Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 5 um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, að því er varðar hinn svokallaða millifæranlega persónuafslátt milli maka eða sambýlisfólks. Hér er um að ræða frv. sem tekur á efnisatriði í skattalögum sem flestum þingmönnum er vel kunnugt en einnig atriði sem margir aðilar utan þings hafa látið sig varða. Þetta ákvæði á rætur að rekja til þeirra breytinga sem gerðar voru á skattalögum með upptöku staðgreiðslu skatta en lög um það efni voru samþykkt á hinu háa Alþingi 1987 og tóku gildi 1. janúar 1988. Þegar þær breytingar voru í undirbúningi var ákveðið að fella saman alla hina eldri frádráttarliði, reyna að fækka undanþágum og frádráttum eins og verða mátti en taka í þess stað upp ákveðinn persónuafslátt sem væri föst krónutala en millifæranlegur á milli maka og sambýlisfólks upp að 80% marki. Sú aðgerð hefur síðan staðið óbreytt, þ.e. ákvæðum um þennan millifæranlega persónuafslátt hefur ekki verið breytt á hinu háa Alþingi frá 1987 þó svo að margt annað er tengist staðgreiðslukerfinu, að maður tali ekki um tekjuskattslögunum almennt, hafi sætt ýmsum breytingum á þessu tímabili. Eigi að síður hefur þetta tiltekna ákvæði um millifæranlegan persónuafslátt, 80%, sætt mikilli gagnrýni, m.a. innan stjórnmálaflokkanna og á sl. vori gerði Framsfl. þetta atriði að töluverðu máli í kosningabaráttu sinni og lagði áherslu á að breyta þessu og hækka millifæranlegan persónuafslátt upp í 100%. Það er tillagan í frv. en jafnframt er lagt til að það verði gert í viðráðanlegum áföngum, 5% á ári í fjögur ár, eins og frv. ber með sér. En aðrir stjórnmálaflokkar og önnur stjórnmálaöfl hafa jafnframt haft þetta áhugamál uppi á undanförnum árum og nefni ég þar sérstaklega til minn eigin flokk. Ég minnist þess mjög vel þegar verið var að undirbúa breytingarnar sem ég vísaði til á tekjuskattslögunum í tengslum við upptöku staðgreiðslu að þetta tiltekna atriði skapaði mönnum ákveðinn vanda. Ég vann á þeim tíma sem aðstoðarmaður fjmrh. við að undirbúa þær breytingar á skattkerfinu og niðurstaðan varð sú að enda með þetta í 80%, þó svo margir hefðu viljað stíga skrefið til fulls og fara í 100% þá þegar. En ástæðan fyrir því að það var ekki gert var ekki sú að talan 80 væri einhver töfratala í þessu sambandi eða á bak við hana lægju einhverjar vísindalegar niðurstöður, heldur var það einfaldlega þannig að menn töldu sig ekki hafa efni á því að ganga lengra á þeim tíma miðað við ástandið í ríkisfjármálunum og miðað við hvað aðrar breytingar á skattkerfinu á þeim tíma kostuðu. Það voru sem sagt engin bein rök fyrir því að staðnæmast við töluna 80% í staðinn fyrir t.d. töluna 50 sem hefði þó hugsanlega mátt flytja einhver rök fyrir. Ég held hins vegar að í þessu máli verði menn að gera það upp við sig hvort þeir vilja aðhyllast afmarkaða samsköttun hjóna, eins og hérna er gert ráð fyrir, eða hvort menn vilja algera sérsköttun. Rökin fyrir því eru líka þekkt en við höfum valið þá leið að í stað þess að fara með þetta í núll, þá förum við með þetta í 100%. Það er m.a. vegna þess að við teljum að það greiði fyrir því að fólk skrái sig frekar í sambúð, telji fram saman og er að því leytinu til angi af fjölskyldustefnu. En það má vitanlega færa rök fyrir því að sérhver einstaklingur eigi að vera fullkomlega sérskattaður en það er allt önnur stefna en hér er lagt upp með. Ég held að í rauninni séu bara tveir kostir í málinu, annaðhvort 0% eða 100%. Ljóst er af frv. hvaða stefnu ríkisstjórnin hefur tekið og vænti ég þess að meiri hluti þingsins styðji þá stefnu. Menn hafa síðan dálítið velt því fyrir sér gegnum árin hvaða hópar það væru sem hefðu hag af slíkri millifærslu, með öðrum orðum hvaða hópar það væru sem ættu ónýttan persónuafslátt sem mætti flytja til maka upp að 80% fram til þessa en samkvæmt frv. upp að 100% þegar það kemur allt til framkvæmda. Ýmsir hafa haft uppi getgátur um að það væru ef til vill frekast þeir sem hefðu efni á því að vera heima, einstaklingar sem ættu maka sem væru það góðar fyrirvinnur að viðkomandi þyrfti ekki sjálfur að afla sér tekna o.s.frv. En ég held að reynslutölurnar frá undanförnum árum sýni hins vegar að stærsti hlutinn af því fólki sem hagnýtir sér þetta er frekar ungt fólk. Það er fólk sem hefur kosið að vera heima hjá börnum sínum til að gæta þeirra og ala önn fyrir þeim. Einnig kemur í ljós að það er ekki endilega tekjuhærra fólkið sem nýtir sér þennan möguleika heldur ekkert síður og í jafnvel enn meira mæli þeir einstaklingar sem lægri hafa tekjurnar. Ég held því að ekki sé með nokkru móti hægt að halda því fram að með þessu frv. sé verið að hygla þeim sérstaklega sem hafa rýmri fjárráð eða hinum sem eldri eru. Þetta vildi ég segja strax vegna þess að það er auðvitað eðlileg spurning að velta fyrir sér hverjir muni njóta góðs af breytingu sem þessari. Í aðalatriðum er kjarni málsins sá að hér er um að ræða leifar frá því breytingar voru gerðar í grundvallaratriðum á skattkerfinu 1987, leifar sem menn hafa ekki treyst sér til að lagfæra fyrr en núna en eru hins vegar að mínum dómi löngu tímabærar breytingar. Ég legg því til, herra forseti, að að lokinni umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. og hvet nefndina til að afgreiða málið hratt og örugglega þannig að fyrsti áfangi þessara breytinga megi koma til framkvæmda þegar á næsta ári.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. að umræðan um að maki megi nýta að fullu ónýttan persónuafslátt og að hann verði að fullu millifæranlegur er ekki ný af nálinni. Þetta ákvæði hefur staðið óbreytt um töluverðan tíma og kannski ekki síst vegna þess að þótt umræðan hafi verið mikil hefur líka verið uppi mikill ágreiningur um hvort þetta sé yfirleitt rétt, ekki síst með tilliti til þess að uppi hafa verið skoðanir um að þessi ráðstöfun ýti undir kynbundinn launamun sem er til staðar í þjóðfélaginu. Nýlegar skýrslur frá Verslunarráðinu sýna svo ekki verður um villst að þar hefur lítið gengið í þá átt að laga launamun á milli kynja á undanförnum árum. Þess vegna hafa verið afar skiptar skoðanir innan stjórnmálaflokka og reyndar innan verkalýðshreyfingarinnar um hvort þetta sé rétt aðgerð eða ekki. Ríkisstjórnin hefur nú tekið ákvörðun um að breyta þessu þannig að leggja fram fjármagn, 400 milljónir á næstu fjórum árum, til þess að leiðrétta þarna ákveðinn ágalla á skattkerfinu ef miða má við ræðu sem hæstv. fjmrh. flutti þegar hann mælti fyrir fjárlagafrv. Þá sagði hæstv. fjmrh., með leyfi forseta: ,,Því ber fremur að beina athyglinni í þessum efnum að sérstökum leiðréttingum eða augljósum ágöllum í skattkerfinu og vinna bug á þeim. Tillaga ríkisstjórnarinnar um að hækka millifæranlegan persónuafslátt hjóna eða sambýlisfólks í áföngum á kjörtímabilinu, sem liggur nú þegar sem frv. á borði þingmanna, er dæmi um þetta og fleiri slík atriði verða til athugunar.`` Í sömu ræðu, í sama kafla, sagði hæstv. ráðherra að skattbreytingar ættu að stuðla að auknum stöðugleika í efnahagslífinu og bæta lífskjör heimilanna. Virðulegi forseti. Maður hlýtur að velta því fyrir sér þegar þessi tillaga er sett fram hverjum hún kemur til góða og hvernig verði staðið að framkvæmdinni, þ.e. hverjum þessi litla leiðrétting sem hér er gerð, sem vissulega getur verið jákvæð, nýtist helst. Hæstv. ráðherra kom inn á það áðan að það væri fyrst og fremst ungt barnafólk eða fólk með lágar tekjur sem nýtti í dag ónýttan millifæranlegan persónuafslátt, þ.e. þessi 80%, að hluta eða öllu leyti. Hjónafólk og þeir sem eru í staðfestri samvist og þeir sem eru í sambúð og telja fram saman eru í kringum 115 þús. samkvæmt upplýsingum frá ríkisskattstjóra. Í kringum 115 þús. hjón og sambúðarfólk telja fram saman. Þeir sem hafa nýtt að hluta eða öllu leyti þessi 80%, þessa heimild sem hefur verið til staðar, eru 19.022. Karlar frá maka 16.801, konur frá maka, 2.221. En það kemur jafnframt fram í upplýsingum frá ríkisskattstjóra að framteljendur sem geta ekki nýtt sér þær breytingar sem hér eru lagðar til, eru einstæðir foreldrar. Einstæðir foreldrar sem telja fram á landinu eru 8.682. Oft og tíðum er það fólk með mjög þunga framfærslubyrði og umönnunarþörf inni á heimili er mjög mikil. Það er ljóst að ekki mjög stór hluti þeirra sem telja fram saman nýtir að hluta eða öllu leyti þessa heimild um ónýttan persónuafslátt og ekki er víst, miðað við þær tölur sem lagðar eru fram sem fskj. með frv. frá fjárlagaskrifstofu fjmrn., því að mér sýnist --- hæstv. ráðherra leiðréttir mig ef það er ekki rétt --- að ekki sé gert ráð fyrir að fleiri nýti sér þessa heimild eftir að hún er að fullu komin til framkvæmda heldur en gera það í dag. Það verði því um mjög svipaðan hóp að ræða, þ.e. 19 þús. hjón, fólk í sambúð eða staðfestri samvist, því mér sýnast þessar 400 millj. eingöngu vera uppreiknuð hækkun á þeirri tölu sem þegar er nýtt í þessu tilviki. Hæstv. ráðherra leiðréttir mig ef það er ekki rétt. Í grg. með frv. kemur ekki fram --- þó reynslan af þessu ákvæði sé orðin ansi löng --- hvernig tekjudreifing þeirra sem hafa nýtt sér ónýttan persónuafslátt maka er. Það kemur ekkert fram um hvernig ónýttur persónuafsláttur skiptist eftir tekjum hjóna og sambýlisfólks og þá ekki heldur hvort um er að ræða hjón eða sambýlisfólk með börn eða án barna. Þetta eru upplýsingar sem við í nefndinni hljótum að fara fram á að fá áður en teknar verða ákvarðanir um það hvort frv. verði afgreitt óbreytt eða með breytingartillögum. Hvert er markmið frv.? Ef markmiðið með frv. er að bæta fyrst og fremst kjör þeirra sem minnstar hafa tekjurnar eða hjóna þar sem annar aðilinn er í skóla eða að umönnunarþörfin á heimilinu er mjög mikil og þung, t.d. vegna margra barna eða veikinda aðstandenda eða barna, ef það er ætlun hæstv. ríkisstjórnar að bæta sérstaklega kjör þessara hópa, þá koma engar upplýsingar fram í grg. frv. sem staðfesta að þetta sé besta leiðin. Það er mjög sérkennilegt að á sama tíma og hér er talað um að þetta nýtist þeim sem minnstar hafa tekjurnar og þetta komi þeim helst til góða og að það þurfi að stuðla að bættum lífskjörum heimilanna í landinu, þá liggja fyrir upplýsingar um aðrar og meira afgerandi aðgerðir þessarar hæstv. ríkisstjórnar, þ.e. skerðingu á barnabótum en barnabætur koma fjölskyldufólki með þunga framfærslubyrði sannanlega helst til góða. Barnabæturnar hafa verið skertar verulega á undanförnum árum. Samkvæmt upplýsingum sem koma fram á fréttavef ASÍ er staðan sú að 1995 voru framlög barnabóta um 1,05% af vergri landsframleiðslu en nú 0,53% af vergri landframleiðslu. Það þýðir að á þessum árum hafa barnabæturnar verið skertar um yfir 30%. Má vera að það sé vegna þess að tekjutengingunni var breytt og að tekjur hjóna hafa aukist. Því neitar enginn að orðið hefur veruleg launahækkun hjá stórum hópi þjóðarinnar og má vera að barnabæturnar skerðist vegna þess. En á sama tíma hefur kaupgeta þessa fólks verið skert verulega, sérstaklega á þessu ári. Þar koma til m.a. ýmsar ráðstafanir eða ákvarðanir ríkisstjórnarinnar. Við umræðu um stefnuræðu hæstv. forsrh. komu fram þær upplýsingar frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að á síðustu örfáum árum hefðu um 14 þús. heimili sem áður nutu barnabóta, misst þær. Ef ætlunin með skattbreytingum er að stuðla að bættri afkomu heimila og kannski ekki síst barnafólks og þeirra sem eru með þunga framfærslubyrði þá dreg ég í efa að þetta sé besta leiðin, miðað við þær upplýsingar sem við höfum. Ég minni á að til er mjög stór hópur einstæðra foreldra sem engin skil eru gerð í frv. eða grg. og ekkert er um það hvort það mætti hugsa sér það þannig að einstætt foreldri gæti sótt um einhvers konar margfeldisáhrif á sinn persónuafslátt vegna sérstakra aðstæðna. Það er ekkert um það í frv. Það viðgengst ákveðin mismunun í þessum efnum í okkar skattalöggjöf. Við þurfum að huga vel að því að þarna verði um jafnari rétt einstaklinga að ræða. Í skýrslu sem skattanefnd ASÍ og BSRB gaf út í september 1999 er aðeins farið inn á það hverju þessar breytingar muni skila til launafólks og ég ætla, með leyfi forseta, að fara aðeins yfir það. Þar er sérstakur kafli sem heitir Yfirfærsla á persónuafslætti hjóna. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Eins og fram kemur í kafla 1 hefur ríkisstjórnin ákveðið að persónuafsláttur maka verði millifæranlegur að fullu hjá hjónum og sambýlisfólki. Krafan um yfirfæranlegan persónuafslátt milli maka hefur verið mjög hávær frá því að staðgreiðslukerfinu var komið á. Samkvæmt niðurstöðum úr skattalíkani ASÍ og BSRB kostar aðgerðin rúmlega hálfan milljarð króna miðað við tekjur ársins 1997. Ef annað hjóna er tekjulaust, þá munar þessi aðgerð hjónin að hámarki 4.127 krónur á mánuði. Til þess þurfa tekjur þess sem er útivinnandi þó að vera hærri en sem nemur tvöföldum skattleysismörkum, þ.e. 126.772 krónur á mánuði. Ef tekjurnar eru lægri eru þær undir skattleysismörkum og hluti persónuafsláttar makans nýtist ekki. Til þess að ávinningur hjónanna verði 4.127 krónur þarf makinn að vera tekjulaus. Með orðinu ,,tekjulaus`` er átt við að makinn fái hvorki launatekjur, né greiðslur úr lífeyrissjóðum, almannatryggingum eða atvinnuleysistryggingasjóði. Ef makinn hefur einhverjar tekjur en er þó undir skattleysismörkum, þá er ávinningur hjónanna af aðgerðinni alltaf minni en 4.127 krónur. Dæmi: Ef makinn er með 20.000 krónur í tekjur á mánuði og sá sem er útivinnandi er með tekjur yfir 126.772 kr., þá er ávinningur hjónanna 3.092 kr. á mánuði. Málið þarf þó að skoða út frá fleiri hliðum. Mikilvægt er að menn geri sér grein fyrir að ekkert fæst fyrir ekki neitt í þessum efnum frekar en öðrum. Þann hálfa milljarð sem aðgerðin kostar þarf að fjármagna með einum eða öðrum hætti. Það er auðvitað hægt með því að spara í ríkisrekstrinum, en það er líka hægt með því að herða skattheimtu á öðrum sviðum. Sú aðferð sem notuð hefur verið síðustu árin til að fjármagna skattbreytingar er að láta skattleysismörkin (og persónuafslátt) síga miðað við launaþróun í landinu. Við það aukast tekjur ríkissjóðs mjög. Til að fjármagna hálfan milljarð króna geta stjórnvöld t.d. ákveðið að hækka persónuafslátt 300 krónum minna en launahækkanir í þjóðfélaginu gefa tilefni til.`` Til er önnur aðgerð sem aðeins er minnst á en ríkisstjórnin hefur því miður ekki afgreitt frá sínu borði enn. Mér hefur heyrst að þar sé ekki um samkomulag að ræða. En hún gæti skilað sér til þeirra hópa sem við hljótum að leggja fyrst og fremst áherslu á, þ.e. barnafólkið, fjölskyldufólkið, hvort heldur það hefur meðaltekjur eða lágar. Það þarf að bæta verulega hag fjölskyldufólks í landinu. Segja má að sú aðgerð sem hér er lögð til sé í sjálfu sér ekki hluti af neinni heildarfjölskyldustefnu. Hún er það ekki. Hún mun ekki nýtast á sama hátt og ef barnabæturnar hefðu verið látnar halda sér, miðað við það sem áður var --- ég tala nú ekki um ákveðna leiðréttingu sem þarf að gera í þeim efnum --- og ef tillaga Framsfl. um barnakortin hefði orðið að veruleika. En það er tillaga sem ekki er búið að afgreiða innan ríkisstjórnarinnar, a.m.k. hefur maður heyrt mjög misvísandi samtöl í fjölmiðlum, annars vegar við hæstv. fjmrh. og hins vegar við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, þingflokksformann Framsfl. Það er aðeins fjallað um barnakortin sem aðgerð í þessari skýrslu ASÍ og BSRB um skattamálin. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Fyrir alþingiskosningarnar í vor setti Framsóknarflokkurinn fram áætlun um upptöku svokallaðra barnakorta. Í framkvæmd voru barnakortin hugsuð eins og skattkort, þ.e. upphæðin á skattkortinu er notuð sem viðbót við persónuafslátt. Launamaðurinn afhendir launagreiðanda kortið og fær afslátt frá staðgreiðslu skatta. Ónýttur afsláttur er greiddur út. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar ,,Í fremstu röð á nýrri öld`` stendur m.a. ,,Meðal annars verði dregið úr tekjutengingu í barnabótakerfinu, t.d. með útgáfu sérstakra barnakorta eða öðrum sambærilegum aðgerðum.```` Aðrar sambærilegar aðgerðir hafa hvergi sést enn. Ef við horfum til þess fólks sem hefur þyngsta framfærslubyrði og umönnunarbyrði á heimili ef má orða það svo þar sem um börn er að ræða eða veikindi aðstandenda eða annað, þá er þessi aðgerð ekkert endilega gerð til að tryggja afkomu þessa hóps. Við hljótum að skoða það alveg sérstaklega með tilliti til þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin hefur boðað og gleymum því ekki meðan lagt er til að þessi ónýtti persónuafsláttur verði að fullu millifæranlegur að skerðing barnabóta byrjar æðifljótt í tekjuskalanum. Hjá einstæðu foreldri byrja bæturnar að skerðast þegar skattstofninn er 48.732 kr. á mánuði og þegar skattstofn hjóna er 97.464 kr. á mánuði byrja barnabæturnar að skerðast. Þetta er og verður alltaf spurning um markmið og leiðir. Samfylkingin hefði talið eðlilegra að forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar væri að bæta hag barnafólks, vera með heildstæða fjölskyldustefnu og taka til endurskoðunar þá miklu skerðingu sem hefur orðið á barnabótunum. Sú endurskoðun hefði átt að liggja fyrir í upphafi þings þannig að við værum fyrst og fremst að hugsa um fjölskyldur þar sem börn eru eða veikindi eða aðrir erfiðleikar á heimilum. Með þessari aðgerð gleymist alveg ein fjölskyldugerðin þannig að ekki er hægt að tala um þetta sem hluta af heildstæðri fjölskyldustefnu því að fjölskyldur eru afar mismunandi. Það eru einstæðir foreldrar með börn. Þeir munu ekki njóta þessa í nokkru en eru þó kannski þeir sem þurfa helst á því að halda. Við munum vissulega skoða þetta frv. vel, ég efast ekkert um það, í hv. efh.- og viðskn. og fá þá þeim spurningum svarað sem ekki er svarað í greinargerð frv. og við hljótum að kalla til fulltrúa samtaka launafólks í landinu vegna þess að þrátt fyrir þá miklu umræðu sem þar hefur verið í gegnum tíðina um að fullnýta ónýttan persónuafslátt, þá hafa aldrei verið gerðar neinar samþykktir þar um. Þær eru ekki til staðar og það er vegna þess að menn hafa ekki verið vissir um að hægt væri að ganga þannig frá því að það nýttist þeim mest sem á þyrftu að halda og væri þá hægt að nýta þá peninga sem til þessa verkefnis fara betur í þágu þeirra þar sem þörfin er mest. Virðulegi forseti. Ég tel að við þurfum að fá þeim spurningum svarað frá ríkisskattstjóra hvernig tekjudreifingin er hjá þeim 19 þúsund aðilum sem nýta þetta í dag af þeim 115 þúsund sem telja fram saman samkvæmt upplýsingum sem koma frá skattstofnunni. Við þurfum einnig að fá upplýsingar um tekjudreifinguna og fjölda barna, um umönnunarbyrði og eins hvort um er að ræða skólagöngu eða aðra þætti sem vissulega eru hvetjandi til þess að millifæranlegur persónuafsláttur verði 100%. Það geta verið þær aðstæður að fullkomlega eðlilegt væri að taka þær til athugunar. En fyrst og síðast hljótum við að skoða þetta í samhengi við aðrar ráðstafanir sem gerðar eru í málefnum fjölskyldunnar. Við hljótum að fara fram á það að spurningum einstæðra foreldra um hvað á að gera til að bæta kjör þeirra til jafns á við það sem kemur fram í frv. verði svarað af ríkisstjórninni og hver séu framtíðaráformin gagnvart barnabótum eða afgreiðslunni til barnafólks og skoða þetta síðan í heild sinni.

Herra forseti. Það er eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, það eru ýmsar hliðar á þessu máli eins og öllum skattamálum og eðlilegt að sjálfsögðu að þingnefndin fari yfir þetta með öll tiltæk gögn sem ríkisskattstjóraembættið kann yfir að ráða í sambandi við málið. En eigi að síður er rétt að hafa í huga að þetta er að sjálfsögðu mjög afmörkuð breyting. Hún nær eingöngu til þeirra sem í dag geta hagnýtt sér að hægt er að flytja 80% persónuafsláttarins á milli maka. Hún nær að sjálfsögðu ekki til annarra. En hún er til hagsbóta fyrir þá sem það gera og það er fólk á öllum aldri, upp og niður allan tekjustigann. Það er rétt að þar í hópi eru ekki einstæðir foreldrar en þar er hins vegar til að mynda töluverður fjöldi karlmanna sem kominn er yfir sjötugt og jafnvel yfir áttrætt vegna þess að þeir væntanlega geta flutt persónuafslátt sinn yfir til maka sem er enn þá á vinnumarkaðnum. Málið er auðvitað þess eðlis. Og það er rétt að hafa í huga að þannig er það. Spurt var hvort ekki yrðu fleiri sem mundu hagnýta sér þetta ef þetta kemst til framkvæmda. Það vitum við náttúrlega ekki en þeim hefur fækkað á undanförnum árum vegna þess að atvinnuþátttakan er orðin meiri í efnahagslífinu. Fleira fólk er úti á vinnumarkaðnum en áður var. Þess vegna er þessi aðgerð ódýrari í dag en hún var fyrir nokkrum árum þegar hún hefði kostað helmingi meira. Ég veit að hv. þm. Margrét Frímannsdóttir gerir miklar kröfur til ríkisstjórnarinnar. En mér finnst dálítið til of mikils mælst að ætlast til að hún sé búin að framkvæma allan stjórnarsáttmála sinn fimm mánuðum eftir kosningar.

Virðulegi forseti. Það er væntanlega fleira í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar en barnabætur, bætur til einstæðra foreldra eða millifæranlegan persónuafslátt. Þetta hlýtur alltaf að vera spurning um forgangsröðun, hvaða verkefni tökum við fyrst. Ef sjötugur karlmaður sem er heima og kona hans nýtir ónýttan persónuafslátt hans, þá má þessi sjötugi karlmaður ekki hafa neinar eða sáralitlar tekjur til að þetta komi þeim til góða. Hann má ekki hafa tekjur frá Tryggingastofnun, ekki neinar bætur og ekki fá neinar greiðslur úr lífeyrissjóði. Ég held að sem betur fer sé ekki þannig ástatt fyrir mörgum þ.e. að þeir séu algerlega tekjulausir. En þetta er alltaf spurning um forgangsröðun og þarna er ekki miðað við það að fleiri nýti þessa ráðstöfun heldur en þeir sem gera það í dag, rétt rúmlega 19 þúsund hjón og fólk í sambúð. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvaða hópar það eru sem hafa helst nýtt þetta fram að þessu. Ef þetta hefur helst komið barnafólki til góða og hjónum þar sem annar aðilinn stundar nám eða umönnunarbyrðin er þung og mikil heima, þá hefur þetta skilað góðum árangri. En þá er líka spurningin, hversu stór hópur er það sem fær en ekki endilega þarf á að halda og ef hann er ekki með er þá hægt að stíga skrefin þannig að hækka um 10% á næsta ári og 10% á þar næsta ári til að stíga stærri skref fyrir þá sem á þurfa að halda? Það hefur engin athugun farið fram á þessu og það þarf nauðsynlega að gera í nefndinni.

Herra forseti. Mér þótti kveða eilítið við annan tón í lokaorðum hv. þm. ef hún er að gera því skóna að það ætti frekar að gera þetta hraðar en frv. gerir ráð fyrir. Við höfum í frv. ákveðið að leggja til að þetta verði gert í fjórum jöfnum skrefum, einkanlega til þess að áhrifin á ríkissjóð á hverju ári verði ekki óhófleg. En jafnframt er þarna farin sú góða leið að ákveða með góðum fyrirvara fram í tímann hvenær breytingar á skattalögunum koma til framkvæmda. Áður fyrr var mjög mikill misbrestur á því að skattalög væru samþykkt nokkur ár fram í tímann. Hins vegar hefur það batnað í seinni tíð eins og menn þekkja. Til að mynda voru skattalækkanir sem ákveðnar voru 1997 að koma til framkvæmda alveg fram á þetta ár, en ég hygg að affarasælast sé að hrinda þessu í framkvæmd í tiltölulega litlum, afmörkuðum en ákveðnum skrefum.

Virðulegi forseti. Ég var ekki með neinar tillögur um annað en að benda á að ef framlögin væru ekki aukin í þetta verkefni umfram það sem gert er ráð fyrir í frv. sjálfu og ef miðað væri sérstaklega við hópa sem á þyrftu að halda vegna mikillar umönnunarþarfar á heimili, tekjur lágar, skólanám eða ýmsar aðrar aðstæður þá gæti verið að með því að einskorða sig við þá hópa mætti flýta breytingunni en þó innan þess fjárhagsramma sem frv. gerir ráð fyrir því að ég held að mjög nauðsynlegt sé að halda honum. Hins vegar eru 400 milljónir fyrirhugaðar í þetta verkefni. Það kostar líklega um 2 milljarða að framkvæma barnakortatillögu Framsfl. og með því að koma einum fjórða af henni í framkvæmd þá kostar það sömu upphæð. Menn hljóta því að velta fyrir sér hvort er fjölskylduvænni ráðstöfun.

Herra forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir fjallaði minnst um fyrirliggjandi frv. en tók þeim mun meira til máls um skattalega stöðu fjölskyldunnar og er það vel. Hún segir barnabætur hafa lækkað og ber fyrir sig merka skýrslu ASÍ. Barnabætur sem eiginlega ættu að heita ómegðarbætur taka mið af því sjónarmiði að vera tekjutengdar og er ætlað að hjálpa þeim fjölskyldum sem hafa lágar tekjur en mikla ómegð. Þessi tekjutenging kom inn aðallega fyrir tilstuðlan Alþfl. á sínum tíma sem núna er genginn í heilu lagi inn í flokk hv. þm. Tekjur hafa hækkað sem aldrei fyrr og það veldur því að sífellt færri falla í þann flokk að vera með lágar tekjur og mikla ómegð og þurfa þar af leiðandi ekki á þeim bótum að halda sem Alþfl. vildi koma inn á sínum tíma til að bæta ómegðina. Er það slæmt, hv. þm., að tekjurnar hafi hækkað svona mikið og væri betra að þær hefðu ekki hækkað?

Virðulegi forseti. Þetta er alltaf spurningin um hvaða tilgangi barnabæturnar eiga að þjóna eða það sem hv. þm. kallar ómegðarbætur. Vissulega hafa laun hækkað og það er gott. Kaupmátturinn hefur aukist og það er gott. En á þessu ári, hv. þm. Pétur Blöndal, hefur það gerst að kaupmáttaraukinn sem hefur fengist er að étast upp vegna þess að verðbólgan hefur aukist. Ef hv. þm. Pétur Blöndal horfir á línurit með hækkun mikilvægustu neysluliða heldur hv. þm. þá ekki að töluvert sé farið af þeim kaupmáttarauka þegar um er að ræða ungt fólk með barnafjölda heima hjá sér og mikla framfærslubyrði er að koma sér upp þaki yfir höfuðið? Heldur hv. þm. að útgjöldin hafi nú ekki aukist það mikið frá áramótum að kaupmáttaraukinn sé farinn? Kostnaðurinn við húsnæði hefur aukist um 9,8% frá því í september 1998--1999 og matur hefur hækkað um 5,2% á sama tíma, ýmis þjónusta hefur hækkað um 5,8%. Tómstundir hafa hækkað um 2,4%, flutningar, þar inni í er bensínkostnaðurinn, hafa hækkað 5,4% ef við bara miðum við þennan tíma. Ef við hins vegar tökum tímabilið frá september 1996--1999, þá erum við með miklu hærri tölur. Vissulega hefur kaupmátturinn aukist en verðbólgan hefur tekið af honum og barnabæturnar eru skertar. Ekki er tekið tillit til þessara breytinga í fjárlögum hvað varðar barnabætur.

Herra forseti. Markmið ríkisstjórnarinnar er og hefur verið að bætur og öll mörk í skattalögum hækki eins og verðlag. Ég geri því ráð fyrir að ef í ljós kemur að verðbólgan verði eins mikil og menn búast við og er þegar orðin, þá muni verða tekið tillit þess að þau mörk sem um er að ræða hækki eins og verðlag. Það sem kom fram í þeirri merku skýrslu ASÍ var að þeir kvarta undan því að bæturnar lækki vegna þess að tekjurnar hafi hækkað langt umfram verðlag. Það finnst mér ekkert vera slæmt. Ég skil ekki hvað menn eru að kvarta undan því að bæturnar lækki vegna þess að fólkið hefur það betra. Hins vegar þarf vissulega að taka tillit til verðbólgunnar og ríkisstjórnin hefur lagt fram frv. um að lækka bensíngjaldið til að slá á alla vega þann endann. Taka þarf tillit til þess að verðbólgan er að vaxa og það þarf sérstaklega að berjast gegn því að hún vaxi enn frekar.

Virðulegi forseti. Í skýrslu ASÍ og BSRB er fjallað mjög ítarlega um ýmsar leiðir til að bæta skattalega stöðu fjölskyldunnar, barnafólks. Þar er m.a. fjallað um hver tilgangurinn á að vera með barnabótum. Þær eru ekki í skýrslunni, hv. þm., kallaðar ómegðarbætur heldur er þvert á móti fjallað um þær af mjög mikilli sanngirni og réttsýni gagnvart barnafólki. Ég vil minna hv. þm. á að það er ekki langt síðan báðir flokkarnir sem standa að ríkisstjórninni töluðu mikið um heildstæða fjölskyldustefnu. Auðvitað er verið að ræða hluta af fjölskyldustefnunni hérna. En er það mest aðkallandi? Er að mati hv. þm. mest aðkallandi að fara í þessar úrbætur sem eiga að kosta 400 millj. þegar það kostar um 400--500 millj. að framkvæma hluta af stefnu Framsfl. varðandi barnakortin sem flestir hafa mælt með? Það er á vissan hátt mælt með þeirri ráðstöfun í skýrslu frá ASÍ og BSRB, að það sé mun réttlátari aðgerð en ýmislegt annað sem fram hefur komið. Barnabæturnar hafa verið skertar verulega á undanförnum árum. Í dag hafa í kringum 14.000 fjölskyldur sem nutu barnabóta fyrir ekki löngu síðan tapað þeim. Laun þessa fólks hafa hækkað en hið sama gildir einnig um allt annað á undanförnum mánuðum. Ég efast um að kaupgeta þessa fólks í dag hafi batnað síðan um áramótin vegna þess að verðbólgan hefur sannarlega höggvið í kaupmáttinn. Það gleymdist að taka tillit til þess í fjárlagafrv. hæstv. ríkisstjórnar.

Herra forseti. Ég held að öllum sé ljóst að á því máli sem hér er til umfjöllunar eru tvær hliðar. Það þarfnast þess að vera skoðað mjög vandlega. Kannski ekki vegna þess að þarna séu á ferðinni svo stórar tölur eða að þetta hreyfi svo miklu í heildarsamhengi skatta, fjáröflun ríkissjóðs eða greiðslubyrði þolendanna. Satt best að segja vegur sá áfangi sem hér á að stíga í fyrsta skrefi ekki þungt þegar skattkerfið eða tekjuskatturinn og útsvarið í heild sinni er skoðað. Í samanburði við áhrif af því að gera breytingar á stóru breytunum sem færa til mikla fjármuni í þessu kerfi eins og hvert prósentustig í álagningu tekjuskatts eða hver þúsundkall í persónufrádrátt á mánuði, þá eru ekki mjög háar upphæðir hér á ferð. Hitt er þó ljóst að hér eru menn komnir að umræðum um ákveðin grundvallaratriði, spurningunni um hvaða nálgun menn vilja hafa í skattkerfinu þegar kemur að því að byggja það upp eða stilla það af. Í hnotskurn er spurningin hér um sérsköttun, um sérmeðhöndlun hvers einstaklings sem skattgreiðanda eða samköttun hjóna, sambýlisfólks eða fjölskylduna sem skattalegrar einingar. Þetta togast á. Þegar menn velta fyrir sér 400 millj. kr. þá koma vissulega upp áleitnar spurningar um hvaða ráðstöfun þeirra sé vænlegust eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi og bæta mætti þar við. Þegar menn varpa því fram hvort fara eigi út í að gera persónufrádrátt hjóna að fullu millifæranlegan, bæta við þeim 20% sem á hefur vantað, þá kemur t.d. strax upp spurningin um millifæranleika á persónufrádrætti unglinga sem líka hefur verið mikið til umræðu. Menn geta spurt hvort í þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar felist sú niðurstaða að brýnna mál sé að gera þennan millifæranleika 100% fremur en að skoða t.d. þann möguleika að gera þetta þegar unglingar eiga í hlut, jafnvel nú þegar búið er að hækka sjálfræðisaldurinn og framlengja þá ábyrgð sem foreldrarnir bera á börnum sínum. Það hefur líka verið nefnt að þetta gæti t.d. verið tæki til að mæta kostnaði þeirra foreldra sem þurfa að senda börn sín um langan veg í skóla, að heimila þeim þennan millifæranleika. Það væri þá miðað við skilgreindar aðstæður þeirra sem sannanlega byggju við að þurfa að senda unglinga í framhaldsskóla um langan veg. Svo ekki sé nú minnst á það ef við höfum einhverja fjármuni sem ákveðið er að ráðstafa með tilteknum hætti, færa til innan skattkerfisins, þá berast böndin strax að skattleysismörkunum. Væri ekki það að hreyfa skattleysismörkin upp á við miklu beittari aðgerð til þess að jafna lífskjörin í landinu, til að skila sem mestu af þessum fjármunum til þeirra sem mesta hafa þörfina, þ.e. lágtekjufólksins við skattleysismörkin, eða að hækka barnabæturnar? Svarið er auðvitað jú. Það er engin spurning að beittustu aðgerðirnar til tekjujöfnunar og til að bæta aðstæður þeirra sem þarna hafa sannarlega erfiðasta framfærslubyrði eru skattleysismörkin sjálf og barnabæturnar. M.a. vegna þess að þá koma inn í myndina lágtekjufólk, einstæðir foreldrar og einstæðingar með lágar tekjur sem ekki koma við sögu í þeirri breytingu sem hér er lögð til. Nánar um prinsippin sem hér togast á, þ.e. spurninguna um samsköttun eða fjölskylduna sem skattalega einingu annars vegar og hins vegar að hver einstaklingur sé meðhöndlaður sem sjálfstæður skattalegur aðili. Fyrir því má líka færa veigamikil rök, a.m.k að skattkerfið, bótakerfið og aðrir slíkir þættir eigi að byggja á einhverjum skilgreindum grunni þar sem hver einasti maður er metinn sem sjálfstæður aðili að vissum mörkum. Þar sé það lágmark sem tryggi hverjum og einum sjálfstæða og óháða framfærslu, sjálfsvirðingu getum við kallað það, ákveðið jafnrétti sem snúi að hverjum einasta einstaklingi án tillits til sambúðarforms eða aldurs eða annars slíks. Kosturinn við að þessi persónufrádráttur sé annaðhvort alls ekki eða að hluta millifæranlegur er auðvitað sá að það styrkir stöðu beggja aðila í að afla tekna. Hættan, með gagn\-ályktun, við að gera þetta að fullu millifæranlegt er auðvitað sú að það ýtir undir þá þróun að sá aðilinn sem sterkari stöðu hefur til að afla tekna sjái alfarið um það en hinum sé ýtt inn á heimilið. Hitt sjónarmiðið er aftur á móti að aðstæður geta verið þannig hjá fólki, t.d. ungu fólki með mörg börn eða aðrar slíkar heimilisaðstæður, að heppilegasti kosturinn fyrir viðkomandi fjölskyldu og gagnkvæmur vilji sé að annar annist heimilið en hinn afli tekna og sé þá jafnvel í aðstöðu til að afla fjölskyldunni góðra tekna. Þá kemur spurningin: Er þá sanngjarnt að fjölskyldur við slíkar aðstæður missi af þessum 20%, er það ekki óréttlátt? Er ekki meira réttlæti fólgið í því þrátt fyrir allt að þau nýtist fólki við þessar aðstæður? Jú, það geta menn vissulega sagt og það er væntanlega meginröksemdafærslan sem hér liggur að baki þessu sjaldgæfa örlæti hæstv. ríkisstjórnar, að láta af hendi 400 millj. kr. í áföngum á næstu árum. Hæstv. fjmrh. benti réttilega á að endapunktarnir á milli þessara tveggja gagnstæðu sjónarmiða eða markmiða sem hér vegast á væru annars vegar núll prósent millifæranleiki eða 100% millifæranleiki og ríkisstjórnin hefði valið þann kost. Mér fannst reyndar fara fulllítið fyrir hugmyndafræðilegum rökstuðningi hæstv. ráðherra á niðurstöðu ríkisstjórnarinnar og ég vildi gjarnan heyra aðeins rækilegar farið yfir það. Þó að sagnfræði sé ágæt og hæstv. ráðherra hafi í raun sagt það tilviljun á sínum tíma að menn enduðu í 80% þá er ekki þar með sagt að sú niðurstaða hafi endilega verið svo óheppileg eða vitlaus að hún geti ekki átt rétt á sér. Ég vil leyfa mér að segja að kostirnir séu auðvitað þrír. Þriðji kosturinn er sá sem við höfum búið við, að menn fari þarna að nokkru leyti bil beggja. Bæði sjónarmiðin hafa mikið til síns máls. Að um sé að ræða millifæranleg réttindi þegar fjölskyldur eiga í hlut en einnig geti verið kostur að hafa ákveðinn hvata fyrir hendi til að báðir aðilar, eftir því sem þeir eru í aðstöðu til, séu úti á vinnumarkaðnum og afli heimilinu tekna. Við skulum ekki gera lítið úr áhrifum svona skilaboða á stöðu kvenna á vinnumarkaði sem í yfirgnæfandi fjölda tilvika --- eins og allar tölulegar staðreyndir um aðstæður á vinnumarkaði og kynbundinn launamun benda á --- eru í veikari stöðu. Það er borðleggjandi að í yfirgnæfandi meiri hluta tilvika væri hættan sú að þetta yrði frekar til að ýta konum inn á heimilin og út af vinnumarkaðnum eða gera stöðu þeirra þar lakari, ef ekki er neinn skattlegur hvati til að þær séu þátttakendur í tekjuöflun heimilanna. Síðan er það spurning, herra forseti, jafnvel þó að við viljum líta á fjölskylduna sem skattalega einingu, hvort þetta er sú ráðstöfun fjármuna sem við teljum brýnasta. Jafnvel þó við gætum orðið ásátt um að þetta væri gagnleg breyting í sjálfu sér og rökin vægju þyngra með að hafa þetta að fullu millifæranlegt en hin sem mæla með að svo eigi ekki að vera þá gæti verið skynsamlegt að fara þarna bil beggja. Mér finnst að menn eigi ekki að útiloka það í umræðunni. Hæstv. ráðherra nefndi sjálfur t.d. 50%. Það hefði getað verið ein niðurstaðan, að þetta væri að hálfu millifæranlegt. Ég segi alla vega, herra forseti, að það verður ástæða til að fylgjast mjög grannt með því hvort þessi breyting, þó hún sé kannski ekki óskaplega stór og þetta skili fólki ekki nema nokkrum þúsundum króna á mánuði við þær aðstæður að þessi 20% viðbótar millifæranleiki nýtist að fullu, verði þá samt sem áður til þess að hafa þarna einhver neikvæð áhrif til viðbótar við þá þróun sem í gangi er. Í umræðum um þessi mál finnst mér ekki hægt að horfa fram hjá því að það er greinilega að síga á ógæfuhliðina á nýjan leik hvað varðar stöðu kvenna á vinnumarkaði, kynbundinn launamunur er að aukast þeim í óhag því miður. Það augljóst mál af þeim tölum og staðreyndum sem við höfum í höndunum, m.a. úr endurteknum launakönnunum kjararannsóknarnefndar. Auðvitað læðist líka að manni sá grunur, herra forseti, ég vona að menn telji það ekki neina sérstaka illkvittni, að hæstv. ríkisstjórn velji þetta mál sem fyrsta umbótamál af nokkrum sem gefið var undir fótinn með í kosningabaráttunni vegna þess að það er tiltölulega ódýrt fyrir ríkissjóð. Það er alveg ljóst að stærðargráða þessa er allt önnur en t.d. hin margrómuðu og frægu loforð Framsfl. um að skila nú aftur að einhverju leyti barnabótunum í formi korta sem sami flokkur hafði rifið af fólki árin á undan. Verður nú varla betur gert en hjá Framsókn sem hélt áfram því óþurftarverki sem ríkisstjórnin þar á undan hóf, þ.e. ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl., að tekjutengja barnabætur og skerða þær. Svo var verkið fullkomnað í tíð síðustu ríkisstjórnar, Framsfl. og Sjálfstfl., þegar barnabæturnar voru að lokum tekjutengdar að fullu og hafa náttúrlega verið skertar verulega. Þá er gott fyrir flokkinn sem ber ábyrgð á því að lofa að skila þessu aftur eftir kosningar. Þetta er fínt eftir að búið er að rífa bætur af fólki, að búa þá til tilefni til að vera góður og lofa að skila því sem tekið var. Hins vegar er ljóst að ætli menn að gera þar umtalsvert átak þá kostar það mikla fjármuni eða ætti að kosta það ef ætti að skila því til baka eins og raun ber vitni. Þar erum við líka stödd gagnvart öðru algeru grundvallaratriði í skattalegu tilliti þegar barnabætur eiga í hlut. Eru þær til þess að jafna aðstæður þeirra sem hafa börn á framfæri annars vegar gagnvart öllum hinum eða eru þær bara stuðningur við lágtekjufólk eins og þær eru nú, vegna þess að þær hafa verið tekjutengdar að fullu og þar með hverfur sá skattalegi munur sem gerður er á barnafólki að breyttu breytanda annars vegar og hinum sem ekki eiga börn. Ísland er eitt af örfáum löndum sem ég þekki til í heiminum sem engan skattalegan mun hefur á fólki ofan við ákveðnar tekjur jafnvel þó að ein fjölskyldan sé barnlaus og önnur með fjögur til sex börn á framfæri vegna þess að menn líta yfirleitt svo á að þetta sé til þess að jafna þennan grundvallaraðstöðumun, a.m.k. að verulegum hluta. Síðan er einnig og mjög víða litið svo á að barnabæturnar tilheyri börnunum ekki síður en foreldrunum, að þær séu sá stuðningur sem samfélagið í raun og veru veitir þeim til að tryggja velferð þeirra í uppvextinum en séu ekki í sjálfu sér ívilnun sem eigi að merkja foreldrunum. Auðvitað eru viðhorf síðustu ríkisstjórna á Íslandi úti í grængolandi hafsauga ef maður ber þau saman við þessa hugsun. Ég minni t.d. á niðurstöðu þýska stjórnlagadómstólsins sem dæmdi það ólöglegt að skerða eða tekjutengja að fullu barnabætur í Þýskalandi vegna þess að það bæri að líta svo á að þær tilheyrðu börnunum ekki síður en foreldrunum. Herra forseti. Að allra síðustu vil ég nefna að mér þætti það fullkomið tilefni fyrir hv. efh.- og viðskn., sem fær þetta mál til umfjöllunar ef að líkum lætur eins og önnur skattamál, að taka það til rækilegrar skoðunar í tengslum við þær upplýsingar sem hafa verið að birtast okkur, t.d. frá skattanefnd BSRB og Alþýðusambandsins þar sem tekin hefur verið saman ein ágæt skýrsla, sem ég geri ráð fyrir að þingmenn hafi allir lesið og er fróðleg og upplýsandi mjög, um þær breytingar sem hafa orðið í skattkerfinu nú á síðustu árum og er reyndar einnig ágætt hugmyndasafn um þær breytingar sem þar kæmu til greina, að taka líka til skoðunar síðustu niðurstöður úr launakönnunum kjararannsóknarnefndar og þær staðreyndir sem þar birtast okkur um breytingar hvað varðar aukinn launamun, annars vegar aukinn kynbundinn launamun og hins vegar reyndar einnig aukinn launamun eftir landshlutum. Þar er ekki um síður ískyggilega þróun að ræða, óheillaþróun og afturför skulum við kalla það. Ég hef aldrei kunnað vel við orðskrípið öfugþróun því þróun er í eðli sínu merkingarlega jákvætt fyrirbæri finnst mér þannig að við skulum bara kalla það afturför. Það er stórfelld afturför í gangi hvað varðar hvort tveggja, kynbundinn launamun sem er að vaxa og launamun milli landshluta sem er líka að vaxa og þá fyrst og fremst milli landsbyggðarinnar annars vegar og höfuðborgarsvæðisins hins vegar. Ég held að menn gerðu rétt í því að fara nokkuð vandlega yfir þá hluti sem þarna eru að gerast og hafa verið að gerast, breytingarnar á skattkerfinu á undanförnum árum, hvað sem líður afgreiðslu á þessu tiltölulega einfalda máli hvað niðurstöðuna varðar, þ.e. annaðhvort eða fara menn í að gera þetta 100% millifæranlegt eða ekki. Herra forseti. Það er ekki venjan að stjórnarandstaðan tali mikið, a.m.k. ekki um í mjög gagnrýnum tón um skattkerfisbreytingar sem eru ívilnandi. Það er óskaplega auðvelt að selja almenningi þær vegna þess að einhverjir fá pínulítið út úr þeim. Það er yfirleitt ekki til siðs en það gerist þó einstöku sinnum. Ég minni á að við örfáir þingmenn töluðum gegn hinum flötu skattalækkunum ríkisstjórnarinnar á sínum tíma og sá sem hér stendur var einn af þeim, þótt það væri kannski ekki sérstaklega gáfulegt þegar styttist í alþingiskosningar að standa í ræðustól á Alþingi og tala gegn því að lækka tekjuskattinn um einhver prósentustig flatt. Ég gerði það vegna þess að ég hafði sannfæringu fyrir því að þetta, a.m.k. í þessari útfærslu, væri vitlaus ráðstöfun. Ég tel að ég hafi haft rétt fyrir mér af efnahagslegum ástæðum. Það var ekki skynsamleg ráðstöfun í aðdraganda þenslunnar og uppsveiflunnar sem þá var, a.m.k. á sumum svæðum í landinu, að fara út í flatar skattalækkanir af þessu tagi. En þetta var líka óskynsamleg ráðstöfun með þeirri tekjutengingu barnabótanna sem fylgdi vegna þess að þetta hefur dregið úr tekjujöfnunargildi skattkerfisins. Og niðurstaða skattanefndar BSRB og ASÍ sýnir okkur svart á hvítu að það er verið að gera skattkerfið flatara með þessum ráðstöfunum. Það er verið að draga úr tekjujöfnunargildi þess og það er ferðalag í vitlausa átt að mínu mati. Þess vegna segi ég líka, herra forseti, að hér er að sjálfsögðu á ferðinni ívilnandi ráðstöfun sem án efa mun mælast vel fyrir hjá mörgum þeim sem sjá í þessu einhverja hagsbót fyrir sig. En mér finnst að þetta eigi að ræða algerlega opið út frá því hvort þetta er brýnasta ráðstöfun fjármuna sem við teljum að blasi við okkur í þessum efnum, hvort að þar gætu ekki komið einnig eða alveg eins til skoðunar hlutir eins og að lyfta skattleysismörkunum, þó að það kosti mikla fjármuni ef það á að vera eitthvað sem um munar, eða hækka barnabæturnar eða annað slíkt. Það finnst mér alveg hiklaust eiga að gera, herra forseti, þó að ég sé eins og ég segi síður en svo að tala gegn þessu máli, fyrir því standa mörg rök. Það á sér vissulega sterk rök að stíga þetta skref til fulls vegna þeirra aðstæðna sem sannanlega eru uppi hjá fjölda fólks og í þeim tilvikum þegar þetta nýtist fólki vel, bætir stöðu fjölskyldna sem búa við þannig aðstæður að þær eru kannski hvort sem er í því munstri að annar aðilinn aflar alfarið teknanna en hinn annast heimili, veikan fjölskyldumeðlim eða annað í þeim dúr.

Herra forseti. Hv. þm. reifaði ýmis sjónarmið í tengslum við þetta mál og eins og kom fram í framsögunni má velta vöngum yfir þessu fram og aftur. Það togast þarna á ýmis sjónarmið, jafnvel ýmis grundvallarsjónarmið. Þingmaðurinn spurði: ,,Er þetta brýnast ef menn hafa 400 millj. til ráðstöfunar?`` Ég tel að það sé réttmæt spurning. En ástæðan fyrir því að ekkert hefur verið gert í þessu máli í 12 ár er sú að menn hafa alltaf verið að spyrja sig þessarar spurningar og komist að þeirri niðurstöðu að svarið við henni væri nei. Þess vegna hefur aldrei verið gert neitt í þessu, vegna þess að menn hafa alltaf fundið sér ýmislegt annað til að bauka við í þessum skattamálum en að kippa þessu tiltölulega litla máli í liðinn. Nú held ég að sé kominn tími til að við losum okkur við þetta gamla ágreiningsmál og þennan ásteytingarstein sem verið hefur út um allt þjóðfélag og valdið mikilli gremju hjá mjög mörgu fólki sem hefur ekki fundist að það séu metið til fulls þegar í ljós hefur komið að viðkomandi hefur ekki getað flutt sinn persónuafslátt að fullu yfir til maka síns, ef viðkomandi hjón eða sambýlisfólk hefur kosið að haga sínu lífi þannig að annað þeirra væri tímabundið heima en hitt ekki. Ég held að það snúist fyrst og fremst um hlutleysi gagnvart verkaskiptingu hjóna að gera þetta kleift og að því leyti til má segja að hér sé á ferðinni visst sanngirnismál. Ég held að það sé kominn tími til að við á Alþingi tökum af skarið með þetta hvar í flokki sem við stöndum og losum sjálf okkur við þetta gamla ágreiningsmál sem og öll þau samtök sem hafa látið sig skattamál varða, hvort heldur er verkalýðshreyfingin eða aðrir, vegna þess að alls staðar hefur þetta mál valdið miklum ágreiningi og heilmiklum leiðindum.

Herra forseti. Þetta var ákveðin málsvörn hjá hæstv. ráðherra en samt fannst mér röksemdafærslan frekar grunn. Ég hefði kosið, og kannski gerist það á eftir í umræðunni, að ráðherrann hefði farið svolítið ítarlegar og hugmyndafræðilegar yfir þetta heldur en bara segja, ef ég má leyfa mér að endursegja það á kannski dálítið einfaldan og jafnvel groddalegan hátt, að best sé að koma þessu bara út úr heiminum. Þetta væri gamalt mál sem menn eru orðnir leiðir á að hafa þarna og það er alltaf verið að þrasa um þetta í þjóðfélaginu og við skulum því bara klára þetta. Hendum út þessum 20%. Búið, punktur, endir sögu. Mér finnst þetta vera miklu stærra mál og verðskulda ítarlegri rökstuðning í báðar áttir. Ég get sætt mig prýðilega við það og það verður að hafa sinn gang að niðurstaða ríkisstjórnarinnar verði sú að þetta eigi að vera 100% frekar en 0% t.d. sem ráðherrann nefndi sjálfur að væri hinn endinn, 50% eða eitthvað annað. En ég vil að það sé rækilega rökstutt. Herra forseti. Ég efast líka um að það sé endilega svo einfalt að menn geti sagt að með því að hafa þetta 100% þá sé skattkerfið orðið hlutlaust. En hlutlaust gagnvart hverjum? Jú, það er þá hlutlaust gagnvart sambýlisfólki sem velur þetta form frekar en hitt, að báðir aðilar afli teknanna, að annar geri það alfarið. En er það t.d. hlutlaust gagnvart þeim fjölskyldum þar sem eru nokkur börn og þar á meðal t.d. einn unglingur, þar sem einn aðili verður að afla teknanna, þ.e. gagnvart einstæðum foreldrum? Er þessi breyting hlutlaus gagnvart þeim? Þetta er alltaf í samhengi við eitthvað annað, mismunandi aðstæður fólks. Ég held að við komumst ekki svo einfaldlega út úr umræðunni með því að segja bara: ,,Gerum þetta 100% og þá er skattkerfið orðið hlutlaust og allir geta verið ánægðir.`` Einstæðir foreldrar geta bent á það mikla óréttlæti sem þeir búa við að reka heimili og jafnvel stóra fjölskyldu og hafa bara einn persónufrádrátt en ekki tvo til að standa undir útgjöldum þess heimilis áður en kemur að skattgreiðslum eins og hjónafólki er þó verið að bjóða hér.

Herra forseti. Það var ekki lagt af stað með þetta mál á þeirri forsendu að það mundi leysa öll vandamál í skattkerfinu. Þetta er mjög afmarkað mál eins og hér hefur komið glöggt fram og leysir þar af leiðandi ekki nema afmarkaðan vanda. Menn tala stundum um að leita heildarjafnvægis eða hlutajafnvægis. Ég held að þetta tiltekna mál verði ekki hægt að skoða sem lið í að leita allsherjarheildarjafnvægis í skattkerfinu eða í efnahagsmálunum. En þetta leysir vissan vanda og skapar ákveðið jafnvægi þar sem þetta er fyrir hendi og á við. Hv. þm. vék að því hvort breytingin gæti hugsanlega verið liður í þeirri þróun að ýta konum út af vinnumarkaðinum. Ég held að það séu algjörlega ástæðulausar áhyggjur. Þróunin hefur verið sú að undanförnu, eins og ég benti á í upphafsræðu minni, að atvinnuþátttaka kvenna og reyndar almennt hefur farið vaxandi. Stærri hluti landsmanna er úti á vinnumarkaðinum nú en áður hefur verið eftir því sem ég best veit og engar líkur eru til þess að þetta mál verði til þess að ákveðinn hluti þjóðarinnar dragi sig út af vinnumarkaðinum. Því yllu miklu frekar aðrar, stærri og almennari ástæður eins og erfiðleikar í atvinnulífinu sem vonandi verða nú ekki og fleira þess háttar, en ekki þessi tiltölulega litla skattbreyting sem þó er nógu stór til þess að hafa staðið í fólki í mörg ár og skapraunað fjölda manns um langt árabil, eins og ég sagði áðan.

Herra forseti. Mér er ljóst að ekki er hægt að ræða málið á þeim nótum að það sé allsherjarmál í skattalegu tilliti. Þetta varðar einn afmarkaðan þátt. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. fjmrh. og við getum rætt mörg önnur slík sambærileg sem taka til einhverra tiltekinna aðstæðna. En þau eru þó alltaf í samhengi við annað eins og við rekum okkur á og það er náttúrlega eitt af því sem gerir alla umræðu um skattamál flókna og að lokum verður allt þetta heildarsamspil afar mikið móverk, ef svo má að orði komast. Hæstv. ráðherra vék svo aðeins aftur að spurningunni um stöðu kvenna á vinnumarkaði, við skulum segja þess aðilans í hverju tilviki sem er með lægri launin eða hefur kannski lakari aðstöðu til tekjuöflunar. Ég held að menn eigi ekki að gera lítið úr þessu. Þarna er á ferðinni sjónarmið sem menn verða líka aðeins að horfa til. Þó að atvinnuþátttaka hafi farið vaxandi, og það hefur hún vissulega gert hér, þá held ég að hún hafi ekki gert það vegna þess að íslenska skattkerfið sé sérstaklega hvetjandi til þess, heldur hefur það verið hluti í almennri jafnréttissókn í þjóðfélaginu og drifin áfram sem slík. Niðurstaðan er hins vegar því miður sú að margar þær stéttir þar sem konur hafa gerst fjölmennar í á undanförnum árum, hafa færst niður í launum hlutfallslega og sigla hraðbyri inn í að verða láglaunastéttir. Og skattkerfið er þannig úr garði gert og aðstæður fjölskyldna eru þannig að ef annar aðilinn er með tekjur rétt yfir skattleysismörkunum en hinn með umtalsverðar tekjur eða jafnvel há laun, þá er allt heldur á móti því að viðkomandi aðili sé úti á vinnumarkaðinum. Ef sama fjölskylda á tvö börn og þarf að kosta þau í gæslu og allt sem við þekkjum að því fylgir, þ.e. kostnaðurinn sem því fylgir í sjálfu sér að vera þátttakandi úti á vinnumarkaðinum, þá er mjög oft hægt að reikna dæmið þannig að stórfelldur sparnaður felist í því fyrir þann aðilann sem er kannski með 70--100 þús. kr. á mánuði að fara inn á heimilið, passa börnin og færa persónufrádráttinn yfir til makans. Ég held að menn þurfi að hafa augun opin gagnvart því hvort þessi viðbótarbreyting hafi þarna neikvæð áhrif í för með sér.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum í dag var mikið í umræðunni fyrir 10--15 árum og þá í jafnréttisumræðunni. Sumar konur töldu að það að hafa millifæranlegan persónuafslátt milli hjóna hvetti konur til að vera heima, að það mundi stöðva þær í því að ná framgangi og upphefð í atvinnulífinu og kæmi niður á kjörum kvenna og jafnrétti þeirra. Þetta er sjónarmið sem ekki má líta fram hjá. Ég vil taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að skattkerfið getur haft mjög alvarleg áhrif í þessa veru ef það leiðir til þess að annar aðilinn með lágar tekjur, yfirleitt konan, er hreinlega neyddur til að fara inn á heimilið vegna þess að það borgar sig engan veginn fyrir hann að vinna. Herra forseti. Margt hefur verið gert til þess að styrkja stöðu einstæðra foreldra. Mikið hefur verið hjalað um þeirra vandræði og fjárhagslega örðugleika og það á eflaust við um suma þeirra. Meira að segja hefur verið gengið svo langt að við mig hefur talað margt ungt fólk, pör, þar sem annað, oft og tíðum karlinn, er með mjög háar tekjur og hitt, konan, með lágar tekjur. Þau hafa sýnt mér fram á að skertar barnabætur og skertar vaxtabætur kosti fjölskylduna um og yfir hálfa milljón á ári miðað við það að konan verði skráð einstæð með tvö til þrjú börn og bóndinn flytti heim á hótel mömmu. Svo segja þau mér sögur af dæmum þar sem fólk hegðar sér þannig að konan þykist vera einstæð móðir með börn og karlinn er heima hjá mömmu og pabba. En þau búa að sjálfsögðu saman. Hálf milljón eru miklir peningar og þarna er búið að koma upp kerfi sem gerir það að verkum að farið er að ofsækja undirstöðueiningu þjóðfélagsins skattalega, þ.e. fjölskylduna, hjón með börn. Þetta þarf líka að skoða í þessu samhengi. Herra forseti. Ef við lítum á hverjir muni njóta þessara breytinga þá er afskaplega sjaldgæft að annar aðilinn sé heimavinnandi og án þess að hafa nokkrar tekjur nema þegar um er að ræða mörg lítil börn. Þá borgar sig oft og tíðum ekki að konan, í flestum tilfellum, vinni úti. Þetta fólk mun njóta þessara breytinga. Ég vil geta þess að einhvern tímann talaði við mig maður í kosningabaráttunni sem var mjög sár. Hann var hátekjumaður og borgaði hátekjuskatt. En þau hjónin áttu þrjú lítil börn undir sjö ára aldri og það þýddi að ekki var nokkur glóra í því að konan færi að vinna og borga barnaheimili og fá tekjur sem dygðu ekki fyrir þeim kostnaði. Hún var því heima með þrjú börn og hann var þá einn að vinna fyrir fimm einstaklingum, og var skattaður undir drep. Hann fékk hátekjuskatt eins og ég gat um og missti velflestar bætur, barnabætur, vaxtabætur o.s.frv. Hann sagði að þau hjónin hefðu ekki efni á því að fara í bíó og svo var hann að heyra einhverjar sögur af einstæðum foreldrum sem hefðu efni á að fara í bíó. Það er því mjög mikilvægt að huga að því hvernig skattkerfið fer með og kemur við fjölskyldur í landinu. Það er spurning hvort það skattkerfi sem við höfum byggt upp í dag sé ekki í raun mjög fjölskylduóvinsamlegt, fjandsamlegt vil ég segja. Þó að það komi þessu máli kannski ekki við þá hef ég lagt til að skattar verði settir 20% á allar tekjur og ég held að það mundi verða miklu fjölskylduvænna þegar upp er staðið. Umræðan hér hefur snúist töluvert mikið um barnabætur og ómegðarbætur eins og ég vil kalla núverandi barnabætur. Þetta eru ekki barnabætur. Það er ekki verið að minnka mun á milli fólks sem á börn og þess sem á ekki börn og hefur sömu tekjur. Hátekjufólk sem á börn þarf að borga nákvæmlega sömu skatta og hátekjufólk með sömu tekjur sem ekki á börn vegna þess að barnabæturnar eru skertar. Þær hverfa. Þetta fólk fær enga aðstoð við að ala upp sín börn, enga. Þess vegna er það rangnefni að kalla þessar bætur barnabætur. Þær eru ekki bætur í þeim skilningi að þær séu til að aðstoða við uppeldi barna, miðað við annað fólk sem ekki á börn, heldur eru þetta ómegðarbætur. Þetta eru bætur sem eru ætlaðar til að aðstoða fólk sem hefur lágar tekjur og mikla ómegð. Það ættu þær líka að heita. Herra forseti. Það má líta á persónuafslátt og tilheyrandi frítekjumark sem einhvers konar framfærslukostnað sem ekki skuli skattaður, þ.e. 60 þús. kr. megum við hafa sem einhvers konar lágmarksframfærslu og ríkið má ekki seilast til þessarar framfærslu. Ef við lítum þannig á það þá er mjög eðlilegt að persónuafsláttur hjóna sé millifæranlegur, en þó ekki 100% og þannig voru 80% fundin á sínum tíma, vegna þess að það er ódýrara að reka heimili með tveimur einstaklingum en tvö heimili með einum hvort. Þess vegna er hugsunin sú að framfærslan væri minni fyrir þann viðbótarmaka sem ekki hefur tekjur en ef um væri að ræða einstakling. Frítekjumarkið þar af leiðandi ekki nema 80% millifæranlegt. Þetta er ástæðan fyrir þessum 80%. Þau voru ekki alveg út í bláinn. En það leiðir aftur hugann að því hvort ekki ætti að stíga skrefið til fulls og hafa persónuafslátt fyrir börn af því þau þurfa líka framfærslu. En þá kemur nokkuð merkilegt í ljós. Ef við skoðum núverandi ómegðarbætur þá eru þær í reynd persónuafsláttur fyrir börn því þær skerðast með tekjum foreldranna þannig að líta má á það sem persónuafslátt sem börnin fá til framfærslu, reyndar með töluvert lægri skattstiga, 9% og 5% o.s.frv., en sá persónuafsláttur sem einstaklingar og hjón fá. Í þessu litla máli er því í reynd tekið á mjög stórum hlutum. Ég skora á hv. efh.- og viðskn. sem ég á reyndar sæti í, að fjalla um þetta mál mjög ítarlega og fara í gegnum þau dæmi sem að ég hef nefnt og fleiri þar sem skattkerfið fer í sumum tilfellum mjög illa með fjölskylduna og hegnir henni, og fjalla um hvort ekki þyrfti að stíga miklu stærri skref til þess að leiðrétta stöðu fjölskyldunnar gagnvart sköttum.

Herra forseti. Frv. sem hér liggur fyrir hefur að sjálfsögðu ákveðinn tilgang eins og fram kom í máli hæstv. fjmrn. Það lýtur að afmörkuðu sviði skattalaga og er ætlað til að bæta stöðu fjölskyldunnar eins og skýrt kemur fram í efni þess. Það er verið að hækka millifæranlegan persónufrádrátt milli maka, hjóna eða sambýlisfólks, sem þýðir að ríkið er láta peninga út til þess þjóðfélagshóps. Ég vek athygli á því að meginefni frv. er í 1. gr. sem ákvarðar að persónuafslátturinn skuli að fullu vera millifæranlegur. Það er sú áætlun sem menn styðjast við núna og kemur fram í athugasemdum að kosti 400 milljónir. Menn vita ekki hvort það muni kosta meira eða minna. Hugsanlega mun það kosta meira, eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir reifaði hér að gæti verið. En það skiptir ekki máli hvort það kostar 400 milljónum meira. Meginefni frv. er sú ákvörðun sem tekin er að heimila að persónuafsláttur verði að fullu millifæranlegur. Það má mönnum ekki yfirsjást. Tilgangurinn er alveg í fullu samræmi við stjórnarsáttmálann sem kveður á um það að styrkja fjölskylduna sem hornstein þjóðfélagsins. Þetta er einn liður í því að styrkja fjölskylduna með því að bæta kjör hennar. Þessi aðgerð er ekkert annað en kjarabót fyrir þetta sambýlisform sem beinist til þessa sambýlisforms og styrkir stöðu fjölskyldunnar í íslensku þjóðlífi. Það er alveg rétt að þessi aðgerð gerir ekki eitthvað annað sem vafalaust væri þarft og rétt að gera og verður e.t.v. gert síðar á kjörtímabilinu af hálfu ríkisstjórnarinnar. En það dregur ekkert úr gildi aðgerðarinnar þó að hún lúti ekki að öðrum þáttum sem menn kjósa að nefna og vilja að betur verði sinnt en nú er. Það er alveg ljóst að þessi aðgerð nýtist ekki einstaklingnum. Það var alveg vitað fyrir fram. Og þó hún nýtist ekki einstaklingnum, þá spyr ég hv. þm. Margréti Frímannsdóttur: Er þingmaðurinn þá á móti því að þessi aðgerð nái fram að ganga? Í máli þingmannsins kom ekki fram afstaða til frv. Þingmaðurinn lýsti ekki yfir stuðningi við málið en nefndi sem ágalla á því að það nýttist ekki einstaklingnum og að það nýttist ekki einstæðum foreldrum, sem er líka alveg rétt því málið lýtur að millifæranlegum persónuafslætti og augljóslega bætir það ekki kjör einstæðra foreldra. En þá er líka ósvarað spurningunni hvort þingmaðurinn sé andvígur þessari breytingu. Menn geta ekki rætt um tiltekna breytingu út frá því að eitthvað annað gerist ekki og sagt óljóst frá afstöðu sinni til málsins. Staða barnafjölskyldunnar er alveg sér mál og á því er tekið í ríkisstjórnarsáttmálanum. En þetta frv. fjallar ekki um það mál. Menn eru svolítið að fara út um víðan völl í þessari umræðu þegar þeir víkja sér undan að ræða efni frv. og taka afstöðu til þess, en fara að ræða annað sem lýtur að skattamálum og er út af fyrir sig áhugavert umræðuefni líka. Ég heyrði ekki, þó ég hlustaði grannt, afstöðu stjórnarandstöðunnar til þessa frumvarps. Ég heyrði frá hvorugum talsmanni stjórnarandstöðunnar afstöðu til málsins, þ.e. hvort þeir styddu málið eða styddu það ekki. Það er dálítið mikilvægt að fá fram í umræðu um frv. af þessum toga afstöðu stjórnmálaflokkanna til efnis málsins. Það kom heldur ekki fram í máli talsmanna stjórnarandstöðuflokkanna hvaða stefnu þeir hefðu haft fyrir kosningar í þessu máli sem frv. lýtur að. Ég heyrði ekki að þeir færu neinum orðum um hvað þeir lögðu fyrir kjósendur í þessum efnum. Það væri áhugavert að fulltrúar stjórnarandstöðunnar gerðu grein fyrir kosningastefnuskrá sinni eða afstöðu sinni til málsins þannig að umræðan yrði til þess að upplýsa hver afstaða stjórnarandstöðuflokkanna væri. En menn eru ekki miklu nær um afstöðu stjórnarandstöðunnar til málsins eftir ræður talsmanna hennar. Hins vegar hafa verið vangaveltur um ýmis atriði sem hafa að mörgu leyti verið fróðlegar og ágætar fyrir sinn hatt. En menn sniðgengu efni málsins. Ég vek athygli á því. Mikið var rætt um barnabætur, einkum hv. þm. Margrét Frímannsdóttir. Hv. þm. fór nokkrum orðum um breytingar á barnabótum á síðasta kjörtímabili og kosningastefnu Framsfl. varðandi það mál og tekjutengingu barnabóta. Ég held að barnabætur og tekjutenging þeirra og annað slíkt sé mjög áhugavert umræðuefni en menn mega ekki í umræðu um það mál blanda því saman við efni þessa frv. Menn verða að halda því aðskildu. Ég vil rekja það til að halda því til haga í umræðunni, af því að barnabætur hefur borið hér á góma, að í stjórnarsáttmálanum segir alveg skýrt, með leyfi forseta, að það sé stefna ríkisstjórnarinnar að styrkja fjölskylduna sem hornstein þjóðfélagsins og treysta samheldni hennar og velferð. M.a. verði dregið úr tekjutengingu í barnabótakerfinu, t.d. með útgáfu sérstakra barnakorta eða öðrum sambærilegum aðgerðum. Þetta er alveg skýrt. Það er alveg skýrt hvað stendur í stjórnarsáttmálanum í þessu efni og ekki þarf að útskýra fyrir hv. þm. hvað orðið barnakort þýðir af því að það var rækilega útskýrt í aðdraganda kosninganna. Það er kannski rétt þó að hv. þm. sé nokkuð ljóst hvað var meint með því að rifja það upp þó að fyrir liggi hvað meint var með orðinu barnakorti. Ég vil leyfa mér að lesa hluta úr kosningastefnuskrá Framsfl. þar sem vék að þessu atriði, með leyfi forseta: ,,Framsóknarflokkurinn leggur áherslu á að hluti barnabóta verði án tekjutengingar þannig að öll börn fái barnakort við fæðingu sem eru 30 þús. kr. á ári. Kortið nýtist foreldrum til skattalækkunar eða greiðslu frá ríkinu.`` Þarna hafa menn skilgreininguna á því hvað orðið barnakort þýðir og í því samhengi ber auðvitað að skilja orðið barnakort í stjórnarsáttmálanum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,... með útgáfu sérstakra barnakorta eða öðrum sambærilegum aðgerðum.`` Stefna ríkisstjórnarinnar er því að bæta við peningum í barnabótakerfið og að hluti barnabótanna verði greiddur ótekjutengt. Þetta er alveg ljóst. Hins vegar er til fullmikils ætlast að mínu viti að gera þá kröfu til ríkisstjórnarinnar að hún sé búin að hrinda því í framkvæmd nokkrum mánuðum eftir kosningar sem hún áformar að gera á fjögurra ára tímabili. Hv. þm. verða því að hafa dálitla biðlund gagnvart því og leyfa ríkisstjórninni að njóta þess að hafa tímann fyrir sér til að hrinda áformum sínum í framkvæmd. Ég vil taka undir það með hæstv. fjmrh. að það er ekki réttmæt gagnrýni á breytingar sem gerðar voru á síðasta kjörtímabili á barnabótum að þær hafi skerst vegna þess að kaupmátturinn jókst umfram verðlag. Það er ekki réttmæt gagnrýni að mínu viti. Barnabætur eru peningar og eiga að halda verðgildi sínu miðað við verðlag. Takist verkalýðshreyfingunni að semja um hærra kaup þannig að kaupmátturinn aukist meira en verðlagsbreytingu nemur þá eiga menn auðvitað að greiða skatta af því. Það er ekkert sjálfgefið að bótakerfi ríkisins fylgi þeim sveiflum. Eðlilegt er að það fylgi verðlagsbreytingum og standi í við þær. Ég er alveg sammála hæstv. fjmrh. að gagnrýni sem hefur verið beint að þessu er ekki réttmæt. Það er að mörgu leyti eðlilegt að þegar tekjur fólks vaxa dragi úr stuðningi ríkisins. Það er ekki markmið ríkisins að styðja fólk til að framfleyta fjölskyldu sem hefur háar tekjur. Ég er t.d. algerlega ósammála því sem kom fram í kosningastefnu Samfylkingarinnar að barnabætur ættu að vera algerlega ótekjutengdar upp í fjölskyldutekjur milli 400 og 500 þús. kr. á mánuði. Ég er algerlega ósammála því. Ég er miklu frekar sammála þeirri stefnu sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók upp á árunum 1988--1991 og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var ráðherra í og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir var þingflokksformaður Alþb. á þeim tíma, að tekjutengja bætur. Þá var tekin upp sú stefna að tekjutengja bætur og þáv. fjmrh. sagði iðulega á fundum í stjórnmálaflokki sínum og í sölum Alþingis og þáv. félmrh. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði líka að ekki væri eðlilegt að fólk með háar tekjur fengi sömu barnabætur og fólk með lágar tekjur. Það ætti því að tekjutengja þessa hluti og það var gert og það naut tiltölulega mikils velvilja og stuðnings í þjóðfélaginu.  Ég er nokkuð viss um það af því að ég þekki hv. þm. Jóhann Ársælsson að við erum nokkuð sammála um svarið í þessum efnum. Hins vegar er ég ekki sammála því heldur að þetta eigi að vera tekjutengt að fullu og það hef ég talið að væri kannski einn helsti ljóðurinn á ráði þeirrar ríkisstjórnar sem ég nefndi að hún gekk svo langt í að tengjutengja að tekjutengt var alveg að fullu. Þess vegna er m.a. að finna í kosningastefnuskrá Framsfl. að hafa hluta af bótunum ótekjutengdan og hluta tekjutengdan. Það varð niðurstaða ríkisstjórnarinnar eða stjórnarflokkanna þegar ríkisstjórn varð mynduð að gera þetta að stefnu sinni. Herra forseti. Það er svo sem ekki meira að segja um þetta nema kannski að vissulega hafa barnabætur skerst á síðustu árum. Það er að hluta til vegna þess sem ég nefndi að tekjur þeirra sem fá bæturnar hafa hækkað og mér finnst ekki eðlilegt að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir það. En það er auðvitað líka vegna þess að barnabætur voru skertar á ákveðnum tíma á síðasta kjörtímabili eins og fram hefur komið og hefur verið viðurkennt af okkar hálfu að hafi verið mistök. En með barnakortunum og þeirri áherslu sem er að finna í stjórnarsáttmálanum verður fjármagnið aukið í þennan bótaflokk, það er alveg ljóst. En ríkisstjórnin ætlar sér auðvitað að hrinda þessu í framkvæmd og hefur kjörtímabilið til þess.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður vitnaði tvívegis í stjórnarsáttmálann. Hann sagði að ákvæði sem þar er að finna hljóðaði á þá leið að ríkisstjórnin vildi styrkja stöðu fjölskyldunnar sem hornstein þjóðfélagsins og treysta stöðu hennar og velferð.

Samheldni hennar og velferð.

Samheldni hennar og velferð. Ég verð að segja, herra forseti, að í mínum eyrum hljómar þetta sem hálfgerð öfugmæli þegar við höfum þá staðreynd fyrir framan okkur að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hefur á fjórum árum skert svo mikið barnabæturnar í góðæri --- ég ítreka, í góðæri, að um 14.000 færri fjölskyldur fá nú barnabætur. Á næsta ári eru það 2.000 færri fjölskyldur. Þess vegna legg ég eina spurningu fyrir hv. þm. Ef við höfum nú takmarkað svigrúm til skattalækkana og við verðum að velja forgang í því efni, hvort telur hv. þm. að eigi að hafa forgang, þ.e. að koma á barnabótum og nýta það skattalega svigrúm til að koma á barnakortinu og rýmka barnabæturnar eða að persónuafsláttur milli hjóna verði að fullu millifæranlegur?

Herra forseti. Hv. þm. fór með mikla öfugmælavísu í andsvari sínu. Síðasta ríkisstjórn styrkti mjög stöðu fjölskyldunnar í landinu með kröftugu efnahagslífi. Kaupmáttur launa jókst á því tímabili um meira en dæmi eru til áður. Atvinnuleysi minnkaði mjög mikið á síðasta kjörtímabili. Það styrkir auðvitað stöðu fjölskyldunnar meira en annað að fólk hafi vinnu og hafi góð laun fyrir vinnu sína. Með öflugri efnahagsstefnu á síðasta kjörtímabili stóðu stjórnarflokkarnir betur á bak við fjölskylduna en margar ríkisstjórnir hafa gert á liðnum árum, m.a. þær sem hv. þm. átti sæti í. Ég minni á að það var á tímum hv. þm. sem félmrh. sem atvinnuleysið rauk upp úr öllu valdi. Ég vil svara spurningu hv. þm. með því að vísa til stjórnarsáttmálans. Þar eru forgangsatriðin og þar er að finna það sem ég las áður um barnakortin en þar er líka að finna næstu setningu, ákvæði um að persónuafsláttur maka verði millifæranlegur að fullu hjá hjónum og sambýlisfólki.

Herra forseti. Það fór svo sem mig grunaði að hv. þm. mundi reyna að koma sér hjá að svara einfaldri spurningu: Hvort á að hafa forgang þegar við höfum takmarkað skattalegt svigrúm til að lækka skatta, að koma á barnakorti og rýmka barnabæturnar eða að hafa persónuafslátt milli hjóna að fullu millifæranlegan? Þetta er einföld spurning. Ég geri mér auðvitað fulla grein fyrir því að framsóknarmönnum, þar með töldum hv. þm., líður mjög illa þegar við ræðum barnakortin og hvernig farið hefur verið með barnafjölskyldurnar í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er staðreynd sem hv. þm. mótmælir ekki að 14.000 færri fjölskyldur fá nú barnabætur og 2.000 færri fjölskyldur fá barnabætur á næsta ári. Þess vegna er þetta eðlileg spurning því að meginkrafa framsóknarmanna í síðustu kosningabaráttu var að koma á barnakortum. Og hv. þm., formaður þingflokks framsóknarmanna, svari þeirri spurningu hvort á að hafa forgang. Auðvitað reynir hv. þm. að koma sér hjá því vegna þess að það virðist stefna í það á þessu kjörtímabili eins og því síðasta að framsóknarmenn fylgja í einu og öllu stefnu sjálfstæðismanna og engan mun er orðið hægt að sjá á stefnu Framsfl. og Sjálfstfl. eins og á síðasta kjörtímabili og stefnir í að verða á því kjörtímabili sem er rétt að byrja. Þess vegna spyr ég fyrir hönd allra þeirra sem bíða eftir barnakorti hvort eigi að hafa forgang þegar við höfum takmarkað skattalegt svigrúm til þess að lækka skatta hjá fólki.

Herra forseti. Forgangur mála kemur fram í stjórnarsáttmálanum. Bæði þessi mál eru talin þar upp undir verkefnum sem stjórnarflokkarnir ætla að hrinda í framkvæmd á kjörtímabilinu og annað þeirra er nú þegar komið fram í formi stjfrv.  En ég vek athygli á því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fer í nákvæmlega sama farveg og aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað, að koma sér undan því að svara því hver er afstaða þingmannsins til málsins sem er verið að ræða. Ætlar hún að greiða atkvæði með því eða á móti því?

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði það eiginlega að aðalefni máls síns og aftur hér í andsvari að kvarta undan því að stjórnarandstaðan hefði ekki tekið afdráttarlausa afstöðu til málsins, ekki sagt já eða nei. Herra forseti. Sem betur fer er það ekki eina hlutskipti stjórnarandstöðu á Alþingi að fá náðarsamlegast að koma upp og segja já eða nei við stjfrv. Það er bara ekki þannig. Hv. þm. getur auðvitað farið í slíka leiðangra eins og honum sýnist, en það mun ekki breyta því að stjórnarandstaðan ræður orðum sínum sjálf. Það er að sjálfsögðu þannig og ég hafna því að með því að ræða um málin á þann hátt sem hér var gert af talsmönnum stjórnarandstöðunnar hafi menn í byrjun verið að sniðganga efni málsins. Það er fjarri öllu lagi. Það var verið að reyna að setja málið í samhengi við það umhverfi sem það er í, þ.e. innan skattkerfisins og spurninguna um ráðstöfun fjármuna í skattkerfinu og hvað sé þar brýnast auk þess að ræða þessa kerfisbreytingu á hugmyndafræðilegum forsendum og leita eftir rökstuðningi fyrir því, hvers vegna með því og móti því að gera slíka breytingu. Hæstv. ráðherra opnaði sjálfur á umræðuna einmitt með framsögu sinni í þá veru. Það er að sjálfsögðu hinn eðlilegasti hlutur að þegar stjórnarandstaða er að byrja að skoða stjfrv. sem koma fram á þingi og þau eru rædd við 1. umr., þá ræðir stjórnarandstaðan það opið af sinni hálfu. Það er bara fullkomlega eðlilegur hlutur. Svo lengi hefur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson verið í stjórnarandstöðu að hann hlýtur að reka minni til þess að það hefur gerst áður í þingsölum þó að við vitum að vísu að hv. þm. er orðinn mikill stjórnarsinni og mikill framsóknarmaður og var ekki lengi að því. En það er ekkert að því að stjórnarandstaðan ræði opið um mál við 1. umr. og hafi á því alla fyrirvara hver hennar endanlega afstaða verður. Hún birtist og það þarf ekki mikla óþolinmæði til. Að sjálfsögðu tekur stjórnarandstaðan síðan afstöðu til þessa máls innan fárra vikna, tveggja mánaða eða svo, birtir hana eftir atvikum í nefndarálitum og í atkvæði sínu þegar málið verður tekið til afgreiðslu á þinginu innan skamms þannig að þetta hefur ekki mikið upp á sig. Ef ég skyldi vera svo heppinn að hv. þm. svari, þá er annað atriði sem mig langar til að koma inn á í seinni ræðu minni.

Herra forseti. Mér fannst hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vera hálfúrillur í ræðustólnum.

Hálf hvað?


            

Já, alveg rosalega.

Ég leyfi mér að vekja athygli á því að hann og annar talsmaður stjórnarandstöðunnar höfðu fjallað um málið án þess að segja hvaða afstöðu þeir hefðu til þess. Og ég leyfði mér að benda á að hvorugur talsmaður stjórnarandstöðunni hafði fyrir því að upplýsa þingheim um hvaða stefnu þeir hefðu haft hvað þetta varðar í aðdraganda kosninga þannig að það mætti vera ljóst hvaða stefnu þessir flokkar hafa í skattamálum. Það er auðvitað þeirra mál. Þeir ráða því, eins og hv. þm. sagði, hvernig þeir haga sínum orðum og hvað þeir segja o.s.frv. Það er eðlilegt að hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni reyni að skoða hvaða ágallar kunna að vera á ýmsum málum og það er þeirra hlutverk. Það er ekkert athugavert við það. En það hlýtur þá að vera eðlilegt að gera kröfu til þeirra líka að þeir geri grein fyrir afstöðu sinni til málsins. Ég get varla fallist á að tilefni sé til að taka það illa upp þó að á það sé bent.

Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í þetta, þetta er svo fullkomlega ónýt umræða að það skilar engu að karpa um þetta. En það liggur bara þannig að stjórnarandstaðan metur sjálf hvernig hún bregst við stjórnarfrumvörpum, hvaða tíma hún tekur sér í að skoða þau og hvenær hún birtir sína afstöðu og hver hún verður. Það er nú bara einfaldlega þannig. Við ráðum því sjálf. Hins vegar get ég skotið því að hv. þm. að það liggur alveg prýðilega á mér. Ég hef gaman af svona umræðum en mér leiðast þó tilburðir manna til að afvegaleiða þær eins og hv. þm. er að reyna að gera, þ.e. að gera þetta að aðalatriði málsins en ekki þá efnislegu umræðu sem hér var búin að fara fram og var ágæt þangað til hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson steig í ræðustól og varð fyrstur manna til að koma inn í umræðuna með hluti sem voru algjörlega óefnislegir, skiluðu engu í röksemdafærslu, í málflutningi með eða á móti, skiluðu engum nýjum sjónarmiðum inn í þetta mál, ekki neinu. Þetta voru tilburðir til þess af hálfu stjórnarþingmanns að reyna að gera lítið úr málflutningi stjórnarandstöðunnar, ósköpleg ómerkilegir, svo ég noti það íslenska orð sem mér kemur fyrst í hug. Hitt ætlaði ég svo að gera þó að áhugi minn hafi að vísu minnkað á því hafandi sagt þetta, þ.e. að taka að einu leyti undir með hv. þm., því að ég held að það sé langur vegur á milli þess að tekjutengja barnabætur að fullu, eins og því miður það mikla óhappaverk varð sem gert var í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þm. langar nú sem mest að styðja, og hins að hafa þær algjörlega ótekjutengdar. Það hef ég alltaf sagt. Ég hef ævinlega fjallað um þessi mál þannig að gera þar mikinn greinarmun á. Staðreyndin er sú að að mörgu leyti var það ágætt kerfi sem komið var hér upp. Það voru ótekjutengdar barnabætur, ákveðinn grunnstuðningur, og viðbótarstuðningur til tekjulágra barnafjölskyldna. Enda hét það barnabótaauki. Ógæfan hófst þegar menn fóru að flytja fjármuni úr ótekjutengda grunninum yfir í barnabótaaukann. Smátt og smátt gengu menn svo langt í því að að lokum var hann orðinn tekjutengdur að fullu. Nú segja menn: ,,Það voru mistök. Nú langar okkur aftur til baka.`` En þeim hefur að vísu dottið það snjallræði í hug að kalla það kort.

Herra forseti. Ég fellst nú ekki á að það sé óefnisleg athugasemd að benda á að hv. þm. gefur ekki upp afstöðu til þess hvort rétt sé að hafa persónuafslátt millifæranlegan að fullu eða ekki. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að hv. þm. sé krafinn um afstöðu sína til þess. En hann hefur valið þá leið að gefa ekki upp afstöðu til þess heldur blanda svarinu saman við barnabætur. Mér finnst það vera tvö mál sem erfitt er að tengja saman skattalega séð svo að vel fari, þ.e. að tengja saman millifæranlegan persónuafslátt og barnabætur. Ég tel að málin séu þess eðlis að menn verði að afgreiða þau hvort fyrir sig. Ég fæ ekki séð hvernig menn ætla að blanda saman millifærslu á persónuafslætti annars vegar og barnabótum hins vegar og hvort barnabætur eru meira eða minna tekjutengdar. Þess vegna finnst mér það ekki skýr afstaða til frv. í grundvallaratriðum þegar menn gefa ekki upp afstöðu sína til þess hvort það eigi að vera fullur millifæranlegur persónuafsláttur og fara að blanda barnabótunum inn í málið sem eru ekki partur af þessu frv. Menn eru þá að draga að málinu atriði sem er efnislega óskylt.

Þú eyddir nú sjálfur löngum tíma í barnabótastefnu Framsfl.

Eðlilega, hv. þm., því að það var búið að draga það hér inn í umræðuna og tengja þessi mál saman. Því var eðlilegt að gera grein fyrir því hvernig um það mál er búið í stjórnarsáttmálanum og hvernig Framsfl. kynnti það mál af sinni hálfu. Því er auðvitað eðlilegt að gera það.

Herra forseti. Ég á sæti í efh.- og viðskn. sem fær frv. til umfjöllunar þannig að ég þarf ekki að hafa langt mál um það við 1. umr. Það er ljóst eins og kom fram í máli 3. þm. Suðurl., Margrétar Frímannsdóttur, og í máli 3. þm. Norðurl. eystra að á þessu máli eru bæði kostir og gallar. Það er eðlilegt að við veltum því fyrir okkur við 1. umr. og eins í nefndinni, hverjir séu kostirnir og hverjir gallarnir. Það hefur vissulega verið rakið hér og ég ætla ekkert að eyða tíma þingsins mjög ítarlega í það, varðandi þetta sérstaka mál, að persónuafsláttur verði að fullu millifæranlegur á milli hjóna --- að ýmsir hafa haft áhyggjur af því að það geti haft áhrif á stöðu kvenna á vinnumarkaðnum. Að því var vikið að við höfum búið við það og sjáum það í könnunum sem fram hafa komið bæði hjá kjararannsóknarnefnd og Verslunarmannafélagi Reykjavíkur að um er að ræða mikinn launamun milli kynjanna í þjóðfélaginu. Þetta frv. hefur verið rætt í samhengi við það. Ekki síður þurfum við að skoða það sem hér hefur verið rætt og ég gerði að umtalsefni í andsvari mínu við hv. 3. þm. Vestf., þ.e. hvað eigi að hafa forgang í þjóðfélaginu þegar við höfum svigrúm til að lækka aðeins skatta. Og það er ástæðan fyrir því að ég stend nú upp. Ég vildi mjög gjarnan vita, og það gæti haft veruleg áhrif á afstöðu mína til frv. sem ég vil taka fram að við eigum að skoða með jákvæðum huga, hvaða afstöðu hæstv. fjmrh. hefur til frv. sem ég hef flutt á nokkrum þingum um að persónuafsláttur barna verði millifæranlegur, þ.e. að þeir sem hafa á framfæri sínu börn á aldrinum 16--19 ára geti nýtt sér óráðstafaðan persónuafslátt barna, að óráðstafaður persónuafsláttur barna verði millifæranlegur, að 80% hluta eins og nú er með makaafslátt. Þetta er mál sem lengi hefur verið talað fyrir í þingsölum og ýmsir hópar í þjóðfélaginu hafa borið mjög fyrir brjósti og ýmis samtök eins og Félag einstæðra foreldra sem hefur sett það mjög á oddinn að þetta mál nái fram að ganga á þingi. Ég man eftir því, það er varla meira en kannski tvö til þrjú ár síðan, að Félag einstæðra foreldra afhenti undirskriftir vegna þessarar kröfu sinnar um að óráðstafaður persónuafsláttur barna gæti orðið millifæranlegur eins og persónuafsláttur hjóna, vegna þess að af eðli máls leiðir að t.d. einstæðir foreldrar geta ekki nýtt sér ónýttan persónuafslátt. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra sérstaklega, og finnst mér það alveg eiga heima í þessari umræðu, hver sé afstaða hans til þess að óráðstafaður persónuafsláttur barna geti verið millifæranlegur. Það er alveg ljóst að þetta mun koma barnafjölskyldum mjög til góða. Og af því að ég geri mér fulla grein fyrir því að þetta er mjög dýr aðgerð þá mætti hugsa sér að stíga það skref í áföngum, til að mynda að óráðstafaður persónuafsláttur barna yrði fyrsta kastið millifæranlegur hjá einstæðum foreldrum. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær mega þeir vænta sem bíða nú mjög eftir því að svokallað barnakort sem Framsfl. setti á oddinn í kosningabaráttunni komist til framkvæmda? Getur verið að það muni ekki sjá dagsins ljós fyrr en kannski á síðasta ári kjörtímabilsins? Ég spyr: Er samkomulag milli Framsfl. og Sjálfstfl. um útfærsluna, þ.e. þegar að því kemur að um verði að ræða barnakort? Eða eru menn að tala um breytingar á barnabótakerfinu sjálfu? Stjórnarsáttmálinn er mjög óljós um þetta ákvæði. Ef ég man rétt, hæstv. fjmrh. leiðréttir mig þá, þá hafði hann orð á því að um barnakortin væri ekki komið neitt samkomulag. Þess vegna vil ég gjarnan fá að vita, og beini því til hæstv. ráðherra, hvort hann sé tilbúinn til þess að fræða okkur nánar um þessa hlið mála. Þegar við stöndum frammi fyrir takmörkuðu fjármagni til skattalækkunar þá veltum við fyrir okkur hvort það sé rétt og eðlilegt að á sama tíma og þeim sem njóta barnabóta fækkar um tvö þúsund á næsta ári, þá eigum við endilega að setja í forgang að hafa persónuafslátt milli hjóna að fullu millifæranlegan. Með þessum orðum er ég ekki að segja að ég sé á móti þessu frv. En ég er að velta fyrir mér forgangi. Sá áfangi sem verið er að stíga með þessu frv. kostar t.d. 100 milljónir og það er svipuð fjárhæð mundi kosta ríkissjóð að skattleggja ekki húsaleigubætur. Ég spyr sjálfa mig hvort ég, ef ég væri fjmrh. og hefði einungis 100 milljónir til ráðstöfunar til þess að lækka einhvers staðar skatta, mundi nýta þessar 100 milljónir til þess að fara í þennan áfanga, stíga það skref að persónuafsláttur verði að fullu millifæranlegur milli hjóna, eða fara í að afnema skattlagningu á húsaleigubótum. Þetta eru spurningar sem við veltum fyrir okkur, þ.e. spurningar um forgang. Meginástæðan fyrir því að ég kem í ræðustól er að spyrja hæstv. ráðherra nánar um afstöðu hans til þeirra leiða sem ég nefndi, varðandi barnakortið og varðandi millifæranlegan persónuafslátt eða óráðstafaðan persónuafslátt barna á aldrinum 16--19 ára. Ég er alveg sannfærð um að það væri veruleg kjarabót fyrir mörg heimili í landinu ef sú leið væri farin. Ég er raunverulega að leita eftir afstöðu ráðherrans til þessa, hvort að hann telji að þessi leið sé fær og hvort ég sem flm. þess frv. og sem hef mælt fyrir geti átt von á því á þessu kjörtímabili að fá stuðning ríkisstjórnarinnar við það sem ég hef talað hér fyrir.

Herra forseti. Það eru tvö efnistriði í ræðu þingmannsins sem ástæða er til að reyna að svara. Ég ætla að víkja að síðara atriðinu fyrst, þ.e. spurningunni um svokölluð barnakort. Hvenær koma þau til framkvæmda, var spurt. Ég hef áður upplýst það í þessum sal að engin ákvörðun liggur fyrir um það enn þá. Í stjórnarsáttmálanum segir að ríkisstjórnin vilji stuðla að því að styrkja fjölskylduna sem hornstein þjóðfélagsins og treysta samheldni hennar og velferð. M.a. verði dregið úr tekjutengingu í barnabótakerfinu, t.d. með útgáfu sérstakra barnakorta eða öðrum sambærilegum aðgerðum. Því er sem sagt ekki slegið föstu að sú framkvæmd verði endilega í formi barnakorta en það er nefnt í dæmaskyni að svo geti farið. Niðurstaðan liggur ekki fyrir í því efni. Stjórnarflokkarnir hafa ekki náð landi í því máli enn sem komið er. En ég ítreka það sem ég hef líka bent á áður í þingsalnum að stefnuyfirlýsingin gildir fyrir kjörtímabilið allt, eins og stendur í yfirlýsingunni, að helstu markmið ríkisstjórnarinnar á kjörtímabilinu eru þau sem upp eru talin. Þess vegna er ekki sanngjarnt, hvorki hjá hv. síðasta ræðumanni né þeim sem áður hafa talað í umræðunni, að ætlast til þess að allt sem í þeim sáttmála og stefnuyfirlýsingunni stendur verði komið til framkvæmda nokkrum mánuðum eftir að stjórnin hefur endurnýjað samstarfssamning sinn. Það er ekki sanngjarnt og ekki hægt að ætlast til þess. Við erum að tala um verkefni sem ætlunin er að vinna að á kjörtímabilinu og ég vona að okkur auðnist í góðu samkomulagi í stjórnarflokkunum að finna skynsamlega leið til að draga úr tekjutengingu í barnabótakerfinu. Ég verð, herra forseti, að bíða með seinna atriðið þangað til í síðara andsvarinu.

Herra forseti. Enginn er að ætlast til þess að allt sem stendur skrifað í stjórnarsáttmálanum komist til framkvæmda á fyrstu mánuðum kjörtímabilsins. Það sem við erum að kalla eftir og spyrja um er forgangur ríkisstjórninnar, hvort eigi að vera í forgang að bæta stöðu barnafólks sérstaklega eða fara þá leið sem hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir. Það sem er athyglisvert og hefur komið fram í máli hæstv. ráðherra og hann hefur reyndar staðfest að ekki er samkomulag á milli Framsfl. og Sjálfstfl. um að komið verði á barnakortum upp á 30 þús. kr. eins og Framsfl. lofaði. Ég man ekki betur en hæstv. viðskrh. hafi aðspurður í sjónvarpi staðfest það þegar fréttamaður spurði hann hvort treysta mætti því að á kæmi barnakort og hann hafi svarað því játandi. Nú liggur það fyrir að ekki er samkomulag milli stjórnarflokkanna um að barnakortum verði sérstaklega komið á heldur vísar hæstv. ráðherra í stjórnarsáttmálann þar sem segir: t.d. með útgáfu barnakorta og öðrum sambærilegum aðgerðum. Þá er það ljóst og er út af fyrir sig ágætt að hafa það staðfest þó að það sé slæmt fyrir fólk sem hefur beðið eftir þessu og talið víst að komið væri á samkomulag milli stjórnarflokkanna um barnakort, það væri bara tímaspursmál, að ekki liggur fyrir neitt samkomulag milli stjórnarflokkanna um að hér verði komið á barnakorti á kjörtímabilinu eins og Framsfl. lofaði. Að öðru leyti þætti mér vænt um ef hæstv. ráðherra hefði tök á að svara þeim spurningum sem ég beindi til hans um ónýttan persónuafslátt barna.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst þetta vera pínulítill orðhengilsháttur. Það er ekki komið samkomulag um þessa hluti. Það þýðir ekki að það sé endilega ósamkomulag. Það er bara ekki búið að leiða málið til lykta, það er ekki komin niðurstaða. Hvort sem menn kalla það barnakort eða eitthvað annað sem út úr því kemur, það kemur bara í ljós. En það stendur skýrum stöfum í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, t.d. með útgáfu barnakorta eða öðrum sambærilegum aðgerðum. Viðskrh. hefur ekki gengið á bak orða sinna og ríkisstjórnin hefur ekki gert það og hún mun huga að þessum málum síðar meir þó að það verði ekki gert á þessu haustþingi. Að því er varðar spurninguna um persónuafslátt barna eða unglinga, þá er það vissulega annað mál en hér er til umræðu en óneitanlega ekki mjög fjarskylt. Hins vegar er það miklu stærra mál vegna þess að það snýst um miklu hærri upphæðir. Þar værum við að tala um skattalækkun fyrir hvern ungling á bilinu 16--18 eða 19 ára upp á 20--26 þús. sem mundi renna til foreldranna eftir því hvort miðað er við 80% eða 100% persónuafslátt. Í þessu þingmáli erum við að tala um 5.000 kr. þegar málið er allt komið til framkvæmda þannig að það er náttúrlega allt önnur stærðargráða. Spurt er hvort hægt sé að gera þetta í einhverjum áföngum 

Herra forseti. Þrátt fyrir orð hæstv. ráðherra finnst mér mjög óljóst hvenær barnafjölskyldur geti búist við því að það komist til framkvæmda sem Framsfl. lofaði í síðustu kosningum og í hvaða formi það verður. Það er mjög óljóst. En alla vega er ljóst að þetta er mál sem ríkisstjórnin setur ekki í forgang vegna þess að ekkert samkomulag er um málið milli Framsfl. og Sjálfstfl. Það liggur alveg fyrir. Hæstv. ráðherra var líka ekki mjög skýr í orðum sínum að því er varðaði ónýttan persónuafslátt vegna barna. Ég geri mér alveg grein fyrir og sagði það í máli mínu að það kostaði miklu meira en frumvarpið sem við værum að ræða hér. En þetta er líka aðferð og leið sem á að taka í áföngum, eins og hér er verið að gera, og væri leið til þess að stuðla að því sem ríkisstjórnin segir í sáttmála sínum þ.e. að styrkja stöðu fjölskyldna sem hornstein þjóðfélagsins og treysta samheldni hennar og velferð. Ég get ekki séð að það treysti samheldni hennar og velferð að fækka þeim um 14 þúsund sem geta notið barnabóta, og á sama tíma og við erum að fara þá leið að auka persónuafslátt milli hjóna að fækka þeim um 2 þúsund á næsta ári sem njóta barnabóta. Það er ekki fjölskylduvæn stefna. Hún er fjölskyldufjandsamleg.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tveim frv. til laga, annars vegar um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem felur í sér að húsaleigubætur verði skattfrjálsar og hins vegar fylgifrv. Verði fyrrnefnda frv. samþykkt leiðir það til þess að breyta þarf einnig lögum um félagslega aðstoð, lögum um almannatryggingar og lögum um húsaleigubætur. Síðarnefnda frv. er því einungis tæknilegs eðlis sem afleiðing af því ef hv. Alþingi samþykkir frv. um skattfrelsi húsaleigubóta. Markmið þessa frv. er skýrt. Það er til þess að tryggja að markmiðum laga um húsaleigubætur verði náð sem felur í sér lækkun á húsnæðiskostnaði tekjulágra leigjenda og að draga úr aðstöðumun á húsnæðismarkaðnum. Til að húsaleigubætur nái tilgangi sínum og lækki húsnæðiskostnað leigjenda er nauðsynlegt að farið verði með slíkar greiðslur eins og vaxtabætur þeirra sem búa í eigin húsnæði. En eins og við þekkjum eru vaxtabætur skattfrjálsar á sama tíma og húsaleigubætur bera skatt. Ég hef haldið því fram og geri það í greinargerð með frv. og eins þegar ég mælti fyrir þessu á síðasta þingi, en þetta frv. hefur verið flutt á einum tveimur eða þremur þingum, að hér væri um brot á jafnræðisreglu að ræða. Skattalög eiga að vera hlutlaus gagnvart húsnæðiskostnaði. Undir það tekur í rauninni nefnd félmrh. sem fjallaði um reynsluna af húsaleigubótum og skilaði skýrslu til ráðherra. Mig minnir að það hafi verið í lok ársins 1995 eða 1996, en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur til að skattlagningu húsaleigubóta verði aflétt. Markmið laga um húsaleigubætur er að niðurgreiða húsnæðiskostnað hjá tekjulágum einstaklingum til samræmis við vaxtabætur sem greiddar eru íbúðareigendum. Húsaleigubótum er ætlað að jafna húsnæðiskostnað leigjenda og draga úr þeim aðstöðumun sem ríkt hefur með tilliti til þess hvort um er að ræða eigendur eða leigjendur að íbúðum. Nefndin telur skattlagningu húsaleigubóta því vera gróft brot á þeirri grundvallarreglu skattaréttar í jafnræðisreglunni að skattleggja húsaleigubætur á sama tíma og vaxtabætur eru skattfrjálsar.`` Þetta eru orð nefndar hæstv. félmrh. sem tekur undir það sem ég hef haldið fram og kveður fast að orði og segir að skattlagning húsaleigubóta sé gróft brot á þeirri grundvallarreglu skattaréttar í jafnræðisreglunni að skattleggja húsaleigubætur og mun ég fara nokkru nánar út í það. Í fyrsta lagi, hverjir eru það sem njóta húsaleigubóta? Það er fyrst og fremst lægst launaða fólkið í þjóðfélaginu. Komið hefur fram að nálægt 60% þeirra sem nú fá húsaleigubætur eru atvinnulausir, ellilífeyrisþegar, örorkulífeyrisþegar, námsmenn eða einstæðir foreldrar. Það er athyglisvert að næststærsti hópur þeirra sem fá húsaleigubætur eru t.d. námsmenn og kemur fram í skýrslu Félagsmálastofnunar Reykjavíkur fyrir árið 1998 að námsmenn eru 1.054 af 3.478 sem fengu húsaleigubætur í Reykjavík eða nálægt þriðjungur. Þá vil ég aðeins fara út í áhrif þess að skattleggja húsaleigubætur vegna þess að skattlagning húsaleigubóta mismunar ekki bara fólki eftir því hvort það er í eigin húsnæði eða leiguhúsnæði, þ.e. þeir sem eru lægst launaðir og eru í leiguhúsnæði þurfa að borga skatt af húsaleigubótum, heldur skerðir slík skattlagning í ofanálag barnbætur þessa fólks og námslán. Í greinargerð með frv. kemur fram að þetta hefur áhrif til lækkunar á barnabótum en skerðingahlutfall barnabóta vegna tekna nemur 5% fyrir eitt barn, 9% fyrir tvö börn og 11% ef börnin eru þrjú eða fleiri. Þetta reiknast sem tekjur og skerðir því barnabætur hjá þeim sem fá húsaleigubætur. Það væri fróðlegt að reyna að afla upplýsinga um það hve margir af þeim sem fá húsaleigubætur hafa orðið fyrir skerðingu líka á barnabótum. Þegar við tölum um námsmenn þurfa þeir í ofanálag að búa við það að námslán þeirra eru skert. Ég leyfði mér á síðasta þingi að beina því til hæstv. menntmrh. hvort hann sæi ekki ástæðu til þess að bregðast við því að húsaleigubætur skertu námslán. Svo einkennilega vill til að það er alfarið á valdi stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna hvort húsaleigubæturnar skerða námslánin eða ekki. Lögin framselja stjórn LÍN vald til að ákveða fjárhæð námslána og úthlutunarreglur, þar með taldar reglur um hvað telja skuli til tekna við útreikning námslána. Tekjur, eins og þær eru skilgreindar af stjórn sjóðsins, koma til frádráttar við útreikning á námslánum. Þarna hefur stjórn LÍN ákveðið að húsaleigubætur skuli teljast til tekna. Samkvæmt úthlutunarreglum koma húsaleigubætur m.a. til frádráttar af námslánum. Ég get tekið sem dæmi um þessi áhrif útreikning sem ég hef undir höndum um raunverulegt dæmi hjá námsmanni. Hann borgaði tæplega 30 þús. kr. í húsaleigu og er með tæpar 13 þús. kr. í húsaleigubætur. Ef þessi námsmaður vinnur sér inn 185 þús. kr. yfir árið er skerðing á heildarláni yfir skólaárið vegna húsaleigubóta rúmar 76 þús. kr. Þarna er verið að mismuna námsmanni eftir því hvort hann er í leiguhúsnæði eða á eigið húsnæði. Ef hann á eigið húsnæði og fær vaxtabætur þá skerðir það ekki námslánin en húsaleigubætur skerða námslánin. Hver er afstaða hæstv. fjmrh. til slíkrar mismununar? Við getum einangrað þetta ákveðna mál, námslánin sem er í höndum stjórnar LÍN að breyta. Það verður samt fróðlegt að vita afstöðu hæstv. ráðherra til þess. Ljóst er að eftir að sveitarfélögin breyttu því að niðurgreiða leiguíbúðir og færa leiguna undir kostnaðarleigu, þá skapaðist ákveðið bil þar á milli þannig að fólk þurfti að greiða hærri húsaleigu sem var ekki brúuð af húsaleigubótum. Munurinn var það mikill. Ég fór yfir það á síðasta þingi og ætla ekki að gera það neitt ítarlegar hér en þar gat munað kannski 5--6 þús. kr. á mánuði. Láglaunafólk með 60--80 þús. kr. munar um það. Ég hef talið upp fjórar meginástæður fyrir því að þessi leið verði farin. Í fyrsta lagi eiga skattalögin að vera hlutlaus gagnvart húsnæðiskostnaði. Við eigum að líta á aðstoð samfélagsins við einstaklinga og fjölskyldur til að koma yfir sig þaki, hvort sem er með húsaleigubótum eða vaxtabótum og fara eins með það í skattalegu tilliti. Það er fyrsta ástæðan. Það er brot á jafnræðisreglunni að gera annað. Í annan stað lækkar þetta barnabætur og skerðir þær. Í þriðja lagi skerðir þetta námslánin og í fjórða lagi, vegna þeirra breytinga sem sveitarfélögin gerðu á niðurgreiðslu á leigu, getur skapast ákveðin mismunun þarna á milli, þ.e. að húsaleigubæturnar bæti það ekki nákvæmlega að hafa farið úr niðurgreiðslunni yfir í húsaleigubætur til þess að greiða niður leiguna. Að vísu veit ég að Reykjavíkurborg hefur reynt að mæta þessu, að ég held, með því að hækka fjárhagsaðstoð til þessara einstaklinga. Ég man eftir því að ég og hæstv. ráðherra ræddum þetta nokkuð þegar ríkisstjórnin var að fara út í að loka félagslega húsnæðiskerfinu og breyta niðurgreiðsluforminu þannig að vaxtabætur væru greiddar á þriggja mánaða fresti. Þá kom fram sú afstaða hæstv. ráðherra að hann teldi ekki rétt að fara þá leið að hafa húsaleigubætur skattfrjálsar. Hann notaði þau rök að bætur utan skattkerfisins ætti að skattleggja eins og húsaleigubætur en ef það væri innan skattkerfis eins og vaxtabætur þá ætti ekki að skattleggja það. Mér finnast það, herra forseti, heldur rýr rök miðað við þau sem ég hef teflt fram. Ég get líka nefnt fjárhagsstyrki sveitarfélaga. Mér finnst alveg út úr kortinu þegar veita þarf fjárhagsaðstoð, þegar fólk nær ekki endum saman og sveitarfélögin þurfa samkvæmt lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga að greiða þessu fólki fjárhagsstyrki, að þá þurfi skattakrumla ríkisins að fara í þá fjárhagsaðstoð þannig að úr verður vítahringur. Fólk fær fjárhagsstyrk frá sveitarfélaginu en þarf að borga skatta af því og leitar þá aftur til sveitarfélaganna til að geta borgað skattana. Mér finnst allt mæla með því að afnema skattlagningu á húsaleigubótum og einnig að hætta skattlagningu á fjárhagsaðstoð sveitarfélaga. Nú getum við spurt: Erum við að ræða um einhverjar stórar fjárhæðir í þessu sambandi? Nei, við erum ekki að ræða um stórar fjárhæðir í þessu sambandi. Samkvæmt því sem fram kemur í frv. námu greiðslur húsaleigubóta á árinu 1997 321 millj. kr. Að teknu tilliti til þess að ýmsir geta nýtt sér persónuafslátt til greiðslu skatta af húsaleigubótum má ætla að tekjutap ríkissjóðs verði um 100 millj. á ári nái frv. þetta fram að ganga. Það er sama fjárhæð og við ræddum áðan um að ganga eigi til að stíga skref í átt að því að persónuafsláttur milli hjóna verði að fullu millifæranlegur. Þessi fjárhæð yrði sennilega aðeins hærri af því að nú er árið 1999 en á árinu 1998 voru húsaleigubæturnar 339 millj. á móti 321 millj. 1997. Þá er ágætt að geta þess í leiðinni að framlag ríkissjóðs til húsaleigubóta í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga er innan við 300 millj., var 285 millj. á þessu ári að mig minnir og hækkar um 5--8 millj. á næsta ári. Við erum því ekki að ræða um stórar fjárhæðir heldur um ákveðið prinsippmál. Mér finnst, herra forseti, að hæstv. fjmrh. þurfi að tefla fram gildari rökum en hann hefur gert. Það má vel vera og ég mun virða það ef hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að þetta séu nægjanlega góð rök fyrir að skattleggja húsaleigubætur en það er fjarri því að ég sé sammála hæstv. ráðherra í því efni. Ég þarf ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta frv. Ég hef rætt þetta áður og þingmenn þekkja afstöðu mína til þess. Þó verður ekki hjá því komist, herra forseti, í umræðu um húsaleigubætur sem tengjast stöðu leigjenda og þörfinni fyrir leiguhúsnæði, að ræða upplýsingar sem komu hér fram fyrir nokkrum dögum þegar ég gat því miður ekki verið viðstödd. Þær komu fram í svari hæstv. félmrh. við fyrirspurn hv. þm. Ögmundar Jónassonar um þörfina á leiguhúsnæði. Ef við höfum takmarkað leiguhúsnæði, sem við vissulega höfum, þá þarf fólk að sækja meira út á almenna markaðinn í leiguhúsnæði þar. Það kallar á meiri húsaleigubætur. Hæstv. ráðherra upplýsti í þeirri umræðu að Íbúðalánasjóður hefði lofað lánum til 476 íbúða. Hann nefndi að leiguíbúðaumsóknir til Íbúðalánasjóðs frá 14 sveitarfélögum væru samtals 272 íbúðir og frá 11 félagasamtökum 296 íbúðir. Í beinu framhaldi sagði hann að Íbúðalánasjóður hefði lofað 476 íbúðum. Síðan sagði ráðherra, svo ég vitni orðrétt í ræðu hæstv. félmrh., með leyfi forseta: ,,Ég skipaði í fyrra nefnd til að gera úttekt á leigumarkaðnum hér á landi og kanna þörf fyrir leiguíbúðir næstu ár í samráði við fulltrúa sveitarfélaga og aðra félagslega byggingaraðila, ASÍ og BSRB. Nefndinni var jafnframt falið að meta nauðsyn þess að gera breytingar á húsaleigulögunum. Gagnasöfnun þeirrar nefndar er lokið. Það má reikna með að í kringum 1.500 fjölskyldur eða einstaklingar óski eftir leiguíbúð og þegar á þessu ári er þriðjungnum af þeirri þörf svarað.`` Ráðherrann var áður búinn að segja að Íbúðalánasjóður hefði lofað lánum til 476 íbúða á þessu ári og þriðjungnum af þörfinni væri svarað en 1.500 fjölskyldur væru núna á biðlista eftir leiguíbúðum. Þetta er bara alrangt og alvarlegt að hæstv. félmrh. skuli setja fram rangar staðhæfingar. Ég fullyrði að þær eru rangar. Mér þykir það miður, herra forseti, að hæstv. félmrh. er ekki viðstaddur þessa umræðu. Í gögnum mínum eru allt aðrar tölur sem ég vil fara yfir hér. Þar eru staðreyndir málsins. Hæstv. ráðherra nefndi einnig og það er ágætt að geta þess að á árunum 1991--1997 hefði að meðaltali verið úthlutað lánum til 270 leiguíbúða. Þetta er líka rangt hjá hæstv. ráðherra. Hann var þá að gera samanburð við árin sem ég nefndi, 1991--1997, að þá hefðu lánin einungis verið til 270 leiguíbúða en núna á þessu ári væru það 476 og búið væri að fullnægja þriðjungi af þörfinni. Staðreyndin er sú að hæstv. ráðherra blandar mjög mikið tölum. Á þessu ári hefur einungis verið lánað til 120 leiguíbúða með 1% vöxtum. En aftur á móti hefur verið lánað til á annað hundrað íbúða á 3,2% vöxtum. Þessi lán, sem eru eitthvað vel á annað hundrað, hafa að mestu gengið til félagasamtaka, þar á meðal til námsmanna og stúdenta. Leigan hjá þeim hefur þannig hækkað mjög mikið. Við erum að bera saman ólíkar tölur þegar við erum að tala um leiguna með 1% vöxtum eða leigu með 3,2% vöxtum. Ég minni á að þegar félagslega kerfið var við lýði, áður en því var lokað um síðustu áramót, þá voru vextir þar 2,4% fyrir eignaríbúð. Þessu til viðbótar, til að fá töluna 476, telur ráðherrann einnig til að ég held 150--180 íbúðir af þessum 476 sem eiga að koma í gegnum innlausn sveitarfélaga á endursöluíbúðum og yrði hugsanlega breytt í leiguíbúðir en ekkert liggur fyrir um. Þær eru með 2,4% vöxtum. Ráðherrann hefur því farið með rangt mál úr þessum ræðustól. Það verður að kalla eftir því með einum eða öðrum hætti að ráðherrann svari fyrir þær tölur sem hann nefndi. Ef við tökum árin 1990--1997, þar sem ráðherra nefndi bara 270 íbúðir á ári, þá voru það leiguíbúðir með 1% vöxtum sem fóru niður í 29 íbúðir á árinu 1997. Ef ég tæki endursöluíbúðirnar með því eins og hæstv. ráðherra gerði þá voru þær á bilinu 500--800 á þessu tímabili og flestar á árinu 1991, þá voru nýjar íbúðir um 800. Þetta er auðvitað ekki í fyrsta skiptið sem ráðherrann hefur farið með rangt mál í ræðustól. Í því sambandi vil ég minna á að það þurfti að fara með svör sem hann gaf þinginu um húsnæðismálin, af því að svör Húsnæðisstofnunar hentuðu ráðherranum ekki, alla leið til Ríkisendurskoðunar til þess að fá hrakta vitleysuna úr hæstv. félmrh. Þetta fannst mér nauðsynlegt að kæmi hér fram og það sem ekki hefur farið hátt að hæstv. ráðherra hefur hækkað vextina. Hæstv. félmrh. hefur hækkað vextina upp í 3,2% og af viðbótarlánunum 4,38%, ef ég man rétt. Þetta segir auðvitað mikið til sín í greiðslubyrðinni. Ég ætla að minna á það líka að ég sé ekki betur á fjárlögunum en að verið sé að lækka framlögin. Ég spyr hæstv. fjmrh. um það að verið sé að lækka framlögin til niðurgreiðslu á leiguíbúð eða félagsleglegum íbúðum frá síðasta ári. Mig minnir að ekki séu nema 100 milljónir á fjárlögum næsta árs en hafi verið 180 milljónir á þessu ári. Hvað segir það okkur? Ef við erum að lækka framlögin þá erum við að hverfa algjörlega út úr niðurgreiddum vöxtum á leiguíbúðum. Þá hljóta að vera enn færri íbúðir á næsta ári sem hægt er að úthluta með 1% vöxtum. Ég spyr ráðherrann um hvað það þýðir að lækka framlögin úr 180 milljónum í 100 milljónir á næsta ári. Allt hefur þetta áhrif á húsaleigumarkaðinn, framboð á leiguhúsnæði og hvort fólk sé orðið ofurselt almenna markaðnum þar sem leigan hefur hækkað um 50--80% og að það skuli vera þannig í þessu þjóðfélagi sem kennir sig við velmegun að láglaunafólk þurfi að borga fyrir tveggja til þriggja herbergja íbúð kannski 60--70 þús. kr. Það er eitthvað að í slíku þjóðfélagi þegar staðan þannig. Ég sé ekki betur en að hæstv. ríkisstjórn sé að hverfa enn fjær því að láglaunafólk geti lifað sómasamlegu lífi og komið sér þaki yfir höfuðið. Ég vil líka nefna það af því hæstv. ráðherra félagsmála nefndi að það væru 1.500 manns ... 

Hæstv. ráðherra er ekki í húsinu.

Hæstv. ráðherra nefndi að niðurstaðan úr nefnd, sem m.a. ASÍ og BSRB ættu aðild að, væri sú að 1.500 manns biðu en ég tel að talan sé miklu hærri. Miðað við það sem ég hef verið að kanna hjá námsmönnum, hjá sveitarfélögum, hjá Örykjabandalaginu, held ég að þeir séu miklu nær 2.000 sem eru á biðlista. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að hæstv. ráðherra félagsmála geri þessa skýrslu opinbera. Mig minnir að nefndarstarfið hafi verið sett af stað í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í lögunum um Íbúðalánasjóðinn um að þörfin fyrir leiguhúsnæði yrði könnuð í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Ég sé ekki betur í svari hæstv. félmrh. til hv. þm. Ögmundar Jónassonar en að hann sé að vitna í niðurstöðu nefndarinnar þar sem hann nefnir að 1.500 fjölskyldur séu í þörf fyrir leiguíbúðir en ég tel að talan sé miklu nær 2.000. Auðvitað er fjarstæða, herra forseti, að ráðherrann komist upp með að segja að þegar á þessu ári sé búið að uppfylla þriðjunginn af þessari þörf sem þýðir að það séu ekki nema 1.000 manns á biðlista vegna þess að staðreyndirnar tala allt öðru máli. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa mál mitt lengra. Ég hef beint ákveðnum spurningum til hæstv. fjmrh. sem ég þakka fyrir að hefur setið undir umræðunni og geri mér vonir mér um að hann blandi sér í í umræðuna og svari þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til hans.

Virðulegur forseti. Aðeins til að leggja þessu máli lið. Það hefur auðvitað sýnt sig að núverandi húsaleigubótakerfi er algerlega búið að sanna gildi sitt og er mjög mikilvægt að hafa það í huga. Það hefur gert það að verkum að markaðurinn hefur komið upp á yfirborðið. Hann var áður fyrst og fremst neðan jarðar og leigan há og er enn reyndar. Leiguhúsnæði sveitarfélaganna er komið inn í þetta kerfi sem ekki var í upphafi þess. Enda þótt enn séu mjög langir biðlistar eftir húsnæði hjá sveitarfélögunum er reynt aðeins að saxa á það með ýmsum ráðum. Með því að reyna að nýta húsnæðið fyrst og fremst til þeirra sem eru í neyð og hafa ákveðin tekjuviðmið þannig að það sé ekki svo að ef fólk fer inn í íbúð hjá sveitarfélagi og fari það aldrei þaðan út aftur af því það er einu sinni komið inn. Það að húsaleigubætur eru skattlagðar hefur haft í för með sér ákveðinn viðbótarkostnað hjá sveitarfélögunum, bæði í starfsmannahaldi og öðru. Það hefur þurft aukningu í stöðugildum. En það sem er kannski best við þetta kerfi er að það er búið að sanna sig að því leyti að það nýtist þeim sem hafa minnstar tekjur og þar með erum við strax búin að ná mjög miklum árangri. Það hefur alla tíð verið skoðun mín og hefur líka verið skoðun sveitarfélaganna að húsaleigubætur á að leggja að jöfnu við vaxtabætur. Það er réttlætismál og spurning um að líta á það þannig. Eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi áðan þá kom það einmitt fram í skýrslunni frá 1997, um húsaleigubæturnar, að það að húsaleigubætur skuli vera skattlagðar væri brot á jafnræðisreglunni sem talin er megingrundvöllur skattaréttar. Það var niðurstaða þess hóps. Það sem er líka mjög mikilvægt að hafa í huga er að Norðurlöndin, sem við viljum bera okkur saman við, hafa langa og mikla reynslu af húsaleigubótakerfi og þar eru þær ekki skattlagðar. Því finnst mér að við eigum að stíga þetta skref.

Herra forseti. Ég vil blanda mér örlítið í umræðuna. Aðeins út af fyrirspurnum hv. 1. flm. en einnig til þess að skýra þetta mál nokkuð. Ég verð að segja að ég mun leiða hjá mér þann langa kafla ræðu framsögumanns sem laut að meintum afglöpum kollega míns, hæstv. félmrh., og verð ég að segja að það er heldur óvenjulegt og óviðeigandi að hella úr skálum reiði sinnar með þeim hætti sem hér var gert án þess að gera viðkomandi ráðherra viðvart og gefa honum kost á að svara fyrir sig. En það sem mál sem er til umræðu snýst um skattfrelsi húsaleigubóta. Ástæðan fyrir því að þær eru skattlagðar en ekki vaxtabætur er, eins og hv. þm. sagði og vísaði til orða minna um það frá því áður, að vaxtabæturnar eru hluti skattkerfisins. Ekki er nóg með það að þær séu innan skattkerfisins, þær eru hluti af kerfinu, alveg eins og barnabæturnar. Menn fá þær borgaðar út úr skattkerfinu við álagningu og þeim er skuldajafnað upp á móti öðrum sköttum o.s.frv. Auðvitað væri fáránlegt ef skattkerfið mundi til að mynda skattleggja barnabætur sem eru í eðli sínu eins konar neikvæður tekjuskattur. Það er skýringin á þessu með vaxtabæturnar. Húsaleigubæturnar eru hins vegar bætur sem greiðast af sveitarfélögunum og þau fá reyndar til þess nokkurt framlag úr ríkissjóði í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, eins og kom fram í framsögu, á bilinu 280--300 millj. kr. að ég hygg um þessar mundir. En menn verða að hafa í huga að hin almenna regla skattalaganna er sú að allar tekjur eða greiðslur eru skattskyldar með örfáum undantekningum. Þetta á t.d. við um allar tryggingabætur. Þetta á við um greiðslur úr Tryggingastofnun, þetta á við um meðlög og alls kyns styrki og verðlaun og fleira þess háttar, þó að því undanteknu að líftryggingarbætur, dánarbætur og miskabætur og bætur fyrir varanlega örorku eru skattfrjálsar. En þessi almenna regla hefur leitt til þess að t.d. framfærslustyrkir sveitarfélaga hafa hingað til verið skattskyldir og meira að segja í staðgreiðslu að ég hygg sem og aðrir framfærslustyrkir sem um er að tefla. Þetta mál er ekki svo einfalt að það sé bara hægt að segja að það sé slíkt smámál að það eigi að kippa því í liðinn og kosti ekki nema 100 milljónir að gera það. Hér er sem sé verið að tala um umtalsvert frávik frá þeirri meginreglu skattalaga sem ég hef gert að umtalsefni. Það væri þá miklu nær að leggja til að miklu stærri flokkur tekna yrði undanþeginn skatti en það er heldur ekki raunhæf tillaga. Ég hlýt líka að vekja athygli á því að ekki hefur verið gerð nein úttekt á því hversu margir sem njóta húsaleigubóta borga skatt, eða borga skatt af þessum bótum. Gera má ráð fyrir því að einhver hluti þessa fólks borgi alls engan skatt. Þess vegna er ekki hægt að hjálpa því fólki frekar með því að afnema skattinn af bótunum ef þau borga hann ekki. Þar er líka spurning sem vaknar í tengslum við þetta atriði. Ég vil bæta því við að sveitarfélögin fá auðvitað útsvar af þessum húsaleigubótum alveg eins og ríkið fær tekjuskatt þegar um það er að ræða, útsvarið greiðist reyndar alltaf hvort sem fólk borgar skatt að öðru leyti eða ekki og ríkið borgar þá mismuninn eins og kunnugt er þannig að hér er líka verið að leggja til tekjurýrnun hjá sveitarfélögunum. Það hefur dálítið verið um það talað að undanförnu að Alþingi hafi sett lög sem hafi bitnað á sveitarfélögunum. Þetta mundi þá falla í þann hóp ef frv. yrði lögfest og er nú umhugsunarefni út frá því sjónarmiði. En aðalatriði málsins er það að húsaleigubæturnar falla í sama flokk og aðrar bætur sem fólki eru greiddar utan skattkerfisins og lúta þar af leiðandi sömu lögmálum. Meðan ekki er tekin almenn ákvörðun og breytt þeirri stefnu sem hefur verið uppi í skattkerfinu um áratuga skeið og undanþiggja þessar bætur allar og allar þessar greiðslur skatti hljóta húsaleigubæturnar að falla áfram í þann sama flokk. Þetta held ég að mönnum hafi verið ljóst sem á sínum tíma beittu sér fyrir að húsaleigubætur voru teknar upp, menn vissu vel að þær yrðu skattskyldar og ég hygg að áreiðanlega hafi verið tekið tillit til þess þegar fjárhæð bótanna var ákveðin. Með öðrum orðum, bæturnar eru hærri en þær hefðu verið ef þær hefðu verið skattfrjálsar. Þetta held ég að liggi nokkuð ljóst fyrir, herra forseti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er auðvitað langt frá því að vera sammála honum og ég spyr hann um það hvort hann telji það ekki brot á jafnræðisreglunni að telja húsaleigubætur til tekna og mismuna þannig fólki. Þetta er aðstoð samfélagsins við fólk við húsnæðisöflun. Finnst hæstv. ráðherra ekki að skattalögin eigi að vera hlutlaus gagnvart slíkum húsnæðiskostnaði? Mér finnst, herra forseti, að það eigi að líta á þetta allt öðrum augum en ráðherrann var að nefna, að bera þetta saman við t.d. lífeyrisgreiðslur o.s.frv. Við erum að tala um sambærilega hluti þegar við erum að tala um aðstoð samfélagsins til húsnæðisöflunar. Það vill bara svo til að um er að ræða láglaunafólk sem getur ekki keypt sér húsnæði og af því að það getur ekki keypt sér húsnæði þarf að taka skatt af þeirri aðstoð sem það fær í gegnum húsaleigubætur. Af því að hæstv. ráðherrann nefndi að sveitarfélögin fái útsvar af því að húsaleigubætur eru skattlagðar vil ég minna á að a.m.k. Reykjavíkurborg, ef ekki Samband ísl. sveitarfélaga, hefur talað mjög ákveðið fyrir því að húsaleigubætur verði skattfrjálsar, jafnvel þó að sveitarfélögin missi af þessum tekjum af því að sveitarfélögin gera sér grein fyrir því að hér er á ferðinni réttlætis- og sanngirnismál sem allt mælir með að hljóti sömu meðferð og húsaleigubætur. Þess vegna veldur það mér miklum vonbrigðum að heyra hér svör ráðherrans og þau gefa mér vissulega ekki mikið tilefni til þess að ætla að meðan þessi ríkisstjórn er við völd verði skattar af húsaleigubótum afnumdir. Enda held ég að það sé svo að það sé bara Sjálfstfl. sem leggist gegn því að húsaleigubætur verði skattfrjálsar vegna þess að ég man ekki betur en að það sé skoðun hæstv. félmrh. að ekki eigi að skattleggja húsaleigubætur.

Herra forseti. Það er þessi spurning um jafnræðisregluna. Af hverju ætti að taka ákveðna tegund af framfærslustyrkjum og undanþiggja þá skattlagningu en ekki aðra tegund? Af hverju ætti að taka þessar bætur út úr skattlagningu á meðan aðrar bætur, frá sveitarfélögunum til að mynda, eru skattskyldar? Ég held að það sé miklu nærtækari samanburður en að miða þetta allt saman endilega við vaxtabæturnar sem eru eins og ég er margbúinn að segja hluti af sjálfu skattkerfinu. Hv. þm. gerði það að umtalsefni í framsögu sinni að það ætti bara að undanþiggja alla framfærslustyrki eða félagslega aðstoð skatti og talaði um vítahring í því sambandi. Það er reyndar ekkert alltaf svo. Fólk getur lent í þeirri aðstöðu að þurfa að leita sér félagslegrar aðstoðar hjá sínu sveitarfélagi vegna tímabundinna og algjörlega ófyrirséðra erfiðleika án þess að fólk sé varanlega á flæðiskeri statt eða að það geti ekki staðið undir skattgreiðslu af slíkum bótum þegar upp er staðið. Það er allur gangur á því máli. Það er líka varhugavert að gera því sífellt skóna að fólk sem á einhverju skeiði ævinnar þarf á aðstoð að halda, hvort sem það eru húsaleigubætur eða annað, sé þar með varanlega komið í slíka aðstöðu. Vonandi getur fólk sem nýtir sér húsaleigubætur nú notið góðs af vaxtabótakerfinu á morgun. Við búum sem betur fer í samfélagi þar sem fólk skiptir um hlutverk og heldur áfram að þróa sína stöðu og bæta sín kjör. Það er ekki hægt að hugsa um þetta eins og ljósmynd þegar þetta er raunverulega miklu líkara kvikmynd.

Herra forseti. Ég held að við verðum að horfa blákalt á þá staðreynd að hópur fólks í þjóðfélaginu er ekki í stöðu til að geta eignast húsnæði. Fólk sem er með 60--100 þús. kr. tekjur er bara ekki í þeirri stöðu. Á meðan kjörin eru ekki betri í þjóðfélaginu þá breytist sú staða ekki. Það er sú staðreynd sem blasir við. Ég velti því fyrir mér hver sé eðlismunur á aðstoð samfélagsins annars vegar í formi húsaleigubóta og hins vegar í formi vaxtabóta. Hæstv. ráðherra kallar þetta ákveðna tegund af framfærslustyrk. Það mætti eins segja um vaxtabæturnar að þær eru ákveðin aðstoð eða styrkur, styrkur við þá sem eru í þeirri stöðu að geta eignast húsnæði. Ég sé því ekki eðlismuninn á þessu. Ég veit ekki betur en að annars staðar, a.m.k. á Norðurlöndunum, sé aðstoð samfélagsins við þá sem eru á leigumarkaði í formi niðurgreiðslu sem þessarar ekki skattskyld. Hún er ekki skattskyld. Mér finnst því illa farið með fólk sem er ofurselt leigumarkaðnum með því að mismuna þeim sem geta eignast húsnæði og hinum sem þurfa að vera á leigumarkaðnum og borga mjög dýra leigu, leigu sem hefur hækkað, eins og ég nefndi áðan, mjög mikið á nokkrum mánuðum út af þeim breytingum sem ríkisstjórnin gerði á húsnæðislöggjöfinni um síðustu áramót. Því segi ég enn og aftur, herra forseti, að mér finnst rök hæstv. ráðherra ekki fullgild og þó að hæstv. ráðherra telji að það eigi að setja fjárhagsaðstoð og lífeyrisgreiðslur undir annan hatt en vaxtabætur, þá tel ég að húsaleigubæturnar skeri sig úr vegna eðlis þeirra. Ég vitna aftur í nefnd félmrh. sem sagði orðrétt: ,,Nefndin telur skattlagningu húsaleigubóta því vera gróft brot á þeirri grundvallarreglu skattaréttar í jafnræðisreglunni að skattleggja húsaleigubætur á sama tíma og vaxtabætur eru skattfrjálsar.`` Það getur vel verið, herra forseti, að nauðsynlegt verði að fá úrskurð lögfræðinga um það hvað er rétt í þessu efni.

Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég þekki ekki þessa skýrslu en mér er til efs að margir sérfróðir menn um skatta hafi setið í þeirri nefnd sem hana samdi. Ég skal líka viðurkenna að ég þekki ekki nægilega vel hinar norrænu reglur um skattlagningu eða skattfrelsi húsaleigubóta. En eftir stendur það sem ég sagði áðan að þegar þetta kerfið var tekið upp þá vissu menn að þetta yrði skattskylt og bæturnar voru ákveðnar með tilliti til þess, sem sagt hærri en ella hefði verið. Svo mega menn ekki gleyma því, eins og ég hef getið um, að margir geta notið góðs af húsaleigubótum sem seinna munu nota sér vaxtabótakerfið. Ég veit ekki betur en til að mynda stúdentar á hjónagörðum og víðar geti hagnýtt sér húsaleigubótakerfið meðan þeir búa þar. Vonandi mun þeim flestum auðnast að geta fjárfest í eigin húsnæði þegar fram líða stundir. Þetta er ekki staðnað kerfi. Fólk er ekki fast á einum stað í kerfinu. En mér finnst hv. þm. hafa dálitla tilhneigingu til þess að gera því skóna að ákveðnir hópar fólks séu fastir í einhverjum gildrum í þjóðfélaginu og þá finnst mér að við eigum að hjálpa fólki að komast upp úr slíkum gildrum, veita því til að mynda fjárfestingarstyrki sem vaxtabæturnar auðvitað eru ef grundvöllur er fyrir því, gera því fólki kleift að koma sér upp þaki yfir höfuðið en ekki að festa það í aðstöðu sem það vill sjálft komast út úr.

Virðulegi forseti. Þetta hefur um margt verið fróðleg umræða, eins og hún reyndar var þegar málið var lagt fram síðast, af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Þá komu einmitt fram þau rök að sveitarfélögin töpuðu tekjum ef hætt yrði við að skattleggja húsaleigubæturnar. Nú brá hins vegar svo við að í umsögnum sem efh.- og viðskn. Alþingis fékk um málið --- það voru 14 umsagnir eins og fram kemur í greinargerðinni --- voru Samband íslenskra sveitarfélaga í heild sinni, Akureyrarbær, Leigjendasamtökin og Reykjavíkurborg, því sammála að það ætti að hætta skattlagningu á húsaleigubæturnar. Við gerum okkur öll grein fyrir því að fjárhagur margra stærri sveitarfélaganna er mjög bágborinn, og þeirra minni líka, m.a. vegna þess að þau hafa tekið að sér aukin verkefni frá ríki, en tekjustofnarnir hafa ekki fylgt með. Það þarf að fara fram heildarendurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga og skiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga og mjög nauðsynlegt að það gerist sem allra fyrst. Hækkandi verð á húsaleigumarkaði, sérstaklega í Reykjavík, sem er tilkomið m.a. vegna hins mikla fólksflótta af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið þar sem þörfin fyrir húsnæði hefur aukist gífurlega, og einnig breytinganna sem gerðar voru á húsnæðiskerfinu fyrir ekki löngu síðan. Þetta tvennt hefur áhrif á leiguverð og hefur haft sitt að segja fyrir þá sem eru á leigumarkaðnum, þ.e. verðið hefur hækkað gífurlega og þörfin fyrir húsaleigubæturnar er meiri núna en hún hefur verið nokkru sinni áður, ekki síður þá sem eru bara tímabundið á þessum markaði eins og t.d. námsmenn sem dvelja tímabundið í Reykjavík eða í þeim sveitarfélögum þar sem húsaleigubætur eru greiddar. Það er mjög sérkennileg staða ef tekið er dæmi af ungum hjónum með tvö börn sem búa í 40--50 km fjarlægð frá Reykjavík og annað þeirra stundar nám hér við háskóla, og farið að skoða leigumarkaðinn. Þá kemur það þannig út að það er ódýrara fyrir viðkomandi námsmann að keyra á hverjum degi til Reykjavíkur, meira að segja á þessu dýra bensíni sem við búum við, heldur en að flytja til Reykjavíkur með fjölskylduna. Það er ódýrara að keyra til Reykjavíkur á hverjum degi og leigja úti á landi í litlu þorpi. Samanlagt kostar þetta minna en að leigja þriggja herbergja íbúð á höfuðborgarsvæðinu. Húsaleigubætur námsmanna skerða námslánin. Hins vegar skerðast ekki námslánin eins og hér hefur komið fram hjá þeim sem eru það vel settir eða eiga það sterka að að þeir geta keypt sér húsnæði og njóta vaxtabóta á meðan á námi stendur. Mér finnst ekki síður ástæða til að huga að þessu unga fólki sem tímabundið er í leiguhúsnæði en þeim sem eru í leiguhúsnæði um lengri tíma vegna þess að þetta er liður í því að aðstoða ungt fólk við að byggja upp sitt líf og koma undir sig fótunum. Að stórum hluta eru á leigumarkaðnum ungar fjölskyldur sem þurfa að fá húsaleigubætur, fólk sem ýmist er að hefja búskap á höfuðborgarsvæðinu þar sem leiga er langdýrust og kemur verst niður á þeim hópu eða einstæðum foreldrum. Að langstærstum hluta eru einstæðir foreldrar á leigumarkaði en ekki í eigin húsnæði. Einstæðir foreldrar hafa þyngstu framfærslubyrðina, minnstar tekjurnar samkvæmt skoðanakönnunum og eru í leiguhúsnæði. Einstæðir foreldrar koma ekki til með að njóta þeirra ráðstafana sem hér var verið að ræða rétt áðan, þ.e. millifæranlegs persónuafsláttar vegna þess að ekki er gert ráð fyrir að einstæðir foreldrar geti nýtt ónýttan persónuafslátt barna. Þar af leiðandi eru kjör þessa hóps yfirleitt mjög erfið og hafa versnað til muna við það að húsaleigan hefur hækkað eins og raun ber vitni að undanförnu. Einhver dæmi eru um það að við þingmenn höfum fengið til okkar í viðtöl fólk sem búið er að segja upp húsnæði sem áður var á viðráðanlegu verði en búið er að segja því upp vegna þess að markaðurinn býður allt önnur kjör en samið var um fyrir ári síðan. Fólk sem hefur haft á leigu þriggja herbergja íbúðir og borgað fyrir þær 30--45 þús. kr. eftir því hvar þær eru staðsettar í Reykjavík, býr við það núna að fá uppsagnarbréf þar sem það er alveg ljóst að eigandi íbúðarinnar getur leigt hana aftur á að lágmarki 70--80 þús. kr. Þetta er sá raunveruleiki sem við búum við í dag. Það er veruleg þörf á því að breyta lögum sem lúta að skattlagningu húsaleigubótanna, ekki síst í ljósi þess að það er láglaunafólkið sem fyrst og fremst hefur notið þessara húsaleigubóta og að félagslegum úrræðum hefur fækkað. Vextirnir hafa verið hækkaðir og láglaunafólk, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nefndi áðan, þ.e. fólk sem býr við taxtalaunin og er vissulega töluverður hópur í þjóðfélaginu, hefur ekki notið þess launaskriðs sem verið hefur eða þess góðæris sem engum dettur í hug að mæla á móti að átt hafi sér stað. Engu að síður búa mjög stórir hópar við mjög lág laun. Það er þetta fólk sem hefur ekki getað fjárfest í húsnæði, er því á leigumarkaðnum og þarf á þessum bótum að halda, nú frekar enn nokkru sinni áður. Ég tek undir það sjónarmið sem þarna kemur fram að það er eðlilegt að húsaleigubæturnar séu ekki skattlagðar og þarf ekki endilega að setja samasemmerki á milli þeirra og annarra félagslegra úrræða eða bótagreiðslna til launafólks. Það hefur ekki verið gert á hinum Norðurlöndunum eins og hér hefur komið fram. En eins og við nefndum í umræðu um millifæranlegan ónýttan persónuafslátt þá held ég að það sé alltaf spurning um forgangsröðun hverjir þurfa mest á aðstoð ríkisins að halda. Ekki síst núna þegar talað er um þörfina á aðhaldi í ríkisrekstri, þá verður forgangsröðin að vera alveg klár. Það er klárlega okkar hlutverk að veita þeim aðstoð sem mest þurfa á henni að halda. Stærsti hópur þeirra sem eru á leigumarkaðnum er fólk sem þarf á aðstoð að halda. Það er láglaunafólk. Það eru námsmenn. Það eru einstæðir foreldrar. Sumir þurfa á þessari aðstoð að halda tímabundið en aðrir um lengri tíma og ég tek heils hugar undir það að ástæða er til að leggja af skattlagningu á húsaleigubæturnar og þó fyrr hefði verið. Þarna er um mjög grófa mismunun að ræða hjá þeim sem setja fjármuni í þak yfir höfuðið, þ.e. milli þeirra sem eru á leigumarkaðinum og hins vegar þeirra sem eru að fara út í að eignast eigið húsnæði, byggja eða kaupa og fá vaxtabæturnar án skattlagningar.

Herra forseti. Það er víst komið að lokum þessarar umræðu. Ég þakka þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í henni og hæstv. ráðherra fyrir að vera viðstaddur umræðuna og taka einnig þátt í henni. Ég tel virðingarvert þegar hæstv. ráðherrar eru viðstaddir umræður um þingmannamál og láta í ljós álit sitt. Ég held að það skerpi lýðræðið og þingræðið og tel það mjög af hinu góða. Ég sá ástæðu til að segja nokkur orð í lokin af því að ég gat það ekki í stuttum andsvörum við hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra nefndi að þegar húsaleigubótakerfinu var komið á árið 1994 eða 1995, hefði öllum mátt vera ljóst að húsaleigubætur yrðu skattlagðar. Hann nefndi að húsaleigubæturnar hefðu verið hækkaðar sem samsvaraði skattinum. Allt er þetta satt og rétt hjá hæstv. ráðherra. Ég sem var félmrh. á þeim tíma vil hins vegar láta koma fram hver skoðun mín var á þeim tíma. Ég var mjög ósátt við það að húsaleigubætur væru skattlagðar en það var eina leiðin til þess að koma málinu í gegnum þingið með samstarfsflokki okkar sem var þá Sjálfstfl. Ég taldi þó þess virði að stíga þetta skref, að koma á húsaleigubótum þó að þær væru skattlagðar með þá von í brjósti að hægt yrði að leiðrétta það síðar. Síðar hafa aðstæður einnig breyst. Það að húsaleigubæturnar hækkuðu á sínum tíma var í samræmi við samkomulag milli mín og þáv. hæstv. fjmrh., að hækka húsaleigubæturnar sem áformaðar voru sem samsvaraði skattlagningunni, sem auðvitað kom til góða þeim sem voru undir skattleysismörkum á þeim tíma. Nú hafa aðstæður breyst. Húsaleiga hefur hækkað verulega eins og við höfum farið í gegnum. Það kallar þá á hærri húsaleigubætur. Einnig hafa mörg sveitarfélög farið út í að hætta niðurgreiðslu á leiguíbúðum og farið út í kostnaðarleigu. Húsaleigubæturnar hafa ekki staðið undir þeirri breytingu í niðurgreiðsluformi. Það eru því ekki rök lengur að á sínum tíma, árið 1994, hafi húsaleigubætur verið hækkaðar sem nemur skattlagningunni. Þetta vildi ég láta koma í ljós. Hæstv. ráðherra nefndi líka að aðstæður breyttust hjá fólki og ég væri kannski of föst í því að aðstæður gætu ekki breyst. Auðvitað er það satt og rétt að sem betur fer breytast aðstæður fólks. Margir hverjir þurfa einungis að vera tímabundið á leigumarkaðnum og geta farið út í það að eignast sitt eigið húsnæði. En staða margra er bara með þeim hætti að það er og verður bundið við leigumarkaðinn vegna lágra launa. Hæstv. ráðherra nefndi sérstaklega námsmenn og sagði að við ættum þá að fara út í að hjálpa t.d. námsmönnum og öðrum með fjárfestingarstyrkjum, þá verð ég að láta í ljós þá skoðun mína að mér finnst nokkuð stangast á hér. Ég nefndi það að ríkisstjórnin hefur á þessu ári, þó að það hafi ekki farið mjög hátt, farið út í vaxtahækkun á leiguíbúðum. Jafnvel á kreppuárunum 1987--1994 eða 1995, þó að við hefðum þá verið tilneydd til að fara út í vaxtahækkanir á húsnæðislánum eins og hjá Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna, var ávallt passað upp á að hækka ekki vexti á leiguíbúðum sem voru 1%. Á þessu ári erum við allt í einu farin að veita lán til leiguíbúða að stórum hluta með vöxtum sem eru 2,4% og 3,2%. Á hverjum hefur þetta bitnað? Ekki síst á félagasamtökum eins og samtökum námsmanna sem hafa verið að byggja leiguíbúðir til hagsbóta fyrir námsmenn á, 1% vöxtum. Ég vil nefna það hér að á árinu 1998 fékk Félagsstofnun stúdenta úthlutað 22 íbúðum fyrir námsmenn. 17 þeirra voru með 3,2% vöxtum en einungis fimm með 1% vöxtum. Það segir auðvitað til sín í greiðslubyrðinni hjá námsmönnum og gerir þeim síður kleift að koma sér upp eigin íbúð þegar þeir þurfa að bera svo háa vexti. Þetta hefur verulega mikið að segja, þessi vaxtahækkun úr 1% í 3,2%. Það virðist enn stefna í að þrengja eigi að félagasamtökum eins og Félagsstofnun stúdenta, Öryrkjabandalagið, Þroskahjálp og fleiri sem hafa létt verulega á ríkisvaldinu og sveitarfélögunum og komið upp íbúðum fyrir skjólstæðinga sína og félagsmenn, á þessu ári og því næsta. Af hverju segi ég það? Ég nefni t.d. að á þessu ári voru veitt lán --- af því að nú er ég með tölurnar fyrir framan mig sem ég hafði ekki nákvæmlega áðan --- með 1% til 121 leiguíbúðar, þar af til 76 sveitarfélaga og 40 félagasamtaka. Með 3,2% vöxtum voru veitt 163 lán, þar af aðeins 11 til sveitarfélaga en 151 til félagasamtaka. Hærri vextirnir, þessir 3,2% vextir, einhvern veginn er stýringin hjá Íbúðarlánasjóðnum þannig að hærri vextir, dýrari lánum er stýrt til félagasamtakanna sem hafa þar með þyngri greiðslubyrði. Mér fannst nauðsynlegt að láta þetta koma fram í lokin um leið og ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um endurskoðun á greiðslu hlunninda og bifreiðastyrkja í ríkiskerfinu sem ég flyt ásamt hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, Lúðvík Bergvinssyni, Sigríði Jóhannesdóttur og Guðrúnu Ögmundsdóttur. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að láta fara fram heildarendurskoðun á greiðslum hlunninda og bifreiðastyrkja í ríkiskerfinu með það að markmiði að jafnræðis sé gætt í slíkum greiðslum milli kynja og að virt séu ákvæði jafnréttislaga í því efni. Heildarendurskoðun skal liggja fyrir á haustmánuðum 2000 og skal ráðherra gefa Alþingi skýrslu um niðurstöðu hennar.`` Þessi tillaga er flutt í samræmi við ákvæði jafnréttislaga en í þeim er skýrt kveðið á um að atvinnurekendum sé óheimilt að mismuna starfsfólki eftir kynferði og gildir það m.a. eins og segir í þeim lögum um veitingu hvers konar hlunninda. Ljóst er, herra forseti, að ríkisvaldið hefur ákveðnar skyldur í þessu efni. Ríkisvaldið og raunar sveitarfélögin sem atvinnurekendur eiga að stuðla að því að jafnréttislögin séu virt og sýna gott fordæmi fyrir hinn almenna vinnumarkað. En því miður er það aftur og aftur að koma í ljós að ríkisvaldið sinnir ekki skyldum sínum í því efni. Tilefni þess að ég flyt þessa till. til þál. er í fyrsta lagi svar viðskrh. við fyrirspurn frá mér í febrúar 1988 um bifreiðastyrki og stöður í bankakerfinu. Þar kom fram að það hallaði mjög á konur í yfirmannsstöðum innan bankakerfisins. Ljóst var að það mátti draga þá ályktun af svarinu að kerfi fastra bifreiðastyrkja væri notað til að hygla körlum á kostnað kvenna í sambærilegum stöðum. Við sáum því ástæðu til þess þá, í þingflokki jafnaðarmanna og Sambandi ísl. bankamanna, að fara þess á leit við Jafnréttisráð í kjölfar þessarar niðurstöðu að kannað yrði hvort um væri að ræða brot á jafnréttislögum. Niðurstaða Jafnréttisráðs var mjög skýr í þessu efni, herra forseti, bæði varðandi Landsbankann og Búnaðarbankann. Ég ætla að lesa orðrétt upp úr niðurstöðunni sem gilti reyndar um báða bankana. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Sá afgerandi munur sem er á bifreiðastyrkjum til kynjanna innan Búnaðarbanka Íslands telst því brjóta í bága við jafnréttislög.`` Skýrara getur það ekki verið. Kærunefndin beindi þeim tilmælum til bæði Búnaðarbankans og Landsbankans að fundin yrði viðunandi lausn á málinu. Svo ég vitni í helstu niðurstöður sem fram komu í svari viðskrh. kom fram að á tæplega fimm ára tímabili voru greiddar tæpar 647 millj. kr. í fasta bílastyrki Landsbanka, Búnaðarbanka og Seðlabanka. Rúmlega 535 millj. runnu til karla eða 83% og rúmlega 111 millj. til kvenna eða 17%. Þetta segir okkur auðvitað ekkert um það hvort um er að ræða mismunun eða ekki. Þá kom fram að Landsbankinn greiddi fasta bílastyrki til æðstu yfirmanna, að meðaltali um 610 þús. kr. á ári til hvers karlmanns en um 320 þús. kr. til konu í sambærilegri stöðu. Þarna komum við að þeirri mismunun sem leiddi til þess að kærunefndin úrskurðaði að brotin hefðu verið jafnréttislög. Í svarinu kom einnig fram að konur í ábyrgðarstöðum í Landsbankanum fengju aðeins 50% af bílastyrk karla í sambærilegum stöðum. Fram kom að meiri hluti skrifstofustjóra í Búnaðarbankanum væru konur en fastur bílastyrkur þeirra væri einungis um 60% af föstum bílastyrk karla í sömu stöðu. Ég held að það séu engin ný sannindi og alveg ljóst, herra forseti, ekki síst verkalýðshreyfingunni og oft verið rætt í þessum þingsal, að hlunnindagreiðslur hvers konar, yfirborganir, bílastyrkir og þess háttar hafa verið notaðar ekki bara af hinu opinbera heldur einnig á almenna vinnumarkaðinum til að hygla frekar körlum en konum. Krafan hefur því verið mjög sterk hjá verkalýðshreyfingunni, ekki síst í síðustu kjarasamningum, um gagnsætt launakerfi og að allar launagreiðslur væru lagðar á borðið. Umræðan um neðanjarðarkerfi launamálanna hefur staðið í marga áratugi og því miður hefur lítið þokað í þá átt að jafna kjörin. Það er eins og hið opinbera og ríkisvaldið noti þetta í samkeppni um vinnuafl við almenna markaðinn en þó þannig, herra forseti, að það gangi fremur til karla heldur en kvenna. Hægt væri að hafa langt mál um það, herra forseti, hvernig slíkar hlunnindagreiðslur hafa verið notaðar gegnum árin og áratugina til að mismuna konum og körlum. Það er meginástæða þess að þrátt fyrir ítrekaðar lagasetningar og breytingar á jafnréttislögunum, skýrslur og ályktanir, góðan vilja stjórnvalda og ráðamanna hefur ekki verið hægt að ráða við þetta vandamál. Við höfum enn fengið staðfestingu á þessu síðustu daga og vikur, t.d. gegnum launakönnun hjá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur þar sem kom fram að einungis 5% félagsmanna fengju greitt samkvæmt taxta og að um 76% karla og 69% kvenna fái greitt án nokkurrar hliðsjónar af töxtum. Þar kom einnig fram að karlar í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur eru að jafnaði með 29% hærri heildarlaun en konur og þegar miðað er við sambærileg störf, vinnutíma, starfsaldur, menntun og aldur, þegar allt þetta hefur verið tekið á vogarskálina er launamunurinn samt 18% þannig að enn einu sinni fáum við þetta staðfest. Ég vil líka vitna í það sem var ástæðan fyrir að ég beitti mér fyrir flutningi þessarar tillögu en það var skoðun sem ég gerði á bifreiðastyrkjum innan B-hluta ríkisstofnana. Þar kom fram að greiðslur vegna bifreiðastyrkja og lokaðra aksturssamninga fengu 555 karlar og 274 konur. Samtals námu þær greiðslur tæpum 80 millj. kr., karlar fengu tæplega 71 millj. kr. en konur rúmlega 9 millj. kr. Ég viðurkenni vel að hið síðara varðandi bifreiðastyrkina innan B-hluta stofnana er alls ekki eins vísindalega rannsakað sem launamismunur og var í bönkunum en engu að síður var um mjög sláandi tölur að ræða sem ég taldi ástæðu til að vekja athygli á í þessari þáltill. Ég spurði báða ráðherrana, hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh., um skýringu á þessu, bæði varðandi bankana og eins varðandi B-hluta stofnanir en mér fannst svör ráðherranna hvergi nærri fullnægjandi og nokkuð rýr. Hæstv. fjmrh. nefndi að líklegustu skýringarnar væru þær að það væru einkum stjórnendur, forstöðumenn og sérfræðingar sem nytu nefndarstarfa og væru í störfum sem kölluðu á bílastyrki en ráðherrann var engan veginn sammála mér um að þarna væri um neinar óeðlilegar skýringar að ræða. Engu að síður er munurinn það sláandi að þegar um er að ræða 80 millj. kr. í bifreiðastyrki að karlarnir taki til sín 71 millj. af þessum greiðslum, og þeir eru helmingi fleiri að taka til sín 71 millj. en konurnar fengu bara 9 millj. þó þær væru helmingi færri. Ég taldi því að þetta kallaði á skýringu. Ég spurði líka hæstv. viðskrh. hvað hann ætlaði að gera til þess að bankarnir færu að óskum kærunefndar jafnréttismála og hvernig hann hyggist beita sér fyrir því að þessi launamismunur yrði leiðréttur. Hæstv. viðskrh. lét sér nægja að lesa upp einhver svör frá Landsbankanum og Búnaðarbankanum þar sem bankarnir fullyrtu sjálfir að þeir brytu ekki jafnréttislög, virtu ákvæði jafnréttislaga og þeir hefðu skipað jafnréttisnefndir, a.m.k. annar þeirra, til að fylgja slíku eftir. Mér finnst það mjög merkilegt að ráðherra bankamála láti sér nægja skýringar bankanna á þessu og fullyrðingar þeirra þegar kærunefnd sem tók sér langan tíma til að skoða þær niðurstöður og kanna hvort um væri að ræða brot á jafnréttislögum kemst að þeirri niðurstöðu að afgerandi munur sé á bifreiðastyrkjum til kynjanna innan Búnaðarbankans og Landsbankans sem brjóti í bága við jafnréttislög. Og maður spyr, til hvers er kærunefnd jafnréttismála ef stofnanir innan kerfisins geta síðan svæft úrskurðinn og fullyrt að þær brjóti ekki jafnréttislög? Ég man að ráðherrann notaði þau rök að þetta væri hluti af kjarasamningi viðkomandi starfsmanns. Mér finnst það ekki vera rök að þó að þetta sé hluti af kjarasamningi viðkomandi starfsmanns hafi bankarnir í þessu tilfelli rétt til að brjóta jafnréttislög og mismuna kynjunum. Hæstv. ráðherra gekk jafnvel svo langt að tala um að ég vildi setja einhvern rannsóknarrétt yfir bankana þegar ég er að reyna að gegna skyldum mínum sem þingmaður og þingið er jú eftirlitsaðili með framkvæmdarvaldinu og þar með bönkunum eða þeir eru a.m.k. ríkiseign þegar þeir verða uppvísir að því og staðfest af kærunefnd jafnréttismála að þeir hafi brotið jafnréttislög. Ég sá því, herra forseti, enga aðra leið en að flytja þá tillögu sem ég hef hér gert og tel reyndar að gagnger endurskoðun þurfi að fara fram á hlunnindagreiðslum á bifreiðastyrkjum almennt í ríkiskerfinu. Ég hef skrifað skrifstofu jafnréttismála bréf þar sem ég hef óskað eftir upplýsingum um hvort jafnréttisráð hyggist fylgja þessari niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála eftir frá því 30. desember sl. að mig minnir, en hef ekki enn þá fengið svör en vænti að svo verði fljótlega. Ég vil nefna það sem stuðning fyrir þessu máli, og vona að ríkisvaldið, ráðherrar og ríkisstjórn styðji tillöguna og að slík heildarendurskoðun fari fram, að á nýlegri virðulegri ráðstefnu sem haldin var um konur og lýðræði við árþúsundamót greindi forsrh. Davíð Oddsson frá því að ríkisstjórnin hefði ákveðið að beita sér fyrir ferns konar úrræðum hér á landi og nefndi í því sambandi að ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir sérstöku átaki til þess að tryggja að karlar og konur í þjónustu ríkisins hefðu jafna möguleika til launa og starfsframa. Þetta er auðvitað mjög mikilvæg yfirlýsing og innlegg í þetta mál ef það er svo að ríkisstjórnin hafi ákveðið að beita sér fyrir því, eins og hér er sagt, að konur í þjónustu ríkisins hafi jafna möguleika til launa og starfsframa. Hlunnindi eru ekkert annað en partur af launagreiðslum. Þess vegna er mjög mikilvægt að tillagan fái ítarlega skoðun í þeirri nefnd sem hún fer til --- ég hef bara ekki athugað í hvaða nefnd tillagan fer en hún var til umræðu á síðasta þingi þannig að ég geri ráð fyrir að það verði allshn. en mun kanna það betur og geri því ekki að svo stöddu tillögu til hæstv. forseta um til hvaða nefndar tillagan fer en mun athuga það í samráði við hæstv. forseta. Orð hæstv. forsrh. gefa tilefni til þess að tillagan verði samþykkt og um hana geti náðst breið samstaða á þinginu. Ég vil í lokin láta þess getið að þegar tillagan var til umræðu á síðasta þingi barst umsögn frá skrifstofu jafnréttismála um tillöguna þar sem eindregið var mælt með stuðningi við hana.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu þáltill. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og fleirum um endurskoðun á greiðslum hlunninda og bifreiðastyrkja í ríkiskerfinu með það að markmiði að jafnræðis sé gætt í slíkum greiðslum milli kynja og er vísað til jafnréttislaga í því sambandi. Kannanir undanfarinna ára hafa ítrekað staðfest rótgróinn launamun kynjanna. Í launakönnun BHM sem gerð var 1988 kom fram að fullvinnandi háskólamenntaðar konur höfðu um 75% af launum fullvinnandi karla á sama menntunarstigi. Í könnun Jafnréttisráðs frá 1995 kom fram töluverður munur á launum karla og kvenna. Konur voru með 78% af hreinum dagvinnulaunum karla en þegar tekið var tillit til aukagreiðslna voru laun kvenna 70% af launum karla. Sama athugun Jafnréttisráðs leiddi í ljós að raunverulegur launamunur karla og kvenna þegar tekið var tillit til vinnutíma, starfsaldurs, menntunar og vinnuframlags sem eingöngu væri hægt að skýra sem kynjamun væri um 11%. Í nýlegri athugun Verslunarmannafélags Reykjavíkur kemur fram, eins og kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að meðallaun karla eru að meðaltali um 30% hærri en meðallaun allra félagsmanna VR. Kynbundinn launamunur, þ.e. raunverulegur launamunur kynjanna hjá VR þegar tekið hefur verið tillit til menntunar, starfsstéttar, vinnutíma, starfsaldurs og aldurs er um 18%. Gróflega má áætla út frá þessu að ef farið væri eftir jafnréttislögum og konum væru greidd sömu laun og karlar, þá má álykta sem svo að konur vinna tvo mánuði á ári frítt fyrir vinnuveitendur sína og það er umhugsunarefni. Það kemur einnig fram í athugun VR að launamunur kynjanna hefur heldur aukist undanfarið. Í þáltill. sem hér liggur fyrir er óskað eftir að fram fari heildarendurskoðun á greiðslum hlunninda og bifreiðastyrkja í ríkiskerfinu. Það er kunnara en frá þurfi að segja að launamunur kynjanna í starfi hjá hinu opinbera hefur fyrst og fremst legið í því að karlar hafa fremur en konur fengið aukagreiðslur í formi óunninnar yfirvinnu, bónusgreiðslna og bílastyrkja. Í því sambandi má benda á að óverulegur munur var á grunnlaunum karla og kvenna starfandi hjá hinu opinbera á taxta háskólamanna á árinu 1997 áður en hugmyndin um nýtt gagnsætt launakerfi varð að veruleika með samningum milli aðila. Launamunur kynjanna birtist hins vegar við samanburð á heildarlaunum háskólamenntaðra karla og kvenna þar sem karlar höfðu margra prósenta, jafnvel tuga prósenta hærri laun en háskólamenntaðar konur með sambærilega menntun og ábyrgð. Launamunurinn fólst í óunninni yfirvinnu, bónugreiðslum, bifreiðastyrkjum og öðrum hlunnindum. Því var það mikið fagnaðarefni þegar ákvörðun var tekin um að taka upp nýtt launakerfi hjá ríkinu í kjarasamningum við ýmis stéttarfélög opinberra starfsmanna á árinu 1997, þar sem eitt af meginmarkmiðum kerfisins var að gera launamyndun gagnsæja sem þýddi að sá hluti launa sem var neðan jarðar var færður upp á yfirborðið. Það var og er að mínu mati forsenda þess að hægt sé að taka á launamun karla og kvenna í opinberri þjónustu. Í tengslum við kjarasamninga við háskólamenn á árinu 1997 gáfu ríki og Reykjavíkurborg út sameiginlega yfirlýsingu þar sem fram kom að það væri yfirlýst stefna þessara aðila að jafna þann launamun karla og kvenna sem ekki er hægt að útskýra nema á grundvelli kyns. Jafnframt var því lýst yfir að með nýju launakerfi gæfist tækifæri til að vinna að þeim markmiðum. Með það í huga mundi fjmrh. og Reykjavíkurborg láta gera úttekt á áhrifum nýs launakerfis á launamun karla og kvenna starfandi hjá stofnunum sínum á samningstímabilinu. Þessi stefna ríkisstjórnarinnar um að jafna launamun kynjanna var sérstaklega áréttuð af forsrh. á nýafstaðinni ráðstefnu um konur og lýðræði, eins og kom fram áðan. Enn sem komið er er ekki hægt að draga ályktun af tölum kjararannsóknarnefndar opinberra starfsmanna hvort breyting hafi orðið á launamun kynjanna með nýju launakerfi þrátt fyrir að launasamsetning opinberra starfsmanna hafi tekið verulegum breytingum og mikill hluti af óunninni yfirvinnu hafi verið tekinn inn í laun. En þetta hefur náttúrlega átt sérstaklega við um karlahópana þar sem laun umfram grunnlaun tíðkuðust eins og ég sagði áðan, en margir hópar, sérstaklega kvennahópar, hafa þurft að hafa mikið fyrir að fá þann mun leiðréttan eins og kunnugt er. Stéttarfélög sem fóru þá leið á sínum tíma tóku mikla áhættu því að reynsla annarra þjóða, t.d. Svíþjóðar, er að launamunur kynjanna eykst þegar tekið er upp launakerfi sem byggir á að ákvarðanir um laun taki mið af menntun, sérhæfni reynslu, ábyrgð og árangri. Því er afar mikilvægt að hefja undirbúning að þeirri úttekt sem fjmrh. og Reykjavíkurborg gáfu yfirlýsingu um í tengslum við kjarasamninga 1997 því aðeins er rétt um eitt ár eftir af samningstímabili þessara félaga. Oft hefur því verið haldið fram að ein meginástæða launamunar karla og kvenna sé að konur geri minni launakröfur en karlar við ráðningu í starf. Þetta sjónarmið er m.a. staðfest í auglýsingum VR sem hafa birtst í sjónvarpinu undanfarið og hafa vakið mikla athygli. Ég tel að þessar auglýsingar geri mikið gagn til að vekja konur upp og kenni þeim að gera meiri kröfur sér til handa. Því má hins vegar ekki gleyma að það er launagreiðandinn en ekki starfsmaðurinn sem hefur allar upplýsingar um laun starfsmanna og það er launagreiðandinn sem ber fulla ábyrgð ef hann brýtur jafnréttislög vísvitandi, en þar segir skýrum orðum að konum og körlum skuli greidd jöfn laun og þau skuli njóta sömu kjara fyrir jafnverðmæt og sambærileg störf. Ég tek því undir þá þáltill. sem hér er lögð fram og þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og meðflutningsmönnum hennar frumkvæðið og hvet til þess að sú heildarendurskoðun sem hér er óskað eftir verði hluti af þeirri könnun sem ég nefndi áðan og í samræmi við yfirlýsingar þar um.

Herra forseti. Ég þakka undirtektir hv. 19. þm. Reykv., Ástu Möller, sem ég tel mjög mikilvægt að fá fram við 1. umr. málsins. Eins og þingmenn þekkja hefur þessi hv. þm. mikla reynslu á vettvangi kjaramálanna og verkalýðsbaráttunnar fyrir hjúkrunarfræðinga. Hún þekkir því launakerfið í heild sinni mjög vel og hvað þarf að gera til að reyna að stuðla að því launajafnrétti sem við ræðum undir þessari þáltill. Þær tölur sem hv. þm. nefndi af launakönnunum innan BHMR eru mjög sláandi og staðfesta, herra forseti, það sem fram kemur í þessari tillögu og ég nefndi í máli mínu um aðrar kannanir. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að það er forsenda fyrir því að hægt sé að taka á þessum málum og jafna kjörin á milli karla og kvenna að launakerfið sé gagnsætt en það virtist, herra forseti, vera á því mikil tregða. Hv. þm. nefndi nýtt launakerfi í því sambandi og ég held að við verðum að skoða það með mjög opnum huga að taka upp nýtt launakerfi. Það gengur auðvitað ekki eins og kom t.d. fram í þeirri könnun sem Verslunarmannafélagið gerði að kjarasamningar sem við stöndum í á hverju ári eða tveggja ára fresti og standa vikum og mánuðum saman þar sem barist er um örfáar krónur fyrir lægst launaða hópinn, að kannski sé verið að semja eingöngu fyrir 5% þeirra sem eru á launamarkaðinum. Aðrir semja sjálfir við atvinnurekendur sína með einstaklingsbundnum samningum. Ég vil taka það fram að ég hef ekkert á móti einstaklingsbundnum samningum svo fremi að við séum sæmilega örugg á því að atvinnurekendur og ég tala ekki um ríkisvaldið stuðli ekki að því í slíkum samningum að viðhalda þessu launamisrétti eða jafnvel að auka það. Út af fyrir sig hef ég enga tryggingu fyrir því en það er búið að reyna svo margt annað í gegnum tíðina að mér finnst að það sé þess virði að skoða nýjar leiðir í þessu sambandi. Ég spurði hæstv. fjmrh. um greiðslur viðbótarlauna til starfsmanna ríkisins og hef fengið svar við þeirri fyrirspurn á þingi í dag, þ.e. hvaða stofnanir hefðu beitt ákvæði 9. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins um heimild forstöðumanna stofnana til að greiða einstökum starfsmönnum laun til viðbótar umsömdum grunnlaunum fyrir sérstaka hæfni sem nýtist í starfi eða sérstakt álag svo og fyrir árangur í starfi eins og orðað er í 9. gr. Hæstv. fjmrh. segir í svari sínu að þessu ákvæði hafi ekki enn verið beitt og það hafi verið gert í samkomulagi aðila við síðustu kjarasamninga að þessu ákvæði yrði ekki breytt á því samningstímabili sem kjarasamningar aðila gilda eða til 31. okt. árið 2000. Ég viðurkenni það vel, herra forseti, þó að ég sé að tala um nýtt launakerfi og taka undir með hv. síðasta ræðumanni að forsenda þess að hægt sé að taka á þessum málum sé nýtt og gagnsætt launakerfi, þá hef ég verulegar áhyggjur af þessu ákvæði 9. gr. laga um að það geti enn aukið á þann mun sem er hjá ríkisstofnunum varðandi ýmsar hlunnindagreiðslur. Ég vil spyrja hv. þm. sem þekkir þessi mál vel hver skoðun hennar sé á þessu ákvæði 9. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Telur hv. þm. að þetta ákvæði muni þegar það kemst til framkvæmda stuðla að launajafnrétti kynjanna? Eins hefði ég áhuga á að spyrja hv. þm. um skoðun hennar varðandi starfsmat. Nú man ég að það var það fyrsta sem síðasta ríkisstjórn gerði, þ.e. ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. sem átti að vera mikið innlegg inn í jafnréttismálin og raunar jafnrétti kynjanna að koma á starfsmati. Við höfum ekki séð neinn árangur af því. Mikið var gert úr þessu af hálfu ríkisstjórnarinnar en ég hef ekki séð neinn árangur, heldur þvert á móti eins og fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. í dag. Ég get verið honum sammála. Margt bendir til þess að launamunur hafi heldur vaxið milli kynjanna en að það hafi dregið saman með konum og körlum í launamálum. Það er virkilegt áhyggjuefni ef þessi þróun heldur áfram. Sú tillaga sem hér er flutt og það að ná því markmiði að það sé launajafnrétti milli karla og kvenna er auðvitað ekki pólitískt mál einhvers eins flokks. Allir flokkar hafa það á stefnuskrá sinni að vinna að launajafnrétti kynjanna og það er alveg sama hvar í flokki þingmenn standa. Hér tala allir sem einn maður um að stuðla þurfi að launajafnrétti kynjanna. Maður spyr: Ef allir, hér á þessari æðstu samkoma þjóðarinnar, þjóðþinginu, eru sammála um að það þurfi að taka á þessu máli hvers vegna í ósköpunum hefur það ekki verið gert? Við hljótum að spyrja sjálf okkur um það. Ég hef verið ráðherra félagsmála og þar með ráðherra vinnumarkaðsmála. Ég reyndi ýmsar leiðir til að vinna að þessu máli að því er varðar jafnréttismálin en það er eins og maður reki sig alls staðar á veggi þegar kemur að launamálunum. Það virðist vera mikill feluleikur með þetta innan stofnananna. Eðli málsins samkvæmt er verið að gera einstaklingsbundna prívatsamninga við forstöðumann sinn og stofnanirnar vilja heldur ekki ræða þetta. Ég man að í framkvæmdaáætlun um jafnrétti kynjanna átti að gera úttekt á fimm ríkisstofnunum til þess að fara algerlega ofan í öll launamálin, hlunnindagreiðslur og annað. Það var mjög erfitt að fá ýmsar ríkisstofnanir til liðs við okkur í því efni þannig að margir steinar hafa verið á þeirri leið að ná fram jafnrétti kynjanna. Hv. þm. nefndi að hún teldi að sú tillaga sem hér er til umræðu sem ég skil að hv. þm. styðji og ég þakka fyrir stuðning hv. þm. í því efni sem ég tel mjög mikilvægan, gæti verið hluti af því átaki sem er á borði ríkisstjórnarinnar sem er til þess að fara í átak í því efni að jafna launamismun. Ég tel mjög mikilvægt að við skoðum þetta fyrst í okkar ranni, þ.e. ríkisvaldið hefur ákveðnar skyldur vegna jafnréttislaganna. Það er mjög brýnt að ríkisvaldið hafi ákveðið frumkvæði vegna þess að ef launakerfið verður gert sýnilegt og það verður ekki þessi feluleikur með hlunninda- og bifreiðastyrki í ríkiskerfinu, þá er ég viss um að það mun hafa veruleg áhrif til þess að bæta stöðu kvenna og jafna launamismun milli kynjanna.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir beindi til mín nokkrum spurningum. Áður en ég svara spurningum um 9. gr. laganna og segi skoðun mína á hvort starfsmennt sé tæki sem beri að taka upp til þess að jafna launamun karla og kvenna langar mig aðeins að ræða um nýtt launakerfi og markmið með því. Eins og ég sagði áðan var nýtt launakerfi tekið upp hjá opinberum starfsmönnum og hefur það að markmiði að vera gagnsætt þannig að launamyndunin og launasamsetningin á að vera alveg ljós. Hluti af samningsferlinu var færður til fyrirtækjanna, til stofnananna þar sem stofnanirnar sjálfar settu sér ákveðin markmið, settu sér ákveðnar forsendur í samkomulagi við fulltrúa stéttarfélaganna sem var lagt til grundvallar launaákvörðunum einstaklinga. Mér er kunnugt um að VR hefur svipaðar hugmyndir og eru í þessu nýja launakerfi ríkisins í þá veru að hluti af launasamsetningunni er ákvarðaður inni í fyrirtækjum sem semja við VR á sama hátt og hjá stofnunum ríkisins. Fram kom í máli hv. þm. að einungis 5% taka laun samkvæmt lágmarksákvæðum samninga VR. Þetta var áður 3% og mér finnst það vera afturför. Það að 5% taki laun samkvæmt lágmarksákvæðum er hneyksli en allt umfram það er jákvætt. Varðandi 9. gr. laganna kemur fram í svari fjmrh. að sú grein er óvirk og ég tel að hið nýja launakerfi hafi komið í staðinn fyrir 9. gr. Ég vonast til að fá síðar tækifæri til að fjalla um aðra þætti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svörin. Ég vil alveg gulltryggja að hv. þm. hafi ekki misskilið mig þegar ég var að ræða um það að ég teldi mjög sérkennilegt að þegar við stæðum í kjarasamningum og verkalýðshreyfingin og aðilar vinnumarkaðarins væri einungis verið að semja fyrir láglaunafólkið vegna þess að þegar við værum í kjarasamningum á auðvitað að vera að semja um hin raunverulegu kjör. En við erum bara að semja fyrir lítinn hluta fólks, 5%. Við værum ekki að því ef heildarlaunin væru sýnileg og væru öll uppi á borðinu, þá væru samningarnir ekki með þeim hætti að kjarasamningagerðin snerist bara um það hvort það ætti að hækka laun láglaunafólksins um 500 kr. eða 1.000 kr. þegar aðrir væru að semja við atvinnurekendur sína um miklu hærri laun. Ef láglaunafólkið fær eitthvað meira en fimmhundruðkallinn eða þúsundkallinn þá vill það fólk sem er á einstaklingsbundnum samningum halda þeim mismun sem áður var á milli láglaunafólksins og þeirra betur settu. Það er raunverulega það sem ég var að reyna að koma til skila að kjarasamningagerð, sem stendur í marga mánuði, snúist bara um laun og kjör lítils hluta þjóðarinnar. Ef þetta væri raunverulegt og við værum með þetta gagnsætt þá væri þetta auðvitað með öðrum hætti.

Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki misskilið neitt hjá hv. þm. Það sem ég var að segja var að hluti af samningsgerðinni hefði verið færður yfir til fyrirtækjanna. Þeir samningar um laun sem færu fram á svokölluðum miðlægum kjarasamningi eru launahækkanir sem ganga í gengum allt kerfið. Aðrir samningar eru undir eftirliti eða stjórn stéttarfélaganna varðandi fyrirtækjasamninga eða stofnanasamninga þannig að ég tel þetta vera til bóta. Annað sem skiptir verulegu máli í þessu sambandi eru þær launakannanir sem við erum stöðugt að fá, launakannanir sem eru gerðar eftir starfsstéttum, eftir stofnunum eða tegundum stofnana og ekki síst eftir kynjum. Þessar kannanir eru grundvöllur einstaklinga og hópa eða stéttarfélaga til þess að fara fram með frekari kröfur. Fyrst ég hef tíma til að fjalla aðeins um starfsmat þá tel ég það vera tæki sem muni gagnast verulega í jafnréttisbaráttunni vegna þess að hingað til hafa hin hörðu gildi verið metin meira en hin mjúku gildi. Það hefur sýnt sig með þeim athugunum og prófunum sem hafa m.a. verið gerð inni á Ríkisspítölunum þar sem þessi hörðu og mjúku gildi eru lögð að jöfnu í mati koma kvennahóparnir ekki síður út í því sambandi. Ég bind því miklar vonir við starfsmat sem tæki til þess að jafna launamun kynjanna og vonast til að það verði tekið upp með einum eða öðrum hætti sem allra fyrst á sem flestum stofnunum.