Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það hefir verið sagt svo margt um fjárlagafrv. og tillögur hv. fjvn., að jeg sje ekki ástæðu til að teygja tímann með almennum hugleiðingum um störf nefndarinnar. Það má sjá á brtt. hennar, að hún hefir gert ítarlegar tilraunir til þess að fá jöfnuð á fjárlagafrv., og þó efalaust sje, að ekki fáist samkomulag um allar þær till., er líklegt um jafnmannmarga nefnd á móts við deildarmenn, að lítið þýði að slást við hana um þær till., sem hún stendur saman um. Jeg hefi því álitið þýðingarlaust að koma með brtt. við till. nefndarinnar um lækkun á framlagi til Vestmannaeyjavegarins, en skal þó benda á, að talsvert öðruvísi stendur á um þessa fjárveitingu en sumar þær upphæðir, sem hv. þm. hafa komið inn í fjárlagafrv. við umr. í hv. Nd. Loforð frá hv. fjvn. var fyrir þessari fjárveitingu frá fyrra ári, og í samræmi við það var hún tekin upp í fjárlagafrv. stjórnarinnar og náði samþykki í hv. Nd., þrátt fyrir illvíga mótspyrnu. Mjer finst hv. fjvn. með tillögum sínum ekki hafa tekið nægilega mikið tillit til þess, að svona stendur á, og ekki heldur til þess, hve mikið viðkomandi hjerað ætlar að leggja fram, samanborið við aðrar tillögur um skilyrðislausa fjárveiting. Jeg býst nú við, þó að margt megi út á till. nefndarinnar setja, að svipað kynni að hafa farið fyrir öðrum, sem hefðu einsett sjer að ná jöfnuði á tekjum og gjöldum, á pappírnum a. m. k. Þeir hefðu orðið að skera víða niður, og jeg treysti mjer ekki að áfella nefndina fyrir það, þó að hún kysi þá leiðina að höggva nokkuð víða og þá smærra í hverjum stað. Þó eru nokkur atriði, sem jeg vildi minnast á. Jeg skal fyrst nefna till. nefndarinnar um lækkun á styrk til húsabóta á prestssetrum. Nefndin vill lækka hann úr 35 þús. niður í 24 þús. kr. Samkvæmt nál. hv. fjvn. átti þessi styrkur að ganga til húsabóta á fimm prestssetrum, og þau voru talin þar upp. Fjvn. þessarar hv. deildar lætur nægja að geta þess í nál. sínu, að hún búist við, að hægt sje að fresta húsabótum á tveimur þessum prestssetrum, en hún nefnir ekki, hvaða prestssetur eigi fyrir því að verða. Jeg vildi óska, að hv. frsm. ljeti þess getið í umr., hver þessara prestssetra nefndin hefir fyrirhugað að láta njóta styrks, og hver hún hyggur að fella megi niður að þessu sinni. Jeg tók eftir því í ræðu hæstv. atvrh. (MG), þegar hann mintist á brtt. nefndarinnar við fjárveitingu til markaðsleitar erlendis, að hann benti á, að nefndin hefði breytt henni frá því, sem var þegar fjárlagafrv. kom hingað, auk þess sem hún hefði lækkað hana. Nefndin hefir lagt til, auk lækkunarinnar, að ekki sjeu höfð sömu fyrirmæli um notkun þessa styrks eins og samþ. voru í hv. Nd. Þar var það orðað svo, að 12 þús. kr. skyldi varið til fisksölutilrauna í Suður-Ameríku, en 10 þús. kr. til síldarsölu í Mið-Evrópu og Finnlandi. Þetta horfir dálítið einkennilega við, þegar athugað er brjef frá hv. sjútvn. Nd., sem getið er um í gerðabók sjútvn. þessarar deildar á þá leið, sem hjer segir: „Ennfremur var lagt fram brjef frá sjútvn. Nd., dags. 30. mars, þar sem nefndin tilkynnir, að hún á fundi sínum 16. mars hafi lagt það til við fjvn. Nd., að alt að 20 þús. krónum verði veittar í fjárlögum 1928 til markaðsleitar í Suður-Ameríku, og ráði atvinnumálaráðherra styrkveitingunni, enda sje það trygt, að fiskur verði sendur til Suður-Ameríku eftir ráðleggingum styrkþega“. - Sjútvn. þessarar deildar gekk inn á þetta og skrifaði háttv. fjvn. samskonar brjef. Jeg held, að öllum hljóti að vera ljóst, að ef styrkja á markaðsleit í SuðurAmeríku, þá muni ekki veita af 20 þús. kr. til þess. En mjer virtist hæstv. atvrh. byggja það á till. nefndarinnar, að nú lægi það í hans valdi, hvernig þessum styrk yrði varið, og jafnvel, að ekki bæri skylda til að fara eftir hinum upphaflegu till. sjútvn. Jeg skal taka það fram fyrir hönd sjútvn. þessarar deildar, að hún vill eindregið, að farið sje eftir þeim tillögum, sem brjefið getur um, og hún álítur ekki til neins að verja í þessu skyni minna fje en 20 þús. kr. Það var upphaflega talað um að fá hæfan mann til að setjast að þarna um tíma, vera þar og vinna að sölu fiskjar. Hv. sjútvn. Nd. virðist nú vera orðin eitthvað hikandi í þessu máli, en sjútvn. þessarar hv. deildar er alveg sömu skoðunar og áður, og hún leggur áherslu á, að farið sje eftir hinum upphaflegu tillögum beggja þessara nefnda, en stjórninni sje ekki heimilað að ráðstafa fjenu eftir sínu höfði. Jeg hefi flutt nokkrar brtt. við frv., en verið getur, að jeg taki eitthvað af þeim aftur. Jeg skal minnast fyrst á þær, sem jeg er ráðinn í að láta koma til atkvæða. Jeg nefni þá fyrst till. um að auka dálítið styrkinn til Páls Þorkelssonar málfræðings. Þessi háaldraði maður nýtur eins og er dálítils styrks úr ríkissjóði, en sótti nú um hærri styrk til þingsins til þess að fullkomna málsháttasafn sitt, en þeirri beiðni var ekki sint. Jeg skal ekki áfella nefndina, þó að hún treysti sjer ekki til að veita þann styrk, sem farið var fram á. En með þeim styrk, sem veittur er, er viðurkent, að maðurinn sje styrks maklegur. Þegar á það er litið, að þessi maður er nú kominn á áttræðisaldur og á enga að, en hinsvegar dýrt að lifa hjer, verður ljóst, að 800 krónur eru honum ónógur styrkur. Jeg hefi því leyft mjer að leggja til, að styrkurinn verði hækkaður upp í 1200 kr. Þó að það sje ekki há upphæð, mundi hún þó koma að meira gagni. Það er kunnugt, að Páll Þorkelsson hefir unnið töluvert að ritstörfum, og þó að hann sje kannske dálítið sjervitur, sem kallað er, þá mun málsháttasafn hans þykja merkilegt á sínum tíma. Hann hefir líka gert okkur sóma út á við, þar sem hann hefir verið sæmdur heiðursmerki fyrir ritstörf sín. Aðra brtt. á jeg, um að 5000 kr. sjeu veittar handa mönnum, sem þurfa að fá sjer gervilimi. Till. sama efnis var borin fram í háttv. Nd. af hv. 1. þm. N.-M. (HStef), en náði ekki fram að ganga. Eins og kunnugt er, eiga þeir menn oft erfitt uppdráttar, sem verða fyrir því slysi að missa lim, og þó að þeim sje lítil bót að gervilim móts við það að hafa limi sína heila, eru þeir þó miklu betur settir, ef þeir geta aflað sjer þeirrar hjálpar, heldur en ef þeir verða að vera æfilangt eins og slysið hefir við þá skilið. Stundum njóta þessir menn góðvildar náunga sinna og eignast gervilimi með þeirra aðstoð, en þeir munu þó vera fleiri, sem ekki verða fyrir því happi og aldrei fá þá bót meina sinna, sem hjer er hægt að veita. Það væri mjög æskilegt, að til væri einhver hjálparsjóður, sem þessir menn gætu leitað til. Það þykir ef til vill ekki hentugur tími að leita þessarar fjárveitingar nú, en þar sem ekki er farið fram á hærri upphæð, vænti jeg þess, að hv. deild geti fallist á að samþykkja þetta. Það þarf ekki að eyða orðum að því, hvílíkt nauðsynjamál þetta er fyrir hlutaðeigendur, en það er líka óneitanlega nokkurs virði fyrir þjóðfjelagið að gera þessa menn starfhæfa á ný. Þó að jeg tæki það ekki fram við þessa brtt., er vitanlega til þess ætlast, að stjórnin úthluti fjenu og ráði, hvernig umsóknir eru stílaðar. Jeg get getið þess hjer í þessu sambandi, að jeg hefi orðið þess var á undanförnum þingum og áður, að lamaðir menn hafa leitað til fjvn. þingsins um styrki til þess að kaupa sjer gervilimi. Þetta er ofureðlilegt, því að fjöldi þessara manna hefir ekki ástæður til þess að fá sjer þessa gervilimi. Jeg álit því rjettara að veita eina upphæð í fjárlögunum í þessu skyni, sem stjórnin svo úthluti, heldur en að vera að bera fram hvern einstakling á hverju þingi. Þá hefi jeg tekið upp till. um styrki til tveggja stúdenta, sem stunda nám við erlenda skóla, annar í Stokkhólmi, en hinn í Vínarborg. Hvað pilta þessa snertir vil jeg taka það fram, að jeg þekki þá ekkert persónulega, en jeg hefi kynt mjer umsóknir þeirra, sem liggja fyrir þinginu, ásamt umsögn ýmissa manna um þá, og eftir þeim upplýsingum, sem þar er að fá, dylst mjer ekki, að þeir hafa verið órjetti beittir samanborið við ýmsa aðra, sem styrk hafa fengið. En af því að jeg hefi von um að geta aflað mjer ennþá betri upplýsinga um pilta þessa, að minsta kosti um annan þeirra, þá býst jeg við að taka till. aftur til 3. umr. Þá hefi jeg borið fram till. um 800 kr. styrk til styrktarsjóðs Sjómannafjelags Vestmannaeyja. Tilgangur þessa sjóðs er sá, að styrkja ellihruma og heilsubilaða sjómannafjelagsmeðlimi, ennfremur ekkjur látinna fjelagsmanna, sömuleiðis þá fjelagsmenn, sem sökum óhjákvæmilegrar fátæktar geta ekki staðið straum af sjer og fjölskyldu sinni. Nú stendur svo á, að Alþingi hefir gefið fordæmi í þessu efni, þar sem það hefir veitt fje til styrktarsjóðs sjómanna hjer í Reykjavík; vænti jeg því fastlega, að þessu fjelagi verði einnig veittur þessi litli styrkur. Lítil viðurkenning örvar þessa þörfu starfsemi að safna fje til sameiginlegrar hjálpar. Læt jeg svo útrætt um þetta í bili, því að jeg sje ekki ástæðu til að fara að tala um brtt. annara hv. þm.



Jeg mundi ekki hafa kvatt mjer hljóðs í þetta sinn, hefði jeg ekki verið nauðbeygð til að svara hv. 1. landsk. (JJ). Hann var að vanda með persónulegar árásir í minn garð, sem jeg er neydd til að svara að einhverju leyti, því að jeg vil þó ennþá sýna honum þá kurteisi að telja hann svara verðan, enda þótt jeg álíti tímanum betur varið á annan hátt en til að elta ólar við hann. Þessi hv. þm. taldi í ræðu sinni í gær, að jeg væri völd að þeim 4 brtt. fjvn., sem ganga í þá átt að draga úr styrk til húsmæðrafræðslu. Á hann þar við till. nefndarinnar, sem snerta Blönduósskólann, húsmæðraskólann á Ísafirði, Laugaskólann og hinn væntanlega Staðarfellsskóla. Allar þessar niðurfærslur taldi hv. þm. mjer að kenna. Það er nú ekkert nýtt, þó að hv. 1. landsk. liggi á því lúalagi að rægja mig og níða, bæði í ræðu og riti, seint og snemma. Því, sem hann hefir ritað um mig, hefi jeg ekki nent að eltast við að svara, en brigslyrðum hans í þinginu hefi jeg aldrei látið ósvarað. Þessi hv. þm. veit það vel, aðeins ef hann vill vita það, að það er langt frá því, að jeg hafi borið eða beri kala til þessara skóla; það er honum kunnugt frá samstarfi okkar í mentamálanefnd þessarar hv. deildar nú á undanförnum þingum. Það, sem okkur hefir greint á um, er það, að jeg vil koma föstu skipulagi á húsmæðrafræðsluna, en hann vill flana eitthvað út í loftið skipulagslaust. Þessu hefi jeg haldið fram og held fram enn, því að mjer er illa við að sýnast og látast vera alt annað en jeg er. Jeg hefi enga loddarahæfileika.

Það er jeg nú ekki viss um

. Að halda því einu fram, sem maður telur rjett og satt, er enginn loddaraskapur. Fyrir fáum dögum var samþ. hjer í deildinni þál. um að skora á stjórnina að taka húsmæðrafræðsluna til nákvæmrar yfirvegunar, og þegar um þetta var rætt í nefndinni, var ekki langt frá hv. 1. landsk. að standa með okkur, en tilhneigingin til þess að látast og sýnast rjeði yfir honum í það skifti sem endranær, og þess vegna skarst hann úr leik og kom fram sem sjerstakur nefndarhluti. Annars mun reynslan skera úr því, hvort okkar hefir haft hollari áhrif á húsmæðrafræðslumálin í landinu. Þá bar hann mjer á brýn, að jeg hefði drepið húsmæðraskólann á Austurlandi. Þetta er vitanlega fjarri öllum sanni, og jeg er hissa á, að hann skuli vera svo fífldjarfur að bera þetta fram í deildinni. Jeg mælti þvert á móti með till. um aukinn styrk til frú Sigrúnar Blöndal, svo að hún gæti þegar hafið húsmæðrafræðslu í Mjóanesi, enda þótt í smáum stíl sje. - Sömuleiðis bar hann mjer á brýn, að jeg hefði ráðið því í nefndinni að koma með till. um það, að Laugaskólinn fengi ekki þær 11 þús. kr., sem hv. Nd. var búin að samþykkja. Jeg átti vitanlega minn þátt í því, að till. þessi kom fram, eins og aðrir nefndarmenn, og tek jeg því á mig minn hluta af ábyrgðinni. Jeg get nú ekki látið hjá líða að minna þennan hv. skjaldsvein húsmæðrafræðslunnar á það, að hann hefir gleymt því, að til eru lög frá 1917, sem kveða skýrt á um það, að stofna skuli húsmæðraskóla í grend við Akureyri. Um þetta segir í nál. á þskj. 465: „Með lögum nr. 37 1917 er ákveðið að stofna húsmæðraskóla í grend við Akureyri með 40 heimavistum og kenslustofum fyrir alt að 50 nemendur, auk íbúðar forstöðukonu og þjónustufólks o. fl. Þegar efni og annað, sem með þarf til skólans, verður fáanlegt með viðunanlegum kjörum, skal ríkissjóður leggja fram 2/3 af stofnkostnaði og skólinn rekinn á ríkisins kostnað.“ Jeg býst nú við, að bæði Norðlendingar og fleiri þekki þessi lög og telji þau eiga svo mikinn rjett á sjer, að tekið sje tillit til þeirra, þegar rætt er um skipun húsmæðrafræðslunnar á Norðurlandi. Að það hefir dregist svona lengi, að lög þessi hafi komið til framkvæmda, er af mörgum ástæðum, sem jeg veit, að háttv. deildarmönnum munu kunnar. Þegar nú eyfirskar konur frjettu það, að alveg átti að gera þær afskiftar í þessu máli og fara átti að veita fje til húsmæðradeildar við Laugaskólann, þá fóru þær að athuga málið og sendu símskeyti til Alþingis, þar sem þær skora á þing og stjórn að veita fje til byggingar húsmæðraskóla Norðurlands. Skeyti þetta vil jeg lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Konur á Akureyri skora á stjórn og yfirstandandi Alþingi að veita í fjárlögum 1928 70 þús. kr. til byggingar húsmæðraskóla Norðurlands, samkvæmt lögum nr. 37 26. okt. 1917, þar sem fyrir hendi eru 35 þús. kr. á Akureyri og í Eyjafjarðarsýslu. - Húsmæðraskólanefndin.“ Þetta símskeyti hefir Alþingi borist frá eyfirskum konum. Jeg treysti mjer ekki til að halda því fram, að þessi hreyfing sje sprottin af öfund til þingeyskra kvenna, eins og haft hefir verið við orð hjer í hv. deild af hv. 1. landsk. Þvert á móti tel jeg það fullkomlega eðlilegt, að þær hreyfi máli þessu, þegar svo er komið sem nú. - Nei, jeg sje ekki annað fært en taka tillit til þessara laga, úr því að ekki er búið að nema þau úr gildi, sem ekki virðist heldur sjáanlegt, að gert verði á næstunni, eftir þeim byr, sem húsmæðrafræðslan virðist hafa yfirleitt. Og úr því að einstakir menn telja sjer ekki sæmandi að brigða gefin loforð, þá ætti Alþingi ekki að ganga á undan og gefa fordæmi í því að brigða loforð sín. Þá vildi jeg lítilsháttar minna á eitt atriði, það er húsmæðradeild kvennaskólans hjer. Hún hefir starfað í 18 ár og haft 422 námsstúlkur víðsvegar að af landinu. En þó hefi jeg aldrei heyrt, að þessi háttv. húsmæðrafræðslufrömuður hafi á nokkurn hátt lagt henni liðsyrði, hvorki í ræðu nje riti. Kemur það dálítið undarlega heim við þann mikla áhuga, sem hann telur sig hafa á húsmæðrafræðslu yfirleitt. Nei, jeg er því miður hrædd um, að ást hans á málinu sje ekki eins einlæg eins og hann lætur í veðri vaka, því að væri svo, myndi framkoma hans vera alt önnur. Þá var háttv. 1. landsk. með hótanir við mig. En þær skelfa mig ekkert. Jeg hræðist engar hótanir og get staðið við alt, sem jeg hefi sagt og gert í þessu máli, fyr og síðar, en getur hv. 1. landsk. það?



Jeg verð lítilsháttar að minnast á þær ræður, sem hjer hafa verið haldnar síðan í gær. Mjer hefir nú hálft í hvoru skilist, að framsaga mín hafi þótt ónóg, sökum þess, að jeg hafi verið svo stuttorður. Um það er ekkert að segja, þar um hefir hver sína skoðun. Eins og vænta mátti var afstaða háttv. deildarmanna mismunandi til fjvn., og skal jeg víkja nokkrum orðum að ræðu hvers eins, í þeirri röð, sem þeir töluðu. Hæstv. forsrh. (JÞ) flutti nefndinni þakklæti fyrir störf sín. Kann jeg honum bestu þakkir fyrir það, því að hans orð met jeg mikils. Næstur talaði háttv. 2. þm. S.-M. (IP). Hann var hógvær að vanda, en sagðist þó ekki vera með öllum tillögum nefndarinnar. Um það er jeg heldur ekkert að saka háttv. þm., nefndin hefir aldrei búist við, að allir væru ánægðir með till. hennar. Þegar hann svo fór að finna að störfum nefndarinnar, fann hann mest að því, að lækkuð hafði verið fjárveitingin til Hólmahálsvegarins. Þessu er því til að svara, að fjárveiting þessi var ekki lækkuð meira hlutfallslega en aðrar fjárveitingar til vegagerðar, enda þótt hún væri sett inn í neðri deild, og það í hálfgerðu trássi við vegamálastjóra, og sú fjárveiting hefði því flestum fjárveitingum fremur átt að strikast að öllu leyti út. Finst mjer því mega vel við þetta una. Þá fann þessi háttv. þm. ástæðu til að mæla með 200 kr. styrk til Guðlaugar Jónsdóttur, ekkju Jóns Stefánssonar síldarmatsmanns. Að sjálfsögðu fann hann till. þessari margt til ágætis frá sínu sjónarmiði, en jeg vil minna hann á, að þær eru margar ekkjurnar, sem erfitt eiga og styrk þyrftu. Sami hv. þm. sagði, að það væri óviðeigandi að vera að klípa af styrk Fiskifjelagsins, en eins og jeg hefi áður sagt, þá er það gert til þess að koma meira samræmi á milli þess og Búnaðarfjelagsins. Fjvn. gerði það með ráðnum hug að lækka styrkinn, sjerstaklega vegna upplýsinga, sem henni bárust og jeg hirði ekki að geta um að svo stöddu. Og jeg þori að fullyrða, að nefndinni er það talsvert áhugamál, að þessi fjárveiting komist aftur í sama horf og hún var í frv. stjórnarinnar. Þá kem jeg næst að hv. 5. landsk. (JBald), er sagði margt um brtt. fjvn., bæði hrós og álas, og fanst mjer þó minna bragð að hrósinu. Jeg er ekki viss um, að jeg komist af með stutta ræðu, ef jeg á að fara að rekja ræðu hans, því að hún var löng, eins og oft vill verða hjá hv. þm. (JBald). Hann byrjaði á því, að fjvn. þættist vera að bjarga landinu með till. sínum, en ætti þó ekkert lof fyrir þær. Jeg bjóst nú ekki við, að hann færi að syngja fjvn. neinn lofsöng, - jeg veit annars ekki, hvort hann kann nokkurt lag, - en það er rangt, að fjvn. hafi nokkuð látið falla í þá átt, að hún væri að bjarga landinu. Svo stærilát er hún ekki, en hún bar fram þær breytingar, er hún taldi rjettmætar. Hv. þm. talaði um ýmsar tilfærslur hjá nefndinni, er ekki kæmu fjárhag ríkisins neitt við, sjerstaklega framlag ríkissjóð til landhelgisvarna og útgjöld samkv. jarðræktarlögum. Þetta má að nokkru leyti til sanns vegar færa, en að öðru leyti ekki. Jeg álit heppilegast, að ársreikningur hvers fyrirtækis sem er, hvort sem það er einstaks manns, fjelags eða ríkissjóðsfyrirtæki, komi út greinilega fyrir hvert ár, en grípi ekki yfir mörg ár. Jeg vil í þessu sambandi minna hv. þm. (JBald) á það, að hvað hár styrkur sem ætlaður væri listamönnum og skáldum, þó hann væri 100 þús. kr., og ætti að skiftast niður á fleiri ár, þá mundi það sannast, að ekki yrði mikið eftir af honum að fyrsta árinu liðnu. Þannig mætti nefna mörg dæmi, t. d. verklegar framkvæmdir. Þó það væri ætlað 10 sinnum meira til þeirra heldur en nota ætti á einu ári, þá færi það alt saman. Og þá yrði landsreikningurinn skrítinn. Sami hv. þm. mintist á eftirgjöf á Stokkseyrarláninu út af brunanum þar í vetur. Fjvn. hefir nú lagt til, að lánið verði ekki gefið eftir að svo stöddu. En eins og tekið er fram í nál., þá eru líkur til þess, að þessa upphæð verði að gefa eftir innan skamms, en fjvn. vill aðeins ekki gera það að þessu sinni. Jeg færði fram ástæður fyrir þessu í gær, sem sje þær, að lánið er nýtt, ekkert verður enn vitað, hvernig fer um brunamálið, ekkert er að vita, nema þorpið geti greitt vexti og afborganir af láninu. Það þarf ekki nema eina góða vertíð þar til þess, að þorpið þurfi ekki að fá lánið eftirgefið, enda þótt það hafi orðið fyrir miklu tjóni af brunanum. Brtt. hv. þm. (JBald) á þskj. 472, VI við 13. gr., um akveg yfir Fjarðarheiði, get jeg hleypt fram hjá mjer, því að það, sem hann talaði um hana, var stílað til hæstv. atvrh. (MG). Nokkuð hið sama má segja um till. um styrk til Daníels Hjálmssonar. Þar mun hæstv. forsrh. (JÞ) verða til andsvara, og er hann maður til þess. En jeg þykist mega fullyrða, að marga hefir hent hið sama og þennan mann. Í till. liggur það sem rökstuðning fyrir því, að veita beri þennan styrk, að maðurinn hafi verið sviftur starfi sínu. Það hefir nú komið fyrir æðimarga menn, og ef það ætti að fara að elta þá alla uppi og láta þá fá skaðabætur, þá gæti það orðið mikil upphæð, sem ríkissjóður yrði að greiða. Þá er till. um styrk til Sigurkarls Stefánssonar. Um hana er hið sama að segja, að maður veit, að það eru ótölulega margir, sem gjarnan vilja fá styrk til náms og þarfnast hans eflaust efnanna vegna, en það er ómögulegt fyrir ríkissjóð að hjálpa þeim öllum, og þess vegna þarf oft og einatt að ganga fram hjá einum og öðrum. Þá er brtt. um styrk handa Bjargeyju Pálsdóttur til hljómlistarnáms. Jeg skal lýsa yfir því, að þar hafa nefndarmenn óbundin atkvæði. Hjer stendur sjerstaklega á, þar sem faðir hennar á í hlut, því að hann er framúrskarandi duglegur, á mörg börn og hefir komið þeim vel upp og til menta. Og þessi dóttir hans er talin sjerstaklega efnileg. Þá er enn styrkur til Pálma Hannessonar til rannsókna á eðli og uppruna þúfna og annara yfirborðsmyndana. Þennan mann þekki jeg ekki neitt, en brtt. finst mjer einkennilega orðuð, og jeg get ekki felt mig við hana, og svo mun vera um fleiri hv. þingmenn í fjvn. Hv. flm. (JBald) sagði, að þetta mundi hafa skotist fram hjá þingbændum, en þingbændur í fjvn. hafa athugað erindið og þó ekki getað fallist á það. Þegar við bændur viljum athuga þúfurnar, þá ráðumst við vanalega á þær með plóg og skera, en þurfum engan svona „pálma“ til þess að stikla á þeim fyrir okkur. Þá kemur nú brtt., sem er ekki svo lítil, að til Byggingarfjelags Reykjavíkur skuli koma 40 þús. kr. sem nýr liður. Á fjelag þetta er minst í nál., en fleira má þó um það segja en þar er gert. Hv. flm. (JBald) hafði mörg orð um það, hvað það mundi hafa mikil áhrif á húsaleigu hjer, ef þessi fjárveiting næði fram að ganga. Það er sjálfsagt, að ef þetta fje yrði veitt, þá gæti fjelagið lækkað eitthvað húsaleigu í sínum húsum. En fyrst hv. flm. er svo viss um, að það mundi hafa áhrif á húsaleigu í bænum yfirleitt, þá ætti hann heldur að snúa sjer til forráðamanna Reykjavíkur með slíka málaleitun en að heimta skatt af fólki uppi um fjöll og úti með sjó í þeim tilgangi. Það gengur líka ósvífni næst að fara fram á þetta, eftir að Reykjavíkurbær hefir sjálfur neitað fjelaginu um styrk og sett á það rannsóknarnefnd út af því, að 130 þús. kr. víxill, sem bæjarsjóður var á fyrir fjelagið, hefir verið afsagður sökum greiðslufalls. Þegar fjelagið hefir þannig komið sjer út úr húsi hjá bæjarfjelaginu, ætlar það sjer að ná peningum úr ríkissjóði. Jeg hefi þá rakið brtt. hv. 5. landsk. (JBald), og af því að hann fór hóflegum orðum um flest atriði, þá hefi jeg reynt að borga honum í sömu mynt. Þá kem jeg að styrk handa Kjósarsýslubúum til þess að leita læknis. Hv. 1. þm. G.-K. (BK) sagði, að hjeraðslæknir þar gæti ekki ferðast, og út frá því er gengið, þar sem fjvn. vill veita styrk til Kjósarbúa til læknisvitjana. Nefndinni var kunnugt um það, að hjeraðslæknir í Hafnarfirði á bágt með að ferðast á hestum, en nú er svo komið, að víða um hjerað hans er hægt að ferðast í bifreið, og bifreið getur áreiðanlega borið lækninn, þótt hann sje stór. Hjer ber líka að athuga það, að litlir styrkir eru veittir mörgum hjeruðum, sem eiga miklu erfiðara um að ná til læknis heldur en Kjósarbúar. Við skulum taka til dæmis Grímseyinga og Hólsfjallabúa. Þeir fá þó ekki eins háan styrk eins og Kjós er hjer ætlaður. Jeg hygg, að fjvn. hallist að því, að atkvgr. verði látin skera úr um það, hvernig þessi styrkur er veittur. En mjer skildist á hv. 1. þm. G.-K. (BK), að hann óskaði þess, að brtt. fjvn. yrði tekin aftur til 3. umr. Út af því skal jeg geta þess, að jeg veit ekki, hvort hv. form. nefndarinnar hefir tekið eftir þessum tilmælum, en fyrir mitt leyti hygg jeg, að mjer sje óhætt að fullyrða, að öll nefndin muni vera á því að láta þennan lið koma til atkvgr. nú. Sami hv. þm. (BK) talaði um styrk til Guðmundar Davíðssonar á Hraunum, til að safna orðum úr alþýðumáli og orðtaka bækur, og sagði, að safn hans yrði eign ríkisins. Jeg læt mjer í ljettu rúmi liggja fyrir mitt leyti, hvernig fer um þennan styrk, og nefndin hefir óbundin atkvæði um hann. Hv. þm. var óánægður með styrkinn til Þórbergs Þórðarsonar og vildi, að hann yrði lækkaður, og mun fjvn. honum samþykk í því. Einnig mun hún honum samþykk í því, sem hann sagði um styrk til Jóhannesar L. L. Jóhannssonar, eða ljet á sjer skilja. Stærsti liðurinn, sem þessi hv. þm. (BK) mintist á, var strandferðirnar. Fjvn. mun samþykk því, er hann sagði um það mál, og hún er samþykk hv. samgmn. í því að lækka styrkinn til flóabáta niður í 100 þús. kr. Þá kem jeg næst að þeim hv. þingmanni, sem jeg vil ógjarnast eiga orðastað við af öllum þeim, sem eru í þessari hv. deild. Veldur því afstaða okkar beggja, að jeg get ekki talað við hann á sömu sveif og við aðra hv. þdm. Jeg á hjer við hv. 1. landsk. (JJ). En ef hann áreitir mig ekki neitt, þá skal jeg reyna að tala hóglega við hann. Hann sagði, að það væri þveröfugt við alla skynsemi, að mjer skildist, að skifta tillagi til stúdentagarðsins á 2 ár, og að það yrði til þess að hindra garðsbygginguna, Þar er fjvn. á annari skoðun. Okkur er ekki kunnugt um það, að það eigi að flýta þessari byggingu svo mikið, talið gott, ef hún kæmist upp fyrir 1930. Og þótt ekki sjeu lagðar til hennar meira en 50 þús. 1928, og svo aðrar 50 þús. 1929, ætti hún að geta komist upp fyrir þann tíma. Mjer er óhætt að fullyrða, að fjvn. vill ekki kvika fet frá brtt. sinni. Þá kom sami hv. þm. (JJ) að húsmæðraskólunum og hafði þar mikla gremju í hug, og fór hann mismunandi vingjarnlegum orðum um ýmsa menn, eins og hans er vandi. Jeg þarf nú ekki að svara honum, því að hv. 2. landsk. (IHB) hefir nú haldið hjer ræðu og skýrt vel, hvað fyrir nefndinni vakti. Þó get jeg ekki látið hjá líða að ávíta þau ómaklegu orð, sem hv. 1. landsk. hafði um hv. 2. landsk. (IHB), þar sem hann sagði, að hv. 2. landsk. ljeti sjer ant um að ráðast á húsmæðraskólana, því að jeg veit ekki annan, sem ber það mál meira fyrir brjósti nje hefir kynt sjer það betur. En mín reynsla í samvinnu við hv. 2. landsk. er sú, að sá hv. þm. lætur ekki neyða sig til neins, en athugar hvert mál gjörla og er í tillögum sínum ekki verri en karlar. Tel jeg mjer því skylt að taka svari þessa hv. þm. (IHB), þar sem á hann er hallað. Svo kom hv. 1. landsk. að mjer, og mjer datt heldur ekki í hug, að jeg yrði látinn hlutlaus út af hinni svonefndu framsögu minni hjer í gær. Hann sagði, að það væri ekki vert að leggja á mig þunga bagga, og að það hefði skinið mikið skilningsleysi út úr ræðu minni. Jeg var stuttorður með vilja, enda er jeg ekki vanur því að vera með miklar málalengingar, hvorki mánudaga nje aðra daga. Út í hina löngu ræðu hv. þm. er algerlega óþarft að fara mikið, enda lagði jeg ekki á mig að punkta neitt eftir honum. Um till. hans vil jeg segja það, að þó að sumar þeirra væru ekki svo fráleitar að efni, ef peningar væru fyrir hendi, þá sjer hver einasti maður, að það er ómögulegt að samþ. þær nú, og það er því alveg tilgangslaust að flytja þær hjer og halda um þær langar ræður. Þá kom næstur hv. þm. Snæf. (HSteins). Hann talaði skörulega fyrir till., sem honum er áhugamál um, og jeg skal játa, að eftir að hafa fengið þær upplýsingar, sem hann gaf, liggur mjer nær að styðja hans till. en áður. Hinsvegar geri jeg mig ánægðan með, að deildin geri í því efni það, sem hún telur rjettast. Jeg tel upplýsingar og rök hv. þm. mikilsvirði, og jeg held, að allflestir hv. þdm. hafi verið nærstaddir, þegar hann hjelt sína ræðu. En hv. þm. (HSteins) mintist á aðra till., sem jeg felli mig miklu ver við, þó að fjárhæðin sje miklu minni. Þeir eru þar í sambandi hv. þm. Snæf. (HSteins) og hv. 1. landsk. (JJ) um konu nokkra vestur í Eyrarsveit. En það eru til svo margar konur, og að jeg hygg í nágrenni hvers einasta þm., sem hafa unnið sjer margt gott og heiðarlegt til ágætis, og jeg efast alls ekki um, að rjett sje skýrt frá um þessa konu. En hjer er um fordæmi að ræða, sem jeg vil ekki skapa og get ekki greitt atkv. Næstur kom hv. 4. landsk. (MK), og hann hafði nú ekki fyrir mörgum till. að berjast, enda fór hann mjög hóflega í sakirnar, eins og hans er vandi. Hv. þm. lagði þó áherslu á eina brtt. um 1600 kr. styrk til Eggerts símritara Stefánssonar á Akureyri, og gaf svo góðar og glöggar upplýsingar og miklu betri en jeg hefi áður fengið í þessu máli, að ekki verður annað sjeð en að þessi till. eigi við svo góð rök að styðjast, að erfitt sje að ganga á móti þessum styrk. Háttv. þm. (MK) byrjaði ræðu sína með því að viðurkenna viðleitni fjvn. til að koma jöfnuði á fjárlagafrv., þó að hann væri ekki ánægður með einstök atriði, sem er mjög skiljanlegt í sjálfu sjer. - Mjer sýnist annars deildin vera að tæmast. Það hefir komið fyrir fleiri en mig, en ef svona heldur áfram, sje jeg mjer ekki fært annað en hætta.  (Forseti HSteins: Deildarmenn eru á næstu grösum)  . Háttv. 4. landsk. (MK) verður að afsaka mig, ef jeg þarf að tala meira um hans till., og vona jeg, að hann minni mig á, ef jeg hefi gleymt einhverju.

Mjer þætti vænt um að heyra um afstöðu nefndarinnar til styrksins til Jóns Kristjánssonar veitingamanns á Akureyri

. Já, jeg býst við, að hv. þm. hafi haldið, að hjer ylli ókunnugleiki, en svo er ekki. Það var fordæmi, sem fjvn. ekki vildi gefa. Henni er kunnugt um fleiri svipuð tilfelli og þetta, og er hætt við, að fleiri kæmu á eftir. Þá talaði hv. þm. um styrkinn til markaðsleita og var fróður í þeim efnum eins og öðrum, sem hann hefir lagt sig eftir að kynnast. En þar sem hv. þm. fullyrti, að á sjerstökum stöðum bæri mest nauðsyn til að vinna að þessu, þá finst mjer, að jeg með sama rjetti geta fullyrt, að á vissum tímum sje ómögulegt að fullyrða neitt um slíkt, hvaða staðir sjeu helst til þessa fallnir. Mjer finst rjettara að fela stjórninni að ráðstafa því fje, sem til þessa er veitt, án þess að hún sje bundin við vissa staði. Þá kom næstur hv. þm. Eyf. (EÁ) og talaði fyrir einni brtt., um styrk til Freymóðs málara Jóhannssonar, en þar sem hv. þm. er í fjvn. og hefir skýrt þetta mál fyrir henni og einnig deildinni, ætla jeg ekki að tala neitt um þá till. Næstur var þá hæstv. atvrh. (MG) og talaði hann bæði um till. fjvn. og um till. einstakra hv. þm. Hæstv. ráðherra var óánægður með, að nefndin skyldi ekki hafa viljað aðhyllast kaupin á sýslumannshúsinu á Sauðárkróki, og lýsti því, með hve góðum kjörum ríkissjóður gæti fengið þetta hús, og tók það fram, að innan skamms mundi ríkið verða að eiga sýslumannabústaði um alt land. Þrátt fyrir þetta býst jeg nú við, að aðrir hv. nefndarmenn sjeu enn jafneindregnir á móti þessu eins og jeg. Meðan við verðum að klípa af öllum nauðsynlegum fjárveitingum, get jeg ekki sjeð, að rjett sje að ganga inn á þessa braut. Það gæti þá svo farið, að ríkið yrði á endanum að leggja öllum embættismönnum til bústaði. - Hæstv. ráðh. sagði, að ekki væri síður ástæða til að leggja sýslumönnum til bústaði heldur en læknum, en hann verður að viðurkenna, að því fleiri sem bætast við, því verra. Ef þetta ráð verður tekið upp, að leggja öllum embættismönnum til bústaði, er auðsætt, að ekki er nema eitt ráð til, og það er að fækka embættismönnum um helming eða meira. Er hvenær verða ástæður til þess? Jeg er með öllu ósamþykkur hæstv. ráðh. um þetta og álít, að slíkt eigi ekki að gerast, nema á þeim stöðum, sem knýjandi nauðsyn ber til. Þá talaði næstur háttv. þm. Vestm. (JJós). Hann byrjaði með að lýsa óánægju sinni yfir því, að nefndin hefði lækkað tillagið til Vestmannaeyjavegarins, en hún gerði það í samræmi við lækkun til annara vega í landinu. Hv. þm. vildi binda sig við fjvn. hv. Nd. og sagði, að hún hefði sett þetta inn, og að loforð hefðu verið gefin á fyrri þingum. En hann verður að gæta að því, að fyrir fjvn. vakti að hafa sem rjettust hlutföll milli hinna ýmsu vega. Jeg hygg líka, að hv. þm. Vestm. geti ekki fært nein gild rök fyrir því, að ástæða hafi verið fyrir nefndina til að víkja frá þeirri reglu af þeim ástæðum, að meiri nauðsyn væri á þessum vegi en öðrum. Heldur ekki er það rjett, að sjálfsagt sje fyrir ríkið að veita ríflega til þessa vegar af þeirri ástæðu, að ríkið eigi Vestmannaeyjar. Þá ljet hv. sami þm. (JJós) í ljós óánægju yfir því, að fjvn. hefði lækkað styrkinn til húsabóta á prestssetrum. Sami hv. þm. talaði fyrir till. um fjárveitingu til styrktar mönnum, sem þurfa að fá sjer gervilimi. Þegar jeg sá þessa till., greip það mig strax, að hjer væri um mikla nauðsyn að ræða, að styrkja þá menn, sem hafa mist einhvern hluta af líkama sínum. Ef hægt er að gera þessa menn vinnufæra, þá er það augljóst, að hjer er um hina mestu nauðsyn að ræða. En mjer er það ekki fullljóst, hvort þessi styrkur á að ganga til gervilimasmiðs eða mannanna, sem fyrir slysum hafa orðið, og skiftir það mjög miklu máli í mínum augum.

Orðalag till. skýrir þetta

. Já, en það gæti þó hugsast, að styrkurinn gengi til gervilimasmiðs, sem svo ætti að selja limina við vægara verði. En ef svo er, að styrkurinn eigi að ganga til hinna einstöku manna, sem fyrir slysum verða, þá mun jeg verða því fremur hlyntur, að þessi till. verði samþ. Þá flytur háttv. sami þm. till. um hækkun á styrk til málsháttasafnarans Páls Þorkelssonar. Það er vitanlega ekki um stóra upphæð að ræða, en þó hefði jeg haldið, að jafnlengi og þessi maður er búinn að hafa styrk í fjárlögum, að hann mundi láta sjer þá fjárhæð nægja, sem nú er þar. Brtt. sína undir lið VIII hefir hv. þm. tekið aftur til 3. umr. Þá flytur hv. þm. (JJós) að síðustu tillögu um styrk til Sjómannafjelags Vestmannaeyja og sagði hann, að mjög nauðsynlegt væri að styrkja það, og efast jeg ekki um, að svo sje. En það er nú svo um mörg slík fjelög, og þótt áður sje búið að styrkja Sjómannafjelag Reykjavíkur, þá er ekki þar með sagt, að önnur fjelög hafi kröfu til styrks. Fjvn. getur ekki að svo stöddu mælt með styrk til þessa fjelags, meðan mörg önnur fjelög, sem vita má að eiga sama rjett á styrk, ekki fá neitt. Jeg skal játa það, að jeg hefi, eins og í gær, farið fljótt yfir sögu, til þess að spara tíma deildarinnar. Jeg, býst ekki við, að það, sem jeg hefi sagt, verði af öllum tekið gilt eða fullnægjandi, en jeg verð nú þó að ljúka máli mínu í þetta sinn.

Jón Baldvinsson Háttv. frsm. (EJ) hefir nú svarað nokkuð fyrir hönd hv. nefndar og lýst afstöðu hennar til till. einstakra þm. og þá einnig til minna till. En um þær till., sem hv. frsm. ekkert mintist á, verð jeg að líta svo á, að nefndin hafi óbundin atkv.

Það kemur í ljós við atkvgr.

. Já, það er rjett, það kemur í ljós við atkvgr., en það er nú vani að láta það koma fram fyrirfram, hvernig nefndin tekur hinum ýmsu till. Jeg skildi ekki vel hugleiðingar hv. frsm. um, að ársreikningar ættu að grípa yfir tímabil það, sem fjárlögin mynda. Jeg veit ekki betur en svo sje. En hafi hann átt við það, að útgjöld ríkissjóðs fari eftir fjárlögum að öllu leyti, þá er það alger misskilningur. Áætlanir í fjárlögum eiga að fara eftir lögum, sem útgjalda krefjast, og eftir þeirri reynslu, sem fengin er, en lögin ekki eftir áætlunum fjárlaganna. Ef til dæmis styrkur samkvæmt jarðræktarlögunum er áætlaður í fjárlögum 200 þús. kr., en lögin heimta 400 þús. kr., þá verður ríkissjóður að borga þessar 400 þús. kr., hvað sem stendur í fjárlögum. En ef þessi sami liður væri áætlaður 600 þús. kr., en yrði ekki í reyndinni nema 300 þús. kr., þá greiddi ríkissjóður heldur ekki nema þær 300 þús. kr. Það er því alger misskilningur, að sama gildi um áætlunarútgjöld og persónustyrki svokallaða, eða þessháttar, sem greiðist í þeim upphæðum og tölum, sem settar eru í fjárlögin. Jeg heyrði ekki um afstöðu nefndarinnar til Fjarðarheiðarvegarins, en jeg veit, að um það munu vera óbundin atkv. Enda veit jeg, að jeg á þar sterkan stuðningsmann í því efni, sem er hv. þm. Seyðf. (JóhJóh), formaður hv. nefndar. Jeg hefi ekki heyrt nein andmæli frá hæstv. forsrh. (JÞ) út af tillögu minni til Daníels Hjálmssonar. Jeg sje því ekki betur en að upplýsingar mínar hljóti að vera rjettar, og að hann eigi rjett á þessum litlu bótum. Jeg vil þakka hv. fjvn. fyrir undirtektir hennar undir sumar brtt. mínar, t. d. styrkinn til Bjargeyjar Pálsdóttur. En mig langar til að leggja alveg sjerstaka áherslu á styrkinn til Sigurkarls Stefánssonar. Þessum manni er um að gera að ná prófi á næsta ári. Og það getur hann áreiðanlega, ef hann fær þá hjálp, sem jeg fer fram á að Alþingi veiti honum. Þessi stúdent er, svo sem jeg sagði í gær, fátækur, en mjög efnilegur og hefir hin bestu vottorð. Hann hefir nú gerst svo djarfur að mynda fjölskyldu, og gerir það fjárhag hans erfiðari, eins og skiljanlegt er. Jeg er ekki í vafa um, að þetta yrði einhver allra nauðsynlegasti stúdentastyrkurinn í fjárlögum. Háttv. frsm. (EJ) talaði um styrk þann, er jeg fer fram á til Pálma Hannessonar, og sýndist mjer háttv. nefnd vera sæmilega eindregin á móti honum. Hv. frsm. fór annars um þetta þessháttar orðum, að jeg kemst ekki hjá að minnast nokkuð á það. Honum leist illa á að fá þennan mann til að „stikla á þúfunum“ og hjelt, að betra væri að ota að þeim einhverjum öðrum „pálma“. Þetta er einmitt galli margra bænda. Þeir átta sig ekki á því, að mannvitið geti orðið þeim til nokkurrar hjálpar. Þeir vilja ota járnpálmanum að þúfunum, en kasta frá sjer þessum Pálma, sem með þekkingu sinni og lærdómi gæti orðið þeim að þúsundföldu gagni. En þeir góðu menn mega reiða sig á, að meðan þeir neita samvinnu við mannvitið, standa þeir aldrei með pálmann í höndum í viðureign sinni við íslenskar þúfur. Það er mjög svo ómaklegt af hv. frsm. (EJ), er hann gerir gys að því, að framkvæmd sje vísindaleg rannsókn á þessum merkilegu yfirborðsmyndunum, enda þótt hann hafi sjálfur ekki víðsýni til að sjá annað en að þetta sje lítilfjörlegt og ómerkilegt. Það líður áreiðanlega ekki á löngu áður en menn sjá, hve nauðsynlegar þessar rannsóknir eru. Þær grípa svo inn í túnræktina, sem er ein aðalstoðin undir búskap Íslendinga. Ef rannsóknirnar gætu bætt eða aukið framkvæmdir um ræktun landsins, þótt ekki væri nema lítið, þá væri ekki lengi að endurgreiðast sá styrkur, sem hjer er farið fram á. Það er svo um flestar gagnlegar nýjungar og vísindalegar rannsóknir, að fyrst í stað ypta menn öxlum við þeim, einkum hinir þröngsýnni, íhaldsmennirnir. Þá þarf jeg að síðustu aðeins að minnast á ummæli hv. frsm. um Byggingarfjelagið. Brtt. mín var um 40 þús. kr. aukinn styrk til fjelagsins, en jeg hefi nú lýst yfir, að hún komi ekki til atkvæða. En það er rangt hjá hv. frsm., að af hálfu jafnaðarmanna hafi ekki verið gerðar tilraunir til að lækka verð á húsnæði í Reykjavík. Hann verður að játa, að húsaleigan er einn erfiðasti útgjaldaliður, bæði Reykjavíkurbæjar og borgara hans, og jafnframt alls ríkisins. Í öllum sveitum landsins hljóta menn að gjalda hinnar gífurlegu húsaleigu hjer í bænum, því að hjer dvelur t. d. skólafólk o. fl. hvaðanæfa. Því er hin mesta nauðsyn á því, að húsaleigan lækki. Nú stendur hún fyrir þrifum sumpart þarflegum framkvæmdum og sumpart því, að framleiðslan komist í eðlilegra horf en enn er orðið. Við jafnaðarmenn höfum gert tilraunir til að lækka húsaleiguna, en þær hafa altaf verið drepnar af flokksbræðrum hv. þm. (EJ). Jeg skal játa, að þessar 5 þús. kr., sem nú eru í fjárlagafrv. til Byggingarfjelags Reykjavíkur og hv. fjvn. leggur til, að feldar sjeu niður, gera aldrei neitt til að hækka eða lækka húsaleigu í Reykjavík. En jeg álít þessa litlu upphæð rjettmæta viðurkenningu til fjelags, sem á dýrasta tíma ræðst í að byggja heilnæmar íbúðir handa fátæku fólki, sem hafði orðið að kúldrast í kjallaraholum og öðrum ljelegum hreysum. Það er líka viðurkent af flestu því fólki, sem þarna fjekk íbúðir, að afkoma þeirra og heilsufar er miklu betra en það var áður. Það er rjett hjá hv. frsm., að víxill, sem fjelagið hafði gefið út, var afsagður. En því hefir nú verið komið í lag og var áður en hlaupið var með það í Morgunblaðið. Mjer virðist ekki ósanngjarnt, að af tekjum ríkissjóðs renni eitthvað til að lækka húsaleiguna í Reykjavík, þar sem býr meira en fimti hver landsmaður, auk þess sem margir fleiri njóta góðs af, ef leigan lækkar. Jeg vil svo láta útrætt um þetta mál. Jeg beini því til hæstv. forseta, að jeg tek aftur brtt. XX á þskj. 472, en skora á hv. þdm. að fella brtt. hv. fjvn. um að nema burt styrkinn til Byggingarfjelagsins.



Mjer skilst, að talsverð mistök sjeu orðin í starfi hv. fjvn., ef marka má af þeim Aron, er hún hefir valið til að túlka sitt mál við deildarmenn. Það er sagt, að hann sje stundum í því ástandi, að hann sjái 11 þar sem 1 á að vera, og er það ekki ótrúlegt eftir þeim glundroða, sem var á framsöguræðu hans, er hann virtist jafnvel mæla með þeim tillögum, sem nefndin er á móti. Það er eins og segir í fornsögunum, að „mikil raun er að ferðast milli svo heimskra þjóða;“ - það hlýtur að hafa verið mikil neyð, er kom hv. form. fjvn. (JóhJóh) til að hliðra sjer hjá að bera sjálfur vopnin að þessu sinni, en fá þau í hendur slíkum amlóða, sem hefir sýnt sig vanfæran til að bera bæði sverð og skjöld. Út af tveim vegum, sem nefndin vill skera niður, veginum yfir Hólmaháls og Vesturlandsveginum, vil jeg gera nokkrar athugasemdir. Hv. frsm. taldi tvær ástæður til að lækka styrk til þessara vega. Fyrst var sú, að sjálfsagt væri að lækka styrk til þessara vega eins og annara framkvæmda. En þar er þess að gæta, að ólíkt minna hefir hingað til farið af landssjóðsfje til vegalagninga í Suður-Múlasýslu eða Dalasýslu heldur en t. d. í Rangárvallasýslu. Þar er mikill munur á. Það sje mjög fjærri mjer að vilja telja eftir viðgerðina á Holtaveginum, en mjer er ekki kunnugt um, að í mörg ár hafi verið lagður nokkur vegarspotti um Suður-Múlasýslu fyrir landsins fje. Er því ákaflega hart að vera með eftirtölur á öðru eins lítilræði og þessu. Sama máli er að gegna um Dalasýslu. Hún hefir verið mjög afskift árum saman. Hin röksemdin hjá hv. frsm. gegn þessum vegum var sú, að vegamálastjóri hefði ekki lagt með þeim og þeir væru komnir í fjárlagafrv. í trássi við hann. Þetta er líkara því, að það sje mælt í draumi heldur en í vöku. Hv. frsm. hefir alveg haft endaskifti á valdaskiftingunni í þessu landi. Eða ímyndar hann sjer, að embættismaður, undirmaður Alþingis, eigi að ráða því, hvaða vegir eru lagðir? Nei, það er til minkunar og skaða, hvað slíkir undirmenn hafa leyft sjer að sýna mikla samúð og andúð á ýmsum sviðum og þannig gert tilraunir til að hrifsa til sín völdin. Það lítur annars helst út fyrir, að hv. frsm. haldi, að við lifum undir embættismannastjórn eins og á 18. öld. Og eftir öllu sálarástandi hv. þm. (EJ) mætti vel ætla, að hann hafi ekki fylgst betur með. Hv. frsm. (EJ) sagði, að ekki væru margar brýr, sem tengdu okkur saman. Ekkert mun jeg játa með ljúfara geði en að þarna hafi hann sagt rjett frá. Það skilur okkur altof mikið af öllum þeim eiginleikum, sem móta menn, til þess að nokkur samvinna sje hugsanleg milli okkar. Það eru ekki aðeins lífsskoðanir, heldur og alt annað. Jeg hefði t. d. aldrei getað hugsað mjer, að maður á menningarstigi hv. frsm. næði kosningu á þing, og þá þaðan af síður, að hann yrði kjörinn framsögumaður sæmilega virðulegrar nefndar. Enda hefir hv. meiri hl. fjvn. orðið hált á því kjöri, því að ekki munu dæmi til annarar eins frammistöðu af hálfu frsm. í stórmáli. Annars er eitt atriði í ræðu hv. frsm., sem jeg vil viðurkenna og er glaður að fá tækifæri til að viðurkenna. Það eru þau ummæli, er hann hafði um þingsystur sína, háttv. 2. landsk. (IHB), að hún væri ekki lakari þingmaður en hver karlmaður, sem hjer á sæti. Já, það er t. d. ekki sambærilegt, hve mjög hún er þarfari og nýtari en háttv. 2. þm. Rang. (EJ). Í raun og veru er móðgun að nefna þau saman, því að hann er svo miklu neðar en alt það, sem Íhaldið hefir leyft sjer að bjóða þinginu, - og er þá mikið sagt. Jeg hefi heyrt marga bera brigður á gagnsemi hv. 2. landsk. (IHB), en jeg hefi jafnan tekið svari hennar og sagt, að hún tæki langt fram mörgum flokksbræðrum sínum að gáfum og hjartalagi. En svo sem jeg sagði, hefir Íhaldsflokkurinn hvergi komist neðar en í hv. 2. þm. Rang. (EJ), sem nú er kallaður frsm. fjvn. Enginn, sem lesið hefir eitthvað í Alþt. og sjeð hefir hið sundurlausa ræðurugl þessa hv. þm., - sem þó birtist þar í leiðrjettri og lagfærðri mynd, - hefir getað komist hjá því að kveða upp þungan áfellisdóm yfir Rangæingum fyrir að hafa ekki betra að bjóða á löggjafarsamkomu þjóðarinnar.

Mikið er að heyra!

. Það vill svo til, að jeg á einhversstaðar í fórum mínum nokkur blóm, sem jeg hefi tínt upp úr ræðum hans. Getur vel komið fyrir, að jeg leiði þingheim síðar inn í þann grasgarð, ef tilefni gefst. Jeg hefi neyðst til að taka þetta fram sakir þess, að mjer þótti það óhæfilegt grobb hjá hv. frsm. að ætla að fara að slá sjer upp á kostnað háttv. 2. landsk. (IHB). Það lítur út fyrir, að hv. þm. hafi sjerstaka ást á fjósi sínu og því, sem þar á heima, því að hann er altaf að tala um kýr hjer í deildinni. Jeg held, að hann gerði rjett í því að fara að reka á eftir till. um Gunnarsholtskýrnar, sem hann bar fram snemma á þingi. Það er leitt, ef flokksbræður hans ætla að svæfa það mál fyrir honum, og bendir ekki á, að hann hafi mikið að segja í sínum hóp. Annars held jeg, að hv. þm. ætti að leysa út þessar 60 Gunnarsholtskýr og láta þær bregða á leik hjer í deildinni áður en hann fer frekar út í kúafræðina.

Kannske Síbilja vilji slást í hópinn?

Hann myndi vera hæfilegt forustudýr í þeim hópi, og mun hann þess vegna sífelt draga kýr inn í umræðurnar. Að öðru leyti mátti heita, að hv. frsm. gæfist algerlega upp, og skal jeg aðeins minnast á fá atriði til að sýna hinn undraverða misskilning hans. Það vita allir, að fjárlögin eru ekki nema að litlu leyti mynd af þjóðarbúskapnum. Ótal önnur lög grípa inn í hann að miklu leyti. Menn kannast við lögin um húsagerð ríkisins, um bryggjugerð í Borgarnesi, berklavarnarlögin o. s. frv. Einhvern næstu daga verður líklega afgreitt frv. um heimavistir við mentaskólann. Alt þetta má stjórnin borga, þegar henni sýnist. Hvernig fer þá um „jöfnuðinn“, sem á að vera í fjárlögunum? Hv. Nd. er nú nýbúin að samþykkja stærðar skólabákn, og nái það frv, fram að ganga, verður það vitanlega til stórkostlegrar eyðslu, hvað sem öllum fjárlögum líður. Eða hvað halda menn að þurfi að leggja til landsspítalans, ef hann á að vera fullgerður 1930? En kúasmalinn frá Gunnarsholti og öll íhaldshersingin gapir af undrun, þegar talað er um 100 þús. kr. til að rækta Flóa og Skeið. En þeir þurfa ekki að vera hissa. Undrunin stafar aðeins af þeirra eigin vanþekkingu, því að þeirra frv. fara fram á margfalt meiri eyðslu, og hæstv. landsstjórn er að bisa við margfalt stærri útgjaldaliði utan fjárlaga. Jeg hlýt því að neita, að nokkur ábyrgðarhluti sje að flytja slíkar endurbóta-tillögur, sem jeg hefi borið hjer fram. Enda sýndi hv. frsm. einu greindarmerkin í að reyna ekki að hrekja gagnsemi þeirra. Hann hefir vitað, að hægara myndi að drepa þær þegjandi. Í sambandi við þetta langar mig til að benda hv. þdm. á, hve lítið tilefni hæstv. landsstjórn hefir til að gorta af jafnvægi í fjárlögunum. Þegar borguð eru 15–20 þúsund til að geta notað eitt einstaks manns hús í Reykjavík 2 eða 3 daga til konungsmóttöku og eins stórri upphæð eytt fyrir eina nótt hjá Ölfusá, þá held jeg að enginn þurfi að blikna eða blána, þótt farið sje fram á 50 þús. kr. til sundhallar í Reykjavík eða 300 kr. til ferju á Hrosshyl. Jeg skil ekki, að íhaldsfylkingin þurfi þess vegna að rísa upp á afturfæturna og mótmæla í nafni „viðreisnar fjárhagsins.“ Þá kem jeg að þeim lið, sem kvennafulltrúinn, hv. 2. landsk. (IHB), hefir tekið að sjer að verja. Þetta virtist koma heldur illa við skapsmuni hv. þm., og segi jeg henni það meira til lofs en lasts, því að það sýnir einmitt hreinskilni og hjartagæsku hv. þm. Hún sá nú sína sæng upp reidda, er rakin hafði verið hin undarlega afstaða hennar til þessara mála. Hv. þm. svaraði í miklum gremjutón og kastaði hnútum, og er það glegsta sönnun þess, að hjer var einmitt stungið á kýlinu.

Þetta er ósvífni!

. Jeg er einmitt að hæla hv. þm.; því að það er áreiðanlega satt, sem skáldið segir, að „bestu blómin gróa í brjóstum, sem að geta fundið til.“ Miklu verra væri, ef ofan á sannaða sök hefði bæst það, sem í kverinu mun hafa verið kallað „andvaraleysi og harðúð hjartans;“ en því var alls ekki til að dreifa. Jeg ætla þess vegna ekki að fara að svara neitt köpuryrðum þessa hv. þm., því að þau voru öll ástæðulaus. Jeg hefi einmitt oft tekið svari þessa hv. þm. og það gagnvart hans eigin starfsbræðrum, og jeg held það sje ekki ástæða að bregða mjer um hlutdrægni í þessum dómi. Hitt er annað mál, að jeg hefi sjeð ástæðu til þess nú, þegar svo mjög keyrði um þverbak í málum kvenþjóðarinnar, að láta opinberar umræður skera úr því, hvaða rök hv. þm. gæti fært fram fyrir sinni afstöðu til mála kvenna hjer á Alþingi. Og það var ekki af neinni löngun til að erta hv. þm., heldur blátt áfram af því, að mjer finst óhugsandi, að það geti liðist átölulaust til lengdar, að fulltrúi kvenna á Alþingi sje beinlínis valdur að því, að kvenfólkið í landinu fái sem erfiðasta aðstöðu til undirbúnings undir lifsbaráttuna. Vegna þeirra, sem ekki gátu heyrt mál mitt í gær, vil jeg benda á, að það hefir verið gerð verri aðstaða kvenfólksins frá því, sem nefndin skildi við málið, með 4 brtt. hjer í hv., deild. Og mjer er kunnugt, að með sumar, - jeg held allar, - var hægt að skapa öðruvísi meiri hluta í nefndinni, ef þessi hv. þm. hefði lagst á þá sveif. Jeg býst við, að hv. þm. (IHB) muni ekki vilja neita þessu. En það er skemst af að segja, að í hv. Nd. beittist sá flokkur, sem hv. 2. landsk. (IHB) telst til, móti a. m. k. flestum þessum till. Allir þessir hv. þm., að einum undanteknum, beittu sjer móti húsmæðradeild við skólann á Laugum og margir móti hækkun til Staðarfellsskólans, flestir móti hækkun til Blönduósskólans og að minsta kosti allmargir móti hækkun til Ísafjarðarskólans. En það voru einmitt samherjar mínir í hv. Nd., sem stóðu með þessum hækkunum, þótt hjer væri engu síður um kjördæmi andstæðinga að ræða. Nú vil jeg spyrja hv. þm. (IHB), hvernig á að útskýra það öðruvísi en sem vöntun á samúð með þessum fyrirtækjum úti á landi, þegar hv. þm. leggur til, að það sje gerður erfiðari fjárhagur þessara þriggja húsmæðraskóla, sem nú eru, og að beint sje ákveðið að drepa þann fjórða, þrátt fyrir það, að fjeð er til, sem leggja á á móti, og hlægilega lítil upphæð, sem farið er fram á í stofnkostnað. Það er ómögulegt að komast utan um það, að hv. 2. landsk. (IHB) hefir nú með sinni afstöðu reynt að gera erfiðari hag þessara stofnana, en fer hinsvegar fram á það, sem einn í hv. fjvn. Ed., að gerður verði betri hagur þeirrar stofnunar, er hv. þm. sjálfur stýrir. Það virðist altaf brenna í þessum hv. þm., að ekki tókst að koma þeim skóla alveg yfir á ríkið. Hv. þm. hefir ekki viljað láta yfir sinn skóla ganga það hrís sparnaðarins, sem heimtað er að gangi yfir hina skólana í svo ríkum mæli. Hv. þm. (IHB) hefir látið í ljós, að það vanti kerfi í kvennaskólamálinu. Jeg spyr: Í hvaða kerfi er kvennaskóli Reykjavíkur? Hann er utan við öll kerfi landsins. Ef mjer skjátlast ekki því meir, þá er hann líka í sinni röð eini kvennaskólinn á landinu, skóli með aðallega bóklega fræðslu, aðeins að karlmönnum er ekki veittur aðgangur. Og jeg get tæplega hugsað mjer, að það komi nokkurn tíma nokkur annar skóli með sama sniði. En það má telja til hróss hv. þm. og sem merki um dugnað, að þessi skóli hefir samt sem áður vaxið og blómgast undir hans stjórn, þrátt fyrir það, þótt hann sje í engu samræmi við strauma samtíðarinnar eða þróun skólamálanna í landinu. Þó að það rísi upp húsmæðraskólar og ungmennaskólar, þá reisir enginn skóla í svipuðu sniði og kvennaskólann í Reykjavík. Allir vita, að svo sjerstaklega stendur á, að skólinn er sem leifar frá þeim tímum, þegar kvenfólk átti ekki aðgang að neinum öðrum skóla, en hann var sjálfsagður liður í viðreisnarbaráttunni hjá forgöngumanni í þeim málum. Það má nú náttúrlega segja sem svo, að kvenfólkið eigi ekki rjett á að fá nema þennan skóla í Reykjavík. En jeg er á gagnstæðri skoðun um það efni. Jeg held við verðum að gera stórkostlega mikið á næstu árum til þess að auka möguleikana, ekki síst fyrir konur, til þess að afla sjer verklegrar mentunar. Fyrir almennu mentuninni er nokkurn veginn sjeð, - bæði kvenna og karla -, svo að þar vantar minna á. En því finst mjer það svo undarlegt, að þessi hv. þm., sem ætti að hafa vit á þessum hlutum, af því að hann hefir svo gott vit á mörgu öðru, skuli leyfa sjer að standa þarna á móti. Til þess að taka fleira um afskifti af baráttu fyrir möguleikum hinnar íslensku kvenþjóðar til þess að afla sjer mentunar, vil jeg benda á málið um húsmæðraskóla á Staðarfelli, sem jeg flutti frv. um. Þar var gert ráð fyrir að nota jörðina og eignir, sem þar voru. Þessu máli var eytt fyrir mjer; og hv. þm. (IHB) mun ekki neita að hafa unnið að því að koma því fyrir kattarnef.

Studdi það manna mest, þegar tíminn var kominn til þess!

. Jeg skal benda hv. þm. á það, að það var stöðvað í nefnd, einmitt fyrir fulla andstöðu þessa hv. þm. Það er kannske rjett að gera upp fleira viðvíkjandi Staðarfellsskólanum. Vil jeg nefna það atriði, að þegar var verið að ákveða rekstrarstyrk þess skóla, vildum við Sigurður Eggerz tiltaka hann 4 þús. krónur. En af því að hv. 2. landsk. lagðist á móti, gerðum við það til samkomulags að lækka hann niður í 3 þús. Þessu veit jeg, að hv. þm. muni ekki vilja neita. Fanst mjer sannast að segja kenna þarna lítillar samúðar gagnvart þessum upprennandi skóla og hart, að við karlmennirnir skyldum þurfa að vera kröfufrekari fyrir kvenfólksins hönd heldur en sjálfur kvenfulltrúinn. Jeg ætla ekki að fara út í einstakar styrkveitingar, þó aðeins minnast á tvær, styrkinn til Halldóru Bjarnadóttur og utanfararstyrk Sigurborgar Kristjánsdóttur til þess að sækja fund í Finnlandi, þar sem jeg held, að við karlmennirnir höfum ekki viljað sýna kvenþjóðinni minni samúð heldur en hv. 2. landsk.

Jeg er ekkert að sýnast!

. Það er aðalatriðið að vera.

En hv. 1. landsk. er ekki, hann sýnist!

. Jeg hugsa, að þær háttv. konur tvær, sem hafa orðið af þessum styrk sínum og sitja með það verðleikalof neitunarinnar, sem hv. 2. landsk. hefir úthlutað þeim, hafi fundið hinn beiska veruleika á þann hátt, að frá karlmönnum í þessari hv. deild fengu þær verulegan stuðning, en frá hv. 2. landsk. engan stuðning.

Ábyrg fyrir mig!

. Þetta hefði jeg aldrei dregið inn í umræðurnar, hefði ekki hv. 2. landsk. viljað gera nokkurskonar allsherjar hreingerningu viðvíkjandi þrálátri mótstöðu gagnvart málum kvenþjóðarinnar. Mjer heyrðist hv. þm, (IHB) grípa fram í áðan og vera búinn að gleyma, að Staðarfellsskólamálið var í tvennu lagi. Fyrst kom fram till. frá mjer um að stofna ríkisskóla á Staðarfelli, og var ætlast til, að notaður yrði Herdísarsjóðurinn til þess skóla, þannig að framkvæmdur yrði sá samningur, sem fyrverandi forsætisráðherra gerði við hjónin á Staðarfelli, og Herdísarsjóðurinn sameinaður þeirri gjöf. Háttv. 2. landsk. beitti sjer mjög á móti þessu viðvíkjandi sjóðnum. Þá vil jeg minna á, að það er ekki nema örstutt liðið, síðan hv. 2. þm. S.M. (IP) bar fram frv. um skóla á Hallormsstað.

Við mintumst á það rækilega í dag!

. Ekki er úr vegi, að málið sje skýrt, því að afstaða hv. 2. landsk. var dálítið vafasöm í því efni. Hv. þm. kunni ekki við að láta komast svo að orði, að hann hefði verið með því að drepa skólann á Hallormsstað; en ef hv. þm. athugar í skjölum þingsins, þá mun frv. talið meðal fallinna mála. Og hverjir eru þeir, sem báru sverðið að skólanum? Hv. 2. landsk. og flokksbræður hans; ekki er um það að deila, „af er fóturinn“, eins og segir í Njálu. Nei, það væri miklu skynsamlegra af hv. þm. að reyna ekki að neita staðreyndum; og þar sem hv. þm. var að gefa í skyn, að ekki hafi verið mikill skoðanamunur í nefndinni, þá var hann þó svo mikill, að meiri gat ekki verið, þar sem jeg í minni hluta vildi láta frv. halda áfram; gekk að vísu inn á að breyta frv. í verulegum atriðum. En hv. 2. landsk. lagði til það gagnstæða, nefnilega að eyðileggja málið. Það, sem jeg tel í raun og veru allra vítaverðast í framkomu hv. þm., er, að hafa ekki notað sína kunnáttu og þekkingu á þessum málum, sem vafalaust er allmikil, því að það hefði verið auðvelt fyrir nefndina að bæta frv. til verulegra muna. Jeg skal taka fram, hvaða breytingu jeg vildi gera. Það var að hafa skólann minni, og hefði hann orðið tiltölulega ódýr stofnun í rekstri, en gert tiltölulega mikið gagn. En hvað leggur hv. nefnd til að gera í þessu máli? Það er að vísa málinu til stjórnarinnar, en samt ekki með þeirri orðsendingu, að það skuli lagt fyrir næsta þing. „Svo fljótt sem verða má“ er býsna óákveðið; það gætu verið ein 10 ár, alt eftir því, hvað koddinn væri mjúkur, sem málið væri lagt á. En það var sjálfsagt að óska, að málið kæmi fyrir næsta þing. Jeg hefi áður látið í ljós skoðun mína um það, hvað miklar líkur eru til, að núverandi stjórn myndi hafa aðstöðu til að bæta þetta mál, og hefi engu þar við að bæta. Jeg vil þó nefna það, að jeg tel harla ósennilegt, að þeir ráðunautar hæstv. stjórnar í þessu máli hjer í bænum hafi þann kunnugleika t. d. í Múlasýslu og Þingeyjarsýslu, að þeir geti komið með betri ráðagerðir heldur en áhugafólk í þessum hjeruðum, sem leggur peninga fram úr eigin vösum til þess að styðja þétta mál. Jeg hygg, að þar sje einmitt sú hagkvæmasta þekking, sem hægt er að fá viðvíkjandi lausn þessa vandamáls. Og þó að jeg hafi sýnt mikla sanngirni í því að unna hv. 2. landsk. margra góðra kosta, þá verð jeg að segja, að einmitt í þessum málum finst mjer jeg ekki geta búist við neinum endurbótum fyrir Austfirði frá þessum hv. þm., þótt hæstv. stjórn leitaði í þá átt um ráð; því að ýmsar till. þessa hv. þm. bera vott um svo mikið skilningsleysi, að jeg held alveg áreiðanlega, að fólkið í þessum hjeruðum viti miklu betur sjálft, hvernig á að koma þessum málum fyrir. Ef hv. 2. landsk. hefði haft góðan málstað í þessu efni, þá hefði engin geðshræring þurft að komast að, - ef hv. þm. hefði á öllum tímum reynt að styðja viðleitni karlmanna hjer á Alþingi til að koma mentamálum kvenna í betra horf. Hefði það að vísu verið ánægjulegt, ef þessi eina kona í þinginu hefði tekið að sjer að vera einskonar verkstjóri og stýra veikum kröftum karlmannanna, sem vildu að því vinna að bæta úr því misrjetti, sem kvenþjóðin hefir hingað til átt við að búa. En því miður er það svo, að það er ekki þyngra blýlóð lagt á metaskálarnar móti kvennamentun utan Reykjavíkur frá öðrum en einmitt hv. 2. landsk. Hv. 2. landsk. vildi gera tvent í einu, rjettlæta það að drepa þessa viðbót til verklegs náms við Laugaskóla og jafnframt sýna fram á, að það væri gert vegna laganna frá 1917. Nú vil jeg fyrst taka Laugamálið. Þar stendur svo á, að sýslufjelagið ogkonur í þessu hjeraði vilja leggja fram, að jeg hygg, 3/5 af þeirri litlu upphæð fyrir deild handa 12 stúlkum, sem verður bygð 1928, ef ekki stendur á framlagi úr ríkissjóði. Það er sjerstaklega heppilegt að hafa skóla á þessum stað fyrir margra hluta sakir. Hann gæti að ýmsu leyti haft stuðning af hinum skólanum, íþróttakensla gæti verið sameiginleg o. fl.; svo kostar þessi viðbót ríkið ekki nema einar 11 þús. kr., og þá sennilega ekki meira en 3–4 þús. kr. í rekstrarkostnað, miðað við áætlun um Staðarfellsskólann. Þess er vert að gæta, að þessi deild við Laugaskólann yrði sem sjálfstæður partur úr þeirri sjerstæðu nýjung í skólamálum, sem Laugaskólinn er, þar sem hann er almennur unglingaskóli fyrir karla og konur, þar sem fyrst og fremst er lögð stund á íþróttir og verklega kenslu, auk bóknámsins. Í fyrra var þar ágætur trjesmiður og teiknikennari, og kendi hann a. m. k. piltum smíði. Voru þeir farnir að smíða töluvert vandasama hluti, þegar þeir fóru. Síðastliðinn vetur var einnig haldið uppi vefnaðarkenslu fyrir stúlkur. Alt er þetta spor í rjetta átt. Ennfremur var reynt að koma á húsmæðrakenslu, en húsrúm skorti tilfinnanlega. Það má því segja, að þessi viðbót sje sprottin upp af þörf fólksins. Menn og konur hafa hafist handa til þess að bæta úr þörf hjeraðsins heima fyrir, en ekki, eins og hv. 2. landsk. álítur, til þess að spilla fyrir, að upp komi skóli á Akureyri samkvæmt lögum frá 1917. Þar sem nú háttv. 2. landsk. skoðar þessa viðleitni sem fleyg til þess að drepa annað þarft málefni og vitnar svo mjög í þessi lög, þá vil jeg leyfa mjer að spyrja, hvers vegna sami hv. þm. (IHB) hefir ekki gert meira síðan 1923, eða frá byrjun þingsetu sinnar, til þess að hrinda því eitthvað áleiðis. Ef hv. 2, landsk. skoðar sig sem sjálfkjörinn fulltrúa og leiðtoga í þessum efnum, skyldi maður ætla, að einhver litur hefði verið sýndur á viðleitni til að koma þessum skóla á. En öll þessi ár hefir ekkert verið gert fyrir þetta mál fyr en nú, þegar á að hindra framkvæmdir annarsstaðar. Það ber ekki vott um mikinn áhuga fyrir þessum málum. Hv. þm. (IHB) sagði, að með þessari fjárveitingu til verklegs náms á Laugum væri verið að bera rjett eyfirskra kvenna fyrir borð. Jeg ætla þá að skýra frá því aftur, hvernig þessu máli horfir við.

Það er óþarfi!

. Jeg veit, að hv. 2. landsk. er ekki enn farinn að skilja viðhorfið, og nú reyni jeg að skýra það í þeirri veiku von, að hv. þm. komist nú í skilning um villu síns vegar. Lög um stofnun húsmæðraskóla í Eyjafirði gengu í gegn á þingi árið 1917, fyrir atbeina núverandi hv. 4. landsk. (MK), og var þar með sköpuð aðstaða til þess að hrinda málinu í framkvæmd. Nú hefir sá hv. þm. (MK), er fyrir því barðist þá, ekki átt sæti á þingi um nokkurra ára skeið. Hann verður því ekki ásakaður fyrir það, að ekkert hefir verið gert síðustu árin. Hvað skeður nú á þessu þingi? Þegar till. um framlag til Laugaskólans í áður umræddu skyni er borin fram í hv. Nd., þá rís upp núverandi hv. þm. Ak. (BL), sem ekkert hefir gert fyrir þetta mál og ekki svo mikið sem þakkað hv. 4. landsk. (MK), og ræðst með ónotum og dylgjum á skólann á Laugum, þótt hann sje áður orðinn ósannindamaður að öllum sínum ummælum, sem hann ljet sjer enn á ný um munn fara nú á þingi. Það er vítavert þetta, að hann að ástæðulausu stekkur upp á nef sjer með órökstuddri gremju og bæxlagangi gegn andstæðingum sínum, sem vilja koma þessu í kring. Það, sem af er kjörtímabils hans, hefir hann ekki, svo menn viti, gert neitt fyrir væntanlegan kvennaskóla í kjördæmi sínu. Nú sker hann upp herör, símar norður á Akureyri, biður menn vakna og búast sem skjótast. Liggi nú mikið við að koma áformum þingeyskra kvenna fyrir kattarnef. Fær hann síðan skeyti að norðan, sem notast skyldi sem fleygur til að kljúfa liðið. Upp á þetta skeyti, sem reyndar segir ekki mikið, því að engin trygging er fyrir því, að þetta fje, sem þar getur, sje til, kemur hv. þm. (BL) með tvær till., aðra til vara, og ber þær fram í hv. Nd. Hvernig fer svo atkvgr. um þessar till.? Þannig, að margir Framsóknarflokksmenn greiða atkvæði með aðaltillögunni, 35 þús. kr. til skóla hjá Akureyri, en aðeins einn einasti stjórnarflokksmaður, og það var hv. flm. (BL) sjálfur. Sást þá, að fyrir háttv. flm. vakti ekki að hrinda málinu áfram, ella mundi hann hafa lagt meira kapp á að safna liði meðal flokksbræðra sinna um aðaltill.; í stað þess reynir hann að smala fáeinum atkv. á hina till., um að drepa skóla þingeyskra kvenna. Öll frammistaða hans ber þess vott, að gerðum hans ráði ekki löngun til þess að verða þessu húsmæðraskólamáli að liði, heldur pólitísk illgirni til þess að hindra, að upp komi slíkur skóli í nágrannahjeraði. Hv. 2. landsk. hefir látið sjer nægja órökstudda sleggjudóma og gremjufullar upphrópanir gegn staðreyndum. Jeg skal ekkert segja um, hvernig á því stendur, en niðurstaðan verður sú, að háttv. 2. landsk., forstöðukona kvennaskólans í Reykjavík, er ekki í fremstu röð um neitt „positivt“ í kvennafræðslumálum, nema um fjárframlög til síns eigin skóla. Fram að þessu hefi jeg greitt atkvæði með endurteknum hækkunum á styrk til kvennaskólans í Reykjavík, af því að mjer hafa fundist þær sanngjarnar, og jeg hefi vænst skilnings á móti um sanngirniskröfur annara landshluta í þessum efnum. En svo lengi má hrópa í skóginn, að komi þaðan svar. Þótt mig langi ekki að hefnast á hv. 2. landsk., get jeg fullyrt, að þessi frammistaða skólastýrunnar í Reykjavík hefir frá upphafi vakið eftirtekt og gremju í landinu. Hvað geta nú þau hjeruð sagt, sem orðið hafa fyrir þyngstum búsifjum af hendi hv. 2. landsk.? Jeg geri mjer kannske vonir um, að þau vilji ekki erfa mótstöðuna og andmælin, heldur skoða þau sem óvitahjal gegn kvennamentuninni í landinu. Með því einu móti geta þau afsakað hv. 2. landsk. Þegar átti að koma kvennaskólanum í Reykjavík á landssjóð í fyrra skiftið, þá gleymdist kvennaskólinn á Blönduósi. Og þegar hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) bar fram till. um, að hann fengi að fljóta með, var því afarilla tekið af hv. 2. landsk. Við seinni tilraunina var Blönduósskólanum loks hnýtt aftan í, bersýnilega af þeirri ástæðu, að sá skóli átti þá aðstandendur í hv. Nd., að ekki varð undan komist. Það má segja, að ekki skifti máli, þótt einn þingmaður sje svona harðsnúinn í þessu kvennamentunarmáli. En ákaflega er það leiðinlegt, að til skuli vera þeir menn á þingi, sem ekki geta tekið skynsamlegum fortölum nje litið á sjálfsbjargarviðleitni annara hjeraða í þessum efnum með sanngirni og óhlutdrægni, heldur nota hvert tækifæri til þess að hamla, að þau fái kröfum sínum framgengt. Áður en jeg sest niður get jeg ekki stilt mig um að minnast á eina furðulega og í fljótu bragði óskiljanlega setningu í ræðu hv. frsm. (EJ). Hann sagðist sem sje ætla að tala stutt í dag, þó að það væri mánudagur. Hann útskýrði ekki frekar, hvað það merkti eða hvort mánudagurinn væri eitthvað sjerstaklega hættulegur. Jeg held nú samt, að vit megi fá út úr þessu „goðsvari“. Sumir menn búa sem sje þannig að heilsu sinni og hæfileikum á laugardögum, að þeim er áreiðanlega best og hentast að hafa sig sem minst í frammi og halda sem stystar ræður á mánudögum.



Jeg vona, að hv. deildarmenn skilji, að það er dálítið erfitt að sitja undir annari eins dælu og þeirri, sem hv. 1. landsk. (JJ) hefir nú látið ganga, þegar sama efnið er margþvætt þing eftir þing, ár eftir ár, og tuggið upp í ekki neitt. Þótt jeg ætti að beita öllum mínum sálarkröftum, þá get jeg ekki fengið neina heildarhugsun út úr þessum vaðli hv. 1. landsk. um mig og húsmæðrafræðsluna, er altaf hefir klingt í eyrum mínum, síðan hv. 1. landsk. og jeg komum fyrst á þing. Það er kannske ekki að marka núna, eftir öll þessi ósköp, sem hafa þreytt mig og sljóvgað. Hv. þm. (JJ) gat þess, að ræða sín í gær og nú aftur í dag mundi hafa „örvandi“ áhrif á mig. En það er svo fjarri því, að langlokuhugsanagrautur hans hafi vakið mig til hugsunar og dáða, að hann hefir beinlínis svæft mig, heimskað mig.

Það er samviskubitið, sem slær háttv. þm.

. Það heimskar aldrei. Ef hv. 1. landsk. hefði hugmynd um þá tilfinning, sem heitir samviskubit, þá væri margt öðruvísi en er.

Jeg þarf þess ekki með

. Það er hverjum manni holt að vakna upp af sjálfsánægjudraumum sínum og andvaraleysi, og síst mundi hv. 1. landsk. vanþörf á einhverju slíku leiðarljósi sem samviskan er, svo erfiðlega sem honum gengur að átta sig á rjettu og röngu. Hv. 1. landsk. staglast á því látlaust, að jeg, „forstöðukona kvennaskólans í Reykjavík, hafi beitt mjer gegn kvenna- og húsmæðrafræðslunni í landinu“. Hv. 1. landsk. er skólastjóri eins og jeg, þótt ólíku sje saman að jafna, þar sem annarsvegar er samvinnuskóli, en hinsvegar aðeins kvennaskóli. Munurinn á afstöðu okkar til skólamála er þessi: Jeg vil láta rannsaka og undirbúa og forðast alt skipulagsleysi. Það er sá rauði þráður, sem gengur í gegnum öll mín afskifti af þeim málum. En afstaða hv. 1. landsk. er með öllu samhengislaus. Hann vill flana að verki og setja skóla hingað og þangað, skipulagslaust, hvar sem hann heldur, að það sje einhverjum til geðs og geti haft áhrif á kosningu hans.

Jeg fæ talsvert af kvennaatkvæðum fyrir það

. Það getur vel verið. Þær eru því miður talhlýðnar sumar, en þó ekki allar. Margt af því, sem hv. 1. landsk. bar fram, er ósvífni og vísvitandi ósannindi. Hann sagði með hátíðlegum blæ og eins sakleysislegum svip og hann getur sett upp, að sjer yrði ekki brugðið um hlutdrægni, hann bæri húsmæðrafræðsluna svo fyrir brjósti, að ekki yrði um vilst. Hann ber hana svo fyrir brjósti, að hann eyðir 2–3 dögum til þess að gera hana að umtalsefni á hverju þingi, að þess megi sjást vottur í þingtíðindum. En jeg er hissa á þeirri fordild og hjegómaskap, sem vill vinna það til að sýnast að láta aftur og aftur koma fram það, sem sagt hefir verið áður og þá hrakið jafnóðum. Vegna þingsetu eins þm., þ. e. mín, segir háttv. 1. landsk. afstöðu kvenna um þau mál, er lúta að sjermentun þeirra, vera alt aðra en annars mundi. Já, jeg kippi mjer ekki upp við svona ummæli og ætla ekki að eyða orðum að þeim. Umræður um þessi mál á þingi bera það með sjer, hver afstaða mín var, er og mun verða, meðan jeg á sæti á þingi. Þá bar háttv. 1. landsk. mjer það á brýn, að jeg, sem 1 af 5 í fjvn. hv. deildar, hefði beitt mjer mjög og mest fyrir þessum lækkunum. Jeg veit ekki, hvað hann hefir fyrir sjer um það, en nenni hinsvegar ekki að reka það ofan í hann. Honum virtist ríkjandi sorg í huga út af því, að kvennaskólinn varð ekki að ríkisskóla, eins og frv. ríkisstjórnarinnar 1924 og 1926 fóru fram á. Jeg tek ekki í hverja framrjetta hönd, sem mjer er boðin. Mjer fjellu að vísu úrslitin illa, en jeg hefi ekki haft neinar harmatölur út af þeim og bið engan að gera það fyrir mína hönd. Ennfremur taldi hv. 1. landsk. sjer til gildis og samherjum sínum, að þeir hefðu orðið við sanngirniskröfum um hækkun á styrk til kvennaskólans. Jeg þakka öllum þeim, sem hafa tekið í það mál með sanngirni, en það eru menn úr öllum flokkum. En hvorki hafa þessar kröfur verið margar nje miklar. Og hækkunin, sem nú er um að ræða eftir till. fjvn., er um 1000 kr. frá því í fyrra, eða 2000 kr. alls nú. Jeg veit ekki, hvort jeg á að tefja hv. þingdeild á því að rekja tildrög þessarar hækkunarbeiðni. Í sambandi við kvennaskólann starfar hússtjórnardeild. Fyrir henni stendur ágæt kona, svo vel mentuð í sinni grein og dugleg, að ekki getur aðra, er taki henni fram um kunnáttu á þessu sviði. Hún hefir nú gegnt þessu starfi í 4 ár, en býr við smánarlaun eins og raunar allir þeir, sem við kvennaskólann starfa. Mjer er annað betur lagið en að sæta öllum tækifærum, sem gefast, til þess að skara eld að köku stofnunar þeirrar, er jeg starfa við. En sleppum því. Þessi óvenjulega starfhæfa kona ætlaði að fara frá skólanum, ef hún fengi ekki launauppbót, sem svaraði 800 krónum. Skólanefnd kvennaskólans óskaði að geta orðið við þessari kröfu um leið og hún hækkaði forstöðukonulaun mín um 500 kr., og vegna þessa var farið fram á 2000 króna hækkun á rekstrarstyrk til kvennaskólans árið 1928. Jeg hefi þvert á móti reynt að draga úr útgjöldunum, því að það er nú einu sinni svo, að útgjöld, þótt til skólamála sjeu, verða að hafa einhver takmörk. Ennfremur sagði háttv. þm., að jeg hefði gert skólunum á Staðarfelli, Blönduósi og Ísafirði erfiðara fyrir. Hv. þm. má halda þessu fram, en jeg mótmæli því harðlega, enda hefir jafnvel hv. þm. þess kjördæmis, sem Blönduósskólinn er í, ekkert haft að athuga við mínar tillögur viðvíkjandi þeim skóla. Ennfremur sagði hv. þm., að kvennaskólinn væri ekki í neinu kerfi. Um það er það að segja, að skólinn er ekki nema einn, og er því kerfi út af fyrir sig um leið, sem aðrir skólar ganga svo inn í síðar. Hvað snertir unglingafræðsluna, þá hefi jeg aldrei haft neitt á móti því, að henni væri hagað á hverjum stað eins og best þætti henta, þangað til henni er skapað fast kerfi. Þá sagði hv. 1. landsk., að skólinn væri ekki í neinu samræmi við strauma. Hvort hann átti þar við tímaritið „Strauma“ eða strauma tímans, um það ætla jeg ekki að deila. En þökk sje þeirri góðu og merku konu, sem, þótt ekki væri hún íslensk, vann að stofnun fyrsta kvennaskólans á Íslandi og opnaði þær leiðir, sem síðan eru opnar íslenskum konum til mentunar og menningar. Jeg hefi einhverntíma kastað því fram, að jeg hjeldi, að hv. 1: landsk. væri miklu meiri kvenrjettindamaður í eðli sínu en hann ljeti koma fram hjer á Alþingi. Ef dæma má eftir framkomu hans hjer, þá er hans afstaða oftast mjög þröngsýn í þeim efnum. Hv. 1. landsk. tók það fram, þegar hann talaði um kvennaskólann, sem ekki væri í neinu kerfi og úreltur, að það ætti ekki við um hússtjórnardeildina; hún mætti standa. Jæja, það var þó dýrmætt. Þá sagði hv. þm., að konur ættu ekki rjett á að fá sjerstakan skóla.

Þetta er ekki rjett haft eftir!

. Jú, hv. þm. sagði þetta, jeg skrifaði það upp eftir honum, og jeg er bæði læs og skrifandi. Hv. þm. fanst það horfa kynlega við, að jeg, sem ætti að hafa vit á þessum málum og reynslu, væri andvíg stofnun húsmæðraskóla án allrar fyrirhyggju og undirbúnings og rannsóknar á staðháttum og öðru slíku. Jeg ætla að leyfa hv. þm. að halda þessu fram, jeg ann honum heiðursins af því, en sjálf óttast jeg ekki dóm reynslunnar um mínar till. í framtíðinni. - Þá mintist hv. þm. á afskifti okkar af Staðarfellsskólanum, sem hann bar fram á fyrsta þinginu, sem hann sat á, í frumvarps- eða tillöguformi, jeg man ekki, hvort heldur var, enda skiftir það litlu máli. Jeg kom með sömu mótbáru þá og nú, að jeg vildi fyrst þá fylgja því máli, þegar það væri rækilega undirbúið, en ekki flana að því, eins og þegar maður kastar knetti út í loftið og lætur ráðast, hvar henn lendir. Þá mintist hv. þm. á, að þegar hann, hv. 1. landsk. (JJ), og fyrv. 1. landsk. (SE) og jeg hefðum unnið saman í mentmn., þá hefði jeg átt þátt í því, að styrkur til Staðarfellsskólans hefði verið lækkaður. Jeg hjelt nú, að mjer ætti að vera heimilt að skapa mjer skoðun á því, hvað væri hæfilega hár styrkur. Ennfremur mintist hv. 1. landsk. á afskifti mín af svonefndum bitlingum og kallaði styrkveitingar til fröken Halldóru Bjarnadóttur og Sigurborgar Kristjánsdóttur „bitlinga“. En þar er jeg nú á annari skoðun. Jeg kalla það ekki bitlinga, þó að menn fái einhver laun fyrir unnin störf. En hitt kalla jeg bitlinga, ef menn eru launaðir ár eftir ár fyrir lítil eða engin störf. Þá brá hv. þm. mjer um það, að jeg hefði ekki viljað láta Herdísarsjóðinn ganga til Staðarfellsskólans. Jeg sannaði það bæði með gjafabrjefi Herdísar sál. Benediktsen og öðrum skjölum, að sjóðurinn ætti ekkert skylt við skólann,  Þá hefir hv. 1. landsk. haldið því fram, bæði í gær og í dag, að jeg hafi drepið Hallormsstaðarskólann. En er það sama sem að drepa mál, þó að því sje beint í annað og rjettara horf? - Annars var hv. þm. sammála okkur hinum í nefndinni, þó að honum þætti karlmannlegra að koma með sjerstakt nál. Hv. 1. landsk. sagðist hafa verið tillleiðanlegur til að slá af kröfunni til samkomulags. En jeg vissi ekki og veit ekki, hversu langt hann vildi ganga í þessu efni, enda hefi jeg aldrei verið í kaupamensku. Hv. þm. áleit það vítavert, að jeg hefði ekki notað sjerstöðu mína í þágu þessara mála. Jeg tel ekki þörf á að gera sjerstaka grein fyrir því. Þekking og reynsla eru ólýgnustu vottarnir, og til þeirra vísa jeg. Og hafi hv. 1. landsk. nokkra þekkingu á skólamálum, þá er ekki til of mikils mælst, að hann taki hlutina til dálítið rækilegri athugunar áður en hann ályktar heldur en hann hefir gert, þegar við höfum unnið saman í mentmn. þessarar hv. deildar. Þá vildi hv. þm. halda því fram, að jeg hefði ráðið till. um að fela stjórninni að undirbúa húsmæðraskólana, og að það væri gert til þess að draga úr, að nokkuð yrði gert. Þetta eru fallegar getsakir! En ef hv. þm. kann íslensku, sem jeg efast ekki um, þá ætti hann að geta skilið, hvað felst í orðunum „svo fljótt sem verða má“. Hvað snertir það, að hæstv. stjórn hafi ekki þekkingu á þessum málum, þá hefi jeg drepið á þetta atriði áður og bent á það, að til þess er ekki hægt að ætlast, jafnvel þótt hæstv. stjórn væri miklu fjölmennari en okkar stjórn er, að hún hafi þá sjerþekkingu, sem þarf til þess að undirbúa slík mál. Nei, til þess er ekki hægt að ætlast. Hæstv. stjórn þarf í þessum efnum og ef til vill fleirum að leita ráða annara, stundum ef til vill hjá hv. 1. landsk: (JJ), og stundum ef til vill hjá mjer. - Hv. þm. benti á það, að þess væri ekki að vænta, að menn hjer í bæ hefðu kunnugleika til þess að leggja annað eða betra til málanna en menn heima í hjeraði. Jeg verð nú að gera ráð fyrir því, að þekkingin sje ekki alveg staðbundin, og svo hinu, að betur sjá augu en auga, en augað er vanalega aðeins eitt hjá þeim mönnum, sem eru öfgakendir, og þeir sjá málin aðeins frá einu sjónarmiði. Það, sem hv. þm. mintist á geðshræringu, kemur ekki mjög við mig. Jeg vona, að hv. þdm. sjái, að hún er mjer ekki til mikilla örðugleika. Hún er aðeins þægileg vaka eftir svefninn undir ræðu hv. 1. landsk.

Það er gott að iðrast

. Þá sagði hv. þm., að jeg hefði verið þyngsta lóðið, þyngsta blýlóðið, til niðurdreps kvennaskólamálunum, og átti þetta víst að vera fyndni. Hann sagði, að þröngsýni mín væri alkunn, að framkoma mín hefði vakið undrun um alt land o. s. frv.

Það væri ástæða til

. Og þegar stjórnin árið 1924 lagði fram stjfrv. um að gera kvennaskólann í Reykjavík að ríkisskóla, átti jeg að hafa hamast á móti því, að Blönduósskólinn nyti sama rjettar, en í fyrra átti jeg að hafa verið orðin snúin. En jeg hefi altaf óskað þess, að báðum þessum skólum væri gert jafnhátt undir höfði, og að þeir nytu þess rjettar, sem þeir ættu kröfu til. - Jeg er nú aðeins að sýna lit á því, að jeg hafi haft vilja á því að taka eftir því, sem hv. þm. hefir sagt, en órökstutt var það alt, og jeg vísa því öllu til föðurhúsanna aftur sem órökstuddum sleggjudómum, sprottnum af ekki góðu innræti og sögðum móti betri vitund. Jeg hefi sýnt sjálfbjargarviðleitni í þessum málum, sem öllum skepnum er meðsköpuð, bæði hv. 1. landsk. og mjer. Mjer þykir leitt að verða að tefja tíma deildarinnar svo mjög, en það verður ekki hjá því komist. Það er erfitt að svara ræðu, sem snýst um alt og ekkert, en jeg má ekki setjast niður án þess að minnast á Akureyrarskólann. Jeg hefi minst á þetta áður og ætla að tala sem styst um það nú. Jeg vil leyfa mjer að benda á, ef ske kynni að hv. 1. landsk. vildi skilja rjett, því að það getur hann ef til vill, að þó að jeg hafi nú fyrst hjer á þessu þingi sjeð ástæðu til að skifta mjer af heimildarlögunum frá 1917 um stofnun húsmæðraskóla í Eyjafirði, þá er það ekkert nýtt, sem því veldur. Jeg sagði það einu sinni við Sigurð heitinn Jónsson fyrv. ráðherra, sem var hræddur um, að jeg mundi verða á móti þessum skóla, að jeg mundi, þegar sá tími kæmi, sýna það í verkinu, að jeg vildi þeim skóla vel. Við þetta stend jeg og ætla að standa, þangað til málinu er lokið samkvæmt lögum. Allar getsakir hv. 1. landsk. í garð kvenna í Eyjafirði og sömuleiðis í garð hv. þm. Ak. (BL) eru líka gersamlega rakalausar og óverðskuldaðar. Eyfirskar konur hafa nú handbært fje, sem þær hafa safnað löngu áður en þingeyskar konur komu fram með ósk um hússtjórnardeild við Laugaskólann. Fje þessu hafa þær safnað jafnframt því, að þær hafa lagt sinn mikla skerf til heilsuhælisins í Kristnesi. Jeg vil að lokum nota tækifærið til þess að slá því föstu, að hv. 1. landsk. hafi í þetta sinn talað móti betri vitund. Það, að konur í Eyjafirði hafa nú komið fram með kröfu um, að 10 ára gömul loforð við þær væru efnd, er ekki annað en eðlileg sjálfbjargarviðleitni til þess, að rjettur þeirra yrði ekki fyrir borð borinn frekar en annara. Jeg held, að það sje svo ekki meira, sem jeg þarf að svara að þessu sinni, og læt því staðar numið.



Jeg vil ekki láta þess ógetið, hv. þdm. til heiðurs, að sem frsm. fjvn. álít jeg, að umr. hafi hjá öllum, sem nokkuð mark er takandi á, farið mjög hóflega og vel fram. Þó að fundið væri að gerðum fjvn, í einstökum atriðum, þá er það ekki að undra, en hitt tel jeg mikilsvert og vil þakka fyrir það. Þótt misjafnlega væri mælt með brtt. einstakra þdm., hefir fjvn. ekki orðið fyrir álasi, svo að teljandi sje, frá þeim. Álas í minn garð hefir aðeins komið frá einum hv. þm., sem gjarn er til að senda óvingjarnleg skeyti til þeirra, sem honum eru ekki að skapi. Hv. þm. (JJ) rjeðist á mig fyrir það, hvernig jeg hefði leyst af hendi starf mitt sem frsm. fjvn., og var það auðvelt að finna að því, en hitt var ekki nema eðlilegt, að einhver af 5 manna nefnd yrði fyrir valinu. Að það var jeg, sem fyrir því varð, var heldur ekki mín sök, og í rauninni var það nefndarinnar að finna að því, hvernig jeg framkvæmdi mitt starf, en ekki hv. 1. landsk. Að þessum hv. þm. þótti ræða mín of stutt er ekki nema eðlilegt, svo gjarnt sem honum er til að halda langar ræður - og margar. Það vita allir, að það er hann, sem tefur þingið mest í þessari hv. deild. En þar sem hv. 1. landsk. var að tala um það, að það hefði verið af neyð gert að velja mig fyrir frsm. fjvn., þá held jeg, að það hafi ekki síður verið neyð að kjósa hann fyrir 1. landsk. þm., og mjer er kunnugt um og get sannað, að meiri hl. þjóðarinnar sjer eftir því, að svo skyldi fara. En jeg hygg, að gremja hans til mín eigi rót sína að rekja til þess, að jeg er úr Rangárvallasýslu. Hann lætur hatur sitt til sýslunnar bitna á mjer, og jeg hygg, að jeg viti ástæðuna til þess, að honum er svo illa við alla Rangæinga. Ástæðan mun vera sú, að honum hefir á óhappaferðalagi austur þar verið tekið ver en hann ætlaðist til. Síðan kemst hv. 1. landsk. naumast lengra austur en að Þjórsá. Til samanburðar vil jeg benda honum á það, að Jörundur hundadagakonungur komst þó að Jökulsá, og var hann þó ekki vinsæll af Íslendingum. En hv. 1. landsk. er þeim mun óvinsælli, að hann kemst ekki nema að Þjórsá. Alt þetta lætur hv. 1. landsk. bitna á mjer, og jeg var þess þó ekki valdur, að Rangæingar kváðu hann svo niður, að hann varð að setjast á móbing og fær ekki að koma austur aftur; jeg stóð hjá og hafðist ekki að. Þegar hv. 1. landsk. er að reyna að gera lítið úr mjer, byrjar hann á tilraun minni til að koma upp kúabúi í Gunnarsholti og vill í því sambandi binda mig við beljuhala. En þegar hv. 1. landsk. bjó á Hriflu, var það annaðhvort, að hann skrifaði sjálfur greinar um hinn mikla fyrirmyndarbúskap, eða hann ljet nafna sinn gera það, og eitt af því, sem þessi mikli afkastamaður gerði, var það að gera áveitu úr Skjálfandafljóti á þorranum í 12° frosti! Ef á að gera lítið úr búskapnum á Rangárvöllum, þá er fróðlegt að athuga búskapinn á Hriflu, eins og hann var í höndum hv. 1. landsk. Hv. 1. landsk. var að tala um, að það væri ekki gott að vera einn um að taka fje úr ríkissjóði. Mjer datt þá í hug, að honum væri mjög áríðandi að athuga, hver nær í meira fje frá einstökum mönnum en hann. - Hver fær jafnódýrt húsnæði, skólakenslu og ferðakostnað til annara landa? Þegar hv. 1. landsk. vitnar í það, að veita þurfi fje til sundlaugar til þess, að menn geti sparað sjer ferð til Nissa til þess að læra sund, þá datt mjer í hug, hver er sendur i útlönd, þegar friður þarf að vera í landinu, og látinn ferðast á annara kostnað. Þegar þessi hv. þingmaður fer að stagast á dygðum sínum og drengskap, get jeg ekki að því gert, að mjer koma í hug viðskifti hans við einn gamlan Rangæing, sem Brynki var kallaður. Það var á unglingsárum hv. þm., að Brynki hafði eitthvað fyrir sig að leggja, en hv. 1. .landsk. ekki. Þeir reru þá báðir suður í Garði, og varð hann þá feginn að njóta góðvildar Brynka. Seinna breyttist þetta svo, að það varð Brynki, sem þurfti hjálpar við og leitaði til hv. 1. landsk., sem þá var kominn í góða stöðu. En þá ljet þessi háttvirti þm. sem hann þekti ekki gamlan velgerðarmann og fjelaga. Þetta kalla jeg hvorki drengskap nje dygð, og svona hefði þingmanni Rangæinga aldrei hugkvæmst að breyta við nágranna sína. Þá var hv. þm. með illkvitnislegar dylgjur út af framsöguræðu minni í gær. Hann ætlaði að vera fyndinn og hagaði orðum sínum á þá leið, að það kæmi stundum fyrir, að menn væru illa fyrirkallaðir á mánudögum. Jeg get sagt hv. 1. landsk. það, að jeg er ekkert feiminn við að tala berum orðum um það, sem hann var að dylgja um. Jeg veit, að það hefir verið sagt um mig, að jeg væri drykkjumaður, og jeg skifti mjer ekki af því. Jeg hefi a. m. k. aldrei verið það á annara kostnað. En jeg skora á þennan hv. þm. að sanna, að jeg hafi verið drukkinn í gær, ef hann treystir sjer til. Jeg get lýst því yfir, að jeg er ánægður með umræðurnar um fjárlagafrv. í heild sinni, og jeg er ekki reiður hv. 1. landsk. fyrir hans ummæli. Það er nú einu sinni siður hans að hnífla óvini sína, eftir því sem hann fær því við komið, og ekki ástæða til að kippa sjer upp við það. Jeg vona, að starf fjvn. verði fjárlögunum til góðs, og jeg vænti þess fastlega, að hv. deild fari að óskum hæstv. ráðh. (JÞ) um að fylgja tillögum nefndarinnar.

Jóhann Jósefsson Hv. frsm. (EJ) mintist á brtt. mína um 5000 króna fjárveitingu handa mönnum, sem þurfa að fá sjer gervilimi. Mjer virtist hann taka heldur hlýlega í þessa brtt., en af því að hann hafði ekki skilið mig alveg rjett og virtist ætla, að þetta fje ætti að ganga til þess manns, sem hefir á hendi umbúðasmíði, þá vildi jeg gefa þær upplýsingar, að eins og jeg tók fram var tilætlunin, að mennirnir sjálfir, sem gervilim þurfa að fá, fengju þennan styrk. Jeg mintist á, að til væri ætlast, að þessir menn sæktu um styrkinn til stjórnarinnar og hún úthlutaði honum eftir bestu vitund. Þetta vona jeg, að hv. frsm. og öðrum sje 1jóst. Út af því, sem hv. frsm. mintist á brtt. mína viðvíkjandi styrk til Sjómannafjelags Vestmannaeyja, skal jeg aðeins drepa á, að samskonar fjelagsskapur er styrktur hjer í Reykjavík, svo að jeg teldi sanngjarnt, að þetta fjelag fengi svipaðan styrk.

Forsrh. og fjrh. (Jón ÞorIáksson): Jeg hefi lítið getað fylgst með umræðunum hjer vegna þess, að jeg hefi verið bundinn við umr. í hv. Nd. En mjer hefir verið sagt, að hv. 5. landsk. (JBald) hafi dregið ályktanir af þögn minni viðvíkjandi brtt. hans á þskj. 472, VI, 2, um uppbót til Daníels Hjálmssonar. Jeg vildi aðeins út af því segja það, sem jeg hefi sagt hjer á Alþingi áður, að jeg álit ekki, að þessi fyrverandi vegaverkstjóri eigi neina sanngirniskröfu til uppbótar fyrir það, að hann ljet af vegaverkstjórn.



Út af ræðu hv. 2. landsk. (IHB) þarf jeg ekki að leiðrjetta annað en það, að hv. þm. lítur svo á, að hv. þm. Ak. (BL) hafi sýnt nægan áhuga fyrir húsmæðraskólamáli Akureyringa með því að hreyfa því við 3. umr. fjárlagafrv., án þess að leita til fjvn. En öll Nd. veit, að við þessu máli hefði ekki verið hreyft, ef nábúar hv. þm. (BL) hefðu ekki gert ráðstafanir til að færa út verklega kenslu við sinn skóla. Úr því að hv. þm. Ak. (BL) vildi ekki leysa málið með því að fá 35 þús. króna styrk án þess að reyna að drepa hitt málið um leið, er afstaða hans greinilega sönnuð. Það er ekki rjett að leggjast á garðinn þar, sem hann er lægstur, svo að jeg skal fara vægilega með hv. frsm. (EJ). Jeg lít á hann alveg sömu augum og aðrir landsmenn. Það liggur ekkert eftir hann hjer á þinginu, og um álit Rangæinga á honum, sem hafa tvisvar felt hann við kosningar, er nokkurn veginn kunnugt. Jeg læt mjer í ljettu rúmi liggja, þó að hann efist um, að jeg greiði þakklætisskuldir mínar. En jeg get fullvissað hann um, að þegar hann er búinn að greiða skuldir sínar við Ingólf á Stokkseyri, þá verð jeg búinn að greiða allar mínar þakklætisskuldir. Hv. þm. mintist á óeirðir hjá Rangæingum. En slíkt er algengt á skrílfundum og ekkert merkilegt. Jeg veit ekki annað en hv. þm. (EJ) hafi sjálfur hegðað sjer sæmilega á Hvolsfundinum nafntogaða, en þarna voru nokkrir ölvaðir menn, sem ljetu illa. Það gerði mjer ekkert til, því að skrílskapur bitnar jafnan á þeim, sem hann fremja. Þessi minni hluti, sem ljet ófriðlega, sýndi bara, að þarna er dálítið af ljelegu fólki, og það er skiljanlegt samræmi milli þess og hins, að hv. þm. (EJ) er illa að sjer og ófær til þingstarfa. Þegar hv. þm. fór að tala um, að jeg hefði stundað jarðabætur á koti fyrir norðan í 12 gráða frosti, þá þykir mjer líklegt, að hann hafi eitthvað blandað því saman við 12 gráða meðal, sem hann kann að hafa notað við ófrjóseminni í eigin höfði, þegar hann var að búa sig undir framsöguræðu sína. Mjer þótti gaman, að hv. frsm. skyldi ná í skækilinn í stærsta málinu, sem hjer hefir verið talað um í dag. En þó að honum takist í bili að hindra, að mönnnum gefist kostur á að stunda íþróttir, þá mun það mál lifa löngu eftir að þingseta þessa hv. þm. er gleymd.



Mjer virtust ummæli hæstv. atvrh. (MG) bygð á misskilningi, þegar hann talaði um styrkinn, sem hv. Nd. samþykti til markaðsleitar erlendis. Hann hjelt því fram, að hv. fjvn. þessarar deildar hefði látið í ljós þá skoðun með brtt. sinni, að með henni væri því slegið föstu, að þessi fjárveiting ætti ekki að skiftast eftir þeim hlutföllum, sem hv. Nd. hefir ákveðið, heldur væri það algerlega á valdi stjórnarinnar, hvernig henni væri varið. Jeg lít svo á, að þetta sje alger misskilningur. Þessi skoðun hefir hvorki komið fram í ummælum hv. frsm. nje í nál., svo að jeg veit ekki, á hverju hún er bygð. Jeg verð að álíta, að það sje vilji hv. Nd. að greiða bæði fyrir síldar- og fisksölunni, eins og fram kom í till. sjálfri og umræðunum, og jeg veit ekki til, að neitt hafi komið fram í þessari deild, sem sýni, að hv. fjvn. vilji kollvarpa gerðum hv. Nd. í þessu máli. Jeg vil leggja nokkra áherslu á þetta, ekki síst af því, að hv. þm. Vestm. (JJós) ljet ótvírætt í ljós, að engum blöðum væri um það að fletta, að þessi styrkveiting væri eingöngu ætluð til markaðsleitar í Suður-Ameríku. Jeg vil algerlega mótmæla þessu, og jeg álit, að skoðun hv. Nd. sje bygð á þeirri nauðsyn, að báðar þessar atvinnugreinir njóti nokkurs af þeim lítilfjörlega styrk, sem þingið hefir ákveðið að veita til markaðsleitar. Mjer finst því víkja nokkuð undarlega við, hvernig altaf er verið að klípa utan af þessu. Þetta var í fyrstu frambærilegur styrkur, en nú finst mjer orðin lítil von um, að hann geti komið að tilætluðum notum. Jeg tek þetta fram af því, að annaðhvort hefi jeg misskilið hæstv. atvrh. (MG), eða þá að hann hefir skift um skoðun frá því, að jeg talaði við hann fyr á þinginu. Þá virtist mjer hann hafa nokkurn skilning á því, að greiða þyrfti fyrir síldarsölunni, en sú fyrirgreiðsla verður ennþá brýnni af því, að ekki eru látin koma til framkvæmda lögin um síldarsöluna, sem samþ. voru á síðasta þingi. Jeg vil beina því mjög alvarlega til hv. fjvn. og allra hv. deildarmanna, að jeg álit, að miklu betur færi á því, að þessi till. nefndarinnar næði ekki fram að ganga, því að af henni gæti ekkert gott leitt. Mjer er kunnugt um, að þeir menn, sem berjast ár eftir ár við að framleiða þessa vöru og hafa orðið að taka á sig gífurlega byrði, þar sem síldartollurinn er, líta svo á, að vægustu kröfur, sem hægt sje að gera til þingsins, sjeu þær, að eitthvað sje gert til að greiða fyrir sölu síldarinnar. Jeg veit, að mikil óánægja ríkir út af þessum háa tolli, og hún kynni að magnast svo, að einhverjir örðugleikar gætu af risið. Það þýðir ekki að fara um þetta fleiri orðum, og jeg vona, að tillaga nefndarinnar verði ekki samþykt, En ef svo óheppilega tekst til, þá treysti jeg hv. Nd. til að kippa þessu í samt lag. Jeg álít, þegar um svona mikilvægt atriði er að ræða, að ekki sje rjett að brýna fyrir þinginu, að hin eina sanna nauðsyn sje í því fólgin, að fjárlagafrv. þurfi ekki að hrekjast milli deilda. Það getur jafnvel oft komið fyrir, að ýms atriði sje heppilegast að útkljá í Sþ. Þá skal jeg víkja fáum orðum að 25. brtt, á þskj. 472, sem nokkuð var um rætt í gær. Mjer virtist hæstv. atvrh. (MG) taka upp þykkju út af því, sem jeg mintist á ómannúðlega meðferð á þessum símamanni. En það er misskilningur, að nokkru álasi hafi verið beint til hæstv. atvrh. (MG) út af þessu máli. Þar er um alt aðra menn að ræða, og þóttist jeg lýsa því nægilega skýrt. Hlutaðeigandi símamanni hefir aldrei komið til hugar, að hæstv. atvrh. ætti sök á þeirri meðferð, sem hann varð fyrir. Í varnarskjali sínu segir hann: „Það skal játað, að brjef þetta er þannig vaxið, að það virðist vera nægilega sterkur grundvöllur undir slíkri stjórnarráðstöfun. Ráðherrann hefir því að mínu áliti aðeins gert það, sem honum bar að gera, eins og málið lá fyrir og eins og það var fyrir honum flutt.“ Jeg vona, að hjer þurfi ekki frekari vitna við. Eins og þessi orð bera greinilega með sjer, er hjer ekki um neina ákæru að ræða á hendur stjórnarinnar. Jeg vænti þess fastlega, að þar sem það er fullkomlega sannað, að þessi maður hafi orðið fyrir ofsóknum af mönnum, sem tóku völdin í sínar hendur og báru ofurliði sjálfan landssímastjórann, að þessi hv. deild sýni þá sanngirni að samþykkja till. mína. Undirmenn símans sýnast hafa haft þarna svo mikil völd, að þeir gátu ekki einasta beygt landssímastjórann, sem þá að vísu var farinn að kenna þess sjúkleika, sem dró hann til dauða, heldur líka ráðherrann (KlJ), svo að hann fer bónarveg að Eggert Stefánssyni um að afsala sjer þeirri stöðu, sem búið var að veita honum, með loforði um, að hann skyldi fá aðra stöðu jafngóða, svo að hann biði ekki af skiftunum fjárhagslegt tjón. En efndirnar urðu þannig, að með rógi og illmælum var honum bolað úr þeirri stöðu líka. Skal jeg svo ekki orðlengja þetta frekar, en hvernig sem fer um till. mína verð jeg að segja það, að þó að í öllum tilfellum sje sárgrætilegt, að menn sjeu beittir ranglæti, er enn verra að þola slíkt af hálfu hins opinbera en einstaklinga á milli. Þó að það verði ekki hrakið, að þessi maður sje að einhverju leyti breyskur og eigi við ástríður að stríða, þá er hitt eins víst, að ekki er sannað annað en að hann hafi altaf gegnt starfi sínu mjög vel. Og í heilt ár, eftir að hann hafði fengið loforð fyrir hinni nýju margumræddu stöðu, hjelt hann sjer alveg frá vínnautn. Þó að slæmt sje, að sekur maður komist undan hegningu, er þó enn verra, að saklausum sje hegnt, eins og hjer á sjer stað.



Jeg býst við, að flestum þyki nóg komið af þessum umr., svo að jeg ætla ekki að fara að halda neina langa ræðu, heldur aðeins gera örstutta aths. út af orðum hv. 4. landsk. (MK) um styrkinn til markaðsleitar. Í fjárlagafrv. stjórnarinnar er farið fram á, að veittar sjeu 5000 krónur til markaðsleitar fyrir íslenskar afurðir erlendis. Við þennan lið gerði hv. fjvn. Nd. enga breytingu, en frá hv. sjútvn. þeirrar hv. deildar kom fram brtt. í 3 liðum. Fyrsti liðurinn var þess efnis, að veittar skyldu 12000 krónur til þess að afla nýrra markaða á fiski í Suður-Ameríku. Næsti liður var þess efnis, að veittar skyldu 10000 krónur til að leita markaðs í Eystrasaltslöndunum fyrir síld, og loks var í þriðja lið tillögunnar farið fram á að hækka 5000 króna liðinn í stjfrv. upp í 8000 krónur, sem skyldi verja til þess að afla nýrra fiskmarkaða í Portúgal. Fyrsti og annar liðurinn voru samþyktir, en sá þriðji feldur, og þannig kom frv. til þessarar hv. deildar. Fjvn. hefir nú komið fram með brtt. þess efnis, að upphæðin sje 20000 krónur „til markaðsleitar“, þannig, að stjórnin hafi frjálsar hendur um það, hvernig hún vill verja fjenu. Fjvn. þótti ekki tiltækilegt að hækka upphæðina, bæði af því, að hún hafði sett sjer það markmið að skila frv. tekjuhallalausu, og líka af því, að hv. Nd. hafði ekki farið hærra en upp í 22 þúsund kr. Jeg held, að hv. frsm. (EJ) hafi láðst að taka þetta fram, og leyfi jeg mjer því að gera það, að gefnu tilefni. Eins og jeg tók fram áðan, hefir fjvn. sett sjer það markmið að skila fjárlagafrv. tekjuhallalausu. Það er síður en svo, að það sje skemtilegt verk eða þakklátt, enda vissi nefndin, að hún mundi litlar þakkir fá fyrir. En undirtektirnar hafa orðið betri en hún bjóst við. Það er heldur ekki af því, að nefndin viðurkenni ekki, að margar af þessum fjárveitingum sjeu sanngjarnar og jafnvel nauðsynlegar, að hún hefir tekið þessa stefnu. Hún vildi helst, að fjárhagur Íslendinga væri svo blómlegur, að hún gæti með góðri samvisku samþykt allar þær tillögur, sem hjer eru fram bornar. En þó að fjárhagurinn megi teljast sæmilegur núna sem stendur, þá er útlitið mjög slæmt og fyrirsjáanlegt, að tekjur yfirstandandi árs ná ekki þeirri upphæð, sem frv. gerir ráð fyrir. Það má því búast við, að eyðist af þeim sjóði, sem til er og gerir það, að enn hefir ekki þurft að taka lán. En um áramót verður að vera nóg í sjóði til að nota þar til tekjur næsta árs koma fram. Nefndinni er sem sagt mjög óljúft að greiða atkvæði á móti brtt. hv. þdm., en hún sjer sjer ekki annað fært, vegna fjárhags ríkissjóðs.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorlákason) Hv. 1. landsk. (JJ) mælti hjer nokkur reiðiorð, en þar sem hann á ekki kost á að tala aftur og er auk þess genginn út úr deildinni, fer jeg ekki lengra út í ræðu hans en að mótmæla þeim ummælum um kjósendur í Rangárvallasýslu, sem sótt hafa fund, þar sem hv. 1. landsk. fór mjög halloka, sem hann hefir leyft sjer að láta sjer um munn fara. Hv. þm. notaði orðið skrílfundur og skrílsskapur. Það er mjög óviðeigandi af hv. þm., sem sjálfur er fæddur og uppalinn í sveit, að nota slík orð um hið eina kjördæmi á öllu landinu, þar sem enginn er úr kaupstað eða þorpi. Auk þess veit jeg, að þetta fólk er sjerstaklega myndarlegt fólk. Hv. þm. (JJ) mintist aðeins á eina af brtt. sínum, um að veita 50 þús. kr. til sundhallar í Reykjavík. Jeg held, að það hafi ekki komið fram í umr., að með þessari tillögu er farið að öfuga endanum á þessu fyrirtæki. Það hefir þegar verið gerð áætlun um að veita heitu vatni úr laugunum til bæjarins til að hita upp byggingar í bænum. Kostnaðaráætlunin er 200 þús. kr. Enn er áreiðanlega ekki búið að gera ráðstafanir til þess að fá fje til þessarar veitu, en það liggur í hlutarins eðli, að meðan ekki er sjeð fyrir því, er tillaga hv. 1. landsk. gersamlega ótímabær. Það lægi nær að reyna að koma á veitunni sjálfri, og gera síðan ráðstafanir til að koma upp sundhöllinni og öðru, sem nota ætti vatnið til. Þó að jeg viðurkenni, að hjer sje um nauðsynlegt menningarmál að ræða, get jeg ekki verið með þessari tillögu, þar sem líka fjárhagsástæður gera það mjög óaðgengilegt.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Það eru aðeins örfá orð út af umræðum þeim, sem orðið hafa um fjárstyrk til markaðsleitar. Jeg sagði hjer í gærkvöldi, að jeg áliti, að fjvn. hefði ekki látið neitt í ljós um það, hvort hún ætlaðist til þess, að stjórnin notaði nokkuð af þessum styrk þegar á þessu ári til að leita nýrra markaða, og beindi fyrirspurn til nefndarinnar um það. Það er ekki venja að eyða fyrirfram slíkum fjárveitingum sem þessari, og út af því, sem fram kom við umr. í hv. Nd. um þetta atriði, vil jeg gjarnan fá að heyra undirtektirnar í þessari hv. deild líka. En jeg tel mig ekki enn hafa fengið umbeðið svar frá hv. fjvn. Hv. 4. landsk. (MK) þarf ekki að ætla, að jeg hafi breytt neitt skoðun á málinu, þótt jeg skyti þessari fyrirspurn til nefndarinnar, þar sem form. hennar hefir undirstrikað það, að hún vilji láta stjórnina ráða því algerlega, hvernig þessu fje sje varið. Þetta talaði jeg ekki um í gærkvöldi, heldur spurðist jeg fyrir um það, hvort tilætlunin væri, að síldarmarkaðs væri leitað þegar á þessu ári. Að öðru leyti fór jeg ekki neitt út í málið. Jeg þarf ekki að svara háttv. 4. landsk. (MK) út af beiðni Eggerts Stefánssonar. Jeg tók það svo í gær, að hann ætti við mig með sumum ummælum sínum, en nú hefir hann lýst yfir því, að svo hafi ekki verið, og má það þá mín vegna niður falla.



Jeg verð fyrst að víkja að ræðu hæstv. atvrh. (MG) og verð að segja, að jeg fjekk ekki betur skilið ummæli hans í gær en að frá fjvn. lægi fyrir bending um það, að styrkinn til markaðsleitar ætti ekki að nota á yfirstandandi ári. En úr því að hæstv. atvrh. hefir nú lýst yfir því, að ummæli hans beri ekki að skilja á þann veg, þá get jeg vel unað við það. Jeg býst þá sem sje við, að hann sje sömu skoðunar og áður um það, að brýn nauðsyn sje á því að gera eitthvað í þessa átt nú þegar á þessu ári. Og jeg veit fyrir víst, að hæstv. atvrh. (MG) hefir svo mikinn skilning á atvinnuhögum þjóðarinnar, að hann veit, að brýn nauðsyn er á að gera þessar tilraunir sem allra fyrst, og að það geti meira að segja orðið til þess að auka mikið beinar tekjur ríkissjóðs á þessu ári. Hv. frsm. fjvn. hefir ekki á neinn hátt látið í ljós, að ekki mætti nota styrk þennan í ár, og í nál. stendur ekkert um það. Ef ekkert verður úr framkvæmdum á þessu ári, þá er það ekki öðru að kenna en viljaleysi hæstv. stjórnar. Það getur náttúrlega valdið óþægindum, að hv. fjvn. hefir klipið 2000 kr. af styrknum, en það ætti þó ekki að snerta markaðsleit fyrir síld, því að jeg vona, að til hennar verði varið þessum 10 þús. kr. En það væri best, að nefndin tæki aftur brtt. sína, eða að hún yrði feld, því að 2000 kr. hafa ekki þau áhrif á fjárhag ríkissjóðs, að neinu verulegu nemi. Það er staðreynd, að á nálega öllum mannfundum að undanförnu hefir venjulega aðaláherslan verið lögð á það, ekki aðeins af þingmannaefnum og stjórnmálamönnum, heldur öllum hinum víðsýnustu mönnum, að það, sem umfram alt beri að leggja stund á, sje að styðja atvinnuvegina. Nú er einmitt tækifæri til þess að auka framleiðsluna og gera hana verðmætari, að auka og efla atvinnuvegina og koma afurðum þeirra sem víðast. En ef ekki á að framkvæma neitt í þá átt, þá er alt, sem um það hefir verið skrafað utan þings og innan, aðeins innantóm orð. En jeg vona nú samt, að svo sje ekki, og að þingið meira að segja sjái, að það er of langt gengið að vera að klípa af þessari fjárveitingu. Það er krafa mikils fjölda þingmanna, að þegar í ár sje hafist handa um markaðsleit og ekki varið til þess minna fje en hv. Nd. ákvað. Við höfum ekki ráð á því að bíða eitt árið enn, - allra helst vegna þess, hvað útlitið er ískyggilegt, - með það að láta komast í framkvæmd þau ráð, sem líklegust eru til bjargar fyrir stærstu atvinnuvegi vora.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg hefi ekkert um það sagt, hvernig jeg muni ráðstafa þessari upphæð. Jeg var aðeins að fiska eftir því í gær að fá eitthvað ákveðið um það frá hv. fjvn., hvort hún ætlaðist til þess, að fjárveiting þessi yrði notuð í ár, en nú sýnist mjer svo sem nefndin vilji ekki gefa neina yfirlýsingu í þá átt.



Jeg ætla, að hv. frsm. fjvn. (EJ) hafi ekki vikið neitt að XXVI. brtt. á þskj. 472, en jeg hefi átt tal við hann síðan og komist að þeirri niðurstöðu, að nefndin er á móti því, að brtt. sje samþykt. Jeg skildi það svo, að hann liti svo á, - og svo hafi verið litið á á fyrri þingum, - að ef atvinnubrestur yrði í einhverju sjávarþorpi, þá bæri ríkissjóði skylda til þess að hlaupa undir bagga á hentugasta hátt á hverjum tíma. Jeg þykist nú vita, að brtt. muni falla, úr því að svona stór nefnd legst á móti henni. Og þess vegna ætla jeg ekki að leggja till. undir öxi nefndarinnar, en tek hana aftur með þessum formála. Þá ætla jeg að minnast á tvær brtt., sem skotist hafa fram hjá mjer áður. Það er þá fyrst 44. brtt. á þskj. 449, um að lækka utanfararstyrk til Friðfinns Guðjónssonar leikara um 500 kr. Hv. Nd. samþykti að veita honum 2500 kr. styrk til þess að kynnast leiklist erlendis. Þessi maður er kunnur að því, að hann er einhver besti krafturinn í Leikfjelagi Reykjavíkur. Hann hefir nú leikið í 30 ár og aldrei fengið neina viðurkenningu fyrir. Og mjer finst, að þótt honum verði veittar 2500 kr., þá sje það ekki neitt í ósamræmi við aðra styrki í fjárlögunum, og mjer finst, að allir ættu að vera sammála um það, að hann sje vel að þessum styrk kominn fyrir marga skemtistund, sem hann hefir veitt mönnum. Þá er 56. brtt. á sama þskj., um hafnarbætur í Ólafsvík. Í sambandi við það vil jeg geta um eitt þorp hjer nærlendis, - það er Akranes, - sem fjekk lán úr fiskveiðasjóði til hafnarbóta hjá sjer. Hefir þetta gefist svo vel, að nú geta sjómenn þar verið heima alla vertíðina og þurfa ekki eins og áður að leita til annara verstöðva. Hefir gróðinn af þessu skift tugum þúsunda fyrir þorpið, eigi aðeins vegna þess, hve mikill kostnaður sparast við það að þurfa ekki að taka sig upp og flytja í aðra verstöð, heldur vegna þess, hvað vinna hefir verið þar meiri, hvað aflinn hefir nýst betur, og hve mörg önnur fríðindi fylgja þessu, svo sem það, að nú geta þorpsbúar sjálfir notað allan fiskúrgang til ræktunar hjá sjer. Þetta er alt hafnarbótunum að þakka. Þá vil jeg víkja máli mínu til hæstv. forsrh. (JÞ). Hann var að ávíta hv. 1. landsk. (JJ) fyrir þau ummæli, sem hann hafði haft um fólk í einni sýslu. Jeg heyrði ekki þau ummæli, en það má vera, að þau hafi verið ógætileg. En í ræðu hæstv. forsrh. komu fram niðrandi ummæli um kaupstaðarbúa, því að hann var að tala um skrílfundi hjer í Reykjavík. Það vita nú allir, að hjer er enginn skríll, og það sat síst á hæstv, forsrh. að vera að álasa hv. 1. landsk., en gera sig jafnframt sekan um hið sama, sem hann var að ávíta fyrir.



Jeg ætla, að hv. frsm. fjvn. (EJ) hafi ekki vikið neitt að XXVI. brtt. á þskj. 472, en jeg hefi átt tal við hann síðan og komist að þeirri niðurstöðu, að nefndin er á móti því, að brtt. sje samþykt. Jeg skildi það svo, að hann liti svo á, - og svo hafi verið litið á á fyrri þingum, - að ef atvinnubrestur yrði í einhverju sjávarþorpi, þá bæri ríkissjóði skylda til þess að hlaupa undir bagga á hentugasta hátt á hverjum tíma. Jeg þykist nú vita, að brtt. muni falla, úr því að svona stór nefnd legst á móti henni. Og þess vegna ætla jeg ekki að leggja till. undir öxi nefndarinnar, en tek hana aftur með þessum formála. Þá ætla jeg að minnast á tvær brtt., sem skotist hafa fram hjá mjer áður. Það er þá fyrst 44. brtt. á þskj. 449, um að lækka utanfararstyrk til Friðfinns Guðjónssonar leikara um 500 kr. Hv. Nd. samþykti að veita honum 2500 kr. styrk til þess að kynnast leiklist erlendis. Þessi maður er kunnur að því, að hann er einhver besti krafturinn í Leikfjelagi Reykjavíkur. Hann hefir nú leikið í 30 ár og aldrei fengið neina viðurkenningu fyrir. Og mjer finst, að þótt honum verði veittar 2500 kr., þá sje það ekki neitt í ósamræmi við aðra styrki í fjárlögunum, og mjer finst, að allir ættu að vera sammála um það, að hann sje vel að þessum styrk kominn fyrir marga skemtistund, sem hann hefir veitt mönnum. Þá er 56. brtt. á sama þskj., um hafnarbætur í Ólafsvík. Í sambandi við það vil jeg geta um eitt þorp hjer nærlendis, - það er Akranes, - sem fjekk lán úr fiskveiðasjóði til hafnarbóta hjá sjer. Hefir þetta gefist svo vel, að nú geta sjómenn þar verið heima alla vertíðina og þurfa ekki eins og áður að leita til annara verstöðva. Hefir gróðinn af þessu skift tugum þúsunda fyrir þorpið, eigi aðeins vegna þess, hve mikill kostnaður sparast við það að þurfa ekki að taka sig upp og flytja í aðra verstöð, heldur vegna þess, hvað vinna hefir verið þar meiri, hvað aflinn hefir nýst betur, og hve mörg önnur fríðindi fylgja þessu, svo sem það, að nú geta þorpsbúar sjálfir notað allan fiskúrgang til ræktunar hjá sjer. Þetta er alt hafnarbótunum að þakka. Þá vil jeg víkja máli mínu til hæstv. forsrh. (JÞ). Hann var að ávíta hv. 1. landsk. (JJ) fyrir þau ummæli, sem hann hafði haft um fólk í einni sýslu. Jeg heyrði ekki þau ummæli, en það má vera, að þau hafi verið ógætileg. En í ræðu hæstv. forsrh. komu fram niðrandi ummæli um kaupstaðarbúa, því að hann var að tala um skrílfundi hjer í Reykjavík. Það vita nú allir, að hjer er enginn skríll, og það sat síst á hæstv, forsrh. að vera að álasa hv. 1. landsk., en gera sig jafnframt sekan um hið sama, sem hann var að ávíta fyrir.



Jeg vildi aðeins leyfa mjer að gera stutta athugasemd út af einu atriði í ræðu hv. 5. landsk. (JBald), þar sem hann talaði um, að það væri óviðeigandi og óverðskuldað að lækka styrkinn til Friðfinns Guðjónssonar. Það, sem úrslitum rjeði um lækkunina, var alls ekki það, að nefndin áliti ekki, að leikarinn væri þessara 2500 kr. fyllilega maklegur, en nefndin mintist þess, að í fyrra var hjer í þessari hv. deild færður niður samskonar styrkur til frú Guðrúnar Indriðadóttur, og var því lækkunin nú gerð með tilliti til þess, en ekki af því, að nefndin liti svo á, að hann væri styrksins, eins og hann var, ekki maklegur. Nefndin viðurkennir fullkomlega leikarahæfileika hans og það, hversu oft hann hefir skemt mönnum með leik sínum.

Forseti (HSteins): Jeg vildi mælast til þess við hv. þm., að þeir, til þess að tefja ekki tímann, biðji ekki um nafnakall nema nauðsynlegt sje. Að öðrum kosti mun jeg neyðast til þess að beita þingsköpum til hins ítrasta og leyfa ekki nafnakall, nema atkvæðagreiðsla sje óljós.