Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dagsettu 3. maí, hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 3. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um útflutningsaðstoð og landkynningu.

Til svara eru: Fjármálaráðherra, iðnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Á þessu vorþingi komu fram tvö mál frá hæstv. sjávarútvegsráðherra sem vörðuðu sjávarútveginn sérstaklega, frumvarp til laga um veiðigjöld og frumvarp til laga um stjórn fiskveiða. Lengi hefur verið beðið eftir þessum málum og sitt sýndist hverjum þegar þau komu fram. Af hálfu okkar í stjórnarandstöðunni var bent á að í veiðagjaldafrumvarpinu væri gengið allt of langt í gjaldtöku af greininni og menn hefðu ekki lagt í þá vinnu að meta með raunhæfum hætti hver raunveruleg auðlindarenta greinarinnar væri. Varðandi frumvarpið um stjórn fiskveiða er áfram haldið eftir þeirri braut að auka óhagkvæmnina í greininni. Nú hefur atvinnuveganefnd fengið málið til meðferðar og sent það út til umsagnar. Meðal þess sem fram kemur í nýrri skýrslu sem nefndin hefur fengið til sín er að stór hluti sjávarútvegsfyrirtækja mundi hreinlega ekki lifa frumvarp sjávarútvegsráðherra af og mundi fara á hausinn. Slíkar eru álögurnar sem menn hafa reiknað útgerðinni í þessu frumvarpi. Mér finnst rétt að hæstv. sjávarútvegsráðherra geri þinginu grein fyrir því hvernig í ósköpunum stendur á því að svona mál hafi verið lagt fyrir þingið. Ég hygg að það hafi ekki nokkru sinni áður getað gerst að ráðherra greinarinnar hafi lagt fram frumvarp sem setur stóran hluta fyrirtækjanna sem starfa í greininni einfaldlega í gjaldþrot, í greiðsluþrot. Það getur bara ekki verið. Fyrir þessu verða menn að gera grein í þinginu. Við höfum sagt að réttast væri að taka málin aftur í ráðuneytið og vinna þau almennilega. Það kemur í ljós að menn eru með kolrangar forsendur fyrir öllum útreikningum. 

Frú forseti. Ég tel að það hafi verið gagnlegt að fá þessa greinargerð fram eins og önnur sjónarmið í þessu máli. Þar koma ýmsar ábendingar fram sem er rétt og skylt að fara yfir og sú gagnrýni á veiðigjöldin að þau yrðu of há. Það er ekki vegna þess að auðlindarentan sé ekki til staðar í sjávarútveginum, það er ekki niðurstaða skýrsluhöfunda, heldur fyrst og fremst vegna þess að því miður séu sum sjávarútvegsfyrirtækjanna enn svo illa skuldsett að þau mundu lenda í vanda af þeim sökum. Auðlindarentan er til staðar. Framlegðin er geysileg í íslenskum sjávarútvegi um þessar mundir eða um 75 milljarðar kr., og hefði einhvern tíma dugað, en sá dapurlegi veruleiki birtist okkur að enn eru sum sjávarútvegsfyrirtækin svo illa lestuð skuldum, þrátt fyrir afar góða afkomu undanfarin fjögur ár, að þau mundu lenda í erfiðleikum með gjöldin. Það er auðvitað veruleiki sem verður að takast á við og ber að skoða. Við höfum allan tímann sagt að markmiðið væri að finna hóflega auðlindarentu sem greinin réði vel við að greiða en byggi áfram við góð skilyrði. Í skýrslunni er vissulega bent á ákveðna tæknilega vankanta sem eru vel þekktir varðandi álagningu veiðigjalda á grundvelli tveggja ára gamalla gagna og vandamál sem geta við vissar aðstæður þegar mikil sveifla verður skyndilega í afkomunni tengst framreikningi á þeim gömlu gögnum. Það er vel þekkt vandamál sem búið er að liggja mikið yfir hvernig væri hægt að leysa. Vænlegast væri auðvitað að fá meiri samtímagögn í hendur og að því vinnur Hagstofan, að leggja grunn að því að vera með miklu meira af samtímagögnum undir þegar hún metur afkomuna en nú er, þannig að þá aðferð þarf að þróa. Það er að sjálfsögðu afar einfalt mál að breyta álagningarstuðlum í veiðigjaldafrumvarpinu, það kostar ekki grundvallarendurskoðun á því heldur er það bara ákvörðun um að breyta álagningarstuðlum 

Frú forseti. Það er augljóst að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur einfaldlega ekki unnið heimavinnuna sína áður en málið var lagt fram. Hér er ruglað saman alls konar hugtökum eins og framlegð í sjávarútvegi og rentu, og sagt að vegna þess að framlegðin er góð hljóti auðlindarentan að vera gríðarleg. Þetta er akkúrat kjarni vandans. Ráðherrann hefur ekki lagt í þá vinnu að finna út hver auðlindarentan er. Þessu er bara kastað inn í þingið með einhverjum reiknistuðlum sem standast enga skoðun, allar helstu forsendur málsins hafa brostið þegar menn fara að kafa ofan í það og nú er það sem sagt þingsins að finna út úr því hver auðlindarentan er, í frumvarpi sem ráðherrann lagði fram. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð. Það er ekki hægt að tefla svona máli fram á lokadögum þingsins og krefjast þess að það sé afgreitt í flýti, það er ekki boðlegt. Það er sjálfsagt að reyna að finna út úr því hver auðlindarentan er en það er ráðherrann sem átti frumkvæðið að málinu og lagði það fram á kolröngum forsendum. Mér finnst að menn skauti tiltölulega létt fram hjá því að bera ábyrgð á málum 

Frú forseti. Ég gengst ekki við því. Ég tel að aðferðafræðin sem lögð er til grundvallar í veiðigjaldafrumvarpinu með annars vegar grunngjaldi og hins vegar afkomutengdu gjaldi sé rétt og undir það er reyndar víða tekið í umsögnum, þó að margir gagnrýni um leið að álagningarstuðlarnir séu einfaldlega of háir. Framlegðin í íslenskum sjávarútvegi hefur langleiðina tvöfaldast frá því ástandi sem var fyrir hrun, úr 35–40 milljörðum í 75. Skuldir sjávarútvegsins hafa lækkað um 150–170 milljarða, eigið fé aukist yfir 200 milljarða þannig að staða greinarinnar hefur auðvitað stórbatnað. Greiningin á þoli hennar í dag til að greiða segir okkur hins vegar hryllilega sögu um hvernig ástandið var orðið í efnahag íslensks sjávarútvegs í lok vitleysistímans því að þrátt fyrir þennan mikla bata sem orðinn er, óvenjugóðar aðstæður þar sem saman fer lágt raungengi krónunnar, hátt afurðaverð og góð aflabrögð og framlegð upp á 75 milljarða kr. eða svo, 

Hæstv. forseti. Í gær héldu áfram að birtast áróðurstengdar og gildishlaðnar yfirlýsingar í greinaskrifum prófessors nokkurs við Háskóla Íslands, en hann birti einar 18 spurningar í Fréttablaðinu. Ég ætla ekki að ræða það við hæstv. ráðherra. Aftur á móti skipaði efnahags- og viðskiptaráðherra eftirlitsnefnd um framkvæmd sérstakrar skuldaaðlögunar og í nefndinni á meðal annars sæti áðurnefndur prófessor. Í lögum um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja kemur fram efnahags- og viðskiptaráðuneytið beri kostnað af störfum nefndarinnar og setji í samráði við hagsmunaaðila henni reglugerð. Nefndin skal meðal annars fylgjast með því að við framkvæmd sérstakra aðgerða sé gætt sanngirni og jafnræðis meðal skuldara og nefndin skuli gæta þagnarskyldu við gerð álita og gæta þess að ekki séu gefnar upplýsingar sem varpa ljósi á hvaða viðskiptavinur eigi í hlut. Nú vil ég spyrja hæstv ráðherra, þar sem að reglugerðin átti að gilda til 31. desember 2011, hvort hún sé fallin úr gildi. Telur efnahags- og viðskiptaráðherra að nefndarmaður í þessari nefnd geti setið í henni samhliða því að hafa uppi í fjölmiðlum sjónarmið varðandi eignarhald og rekstur einstakra fyrirtækja sem eru til meðferðar samkvæmt lögunum? Telur ráðherrann eðlilegt að prófessorinn hafi í krafti stöðu sinnar sem nefndarmaður, í krafti prófessorsstöðu sinnar eða eftir atvikum í nafni Háskóla Íslands, uppi leiðbeiningar sem meðal annars, eðli málsins samkvæmt, er beint til banka sem undirgangast hin sömu lög um hverjir séu heppilegir eigendur fyrirtækja eða hvernig frjáls félagasamtök koma með mál sín til úrlausnar bankastofnana sem haga starfsemi sinni innan ramma landslaga? Einnig vil ég beina eftirfarandi spurningu til ráðherra: Hvers vegna hafa Bændasmtökin fyrir vikið þau verkefni með höndum sem prófessorinn hefur ævinlega gert athugasemdir við? Að lokum: Telur ráðherrann að Bændasamtök Íslands hafi misfarið með opinbert fé með þeim hætti sem prófessorinn, í nafni Háskóla Íslands eða eftir atvikum í krafti stöðu sinnar sem eftirlitsnefndarmaður, lýsir í grein í Fréttablaðinu í gær?

Frú forseti. Ég skal svara samkvæmt bestu getu en játa þó að ég er ekki alveg kunnugur því hvernig fór með reglugerð sem tengist starfi eftirlitsnefndarinnar. Ég geri ráð fyrir því, og ætla að leyfa mér að trúa því þangað til annað kemur í ljós, að um leið og tekin var ákvörðun um að framlengja störf nefndarinnar og láta hana halda áfram að fylgjast með framvindunni út þetta ár hafi reglugerðin jafnframt verið framlengd eða að stuðst sé við hana. Nefndin átti sem sagt upphaflega að ljúka störfum á síðasta ári, ef ég man rétt, en síðan var tekin ákvörðun um að hún héldi áfram út þetta ár til að fylgja eftir aðgerðunum sem ekki voru að fullu afstaðnar og hún vinnur væntanlega á sama grunni og áður. Ég er tregur til að dragast inn í umræður um greinaskrif einstaks fræðimanns í eigin nafni og tengja það við störf hans í þágu stjórnvalda á öðrum vettvangi á meðan ég veit ekki annað en þetta séu tveir aðskildir hlutir sem tengist ekki á nokkurn hátt. Ég þarf að sjá eitthvað um að annað sé á ferðinni áður en ég dregst inn í slíkar umræður. Ég treysti því að sjálfsögðu og trúi að menn haldi hlutverkum sínum aðgreindum í þessum efnum og að sjálfsögðu hafa menn frelsi til að tjá sjónarmið sín í blaðagreinum í eigin nafni þó að þeir sinni jafnframt einhverjum öðrum störfum. Mér finnst að menn eigi að gæta sín áður en þeir gefa sér að það sé á nokkurn hátt eitthvert vandamál eða eitthvað óeðlilegt í sambandi við það. Eins og hv. fyrirspyrjandi þekkir auðvitað eru sögulegar ástæður fyrir því að Bændasamtökin hafa haft með höndum með vissum hætti stjórnsýsluhlutverk, það tengist samningum milli ríkisvaldsins og bænda og þannig hefur verið um þetta búið um langa hríð. Meðferð eða ráðstöfun hinna opinberu fjármuna samkvæmt samningum sætir að sjálfsögðu endurskoðun og eftirliti af hálfu ríkisins og ég veit ekki til að menn hafi áhyggjur af því að þar hafi ekki allir hlutir verið í lagi, ég hef ekki heyrt um það. En gagnrýnin á hina hliðina hefur eftir því sem ég best veit snúist um það að Bændasamtökin hafi kannski í ársreikningum sínum ekki gert fullnægjandi grein fyrir aðskilnaði þessa og annað í þeim dúr. 

Hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra svaraði því skýrar hvort hann telji þetta heppilegt og hvort hér hafi ekki orðið trúnaðarbrestur á milli þess hluta starfa viðkomandi fræðimanns og þegar hann situr sem nefndarmaður í nefnd um sérstaka skuldaaðlögun. Ég vil líka nefna að afskriftir í sjávarútvegi eru af stærðargráðunni 10–12 milljarðar, í landbúnaði eru þær innan við milljarður en í verslun og þjónustu eru þær tæplega 100 milljarðar. Ég vil því ítreka þá spurningu mína til hæstv. ráðherra hvort hann telji að Bændasamtök Íslands hafi misfarið með fé eins og fræðimaðurinn heldur fram í greininni sem svo óheppilega vill til að er einnig nefndarmaður í umboði hæstv. ráðherra. Má ætla að fullyrðingar prófessorsins sem hann hefur margoft lýst yfir í ræðu og riti um ágæti Evrópusambandsins og hins vegar afstöðu Bændasamtakanna til þess, hafi áhrif og því sé blandað saman  
             
             Fær forseti þögn í salinn? Forseti biður hv. þingmenn um að gæta orða sinna til þeirra sem eru fjarstaddir og geta ekki varið sig í þessum sal. )

Frú forseti. Ég hélt ég hefði svarað því alveg skýrt, ég hef engar upplýsingar í höndum, engin gögn eða neitt sem bendir til þess að þarna hafi átt sér stað einhver trúnaðarbrot eða að einhver trúnaðarbrestur sé orðinn. Ég geri skýran greinarmun á persónulegum skoðunum sem menn setja fram undir eigin nafni í blaðagreinum og störfum þeirra að öðru leyti. Það hafa allir frelsi til að tjá sig í þessu landi og lýsa skoðunum sínum hvort sem okkur líkar við þær eða ekki. Þaðan af síður finnst mér maklegt að blanda viðhorfum manna inn í mál af þessu tagi hvort sem það er til utanríkispólitískra mála eða annarra hluta. Ég hef heldur engar upplýsingar um að nokkur hafi misbrestur orðið í meðferð opinberra fjármuna, hvorki að því leyti til sem Bændasamtökin fara með tiltekið hlutverk og annast um útgreiðslu fjármuna á grundvelli samninga milli ríkisvaldsins og bænda, né veit ég til þess að nokkur skapaður hlutur sé að í fjármálum eða bókhaldi Bændasamtakanna sjálfra, en um það hef ég að sjálfsögðu afar takmarkaðar upplýsingar. En meðan ekkert slíkt hefur komið upp þurfa menn að hafa eitthvað fyrir sér í því 

Frú forseti. Ég beini spurningum til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna ábendinga sem fram komu í skýrslu Ríkisendurskoðunar um útvistun opinberra verkefna til Bændasamtaka Íslands frá mars 2011. Tæpir 20 milljarðar renna til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis á fjárlögum 2012 og tæplega 70% af þeirri fjárhæð rennur í gegnum Bændasamtökin til að fjármagna lögbundnar skyldur ríkisins. Þetta vekur ákveðin hugrenningatengsl um ríki í ríkinu. Dytti okkur í hug að fela Læknafélagi Íslands framkvæmd og fjárræði Sjúkratrygginga Íslands og eftirlitshlutverk landlæknis eða að fela Félagi eldri borgara framkvæmd Tryggingastofnunar ríkisins? Nei, það þætti vægast sagt ófullnægjandi stjórnsýsla. Með fyrirspurn minni geri ég ekki athugasemd við fjárhæðirnar sem renna í málaflokkinn sem slíkar heldur stjórnsýslu landbúnaðarmála á Íslandi og meðferð þess opinbera fjár sem veitt er til málaflokksins. Nokkrar ábendingar komu fram og vil ég spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega út í hvernig brugðist hafi verið við ábendingum Ríkisendurskoðunar um að brýnt sé að ráðuneytið hafi frumkvæði að endurskoðun fyrirkomulags á stjórnsýslu landbúnaðarmála og hvort mætt hafi verið óskum Matvælastofnunar um að taka sérstaklega upp stjórnsýslulegt hlutverk sitt í þessum málaflokki. Það kemur skýrt fram í skýrslunni að Matvælastofnun hefur fullan hug á því að taka yfir framkvæmd lögbundinna verkefna sinna og var í raun og veru að biðla til þess að ráðuneytið hæfi slíkar 

Frú forseti. Þessar ábendingar hafa að sjálfsögðu verið teknar til gaumgæfilegrar skoðunar og er meiningin að hafa þær með í farteskinu nú þegar eru að hefjast viðræður milli Bændasamtakanna og ríkisins, meðal annars um framlengingu svonefnds búnaðarlagasamnings og er það fyrsti samningurinn sem kemur upp til endurnýjunar eftir að þessar ábendingar komu fram. Þetta fyrirkomulag á sér langa forsögu, ef svo má að orði komast, og sprettur að hluta til upp úr því að áður voru samtök bænda tvískipt. Annars vegar var Stéttarsamband bænda, sem var í raun og veru stéttarfélagið, og hins vegar Búnaðarfélag Íslands, sem var í reynd stjórnsýslustofnun landbúnaðarmála í verulegum mæli á Íslandi. Það hlutverk færðist saman í eitt í Bændasamtökunum og það fyrirkomulag hélt áfram á ýmsan hátt varðandi leiðbeiningarþjónustu í landbúnaði. Þegar búvörusamningarnir komu til sögunnar önnuðust Bændasamtökin umsjón þeirra eða framkvæmd á grundvelli samninga milli ríkisins og Bændasamtakanna. Það er allt bundið í lög og eru skýrar reglur um hvernig með það skuli farið þannig að í reynd eru Bændasamtökin í því tilviki framkvæmdaraðili eða verktaki sem annast um útgreiðslur hins opinbera fjár. Það sætir að sjálfsögðu endurskoðun eins og öll önnur útgjöld ríkisins og menn geta velt fyrir sér því fyrirkomulagi en það er af þessum rótum sprottið. Sama gildir um það sem hv. þingmaður nefndi um MAST, að verið er að fara yfir það og reyndar mundu verða umtalsverðar breytingar á starfsemi Matvælastofnunar ef ný lög um dýravernd og búfjárhald næðu fram að ganga og var meiningin að taka það með í leiðinni. Verið er að ganga frá nýju skipuriti fyrir Matvælastofnun og er ýmislegt fleira í vinnslu sem tengist þessum málum þar sem menn hafa meðal annars þessar ábendingar í huga.

Frú forseti. Þetta var nokkuð ítarlegt svar hjá hæstv. ráðherra en ég tel mig þó ekki hafa fengið fullnægjandi svar því að ég innti hæstv. ráðherra eftir því hvort ekki væri örugglega verið að færa þessa stjórnsýslu þangað sem hún á heima, inn í þá ríkisstofnun sem á að hafa þetta með höndum. Ég vil árétta sem alþingismaður, frú forseti, að það er mikilvægt að Alþingi og framkvæmdarvaldið fari að ábendingum Ríkisendurskoðunar og ég vænti þess að ábendinga hennar og viðbragða við þeim sjái stað í næsta fjárlagafrumvarpi, enda er miklu eðlilegra að þessar tæknilegu breytingar séu gerðar af hálfu ráðuneytisins en ekki af hálfu fjárlaganefndar við fjárlagagerðina. Það ætti að ganga greiðlega fyrir sig þar sem Matvælastofnun hefur lýst yfir áhuga á að fá verkefnið og Bændasamtökin margoft óskað eftir því að fá að losna undan því. 
             Ég vil jafnframt spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála mér um að þar sem í raun og veru sé um byggðastyrki að ræða í þessum málaflokki væri eðlilegt að færa framkvæmd verkefnanna út fyrir höfuðborgarsvæðið, til dæmis til Akureyrar.

Frú forseti. Ég endurtek það sem ég sagði að þessar ábendingar eru hafðar til hliðsjónar og hafðar með í þeirri vinnu sem er í gangi. Sú vinna tengist Matvælastofnun og einnig því að framsetning mála hvað varðar búvörusamningana og greiðslurnar þar o.s.frv. taki mið af þeim ábendingum sem settar hafa verið fram um að þetta sé nægjanlega skýrt aðgreint og að eldveggirnir séu traustir þarna á milli. Það er gert til að fyrirbyggja tortryggni um að þarna blandist saman fjármunir annars vegar Bændasamtakanna og hins vegar ríkisins í gegnum búvörusamninga eða búnaðarlagasamninga. Það er ekki svo í reynd en það er hins vegar rétt og skylt að verða við ábendingum um að ekki megi búa þannig um málin að það geti skapað tortryggni. Varðandi það hvort hér sé byggðastuðningur á ferð veit ég ekki hvort hv. þingmaður á við búvörusamningana í heild eða afmarkaðri þætti þeirra mála. 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að vera með einn fund í salnum. Ef menn þurfa að ræða saman þá skulu þeir víkja úr salnum á meðan, sömuleiðis í hliðarherbergjum.

Virðulegi forseti. Ég held að það geti tæplega orðið lengur um það nokkur ágreiningur að endurskoðun fiskveiðilöggjafarinnar er komin í mjög alvarlegar ógöngur. Það er að mínu mati algerlega óhjákvæmilegt að nema staðar. Hér eru í húfi gríðarlega miklir hagsmunir. Við verðum að færa málið úr farvegi átaka og þar gegnir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra miklu hlutverki. Ég vek athygli á því að í nýrri skýrslu sem hér hefur verið vitnað til kemur fram að rangur grunnur sem lagður er til grundvallar veiðigjaldinu veldur því að verið er að ýkja gjaldtökuna um 100%. Það er ljóst mál að ýmis fyrirtæki munu ekki ráða við það. Ég nefni annað dæmi í þessu sambandi og það er sú regla sem við köllum stundum 40/60% regluna, þ.e. sú regla að þeir sem nú hafa aflaheimildir munu ekki njóta aukningar, til dæmis í þorski, nema að hálfu. Ég vek líka athygli á því að komið hefur fram að það séu ætluð stjórnarskrárbrot á að minnsta kosti fjórum greinum stjórnarskrárinnar. Þetta allt segir mér að við verðum að taka þessi mál mjög alvarlega og til mikillar endurskoðunar. Komið hefur fram að ýmis fyrirtæki eru í þeirri stöðu að þau munu ekki ráða við skuldbindingar sínar að óbreyttu kerfi. Jafnframt kemur fram í þeirri skýrslu sem vitnað hefur verið til að með gildistöku þessa frumvarps muni þessum fyrirtækjum fjölga stórlega. Til dæmis mun um það bil helmingur stærstu fyrirtækjanna ekki ráða við skuldbindingar sínar ef þetta frumvarp verður samþykkt og eru það um 75% fyrirtækjanna í úrtaki varðandi krókaaflamarkið.  Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er ekki fullt tilefni núna til þess að setjast niður og reyna að átta sig á því hver staðan er? Það er ljóst að málið er komið í mjög miklar ógöngur og við höfum einfaldlega ekki leyfi til þess að mínu mati að ganga fram með 

Frú forseti. Ég get tekið undir síðustu orð hv. þingmanns. Það er afar mikilvægt að reyna að lenda þessu máli og ljúka þeim deilum sem staðið hafa lengi, en ég held að við sem höfum einhverja forsögu í þessum efnum og þekkjum eitthvað til þessara mála höfum allan tímann vitað að það yrði aldrei gert öðruvísi en átök yrðu um það. Ég man aldrei eftir því að sjávarútvegsmál hafi verið rædd á Alþingi í 29 ár svo ég þekki til án þess að um þau væri einhver ágreiningur. Þetta er alltaf mikið hita- og tilfinningamál og við skulum ekki gleyma því að þarna takast líka á miklir hagsmunir. Í þessu máli eru sérhagsmunir sem sóttir eru og varðir af býsna mikilli hörku, eins og umræðan undanfarna daga ber með sér. Við skulum ekki gleyma því. Ég frábið mér allt tal um stjórnarskrárbrot en það er athyglisvert. Ég vildi þá spyrja hv. þingmann á móti: Er hann sömu skoðunar? Nálgast hann málið út frá einkaeignarréttarlegum sjónarhóli með þeim hætti að hann telji að það gangi gegn stjórnarskránni ef eigandi auðlindarinnar, þjóðin, gerir einhverjar tilteknar ráðstafanir með hana? Á því byggja menn vangaveltur sínar um stjórnarskrárbrot nema þá að farið sé offari og ekki virt meðalhófsregla og annað í þeim dúr. Ég ætla ekki að tjá mig um mögulegar einstakar efnisbreytingar á þessum frumvörpum. Það er ljóst að veiðigjöldin og upphæð þeirra sæta langmestri gagnrýni og ég held að það liggi í loftinu að á þeim verði gerðar breytingar og að sjálfsögðu verður það skoðað að lagfæra þar tæknileg vandamál sem við er að glíma og eru til staðar í núverandi álagningu veiðigjalds, vel að merkja, þannig að því sé haldið til haga. En menn geta vissulega sagt að eftir því sem veiðigjöldin eru hærri eru slík tæknileg vandamál, eins og að byggja á gömlum gögnum og nota framreikning á þeim, erfiðari viðureignar og þá þarf að leita lausna á því. Málið er í höndum atvinnuveganefndar og hún tekur nú á móti umsögnum og vinnur að þeim í málinu. Þar af leiðandi tel ég ekki sé við hæfi að við reynum að reyta hvert út úr öðru á þessu stigi málsins nákvæmlega afstöðu til þess hvaða einstakar breytingar koma til greina. Ég ætla ekki að blanda mér í það sem sjávarútvegsráðherra og flytjandi málsins vegna þess að málið er í höndum og á forræði atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Mér er ljóst að þessi mál verða ekki leyst átakalaust en hér er um að ræða miklu alvarlegra mál. Hér er verið að tala um svo stóra hagsmuni. Hér er verið að tala um að þessi frumvörp muni leiða til þess að framlegð í sjávarútvegi muni lækka um 40%. Hér er verið að tala um að mörg fyrirtæki sem staðið gætu undir skuldum sínum, jafnvel fyrirtæki sem ættu í erfiðleikum með að standa undir skuldum, mundu geta gert það í framtíðinni ef þau fengju til þess starfsfrið. Hér er verið að tala um að þessi frumvörp muni sjálfstætt kalla fram aukin gjaldþrot í sjávarútvegi og það er það sem er svo alvarlegt í málinu. Varðandi stjórnarskrárbrotin er hér um að ræða ekki færri en fjórar efnisgreinar stjórnarskrárinnar, þá er ekki bara verið að tala um það sem hæstv. ráðherra nefndi hér heldur ýmsa aðra þætti. Stóra málið er einfaldlega þetta: Það frumvarp sem nú er verið að leggja fram mun hafa mjög skaðvænleg áhrif á rekstur þeirra fyrirtækja sem nú starfa í sjávarútvegi. 75% úrtaksins í krókaaflamarki fer á hausinn. Helmingur stóru fyrirtækjanna í sjávarútvegi fer á hausinn. 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk í þessari umræðu. Ræðutími í síðari umferð er ein mínúta.

Frú forseti. Ég held að það sé miklu betra að við tökum efnislega umræðu um þetta mál þegar það kemur frá nefnd og þá aftur til umræðu. Það er hugsanlegt að sú umræða muni standa í nokkra klukkutíma miðað við ástandið á Sjálfstæðisflokknum um þessar mundir og gefst þá tækifæri til að ræða það. Auðvitað er margt sem mætti um þetta segja og þar á meðal þá sérkennilegu mótsögn að nú koma menn hingað og segja að sjávarútvegurinn þoli eiginlega engar viðbótarálögur. Hann muni kannski komast út úr vandræðum sínum ef hann er látinn alveg í friði vegna þess að hann sé svo skuldugur og illa á sig kominn í því kvótakerfi sem ekki má hrófla við. Hv. þingmenn ættu kannski aðeins að velta því fyrir sér þegar þeir mikla þann vanda, þær skuldir og þá erfiðleika sem séu í íslenskum sjávarútvegi, hvernig á því stendur þá að þrátt fyrir einstakt góðæri í skilyrðum sjávarútvegsins núna samfellt í fjögur ár sé ástandið svona, 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að vekja athygli á þeim orðum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra áðan sem rétt er að endurtaka, að ekkert sé athugavert við meðferð Bændasamtaka Íslands á opinberu fé.  Mig langar að ræða aðeins við hæstv. ráðherra um frétt sem birtist í Ríkisútvarpinu 2. maí síðastliðinn og fjallar um að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hafi efasemdir um að bann við innflutningi á hráu kjöti standist EES-samninginn. Við þekkjum öll að í desember 2009 samþykkti Alþingi hið svokallaða matvælafrumvarp. Það var erfið fæðing og var mikil andstaða við ákveðinn hluta þess frumvarps, meðal annars varðandi hrátt kjöt. Haustið 2009 lagði Jón Bjarnason, þá hæstv. ráðherra, nú hv. þingmaður, fram frumvarp en sleppti þar ákvæðum sem heimila innflutning á hráu kjöti og var það gert á grundvelli laga um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim sem eiga að tryggja að ekki berist sjúkdómar í næma íslenska búfjárstofna. Nú hefur ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, tilkynnt að hún sé ekki jafnsannfærð og fyrrverandi ráðherra um áframhaldandi höft á innflutningi á hráu kjöti. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig hafa stjórnvöld svarað því? Er hætta á því að Íslendingar neyðist til að fara dómstólaleiðina með þetta eins og annað sem tilheyrir þessu ágæta Evrópusambandi og EES-samningi og verði jafnvel knúnir til að flytja inn hrátt kjöt?

Frú forseti. Það er alveg ljóst að ESA skoðar nú innleiðingu Íslands á matvælatilskipuninni og það kemur svo sem ekki á óvart. Við skulum minnast þess að þegar fyrra frumvarpið kom fram sem átti að innleiða hana var ekki gert ráð fyrir því að þar yrði innflutningsbann á hráu kjöti. Það sætti hins vegar harðri andstöðu hér á þingi og við, þingmenn Vinstri grænna, vorum í þeim hópi sem lagðist hart gegn því. Við vildum að sett yrði inn í innleiðinguna að við leyfðum ekki innflutning á hráu kjöti, hvað og síðan varð, og þannig var gengið frá málinu. Það hefur allan tímann legið fyrir að þessi aðferð okkar við innleiðinguna kynni að verða umdeild og að henni kynni að verða sótt. Málið er ekki komið á það stig að um formleg bréfaskipti sé að ræða. Ekki hefur borist rökstutt álit eða annað í þeim dúr heldur hafa verið skoðanaskipti uppi um þetta mál og fram undan er fundur þar sem farið verður yfir málið. Við undirbúum að sjálfsögðu málsvarnir okkar og röksemdir og munum berjast með kjafti og klóm fyrir því að við getum viðhaldið þeirri aðferð við innleiðinguna sem við völdum þarna. Við teljum okkur hafa sterk fagleg rök fyrir því að það sé mikilvægt fyrir Ísland að geta viðhaft innflutningsbann á hráu kjöti. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður þekki margar þeirra röksemda sem við höfum notað í þeim efnum en við styrkjum þær varnir meðal annars með því að draga saman frekari gögn. Það hefur sérstakur starfshópur gert sem unnið hefur að því máli og mun gera áfram og eins hafa helstu sérfræðingar okkar á sviði dýra-, heilbrigðis- og hollustusjónarmiða lagt þar sitt af mörkum og munu gera það áfram. Komi til þess að ESA haldi lengra áfram með málið vil ég trúa því að við verðum vel undirbúin til að halda uppi vörnum okkar.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og lýsi bara ánægju minni með viðbrögð hans og málatilbúnað hans í þessu máli. Ég fagna því að menn skuli ætla að fara þessa leið. Í sama fréttatíma Ríkisútvarpsins var einmitt fjallað um að ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, geri einnig athugasemdir við matvælaöryggi á Íslandi og telur að annmarkar séu á eftirliti með kjöt- og mjólkurvörum. Við höfum oft talað um að íslenskur landbúnaður sé frábær og að íslenskar landbúnaðarvörur séu ákaflega heilnæmar og góðar þannig að þetta er mjög alvarlegt. Gustað hefur um þá ágætu stofnun sem kölluð er Matvælastofnun sem heyrir undir hæstv. ráðherra. Hagsmunafélög bænda hafa farið fram á stjórnsýsluúttekt. Við teljum mjög alvarlegt þegar er gerð athugasemd við matvælaeftirlit hér á landi. Getur hæstv. ráðherra sagt okkur hvar það mál stendur 

Frú forseti. Það er alveg rétt að komið hafa athugasemdir og við vitum hvar við þurfum að betrumbæta vinnubrögð og aðferðir í sambandi við matvælaeftirlit, til dæmis hvað varðar rekjanleika lyfjaleifa og fleira í þeim dúr. Það er einmitt verið að vinna að því og er reglugerð að koma um þau mál. Það er rétt að menn hafi það í huga í tilviki Matvælastofnunar að sú stofnun fær á sig alveg gríðarlega mikið af flóknum innleiðingum sem hún þarf að glíma við og verkefni hennar er afar flókið og vandasamt. Við höfum ekki getað lagt henni til þá fjármuni sem hún hefði haft fulla þörf fyrir vegna þess að það hlaðast á hana mjög þung og erfið eftirlitsverkefni og innleiðing á endalausum gerðum og tilskipunum sem eru flóknar og miklar. Ef ég man rétt hafa eitthvað um 150 slíkar komið núna á tiltölulega skömmum tíma og lent á borðum þessarar stofnunar, svo haldið sé uppi nokkrum málsvörnum fyrir stofnunina því að stundum er óvægilega að henni sótt að mínu mati. 
             En til að svara spurningunni þá hefur það komið til skoðunar að gerð yrði stjórnsýsluúttekt á Matvælastofnun en það hafa engar ákvarðanir verið teknar um það meðal annars vegna þess að hún er í miklum önnum. Verið er að breyta skipuritinu og við ætlum að minnsta kosti að láta það 

Frú forseti. Í gær gerðist það undir störfum þingsins að opinber fræðimaður ...

Forseti hefur stjórn á þinginu og spyr: Er þetta um fundarstjórn forseta í dag?

Já, nákvæmlega. Í dag og í gær. Samhengið er það að í dag gerðist það sem gerðist líka í gær að vegið var að heiðri fjarstaddra fræðimanna í ræðustól á Alþingi. Í gær var fræðimaður kallaður áróðursmeistari Samfylkingarinnar og ríkisstjórnarinnar, í dag er borin fram opinber fyrirspurn sem vegur að heiðri fjarstadds fræðimanns. Alþingi Íslendinga hefur stundum verið kallað vagga lýðræðisins. Forsendur lýðræðisins eru skoðanafrelsi og málfrelsi og það er ólíðandi, finnst mér, að þessi ræðustóll skuli notaður í því skyni að grafa undan skoðanafrelsi manna og sjálfstæði þeirra sem fræðimanna til að setja fram opinberar skoðanir og látið að því liggja 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Það eru dylgjur af þessu tagi og hugsunarhátturinn að baki þeim sem valda þöggun í þjóðfélaginu, meinsemd sem ríkti í þessu þjóðfélagi, meinsemd sem koma verður í veg fyrir með öllum ráðum. Þess vegna á forseti ekki að líða þær úr ræðustól á Alþingi.  
            

Forseti vill geta þess að hann gerði athugasemd við þetta úr forsetastóli.

Hæstv. forseti. Að gefnu tilefni um fundarstjórn forseta vil ég segja að ég tek fyllilega undir að hér á ekki að dylgja um fólk sem ekki getur varið sig í þessum stól. Fólk getur farið yfir orðin í ræðu minni þar sem ég talaði um nefndarmann skipaðan af hæstv. ráðherra. Hins vegar er það áhugaverð umræða, frú forseti, og er rétt að ræða um það í liðnum um fundarstjórn forseta eða störfum þingsins, að það virðist skipta máli hver talar. Má fræðimaður tala sem pólitíkus en pólitíkus ekki sem fræðimaður? Er jafnmikið frelsi fólgið í því? Við stjórnlagaþingskosningarnar kom fram að þar máttu stjórnmálamenn ekki bjóða sig fram en þegar stjórnlagaráðsmennirnir voru orðnir pólitíkusar, þegar þeir voru komnir í stjórnlagaráð, máttu þeir allir bjóða sig fram. 

Forseti biður þingmenn um að virða tímamörk í þessari umræðu.

Frú forseti. Þöggun er einmitt alvarlegt vandamál og alvarleg ógnun við hina lýðræðislegu umræðuhefð. Ég vek athygli forseta og þingheims á umfjöllun í Fréttatímanum í dag þar sem tveir virtir fræðimenn, Vilhjálmur Árnason og Ólafur Þ. Harðarson, ræða um þessa ógnun við skoðanafrelsi og málfrelsi og þá ógn sem stafar að hinni opinberu stjórnmálaumræðu því að það er einatt og alltaf farið í manninn en ekki boltann. Lagaspekingurinn Sigurður Líndal 

Frú forseti. Í gær barst fulltrúum í forsætisnefnd erindi frá Björgu Evu Erlendsdóttur, fyrrverandi fulltrúa í verkefnisstjórn rammaáætlunar, þar sem hún vísar til orða hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar í þessum ræðustól um hana þar sem hann nafngreindi hana og sagði, með leyfi forseta, þegar hún tók við starfi við rammaáætlun af öðrum manni: „Ég þekki hana reyndar ágætlega og hún er hin vænsta manneskja en hefur ekki endilega haft það orð á sér að vera sérstakur fagmaður í umhverfismálum. Hún hefur vissulega gríðarlegan áhuga á umhverfismálum og hefur haft verulega sterkar skoðanir - að minnsta kosti mundu sumir kalla það öfgaskoðanir í umhverfismálum. Þarna er augljóslega verið að setja inn pólitískan liðsmann til að greiða atkvæði á endasprettinum …“ Þessi kona bendir á að samkvæmt þingsköpum megi ekki brigsla ráðherrum, öðrum þingmönnum eða forseta Íslands úr ræðustól en þeir geti þó,  
             „Það getum við óbreytt úti í bæ hins vegar ekki og sitjum því varnarlítil undir dylgjunum. Óþolandi er  Þessi einstaklingur hefur óskað eftir liðsinni forseta  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum og biður einnig ræðumenn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Mér heyrðist hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson gefa í skyn að það ríki enn einhver þöggun í þjóðfélaginu. Ég vona sannarlega að svo sé ekki. Það má hins vegar vel vera að sumir séu hræddir um að skipt verði um stjórnvöld og að þá taki við sama ástandið og ríkti fyrr, en það verður þá að vera alveg ljóst að að minnsta kosti við sem erum í meiri hluta í dag ætlum ekki að þola það að dylgjað sé um fólk úr þessum ræðustól og við ætlum heldur ekki að þola að það sé þannig í þessu landi að menn geti ekki haft þær skoðanir sem þeir vilja og skrifað um þær í blöð án þess að missa starfið sitt, fá ekki starf eða vera útataðir í þessum ræðustól.  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar um nauðsyn þess að hér fari fram umræða um hvort stjórnmálamaður geti verið fræðimaður og hvort fræðimaður geti verið stjórnmálamaður. Ástæðan er sú að beiðni erlends prófessors um að ég stjórnaði málstofu upp í HÍ var hafnað á þeim forsendum að ég væri of pólitísk.

Hvað með alla hina sem starfa þar?


            

Virðulegi forseti. Ég verð að gera mjög alvarlegar athugasemdir við fundarstjórn forseta. Hér kemur hv. þm. Álfheiður Ingadóttir í ræðustól og vísar í bréf sem barst forsætisnefnd og nafngreinir þann sem sendir bréfið.  Virðulegi forseti. Hvenær ætlar forseti að taka á því vandamáli sem nú er uppi í þinginu að sumir megi vísa í nefndarmenn og sumir mega vísa í bréf? 

Hæstv. forseti. Nú tíðkast hin breiðu spjótin hér á þingi. Í atvinnuveganefnd í síðustu viku komu umsagnaraðilar fyrir nefndina og þá spurði ítrekað einn af þeim hv. þingmönnum sem hér talaði og hefur galað hæst um dylgjur: Hver greiddi þér fyrir þessa skýrslu? Er fræðimannsskýrsla þín nokkurs virði þar sem þú fékkst greiðslu fyrir hana? Ég held að við verðum að setja umræðuna á hærra plan ef við eigum að láta hana skila einhverju. Varðandi það bréf sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir var svo smekkleg að lesa upp úr áður, en um það er fjallað í forsætisnefnd, verð ég að segja, frú forseti, og biðja um að forseti taki það til umræðu: Ég er meira en tilbúinn að fjalla um það mál hér og hefði gert það að eigin frumkvæði. Ég tel að ég hafi hvergi lýst því 

Frú forseti. Mér þykir miður að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson notaði ekki þetta ágæta tækifæri til að biðjast afsökunar á ósmekklegum dylgjum og rætnum aðdróttunum sem var að finna í orðum hans í ræðustól Alþingis um persónu sem hann nafngreindi sjálfur. Þar segir, svo ég endurtaki það, hæstv. forseti, og það er ekkert úr bréfinu,  „Þarna er augljóslega verið að setja inn pólitískan liðsmann til að greiða atkvæði á endasprettinum … “ Þetta er bein fullyrðing hv. þingmanns. Dylgjurnar eru svo í öllum hinum setningunum sem ég las upp áðan. Ég verð að segja alveg eins og er, frú forseti, að þegar menn eru þingmenn og njóta tiltekinnar friðhelgi 

Virðulegi forseti. Ég held að við getum öll verið sammála um að það er ekki gott þegar verið er að dylgja um einstaklinga eða hóp einstaklinga þótt þeir séu ekki nafngreindir og mér finnst margir stjórnarliðar vera að kasta steini úr glerhúsi í þessari umræðu. Ég vil minna á það hvernig þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, og það á kannski ekki síst við hæstv. forsætisráðherra sem hér stendur, hafa misnotað aðstöðu sína og um hvern hefur verið dylgjað. Við skulum fara aðeins yfir orðfærið: Íhaldsöfl, forréttindastéttir, valdaklíka íhaldsafla og sægreifa,  Já, nú hlæja hv. þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna sem hér sitja. Þetta finnst þeim allt í lagi. 

Virðulegi forseti. Að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir komi hér í ræðustól og haldi áfram að leka upplýsingum úr forsætisnefnd sýnir bara það í hvaða höndum þingið er. Sumir mega og aðrir ekki. Það var þessi hv. þingmaður sem beinlínis laug upp á mig sökum hér þann dag sem ég birti ákveðna færslu á fésbókarsíðu minni 

Forseti biður hv. þingmann um að gæta orða sinna.

Að ljúga er hrein íslenska.

Forseti biður hv. þingmann um að gæta orða sinna.

Það var þessi þingmaður sem leiddi til þess að ég var áminnt af forseta fyrir þær sakir einar að hafa lýst upplifun minni af fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og síðan hefur komið ljós að ekki verður kosið um tillögu stjórnlagaráðs samhliða forsetakosningum. Núna vil ég fá svör frá forseta: Hvar stendur málið í forsætisnefnd um 

Hæstv. forseti. Það vekur athygli mína hvernig þessa umræðu ber að og hvernig hún hefur blómstrað á þessum degi. Sérstaklega vekur það athygli mína að ýmsir af helstu orðhákum Alþingis hafa komið hingað upp afar hneykslaðir yfir orðum hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar sem er afar varfærinn og prúður þingmaður samkvæmt minni reynslu. Og hver er sökin í þessum efnum? Sökin er sú að segja að starfsmaður á vegum Vinstri grænna sé pólitískur fulltrúi í nefnd.

Frú forseti. Ég hafði áhyggjur af því í morgun að ég kæmi of seint til umræðu um breytingar á Stjórnarráðinu. Ég hefði getað sparað mér þær áhyggjur. Ég vil beina því til þingheims að íhuga að það er krafa á okkur öll að fara varlega, gæta orða okkar og sýna þinginu virðingu. Ég vonast til þess í kjölfarið á þessari umræðu að forseti og þeir sem talað hafa í þessari umræðu beini því til hv. þm. Björns Vals Gíslasonar að biðja Stefán Má Stefánsson prófessor afsökunar á ummælum sínum. Hann dylgjaði um það í þingræðu 20. janúar síðastliðinn að Stefán Már Stefánsson léti það ráða afstöðu sinni hvort hann fengi greidda peninga eða ekki vegna starfa sinna. Það eru mjög alvarlegar dylgjur, frú forseti, sem beint er gegn fræðaheiðri virts fræðimanns. Ég sakna þess að þeir þingmenn sem talað hafa mjög hátt núna hafi það ekki með í þessari umfjöllun 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson vék að er senn að hefjast framhald umræðu um breytingar á Stjórnarráði Íslands. Ég verð að segja að þessar uppákomur dag eftir dag við upphaf þingfundar eru mér ekki að skapi og ég held að við verðum öll að líta í eigin barm hvað það varðar og hugsa um margumræddan brag þingsins. Ég vil því leyfa mér úr þessum ræðustól að endurtaka tilboð mitt og hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar frá því í gær til hv. stjórnarflokka og til hæstv. forseta um að dagskrármál nr. 2 og 17 verði tekin út af dagskrá í dag og önnur mál sem eru á dagskrá fari í umræðu nú þegar og komist til nefndar þannig að hægt verði 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þingmönnum sem komið hafa upp í stólinn núna á síðasta hálftímanum og beini því til allra þingmanna að gæta orða sinna í þessum sal og í þessu púlti. Hvað varðar það tilboð sem hér er nefnt og verið hefur nokkuð til umræðu síðasta sólarhringinn hefur líka verið ítrekað á fundi þingflokksformanna sem og í þessum sal að það er fullur vilji hjá fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna, þ.e. þingflokksformönnum, til að taka öll þau mál sem á dagskrá eru í dag og semja um lyktir þeirra. Það tilboð stendur og er engin ástæða til að tefja þingstörf meira en góðu hófi gegnir. Hægt er að setjast niður og semja um lyktir allra þeirra mála sem á dagskrá eru í dag og til þess er fullur vilji af hálfu formanna þingflokka stjórnarflokkanna sem og formanna stjórnarflokkanna.

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráðinu vék ég nokkuð að stöðu Seðlabankans annars vegar og Fjármálaeftirlitsins hins vegar. Ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að greina og ræða frekar þennan þátt málsins. Ég held að í ljósi nýliðinnar sögu sé ástæða fyrir okkur Íslendinga að vanda okkur mjög hvað varðar fjármálamarkaði, fjármálastöðugleika og annað slíkt. Algengustu mistök sem menn gera varðandi hernað er að skipuleggja nýliðið stríð. Fjármálakerfi okkar Íslendinga er veikburða og ástæða er til að fylgjast mjög vel með því. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af því að ef út af ber geta íslensku bankarnir staðið veikt og þarf ekki mikið til að koma. Þess vegna er nauðsynlegt að það fyrirkomulag sem við höfum með eftirliti á starfsemi bankanna sé öflugt og til þess fallið að sinna hlutverki sínu. Herra forseti. Í þeim plöggum sem fylgja þingsályktunartillögunni, þ.e. athugasemdunum, segir eftirfarandi um fjármála- og efnahagsráðuneyti og tilurð þess. Ég ætla að vitna í það, með leyfi forseta: „Efnahags- og viðskiptaráðuneytið hefur starfað í núverandi mynd frá árinu 2009 þegar ábyrgð á efnahagsmálum var færð til ráðuneytisins.“ - Svo kemur það sem skiptir máli: - „Markmiðið með sameiningu efnahags- og viðskiptamála var fyrst og fremst að samræma almenna hagstjórn og málefni fjármálamarkaðar.“ Tilgangurinn með því fyrirkomulagi sem sett var á laggirnar árið 2009 var að samræma almenna hagstjórn og málefni fjármálamarkaðar. Í því fyrirkomulagi sem hér er verið að setja upp liggur fyrir að hagstjórnin almennt, stjórn peningamála og ríkisfjármála, mun verða á hendi fjármála- og efnahagsráðherra, en Fjármálaeftirlitið á að setja í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Rökin sem voru færð fram árið 2009, sem ég tel að hafi haft verulegan þunga að baki sér um nauðsyn þess að eftirlit með fjármálamarkaði og hagstjórn væri nátengt innan stjórnkerfisins, eru farin fyrir lítið vegna þess að nú á að setja þetta hvort í sitt ráðuneytið. Ég vil ítreka þá skoðun mína, herra forseti, að það eru rök fyrir því að sá sem fer með hlutverkið lánveitandi til þrautavara, Seðlabanki Íslands, hafi á hverjum tíma sjálfstætt mat á eignasafni bankanna og útlánum þeirra til að geta lagt mat á það hvort veita eigi bankastofnun sem lendir í vandamálum þrautalán til að bregðast við lausafjárkrísu. Það á ekki að gera, það á ekki að veita bankastofnun slíka fyrirgreiðslu nema eignasafnið sé nægilega sterkt til að reksturinn geti haldið áfram. Herra forseti. Það er þannig að ákvarðanir um þessa hluti, um lánveitingu til þrautavara, hafa ekki langan aðdraganda. Þar má til dæmis nefna hina víðfrægu, margnefndu Glitnishelgi, þar sem tekin var ákvörðun um aðkomu að bankastofnun með skömmum fyrirvara. Ég vara við því, herra forseti, að lagt verði of mikið traust á það að mönnum takist að byggja upp einhvers konar samskiptaferla á milli ólíkra stofnana. Þá mun reyna mjög á allt lagaumhverfi varðandi flæði á upplýsingum, en ekki síður á það að tilhneiging er hjá stofnununum að vinna fyrst og síðast þá vinnu sem gagnast viðkomandi stofnun og gera minna með það sem menn telja að gagnist einungis öðrum stofnunum þótt innan sama geira sé verið að starfa. Þetta er margþekkt og ekki bara íslenskt fyrirbæri heldur þekkt út um alla veröld. Ég ítreka, virðulegi forseti, að ég hef áhyggjur af því fyrirkomulagi sem verið er að setja hér upp varðandi fjármálamarkaðinn. Ég tel einnig að ástæða sé til að benda á að í meðförum þessa máls í þinginu hafa umsagnir vissulega komið til nefndar um breytt fyrirkomulag atvinnuvegaráðuneytisins, um umhverfisráðuneytið o.s.frv. En það er látið duga að fengið sé álit starfshóps um hið nýja fjármála- og efnahagsráðuneyti og verkefni þess. Eins liggur fyrir umsögn eða álit öllu heldur frá fyrrverandi stjórnarformanni Fjármálaeftirlitsins um þá spurningu hvort seðlabankar eigi að fara með fjármálaeftirlit eða Fjármálaeftirlitið sjálft. Ég tel, virðulegi forseti, að eðlilegt hefði verið og reyndar nauðsynlegt að kallað hefði verið eftir umsögnum frá þeim sem til þessara mála þekkja, til stjórnar efnahagsmála og þess fyrirkomulags og þess stofnanastrúktúrs sem við þurfum að byggja upp, nefndin hefði fengið slíkar umsagnir og við þingmenn hefðum þá haft tækifæri til að kynna okkur þær umsagnir. Það er ekki góður bragur á því, virðulegi forseti, að framkvæmdarvaldið velji sér álitsgjafa, starfshóp - sem í sitja reyndar ágætir menn, þeir Gylfi Magnússon, Sigurður H. Helgason og Sigurður Snævarr, allt vel hæfir einstaklingar, en það fer ekki vel á því að framkvæmdarvaldið velji sérstaklega þá einstaklinga, sama hversu hæfir þeir eru, sama hver þekking þeirra á sviðinu er, til að gefa álit, búa til álit en kalla ekki eftir áliti annarra. Ég leyfi mér að fullyrða, herra forseti, að það eru fjölmargir aðrir aðilar í okkar samfélagi, blessunarlega, sem hafa mikla þekkingu og vit á þessum málum. Þetta ráðslag grefur undan því trausti sem við þurfum að bera til þess fyrirkomulags sem við erum að ræða hér. Með öðrum orðum, herra forseti, það er erfiðara fyrir okkur alþingismenn að taka afstöðu með eða á móti málinu. Málið er ekki nægjanlega vel búið til umræðu til að Alþingi geti tekið afstöðu til þess hvort við viljum að framkvæmdarvaldið fari fram með breytta skipan í Stjórnarráðinu. Þess vegna tel ég, herra forseti - reyndar á ég eftir að minnsta kosti eina fimm mínútna ræðu - að það sé ástæða fyrir okkur að forsvarsmenn þingsályktunartillögunnar taki meiri þátt í umræðu um þennan þátt málsins, þ.e. um fjármálamarkaðinn og eftirlitið með fjármálamarkaðnum, hvar það er vistað og hvernig sú starfsemi á að ganga upp innan Stjórnarráðsins. Því miður, herra forseti, hefur vantað á það að stjórnarliðar og þeir sem eru í forustu fyrir málinu taki virkan þátt í þeirri umræðu. Ég vek athygli á því að í þingsalnum núna er enginn. Það er enginn sem situr hér inni 

Virðulegi forseti. Það er alltaf ánægjulegt að hlusta á hv. þm. Illuga Gunnarsson. Hann er yfirleitt mjög málefnalegur og faglegur í því sem hann ræðir um. Ég held að megi samt sem áður segja hvað þessa ræðu varðar, svona til að taka hana saman, að hann hafi þar tekið undir nánast allar athugasemdir sem komu fram í máli fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, Árna Páls Árnasonar, hv. þingmanns, til að stytta kannski aðeins þá ræðu sem hann fór hér í gegnum og taka megininntakið. Það sem ég hefði áhuga á að heyra á grundvelli þess að ég veit hvernig hv. þingmaður nálgast málin, ég held að það væri mjög áhugavert fyrir mig bara sem þingmann að fá að heyra það frá þingmanninum: Hvað mundi hann vilja gera ef og þegar hans flokkur kemst aftur til valda hvað varðar lögin um Stjórnarráðið? Mundi þingmaðurinn vilja breyta lögunum aftur í það form sem þau voru áður, þannig að það þyrfti þá að fara í gegnum fleiri umræður hér í þinginu og raunar leggja fram frumvarp um breytingar á fyrirkomulagi ráðuneyta? Eða er þingmaðurinn sammála túlkun til dæmis hæstv. forsætisráðherra um að þetta sé vald sem eigi fyrst og fremst að vera í höndum ráðherra framkvæmdarvaldsins, hvernig skipa á málum innan Stjórnarráðsins?

Herra forseti. Ég þakka hlýleg orð í minn garð. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að ekki er langt á milli þeirra skoðunar sem ég hef lýst og þeirra skoðana sem hæstv. fyrrverandi efnahagsráðherra hefur lýst í ræðustól þingsins. Þetta er mjög mikilvægt mál. Það er enn og aftur ástæða til að ræða þennan þátt málsins miklu dýpra vegna þess meðal annars að ekki komu umsagnir inn um þennan þátt málsins nema sú álitsgerð sem ég vitnaði til og benti á. Ég ætla ekki að gera lítið úr skoðunum þeirra ágætu manna sem þar lögðu fram vinnu sína, en ég hefði viljað fá álit frá fleirum, úr fleiri áttum, sem hefði gert það að verkum að við hefðum getað átt merkingarbærari umræðu en raun ber vitni. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um það fyrirkomulag sem við erum búin að koma okkur upp í þinginu, þá vil ég benda á að fram á 7. áratuginn, ef ég man rétt, var það fyrirkomulag hér með sama hætti og í Danmörku, að það var á valdi framkvæmdarvaldsins hvernig verkefnum var háttað innan Stjórnarráðsins, skipan ráðuneyta og verkaskipting þeirra. Niðurstaðan sem menn komust að var að þetta væri of losaralegt og má kannski segja að það hafi eitthvað að gera með okkar stjórnmálakúltúr, vegna þess að þetta fyrirkomulag í Danmörku hefur gengið mjög vel eftir því sem ég best veit. Ég fór reyndar fyrir nokkrum árum gagngert til Danmerkur til að kynna mér akkúrat þennan þátt málsins þegar ég starfaði sem aðstoðarmaður forsætisráðherra. Ég taldi að rök hafi verið fyrir því að við værum komin með kerfi sem væri of svifaseint, þ.e. það væri of erfitt að bregðast við breytingum í samfélaginu, þannig að það endurspeglaðist í störfum Stjórnarráðsins. Þarna þarf að fara og feta ákveðinn milliveg. Þess vegna er ég í sjálfu sér ekki ósáttur við það fyrirkomulag, ég tel það að minnsta kosti einnar messu virði að skoða það, sem við höfum sett núna, að þetta sé flutt inn í þingið í formi þingsályktunartillögu. 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka þá spurningu mína hvað hv. þingmanni finnst um túlkun forsætisráðherra að það sé alveg skýrt í stjórnarskránni, það er náttúrlega það sem við þingmenn eigum að fylgja, að valdið til að skipa málum í Stjórnarráðinu eigi að vera fyrst og fremst hjá framkvæmdarvaldinu sjálfu.

Herra forseti. Eins og ráða mátti kannski af svari mínu áðan er ég þeirrar skoðunar að fara verði sameiginlega með valdið, framkvæmdarvaldið og þingið. Ég tel að búið sé að einfalda fyrirkomulagið með því að koma með þingsályktunartillögu hingað inn en um leið er það þingsins að segja já eða nei við því. Ég tel þess vegna að það sé ekki þannig, ég get ekki tekið undir það að þetta sé vald sem liggi hjá forsætisráðherra alfarið, augljóslega ekki, annars værum við ekki að ræða þetta í þinginu með þessum hætti. En ég ítreka að það skiptir verulegu máli að sú þingsályktunartillaga sé vel útfærð. Þess vegna á slíkt að gerast við upphaf kjörtímabils. Í framhaldi af því að ríkisstjórn hefur verið mynduð á hún að koma fram með tillögur sínar um skipan verkefna innan Stjórnarráðsins, leggja það fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu útfærða á þann hátt að menn sjái nákvæmlega hvar stofnanir eiga að vera, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir mjög athyglisverða ræðu, sérstaklega andsvarið sem hann veitti rétt áðan. Það hefur nefnilega komið fram í umræðunum að mikil óánægja er með það að verið sé að leggja þetta mál fram rétt fyrir kosningar og umbylta Stjórnarráðinu enn á ný. Þessi ríkisstjórn hefur farið fyrir því. Því hefur verið líkt við stjórn Reykjavíkurborgar nú undir forustu Samfylkingarinnar og Besta flokksins, eða litlu deild Samfylkingarinnar í borginni, og eins þegar hv. fyrrverandi þingmaður, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, var borgarstjóri því að þá var líka stundað að umbylta sífellt borgarkerfinu á þann hátt að færa til deildir, stofna sviðsstjóra o.s.frv., svona sannkölluð kratavæðing eins og við horfum upp á hér. Mig langar hins vegar að spyrja þingmanninn þar sem þetta mál er nú komið fram í formi þingsályktunartillögu og engin kostnaðaráætlun liggur þar að baki. Milli fyrri og síðari umr. var komið með minnisblað um að hugsanlegur húsnæðiskostnaður yrði á bilinu 150–250 millj. kr. og er alls óvíst hvor talan standi eða hvort kostnaðurinn endi í einhverri tölu þar á milli. Hugmyndirnar snúast meira að segja um að byggja hæðir ofan á núverandi húsnæði sem ráðuneytin eru í. Í framhaldi af þessu og kæruleysinu í fjármálastjórn og skipulagningu framkvæmdarvaldsins langar mig að spyrja hv. þm. Illuga Gunnarsson: Er ekki verið að framselja með freklegum hætti það fjárveitingavald sem Alþingi eitt hefur samkvæmt stjórnarskrá? Telur þingmaðurinn duga að koma hingað með 

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að ekki er nægilega vel að verki staðið. Vissulega hvílir ekki sú skylda á fjármálaráðuneytinu að veita umsögn um kostnað út af þingsályktunartillögum en í þessu máli má ljóst vera að það þarf að fylgja því tiltölulega nákvæmt kostnaðarmat þannig að Alþingi geti gert sér grein fyrir því um hvaða stærðir er að tefla. Þá kem ég aftur að því sem ég var að segja áðan. Það fyrirkomulag sem við erum að koma okkur upp hér og erum að keyra núna í fyrsta sinn, þ.e. að framkvæmdarvaldið komi til þingsins og leggi fram þingsályktunartillögu um skipan verkefna Stjórnarráðsins, hefði að mínu mati þurft að vera vandaðra. Ég tel, herra forseti, að það hefði verið skynsamlegt og yfirvegað af hálfu núverandi ríkisstjórnar að neita sér um þetta að þessu sinni, af því við erum komin undir lok kjörtímabilsins, og gefa heldur næstu ríkisstjórn færi á því að undirbyggja slíkar breytingar af kostgæfni og leggja fram vandaðar, útfærðar tillögur um þessa hluti, þar á meðal mundi fylgja slíkum tillögum eins og kostur er, að sjálfsögðu, mat á þeim kostnaði sem félli á ríkissjóð vegna slíkra breytinga. Hvað varðar þann þátt sem snýr að stjórnarskránni eiga menn að varast hefðir þegar kemur að því að túlka saman hefðir annars vegar og orð stjórnarskrárinnar hins vegar, en þannig hefur það verið í íslenskri stjórnsýslu að skapast hafa útgjöld hjá ríkinu sem síðan hafa verið afgreidd í þinginu í formi fjáraukalaga. Það er vissulega umhugsunarvert 

Virðulegi forseti. Að mínu mati eiga fjáraukalög að vera algjör undantekning í ríkisútgjöldum að því leyti að þau feli í sér ófyrirsjáanleg útgjöld frá því að fjárlög ársins voru sett. Núverandi ríkisstjórn fer með fjáraukalög eins og meginreglu fjárlaga. Það finnst mér athyglisvert og gagnrýnisvert, sérstaklega í ljósi þess að hér á landi er mikill vilji til að breyta vinnubrögðum eftir það sem þjóðin lenti í á haustdögum 2008. Varðandi það að fjármálaráðuneytinu sé ekki skylt að gera kostnaðaráætlanir fyrir þingsályktunartillögur tel ég að í veigameiri málum eins og því sem nú liggur fyrir þinginu, þar sem verið er að sameina ráðuneyti og markmiðið með því, eins og kemur fram, er ekki í hagræðingarskyni, þá hljóti fjármálaráðuneytið að bera þá skyldu að gera kostnaðaráætlun. Ef fjármálaráðuneytið gerir hana ekki þá sýnir það hina brýnu þörf á 

Virðulegi forseti. Ég get í meginatriðum tekið undir það sem hér hefur verið sagt. Ég vil einungis árétta þetta: Uppi er sú krafa og hefur alla tíð verið að Alþingi vandi allt sitt starf og alla sína löggjöf. Hrun á fjármálamarkaði breytti þar engu um. Það hefur aftur á móti verið meira rætt eftir hrun, eðli málsins samkvæmt. Dæmi um það sem hefur verið rætt er verkaskipting ráðuneyta, meðferð framkvæmdarvaldsins o.s.frv. Ég er þeirrar skoðunar að ákveðin íhökunarpólitík sé fólgin í því að segja: Við ætlum að klára þetta mál - þ.e. breytt fyrirkomulag Stjórnarráðsins, bara til að geta sagst vera búin að gera það, en láta sig síður varða hversu vel úthugsuð breytingin er. Það er því merkt við, „ég er búinn að gera þetta“ en minna látið sig varða gæði vinnunnar. Þá bendi ég sérstaklega á þá umræðu 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir prýðisræðu. Ég ætlaði einmitt að spyrja hv. þingmann út í það sem hann endaði síðasta andsvar sitt á, eftirlit með fjármálamörkuðum. Nú hefur til að mynda komið fram í mikilli gagnrýni hv. þm. Árna Páls Árnasonar, fyrrverandi hæstv. ráðherra, að við hefðum átt að læra eftir að hafa lent í slíku hruni að aga og úthald þyrfti í það stjórnarkerfi sem við setjum upp. Mig langar að vitna til skýrslu þingmannanefndarinnar sem byggð var á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, með leyfi forseta: „Við endurskoðun laga um Stjórnarráð Íslands telur þingmannanefndin mikilvægt að fram komi hvaða reglur eigi að gilda um pólitíska starfsmenn ráðherra. Þá verði verklag innan ráðuneyta samræmt sem og skráning samskipta og skýrt sé með hvaða hætti ráðuneyti hafi eftirlit með þeim sjálfstæðu stofnunum sem undir þau heyra.“ Aðeins seinna stendur: „Jafnframt er nauðsynlegt að skýrt verði hvaða stofnun sé ætlað það hlutverk að hafa heildaryfirsýn yfir kerfisáhættu, fjármálalegan stöðugleika og bera ábyrgð á að samræma viðbrögð.“ Vegna þessa og þeirra hugmynda sem menn voru með um stjórnsýsluúttekt á FME og Seðlabankanum og vegna þeirrar vinnu sem er í gangi í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að eðlilegra hefði verið að fara í þær úttektir og halda þeirri stefnu sem menn tóku, og var umdeild þegar efnahags- og viðskiptaráðuneytið var sett á laggirnar í upphafi kjörtímabilsins því að þar átti öll vinnan að vera, í stað þess að skipta að því er virðist skyndilega um hest í miðri á án þess að fyrir liggi 

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að þetta verklag er ekki nógu gott. Sá þáttur þessara breytinga sem snýr að stofnun efnahags- og fjármálaráðuneytisins, sem hefur með stjórn efnahagsmála að gera, yfirstjórn peningamála og annarra slíkra verkefna, fjárlagagerð - ef áður voru rök fyrir því að samþætta þyrfti þessa stjórn við eftirlit með fjármálamarkaði og hafa það innan sama ráðuneytis, en breyta síðan alveg um kúrs og setja Fjármálaeftirlitið inn í atvinnuvegaráðuneytið án þess að það sé nægjanlega rökstutt hvers vegna menn hafa breytt þessu og, eins og hv. þingmaður benti á, án þess að farið hafi fram nægjanleg greining á þessum þáttum, þá bendir það til þess enn og aftur að hér sé á ferðinni einhvers konar íhökunarpólitík, þ.e. að verið sé að merkja við að nú hafi verið klárað að breyta Stjórnarráðinu en menn láti sig minna varða hvort þær breytingar hafi verið úthugsaðar og skipulagðar þannig að gagn sé af þeim og hægt verði að búa að þeim til lengri tíma. Það er eðlilegt ef einstök verkefni færast á milli, jafnvel með tiltölulega litlum fyrirvara því að við þurfum að hafa kerfið sveigjanlegt og opið en þættir sem snúa til dæmis að eftirliti með fjármálamarkaði, fjármálastöðugleika, þurfa að vera þannig að þeir standi til langs tíma. Það á ekki að hringla með þá. Þess vegna hefði ég viljað fá miklu dýpri umræðu, bæði í gögnum sem bárust til nefndarinnar og í þingsalnum um það sem snýr að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir andsvarið og skýr svör um það sem við ræddum áðan. Það hefur komið fram ítrekað að það hefur verið stefna hæstv. forsætisráðherra að breyta forminu á Stjórnarráðinu, ég held að þetta sé sjötta lagabreytingin sem kemur inn í þingið á þessu kjörtímabili. Það var nú nefnt hér kannski í kerskni í nótt að þetta væri orðin eins konar áráttuhegðun en ekki endilega að búið væri að íhuga og greina alla þætti á sem skynsamlegastan hátt. Ég vil spyrja hv. þingmann undir lok seinna andsvars míns hvort það yfirbragð sem menn hafa verið að vísa til að hér sé verið að breyta Stjórnarráðinu í átt að norrænu velferðarkerfi og síðan þegar maður skoðar starfshópsskýrsluna og hvar ýmsar stofnanir eru, 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir varðandi skýrslu þingmannanefndarinnar, þetta er bara svart á hvítu. Hvað varðar Norðurlöndin er stjórn efnahagsmálanna komið fyrir með mismunandi hætti eftir löndum. Það skiptir líka máli hversu margir ráðherrar fást við málaflokkana o.s.frv. Ég vil nota síðustu sekúndurnar í þessu andsvari til að vekja máls á því, virðulegi forseti, að það er svo augljóst þegar menn skoða þetta mál að enn er töluverð óvissa og það þarf að fara fram umræða um þann þátt málsins sem snýr að eftirliti með fjármálamörkuðum. Ég hefði haldið, virðulegi forseti, að við á Alþingi Íslendinga teldum það einnar messu virði að ræða það. Ég frábið mér það, virðulegi forseti, að hér sé æpt um leið og menn fara að ræða þessi mál af einhverri alvöru: Málþóf. 

Virðulegi forseti. Sú forgangsröðun sem skín í gegn með þessu máli er í raun alveg með ólíkindum. Ekki er hægt að koma upp í þessari umræðu öðruvísi en að ítreka það tilboð sem þingflokkar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafa gert ríkisstjórnarflokkunum um að fresta umræðu um þetta mál og taka önnur mál til umræðu, ein 15 mál sem skipta miklu máli að okkar mati, og koma þeim í formlega nefndarvinnu þar sem svo stutt er eftir af þingi. Þeir útúrsnúningar sem forustumenn þingflokka ríkisstjórnarflokkanna hafa viðhaft og þau skilyrði sem þeir hafa sett fyrir því að þetta samkomulag geti gengið eftir eru með ólíkindum og þar er ekki boðið upp á neitt annað en að ljúka þessari umræðu og taka síðan til hendinni við önnur mál. Hér var sagt í nótt að ummæli Björns Vals Gíslasonar væru með þeim hætti að hann tryði því að væri lygin nógu oft endurtekin yrði hún að sannleika en svo verður ekki í þessu máli, við munum halda þessum staðreyndum til haga.

Má Jón nota orðið lygi?

Þetta eru gælumál forsætisráðherra sem njóta forgangsröðunar og það er algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna að þingstörf skuli vera með þessum hætti, og sú gagnrýni sem hér er höfð uppi um eitthvert málþóf af hálfu stjórnarandstöðunnar er innihaldslaus og merkingarlaus, sérstaklega eftir að tilboði okkar hefur verið hafnað. Undirbúningur þessa máls stenst enga skoðun. Nefndin sem var skipuð í byrjun árs skilaði tillögum til ríkisstjórnarinnar sem eru í raun teknar sem heilagur sannleikur í þessu máli og öll hefðbundin meðferð þingmála er hunsuð. Það er ekki leitað umsagna og því er hvorki víkkuð út gagnrýnin á þetta mál né umræðan. Það er ekki gefinn kostur á því og það er auðvitað ekki hægt að sætta sig við það, við höfum í raun ekki þau gögn í höndunum og þá gagnrýnu umræðu af hálfu hagsmunaaðila sem er nauðsynleg til að Alþingi geti komist að eðlilegri niðurstöðu. Þetta gerist allt á sama tíma og ríkisstjórnin heitir breyttum vinnubrögðum, heitir því að opna mál og standa fyrir opinni og gagnsærri umræðu um allt. Þetta er framkvæmdin á því og við verðum ítrekað vör við hana í mörgum málum. Þetta er eins og með annað sem kemur fram af hálfu ríkisstjórnarinnar, það er innihaldslaust í þessu tilliti. Það að fara í þetta mál í eins miklu ósætti og augljóslega er innan ríkisstjórnarflokkanna um málið er líka sérstakt og greinilegt að menn treysta á Hreyfinguna, sem virðist vera orðinn angi af þessari ríkisstjórn, nánast formlegur samstarfsaðili ríkisstjórnarflokkanna. Við sjáum þessi pólitísku hrossakaup eiga sér stað í mörgum málum sem eru í raun ástæða þess að þingstörfin eru í því óefni sem raun ber vitni. Við sjáum þetta í fiskveiðistjórnarkerfinu, í rammaáætlun og mörgum fleiri málum. Sú gagnrýni sem hér hefur komið fram á tímasetninguna er mjög eðlileg. Það er stutt eftir af kjörtímabilinu og kostnaðurinn við þetta er mjög mikill. Við horfum upp á það að núverandi ríkisstjórn verður búin að eyða um 500 milljónum þegar þessar breytingar, ef þær verða veruleika, fara í gegn, 500 milljónir í breytingar á Stjórnarráðinu á þessu kjörtímabili, virðulegi forseti, með þeim breytingum sem áður eru orðnar og svo ætlar ríkisstjórnin að bæta við skoðanakönnun í haust sem kostar aðrar 250 milljónir. Við erum að tala um 750 milljónir sem á að eyða í gæluverkefni forsætisráðherra. Þetta er forgangsröðunin á sama tíma og við horfum upp á uppsagnir og niðurskurð í velferðarkerfinu. Öðruvísi mér áður brá. Hér eru mörg kvennastörf í húfi, það kom fram í umræðunni í nótt að akkúrat á þessum tíma er verið að loka deild á stórri heilbrigðisstofnun og þar er verið að segja upp 28 konum. Þetta er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í þágu almennings í landinu að fara með 750 milljónir í gæluverkefni forsætisráðherra en höggva í knérunn vinnandi fólks og niðurskurðar í velferðarkerfinu. Þetta er dæmigert fyrir þau loforðasvik sem ríkisstjórnin hefur orðið uppvís að. Ég hef miklar áhyggjur af atvinnumálum, þessu eina atvinnuvegaráðuneyti í tillögunni. Þar er margt óskýrt og sérstaklega á það við vistun stofnana og verkefna og þær áherslur í raun sem okkar mikilvægustu atvinnugreinum eru gerðar með þessari breytingu. Við vitum til dæmis ekkert hvar Hafrannsóknastofnun á að vera. Við sjáum að boðið er upp á mikið samstarf sem mun klárlega leiða til togstreitu á milli umhverfis- og auðlindaráðuneytis og ráðuneytis atvinnumála. Við höfum dæmi um þetta í öðrum málum, sérstaklega í rammaáætlun, hvernig þetta getur leitt til ómögulegrar niðurstöðu þegar farið er í pólitísk hrossakaup vegna þeirrar togstreitu sem er milli verndunarsjónarmiða í umhverfisgeiranum og nýtingarsjónarmiða í atvinnuvegaráðuneytunum. Það er verið að auka mjög á vægi allra verndunarsjónarmiða á kostnað nýtingarjónarmiða. Það er í raun alveg útilokað að gera það og þó að við eigum að bera fulla virðingu fyrir umhverfismálum og gerum það er alveg útilokað fyrir þjóð sem byggir afkomu sína alfarið á nýtingu náttúruauðlinda að þessu vægi sé raskað með þeim hætti sem lagt er til í þessu frumvarpi. Nýtingarsjónarmiðin verða að minnsta kosti að vera í góðu jafnvægi við verndunarsjónarmiðin og þetta er fín lína sem þarf að feta. Við sjáum afleiðingar þess, eins og ég kom inn á áðan, í rammaáætlun og þær eru stórhættulegar fyrir okkar þjóðarbú, þær eru stórhættulegar fyrir lífskjör almennings í landinu vegna þess að það er alveg ljóst hverjum sem það skoðar að efling lífskjara hér á landi mun ekki nást nema með nýtingu orkuauðlindanna með miklu öflugri hætti en lagt er til í rammaáætlun. Ég kom inn það á líka í ræðum í nótt að ég hef miklar áhyggjur af hvalveiðimálum. Hvar verða þau vistuð? Þessi atvinnugrein sem er nú aftur að skapa sér sess í íslensku samfélagi verður innan skamms og er nú þegar orðin mikilvæg útflutningsgrein. Hún styður við jafnvægi í lífríkinu í hafinu með eðlilegri nýtingu á þessum stóru stofnum. Maður hefur áhyggjur af því að þetta verði fært undir umhverfisráðuneytið eins og gert er í löndum víðast hvar í Evrópusambandinu og reyndar víða um heim með þeim afleiðingum sem við sjáum birtast í þeim sirkus sem fundir Alþjóðahvalveiðiráðsins eru. Þetta er algerlega óásættanlegt fyrir þjóð sem byggir afkomu sína eins mikið og raun ber vitni á nýtingu þessara auðlinda. Ef við drögum þetta saman, virðulegi forseti, stendur fátt upp úr sem mælir með þessu, ef nokkuð. Niðurstaðan er hreinlega sú að við erum búin að fara í breytingar á Stjórnarráðinu fyrr á þessu kjörtímabili. Það er stutt síðan þær voru framkvæmdar. Það liggur nokkuð fyrir hvað þær kostuðu okkur, hvað þær kostuðu ríkissjóð, en reynslan af framkvæmdinni að öðru leyti er ekki komin. Það væri miklu nær að láta þá reynslu koma betur í ljós áður en lengra er haldið. Málið er alls ekki tímabært vegna þess hve stutt er eftir af kjörtímabilinu og mjög ólíklegt, miðað við hvernig málið er lagt upp hér, að sú ríkisstjórn sem tekur við völdum næst muni vilja fylgja þeirri línu sem hér er lögð. Það mælir mjög á móti þessu máli hve samstaðan um þetta er lítil í þinginu þar sem þyrfti að vera breið samstaða um þessi mál og innan stjórnarflokkanna. Það er mikil andstaða víða hjá hagsmunaaðilum við þetta mál, ekki hefur verið hlustað á sjónarmið þeirra og þeim hefur ekki verið gefið tækifæri til að skila skriflegum umsögnum til nefndarinnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Ég deili að mörgu leyti áhyggjum hans af þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir, sérstaklega varðandi þau mál er snúa að nýtingu auðlinda okkar og gagnvart umhverfisráðuneytinu sem á að sameina bæði nýtingu og umhverfisvernd. Þingmaðurinn hefur alltaf talað mjög fyrir atvinnumálum hér á landi. Hann lýsti hér áhyggjum sem hann hefði af atvinnumálunum í þessu nýja skipulagi, hvar stofnanir yrðu vistaðar og hvert verkefnin mundu fara. En ég vil bara lýsa því yfir, herra forseti, að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur aldrei haft áhyggjur af atvinnumálum, Vinstri hreyfingin – grænt framboð telur að hér þurfi ekki að vera atvinna til að halda uppi lífskjörum. Að minnsta kosti kemur það glögglega í ljós í rammaáætluninni sem þessi flokkur hefur augljóslega haft mjög mikil áhrif á. Það er á stefnuskrá Vinstri grænna að hlífa til dæmis neðri hluta Þjórsár, sem er þó hagkvæmasti virkjunarkosturinn nú um stundir, og færa það í biðflokk. Þetta er eitthvað sem Samfylkingin lætur yfir sig ganga til að halda Evrópusambandsumsókninni inni og gangandi að Vinstri grænir fái að stöðva allar framkvæmdir og stoppa allt atvinnulíf til þess að límið haldist í ríkisstjórninni. Þingmaðurinn fór yfir akkúrat þá spurningu sem við ræddum lítillega í nótt, hvað verði til dæmis um hvalveiðar í þessum tillögum. Við Íslendingar lítum á hvalveiðar og hvali sem náttúruauðlind á meðan Evrópusambandið lítur á hvali sem umhverfismál. Hefur þingmaðurinn tilfinningu 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi hitt naglann á höfuðið þarna að í ríkisstjórnarsamstarfinu snýst þetta hjá öðrum stjórnarflokknum um aðildarviðræður að Evrópusambandinu, því að öllu er fórnandi í þeirra huga til að þær geti haldið áfram, sú auma vegferð sem það er og það auma vinnulag sem þar er viðhaft. Á meðan hinn ríkisstjórnarflokkurinn er með innan borðs fólk sem vill ekki fara í frekari nýtingu á orkuauðlindum okkar og vill mikla uppstokkun á atvinnulífinu og hefur staðið í vegi fyrir því að þessar burðargreinar í okkar atvinnulífi geti náð að þróast með eðlilegum hætti til að bæta lífskjör almennings í landinu eftir hið mikla efnahagshrun. Ég hef miklar áhyggjur af þessu. Ég held að hér séu undir miklir hagsmunir fyrir þjóð sem byggir afkomu sína svo augljóslega á tiltölulega fábrotnu atvinnulífi, ef við getum orðað það svo. Við höfum ferðaþjónustu sem er góðra gjalda verð og hefur verið að eflast og það er ánægjulegt, en það er nýting náttúruauðlinda sem hér skiptir máli og vægi þessara undirstöðuatvinnugreina okkar mun minnka mjög í áherslum í þessu ríkisstjórnarsamstarfi, það er alveg ljóst. Við ríkisstjórnarborðið verður til dæmis bara einn ráðherra sem fer með þennan málaflokk eftir þessar breytingar. Það er auðvitað algerlega óásættanlegt. Það var ástæða fyrir því að við skiptum þessu upp á sínum tíma þegar atvinnulífið var að taka breytingum og við vorum að horfa meira til orkufreks iðnaðar upp úr 1960.  Ég get svo komið aðeins betur inn á hvalveiðar í seinna andsvari.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Við erum sammála um að annar stjórnarflokkurinn er ekki áfram um að byggja upp atvinnulíf á hinum almenna vinnumarkaði og þegar sviðið er skoðað er Samfylkingin ekki mjög hrifin af því heldur vegna þess að hún lætur það yfir sig ganga að hér sé allt að keyra í stopp. Samtök atvinnulífsins bera sig mjög illa. Hér eru endalausar skattahækkanir og mikill órói og óvissa hefur skapast í þessum atvinnugreinum undir forustu núverandi ríkisstjórnar, og það sem helst háir Íslandi nú um stundir gagnvart erlendri fjárfestingu er óstöðugt stjórnmálaástand. Þegar ég var að læra hagfræði í gamla daga og læra um líkan Porters var talað um að þau ríki sem svo væri statt um væru aðallega austantjaldsríkin og það var jafnvel vísað í Kóreu. Nú eru að rætast þau orð hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, Gylfa Magnússonar, að við erum komin í Kóreu-ástand undir þessari ríkisstjórn vegna þess að hér ríkir svo mikill stjórnmálaóróleiki og ekki eru sköpuð skilyrði til þess að hægt sé að byggja upp atvinnurekstur. En það er svo sem ekki nýtt að kratískir vinstri flokkar láti opinbera geirann þenjast út. Þeir sækja jú fyrst og fremst fylgi sitt inn í opinbera geirann. Því til staðfestingar má til dæmis minnast á borgarstjórann í New York sem fjölgaði svo borgarstarfsmönnum til að viðhalda sjálfum sér í pólitík vegna þess að þá kusu alltaf þessir borgarstarfsmenn hann í nýjum kosningum. Þetta er farið að minna mann óþyrmilega mikið á það hér á landi hvað þessi vinstri kratastjórn 

Virðulegi forseti. Mig langar að svara hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur aðeins varðandi hvalveiðarnar. Ástæðan fyrir því að ég tek þær hér til umræðu sérstaklega er að þær eru í mínum huga mjög dæmigert mál fyrir misnotkun verndunarsinna. Hvalveiðar voru stoppaðar hér frá árinu 1986 á vettvangi Alþjóðahvalveiðiráðsins. Banninu átti að ljúka 1990 og það er enn í gildi og hefur í dag ekkert með stofnstærð að gera og eðlilega nýtingu náttúruauðlinda. Við getum tekið þessa umræðu og sett hana í samhengi við það hversu mikilvægt er að við stöndum í lappirnar í atvinnumálum okkar um nýtingu náttúruauðlinda almennt. Við getum rifjað það upp þegar hvalveiðar voru að fara af stað aftur í vísindaskyni árið 2003 hvernig hamast var af hálfu þessara fulltrúa, þingmanna í Samfylkingunni og Vinstri grænum og þeirra sem hafa sömu hugmyndir og þetta fólk, og talin upp þau neikvæðu áhrif sem þessar veiðar mundu hafa á íslenskt samfélag. Hingað átti ferðamannastraumur að stöðvast, hér áttu greinar eins og hvalaskoðun að leggjast af og svo má lengi telja. Þær áttu að koma viðskiptabanni á okkur í útlöndum, þjóðir áttu að neita að kaupa afurðir okkar. Þetta voru hótanirnar sem voru viðhafðar og fjölmiðlar spiluðu með. Sem betur fer héldum við áfram baráttunni og þetta var löng barátta. Hvað er að gerast í dag? Nú erum við farin að fá af þessu tekjur sem munu nema milljörðum í útflutningstekjur á hverju ári. Það er þegar farið að skipta miklum upphæðum. Við erum farin að fá atvinnusköpun, við erum farin að nýta með góðum árangri náttúruauðlindir landsins. Margir mættu biðjast afsökunar á ummælum sínum og þeim spádómum sem gagnrýnislaust var haldið fram og voru ekki studdar neinum rökum á sínum tíma. Það eru margir, bæði í fjölmiðlaheiminum 

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Hann talaði um uppskiptingu á verksviði og stofnunum milli ráðuneyta en allan þann tíma sem núverandi ríkisstjórn hefur verið að hræra í Stjórnarráðinu - ég held að það sé sjötta breytingin á kjörtímabilinu - hefur því verið haldið fram að unnið sé í anda norrænnar velferðarstjórnar, norrænnar stjórnsýslu, norrænnar stjórnskipunar eða uppsetningar á Stjórnarráði. Loks nú þegar fyrri umferðin var búin og vísað hafði verið til þess að til væru einhver undirgöng koma fram ýmis gögn starfshópsins, sem hafði unnið að breytingunum á síðustu vikum eða mánuðum, og í þeim eru meðal annars upplýsingar um hvernig skipanin er á öðrum Norðurlöndum. Ég hef ekki tíma til að fara yfir það allt en varðandi Noreg - sem er á margan hátt líkur okkur, nýtir náttúruauðlindir og er með nokkuð öflugan sjávarútveg - hafa menn til að mynda valið það að vera með sérstakt sjávarútvegsráðuneyti sem er þá einnig með þær stofnanir sem tilheyra eins og Fiskveiðistofnun, Strandlengjustofnun, Hafrannsóknastofnun og Rannsóknastofnun fæðu og sjávarfangs. Eins hafa þeir í Noregi sérstakt landbúnaðar- og matvælaráðuneyti og eru með sérstakt atvinnu- og viðskiptaráðuneyti - eru sem sagt með þrjú ráðuneyti. Umhverfisráðuneytið er hins vegar hreint ráðuneyti, eins og ég orðaði það einhvern tímann, og engin tilraun gerð til að blanda því saman við mál sem heyra undir atvinnuvegaráðuneytin, landbúnaðarráðuneytið, sjávarútvegsráðuneytið, og atvinnu- og viðskiptaráðuneytið. 

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera þannig hjá hverri þjóð að hún verður að skipa málum á þann veg sem henni hentar og út frá þeim áherslum sem henni er nauðsynlegt að forgangsraða eftir. Við eigum ekkert mikið sameiginlegt með Dönum þegar kemur að aðaláhersluatriðum í samfélagi okkar og þá á ég við í atvinnusköpun og slíku. Það eru allt aðrar forsendur sem liggja til grundvallar þar. Við eigum miklu meiri samleið með Noregi eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom inn á og að því leyti eigum við ekki að horfa eingöngu til fyrirmynda hjá öðrum heldur þurfum við fyrst og fremst að horfa inn á við og gera okkur grein fyrir því hvar áherslur okkar þurfa að liggja í þessum málum. Að því leyti eru þessar breytingar og tillögur, eins og fram hefur komið, ekkert sérstaklega í samræmi við norræna stjórnsýslu þar sem málum er háttað með mismunandi hætti; og við þurfum að horfa inn á við í okkar skipulagi. Noregur byggir afkomu sína á nýtingu náttúruauðlinda. Sjávarútvegur er þar öflugur og landbúnaður nokkur og olíuvinnsla með þeim hætti sem hún er, og er þeirra stærsta náttúruauðlind. Við horfum upp á það að þær breytingar gætu kannski orðið á næstu árum. Það er því, eins og ég kom inn á í ræðu minni, mikið áhyggjuefni að ríkisstjórnin skuli endurspegla þær áherslur að vilja auka mjög á vægi allra verndunarsjónarmiða og auka á vægi umhverfisráðuneytis og auðlindaráðuneytis 

Herra forseti. Ef við höldum aðeins áfram með þetta mál og gefum okkur að niðurstaðan verði sú að þessi þingsályktunartillaga fari í gegn og menn dreifi ábyrgð á einstökum stofnunum á milli ráðuneyta eftir línum sem við höfum þó óljósa hugmynd um. Við höfum ekki fengið nægilega góða greiningu á því hvar ákveðnar stofnanir eiga að vera en til að mynda hefur verið rætt um að ákveðnir þættir í starfsemi Hafrannsóknastofnunar heyri undir umhverfisráðuneytið þó svo stofnunin muni hugsanlega heyra undir atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti. Í rannsóknarskýrslu Alþingis var stjórnsýslan harðlega gagnrýnd, meðal annars fyrir það að ekki væri augljóst hver bæri ábyrgð á hverju. Af því að hér er líka verið að fjalla um Fjármálaeftirlitið, þó að við höfum kannski lítið komið inn á það, þá varð það niðurstaða þingmannanefndarinnar sem fjallaði um rannsóknarskýrsluna að nauðsynlegt væri að gera breytingar á lögum um Stjórnarráðið. Það var hins vegar aldrei talað um að fækka ætti ráðuneytum og hringla með stofnanir. Hins vegar var sagt, með leyfi forseta: „Þingmannanefndin telur að gera verði breytingar á lögum og reglum þannig að komið verði í veg fyrir að einstakir ráðherrar gangi inn á valdsvið og ábyrgðarsvið annarra ráðherra. Skarist valdsvið tveggja eða fleiri ráðherra ber þeim með formlegum hætti að hafa samvinnu um þau vinnubrögð sem viðhöfð skulu hverju sinni þannig að ávallt sé ljóst á ábyrgðarsviði hvers þeirra er starfað. Þingmannanefndin ítrekar ábyrgð fagráðherra á eftirliti með störfum Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins.“ Við höfum séð dæmi þess hjá núverandi ríkisstjórn þegar Varnarmálastofnun var brotin upp og síðan hafa tveir ráðherrar, hæstv. innanríkisráðherra og utanríkisráðherra, sameiginlega ábyrgð á því verksviði. Það er sagt að þetta gengi vel tímabundið. Ef af þessum breytingum yrði óttast hv. þingmaður þá ekki að fjölmargar stofnanir lendi í því 

Herra forseti. Ég deili vissulega áhyggjum með hv. þingmanni í þessum efnum. Við horfum á þá togstreitu sem myndast hefur við lokafrágang rammaáætlunar og þeirra tillagna sem koma hingað inn í þingið. Þær endurspegla það sem við getum átt von á verði þessar breytingar að veruleika. Til dæmis er lagt upp með mjög náið samstarf milli umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnuvegaráðuneytis, t.d. varðandi niðurstöður Hafrannsóknastofnunar. Þá fara að togast á sjónarmið verndunar og nýtingar sem við sjáum svo hróplega í rammaáætlun svo að úr verða pólitísk hrossakaup og slík niðurstaða er gríðarlega dýr fyrir íslenskt samfélag. Við höfum ekki efni á leikaraskap af því tagi. Það er mjög mikilvægt að stofnanir eins og Hafrannsóknastofnun og þær stofnanir sem þjóna atvinnulífinu heyri undir atvinnuvegaráðuneyti. Reyndar hlýtur það að vera til skoðunar hvort ekki eigi að færa fleiri af þessum verkefnum til atvinnulífsins, láta atvinnulífið sjálft sjá um þau. Það getur að stórum hluta átt við um eftirlitsiðnað í landinu og þessa rannsóknarvinnu sem ég tel að atvinnulífið væri að mörgu leyti miklu betur fært um að sinna en ríkið og mundi gera það með miklu hagkvæmari hætti. Við munum öll eftir Bifreiðaeftirliti ríkisins. Ekki var hægt að fara með bíla í skoðun nema ríkið stýrði því  Varðandi það að 

Ég vil minna þingmenn á að gæta tímamarka. Það er mjög mikilvægt að allir fari að settum lögum sem eru þingsköp.

Virðulegi forseti. Þetta var þörf upprifjun hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni þegar hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra er búinn að hrifsa til sín fjögur ráðuneyti og svo þurfti þessi ráðherra að vera í Kanada sem efnahags- og viðskiptaráðherra og þá var náttúrlega sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra með honum. Þetta sýnir bara fáránleikann í þessu öllu saman eða við skulum frekar segja valdagræðgi eða það að treysta ekki öðrum til verkanna en sjálfum sér eða það að þurfa að ýta óþægum ráðherrum út úr ríkisstjórninni. Þetta sýnir bara fram á hvert við erum komin. Svo er það þingsályktunartillagan sem liggur hér fyrir. Það á að fækka ráðuneytunum enn frekar og hringla í þeim, fækka enn frekar í ríkisstjórninni, alla vega til að byrja með, því að í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er viðruð sú skoðun að sé ótti við það að hæstv. ráðherrar hafi ekki yfirsýn yfir svo stór ráðuneyti ætti að láta skoða hvort ekki ætti að taka upp aðstoðarráðherra. Það leysir enginn ráðherra af né undan ábyrgð hans í ráðuneyti. Hvers vegna er verið að sameina ráðuneyti samkvæmt þessari þingsályktunartillögu, fækka ráðherrum, fækka nokkrum skrifstofustjórum og nokkrum ráðherrabílstjórum ef á svo, þegar búið er að sameina þessi ráðuneyti, að búa til ný störf, ný starfsheiti, hin svokölluðu aðstoðarráðherrastarfsheiti? Þetta sýnir hvers konar bull og vitleysa þetta mál er, sérstaklega í ljósi þess að þessi hugmynd kom inn á seinni stigum málsins í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og þetta var sett inn í nefndarálit meiri hlutans sem kemur þá til skoðunar sem lögskýringargagn.  Mig langar líka til að minna aftur á það sem kom fram í umræðunni í morgun og hv. þm. Jón Gunnarsson og fleiri hafa minnst á, það er tilboðið sem við í stjórnarandstöðunni - fyrirgefðu, herra forseti, við þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins - gerðum ríkisstjórninni í gær. Hreyfingin stendur ekki með okkur í stjórnarandstöðunni á móti þessu máli. Ég hef kallað það svo að nú séum við komin með þingflokk sem styður ríkisstjórnina án ráðuneytis. Tilboðið hljóðaði upp á að við mundum hvíla þetta mál á meðan framkvæmdarvaldið fyndi betri flöt á því og svaraði þeim spurningum sem hafa komið fram í þessum mikilvægu umræðum, því að þær eru allar skrifaðar niður ræðurnar sem hér eru fluttar, svaraði þeim efnislega því að hæstv. ráðherrar láta ekki sjá sig í þingsal í dag frekar en í gær eða fyrradag. Ég spyr eftir vopni okkar þingmanna til þess að fá svör við þeim spurningum sem hér liggja fyrir. Það er einkennilegt að hægt sé að leggja fram svo veigamikið mál og að ekki nokkur einasti maður þurfi fyrir hönd ríkisstjórnarflokkanna að svara þeim spurningum sem við komum með. Varðandi það sem snýr að fjárhagsáætlun þessa verkefnis þá hef ég farið yfir það að hún er engin, má segja, það var kríuð út tala milli umræðna. En þetta sýnir okkur líka hvað við þurfum að styrkja Alþingi sem stofnun gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er ekki skylda að fjármálaráðuneytið gefi fjárhagsáætlun með þingsályktunartillögum þrátt fyrir að þær séu eins stórar í sniðum og þessi þingsályktunartillaga er. En þá segi ég líka, fyrst það er ekki skylda fjármálaráðuneytisins og hér er ekki gerð kostnaðaráætlun, að það sýnir náttúrlega þörfina á því, þá brýnu og knýjandi þörf að hér verði tekin upp rannsóknar- og upplýsingaþjónusta ásamt lagaskrifstofu Alþingis svo við þingmenn getum tekið rökstudda ákvörðun um hvað til dæmis hlutirnir kosta. Og enn fremur að við getum þá beint svona málum sem við teljum að jafnvel stríði gegn stjórnarskrá til lagaskrifstofu Alþingis til yfirlestrar þannig að hér sé hægt að afgreiða mál á faglegan hátt og við séum ekki að eyða tíma okkar í ræðustól í spurningar um tæknileg atriði, eins og t.d. kostnað við ákveðnar þingsályktunartillögur og frumvörp og hvort mál standist stjórnarskrá.

Hæstv. forseti. Mig langar að beina einni fyrirspurn til hv. þingmanns sem kom aðeins inn á það að þróunin mundi væntanlega verða sú að fleiri en einn ráðherra yrði í hverju ráðuneyti. Af því að hv. þingmaður situr í þeirri nefnd sem hafði þetta mál til umfjöllunar langar mig að vita hvort nefndin hafi rætt eitthvað með hvaða hætti ábyrgð yrði skipt í slíkum tilvikum og hver ábyrgðarlínan yrði. Þetta var stórt atriði, sem meðal annars var fjallað svolítið um í rannsóknarskýrslu Alþingis og í kjölfar skýrslunnar og þeirrar vinnu sem fram fór í þinginu vegna hennar, að skýra þyrfti ábyrgð ráðherra á þeim stofnunum sem undir þá heyrðu og það yrði að vera alveg ljóst hvaða ráðherra bæri ábyrgð á hvaða málaflokki til þess að einhver stjórn væri á þessu.

Virðulegi forseti. Mér til mikillar ánægju kom þessi spurning hér fram því að það gleður mig að geta upplýst þingheim um vinnubrögð framkvæmdarvaldsins og meiri hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þetta atriði um aðstoðarráðherrana í ráðuneytin löngu eftir að búið er að sameina ráðuneytin var bara alls ekki til umræðu í nefndinni. Ég sá þetta fyrst í nefndaráliti meiri hlutans að þessi hugmynd væri yfir höfuð upp á borðinu. Þetta sýnir hve málið er vanreifað. Þetta sýnir að það eru að koma fram hugmyndir í þessu illa skipulagða máli sem er varpað fram. Við vitum að það vantar kannski faglega þekkingu að einhverju leyti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en það virðist sem meiri hlutinn hafi ekki gert sér grein fyrir því að með því að setja þetta inn í nefndarálit er það þar með orðið lögskýringargagn og gæti verið notað til túlkunar á lögunum til framtíðar. Þá komum við að hinni spurningunni um ábyrgðarþáttinn. Það er algjörlega óskýrt gagnvart til dæmis ráðherraábyrgðarlögum hvor ráðherrann eða hverjir, þetta er sett fram í fleirtölu, það gætu kannski verið fleiri en einn aðstoðarráðherra, beri ábyrgð á þeim ákvörðunum sem teknar eru í ráðuneytinu. Samkvæmt venjulegri skýringu mundi ráðherrann sjálfur alltaf bera ábyrgð á gjörðum ráðuneytisins, en segjum sem svo að viðkomandi ráðherra yrði veikur eða þyrfti að fara til útlanda eða eitthvað, þá vaknar að sjálfsögðu ábyrgðin hjá aðstoðarráðherranum, alla vega miðað við þær ákvarðanir sem hann þarf að taka í fjarveru alvöruráðherrans, ekki afleysingaráðherrans. Þetta er náttúrlega bara í takti við allt í þessari þingsályktunartillögu. Þetta er vanhugsað 

Nú er það svo að í dag er síðasti þingfundadagur fyrir nefndadaga og það er mat forseta þingsins að það færi best á því að við reyndum að koma málum til nefnda, eins og menn hafa rætt hér, þannig að málin geti fengið góða meðferð í nefnd. Forseti hefur því ákveðið að gera nú hlé á þessari umræðu á meðan 3.–16. mál verða tekin til umræðu og þeim komið til nefndar. Forseti treystir því að ekki verði langar umræður um þau mál þannig að þau komist til nefndar en mun síðan að nýju taka fyrir 2. dagskrármálið í lok þessa fundar. Þetta er niðurstaða forseta. Hún hyggst síðan gera hlé á fundi fyrir matarhlé.

Frú forseti. Ég kem upp til að fagna því að hæstv. forseti taki hagsmuni Alþingis og framgang mála, sem við höfum öll í stjórnarandstöðunni verið að tala fyrir, fram yfir þráhyggju stjórnarflokkanna í því máli sem við höfum verið að ræða hér. Ég lýsi því yfir, fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins, að við munum greiða fyrir þessu verklagi, eins og við höfum boðið hér áður og ég síðast í morgun úr þessum ræðustól, að þessi mál, 3.–16. mál, bæði meðtalin, komist til nefnda og geti þar af leiðandi fengi umfjöllun eftir helgi á nefndadögum.

Hæstv. forseti. Ég gleðst yfir því að forseti hafi úrskurðað um að breyta dagskrá og get líka lýst því yfir að þetta er í anda þess sem við höfum boðið og þrátt fyrir að ekki hafi náðst samningar um það er ég glaður yfir að þetta hafi orðið niðurstaðan. Ég get lýst því yfir að þingflokkur framsóknarmanna mun gera sitt til að greiða fyrir því að mál komist úr 1. umr. og til nefnda þingsins þannig að það verði sómi og góður bragur á störfum þingsins í næstu viku.

Virðulegur forseti. Mér finnst rétt að fram komi áður en umræða hefst að tilkynning hæstv. forseta Alþingis áðan um breytingar á dagskránni var ekki gerð eða ákveðin í samráði við þingflokksformenn. Að mínu mati er því ekkert samkomulag um þá tillögu sem hæstv. forseti lagði hér fram og er orðin að veruleika með því að breyta dagskránni í dag. Gerðar hafa tilraunir til þess að reyna að semja um lyktir mála og hvernig eigi að ljúka þeim. Ekkert slíkt samkomulag hefur verið gert við þingflokksformenn. Sú tillaga sem hér er hefur ekki verið borið undir þingflokksformenn og ekki hægt er að gera annað en vona að þingmenn stjórnarandstöðunnar verði þá á endanum við tilmælum hæstv. forseta um að ljúka þeim málum, koma þeim til nefnda, sem stendur til að gera. Ég heiti á þingmenn stjórnarandstöðunnar sem ætla að taka þátt í umræðunni að sjá til þess að þau mál komist til nefnda í dag svo hægt sé að halda áfram með það mál sem rætt hefur verið hérna, þ.e. stjórnarráðsmálið, síðar í dag og kvöld 

Herra forseti. Það er forseti Alþingis sem stýrir fundum og ákveður hvernig dagskráin lítur út. Ég held við verðum bara að fallast á það. Það er samkvæmt lögum. Ég set nú ákveðið spurningarmerki við að einhverjir þingmenn, þó að þeir heiti þingflokksformenn, geti haft einhver áhrif á dagskrána. Það er ekki samkvæmt þessum sömu lögum.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum hér er afurð þess að hæstv. ríkisstjórn kom saman á Ísafirði fyrir rúmu ári síðan og ákvað að setja á laggirnar starfshóp til að gera tillögur um það hvernig lækka megi húshitunarkostnað á þeim svæðum þar sem hann er sárastur og erfiðastur. Nefndin skilaði áliti síðan í desember. Ég hafði búist við því að í framhaldinu mundi ríkisstjórnin, af því að hún stóð að nefndarskipuninni, leggja fram heildstæðar tillögur sem byggðust á þeim hugmyndum og tillögum sem lagðar voru fram af þessum starfshópi. Þar er í fyrsta lagi lagt til að grundvallarbreyting verði gerð á niðurgreiðslukerfinu og að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreiddur að fullu. Komið hefur fram að nú er bara um 67% niðurgreiðsla þannig að það vantar mikið upp á. Þetta mundi kosta um það bil 500 millj. kr. og mundi breyta gríðarlega miklu fyrir þá sem búa á hinum köldu svæðum, um 30–35 þúsund manns. Um 10% landsmanna búa við það óréttmæti og þá miklu áþján sem húshitunarkostnaðurinn er. Í öðru lagi var lögð fram tillaga að breyttri niðurgreiðslu þannig að gert var ráð fyrir því að það yrði sett á jöfnunargjald á hverja framleidda kWst, ég held að það séu 10 aurar, sem næmi þeim kostnaði sem nauðsynlegur væri á hverjum tíma til að niðurgreiða að fullu flutning og dreifingu raforku til upphitunar húsnæðis. Með öðrum orðum, þetta var mjög ábyrg tillaga. Bæði voru lagðar til útgjaldatillögur og tekjutillögur. Í þriðja lagi gerði hópurinn nokkrar tillögur sem snúa að frekari jarðvarmaveituuppbyggingu og bættri nýtingu. Þar segir að þar beri hæst að starfshópurinn leggi til að jöfnunargjald verði lagt á hitaveitur svipað og raforkuframleiðslu. Einnig er lagt til að heimilt verði að lengja stofnstyrkjaframlagið sem núna er til staðar, sem ég hygg að sé nú átta ár, upp í tólf ár ef þörf krefur. Ég gerði þetta atriði sérstaklega að umtalsefni í fyrri ræðu minni um þessi mál. Ég sagði að ég hefði talið það eðlilegt, úr því að ríkisstjórnin treysti sér ekki til annars en að stíga hænuskref í þessu máli, að hún hefði að minnsta kosti tekið með inn í frumvarpið þá tillögu sem nefndin setti fram um að lengja stofnstyrkina upp í 12 ár. Það mundi hafa þau áhrif að margar hitaveitur gætu stækkað dreifiveitusvæði sitt, það mundi hafa sömu virkni og þetta ákvæði þó að það þurfi líka að standa sjálfstætt. Ég mótmæli því ekki, öðru nær. Ég hef talað fyrir því að þetta ákvæði verði sett inn eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, en það væri mjög eðlilegt í því sambandi að þegar málið verður afgreitt frá Alþingi verði stofnstyrkir til 12 ára að lögum. Ég hef líka lýst því yfir að ég muni leggja það til í atvinnuveganefnd þar sem þetta mál mun væntanlega verða til meðferðar, að nefndin geri breytingu á frumvarpinu sem kveður á um að hægt verði að lengja stofnstyrkjaframlagið í allt að 12 ár ef þörf krefur í samræmi við þær tillögur sem starfshópurinn lagði til. Ég var sakaður um það í umræðu um fundarstjórn forseta að ég hefði lagst í einhvers konar málþóf í þessu máli. Ég verð að leiðrétta sjálfan mig, ég mun hafa talað í 10 mínútur í þessu máli, mig minnti að það hefði verið korter. Ég sagði þá: Ef þetta er málþóf er það stysta málþóf þingsögunnar hér á landi og ekki bara hér, ég hygg að þetta sé stysta málþóf þingsögunnar þótt víðar væri leitað. Það er fráleitt að ég hafi reynt að tefja fyrir þessi máli. Ég flutti þar efnislega ræðu, benti á ýmsa hluti sem snúa beinlínis að efnisgreinum þessa frumvarps og ætla svo sem ekki að endurtaka það. Eina gíslatakan í þessu máli er sleifarlag núverandi ríkisstjórnar að hafa ekki getað séð til þess að leggja fram í frumvarpsbúningi þær tillögur sem fyrir liggja um þær húshitunarlækkanir sem starfshópurinn sem ég hef gert að umtalsefni hefur nefnt. Ég vil nefna annað. Hjá efnahags- og viðskiptanefnd hefur legið frumvarp mánuðum saman sem flutt er af þingmönnum úr öllum flokkum um afnám virðisaukaskatts af varmadælum. Það mundi hafa gríðarlega mikil áhrif til þess að lækka húshitunarkostnað á landsbyggðinni. Mér er það algjörlega hulin ráðgáta hvers vegna málið er sett í gíslingu í nefnd. Það var líka gert á síðasta þingi, þá átti að tefla því fram í einhvers konar hrossakaupum um lyktir þingsins. Það er illt til þess að vita að stjórnarmeirihlutinn skuli taka svona mál sem um er pólitísk samstaða og nota það 

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp um breytingu á lögum um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar. Það er ekki stórmál, það er lítið mál en getur skipt verulegu máli fyrir þá sem það varðar. Þegar veittir eru styrkir til stofnunar nýrra hitaveitna hafa hingað til verið dregnir frá styrkir sem menn hafa fengið áður við sömu hitaveitu, til dæmis vegna borana og annars slíks, frá opinberum aðilum. Þetta eru ekki stórar upphæðir. Þetta eru örfá tilfelli, ég held fimm sinnum á níu árum og styrkurinn er samtals 26 milljónir. Það er ekki vandamál og um það ætla ég ekki að ræða hér. En mig langar til að bæta því inn í þessa umræðu og það sem nefndin fær til skoðunar að menn kanni það að hverfa frá þessu styrkjakerfi. Það minnir óhuggulega mikið á Sovét. Fyrst er raforkan niðurgreidd og vegna þess að ekkert getur keppt við hina niðurgreiddu orku eru veittir styrkir til að virkja og koma upp hitaveitu og öðru slíku þannig að styrkirnir leiða af sér styrki. Slíkar niðurgreiðslur eru alltaf stórhættulegar af því að þá leita menn ekki að hagkvæmustu lausninni. Það er bara þannig. Ég vildi að menn skoðuðu það í nefndinni að taka upp staðaruppbót fyrir þá sem búa á köldum svæðum, um það bil 30 þús. kr. á mann. Þá mætti segja við fólk: Þið fáið 30 þús. kr. fyrir að búa á þessum stað og þið skulið sjálf sjá um hvernig þið hitið húsin ykkar. Það geta menn gert með varmadælum. Það geta menn gert með vindorku og ýmsum öðrum ráðum, og flytja orkuna inn í húsin. Þá mundi hugkvæmni borgaranna fá að njóta sín og þá mundi hver og einn reyna að leysa mál sín með hagkvæmustum hætti. Einn getur notað rekavið til þess að hita húsið sitt og var það svo sem gert hérna einu sinni. Ég vil bara vara við þessu Sovét-dæmi varðandi niðurgreiðslur. Svo kemur spurningin um auðlindagjald. Það er mjög vinsælt núna að ræða um auðlind hér og auðlind þar. Það er óneitanlega auðlind fyrir Sauðárkrók eða Reykjavík að hafa svona ódýra orku, alveg sérstaklega Sauðárkrók, rétt við bæjardyrnar. Svo er kannski staður skammt þar frá sem ekki nýtur þeirrar auðlindar. Þá er spurningin: Er ekki réttmætt að sú staðaruppbót sem ég er að tala um heiti ekki staðaruppbót heldur hlutdeild í auðlind, hlutdeild í auðlind hinna sem mundu þá greiða fyrir það gjald, sérstaklega þeir sem búa við mjög hagstæðar orkulindir? Ég varpa þessu inn í umræðuna af því að ég tel að ef fjölskylda fengi 30 þús. kr., segjum á fjögurra mánaða fresti, 120 þús. kr. á ári og enga aðra styrki til að hita, mundi sú fjölskylda leita að hagkvæmustu lausninni á hverjum stað til þess að leysa það mál. Það er þjóðhagslega sniðugt. Það er líka gott fyrir borgarann sjálfan o.s.frv. Það má til dæmis einangra húsin betur. Það eru mjög margar leiðir til þess að halda húsum heitum og flytja orku inn í hús. Ég vil bara koma þessu inn í umræðuna, ég ætla ekki að tefja hana. Ég tek það fram að hér erum við í rauninni með mjög lítið mál sem er að laga það hvernig við bregðumst við í styrkjum til hitaveitna sem eru til komnir vegna þess að raforkan er niðurgreidd. Það leiðir sem sagt hvert af öðru. Dæmigert Sovét-kerfi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 30/2008, um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum o. fl., með síðari breytingum. Með frumvarpi þessu eru lagðar til minni háttar breytingar á lögum nr. 30/2008, um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Tilgangur frumvarpsins er að innleiða í íslenskan rétt ákvæði 15. gr. tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2009/28/EB, sem snýr að útgáfu upprunaábyrgða á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar þann 19. desember 2011. Tilskipunin kemur í stað eldri tilskipunar sem innleidd var með lögum nr. 30/2008, um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Þar sem víða í nýju tilskipuninni er vísað til hinnar eldri tilskipunar þarf að breyta ákvæðum laganna og vísa til nýju tilskipunarinnar. Efnislega er ekki munur á þessum tveimur tilskipunum hvað varðar ákvæði um upprunaábyrgðir á raforku. Innleiðing 15. gr. tilskipunarinnar 2009/28/EB er því ekki talin kalla á frekari breytingar á lögum nr. 30/2008. Frumvarpið felur því í sér að lagt er til að lögum nr. 30/2008 verði breytt þannig að vísað sé til tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2009/28/EB í stað tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2001/77/EB. Að auki er um tvær minni háttar orðalagsbreytingar að ræða í frumvarpinu. Verði frumvarpið að lögum er Landsneti hf. heimilt, á grundvelli laganna, að gefa út upprunaábyrgðir á raforku sem framleidd er hér á landi með endurnýjanlegum orkugjöfum með vísan til hinnar nýju tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2009/28/EB. Þar sem hin nýja tilskipun hefur öðlast gildi á Evrópska efnahagssvæðinu gera þeir erlendu aðilar sem hafa hug á að kaupa slíkar upprunaábyrgðir á Íslandi kröfu um að upprunaábyrgðin sé í samræmi við ákvæði hinnar nýju tilskipunar og gefin út með vísan til hennar. Upprunaábyrgðir á raforku eru oft kallaðar „græn vottorð“. Þær gefa þeim sem framleiða raforku með endurnýjanlegum orkugjöfum færi á að selja slík vottorð vegna raforkuframleiðslunnar. Kaupendur vottorða eru þeir sem sjá hag sinn í því að styðja við framleiðslu á grænni raforku og sem vilja líka sýna fram á í bókhaldi sínu að hlutfall endurnýjanlegrar raforku af orkukostnaði þeirra sé sem því nemur hærra. Ýmis fyrirtæki sem vilja tileinka sér græna ímynd styðja við framleiðslu á endurnýjanlegri orku með því að kaupa sér græn vottorð. Þessi markaður er til staðar og virkur innan ESB. Því er um að ræða fjárhagslegan hvata til handa framleiðendum umhverfisvænnar raforku með því að opna leiðir til að stunda viðskipti með upprunaábyrgðir. Verði frumvarpið að lögum verður Ísland virkur þátttakandi á markaði meðal annarra Evrópulanda með upprunaábyrgðir. Mikil tækifæri eru til að afla frekari tekna vegna þeirrar endurnýjanlegu orku sem Ísland býr yfir þar sem íslenskir orkuframleiðendur geta þá selt græna hluta framleiðslu sinnar sem upprunaábyrgðir til annarra Evrópulanda. Mikil eftirspurn er til staðar og má nefna að Landsvirkjun er með í undirbúningi að hefja slík viðskipti. Skilyrði þess er að frumvarp þetta verði að lögum. Því er ljóst að um tekjutækifæri er að ræða, bæði fyrir íslensk orkufyrirtæki og íslenska ríkið. Meðalverð á upprunaábyrgðum í Evrópu árið 2011 var um 0,37 evrur á megavattstund. Fyrir eina teravattstund mundu því fást um 60 millj. kr. á ári. Því er spáð að verð á upprunaábyrgðum fari hækkandi á næstunni samhliða aukinni eftirspurn. Í þessu samhengi má nefna að heildarraforkuframleiðsla á Íslandi er um 17 teravattstundir. Litið hefur verið svo á að tekjur sem falla til við sölu á upprunaábyrgðum raforku muni skiptast á milli orkuframleiðenda og íslenska ríkisins og er innan iðnaðarráðuneytisins unnið að nánara fyrirkomulagi á slíkri skiptingu. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við Landsnet hf., Samorku og Orkustofnun. Verði frumvarpið að lögum mun það fyrst og fremst hafa áhrif á starfsemi Landsnets hf. við útgáfu upprunaábyrgða, en jafnframt opna leið fyrir íslenska raforkuframleiðendur til að markaðssetja upprunavottorð á hinu Evrópska efnahagssvæði með tilvísun til hinnar nýju tilskipunar 2009/28/EB. Ekki verður séð að lögfesting frumvarpsins muni hafa áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Þetta finnst mér vera nokkuð áhugavert mál en vekur samt fáeinar spurningar sem ég átta mig ekki alveg á hver svörin eru við þegar ég fer yfir málið, ég nam það heldur ekki af ræðu hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi er ljóst að hér er í raun ekki um efnisbreytingu að ræða. Eingöngu er verið að fara fram með þetta frumvarp vegna þess að sú tilskipun frá Evrópusambandinu sem núgildandi lög byggjast á er fallin úr gildi og ný tilskipun hefur komið í staðinn og tilvísanir þurfa að vera réttar. Við þekkjum þetta auðvitað í gegnum tíðina. Þetta er aukaatriði. Með þessu er verið að tryggja að áfram verði hægt að gefa út upprunaábyrgðir á raforku sem framleidd er hér á landi með endurnýjanlegum orkugjöfum, með tilvísun til þessara nýju tilskipana. Það sem ég átta mig ekki alveg á í þessu sambandi er hver praxísinn er í þessu. Hvað er það sem við erum í raun og veru að ná utan um? Er um að ræða að einhverjir aðilar sem starfa hér á landi séu áhugasamir um eða telja sig þurfa á því að halda að geta sýnt fram á að framleiðsla þeirra sé framleidd með orkugjöfum sem sannarlega eru endurnýjanlegir? Er verið að vísa til þess? Til dæmis frystihús sem leggur áherslu á að vinna úr sjálfbærum veiðistofnum og vill jafnframt segja að þeir skilji ekki eftir sig kolefnisfótspor. Eru það slíkir aðilar sem mundu kaupa þessi upprunavottorð? Eða til dæmis álverin okkar eða einhver önnur fyrirtæki? Ég átta mig ekki alveg á þessu. Eða er verið að vísa til þess að mögulegir kaupendur handan við hafið að okkar raforku séu að kalla á slíkt? Ég er að velta upp hvort hér sé kannski um að ræða anga af stærra máli. Við höfum heyrt upp á síðkastið vangaveltur um að mögulega verði farið að selja raforku um sæstreng til erlendra aðila. Sú umræðu er hafin og það er heilmikil umræða sem þarf að taka. Ég ætla mér ekki að slá neina efnislega dóma hér, enda ekki tilefni til við þessa umræðu. Ég er bara að velta fyrir mér, og vildi gjarnan heyra frá hæstv. iðnaðarráðherra, hvort þessu frumvarpi eins og það liggur fyrir sé ætlað að búa í haginn fyrir það, ef við förum út í að leggja sæstreng, að við getum vísað til þess að orka okkar sé endurnýjanleg. Ég fagna því út af fyrir sig að við séum að gera þetta vegna þess að við erum að staðfesta að þeir orkugjafar sem við notum, rafmagnið og heita vatnið, sé endurnýjanlegir. Á það hafa hins vegar verið bornar mjög miklar brigður í umræðunni um rammaáætlun. Margir hafa haldið fram að þetta séu ekkert endurnýjanlegir orkugjafar og við séum bara orkusóðar með því að reyna að nýta þessar orkuauðlindir. Það hefur til dæmis komið fram í málflutningi ýmissa fulltrúa úr stjórnarflokkunum. Stóra málið er spurning mín til hæstv. ráðherra, svo ég átti mig á þessu máli: Erum við að vísa til innlendra kaupenda, innlendra notenda raforku, fyrirtækja eins og ég nefndi dæmi um, eða erum við með þessu að stíga eitt skref í þá átt að greiða því leið, eða að minnsta kosti að möguleikarnir séu til staðar svo við tökum ekki dýpra í árinni, fyrir því að selja orku til útlanda með sæstreng?

Virðulegur forseti. Ég kaus að koma í andsvar við hv. þingmann vegna þess að hann varpar hér fram spurningu, frekar en fara í sérstaka ræðu um það sem hv. þingmaður fjallaði um. Þetta gengur út á að Landsnet gefi út græn kort til að staðfesta uppruna orkunnar, þ.e. að hún sé endurnýjanleg. Síðan geta aðilar sem nýta orku sem ekki er endurnýjanleg keypt þessi grænu kort. Með því styrkja þeir stöðu sína, þeir geta sagt: Já, við nýtum orku sem ekki er endurnýjanleg, en við leggjum okkar af mörkum til að styrkja fyrirtæki sem framleiða endurnýjanlega orku, við gerum það með því að kaupa þessi grænu kort. Þetta hefur ekkert með sæstrenginn að gera. Þetta eru viðskipti sem geta farið fram. Það stendur á því hjá okkur að innleiða þessa nýju tilskipun í lög. Þetta gengur út á að þeir sem nýta sér orku sem ekki er endurnýjanleg geta sagt sem svo: Við nýtum óendurnýjanlega orku en til að leggja því lið að fyrirtæki sem framleiða endurnýjanlega orku geti gert enn betur og vaxið og framleitt meiri orku, kaupum við þessi grænu kort.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, með síðari breytingum. Megintilefni frumvarps þessa er að bregðast við niðurstöðum rannsóknar Eftirlitsstofnunar EFTA á starfsemi Íbúðalánasjóðs frá 18. júlí 2011 um að Íbúðalánasjóður njóti ríkisaðstoðar í formi eigendaábyrgðar, vaxtaniðurgreiðslna, undanþágu frá arðsemiskröfu og greiðslu tekjuskatts. Ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA var í formi tilmæla til íslenskra stjórnvalda um að grípa til nauðsynlegra ráðstafana þannig að lánafyrirkomulag Íbúðalánasjóðs yrði í samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Með frumvarpi þessu legg ég því til að gerðar verði nauðsynlegar breytingar á lögum um húsnæðismál til að koma til móts við framangreind tilmæli Eftirlitsstofnunarinnar og tryggja að veiting ríkisaðstoðar til Íbúðalánasjóðs verði í betra samræmi við ríkisaðstoðarreglur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Jafnframt legg ég til breytingar er snerta eftirlit Fjármálaeftirlitsins með starfsemi sjóðsins en nauðsynlegt þykir að skýra betur hlutverk Fjármálaeftirlitsins í eftirliti með Íbúðalánasjóði. Fjármálaeftirlitinu hefur þegar verið falið eftirlit með starfsemi Íbúðalánasjóðs. Með frumvarpi þessu eru settar nánari reglur um starfsemi sjóðsins sem Fjármálaeftirlitið hefur síðan eftirlit með. Flest þessara ákvæða eiga sér fyrirmyndir í lögum um fjármálafyrirtæki en hafa verið löguð að starfsemi og markmiði Íbúðalánasjóðs sem er afmarkaðra en hefðbundin starfsemi annarra fjármálafyrirtækja. Í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið kemur fram sú meginregla að hvers kyns aðstoð, sem aðildarríki að samningnum veitir eða veitt er af ríkisfjármunum og raskar eða er til þess fallin að raska samkeppni með því að ívilna ákveðnum fyrirtækjum eða framleiðslu ákveðinna vara, sé ósamrýmanleg framkvæmd samningsins að því leyti sem hún hefur áhrif á viðskipti milli samningsaðila. Það kemur þó ekki í veg fyrir að ríkjum er heimilt að veita ríkisaðstoð til fyrirtækja er veita þjónustu í þágu almennings ef uppfyllt eru skilyrði um sérstakar undanþágur sem kveðið er á um í samningum um Evrópska efnahagssvæðið. Skilyrði fyrir beitingu undanþágunnar eru í fyrsta lagi að ríkisaðstoðin þarf að vera endurgjald fyrir þjónustu sem veitt er í almannaþágu. Í öðru lagi er gerð krafa um að viðkomandi aðila sé sérstaklega falið að veita nánar skilgreinda þjónustu í þágu almennings. Í þriðja lagi er einungis heimilt að veita aðstoð sem er nauðsynleg og ekki fram úr hófi miðað við skilgreinda þjónustu sem ætlunin er að veita. Í fjórða lagi má ríkisaðstoð ekki fela í sér röskun á markaði að því marki að hún skaði hagsmuni samningsaðila á Evrópska efnahagssvæðinu. Svo unnt sé að tryggja að starfsemi Íbúðalánasjóðs samræmist reglum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið er lagt til að gerðar verði tilteknar breytingar á lögum um húsnæðismál er snerta lánveitingar Íbúðalánasjóðs til einstaklinga vegna fasteignakaupa. Í því sambandi er gert ráð fyrir að þrenns konar hámörk verði á lánveitingum Íbúðalánasjóðs til einstaklinga vegna fasteignakaupa. Þar ber fyrst að nefna að lagt er til að fært verði í lög að lán frá Íbúðalánasjóði fari ekki yfir 80% af matsverði íbúðar. Ekki er um að ræða breytingu frá gildandi reglum en lögin hafa engu síður heimilað að þetta hlutfall geti farið upp í 90% af matsverði. Áfram er gert ráð fyrir að hámarkslán sjóðsins verði 20 millj. kr. í samræmi við gildandi reglur, hins vegar er lagt til að Íbúðalánasjóði verði ekki heimilað að veita lán til kaupa eða byggingar íbúðarhúsnæðis þegar hámarksfjárhæð íbúðalánasjóðsveðbréfa nemur minna en 40% af fasteignamati íbúðarhúsnæðisins. Þessi tillaga þýðir með öðrum orðum að Íbúðalánasjóði verður einungis heimilt að lána til fasteigna að verðmæti allt að 50 millj. kr. miðað við fasteignamat þar sem áfram er gert ráð fyrir að hámarkslán sjóðsins verði 20 millj. kr. Samkvæmt þessu yrði Íbúðalánasjóði ekki heimilt að lána vegna verðmætara húsnæðis en sem því nemur. Ástæða þess er sú að veiting láns vegna svo verðmæts íbúðarhúsnæðis verður ekki talin rúmast innan félagslegra markmiða sjóðsins um fjármögnun íbúðarhúsnæðis fyrir almenning á viðráðanlegum kjörum og því brot á þeim meðalhófskröfum sem undanþágan frá ríkisaðstoðarreglum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið er bundin. Við mat á áhrifum breytingarinnar er áætlað, miðað við skráð matsverð fasteigna vegna ársins 2012, að þessar takmarkanir leiði til þess að Íbúðalánasjóði verði heimilt að veita lán til kaupa á um 99,4% íbúðarhúsnæðis á landsbyggðinni og um 94,4% íbúðarhúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu. Samkvæmt þessu yrðu flestar fasteignir á Íslandi því áfram lánshæfar hjá Íbúðalánasjóði þrátt fyrir þetta viðbótarskilyrði. Mikilvægt þykir að hafa hámark á lánveitingum Íbúðalánasjóðs svo hátt að svo stöddu, en við mat á því var tekið tillit til stöðunnar á fasteignamarkaði sem og þeirrar óvissu sem þykir ríkja um aðkomu íslenskra fjármálafyrirtækja að fasteignalánamarkaðnum til framtíðar. Ég tel mikilvægt að halda til haga þeim sjónarmiðum sem íslensk stjórnvöld hafa lagt áherslu á í viðræðum sínum við Eftirlitsstofnun EFTA um að markaðsbrestur sé til staðar á íslenskum fasteignamarkaði eins og sakir standa. Verður að taka tillit til þeirrar staðreyndar við mat á undanþágu frá fyrrgreindum meginreglum um ríkisaðstoð vegna þjónustu í almannaþágu. Þannig þurfi ekki einungis afmarkaður hópur á þjónustu Íbúðalánasjóðs að halda heldur sé nauðsynlegt að tryggja að sem flestir hafi möguleika á að fá þar lán til íbúðakaupa. Hins vegar þykir ljóst að gera verður ráð fyrir því að sá markaðsbrestur sem nú er til staðar verði ekki viðvarandi. Því þykir nauðsynlegt að tryggja að þegar aðstæður á markaði breytast verði umfang ríkisaðstoðar til Íbúðalánasjóðs lagað að þeim breytingum svo markaðurinn geti áfram verið í samræmi við þau skilyrði sem undanþágur frá ríkisaðstoðarreglum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið byggja á. Í því skyni er lagt til að ráðherra endurskoði annað hvert ár hvort breyta þurfi hlutfalli hámarksfjárhæðar íbúðalánasjóðsveðbréfa af fasteignamati íbúðarhúsnæðis með tilliti til breytinga á lánamörkuðum, þróunar verðlags og þjóðhagsforsendum. Hafi orðið breytingar í þá veru að takmarka beri hlutdeild Íbúðalánasjóðs á fasteignalánamarkaði þegar litið er til fyrrgreindra skilyrða er jafnframt gert ráð fyrir að ráðherra mæli í reglugerð fyrir um breytingu á hlutfalli hámarksfjárhæðar íbúðalánasjóðsveðbréfa af fasteignamati íbúðarhúsnæðis að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar. Hér er átt við 50 millj. kr. þakið á lánveitingum Íbúðalánasjóðs. Er þetta lagt til svo takmarka megi enn frekar heimildir Íbúðalánasjóðs til að veita lán til kaupa á dýrari eignum ef talin er ástæða til þess. Með þessu er ráðherra falið það hlutverk að takmarka hlutdeild Íbúðalánasjóðs á markaði þegar ástæða þykir til svo unnt sé að stuðla að eðlilegri samkeppni á fasteignalánamarkaði. Enn fremur eru lagðar til breytingar á heimildum Íbúðalánasjóðs er varða lán til félaga í því skyni að tryggja að starfsemi Íbúðalánasjóðs samræmist reglum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Í fyrsta lagi ber að nefna að lagt er til að takmarka lánveitingar Íbúðalánasjóðs til endurbóta, byggingar eða kaupa á íbúðarhúsnæði við almenn lán til einstaklinga. Lánveitingar til fyrirtækja sem rekin eru í hagnaðarskyni eru ekki talin samræmast ríkisstyrkjareglum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og tilgangi Íbúðalánasjóðs sem er að veita þjónustu í almannaþágu. Þar með er tekið fyrir að Íbúðalánasjóði sé heimilt að veita félögum, þar á meðal byggingarverktökum, lán til endurbóta, byggingar eða kaupa á íbúðarhúsnæði. Í öðru lagi ber að nefna breytingar er snerta lán til leigufélaga. Íbúðalánasjóður hefur annars vegar veitt lán til leigufélaga sem bjóða félagslegar íbúðir og hins vegar til almennra leigufélaga. Mismunandi reglur gilda um þessa tvo lánaflokka. Eftirlitsstofnun EFTA hefur ekki gert athugasemdir við lánveitingar sjóðsins til leigufélaga sem bjóða félagslegar íbúðir en hefur hins vegar lýst yfir efasemdum um lán til almennra leigufélaga. Í tilmælum Eftirlitsstofnunar EFTA kemur fram að ríkisaðstoð vegna lána til leigufélaga geti talist samræmast ríkisaðstoðarreglunum að því tilskildu að settar verði frekari takmarkanir á slíkar lánveitingar þannig að þær tryggi möguleika fólks á að leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Nefnt var sem dæmi að hugsanlega væri unnt að takmarka stærð og verð leiguhúsnæðis og setja viðmið um tekjur leigjenda eða önnur viðeigandi viðmið. Til að koma til móts við tilmæli Eftirlitsstofnunar EFTA er lagt til að fella saman þá lánaflokka sem annars vegar varða lán til félagslegra leiguíbúða og hins vegar til almennra leiguíbúða og samræma þar með skilyrði slíkra lánveitinga. Í því sambandi er lagt til að gert verði að skilyrði fyrir lánveitingum til leiguíbúða að félög og félagasamtök sem fá lán til kaupa eða byggingar leiguhúsnæðis hafi það sem langtímamarkmið að eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis. Enn fremur er lagt til að ráðherra verði veitt heimild til að setja í reglugerð frekari skilyrði um lán til leiguíbúða, þar á meðal um lágmarksfjölda íbúða, gerð þeirra, stærð, hagkvæmni og byggingarkostnað, úrræði til þess að tryggja sem lægst íbúðarverð, takmarkanir við arðgreiðslum og þinglýsingu leigusamninga. Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið hefur þetta frumvarp meðal annars að geyma mikilvægar breytingar á gildandi lögum um húsnæðismál vegna tilmæla frá Eftirlitsstofnun EFTA. Í mínum huga er afar mikilvægt að Alþingi afgreiði frumvarp þetta fyrir lok þingsins þannig að koma megi í veg fyrir neikvæðar afleiðingar þess að fara á svig við ríkisstyrkjareglur samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir framsöguna. Ég hef sérstakan áhuga á að heyra aðeins nánar frá hæstv. ráðherra um annars vegar 8. gr. og hins vegar 12. gr. Hæstv. ráðherra hefur rökstutt mjög vel af hverju við þurfum að setja efri og neðri mörk um lánveitingar Íbúðalánasjóðs út frá því félagslega hlutverki sem sjóðurinn á að gegna og samkvæmt skuldbindingum okkar um Evrópska efnahagssvæðið. Það sem ég velti hins vegar fyrir mér er hvort við séum enn á ný að gera sömu mistök og við gerðum, að mínu mati, á árunum fyrir hrun, þ.e. að setja fyrst og fremst takmarkanir og skýrar reglur um starfsemi Íbúðalánasjóðs á meðan við leyfum „villta vestrinu“ að ríkja um almennar lánveitingar til fasteignakaupa. Það eru engin sérlög um fasteignalán. Við tókum hins vegar þá ákvörðun fyrir þó nokkru síðan að setja fasteignalán undir almenna löggjöf um neytendalán. Við höfum oft horft til Danmerkur sem fyrirmyndar í lagasetningu og þar eru mjög lengi búin að gilda sérlög um fasteignalán sem tengjast þeim hámarkslánum sem hægt er að veita við kaup á íbúðarhúsnæði. Það eru hámarksreglur um lengd lánstíma og einnig ýmis ákvæði um fjármögnun þessara lána og raunar þau réttindi sem neytendur hafa við að taka þessi lán. Þess vegna spyr ég ráðherrann hvort hann telji ekki eðlilegt að í staðinn fyrir að þrengja alltaf hlutverk Íbúðalánasjóðs setjum við kannski frekar almenna löggjöf um fasteignalán. Í seinna andsvari mun ég ræða um 12. gr.

Hæstv. forseti. Almennt er hægt að segja að þær tillögur sem hér eru gerðar hafi að markmiði að þrengja sem minnst að Íbúðalánasjóði þrátt fyrir allt, þ.e. við erum að reyna að halda Íbúðalánasjóði og gerum eins litlar breytingar og hægt er til að uppfylla þó þessar samkeppnisreglur. Það var meginmarkmiðið með þeirri vinnu sem átti sér stað. Við teljum að Íbúðalánasjóður hafi mjög mikilvægt hlutverk í augnablikinu. Þarna eru þó settar reglur, sem ég held að hafi verið óhjákvæmilegar, um 80 prósentin og líka að eitthvert hámark væri á því hvar Íbúðalánasjóður lánaði. Stærstu töp Íbúðalánasjóðs eftir hrun eru hjá almennum félögum sem hafa fengið leyfi til að byggja leiguíbúðir, hafa síðan selt sig út úr kerfunum og farið illilega á höfuðið. Stórar upphæðir hafa fallið á Íbúðalánasjóð vegna þessa. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er full ástæða til að vera með almenn lög um rétt neytenda, lánstíma og annað slíkt. Það heyrir undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið að setja slík lög. Það hefur svo sem verið rætt, sérstaklega út af óverðtryggðu lánunum sem eru að koma inn núna. Þar er ósamræmi vegna þess að sumar lánastofnanir bjóða bara fimm til sjö ára lán. Menn hafa áhyggjur af því hvort þá sé búið að tryggja fjármögnun áfram þannig að menn geti haldið áfram án þess að lenda í verulega háum vaxtagjöldum þegar endurskoðunin á sér stað. Ég held að það sé sjálfstætt mál sem við þurfum að ræða og full ástæða til að fylgja því eftir. Þetta mál skemmir varla á nokkurn hátt fyrir þeim hluta.

Takk fyrir þessi svör. Síðan mundi ég vilja fá mjög skýr svör frá hæstv. ráðherra um 12. og 15. gr. Er það skilningur ráðherrans að húsnæðissamvinnufélög falli undir þær greinar? Hér er fyrst og fremst talað um „með rekstri leiguhúsnæðis“ eða lán til „kaupa leiguíbúða“. Er orðaskilningur ráðherrans sem flytur þetta mál sá að þar með sé líka verið að tala um búseturétt og húsnæðissamvinnufélög?

Hæstv. forseti. Svarið er: Já, það er minn skilningur. Það er full ástæða til að fara vel yfir þetta í nefndinni og skoða það þannig að ekkert fari á milli mála. Í 12. gr. sem hér er spurt um er talað um að 33. gr. laganna orðist þannig: „Íbúðalánasjóði er heimilt að veita sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum, sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni og hafa það sem langtímamarkmið að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis, lán til byggingar eða kaupa leiguíbúða.“ Það sem þarna er lögð áhersla á er fyrst og fremst þetta með langtímasjónarmiðin, að núna höfum við tækifæri til að koma með betra framboð af leiguhúsnæði. Það er þó algjör forsenda til að það form geti fest sig í sessi í landinu að okkur takist að tryggja að menn sem byggðu húsin selji ekki ofan af fólki og breyti húsnæðinu í eignarhúsnæði. Þetta gerðist fyrir hrun og mörg ljót dæmi eru um það. Þarna er verið að tala um langtímasjónarmið. Ég treysti á að Búseti sé að sjálfsögðu með það sama sjónarmið og sé fyrst og fremst rekið þannig að ágóðinn af því fari inn í félagið til að viðhalda því og hið sama á við um húsnæðissamvinnufélög. Svar mitt við þessu er: Já, en það er sjálfsagt að velferðarnefnd fari vel yfir það að orðalagið sé nógu skýrt til að tryggja það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina. Mig langar aðeins að staldra við 14. gr., þ.e. þann þátt þessa máls sem snýr að því að hæstv. ráðherra setji reglugerð um frekari skilyrði lána til leiguíbúða. Það kemur líka fram í umsögn með frumvarpinu að Íbúðalánasjóður eigi í dag um 1.750 fasteignir og þar af standi 1.000 þeirra auðar eða séu ekki fullkláraðar. Þar sem ég þekki til í einu sveitarfélagi yfirtók Íbúðalánasjóður leigufélag sem leigði út íbúðir. Ekkert annað leigufélag er þar starfandi nema sveitarfélagið sem hefur endurleigt eða leigt íbúðir þannig að á leigumarkaðnum á landsbyggðinni er í mjög mörgum tilfellum bara sveitarfélagið. Maður hefur heyrt að það sem hefur hamlað Íbúðalánasjóði að fara inn á leigumarkaðinn, sérstaklega úti á landsbyggðinni og náttúrlega alls staðar, séu þau samkeppnissjónarmið sem hann er settur undir. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sjái flöt á því að Íbúðalánasjóður fái leiðbeinandi reglur frá Samkeppniseftirlitinu um til dæmis ákveðið landsvæði þar sem staðan yrði metin svo Íbúðalánasjóður sé alveg með það á hreinu að hann væri ekki að ganga á svig við samkeppnislög í þeim tilfellum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson bendir þarna á atriði sem hafa verið í skoðun, annars vegar þetta sem kemur réttilega fram og ég var búinn að tæpa á, að mörg af þeim félögum sem fóru af stað og fengu leyfi til þess að byggja leiguíbúðir fóru síðan á hausinn og Íbúðalánasjóður situr uppi með þær íbúðir. Í sumt af þessu húsnæði var fólk flutt inn en mjög margar voru ekki komnar í notkun. Það á eftir að ljúka sumum þessara íbúða til að gera þær nothæfar. Miðað við nýjustu upplýsingar held ég að 600–700 íbúðir séu í leigu á vegum Íbúðalánasjóðs í framhaldi af yfirtöku á þeim. Það er unnið að því að þessar íbúðir fari undir leigufélag á vegum Íbúðalánasjóðs sem er liður í því að auka framboðið á leiguíbúðum og tryggja að svo verði, en það hafa verið ákveðnir annmarkar eins og hv. þingmaður bendir á, þ.e. Íbúðalánasjóður hefur sett sér það markmið og hefur unnið samkvæmt því að reyna að koma ekki inn á markaðinn með mikinn fjölda íbúða, hvorki í sölu né leigu, þannig að það raski ekki markaðnum eða „dömpi“ hann. Hins vegar hefur það orðið á ákveðnum svæðum og okkur hv. þingmanni er báðum kunnugt um dæmi úr hans heimahéraði, á Snæfellsnesinu, þar sem yrði enginn leigumarkaður annar en á vegum hins opinbera ef Íbúðalánasjóður færi inn á markaðinn og síðan sveitarfélagið. Þar hafa menn haft áhyggjur af því að ef einhverjum dytti í hug að koma inn á markaðinn yrði Íbúðalánasjóður kærður fyrir samkeppnisyfirvöldum. Það mál er í sérstakri skoðun að ég best veit og að minni ósk. Þetta gildir um Reykjanes og aðra staði þar sem skiptir miklu máli að sé framboð af leiguhúsnæði og við munum að sjálfsögðu vinna að því að Íbúðalánasjóður leysi það eftir því sem mögulegt er. En alltaf verðum við að hafa það að leiðarljósi sem sagt er í tilvitnaðri 14. gr., við þurfum að passa okkur á því að þetta húsnæði sé á viðráðanlegu verði og hentugt fyrir þá sem á þurfa að halda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða málið mjög vandlega við stofnun þessa leigufélags, og auðvitað hv. nefnd líka, vegna þess að ég tel mjög mikilvægt að gæta að þeim kostnaði sem felst í því að Íbúðalánasjóður eigi íbúðir sem standa auðar. Sums staðar er sannarlega hægt að leigja þær og er þörf fyrir þær, og það mikil. Það stendur jafnvel atvinnulífinu fyrir þrifum að geta ekki fengið fólk til vinnu vegna þess að það vantar íbúðarhúsnæði. Þá er mjög mikilvægt að á þennan hnút verði hoggið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að vinna þetta í sátt og samvinnu við Samkeppniseftirlitið til þess að hafa ekki nein grá svæði. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á í andsvari sínu, og við vitum báðir tveir, er mjög víða sveitarfélagið eini aðilinn sem leigir húsnæði, enginn annar aðili er á leigumarkaðnum. Þegar sjálft sveitarfélagið er jafnvel að leita eftir íbúðum á leigu hjá Íbúðalánasjóði, eins og er í mörgum tilfellum, ætti það ekki að skarast. Ég geri mér hins vegar alveg fulla grein fyrir því að það er mjög mikilvægt að þetta muni ekki koma einhvers staðar annars staðar inn á markaðinn þar sem er klárlega samkeppni og Íbúðalánasjóður fer að greiða niður. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að Samkeppniseftirlitið, ráðuneytið og Íbúðalánasjóður vinni þetta saman. Auðvitað er algjörlega óþolandi og ólíðandi að þar sem er þörf fyrir húsnæði skuli ekki vera hægt að leigja það. Ekki síst er bagalegur allur sá kostnaður sem lendir auðvitað beint á ríkissjóði vegna þess að íbúðirnar standa auðar. Það kostar mikið að kynda þær og halda þeim við.

Hæstv. forseti. Ég held að við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson séum algjörlega sammála um þessi atriði sem hann nefnir. Verkefni Íbúðalánasjóðs eftir þau áföll sem hann hefur orðið fyrir er að lágmarka tapið. Það er skynsamlegt að reyna að nýta húsnæðið. Samtímis má það þó ekki vera þannig að Íbúðalánasjóður setji inn íbúðir til skammtímaleigu nema í takmörkuðum mæli. Ég held að það skipti mjög miklu máli að við komumst inn með varanlegan leigumarkað þar sem fólk getur treyst því að það eigi raunverulegt val um hversu lengi það býr í húsnæðinu og að það geti verið til langs tíma. Það er forsenda þess að hér verði til leigumarkaður. Við höfum búið við það þar sem margir einkaaðilar leigja út húsnæði að síðan kemur einhver úr fjölskyldunni sem vill búa í íbúðinni og þá er leigunni sagt upp og menn hraktir úr húsnæðinu. Menn verða síðan allir að fara í að kaupa húsnæði og við þekkjum umræðuna í kringum það, það er ekki alltaf áfallalaust að fara þá leið. Íbúðalánasjóður verður auðvitað að vanda sig og vinna þessi verkefni í samræmi við lög, hvort sem það eru samkeppnislög eða önnur. Ég veit að verið er að því. Það er góð ábending og hefur einmitt verið í skoðun að fá hreinlega leiðbeinandi reglur frá Samkeppniseftirlitinu þannig að menn fari ekki inn á markaði þar sem nánast er einokun nema með því að tryggja að það verði í lagi. Ég held að við deilum þessum skoðunum. Þetta er hluti af því sem vonandi verður rætt í nefndinni við meðferð þessa máls. Við erum að vinna að því á öllum vígstöðvum að tryggja að hér geti orðið góður og öflugur leigumarkaður, m.a. með breyttu húsnæðisbótakerfi í stað vaxta- og húsaleigubóta.

Virðulegi forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi fá að ítreka við 1. umr. um breytingar á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, sem mun í framhaldinu fara inn í velferðarnefnd þar sem ég á sæti. Ég held að hæstv. ráðherra hafi reifað það ágætlega í framsögu sinni að það eru alveg skýrar forsendur fyrir því af hverju þarf að setja þessar reglur um starfsemi Íbúðalánasjóðs og raunar er ástæða fyrir því að við þurfum að setja ákveðnar takmarkanir um viðskipti sjóðsins. Að sama skapi ítreka ég það sem kom hérna fram, þótt það sé ekki beint á málasviði velferðarráðherra á hann engu að síður sæti í ríkisstjórn. Ég held að það sé mjög brýnt að stjórnvöld taki umræðuna og hefji undirbúning að því að setja hér sérlög um fasteignalán. Það er fátt sem varðar efnahag einstakra heimila eða bara efnahagslífið í heildina meira en það að tryggja að skynsamlega sé staðið að lánveitingum vegna kaupa á íbúðarhúsnæði. Það sýndi sig svo átakanlega, ekki bara á Íslandi heldur víðs vegar um heiminn, ég nefni þá sérstaklega hið svokallaða „subprime“-hrun í Bandaríkjunum, hvað það getur haft mikil áhrif þegar ekki er staðið nægilega vel að húsnæðislánveitingum. Rannsóknir hafa sýnt fram á að það sé jafnvel hættulegra fyrir fjármálalegan stöðugleika þegar það verður til fasteignabóla og síðan í framhaldinu hrun vegna óvarfærinna lánveitinga en þegar það verður til hlutafjárverðsbóla. Þótt það falli ekki beint undir þessi lög ítreka ég að ég tel að það skipti alveg gífurlega miklu máli. Ég vil bara tjá það hér með að þegar ég sat í stýrihópi um mótun húsnæðisstefnu fékk ég mjög sterklega á tilfinninguna að áhersla þeirra sem leiddu þá vinnu og síðan núna þegar maður skoðar frumvarpið sé á að horfa svolítið mikið á uppbyggingu á almennum leigufélögum. Þó að við séum öll sammála um það, og ég tek undir það sem segir hér, að þar eigum við fyrst og fremst að horfa á uppbyggingu leigufélaga sem eru rekin í hagnaðarskyni og eru með langtímamarkmið sem hluta af stefnu sinni og sýn, þurfti ég þar að hafa heilmikið fyrir því að koma inn orðinu húsnæðissamvinnufélög. Þau eru að sjálfsögðu, og hafa alltaf verið, rekin sem hagnaðarlaus starfsemi, langtímamarkmið þeirra er að tryggja félagsmönnum sínum öruggt húsnæði, langtímahúsnæði, og þess vegna skiptir svo miklu máli að það sé algjörlega skýrt að þær lagabreytingar sem hér er verið að leggja til varði líka húsnæðissamvinnufélög. Það á ekki að vera nokkur vafi um það, það á bara að taka mjög skýrt fram í þessum texta. Húsnæðissamvinnufélög eru meðal þess sem einkennir húsnæðismarkaðinn í Danmörku og Svíþjóð. Þar er líka mjög sterkur leigumarkaður, en það er mjög eftirsóknarvert að verða félagsmaður og eignast búseturétt í húsnæðissamvinnufélögum á grundvelli þess að þar eru menn komnir inn í mjög traust og öruggt umhverfi sem félagsmenn með möguleika síðan á að skipta í annað húsnæði eftir því sem fjölskylduaðstæður breytast, bæði stækka og síðan minnka eftir að börnin fara að heiman. Það tengist langri sögu þessara félaga. Hins vegar hefur verið talað um að eitt af vandamálum fyrir íslensk húsnæðissamvinnufélög hafi verið lítið eigið fé. Ég held að það megi fullyrða líka um almennu leigufélögin, svona í ljósi reynslu Íbúðalánasjóðs af þeim fyrirbærum á Íslandi. Þá vil ég benda á að á sínum tíma, á 3. og 4. áratugnum, eins og í Danmörku þegar verið var að byggja upp húsnæðissamvinnufélögin, var fyrst og fremst félagslegur stuðningur eða stuðningur stjórnvalda á þeim tíma við húsnæðismarkaðinn í formi hagstæðra lánveitinga, stofnstyrkja eða hagstæðs skattumhverfis fyrir húsnæðissamvinnufélögin. Þar með hefur á öllum þessum árum byggst upp mjög sterkt eigið fé innan þessara félaga. Ég er nú sannfærð um, bæði í ljósi þess sem hæstv. ráðherra sagði í svörum við spurningum mínum og síðan þess sem varð á endanum niðurstaða stýrihópsins um húsnæðisstefnu, að þetta er nokkuð sem við erum sammála um. Við erum sammála um mikilvægi þess að fjölga valkostum í búsetuformum og við þurfum að tryggja að fólk viti, óháð því hvaða valkost það velur, að það sé að velja öruggt húsnæði, geti jafnvel verið að velja sér framtíðarvalkost í húsnæði. Ég gleymi því aldrei þegar ég fór til Þýskalands í kringum tvítugt, heimsótti vini mína og heyrði að þar gerðu menn húsaleigusamninga til fjölda áratuga, ekki bara til ára eða ótímabundið, heldur var skilgreint að viðkomandi væri með húsaleigusamning til 50 eða 60 ára. Ég held að svo marga, sérstaklega ungt fólk eins og kom fram í svörum hæstv. ráðherra nýlega til mín um lánsveðin, dreymi um þessa valkosti eftir reynslu undanfarinna ára, að geta valið að skuldsetja sig ekki en samt tryggja fjölskyldu sinni öruggt húsnæði. Það er það sem ég mun leggja áherslu á við vinnslu þessa máls í velferðarnefnd og að við séum að búa til slíkan ramma fyrir þennan möguleika.

Herra forseti. Við ræðum hér ýmsar breytingar á lögum um Íbúðalánasjóð og um húsnæðismál. Menn þurfa að hafa það á hreinu að við erum að ræða um einn stærsta banka landsins eða fjármálastofnun sem er opinber og nýtur ábyrgða skattgreiðenda. Það hefur heldur betur reynt á hana með gífurlegum fjárframlögum ríkissjóðs til Íbúðalánasjóðs - ég minni þar á 33 milljarða sem var ákveðið á sínum tíma - og það er ekki búið að sjá fyrir endann á því. Hluti af þessu er vegna þess að það var uppgreiðsluheimild á útlánum Íbúðalánasjóðs og hann hafði ekki gætt þess að vera með sambærilega uppgreiðsluheimild á þeim lánveitingum sem hann tók sem að einhverju leyti voru líka bundin í lög. Þetta bjó til þann vanda að þegar vextir lækkuðu eftir að Kaupþing kom inn á markaðinn með 4,15% vexti og oft og tíðum miklu hærra lánshlutfall, greiddu menn upp lán hjá Íbúðalánasjóði og hann sat uppi með óhemjufé sem hann varð að ráðstafa með einhverjum hætti og ráðstafaði því með lægri vöxtum en hann hafði sjálfur tekið að láni. Þetta er vandinn í hnotskurn. Auk þess sem hann fór inn á braut sem ég varaði við í þáverandi félagsmálanefnd að lána leigufélögum, sem báru bara ábyrgð með hlutafé sínu, til kaupa á íbúðum. Þegar verð þeirra íbúða féll urðu leigufélögin gjaldþrota og Íbúðalánasjóður sat í súpunni. Mjög margt hefur verið að hjá Íbúðalánasjóði og það er eins og gengur með opinber fyrirtæki að þá ber enginn ábyrgð, enginn tapar sínu fé, enginn missir af lífeyrisréttindum o.s.frv. Þetta er kannski það sem mælir gegn því að vera með opinber fyrirtæki yfirleitt, sérstaklega í eins áhættusömum rekstri og lánastarfsemi er. Hér er verið að gera ýmsar breytingar til að mæta niðurstöðu rannsóknar Eftirlitsstofnunar EFTA vegna þess að Íbúðalánasjóður nýtur eigendaábyrgðar. Hann er með vaxtaniðurgreiðslu, hann er með undanþágu frá arðsemiskröfu o.s.frv., allt hlutir sem skekkja myndina og samkeppnina á markaði. Hann er nefnilega starfandi á markaði þar sem ætti að ríkja samkeppni og hér er verið að bregðast við því. Ég tel að mjög margt í þessu frumvarpi sé til bóta. Ég sé ekki af hverju verið er að breyta alls staðar nafni þess sem stýrir sjóðnum úr framkvæmdastjóra í forstjóra, fyrir mér er það ekki stórmál, en hæfisskilyrði stjórnarmanna og forstjóra eru aukin og það er jákvætt. Ég hefði reyndar talið að sambærileg hæfisskilyrði ættu að vera hjá stjórnarmönnum og forstjórum lífeyrissjóða, sem og víðar. Það ætti að búa til stöðluð hæfisskilyrði fyrir þá sem starfa í þessari grein. Varðandi íbúðamarkaðinn sem við hljótum að ræða um er það staðreynd, og maður sér það á línuriti á síðu 9, að lánveitingar minnkuðu mjög mikið á árunum 2009, 2010 og 2011, það byrjaði 2008, og þetta á við um bankana líka. Það er mjög lítið af íbúðum í byggingu. Fólkinu fjölgar, árgangarnir eldast og þeir árgangar sem hefðu átt að kaupa íbúð 2008, 2009, 2009 og 2011 hafa ekki gert það. Þeir fjórir árgangar sem ekki hafa keypt íbúð eins og áður tíðkaðist hafa farið á leigumarkað en þar er sama sagan, það vantar nýbyggingar. Auðvitað kemur að því að við rekumst á vegg og ég held að við séum þegar komin að þeim vegg að það vanti hreinlega húsnæði fyrir ungt fólk. Margir búa í auknum mæli heima á hótel mömmu eins og kallað er, en engu að síður mun vanta íbúðarhúsnæði. Það getur orðið mjög dýrkeypt og valdið mikilli félagslegri spennu eftir eitt eða tvö ár þegar leigan hækkar mjög mikið vegna skorts á húsnæði og húsnæði hækkar líka. Það er reyndar að hækka vegna þess að sparifjáreigendur eiga engra kosta völ, vextir á sparifé eru neikvæðir, skattlagningin óhófleg á neikvæðar tekjur og fólk flýr eitthvert, þar á meðal inn í steinsteypu. Það leysir náttúrlega enga þörf, það breytir bara því að íbúð fer úr eignaríbúð yfir í leiguíbúð og eftir sem áður vantar nýjar íbúðir fyrir nýja árganga. Það eru 4.000 manns í árgangi og ef tveir eru í heimili eins og oft vill verða þarf um það bil 2.000 íbúðir fyrir ungt fólk. Síðan falla einhverjir frá og það eru nú yfirleitt lélegar íbúðir sem það fólk skilur eftir sig. Það má því segja að byggja þurfi 1.000–1.500 íbúðir á ári en það hefur ekki verið gert núna í þrjú, fjögur ár. Þær íbúðir vantar og menn munu lenda á vegg, bæði þeir sem eru á leigumarkaði og eins hinir sem eru að kaupa, þannig að íbúðaverð mun hækka og leigan sömuleiðis. Það er ekki seinna vænna að bregðast við því að Íbúðalánasjóður mæti þessum vanda.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja ræðu mína á því að taka undir með hv. þm. Eygló Harðardóttur varðandi húsnæðissamvinnufélögin. Það kom reyndar líka fram í svari hæstv. ráðherra hver hans sýn á þau er. Það er mikilvægt að við útilokum ekki það kerfi með þeim breytingum sem við erum að gera hér og eins er mjög mikilvægt að það sé alveg á hreinu þegar málið verður afgreitt úr nefndinni að það sé skilningur allra hvernig það er gert og ekkert humm og ha í kringum það. Maður gerir sér auðvitað grein fyrir því að þó svo að menn vilji stoppa í þetta gat - og ég tel bara mjög mikilvægt að menn taki heiðarlega umræðu um það sem gerðist á þeim tímum þegar hér voru byggingarfélög sem byggðu margar íbúðir og leigðu þær síðan leigufélögum og fengu greitt fyrir þær frá félögunum og svo sjáum við í þessu frumvarpi að Íbúðalánasjóður er búinn að yfirtaka mjög mörg leigufélaganna - og þó svo að markmiðið sé hugsanlega að reyna að setja einhverjar hömlur á slíka hluti má náttúrlega ekki ganga svo langt að það fari gegn hugmyndunum um húsnæðissamvinnufélög og að með þeim verði hægt að búa til almennilega virkan leigumarkað. Mig langar að koma örstutt inn á það sem ég ræddi áðan við hæstv. ráðherra að ég tel mjög mikilvægt að farið verði í þá vinnu að menn setjist niður, bæði Íbúðalánasjóður og ráðuneytið og hugsanlega Samtök sveitarfélaga, og ræði með hvaða hætti hægt sé að endurleigja þær íbúðir sem Íbúðalánasjóður á og standa auðar. Hugsanlega er það vegna samkeppnislaganna sem Íbúðalánasjóður treystir sér ekki til að leigja þær, og að þeirri vinnu verði hraðað. Þar sem ég þekki til, í því sveitarfélagi sem ég bý, var leigufélag sem Íbúðalánasjóður tók yfir og það var nánast eini aðilinn á leigumarkaðnum fyrir utan sveitarfélagið. Mikil þörf er á leiguhúsnæði á þessu svæði og þegar fyrir liggur að eini aðilinn á leigumarkaði er sveitarfélagið og það er jafnvel sveitarfélagið sjálft sem vill leigja eða hafa milligöngu um leigu af Íbúðalánasjóði eru að sjálfsögðu engir samkeppniserfiðleikar á þeim markaði. Auðvitað þarf að gera þetta varlega en samt er mjög mikilvægt að þetta sé gert vegna þess að bæði hlýst mjög mikill kostnaður af þessu og óhagræði sem lendir að sjálfsögðu á ríkissjóði og svo er auðvitað mikilvægt að fólk geti fengið leigt húsnæði þar sem atvinna er og möguleikar á að sjá fyrir sér og sínum. Ég vildi beina einni spurningu til hæstv. ráðherra áður en hann kemur í lokaræðu sína. Ég vil ítreka og kalla eftir sjónarmiðum hæstv. ráðherra, af því að hann tók undir með mér í andsvörum áðan eða svörum réttara sagt að hann teldi mikilvægt að fara í þessa vinnu og við deilum ekki um það. Hvenær sér hann fyrir sér að þetta gæti legið fyrir? Að málið verði klárað með þeim hætti sem við höfum rætt hér að það væri þá samkomulag við Samkeppniseftirlitið og að farið verði af stað með þessa vinnu þannig að hægt verði að leigja þessar íbúðir sem sannarlega er þörf fyrir en standa auðar í dag? Að lokum vil ég segja að í frumvarpinu, alla vega við fyrsta yfirlestur og eftir því sem ég hef farið yfir það í grófum dráttum, er svo sem ekkert sem ég er á móti. Ég tek undir það og vil líka hvetja hv. velferðarnefnd til að vanda vinnu sína og ég tel mikilvægt og tek undir það með hæstv. ráðherra að klára þurfi málið á þessu þingi ef það er mögulegt.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu og heyri að hv. velferðarnefnd fær ágætt veganesti. Vegna ábendinga hv. þm. Eyglóar Harðardóttur þá er það skilningur minn þegar við höfum rætt um almenn leigufélög að við séum fyrst og fremst að tala um leigufélög sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni og í rauninni opinber félög jafnt og félög eins og hér voru nefnd, samvinnufélög, búsetafélög o.s.frv. Það skiptir auðvitað máli vegna þess að við höfum verið að horfa til þess að Íbúðalánasjóður geti komið inn á þennan markað. Við höfum skoðað það með lífeyrissjóðunum og sveitarfélögin hafa líka talað um að komast inn á þennan markað að einhverju leyti til að tryggja nægt framboð. Það er í samræmi við það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal bendir á að við getum auðvitað ekki búið við það að hér fjölgi ekki íbúðum í langan tíma þó að horfast verði í augu við það að skuldsetning íslenskra heimila tvöfaldaðist frá árinu 2004 og fram að hruni, þegar Íbúðalánasjóður var nánast einn á markaðnum með u.þ.b. 700 milljarða í lánum til íbúðarhúsnæðis en bankarnir komu inn með jafnháa upphæð á einungis fjórum árum sem er gríðarlega mikil breyting og auðvitað hefur það haft veruleg áhrif á allt sem á eftir hefur komið. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að vekja athygli á því sérstaklega að í þessu frumvarpi, sem ég fór svo sem ekki ítarlega í gegnum í ræðu minni, eru auknar kröfur í samræmi við kröfur Fjármálaeftirlitsins og einmitt verið að gera sambærilegar kröfur að mestu um hæfisskilyrði fyrir stjórnarmenn svipað og eru í lífeyrissjóðum og í öðrum fjármálastofnunum, og eins um eftirlit og áhættugreiningar og annað slíkt sem skiptir mjög miklu máli að Íbúðalánasjóður hafi í lagi. Bæði hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og hv. þm. Eygló Harðardóttir hafa bent ítrekað á þetta með samvinnufélögin og ég tek undir það og hvatningu um að fylgja því eftir sem hefur verið gert nú þegar. Enn fremur að þar sem vantar leiguíbúðir á ákveðnum svæðum verði þessu fylgt eftir. Ég get ekki svarað hvenær það verður komið í gang en við höfum rætt um að leigufélögin yrðu tilbúin með haustinu. Ég geri mér grein fyrir því á sumum svæðum er um að ræða árstíðabundin störf, m.a. í skólum, þar sem getur skipt máli að Íbúðalánasjóður sé tilbúinn að svara því fyrr hvort íbúðir sem sjóðurinn er með séu tómar og geti komist í notkun fyrr. Við munum að sjálfsögðu fylgja því eftir og reyna að tryggja að svo verði. En ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Ég veit að frumvarpið fær vandaða umfjöllun hjá hv. velferðarnefnd sem hefur unnið sérlega vel að málum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða. Aðdragandi frumvarpsins er nokkur, en árið 2008 var um það samið í kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins að þróun nýs fyrirkomulags endurhæfingar yrði þegar hafin með því að skipuleggja þjónustu og veita úrræði fyrir þá starfsmenn sem veikjast til lengri tíma og slasast þannig að starfsgeta þeirra skerðist. Markmiðið var að koma að málum eins snemma og kostur væri til að stuðla að því að hver einstaklingur yrði svo virkur á vinnumarkaði sem starfsgeta hans leyfði. Var jafnframt samið um að sérstakt iðgjald yrði lagt á launagreiðendur frá og með 1. júní það ár sem renna skyldi til sérstaks sjóðs sem rekinn yrði í þessum tilgangi. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við framangreinda kjarasamninga kom meðal annars fram að samkomulag væri milli samningsaðila um að hefja uppbyggingu áfallatrygginga. Fyrirhugað væri að leggja nýtt 0,13% launatengt gjald, áfallatryggingagjald, á launagreiðendur samkvæmt kjarasamningum. Enn fremur er gert ráð fyrir að ríkissjóður legði fyrrgreindum sjóði til sömu fjárhæð frá og með árinu 2009. Aðilar vinnumarkaðarins stofnuðu sjóðinn 19. maí 2008 til að efna framangreind ákvæði kjarasamningsins og heitir sá sjóður nú VIRK-Starfsendurhæfingarsjóður. Aldrei varð úr því að ríkissjóður greiddi til starfsendurhæfingarsjóðsins og var því ítrekað í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga 5. maí 2011 að hún hygðist beita sér fyrir því að lögfesta skyldu allra launagreiðenda til að greiða 0,13% iðgjald til VIRK-Starfsendurhæfingarsjóðs auk þess sem samsvarandi iðgjald kæmi frá lífeyrissjóðunum. Í yfirlýsingunni var einnig sagt að velferðarráðherra mundi skipa samráðsnefnd aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda til að koma fram með nánari tillögur um skipulag og samhæfingu starfsendurhæfingarmála þar sem miðað yrði við jafna kostnaðarskiptingu í þrjá hluta. Jafnframt yrði skilgreind aðkoma ríkisvaldsins varðandi faglegar útfærslur og samspil starfsendurhæfingar sem tengist vinnumarkaði og þjónustu heilbrigðiskerfisins. Í fyrrasumar var lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða breytt með ákvæði til bráðabirgða um skyldu lífeyrissjóða til að greiða til VIRK-Starfsendurhæfingarsjóðs vegna starfsendurhæfingar sjóðfélaga sem samsvaraði þessum 0,13% af samanlögðum iðgjaldsstofni samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laganna. Enn fremur var mælt fyrir um skyldu launagreiðenda, þar með talið þeirra sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, til að greiða til VIRK-Starfsendurhæfingarsjóðs sama hlutfall af iðgjaldsstofni samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laganna. Í bráðabirgðaákvæðinu var jafnframt ítrekað að samráðsnefnd aðila vinnumarkaðarins, stjórnvalda og Landssamtaka lífeyrissjóða yrði skipuð til að koma fram með nánari tillögur um skipulag og samhæfingu starfsendurhæfingarmála og miðað við jafna kostnaðarskiptingu í þrjá hluta. Átti nefndin að leggja fram tillögur að skýrum lagaramma eða umgjörð VIRK-Starfsendurhæfingarsjóðs, meðal annars varðandi greiðsluskyldu, ábyrgð og eftirlit. Í samræmi við þetta skipaði ég samráðsnefnd um framtíðarskipulag starfsendurhæfingar þar sem sæti áttu fulltrúar fjármálaráðuneytisins, Landssamtaka lífeyrissjóða, velferðarráðuneytis og VIRK-Starfsendurhæfingarsjóðs. Nefndin hóf störf í júní 2011, en frumvarp það sem hér um ræðir er afrakstur vinnu nefndarinnar. Er það meðal annars lagt fram í því skyni að vinna að uppbyggingu markvissrar atvinnutengdrar starfsendurhæfingar einstaklinga með skerta starfsgetu í kjölfar veikinda eða slysa svo stuðla megi að þátttöku og virkni þeirra á vinnumarkaði. Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt að sem flestir geti tekið virkan þátt á vinnumarkaði sér og sínum til hagsbóta en einnig verður að telja að það komi samfélaginu til góða, og þá ekki síst atvinnulífinu sjálfu. Því er ekki síður þýðingarmikið að einstaklingar sem þurfa aðstoð til að verða virkir í samfélaginu fái þjónustu við hæfi hverju sinni. Þannig er gengið út frá því að atvinnutengd starfsendurhæfing verði einn þáttur í heildstæðu kerfi endurhæfingar þar sem starfsendurhæfingarsjóður og stofnanir á vegum ríkis og sveitarfélaga starfi saman eins og kostur er. Áhersla er því lögð á að það kerfi atvinnutengdrar starfsendurhæfingar sem hér er lagt til starfi samhliða læknisfræðilegri og félagslegri endurhæfingu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að atvinnutengd starfsendurhæfing verði í höndum starfsendurhæfingarsjóða. Lagt er til að öllum launamönnum og þeim sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi á aldrinum 16 til 70 ára skuli tryggður réttur til atvinnutengdrar starfsendurhæfingar með því að greitt sé iðgjald vegna þeirra í starfsendurhæfingarsjóð en aðild að tilteknum starfsendurhæfingarsjóði verði ákveðin í kjarasamningum, ráðningarsamningum eða með öðrum sambærilegum hætti. Þeir sem teljast tryggðir samkvæmt frumvarpinu eru enn fremur þeir sem fá greiðslur frá sjúkrasjóðum eða fjölskyldu- og styrktarsjóðum stéttarfélaga, Atvinnuleysistryggingasjóði eða Fæðingarorlofssjóði. Hið sama máli gegnir um þá sem fá greiðslur samkvæmt lögum um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna og lögum um réttindi lifandi líffæragjafa til tímabundinnar fjárhagsaðstoðar, auk þeirra sem fá örorkulífeyri frá lífeyrissjóðum eða eru fjarverandi frá eigin atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi vegna veikinda. Ég legg sérstaka áherslu á að í frumvarpinu er lagt til að þeim sem standa utan vinnumarkaðar verði tryggður réttur til atvinnutengdrar starfsendurhæfingar á grundvelli samninga sem velferðarráðherra gerir við starfsendurhæfingarsjóði. Þannig er gert ráð fyrir að almennt eigi allir einstaklingar rétt til atvinnutengdrar starfsendurhæfingar, hvort sem þeir eru á vinnumarkaði eða standa utan hans, að því gefnu að þeir uppfylli skilyrði frumvarpsins að öðru leyti. Í frumvarpinu er lagt til að atvinnulífið, lífeyrissjóðir og ríkissjóður standi undir rekstri starfsendurhæfingarsjóða með jafnri kostnaðarskiptingu sín á milli eins og áður hefur komið fram. Enn fremur er gert ráð fyrir að rekstur starfsendurhæfingarsjóða skuli rúmast innan þeirra framlaga sem ákveðin eru hverju sinni þar sem ekki er gert ráð fyrir að sjóðirnir hafi aðrar tekjur. Þannig gerir frumvarp þetta ráð fyrir að ríkissjóður greiði sem nemur einum þriðja heildarframlaga sem ætlað er að standi straum af rekstri starfsendurhæfingarsjóða. Í frumvarpinu er jafnframt gert ráð fyrir að hluti tryggingagjaldsins samkvæmt lögum um tryggingagjald renni til starfsendurhæfingarsjóða og framlag ríkisins verði greitt í fyrsta skipti í október 2013 og verði þá 0,13% af gjaldstofni tryggingagjalds miðað við hálft árið 2012, þ.e. frá 1. júlí 2012 þegar lögin taka gildi, verði frumvarp þetta að lögum. Hæstv. forseti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þjónusta starfsendurhæfingarsjóða felist að mestu leyti í því að hafa umsjón með þjónustu ráðgjafa, gera sérstakar einstaklingsbundnar áætlanir um atvinnutengda starfsendurhæfingu og að hún byggist á og fjármagni þau úrræði sem einstaklingar í atvinnutengdri starfsendurhæfingu þurfa á að halda hverju sinni. Áhersla er lögð á að ekki er gert ráð fyrir að starfsendurhæfingarsjóðir annist sjálfir framkvæmd úrræða heldur geri þess í stað þjónustusamninga við aðila sem bjóða upp á slík úrræði. Að auki er gert ráð fyrir að starfsendurhæfingarsjóðir veiti atvinnurekendum og stjórnendum fræðslu og stuðning í því skyni að stuðla að endurkomu fólks til starfa eða auka möguleika þess til þátttöku í atvinnulífinu þrátt fyrir skerta starfsgetu vegna heilsubrests í kjölfar veikinda eða vegna slysa. Þá er gert ráð fyrir að starfsendurhæfingarsjóðir stuðli að rannsóknum, þróun og uppbyggingu á atvinnutengdri starfsendurhæfingu. Gert er ráð fyrir að skilyrði fyrir þjónustu starfsendurhæfingarsjóðs verði að einstaklingur búi við heilsubrest sem hindri fulla þátttöku hans á vinnumarkaði og að hann stefni að endurkomu á vinnumarkað eða að aukinni þátttöku á vinnumarkaði svo fljótt sem verða megi. Hins vegar er það skilyrði að viðkomandi einstaklingur hafi þörf fyrir þjónustuna, hún sé til þess fallin að auðvelda honum að fara aftur til vinnu og líkleg til árangurs á þeim tíma sem hún er veitt. Enn fremur verði gerð sú krafa að viðkomandi einstaklingur hafi vilja og getu til að taka markvissan þátt í atvinnutengdri starfsendurhæfingu og fylgi þeirri áætlun sem þar er sett fram. Í frumvarpinu er mælt fyrir um rekstrarform starfsendurhæfingarsjóða. Gert er ráð fyrir að starfsendurhæfingarsjóðir starfi sem sjálfseignarstofnanir sem ekki stunda atvinnurekstur enda er litið svo á að starfsendurhæfingarsjóðirnir séu ekki reknir í hagnaðarskyni. Að baki hverjum starfsendurhæfingarsjóði verði að lágmarki 10 þús. launamenn og/eða þeir sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Loks er miðað við að velferðarráðherra veiti hverjum sjóði viðurkenningu að því gefnu að samþykktir þeirra og innkaupastefna séu í samræmi við ákvæði frumvarpsins og að gerður hafi verið samningur við velferðarráðherra um þjónustu við einstaklinga sem standa utan vinnumarkaðar. Loks er í frumvarpinu fjallað um eftirlit með starfsendurhæfingarsjóðum. Samkvæmt því skal velferðarráðherra hafa eftirlit með starfseminni og að hún sé í samræmi við ákvæði frumvarpsins, samþykktir starfsendurhæfingarsjóða og samninga við velferðarráðherra um þjónustu við einstaklinga sem standa utan vinnumarkaðar. Uppfylli starfsemi starfsendurhæfingarsjóðs ekki sett skilyrði eða starfsemi hans reynist að öðru leyti óeðlileg, óheilbrigð eða ótraust skal ráðherra beina tilmælum um úrbætur til sjóðsins. Verði starfsendurhæfingarsjóður ekki við þeim innan hæfilegs frests skal ráðherra afturkalla viðurkenningu starfsendurhæfingarsjóðsins. Sé um að ræða ásetning eða stórfellt gáleysi er þó gert ráð fyrir að ráðherra geti afturkallað viðurkenningu starfsendurhæfingarsjóðs án þess að veita honum undanfarandi frest til úrbóta. Sé viðurkenning starfsendurhæfingarsjóðs afturkölluð skal hann tekinn til slita. Hið sama á við ef sá sem er bær til að taka ákvörðun um slit starfsendurhæfingarsjóðs samkvæmt samþykktum tilkynnir um slíka ákvörðun til ráðherra. Í þeim tilfellum sem starfsendurhæfingarsjóður er tekinn til slita er lagt til að ráðherra skipi skilanefnd sem tekur við störfum stjórnar og framkvæmdastjóra sjóðsins. Um leið tilnefni ráðherra annan starfsendurhæfingarsjóð sem taki við tryggingavernd gagnvart þeim sem tryggðir voru hjá sjóðnum við upphaf slitameðferðar hans. Sé sú leið ekki fær, t.d. vegna þess að enginn annar starfsendurhæfingarsjóður er starfandi, er lagt til að ráðherra, í samráði við aðila vinnumarkaðarins og Landssamtök lífeyrissjóða, verði falið að leita annarra leiða til að tryggja áframhaldandi þjónustu eftir því sem kostur er. Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið hefur þetta frumvarp að geyma mikilvæg nýmæli að því er varðar atvinnutengda starfsendurhæfingu og þjónustu við einstaklinga sem þurfa aðstoð til að verða virkari á vinnumarkaði. Ég tel að atvinnutengd starfsendurhæfing sé mikilvægur hluti af heildstæðu kerfi endurhæfingar og að brýnt sé að setja lagaramma um hana. Í mínum huga er afar mikilvægt að Alþingi afgreiði frumvarp þetta fyrir lok þingsins ef mögulegt er. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir ræðuna og þetta frumvarp. Ég tel að okkur þingmönnum beri að fagna frumvarpinu. Það er orðið langt um liðið síðan ég benti á að kerfið hjá okkur liti miklu meira á vangetu manna til að starfa en getu, ég held að það hafi verið um þetta leyti árs 2006. Þetta er mjög mikilvægt vegna þess að þegar litið er á vangetuna eru menn mjög fljótt orðnir öryrkjar. Ég sat í Bollanefnd og reyndi að koma þessum málum áfram. Hér er sem sagt komið frumvarp um starfsendurhæfingarsjóð og starfsendurhæfingu, lagarammi um starfsemina. Ég tel það mjög mikilvægt vegna þess að fólk sem verður öryrkjar, 75% öryrkjar, er eiginlega dæmt til þess. Það fær mjög litla endurhæfingu í dag þótt hún sé vaxandi af því að þessi sjóður er byrjaður að starfa. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort 75% mörkin, þ.e. að menn séu annaðhvort 75% öryrkjar eða ekki neitt, komi ekki í veg fyrir endurhæfingu. Ef maður sem er metinn 75% öryrki og endurhæfist dettur niður í 74% fær hann mjög lítinn örorkustyrk. Ef hann fer niður fyrir 65% fær hann ekki neitt. Þarf ekki að laga þetta? Svo er spurningin hvort menn þurfi ekki að líta á hlutverk sjúkrasjóðanna. Lagaumgjörðin um sjúkrasjóðina er nær eingöngu fólgin í því að öllum launagreiðendum er skylt að borga 1% af launum í sjúkrasjóð og svo er ekki orð meir um sjúkrasjóði. Þarf ekki að endurskoða það?

Hæstv. forseti. Ég held að við höfum sameiginlega sýn á mikilvægi þess að bæta endurhæfinguna. Og við höfum sameiginlega sýn á það að við þurfum að skerpa fókusinn í því að meta starfsgetu en ekki það sem fólk getur ekki. Í tengslum við endurskoðun á almannatryggingafrumvarpinu er einmitt þessi vinna sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi, Bollanefndarvinnan o.fl., undir í því að breyta matskerfinu þannig að í örorkumatinu verði horft á starfsgetu en ekki örorku. Þetta hafa Norðurlandaþjóðirnar gert að undanförnu. Það hafa þegar komið upp árekstrar í sambandi við þjónustu yfir landamæri eins og kallað hefur verið, það hefur verið vegna ósamræmis á milli landa. Þessi vinna er að fara í gang undir þeirri nefnd sem er að vinna að endurskoðun almannatryggingakerfisins. Þá verða þessi 75% mörk afnumin því að þá verður metið í fleiri skrefum hver getan er til að vera á vinnumarkaði og að hve miklu leyti menn þurfa bætur til hliðar við það. Varðandi sjúkrasjóðina treysti ég mér síður til að svara því, ég þekki það ekki eins vel. Þeir hafa auðvitað haldið fólki uppi. Þetta hefur verið þannig í kerfinu að þegar menn hafa verið búnir að fullnýta sinn rétt tekur opinbera kerfið við. Það er reiknað með því að einhverju leyti áfram þannig að ég treysti mér ekki alveg til að taka undir þær hugmyndir sem hv. þingmaður hefur. Hann kemur kannski með betri skýringar á því hvað hann á við í seinna andsvari.

Frú forseti. Það sýnir einmitt hvernig íslenska velferðarkerfið er hannað að lögin um sjúkrasjóði voru sett að morgni sunnudags, minnir mig, í einhverjum velferðarpakka og þá átti bara að borga 1% af launum allra landsmanna inn í sjúkrasjóð og ekki orð um það meir. Þessir sjúkrasjóðir eiga að gera eitthvað, sjúkra-eitthvað. Það er engin lagasetning til um sjúkrasjóðina, ekki eins og um lífeyrissjóðina, það vantar illilega hlutverk fyrir þessa sjúkrasjóði.  Auðvitað lenda sumir í þannig slysum eða þannig veikindum eða fæðast þannig að þeir eru útilokaðir frá vinnumarkaði og eru öryrkjar frá byrjun, en það eru miklu færri en eru í dag. Nú eru 14–15 þús. manns öryrkjar. Að mínu mati ættu sennilega 80% af þeim að vera í endurhæfingu. Það á að gefa þessu fólki von. Það er afskaplega erfitt hlutskipti að verða 75% öryrki. Ég held að þetta frumvarp geti gefið þessu fólki von um að það endurhæfist og geti farið að vinna. Ég hef ekki enn þá hitt öryrkja sem ekki vill verða virkur á vinnumarkaði.

Hæstv. forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni þegar hann segir að öryrkjar eru ekki öryrkjar vegna þess að þeir vilji vera það. Þetta er fólk sem gjarnan vill vera á vinnumarkaði og skila sínu, en hefur af einhverjum ástæðum ekki tækifæri eða getu til þess. Það er einmitt megintilgangurinn með þessu frumvarpi, það sem stundum hefur verið notað um hið leiðinlega orð „snemmígrip“, þ.e. grípa strax inn í, og reyna síðan að halda tengslum þar sem fólk dettur úr vinnu vegna veikinda eða slysa, að halda tengslum á milli atvinnurekenda og viðkomandi launþega, jafnvel að viðkomandi geti komið inn í áföngum, jafnvel í stuttan tíma. Þannig gætu tengslin haldist, það eykur mjög líkurnar á því að viðkomandi komi aftur inn á vinnumarkaðinn. Það að örorkukerfið hefur í raunveruleikanum gripið mjög marga einstaklinga er hluti af þeim hvata að launþegahreyfingin og aðilar vinnumarkaðarins fóru út í VIRK-Starfsendurhæfingarsjóð, að menn vilji hjálpa fólki til að komast hjá því að verða öryrkjar, vilji gera allt sem hægt er til að hjálpa fólki að nýta getu sína frekar en að dæma það út af markaðnum. Þetta frumvarp mun auðvitað fá vandaða umfjöllun í velferðarnefnd þannig að ég held að engin ástæða sé til þess að rökræða þetta frekar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessum viðbótarmálum og taka þessu frumvarpi svona vel.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans góðu framsöguræðu, sem var mjög skýr. Ég held að hér séum við að fara af stað með mjög gott mál og það rímar mjög vel við þá vinnu sem er í gangi í þeim starfshópi sem er að endurskoða almannatryggingalögin þar sem sú pólitík er uppi að mun eðlilegra sé að tala um starfsgetumat en örorkumat, og áherslan er á getuna umfram vangetuna. Þar göngum við svo langt að við höfum verið að ræða hvort ekki ætti að tala sérstaklega um framfærslu og síðan ákveðinn stuðning til þess að sem allra flestir geti verið úti á vinnumarkaði. Frumvarpið felur í sér mjög góðan og skýran ramma utan um starfsendurhæfingu, en ákveðið efni þarf að vera innan rammans og það er hér mjög skýrt. Það er eitt atriði sem mig langar til að inna hæstv. ráðherra eftir. Nú höfum við verið með tvöfalt kerfi þar sem við höfum verið með VIRK, sem hefur verið sérstaklega öflugt hér á höfuðborgarsvæðinu, og síðan starfsendurhæfingarsjóði úti á landsbyggðinni. Ég velti fyrir mér, þar sem við erum að setja ákveðið gólf, fjöldatakmarkanir, fyrir starfsendurhæfingarsjóði, hvernig hæstv. ráðherra sjái fyrir sér að það sé algjörlega gulltryggt að starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, og það mikilvæga starf sem þeir vinna, sé unnið af nákvæmlega sama krafti og sömu orku og gert er hér á höfuðborgarsvæðinu.

Hæstv. forseti. Eitt af því sem ég hafði verulegar áhyggjur af þegar VIRK fór af stað á sínum tíma var einmitt það að hér gæti orðið tvöfalt kerfi. Þess vegna eru sett inn í þessi lög nokkuð skýr ákvæði um hvert hlutverkið er, þ.e. að fyrst og fremst er um að ræða ráðgjöf. Þetta með fjöldann er tryggt bara til þess að ekki sé hægt að útiloka neinn frá því að koma inn á markaðinn, en þar eru settar mjög háar tölur til að ákveðinn fjöldi sé á bak við þannig að hægt sé að veita viðunandi þjónustu. Í dag er VIRK eitt á markaðnum. Síðan sjá starfsendurhæfingarstöðvar um framkvæmdina og eru í sjálfu sér ekki hluti af ráðgjöfinni heldur taka við og sjá um framkvæmdina, endurhæfinguna, og vinna á gólfi, ef svo má segja, við það sem ráðgöfin hefur leitt af sér og í samræmi við þá samningar sem gerðir hafa verið um slíka framkvæmd. Á sínum tíma var búið að stofna starfsendurhæfingarsjóði til að tryggja að til væri þjónusta á hinum mismunandi stöðum á landinu og þetta á alveg að geta keyrt hlið við hlið, annars vegar það sem er undir VIRK eða sambærilegri starfsendurhæfingu sem er nú þegar með útstöðvar úti um allt land - sem veitir ráðgjöfina og er með þjónustu, bakland móðurstöðvanna hér á höfuðborgarsvæðinu - og hins vegar starfsendurhæfingarstöðvar þar sem tryggt er framboð af sjúkraþjálfurum, iðjuþjálfurum eða sálfræðingum, þeim sem þarf að leita til, sem þjónustan er síðan keypt af, að til sé einhver ákveðinn grunnur. Þetta hefur töluvert mikið verið rætt. Það er ákveðinn skilningur fyrir því að það þurfi að tryggja að ákveðinn mannauður sé til á hverju svæði til að hægt sé að veita þjónustu sem næst notendum. Ég vona að það verði betur rætt og útfært í velferðarnefnd, en það er eitt af því sem við vorum að reyna að ná utan um með þessu lagafrumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta skýra svar og vona svo sannarlega og heyri að við hæstv. ráðherra erum sammála um þetta mál. Það skiptir mjög miklu máli að þessi þjónusta sé nálægt notendum hennar þannig að við þurfum að vera með þessar stöðvar vítt og breitt um landið. Ég held að einhvern veginn þurfum við smám saman hér í þessu strjálbýla landi okkar að læra að annars vegar er eðlilegt og gott að stofnanir séu styrkar og innan þeirra sé ákveðinn fjöldi um leið og við tryggjum að það er líka eðlilegt að hér séu fámennar stofnanir sem sinna saman hlutverkunum. Þar sem ég á sæti í velferðarnefnd mun ég gæta þess að þetta mál verði tiltekið sérstaklega og að við skoðum hvort það sé ekki öruggt að sá sem þarf á starfsendurhæfingu fái þá þjónustu, með þeim góðu markmiðum sem hér eru sett fram, hvar sem hann býr á landinu.

Hæstv. forseti. Stærðartakmörkunin var fyrst og fremst kannski hugsuð til þess að þetta væri nógu öflug stofnun, hún getur að sjálfsögðu verið og á að vera dreifð út um allt land. Það þarf líka að fylgja því vel eftir, þegar við erum að tala um hver veitir þjónustuna - það geta verið sjálfstæðar stofnanir eins og starfsendurhæfingarnar úti á landi eru nú þegar en það getur líka verið að við þurfum að tryggja að hægt sé að veita það í húsnæði opinberra heilbrigðisstofnana úti á landi o.s.frv. þannig að kerfið keyri vel saman. Fyrir því er mikill skilningur. VIRK hefur þróast mjög vel, þar er reynslan orðin hvað mest. Það er mikill skilningur fyrir því að við vitum hvað er hvers hlutverk, það er einmitt sérstaklega tekið fram í lögunum að við viljum opna fyrir það að þeir sem ekki hafa verið tryggðir beinlínis með því að hafa verið á vinnumarkaði eigi líka rétt á þessari þjónustu ef þeir stefna inn á vinnumarkaðinn í framhaldinu. Þetta jafnræði, sem hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir nefnir, skiptir mjög miklu máli. Ég held að menn verði að varðveita það eins og hægt er, bæði jafnræði gagnvart einstaklingum og gagnvart landsvæðum, að það komi skýrt fram í þeirri löggjöf sem hér verður vonandi samþykkt.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um atvinnutengda starfsendurhæfingu. Í mínum huga er það eitt af fyrstu skrefunum á langri vegferð. Það þýðir ekkert að breyta endurhæfingunni ef við breytum ekki bótakerfinu um leið. Það þarf að breyta bótakerfinu allverulega. Ég skora á hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur, sem er varaformaður velferðarnefndar, að ræða það í nefndinni að taka t.d. fyrir sjúkrasjóðina. Hvert er hlutverk sjúkrasjóða? Hvað eiga þeir að gera? Þarf að setja um þá lög? Hvernig á velferðarkerfið að vera hannað að þessu leyti? Það hefur nefnilega ekki verið hannað enn þá, frú forseti, þó að dælt sé í það gífurlegum fjármunum. Eins og ég gat um hér áðan í andsvari eru sett í þá 1% af launum allra landsmanna, u.þ.b. 7 milljarðar í sjúkrasjóðina. Það þarf að gera meira. Í mínum huga ættu svona starfstengd réttindi, þ.e. uppsagnarfrestir og hvað menn halda launum lengi, að vara kannski í tvær til fjórar vikur, þyrfti helst að vera staðlað. Nú er það þannig hjá verslunarmönnum að það er í fjóra mánuði sem menn fá að halda launum. Það er spurning til hvers sjúkrasjóðir verslunarmanna eru, því það eru mjög fáir sem eru veikir mikið lengur, tiltölulega fáir. Í mínum huga ættu sjúkrasjóðirnir að taka yfir hlutverk starfsendurhæfingar, þ.e. fjármögnunar, þ.e. fjármögnun tekjumissisins sem menn verða fyrir, því að lífeyrissjóðir, sjúkrasjóðir og almannatryggingar eru að meginhluta ætlaðir til að bæta mönnum upp tekjumissi. Menn fá lífeyri. Hjá lífeyrissjóðunum er það háð tekjum eins og kunnugt er, en hjá almannatryggingum er það óháð tekjum en háð búsetu í landinu. Ég mundi vilja sjá sjúkrasjóðina fá stóraukið iðgjald, jafnvel upp í 3–4%, það þyrfti að reikna, en í staðinn taki þeir yfir örorkubyrði lífeyrissjóðanna hvað varðar endurhæfingu, þ.e. þann tíma sem ákveðin von er til þess að hægt sé að virkja manninn á vinnumarkaði. Þeir sem eru 100% öryrkjar, sem eru mjög fáir; þeir sem eru algjörlega óvinnufærir, geta ekki tengst vinnumarkaði aftur; þeir sem eru fatlaðir og verða aldrei á vinnumarkaði, kannski 3% af þjóðinni - þeir færu þá beint fram hjá þessu kerfi inn í örorku. Þeir sem slasast mjög alvarlega, verða mjög alvarlega veikir, þannig að útséð er um að þeir vinni aftur, þ.e. ef vinnugetan er horfin, fari þá beint yfir í lífeyrissjóðina. En hinir sem hafa einhverja von um vinnugetu séu hjá sjúkrasjóðunum. Sjúkrasjóðirnir greiði þeim laun í hlutfalli við vinnutap, þ.e. ef maður sem er 60% öryrki eða óvinnufær megi þá hafa 40% af launum annars staðar og fái svo 60% af fullum bótum frá lífeyrissjóði og frá Tryggingastofnun. Annar sem er 20% öryrki eða óvinnufær, sem er því miður töluvert algengt - það fólk fær ekkert í dag, þeir sem eru 20% öryrkjar fá ekki neitt neins staðar. Þeir eru að pína sig áfram þar til þeir verða 100% öryrkjar, þá allt í einu eru þeir búnir að uppfylla skilyrðin. Þetta fólk, margt er að glíma við þunglyndi og slíka sjúkdóma, getur hugsanlega unnið 80% bara með glans, en þarf aðstoð við 20%. Mér finnst að hv. nefnd, velferðarnefnd, sem fær þetta til umfjöllunar, ætti að ræða þetta. Ég mundi vilja að sett yrðu lög um sjúkrasjóðina sem tækju yfir þennan þátt, fengju aukið iðgjald jafnvel eins og ég gat um, 3%, eins og þarf og iðgjaldið í lífeyrissjóðina yrði lækkað á móti, því að þá þurfa þeir minna. Ég hugsa að allir muni græða á þessu og alveg sérstaklega öryrkjarnir eða þeir sem eru í þessum hópi. Ég hugsa að þetta yrði bara jákvætt. Svo þurfa menn endilega að breyta þessu ákvæði um 75% örorku. Það er ómögulegt, þetta er eldgömul leið. Ég er búinn að kanna það, þetta var sett upp 1930 þegar örorkulífeyrir var svo lágur að það tók því ekki að skipta honum. Þá var bara sagt: Annaðhvort ertu öryrki eða ekki öryrki. 75%, það fara allir í þann hóp, þeir sem ekki ná því fara í annan hóp. Það eru bara allt önnur sjónarmið í dag. Við þurfum að fara að taka upp stighækkandi örorku og það er þá næsta hlutverk velferðarnefndar, því að ég sé löggjafarvaldið alltaf hjá Alþingi en ekki hjá ráðuneytunum. Það væri ágætt hjá velferðarnefnd að hún tæki umræðu um það að breyta þessum mörkum. Það eru reyndar nefndir starfandi á vegum ráðuneytanna um þetta mál, um samspil almannatrygginga og lífeyrissjóða, og fleiri nefndir sem eru einmitt að fjalla um þetta. Ég vildi gjarnan að hv. velferðarnefnd tæki þetta, því að það frumvarp sem við ræðum hér er bara byrjunin. En það er mjög góð byrjun. Ég óska öryrkjum þessa lands til hamingju og vona að þeir verði miklu færri sem verða öryrkjar og það verði þá miklu fleiri sem hafi skerta vinnugetu og séu metnir sem slíkir, 20% skerðing eða 60% skerðing eða hvað það nú er, og megi þá vera á vinnumarkaði fyrir restina, bara án tekjutenginga, maður sem er 60% óvinnufær megi þá hafa 40% af fullum tekjum fyrir starf án þess að það skerðist neitt. Þetta held ég að yrði miklu heilbrigðara kerfi og ég vildi gjarnan að menn tækju þetta til umhugsunar, vegna þess að þessi endinn hefur lítið verið ræddur, þessi endi velferðarkerfisins sem eru fatlaðir og öryrkjar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, nr. 88/2011. Frumvarp þetta var lagt fram samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II með áðurnefndum lögum, en þar kemur fram að ráðherra skuli leggja fram á Alþingi frumvarp til laga þar sem meðal annars eru lögð til ákvæði um nauðsynlegar aðgerðir til að draga úr nauðung við fatlað fólk. Frumvarpið byggir á tillögum starfshóps sem skipaður var af þáverandi félags- tryggingamálaráðherra til að gera tillögur um réttindagæslu fatlaðs fólks og skoða þvingun og valdbeitingu gagnvart fötluðu fólki. Hópurinn skilaði tillögum í mars 2009. Í honum sátu auk fulltrúa ráðherra fulltrúi dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, Öryrkjabandalags Íslands og Landssamtakanna Þroskahjálpar. Frumvarpið var unnið af nefnd sem skipuð var fulltrúum frá velferðarráðuneyti, innanríkisráðuneyti, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Reykjavíkurborg, Öryrkjabandalagi Íslands, Landssamtökunum Þroskahjálp og Geðhjálp. Í frumvarpinu eru lögð til ákvæði um að öll beiting nauðungar í þjónustu við fatlað fólk sé bönnuð nema í neyðartilvikum eða að fenginni undanþágu frá sérstakri nefnd sem sett verður á fót verði frumvarpið samþykkt. Bannið nær einnig til fjarvöktunar sem fer fram á heimilum fatlaðra einstaklinga. Í frumvarpinu kemur fram skilgreining á nauðung og eru talin upp tilvik sem teljast til nauðungar. Í frumvarpinu er tæmandi talið í hvaða tilvikum verði heimilt að víkja frá banninu og hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til að slík undanþága verði veitt. Skal undanþága aðeins veitt í sérstökum einstaklingsbundnum tilvikum, enda sé tilgangur hennar að koma í veg fyrir að fatlaður einstaklingur valdi sjálfum sér eða öðrum líkamstjóni eða stórfelldu eignatjóni eða til að uppfylla grunnþarfir viðkomandi einstaklings. Í neyðartilvikum verður heimilt að beita nauðung til að koma í veg fyrir yfirvofandi líkamstjón, stórfellt eignatjón eða röskun á almannahagsmunum. Eins og fyrr segir er gert ráð fyrir að ákvarðanir um undanþágur frá banninu verði teknar af sérstakri nefnd sem skipuð verður samkvæmt ákvæðum frumvarpsins, en þar er einnig að finna ítarlegar reglur um málsmeðferð nefndarinnar, hvaða upplýsingar skuli liggja fyrir áður en ákvörðun er tekin og til hvaða sjónarmiða skuli líta við mat á beiðnum. Feli beiðni um undanþágu í sér ráðagerð um verulega eða varanlega skerðingu á ferðafrelsi einstaklings skal vísa henni til dómstóla. Þá er einnig lagt til að sett verði á fót teymi sem skipað verði sérfræðingum sem verði þjónustuveitendum til ráðgjafar um aðgerðir sem hægt sé að grípa til í því skyni að draga úr þörf fyrir inngrip og beitingu nauðungar. Reynslan hér á landi og erlendis hefur sýnt að slík ráðgjöf ein og sér dregur umtalsvert úr beitingu nauðungar gagnvart fötluðu fólki. Teyminu er einnig ætlað að veita umsögn um beiðnir um undanþágu frá banni við beitingu nauðungar og fjarvöktunar. Í frumvarpinu er enn fremur kveðið á um skráningu allra tilvika sem fela í sér nauðung eða fjarvöktun, hvort sem fengið hefur verið leyfi fyrir henni eða ekki. Er sérfræðiteyminu falið að halda utan um allar slíkar tilkynningar. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins. Með samþykkt þess verður tryggt að nauðung á þjónustu við fatlað fólk verði ekki beitt nema í algjörum undantekningartilvikum og að hún verði aðeins heimiluð og framkvæmd með hagsmuni hins fatlaða einstaklings að leiðarljósi. Ég leyfi mér því að leggja til, hæstv. forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir að þetta frumvarp sé nú komið fram. Það var eitt af því sem hv. félags- og tryggingamálanefnd fór fram á að gert yrði þegar við samþykktum ný lög um málefni fatlaðs fólks sem tilheyrðu yfirfærslunni frá ríki til sveitarfélaga. Hér er um að ræða annan áfanga í réttindagæslu við fatlað fólk. Við samþykktum fyrir nokkru að tekin yrðu upp talsvert bætt réttindagæslukerfi þar sem réttindagæslumönnum um land allt var fjölgað verulega. Hlutverk þeirra er að gæta réttinda fatlaðs fólks. Þetta mál sem við erum að fjalla um, nauðung, er afar viðkvæmt og vandmeðfarið þannig að ákveðið var að gefa þyrfti fólki tækifæri til að vinna það eins vel og nokkur kostur væri. Beiting nauðungar varðar grundvallarmannréttindi einstaklinga og þess vegna er gott að meginefnið hér er að til þess að slík heimild verði veitt eru það óháðir aðilar með sérþekkingu á málefnum fatlaðs fólks sem taka þær ákvarðanir. Við munum með gleði taka við þessu verkefni í hv. velferðarnefnd, fara vel yfir það og skoða með þeim gleraugum sem þarf. Mér sýnist mjög vönduð og góð vinna á ferðinni og í góðri samvinnu þannig að ég vona sannarlega að við getum afgreitt þetta mál sem allra fyrst, og á þessu þingi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um heiðurslaun listamanna sem meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar flytur. Aðdragandinn að þessu máli er sá að í haust og vetur kom aftur upp spurningin um heiðurslaun listamanna fyrir 3. umr. fjárlaga, hvort bæta skyldi á listann og þá hverjum. Eðlilega og eins og gengur sýnist sitt hverjum um það en við afgreiddum málið þannig að við bættum einum manni á listann, Sigurði A. Magnússyni rithöfundi, og ákváðum um leið að setja af stað vinnu í nefndinni meðal allra flokkanna um að skoða leiðir til að setja ramma utan um heiðurslaun listamanna, heildarlög, þannig að forsendur væru skýrðar og um leið yrði þessu fundinn framtíðarfarvegur. Margar ólíkar skoðanir eru á því hvort almennt eigi að vera til heiðurslaun listamanna en það er skoðun okkar, meiri hluta nefndarinnar, að svo eigi afdráttarlaust að vera. Tilgangurinn með þessu frumvarpi er sá að skapa ramma utan um fyrirkomulagið, búa til ákveðnar kríteríur um hvernig fólk skuli veljast þarna inn, hve margir geti verið þarna í heildina og hvernig laununum skuli háttað. Það tókst ágætlega til og við vorum þrjú í undirnefnd innan nefndarinnar sem unnum að þessu, sá sem hér stendur og hv. þingmenn Þuríður Backman og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Við funduðum með ýmsum aðilum og fórum vel yfir þetta mál, drög að tillögum og framkomnar tillögur eins og frá hv. þm. Merði Árnasyni um fyrirkomulag á heiðurslaunum listamanna og nýttum okkur að sjálfsögðu vinnu og skoðanir margra annarra til að komast að niðurstöðu. Niðurstaðan er sú sem hér liggur fyrir og segir í greinargerð að með frumvarpi þessu frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar sé lagt til að lögfest verði ákveðin umgjörð um veitingu heiðurslauna listamanna. Hér á landi er öflugt menningarlíf og flóran fjölbreytt, segjum við í greinargerð. Margir afburðalistamenn eru starfandi hér á landi sem og víðs vegar erlendis og á undanförnum árum hefur komið æ betur í ljós hversu miklu listin skilar af sér í samfélaginu. Alþingi hefur með sérstakri fjárveitingu í fjárlögum heiðrað þá listamenn sem þykja hafa skarað fram úr á sínu sviði. Heiðurslaun listamanna voru veitt samkvæmt lögum um listamannalaun, nr. 29/1967, til 1991 þegar þau lög voru leyst af hólmi með nýjum lögum um listamannalaun. Frá 1991 hefur Alþingi síðan samþykkt að veita heiðurslaun til eins árs í senn við umfjöllun um frumvarp til fjárlaga ár hvert. Þótt Alþingi hafi óskorað vald til að ákveða heiðurslaun listamanna hafa komið fram sjónarmið um að setja beri reglur um undirbúning tillögugerðar af hálfu þeirrar þingnefndar sem gerir slíka tillögu. Frumvarp þetta byggist á þeirri venju sem hefur skapast um undirbúning og málsmeðferð heiðurslaunatillögu menntamálanefndar Alþingis, nú allsherjar- og menntamálanefndar. Á það við um forræði nefndarinnar á tillögugerðinni og að heiðurslaunaþegar njóti launa sinna til æviloka. Lagt er til í frumvarpinu að allt að 25 listamenn geti verið meðal þeirra sem njóta heiðurslauna á hverjum tíma. Eins og verið hefur er kveðið á um fjárveitingar til þess í fjárlögum. Þeir listamenn sem koma til greina samkvæmt tillögu okkar eru þeir sem hafa skarað fram úr í listsköpun sinni. Einnig er gert ráð fyrir að listamönnum geti talist til tekna mikilsvert verk í þágu lista hér og erlendis. Hér getur til dæmis verið um að ræða listamenn sem hafa staðið framarlega í listfræðum, verið frumherjar í listgrein, frumkvöðlar í stefnum og straumum eða mikilvirkir í alþjóðasamskiptum á listasviði. Mennta- og menningarmálaráðuneyti hefur greitt út fjárhæðina til listamanna samkvæmt því sem kveðið er á um í fjárlögum hverju sinni. Er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að sá sem nýtur heiðurslauna geti óskað eftir því að afsala sér greiðslum tímabundið en samt haldið sæti á lista yfir heiðurslistamenn. Sú tillaga kemur til af því að það getur vel komið upp í mörgum tilfellum að fullorðnum listamanni sem hefur hlotnast það að vera á lista Alþingis yfir heiðurslaun skapist tækifæri til tímabundins verkefnis sem felur í sér laun og hann vill, eðlilega og réttilega, halda sæti sínu á listanum, enda er fyrst og fremst um að ræða heiður, en ekki þurfa að afsala sér því varanlega. Hann getur sem sagt haldið sætinu, afsalað sér laununum en tekið við þeim heiðri sem Alþingi ákveður að veita honum. Það finnst mér mjög mikilvæg breyting og held að hún geti skipt máli. Eins vorum við öll sammála um það eftir heilmiklar umræður að það væri mikilvægt að Alþingi héldi forræðinu yfir þessu hjá sér, þetta væru heiðurslaun Alþingis en ekki heiðurslaun samtaka listamanna o.s.frv. þó að við leitum ráðgjafar og umsagna eins og við leggjum hérna til í 3. gr.: „Forseti Alþingis skal skipa nefnd þriggja manna, einum tilnefndum af mennta- og menningarmálaráðherra, einum af Bandalagi íslenskra listamanna og einum af samstarfsnefnd háskólastigsins. Allsherjar- og menntamálanefnd skal leita umsagnar nefndarinnar um þá listamenn sem til greina koma að njóti heiðurslauna Alþingis.“ Varð það niðurstaða okkar eftir þessa skoðun að þó að við búum til viðmið og skipum ákveðið bakland sem geri tillögur til allsherjar- og menntamálanefndar er Alþingi áfram með forræðið á því hverjir er lagt til að bætist við á listann á hverjum tíma. Annars væri um að ræða eitthvert annað fyrirkomulag og annars konar heiðurslaun. Á meðan þetta eru heiðurslaun Alþingis er það mín skoðun og meiri hlutans í nefndinni að Alþingi hafi óskorað forræði á því. Þó er sjálfsagt að búa til viðmið og leita tilnefninga frá samfélaginu sjálfu en þess má reyndar geta að Íslendingar hafa í gegnum tíðina verið mjög duglegir að koma ábendingum og tilnefningum beint til nefndarmanna í menntamálanefnd, nú allsherjar- og menntamálanefnd, vel rökstuddum, í mörgum tilfellum með undirskriftalistum þar sem hvatt er til þess að listamanni sem hefur skarað fram úr að mati meðmælenda verði bætt á lista heiðurslauna. Þau viðmið, meðmæli og tilmæli sem eru sjálfsprottin í samfélaginu hafa í gegnum tíðina haft mikil áhrif. Stundum er mælt með einhverjum tilteknum listamanni nokkur ár í röð og að því kemur að svigrúm skapast til að bæta honum við. Þá má geta þess að í 4. gr. segjum við að heiðurslaun listamanna séu veitt listamanni að fullu til 70 ára aldurs og skuli vera þau sömu og starfslaun listamanna eru á hverjum tíma. Eftir sjötugt verða þau 80% af starfslaunum til samræmis við eftirlaunarétt sem aðrar stéttir vinna sér inn. Við leggjum þannig til lítils háttar hækkun á heiðurslaununum þannig að þau verði hin sömu og starfslaun listamanna á hverjum tíma, enda er það eðlilegt viðmið og sjálfsagt mál að um sé að ræða sömu krónutölu. Ég held að það sé mjög heppilegt að við finnum framtíðarfyrirkomulag með þessum hætti. Eins og ég segi eru sjónarmið um það hjá þingmönnum og öðrum að Alþingi eigi almennt ekki að veita heiðurslaun til listamanna, en mín skoðun er afdráttarlaust sú, og meiri hlutans í nefndinni eftir heilmiklar og málefnalegar umræður, bæði í undirhópnum og í nefndinni sjálfri, að Alþingi skuli áfram veita heiðurslaun þeim listamönnum sem hafa skarað fram úr og eru komnir á aldur. Ég trúi því að þetta frumvarp, verði það að lögum, skapi þessu góðan ramma og eðlileg og fagleg viðmið um það hverjir komi til greina, hverjir skuli hljóta þennan heiður og þessi laun og um leið sé tryggt að áfram verði staðið að þessu með þessum hætti.

Forseti. Ég hef beðið um að fá að tala hér á eftir og ætla þá að gera almennar athugasemdir til nefndarmanna, en mig langar þar að auki að fá svar við einni spurningu og ræða við hv. formann nefndarinnar. Ég á þess ef til vill ekki kost að verða hér við lok umræðunnar þannig að ég fer þessa leið. Spurningin varðar fjölda þeirra listamanna sem heiðurslaun ættu að fá samkvæmt þessum lögum. Í frumvarpinu er talað um allt að 25. Spurningin er auðvitað: Hvers vegna er þessi tala valin? Í sjö ár, jafnvel átta, hafa þeir sem fá þessi laun frá Alþingi verið fleiri en 25, voru 27 árin 2005 og 2006 og 28 eða 29 núna síðustu árin. Flestir voru þeir 30 árið 2007, kannski ekki að furða þó að þeim fækkaði eitthvað eftir það. Ég held að það sé betra að hafa svigrúm í þessu. Í þeirri þingsályktunartillögu sem hv. þingmaður var svo vingjarnlegur að nefna, sem ég flutti fyrir nokkrum árum, talaði ég um 25–40 þannig að menn hefðu svigrúm í báðar áttir. Þetta er sérlega mikilvægt af því að hér er um að ræða lög sem yrði erfiðara að breyta ef menn vildu hafa fleiri en 25 á listanum. Auðvitað vakna spurningar um það hvernig nefndarmenn hafa hugsað sér skipan næsta lista heiðurslaunalistamanna því að núna eru þeir 28. Ég fylgist ekki með andlátum manna í bænum eins og skyldi 

Frú forseti. Þetta var ágæt ábending og ágæt spurning frá hv. þingmanni. Þetta var töluvert rætt. Á fyrri stigum var talan hærri, nokkrir vildu einmitt hafa svigrúmið meira og töluna talsvert hærri. Var þá miðað við sama fjölda og lagður var til í þingsályktunartillögu frá hv. þm. Merði Árnasyni sem nefnir þetta hérna. Fyrir mitt leyti hefði ég viljað hafa töluna hærri og hafa fleiri á listanum. Ég held að við munum skoða þetta vel í nefndinni milli umræðna. Þetta var málamiðlun á milli þingmanna til að ná meiri hluta nefndarinnar á málið. Það var lögð áhersla á það af hálfu nokkurra að talan yrði lægri út frá því að þeim þótti það hóflegra, en aðrir vildu hafa hana hærri. Það er mjög matskennt hve margir eiga að vera á listanum, hvort þeir eigi að vera 25, 35 eða 40. Við reiknuðum út meðaltöl síðustu ára og frá upphafi. Það voru á tímabili nokkru færri á heiðurslaunalistanum, en svo fjölgaði töluvert eftir aldamótin þannig að meðaltalið varð hærra þá. Mér finnst persónulega koma vel til greina að þessi tala verði hækkuð. Ég vona að samkomulag náist um það. Þetta var á lokasprettinum. Án þess að við gætum eytt meiri tíma í að ræða fjöldann varð þetta málamiðlun, samkomulag til að ná málinu fram með meiri hluta nefndarmanna á bak við sig. Metnaður okkar og tilgangur stóð alltaf til að ná sem flestum úr nefndinni á málið og úr sem flestum flokkum þannig að við munum skoða vel í nefndinni hver þessi tala verður að lokum.

Forseti. Ég þakka svörin. Þá er komin ábending um þetta til nefndarinnar í þessari umræðu. Ég held að það sé skynsamlegra að hafa í þessu meira svigrúm, 25–40 sagði ég áðan. Það er matskennt, það er auðvitað ekkert annað en eitthvert skynmat hvað þeir eiga að vera margir en ég legg að minnsta kosti til að þeir verði ekki færri en svo að ekki þurfi að fleygja mönnum út af listanum með valdi um næstu áramót.

Frú forseti. Ég tek undir það. Til stóð að hafa bráðabirgðaákvæði sem gerði okkur kleift að trappa fjöldann á listanum núna niður í 25 á einhverjum tíma. Ég tek undir þetta sjónarmið, það skiptir bæði máli hvernig er ákveðið að velja inn á listann og við ræddum, eins og ég sagði áðan, töluvert hvort ætti að framselja þetta val frá Alþingi til einhverra annarra. Mín persónulega skoðun var afdráttarlaust sú að ég var á móti því, þá væru þetta ekki lengur heiðurslaun Alþingis og þá væri réttara að leggja þau af. Ég vil ekki leggja þetta af, ég tel að svona sé þessu vel komið fyrir. Mín vegna mætti talan gjarnan vera hærri enda má líta til þess að á síðustu áratugum hefur listamönnum á ári og af hverri kynslóð fjölgað talsvert og fleiri listgreinar sprottið upp og náð flugi. Vert er að ná til fleiri listamanna og fleiri greina en við höfum gert í gegnum tíðina. Ábendingin er komin fram með mjög málefnalegum og afdráttarlausum hætti eins og þingmaðurinn nefndi og við munum taka hana til sérstakrar skoðunar í nefndinni.

Frú forseti. Mig langar til að byrja á að þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir framsögu um frumvarp þetta. Ég tel mjög jákvætt að lögfesta ákveðna umgjörð um veitingu listamannalauna almennt og tek undir að það er mikilvægt að hafa fjölbreytt menningarlíf og að listin skilar samfélaginu miklu. Ég er samt svolítið hugsi í sambandi við hugmyndafræðina á bak við heiðurslaunin. Af forvitni langar mig að heyra viðhorfið til þess hverjum séu í raun ætluð þessi umræddu laun. Þau eru ætluð þeim sem skara fram úr í greininni og hafa unnið lengi að henni. Spurning sem ég velti fyrir mér er hvort umræddir listamenn hafi nú þegar fullar tekjur af list sinni. Ef þeir sem skara fram úr lifa ekki af list sinni, hverjir ná þá að hafa tekjur af henni? Hvernig stendur listin sem atvinnugrein? Gerir hugmyndafræðin að frumvarpinu að einhverju leyti lítið úr atvinnugrein listamanna? Væri nær í stað þessa að nota meira fjármagn og styrkja unga eða efnilega listamenn tímabundið og gefa þeim þannig tækifæri til að styrkja sig og auka möguleika sína til að afla sér tekna með list sinni og til lengri tíma? Eins velti ég fyrir mér hvort þessi leið sé til þess fallin að auka veg listarinnar sem atvinnugreinar. Er það tilfellið að þeir listamenn sem skara fram úr nái ekki að framfleyta sér svo vel sé án listamannalauna, hvort sem það eru heiðurslaun eða önnur? Þá velti ég líka fyrir mér hvernig staða nýliðunar sé í greininni. Hvernig er best að koma til móts við þessa ungu, efnilegu listamenn? Ég er að velta fyrir mér hvort fjármagninu sé best varið á þennan hátt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög athyglisverða og fína ræðu, ábendingar og spurningar. Þegar við veltum fyrir okkur hvernig þessu verði best komið fyrir vakna einmitt margar spurningar. Hver er tilgangur slíkra launa? Eiga þau rétt á sér? Eykur þetta veg listarinnar? Byggir þetta undir greinina? Það er að sjálfsögðu markmiðið. Markmiðið er að tryggja meira fjármagn og meiri og betri stuðning við greinina og þá listamenn sem hafa að baki langan og gifturíkan feril. Þegar þetta var tekið upp á sínum tíma fyrir 45 árum vakti það örugglega fyrir mörgum þingmönnum að þetta kæmi sem aðstoð við listamenn til að framfleyta sér, listamenn sem höfðu ekki áunnið sér eftirlaunarétt eða lífeyri sem þekktist lítið þá og var á frumburðarstigum. Það hefur sem betur fer gjörbreyst, nýliðun er góð og við höfum byggt upp öflugt menntakerfi í kringum listamenn. Listaháskólinn er kominn til sögunnar. Starfslaun listamanna eru orðin að veruleika og ýmiss konar umgjörð. Sem betur fer er heilmiklu fjármagni varið til þess að byggja undir og auka veg lista og gera listamönnum kleift að komast af stað. Mestu skiptir einmitt að styðja við ungu listamennina sem eru að byrja. Ég held að það sé gert með nokkuð bærilegum hætti þó að sjálfsagt mætti gera meira af því. Listirnar skila óhemjuverðmætum, fjármagni og alls konar auði til samfélagsins. Það hefur alltaf verið mjög vanmetið. Ágúst Einarsson tók saman bók um hagræn áhrif tónlistar sem eru gríðarleg og vaxandi. Ferðaþjónustan byggist mikið til á menningartengdri og listtengdri ferðaþjónustu. Markmiðið er einmitt að tryggja og auka og byggja undir greinina og gera veg listarinnar meiri 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæt svör. Ég heyri að við erum mjög sammála í því hvað vegur listarinnar og menningarinnar sé okkur mikilvægur sem og nýliðunin og það að styðja við efnilega og unga listamenn. Varðandi andann sem mér virðist vera í þessu frumvarpi, að heiðra eða veita viðurkenningu þeim listamönnum sem hafa staðið sig vel í sinni grein, eru til ótal aðferðir í sjálfu sér að fanga hann, hvort sem það er með launum eða einhvers konar viðurkenningu. Í öllu falli ítreka ég að okkur ber að velta vel fyrir okkur hvernig við skiptum því fjármagni sem við höfum undir höndum. Ég ítreka líka að ég hef vissar efasemdir um að heiðurslaun séu leiðin til að auka veg listarinnar frekar en að ýta enn frekar undir unga og efnilega listamenn til frekari frama.

Frú forseti. Mín skoðun er sú að eitt útiloki ekki annað heldur styðji þetta hvort annað, það að styðja unga og efnilega listamenn af stað og það að heiðra þá sem eldri eru. Inntak hugsunarinnar og þessa frumvarps er fyrst og fremst heiðurinn. Fyrir marga af þessum listamönnum skipta launin ekki miklu máli sem betur fer. Sumu af þessu fólki hefur gengið mjög vel og launin eru algjört aukaatriði en fólk metur heiðurinn mikils. Það skiptir miklu máli að listamennirnir eru óhemjumikilvæg stétt fyrir okkur sem þjóð, sjálfsvitund okkar og sögu. Ég hef mjög eindregna sannfæringu fyrir því að við eigum að halda áfram að heiðra listamenn með þessum hætti. Launin eru sem betur fer aukaatriði fyrir flesta. Heiðurinn er meginmálið og þess vegna leggjum við einmitt til að listamaður geti afsalað sér laununum en haldið heiðrinum, enda er það kjarninn í málinu og algjört inntak þess. Vonandi koma launin sér samt vel fyrir suma af þessum listamönnum og þess vegna miðum við við starfslaun.

Forseti. Ég vil í upphafi þakka meiri hluta hinnar háu allsherjar- og menntamálanefndar fyrir að flytja þetta frumvarp sem ég tel fela í sér miklar framfarir. Ég held raunar að um heiðurslaunin, þó að það sé ekki spurning um daga eða ár, hafi verið komið þannig að annaðhvort væri að koma þessu í eitthvert fast form eða að leggja þau af sem ég hefði talið verra. Hér er klárlega gerð meira en tilraun til þess, hér er gerð góð tillaga að því að koma þessu þannig fyrir að um þetta skapist festa og það linni deilum um heiðurslaun listamanna sem hafa verið ákveðinn skuggi á þessu fyrirkomulagi lengi vel. Ég þakka aftur fyrir að formaður skuli hafa minnst á tilraun mína til að gera þetta, það var veturinn 2004–2005, og ég fagna því að að töluverðu leyti sé ég samhljóm í frumvarpinu núna og þeirri þingsályktunartillögu. Þá er líka rétt að nefna að þingsályktunartillagan þá var byggð á ekki síðra starfi eldri fyrrverandi þingmanns, Svavars Gestssonar, sem flutti þingsályktunartillögu 1999 um þessi efni og þekkti þau vel því að hann var meðal annars fyrrverandi menntamálaráðherra. Nokkrar athugasemdir og örlítil umfjöllun auk þess sem fram kom í andsvarinu áðan um fjölda listamanna. Ég tel að skilgreiningin í 3. gr. sé prýðileg á þeim sem eiga að hljóta þessi laun en mér finnst vanta þarna að gert sé ráð fyrir, þó að það sé ekki bundið í árafjölda eða með einhverjum slíkum hætti, að það sé einkum á efri hluta ævinnar sem þessi laun falli mönnum í skaut. Ég minni á það orðalag sem ég hafði sjálfur hér - ég man ekki hvort ég tók það frá Svavari, nei, ég tók það reyndar ekki frá Svavari Gestssyni vegna þess að hann gerði ráð fyrir tilteknum árafjölda - að miðað væri við að listamaðurinn væri kominn á eftirlaunaaldur eða nálgaðist starfslok. Þetta var samið af nokkurri gætni vegna þess að störf listamanna hafa ekki sama ramma og önnur störf. Eftirlaunaaldur er ekki hugtak sem listamenn geta horft á með sama hætti og menn sem starfa í öðrum greinum. Starfslok eru líka mismunandi hjá listamönnum. Hjá sumum og reyndar mörgum listamönnum er það þannig að starfslok eru bara við andlát, við brottför úr heiminum. Hjá öðrum er það þannig að starfslok eru jafnvel snemma á ævinni. Dæmi: Dansarar sem ljúka störfum í dansi á svipuðum tíma og atvinnuknattspyrnumenn. Hér þarf auðvitað að gæta ákveðins svigrúms. Ég beini því til nefndarinnar að skoða þetta betur. Ég held að það sé síður hætta á deilum, eins og um nokkur þau tilvik sem deilt hefur verið um á undanförnum áratugum þar sem ungir eða menn varla á miðjum aldri hafa fengið launin, ef þetta er sett sem ákveðið viðmið með skilgreiningum sem eru þó það lauslegar að hægt sé að taka persónulegt tillit. Ég tel það líka mikla framför hjá nefndinni að leggja til þessa nefndarstofnun þannig að það sé klárlega samráð sem nefndin hefur og hún fái ákveðnar tillögur um hverjum eigi að bæta við eða hverjir séu næstir í röðinni eða á hvaða menn sé rétt að horfa, listamenn, í þessu. Ég veit að Bandalag íslenskra listamanna hefur haft uppi hugmyndir um að stofna akademíu og ég tel að við þurfum að skoða það og nefndin þurfi að fara yfir það mál. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þess að sinni en ég vil leggja áherslu á að þessi tillaga um nefndina, samráðsnefndina, sem forseti skipi á tiltekinn hátt er klárlega framför frá því sem nú gildir og hefur gilt undanfarna áratugi. Ég held að viðmiðunin við starfslaun sé ágæt. Þar er komin upphæð sem er að sönnu ekki há, það er ekki hægt að sjá ofsjónum yfir starfslaunum listamanna, en það er þó alla vega tenging við tiltekin laun og ég held að þessi laun muni hækka núna - ég skal ekki segja, það er nú betra að formaður nefndarinnar flytji þær fréttir - ég held að þau muni hækka að minnsta kosti um 50% frá núverandi heiðurslaunum og yfir í tenginguna við starfslaun og þá er auðvitað ekki óeðlilegt að fara niður í 80% á eftir. Forseti. Meira gæti ég rætt en ég legg áherslu á að ég styð frumvarpið í heild sinni og tel það okkur til heilla. Ég hrósa meiri hluta nefndarinnar fyrir að hafa lagt þetta frumvarp fram og endurtek að ég held að það hafi verið kominn tími til annaðhvort að skapa um þetta reglu og hafa undir því fastan grundvöll eða að leggja það af. Ef við hefðum gert það, sem ég veit að margir vilja, hefðum við þurft að svara mörgum öðrum spurningum sem þetta mál varða, ekki síst þeirri að þessi heiðurslaun hafa átt sér þá réttlætingu, fyrir utan heiðurinn sem hv. formaður nefndarinnar lagði mikla áherslu á, að lífeyrismál listamanna hafa verið og verða alltaf erfið. Þetta er bara þannig, hversu gott almennt lífeyrissjóðakerfi sem við kunnum að búa til verða lífeyriskjör listamanna, eftirlaun þeirra, alltaf mjög misjöfn. Sumir koma fjárhagslega ágætlega út úr sinni starfsævi, aðrir miður, m.a. vegna þess að þeir hafa ekki sinnt því eða ekki getað borgað í það lífeyrissjóðakerfi sem til er á hverjum tíma. Þeir sem vilja leggja þetta niður verða þá að svara þeirri spurningu: Hvernig á að koma til móts við menn sem hafa lagt sig alla fram og fært þjóð sinni mikinn árangur og gert vel? Hvernig á að leysa þeirra mál að lokum? Læt ég þessu lokið að sinni, enda eftir tvær umræður um málið og skoðun í nefndinni.

Frú forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um heiðurslaun listamanna og ég ætla að byrja á að kvarta yfir að því fylgir engin umsögn um kostnaðinn. Hann er reyndar og hefur verið í fjárlögum þannig að það hefur verið ákvörðun Alþingis hverju sinni. Nú er verið að setja þetta í lög og þá sakna ég þess að hafa ekki umsögn til dæmis fjárlagaskrifstofu eða eitthvað slíkt. Í Sovétríkjunum var mikið haldið upp á listamenn, þ.e. opinbera listamenn. Þeir gerðu fallegar styttur að þeirra mati og byggðu fallegar byggingar að mati stjórnvalda. Ég er ekkert voðalega hrifinn af þeim listaverkum sem þar voru sköpuð en þetta var svona opinber listastefna. Mér sýnist að þetta frumvarp stefni einmitt í þá átt, þráðbeint. Það er verið að búa til opinbera listamenn. Við höfum reyndar haft það hingað til. Ég hef alltaf haft miklar efasemdir um þessi heiðurslaun listamanna vegna þess að ég tel að þegar menn eru komnir á þann aldur að þurfa heiðurslaun séu þeir yfirleitt búnir að skapa sér þann fjárhagslega grunn að þeir geti lifað sæmilega af því og þurfi ekki á þessu að halda. Fyrir utan það að sá listamaður sem mestan heiður ætti skilið að mínu mati, Björk Guðmundsdóttir, hefur aldrei komið til tals, enda þyrfti hún ekkert á því að halda, en það getur samt verið. Ég hef reyndar lagt til í fjárlagaumræðu að hún fengi eina krónu á mánuði út af heiðrinum. Þetta eru heiðurslaun Alþingis, var sagt hér í umræðunni. Þetta eru náttúrlega heiðurslaun skattgreiðenda, það eru þeir sem borga. Ég tel þetta mjög varasama þróun. Ef ég væri listamaður mundi ég byrja á því, eftir samþykkt þessa frumvarps, að huga að því á hverju þingmenn hefðu áhuga sem list. Hvernig list vilja þingmenn sjá? Svo mundi ég skapa þá list og gæla svolítið við þá og sjá hvort ég kæmist ekki á jötuna. Það vill svo til, frú forseti, að listamenn eru yfirleitt gagnrýnendur kerfisins. Þeir eru yfirleitt gagnrýnendur kerfisins og þeir gagnrýna það með list sinni. Hér er verið að múlbinda þá. Hér verið að reyna að teyma þá inn á jötuna þar sem þeir eru hlýðnir og góðir og búa til list sem er í samræmi við skoðanir stjórnmálamanna, hv. þingmanna.

Virðulegur forseti. Ég ætla að koma fram sjónarmiðum framsóknarmanna í þessu máli. Ég sit í allsherjar- og menntamálanefnd og get lýst því yfir að við erum ekki sammála þessu máli. Við höfum mjög miklar efasemdir um að það eigi að halda áfram á þeirri braut sem við höfum verið á varðandi heiðurslaun listamanna og hefðum frekar viljað nota þessa peninga í annað, þ.e. í að styðja við unga listamenn, og teljum að það hefði komið miklu fremur að gagni en að greiða laun til hóps listamanna sem er kominn á ákveðinn stall í samfélaginu þó að við berum gríðarlega mikla virðingu fyrir þeim listamönnum. Við teljum að þetta kerfi sé barn síns tíma þannig að við styðjum ekki þetta mál. Það sem er jákvætt við málið er að ef menn styðja almennt að við höldum áfram inn í framtíðina með svokölluð heiðurslaun listamanna er fínt að lögbinda það í staðinn fyrir að ákveða hér árlega hvernig eigi að gera þetta, hverjir eigi að vera á listanum og takast á um það með leiðinlegum pólitískum svip sem því miður hefur verið á þessu máli stundum, ekki alltaf. Það er jákvætt að setja lagaumgjörð utan um málið. Við teljum að ekki hefði átt að binda þessi mál í lög yfirleitt heldur afnema kerfið í heild sinni og nýta fjármagnið í að styrkja unga, upprennandi listamenn sem margir þurfa á styrkjum að halda til að geta sinnt list sinni. Það væri miklu betri nýting á fjármagninu. Við komum því á framfæri bæði 2010 og 2011 að við vildum ekki fjölga í hópi þeirra sem þiggja heiðurslaun, m.a. vegna niðurskurðar í fjárlögum. Í fjárlögum fyrir árið 2012, þ.e. á yfirstandandi fjárlögum, var samt ákveðið að fjölga á listanum. Við vildum það ekki. Við töldum að þar sem verið er að skera niður í velferðarþjónustu og annarri grunnþjónustu ætti ekki að auka útgjöld á þessum lið. Það var samt gert og það var gagnrýnt á ýmsan hátt. Ég vil koma því sérstaklega á framfæri að það snerist ekkert um þann aðila sem bættist við listann, alls ekki, heldur bara að það væri yfirleitt bætt á listann í núverandi árferði. Við erum búin að hlusta á framsögumann allsherjar- og menntamálanefndar, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem kom því hér mjög skýrt á framfæri að þetta snerist ekki um peningana, að þetta snerist um heiðurinn. Síðan kemur hingað hv. þm. Mörður Árnason og lýsir því að peningarnir skipti gríðarlega miklu máli og að menn sem vilja ekki viðhalda þessu kerfi verði þá að svara því hvað eigi að gera við eldri listamenn sem njóti ekki lífeyrissjóðsréttinda o.s.frv. Það skipti greinilega mjög miklu máli vegna peninganna. Og þá hlýtur maður að spyrja sig, ef það skiptir svona miklu máli í sambandi við fjármagnið - auðvitað skipta peningar miklu máli - eiga þá 25 að njóta þessara hálfgerðu lífeyrisgreiðslna en ekki aðrir? Af hverju 25? Af hverju ekki færri eða fleiri? Mér finnst ekki mikil hugsun í þessari umræðu. Við höllumst að því að ekki eigi að viðhalda heiðurslaunum listamanna í þessu formi. Listin er mjög mikilvæg og það er hárrétt sem hér hefur komið fram að hún skapar okkur miklar tekjur og skiptir okkur miklu máli sem siðað samfélag og andlega og fagurfræðilega. Almennt ber að tala listir upp í samfélaginu að mínu mati en það á ekki að viðhalda heiðurslaunum listamanna í þessu gamla formi sem það er í, heldur nota sömu upphæð, jafnvel hærri upphæð, til að styrkja unga listamenn. Núna fara 44 millj. kr. í heiðurslaun. Mér skilst að það séu um 1,6 milljónir á mann á árinu. Er það mikið eða lítið? Menn geta rifist um það, en í 4. gr. frumvarpsins stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Heiðurslaun listamanna eru veitt listamanni að fullu til sjötíu ára aldurs og skulu vera þau sömu og starfslaun listamanna eru á hverjum tíma. Eftir sjötugt verði þau 80% af starfslaunum til samræmis við eftirlaunarétt sem aðrar stéttir vinna sér inn.“ Mér skilst að þau starfslaun sem hér er miðað við til sjötugs séu um 275 þús. kr. á mánuði. Ég sá það að minnsta kosti í fjölmiðlum við leit áðan. Mér finnst eitthvað rangt við það að vera hér með lista 25 manna, nú eru þeir 28, sem Alþingi er með á hálfgerðum launalista hjá sér. Það er eitthvað rangt við þetta, þetta er bara barn síns tíma. Við teljum að það eigi að nota þessa peninga öðruvísi fyrir listina samt og styrkja unga, upprennandi listamenn. Heiðurinn skiptir máli, það er alveg rétt, en heiður skiptir alla máli, ekki bara listamenn, heldur aðra í samfélaginu líka. Það er ákveðið form sem við höfum í dag um það að heiðra fólk almennt. Ég bendi til dæmis á að forsetaembættið veitir fálkaorður, það er gert tvisvar á ári. Ákveðin nefnd fer yfir það, það má koma með ábendingar og það er allt skoðað ofan í kjölinn. Það er gríðarlegur heiður að fá fálkaorðuna en henni fylgir ekkert fjármagn. Við erum með ákveðið kerfi í samfélaginu varðandi það að heiðra fólk. Ég vil bara koma því skýrt á framfæri að Framsóknarflokkurinn hefur tekið þessa umræðu. Við erum ekki sammála þessu máli og styðjum það ekki. Við erum mjög hlynnt listum. Það er alltaf svolítið leiðinleg umræða sem fer í gang þegar rætt er um heiðurslaun leitarmanna og reynt að klína því á þá sem hafa efasemdir um þetta kerfi að þeir séu mjög gagnrýnir á list eða listamenn. Það er alls ekki þannig. Við berum gríðarlega mikla virðingu fyrir listamönnum og þeirri list sem þeir skapa en teljum ekki að það eigi að viðhalda þessu kerfi sem að okkar mati er úrelt heldur nota sömu peninga í að styrkja unga, upprennandi listamenn og líta á listina meira eins og aðrar skapandi greinar og aðrar atvinnugreinar. Það á ekki að taka einhverja grein út fyrir sviga og vera með hálfgerðan launalista sem Alþingi greiðir eftir árlega. Það væri nær að setja þessa peninga í sjóð sem ungir, upprennandi listamenn geta sótt í og peningarnir væru þeim til hagsbóta. Við teljum að þannig kæmi meira út úr fjármagninu og það væri réttari forgangsröðun. Við styðjum því ekki þetta mál en ég get þó sagt að ef meiri hluti Alþingis vill viðhalda þessu er skárra að setja þetta í lög en að hafa kerfi eins og við höfum haft hingað til, þ.e. að ákveða árlega þennan lista og vera í togi um hverjir eigi að vera inni á honum þegar við er bætt. Það hefur verið mjög þreytandi og erfitt en ég óttast því miður að það tog muni viðhaldast áfram þrátt fyrir að við setjum þetta í lög af því að það er Alþingi sem á að ákveða listann að lokum. Alþingi fær aðstoð nefndar úti í bæ, má segja, en þarf ekkert að fara eftir niðurstöðunni. Ég held því miður að þetta tog muni þannig jafnvel viðhaldast hér innan dyra. Það er skaði ef við þurfum áfram að rífast um þetta í framtíðinni. Við hefðum miklu frekar viljað setja þessa peninga í sjóð og styðja unga, upprennandi listamenn og við berum gríðarlega virðingu fyrir listamönnum almennt í landinu.

Frú forseti. Ég vildi fyrst og fremst þakka þingmönnum þátttökuna í umræðunni. Ég geri alls ekki lítið úr viðhorfum neinna í þessu máli. Það stendur hvergi skrifað í skýin að Alþingi eigi að veita heiðurslaun listamanna. Það er ekkert sjálfsagt við þetta frekar en svo margt annað. Þess vegna var fyrsta spurningin sem við þurftum að svara í þessari vinnu í vetur hvort við ættum almennt að halda þessu úti eða ekki, hvort við ættum að leggja þetta af o.s.frv. Vinnan gekk mjög vel og við tókum okkur nokkurn tíma í það, undirnefndin, að fara í gegnum það, fyrst þessa grundvallarpælingu. Niðurstaða okkar, þingmanna úr þremur flokkum, varð sú að halda þessu úti. Við vorum öll mjög eindregið á þeirri skoðun að það væri sannarlega tilgangur með heiðurslaunum áfram. Ég sagði aldrei að þetta snerist ekkert um launin fyrir neinn, ég sagði að ég teldi að í hugum flestra væri það heiðurinn sem skipti meginmáli af því að sem betur fer væru margir fjárhagslega sjálfstæðir og þyrftu ekkert sérstaklega á peningunum að halda. Hins vegar þekkjum við dæmi þess að fyrir listamenn sem hafa fengið heiðurslaun hefur það skipt mjög miklu máli, mjög tekjulitla listamenn sem hafa lent utan þess kerfis sem við mörg erum í sem safnar upp lífeyri. Hv. þm. Mörður Árnason nefndi áðan réttilega að lífeyrismál listamanna væru afar misjöfn og yrðu það sjálfsagt alltaf. Ég held að það sé alveg rétt hjá honum. Fyrir einhverja hefur þetta sjálfsagt fjárhagslega þýðingu og ber alls ekki að gera lítið úr því. Það má líka reikna út hvað ríkið fær beint og óbeint til baka af öllum þeim fjármunum sem það setur til lista og menningar. Ég held að það fái hverja krónu margfalt til baka með einhverjum hætti, með beinum hætti strax í gegnum skatta, skyldur, veltiskatta og annað sem fólk nýtir þessi laun í sér til framfærslu og óbeint svo að þetta hvetur til enn frekari listsköpunar. Svo má benda á að listamenn sem fara á heiðurslaunalista Alþingis eru með í laun jafngildi starfslauna launþega hjá starfssjóðum listamanna þannig að það skapar aukið svigrúm fyrir yngri listamenn að fá starfslaun þegar þessir listamenn fara inn á heiðurslaunalistann. Ég fullyrði að það stangast ekki á, eitt útilokar ekki annað í því að auka og efla stuðning við yngri listamenn um leið og við heiðrum og launum eldri hóp listamanna. Ég held að hvort tveggja skipti jafnmiklu máli. Við erum með þessu að færa kerfið til nútímans. Ef mér telst rétt til er þetta 45 ára gamalt fyrirkomulag, eins og ég sagði. Við sem höfum setið í menntamálanefnd í einhvern tíma, ég sjálfur sem stjórnarandstöðuþingmaður í gömlu menntamálanefndinni 2003–2007, munum alveg það sem báðir hv. þingmenn Siv Friðleifsdóttir og Mörður Árnason nefndu áðan, deilur og pólitík sem skyggja á launin. Það er hundleiðinlegt þegar fréttir berast af hörðum átökum í nefndinni um tiltekna listamenn sem báðu ekkert um að það væri tekist á um það hvort þeir ættu að fara á listann. Svo fer kannski einn þeirra á listann en hinir ekki. Þetta skyggir á, dregur úr heiðrinum og ánægjunni af að halda þessu úti og fyrir þá sem hlotnast heiðurinn. Þess vegna leggjum við fram tillögu um að nefnd geri tillögur að því hverjir þetta séu til að draga fram faglegan bakgrunn o.s.frv. Ég held að kerfið hingað til hafi, eins og ég sagði, verið afar gallað. Fyrir einhverja skipta peningarnir engu máli, aðra skipta þeir öllu máli. Ég get nefnt dæmi en vil það ekki, en við mörg sem höfum verið í nefndinni þekkjum að það hefur verið svo. Maður hefur fengið um það upplýsingar. Ég geri ekki lítið úr sjónarmiðum þeirra sem vilja almennt ekki halda þessu úti af því að það er bara okkar ákvörðun hvort og hvernig eigi að gera það. Það er ekkert sjálfsagt við það, það er matskennt. Við munum leita til Bandalags íslenskra listamanna um tilnefningar. Ég tel eðlilegt að við gerum þetta og þetta er partur af fjárfestingu samfélagsins í listum og menningu. Listir og menning eru undirstaða samfélagsins og undir það taka flestir þingmenn. Svo getum við rökrætt um það lengi, og ættum að gera það kannski oftar, með hvaða hætti við fjárfestum í listum og menningu. Það hefur verið reiknað út, sem margir auðvitað vissu, að auðurinn og arðurinn af þessu, bæði andlegur og veraldlegur, er gífurlegur. Hann hefur í gegnum tíðina verið mjög vanmetinn. Ég held að hver einasti listamaður sem við getum séð til þess að hafi tekjur og framfærslu af list sinni og skapað meiri list skili okkur enn þá meiri auði og arði. Ég vona að okkur takist að vinna þetta vel. Við munum fá umsagnir um þetta mál, kostnaðarútreikning o.fl. og ræða þetta svo aftur síðar í mánuðinum við 2. umr. Ég þakka þingmönnum fyrir ábendingar, hvort sem þeir eru með þessu eða á móti, af því að þær skipta allar miklu máli. Rökræðan um þetta skiptir máli. Það er ekkert sjálfsagt eða endanlegt í þessu, þetta er alltaf undirsett rökræðu og endurskoðun. Núna, tæpri hálfri öld eftir að Alþingi byrjaði að veita listamönnum heiðurslaun, leggjum við úr meiri hluta nefndarmanna, úr þremur flokkum, til að við færum þetta til nútímans, að þessi rammi verði settur utan um heiðurslaun listamanna og þar með verði því haldið áfram á Alþingi að veita tilteknum hópi listamanna heiðurslaun. Ég hef sannfæringu fyrir því að það sé rétt ákvörðun hjá okkur að gera það.

Frú forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég mæli fyrir þessu máli, þessari tillögu til þingsályktunar, um aðgerðir gegn skipulagðri glæpastarfsemi frá allri allsherjar- og menntamálanefnd. Rétt í upphafi er sjálfsagt að nefna að athygli almennings er mikil á átök og ágreining hér á Alþingi og í stjórnmálalífinu almennt, og ekkert undarlegt við það þar sem átökin eru mikil og harkaleg og stundum hatrömm á mörgum sviðum. Staðreyndin er samt sú að mikil samstaða er þvert á alla flokka, þar skiptir flokkapólitíkin engu máli heldur persónuleg skoðun og skynsemi hvers og eins, um mikinn meginþorra mála og í gífurlega mörgum málaflokkum. Í þeirri þingnefnd sem ég er formaður fyrir, allsherjar- og menntamálanefnd, á það við um langflest málin. Þar er mikil samstaða um málin. Auðvitað hefur hver sína skoðun og mikið er rökrætt og sérstaklega þegar kemur að málefnum löggæslunnar. Þar er mikill metnaður til að gera miklu betur. Við vitum öll að löggæslan hefur glímt við fjárskort og ýmislegt slíkt. Það er mikill vilji í nefndinni til að ná utan um þann málaflokk. Við náðum léttilega saman um að flytja tillögu þess efnis til Alþingis. Ég vona að hún nái fram að ganga í þessum mánuði þannig að þetta geti orðið að veruleika. Kjarninn í tillögunni er sá að Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra að undirbúa heildstæða aðgerðaáætlun gegn skipulagðri glæpastarfsemi hér á landi í samvinnu við hlutaðeigandi ráðuneyti og stofnanir, auk allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis. Aðgerðaáætlunin á að liggja fyrir svo fljótt sem verða má og eigi síðar en 1. október 2012. Við höfum öll fylgst með fréttum af því, nú síðast á borgarafundi á Egilsstöðum, að skipulögð glæpastarfsemi hafi aukist á Íslandi, fest rætur. Það má segja að þetta hafi stjórnvöld, innanríkisráðuneytið og lögreglan, tekið mjög alvarlega strax frá upphafi. Við þessu var brugðist með mjög afgerandi hætti þannig að þess sæist strax stað. Fyrir ári var ákveðið að setja á fót sérstakt teymi, átaksverkefni, sem sporna ætti gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Við teljum nauðsynlegt að útvíkka starfsemi teymisins þannig að það nái líka til og beini sjónum að mögulegu mansali og vændi í tengslum við skipulagða glæpastarfsemi. Í annan stað teljum við mikilvægt að átaksverkefnið verði framlengt. Þarna var löggæslunni gert kleift að skipa og setja afbragðsmenn í þetta verkefni eitt þannig að þeir þyrftu ekki að vera að stökkva í þetta meðfram öðrum önnum. Árangurinn af því er að mati innanríkisráðuneytis og lögreglunnar sjálfrar afar góður. Þeir hafa náð miklum árangri strax í upphafi þess að skipulögð glæpastarfsemi í þessari mynd hafi hafið innreið sína á Íslandi. Við vitum að skipulögð glæpastarfsemi viðgengst í tengslum við sölu á fíkniefnum og eiturlyfjum og ýmsum öðrum óþverra og í tengslum við undirheimastarfsemi á Íslandi og við þurfum að beina sjónum okkar sérstaklega að þessu. Við leggjum því til í tillögunni að Alþingi álykti að fela fjármálaráðherra að tryggja að í frumvarpi til fjáraukalaga yfirstandandi árs verði gert ráð fyrir 50 millj. kr. fjárveitingu til starfa rannsóknar- og aðgerðateymis lögreglu gegn skipulagðri glæpastarfsemi sem hafi samvinnu við lögreglulið um allt land. Þannig viljum við tryggja að strax núna geti lögreglan ákveðið að framlengja þetta átaksverkefni og eins og ég nefndi áðan að útvíkka það ef eitthvað er. Aðalmálið í tillögunni er að setja á fót undirbúning að heildstæðri aðgerðaáætlun gegn skipulagðri glæpastarfsemi á Íslandi. Ég get nefnt að í nefndinni er á lokaspretti vinna við þingsályktunartillögu frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og fleiri þingmönnum, alla vega úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki, um að ráðast í gerð á heildstæðri löggæsluáætlun um allt land - mjög góð og vel unnin tillaga hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni og meðflutningsmönnum hans, enda hefur hún verið vel unnin í nefndinni. Þingmaðurinn sem er umsjónarmaður tillögunnar, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, hefur unnið henni framgang. Nú styttist vonandi í að við getum afgreitt hana úr nefndinni og Alþingi geti tekið af stöðu til hennar í atkvæðagreiðslu sem allra fyrst. Það er að vísu sama hvaðan gott kemur. Mjög ánægjulegt er að í þessum lykilmálaflokki, sem snýr að löggæslu og baráttu gegn skipulagðri glæpastarfsemi, sé þverpólitísk samstaða. Það er gríðarlega mikilvægt. Ég held að það skipti mjög miklu máli fyrir löggæsluna í landinu líka að finna það. Auðvitað eru átök þar. Lögreglan rekur harða baráttu fyrir bættum kjörum og aðbúnaði og allt það, mjög gott mál og sjálfsagt og nauðsynlegt, en við þurfum að sameinast um þetta. Það hefur tekist í þeim tilfellum sem ég nefndi áðan. Þó að ekki séu þingmenn úr öllum flokkum flutningsmenn hefur tillagan fengið mikinn stuðning í nefndinni, og kemur vonandi hingað aftur. Við segjum að skipulögð glæpastarfsemi hafi færst í aukana á undanförnum árum og glæpahópar í tengslum við alþjóðleg glæpasamtök, sem stunda skipulagða brotastarfsemi víða um heim, komið hingað. Svo er það rakið hver skilgreiningin á skipulagðri glæpastarfsemi er. Skipulögð brotasamtök stunda margvíslega glæpi. Hér á landi hafa þau einkum verið tengd við stórtæk fíkniefnabrot, gróft ofbeldi, fjárkúganir, hótanir, frelsissviptingar, bótasvik, vopnalagabrot og svokallaða handrukkun, auk þess sem vaxandi vísbendingar eru um að brotasamtök hafi aðkomu að mansali og vændi. Glæpasamtökin starfa með þeim hætti að þau sækjast eftir ungum piltum sem eru veikir fyrir og tæla þá inn í afbrotaheiminn. Eins og ég nefndi áðan samþykkti ríkisstjórnin 4. mars 2011 að veita innanríkisráðherra 47 milljónir í tólf mánaða átaksverkefni sem við viljum núna framlengja. Fjórir rannsóknarlögreglumenn hafa alfarið helgað sig þessum verkefnum. Hefur afraksturinn verið meiri en vonir stóðu til fullyrðum við hér í greinargerð. Við byggjum það á upplýsingum sem við höfum aflað frá lögreglunni. Frá árinu 2008 hefur greiningardeild ríkislögreglustjóra fylgst náið með þróun skipulagðra glæpasamtaka á Íslandi. Umsvif erlendra glæpahópa hafa aukist til muna, meiri harka er í íslenskum undirheimum en áður, ofbeldi grófara og vopnaburður tíðari. Aðgerðir lögreglu hafa dregið úr og hægt á þessari þróun en það er mat löggæsluyfirvalda að óhjákvæmilegt sé að halda áfram því átaksverkefni gegn skipulagðri glæpastarfsemi sem stofnað var til á síðastliðnu ári. Í vetur hafa Alþingi, innanríkisráðuneytið og lögreglan verið að byggja upp samstarf og reyna að þétta það mjög þannig að við séum einhuga í þessu öllu saman. Það skiptir miklu máli í baráttunni almennt. Síðan má nefna að öðru hvoru koma upp í umræðunni ýmis mál sem skipta lögregluna miklu máli í hennar baráttu, t.d. nú síðast um hvort heimila eigi lögreglumönnum að vera með skotvopn í bílunum, hvort þeir eigi að fá heimild til að nota rafbyssur o.s.frv. Þetta eru allt mjög áleitnar spurningar. Það er auðvelt og einfalt að stökkva strax í það að segja: Þetta er útilokað mál. Vopnaburður þeirra eykur bara vopnaburðinn í glæpaheimunum o.s.frv. En það er ekkert svart og hvítt í þessu. Við þurfum að skoða reynsluna frá Noregi og mörgum öðrum löndum þar sem lögreglan hefur talið sig nauðbeygða til að vopnast meira út af því að harkan og glæpirnir eru meiri. Þessa auknu hörku mátti sjá annars staðar á Norðurlöndum fyrir nokkru. Þó að við séum hér á eyju úti í Atlantshafi, og það einangri okkur og verndi að einhverju leyti, þá sögðu margir - og vitna ég þar í samtöl við lögreglumenn í nefndinni - að það væri einungis tímaspursmál hvenær þær öldur bærust til Íslands. Það gerðist óhjákvæmilega að einhverju leyti en lögreglan brást mjög harkalega við. Við þurfum að taka afstöðu í heildstæðri aðgerðaáætlun gegn skipulagðri glæpastarfsemi, t.d. um það hvernig við búum lögregluna undir slík átök o.s.frv. Þetta eru allt áleitnar og stórpólitískar spurningar í þessu tilfelli, en sem betur fer er unnið að þessum málum þverpólitískt og málefnalega. Ég fagna því og þakka nefndarmönnunum öllum fyrir að sameinast um það með litlum fyrirvara að vinna og flytja þessa tillögu sem ég vona að við getum afgreitt fljótlega aftur úr nefndinni. Ég legg til að að umræðu lokinni fari málið til nefndarinnar aftur og að við getum sameinast um að vinna meira og betur gegn þessu en menn gerðu ráð fyrir að þyrfti að gera fyrir nokkrum árum. Þróunin hefur leitt í ljós að grípa þurfti til mjög bráðra aðgerða gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Hæstv. innanríkisráðherra hefur staðið sig feikilega vel í þessum málum og tekið þetta mjög alvarlega og veitt lögreglunni mikið liðsinni í því að byggja upp aðgerðir og viðbúnað til að berjast gegn skipulagðri glæpastarfsemi og auknum umsvifum hennar í íslensku samfélagi.

Virðulegur forseti. Sem fulltrúi Framsóknarflokksins í allsherjar- og menntamálanefnd get ég staðfest þá samstöðu sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, formaður nefndarinnar, var að lýsa hér áðan. Það er mikil samstaða í nefndinni um þetta mál. Það gengur út á það að viðhalda starfi ákveðins teymis sem sett var í gang í fyrra í kjölfarið á því að ríkisstjórnin samþykkti, 4. mars 2011, að veita 47 millj. kr. í tólf mánaða átaksverkefni lögreglu til að vinna gegn skipulagðri brotastarfsemi. Þetta var sem sagt upphæð til eins árs. Það ár er liðið og hefur mjög góður árangur náðst af vinnu þessa rannsóknarteymis, en miðað við stöðuna er samt ekki hægt að hætta og leggja þessi störf niður. Það þarf að halda áfram og tillagan gengur út á það að tryggðir verði fjármunir í áframhaldandi starf þessa teymis og gerð verði heildstæð aðgerðaáætlun gegn skipulagðri glæpastarfsemi í landinu. Þetta er tvískipt mál, heildstæð aðgerðaáætlun verði unnin og peningar tryggðir sem búnir eru þannig að þeir komi inn á fjáraukalögum á yfirstandandi ári. Varðandi stöðuna er alveg ljóst að við höfum verið svolítið sofandi í þessum málum. Unnið hefur verið að ýmsum greiningum á vegum ríkislögreglustjóraembættisins þar sem búið var að vara þingmenn, önnur stjórnvöld og almenning við því að skipulögð glæpagengi væru að festa rætur á Íslandi, væru að undirbúa það. Það var reyndar búið að vara okkur við í mörg ár á opinberum vettvangi með opinberum skýrslum og greiningum frá ríkislögreglustjóraembættinu. Við brugðumst frekar seint við, því miður. Nú erum við að vakna upp við þessa stöðu og erum að reyna að gera okkar besta, taka á þessu. Það þarf að gera meira en við höfum gert upp á síðkastið, miklu meira reyndar. Ég vil nefna í þessu sambandi að þrjú mál sem framsóknarmenn hafa flutt eru þess eðlis að þau geta verið hluti af heildstæðri aðgerðaáætlun. Ég vona að þau þrjú mál verði öll samþykkt hér á Alþingi sem fyrst, því fyrr því betra. Ég ætla að nefna hvaða mál það eru: Í fyrsta lagi hefur sú er hér stendur tvívegis flutt mál sem gengur út á að veita auknar rannsóknarheimildir til lögreglu - stundum hafa það verið kallaðar forvirkar rannsóknarheimildir eða fyrirbyggjandi rannsóknarheimildir. Ég tel að búa verði lögreglunni það umhverfi að hún hafi sömu rannsóknarheimildir og lögreglan hefur á öðrum Norðurlöndum en ekki minni eins og í dag. Það eru engin rök fyrir því að lögreglan hér hafi minni rannsóknarheimildir en lögreglan á Norðurlöndunum. - Það er hárrétt sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sagði hér áðan, það sem á sér stað á Norðurlöndunum því skolar líka hingað til okkar, yfirleitt nokkrum árum seinna. Hver bjóst við því að hér yrði stundað mansal? Við bjuggumst ekki við því. Hér er stundað mansal, dómar hafa fallið í Hæstarétti um það. Hver á von á hryðjuverkaógn hér? Við lokum augunum algjörlega fyrir því. Við erum ekki laus við þá ógn. Við megum alveg búast við því að eitthvað gerist hér á Íslandi eins og gerst hefur annars staðar. Norðmenn eru nýbúnir að lenda í gríðarlega alvarlegri hryðjuverkaárás, ótrúlegri árás og það samfélag er enn í sárum. Þetta getum við ekki útilokað hér. Ætlum við ekkert að rannsaka fólk sem er ógnandi? Ætlum við bara að loka augunum fyrir því? Það gengur að sjálfsögðu ekki, virðulegur forseti. Suma er hægt að stoppa af, aðra ekki. Ekki gátu þeir stoppað manninn í Noregi, en ég vil benda á að lögreglan í Danmörku gat stoppað árásina sem var í undirbúningi á Jyllandsposten og gat líklega komið í veg fyrir mjög mörg mannslát þar. Þannig að við verðum að sjálfsögðu að hafa þessar heimildir. Þetta mál er komið mjög langt í vinnslu í allsherjarnefnd. Ég tel að Alþingi eigi - sérstaklega í ljósi þess að hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, kom fram með mál þar sem hann þóttist vera að auka þessar heimildir, svo kemur bara í ljós í faglegri vinnu í nefndinni að svo er alls ekki. Ef eitthvað er þá er verið að minnka heimildirnar. Hvers lags er þetta? Í ljósi þess tel ég að við eigum að afgreiða það mál, að Alþingi eigi að taka nú í vor þá prinsippákvörðun, að veita lögreglunni þessar heimildir og að innanríkisráðuneytið fái það hlutverk að undirbúa lagafrumvarp. Það komi svo inn í haust og við förum þá yfir það með faglegum hætti. Þingið á að taka þessa prinsippákvörðun nú í vor. Við erum alveg undirbúin undir það faglega, þetta er sem sagt þingsályktunartillaga en ekki lagafrumvarp. Síðan er það mál númer tvö, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson minntist á það. Það er löggæsluáætlunin sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson er 1. flutningsmaður að. Búið er að vinna það faglega í nefndinni líka og það er komið út úr henni. Þannig að við getum farið að afgreiða það mál hér í vor. Það gengur út á að skilgreina öryggisstig á Íslandi, þjónustustig lögreglu, mannaflaþörf lögreglu og þörf lögreglu fyrir fjármagn. Mjög gott mál og algjörlega nauðsynlegt að vinna það. Formaður Landssambands lögreglumanna, Snorri Magnússon, er nýbúinn að tjá sig um það í Morgunblaðinu og allar umsagnir eru gríðarlega jákvæðar í því máli. Svo er það þriðja málið sem framsóknarmenn flytja sem heild, þingflokkurinn sem heild undir forustu Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, það er tillaga til þingsályktunar um bann við skipulagðri glæpastarfsemi, að innanríkisráðherra búi til frumvarp sem banni að á Íslandi starfi brotahópar sem stundi starfsemi sem fellur undir alþjóðlegar skilgreiningar á skipulagðri glæpastarfsemi. Það er alveg ljóst hvaða alþjóðlegar skilgreiningar það eru. Það er nú þegar komið inn í lög, sú skilgreining, en slíkir hópar eru skilgreindir út frá því að þrír eða fleiri séu í hóp sem hafi meginmarkmið, beint eða óbeint, í ávinningsskyni að fremja með skipulegum hætti refsiverðan verknað sem varðar að minnsta kosti fjögurra ára fangelsi eða þegar verulegur þáttur í starfseminni felst í því að fremja slíkan verknað. Þannig að það er algerlega skilgreint hvað hér er átt við. Á grundvelli 74. gr. stjórnarskrárinnar teljum við að við getum bannað slík samtök. Hér má stofna félög í löglegum tilgangi. Ákveðnir hópar eru að okkar mati stofnaðir í ólöglegum tilgangi, eru flokkaðir sem skipulögð glæpasamtök, meðal annars á vettvangi Europol og samkvæmt skilgreiningum sem tengjast Palermo-samningnum, og ég hef ekki tíma til að fara mjög djúpt ofan í það. Stjórnarskráin okkar er ekki sambærileg stjórnarskrá Danmerkur að þessu leyti - búið er að skoða það af fræðimönnum og fólki sem stundar nám í háskólum - þannig að við höfum meira svigrúm til að banna svona samtök en Danir. Þetta eigum við að sjálfsögðu að gera, virðulegur forseti. Hér eigum við að tryggja öruggt samfélag. Við eigum að tryggja öryggi borgaranna. Það er gríðarlega mikilvægt að við þurfum ekki að búa við þjófnaði, líkamsárásir, skemmdarverk, hótanir o.s.frv. og við eigum að gera allt til að vinna gegn því. Við erum búin að setja þessi mál á oddinn, við framsóknarmenn, með þeim þremur tillögum sem við höfum flutt hér til þingsályktunar, sem ég hef verið að lýsa. Við munum áfram færa sterk rök fyrir því að reyna að klára þessi mál öll og erum mjög ánægð með að allsherjarnefnd skuli áfram ætla að bakka lögregluna upp varðandi þann rannsóknarhóp sem fór í gang í fyrra. Það eru þrír aðilar sem aðallega fá þetta fjármagn, þær 50 milljónir sem hér er verið að leggja til. Það er embætti ríkislögreglustjóra, undir forustu Haraldar Johannessens, lögreglan á höfuðborgarsvæðinu, undir forustu Stefáns Eiríkssonar lögreglustjóra, og lögreglan á Suðurnesjum, undir forustu Sigríðar Bjarkar Guðjónsdóttur, lögreglustjóra á Suðurnesjum. Og talandi um hana þá er hún nýbúin að vera í mjög fínu viðtali í Mannlífi þar sem hún er einmitt að lýsa þessari skipulögðu brotastarfsemi sem hún og fleiri eru að berjast gegn með ágætisárangri. Virðulegur forseti. Það er mjög brýnt að afgreiða þessa tillögu sem fyrst, viðhalda starfi lögreglunnar í þessum málum. Ég hef reyndar efasemdir um að þetta fjármagn dugi líka til þess að taka á vændi og mansali eins og hér stendur. Ég tel að þetta þurfi allt að fara í skipulagða brotastarfsemi. En allt í lagi, látum þetta standa, en ég tel að aukafjármagn þurfi í það að taka á vændi og mansali af því það er málaflokkur, sérstaklega vændið, sem við höfum ekki sett peninga í þrátt fyrir að við 

Frú forseti. Það frumvarp sem ég mæli hér fyrir er flutt af meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Það felur í sér breytingar á lögum um nauðungarsölu, á lögum um aðför, á lögum um meðferð einkamála og loks á lögum um fjármálafyrirtæki. Tilurð frumvarpsins er að rekja til þess að efnt var til sérstakrar umræðu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd um áhrif þeirra dóma sem fallið hafa og varða gengistryggð lán. Í þeirri umræðu kom fram að til ráðstafana þyrfti að grípa til að verja þá sem stæðu veikir fyrir eftir þá dóma til þess að réttarstaða þeirra væri betri en hún ella mundi vera. Af því tilefni er í 4. gr. I. kafla frumvarpsins lagt til í fyrsta lagi, og það er kannski aðalatriði þeirrar lagabreytingar, að sýslumaður skuli af sjálfsdáðum gæta þess að uppboðsandvirði verði ekki ráðstafað upp í kröfur sem geta verið umdeildar. Það var rætt í nefndinni að ef til vill mundu ekki margir lenda í þeim hópi, því að sýslumenn gæta jú að jafnaði að slíku, en þetta ákvæði er sett inn í lögin til að koma í veg fyrir það með öllum ráðum, með því að skylda sýslumann til að taka það upp hjá sjálfum sér að gæta hagsmuna skuldara ef svo er að eign hefur verið seld þar sem slíkt lán er á sem umdeilanlegt kann að vera. Eins og vitað er eru til dæmi þess að skuldarar hafi yfirgefið fasteignir sínar, jafnvel flutt á brott og enginn hafi verið til þess að gæta hagsmuna þeirra þá er uppboð fór fram. Að öðru leyti er í I. kafla frumvarpsins verið að breyta ákvæðum um uppboð á þann veg að nú verður heimilt að auglýsa uppboð á vefjum sýslumanna og það er nú einungis tímanna tákn að það sé tekið upp. Það er gert og flutt í þessu frumvarpi að beiðni innanríkisráðherra. Að auki hvað varðar nauðungaruppboðin er að lokum fjallað um framlengingu fresta til málshöfðunar en í lögunum er það svo að ef réttur einhvers hefur verið fyrir borð borinn við nauðungarsölu á hann rýmri frest til að höfða mál til þess að gæta réttar síns þar. Í frumvarpinu er fresturinn lengdur varanlega úr þremur mánuðum í sex mánuði en lengdur til bráðabirgða fram til loka ársins 2013 í tólf mánuði. Í II. kafla frumvarpsins eru gerðar svipaðar breytingar hvað varðar málshöfðunarfresti þannig að hægt verður að höfða mál varanlega í sex mánuði og til bráðabirgða í allt að tólf mánuði til ársloka 2013, ef aðför hefur farið fram í eign þar sem vafi getur leikið á um réttmæti kröfunnar eða réttur manns hefur verið fyrir borð borinn. Í III. kafla frumvarpsins er fjallað um breytingar á lögum um meðferð einkamála, nr. 91/1991. Þar er sett aftur inn í lögin um meðferð einkamála ákvæði um gjafsókn eins og það var fyrir árið 2005. Frumvarp af þessum toga lá fyrir Alþingi þá er efnahags- og viðskiptanefnd fjallaði um þessi mál og það var síðan tekið upp af meiri hluta nefndarinnar og flutt með þessu þingmáli hér. Ástæður þess eru nokkuð einfaldar ef hægt er að segja sem svo. Það var þörf á því að rýmka heimildir til gjafsóknar, þær voru orðnar of þröngar. Það er líka ljóst að margir skuldarar eiga við ofurefli að etja gagnvart fjármálafyrirtækjunum í kjölfar hrunsins, fjárhagserfiðleikar almennings eru miklir og brýn nauðsyn á að rýmka ákvæði laganna þannig að fleiri geti notið gjafsóknar en gerðu það áður. Í umræðum í efnahags- og viðskiptanefnd var fjallað nokkuð um það hvernig hægt væri að hvetja til þess að niðurstaða fengist um hin umdeildu gengislán sem fyrst. Til þess eru að sjálfsögðu nokkrar leiðir. Ein gæti verið sú að mæla fyrir um flýtimeðferð slíkra mála fyrir dómstólunum. Það liggur hins vegar í valdi dómstólanna að stýra störfum sínum þannig að mál séu tekin fyrir sem brýnt er að leysa úr og þeim er vel treystandi til þess, þannig að ekki var ákveðið að fara sérstaklega í það, eftir að nefndin hafði fengið fulltrúa dómstólaráðs til sín til að fjalla meðal annars um þetta. Hins vegar er mælt fyrir um það í 8. gr. að þeim einstaklingum skuli veitt gjafsókn sem verða stefndu í þeim málum þar sem reynir á gildi gengistryggðu samningana. Tilurð þessa var sú að í efnahags- og viðskiptanefnd var þetta mál rætt og m.a. kom upp umræða um hvort ekki væri rétt að fjármálafyrirtækin mundu samræma störf sín á þann veg að vinna yrði lögð í að finna út hvað væri umdeilt í þeim málum sem eftir væru, því væri safnað saman, reynt yrði að höfða málin hratt og vel og helst að ljúka niðurstöðu þeirra ef fært væri í haust. Fyrirtækin gerðu þetta, gerðu samkomulag sín í milli og Samkeppniseftirlitið heimilaði þeim að gera það með þeim skilmálum þó að fjármálafyrirtækin hafa ekki heimild til að gera kröfu um málskostnað á hendur skuldara. Eftir stóðu þeir skuldarar sem í þessum málaferlum lenda og 8. gr. frumvarpsins tryggir þeim einstaklingum gjafsókn í héraði og í Hæstarétti í þeim tilteknu málum sem höfðuð eru á grundvelli þessa samkomulags sem Samkeppniseftirlitið blessaði. Þannig er reynt að tryggja að þeir einstaklingar sem í hlut eiga og lenda í þessum málaferlum muni ekki bera neinn kostnað af þeim, þeir verði hvorki dæmdir til greiðslu málskostnaðar tapist málin né þurfi þeir að greiða eigin kostnað, hann skuli greiddur úr ríkissjóði. Allt er þetta gert til að reyna að liðka fyrir því að lausn á þessum málum fáist sem allra, allra fyrst. Loks var í nefndinni nokkuð mikið fjallað um þá stöðu sem uppi er þegar vörslusvipting á sér stað á grundvelli samninga sem bera með sér eignarréttarfyrirvara eða nokkurs konar leigusamninga. Nokkuð var rætt um hvernig hægt væri að tryggja að bílar og lausafé væri ekki tekið af fólki í skjóli nætur en einhver dæmi höfðu verið rakin um það. Eftir nokkra umræðu var ákveðið að koma þessu þannig fyrir að gera þá breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki að fjármálafyrirtækin þurfi með skýru ákvæði að leita heimildar dómara til að láta slíka vörslusviptingu fara fram, og ef þau brjóti gegn slíku, þ.e. ef fjármálafyrirtækin taka bifreiðar og lausafé í sínar hendur án þess að vera með til þess bærar heimildir, sé hægt að mæla þeim sektir samkvæmt 110. gr. laganna um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Það var og eðlilega nokkuð rætt í nefndinni hvort þetta mál ætti yfir höfuð heima í efnahags- og viðskiptanefnd af því að það varðar réttarfarsmálefni. Engu að síður var þessi umræða tekin í nefndinni vegna þess að þau málaferli sem standa um gengistryggðu lánin varða bæði efnahag ríkisins, okkur sem þjóð og ég tala nú ekki um einstaklingana ansi miklu og þess vegna taldist vera í lagi að málið hlyti meðhöndlun í efnahags- og viðskiptanefnd. Um þetta tókst nokkuð góð sátt og flytur meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar þetta mál. Að lokum, frú forseti, er það tillaga mín að málinu verði að lokinni umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Magnúsi Norðdahl fyrir prýðilega yfirferð yfir málið. Ég tel vera þverpólitíska samstöðu um markmiðið með þessu frumvarpi en áhöld eru um hvort við séum að nota réttar aðferðir til að vinna það. Eins og hv. þingmaður kom inn á var þó nokkuð mikil umræða um það í nefndinni hvort málið ætti ekki frekar að heyra undir allsherjar- og menntamálanefnd. Rökin fyrir því eru einfaldlega þau að þessi málaflokkur á í raun heima þar og þar ætti að vera meiri sérfræðiþekking til staðar til að vinna úr þessum flóknu málum því að þó svo að flest hér ef ekki allt, sé þess eðlis að um það er pólitísk sátt eins og ég nefndi, þá er afskaplega mikilvægt að hafa góða yfirsýn yfir málaflokkinn. Stundum þegar menn fara af stað með góðan ásetning í huga geta afleiðingarnar orðið slæmar og ætla ég ekki að rekja nein dæmi um það. Það sem menn hafa áhyggjur af er í raun heildarmyndin í þessum málum og ég hef líka, virðulegi forseti, miklar áhyggjur af því að okkur hefur ekki tekist að koma því á með áþreifanlegum hætti að þessi mál fái einhvers konar flýtimeðferð. Miðað við þær upplýsingar sem hv. nefnd hefur borist og ég kallaði eftir í þinginu og hafa verið upplýstar í þingsal, verður það í fyrsta lagi í haust, ef allt gengur upp, virðulegi forseti, sem dómar munu falla sem verða til þess að leysa úr flækjunni, sem m.a. er til komin vegna þess að hér var ekki vandað nógu vel til verka. Ég er þá sérstaklega að vísa í lög nr. 151/2010. Ég er enn að fá kvartanir, virðulegi forseti, og fékk bara núna í vikunni frá nokkrum aðilum, um að verið sé að tefja mál af hálfu fjármálafyrirtækjanna og ekki sé ýtt á að þau fari í gegnum dómskerfið. Á meðan á þessum töfum stendur blæðir fyrirtækjunum og einstaklingunum út. Sömuleiðis voru að berast núna í tölvupósti athugasemdir frá Hagsmunasamtökum heimilanna sem varaformaður þeirra samtaka sendi, sem ég tel afskaplega mikilvægt að við förum yfir. Við erum búin að ræða þetta nokkuð, virðulegi forseti, og ég vildi kannski nota aðstöðuna, því að mér sýnist að hv. þm. Magnús Norðdahl ætli að fara í andsvar við mig, og spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki rétt hjá mér að við ræddum það að vísa málinu eftir 1. umr. til allsherjar- og menntamálanefndar. Mig minnir að það hafa verið í umræðunni og ég mundi ætla að það væri skynsamlegt því að mistökin, ef þau verða, gætu orðið dýr. Við erum sammála um markmiðin og ég ætla ekki að fara efnislega yfir alla þá þætti sem hv. þingmaður fór yfir, ég sé enga ástæðu til þess. Ég geri ekki athugasemdir við framsetningu hv. þingmanns. Vandinn er sá að koma með úrræði sem virkilega nýtast. Eitt flækjustigið í þessu er að það er ekki alveg skýrt þegar kemur að fullnustuaðgerðum hvort alltaf sé eingöngu um að ræða gengislánin eða hvort þau séu bara partur af stærri mynd o.s.frv., svo ég setji fram eitt dæmi um það sem menn fjölluðu um í nefndinni. Ég vildi nota tækifærið til að spyrja um þetta, virðulegi forseti. Ég tek það fram að við höfum ekki með neinum hætti tafið fyrir þessu máli og áskiljum okkur allan rétt að styðja einstök atriði í frumvarpinu og það jafnvel í heild sinni, en ég mundi ætla að það væri mjög skynsamlegt ef allsherjar- og menntamálanefnd tæki við þessu máli í kjölfarið, eins og ég hélt að við hefðum rætt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Hv. þm. Magnús Norðdahl upplýsir okkur kannski betur um það.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ræðu hans. Það er nokkuð góð sátt um þetta mál og ég trúi því að það fái farsæla lausn. Það var uppi í nefndinni vafi um í hvaða nefnd þetta ætti að lenda að lokum og að höfðu samráði við formann nefndarinnar og að fenginni þessari athugasemd þingmannsins ætla ég að breyta tillögu minni, frú forseti, og leggja til að málið verði sent til allsherjar- og menntamálanefndar. Rétt er að hafa í huga hvað varðar flýtimeðferðina í þessum málum að það eru fjármálafyrirtækin, einstaklingar og dómstólarnir sjálfir sem hafa verulega mikla hagsmuni af því að ekki myndist löng biðröð fyrir dómstólunum af samkynja málum. Það var að minnsta kosti mín trú eftir að hafa fengið þá í heimsókn fyrir nefndina að það yrði niðurstaðan hjá þeim að dómstólarnir mundu gera sitt ýtrasta til þess að þessi mál fengju sem fljótasta meðferð innan dómstólakerfisins og jafnvel lagt þannig upp að hægt væri að vera með þessi mál fyrir Hæstarétti á haustmánuðum. En hafandi nokkra reynslu af því gæti ég trúað að það mundi kannski teygjast fram undir áramót eða upp úr áramótum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni bæði fyrir andsvarið og sömuleiðis viðbrögðin. Já, ég þakka hv. þingmanni bara kærlega fyrir að bregðast svona vel við. Ég held að það sé skynsamlegt hjá hv. þingmanni og framsögumanni málsins að leggja þetta til. Ég hef haft mjög miklar áhyggjur af flýtimeðferð í málinu, ég geri ekkert í því núna en fyrir löngu flutti hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson frumvarp þess efnis sem ég flutti síðan eftir að hann vék af þingi. Ég veit af því, þó svo að það hafi verið vilji, held ég, allra sem komu að það væri æskilegt allra hluta vegna að flýta málum, að menn hafa ekki verið algjörlega á eitt sáttir um hvernig eigi að gera það. Ég hef mjög miklar áhyggjur af þessu. Ég held hins vegar að nefndin hafi gert ýmislegt gott. Ég bað um sérstakan fund í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og að við mundum fá þangað fulltrúa frá Fjármálaeftirlitinu þegar í ljós kom eftir dóminn að það voru engar breytingar, engin viðbrögð frá fjármálafyrirtækjunum í kjölfar hans. Ég held, m.a. út af góðu starfi og samstöðu innan hv. efnahags- og viðskiptanefndar, að Fjármálaeftirlitið hafi beitt sér fyrir því að fjármálafyrirtækin mundu bregðast við með einhverjum hætti. Ég held að það hafi verið skynsamlegt og meðal annars slegið á tortryggni sem er mjög mikil af ástæðu. Ég skal viðurkenna að ég er ekki alveg sannfærður um að það sé ekki rétt leið að lögfesta frumvarp um flýtimeðferð en aðalatriðið er að við ýtum á að málin gangi hratt fyrir sig, því að það er mjög alvarleg staða uppi núna meðan þetta er allt í lausu lofti og það kemur fram í ótrúlegustu myndum.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mjög jákvætt og uppbyggilegt mál sem er tillaga til þingsályktunar um bætta heilbrigðisþjónustu og heilbrigði ungs fólks. Velferðarnefnd leggur til að Alþingi álykti að fela velferðarráðherra að skipa starfshóp til að vinna að bættri heilbrigðisþjónustu og heilbrigði ungs fólks á aldrinum 14–23 ára. Starfshópnum verði falið að halda áfram þeirri vinnu sem starfshópur sem skipaður var í september 2010 í sama skyni skilaði af sér og vinna úr tillögum hans. Lagt er til að hópurinn leggi sérstaklega fram tillögur að leiðum til úrbóta, þ.e. aðgerðamiðað. Að auki verði hópnum falið að undirbúa stofnun unglingamóttöku fyrir fólk á aldrinum 14–23 ára þar sem heilbrigðisþjónusta verði sniðin að þörfum þess. Litið skal til reynslu af starfsemi unglingamóttaka í Svíþjóð, Danmörku og Noregi og reynslu af þeim auk þess sem leita skal til fagfólks með mismunandi bakgrunn. Verkefnið verði tilraunaverkefni og grundvöllur að fleiri unglingamóttökum þegar reynsla af verkefninu hefur verið metin. Lagt er til að hópurinn skoði sérstaklega hvernig til hefur tekist á Norðurlöndunum og að leitað verði til fagfólks með mismunandi bakgrunn. Verkefnið verði tilraunaverkefni og grundvöllur að fleiri unglingamóttökum þegar reynslan hefur verið metin. Starfshópur skilaði velferðarráðherra í september 2011 skýrslu um bætta heilbrigðisþjónustu og bætt heilbrigði ungs fólks. Í honum var fjöldi góðra fagmanna. Velferðarnefnd fékk þetta fólk á sinn fund þrisvar sinnum og fór yfir niðurstöðurnar en í skýrslunni eru raktar niðurstöður ýmissa rannsókna og staða ýmissa málaflokka sem snúa að heilbrigði og lífsstíl ungs fólks og tiltekin ýmis úrræði og þjónusta sem í boði er. Þar eru einnig tillögur um næstu skref. Í kjölfar þess að velferðarnefnd hélt áðurnefnda þrjá fundi taldi hún afar mikilvægt að haldið yrði áfram með þessa vinnu og leggur því fram þessa tillögu, þ.e. bæði um aðgerðamiðaðar tillögur svo og að það verði skoðað mjög ákveðið að koma á fót unglingamóttöku sem fólk á aldrinum 14–23 ára geti leitað til. Lagt er til að einungis verði byrjað með eina unglingamóttöku sem opni til dæmis í miðborg Reykjavíkur og reynslan verði síðan notuð til að meta grundvöll til opnunar fleiri. Örlítið um innihald skýrslunnar. Mörg atriði voru skoðuð, svo sem um lífsstíl og heilbrigði almennt, ofþyngd og offita, tannheilsa, geðheilbrigði, sjálfsvíg og sjálfsvígshugleiðingar, vímu-, fíkniefna- og áfengisneysla, slys og meiðsli, ofbeldi, þar á meðal kynferðislegt ofbeldi, kynheilbrigði og kynhegðun og ungt fólk með langvinnan heilsuvanda. Ég ætla bara að tæpa á örfáum atriðum sem mér finnst kannski ekki síst skipta máli. Til dæmis finnst mér mjög merkilegt að ætla má að 12–15% ungmenna glími við vægan geðrænan vanda og 2–5% eigi við alvarlegar hegðunar- og geðraskanir að stríða. Í skýrslunni er greint frá stofnun vinnuhóps til að bregðast við vaxandi misnotkun á rítalíni og skyldum geðlyfjum, en notkun geðlyfja hefur farið mjög vaxandi á undanförnum árum. Það kemur fram að samvinnu á milli stofnana sé oft ábótavant og erfitt fyrir unga einstaklinga með geðraskanir að fara á milli skólastiga vegna þessa og því þurfi að bæta samvinnu og eftirfylgni. Einnig er minnst á að við 18 ára aldur breytist mjög þjónusta við ungmenni með geðraskanir og það geti verið erfitt fyrir þessi ungmenni að gera sér grein fyrir hver breytingin er og hvert þeir eigi að snúa sér. Bent er á í sambandi við vímu- og fíkniefnaneyslu að náðst hafi góður árangur í grunnskóla en að enn þurfi að beita sér fyrir forvarnastefnu og forvarnavinnu í framhaldsskóla. Þá er talað um kynheilbrigði íslenskra ungmenna sem því miður er ekki í nógu góðu lagi. Tíðni fólks sem greinist með kynsjúkdóma er hærri hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum. Ungmenni eiga einnig fleiri bólfélaga að meðaltali en þar og mikilvægt er að grípa til aðgerða til að sporna við þessari þróun. Þar var meðal annars mjög ákveðið rætt um nauðsyn þess að gera smokka aðgengilegri fyrir ungmenni og starfshópnum er falið að skoða þetta sérstaklega með tilliti til þess að bæta kynheilbrigði ungs fólks. Lögð er mikil áhersla á þjónustu við ungt fólk með langvinnan heilsuvanda og langveik ungmenni en nokkuð hið sama er upp á teningnum þar og þegar um er að ræða ungmenni með geðraskanir að þjónustan er dreifð og samvinnu er ábótavant. Mig langar að fara örstutt í lokakafla skýrslunnar en þar eru lagðar fram tillögur og sérstaklega er talað þar um að næsta viðfangsefni verði að leita eftir viðhorfum þeirra sem nýta heilbrigðisþjónustuna og þá sem veita hana og koma 13 tillögur fram hjá hópnum. Mig langar til að tæpa á örfáum atriðum. Það er talað um að efla þekkingu og vitund fagfólks á sérstöðu og sérþörfum ungs fólks, bæta aðgengi ungs fólks að heilbrigðisþjónustu og sníða þjónustuna að þörfum þessa hóps, auka samstarf, kanna möguleika á unglingamóttöku, huga að yfirfærslu þjónustu þegar börn verða unglingar og unglingar verða fullorðnir, efla forvarnir, leita hugmynda og samstarfs við ungt fólk og byggja á reynslu annarra þjóða. Síðan er sérstaklega talað um unglingamóttökuna. Það kom mjög ákveðið fram að það skiptir máli að þar komi að allir faghópar og það skiptir ekki síst máli að við slíka móttöku starfi fólk sem hefur reynslu ekki síður en þekkingu af því að vinna með ungu fólki og kunni að ræða við það um viðkvæm málefni. Það er sérstaklega talað um að skoðað verði að efla heilsugæslu í framhaldsskólum en henni hefur verið ábótavant. Talað er um að það sé ekki endilega æskilegast að hafa slíka unglingamóttöku í sama húsi og heilsugæslan, heldur eigi að horfa til þess að hún verði á stað sem ungmenni eru tilbúin til að fara á og opin á þeim tímum sem ungmenni þurfa á henni að halda. Loks er kafli um hvernig skipa skuli starfshópinn og gefinn er ákveðinn leiðarvísir í því sambandi, eins og að kanna sérstaklega hvernig bæta megi viðmót heilbrigðisþjónustunnar svo aðlaðandi verði fyrir þennan aldurshóp að leita viðeigandi þjónustu sem og og hvort kostnaðarþátttöku þurfi að breyta, t.d. hvað varðar getnaðarvarnir. Talað er um að eðlilegt sé að einhverjir þeirra sem voru í fyrri starfshópi verði áfram til að skapa samfellu og síðast en ekki síst er lögð mikil áhersla á að fulltrúi ungmenna fái sæti í hópnum til að tryggja aðkomu notenda heilbrigðisþjónustunnar að starfinu. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til síðari umr.

Virðulegi forseti. Það er voða erfitt að vera á móti svona máli því að þetta hljómar allt saman svo vel en ég vildi nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hvort menn hafi ekki í hv. velferðarnefnd rætt það sem hefur verið samþykkt en ekki framkvæmt. Mér sýnist flest, nokkurn veginn allt það sem hér var nefnt, koma fram í heilsustefnu sem var samþykkt og kynnt haustið 2008 með nákvæmum markmiðum og mælanlegum aðgerðalista. Ástæðan fyrir því að farið var út í þessa heilsustefnu er sú að menn höfðu áhyggjur. Ég held að það komi ágætlega fram í þessari þingsályktunartillögu að menn hafi áhyggjur af ýmsum þáttum, sérstaklega sem snúa að ungu fólki. Þessi heilsustefna var hugsuð fyrir alla en þó sérstaklega ungt fólk. Fyrstu skrefin þar, 30 ef ég man rétt, miðuðu fyrst og fremst við ungt fólk. Ég fann ekki fréttina í tölvunni en nýlega birtist frétt um að við þyrftum meðal annars að hafa áhyggjur af hreyfingarleysi og ofþyngd hjá ungu fólki. Geðræn vandamál voru sérstaklega tekin fyrir líka sem áhersluatriði sem eru miklu stærra mál en menn ætla. Fjórði eða fimmti hver Íslendingur er þjakaður af slíkum vandamálum með einhverjum hætti um ævina og það veldur mestu vinnutapi alls staðar, ekki bara hjá Íslendingum. Ég spyr: Hefur það ekki komið til álita hjá hv. velferðarnefnd að skora á hæstv. velferðarráðherra að framkvæma þessa heilsustefnu? Án nokkurs vafa má bæta við hana og það á að gera, en í það minnsta var lögð gríðarlega mikil vinna í að framkvæma hana. Við getum ekki verið ósammála markmiðunum í henni. Við getum bætt við, gert betur en að minnsta kosti þarf að framkvæma það sem er til staðar. Ég spyr hv. þingmann að því. Síðan gæti ég farið í það sem snýr að unglingamóttökunni, sem er áhugavert, en það tengist líka öðrum málum sem hefur verið unnið í. Guðjón Magnússon, blessuð sé minning hans, einn okkar albesti sérfræðingur á sviði heilbrigðismála, sem var framkvæmdastjóri hjá WHO, Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni, leiddi hóp um heilsugæsluna og tillögur um breytingar á henni þar sem tekið var á ýmsum þáttum, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Það kemur fram í þessari tillögu að unglingar sækja ekki jafnmikið og þeir ættu að gera til heilsugæslunnar. Það eru fleiri sem ættu að hafa betri aðgang að henni. Ég ætla ekki að fara yfir það núna en ég spyr einfaldlega: Af hverju skorar hv. velferðarnefnd ekki á hæstv. ráðherra að framkvæma þá stefnumótun sem er til staðar, þá aðgerðaáætlun?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendinguna og ég geri ráð fyrir því, það hvarflar ekki annað að mér, að sá starfshópur sem skilaði af sér í september 2011 hafi haft til hliðsjónar þau gögn sem til voru. Ég held að margt af því sem hér kemur fram sé algjörlega samhljóma því. Velferðarnefnd sameinaðist um þessa tillögu og hún verður lögð fram en ég vona svo sannarlega að öll þau gögn sem unnin hafa verið fyrir ráðuneytið liggi þar frammi og séu höfð til hliðsjónar þegar ný verða unnin. Það hvarflar ekki annað að mér en að að sjálfsögðu verði höfð til hliðsjónar sú heilsustefna sem hv. þingmaður ræddi um.

Virðulegur forseti. Þetta verður stutt ræða. Ég hvet hv. velferðarnefnd til að skoða heilsustefnuna og ég er sannfærður um að ef hún gerir það hvetur hún hæstv. ráðherra til að framkvæma hana. Hv. velferðarnefnd hefur mikinn áhuga á forvarnamálum, sérstaklega sem snýr að yngra fólkinu. Það væri allra hagur að framkvæma heilsustefnuna og hæstv. velferðarráðherra fengi miklar þakkir frá fjölmörgum aðilum, sérstaklega þegar árangurinn kæmi í ljós.

Virðulegi forseti. Tilefni þess frumvarps sem hér liggur fyrir er að breyta fyrirkomulagi á greiðsluþátttöku sjúkratrygginga í lyfjakostnaði sjúkratryggðra einstaklinga. Í gildandi greiðsluþátttökukerfi greiðir sjúkratryggður einstaklingur hlutfall upp að tilteknu hámarki fyrir hverja lyfjaávísun en ekkert hámark er á lyfjakostnaði einstaklingsins. Í því kerfi sem lagt er til í frumvarpinu er gert ráð fyrir þrepum þannig að sjúkratryggður greiði lyfjakostnað að fullu í fyrsta þrepi og þegar ákveðinni fjárhæð er náð greiði hinn sjúkratryggði hluta af kostnaði en greiðsluþátttaka sjúkratrygginga eykst í þrepum eftir því sem lyfjakostnaður viðkomandi einstaklings eykst. Svo er hægt að fá fulla greiðsluþátttöku sjúkratrygginga þegar lyfjakostnaður hefur náð ákveðinni fjárhæð yfir 12 mánaða tímabil sem ákveðin er í reglugerð. Þetta kerfi hlýtur að vera sanngjarnara og eðlilegra en það sem fyrir er, það miðar að því að koma til móts við þá sem þurfa að bera mikinn lyfjakostnað og að eitt kerfi verði látið ná yfir sem flest lyf. Stefnt er að því að taka inn í kerfið lyf sem ekki hafa verið þar síðustu ár eins og sýklalyf en barnafjölskyldur og langveikir þurfa oft mikið á sýklalyfjum að halda. Einnig eru lagðar til breytingar á ákvæðum um lyfjagagnagrunn til að tryggja læknum aðgang að lyfjaupplýsingum sjúklinga til að geta rakið lyfjasögu þeirra í þeim tilgangi að auka öryggi, bæta meðferð og sporna við óhóflegri fjöllyfjanotkun. Jafnframt er lagt til að einstaklingar fái aðgang að upplýsingum sem varða þá sjálfa úr lyfjagagnagrunninum. Nefndin leggur til töluverðar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er reglugerðarheimild 6. töluliðar 1. mgr. 29. gr. laga um sjúkratryggingar gerð ítarlegri. Það er lagt til að tiltekið verði í lagaákvæðinu að tímabilið skuli vera 12 mánuðir, lögfest að heimilt sé að veita fulla greiðsluþátttöku þegar ákveðinni fjárhæð er náð yfir 12 mánaða tímabil, ungmenni 18–21 árs og atvinnuleitendur sem þiggja fullar atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun njóti sömu greiðsluþátttöku og börn, öryrkjar og aldraðir. Tiltölulega fáir einstaklingar 18–21 árs sem nota mikið af lyfjum fá tryggingu en þeir búa iðulega hjá foreldrum þannig að kostnaðurinn hefur hingað til lent á fjölskyldum þeirra. Það er lögfest að gjald fyrir fyrrnefnda hópa geti aldrei verið hærra en sem nemur 2/3 af gjaldi fyrir almenna sjúkratryggða einstaklinga. Lögfest er heimild til fullrar greiðsluþátttöku vegna lyfja sem lyfjagreiðslunefnd í samráði við sérfræðinga Landspítala og sjúkratryggingastofnunar hefur merkt að séu leyfisskyld og háð sérstöku gæðaeftirliti, svokölluð S-merkt lyf. Einnig er heimilt að skilgreina fulla greiðsluþátttöku vegna leyfisskyldra lyfja við nánar tilgreind skilyrði, svo sem sérstakt ástand sjúklings eða einstaka læknisfræðilega sérgrein. Þannig er hægt að stýra notkun þessara lyfja að ákveðnu marki. S-merktu lyfin falla sem sagt ekki undir þetta nýja kerfi við gildistöku en endurskoðun á S-merkingum lyfja stendur til og S-merkt lyf geta í kjölfarið fallið undir kerfið. Þau falla þá í þann flokk sem er leyfisskyldur samkvæmt ákvörðun lyfjagreiðslunefndar í samráði við sérfræðinga Landspítala og sjúkratryggingastofnunar. Þau verða þannig með fulla greiðsluþátttöku sjúkratrygginga. Það er miðað að því að jafna stöðu sjúklinga þannig að allir sem eru í þeirri stöðu að þurfa S-merkt lyf fái þau. Má þar minna á þá umfjöllun að sumar sjúkrastofnanir geti ekki tekið við sjúklingum sem þarfnast S-merktra lyfja þar sem þær ráða ekki við kostnaðinn. Það er algjörlega ólíðandi ástand og þess vegna er lögð til breyting á því. Samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar var lyfjakostnaður ríkisins 17,9 milljarðar 2009 og 16,7 milljarðar 2010. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að draga úr honum og ráðuneytið fær fjórar ábendingar um það, þ.e. leita leiða til að fá aðgang að stærri mörkuðum, fjölga lyfjum á markaði, skilgreina hvernig meta skuli árangur af heilbrigðiskerfinu og tryggja að útboð leiði ekki til fákeppni. Þá er einnig í nefndarálitinu talsverð umfjöllun um hreyfiseðla sem hafa mikið verið ræddir sem fyrirbyggjandi ráðstöfun til að draga úr lyfjanotkun. Þannig væri til dæmis hægt að fækka sjúklingum með sykursýki 2 með hreyfingu og breyttu mataræði. Ef tækist að fækka sjúklingum með sykursýki 2 um 10% mundi beinn kostnaður ríkisins lækka um 750 milljónir á ári þannig að við þurfum að fara að horfa talsvert út fyrir kassann. Það er lagt til að tilraunaverkefninu um hreyfiseðla verði haldið áfram. Þá var talsvert rætt um og ákveðnar breytingar lagðar til um lyfjagreiðslugrunninn og lyfjagagnagrunninn. Breytingartillaga meiri hlutans er að skýrt verði kveðið á um skyldu lyfjabúða til að tengjast lyfjagreiðslugrunninum og nýta upplýsingar úr honum við útreikninga á greiðsluþátttöku. Sjúkratryggðir einstaklingar eiga að hafa aðgang að upplýsingum um eigin lyfjakostnað. Lyfjagagnagrunnur landlæknis var fyrst skilgreindur í lyfjalögum frá 2003. Það hefur komið í ljós að gagnsemi hans er mun víðtækari en bara að fylgjast með lyfjaávísunum lækna og því er lögð til breyting á tilgangi lyfjagagnagrunnsins þannig að hann verði ekki einungis til að hafa almennt eftirlit með lyfjaávísunum lækna heldur að tryggja gæði heilbrigðisþjónustu og öryggi sjúklinga. Enn fremur verði, vegna eftirlits sjúkratryggingastofnunar með lyfjakostnaði ásamt því að nota upplýsingar úr grunninum, gerð áætlun um gæðaþróun í heilbrigðisþjónustu og vísindarannsóknum. Þessar upplýsingar eru að sjálfsögðu ekki persónuauðkennanlegar nema á því sé ótvíræð nauðsyn vegna einstakra eftirlitsaðgerða. Það er breyting sem gerð var í samræmi við ábendingu Persónuverndar. Sambærileg breyting er að aðgangur lækna að upplýsingum verði takmarkaður við þrjú ár. Svo er lagt til að heimild til töku komugjalds á sjúkrahús verði felld niður. Hún hefur ekki verið notuð og eðlilegt að lagabreytingu þurfi aftur til ef framkvæmdarvaldið hyggst taka upp komugjöld á sjúkrahús. Hér hef ég farið yfir það helsta. Það er ljóst að við erum bara að stíga ákveðið skref til þess að skoða greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu almennt. Þetta er merkilegur áfangi sem hér getur náðst sem verður vonandi þeim hópi sem sérstaklega er hugsað um, þeim hópi sem hefur háan lyfjakostnað, til mikils ágóða. Ég legg til að þessu máli verði vísað til 3. umr. að lokinni umræðunni hér.

Virðulegi forseti. Hér hefur hv. þingmaður farið yfir þetta mál. Ég þekki það vel vegna þess að nefnd undir forustu hv. þm. Péturs Blöndals og hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur vann að því og var á endasprettinum þegar ég var heilbrigðisráðherra. Niðurstaðan varð eftir að nefndin var búin að skoða það vel að skynsemin fælist í því að taka allt. Af hverju? Það sem sannfærði mig mest var þegar til mín kom ung kona sem átti stutt eftir og útskýrði fyrir mér hvað gerðist þegar fólk væri langveikt. Það er erfitt að sjá fyrir nákvæmlega hvar heilbrigðiskostnaðurinn lendir. Jafnvel þó að ýmislegt hafi verið án endurgjalds fyrir sjúklinga er það mjög persónubundið hvaða þjónustu fólk þarf. Hv. þingmaður fór hér yfir rökin sem eru einfaldlega þau að við látum það fólk sem þarf sífellt á þjónustu að halda greiða minna og komast upp í ákveðið þak en við hin sem erum svo lánsöm að þurfa sjaldan á þjónustu að halda greiðum meira. Það er hugmyndafræðin en hættan er að við náum ekki þeim markmiðum ef við tökum bara einn þáttinn út. Ég hef af þessu miklar áhyggjur og ég hef sömuleiðis áhyggjur af því að í þessum breytingum á reglugerðum og kostnaðarþátttöku að undanförnu falli ýmislegt milli skips og bryggju. Við hæstv. velferðarráðherra ræddum hér um daginn sjúkraþjálfun en hún hefur hækkað mjög í tíð þessarar ríkisstjórnar á eldri borgara og öryrkja sem eru með lægstu tekjurnar. Hún hækkar mun meira bæði í krónum talið og miklu meira hlutfallslega en á aðra. Það er auðvitað ekki undir þessu, þetta eru lyf, sjúkraþjálfun er ekki lyf. Við ræddum aðeins áðan um heilsustefnuna. Hér var farið í hreyfiseðlana. Það verkefni var skilgreint í heilsustefnunni og ég vona að það fái framgang eins og hv. þingmaður nefndi en því miður var því ekki fylgt eftir á sínum tíma. Varðandi komugjöldin held ég að hv. þingmenn verði að vera meðvitaðir um að fólk sem er á spítölum greiðir mikið ef það gistir yfir nótt. Þróunin í heilbrigðisþjónustunni hefur verið sú að við höfum verið að gera aðgerðir og annað slíkt bara yfir daginn og viðkomandi sjúklingur getur farið heim um kvöldið. Þá þarf hann að greiða, oft háar upphæðir. Ef hann liggur yfir nótt þarf hann ekki að greiða neitt, jafnvel fyrir sömu þjónustuna. Menn verða að vera meðvitaðir um að við erum að færa aukinn kostnað á þetta fólk sem er ekki yfir nótt. Það er það sem verið er að gera þegar menn taka upp komugjöld. Hér var forstjóri Landspítalans um tíma, mjög hæfur forstjóri sem núna stýrir einum stærsta spítala í Noregi, sem benti mér á það sem heilbrigðisráðherra að við værum í algjörri sérstöðu í því að fólk gisti hér miklu meira á spítölum en í nágrannalöndunum. Það er meðal annars vegna þess að það er endurgjaldslaust þegar fólk dvelur yfir nótt en ekki ef það er einungis í dagþjónustu. Þetta hefur ekkert að gera með að þingmenn vilji vel, þeir eru bara að færa kostnaðinn á aðra sjúklinga svo það sé alveg skýrt. Það er mjög mikilvægt að hv. þingmenn sem leggja þetta til séu meðvitaðir um að þeir eru að færa kostnað á sjúklinga sem eru ekki yfir nótt á viðkomandi sjúkrastofnun. Þó að ég ætli ekki að mæla gegn hugmyndafræðinni í þessu frumvarpi, því að sjálfur beitti ég mér fyrir henni og því miður náði hún ekki í gegn, vara ég við því að taka út einstaka þætti, hvort sem það eru lyf, endurhæfing eða annað. Það er ansi hætt við að við náum ekki þeim markmiðum og ýmsir aðilar sem við viljum alls ekki að þurfi að greiða meira en nú er gætu lent í því ef við förum þessa leið.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum um skatta og gjöld. Um er að ræða tillögur um breytingar á skattalögum sem eru af ólíkum toga en flestar varða framkvæmdaleg atriði. Þessum breytingum má skipta í sex meginflokka. Í fyrsta lagi eru breytingar á tekjuskattslögum sem skipta má í fjóra þætti. Í fyrsta þætti eru lagðar til breytingar á ákvæði vaxtabóta í þá veru að bætt er við ákvæði er kveður á um það að þegar einungis annað hjóna er skattskylt hér á landi skuli ákvarða því vaxtabætur hér á landi eftir þeim reglum sem gilda um hjón, enda liggi fyrir upplýsingar um tekjur beggja. Í öðrum þætti er lögð til frádráttarheimild til handa þeim sem hafa tekjur af leigu á íbúðarhúsnæði og bera takmarkaða skattskyldu hér á landi til samræmis við þá sem hafa ótakmarkaða skattskyldu. Í þriðja þætti er um að ræða tillögu er varðar skýrari tilvísun til ákvæða laganna vegna fyrirframgreiðslu sérstaks fjársýsluskatts. Loks er með breytingum á bráðabirgðaákvæði XL lagt til að endurreikningur á ólögmætum vöxtum gengistryggðra húsnæðis- og bílalána einstaklinga utan atvinnurekstrar, í kjölfar dóms Hæstaréttar, hafi engin skattaleg áhrif og leiði ekki til endurákvörðunar barna- og vaxtabóta. Í öðru lagi er um að ræða breytingar á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda þar sem lagt er til að skýrar verði kveðið á um skyldu milligönguaðila til að halda eftir staðgreiðslu. Í þriðja lagi er lögð til breyting á lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur þannig að skylt verði að skila sundurliðuðum skilagreinum við skil á staðgreiðslu skatts frá og með 1. janúar 2013. Í fjórða lagi er lögð til sú breyting á lögum um tryggingagjald að gjalddaga gjalds verði breytt úr 1. ágúst í 1. nóvember í tilviki lögaðila, en það er í samræmi við þá framkvæmd sem verið hefur. Í fimmta lagi er lögð til sú breyting á lögum um erfðafjárskatt að felld verði brott skylda ríkisskattstjóra til að tilkynna erfingjum um lok yfirferðar á erfðafjárskattsskýrslu. Í sjötta lagi er lagt til að lög um umhverfis- og auðlindaskatta verði gerð ótímabundin en ella falla þau úr gildi í lok þessa árs. Áætlað er að kolefnisgjald á fljótandi jarðefnaeldsneyti og skattur af seldri raforku og heitu vatni skili ríkissjóði 5,8 milljarða kr. tekjum í ár og er gengið út frá þessari tekjuöflun í fyrirliggjandi áætlun um ríkisfjármál fyrir árin 2012–2015. Þá má gera ráð fyrir að með breytingu á bráðabirgðaákvæði tekjuskattslaga XL kunni ríkissjóður að verða af lækkun vaxtabóta sem að óbreyttum lögum yrðu ákvarðaðar. Upplýsingar um líklegar fjárhæðir liggja þó ekki fyrir. Að öðru leyti er ekki talið að breytingarnar muni hafa teljandi áhrif á útgjöld og tekjur ríkissjóðs, verði frumvarpið óbreytt að lögum, umfram það sem þegar hefur verið gerð grein fyrir. Virðulegur forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargerðina. Við höfum tekið forskot á sæluna og þegar fengið kynningu á málinu á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar og ég sett það enn fremur á dagskrá þegar eftir helgina þannig að það takist að vinna fljótt og vel úr málinu. Í aðalatriðum er hér um að ræða gagnlegar úrbætur á ýmsum sviðum og verið að eyða vafaatriðum. Meðal annars er mikilvægt að breytingar sem leiða af gengislánadómum Hæstaréttar til ívilnunar fyrir skuldara leiði ekki til íþyngjandi hluta fyrir þá í skattkerfinu. Ýmislegt annað mætti þar nefna. Athugasemdir hafa þó verið gerðar við 6. gr. frumvarpsins sem lúta að staðgreiðslu á fjármagnstekjuskatti. Farið verður yfir það í nefndinni. Sömuleiðis hefur gætt nokkurrar andstöðu við þá breytingu sem lýtur að því að gera auðlindagjöldin varanleg, það er sjálfsögð og þörf breyting að mínu áliti en það kann að vera að þá breytingu þyrfti að láta í lög festa á haustþingi komanda í tengslum við fjárlagagerðina fremur en nú á lokasprettinum.

Virðulegir forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Það kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar, sem er formaður efnahags- og viðskiptanefndar, að við höfum lítillega fjallað um þetta í nefndinni. Ég vek athygli á því að þetta er að verða regla í þinginu, í það minnsta hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Einu sinni gerði hv. þm. Ásta Möller sem var þá formaður heilbrigðisnefndar það sem öllum fyndist rökrétt, sendi mál til umsagnar áður en það var tekið fyrir í nefndinni. Ég held að það hafi orðið fjölmiðlaumfjöllun í tvo daga, það þótti þvílíkt hneyksli og annað eins hafði ekki sést. Þó að það hafi ekki verið þeir hv. þingmenn sem hér töluðu sem tóku þátt í því voru þeir úr flokkum þeirra. En ég geri engar athugasemdir við þetta, mér finnst það merki um skynsamlega málsmeðferð að um leið og við höfum tækifæri til þess að fjalla um frumvarp gerum við það og það eykur líkurnar á að við getum vandað okkur og gert þetta vel. Það má hins vegar gagnrýna okkur, hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, fyrir að ræða ekki nóg í málum hér í dag en það er af öðrum ástæðum. Við verðum þá að bæta það upp með þeim mun vandaðri málsmeðferð í nefndunum því að það er ekki þannig hugsað í þingsköpunum að fara ekki betur yfir mál við 1. umr. Þó ætla ég aðeins að benda hér á að ég er ánægður með að við séum að tala um að umhverfis- og auðlindaskattarnir verði ræddir í tengslum við fjárlög en ekki núna, ég held að það væri mjög óskynsamlegt. Það kemur líka fram að hér er flækjustig sem snýr að því að skylda milligönguaðila til að halda eftir staðgreiðslu eins og kemur fram í breytingum um fjársýsluskattinn. Það er augljóst að það gæti skapað mikil vandamál með það litla sem við erum búin að heyra af þessu máli. Ég held að það sé mjög mikilvægt í þessari skemmri skírn, því að við erum að tala hér um að ef við ætlum að gera þetta að lögum í vor erum við að fara í gegnum hluti sem eru í eðli sínu flóknir. Ef við sjáum hér einhverja annmarka, hættu á slysum, held ég að við ættum að geyma það til haustsins í stað þess að ganga frá því án þess að vita nákvæmlega hvað er á ferðinni. Hér eru líka mál sem maður hefði ekki átt von á að yrðu umdeild. Ég tek ekki undir þau sjónarmið en af því að mörgum finnst mikill mismunur á þeim aðilum sem hafa fengið verðtryggð húsnæðislán miðað við þá sem hafa fengið gengislán hafa heyrst þær raddir að það sé ekki sanngjarnt að þeir sem eru með gengistryggðu lánin og hafa fengið úrlausn fyrir dómstólum fái sömuleiðis auknar barnabætur og vaxtabætur miðað við hina sem eru með verðtryggðu lánin. Við munum fara þetta allt yfir í hv. nefnd. Ég þakka hv. þingmanni og hæstv. ráðherra fyrir framsöguna en það er margt í þessu máli sem við þurfum að skoða vel og okkur ber skylda til þess.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Tilefni frumvarpsins er að meginstefnu til tvíþætt. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á lögum vegna endurgreiðslu virðisaukaskatts til sveitarfélaga og stofnana eða félaga sem alfarið eru í þeirra eigu. Lagt er til að endurgreiða skuli sveitarfélögum og stofnunum og félögum sem alfarið eru í þeirra eigu virðisaukaskatt vegna innflutnings eða kaupa á sérútbúnum ökutækjum, tækjabúnaði og hlífðarfatnaði vegna slökkvistarfa, mengunaróhappa og björgunar á fastklemmdu fólki úr mannvirkjum og farartækjum. Breytingin er lögð til í kjölfar samkomulags frá 5. október 2011 þar sem fjármálaráðherra, innanríkisráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra af hálfu ríkisins og Samband íslenskra sveitarfélaga af hálfu sveitarfélaga gerðu með sér samkomulag um tímabundna breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Samkomulagið á rætur að rekja til þeirrar ákvörðunar ríkis og sveitarfélaga að efla tónlistarnám og jafna aðstöðumun nemenda til tónlistarnáms. Samkvæmt samkomulaginu er tekin sú ákvörðun að frá og með árinu 2012 skuli komið á varanlegu fyrirkomulagi sem felst í því að beiðnir sveitarfélaga og stofnana og félaga sem alfarið eru í þeirra eigu verði afgreiddar með sama hætti og beiðnir björgunarsveita og annarra þeirra sem njóta slíkrar ívilnunar gagnvart virðisaukaskatti. Í dag hefur það fyrirkomulag verið viðhaft á endurgreiðslu virðisaukaskatts til sveitarfélaga og opinberra félaga á þeirra vegum að veittir hafa verið fjármunir í fjárlögum hverju sinni vegna þessa. Þær breytingar sem hér eru lagðar til fela það í sér að réttur sveitarfélaga til endurgreiðslna er rýmkaður lítillega. Því má gera ráð fyrir að endurgreiðslur vegna þessa aukist eitthvað en þó varla nema lítils háttar. Í öðru lagi er lögð til tímabundin breyting á lögunum til og með 31. desember 2013. Lagt er til að við innflutning eða skattskylda sölu nýrra rafmagns-, vetnis- eða tengiltvinnbifreiða verði heimilt við útreikning virðisaukaskatts að lækka tollverð eða telja til undanþeginnar veltu fjárhæð upp að ákveðnu hámarki. Við mat á þessum fjárhæðum er litið til innkaupsverðs og rekstrarkostnaðar á líftíma ökutækjanna samanborið við innkaupsverð og rekstrarkostnað á líftíma sambærilegra bensín- og dísilbifreiða. Einnig er lagt til að litið verði til losunar á koltvísýringi hvað varðar tengiltvinnbifreiðar þar sem þær eru með skráða losun andstætt rafmagns- og vetnisbifreiðum. Markmið tillagnanna er að efla og flýta fyrir orkuskiptum í samgöngum. Vegna kostnaðar umræddra ökutækja er ein leiðin sú að gera þau að vænlegri kosti en verið hefur og styrkja samkeppnishæfni þeirra gagnvart hefðbundnum bensín- og dísilknúnum ökutækjum. Í frumvarpinu eru því lagðar til frekari ívilnanir vegna ökutækja af þessu tagi í von um að dreifing þeirra verði útbreiddari og almennari og að sú þróun eigi sér stað fyrr en annars hefði orðið raunin. Það er því ljóst að til mikils er að vinna fyrir Ísland með þeim umhverfislega ávinningi sem hlýst af almennri notkun rafmagns-, vetnis- og tengiltvinnbifreiða hér á landi. Ekki er hægt að vita fyrir víst hversu mikill innflutningur rafmagns-, vetnis- og tengiltvinnbifreiða verði án þeirra fyrirhuguðu breytinga sem hér eru lagðar til. Undanþágan mun þó líklega leiða til þess að aukning verði í innflutningi þessara ökutækja á kostnað hefðbundinna bensín- og dísilknúinna ökutækja. Vegna þessa er erfitt að meta kostnað fyrirhugaðra breytinga. Í þriðja lagi er lagt til að endurgreiðsla á virðisaukaskatti verði háð því skilyrði að seljandi vöru og þjónustu sé skráður á virðisaukaskattsskrá. Aðrar tillögur í frumvarpinu eiga það sameiginlegt að vera það sem kallað hefur verið lagahreinsun þar sem tilvísanir til annarra laga eru leiðréttar og úrelt ákvæði felld brott. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna fyrir þessu ágæta þingmáli sem eins og hið fyrra hefur þegar verið lítillega til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd og verður aftur á dagskrá núna þegar eftir helgina. Þetta er eitt af forgangsmálum okkar hér í þinginu fyrir vorið. Ég þakka hæstv. ráðherra alveg sérstaklega fyrir frumkvæði hennar að því að ívilna í virðisaukaskatti innflutningi á rafmagns-, vetnis- og tengiltvinnbílum. Það er auðvitað þannig um virðisaukaskattinn að oft eru margar góðar hugmyndir um hluti sem ættu að vera undanþegnir honum en við getum ekki haft tekjuöflun ríkissjóðs með þeim hætti að allir góðir hlutir skuli vera undanþegnir virðisaukaskatti og þess vegna er ákaflega mikilvægt að fara varlega í að fella undan virðisaukaskatti tilteknar vörur eða tiltekna þjónustu. Það geta hins vegar verið rík þjóðhagsleg eða samfélagsleg sjónarmið fyrir því að slíkt eigi að gera og því er sannarlega til að dreifa hér. Fá framfaramál eru eins augljós fyrir land sem ríkt er af grænni orku eins og Ísland er og það að hraða orkuskiptum í samgöngum, bæði í bílaflotanum og síðar meir vonandi í skipaflotanum. Það er alveg ljóst að tæknin til þess ryður sér óðum til rúms en hún er enn nokkru dýrari en hin hefðbundna tækni og þess vegna fullkomlega forsvaranlegt, og miklu meira en það, að ríkið styðji við þessa þróun með því að gefa nokkuð eftir af tekjum sínum. Hagur okkar, samfélagsins alls, af þessum orkuskiptum er svo ótvíræður vegna þess að við framleiðum þá sjálf að minnsta kosti umtalsverðan hluta þeirrar orku sem farartækin eru keyrð á. Tengiltvinnbílar eru bílar sem ganga fyrir bæði rafmagni og bensíni en er hægt að setja í samband við rafmagn og hlaða þannig að þeir séu fullhlaðnir þegar lagt er af stað og þess vegna geta mjög öflugar slíkar bifreiðar eytt ákaflega litlu jarðefnaeldsneyti en byggt þeim mun meira á raforku. Fyrir land sem framleiðir allt sitt rafmagn með umhverfisvænum hætti, úr vatnsföllunum okkar eða jarðhitanum, er þetta að mörgu leyti einhver besta lausnin sem við getum fengið í samgöngum. Þess vegna er full ástæða til að þakka ráðherranum fyrir þetta frumkvæði og fyrir að hafa sett málið á dagskrá og vera tilbúin til þess á erfiðum tímum að sjá af tekjum sem auðvitað gerir það að verkum að það verður erfiðara að brúa bilið í ríkissjóði. Þegar ég nefni það atriði vekur raunar kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins í málinu nokkra athygli. Stundum er vikið að því að þar sé kostnaður síst vanmetinn alla jafna en ég vil leyfa mér að hafa efasemdir um að hann sé rétt metinn í þessu tilfelli og tel að hann sé raunar mjög vanmetinn í því að það er aðeins gert ráð fyrir því að örfáir tugir bifreiða af þessari tegund verði fluttir inn á næstu tveimur árum. Ég held að við séum að sjá viðurkennda alþjóðlega bílaframleiðendur skila vörum inn á markaðinn, bæði í ár og í upphafi næsta árs, sem gera megi ráð fyrir að verði seldar í umtalsvert meira magni en gert er ráð fyrir í kostnaðarumsögninni. Yfir það munum við náttúrlega fara í störfum nefndarinnar. Það má út af fyrir sig um það segja að það væri ekki annað en jákvætt ef sá liður er vanmetinn því að markmiðið er að hraða þessari þróun. Ef það gengur hraðar en kostnaðarumsögnin gerir ráð fyrir er ávinningurinn í því þess meiri fyrir þjóðarhag og ríkissjóð til lengri tíma litið. Sá þáttur málsins sem lýtur að samkomulaginu við sveitarfélögin vekur hins vegar spurningar um stefnu okkar í þeim efnum, bæði gagnvart sveitarfélögunum og öðrum aðilum. Það hefur verið viðleitni til þess af hálfu ríkisins og fjárstýringarvaldsins í landinu að hverfa frá því að gefa í jafnríkum mæli eftir tekjur og gert var áður fyrr á mörgum sviðum en innheimta frekar tekjurnar og hafa tekjur af vörum og þjónustu en styrkja þá fremur verkefni með beinum fjárframlögum. Þannig er kostnaðurinn við slíkar ívilnanir sýnilegur, kemur fram á fjárlögum hvers árs og er þar opinn og aðgengilegur. Menn geta tekið um hann pólitískar ákvarðanir og þá eru ekki bara tilteknar vörur eða aðilar sérstaklega undanþegin. Nú er hins vegar farin önnur leið gagnvart sveitarfélögunum og ég held að það veki aðallega spurningar um það hvort það sé stefnubreyting af hálfu ráðuneytisins og hvort menn muni í ríkara mæli horfa til þess að endurgreiða mönnum álagða skatta fremur en að innheimta skattana og hafa síðan styrki eða fjárframlög á gjaldahliðinni á móti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmanni fyrir framsögurnar. Ég held að þessir umhverfisvænu orkugjafar á bifreiðum séu gríðarlega spennandi. Þar væri æskilegt að við Íslendingar næðum góðum árangri og þá er ég viss um að við notuðum á mun stærri hluta bílaflotans orkugjafa sem eru framleiddir á Íslandi. Ég held að við eigum að setja okkur metnaðarfull markmið í því efni. Ég leyfi mér að vona að kostnaðarmat fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sé rangt vegna þess að ég vonast til þess að mun fleiri svona bílar komi hingað. Ég er alveg sammála hv. þm. Helga Hjörvar í því að það er mikil þróun á þessu sviði hjá virtum bifreiðaframleiðendum en þó svo að alla jafna séu umsagnir fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins mjög góðar og algjörlega til fyrirmyndar held ég og vona að þetta verði meira. Eins og kom líka fram í máli hans eru góðu málin mjög mörg. Það er margt sem maður vildi sjá ódýrara og margt með langtum lægri sköttum. Gallinn er sá að ef við tökum skattinn af einum flokki hækkum við hann um leið á öðrum. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við förum að ræða hér einföldun á skattkerfi. Ég er 1. flutningsmaður um beiðni um skýrslu um einföldun skattkerfis. Ef hæstv. ráðherra kemur aftur upp væri gott að fá að vita hvað líður þeirri skýrslu, hún er komin yfir lögbundinn frest, þ.e. hún ætti að vera tilbúin núna, og ég held að hún væri góður grunnur að umræðu. Það skyldi þó ekki vera að þegar við tökum allar undanþágurnar og setjum eitt sameiginlegt skattþrep - síðan geta menn deilt um hversu hátt það á að vera - sjáum við hér mun lægri skattprósentu á allra handa nauðsynjavörum en er núna. Það gæti verið að þetta kerfi væri bæði skilvirkara og réttlátara og mundi leiða af sér ýmsa jákvæða þætti. Í það minnsta verðum við að velta þessu fyrir okkur og fara málefnalega yfir þá hluti. Ég ætla ekki að mæla, alls ekki, gegn afslætti á virðisaukaskatti á þessum bifreiðum og öðrum góðum málum sem þarna eru inni en ég held að í leiðinni ættum við að skoða áhrif þess að einfalda skattkerfið og fækka og jafnvel afnema undanþágur en lækka þess í stað verulega skattprósentuna.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um dómstóla, nr. 15/1998. Í frumvarpinu er lögð til breyting á ákvæðum 17. gr. laganna er fjallar um aðstoðarmenn dómara. Í 17. gr. laga um dómstóla er kveðið á um að til aðstoðar dómurum megi ráða lögfræðinga sem fullnægja þeim skilyrðum sem gerð eru til dómara fyrir utan kröfu um lágmarksaldur og starfsreynslu. Ekki er í lögunum kveðið frekar á um hver verkefni þessara aðstoðarmanna eru en í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að löglærðum aðstoðarmönnum sé ekki heimilt að gegna dómstörfum þótt þeir megi veita dómurum margvíslega aðstoð við meðferð og úrlausn dómsmála. Með setningu laga um dómstóla var á sínum tíma stefnt að því að breyta eðli starfa aðstoðarmanna við héraðsdómstólana þannig að þeir yrðu dómurum fremur til hjálpar en að þeir fengjust sjálfstætt við verk. Komu þeir þannig í stað dómarafulltrúa sem samkvæmt eldri lögum gátu sinnt tilteknum dómstörfum í eigin nafni. Í frumvarpi þessu er lögð til sú breyting að dómstjóri geti falið aðstoðarmönnum dómara ákveðin störf í eigin nafni. Þannig geti dómstjóri falið aðstoðarmönnum önnur dómstörf en þau að fara með og leysa efnislega úr einkamálum þar sem vörnum er haldið uppi og sakamálum frá því að þau hafa komið til aðalmeðferðar. Þannig geti þeir sinnt ákveðnum atriðum í meðferð dómsmáls, hvort sem um er að ræða einkamál eða sakamál, svo sem eins og ýmsum fyrirtökum í málum fram að aðalmeðferð þeirra og hinum reglulegu dómþingum þar sem mál eru þingfest. Er þessi breyting lögð til í framhaldi af ályktun Félags löglærðra aðstoðarmanna dómara frá 18. nóvember 2011 sem send var innanríkisráðherra sem og áskorun dómstólaráðs til ráðherra um lagabreytingar af sama tilefni. Í ályktun félags aðstoðarmanna kemur fram að í máli nr. 577/2011 hafi Hæstiréttur Íslands komist að þeirri niðurstöðu að ómerkja yrði niðurstöðu héraðsdóms er varðaði synjun á heimild aðila til að leggja fram greinargerð í máli um gjaldþrotaskipti þar sem ákvörðun um synjun var tekin af aðstoðarmanni héraðsdómara. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að slík ákvörðun teldist dómsathöfn sem aðstoðarmenn héraðsdómara hefðu ekki heimild til að taka. Mikilvægt er að skýrt liggi fyrir hvaða heimildir aðstoðarmenn dómara hafa til að stjórna þinghöldum. Aðstoðarmenn hafa í seinni tíð sinnt reglulegum dómþingum dómstólanna og létt þannig álagi af dómurum sem hafa þá getað einbeitt sér að flóknari dómsathöfnum. Rétt þykir að svo geti verið áfram. Þá er í frumvarpinu jafnframt lagt til að aðstoðarmenn dómara verði ráðnir tímabundið til fimm ára en heimilt er að endurnýja þá ráðningu einu sinni. Er það breyting frá því sem er í gildi í dag þar sem aðstoðarmenn eru ráðnir til fimm ára og ekki er fyrir hendi heimild til að endurnýja ráðningu aðstoðarmanna við sama dómstól. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir atriðum frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.