Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 335 á ég þáltill. ásamt með nokkrum flokksbræðrum mínum og er hún um könnun á atvinnu- og efnahagslegum áhrifum takmarkana á fiskveiðum Íslendinga. Ég óskaði eftir frestun á umr. um till. þessa þegar hún var hér á dagskrá síðast, af því að hæstv. sjútvrh. var ekki viðstaddur, en ég vildi gjarnan fá að heyra viðhorf hans til þessa mikilsverða máls. En mér liggur meira nú á hjarta en að mæla sérstaklega með þessari till. Það er vegna máls, sem er því skylt og blasir nú við hverjum sem fylgjast vill með í þjóðfélaginu. Miklar umr. hafa farið fram um takmarkanir á sókn í hina ýmsu fiskstofna sem við álítum ofveidda, og á það sérstaklega við um þorskstofninn, og kunngerð hefur verið reglugerð um mjög miklar takmarkanir á sókn í þorskstofninn, að vísu ekki í þeim mæli sem lagt hafði verið til af sérfræðingum, en þó er um verulegan niðurskurð að tefla frá því sem var veitt á s. l. ári. Í þessum umr. hefur m. a. komið fram mikil gagnrýni á það, að loðnuveiðiskipum, sem yfirleitt eru stór og burðarmikil skip, hefur verið leyft einum 30 saman að hefja veiðar með þorskanetum, og enn fleira hefur komið fram í því sambandi, m. a. það, sem grunur leikur á um, að fjölmörg netaveiðiskip beiti ólöglegum fjölda af netum fyrir sig, leggi miklu fleiri net í sjó en tilskilið er samkv. reglugerð, og er áhersla lögð á að þetta verði rannsakað. Borist hafa fréttir um landburð af fiski hér hið næsta okkur, um öll Suðurnes og um Snæfellsnes, og nýlegar fréttir herma, að svo sé Komið að byrjað sé að vinna þorsk í fiskmjölsverksmiðjum. Saltskortur er víða, þannig að á Snæfellsnesi t. a. m, munu menn vera byrjaðir að verka nýjan þorsk og salta hann með úrsalti, eftir því sem nýjustu fréttir herma. Og þeir eru byrjaðir að hengja upp fisk í skreið, enda þótt markaður sé ekki glæsilegur á því sviði, og það er saltað í stórum stíl, því að öðruvísi hefst ekkert undan, enda þótt það sé margfalt verðminni fiskur nú en ef hann væri verkaður í neytendapakkningar í frystihúsum. Nú, þegar stendur hæst yfir hrygningartími, er sótt af offorsi með netatrossum, ólöglega mörgum að því er menn telja, í þorskstofninn og engar hömlur þar á settar. Þennan þorsk gætu togarar veitt á haustmánuðum, þegar liggur nú fyrir, að því er virðist, að þeir verði stöðvaðir, og sá fiskur færi til verkunar sem gæfi margfalt - fjórfalt, fimmfalt - meira verðmæti en með þeim aðförum, vil ég kalla það, sem hafðar eru í frammi við aflaverkun eins og nú standa sakir. Ég vil biðja hæstv. sjútvrh., um leið og mig langar að heyra viðhorf hans til þessarar till. okkar, að svara því nú og strax, hvort hann hafi ekki kynnt sér þetta ástand, eins og ég þykist hafa sannar fregnir af að sé nú, og ef svo er, hvort hann hafi engin áform um að grípa í taumana með því t. d. að fyrirskipa minnkun á netatrossum skipa um helming, jafnvel stöðva þá ósvinnu sem nú virðist blasa við. Ef hann hefur ekki fylgst með þessu vil ég líka fá svar við því, hvort hann ætli ekki þegar í stað að láta gera á því könnun hvort farið sé hér með rétt mál eða ekki. Mér liggur hið mesta á að fá bein svör við þessu, sem ég nú hef sagt, og vænti þess fastlega að hæstv. sjútvrh. geti svarað mér þegar í stað um viðhorf sín til þess arna og upplýst um þá kunnugleika sem hann kann að hafa á þessu máli. Ég ætla ekki og þarf ekki að orðlengja um þetta frekar, en mundi e. t. v. hafa einhverjar aths. fram að færa að fengnum svörum hæstv. ráðh.



Það er eins og við var að búast, að hér er verið að ræða um mjög mikilvæg mál, sem margir eru að hugsa um þessa dagana, og það eru þegar fjórir hv. alþm. komnir á mælendaskrá í þessu máli. Ég vissi raunar, þegar ég tók þetta mál fyrir, að það er mjög ofarlega í margra hugum og ég hefði tæplega komist hjá því að taka svipað mál fyrir utan dagskrár nema því aðeins að þetta mál var á dagskránni. Nú vil ég aðeins minna á að ég hafði boðað það í upphafi, að deildafundir hæfust ekki öllu seinna en kl. 5, og það er viðbúið að umr. um þetta mál verði að fresta um það leyti. Ég vil mælast til þess við þá hv. þm., sem taka hér til máls, að reyna heldur að stytta mál sitt með tilliti til þess að það er ekki nema svo sem klukkutími sem við höfum nú, en framhaldsumr. um þessi mál gætu trúlega ekki orðið í Sþ. fyrr en á fimmtudag.



Herra forseti. Það væri í sjálfu sér fyllsta ástæða til þess að ræða nokkuð þá till. til þál., sem hér er á dagskrá, og ég get ekki stillt mig um það í þessu sambandi. Sú till. er að mörgu leyti mjög eðlileg, enda hljóta allar aðgerðir í þessum efnum að taka mið af þjóðarhag í bráð og lengd. Það var einmitt svo við mörkun fiskveiðistefnunnar fyrir árið 1979, að leitast var við að meta þau atriði sem talin eru upp í þeirri þáltill. sem hér er til umfjöllunar. Leitast var við að meta þau eftir því sem tök voru á. Ég þarf ekki að rifja það upp neitt sérstaklega hér, nema hvað það voru sett fram þrjú dæmi: um 250 þús. tonna afla, 280 þús tonna afla og 290 þús. tonna afla. Niðurstaðan varð í grófum dráttum sú, að það ætti að vera mögulegt, án þess að raska heildarstærðum í þjóðarbúinu, að halda sig við 280–290 þús. tonna afla, en það mundi hins vegar hrikta mjög í ef dregið væri úr aflanum niður í þau 250 þús. tonn eða þar um bil sem fiskifræðingar höfðu bent á. Einmitt með hliðsjón af þessu var stefnan mörkuð fyrir árið 1979. Ég tel hins vegar að aðalatriðið sé að meta áhrifin til lengri tíma, og ég trúi því, að það vaki fyrir flm. till. þessarar og það verkefni hljóti að vinnast í framhaldi af þeirri stefnumörkun sem þegar hefur átt sér stað fyrir árið 1979. Það mat verður að snúa að langtímaávinningi annars vegar og hins vegar að atvinnuöryggi og atvinnuþróun, þó þannig að arðbærni sé höfð í huga bæði í veiðum og vinnslu. Í því sambandi verða menn náttúrlega að hafa í huga, að takmörkun á fyrri árum á að þýða meira seinna, auk þess sem takmörkun miðast jafnvel við það að komast hjá því að taka þá áhættu að þessir máttarstólpar undir þjóðlífinu bresti, að hrygningarstofnunum sé stefnt í hættu. En þó að slík stefnumörkun til frambúðar liggi fyrir verða einstök skref líka að vera ákveðin og hin atvinnulegu áhrif á hverjum tíma tekin til athugunar. Það tel ég að hafi verið gert við mótun stefnunnar fyrir 1979, eins og ég hef þegar gert grein fyrir á Alþingi. Í þeirri umr., sem fór fram á Alþ. varðandi þessi mál fyrir skömmu, var einmitt fjallað um mörg þau atriði sem hv. 5. þm. Austurl. gerði að umtalsefni áðan. Ég þarf ekki að tíunda það öllu nánar. Þar komu til umr. þeir annmarkar sem væru á því á þessu stigi að takmarka netaveiðar loðnuveiðiskipa frekar en þegar hefur verið gert og ýmsum virðist nú torvelt undir að lifa. Það er sem sagt spurning um að ákvarðanir af þessu tagi séu teknar með nægilegum fyrirvara, þannig að menn séu undir slíkt búnir. Varðandi netaveiðarnar almennt fór líka fram mjög ítarleg umr. Ég man ekki nákvæmlega hvort það kom fram í þeirri umr., að netatrossur væru ólöglega margar hjá ýmsum bátum, en hafi það ekki verið sagt hefur það a. m. k. legið í loftinu. Ég sagði þá í sambandi við þorskanetaveiðarnar, að það yrði gripið til strangari aðgerða af hálfu rn. að því er eftirlitið varðar. Þær aðgerðir hafa einmitt verið að gerast þessa dagana. Ég vænti þess, að þm. sé ljóst að það þarf nokkurrar athugunar við að taka ákvarðanir um þessi efni og það þarf að fylgja fram ákvörðunum eftir því sem mögulegt er hverju sinni. En það hafa þegar verið kallaðir fyrir ákveðnir skipstjórar og gefnar frekari aðvaranir, og það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að herða eftirlitið með netaveiðum á næstu vikum. Ég hef líka látið það koma fram, að ég tel fyllilega koma til greina, en það færi eftir því hverju fram vindur, að stöðva netaveiðar þorsks á einhverjum tilteknum tíma í vor og þá með tilliti til þess, hvernig tekst að stefna að því marki sem hér um ræðir. Þetta hefur þegar verið ákveðið og er verið að framkvæma varðandi netaveiðarnar. Verður reynt að fylgja því eftir af fremsta megni. Sjútvrn. hefur að sjálfsögðu bæði fylgst með aflabrögðum og eins því, að það hefur verið mikil vinnsla í gangi á ýmsum landshornum. Haldið verður áfram að fylgjast með aflabrögðum, en í sambandi við aflabrögðin er rétt að benda á að samkv. áliti fiskifræðinga er vertíðartoppurinn í rauninni fyrr á ferðinni nú en áður, þannig að það kynni að draga mjög fljótlega úr þessum afla. Það er sjálfsagt að meta þá veiði, sem nú hefur verið, í ljósi þess. Það er vissulega rétt, að verið hefur landburður af fiski á Snæfellsnesi og þar hefur gætt saltskorts. Það er einmitt fylgst mjög náið með því af hálfu rn. núna, hvaða afleiðingar þetta kunni að hafa og til hvaða ráða sé mögulegt að grípa. Við munum halda því áfram og grípa inn í þetta mál eftir því sem möguleikar eru á. Hins vegar virðist ljóst af þeim lagaheimildum, sem fyrir hendi eru, að sjútvrn. getur ekki stöðvað veiðar vegna þess að þar sé landburður af fiski. Þetta er eitt af þeim atriðum sem ég tók fram í umr. á þingi fyrir skömmu að hlyti að koma til íhugunar, hvernig mætti draga úr aflatoppum þegar stefndi að því að menn gætu ekki nýtt hráefnið eins vel og best yrði á kosið. En til þess að það sé mögulegt þarf að bestu manna yfirsýn auknar lagaheimildir. Ég get sem sagt fullvissað hv. 5. þm. Austurl. um það, að fylgst er mjög náið með þessu af hálfu sjútvrn. og við erum reiðubúnir til þess að grípa til aðgerða. Það er auðvitað sérstakt áhyggjuefni, að það hráefni, sem á land berst, hefur ekki í öllum tilvikum verið nægilega gott og ekki tekist nægilega vel að vinna úr því verðmætar afurðir. Ég vænti þess, að þetta svari með bærilegum hætti þeirri fsp. sem hv. þm. bar fram. Ég endurtek þau meginmarkmið, sem ég hef látið í ljós áður varðandi þetta efni, og það, að rn. mun fylgjast mjög vel með þessu og auka eftirlitið með netaveiðunum, og það er einmitt að gerast þessa dagana.



Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Austurl. fsp. sem hann bar fram í ræðu sinni áðan. Hvort honum þykja svör hæstv. sjútvrh. bærileg veit ég ekki. Mér fannst þau ófullnægjandi. Ráðh. segir okkur, - og ítrekar raunar það sem hann hafði áður sagt okkur við umr. hér í Sþ., - að til álita komi að stöðva netaveiðar í vor, og bætir síðan við: Þetta er verið að gera. - Í sömu andránni segir hann okkur að lagaheimild skorti til þess að stöðva veiðarnar. Nú er spurningin: Vissi hæstv. ráðh. um skortinn á þessum lagaheimildum þegar hann leyfði loðnuveiðiflotanum að hefja netaveiðar sunnanlands nú á vertíðinni? Vissi hæstv. sjútvrh. að slíkar lagaheimildir skorti þegar hann boðaði okkur fyrir hálfum mánuði að netavertíðin yrði stöðvuð nú í vor ef með þyrfti? Spurningin um það, hvort við séum almennt undir það búnir að gera út á vetrarvertíð eins og við nú gerum með þeim netafjölda sem nú er leyfður við svo mikla fiskgengd og órofa gæftir eins og nú ber upp á, kom að vísu til umr. strax á fyrstu mánuðum þingsins nú í haust, þegar rætt var um búnað frystihúsanna og fiskiðjuveranna hér á Faxaflóasvæðinu og í ljós kom, að hvað svo sem tæknibúnaði þeirra liði liðu þau af þess háttar fjárskorti og rekstur þeirra væri svo óviss af fjárhagsástæðum að ljóst væri að eigendur þessara húsa gætu ekki ráðið sér menn til starfa á vetrarvertíð nú þannig að hægt yrði að reka þessar fiskverkunarstöðvar af einhverjum þrótti. Ég hef það fyrir satt, að nú í dag sé verið að landa ísuðum kassafiski úr togaranum Sigluvík yfir í loðnuskip í Njarðvíkurhöfn til siglingar til útlanda. Ég veit að á Snæfellsnesi - ég hef fyrir mér í því góðar heimildir - reyna menn nú af fremsta megni að treina saltið sitt með því að umstafla og nota úrsalt - ég er ekki að segja að það sé úr hófi - og vinna fram yfir miðnætti á hverju kvöldi til þess að geta saltað það sem hægt er að salta. Hjallar eru þar ekki til til þess að hengja upp fisk til þurrkunar á óvissan markað - gersamlega óvissan markað. Það er verið eins og fyrri daginn að leggja spírur yfir hraungjótur til þess að hengja þennan fisk. Við vitum upp á hár að sú verkun á okkar ágæta þorski, sem nú er drepinn á Suðurlandsvertíð, gefur þjóðarbúinu miklu, miklu minni peninga en ef þessi þorskur væri veiddur af skynsemi og með skipulagi þannig að hann kæmist í neyslupakkningar. Hæstv. ráðh. upplýsti það við fyrri umr. í þinginu, að samkv. áliti Þjóðhagsstofnunar nægðu 280–290 þús. tonn til þess að gefa okkur það fé sem ráðgert væri í efnahagsmálaáætlunum ríkisstj. Aftur á móti fæ ég þær upplýsingar hjá Þjóðhagsstofnun, að þar hafi verið reiknað með sams konar nýtingarhlutfalli á fiskinum, sem aflað væri, í neytendapakkningum og í frystum blokkum, og var á s. l. ári. Við sjáum ljóslega hvernig fer með þann afla sem er að koma að landi hér syðra, m. a. fyrir tilstilli loðnubátanna. Við sjáum ljóslega hvernig fer með þann afla, hvernig hann muni nýtast. Við vitum það upp á hár, að við fáum miklu minna fé fyrir þennan afla en ella hefði verið. Við vitum að þessi ráðstöfun á hinu skammtaða þorskmagni mun leiða til atvinnuleysis á Vestfjörðum, á Norðurlandi og á Austfjörðum í sumar - þetta ráðdeildarleysi. Enn vil ég víkja að því sem er að gerast á Breiðafjarðarhöfnunum núna, og það veit sá sem allt veit, að ég lái ekki sjómönnunum, sem þar eru, þó þeir hirði þann fisk sem þeir geta fengið í net. Ég veit ekki betur en þeir komi með hann að landi í góðu standi og uppfylli ströngustu reglur í sambandi við meðferð á þeim afla. En hitt veit ég, að þegar í land kemur, jafnvel þar sem er þó dugandi fólk við fiskvinnsluna, - jafnvel þar er svo ástatt að þessum fiski verður ekki komið undan með hagkvæmustu verkunaraðferðum þannig að hið besta verð fáist fyrir hann. Það er ekki á þeirra valdi. Þeir mundu eiga í fullu tré ef þeir þyrftu aðeins að taka afla af heimabátunum. En nú er ekki svo. Þeim er einnig á höndum að taka afla af bátum annars staðar frá, m. a. af bátum sem hrakist hafa á miðin suður frá Norðurlandi, ekki fyrst og fremst vegna hafíssins, hann á þó nokkurn þátt í þessu, heldur er ástæðan sú, að eigendur þessara báta sjá fram á að þegar komið verður fram á sumar, eins og vertíðin hefur farið af stað hérna, eins og horfir með gæftir, kann að verða lítið eftir til skiptanna þegar kemur til sumarveiðanna. Ég hef fyrir framan mig skrá yfir báta sem veitt hefur verið leyfi til netaveiða fyrir Norðurlandi. Nú var tekið fram af hálfu hæstv. sjútvrh. við umr. í Sþ. fyrr og í reglugerð, að fyrirhugað væri að takmarka netaveiðar fyrir Norðurlandi í júlí og ágúst á næsta sumri. Það er mál út af fyrir sig. Ég hygg að í raun og veru snerti þetta mjög illa útgerðarmenn við Eyjafjörð, sem gera þar út báta af stærðinni 30–60 tonn og hafa sótt mjög góðan afla, sem hefur nýst ákaflega vel í frystingu í neytendapakkningar, á Kolbeinseyjarmiðin og djúpt í Eyjafjarðarál undanfarin sumur. En af því að verið er að tala um skynsamlegar ráðstafanir til takmarkana á þorskveiðum hér við land kemst ég ekki hjá því að geta þess, að við lauslega athugun, enda þótt leyfin séu skráð á skrásetta báta, fæ ég ekki betur séð af þeirri tiltölulega takmörkuðu staðbundnu þekkingu sem ég hef en hér séu veitt leyfi til allmargra manna sem stundi aðra atvinnu. Ég þykist sjá í þessum hóp verkfræðinga eina 2–3, allmarga skrifstofumenn, tvo lækna og fæ ekki betur séð, eftir því hvaða báta hér er um að ræða og bátastærð, en hér hafi verið úthlutað leyfum til þorskanetaveiði í Eyjafirði næsta sumar með netafjölda sem muni nægja til að þvergirða fjörðinn 50 sinnum. Að vísu er ekki ljóst af stærð sumra bátanna, hvort um þorskanet er að ræða. Ég sé að hér er einn bátur upp á 1.6 tonn, og gæti maður dregið þá ályktun af því, að það væri hárnet sem þar ætti að veiða með. En hitt er ljóst, að ef með útgáfu þessarar reglugerðar hefur verið stigið fyrsta skrefið í átt til skipulagðrar nýtingar á fiskstofnum við Ísland kvíði ég fyrir hinum skrefunum sem á eftir kunna að koma. Enn sem fyrr vil ég ítreka það, að ekki lái ég það neinum fiskimanni, hvort sem hann sækir í Breiðafjörð eða Faxaflóa, þótt hann hirði þann fisk sem hann getur fengið í netin sín. Annað væri ónáttúrlegt. Til þess væri ekki hægt að ætlast. Aftur á móti sýna skýrslur undanfarinna ára hvernig þessi fiskur, sem hér hefur verið tekinn, jafnvel í slökum meðalárum og lélegu aflaári eins og í fyrra, hefur nýst okkur til verðmætisöflunar. 1978 - í fyrra - fóru innan við 50%, tæp 49%, af fiski metnum upp úr bátum á ferskfiskmati á Suðurnesjum í 1. flokk og þó enn þá minna á Akranesi, þar voru það 38% í marsmánuði. Í 3. flokk fóru á þessum verstöðvum 22–27% af þorskaflanum. Ég kemst ekki hjá því að undirstrika það mjög sterklega að fiskurinn, sem Sigluvíkin er núna að landa um borð í loðnuveiðiskip í Njarðvíkurhöfn til þess að sigla með hann til útlanda, átti að fara til vinnslu, til atvinnu fyrir fólkið í frystihúsunum okkar, til verkunar í neytendapakkningar til þess að seljast fyrir hæsta verð sem fáanlegt er erlendis. Og það er ekki svo einungis um fiskinn sem verið er að landa úr Sigluvíkinni í dag. Svo er um stóru ýsuna, sem flutt hefur verið út frá Vestmannaeyjum undanfarna daga, togarafarm til Bretlands, annan til Færeyja. Sá fiskur átti að fara til vinnslu í fiskiðjuverunum okkar og verkast til sölu á hinu hæsta verði erlendis. Á meðan ekki er hugað að slíkum málum af hálfu hæstv. sjútvrh. finnst mér hann tæpast hafa leyfi til að taka í munn sér orð eins og „skipulag á fiskveiðum okkar“. Og svo bætist það ofan á, að ég veit ekki betur en rétt nýlega hafi hæstv. ráðh. samþykkt kaup á skuttogurum, þ. á m. skuttogara sem við höfðum nýlega komið af höndum okkar yfir til Noregs í sambandi við og í skiptum fyrir nýsmíði á skipi, - samþykkt kaup til landsins á slíkum skipum til þorskveiða og beitt sér gegn og raunar fellt kaup á skipi til djúprækjuveiða, sem átti sannarlega ekki að fara að veiða þorsk, heldur að nýtast til þess að gera út á ónotaðan fiskstofn eða lítt notaðan, og jafnframt fellt að keypt yrði skip til veiða á kolmunna, sem hefði þó létt á okkur efnahagslega, svo að við hefðum getað hlífst við þorskstofninn. Ég tel að svör hæstv. ráðh, á þessari stundu séu ekki fullnægjandi, og ég tel að það, sem hann hefur gefið í skyn um hugsanlegar ráðstafanir til þess að draga úr þorskveiðunum hér syðra í aflahrotu nú á þessari vertíð, sé hvergi nærri viðhlítandi. Ef standa á við fyrirheit um hlé um páskana má segja að ekki sé eftir af vetrarvertíð til þess að gera einhverjar slíkar ráðstafanir nema hálfur mánuður. En sá hálfi mánuður getur skipt sköpum. Og þá er hins ógetið, þegar verið er að tala um að nú sé verið að gera ráðstafanir til þess að hlífa hrygningarstofninum, að sá fiskur, sem verið er að veiða núna, - og enn ítreka ég að ég gagnrýni það ekki þótt veiddur sé fiskur á þessum slóðum, þótt sjómenn á þessu svæði, sjómennirnir á Snæfellsnesi og við Breiðafjörð fái að veiða það af fiski sem hægt er að koma undan í vinnslu, - en þetta er hrygningarfiskur sem er raunverulega kominn hingað suður til þess að hrygna, sá fiskur sem verið er að landa úr Sigluvíkinni núna til flutnings á breska markaðinn, fiskurinn sem verið er að hengja upp núna vegna saltskorts, fiskurinn sem fer í salt, ekki bara vegna þess hve mikið fiskast, heldur fyrst og fremst vegna þess að fiskvinnslustöðvarnar á þessu svæði voru ekki undir það búnar. Sá tími er liðinn í fyrsta lagi, að við fáum starfslið austan, norðan og vestan af landi á vetrarvertíð, því að fram að þessu hefur stjórn sjávarútvegsmála verið hagað með þeim hætti að fólkið hefur allt í einu fengið nóg að vinna heima og ekki þurft að fara á vertíð. Fyrst og fremst er þetta vegna þess, að þannig var orðið ástatt um fjárhag fiskverkenda á þessu svæði frá liðnum árum og þeir voru ekki í stakk búnir til þess að reka fiskiðjuverin sín af fullum krafti. Fiskurinn, sem verður fyrir norðan í sumar eða austan og vestan, jafnvel þessi 6 ára gamli fiskur, jafnvel 7 ára gamli fiskurinn frá 1972, er fiskur sem er að komast á kynþroskaskeið. En hann er ekki orðinn hrygningarfiskur. Hrygningarfiskurinn er sá fiskur sem er á slóðinni fyrir Suðvestur- og Suðurlandi núna, hann er að fara að hrygna, hann er kominn þangað til þess og það er hann sem verið er að drepa núna. Ef hæstv. ráðh. vill ræða við okkur um raunverulegar ráðstafanir í stöðunni eins og hún er núna til þess að hlífa hrygningarstofninum í fyrsta áfanga, þá skal ég hlýða á mál hans með athygli og taka undir góð og gild sjónarmið. En þau sjónarmið, sem komið hafa fram hjá hæstv. ráðh., skoðuð í ljósi, björtu sólarljósi þessara apríldaga, með slíkan uppgripaafla sem við nú fáum á Breiðafjarðarmiðum og sæmilegan afla annars staðar, get ég ekki tekið gild.



Herra forseti. Það mál, sem hér er á dagskrá, hefur orðið tilefni til umr. um þá stefnumótun sem hæstv. sjútvrh. hefur staðið að varðandi verndun fiskstofnanna og skipulag á veiðum. Það mál, sem flutt er hér af nokkrum þm. Sjálfstfl., er vissulega eitt af þeim höfuðmálum sem við þurfum að fást við hér á Alþ. og ríkisstj. þarf að glíma við. Það er ekki nógu gott að það skuli þurfa að flytja hér till. um að slík könnun fari fram á atvinnu- og efnahagslegum áhrifum takmarkana á fiskveiðum Íslendinga, þegar hæstv. sjútvrh. er að beita sér fyrir umfangsmestu takmörkunum sem um getur um langa hríð, því að slík könnun hefði átt að vera framkvæmd af hæstv. ráðh. áður en reglurnar voru settar. Það er ekki skemmtilegt að þurfa að koma upp og gagnrýna þau vinnubrögð sem hafa verið höfð í frammi af hæstv. ráðh., vegna þess að ég er einn í hópi þeirra manna sem hefðu vissulega kosið að geta staðið heils hugar með ráðh. í viðleitni hans til verndunar fiskstofnanna við landið. En mér sýnist þær ákvarðanir og sú atburðarás, sem við þm. höfum frétt af í fjölmiðlum síðustu daga, vera á góðri leið með að gera okkur, sem vildum gjarnan standa að skynsamlegri stefnumótun í þessu máli, næsta ókleift að standa með ráðh. að henni, hvað þá heldur að verja hana í þjóðfélaginu. Fljótt á litið virðist blasa við, að í stað þeirrar heildarskipulagningar og samræmingar á veiðum og vinnslu, sem ég hefði talið að ráðh. mundi beita sér fyrir, virðist nú vera í uppsiglingu hróplegt skipulagsleysi á þessum málum - skipulagsleysi sem virðist vera á góðri leið með að kosta þjóðarbúið verðmæti sem ég held að fáa hafi grunað fyrir nokkrum vikum að yrði. Í öðru lagi virðist þessi ákvarðanataka, sem ráðh. hefur einn beitt sér fyrir, vera að framkalla ranglæti milli byggðarlaga í þessu landi - ranglæti sem sé í slíku ósamræmi við siðferðis- og réttlætiskennd almennings í landinu að líkur séu á því, að þessar aðgerðir verði beinlínis hrópaðar niður. Ýmsir þættir þeirra lykta af pólitískum sjónarmiðum þar sem kjördæmahagsmunir ráðh. sjálfs virðast sitja í fyrirrúmi. Í þriðja lagi virðast aðferðirnar við þessa ákvarðanatöku vera óeðlilegar. Við, sem héldum að Alþingi Íslendinga væri kosið til þess og ríkisstj. í þessu landi væri sett á laggirnar til þess að taka afdrifaríkustu stefnuákvarðanirnar í efnahags- og atvinnumálum þessarar þjóðar, verðum þess vísari einn góðan veðurdag að hæstv. sjútvrh. einn og sér, án þess að leggja málið fyrir ríkisstj., án þess hvað þá heldur að leggja það fyrir Alþingi Íslendinga, tekur ákvarðanir í efnahags- og atvinnumálum þessarar þjóðar sem að mínum dómi geta reynst á ýmsan hátt mun afdrifaríkari en margt í því ágæta og margrómaða efnahagsfrv., sem við stjórnarliðar höfum varið mörgum mánuðum til þess að fást við. Það er ekki líkleg leið til þess að skapa þá nauðsynlegu, þá óhjákvæmilegu þjóðarsamstöðu sem þarf að verða um þessar friðunaraðgerðir, að það sé farið með þessi mál með þeim hætti að þau séu ekki rædd og afgreidd í ríkisstj., þau séu ekki tekin til meðferðar á Alþingi Íslendinga, heldur ráðstafi ráðh. þessu upp á eigin spýtur. Ég hafði ekki talið að ráðherravald í sjávarútvegsmálum á Íslandi, í því lýðræðisríki sem við búum við, væri einræðisvald. Ég vil gjarnan fá svör við því hér, hvort hæstv. sjútvrh. hyggst halda áfram þessum vinnubrögðum, hvort hann hyggst halda áfram að ráðskast með grundvallaratvinnuveg landsmanna, ráðskast með atvinnulífið í heilum landshlutum og allar helstu veiði- og fiskvinnslutegundir landsmanna án þess að leggja þau mál til ákvörðunar fyrir ríkisstj. landsins, hvað þá heldur fyrir Alþingi. Ef svo er, ef það er ásetningur ráðh. að fylgja áfram þeim vinnubrögðum við þessa ákvarðanatöku, sem virðist hafa verið fylgt í þessu mali eftir því sem fram hefur komið í fjölmiðlum, held ég að það sé nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga grípi í taumana, vegna þess að hér er verið að fást við slíkt lífshagsmunamál þjóðarinnar, hér er verið að fást við vandamál í atvinnulífi heilla landshluta. Ef við felum einum ráðh. það alræðisvald, sem hann virðist hafa tekið sér í þessum málum, held ég að það sé vissulega kominn tími til þess að fara að endurskoða ýmsa þætti í stjórnskipan okkar, hvað þá þann grundvöll hins svokallaða þingræðis í þessu landi sem ýmsir af hv. flokksbræðrum ráðh. hafa talað fagurlegast um í vetur. Þess vegna vil ég af þessu tilefni spyrja sjútvrh. hvort það sé rétt, sem fram hefur komið í fjölmiðlum, að þær reglur, sem hann hefur sett um veiðar, hafi ekki verið afgreiddar í ríkisstj. Ef svo er vil ég fá að vita hvers vegna þetta mál var ekki lagt fyrir ríkisstj. Og í framhaldi af því í þriðja lagi, hvort hæstv. ráðh. hyggst halda áfram þeim vinnubrögðum að leggja málefni af þessu tagi ekki fyrir ríkisstj. né heldur Alþingi. Enn fremur vil ég taka undir það með hv. þm. Stefáni Jónssyni, að þau svör, sem hér voru gefin varðandi aðgerðir rn. upp á síðkastið til þess að tryggja að sá afli, sem á land berst, fái þá vinnslu sem gefur þjóðarbúinu mest verðmæti úr þeim afla, voru hvergi nærri tæmandi. Þau voru satt að segja undanfærslur einar, og það hefur ekki komið fram í þessum málflutningi á hvern hátt hæstv. sjútvrh. hyggst tryggja að sá takmarkaði afli, sem hann nú í krafti síns einræðisvalds virðist hafa ákveðið, fái fullnýtingu gæðanna svo að skilað sé þeim arðsemisárangri sem hæstv. ráðh. sjálfur lagði til grundvallar í ræðu sinni áðan. Það er til lítils að leggja miklar byrðar á heilan landshluta og þjóðina alla til þess að vernda fiskstofnana, ef það á að verða reynslan hvað fiskvinnsluna sjálfa snertir að það fari síðan allt aftur á bak hvað snertir að fá sem mest verðmæti úr þeirri vinnslu. Aflatakmarkanastefna, sem á hinn bóginn felur slíkt í sér hvað vinnsluhliðina snertir, er ekki líkleg til þess að hljóta þann nauðsynlega þjóðarstuðning sem er óhjákvæmileg forsenda þess að þetta geti gerst í framkvæmd. Ég vil jafnframt segja það og spyrja í framhaldi af þessu, hvort það sé rétt, sem fram hefur komið í fjölmiðlum, að það hafi verið atkv. hæstv. sjútvrh. í ríkisstj. sem varð þess valdandi að ósk um kaup á togara til að veiða úthafsrækju og ósk um kaup á skipi til kolmunnaveiða var hafnað. Er rétt, að atkv. sjútvrh. hafi ráðið úrslitum um að neitað var óskum frá tveimur byggðarlögum í þessu landi um að fara að stunda aðrar veiðar en þorskveiðar, fara að stunda hina vannýttu fiskstofna, sem við eigum hér í ríkum mæli, og færa þróun fiskveiðanna yfir í það horf sem ég hélt að hæstv. sjútvrh. væri baráttumaður fyrir? Ef á sama tíma er neitað um að kaupa slík skip verð ég í hreinskilni að segja, að ég er gersamlega hættur að botna í þeirri atvinnustefnu sem á að liggja til grundvallar friðunarstefnunni sem hæstv. ráðh. virðist vera að beita sér fyrir. Ég vona satt að segja að þessi frétt sé röng, og ég vil beina því til hæstv. sjútvrh. að veita nú Alþingi Íslendinga upplýsingar um hvort þetta er rétt eða rangt. Ef von mín reynist ekki rétt. ef hæstv. ráðh. hefur með atkv. sínu á ríkisstjórnarfundi komið í veg fyrir að Íslendingar geti farið að stunda fiskveiðar af þessu tagi, sem á hinn bóginn virðist alltaf verið að berjast fyrir og á jafnvel að fara að breyta Aflatryggingasjóði til þess að hægt sé að gera það, þá tel ég að við, sem er krafist að styðjum slíka stefnu á öðrum vettvangi, m. a. ákvæðin í efnahagsfrv. forsrh., eigum heimtingu á að fá svör við því, hvaða röksemdir liggi að baki þessari neitun, hvaða röksemdir liggi að baki því, að þegar forráðamenn tveggja byggðarlaga vilja leggja í þann áhættusama rekstur að gerast forgöngumenn nýrra veiða og sýna þjóðinni fram á að hún geti aflað sér annarra verðmæta en í þorskstofninum finnast, þá segi hæstv. sjútvrh. á ríkisstjórnarfundi með atkv. sínu: „nei, takk“.  Því miður, eins og komið hefur fram í ræðu minni, virðist atburðarásin nú upp á síðkastið hafa skilað upp á yfirborðið og í fjölmiðlunum, kannske fyrir tilviljun, fréttum af afstöðu og aðgerðum hæstv. sjútvrh. sem að mínum dómi eru á góðri leið eða geta a. m. k., svo að ég fullyrði ekki meira, grafið undan þeim nauðsynlega og víðtæka stuðningi sem er óhjákvæmileg forsenda þess að þær ákvarðanir, sem hæstv. sjútvrh. tók upp á eigin spýtur, fái þann hljómgrunn með þjóðinni að hún þoll þær, því að þótt sumir telji sig kannske hafa samkv. einhverjum stjórnskipunarrétti einræðisvald í sjávarútvegsmálum á Íslandi hefur þjóðin ekki í vitund sinni afhent neinum manni slíkt einræðisvald. Ég vil þess vegna í fullri alvöru, og þess vegna hef ég kannske tekið djúpt í árinni í þessari ræðu og verið jafnhvassyrtur og ég hef verið, vara hæstv. sjútvrh. við að hann er á mjög hættulegri braut, sem felur það í sér að birta í reynd slíkt ranglæti, slíkt misræmi og slíkt skipulagsleysi í atvinnulegri þróun sjávarútvegsins í heild að afleiðingin af þeim aðgerðum verður e. t. v. fyrr en hann heldur að sú friðunarstefna, sem ég og ýmsir fleiri vildu gjarnan styðja hann i, brotnar niður.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur nú látið móðan mása í nokkurn tíma, rætt vítt og breitt um ýmis atriði er snerta fiskveiðimál. En það er eins og oft áður með ræður þess hv. þm., að efnisatriði þau, er hann minnist á, eru oft og tíðum órökstuddir sleggjudómar um eitt og annað út í loftið, án þess að nokkrum rökstuddum atriðum sé þar til að dreifa sem hann sanni með sitt mál. Þessum sleggjudómum um eitt og annað, sem hann er orðinn frægur fyrir að endemum um allt land, hlær almenningur dátt að. Ég tel ræðu þessa hv. þm. á engan hátt svaraverða og væri nær að hann reyndi að kynna sér þessi mál þannig að hann gæti stutt mál sitt einhverjum efnislegum rökum. Að vísu var það eitt atriði, sem hann ræddi, sem hann tók upp eftir hv. þm. Stefáni Jónssyni. Það snertir togarakaup er til umr. voru í ríkisstj. ekki alls fyrir löngu. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var ekki einn um það, heldur virðast hv. þm. Stefán Jónsson, hv. þm. Lúðvík Jósepsson og fleiri hv. þm. alveg hættir að reikna með því að til sé nokkurt svæði í landinu sem heiti Suðurnes og þurfi á einhverju að lifa. Það er alveg furðulegt, að þegar til einhvers konar framfara horfir á þessu svæði og til umr. er að aðrir staðir á landinu gefi eitthvað eftir þess vegna, þá fer allt upp í loft. Eitt einkennandi dæmi um þetta er að þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ræðir af vandlætingu um ákvarðanir um togarakaup í ríkisstj. í s. l. viku, þá talar hann um að aðeins hafi verið um að ræða tvær umsóknir,varðandi kaup á rækjutogara annars vegar og kolmunnaskipi hins vegar. En þær voru ekki tvær, heldur fjórar. Það voru tvær frá Suðurnesjunum. Það var ekki á borðinu hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að þaðan kom líka beiðni um að taka þátt í þeirri nauðsynlegu starfsemi að veiða vannýttar fisktegundir sem í hafinu eru. Þetta er einkennandi fyrir þennan hv. þm. og málflutning hans og margra annarra þm., sem hafa verið að ræða um þessi mál og skipulega verið að reyna að vinna gegn því að einhvers konar atvinnuviðreisn ætti sér stað á Suðurnesjasvæðinu. Til þess að fræðast öllu nánar um það hvernig fiskveiðimálin hafa þróast á undanförnum árum, og fá raunverulega mynd af því um hvað verið er að fjalla, ættu þm. að kynna sér hver breyting á nýtingu fiskafla á Íslandi hefur verið s. l. áratug. Þeir þyrftu kannske ekki að fara lengra en aftur til ársins 1973. Ef við lítum þá t. d. á, hvað mikið veiddist á Suðurnesjum af þorski sem nýttist til vinnslu, kemur í ljós að það voru 25.2% af öllum þorskafla landsmanna. Árið 1978, eða á síðasta ári, er afli Suðurnesjaflotans kominn niður í 12.6%. Hann hefur lækkað um helming. Þarna hafa e. t. v. verið óformlegar fiskveiðitakmarkanir í gangi eða einhvers konar aðrar takmarkanir, kannske í formi þess að ekki hefur verið vísað í þetta kjördæmi jafnmiklu fjármagni til fiskiskipakaupa eða til hagræðingar og skipulagningar í fiskvinnslumálum og í önnur kjördæmi. Meðan það gerist, að þorskafli Suðurnesjamanna minnkar úr 25.2% í 12.6 hækkar hann á Vestfjörðum - á sama tímabili - úr 14.5 í 19.5, hann hækkar á Norðurlandi vestra úr 4.4% í 6.7 á Norðurlandi eystra úr 13.3% í 19.8 og á Austfjörðum á sama tímabili úr 11.1% í 12.7. Þetta eru tölur í raun sem hv. þm. ættu að skoða og skoða þegjandi í stað þess að koma upp í stólinn og apa hver eftir öðrum eina vitleysuna eftir aðra. Hér ættu menn að staldra við og skoða staðreyndir málsins. Þetta eru staðreyndir málsins. Það hefur verið samdráttur í fiskafla á Suðurnesjum allt frá árinu 1973. Ástæðurnar eru margar. Ein er kannske mikilvægust, að þangað hefur ekki verið beint fjármagni til endurreisnar fiskiskipaflotanum og til hagræðingar og endurbætts skipulags í fiskvinnslunni, sem hefur átt sér stað annars staðar á landinu. Þetta vil ég ítreka að þm. ættu að kynna sér. Og svo loksins þegar á að fara að létta undir með því byggðarlagi á einhvern hátt, sem hefur orðið undir í samkeppninni um fiskinn, ætlar allt saman af göflunum að ganga. Sætta Vestfirðingar sig við það að minnka þorskafla sinn um 50% næstu 4 árin? Sætta menn sig við það á Norðurlandi eystra að minnka þorskafla sinn um 50% næstu árin? Nei, þeir gera það ekki og ég skil það vel. Þeir sætta sig ekki við það. En samkeppnin um fiskinn má ekki verða til þess, að fiskveiðarnar þjóti stjórnlaust áfram og hvert kjördæmi og hvert byggðarlag sé í samkeppni við annað, heldur verður að beita heildarstjórnun og miðla fiskinum réttlátlega um landið allt með tilliti til byggðasjónarmiða og atvinnuþarfar á hverjum stað. Þess vegna er það hugmynd út af fyrir sig, sem ætti að athuga og ætti að ræða, hvort ekki ætti að koma á fót þorskkvóta fyrir hvern landshluta, miða ekki alltaf veiðitakmarkanir við fiskiskipin, heldur miða takmarkanirnar við landaðan fisk á hverju svæði. Þetta mundi auðvelda mjög alla skiptingu á fiskafla um landið. Það er ekki aðalatriðið, hvað hvert skip veiðir mikið, heldur er hitt aðalatriðið, hvar fiskinum er landað, hvar fiskurinn er unninn. Þetta er meginatriði þessa máls, sem ég vildi leggja áherslu á. Skipulag sjávarútvegsmála á undanförnum árum hefur verið þannig, að ekki hefur aðallega verið samkeppni milli byggða um að vinna fiskinn, heldur hefur orðið samkeppni um skipin, samkeppni um að safna sem flestum skipum í hvert kjördæmi til þess að hvert kjördæmi geti verið sjálfu sér nóg um fiskinn. Það er samkeppni á öllum sviðum um að reyna að afla þessara fáu fiska, sem í sjónum eru, í staðinn fyrir að fram fari einhver athugun á hver sé atvinnuþörf og hver sé fiskþörf hvers byggðarlags um sig til þess að standa undir eðlilegu atvinnulífi. Hér er stjórnlaus samkeppni á ferðinni, sem verður að uppræta og koma eðlilegu jafnvægi á. Hitt vil ég enn ítreka, að það er óþolandi til lengdar að hlusta á það í þessum sölum, að fulltrúar byggðasvæða komi hver á fætur öðrum og kvarti yfir því, að kannske sé möguleiki á því að spónn úr aski þeirra sjálfra komi til með að detta næstu vikurnar eða mánuðina, þegar hvort tveggja er verið að vernda fiskstofnana almennt í hafinu og e. t. v. reisa almennar stoðir undir athafnalíf á einu svæði eða öðru. Það, sem um er að ræða og er mikilvægasta atriðið í þessu, er að það þarf að viðhalda almennri vinnu um allt landið. Það má ekki gera atvinnulífið þannig á einum stað að um umframatvinnu sé að ræða, heldur verður að hafa jafnvægi í atvinnulífi um allt land. Og það má geta þess sem almennra upplýsinga - það hefur ekki komið fram í þessari umr. - að þrátt fyrir aukna fiskisókn annarra byggðasvæða búa ekki nógu margir á þessum svæðum til að vinna þann afla sem á land kemur. Það hafa raunverulega ekki búið þar nógu margir til þess að hafa við að vinna afla allra þeirra skipa, sem landa á Vestfjörðum, Norðurlandi eystra, Austfjörðum, og það hefur orðið að bæta við fólki. Það hefur ekki verið mannafli, a. m. k. hefur fólksstraumur af Suðvesturlandi ekki verið ör út á land, þannig að orðið hefur að bæta um betur, það hefur orðið að flytja fólk frá útlöndum til þess að vinna fisk á þessum stöðum. Það væri dálítið fróðlegt að fá t. d. upplýsingar um það, hvað hæstv. félmrh. hefur gefið út mörg atvinnuleyfi fyrir útlent verkafólk í fiskvinnslu á þessu landi. Og kannske væri jafnfróðlegt að fá upplýsingar um það líka, hvernig það sundurliðaðist eftir stöðum. Mér hefur sárnað að horfa upp á, t. d. á s. l. sumri, hundruð manna atvinnulausa á Suðurnesjum meðan stór hópur útlendinga var að vinna í fiskverkun og fiskvinnslu víða úti um land. Þetta er óeðlilegt ástand. Svo koma menn upp með miklum vandlætingartón og segja að sé verið að eyðileggja allt atvinnulíf í kjördæmum þeirra, vegna þess að það er verið að beita almennum og nauðsynlegum fiskveiðitakmörkunum. Og síðan kemur þessi gamla ræða gegn Suðurnesjunum, aftur og aftur og aftur. Eitt einkennandi dæmi þess er setning sem kom fram í umr. í gær frá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni, þegar hann sagði alveg forkastanlegt að einhver eyrir færi í þessa skuldasúpu á Reykjanesi, þess vegna væri ákveðin brtt. flutt o. s. frv. Þetta er óþolandi. Ég hvet hv. þm. til að kynna sér staðreyndir málsins, kynna sér hvernig þorskur hefur dreifst um landið til vinnslu. Það er grundvallaratriðið. Og ég ítreka það, að ég bið menn um að gera það þegjandi.



Eins og við var að búast tekst ekki að ljúka umr. um þetta mál nú. Það er raunar komið fram á þann tíma sem deildir eiga að. hafa til umráða. Hv. 4. þm. Norðurl. v., sem er kunnur að því að vera bæði mjög stuttorður og gagnorður þegar hann vill það viðhafa, mun leika þá list nú og fær hann orðið.



Herra forseti. Fyrst ætla ég að byrja á stuttorðri og gagnorðri ráðleggingu til síðasta ræðumanns, hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar. Hann á að skoða tölurnar sínar betur og þegjandi og þegja lengi enn þá. Það voru ekki sanngjörn sjónarmið sem komu fram hjá honum. Hann vildi rétta hlut síns kjördæmis, en það er alls ekki að við viljum hafa neinn skó ofan af Suðurnesjamönnum. Suðurnesjamenn verða ekki ríkir á þeim fiski sem er að berast þar að landi núna og skemmast vegna þess að þeir hafa ekki tækifæri til að vinna hann. Ég gerði vandlega grein fyrir afstöðu minni í umr. utan dagskrár fyrir viku. Það hefur komið í ljós, að uggur minn var ekkí ástæðulaus og gagnrýni mín var á rökum reist. Ég sakna þess að hér er ekki hv. þm. Garðar Sigurðsson, sem þá óð uppi með stóryrði um vanþekkingu mína og glæsilegar lýsingar á hinum framúrskarandi vinnsluferli hér á vertíðinni - er genginn í salinn. - Hvers vegna er þá verið að flytja stórýsuna frá Vestmannaeyjum og selja úti í löndum, eins og flokksbróðir hans sagði, togarafarma og það frekar tvo en einn? Það er óforsvaranlegt að veiða eins og nú er gert. Það er óforsvaranlegt að láta þetta dýrmæta hráefni skemmast. Og það er óforsvaranlegt að vinna þorsk í mjöl. Það er mergurinn málsins. Það verður að tempra þetta og það verður að ganga í það verk. Það hefði verið betra að sleppa ekki loðnubátunum í fiskinn. Og hvernig á svo að selja allan þennan saltfisk, því að óhjákvæmilega hlýtur að verða mikill hluti af honum í lægri gæðaflokkum? Verðum við að kaupa fyrir hann togara í Portúgal? Mér þykir ýmislegt benda til þess. Ég held sem sagt að það sé alveg óhjákvæmilegt, og það er krafa mín, að stöðva þetta netafiskirí þegar vertíðaraflinn hér er orðinn svipaður og hann var í fyrra. Ef hæstv. sjútvrh. sér að athuguðu máli að hann hefur ekki lagaheimild til þess að gera það, eins og mér fannst raunar liggja í orðanna hljóðan í reglugerðinni sem hann gaf út um veiðarnar, verður hæstv. sjútvrh. að afla sér þeirrar heimildar. Ég skal reyna að gera mitt til þess að stuðla að því að hann geti fengið hana sem fyrst.