Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti, Heilbr.- og félmn. hefur einróma mælt með samþykkt þessa frv., sem hér er til umr. Frv. þetta er samið af n., sem félmrh. skipaði 29. sept. s.l. og felur í sér þær helztu breyt., að með samþykkt þess lengist orlofstíminn úr 21 degi í 24 daga virka og hækkun orlofsfjár úr 7% í 81/3%. Auk þess eru í frv. ýmsar breyt. frá fyrri lögum um orlof, svo sem skiptingu orlofs og flutning orlofs milli orlofsára og fleira. Samningar þeir, sem gerðir voru milli verkalýðsfélaga og atvinnurekenda nú í mánuðinum, byggjast á því, að frv. þetta verði að lögum og taki gildi um næstu áramót og því megi treysta, að frv. fái fulla afgreiðslu hér á hv. Alþ., áður en þm. taka sér jólafrí. Með samþykkt þessa frv. verður enn eitt atriði úr málefnasamningi ríkisstj.- flokkanna komið til framkvæmda, og hefur verkalýðshreyfingin jafnframt unnið sigur í einu aðalbaráttumáli undanfarinna ára. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál, enda hefur hæstv. félmrh. útskýrt málið í ítarlegri ræðu, er málið var hér til í. umr. í d: Frv. var afgr. frá Ed. með shlj. atkv., og það er von mín, að svo verði einnig hér í hv. deild.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur einróma mælt með samþykkt þess frv., sem hér er til umr. Frv. er samið af n., sem félmrh. skipaði 29. sept. s.l., og felur í sér það meginákvæði, að í hverri viku skuli ekki vera fleiri en 40 dagvinnutímar, sem vinna beri á dagvinnutímabili á virkum dögum vikunnar, hjá þeim aðilum, sem þetta frv. nær til. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða neitt um þetta frv., enda hefur hæstv. félmrh. skýrt það í ítarlegri ræðu við 1. umr. og Ed. búin að fjalla um það og afgreiddi það frá sér með shlj. atkv., og ég vona, að hv. d. muni eins að fara.



Herra forseti. Mig langaði við 2. umr. þessa máls að ræða lítillega um þetta frv., þótt það hafi nú þegar verið mjög rækilega rætt bæði í Ed. og við 1. umr. málsins. Það er nú svo á þessum dögum vinnuþrælkunar hér á hv. Alþ., að mér er í raun og veru sannkallað gleðiefni að fást við frv., sem fjalla um orlof og hvíldartíma og 40 stunda vinnuviku. Það hefur sömu áhrif á mig og vafalaust marga þm., að það er eins og að hugsa um vor og sólskin í svartasta skammdeginu. Við fulltrúar Sjálfstfl. í heilbr.- og félmn. skrifuðum undir nál. um að mæla með samþykkt þessa frv. Ég vil samt taka fram um þetta frv. eins og raunar hið næsta á undan, að þau eru bæði samin með stoð í viðlesnu riti frá 14. júlí s.l., og það er skoðun okkar og var skoðun flestra þeirra, sem nú fylgja hæstv. ríkisstj., að um mál sem þetta eigi fremur að fjalla í frjálsum samningum milli aðila vinnumarkaðarins en með beinni löggjöf, nema þá í hreint óefni sé komið um samkomulag þessara aðila. Nú var þó það ráð tekið að byrja á því, áður en til nokkurra samninga kom, að setja löggjöf um þetta atriði, og umr. um frv. í fyrri deild stóðu sem hæst, þegar samningar voru einmitt á mjög erfiðu stigi. Ég tek fram í sambandi við þetta frv., að æskilegt hefði verið, að slík réttarbót sem þetta raunverulega felur í sér gæti náð til fleiri stétta þjóðfélagsins. Ég játa þó, að ég bý ekki yfir ráðum til þess nú á stundinni, hvernig það ætti að framkvæma, en ég bendi á, að mjög æskilegt er, að þetta sé athugað rækilega af þeim aðilum, sem mest hafa um þessi mál fjallað. Þegar þessi mál voru hér til 1. umr. og þm. komu hér í ræðustól hver á fætur öðrum til að benda á, að þessi stétt eða hin væri afskipt að þessu leyti, það þyrfti að stytta vinnutíma sjómanna og það þyrfti að stytta vinnutíma bænda, þá einhvern veginn fór ekki hjá því, að mér dytti í hug vinnutími einnar stéttar, sem ég er kunnugust af stéttum landsins, en það er húsmæðrastéttin. Ég veit að vísu ekki, hvernig hægt væri að koma fyrir með löggjöf styttum vinnutíma húsmæðra, og gætu þá vafalaust risið deilur, eins og raunar gerðist hér á dögunum, um það, hver væri virkur vinnutími og hver ekki og hversu kaffitíminn mætti vera langur. Ég mundi nú vafalaust sjálf vera hikandi við að láta skerða kaffitíma minn í vinnutíma mínum sem húsmóður. Við nánari athugun þessara mála sé ég, að það er enn einn kostur við þetta frv., sem við nú væntanlega samþykkjum hér á eftir. Einmitt þetta frv., ef samþ. verður, getur að mínu viti orðið til þess, að raunverulegur vinnutími fjölmargra húsmæðra í landinu styttist, því að með styttum vinnutíma þess hóps þjóðarinnar, sem er í meiri hluta í þeim störfum, sem þetta frv. fjallar um, þ.e.a.s. karlmannanna, þá hljóta þeir að hafa meiri tíma aflögu til að aðstoða húsmæðurnar við heimilisstörfin. Þetta vildi ég gjarnan láta koma hér fram og ítreka það, að er við fulltrúar Sjálfstfl. í n. styðjum þetta frv., þá er það ekki sízt vegna þess, að við höfum það í huga, að þegar er búið að gera ráð fyrir efni frv. í samningum milli aðila vinnumarkaðarins.



Herra forseti. Ég sé það á nál. um þetta mál, að allir hafa orðið sammála og engin aths. gerð við frv. Ég hef oft veitt því eftirtekt, að það, sem óviturlegt er, fer í loftstökkum, þegar það, sem viturlegt er, fer hægaganginn. En vitleysan rekur sig á vegg, sem heitir raunveruleiki, því að það er ekki hægt að framkvæma vitleysu nema takmarkað. Ég er ráðinn í að greiða atkv. á móti þessu frv., og þess vegna vildi ég gera með nokkrum orðum grein fyrir afstöðu minni. Ég var svo lánsamur, að ég var að rýja, þegar þessi stjórnarsáttmáli var samþykktur, svo að ég var ekki við. Ég mun hins vegar styðja þessa ríkisstj. af heilum hug til allra góðra hluta, en ég tel mig ekki bundinn af þeim vitleysum, sem eru í stjórnarsamningnum. Þegar talað hefur verið um kaup og kjör, þá hefur því verið lýst yfir af leiðtogum hinna vinnandi stétta, og í rauninni lít ég svo á, að allar stéttir í landinu vinni, að helgur væri samningsrétturinn, til að gera verkföll og rétturinn til að semja um eigin laun. Að vissu leyti get ég gengið inn á þetta, en það er með allar deilur, að þær þurfa að eiga sín takmörk. Fyrrv. stjórn féllst á það við opinbera starfsmenn, að þeir fengju samningsrétt. Kjaradómur fjallar um deiluatriði, en ríkið hættir að ákveða laun einhliða. Síðan þetta var gert, hafa opinberir starfsmenn alltaf verið að rífast, alltaf að deila um kaup og kjör. Þegar búið er að semja við þá í heild, þá fara þeir að rífast innbyrðis. Þessi deilugirni er í okkur mönnunum. Þeir fyrir austan tjaldið hafa séð við þessu, ríkið ákveður þar kaup og kjör, og ef menn fara að gera verkföll, þá er séð fyrir því á einhvern annan hátt og tekið fyrir slíkt ónæði við stjórnarvöldin. Það eru tvær leiðir til, og deila má um, hvor sé betri. Það er, að ríkisvaldið ákveði kaup og kjör allra manna í landinu, ekkert frekar verkamanna en annarra, eða að það sé samið um kjörin. Skoðun mín er, að annaðhvort sé að hafa samningana frjálsa eða kjörin séu ákveðin af óhlutdrægum aðila. Vitanlega mætti hafa einhvern dómstól í þessum málum, sem hefði öll gögn í höndum og væri algjörlega óhlutdrægur eða ætti að vera það a.m.k., hliðstætt og hæstiréttur. Þarna eru tvær leiðir, og það má deila um hvor sé réttari. En ég held, að lakasta leiðin sé sú, að löggjafinn sé að grípa inn í á vissum sviðum, en að öðru leyti sé þetta óbundið. Ég sé ekki tilgang með þessu frv. Það er þegar búið að semja um 37 klst. vinnutíma á viku, og þegar þetta frv. var lagt fram, þá var hinn raunverulegi vinnutími fyrir neðan 40 stundir á viku. En þeir, sem hafa staðið að þessu, hafa gert heldur litið að því að reikna út vinnuskýrslur og hafa þess vegna ekki verið nógu vei inni í þessu með vinnutímann. Það hlýtur að vera þannig. Hér er verið að ákveða með lögum kjör fólksins, því að það er meira en að vinnutíminn sé ákveðinn, heldur er líka ákveðið, að heildarkaup skuli óbreytt þrátt fyrir styttri vinnutíma, og þar er gripið inn í launakjör. Annars verða menn að gera sér ljóst, þegar þeir eru að knýja þetta frv. fram, að ef hægt er að fækka vinnustundum með lögum og ákveða, að kaupið lækki ekki, sem þýðir kauphækkun, þá er alveg eins hægt fyrir löggjafann að fjölga vinnustundunum, án þess að kaupið hækki. Þarna er verið að fara inn á nýjar leiðir. Það er verið að gefa fordæmi. Ég er ofurlítið hissa á þeim, sem hafa álitið, að samningsrétturinn sé helgur, að óska eftir þessu. Ég hef talað við ýmsa um þetta mál, og ég verð ekki var við áhuga hjá fólkinu fyrir því. Það er ósköp mannlegt og eðlilegt, að fólkið vilji hafa hærra kaup. Ég skil það vel, en ég held, að það væri betra fyrir fólkið að fá 10% hærra kaup og óbreyttan vinnutíma. Það var annað með togaralögin. Þar var um vinnuþrælkun að ræða, sem var hættuleg fyrir heilsu sjómanna. Með þeim lögum var lágmarkshvíldartími ákveðinn, en nú er aðeins dagvinnutími ákveðinn. Hér er einnig ákveðið, að kaffitíma megi eigi draga frá. Það skal teljast vinnutími. Það er þá alveg eins hægt að ákveða með lögum, að kaffitíma megi ekki telja með vinnutíma. Þarna er líka farið inn á hættulega leið fyrir þá menn, sem aðhyllast frjálsa samninga. Ég skal viðurkenna, að í 2. gr. gætir skilnings á atvinnulífinu. Það má hagræða þessu dálítið, og satt að segja bjóst ég við þessu frv. enn þá vitlausara en það er. Annars fer að verða skoplegt með þetta orlof. Það á að vera mánuður. Ýmis verk er eigi hægt að vinna nema vissa tíma ársins, og við getum tekið dæmi á landsbyggðinni, þar sem mikið er að gera við vélar og verkfæri um sumartímann, en aftur sama og ekkert yfir vetrartímann. Svo er fólk í fríum, þegar helzt þarf að vinna. Þetta er ákaflega óhentugt fyrir atvinnulífið. Það er vel, að menn fái frí, en það er óhagkvæmt, að menn taki það frí, þegar verst stendur á. Svo er hér í 7. gr. dásamleg setning: „Víkja má frá lögum þessum með samningum, sem staðfestir eru af hlutaðeigandi heildarsamtökum.“ M.ö.o.: þarna á að vera opin leið til að semja, og þá sé ég ekki, hvað unnið er við að binda þetta í lögum, ef það má víkja frá því með frjálsum samningum. Það væri bezt að láta þetta vera eins og það hefur verið. Fólk vill fá hærra kaup. En það telur ekkert eftir sér að vinna 40 stundir á viku, og ég hygg, að í framkvæmd skaði þetta fólk, sem vinnur t.d. við iðnað, því að ég er ekki víss um, að eftirvinna verði unnin. Við vinnslu sjávarafurða eru menn neyddir til að taka eftirvinnu og næturvinnu, þannig að ég hygg, að vinnutími fólksins verði óbreyttur þar. Ég skal játa, að ég hef oft verið hissa á vinnuveitendum, hvað þeir hafa verið tregir að bjóða beinat kauphækkanir. Ég held, að þeir hafi skaðað sjálfa sig á þessu. Þessar samninganefndir hafa setið þegjandi viku eftir viku, og vinnuveitendur hafa verið tregir til að bjóða nokkurn hlut. Ég hef aldrei séð eftir þessum beinu kauphækkunum, fólkið þarf þeirra með í flestum tilfellum. Ég held, að þeir hafi skaðað sig á þessu. Af þessu hefur leitt ýmsar hliðarráðstafanir, sem hafa orðið atvinnuvegunum enn óhagkvæmari en ef þeir greiddu dálítið hærra kaup. Árið 1964 er farið inn á launaskattinn. Hann var ákveðinn fyrst 1%, sem átti að ganga í byggingarsjóð, hjálpa fólki að byggja yfir sig. Annars hélt ég, að atvinnuvegunum á þeim tíma og næstu árin á eftir hefði ekki veitt af sínu, þótt þeir færu ekki að leggja fé í íbúðarhúsabyggingar, og ekki varð það til að treysta gengið að leggja þennan viðbótarskatt á, en þetta er einn af mörgum sköttum. Hann er nú kominn í 21/2%, og ætli hann eigi ekki eftir að hækka. Við síðustu samninga var farið inn á lífeyrissjóðina, og nú er lífeyrissjóður fyrir alla meðlimi í Alþýðusambandinu. Bændur þurftu endilega að fara að apa þetta eftir, héldu, að þetta væri svo mikið hagræði fyrir þá. Ég á eftir að taka það mál betur í gegn, ég hef ekki komið því í verk ennþá, en ég get fullyrt, að þetta er vitlausasta tryggingalöggjöf, sem til er í heiminum. Það er verið að hækka nú ýmsar tryggingabætur, og ég ætla að greiða atkvæði með þeim, því að það er skynsamlegt og sanngjarnt, en þegar kerfið er allt orðið tvöfalt og þrefalt, þá fer mér að ofbjóða. Ég hygg, að nú séu vinnulaun í landinu yfir 30 milljarða. Það eru nær allir komnir í þetta tryggingakerfi. Ég gæti hugsað, að í þessa lífeyrissjóði hjá öllum landsmönnum fari um 3 milljarðar á ári. Svo bætist allt hitt tryggingakerfið við. Nú er tryggingakerfinu hjá okkur svo dásamlega fyrir komið, að embættismenn, sem eru búnir að starfa fulla embættistíð, geta haft allt að 70% í eftirlaun gegnum hina verðtryggðu lífeyrissjóði, sem ríkið stendur að. Svo kemur ellilífeyririnn, en þá eru menn komnir á full laun. Eigi er öll sagan sögð með þessu, því að ýmsir hafa fleiri lífeyrissjóði, þannig að þeir verða fyrst vel launaðir og geta farið að græða, þegar þeir eru komnir yfir 67 ára aldur. Þetta tryggingakerfi er orðið svo fáránlegt, að það þekkist hvergi hliðstæða. Þetta er afleiðing þess að vera að gera þessa hliðarsamninga í staðinn fyrir að hækka kaupið, því þess þarf fólkið með. Ef við værum lausir við vinnutímastyttingu og lífeyrissjóðavitleysuna, væri hægt að borga launþegum 20% hærra kaup án þess að íþyngja atvinnuvegunum, og ætli það væri ekki hagkvæmara fyrir þá, því að þeir fá aldrei aftur fé sitt úr lífeyrissjóðunum? Ég er búinn að fá tvær virðulegar stofnanir hér í bænum til að reikna þessar upphæðir út, sem bændur þurfa að borga. Ef það eru reiknaðir vextir og vaxtavextir, eru þetta um 20 millj. með 10% vöxtum og vaxtavöxtum, sem bóndinn á að leggja á borð með sér eftir 67 ára aldur. Ég hygg, að þessi löggjöf verði frekar til að skaða launþega en að bæta kjör þeirra. Það er miklu hagkvæmara fyrir þá að fá 10% hærra kaup og vinna sama vinnutíma og þeir gerðu. Það má vera, að það sé of seint að breyta þeim samningum, ég skal ekki segja það, en það kemur ár á eftir þessu ári og dagur á eftir þessum degi. Svo heldur þetta áfram. Nú er komið frv. fram hét í þinginu að fara athuga, hvað vinnutíminn sé hjá sjómönnum. Ég held, að það verði erfitt að reka þetta þjóðfélag, ef gerðar væru hliðstæðar ráðstafanir með sjómennina, þeir mættu ekki vinna nema 37 stundir á viku, þótt vel gæfi á sjó. Það hagar þannig til í landi okkar, að veðráttan er breytileg og dagamismunur mikill. Þess vegna verðum við að vinna vissa tíma mikið, en höfum aftur léttara aðra tíma. Ég hef aldrei álitið nema eðlilegt og sjáifsagt, að sjómennirnir tækju sér tveggja mánaða hvíld á ári, en það vilja þeir gera og eiga að gera, þegar erfiðast er að sækja sjóinn, en ekki þegar gæftirnar eru beztar, eins og t.d. í marz og apríl. Alveg eins er með bóndann. Þannig er það í landi okkar og þannig verður það. Þess vegna er vafasamt að vera að setja strangar reglur um, að það megi ekki vinna nema 37 stundir á viku, því að það sé einhver sérstök sæla fyrir menn að vinna lítið. Það er búið að semja um 37 stunda og 5 mínútna vinnuviku, það gefur auga leið, að eigi þarf nema 4 daga til að vinna þessar 37 stundir, og þá hafa menn frí 3 daga vikunnar. Nú má vel vera, að sumir geti unnið fyrir sig heilbrigð og nauðsynleg störf, en það eru aðrir, sem ekki gera það, og þá eru þessir 3 dagar eyðslu- og leiðindadagar. Við vitum, að þegar sjómenn eru í landi iðjulausir, drekka þeir gjarnan vín og eyða launum sínum, en þegar gæftir eru góðar og mikið et að gera, þá liggur vel á sjómanninum, hann er heilbrigður á sái og líkama og aflar verðmæta, sem hann getur notað sér og fjölskyldu sinni til gagns. Það er ágætt að vinna ekki um of, en ég hygg þó, að hæfileg vinna sé ein af náðargjöfum forsjónarinnar, og ég óttast ekkert, þótt Íslendingar geri smávitleysur, og það er aukaatriði, en ef þjóðin hættir að vilja vinna, þá verð ég hræddur við það. Reynsla mín í lífinu er sú, að manni, sem nennir að vinna, má yfirleitt treysta, en manni, sem vinnur lítið eða ekkert er aldrei að treysta. Ég held því, að það væri bezt fyrir alla, að þetta frv. fengi að daga uppi. Það hefur ekki gert gagn viðvíkjandi þessum samningum, sem gerðir hafa verið, frekar hið gagnstæða og ég held, að það væri því bezt að lofa því að daga uppí. Vafalaust finnst ríkisstj. það ekki samboðið virðingu sinni, og þetta verður samþ. Ég vona, að mér auðnist sá heiður að vera einn á móti þessu frv. Það hefur komið fyrir áður hér í þinginu, að ég hafi verið einn á móti því, sem hefur verið óviturlegt, og ég er ánægður með það. Ég vildi aðeins gera grein fyrir afstöðu minni. Ég var t.d. einn á móti þessari lífeyrissjóðavitleysu, og ég var einn á móti því hér í d., þegar átti að setja menn í tveggja ára fangelsi, ef þeir létu unglinga innan 18 ára gera handtak eftir kl. 5 að deginum eða sækja kýr á sunnudegi. Það átti að vera tveggja ára tugthús við því. Ég álit þetta óþarft frv. og óviturlegt og ætla þess vegna að greiða atkv. á móti því.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið hér viðstaddur við 1. umr. málsins, en mér finnst brydda hér mjög á líkum rökum og fram hafa komið í umr. hér og víðar um þetta mál, þ.e.a.s. að löggjafarvaldið eigi ekki að skipta sér af málum sem þessum, hér sé í raun og veru verið að fara inn á hið mjög svo helga svið hins frjálsa samningsréttar. Ég átti þess kost að mæta á fund heilbr: og félmn. Ed., þegar þetta mál var þar til meðferðar, og gerði þá grein fyrir afstöðu verkalýðshreyfingarinnar til þessa máls og ekki hvað sízt einmitt þessu atriði málsins. Nú er það svo, að hvort tveggja verkalýðssamtökin og samtök atvinnurekenda eru út af fyrir sig ekki sérstaklega meðmælt því, að það sé gripið inn í samningamál með löggjafarvaldi, og oft hefur verkalýðshreyfingin orðið að mótmæla því, að slíkt væri gert. En það segir hins vegar ekki, að við í verkalýðshreyfingunni, fólkið í verkalýðshreyfingunni, séum andvígir því, að löggjafarvaldið leggi lið sitt með velferðarmálum stéttarinnar, síður en svo. Þetta mál, sem hér er til umr., er ekki samningamál eða kaupgjaldsmál í þeim skilningi, sem venjulega er lagður í þau mál. Hér er miklu frekar um að ræða vinnuverndarmál, og það er sú hlið þessa máls, sem við höfum lagt alveg sérstaka áherzlu á, og sannarlega er það löggjafaratriði og hefur verið hér í þessu landi sem og öðrum löndum, að vinnuvernd þegnanna er skipað með löggjöf. Ég ætla ekki að fara að telja upp mjög mörg dæmi þessa hér á landi, að Alþ. hafi sett lög í þeim efnum, og ég vænti þess, að þess verði ekki langt að biða, að við fáum hér fullkomna vinnuverndarlöggjöf. Það mál, sem hér er nú til afgreiðslu, er aðeins einu þáttur slíkrar löggjafar og hlýtur að koma inn í þá löggjöf, þegar þar að kemur. Ég ætla ekki heldur að tefja hér tíma þingsins með því að ræða þetta mál neitt nákvæmlega og ekki að fara að rekja sögu þess, hvers vegna þessi krafa verkalýðshreyfingarinnar um 40 stunda vinnuviku hlaut að verða dagskrármál þessa árs. Ég gerði það hér á þingi á s.l. vetri og lýsti þá yfir, að það væri ekki nokkur vafi á því, að verkalýðshreyfingin bæri fram við komandi samninga sem aðalkröfu 40 stunda vinnuviku, og bað alla, sem þar ættu hlut að máli, að taka það inn í sín dæmi. Ég held, að það sé ekki neinn vafi á því, að kjaradeilan, sem nú að hluta til er leyst, - erfiðasti hluti hennar hefur þegar verið leystur án alvarlegrar vinnustöðvunar, - hefði orðið miklum mun erfiðari úrlausnar og áreiðanlega komið til harðra verkfallsátaka, ef ekki hefðu orðið þau stjórnmálalegu umskipti, sem urðu þess valdandi, að ríkisstj. tók einmitt þetta mál upp á sína arma á s.l. sumrí og lagði síðan fram frv. um bæði þessi mál, sem hér hafa nú verið rædd. Ég fullyrði það og tel mig hafa kunnugleika til að geta sagt það, að þessar vinnudeilur hefðu orðið mörgum sinnum erfiðari og átakameiri, ef þetta hefði ekki til komið. Þeir tveir hv. þm., sem hér töluðu á undan, komu inn á nokkur einstök atriði. Það er alveg rétt, sem hv. 12. þm. Reykv., Ragnhildur Helgadóttir, sagði, að æskilegt væri, að þessi lög hefðu tekið til fleiri. Það var öllum ljóst, þegar frv. var undirbúið. Það var alveg sérstaklega varðandi fiskimennina, sem mikið var rætt um, og mál þeirra verður að taka sérstaklega til meðferðar. Ég ætla ekki að fara að hugieiða hér, hvað hægt sé að gera. Varðandi húsmæðurnar verð ég að segja, að ég er hv. þm. mjög sammála, að það muni vera erfitt að setja lög, sem ákveða vinnutíma þeirra, en frv. sem þetta ætti að geta stuðlað að því einmitt varðandi húsmæður, hvort sem þær vinna einvörðungu á heimilum sínum eða utan þeirra þá ekki síður, að vinnuálag þeirra yrði ekki jafnmikið og þá í því tilliti, að vinnutími utan heimilis, bæði húsmóður og húsbónda, yrði styttri og þá meiri tími til að vinna sameiginlega að málum heimilisins, að ég tali ekki um, ef vinnutími húsmóðurinnar utan heimilis yrði styttri en annars væri. Varðandi það, sem hv. 3. þm. Norðurl. v., Björn Pálsson, sagði hér, þá verð ég að segja það, að mér þykir eiginlega leitt að hlusta á slíka ræðu frá að ýmsu leyti mætum manni. En hún var nú meira eins konar námskeiðsfyrirlestur, sem hefði átt að flytjast frekar í hópi stéttarbræðra hans, atvinnurekenda, en hér. Þar hefði hún sjálfsagt getað átt vel heima,, því að ýmislegt var þess efnis, sem þeir ágætu menn hefðu gott af að heyra. Ég ætla ekki að fara að ræða einstök atriði úr ræðu hans. Ég held, að við séum fullkomlega sammála um það og áreiðanlega allir þm. hér, að það er ekki hollt, að menn vinni ekki, og sannarlega er það ekki stefnumark verkalýðshreyfingarinnar, heldur þveröfugt, en hins vegar, að það séu sett takmörk fyrir vinnutíma, það held ég, að sé jafnrétt. Síðan er kenningin um það, að kaupið væri hægt að hækka býsna mikið, allt upp í 20%, ef losnað væri við ýmsar vitleysur, sem búið væri að gera, svo sem lífeyrissjóði og annað þess háttar. Það er sjónarmið, sem ég gæti með engu móti deilt með hv. þm. Verkalýðshreyfingin hefur valið milli kjaraatriða oft á tíðum, hvort sem það er í formi beinna kauphækkana eða annarra kjaraatriða, sem hún metur meir, og kjaraatriða, sem eru þess eðlis, að þau eru varanlegri, brenna ekki eins upp í þeim ólgusjó efnahagsmálanna, sem við höfum nú orðið við að búa. En hins vegar höfum við gjarnan orðið þess varir, að atvinnurekendur vildu kaupa þessi kjaramál býsna háu verði, og það stóð ekki á því núna, að okkur væri boðið býsna hátt verð í kaupi fyrir styttingu vinnutímans. En við völdum núna þarna á milli og höfum gert það áður. Það er ákaflega einfalt mál, hvers vegna atvinnurekendur vilja heldur þennan kostinn, þ.e.a.s. borga hærra kaup, en að láta af hendi önnur fríðindi. Það er einfaldlega vegna þess, að beinum kaupgjaldsákvæðum geta þeir ákaflega léttilega velt af sér, og sú er reynslan a.m.k. síðasta áratuginn, að það hefur þeim tekizt býsna vel, en hins vegar ekki öðrum kjaraatriðum, sem eru annars eðlis. Að lokum fagna ég því, að þetta mál skuli vera til svo til endanlegrar afgreiðslu í þinginu. Hér er um stórmál verkalýðshreyfingarinnar að ræða, mál, sem var algert undirstöðuatriði þess, að samningar nú gátu tekizt.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. sagði þér nokkur orð. Ég hef vanalega haft ánægju af að hlusta á hann halda ræðu, þótt hann tala skynsamlega, en ég var í dálitlum vafa um það nú. Ég hef ekki heyrt það fyrr, að það hafi greitt fyrir samningunum, að þetta frv. var á ferðinni. Allir, sem ég hef talað við um þetta efni áður, hafa látið að því liggja, að það hafi verið aðalvörn vinnuveitenda, að þeir gætu ekki hækkað kaupið nema sem þessu svaraði, og gert meira úr því, hvað þetta væri mikil óbein kauphækkun, en raunverulega er. Satt að segja álit ég, að þessi vinnutímastytting sé ekki nema 5–9% kauphækkun. Ég álít, að þetta sé ekki meiri kauphækkun. En þeir töldu, að þetta væri 10–14%, þannig að ég held, að þetta hafi frekar spillt en bætt fyrir því að fá hækkað kaupið. En vera má, að það séu deildar meiningar um það. Viðvíkjandi því, að þarna sé um vinnuvernd að ræða, þá held ég, að svo sé ekki, því að það er ekki gerð nein tilraun til að banna, að það sé unnið meira en 8 stundir. Það er því aðeins um kauphækkun að ræða, sem á að lögbjóða, óbeint. Það eru engar skorður reistar við því, að það sé unnið lengur, og þetta verður ekki nein vinnustytting nema þá í iðnaðinum, og það er ekki af því, að fólkið vilji þá vinnustyttingu, heldur vegna þess að það eru vinnuveitendurnir, sem hlífast við að láta vinna eftirvinnu og næturvinnu, og það verður því til að skaða fólkið. Íslendingar telja ekkert eftir sér að vinna, nema örfáir menn. En þeir vilja fá sem hæst kaup, og það er ekki nema eðlilegt, og það er atriði, sem ég var að benda á áðan, að ef þessar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar með vinnustyttinguna og lífeyrissjóðina, væri hægt að borga að skaðlausu 20% hærra kaup, og það þyrftu launþegar raunverulega að fá. Í grg., sem var með þessu frv., var skýrt frá því, hver vinnutíminn væri í nágrannalöndum okkar. Þar búa menn yfirleitt við sómasamleg kjör á allan hátt, og vinnutíminn var alls ekki lengri hjá okkur, áður en þetta vinnustyttingarfrv. kom, og er nú orðinn styttri. Þeir eru tæknilega þróaðri en við, og við höfum nóg að gera í okkar landi. Þess vegna held ég, að það hafi ekki verið þörf á að fara niður í 37 stundir. Ég skyldi hafa greitt atkvæði með 40 stundum skilyrðislaust, því að vinnutíminn var ekki lengri, og það er hæfilegur vinnutími, átta stundir á dag, fyrir heilbrigt fólk, og það mætti gjarnan setja einhverjar skorður við því að hafa næturvinnu að óþörfu. Þótt ég telji, að það sé nauðsynlegt undir vissum kringumstæðum, þá er næturvinna óholl og leiðinleg fyrir þá, sem hana vinna. Hér er því verið að ganga inn á leið, sem ekki er hliðstæð í nágrannalöndum okkar. T.d. er eitt, sem er dálítið hættulegt í vinnulöggjöf okkar. Það er að telja það vinnu, sem ekki er annið, og þetta gera nágrannaþjóðir okkar ekki. Ég hef talað við mann, sem var í Ameríku, og hann segir, að kaffitímar séu þar alls ekki. Þeir vinna 4 stundir fyrir kl. 112, frá kl. 8–12. Þeir mega hafa kaffi með sér á geymi og drekka það við vinnuna, en þar eru ekki kaffitímar eins og hér. Það er nefnilega siðferðilega séð dálítið hæpið að reikna það vinnu, sem ekki er unnið. Það er miklu frjálslegra og ánægjulegra fyrir fólkið sjálft, að það sé ekki talið vinnutími, þegar það vinnur ekki, og það er alveg eins gott að borga fólkinu hærra kaup og reikna bara raunverulegan vinnutíma. Það er eins hægt að finna upp á að hafa matartímann í vinnutíma. Það er betra fyrir báða, bæði þann, sem vinnur og eins vinnuveitendann, að það sé reiknaður hinn raunverulegi tími, allt í lagi þótt hann sé styttri, það er betra fyrir vinnulegt siðgæði. Við erum þarna komnir inn á leiðir, sem eru ekki tíðkaðar í öðrum löndum, þ.e. að telja það vinnutíma, sem ekki er unnið, og lögbjóða styttri vinnutíma en nágrannaþjóðir okkar hafa. Ef þetta væri til þess, að fólkinu liði betur, þá væri allt í lagi. Þarna er verið að ákveða kauphækkun með löggjöf. Fólkið átti sannarlega skilið að fá kauphækkun, en það átti að fá hana eftir öðrum leiðum og heilbrigðari leiðum. Annars skal ég ekki gera þetta frekar að þrætumáli. Þarna eru atriði, sem ég hef bent á, sem ég tel að séu til þess að gera vinnusiðgæði okkar lakara. Viðvíkjandi sjómönnum og húsmæðrum væri á vissan hátt meiri þörf að tala um langan vinnutíma. Húsmæður, sem ekki hafa nema húsverkin, hafa litla vinnu, en vinni þær úti allan daginn og þurfa svo að bæta heimilisverkunum á sig, þá er vinnutíminn orðinn langur. Ég hefði gaman af að sjá þessa ágætu menn skipuleggja vinnutíma sjómannanna, þannig að vel henti, bæði að hann sé ekki of langur og eins að sjómaðurinn og þjóðfélagið í heild fari atvinnulega og fjárhagslega vel út úr því. Ég held, að það sé bezt að lofa því að vera svipað og það er. Sjómennirnir telja ekki eftir sér að fiska, þegar gefur á sjóinn og vel fiskast, en þeir vilja hvíla sig og skemmta sér, þegar ekki hentar að vera á sjónum. Það fer vel á því eins og það er. Má vera, að vissa daga sé gengið of langt, menn leggi fullmikið að sér, en menn þurfa á þessum tekjum að halda, og ég er ekki viss um, að þeir yrðu sérstaklega þakklátir, ef það væri farið að lögbjóða það, hvað þeir mættu vinna margar klst. í hverri viku. Ég er sannfærður um það, að fólkið er ekkert þakklátt fyrir þessa vinnutímastyttingu. Það vildi hærra kaup, og það var eðlilegt. Ég hef ekki heyrt það á fólkinu, og þekki þó dálítið til, að það sé þakklátt fyrir það. Ef það ætti að kjósa um það, hvort það hefði 10% hærra kaup og sama vinnutíma og það hafði, leynilegri kosningu, þá er ég sannfærður um, að það vildi heldur 10% kauphækkun og löggjafinn léti hlutlausa þessa vinnutímastyttingu. Fólkið var ekkert leitt yfir því að þurfa að vinna. Það var leitt yfir því að hafa ekki vinnu. Það taldi ekkert eftir sér að vinna. Það er ekki nema mannlegt og eðlilegt hjá öllum að vilja hafa sem mest upp úr vinnu sinni. Reynsla mín er sú, að sanngjarnast í kaupkröfum er láglaunafólkið, en ekki hálaunafólkið, og eftir því sem manninum er borgað betur og meir látið eftir honum, eftir því krefst hann meira.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta mál, orðið sammála um afgreiðslu þess og leggur til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Þetta mál er algjört samkomulagsmál. Það er alveg sama eðlis og frv., sem lagt var hér fram, snertandi önnur sveitarfélög á s.l. hausti og er nú orðið að lögum. Frv. er flutt að ósk Reykjavíkurborgar, og felst efni frv. í upphafi 1. gr., þar sem segir, að ársleiga eftir lóðir, sem leigðar eru til íbúðarhúsabygginga til 75 ára, skuli ákveðin samkv. reglugerð. Reykjavíkurborg er eina sveitarfélagið á landinu, sem hefur þessar lóðaleigur bundnar í lögum, og hefur þessari upphæð ekki verið hreyft nú um mjög langt árabil, vegna þess að þetta hefur verið lögbundið. Breytingin er í því fólgin, að nú verði þessi leiga, að því er þessa lóðaleigu snertir, ákveðin með reglugerð, sem ráðh. staðfesti. Ég tel, að það sé sjálfsagt að gera þessa breytingu til þess að jafna nokkuð aðstöðu Reykjavíkurborgar til þess að ákveða þessar lóðaleigur, eftir því sem verðlag breytist, en svo mikið er víst, að ef málið næði ekki fram að ganga fyrir áramót, þá mundu lóðaleigurnar, sem hér heyra undir, margfaldast vegna hins nýja fasteignamats, sem gengur í gildi um áramótin. Ég legg til, að málið fái skjóta afgreiðslu og verði skoðað í heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Á þskj. 171 hefur ríkisstj. leyft sér að flytja frv. til I. um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt. Eins og vænta mátti um mál eins og tekju- og eignarskatt, er það mikið atriði í stjórnmálaákvörðunum hverrar ríkisstj., hvaða stefnu skuli fylgt í tekjuöflunarleiðum. Í stjórnarsamningnum var gefið fyrirheit um að endurskoða skiptingu verkefna og vald á milli ríkis og sveitarfélaga og í öðru lagi endurskoða tekjuöflunarleiðir hins opinbera með það fyrir augum, að skattabyrðinni verði dreift réttlátar en verið hefur. Nú var öllum ljóst, að tími sá, sem núv. ríkisstj. hafði til þess að endurskoða svo mikinn lagabálk eins og tekju- og eignarskatt, mundi hrökkva skammt á þessu hausti til þess að ljúka því verkefni fyrir afgreiðslu fjárlaga að þessu sinni. Nokkur ástæða var þó til að reyna að freista þess, og fljótlega eftir að ríkisstj. kom til valda, skipaði hún nefnd, sem í voru Jón Sigurðsson ráðuneytisstjóri í fjmrn. sem formaður, Guðmundur Skaftason endurskoðandi, Magni Guðmundsson hagfræðingur, Gunnar R. Magnússon endurskoðandi og Björn Jónsson alþm. Þessi nefnd hóf störf, fljótlega eftir að hún var skipuð, og hefur hún unnið mikið verk. Enda þótt hún hafi leyst af hendi mikið verk á þessum stutta tíma, er langt frá því, að lokið sé við að vinna það verk, sem þessari nefnd er ætlað, því að það er aðeins á frumstigi, og sá þáttur, sem hér er sýndur, er ekki nema fyrsti þáttur í verkahring þessarar nefndar, og hann er einnig fram settur með þeim fyrirvara, að í framhaldsendurskoðun muni nefndin athuga þær veilur, sem fram kynnu að koma í þessari nýju skattalöggjöf. Ákveðið var, jafnhliða því sem tekjustofnar ríkisins væru endurskoðaðir, að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga og tryggingakerfið, því að að dómi ríkisstj. bar nauðsyn til, að þessi endurskoðun færi fram í heild. Svo veigamiklir þættir voru að dómi ríkisstj. samantvinnaðir í þessum þrennum lögum, að ekki væri hægt að endurskoða eina löggjöfina, án þess að önnur væri endurskoðuð líka, því að öllum er ljóst, að skattakerfi ríkisins segir ekki nema hluta af þeirri sögu, hvaða skattheimta það er eða skattar það eru, sem þegnarnir greiða, því að þar koma einnig til greiðslur þeirra til sveitarfélaganna og til trygginganna. Þess vegna var ákveðið, að þessi endurskoðun færi fram samtímis. Ég hef látið gera á því nokkra athugun, að hve miklu leyti aðrar þjóðir noti beina skatta í tekjuöflun sinni. Hefur komið í ljós, að Ísland er þar mjög neðarlega. T.d. er Bretland með 44.5%, Noregur 47.4%, Danmörk 48.3%, Svíþjóð 62.5%, en Ísland var komið niður í 22%, en mun nú vera í um 24%. Á s.l. vori voru samþykkt hér á Alþ. skattalög, sem þáv. stjórnarandstaða hafði ýmislegt við að athuga. Þessi lög höfðu ekki komið til framkvæmda enn þá, og að dómi núv. ríkisstj. bar brýna nauðsyn til að breyta skattalögunum, svo að áhrifa þeirra gætti ekki í skattakerfinu. Þessi ástæða ásamt því að ganga strax til verks í þeirri stefnumótun, sem ríkisstj. hafði markað sér um tekjuöflun ríkisins, varð þess valdandi, að lagt hefur verið kapp á að fá hluta af þessu verki unninn nú og leggja fram þann hluta, sem hér er til meðferðar, og frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem er til meðferðar í hv. Ed., fyrir þetta þing og byggja fjárlagagerðina á niðurstöðum af þessari áætlun. Þau höfuðatriði, sem ríkisstj. ákvað að leggja áherzlu á við endurskoðun á þessum tekjuöflunarmálum, var afnám persónuskatta, sem hafa verið verulegir og farið vaxandi á síðari árum. M.a. vegna aukinnar þátttöku Tryggingastofnunar ríkisins í félagsmálum þjóðarinnar var nauðsynlegt að taka þann þátt inn í tekjuöflunarkerfið. Í öðru lagi var svo að gæta þess, að sköttum af lágtekjum væri mjög í hóf stillt og tilfærsla innan skattakerfisins væri með þeim hætti, að þeir, sem lægri hefðu tekjurnar, bæru þar minni hlutann. Í þriðja lagi var svo talið eðlilegt að taka til athugunar verkaskiptingu á milli ríkisins og sveitarfélaganna. En það er búið að vera alllengi á dagskrá hjá sveitarfélögunum að fá þar breytingu á, þar sem ríkissjóður tæki að sér ýmis verkefni. sem sveitarfélögin hafa áður annazt, og þá var þar fyrst og fremst um að ræða þau verkefni, sem ríkisvaldið ákvarðar alveg um útgjaldahliðina á, eins og almannatryggingagjaldið, lögreglukostnað og sjúkrasamlögin. Sveitarfélögin hafa sótt af miklu kappi á undanförnum árum, að ríkissjóður tæki að sér greiðslu á þessum verkefnum, og auðvitað leiddi það til þess, að tekjuþörf þeirra yrði metin eftir öðrum ástæðum, eftir að þessi breyting hefði verið gerð. Þetta voru þær forsendur, sem eru að þeirri löggjöf eða því frv., sem hér liggur nú fyrir til 1. umr. og ég mun skýra nokkru nánar. Í sambandi við fyrsta þáttinn, um afnám persónuskatta, hversu mikils virði það er orðið og yrði á næsta ári, vil ég geta þess, að samkv. þeim upplýsingum, sem mér hafa verið látnar í té þar um, mundu persónuskattar á hjónum, þegar þær breytingar á tryggingalöggjöfinni, sem nú eru komnar fram á hv. Alþ., kæmu til framkvæmda, ef engu hefði verið breytt um hlutföllin í greiðslunum, vera orðnir 21 900 kr. Einhleypur karlmaður mundi greiða í persónuskatta, almannatryggingagjaldið og sjúkrasamlagsgjaldið, 15 800 kr. og einhleyp kona 13 100 kr. Það er ljóst, þegar þetta er haft í huga, að hér er orðið um verulegar fjárhæðir að ræða, og það skiptir máli fyrir þá, sem litlar sem engar tekjur hafa, eins og t.d. margir unglingar. Gamalt fólk greiðir að vísu ekki þessi gjöld, en fyrir fólk, sem hefur engar tekjur eða litlar, skiptir það verulegu máli, hvort það á að greiða þessa skatta eða ekki. Og t.d. fyrir hjón, sem væru með 2–3 börn í skóla, sem væru komin yfir 16 ára aldur og ekki hefðu tekjur nema að litlu leyti, væri hér um verulegar fjárhæðir að ræða, sem þessir foreldrar yrðu að greiða. Jafnhliða þessum breytingum, sem lagðar eru til í þessu frv., að leggja þessa nefskatta niður, þá er og hér á ferðinni frv. um tryggingalöggjöfina, þar sem gert er ráð fyrir lágmarkstekjum til þeirra, sem hafa minnstar tekjur, sem eru 10 þús. kr. fyrir einhleypan og 18 þús. kr. fyrir hjón á mánuði. Þessir tveir þættir, sem fara saman, gerðu það að verkum, að nauðsyn bar til, eins og ég gat um í upphafi, að taka þessa þrjá þætti samtímís og meta þá alla í einni heild. Þess vegna hefur það orðið niðurstaða hæstv. ríkisstj. að fara þannig að nú um mat á þessum sköttum, að það skyldi allt gert samtímis til þess að tengja þetta kerfi saman í eina heild. Niðurstaðan af þessum athugunum, sem gerðar hafa verið, er, eins og ég áður sagði, að ákveðið er með þessu frv. að leggja niður þessa persónuskatta hjá einstaklingum, sem eru þær fjárhæðir, sem ég hef áður greint. Jafnhliða þessu hefur svo verið tekin sú ákvörðun að hafa þá verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga, að sveitarfélögin þyrftu ekki að greiða gjald til almannatrygginga eða löggæzlu og losnuðu við greiðslu til sjúkrasamlaga að mestu leyti. Jafnhliða því sem þessi ákvörðun hefur verið tekin, hefur einnig verið ákveðið, að nokkur breyting yrði á um skiptingu tekjustofna milli sveitarfélaga og ríkisins, þar sem sveitarfélögin fengju í sinn hlut fasteignaskatta, sem nú eru teknir upp sem meiri tekjustofn en áður hefur verið, vegna hins nýja fasteignamats, sem nú er að færast á eðlilegri grundvöll en áður var. Mörg rök hníga að því, að fasteignaskatta eigi að leggja á. Það er öllum kunnugt, sem til þekkja í sveitarfélögum, að það er verulegur kostnaður, sem er fólginn í því, að hægt sé að koma fyrir byggingum. Það þýðir götur, vatnsleiðslur, rafmagn, skolp og fleira, og uppbyggingarkerfi byggðarlaganna er tengt þeim byggingum, sem þar eru. Það mælir líka með fasteignasköttum, að þeir eru nokkuð stöðugir skattar, og í öðru lagi, að það mundi geta verkað sem nokkur heimili á óeðlilega stórt húsnæði, ef fasteignaskattar væru þar teknir. Nú er það um þessa skatta að segja, sem gert er ráð fyrir, að innheimtir verði samkv. þessu frv., sem hér liggur nú fyrir til 1. umr., að ekki er gert ráð fyrir því, að þeir verði hærri en svo, að það sé 1/2% af íbúðarhúsnæði og því, sem tengt er landbúnaði, en aftur 1% af öðru húsnæði, en heimild er til að hækka þessa skatta um 50%. Ég hef þér hjá mér sýnishorn um nokkur hús hér í borginni og þá breytingu, sem mundi verða í sambandi við fasteignaskattana. Af íbúð, sem er 61 fermetri að stærð, mundi 1/2% skatturinn verða 3 635 kr. eða hækka um 2 332 kr. Annað dæmi er íbúð, sem er 87.7 fermetrar, þriggja herbergja íbúð. Þar mundi skatturinn verða 5 760 kr. og hækkun frá núv. skatti 3 711 kr. Þriðja dæmið er um fjögurra herbergja íbúð, 106 fermetra. Hækkun á skattinum þar yrði 4 557 kr., en skatturinn yrði 7 145 kr. Og fjórða, sem er 6 herbergja íbúð, 125.4 fermetra, þar yrði skatturinn 8 075 kr. og hækkaði um 5 181 kr. Í sambandi við tekjustofna sveitarfélaganna er sú breyting á, að útsvör verða þar ekki hærri en 10% af tekjum manna, en lækka á lægri tekjum niður í 5%. Þegar komið er upp í 450 þús., eru 10% hámarkið, en að sjálfsögðu má lækka útsvör, eins og venja hefur verið til um útsvarsreglur. Þau hefur verið hægt að lækka, ef þau hafa gefið meiri tekjur en fjárhagsáætlun gerði ráð fyrir, að þörf væri á. Að þessu sinni var ákveðið, að hálft aðstöðugjald skyldi heimilt að innheimta á árinu 1972 miðað við það, sem var á árinu á undan. Það hefur nokkur deila verið um það, hversu réttmætt það væri að innheimta aðstöðugjöld. En í sambandi við fasteignaskattana kom það til álita, hvort ætti að fella aðstöðugjöldin niður. Að athuguðu máli var það þó ekki talið ráðlegt, m.a. vegna þess, að ekki var séð, hvernig kerfið mundi reynast, og svo hitt, að þeir, sem ráku sín fyrirtæki í leiguhúsnæði, hefðu með þessu móti getað sloppið kannske að miklu leyti við stigann. Þetta, eins og aðrir þættir þessa máls, mun að sjálfsögðu verða athugað í ljósi reynslunnar, og enn fremur mun þetta mál verða til meðferðar og athugunar hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga, stjórn þess og fulltrúaráði nú í þinghléinu, að því er félmrh. hefur sagt þar um. Þessir tekjustofnar, sem sveitarfélögin þannig fá, eru ekki sveiflukenndir, eins og þeir voru, þar sem þeir eru ekki stighækkandi, og bæði fasteignaskattur og svona lágt tekjuútsvar eru nokkuð öruggir tekjustofnar. En í sambandi við þessa breytingu hafa sveitarfélögin ekki aðrar tekjur af atvinnufyrirtækjum en fasteignaskattana og aðstöðugjöldin, því að tekjuútsvör og eignarútsvör falla til ríkissjóðs. Í framhaldi af þessu, sem hnígur að sveitarfélögunum, vil ég snúa mér að tekjustofnum ríkisins. Gert er ráð fyrir því í þessu frv., að persónufrádráttur hjóna verði 220 þús., en hann var 188 200 kr. Persónufrádráttur einhleyps manns verður 140 þús., var 134 þús. kr., og barns 30 þús., var áður 27 þús. kr. Um þetta vil ég geta þess, að að sjálfsögðu er um allt annað að ræða í sambandi við persónufrádráttinn, eftir að felldir hafa verið niður þeir nefskattar, sem hver og einn varð að greiða alveg án tillits til tekna. Sú meðferð mun verða á þessu máli, að þessi persónufrádráttur, sem hér hefur verið kynntur, mun að sjálfsögðu, eins og ákveðið var í fyrra í lögunum þá, gilda sem 100 og hreyfing á vísitölu koma svo síðar til. Í þessu skattafrv. er gert ráð fyrir því, að aðeins sé um tveggja þrepa skattstiga að ræða. Má vel vera, að sumum þyki þar fullskammt gengið, og gerðar hafa verið ýmsar athuganir á því að hafa skattþrepin þrjú. En það, sem hins vegar mælir með því að hafa skattþrepin fá, er einmitt það, að ef horfið yrði að því, sem mikið hefur verið hér til umr. á undanförnum árum, að innheimta skatta jafnharðan og tekjur falla til, svo kallað staðgreiðslukerfi skatta, þá er það ólíkt betra, eftir því sem skattstigarnir eru færri. Þessir skattstigar eru 25% á fyrstu 50 þús., eftir að farið er að leggja á skatt, og 45% úr því. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, hvaða verkanir kynni að hafa í skattkerfinu að breyta því á þennan veg, sem hér hefur verið gert. Um það hef ég hér sýnishorn, þar sem hafa verið reiknuð út mörg dæmi í sambandi við þessa breytingu, sem hér er verið að gera. Í sambandi við þá útreikninga, sem hér hafa verið gerðir, hefur verið fylgt þeirri reglu að hafa meðaltalsfrádrátt frá tekjum þegnanna, áður en til skatts er reiknað, sem er talinn vera 15% fyrir einstaklinga og 25% fyrir hjón. Þessir skattstigar, sem hér verða nú tekin sýnishorn af, eru miðaðir við þá frádrætti, sem ég hef nú kynnt, og skal ég nefna nokkur dæmi þar um. Í fyrsta lagi, ef tekinn er maður, sem hefur 133 þús. kr. tekjur brúttó eða 100 þús. kr. tekjur til skatts, hefði hann samkv. gamla kerfinu átt að greiða 27 þús. kr., sem eru fyrst og fremst þeir persónuskattar, sem hann greiðir, nefskattarnir, en samkv. nýja kerfinu mundi þessi skattþegn greiða 7 þús. kr. Hér er um að ræða barnlaus hjón. Ef um er að ræða 267 þús. kr. tekjur, sem eru 200 þús. nettó, þá mundu þessi hjón hafa greitt samkv. gamla kerfinu 36 þús., en samkv. hinu nýja 18 þús. eða lækkað um helming. Ef um er að ræða hjón með tvö börn, sem hafa 467 þús. kr. brúttótekjur eða 350 kr. nettótekjur, þá mundu þau eftir gamla kerfinu hafa greitt 92 þús., en eftir nýja kerfinu 90 þús. Eftir þetta, eftir að komið er upp fyrir hrúttótekjur, sem eru 533 þús. kr. og 400 þús. kr. nettó, þá fara barnlaus hjón að hækka og mundu greiða l 300 kr. meira eftir nýja kerfinu en því gamla. Ef ég tek svo aftur hér hjón með 600 þús. kr. tekjur, 450 þús. kr. nettótekjur, þá greiða þau samkv. gamla kerfinu 144 þús. en samkv. nýja kerfinu 149 þús. Ef ég svo tek hjón, sem hafa 1 200 þús. kr. í tekjur, sem eru 900 þús. kr. nettó, þá greiða þau alls samkv. gamla kerfinu 326 þús., en samkv. því nýja 355 þús. Þetta voru hjón með tvö börn. Hér eru aftur hjón með eitt barn, ég þarf að gefa sýnishorn af því. Þar er um að ræða, að nettótalan væri 100 þús. kr., sem er 144 þús. brúttó, þau mundu greiða alls 22 þús. samkv. gamla kerfinu, en því nýja 8 þús. Ef þau hefðu 250 þús. nettó, mundu þau greiða alls samkv. gamla kerfinu 45 þús., en hinu nýja 28 þús. Ef þau hefðu 350 þús. nettó, mundu þau greiða alls 84 þús., en samkv. hinu nýja aftur 81 þús. Eftir það færi þetta að hækka, og af 450 þús. mundu hjón með eitt barn greiða samkv. gamla kerfinu 136 þús., en samkv. nýja kerfinu 140 þús. Og hjón með 1 millj. kr. nettótekjur mundu greiða samkv. gamla kerfinu 422 þús., en samkv. hinu nýja 464 þús. Hjón með tvö börn, svo að ég haldi áfram þessum lestri, þótt ekki þyki hann skemmtilegur, þá kem ég þar fyrst, þar sem hjón með nettótekjur 100 greiddu eftir gamla kerfinu 22 þús., en eftir hinu nýja 9 þús. Með 300 þús. kr. tekjunum greiddu þau eftir gamla kerfinu 59 þús., en eftir hinu nýja 46 þús. Með 400 þús. kr. tekjur greiddu þau samkv. gamla kerfinu 102 þús. og sömu upphæð eftir nýja kerfinu. Þetta eru nettótekjur, sem nú eru uppgefnar. Brúttótekjurnar eru 25% ofan á þetta. Aftur mundu hjón, sem væru með millj. kr. í nettótekjur, og þar eru brúttótekjurnar 1 355, greiða eftir gamla kerfinu 414 þús., en eftir hinu nýja 455 þús. Ef ég tek næst fjögurra barna hjón, þá greiða þau af 100 þús. 22 þús. í fyrra dæminu, 8 þús. í hinu seinna. Af 250 þús. greiða þau 38 þús. í fyrra dæminu, 31 þús. í hinu seinna. Af 400 þús. greiða þau 87 þús. í fyrra dæminu og 82 þús. í hinu seinna. Og af 700 þús. greiða þau 242 þús. í fyrra dæminu og 259 þús. í hinu seinna. Þessi sýnishorn segja nokkuð um áhrif af þessu skattakerfi, þótt þau segi nú ekki allt. Og hér er ég kominn að hjónum með sex börn, sem sumum hv. þm. finnst kannske heldur fráleitt að vitna til, en til munu þau vera enn þá og verða vonandi áfram hjón, sem eiga sex börn. En þar er dæmið þannig, að af fyrstu 100 þús. er þetta 22 þús. í fyrra tilfellinu og 5 þús. í hinu síðara. Af 200 þús. er þetta 22 þús. í fyrra tilfellinu og 18 þús. í hinu síðara. Þegar komið er upp í 500 þús. kr. nettótekjur, eru 122 þús. í fyrra, en 119 þús. í hinu síðara. Nú er það við þetta að athuga, að í frv. um tekjustofna sveitarfélaga er gert ráð fyrir því, að þegar börn séu orðin þrjú eða fleiri, þá sé frádráttur 2 þús. kr. af útsvari fyrir hvert barn. Hér er aftur um einhleypan mann að ræða. Af fyrstu hundrað þús. greiðir hann 16 þús. í fyrra tilfellinu, en 6 þús. í hinu síðara. Af 200 þús. greiðir hann 40 þús. og 26 þús. í hinu síðara. Af 300 þús. greiðir hann 85 þús. í hinu fyrra, en 87 þús. í síðara tilfellinu. Nú skal ég ekki þreyta hv. alþm. lengur á því að lesa upp þessi sýnishorn, því að þeir munu að sjálfsögðu geta kynnt sér þau og það með hægara móti en við þennan lestur. Í sambandi við þessi atriði eða í framhaldi af þessu vil ég koma að því, hvaða möguleika til tekna þessir tekjustofnar mundu gefa. Þá er því til að svara, að samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir, að innheimtar tekjur yrðu í fyrsta lagi það, sem eftir stæði af tryggingjalöggjöfinni, en í fjárlagafrv. munu gjöld atvinnurekenda vera færð eins og var í upphaflega frv., sem stafar af því, að það var áformað um tíma að breyta þeim yfir í launaskatt. En í vinnudeilunum töldu atvinnurekendur sig hafa veður af því, að með þeirri breytingu ætu að hækka skattana, þannig að þeir greiddu meira en þessi gjöld nema nú, framlag þeirra til trygginganna, slysatrygginga og lífeyristrygginga og þeirra trygginga, sem þeir greiða í. Forsrh. átti viðræður við þá í sambandi við vinnudeilurnar, og til þess að ekki orkaði tvímælis, að það fyrirheit væri haldið, sem þeir töldu, að hann hefði gefið, þá er þessu haldið alveg óbreyttu og ekki tekið með í þetta skattafrv. Hins vegar er það skoðun ríkisstj. og þeirra nm., sem um hafa fjallað, að eðlilegra væri að breyta þessu í launaskatt, og það muni reynast einfaldara, og ef samkomulag fæst um það við atvinnurekendur við meðferð málsins hér á þinginu, þá mun það að sjálfsögðu verða gert. En að öðrum kosti, til þess að ekki orki neitt tvímælis um það, að hér sé loforð haldið, þá er þannig frá þessu gengið nú. Þessir skattar ásamt eftirstöðvunum í tryggingakerfinu, sem gert er ráð fyrir að innheimta á næsta ári, eru 567.6 millj. kr. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að eignarskattur verði 251.7 millj., og tekjuskattur einstaklinga og félaga 3 milljarðar 141.1 millj. kr. Hér er um að ræða tæpum milljarði hærri tölu en sambærilegar tölur eru á fjárlagafrv. nú. Í sambandi við þessi mál hef ég látið gera athugun á því, hvaða raunveruleg áhrif þetta frv. kann að hafa á skatta manna í heild, þegar allt er tekið í einu, persónuskattarnir, sveitarfélagagjöldin og tekjuskattar og eignarskattar. Ég vék hér að í upphafi máls míns, að lög þau, sem sett voru á síðasta vori, mundu hafa haft veruleg áhrif í skattheimtu á næsta ári. Er talið, að ef þau hefðu komið til framkvæmda með þeim breytingum, sem þar var gert ráð fyrir, hefði mátt búast við því, að mörg fyrirtæki hefðu orðið algerlega skattlaus. Eins og kunnugt er þeim hv. þm., sem sátu hér á þingi í fyrra, urðu nokkrar deilur um réttmæti þeirra laga og þær breytingar, sem sneru að fyrirtækjunum. Þar var um að ræða svo kallaða flýtifyrningu, sem var verulegt atriði, þar sem fyrirtækin máttu fyrna eignir sínar eftir eigin ákvörðunum um allt að 30%. Eigandinn réð því, hvenær hann notaði sér þetta ákvæði, og það gat því haft mikil áhrif á skattgreiðslu hans á því ári, sem hann hefði notað það að verulegu marki. Og það er talið, að þau áhrif, sem þessi löggjöf hefði getað haft á næsta ári, hefðu verið mínus í skattainnheimtunni um 300–500 millj. kr. Með þeim breytingum, sem nú er verið að gera með þessu frv., er þessu breytt og fleiri atriðum, sem þarna koma við sögu, eins og um sameignarfélögin, sem var þannig búið að, að gera mátti ráð fyrir því, að menn hyrfu yfirleitt að því að mynda smáhlutafélög. Staða sameignarfélaganna var mjög þrengd í þessari löggjöf og sveigt inn á það svið, að heldur yrði notað hlutafélagsformið. Eins og bent var á í umr. um skattamálin á þinginu í fyrra, m.a. af prófessor Ólafi Björnssyni, mátti gera ráð fyrir því, að þetta ákvæði leiddi til þess, að fjölskyldur og ýmsir smáatvinnurekendur hyrfu að hlutafélagsforminu og næðu þannig í veruleg skattfríðindi. Með þessu frv. er hins vegar horfið frá því að veita hlutafélögunum þessi forréttindi fram yfir sameignarfélög, og staða sameignarfélaganna er nú gerð svipuð og hún var í löggjöfinni, sem gilti áður en lögin í fyrra voru sett. Þá er einnig í þessu frv. gert ráð fyrir því að fella niður arðjöfnunarsjóðsákvæðið, en aftur gert ráð fyrir því, að horfið verði að varasjóðstillagi félaga, eins og hafði verið, áður en lögin í fyrra voru sett. Með lögunum í fyrra var einnig gert ráð fyrir því, að hagnaður af sölu fasteigna teldist skattskyldur, en með þessu frv. er það fært aftur inn á þá braut, sem áður var, að það er ekki, ef keypt er aftur íbúð, og er þá söluhagnaðurinn miðaður við rúmmál eigna og kemur ekki til, nema um breytt húsnæði sé að ræða frá því selda húsnæði. Þá er, eins og ég gat um áðan, fyrningarákvæðum mjög breytt í þessu frv. Það er gert með þeim hætti, að eigi má nota meira en 1/5 hluta aukafyrningar á ári hverju, þ.e. 6%, en eins og þetta var í lögunum frá í fyrra, var það á valdi viðkomandi aðila, hversu mikið hann notaði, og gaf honum því verulega möguleika til þess að hafa flýtifyrninguna sér til framdráttar gagnvart skatti, ef áraði verulega vel fyrir hann. Sama er að segja um mat á lausafé til fyrningar. Í lögunum í fyrra var sú regla ákveðin, að til grundvallar endurmati lausafjár skyldi leggja endurkaupsverð þess, en frá því verði skyldi síðan dregin hlutfallstala þeirrar fyrningar, sem samtals hefði verið notuð af eiganda eignarinnar á liðnu ári, þó ekki meira en 80% fyrir eignir, sem eigandi eignaðist fyrir 1. jan. 1960, og 50% fyrir eignir, sem hann eignaðist eftir þann tíma. Nú er horfið að því að gera matið einfaldara og auðveldara í framkvæmd, og er því lagt til í frv., að endurmatshækkunin skuli vera að hámarki 20% af upphaflegu kaupverði eða kostnaðarverði eignanna, er síðar verði afskrifuð á 5 árum, nema endingartími viðkomandi eignar sé skemmri. Þá eru ýmis ákvæði, sem voru í lögunum frá í vor, felld niður og önnur ný tekin upp með þessu frv. T.d. er komið í veg fyrir það, að gift kona njóti sérstaks frádráttar að fullu, ef hún vinnur í fjölskyldufyrirtæki. Þá er áréttað, að hlunnindi, svo sem fæði, húsnæði og afnot af bifreiðum, sem látin eru í té í kaupgjaldsskyni, skuli vera skattskyld. Einnig er fellt niður það ákvæði í lögunum frá í vor, að arður af hlutabréfum, sem mátti vera 60 þús. kr. hjá hjónum og 30 þús. hjá einhleypum, átti að vera skattfrjáls. Þetta ákvæði er nú fellt niður og ekki talin ástæða til þess, að þarna sé frekar um skattfrelsi að ræða heldur en á ýmsum öðrum sviðum, t.d. í sambandi við atvinnurekstur eins og landbúnað og slíkt. Ef menn festa fjármuni sína í búfjáreign, þá er þar ekki um skattfrelsi að ræða. Það var ekki talið eðlilegt, að þetta væri heldur í sambandi við hlutafélögin. Þá er gert ráð fyrir því, að ákveðið hlutfall verði í skattfrelsi samvinnufélaga í sambandi við utanfélagsverzlun, þannig að 2/3 séu taldir félagsverzlun og 1/3 hlutafélagsverzlun, eftir nánari reglum þar um. En eins og þetta hefur verið, er mjög óákveðið um framkvæmd á þessu. Heildarskattur á félögum mundi verða 53% eftir þessa breytingu, sem hér er lögð til. Þá er líka gerð breyting á skattfrjálsri eign, sem í lögunum frá í vor var 3 millj. Hún er nú ákveðin í millj. og skattur hækkaður hjá einstaklingum frá 0.3%–0.6% í 0.4%–0.8%. Þá er gert ráð fyrir því í þessu lagafrv., að breyting verði á afstöðu ríkisskattanefndar. Eins og kunnugt er, er ríkisskattanefndin nú lokadómari í skattamálum. Formaður ríkisskattanefndar er ríkisskattstjóri. En það er talið eðlilegt, að ríkisskattanefnd verði ákveðinn skattdómstóll, sem í verði þrír menn og þrír til vara, og verði einn þeirra skipaður af fjmrh. og varamaður hans og verði þeir formaður og varaformaður, en hinir verði skipaðir af fjmrh. úr hópi sex manna, sem Hæstiréttur bendir á. Er gert ráð fyrir því, að eftír þessa breytingu verði ríkisskattstjóri umboðsmaður ríkissjóðs og málflutningsmaður í sambandi við dóminn, en ekki dómari, eins og verið hefur. Ég vil taka það greinilega fram, að það er ekki um að ræða neitt vantraust á núv. ríkisskattstjóra, sem er embættismaður, sem vinnur sitt verk vel. Þetta ákvæði er hins vegar að minni hyggju verulega mikið atriði fyrir skattþegnana í landinu, vegna þess að með þessu móti er um óháðan dómstól að ræða, sem hvorki er bundinn ríkisvaldinu og á ekki heldur að vera bundinn gjaldþegnunum, því að það eru sett ákvæði um það, hvaða atriði komi til, að maður sé gjaldgengur í þetta starf. Það er því mikil trygging fyrir gjaldþegnana í landinu að fá einmitt slíkt mat eða slíkan dóm, þar sem ríkið eða sá aðilinn, sem skattsins á að njóta, hefur ekki betri aðstöðu en skattþegninn, sem skattinn á að greiða. Ýmis fleiri nýmæli eru í þessu frv., þó að hér hafi þau verið talin, sem mestu máli skipta. Í sambandi við það, sem ég gat um áðan um þær tekjur eða álagningu, sem af þessum skattabreytingum leiðir, vil ég geta þess, að hér er ekki um neina verulega hækkun á sköttum að ræða frá því, sem verið hefur, því að þótt skattarnir til ríkisins hækki nokkuð frá því, sem var, þá er það m.a. vegna þeirrar tilfærslu, sem verður á milli ríkisins og sveitarfélaganna í sambandi við þá breytingu, sem hér er verið að gera. En það eru að sjálfsögðu ekki nýir skattar, þó að ríkið hafi tekið að sér verkefni sveitarfélaganna og annist það, sem þau önnuðust áður. Það er aðeins um tilfærslu að ræða vegna þessarar breytingar, en ekki nýja skattheimtu. Hins vegar er um nokkra hækkun að ræða, þegar tillit er tekið til laganna frá s.l. vori. Eins og ég gat um áðan, mundu verkanir þeirra hafa orðið á þann veg, að um nokkur hundruð millj. kr. hefði verið að ræða í skattalækkun. Hins vegar, miðað við það gamla kerfi, sem áður var búið við, er ekki um neina stórfellda breytingu að ræða. Hækkunin gæti verið í heild á bilinu kringum 300 millj. kr., en þó tæplega það. Ef tekið er í heild innheimtukerfi sveitarfélaga, Tryggingastofnunarinnar og ríkisins, þá er þetta hámarkið, miðað við það kerfi, sem var hér áður ríkjandi, en ef tekin eru lögin frá því í vor, þá hætast þarna við 400–500 millj. kr. Það er hins vegar um nokkurn tilflutning að ræða á milli ríkis og sveitarfélaga, sem leiðir af því, að verkefnaskipting hefur orðið þarna nokkur, og þessi tilflutningur hefur að sjálfsögðu áhrif á niðurstöðu fjárlaga ríkissjóðs, hæði tekna- og gjaldamegin. Og samkv. þeirri mynd, sem ég hef af því dæmi, þá er tilfærslan í gjöldum, sem sveitarfélög og einstaklingar greiddu áður vegna trygginga og löggæzlu, um 783 millj. kr. og vegna sjúkrasamlaga, greiðslu sveitarfélaga og einstaklinga, um 5 13 millj. kr. Hins vegar eru nettótekjur ríkissjóðs af þessu nýja frv., miðað við gamla kerfið og að ríkissjóður hefði haldið þeim tekjustofnum, sem hann áður hafði, eins og almannatryggingagjöldunum og þeim öðrum, sem felld hafa verið niður, um 950–1000 millj. kr. Í framhaldi af þessu vil ég geta þess, sem ég gat um í upphafi, að enda þótt þetta frv. sé nú fram komið, þá er afar fjarri því, að því verki sé lokið, sem tekjustofnanefndinni er ætlað að vinna. Henni er ætlað að vinna áfram að athugun á þessum málum, og verður haldið áfram að vinna að frv. um tekju- og eignarskatt, því að það er hugsun ríkisstj. að leggja fram á næsta hausti heildarfrv. um tekju- og eignarskatt, sem yrði þá byggt á þeirri reynslu, sem fengist af þessum lögum. Það er ætlunin að vinna að þessu máli á þann veg, að heildarfrv. að lögum um tekju- og eignarskatt verði lagt fyrir næsta þing. Samhliða þessu verður svo unnið að því að athuga tekjustofna sveitarfélaga, aðflutningsgjöldin, söluskattinn, og í því sambandi mundi virðisaukaskattur verða metinn í okkar teknakerfi. Það má vel vera, að hann muni reynast svo, þegar betur er að gáð, að hann henti okkur frekar en söluskatturinn, og án efa verður reynt að gera fullkominn samanhurð á því, enda mundi þá vinnast tími til þess að vinna að þessum málum með hæfilegum vinnuhraða, sem er meira en hefur verið hægt að segja nú. Þess vegna verður það verkefni ársins 1972 að endurskoða allt skattakerfið eða tekjuöflunarkerfi ríkisins. Þó að þessi þáttur hafi verið tekinn nú, þá er það tengt því, sem ég gat um í upphafi. tekjuöflun ríkisins vegna fjárlaga fyrir 1972, og svo hinu, að ríkisstj. kærði sig ekki um það, að skattalögin frá í vor næðu inn í skattheimtu á næsta ári, því að þá hefði orðið um verulega breytingu að ræða frá því, sem áður hafði verið. Það, sem ég tel að vinnist með þessum frv., sem hér liggja nú fyrir, þessum þremur, sem ég hef vikið hér að, er í fyrsta lagi það, að persónuskattarnir verða felldir niður, skattar, sem þegnarnir þurfa að greiða, alveg án tillits til tekna. Og það er mitt mat, að það hefði ekki verið framkvæmanlegt að halda þeirri stefnu í tryggingunum, sem gert hefur verið, ef persónuskattarnir hefðu átt að vera áfram. Í öðru lagi hefur það áunnizt, að skattar af lágtekjum hafa verið lækkaðir, og það hefur átt sér stað tilfærsla í skattakerfinu, án þess að um nokkra verulega skattálagningu væri að ræða, því að ég tel, að það sé ekki um verulega skattálagningu að ræða, þótt færsla hafi átt sér stað milli ríkis og sveitarfélaga. Þessir skattar eru innheimtir af sömu aðilum á hinum stærstu stöðum, og mun verða svo í ríkara mæli, og þjónustan er nú alveg sú sama. Ég tel líka, að með þessari skattabreytingu sé stefnt að því að gera skattakerfið einfaldara og stefnt í þá átt, að það muni reynast framkvæmanlegt að innheimta skatta jafnóðum og tekjur falla til. Þetta hefur verið baráttumál, m.a. hjá stéttarfélögunum, og á margan hátt kemur það sér vel, því að það er mjög erfitt fyrir þá, sem hafa verulega háa skatta, að lenda í því að greiða þá eftir á. Ég vil líka segja það, að með því að taka upp hóflega fasteignaskatta, eins og hér er lagt til. sé stefnt inn á rétta braut og það muni hafa góð áhrif í skattakerfi okkar og skattinnheimtu. Ég vil líka geta þess, að ég tel, að þessir skattar, sem hér eru lagðir til gagnvart atvinnurekstrinum, séu mjög hófsamlegir. Ég veit, að þeir koma verr út fyrir einstaka aðila en skattafrv., sem var samþ. hér í fyrravor, hefði gert, enda var í því meira rými en eðlilegt er að gefa skattinum. Hins vegar kemur þetta skattakerfi fullt svo vel út eins og það skattakerfi, sem búið var við áður. Og með því að gera aðstöðugjaldið eins takmarkað og nú er lagt til, er það mjög til hagsbóta fyrir atvinnureksturinn. Þá vil ég og geta þess, að sú breyting á skattakerfinu, sem nú var verið að gera, hefur þau áhrif, að vísitala mun nokkuð lækka við þessa breytingu. Sú breyting, sem verður á vísitölunni, verður með afnámi almannatryggingagjaldsins lækkun um 2.05 vísitölustig og sjúkrasamlagsgjaldsins að þeim hluta, sem var ekki búið að greiða það niður, um 1.67 stig, eða samtals 3.72 stig. Þetta gerir það að verkum, að við fjárlagaafgreiðslu nú myndast dálítið rými til þess að lækka niðurgreiðslurnar. Það hefur verið mikill þyrnir í augum og oft verið hér til umr. áður, hvað niðurgreiðslurnar væru orðnar háar í okkar landi, og ég man eftir því, að ég las það í blöðum í haust, eftir að fjárlagafrv. kom fram, að því var haldið á lofti, að hér væri í hreint óefni komið. Og það má með nokkrum rökum segja, að svo hafi verið, því að með þeim breytingum, sem voru ákveðnar hér í fyrrahaust, að hækka niðurgreiðslurnar verulega, og þeirri ákvörðun núv. ríkisstj. að halda áfram út árið með þær niðurgreiðslur, þá voru fjárhæðir til niðurgreiðslna orðnar verulega miklar. Það er gert ráð fyrir að lækka niðurgreiðslurnar um 450 millj. kr. Þetta mun verða gert með því, að landbúnaðarvöruniðurgreiðslurnar á flestum vörutegundum verða lækkaðar um 25%, en þó ekki á öllum og kannske ekki öllum samtímis. En inn í þetta dæmi var einnig komin niðurgreiðsla á sjúkrasamlagsgjaldi, sem gerir rúmar 100 millj. kr. Þessi ákvörðun kemur að sjálfsögðu fram í afgreiðslu fjárlaga og hefur þar sín áhrif. Enda þótt þetta verði gert, er samt eftir til þess að mæta örum hækkunum á annað vísitölustig, og mun að sjálfsögðu ekki af veita vegna þeirra hækkana, sem fram undan kynnu að vera. Herra forseti. Ég held, að ég muni nú láta máli mínu lokið. Ég hef gert grein fyrir frv. um tekju- og eignarskatt í aðalatriðum og reynt að skýra þá mynd, sem því er samfara. Ég veit, að það geta verið skiptar skoðanir manna um ágæti þess eins og annarra hluta, og það eru uppi misjafnar skoðanir hjá hv. þm. um það, hversu mikill hluti tekjuskattar eiga að vera í tekjuöflunarkerfi ríkisins. Það hefur hins vegar verið mjög farið inn á það á síðari árum að gera neyzluskattana ráðandi í okkar tekjuöflunarkerfl. En að dómi núv. ríkisstj. er slík stefna á margan hátt óæskileg, því að þeir skattar leggjast þyngst á þá, sem hafa ekki tekjur nema til þess, sem þeir þurfa að ráðstafa vegna eigin framfærslu. Ráðstöfunartekjur þeirra eru að öðru leyti svo takmarkaðar, að slíkir skattar koma mjög illa við fólk, sem er með slíkar tekjur. Að því leyti eru tekjuskattarnir eðlileg leið til þess að jafna í þjóðfélaginu milli borgaranna, sem meira mega sín, og hinna, sem minna mega sin. Og það er ekki nema eðlilegt, að svo sé. Ég held hins vegar, að með þessu frv. hafi verið stillt í hóf í þessum efnum og e.t.v. finnist mörgum of skammt gengið hér í tekjuöfluninni. Það verður að metast, eins og það er. En ég held, að það orki ekki tvímælis, að þetta skattafrv. er þeim verulega í hag, sem lægstar hafa tekjurnar. Og það er ekki heldur gengið svo nærri þeim, sem hafa verulega góðar tekjur, að ráðstöfunartekjur þeirra séu ekki einnig verulegar. Að öðru leyti mun ég nú láta máli mínu lokið og leyfi mér svo, herra forseti, að óska eftir því, að frv. verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni og til hv. fjhn. Ég vil að lokum geta þess, eins og komið hefur fram í umr. hér áður, að enda þótt æskilegt hefði verið, að þetta frv. hefði getað hlotið afgreiðslu fyrir þinghlé, þá er öllum ljóst, að slíkt er óframkvæmanlegt, og fá því hv. alþm. góðan tíma til þess að virða það og meta, og þá treysti ég því, að ef augljósir gallar reynast á einhverjum atriðum, er til framkvæmda horfa, þá verður á það horft. En að sjálfsögðu er miðað við, að það skili þeim tekjum, sem gert verður ráð fyrir í fjárlagafrv. og gert er ráð fyrir í því yfirliti, sem ég vitnaði til hér áðan.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir til umr. um breytingu á skattalögunum, gera örlitla grein fyrir þeim vinnubrögðum, sem áður voru viðhöfð, og bera þan saman við þau vinnubrögð, sem nú eru viðhöfð af hæstv. ríkisstj. Það eru um 21/2 ár liðin, síðan þáv. hæstv. fjmrh., Magnús Jónsson, skipaði nefnd embættismanna til þess að endurskoða skattalögin. Í þessari nefnd voru hinir færustu embættismenn, sem störfuðu á vegum hins opinbera, og þeir unnu að breytingu á skattalögunum og lögðu till. sínar fyrir þáv. ríkisstj. Þáv. hæstv. ríkisstj. flutti frv. hér á Alþ. vorið 1970, sem þá var ekki útrætt, en aðeins lögfest bráðabirgðaákvæði í sambandi við álagningu skatta og útsvars fyrir árið 1969. Við þær umr., sem hér fóru fram á hinu háa Alþ., kom fram ósk um það frá þáv. hv. stjórnarandstöðu, núv. stjórnarflokkum, að ekki væri óeðlilegt við athugun og endurskoðun á svo viðamiklu máli sem endurskoðunin á tekju- og eignarskattslögunum væri, að fjmrh. skipaði nefnd þingmanna til þess að gefa þeim tækifæri til að fylgjast með gangi þessara mála, koma fram sínum aths., fá skýringar og skýrslur, þannig að þegar málið lægi fyrir Alþ., væru þessir þm. mun kunnugri málinu en ella. Þáv. hæstv. fjmrh. varð við þessari beiðni og skipaði nefndina vorið 1970. Það voru fulltrúar þingflokkanna, sem sæti áttu í fjhn. beggja d., og starfaði þessi nefnd ásamt með embættismannanefndinni að áframhaldandi endurskoðun skattalaganna frá vorinu 1970 og fram til vorsins 1971, að samþ. var hér á Alþ. frv. að lögum um breytingu á skattalögunum. Ég hefði haldið, að núv. hæstv. fjmrh. mundi hafa sama hátt á, einmitt til þess að þm. og fulltrúum þingflokkanna væri betur kunnugt efni frv. þess, sem hér liggur nú fyrir, en raun ber vitni, því að í þeim önnum, sem ævinlega eru á Alþ. rétt fyrir jólaleyfi, og þær virðast ekki ætla að verða minni nú en áður, þó að það hafi oft verið gagnrýnt af núv. stjórnarflokkum, þá hefðu menn með því móti haft mun betri aðstöðu til þess að fjalla um þessi mál heldur en að hafa í höndum frv. um svo flókið mál sem endurskoðun skattalaga ævinlega er aðeins í 2–3 daga. Ég held, að ég hafi jafnvel orðið var við það í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan, að sumir þættir frv. voru honum ekki fullkomlega ljósir. Það er líka ofur skiljanlegt, þegar nefnd manna situr og vinnur að slíkum frv., sem koma svo seint fram, að ráðh., sem mikið hafa að gera, og þá ekki sízt fjmrh., þegar verið er að afgreiða fjárlög, hafa ekki tækifæri til þess að setja sig inn í þessi mál eins og þyrfti. Fjárlagafrv. það, sem hér liggur fyrir, er lagt fyrir alþm. einfaldlega vegna þeirrar neyðar, sem hér hefur verið hent á áður, en afgreiðsla fjárlaga mun nú fara fram með alveg sérstökum hætti, eins og hér hefur verið hent á. Ég mun ekki fara lengra út í þá sálma, heldur aðeins undirstrika, hversu óvenjulegt það er, að fjárlagafrv. skuli byggt á frv. um tekjuskatt og eignarskatt, þar sem gert er ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs tvöfaldist, ef ekki þrefaldist. Ég mun þó freista þess að gera aths. við það frv., sem hér er fram komið. Ég geri ráð fyrir því, að það fáist betri tækifæri í fjhn. þessarar hv. d. til að skoða frv. og koma þar fram með þær breytingar, sem talið yrði rétt og æskilegt að ná fram, en vil samt sem áður við þessa umr. vekja athygli á nokkrum atriðum, sem mér finnst með þeim hætti, að athygli skuli á þeim vakin nú þegar. Ráðh. gerði grein fyrir því í ræðu sinni, að hér væri um að ræða stefnubreytingu frá því, sem verið hefur. Það er að vissu leyti rétt í sambandi við afnám persónuskatta. Sú nefnd embættismanna, sem hafði unnið á vegum fyrrv. hæstv. fjmrh., hafði m.a. í aths. sínum til ríkisstj. bent á ýmsar leiðir til breytinga á skattakerfinu og m.a. bent á þá leið, sem hér hefur verið tekin upp að einhverju leyti, þ.e. afnám persónuskatta. Hér er því byggt á vinnu og athugunum, sem þessir ágætu embættismenn höfðu gert, en hæstv. núv. ríkisstj. sá ekki ástæðu til þess að leita ráða þeirra áfram að undanskildum ráðuneytisstjóranum í fjmrn., sem mun hafa setið í þeirri nefnd, sem undirbúið hefur þetta frv. Þá er rétt að vekja athygli á því í þessu sambandi, að hæstv. fyrrv. fjmrh. hafði tilnefnt í þá nefnd, sem starfaði á hans vegum, fulltrúa atvinnurekenda og sveitarfélaga, en hæstv. núv. ríkisstj. sá ekki heldur ástæðu til þess að leita til þessara aðila og njóta þeirrar þekkingar, sem þeir höfðu yfir að ráða, við undirbúning þessara frv. Ég vil þá fyrst víkja að skattlagningu félaga og þeim breytingum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, að þar verði á, en hæstv. fjmrh. benti hér á ýmis atriði með aths., sem ég vil gera að umræðuefni. Hann benti m.a. á það, að upp væri tekin aftur samkv. þessu frv. skattlagning á sameignarfélögum. En hann gleymdi að geta þess, að með þeirri breytingu, sem gerð er á skattlagningu félaga, verður sameignarfélagsformið ekki með þeim hætti, sem það var áður. Áður fyrr giltu þær reglur um skattlagningu sameignarfélaga, að þau höfðu varasjóðsfrádrátt og sömu skattlagningu og hlutafélög, en eigendur þeirra gátu síðan tekið höfuðstól félaganna út án nokkurrar skattlagningar hjá þeim sjálfum. Þessu er breytt nú, þó að í veðri sé látið vaka, að horfið sé til þess, sem áður var, því að samkv. frv. verða sameignarfélög skattlögð eins og hlutafélög með 53% skatti, og er þá komið mjög nærri því marki, sem einstaklingar greiða til hins opinbera samanlagt í útsvar og skatta, en þeir aðilar, sem reka sameignarfélög, hafa ekki heimild nú, eins og var áður, ef þeir greiða í varasjóð í félögum sínum, til þess að taka höfuðstólinn út. Geri þeir það, þurfa þeir að greiða til viðbótar 20%. Hér er geysimikill munur á því, sem var, og því, sem lagt er til í þessu frv. Þá er lagt til í frv., að hin svo kölluðu A-hlutafélög samkv. núgildandi skattalögum verði lögð niður. Og því fylgir að sjálfsögðu, að heimild til þess að leggja fé í arðjöfnunarsjóð fellur niður um leið, og þá er einnig lagt til, að arður af hlutafé verði ekki lengur skattfrjáls hjá viðtakanda, eins og gert var ráð fyrir í þeim lögum, sem samþ. voru í vor. Hæstv. ráðh. bar saman t.d. þá aðila, sem legðu fjármagn sitt til landbúnaðar, og þá aðila, sem legðu fjármagn sitt til kaupa á hlutabréfum, og taldi, að ekki væri ástæða til þess, að þessum mönnum væri mismunað. Þær hugmyndir, sem lögfestar voru í vor í sambandi við skattfrjálsan arð af hlutafé, voru fyrst og fremst gerðar vegna þeirrar ábendingar fjölmargra manna, sem við atvinnulífið starfa og fjármálalíf þjóðarinnar, að það yrði mjög til að auka eigið fé hlutafélaga að snúa þessu við í vissum tilfellum, þannig að hluthafarnir fengju arðinn skattfrjálsan, í stað þess að hann yrði undanþeginn skatti hjá félögunum sjálfum, eins og gert er ráð fyrir að haldist í þessu frv. Þetta var mikill þyrnir í augum núv. stjórnarflokka, og ég held, að þar sé um mikinn misskilning að ræða. A.m.k. er ekki lagt til, að öll sú gr., sem samþ. var í vor, verði felld niður, og arður af því fé, sem einstaklingar eiga og þá var lagt til, að skattfrjáls yrði, yrði nú skattskyldur, því að í frv. er gert áfram ráð fyrir því, að vextir af stofnfjársjóðsinnistæðum hjá einstaklingum í samvinnufélögum verði skattfrjálsir. Þar til í vor, sem leið, voru þessir vextir skattskyldir. En það var talið eðlilegt, að um leið og arður af hlutafé yrði skattfrjáls, yrði einnig arður af stofnfjársjóðsinnistæðum samvinnufélaga skattfrjáls hjá viðtakanda. Og það er m.a.s. í frv. gert ráð fyrir því, að félög, sem eru aðilar að öðrum samvinnufélögum, fái vexti af stofnfjársjóðsinnistæðu sinni skattfrjálsa. Og ekki er gert ráð fyrir því í þessu tilfelli, að hér verði um neitt takmark að ræða, eins og er þó í sambandi við vexti af sparifé. Þar er gert ráð fyrir því, að aðilar megi ekki skulda nema ákveðna upphæð til þess að hljóta skattfrelsi af sparifé. Gildir það ákvæði í skattalögunum nú, að við lán Húsnæðismálastofnunar ríkisins er miðað, en þau munu í dag vera um 600 þús. kr. Hér er því hersýnilega mismunað félagsformum, og tel ég það miður, fyrir utan það, að sú breyting, sem núv. hæstv. ríkisstj. leggur til, að gerð verði, et að mínum dómi í þá átt að draga úr vilja einstaklinga til þess að leggja fjármagn sitt í atvinnulífið, en ég held, að það sé hverju þjóðfélagi nauðsynlegt, að fyrir hendi sé sá vilji og sá skilningur, að einstaklingar leggi fram fjármagn sitt til þess að auka atvinnulífið. Ég vil þá vekja athygli á þeim breytingum, sem lagt er til að gera á fyrningarákvæðunum. Fyrningarákvæðin voru tekin til endurskoðunar í vor, sem leið, og gerðar voru á þeim töluverðar breytingar og samræmingar, og var þar einmitt stuðzt við þá flýtifyrningu, sem lagt var til af embættismannanefndinni, að tekin yrði upp. En slík flýtifyrning hafði áður verið tekin upp í skattalög hér hjá nágrannaþjóðum okkar og henni m.a. ætlað að vega upp á móti þeim verðhækkunum, sem verða, þannig að fyrirtækin fái tækifæri til þess að fyrna á tiltölulega réttu verði, miðað við það verðlag, sem gilti, þegar hlutir, sem um er að ræða í fyrningunni, voru keyptir. Hér er lagt til, að flýtifyrningin 30% verði ekki heimiluð nema að 1/5 á ári, þ.e. 6%. Þetta veldur því m.a., að ýmsar greinar atvinnurekstrarins fara mun verr út úr fyrningum en fyrir gildistöku laganna frá í vor, og vil ég þar m.a. benda á fasteignir í fiskiðnaði, sem höfðu fyrir lagabreytinguna í vor 20% fyrningar á ári fyrstu 3 árin. Þessu var breytt í vor, þannig að 10% var hæsta fyrning og gert ráð fyrir, að þau gætu nýtt flýtifyrninguna og bæru þannig ekki skarðan hlut frá borði. Vel má vera, að það sé rétt sjónarmið, að flýtifyrninguna skuli fyrirtæki ekki fá að nota alla á einu ári. Ég held þá þar í móti, að of langt sé gengið að heimila flýtifyrninguna á 5 árum, og vel mætti reyna, þegar málið fær athugun í fjhn., hvort ekki væri hægt að fara þarna bil beggja til þess að fyrirbyggja, að áðurnefndar atvinnugreinar þurfi að líða fyrir þá breytingu, sem hér er lögð til. Þá er tekið upp nýmæli í þessu frv., þar sem um er að ræða óheina fyrningu, sem skal fara eftir sérstakri vísitölu, sem gert er ráð fyrir, að reiknuð verði út. Samkv. orðanna hljóðan í brtt. verður ekki fullkomlega skilið, hvernig sú vísitala á að geta fullnægt þeim sjónarmiðum, sem ég ímynda mér, að liggi á bak við þennan tillöguflutning,. þ.e. að fyrirtæki fái að fyrna samkv. endurkaupsmati, en þetta hefur verið till. ýmissa hv. þm. úr stjórnarflokkunum á undanförnum árum. Samkv. till. á þessi verðhækkunarvísitala að miðast við þær fyrningar, sem áður hafa verið notaðar, þannig að þegar langt er liðið frá því, að viðkomandi tæki er keypt, og farið er að vinna með vísitölu, liggur það í hlutarins eðli, að grundvöllurinn fyrir vísitölunni eru fyrningar, sem eru löngu liðnar og því ekki á raunhæfu verði, ef ætlunin er á annað borð, að hér sé um að ræða fyrningu á endurkaupsverði. Eins og till. er sett hér fram, verður ekki annað skilið, og sýnist mér þá, að hún komi lítið ef nokkuð til móts við þá hugsun, sem ég imynda mér, að sé að baki henni. Þá er lagt til, að felld verði niður úr frv. heimild til þess að fyrna samkv. byggingasamningum, sem gerðir hafa verið. Þetta var tekið upp í lögin í vor og hefur þar af leiðandi ekki gilt nema í ár, og þess vegna spyr ég hæstv. fjmrh., hvernig farið verði með þá aðila, sem hafa gert slíka samninga í ár í trausti þess, að þeir fái fyrningar af þeim, eins og lögin hafa gert ráð fyrir. Ef þetta ákvæði á að falla niður, verður að líta til þeirra aðila, sem gert hafa ráðstafanir, byggðar á gildandi lögum, og leysa verður vanda þeirra. Þá kem ég að till. um breytingu á skattlagningu fyrirtækja. Um leið og horfið er frá því að leggja tekjuútsvar og eignarútsvar á félög, er gert ráð fyrir því, að tekjuskattur og eignarskattur verði stórhækkaðir. Mér sýnist á þeim tölum, sem eg hef haft fyrir framan mig, að hækkunin verði mun meiri en sem svarar niðurfellingu útsvara. Ég skal hins vegar viðurkenna það, að allar þær tölur, sem notaðar eru í sambandi við útreikninga, geta verið með mismunandi hætti, og a.m.k. hefur ekki verið lögð fram með þessu frv. nein tafla, sem sérfræðingar ríkisstj. hafa gert og hægt er að byggja á fullkominn samanburð á þessum tölum. Fyrir skattalagabreytinguna s.l. vor námu tekjuskattur og tekjuútsvar félaga um 43% af skattskyldum tekjum, þegar tekið hefur verið tillit til þess, að útsvarið er frádráttarbært. En samkv. þessu frv. hækkar samsvarandi álagningarprósenta upp í 53%. Samkv. skattalögunum frá s.l. vori skyldi eignarskattur félaga vera 0.7% af hreinni eign, jafnframt því að eignarútsvörin skyldu niður falla. Í þessu frv. er hins vegar ætlazt til þess, að skatturinn verði 1.2%, og þegar haft er í huga, að hið nýja fasteignamat mun hækka hreina skattskylda eign verulega frá því, sem verið hefur, virðist hér vera um að ræða mjög íþyngjandi hækkun. Auk hins háa skatts á skuldlausa eign kemur svo verulegur skattur á fjármuni, sem hrein eign er bundin, þ.e. fasteignaskatturinn, sem verður 1% af nýja fasteignamatinu. Á móti kemur hins vegar aðeins niðurfelling hálfs aðstöðugjaldsins, eða a.m.k. í 1 ár. Þá kem ég að endurmatsreglu þessa frv., sem er að mínum dómi gerð af hégóma einum, ef ætlunin er, að fyrirtæki fái tækifæri til þess að endurmeta sína fjármuni. Hæstv. ráðh. gerði grein fyrir því hér áðan, að heimilt væri að endurmeta hluti um 20% miðað við kostnaðarverð á sínum tíma. Menn geta séð, hvers konar endurmat það er á vélum og tækjum, sem í dag eru 10, 15 eða 20 ára gömul. ef heimilað er að bæta 20% ofan á kostnaðarverð þess tíma. Ef menn hugsa sér að búa til réttlátar fyrningarreglur með tilliti til endurkaupsverðs, er að sjálfsögðu frumskilyrðið, að hægt verði að endurmeta eignirnar í byrjun með tilliti til þess, hvert verðið mundi verða að frádregnum fyrningum, sem eðlilegar þættu vera. Ég hef nú rakið nokkur atriði í þessu frv., sem lúta að félagarekstri, og ég held, að ég hafi bent á ýmsa hluti, sem betur þurfa að athugast og sem ég geri ráð fyrir, að teknir verði til sérstakrar athugunar í fjhn. þessarar d. Ég vil sérstaklega benda á, að hér er farið inn á braut, sem ég tel mjög óæskilega, en það er mismunun á milli rekstrarforma. Ég held, að það sé hið eðlilega og skynsamlega, að rekstrarformum verði ekki mismunað í skattlagningu. Þannig getum við bezt bætt samkeppnisaðstöðuna. Ég vil þá örlítið ræða þær till., sem gerðar eru um breytingar á skattlagningu einstaklinga. En áður en ég geri það, langar mig til að varpa einni spurningu til hæstv. fjmrh. og biðja hann að svara mér, ef hann sér ástæðu til, en spurningin er þessi: Tölurnar í fjárlagafrv. tekjumegin, þ.e. um tekjuskatt einstaklinga og félaga, eru þær ekki byggðar á gildandi lögum?  Hér kom fram m.a. í ræðu hæstv. fjmrh. áðan ýmis tölulegur útreikningur í sambandi við eignarskatta og tekjuskatta einstaklinga. Og þar er satt bezt að segja, að allir þessir útreikningar hæstv. ríkisstj. í sambandi við fjárlögin, í sambandi við skattana, í sambandi við millifærslu frá sveitarfélögum til ríkisins og allt það, eru tölur, sem erfitt er að henda reiður á. En ég held, að í ræðu ráðh. hafi komið fram villandi útreikningar. Ég er ekki að segja visvítandi, heldur að hér hafi ekki verið nægilega að gáð. Á fyrstu 50 þús. kr. skattskyldra tekna einstaklinga verður skattur 25%. Af því, sem þar er fram yfir, er gert ráð fyrir, að skattur verði 45%. Ráðh. gaf okkur upplýsingar um það, að skattar samkv. frv., eignarskattar og tekjuskattar, mundu verða 3 141 millj. Ég heyrði ekki, að hann gerði þar mun eða skildi á milli skatta félaga og skatta einstaklinga, e.t.v. hefur ráðh. ekki þá skiptingu. En ef tölur frv., eins og það liggur fyrir nú, eru skoðaðar, kemur í ljós, - og það frv. er byggt á þeim lögum, sem gilda í dag, - að hækkunin er u.þ.b. 100%, miðað við gildandi lög og skattalagafrv. ríkisstj. En tekjuskattur samkv. frv. er 1 697 millj., en samkv. upplýsingum ráðh. verður hér um að ræða 3 141 millj. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að þetta frv. þýðir töluverða skattahækkun. Hvernig svo sem dæmið er sett upp, held ég, að við komumst ekki hjá því að gera okkur grein fyrir því, að skattarnir samkv. þessu frv. hækka um 100% frá því, sem núgildandi skattalög gerðu ráð fyrir, skattalögin, sem samþ. voru í vor. En fjárlagafrv. fyrir árið 1972 byggir einmitt á þeim lögum. Ég skal ekki gera hér samanburð á því, hvort og hvernig einstaklingar eða fjölskylda með mismunandi mörg börn koma út í einstökum dæmum. Það munu e.t.v. aðrir gera, sem eru kunnugri þeim útreikningum, sem um það gilda. Þá er lagt til í frv., að persónufrádráttur hjóna hækki úr 188 þús. í 220 þús. kr. Ef till. hv. 4. þm. Reykv., Þórarins Þórarinssonar, hér á undanförnum árum hefði notið velvilja hjá núv. hæstv. ríkisstj., hefði þessi frádráttur sjálfsagt orðið hærri. En þá er spurningin: Af hverju skyldi núv. hæstv. fjmrh. ekki hafa viljað taka tillit til síns ágæta flokksbróður í þessum efnum? Ég minnist þess einmitt, að þessi hv. þm. hefur á undanförnum árum álasað fyrrv. ríkisstj. fyrir þessa hluti, en þar hittir nú gagnrýnin þá sjálfa, þegar ekki er tekið tillit til þess, sem svo þýðingarmikill og þekktur þm., formaður þingflokks Framsfl., hefur barizt fyrir á mörgum þingum. Þá liggur það ljóst fyrir, að samkv. þessu frv. verður mikil hækkun á eignarskatti. Ég held, að það muni lenda tiltölulega þyngst á því fólki, sem á sína íbúð skuldlausa, og koma tilfinnanlegast niður þar. Hvort sem við reiknum með 60 eða 80 fermetra íbúð, geri ég ráð fyrir að þetta segi til sín, þegar eignarskattarnir verða reiknaðir út, en hér er um að ræða lækkun á eignarskattslausum eignum úr 3 millj. í núgildandi lögum niður í 1 millj. Á sama tíma er gert ráð fyrir verulegri hækkun á fasteignasköttum, og að mér skildist í útvarpinu í gær, þá boðaði hæstv. fjmrh. enn meiri hækkun á fasteignasköttum á næsta ári. Í sambandi við fjárlagafrv. í ár og tölulegan útreikning ráðh. hér áðan langar mig til þess að vekja athygli á því, sem hann hélt fram í sambandi við 30% flýtifyrninguna, en hann taldi, að tekjur fyrirtækja, ef sú flýtifyrning hefði gilt við skattlagningu fyrir árið 1971, hefðu orðið 300–500 millj. minni, - tók ég rétt eftir? Ég veit nú ekki, hvernig þetta getur átt sér stað, því að í fjárlögum fyrir árið 1971 er tekjuskattur félaga aðeins 149 millj. kr. Ég á bágt með að trúa því, að það skattalagafrv., sem samið var í vor, hefði, ef flýtifyrningin hefði ekki verið þar í, hækkað skatta á félögum úr 150 upp í 500 millj., sem síðan hefðu afskrifazt með 30% flýtifyrningu. Þetta dæmi get ég ekki fengið til þess að ganga upp. En vel má vera, að það séu á því skýringar, sem gætu síðar meir komið fram og leiðrétt þá þann misskilning, sem hjá mér er. Þá vék hæstv. fjmrh. að því ákvæði, sem hér er nýtt í sambandi við ríkisskattanefnd og það fyrirkomulag, sem lagt er til, að tekið verði upp í þeim efnum. Ég held, að hér sé ekki farin rétt leið, og ég vil benda á 2–3 atriði í þessum efnum. Ríkisskattstjóri er nú formaður ríkisskattanefndar. Hann er sá aðilinn, sem veitir leiðbeiningar, samræmir vinnu og úrskurði hjá skattstofunum. Það kemur því til hans kasta að vinna úr þeim kærum, sem berast frá einstaklingum í sambandi við skattaálagningu hjá einstökum skattstjórum. Hann hefur sjálfur gefið út leiðbeiningar, og þar af leiðandi verða dómar hans í samræmi við það. Í þessu frv. er ætlazt til þess, að hann sem ríkisskattstjóri gefi út túlkandi leiðbeiningar til skattstofanna í sambandi við álagningu skatta, en þegar svo kæran kemur, verður það ríkisskattanefnd, sem kveður upp úrskurðinn, og það skyldi þó aldrei vera, að það gæti komið fyrir, að úrskurðurinn í málinu gengi gegn ríkisskattstjóranum? Nei, ég held, að hér sé farið út af réttri braut inn á ranga braut. Og ég hef aflað mér upplýsinga um það, hvernig nágrannar okkar hafa þetta. Norðmenn hafa haft þetta mjög svipað okkur um langan tíma, og Svíar hafa nýtekið upp það kerfi, sem við höfum, horfið frá því kerfi, sem hér er lagt til, að farið verði inn á. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu og mun að sjálfsögðu í n. gera till. um breyt. þar á, ef ekki verða fram bornar röksemdir, sem sannfæra mig um, að hér sé lagt til að taka upp betra kerfi en við höfum haft. Ég vil geta eins ákvæðis sérstaklega, sem tekið er upp í frv. Það er í 3. gr., 4. tölul., varðandi söluhagnað af íbúðarhúsnæði, þegar einstaklingur kaupir annað í staðinn, en hv. 9. landsk. þm. hefur flutt brtt. við skattalögin, sem gengur í sömu átt. Hér er till. hans tekin upp, og ég held, að reynslan hafi einmitt sýnt, að það hafi verið fullkomin ástæða til þess að gera það. Þegar frv. var afgreitt hér á Alþ. s.l. vor, töldu menn, að þetta mundi ekki koma að sök, þar sem árafjöldinn var færður úr 5 niður í 3, en hjá ungu fólki, sem byrjar með kaup á minni íbúðum, en stækkar svo við sig kannske tiltölulega fljótt, þá mundi þetta ákvæði koma mjög illa við það. Ég hef hér gert aths. við ýmsar gr. þessa frv. Ég hef aðeins haft tækifæri til þess að kynna mér frv. núna í 2–3 daga, en það er nú svo, að málið mun ekki eiga að afgreiða fyrir jól, svo að það gefst betra tækifæri til þess að skoða frv., en eins og hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, þá verða það fjárlögin, sem ákveða, hvað út úr þessu dæmi á að koma. Án þess að hafa nokkra hugmynd um, hvernig frv. endanlega verður, þá er sett ákveðin tala inn í fjárlögin, og það dæmi verður að ganga upp, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. En hvað er verið að gera með þessu öllu saman? Það eru gerðar breytingar á tekjustofnafrv. og skattalögunum, og það er lagt til, að farið verði inn á þá braut að leggja niður nefskatta hjá almenningi, fella niður almannatryggingagjöldin, fella niður sjúkrasamlagsgjöldin. Þetta hljómar ákaflega vel, og það verður margur glaður, þegar hann þarf ekki að greiða þessi gjöld. En hvaða þýðingu hefur það fyrir einstaklinginn, að almannatryggingagjaldið og sjúkrasamlagsgjaldið falla niður? Það hefur þá þýðingu, að launin hans lækka líka. Það hefur þá þýðingu, að vísitalan lækkar, og við fengum að heyra það hér áðan hjá hæstv. fjmrh., hvernig hann hyggst nota þessa vísitölulækkun. Það verður með þeim hætti, að hann ætlar að minnka niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum, þannig að landbúnaðarvörurnar hækka. Fyrir mér sýnist dæmið vera þannig, að það er aflað tekna með tekjuskattsfrv., tekna, sem ekki koma inn og ekki eru reiknaðar í vísitölugrundvellinum, en þær tekjur verða einstaklingarnir að borga, en þurfa ekki lengur að borga almannatryggingagjaldið og sjúkrasamlagsgjaldið. En þá skatta fær fólkið ekki inn í vísitöluna. Það er sem sagt verið að taka út úr vísitölunni ákveðna þætti, afla tekna hjá sama fólki, bara með öðrum hætti, til þess að greiða þau gjöld, sem það greiddi áður. Það eru sömu aðilar, sem greiða, en í stað þess lækka launin þeirra. Hér mun vera um að ræða 4 vísitölustig, ég hef ekki um það svo nákvæma tölu. Hæstv. ráðh. minntist í ræðu sinni áðan á 3.72 stig, en þá mun ekki um það að ræða, sem þegar er niðurgreitt í sambandi við sjúkrasamlagsiðgjöldin. Og þetta þýðir að sjálfsögðu, þegar öllu er á botninn hvolft, a$ fólkið hefur minni laun, kaupmátturinn minnkar. Þetta sýnist mér vera niðurstaða þessara frv., sem hér eru flutt, niðurstaða þeirrar stefnu, sem þessi ríkisstj. boðar, því að hún hefur boðað stefnubreytingu í flutningi þeirra frv., sem hér um ræðir. Ég held, að við komumst ekki hjá því að átta okkur á því, að skattalagafrv. þýðir eitthvað á annan milljarð í nýjum sköttum, samtímis því að vísitalan er fölsuð. Það er tekinn út úr henni nefskattur, sem fólkið borgar og hefur verið reiknaður í vísitölugrundvellinum, og það sama fólk látið borga annan skatt með öðrum hætti, sem er ekki reiknaður í vísitölugrundvellinum. Skoðun mín er sú, að þetta frv. þurfi verulegrar athugunar við í hv. fjhn., og það, sem ég hef hér sagt í sambandi við þetta frv., sé þess eðlis, að afgreiðsla fjárlaga, byggð á slíku frv., geti ekki talizt afgreiðsla, sem Alþ. sæmir.0



Herra forseti. Ég má til með í byrjun að nefna það mál, sem hæstv. fjmrh. nefndi síðast í sambandi við lækkun á niðurgreiðslum um 450 millj., að því er ég skildi án vísitölubreytingar. Eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, sýnist mér þetta ekki geta þýtt annað en raunverulega hækkað vöruverð eða verri afkomu fyrir alla neytendur í landinu, og þetta kemur nú, þegar fyrir nokkrum dögum er búið að semja við verkalýðshreyfinguna, og mér kemur það undarlega fyrir sjónir, ef forustumenn verkalýðshreyfingarinnar fallast á þessi vinnubrögð. Einu sinni var talað um vísitölufals og gert þó nokkuð mikið úr einu eða tveimur vísitölustigum, og það eru ekki nema nokkrir mánuðir síðan. Ég held, að þetta sé alveg beint vísitölufals og geti ekki kallazt neitt annað. Ég held, að þarna fari góð sneið af þeirri kauphækkun, sem verkalýðshreyfingin fékk hér um daginn. Eru annars til nokkrir útreikningar um þessa hluti? Ég verð að játa það, að það kemst ekki inn í minn koll, hvernig svona vinnubrögð geta í reyndinni farið fram, að einn mánuðinn er verið að semja og gert mikið úr því, hvað hækkun er mikil. Næsta mánuð er þetta bara svo einfaldlega tekið til baka. Það hefði einhvern tíma ekki þótt góð ráðsmennska. Hæstv. fjmrh. talaði um það áðan, að hann teldi, að hér væri ekki um neina verulega skattahækkun að ræða með því frv., sem hér liggur fyrir. Ég hef engar tölur séð um þetta. Ég heyrði hæstv. ráðh. að vísu lesa langan lista, en hefði ekki verið hyggilegra og hefði ekki verið tiltækilegt að láta fylgja frv. rækilegt yfirlit um það, hvað þessi mál í raun og veru þýða, sem hér er verið að biðja um? Eru hv. stjórnarþm. svo miklu snjallari en ég, að þeir séu búnir að átta sig á því, hvað hér er um að ræða í raun og veru, sem ætlazt er til af þeim að styðja nú í gegnum þingið? Ég efast um það. Mér finnst, að frv. og þær skýringar, sem með því eru, hefði verið hægt að setja miklu betur fram og miklu aðgengilegar fyrir okkur þm. En ég hef örfáar spurningar, sem mig langar til þess að beina til hæstv. fjmrh. Í fyrsta lagi: Dugar þessi skattahækkun? Er þetta endirinn, eða er meira eftir? Er þessi heildarhækkun, sem þarna kemur fram, nóg til þess að mæta þeim stóru upphæðum, sem við höfum verið að tala um? Ég held, að það sé alveg bráðnauðsynlegt fyrir okkur þm. að fá þessar tölur alveg hreinar. Og ég álít, að það eigi að vera hægt. Mig langar sem sagt til að vita, hvort hér sé lokatalan. Mig langar líka til að vita í eitt skipti fyrir öll frá hæstv. fjmrh., hvað pakkinn sé stór samtals. Þarna er verið að reyta þetta í smáskömmtum til okkar, svona hálfan milljarð og einn milljarð hér og þar. En ég held, að það sé bezt að fá heildarmynd af öllu málinu og reyna svo að átta sig á því, hvað hægt sé að gera. Enn fremur langar mig til að vita, hvað þessir nefskattar, sem falla niður, séu mikil upphæð í heild. Hæstv. ráðh. las upp tölur um vissa nefskatta, en ég er ekki nógu klókur til að átta mig á því, hvað þessi fúlga er stór. Svo langar mig til að vita, hvernig þessir skattar skiptast á milli fyrirtækja annars vegar og hins vegar einstaklinga í stórum dráttum eða öllu heldur, hvorum megin hækkunin hafi komið fyrst og fremst niður. Ég á von á því, að það sé tiltölulega auðvelt að fá þessar upplýsingar, en mér hefði þó þótt miklu aðgengilegra, ef þær hefðu verið með frv. sjálfu, þegar það var lagt fram. Hér er um að ræða frv„ sem sannarlega snertir flesta landsmenn. Frv. er auðvitað liður í nýrri efnahagsstefnu núv. hæstv. ríkisstj. Og þess vegna finnst mér, að það sé ástæða til að gera þessa efnahagsstefnu ofurlítið að umtalsefni í beinu sambandi við þetta mál, enda hef ég ekki haft aðstöðu til þess að sökkva mér niður í þetta frv. á þeim tveimur dögum, sem það er búið að liggja frammi, því að mér skilst, að það þurfi að bera saman við eldri lög og virkilega liggja yfir því talsvert mikið, til þess að menn geti áttað sig á því nægilega vel, hvað hér er í raun og veru að gerast. Fljótt á litið sýnist mér þó, að það séu þó nokkur atriði, sem eru þess eðlis í frv., að mér finnst, að ég gæti vel samþykkt þau. En ég álít, að það sé nauðsynlegt í þessu, og það verður vafalaust gert, að hv. fjhn., sem fæst væntanlega við málið, fari mjög rækilega niður í öll atriði málsins. Þetta snertir svo marga og er svo margþætt, að ég held, að það hljóti að verða mjög mikil vinna, en það verður vafalaust farið vel ofan í það. Það liggur alveg ljóst fyrir, m.a. í frv. sjálfu, að það er aðeins hluti af sjálfri efnahagsstefnunni. Þess vegna er ómögulegt að ræða um þetta frv. nema sem einn hluta þeirrar stefnu, sem meiningin er, að verði ríkjandi hér í bili. Ég fagna því, að tryggingafrv. gerir ráð fyrir margs konar endurhótum, sem við Alþfl.-menn metum mikils. Mér finnst afgreiðsla fjárlaga hins vegar vera kæruleysisleg og allt of mikið bera á því, að það sé sjálfsagt að gera allt fyrir alla. Auk þess finnst mér, að málefnum sé ekki raðað í rétta röð og alveg sérstaklega, að það sé lítið hugsað um það, hvernig eigi að afla peninganna til þess, sem meiningin er að gera. Það er sjálfsagt fátt í fjárlögunum, sem hægt er að segja um, að sé óþarft. En það er nú einu sinni svo, að það er tiltekin peningafúlga til, og það er þessi peningafúlga, sem Alþ. er að ráðstafa þessa dagana. Stjórnarflokkarnir þurfa náttúrlega ekki á neinni aðstoð að halda frá stjórnarandstöðunni, og þess vegna hera þeir einir ábyrgð á efnahagsstefnu hæstv. ríkisstj. og engir aðrir. Og ég vil líka ætla, að hæstv. ríkisstj. sé þess albúin að bera þessa ábyrgð ein. En má ég ekki biðja hæstv. ríkisstj. um að líta ofurlítið fram í tímann, bara eitt eða tvö ár, og væri ekki ráð að reyna að átta sig á því, hvað sé fram undan? Er ekki líklegt, að stórhækkuð fjárlög séu verðbólguaukandi, og margar aðrar ráðstafanir, sem hæstv. ríkisstj. er að gera? Mér finnst nefnilega öll vinnubrögð hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum þess eðlis, að það sé reiknað með vaðandi verðbólgu á næstu árum, jafnvel á næstu mánuðum. Og við allt þetta bætist svo, að fréttir frá útlöndum herma, að gengi þar sé sums staðar að falla og annars staðar að hækka. Og er ekki trúlegt, að þetta atriði geti haft veruleg áhrif á efnahagsmál okkar. Alþfl. gerir sér vel grein fyrir því, að það alversta, sem getur komið fyrir sem afleiðing af stjórnarstefnu núv. hæstv. ríkisstj., er hömlulaus verðbólga, meiri og stærri en nokkurn tíma hefur þekkzt. Fólkið í landinu, allur almenningur, verður hér að hamla á móti. Ef nú heldur sem horfir, verður þessi þróun miklu verri og alvarlegri en komið hefur upp a.m.k. síðustu 30 árin. En ég vil reyna að vera sanngjarn, þegar ég ræði þessi mál. en ég held, að það sé alveg ljóst, að það eru takmörk fyrir því, hve hægt er að leggja mikla skatta á atvinnufyrirtækin, án þess að það hái þeim rekstrarlega. Væntanlega eru allir sammála um það, sama með hvaða formi fyrirtækin eru rekin, að þau beri að reka á heilbrigðum grundvelli. En þegar litið er á efnahagsmálastefnu hæstv. ríkisstj. í heild, verður ekki sagt, að það sé yfirleitt gert ráð fyrir því. Og ég er afar hræddur um, að fjöldi fyrirtækja gefist upp og hætti starfsemi, þegar öll áhrif þessarar efnahagsstefnu eru komin til framkvæmda. Og ef fyrirtækin gefast upp, þá verður ekki langt í atvinnuleysið. Ég hef rætt þessi mál nokkuð almennt og um efnahagsmálastefnu hæstv. ríkisstj. Eins og ég sagði í upphafi, eru mörg meginatriði þessa frv. þess eðlis, að Alþfl. vill standa að framgangi þeirra. Hins vegar er frv. hluti af óábyrgri efnahagsstefnu hæstv. ríkisstj., sem Alþfl. vill ekki eiga neinn hlut að. Það frv., sem hér er til umr„ er þannig, að öll vinnubrögð, alveg sama hvert litið er, virðast byggjast á því, að aukin verðbólga sé sjálfsögð og óhjákvæmileg. Hæstv. ríkisstj. fer auðvitað sínar leiðir. Við því er hreint ekkert að segja. En þó að við Alþfl.-menn séum fáir hér, mættum við kannske minna á, að sú augljósa verðbólgustefna, sem nú er framkvæmd, verður alvarlegt áfall fyrir þjóðina alla. Ég segi því við hv. stjórnarsinna í þessari hv. d.: Væri ekki rétt að taka efnahagsmálastefnuna alla til endurskoðunar? Er ekki of mikill verðbólgusvipur á mörgum málum þingsins? Er ekki loforðalistinn í bókinni góðu heldur stór biti fyrir hæstv. ríkisstj:?



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., um breyt. á lögum um tekju- og eignarskatt, verður ekki rætt, nema nokkuð sé minnzt á frv. til l. um breyt. á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, enda beinlínis að því frv. vikið í aths. með frv. þessu. Þegar saman fer einnig breyting á verkefnaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, eins og hér á sér stað, verður ekki hjá því komizt að ræða þessi tvö frv. í nokkru samhengi, auk þess sem hér er um að ræða í báðum tilfellum þær álögur, sem sóttar eru beint í vasa borgaranna til þess að standa undir hluta af sívaxandi umsvifum hins opinbera. Og eins og við var að búast, þegar mynduð var vinstri stjórn í landinu, fara þau umsvif og afskipti stórvaxandi. Það, sem skattgreiðendur vilja vita, er, hvað þeir þurfa að greiða til hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga. Þeir láta sig minna varða, hver hlutur fer í ríkissjóð og hver í sveitarsjóð. Þeir vilja vita, hver heildarskattbyrði þeirra er. Ég vona því, herra forseti, að mér verði virt það til vorkunnar, þótt ég drepi hér lítillega á tekjustofnafrv., sem var til 1. umr. í hv. Ed. í dag. Þótt lítill tími hafi unnizt til þess að gera sér grein fyrir þeim breytingum, sem af lögfestingu þessara frv. mun leiða, er samt auðvelt að nefna fjölmörg atriði, sem benda til þess, að hæstv. ríkisstj. hafi einnig verið í tímahraki. En hér sannast enn sem fyrr það eindæma gáleysi, sem einkennir vinnubrögð þessarar hæstv. ríkisstj. Fyrst er ákvörðunin tekin, og síðan er reynt að finna forsendur fyrir ákvörðuninni. Ákvarðanirnar um það, sem gera skal, er, eins og allur landslýður veit, að finna í málefnasamningi stjórnarflokkanna. Það kemur betur og betur í ljós með hverju máli, sem hæstv. ríkisstj. leggur fram, á hve traustum grunni sá málefnasamningur er byggður. Undanfarna daga hefur fjárlagafrv. verið til meðferðar hér á hv. Alþ. Nægilega hefur verið á það hent, að teknahlið þess er ekki enn gerð, þótt 2. umr. sé lokið, og ætla ég ekki að bæta neinu við þær umr. Hins vegar hefur það ekki verið dregið fram í umr., að ég held, að tekjuöflun samkv. lögum um tekju- og eignarskatt, samkv. fjárlagafrv., virðist ekki einu sinni byggð á þeim lögum, sem í gildi eru, þegar frv. er samið og það lagt fram, heldur á lögum um það efni, sem breytt var í verulegum atriðum á s.l. vori. Þá vil ég fara nokkrum orðum um það, hvernig ríkisstj. hefur staðið að þeim breytingum, sem hér eru boðaðar. Eitt fyrsta verk hæstv. fjmrh. var að víkja frá störfum þeirri nefnd, sem unnið hafði að endurskoðun skattalaga og ætlað var að starfa áfram. Skipaði hann síðan nýja nefnd til að vinna að þessu verkefni. Nefnd þessi, sem aðrar slíkar, er að sjálfsögðu launuð af almannafé. Það getur því ekki verið til of mikils mælzt, þótt þess sé farið á leit, að alþm. fái að sjá nál. Þess er getið í aths. við frv., að nefndin hafi aðstoðað við samningu þess. En að hve miklu leyti er frv. þetta ávöxtur af störfum nefndarinnar, og túlkar það skoðanir nm., eða er það e.t.v. samið af ríkisstj:? Það breytir hér engu um, þótt endurskoðun skattalaga sé í miðjum kliðum, eins og jafnframt segir í aths. með frv. Það er lágmarkskrafa, að álit nefndarinnar komi fram og útreikningar þeir, sem ætla verður, að hafi verið gerðir. Svipuð voru vinnubrögðin varðandi endurskoðun tekjustofnalaganna. Eitt fyrsta verk hæstv. félmrh. var að skipa sérstaka nefnd til þess að endurskoða þau, eftir að starfsbróðir hans, hæstv. fjmrh., hafði losað sig m.a. við fulltrúa Sambands ísl. sveitarfélaga og raunar fleiri úr skattanefndinni, en þar átti sambandið tvo fulltrúa. Í málefnasamningnum, sem ég skil nú raunar aldrei við mig, þótt ég lesi hann að vísu ekki kvölds og morgna, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Endurskoða her skiptingu verkefna og valds á milli ríkis og sveitarfélaga í því skyni að auka sjálfsforræði byggðarlaga. Haft verði samráð við Samband ísl. sveitarfélaga og samtök sveitarfélaga í einstökum landshlutum um þessa endurskoðun“, o.s.frv. Með tekjustofnafrv. er að vísu farið eftir fyrri óskum sveitarfélaganna varðandi löggæzlukostnað, almannatryggingagjöld og sjúkrasamlagsgjöld, en sveitarfélögin voru ekkert sérstaklega tilkvödd að þessu sinni, og þau höfðu margar fleiri óskir fram að færa. Auðvitað á það sama að gilda, þegar endurskoðuð eru lög um tekjustofna sveitarfélaga, jafnvel þótt þess sé ekki sérstaklega getið í stjórnarsamningnum. Ég átel því, að ekki skuli haft samráð við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, þegar skipað var í nefndina. Það var óviturlegt og hefur líka sætt gagnrýni. Þessi aðferð gerir málið allt erfiðara úrlausnar og er til þess fallin að skapa tortryggni. Annars ætla ég ekki að ræða sérstaklega tekjustofnafrv. nú, til þess gefst tækifæri síðar, en ég vil þó láta þess getið, að í því eru ýmis athyglisverð ákvæði, ákvæði sem eru sveitarfélögunum að skapi, og fyrir það vil ég þakka hæstv. ríkisstj. Ég trúi því, að ríkisstj. sé sveitarfélögunum velviljuð, og ég vona, að gott samstarf megi takast milli sveitarfélaganna og ríkisstj. Jafnvel við skjótan yfirlestur þessa frv. sést, hversu fljótfærnislega það er unnið á allan hátt. Hæstv. fjmrh. nefndi hér í umr. í dag í ræðu sinni, að ákvæðin um arðjöfnunarsjóð væru felld niður, en það hefur gleymzt að fella út ákvæðin um hann í D-lið 7. gr., 2. mgr., eldri laga, svo að dæmi séu nefnd. Sömuleiðis í B-lið 11. gr. laganna. Arðjöfnunarsjóður er ekki lengur til í skattteknisku tilliti og því fásinna að tala um hann í frv. Þá er enn talað um tekjuútsvar í þessu frv., sbr. 4. gr. og 8. gr., 2. mgr., þótt ekkert raunverulegt tekjuútsvar verði lagt á félög hér eftir. Þá má nefna ákvæðin um ríkisskattanefnd. Það virðist mikið liggja á, að ríkisstj. komi þar inn sínum mönnum. Út af fyrir sig er meira en lítið vafasamt að skylda Hæstarétt til þess að skipa sex menn, sem ráðh. á svo að velja tvo úr, en auk þess hefur hann vald til þess að skipa varaformann og formann. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því, að skipulagsbreyting verði gerð, en skipulagsbreytingu verða að fylgja ákveðnar forsendur. Hin nýja ríkisskattanefnd á að taka við 1. okt. 1972 samkv. frv. Þangað til skal ríkisskattstjóri vera formaður nefndarinnar, en þess er ekki gætt, að hann kemur fram fyrir hönd fjmrh. gagnvart nefndinni til þess tíma, samkv. öðrum ákvæðum frv. Slíkt finnst mér ekki geta gengið. Það kann líka að geta þvælzt fyrir Hæstarétti að finna hæfa menn, sem tilnefndir verði í ríkisskattanefnd. Þeir verða að vera öllum óháðir. Þeir mega ekki gegna ábyrgðar- eða trúnaðarstörfum við stjórn samtaka atvinnurekenda, stéttarfélaga eða á sviði fjármála og skattheimtu hjá ríki og sveitarfélögum. Í aths. við frv. er talað um, að hér sé nýmæli á ferðinni, til þess ætlað að gera ríkisskattanefnd sem óháðastan úrskurðaraðila og ákvæðin sett til að tryggja henni það traust almennings, sem hverjum dómstóli er nauðsynlegt. Ég vil gjarnan spyrja, hvort hér sé verið að bæta úr einhverju sérstöku óréttlæti, sem látið hefur verið viðgangast, þar sem í nefndinni eru nú þeir menn, sem ekki fullnægja þeim skilyrðum til skipunar í nefndina, sem í frv. greinir. Hæstv. fjmrh. vottaði hér í dag ríkisskattstjóra fyllsta traust, og er ég í sjálfu sér ekki hissa á því. En það gegnir kannske öðru máli með nefndina? Þá verður að átelja það, að ekki skuli fylgja útreikningar á því, hver tekjuöflun ríkissjóðs verður samkv. frv. Það er fyrst hér í framsöguræðu hæstv. ráðh„ sem tölur eru birtar. Svona útreikningar fylgja ekki heldur tekjustofnafrv. Það er að vísu ljóst orðið eftir upplýsingarnar í dag, að tekjuöflun og þar með skattbyrði borgaranna verður til muna hærri samkv. frv. en hún er á yfirstandandi ári. Nokkur þeirra ákvæða frv., sem vita að breytingum á verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, horfa tvímælalaust til bóta. Þar er um að ræða, eins og ég drap á áðan, að ríkissjóður taki við greiðslu alls löggæzlukostnaðar, alls hluta sveitarfélaganna í lífeyristryggingum almannatrygginga og helmings útgjalda sveitarfélaga til sjúkratrygginga. Þessi ákvæði eru sjálfsögð, og ber að fagna þeim, svo sjálfsagt sem það er að létta af sveitarfélögum greiðslum vegna málaflokka, sem þau ráða ekkert yfir. Hins vegar vil ég leggja áherzlu á það, að með frv. þessum er ekki mörkuð sú stefna, sem sveitarfélögin hafa viljað móta og til heilla er fyrir stjórnkerfið í landinu og þar með einnig til hagsbóta fyrir allan almenning. Hér á ég við það, að sveitarfélögunum á að fela meiri verkefni en þau hafa í dag. Þau eiga að fá meira sjálfstæði, meiri ábyrgð á lausn hinna ýmsu mála. Valdið á að vera úti í hinum ýmsum byggðum landsins. Það á ekki allt að vera hér í Reykjavík. En þetta kallar hins vegar á aðra skiptingu teknanna milli ríkis og sveitarfélaga. Það er skoðun mín, að þetta spor hefði átt að stiga stærra nú. Með breytingum á tekjustofnalögunum er talið, að tekjuöflunarkerfi sveitarfélaganna sé gert tiltölulega einfalt. Það má e.t.v. til sanns vegar færa, að sumar breytingarnar horfa til einföldunar, en aðrar gera það ekki. Tekjuútsvarið, eins og það var, var lagt í aðalatriðum á sama gjaldstofn og tekjuskattur. Hið fyrirhugaða útsvar er hins vegar lagt á sérstakan stofn, sem verður að reikna út, og grundvöllur hans er í mörgum tilfellum afar óljós. Á það má einnig henda, að í hinum nýja útsvarsstiga eru hvorki meira né minna en 26 þrep, auk barnafrádráttar og fleiri atriða, sem taka þarf tillit til, eftir aðstæðum gjaldenda. Öllum ætti að vera ljóst, að þetta er ekki til einföldunar á kerfinu. Í aths. með frv. er rík áherzla á það lögð, að með breytingum sem boðaðar eru, verði tekjustofnar sveitarfélaga mun öruggari en áður. Til þess að tryggja þetta öryggi eru þau t.d. losuð við þá fyrirhöfn að skattleggja fyrirtæki, og skattlagning þeirra á að vera í höndum ríkisins og skattur fyrirtækja á að renna til ríkissjóðs. En hverjar verða hinar raunverulegu breytingar samkv. frv. á áhættu sveitarfélaganna? Jú, sveitarfélögin hafa ekki lengur tekjuútsvar af atvinnurekstri, sem rekinn er á félagslegum grundvelli. Samkv. útsvarsálagningu 1971 má ætla, að tekjuútsvör félaga í landinu hafi verið 10–15% af heildarálagningu útsvara í landinu og 5–7% af heildartekjuöflun sveitarfélaga. Ríkisstj. ætlar að svipta sveitarsjóði þessum 5–7% tekna sinna til að gera tekjuöflun þeirra einfaldari og öruggari. Þetta má að vísu kalla mikla rausn. Hins vegar hafa sveitarfélögin áfram tekjuútsvar af atvinnurekstri í einkaformi, en mér þykir sennilegt, að sá atvinnurekstur sé yfirleitt sveiflukenndari og áhættumeiri en rekstur í félagsformi. Ég tel mjög varhugavert að fara inn á þá hraut, sem hér er ætlað, þ.e. að svipta sveitarfélögin að verulegu leyti hagsmunum af því, að rekin séu arðbær félög innan þeirra marka. Það kann að hafa ófyrirsjáanleg áhrif á atvinnuuppbyggingu sveitarfélaganna í landinu. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að breytingu skattbyrðarinnar. Þegar rætt er um það efni, verður enn að skoða bæði frv. í samhengi. Ljóst er af þessum frv., að um verulegar hækkanir verður að ræða á skattbyrði einstaklinga eða almennra launþega í landinu. Hafi það ekki verið ætlun ríkisstj., hefur henni eða reiknimeisturum hennar hrapallega mistekizt. Að þessu verð ég að víkja nokkru nánar. - Ég vil alveg sérstaklega biðja hv. stjórnarsinna að hlýða á mál mitt og hugleiða, hvort þeir séu reiðubúnir að samþykkja hugmyndir stjórnarinnar í þessum efnum. - En hvernig á að reikna breytingu skattbyrðarinnar? Um þetta eru menn sjálfsagt ekki sammála, en ég vil benda á þá einu leið, sem ég fullyrði, að raunhæf sé í þessum efnum. Hugtakið skattbyrði er í aðalatriðum þeir skattar, sem gjaldandinn verður að greiða af tekjum sínum. Ef skattarnir eru reiknaðir sem hlutfall af tekjum, fáum við eina nothæfa mælikvarðann á skattbyrðina. Skattbyrði gjaldandans þyngist ekki, þótt skattar hækki í hlutfalli við hækkun tekna, en hækki skattar hlutfallslega meira en tekjur, þá þyngist skattbyrðin. Þetta er ósköp einfalt, og ég vona, að um þetta geti allir verið sammála. Ég ætla þó að nefna einfalt dæmi til að skýra mál mitt. Árið 1970 hafði gjaldandi 500 þús. kr. í brúttótekjur og greiddi skatta til ríkis og sveitarfélaga að meðaltali 20% eða 100 þús. kr. Árið 1971 hefur gjaldandi 600 þús. kr. í tekjur og greiðir þá 120 þús. kr. í skatta. Skattarnir hækka um 20%, en þar sem tekjurnar hækkuðu um sama hlutfall, þá breytist skattbyrðin ekki. Hæstv. fjmrh. hefur í hljóðvarpi og hér raunar í dag skýrt frá breytingum skattbyrðarinnar miðað við boðaðar breytingar með nokkrum dæmum. Þessi dæmi eru svo villandi og beinlínis röng, að ekki verður hjá því komizt að ræða þau nokkuð. Ég held því þó ekki fram, að hæstv. ráðh. sé vísvitandi að blekkja almenning í landinu, og því verði að fyrirgefa honum, vegna þess að hann einfaldlega viti ekki, hvað hann er að gera. Hann hefur sjálfsagt ekki reiknað þessi dæmi sjálfur. Virðist því ástæða fyrir hæstv. ráðh. að setja ofan í við reiknimeistara sína. Dæmi hæstv. ráðh. virðast, eftir því sem næst verður komizt, byggð á samanburði milli þeirra skatta, sem gjaldendur koma til með að greiða 1972, samkv. boðuðu kerfi annars vegar, og þeim sköttum, sem hefðu verið á lagðir 1972, samkv. eldra kerfi. Við útreikninga á skattbyrði samkv. eldra kerfi gefur ráðh. sér forsendur, sem sýna stefnu ríkisstj. í skattlagningu á almenning. Fjárlagafrv. staðfestir þá viljayfirlýsingn ríkisstj. að hækka tekjuskatta einstaklinga samkv. eldra kerfi um 30–40% frá árinu 1971. Sú aðferð að reikna með 6.5% hækkun skattvísitölu, meðan tekjuhækkun er áætluð 23%, leiðir til 30–40% hækkunar tekjuskatta. Skattbyrði þyngist stórlega. Niðurstaða þessara útreikninga er síðan notuð til samanburðar við skatta samkv. nýja kerfinu. Sá samanburður sýnir ekki miklar skattahækkanir, enda er hækkunin þegar komin inn í samanburðargrundvöllinn. Þá verður ekki séð, að reiknað sé með hækkun fasteignaskatta í dæmum hæstv. ráðh., en ráð er þó fyrir því gert, að tekjuöflun sveitarfélaganna með fasteignasköttum fari stórlega hækkandi samkv. tekjustofnafrv. Eina raunhæfa leiðin til að gera samanburð á skattbyrðinni samkv. nýju og eldra kerfi er að reikna út þá skatta, sem lagðir voru á 1971 eftir þeim reglum, sem þá giltu og fyrirhugað er að breyta, og hera þá saman við álagningu samkv. nýju kerfi 1972. Hækki skattarnir hlutfallslega meira en' áætluð tekjuhækkun, sem er 23%, þá þyngist skattbyrðin. Eftir þessari aðferð hef ég reiknað út dæmi ráðh. og sýna niðurstöður þeirra útreikninga aðra og raunhæfari mynd af því, sem hér er að gerast. Miðað er við álagningu 1971 í Reykjavík, reiknað með 23% tekjuhækkun milli áranna 1970 og 1971, eins og gert er í fjárlagafrv., og ná útreikningarnir til eftírfarandi skattgjalda: Gjaldár 1971: tekjuskattur með 1% álagi í Byggingarsjóð, tekjuútsvar ásamt kirkjugarðsgjaldi, sjúkrasamlagsgjald og almannatryggingagjald og fasteignaskattur. Gjaldár 1970: tekjuskattur með 1% álagi, útsvar með kirkjugarðsgjaldi og fasteignaskattur, en almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald hafa þá verið felld niður. Ég ætla þá að leyfa mér að koma hér með endurreiknuð dæmi hæstv. ráðh., dæmin, sem hann nefndi í hljóðvarpi fyrir nokkrum dögum. Það er í fyrsta lagi hjón með 2 börn og 257 þús. kr. brúttótekjur. Álagðir skattar 1971 voru 21 290 kr., ekki 33 900 kr. 1972 verða þeir 22 634 kr., en ekki 14 þús. kr. Hækkun skatta er því 6.3%, en lækkun skattbyrðar úr 10.2% í 8.8% af brúttótekjum. Útreikningar ráðh. sýndu lækkun skatta um 20 þús. kr. Þá var annað dæmi ráðh. um hjón með 2 börn og 380 þús. kr. brúttótekjur. Álagðir skattar 1971 voru 35 094 kr. 1972 verða þeir 45 139 kr. Ég hirði ekki um að telja hér upp það, sem hæstv. ráðh. fékk út úr dæminu. Hækkun skatta er um 28.6% og hækkun skattbyrðar úr 11.4% í 11.9% af brúttótekjum. Útreikningur ráðh. sýndi lækkun skatta um 22 þús. kr. Þriðja dæmið: Hjón með 6 börn og 770 þús. kr. í brúttótekjur. Álagðir skattar 1971 97 007 kr., en verða 1972 159 865 kr. Hækkun skatta er um 64.8% og hækkun skattbyrðar úr 15.5% í 20.8% af brúttótekjum eða um 34.2% Útreikningur ráðh. sýndi lækkun skatta um 9 þús. kr. Fjórða dæmið: Hjón með 2 börn og í 230 þús. kr. í brúttótekjur. Álagðir skattar 1971 302 556 kr., verða 1972 448 985 kr. Hækkun skatta er því 48.4% og hækkun skattbyrðar er úr 33.3% í 36.5% af brúttótekjum eða um 20.4%. Útreikningur ráðh. sýndi hækkun skattbyrðar um 27 þús. kr. eða 16.5%. Og að lokum fimmta dæmi ráðh. Það er einhleypur karl með 510 þús. í brúttótekjur. Álagðir skattar 1971 102 604 kr., 1972 171 380 kr. Hækkun skatta um 67% og hækkun skattbyrðar úr 24.7% í 33.6% eða um 36%. Útreikningar ráðh. sýndu hækkun skatta um 11 þús. kr. eða 6.5%. Ég ætla ekki að þreyta hv. alþm. lengur með tölum, en öll þessi dæmi sýna hækkun skattbyrðar fyrir utan fyrsta dæmið, en það er naumast hægt í svona útreikningum að reikna með 257 þús. kr. hrúttótekjum hjóna, þegar ófaglært verkafólk hefur almennt brúttótekjur að fjárhæð 430–490 þús. kr. Hvað þá að koma með dæmi, eins og hæstv. ráðh. gerði í dag, um hjón með 6 börn og með 100 þús. kr. í nettótekjur. Það getur verið, að ég hafi misskilið það. Hann talaði um, að við nettótekjur, sem hann nefndi, mætti alltaf bæta 25%. Það eru þá 125 þús. kr. Ef hins vegar væri búið að draga persónufrádrátt frá, þá heita þetta skattgjaldstekjur, en ekki nettótekjur. Ég veit ekki fyrir víst, við hvað ráðh. átti, en ég held, að hjón með 6 börn og 125 þús. kr. tekjur finnist nú vart. Ég er reiðubúinn að leggja fram þessi dæmi til frekari athugunar og mörg önnur, sem öll eru á sama veg. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. sé einnig reiðubúinn að leggja fram útreikninga sína. Þetta væri gagnlegt fyrir hv. fjhn., sem fær þetta frv. til athugunar. Það virðist svo sem hæstv. ríkisstj. geri sér enga grein fyrir tekjum almennings í landinu, en einfaldast er að fletta upp í Hagtíðindum, sem birta tekjur hinna ýmsu atvinnustétta í landinu. Reikna má með, eins og ég sagði áðan, að brúttótekjur ófaglærðs verkafólks hafi verið 350–400 þús. kr. árið 1970. Þær verða því 430–490 þús. kr. árið 1971. Það er rétt, að þeir þjóðfélagsþegnar, sem ekki hafa greitt tekjuskatt, verða nú lægri í sköttum vegna niðurfellingar almannatryggingagjalda og sjúkrasamlagsgjalda. Hitt er ljóst, að skattbyrðin þyngist hlutfallslega mest á miðlungstekjum og tekjum láglaunafólks, en hlutfallsleg hækkun verður minni, eftir því sem tekjurnar hækka. Ráðizt er að öldruðu fólki mjög hastarlega með frv., og verða skattahækkanir sennilega hvað mestar hjá því. Þannig er felldur út úr lögunum sérstakur frádráttur til handa gjaldendum, sem náð hafa 67 ára aldri, samkv. 16. gr. laga nr. 68/1971. Þá er á það að benda, að niðurfelling almannatryggingagjalds og sjúkrasamlagsgjalds kemur ekki þessu fólki til góða, vegna þess að það greiðir ekki þessi gjöld nú, heldur leggst skattahækkunin, sem mæta á þessum niðurfellingum, með fullum þunga á aldrað fólk. Er þetta vilji hæstv. ríkisstj? Ég held varla eftir orðum hæstv. ráðh. hér í dag. Eða eru svona viðamikil mál lögð fyrir hv. Alþ. í slíku flaustri, að aðstandendur þeirra og ábyrgðarmenn gera sér ekki grein fyrir því, hvað snýr upp og hvað niður á hlutunum? Herra forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu. Ég hef ekki rætt hér einstakar gr. frv. nú, en til þess gefst eflaust tækifæri síðar. Satt að segja býst ég við og vona, að hæstv. ríkisstj. átti sig á þessu máli öllu nú yfir hátíðarnar og komi sjálf með brtt., þegar þing kemur saman að nýju eftir áramót. Annars verður að virða það við hæstv. fjmrh., að hann skuli, svona rétt fyrir jólin, gleðja fólkið í landinu með loforðum um lækkun skatta. Það má segja, að hann hafi pakkað þessu frv. inn í nokkurs konar jólaumbúðir. En því miður fyrir skattgreiðendur þá verða þeir ekki aðnjótandi skattalækkunar, ef þetta frv. verður að lögum. Mér þykir leitt að þurfa að segja þetta, en þetta er rétt. Sem betur fer þá gefst tími til að athuga þetta mál betur, þar sem frv. verður ekki afgreitt fyrir jól. Ég hvet alla hv. þm. til þess að kynna mér málið ofan í kjölinn og gera það fordómalaust. Það er mikill munur á þeim niðurstöðum, sem hæstv. ráðh. hefur lýst, og þeim, sem ég hef komið hér fram með. Þetta er ekki í fyrsta skipti, sem menn greinir á um, hvernig eigi að reikna dæmi, eða kannske öllu heldur, hvernig eigi að setja þau upp. Hv. fjhn. þarf því að kanna þá útreikninga, sem gerðir hafa verið, og gera sjálfstæðar athuganir. Hér er um svo viðamikið mál að ræða, mál, sem varðar hvern borgara í landinu, að enginn vafi má á því leika, hvaða afleiðingar lögfesting frv. hefur.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr., fjallar um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, og það má segjast eins og er, að hinar tíðu breytingar skattalaga sýna berlegar en nokkur orð, hvílíkur vandi ráðamönnum þjóðarinnar er á höndum að semja skynsamleg og viðunanleg skattalög. Hæstv. fjmrh. hefur minnt á, að það frv., sem hér liggur fyrir, er einhvers konar áfangi í þeirri heildarendurskoðun skattalaganna, sem eigi að fara fram nú á næsta ári, og ber að sjálfsögðu að líta á þetta frv. sem slíkt. Hér er ákaflega deilt um tölur, og ég leiði þær hjá mér að verulegu leyti, en mér þykir ástæða til að ræða aðra hluti í sambandi við skattalögin, sem ég hygg rétt, að þingheimur hugsi örlítið meira um en eingöngu s álfa skattabyrðina, þótt hún sé náttúrlega meginatriðl. Ég vil í tilefni af því, að nú fer fram heildarendurskoðun skattalaganna, minna á nokkur atriði, sem nauðsynlegt er að gefa nánari gaum í sambandi við fyrirhugaða endurskoðun. Þá er eitt atriði, sem ég legg höfuðáherzlu á, og það er, að samhliða yfirstandandi heildarendurskoðun skattalaga verði að setja ný lög um hlutafélög og sameignarfélög. Þegar öllu er á botninn hvolft, hefur það ekki ýkja mikla þýðingu að endurskoða skattalögin, þegar sjálfur grundvöllurinn er fúinn, a.m.k. að verulegu leyti. Það hefur lengi verið deilt um ágæti hlutafélagsformsins frá þjóðhagslegu sjónarmiði, og margir einstaklingar hafa, eins og mönnum er e.t.v. kunnugt, misnotað þetta rekstrarform og skilið eftir sig slóð gjaldþrota hlutafélaga án þess að hafa á neinn hátt orðið að bera ábyrgð á, hvernig fyrir þeim hefur farið, og ástæðan er einföld. Þessir menn hafa dregið fé út úr hlutafélögunum og ráðskazt með eignir þeirra án þess að sæta ábyrgð. Hin ófullkomnu hlutafélagalög gera að vísu ráð fyrir ábyrgð, en lögunum er ekki einu sinni framfylgt, hvað þá meir. Endurskoðun þessara laga hefur, að því er ég bezt veit, staðið yfir í a.m.k. áratug, en ekkert bólað á árangri í þeim efnum. Um sameignarfélög er engin löggjöf til. Menn þurfa helzt að fara til Jónsbókar til þess að finna, hvernig þeim er slitið. Þar eru elztu ákvæðin, sem fjalla um það hvernig sameignarfélögum er slitið, þótt þau gangi þar undir öðru heiti. Þessi félög, sameignarfélögin, eru rekin á ótakmarkaða ábyrgð eigenda, en rekstur þeirra hefur verið laus í reipum, að ég hygg, vegna sinnuleysis löggjafans. Þetta rekstrarform er miklu æskilegra frá skattalegu sjónarmiði vegna hinnar beinu ábyrgðar eigendanna. Þetta vandamál er í raun og veru miklu stærra en menn gera sér almennt ljóst. Þessi glundroði og vöntun á löggjöf um ólík rekstrarform hefur birzt í setningu skattalaga s.l. áratug. Það er t.d. ákaflega fróðlegt að bera saman skattalögin frá 1965, skattalögin frá í vor og þau skattalög, sem nú liggja fyrir Alþ. til umr. Þar eru stundum felld niður ákvæði, sem aftur eru svo tekin seinna inn, og það er eins og þeir, sem semji skattafrv„ eigi við svo ramman reip að draga, að þeir geri sér ekki ljóst, hvernig þeir eigi að taka á þessum rekstrarformum, vegna þess hversu þau eru laus í reipunum. Þessi vandi birtist, eftir því sem ég fæ bezt séð, bæði í aths. við 2., 4. og 8. gr. þess frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil einnig bæta við, að þm. er vafalaust ljóst, að launþegar í landinu eru haldnir mikilli tortryggni, hvað skattaálögur snertir á atvinnureksturinn. Þetta er alvitað, og ég hygg, að það stafi einmitt að verulegu leyti af því, hversu ófullkomin löggjöfin er um þessi rekstrarform. Ég hygg, að það væri ákaflega mikilvægt til þess að auka skilning milli launþega annars vegar og hins vegar atvinnurekenda að koma þessum málum í fastara form en verið hefur, og mundi þá mikið vinnast. Það verður þannig í reynd, að skattlagning atvinnurekstrarins verður mjög erfið, og það vantar í raun og veru undirstöðu til þess að fá trausta álagningu, og þess vegna má segja, að lagasetningu, eins og nú háttar, á þeim grunni, sem fyrir er, megi líkja við það að reisa hús á sandi. Ég vil í sambandi við þetta beina því eindregið til fjmrh. og þeirra, sem standa að þessum málum, að jafnframt þeirri heildarendurskoðun, sem á sér stað á skattheimtu ríkissjóðs, þá verði af krafti tekið á þessum vandamálum, því að það fæst aldrei viðunandi löggjöf um skattheimtuna, fyrr en þau eru leyst. Ég vil líka víkja örlítið að skatteftirlitinu. Það má segja, að það sé ekki beint hér til umr., en mér finnst full ástæða til að minnast örlítið á það, þar sem lagasetning skattamála er í heildarendurskoðun. Ég tel, að það þurfi að búa í haginn fyrir skatteftirlitið með ýmsum hliðaraðgerðum, t.d. hækkun viðurlaga við skattsvikum, endurskoðun laga um löggilta endurskoðendur og þjálfun starfsfólks innan skattkerfisins. Það má auðvitað segja, að hækkun viðurlaga við skattsvikum yrði tvíeggjað vopn, en það má þó fullyrða, að strangari og raunhæfari viðurlög leiði til betri skattframtala, þegar til lengdar lætur. A.m.k. hafa grannþjóðir okkar á Norðurlöndum og víðar farið þá leið. Ég hygg, að það séu nýmæli í löggjöf Norðurlandaþjóða að meta skattsvik, a.m.k. gróf, sem jafngildi þjófnaðar. Skattsvik eru, því miður, eins og allir vita, nokkurs konar íþrótt hér á landi, og það gengur mjög seint að bæta skattsiðferði. Það er kannske eðlilegt, vegna þess að sá maður, sem svíkur kannske vísvitandi undan 25 þús. kr., sleppur með að greiða 2 þús. í sekt, þannig að ekki er hættan ýkja mikil. Ég minntist á endurskoðun laga um löggilta endurskoðendur, og það er brýnt nauðsynjamál til stuðnings skatteftirliti, og er þá ekki minnzt á almenning og fyrirtæki, sem greiða fyrir þjónustu þessara manna dýru verði. Ég skal nefna eitt dæmi til að sýna, hvernig ábyrgð endurskoðanda kemur eiginlega skattyfirvöldum fyrir sjónir. Með leyfi hæstv. forseta, kemur hér tilvitnun: „Framanskráður rekstrar- og efnahagsreikningur, saminn eftir bókum félagsins, sem ég hef ekki endurskoðað, kostnaðarsundurliðun við gerðarbókhald félagsins og birgðir eru taldar og verðlagðar, en án minnar aðstoðar.“ Þetta er grg. endurskoðandans. Endurskoðendur eru löggiltir af ríkisvaldinu. Ríkið kostar menntun þeirra, en hefur þó í raun engin afskipti af námi þeirra, sem endurskoðendur sjálfir standa fyrir. Endurskoðendur halda tölu sjálfra sín niðri til að tryggja mikla atvinnu sér til handa og gífurleg laun. Störfin, sem þeir leysa af hendi, eru gerð af slíku ábyrgðarleysi sem að ofan greinir. Ég hygg, að það væri ráð að gera endurskoðendur að virtri og öruggri stétt hér á Íslandi, þannig að unnt sé fyrir aðila, sem eiga undir þá að sækja, að treysta á þá, ekki sízt sjálft skatteftirlitið. Ég vil minna á, að t.d. í Danmörku er löggiltum endurskoðendum bannað að annast önnur störf en endurskoðun, og þeir verða að leggja fram mikla tryggingu, um leið og þeir hefja slíkt starf. Á Íslandi eru hins vegar endurskoðendur ríkisfyrirtækja, þar sem jafnvel bókhaldsóreiða og skattsvik hafa komið í ljós, gerðir jafnvel að forstjórum hinna sömu fyrirtækja. Þjálfun starfsfólksins innan skattkerfisins er auðvitað mjög mikilvæg forsenda, en ég skal ekki fara nánar út í það. Ég vil aðeins minna á þetta, af því ég vænti þess fastlega, að sú stjórn, sem nú situr að völdum, muni taka þessi mál rækilega til athugunar. Ef það er ekki gert, þá hefur í raun og veru lítið annað átt sér stað en að nýir menn hafa tekið við af hinum gömlu. Og það er engin ástæða til að mínu viti að flýta sér um of með endurskoðun skattalaga. Þetta er mikið verk, en hins vegar nauðsynjamál að leysa þetta af hinni mestu kostgæfni. Um það mál, sem hér liggur fyrir í heild, vil ég aðeins segja örfá orð umfram það, sem þegar er sagt. Eftir mínu bezta viti fæ ég ekki séð annað en að hér sé stefnt í rétta átt. Hér eru ýmsar grundvallarbreytingar, eins og hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir. Hér er um afnám nefskatta að ræða. Hér er a.m.k. eftir þeirri tölu, sem hæstv. forsrh. hefur gert grem fyrir stefnt í þá átt að draga úr skattbyrði hinna lægst launuðu og auka byrði þeirra, sem betur mega, og það hygg ég, að sé rétt stefna. Ég hygg m.ö.o., að stefnt sé í rétta átt, en þetta er aðeins hálfnað verk, og ég vænti þess ákaflega af þessari ríkisstj., að hún taki á skattamálum á allt annan hátt en undanfarnar ríkisstj. hafa gert, allt frá stríðslokum. Að svo mæltu læt ég orðum mínum lokið.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða einstaka liði frv. eða hina tæknilegu hlið þess. Það hafa aðrir aðilar gert, sem kynnt hafa sér málið betur en ég. Erindi mitt hingað í ræðustól var aðallega að bera fram eina fsp. til hæstv. fjmrh. Hún er á þá leið, hvort þess sé ekki að vænta, að í sambandi við breytingu á skattalögunum nú verði frekar athugað um meiri frádrátt til handa sjómönnum en verið hefur. Ég vil benda á, að fyrir hv. Alþ. liggja nú tvö frv., sem hér hafa verið tekin fyrir við 1. umr. og vísað til n. og eru nú í athugun þar. Mér þykir rétt að benda á í þessu sambandi, að eins og aðstaðan er nú, þá mundi ég telja mjög mikilvægt, ef hæstv. ráðh. gæti gefið einhverja vitneskju um það, hvort þarna muni verða einhver leiðrétting á gerð. Fram undan eru, að ég hygg, allerfiðir samningar við sjómannasamtökin um kaup og kjör. Og ég er sannfærður um, að það mundi verða til að greiða fyrir þeim samningum, ef þeir fengju einhverja vitneskju um, að einhver frekari ívilnun ætti sér stað þeim til handa í sambandi við skattamál. Það hefur verið á það hent, að þótt þarna sé farið inn á þá braut að veita einni stétt sérstaklega frádrátt umfram aðra í sambandi við tekjur sínar, hefur það aldrei, svo að ég hafi vitað til, verið talið neitt eftir og ekki talið óeðlilegt, þótt þetta væri gert við sjómannastéttina. Ég hygg, að það yrði ákaflega vel þegið, og mundi, eins og ég sagði, án efa geta orðið til þess að greiða fyrir þeim samningum. sem nú eru fram undan við þessa aðila. Um málið sjálft í heild vildi ég segja það, að það kom fram hér, sem ég hef átt von á. Á ég þá við þær ábendingar og þá útreikninga, sem hæstv. fjmrh. var með, og þau einstöku dæmi, sem hann gerði grein fyrir hér á Alþ. Það hefur verið vitnað til upplýsinga, sem hann gaf í hljóðvarpinu hinn 13. des. s.l., og komst hann þar að þeirri niðurstöðu, að í þeim þrem tekjuflokkum, sem hann taldi upp þar, þ.e. frá 257 þús. kr. tekjum upp í 470 þús. kr. hjá giftu fólki, væri um lækkun á sameiginlegum sköttum til ríkis og bæjar að ræða. Hins vegar taldi hann, að þegar tekjur sambærilegra aðila væru komnar upp í 1 230 þús. kr., þá færi hækkun fyrst að koma í ljós. Hann taldi, að hún yrði 27 þús. kr. í þessum tekjuflokki, eins og hér hefur verið réttilega bent á. Ef mér hefur tekizt að taka niður rétt þær tölur, sem hæstv. ráðh. las hér yfir okkur í kvöld um skattaútkomu hinna ýmsu tekjuflokka, þá sýnist mér nú, að í ljós komi, að hann teldi, að skattar til ríkis og hæja sameiginlega byrjuðu að hækka af mun lægri tekjum en hann gerði grein fyrir í hljóðvarpinu. Mér skildist, að hann teldi, að þegar frá 400 eða 450 þús. kr. tekjum byrjuðu þeir tekjuflokkar að hækka. Þetta gefur tilefni til að benda á, að það virðist vera að verða lenzka hjá hv. ráðh., að þeir túlka málið, þegar þeir koma fram á opinberum vettvangi, eftir því, sem þeir halda, að sé bezt fyrir þá, sem á þá hlýða í það og það skiptið. Það er auðvitað ákaflega gott fyrir hæstv. fjmrh. að geta komið fram í hljóðvarpi og tilkynnt þjóðinni, að hún eigi almennt, - ég fullyrði, að almenningur hefur skilið hann þannig, - von á skattalækkun í sambandi við það frv., sem hér er til umr., en ekki skattahækkun, nema þegar komið er upp í hæstu tekjuflokkana, 1 230 þús. kr., sem ég hygg nú, að enn þá séu taldar til undantekninga hér hjá einstaklingum. Það er einnig önnur hlið á þessu máli, sem hlýtur að liggja ljóst fyrir. Það er fyrir fram vitað, að sameiginleg heildarútgjöld sveitarfélaga og ríkissjóðs koma til með að hækka stórkostlega á árinu 1972 miðað við það, sem áætlað var um útgjöld þessara aðila á árinu 1971. Og ef það reynist svo, eins og þegar er fyrir fram vitað, að heildarútgjöld þessara tveggja aðila, sveitarfélaga og ríkissjóðs, hljóta að stórhækka, - þá gefur auga leið, miðað við allar þær verðhækkanir sem séð er, að fram undan eru, - að það hlýtur að koma að því einnig, að álögur á skattborgarana hækki til samræmis við hækkun útgjalda. Þetta er svo einfalt dæmi, að það hlýtur að liggja ljóst fyrir hverjum einasta aðila í landinu. Það er ekki hægt að hækka aðeins aðra hliðina, útgjaldaliðina hjá þessum aðilum, tekjuhliðin hlýtur einnig að verða að hækka, og það skiptir ekki gjaldendur öllu máli, í hvaða mynd það er tekið. Aðalatriðið er að fá réttar og raunsæjar upplýsingar um málið og að sjálfsögðu að sleppa sem bezt við hækkanirnar. Það er erfitt og ég hef ekki lagt í það að kynna mér málið að því leyti að fara að ræða einstaka tekjuflokka. Það hefur verið gert hér, en tími vinnst sem betur fer til að gera það í því fríi, sem fram undan er hjá okkur þm., og hygg ég, að flestir þm. muni leggja sig fram um að kynna sér málið sem bezt. Þetta mál snertir að sjálfsögðu fjárlögin og efnahagsmálin almennt. Einn hv. ræðumanna, hv. 2. landsk. þm., benti réttilega á það hér í ræðu sinni í kvöld, að það er því miður þegar orðið ljóst, að fram undan eru stórfelldari verðlagshækkanir almennt en við höfum nokkurn tíma um nokkur áramót áður getað séð fyrir. Hækkun fjárlaga um kannske 4.5 eða 6 milljarða segir auðvitað sína sögu. Og þegar það er fyrir fram vitað, að kaupgjald muni á næstu tveimur árum hækka um 45–62%, þá segir það einnig sína sögu. Það getur ekki farið fram hjá neinum aðila, að þetta þýðir ekki það, sem við höfum fram að þessu kallað óðaverðbólgu. Þetta þýðir hreina kollsteypu í efnahagsmálum þjóðarinnar. Aldrei fyrr hefur um áramót verið fyrirsjáanleg slík hækkun og það á ekki lengri tíma en hér er um að ræða. Í kjölfar þessara almennu verðhækkana, sem séðar eru fyrir, hlýtur vísitalan einnig að hækka og kalla á enn meiri hækkanir. Þetta er sama lögmálið og gilt hefur og gildir að sjálfsögðu alltaf, þegar vísitalan er óbundin. En þegar við lítum á þetta, þá hljótum við einnig að gera okkur grein fyrir, hvernig afkoma atvinnuveganna verður. Ég kom lítillega inn á þetta í sambandi við umr. um fjárlögin, en vil þó aðeins ræða það nánar hér. Mér er ekki ljóst, hvað ríkisstj. hugsar sér, þegar það er orðið að raunveruleika, að kaupgjald hækkar frá 45% upp í um eða yfir 60% hjá hinum ýmsu greinum atvinnuveganna. Hvernig ætlast hún til, að þeir fái undir þessu risið án sérstakra aðgerða? Það er rétt, að fiskiðnaður stendur vel í dag. Ef við gætum treyst því, að það yrði áfram, þá væri hættan ekki eins mikil. En þó að við gætum treyst því, að ekki yrðu neinar verðlækkanir á sjávarafurðum á erlendum markaði, þá er það fyrir fram vitað, að hann fær ekki undir þessum útgjöldum risið. Auk þess að almenn útgjaldahækkun hlýtur að verða hjá fiskiðnaðinum eins og öðrum, þá kemur það til viðbótar, sem er alveg vitað, að fiskverð hlýtur að hækka bæði um n.k. áramót og eins í ársbyrjun 1973. Auðvitað hljóta sjómenn að krefjast hækkunar til samræmis við þær almennu hækkanir, sem orðið hafa. Þegar hækkanirnar verða í tveimur áföngum, þá hljóta þeir einnig fyrir áramótin 1973 að krefjast síns hluta í hinum almennu hækkunum. Þetta er staðreynd, sem hæstv. ríkisstj. þýðir ekkert að loka augunum fyrir. Þetta hlýtur að koma. Og þegar þetta er allt komið saman, þá er það alveg ljóst, að fiskiðnaðurinn þolir ekki þær hækkanir, sem þegar er fyrir fram vitað, að á hann munu leggjast. Hæstv. ríkisstj. hefur í hinum fræga sáttmála sínum slegið því föstu sem ófrávíkjanlegu, að hún muni ekki fara út í gengislækkun. Hún hlýtur því að hafa á prjónunum aðrar leiðir til handa þessum aðilum, sem að þessum undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar standa. Hún hlýtur að hafa einhverjar hugsanlegar leiðir, sem hún sér fram á, að nota megi til að mæta þessu. Hverjar þær eru, ætla ég nú ekki að fara að spyrjast fyrir um, en mér þykir ótrúlegt, og það er óleyfilegt að hugsa sér það, að ein ríkisstj. vaði í það að standa að öllum þeim hækkunum, sem komnar eru, síðan hún tók við völdum, án þess að gera sér grein fyrir þeim afleiðingum, sem þetta hlýtur að hafa. Manni dettur auðvitað í hug, hvort taka eigi upp einhvers konar uppbótakerfi, falska gjaldeyrissölu eða gjaldeyrisskatt eða eitthvað annað, sem við höfum áður séð, að stjórnir svipaðar þessari hafa leyft sér að standa að og settu þá allt efnahagskerfi þjóðarinnar á þeim tíma úr skorðum. Sannarlega væri ástæða til að halda mjög langa og ítarlega ræðu um efnahagsmálin og aðstöðuna, sem þjóðin öll er í í dag. Ef undirstöðuatvinnuvegirnir bresta, þá brestur allt efnahagskerfi þjóðarinnar, bæði hjá einstaklingum og fyrirtækjum, sem auðvitað byggja allt sitt á því, að undirstöðuatvinnuvegirnir geti gengið. En ég ætla nú ekki á þessum kvöldfundi að fara út í slíkt, en ég vildi þó ekki láta hjá líða að vekja athygli á þessu. Ég endurtek að lokum fsp. mína til hæstv. ráðh., hvort þess sé að vænta í sambandi við afgreiðslu á þessu frv., sem hér liggur fyrir, að hinn sérstaki frádráttur til sjómanna verði einnig tekinn til endurskoðunar. Ef það stendur til. þá er mjög mikilvægt fyrir alla, að það kæmi fram nú, áður en þm. fara í jólafrí.



Herra forseti. Þótt mér eins og fleiri stjórnarandstæðingum finnist lítið til þess frv. koma, sem hér er á dagskrá, þá er fátt svo með öllu illt, að ekki boði nokkuð gott. Og ég vildi nota hér tækifærið til að láta í ljós ánægju mína með eina breytingu, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Breytingin kemur fram í 3. gr. frv. og fjallar um breytingu á 7. gr. laganna. Þar er um að ræða breytingu á skattskyldu vegna söluhagnaðar á íbúðum. Á þskj. 90 lagði ég fram frv. til I. um breytingu á tekju- og eignarskattslögum, sem fól í sér breytingar til lagfæringar á mjög ósanngjörnu og íþyngjandi ákvæði í núgildandi lögum. Hæstv. ríkisstj. hefur brugðizt mjög myndarlega við þessari till. minni, því að í frv., sem hún leggur nú fram, er till. mín á þskj. 90 lögð nánast orðrétt fram og sett inn í þetta frv. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á því, að þarna er brugðizt við með skjótum og myndarlegum hætti, sem ég kann vel að meta. Í þessu ákvæði frv. eru hins vegar tvær lítilfjörlegar orðalagsbreytingar, sem ekki skipta meginmáli, hvað snertir sjálft inntak þessarar till. Mér sýnist þó hvort tveggja vera til hins verra. En þessar tvær orðalagsbreytingar eru annars vegar, þar sem segir í þessari till., með leyfi forseta: „Selji skattþegn íbúðarhúsnæði, sem verið hefur íbúðarhæft í eigu hans skemur en þrjú ár, en kaupi annað íbúðarhúsnæði innan árs, eða byggi hús til íbúðar, áður en þrjú ár eru liðin frá söludegi“, o.s.frv. En í till. minni er talað um, að skattþegn hafi þurft að selja íbúð, sem hann hefur haft eða ætlað til eigin afnota. Með till. minni vakti það fyrir mér að tryggja, að menn stæðu ekki í braski með íbúðir, að þetta miðaði að því, að menn þyrftu ekki að greiða skatt af íbúðasölu, þegar um er að ræða íbúðir, sem þeir nota sjálfir. Samkv. frv., sem hér er lagt fram, er þessu orðalagi, til eigin afnota“, sleppt úr, þannig að mér sýnist, að þarna sé opnaður aftur möguleiki til þess, að menn geti verið að kaupa og selja íbúðarhúsnæði án tillits til þess, hvort þeir nota það sjálfir, og þá fellur það undir það, sem við höfum kallað í daglegu tali „brask“. Ég vil vekja athygli á þessari breytingu og tel, að það orðalag, sem fólst í frv. mínu, hafi verið heppilegra og næði betur tilgangi sínum. Hitt atriðið snýr að orðalagi, sem fjallar um það, hvenær nýbyggt hús sé íbúðarhæft. Það er gert ráð fyrir því, að það þurfi að líða þrjú ár frá söludegi, eða það verði gert innan þriggja ára, frá því hann selur íbúð, þangað til hann kaupir aðra eða reisir nýtt hús, og þetta nýreista hús skuli vera íbúðarhæft, en það gefur auga leið, að menn geta hafið byggingu á húsi innan þriggja ára, en kannske staðið mjög lengi í þeirri byggingu, jafnvel í fjölda ára, þangað til þetta hús er orðið íbúðarhæft, og er þetta mjög teygjanlegt og áreiðanlega mjög erfitt í öllum meðförum, og sýnist mér vera heppilegra að orða það með þeim hætti, sem kom fram í frv. mínu, þar sem þetta ákvæði er tengt öðrum ákvæðum laganna, þar sem talað var um tímamörk þau, er um ræðir í 5. mgr. þessarar gr. Það er kannske erfitt að átta sig á þessu. En þetta var sett inn í frv. á þskj. 90 til að tengja það öðrum ákvæðum og hafa þarna fullt samræmi á milli. Ég er ekki að segja endilega, að þetta sé það allra bezta, sem fram kemur í frv. mínu, en vek líka athygli á, að þetta mætti gjarna betur fara í því frv„ sem nú liggur her fyrir, hvað snertir þetta ákveðna ákvæði. Ég lýsi yfir ánægju minni, hversu myndarlega er brugðizt við, og raunar er það árétting á því, sem ég sagði hér í máli mínu til stuðnings þessu frv. fyrr í vetur, að þarna er um að ræða réttlætismál, þarna er um að ræða nauðsynlega leiðréttingu, sem kemur tvímælalaust til góða þeim fjölda fólks, sem þarf af ýmsum ástæðum, skiljanlegum og eðlilegum, að skipta um íbúðir, stækka við sig, bæði af efnalegum ástæðum eða hreinlega vegna stækkunar á fjölskyldu, innan þessa tímamarks. Sérstaklega er þetta til hagshóta fyrir sumt ungt fólk, sem gjarnan byrjar á því að byggja sér litlar íbúðir og þarf svo fljótlega að stækka við sig. Ég hafði ekki hugsað mér að blanda mér í þessar umr. hér um þetta frv. né heldur að karpa við mér fróðari menn um þau ýmsu ákvæði, sem fjallað er um í þessum umr. En úr því ég hef staðið upp, þá vildi ég leyfa mér að benda á ýmis þau atriði, sem mér sýnist hafa komið mjög glöggt fram í þessum umr. og raunar hæði í máli stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga. Það liggur fyrir bæði í umr. í dag um þetta frv. og eins um fjárlögin fyrr í þessari viku, að fjárlög hækka mjög verulega, það fer ekki á milli mála. Spurningin er eingöngu sú, hversu mikið þau hækka. Einnig liggur fyrir, að skattar muni hækka mjög verulega. Þetta hefur verið staðfest af hæstv. fjmrh. og spurningin er því ekki sú, hvort þeir hækka, heldur hversu mikið þeir hækka. Nýlega hefur kaupgjald hækkað mjög verulega í þessu landi, sem að sjálfsögðu leiðir af sér, að rekstrarkostnaður alls atvinnulífsins mun hækka meira eða minna. Þetta hefur verið viðurkennt af ýmsum hæstv. ráðh., og þeir hafa látið í það skína, að verðlag muni að meira eða minna leyti hækka í kjölfar þessara kauphækkana. Það hefur komið fram með þeim frv., sem lögð hafa verið fram af hæstv. ríkisstj., að nú er stefnt að ákveðinni verkaskiptingu milli ríkisstj. og sveitarfélaga, en í þessari verkaskiptingu fer ekki á milli mála, að hlutur sveitarfélaga mun minnka mjög, bæði hvað snertir tekjuöflun og einnig ýmis önnur verkefni. Þetta liggur ljóst fyrir, og eru, held ég, allir sammála um þessa meginniðurstöðu, hvað snertir verkefnaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Þá hefur því verið haldið fram hér í umr. í dag, að vísitalan muni breytast launþegum til óhagræðis, og jafnframt, að líkur séu taldar á því, að niðurgreiðslur verði lækkaðar, einnig launþegum til óhagræðis. Allt þetta leiðir að sjálfsögðu til einnar ákveðinnar niðurstöðu, sem er algjörlega útilokað að ganga fram hjá og sem ég held, að allir þeir, sem hafa afskipti af stjórnmálum, eigi að horfast í augu við. Og sú niðurstaða er, að verðbólgan muni aukast mjög á næstunni sem afleiðing af þessum frv. og þessum aðgerðum öllum. Og þá er spurningin þessi: Hvað er eiginlega að gerast? Nú er hér komin fram ný ríkisstj. Hún hefur boðað stefnubreytingu, hún boðar vinstri stefnu í þessu þjóðfélagi, og hún vill breyta frá þeirri slælegu stefnu, sem haldið var hér uppi heilan áratug af viðreisnarstjórn, sem hún taldi flest til foráttu og taldi leiða til ófarnaðar fyrir þessa þjóð. Ég skal viðurkenna, að ég hef ekki farið að ráðum hæstv. forsrh. og lesið málefnasamninginn frá morgni til kvölds, en ég þykist þó hafa kynnt mér hann svo vei. að ég geti vitnað í hann hér á örfáum stöðum. Ég vildi vekja athygli á örfáum setningum, sem skipta máli í þeim umr., sem hér fara fram. Með leyfi forseta, þá vildi ég fyrst grípa niður, þar sem svo segir í þessum málefnasamningi: „ Ríkisstj. leggur ríka áherzlu á, að takast megi að koma í veg fyrir háskalega verðlagsþróun, sem átt hefur sér stað í efnahagsmálum undanfarin ár og leitt hefur til síendurtekinna gengislækkana og óðaverðbólgu.“ Á öðrum stað stendur: „Í trausti þess, að ríkisstj. hljóti stuðning til að ná sem beztum tökum á þróun verðlagsmála og í því skyni, að hægt verði að tryggja láglaunafólki árlegar og eðlilegar kjarabætur, mun ríkisstj. beita sér fyrir“, o.s.frv. Þarna á að tryggja láglaunafólki árlegar og eðlilegar kjarabætur. Á öðrum stað stendur í þessum samningi: „Að endurskoða lög og reglur um ýmiss konar gjöld, sem nú hvíla á framleiðsluatvinnuvegunum, og stefna að því, að þau verði lækkuð eða felld niður.“ Enn annars staðar gríp ég niður, og þar segir, þegar talað er um Framkvæmdastofnun ríkisins: „Stofnunin skal hafa náið samstarf við aðila atvinnulífsins um það, hvað unnt sé að gera til að búa í haginn fyrir hverja atvinnugrein í því skyni að lækka rekstrarkostnað“, o.s.frv., lækka rekstrarkostnað atvinnulífsins. Enn gríp ég niður þar sem segir: „Endurskoða her skiptingu verkefna og valds milli ríkis og sveitarfélaga í því skyni að auka sjálfsforræði sveitarfélaganna. Haft verði samráð við Samband ísl. sveitarfélaga og samtök sveitarfélaga í einstökum landshlutum um þessa endurskoðun.“ Og að lokum, síðast en ekki sízt: „Að endurskoða tekjuöflunarleiðir hins opinbera með það fyrir augum, að skattabyrðinni verði dreift réttlátlegar en nú er gert,“ - að dreifa skattabyrðinni réttlátlegar en nú er gert. Og nú er spurningin, og þá snýr þetta sérstaklega að því fólki, sem hefur búið til þennan málefnasamning, því fólki, sem styður þessa ríkisstj., studdi hana til valda og trúir á, að hún geti komið ýmsum góðum málum til leiðar. Hvernig hefur tekizt að efna þessi atriði, sem þarna koma svo skilmerkilega fram í þessum málefnasamningi? Til þess að koma í veg fyrir háskalega verðlagsþróun eða óðaverðbólgu, eins og heinlínis segir í samningnum, þá eru fjárlög nú hækkuð um, að menn telja, 6 milljarða kr. Til þess að stefna að því, að ýmiss konar gjöld á framleiðsluatvinnuvegunum lækki eða verði jafnvel felld niður, þá er gripið til þess ráðs að afnema ýmis þau skatthlunnindi og þau ákvæði, sem stuðluðu að því, frá fyrri lögum, sem komu til góða fyrir atvinnureksturinn. Hæstv. fjmrh. fór mörgum orðum um það í dag í ræðu sinni, hvernig ætti að breyta þessu hið skjótasta. Til þess að lækka rekstrarkostnað atvinnulífsins, þá er spjótunum beint sérstaklega gegn þessum atvinnurekstri og atvinnulífinu yfirleitt og m.a. með Framkvæmdastofnun ríkisins, sem ég skal ekki fara náið út í hér að þessu sinni, en mun gera betri skil seinna hér á Alþ. En enginn vafi er á því, að fyrir miklum fjölda þeirra manna, sem standa að þessari ríkisstj. og sitja í ríkisstj., vakir það að beina spjótunum að atvinnurekstrinum og uppbyggingu atvinnulífsins. Þá er komið að klausunni, þar sem talað er um, að endurskoða beri skiptingu verkefna og valds milli ríkis og sveitarfélaga í því skyni að auka sjálfsforræði byggðarlaga. Á það hefur verið bent í umr. í dag af hv. 11. landsk. þm., að enda þótt ýmislegt horfði í rétta átt í frv. um tekjuskiptinguna, þá segir hann, að það spor hafi ekki verið stigið til fulls. Ég vil leyfa mér að orða það þannig, að það hafi kannske verið stigið eitt spor fram á við, en um leið tvö aftur á bak. En enginn vafi er á því, að Samband ísl. sveitarfélaga, sá aðili, sem er kjörinn til þess að hafa forustu fyrir sveitarfélögum í landinu, hefur að meira eða minna leyti verið gjörsamlega sniðgenginn í þessari endurskoðun. Hvað snertir það ákvæði, þar sem talað er um að tryggja láglaunafólki bætt kjör, þá er verið að gera því skóna hér í umr., að beinlínis sé verið að falsa vísitöluna og lækka niðurgreiðslur, sem vitaskuld leiðir til hækkaðs verðlags og aukins kostnaðar fyrir það fólk, sem þarf fyrst og fremst á því að halda, að þeirra kjör séu bætt. Og síðast, en ekki sízt, þá er talað um það í þessum málefnasamningi, að skattbyrðinni verði skipt réttlátlegar en nú er gert, og það eru ekki nema nokkrar mínútur síðan að því voru leidd rök, sem ég skal hafa þann fyrirvara á, að hæstv. fjmrh. mun kannske geta mótmælt, en þó sýnist mér það nokkuð ljóst, að þær breytingar, sem eru boðaðar, koma verst niður á þeim mikla fjölda fólks, sem hefur millitekjur, eins og sagt er, en það er hinn breiði fjöldi í þessu þjóðfélagi. Jafnvel er það svo, að talað er um, að það lendi verst á fólkinu, sem er með lægstu tekjurnar, en hlutfallslega sleppi þeir bezt, sem eru með hæstu tekjurnar. Ég segi eins og hv. 11. landsk., að þetta vakir sjálfsagt ekki fyrir hæstv. ríkisstj., en sýnir eingöngu það, hversu illa þetta frv. er undirbúið og hversu það raunverulega hnígur í allt aðra átt en til er stofnað. Það, sem skiptir mestu máli, hvað þessar klausur snertir, er, að skattar eru að hækka hér mjög verulega, og get ég ekki séð, hvernig nokkurt réttlæti er í því á þessum tímum að vera að byrja á því í stjórnaraðgerðum að hækka skatta með svo gegndarlausum hætti sem hér er talað um. Ég spyr enn: Hvað er að gerast? Og sjálfsagt spyrja fleiri að því, hvað sé að gerast og hvað sé fram undan. Hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir því, að fjárlög verði afgreidd hallalaus, hvað sem það kostar, hversu hátt, sem útgjöldin fari, þá skuli endarnir mætast, og þá liggur ljóst fyrir, að það verður að hækka skattbyrðina á þjóðfélaginu til þess að ná þessum endum saman, „og ef það er ekki“, segir hann, „þá er þetta allt í endurskoðun. Það má endurskoða söluskattinn, það má endurskoða aðflutningsgjöldin, og það má velta fyrir sér virðisaukaskatti, svo að það er ýmislegt fleira á ferðinni ef endar ná ekki saman.“ Til þess að kóróna þetta allt saman þá segir hann svo að lokum: „Ef þetta gengur ekki allt saman, þá er þetta, góðir hálsar, jú allt saman gert bara í tilraunaskyni. Þetta er svona tilraun, sem á sér stað núna í eitt ár, og svo stendur til heildarendurskoðun að ári.“ Það er sem sagt verið bara svona að spekúlera með þessi skattamál þjóðarinnar og gera svona tilraunir, koma með einhver ákvæði og breytingar á skattalögunum, bara til þess að sjá svona, hvernig þetta gengur fyrir sig, hvaða áhrif þetta hefur á þjóðina. Ég lýsi vanþóknun minni á þessum vinnubrögðum, en segi um leið: Er þetta vinstri stefnan, sem átti að framkvæma í þjóðfélaginu? Eru þetta umbæturnar, sem nú er verið að gera, frá því að viðreisnarstjórnin óskaplega var hér við völd? Ég vona það eitt, að þessi tilraunastarfsemi verði ekki of dýru verði keypt.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað að hlanda mér í þessar umr., en viss ummæli hv. siðasta ræðumanns get ég nú ekki látið fram hjá mér fara án þess að gera aths. við þau, svo einkennileg virðast mér þau vera. Hv. síðasti ræðumaður, 9. landsk. þm., lét svo um mælt, ef ég tók rétt eftir, og það ætla ég, að ég hafi gert, að það virtist vera markmið þessarar ríkisstj. að beina spjótum sínum að atvinnurekendum og atvinnulífinu og atvinnurekstrinum í landinu. Ég held nú, að engin ríkisstj. muni hafa slík markmið, og ég held, að menn ættu svolítið að stilla málflutningi sínum í hóf, áður en þeir fara að láta sér svona ummæli um munn fara. Ég held, að það hljóti að vera markmið hverrar ríkisstj. að búa svo að atvinnurekstri í landinu, að landsmönnum öllum geti vegnað sem bezt. Hitt er svo annað mál, hvernig tekst til. Mönnum getur sýnzt sitt hvað um leiðir, og þeir geta valið rangar leiðir, en að menn vilji vitandi vits stefna að því að beina spjótum sínum gegn undirstöðunum í þjóðfélaginu, - ég get ekki séð, hvaða tilgangi slíkur málflutningur þjónar. En úr því að ég er staðinn hér upp, þá er rétt að ég bæti nokkrum orðum við í tilefni af þeim málflutningi, sem stjórnarandstæðingar hafa haft hér uppi. Og þá er nú líka þess að minnast, að þeir hafa æði oft verið að beina ýmsum spurningum til okkar í ríkisstj., og ég held þess vegna, að það væri ekki úr vegi að fara að hema nokkrum spurningum til þeirra stjórnarandstæðinga. Þeir tala um það, að háski sé á næsta leiti, verðbólga fram undan, hækkanir miklar í vændum. Ég vil nú segja það, að ég hef aldrei sagzt ætla að stöðva verðbólgu. Ég hef þvert á móti sagt, að ef verulegar kauphækkanir yrðu, þá yrði ekki komizt hjá því, að þeirra gætti eitthvað í verðlagi. En nú langar mig til að spyrja þessa hv. stjórnarandstæðinga: Telja þeir, að komizt verði hjá því, að þeirra kauphækkana, sem um hefur verið samið, gæti eitthvað á næsta ári í verðlagi, eða vilja þeir rígbinda verðstöðvun áfram næsta ár? Það er talað mikið um fjárlög í þessu sambandi, sem vænta má, og menn óskapast mjög yfir því, hve fjárlög verði nú há og útgjöld séu há. Það er rétt, að fjárlög eru há og útgjöld eru há og útgjöld hafa hækkað mjög mikið. Ég skal alveg hreinskilnislega játa það, að mér er það mikið áhyggjuefni. En er ekki rétt að athuga það, hvers vegna fjárlög hafa hækkað, hvers vegna útgjöldin hækka svo mjög sem raun ber vitni um, og er ekki ósköp einfalt að átta sig á því, hvaða póstar fjárlaganna það eru í raun og veru, sem aðallega valda þeirri hækkun, sem hér er um að tefla? Og þá finnst mér líka, að ástæða sé til að spyrja hv. stjórnarandstæðinga: Eru þeir og hafa þeir verið á móti þessum útgjaldapóstum, sem valda aðallega hækkun fjárlaganna? Ég nefni þá fyrst launahækkun opinberra starfsmanna. Voru hv. stjórnarandstæðingar á móti því, að laun opinherra starfsmanna væru hækkuð?  Um hitt getur menn greint á, hvernig þeirra tekna skuli afla, ég vil heyra og hlusta á með mikilli athygli till. hv. stjórnarandstæðinga um það, hvernig þeir með öðrum hætti en gert er ráð fyrir af ríkisstj. hálfu, vilja afla tekna til að standa undir þeim útgjöldum, sem við erum allir í stórum dráttum sammála um, að óhjákvæmileg séu. Og það endurtek ég, að ég skal sannarlega hlusta, hvernig þeir vilja afla þessara tekna með öðrum hætti en við. Það er sú spurning, sem ég vil bera fram til hv. stjórnarandstæðinga. Það er mikið vandamál að afla tekna, og má lengi og með miklum rökum deila um það, hvernig réttlátast sé að afla þeirra og hver sé réttasta aðferðin í því efni þannig, að það komi rétt niður. En ég held, að það hljóti að vera tvö aðalatriði, sem verður að hafa í huga við fjáröflun ríkisins: Í fyrsta lagi, að byrðarnar komi, eftir því sem nokkur kostur er, réttlátlega niður og í samræmi við greiðslugetu skattþegnanna, og í öðru lagi þannig, að það séu sem minnstar leiðir til þess að skjóta sér undan réttum sköttum, að skattarnir komi til skila. Það held ég, að hljóti að vera þau meginsjónarmið, sem jafnan verður að hafa í huga við skattheimtu. Það var verið að minnast hér áðan af hv. síðasta ræðumanni á málefnasamninginn og hann taldi, að því er mér skildist, að það væri farið að vanefna eitthvað í þeim málefnasamningi. T.d. nefndi hann það, að það væri víst farið að vanefna það, að Framkvæmdastofnun hefði samvinnu og samráð við atvinnurekendur og einstakar greinar atvinnulífsins um það, hvernig hægt væri að lækka tilkostnað fyrir atvinnugreinar. Ég spyr nú bara: Hvernig á Framkvæmdastofnunin að geta þetta, áður en hún er komin á fót? Nei, svona mega menn nú ekki tala. Fyrst er að koma henni á fót og sýna þá vilja sinn í því efni og sjá svo til, hvort hún stendur ekki við þetta. Og í annan stað er það þessi kerfisbreyting, sem hér er farið inn á með þeim tekjuöflunarfrv., sem lögð hafa verið fram. Hvort sem menn hafa fleiri eða færri aths. við þá leið, þá er hún ómótmælanlega í algjöru samræmi við þá stefnu, sem boðuð er í málefnasamningnum, algjörlega. Viðvíkjandi því, sem hann minntist á, hv. síðasti ræðumaður, að lítið færi fyrir því, að létt hefði verið einstökum álögum af atvinnuvegunum, þá vil ég í fyrsta lagi segja það, að þennan málefnasamning, - svo að ég fari nú að kenna, - ber nú ekki að skilja á þá lund, að það sé framkvæmt allt, sem í honum stendur, á fyrstu fimm eða sex starfsmánuðum ríkisstj. Þetta er stefnuskrá, sem vitaskuld er miðuð við heilt kjörtímabil, hvort sem okkur endist svo tími til þess að sitja út það kjörtímabil eða ekki, það mun nú reynslan sýna. Hv. 3. þm. Sunnl. var að tala um það, og fleiri hafa reyndar verið að víkja að því, að kaupgjaldssamningar hefðu verið gerðir, og í þeim fælust þvílíkar hækkanir, að augljóst væri, að atvinnureksturinn í landinu gæti ekki undir þeim staðið, nema sérstakar aðgerðir væru gerðar. Það er rétt, að það hefur verið samið um hækkanir, hækkanir í áföngum, hækkanir, sem eiga að koma til á tveimur árum. Það hefur með þessum samningum, vona ég, verið tryggður vinnufriður á víðtæku sviði í tvö ár. Það ætla ég, að sé nokkurs virði. Það ætla ég, að atvinnurekendur meti nokkurs. En víst var samið um hækkanir, og sjálfsagt er erfitt að fullyrða um það á þessu augnabliki, hvort atvinnureksturinn í raun og veru getur staðið undir þessu á þessu tímabili eða ekki. Þar eru svo mörg óviss atriði, sem enginn veit um, og þannig er það alltaf, þegar samið er um kaup og kjör, að það eru auðvitað mörg atriði, eins og okkar atvinnulífi er háttað, sem viðsemjendur þá vita alls ekki nákvæmlega um, hvernig út muni koma á því samningstímabili, sem samið er um, t.d. verðlag á útfluttum afurðum o.m.fl. En þessum áfanga hefur verið náð, að samið hefur verið um kauphækkanir í áföngum og vinnufriður tryggður, eins og ég sagði, að ég vona, á þessu víðtæka sviði í tvö ár, án verkfalla. Ég vil spyrja þennan hv. þm. Það þarf ekki að spyrja hann um það, það er ljóst af hans máli, að hann telur, að umsamdar kauphækkanir hafi verið of háar, eða ég skildi hann svo, en ef ég hef misskilið hann, þá er rétt, að hann lýsi því yfir. En þá vildi ég spyrja hann: Hvernig vildi hann fara að? Vildi hann láta koma til verkfalla og reyna, sem ekki er víst, að tekizt hefði, að fá eitthvað hagstæðari samninga frá sjónarmiði atvinnurekenda? En talsvert hefðu þeir nú mátt vera hagstæðari eftir t.d. svo sem þriggja vikna eða mánaðar verkfall, til þess að það hefði borgað sig. Hvað vilja þeir gera, hvað vildu þeir gera? Það er það, sem þeir þurfa að segja til um. Hvernig ætluðu þeir að komast hjá því, að kaup hækkaði nú? Og ef kaup hækkar, hvernig ætla þeir að komast hjá því, að þess gæti eitthvað í verðlagi? Verðbólga er hættuleg, um það deilir enginn, en það getur verið erfitt að afstýra henni og af tvennu illu eða af tveimur kostum, ef um væri að velja, þá verð ég að segja það, að ég vil heldur fulla atvinnu í landinu og vinnufrið, þó að því fylgi nokkur verðbólga, heldur en algera verðstöðvun, kyrrstöðu, ef henni fylgja verkföll og atvinnuleysi. Ég skal svo ekki blanda mér í þessar umr. frekar og ætla ekki að ræða sérstaklega um þetta skattafrv. Það má sjálfsagt sitthvað um það segja, og það er ekkert undarlegt, þó að menn greini þar á um einstök atriði. Það er svo auðvitað um skattafrv., ekki síður en önnur, að þau geta lengi staðið til bóta. En hitt ætla ég að vona, - og vil sérstaklega taka fram vegna þeirra ummæla, sem féllu líka hjá hv. síðasta ræðumanni, þar sem mér fannst, a.m.k. á tóninum, hann vera að furða sig á því, að hæstv. fjmrh. hefði verið að lýsa yfir því, að hann ætlaði ekki eða vildi ekki, að fjárlög væru afgreidd með greiðsluhalla, - að allir hv. þm. geri sér grein fyrir því, að það verður ekki hjá því komizt að afla tekna til þess að standa undir útgjöldum og að það mundi áreiðanlega ekki draga úr verðbólguhættu, það mundi auka verðbólguhættu, ef menn ætluðu að fara að stefna í þá átt að afgreiða fjárlög með greiðsluhalla og synja um öflun nauðsynlegra tekna til þess að standa undir útgjöldum. Ég veit, að hver einasti þm. gerir sér þetta ljóst, þó að þeir svo hafi skiptar skoðanir á því, með hvaða hætti á að afla teknanna. En hitt hljótum við öll að vera sammála um, að það verður að afla tekna og að fjárlög má ekki afgreiða með greiðsluhalla. Og þegar útgjöld eru aukin svo mikið sem nú er gert, þá hlýtur auðvitað að þurfa að afla meiri tekna í krónutölu, hvað svo sem menn meina um það, hvort skattbyrðin sé í raun og veru aukin eða ekki. Um það geta menn sjálfsagt lengi deilt og verður lengi deilt.



Herra forseti. Ég vil af tilefni ræðu hæstv. forsrh., sem hefur beint hér fjölda spurninga til stjórnarandstöðunnar um önnur mál en þau, sem hér eru á dagskrá, spyrja forseta, hvort dagskrármálið hafi verið tekið út af dagskrá, en hér séu til umr. fjármál, kjaramál og önnur mál.



Herra forseti. Ég vil svara hv. 1. þm. Reykv. því, að það var alls ekki að ástæðulausu, að ég drap á þau atriði í mínu máli, sem ég gerði, vegna þess að það höfðu margir hv. stjórnarandstæðingar talað um málið á víð og dreif og blandað almennt efnahagsmálum inn í þetta, sem er heldur ekkert óeðlilegt. Ég tel það alveg fyllilega eðlilegt, að í sambandi við breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, sem er í samfylgd með frv. um tekjustofna sveitarfélaga og um frv. um almannatryggingar sé rætt um efnahagsmál og efnahagsástandið almennt.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég var ekki að beina neinni fsp. til hæstv. forsrh. Fsp. mín var til hæstv. forseta.

Forseti (GilsG): Í tilefni af þessari fsp. frá hv. 1. þm. Reykv. vil ég aðeins segja, að ég tel það á engan hátt óeðlilegt, þó að nokkuð almennar umr. geti orðið í tilefni af þessu máli um fjármál. og ég sé ekki, að það sé neitt óvenjulegt við slíkt.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. vegna ummæla hæstv. forsrh. í framhaldi af ræðu minni hér áðan. Hann leyfði sér nú að taka mig í kennslustund í þeim ágæta málefnasamningi. Ég hef að vísu verið í kennslustundum hjá honum fyrr, og ég verð að játa það, að sú kennsla var sýnu geðfelldari en fræðslustundir um málefnasamning núv. ríkisstj. En látum það vera. Í fyrsta lagi skildi hann orð mín svo hér áðan, að ég væri á móti því, að fjárlög væru afgreidd án greiðsluhalla. Þetta er mikill misskilningur og alveg ástæðulaust að vera að snúa út úr orðum mínum með þessum hætti. Ég sagði í ræðu minni, - ég geri ráð fyrir, að allur þingheimur hafi skilið, - að hæstv. fjmrh. hafi lýst yfir því, bæði í fjölmiðlum og hér á þingi, að fjárlög skyldu afgreidd án greiðsluhalla, hvað sem það kostaði. Þetta get ég vel skilið, en ef þau eiga að vera hallalaus og með tilliti til þeirra stórkostlegu hækkana, sem nú þegar hafa komið fram í dagsljósið, nú jafnvel á milli 2. og 3. umr., var ég að velta því fyrir mér, hvernig hann ætlaði að ná þessum fjárlögum hallalausum nema með aukinni skattbyrði á þjóðina. Það var allt og sumt, sem ég átti við með þessum orðum, og ég vil taka það mjög skýrt fram. að orð mín mátti ekki skilja svo, að ég væri að tala um, að þau ætti að afgreiða með greiðsluhalla, síður en svo. Þá var það vegna þeirra tilvitnana minna í málefnasamninginn, hvað snertir Framkvæmdastofnun ríkisins, um það, að hún ætti að beita sér fyrir lækkun á rekstrarkostnaði. Þetta las ég upp og vitnaði til til þess að leggja áherzlu á, að, að því er virtist, væri það vilji þessarar hæstv. ríkisstj. að lækka rekstrarkostnaðinn. A.m.k. er sá vilji kominn á pappír í þessum ágæta samningi. Ef það er áhugi hjá hæstv. ríkisstj. að lækka rekstrarkostnaðinn, jafnvel þótt það verði gert, eins og málefnasamningurinn segir, með tilstuðlan Framkvæmdastofnunar, þá get ég ekki skilið, hvaða samræmi er í þeim vinnubrögðum nú, áður en stofnunin er sett á laggirnar, að hækka þennan rekstrarkostnað, eða er það kannske leikurinn til þess gerður að hækka fyrst rekstrarkostnaðinn til þess að fara að semja svo um að lækka hann aftur! Hvaða skynsemi er í slíkum vinnubrögðum? Þetta var inntak tilvitnana minna í þetta ákvæði. Þá er það rétt, að ég gerði því skóna í ræðu minni áðan, að það væru viss öfl, sem styddu þessa ríkisstj. og væru jafnvel innan hennar, sem hugsuðu ekki allt of vel til atvinnurekstrarins, og þegar ég tala um atvinnurekstur, á ég við hið frjálsa atvinnulíf, hið frjálsa einkaframtak. Fulltrúar Alþb. ýmsir hafa bæði í ræðu og riti lýst yfir því hvað eftir annað, að þeir vildu hlut hins frjálsa einkaframtaks sem allra minnstan. Þeir tala um atvinnurekendaklíkur, þeir tala um gróðahyggju. þeir tala um auðvaldið í þjóðfélaginu, þeir vilja koma hér á sósíalískri stefnu. Það er í samræmi við þeirra málflutning og ekkert við því að segja í sjálfu sér. Þeir vilja koma hér á félagslegum atvinnurekstri, ríkisrekstri í meira eða minna mæli, og það hlýtur náttúrlega að vera á kostnað hins frjálsa atvinnurekstrar. Þetta skulu þeir bara viðurkenna og horfast í augu við. Ég trúi því ekki, að ágætir framsóknarmenn séu svo einfaldir í samstarfi sínu við Alþb„ að þeir haldi, að Alþb. sé í ríkisstj. og vinni að því öllum árum alla daga að hæta hag hins frjálsa atvinnurekstrar. Það er a.m.k. eitt að segja og annað að gera í þessu sambandi. Ég vildi aðeins gera þessar leiðréttingar á ræðu hæstv. forsrh., koma þessu á framfæri, til þess að ekki fari á milli mála, hvað ég átti við með þessum fyrri ummælum mínum. Ég get vel skilið, að ráðh. séu hörundssárir fyrir því, að nú sé verið að deila á ýmislegt, sem fram kom í málefnasamningnum. Mér er það ljóst, að þessi málefnasamningur er settur fram til þess, að hann sé framkvæmdur á lengra tímabili en nokkrum mánuðum. En staðreyndin er sú, að nú þegar eftir nokkra mánuði hriktir mjög verulega í honum.



Herra forseti. Ég hef nú ekki nema gott um það að segja, að almennar umr. hafa orðið hér um þetta frv. um tekju- og eignarskatt, og er það ekki nema að vonum, því að hér er um veigamikið atriði að ræða í stjórnmálaátökum. Ég hef að sjálfsögðu heldur ekkert við það að athuga, þótt núv. stjórnarandstæðingar hafi sitthvað við okkar stefnu að athuga, því að þegar við gagnrýndum þeirra stefnu hér áður fyrr, sem við og gerðum, voru svör þeirra jafnan á þá leið, að engin önnur leið væri til. Það er því ekkert undarlegt, þó að þeim finnist, að nokkuð sé nú á annan veg farið, þegar komin er ríkisstj., sem fer aðrar leiðir en þeir höfðu áður farið og er að breyta um stefnu. Það er heldur ekkert undarlegt, þó að sú stefnumörkun, sem við höfum ákveðið og erum að framkvæma, sé ekki orðin að heilsteyptri stefnu í efnahagsmálum að 4 eða 5 man. liðnum. Allt slíkt væri fjarri öllum veruleika og dytti engum í hug að halda því fram, að það væri framkvæmanlegt. Ég minnist þess á árinu 1960, eða um áramótin þá, þegar viðreisnarstjórnin tók við völdum, að þá byrjaði hún á því að senda þingið heim til þess að fá sér tíma til þess að vinna að stefnumörkun sinni. Þá var t.d. búið að útbýta hér fjárlagafrv. af þeirri ríkisstj., sem sat næst á undan, og það var sett í bréfakörfuna, og nýtt kom. Þetta var ekki nema eðlileg afleiðing af stefnubreytingu þeirri, sem sú ríkisstj. vildi vinna að. Allan þann vetur og næsta var hún að koma með ákveðin stefnumörkunarmál í efnahagsmálum. Á þessu fyrsta þingi frestaði hún fjárlögum þangað til í marz, og þannig varð hún sem ný ríkisstj. að hafa önnur vinnubrögð við framkvæmd á stefnumálum sínum en ríkisstj. þurfa að hafa, þegar þær hafa setið lengi og haft nægan tíma og eru búnar að marka þá stefnu, sem þær ætla sér að fylgja. Það þarf því engan að undra, þó að núv. ríkisstj. geti ekki verið með fullmótaða stefnu eða þurfi yfirleitt tíma til þess að vinna að stefnubreytingu, og það svo, að hún verði að reyna það nokkuð á hv. þm., vegna þess að þetta tekur allt sinn tíma. Ég hef áður lýst því yfir hér á hv. Alþ., að mér er það ljóst, að í kröfum mínum til nefndar þeirrar, sem vann að þessum málum, gerði ég meiri kröfu um hraða en raunverulega framkvæmanlegt var, og ég get líka lýst yfir því aftur, sem ég hef áður sagt og tel mér enga minnkun að, þó að það eigi eftir að koma í ljós við vinnu í sambandi við þessi mál í heild, t.d. athugun á tekju- og eignarskattslögunum, að eitthvað verði að breytast frá því, sem nú er í þessu frv. Ég hef talið, að hér væri miklu stærra mál en svo, að væri mögulegt að setja lög um tekju- og eignarskatt, sem ættu að vera heildarlöggjöf, eins og núv. ríkisstj. stefnir að, án þess að það taki sinn tíma, og það geta komið ýmsar veilur fram í svo miklu skyndiverki eins og þetta hefur að sjálfsögðu orðið að vera. Hins vegar er það ljóst, að það er mörkuð ákveðin stefna með þessum þremur frv., sem hér eru nú til meðferðar á hv. Alþ., sem sýnir, í hvaða átt og að hvaða takmarki núv. ríkisstj. stefnir í skattamálunum. Það er það, sem meginmáli skiptir, þótt það hins vegar eigi eftir að koma í ljós, að það eigi eftir að bæta um frá þessum fyrstu frv. hennar. Ég ræddi í sumar, þegar ég kom í fjmrn., við embættismennina, sem unnu í skattaendurskoðuninni, um viðhorf þeirra til málsins, og ég held, að það hafi ekki verið neinum vandkvæðum bundið eða þeir hafi litið á það sem neitt vantraust á sig, þó að ég óskaði eftir því að breyta þar um. M.a.s. sögðu þeir mér það, að skoðun þeirra væri sú, að það ætti ekki að láta embættismenn vinna fyrst og fremst að slíku verki. Hversu vel sem þeim tækist það, væri litið svo á, að þeir væru þar að verki fyrst og fremst sem fulltrúar fjmrn., enda var þeim ljóst, að það skattafrv., sem fram yrði borið, yrði aldrei borið fram á ábyrgð þeirrar nefndar, sem verkið vann, heldur á ábyrgð þeirrar ríkisstj., sem verkið lét vinna. Mér þætti það a.m.k. miður, ef einhver þeirra hefði tekið það svo, að það væri eitthvert persónulegt vanmat mitt á störfum þeirra, þótt þessi breyting hafi verið gerð. Ég hef ekki trú á því, að svo hafi verið, og ekki orðið var við það. Og það skiptir mig engu máli, hvort sá embættismannahringur væri flokksmenn mínir eða ekki. Ég mundi ekki setja upp slíka nefnd af því að ég teldi, að hún næði ekki eins inn til fólksins og nauðsyn hæri til með skattalaganefnd. Ég held því, að hér hafi ekki verið rangt að farið, nema síður sé. Hins vegar veit ég, að slíkar nefndir þurfa alltaf til embættismanna að sækja, og ráðuneytisstjórinn í fjmrn. hafði formennsku í þessari nefnd til þess að vera þar tengiliður á milli ráðh. og nefndarinnar. Í sambandi við persónufrádráttinn, sem hv. 1. þm. Reykn. vék að, er ekki um neina stefnubreytingu þar að ræða. Það, sem hér gerist, er það, að persónufrádráttur er hækkaður meir gagnvart hjónum en vísitalan sagði til um. Hv. alþm. vita, að á þinginu í fyrra var skattvísitalan sett sem 100, og þá átti að reikna frá því þær verðbreytingar, sem síðar yrðu. Það hefur verið gert meira en það með þeim persónufrádrætti, sem nú hefur verið ákveðinn, sérstaklega gagnvart hjónum, og sú skattvísitala verður þar 100, sem síðar verður miðað við. Enn fremur er rétt að benda á það í þessu sambandi, að það er náttúrlega veruleg breyting á orðin, þegar búið er að leggja persónuskattana niður. Við munum það hv. alþm., sem höfum setið hér nokkurn tíma, að það varð ekki breyting á skattvísitölunni frá því árið 1967 eða 1968 þangað til í fyrra, en þá var gerð veruleg breyting þar á, og ef kerfið hefði haldið áfram. hefði eðlileg vísitala verið á það reiknuð. Við deildum á þetta hér framsóknarmenn áður fyrr, en þá var alger kyrrstaða búin að vera í nokkur ár og þá m.a.s. búnar að eiga sér stað, ef ég man þetta nú alveg rétt, sem ég held ég geri, tvær gengisfellingar. Það hafði verulega sitt að segja. Hitt er afskaplega erfitt, sem ég veit, að hv. 1. þm. Reykn. gerir sér ljóst, að reikna skattvísitöluna langt aftur í tímann, þegar svo mörg ár eru liðin, vegna breytinga á kjarasamningum o.fl., sem grípur þar inn í. Hins vegar þarf þetta að fylgjast að, í sambandi við verðlagið á hverjum tíma, en er afskaplega erfitt að grípa til þess langt aftur í tímann. Þá vék hv. þm. að skattfrelsi hlutafjárins, og hann taldi, að sú breyting okkar, sem þar ætti að gera nú, væri ekki ákjósanleg. Við höfum ekki verið einir um það framsóknarmenn að telja þá ráðstöfun, sem gerð var í fyrra, mjög fráleita. Það hafa fleiri verið á þeirri skoðun. T.d. hef ég hér afrit af ræðu, sem próf. Ólafur Björnsson flutti 3. apríl 1971 um tekju- og eignarskatt, en hann var, ef ég man rétt, í fjhn. fyrir Sjálfstfl. í Ed. Skoðun hans á þessu atriði kom m.a. fram í þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „En þetta atriði er skattfrelsi arðs af hlutabréfaeign að vissu marki, sem mun vera algjört nýmæli í okkar skattalöggjöf, og aðspurðir kváðu sérfræðingar þeir, sem ég gat um, að hefðu mætt á fund okkar, að þeim væri ekki kunnugt um, að fordæmi væri fyrir slíku í löggjöf nágrannalandanna.“ Hér er ekki um minn dóm að ræða eða okkar framsóknarmanna, heldur er hér um að ræða mann; sem naut þess álits hjá flokki sínum, Sjálfstfl., að vera í fjhn. þeirrar d., sem hann sat í. Að okkar dómi var mjög fráleitt að vinna þannig að þessu máli, og þess vegna er það nú fellt niður. Við teljum þetta óeðlilegt, og við töldum líka óeðlilegt, að löggjöfin leiddi til þess, að yfirleitt hefðu þessir smærri aðilar horfið að því að mynda hlutafélög, þó að bara væri með sinni eigin fjölskyldu. Á þetta atriði benti sami maður, Ólafur Björnsson, sem sérstaka veilu, því að þetta skattkerfi, sem sameignarfélögunum var búið, mundi leiða til margra lítilla hlutafélaga, og þá gætu eigendur þessara hlutafélaga komið undan verulegum skatti, sem þeir að öðrum kosti mundu bera. Um þetta sagði Ólafur Björnsson í þessari sömu ræðu, með leyfi hæstv. forseta: „að þeir, sem hafa einhvers konar sjálfstæðan atvinnurekstur með höndum, muni í mjög stórum stíl fara þá leið að stofna hlutafélag með nánustu fjölskyldu sinni, sem þýðir það, að þeir fengju þar jafnvel nokkra tugi þús. kr. skattfrjálsa. Hér er ekki um það að ræða, að þetta sé raunverulegur arður af neinu hlutafé, því að aldrei er neitt borgað inn í slík hlutafélög, heldur mundi leiðin vera sú, að það er til málamynda stofnað þarna nýtt fyrirtæki, hlutafélagið Jón Jónsson, ef um málflutningsmann væri að ræða, síðan reiknar Jón Jónsson sér tiltölulega lágt kaup sem starfsmaður hjá þessu hlutafélagi og fær þannig meiri eða minni hluta af sínum vinnutekjum í formi hlutabréfaarðs. Fyrir þessari hættu má ekki loka augunum.“ Er nú ekki ástæða til, þegar ríkisstj. er setzt að völdum, en þm. hennar börðust gegn þessum atriðum, að þeir staldri við og vilji koma í veg fyrir það, sem þeir, sem voru stjórnarsinnar á sínum tíma, bentu á sem slíka veilu. Ég tel mig hafa það einnig í þessari ræðu Ólafs Björnssonar, að hann hafi bent á það, að atvinnurekendasamtökin í landinu hafi ekki viljað eða litizt á þessa leið. Þess vegna er nú horfið frá þessu ráði til þess að koma í veg fyrir þá misnotkun, sem próf. Ólafur Björnsson benti réttilega á, að gæti þarna átt sér stað. Þá er það um flýtifyrninguna. Um það vil ég segja, að mér er það ljóst, að ef rétt er að atvinnurekstri staðið, og eins og á að standa að atvinnurekstri, þannig að eigendurnir séu ekki að tina fé út úr atvinnurekstrinum, heldur gæti þess að halda í það, á auðvitað fyrningin að vera til þess að mæta því, að endurnýjun geti átt sér stað. Og þess vegna gæti þetta ákvæði um flýtifyrningu, eins og það er kallað, átt rétt á sér að vissu marki. En eins og þarna var að gengið, var gefið svo mikið svigrúm og svo mikið val í því að nota flýtifyrninguna, að það var hægt í sérstöku góðæri að gera fyrirtæki skattlaust. Og það er þetta, sem núv. ríkisstj. er að reyna að koma í veg fyrir með sinum breytingum. Hins vegar er í frv. ákvæði um það að meta slíkar verðlagsbreytingar, en þá jafnharðan og þær gerast, svo að ekki geti verið um neina stórkostlega viðburði að ræða, sem geti gert slíkt fyrirtæki algjörlega skattlaust. Ég held því, að við getum orðið sammála um það, við hv. 1. þm. Reykn., að það sé ekki nema gott og ágætt, að fyrirtæki hyggi sig upp og séu fjárhagslega vel stæð, ef þau eru vel rekin og hófsemi er í hlutunum. En við eigum ekki að gera það með þeim hætti, að skattalögin geti stuðlað að því, að hlutaðeigandi forstjóri eða eigandi geti forðað sér frá því að greiða skatt, þó að hann hafi stórkostlega tekjuafganga. Það er fjarri öllu lagi, og ekki þarf orðum að því að eyða, að auðvitað lendir það á öðrum, ef þannig er að staðið, því að við verðum að ná þessum tekjum, og spurningin er hara, hvernig við gerum það. Og eins og hæstv. forsrh. gat réttilega um áðan, er líka spurning um, að við reynum að ná þessu með sem mestu réttlæti og reynum að ganga þannig frá skattalögum á hverjum tíma, að þau opni ekki möguleika til skattsvika. Það er ekkert eins voðalegt í augum hins heiðarlega skattborgara, sem fær allar sínar tekjur framtaldar og verður að greiða af þeim, eins og þær liggja fyrir, og það að vita af nágranna sínum, sem augljóslega hefur komizt undan með sínar tekjur. Og það er ekki nema von, að undan þessu svíði, og þetta er í raun og veru það mesta verkefni, sem við höfum í skattamálum, að reyna að hindra slíkt. Þess vegna þarf löggjöfin að leggja grundvöll að því, að fram hjá þessu verði komizt. Þá vitnaði hv. 1. þm. Reykn. í það, að skattur á félögum væri nú 53%, en áður 43%, miðað við útsvarsfrádrátt. Nú er því til að svara í sambandi við þetta, að þar er orðin á allmikil breyting, þegar útsvörin er nú niður felld á fyrirtækjunum og ekki hægt að leggja á nema hálft aðstöðugjald miðað við það, sem áður var, því að þá er þar náttúrlega um geysilega mikla breytingu að ræða frá fyrri framkvæmd í skattaálagningu bæði útsvars og tekju- og eignarskatts og eignarútsvars. Þegar búið er að breyta þessu þannig, að það er orðinn einn skattur, þá hlaut hann að sjálfsögðu að verða hærri en hinir, áður en þeir eru lagðir saman. Meginatriði í stefnumörkun um álagningu skatts á fyrirtæki í þessu frv. eru þessir þættir: Í fyrsta lagi er fasteignaskattur, sem er að minni hyggju mjög hóflegur. Ég held, að það þurfi enginn undan því að kvarta, og ég hef alltaf litið svo á t.d. sem sveitarstjórnarmaður, meðan ég sinnti þeim málum, að það væri afar óeðlilegt, að sveitarfélögin hefðu ekki meiri fasteignaskatt en þau höfðu. Eins og ég drap á í dag, er verulegur kostnaður af því fyrir byggðarlagið að búa þannig að fyrirtækjunum, að þau hafi sæmilega aðstöðu í sínu byggðarlagi, og það er ekkert óeðlilegt og ekki nema sjálfsagt, að þau taki þátt í því. Í öðru lagi er svo gert ráð fyrir, að fyrirtæki greiði tekjuskatt. Þegar búið er að fella aðstöðugjaldið niður til hálfs, og við skulum nú hugsa okkur, að ef það yrði alveg lagt niður, hlyti það að leiða til þess, að sæmilega vel rekið fyrirtæki greiddi tekjuskatt, og það er ekkert óeðlilegt við það, þó það greiddi skatt af tekjum sínum eins og aðrir. Í þriðja lagi greiða fyrirtæki svo eignarskatt. Ef atvinnufyrirtæki á eignir, er þá nokkuð óeðlilegt við það, að það greiði skatt af eignum sínum? Enda er það nú svo, að samkv. þeim útreikningum, sem ég hef fengið gerða í Efnahagsstofnuninni, er ekki verið að íþyngja atvinnufyrirtækjunum. Það er síður en svo. Þau fá betra út úr þessari löggjöf en gömlu löggjöfinni í heild. En þeim eru ekki opnaðar svona gáttirnar, eins og var í lögunum frá í vor, það er langt frá því og mikið bil á milli. Ég lít svo á, að ef þessir þrír skattar yrðu þeir skattar, sem af atvinnurekstrinum væru teknir, sé það skattakerfi byggt upp á heilbrigðan hátt og með markmiðsstefnu, og hvert fyrirtæki geti við slíkt búið. Ég trúi því ekki, þegar að er gáð, að þá telji nokkur atvinnurekandi, að þannig sé að sér búið skattalega séð, að það hamli atvinnurekstri hans. Og það er ekkert varið í það fyrir atvinnufyrirtækin að verða skattlaus. Þau, sem lenda í því að verða skattlaus í sínu byggðarlagi, halda ekki lengi höfðinu uppi. Og það er enginn greiði gerður atvinnurekstrinum þannig séð, þó að eigi með skattalögum að reyna að opna gáttir, svo að þau geti orðið skattlaus. Og ég er líka sannfærður um, að það er ekki þetta, sem atvinnurekendur stefna að. Ég treysti því, að einmitt með skynsamlegri skattalöggjöf, eins og hér er verið að leggja grundvöll að, þá muni það sýna sig, að atvinnureksturinn muni greiða eðlilega skatta til þjóðfélagsins. Það þarf svo að vera. Þá vil ég í framhaldi af þessu, sem ég hef sagt við hv. 1. þm. Reykn., snúa mér að honum og hv. 2. landsk., sem talaði hér af hálfu Alþfl. Verður þar fyrst fyrir mér tal þeirra um niðurgreiðslurnar. Það er nú svo, að ekki var laust við, að mér dytti í hug, að vandlifað væri nú í veröldinni. Það hefur að vísu komið fyrir áður, að mönnum hafi fundizt, að svo væri, en nú var það vond latína, ef gerðar voru eðlilegar ráðstafanir, sem höfðu þær verkanir, að þær lækkuðu vísitölu. Á sama tíma er svo verið að tala um það, að búið sé að gera kaupsamninga, sem hækki kaup og rekstrarkostnað fyrirtækja. Fram að þessu hef ég skilið það svo, að kaupgjald samkv. vísitölu gerði það einnig. Ég man ekki betur en fyrrv. ríkisstj. gripi til þess að taka vísitöluna úr sambandi, sem kallað var, slíta hana frá kaupgjaldinu af þeirri ástæðu, að þeir töldu, að atvinnureksturinn gæti ekki borið þau áhrif, sem frá henni kæmu. Það er engin fölsun í því, að hjón, sem þurftu að greiða 22 þús. kr. í nefskatt, þurfa nú ekki að greiða það. Það er engin fölsun í slíku. Það er engin fölsun í því, að einhleypur maður, sem átti að greiða 16 þús. kr., losnar við að greiða þetta. En það er ekki hægt að gera ráð fyrir öðru en því, fyrst þetta er mælt í vísitölu, að þá hafi það einnig áhrif, þegar það er lækkað, eins og það hefur til hækkunar, og þetta er nú bara sá mælir, sem menn verða að viðurkenna, hvort sem þeim líkar betur eða verr, og ég er nú ekki allt of viss um, að þessir ágætu vinir mínir hafi alltaf verið ánægðir, þegar vísitalan fór upp á við, og ég er heldur ekki allt of viss um, að það hafi verið hið farsælasta fyrir þjóðfélagið. „Nú skulum við bara hugsa okkur það“, sagði Haraldur heitinn Guðmundsson einu sinni, „að hjón ættu á milli sjö og átta börn“, og þá gerði annar aths.: „Á milli sjö og átta, hvernig má það nú ske?“ Þá sagði Haraldur: „Hvernig á nú að orða þetta öðruvísi, þegar sjö eru fædd og það áttunda á leiðinni?“ Nú skulum við bara hugsa okkur það, að þetta gengi nú svo til, að við létum þetta eiga sig allt saman, þessi vísitölustig, þessar krónur væru ekki notaðar í skatta eða til að lækka vísitölu. En hvað gerist þá? Það gerist bara það, að við yrðum að sækja tekjurnar eftir öðrum leiðum. Það er þörf fyrir þessar 450 millj. í ríkisdæminu, ég held, að hv. þm. dragi það ekki í efa. Ef við metum ekki svo, að vísitalan megi lækka eftir eðlilegum leiðum, þá verðum við líka að sækja þessar tekjur á annan hátt, og hvar kemur það við nema hjá fólkinu sjálfu? Menn geta haft um þetta hvaða orðalag, sem þeir vilja. Þeir geta kallað þetta og hitt ábyrgðarleysi, og þeir geta kallað þetta og hitt fölsun og annað því um líkt. Þeir um það. En þegar hv. 2. landsk., sem mér er nú að góðu kunnur í baráttunni í Vesturlandskjördæmi, var að tala um ábyrgðarleysi hér í kvöld, þá vildi svo til, að ég fór að lesa till., sem þá voru að koma á borðið, frá formanni Alþfl. Till. hans, samkv. ábyrgð og öllu því, var um það að greiða fjölskyldubætur til unglinga upp að nærri 21 árs aldri, ef þeir væru 6 mánuði í skóla, og þetta átti að gera á sama tíma og verið var að fella niður persónuskattana af þessu fólki. Halda ekki hv. þm., að einhvern tíma hefði nú verið talað um heldur mikið gáleysi hjá okkur, sem ekki réðum hér áður fyrr? Við höfðum ekki setið í ráðherrastól í 15 ár og gleymt þessu þá, en talið þörf á að bæta þessu við núna.  Það, sem ég vildi svo segja frekar í sambandi við þetta og annað, sem fram kom í ræðu þessa hv. þm. og annarra, er, að þeir útreikningar, sem ég hef fengið - og get ég þá svarað hv. 11. landsk. í leiðinni - í sambandi við þessar skattaathuganir, - eru ekki gerðir af mér. Það er alveg rétt, enda held ég, að engum hefði dottið það í hug, að ég hefði setið við að reikna þetta. Reiknistofnun Háskólans hefur gert alla útreikninga á skatttöflunum, sem ég og aðrir nota og alveg án áhrifa frá minni hendi. Nefnd sú, sem vann að því, sá um það allt, og ég hef ekki talað við þá góðu menn. Ég veit ekki einu sinni, hvað þeir heita eða hvernig þeir líta út. Það eru gefnar upp, og ég skýrði frá því hér í dag, alveg ákveðnar forsendur fyrir þessum útreikningum. Forsendurnar eru þær, að talið er, að meðalfrádráttur einstaklings, áður en til skatts komi, miðað við gömlu regluna, sé 15% af brúttótekjunum, og fyrir hjón sé þetta 25%. Frá þessu er svo persónufrádrátturinn dreginn, 140 þús. kr. fyrir einhleypan, 220 þús. kr. fyrir hjón og 30 þús. kr. fyrir hvert barn, svo að skalar þeir, sem fyrir þá eru lagðir, eru þannig útreiknaðir. Nú get ég ekki haldið því fram, að þarna sé um rangan útreikning að ræða. Ég hef ekki trú á því, ég treysti þar tölvunni það vel. enda eru komin svo mörg sýnishorn, að merkilegt mætti það nú vera, ef þeim bæri ekki vel saman, eins og þeim hefur borið saman í sambandi við þau atriði, sem út hafa verið reiknuð, og auðvitað hafa verið prófaðir miklu fleiri skattstigar en sýndir eru í frv. M.a. hef ég fengið þrjá stiga útreiknaða líka, og er ekki nema sjálfsagt að láta fjhn. í té þá stiga, sem til eru á okkar vegum í sambandi við þessa útreikninga. Þeir stigar sumir, sem voru með þremur þrepum, gáfu meiri heildartekjur en þessi með tveimur. Þetta er matsatriði, hvora leiðina á að velja í þessu. Ég segi ekki endilega, að við höfum fundið þá langréttustu. Það er aftur matsatriði. Auðvitað er eitthvert takmark í því, hvað út úr þessu á að koma, og í sambandi við áhrifin eða hversu grófir við höfum verið í þessari skattheimtu, þá hef ég leitað álits hjá Efnahagsstofnuninni. Það álit er unnið í samstarfi við ráðuneytisstjórana í fjmrn. og félmrn. um þær upplýsingar, sem þeir sátu með, ráðuneytisstjórinn í félmrn. í sambandi við sveitarfélögin, og hinn aftur úr sinni nefnd, og það, sem út úr þessu kemur, er að dómi Efnahagsstofnunarinnar, að þessar hækkanir á sköttunum séu ekki mjög umtalsverðar. Þar sé miklu fremur tilfærsla en það, að heildarhækkun sé, nema þegar miðað er við það skattkerfi eða skattalögin, sem gerð voru í fyrra, þá getur munað nokkrum hundruðum millj., en að öðru leyti er að þeirra dómi ekki um neinar stórfelldar breytingar að ræða. Það er að vísu að þeirra áliti nokkru meiri óvissa um fyrirtækin en einstaklingana, en inn í þetta dæmi eru að sjálfsögðu teknir allir liðirnir, persónuskattarnir, útsvörin og skattar ríkisins, og það er ekki hægt að reikna þetta dæmi út nema út frá slíkri forsendu. Þess vegna held ég, að ekki sé um neina stórkostlega skattálagningu að ræða, hins vegar tilfærslu, sem við vitum um og hlaut að koma í sambandi við það, sem hér er verið að gera. Það er heldur ekki neitt við það að athuga og á vissan hátt eðlileg stefnubreyting, að tekjuskattarnir eru miklu meiri jöfnunarskattar á milli þeirra, sem hafa breiðu hökin, og hinna en neyzluskattarnir eru. Þeir eru allt annars eðlis. Þar er meiri greiðsla í ríkissjóð eftir því sem fjölskyldan stækkar, alveg án tillits til tekna. Tekjuskattur hefur alltaf verið hugsaður sem þannig skattur, að hann jafnaði á milli skattþegnanna, og mér sýnist, að í heild geti kannske verið, eftir því, sem ég hef fengið bezt upplýsingar um, um 5% hækkun að ræða á beinu sköttunum í tekjukerfi ríkisins frá því, sem var, og ég held, að það geti enginn með sanni sagt, að þar sé um neina stórfellda breytingu að ræða. Hitt má svo að sjálfsögðu deila um, hvort mönnum finnst sú stefna rétt. Það er pólitískt atriði, og það er ástæðan til þess, að við erum ekki í sömu stjórnmálaflokkum. Þetta er eitt af grundvallaratriðunum, hvernig menn vilja skipta á milli þegnanna, og það verður aldrei hægt að gera það nema í gegnum skattana og félagslega aðstoð. Ég held, að það sé mikill misskilningur hjá hv. 2. landsk. að halda það, að í þessu sé ekkert litið fram í tímann. Þar lítum við alveg öðrum augum á. Við lítum svo á, að við séum hér að marka stefnu fram í tímann, sem eigi síðar eftir að mótast betur með þeirri vinnu, sem þarf að leggja í hana. Einu atriði gleymdi ég úr ræðu hv. 1. þm. Reykn., sem var um ríkisskattanefnd. Frá mínum bæjardyrum sé er það óeðlilegt, að ríkisskattstjóri, sem í þessu tilfelli er sá, sem stjórnar öllu kerfinu, sé raunverulega að dæma í sjálfs sín sök með endanlegum úrskurði á sköttum og útsvörum. Hann er sá, sem stjórnar kerfinu, og hann er umboðsmaður ríkisins gagnvart þessu kerfi, og það er mitt mat, að það sé miklu eðlilegra, að um þetta félli dómur, sem er ekki bundinn kerfinu, svo að hann á eftir eðlilegum leiðum að geta horft á þetta frá sjónarmiði gjaldandans og þeirra, sem skattana eiga að njóta. Ég trúi því, að þessi stefnubreyting sé rétt. Hún er ekki frá minni hendi hugsuð sem neitt vantraust á núv. ríkisskattstjóra, og væri fjarri mér að sýna það. Í þessari frvgr. eru þessum dómi sett ákveðin tímatakmörk til þess að ljúka verki sínu, og það er í raun og veru óframkvæmanlegt fyrir ríkisskattstjóra í sínum annasömu störfum að geta komið frá öllum þeim skattkærum, sem þangað berast til úrskurðar, með þeirri skipan, sem nú er á. Þess vegna hef ég trú á því, að þetta geti orðið til bóta. Út af því, sem hv. 11. landsk. þm. sagði í sambandi við samstarfið á milli hæstv. ríkisstj. og Sambands ísl. sveitarfélaga, þá vil ég taka undir það með honum, að ég tel, að brýna nauðsyn beri til, að það samstarf verði gott, og eg treysti því, að það geti orðið. Ég held, að það hafi orðið okkur í ríkisstj. ekki síður leiðindi en þeim það slys, sem henti um daginn, þegar rætt var um þessi mál, og var allt sagt í opinberu dagblaði einu, sem auðvitað getur ekki gengið, og þá var málið á því stigi meira að segja, - ég get játað það fyrir mína hönd, - að ég var ekki farinn að leggja það fyrir minn þingflokk, einmitt þegar þessi frásögn kom, vegna þess að þá voru að koma fyrstu mótanir, og það var verið að reyna að ræða það á þessu stigi. Ég vissi það ósköp vel. að stjórnarmönnum þar og framkvæmdastjóra fannst þetta mikið miður, og ég veit, að fram hjá þessu verður komizt og vona, að þetta samstarf geti orðið eðlilegt og gott, eins og það þarf að vera fyrir báða aðila. Ég vil svo segja það í sambandi við þau dæmi, sem hv. 11. landsk. þm. nefndi hér, að ég hef skýrt honum frá því, hvernig þær tölur eru til orðnar, sem ég hef byggt hér á, og á engan hátt farið í felur með það. Þar er, og ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir, ekki um neinn heimatilbúning að ræða, heldur það sem þær stofnanir vinna, sem að slíkum verkum eiga að vinna. Það má vel vera, að tölur hans, sem hann lagði hér fram, hafi til sins ágætis nokkuð. Ég skal ekki um það fullyrða neitt að þessu sinni, enda hef ég enga aðstöðu til þess að segja neitt um þær, en ég segi bara frá því, hvernig þessar tölur hafa orðið til, sem ég hef vitnað hér til. Út af því, sem hv. 3. landsk. þm., Bjarni Guðnason, sagði hér áðan, þá tek ég undir það með honum, að það ber brýna nauðsyn til þess að endurskoða löggjöfina um hlutafélög og það að herða skattaeftirlitið, eins og ég drap á áðan, er eitt þýðingarmesta atriðið í sambandi við skattamálin. Nú skal ég, herra forseti, fara að stytta mál mitt, enda hefur þetta víst tekið lengri tíma en ætlað var. En ég vil að lokum segja fáein orð vegna þess, sem fram hefur komið í þessum umr. um tekjur ríkissjóðs og hversu öruggt væri, að ríkissjóður næði nægum tekjum á næsta ári. Ég hef áður sagt, að fjárlög yrðu afgreidd tekjuhallalaus, og ég get bætt því við, að ef ég óttast það, að sú tekjuáætlun, sem gerð verður, ætli að bresta, þá mun ég feta í fótspor fyrirrennara minna og skoða málið betur á framhaldsþingi. Sú saga er mjög þekkt hér á hv. Alþ., og það verður öruggt, að það verður reynt að tryggja það, að ríkissjóður hafi nægar tekjur á næsta ári. Ég vil líka taka undir það, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að auðvitað gerum við okkur grein fyrir því, að þær breytingar, sem hér hafa verið gerðar í kaupgjaldsmálum og öðru slíku, leiða auðvitað af sér meiri veltu í þjóðfélaginu og meiri eftirsókn eftir veraldlegum gæðum. Það hefur aldrei verið yfirlýst stefna ríkisstj., að hér gæti ekki orðið nein verðbólga, heldur væri stefnt að því, að hún yrði ekki meiri en í nágrannalöndunum og þeim löndum, sem við hefðum viðskipti við. Ég vona, að ríkisstj. muni ekki tapa sjónum af þessu takmarki sínu frekar en öðru, og verður í sambandi við tekjur ríkissjóðs að meta þetta.  Ég vil undirstrika það og ítreka, að ég tel það ekki nýja skatta, þótt skattgreiðslur séu færðar á milli ríkis og sveitarfélaga. Frá mínum bæjardyrum séð er hér um eitt kærleiksheimili að ræða, og stundum getur nú sletzt upp á vinskapinn þar í milli, en fyrir gjaldandann er það nokkuð hið sama, í hvorn vasann það fer. Það skal ég svo að síðustu segja, hvað sem menn kunna að kalla þetta, tilraunir eða annað því um líkt, að þá endurtek ég það, að það verður haldið áfram að vinna að endurskoðun þessara mála og allra tekjustofna ríkisins, og það verður engin feimni viðhöfð við það, þótt fram ættu eftir að koma einhverjar veilur í þessari breytingu. Þá verður reynt að taka á þeim og hæta þar úr, en ekki að sýna feimni um það, þótt mönnum kunni að hafa í einhverju yfirsézt, enda fer bezt á því, að þannig verði að þessu máli unnið og árið 1972 verði notað til þess, að á næsta Alþ. geti hér verið afgreidd lög um tekju- og eignarskatt, heildarlöggjöf, og að tekjustofnar ríkisins verði þá miðaðir við þá stefnu, sem núv. ríkisstj. fylgir í efnahagsmálum.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að taka til máls aftur, en hæstv. forsrh. beindi beint til mín nokkrum spurningum, sem ég tel sjálfsagt að svara. Í fyrsta lagi spurði hæstv. forsrh. um það, hvort ég teldi ekki, að vinnufriður í landinu væri nokkurs virði. Ég get svarað þessu á þann hátt, að ekki einasta ég, heldur hver einasti þm. og hver einasti þjóðfélagsþegn telji það mikils virði, að vinnufriður haldist í landinu. En ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Er vinnufriður í landinu hjá okkur í dag? Er honum ekki kunnugt um, að allur kaupskipafloti landsmanna er annaðhvort bundinn í höfn við landsteina eða verður bundinn, þegar hann kemur að landi? Vitað er, að það er undirstöðuatriði fyrir atvinnuvegina, að kaupskipaflotinn geti siglt milli landa, tekið afurðir til útflutnings og fært okkur það, sem okkur vantar, bæði til framfærslu og í sambandi við atvinnuvegina. Þá vil ég einnig spyrja hæstv. forsrh., hvort honum sé það ekki kunnugt, að sjómannasamningar renna út um n. k. áramót, og því miður, ég segi, því miður, þá er mjög mikill ótti í mönnum um það, að samningar náist ekki fyrir þann tíma og að til stöðvunar hjá útveginum komi. Við skulum öll vona, að þetta fari á annan veg og að til þess komi ekki, en um það verður ekkert sagt í dag. Í þriðja lagi vil ég benda hæstv. forsrh. á það, að þótt samningar hafi verið undirritaðir við stéttarfélögin nú í þessum mánuði, þá er enn þá ósamið um öll eða flest sérákvæði, sem fram voru sett hjá hinum ýmsu verkalýðs- og stéttarfélögum. Það hefur verið sagt, að viðræður um þetta ætti að taka upp milli aðila vinnumarkaðarins eftir áramót. Hvernig um þær viðræður fer, veit enginn í dag, hvort til vinnustöðvunar kemur eða ekki. Því miður er útlitið á allt annan veg en þann, að forsrh. sé þess umkominn hér og nú að lýsa því yfir, að vinnufriður sé í landinu eða vinnufriður muni haldast áfram. Þetta ber að harma, en þetta eru staðreyndir, sem hvorkí hæstv. forsrh. eða öðrum þýðir að líta fram hjá. Þá beindi hæstv. forsrh. þeirri fsp. til mín, hver væri stefna mín í kaupgjaldsmálum. Ég vil benda hæstv. forsrh. á, að fyrrv. ríkisstj. fylgdi ávallt þeirri reglu að stuðla að því, að launþegar fengju sinn hluta af auknum þjóðartekjum, eins og þær voru á hverjum tíma. Ég er sannfærður um, að launþegasamtökin mátu þetta mikils, og þau sýndu það í verki, þegar harðnaði á dalnum árin 1967 og 1968. Þá stilltu þau öllum sínum kröfum í hóf, því að þeim var ljóst, að þá voru erfiðleikar fram undan fyrir þjóðfélagið í heild, og þau vildu ekki stuðla að því að gera þá erfiðari úrlausnar með auknum kröfum. Þetta ber sannarlega að meta og þakka launþegasamtökum fyrir þann skilning, sem þau sýndu á þessum málum og er sönnun þess, að þau mátu það mikils, að þannig skyldi vera staðið að málum, að þeim var ljóst, að það var reynt að stuðla að því af stjórnvöldum. að þau fengju á hverjum tíma eðlilegan hluta út úr auknum þjóðartekjum. Það, sem hefur gerzt hjá núv. ríkisstj., er það, að hún hefur fyrir fram með hinum margumrædda sáttmála stuðlað að því, að launþegasamtökin gerðu mjög háar kröfur, alveg án tillits til þess, að stjórnin væri farin að gera sér nokkra grein fyrir því, hvort atvinnuvegirnir og þjóðfélagið í heild þyldu þær kröfur, sem þar var stuðlað að. Það er vitað og viðurkennt, að ákvæðin um styttingu vinnuvikunnar þýða svo og svo mikil útgjöld fyrir mjög stóran hluta af atvinnurekstrinum í landinu. Það er einnig öllum ljóst, að aukning kaupmáttar um 20% á 2 árum hlýtur að þýða, sérstaklega eins og nú er komið, með því verðbólguskeiði, sem er að skella á, verulegar kauphækkanir. Öðruvísi varð það ekki framkvæmt. Það er þetta, sem er að gerast, og það er þessi stefna ríkisstj., sem ég var að gagnrýna, því að það er hún fyrst og fremst, sem hefur stuðlað að þessu, án þess að vita, hvað hún var að gera, þegar hún setti þessi ákvæði inn í sáttmálann. Ég get fullvissað hæstv. forsrh. um það, að mér sem atvinnurekanda er það mjög mikið ánægjuefni, ef það fyrirtæki, sem ég stend fyrir, getur greitt fólki það kaup, sem ég veit að hægt er að gera og það er ánægt með. Það er geysimikið atriði fyrir vinnuveitendur, að það sé samstaða og samstarf milli þessara aðila og hægt sé að mæta eðlilegum kröfum launþega. Þá kom hæstv. forsrh. hér fram. sem mér þykir nokkuð óvanalegt, með fsp. og kröfur til okkar stjórnarandstæðinga, hvað við vildum taka út úr fjárlögum, hvernig við vildum standa að því að lækka fjárlögin. Ég tel þetta sýna mjög litla þekkingu hjá hæstv. forsrh. á uppbyggingu fjárlaga eða fjárhagsáætlana, t.d. sveitarfélaga, og efnahagsmálum almennt. Ég held, að það sé hverjum einasta manni, bæði sveitarstjórnarmanni og alþm., kunnugt, að í hvert einasta skipti, sem fjárhagsáætlanir eru samdar eða fjárlög hér á Alþ., þá er mjög mikill fjöldi mála, sem allir eru sáttir á, að tekin verði inn á fjárlög og fjárhagsáætlanir. Það er hægt að færa rök fyrir því, að hvert einasta þessara mála er eðlilegt, og það væri mjög gott og gagnlegt í mörgum tilfellum að geta orðið við óskum um að taka þetta inn, en það, sem ráðandi menn verða að gera, hvort sem eru sveitarstjórnarmenn eða ráðh. í ríkisstj., er, að meta á hverjum tíma, hverju hægt er að verða við af þeim kröfum, sem fram eru settar. Með því móti móta þeir efnahagsmálastefnuna, bæði í sveitarfélögunum og í þjóðfélaginu, ef um ríkisstj. er að ræða. Það er þetta atriði, sem hæstv. forsrh. virðist ekki gera sér grein fyrir. Það skal viðurkennt, að hann er óvanur fjármálum og efnahagsmálum, en hann ætti að hafa menn með sér í ríkisstj. og sérfræðinga, sem gætu bent honum á, að þetta er eðlilegur hlutur. Kröfurnar hljóta alltaf að verða til hins opinbera miklu meiri en nokkur stjórn, sveitarstjórn eða ríkisstj., getur á einu bretti mætt. Ef ætti að mæta öllum kröfum, sem fram koma, bæði til sveitarstjórna í landinu, um hin þörfustu mál. og til ríkisstj. í sambandi við fjárlög, veit ég ekki, hvernig efnahagsmál þjóðarinnar litu út. Ég skal láta þetta nægja um það. En fyrst hæstv. forsrh. er að biðja mig og aðra stjórnarandstæðinga um ráðleggingar í sambandi við þessi mál, þá vil ég fyrir mitt leyti gefa honum eitt ráð, og það er, að hann segi af sér, og það nú þegar. Ég vil benda honum á það til rökstuðnings þessu, að hann er núna í dag í nákvæmlega sömu aðstöðu og hæstv. forsrh. vinstri stjórnarinnar var á sinum tíma, þegar Hermann Jónasson veitti henni forstöðu. Hann sá fram á það, að það voru að skella yfir þjóðina geysilegar verðhækkanir, sem hann kallaði hér úr ræðustól óðaverðbólgu. Því miður þá er þetta að gerast enn þá, aðeins 5 mánuðum eftir að núv. hæstv. forsrh. tók við embætti sinu, og ég mundi telja hann mann að meiri, og það væri von um, að þannig gæti hann orðið þjóðinni að gagni, ef hann fetaði í fótspor fyrrv. forsrh. vinstri stjórnar, Hermanns Jónassonar, og segði af sér, og það sem fyrst.



Herra forseti. Við þá umr. um skattalagafrv., það, sem hér er til umr., vildi ég segja örfá orð um þá stefnu, sem birtist í því frv. og öðrum frv., sem hér liggja fyrir hv. Alþ„ um stefnu ríkisstj. í skattamálunum. Fyrst vil ég þó lýsa aðdáun minni á hæstv. fjmrh. fyrir það að koma hér og reyna að fullvissa þingheim um, að hann þyrfti ekki að leggja aukna skatta á þjóðina, þótt hann sé nú að fara fram á afgreiðslu fjárlaga, sem hækka sennilega um 6–7 þús. millj. kr. Ég verð að segja, að þetta er alveg furðulegur málflutningur frá mínu sjónarmiði, og jafnvel þótt tekið sé tillit til þess, að nokkrar tilfærslur verða á milli ríkissjóðs og sveitarfélaga í þessu dæmi, þá liggur það fyrir hér skjalfest, að hæstv. ráðh. lagði fram fjárlagafrv., þar sem gert var ráð fyrir 3 þús. millj. kr. til ríkisins að óbreyttum skattalögum, en nú verða afgreidd fjárlög, sem eru hækkuð um mörg þús. millj. kr., einfaldlega vegna hækkana á fjárlögum, en ekki vegna tilfærslna frá sveitarfélögunum, og þetta hlýtur að fela í sér mjög mikla skattbyrði og mjög aukna skattbyrði þjóðarinnar. Ef þetta frv., sem hér er til umr., verður að lögum, verður allur almenningur í landinu skattlagður með hæsta skattstiga laganna, 45 kr. af hverjum 100, sem fólkið vinnur sér inn síðustu mánuði hvers árs. Það hlutfall fer beint í ríkiskassann. Ég skal með örfáum orðum renna stoðum undir þessa fullyrðingu mína. Einstaklingar hafa í persónufrádrátt samkv. þessu skattalagafrv. 140 þús. kr. og oftast sáralítinn annán frádrátt, áður en kemur til skattskyldu. Þeim er gert að greiða 25% af 50 þús. kr., þannig að þeir lenda í hæsta skattstiga, þegar kemur yfir 200 þús. kr. tekjumark. Hvað halda menn, að margir fullvinnandi einstaklingar á Íslandi hafi undir 200 þús. kr. árstekjum árið 1971? Ég hef ekki um þetta beinar tölur hér, en hæstv. fjmrh. eða aðrir ráðh. hljóta að vita þetta, og því spyr ég: Hve mikill hluti fullvinnandi einstaklinga lendir í hæsta skattstiga, sem er samkv. framlögðu frv. 45% skatttekna? Hjón hafa 220 þús. kr. í persónufrádrátt, og eigi þau 3 börn, 90 þús. kr. í viðbót. Hafi þau 40 þús. kr. í annan frádrátt, fá þau 25% tekjuskatt af bilinu milli 350 og 400 þús. kr. brúttótekna, en 45% tekjuskatt, þegar kemur yfir 400 þús. kr. Hvað álíta menn, að mörg heimili á Íslandi hafi undir 400 þús. kr. brúttótekjum? Eftir nýjustu athugunum skilst mér, að 3/4 hlutar allra hjóna í landinu hafi yfir 450 þús. kr. í tekjur. Ég spyr ráðh., alla sem hér eru: Er þeim þetta ljóst? Er þeim ljóst, að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar verður skattlagður með 45% skattstiga til ríkissjóðs, ef þetta frv. verður að lögum? Þetta er ekki nóg. Í viðbót greiðir þetta fólk um 10% af launum sínum í útsvar, þegar komið er yfir 450 þús. kr. brúttótekjur. Þegar laun eru orðin jafnhá og raun ber vitni hér á landi, er alveg ljóst, að slík skattheimta, 55% af tekjum, sem fara yfir 450 þús. kr., hlýtur að bitna hart á öllum almenningi í landinu. Ég óttast mjög viðbrögð almennings við þessum skattaálögum. Ég lít svo á, að þær muni draga verulega úr vilja fólks til að vinna. Ekki getum við lagt skatt á tekjur, sem fólk vinnur ekki fyrir, vegna þess að það vill ekki afla 55 kr. af hverjum 100 fyrir ríki og bæ. Ég held líka, að þetta ýti mjög undir kaupkröfur fólks. Fólk getur ekki sætt sig við slíka skattlagningu. Og það hlýtur að reyna að komast undan henni á einhvern hátt, annaðhvort með auknum kaupkröfum eða eftir því, sem hver og einn getur bezt. E.t.v. segja hæstv. stjórnarsinnar: Gleymir þm. þá ekki, að við ætlum að leggja niður almannatryggingagjald og við ætlum að leggja niður sjúkrasamlagsgjald? Ég hef engu gleymt af þessu. Þetta kann að koma sér vel, og þetta kemur sér vel fyrir einstaklinga, sem eru við nám, og ýmsa, sem þannig er ástatt um, að þeir vinna ekki, en ég minni á í sambandi við þetta, að ég lít svo á, að það sé fyrst og fremst ætlun ríkisstj. með þessu að lækka vísitöluna um 3.7 stig. Hér kom meira að segja fram í ræðu hæstv. ráðh. í dag, að vegna þess að ríkisstj. felldi niður almannatryggingagjald og sjúkrasamlagsgjald, þá mundi vísitalan lækka um 3.7 stig, og þess vegna væri óhætt að draga úr niðurgreiðslum um 450 millj. kr. á helztu neyzluvörum almennings. Með tilliti til þess, sem hæstv. ráðh. sagði hér um neyzluskatt áðan, en hann sagði, að það mundi lenda á þeim, sem hefðu stærstu fjölskyldurnar, er þetta undarleg ráðstöfun. Lendir þetta ekki á þeim, sem hafa stærstu fjölskyldurnar, þegar verðlag á almennum nauðsynjavörum í landinu hækkar, svo að nemur um 450 millj. kr.? Ég vil líka minna á í þessu sambandi, þegar hæstv. ríkisstj. er að guma af því, að hún felli niður nefskatta, að þá er hún samtímis að hækka fasteignaskatta. Allir þjóðfélagsþegnar þurfa að búa í íbúð, hvort sem þeir leigja hana eða eiga hana. Þessir skattar hljóta því að lenda á öllum þegnum þjóðfélagsins, annaðhvort sem hærri húsaleiga eða þá beint á þeim, sem eiga íbúðir. Ég verð að lýsa alveg sérstakri furðu minni yfir þessari stefnu hæstv. ríkisstj., ekki sízt vegna þess, að hún hefur margtuggið það hér í okkur alþm., sem hún telur heldur tornæma almennt, að hún ætlaði að fara að snúa öllu við. Nú ætti ekki að fara að eins og áður, nú ætti að leggja skatt á þá, sem gætu horið skattana, nú ætti að leggja skatt á breiðu bökin. Ég satt að segja fæ ekki skilið þá stefnu, sem kemur fram í þessum skattafrv., sem hér liggja fyrir Alþ. Ég held það hljóti að vera svo, að hæstv. ríkisstj. geri sér ekki grein fyrir því, hvað hún er að gera. A.m.k. tel ég, að það sé mjög athugavert, sem hér hefur komið fram, að hér væri um miklu réttlátari skattheimtu að ræða en áður. Ég verð að segja, að mér finnst þetta undarleg réttlætiskennd hjá hæstv. ríkisstj. og harla einkennileg, og ég held, að þetta muni koma mjög áþreifanlega í ljós og hún muni verða áþreifanlega vör við það, þegar fólk fær skattseðlana sína, ef þessi frv. verða að lögum.



Herra forseti. Það er augljóst, að það er gert ráð fyrir því, að við stjórnarandstæðingar búum yfir mikilli þolinmæði, enda höfum við sýnt mikla þolinmæði. Ég er ekki að fjargviðrast yfir því, þó að það sé hert á sprettinum rétt fyrir jólin, eins og venja hefur verið hjá næstum því öllum ríkisstj., að ég hygg. En hitt er annað mál, að það er kastað í okkur svo illa gerðum frv., svo óunnum, að furðu sætir. Og það er þess vegna, sem umr. þurfa að verða miklu meiri hér á þinginu en ef frv. væru úr garði gerð eins og hver ríkisstj. ætti að sjá sóma sinn í að gera frv. úr garði. Hvernig er hægt að leggja fram frv. um tekjuskatt og eignarskatt og frv. um tekjustofna sveitarfélaga og hafa naumast nokkur skýringaratriði í grg. um slík frv:? Það er ekki svo, að það sé verið að gera grein fyrir því, hvað sé ætlað að ná miklum tekjum. Nei, nei. Ég held, að sé alveg einsdæmi, að skattafrv. séu lögð fyrir þingið í slíkri mynd. Að öðru leyti er ákaflega lítið gert til þess að gera grein fyrir, hvernig skattbyrðin er. Ráðh. hins vegar bregða á leik og taka spretthlaup upp í Ríkisútvarp og gera þar sína grein fyrir því, hvað felist í þessum ágætu frv., og það með þeim hætti, að allur almenningur fær auðvitað allt aðra mynd af því, hvað í frv. raunverulega felst, allt aðra mynd af því í þessum ræðum en það, sem sjálf frv. segja raunverulega til um, þegar farið er að athuga þau. Sá venjulegi háttur hér í þingi er sá, að þegar frv. eru lögð fram, stjfrv. og önnur, tekin á dagskrá og rædd af stjórn og stjórnarandstöðu, þá eru sagðar þingfréttir af þessu, bæði af stjórninni og stjórnarandstöðunni. Þetta gerðist nú sama daginn sem hæstv. forsrh. lagði megináherzlu á, að stjórn og stjórnarandstaða hefðu sambærilega aðstöðu til þess að koma málum sínum að í fjölmiðlum, enda var þetta síðar leiðrétt af hálfu Ríkisútvarpsins, og kann ég því þakkir fyrir, með því að gefa fulltrúum stjórnarandstöðunnar tækifæri til þess að koma fram sínum sjónarmiðum í stuttu máli nokkrum dögum seinna. En hjá öllu þessu brambolti hefði verið hægt að komast og öllum þessum löngu umr. hér, ef málatilbúnaðurinn hefði verið betri, og það hefði auðvitað verið miklu sæmra, og það kom mér í hug, eftir að hv. 11. landsk. hafði flutt ræðu sína, sem sýndi svo augljóslega, hversu illa gert plagg þetta frv. er, að sæmst væri fyrir hæstv. fjmrh. að draga frv. til baka og vinna svo að þessu í hléinu að búa út sómasamlega gert frv. um tekju- og eignarskatt og leggja það fyrir þingið. Ég geri ekki ráð fyrir, að hann geri það og finnist það særa eitthvað metnað sinn, en hitt er jafn ljóst, að það verður geysimikið verk að vinna í þinghléinu til þess að kafa niður í það, hvað í þessu frv. felst, og gera till. um breytingar á því, af hálfu okkar stjórnarandstæðinga, um leið og við leggjum mikla áherzlu á það að fá miklu meiri upplýsingar en við höfum fengið frá hæstv. fjmrh. Og ég kann honum þakkir fyrir það, að hann hefur látið í ljós það álit sitt, að hann muni að sjálfsögðu ekki verða neitt tregur til þess að færa ýmsa hluti í þessu frv. til betri vegar, ef honum væri sýnt fram á það, að svo mætti gera. En það, sem ég að öðru leyti vil leggja áherzlu á og tel ástæðu til, að menn taki eftir, er, að það byrja alltaf allar spurningar svo í Ríkisútvarpinu, hvort sem það er í sjónvarpi eða hljóðvarpi, til ráðh.: „Er ekki einhver stefnubreyting í þessu máli, hæstv. ráðh:?“ „Jú, jú, það felst í þessu mikil stefnubreyting. Nú verður þó breytt um stefnu.“ Svona byrjuðu spurningarnar hjá báðum hæstv. ráðh. s.l. mánudag, og hér í kvöld segir hæstv. samgrh„ að nú sé verið að breyta um stefnu, og áður hafi það verið þannig, að fyrrv. stjórnarsinnar hafi sagt: Þetta er sú stefna, sem við höfum, og það er engin önnur leið til. Þess vegna sé nú eðlilegt, að nú komi þeir og sýni það, að þegar ný stjórn er komin til valda, fyrrv. stjórnarandstæðingar, þá sé verið að breyta um stefnu. Hæstv. fjmrh. byrjaði sína ræðu með þessu. Hvað eftir annað fléttaði hann inn í ræðuna, að nú væri verið að breyta um stefnu, og hann endaði ræðuna með því, að nú væri verið að breyta um stefnu. En ef litið er fram hjá álagningarprósentunum í þessu frv., þá má segja, að hugmyndirnar að haki þessu nýja skattakerfi séu engan veginn frumlegar og á engan hátt ný stefna. Og þær eru alls ekki frumsmíð núv. ríkisstj. Allar meginhugmyndirnar voru settar fram í des. 1970 í skýrslu nefndar, sem starfaði á vegum fyrrv. fjmrh., Magnúsar Jónssonar. Og í almennum aths. við skattalagafrv. s.l. vor var skýrt tekið fram, að þar væri um að ræða skref í heildarendurskoðun stefnunnar í álagningu beinna skatta yfirleitt. Og till. nefndarinnar voru í megindráttum sem hér segir, í tíð fyrrv. ríkisstj., og nú skulu menn bera það saman við þessa nýju stefnu, sem menn telja sér til ágætis að vera að móta hér: 1. Breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga m.a. að því leyti, að á sveitarfélögum yrði létt gjöldum til almannatrygginga, enda skyldi ríkið eitt sjá um að koma á eða viðhalda eftirsóttri jöfnun tekna og eigna meðal þjóðfélagsþegnanna. Sveitarfélög skyldu leggja á útsvör, sem skyldu vera lág, föst hundraðstala af tekjum einstaklinga, en með tilteknum persónufrádrætti. Í frv. ríkisstj. nú er enginn slíkur persónufrádráttur, en útsvörin eru lág eða föst hundraðstala af tekjum einstaklinganna. Að öðru leyti er þetta allt saman eins að formi til og efni varðandi verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og það er frv., sem liggur nú fyrir Ed. 2. Afnám eignarútsvara, enda skyldi ríkinu einu ætlaður sá álagningarstofn, sem hrein eign er. Hér er líka um það að ræða. 3. Tekjuskattlagning félaga skyldi færast öll yfir til ríkisins. 4. Aðstöðugjöld verði afnumin, en í þeirra stað skyldu fasteignaskattar hækkaðir, enda yrði að telja, að fasteignaverðmæti væru betri mælikvarði á þá þjónustu, sem sveitarfélög veita þegnunum, en sá stofn, sem aðstöðugjald hefur verið lagt á, sem eru heildargjöld fyrirtækjanna. 5. Nefskattur til almenna tryggingakerfisins skyldi felldur niður. Almenna tryggingakerfið yrði að verulegu leyti fjármagnað með launaskatti, sem síðar gæti samlagazt virðisaukaskatti, sem jafnframt mundi, þegar stundir liðu fram, taka að sér það hlutverk í tekjuöflun, sem söluskattur hefur gegnt. Ég þarf ekki að taka það fram, menn hafa tekið eftir því, að það er engin ný stefna að þessu leyti mörkuð í því frv., sem hér liggur fyrir. Það er bara spurningin um það, hvernig farið er að því. Þegar við afgreiddum frv: um skattalagabreytinguna á s.l. þingi, þá snerist það, eins og þm. muna, fyrst og fremst um fyrirtækjaskattinn og atvinnureksturinn, en síðan var haldið áfram að vinna eftir þessum meginlínum, og þá var embættismannanefndinni falið að vinna áfram, en í millitíðinni höfðu fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna fengið fulltrúa í nefndinni, sem unnu að þessu máli, og þeir höfðu þess vegna aðstöðu til að fylgjast með undirbúningnum fyrir síðasta þing fyrrv. ríkisstj., sem, eins og réttilega hefur verið bent á hér, eru gagnólíkar vinnuaðferðir og allt aðrar en nú eru viðhafðar, en áreiðanlega hefðu þær verið farsælli og til bóta. Það er gert ráð fyrir því að stórauka greiðslur úr almannatryggingakerfinu, og um leið og látið er í veðri vaka, að ríkisstj. ætli að draga úr skattlagningu hinna tekjulægri og efnaminni, mun hún ætla sér að stórauka tekjur hins opinhera í heild af aðeins þremur álagningar- eða gjaldstofnum: 1) Tekjum einstaklinga og félaga, á þær leggja bæði ríki og sveitarfélög, 2) hreinni eða skuldlausri eign einstaklinga og félaga, á hana leggur ríkið einungis, og 3) fasteignaverðmætum, til sveitarfélaga einungis. Nú mætti ætla, að ef ríkisstj. þykist geta sýnt fram á, að skattbyrði hinna miður settu yrði léttari, þá ætti hún að geta sýnt með dæmum, að skattaálögur á meðalborgara, á allan þorra þegnanna, verði mun þungbærari en verið hefur, en það er ekki það, sem hefur verið látið í veðri vaka. Ég hef fullyrt, að skattbyrðin á meðalborgarana, á millistéttina í þjóðfélaginu, muni stórkostlega þyngjast, en sýndarmennskan er í þessum málum eins og svo mörgum öðrum þannig, að fólkið á að halda, að eitthvað allt annað felist í þessum pakka, en í honum felst. Það er oft búið að tala um það hér í kvöld í þingsölunum, að það sé verið að leggja niður persónuskattana, nefskattana. Þeir eru lagðir niður sem slíkir, það er rétt, sem nefskattar, en auðvitað þarf að afla teknanna, og borgararnir í þjóðfélaginu þurfa að borga þetta, og þeir borga það bara með nokkuð öðrum hætti. Það var ung stúlka, sem kom heim til sín og sagði við pabba sinn: „Elsku pabbi, þetta er bara líklega góð ríkisstj., því að nú þarft þú ekki að borga fyrir mig sjúkrasamlagsgjaldið og almannatryggingasjóðsgjaldið.“  Hins vegar, eins og ég sagði, þá hefur oft verið um það talað að flytja þetta til svona, og það var markað sem hugsanleg stefna af hálfu fyrrv. ríkisstj., og við höfum heyrt, að fulltrúar Alþfl. hafi tekið mjög vel í þetta. Út af fyrir sig höfum við heldur ekki verið á móti þessu, en ég vil þó vekja athygli á því, að að vissu leyti breytir tryggingakerfið um eðli við slíkar breytingar. Frá því að vera tryggingakerfi með eðlilegum iðgjöldum allra þá breytist það á vissan hátt í það að verða að vissu leyti framfærslukerfi, og það hefur sína sálrænu þýðingu. Þótt það sé rétt, að maður geti viðurkennt, að það sé yfirleitt eðlilegt, að þeir, sem eru betur settir, borgi meira en þeir, sem minna mega sin, þá var það vissulega fyrir hendi í okkar þjóðfélagi, þó að þessi stofngjöld væru hjá öllum, því að mismunurinn kom auðvitað fram í þeim mismunandi tekjusköttum, stighækkandi útsvörum og sköttum, sem við höfðum áður haft. Það hafa nú komið fram ýmsar aðfinnslur, sem ég skal ekki endurtaka í sambandi við þetta mál. og alveg sérstaklega vil ég segja, að það er mjög bagalegt, að menn þurfi að halda hér uppi löngum ræðuhöldum um það, hverjir skattar, samkv. skattalagafrv., sem fyrir liggur, verði á fjölskyldu af tiltekinni stærð með tilteknar tekjur o.s.frv. Þetta ætti að vera nokkuð ljóst. Það getur vel verið, að þetta sé einn liðurinn í þessari framþróun okkar, þar sem Háskólinn hefur eignazt reikningsheila, að þá sé ómögulegt að komast að réttri niðurstöðu í þessum málum, því að hæstv. fjmrh. segir: „Ekki reiknaði ég þetta út, heldur nefnd, sem mataði einhverja tölvu, sem reiknaði út hlutina.“ Ég endurtek að sjálfsögðu ekki neitt af því, sem kom fram í útreikningum hv. 11. landsk., en þessi dæmi voru svo gjörólík þeim dæmum, sem hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir, að ég var alveg undrandi á því. Nú veit ég hins vegar, að hv. 11. landsk. er sveitarstjóri og þaulkunnugur þessu og hefur aðstöðu til að reikna þessi mál rétt, og það er mjög líklegt, að honum skjátlist ekki mikið í því efni. En í Ed. í dag fór hv. 2. þm. Reykv., borgarstjórinn í Reykjavík, þar með dæmi, sem var eiginlega alveg sama dæmið og hæstv. fjmrh. var með hér. Það voru hjón með 350 þús. kr. nettótekjur, 440 þús. kr. brúttótekjur, og þessi hv. þm., hv. 2. þm. Reykv., gerir grein fyrir því, - ég geri ráð fyrir því, að hann hafi nokkuð góða aðstoðarmenn til að reikna það út fyrir sig, - að þessi hjón mundu greiða 64 715 kr. eftir þessum nýju lögum, en hefðu greitt 49 661 kr. með 61/2% hækkaðri skattvísitölu, en hér eru ekki í dæminu reiknaðir persónuskattarnir, sem þarna kannske gætu verið um 18 þús. kr. eða 20 þús. kr., sem, eins og ég sagði, eru teknir út úr dæminu, vegna þess að í mjög mörgum tilfellum missa aðilar svo mikið af tekjum sínum vegna breytinga á kaupgjaldsvísitölunni, að það fer í sumum tilfellum hátt upp í það að éta sig upp sem minnkandi tekjur miðað við þau hlunnindi, sem af því eru að þurfa ekki að greiða þessa beinu skatta sem slíka. En hæstv. fjmrh. sagði hér, að þau mundu greiða 90 þús. kr. eftir nýja kerfinu, eftir gamla kerfinu, eins og hann kallaði það, 92 þús. kr. Auðvitað skal ég ekki lengja umr. hér með því að fara með fleiri svona dæmi, þótt ég hafi þau hér í höndum. En það er næsta furðulegt, hversu geysilegur mismunur er hér á. Þetta eru aðilar, sem stýra sveitarstjórnarmálum og hafa aðstöðu til þess að vera kunnugir og aðstöðu til þess að hafa kunnáttumenn til aðstoðar. Það er einkennilegt, hve mikið ber á milli. Látum það nú vera, þótt þetta standist ekki allt saman nákvæmlega. Hæstv. fjmrh. taldi, að skattlagningin á fyrirtækin væri alveg vel viðunandi, og þá má vel vera, að þau þurfi ekki að kvarta undan því, þótt hún sé nokkru hærri en hún hefði orðið eftir eldri skattalögum. En þó er rétt, að við gerum okkur grein fyrir helztu breytingunum á þeim reglum, sem hér gilda og gilt hafa, og þær eru helztar þær, að um leið og horfið skal frá því að leggja tekjuútsvar og eignarútsvar á félög, skulu tekjuskattar og eignarskattar stórhækkaðir, og virðist hækkunin nema mun meiru en sem svarar til niðurfellingar útsvaranna. Fyrir skattalagabreytinguna s.l. vor nam tekjuskattur og tekjuútsvar félaga samtals um 43% af skattgjaldstekjum, þegar tekið hefur verið tillit til þess, að útsvarið var frádráttarhæft, en samkv. frv. um tekjuskatt hækkar samsvarandi álagningarprósenta upp í hvorki meira né minna en 53%. Samkv. skattalögunum frá s.l. vori skyldi eignarskattur félaga vera 0.7% af hreinni eign, jafnframt því sem eignarútsvör skyldu afnumin. Í frv. er ætlazt til þess, að þessi skattur verði 1.2%, og þegar haft er í huga, að hið nýja fasteignamat mun hækka hreina skattskyldu einnig verulega frá því, sem verið hefur, þá virðist hér vera um mjög íþyngjandi hækkun að ræða. Að vísu var samtala eignarskatts og eignarútsvars félaga áður samtals 1.7%, en þá reiknað af ólíkt lægri stofnkostnaði en verður í framtíðinni. Auk hinna háu skatta á hreina eða skuldlausa eign þá kemur verulegur skattur, eins og bent hefur verið á, á fjármuni, sem hrein eign er bundin í, nefnilega fasteignaskatturinn, sem skal vera a.m.k. 1% af nýju fasteignamati. á móti kemur núna niðurfelling aðeins helmings aðstöðugjalds, a.m.k. fyrsta árið eftir þessa fyrirhuguðu breytingu. Heimildir samkv. ákvæðum skattalaganna frá s.l. vori til sérstaks endurmats framleiðslutækja vegna verðhækkana undanfarinna ára hafa verið skertar til mikilla muna og þar með afskriftarmöguleikar, og ég held, að það væri ástæða til þess að athuga vel í n. að lagfæra eitthvað frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Enda þótt mönnum finnist kannske, að endurmatið hafi gengið of langt til hags fyrir fyrirtækin, ef menn eru þess sinnis, í fyrri skattalöggjöf, þá held ég, að það sé gengið of skammt núna, og það mætti fara bil beggja. Ég skal svo koma nokkrum orðum að ákvæðum laganna frá því í vor um svo kölluð A-hlutafélög, sem skyldu mega leggja tekjuafgang í svo kallaðan arðjöfnunarsjóð og skyldu mega greiða arð, sem gæti orðið skattfrjáls að vissu marki. Þessi ákvæði hafa verið þurrkuð út, og þeim hefur verið fundið mikið til foráttu. Það hefur verið vitnað í próf. Ólaf Björnsson, fyrrv. alþm., í þessu sambandi, sem hafði spurt einhverja spekinga, sem þá höfðu unnið að þessu máli, þ.e. spurt nefndina, hvort hún þekkti nokkur dæmi til þess, að þetta væri nokkurs staðar annars staðar, og það er upplýst hér, að sú nefnd hafi sagt, að hún vissi ekki til þess. Norðmenn voru þá nýbúnir að taka þetta í lög hjá sér, og mér finnst næsta ótrúlegt, að það geti staðizt, að nefndin, sem undirbjó skattalögin þá, hafi upplýst próf. Ólaf Björnsson um það, að þeir nefndarmenn þekktu ekki nokkur dæmi til þessa í öðrum löndum. Mér þykir miklu líklegra, að það séu mörg dæmi fyrir þessu, kannske með öðrum hætti. Hér var um vissa takmörkun að ræða, eins og ég sagði áðan. Sumir sögðu hættu á því, að þetta mundi leiða til þess, að einstaklingar eins og lögfræðingar færu að mynda hlutafélög og skammta sér laun og allt því um líkt. Ég held, að ástæðulaust hafi verið að bera nokkurn kvíðboga fyrir því, en hins vegar mega menn ekki gleyma því, að þessum ákvæðum var ætlað alveg sérstakt hlutverk, að örva almenning til þátttöku í atvinnurekstri með áhættufjármagni hér á landi eins og í öðrum iðnþróuðum löndum, þar sem það hefur gefizt mjög vel, og að dómi nefndarinnar, sem undirbjó frv. að þessum lögum, voru hér á ferðinni mjög merkileg ákvæði, eins og hún sagði sjálf, sem skyldu stuðla að tvennu í senn, þróun heilbrigðari fjármagnsmarkaðar og iðnþróun með atbeina stórfyrirtækja í formi einkarekstrar. Ég held, að það liggi í augum uppi, að þótt þetta hafi verið ágætismenn í þessari nefnd, þá fundu þeir ekki upp púðrið. Það voru fleiri, sem höfðu fundið upp þetta atriði en þeir. Hitt vil ég svo segja: Auðvitað þarf ekki að deila mikið um þetta atriði nú, því að ég held sjálfur, að þetta hafi litla þýðingu, meðan ekki er búið að koma á almennum verðbréfamarkaði í landinu. En það var líka beinlínis gerð grein fyrir því, að þetta atriði mundi stuðla að því að koma á almennum verðbréfamarkaði í landinu, og meginmarkmiðið, sem ég tel vera með almennum verðbréfamarkaði í landinu, er að fá einstaklinga til að vera beinir þátttakendur í atvinnurekstrinum með skuldabréfakaupum í sjálfum atvinnufyrirtækjunum og meta atvinnufyrirtækin eftir því, hvernig þau ganga o.s.frv. varðandi það, hvað þeir vilja gefa mikið fyrir hlutabréfin o.s.frv. Núna höfum við ekkert annað kerfi en það, að einstaklingur, sem hefur eitthvað aflögu, leggur það í sparisjóði og banka, og svo eru það bankastjórarnir, sem lána atvinnufyrirtækjunum þetta fé. Þetta gæti einstaklingurinn gert sjálfur, ef við hefðum kerfi, sem þróast hjá öðrum iðnþróuðum þjóðum og hefur gefizt bezt. Og til að örva þetta varð þetta ákvæði til. Ef það dregur úr því, að almennur verðbréfamarkaður verði til hér, þá er slæmt að hafa fellt það niður. Ég tel enga sérstaka hættu hafa stafað af því. Um það var talað, að það væri verið að opna allar gáttir o.s.frv., eins var talað um að ná svo og svo miklu úr fyrirtækjunum, í sambandi við flýtifyrninguna, sem mjög er skert. Ég get vel fallizt á, að það getur vel verið, að það hafi verið of mikil hlunnindi í flýtifyrningunni í lögunum frá síðasta vori, en skerðingin er líka mjög mikil núna, þar sem það verður að dreifa henni á 5 ár, þessum 30% og fyrna þá aðeins 6% árlega. En það er algjör misskilningur, að flýtifyrningin verði til þess, að fyrirtækin verði skattlaus. Þótt flýtifyrning væri tekin í því tilfelli, að fyrirtæki verði skattlaust það ár, þá var þetta til þess að byggja upp fyrirtæki. Fyrirtækið varð miklu sterkara fyrirtæki og miklu líklegra til þess að geta borgað meiri skatta á komandi árum í rekstri sínum, í blómlegri rekstri, með aukið eigið fé í fyrirtækinu, minna lánsfé, minni vaxtabyrði og allt því um líkt. Það er allt of einhliða litið á það mál að álíta, að þótt fyrirtæki jafnvel með geysilegri flýtifyrningu losni við skatta eitt ár, séu það einhver sérstök hlunnindi fyrir félagið og tapað fé fyrir þjóðfélagið, því að þjóðfélagið á kannske eftir að græða þetta fé upp í miklu ríkari mæli í blómlegum rekstri fyrirtækisins í framtíðinni. Það er ein breyting, sem er til þess að bæta starfsskilyrði fyrirtækja, og hér er um að ræða ákvæði í 4. tölul. 6. gr. frv. um tekju- og eignarskatt um heimild til sérstakrar aukafyrningar, þegar endurkaupsverð fastafjármuna hækkar, og ákvæði þetta er að mínum dómi athyglisvert og ætti að geta orðið til verulegs gagns. Ég held, að það, sem vekur mestan ugg í hugum okkar, sem erum á móti þessum frv. að ýmsu leyti, - þótt við séum alls ekki á móti heildarstefnunni, heldur aðeins hvernig um hana er búið, - sé þessi stórhækkaða tekjuskattsprósenta, eins og síðasti hv. ræðumaður tók fram, þar sem nærri allir lenda í 45% skattprósentu, og hækkun eignarskatts í kjölfar bæði hækkaðrar álagningarprósentu og hækkunar sjálfs álagningarstofnsins vegna hækkaðs fasteignamats. Ég held, að það sé ómögulegt annað en að gera ráð fyrir, að stórkostlegar skattahækkanir leiði af þessum lögum, og ef það á ekki að verða, þá veit ég ekki, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar að komast í gegnum afgreiðslu fjárlaganna. Hæstv. fjmrh. gerði ráð fyrir tvöföldun á tekjuskattinum úr u.þ.b. 1 600 millj. kr. upp í rúmar 3 þús. millj. kr. Það er auðvitað töluvert mikil álagning. Hann hefur hins vegar gert grein fyrir því, að síðan verður ríkið að taka að sér aðrar skuldbindingar, þannig að það, sem ríkið fær nettó af þessu, er um 1 000 millj. kr. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því, hvort landsmenn greiði hærra hlutfall af tekjum sínum í skatt til ríkis og sveitarfélaga samkv. hinu nýja kerfi en þeir gerðu 1971, og þegar málið er skoðað og gerður raunhæfur samanburður á þessu tvennu, þá kemur í ljós, eins og glöggt kom fram í máli hv. 11. landsk., að raunveruleg skattabyrði þyngist, og hún þyngist verulega. Hún þyngist mismikið, það er alveg rétt, en sennilega þyngist hún mest á miðlungstekjunum, eins og reyndar hafa verið sýnd dæmi um. Ég skal svo að lokum víkja dálítið að því, sem talað hefur verið um áhrifin á vísitöluna. Hæstv. fjmrh. segir, að þörf sé á að fella niður nefskattana. Nú eru nefskattarnir ekki felldir niður nema sem slikir, eins og ég sagði áðan, heldur er þeim breytt í annað form, og borgararnir verða bara að borga þá í annarri mynd, svo að það er að vissu leyti villandi að vera alltaf að tala um niðurfellingu á þessum gjöldum. En eins og okkar kerfi er, þá er gert ráð fyrir allt að 4% lækkun kaupgjaldsvísitölu, og það þýðir, að laun borgaranna verða svo og svo miklu minni. Spurningin er þá: Hvað er mikill mismunur á launalækkuninni og þessum beinu gjöldum, sem þeir losna við, þegar meta á, hvað mikil hlunnindi eru í þessu? Nú er það að vísu sagt um leið, að vísitalan lækkar ekki, því að það á að lækka niðurgreiðslur, og við það fer vísitalan víst upp um hið sama eða eitthvað svipað. Launin verða hin sömu, og þá verða borgararnir að borga helztu neyzluvöru sína miklu hærra verði. Ég held, að af þessum 450 millj., sem á að lækka niðurgreiðsluna um, gangi 350 millj. inn í landbúnaðarvöruverðið, sem þá hækkar. Þá verða menn að borga 350 millj. krónum meira á ári fyrir kjöt og mjólk og aðrar landbúnaðarafurðir. Þetta er auðvitað baggi á borgarann, sem hann verður að borga fyrir að losna við almannatryggingagjaldið og sjúkrasamlagsgjaldið. Ég ráðlegg hæstv. ríkisstj. að reyna ekki að hlekkja almenning um það, hvað í þessum frv. felst, því að skattseðlarnir verða sendir út á sínum tíma og almenningur í landinu mun, áður en langt um líður, geta metið það sjálfur, hvernig skattabyrði hans er miðað við það, sem áður hefur verið. Ég hef áður átalið það hér og talið það óverjandi að ganga frá afgreiðslu fjárlaga, áður en afgreidd eru tekjuöflunarfrv., sem eru jafn óviss og í jafn mikilli þoku eins og þetta frv., sem hér um ræðir. Frá því verður nú ekki snúið úr þessu, að ég hygg, og aðalatriði málsins er þá að nota tímann vel til þess að vinna að endurbótum á þessu frv. Mér er alveg ljóst, að margir gallar á þessu frv. stafa af einhverjum klaufaskap, eins og vegna einhvers flýtisverks, þannig að það er mjög auðvelt að færa það til betri vegar og án þess að haggað sé nokkuð við þeirri stefnumótun, sem gert er nú svo mikið úr. Við munum að sjálfsögðu nota aðstöðu okkar, þegar málið fer til n., og ég geri ráð fyrir, að það verði eftir þessa umr., enda er það alveg óhjákvæmilegt, vegna þess að þetta er svo margbrotið mál, að ef vel á að vera, þarf það að sæta meðferð í n. í þinghléinu, og það legg ég mikla áherzlu á. Þegar málið er komið í n., þá hefur stjórnarandstaðan einnig aðgang að embættismönnum, sem unnið hafa að þessu máli, sem hún ekki hefur áður. Því vil ég að lokum enda mál mitt með því að leggja áherzlu á, að n. starfi í þinghléinu, sem fyrirhugað er, og með því móti gefist stjórnarandstöðunni tóm til þess, þótt seint sé, að koma að sínum aths. og till., sem ég hygg, að yrði til mikilla bóta við meðferð málsins.



Herra forseti. Það frv., sem hér er nú til 1. umr., fjallar um stórt og mikilsvert mál, þar sem eru togveiðiheimildir innan fiskveiðilögsögunnar, en frv. í því formi, sem það er, verður að teljast tiltölulega einfalt, og geri ég því ráð fyrir, að ég þurfi ekki að hafa um málið ýkja mörg orð. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá starfaði fyrir einum þremur árum - eða sérstaklega veturinn 1968–1969 - þingmannanefnd, sem skipuð var af þáv. hæstv. sjútvrh. samkvæmt tilnefningu þingflokkanna, að því að gera till. um fiskveiðiheimildir innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi, þ. e. heimildir til veiða bæði með botnvörpu og flotvörpu. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þetta mál, þ. e. hvernig við hagnýtum fiskveiðilögsögu okkar og heimilum skipum af ýmsum stærðum og með ýmsum veiðarfærum að veiða þar, er býsna viðkvæmt mál og erfitt vandamál á ýmsa lund. Sú nefnd, sem fékk þetta mál til meðferðar og fjallaði um það sérstaklega veturinn 1968–1969, hygg ég, að hafi unnið mikið og að flestra dómi gott starf að því að undirbúa frv., sem síðan var samþykkt vorið 1969, þ. e. lög nr. 21 10. maí 1969, um breyt. á lögum um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu. Í þessum lögum voru samkvæmt niðurstöðum þeirra þingmanna, sem ég áður nefndi, sett nákvæm ákvæði um veiðiheimildir innan fiskveiðilögsögunnar bæði með botnvörpu og flotvörpu. Ég hygg, að það sé staðreynd, að ýmsir báru nokkurn ugg í brjósti í sambandi við þær nokkuð víðtæku veiðiheimildir, sem veittar voru með þessum lögum, en reynslan mun hafa sannað það, að þarna var býsna sanngjarnlega og skynsamlega á málum haldið, og í heild held ég, að reynslan af þessari löggjöf hafi orðið sú, að menn telji, að hún hafi komið að verulegu gagni,og tryggt þjóðarbúinu veruleg verðmæti. Þær veiðiheimildir, sem þarna var um að ræða, voru tímabundnar og þá ekki sízt vegna þess, að menn voru nokkuð í óvissu um það, hvernig þessi breyting á togveiði- eða botnvörpulögunum reyndist, og þess vegna náðist um það samstaða að hafa þessar veiðiheimildir tímabundnar, því að rétt þótti að fá hæfilega langa reynslu á þessi mál, áður en löggjöf yrði sett þar um til frambúðar. Þess vegna er það, að í 8. gr. laganna frá 1969 segir, að þessar togveiðiheimildir gildi til ársloka 1971. Þessar togveiðiheimildir allar falla því úr gildi nú í árslok. Hinn 11. okt. s. l. skipaði hæstv. núv. sjútvrh. nefnd þingmanna samkvæmt tilnefningu þingflokkanna til þess að fjalla um þetta mál. um togveiðiheimildamálið, og sérstaklega þá um það atriði, hvað ætti að gera í sambandi við það ákvæði laganna, að togveiðiheimildirnar féllu úr gildi nú um áramót. Það var af sérstökum ástæðum lítils háttar dráttur á því, að nefndin gæti hafið störf, en fyrsti fundur hennar var haldinn 26. okt. s. l. Þingmannanefnd þessi leitaði til margra stofnana og félagssamtaka þeirra, sem mál þetta snertir alveg sérstaklega, til þess að glöggva sig sem bezt á því, hver væri vilji manna og þá alveg sérstaklega útvegsmanna og sjómanna í þessum efnum. Nefndin lauk störfum hinn 9. þ. m. og lagði fram daginn eftir eða e. t. v. tveimur dögum síðar frv. það, sem hér liggur nú fyrir til 1. umr. Ástæðan til þess, að frv. er svona síðbúið frá nefndinni, er fyrst og fremst sú, að nefndin beið í allra lengstu lög eftir umsögnum ýmissa aðila, sem hún hafði sent þetta mál eða beðið á annan hátt um, að segðu álit sitt á þessu mikilsverða máli. Það hefði vissulega verið æskilegt, bæði fyrir nefndina sjálfa og þá alveg sérstaklega fyrir þingið, að geta haft þetta mál lengur til meðferðar en nú getur verið um að ræða, en það er þó bót í máli í þessu efni, að það má heita samdóma álit allra þeirra aðila, sem til hefur verið leitað og látið hafa í ljós álit sitt á þessu máli, að rétt sé eftir atvikum að framlengja gildandi veiðiheimildir um eitt ár annaðhvort lítt breyttar eða með öllu óbreyttar eins og þær hafa verið og eru í gildandi l. um þessi efni. Það kom vissulega til mála og var rætt í nefndinni, hvort ætti að fara inn á þá braut að gera minni háttar tilfærslur eða breytingar á togveiðiheimildunum. En niðurstaðan varð sú bæði vegna naums tíma og vegna þess, að nefndin telur óhjákvæmilegt, að taka öll þessi mál til rækilegrar endurskoðunar þegar á næsta ári, að flytja þá breytingu eina á lögunum, að togveiðiheimildirnar skuli gilda eitt ár í viðbót eða til ársloka 1972. Eins og ég sagði áðan, þá hnigu öll ummæli þeirra aðila, sem til var leitað, svo sem Landssambands ísl. útvegsmanna, Fiskifélags Íslands og þeirra félaga eða samtaka sjómanna, sem létu uppi álit sitt um málið, í þá átt, að rétt væri að framlengja þessar togveiðiheimildir lítt eða ekki breyttar um eitt ár, en jafnframt kom það fram, eins og nefndin leggur ríka áherzlu á, að nú þarf að nota tímann vel á næsta ári bæði með tilliti til þeirrar reynslu, sem þegar hefur fengizt af fiskveiðiheimildunum. sem gilt hafa frá 1969, og alveg sérstaklega með tilliti til hinnar fyrirhuguðu útfærslu fiskveiðilögsögunnar á næsta ári - til þess að undirbúa löggjöf til nokkurrar frambúðar um hagnýtingu fiskimiðanna innan fiskveiðilögsögunnar, þ. e. hvernig við ætlum að hagnýta fiskimiðin okkur til handa. Á þetta leggur nefndin, sem undirbjó frv., ríka áherzlu. Ég vil geta þess, að frv. það, sem hér um ræðir, er flutt í samráði við hæstv. sjútvrh., og nefndin var öll sammála um að flytja það - einnig sá hv. nm., sem ekki á sæti í þessari d. og er því ekki flm. málsins, Jón Árm. Héðinsson, hann er samþykkur flutningi þessa frv. Nefndin leggur sem sé til, að nú verði sú ein breyting gerð á lögunum um bann gegn veiðum með botnvörpu og flotvörpu, að þær togveiðiheimildir, sem gilda í lögum nr. 21 frá 10. maí 1969, verði framlengdar til ársloka 1972 eða í eitt ár. Þetta mál er, eins og ég hef þegar tekið fram, undirbúið af nefnd þingmanna, og það er, eins og allir vita, orðinn mjög naumur tími til stefnu til þess að afgreiða maí, sem er til 1. umr. í fyrri d. Ég sé því ekki ástæðu til, herra forseti, að gera till. um, að þetta mál fari til n., þar sem það er, eins og ég sagði; undirbúið af þingnefnd, en að sjálfsögðu yrði orðið við slíkri ósk, ef hún kæmi fram. Þá væri eðlilegt, að hv. sjútvn. athugaði þetta mál. En það mun vera nær óhjákvæmilegt eða óhjákvæmilegt, ef það á að ná fram að ganga, að 2. umr. þess hér í þessari hv. d. geti orðið á morgun. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að málið, þó að það sé svona seint fram komið, sé þess eðlis, að það megi hafa framgang og verða að lögum nú, áður en þing fer heim í jólaleyfi.



Herra forseti. Breytingar á lögum um hann gegn botnvörpuveiðum voru lengi vel eitt af viðkvæmustu málunum, sem hér voru rædd á Alþ., og minnist ég þess, að í þau skipti, sem ég gerði tilraun til að fá þeim breytt, urðu um þær till. mjög skiptar skoðanir og náðu þær ekki fram að ganga. Það var fyrst með þeirri breytingu, sem gerð var í desember 1968, að samkomulag varð og þá einróma á þingi um að gera tiltekna breytingu, sem átti þó aðeins að standa í nokkra mánuði eða til 30. apríl 1969, ef ég man rétt. Hæstv. þáv. sjútvrh. skipaði þá nefnd í málið til þess að endurskoða þessi lög og gera till. um breytingar, ef hún treysti sér til þess. Eins og hv. frsm. gat um, vann sú nefnd áhyggilega mjög gott starf og lagði mikið á sig í því sambandi, og árangurinn varð sá, að þær breytingar, sem hún lagði til, náðu fram að ganga með miklu minni andstöðu en nokkurn tíma áður hafði verið og voru endanlega samþykktar hér á Alþ. með yfirgnæfandi meiri hl. Einnig var í till. þeirrar nefndar það ákvæði, og var það lögfest, að lögin ættu að renna út eftir tiltekinn tíma eða í árslok 1971. Þetta var gert, eins og hér kom fram, í þeim tilgangi að láta reyna á breytingarnar og sjá, hvernig þetta reyndist í framkvæmd og hverju væri eðlilegt að breyta, ef þess væri talin þörf innan skamms tíma. Þessi tími er nú að verða liðinn, gildistími laganna er að renna út. Hæstv. núv. sjútvrh. skipaði einnig nefnd í málið til framhaldsathugunar á því, og hefur hún haldið nokkra fundi, eins og hv. frsm. gat um, og ég hygg, að það liggi alveg ljóst fyrir, að eftir þann tíma, sem lögin hafa verið í gildi, hefur komið á þau nokkur reynsla og málin hafa, sem betur fer, þróazt í þá átt, að ég hygg, að miklu raunsærra sjónarmið hafi skapazt í sambandi við þessa tegund fiskveiðanna. Þó er það svo, að okkur er það alveg ljóst, að fram munu koma bæði frá einstaka nefndarmönnum og án efa frá félagasamtökum útvegsmanna víða um land ábendingar um enn frekari breytingar. Hafði nefndin rætt þetta á fundi sínum. En ég vil undirstrika það, sem kom fram hjá hv. frsm. hér áðan, að ef á að fara að gera breytingar á frv. nú, er alveg fyrirsjáanlegt, að það mun ekki ná fram að ganga fyrir áramót, og teldi ég það miður farið, því að vitaskuld þurfa að gilda ákveðin lög í sambandi við þessar veiðar, og ég vildi ekki eiga það á hættu, að þar yrði stigið neitt skref aftur á bak. Ég hef þess vegna, þó að ég sé með ákveðnar og tilteknar breytingar á lögunum í huga, gerzt hér meðflm. að þessu frv. og mundi eindregið vilja fara fram á það við aðra hv. þm., að þeir tækju þá afstöðu að samþykkja þetta frv., sem eingöngu er um það og um það eitt að framlengja lögin óbreytt í eitt ár til þess, að betri tími gefist til þess að vinna að breytingum á því og skipuleggja þessar veiðar að fenginni þeirri reynslu, sem þegar er komin á, og að fenginni þeirri reynslu, sem án efa mun koma fram á næsta ári, ef lögin gilda einnig út það ár. Þess vegna styð ég það mjög eindregið, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það hefur verið lagt fram.



Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka þeirri nefnd fyrir störf sín, sem stendur að flutningi þessa frv. Ég veit, að hún hefur þegar kynnt sér málið allítarlega og komizt að svipaðri niðurstöðu og ég hafði komizt að, þ. e. að ekki eru tök á því, eins og nú standa sakir, að gera neinar verulegar breytingar á þeim veiðiheimildum, sem í lögum hafa verið um nokkurt skeið varðandi veiðar með botnvörpu innan fiskveiðilandhelginnar. Það er enginn vafi á því, að þörf er á að gera ýmiss konar breytingar á þessum reglum, og ég tek undir það með síðasta ræðumanni, að það eru nokkur atriði, sem hefði gjarnan mátt breyta. En við þekkjum það mætavel, að varðandi þessi mál eru uppi mjög skiptar skoðanir, því að sitt sýnist hverjum um það, hvað skuli veita rúmar heimildir til veiða með botnvörpu innan fiskveiðimarkanna. Það er því nokkurn veginn alveg ljóst, að ef farið yrði að flytja hér brtt. að nokkru ráði, a. m. k. varðandi þessar veiðiheimildir nú, mundi ekki vera hægt að afgreiða málið fyrir áramót og þá tækju við gömlu lögin, sem banna fullkomlega allar veiðar með botnvörpu innan fiskveiðimarkanna. Þá tæki sem sé við það gamla og erfiða ástand, sem hér var, áður en þessar veiðiheimildir voru lögfestar, en þá mátti segja, að ríkti í þessum efnum alger glundroði. Ég er einnig á þeirri skoðun, að það sé óheppilegt, að við Íslendingar hefjum að nýju þær deilur - sem eflaust munu síðar meir koma upp, þegar setja þarf reglur varðandi þessar veiðar - nú á því tímabili, þegar við erum fyrst og fremst að fjalla um það að stækka fiskveiðilandhelgi okkar og þurfum á því að halda, að við stöndum allir saman um meginefni málsins, og megum ekki skipta okkar liði vegna deilna um það, hvernig háttað skuli nýtingarreglum hér okkar á milli. Ég tel því heppilegt að láta deilurnar um þessi mál kyrrar liggja fram eftir næsta ári og gera helzt ekki út um þetta, fyrr en við höfum náð okkar stóra marki í sambandi við stækkun fiskveiðilandhelginnar. Ég styð því mjög eindregið, að þetta frv. nái fram að ganga í þeim búningi, sem það er, og vil vænta þess, að aðrir þm. geti fallizt á þessa lausn málsins og á það, að hægt verði að hraða afgreiðslu þess. Eins og fram hefur komið, hefur sérstök þingmannanefnd undirbúið þetta frv., fimm þm. úr öllum flokkum, og þeir standa raunverulega að flutningi þessa frv., þó að aðeins fjórir þeirra eða þeir, sem setu eiga í þessari d., séu beinir flm. Ég vil því vænta þess, að það sé alveg samstaða um málið, og af þeim ástæðum sé ég ekki heldur þörf á því að fara að vísa þessu máli hér til þn., þar sem sérstök þingmannanefnd hefur fjallað um málið og flytur málið, en teldi hins vegar rétt, að 2. umr. um málið yrði aftur ekki fyrr en á morgun. Ef sjútvn. óskar sérstaklega eftir því að fjalla um málið, gæti hún að sjálfsögðu notað tímann til þess, jafnvel þó að frv. yrði ekki vísað beint til nefndar. Ég ítreka svo þakkir mínar til nefndarinnar, sem hefur starfað vel í málinu, og lýsi yfir stuðningi mínum við þetta frv.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð. Það fer ekki á milli mála, að það mætti fjölmargt betur fara í þessum fiskveiðiheimildum, en lokun sumra svæða við landið hefur orðið til þess, að togbátar á lokuðu svæðunum hafa hópazt þangað, sem opið hefur verið. Þetta er mjög hættulegt fyrir togsvæði sunnanlands. Við Vestmannaeyjar er opið upp í landsteina, og þangað hafa bátar að sunnan s. l. sumar og stundum áður komið í vaxandi mæli. Ég álít, að þar ætti t. d. að miða við bátastærð. En vegna tímaleysis auk væntanlegrar útfærslu álít ég, að ekki sé unnt að breyta þessu í veigamiklum atriðum. Ég treysti því, sem segir í grg., að þetta verði allt saman endurskoðað mjög vel á næsta ári, og samþykki frv. því í því trausti.