Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[10:33] Herra forseti. Ég hef stríðar athugasemdir að gera við dagskrá þessa fundar. Eins og fram kemur í þeirri dagskrá sem hefur verið dreift á borð þingmanna, er fyrirhugað að ræða fjárlög síðar í dag. Þetta er 2. umr. fjárlaga. Í gær var dreift áliti meiri hluta fjárln. og þar kemur fram að stjórnarliðið hefur tekið þá ákvörðun að fresta allri umfjöllun um þá rekstrarþætti sem tengjast heilbrigðiskerfinu til 3. umr. Þetta hefur ekki gerst í þann tíma sem ég hef átt sæti hér á Alþingi. Ég tel þetta í hæsta máta óeðlilegt og mjög óvönduð vinnubrögð og þessu mótmæli ég. Formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar hafa þess vegna í dag ritað forseta þingsins svofellt bréf sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta: ,,Í áliti meiri hluta fjárln. á frv. til fjárlaga sem dreift var á Alþingi í dag kemur fram að stjórnarflokkarnir hafa afráðið að fresta allri umfjöllun um rekstrarþætti heilbrigðiskerfisins til 3. umr. þar sem heilbrrh. hefur ekki tekist að vinna breytingartillögur sínar í tíma. Langstærsti hluti fjárlaganna eða yfir 40% varðar heilbrigðiskerfið, umdeildustu þætti fjárlagafrv. er að finna í þeim hluta sem snýr að heilbrigðismálum. Það er því ljóst að með því að fresta heilbrigðishluta frv. verður 2. umr. hvorki fugl né fiskur og með því er gengið á lýðræðislegan rétt þingsins til að eiga tvær umræður um þær breytingar sem boðaðar eru af stjórnarliðinu. Við undirritaðir formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar mótmælum þessum vinnubrögðum og förum hér með formlega á leit við forseta þingsins að 2. umr. verði frestað þangað til hægt er að taka heilbrigðisþátt frv. inn í umræðuna.`` Eins og ég sagði, herra forseti, þá rita undir þetta allir formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar. Herra forseti. Í tíð núverandi forsetadæmis hefur verið lögð áhersla á ný og vönduð vinnubrögð og allur þingheimur hefur lagt sig í líma við að fara eftir fyrirmælum og óskum hæstv. forseta. Það er lýðræðislegur réttur stjórnarandstöðunnar að fá tvær umræður til þess að fjalla um mikilvægar breytingartillögur, breytingartillögur sem hafa verið boðaðar af þingliðinu. Ég vek eftirtekt á því, herra forseti, að það hefur komið fram að það er ágreiningur um fjármögnun rekstrar í heilbrigðiskerfinu. Hæstv. heilbrrh. hefur sett fram hugmyndir sem hefur verið mótmælt harðlega af Sjálfstfl. og það er réttur þingsins að fá að fjalla um þetta í tveimur umræðum. Og það er líka annað, herra forseti. Ég tel að forsetadæmið verði að standa vörð um þau tæki sem þingið hefur í sögu sinni smíðað sjálfu sér til að koma í veg fyrir mistök en það eru tvær umræður. Það er 2. umr. og það er 3. umr. og þingheimur veit auðvitað að milli 2. og 3. umr. er mjög títt að það verða breytingar. Með þessu háttalagi er þingið svipt þeim möguleika að breyta frv. milli 2. og 3. umr. vegna þess að þessir umdeildustu þættir fjárlagafrv. koma bara til einnar umræðu.

[10:37] Tíu hv. þingmenn hafa kvatt sér hljóðs undir þessum dagskrárlið og þingsköp leyfa 20 mínútur. Það þýðir að ef allir eiga að komast að, verða menn að gæta tímamarka. Það eru tvær mínútur en ekki þrjár eins og gerðist hjá síðasta hv. ræðumanni.

[10:37] Herra forseti. Fjárln. hefur haft til meðferðar þau erindi sem henni hafa borist nú um langt skeið og meginhluti þeirra er til umfjöllunar við 2. umr. Hins vegar eru nokkur afar stór erindi sem bíða 3. umr. sem tekið hefur langan tíma að fara ofan í kjölinn á. Þar eru, eins og hv. 15. þm. Reykv. sagði, tillögur sem varða heilbrigðismálin í landinu. Þetta er síður en svo fordæmislaust og það hefur því miður oft komið fyrir á undanförnum árum að einmitt þessir þættir hafa tekið lengri tíma í meðförum fjárln. en æskilegt hefði verið. Ég vil sérstaklega nefna árið 1992 í því sambandi þar sem hliðstæð frestun á heilbrigðismálum var á milli 2. og 3. umr. Ef farið er lengra aftur í tímann, eða til ársins 1987, var svipað ástatt. Þá var veigamiklum þáttum fjárlaganna frestað milli 2. og 3. umr. Það er unnið að því hörðum höndum að leggja fram tillögur í þessu efni og ég vona að þær tillögur fái ítarlega umfjöllun við 3. umr. málsins. Það er ósk fjárln. að þessi umræða fari fram í dag, eða ósk meiri hlutans. Ég vona að það gangi ekki á lýðræðislegan rétt þingmanna að svo verði.

[10:40] Hæstv. forseti. Á Alþingi er nú að hefjast 2. umr. um fjárlög fyrir árið 1996. Ýmsir liðir sem snerta fjárlagafrv. hafa verið til umræðu um nokkurt skeið. Fengnar hafa verið umsagnir víðs vegar að úr þjóðfélaginu þannig að fram geti farið vönduð umræða. Tvennt hefur þó gerst sem ástæða er til að ræða við upphaf þessarar umræðu og gera alvarlegar athugasemdir við. Í fyrsta lagi er í tengslum við þessi fjárlög svokallaður bandormur þar sem ekki er einvörðungu um að ræða að gera ráðstafanir í ríkisfjármálum vegna fjárlaga, heldur stendur til að fara í gegn með umfangsmiklar lagabreytingar sem fela í sér kerfisbreytingar til frambúðar. Það verður að segjast að þetta er í hrópandi mótsögn við vinnubrögð við meiri háttar lagabreytingar almennt og gagnrýni vert. Hitt atriðið sem ástæða er til að gera alvarlegar athugasemdir við í tengslum við þennan þingfund og spyrja hæstv. forseta hvort honum finnist rétt að leyfa að hér hefjist 2. umr. um fjárlagafrv. án þess að fyrir liggi af hálfu ríkisstjórnarinnar breytingartillögur sem ríkisstjórnin hefur boðað á sviði heilbrigðis- og tryggingamála. Hæstv. heilbrrh. ákvað að falla frá áformum um innritunargjöld á sjúkrahús og frekari gjaldtöku sem fyrirhuguð hafði verið, eða hvað? Bíða okkar við 3. umr. tillögur frá ríkisstjórninni sem gera ráð fyrir skerðingum? Það hlýtur að vera krafa þingsins að fram fari eðlileg, lýðræðisleg umræða um málið. Hér fór fram í þingsölum fyrir nokkrum dögum síðan umræða um að efla þingið. Það var talað um að kjósa framkvæmdarvaldið beint og hér stigu á stokk fulltrúar úr stjórnarandstöðunni og einnig stjórnarliðinu. Og nú segi ég: Það þarf ekki að bíða eftir neinum kerfisbreytingum, hæstv. forseti, til þess að þingið efli sína stöðu gagnvart framkvæmdarvaldinu. Við skulum bara gera það hér og nú og við lítum til verkstjórnar hæstv. forseta í því efni.

[10:42] Herra forseti. Það er háttur þingmanna þegar mál af þessu tagi koma upp um vinnubrögð á þingi að líta til fordæma. Oft og tíðum er sá samanburður mjög yfirborðskenndur og raunverulega villandi. Staðreyndin er sú að við göngum nú til 2. umr. fjárlaga og það er meginefnisumræðan og það er til þess ætlast að fyrir liggi í fram lögðum tillögum og álitsgerðum stefna stjórnvalda að því er varðar fjárlög og ríkisfjármál. Jafnframt er sú krafa gerð að stjórnarandstaðan leggi fram sínar brtt. og marki sína stefnu og sé reiðubúin til þess að tala fyrir henni. Nú vill svo til, virðulegi forseti, að þetta gengur ekki fram og þetta er ekki hægt. Ég kann engar skýringar á því hvað veldur vandræðagangi stjórnarliða, en ég veit að sú krafa verður ekki af sanngirni gerð til stjórnarandstæðinga að þeir leggi fram sínar breytingartillögur ef þeir hafa ekki séð hverjar eru tillögur ríkisstjórnarinnar að því er varðar rúmlega 40% eða upp undir helming af fjárlögum. Það sem þess vegna er aðeins unnt að gera af hálfu stjórnarandstæðinga er að leggja fram sínar tillögur miðað við upphaflega fram lagt fjárlagafrv. Það þýðir að þessi umræða er ómerk. Það er þannig staðið að málum að þessi umræða getur ekki gegnt sínu hlutverki. Ég beini því til hæstv. forseta að skoða það. Hér er ekki rétt að málum staðið og í raun og veru þýðir það að því ætti að beina til hæstv. forseta í nafni þingsins og í nafni vinnubragða og þingskapa að hann mælist til þess að þessari umræðu verði frestað. Því til viðbótar kemur síðan sú umræða sem hv. síðasti ræðumaður nefndi að því er varðaði bandorminn og er tilefni alveg sérstakrar umræðu.

[10:44] Hæstv. forseti. Það kunna að vera til fordæmi í þingsögunni um það að hluti fjárlaga hafi verið skilinn eftir fram að 3. umr., en það eru ekki góð vinnubrögð, hv. þm. Jón Kristjánsson. Og ég spyr hreinlega: Hvaða stefnu á að ræða í dag? Hvað verður til umræðu í dag, 60% fjárlaganna? Það á að skilja eftir langsamlega stærsta þáttinn og reyndar þann mikilvægasta, þar sem menn eru í mikilli glímu við mikil útgjöld. Þetta horfir þannig við okkur, sem ættum að taka þátt í þessari umræðu, að það sé nánast ómögulegt. Og ég spyr enn: Hvað á eiginlega að ræða hér og hvaða yfirsýn eigum við að hafa yfir fjármál ríkisins og fjárlögin með þessum hætti? Þetta er algerlega óviðunandi og ég tek undir þá ósk sem hefur komið fram um að þessari umræðu verði hreinlega frestað þar til niðurstöður liggja fyrir í heilbrigðismálum.

[10:45] Herra forseti. Hér koma menn upp hver á fætur öðrum og tala um að hér sé ekki rétt að málum staðið og undir það hljóta allir réttsýnir menn að taka. Nú háttar þannig til að samkvæmt dagskrá á að fara í 2. umr. um fjárlög en þá kemur það í ljós að fjárln. hefur þrátt fyrir ítrekaða fresti ekki tekist að ljúka svo vinnu sinni að hægt sé að taka öll fjárlögin á dagskrá. Á sama tíma og þessi staða ríkir er verið að nauðga, leyfi ég mér að segja, í gegnum nefndir þingsins efnisbreytingum, varanlegum lagabreytingum sem jafnvel hafa ekkert erindi varðandi núverandi fjárlagafrv. Þingmönnum er haldið í ótrúlegri vinnu við slíkar lagabreytingar á sama tíma og þetta er að gerast í fjárln. Og ég spyr: Hvaða mynd gefur þetta af Alþingi Íslendinga? Og er það furða þó að menn spyrji hér: Stendur ekki til að stinga við fótum og aðeins reyna að rétta hér mál af? Ég tek undir með þeim sem hafa lagt til að þessari umræðu í dag verði frestað og við reynum að kippa upp um okkur buxunum og gera hlutina almennilega og eins og á að gera þá.

[10:47] Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér er hafin um störf þingsins kemur út af fyrir sig ekki á óvart. En hins vegar verð ég að segja það, hæstv. forseti, að ég tel ekki sanngjarnt af hálfu hv. 15. þm. Reykv. að krefjast þess að umræðunni verði frestað. Það er nú þannig að í fjárln. hefur verið unnið í góðri sátt stjórnar og stjórnarandstöðu að framvindu mála og heilbrigðismálin eins og önnur mál hafa komið þar til skoðunar. Miðað við þær aðstæður sem við höfum í þeim málum í dag tel ég að það sé full ástæða til og fullar forsendur fyrir því að taka fjárlagfrv. til 2. umr. núna. Hins vegar er á annað að líta eins og hv. 2. þm. Austurl. nefndi að fyrir því eru fordæmi og ég minnist þess frá síðasta kjörtímabili að árið 1992 þurfti að búa við svipaðar aðstæður. En munurinn er sá að þá vorum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson samherjar og þurftum að verja slíka aðgerð sem hér er gagnrýnd nú, þannig að við þurfum að líta á þetta mál í því ljósi 

[10:49] Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. 15. þm. Reykv. sagði í upphafi umræðunnar að þetta haust sem við höfum sinnt störfum í þessari stofnun hefur verið nokkuð óvenjulegt og það er ekki síst að þakka núv. hæstv. forseta Alþingis og hvernig hann hefur tekið á málum og forsætisnefndin öll. Það hefur tekist gott samstarf um málin og bæði stjórn og stjórnarandstaða, þ.e. stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar, hafa lagað sig að þessum veruleika með tíu undantekningum. Það eru ráðherrarnir. Þeir hafa ekki verið tilbúnir til að taka þátt í þessu. Þeir hafa ekki hagað sér með þeim hætti að það gæti orðið til þess að stuðla að góðri samvinnu stjórnar og stjórnarandstöðu um störf þingsins eins og nauðsynlegt er. Og það er auðvitað alveg útilokað að halda áfram umræðunum um fjárlögin í dag öðruvísi en fá nákvæmar upplýsingar um það hvenær tillögur ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum koma. Hvenær koma þær? Koma þær í dag? Koma þær á morgun? Hvenær koma þessar tillögur? Þetta er alveg óhjákvæmilegt að fá á hreint. Í öðru lagi er óhjákvæmilegt að það verði skoðað sem hv. síðasti ræðumaður nefndi að það er verið að knýja fram í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fjöldann allan af lagabreytingum sem snerta almenn efnahagsleg grundvallaratriði en ekki endilega fjárlagafrv. sjálft eins og á að afgreiða það núna. Ég held að menn þurfi þess vegna að skoða það mjög alvarlega með tilliti til þess litla tíma sem þingið á nú eftir til jóla að verulegur hluti af frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum verði látinn liggja þannig að eðlilegur tími gefist í fagnefndum þingsins til að skoða þá þætti miklu betur heldur en horfur eru á núna. Þetta vil ég segja við hæstv. forseta og leggja um leið áherslu á að hlutir eins og árásir hæstv. fjmrh. á Ríkisspítalana undanfarna daga eru ekki til þess fallnir að greiða fyrir eðlilegri umræðu í þessari stofnun um heilbrigðismál á sama tíma og henni er neitað um tillögur þeirrar ríkisstjórnar sem efnir til stórfelldrar atlögu gegn stærstu heilbrigðisstofnun landsins eins og Ríkisspítölunum núna undanfarna daga undir forustu heilbrrh. Því er óhjákvæmilegt, hæstv. forseti, að þessi mál verði rædd nánar á vettvangi forustumanna þingflokkanna og forsætisnefndarinnar.

[10:51] Herra forseti. Ég hlýt að gera athugasemdir við störf þingsins þegar svona er komið og taka undir kröfu þeirra þingmanna sem óska eftir og biðja um og raunar krefjast þess að 2. umr. verði frestað. Hv. formaður fjárln. sagði að meginhluti fjárlaganna væri fyrirliggjandi. Það má kannski rétt vera. Það eru um það bil 60% en ekki nema 76 millj. af heilbrigðisgeiranum sem eru 40% af fjárlögum íslenska ríkisins. Þegar fulltrúar frá heilbrrn. eru ekki einu sinni tilbúnir til að koma til fjárln. til að skýra stöðuna, þá hlýtur að vera eðlileg krafa þingsins að fresta þessari umræðu. Til okkar í fjárlaganefnd hefur komið fjöldi fulltrúa frá heilbrigðis- og sjúkrastofnunum, bæði hér í Reykjavík og alls staðar af landinu. Vandinn sem er bara uppsafnaður vandi, herra forseti, er upp á 700 millj. að lágmarki. Óskirnar til þess að standa við lágmarkskröfur eru að mati þeirra sem hafa verið í viðtölum við fjárln. upp á 2,5--3 milljarða. Við vitum ekkert hvar við stöndum. Við erum með fjárlögin í uppnámi. Það hlýtur að verða krafa okkar að fresta þessari umræðu, herra forseti.

[10:53] Herra forseti. Ég vil taka undir athugasemdir stjórnarandstöðuþingmanna varðandi vinnubrögð á hv. Alþingi. Það er ósvinna sem hér á að fara fram ef 2. umr. um fjárlög á að hefjast og það vantar útfærslu ríkisstjórnarinnar er varðar tæpan helming af útgjöldum ríkisins. Þetta gerir okkur stjórnarandstöðuþingmönnum ókleift að vinna og við höfum unnið af heilindum í þingnefndum varðandi þennan málaflokk. Þingflokkur Þjóðvaka hefur undirbúið ítarlega tillögugerð varðandi fjárlagafrv. Við munum vegna þeirra atburða sem hér eru að gerast, að fjárlagafrv. er ekki burðugra en raun ber vitni þegar það kemur til 2. umr., ekki leggja fram okkar tillögur við 2. umr. Við munum gera það við 3. umr. til að mótmæla þeim vinnubrögðum sem hér virðast vera í uppsiglingu.

[10:55] Herra forseti. Hér hafa talað tveir hv. þingmenn stjórnarliðsins, hv. formaður fjárln. Jón Kristánsson og hv. þm. Sturla Böðvarsson. Báðir hafa haldið því fram að hér sé um eðlileg vinnubrögð að ræða. Báðir hafa vísað til fordæma í tíð síðustu ríkisstjórnar og sérstaklega hv. þm. Sturla Böðvarsson. Það kom aldrei fyrir meðan ég og hv. þm. vorum að verja afturenda þáv. ríkisstjórnar að við þyrftum að verja þetta allt saman.  Það er líka annað sem hefur breyst, herra forseti, og það er að núna situr í forsetastóli maður sem hefur tekið upp vönduð vinnubrögð og hefur kallað þingið allt til stuðnings við sig. Þingið hefur tekið undir óskir hans um betri og vandaðri starfshætti. Við hljótum auðvitað að hugsa um virðingu þingsins. Hér er um að tefla afskaplega róttækar breytingartillögur sem varða heilbrigðismálin og við hljótum að gera kröfu til þess að fá tvær umræður um þær. Það eru vinnubrögð sem þingið sjálft hefur þróað til að koma í veg fyrir mistök og nánast í hvert einasta skipti sem menn hafa verið að ræða frv. til fjárlaga hafa orðið verulegar breytingar milli 2. og 3. umr. Nú er verið að svipta þingið möguleikanum til að gera þessar breytingar. Herra forseti. Við höfum orðið vitni að afskaplega óvönduðum vinnubrögðum varðandi heilbrigðishluta fjárlaganna og þeim mun nauðsynlegra er að fá tíma til þess að vega og meta þær tillögur sem við höfum nasasjón af. Spurningin er auðvitað: Hvað dvelur orminn langa? Hvað er það sem veldur því að tillögurnar koma ekki fram? Er það ágreiningur innan stjórnarliðsins? Er það sleifarlag innan heilbrrn.? Það má kannski segja sem svo að það komi stjórnarandstöðunni ekki við. Gott og vel. Stjórnarliðið hefur sinn rétt til þess að véla um þetta og ná fram þessum tillögum, en ég segi: Það er krafa stjórnarandstöðunnar að við fáum tvær umræður til að ræða þær. Það er óhjákvæmileg krafa að umræðunni verði frestað þangað til stjórnarliðið er annaðhvort búið að jafna sinn ágreining eða þangað til hæstv. heilbrrh. er búinn að aka út þeim tillögum sem hún vill að þingið fjalli um í fyllingu tímans.

[10:57] Herra forseti. Ef hv. 15. þm. Reykv. hefur heyrt það svo að ég héldi því fram að þetta væri óskastaða sem við værum í þá er það misskilningur. Ég mundi auðvitað óska þess að geta lagt fram allar brtt. við 2. umræðu. Ég hef skýrt frá því hvernig stendur á því að það er ekki unnt. Hins vegar hefur komið fram hjá a.m.k. tveimur ræðumönnum að stefna ríkisstjórnarinnar liggi ekki fyrir við fjárlagagerð. Það er misskilningur. Stefna ríkisstjórnarinnar liggur fyrir. Stefna ríkisstjórnarinnar er að halli fjárlaga verði í kringum 4 milljarðar kr. Hv. 15. þm. Reykv. sagði einnig að hér hefði í hvert einasta skipti sem fjárlög hefðu verið rædd verið vísað fjöldamörgum málum milli 2. og 3. umr.

Breyst, sagði ég, breyst á milli.

Og breyst á milli 2. og 3. umr. Þetta er alveg rétt. Auðvitað er þetta ekki óskastaða en hins vegar er betra fyrir fjárln. að fara vel ofan í þau erindi sem henni berast heldur en leggja fram tillögur sem standast ekki.

Hvar eru tillögurnar?

Tillögurnar eru í vinnslu en það er ekki hægt að segja um það á þessu stigi hvaða dag þær koma fram en 3. umr. fer fram innan viku.

Væri þá ekki rétt að hafa umræðuna þegar tillögurnar koma fram.


             3. umr. fer fram innan viku. Það má sem dæmi nefna af því að ég nefndi fordæmi að 1987 þegar hv. 9. þm. Reykv. var fjmrh. breyttust útgjaldaliðir fjárlaga milli 2. og 3. umr. um hvorki meira né minna en 3,5 milljarða kr. 

[11:00] Forseti vill staðfesta það að mjög gott samstarf hefur verið um þingstörfin á þessu þingi, þakkar þingmönnum sérstaklega fyrir þeirra hlut og ekki síst stjórnarandstöðunni. En svo sem hér hefur komið fram þá eru þess dæmi að viðamiklir þættir fjárlagafrv. hafa beðið afgreiðslu fjárln. til 3. umr. Forseti er ekki að mæla með því vinnulagi en bendir hins vegar á fordæmin. Það er ljóst að það er erfitt að verða við tilmælum þingflokksformanna stjórnarandstöðunnar um að fresta þessari fjárlagaumræðu þannig að hún fari ekki fram í dag en til þess að ræða málið frekar biður forseti þingflokksformenn um að koma til fundar nú í forsetaherberginu. Fjárlagaumræðan frestast þar til þeim fundi er lokið en önnur dagskrármál verða tekin fyrir á meðan.

[11:06] Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga sem er flutt af efh.- og viðskn. Málið er tiltölulega einfalt. Það er á þskj. 345. Það fjallar um að samræma innbyrðis álagningarreglur um dánarbú fyrsta ár eftir andlát og tengist því að viðmiðunarfjárhæð sérstaks eignarskatts verði fastsett og að tilvísun til skattvísitöluákvæða laga um tekju- og eignarskatt verði felld brott. Þetta er varðandi breyting á lögum um Þjóðarbókhlöðu og endurbætur menningarbygginga. Þar er sérstakur eignarskattur lagður á. Þarna hefur átt sér stað misræmi gagnvart dánarbúum sem láðist á sínum tíma að taka tillit til þannig að hin skattalega meðferð verði rétt gagnvart dánarbúum og það skipti ekki máli hvenær innan ársins þau séu gerð upp. Þess vegna er þetta frv. flutt. Það er flutt, herra forseti, af allri efh.- og viðskn. Ég geri að tillögu minni að lokinni þessari umræðu að málinu verði vísað til 2. umr.

[14:03] Áður en gengið er til dagskrár vill forseti taka eftirfarandi fram: Forseti hefur átt fundi með formönnum þingflokka, svo og með hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh. Það er samkomulag um að 2. umr. fjárlaga fari nú fram samkvæmt dagskrá, en gert er ráð fyrir að atkvæðagreiðsla að lokinni 2. umr. verði kl. tvö á morgun. Forsenda fyrir þessu samkomulagi af hálfu stjórnarandstöðu eru skýringar sem hæstv. ráðherrar hafa gefið á stöðu mála varðandi sjúkrahúsin sérstaklega en lokatillögur varðandi þau eru nú til meðferðar hjá fjárln. Forseti hefur einnig fallist á ákveðnar breytingar frá því sem áður var ætlað varðandi umræður um bandorminn svonefnda og það hafa verið ræddar hugsanlegar breytingar á því frv. í þessum hópi. Það hafa einnig verið rædd önnur mál sem berast nú frá nefndum og þarf að afgreiða fyrir þinghlé. Forseti metur þann samstarfsvilja sem aðilar hafa sýnt varðandi þingstörfin. Gert verður hlé á fundi þingsins síðar í dag til þess að fjárln. fái tíma til þess að ræða þau mál sem þar eru enn óafgreidd. Þetta hlé verður þá væntanlega gert þegar talsmenn fjárln. og þingflokkanna hafa tjáð sig um frv. við þessa umræðu.

[14:05] Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir þá yfirlýsingu sem hann hefur gefið og fyrir þá viðleitni hans að reyna að stuðla að sem bestu samkomulagi um þinghaldið. Við höfum setið á fundum núna um nokkurt skeið og rætt við hæstv. ráðherra fjármála og heilbrigðismála. Eins og hæstv. forseti gat um er niðurstaðan sú, og það er kannski aðalatriði málsins, að þær tillögur í heilbrigðismálum sem við auglýstum eftir í morgun verða væntanlega kynntar undir 2. umr. og áður en henni lýkur. Það er í raun og veru grundvallaratriði í þessu máli og ég hef litið þannig á og skildi umræðuna áðan þannig að það yrði hv. formaður fjárln. sem fjallaði um það mál eftir fund fjárln. sem hæstv. forseti gerði grein fyrir af sínum stóli áðan. Í annan stað vil ég staðfesta það sem fram kom í máli hæstv. forseta að það yrði fjallað nánar um uppsetningu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og hvernig það yrði afgreitt núna fyrir hátíðarnar. Ég held að það sé líka rétt að bæta því við þannig að öllu sé til skila haldið að við ræddum um það að atkvæðagreiðsla um fjárlögin eftir 2. umr., ef allt fer fram sem horfir, gæti orðið upp úr hádeginu á morgun. Ég tel líka mikilvægt að nefna það í þessu samhengi, þótt ég tæki ekki eftir að forseti hafi gert það. En ég vil þá láta það koma fram af minni hálfu. Ég vil einnig taka fram að það kom fram á fundum með hæstv. ráðherrum að það er ekki ætlunin að lögfesta róttækar breytingar á yfirstjórn sjúkrahúsanna á þéttbýlissvæðinu. Það er mjög mikilvægt atriði að það liggur núna fyrir að þinginu gefst betri tími til að fara yfir þau mál en horfur voru á um. Og ég endurtek þakkir mínar til hæstv. forseta fyrir hans viðleitni til að stuðla að góðri sátt um þinghaldið eins og áður.

[14:07] Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs einmitt til þess að lofa og prísa stjórn forseta á þessum fundum. Ég kvaddi mér hljóðs í morgun til að geta þess að mér þætti furðu sæta að á dagskrá væru fjárlög til 2. umr. þegar fyrir lægi að þeim mikla hluta fjárlaganna sem tengist heilbrigðismálum hefði verið frestað til 3. umr. Ég benti á í morgun að þingið hefði sjálft smíðað sér ákveðin tæki til þess að reyna að draga úr mistökum sínum með því að öll meiri háttar mál fengju a.m.k. tvær umræður í þinginu. Ég beindi því til forseta að hann gætti þess að ekki yrði farið illa með þessi tæki þingsins og forseti hefur orðið við þeirri bón okkar. Hann hefur sett á fundi með formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar og stjórnarliðsins og þeim ráðherrum sem málið varðar og ég tel að það hafi náðst farsæl lausn í þessu. Það liggur fyrir að undir 2. umr. verða kynntar þær tillögur sem á vantar í heilbrigðismálum, sérstaklega þær sem tengjast sjúkrahúsmálum í Reykjavík. Það er afskaplega mikilvægt að það liggur fyrir yfirlýsing um að ekki verða lögfestar meiri háttar breytingar á yfirstjórn sjúkrahúsanna á höfuðborgarsvæðinu og í nágrenni höfuðborgarinnar. Jafnframt tel ég líka að þær yfirlýsingar sem gengu af munni ráðherra um bandorminn séu þess eðlis að það sé hægt að ná farsælu samkomulagi um lendingu allra þingmála fyrir jól.

[14:13] Herra forseti. Horfur í þjóðarbúskapnum eru nú betri en þær hafa verið um árabil. Þar fléttast saman góð skilyrði heima fyrir og hagstæð framvinda á alþjóðavettvangi. Spár um þróun efnahagsmála eru flestar á þá lund að hagvöxtur í heiminum verði viðunandi á næstu árum. Þannig spáir OECD að hagvöxtur í aðildarríkjunum verði að meðaltali 2,5% á árinu 1996 og 2,8% 1997. Að auki er útlit fyrir að verðbólgu verði haldið í skefjum, að hún verði að jafnaði um 2% og vextir virðast fremur hneigjast til lækkunar. Þessar forsendur um þróun efnahagsmála á alþjóðavettvangi eru hagstæðar fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Í því sambandi nægir að nefna að almenn eftirspurn í iðnríkjunum eykst, þar á meðal eftir íslenskum vörum, og meiri líkur verða á meiri stórframkvæmdum á sviði orkufreks iðnaðar. Ef framhald verður á vaxtalækkunum erlendis hefur það áhrif á vexti hér á landi í sömu átt. Flest kennileiti í íslenskum þjóðarbúskap benda til að efnahagsstarfsemin sé á traustum batavegi. Frá því að þjóðhagsáætlun var lögð fram á Alþingi í byrjun október sl. hefur ýmislegt gerst sem bætir hagvaxtarhorfur. Þar má m.a. nefna ákvörðun um stækkun álversins í Straumsvík og viðbætur við kjarasamninga og tengdar ráðstafanir. Í þjóðhagsáætlun var spáð 2% hagvexti á árinu 1996 og að jafnaði 2,5% hagvexti á ári næstu árin þar á eftir. Þessar tölur eru í lægri kantinum miðað við horfur í iðnríkjunum. Með stækkun álversins og aukinni eftirspurn innan lands verður hagvöxtur hér á landi hins vegar líklega nokkru meiri en í iðnríkjunum á árinu 1996 og með frekari framkvæmdum á þessu sviði gæti hagvöxtur hér á landi á næstu árum orðið allmiklu meiri en í iðnríkjunum. Í þessu felst jafnframt að atvinnuhorfur eru betri en reiknað var með í þjóðhagsáætlun. Tölur liggja ekki enn fyrir í þessu efni, en fjárln. á von á greinargerð frá Þjóðhagsstofnun um horfurnar á næsta ári sem liggja munu fyrir að venju við 3. umr. málsins. Þjóðhagsleg skilyrði hafa því farið batnandi að undanförnu og forsendur virðast vera fyrir því að þau verði áfram góð. Vandi fylgir hins vegar vegsemd hverri. Með batnandi skilyrðum vex hættan á því að þensla myndist. Mikilvægt er að koma í veg fyrir að svo fari því þensla stefndi efnahagsstarfseminni í ógöngur sem óhjákvæmilega leiddi okkur til lakari lífskjara en nú eru í augsýn. Þess vegna er nauðsynlegt að sporna við þensluhættunni með þéttu taumhaldi í ríkisfjármálum. Það er skilvirkasta aðferðin í þessu skyni því önnur tæki til að hafa hemil á eftirspurn eru vextir og gengi og beiting slíkra tækja í ríkum mæli við svona aðstæður gæti haft slæm áhrif á mikilvægar vaxtargreinar í þjóðarbúskapnum. Það er nú einu sinni svo að stilla verður þessi þrjú tæki saman, ríkisfjármál, vexti og gengi, því eftirgjöf á einum stað kallar á mótvægi á öðrum. Enginn vafi er á því eins og nú horfir í þjóðarbúskapnum að vænlegast er að gera sem mest á sviði ríkisfjármála til að tryggja viðunandi jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Það er öruggasta leiðin til að ná sem mestum árangri við þau skilyrði sem blasa við nú. Þegar fjárlög íslenska ríkisins eru ákveðin og fjármunum deilt út til einstakra verkefna er verið að ákveða umfang ríkisrekstrarins fyrir næsta ár. Þær ákvarðanir sem teknar eru eiga að endurspegla vilja löggjafans um það efni. Eigi fjárlögin að vera virkt stjórntæki, er mikil nauðsyn á því að verkefnin séu vel skilgreind. Sé svo ekki er mikil hætta á að þær áætlanir sem heimildir fjárlaga byggja á, séu á sandi byggðar. Því miður hefur oft verið svo og fjárlög hverju sinni hafa ekki verið það stjórntæki um opinberan rekstur sem til stóð. Fjárln. hefur í störfum sínum leitast við að meta einstaka þætti fjárlagafrv. og þau erindi sem henni berast. Þau erindi eru undantekningarlítið óskir um hækkun framlaga eða ný verkefni og aukið umfang. Nefndin hefur reynt að meta þessar óskir eftir bestu getu og mun ég síðar í ræðu minni gera grein fyrir þeim breytingum sem orðið hafa í meðförum hennar. Það er sígilt viðfangsefni í stjórnmálum að setja afskiptum ríkisvaldsins ramma og ákveða hlut opinbers rekstrar og opinberrar þjónustu í efnahagslífinu. Endurmat fer nú fram í þessu efni í öllum nágrannalöndum okkar. Það umrót sem orðið hefur í Evrópu á níunda og tíunda áratug þessarar aldar hefur ýtt undir og sett þetta endurmat í sérstakt ljós. Tími hinna algjöru ríkisafskipta er liðinn og þær þjóðir Austur-Evrópu sem bjuggu við slíkt fyrirkomulag eru að feta sig til annarra stjórnarhátta. Sú aðlögun er mjög erfið fyrir fólkið í þessum löndum og veldur víða upplausn og öryggisleysi. Stjórnmálastefnur mótast í ríkum mæli af afstöðunni til ríkisvaldsins. Margir telja að besta leiðin til farsælla lifnaðarhátta liggi í gegnum sem mest ríkisafskipti og þau tryggi öryggi og velferð. Aðrir telja að ríkið eigi að hafa sem minnst afskipti af málefnum fólksins og markaðurinn eigi lausnir við nær öllum málum. Við Íslendingar búum við þriðju leiðina. Við álítum eðlilegt að ríkisvaldið myndi öryggisnet í samfélaginu, sinni velferð fólksins í landinu, heilbrigðisþjónustu, menntun og ýmiss konar félagslegri þjónustu. Auk þess hefur ríkisvaldið stórt hlutverk í þjónustu við almenning í öryggismálum og má þar nefna rekstur útvarps og sjónvarps, rekstur Pósts og síma, öryggisþjónustu á sviði almannavarna, landhelgisgæslu og löggæslu svo eitthvað sé nefnt. Ríkið hefur lagt fjármagn til þjónustu við atvinnuvegina í nokkrum mæli hér á landi. Það hefur einnig verið fyrirferðarmikið í bankarekstri landsmanna. Það endurmat sem nú fer fram um opinberan rekstur hlýtur að ná til okkar Íslendinga eins og annarra þjóða. Ég hygg að ekki sé um það deilt að farsælast er að sá sem ber fjárhagslega ábyrgð á stofnunum sé eins nálægur og áþreifanlegur fyrir þá sem þar vinna og unnt er. Þess vegna verður fjárhagsleg ábyrgð stjórnenda að vera vel skilgreind. Ríkissjóður er fjarlægur og ópersónulegur þótt bakgrunnur hans sé ofur einfaldur. Tekjur hans eru skattar og skyldur fólksins og gjaldþol hans er það sem innkomnar tekjur hrökkva fyrir. Vandamálið sem við Íslendingar höfum átt við að stríða mörg undanfarin ár er að greitt hefur verið meira út úr ríkissjóði en tekjur hafa innheimst fyrir. Einhverjir kunna að snúa dæminu við og segja sem svo að ekki hafi verið innheimtar tekjur fyrir þeim útgjöldum sem talið hefur verið nauðsynlegt að greiða. Afstaðan til skattheimtunnar er sígilt ágreiningsefni í stjórnmálum hér á landi sem annars staðar. Það ber brýna nauðsyn til þess að skilgreina vel þá þjónustu sem ríkisvaldinu er falið að sinna. Það á að þjóna almannahagsmunum, vera öryggiskerfi fyrir þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu. Ríkið á hins vegar ekki að stunda atvinnurekstur nema það sé álitið nauðsynlegt vegna sömu hagsmuna. Ég hygg að það sé nokkuð breið pólitísk samstaða um það í þjóðfélaginu að beita beri valdinu til að leggja á skatta af hófsemi og ekki sé mikið svigrúm í þeim efnum. Skattlagning verður að vera innan skynsamlegra marka þannig að réttlætiskennd almennings sé ekki ofboðið. Það hefur hins vegar verið ákveðið að taka upp fjármagnstekjuskatt á þeim forsendum að það sé réttlætismál að fjármagnstekjur séu skattlagðar eins og atvinnutekjur. Þá ber að herða enn róðurinn í því að ná inn álögðum gjöldum til ríkissjóðs og berjast gegn neðanjarðarhagkerfi og skattsvikum. Þetta eiga að vera forgangsverkefni í tekjuöflun ríkissjóðs. Meiri hluti fjárln. hefur tekið ábyrgð á stjórnarstefnunni með stuðningi sínum við ríkisstjórnina og fer með ákveðnar forsendur í veganesti til vinnu við fjárlagafrv. Þær forsendur byggjast á útgjaldarömmum ráðuneyta sem aftur byggjast á þeirri ákvörðun stjórnvalda að ná ríkissjóðshallanum niður á tveimur árum án almennra skattahækkana. Þetta er verkefni sem leggur miklar skyldur á herðar stjórnarliðum og þrengir svigrúm fjárln. til að sinna þeim mörgu og þörfu verkefnum sem kynnt hafa verið fyrir nefndinni. Veigamesta stefnubreytingin sem frv. felur í sér er sú að afnema sjálfvirkni í útgjöldum á sem flestum sviðum. Þetta er gert til þess að fjárveitingavaldið á hverjum tíma hafi á sínu færi að stýra útgjöldum og forgangsraða verkefnum. Þessi ákvörðun tekur til viðkvæmra þátta svo sem heilbrigðis- og tryggingakerfisins þar sem er innbyggð útgjaldaaukning sem m.a. má rekja til breyttrar aldursskiptingar þjóðarinnar, hátækni í lækningum og nýjungum í lyfjameðferð sem kosta afarmikla fjármuni. Á þessu hausti hefur verið veruleg ólga á vinnumarkaði og hafa forustumenn launþega haldið því fram að jafnlaunastefnan hafi brugðist. Nokkur stór verkalýðsfélög hafa sagt upp kjarasamningum og hefur þeim uppsögnum nú verið vísað til félagsdóms. Á vettvangi stjórnvalda hafa þessi mál verið til meðferðar og haldnir hafa verið fundir með fulltrúum ASÍ, BSRB og vinnuveitanda. Til þess að leitast við að tryggja frið á vinnumarkaði og skapa traustari skilyrði fyrir sátt í þjóðfélaginu um kjaramálin ákvað ríkisstjórnin eftirfarandi aðgerðir: 1. Atvinnuleysistryggingabætur hækki 1. janúar næstkomandi um 150 milljónir króna. 2. Bætur almannatrygginga hækki 1. janúar um 450 milljónir króna. 3. Viðbótarfrádráttur lífeyrisiðgjalds launþega frá tekjuskatti frá og með 1. júlí 1997 komi til framkvæmda 1996. Þetta þýðir 400 milljón króna viðbótarútgjöld. Ríkisstjórnin gaf yfirlýsingar um þetta efni þann 30. nóvember sl. og þar segir að hún muni leitast við að þessar aðgerðir raski ekki þeim markmiðum sem ríkisstjórnin hafi sett sér í ríkisfjármálum. Þær þýða að slakað er út einum milljarði króna af þeim sparnaðaráformum sem frv. gerði ráð fyrir. Það gefur auga leið að þessar ráðstafanir urðu til þess að finna þurfti nýjar leiðir til niðurskurðar og svigrúmið til að mæta erindum um útgjaldaaukningu varð enn þrengra en áður. Þetta leiddi m.a. til niðurskurðar á fjárfestingu í framhaldsskólum og menningarbyggingum um 100 millj. kr. og í vegagerð um 350 millj. sem nánar verður gerð grein fyrir í skýringum við brtt. við frv. síðar í ræðu minni. Miklu veldur um afkomu ríkissjóðs hvernig staða atvinnuveganna í landinu er og það er í raun undirstaðan. Segja má að íslenskur útflutnings- og samkeppnisiðnaður búi nú við góð skilyrði. Hækkun launa í sjávarútvegi umfram áætlaða hækkun afurðaverðs á sama tíma veikir reyndar stöðu atvinnugreinarinnar, en raungengi er í sögulegu lágmarki og samkeppnisskilyrði útflutnings- og samkeppnisiðnaðar eru því góð. Lágt raungengi hefur skapað sóknarfæri fyrir óhefðbundnar útflutningsgreinar á erlenda markaði. Spáð er að útflutningsframleiðsla af þessu tagi aukist um 9,5% í ár. Það eru viss þáttaskil nú að spá um vöxt útflutningsframleiðslu um 1,2% sem á þessu ári byggist nær eingöngu á vexti þeirra útflutningsgreina, þar sem byggt er á háþróaðri tækni, hugviti og þekkingu. Útflutningur á íslenskri verkkunnáttu er orðinn að veruleika og farinn að skipta máli í íslensku atvinnulífi. Framsækin fyrirtæki í sjávarútvegi hafa verið þar í fararbroddi Forsendur fjárlagafrv. byggja á því að afli á fjarlægum miðum verði svipaður og á síðasta ári. Sömuleiðis bolfiskafli á heimamiðum. Reiknað er með 965 þús. tonna loðnuafla, en aflaheimildir hafa nýlega verið auknar í loðnu upp í 1.100.000 tonn. Síldarafli í forsendum fjárlaga er 170 þús. tonn. Stækkun álvers var ekki reiknuð inn í forsendur fjárlaga í haust eins og áður hefur fram komið. Við þessi skilyrði er tækifæri til að ná árangri í ríkisfjármálum og frá sjónarmiði efnahagsmála er eðlilegt að ríkið stilli útgjöldum í hóf þegar betur horfir í atvinnuvegunum. Langvarandi hallarekstur ríkis og sveitarfélaga leiðir til aukinnar samkeppni um fjármagn, en íslenskur fjármagnsmarkaður er smár og þjóðhagslegur sparnaður minni en í samkeppnislöndunum. Það er besta aðgerðin fyrir einstaklinga og atvinnufyrirtækin í landinu að stýra málum þannig að vextir lækki. Jafnvægi í ríkisfjármálum er áhrifamikil leið að því markmiði. Náist það markmið að fjárlög verði hallalaus 1997 og afkoman verði orðin jákvæð 1999, er það talið þýða raunvaxtalækkun allt að 1,5% og aukinn hagvöxt um allt að 1%. Nú, þegar horfur eru góðar, er tækifæri til þess að ná þessum markmiðum. Ef það næst ekki þegar ytri aðstæður eru jákvæðar er borin von að það gerist þegar verr árar. Til þess að ná árangri þarf tvennt: Að koma í veg fyrir að útgjöld fari úr böndum og stöðva hinn kerfislæga halla og innheimta þær tekjur sem ríkið á rétt á samkvæmt ákvörðunum löggjafans um skattheimtu og berjast gegn skattsvikum. Bætt aðstaða og sóknarfæri atvinnufyrirtækjanna í landinu eru traustasta undirstaðan undir atvinnusköpuninni. Markmiðið um að skapa ný störf og halda uppi lífskjörum í landinu næst ekki nema að grundvöllur þeirra sé traustur. Þegar farið var yfir forsendur ríkisfjármála á síðastliðnu vori var leitast við að gera áætlun um þróun þeirra mála næstu árin. Almennt talað er það mikil nauðsyn að leggja fram svo sem kostur er áætlanir um þróunina fyrir lengri tíma. Í fjármálaráðuneytinu, Þjóðhagsstofnun og Seðlabanka, svo nefndar séu þrjár lykilstofnanir, liggja fyrir æ meiri upplýsingar til grundvallar slíkri vinnu, svo og þeim stofnunum sem útdeila opinberu fé. Eins og fram kemur í athugasemdum fjárlagafrumvarpsins hefur mikill halli á fjárlögum verið í brennidepli efnahagsumræðunnar á alþjóðavettvangi undanfarin ár, ekki síst sá halli sem rekja má til áhrifa gildandi laga og reglugerða, en er óháður almennri efnahagsþróun. Þarna kemur að hinum stóru spurningum um velferðarkerfið, hvernig það verði varðveitt til frambúðar. Sú stefnumarkandi ákvörðun hefur verið tekin nú að með frumvarpi til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem er til meðferðar í efh.- og viðskn. þessa dagana, eru ákvæði um að fjárframlög til ýmissa verkefna sem hafa verið háð mörkuðum tekjustofnum séu framvegis ákveðið framlag á fjárlögum. Undanfarin ár hefur þessu markmiði verið náð með skerðingarákvæðum sem samþykkt hafa verið til árs í senn. Sömuleiðis hefur verið tekin sú ákvörðun að upphæð bóta frá ríkinu sé ákveðin í fjárlögum hverju sinni, en ekki tengd almennum launahækkunum. Þessar breytingar leggja fjárveitingavaldinu miklar skyldur á herðar og kallar á endurmat vinnubragða og endurskoðun á bótakerfinu í heild. Þótt alltaf hafi verið svo að fjárveitingavaldið sé í höndum Alþingis, hafa upphæðir bóta í þjóðfélaginu verið tengdar samningum á almennum vinnumarkaði. Þegar Alþingi tekur nú til sín þetta vald að fullu er brýn nauðsyn á því að fram fari umræða um skipulag og markmið bótakerfisins og hvernig bætur megi tryggja þeim lífsgrundvöll sem þurfa á þeim að halda. Þegar litið er til lengri tíma og þróun ríkisfjármála skoðuð blasir við að ef ekkert væri að gert og ekki spyrnt við fótum, þá aukast ríkisútgjöld hröðum skrefum næstu árin með tilheyrandi skuldasöfnun opinberra aðila. Ljóst er að eftir fjögur ár væru þær skuldir komnar yfir hættumörk og gætu rýrt lánstraust þjóðarinnar. Vaxtagreiðslur yrðu um 18 milljarðar króna eða viðlíka upphæð og menntakerfið kostar í dag. Vextir eru nú þegar orðnir um 13 milljarðar króna, eða álíka upphæð og allur stofnkostnaður í opinberum framkvæmdum og hjá ríkisstofnunum. Það er alveg ljóst að ef slík þróun fær að halda áfram án þess að nokkuð sé að gert, mun ekki takast að varðveita velferðarkerfið til frambúðar. Lífskjör munu versna, skuldaklyfjar eru lagðar á herðar næstu kynslóða. Hætt er við að í slíku umróti mundi það velferðarþjóðfélag sem samstaða er um að hafa hér á landi bresta. Þótt skiptar skoðanir séu um hve mikið og hvernig notendur eiga að greiða fyrir þjónustu í mennta- og heilbrigðiskerfinu hér á landi, má rekja um 70 milljarða af 125 milljarða króna útgjöldum ríkissjóðs til þessara þátta og um 9 milljarða króna til útgjalda í félagsmálaráðuneyti. Ekki verður hjá því komist þegar leitað er leiða til lækkunar útgjalda að líta á þessa þætti. Þótt áfanga séð náð í afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1996 með afgreiðslu málsins við 2. umr. er sú þriðja eftir. Auk umfjöllunar um tekjuhlið, heimildir á 6. grein og B-hluta stofnanir bíða 3. umr. ákvarðanir um útgjaldaramma sjúkrahúsa og annarra heilbrigðisstofnana. Þau erindi sem bárust til fjárlaganefndar voru um verulegan útgjaldaauka og var óhjákvæmilegt að fara ofan í saumana á þeim. Einkum er vandi Ríkisspítala og annarra sjúkrahúsa á höfuðborgarsvæðinu mikill. Unnið er að tillögugerð í þessum málum eins og fram hefur komið hér fyrr í dag undir umræðum um störf þingsins. Vegna mikillar útgjaldaþarfar í rekstri heilbrigðisstofnana var sú ákvörðun tekin að stöðva allar framkvæmdir við byggingu sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva nema þar sem verksamningar voru í gangi og borga skuldir vegna þegar unninna verka. Þrátt fyrir þetta er lagt til að heildarframlag til þessara mála hækki um 48,8 milljónir króna frá frumvarpinu og er gerð nánari grein fyrir því máli í skýringum við brtt. við frv. Endurráðstafað er 20 milljónum króna af óhöfnum fjárveitingum til hjúkrunarheimilis á Fáskrúðsfirði og byggingar D-álmu í Keflavík og hefur verið unnið að því að endursemja um þau mál bæði. Herra forseti. Störf fjárln. við afgreiðslu frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 hafa verið með hefðbundnum hætti. Nefndin hóf störf 26. september sl. og átti viðtal við fulltrúa sveitarfélaga í landinu sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Samstarf fjárlaganefndarmanna og sveitarstjórnarmanna hefur nú sem áður verið gott og sú yfirsýn, sem fundir nefndarinnar með sveitarstjórnarmönnum gefa, er mikilvæg fyrir nefndina við afgreiðslu fjárlaga. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárln. vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrv. sem fjalla um málefnasvið þeirra. Nefndin óskaði með bréfi, dags. 14. október sl., eftir áliti fastanefnda þingsins um frv. til fjárlaga, þ.e. þá þætti er varða málefnasvið einstakra nefnda. Nefndirnar hafa skilað áliti og fylgja þau nefndarálitinu eins og fyrir er mælt í þingsköpum. Þetta er fimmta árið sem þessi skipan er höfð á um samskipti fastanefnda þingsins við fjárln. um afgreiðslu fjárlagafrv. Formenn fastanefnda og talsmenn fyrir minnihlutaálitum komu til viðræðu við fjárln. og lögðu fram álit nefndanna. Nefndinni hafa borist fjölmargar ábendingar og erindi er varða afgreiðslu vegáætlunar og flugmálaáætlunar. Þau erindi verða send samgn. til umfjöllunar. Eftir að frumvarp til fjárlaga hefur verið lagt fram á Alþingi eru fjölmargir aðilar, félög, samtök og stofnanir, sem telja sig eiga erindi við fjárln. og kallar þá nefndin fyrir sig forsvarsmenn ýmissa stofnana til viðræðna um starfsemi þeirra og fjárframlög. Frá því nefndin hóf störf við afgreiðslu frumvarpsins hefur hún haldið 36 fundi og átt viðtöl við fjölmarga aðila. Auk þess hafa undirnefndir unnið að afgreiðslu einstakra málaflokka. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust, svo sem skiptingu allra fjárfestingarliða. Brtt. þær, sem eru til umfjöllunar við 2. umr., nema samtals 187,2 millj. kr. til hækkunar á 4. gr. frumvarpsins. Hér á eftir fylgja skýringar á brtt. meiri hluta nefndarinnar. 1. brtt. fjallar um embætti forseta Íslands. Forseti Íslands hefur ákveðið að gefa ekki kost á sér til endurkjörs í embætti á komandi ári. Af þeim ástæðum þarf að hækka framlag til embættis forseta Íslands um 2,4 millj. kr. vegna biðlauna forsetans. En skv. 4. gr. laga nr. 10/1990, um laun forseta Íslands, ber að greiða forseta biðlaun. 2. brtt. fjallar um Alþingi. Framlag til Alþingis hækkar um 16,8 millj. kr. vegna rekstrar og er gerð grein fyrir hvernig sú hækkun skiptist í nefndarálitinu. Umboðsmaður Alþingis. Lagt er til að heimila umboðsmanni Alþingis að ráða einn lögfræðing til viðbótar vegna vaxandi álags á embættið. Að auki er gert ráð fyrir auknum kostnaði vegna námsleyfa og fleiri þátta en alls er lagt til að fjárveiting til embættisins hækki um 4,9 millj. kr. Þessar þrjár brtt. varða æðstu stjórn ríkisins. Þá kemur að forsrn. Þar eru í fyrsta lagi Ýmis verkefni, Hrafnseyri. Meiri hluti fjárln. leggur til að fjárveiting til Hrafnseyrarnefndar verði hækkuð um 1,5 millj. kr. Framlagið er ætlað sem styrkur til byggingar torfbæjar á Hrafnseyri við Arnarfjörð sem er talin sömu gerðar og bærinn sem Jón Sigurðsson fæddist í 17. júní árið 1811. Undir menntmrn. eru nokkarar brtt. Sú fyrsta fjallar um Kennaraháskóla Íslands. Lagt er til að fjárveiting til kennslu hjá Kennaraháskóla Íslands hækki um 2 millj. kr. vegna fjarnáms í sérkennslufræðum. Haustið 1991 hóf hópur fólks fjarnám í sérkennslufræðum við skólann. Auglýst hafði verið 60 eininga nám sem skiptist í tvo 30 eininga áfanga. Skömmu fyrir lok fyrri hluta námsins 1993 urðu þær breytingar að Kennaraháskólinn hóf að bjóða nám til meistaragráðu, m.a. í sérkennslufræðum og féll þá fjarnámið niður. Mikil ásókn hefur verið í nám til meistaragráðu í sérkennslufræðum og hafa inntökuskilyrði mótast af því námi sem nemendur hafa að baki. Þannig hafa þeir nemendur sem höfðu einungis lokið fyrsta áfanga í fjarnáminu ekki komist að. Fjárveitingin sem hér er lögð til er ætluð til að gera þessum nemendum kleift að ljúka sínu námi í sérkennslufræðum í fjarnámi. Háskóla- og rannsóknastarfsemi, Nýsköpunarsjóður. Meiri hluti fjárln. leggur til að framlag til Nýsköpunarsjóðs námsmanna verði hækkað um 5 millj. kr. en sjóði þessum var komið á fót af menntmrh. árið 1993. Markmið sjóðsins er að auka nýsköpun á sviði fræða og vísinda og í því skyni eru ráðnir á vegum sjóðsins námsmenn á háskólastigi til að vinna að afmörkuðum verkefnum undir stjórn umsjónamanns. Sjóðurinn hefur sannað sig á undanförnum árum og til eru fjölmörg dæmi um árangursríkt samstarf sjóðsins við fyrirtæki, ekki síst smáfyrirtæki. Þá er komið að almennum framhaldsskólum, viðhald og stofnkostnaður. Eins og áður kom fram í ræðu minni er lagður til niðurskurður á stofnkostnaði en í menntmrn. var gert ráð fyrir að lækka stofnkostnað um 100 millj. kr. Af þeirri fjárhæð eru 15 millj. kr. teknar af þessum lið og er því til ráðstöfunar til viðhalds og byggingarframkvæmda alls 711 millj. kr. Sundurliðun er að venju sýnd í breytingartillöguskjali meiri hlutans. Vélskóli Íslands og Iðnskólinn í Reykjavík. Lagt er til að veita 3 millj. í viðbótarfjármagn til hvors skóla í tækjakaupafé. En tækjakaup og endurnýjun tækja vega þungt hjá verkmenntaskólunum. Fjárveiting til tækja- og búnaðarkaupa hefur verið færð sem eignakaup í rekstri í fjárlagafrv. en hér er gert ráð fyrir að þetta verði fært sem sérliður á fjárlagalið skólanna. Lánasjóður íslenskra námsmanna. Stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna fól Hagfræðistofnun Háskóla Íslands athugun á fjárhagsstöðu sjóðsins og að meta hversu hátt hlutfall af veittum lánum framlag þurfti að vera af hálfu ríkisins til að varðveita eiginfjárstöðu lánasjóðsins. Niðurstaða Hagfræðistofnunar er sú að fjárframlag ríkisins þurfi að vera 52% af veittum lánum og hefur Ríkisendurskoðun sannreynt þá útreikninga. Framlag í fjárlagafrv. miðast við 51% af veittum lánum. Lagt er til að framlag ríkissjóðs til Lánasjóðs íslenskra námsmanna verði hækkað um 50 millj. kr. vegna þessa og vegna leiðréttinga á verðlagsútreikningum. Þetta leiðir til breytinga á sjóðnum í B-hluta en að venju eru brtt. við B-hluta fluttar við 3. umr. Þjóðminjasafn Íslands. Lagt er til að framlag til almenns rekstrar safnsins verði hækkað um 5 millj. kr. vegna tölvumála. Brýnt er að endurskipuleggja á næsta ári tölvukerfi Þjóðminjasafns sem er ófullnægjandi fyrir rannsóknastofnun. Krefst það bæði endurnýjunar á tölvukosti, svo og tengibúnaðar sem ekki er fyrir hendi nú. Örvagreining í tölvumálum er að hefjast og er unnin af sérfræðingum Háskóla Íslands. Einnig er lögð til 1,5 millj. kr. hækkun til byggða og minjasafna sem er sérstaklega ætlað nýjum verkefnum í minjasöfnum og til launa minjavarða. Þjóðskjalasafn Íslands. Lagt er til að framlag til héraðsskjalasafna hækki um 1 millj. kr., verði 4 millj. kr. Söfnum af þessum toga hefur verið komið á fót víða um land og myndarlega staðið að uppbyggingu þeirra. Héraðsskjalasöfn gegna mikilvægu hlutverki í varðveislu skjala og fjárln. telur ástæðu til að efla þau enn frekar. Blindrabókasafn Íslands. Fjárþörf safnsins hefur aukist verulega á undanförnum árum, m.a. vegna aukinnar námsmannaþjónustu. Eignakaup eru einnig mjög nauðsynleg í blindrabókasöfnum því að starfsemi þeirra er afar tæknivædd. Þar er byggt á hljóðtækni og almennri tölvutækni og er þróunin hröð á þessum sviðum. Meiri hluti fjárln. gerir nú tillögu um að hækka fjárveitingu til safnsins um 2 millj. kr. Þar af er 1 millj. kr. ætluð til almenns rekstrar safnsins og 1 millj. kr. til eignakaupa. Menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnaður. Eins og áður var sagt er gert ráð fyrir að lækka stofnkostnað menntmrn. um 100 millj. kr. og eru 85 millj. kr. teknar af þessum lið. Með þeirri breytingu verður heildarfjárveiting 330 millj. kr. og er það sama fjárhæð og veitt var til framkvæmda sem falla undir þennan lið í fjárlögum þessa árs. Sundurliðun er sýnd í breytingartillöguskjali meiri hlutans. Þá er komið að Sinfóníuhljómsveit Íslands, en fyrirhugað er að hljómsveitin fari til Bandaríkjanna í lok febrúar á næsta ári og leiki þar á ýmsum stöðum, m.a. í Carnegie Hall í New York og er það mikill áfangi í sögu hljómsveitarinnar. Kostnaður við ferðina er áætlaður um 22 millj. kr. og á móti gera forsvarsmenn hljómsveitarinnar ráð fyrir að afla um 14 millj. kr. tekna. Hljómsveitin hefur óskað eftir styrk um 3 millj. kr. vegna þessarar ferðar og leggur meiri hluti fjárln. til að orðið verði við þeirri bón. Húsafriðunarsjóður. Framlag til húsafriðunarsjóðs í fjárlagafrv. er 10,5 millj. kr. og er óbreytt frá fjárlögum 1995 og reyndar einnig frá fjárlögum ársins 1994. Að auki hefur kostnaður við húsafriðunarnefnd verið greiddur úr húsafriðunarsjóði undanfarin ár og hefur því hlutfallslega minna verið til úthlutunarstyrkja. Styrkur úr húsafriðunarsjóði er stuðningur við þá sem taka að sér varðveislu og viðhald gamalla húsa en eigendur leggja fram mun meira fé en sem nemur styrkjunum. Áhugi á varðveislu gamalla húsa hefur aukist verulega, bæði meðal almennings og sveitarstjórna og leggur meiri hluti fjárln. til að framlag til sjóðsins verði hækkað um 5 millj. kr. Listskreytingasjóður. Lagt er til að framlag til sjóðsins verði hækkað um 4 millj. kr. og verði 8 millj. kr. Í greinargerð með frv. til fjárlaga 1995 var greint frá því að til stæði að endurskoða lögin um sjóðinn. Nefnd sem var falið að endurskoða lögin hefur skilað áliti, en verið er að fara yfir tillögur nefndarinnar í ljósi umsagna sem borist hafa. Meðan ekki liggur fyrir niðurstaða um málefni sjóðsins er það álit meiri hluta fjárln. að það beri að hækka framlag til sjóðsins svo hann geti fremur staðið við skuldbindingar sínar. Þá er komið að brtt. um æskulýðsmál, Æskulýðsráð ríkisins. Lagt er til að framlag til Æskulýðsráðs ríkisins verði hækkað um 0,5 millj. kr. til að standa undir hluta kostnaðar við alhliða upplýsingahandbók fyrir ungt fólk. Í bókinni verða margs konar hagnýtar upplýsingar sem ætlaðar eru ungu fólki, þar sem m.a. verði fjallað um land og þjóð, ferðamál, nám og skóla, atvinnumál og réttindi og skyldur. Gert er ráð fyrir að dreifa bókinni til allra nemenda í 10. bekk grunnskóla og til nemenda í tveimur árgöngum í framhaldsskóla. Ýmis íþróttamál. Undir þennan lið falla fjórar breytingartillögur og skýra þær sig sjálfar. Þó vil ég taka fram varðandi Skáksamband Íslands að veittur var sérstakur byggingarstyrkur að fjárhæð 5 millj. kr. til sambandsins og var hann greiddur í þremur hlutum. Með framlagi nú er gert ráð fyrir að stuðningi ríkissjóðs við uppbyggingu á húsnæði sambandsins að Faxafeni 12 sé lokið. Þá er komið að utanrrn. og hér er brtt. um fjárlagaliðinn sem ber nafnið Ýmis verkefni``. Lagðar eru til nokkrar breytingar í utanrrn. en um er að ræða millifærslur sem eru gerðar að ósk ráðuneytisins. Heildarbreyting á fjárframlagi til ráðuneytisins er engin. Í ljós hefur komið að í fjárlagafrv. er framlag vegna aðstoðar Íslands á svæðum Palestínumanna í Ísrael hærra en loforð íslenskra stjórnvalda kváðu á um. Því er lagt til að lækka þá fjárveitingu um 5,4 millj. kr. og hækka aðra liði á móti. Í fyrsta lagi er framlag til tækja og búnaðarkaupa á aðalskrifstofu ráðuneytisins hækkað um 1,4 millj. kr. Í öðru lagi hækkar fjárveiting vegna samskipta við Vestur-Íslendinga um 1,5 millj. kr. Að lokum er tekinn inn nýr liður sem er hjálparstarf fyrir konur í þróunarlöndum, UNIFEM. Framlag til þessa verkefnis er 2,5 millj. kr. Þá kemur að landbrn., Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Lagt er til að framlag til RALA hækki um 1,5 millj. kr. til Stóra-Ármóts vegna skuldbindinga um stofnkostnað. Þá eru tillögur sem varða embætti yfirdýralæknis og liðinn Greiðslur vegna riðuveiki. Meiri hluti fjárln. leggur til að veittar verði 3,2 millj. kr. til yfirdýralæknis til að rannsaka útbreiðslu salmónellu í sauðfé, en á móti verði greiðslur vegna riðuveiki lækkaðar um sömu fjárhæð. Salmónellusýklar fundust í sviðahausum fyrst árið 1989 og svo nokkrum sinnum eftir það. Öll þessi tilfelli hafa verið staðfest eftir að grunur kom upp um að neysla sviða eða sviðasultu væri völd að matareitrun í fólki. Að öðru leyti hefur ekki verið gerð skipulögð könnun á útbreiðslu salmónellu í sauðfé, en talið er afar brýnt að fram fari skimun á útbreiðslunni m.a. vegna þess að þetta er afurð sem er upprunnin úr hinu hreina lífríki Íslands en ekki af búfé sem er fóðrað á fóðurbæti. Án slíkrar rannsóknar er ekki hægt að koma með raunhæfa tillögu um hvernig hægt verði að koma í veg fyrir að sauðfé og annað búfé sem gengur frjálst um landið á beit mengist af salmónellusýklum. Gert er ráð fyrir að fjárveitingin fari til að taka sýni úr um það bil 2% af öllu vetrarfóðruðu fé og sambærileg sýnataka úr lömbum þegar þau komu í sláturhús næsta haust. Að því loknu verður könnuð aðstaða á þeim sauðfjárbúum þar sem salmónella verður staðfest. Auk þessa mun yfirdýralæknir leggja fram áætlun um hert heilbrigðiseftirlit í sláturhúsum með tilliti til þessara nýju aðstæðna. Þá er tillaga um Bændaskólann á Hvanneyri. Meiri hluti fjárln. leggur til að hækka framlag til tækja og búnaðar skólans um 2 millj. kr. og er hækkunin ætluð til uppsetningar á lyftu í heimavistarhúsnæði skólans. Búnaður þessi er nauðsynlegur til að auka nýtingu húsnæðisins og til að bæta aðgengi fatlaðra. Garðyrkjuskóli ríkisins. Tilraunagróðurhús við garðyrkjuskólann mun gerbreyta allri aðstöðu vegna tilraunakennslu og er af hálfu skólans og garðyrkjustéttarinnar lögð mjög mikil áhersla á byggingu þess. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 4 millj. kr. fjárveitingu til þessa, en meiri hlutinn leggur til að fjárveitingin verði hækkuð í 8 millj. kr. til að verklok hússins dragist ekki um of. Greiðslur vegna sauðfjárframleiðslu. Þann 15. október sl. var undirritaður samningur um breytingu á búvörusamningi frá árinu 1991. Þessi samningur sem gildir til ársins 2000 hefur að geyma stuðning við greiðslur úr ríkissjóði til að aðlaga búvöruframleiðsluna að breyttum aðstæðum á samningstímanum, samtals að fjárhæð 986 millj. kr. Samningurinn gerir ráð fyrir að á árinu 1996 greiði ríkissjóður 188 millj. kr. af þeirri fjárhæð. Þar af fari 125 millj. kr. til uppkaupa á fullvirðisrétti og 63 millj. kr. til afsetningar birgða. Auk þess gerir samningurinn ráð fyrir að beingreiðslur til bænda á árinu 1996 verði 1.480 millj. eða 60 millj. kr. hærri en er í fjárlagafrv. 1996. Á móti þessum hækkunum lækka niðurgreiðslur á ull og gærum um 20 millj. kr. og vaxta- og geymslukostnaður um 11 millj. kr. Meiri hluti fjárln. leggur því til að greiðslur til sauðfjárframleiðslu hækki samtals um 217 millj. kr. og verða þær 2.727 millj. kr. Þá er komið að sjútvrn., liðnum Ýmis verkefni. Tillaga meiri hluta fjárln. varðandi þennan lið er tvíþætt. Annars vegar er lagt til að framlag til sjóvinnukennslu verði hækkað um 3,5 millj. kr. en fyrirhugað er að leigja bát af Karel Karelssyni með allri áhöfn svo að starf það sem hann hefur hafið með unglinga geti komist í viðunandi horf. Jafnframt er gert ráð fyrir að báturinn verði notaður til ferða með börn í sjóvinnukennslunni en slíkar ferðir hafa ekki verið farnar eftir að Mímir fórst við Hornafjörð fyrir nokkrum árum. Hins vegar er lagður til 2 millj. kr. styrkur til tæknideildar Fiskifélagsins vegna rekstrar og tækjakaupa. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Ýmis verkefni: Mannréttindaskrifstofa Íslands. Mannréttindaskrifstofa Íslands var stofnuð í mars á sl. ári og hefur verið rekin fyrir stofnframlag aðildarfélaganna. Skrifstofan hefur einnig fengið styrk úr ríkissjóði en hér er lagt til 3 millj. kr. framlag til skrifstofunnar sem verði fært á sérlið. Í öðru lagi dómsmál, ýmis kostnaður. Lögfræðiþjónusta, neyðarmóttöku. Lagt er til að framlag til lögfræðiþjónustu neyðarmóttöku vegna nauðgana, sem er á Borgarspítala, hækki um 1 millj. kr. og verði 3,3 millj. kr. Þetta er mat neyðarmóttökunnar á árlegri fjárþörf eftir 16 mánaða reynslutíma en kostnaðurinn er alfarið vegna starfa lögmanna. Meiri hluti fjárln. fyrirhugar að flytja brtt. við 3. umr. fjáraukalaga þannig að framlag á þessu ári verður sambærilegt við þá heildarfjárveitingu sem hér er lögð til. Þá kemur að Almannavörnum ríkisins, en lögð er til hækkun fjárveitinga til almannavarna vegna flutnings stofnunarinnar frá Laugavegi 118 að Seljavegi 32. Að mati stofnunarinnar mun beinn kostnaður við flutninginn nema um 6,2 millj. kr., m.a. vegna þess að kaupa þarf hlut Geislavarna í tækjum sem nú eru í sameign þessara stofnana. Meiri hluti fjárln. leggur því til að framlag til stofnunarinnar hækki um 3,5 millj. kr. vegna þessa. Næsta tillaga fjallar um embætti sýslumannsins á Ísafirði. Lagt er til að sértekjur sýslumannsins á Ísafirði eða embættis hans vegna löggæslu verði lækkaðar um 2,6 millj. kr. þar sem embættið getur ekki lengur innheimt sértekjur vegna vakta á almennum dansleikjum. Á móti verði ýmis rekstrarkostnaður sýslumanna lækkaður um sömu fjárhæð. Þessi tilfærsla er gerð að ósk dómsmrn. Þá er næsta brtt. sem varðar húsnæði og búnað sýslumanna, en það er sýslumannsembættið í Norður-Múlasýslu sem hún fjallar um. Í frv. til fjárlaga eru 15 millj. kr. ætlaðar til húsnæðis sýslumannsins í Norður-Múlasýslu og kemur fram í greinargerð með frv. að fjárveitingin er ætluð til að ljúka við byggingu lögreglustöðvar á Vopnafirði á næsta ári. Meiri hluti fjárln. leggur til að fjárveiting til embættis sýslumannsins á Seyðisfirði eða sýslumannsins í Norður-Múlasýslu verði hækkuð um 2 millj. kr. til að sinna viðhaldi á skrifstofuhúsnæði þess að Bjólfsgötu 7. Hús þetta er byggt rétt eftir aldamót og hefur bæði sögulegt og listrænt gildi. Til embættis biskups Íslands er lögð til 4,8 millj. kr. hækkun og er tillagan af þrennum toga. Fyrsta tillagan varðar kirkjumiðstöð Austurlands, en fjárveiting til hennar var lækkuð verulega í fjárlagafrv. miðað við fjárlög þessa árs. Hækkunartillaga meiri hluta fjárln. miðar að því að fjárveiting til kirkjumiðstöðvarinnar taki mið af þeirri starfsemi sem þar fer fram. Í öðru lagi er tekinn inn nýr liður sem varðar starfsemi á Löngumýri í Skagafirði, en þar er starfrækt félags- og fræðslumiðstöð innan þjóðkirkjunnar. Lagt er til að framlag verði 1,5 millj. kr. Í þriðja lagi er hækkað framlag til að bæta við stöðu aðtsoðarprests. Í erindi biskups var óskað eftir fleiri en einni stöðu, en tillaga fjárln. miðar að því að biskup ráðstafi aðstoðarprestsstöðunni eftir því sem hann telur brýnast að bæta úr. Þá er komið að félmrn. og breytingartillögum sem um málefni þess fjalla. Þar eru í fyrsta lagi málefni fatlaðra á Reykjanesi. Lagt er til að málefni fatlaðra á Reykjanesi hækki um 1 millj. kr.vegna vistheimilisins að Einibergi 29 í Hafnarfirði. Þar búa mikið fatlaðir vistmenn sem þarfnast mikillar umönnunar. Undanfarin ár hefur heimilinu verið lokað fjórðu hverja helgi og hefur þetta fyrirkomulag reynst aðstandendum erfitt og í raun ófullnægjandi miðað við aðstæður. Með framlaginu er talið að þjónustan verði viðunandi. Málefni fatlaðra á Vesturlandi. Meiri hluti fjárln. leggur til 6 millj. kr. hækkun til málefna fatlaðra á Vesturlandi. Hækkunin skiptist þannig að 1 millj. kr. er ætluð til að kosta stöðu þroskaþjálfa í Dalasýslu, 2 millj. kr. til skammtímavistunar á Snæfellsnesi og 3 millj. kr. til skammtímavistunar á Akranesi. Fram hefur komið að framlög til málefna fatlaðra á Vesturlandi eru lág miðað við aðra landshluta og þarna er leitast við að bæta úr brýnustu þörfinni, en fötluðum hefur fjölgað mikið á þessu svæði. Bjargráðasjóður. Meiri hluti fjárln. leggur til að veittar verði 30 millj. kr. framlag til Bjargráðasjóðs. Fyrir liggur að á árinu hefur orðið mikið tjón á túnum og mannvirkjum af völdum snjóþunga og aurskriða sem ekki er hægt að tryggja fyrir. Þá hafa orðið miklar kalskemmdir í túnum. Bjargráðasjóður hefur bótaskyldu vegna umræddra tjóna en fyrir er séð að hann getur ekki staðið undir bótagreiðslum til tjónþola nema til sjóðsins komi framlag úr ríkissjóði. Bjargráðasjóður er í B-hluta fjárlaga en að venju verða brtt. við B-hluta fjárlaga fluttar við 3. umr. Vinnumál. Lagt er til að ýmis framlög sem varða vinnumál verði lækkuð um 10 millj. kr. til að mæta þörf fyrir hækkunum á fjárveitingum til málefna fatlaðra. Félagsmál og ýmis starfsemi. Eins og fram kemur í nefndaráliti er 4 millj. kr. hækkun á þessum lið ætluð til málefna fatlaðra. Sumardvöl nemenda Öskjuhlíðarskóla var fram til ársins 1993 greidd af menntmrn. en fjárveitingin var felld niður í fjárlögum ársins 1994. Foreldra- og kennarafélagið hefur frá árinu 1994 leitað til félmrn. um styrk til þessarar starfsemi og hefur ráðuneytið í tvígang veitt slíka styrki. Það telur sig hins vegar ekki getað mætt þessu núna innan síns fjárlagaramma. Meiri hluti fjárln. leggur til að framlag verði hækkað um 4 millj. kr., m.a. vegna sumardvalar Öskjuhlíðarskólanemenda. Heilbr.- og trn. Sjúkrahús og læknisbústaðir og Framkvæmdasjóður aldraðra. Lagt er til að heildarframlag til byggingar sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbúðstaða verði 76 millj. kr. og hækki um 48,8 millj. kr. frá því sem er í fjárlagafrv. Gert er ráð fyrir því að fjármagna hækunina með því að lækka framlag til Framkvæmdasjóðs aldraðra um 20 millj. kr. og kemur sú tillaga fram á sérstöku þingskjali. Að auki verður lögð til breyting við 3. umr. fjáraukalaga um lækkun á fjárframlögum til þriggja framkvæmda á þessu ári, en þær eru heilsugæslustöð í Reykjavík, Sjúkrahús Suðurnesja og Hjúkrunarheimilið á Fáskrúðsfirði. Verður hver framkvæmd lækkuð um 10 millj. kr. eða samtals um 30 millj. kr. Fjmrn. Þar eru fyrst launa- og verðlagsmál en liður þessi hækkar um 100 millj. kr. vegna launabóta sem eru uppreiknaðir kjarasamningar og launabætur sem falla til á næsta ári. Þá eru ýmsar endurgreiðsur. Það er lagt til að framlag til ýmissa endurgreiðslna verði hækkað um 5 millj. kr. og er fjárveitingin sérstaklega ætluð til endurgreiðslna vegna kaupa á björgunartækjum. Þá er komið að samgrn. Þar eru ýmis verkefni undir liðnum Ýmis verkefni, en tillögur sem varða þennan lið í fjárlögum eru þríþættar. Í fyrsta lagi er lagt til að framlag til vetrarsamgangna og vöruflutninga hækki um 2 millj. kr. og er sundurliðun þessarar fjárhæðar sýnd í brtt. meiri hluta fjárln. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til 2 millj. kr. hækkun á framlagi til Landsbjargar en þeirri fjárhæð er ætlað að renna óskiptri til kaupa á björgunarbátnum Þór. Að lokum er lagt til að taka inn nýjan lið, heilsárshótel á landsbyggðinni. Fyrr á þessu ári skipaði samgrh. nefnd til að gera tillögur um ráðstöfun á 20 millj kr. sem Alþingi ákvað að veita til hótela á landsbyggðinni sem eru opin allt árið. Meginhlutinn, eða 16 millj. kr., fer samkvæmt tillögu nefndarinnar til markaðsátaks hjá þeim hótelum sem helst uppfylla þau skilyrði að mati nefndarinnar að kallast heilsárshótel á landsbyggðinni. Það sem þá er eftir fer til samtaka hótela sem standa sameiginlega að markaðsátaki. Meiri hluti fjárln. leggur hins vegar til að veittar verði 15 millj. kr. til heilsárshótela á næsta ári og fjárveitingin verði notuð til markaðsaðgerða samkvæmt tillögum framangreindrar nefndar. Þá er komið að Vegagerðinni. Lagt er til að fjárveiting til Vegagerðarinnar lækki alls um 250 millj. kr. Framlag til framkvæmdaátaks vegna atvinnumála er lækkað um 350 millj. kr. og verður 650 millj. á árinu 1996. Ástæða þessarar lækkunar er af tvennum toga. Annars vegar til að mæta hækkunum á elli- og örorkulífeyri ásamt tekjutryggingu og atvinnuleysisbótum í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar til launanefndar aðila vinnumarkaðarins í lok nóvember sl. Hins vegar er mikilvægt að draga enn frekar úr fjárfestingu ríkisins á sama tíma og fyrirsjáanlegt er að fjárfesting annarra aðila eykst verulega. Á móti þessari lækkun kemur um 100 millj. kr. hækkun til annarra framkvæmda Vegagerðarinnar, en talið er að markaðar tekjur til vegamála verði hærri sem þessu nemur en gert verður ráð fyrir í frv. til fjárlaga. Jafnframt er lögð til nokkur breyting á framsetningu í fjárlögum og er þessi breyting gerð að ósk Vegagerðarinnar. Vita- og hafnamálastofnun. Með tillögum meiri hluta fjárln. verður ekki breyting á heildarfjárveitingu til Vita- og hafnamálastofnunar, en nokkuð er um millifærslur milli liða sem eru sýndar í breytingartillögum og nefndaráliti. Undir liðinn 6.70, hafnarmannvirki, falla framlög ríkissjóðs til nýframkvæmda í höfnum í eigu sveitarfélaga og eru þar 567 millj. kr. til skiptanna. Samkvæmt bráðabirgðauppgjöri Vita- og hafnamálastofnunar er gert ráð fyrir að skuld ríkissjóðs við hafnarsjóði landsins vegna framkvæmda sem þegar er lokið muni nema um 735 millj. kr. um áramótin 1995--1996. Tillaga um skiptingu fjárveitingar til hafnarmannvirkja gengur út frá að fjórðungur skulda verði gerður upp og um 420 millj. kr. fari í styrki til nýrra verkefna. Í október sl. sendi Vita- og hafnamálastofnun út til umsagnar hjá sveitarfélögunum drög að hafnaáætlun fyrir árin 1996--1999 og hér er gert ráð fyrir að framlög til nýframkvæmda verði í samræmi við þau drög árið 1996. Í hafnalögum, nr. 23/1994, segir að við mat á greiðsluþátttöku ríkissjóðs í einstökum verkefnum skuli tekið tillit til fjárhagslegrar getu viðkomandi hafnarsjóðs til að standa undir naðsynlegum hafnarframkvæmdum. Jafnframt segir að greiðsluþátttaka skuli ákveðin um leið og verk eru tekin inn í hafnaáætlun og nánari reglur skuli settar í reglugerð um það hvernig skerðing á hámarki framlaga vegna fjárhagslegrar stöðu hafnarsjóða skuli framkvæmd. Nú standa mál svo að Alþingi hefur ekki enn samþykkt hafnaáætlun áranna fyrir 1996--1999 og reglugerðin hefur ekki verið birt. Væntanlega verður hafnaáætlunin tekin til umfjöllunar og afgreiðslu á Alþingi á fyrstu mánuðum næsta árs og væntanlega verður einnig gengið frá reglugerðinni á allra næstu vikum þar sem Hafnasamband sveitarfélaga og hafnaráð hafa nú lokið umfjöllun um hana. Meiri hluti fjárln. hefur þann fyrirvara að hér sé ekki um endanlega ákvörðun um skerðingu á greiðsluþátttöku ríkissjóðs að ræða, heldur verði þessum þætti málsins ekki lokið fyrr en með samþykkt hafnaáætlunar á Alþingi eftir áramótin. Í liðnum 6.80, sjóvarnargarðar, er 51 millj. kr. til skiptanna til landbrots- og flóðavarna. Við skiptingu á liðnum er stuðst við yfirlitsskýrslu Vita- og hafnamálastofnunar frá því í ágúst 1995 um sjóvarnir á Íslandi. Í skýrslunni eru verkefni í meginatriðum flokkuð í þrjá flokka eftir mikilvægi. Til flokks A teljast verkefni þar sem mikil verðmæti og öryggismál eru í húfi. Nokkur áhætta og töluverð verðmæti fylgja verkefnum í flokki B, en minnst er áhættan og verðmætin sem fylgja verkefnum í flokki C. Í tillöguskiptingu er gert ráð fyrir að ljúka megi að mestu verkefnum í A-flokki á árinu 1996 og verulegum hluta verkefna í B-flokki. Enn eru þó allmörg verkefni eftir í B-flokki, svo sem í Bessastaðahreppi, á Seltjarnarnesi, Akranesi, Suðureyri, Húsavík, Þórshöfn og Stokkseyri og verða þau að bíða a.m.k. til ársins 1997, en meiri hluti fjárln. lýsir sig því fylgjandi að fara að tillögum skýrslunnar í fjárveitingum á næstu árum. Þá er komið að Ferðamálaráði, en hækkunartillaga á þessum fjárlagalið er í þremur liðum. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 3 millj. kr. fjárveitingu til rannsókna á sviði ferðamála og markaðssetningar í Bandaríkjunum og Kanada, en vaxandi áhugi er á samskiptum við Kanada í kjölfar beinnar flugleiðar til Halifax. Í annan stað er lagt til að framlag til Ferðamálasamtaka landshluta hækki um 1 millj. kr. og verður þá heildarfjárveiting 6 millj. kr. Samtök þessi sinna m.a. upplýsingagjöf fyrir ferðamenn, ráðgjöf til hagsmunaaðila, útgáfu- og kynningarmálum og ýmsum skipulagsmálum í ferðaþjónustu um land allt. Fyrirhugað er að koma á fót vinnuhópum um einstök mál sem tengjast íslenskri ferðaþjónustu eins og upplýsingamiðlun, umhverfismál tengd ferðamannaþjónustu og lengingu ferðamannatímans. Við 3. umr. fjárlaga fyrir ári síðan var tekinn inn nýr liður en það var fjárveiting til fjölsóttra ferðamannastaða. Nú lagt til að hækka framlag til þessa liðar um 5 millj. kr. Fjöldi ferðamanna hefur aukist og ýmsir fagrir og sérkennilegir staðir sem draga að sér ferðamenn eru í hættu vegna aukinnar umferðar. Því er brýnt að átak verði gert í varðveislu þessara staða og aðstaða bætt þar. Gerð er tillaga um að hækka framlag til Iðntæknistofnunar vegna rannsókna- og fræðslumiðstöðvar í hveralíffræði en verkefni þetta er í samvinnu Hveragerðisbæjar og Iðntæknistofnunar. Veitt var fé til þessa verkefnis í fjárlögum þessa árs og var fjárveitingin þá færð undir menntmrn. Þá er komið að umhvrn. Það er í fyrsta lagi aðalskrifstofan. Eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hluta fjárln. er ástæða hækkunar til aðalskrifstofu umhvrn. margþætt. Þar kemur til aukinn húsnæðiskostnaður, starfsmaður vegna snjóflóðavarna og ráðning bílstjóra. Þá er lögð til sérstök fjárveiting vegna Hollustuverndar ríkisins. Verkefni stofnunarinnar hafa aukist á síðustu árum, m.a. í tengslum við EES-samninginn vegna eftirlits með matvælum og eiturefnum svo og vegna mengunarvarna. Af þeim sökum skipaði umhvrh. samstarfsnefnd til að skoða rekstrargrundvöll Hollustuverndar ríkisins en aðilar að nefndinni eru fjárln. Alþingis, umhvrn., fjmrn. og Hollustuvernd ríkisins. Nefndin hefur skilað áliti og leggur m.a. til að rekstur stofnunarinnar verði skoðaður nánar. Þar þarf m.a. að líta á stjórnskipulag stofnunarinnar, sértekjuöflun hennar og erlend samskipti. Nefndin leggur til að veittar verði 1,5 millj. kr. til að standa undir kostnaði við þá úttekt. Hún er á ábyrgð umhvrn. í samráði við stjórn stofnunarinnar og er fjárveitingin vistuð á aðalskrifstofu ráðuneytisins. Að úttektinni lokinni mun samstarfsnefndin gera frekari tillögur m.a. um fjárhagsgrunn stofnunarinnar. Þá er næst Náttúrufræðistofnun Íslands. Lagt er til að framlag til ýmissa umhverfisverkefna verði lækkað um 2,3 millj. kr. og sú fjárhæð fari til Náttúrufræðistofnunar og er þessi millifærsla gerð að ósk umhvrn. Að auki er lagt til að framlag til Náttúrugripasafnsins í Vestmannaeyjum verði fært undir þennan lið en safnið hefur fengið styrk undanfarin ár af safnlið menntmrn. Þá er komið að Veðurstofu Íslands en fluttar eru tvær brtt. er varða Veðurstofuna. Ríkisstjórnin hefur nýlega lagt fram á Alþingi frv. til laga um breytingar á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Verði frv. óbreytt að lögum mun starfsumfang Veðurstofu Íslands aukast þar sem stofnunin þarf að leggja meiri áherslu á að afla sérfræðilegrar þekkingar á eðli og afleiðingum snjóflóða. Í frv. til fjárlaga 1996 eru útgjöld hennar aukin um 15 millj. kr. vegna þessa málaflokks en hér er lagt til að stofnunin fái 13 millj. kr. til viðbótar vegna sérstaks átaks sem gera þarf í endurskoðun á forsendum hættumats vegna snjóflóða og snjóflóðaspáa. Síðari tillagan felur í sér hækkun á sértekjum stofnunarinnar. Framlag til veðurþjónustu fyrir millilandaflug hækkar um 1 millj. kr. vegna endurmats launabóta sem ég mun gera nánar grein fyrir á eftir. Þar sem í gildi er samningur við Alþjóðaflugmálastofnunina um að greiða 95% af útgjöldum vegna þessarar veðurþjónustu er lagt til að sértekjur hækki um 0,9 millj. kr. Þá er næst að telja brtt. vegna launabóta. Fjmrn. hefur endurmetið áhrif kjarasamninga á laun frá því að þau voru talin við gerð fjárlagafrv. 1996. Frá þeim tíma hefur verið samið við nokkur stéttarfélög. Þar má nefna félög kennara á háskólastigi, Félag ísl. náttúrufræðinga og Félag bókasafnsfræðinga. Auk þess bætist við hækkun launa vegna úrskurðar Kjaradóms. Samtals hækka laun einstakra stofnana um 158,4 millj. kr. en á móti þeirri hækkun lækkar framlag til launa- og verðlagsliðar fjmrn. um 100 millj. kr. eins og ég kom að fyrr í skýringum mínum. Á þann lið eru færðar 140 millj. kr. og standa því eftir 40 millj. kr. Að lokum vil ég minnast á nokkur atriði sem ekki eru fluttar sérstakar brtt. um. Það eru í fyrsta lagi skólabúðir að Reykjum í Hrútafirði. Í frv. til fjárlaga er framlag til skólabúða á Reykjum lækkað um 3 millj. kr. Í greinargerð frv. segir að skólabúðir séu ekki lögboðið verkefni samkvæmt grunnskólalögum og gert sé ráð fyrir að ríkið hætti rekstrinum haustið 1996, enda miðað við að breytt verkaskipting milli ríkis og sveitarfélaga vegna grunnskóla taki þá gildi. Meiri hluti fjárln. treystir því að málið verði skoðað af þeirri nefnd sem fer með yfirfærslu grunnskólans. Meiri hlutinn telur starf skólabúðanna mikilvægt og leggur áherslu á að starfsemin breytist ekki vegna yfirfærslunnar. Þá er komið að iðju og iðnaði. Iðnrn. hefur skýrt frá því hvernig það hyggst verja tveimur safnliðum sínum á næsta ári. Hér er um að ræða fjárveitingalið nr. 299, Iðja og iðnaður, viðfangsefni 1.40, smáiðnaður í dreifbýli, og viðfangsefni 1.50, nýsköpun og markaðsmál. Fyrri liðurinn nemur 10,5 millj. kr. og sá seinni 6,3 millj. kr. Ráðuneytið ráðgerir að efna til samstarfs við tvo sjóði, Iðnlánasjóð og Iðnþróunarsjóð um sameiginlegt átak til að efla smáiðnað og stuðla að hvers kyns nýsköpun undir verkefnisheitinu Átak til atvinnusköpunar. Markmið átaksins er að samræma verkefni ráðuneytisins og sjóðanna á umræddu sviði. Gangi þessi áætlun eftir verður gerður samningur við Iðntæknistofnun um framlag verkefnisins undir sameiginlegri verkefnisstjórn ráðuneytisins og sjóðanna. Í þeim samningi verður einnig kveðið á um að Iðntæknistofnun nýti hluta af aðstöðu sinni og ráðstöfunarfé í sama skyni. Framlag ráðuneytisins verður fé það sem tilgreint er í fyrrgreindum fjárveitingaliðum. Skipan þessi er hugsuð sem sérstakt átak á næsta ári og með hliðsjón af því að markmið umrædds átaks er það sama og liggur að baki téðum fjárveitingaliðum svo og þess að hér er um einhvers konar tilraun að ræða þykir ekki ástæða til að leggja til breytingu á framsetningu fjárveitingaliðanna í fjárlögum. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárln. leggur fram við 2. umr. fjárlagafrv. Fyrir hönd fjárln. vil ég þakka starfsmanni okkar Sigurði Rúnari Sigurjónssyni fyrir gott starf fyrir nefndina. Einnig ber að þakka Halldóri Árnasyni og Ásdísi Sigurjónsdóttur starfsmönnum fjmrn. sem hafa verið okkur til aðstoðar, sérlega gott samstarf. Þá hefur nefndin notið liðveislu starfsfólks Ríkisendurskoðunar og ýmissa ráðuneyta sem þurft hefur að leita til vegna vinnu við frv. Starfsfólk Alþingis og ekki síst það starfsfólk sem hefur staðið okkur næst og starfar í Austurstræti 14 á alveg sérstakar þakkir skildar. Það hefur vakað yfir okkur fjárlaganefndarmönnum og leyst okkar vanda, smáan og stóran. Samnefndarmönnum mínum þakka ég sérstaklega gott samstarf og þolinmæði í störfum, en allir hafa lagt sig fram um að störf nefndarinnar mættu ganga sem greiðast og minni hluti fjárln. hefur unnið vel og málefnalega að málum í nefndarstarfinu sem vissulega er oft snúið og mikið að vöxtum. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir brtt. meiri hluta fjárln. og mæla fyrir málinu við 2. umr. og áliti meiri hlutans. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari afgreiðslu vísað til 3. umr. og brtt. verði samþykktar eftir 2. umr. eins og meiri hluti fjárln. leggur til.

[15:29] Herra forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Jóns Kristjánssonar að starfsfólkið í Austurstræti 14 hefði vakað yfir velferð nefndarmanna. Ég vildi óska að almættið mundi líka vaka yfir velferð a.m.k. framsóknarmannanna sem er að finna í meiri hluta fjárln. vegna þess að þeir munu þurfa á því að halda í framtíðinni. Það er nefnilega svo að í þessa ræðu hv. þm. Jóns Kristjánssonar vantaði bara eitt. Það vantaði að gera grein fyrir því hvernig hann hyggðist og hvernig Framsfl. hyggðist uppfylla öll þau miklu loforð sem Framsfl. gaf kjósendum fyrir síðustu kosningar. Ég bendi á að við 1. umr. þess frv. sem hér liggur fyrir, var það upplýst af talsmönnum Alþýðusambands Íslands að yrði það óbreytt að veruleika mundi það leiða til þess að 1.200--1.500 manns töpuðu atvinnunni einungis af þess völdum. Þetta er flokkurinn sem ætlaði sér að útrýma atvinnuleysinu svo að heitið gæti fyrir aldamót. En það er fullt af öðrum loforðum líka sem rétt er að rifja upp sem tengjast fjárlögunum og fjárlagatengdum frumvörpum. Það var Framsfl. sem ætlaði að sjá til þess að öll menningarstarfsemi yrði undanþegin virðisaukaskatti. Að Rithöfundasjóður yrði efldur. Að skattfrelsismörk yrðu hækkuð. Að persónuafsláttur hjóna og sambýlisfólks yrði millifæranlegur að fullu. Að persónuafsláttur unglinga milli 16 og 20 ára sem væru í námi yrði líka millifæranlegur, svo fremi sem fjölskyldutekjur væru undir ákveðnu lágmarki. Það var Framsfl. sem ætlaði að sjá til þess að hægt yrði að beita skattaívilnunum til að örva almenning til að leggja hlutafé í lítil og meðalstór fyrirtæki. Til að örva fjárfestingu. Það var Framsfl. sem ætlaði að leyfa fyrirtækjum og einstaklingum að draga tapað hlutafé frá tekjum áður en það kæmi til skattlagningar. Það var Framsfl. sem ætlaði að veita nýjum fyrirtækjum sérstakan afslátt af orkuverði fyrstu starfsárin til að efla þau. Hann ætlaði að sjá til þess að fyrirtækin fengju sérstakan afslátt af orkuverði vegna nýsköpunar í atvinnulífi. Herra forseti. Svona gæti ég haldið lengi áfram. Það var Framsfl. sem boðaði sáttmála milli kynslóðanna og svo kemur hv. þm. Jón Kristjánsson og segir: ,,Eitt af því sem við ætlum að gera er einmitt að afnema tenginguna á milli hækkunar á bótum til gamla fólksins við launaþróun í landinu.`` Hvenær, herra forseti, á að uppfylla þessi loforð?

[15:31] Herra forseti. Þetta var nú ágætis sprettur hjá hv. 15. þm. Reykv. Hann hefur greinilega legið í góðum bókmenntum upp á síðkastið og lesið nokkur stefnuskráratriði framsóknarmanna fyrir kosningar. Hann gleymdi samt einu. Grundvallaratriðið í kosningastefnuskrá Framsfl. var að ná jafnvægi í ríkisfjármálum svo uppfylla mætti önnur markmið. Hv. 15. þm. Reykv. er fastur í þeirri hugsun að öll atvinnuuppbygging þurfi að koma frá hinu opinbera. Hann er algjörlega fastur í þeirri hugsun að atvinnulífið í landinu sé þess ekki umkomið að halda uppi fullri atvinnu. Þetta er miðstýringarhugsun sem hv. 15. þm. Reykv. er haldinn þótt hann sé í hægri sinnuðum krataflokki. Það verður að segjast alveg eins og er að það vantaði grundvallaratriðið í stefnuskrá okkar framsóknarmanna inn í þennan annars ágæta upplestur hv. 15. þm. Reykv. Þessi stefnuskráratriði verða einfaldlega ekki uppfyllt nema það takist að koma á jafnvægi í ríkisfjármálum og reka ríkissjóð án þess að safna skuldum erlendis og hlaða upp vöxtum sem munu nema 18 milljörðum kr. í lok kjörtímabilsins ef ekkert verður að gert.

[15:33] Herra forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson er nú reyndar hinn vammlausasti maður sem ég þekki í Framsfl. og síst vildi ég af öllum mönnum fara að leggja illt til hans. En ég verð samt sem áður að segja að ég þekki stefnuskrá Framsfl. augljóslega miklu betur heldur en hv. þm. Ég veit það vel að þar segir m.a. að halla ríkissjóðs verði eytt á kjörtímabilinu. Það vill Framsfl. gera með því að fjárlög verði gerð til fjögurra ára. Ríkisútgjöld verði föst og með tekjum vegna aukinnar veltu í kjölfar aukins hagvaxtar. Allt það sem ég taldi hér upp áðan, herra forseti, sagðist Framsókn mundu ná fram á kjörtímabilinu svo fremi sem hagvöxtur yrði 3%. Hvað blasir við núna? Það blasir við að hagvöxtur verður að öllum líkindum 3% eða meira. Samt sem áður er það svo að ekkert af þessum loforðum sem ég las upp áðan er að finna í breytingartillögum sem hv. þm. Jón Kristjánsson veitir forstöðu. Ég gerði mér vonir um að samviskan mundi angra hv. þm., vekja hann af værum blundi á milli 1. og 2. umr. og leiða til þess að hann reyndi að hrinda einhverju af þessu í framkvæmd. En þess sér engan stað. Og það sem verst er, hv. þm. hrósar sér sérstaklega af því að hann og flokkurinn séu að beita sér fyrir því og það sé ein af meginundirstöðum í þessu fjárlagafrv. að rjúfa það sem hann kallar sjálfvirkar tengingar. Það þýðir að bætur til gamla fólksins og bætur til öryrkjanna hækka ekki í takt við launaþróun. Hér er kominn maðurinn sem lét birta mynd af sér í skinnkápunni og sagði: ,,Ég hef gert sáttmála milli kynslóðanna.`` Sáttmála milli kynslóðanna sem hann er af, sem við erum af og hinna eldri. En um leið og hann er kominn í ríkisstjórn rýfur hann einmitt þennan sáttmála. Það hefur verið ákveðinn sáttmáli í gildi, en það er Framsfl. sem rýfur hann. En ég fagna því a.m.k. að hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. er genginn í salinn. Hann hefði haft gott af því að hlýða á þá upptalningu sem ég fór með hér áðan úr stefnuskrá Framsfl. Vegna þess að það virðist sem þingmenn Framsfl., herra forseti, séu illa haldnir af ótrúlegri gleymsku.

[15:36] Herra forseti. Hv. 15. þm. Reykv. hefur bætt nokkuð ráð sitt síðan áðan því hann las upp það grundvallaratriði sem ég nefndi í stefnuskránni. Það er rétt að horfur eru nú betri. En hins vegar stöndum við uppi með þá staðreynd að halli ríkissjóðs á yfirstandandi ári verður allt að 10 millj. kr. Við stöndum uppi með það að afgreiða ríkissjóð með halla á næsta ári um 4 milljarða kr. og ætlum okkur að ná halla ríkissjóðs niður á tveimur árum.

Þið lofuðuð því. Nú svíkið þið.

Það var sérstakt grundvallaratriði í okkar stefnuskrá fyrir kosningar. Ég hef slæma samvisku yfir því að afgreiða ríkissjóð með 10 millj. kr. halla á yfirstandandi ári og 4 millj. kr. halla á næsta ári. Ef þeim klyfjum verður svo með áframhaldandi halla velt yfir á framtíðina handa afkomendum okkar að borga, vekur það mér slæma samvisku. Öll okkar kosningaloforð byggjast á því að hægt sé að ráða við ríkisfjármálin og skapa grundvöll til að sinna hinum þörfustu málum, eins og þingmaðurinn las hér upp ágætlega áðan.

[15:38] Virðulegi forseti. Það er lærdómsríkt að taka þátt í störfum við fjárlagagerð íslenska ríkisins. Það er ótrúlega umfangsmikið og í mörg horn að líta. Stofnanir fjölmargar og viðfangsefni mörg. Erindi sem berast fjárln. skipta hundruðum og fundahöld nefndarinnar endurspegla það hversu viðamikið verkefni nefndarinnar er. Ég vil í upphafi máls míns færa samstarfsmönnum mínum í nefndinni þakkir fyrir samstarfið hingað til og þá sérstaklega formanni og varaformanni nefndarinnar en af eðlilegum ástæðum hvílir starfið í nefndinni þyngst á herðum þeirra. Ég vonast til þess að áfram geti verið gott samstarf innan nefndarinnar eins og verið hefur og þurfa stjórnarandstöðufulltrúarnir ekki að kvarta undan samskiptunum. Þá vil ég taka undir þakkir formanns nefndarinnar til starfsfólks fjárln. fyrir lipra og góða þjónustu. Almennt þykir mér sem störfin hafi mótast af því að viðfangsefnið er svo víðfeðmt að ein þingnefnd hefur tæpast yfirsýn yfir allan rekstur á vegum ríkisins. Svo hægt sé að fara kerfisbundið yfir ríkisreksturinn, stofnun fyrir stofnun og verkefni fyrir verkefni, þarf miklu meiri tíma og mannahald á vegum nefndarinnar. Að mínu viti þyrfti fjárln. að starfa meira og minna samfellt allt árið og hafa yfir að ráða fjölmennara starfsliði en nú er. Það skiptir afar miklu máli að löggjafarvaldið geti haft í fullu tré við fjölmennt og sérhæft starfslið framkvæmdarvaldsins. Skortur á nauðsynlegri faglegri yfirsýn leiðir af sér að illa gengur að samræma rekstur ríkisins að markmiðum stjórnvalda hverju sinni. Afleiðing þessa birtist í því að í æ ríkari mæli er beitt niðurskurði sem beinist einkum að tilfærsluútgjöldum og fjárfestingum þar sem almennur rekstur ríkisins fer sífellt vaxandi. Þá finnst mér skorta á að ríkisstjórnin setji sér markmið og vinni skipulega að því að ná þeim fram á einhverju tilteknu áætlunartímabili. Afgreiðsla fjárlaga hverju sinni markast um of af því að á síðustu stundu, og oft með krampakenndum hætti, er verið að taka stórar ákvarðanir sem eiga að skila svo og svo miklum sparnaði á örskömmum tíma. Yfirleitt verður niðurstaðan sú þegar frá líður að fyrirætlanirnar hafa ekki gengið eftir. Ég tel að taka eigi upp þá reglu að setja fyrst nokkurs konar markmiðslöggjöf þar sem pólitísk stefna er mörkuð og útskýrð í meginatriðum í öllum helstu málaflokkum. Síðan verði sett fjárlög sem falla eigi að þessum markmiðum. Nauðsynlegt er að fjárlög verði til a.m.k. tveggja ára og verði nokkurs konar rammafjárlög. Enda tekur yfirleitt lengri tíma en eitt ár að ná fram árangri í aðgerðum í ríkisfjármálum. Aðferð af þessu tagi þýðir að pólitísk stefnumörkun er undanfari fjárlaga og knýr á um að ríkisstjórn hverju sinni setji slík markmið áður en aðrar ákvarðanir eru teknar. Megineinkenni fjárlagafrv. nú, eins og undanfarinn áratug, er að ekki er aflað tekna til að mæta útgjöldum og í vaxandi mæli víkja stjórnarflokkarnir sér undan þeirri skyldu að koma fram með tekjuáætlanir til mótvægis við þann rekstur ríkisins sem sömu flokkar leggja til að verði á komandi fjárlagaári. Skýrast birtist þessi tilhneiging í því að markaðir tekjustofnar vegna sérstakra verkefna eru í æ ríkari mæli teknir til að greiða rekstrarkostnað ríkisins. Þetta er ósiður sem á ekki að líðast að verði fremur að reglu en undantekningu. Má nefna markaðar tekjur til vegamála, flugmála og hafnamála auk markaðra tekna til Framkvæmdasjóðs aldraðra og Framkvæmdasjóðs fatlaðra en allir þessir tekjustofnar eru skertir á þann veg að hluti þeirra rennur í ríkissjóð í stað þeirra verka sem viðkomandi lög kveða á um. Þróun í þessa átt er flótti frá þeim veruleika sem stjórnvöld eiga að glíma við, þ.e. afla tekna til að standa undir rekstri ríkisins og í reynd er þetta ekkert annað en dulbúin skattahækkun. Áður en ég vík máli mínu að nefndaráliti 1. minni hluta nefndarinnar vil ég nefna nokkur atriði. Ekki er að sjá að í fjárlagafrv. nú frekar en undanfarin ár sé minnst á þá röskun sem verður árlega í búsetudreifingu þjóðarinnar. Þar lætur nærri að árlega flytji um 1.000 manns til höfuðborgarsvæðisins frá landsbyggðinni. Halda má því fram með nokkrum rökum að Grafarvogur hafi byggst upp vegna þessara fólkstilflutninga en það hverfi Reykjavíkur hefur byggst upp síðustu tíu ár og nú búa þar um 10.000 manns. Það eru fleiri íbúar í því hverfi einu en í öllu Norðurl. v., svo dæmi sé nefnt. Þessi röskun kostar þjóðfélagið árlega stórar fjárhæðir og ríkissjóður fer ekki varhluta af þeim kostnaði. Það er óásættanlegt að menn skuli loka augunum fyrir vandanum og láta eins og hann sé hreinlega ekki til. Hér er um milljarða kr. kostnað að ræða sem leggst á þjóðfélagið og þar með skattgreiðendur. Búseturöskunin er eitt alvarlegasta vandamálið í íslensku samfélagi og stjórnvöld verða að opna augun fyrir því. Útgjöld til heilbrigðismála hafa árlega verið helsti skotspónn sparnaðaraðgerða. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt því til þess málaflokks fara um 40% af útgjöldum íslenska ríkisins, eða um 49 milljarðar kr. í fjárlagafrv. Það þarf að gæta aðhalds og huga af kostgæfni að því hvernig varið er þessari háu fjárhæð. Það er stöðugt verkefni að sýna ráðdeild og sparnað í þessum mikilvæga málaflokki. Á hinn bóginn er að mínu viti alveg bráðnauðsynlegt að minna á ákveðnar staðreyndir svo menn gleymi sér ekki alveg í umræðunni um þörf á niðurskurði í heilbrigðismálum og gleymi sér í fullyrðingunum um stöðugan, óhjákvæmilegan vöxt í heilbrigðiskerfinu næstu árin. Við athugun á fjárlögum árið 1984, en það ár var síðast afgangur af rekstri ríkissjóðs, kemur í ljós að til heilbr.- og trmrn. það ár er varið 37% af útgjöldum fjárlaganna samanborið við fjárlagafrv. næsta árs, 1996, þar sem fjárhlutfallið er 39,8%. Ég verð að segja að það kemur á óvart hve lítil aukningin er á þessum 12 árum. Þarna munar um 4 milljörðum kr. sem útgjöldin eru hærri samkvæmt frv. fyrir 1996, miðað væri við hlutfallið í fjárlögum 1984. Samkvæmt upplýsingum úr ársskýrslum Seðlabanka Íslands fyrir síðasta ár voru útgjöld ríkisins vegna heilsugæslu, sjúkrahúsa og sjúkratrygginga um 6,5% af landsframleiðslu en voru um 5,3% árið 1984. Það ár voru útgjöldin reyndar minnst á tímabilinu 1980--1994 og því munurinn mestur. En þessi munur er liðlega 1% af landsframleiðslu sem þýðir rúmlega 4 milljarðar kr. Mér er vissulega ljóst að auknar greiðslur einstaklinga vegna ýmissa læknisverka dylja ákveðinn hluta af auknum kostnaði við heilbrigðiskerfið í heild. En það breytir því ekki að hlutur ríkissjóðs hefur ekki aukist umtalsvert á síðustu 15 árum. Í upplýsingum sem ég hef fengið frá Þjóðhagsstofnun kemur fram, ef athuguð eru heildarútgjöld til heilbrigðismála árin 1984 annars vegar og 1994 hins vegar, að útgjöld hins opinbera, þ.e. ríkis og sveitarfélaga, hafa vaxið úr 5,98% af landsframleiðslu upp í 6,77%. Útgjöld heimilanna hafa aukist á sama árabili úr 0,91% í 1,31%. Samtals hefur því aukningin í heildarútgjöldum til heilbrigðismála verið 1,2% af vergri landsframleiðslu á árunum 1984--1994. Þessar tölur ber að sama brunni og ég gat um áður, aukningin í heilbrigðismálum er um 4--5 milljarðar kr. sem er langtum minna en ætla má miðað við þá umræðu sem verið hefur á undanförnum árum um þensluna og sjálfvirka aukningu í heilbrigðiskerfinu. Til fróðleiks má geta þess að þar sem önnur útgjöld ríkisins og sveitarfélaga hafa aukist meira en aukningin til heilbrigðismála, hafa heildarútgjöld hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, lækkað úr 17,72% niður í 16,85%. Það segir okkur að þessir aðilar, hinir opinberu aðilar, verja minni hluta af sínum heildartekjum til heilbrigðismála á síðasta ári en þeir gerðu 1984. Í þriðja lagi vil ég nefna að samanburður á fjárlögum 1984 og fjárlagafrv. 1996 varpar ljósi á tvær afar athyglisverðar staðreyndir. Í fyrsta lagi hafa vaxtagreiðslur ríkissjóðs vaxið gífurlega á þessu tímabili. Árið 1984 fóru 4,6% af útgjöldum ríkissjóðs til vaxtagreiðslna en nú er áætlað að þessi liður verði um 10,5%. Munurinn nemur um 7.400 millj. kr. sem við verðum að borga meira á næsta ári í vexti, og þá fyrst og fremst út úr íslenska hagkerfinu, en við gerðum árið 1984. Þetta er mikið fé og það ömurlega við þessa staðreynd er að á næstu árum verður að greiða álíka upphæð og heldur vaxandi þó á hverju ári umfram það sem gert var fyrir 12 árum. Í öðru lagi vil ég nefna framlög til samgöngumála. Fyrir 12 árum fóru tæplega 11% ríkisútgjalda til samgöngumála. Nú er áætlað að þau verði um 6,5% á næsta ári. Munurinn er um 5.000 millj. kr. Það yrði margur þingmaðurinn feginn ef hlutfallið væri nú það sama og það var árið 1984. Þessi samanburður milli áranna 1984 og 1996 endurspeglar annars vegar gífurlegan hallarekstur á tímabilinu og hins vegar að tilhneigingin er sú að skera niður stofnframkvæmdir á móti vaxandi vaxtakostnaði ríkissjóðs. Tekjur sveitarfélaga voru á milli 6,5 og 7% af landsframleiðslu á árunum 1980--1988 og afkoma þeirra nokkuð stöðug þessi ár þar sem útgjöld voru yfirleitt lægri en tekjurnar. Þetta jafnvægi virðist hafa raskast verulega þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp árið 1988. Þá aukast tekjurnar umtalsvert eða í 7,5--8% af landsframleiðslu en eigi að síður er þeim tekjuauka öllum eytt og miklu meira því útgjöldin vaxa úr 7,5% í rúm 9% af landsframleiðslu. Afleiðingin er sú að frá árinu 1989 hafa sveitarfélög safnað gríðarlegum skuldum. Þetta veldur því að spyrja verður hvort þessi grundvallarbreyting í tekjuöflun sveitarfélaga sé ástæða fyrir eyðslufylliríi sveitarstjórnarmanna undanfarin fimm ár. Það er engu líkara en að við það að fá auknar, öruggar tekjur hafi öll fjármálastjórn farið úr böndunum. Þessar hugleiðingar urðu til þess að ég fór að athuga tölur um halla ríkissjóðs og hvort þar hefðu orðið álíka stökkbreyting í afkomu og hjá sveitarfélögunum. Það merkilega kom í ljós að frá og með 1989 margfaldast halli ríkissjóðs frá því sem hann hafði verið árin á undan. Það gefur tilefni til að spyrja hvort það geti verið að kerfisbreytingin í tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs og sveitarfélaga sem ráðist var í á árinu 1988 eigi stóran þátt í því að rekstur hins opinbera fór úr böndunum í framhaldi af þeirri breytingu. Hingað til hefur versnandi afkoma ríkissjóðs verið fyrst og fremst skýrð með áhrifum af efnahagssamdrætti en líklega verður að endurskoða það mat. Víkjum nú að tillögum meiri hluta fjárln. Þar eru auðvitað ýmsar tillögur sem 1. minni hluti nefndarinnar er sammála um og mun styðja í atkvæðagreiðslu. Má þar t.d. nefna hækkun til Nýsköpunarsjóðs um 5 millj. kr., hækkun á framlögum til Listskreytingasjóðs og húsafriðunarsjóðs, framlag til Mannréttindaskrifstofu Íslands, aukið framlag til neyðarþjónustu vegna nauðgana, hækkun til Blindrabókasafns og héraðsskjalasafna svo fátt eitt sé nefnt. Nánar verður gerð grein fyrir afstöðu okkar til einstakra tillagna síðar í umræðunni og munu félagar mínir í 1. minni hluta rekja það frekar. Ýmis áform í fjárlagafrv. eru þannig að við treystum okkur ekki til að styðja þau og lýsum beinlínis yfir andstöðu við þau. Þar er fyrst að nefna þá afstöðu stjórnarflokkanna til atvinnuleysisins eins og hún birtist í fjárlagafrv. 1. minni hluti nefndarinnar átelur harðlega það aðgerðarleysi sem þar er sýnt gagnvart viðvarandi atvinnuleysi og lýsir yfir vanþóknun á áformum um að ráðast alveg sérstaklega að launum hinna atvinnulausu með því að láta þau ekki hækka sambærilega við laun í almennum kjarasamningum. Þetta er lúaleg aðför að atvinnulausu fólki og verður af fullri hörku barist gegn því að rjúfa þau tengsl sem verið hafa milli atvinnuleysisbóta og vinnulauna samkvæmt kjarasamningum. Sama er að segja um afstöðu 1. minni hluta til sambærilegra áforma gagnvart bótum almannatrygginga. Þá lýsum við sérstakri vanþóknun á tillögum stjórnarliðsins um frestun á gildistöku laga um bótagreiðslur til þolenda afbrota og síðari hugmyndum sem komið hafa fram um skerðingu á þeim bótagreiðslum. Enn fremur telur 1. minni hluti að óhjákvæmilegt sé að veita nauðsynlegt fé til að tryggja að geðdeildir geti starfað allt árið eins og vera ber, en á því hefur verið misbrestur undanfarin ár vegna niðurskurðar til þeirrar starfsemi. Að lokum viljum við fagna því að stjórnarliðar hafa hætt við þau áform að setja á sérstakt innritunargjald á sjúkrahúsin. Verður nú vikið að nefndaráliti 1. minni hluta í fjárln. Nefndin hefur haft frv. fyrir næsta ár til meðferðar undanfarna tvo mánuði. Umfjöllun nefndarinnar hefur einkum beinst að útgjaldahlið frv. og hafa fjölmargir mætt á fund nefndarinnar og gert grein fyrir erindi sínu, einstaklingar, fulltrúar félagasamtaka, sveitarstjórnarmenn, embættismenn ráðuneyta og stjórnendur stofnana ríkisins. Ekki tókst að leiða til lykta útgjaldaþátt frumvarpsins og verður að fresta til 3. umr. að afgreiða tillögur nefndarinnar um fjárveitingar til heilbrigðisþjónustunnar. Að auki er nokkrum málum frestað og má þar nefna framlög til Sólheima í Grímsnesi, svo og B-hluta stofnanir og 6. gr. frv. Umfjöllun um tekjuhlið bíður 3. umr. svo sem venja er. Með endemum er að stjórnarliðið hafi ekki getað afgreitt rekstur heilbrigðisstofnana frá nefndinni til 2. umr. fjárlaga. Að vísu hefur undanfarin ár ekki tekist að afgreiða fjárveitingar til sjúkrahúsanna í Reykjavík fyrr en við 3. umr., en svo slæmt hefur ástandið ekki verið fyrr en nú að allur heilbrigðiskafli frumvarpsins frestast að frátöldum stofnframkvæmdum. 1. minni hluti fjárln. gagnrýnir harðlega þessa málsmeðferð. Í þjóðhagsáætlun fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að dragi úr hagvexti frá yfirstandandi ári og að landsframleiðsla aukist um 2% í stað 3,2% á þessu ári. Eins og á þessu ári er talið að þjóðarútgjöld aukist meira en landsframleiðslan og þjóðartekjur og því muni afgangur af viðskiptajöfnuði minnka. Í áætlun Þjóðhagsstofnunar er einnig gert ráð fyrir að verðbólga á næsta ári verði 2,5% og að nokkur aukning verði á kaupmætti ráðstöfunartekna á mann eða um 1,8%. Ljóst er að þessar forsendur þarf að endurskoða. Laun munu hækka meira en gert var ráð fyrir og nú er ljóst að ráðist verður í stækkun álversins í Straumsvík og eru þær framkvæmdir taldar auka landsframleiðsluna um a.m.k. 0,5% sem aftur mun hafa áhrif á fjárlagagerðina, einkum á tekjur ríkissjóðs. Þá virðast forsendur Þjóðhagsstofnunar um aflabrögð á næsta ári ætla að standast í meginatriðum og enn er gert ráð fyrir að afurðaverð erlendis haldist hátt. Því er ljóst að tekjur frumvarpsins eru verulega vanáætlaðar. Það mun skýrast frekar við 3. umr. málsins. Almennt má segja um þróun efnahagsmála undanfarin ár að ótrúleg umskipti hafa orðið til hins betra eftir að verkalýðshreyfingin beitti sér fyrir tímamótakjarasamningum í febrúar 1990. Grundvöllur þeirra samninga var að nauðsynlegur trúnaður myndaðist milli forustumanna verkalýðshreyfingarinnar, atvinnurekenda og þáverandi ríkisstjórnar. Með umræddum kjarasamningum tókst að ná verðbólgunni niður og koma á forsendum fyrir efnahagslegum stöðugleika sem birtist í stöðugu gengi, viðskiptajöfnuði við útlönd og minni verðbólgu. Í efnahagshorfum eru nokkrir veikleikar sem ástæða er til að hafa áhyggjur af. 1. Misrétti í launamálum og lág laun. Meðal launþega gætir vaxandi óþolinmæði og gremju með kjör sín. Það er öllum ljóst að þjóðarsáttarsamningarnir byggðust á því að verkalýðshreyfingin féllst á að verkafólk axlaði að mestu byrðarnar af því að koma stöðugleikanum á. Ákveðið var að frysta að mestu þáverandi ástand í launamálum með því óréttlæti sem í því er, enda talið öðrum markmiðum mikilvægara að ná tökum á íslensku efnahagslífi. Það hefur tekist og er komið að því að stjórnvöld styðji við bakið á verkalýðshreyfingunni og mæti kröfum hennar um réttlátari skiptingu teknanna láglaunafólki til hagsbóta og jafnframt að treysta það öryggisnet sem velferðarkerfið á að vera sjúkum, öldruðum og láglaunafólki. Áform ríkisstjórnarinnar eru til þess fallin að vekja upp efasemdir um að stjórnvöld ætli að standa við sinn þátt þjóðarsáttarsamninganna og hafa þegar valdið talsverðum óróa meðal launafólks. Stjórnarstefnan hefur svipt burt þeim trúnaði sem áður ríkti milli verkalýðshreyfingarinnar og stjórnvalda og er þannig orðin sjálfstætt efnahagsvandamál. 2. Atvinnuleysi. Lítil sem engin merki sjást um að atvinnuleysi sé á undanhaldi. Gert er ráð fyrir að það verði svipað á næsta ári og þessu eða um 4,8%. Reyndar standa vonir til þess að framkvæmdir við stækkun álvers geti minnkað það eitthvað, að öðru leyti er ekki að finna í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar alvarleg áform um að takast eigi á við atvinnuleysið. Sem dæmi um hversu alvarlega horfir er sú staðreynd að um 15% atvinnulausra hafa verið án atvinnu lengur en eitt ár og að atvinnuleysi meðal fólks á aldrinum 16--24 ára er um 13%. Hin metnaðarlausa atvinnustefna ríkisstjórnarinnar er alvarleg ögrun við stöðugleika í efnahagsmálum af þeirri einföldu staðreynd að verkalýðshreyfingin mun aldrei sætta sig við aðgerðaleysi og tómlæti gagnvart atvinnulausu fólki. 3. Skortur á atvinnuuppbyggingarstefnu. Lítil fjármunamyndun er alvarleg meinsemd í efnahagsstjórn. Á árunum 1992--1994 varð um fjórðungssamdráttur á þessu sviði og þrátt fyrir lítils háttar aukningu síðan er Ísland í hópi þeirra þjóða sem hafa hvað lægst hlutfall fjármunamyndunar af landsframleiðslu eða 15,5%. Að jafnaði er náið samband á milli fjármunamyndunar og atvinnustigs. Það er hlutverk stjórnvalda á hverjum tíma að stuðla að fjárfestingu og nýsköpun í atvinnulífinu og skapa þannig störf fyrir hið unga fólk sem streymir inn á vinnumarkaðinn. Skortur á slíkri stefnu er ávísun á viðvarandi atvinnuleysi. Varanlegum stoðum verður ekki skotið undir hagvöxt í framtíðinni nema hlutfall fjármunamyndunar hækki. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því að lækka viðhalds- og fjárfestingarframlög að raunvirði um 3 milljarða kr. og verða þau þá hin lægstu í 10 ár. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er lagt til að skerða þessi framlög enn frekar með frekari skerðingu í vegamálum. Með samdrætti af þessari stærðargráðu í viðhalds- og fjárfestingu er stuðlað að auknu atvinnuleysi, almennum samdrætti og alið á viðhorfum svartsýni og vonleysis. Þessi stefna er sannkölluð samdráttarstefna. Fjórða atriðið sem við teljum veikleika í efnahagslífinu er svonefndur eyðsluhagvöxtur. Verulegum áhyggjum veldur hversu hagvöxtur á þessu ári stendur ótraustum fótum. Meginaflið á bak við hagvöxt ársins um 3,2% er aukin einkaneysla sem skýrir um 80% af hagvextinum. Þegar nánar er athugað kemur í ljós að mikill hluti af þessari auknu einkaneyslu stafar af auknum innflutningi. Gert er ráð fyrir að þessi þróun haldi áfram á næsta ári, þ.e. hagvexti verði að mestu haldið uppi af eyðslu. Er hér um mikla breytingu að ræða frá síðasta ári þegar hagvöxtur byggðist fyrst og fremst á auknum útflutningi. Þá veldur það frekari áhyggjum að heimilin, sem halda uppi þessum hagvexti, eru talin auka neysluútgjöld sín bæði í ár og á næsta ári meira en sem nemur aukningu kaupmáttar. Það þýðir að annaðhvort er gengið á sparnað eða safnað skuldum. Hvorugur kosturinn getur talist góður þar sem sparnaður heimilanna er afar lítill fyrir á alþjóðlegan mælikvarða og skuldsetning þegar mikil. Það er enn fremur slæmt að vaxandi innflutningur takmarkar mjög áhrif þessarar auknu einkaneyslu á atvinnustig, þ.e. eyðslan skapar færri störf en efni standa til. Fjárlagafrumvarpið hefur ekki áhrif á þessa slæmu þróun að öðru leyti en því að stuðla frekar að henni. Fimmta atriðið er skuldasöfnun. Hvað varðar opinbera aðila, viljum við taka fram eftirfarandi: Einn veikleikinn enn í efnahagslífinu er hin gríðarlega skuldasöfnun sem orðið hefur undanfarin ár og er enn í gangi. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni að á tímum sæmilegs hagvaxtar skulli halli ríkissjóðs vera svo mikill sem raun ber vitni. Það er óhjákvæmilegt í sæmilegri uppsveiflu eins og nú er að ríkissjóður verði rekinn án halla og jafnvel með afgangi þannig að unnt sé að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Viðvarandi halli á ríkissjóði með tilheyrandi skuldasöfnun er alvarlegasta atlagan sem gerð er að velferðarkerfinu. Undanfarin ár hafa sveitarfélögin verið rekin með miklum halla. Hann er talinn hafa verið 5 milljarðar kr. árið 1993, 7 milljarðar 1994, ætlaður 3 milljarðar kr. á þessu ári og svipað á því næsta. Þetta þýðir um 18 milljarða kr. halla á fjórum árum að viðbættum vaxtakostnaði af þeirri skuld. Hér er um gríðarlega upphæð að ræða sem sést best af því að hún er þrisvar sinnum hærri en sveitarfélögin höfðu á þessu árabili til fjárfestingar og afborgunar lána, miðað við eðlilegan rekstur þeirra. Nú er talið að samanlagðar skuldir ríkis og sveitarfélaga nemi um 260 milljörðum kr. og fari vaxandi enda gert ráð fyrir að tekjur hins opinbera dugi ekki fyrir útgjöldum og því enginn afgangur til þess að greiða niður skuldir. Skuldir hins opinbera hafa tvöfaldast á átta árum sem hlutfall af vergri landsframleiðslu eða úr 28% árið 1987 í 55% á þessu ári. Slíkur búskapur endurspeglar ekki hygginna manna ráð og er algerlega óviðunandi efnahagsstefna, jafnvel að metnum öllum skynsamlegum skýringum um aflasamdrátt og efnahagslægð sem orsaka tímabundna niðursveiflu. Afleiðingar skuldasöfnunarinnar eru gífurlegir vextir sem hið opinbera verður að greiða með skattfé. Alvarlegast er þó þegar gríðarlegar fjárhæðir hverfa úr landi til greiðslu á vöxtum til erlenda skuldareigenda. Þeir peningar verða ekki notaðir til starfsemi og uppbyggingar innan lands. Í skýslu Seðlabankans um peninga, gengi og greiðslujöfnuð frá því í nóvember sl. kemur fram að vaxtajöfnuður við útlönd á sex ára tímabili 1989--1994 var samtals neikvæður um 85.900 millj. kr. þar sem lagðar eru saman fjárhæðir á verðlagi hvers árs. Þetta eru risavaxnar upphæðir sem greiða þarf til útlanda í leigu fyrir lánsfé. Í skýrslu Seðlabankans er varað alvarlega við áframhaldandi halla á opinberum rekstri og bent á að ,,langvarandi opinber skuldasöfnun getur enn fremur leitt til þess að traust glatist skyndilega og snögg hækkun verði á vöxtum við það að fjárfestar endurmeta áhættuálag í vöxtum``. Áætlað er að vaxtajöfnuðurinn við útlönd verði neikvæður þetta árið um 16 milljarða kr. og um 15,4 milljarða kr. á næsta ári. Hreinar vaxtagreiðslur til útlanda nema nú um 9--10% af útflutningstekjum og um 3,5% af vergri landsframleiðslu. Sömu sögu er að segja af heimilunum. Skuldir þeirra hafa vaxið með miklum hraða. Á árunum 1980--1993 sexfölduðust skuldir heimilanna miðað við fast verðlag sem svarar til þess að skuldir hafa aukist um 15% á ári. Þó ber að hafa í huga að endurfjármögnun íbúðalánakerfisins þýðir að lánamöguleikar hafa aukist vegna kaupa eða byggingar íbúðarhúsnæðis og skýra nokkurn hluta skuldaaukningarinnar. Fyrirliggjandi upplýsingar um aukna einkaneyslu benda til að heimilin séu enn að auka skuldsetningu sína umfram vöxt vegna íbúðarlána. Að öllu samanlögðu er nauðsynlegt að vara við þeim hættum sem felast í skuldasöfnun undanfarinna ára. Áframhald á þeirri braut af hálfu opinberra aðila og heimila er ein alvarlegasta ógnin við stöðugleika í íslensku efnahagslífi. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar varar við framangreindum veikleikum í efnahagslífinu og telur ástæðu til þess að hafa verulegar áhyggjur af stjórn efnahagsmála í ljósi stjórnarstefnunnar sem fram kemur í fjárlagafrumvarpinu. Þrátt fyrir nauðsyn á aðhaldi og sparnaði í ríkisrekstrinum er grundvallaratriði að standa vörð um meginstoðir velferðarkerfisins og varðveita hina samfélagslegu ábyrgð. Verður nú vikið að einstökum málaflokkum sem 1. minni hluti telur rétt að taka til umfjöllunar hér. Samgöngumál. Samgöngumál fá hrikalega útreið hjá stjórnarflokkunum í frumvarpinu og breytingartillögum stjórnarliðsins. Framlag til vita- og hafnamála lækkar um 91,5 millj. kr. frá núgildandi fjárlögum. Niðurskurður í vegamálum á næsta ári nemur alls 1.015 millj. kr. frá núgildandi vegáætlun sem samþykkt var í febrúar sl. Þar af eru stofnframkvæmdir skornar niður um 940 millj. kr. sem þýðir um fjórðungssamdrátt í áformuðum framkvæmdum næsta árs. Enn verri útreið fær flugmálaáætlun, en þar er ætlunin að skerða framkvæmdir um helming eða um 190 millj. kr. og er áætlun næsta árs hreinlega í rúst ef þessi áform ná fram að ganga. Samanlagt er niðurskurður í þessum þremur veigamiklu málaflokkum samgöngumála um 1.300 millj. kr. bara á einu ári. Engar hliðstæður eru um þvílíkt skilningsleysi á bættum samgöngum í þjóðfélagi samtímans auk þess sem niðurskurður af þessari stærðargráðu fækkar atvinnutækifærum sem nemur hundruðum. Ég vil bæta því við til frekari upplýsinga varðandi niðurskurð á flugmálaáætlun að frágangur málsins eins og hann er nú í fjárlagafrv. er þannig að þessu sinni, í fyrsta skipti í mörg ár mun ríkissjóður ekki leggja krónu til flugmála. Allur rekstur flugmála og framkvæmdir verður greiddur með tekjum af flugumferð þannig að í stað þess sem gerist meðal siðaðra þjóða a.m.k. á norðurhveli jarðar þar sem stjórnvöld leggja fram verulegar fjárhæðir á hverju ári til að byggja upp flugsamgöngur rétt eins og aðrar samgöngur, þá munu stjórnvöld hér á landi ætla sér að hafa tekjur af þessum málaflokki í stað þess að leggja nokkuð fram. Það hefur verið tekið saman að í fjárlagafrv. þýðir uppsetning mála að ríkissjóður muni hafa um 40 millj. tekjur nettó af flugumferð, þ.e. tekjur umfram útgjöld við rekstur og framkvæmdir. Framlag ríkisins til flugmála er því mínus 0,031% af niðurstöðutölu fjárlagafrv. Þessu hefur verið harðlega mótmælt af hagsmunaaðilum, bæði flugráði og flugrekendum og því verður ekki trúað að óreyndu að Alþingi ætli þeim Íslendingum sem þurfa að nota flugið til að komast á milli staða heiman og heim að greiða hærri skatta en öðrum. Nógur er nú kostnaðurinn við það oft og tíðum að búa fjarri höfuðborgarsvæðinu þó ekki séu lagðir sérstakir skattar á það staðarval. Vík ég þá aftur að nefndarálitinu og kem að ferðaþjónustu. Ferðaþjónusta hefur sífellt aukið hlut sinn í íslensku atvinnu- og efnahagslífi. Erlendum ferðamönnum fjölgar ár frá ári og Íslendingar hafa stóraukið ferðalög um eigið land. Tekjur af greininni fara sífellt vaxandi og aðeins sjávarútvegur skilar meiri gjaldeyristekjum en ferðaþjónustan. Enn eru fjölmargir möguleikar vannýttir til fjölgunar starfa og þróunar í ferðaþjónustu og þar hefur ríkisvaldið skyldum að gegna. Það þarf að efla menntun og rannsóknir í greininni til þess að unnt sé að standa skynsamlega að uppbyggingu og þróun. Það þarf að auka upplýsingaþjónustu, almenna landkynningu og markaðsöflun og ekki síst þarf að treysta undirstöðu íslenskrar ferðaþjónustu, vernda sérstæða náttúru landsins og lítt mengað umhverfi, bæta aðstæður á ferðamannastöðum og lagfæra spjöll. Það er því ekki vansalaust að meiri hluti þingmanna Alþingis hefur ekki treyst sér til að standa við ákvæði laga um tekjur til að standa undir þeim verkefnum sem Ferðamálaráði eru falin. Sá lögbundni tekjustofn, þ.e. 10% af sölu Fríhafnarinnar, mundi skila 200 millj. kr. á næsta ári. Nú hefur ríkisstjórnin lagt til að það ákvæði verði fellt úr lögunum en framlagið ákveðið í fjárlögum hverju sinni. Fjárln. hefur náð samstöðu um aukið framlag til ferðamála á næsta ári og þó hér sé ekki um háar upphæðir að ræða er þessi niðurstaða vonandi til marks um aukinn skilning á mikilvægi greinarinnar. Mennta- og menningarmál. Framtíð þjóðarinnar og samkeppnisstaða hennar á alþjóðavettvangi byggist að miklu leyti á góðri menntun landsmanna og öflugu rannsóknar- og vísindastarfi. Frv. ber ekki vott um framsækna stefnu í þessum efnum og þrátt fyrir auknar fjárveitingar til nokkurra málaflokka í meðförum fjárln. er enn margt sem er athugasemda vert. Enn er ekki séð fyrir endann á kostnaðarþættinum varðandi flutning grunnskólans til sveitarfélaga þrátt fyrir að lögum um grunnskólann, nr. 66/1995, sé ætlað að taka gildi 1. ágúst 1996. Má þar nefna réttindamál kennara og ýmis mál sem tengjast markmiðinu um einsetningu skólanna innan sex ára frá gildistöku laganna. Frv. gerir ráð fyrir niðurskurði á framlögum til innlendra rannsókna og menntunar þrátt fyrir yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að framlög hafi verið aukin til þessa málaflokks. Framlög til Nýsköpunarsjóðs námsmanna standa í stað frá árinu 1995 eftir að það hefur verið hækkað um 5 millj. í meðförum fjárln. en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir að framlög til sjóðsins yrðu skert úr 15 millj. kr. í 10 millj. kr. 1. minni hluti vekur athygli á tillögum stúdentaráðs Háskóla Íslands, en samkvæmt þeim er fjárþörf sjóðsins 25 millj. kr. eigi hann að standa undir hlutverki sínu. Rannsóknarnámssjóður fær úthlutað 20 millj. kr. í frv. í stað 25 millj. kr. árið áður og Vísindasjóður Rannsóknarráðs er skorinn niður um 10 milj. kr. á milli ára eða úr 25 millj. kr. í 15 millj. kr. Rannsóknarráð Íslands hefur bent á að niðurskurður til sjóðanna grafi undan trúverðugleika þeirrar stefnu sem lá til grundvallar að stofnun Rannsóknarráðs Íslands og að með niðurskurðinum yrðu send mjög alvarleg neikvæð skilaboð til ungs hæfileikafólks og þar með dregið úr áhuga þess og möguleikum á að hasla sér völl hér á landi. Fyrsti minni hluti fjárln. varar við þeirri þróun að skera niður framlög til innlendra rannsókna og bendir á að grundvöllur þess að Íslendingar geti verið samkeppnishæfir í alþjóðlegu rannsóknarstarfi er sá að hlúð sé að innlendum rannsóknum og vísindum. Fyrsti minni hluti bendir á skerðingar á framlögum til Kvikmyndasjóðs en sjóðnum eru ætlaðar 92,3 millj. kr. í stað 101,6 millj. kr. í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að skerða enn framlög til sjóðsins þrátt fyrir að í kvikmyndaiðnaðinum felist mikill vaxtarbroddur í íslensku atvinnulífi, ekki hvað síst á seinni árum. Miðað við þau framlög sem sjóðnum eru nú ætluð getur hann ekki staðið að kynningu og markaðssetningu íslenskra kvikmynda erlendis sem þó er nauðsynleg eigi að styðja við íslenskan kvikmyndaiðnað. Þá bendir 1. minni hluti á óskir um viðbótarframlag til Háskóla Íslands en alls er farið fram á aukningu um allt að 130 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Í samtölum fjárln. við forsvarsmenn Háskóla Íslands kom fram að fjárlagatillögur skólans eru byggðar á áliti fjármálanefndar háskólaráðs sem hefur unnið að því síðustu 18 mánuði að bera saman kostnað við reglubundið nám í Háskóla Íslands og hliðstæða þætti í skólum erlendis. Nefndin lét gera sérstakt reiknilíkan sem ætlað er að leggja mat á lágmarksfjárþörf skólans til þess að hann geti sinnt því hlutverki sem honum er ætlað samkvæmt reglugerð en samkvæmt þeim samanburði vantar verulega upp á að kennslan verði sambærileg við það sem gerist annars staðar á Norðurlöndum. Þá vill 1. minni hluti vekja athygli á að fleiri skólastofnanir telja sig vart geta sinnt hlutverki sínu sem skyldi vegna skorts á fjármagni þrátt fyrir að fyllsta aðhalds hafi verið gætt og má þar nefna Tækniskóla Íslands, Háskólann á Akureyri, Kennaraháskóla Íslands og Stýrimannaskólann svo að dæmi séu tekin. Félagsmál. Þrátt fyrir að 1. minni hluti telji nauðsynlegt að ná niður ríkisútgjöldum til að minnka fjárlagahallann, telur hann að fjárlagafrv. feli í sér árásir á velferðarkerfið sem ekki verður við unað. Öryggisnet þeirra sem þurfa á samfélagslegri aðstoð að halda er orðið gisið og stefna er felur í sér yfirbragð ölmusu setur mark sitt á tillögur frv. Áform ríkisstjórnarinnar um að svipta þá sem njóta greiðslna úr sameiginlegum sjóðum velferðarkerfisins réttinum til hækkana í samræmi við almenna launaþróun fela í raun í sér afnám sjálfsagðra réttinda. 1. minni hlutinn telur slíkar árásir á þá sem síst geta vörnum við komið með öllu óþolandi. Í frv. til fjárlaga er gert ráð fyrir að Framkvæmdasjóður fatlaðra verði skertur verulega þrátt fyrir að sjóðurinn hafi í síauknum mæli tekið á sig rekstur sem léttir á þjónustu stofnana. Hingað til hefur erfðafjárskattur runnið óskertur í sjóðinn lögum samkvæmt en nú stendur til að taka 133 millj. af framlagi sjóðsins til reksturs stofnana fatlaðra. 1. minni hluti varar eindregið við því að haldið sé inn á þessa braut jafnvel þótt umrætt fé renni til stofnana fatlaðra. Með tilkomu barnaverndarstofu hafa miklar breytingar til hins betra átt sér stað í málefnum barna og ungmenna. 1. minni hluti tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í áliti minni hluta félmn. Alþingis um fjárlagafrv. þar sem varað er sérsaklega við þeim vanda sem að þjóðinni steðjar vegna vímuefnanotkunar unglinga. Lögð er á það áhersla í áliti minni hluta félmn. að Alþingi verði að bregðast sérstaklega við þróuninni í þessum málum með auknum forvörnum, aðstoð við unglinga og harðari refsingum við smygli og sölu fíkniefna. Í fjárlagafrv. er boðaður verulegur niðurskurður til bygginga nýrra íbúða á vegum Byggingarsjóðs verkamanna og er samdrátturinn skýrður með því að húsnæði standi autt í 25 sveitarfélögum. Vakin er athygli á því að ýmislegt bendir til að raunin sé allt önnur, einkum á höfuðborgarsvæðinu þar sem hundruð fjölskyldna bíða eftir félagslegu húsnæði. Varað er við að nota ástandið á einum stað sem röksemd fyrir niðurskurði á öðrum stöðum en slíkar alhæfingar bitna verst á þeim sem mest þurfa á félagslegu húsnæði að halda. Það er nauðsynlegt að taka tillit til þarfa hvers sveitarfélags fyrir sig og fjármunum þarf að veita þangað sem þörfin er. Þá vekur 1. minni hluti athygli á þeim áformum sem fram koma í fjárlagafrv. að ríkið hætti þátttöku í kostnaði við greiðslu húsaleigubóta. Varar 1. minni hluti við slíkum áformum án undangenginna samninga við sveitarfélögin í landinu og samtök þeirra og vekur athygli á ábendingum sem fram hafa komið frá borgarstjóranum í Reykjavík um að þar hafi húsaleigubótakerfið reynst vel og mikilvægt sé að gefa því tækifæri til að þróast í samvinnu ríkis og sveitarfélaga. Spá Þjóðhagsstofnunar gerir ráð fyrir 4,8% atvinnuleysi á næsta ári sem er svipað og verið hefur. Þetta hefur í för með sér aukna útgjaldaþörf til atvinnuleysismála en hluta þess vanda ætlar ríkisstjórnin að leysa með því að hækka tryggingagjald um 0,5%. 1. minni hluti telur mikilvægt að tryggja fjármögnun á námskeiðum fyrir atvinnulausa og telur að auka þurfi skilning á mikilvægi þess að skapa atvinnulausu fólki tækifæri til menntunar og vinnu. Í frv. til fjárlaga má sjá áform um að hluta vandans eigi að leysa með því að bjóða atvinnulausum í auknum mæli vinnu og svipta þá bótum ef þeir þiggja ekki þá vinnu sem í boði er. Minnt er á að orsök atvinnuleysisvandans er ekki að finna í því að fólk vilji ekki vinna og yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við málefni atvinnulausra eru því brenndar marki fordóma gagnvart atvinnulausum og afneitun á atvinnuleysi sem raunverulegu hagstjórnarvandamáli. Þá bendir 1. minni hluti á að skert er framlag til Félagsmálaskóla alþýðu frá því sem var á fjárlögum 1995 sem verður að teljast óeðlilegt með tilliti til mikillar þarfar á aukinni starfsmenntun í atvinnulífinu og þjónustu við atvinnulausa. Fyrsti minni hluti fordæmir þá aðgerð að afnema tengsl greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði og almannatryggingakerfinu við almenna launaþróun í landinu. Í gildandi lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð er tenging við kjarasamninga fiskverkafólks sem felur í sér að bæturnar hækka í samræmi við almennar launahækkanir í þeirri starfsgrein. Með því að falla frá þessari tengingu er verið að snúa til kerfis sem minnir á ölmusu en slíkar hugmyndir höfðu sem betur fer verið aflagðar hér á landi. Ríkisstjórnin hyggst nú taka slíkt skref til fortíðarinnar og gerir það í nafni þess að það falli undir heildarstefnu um afnám sjálfvirkni og verðlagsuppfærslna. 1. minni hluti telur tengingu við laun vera grundvallarréttindamál fyrir þá sem þurfa á greiðslum úr tryggingakerfinu að halda og gildir sá skilningur allt að einu þótt ríkisstjórnin hafi samið um að greiðslurnar nú um áramót yrðu í tengslum við aðgerðir á vinnumarkaði. Eftir stendur að atvinnulausum er ekki tryggð þessi tenging í framtíðinni en það telur 1. minni hluti vera mikla afturför og minnir á að atvinnulausir eru formlega séð á vinnumarkaði og því er sjálfsagt að greiðslur til þeirra fylgi almennri launaþróun. Þá vill 1. minni hluti benda á að það var almenn krafa verkalýðshreyfingarinnar að fallið yrði frá þessum áformum og það að ekki hefur verið fallist á þær kröfur mun leiða til harðari átaka við frágang kjarasamninga í framtíðinni þar sem verkalýðshreyfingin mun eftir sem áður leitast við að tryggja þessum félagsmönnum sínum sambærilegar launabreytingar og öðrum. Heilbrigðismál. Fjárln. hefur fengið fjölda fólks á sinn fund vegna reksturs og stjórnunar heilbrigðiskerfisins. Hallatölur frá fyrri árum hljóða upp á að minnsta kosti 700 millj. kr. og samkvæmt framlögðum tillögum þeirra aðila sem lagt hafa fram erindi fyrir nefndina vantar að minnsta kosti 2 til 2,5 milljarða kr. upp á það sem stjórnendur meta að þurfi til að veita nauðsynlega þjónustu. 1. minni hluti vill vekja athygli á nokkrum atriðum varðandi heilbrigðismál. Ljóst er samkvæmt heimildum forsvarsmanna Sjúkrahúss Reykjavíkur að sameining Borgarspítala og Landakotsspítala hefur skilað verulegum ávinningi nú þegar, þó formlega verði ekki sameining fyrr en um næstu áramót. Bentu þeir þó á að fyrirhuguð hagræðing næðist ekki að fullu nema að ný skrifstofuaðstaða fengist og jafnframt skapaðist þá meira rými á spítalanum í Fossvogi. Þá lýstu forsvarsmenn sjúkrahússins áhyggjum sínum af lækkun framlaga til reksturs um 225 millj. kr. frá árinu 1995 og telja að leita verði leiða til að ná niður rekstrarhalla þessa árs en hann er áætlaður 105 millj. kr. Þá kom einnig fram að nauðsyn er að huga frekar að viðhaldi búnaðar og tækja. Varðandi sjúkrahúsin á landsbyggðinni vekur 1. minni hluti athygli á því sem fram kom í máli ýmissa forsvarsmanna þeirra að innlögðum sjúklingum hefur fjölgað nokkuð á meðan ferliverkum hefur fækkað til muna. Þetta hefur í för mér sér stóraukinn kostnað fyrir sjúkrahúsin á landsbyggðinni. Þá vekur 1. minni hluti sérstaklega athygli á málefnum glasafrjóvgunardeildar Landspítalans en fram kom á fundum með fulltrúum frá nefndinni að um 650 pör eru þar þegar á biðlista. Þá kom einnig fram að meðalaldur kvenna á biðlistanum fer hækkandi í samræmi við lengd biðlistans og hefur hann hækkað um tvö ár síðan á árinu 1991. Þá vöktu fulltrúar deildarinnar athygli á því hversu húsnæði deildarinnar er þröngt og vinnuálag mikið. Þá er mikil óánægja með þá ráðstöfun sem fyrirhuguð er að láta aukna gjaldtöku vegna glasafrjóvgunarmeðferða ekki nýtast til að byggja upp deildina sjálfa, heldur eru framlög til kvensjúkdómadeildar skorin niður sem nemur fyrirhugaðri hækkun. Þá vill 1. minni hluti vekja athygli á ummælum fulltrúa kvennadeildar Landspítalans sem taldi vaxandi vinnuálag auka verulega líkur á mistökum sem auk annars tjóns hefði í för með sér mikinn skaðabótakostnað fyrir ríkið. Einnig bentu fulltrúar kvennadeildarinnar á ófremdarástand er ríkir í menntun ljósmæðra en kennsla í faginu hefur ekki farið fram í tvö ár. Þær upplýsingar liggja fyrir frá geðdeild Landspítalans að 125 millj. kr. vanti upp á að hægt sé að halda öllum geðdeildum spítalans opnum. Gífurlegt óhagræði getur hlotist af slíkum fjárskorti, enda ekki hægt að ljúka við verkefni sem ráðist hefur verið í og þau nýtast því ekki að fullu. Þá vekur 1. minni hluti athygli á því að göngudeildarmeðferð fyrir börn og unglinga er mjög áfátt. Fyrsti minni hluti vill vekja athygli á skerðingum í frv. sem bitna á öldruðum og öryrkjum. Mikil óánægja ríkir með að lífeyrisgreiðslur skuli ekki hækka til samræmis við launaþróun í landinu. Tekur 1. minni hluti eindregið undir þau sjónarmið og vísar til rökstuðnings varðandi tengingu greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði við launaþróun. Fræðslusamtök um kynlíf og barneignir hafa farið fram á framlag af fjárlögum sem nemur 2 millj. kr. til að setja á stofn skrifstofu. Samtökin voru stofnuð árið 1992 en sams konar samtök hafa verið starfandi um allan heim í áratugi. Að íslensku samtökunum standa bæði einstaklingar og félög en meginmarkmið samtakanna er að stuðla að heilbrigðu kynlífi og tímabærum barneignum. 1. minni hluti styður það að fé sé veitt í þessa starfsemi enda hafa samtökin samfélagslegu hlutverki að gegna sem ekki er sinnt annars staðar. Fyrsti minni hluti telur brýna nauðsyn á stefnumörkun í heilbrigðismálum í stað handahófskennds niðurskurðar við fjárlagagerð ár hvert og telur sýnt að lengra verði ekki gengið á þessari braut. 1. minni hluti lýsir andstöðu við aukna gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu og telur að ekki megi víkja frá þeim meginþætti í heilbrigðislöggjöf okkar að fólki skuli ekki mismunað eftir efnahag. Löggæsla, vímuefnanotkun og ofbeldi. Hvergi sér þess stað í þessu frv. að ríkisstjórnin hyggist á einhvern hátt bregðast við vaxandi ofbeldi og eiturlyfjaneyslu í þjóðfélaginu sem er öllum hugsandi mönnum mikið áhyggjuefni. Ástand löggæslumála hefur farið versnandi um allt land á undanförnum árum og er víða talið undir öryggismörkum þar sem tæpast er hægt að halda uppi lágmarksþjónustu. Þótt framlag til embættis lögreglustjórans í Reykjavík sé hækkað er skýrt tekið fram að það sé vegna rauntalna síðustu ára en ekki vegna aukinnar starfsemi. Engin viðleitni er í þá átt að efla starf fíkniefnalögreglunnar og á þau mál er yfirleitt ekki minnst í frv. Öllum ætti þó að vera ljóst að þar er við gríðarlegan vanda að etja sem taka verður á með skipulegum hætti. Bótagreiðslur til þolenda afbrota. Ljótasti bletturinn á frv. er lítilsvirðing ríkisstjórnarinnar gagnvart nýsettum lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota sem taka eiga gildi 1. janúar nk. Allshn. Alþingis afgreiddi frv. þessa efnis samhljóða frá sér snemma á þessu ári og frv. varð að lögum rétt fyrir síðustu kosningar með samþykki allra sem tóku þátt í afgreiðslu málsins. Með þessari lagasetningu var náð mikilvægum áfanga í baráttunni fyrir bættri meðferð brotaþola og fyrir breyttum viðhorfum í þeim efnum. Það er alkunna að flestum brotaþolum hefur reynst afar erfitt að sækja bætur í greipar þeirra sem tjóninu valda. Einkum hafa brotaþolar vegna nauðgunar eða annars kynferðislegs ofbeldis verið í erfiðri stöðu. Með einróma samþykkt þessara umbóta fengu þolendur ofbeldisbrota þau mikilvægu skilaboð að samfélaginu væri ekki sama um örlög þeirra. Margra ára barátta ýmissa kvennahópa virtist í höfn. Mörgum brá því illa í brún þegar ljóst var að ekki var gert ráð fyrir greiðslum vegna laga þessara í frv. til fjárlaga 1996 og boðuð tillaga ríkisstjórnarinnar um frestun gildistöku þeirra um eitt ár. Jafnframt átti afturvirkni þeirra að færast til um eitt ár. Um leið voru þeir sviptir voninni sem þegar höfðu fengið úrskurðaðar miskabætur vegna brota sem framin höfðu verið eftir 1. janúar 1993. Vegna harðra viðbragða utan sem innan þings var hafist handa við að leita leiða til að falla frá frestun gildistöku laganna. Nú hefur ríkisstjórnin lagt til að gildistöku laganna verði frestað um hálft ár í stað eins árs og að jafnframt verði bótafjárhæðir stórlega lækkaðar. Þetta er gjörsamlega óviðunandi niðurstaða sem 1. minni hluti getur engan veginn fallist á og leggur þunga áherslu á að Alþingi tryggi nægjanlegt framlag á fjárlögum 1996 til þess að staðið verði við lögin að fullu. Meðferð ríkisstjórnarinnar á þessu máli er öll með eindæmum. Hún er hneyksli sem Alþingi getur ekki þolað. Landhelgisgæslan. Hún á í töluverðum rekstrarvanda sem stafar fyrst og fremst af rekstri nýju þyrlunnar TF-LÍF. Þó hefur sá kostnaður orðið nokkru lægri en ráð var fyrir gert. Landhelgisgæslan telur sig vanta rúmar 78 millj. til rekstursins. Ekki var orðið við þeirri beiðni og virðist því blasa við að gera þurfi róttækar ráðstafanir til að ná endum saman. Sú leið kynni að verða valin að selja þyrluna TF-SIF sem væntanlega gæfi um 20 millj. kr. Það hefði þann ókost í för með sér að þá yrði ekki lengur hægt að nota TF-SIF í smærri verkefni þar sem hún hentar jafnvel betur en TF-LÍF og er í nokkrum tilvikum mun ódýrari kostur. Auk þess er TF-LÍF frá vegna skoðana í fimm til sex vikur á ári og er þá ekki reiknað með stoppum vegna bilana. Tilkoma stóru þyrlunnar hefur gjörbreytt aðstæðum til björgunarstarfa og gert Landhelgisgæslunni kleift að vinna þrekvirki við erfiðustu skilyrði. Er skemmst að minnast atburðanna á Flateyri í október sl. en einnig fjölmargra ferða eftir sjúkum og slösuðum sjómönnum langt á haf út í slæmum veðrum. Á rekstrarvanda gæslunnar verður að finnast varanleg lausn því Íslendingar hafa ekki efni á því að vera án þessarar þjónustu. Skip hennar eru rekin þannig að nær allt árið er eitt þeirra bundið við bryggju. Áhafnir verða að taka sitt frí þegar skipin eru bundin því ekki eru áhafnir til afleysinga. Þar við það bætist að floti Landhelgisgæslunnar er orðinn mjög gamall og þótt honum sé vel við haldið er nauðsynlegt að hugsa fyrir endurnýjun á næstu árum. Hafrannsóknir. 1. minni hluti tekur undir sjónarmið um hafrannsóknir sem fram koma í áliti sjútvn. um fjárlagafrv. Þar er lagt til að reynt verði að koma til móts við óskir Hafrannsóknastofnunar um fjárveitingu til að hleypa af stokkunum sérstöku ,,haustralli`` og ,,þorsknetaralli`` í því skyni að efla stofnrannsóknir. Þá er einnig lagt til að haustrannsóknir stofnunarinnar á djúpslóð vegna síaukinna úthafs- og djúpvatnsveiða verði efldar. Þá bendir 1. minni hluti á að fulltrúar Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og sjútvrn. hafa lagt áherslu á nauðsyn þess að vinna meira að rannsóknum á nýtingu vannýttra tegunda og tekur 1. minni hluti fjárln. undir það. Þá tekur 1. minni hluti undir ábendingar frá Hafrannsóknastofnun og sjútvrn. varðandi nauðsyn áframhaldandi rannsóknastarfs á klaki og eldi lúðu enda geta miklir möguleikar legið þar í framtíðinni. 1. minni hluti vekur þannig athygli á mikilvægi rannsókna til þess að efla undirstöðu sjávarútvegsins. Umhverfismál. Mörg og stór verkefni bíða úrlausnar á sviði umhverfismála. Ef Íslendingar ætla að fylgjast með þróuninni í þeim efnum og standa við alþjóðasamninga er ljóst að aukið fé þarf til þessara mála á næstu árum. Í áliti sínu til fjárln. bendir umhvn. á að Náttúruverndarráð skorti rekstrarfé til að geta rækt nægilega vel það hlutverk sem því er ætlað með lögunum. Undir þetta tekur 1. minni hluti. Ráðið fór þó aðeins fram á 3--5 millj. kr. til viðbótar til nokkurra verkefna sem verið er að vinna að eða ætlunin er að hefja vinnu við á næsta ári. Er þar m.a. um að ræða merkingar á friðlýstum svæðum, verndaráætlanir fyrir Jökulsárgljúfur og Skaftafell, rannsóknir og umbætur á hverasvæðinu við Geysi og skipulagningu friðlýsts svæðis á Búðum. Ekki var orðið við þessari hóflegu beiðni ráðsins um aukið framlag. Ekki treysti meiri hlutinn sér heldur til að taka á rekstrarvanda Hollustuverndar ríkisins sem m.a. með tilkomu samninga um EES og GATT hefur orðið að taka að sér fjölda nýrra verkefna án þess að fá til þess aukið rekstrarfé. Ákveðið hefur verið að veita 1,5 millj. kr. til að finna leiðir til að leysa vanda Hollustuverndar en augljóst er að með því er aðeins verið að fresta afgreiðslu málsins til næstu fjáraukalaga. Í áliti umhverfisnefndar er einnig greint frá viðtali við veðurstofustjóra. Hann benti m.a. á þá staðreynd að Veðurstofan hefur ekki ráð á að taka rausnarlegum tilboðum til stofnunarinnar um fjármögnun og uppsetningu jarðskjálftamæla víðs vegar um landið þar sem hún hefur ekki fé til að reka þá og annast. Þá benti veðurstofustjóri einnig á að vegna aukinnar eftirspurnar væru veðurspár orðnar markaðsvara sem skilað gæti verulega auknum sértekjum til stofnunarinnar í framtíðinni en vegna skorts á stofnfjármagni væri ekki hægt að nýta þessa markaðsmöguleika. Var það mat hans að til þessa verkefnis þyrfti að leggja um það bil 10 millj. kr. árlega næstu 2--3 ár. Þróunarmöguleikum Veðurstofu eru þannig skorður settar og væri þarft að leita leiða til að gera henni kleift að efla rannsóknir og þjónustu. Að lokum vill 1. minni hluti fjárln. taka eftirfarandi fram: Fjárlög markast af efnahagsstefnu þeirrar ríkisstjórnar sem við völd er. 1. minni hluti getur ekki tekið ábyrgð á efnahagsstefnu núverandi ríkisstjórnar og mun því sitja hjá við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins. Einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til þess að flytja eða fylgja breytingartillögum sem fram kunna að koma. Undir þetta nefndarálit rita Kristinn H. Gunnarsson frsm., Kristín Halldórsdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir. Virðulegi forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir áliti 1. minni hluta fjárln. í þessu stærsta máli þingsins á hverjum vetri.

[16:48] Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns vekja athygli á því að það er ekki einn einasti þingmaður stjórnarinnar í salnum utan hæstv. forseta. Það sýnir kannski þann áhuga sem hv. stjórnarliðar hafa á þeim málflutningi sem hér fer fram. Ég vil líka vekja athygli á því, herra forseti, að það er ekki einn einasti ráðherra í salnum. Ég reikna með að ráðherrann heyri --- ég þakka hæstv. samgrh. fyrir að sýna sig.

Ég heyrði röddina.

Það er rétt, röddin er sterk og það mun berast nokkuð víða það sem ég læt frá mér fara og ég fagna því að ráðherra og stjórnarliði koma í salinn. En ég vil biðja virðulegan forseta að gera ráðstafanir til þess að fjmrh. sé a.m.k. í húsinu því að ég þarf að eiga við hann orðastað rétt undir lok ræðu minnar.

Forseti upplýsir að hæstv. fjmrh. er í húsinu og hann mun gera ráðstafanir til þess að hann komi hér sem fyrst og verði við umræðuna.

Herra forseti. Ég hef hugsað mér að virða það samkomulag sem gert var við forseta í hádeginu um að fá umræðu um heilbrigðismálin inn í fjárlagaumræðuna. Það skiptir mjög miklu máli að svo verði þegar við höldum áfram með 2. umr. um fjárlög. Þess vegna hef ég hugsað mér að stytta ræðu mína mikið. Ég hafði hugsað mér að fara mjög ítarlega í gegnum málin vegna þess að það hafði ekki komið neitt fram um heilbrigðismálin fyrr en þetta samkomulag var gert sem ég vil þakka mjög vel fyrir þannig að ég mun að mestu en með þó nokkrum formálsorðum og nokkrum lokaorðum nota tímann núna til þess að fara yfir nefndarálit 2. minni hluta. Í upphafi vil ég byrja á því að þakka fyrir mjög gott samstarf við meiri hluta fjárln. og 1. minni hluta fjárln. undir mjög góðri stjórn formanns nefndarinnar. Ég vil einnig nota þetta tækifæri til að þakka starfsmönnum nefndarinnar og starfsfólki í Austurstræti 14 fyrir frábæra þjónustu og gott samstarf. Í formálsorðum mínum að nefndarálitinu vil ég nefna að frumvarpsgrunnur fjárlaga er nokkru traustari eftir þá umfjöllun sem farið hefur fram á liðnum vikum. Ráða þar mestu breyttar horfur. Það sem er unnt að gleðjast yfir og bætir stöðuna er að sá afli sem gert var ráð fyrir að ná af loðnu til áramóta fékkst og það má þakka dugnaði sjómanna og útgerðarmanna fyrir framlag þeirra við að setja spelkur á einn af fótum margfætlunnar sem nefnist fjárlagafrv. Tillaga um 1,1 millj. tonna af loðnukvóta á næsta ári eða 200 þús. tonna viðbót frá fyrri tillögum er breyting til batnaðar. En þessi afli sem um ræðir er ekki í hendi þótt hann sé lagður til. Einnig er ákvörðun um álver í Straumsvík gleðiefni og mun það hafa styrk áhrif á fjárlagagrunninn. Þessu til viðbótar er rætt um aukinn síldarafla og einnig mun smáfiskur koma á ný inn í afla með væntanlegri lagasetningu sem ég vænti góðs af og liggur nú fyrir frv. á borðum þingmanna þar um. Ég vil lýsa ánægju með það og ég trúi að það muni leiða til bættrar umgengni um fiskimiðin. Það sem hér er talið upp gerir það að verkum að frumvarpsgrunnurinn hefur verulega batnað og horfur eru nú betri en um tíu ára skeið. Enn stendur eftir það sem sá sem hér stendur sagði við 1. umr. að grundvöllurinn er ótraustur, a.m.k. með tilliti til þess að gert er ráð fyrir 30 þús. tonna afla úr Smugunni á næsta ári til að fjáröflun standist að því leyti. Herra forseti. Ég mun nú gera grein fyrir nefndaráliti á þskj. 355 frá 2. minni hluta fjárln. og einnig fara yfir breytingartillögur á þskj. 374 sem eru frá undirrituðum ásamt öðrum þingmönnum Alþfl. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 1996 er á margan hátt sérkennilegt. Það er sérkennilegt m.a. fyrir þá sök að það fer á skjön við tíðarandann sem undanfarið hefur einkennst af vaxandi áhyggjum af sífelldum hallarekstri ríkissjóðs. Kröfur um heilbrigðan ríkisrekstur, sem ekki felur í sér stöðuga umframeyðslu, hafa orðið háværari með hverju nýju fjárlagafrumvarpi. Ungt fólk hlýtur að horfa með ótta til þess tíma þegar það þarf að greiða upp skuldir þeirrar kynslóðar sem stofnaði til þeirra, jafnvel á veltitímum góðæris og mikils hagvaxtar. Þegar þær kynslóðir, sem nú stjórna fjármálum þjóðarinnar, tóku við búi af fyrri kynslóð voru yfirteknar skuldir aðeins lítið brot af því sem næsta kynslóð fær í arf. Sá halli, sem við hefur verið að glíma, hefur verið innbyggður í rekstrarkerfi ríkissjóðs. Hann hefur í reynd leitt til áframhaldandi samfelldrar skuldasöfnunar sem haft hefur bæði verðbólguáhrif og leitt til vaxtahækkana. Það má líkja þessu ástandi við sjálfaukandi vaxta- og skuldagildru. Skuldastaða ríkissjóðs og ríkisstofnana hefur farið hríðversnandi undanfarin ár. Á meðalverðlagi hafa skuldir ríkissjóðs aukist úr 11,7 milljörðum árið 1985 í 126,7 milljarða árið 1994 sem mun vera um 1.000%. Á sama tíma hafa skuldir sveitarfélaganna aukist úr 7,4 milljörðum í 36,8 milljarða kr. Þau eru rétt um hálfdrættingur í hundraðshluta. Ef skoðaðar eru skuldir heimilanna hafa þær aukist um tæp 700% en skuldir fyrirtækjanna aðeins um 260%. Þessar tölur eru settar fram til að sýna þá mjög svo slaklegu fjármálastjórn sem einkennt hefur fjármál hins opinbera. Það sker sig algerlega úr. Nú er svo komið að áætlað er að vextir og afborganir af skuldum ríkisins nemi á næsta ári um 34,2 milljörðum kr. Það jafngildir öllum útgjöldum menntamálaráðuneytis, öllum útgjöldum félagsmálaráðuneytis og öllum útgjöldum dóms- og kirkjumálaráðuneytis. Herra forseti. Þótt allir geri sér grein fyrir því að þessar skuldir verði ekki greiddar á næstunni er um hrikalegar tölur að ræða. Vaxtagreiðslurnar einar saman eru nokkuð hærri en allar greiðslur til allra framhaldsskóla, grunnskóla og sérskóla. Það er þessi bakgrunnur sem knýr þingmenn Alþýðuflokksins til að leggja fram breytingartillögur við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið er miða að hallalausum fjárlögum. Það má ekki fresta því enn í kæruleysi að taka á halla ríkissjóðs. Breytingartillögur þingmanna Alþýðuflokksins eru birtar á sérstöku þskj., en yfirlit yfir þær er birt á fylgiskjali með þessu áliti. Alþýðuflokkurinn lagði sig fram í síðustu ríkisstjórn um að ná halla ríkissjóðs sem mest niður. Þótt margt hafi þar verið vel gert tókst það ekki nema að hluta. Ástæður þess að það tókst ekki sem skyldi voru að þjóðin var að ganga í gegnum sjö ára samdráttarskeið og talið var erfitt að dýpka þá lægð enn frekar með meiri samdrætti í ríkisútgjöldum. Nú hefur grunnurinn verið lagður að nýju framfaraskeiði og því er rétt að nota hann til að ná tökum á ríkisbúskapnum. Í þjóðhagsáætlun fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að dragi úr hagvexti frá yfirstandandi ári og landsframleiðsla aukist um 2% í stað 3,2% á þessu ári. Eins og á þessu ári er talið að þjóðarútgjöld aukist meira en landsframleiðslan og þjóðartekjur og afgangur á viðskiptajöfnuði muni því minnka. Í áætlun Þjóðhagsstofnunar er einnig gert ráð fyrir 2,5% verðbólgu á næsta ári og að nokkur aukning verði á kaupmætti ráðstöfunartekna á mann eða um 1,8%. Þetta er spá frá Þjóðhagsstofnun frá því í haust og mér sýnast litlar líkur á því að þessar tölur eigi eftir að hækka verulega. Ljóst er að þessar forsendur þarf að endurskoða, laun muni hækka meira en gert var ráð fyrir og nú er ljóst að ráðist verður í stækkun álversins í Straumsvík og eru þær framkvæmdir taldar auka landsframleiðsluna sem aftur mun hafa áhrif á fjárlagagerðina, einkum á tekjur ríkissjóðs. Þá virðast forsendur Þjóðhagsstofnunar um aflabrögð á næsta ári ætla að standast í meginatriðum og enn er gert ráð fyrir að afurðaverð erlendis haldist hátt og afli aukist. Almennt má segja um þróun efnahagsmála undanfarin ár að ótrúleg umskipti hafa orðið til hins betra eftir að verkalýðshreyfingin og ríkisstjórnin beittu sér fyrir tímamótakjarasamningum í febrúar 1990. Grundvöllur þeirra samninga var að nauðsynlegur trúnaður myndaðist milli forustumanna verkalýðshreyfingarinnar, atvinnurekenda og þáverandi ríkisstjórnar. Með umræddum kjarasamningum tókst að ná verðbólgunni niður og koma á forsendum fyrir efnahagslegum stöðugleika sem birtist í stöðugu gengi, viðskiptajöfnuði við útlönd og minni verðbólgu. Eins og fram kemur í áætlunum um breyttar forsendur í ríkisbúskapnum eru lagðar fram áætlanir um að aukin umsvif og að breyttar forsendur geti skilað, hæstv. fjmrh., a.m.k. 800 millj. kr. tekjuauka í ríkissjóð. Þá er ljóst að framkvæmdir við nýtt álver muni leiða til um 800 millj. kr. aukningu á tekjum ríkissjóðs. Þingmenn Alþýðuflokks gera þar að auki tillögu um að dregið verði verulega úr starfsemi Lánasýslu ríkisins. Bæði er það að nýjar lántökur ríkissjóðs munu dragast saman ef tillögurnar verða samþykktar, svo og hitt að hægt er að sameina þessa starfsemi sambærilegri vinnu sem fram fer í Seðlabanka Íslands. Þannig má draga úr skerðingu á áhættufé ríkisábyrgða og auka þar með tekjur ríkissjóðs. Þá eru gerðar tillögur um að sett verði lög um fjármagnstekjuskatt strax á þessu þingi og að hann komi til framkvæmda 1. september 1996. Hér er gengið út frá því að núverandi tekjuskattskerfi verði beitt á fjármagnstekjurnar með ákveðnu frítekjumarki en síðan verði lagt á samkvæmt sérstöku skatthlutfalli sem er um 30%. Þetta gæti gefið tæplega 1.300 millj. kr. yfir heilt ár í tekjur. Eins og hér sést er ekki unnið út frá þeirri reglu að setja flatan staðgreiðsluskatt á fjármagnstekjur. Unnið er út frá því að nýr fjármagnstekjuskattur falli sem best að gildandi tekjuskattskerfi en ekki þurfi að búa til nýtt kerfi fyrir hann. Að lokum er lagt til að auka tekjur ríkissjóðs um 200 millj. kr. með því að breyta um aðferð við að ívilna hlutabréfakaupum almennings. Nú háttar svo til að hægt er að kaupa hlut í félögum án þess að vera beinn eigandi að hlut þar. Það er gert með því að kaupa bréf í einhverjum hlutabréfasjóði sem veitir ekki réttindi til setu á aðalfundi. Þetta er gert til að búa til tilefni til skattfrádráttar án þess að áhættan sé mikil. Síðan yrðu bréfin seld eftir þrjú ár og ný keypt. Hér er lagt til að aðeins þau hlutabréf, sem keypt eru í beinu hlutabréfaútboði fyrirtækja sem gerð eru til að styrkja eiginfjárstöðuna, séu gild til að fá skattfrádrátt. Þá er jafnframt rétt að endurskoða þá upphæð sem fæst í skattfrádrátt hverju sinni. Herra forseti. Ég hef nokkuð fjallað um tekjuhlið og er þá kominn að gjaldahlið. Lagðar eru fram allmargar tillögur um sparnað á gjaldahlið eða alls um 1.510 millj. kr. Lækkun á framlagi til Byggðastofnunar eða heimildarákvæðum fjármálaráðherra og til ráðstöfunar ríkisstjórnarinnar þarfnast ekki nánari útskýringa. Þar er um hreinar skerðingar að ræða. Það sama gildir um þær skerðingar sem lagt er til að gerðar verði á fjárlagalið landbúnaðarráðuneytis. Með nýjum búvörusamningi voru fjárveitingar til búvöruframleiðslunnar auknar stórlega þannig að á næsta ári aukast þessar fjárveitingar rétt um 250 millj. kr. Við gerð rammafjárlaga hefur það verið regla að mæta aukningu á einum fjárlagalið innan ráðuneytis með því að skera niður annars staðar. --- Þetta veit ég að hæstv. fjmrh. er sérfræðingur í að útfæra og koma fram í rammatillögum. Þeirri reglu er fylgt hér en eilítið bætt við sparnaðinn í samræmi við yfirlýsta stefnu um að draga úr stuðningi við landbúnaðinn og búa hann þannig undir breyttan tíma. Gerð er tillaga um að dregið verði úr starfsemi Námsgagnastofnunar. Hún starfar að hluta í samkeppni við útgáfur á frjálsum markaði og er það óeðlilegt. Þá er mun eðlilegra að bókaforlög á almennum markaði sjái í meiri mæli um gerð námsefnis en verið hefur. Þau sjá nánast um allt námsefni á framhaldsskólastiginu og eru fullfær um að takast á við meiri verkefni á grunnskólastiginu. Þó er áfram þörf fyrir öfluga starfsemi hjá Námsgagnastofnun en til þess verður nægileg fjárveiting eftir. Á fjárlagalið félagsmálaráðuneytis er lagt til að aukin verði þátttaka aðila utan ríkisins til að létta undir með greiðslum vegna ábyrgðarsjóðs launa. Ræða þarf bæði við fulltrúa vinnuveitenda og verkalýðshreyfingar til að finna réttan farveg fyrir þessi útgjöld. Lagt er til að sparað verði í ferðakostnaði og risnureikningi aðalskrifstofa ráðuneytanna. Hér er um mjög stóran lið að ræða og þar sem auðvelt ætti að vera að spara undir venjulegum kringumstæðum. Að lokum er lagt til að tekin verði upp kostnaðarþátttaka sjávarútvegsins vegna margvíslegrar þjónustu sem ríkið veitir greininni. Rannsókna- og eftirlitsstofnanir sem ríkið rekur í þágu sjávarútvegsins munu fá beina fjárveitingu á næsta ári um 971 millj. kr., þar af er rekstrarkostnaður 844,8 millj. kr. Á undanförnum árum hefur mikið verið rætt um svokallaða kostun sem aðferð við að ná niður halla ríkissjóðs og sporna við sjálfvirkum hækkunum. Þessari aðferð hefur að litlu leyti verið beitt í heilbrigðisstofnunum og í meira mæli í öðrum þjónustustofnunum almennings. Árangur þessarar aðferðar er þess eðlis að eðlilegt er að beita henni á fleiri sviðum. Núverandi fjármálaráðherra hefur lýst því yfir að beita eigi kostunaraðferðinni sem víðast og einnig í sjávarútvegi. Hér er því lagt til að Fiskistofa innheimti veiðileyfagjald til að standa straum af kostnaði við rekstur sinn, svo og Hafrannsóknastofnunar. Afgangurinn renni í ríkissjóð til að mæta kostnaði við aðrar stofnanir sjávarútvegsins. Hér er lagt til að innheimt verði 1,65 kr./kg af lönduðum fiski umreiknuðum í þorskígildi. Ekki mun fjarri láta að þau hafi verið tæplega 490 þúsund á síðasta ári. Þannig fæst fram umrædd upphæð. Þær tillögur, sem gerðar eru um hækkanir á gjaldahlið, nema 645 millj. kr. Lagt er til að framlag til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands verði aukið um 32 millj. kr. Ísland hefur margsinnis á undanförnum árum skuldbundið sig til að auka framlag til þróunarmála. Alþingi hefur samþykkt þingsályktunartillögu þess efnis. Framlag Íslands nemur aðeins rúmlega 0,1% af VLF og er það langlægsta hlutfall, ekki aðeins á Norðurlöndum heldur um alla norðanverða Evrópu. Þessi hækkun er í samræmi við samþykkt sem stjórn ÞSSÍ gerði á sl. ári og kynnt var í ríkisstjórn. Samþykkt stjórnar ÞSSÍ miðaðist við að ná 0,7% framlagi af VLF á árinu 2002 en til þess þyrfti að hækka framlögin um 15% á ári. Á þessu ári voru samþykkt lög frá Alþingi um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Þar sem ekki er gert ráð fyrir neinum kostnaði vegna þessa í fjárlögum er nauðsynlegt að bæta þar um. Ekki kemur annað til álita en að Alþingi tryggi framgang þessara laga. Þolendur afbrota eru sá hópur þjóðfélagsþegna sem ekki getur með nokkru móti spornað við afleiðingum afbrotanna. Samfélaginu ber því að standa við bakið á þeim. Því er lagt til að framlag til bóta til þolenda afbrota verði ákveðið 60 millj. kr. á fjárlögum fyrir næsta ár. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að spara í lífeyristryggingum við að tekjutengja þær fjármagnstekjum. Þetta á að spara ríkissjóði 250 millj. kr. á árinu. Hér er lagt til að fjármagnstekjutengingin taki ekki gildi fyrr en um leið og fjármagnstekjuskattur verður lagður á. Samkvæmt tillögum hér að framan er lagt til að það gerist 1. september 1996. Við þetta aukast útgjöld til lífeyristrygginga um 190 millj. kr. Á sviði menntamálaráðuneytisins er lagt til að framlag til Kvikmyndasjóðs verði aukið um 13 millj. kr. Er þetta gert til að framlag til sjóðsins verði sem næst óbreytt að raungildi á komandi ári. Fáar fjárfestingar skila betri arði en framlög til kvikmynda. Það sanna dæmin á undanförnum árum. Það er því lagt til að hér verði gerð á bragarbót. Alþýðuflokkurinn hefur vakið máls á þeirri miklu tekjutengingu með tilheyrandi háum jaðarsköttum sem innleiddir hafa verið í skattkerfið. Þótt flokkurinn sé ekki alfarið á móti tekjutengingu er hann þeirrar skoðunar að of langt hafi verið gengið. Beri nú að vinda ofan af því með viðeigandi ráðstöfunum. Því er lagt til að til viðbótar þeim 500 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að veita til að auka barnabótaaukann skuli veittar 350 millj. kr. þar til viðbótar. Þá hækkar barnabótaaukinn um 20% í stað þess að hækka um 12,6% eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Með því móti hefur jaðarskatturinn verið lækkaður umtalsvert. Fyrir fjölskyldu með fjögur börn og liðlegar meðaltekjur ætti skerðingin með þessari viðbót að vera orðin lítil með þriðja barni en engin með fjórða barni. Svipaðar aðgerðir eru nauðsynlegar við vaxtabæturnar. Þar er þó rétt að breyta aðferðinni og taka upp hlutfallslegar bætur af höfuðstól húsnæðisskuldar og afnema skerðinguna. Ekki er gert ráð fyrir að bótaþökum verði breytt. Til að halda óbreyttum útgjöldum ríkissjóðs þarf bótahlutfallið að vera 2,1%. Þingflokkur Alþýðuflokksins mun leggja þetta fram sem sérstakt mál á yfirstandandi þingi. Varðandi sölu eigna er lagt til að framleiðslu- og þjónustufyrirtækjum í eigu ríkisins, sem ekki eru í einokunarstöðu á markaðnum, svo sem Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, verði breytt í almenningshlutafélög og hluti þeirra seldur almenningi samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis. Auðvelt ætti að vera að selja hlutabréf fyrir u.þ.b. 700 millj. kr. á næsta ári. Í lok nefndarálitsins er minnst á hallalaus fjárlög. Samhliða þessu nefndaráliti flytja þingmenn Alþýðuflokksins tillögur um breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem miða að hallalausum fjárlögum. Þingflokkur Alþýðuflokksins lítur svo á að það sé skylda Alþingis að afgreiða fjárlög næsta árs án halla. Þannig spornar löggjafarsamkoman best gegn hugsanlegri þenslu og dregur úr skuldum ríkissjóðs, en það forgangsmál. Ég sé að hæstv. fjmrh. nikkar og tekur undir þessi orð. Á fylgiskjali með nefndaráliti er gerð grein fyrir breytingartillögum þingmanna Alþýðuflokksins. Tekjuhlið breytist þannig: Í fyrsta lagi almenn hækkun vegna álframkvæmda um 800 millj. Í öðru lagi hækkun vegna aukinna umsvifa í efnahagslífi og breyttra forsendna í veiðum um 800 millj. kr. Í þriðja lagi er áhættugjald ríkisábyrgða, framlag til Lánasýslu ríkisins fellt niður að hluta og starfsemin flutt til Seðlabanka Íslands, 100 millj. kr. Í fjórða lagi er fjármagnstekjuskattur lagður á frá 1. septebmer 1996, 420 millj. kr. Í fimmta lagi er ívilnunum vegna hlutabréfakaupa fækkað, um 200 millj. Samtals er hér um að ræða hækkun tekna upp á 2 milljarða 320 millj. að ræða, hæstv. fjmrh. Síðan er gerð grein fyrir í öðrum lið lækkun útgjalda einstakra ráðuneyta. Varðandi forsætisráðuneyti er gerð er tillaga um lækkun á framlagi til Byggðastofnunar um 100 millj. kr. Varðandi fjármálaráðuneyti skal sett þak á útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum. Þar verður lækkun um 50 millj. kr. og lækkun varðandi heimildir til ríkisstjórnarákvarðana verður um 50 millj. kr. Í c-lið er gerð grein fyrir sértekjum á fimm stöðum. Sértekjur Fiskistofu (veiðileyfagjald) 1,65 kr./kg af lönduðum afla umreiknuðum í þorskígildi. Landaður afli var u.þ.b. 485.000 þorskígildistonn á síðasta ári. Gjaldið renni til Fiskistofu, afgangur í ríkissjóð, u.þ.b. 800 millj. kr. Varðandi menntamálaráðuneytið er gert ráð fyrir að draga saman í starfsemi Námsgagnastofnunar og verkefni þar verði boðin út. Þar fást um 60 millj. kr. Félagsmálaráðuneyti. Þar er rætt um ábyrgðasjóð launa og gert ráð fyrir aukinni þátttöku atvinnulífsins. Það skilar um 100 millj. kr. Varðandi landbúnaðarráðuneytið er rætt um að leggja niður Hagþjónustu bænda sem skilar um 10 millj. kr. Með minnkandi stuðningi við Bændasamtökin er gert ráð fyrir 100 millj. kr. og framlag til Framleiðnisjóðs er lækkað um 200 millj. kr. Varðandi aðalskrifstofu ráðuneyta eru gerðar tillögur um sparnað í ferðum og risnu sem á að skila um 40 millj. kr. Það ætti að vera auðvelt miðað við þann kostnað sem í slíkt fer. Samtals er því um að ræða lækkun útgjalda um 1 milljarð 510 millj. kr. Hér er einnig gerð grein fyrir hækkun útgjaldaliða einstakra ráðuneyta og verður ekki nánar farið yfir það. Að lokum vildi ég eiga orðastað við hæstv. fjmrh. Ég sé að hann er hér í hliðarsal og heyrir vel til mín. Ég mun því beina þessum orðum til hans. Ég hef gert grein fyrir tillögum Alþfl. þar sem um er að ræða hallalaus fjárlög og þar að auki 5 millj. í afgang. Ég treysti því og trúi að þetta séu tillögur sem falla hæstv. fjmrh. og fjölmörgum öðrum þingmönnum vel í geð. Mér dettur því í hug að ef það næst nú fram að menn samþykkja hallalaus fjárlög þá eigi vel við saga sem ég heyrði hafða eftir fyrrv. 1. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni, um karlinn sem ætlaði ásamt tveimur sonum sínum að slátra hrút sem var með svo harða hausskel að þrátt fyrir þrjú skot og gífurlega tilburði gekk ekkert að drepa hann. Þá sagði karlinn við synina: Látið hrússa í hús svo byrjum við aftur að slátra eldsnemma í fyrramálið. Þessi slátrunaraðgerð minnir mig svolítið á þá stjórnunarhætti sem núv. hæstv. ríkisstjórn beitir. Nema sennilega er hæstv. ráðherrum hættara við að skjóta sig í fótinn en bóndanum sem hér sagði frá. Að lokum þetta, herra forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að skora á stjórnarþingmenn að kanna vel tillögur okkar alþýðuflokksmanna áður en þeir greiða atkvæði um þær. Ég tel að flestar þeirra séu þannig að það stríði bæði gegn vilja og samvisku fjölda stjórnarliða að fella þær. Ef svo fer má öllum augljóst vera að ekki er orð að marka hástemmdar yfirlýsingar varðandi ráðdeildarsemi og hagræðingu sem ekki bara einn eða tveir stjórnarliðar hafa viljað kenna sig við, heldur tveir til þrír tugir þeirra a.m.k., með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar. Ég vil svo að lokum, herra forseti, enda mín orð með því að gera örlitla grein fyrir því að ég tek undir álit 1. minni hluta þó svo ég hafi ekki séð mér annað fært en að gera grein fyrir þessum tillögum með sérstöku nefndaráliti. Þar með hef ég lokið máli mínu, herra forseti.

[17:19] Virðulegi forseti. Fyrstu fjárlög kjörtímabilsins mótast mjög af þeirri meginstefnu að dregið verði úr ríkisútgjöldum svo jöfnuði verði náð á næstu tveimur árum. Þá stefnu hefur Sjálfstfl. boðað bæði fyrir og eftir kosningar og þá stefnu er að finna í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar sem hér er til 2. umr. Þrátt fyrir að hagvöxtur hafi verið svipaður hér eða meiri en í OECD-löndunum sl. tvö ár og allt bendi til þess að hann verði meiri á næsta ári er rík ástæða til að hafa hemil á ríkisútgjöldum en leitast við að bæta stöðu á vinnumarkaði með almennum aðgerðum í tengslum við kjarasamninga eins og gert hefur verið. Markmið um minni ríkisútgjöld er eina raunhæfa ávísunin á hóflega skattlagningu borgaranna og er mikilvæg til að halda stöðugleika í þjóðfélaginu. Með hærri meðalaldri þjóðarinnar og með auknum skuldbindingum vegna velferðarkerfisins aukast útgjöld til heilbrigðis- og velferðarmála. Vegna takmarkaðra tekna liggur fyrir að gera verður auknar kröfur gagnvart öllum þáttum í ríkisrekstrinum svo koma megi til móts við aukin útgjöld þeirra þátta sem lúta að velferðarkerfinu án skattahækkana. Þeir sem tala gegn úrbótum í ríkisrekstri og hvetja til aukinna útgjalda eru vissulega talsmenn skattahækkana eða minni framlaga til velferðarmála og skólamála. Um það varður vart deilt. Ekki er gert ráð fyrir því að heildartekjur ríkissjóðs sem hlutfall af þjóðartekjum hækki á næsta ári. Af þeim sökum verður víða naumt skammtað og ekki verður veitt fjármagn til margra mikilvægra verkefna að þessu sinni þrátt fyrir að lög leyfi og ríkuleg rök megi færa fyrir því að hefja framkvæmdir, auka rekstur eða hefja rekstur einstakra stofnana. Engu að síður eru bæði í fjárlagafrv. og í brtt. meiri hluta fjárln. að finna skýra stefumótun sem felst í því að við viljum bæta þjónustu hins opinbera og nýta betur þá skattpeninga almennings sem við förum með í umboði þjóðarinnar. Þessi stefnumörkun þarf ekki að þýða niðurskurð heldur kröfu um árangur, skilvirkni, skýra markmiðssetningu og öfluga stjórnun stofnana á vegum ríkisins. Markmið okkar í ríkisrekstrinum á að vera krafa um einföldun, ábyrgð og árangur í ríkiskerfinu. Sú krafa á að fylgja fjárlögum ársins 1996 um leið og við þingmenn og ráðherrar þurfum að lyfta okkur upp yfir vanda og viðfangsefni dagsins og huga að framtíðinni með gerð langtímaáætlana á sem flestum sviðum með upplýsingatæknina og aukna menntun að vopni. Til þess verks þarf að kalla til aðila úr atvinnulífinu, frá rannsóknastofnunum og háskólastofnunum svo sem kostur er. Frá þeim aðilum þurfum við að kalla á ráð um það hvernig við náum markmiðum um einföldun, ábyrgð og árangur svo hið takmarkaða fjármagn nýtist sem best. Með einföldun á ég ekki sýst við eftirlitshlutverk ríkisins og það flókna eftirlitsstofnanakerfi sem sett hefur verið upp á mörgum sviðum og stjórnsýsluna sem stýrir velferðarkerfinu. Einföldun hlýtur að geta falist í aukinni einkavæðingu og því að færa verkefni til sveitarfélaga og/eða stofnana sem næst þeim vettvangi sem sinna á með dreifðu valdi og ábyrgð en sem minnstri miðstýringu. Með ábyrgð vil ég vísa til þess að með skýrum hætti og samningum verði stofnunum gert ljóst hvert hlutverk þeirra er og stjórnendum veitt svigrúm til þess að stjórna innan ramma fjárlaga og þeirra samninga sem gerðir eru og árangur metinn á grundvelli samningsstjórnunar. Árangurinn á að felast í því að skipulag og starfsemi ríkisins sé þannig að ríkið geti sinnt skyldum sínum við borgarana á eins hagkvæman, skjótvirkan og árangursríkan hátt og kostur er jafnframt því að teljast fyrirmyndar vinnuveitandi. Til þess að ná markmiðum um árangur í ríkisrekstrinum þarf starfsemi ríkisstofnana stöðugt að vera í skoðun og endurmati innan stofnana og utan án þess að það þurfi að virka truflandi á starfsemina. Þá er mjög mikilvægt að móta nýja starfsmannastefnu ríkisins er taki mið af því umhverfi og breytingum sem eru að verða á vinnumarkaði. Það er trú mín og von að stjórnarflokkunum megi takast að standa að þeim úrbótum í ríkiskerfinu sem okkur eru nauðsynlegar í góðri sátt og í samstarfi við starfsfólkið sem best þekkir til þeirrar þjónustu sem veitt er og talið er að þurfi að veita. Við 2. umr. um fjárlög ársins 1996 liggja ekki fyrir brtt. er varða rekstur heilbrigðisstofnana eins og komið hefur fram. Er þess að vænta að þær liggi fyrir við 3. umr. þegar heilbrrn. hefur náð að meta stöðu einstakra stofnana sem er mikilvægt og vandasamt verk, svo fjárln. megi taka afstöðu til erinda sem borist hafa nefndinni frá flestum ef ekki öllum sjúkrastofnunum landsins sem telja að frumvarp til fjárlaga taki ekki nægjanlegt tillit til þeirra þarfa sem rekstur einstakra stofnana krefst. Sama má raunar segja um mjög margar stofnanir ríkisins sem heyra undir önnur ráðuneyti. Á nær öllum sviðum sjá menn þörf fyrir ný verkefni sem gefa tilefni til aukinna útgjalda með fjölgun starfsmanna og þörf fyrir aukið húsrými. Virðulegi forseti. Ég mun ekki nota tíma minn við þessa umræðu til að gera grein fyrir einstökum brtt. Það hefur hv. formaður fjárln. gert í sinni ræðu. Ég vil fara nokkrum orðum um áherslur sem felast í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Eins og fram kemur í fjárlagafrv. og var nokkuð rætt við 1. umr. þá eru framlög til viðhalds og fjárfestinga mjög skorin niður og hafa þau ekki verið svo lág um ára bil. Þó ber að líta á þetta í ljósi þess að framkvæmdir vegna stóriðju munu hafa veruleg áhrif svo og framkvæmdir við Hvalfjarðargöng ef þær hefjast. Engu að síður er þessum þætti ríkisútgjalda mjög haldið niðri svo markmið um halla náist og með því er dregið úr þeirri hættu sem spenna í fjárfestingum getur haft á vaxtastigið í landinu. Framkvæmdir við heilbrigðisstofnanir eru sá þáttur fjárfestingar sem mest er lækkaður milli ára. Það markmið var sett að ekki færu af stað nýjar framkvæmdir á næsta ári. Einungis var veitt framlag til uppgjörs og þar sem samningar eru í gildi af hálfu ríkisins um tiltekin verk. Til að ná þessu markmiði þurfti að ná samningum við sveitarfélögin um frestun og má í því sambandi nefna samning við sveitarfélögin á Suðurnesjum um frestun svokallaðrar D-álmu en um byggingu hennar hafði verið gerður samningur. Fyrir milligöngu meiri hluta fjárlaganefndar tókst að leggja drög að samningi um D-álmuna sem ég tel að þjóni hagsmunum íbúa Suðurnesja betur en sá samningur sem áður hafði verið gerður þegar til framtíðar er litið. Ástæða er til að vekja athygli á framsýni þeirra sveitarstjórnarmanna af Suðurnesjum sem að samningunum komu síðustu daga en frestun slíkra verka er ekki auðvelt að skýra. Samningar milli ríkis og sveitarfélaganna hafa verið gerðir um framkvæmdir. Við þessa umræðu vil ég láta það koma fram að ég tel mjög mikilvægt að samningum við ríkisisvaldið megi treysta. Annað er óverjandi. Hins vegar geta skapast þær aðstæður að leita þurfi eftir breytingum sem geta orðið báðum samningsaðilum til hagsbóta. Það gildir svo sannarlega í þessu tilviki sem ég nefndi. Ber að fagna þeirri niðurstöðu sem um þetta mál náðist og ætti að geta verið til fyrirmyndar um samskipi milli ríkis og sveitarfélaga. Er ekki síst mikilvægt að sýna slíkt fordæmi þegar samningar standa yfir vegna yfirfærslu grunnskólans. Framlög til hafnargerðar og sjóvarna dragast nokkuð saman eða um tæpar 100 milljónir milli ára. Um 220 millj. eru til uppgjörs eldri framkvæmda og 426 millj. til nýrra verka. Ástæða er til þess að vekja athygli á því annars vegar að skuld ríkisins vegna styrkhæfra verka er nú 735 millj. kr. sem er mjög há tala og hins vegar að endurbygging mannvirkja er vaxandi hluti þeirra verkefna sem hafnirnar þurfa að fjárfesta í. Staða hafnanna er mjög mismunandi og geta þeirra til framkvæmda ótrúlega ójöfn. Enn um sinn verður því nauðsynlegt að veita þeim höfnum styrk sem einkum þjóna fiskiskipaflotanum en jafnframt er ljóst að taka þarf tillit til þess að bættar samgöngur á landi hafa áhrif á þörfina fyrir hafnargerð og réttmæti þess að styrkja hafnir innan sama atvinnusvæðis meðan aðrar njóta ekki styrks úr ríkissjóði. Einnig er nauðsynlegt að líta til stöðu þeirra hafna sem ekki kunna að hafa nýtt sér heimildir til tekjuöflunar en sækja í ríkissyrki engu að síður. Hafnirnar eru lífæðar við ströndina þeim byggðum sem allt eiga undir sjávarfangi. Til þess þarf umfram allt að líta. Framlög til viðhalds og nýbygginga á sviði menningar- og menntastofnana eru um 1.600 millj. kr. Stór hluti þeirrar uphæðar er bundinn með samningum sem gerðir hafa verið til margra ára og því lítið svigrúm til að koma af stað nýjum verkum fyrr en þeim byggingum er lokið sem framkvæmdir hafa hafist við. Engu að síður er nauðsynlegt að mínu mati að taka til sérstakrar athugunar byggingar og viðhaldsmál á vegum menntmrn. og þeirra stofnana sem undir það heyra og gera áætlun um þörfina í ljósi þeirrar stefnu sem löggjöf um framhaldsskóla og háskólastofnanir lúta að. Það er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því risastóra og vaxandi verkefni sem snýr að viðhaldi þessara bygginga og um það þarf að gera sérstaka áætlun. Meiri hluti fjárln. hefur farið yfir fjölmörg erindi sem fyrir nefndinni liggja og hefði svo sannarlega viljað gera tillögur um framlög til margra hluta. En fyrir 3. umr. verða nokkrir liðir teknir til skoðunar, bæði til hækkunar og væntanlega til lækkunar. Ég vil benda á nokkur dæmi um viðfangsefni sem meiri hluti nefndarinnar vill leggja áherslu á án þess að það sé gert með mikilli hækkun framlaga, heldur sem vísbendingu um hvar nefndin telur m.a. að leggja þurfi áherslur. Kennaraháskóli Íslands fær hækkun vegna fjarnáms fyrir sérkennara. Nýsköpunarsjóður fær nokkra hækkun vegna þeirra verkefna sem honum er ætlað. Vélskóli Íslands og Iðnskólinn í Reykjavík fá hækkun vegna tækjakaupa sem eru mjög mikilvæg fyrir skóla sem þurfa að fylgja mjög örri framþróun á sviði verk- og tæknigreina. Húsafriðunarsjóður og Listskreytingasjóður eru hækkaðir og telur meiri hluti nefndarinnar mikilvægt að þessir sjóðir geti sinnt hlutverki því sem lög gera ráð fyrir. Garðyrkjuskólinn fær hækkun á framlagi til byggingar tilraunagróðurhúss sem er mikilvægt þróunar- og tilraunastarf í garðyrkjunni og getur skapað fjölmörg störf við ylrækt. Í samræmi við búvörusamninginn eru framlög vegna sauðfjárframleiðslu hækkuð um 217 millj. kr., en í þeirri hækkun felast þær áherslur sem lagðar eru í búvörusamningnum sem ræddur hefur verið í þinginu. Þær eru að styrkja sauðfjárbændur til þess að færa framleiðsluna til samræmis við markaði og gera greinin hagkvæma með hækkun og sókn á mörkuðum. En slíkar aðgerðir eru langtímaverkefni sem stjórnarflokkarnir vilja standa að í sátt við bændastéttina og þá fjölmörgu sem eiga afkomu sína undir þjónustu við sauðfjárbændur. Ég hef dregið fram nokkur dæmi um tilteknar áherslur sem lagðar eru í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar. Virðulegi forseti. Síðustu vikur hafa mörg spjót staðið á fjárln. vegna þeirra stofnana ríkisins sem þurfa meira rekstrarfé. Ýmsir hafa gengið fram fyrir skjöldu. Nú síðast í morgun kom landlæknir í fjölmiðla rétt eina ferðina til þess að segja þjóðinni frá því að meiri fjármuni þurfi til rekstrar stóru sjúkrahúsanna, sem ég efast ekki um að er rétt. Og eftir orðum hans er tekið. Það er litið svo á að þau beinist að stjórnmálamönnum sem standa gegn auknum framlögum úr ríkissjóði. Á sama tíma hefur mátt lesa lærða texta hagfræðinga um það forgangsverkefni að ná niður halla ríkissjóðs. Þessi andstæðu sjónarmið eru nær ósættanleg. Að vísu má lesa í greinargerð Seðlabankans frá 5. nóvember sl. að tölfræðilegar rannsóknir Seðlabankans bendi til þess að ríkisfjármál hafi ekki haft afgerandi áhrif á þróun raunvaxta hér á landi á árunum 1984--1994. Þar hafi aðrir þættir en ríkisfjármálin gnæft yfir á þessu tímabili, svo sem þróun viðskiptajafnaðar, þ.e. mismunur þjóðhagslegs sparnaðar og fjárfestingar. Við þessar aðstæður og allar þær umræður sem fram fara um fjárhag ríkisins kemur upp krafan um sterkari forgangsröðun þar sem fleiri komi að en þingmenn og ráðherrar að raða upp fjárfestingu og framlögum. Þegar rætt er um forgangsröðun er það jafnan með þeim formerkjum að auka eigi útgjöld til heilbrigðismála á kostnað annarra þátta, svo sem vegagerðar, hafnargerðar og annarrar mannvirkjagerðar. Umræða um þessi mál er okkur nauðsynleg og sem dæmi um allar mótsagnirnar í umræðunni um forgangsröðun er að ef dregið væri mjög úr framkvæmdum við vegakerfið er víst að á vegum muni verða fleiri og alvarlegri slys sem heilbrigðiskerfið þarf þá að takast á við og kosta. Og með því að láta hafnirnar drabbast niður stóreykst slysahætta sjómanna sem við hafnirnar vinna og þurfa að sigla um þröngar og ófullnægjandi innsiglingaleiðir. Af þessu má sjá að viðfangsefnið er ekki auðvelt og við þingmenn þurfum að hafa þjóðfélagið allt í huga þegar við fjöllum um framlög af fjárlögum en ekki einblína á einn þátt þess. Okkur ber að varast að láta þann harðsnúna, vel upplýsta og skipulagða hóp, þá talsmenn sjúkrahúsanna, villa okkur sýn en ekki má heldur gera of lítið úr þeim vanda sem daglega er staðið frammi fyrir á sjúkrahúsunum um allt land þar sem bent er á mikla fjárþörf. Virðulegi forseti. Forsenda þess að lífskjör batni hér á landi er að atvinnulífið megi eflast og atvinnutækifærum fjölgi. Með auknum samskiptum milli landa færumst við inn í samkeppni meðal þjóðanna um það hver veiti bestu lífskjörin. Það er skylda okkar á Alþingi að beita ríkisfjármálunum með þeim hætti að atvinnulífið eflist og við getum veitt vel menntuðu fólki tækifæri til starfa. Ég leyfi mér að vona að okkur takist á þessu kjörtímabili að nýta þá bættu stöðu sem blasir við og sköpuð hefur verið í efnahagslífinu til þess að við getum með sanni sagt að við stöndumst samkeppni meðal þjóðanna um að veita góð lífskjör á Íslandi. Virðulegi forseti. Með aga og styrkri stjórn eigum við að geta risið úr öldudalnum og skapað vinnufúsum höndum atvinnu og félagslegt öryggi. Það er okkar verkefni.

[17:37] Herra forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson sagði að við ættum að varast að láta vel skipulagða og harðsnúna hópa talsmanna aukins fjármagns til sjúkrahúsareksturs í landinu glepja okkur sýn. Hann orðaði það svo að við ættum að varast það. Og ég spyr hv. þm.: Gerir hann sér grein fyrir því að frá því að núverandi ríkisstjórn tók við völdum, frá því að núv. hæstv. heilbrrh. settist við stjórnvöl heilbrigðismála á Íslandi, hefur þeim sem eru á biðlistum eftir nauðsynlegum aðgerðum fjölgað um 400 á síðustu 4--5 mánuðum? Og gerir hann sér grein fyrir því að þeir hópar sem hann kallar harðsnúna talsmenn aukinnar sóunar, ég get ekki skilið það öðruvísi en hann sé að orða það svo, eru þarna að tala um fjármagn til að koma í veg fyrir að þeim sem sitja á biðlistum fjölgi um 800 á næsta ári, sem ella er óhjákvæmilegt? Finnst honum óeðlilegt að menn reyni að sækja fjármagn til þess að koma í veg fyrir þetta? Hv. þm. orðaði það svo að í morgun hafi landlæknir komið rétt eina ferðina enn í fjölmiðla og talað um nauðsyn þess að fá meira fjármagn til sjúkrahúsanna og eins og hann sagði er tekið mark á slíkum mönnum. Má ég þá benda honum á að samþingmaður hans af Vesturlandi, hæstv. heilbrrh., kom rétt eina ferðina enn í fjölmiðla þann 10. desember, eins og hann mundi sennilega orða það, og sagði að það þyrfti meira fjármagn í heilbrigðiskerfið. Hún var spurð hvort hún væri reiðubúin að leggja til að það yrðu hækkaðir skattar til þess að auka þessar fjárveitingar og hæstv. heilbrrh. svaraði: ,,Já. Ég legg það fremur til en að draga úr góðri þjónustu.`` Mig langar þess vegna að spyrja hv. þm. Sturlu Böðvarsson: Er ágreiningur uppi milli hans og hæstv. heilbrrh.? Hvaða afstöðu tekur hann til tillagna hæstv. heilbrrh. um að hækka skatta til þess að fjármagna heilbrigðiskerfið?

[17:39] Virðulegi forseti. Hv. 15. þm. Reykv. fór heldur frjálslega með það sem ég sagði þegar hann talar um að ég hafi talað um sóun. Það er fjarri öllu lagi að ég hafi talað um sóun í heilbrigðiskerfinu, það er hans hugarburður. Mér er mjög vel ljóst að sjúkrahúsakerfið, heilbrigðiskerfið í landinu, þarf mikla fjármuni og það skiptir miklu máli að okkur takist, af þeim skattpeningum sem við höfum til ráðstöfunar, að útdeila sem mestu til sjúkrastofnana þannig að hægt sé að halda uppi fullkominni þjónustu í heilbrigðiskerfinu. Það er útgangspunktur í þessu máli og ég held að við verðum að treysta því fólki sem fer með stjórn heilbrigðiskerfisins til þess að ráðstafa þessum fjármunum og deila þeim á milli. Það held ég að sé kannski erfiðasta viðfangsefnið. Við eigum að treysta stjórnendum þessara stofnana en engu að síður að eiga við þá orð og skiptast á skoðunum um það hvert fjármunirnir eru settir. Varðandi það að einhver ágreiningur sé uppi milli mín og hæstv. heilbrrh. um það hvort það eigi að auka skattheimtu til þess að tryggja tekjur, tel ég að við séum ekki í neinum færum til þess að hækka skatta á þjóðina í dag. Við höfum náð tiltekinni sátt á vinnumarkaði og ég tel að það sé ekki tilefni til þess að brjóta þá sátt upp með því að hækka skatta. En við þurfum engu að síður að leita leiða til þess að skapa heilbrigðisstofnununum færi á að sinna þessari mikilvægu þjónustu og stytta biðlistana. Það er hægt að stytta biðlistana með því að forgangsraða innan heilbrigðiskerfisins, hv. 15. þm. Reykv.

[17:41] Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að ég hef kannski lagt honum ákveðin orð í munn sem hann sagði ekki, ég vil að það komi fram. Ég er sammála honum um það að menn verða að leita allra leiða til þess að auka hagræðingu í heilbrigðiskerfinu. Ég ætti kannski ekki að vera að skammast við hann yfir því sem hæstv. heilbrrh. er að gera. En hæstv. heilbrrh. eigi að síður settist í sinn stól með það á vörunum að nú ætti að grípa til nýrra og annarra leiða. Hvaða leiðir eru það sem hæstv. heilbrrh. hefur gripið til? Hún hefur lagt til að skattar verði hækkaðir og nú hefur það komið fram að samstarfsflokkurinn hefur hafnað þeirri stefnu. Það hefur komið fram að hæstv. heilbrrh. hefur engin úrræði önnur en þau að hækka skatta. Hv. þm. Sturla Böðvarsson situr í fjárln. og hann segir: Við þurfum að útvega þessu fólki sem stýrir heilbrigðisstofnununum það fjármagn sem við höfum raunverulega aflögu í þessu verkefni og síðan er það þeirra að spila úr því. En það er líka okkar að reyna að benda á leiðir. Ég vísa til þess að landlæknir, sem hann vék að með ekki mjög jákvæðum hætti, kom á framfæri við fjárln. einum 15 erindum þar sem hann taldi að hægt væri að spara verulega fjármuni ef fjárln. legði til þeirra tiltölulega litla fjármuni. Ég nefni eitt alveg sérstaklega. Hann óskaði eftir því að fá fjármuni til þess að kynna betur það sem við höfum kallað sjúklingahótel. Það hefur komið fram að með því að taka upp sjúklingahótel í tengslum við handlækningadeildir mætti draga úr rekstrarkostnaði þeirra um allt að 15--20%. Þetta eru gríðarlegir fjármunir og ég fullyrði það að ef þetta yrði gert þá mundu sparast það mikið af peningunum að það væri hægt að útrýma biðlistunum á tiltölulega skömmum tíma. En þetta hefur hv. fjárln. forsómað að kanna. Hún hefur skellt skollaeyrum við þessum ábendingum landlæknis og það sem verst er, hæstv. heilbrrh. hefur líka gert það, þrátt fyrir allt hennar hjal um forvarnir og nýjar leiðir.

[17:43] Hæstv. forseti. Varðandi það sem hv. 15. þm. Reykv. sagði um tillögur landlæknis vil ég í fyrsta lagi segja að fjárlaganefndarmenn hlusta með mikilli athygli þegar landlæknir mætir á fundi þeirra. Hann er sennilega sá embættismaður fyrir utan embættismenn fjmrn. sem oftast kemur til þess að eiga ágæta fundi með fjárln. Við höfum heyrt þessar tillögur landlæknis og þær hafa vakið athygli okkar. Við teljum að það eigi að vinna á þeim nótum sem hann leggur til. En við erum ekki sérfræðingar. Það mætti e.t.v. beina því til heilbr.- og trn. að skoða þetta mál betur og gera tillögur. Hv. 15. þm. Reykv. er formaður þeirrar nefndar þingsins og hefur vakið athygli á þessu. Fjárln. hefur hins vegar ekki lokið vinnu sinni við heilbrigðisþáttinn þannig að ekki er öll nótt úti enn. Ég vil benda á það að hv. fjárln. hefur tekið upp á hverju einasta ári síðasta kjörtímabil eða þau ár sem ég hef setið þar, einhverjar hugmyndir sem landlæknir hefur komið fram með. M.a. man ég eftir því að hann vakti athygli á því að það væri mikið framfaraspor ef næðist að tengja sjúkrahús þannig að litlar sjúkrastofnanir úti á landi gætu t.d. vegna röntgenrannsókna tengst með línu stóru sjúkrahúsunum öflugu sem gætu þá aðstoðað. Í þessu er einmitt verið að vinna núna og ég veit að sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum hefur með þessum hætti fengið beina þjónustu frá stærri stofnun. Þetta er eitt dæmi og ég tel að það sé vissulega ástæða til þess að fara ofan í þetta sjúkrahótelamál ef það er eins og hv. þm. nefndi. Ég held hins vegar að það þurfi ekki endilega að koma einhver sérstök fjárveiting upp á nokkur hundruð þús. eða nokkrar milljónir til þessa verkefnis því að innan heilbrigðiskerfisins eru nú býsna stórar fjárhæðir að veltast og ef það eru svona miklir sparnaðarmöguleikar í þessu ættu auðvitað sjúkrastofnanirnar eða jafnvel heilbrrn. af sínum óskiptu liðum að taka þetta mál upp.

[17:46] Virðulegi forseti. Varaformaður fjárln. var að halda ræðu. Hann sagði að lokinni vinnu fjárln. og við 2. umr. fjárlaga þegar fjárln. og meiri hluti hennar kynnir sínar tillögur að hann varaði menn við að hlusta á talsmenn sjúkrahúsanna. Varaformaður fjárln. segir í ræðustól á Alþingi að hann vari menn við að hlusta á talsmenn sjúkrahúsanna. Ég vil spyrja varaformann fjárln.: Hvaða talsmenn sjúkrahúsanna eru það sem hann er að vara þingið við? Varaformaður fjárln. getur ekki komið í ræðustól og talað undir rós um þessi efni. Það eru einkum tveir talsmenn sjúkrahúsanna sem að undanförnu hafa verið í fjölmiðlum að fjalla um fjárhagsvandann. Annar er stjórnarformaður Ríkisspítalanna og hinn er hæstv. heilbrrh. Það mætti kannski bæta landlækni í þennan hóp, sérstaklega eftir ummæli hans í útvarpinu í morgun, en hann er þó ekki samkvæmt embættisskyldu talsmaður sjúkrahúsanna. Ég vil þess vegna spyrja hv. þm. Sturlu Böðvarsson, varaformann fjárln að því hvaða talsmenn sjúkrahúsanna hann átti við. Það er nauðsynlegt að hann upplýsi þingið nákvæmlega um það hverjir þetta eru fyrst hann er að vara það við þessum mönnum í sinni meginræðu um fjárlögin.

[17:48] Hæstv. forseti. Hv. 8. þm. Reykn. spyr mig um það við hverja ég hafi átt þegar ég talaði áðan um það að þingmenn yrðu að líta á ábendingar og athugasemdir talsmanna sjúkrahúsanna í víðu samhengi. Ég mun ekki svara því við hverja ég á vegna þess að yfir okkur rignir daglega upplýsingum um erfitt ástand á sjúkrastofnunum. Ég sagði að nær allar sjúkrastofnanir sem eru yfir tiltekinni stærð hafa gert athugasemdir við fjárlagafrv. og tel að það bendi til þess að forsvarsmenn þeirra hafi töluvert til síns máls að sjálfsögðu. En við verðum hins vegar, og á það benti ég í minni ræðu, að líta yfir sviðið allt, ekki láta fipast vegna þess að mjög öflugir talsmenn leggi mjög hart að okkur að taka einhver tiltekin verkefni til meðferðar. Það er með þeim hætti sem ég tel að við þingmenn eigum að vinna. Við eigum að líta yfir sviðið allt en ekki láta hrekjast undan öflugum talsmönnum hversu mikilsvert og mikilvægt málefnið er sem þeir engu að síður flytja. En ég vil leggja á það áherslu, hv. 8. þm. Reykn., að auðvitað þurfum við hv. þm. góð ráð. Og við hlustum en eigum að sjálfsögðu að meta aðstæður hverju sinni sjálfir.

[17:50] Virðulegi forseti. Hv. þm. Sturla Böðvarsson, leiðtogi Sjálfstfl. í fjárln., sá ekki ástæðu til þess að vara þingheim við talsmönnum menntastofnana. Hann sá ekki ástæðu til þess að vara þingmenn við talsmönnum landbúnaðarins. Hann sá ekki ástæðu til þess að vara þingmenn við talsmönnum húsnæðiskerfisins. Hann sá aðeins ástæðu til þess að vara þingmenn við talsmönnum sjúkrahúsanna. Þegar hann er síðan spurður að því hvaða talsmenn sjúkrahúsanna það eru sem hv. þm. varar þingheim við, þorir hv. þm. Sturla Böðvarsson, leiðtogi Sjálfstfl. í fjárln., ekki að standa við orð sín. Hann þorir ekki að tilgreina í ræðustól hverjir það eru sem hafa rætt þannig um vanda sjúkrahúsanna að hann sjái ástæðu til þess að vara þingheim við slíkum málflutningi og málflytjendum. Það er fullkomlega óábyrgt hjá leiðtoga Sjálfstfl. í fjárln., höfuðtalsmanni Sjálfstfl. við fjárlagagerðina auk fjmrh. að flytja slíkar ásakanir um óábyrgan málflutning talsmanna sjúkrahúsa án þess að vera reiðubúinn að tilgreina nákvæmlega hvað hann á við. Það eru ekki mjög margir sem eru talsmenn sjúkrahúsanna í þessu landi. Það eru yfirlæknar á tilteknum deildum Ríkisspítalanna og í Borgarspítalanum. Það eru forstöðumenn Ríkisspítalanna, Borgarspítalans og héraðssjúkrahúsanna úti um land og það er stjórnarformaður Ríkisspítalanna og hæstv. heilbrrh. Þetta er ekki mjög stór hópur manna, hv. þm. Hverjir eru það í þessum hópi sem að dómi leiðtoga Sjálfstfl. við fjárlagagerðina hafa haft uppi svo óábyrgan málflutning að hv. þm. sjái ástæðu við 2. umr. fjárlaga að vara þingheim og þjóðina við slíkum málflytjendum?

[17:53] Hæstv. forseti. Ef einhver hefur uppi óábyrgan málflutning, þá er það hv. 8. þm. Reykn. eins og hann leggur mál hér upp. 

[17:55] Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns flytja öllum meðnefndarmönnum mínum og starfsfólki fjárln. bestu þakkir fyrir samstarfið. Það hefur í flestum atriðum verið með ágætum og oft mjög skemmtilegt þó að hér sé auðvitað um háalvarlegt og erfitt viðfangsefni að ræða, sjálf fjárlög íslenska ríkisins. En starfið í þessari stóru og mikilvægu nefnd væri nánast óbærilegt ef menn reyndu ekki að vinna vel saman og taka tillit hver til annars sem mér finnst menn hafa reynt að gera og ekki sakar að hafa kímnigáfuna í hávegum til þess að létta lundina milli stríða en það er óspart gert í þessari ágætu nefnd. Allt þetta er ástæða til að virða og meta og það er ekki fyrir ódugnað og viljaleysi nefndarinnar sem þessi umræða er meira en viku seinna á ferðinni en upphaflega var stefnt að. Þar er um að kenna illa undirbúnum tillögum ríkisstjórnarinnar og erfiðleikum hennar við að ná samstöðu um úrvinnslu. Þetta á vitanlega fyrst og fremst við um heilbrigðismálin og veldur þessari ótrúlegu stöðu að við erum nú að ræða frv. til fjárlaga í 2. umr. án þess að fyrir liggi endanleg afstaða og tillögur meiri hlutans í þeim kafla sem markar um 40% af gjaldahlið fjárlaganna. Svona vinnubrögð ættu auðvitað ekki að líðast og það var því fullt tilefni til þeirrar hörðu gagnrýni sem fram kom fyrr í dag og hefur haft í för með sér ákveðnar breytingar á þinghaldinu. Þessi staða er með eindæmum tel ég og það hefði í raun verið eðlilegast að leggja fram tillögu um að frv. yrði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar. Það var hins vegar ekki gert og ætla ég ekki að skorast undan að ræða málið eins og það liggur fyrir þótt staðan sé óvenjuleg og gagnrýniverð. Hv. 5. þm. Vestf. hefur mælt fyrir nefndaráliti 1. minni hluta. Þar koma fram ýmsar megináherslur sem við sem stöndum að því áliti gátum sameinast um. Þar leggjum við öll í púkkið og fram undir það síðasta var ætlunin að fulltrúi Alþfl. í fjárln. stæði að því með okkur. Það breyttist hins vegar á síðustu stundu og er ekkert við því að segja þótt menn kjósi að marka sér sérstöðu því að auðvitað verða áherslur aldrei eins þegar fleiri leggja saman eins og þegar hver er með sitt. Þannig hefðu kvennapólitískar áherslur að sjálfsögðu haft algeran forgang ef sú sem hér stendur hefði skilað séráliti. En dæmi um slíkar áherslur koma fram í breytingartillögum sem við þingkonur Kvennalistans flytjum á þskj. 353. Ég vek athygli á því að þær eru ekki settar upp í neinni forgangsröð heldur eftir númerum kafla frv. Þar er í fyrsta lagi um að ræða aukið framlag til Námsgagnastofnunar sem er ætlað til þess að fara yfir námsbækur með tilliti til jafnréttislaga sbr. þáltill. Kvennalistans á 118. löggjafarþingi. Þar er einnig um að ræða tillögu um framlag til UNIFEM. Við leggjum einnig til 60 millj. kr. fjárveitingu svo að hægt verði að standa við lög um bótagreiðslur til þolenda afbrota. Í fjórða lagi leggjum við til aukið framlag til atvinnumála kvenna. Í fimmta lagi er um að ræða kostnað við fræðslu um kynlíf og barneignir og loks leggjum við til að Alþingi samþykki sérstakt framlag til átaks til að jafna launamun kynjanna. Ég segi þetta aðeins til að vekja athygli hv. þm. á þessum tillögum en mæli annars ítarlegar fyrir þeim síðar í máli mínu. Þessar tillögur verða að nægja sem dæmi um þær áherslur sem víða sæjust ef Kvennalistinn réði ferðinni. Það er vissulega ánægjuefni að við þurfum ekki að þessu sinni að flytja enn einu sinni árvissar tillögur um hækkun framlaga til Kvennaathvarfsins og Stígamóta þar sem loks var gengið frá ákveðnu samkomulagi um þau mál sem vonandi dugir til langframa. En það má kannski segja að það sé dæmi um dropann sem holar steininn. Þessar tillögur Kvennalistans hafa samtals í för með sér rúmlega 300 milljóna útgjaldaauka sem er langt undir þeirri hækkun sem fyrirsjáanlegt er að verður á tekjuhlið fjárlaganna. Að okkar mati og margra annarra eru tekjur stórlega vanáætlaðar í frv. og má hiklaust reikna með um milljarðs kr. tekjuaukningu vegna aukinna umsvifa og betri afkomu en menn þorðu að spá. Það eru líkur á meiri sjávarafla en áður var reiknað með og gera má ráð fyrir að tiltölulega hátt afurðaverð erlendis muni haldast. Stækkun álversins með tilheyrandi virkjanaframkvæmdum hefur sín áhrif og að mörgu leyti eru bjartari horfur á mörgum sviðum atvinnulífsins en menn hafa treyst sér til að reikna með. Ég held því að hækkun tekna um einn milljarð frá því sem birtist tekjumegin í frv. sé síst of hátt áætlað. Auk þess hefðum við kvennalistakonur viljað reikna með skatti af fjármagnstekjum sem lengi hefur staðið til að koma á og við teljum að unnt væri að ná fram sparnaði sem ekki kæmi niður á þeim sem síst skyldi. Þar á ég t.d. við sparnað hjá yfirstjórnum ráðuneyta og ríkisstofnana sem koma ætti fram í minni risnu og ferðakostnaði. Þá vil ég nefna eitt enn sem löngu er tímabært að taka á og það eru gjöld vegna mengunar. Grundvallarhugsun á bak við slík gjöld er hins vegar ekki sú að afla tekna í ríkissjóð heldur að verka sem hvatning til þess að draga sem mest úr mengun. Ég minni í þessu sambandi á tillögu um þetta efni sem Kvennalistinn flutti ítrekað á síðasta kjörtímabili. En það má ljóst vera af framansögðu að kvennalistakonur eru tilbúnar til þess bæði að spara og afla aukinna tekna sem lagað gætu það dæmi sem hér er verið að fást við auk þess sem við bendum á að tekjuhliðin er augljóslega stórlega vanáætluð í frv. Hitt er svo aftur annað mál að það er orðið mjög brýnt að endurskoða skattkerfið í heild sem er á margan hátt ranglátt og íþyngjandi fyrir ákveðna hópa í þjóðfélaginu. Þar á ég sérstaklega við tekjuskatt á einstaklinga sem ég tel komna yfir eðlileg mörk, a.m.k. hjá meðaltekjufólki. Jafnvel þótt slík endurskoðun á tekjuskatti einstaklinga leiddi til lækkunar tekna ríkissjóðs á þeim lið er ég sannfærð um að þær mundu skila sér í auknum tekjum annars staðar í kerfinu. Til gamans má kannski stinga því að við þessa umræðu sem hefur oft verið mér umhugsunarefni að framlög almennings til ýmissa þjóðþrifamála, svo sem í menningarmálum, heilbrigðismálum og félagsmálum, til landgræðslu, til margvíslegrar hjálparstarfsemi, til náttúruverndarmála og jafnvel til margvíslegra byggingarframkvæmda koma ekki fram á pappírum nema að litlu leyti, enda eru það ekki beinir skattar heldur frjáls framlög. Reyndar eru slík framlög oft tengd einhverri hagnaðarvon, happdrætti eða hvað þetta heitir allt saman. Hér er um að ræða hundruð þúsunda og jafnvel hundruð milljóna árlega sem fróðlegt væri að hafa yfirlit yfir því að þetta er fjáröflun og fjárveitingar sem virkilega skiptir máli. Það er t.d. algerlega borðleggjandi að tækjabúnaður í heilbrigðiskerfinu væri ekki upp á marga fiska ef hvers konar félög og félagasamtök hefðu ekki safnað fé til þeirra hluta. Ég nefni þetta hér til umhugsunar því að oft heyrist nefnt jafnvel með hálfgerðri lítilsvirðingu að félög með starfsemi af öllum mögulegum toga komi með betlistaf á fund fjárln. og fá þar reyndar gjarnan einhvern stuðning við sitt ágæta starf, en sjadan er það sett í samhengi við allt sjálfboðastarfið á þeirra vegum og hversu miklu það skilar til samfélagsins í beinum verðmætum. Herra forseti. Ég sat í fjárln., sem þá hét reyndar fjárveitinganefnd, á árunum 1983--1987 og það hefur verið mjög fróðlegt og athyglisvert að koma aftur að þessu verki. Margt er enn með kunnuglegum hætti en ýmislegt hefur líka breyst. Vinnuaðstæður eru satt að segja miklum mun betri sem er sú breyting sem maður kann kannski best að meta. En erindin hafa líka breyst, áherslur eru aðrar sem vonlegt er, t.d. hjá sveitarfélögunum þar sem ýmis verkefni hafa færst til þeirra sem áður voru sameiginlega á könnu ríkis og sveitarfélaga. Margt fleira mætti nefna en eitt er það sem ekki hefur breyst nema að því leyti að það hefur stórum versnað. Það er baráttan við að troða of miklu inn í of þröngan ramma. Það er í rauninni alveg makalaust að menn skuli koma að þessu verki ár eftir ár með þessum hætti nema ástæðan sé sú að menn hafi alveg sérstaka nautn af því að þrasa og togast á um hlutina. Allir eru sammála um að óæskilegt sé að reka ríkissjóð með halla og aldeilis ótækt að gera það árum saman eins og gert hefur verið nú um árabil. Hver ríkisstjórnin af annarri setur sér það markmið að ná niður fjárlagahallanum á mislöngum tíma. En eitthvað er bogið við verklagið því árangurinn er harla rýr. Ég held að orsakanna sé fyrst og fremst að leita í aðferðunum en þær hafa einfaldlega falist að mjög miklu leyti í því að koma sér saman um heildartölu, skipta henni á ráðuneytin og segja ráðherrum að gera svo vel og troða sínum verkefnum og stofnunum inn í sinn ramma. Það er svo gjarnan gert með flötum niðurskurði, en aðstæður til að mæta honum eru hins vegar geysilega misjafnar. Stærsti gallinn við þessa aðferð er auðvitað að sparnaður hjá einni stofnun eða á einu sviði kemur iðulega fram sem útgjöld hjá annarri stofnun eða á öðru sviði. Öllu dæminu mætti líkja við það þegar fingri er stutt á loftfyllta blöðru. Loftið minnkar ekkert í blöðrunni við það, heldur ýtist undan fingrinum og leitar rýmis annars staðar. Ef breyta á umfanginu verður því að hleypa einhverju út af loftinu. Það er oft merkilegt að ræða við fulltrúa einstakra ríkisstofnana sem eru að skýra fyrir okkur hvernig þeir leitast við að uppfylla kröfur um auknar sértekjur vegna lægri framlaga frá ríkissjóði til rekstursins. Það gera þeir oft með því að selja öðrum stofnunum og aðilum ríkisins þjónustu sína. Þannig er þetta mjög oft aðeins spurning um að flytja aurana milli vasa á sömu flíkinni. Þetta er sérstaklega áberandi í heilbrigðisgeiranum og mætti nefna um það mörg dæmi hvernig sparnaður á einu sviði veldur útgjöldum á öðrum stað. Sjúkrahús reynir að halda sig innan fjárlagarammans með því að fækka legudögum og loka sjúkradeildum. Hinum sjúku batnar hins vegar ekkert við þær aðgerðir. Í sumum tilvikum komast þeir inn á eitthvert annað sjúkrahús og útgjöldin verða þá einfaldlega til þar. En oft skila ráðstafanir af þessu tagi sér í lengingu biðlista og aukinni lyfjanotkun sem hvort tveggja er jafndýrt eða jafnvel dýrara fyrir ríkissjóð og alveg áreiðanlega fyrir þjóðfélagið, svo ekki sé minnst á erfiðleika einstaklinga sem fyrir þessu verða. Tryggingastofnun verður fyrir meiri útgjöldum ef sjúkrahúsin hafa ekki undan að veita þjónustu og sparnaður og vanræksla í forvörnum veldur meira álagi í heilbrigðisþjónustunni en ella væri. Aukið álag á starfsfólki í heilbrigðisþjónustunni, sérstaklega á stærstu sjúkrahúsunum, hefur þegar skilað sér í versnandi heilsufari meðal þess og valdið alls konar álagssjúkdómum og fjarvistum sem valda auðvitað óþægindum og auknum fjárútlátum. Þannig bítur hvað í annars skott í þessu dæmi sem verður aldrei leyst með því að beita endalaust flötum niðurskurði. Það verður að taka á þessum vanda með samræmdum hætti og undirbúa breytingar, t.d. á skipulagi, með góðum fyrirvara. Það mætti kannski byrja á því að taka til hendi í Stjórnarráðinu og endurskipuleggja það frá grunni. Stærsta verkefnið á þeim vettvangi ætti að vera að sameina ráðuneyti atvinnuveganna í eitt ráðuneyti og um leið væri hægt að setja það markmið að hver atvinnugrein stæði undir þeirri þjónustu sem henni er veitt með beinum hætti. Það væri ekki galin byrjun. Síðan verða menn auðvitað að fara yfir það lið fyrir lið hvaða verkefni og stofnanir eiga heima undir hatti ríkisins og hver ekki og leggja frekar niður starfsemi heldur en að kyrkja hana hægt og hægt eins og oftast er raunin. En fyrst og fremst held ég að það þurfi að fara vandlega yfir stjórnun og skipulag allrar starfsemi á vegum ríkisins. Ég tel t.d. að með því hefði frekar verið hægt að ná fram sparnaði í rekstri spítala en með því að henda í þá fyrirmælum um flatan niðurskurð eins og gert hefur verið að mestu til þessa. Herra forseti. Alþingismenn hafa nú séð niðurstöður meiri hluta fjárln. og brtt. hans sem hv. formaður nefndarinnar og raunar varaformaður einnig hafa þegar skýrt og mælt fyrir. Enda þótt þær séu fluttar af meiri hlutanum tók minni hlutinn þátt í afgreiðslu þeirra og var góð sátt um þær margar en ekki um aðrar eins og gengur. Það er vart við öðru að búast í svo stórum hópi með mismunandi áherslur og með tilliti til þess ramma sem lagt var upp með. Ég hef ekki ástæðu til að kvarta umfram aðra þótt ég hefði vissulega viljað sjá margt öðruvísi en niðurstöður sýna. Ég ætla ekki að fjalla um þessar tillögur í löngu máli en vil þó nefna örfáa liði. Er þar fyrst til að nefna framlag til lögfræðiþjónustu neyðarmóttöku vegna nauðgana. Þetta er nýr liður, þ.e. hann var nýr í frv., en við 1. umr. vakti ég athygli á því að sennilega væri sá liður vanáætlaður. Það kom á daginn en hefur nú verið lagfært og tel ég ástæðu til að fagna því. Lögfræðiþjónustan er mjög mikilvæg í þeim erfiðu tilfellum sem þarna ber að garði, en hún hefur verið veitt til reynslu í hálft annað ár. Fimm lögmenn hafa starfað við móttökuna frá miðjum mánuði 1994, þ.e. komið að einstökum málum. Frá þeim tíma og til loka ágúst á þessu ári hafa lögmennirnir sinnt 72 málum af þeim 115 sem til móttökunnar komu á þeim tíma. Málin hafa tekið mislangan tíma. Flest aðeins nokkrar klukkustundir en sum hafa verið mjög erfið og tímafrek. Hið lengsta tók 44 klukkustundir. Reynslan hefur sannað að þetta starf skiptir verulegu máli og er umtalsverð bót í meðferð þessara erfiðu mála. Það er því ástæða til að fagna skilningi og stuðningi hæstv. ráðherra og nefndarinnar allrar við þetta mál og ætti nú að vera tryggt að þessi fjárveiting dugi til að starf þetta megi fara fram eftir þörfum. Þá vil ég einnig láta í ljósi ánægju með þá samstöðu sem varð í fjárln. um hækkun framlaga til ferðamála á næsta ári. Þótt hér sé ekki um háar upphæðir að ræða er þessi niðurstaða vonandi til marks um aukinn skilning á mikilvægi greinarinnar sem lengi hefur skort. Ég ætla að láta þetta nægja og ekki nefna fleira í þessum dúr né heldur leggjast í sparðatíning þeirra liða sem ekki tókst að lagfæra. Þær áherslur koma að flestu leyti fram í áliti 1. minni hluta og ekki ástæða til að endurtaka það sem þar er til á prenti og hefur verið ítrekað í ræðu hér. Ég mun nú mæla fyrir brtt. okkar þingkvenna Kvennalistans sem birtast á þskj. 353. Þar er þá fyrst til að taka tillögu um hækkun framlags til Námsgagnasofnunar um 10 millj. kr. Ástæðuna fyrir þeirri tillögu er að finna í till. til þál. um úttekt á námskrám og kennslubókum grunn- og framhaldsskóla með hliðsjón af jafnréttislögum sem lögð var fram á þinginu sl. vetur. Þar voru að verki hv. þm. Kvennalistans með Guðnýju Guðbjörnsdóttur í fararbroddi. Tillagan var um að fela menntmrh. að skipa nefnd sem gerði úttekt á námskrám og kennslubókum grunn- og framhaldsskóla með hliðsjón af 10. gr. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og skyldi hún setja fram tillögur um verklag sem tryggi að þær kennslubækur sem eru í notkun hverju sinni samræmist þeirri grein. Á það skal minnt að allt frá árinu 1976, þegar Alþingi Íslendinga samþykkti fyrst lög um jafnrétti kynjanna, fyrst allra Norðurlanda, hefur verið ákvæði um að ekki megi mismuna kynjunum í kennslubókum. Þrátt fyrir það hefur lítið verið gert til úrbóta og ekkert sem tryggir að kennslubækur mismuni ekki kynjum. Einnig er óljóst hvernig má losa skólann við þær kennslubækur sem augljóslega brjóta í bága við gildandi lög. Til að skýra þetta enn frekar skal minnt á að í 10. gr. laganna um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í skólum og öðrum mennta- og uppeldisstofnunum skal kynjum ekki mismunað. Skylt skal að gæta þessa í námi og kennslu, starfsháttum og daglegri umgengni við nemendur. Á öllum skólastigum skal veita fræðslu um jafnréttismál, m.a. með því að leggja áherslu á að búa bæði kynin jafnt undir virka þátttöku í samfélaginu, fjölskyldulífi og atvinnulífi. Gæta skal þess sérstaklega að kennslutæki og kennslubækur séu þannig úr garði gerð að kynjum sé ekki mismunað.`` Um þetta gildir eins og annað að lögin eru lítils virði ef þeim er ekki fylgt eftir. Starfshópur um jafna stöðu kynja í skólum, sem starfaði á vegum menntmrn. frá 1987 til 1990, komst að þeirri niðurstöðu að pottur væri brotinn í þessu efni. Starfshópurinn sendi Námsgagnastofnun bréf um það og benti á að í nokkrum könnunum á námsefni skólanna hefði komið í ljós að kynjum væri víða mismunað og sums staðar verulega. Starfshópurinn benti á mikilvægi þess að upplýsa höfunda nýs efnis um málið og að eldra efni yrði ekki endurprentað nema rækileg skoðun færi fram. Einnig var í tillögum starfshópsins gert ráð fyrir að ráðinn yrði starfsmaður í hlutastarf til að sinna þessu verkefni. Námsgagnastofnun sá sér ekki fært að ráða starfsmann í þetta verkefni og taldi ekki svigrúm til þess í stofnuninni. En úr varð að starfshópurinn samdi leiðbeinandi bréf til allra námsefnishöfunda sem Námsgagnastofnun var beðin um að koma á framfæri. Í bréfinu er minnt á að í námsefni skuli kynjum ekki mismunað heldur skuli þess gætt að ámóta fjöldi dæma sé tekinn af hvoru kyni, að áhugamálum beggja kynja sé gert jafnhátt undir höfði og að drengir og stúlkur séu ekki eingöngu sýnd í hefðbundnum hlutverkum. Þessu var dreift til nýrra höfunda en ekki er ljóst hvernig eftirliti er háttað þar sem töluvert virðist enn vanta á að bækur Námsgagnastofnunar samræmist framangreindri lagagrein. Fjárhagsvandi stofnunarinnar ræður því vafalaust hverju sinni að gamlar og úreltar bækur eru enn í notkun en það er líka áhyggjuefni að ekki virðast allar nýjar bækur vera í lagi hvað þetta atriði varðar samkvæmt athugunum fjölmargra aðila og er ekki vitað til þess að nokkurt eftirlit sé haft með þeim bókum sem kenndar eru í framhaldsskólum að þessu leyti. Þetta er sem sagt ástæðan fyrir tillöguflutningi Kvennalistans þess efnis að framlag til Námsgagnastofnunar verði aukið um 10 millj. til að gera stofnuninni kleift að annast þetta verkefni sem ber að vinna að samkvæmt lögum. Önnur brtt. á þskj. 353 er við liðinn 03-391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi. Þar leggjum við til að komi nýr liður sem sé merktur UNIFEM og veitt til hans 5 millj. kr. Ég vek athygli á því sem kom fram í máli hv. formanns fjárln. að meiri hluti nefndarinnar leggur til 2,5 millj. kr. til UNIFEM á sérstökum lið sem er reyndar merktur aðeins öðruvísi eða með annarri tölu en við gerðum. Ég hafði ekki séð hvernig það var merkt hjá meiri hlutanum þegar tillagan fór frá okkur. En það framlag, 2,5 millj. kr., dugir ekki til að standa við loforð sem gefið var árið 1993 um framlag til þróunarverkefnis á vegum UNIFEM. Þá var ákveðið, því miður ekki í skriflegu formi, að utanrrn. legði fram alls 15 millj. íslenskra kr. til þessa verkefnis, eða 5 millj. kr. á ári í þrjú ár. Hér er um að ræða stuðning við þróunarverkefni í löndum Andesfjalla. UNIFEM á Íslandi lítur á þetta verkefni sem mjög mikilvægan þátt í þróunaraðstoð Íslendinga. Þetta er ræktunar- og tækniverkefni og er unnið að því að taka upp og þróa gamlar ræktunaraðferðir sem áður hafði verið kastað fyrir róða svo framleiða mætti lúxusvörur til útflutnings. Sú ráðstöfun varð til þess að fólkið á svæðinu hafði ekki næga fæðuframleiðslu til eigin þarfa og lifði við hungurmörk. Í ár fékkst ekki fjármagn til þessa verkefnis á fjárlögum en þess má geta að Þróunarsamvinnustofnun Íslands tók að sér að hlaupa undir bagga með UNIFEM á Íslandi og leggja fram u.þ.b. þriðjung upphaflegrar upphæðar til að bjarga þessum neyðarlegu aðstæðum. Einnig er rétt að geta þess að utanrrn. mælti með því að veitt yrði á fjárlögum næsta árs 5 millj. kr. til þessa verkefnis en það hlaut ekki náð fyrir augum nefndarinnar sem treysti sér ekki til að leggja til hærri upphæð en 2,5 millj. kr. UNIFEM hefur nú starfað í 20 ár og hefur ríkisstjórn Íslands styrkt sjóðinn flest árin. Þannig er mál með vexti að UNIFEM er rekið af frjálsum framlögum aðildarlanda Sameinuðu þjóðanna og til þess að sú starfsemi megi eflast er nauðsynlegt að framlög aðildarlanda fari hækkandi því verkefnin aukast og verða fjölbreyttari. Það er líka ástæða til að vekja athygli á því að samkvæmt nýrri skýrslu frá Alþjóðabankanum kemur fram að lykillinn að þróun og framförum í heiminum sé fólginn í að styðja fátækar konur í þróunarlöndunum. Það er engum blöðum um það að fletta að starf UNIFEM er með merkari þáttum í starfsemi Sameinuðu þjóðanna og hefur skilað athyglisverðum árangri. Því er fyllsta ástæða til að styðja UNIFEM á Íslandi til að taka þátt í því starfi með myndarlegri hætti en verið hefur hingað til. Þriðja tillagan á þskj. 353 þarf ekki að koma neinum á óvart. Þingkonur Kvennalistans brugðust strax hart við þegar ljóst var að ríkisstjórnin hugðist fresta gildistöku þessara mikilvægu laga, þ.e. laga um bætur til þolenda afbrota, aðeins örfáum mánuðum eftir einróma samþykkt þeirra hér á Alþingi. Ég benti á þetta og mótmælti þessum áformum harðlega þegar í umræðu um stefnuræðu forsrh. í byrjun október og aftur við 1. umr. um fjárlagafrv. Allshn. afgreiddi frv. þessa efnis samhljóða frá sér snemma á þessu ári og frv. varð að lögum rétt fyrir síðustu kosningar með samþykki allra sem þátt tóku í afgreiðslu málsins. Með þessari lagasetningu var náð mikilvægum áfanga í baráttunni fyrir bættri meðferð brotaþola og fyrir breyttum viðhorfum í þeim efnum og var það ekki sísti ávinningurinn af lagasetningunni. Það er alkunna að flestum brotaþolum hefur reynst afar erfitt að sækja bætur í greipar þeirra sem tjóninu valda. Einkum hafa brotaþolar vegna nauðgunar eða annars kynferðislegs ofbeldis verið í erfiðri stöðu. Það er í raun og veru óhugsandi að leggja það á fólk, í felstum tilvikum konur, að bæta þeirri raun ofan á óhugnanlega reynslu af verknaðinum og afleiðingum hans að reyna að innheimta bætur fyrir þann miska sem af honum hlýst og sækja þær í greipar þess sem skaðanum olli. Ábyrgð ríkisins á greiðslum þessara bóta var því öllum fagnaðarefni eða svo skyldi maður ætla. Með einróma samþykkt þessara umbóta fengu þolendur ofbeldisbrota þau mikilvægu skilaboð að samfélaginu væri ekki sama um örlög þeirra og margra ára barátta ýmissa kvennahópa virtist þar með í höfn. Það brá því mörgum illa í brún þegar ljóst varð að ekki var gert ráð fyrir greiðslu vegna laga þessara í frv. til fjárlaga 1996 og boðuð tillaga um frestun gildistöku þeirra um eitt ár. Jafnframt átti afturvirkni þeirra að færast til um eitt ár og um leið voru þeir sviptir voninni sem þegar höfðu fengið úrskurðaðar miskabætur vegna brota sem framin höfðu verið eftir 1. jan. 1993. Vegna harðra viðbragða, utan sem innan þings, var hafist handa við að leita leiða til að falla frá frestun gildistöku laganna og nú hefur ríkisstjórnin lagt til að gildistöku laganna verði frestað um hálft ár í stað eins og að jafnframt verði bótafjárhæðir stórlega lækkaðar. Þetta er gjörsamlega óviðunandi niðurstaða sem 1. minni hluti getur engan veginn fallist á eins og segir í nál. okkar og er lögð þung áhersla á að Alþingi tryggi nægjanlegt framlag á fjárlögum 1996 til að staðið verði við lögin að fullu. Þetta mál er nú allt til meðferðar hjá hv. efh.- og viðskn. sem liður í bandorminum mikla og verður því varla trúað að ekki fáist leiðrétt þessi mistök ríkisstjórnarinnar. Kostnaður vegna laganna verður mestur á fyrsta ári þar sem greiða ber bætur vegna miska þrjú ár aftur í tímann og er áætlaður kostnaður vegna þeirra um 60 millj. kr. það ár. Tillaga Kvennalistans miðar að sjálfsögðu við að staðið verði í einu og öllu við þau lög eins og þau voru samþykkt í mars sl. Fjórða tillagan á þskj. 353 er gamall kunningi hér í þingsölum. Upphaf hennar má rekja allt aftur til ársins 1989 þegar þingkonur Kvennalistans fluttu fyrst frumvarp um sérstaka deild við Byggðastofnun sem ætlað væri það hlutverk að sinna atvinnuuppbyggingu sem tæki mið af óskum og aðstæðum kvenna. Það frumvarp var flutt tvisvar sinnum frekar en þrisvar, ef ég man rétt, og því var fylgt eftir með tillögum um fjárframlag úr ríkissjóði. Þessi liður, atvinnumál kvenna, sem hefur verið á fjárlögum nokkur undanfarin ár, er í rauninni afleiðing þessa tillöguflutnings Kvennalistans og allt gott um það að segja. Þótt hér sé ekki um háa upphæð að ræða hefur hún samt skipt verulegu máli ekki síst utan höfuðborgarsvæðisins. En upphaflega hét þessi liður Atvinnumál kvenna á landsbyggðinni. Heiti hans var síðan breytt á síðasta ári þar sem atvinnuleysi meðal kvenna er ekki síður tilfinnanlegt á höfuðborgarsvæðinu en utan þess og þörfin brýn um allt land. Við höfum nú verið mun stórtækari oft áður í sambandi við þennan lið en hlotið of lítinn hljómgrunn. Það er hins vegar mörgum ljóst að engin stórvirki verða unnin fyrir tæpar 20 millj. kr. eins og frv. gerir ráð fyrir og er reyndar lækkun um nokkrar krónur frá þessu ári og hinu síðasta. Framlagið hefur sem sagt verið 20 millj. kr. nú um tveggja ára skeið. En þrátt fyrir að upphæðin sé ekki hærri en þetta er óumdeilanlegt að framlög á þessum lið hafa komið í góðar þarfir. Það hefur verið vakning í atvinnumálum kvenna um land allt á undanförnum árum og þær hafa brugðist með margvíslegum hætti við breyttu atvinnuástandi. Þessi sjóður, sem svo hefur verið nefndur, hefur verkað sem hvati á aðgerðir og starfsemi af ýmsu tagi og oft skipt sköpum um það hvort af framkvæmdum hefur orðið. Sem dæmi má nefna árangursríkt starf á Ísafirði og Akureyri þar sem unnið hefur verið mjög skipulega og markvisst að því að aðstoða konur við atvinnusköpun. Sýnilegasti árangurinn, en þó engan veginn sá eini, eru handverkshópar sem sprottið hafa upp og framleiða ýmiss konar varning til sölu. Margt af því eru minjagripir en líka ýmsir nytjahlutir sem geta orðið og hafa orðið vísir að meiri framleiðslu sem gefur ágætlega í aðra hönd. Enn gætir nokkurrar tortryggni í garð þessarar starfsemi og jafnvel er litið með nokkurri lítilsvirðingu á þessa viðleitni kvenna til sjálfsbjargar. Menn vilja helst ekki vita af öðru né sjá annað en stóru verkefnin og sjá t.d. tæpast annað en stóriðju sem lausn á atvinnuvandanum. En menn verða að muna þau einföldu sannindi að margt smátt gerir eitt stórt og jafnframt hafa í huga að áhættan af stofnkostnaði og rekstri hinna smærri fyrirtækja er miklum mun minni en þegar stóru verkefnin eiga í hlut. Reynslan af viðleitni kvenna til atvinnusköpunar er góð og það er fyllsta ástæða til að styðja hana með myndarlegri hætti en gert hefur verið. Það skilar sér til framtíðar og væri reyndar hægt að vitna til erlendra kannana og reynslu sem staðfesta að stuðningur við atvinnusköpun kvenna borgar sig. Við leggjum til að þessi liður hækki um rúmar 30 millj. og verði 50 millj. kr. Fimmta tillagan á þskj. 353 er undir liðnum 08-399 Heilbrigðismál, ýmis starfsemi. Þar er um nýjan lið að ræða, þ.e. fræðsla um kynlíf og barneignir og til þess liðar verði varið 2 millj. 580 þús. kr. Kvennalistinn hefur árum saman reynt að vekja athygli hv. alþingismanna á því ófremdarástandi sem ríkir í þessum málum hér á landi. Við höfum ítrekað beint fyrirspurnum til bæði heilbr.- og menntmrh. um þessi efni og flutt um þau tillögur. Fræðsla og ráðgjöf um kynlíf og barneignir er raunar bundin í lög allt frá árinu 1975 en hefur ekki verið innt af hendi svo viðunandi sé og vilja margir leita þangað orsakanna fyrir miklum fjölda ótímabærra þungana hjá ungum stúlkum. En ég vil taka það skýrt fram að fræðsla um þessi efni á ekkert síður að beinast að ungum piltum þótt afleiðingar ábyrgðarlauss kynlífs komi ekki jafnilla niður á þeim og stúlkunum. Kvennalistinn fékk samþykkta tillögu um aukna fræðslu um kynlíf og barneignir árið 1987 og hefur margítrekað minnst á þá tillögu í þessum sal. Því miður hefur allt of lítið verið gert til að efna þá tillögu en nú hafa verið stofnuð athyglisverð samtök, svonefnd fræðslusamtök um kynlíf og barneignir, og er ástæða til að binda vonir við starf þeirra í þessum efnum. Þau voru stofnuð hér á landi árið 1992 en sams konar samtök hafa verið starfandi um allan heim í áratugi. Að íslensku samtökunum standa bæði félög og einstaklingar og er meiri hlutinn fagfólk. Meginmarkmið þeirra er að stuðla að heilbrigðu kynlífi og tímabærum barneignum. Í ágúst sl. var opnuð móttaka og símaráðgjöf fyrir ungt fólk í Hinu húsinu í Reykjavík. Veitti heilbr.- og trmrn. styrk til greiðslu launakostnaðar fyrir árið 1995 svo ýta mætti þessari starfsemi úr vör. Tilgangur starfseminnar er að veita ungu fólki á aldrinum 16--25 ára fræðslu og ráðgjöf um kynlíf, getnaðarvarnir og barneignir. Fulltrúar fræðslusamtakanna komu á fund fjárln. og óskuðu eftir styrk. Erindi þeirra var tvíþætt. Annars vegar að óska eftir áframhaldandi fjárveitingu til starfsemi samtakanna í Hinu húsinu og hins vegar að óska eftir fjárhagslegri aðstoð frá ríki til þess að geta komið á stofn skrifstofu samtakanna. Þeir óskuðu eftir styrk að upphæð 580 þús. kr. á næsta ári til að greiða launakostnað fagfólks í Hinu húsinu. Gengið er þá út frá því að starfsemin sé öllum opin einu sinni í viku fjóra tíma í senn og tveir aðilar séu á vakt hverju sinni. Hér er um þróunarverkefni að ræða og þarf því að endurskoða ýmsa þætti þjónustunnar, eins og opnunartíma, með tilliti til þarfa ungs fólks. En miðað við svipaða starfsemi erlendis er alveg ljóst að þörfin er mikil og er það t.d. álit fagfólks í Malmö í Svíþjóð, sem hefur íbúatölu svipaða og hér á landi, að nauðsynlegt sé að hafa a.m.k. fjórar göngudeildir á þessu sviði starfandi alla daga vikunnar. Þá var óskað eftir styrk að upphæð 2 millj. kr. til að geta komið á stofn skrifstofu fyrir fræðslusamtökin með starfsmanni í 50% vinnu. Áætlaður stofnkostnaður er 1 millj. kr. Launakostnaður 600 þús. og leigukostnaður á skrifstofuhúsnæði 400 þús. Helstu rökin fyrir þessari beiðni eru þau að lögum nr. 25/1975, um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, hefur takmarkað verið fylgt eftir. Samtökin eru ung en mikil þörf á því að taka á mörgum málaflokkum fjölskylduáætlunar svo sem kynlífs og frjósemisheilbrigði, þátt karla í fjölskylduáætlun og stuðla að aðgengilegri og fjölbreyttri þjónustu. Víða erlendis fá sams konar samtök árlegan styrk frá ríki til þess að geta unnið að þessum málefnum. Fræðslusamtökin byggja á því að mikilvægt sé að ungt fólk geti tekið heillavænlegar ákvarðanir varðandi kynlíf og frjósemi og það geti leitað leita til að koma í veg fyrir ótímabæra þungun. Í Hinu húsinu er lögð áhersla á forvarnastarf en einnig verður veitt fræðsla og ráðgjöf um svokallaða neyðargetnaðarvörn sem hefur sýnt fram á lækkaða tíðni ótímabærra þungana. Þess ber að geta að þungunartíðni ungs fólks á aldrinum 15--19 ára er mun hærri hér heldur en á flestum öðrum Norðurlöndum. Árið 1993 var fæðingartíðni meðal 15--19 ára unglingsstúlkna 22,9 miðað við 1.000 konur, 8,8 í Danmörku, 10,5 í Finnlandi, 11 í Svíþjóð og 15 í Noregi. Um 6% mæðra á Íslandi eru yngri en 19 ára. Árið 1994 urðu 237 unglingsstúlkur mæður, yngri en 19 ára. Þetta vekur upp þá spurningu hvort það sé talið eðlilegra í íslensku samfélagi að unglingsstúlkur séu að fást við þau þroskaverkefni sem tengjast barneign heldur en á hinum Norðurlöndunum. Í öðru lagi er ástæða til að benda á að mun fleiri unglingsstúlkur hér á landi ákveða að ganga með barnið heldur en að fara í fóstureyðingu miðað við Norðurlöndin. Árið 1993 var tíðni fóstureyðinga á Íslandi meðal stúlkna yngri en 19 ára 15,7 miðað við 1.000 konur en í Danmörku 16, Noregi 18,7 og í Svíþjóð 19. Í þriðja lagi má benda á að aldur við fyrstu barneign hjá konum er lægri hér á landi heldur en á Norðurlöndum svo sem í Svíþjóð. Það er 24,6 ár borið saman við 27 ár. Erlendar rannsóknir hafa sýnt fram á að þungun á unga aldri eykur líkur á endurteknum þungunum á því æviskeiði. Kynfræðsla í skólum er ekki nægjanleg til að hafa áhrif heldur þarf ungt fólk að geta í góðu tómi rætt um sín mál við aðila með sérþekkingu til að það sjálft geti tekið ákvörðun um það hvað það vill gera til að takmarka barneign. Unglingsstúlkur eru oft óviðbúnar því að eignast barn og bera þá ábyrgð sem barneign fylgir. Það er okkar mat að mikið skorti á markvissa fræðslu til ungra mæðra og ráðgjöf um þroska barna og uppeldi þeirra. Það er því fyllsta ástæða til að leggja því lið þegar ábyrg samtök með fræðilegan grunn taka það frumkvæði að sinna að verulegu marki því hlutverki sem stjórnvöldum ber að sinna. Loks mæli ég fyrir 6. brtt. Kvennalistans á þskj. 353 sem er tillaga um nýjan lið undir liðnum 09-989 Launa- og verðlagsmál. Þau heyra undir fjmrh. Liðurinn nefnist Átak til að jafna launamun kynjanna og leggjum við til að hann fái 200 millj. til þessa verkefnis. Ég minni á það að í síðustu kosningabaráttu lagði Kvennalistinn fram áætlun í 12 liðum um það hvernig útrýma mætti launamisrétti kynjanna og bæta stöðu kvenna á vinnumarkaði en á undanförnum 12 árum hefur Kvennalistinn flutt ótal tillögur hér á hv. Alþingi sem taka á launamálum kvenna. Í síðustu kosningabaráttu tókst að koma launamálum kvenna á dagskrá með eftirminnilegum hætti og lýstu þá allir stjórnmálaflokkar yfir vilja sínum til að afnema það himinhrópandi launamisrétti kynjanna sem viðgengst hér á landi og var afhjúpað enn einu sinni í rannsókn sem gerð var fyrir Jafnréttisráð og birtist í febrúar sl. Niðurstaða hennar var sú að launamunur milli kynjanna er verulegur og eykst því meiri menntun sem fólk hefur. Launamunur kynjanna hefur aukist frá árinu 1980 eins og fram kemur í bæklingi Hagstofunnar, Konur og karlar, svo og í skýrslu þeirri sem tekin var saman í tilefni af kvennaráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem haldin var í Peking í september sl. Þessi þróun er ekki í samræmi við það sem gerst hefur meðal þeirra þjóða sem við berum okkur saman við þó þar sé einnig verulegur launamunur milli kynja. Bent hefur verið á af hálfu nefndar Sameinuðu þjóðanna að launamisrétti kynjanna hér á landi jaðri við mannréttindabrot. Jafnframt blasir við okkur sú staðreynd að laun fjölmennra kvennastétta sem vinna mjög ábyrgðarmikil störf eru skammarlega lág enda ber mikið á óánægju þessara stétta svo sem sést hefur í verkföllum og vinnudeilum undanfarinna ára. Nú þegar betur árar í íslensku efnahagslífi er tækifæri til að taka á því óréttlæti sem í launamisréttinu felst og jafnframt að grípa til aðgerða sem bætt geta stöðu kvenna á vinnumarkaði og þar með fjölskyldnanna í landinu. Einn liður þeirrar áætlunar sem Kvennalistinn lagði til og flutti tillögu um hér á Alþingi á vorþingi var að ákveðinni upphæð yrði varið til að bæta lægstu laun hjá stéttum þar sem konur eru yfir 75% og starfsmat sýndi að um vanmat á störfum væri að ræða. Nú er að störfum nefnd á vegum félmrn. um leiðir til að koma á starfsmati og nýta það til að jafna launamun kynjanna. Mun ekki vera langt þar til sú nefnd skilar af sér. Hins vegar sér þess hvergi stað í frv. til fjárlaga næsta árs að menn reikni með neinum útgjöldum til að framkvæma tillögur nefndarinnar og sé ég ekki hvernig menn ætla að leysa þetta mál. Það er deginum ljósara að niðurstöður nefndarinnar hljóta að kalla á einhver útgjöld á næsta ári ef mönnum var á annað borð einhver alvara með stofnun hennar og með öllum yfirlýsingunum í síðustu kosningabaráttu. Þar gekk maður undir manns hönd að undrast og harma niðurstöður margumtalaðrar könnunar Jafnréttisráðs um launamyndun í þjóðfélaginu og launamisrétti kynjanna. Allir lýstu vilja til að taka á misréttinu en minna fór fyrir hugmyndum um leiðir í því efni. Helst var talað um nauðsyn hugarfarsbreytingar og skal ekki dregið úr því. En það hefur nú raunar verið helsta viðfangsefni Kvennalistans síðustu 12--13 árin. Menn geta ekki setið og beðið eftir þeirri hugarfarsbreytingu. Að henni þarf að vinna með öllum mögulegum ráðum og aðgerðum. Að því miðaði fyrrnefnd áætlun Kvennalistans. Einn liðurinn í þeirri áætlun var tillagan um að lögð yrði til hliðar ákveðin upphæð sem yrði varið til að bæta lægstu launin hjá þeim stéttum, eins og ég sagði áðan þar sem konur eru fleiri en 75% og starfsmat sýnir að um vanmat á störfum þeirra sé að ræða. Nú 200 millj. eru svo sem ekki há upphæð í því skyni auk þess sem tillögur starfsmatsnefndar kunna að hafa önnur útlát í huga en Kvennalistinn telur einsýnt að ef menn ætla að jafna þennan óréttláta mun fyrr en síðar verður aðgerð af þessu tagi að koma til. Auðvitað væri hin leiðin sú að klípa einhverjar upphæðir af þeim sem hafa tekjur umfram aðra en með fullri virðingu fyrir réttsýni og veglyndi þeirra hinna sömu leyfi ég mér að efast um að þeir séu tilbúnir að láta af sínu. Því teljum við nauðsynlegt að leggja til upphæð í þessu skyni á fjárlögum næsta ár. Ég hef þá, herra forseti, gert grein fyrir brtt. Kvennalistans á þskj. 353 og vil að svo búnu ítreka það sem ég sagði fyrr í máli mínu að útgjöld vegna þessara tillagna nema aðeins hluta af hækkuninni sem fyrirsjáanleg er á tekjuhlið fjárlaganna svo ekki mundu þær raska þeim markmiðum sem ríkisstjórnin setti sér við undirbúning frv. Við höfum hvorki lagt fram tillögur á sérstöku þingskjali um frekari öflun tekna né niðurskurð en ég minni á sitthvað sem ég nefndi fyrr í máli mínu um hugmyndir til sparnaðar og tekjuauka. En umfram allt þarf að vanda betur til undirbúnings fjárlagagerðar, setja skýr markmið og undirbúa breytingar með eðlilegum fyrirvara. Það gengur ekki lengur að beita flötum niðurskurði eða kreppa að einstökum stofnunum eða verkefnum með tilviljanakenndum hætti. Það þarf heildarsýn á þennan sameiginlega rekstur okkar landsmanna og beita ákvörðunum sem leiða til árangurs í stað glundroða.

[18:51] Herra forseti. Þetta er í sjálfu sér ekki mjög marktæk umræða því að brtt. þær sem meiri hluti fjárln. leggur til eru ekki umfangsmiklar, 187,2 millj. Þær brtt. ýmsar eru góðra gjalda verðar en auðvitað breyta þær ekki gölluðu frv. Það hefur komið fram áður að það vantar útfærslu á tæpum helmingi fjárlaganna og fyrr en það kemur skýrt fram er óhægt um að tala. Tekjuhlið frv. er vitaskuld ekki hér til umræðu en þess má geta að það örlar ekki á þeirri stefnumótun í fjárlagafrv. að taka inn nýja skattstofna, tekjuskattstofna eins og fjármagnstekjuskatt, herða aðgerðir við skatteftirlit eða gera ráð fyrir með álagningu veiðileyfagjalds mörkuðum tekjustofni til útgjalda í sjávarútvegi. Þjóðvaki lætur sér ekki koma til hugar að leggja fram tillögur við fjárlagafrv. nema það séu jafnframt gerðar tillögur um tekjuöflun á móti. Við lítum svo á að það sé minnsta mál í heimi að koma með útgjaldatillögur. Ef menn hugsa ekki fyrir tekjuöflun þar á móti er slík tillögugerð marklaus. Það er ýmislegt við fjárlagafrv. og afgreiðslu meiri hluta nefndarinnar að athuga. Nefna má mál eins og gagnvart þolendum afbrota þar sem nýgerð lög eru skert og eru stjórnarandstöðuþingmenn allir, held ég, á sama máli um að sá þáttur verður að taka breytingum. Það má sömuleiðis nefna að ekki virðist vera séð fyrir nægjanlegum framlögum til reksturs innan heilbrigðiskerfisins og minni ég þar á geðdeildir, barnageðdeildir, unglingageðdeildir og þætti sem tengjast bæklunaraðgerðum. Það er til vansa fyrir okkar þjóðfélag hvernig staðið er að þeim málum og ekki örlar á útfærslu eða betrumbót af hálfu ríkisstjórnarinnar á þeim vettvangi. Herra forseti. Fjmrh. er væntanlega nálægur?

Það má kanna það.

Það örlar heldur ekki á neinni nýsköpun í fjárlagafrumvarpinu. Má þá nefna þætti sem vitaskuld fela í sér góða fjárfestingu eins og það að efla kvikmyndagerð svo að eitt dæmi sé tekið. Það er hægt að grípa niður í nál. meiri hlutans þar sem koma fram umsagnir hinna ýmsu fagnefnda og þar vek ég alveg sérstaklega áherslu á minnihlutaáliti heilbr.- og trn. þar sem bent er á fjölmörg vandamál við sjúkrahús bæði í Reykjavík og á landsbyggðinni, málefni sem tengjast glasafrjóvgun og geðhjúkrun. Öll eru þau mál enn þá óleyst. Eða eins og þar segir: ,,Það vantar heildarstefnumörkun á þessu sviði.`` Það má jafnframt benda á minnihlutaálit úr landbn. varðandi fjárlagafrumvarpið þar sem fram koma ýmis gagnrýniverð atriði sem ekki fá neinn hljómgrunn í meirihlutaáliti nefndarinnar. Menntamál fá sorglega afgreiðslu fjárln., bæði hvað viðvíkur grunnskóla-, framhaldsskóla- og háskólastigi. Átak í þeim efnum var á stefnuskrá allra stjórnmálaflokka fyrir kosningar en efndir núv. ríkisstjórnarflokka eru ekki neinar í samræmi við fyrri loforð. Afnám verðuppfærslu í skatta- og bótakerfi sem er þungamiðja fjárlagafrv. og efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar nú á haustdögum er vitaskuld alvarleg atlaga gegn bæði eldra fólki og þeim sem minna má sín í þjóðfélaginu. Því miður einkennist fjárlagafrv. af þáttum sem tryggja ekki atvinnu og auka ekki atvinnu og því miður gæti sú efnahagsstefna leitt til meiri landflótta en við nú búum við. Þau orð sem töluð voru við 1. umr. fjárlagafrv. er óþarft að endurtaka. Ég tel fjárlagafrv. endurspegla ranga efnahagsstefnu. Ríkisstjórnin og meiri hluti fjárln. hefur ekki gert þá betrumbót á frv. sem hefði verið nauðsynleg til að ná áttum í þeim efnum. Fyrr í dag lýsti ég því yfir fyrir hönd þingflokks Þjóðvaka að þar sem svo mikið vantaði í fjárlagafrv. myndum við ekki leggja fram brtt. við 2. umr. heldur bíða og sjá hvað kæmi frá ríkisstjórninni varðandi það efni og leggja okkar tillögur fram við 3. umr. Það er það sem við munum gera. En ég vil gera stuttlega grein fyrir hvernig okkar tillögugerð verður háttað. Við munum gera ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur verði tekinn upp á næsta ári og mun innheimtast á síðari hluta ársins. Þar gerum við ráð fyrir tekjum upp á 500 millj. Við gerum ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs vaxi vegna aukinna umsvifa í hagkerfinu m.a. vegna álvers og annarra slíkra þátta. Við áætlum þar tekjubót upp á 700 millj. kr. og er það mjög varlega farið. Það er vafalítið hægt að margfalda þá tölu með tveimur eða þremur til að fá út raunhæfari niðurstöðu en það er betra að vera varkár í slíkri áætlanagerð. Við gerum ráð fyrir að hægt verði að leggja á veiðileyfagjald á næsta ári og gerum ráð fyrir tekjum af því upp á 500 millj. kr. sem gætu þá runnið til útgjalda ríkissjóðs varðandi sjávarútveg. Ef ég man rétt þá eru útgjöld ríkissjóðs í þeim málaflokki u.þ.b. 3 milljarðar. Hvort um þessa hugmynd næst pólitísk samstaða er ekki gott að segja. Við gerum ráð fyrir að með auknu skatteftirliti megi bæta tekjur fjárlagafrv. frá því sem nú er og gerum þar ráð fyrir tekjum upp á 200 millj. kr. En við höfum varðandi þennan málaflokk, hæstv. fjmrh., gagnrýnt það ótæpilega að ekki er nóg að gert, sérstaklega þegar haft er í huga að um 11--14 milljarðar eru taldir tapast vegna undandráttar frá skatti. Við gerum ráð fyrir að leggja á hátekjuskatt sem ætti að skila u.þ.b. 50 millj. kr. Við hugsum okkur skattinn þannig að það sé lagður 10% skattur á laun sem nema yfir 700 þús. kr. á mánuði. Þetta er alvöru hátekjuskattur, ekki þessi 5% skattur sem oft er reyndar kallaður hátekjuskattur. Við gerum ekki neinar tillögur um breytingar á því fyrirkomulagi. Skatturinn skilar ekki mjög miklum fjárhæðum en hins vegar er þetta alls ekki ósanngjörn skattlagning miðað við slíkar tekjur sem hér um ræðir, þ.e. fjölskyldutekjur um 1.400 þús. kr. á mánuði. Það eru ekki margir einstaklingar sem það hafa en það er líka réttlátt að þeir leggi meira til samfélagsins. Við gerum ráð fyrir útgjaldalækkun upp á einar 230 millj. Við gerum ráð fyrir því að hægt sé að draga úr útgjöldum hjá Byggðastofnun upp á 100 millj., í landbrn. upp á 100 millj. og við sjáum enga annmarka á því að hægt sé að lækka ferðakostnað og risnu, sem er umtalsverð hjá hinu opinbera, um 30 millj. Hér er farið varlega í hlutina og ekki verið með nein yfirboð. Þetta eru raunhæfar áætlanir sem væri hægt að ná ef menn vilja. Þessar tekjuaukningatillögur eru upp á 2 milljarða 180 millj. kr. Við gerum hins vegar ráð fyrir því að auka útgjöld okkar um 880 millj. kr. Tillögugerð Þjóðvaka sem mun koma fram við 3. umr. þýðir það að ríkissjóðshalli minnkar um 1.300 millj. eða um 34%, þ.e. um þriðjung miðað við áform ríkisstjórnarinnar. Eins og þingheimur veit var fjárlagafrv. lagt fram með 3 milljörðum 880 millj. kr. í halla þótt það taki vitaskuld breytingum þegar endanlegar tillögur meiri hlutans liggja fyrir. Við gerum ráð fyrir útgjöldum upp á 880 millj. kr., sem við teljum nauðsynlegt að bæta við í frv. Við áætlum miskabætur til þeirra sem verða fyrir ofbeldi 40 millj. kr. og er miðað við að láta þau lög ná fram að ganga sem áður voru afgreidd. Við viljum auka framlög til barna- og unglingageðdeildar um 60 millj. kr. og teljum brýnt að gera betur í þessum málaflokki. Við gerum ráð fyrir að lækka fjármagnstekjuskatt eldri borgara um 150 millj. Við höfum margoft bent á ósanngirni þess að leggja fjármagnstekjuskatt einungis á í bótakerfinu og þá gagnvart eldra fólki. Við gerum ráð fyrir að taka hluta af því til baka samhliða því að lagður er almennt á fjármagnstekjuskattur. Við gerum ráð fyrir að auka framlög til bæklunaraðgerða um 80 millj. kr. og við teljum að það sé mjög brýnt mál enda eru biðlistar þess eðlis að þar þarf að gera betrumbót á. Til atvinnumála kvenna gerum við ráð fyrir að veita sérstaklega hækkun sem nemur 50 millj. kr. Við gerum ráð fyrir að þróunaraðstoð verði aukin um 30 millj. kr. en við teljum mjög brýnt mál að Íslendingar marki sér skarpari vettvang þar. Við gerum ráð fyrir 200 millj. kr. hækkun vaxtabóta til viðbótar því sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Þar erum við að skila nokkru af þeirri skerðingu sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Við leggjum til nýsköpunar- og rannsóknasjóð og til háskóla 70 millj. kr. en sá málaflokkur er mjög svo vanræktur af hálfu ríkisstjórnarinnar. Til Framkvæmdasjóðs fatlaðra gerum við ráð fyrir að veita 130 millj. kr. en hér er dregið úr þeirri skerðingu sem þessi mikilvægi sjóður hefur orðið fyrir. Hér er einungis um það að ræða að það fjármagn sem gert var ráð fyrir með erfðafjárskatti fái sinn farveg eins og áður var. Við gerum tillögu um að fjármagn í Kvikmyndasjóð verði aukið um 50 millj. kr. Þetta lítum við hreinlega á sem góða fjárfestingu því ef sá iðnaður fær þá innspýtingu sem er nauðsynlegt af opinberri hálfu mun hann skila því margfalt til baka. Við eigum ekki að spara okkur til blóðs í þeim efnum. Við gerum ráð fyrir að auka framlög til forvarna í vímuefnamálum um 20 millj. Þar hugsum við fyrst og fremst til forvarnasjóðs í áfengismálum sem settur var á laggirnar á sl. vorþingi og teljum nauðsynlegt að bæta þar við fjármagni. Ýmsar af þessum tillögum koma einnig fram hjá öðrum stjórnarandstöðuflokkum en í mismiklum mæli. Nokkrar hafa sérstöðu og hafa ekki sést áður, bæði á tekjuhlið og útgjaldahlið. Meginmálið varðandi tillögugerðina er að hér er gert ráð fyrir að ríkissjóðshallinn minnki um 1.300 millj. og ég veit að hæstv. fjmrh. fagnar sérhverri tillögu sem minnkar halla hans. Honum er að vísu ekki eytt með þessum tillögum enda viljum við ekki gera tillögur út í loftið varðandi þetta efni. Þessar tillögur eru varlega gerðar en taka hins vegar á þeim málaflokkum sem skipta verulegu máli og marka ákveðna stefnu varðandi ríkisfjármál. Við lítum svo á ef þessar tillögur yrðu samþykktar væru sniðnir verstu gallarnir af núv. fjárlagafrv. Meira förum við ekki fram á. Ég vænti þess að þessar hugmyndir fái afgreiðslu og umræðu á hinu háa Alþingi og sú hugmyndafræði sem þar liggur að baki því að brýnt er að reyna að koma fjárlögum og fjármagnsstjórn hins opinbera á næsta ári í annan og betri farveg en þetta fjárlagafrv. gerir ráð fyrir.

[20:33] Herra forseti. Fjárln. kom til fundar nú fyrir klukkutíma þar sem kynnt var eftirfarandi erindi frá heilbr.- og trmrh. og fjmrh. sem ég ætla að lesa hér upp. Það er svohljóðandi: Í framhaldi af viðræðum heilbrrh., fjmrh., forseta Alþingis, formanns fjárln. og formanna þingflokka í morgun er nauðsynlegt að fara yfir stöðu sjúkrahúsanna nú fyrir 2. umr. frumvarps til fjárlaga. Heilbr.- og trmrh. og fjmrh. óska eftir að hv. fjárln. taki eftirfarandi tillögur til meðferðar: 1. Veitt verði til Ríkisspítala 150 millj. kr. á fjáraukalögum ársins 1995 til viðbótar þeim 90 millj. kr. sem nú eru inni í frv. Með þessari viðbót væri leystur uppsafnaður halli sjúkrahússins frá árinu 1994. 2. Af fjárveitingu til Ríkisspítala, Sjúkrahúss Reykjavíkur, St. Jósefsspítala í Hafnarfirði og Sjúkrahúss Suðurnesja verði 2% eða u.þ.b. 200 millj. kr. sett í sérstakan ,,pott`` til ráðstöfunar heilbrrh. Ráðherra skipi nefnd til skiptingar á honum á grundvelli sameiginlegrar hagræðingar í rekstri stofnanna og breyttrar verkaskiptingar milli sjúkrahúsanna. 3. Veitt verði 150 millj. kr. á fjárlögum ársins 1996 sem sett verði á sérstaka liði í fjmrn. til ráðstöfunar á næsta ári til að kosta hagræðingarátak í rekstri ríkisstofnana og létta undir stofnunum til að ná varanlegum sparnaði. Gert er ráð fyrir að stofnanir geti sótt í þennan sjóð fyrir tímabundnum kostnaði sem fellur á við að ná varanlegri hagræðingu, sérstaklega til greiðslu biðlauna. 4. Vandi nokkurra sjúkrahúsa, sérstaklega á Suðurnesjum, St. Jósefsspítala í Hafnarfirði og á Akranesi, lýtur fyrst og fremst að því sem liðið er og snertir ekki fjárlög ársins 1996, en verði skoðaður í tengslum við lokaafgreiðslu fjárlaga árið 1995. Þessar tillögur voru kynntar í fjárln. Nefndin mun að sjálfsögðu taka þær til frekari meðferðar og hyggst leggja fram brtt. við 3. umr. málsins sem byggjast þá á meðferðinni á þessu erindi sem borist hefur frá heilbrrn. Nánari umfjöllun um erindið bíður funda fjárln. Ég legg þetta fram til upplýsingar fyrir 2. umr. málsins.

[20:37] Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta þingsins fyrir að ganga eftir því við ríkisstjórnina að knýja fram þessi svör. Ég vil einnig þakka hv. formanni fjárln. fyrir það að knýja á um að orðið verði við tilmælum þingsins frá því fyrr í dag. Hins vegar eru þau svör sem hér hafa verið gefin bæði mjög óljós um margt og harla rýr. Það er talað um 150 millj. kr. framlag til Ríkisspítala til að mæta vanda sem er upp á 1 milljarð. Okkur er sagt að uppsafnaður vandi Ríkisspítalanna nemi 400 millj. kr. og til þess að viðhalda óbreyttu þjónustustigi á næsta ári þyrftu að koma 580 millj. til viðbótar. Síðan er það harla villandi sem hefur verið að heyrast í fréttum í ljósvakafjölmiðlunum núna í kvöld um 200 millj. kr. viðbótarfjárframlag því um er að ræða skerðingu upp á 2% sem síðan er sett í pott og við vitum ekki hvernig á svo að ráðstafa úr honum. En mín spurning er þessi: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að mæta þeim halla og þeim vanda sem Ríkisspítalarnir búa við og fyrirséð er að þeir muni búa við? Verður það gert með því að skerða þjónustuna? Eða verður það gert með auknum þjónustugjöldum? Það er nauðsynlegt að þingið fái svör við þessu þegar í stað.

[20:39] Herra forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan hefur fjárlaganefnd tekið þetta erindi til umfjöllunar. Það mun að sjálfsögðu verða borið saman við þau erindi Ríkisspítalanna og annarra sjúkrastofnana sem liggja fyrir nefndinni og að hve miklu leyti þetta mætir þeirri þjónustuþörf sem er á sjúkrahúsunum og þeim vanda sem þau erindi greina frá. Það fylgja þessu engar yfirlýsingar um frekari þjónustugjöld af hálfu heilbrrn. og fjárln. hefur ekki fengið slík erindi.

[20:40] Hæstv. forseti. Ég þakka formanni fjárln. fyrir svörin. Hann er dæmdur til að gefa mjög óljós svör enda úr mjög óljósum efniviði að moða. En ég vil bæta við þessar spurningar mínar. Til hvers á að nota þær 150 millj. sem fjmrh. er ætlað til hagræðingar í ríkisstofnunum? Fjmrh. hæstv., Friðrik Sophusson, hefur flutt sérstaka lærimóður sína alla leið frá Nýja-Sjálandi til að kenna okkur hvernig á að einkavæða í ríkisrekstrinum. Okkur þingmönnum hlýtur að vera spurn, hvernig eigi að ráðstafa þeim fjármunum sem þarna eru nefndir.

[20:41] Herra forseti. Eins og fram kemur í þriðja lið þessa erindis er lagt til að 150 millj. kr. verði settar á sérstaka liði í fjmrn. til ráðstöfunar á næsta ári til að kosta hagræðingarátak í rekstri ríkisstofnana almennt. Þetta er ekki eingöngu í rekstri sjúkrahúsa. Ég vil taka fram að þetta er eftir orðanna hljóðan í rekstri ríkisstofnana. Vafalaust fá sjúkrahúsin sinn hlut af þessari upphæð en það er ekki ljóst enn þá hvað mikið það verður.

[20:43] Herra forseti. Fjárlagafrv. endurspeglar öðru fremur þá stefnu sem hver ríkisstjórn stendur fyrir. Þar birtast áherslur stjórnarinnar, afstaða hennar til þess hvernig hún telur rétt að raða samfélagslegum verkefnum niður eftir mikilvægi þeirra. Þar kemur fram hvort stjórnin telji rétt að þeir sem eru sjúkir eigi að bera uppi heilbrigðiskerfið eða hvort það eru hinir sem heilbrigðir eru. Þar má sjá skoðun stjórnarinnar á því hvort hún telji rétt að aðeins þeir sem hafa fé á milli handanna eigi að fá að mennta sig eða hvort það eigi að gæta velvilja frá stjórnvöldum í garð menntunar svo allir geti menntað sig sem geta og vilja án tillits til efnahags. Í fjárlagafrv. má líka lesa stefnu viðkomandi ríkisstjórnar í byggðamálum. Þar sést hver áhersla er lögð á landsbyggð annars vegar og þéttbýli hins vegar hvað varðar fjárúthlutanir. Maður skyldi af framansögðu ætla að stefna ríkisstjórnarinnar væri sú sem maður læsi í þessu frv. og því ætti frv. að stemma nokkurn veginn við það sem maður sér í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. En í því tilviki sem við höfum hér til skoðunar er það nú ekki alltaf svo, að maður tali ekki um hina svokölluðu kosningastefnu hvors ríkisstjórnarflokksins um sig. Einkum og sér í lagi er sorglegt að horfa upp á Framsfl. í þeirri aðstöðu sem hann er í í dag og enn sorglegra verður það þegar maður gluggar í fjárlögin frá í fyrra þar sem flokkurinn var í stjórnarandstöðu því þar kveður svo sannarlega við annan tón en í frv. sem nú liggur fyrir. Það er eins og flokkurinn gjörvallur hafi dottið á höfuðið. Það er stórmerkilegt að grípa niður í ræðu hv. þm. Framsfl. frá því í umræðunni um fjárlögin í fyrra. Það er engu líkara en að þar fari allt aðrir framsóknarmenn en þeir sem nú sitja á þingi fyrir flokkinn eða eru orðnir hæstv. ráðherrar. Frsm. minni hluta fjárln. í fyrra var hv. þm. Guðmundur Bjarnason, sem nú er hæstv. ráðherra. Í ræðu hans var farið stórum orðum um afleiðingar af breyttum úthlutunarreglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna, um tvöfalt mennta- og heilbrigðiskerfi; annars vegar fyrir þá sem geta borgað og hins vegar þá sem ekki geta borgað. Nú situr sami hæstv. Guðmundur Bjarnason í ríkisstjórn og ekkert bólar á betri tíð fyrir þá sem ekki geta borgað. Þeir hafa líklega aldrei áður átt jafnerfitt með að mennta sig eða greiða læknishjálp og nú vegna þess að það kostar of mikið. Úthlutunarreglur Lánasjóðs íslenskra námsmanna eru reyndar vonandi til skoðunar í nefnd, eins og svo margt annað, og enn er ófyrirséð hvernig fer endanlega með gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu. Við bíðum og fylgjumst með, framsóknarmenn. Ekki aðeins með störfunum 12 þús. heldur bíðum við líka eftir hinum loforðunum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór ítarlega yfir álit 1. minni hluta fjárln. fyrr í umræðunni og þar komu fram helstu áhersluatriði okkar í 1. minni hluta. Ég mun ekki eyða tíma í að fara yfir alla þá þætti sem drepið er á í nál. en tek þess í stað nokkra málaflokka út og geri sérstaklega grein fyrir þeim. Áður en ég byrja á efnislegri umfjöllun um einstaka þætti langar mig til að gera vinnubrögð í fjárln. að umtalsefni. Reyndar er með ólíkindum að koma sem nýr þingmaður að fjárlagagerðinni og sjá vinnubrögðin sem eru viðhöfð. Ég vil þó áður en ég vík að gagnrýni minni þakka samstarfsfólki í nefndinni fyrir mjög góða samvinnu og ekki síður starfsfólki nefndarinnar. Samstarfið við meiri hlutann hefur verið ágætt og ég vil taka fram að gagnrýni minni er ekki ætlað að beinast að einstaklingum sem þar sitja, allra síst formanni og varaformanni, heldur mun fremur að þeirri hefð sem ríkt hefur um störf nefndarinnar. Ég vil sérstaklega taka fram að ég tel formanninn og varaformanninn hafa meðhöndlað minni hlutann af stakri prúðmennsku, svo það valdi ekki misskilningi. Mikill hluti af starfi fjárln. er að taka á móti fulltrúum frá sveitarfélögum, félagasamtökum, stofnunum, eða öðrum sem fá nokkrar mínútur til að gera grein fyrir þeirra hjartans máli. Erindið er jú oftast að kría út einhverjar krónur úr ríkiskassanum. Oft á tíðum er hér um sáralitlar fjárhæðir að ræða, þótt þær skipti miklu máli fyrir viðkomandi einstakling eða félagsskap, og tíminn sem viðkomandi fær fyrir nefndinni er yfirleitt allt of stuttur. Ég hef sjálf staðið í því að fara fyrir fjárln. til að biðja um styrk fyrir tiltekin félagasamtök, sem reyndar hafa fengið fasta fjárhæð á fjárlögum lengi. Það er jafnóþægilegt að koma fyrir nefndina og fyrir nefndarmenn að sitja og yfirheyra fólk um smáatriði. Mér þykir eðlilegra að haga málum þannig að fólk geti sloppið við þessar heimsóknir að einhverju leyti, a.m.k. væri hægt að skera þær eitthvað niður. Fyrirkomulagið sem nú tíðkast þykir mér óhentugt fyrir nefndina sem má ekki vera að því að vinna sitt verk við fjárlagagerðina sem skyldi, því hún eyðir öllum tíma sínum í að taka á móti fólki í viðtöl, auk þess sem mér finnst yfirbragðið yfir því gamaldags og óaðlaðandi. Ég hef kannski engar lausnir uppi í erminni, enda hef ég stoppað stutt við í nefndinni, en ég trúi því hreinlega ekki að ekki sé hægt að viðhafa einhver önnur vinnubrögð í þessum efnum. Annað sláandi við þessa vinnu er hversu handahófskennda meðferð erindin fá oft á tíðum. Þau fá misgóða umfjöllun eftir því hvernig stendur á í nefndinni og afgreiðsla einstakra mála er gjarnan merkt einstökum nefndarmönnum, sem fylgja sínum gæluverkefnum eftir. Reglur um hvernig fé er úthlutað eru oftast óljósar, þótt stundum sé til um það einhver rammi. Ég get tekið sem dæmi einstök íþróttasambönd, t.d. Glímusamband Íslands sem er innan Íþróttasambands Íslands en fær úthlutað á fjárlögum þótt meginreglan sé sú að einstök íþróttasambönd innan ÍSÍ séu undir sameiginlegum lið ÍSÍ. Nú síðast fékk Landssamband íslenskra akstursíþróttafélaga sérstaklega úthlutað 0,5 millj. á liðnum Ýmis íþróttamál og mér er alveg hulið hvers vegna þeir en ekki einhverjir aðrir. Ég er einungis að vekja athygli á að mér finnst reglur um hvernig þessu fé er varið mjög óskýrar. Ef fjárln. ætlar að deila út peningum á þennan hátt til einstakra íþróttasambanda tel ég fjárveitingavaldið vera farið að hafa mikil áhrif á afkomu einstakra sambanda. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að fjárveitingavaldið merki fjárframlög til íþróttasambanda en þá vil ég líka sjá heildarstefnumótun um hvernig það skuli gert. Ég vildi þá persónulega sjá áherslu á t.d. kvenna- og barnaíþróttir í stað þess að tryggja sérstaklega framlög til glímu, brids eða skákíþróttarinnar, þótt ég hafi ekkert á móti þeim greinum. Ég vil nefna þá ótrúlega miklu áherslu sem lögð er á málefni landsbyggðarinnar í nefndinni, enda ekki að undra þar sem þingmenn Reykv. eru jafnsjaldséðir og hvítir hrafnar þar inni. Áherslur nefndarinnar mótast að miklu leyti af þessu sjónarmiði sem gerir það að verkum að lítið samstarf er á milli þingmanna Reykv. og t.d. borgarstjórnar. Skortur á samstarfi hefur reyndar verið til umræðu á fundum sem borgarstjóri hefur boðað þingmenn kjördæmisins á í vetur og stendur til að reyna að endurvekja gamlar reglur frá áttunda áratugnum um samskipti borgar og þingmanna kjördæmisins. Ég tel slíkt samstarf nauðsynlegt og liður í því er að þingmenn kjördæmisins komi að fjárlagagerðinni. Ég er ekki að mæla með því að þingmenn Reykv. fari að stunda kjördæmapot í stórum stíl heldur er það svo að í kringum fjárlagagerðina er farið yfir þarfir og hagsmuni kjördæmisins í þingmannahópum sem síðan skila umsögnum til fjárln. Aðeins eitt kjördæmi hefur ekki slíkan þingmannahóp og það er Reykjavíkurkjördæmi. Aðspurður tjáði formaður fjárln. nefndinni að hv. 1. þm. Reykv., sem er hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, hafi ekki séð ástæðu til að kalla slíkan hóp saman þar sem hefð væri fyrir því að ekki væri gert í þessu kjördæmi. Nú ætla ég ekki að draga í efa orð hæstv. ráðherra um hefðina en hvaðan sem hún er upprunnin er hún arfavitlaus. Hvers vegna skyldu þingmenn Reykjavíkur ekki setjast saman yfir það hvernig fjárlögin koma niður í kjördæminu? Ég sé hreinlega ekkert því til fyrirstöðu og legg til að við næstu fjárlagagerð verði hefðin brotin og þingmannahópurinn a.m.k. kallaður saman til að meta hvort hann eigi að starfa eða ekki. Eins og fram kom í upphafi dagskrár þingsins í dag er ýmislegt við það að athuga að láta veigamikil mál bíða 3. umr. eins og tíðkast hefur og ætla ég ekki að fjölyrða um það frekar. Það er furðulegt að ríkisstjórnin skuli ekki vera búin að vinna heimavinnuna sína betur en raun ber vitni og engu líkara en að afgreiðsla fjárlaga komi alltaf jafnmikið á óvart hvert einasta ár. Þingið er að dóla sér fram eftir vetri og svo skyndilega er eins og allt fari á annan endann og þingmenn leggja nótt við dag síðustu vikurnar til að endar nái saman. Örþreyttir ráfa þeir á milli húsa við Austurvöllinn og greiða atkvæði um lagafrv. annað slagið. Þetta eru að mínu mati engin vinnubrögð og ég vona að einhvern tímann verði hægt að sjá annað fyrirkomulag hér á hinu háa Alþingi. 
             Ég vil einnig gera að umtalsefni lagasetningaraðferðina sem felst í bandorminum þar sem tugum laga er breytt í einu hendingskasti. Því miður er það svo að þar er ekki alltaf um að ræða atriði sem eru nauðsynleg í tengslum við fjárlagafrv., eins og reyndar hefur komið fram í umræðunni í dag. Væri þá eðlilegra að gera sumar þessara breytinga sérstaklega á hverjum lögum. Þá ætla ég að víkja að þeim atriðum í fjárlagafrv. og nál. 1. minni hluta fjárln. sem ég tel ástæðu til að fara frekar yfir en gert hefur verið. Eins og fram kemur í nál. 1. minni hluta er ljótasti bletturinn á frv. fyrirhuguð frestun og skerðing bóta til þolenda afbrota. Í Morgunblaðið í dag skrifar móðir eins slíks fórnarlambs og segir sögu sextán ára dóttur sinnar sem var nauðgað á hrottafenginn hátt. Móðirin segir frá sýn þessarar stúlku og sjálfrar sín sem aðstandanda á þessa lúalegu sparnaðartillögu ríkisstjórnarinnar og spyr okkur þingmenn að lokum hvort við getum horfst í augu við sjálfa okkur eftir að hafa samþykkt svona tillögur. Ég segi nei. Ég hef aldrei séð jafnlágkúrulega og jafnilla gerða tillögu til sparnaðar. Það er ekki eins og með henni séu miklir fjármunir sparaðir, a.m.k. ef litið er til þess sem ausið er í aðra þætti, svo sem til að koma til móts við vanda landbúnaðarins. Nei, við erum ekki að tala um nein hundruð milljóna heldur nokkra tugi. Því verði er ríkisstjórnin tilbúin að kaupa fullkomið réttarbrot á því fólki sem á í hlut og kosningaskrautfjaðrirnar eru reyttar af fuglinum Rétt er að víkja lítillega að því hvernig þetta mál er allt saman tilkomið. Á síðasta kjörtímabili flutti þáv. og núv. hæstv. dómsmrh., Þorsteinn Pálsson, frv. sem hér um ræðir og voru allir sammála um að þar væri mikil réttarbót á ferðinni. Af hverju? Jú, af því að þeir sem verða fyrir tjóni á líkama og sálu vegna ofbeldisverka búa við að fá fjárhagslegt tjón sitt ekki bætt vegna þess að ógæfumenn sem fremja slíka verknaði eru yfirleitt ekki miklir eignamenn. Lítið stoðar að fá dæmdar háar bætur því þær innheimtast aldrei sökum takmarkaðrar greiðslugetu þess sem á að greiða. Í greinargerð með frv., sem hæstv. dómsmrh. mælti fyrir á síðasta þingi, segir: ,,Markmið frumvarpsins er að styrkja stöðu brotaþola með þeim hætti að ríkissjóður greiði bætur fyrir líkamstjón og miska vegna tjóns sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum, svo og fyrir tjón á munum sem leiðir af slíku broti, enda sé viðkomandi vistaður á stofnun ríkisins vegna afbrots eða gegn vilja sínum. Bætur vegna tjóns, sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum og tjónvaldur er dæmdur til að greiða tjónþola, eru í flestum tilvikum ekki raunveruleg verðmæti þar sem tjónþoli hefur í fæstum tilvikum möguleika á að greiða bæturnar og í mörgum tilvikum er ólíklegt að hann hafi í náinni framtíð möguleika til þess.`` Svona er nú raunin og þetta er tilgangur frv. Hið háa Alþingi tók þá ákvörðun í vor að bæta þolendum ofbeldis skaðann að einhverju leyti með því að fella ábyrgð á greiðslu bóta á ríkissjóð, í tilteknum tilvikum og vegna tiltekins skaða. Ekki aðeins ákvað hið háa Alþingi að láta lögin gilda fram í tímann, eins og venjan er, heldur einnig um brot sem framin voru 1. jan. 1993 og síðar. Þannig ná lögin til tjóns vegna brota sem þegar hafa verið framin og því er ekki óeðlilegt að þeir sem hafa orðið fyrir slíku tjóni eftir 1. jan. 1993 en ekki farið í bótamál vegna fjárskorts ofbeldismannsins hafi drifið sig í að höfða mál eftir að hið háa Alþingi gaf fyrirheitin um bótaábyrgð ríkissjóðs með löggjöfinni í vor. Eins og fram kemur í umræddri grein móðurinnar í Morgunblaðinu í dag birti til í tilveru dóttur hennar þegar hún sá fram á að hún fengi fjárhagslegt tjón sitt mögulega bætt. En myrkrið hefur umlukið marga aftur þegar ljóst varð að hæstv. ríkisstjórn var bara að plata. Hvað var hæstv. ríkisstjórn eiginlega að hugsa þegar hún lagði umrætt frv. fram? Fékk hún ekki upplýsingar um það í fjmrn., eins og vanalega, hvað pakkinn mundi kosta? Eða hélt hún að það yrðu til svo miklu meiri peningar í ríkiskassanum en raun varð á? Hvað er eiginlega að gerast? Mér þykir ljótur blettur á löggjafarvaldinu ef það ætlar að láta hafa sig út í að setja slík lög sem felast í breytingunni á bótaábyrgðarlögunum, ekki aðeins vegna efnislegs innihalds þeirra heldur ekki síður vegna þess réttaróöryggis sem skapað er með því að hringla fram og til baka með lagasetningu. Það má velta því fyrir sér hvort svona lagasetning standist mannréttindasáttmála sem við Íslendingar erum alltaf tilbúnir að skrifa upp á. Ég óttast að margir hafi þegar hafið málsókn í trausti þess að lagasetningin frá í vor stæðist og eins og ég skil málið þá eru allar líkur á því. Það er hætt við að þetta fólk sitji uppi með kostnaðinn af málsókninni en tjón sitt óbætt eða aðeins að litlu leyti. Ég hvet hvern og einn þingmann til að spyrja sig þeirrar samviskuspurningar hvort hann geti horft framan í fólkið eftir að hann hefur samþykkt þessar skerðingar. Ég trúi því hreinlega ekki. Víkjum þá aðeins að menntamálunum. Framtíð þjóðarinnar og samkeppnisstaða hennar á alþjóðavettvangi byggist að miklu leyti á góðri menntun landsmanna og öflugu rannsókna- og vísindastarfi. Frumvarpið ber ekki vott um mjög framsækna stefnu í þessum efnum og þrátt fyrir auknar fjárveitingar til nokkurra málaflokka í meðförum fjárln. er enn margt athugasemda vert. Enn er ekki séð fyrir endann á kostnaðarþættinum við flutning grunnskólans til sveitarfélaga þrátt fyrir að lögunum um grunnskóla, nr. 66/1995, sé ætlað að taka gildi þann 1. ágúst 1996. Má nefna í því sambandi réttindamál kennara og ýmis mál sem tengjast markmiðum um einsetningu skólanna innan sex ára frá gildistöku laganna. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið eru líkur á að nefndin um réttindamál kennara skili af sér tillögum í lok þessarar viku en þá er enn eftir að sjá niðurstöður af vinnu í kostnaðarnefndinni sem þó hlýtur að vera mesta málið. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er klausa um að unnið verði áfram að þróun og eflingu Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri. Þá segir einnig að öflugt rannsókna- og þróunarstarf sé forsenda framfarasóknar í íslensku atvinnulífi. Síðan segir eftirfarandi: ,,Nýsköpunarsjóður námsmanna verður studdur og þátttaka námsmanna í rannsóknastarfi verður aukin.`` Svo mörg voru þau orð í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar en veruleikinn er því miður annar í frv. til fjárlaga. Framlag til Nýsköpunarsjóðs námsmanna stendur nú í stað frá árinu 1995, eftir að það hefur verið hækkað um 5 millj. kr. í meðförum fjárln, en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir að framlög til sjóðsins yrðu skert, úr 15 millj. í 10 millj. kr. Ég vil vekja sérstaka athygli á tillögum stúdentaráðs Háskóla Íslands en samkvæmt þeim er fjárþörf sjóðsins 25 millj. eigi hann að standa undir hlutverki sínu. Nýsköpunarsjóðurinn veitti styrki til 150 verkefna sl. sumar og úthlutanir eru til mjög fjölbreytilegra verkefna. Sem dæmi um úthlutanir má nefna verkefni um eignarhald á kvóta, tölvubrot á sviði lögfræði, vetnisvél og viðkomu erlendra fiskiskipa og áhrif þeirra á íslenskt efnahagslíf. Hér er eins og nafngift sjóðsins bendir til um nýsköpunarverkefni að ræða. Sjóðurinn er opinn öllum á háskólastigi en auk þess að fá framlög frá ríki þá hafa sveitarfélög og atvinnufyrirtæki lagt til fé. Í máli forsvarsmanna stúdentaráðs kom fram að mótframlag fyrirtækjanna væri oft miðað við styrkina sem ríkið veitti og því hefði það mjög slæm áhrif fyrir heildarfjárhagsstöðu sjóðsins ef ríkið drægi saman framlög sín eins og til stóð. Nú hefur sem betur fer verið ákveðið í meðförum nefndarinnar að bæta 5 millj. kr. fjárveitingu í sjóðinn þannig að hann fær sama framlag og á fjárlögum í fyrra. Það er reyndar ekki nóg til að sjóðurinn standi undir því hlutverki sem hann ætti að gegna. Eins og ég tók fram áðan, er lagt til af forsvarsmönnum stúdentaráðs að hann fái 25 millj. kr. Kannski lítur ríkisstjórnin svo á að hún hafi þurft að taka það sérstaklega fram í stefnuyfirlýsingu að hún ætlaði að leggja sama fjármagn og verið hefur í sjóðinn eða jafnvel minna en ég hef grun um að klausan hafi átt að þýða aukinn stuðning frá því sem áður var. Ella hefði verið betra að sleppa því að minnast á sjóðinn. Rannsóknarnámssjóður, Vísindasjóður Rannsóknarráðs og Nýsköpunarsjóður námsmanna mynda ákveðna heildarmynd sem felur í sér alla möguleika ungs fólks til að stunda rannsóknastörf á Íslandi. Ef sjóðirnir eru skoðaðir saman kemur í ljós að Rannsóknarnámssjóður fær úthlutað 20 millj. kr. í frv. í stað 25 millj. kr. árið áður. Og Vísindasjóður Rannsóknarráðs er skorinn niður um 10 millj. kr. á milli ára eða úr 25 millj. í 15 millj. kr. Rannsóknarráð Íslands hefur bent á að niðurskurður til sjóðanna grafi undan trúverðugleika þeirrar stefnu sem lá til grundvallar að stofnun Rannsóknarráðs Íslands og með niðurskurðinum yrðu send mjög alvarleg neikvæð skilaboð ungs hæfileikafólks og dregið úr áhuga þess og möguleikum til að hasla sér völl hér á landi. Ég held að það sé heilmikið til í þessu því staðreyndin er sú að umhverfið hér á landi er ekki allt of fýsilegt fyrir ungt fólk sem kemur heim úr námi eða yfirleitt til að stunda nám hér á landi. Það hefur komið í ljós í vetur að fólk sem kemur úr námi á mjög erfitt með að eignast húsnæði og kemur þar til samspil greiðslubyrði námslána og húsbréfa. Að auki er atvinnuleysi ungs fólks mjög mikið einkanlega hjá þeim sem taka þá stefnu að fara ekki í skóla. Það er því mjög alvarlegt ástand sem ungt fólk hér á landi stendur frammi fyrir í dag. Aukin framlög til innlendrar rannsóknastarfsemi gæti bætt heilmikið fyrir ungt fólk og eins og Rannsóknarráð bendir á aukið líkurnar á að fólk skili sér heim úr námi og stundi rannsóknir sem nýtast íslensku þjóðfélagi. Það er út af fyrir sig mjög jákvætt að rannsóknir í samvinnu við önnur lönd séu styrktar eins og ríkisstjórnin hefur gert en það kom margsinnis fram hjá viðmælendum fjárln. um þessi mál að grundvöllur þess að við getum nýtt það fé sem við leggjum í rannsóknasamstarf við önnur lönd er sá að hlúð sé að innlendum rannsóknum. Þarna er órjúfanlegt samhengi á milli. Í áliti 1. minni hluta fjárln. er bent á skerðingar á framlögum til Kvikmyndasjóðs en sjóðnum eru ætlaðar 92,3 millj. í stað 101,6 millj. í fjárlögum 1995. Í kvikmyndaiðnaðinum felst mikill vaxtarbroddur í íslensku atvinnulífi ekki síst á seinni árum. Því er það miður að ekki sé fært að halda a.m.k. óbreyttum fjárlögum til sjóðsins. Það kom fram í máli þeirra forsvarsmanna sjóðsins sem komu fyrir hv. fjárln. að miðað við þau framlög sem sjóðnum eru nú ætluð getur hann engan veginn staðið undir kynningu og markaðssetningu íslenskra kvikmynda erlendis sem er þó nauðsynlegt eigi að styðja við íslenskan kvikmyndaiðnað. Háskóli Íslands hefur farið fram á aukningu allt að 130 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir á fjárlögum. Í samtölum fjárlaganefndarmanna við forsvarsmenn háskólans kom fram að fjármálatillögur þær sem lagðar hafa verið fram af skólanum eru byggðar á áliti fjármálanefndar háskólaráðs sem unnið hefur að því síðustu 18 mánuði að bera saman kostnað við reglubundið nám í Háskóla Íslands og hliðstæða þætti í skólum erlendis. Nefndin lét gera sérstakt reiknilíkan sem er ætlað að leggja mat á lágmarksfjárþörf skólans til að hann geti sinnt því hlutverki sem honum er ætlað samkvæmt reglugerð. En samkvæmt þeim samanburði vantar verulega upp á að kennslan verði sambærileg við það sem gerist á Norðurlöndum sem enn og aftur hlýtur að hvetja til að fólk stundi nám sitt þar ef það mögulega kemur því við. Óskir Háskóla Íslands um viðbótarframlag frá því sem fjárlög ákveða eru 130 millj. kr. og þar af eru 70 millj. ætlaðar til að bæta kennsluna og gera hana sambærilega við kennslu á Norðurlöndum. Þá er farið fram á aukið framlag til rannsókna og framhaldsnáms, alls kr. 60 millj. kr. og leiðrétting á launalið alls 66 millj. kr. Það mátti glöggt heyra á forsvarsmönnum Háskóla Íslands að þeir hafa þungar áhyggjur af ástandi háskólans enda má skilja á máli þeirra að þeir telji skólann ekki þjóna þeim faglega metnaði sem þeir vildu. Í áliti 1. minni hluta fjárln. er tekið undir þau sjónarmið sem fram komu í áliti minni hluta félmn. um fjárlagafrv. þar sem varað er sérstaklega við þeim vanda sem að þjóðinni steðjar vegna vímuefnanotkunar unglinga. Lögð er á það áhersla í áliti minni hluta félmn. að Alþingi verði að bregðast sérstaklega við þróuninni í þessum málaflokki með auknum forvörnum, aðstoð við unglinga og harðari refsingu við smygli og sölu fíkniefna. Þetta er sérstaklega tekið fram í nál. af þeim sökum að hér er gífurlega aukin þörf á að taka til hendinni. Vandamál sem tengjast fíkniefnanotkun birtast okkur svo til daglega á síðum dagblaðanna og vandinn eykst dag frá degi. Í fjárlagafrv. er boðaður verulegur niðurskurður til bygginga nýrra íbúða á vegum Byggingarsjóðs verkamanna og er samdrátturinn skýrður með því að húsnæði standi autt í 25 sveitarfélögum. 1. minni hluti vekur athygli á því í nál. sínu að ýmislegt bendi til þess að raunin sé allt önnur einkum á höfuðborgarsvæðinu þar sem hundruð fjölskyldna bíða eftir félagslegu húsnæði. Það er fyllsta ástæða til að vara við að nota þannig ástand á einum stað sem röksemd fyrir niðurskurði á öðrum stöðum en slíkar alhæfingar bitna verst á þeim sem mest þurfa á slíku húsnæði að halda. Það er nauðsynlegt að taka tillit til þarfa hvers sveitarfélags fyrir sig og fjármunum þarf að veita þangað sem þörfin er. Þá er í nál. 1. minni hluta vakin athygli á þeim áformum sem fram koma í fjárlagafrv. um að ríkið hætti þátttöku í kostnaði við greiðslu húsaleigubóta. Varar minni hlutinn við slíkum áformum án undangenginna samninga við sveitarfélögin í landinu og samtök þeirra og vekur athygli á ábendingum sem fram hafa komið frá borgarstjóranum í Reykjavík um að þar hafi húsaleigubótakerfið reynst vel og mikilvægt sé að gefa því tækifæri til að þróast í samvinnu ríkis og sveitarfélaga. Spá Þjóðhagsstofnunar um atvinnuleysi hljóðar upp á 4,8% sem er svipað og verið hefur og af því er ljóst að gera þarf ráð fyrir auknum útgjöldum til atvinnuleysismála. Hluta þessa vanda ætlar ríkisstjórnin að leysa með því að hækka tryggingagjald um 0,5%. Það er vert að vekja athygli á því að í samtölum við aðila vinnumarkaðarins hefur komið fram að allar líkur eru á að það framlag sem áætlað er í þennan málaflokk dugi engan veginn til. Það kom fram í samtölum aðila vinnumarkaðarins við hv. félmn. Hv. félmn. hefur nú óskað eftir því við yfirvöld á þessu sviði að fá áætlun yfir útgjöld sjóðsins á næsta ári en hún er væntanleg næstu daga. Að meðaltali eru um 70% atvinnulausra á höfuðborgarsvæðinu og 30% á landsbyggðinni. Af þeim sem eru atvinnulausir á höfuðborgarsvæðinu eru 6,2% konur en karlar eru 3,7%. Konur á höfuðborgarsvæðinu eru því stór hluti þeirra sem eru atvinnulausir. Um 75% atvinnulausra á svæðinu, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu, eru skráðir í Reykjavík en þessar upplýsingar eru fengnar úr tölum vinnumálaskrifstofu félmrn. um atvinnuástandið. Það er ljóst samkvæmt þeim tölum sem fyrir liggja að atvinnulausum mun fjölga á næsta ári og er þá gert ráð fyrir óbreyttu atvinnuleysisstigi en fjölgun á vinnumarkaði. Ekki lítur út fyrir að greitt verði úr þessum vandamálum á næstunni og því nauðsynlegt að leggja áherslu á að þjónusta þá sem ekki fá vinnu eins vel og unnt er. Því er mjög mikilvægt að tryggja fjármögnun á námskeiðum fyrir atvinnulausa og auka skilning á mikilvægi þess að skapa atvinnulausu fólki tækifæri til menntunar og vinnu. Þá bendir 1. minni hluti á að skert er framlag frá Félagsmálaskóla alþýðu frá því sem var á fjárlögum 1995, sem verður að teljast óeðlilegt með tilliti til mikillar þarfar á aukinni starfsmenntun í atvinnulífinu, fullorðinsfræðslu og þjónustu við atvinnulausa. Ég hef, ásamt hv. þm. Ögmundi Jónassyni, lagt fram brtt. þess efnis að framlag til Félagsmálaskóla alþýðu verði hækkað um 500.000 kr. en skerðingin frá í fyrra var 300 þús. kr. Tillagan er á þskj. 360. Þar er lagt til að liðurinn 07-985, Félagsmálaskóli alþýðu, almennur rekstur, verði hækkaður um 500 þús. kr. frá því sem lagt er til í fjárlögunum. Í lögum um Félagsmálaskóla alþýðu segir að rekstrarkostnaður skólans skuli greiddur að fullu úr ríkissjóði, annar en rekstrarkostnaður heimavistar sem greiðist 80%. Á þessu lagaákvæði byggist framlag ríkisins til Félagsmálaskólans. Forsaga þessa mál er að við gerð kjarasamninganna 1977 lofaði ríkisstjórnin að liðka til fyrir gerð samninganna með sérstöku framlagi á fjárlögum til fræðslustarfsemi á vegum Menningar- og fræðslusambands alþýðu. Félagsmálaskólanum ber að veita félagsmönnum BSRB fræðslu og auk þess ASÍ-félögum en til þessa hefur fjárveiting til skólans ekki tekið mið af því. Hún er að verðgildi svipuð og hún væri ætluð ASÍ-félögum einum þannig að skólinn þjónar því mun stærri hópi en hefur samt sem áður ekki fengið aukið fjármagn. Félagsmálaskóla alþýðu er stjórnað af fulltrúum frá Menningar- og fræðslusambandi alþýðu, ASÍ, BSRB og félmrn. Þetta er skipulag sem gerir bæði ríkisvaldinu og samtökunum auðvelt að hafa áhrif á starfsemina og leggja þær áherslur í fræðslustarfi sem skynsamlegastar þykja á hverjum tíma. Fyrsti minni hluti fjárln. fordæmir þá aðgerð að afnema tengsl greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði og almannatryggingakerfinu við almenna launaþróun í landinu. Í gildandi lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð er tenging við kjarasamninga fiskverkafólks sem felur í sér að bæturnar hækka í samræmi við almennar launahækkanir í þeirri starfsgrein. Þá er ákvæði um það í lögum um almannatryggingar að hækka skuli tryggingabætur í samræmi við kjarasamninga verkafólks. Með því að falla frá þessari tengingu er verið að snúa til kerfis sem minnir á ölmusu en slíkar hugmyndir höfðu sem betur fer verið aflagðar hér á landi. Ríkisstjórnin hyggst nú taka slíkt skref til fortíðarinnar og gerir það í nafni þess að það falli undir heildarstefnuna um afnám sjálfvirkni og verðlagsuppfærslna. Sú tenging við laun sem viðhöfð hefur verið í þessum málaflokkum er grundvallarréttindamál fyrir þá sem þurfa á greiðslum úr tryggingakerfinu að halda og gildir sá skilningur allt að einu þótt ríkisstjórnin hafi samið um greiðslurnar nú um áramót í tengslum við aðgerðir á vinnumarkaði. Eftir stendur að atvinnulausum er ekki tryggð þessi tenging í framtíðinni sem er mikil afturför enda eru atvinnulausir formlega séð á vinnumarkaði og því sjálfsagt að greiðslur til þeirra fylgi almennri launaþróun. Þá er rétt að minna á að það var almenn krafa verkalýðshreyfingarinnar að fallið yrði frá þessum áformum og það að ekki hafi verið fallist á þær kröfur mun væntanlega leiða til harðari átaka við frágang kjarasamninga í framtíðinni þar sem verkalýðshreyfingin mun eftir sem áður leitast við að tryggja félagsmönnum sínum sambærilegar launabreytingar og öðrum. Fjárlaganefnd hefur fengið fjölda fólks á sinn fund vegna reksturs og stjórnunar heilbrigðiskerfisins. Hallatölur frá fyrri árum í heilbrigðiskerfinu hljóða upp á a.m.k. 700 millj. kr. og samkvæmt framlögðum tillögum þeirra aðila sem lagt hafa fram erindi fyrir nefndina vantar a.m.k. 2--2,5 milljarða kr. á það sem stjórnendur meta að þurfi til að veita nauðsynlega þjónustu. 1. minni hluti vill í þessu sambandi vekja athygli á nokkrum atriðum varðandi heilbrigðismál þótt það verði samt að segjast eins og er að það er hálfgert hálfkák að vera að ræða mikið um þessi mál á meðan ekki liggja fyrir skýrari tillögur frá ríkisstjórninni. En eins og tillögur hæstv. heilbrrh. voru kynntar fyrir fjárln. hér áðan þá er engan veginn ljóst hvað í þeim felst svo að ég tel rétt að bíða til 3. umr. með frekari umfjöllun um þau mál. Vonandi fáum við þá frekari skýringar í umræðum í nefndinni um það hvað felst í tillögunum. Í áliti 1. minni hluta fjárln. er þó vakin athygli á nokkrum atriðum sem eru efnislega mest þau sömu og koma fram í áliti minni hluta heilbrn. um fjárlagafrv. Ég mun aðeins drepa á einstaka mál í minni ræðu. Ljóst er samkvæmt heimildum forsvarsmanna Sjúkrahúss Reykjavíkur að sameining Borgarspítala og Landakotsspítala hefur skilað verulegum ávinningi nú þegar þótt formlega verði sameining ekki fyrr en um næstu áramót. Bentu þeir þó á að fyrirhuguð hagræðing næðist ekki að fullu nema ný skrifstofuaðstaða fengist og jafnframt skapaðist þá meira rými í spítalanum í Fossvogi. Þá lýstu forsvarsmenn sjúkrahússins áhyggjum sínum af lækkun framlaga til reksturs um 225 millj. kr. frá árinu 1995 og telja að leita verði leiða til að ná niður rekstrarhalla þessa árs, en hann er áætlaður 105 millj. kr. Þá kom einnig fram að nauðsyn er á að huga frekar að viðhaldi búnaðar og tækja. Athygli er vakin á málefnum glasafrjóvgunardeildar Landspítalans en fram kom á fundum með fulltrúum frá deildinni að um 650 pör eru þar á biðlista. Þá kom einnig fram að meðalaldur kvenna á biðlista fer hækkandi í samræmi við lengd biðlistans en hann hefur hækkað um tvö ár síðan á árinu 1991. Þá vöktu fulltrúar deildarinnar athygli á því hversu húsnæði deildarinnar er þröngt og vinnuálag mikið. Þá er mikil óánægja með þá ráðstöfun sem fyrirhuguð er að láta aukna gjaldtöku vegna glasafrjóvgunarmeðferða ekki nýtast til að byggja upp deildina sjálfa heldur eru framlög til kvensjúkdómadeildarinnar skorin niður sem nemur fyrirhugaðri hækkun. Þá hafa heyrst miklar óánægjuraddir frá þeim sem nota þessa þjónustu út af gjaldtökunum og hefur fólk haft uppi stór orð um háar gjaldtökur í samanburði við það sem annars staðar tíðkast. Það er óneitanlega brotið blað í heilbrigðiskerfinu ef við förum inn á þá braut að láta fólk sem þarf á þessari þjónustu að halda greiða niður aðra starfsemi í kerfinu og ber að varast þá þróun. Þá er í nál. minni hluta vakin athygli á ummælum fulltrúa kvennadeildar Landspítalans sem taldi aukið vinnuálag auka verulega líkur á mistökum sem auk annars tjóns hafi þegar haft í för með sér mikinn skaðabótakostnað fyrir ríkið. Þetta eru alvarleg orð og fyllilega vert að skoða ástandið þarna rækilega. Fræðslusamtök um kynlíf og barneignir hafa farið fram á framlag á fjárlögum sem nemur 2 millj. kr. til að setja á stofn skrifstofu auk viðbótarframlags til starfseminnar. Ekki hefur sú beiðni samtakanna fengist samþykkt þrátt fyrir þunga áherslu a.m.k. tveggja þingkvenna sem eiga sæti í hv. fjárln. Samtökin um kynlíf og barneignir voru stofnuð árið 1992 en sams konar samtök hafa verið starfandi um allan heim í áratugi. Að íslensku samtökunum standa bæði einstaklingar og félög en meginmarkmið þeirra er að stuðla að heilbrigðu kynlífi og tímabærum barneignum. Minni hlutinn styður það að fé sé veitt í þessa starfsemi enda hafa samtökin samfélagslegu hlutverki að gegna sem ekki er sinnt annars staðar sem skyldi. Ungmæðrafæðingar eru mun algengari hér en annars staðar í nálægum löndum, enda víðast hvar staðið betur að fræðslu um barneignir en hér. Því mun ég styðja þá tillögu til breytinga á fjárlögum sem hér hefur verið lögð fram af hv. þingkonum Kvennalistans. Ég sé ekki ástæðu til að leggja fram sérstaka tillögu þess efnis sjálf, en mun þess í stað styðja tillögu þeirra. Fyrsti minni hluti telur brýna nauðsyn á stefnumörkun í heilbrigðismálum í stað handahófskennds niðurskurðar við fjárlagagerð ár hvert eins og raunin hefur verið. Það er sýnt af viðtölum nefndarmanna við forsvarsmenn stofnana í heilbrigðiskerfinu að lengra verður ekki gengið á þessari braut og nauðsyn á stefnumótun til langtíma. Það er mikil þörf á að leggja mat á forgangsröð þeirra samfélagslegu verkefna sem við teljum að eigi að sinna og meta til lengri tíma áherslurnar í fjárúthlutunum ríkissjóðs. Það verður að segjast eins og er að á meðan ríkisstjórnin hefur efni á að gera búvörusamning upp á annan tug milljarða, kemur það spánskt fyrir sjónir að klípa nokkra tugi milljóna af réttarbótum til þolenda ofbeldis og slík vinnubrögð misbjóða sómakennd manns stórlega. Það mætti gera fjölmargar fleiri athugasemdir við fjárlagafrv. en hér hefur verið gert, en ég mun láta staðar numið í bili og láta frekari athugasemdir bíða 3. umr.

[21:17] Virðulegi forseti. Ég mun ekki fara í máli mínu svo mjög út í einstök efnisatriði. Það hafa þeir prýðilega gert sem talað hafa á undan mér, hv. formaður og varaformaður fjárln. og ýmsir fleiri. Ég vil nota tækifærið til að þakka nefndarmönnum og starfsfólki öllu gott samstarf í fjárln. Það kemur fjöldi fólks til nefndarinnar, leggur fram sín mál, þau eru skráð, þeim er haldið til haga og við þeim er svo brugðist. Ég hef ekki sömu sögu að segja um fjárln. og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir. Nauðsynlegt er að stofnanir, félög og einstaklingar eigi beinan aðgang að þingnefndinni með erindi sín. Ég hygg að það sé eitt af aðalsmerkjum hins háa Alþingis að það er ekki og á ekki að vera hátt yfir fólkið hafið. Það er ekki hátt í þeim skilningi, heldur í því að vera falin mikil ábyrgð og hátt hlutverk og það er aðalsmerki þess að fólk á beinan aðgang að þinginu. Ég veit að við erum sammála um þetta, ég og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir. En það er margt í þessum fjárlögum sem ég vildi vissulega sjá öðruvísi og ég deili þeirri skoðun ugglaust með öllum hv. þm. hins háa Alþingis. Ef til væri nóg fjármagn, veit ég um mörg verkefni sem sannarlega þyrftu á meiri framlögum að halda og önnur sem ekkert fá í sinn hlut samkvæmt tillögum okkar. Eins og hv. síðasti ræðumaður benti á eru þau verkefni einkum í mínu heimakjördæmi eins og hún nefndi sitt, þar sem maður þekkir vissulega best til og veit hvar eldurinn brennur heitastur. En það er margt sem hindrar aukin framlög. Við erum með allt of mikinn fjárlagahalla. Slíkt getur ekki gengið. Að því leyti er tillaga kratanna djarfmannleg að eyða hallanum strax. Vissulega skiptir það miklu máli að losna við ásókn ríkisins í fjármagn. Það lækkar vextina og auðveldar atvinnulífinu að blómstra. Engin ein aðgerð í efnahagsmálum hefur nálægt því jafnmikil áhrif til góðs fyrir efnahaginn og lífskjör fólks í landinu og sú að koma reglu á ríkisfjármálin. Það er því forgangsverkefni. Þetta væri enginn vandi ef hægt væri að flokka málefnin, setja þau í tvo flokka, annars vegar góð mál, hins vegar slæm eða óþörf mál. En það er ekki auðvelt að segja við sjúkrahússtjórnir, sveitarstjórnarmenn og marga fleiri: Það er fjárlagahalli. Það er ekki hægt að halda áfram að bæta aðstöðuna og þjónustuna. Næstum öll málin eru góð mál. Í heimi takmarkaðra gæða er ekki hægt að auka þjónustuna í hið óendanlega og kem ég reyndar að því síðar. Það er þröngt um kosti í fjárfestingarliðunum og í upphafi kjörtímabils ríkisstjórnar sem hefur myndað sáttmála um það að koma rekstri ríkisins í viðunandi horf væri það beinlínis firra að byrja á því að sprengja rammana og markmiðin sem hæstv. ríkisstjórn hefur sett sér. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga þegar við ræðum um fjárlög næsta árs. Ekki er um þá fjármuni að tefla að hægt sé að gera allt fyrir alla. Þá er líka nauðsynlegt að hafa það í huga að ekki ber allt upp á sama daginn og ekki allt upp á sömu fjárlögin heldur. Það er einatt svo að auðvelt er að gagnrýna en erfiðara að hafa ábyrgðina þegar þröngt er um kosti. Ég vil einkum víkja að vanda í heilbrigðisþjónustunni en það er nokkuð sem hefur tekið mikinn tíma hjá okkur í vinnu þingsins undanfarnar vikur og vissulega oft áður. Breytingar á skipulagi þarf að gera í heilbrigðiskerfinu, sagði hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, fara þarf yfir stjórnun og rekstur og ná þannig fram sparnaði miklu fremur en segja þeim að ástunda flatan niðurskurð. Þetta er vissulega rétt og ég vona að ég hafi haft þetta rétt eftir. En vandinn í heilbrigðisþjónustunni er að mínum dómi ekki einungis skipulagsvandi eða stjórnunarvandi innan hennar. Vandinn er miklu meiri og djúpstæðari að mínu mati. Lausnir á honum eru ekki á færi þeirra einna, stjórnenda sjúkrastofnananna eða í heilbrigðiskerfinu að leysa og ekki heldur stjórnmálamannanna einna að leysa. Í lögum nr. 59/1983 segir svo, með leyfi forseta: ,,Allir landsmenn skulu eiga kost á þeirri fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma eru tök á að veita til verndar andlegri, líkamlegri og félagslegri heilbrigði.`` Hafi þetta verið hægt, þá er það nú þegar orðið nær ómögulegt. Uppsafnaðar skuldir segja sitt um það einmitt núna og mig grunar að það verði æ fjarlægara markmið á komandi árum. Með öðrum orðum sagt breikkar bilið jafnt og þétt milli þeirrar þjónustu sem ríkið getur framast greitt fyrir og þeirrar þjónustu sem verður í boði. Til þessa liggja nokkrar ástæður. Ég nefni fáeinar. Meðferðarkostir verða sífellt fleiri. Líffæraflutningar gefa t.d. nær óendanlega möguleika. Annað er það að meðferðarkostirnir verða sífellt flóknari og þar með dýrari. Mér hafa sagt sérfræðingar að tæknilega séð væri hægt að leggja árlegan rekstrarkostnað meðalstórs sjúkrahúss í einn eða örfáa sjúklinga með tiltekna sjúkdóma. Í þriðja lagi er svokallað greinimark sjúkdóma orðið miklu lægra en var og sérhver röskun á aðlögun einstaklings að umhverfinu getur talist sjúkleg. Í því sambandi má benda á skilgreiningu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar á sjúkdómshugtakinu. Í fjórða lagi er aldursskiptingin í samfélaginu mjög að breytast eins og raunar hvarvetna á Vesturlöndum. Hér á landi er sjálfvirkur útgjaldaauki vegna breyttrar aldurssamsetningar á annan milljarð kr. á ári þótt ekki sé tekið tillit til sífellt fjölgandi meðferðarkosta með nýrri tækni. Herra forseti. Forgangsröðun á sér nú þegar stað í heilbrigðiskerfinu og hún mun vaxa á komandi árum. Það er alveg sama hversu mjög hagur þjóðarinnar batnar. Það verður aldrei hægt að greiða fyrir það sem hægt væri að gera fyrir alla sjúklinga. Þetta er kalt mat og þetta er kaldur veruleiki. Á næstu árum er afar brýnt að stjórnmálamenn geri sér grein fyrir stöðu þessara mála og fari rækilega yfir það hvaða kostir eru í stöðunni. Þar hafa ýmsar fræðigreinar til málanna að leggja, ekki síst siðfræðin, hvaða mælikvarði forgangs er siðferðilega réttur, enda hlýtur niðurstaðan að endurspegla siðferðilega afstöðu þjóðarinnar. Verði ekki farið að vinna að þessu ræður hending og nánast að segja geðþótti einstaklinga allt of miklu. Umræður af þessu tagi hafa farið fram víða á Vesturlöndum undanfarin 10--15 ár, en því miður allt of lítið enn þá hér á landi og það er sannarlega tímabært að sú umræða verði tekin upp og tekin alvarlega. Ég nefni aðeins nokkur atriði í úrræðum stjórnmálamanna og því sem rætt hefur verið í löndunum umhverfis okkur, Vesturlöndum, og tek skýrt fram að ég er alls ekki að kveða upp nokkra dóma, aðeins benda á nokkra þá kosti sem menn hafa rætt. Eiga þeir sem verða sjúkir vegna reykinga, ofdrykkju, eiturlyfjaneyslu eða varasamrar kynhegðunar heimtingu á að samfélagið axli ábyrgð á því með sligandi útgjöldum? Það er ein spurningin. Á að fara eftir þarfakvarða einstaklinga eða þarfakvarða samfélags þegar ákveðið er? Tekjukvarða? Á fólk að greiða í samræmi við tekjur sínar eða á að taka upp einkarekinn valkost í heilbrigðiskerfinu? Á að taka upp markaðskvarða þar sem þeir ganga fremstir sem mest vilja borga sem er leið frjálshyggjunnar og óheftra markaðsafla eða fara eftir gæðaárakvarða þar sem reiknað er út frá því hversu mörg góð ár séu fram undan hjá viðkomandi sjúklingi eftir aðgerð? Fram undan er að ræða þessi viðfangsefni, virðulegi forseti, og mörg fleiri þótt aðeins sé í lauslegu ágripi minnst á nokkur hér. Einn af fulltrúum sjúkrahúsanna sagði á nefndarfundi í fjárln. að þörf væri raunar á því að hætta þessum holubúskap og byggja eitt stórt, almennilegt sjúkrahús í Reykjavík. Það mundi ekki kosta nema svona 15 milljarða. Við sjáum af því að kröfurnar eru ekki minni fram undan. Við verðum að taka þessa umræðu alvarlega og ræða hvað okkur er mögulegt í fjárveitingum, hvað við getum lagt af mörkum í þessu efni.

[21:27] Hæstv. forseti. Þótt ég taki svona mikið af gögnum með mér í ræðustólinn, er það ekki tákn um að ég ætli að tala neitt gífurlega lengi. Þetta er frekar skipulagsleysi, en snertir þó það sem ég ætla að koma inn á. Mig langar að byrja á því að ræða örlítið um vinnubrögð. Það urðu umræður í upphafi fundar í dag um þau tíðindi að fjárln. skilar að þessu sinni af sér verki til 2. umr. þar sem vantar inn í viðamikinn þátt fjárlaganna, eða það sem snýr að heilbrigðismálum. Ég fór að velta því fyrir mér, hvað það er sem við erum að ræða. Samkvæmt þingsköpunum segir svo um 2. umr., með leyfi forseta, í 39. gr.: ,,Önnur umræða fer eigi fram fyrr en einni nóttu eftir fyrstu umræðu eða útbýtingu nefndarálits og skal þá ræða greinar frumvarpsins og breytingartillögur við þær. Síðan skal greiða atkvæði um hverja grein og breytingartillögur við hana, ef fram hafa komið, og loks um það hvort frumvarpið eigi að ganga til þriðju umræðu.`` Nú ber svo við að inn í þessa umræðu vantar viðamikla þætti og þá ekki síður það, hæstv. forseti, að 6. gr. frv. til fjárlaga fyrir árið 1996, eins og reyndar önnur ár, er alls ekki til umræðu. Ég fór að velta því fyrir mér hvernig á þessu stæði. Þýðir þetta að engar breytingar liggi fyrir um 6. gr. eða á hvaða heimild byggir fjárln. þann frágang að leggja 6. gr. ekki fram til umræðu? Ég minnist þess ekki að formaður fjárln. hafi komið inn á hana eða hennar sé getið í nefndarálitum, enda veit ég að hér er um þingvenju að ræða. En á hverju byggist hún? Hvers vegna er þessi kafli ríkisfjármálanna ekki til umræðu? Þetta leiðir til þess að hér er verið að sækjast eftir heimildum til ýmissa hluta og eins og ég þekki til þá fellur þessi liður, 6. gr., yfirleitt milli hluta. Hún er yfirleitt ekki rædd í umræðunum. Mér finnst rétt að vekja athygli á þessu og mér finnst að hér þurfi að verða breyting á. Það er fyllsta ástæða til þess að þingmenn fari mjög vel ofan í greinina og spyrji bæði fjárlaganefndarmenn og ekki síst viðkomandi ráðherra hvað liggur að baki. Um alls konar heimildir að ræða, kaup og sölu á eignum, húsum, jörðum og hinu og þessu sem mér finnst að þingmenn hafi ekki gefið nægilegan gaum. Það er ákaflega gaman að heyra hvað nefndarmenn í fjárln. eru ánægðir hver með annan og þakka hver öðrum fyrir vel unnin störf. Af þessu má ráða að það hefur verið ákaflega skemmtilegt í fjárln. á þessu hausti. Ég get nú upplýst að nefndarstarf þar sem ég þekki til hefur verið með ágætum. Ég veit ekki hvort fjárlaganefndarmenn eru að innleiða þann nýja sið að menn byrji hverja einustu umræðu á að þakka hverjir öðrum fyrir gott samstarf. Ég veit ekki hvar það endar ef að tími þingsins fer í svona miklar þakkarræður.  Hæstv. forseti. Umræða um fjárlög er ásamt umræðu um skattamálin og því sem hér gengur undir nafninu ráðstafanir í ríkisfjármálum, helsta tækifæri okkar þingmanna til að ræða almennt um efnahagsmál og þá efnahagsmál í heild. Hvernig efnahagsmál þjóðarinnar tengjast atvinnulífi, launamálum og öllu því sem við teljum til efnahagsmála. Í fjárlagafrv. má lesa stefnu ríkisstjórnarinnar. Þar eru útgjöldin sundurgreind og boðaðar leiðir til tekjuöflunar en hér er reyndar tekna aflað með lagaheimildum í sérstökum frumvörpum sem einmitt eru að skríða út úr efh.- og viðskn. þessa dagana. Á undanförnum árum hefur mátt lesa ýmiss konar efnahagsspeki í fjárlagafrv. hvers árs. Ég minnist þess að eitt árið var mikið fjallað um kerfislægan halla. Næsta ár voru höfundar frv. mjög uppteknir af greiningu á orsökum atvinnuleysisins sem þá var í hámarki. En að þessu sinni ber það til tíðinda að höfundar frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 eru búnir að uppgötva framtíðina, að það komi ár eftir þetta ár og jafnvel enn þá fleiri ár. Þeir hafa uppgötvað hugtakið kynslóðareikningur og eru nú að brýna fyrir okkur það sem er auðvitað gott og blessað, að núverandi aðgerðir og núverandi efnahagsstefna muni hafa mikil áhrif á kjör komandi kynslóða. Þeim verður mjög starsýnt á halla ríkissjóðs og skuldasöfnun og annað sem er af mjög alvarlegum toga en geta þess ekki að það er ýmislegt annað sem getur haft áhrif á kjörin og framtíð þjóðarinnar eins og það t.d. hvernig aldursskipting þjóðarinnar mun þróast, hvernig þróun barneigna verður á næstu árum og áratugum og ekki síst náttúruleg skilyrði af ýmsu tagi eins og aflabrögð, gróðurhúsaáhrif sem kann að gæta hér á komandi áratugum og fleira. Það er mjög gott að horfa til framtíðar og gera sér grein fyrir því að það sem við erum að gera nú hefur áhrif til framtíðar. En ég hefði óskað þess að sjá stefnumörkun af því tagi miklu fyrr hjá íslenskum stjórnvöldum. Ég fæ nú reyndar ekki séð þrátt fyrir þessar hugleiðingar hagfræðinganna sem skrifuðu greinargerðina með frv., að í því felist mikil stefnumörkun til framtíðar. En við eigum einmitt að skoða það sem hér birtist út frá framtíðinni og þá verður mér ekki síst hugsað til menntamála og atvinnumála sem munu marka spor framtíðarinnar, stöðu atvinnuveganna nú og þeirrar framtíðar sem við þeim blasir og þess grunns sem við erum dag hvern að leggja fram til þjóðarinnar í skólum og menntamálum. En það verkefni sem við stöndum frammi fyrir nú er einmitt að greina stefnu núv. ríkisstjórnar, taka undir það sem gott er eins og menn hafa nú gert í ræðum sínum í dag og ekki síður að gagnrýna það sem miður fer sem er auðvitað hlutverk okkar sem erum í stjórnarandstöðu. Mér hefur fundist að umræða um efnahagsmál sé mjög einhæf hér á landi eins og hún er reyndar víðast hvar annars staðar. Mönnum verður mjög starsýnt á vexti og vísitölur. Menn ræða sífellt um hallann, útgjöldin, þensluna og ríkissjóðinn og hvernig eigi að afla tekna. Menn velta fyrir sér leiðum í skattamálum og sköttum og skyldum almennings og allt er þetta sett upp í töflur, línurit og sneiðar og hvað það nú heitir allt saman. En það er mjög sjaldan sem spurt er um samhengi milli efnahagsstefnunnar og líðanar fólksins í landinu. Heimspekingurinn Bentham sem uppi var á 18. öld hélt því fram að það væri meginhlutverk stjórnvalda að stuðla að sem mestri hamingju þegnanna. Hann gerði sér grein fyrir því að því betur sem stjórnað er því betur líður fólkinu. Þá segi ég betur stjórnað í þeirri merkingu að stjórna í þágu almannahags. Hann gerði sér líka grein fyrir því að því betri sem líðan fólksins er því betra verður efnahagsástandið. Hagfræðingurinn Keynes áttaði sig líka á þessu og núna verður þess mjög vart í kenningum ýmissa hagfræðinga, ekki síst í Bandaríkjunum, að þeir halda þeirri kenningu mjög á lofti að líðan fólks og félagsleg staða hafi mjög mikil áhrif á efnahagslífið og jafnframt að þær ákvarðanir sem stjórnvöld taka á hverjum tíma hafi mikil áhrif á líðan fólksins. Í rauninni þegar maður fer að hugsa um það þá er þetta svo augljós staðreynd, hvort sem við erum að tala um ríkisstjórnir eða sveitarstjórnir. Allt sem við erum að ákveða, allar þær upphæðir sem við erum að verja til ákveðinna málaflokka eða skerum niður til málaflokka hafa víðtæk áhrif. En mér hefur fundist að á þeim tíma sem ég hef verið hér innan veggja að menn neiti að horfast í augu við afleiðingar gerða sinna eða vilji ekki horfa á dæmið til enda. Hvaða áhrif hefur t.d. sá niðurskurður til lengri tíma sem grunnskólinn hefur sætt? Hver verða áhrifin af niðurskurði í heilbrigðiskerfinu til lengri tíma litið? Ástæðan fyrir því að menn hafa verið að velta þessu fyrir sér, þar á meðal hagfræðingar, er afleiðingar atvinnuleysisins. Það eru ekki síst hinar margvíslegu afleiðingar þess sem hafa einmitt vakið upp kenningar af þessu tagi sem kannski eins og ég nefndi hér áðan virðast vera svo augljósar staðreyndir. Ýmislegt sem er verið að ákveða hefur áhrif á vinnuþrek, heilsu, á framleiðni á vinnumarkaði, á neyslu vímuefna, á afbrot, skemmdir á umhverfinu, ofbeldi innan sem utan heimilis og fleira sem allt hefur svo áhrif á útgjöld ríkis og sveitarfélaga. En ég hef ekki orðið vör við það að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hafi leitað mikið í smiðju til hagfræði af þessu tagi. Þeir hafa mun meiri áhuga á því sem er að gerast t.d. á Nýja-Sjálandi þar sem ýmsir sérfræðingar og spekingar af frjálshyggjuættum hafa gripið til sinna aðgerða sem hafa haft gífurleg áhrif á þjóðfélagið þar. Þar hefur verið gerð einhver mesta árás á velferðarkerfið sem um getur á síðustu áratugum. En ég vil reyndar taka það fram að í þeim miklu sviptingum sem þar hafa átt sér stað er ekki allt til hins verra en þá verður mér sérstaklega hugsað til þeirra róttæku breytinga sem þar voru gerðar á landbúnaði. Ef ég sný mér nú að sjálfu frv. og þeirri stefnu sem þar er höfð uppi þá er vert að rifja upp fyrir sér hver markmið þessarar ríkisstjórnar í efnahagsmálum eru. Út frá því má spyrja sig: Hvernig er þeim í rauninni framfylgt? Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, Sjálfstfl. og Framsfl. eins og hún heitir reyndar, segir á bls. 2 með leyfi forseta: ,,Meginmarkmið ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. eru þessi: Að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum og skapa skilyrði fyrir hagvöxt. Hagstætt raungengi og sambærilegir vextir og í helstu samkeppnislöndum eru undirstaða öflugs atvinnulífs og forsenda þess að störfum fjölgi. Með auknum fjárfestingum og nýsköpun í atvinnulífi verður unnið gegn atvinnuleysi. Að ná jafnvægi í ríkisfjármálum á kjörtímabilinu. Áhersla verður lögð á ráðdeild og að treysta stoðir velferðarinnar. Í þeim tilgangi er brýnt að stöðva sjálfvirkni í útgjöldum ríkissjóðs.`` Ef við horfum aðeins á þessi markmið í ljósi þess sem liggur fyrir í fjárlagafrv. þá má segja að það markmið að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum virðist vera nokkuð í höfn eins og mál líta út núna, þ.e. í ríkisfjármálunum. Við sjáum það að verðbólga er lág og þó ríkissjóður sé rekinn með halla þá virðist nú vera nokkur stöðugleiki. En sá stöðugleiki nær hvorki til sveitarstjórna í landinu né heimilanna eins og fram hefur komið í þeim nefndarálitum sem hér liggja fyrir því að á meðan ríkið er að vinna að því að ná niður sínum halla er halli heimilanna vægast sagt geigvænlegur og erfiðleikar sveitarstjórnanna einnig mjög miklir. Að ná jafnvægi í ríkisfjármálum á kjörtímabilinu. Það markmið er sett í þessum fjárlögum að ná niður halla ríkissjóðs á tveimur árum og það markmið setti ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sér líka í byrjun kjörtímabilsins 1991 og það fór nú eins og það fór. Eins og ég nefndi við 1. umr. þá finnst mér menn ansi brattir að byrja á þessu á nýjan leik og heldur ólíklegt að það takist. Eins og ég nefndi áðan er það líka markmiðið að vinna gegn atvinnuleysi með auknum fjárfestingum og nýsköpun í atvinnulífi en ég verð að segja eins og er að ég hef ekki orðið vör við áform af þessu tagi hér í frv. Það er dregið úr fjárfestingum ríkisins og eins og hér hefur verið nefnt er lítið um stuðning við nýsköpun í atvinnulífi. T.d. er dregið úr framlögum til rannsóknasjóða og til vísindarannsókna. Enda liggja hér fyrir tillögur um hækkanir á slíkum fjárframlögum. Ég veit ekki hvar þetta markmið er að finna í þeim gögnum sem hér liggja fyrir. Ef við berum þá stefnu sem kemur fram í frv. saman við aðgerðirnar og spyrjum okkur hvað í raun sé verið að gera mundi ég lýsa því þannig það er í fyrsta lagi verið að reyna að skera halla ríkissjóðs mjög bratt niður. Og ég spyr aftur: Tekst það? Er hér um raunhæf markmið að ræða? Niðurskurðurinn felst fyrst og fremst í því að það er verið að ráðast á ákveðna þjóðfélagshópa. Ákveðnir þjóðfélagshópar eiga að borga brúsann og þá fyrst og fremst gamla fólkið, fatlaðir og einstæðir foreldrar. Þótt hér hafi verið bent á að það eigi að auka fjárframlög til barnabótaaukans sem er tekjutengdur, breytir það ekki því að það er ákveðinn hópur einstæðra foreldra, þ.e. foreldrar sem eru fyrir ofan þessi tekjuviðmið, sem verður fyrir skerðingu. Staðreyndin er að svona tekjuviðmiðanir segja okkur oft harla lítið vegna þess að það er svo margt annað sem ræður kjörum fólks, t.d. námsskuldir. Það er verið að skera niður fjárframlög til framkvæmda. Við hljótum að spyrja hvaða áhrif það hefur á atvinnulífið. Mér finnst ríkisstjórnin gefa þessu allt of lítinn gaum og gera allt of lítið úr atvinnuleysinu og afleiðingum þess og hvernig eigi að draga úr því. Það er verið að reyna enn einn ganginn að spara í heilbrigðismálum þó reyndar hafi verið hætt við nokkur áform hvað það varðar og við vitum ekki enn hver útkoman verður. Hér er hinn sígildi flati niðurskurður einnig á ferð en það bólar lítið á áformum um einkavæðingu sem hinn galvaski fjmrh. lagði mikla áherslu á í upphafi ferils síns. Hann hefur orðið að bakka með hana þótt hann hafi reyndar endurnýjað nefndina sem á að annast einkavæðinguna. Ein af þeim spurningum sem vakna hjá mér eftir að hafa farið í gegnum fjárlagafrv. er auðvitað sú: Hvað varð um öll áformin sem menn lýstu svo fjálglega hér fyrir kosningar um sókn í menntamálum? Það voru allir sammála um það í kosningabaráttunni og lýstu því mjög fjálglega yfir að það væri mjög brýnt að auka fjármagn til menntamála og ég man eftir nokkrum fundum um þau mál, m.a. í Háskólabíói. En hér bólar hvergi á þeirri stefnu. Ég fæ ekki séð að hér sé um neina sókn að ræða enda sjá menn það að beiðni Háskóla Íslands hefur ekki verið sinnt og hann fær hvergi nærri það fjármagn sem hann þarf á að halda. Ef svo heldur fram sem horfir verður auðvitað ekkert úr þeirri sókn sem lofað var. Ég ætla aðeins að víkja að nokkrum atriðum í fjárlagafrv. og þeim breytingartillögum sem fyrir liggja og þá einkum því sem heyrir undir þá nefnd sem ég er í, félmn. Við fórum á sínum tíma rækilega í gegnum þann kafla frv. sem undir okkur heyrir og þar eru nokkur mál sem ég vil vekja sérstaka athygli á. Mér finnst þurfa að gefa þeim mun meiri gaum en gert hefur verið. Það eru í fyrsta lagi málefni fatlaðra. Samkvæmt frv. til fjárlaga gerist það í fyrsta skipti að fjármagn er tekið úr erfðafjársjóði til annarra hluta en því er ætlað. Því er ætlað að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra en að þessu sinni fer ríkisstjórnin þá leið að skerða eða taka af því framlagi a.m.k. 133 millj. kr. Að vísu á að verja þeim fjármunum til reksturs stofnana fatlaðra en það sem þarna er að gerast er það sama og með svo marga aðra sjóði, eins og við sjáum reyndar í bandorminum. Þar sem menn hafa markað ákveðna tekjustofna er byrjað að kroppa í þá og byrjað að taka þá í annað, eins og dæmið er með þennan sjóð. Minni hlutinn í félmn. varar alveg sérstaklega við þessu, ekki síst í ljósi þess hvernig hefur farið með aðra slíka sjóði og aðra slíka eyrnamerkta tekjustofna. Í öðru lagi vil ég nefna húsnæðismál og benda á að í umræðum í félmn. lýstu menn miklum áhyggjum yfir framtíð Byggingarsjóðs verkamanna. Það er alveg ljóst að það framlag sem er að finna hér í fjárlögum og er verulega skorið niður dugar ekki fyrir rekstri sjóðsins og þeim lánveitingum sem fram undan eru. Þar er aðeins um tvennt að ræða, annaðhvort verður að auka framlag ríkisins svo sjóðurinn rýrni ekki stöðugt og gangi á eigin eignir og stefni hreinlega í gjaldþrot eða hækka vexti. Það hlýtur öllum að vera ljóst að hækkun vaxta í Byggingarsjóði verkamanna er einfaldlega ekki á dagskrá. Þar er verið að sinna þeim hópi fólks sem stendur hvað verst að vígi í samfélaginu og sakna ég nú hv. þm. Péturs Blöndals sem finnst íbúar í félagslega húsnæðiskerfinu búa við mikil forréttindi umfram ýmsa aðra. En staðreyndin er sú að menn gera sér ekki grein fyrir því hvaða hópur fólks það er sem býr í félagslegum íbúðum og hvernig efnahagsstaða þess er. Það var síðast núna í vikunni þegar við vorum að fjalla um bandorminn að fulltrúar Alþýðusambandsins bentu á það hvílíkt óréttlæti felst í því að lögin heimila nú að vextir séu hækkaðir þegar búið er að skoða tekjur fólks á ákveðnu árabili. Ef fólk fer yfir þau tekjumörk má hækka vextina en ef fólk lendir í einhverjum áföllum, missir vinnu eða lendir í veikindum, er ekki heimilt að lækka vextina aftur. Við kvennalistakonur höfum reyndar flutt tillögu um þetta en hún hefur ekki náð fram að ganga. Þetta er mál sem vissulega þarf að skoða. Jafnframt því að sjóðurinn stendur frammi fyrir þessum erfiðleikum er verið að skera niður sjálf lánin. Það er verið draga úr lánum sérstaklega til bygginga á félagslegu húsnæði. Í nefndaráliti félmn. til fjárln. var varað sérstaklega við því og vakin athygli á því að ekki mætti nota stöðuna úti á landsbyggðinni sem eitthvert skjól til þess að skera niður þegar staðreyndin er sú að hér á höfuðborgarsvæðinu bíða hundruð manna eftir því að fá úthlutað íbúðum. Þörfin er gífurlega mikil og þá á auðvitað að beina fjármagninu þangað sem þörfin er. Þá vekjum við líka athygli á þeim áformum ríkisstjórnarinnar að koma húsaleigubótum alfarið yfir á sveitarfélögin eins þar er boðað. Þar sem húsaleigubætur hafa verið teknar upp gefast þær vel. En það eru ekki nærri því öll sveitarfélögin sem hafa tekið þær upp, m.a. með eftirfarandi rökum: Það er aldrei neinu að treysta sem ríkisvaldið gerir. Eftir nokkur ár verður búið að koma þessu öllu yfir á okkur. Það er einmitt boðað hér í þessu fjárlagafrv. að það eigi að koma húsaleigubótunum yfir á sveitarfélögin. Það gengur algjörlega þvert á þau markmið sem menn settu sér í upphafi. Því miður eru enn nokkur stór sveitarfélög sem hafa ekki tekið upp húsaleigubætur. En það kom einmitt fram í heimsókn okkar nokkurra þingmanna Reykjavíkur til Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar að húsaleigubæturnar skipta skjólstæðinga þeirrar stofnunar verulegu máli. Það er alveg ljóst að eins og staða sveitarfélaganna er núna, eru þau ekki fær um að taka þennan póst á sig. Það er alveg ljóst. Við hljótum því að mótmæla öllum áformum ríkisstjórnarinnar um að gera breytingar á húsaleigubótunum. Það þarf miklu frekar að tryggja þær í sessi. Miðað við alla þá aðstoð sem menn hafa veitt því fólki sem er að kaupa sér húsnæði þá hljótum við að spyrja: Hvað um leigjendur? Eiga þeir engan rétt? Ég vil taka undir það sem hefur komið fram í máli hæstv. félmrh. að það þurfi að auka framboð á leiguhúsnæði og það eigi að vera kostur. Auðvitað á að styðja það fólk eins og aðra. Sé stefna ríkisvaldsins sú að styðja fólk í húsnæðismálum, eiga leigjendur að sjálfsögðu að njóta þess eins og aðrir. Hæstv. forseti. Ég fer nú að stytta mjög mál mitt. Það eru örfá atriði sem ég vil nefna áður en ég lýk því. Þá er fyrst að nefna að ég vil vekja alveg sérstaka athygli á því, sem reyndar á eftir að koma hér til umræðu á næstu dögum, hvernig farið er með gamla fólkið í landinu. Í þeim frv. sem hér liggja fyrir, fjárlagafrv., skattafrv. og bandorminum, er um þrefalda árás á gamla fólkið að ræða. Í fyrsta lagi er verið að aftengja þær bætur sem lífeyrisþegar fá, bætur í almannatryggingakerfinu. Þær eiga ekki lengur að fylgja almennum launahækkunum eins og verið hefur. Það er fyrsti liðurinn. Í öðru lagi eiga fjármagnstekjur að skerða þessar sömu bætur. Í þriðja lagi liggur nú fyrir að ríkisstjórnin ætlar að fella alfarið niður þann 15% afslátt sem lífeyrisþegar fengu með samþykkt laga hér fyrir tveimur árum. Ef þingmenn átta sig ekki á því um hvað ég er að tala þá gerðist það fyrir tveimur árum, þegar mikil umræða var um tvísköttun lífeyris, að samþykkt var að byrja á þeim endanum sem snýr að lífeyrisþegum og það var samþykktur sérstakur 15% afsláttur til þeirra. Það var gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að þessi afsláttur yrði afnuminn í tvennu lagi, færi fyrst í 7,5% og síðan niður í 0. En nú liggur það fyrir samkvæmt tillögu sem búið er að afgreiða út úr efh.- og viðskn. að hann verður felldur niður með öllu. Þetta þrennt verður til þess að skerða kjör lífeyrisþega verulega. Því miður hef ég ekki fengið útreiknað dæmi um það hversu miklu þetta nemur til að vita hversu háar upphæðir þetta eru, og eftir því þurfum við að kalla. En þarna er þrisvar sinnum ráðist á sama hópinn. Þetta er algjörlega óþolandi. Menn eru enn að væflast með þennan blessaða fjármagnstekjuskatt í tíunda skiptið í einhverri nefnd úti í bæ, þar sem við kvennalistakonur eigum reyndar fulltrúa, en það mál ætti að vera komið í höfn fyrir löngu. Mér var nú reyndar sagt frá því fyrir nokkrum dögum sem ég vissi ekki, að fjármagnstekjuskattur var afnuminn hér á landi í kringum 1978. Hann var í gildi hér en einhverra hluta vegna var hann afnuminn. Það væri fróðlegt að fara ofan í þá sögu. Það var nú ekki ómerkari maður en Indriði H. Þorláksson sem upplýsti mig um þetta. 

Þetta var forsetinn.

Það væri fróðlegt að fá hæstv. forseta hér í ræðustólinn ef hann gæti upplýst okkur um það hvaða réttlætismál það var á sínum tíma að afnema fjármagnstekjuskatt. En einhverra hluta vegna gerðist þetta og þið sjáið það í ljósi sögunnar hversu illa hefur gengið að koma honum á aftur. Það ætti kannski að kenna mönnum að það eigi aldrei að fella niður neina skatta. Það er nú reyndar ekki mín kenning, en það má kannski draga þá ályktun af þessu. Ég ætla ekki að gera það að allsherjarkenningu. Ég vil ekki láta hjá líða að minnast á það mál sem við höfum margítrekað hér bæði kvennalistakonur og aðrir og snertir þá tillögu sem við höfum lagt fram sem breytingartillögu við fjárlögin og reyndar aðrir, þ.e. bætur til þolenda afbrota. Það má ekki gerast að sú tillaga til lagabreytingar sem felst í bandorminum verði samþykkt og bæturnar skertar verulega fyrir utan að því verði seinkað að hefja greiðslur þeirra. Við hljótum að beita okkur af öllu afli til að fá þessu hnekkt og tiltölulega nýsamþykkt lög gangi í gildi. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir fór mjög rækilega ofan í þetta mál og ég ætla ekki að endurtaka það. Ég ítreka bara hversu gríðarlega mikið réttlætismál það er að standa við þessi samþykktu lög. Ég vil líka nefna sérstaklega og ítreka þá tillögu sem við höfum lagt fram um örlítinn styrk til fræðslusamtakanna um kynlíf og barneignir. Það er furðulegt að hv. formaður fjárln. skuli ekki hafa beitt sér í þessu máli. Herra forseti. Fyrst hv. þm. gat nú verið að yrkja um þessi mál inni í fjárln. þá hefði hann getað veitt þessu stuðning sinn. Ég græt af sorg yfir þessu.  Hæstv. forseti. Ég á mér fleiri hjartans mál í þessu fjárlagafrv. sem vert væri að koma inn á. Þau snúa að hæstv. menntmrh. Þar vil ég t.d. nefna Listskreytingasjóð og Kvikmyndasjóð en hér liggja fyrir tillögur um hækkun til þeirra mála. Ég vil einnig sérstaklega nefna það sem ég hef tekið fyrir á hverju einasta ári, eða framlög til húsafriðunar. Þótt hv. fjárln. hafi hækkað framlög til þeirra málefna örlítið, sem ég þakka auðvitað fyrir, má enn betur gera. Ég vil minna á að auk þess sem húsafriðun stuðlar að varðveislu menningarverðmæta þá er hún einnig mjög atvinnuskapandi. Ég get ekki ímyndað mér hollari og betri vinnu heldur en þá að varðveita menningarverðmæti og alla þá sögu sem kynna má í því samhengi. Ég vil vekja sérstaka athygli á þessu og þetta varðar reyndar líka bandorminn. Ég fæ tækifæri til að ræða þetta betur síðar. Mér finnst framkoma ríkisvaldsins vægast sagt heldur sérkennileg þar sem sveitarfélögunum er ætlað að standa við sitt, borga ákveðna upphæð á hvern íbúa. En ríkisvaldið sem átti lögum samkvæmt að borga jafnt á móti ætlar bara að hafa það eins og því sýnist. Ákveða á fjárlögum sitt framlag. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég rifja það upp að þetta fjárlagafrv. hefur fengið mikla gagnrýni. Það hefur verið gagnrýnt mjög harðlega af Alþýðusambandinu, Vinnuveitendasambandinu, fulltrúum gamla fólksins, fatlaðra og einstakra hópa sem þar er ráðist á. Þá minni ég t.d. á þann hóp fólks sem hefur verið að leita eftir því að fá glasafrjóvgun. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur gagnrýnt frv. allharkalega, það gerist auðvitað enn eitt árið að ráðist er á sveitarfélögin með ýmsu móti. Þetta færir okkur heim sanninn um að það er margt mjög vont að finna í þessu frv., fyrst og fremst það sem snýr að þeim sem verst standa í þjóðfélaginu, öldruðum og fötluðum. Það er að mínum dómi til vansa ef við ætlum að ganga hér frá þessu verki með þeim hætti sem lagt er til í þessu frv. Ég skora á meiri hluta Alþingis að taka sig nú á og falla frá þeim áformum sem hér er að finna um skerðingu bóta og skerðingu framlaga til þeirra sem orðið hafa fórnarlömb afbrotamanna af ýmsu tagi. Enn er tími til að breyta um stefnu. Hér er ekki um þvílíkar fjárhæðir að ræða að þeirra verði ekki aflað með einhverjum hætti.

[22:10] Virðulegur forseti. Ég vænti að hv. formaður fjárln. sé ekki langt í burtu. Hér er hæstv. umhvrh. á meðal vor ásamt hæstv. menntmrh. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir að bregðast við ósk minni um að vera nærstaddur því ég mun m.a. og ekki síst koma svolítið að þeim málaflokki. Þó hér sé vissulega við þingið að eiga í sambandi við fjárveitingavaldið, þá má ríkisstjórn sín nokkurs og raunar mikils yfirleitt í sambandi við fjárlagagerð og breytingar frá upphaflegu fjárlagafrv. Þannig að það er ekki óeðlilegt þótt við viljum einnig eiga orðastað við hæstv. ráðherra í sambandi við 2. umr. málsins. Fyrir hönd 1. minni hluta sem fulltrúar Alþb. í fjárln. eru aðilar að hefur þegar verið mælt í ágætu innleggi af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, sem hafði framsögu fyrir minnihlutaáliti, og síðan af hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur. Þar er fjallað um almenn viðhorf af hálfu Alþb. og minni hlutans til þessara mála. Þess vegna ætla ég að spara mér að fara út í þau efni. Ég hef þar ekki miklu við að bæta, þótt margt mætti um málið segja. Ég ætla fyrst og fremst að mæla hér fyrir breytingartillögum sem ég á aðild að eða flyt hér við fjárlagafrv. Ég minni þó á að Alþb. stendur að mörgum breytingartillögum við fjárlagafrv. bæði tekjuöflunarfrv. upp á 1,5 milljarða kr. og útgjaldatillögum sem ná þó ekki því, þannig að okkar breytingartillögur fela það í sér að minnka fjárlagahallann en ekki auka. Vænti ég að það þyki gott til eftirbreytni og auðvitað mjög eðlilegt að eftir slíku sé spurt þótt sumt af því sem varðar heildarramma fjárlaganna sé auðvitað frekar teygjanlegt, m.a. spurningin um líkurnar á tekjuöflun ríkissjóðs. Eins og menn þekkja er þar gjarnan lyft þakinu eitthvað frá því sem var í áætlunum í sambandi við 3. umr. fjárlaga, þótt það verði auðvitað að fara eftir aðstæðum hvað menn treysta sér til í þeim efnum. Alþb. flytur hér margar breytingartillögur, misjafnlega kostnaðarsamar að því er varðar útgjaldaauka. Þær miðast við einstök svið, ekki síst eftir því að hverju menn einkum beita sér hér í þinginu bæði í nefndum og þess utan, þótt við höfum óbundnar hendur í þeim efnum. Ég minni t.d. á mjög gildar tillögur sem liggja fyrir á sviði menntamála, félagsmála, menningarmála og framkvæmdamála, m.a. þær tillögur sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon stendur að um leiðréttingu á þeirri tekjuskerðingu til vegagerðar sem fjárlagafrv. felur í sér. Það er auðvitað afskaplega tilfinnanlegt mál fyrir landið allt. Satt að segja mjög sérkennilegt að ríkisstjórnin skuli leggja í það á sama tíma að hún beitir sér fyrir því að nýjar kostnaðarsamar framkvæmdir hefjist hér á höfuðborgarsvæðinu og í nágrenni þess, að þá skuli framkvæmdaliðir eins og vegagerð og framkvæmdir í flugmálum vera skertar með þeim hætti sem raun ber vitni. Og það sem kórónar í rauninni það verk er að hér er verið að taka niður markaða tekjustofna til þessara mála til almennrar ráðstöfunar í ríkissjóð. Það hefur aldrei þótt gott hver sem að því hefur staðið að þannig sé á máli haldið og mér finnst það afar miður að sjá hér í brtt. meiri hluta fjárln., hversu langt á að seilast í þessum efnum. Það mál hlýtur að verða rætt hér mikið í tengslum við þessi mál. Virðulegur forseti. Svo ég víki að þeim brtt. sem ég á hlut að þá er það í fyrsta lagi tillaga sem hv. þm. Svavar Gestsson er 1. flm. að á þskj. 361, sem varðar hækkun á framlögum til húsafriðunarsjóðs frá 10 og upp í 30 millj. eða um 20 millj. kr. Tillagan sem gengur lengra en sú tillaga sem meiri hluti fjárln. nú hefur kynnt og er þó í rauninni of lág miðað við það sem væri eðlilegt að rynni til þessara mála. Þörfin í þessum efnum og jafnframt notagildið blasir alls staðar við þar sem mikið af þeim húsum sem af menningarlegum ástæðum er þörf á að vernda geta komið til prýðisnota í ýmsu samhengi eins og ég mun reyndar koma aðeins betur að síðar í sambandi við aðra brtt. Það hefur sem betur fer orðið afar mikil vakning í þessum efnum og mikil breyting á viðhorfum varðandi verndun gamalla húsa í landinu. Bæði þeirra sem eru friðuð og þess utan og það er sannarlega vel. Það hefði fyrr mátt vera því við höfum auðvitað glatað hér miklum verðmætum og erum að glata þeim vegna þess að ónógt fjármagn er til ráðstöfunar í þessu skyni og til örvunar í þessum efnum. Þessari tillögu okkar, hv. þm. Svavars Gestssonar, er ætlað að bæta þar nokkuð úr. Þá vil ég, virðulegur forseti, koma að brtt. við fjárlagafrv. á þskj. 372, sem ég flyt í þremur liðum, og rökstyðja aðeins þær tillögur sem þar koma fram. Þar er í fyrsta lagi tillaga um hækkun eða reyndar nýjan lið, vegna sýslumannsembættisins á Seyðisfirði um að leggja til stofnkostnaðar vegna endurbóta á húsnæði embættisins 7 millj. kr. Ég hef fyrr á þinginu spurst fyrir um þessi efni vegna þess að neyðarástand má segja að ríki í sambandi við húsnæðismál þessa embættis eða a.m.k. óforsvaranlegt ástand þar sem húsið, sem ríkið á og embættið starfar í, er engan veginn boðlegt vegna lélegs ástands. Og þarf þó ekki neitt óskapa fjármagn að koma til til að lagfæra það því að stofnviðir þessa gamla húss sem reist var 1907, að mig minnir, eru í góðu lagi. En á viðhaldið hefur skort um langan tíma. Í svari sem ég fékk við fyrirspurn minni um þetta efni kom fram af hálfu hæstv. dómsmrh. að áætlaður kostnaður við endurbætur hússins væri talinn mikill þar sem lítið viðhald hefur farið fram á undanförnum árum og að framkvæmdarsýslan áætli að kostnaður við einangrun og endurnýjun járns á þaki og útveggjum ásamt endurnýjun glugga og hurða geti verið allt að 11 millj. kr. Þegar spurt var um möguleika á að nýta núverandi húsnæði í þágu embættisins til frambúðar var því til svarað að góðir möguleikar væru á að nýta húsnæðið en til þess þurfi að kosta miklum fjármunum. Varðandi framkvæmdir við endurbætur eða nýbyggingu kom fram að heimild hefur verið í 6. gr. fjárlaga til að selja þetta skrifstofuhúsnæði og kaupa annað hentugra en ekki hafi enn verið tekin ákvörðun um það hvort ráðist verður í endurbætur á núverandi húsnæði eða annað húsnæði fundið og þetta eigi að kanna. Markmiðið með þeirri tillögu sem ég flyt hér um þetta mál er að það verði tekin um það ákvörðun, sem mér finnst öll rök mæla með, að embættið verði til frambúðar í þessu húsi og tvær flugur slegnar í einu höggi. Þ.e. að bjarga þeim verðmætu menningarminjum sem þetta hús verður að teljast til og þá einnig í samhengi timburhúsabyggðarinnar á Seyðisfirði, sem er afar merkileg og gerð hefur verið úttekt á og skrifað hefur verið um nýlega í tilefni af 100 ára afmæli kaupstaðarins, og tryggja jafnframt að húsið verði endurgert og helst fært sem næst upphaflegu horfi því þetta var glæsilegt hús á sínum tíma. Það er kallað Stefánsbúð því þarna var verslun rekin, verslun Stefáns Th. Jónssonar, sem þarna tók til starfa 1907 eða 1908 og var þá ein allra glæsilegasta verslun á landinu. Verslunin var þarna í rekstri fram til ársins 1930 þegar eigandinn varð gjaldþrota. Það mætti margt upp rifja í sambandi við það efni sem ég ætla ekki að fara út í hér því það er önnur saga, ef svo má segja. En þarna fór síðan fram margháttuð starfsemi. Auk verslunarreksturs var þarna um tíma rekin prentsmiðja, sérstakt prentver. Það var Lárus Jóhannesson, fyrrv. hv. alþingismaður sem átti það, gekkst fyrir um kaup á því prentverki og rak það um nokkurra ára skeið. Þarna voru gefin út merk austfirsk tímarit en einnig ýmislegt af léttara taginu. Bókmenntir eins og Basil fursti. Einhverjir eru kannski það aldnir meðal hv. þm. að muna eftir þeim merkisritum sem stytti mönnum stundir í skammdeginu hér áður fyrr.  En ríkissjóður keypti sem sagt þessa húseign, neðri hæðina 1951, að ég held, og efri hæðina 1990. Þarna er sýslumannsembættið nú til húsa og ég vil skora á alla hlutaðeigandi að tryggja að í endurgerð þessa húss verði ráðist. Sú upphæð sem hér er nefnd getur dugað til skynsamlegs áfanga á komandi ári og síðan er hægt að áfangaskipta þessu verki og tryggja varðveislu hússins og ágætis húsnæði yfir embættið. Það er afskaplega mikil skammsýni af opinberum embættum, þótt hugsanlega kunni að muna einhverjum krónum, að fara að steypa upp nýbyggingar yfir embætti sem þetta ef völ er á að koma því fyrir í húsi með góðum anda eins og þarna er. Ég veit að starfsfólkinu líður vel í húsinu þegar sæmilega er hlýtt úti við en hiti helst illa þar innan dyra í vetrarkuldum eins og ástandið er. Ég vona að þetta nægi, virðulegur forseti, sem rökstuðningur fyrir þessari tillögu. Ég sá mér til nokkurrar ánægju að það er litur á því hjá hv. meiri hluta fjárln. að taka undir þetta mál með 2 millj. kr. fjárveitingu samkvæmt brtt. Það er að vísu afar smátt og því vænti ég þess að það verði vilji til að fallast á þessa till. sem mundi tryggja þokkalegan áfanga í þessu máli. Því er svo ekki að neita að auðvitað var uggur í Seyðfirðingum sem öðrum um að þetta embætti yrði flutt frá Seyðisfirði og voru um það hugmyndir, opinberar hugmyndir, fyrir einum tveimur árum síðan. En þá var sem betur fer frá þeim horfið og ég vona að þær verði ekki vaktar upp að nýju. Virðulegur forseti, þá ætla ég að koma að 2. lið þessara brtt. sem er hækkun á fjárveitingum til Náttúruverndarráðs, liðarins Þjóðgarðar og friðlýst svæði. Það er lagt til að sá liður hækki um 5,1 millj. kr. Það er tiltölulega auðvelt að mæla fyrir þessari tillögu því hún er vel rökstudd af ráðinu sjálfu, bæði gagnvart umhvn. þingsins og gagnvart fjárln. og vafalaust ráðuneyti á sínum tíma. Almennt vil ég segja að það er mikil þörf á því --- og ætti ekki að þurfa að rökstyðja það í mörgum orðum --- að treysta stöðu þessa unga umhvrn. okkar. Það var stofnsett 1990 og þá var það sammæli að ekki yrði tekið mjög stórt á rétt í byrjun í sambandi við þetta mál, heldur yrði ráðuneytinu komið á í lágmarksstöðu þannig að það gæti hafið störf. En jafnframt var þá þegar lögð áhersla á að það þyrfti að auka fjárveitingar til ráðuneytisins á komandi árum til að það gæti valdið sínu hlutverki að því er varðar fjárveitingar til þess að byggja það upp. Þetta hefur nú ekki gengið eftir sem skyldi á þeim árum sem liðin eru. Þótt sitthvað hafi verið þokkalega gert í þessum efnum vantar mikið á að þar hafi verið unnið markvisst að því að efla ráðuneytið og koma þar á skipulagi mála sem þörf væri á, m.a. til að þetta ráðuneyti gæti orðið sú stjórnstöð þessara mála sem það þarf að verða og unnið og tryggt góð tengsl við þær stofnanir sem undir það heyra, sumar allmannmargar sem gegna mikilvægu hlutverki. En til þess að ráðuneytið nýtist og stjórnvöld nái fram stefnu sinni þurfa ráðuneytin að búa yfir ákveðinni lágmarksþekkingu og mannafla til að geta haldið uppi virkum tengslum við stofnanir sem undir þau heyra. Ég endurtek það hér sem ég hef oft mælt úr þessum ræðustóli að menn eiga ekki að sjá það sem meginmál að kreista ráðuneytin sí og æ þannig að þau verði sem vesælust, þ.e. að krefjast þar sparnaðar og sparnaðar af því að það þyki til vinsælda fallið að ráðuneytin spari. Ekki ætla ég að hafa á móti því að það sé tekið á í þeim efnum og alls eðlilegs aðhalds sé gætt. En ég held að menn hafi gengið allt of langt í þessum efnum oft á tíðum með þeim afleiðingum að ráðuneytin eru ekki undir það búin að sinna í lágmarki því hlutverki sem þau þurfa að geta sinnt sem er að stjórna m.a. stofnunum sem undir þau heyra, tryggja tengsl við þær og tryggja eftirlit með þeim, þar á meðal skynsamlega ráðstöfun fjármagns á þeirra vegum. Umhvrn. okkar hefur ekki enn þá vaxið upp í þá stærð eða þannig verið að því búið að það ráði við þetta verkefni. Þar hefði ég viljað sjá margt gerast í þeim efnum. Fyrir utan það sem nú er þar innan veggja hefði ég einnig viljað sjá uppbyggingu á deildum í nýju formi til þess að geta ráðið við verkefnin. Þar er ég vissulega, virðulegur forseti, að vísa til þess að umhvrn. þarf að geta vaktað auðlindir landsins, landið og auðlindir þess lífrænar sem ólífrænar. Og þá sérstaklega hinar lífrænu auðlindir. Það þarf að koma þar upp auðlindadeild og það þarf að endurskipuleggja þessi mál þannig að almenn meðferð auðlindanna, gróðurríkis landsins, sjávarlífs og vatnalífs séu undir vöktun umhvrn. sem leggi almenna stefnu um nýtingu þessara auðlinda en atvinnuvegaráðuneytin deili síðan út því sem sammæli eru um að nýta. Þannig eiga línurnar að vera að mínu mati í þeim efnum. Þetta þýðir það að almenn gróðurvernd, og skógvernd þar á meðal, á að færast undir umhvrn. og hafrannsóknir og ákvörðun um nýtingu fiskstofna, hámarksnýtingu, á að færast undir umhvrn. En skiptingin í einstökum atriðum, útfærslan, á að vera undir atvinnumálaráðuneytum, landbrn. og sjútvrn. Ég er afar undrandi á því, virðulegur forseti, að um þetta skuli ekki hafa tekist sammæli hér á Alþingi Íslendinga. Jafnmikið og við eigum undir í þessum efnum, jafneðlilegt og auðvelt ætti það að vera að ná saman um stefnu af þessum toga. Ég vænti þess að hæstv. umhvrh. hugleiði þessi efni og ég heiti honum liðveislu ef hæstv. ráðherra vill taka á í þessu máli í þessa átt. Að sumu leyti eru hæg heimatökin fyrir hæstv. ráðherra sem ég sé að gerir út ökutæki úr tveimur ráðuneytum, samrekstur, ef marka má brtt. meiri hluta fjárln. Hæstv. ráðherra ætti því að geta tekið í stýrið landbúnaðarmegin í þessu efni og fært eitthvað yfir til umhvrn. með skynsamlegum hætti án þess að nokkuð sé gengið á hagsmuni þess sem er í raun landbúnaður. Þar fyrir utan þarf að ætla ákveðinn raunvöxt í þessu ráðuneyti þangað til það hefur náð þeirri stærð að vera líklegt til að valda einum þýðingarmestu verkefnum á Íslandi ef ekki þeim allra þýðingarmestu, sem er umhverfi landsins og gæsla auðlinda þess. Sú tillaga sem varð tilefni þessara orða af minni hálfu stendur nú ekki undir mjög miklu í þessum efnum því þar er aðeins verið að leggja til litlar 5 millj. kr. til að ráðast í verkefni sem ekki ætti að vera mikill ágreiningur um að nauðsynlegt sé að hefja eða ljúka við á komandi ári. Þetta varðar sem sagt þjóðgarða og friðlýst svæði og skyld verkefni, verndaráætlun fyrir Jökulsárgljúfur, Skaftafellsþjóðgarð, skipulag á Lónsöræfum, rannsóknir á hverasvæðinu við Geysi sem er auðvitað ein af þeim þjóðargersemum sem menn mega ekki vanrækja. Það er spurningin um að gera nauðsynlegar rannsóknir til að standa að verndun með skynsamlegum hætti. Aðgerða er þörf á Hveravöllum, en þar hefur m.a. staðið uppi skipulagsdeila. Það er alveg nauðsynlegt að gera rannsóknir á því svæði sem er því miður í hraklegu ástandi. Þetta er einn af þessum fjölsóttu ferðamannastöðum margauglýstu, sem fjölmargir, þúsundir, tugþúsundir, heimsækja á hverju ári. En hann er af ýmsum ástæðum, sögulegum sumpart, ekki í því horfi sem getur talist til neins sóma. Þar lentu menn í þeim ógöngum eins og víðar að reisa sæluhús sem kallað er eða ferðamannaskála alveg ofan í aðalnáttúruperlunni, ofan í hverasvæðinu. Þeir hafa síðan prjónað utan á það þannig að það sem verið er að sýna og verið er að vernda nýtur sín ekki vegna bygginga, misjafnlega þekkilegra. Ágangur á viðkvæmt svæði, hverahrúður og annað, verður miklu meiri vegna þess að þarna er dvöl alveg ofan í hverasvæðinu. Þarna er m.a. skipulag á fleiri svæðum eins og á Búðum á Snæfellsnesi, þannig að víða er við komið, Vatnsfirði og friðlandinu þar og svo merkingar á friðlýstum svæðum. Þetta eru litlar 5 millj. kr., 5,1 samkvæmt áætlun Náttúruverndarráðs. Það væri vel gert núna á jólaföstunni að skoða þessi efni og ég er tilbúinn til að veita umhugsunarfrest til atkvæða um málið til 3. umr., ef það gæti orðið til að greiða fyrir athugun þess. Ég ætla svo ekki, virðulegur forseti, að eyða fleiri orðum í þessa tillögu en kem þá að þeirri síðustu. Hún fjallar um 5 millj. kr. fjárframlag til Hollustuverndar ríkisins, að þar verði settur upp nýr liður: Verkefni vegna EES-samnings, reglugerðir og eftirlit. Hefði nú einhvern tímann þótt tíðindum sæta að sá sem hér mælir fyrir sé farinn að benda á samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. En ég kemst ekki hjá því að gera það í þessu samhengi vegna þess að fjárhagsvandi stofnunarinnar, þessarar þýðingarmiklu stofnunar, er bundinn í þessum samningi sem meiri hluti Alþingis hefur samþykkt og Ísland er aðili að þjóðréttarlega. Í dag var lögð inn fyrsta kæran í gegnum kerfi þessa samnings til að sækja Íslendinga til saka fyrir brot á honum. Menn verða að átta sig á að það er margt sem fylgir slíkum skuldbindingum. Annaðhvort er að hrista þennan samning af sér eða sýna lit á því að standa við hann, a.m.k. í því lágmarki sem forsvaranlegt er. Virðulegur forseti. Ef farið er yfir tillögur Hollustuverndar ríkisins til fjárlaga 1996 og þær bornar saman við afgreiðslu þessa máls eins og það er lagt upp hérna, er það satt að segja með miklum fádæmum. Ég get ekki orðað það öðruvísi. Ég tel það vera með miklum fádæmum. Ríkisstjórnin hæstv. reynir að koma sér undan þessu máli með því að setja það bara í athugun. Fyrst átti að leiða hana til lykta fyrir lok nóvembermánaðar. Á meðan nefndir þingsins voru að fjalla um fjárlagafrv. og þá m.a. umhvn. var málið eiginlega sett til hliðar vegna þess að það væri til sérstakrar skoðunar og niðurstaða fengist fyrir lok nóvembermánaðar. En ekki gekk það eftir, ekki gekk rófan sú. Nú heyrum við, þegar hv. formaður fjárln. mælir fyrir málinu, að nefndin sem átti að skoða þetta hafi ekki lokið starfi að öðru leyti en því að hún leggur til sérstaka stjórnsýsluúttekt á Hollustuvernd ríkisins og frekari skoðun mála eitthvað inn í framtíðina. Og til að kosta þessa vinnu, það er úrlausnin í bili, eru lagðar til 1,5 millj. kr., en ekki neitt til að lina þá kreppu sem þessi mikilvæga stofnun er í. Til glöggvunar á því sem verið er að fara fram á af hálfu stofnunarinnar tel ég rétt að ég leyfi mér, með leyfi forseta, að lesa aðeins hér í málið eins og Hollustuvernd setti óskir sínar fram til fjárlagagerðar. Ég tek það fram, virðulegur forseti, að stofnunin hélt sig innan fjárlagaramma til skamms tíma. Ég held að það hafi verið fyrst á árinu 1994 sem hún keyrði að einhverju ráði fram úr. Það er einmitt þá, í ársbyrjun 1994, sem lagðar eru á stofnunina stórfelldar skuldbindingar sem kalla að sjálfsögðu á mannafla og fjármagn með samþykkt EES-samningsins. Í erindi frá stofnuninni vegna fjárlaga í maímánuðu sl. segir: ,,Gerð er tillaga um 11,5 ný störf þannig að störfum Hollustuverndar ríkisins fjölgi úr samtals 36 í 47,5 og að mengunardeild Siglingamálastofnunar meðtalinni eru stöðugildin 51,5. Ljóst er að tillögurnar eru engu að síður vanreiknaðar með tilliti til þessa þáttar því ekki er tekinn með í reikninginn kostnaður vegna húsnæðis og annarrar aðstöðu og ýmis rekstrargjöld sem hljóta að fylgja nýjum starfsmönnum. Þótt tillögurnar feli í sér umtalsverða hækkun ríkisframlags eins og tillögurnar frá síðasta ári, leggur yfirstjórn stofnunarinnar áherslu á að ekki er raunhæft að líta einungis á hlutfallslega hækkun. Líta verður á ný verkefni sem liggja fyrir og hvernig standa megi undir aðkallandi skyldum.`` Síðan segir í liðnum Skýringar á helstu liðum á fjárlagatillögum nánar um þetta efni, um hækkanir. Ég ætla ekki lesa það upp en mig langar að koma hér að hlutverki stofnunarinnar varðandi framkvæmd samnings um Evrópskt efnahagssvæði. Ef forseti leyfir að ég vitni þar í 5. lið í erindi Hollustuverndar: Undirbúningur og útgáfa tilskipana og gerða. ,,Öll fagsvið stofnunarinnar nema rannsóknastofan eru meira eða minna yfirkeyrð af EES-vinnu. Á matvælasviði eru um 100 tilskipanir, á mengunarvarnasviði um 40 og 40--50 á eiturefnasviði.`` Ég vænti þess að menn átti sig á hvað tilskipanir eru í þessu samhengi. Þetta eru tilskipanir Evrópusambandsins sem okkur er gert að yfirtaka með öllum skuldbindingum. ,,Vinna við gerð ESB-tilskipana og annarra stjórnvaldsfyrirmæla, samþykkt þeirra sem hluta af EES-samningnum og framkvæmd þeirra hér á landi, þ.e. setning reglugerða og yfirumsjón og samræming eftirlits er meira en fullt starf fyrir alla starfsmenn þessara fagsviða. Þá má nefna að stöðugt er unnið að nýjum gerðum hjá Evrópusambandinu.`` Og undir fyrirsögninni: EES, ESB-tilskipanir í framkvæmd: ,,Miklar kvaðir fylgja varðandi framkvæmd margra tilskipana svo sem varðandi innra eftirlit í matvælaiðnaði, umhverfisvöktun og úrbætur í frárennslis- og sorpmálum og eftirlits- og skráningarkerfi fyrir eiturefni. Mjög þrengir nú að stofnuninni varðandi framkvæmdaþáttinn samanber nýleg samskipti við ESA.`` Þetta er enska skammstöfunin, EFTA Surveillance Authority. Við köllum þetta Eftirlitsstofnun EFTA. Næsti liður: ,,Auk undirbúnings og framkvæmdar krefst Evrópusamstarfið stöðugra samskipta og verulegra fundarferða. Álag vegna fjarvista þrengir enn að varðandi eftirfylgni og úrvinnslu heima fyrir. Ekki verður séð að Hollustuvernd ríkisins geti með óbreyttum fjárveitingum og mannafla staðið undir þeim skyldum sem EES-samningurinn felur í sér, nema lögum yrði breytt þannig að innlendum skyldum yrði að mestu aflétt og stofnunin gerð að Evrópustofnun. Þetta verður að telja óraunhæft og því ber að stefna að bættri rekstrarstöðu stofnunarinnar.`` Hér eru síðan saman dregnar tillögurnar um aukningu. Ég viðurkenni að þetta eru geysilega miklar óskir í fjárveitingum talið eins og það er lagt fyrir. Ég er ekki að leggja til nema örlítið brot af því sem þarna er verið að biðja um og telja menn þó að það sem óskað er eftir sé vanílagt og það verulega. En miðað við að gjöldin samtals á fjárlögum 1995 voru tæplega 106 millj. þá er núna að meðtalinni Siglingamálastofnun, þ.e. mengunarvarnadeildinni, beðið um tæpar 180 millj. Í fjárlagatillögunum var beiðnin um tæpar 160 millj. kr. Síðan gerðist það sl. vor að mengunarvarnasvið Siglingamálastofnunar var flutt yfir og að því meðtöldu er þarna um 180 millj. tæplega að ræða. Síðan dragast frá sértekjur sem stofnunin áætlar þó að fari lækkandi af sérstökum ástæðum sem koma fram og eru rökstuddar í erindi stofnunarinnar. Einstök svið þessarar stofnunar gera grein fyrir sinni áætluðu fjárþörf. Ég tek fram, virðulegur forseti, að ég er ekki að segja að sjálfsagt mál sé að renna öllum þeim óskum í gegnum þingið. Auðvitað þarf að leggja raunsætt mat á þarfirnar þarna eins og annars staðar og meta hvað telst svartalágmark í þessum efnum ef menn eru að beita hér ýtrasta aðhaldi. En ég fullyrði að menn ganga hér miklu lengra en að beita ýtrasta aðhaldi eða miða við svartalágmark, eins og stundum er sagt. Því til staðfestingar leyfi ég mér, virðulegur forseti, að grípa niður í erindi mengunarvarnadeildar ráðuneytisins. Ég gæti allt eins og ekki síður farið í eiturefnasviðið, menn tækju kannski betur eftir þegar hættuleg efni og eiturefni eiga í hlut. En ég kýs þó að grípa frekar niður í erindi mengunarvarnadeildarinnar vegna þess að það snertir mál sem á að ræða innan skamms í þinginu í sambandi við mengunarvarnir tiltekins iðjuvers sem á að fara að stækka. Hvað segir nú í erindi mengunarvarnadeildar? Ég kem inn í miðjum klíðum, með leyfi forseta. Fyrst er það bjartsýni og lyfting og svo syrtir aðeins á álinn: ,,Mikil umskipti urðu eftir að umhvrn. tók til starfa árið 1990 og nú síðast eftir samþykkt EES-samningsins í upphafi árs 1994. Hollustuvernd ríkisins er mengunarvarnastofnunin hér á landi. Fjárveitingar til mengunarvarnasviðs hennar sýna aftur á móti að þar hafa engin umskipti orðið og engin umtalsverð uppbygging á undanförnum árum. Nú er svo komið að mati undirritaðs ...`` og undirritaður er forstöðumaður þessa sviðs, Ólafur Pétursson, ,,... að stofnunin er lengra frá því en nokkru sinni fyrr að geta sinnt málaflokknum með viðunandi hætti. Fjárveitingar og fjölgun starfsmanna hafa ekki verið í takt við aukin verkefni. Allur samanburður við mengunarvarnastofnanir í nágrannalöndunum er okkur mjög í óhag að sjálfsögðu þegar tekið hefur verið tillit til mismunandi fólksfjölda. Eðlilegt væri þó vegna eðlis starfseminnar að samanburðurinn væri á hinn veginn. Fjölbreytileiki verkefna sem vinna þarf er ekki verulega frábrugðinn því sem gerist meðal annarra þjóða og fjöldi ESB-tilskipana og reglugerða sem koma þarf í framkvæmd er sá sami. Í grg. með fjárlagatillögum fyrir árið 1995 var minnt á fylgiskjal sem fylgdi frv. til laga um breytingu á lögum nr. 81/1988, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, á 116. löggjafarþingi. Enn skal á það minnt. Í fylgiskjalinu sem unnið er af fjárlagaskrifstofu fjmrn. kemur fram að samþykkt EES-samningsins hafi það í för með sér að fjölga þurfi starfsmönnum mengunarvarnasviðsins. EES-samningurinn hefur nú verið samþykktur. Fyrsti viðbótarpakki hans einnig og auk þess nýlega nokkrar tilskipanir til viðbótar á mengunarvarnasviðinu. Starfsmönnum mengunarvarnasviðs hefur hins vegar lítið fjölgað og fjárveitingar sitja í sama farinu. Afleiðingarnar láta ekki á sér standa. Framkvæmd ýmissa tilskipana situr á hakanum. Þegar á næsta ári ber okkur að veita upplýsingar um framkvæmd fimmtán ESB-tilskipana á mengunarvarnasviðinu. Þessar upplýsingar eru að stórum hluta ekki til og verða fyrirsjáanlega ekki á tilsettum tíma. Það er nú svo komið að mati undirritaðs að áframhaldandi sjálfvirkni þar sem fjárveitingar taka mið að fjárveitingum fyrri ára dugar ekki. Það er kominn tími til að skoða rækilega þörf á fjárveitingum til sviðsins og gera áætlun um uppbyggingu þannig að hægt sé að segja með sæmilega skammlausum hætti, að verið sé að vinna að málinu``. Þetta segir hógvær forstöðumaður þessa sviðs. Ég segi hógvær eins og ég þekki þennan ágæta starfsmann. Mér finnst þörf á því hér á Alþingi að það sé tekið eftir þessu og yfir þetta farið. Í upphafi skal endinn skoða og það ættum við að hafa í huga nú fyrsta daginn þegar málssókn frá Eftirlitsstofnun EFTA, hin fyrsta er að skella á okkur. Hér er verið að safna í sarpinn fjölda mála svo skiptir ekki bara 100 heldur nær 200 tilskipunum Evrópusambandsins sem þessari einu stofnun er ætlað að sinna og undirbúa að færa í íslensk lög það sem þarf að lögfesta og síðan framkvæmdin og eftirlitið. Og ekkert gerist og ekki er neinu sinnt. Ekki er króna til þess arna. Það er síst meira, ég held að það fari minna fé í reynd til stofnunarinnar á þessu ári þegar tekið er tillit til þess að sértekjumöguleikar hennar eru metnir minni heldur en áður. Er það nokkur hæfa, hæstv. forseti, að svona sé staðið að málum? Hugsa ég þá til hæstv. umhvrh. sem hlýðir á umræðuna og hlýtur að gera sér grein fyrir í hvern ógnarvanda verið er að stefna varðandi þessa mengunarvarnastofnun Íslands. Mér finnst þetta líka svo raunalegt gagnvart því fólki sem þarna er að reyna að gera sitt besta vafalaust. Það vinnur undir miklu álagi, sér ekki fram úr verkefnum, getur aldrei gert vel og getur aldrei náð í endann á því sem liggur fyrir. Og málið á að afgreiða frá þinginu samkvæmt tillögum meiri hlutans bara með því að segja: Ja, við ætlum nú að skoða þetta hérna eitthvað fram í tímann. Þið fáið ekki krónu. Ekki krónu til að lina þjáningarnar. Ég held að það sé alveg rétt að gera úttekt á stofnuninni. Ég held að það hafi þurft að gera miklu fyrr, ekki síðar heldur en að samþykktur var þessi samningur um Evrópska efnahagssvæðið. Þá hefði auðvitað þurft að gera úttekt á stofnuninni en það má ekki vera afsökun fyrir því að gera ekki neitt til úrbóta. Lágmarkið hefði verið að láta stofnunina hafa það sem blasir við að verður að gera til þess að þeir sem þarna vinna verði eitthvað skár í stakk búnir til að sinna þessum verkefnum. Eins og ég sagði, virðulegur forseti, ég aðeins greip hér niður í röksemdafærsluna á einu sviði. Staðan varðandi eiturefni og hættuleg efni eða eiturefnaeftirlit Hollustuverndar er síst betri. Þar er kannski váin raunverulega svona nær. Hún er bráðari heldur en hitt. Hitt er vissulega til staðar alls staðar. Ég vil aðeins nefna í þessu sambandi, ég kem kannski að því aðeins í öðru samhengi, að norsk yfirvöld hafa verið að sýna fram á og reikna það út hvað loftgæði þýða. Hvað heilnæmt umhverfi þýðir í sparnaði. Systurstofnun Hollustuverndar í Noregi, Statens forurenings tilsyn hefur verið að draga saman efni um þetta varðandi Óslóarsvæðið alveg sérstaklega, þeirra höfuðborgarsvæði. Hvað það þýðir í sparnaði að varðveita og endurheimta gæði, loftgæði í þessu samhengi alveg sérstaklega. Ég er ekki með það efni sem ég hefði gjarnan viljað vitna til um þetta en geri það kannski seinna til hvatningar vegna þess ég held að við þurfum að skoða málið út frá þessu. Forvarnir þarf víðar heldur en varðandi heilsu mannsins með beinum hætti á heilbrigðissviði. Hér er um svið, nátengt sama eðlis að ræða sem varðar einnig heill og heilsu mannfólksins fyrir utan aðrar lífverur. Virðulegur forseti. Þetta er var kannski nokkuð í lagt fyrir þessa litlu tillögu sem var nú af minni hálfu hugsuð þannig að hún væri táknræn ef Alþingi féllist á að samþykkja hana. Táknræn um að það væri einhver skilningur hér á Alþingi fyrir því að þarna verði að gera eitthvað. Ég er reiðubúinn til að standa að hækkun á þessari tillögu ef það er lagt til svo ekki stendur á því. Eins og ég segi þá er þetta nánast eins og dropi í hafið miðað við þörfina. Ég vil biðja hv. þingheim í heild sinni og hæstv. ríkisstjórn um að hugleiða þetta mál meðan ráðrúm er til þannig að við vekjum því fólki sem er að vinna þarna vandasöm verk fyrir Ísland á þessu sviði, von um að eitthvað sé verið að hugsa um þessi mál af þingsins hálfu í samhengi við þá bagga sem verið er að binda þessari stofnun af Alþingi Íslendinga. Ég læt þetta nægja, virðulegur forseti, og máli mínu er lokið.

[22:55] Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja það að ég deili skoðunum mínum með hv. 4. þm. Austurl. Hjörleifi Guttormssyni varðandi stöðu og verkefnahlutverk ráðuneyta. Ég held að þau eigi og þurfa að vera þannig í stakk búin að þau geti virkað sem stjórnsýslulegar eftirlitsstofnanir og séu þannig búin að mannafla og fjármunum að þau geti sinnt því hlutverki sínu. En ég vil hins vegar minna á það líka að þó umhvrn. sé ungt ráðuneyti að árum held ég að það verði nú að segjast samt að því hafi verið býsna vel sinnt og það sé skilvirkt ráðuneyti. Ég efast ekki um hitt að auðvitað mætti gera betur og þyrfti að gera betur á ákveðnum sviðum. Aðeins varðandi náttúruverndarmálin. Auðvitað er það svo að Náttúruverndarráð eins og margar aðrar stofnanir gætu nýtt meiri fjármuni ef tök væru á að sinna þeim verkefnum öllum. En ég minni á að undir fjárlagalið 14-190 Ýmis verkefni, eru þó fjárveitingar t.d. bæði til verndar Breiðafirði og til undirbúnings að stofnun þjóðgarðs á Snæfellsnesi þannig að það er þó reynt að verða ofurlítið við nýjum, brýnum verkefnum sem ég tel nauðsynlegt að sinna. Hann hleypur nú hratt tíminn, virðulegi forseti, í andsvari. En síðan er það auðvitað með Hollustuvernd ríkisins að ég hef margoft áður, allt frá þeim tíma er ég var í stóli heilbrrh. því þá heyrði þessi stofnun undir heilbrrn., haft nokkrar áhyggjur af því að þeirri stofnun væri ekki sinnt sem skyldi. Það má kannski segja að hún njóti ekki þess skilnings sem hún í raun þarf hjá löggjafanum og fjárveitingavaldinu. Ég hef líka rætt það hér oft að undanförnu að EES-verkefni stofnunarinnar séu svo mörg og margvísleg það þurfi að taka tillit til þess. Og vafalaust er það rétt hjá hv. þm. að það hefði þurft að taka á málinu strax og þessi ágæti samningur var samþykktur á hv. Alþingi. Hollustuverndin var ein fyrsta stofnunin sem ég heimsótti eftir að ég kom í umhvrn. en strax og ég kom í það ráðuneyti var mér ljóst að þar væri við vanda að glíma. Ég ræddi það við fjárlagagerðina. Niðurstaðan varð sú sem kemur fram í grg. frv. að leggja til að það yrði reynt að líta sérstaklega á fjárhagsmál hennar fyrir fjárlagagerðina. Niðurstaða nefndarinnar sem sett var í málið var hins vegar sú að fallast á að það yrði gefinn meiri tími til þess og stofnunin sett í stjórnsýslulega endurskoðun og ég hef fallist á að það starf verði hafið nú þegar. Það er búið að semja við eftirlitsaðilann eða úttektaraðilann og það er ætlað að hann ljúki störfum sínum í marsmánuði á næsta ári þannig að það er reynt að vinna hratt að þessu verkefni. Ég biðst afsökunar að hafa syndgað svona á tíma, virðulegi forseti.

[22:58] Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir að bregðast hér við og deila með mér áhyggjum eins og mér fannst vera inntak í hans andsvari. Að því er varðar Náttúruverndarráð og fjárveitingarnar til þess þá er það svo að þau ein tíu verkefni sem ég kynnti að hugmyndin væri af hálfu ráðsins að ráðast í og kosta þó ekki nema 5 millj. kr. en eru öll mikilsverð komast ekki áfram vegna fjárskorts. Það er alveg ljóst. Ráðið þarf að verja af liðnum Önnur gjöld í verkefni sem brýn teljast en það bitnar í rauninni bara á frumkostnaði sem mjög erfitt er að spara. Ráðið hefur reynt að bæta sinn rekstur mjög á undanförnum árum. Varðandi Hollustuvernd ríkisins þá finnst mér þetta ekki vera rétt afgreiðsla þó ég taki undir með hæstv. ráðherra að stjórnsýsluendurskoðunin er sjálfsagt verkefni og ég ætla bara að vona að það takist vel til í þeim efnum þannig að stofnunin standi betur í fæturna á eftir. En það vantar eitthvert tannfé hér inn við fjárlagaafgreiðsluna. Ég bið um að það verði athugað í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna til þess að bæta aðeins úr því hörmungarástandi sem hér ríkir. Samningurinn sem nefndur var og kemur fram í breytingartillögunni er í gildi. Sá ágæti samningur, sagði hæstv. ráðherra, ég man eftir því að við vorum samferða í því að greiða atkvæði gegn honum en við búum við hann. Þess vegna verðum við að sjá til þess, ef við ætlum ekki að brjóta á honum æ ofan í æ, að við séum fær um að sinna lágmarksskyldum samkvæmt því máli.

[23:01] Hæstv. forseti. Ég vildi gjarna sjá orðið ,,ágæti`` innan gæsalappa í þingræðunni þegar hún verður rituð. En eins og allir vita stöndum við frammi fyrir þeim verkefnum sem samningurinn leggur okkur á herðar og er Hollustuvernd ríkisins sennilega ein af þeim stofnunum sem verða mest fyrir því að þurfa að sinna nýjum verkefnum í tengslum við samninginn. Það varð mér ljóst strax á liðnu sumri þegar ég fór að líta á ný á málefni Hollustuverndar ríkisins. Ég held að ég hafi einhvern tímann áður nefnt hér í umræðum um verkefni stofnunarinnar og þær skyldur sem þessi samningur leggur á okkur, að Hollustuvernd ríkisins hafi í þá tíð sem ég hafði áður afskipti af henni búið við þrjár eða fjórar reglugerðir sem samdar voru upp úr þeim eina lagabálki sem um stofnunina gildir. En nú eru þessar reglugerðir og tilskipanir komnar á a.m.k. þriðja hundrað. Þar hefur staðan augljóslega gjörbreyst og þess vegna er nauðsynlegt að fara yfir málefni hennar. Ég hef líka lagt áherslu á að nauðsynlegt sé að líta til þess máls. Því miður vannst ekki tími til að skoða það betur fyrir afgreiðslu fjárlaganna en eins og hv. þm. greindi frá hefur nefnd sú sem vann að málinu komist að ákveðinni niðurstöðu. Hún var síðan lögð fyrir stjórn Hollustuverndar ríkisins sem hafði auðvitað ýmislegt við það að athuga að ekki skyldi hafa tekist að gera betur að þessu sinni. En ég hef rætt um það við einstaka stjórnarmenn hvernig að þessu megi standa. Að vísu ekki alla, en suma. Ég hygg að nú verði að líta til þess og þá sérstaklega í þessu sambandi að auka sértekjur stofnunarinnar vegna þess að þetta eftirlitshlutverk er þess eðlis að þar er verið að sinna ýmsum verkefnum fyrir t.d. ýmsa innflutningsaðila og framleiðendur. Þeir verða auðvitað í auknum mæli að standa undir þeim útgjöldum sem því fylgir.

[23:03] Herra forseti. Hv. þm. Ágúst Einarsson hefur fyrr í þessari umræðu um fjárlagafrumvarpið gert grein fyrir afstöðu okkar þingmanna Þjóðvaka til fjárlagafrv. En þar sem ekki voru komnar fram tillögur um rekstrarþætti eða fjárveitingar til heilbrigðisþjónustunnar þegar hann hélt sína tölu hér fyrr í dag, var ákveðið að ég færi aðeins yfir heilbrigðis- og tryggingamálin. Enn eru inni í frv. þær grundvallarbreytingar sem felast í þeim tillögum að aftengja bæði atvinnuleysisbætur og lífeyrisgreiðslur almannatrygginga launaþróun í landinu. Hér er verið að veitast að þeim hópi sem á erfitt með að standa vörð um kjör sín og berjast fyrir réttindum sínum, þ.e. öldruðum og öryrkjum. Hér er verið að gera gagngerar breytingar á almannatryggingalögunum og lögum um félagslega aðstoð, breytingar sem ættu að bíða heildarendurskoðunar laganna sem þegar er hafin í heilbrrn. Í fjárlagafrv. er sem sagt gert ráð fyrir að lífeyrisgreiðslur almannatrygginga verði ekki lengur tengdar við almenna launaþróun í landinu heldur ákvarðist af fjárlögum hvers árs. Ég vil mótmæla harðlega þessari aðför sem gerð er að öldruðum og öryrkjum og það hafa einnig samtök bæði fatlaðra og aldraðra þegar gert. Ég tel að þetta sé mjög alvarleg atlaga að kjörum þeirra lífeyrisþega sem minnst hafa, það eru þeir sem fá greiddar bætur almannatrygginga vegna tekjutengingar bótanna. Ég vil í því sambandi minna ríkisstjórnina á, og þingmenn hennar sem styðja þessar aðgerðir, að hér í Reykjavík þar sem helmingur lífeyrisþega býr, eru lífeyrisþegar fjórðungur þeirra sem leita fjárhagsaðstoðar hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar miðað við tölur frá 1994. Rúm 23% þeirra sem leita til Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar eru lífeyrisþegar. Hér á við líkingin sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir nefndi fyrr í umræðunni, líkingin með blöðruna. Þegar ýtt er á hana leitar loftið annað. Hér verða útgjöldin annars staðar. Þau verða í félagslega geiranum þegar bætur lífeyrisþega almannatrygginga eru skertar. Útgjöldin koma á félagsmálastofnanir sveitarfélaganna. Þetta á líka við margan af þeim sparnaði sem fram kemur í fjárlagafrv. Ég óskaði eftir því í upphafi sumars að hæstv. heilbrrh. kannaði sparnað af lokunum deilda á sjúkrahúsum. Ég man ekki betur en að út úr þeirri athugun hæstv. ráðherra hafi komið efasemdir um raunverulegan sparnað vegna lokana. Kostnaðurinn kemur fram annars staðar. Nú lítur út fyrir að mörgum deildum verði ætlað sama rekstrarfé og í ár og það þýðir sömu lokanir og lengingu biðlista. Það er ráðstöfun sem hæstv. ráðherra var kominn að niðurstöðu um að væri ekki sparnaður. Í sjónvarpsfréttum í kvöld kom fram hjá yfirlækni á Landspítalanum að sparnaðurinn gæti snúist upp í andhverfu sína. Biðlistarnir lengjast og sjúklingarnir koma inn sem bráðatilfelli og úrræði verða mun dýrari. Þessi sparnaður kemur líka út sem aukinn kostnaður í heilsugæslunni með heimahjúkrun og á fleiri sviðum. Sérstaklega hefur starfsfólk á geðdeildum áhyggjur af þessum sparnaði. Ástand þar hefur verið algjörlega óviðunandi á þessu ári. Við þekkjum það úr umræðunni hér í þinginu þar sem við höfum verið að ræða þessi mál að það verður ekki lengra gengið í sparnaði hvorki á almennum deildum né á barna- og unglingadeildinni. Hér hafa menn lýst yfir áhyggjum sínum af fíkniefnanotkun og hæstv. heilbrrh. hefur lýst því yfir að þetta sé stærsti vandi heilbrigðismála hjá okkur, hann gerði það hér í utandagskrárumræðu fyrir nokkrum dögum. Hæstv. heilbrrh. hefur líka lýst yfir skilningi sínum á forvörnum enda hjúkrunarfræðingur að mennt. Viðunandi aðbúnaður barna- og unglingageðdeildarinnar er ein af þeim forvörnum sem eru nauðsynlegar til að bregðast við þeim vanda. Við þingmenn í heilbr.- og trn. heimsóttum geðdeildir nú í haust og komumst að þeirri niðurstöðu að hér er stór vandi á ferðum. Það hefur orðið að vísa fólki frá sem kemur veikt að næturlagi vegna þess að það vantar starfsfólk til að sinna þeim sjúku sem koma og leita aðstoðar á geðdeildunum. Einnig hefur okkur þingmönnum borist afrit af bréfum frá námsráðgjöfum í Reykjavík sem sinna 9.000 nemendum hér í höfuðborginni og þeir telja að minnsta kosti 10% þeirra þurfi aðstoð sérfræðinga á geðdeildum vegna félagslegs og andlegs ástands þeirra, bæði þunglyndis og annars. Einnig vil ég koma aðeins inn á bæklunaraðgerðir sem ég tel mjög brýnt að verði lögð áhersla á að auka. Eins og komið hefur fram er u.þ.b. tveggja ára bið eftir bæklunaraðgerðum og þeir sem bíða eru á miðjum aldri. Þetta er fólk á miðjum vinnualdri og meðan þetta fólk bíður, sem væri fullvinnufært ef það fengi þessar aðgerðir, hleðst upp kostnaður hjá hinu opinbera, bæði í sjúkradagpeningum, greiðslum frá almannatryggingum, dýrum lyfjum o.fl. Auk er þetta mikill vandi og erfiðleikar fyrir þær fjölskyldur sem lenda í því að fyrirvinnan er frá vinnu vegna biðinni eftir bæklunaraðgerð. Það er vissulega rétt að þetta fjárlagafrv. er aðför að öldruðum, fötluðum, einstæðum foreldrum og bótaþegum vegna tjóns vegna ofbeldisverka. Þetta er líka aðför að sjúklingum með niðurskurðinum í sjúkrahúsrekstrinum. Mig langar aðeins að koma aftur að almannatryggingunum og lífeyrisþegunum því nú eiga fjármagnstekjur að skerða almannatryggingabæturnar. Fyrstir allra eiga aldraðir og öryrkjar að lenda í óbeinum fjármagnstekjuskatti. Ég get verið sammála því að fjármagnstekjur eigi að skerða almannatryggingabætur eins og aðrar tekjur. En ég get ekki sætt mig við þá forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sem felst í því að byrjað er á því að skerða greiðslur til lífeyrisþega vegna fjármagnstekna áður en fjármagnstekjuskatti hefur verið komið á aðra landsmenn. Ýmsar aðrar ráðstafanir í tryggingamálunum tel ég einnig að mætti gagnrýna eins og t.d. að leggja eigi niður ekkjulífeyrinn. Þetta er bótaflokkur sem er að leggjast af vegna breytinga í þjóðfélaginu og hann er einnig orðinn mjög tekjutengdur. Frá því að bótaflokkurinn var tekjutengdur hefur verið 10% fækkun kvenna sem hafa fengið ekkjulífeyri á milli ára. Þetta eru, geri ég ráð fyrir, innan við 100 konur sem lenda í þessari skerðingu. Þannig að langt er nú seilst eftir aurunum. Ég get aftur á móti fallist á að þessi bótaflokkur verði tekinn út ef á móti kæmi samræming á dánarbótum þannig að sett yrði inn heimild til að greiða þær jafnlengi og greiddar eru dánarbætur vegna slysa sem eru átta ár. Það er mjög ósanngjarnt hversu misjafnlega ekkjur standa að vígi við lát manna sinna. Tökum sem dæmi tvær ekkjur, önnur missir manninn sinn í slysi og hin af illvígum sjúkdómi, t.d. krabbameini. Sú sem missir manninn sinn í slysinu fær dánarbætur úr almannatryggingum í átta ár, en sú sem missti manninn sinn úr krabbameini og er búin að ganga í gegnum erfið veikindi, kannski í marga mánuði eða ár, fær bætur í sex mánuði. Það er auðvitað ekkert samræmi í þessu. Vitaskuld á að gera svona breytingar við heildarendurskoðun almannatryggingalaganna en ekki að grípa svona inn í þetta í einhverjum ráðstöfunum í ríkisfjármálum eins og er verið að gera hér. Ég veit að hv. þm. Jón Kristjánsson hefur skilning á þessu og veit að þetta eru þau vinnubrögð sem á að viðhafa. Hann var a.m.k. á þeirri skoðun á síðasta kjörtímabili að þetta væru þau vinnubrögð sem ætti að viðhafa en ekki að vera að grípa í hasti til svona aðgerða rétt fyrir jól þegar menn eru undir pressu að ganga frá fjárlagafrv. Það er allt of mikið í þessum ráðstöfunum í ríkisfjármálum þó þau séu kannski ekki beint til umræðu hér sem alls ekki þarf að gera núna undir pressu rétt fyrir jólin. Ég treysti því, vegna þess að ég veit að hv. þm. er skynsamur maður, að hann taki til sinna ráða og taki út úr þessu frv. það sem ekki þarf nauðsynlega að koma þangað inn vegna fjárlagafrv. Okkur þingmönnum bárust tillögur um rekstrarþætti heilbrigðisþjónustunnar seint í dag og ég treysti mér ekki til að taka beint afstöðu til þeirra. Eins og kom fram í máli hv. þm. Jóns Kristjánssonar á fjárln. eftir að fara yfir þessar tillögur og ef til vill koma með breytingartillögur. En mig langar til að spyrjast fyrir um þátt sem á að heyra undir fjmrn. Ég tók eftir því í andsvari áðan að það kom fram að eitthvað af þessum 150 millj. sem eiga að verða til hagræðingar hjá ríkisfyrirtækjum ætti að fara í biðlaun. Því vil ég spyrja: Á að fara að segja upp fólki? Stendur það til hjá þeim sem ætluðu að fjölga störfum um 12.000 til aldamóta? Hvað er þarna á ferðinni? Biðlaun í þeim 150 millj. sem fjmrh. hefur yfir að ráða í þessari svokölluðu ,,púllíu``? Það væri fróðlegt að fá þá skýringar á því. Mig langar til að þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur fyrir að minnast á greinina í Morgunblaðinu frá móður stúlku sem varð fyrir tjóni og hafa verið dæmdar bætur vegna ofbeldisverka. Ég skora á hv. stjórnarþingmenn að lesa þessa grein í Morgunblaðinu. Ég held að hún sé holl lesning öllum. Og ég bið þá stjórnarþingmenn í salnum sem eru reyndar ekki nema tveir og hafa verið ansi fáir hér í kvöld --- maður sér ekki tilganginn í því að vera að ræða þessi mál hér þegar svona þrír til fjórir, fimm og sex stjórnarandstöðuþingmenn og einn og tveir stjórnarliðar hafa verið í salnum til að hlusta. En ég bið þá um að skila því til þingmanna í stjórnarliðinu að lesa þessa grein frá móðurinni í Morgunblaðinu í dag. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sagði um vinnubrögðin við þá lagasetningu sem hefur verið hér í gangi í tengslum við fjárlagafrv. sérstaklega varðandi hinn svokallaða bandorm eða frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Menn hafa, að minnsta kosti stjórnarandstaðan, hálfan sólarhring til að fara yfir breytingar á 33 lögum sem ég tel í hæsta máta óeðlilegt. Auk þess eru málin keyrð í gegnum nefndirnar eins og heilbr.- og trn. án þess að nokkur þingmaður Framsfl., flokks hæstv. heilbrrh. sé viðstaddur þá umræðu og aðeins tveir stjórnarliðar. Tveir hv. þm. Sjálfstfl. telja ástæðu til að fara í gegnum þá umræðu í nefndinni. Mér finnst þetta ekki boðlegt þegar er verið að ræða mál eins og þessi. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín lengri en vísa til ræðu hv. þm. Ágústs Einarssonar sem talaði hér fyrr í dag.

[23:19] Herra forseti. Hv. 18. þm. Reykjav. beindi því til mín varðandi yfirlýsinguna sem ég las upp áðan eða tillögurnar sem fyrir fjárln. voru lagðar, hvort það ætti að fara að segja upp ríkisstarfsmönnum vegna biðlauna sem þar voru nefnd. Mér er ekki kunnugt um að neinar hópuppsagnir standi fyrir dyrum. Hins vegar er það títt að það er verið að hagræða í ýmsum fyrirtækjum og af því geta leitt uppsagnir. Það er t.d. verið að fækka í einni ríkisstofnun um nokkra starfsmenn sem ég get nefnt, hjá húsameistara ríkisins. Það kostar biðlaunagreiðslur. Sú hagræðing eða fækkun ríkisstarfsmanna sem þar á sér stað er eitt dæmi. Auðvitað geta verið einhver viðlíka dæmi. En það standa ekki fyrir dyrum neinar hópuppsagnir svo mér sé kunnugt um. Ég vildi að þetta kæmi fram í andsvari frá minni hálfu.

[23:21] Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að spyrja hvort hæstv. fjmrh. er staddur í þinghúsinu og ef svo er þá óska ég eftir nærveru hans við þessa umræðu.

Hann er í húsinu og honum verður gert viðvart.

Hæstv. forseti. Ég mun hinkra við þar til fjármálaráðherra er kominn í þingsalinn. Það er svolítið undarlegt eftir þessa tæknivæðingu í þinginu að vita til þess að maður er að tala til þingmanna víðs vegar um stofnunina þar sem þeir sitja sjónvarpsvæddir í herbergjum sínum. Undarleg tilfinning er það engu að síður.

Hv. þm. getur verið viss um að þeir missa ekki eitt einasta orð.

Alla vega ætla ég að sjá til þess að hæstv. fjmrh. missi ekki eitt orð af því sem ég segi í upphafi minnar ræðu vegna þess að ég vil, hæstv. forseti, byrja á að vekja athygli á því að í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir launahækkunum umfram það sem samið var um fyrr á þessu ári. Í kjarasamningum á fyrri hluta ársins eru endurskoðunarákvæði og hefur það væntanlega ekki farið fram hjá neinum hverjar hræringar hafa orðið á vinnumarkaði vegna þessarar endurskoðunar kjarasamninga. Þetta á við um almenna launamarkaðinn og þetta á einnig við um starfsfólk sem starfar hjá sveitarfélögum og ríki. Þegar fjmrh. og fulltrúar hans sömdu á sínum tíma við félög ríkisstarfsmanna var frá því greint við upphaf kjarasamninganna að Vinnuveitendasambandi Íslands yrði látið það eftir að skapa samningsrammann og yrði ekki samið við starfsmenn ríkisins umfram það sem þar var skammtað. Gekk þetta að mestu leyti eftir. Kjaradómur eins og við vitum er svo annar handleggur. Honum koma engir samningar við enda hélt hann sig jafnan í sínum úrskurði einhvers staðar nærri plánetunum eins og fyrri daginn en það er önnur saga. En varðandi kjarasamningana þá létu menn sig þessar málalyktir lynda þótt ánægja væri ekki með niðurstöðuna. En hvað gerist svo? Eftir úrskurð Kjaradóms um kjör alþingismanna, ráðherra og háembættismanna auk kjarabóta til þingmanna og ráðherra sem ákveðnar voru í þessum sal, logaði allt samfélagið í óánægju. Í kjölfarið ákvað Vinnuveitendasambandið að færa þorra launamanna á almennum vinnumarkaði kjarabætur, að sönnu ekki ýkja miklar og ekki var hrópað húrra fyrir þeim enda voru þessar kjarabætur ekki stimplaðar inn í launataxtann eins og óskir manna almennt stóðu til. En engu að síður voru þetta kjarabætur og námu samtals að því er sagt er um 800 millj. kr. En hvað skyldi hæstv. fjmrh. gera í þessari stöðu gagnvart því starfsfólki sem hann semur við? Hvernig skyldi hann axla ábyrgð sína sem launagreiðandi gagnvart starfsmönnum ríkisins? Nú er ég ekki, hæstv. fjmrh., að tala um neitt hálaunafólk. Ég er að tala um starfsstéttir á borð við póstmenn. Ég er að tala um almennt skrifstofufólk sem starfar hjá ríkinu eða aðrar stéttir. Ég er að tala um láglaunafólk sem þúsundum saman er með langt fyrir neðan 70 þús. kr. í dagvinnulaun. Hvernig skyldi hæstv. fjmrh. bera sig að gagnvart sínum starfsmönnum varðandi kjarabætur? Skyldi hann hafa lýst því yfir að hann hygðist láta Vinnuveitendasambandið ákvarða rammann, fara að dæmi atvinnurekenda innan Vinnuveitendasambandsins eins og fyrr á árinu? Við skulum ekki gleyma því að hæstv. fjmrh. hefur margoft lýst yfir því að þetta hafi hann gert og hefur hann vísað á bug öllum fullyrðingum um hið gagnstæða. Hann hefur margoft lýst því yfir að hann hafi samið innan sama ramma og samið var almennt um á almennum vinnumarkaði. Þess vegna kom mönnum óneitanlega mjög á óvart að hæstv. fjmrh. skyldi bregðast við af annarri eins óbilgirni og raun ber vitni í tengslum við endurskoðun kjarasamninga. Ég hef meira að segja grun um að það hafi komið ríkisstjórninni allri á óvart, alla vega hæstv. forsrh., sem í fréttaviðtölum sagði að starfsmenn ríkisins myndu að sjálfsögðu hljóta svipaðar kjarabætur og gerðust á almennum vinnumarkaði. Að vísu skal það tekið fram að þá hafði ríkisstjórnin ekki fengið línuna frá Vinnuveitendasambandinu. Þar var nefnilega kveðið á um það að starfsmenn ríkis og sveitarfélaga fengju ekki kjarabætur í sitt launaumslag við fyrrnefnda endurskoðun kjarasamninga. Það er ekki, hæstv. fjmrh., stórmannlegt að nýta sér þá staðreynd að fólk er seinþreytt til vandræða, seinþreytt til að beita verkfallsvopni. En ég spái því nú að framkoma af þessu tagi, ósanngirni af þessu tagi gagnvart láglaunafólki er ekki til þess fallin að skapa frið og jafnvægi í þjóðfélaginu. Framkoma af þessu tagi leiðir af sér tortryggni og hún leiðir af sér úlfúð. Ef menn á annað borð ætla að framfylgja almennri launastefnu þá er það grundvallaratriði að um hana ríki almenn sátt í þjóðfélaginu. Þetta er grundvallaratriði. Menn mega vita að þegar sáð er til sundrungar og sundurlyndis er uppskeran eftir því. Við erum einmitt að verða vitni að þess konar ástandi í þjóðfélaginu. Ég lít svo á að það sé skylda hæstv. fjmrh. að setjast niður með samtökum fulltrúa opinberra starfsmanna og reyna að ná sátt í þessum málum. Ég tel þetta mjög mikilvægt því ef menn vilja stuðla að farsælli niðurstöðu í kjarasamningum í lok næsta árs, og það hljóta allir að vilja gera, þarf að skapa trúnað og traust um heilindi samningsaðila. Það hljóta allir að vilja ná víðtækri sátt um almennar kjarabætur og leiðir til að ná þeim fram. Það verður fylgst með hæstv. fjmrh. í þessu efni því það kemur dagur eftir þennan dag. Hitt er svo allt annað mál að sú ákvörðun hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnarinnar allrar að falla frá því að setja innritunargjöld á sjúklinga sem leggjast inn á sjúkrahús og setja ekki á viðbótargjöld innan veggja sjúkrastofnana eins og til hafði staðið að gera, er ánægjuefni og mjög mikilvægt að mínu mati. Annað sem ríkisstjórnin lýsti yfir gagnvart samtökum launafólks, BSRB og ASÍ um að ekki yrðu skertar tekjur öryrkja, lífeyrisþega og atvinnulausra á næsta fjárlagaári eins og til hafði staðið er einnig mjög mikilvægt enda höfðu samtök launafólks lagt höfuðáherslu á að fallið yrði frá þessum áformum. Eftir sem áður er gert ráð fyrir því í hinum illræmda bandormi að skera á tengslin sem verið hafa á milli kjara þessara hópa og þeirra hópa sem afla launatekna í þjóðfélaginu. Þetta verður að sjálfsögðu rætt við umræðuna um bandorminn sem öðru nafni nefnist frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1996. Undarlegt heiti á lögum sem að uppistöðu til fjalla um breytingar sem eru hugsaðar til frambúðar og koma sumar hverjar ekki til framkvæmda á næsta ári heldur síðar. Þessar breytingar, sem eru mjög alvarlegs eðlis, verða að sjálfsögðu ræddar rækilega við umræðuna um bandorminn. En þótt ég leggi áherslu á hve mikilvægt það er að ríkisstjórnin skuli hafa fallið frá því að skerða kjörin hjá öryrkjum, ellilífeyrisþegum og atvinnulausum, og fallið frá innritunargjöldum, þá er ekki þar með sagt að allt sé eins og best verður á kosið. Því fer reyndar afar fjarri eins og ítrekað hefur komið fram hér við fjárlagaumræðuna. Það sem reyndar einkennir þessa umræðu er að kvartað er um fjársvelti mjög víða í menntakerfi, heilbrigðiskerfi og félagslegri þjónustu almennt. Nú vitum við öll að heilbrigðis- og félagsþjónusta er þess eðlis að henni verður aldrei fullnægt þannig að ekki megi gera betur. Þetta á einnig við um mennta- og uppeldismál. Svona er þetta eðli málsins samkvæmt. En þetta er einnig spurning um forgang í þjóðfélaginu, um hvernig fjármunum þess er ráðstafað. Ekki er nóg með það þó, því þetta snýst einnig um það hvernig greitt er fyrir þjónustuna. Það leikur ekki nokkur vafi á því að sú stefna sem framfylgt hefur verið, að svelta heilbrigðisstofnanir, hefur leitt til þess að þeim er í sífellt ríkari mæli þröngvað til að taka upp sértekjur. Á undanförnum árum hefur t.d. verið skorið niður við Háskóla Íslands. Hann bregður síðan á það ráð að setja á innritunargjöld sem að hluta til renna til reksturs skólans. Þar sem þetta á sér ekki stoð í lögum er þess farið á leit við ríkisstjórnina að lög um innritunargjöld séu samþykkt. Hæstv. menntmrh. talaði hér síðan fyrir nokkrum dögum fyrir þessari lagabreytingu en í grg. með því frv. og í máli hæstv. ráðherra er sagt að nú þurfi að lögfesta þessi gjöld. Hvers vegna? Að beiðni Háskóla Íslands. Með öðrum orðum, Háskóli Íslands er gerður ábyrgur fyrir því að koma á skólagjöldum. Þetta eru menn einnig að föndra við gagnvart heilbrigðiskerfinu. Ég hef ekki trú á því að þetta sé vilji hæstv. heilbrrh. Ég endurtek það svo hæstv. heilbrrh. heyri orð mín. Ég hef ekki trú á því að innritunargjöld og aukin gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu sé vilji hæstv. heilbrrh. Og ég styð reyndar hæstv. heilbrrh., Ingibjörgu Pálmadóttur, í þeirri afstöðu að afla beri almennra skatttekna t.d. fjármagnsskatts, skatta af tekjum fyrirtækja og hátekjuskatts á einstaklinga til að standa straum af kostnaði við heilbrigðisþjónustuna í stað þess að láta notandann, sjúklinginn, ef því er að skipta, borga úr sínum vasa. Ég styð þessa afstöðu hæstv. heilbrrh. En hæstv. heilbrrh. má vita að hún er í samstarfi við stjórnmálaflokk sem hefur þá stefnu að markaðsvæða spítalagangana. Niðurskurður og fjársvelti er leiðin sem á að fara til að ná þessu markmiði því svo andvíg er þjóðin þessari ráðstöfun að ekki þykir fært að fara öðruvísi að málinu en inn um bakdyrnar. En hverjir skyldu nú bregðast harðast gegn þessari stefnu? Jú, það eru málsvarar þeirra hópa sem eiga beint hlut að máli. Það hefur bókstaflega rignt yfir mótmælum frá samtökum öryrkja, sjúklingahópum sem eru afskiptir og forsvarsmönnum heilbrigðisstofnana sem sýna þá ábyrgð að styðja við bakið á sjúklingum sínum. Þessir aðilar eru ekkert sérstaklega að leggjast á hnén. Þeir færa mjög góð rök fyrir máli sínu sem í sumum tilvikum ganga út á það að spara fjármuni þegar til lengri tíma er litið. Þannig hefur landlæknir sýnt fram á að með því að stofna til svokallaðra sjúkrahótela megi spara 15--20% af rekstrarfé sjúkrahúsanna. Þetta eru með öðrum orðum fyrirbyggjandi aðgerðir í þeim skilningi að þær verða til þess að spara ríkissjóði fjármuni þegar til framtíðar er litið. Eru hæstv. heilbrrh. og hæstv. fjmrh. að ræða hvernig eigi að ráðstafa 150 milljónunum? Hvort kalla eigi til sérfræðinga frá Nýja-Sjálandi, sérfræðinga í einkavæðingu, niðurskurði og eyðileggingu á velferðarkerfinu? Hvernig eigi að fara að því að reka fólk? Það var talað í yfirlýsingu sem var lesin hér upp í þessum ræðustóli fyrr í kvöld um varanlegar sparnaðaraðgerðir. Og hvað er það? Það eru biðlaun. Væntanlega greidd til fólks sem hefur verið rekið. Eða ýtt út á gaddinn. Menn ætlast til þess að þegar verið er að tala um fjárlög að þá hlusti hæstv. ráðherrar á það sem verið er að segja. Tómas Helgason, yfirlæknir á geðdeild Landspítalans, segir í mjög afdráttarlausri yfirlýsingu sem hann birtir í opnu bréfi fyrir fáeinum dögum, með leyfi forseta: ,,Það er dýrt að halda uppi góðri heilbrigðisþjónustu. En það er miklu dýrara að gera það ekki. Slíkt leiðir til minni verðmætasköpunar vegna vinnutaps og meiri kostnaðar vegna örorku og ótímabærs dauða. Þó að beinn kostnaður vegna meðferðar geðsjúkdóma sé töluverður er hann ekki mikill í samanburði við hinn óbeina kostnað og þá þjáningu sem af þeim hlýst. Með viðeigandi meðferð á sjúkrahúsi og göngudeildum er hægt að draga verulega úr þessum óbeina kostnaði, stytta veikindatímabilin, draga úr örorku og koma í veg fyrir sjálfsvíg.`` Það er spurt hverjir hefðu helst haldið uppi andróðri gegn þeirri stefnu að skera og skerða í velferðarkerfinu. Ég er hér með stóran bunka af bréfum þar sem samtök eru að andæfa niðurskurðinum og það er einkennandi hve mikil óvissa hrjáir þessa hópa alla nú um stundir. Og reyndar er það umhugsunarefni út af fyrir sig að ríkisstjórn landsins skuli árlega skapa óvissu hjá öllum þeim hópum sem eiga erfitt með að verja sig, óvissu um hvað ríkisstjórnin ætli að gera á þeirra hlut þetta árið. Ætti það ekki að vera okkur öllum svolítið umhugsunarefni? Mér væri sama ef það væru hópar sem ættu eitthvað undir sér. En slíkir hópar stíga af hógværð og hæversku til jarðar núna á þessum dögum fyrir jólin. Öðru máli gegnir um þá sem eiga í erfiðleikum, ekki bara á þessum tíma árs, heldur alla daga allan ársins hring. Það er ekki að ástæðulausu að t.d. fatlaðir hafi áhyggjur. Þannig hafa þeir hjá Sjálfsbjörg, Landssambandi fatlaðra og Öryrkjabandalaginu verið að álykta um bílalán sem Tryggingastofnun hefur veitt öryrkjum. Í yfirlýsingu sem barst frá Öryrkjabandalagi Íslands ekki alls fyrir löngu er fjallað um afnám bílakaupalána til hreyfihamlaðra. Þar segir að þessi lán hafi verið hreyfihömluðum afar dýrmæt í þeirra ríku þörf fyrir að eignast bifreið. Ég er að lesa upp úr ályktun frá Öryrkjabandalagi Íslands, með leyfi forseta: ,,Eins og tryggingaráði er best kunnugt er mikil ásókn í þessi lán. Þrátt fyrir hið margumrædda mikla lánaframboð á almennum markaði eru bílakaupalán Tryggingastofnunar ríkisins á svo miklu hagstæðari kjörum en almennt er, afgreiðsla þeirra öruggari fyrir rétthafa og fyrirkomulag afborgana einnig með ágætum fyrir lántakendur. Þörfin fyrir lánafyrirgreiðslu þessa er því alveg jafnótvíræð og verið hefur hvað sem líður misdýrum gylliboðum lánamarkaðarins. Enda vafasamt í raun að þau eigi við alla þá er Tryggingastofnun ríkisins hefur liðsinnt svo vel og gerir vonandi áfram.`` Öryrkjabandalagið mótmælir þeirri ráðstöfun að hætta við þessi lán. Svo ég vitni í erindi sem Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra sendir frá sér um sama efni er í þeirra plaggi skírskotað til stjórnmálaflokkanna og stjórnarflokkanna sérstaklega en hér segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Að lokum viljum við benda á að Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra skrifaði stjórnmálaflokkunum fyrir kosningar til Alþingis 8. apríl sl. og bar fram nokkrar spurningar sem snerta málefni fatlaðra. Í svari Sjálfstfl. segir að flokkurinn hafi alla tíð lagt mikla áherslu á málefni fatlaðra og að rétt sé að taka tillit til þess sérstaka kostnaðar sem einstaklingurinn hefur af fötlun sinni og koma til móts við þarfir hvers og eins. Í svari Framsfl. sem nú er við stjórnvölinn í tryggingaráðuneytinu segir: Fólk í fyrirrúmi. Atvinnuskapandi aðgerðir og tekjujöfnun eru markmið nýrrar forgangsröðunar í útgjöldum ríkisins. Leggja ber áherslu á jöfnuð og réttlæti og að ávinningi ríkissjóðs verði varið til lífskjarajöfnunar og eflingar velferðarþjónustunnar``. Síðan er vikið mikið að þessum bílakaupalánum. Ég vildi aðeins nefna að þessi samtök hafa mjög miklar áhyggjur af breytingum á þessum hlutum. En það er ekki eingöngu þessir hópar sem hafa verið að andæfa. Það eru einnig Samtök aldraðra. Íslenskum ellilífeyrisþegum eða forsvarsmönnum þeirra hefur ekki orðið neitt sérstaklega svefnsamt nú á aðventunni. Í fyrsta lagi höfðu þeir áhyggjur af skerðingu ellilífeyris. Því var síðan bægt frá í bili, því eins og vikið var að hér fyrr og margir ræðumenn hafa sagt í ræðum sínum, er áformuð kerfisbreyting þar sem menn hyggjast aftengja ellilífeyri almennri launa- og verðlagsþróun. En það er annað sem mig langaði til að vekja athygli á og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir vék að í máli sínu hér áðan. Nú stendur til að endurskoða fyrri ákvörðun stjórnvalda um að undanþiggja 15% af lífeyrisgreiðslum ellilífeyrisþega skattskyldu í ljósi þess að lífeyrisgjöld verða að fullu skattfrjáls á næstu árum. Nú stóð til upphaflega að gera þetta í tveimur áföngum. Fyrst 7,5% og síðan aftur 7,5%. En sú breyting varð gerð á að flýta afslættinum fyrir iðgjaldaprósentuna, flýta þeirri ákvörðun, og þá er ákveðið líka núna í tengslum við fjárlög að leggja þennan 15% skattafslátt lífeyrisþeganna af í einu vetfangi. Ég vil minna á það að þegar baráttan gegn tvísköttun lífeyris hófst hér fyrir alvöru voru það fyrst og fremst Samtök aldraðra, samtök aldraðra um allt land, sem börðust fyrir þessu. Síðan tóku verkalýðssamtök undir með þeim en þar komu fram ólíkar áherslur. Niðurstaðan ætlar að verða sú að aldraða fólkið verður af öllum kjarabótum sem það barðist fyrir með afnámi þessarar tvísköttunar, nema menn framkvæmi það sem vitnað er til í frv. til laga, þskj. 1, í skýringum með fjárlagafrv., en þar segir á bls. 271, með leyfi forseta: ,,Gert er ráð fyrir að fella þessa undanþágu niður í tveimur áföngum og kemur sá fyrri til framkvæmda um næstu áramót.`` En eins og ég segi er núna búið að ákveða að taka hana alla í einu. Hins vegar verður þeim fjármunum sem sparast við þessa breytingu varið til að hækka grunnfjárhæðir lífeyristrygginga. Þessu er lofað í þessari bók hér. Og nú spyr ég: Hvar er þessar hækkanir að finna? Það er mjög mikilvægt að grunnfjárhæðir lífeyristrygginga verði hækkaðar, að minnsta kosti sem nemur því sem sparast við þessar breytingar, eins og vikið var að í þingskjölum og í fjárlagafrv. þegar það var birt á sínum tíma. Hverjir aðrir hafa verið að beita sér í vörninni fyrir velferðarsamfélagið? Það eru samtök launafólks. Þar gera menn sér grein fyrir að skerðing á velferðarþjónustu með tilheyrandi þjónustugjöldum veldur misrétti í þjóðfélaginu. Og nú spyr ég: Skyldi vera eitthvert samhengi á milli andófs launafólks annars vegar og þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að skera niður framlög til aðila á vinnumarkaði um 10 millj. kr.? Er það til að undirbúa og undirbyggja hagræðingarátak hæstv. fjmrh., sem sérstakur sjóður upp á 150 millj. hefur verið stofnaður um? Ég bara spyr. Það eru ekki miklir fjármunir sem samtök launafólks fá ár hvert af fjárlögum. Reyndar fá samtök atvinnurekenda einnig fjármuni, einnig stuðning. Samtök launafólks fá ekki mikla peninga miðað við þann fjölda sem býr að baki og það hlutverk sem þeim er ætlað að sinna. Í ræðum hér í dag hefur ítrekað verið vísað í álitsgerðir þessara samtaka en þær þarf allar að vinna. Og meira en það, þær þarf að ræða og undirbúa á fundum. Þetta eru lýðræðislega unnar álitsgerðir. Allt kostar þetta fjármuni sem ég vil meina að sé einfaldlega kostnaður við lýðræðið í landinu. Ef við ætlum að tryggja öflugt fjölþátta samfélag þurfum við kröftuga verkalýðshreyfingu. Því leyfi ég mér að mótmæla þessum niðurskurði og beini því til fjárln. og ríkisvalds að tillögurnar verði endurskoðaðar. Um þetta flyt ég ekki breytingartillögu. Það geri ég hins vegar varðandi einn tiltekinn lið, geðheilbrigðisgeirann. Ég flyt tillögu um sérstakt viðbótarframlag á fjárlögum sem renni til geðdeildar Ríkisspítala og barnaspítala samkvæmt nánari ráðstöfun stjórnarnefnda spítala. Þörfin á framlagi til barnaspítala er afar brýn því allri aðstöðu fyrir börnin og foreldra þeirra er mjög ábótavant. Margoft hefur verið sýnt fram á að langvarandi sjúkdómslegur hjá litlum börnum eru þeim og fjölskyldum þeirra afar erfiðar og því nauðsynlegt að vel sé búið að þeim. Ég hef kynnt mér geðheilbrigðismál nokkuð í sumar og haust og hef sannfærst um þörfina á því að auka fjármagn til þessa málaflokks. Víða er úrbóta þörf en þarna verður ekki undan því vikist. Það er staðreynd að vegna niðurskurðar á fjármagni til þessa málaflokks hefur þurft að vísa bráðveiku fólki frá. Slíkt er skelfilegt fyrir sjúklingana, jafnvel enn skelfilegra á stundum fyrir aðstandendur þeirra og fyrir samferðamenn þeirra á götum úti stundum beinlínis háskalegt. Rétt er að vekja sérstaka athygli á vanda barnageðdeilda og langar mig til að vitna í grein sem birtist í Morgunblaðinu í haust, 10. okt. sl., en þar skrifar Valgerður Baldursdóttir, yfirlæknir á barna- og unglingageðdeild Landspítalans, m.a. eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Barna- og unglingageðdeild Landspítalans er að mestu í sömu sporum og fyrir 25 árum ef frá er talin legudeild sem opnuð var fyrir unglinga árið 1987.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Enn þann dag í dag hafa ekki komið stöðugildi sem sérstaklega er ætlað að sinna göngudeildarvinnu, sem sýnir sig m.a. í því að við komumst ekki í snertingu við nema um tíunda hluta þeirra barna sem nágrannaþjóðir okkar telja nauðsynlegt að fái þjónustu á svona göngudeildum og hafa þó upp á að bjóða umfangsmeiri þjónustu við börn á öðrum sviðum.`` Síðar nefnir höfundur þjónustukreppu. Í þessu samhengi þar sem vísað er til þess að þörf sé á mannafla, á stöðugildum, á fólki, til að sinna geðsjúkum börnum var okkur sagt frá því hér fyrr í kvöld að hæstv. fjmrh. ætli að ráðast í varanlega hagræðingu, ,,hina endanlegu lausn``. Og hvað er það? Það er að leggja niður stöður, að leggja niður störf. Það er sérstakt framlag á fjárlögum til að reka fólk, biðlaunagreiðslur. Hin varanlega hagræðing hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar. En hér kemur hins vegar fram að það vantar fólk. Í bréfi sem ég vitnaði í áðan, frá Tómasi Helgasyni prófessor, forstöðumanni geðdeildar Landspítalans, segir m.a.: ,,Á þessu ári sem nú er að líða þurfti að loka rúmlega 60% rúma móttökudeilda geðdeildarinnar í sex vikur vegna fjárskorts, þar á meðal barnageðdeildinni. Meðferðardeild fyrir fíknisjúklinga á Vífilsstöðum varð að loka alveg í september. Í hennar stað var opnuð dagdeild með miklu minni mannafla. Þótt aðsókn að dagdeildinni sé mjög mikil og þegar ljóst að hún getur ekki annað meðferðarþörfinni nema með meiri mannafla kemur hún ekki að fullu í stað þeirra deildar sem varð að loka.`` Síðar í yfirlýsingu Tómasar Helgasonar, prófessors og yfirlæknis á Ríkisspítölunum, segir orðrétt, með leyfi forseta, og ég ætla að gera þetta að lokaorðum mínum: ,,Það er léleg hagstjórn að koma í veg fyrir að þeir sem þurfa lækningu fái hana og það er ómannúðlegt að líkna ekki þeim sem á þurfa að halda. Það er heldur ekki stórmannlegt hjá einni ríkustu þjóð í heimi að láta sparnað bitna mest á þeim sem minnst mega sín og ekki geta borið hönd fyrir höfuð sér.``

[23:56] Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af ræðu hv. þm. Ég vil í fyrsta lagi geta þess að kjarasamningar sem ríkið hefur gert gilda almennt til áramótanna 1996--1997. Nú við 2. umr. koma inn í frv. u.þ.b. 137 millj. kr. á launalið. Launaliðir hækka á milli ára um 3--4 milljarða. Þannig hefur ætíð verið haldið á þessum málum að menn hafa þurft að áætla launahækkanir og það er talið tiltölulega auðvelt núna. Hv. þm. minntist á launastefnu ríkisins. Hún hefur verið metin af óháðum aðilum, þ.e. Þjóðhagsstofnun. Í mati Þjóðhagsstofnunar kemur í ljós að nokkur munur er á samningum sem gerðir voru annars vegar í febrúar og hins vegar síðar. Ríkið gerði yfirleitt samninga síðar, nema við kennara, og ég tel að þess vegna sé ekki ástæða til þess að ríkið hækki laun starfsmanna sinna með sama hætti og laun sumra aðila á almennum vinnumarkaði hafa verið hækkuð. Ég vil hins vegar segja það, virðulegi forseti, að ég kýs að eiga slíkar viðræður um kjaramál við formann BSRB annars staðar en í ræðustól á Alþingi. Þá spurði hv. þm. um 150 millj. Því er til að svara að með yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var horfið aftur til fyrra ráðs. 450 millj. fara inn í grunninn um áramót, sem jafngildir launahækkunum, en eingreiðslurnar verða á öðrum stað. Þær eru greiddar út eins og áður hafði verið gert ráð fyrir og fara ekki í grunninn. Það er eðlilegt að horfið sé frá því að draga greiðslur úr lífeyrissjóðum til ellilífeyrisþega frá skatti úr því að Alþýðusambandið hefur kosið að því sé flýtt að gera greiðslur í lífeyrissjóðina frádráttarbærar frá skatti.

[23:58] Hæstv. forseti. Ég fagna því að hæstv. fjmrh. skuli lýsa því yfir að hann sé reiðubúinn að ræða kjarasamningana og það sem ég gerði sérstaklega að umræðuefni hér, --- við samningaborð, vegna þess að samtök launafólks hafa skrifað hæstv. fjmrh. og farið fram á að slíkar viðræður. Ég fagna því að hann vilji taka upp formlegar viðræður. Varðandi ellilífeyrisþega og ákvörðun Alþýðusambandsins um að flýta skattbreytingum eru þær nú umdeildar og engin ein afstaða innan launþegahreyfingarinnar gagnvart þeim. Ég vitnaði sérstaklega í þingskjal sem birt var með fjárlagafrv. á sínum tíma þar sem því var heitið að grunnfjárhæðir lífeyristrygginga yrðu hækkaðar um leið og þessi 15% skattafsláttur yrði felldur niður. Ég vil fá skýringu á því hvar þess sjái stað í fjárlagafrv. að þær verði hækkaðar eins og lofað er í þessari bók, á bls. 271.