með öðru en því að skipuleggja slíka starfsemi, sem hér gæti verið um að ræða, fá góða listamenn til þess að ferðast um og flyt ja og sýna list sína. Það má í mörgum tilfellum sameina þetta. Til að mynda virðist fara mjög vel á því að kynna bókmenntir og tónlist samtímis og jafnvel myndlist einnig. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þessar till., en vænti þess, að á þær verði litið með skilningi.



Herra forseti. Við þessa 2. umr. fjárl. hef ég leyft mér á þskj. 163 að leggja fram nokkrar brtt. við fram komnar till. fjvn. Þessar till. minar snerta allar hafnarframkvæmdir og lendingarbætur, og þeir 4 staðir, sem ég legg til að fái nokkuð hækkaða fjárveitingu til hafnarframkvæmda, eru allir í Norðurlandskjördæmi vestra. Norðurl.v. er sá landshluti, sem að allra dómi býr við lakast atvinnuástand hér á landi, eins og glöggt kom fram í bráðabirgðaálíti atvinnumálanefndar, sem kjörin var á síðasta þingi til að fjalla um þau mál. Ég sé ekki ástæðu til þess að hefja umr. um atvinnuástandið í þessu kjördæmi. Það er margrætt mál af minni hálfu hér á Alþingi. En ég kemst hins vegar ekki hjá því að benda á, að einmitt þessi landshluti, sem nú á í slíkum erfiðleikum, fær það nú í ofanálag, að fjárveitingar til hafnarframkvæmda eru skornar stórkostlega niður. Í fyrra voru fjárveitingar til hafnarmannvirkja og lendingarbóta samtals um 17 1/2 millj., og þar af runnu í þetta kjördæmi um 1400 þús. kr. Nú hafa fjárveitingarnar í heild verið hækkaðar um 2 millj., en á sama tíma skreppur framlagið í þennan landshluta niður í 1 millj. Það er að sjálfsögðu erfitt að gera samanburð á kjördæmum í þessum efnum. Það eru mismunandi margar hafnir í kjördæmunum og mismunandi stórar. Þörfin er misjafnlega mikil o.s.frv. Það er vissulega ástæðulaust af einstökum þm. kjördæmanna að fara að bítast um þessa 10 millj. kr. fjárveitingu. En hitt er þó staðreynd, sem við hljótum að horfast í augu við, að fjárveitingar til hafnarframkvæmda í þetta kjördæmi eru alveg sérstaklega smávaxnar, ef miðað er við önnur kjördæmi. Það væri mjög freistandi að bera þennan landshluta saman við aðra og sjá, hve munurinn er gífurlegur, en ég ætla nú ekki að gera það, því að eins og ég sagði, tölurnar eru villandi og samanburðurinn ekki að öllu leyti sanngjarn. En hitt er þó ekki óeðlilegt að mínu áliti, að reynt sé að bera saman framlögin seinasta ár við það, sem nú á að verða, og þá kemur strax í ljós, að það er alveg furðulegur niðurskurður á fjárveitingum einmitt í þennan landshluta, þar sem atvinnuástandið nú er svo bágborið, á sama tíma og heildarupphæðin vex töluvert. Ég vil þá nefna þessa fjóra staði, sem ég hef gert till. um. Fyrst er þá að nefna stærsta staðinn, þ.e.a.s. Siglufjörð. Hann fékk á seinustu fjárl. 600 þús. kr. Nú á að skera Siglufjarðarbæ niður um 200 þús., þ.e.a.s. niður í 400. Ég hef aðeins flutt till. um það, að Siglufjörður haldi því, sem hann hafði á seinasta ári, og fái 600 þús. kr. í þetta sinn einnig. Bærinn hefur vissulega mikla þörf fyrir það að fá þetta fé, sérstaklega varðandi uppbyggingu svonefndrar Innrihafnar, og þó að 600 þús. kr. væru að sjálfsögðu allt of lítil fjárupphæð, þá væri það allmiklu skárra en láta skera hana niður í 400. Ég endurtek sem sagt, að ég legg aðeins til, að Siglufjörður fái það sama og hann fékk í fyrra, en verði ekki skorinn niður um um það bil 1/3. Og ég tel, að þetta hljóti að kallast heldur hógvær till. og ekki farið fram á mikið. Þá er að nefna Sauðárkrók. Hann fékk seinast 450 þús. kr. Nú á hann að fá 100 þús., skorið niður um 350 þús. Ég hef einungis flutt till. um það, enda þótt þörfin sé mikil á þessum stað, að hann haldi því sama og hann fékk í fyrra og verði ekki skorinn niður um þessi 350 þús., enda getur enginn neitað því, að þetta er allverulegur niðurskurður. Á Sauðárkróki eru ýmis bráðnauðsynleg verkefni að vinna að, sem ég hirði ekki að rekja hér, og bærinn hefur vissulega þörf fyrir að fá þetta, þótt það verði ekki nema 450 þús. Þá er að nefna Skagaströnd, þriðja staðinn. Hann fékk í fyrra 250 þús. kr. á fjárl., en í þetta sinn á Skagaströnd ekki að fá grænan eyri, og þetta er einn af örfáum stöðum á öllu landinu, sem ekki fær eina einustu krónu til hafnarframkvæmda, er gersamlega skorinn niður í ekki neitt. Ég held, að það sé alls ekki til of mikils mælzt, að Skagaströnd fái það sama og í fyrra, og þó að ég viti, að 250 þús. kr. dugi að vísu ekki mikið, þá held ég, að ég geti fullyrt í samræmi við upplýsingar, sem ég hef fengið frá Skagaströnd, að þar eru fjöldamörg smærri verkefni að vinna að og mikil þörf fyrir fjárveitingu. Það bætist ofan á með Skagaströnd, eins og reyndar hina staðina, sem ég hef nefnt, að þeir eiga allir inni verulegar fjárhæðir hjá ríkinu fyrir verk, sem þegar hafa verið unnin, og ríkið skuldar þessum stöðum. Það er vissulega ástæðulaust að láta mannvirki þau, sem hafa verið byggð á Skagaströnd, grotna niður. Þar að auki held ég, að vinna við hafnarmannvirki þar væri tiltölulega skynsamleg og hagsýn atvinnubótavinna, en þar ríkir nú hið mesta neyðarástand í atvinnubótamálum, eins og alþjóð mun kunnugt. Ég hef nefnt hérna þrjá staði, sem samtals fengu í fyrra 1350 þús., en fjvn. gerir nú ráð fyrir, að þessir staðir verði skornir niður um talsvert meira en helming, þ.e.a.s. alveg niður í 500 þús., - ég endurtek: úr 1350 þús. og niður í 500 þús. Ég legg sem sagt til, að þessir staðir fái það sama og þeir fengu í fyrra. Ég verð að segja, að það eru heldur kaldar kveðjur frá Alþingi, ef þeir staðir, sem eiga núna í tímabundnum erfiðleikum í atvinnumálum, og það meira að segja næstum einu staðirnir á landinu, þar sem menn ganga atvinnulausir, - ef einmitt þessir staðir eru skornir svo miskunnarlaust niður, á meðan heildarfjárveitingin er hækkuð. Ég hef oft heyrt talað um það af hálfu ríkisstj., að stjórnarandstöðuþm. séu að flytja till., sem séu ekki annað en gaspur og yfirboð, en ég held, að ég geti leyft mér að segja, að þessi till. mín og krafa sé hvorki yfirboð né óraunhæf óskhyggja, heldur fyrst og fremst sanngjörn og sjálfsögð krafa, að þessir staðir fái það sama og þeir fengu í fyrra. Og ég trúi ekki öðru en hv. alþm. styðji þessa till. Fjórði staðurinn er svo aftur á móti Hofsós. Ég get leyft mér að fullyrða, að óvíða á landinu er annað eins ástand í hafnarmálum og á Hofsósi. Höfnin þar hefur verið algerlega vanrækt, og Hofsós hefur ekki fengið neina peninga í höfnina þar um árabil. Höfnin er full af leir og óhreinindum og mjög erfitt að athafna sig þar með stærri báta. Það kemur glöggt fram í álíti n. þeirrar, sem ég gat um áðan og skipuð var til að fjalla um atvinnuástand víða um landið, að meginástæðan til þess, hvernig komið er fyrir Hofsósi, er einmitt sú, hve aðstæður við höfnina eru slæmar. Þar er mjög erfitt að gera út stærri báta, og ein aðaltill. hjá þessari ágætu n. er einmitt sú, að litið verði á hafnarmál Hofsósbúa af einhverjum skilningi. Í fyrra, eins og reyndar mörg önnur undanfarin ár, fékk Hofsós ekki eina einustu krónu, og þá flutti ég till. um 400 þús. kr. fjárveitinga. Ég rökstuddi hana í talsverðu máli, man ég var, og las þá m.a. upp bréf frá oddvita staðarins, þar sem hann lýsir þessu hörmungarástandi. Ég sé því ekki ástæðu til að fara um þetta mál fleiri orðum. 



Herra forseti. Ég átti satt að segja ekki eftir nema örfá orð til að ljúka ræðu sinni, því að ég var einmitt að ræða um seinustu brtt., sem ég geri við till. fjvn. Ég var að ræða um hafnarmál Hofsósbúa og minnti á það, að ég flutti hér í þinginu í fyrra till. um að veita 400 þús. kr. fjárveitingu til hafnarinnar í Hofsósi, en á síðustu fjárl. var ekki gert ráð fyrir neinu fé til Hofsósbúa. Þessi till. var felld, og nú hefur það hins vegar gerzt, að fjvn. hefur flutt sjálf till. um, að Hofsósbúar fái 400 þús. kr. fjárveitingu. Ég þarf ekki að taka það fram, að það er fengur fyrir heimamenn á Hofsósi að fá þessa viðurkenningu af hálfu Alþingis og fjvn. á þörfinni, sem er á staðnum, að höfnin þar verði bætt. Hins vegar er mér kunnugt um, að þessi upphæð er allt of lág, til þess að unnt sé að nota hana til nokkurra verka. Og ég get leyft mér að fullyrða það, að jafnvel þó að Hofsós fái þessa 400 þús. kr. fjárveitingu, mun vitamálaskrifstofan ekki sjá ástæðu til þess að gera nokkuð í hafnarmálum Hofsóss á þessu ári, vegna þess að fyrir svo litla fjárhæð er, að því er mér skilst, sáralítið hægt að vinna. Hins vegar mundi dæmið sjálfsagt líta svolítið öðruvísi út, ef Hofsós hefði fengið í fyrra 400 þús. kr., eins og ég lagði þá til, og fengi svo þessa viðhót nú. En svo er ekki. Ég hef þar af leiðandi lagt til, að Hofsós fái nú þegar 700 þús. kr. E.t.v. hefði verið réttast að leggja fram till. um 1 millj. eða eitthvað þar yfir. Það hefði verið nær því, sem Hofsós þarf á að halda. En ég hef haldið mig við þessa upphæð, vegna þess að það er sama upphæðin og hæstu upphæðirnar, sem hv. fjvn. gerir að till. sinni til annarra hafna á landinu, og ég hef ekki viljað fara upp fyrir þá tölu. En ég er hræddur um, að þessi tala sé algert lágmark, enda er þörfin, eins og ég tók fram áðan, alveg sérstaklega brýn á þessum stað. Ég vil leyfa mér að efast um, áð hafnarmálum sé jafnilla komið á nokkrum stað á landinu og á þessum. Ég vil enn undirstrika það, sem ég hef sagt hér, að ég held, að þessar till. séu ákaflega hógværar, og kannske eru þær allt of hógværar, því að þarfirnar krefjast vissulega miklu hærri upphæða. Ég hef aðeins farið fram á, að þessir þrír staðir, sem ég nefndi fyrst, fái sömu úrlausnina og þeir fengu í fyrra og þeir verði ekki skornir niður við trog, þó að illa ári nú í þessum landshluta í þetta sinn. Einmitt vegna þess, hversu illa árar, tel ég það ekkert annað en hina furðulegustu ósvífni að ætla að fara að skera þessi litlu framlög, sem voru í fyrra, svo gersamlega niður.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að byrja á því að óska þess, að hæstv. forseti athugi, hvort fjmrh. og samgmrh. eru ekki hér í húsinu. Ég sé, að hæstv. fjmrh. er nú kominn, en gott væri einnig að fá samgmrh., hann var hér nýlega. Ég hef hér mál að flytja, sem ég kysi, að þeir hlýddu á.  Eftir þeim skýrslum, sem fram hafa komið frá vegagerð ríkisins, hafa verið tekin ríkislán á þessu ári, sem nú er að líða, til vegagerða, líklega fullar 50 millj. kr. Og mér virðist, að ríkisstj. hafi ekki verið búin að afla sér heimildar fyrir þessum lántökum. Ég hygg, að það sé enginn ágreiningur um það hér á þingi, að það hafi verið rétt að taka þessi lán til vegaframkvæmdanna, því að menn munu allir vera sammála um, að það væri nauðsynlegt að hrinda þessum framkvæmdum áfram og þá fyrir lánsfé, úr því að ekki var fé í ríkissjóði til að kosta þær þegar. En ég held, að þarna vanti ábyrgðarheimildir, eins og ég sagði, fyrir röskum :50 millj. kr., aðallega fyrir lántöku til Reykjanesbrautar einnig nokkuð til Ólafsvíkurvegar og Ólafsfjarðarvegar. Þetta hefði hæstv. ríkisstj. vafalaust getað fengið hér á þingi, þegar fjárlög voru afgreidd í fyrra, en henni hefur láðst að fara fram á slíkt. En það er sagt, að betra sé seint en aldrei, og ég vil því benda hæstv. stjórn á, að hún ætti að afla sér þessara heimilda, t.d. nú í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, og þá þyrfti sennilega að veita meiri heimildir til lántöku vegna vegagerða, því að samkv. því, sem fram kemur í þeirri till., sem nýlega var lögð hér fram frá vegagerð ríkisins um framkvæmdir á árinu 1965, er gert ráð fyrir lántökum á næsta ári til nokkurra vega, t.d. til Siglufjarðarvegar ca. 11 millj. kr., einnig til Ólafsfjarðarvegar 4 millj., og vafalaust má telja, að enn þurfi að taka lán vegna Reykjanesbrautar, því að það mun mikið óunnið við þann veg enn. Þessu vildi ég beina til hæstv. fjmrh., að hann tæki þetta til athugunar, áður en afgreiðslu fjárlagafrv. lýkur, því að það sýnist vera hentugt fyrir stjórnina að fá þessar heimildir inn í fjárlög. Ég flyt ekki við þessa umr. fjárlagafrv. neina till. um fjárveitingar úr ríkissjóði. Ekki er það vegna þess, að ekki sé brýn þörf fyrir meiri fjárframlög í mitt kjördæmi. Þar eru margar nauðsynjaframkvæmdir, sem fé skortir til, ekki síður en annars staðar á landinu. En ég geri ráð fyrir því, að ég og aðrir þm. úr því kjördæmi athugum þetta mál fyrir 3. umr. og munum þá bera fram till., ef okkur sýnist að athuguðu máli einhver von um, að það muni bera árangur. En ég flyt hér eina brtt. við fjárlagafrv., og hún er, eins og ég sagði, ekki um auknar fjárveitingar úr ríkissjóði, heldur um að bæta dálítið hag ríkissjóðs. Þessari till. minni ætti því að vera sérlega vel tekið, einkum af þeim, sem láta sér annt um afkomu ríkissjóðsins. Till. mín er á þskj. 166 og er sú fyrsta á því skjali. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hana upp. Hún er við 3. gr. A, sundurliðun 2, Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins, og hljóðar þannig: „Við liðinn komi svo hljóðandi aths.: Óheimilt er að veita nokkrum öðrum en sendiherrum og sendifulltrúum erlendra ríkja afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði á vörum verzlunarinnar. Þó má veita Eimskipafélagi Íslands h/f, Skipaútgerð ríkisins og Fríhöfninni á Keflavíkurflugvelli afslátt frá verði á vörum, enda séu þær eingöngu seldar farþegum í utanlandsferðum, en komi ekki til neyzlu innanlands.“ Till. samhljóða þessari bar ég fram á síðasta þingi sem brtt. við frv. hæstv. ríkisstj. um breytingu á áfengisl., en það mál dagaði uppi í hv. Nd., og till. mín kom aldrei undir atkvæði deildarmanna. Er málið var til meðferðar á síðasta þingi í allshn. Nd., óskuðum við tveir nm., ég og hv. 4. þm. Sunnl., eftir upplýsingum um, hvaða aðilar það væru, sem fengju áfengi hjá Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins með niðursettu verði. Við fengum svar við þessari spurningu, og þar kom fram, að þeir, sem hafa fengið áfengi keypt með lága verðinu, eru forseti Íslands, handhafar forsetavalds, meðan forsetavaldið er í þeirra höndum, ríkisstjórn, ráðherrar og ráðuneyti, Alþingi, forseti sameinaðs Alþingis og aðrir forsetar, Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins, forstjóri þeirrar verzlunar, Eimskipafélag Íslands, Ríkisskip, Fríhöfnin á Keflavíkurflugvelli. Það var tekið fram, að áfengi það, er skipafélögin kaupa, þau er ég nefndi, sé einungis selt í siglingum milli landa og komi því ekki til neyzlu innanlands og Fríhöfnin á Keflavíkurflugvelli selji aðeins farþegum flugvéla við brottför þeirra úr landinu og það áfengi, sem hún fær með lága verðinu, komi því ekki heldur til neyzlu innanlands. Þetta mál hefur verið til meðferðar nokkrum sinnum hér á þingi áður. Ég flutti fyrst tillögu um það fyrir 18 árum, á Alþingi 1946, og á næsta þingi þar á eftir flutti ég og nokkrir aðrir hv. þm. tillögu um sama efni, og ég hygg, að síðan hafi tillögur um þetta mál verið fluttar sjö sinnum á hv. Alþingi, og þær hafa stundum verið fluttar af þm. úr öllum þingflokkum, en þó ekki náð fram að ganga. Mér þykir rétt að reyna enn að koma þessu máli fram, því að nú eru komnir nýir menn á þing, sem ekki áttu hér sæti, síðast þegar slík tillaga var borin undir atkv. þm., og vel getur verið, að þeir hafi annað viðhorf til þessa máls heldur en hinir eldri. Því er haldið fram af sumum mönnum, að þeir, sem njóta sérréttinda hjá Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins, þurfi á þeim að halda vegna risnuskyldu, sem á þeim hvíli. En þetta er mesti misskilningur. Ríkið á að bera kostnað af þeim opinberu veizlum, sem óhjákvæmilegt eða rétt þykir að halda, en ekki einstakir ráðherrar eða aðrir embættismenn, enda er það ríkið, sem ber þennan kostnað. Auðvitað væri það viturlegast að fella með öllu niður vínveitingar í veizlum ríkisins og ríkísstofnana. Og það hafa oft verið fluttar tillögur á Alþingi um að gera það. Ef þetta væri gert, þá er mjög trúlegt að það gæti haft góð áhrif á aðrar stofnanir og einstaklinga í þjóðfélaginu. En jafnvel þó að haldið verði áfram enn um sinn að veita áfengi í ríkisveizlum, er það fjarri öllum sanni, að nokkur ástæða sé til að selja það áfengi með kostnaðarverði frá Áfengisverzlun ríkisins. Ríkið hefur engan hagnað af því, að áfengi og tóbak, sem notað er í veizlum, sem haldnar eru á kostnað ríkisins, sé selt með sérstaklega lágu verði. Veizlukostnaðurinn verður að vísu hærri, ef þetta er fengið með útsöluverði, en hagnaður af Áfengis- og tóbaksverzluninni þeim mun meiri, svo að útkoman er sú sama fyrir hið opinbera. En þessari reglu, sem fylgt hefur verið, fylgir sá stóri ókostur, að eftir þeirri leiðslu, sem flutt hefur vínið til veizluhalda ríkisins, hefur einnig runnið vín með sama lága verðinu til nokkurra einstakra manna til persónulegra nota fyrir þá. Þetta er að mínu álíti óhæfa, sem þarf að uppræta. Hjá verzlunum ríkisins eiga allir að búa við sömu viðskiptakjör. Ráðherrar hér á landi höfðu lengi fremur lág laun, miðað við ýmsa aðra menn í þjóðfélaginu. En árið 1963 fengu þeir verulega bætt sín kjör, eins og aðrir opinberir starfsmenn, og nú er svo komið, að ég hygg, að þeir geti vel borgað sjálfir þær vörur, sem þeir nota á heimilum sínum, ekki síður en aðrir landsmenn, og því sé engin þörf að láta þá fá fjárstyrk til heimilishalds hjá einni ríkisverzlun. Það er einnig algerlega óþarft, að einkasala ríkisins hlynni sérstaklega að forsetum Alþingis. Þeir hafa enga þörf fyrir slíkt. Áfengismálið er mikið vandamál hjá þjóðinni og hefur lengi verið. Oft er talað um nauðsyn þess, að unga fólkið sneiði hjá áfengi og tóbaki, því að margir munu sammála um, að æskufólki sé óhollt að venja sig á vín og tóbak. En það eitt er ekki nóg að tala um þessi mál. Áhrifamesta bindindisboðunin meðal æskufólks væri vafalaust gott fordæmi hinna eldri. En meðan hinir eldri og þeirra á meðal ýmsir helzu ráðamenn í þjóðfélaginu hafa áfengi svo mjög um hönd sem þeir gera nú, er hætt við, að margt ungt fólk taki upp þær óhollu venjur. Sú skoðun hefur verið ríkjandi, því miður, að vinið sé svo mikilsvert, að rétt sé að veita sumum æðstu mönnum landsins opinberan styrk til að kaupa það og nota. Þetta er eitt af því, sem hefur valdið erfiðleikum fyrir þá menn, sem leitast við að leiða unga fólkið burt frá áfenginu. Ég er að vona, að viðhorf manna hér á hv. Alþingi séu nú það breytt í þessum málum, að þessi tillaga mín á þskj. 166 verði samþykkt við atkvgr. um fjárlagafrv.