Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um skipan embættismanns fastanefndar: Á fundi umhverfisnefndar í gær, 6. maí, var Ólína Þorvarðardóttir kjörin formaður nefndarinnar.

Borist hefur tilkynning frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiði E. Árnadóttur, dagsett 7. maí 2010, um mannabreytingar í nefndum, samanber 16. gr. þingskapa. Hún er svohljóðandi: Að Ragnheiður E. Árnadóttir taki sæti í utanríkismálanefnd í stað Þorgerðar K. Gunnarsdóttur og Einar K. Guðfinnsson verði varamaður í stað Ragnheiðar E. Árnadóttur, að Þorgerður K. Gunnarsdóttir, þ.e. nú um stundir Óli Björn Kárason, varamaður hennar, taki sæti í menntamálanefnd í stað Unnar Brár Konráðsdóttur og í heilbrigðisnefnd í stað Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, og að Illugi Gunnarsson, þ.e. nú um stundir Sigurður Kári Kristjánsson, varamaður hans, taki sæti í viðskiptanefnd í stað Ragnheiðar E. Árnadóttur. Skoðast þessar breytingar samþykktar ef enginn hreyfir andmælum.

Klukkan hálftvö í dag fer fram umræða utan dagskrár um forgangsmál ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum. Málshefjandi er hv. þm. Eygló Harðardóttir. Umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Að loknum umræðum utan dagskrár fer síðan fram umræða um 11. dagskrármálið.

Virðulegi forseti. Í vikunni staðfesti Lára V. Júlíusdóttir, formaður bankaráðs Seðlabanka Íslands, að seðlabankastjóra hefði verið heitið því þegar hann var ráðinn til starfa að hann héldi óskertum launum þrátt fyrir úrskurð kjararáðs. Til að efna þau fyrirheit hefði hún lagt fram tillögu í bankaráðinu um að laun seðlabankastjóra yrðu hækkuð um 400 þús. kr. á mánuði. Í fyrirspurnatíma á Alþingi í gær harðneitaði hæstv. forsætisráðherra því ítrekað að nokkur fyrirheit um launahækkun til seðlabankastjóra hefðu verið gefin af henni sjálfri eða forsætisráðuneytinu. „Það er ekki á mínu færi og ég vissi ekkert um það að hann mundi fá einhver önnur laun en kjararáð ákvæði í þessu efni. Ég hef auðvitað haft samband við mitt starfsfólk í ráðuneytinu og þar kannast enginn við að hafa gefið slíkt loforð.“ Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra m.a. í gær. Í viðtali við Morgunblaðið í dag upplýsir Ragnar Árnason, fulltrúi í bankaráði Seðlabankans, að formaður bankaráðsins hefði sagt ráðinu að tillaga um launahækkun seðlabankastjóra hefði verið lögð fram að höfðu samráði við forsætisráðuneytið og hún hefði einnig rætt málið við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Virðulegi forseti. Það virðist blasa við að í þessu máli hafi blekkingum verið beitt á æðstu stöðum og því miður hafi verið sagt ósatt um staðreyndir þess. Annaðhvort hefur formaður bankaráðsins beitt bankaráðið blekkingum þegar tillagan var lögð fram, hún sjálf verið beitt blekkingum eða hæstv. forsætisráðherra hefur ekki sagt þinginu sannleikann um aðkomu forsætisráðuneytisins að þeim loforðum sem gefin voru. Hvort tveggja er auðvitað grafalvarlegt. Sé það rétt að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki komið hreint fram gagnvart þinginu og ekki sagt sannleikann í gær um aðkomu sína eða ráðuneytisins að launahækkunum seðlabankastjóra þarf ráðherrann augljóslega að íhuga stöðu sína. Það stendur ekki síður upp á samstarfsflokkinn í ríkisstjórn, Vinstri græna, sem ber ábyrgð á hæstv. forsætisráðherra, að gera það upp við sig hvort hann styðji 

Virðulegi forseti. Ég veit að forseti þingsins getur ekki svarað fyrirspurn úr forsetastóli svo mig langar að leggja fram fyrirspurn til þess sem málið varðar. Mér er sama hvort svar berst á þessum fundi eða við fyrstu hentugleika og svo sem frá hvaða aðila það svar berst. Sú spurning sem leitar á mig ákaflega um þessar mundir tengist hinu svokallaða máli níumenninganna, þ.e. í búsáhaldabyltingunni voru áheyrendur fjarlægðir af áheyrendapöllum þingsins og níu af þessum áheyrendum voru handteknir af lögreglu. Ég veit ekki með hvaða hætti, hvort það var af handahófi eða að yfirveguðu ráði eða hvernig á því stóð en alla vega hafa verið lagðar fram ákærur sem geta varðað allt að 16 ára fangelsi á hendur níu manns. Spurning mín að þessu sinni beinist að því hvort Alþingi sem stofnun, Alþingi sjálft eða skrifstofa Alþingis, hefur haft einhver afskipti, frumkvæði eða hefur aðhafst eitthvað sem hefur haft áhrif í þessa átt, leitt til þessarar málssóknar. Hafi svo verið, hvaða aðgerðir hafa það verið, bréf eða fyrirmæli eða óskir?

Forseti vill geta þess að fyrir þinginu liggur fyrirspurn um þetta efni sem verður svarað annaðhvort síðdegis í dag eða á mánudag.

Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af stöðu heimilanna í landinu og ekki síst þeirra heimila sem búa við atvinnuleysi. Í dag eru um 16 þúsund manns á atvinnuleysisskrá og mest er atvinnuleysi meðal þeirra sem eru ungir eða á aldrinum 16–24 ára. Mun meira atvinnuleysi er meðal karla en kvenna. Fjölmörg úrræði eru í gangi fyrir atvinnulausa sem eflaust hafa hjálpað einhverjum að komast aftur inn á vinnumarkaðinn. Vandamálið við flest þessi úrræði er að þau einblína um of á að halda einstaklingnum í atvinnuleit en ekki að tryggja nægilega eftirspurn eftir vinnuafli. Frú forseti. Það þarf að leita leiða til að örva eftirspurn í hagkerfinu ef okkur á að takast að koma sem flestum aftur í vinnu. Eftirspurnina í hagkerfinu örvum við með því að gera fjárfestingar í atvinnulífinu hagstæðari en að geyma peninga inn á bók, með því að styrkja krónuna enn frekar og með því að leiðrétta skuldir heimila og fyrirtækja. Mörg fyrirtæki og heimili eru hætt að ná endum saman vegna mikilla verðhækkana og aukinnar skuldsetningar í kjölfar bankahrunsins. Á sama tíma finnst þeim sem eiga fjármagn best að safna því inn á bankabækur sem eru að fullu ríkistryggðar. Frú forseti. Einkaframtakið hefur brugðist og stjórnvöld þurfa með markvissum hætti að skapa bætt skilyrði fyrir atvinnusköpun og nýsköpun. Í kreppu þurfa stjórnvöld að sýna þor og örva eftirspurnina í hagkerfinu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir áhyggjur hv. þm. Lilju Mósesdóttur af atvinnuleysinu en það komu líka fram tölur um daginn um að 28 þúsund störf hefðu tapast á Íslandi. Við hljótum að velta því fyrir okkur þegar Vinstri græn koma upp og tala um að einkaframtakið hafi hrunið og hitt og þetta, og þá hljótum við að spyrja Vinstri græn um leið: Hvernig á að bregðast við? Hvernig á að byggja upp? Er það ríkið sem á að stuðla að allri atvinnuuppbyggingu og með hvaða hætti? Hvernig eigum við að gera þetta? Að sjálfsögðu eiga opinberir aðilar að bregðast við í kreppu, auka framkvæmdir og slíkt, en það má ekki tala þannig að allt sem heitir einkaframtak sé eitthvað slæmt. Ég er ekki talsmaður óhefts einkaframtaks, frjálshyggju eða slíks, ég vil að þarna sé millivegur, meðalvegur fetaður. En það er stórhættulegt ef menn eiga að standa í ræðustól Alþingis og tala þannig að það sé best að skattleggja allt sem hægt er að skattleggja og koma okkur þannig út úr kreppunni. Frú forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Sigurðar K. Kristjánssonar áðan varðandi orð hæstv. forsætisráðherra í þingsal. Það er nauðsynlegt að forsætisráðherra, forsætisráðuneytið og efnahags- og viðskiptaráðherra standi þinginu skil á þeim fullyrðingum sem komið hafa fram í fjölmiðlum um að seðlabankastjóra hafi verið lofað hærri launum en hann er á. Það virðist vera þannig, eins og kemur fram í Morgunblaðinu í dag, að búið sé að ræða þetta fyrir mörgum fundum í stjórn Seðlabankans og þá hafi þessi tillaga verið kynnt. Svona lagað kemur ekki af sjálfu sér, það dettur ekki af himnum ofan. Forsætisráðherra skuldar þinginu, og úr því að menn nefna gjarnan þjóðina líka skýringar á orðum sínum. Ég velti því fyrir mér: Er forsætisráðherra sætt? Talað er um ný vinnubrögð, 

Frú forseti. Sem sá sem situr hér með minnstu þingreynsluna fær samt ekki betur séð en að hæstv. ríkisstjórn Íslands líti á þessa góðu samkomu með þeim hætti að um eins konar sjálfsafgreiðslustofnun sé að ræða eða sjálfsala í þjónustu framkvæmdarvaldsins. Það vekur furðu mína að hæstv. forseti skuli ekki spyrna við fótum, a.m.k. verður ekki séð að svo sé. Fyrir nokkrum dögum ræddum við í þingsal hvernig hæstv. ráðherrar komu saman og tóku ákvörðun um 350 millj. kr. aukaríkisútgjöld án þess að hafa samráð við Alþingi. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því hvernig framkvæmdarvaldið er farið að nota Alþingi sem eins konar skammbyssu sem sett er á haus einstaklinga og fyrirtækja sem ekki fara eftir því sem yfirvaldið boðar hverju sinni. Í síðustu viku var tilkynnt að ríkisstjórnin hefði samþykkt frumvarp um breytingu á erlendum bílalánum einstaklinga. Hæstv. félagsmálaráðherra gat ekki beðið með að tilkynna fjölmiðlum þessar góðu fréttir, enda eignaleigufyrirtæki ekki með þeim vinsælustu á landinu. Í fréttum ríkissjónvarpsins síðastliðinn föstudag sagði m.a., með leyfi forseta: „Félagsmálaráðherra segir að samningaumleitanir við eignaleigufyrirtækin hafi ekki gengið nógu vel. Hann hefur þó ekki gefið upp vonina um að samningar náist. Verði það raunin verður frumvarpið dregið til baka.“ Hæstv. félagsmálaráðherra lítur þannig á Alþingi sem viljalaust verkfæri sem hægt er að nota í hótunum til að ná því fram sem hann hefur fyrir löngu lofað en ekki staðið við. 
             Frú forseti. Ég spyr: Hvað ætlar hæstv. forseti að gera í svona málum?

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir svaraði því úr þessum stóli í gær að hún hefði ekki gefið nein loforð um sérstakar launahækkanir eða ívilnanir til handa nýjum seðlabankastjóra við ráðningu hans. Hæstv. forsætisráðherra svaraði í þrígang. Svar hennar liggur fyrir. Ég get hins vegar tekið undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að það er eitthvað málum blandað hér og ég tel að hv. formaður bankaráðs Seðlabankans skuldi ráðherranum og okkur í Samfylkingunni, vegna þess að það vorum við sem skipuðum hana í bankaráð Seðlabankans, skýringu á orðum sínum og skýringu á því að fara undan í flæmingi þegar spurt er: Hvað veldur? Hver bað? Þetta þarf að skýra. Ég tek undir með hv. þingmanni um það. Þessari spurningu er ósvarað og mér líkar það ekki að flokksmaður í mínum flokki, Samfylkingunni, dylgi um hv. formann Samfylkingarinnar, forsætisráðherra, og annað sem hefur orðið þar á milli í samskiptum þeirra. Ég veit að hér er djúpt í árinni tekið en málið er líka grafalvarlegt vegna þess að það er þannig að stjórnmálaflokkarnir skipa trúnaðarmenn sína til starfa í bankaráði Seðlabankans og það þarf að ríkja þar trúnaður á milli manna. Hæstv. forsætisráðherra svaraði skýrt þrem sinnum hér í gær um þetta mál. Orð hennar standa en aðrir hafa ekki talað jafnskýrt í þessu máli.

Frú forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir að taka þátt í umræðunni sem ég hóf um tillögur um launahækkanir til handa seðlabankastjóra Íslands. Ég er sammála hv. þingmanni að þetta mál er grafalvarlegt. Það er ljóst að einhverjum blekkingum hefur verið beitt og sannleikur málsins hefur ekki komið fram. Það liggur fyrir að hæstv. forsætisráðherra sagðist í gær ekkert hafa vitað um það að áform væru uppi um að seðlabankastjóri fengi önnur laun en kjararáð hefur ákvarðað um. Hún lýsti því líka yfir að hún hefði haft samband við starfsfólk sitt í ráðuneytunum og þar kannaðist enginn við að hafa gefið slík loforð. En ég minni á að Ragnar Árnason, prófessor og bankaráðsmaður í Seðlabankanum, lýsir því í Morgunblaðinu í dag að þegar formaður bankaráðsins lagði tillöguna fram hefði það verið gert að höfðu samráði við forsætisráðuneytið og hún hefði einnig rætt við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Það þarf að upplýsa það fyrir þinginu hver sannleikurinn í málinu er og ég heyri það á hv. þingmanni að hún telur að formaður bankaráðs Seðlabankans skuldi skýringar. Það er ljóst að hv. þingmaður telur að Lára V. Júlíusdóttir hafi ekki gert nægilega grein fyrir því hvers vegna hún gerði með þessum hætti grein fyrir tillögu sinni á fundi bankaráðs. Ég hygg að það sé óumdeilt að þar kom fram að formaðurinn hefði haft samráð við forsætisráðherra. 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég ætla kannski byrja á því að taka undir að það er mjög mikilvægt að það mál sem við ræddum í sambandi við laun seðlabankastjórans og hver tók hvaða ákvörðun verði skýrt og hvaðan þær ákvarðanir eða hugmyndir eru sprottnar, því að það getur ekki verið þannig að stjórnkerfið ráði sér sjálft. Það hlýtur einhver að bera ábyrgð á ákvarðanatökunni. Ég ætlaði reyndar ekki að ræða það mál, ég ætlaði aðeins að taka upp málefni sem vakir mjög sterkt yfir okkur í Suðurkjördæmi og íbúum þar að eldgos sem við höfum reyndar rætt hér og afleiðingar þess hafa komið til tals í tví- eða þrígang í þinginu. Mig langaði aðeins að halda áfram með umræðu þar að lútandi þar sem því miður virðist vera svo að gosið haldi áfram og ekki ljóst hvenær því lýkur eða hvaða afleiðingar það muni hafa. Hér hafa verið mjög sterkar og góðar yfirlýsingar frá ríkisstjórninni um fjárhagslegan stuðning og að allt verði bætt. Á sama tíma vitum við öll að bæði Bjargráðasjóður og eins fyrirhleðslusjóður eru tæmdir sjóðir sem hafa enga fjármuni. Aftur á móti eru nægilegir fjármunir í Viðlagatryggingu og ég held að ég muni það rétt að þegar tjón varð á skíðasvæði Ísfirðinga var lögum um Viðlagatryggingu breytt þannig að Viðlagatrygging gæti bætt það tjón. Ég hefði haldið að það væri skynsamlegt að við mundum skoða það í þinginu að breyta lögum um Viðlagatryggingu þannig að allt það tjón sem þarna verður vegna eldgossins verði bætt af Viðlagatryggingu. Þar er bæði þekking - við þekkjum það mjög vel af Suðurlandsskjálftanum að þá kom Viðlagatrygging inn - og þar er kerfi og matsmenn sem kunna allt til verka til að fara og meta þetta. Ég held að það væri skynsamlegt að við skoðuðum það hvort ekki ætti að breyta lögum, því að sjóðir eins og Bjargráðasjóður, fyrirhleðslusjóður og landbótasjóður Landgræðslunnar sem eru tómir koma ekki að þessu máli og geta það ekki, og við séum ekki að leita að peningum af því að við vitum að það er til takmarkað af þeim 

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að vekja máls á málum austan heiða á eldgosasvæðinu. Ég tel mjög mikilvægt að staðið verði við þær yfirlýsingar að bætt verði það tjón sem orðið hefur og mikilvægast af öllu er að ráðast nú í viðgerðir á þeim varnargörðum og varnargarðakerfi sem heldur bæði Markarfljótinu og Svaðbælisánni í skefjum. Þar koma að bæði Landgræðslan og eins Vegagerðin og ég hef fullvissu fyrir því að ríkisstjórnin er að beita sér fyrir því að því verði svarað hver ætli að borga. Ég veit að heimamönnum er algerlega sama hver borgar þessar framkvæmdir, bara að ráðist verði í þær sem fyrst. En þá að öðru máli og ekki síður mikilvægu en það er umræðan um launakjör seðlabankastjóra. Það hefur verið upplýst að menn, og greinilega úr mörgum flokkum, vilja að þetta mál sé upplýst. Þar sem ég veit að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir hefur kvatt sér hljóðs að nýju langar mig að beina þeirri fyrirspurn til hv. þingmanns: Á hvaða vettvangi verður þetta upplýst? Hvaða vinna er í gangi við að koma réttum upplýsingum á framfæri? Verður það ekki örugglega gert á þinginu? Ég veit að það kom fram í máli hv. þingmanns að Lára V. Júlíusdóttir er fulltrúi Samfylkingarinnar í bankastjórninni en það eru vonandi ekki fyrirætlanir um það að upplýsa eingöngu þetta mál á vettvangi Samfylkingarinnar. Þingið þarf að fá þessi svör, sérstaklega í ljósi umræðunnar sem hefur farið fram hér í vikunni. Það er heila málið. Það eru allir sammála um að réttar upplýsingar þurfa að koma fram. Þetta er grafalvarlegt mál. Verður það ekki örugglega gert á þinginu?

Virðulegi forseti. Ekki verður hjá því komist að hæstv. forsætisráðherra skýri þinginu almennilega frá því hvernig sú ákvörðun var tekin að hækka laun seðlabankastjóra um 400 þús. kr. eins og formaður bankaráðs bankans lagði til á mörgum fundum bankaráðs. Það gengur ekki að benda einungis á formann bankaráðsins og láta að því liggja að þar sé ekki farið rétt með þegar fyrir liggur að á fleirum en einum fundi upplýsti formaður bankaráðs að forsætisráðuneyti og efnahags- og viðskiptaráðuneyti væri upplýst um þessa ákvörðun og hvernig með þetta mál skuli farið. Það er viðtal við formann bankaráðs í Fréttablaðinu í dag og þar er hún spurð að því hvernig standi á því að forsætisráðherra neiti hvað eftir annað að hafa ákveðið þessi launakjör. Lára V. Júlíusdóttir segir, með leyfi forseta: „Ég kýs að skilja það þannig að ekki sé vilji til að fylgja þeim fyrirheitum eftir í ljósi ástandsins“, þ.e. að hæstv. forsætisráðherra hafi hreinlega skipt um skoðun, að hún vilji ekki nú uppfylla þau fyrirheit sem gefin voru þegar seðlabankastjóri var skipaður. Hér stendur þá orð gegn orði. Hæstv. forsætisráðherra þarf að svara þinginu og hún þarf að standa frammi fyrir þinginu og upplýsa hvernig þetta mál er vaxið. Alþingi Íslendinga verður að fá úr því skorið hvernig þessum hlutum er háttað og það er algerlega út í hött fyrir hæstv. forsætisráðherra að svara með þeim hætti að það þurfi ekki að gefa frekari skýringar og enn þá meira er það út í hött að ætla að fara að skipa einhverjar nefndir til að útskýra hvernig þessum málum er háttað. Nefndaskipanir ríkisstjórnarinnar eru komnar út í tóma vitleysu. Þingið verður að fá viðeigandi svör og hæstv. forsætisráðherra verður að svara þessum spurningum strax við fyrsta tækifæri.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur áðan um að það sé nauðsynlegt að þetta mál verði skýrt til hlítar. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort í orðum hv. þingmanns og núverandi formanns þingflokks Samfylkingarinnar hafi falist yfirlýsing um vantraust á formann bankastjórnar Seðlabanka Íslands. Í viðtali því sem hv. þm. Ólöf Nordal vitnaði í áðan í Fréttablaðinu í dag segir formaður bankaráðs Seðlabankans m.a. þegar hún er spurð hvernig hún meti stöðu sína eftir þetta mál og samband við forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Ég hef alltaf verið mikill aðdáandi Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég var aðstoðarmaður hennar um tíma og mér þykir hún afar skelegg og staðföst. Ég lít á þetta eins og hverja aðra uppákomu í samskiptum tveggja einstaklinga sem eru að vinna vinnuna sína.“ Hvað þýðir þetta? Það þýðir að sjálfsögðu það að þessir tveir einstaklingar ræddu þetta mál, skiptust á skoðunum og annar hvor þessara einstaklinga fór væntanlega með skilaboð af þessum fundi um það hvernig ætti að bregðast við og slíkt. „Ég lít á þetta eins og hverja aðra uppákomu í samskiptum tveggja einstaklinga“ - þarna er formaður bankaráðs Seðlabankans að tala um sjálfa sig og forsætisráðherra Íslands. Þannig er málið. Svo stöndum við hér og veltum því fyrir okkur hver er að segja satt og hver er að segja ósatt. Þessar tvær ágætu konur þurfa einfaldlega að koma báðar fram og skýra hvor þeirra fer með rétt mál því að þetta var klárlega rætt í samskiptum þeirra. Frú forseti. Ég hef sagt það áður í þessum ræðustól að í ljósi þeirra umræðna sem hafa verið um Alþingi og eru um ríkisstjórn og stjórnmálalífið í heild, hljótum við að fara að velta því fyrir okkur hvort ekki sé eðlilegt að þingmenn og ráðherrar sæki sér endurnýjað umboð til þjóðarinnar. Það hlýtur að vera komið að því að menn velti 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að hugur minn er staddur hjá fólkinu sem á um sárt að binda á gosstöðvunum eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom inn á. En mig langar til að koma upp til að bera blak af aðila sem starfar í samfélagi okkar og eftir því sem ég þekki til má ekki vamm sitt vita. Hér er verið að bera á Láru V. Júlíusdóttur hæstaréttarlögmann sakir úr þessum ræðustól, það er verið að vega að æru hennar og það er verið að saka hana um að hún segi ósatt. Nú er orðið ljóst að þetta mál þarf að upplýsa. Vísað hefur verið í blaðaviðtal við þessa persónu sem birtist í morgun. Nú verður sú manneskja að koma fram og hreinsa mannorð sitt og skýra frá því hvernig samskiptum hennar við hæstv. forsætisráðherra var háttað. Það er alvarlegt mál að þingmenn þurfi að standa hér og verja aðila úti í samfélaginu gagnvart rógburði sem þingmenn bera á borð. Þetta lítur hreinlega þannig út fyrir mér að verið sé að fórna drottningu fyrir peð. Þetta er hæstaréttarlögmaður sem hefur alltaf sýnt það í verkum sínum að hún beri virðingu fyrir starfi sínu. Þetta er alvarlegt mál en við skulum fagna því í dag að þessum aðila er greinilega ekki sætt lengur undir þeim ásökunum sem eru bornar á hana. Ég reikna með því að þessi mál skýrist í dag og það verði upplýst að þetta loforð sem stóð til að efna er komið beint úr forsætisráðuneytinu.

Frú forseti. Fyrst af öllu ætla ég að frábiðja mér túlkunarfræði hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur sem hefur sérhæft sig í því í sinni þingmennsku að bera nafngreinda menn þungum sökum héðan úr ræðustól Alþingis. Það er enginn sómi að svona málflutningi, frú forseti, enginn.

Það sem þú sagðir …

Ég sagði áðan að það væri ljóst að ekki væri öllum spurningum svarað í þessu máli. Hæstv. forsætisráðherra svaraði spurningunum þrisvar sinnum í gær. Þeim er hins vegar ekki svarað af hálfu formanns bankaráðs Seðlabankans. Það var það sem ég benti á, ég viðurkenndi og benti á þá einföldu staðreynd að það er flokkurinn minn, Samfylkingin sem ber ábyrgð á skipan Láru V. Júlíusdóttur sem formanns bankaráðsins. Þess vegna er þetta grafalvarlegt mál og ég bið hv. þingmann, frú forseti, að fara ekki enn og aftur í sömu stellingarnar, halda ekki sömu vondu ræðurnar um réttarríkið og tiltekna einstaklinga, í algerum skorti sínum á málefnalegri hugsun og málefnalegri afstöðu.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur um að það er greinilegt að ekki er búið að svara öllum spurningum um þetta mál. Þó að ég sé þeirrar skoðunar að þetta sé kannski ekki stærsta málið sem við ættum að vera að fjalla um í dag og vona svo sannarlega að það verði það ekki, eru hins vegar ýmsar spurningar sem eru uppi: Ætlum við að hækka laun seðlabankastjóra eða ætlum við að lækka þau? Hann virtist sjálfur ekki alveg hafa það á hreinu. Síðan er stóra spurningin sem við bíðum öll spennt eftir því að fá svar við: Hver tók ákvörðun um að hækka eða lækka launin? Ef við gætum klárað þetta mál og fengið svör við þessum spurningum gætum við kannski farið að sinna öðrum verkefnum. Eins og hv. þm. Óli Björn Kárason kom að eru stórmál til meðferðar í þinginu og ég fagna því að hæstv. félagsmálaráðherra hefur lagt fram frumvarp sitt þar sem ætlunin er að fara í og lækka gengistryggðu lánin sem fara nú mjög illa með allt að 25% heimila í landinu. Þeir einstaklingar sem búa á þessum heimilum eru búnir að reyna að semja við fjármögnunarfyrirtækin, eru búnir að reyna að útskýra fyrir þeim að þeir geti ekki staðið undir þessari greiðslubyrði en ekkert hefur gengið. Hæstv. ráðherra hefur líka ítrekað reynt að komast að samkomulagi við fjármögnunarfyrirtækin og það hefur ekki gengið. Ef það þýðir að verið sé að nota Alþingi Íslendinga eins og hlaðið vopn verður að hafa það. 

Virðulegi forseti. Það er augljóst að Samfylkingin er komin í miklar ógöngur nú um stundir. Það sýnir uppnámið sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir var í áðan. Við erum einfaldlega að verja fólk úti í samfélaginu fyrir því sem er borið á það úr þessum ræðustól. Það er skylda okkar þingmanna að gera það. Þessum spurningum er enn þá ósvarað: Hver segir satt og hver segir ósatt? Við þingmenn eigum kröfu á að fá að vita það og inna ráðherra eftir svörum um ákveðið málefni og þeim ber skylda samkvæmt ráðherraábyrgðarlögum að segja satt úr þessum ræðustól. Við skulum sjá hvað dagurinn ber í skauti sér. Hér hafa þungar ásakanir fallið á mikilsvirtan lögmann sem starfar hér í bæ og var falið að taka við formennsku í stjórn Seðlabankans og við skulum sjá hvort viðkomandi aðili svarar ekki fyrir sig í dag eða á morgun. En svona yfirlýsingar og að ráðherrar skuli hlaupast undan verkum sínum - það voru þrír þingmenn sem komu hér upp í gær og spurðu hæstv. forsætisráðherra út í þetta. Það var svarað með hálfgerðum dylgjum. Málin hanga enn í lausu lofti og er óljóst hver satt og hver segir ósatt. Það er ekki farið fram á meira en að við fáum botn í þetta mál: Hver gaf seðlabankastjóra loforð um að laun hans skyldu vera 1,8 millj. kr. á mánuði? Svo einfalt er það.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um vandasamt mál sem fjallar um fjárfestingarsamning vegna gagnavers á Suðurnesjum. Í aðra röndina er um að ræða kærkomna innspýtingu inn í íslenskt atvinnulíf á mjög erfiðum tímum, 94 milljarða kr. fjárfestingu inn á það landsvæði þar sem atvinnuleysi er hæst, um 200 bein störf og 330 afleidd störf á svæði þar sem 1.700 manns eru nú atvinnulausir. Hins vegar tengist málið erfiðum siðferðilegum spurningum um samskipti stjórnvalda við einn af ábyrgðaraðilum bankahrunsins og hefur náðst samkomulag sem felur í sér að þetta verkefni verði að veruleika án þess að fyrrnefndur aðili njóti beins fjárhagslegs ávinnings af þessum samningi. Ég tel að þetta sé ásættanleg lausn sem felur í sér að viðkomandi aðili byrjar að endurgreiða skuld sína við samfélagið. Ég vil lýsa því yfir eins og kom fram í framsöguræðu minni um frumvarpið í gær að ég óska eftir því að málinu verði vísað til iðnaðarnefndar fyrir 3. umr. þar sem við munum m.a. lagfæra orðalag breytingartillögu okkar um gildistíma fjárfestingarsamningsins þannig að fullt 

Frú forseti. Alþingi sem ekki tekur siðferðilega ákvörðun er siðlaust Alþingi.

Frú forseti. Í gær mælti ég fyrir minnihlutaáliti iðnaðarnefndar. Ég vil gagnaver í Reykjanesbæ. Mér er hins vegar ekki sama hvaðan gott kemur. Mér finnst óásættanlegt að ríkisvaldið umbuni einum af gerendum hrunsins með skattalegum ívilnunum jafnvel þótt hann hyggist skila þeim. Alþingi verður að taka siðferðilega forustu. Því legg ég til að frumvarpinu verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar svo ásættanleg niðurstaða náist í þetta mál.

Virðulegi forseti. Í gær kom fram í umræðu um þetta frumvarp að margir höfðu einhverjar siðferðilegar áhyggjur af þessu. Ég vil lýsa því yfir að ég lít þannig á málið að ég er ákaflega hlynntur atvinnuuppbyggingu hér á landi og einkum og sér í lagi á Suðurnesjum þar sem ástandið er verst. Ég er reiðubúinn til að fara yfir á siðferðilega grátt svæði til að bjarga málum. En að gera samninga við aðila sem eru búnir að plata okkur einu sinni alveg rosalega og hafa engin störf skapað nema hjá sérstökum saksóknara og í skilanefnd Landsbankans, að kalla þá ógæfu yfir fólkið á Suðurnesjum vil ég ekki. 
            

Frú forseti. Það er ekki auðveld ákvörðun sem við stöndum hér frammi fyrir. Við erum annars vegar að tala um siðferðileg sjónarmið og hins vegar um peninga og störf. Ég tel að við stöndum núna að mörgu leyti frammi fyrir sambærilegu siðferðilegu mati og forverar okkar stóðu frammi fyrir við sölu Landsbankans um það hverja við viljum eiga viðskipti við. Þá var efasemdum ýtt til hliðar og það fór sem fór. Ég vil því að við skoðum betur tillögur minni hlutans um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar og sjá hvort ekki sé einhver möguleiki á því að fá aðra aðila að þessu verkefni. Ég tel málið ekki fullreynt þannig að ég mun ekki geta greitt þessu máli atkvæði mitt því að það er, eins og sagt var hérna áðan, ekki sama hvaðan gott kemur.

Virðulegi forseti. Þetta er hið gagnmerkasta mál. Við sjálfstæðismenn erum hlynntir þessari fjárfestingu en vegna þess hvernig meðferðin hefur verið á málinu og með fyrirvörum sem eru þarna inni munum við sitja hjá núna við atkvæðagreiðslu og óska eftir að málið verði kallað til nefndar á milli 1. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Allt orkar tvímælis. Stjórnmálamenn þurfa að taka af skarið. Stjórnmálamönnum ber að mínu mati að elska fólkið meira en landið þótt hvort tveggja sé mikilvægt. Fólk sem er atvinnulaust á undir högg að sækja. Það er launalaust og það er í miklum vandræðum. Þess vegna verður að taka ákvörðun og ég styð þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Alþingi verður að hafa styrk. Alþingi verður að hafa siðferðilegan styrk til að standast hótanir utan úr samfélaginu. Alþingi verður að breyta rétt eftir hrunið. Það liggur fyrir tillaga að vísa þessu máli aftur til ríkisstjórnarinnar til frekari vinnslu. Ég segi já við því vegna eðlis þess máls sem liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er þetta ákaflega erfitt og margslungið mál. Það eru því miður ýmsir siðferðilegir brestir í þessu máli sem gera það að verkum að ég get ekki stutt það. Hins vegar er atvinnuhlutinn og nauðsyn þess að skapa atvinnu, ekki síst á Suðurnesjum, þess efnis að ég ætla ekki að greiða atkvæði gegn því. Ég mun heldur ekki greiða þessari tillögu atkvæði mitt þar sem ég tel að það sé eðlilegt að málið fái framgang en ég treysti mér ekki til að bera þar siðferðilega ábyrgð á. Ég hefði viljað standa öðruvísi að málinu.

Frú forseti. Það er ljóst að tillagan er felld og því skora ég á hv. formann iðnaðarnefndar að róa að því öllum árum að títtnefndur Björgólfur Thor muni ekki eiga hlut í þessu fyrirtæki eða þessari framkvæmd. Það er fullt af fólki sem hefur áhuga á að fjárfesta á Íslandi. Í dag var staðfest að tveir aðilar eru í gæsluvarðhaldi og við vitum ekkert hvað mun drífa á daga okkar í þessum mánuði. Mér finnst eðlilegt að á meðan að verið er að færa fólk til gæsluvarðhalds og yfirheyrslna út af bankahruninu að þetta mál verði ekki afgreitt fyrr en ljóst er hvort fyrrgreindur aðili er í þeim hópi.

Virðulegi forseti. Ég bar von í brjósti um að hér á landi mundi eitthvað breytast eftir hrunið. Við stöndum hér um hábjartan dag með galopin augu og erum að fara að samþykkja að færa einum stórum geranda í hruninu gæði á nýjan leik. En það er kannski ekki von á góðu á meðan enn þá sitja í ríkisstjórninni þrír ráðherrar sem sátu í hrunstjórninni. Frú forseti. Hér breytist ekki neitt, því miður, þrátt fyrir marga nýja þingmenn á þingi. Ég segi nei við þessum gjörningi.

Hæstv. forseti. Það þekkja allir hvernig staða atvinnumála er á Suðurnesjum. Ég styð það að gagnaver á Suðurnesjum verði að veruleika. Það er búið að þvælast fyrir iðnaðarnefndinni að taka ákvörðun um þetta mál í marga mánuði og nú loks á að fara að taka ákvörðun. Þess vegna var ekki hægt að styðja breytingartillögu hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur um að fara að velkjast með þetta enn og einu sinni fram og aftur um kerfið. Hins vegar er ég ekki viss um að þau skilyrði, sú aðferðafræði sem ríkisstjórnarflokkarnir leggja hér upp með, standist nokkra skoðun gagnvart stjórnarskrá. Þess vegna get ég ekki stutt þessa aðferðafræði. Ég sit því hjá í þessu máli. Ég vil að gagnaver verði að veruleika á Suðurnesjum en þessa aðferðafræði ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Ég sit í þingmannanefnd sem fjallar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um hrunið, aðdraganda hrunsins. Þar er Björgólfur Thor Björgólfsson einn aðalleikarinn. Ég á einnig sæti í iðnaðarnefnd, þar hef ég sagt mig frá umfjöllun um þetta tiltekna mál. Þar sem við í þingmannanefndinni erum að fjalla um ýmisleg siðferðileg álitamál og höfum ekki skilað af okkur mun ég ekki greiða atkvæði í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég hyggst í þessari atkvæðagreiðslu hér við 2. umr. samþykkja þetta mál eins og það liggur fyrir. Ég áskil hins vegar mér þann rétt að koma með aðra skoðun inn í þingsal við 3. umr. og atkvæðagreiðslu því að ég veit að nefndin mun fara yfir málið á ný. Það eru og hafa verið uppi hugmyndir um hvort hægt sé að breyta þessu máli með ákveðnum hætti og vonandi ræðum við það í nefndinni. Afstaða mín ræðst fyrst og fremst af því að ég tel að þetta verkefni sé gríðarlega mikilvægt fyrir atvinnuuppbyggingu á Íslandi, ekki bara á Suðurnesjum, heldur á Íslandi öllu. Eftir því sem þeir aðilar sem komið hafa til okkar frá stofnunum ríkisvaldsins og þeir sem vinna hér að fjárfestingu, hafa sagt við okkur, horfa margir til þess hvernig þetta mál verður leyst af hálfu Alþingis og Íslendinga. Af þessum ástæðum greiði ég 

Virðulegur forseti. Í sjónvarpsfréttum fyrir tveimur dögum var viðtal við mann sem hefur verið atvinnulaus í heilt ár. Hann grét fyrir framan alþjóð vegna þess sem hann hefur verið að ganga í gegnum. Á Suðurnesjum eru 1.800 manns atvinnulausir. Með því að styðja þetta frumvarp tek ég afstöðu með því fólki. Ég er ekki að styðja við útrásarvíkinga eða siðlausa menn, ég er að styðja þetta fólk sem er atvinnulaust á Suðurnesjum. Ég tek afstöðu með því. Þó að manni sé illa við einn af þeim sem svamlaði í sjónum eftir slys, kastar maður samt sem áður björgunarhringnum til hans, er ekki svo? Ég tek afstöðu með fólkinu á Suðurnesjum. Í því felst afstaða mín, með þessu frumvarpi, með fólkinu.

Frú forseti. Vegna þess að búið er að stilla málum hér upp þannig að við sem erum fylgjandi því að gagnaverið rísi með þessum hætti á Suðurnesjum séum siðlaus og hin sem eru á móti því eða sitja hjá séu ekki siðlaus, sé ég mig tilknúinn til að gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég er fylgjandi þessu. Ég vil sjá þetta gagnaver rísa. Mér finnst iðnaðarnefnd hafa unnið gott starf í því að reyna að ná niðurstöðu í þessu erfiða máli. Ég lít svo á að umræddur aðili muni ekki njóta góðs af skattaívilnunum og lausnin feli það í sér. Því tel ég mig standa á ágætum siðferðilegum grunni þegar ég greiði atkvæði með þessu. Kannski þurfum við að grípa til fleiri svona lausna vegna þess að við munum örugglega sjá það gerast að fleiri aðilar sem eiga peninga og fleiri þátttakendur í hruninu muni vilja taka þátt í fjárfestingum á Íslandi. Þá er þetta kannski 

Virðulegi forseti. Ég stend með fólkinu á Suðurnesjum. Ég stend með íslensku þjóðinni. Ég stend með atvinnuuppbyggingu hérna. En ég skal gera allt sem ég get til að standa á móti því að við látum sömu mennina, sömu fyrirtækin, plata okkur tvisvar. Einu sinni er kannski afsakanlegt, tvisvar er óafsakanlegt. 
            

Virðulegi forseti. Hér kemur fólk upp og segir: Ég stend með íslensku þjóðinni, ég stend með þeim atvinnulausu. Það geri ég líka. Ástæðan fyrir því að ég sit hjá við þessa atkvæðagreiðslu er málsmeðferðin, hvernig aðilar sem eiga hlut að þessu máli, að þessum samningi, voru þvingaðir út í hluti sem eru sérstaklega ógeðfelldir og sem brjóta tvímælalaust jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Það er ástæðan fyrir því að ég sit hjá í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég segi nei við þessari breytingartillögu. Það er fyrst og fremst vegna þess að ég mótmæli vinnubrögðunum við þetta frumvarp. Hér átti að veita skattafslátt og starfstími og þessi fjárfestingarsamningur áttu að gilda til 20 ára. ESA stoppaði það því um ríkisábyrgð er að ræða, beinan ríkisstyrk, og það vill nú þannig til að svo langtíma ríkisstyrkur er bannaður samkvæmt EES-samningnum. Hér er því ESA búið að lemja til löggjafann og breyta þessu í tíu ár.

Frú forseti. Hér greiðum við atkvæði um frumvarp sem ætlað er að koma í veg fyrir misnotkun, en það gengur ansi langt. Í fyrsta lagi skulu samtök vinnumarkaðarins, ekki ríkisvaldið, ákveða til hvaða atvinnugreina og starfa lögin taka. Það er sem sagt framsal á valdi, á ríkisvaldinu. Svo ber atvinnurekendum og starfsmönnum að hafa vinnustaðaskírteini á sér við störf sín. Þetta minnir á fyrirbæri sem var í Þýskalandi nasismans. Síðan er eftirlitsmönnum, aðilum sem ekki eru opinberir, heimilt að leita aðstoðar lögreglu við eftirlitið þegar slíkt þykir nauðsynlegt. Svo er heimilt að krefjast þess að settar séu dagsektir. Ég get engan veginn stutt svona lagað. Ég mun sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu og legg til að menn finni einhverja manneskjulegri leið til að koma í veg fyrir þessa misnotkun.

Hæstv. forseti. Hér tökum við fyrir mál sem er um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum, mál sem er búið að vera töluvert lengi í umfjöllun í félags- og tryggingamálanefnd. Það hefur fengið umsagnir og átti sér raunar aðdraganda í atvinnulífinu. Eins og hér hefur komið fram er þetta frumvarp lagt fram til þess að reyna að tryggja réttindi launþega og starfsmanna á vinnumarkaði og til þess að tryggja það að hér sé ekki verið að vinna atvinnustarfsemi á öðrum kjörum en um er samið á vinnumarkaði á hverjum tíma og að allt saman sé unnið í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins. Þess vegna tel ég mikilvægt að við afgreiðum þetta frumvarp og reynum þannig að stuðla að betri háttum í atvinnulífinu. Það má alltaf deila um formið en þetta er það form sem talið var henta best til þess að sinna þessu hlutverki.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar. Nefndin var einhuga um þetta nefndarálit. Með tillögunni, sem kemur frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins, er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um stofnun vestnorræns dags sem haldinn verði hátíðlegur árlega til skiptis í einu vestnorrænu landanna. Markmið vestnorræna dagsins á Vestur-Norðurlöndum yrði að marka vestnorræna sögu og menningu í löndunum sjálfum og auka þar með samband þeirra og samkennd. Nefndin tekur undir það sjónarmið sem fram kemur í umsögn mennta- og menningarmálaráðuneytisins, að eðlilegt sé að Norrænu húsunum í Færeyjum, Grænlandi og Íslandi verði falið að standa að skipulagningu Vestnorræns dags, verði honum komið á. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Tillagan um skýrslu sjávarútvegsráðherra Vestur-Norðurlanda um formlega samvinnu landanna á sviði sjávarútvegs kemur frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Undir þetta nefndarálit skrifa fulltrúar í utanríkismálanefnd og eru allir sammála. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um sameiginlega skýrslu sjávarútvegsráðherra landanna þar sem fram komi nákvæmt yfirlit yfir þá formlegu samvinnu sem er á milli Vestur-Norðurlanda bæði hvað varðar rannsóknir á lifandi auðlindum sjávar og fiskveiðistjórnina, ekki síst á sameiginlegum fiskstofnum. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga kemur einnig frá formanni Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að styðja við tilraunaverkefni vestnorrænna háskóla á sviði fjarkennslu. Markmiðið með verkefninu verði að leggja grunn að formlegu framtíðarsamstarfi Vestur-Norðurlanda á sviði fjarkennslu á háskólastigi. Undir nefndarálitið skrifa allir nefndarmenn í utanríkismálanefnd sem viðstaddir voru og voru þeir einhuga um þetta álit. Það kom fram í umræðum í nefndinni að nauðsynlegt væri fyrir okkur Íslendinga að styðja við starfsemi Vestnorræna ráðsins og þá samvinnu sem er á þess vegum. Á hinn bóginn væri ljóst að við búum við miklar efnahagsþrengingar og þess vegna leggur nefndin til að gerð verði breyting á þingsályktunartillögunni þannig að Alþingi álykti að skora á ríkisstjórnina að kanna grundvöll þess að styðja við tilraunaverkefni vestnorrænna háskóla í fjarkennslu.

Virðulegi forseti. Enn var utanríkismálanefnd einhuga um afgreiðslu þessa nefndarálits en með þessari tillögu er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að gera samkomulag við landsstjórn Grænlands um að löndin skiptist á útsendum sendifulltrúum. Færeyjar og Grænland eru jafnframt hvött til þess að skiptast á opinberum sendifulltrúum. Nefndin styður markmið tillögunnar um að styrkja tengslin á milli vestnorrænu landanna en tekur jafnframt undir þau sjónarmið sem fram komu í umsögn utanríkisráðuneytisins um að hæpið sé að opna nýjar sendiskrifstofur, eins og tillagan felur í sér, við þær efnahagsaðstæður sem nú ríkja. Þess vegna leggur nefndin til breytingu á þingsályktunartillögunni í þá veru að Alþingi skori á ríkisstjórnina að kanna grundvöll þess að gera samkomulag við landsstjórn Grænlands um að löndin skiptist á útsendum sendifulltrúum. Ég tel rétt að taka fram að nefndin telur, eins og ég sagði áður við fyrra nefndarálit, mjög brýnt að efla öll þessi samskipti á milli ríkjanna en telur jafnframt að taka verði tillit til þeirra erfiðu efnahagsaðstæðna sem ríkja á Íslandi.

Virðulegi forseti. Með tillögunni sem enn kemur frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins er lagt til að Alþingi feli ríkisstjórninni að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um að auka samvinnu og gagnkvæma upplýsingamiðlun um málefni aldraðra á Vestur-Norðurlöndum. Nefndin, sem var einhuga í afstöðu sinni í þessu máli telur tillöguna jákvæða. En í ljósi þess að kostnaður við framkvæmd hennar er óljós gerir nefndin tillögu um breytingu á þingsályktunartillögunni í þá veru að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að kanna grundvöll þess að gera samkomulag við landsstjórnir Færeyja og Grænlands um að auka samvinnu og gagnkvæma upplýsingamiðlun um málefni aldraðra á Vestur-Norðurlöndum.

Frú forseti. Fyrir kosningarnar 2007 skrifaði ég pistil sem ég nefndi „It's hard to be umhverfissinni“. Hugmyndin að pistlinum vaknaði þegar ég hlustaði á Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, þáverandi frambjóðanda VG í Kraganum og núverandi þingflokksformann flokksins, segja í Silfri Egils að það að vera umhverfisverndarsinni væri erfitt. Því mundu flestir af hinum nýju umhverfisverndarsinnum, hélt hún áfram, sem þá voru að koma fram ekki hafa úthald til að vera raunverulegir umhverfissinnar, aðeins frambjóðendur og flokksmenn Vinstri grænna. Eftir nokkra umhugsun gerði ég mér grein fyrir að ég væri sammála henni, þ.e. hvað varðar erfiðleikana við það að vera raunverulegur umhverfisverndarsinni. Hæstv. fjármálaráðherra hafði þá ekki sagt skilið við stóra jeppann sinn, ekki frekar en gestir á mótmælafundum vegna virkjana í Þjórsá, og hversu mörg okkar veltum koldíoxíðmengun fyrir okkur þegar við skipuleggjum sumarfríið? Árlega notum við 15–20 milljónir plastpoka sem geta tekið allt að því þúsund ár að brotna niður og þegar ævi okkar lýkur er mengun og niðurbrot líkamsleifa sjaldnast efst í huga aðstandenda okkar. Ég hef aldrei skilgreint mig sem umhverfisverndarsinna þrátt fyrir áhuga á umhverfismálum og ýmsa hegðun sem mætti túlka sem umhverfisvæna. Þrátt fyrir að ég flokki sorp og drösli því í endurvinnsluna en sem virðist mestallt vera flutt til útlanda til endurvinnslu með tilheyrandi mengun og flutningskostnaði, þrátt fyrir að ég versli í Góða hirðinum og reyni að velja íslenskar og umhverfismerktar vörur og þrátt fyrir að ég hafi áhyggjur af hækkandi hitastigi í heiminum sem rekja má til gróðurhúsalofttegunda hef ég þá skoðun að íslenskur almenningur eigi ekki að þurfa að skilgreina sig sérstaklega sem umhverfisverndarsinna heldur einfaldlega vera það. Það má ekki vera erfitt að vera umhverfisverndarsinni, maður á ekki að þurfa að fórna sér eða gerast píslarvottur, það á að vera hluti af daglegu lífi. Við stjórnvölinn á Íslandi situr nú rauðgræn ríkisstjórn. Í stjórnarsáttmálanum segir, með leyfi forseta: „Umhverfisvernd sem hefur sjálfbæra þróun samfélags og efnahags að leiðarljósi er sá grunnur sem ný atvinnu- og auðlindastefna stjórnarinnar byggir á. Þannig eru tekin mikilvæg skref í átt til hins nýja græna hagkerfis sem skilar jöfnum vexti, og tryggir að ekki sé gengið á höfuðstól auðlindanna.“ Því hef ég beðið spennt eftir tillögum frá ríkisstjórninni um hvernig ætti að tryggja þetta græna hagkerfi sem aðildarríkjafundur Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna skilgreindi árið 2000 á Balí, með leyfi forseta, „sem kerfi efnahagslegra ákvarðana sem tengjast framleiðslu, dreifingu og notkun á vöru og þjónustu sem leiðir af sér til langs tíma bætt lífskjör fyrir fólk án þess að auka líkur á að framtíðarkynslóðir þurfi að takast á við stórar umhverfisáhættur eða minni vistfræðileg gæði“. Forstjóri Umhverfisstofnunar sagði þegar hún hélt erindi núna á aðalfundi stofnunarinnar að undir þetta féllu svokölluð græn störf, vistvæn innkaup ríkis og sveitarfélaga, græn nýsköpun, að fólk væri hvatt til að kaupa umhverfisvænt, að skattstefna stjórnvalda endurspeglaði grænar áherslur miðað við nytjagreiðslu- eða mengunarbótareglur, birting upplýsinga um umhverfishagtölur, betri nýting auðlinda, endurnýting og endurnotkun. Peningar vilja svo skipta líka máli, jafnvel í umhverfismálum. Það svið umhverfismála sem Íslendingar hafa náð mestum árangri á er í notkun endurnýjanlegrar orku. Ég tel óhætt að fullyrða að umhverfissjónarmið hafi haft lítið með uppbyggingu virkjana að gera heldur snerist þetta um að spara pening, þá sérstaklega erlendan gjaldeyri, og tryggja orku til iðnaðar. Hið opinbera hefur margar leiðir til að hvetja landsmenn til að lifa sínu daglega lífi á sem umhverfisvænastan og sjálfbærastan máta. Árlega kaupir ríkið vörur og þjónustu fyrir um 100 milljarða kr. Ríkið hefur sett sér þau skilyrði að árið 2012 innihaldi a.m.k. 80% útboða umhverfisskilyrði. Í eigendastefnu ríkisins fyrir banka er minnst á vistvæn innkaup sem eitt af markmiðum fjármálastofnana í þeirra eigu og í samgönguáætlun er talað um uppbyggingu hjólreiðastíga. En getum við ekki gert meira? Af hverju setjum við ekki markmið um að fjármálastofnanir í ríkiseigu leggi áherslu á að fjármagna græna hagkerfið? Af hverju fá kaupendur að umhverfisvænum bílum ekki lægri vexti á bílalánum sínum hjá ríkisbankanum? Og af hverju eiga ekki 100% allra útboða að innihalda umhverfisskilyrði? Af hverju krefjumst við þess ekki að sjávarútvegurinn dragi úr losun gróðurhúsalofttegunda og af hverju erum við ekki þegar búin að fá tillögur inn í þingið um að breyta skattkerfinu til hagsbóta fyrir umhverfisvænar samgöngur? Því spyr ég hvernig ríkisstjórnin hyggist forgangsraða í umhverfismálum. Hvernig hyggst umhverfisráðuneytið móta og framkvæma umhverfisstefnu í samstarfi við önnur ráðuneyti næstu ár þannig að Íslendingar lifi sínu daglega lífi frá vöggu til grafar á sem umhverfisvænastan og sjálfbærastan máta, hvort sem litið er til vistvænna, efnahagslegra eða félagslegra þátta, þá sérstaklega í samstarfi við atvinnuvegaráðuneytin um græn störf, fjármálaráðuneytið um græna stjórnsýslu og hagstjórnun og samgönguráðuneytið um grænar samgöngur? Það á ekki að vera erfitt að vera umhverfisvænn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að taka upp þetta mikilvæga mál og er henni sammála í öllum meginatriðum, kannski fyrst og fremst því að við eigum auðvitað umfram allt að vera umhverfissinnar í því hvernig við lifum og rækjum okkar daglegu störf. Þetta snýst ekki bara um að segja, heldur að gera. Þetta snýst líka um það að stjórnvöld gefi okkur skilyrði og umhverfi til þess að haga okkur á umhverfisvænan hátt eins og hún nefndi hér ágætlega í ræðu sinni. Varðandi almennt um stefnu stjórnvalda í sjálfbærri þróun og umhverfismálum er til ágætisplagg sem heitir Velferð til framtíðar og er að öllu leyti samstarfsverkefni þeirra ráðuneyta sem um málið fjalla. Utan um það er haldið af umhverfisráðuneytinu en að því koma líka allir þeir fulltrúar sem sitja umhverfisþing sem er í raun og veru stórkostlegur vettvangur allra þeirra sem láta sig umhverfismál varða og geta þar komið á virkan hátt að stefnumótun í umhverfismálum til framtíðar. Ég er sammála þingmanninum um að þó að málaflokkurinn hafi lengst af verið úti á jaðrinum - fólk þurfti þá að skilgreina sig sem náttúru- eða umhverfisverndarsinna - er þetta slíkt meginmál inn í komandi öld að það verður ekkert hjá því litið að það hlýtur að vera miðlægt í allri stefnumótun og ekki bara að því er varðar umhverfis- og náttúruverndarmál, heldur líka efnahagsmál og þróun samfélagsins að öllu leyti. Það er einmitt kjarninn og kjölfestan í hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar að ekki sé bara um að ræða efnahagsleg markmið heldur líka umhverfisleg og samfélagsleg. Við erum ekki komin nógu langt í þessari sýn en ég vona og vænti þess að ég geti átt hv. þingmann að í því að styrkja þessa umræðu í fleiri stjórnmálaflokkum og í pólitískri umræðu almennt, þ.e. mikilvægi þess að við horfum ekki bara á þessa hefðbundnu mælikvarða heilbrigðs hagkerfis. Við höfum haft tilhneigingu til þess að nota þessa gömlu mælikvarða sem eru þjóðarframleiðsla og hagvöxtur en horfum kannski fram hjá því að bilið fer vaxandi milli ríkra og fátækra í samfélaginu eins og við sáum til að mynda gerast hér í aðdraganda hrunsins án þess að það yrði til þess að menn sæju þar rautt ljós. Sú jafnvægishugsun og sátt er auðvitað það sem öllu máli skiptir. Þingmaðurinn spyr um útfærslur sem eru lengri umræða en svo að við getum klárað hana í stuttri utandagskrárumræðu. Við erum að láta vinna aðgerðaáætlun varðandi losunarmarkmiðin og það er kannski stærsta og mikilvægasta verkefnið í þessum efnum. Það er rétt, eins og þingmaðurinn tekur fram, að orka til húshitunar, raforkuframleiðslu og iðnaðar o.s.frv. stafar af orkukostum sem alla jafna eru ekki losunarvaldar. En samgöngur eru sóknarfæri okkar fyrst og fremst, þ.e. hvernig við nýtum jarðefnaeldsneyti í þágu samgangna og ekki bara það heldur líka sú staðreynd að Íslendingar eru afar miklir einkabílistar og sérstaklega við sem búum á höfuðborgarsvæðinu. Við eigum raunar met í því að eiga stóra bíla sem menga mikið og það er eitt af þeim heimsmetum sem ég held að við vildum gjarnan losna við. Þá er auðvitað mikilvægt að þær ákvarðanir sem fram undan eru á hverju einasta heimili á næstu 10–15 árum að því er varðar kaup á nýju ökutæki eða val á ferðamáta séu teknar í þágu loftslagsmarkmiðanna, að við drögum úr losun gróðurhúsalofttegunda, hvert og eitt. Ef 200.000 skynsamlegar ákvarðanir verða teknar í þágu loftslagsmarkmiðanna getum við dregið umtalsvert úr losun og staðið meðal fremstu þjóða í heiminum að því er það varðar að koma til móts við þau markmið sem við höfum sett okkur sem eru 30%. Gríðarlega mörg verkefni eru á borði ráðuneytisins. Ég hef sett náttúruverndarmál þar í mikinn forgang, við erum að endurskoða náttúruverndarlög mjög ítarlega. Við erum að skoða lög um Breiðafjörð, endurskoða verklag og vinnuferli í sambandi við náttúruverndaráætlun. Við erum að innleiða Árósasamninginn, náum að klára frumvarp um það núna í sumar. Það eru mjög mörg verkefni sem varða sérstaklega stöðu náttúru og umhverfis í íslenskri löggjöf sem hefur verið verulega veik staða árum saman og ég vænti þess að þingmaðurinn sé sammála mér um að það þurfi að styrkja vegna þess að til að geta talað máli umhverfis og náttúru þurfum við að eiga löggjöf 

Virðulegi forseti. Það er fín lína á milli nýtingar náttúruauðlinda og verndunar náttúru og ég tel að okkur Íslendingum hafi tekist mjög vel upp í þeim efnum. Við höfum m.a. sýnt það í verki og verið í forustu þar sem við höfum verndað yfir 20% af landinu, ósnortnum svæðum í formi þjóðgarða, þannig að við höfum sýnt mikla ábyrgð þegar kemur að verndun náttúrunnar. Það sem mér er ofarlega í huga við þessa umræðu eru þær öfgar sem gjarnan einkenna hana og þá sérstaklega vil ég meina að það sé af hálfu þeirra sem kenna sig við náttúruvernd. Það er mjög hættulegt ef öfgar ráða ferð en ekki skynsemi. Öfgarnar birtast hjá náttúruverndarsinnum og m.a. hæstv. umhverfisráðherra í því að hún er almennt á móti frekari virkjunum. Hún er á móti frekari orkufrekum iðnaði. Hún er væntanlega á móti hvalveiðum, og á hvaða forsendum getur fólk verið á móti hvalveiðum og kennt það við náttúruvernd þegar vitað er og viðurkennt að hvalastofnarnir sem um ræðir eru í engri útrýmingarhættu? Þetta hefur ekkert með það að gera, þetta eru afurðir sem eru nýttar að fullu til manneldis. Það eru þessir þættir, virðulegi forseti, sem ég stoppa svolítið við og ég harma í raun að skuli ráða allt of miklu í þeirri umræðu sem fer fram um náttúruvernd og umhverfismál hjá okkur og reyndar víða um heim. Það er engu landi mikilvægara en Íslandi að nýta náttúruauðlindir sínar af skynsemi. Það snýst um atvinnuuppbyggingu og hvernig við ætlum að lifa í þessu landi til framtíðar. Engin þjóð hefur efni á að nýta ekki auðlindir sínar og það að horfa til einhvers annars en að ætla að nýta hér fallvötnin og háhitann til að efla atvinnuuppbyggingu, verðmætasköpun og hagvöxt í samfélaginu er bara eins og að horfa með blinda auganu á málið. Það verður að breyta ýmsu í þessum þáttum, við verðum að breyta hér þeirri umgjörð sem við störfum eftir. 

Frú forseti. Umhverfisvernd á að vera hluti af okkar daglega lífi. Það er hlutverk stjórnvalda að auðvelda almenningi að gera umhverfisvæna hegðun að reglulegri hegðun og hún á að vera ábatasöm. Hún á að vera ábatasöm þannig að með skattlagningu stýri ríkisvaldið og sveitarstjórnir fólki, heimilum og fyrirtækjum inn á þær brautir sem stuðla að sjálfbærri þróun og sjálfbæru samfélagi og styrki umhverfisverndina. Þetta á ekki síst við um loftslagsmálin. Hvernig er það gert, frú forseti? Það er gert með skýrri pólitískri stefnumótun sem hefur markmið sem menn eru sammála um að ná og síðan með skipulegum vinnubrögðum að þeim markmiðum. Það eru lyklarnir að árangri og þess vegna eru umhverfismálin málaflokkur hinna stóru áætlana, rammaáætlunar um verndun og nýtingu náttúrusvæða, náttúruverndaráætlunar, aðgerðaáætlunar um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og síðan - þó að það sé ekki á áætlun - sáttmála eins og Árósasáttmálans og annarrar löggjafar sem styrkir þátttöku almennings í ákvörðunum sem varða líf almennings, líf okkar hér í þessu landi og líf allra jarðarbúa, og styrkir þá það starf og þau markmið sem stjórnvöld hafa sett sér. Um þessi markmið hafa íslenskir stjórnmálaflokkar deilt meira og minna til skamms tíma. Ég hygg hins vegar að þar á sé að verða grundvallarbreyting. Það er auðvitað grundvallarbreyting að hér sitji ríkisstjórn tveggja umhverfisverndarflokka, Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það sést í verkum þessarar ríkisstjórnar, í stefnumótun hennar og gjörðum.

Frú forseti. Ég hef mikið álit á hæstv. umhverfisráðherra og hef oft dáðst að staðfestu hennar þegar kemur að umhverfismálum og e.t.v. sér í lagi náttúruverndarmálum. Ég batt miklar vonir við að þegar græni flokkurinn í flokkakerfinu á Íslandi kæmist til valda sæjum við það strax á störfum ríkisstjórnarinnar. Ég get ekki sagt að vonir mínar hafi ræst, ég vil sjá meira og fleira en bara verndunarmál þótt ég styðji ráðherrann í þeim flestum. Það er eðlilegt að stefnumótun taki tíma en nú er meira en ár liðið frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum og nú ætti tími aðgerða að vera runninn upp. Hæstv. umhverfisráðherra reifaði nokkur mál sem eru í bígerð og fagna ég þeim og hlakka til að sjá hvernig framkvæmd þeirra tekst. Ég er sammála því að umhverfisvernd þarf að fara fram hjá hverjum og einum en ég bendi á að hið opinbera getur hjálpað einstaklingunum með ýmsu móti til að taka réttar og góðar ákvarðanir, t.d. í gegnum skattkerfið og gjaldtöku. Ég óska eftir frekari aðgerðum í þá átt. Að lokum þakka ég hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að standa fyrir þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með málshefjanda, hv. þm. Eygló Harðardóttur, þegar hv. þingmaður segir að það sé að vissu leyti erfitt að vera umhverfissinni. Sumt er erfitt, annað er hins vegar auðvelt. Ég held t.d. að við séum líklega á barmi þess að vakna upp í samgöngumálum. Núna er átakið „Hjólað í vinnuna“ og hér talaði hæstv. umhverfisráðherra um tækifæri í samgöngumálum, þar væru sóknarfæri okkar og ég tek undir það. Ég nefni sérstaklega hjólreiðar. Það er eiginlega með ólíkindum hvað við Íslendingar höfum verið lítið á reiðhjólum. Danir eru búnir að ná því markmiði að meira en helmingur Dana hjólar í vinnuna. Það er alveg frábær árangur. Við gætum hugsanlega náð þessu líka. Mjög margir búa á höfuðborgarsvæðinu, það er stutt að fara og það er miklu minna mál að hjóla en menn halda. Það er auðvelt þannig að ég vona að við séum á barmi þess að taka það upp í auknum mæli að fara að hjóla. Þar held ég að umhverfisráðuneytið geti lagt umræðunni verulega mikið lið. Ég tek líka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, umhverfismálin eru svolítið málaflokkur áætlana. Ég minni á tillögu sem sú er hér stendur hefur flutt í þinginu um landnýtingaráætlun fyrir ferðamennsku á miðhálendinu. Ég tel að miðhálendið sé stórkostlega merkilegt, við höfum mikla sérstöðu, 42% af Íslandi eru flokkuð sem ósnortin víðerni. Þetta þurfum við að vernda með einhverjum hætti og þar kemur til þeirrar áætlunar sem ég 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda,. hv. þm. Eygló Harðardóttur, fyrir að vekja máls á þessum málaflokki sem er sannarlega mikilvægur. Ég er enginn öfgamaður nema ef kalla má öfgamennsku að vilja af einlægni skila landinu og þeim gæðum sem okkur eru falin til varðveislu aftur til afkomenda minna í því standi sem ég tók við þeim og helst betri. Í því felst engin öfgamennska af minni hálfu, ég frábið mér slíka umræðu. Varðandi það hvernig við getum svo stigið næstu skref í að fá þjóðina til að hugsa á umhverfisvænan hátt vil ég ekki endilega taka upp skattlagningu, eins og var nefnt áðan. Ég vil miklu frekar ívilna þeim sem stíga skref í þá átt að vernda náttúruna með breytni sinni. Það má t.d. hugsa sér að ívilna þeim sem velja að fjárfesta í umhverfisvænni bílategund þegar þeir skipta um bifreið. Það má hugsa sér að sveitarfélög og samfélagið í heild sinni hugsi fyrir því í skipulagningu borga og þéttbýlis að það sé raunverulega hægt að nota umhverfisvæna ferðamáta, gera íbúunum raunverulega kleift að taka þau skref í samgöngum. Í sambandi við samgöngurnar finnst mér að við eigum líka að tala um strandsiglingar. Af hverju setjum við alla okkar flutninga á vegina þegar við vitum að það er miklu umhverfisvænna að sigla með vörurnar? Af hverju flytjum við vörur að utan 

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari umræðu. Ég fagna jafnframt því sem kom fram í máli hæstv. umhverfisráðherra, að það beri að líta á málin í einhvers konar heildarjafnvægi. Ef við gerum það og skoðum samhengi atvinnulífs og náttúru á Íslandi miðað við einingu af gjaldeyristekjum mengar ferðaþjónustan mest, sjávarútvegur næstmest og áliðnaður er í þriðja sæti. Þetta eru þrjár helstu útflutningsgreinar okkar. Ef umhverfissinnar vilja vera samkvæmir sjálfum sér leggja þeir áherslu á málin í þessari röð, þ.e. berjast fyrst og fremst á móti ferðaþjónustu, í öðru lagi fiskveiðum og í þriðja lagi áliðnaði. Einhvern veginn hefur þetta haft endaskipti eins og við sáum mjög greinilega þegar komið var í veg fyrir að álver yrði reist á Bakka sem þáverandi hæstv. umhverfisráðherra gerði, Þórunn Sveinbjarnardóttir, sú hin sama og tók formann bankaráðs Seðlabankans af lífi hér fyrr í dag. Það sem ég legg áherslu á er að ég tek undir orð hæstv. umhverfisráðherra, sem ég met mikils, það verður að skoða hlutina í einhvers konar heildarjafnvægi og heildarmynd. Það má ekki fara í hlutina með kreddum, það verður að nota þá þekkingu og kunnáttu sem við höfum í þessum málum til að reyna að lágmarka mengun hér á landi.

Frú forseti. Það er vel til fundið hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur að óska eftir utandagskrárumræðu um umhverfismál enda vill sá málaflokkur gjarnan gleymast í þeirri orrahríð sem við stöndum í þessi missirin. Mitt í þessum átökum þurfum við þó að halda sjó og taka kúrsinn, byggja samfélag og atvinnulíf í sátt við umhverfið þar sem við bæði nýtum og njótum. Í síðustu viku, og þarsíðustu reyndar líka, voru lagðar fram á Alþingi tvær viðamiklar áætlanir, samgönguáætlun og byggðaáætlun, og við höfum aðeins rætt um samgönguáætlunina fyrr í dag. Í báðum þessum áætlunum er áhersla lögð á umhverfisþáttinn og er sérstaklega ánægjulegt að sjá að samgönguáætlunin hefur breyst frá því að vera tæknileg og mannvirkjafókuseruð í það að leggja áherslu á umhverfi, skipulag og manneskjulegt samfélag. Ég geri ráð fyrir að í 12 ára samgönguáætlun sem samgönguráðherra mun leggja fram á þinginu næsta haust verði enn frekari áhersla á umhverfismál enda er þar um stefnumótandi plagg að ræða. Í byggðaáætluninni þar sem m.a. er að finna drög að atvinnustefnu er einnig lögð áhersla á uppbyggingu atvinnulífs sem byggir á skynsamlegri nýtingu náttúruauðlinda okkar. Skipulagsmálin eru e.t.v. besta stjórntæki stjórnvalda til að hafa áhrif á umhverfismál og því ríður mikið á að endurskoðun skipulagslaga takist sem best. Frú forseti. Í áliti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu er m.a. að finna umsögn um stöðu umhverfismála á Íslandi og fáum við þar ekkert sérstaklega góða einkunn, en þó ágæta. Evrópusambandið stendur einna fremst í heimi á þessu sviði og það hefur verið farsælt fyrir okkur Íslendinga að fylgja þeim eftir enda umtalsverður hluti regluverks Evrópusambandsins tekinn upp í EES-samninginn og gildir því hér á landi. Má þar nefna tilskipanir um fráveitu, meðferð sorps og heilbrigðiseftirlit svo eitthvað sé nefnt. Í framangreindu áliti er sérstaklega vakin athygli á því að við verjum afar litlum fjármunum til umhverfismála og er gerð athugasemd við það. Það er líka þvert á það sem hv. þm. 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og tek undir með hæstv. umhverfisráðherra, það hefði verið gott að hafa meiri tíma til að ræða þennan gífurlega viðamikla málaflokk og sérstaklega þar sem við erum að tala um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar þannig að við biðjum kannski um klukkutíma næst. Það sem mér hefur hins vegar fundist einkenna umræðu um umhverfismál á Íslandi er náttúruvernd, við höfum ekki horft heildstætt á umhverfismálin, það sem er nær, jafnvel inni á heimilum hjá okkur, það sem er síðan aðeins fjær og það sem er enn þá lengra frá okkur. Við gerum okkur vel grein fyrir því að meiri hluti Íslendinga býr á höfuðborgarsvæðinu en við höfum mjög mikið einbeitt okkur að náttúruvernd sem er jafnvel mjög langt í burtu frá okkur, því sem kemur mjög lítið við okkar daglega líf. Þegar ég flutti heim frá Svíþjóð fyrir 15 árum sló það mig mjög hvað umræðan og lífsmáti fólks í umhverfismálum var stutt á veg komið miðað við það sem ég kynntist í Svíþjóð. Þegar ég bjó þar voru sett lög sem skylduðu heimili til að flokka sorp. Það var töluverð umræða um það og mörgum fannst þetta ekkert sérstaklega sanngjarnt, en lögin voru sett og við fórum öll að flokka. Það sem meira var, maður þurfti síðan ekki að keyra bæinn endilangan til að koma þessu flokkaða sorpi á staði þar sem það var sótt til okkar. Að lokum hvet ég okkur til að hugsa um umhverfismál á breiðari grunni, að við förum frá þessari takmörkuðu umræðu um að ekki megi virkja þetta eða ekki hitt og að við förum að tala um það hvernig það snertir okkur hvert og eitt. Bent var á að við erum með samgönguáætlunina í þinginu og ég óska sérstaklega eftir því að við séum óhrædd við að setja okkur raunveruleg töluleg markmið, að við tölum ekki bara um að stefnt skuli að og leiða leitað heldur segjum: Þetta er það sem við ætlum að gera. Það gerðum við varðandi vistvænu innkaupin og ég tel að við getum líka sett okkur skýr og töluleg markmið um samgönguáætlunina. Við eigum að geta dregið úr útblæstri í sjávarútveginum og farið í gegnum allar 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir afar góða og gagnlega umræðu og tek undir þau sjónarmið að hún þurfi að verða miklu lengri, sérstaklega þegar þingmaðurinn er svo rausnarlegur að tala um forgangsröðun í umhverfismálum sem er ekki nokkuð sem maður klárar á fimm mínútum. Umhverfismálin snúast fyrst og fremst um að fara úr því að hugsa um lítil svæði til skamms tíma yfir í það að hugsa um stór svæði til langs tíma, það er eiginlega meginhugsunin. Við sem erum kjörnir fulltrúar höfum haft tilhneigingu til að hafa mjög stuttan tíma undir og yfirleitt bara kjörtímabil. Umhverfismálin gera kröfu um að við horfum lengra. Töluleg markmið eru gríðarlega mikilvæg og ég legg mikið upp úr að þau verði til staðar í aðgerðaáætlun um loftslagsmarkmiðin. Þá erum við með kaflaskipta áætlun, sjávarútveginn, landbúnaðinn, samgöngurnar o.s.frv. Sóknarfærin eru þá bæði verðlögð í krónum og aurum en jafnframt forgangsraðað með tilliti til þess að draga úr losun þannig að ég legg mikla áherslu á það. Það er enginn vandi að búa sér til áætlanir en það er vandi að fylgja þeim. Náttúruvernd á Íslandi hefur því miður snúist fyrst og fremst um varnarbaráttu hóps sem hefur haft mjög takmarkað fé til ráðstöfunar, verið undir í samfélagsumræðunni og verið undir frammi fyrir þeim meginstraumum og -stefnum sem hafa verið í gangi í samfélaginu í gegnum tíðina. Með því að setja Vatnajökulsþjóðgarð á stofn o.s.frv. erum við að tala um að snúa við blaðinu, að samfélagið sjálft sammælist um að leggja áherslu á náttúruvernd. Það skiptir líka gríðarlega miklu máli. Ég vil aðeins nefna umhverfisvottun sveitarfélaga vegna þess að það er verkefni sem Snæfellsnes hefur tekið þátt í, þ.e. Stykkishólmur og öll önnur sveitarfélög á Snæfellsnesi. Sífellt fleiri sveitarfélög eru byrjuð að skoða þessa möguleika og þá leggja sveitarfélögin fram mælanleg og töluleg markmið fyrir umhverfisstefnu sína. Ég vildi helst sjá að öll sveitarfélög á Íslandi gengjust undir þetta því að umhverfisvottað Ísland væri sannarlega 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 34/1944, um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið. Tilgangur breytingarinnar er að gera möguleikann á notkun þjóðfánans til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu aðgengilegri en áður hefur verið. Það er gert með því að veita almenna heimild til slíkrar notkunar að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Má ætla að notkun fánans í þessum tilvikum geti verið til þess fallin að efla atvinnulíf og efnahag landsmanna og verka sem jákvætt skref í endurreisn á íslensku efnahagslífi. Í þessu sambandi má líta til framkvæmdar í Danmörku en þar hefur danski fáninn um langt skeið verið notaður í markaðssetningu á dönskum vörum án mikilla takmarkana. Hefur notkun fánans í þessum tilgangi haft jákvæða þýðingu fyrir danska framleiðslu, svo sem í landbúnaði, og verið ákveðinn mælikvarði á gæði. Árið 1995 var skipuð nefnd til að endurskoða fánalögin, einkum það verndarákvæði sem hér á við. Lögunum var í framhaldi breytt með lögum nr. 67/1998, m.a. á þann veg að forsætisráðuneytið öðlaðist heimild til að veita leyfi til notkunar fánans í vörumerki eða á söluvarning, umbúðir um eða í auglýsingu á vörum enda væri starfsemi sú sem í hlut ætti að gæðum samkvæmt því sem ráðuneytið mælti fyrir um í reglugerð og fánanum ekki óvirðing gerð. Voru rök fyrir þessari heimild m.a. þau að auka þyrfti frjálsræði um notkun fánans með sérstöku tilliti til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu. Þegar til kom reyndist hins vegar örðugt að skilgreina hlutlægar gæðaviðmiðanir sem nýst gætu til þess að uppfylla þetta skilyrði laganna á viðunandi hátt og hefur reglugerð um þetta ekki verið sett. Hefur því ekki verið hægt að verða við beiðnum um sérstakt leyfi til að nota fánann. Má því segja að markmiðið með að auka frjálsræði um notkun fánans til markaðssetningar hafi ekki náðst. Til að bregðast við þessu eru lagðar til tilteknar breytingar á verndarákvæði laganna í 12. gr. Fela þær í sér að heimilt verði án sérstaks leyfis að nota hinn almenna þjóðfána í vörumerki eða á söluvarning, umbúðir um eða auglýsingu á vöru eða þjónustu að uppfylltum þeim skilyrðum að varan eða starfsemin sem um er að ræða sé íslensk að uppruna og fánanum sé ekki óvirðing gerð. Þá er tekið fram að hafi vörumerki verið skráð án þess að skilyrði greinarinnar séu uppfyllt skuli afmá það úr vörumerkjaskrá samkvæmt kröfu forsætisráðuneytisins. Loks er forsætisráðherra veitt heimild til þess að setja nánari ákvæði í reglugerð um skilyrði fyrir notkun fánans samkvæmt ákvæðinu og einnig að hann skeri úr álitaefni og ágreiningi sem upp kann að koma um leyfilega notkun fánans samkvæmt ákvæðinu. Virðulegi forseti. Þrátt fyrir þá erfiðleika sem mætt hafa mörgum íslenskum fyrirtækjum síðustu missirin hefur framleiðsla á íslenskum afurðum eflst og dafnað og ber að styðja við þann vöxt. Eins og ég nefndi er talsvert svigrúm til notkunar á danska fánanum til markaðssetningar á dönskum vörum og þjónustu og þarf til að mynda ekki sérstakt leyfi yfirvalda þar í landi. Hefur sú framkvæmd haft jákvæð áhrif. Er það von mín að sú breyting sem hér er lögð til á íslensku fánalögunum nái sama markmiði og að skilyrði um íslenskan uppruna og virðing fyrir fánanum séu til þess fallin að vera hvatning fyrir framleiðendur um að nota fánann íslenskum vörum og framleiðslu til framdráttar. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að þetta mál er komið fram. Bændasamtök Íslands hafa um langt skeið verið talsmenn þess að sú breyting sem við ræðum hér yrði gerð á fánalögunum. Þegar hæstv. forsætisráðherra bar inn í þingið skrána yfir þau mál sem ættu að fara í gegn á þessu þingi var þetta eitt þeirra. Hins vegar sást lítið til málsins í allan vetur þannig að sú er hér stendur bar upp fyrirspurn við hæstv. forsætisráðherra til að inna eftir því hvort þetta mál kæmi ekki bráðum. Hæstv. forsætisráðherra brást við og sagði í svari sínu að málið færi að koma. Nú er það komið og ég fagna því alveg sérstaklega. Málið er svolítið prinsippmál en ekki mjög flókið, aðeins tvær greinar. Það felst í því að við erum að opna lögin gagnvart því að hægt sé að nota þjóðfánann í vörumerki á vöru sem er til sölu. Hún verður auðvitað að vera íslensk að uppruna og það má ekki sýna fánanum óvirðingu. Það verður t.d. hægt að auglýsa íslenskar landbúnaðarvörur með íslenska fánanum. Mér finnst þetta vera svolítið neytendamál og ég held að það sé mjög til bóta af því að þá geta þeir sem versla í búðum landsins séð í fljótheitum hvað er íslenskt og hvað ekki, a.m.k. hvað er íslenskt af því að þá er fáninn á vörunni. Ég er mjög ánægð með þetta mál og vona að það klárist í vor eða á septemberþinginu. Bændasamtökin hafa rætt þetta margítrekað, m.a. á síðasta búnaðarþingi. Bændur landsins bíða eftir að þetta mál fari í gegn miðað við þær upplýsingar sem ég hef þaðan. Hins vegar leiðir þetta mál hugann að frekari breytingum á fánalögunum. Ég kasta því hér fram að hugsanlega ætti að gera fleiri breytingar. Sú er hér stendur hefur velt fyrir sér annarri breytingu sem er ekki komin í frumvarpsform eða neitt slíkt en það má vera að ég flytji slíkt mál. Það er um að opna fyrir notkun fánans allan sólarhringinn á sumrin. Núna þarf að taka fánann niður á kvöldin og menn telja að honum sé ekki sýnd virðing með því að hann hangi uppi á nóttunni en ég hef velt fyrir mér hvort ekki megi aðeins mýkja upp lögin þannig að menn geti dregið fána að húni og haft hann uppi allan sólarhringinn á sumrin frá einhverjum tilteknum degi þegar það er birta í landinu meira og minna, t.d. 1. júní til 1. september eða 1. ágúst, eitthvað slíkt. Þann tíma gætu menn haft fánann uppi allan sólarhringinn. Þá er ég að meina alvöruþjóðfánann, ekki veifurnar  Sjálfsagt eru mjög skiptar skoðanir á málinu, margir á móti því að fáninn fengi að hanga uppi á nóttunni á sumrin þó að það væri birta en ég held líka að margir séu því fylgjandi. Ég nefni t.d. sumarbústaðaeigendur sem vilja kannski flagga þegar þeir eru í bústaðnum en ekki taka fánann alltaf niður á kvöldin. Það má vel vera að við þyrftum að ræða þetta síðar varðandi frekari breytingar á fánalöggjöfinni. Hæstv. forsætisráðherra talaði um erfiðleika að mörgu leyti í samfélaginu. Það er rétt. Ég held hins vegar að með því að breyta fánalögum gætu náðst mjög mikil sóknarfæri fyrir bændur landsins. Varan gæti selst betur. Núna eru sérstakir erfiðleikar hjá bændum á Suðurlandi vegna gossins í Eyjafjallajökli og ég held að þetta mál gæti hjálpað þeim eins og öðrum bændum í landinu. Menn hafa líka talað um mikla erfiðleika í ferðaþjónustunni. Það er rétt, það eru tímabundnir erfiðleikar í ferðaþjónustunni út af gosinu. Sú sem hér stendur heldur samt að til lengri tíma litið sé eldgosið ein besta auglýsing sem Ísland hefur fengið um langan tíma fyrir ferðaþjónustuna. Ísland er á vörum mjög margra manna og þegar yfir þetta gos fennir stendur eftir í huganum að það er spennandi eyja norður í hafi, hvernig væri að fara þangað og kíkja á hvernig fólk hefur það þar. Þó að erfiðleikarnir séu tímabundnir held ég að sóknarfærin til lengri tíma séu alveg gríðarleg. Þetta mál er sem sagt sóknarfæri fyrir bændur landsins og fyrir neytendur þannig að ég styð það heils hugar og vona að það fari fram hið fyrsta eftir skoðun í nefnd.

Virðulegi forseti. Það er lítill metnaður og lítil reynsla á notkun íslenska fánans af þeirri einföldu ástæðu að það hefur verið bannað að nota hann. Það eru ótrúlega forpokaðar reglur um notkun íslenska fánans. Íslenski fáninn er virðing og metnaður íslensku þjóðarinnar og það ætti að vera kappsmál hverri einustu fjölskyldu að geta flaggað á góðviðrisdögum og tyllidögum. En reglurnar eru slíkar að fólk er slegið niður. Fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra að liðka verði til varðandi vörumerkingarnar. Það er mjög af hinu góða. Besta dæmið er vörumerking á íslensku grænmeti þar sem íslensku fánalitirnir eru á borða þar sem stendur „Íslenskt“. Það er trygging fyrir því að menn kaupi íslenskt grænmeti, ekki grænmeti flutt inn frá Austur-Evrópu, Asíu eða Afríku, frá svæðum sem eru full af alls kyns hormónum og aukaefnum í ræktuninni. Svo er sett í þetta íslenskt vatn og kallað íslenskt. Virðuleg fyrirtæki eins og Sláturfélag Suðurlands og fleiri sem framleiða frábæra vöru kynna þetta sem íslenska framleiðslu. Þetta er auðvitað blekking, þetta er fals og það á ekki að blekkja fólk á þennan hátt. Þetta er besta dæmið um hvað það skiptir miklu máli að halda nýtingu á íslenska fánanum og láta hann stimpla ákveðna hluti sem tryggir gæðin. Virðulegi forseti. Ég vil hvetja forsætisráðherra til að breyta nú reglum varðandi fánanotkunina á þann hátt að það sé leyfilegt að flagga á Íslandi nætur og daga allan ársins hring. Það er leyfilegt í sumum löndum og í sumum stórum ríkjum. Það skiptir auðvitað miklu máli að í reglunum fylgi að fáninn verður að vera í lagi, fáninn verður að vera heill. Fáninn á ekki að vera í tjasli eða í hálfgerðum druslum, fáninn verður að vera í lagi. Það ætti að vera grundvallaratriði. Hvort fáninn er við hún á nóttu eða degi skiptir auðvitað engu máli, ekki kvartar fáninn. Þetta ætti að vera mikið kappsmál vegna þess að þetta mundi auðvelda frekari notkun íslenska fánans. Ef við ætlum að halda uppi, verja og sækja sjálfstæði Íslendinga, hvort sem er í tungu, menningu, atvinnulífi eða öðru, verður fáninn eitt af lykilatriðunum, eins og fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra, sem vill liðka til varðandi vörumerkingar af nákvæmlega þeirri ástæðu að það styrki íslenska markaði. Það styrkir möguleika Íslendinga og þess vegna á það ekki að vera neitt feimnismál að íslenski fáninn sé við hún nætur og daga. Farin hefur verið millileið í þessu með því að leyfa svokallaða hornfána sem mega vera uppi hvar sem er og hvenær sem er. Þeir geta verið uppi vetrarnætur og sumarnætur og hvenær sem er. Það er ágætt út af fyrir sig en það á ekki að vera með neinn tvískinnung í þessu. Það á að leyfa notkun íslenska fánans með þeirri reglu að hann sé í lagi, það sé grunnatriðið. Það held ég að sé mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga á tímum fjölþjóðahyggju að rækta garðinn okkar á þennan hátt. Um það leyti sem Grænlendingar fengu sinn fána fyrir um það bil 30 árum spurði ég gamlan veiðimann hvort hann væri ekki glaður að fá fánann. Nei, sagði veiðimaðurinn. Mér dugir minn tóbaksklútur. Það er sjónarmið út af fyrir sig. En við erum ekki með fánann til þess. Við erum með fána af því að við viljum að hann setji svip á umhverfið, að hann skapi metnað og setji hugsun í gang sem tengist íslenskum hljómi. Þess vegna er mjög mikilvægt að liðka til með fánareglurnar. Ég er ekki að segja að leyfa að gera hvað sem er úr fánanum. Það segir sig sjálft. Menn hafa reynt að fara með hann yfir í tískuklæðnað og slíkt og er reyndar erfitt að komast hjá því. En það á ekki að vera það sem menn miða við heldur að fáninn sé uppi og að honum sé sýnd virðing. Það skiptir engu máli hvort það er að nóttu eða degi. Það er bara gamaldags og úrelt hugsun, reyndar dönsk hugsun en Danir hafa nú breytt afstöðu sinni. Þetta er hlutur sem ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að taka upp, að taka nú af skarið því að það er bara skemmtilegt að gera þetta svona, það er jákvætt og það er skemmtilegt. Ég er einn af þeim mönnum sem flagga á flestum fánadögum og oftar en það eru ekki margir sem gera það. Ég var að velta því fyrir mér 1. maí að í einu fjölbýlasta hverfi borgarinnar, Breiðholti, voru örfáir íslenskir fánar við hún þann dag. Það er enginn stíll yfir því, það er stílleysi. Það er bara linka og ræfildómur vegna þess að reglur stjórnvalda eru of strangar. Hvað er fallegra í umhverfinu en blaktandi íslenskur fáni við hún? Hann er fallegri en tré, hann er fallegri en byggingar. Af hverju eigum við ekki að rækta þennan þátt meira? Ég tel að það skipti miklu máli að opna þetta um leið og tryggt er að vörumerkingarnar með íslensku fánalitunum eru íslensk vara en ekki eitthvert svindl innflutt í gámum utan úr heimi á allt öðrum ræktunargrunni en við viljum bendla íslenska fánann við. Það þekkja það allir þegar þeir fara að kaupa grænmeti í búðum, þeir sjá á augabragði hvort tómatarnir eru íslenskir eða erlendir af því að þeir íslensku eru merktir með fánalitunum. Það sparar líka tíma. Það eykur líka hugsun um bæði að styrkja íslenskt og tryggja að menn kaupi hráefni sem er það besta sem völ er á. Þetta er merkilegt mál sem forsætisráðherra mælir nú fyrir og ég vona að það gangi í þá átt að opna um leið fyrir meiri notkun á íslenska fánanum fyrir venjulega Íslendinga, ekki bara þá sem eru í viðskiptum.

Frú forseti. Ég kem upp til að fagna framlagningu þessa frumvarps. Þjóðfáni okkar Íslendinga er okkur að sjálfsögðu mikils virði en notkun hans samkvæmt reglum og lögum hefur verið til vitnis um - ja, frú forseti, ég vil leyfa mér að nota orðin argasta afturhald því að á þeim sviðum höfum við verið talsvert aftar öðrum þjóðum hvað varðar eðlilega notkun á þjóðfána. Þegar maður horfir til þeirra landa sem við berum okkur oftast saman við, Evrópulandanna á meginlandi Evrópu, nota þau sinn fána í mun ríkari mæli en Íslendingar hafa gert og á það ekki síst við um vörur sem eiga uppruna sinn í þessum löndum. En ég minnist líka þess hversu aðrar Evrópuþjóðir nota fána sinn ríkulega við hús sín og byggingar til að minna á uppruna sinn og þjóðerni. Það ber sérstaklega að fagna þeim hluta þessa frumvarps sem lýtur að almennri notkun fánans við vörumerkingar. Heimildin þar er orðin almennari en hún var áður. Fyrrum var þetta bundið við gæði og það lá eiginlega í hlutarins eðli að ríkisvaldið þyrfti að meta hverju sinni þá vöru sem gæti verið fánamerkt en samkvæmt þessu frumvarpi er sú regla orðin mun almennari og eðlilegri að mati þess sem hér stendur. Ég tek þó undir það sem stendur í þessu frumvarpi, svo ég vitni beint í frumvarpið, með leyfi forseta: „Þótt heimilt sé að nota fánann í vörumerki er áfram óheimilt að nota fánann í firmamerki enda ólíku saman að jafna.“ Það er löngu orðið tímabært að Íslendingar auglýsi vöru sína með fánanum í ríkari mæli en gert hefur verið þótt ekki sé fyrir sakir annars en að á Íslandi eru framleiddar slíkar gæðavörur til útflutnings að við eigum að hampa þeim sem íslenskum sem mest væri, rétt eins og aðrar þjóðir hafa gert um langt árabil. Ég vil jafnframt taka það fram, frú forseti, og taka undir orð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og Árna Johnsens, að við eigum að rýmka mjög þær heimildir sem lúta að notkun fánans við hús og byggingar hér á landi. Þar höfum við verið mjög forpokaðir og afturhaldssamir í okkar löggjöf og eins í meðferð reglugerða í ráðuneytum. Ég fagna því sérstaklega sem fram kemur í þessu frumvarpi að hæstv. forsætisráðherra sé heimilt með reglugerð að setja nánari ákvæði um skilyrði fyrir notkun fánans samkvæmt því ákvæði sem þar er sagt frá. Ég hvet því hæstv. forsætisráðherra og ráðuneyti hans að rýmka mjög reglur í þessu efni. Íslenska nóttin er björt og dagurinn í birtu mælt varir allan sólarhringinn stóran part úr sumri eins og við þekkjum og sá tími er að renna upp. Mér finnst það í fyllsta máta óeðlilegt að Íslendingar þurfi að taka niður fánann sinn á björtum degi sakir einhverra úreltra reglugerða frá ráðuneytum. Þessu ber að breyta, þetta ber að rýmka og ég held að það sé einmitt tímabært að Íslendingar sýni það sem víðast að þeir eru stoltir af landi sínu og þjóð með því að reisa fána við stöng og hafa hann sem oftast og lengst uppi.

Virðulegi forseti. Ég stend hér upp í lok þessarar umræðu til þess að þakka þær ágætu umræður sem orðið hafa um þetta mál og umræðuna um notkun fána okkar. Það hafa vissulega komið fram skoðanir á því hjá öllum þeim sem hér hafa talað að það eigi að fara út í það að rýmka frekar heimildir til þess að nota fánann. Ég verð að segja að ég hef ekki hugleitt það sérstaklega en mér finnst að það sé mál sem eigi að skoða. Það er alveg örugglega svo með þetta mál eins og önnur að það geta verið um það skiptar skoðanir og ég áskil mér rétt til að hlusta á rök þeirra sem mæla gegn þessu. En við fyrstu hugsun líkar mér ágætlega sú hugmynd sem hér kemur fram og mun að sjálfsögðu skoða hana. Vissulega fær nefndin sem fær málið til meðferðar líka tækifæri til þess að skoða það þó að það sé kannski ekki langur tími á þessu þingi til þess að liggja yfir þeirri breytingu. Hún ætti kannski að gefa sér heldur lengri tíma til þess að skoða það vegna þess að ég get mér þess til að það geti verið einhverjar aðrar skoðanir á því en hér hafa komið fram og auðvitað eigum við að skoða öll sjónarhorn í þessu máli. Varðandi það mál sem hér er til umræðu og þær efnisbreytingar sem lagðar eru til um þjóðfána Íslendinga þakka ég þær undirtektir sem hér hafa orðið. Mér er auðvitað kunnugt um þetta áhugamál Sivjar Friðleifsdóttur, 6. þm. Suðvest., sem rætt hefur um það og hún vakti einmitt máls á þessu fyrr í vetur. Það er auðvitað mjög slæmt að það skuli ekki fyrr hafa verið tekið á þessu máli, þessi löggjöf hefur verið til staðar en hún, eins og ég kom inn á í máli mínu, hefur ekki verið virk vegna þeirra vandkvæða sem verið hafa við að framfylgja þessu ákvæði. Það eru komin tólf ár síðan þannig að það hefði auðvitað átt að reyna að breyta þessu mikið fyrr. Ég er sammála hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og öðrum sem hér hafa talað um að þetta ákvæði í frumvarpinu, nái það fram að ganga, muni hafa mjög jákvæða breytingu í för með sér og sé mjög jákvætt ekki síst fyrir landbúnað okkar, eins og hér hefur verið nefnt. Það er reynsla Dana og ég er sannfærð um að sú verður einnig reynsla okkar Íslendinga þegar þetta frumvarp er orðið að lögum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um dómstóla. Ég tel það vera afar brýnt og mikilvægt mál og tímanna tákn að það skuli vera að breytast núna. Það hefur nokkuð verið fjallað um breytingar á lögum um dómstóla í gegnum tíðina hér á Alþingi og má kannski segja að mesti styrinn hafi staðið um þau mál sem komið hafa upp og lotið að því þegar dómsmálaráðherra hefur farið gegn niðurstöðu hæfisnefndar og skipað aðila sem hæfisnefnd hefur ekki mælt með í starfið. Við vinnslu málsins fékk nefndin fjölmarga aðila á sinn fund sem ég ætla ekki að lesa hér upp. Við fengum einnig umsagnir frá fjölmörgum aðilum. Með frumvarpinu er lögð til breytt skipun dómnefndar til að meta hæfi umsækjenda um dómarastöður og nefndarmönnum fjölgað úr þremur í fimm. Lagt er til að vægi dómnefndarinnar verði aukið, það er algjört grundvallaratriði, og að dómnefndinni verði einnig falið að meta hæfi umsækjenda um stöðu dómara við Hæstarétt eins og við héraðsdóm. Fellt verði brott ákvæði um að dómsmálaráðherra skuli leita umsagnar Hæstaréttar áður en hann skipar í stöðu við réttinn. Þá er lagt til að dómsmálaráðherra verði bundinn af niðurstöðu dómnefndar en ef ráðherra ætlar með einhverjum hætti að víkja frá niðurstöðu dómnefndar þurfi að komi til kasta Alþingis. Alþingi þarf þá að samþykkja tillögu ráðherra um að skipa í embætti annan hæfan umsækjanda en dómnefnd hefur talið standa fremst. Nefndin fjallaði einnig um skipun dómnefndarinnar og fjölgun nefndarmanna. Samkvæmt gildandi lögum eiga þrír menn sæti í nefndinni og eru þeir tilnefndir af Hæstarétti Íslands, Dómarafélagi Íslands og Lögmannafélagi Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að Hæstiréttur tilnefni tvo og skal a.m.k. annar þeirra ekki vera starfandi dómari, dómstólaráð tilnefni þann þriðja og Lögmannafélag Íslands þann fjórða. Fimmti nefndarmaðurinn skal kosinn af Alþingi. Þetta er nýmæli. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar og tillögur um breytingar á því hverjir ættu að tilnefna nefndarmenn, m.a. að Dómarafélagið, sem er fagfélag dómara, ætti að tilnefna nefndarmenn í stað dómstólaráðs eins og lagt er til í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur í því sambandi áherslu á að tilnefningaraðilar eru ekki bundnir í tilnefningum sínum af því að tilnefna menn úr tiltekinni starfsstétt fyrir utan að annar þeirra sem Hæstiréttur tilnefnir má ekki vera starfandi dómari. Telur meiri hlutinn að með því að fela Hæstarétti að tilnefna tvo nefndarmenn séu líkur til að annar verði starfandi eða fyrrverandi dómari. Með því að fela dómstólaráði að tilnefna í nefndina má ætla að tilnefning ráðsins komi úr röðum héraðsdómara enda fer ráðið með stjórnsýslu héraðsdómstólanna og kemur fram gagnvart öðrum fyrir þá sameiginlega. Það gæti þá skapað ákveðið mótvægi við tilnefningu Hæstaréttar frekar en að Dómarafélagið tilnefni einn, en félagið er félagsskapur allra dómara, bæði hæstaréttar- og héraðsdómara auk fyrrverandi dómara. Meiri hlutinn telur að með því að fjölga í dómnefndinni eins og lagt er til sé verið að tryggja breiðari samsetningu dómnefndar sem muni skila sér í fjölbreyttari hópi dómara. Það var einnig rætt nokkuð hvort félagasamtök ættu að tilnefna fimmta nefndarmanninn sem ætlað væri þá að vera eins konar fulltrúi almennings frekar en Alþingis eins og lagt er til í frumvarpinu. Þetta var rökrætt nokkuð en niðurstaða okkar varð hins vegar sú að halda okkur við að það væri Alþingi sem tilnefndi þennan aðila því að það getur auðvitað verið erfitt að velja hvaða félagasamtök ættu að fá það verkefni umfram önnur að velja þennan aðila. Á það að vera Samband íslenskra sveitarfélaga, á það að vera Mannréttindaskrifstofa Íslands eða hver er til þess bær, ef út í það er farið? Við föllumst á þau rök sem fram koma í frumvarpinu að þegar litið er til þess að á Alþingi sitja þjóðkjörnir fulltrúar sem sækja umboð sitt til þjóðarinnar á fjögurra ára fresti sé eðlilegt að fimmti nefndarmaðurinn verði kosinn af Alþingi með sama hætti og umboðsmaður Alþingis er kosinn hér af Alþingi Íslendinga. Nefndin fjallaði einnig um þá tillögu í frumvarpinu að dómsmálaráðherra verði að afla samþykkis Alþingis til þess að geta skipað annan mann í embætti en þann sem dómnefndin hefur mælt með. Við teljum að þessi tilhögun sé til þess fallin að skapa ákveðið jafnvægi milli dómnefndar og ráðherra. Við fórum yfir hvort hugsanlega væri rétt að leggja til að ráðherra þyrfti aukinn meiri hluta þingsins í stað einfalds meiri hluta. Meiri hlutinn tekur fram að það er mjög fátítt að krafist sé aukins meiri hluta Alþingis og enn fremur að það hafa skapast ákveðnar venjur og hefðir um að einfaldur meiri hluti sé nægilegur nema skýrt sé kveðið á um annað, t.d. í stjórnarskrá eða í lögum um þingsköp Alþingis. Meiri hlutinn tekur í því sambandi fram að hann telur það nægilega viðurhlutamikið fyrir ráðherra ef hann vill fara gegn ráðleggingum dómnefndar að hann þurfi að leggja tillögu sína um það fyrir Alþingi og fá samþykki einfalds meiri hluta fyrir henni. Það var skoðun okkar að það væri mjög stórt skref fyrir einn dómsmálaráðherra, hver sem það er hverju sinni, að vísa máli til þingsins ef ráðherrann vill fara gegn niðurstöðu dómnefndar, bara sú ákvörðun er stór og mikil í sjálfu sér. Meiri hlutinn tekur fram að nauðsynlegt er að gera breytingar á lögum um þingsköp Alþingis svo það liggi fyrir hvernig með eigi að fara ef ráðherra leggur fram á Alþingi tillögu um skipun umsækjanda í dómaraembætti gegn ráðleggingum dómnefndar. Fyrir nefndinni kom fram að verið er að vinna nauðsynlegar breytingar í því sambandi. Það var einnig nefnt og kom fram í meðförum nefndarinnar að frumvarpið fullnægir þeim kröfum sem Evrópusambandið gerir til reglna um val á dómurum þar sem vald dómsmálaráðherra til að velja dómara í andstöðu við valnefnd er takmarkað með því að hann þarf að bera þá ákvörðun undir Alþingi. Við teljum sem sagt, eins og ég sagði hér í inngangi mínum, að frumvarpið sé til þess fallið að styrkja sjálfstæði dómstólanna gagnvart framkvæmdarvaldinu og að það sé mjög mikilvægt til þess að unnt sé að skapa sátt í samfélaginu. Með frumvarpinu er einnig komið til móts við þá gagnrýni sem komið hefur fram síðustu missiri vegna skipunar í embætti dómara. Telur meiri hlutinn að með þessu verði tryggt eins og kostur er að tilhögun á skipun dómara verði gegnsæ og byggð á hlutlægum viðmiðum. Við leggjum til smávægilegar lagfæringar á tilvísunum í lagagreinar og leggjum til að brott falli ákvæði sem eru úr gildi fallin. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Á eftir 2. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Í stað orðanna ,,4. mgr. 4. gr.“ í 2. mgr. 9. gr. laganna kemur: 4. gr. a. 2. Á eftir 3. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Í stað orðanna ,,3. og 4. mgr. 12. gr.“ í 3. mgr. 20. gr. laganna kemur: 4. gr. a. 3. Á eftir 4. gr. komi ný grein, svohljóðandi: 40. og 41. gr. laganna falla brott. Undir þetta nefndarálit skrifa auk þeirrar sem hér stendur Vigdís Hauksdóttir, Auður Lilja Erlingsdóttir, Róbert Marshall og Þráinn Bertelsson.

Hæstv. forseti. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í allsherjarnefnd standa ekki að þessu nefndaráliti og er það skoðun okkar sjálfstæðismanna að ekki sé nógu langt gengið í frumvarpinu í því að tryggja aðkomu Alþingis, komi til þess að ráðherra vilji skipa annan í embætti dómara en dómnefnd leggur til. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að einfaldur meiri hluti Alþingis geti breytt niðurstöðu dómnefndar ef dómsmálaráðherra lítur svo á að á ástæða sé til að skipa annan en dómnefnd hefur komist að niðurstöðu um. Það er skoðun mín að við slíkar aðstæður væri eðlilegt að 2/3 alþingismanna þyrfti til þess að snúa slíkri ákvörðun dómnefndar við og af þeirri ástæðu getum við ekki stutt það frumvarp og þær breytingar sem meiri hluti allsherjarnefndar hefur gert á þessu máli. Enn fremur er það skoðun mín að vegna áforma um að breyta þurfi ákvæðum stjórnarskrár á ákveðinn hátt og þeirrar umræðu sem verið hefur m.a. í allsherjarnefnd um þau ákvæði stjórnarskrár sem taka þyrfti til endurskoðunar sé eðlilegt við slíkar aðstæður að kveðið sé á um það í stjórnarskrá hvernig fara skuli með skipun dómara. Þetta hefur nokkuð verið rætt í allsherjarnefnd við meðferð þessa máls. Ég hygg að það hefði verið skynsamlegt við afgreiðslu þess að nýta þingviljann ef til þeirra óvenjulegu aðstæðna kæmi að dómsmálaráðherra vildi ekki skipa dómara á grundvelli mats dómnefndar, að Alþingi kæmi að því máli. Þá þyrfti 2/3 alþingismanna til að breyta ákvörðun dómnefndar. Síðan er önnur umræða sem snýr kannski ekki beint að því hversu óheppilegt eða heppilegt það hefur verið að dómsmálaráðherra skipi t.d. héraðsdómara. Mín skoðun er reyndar sú að það hafi verið hluti af embættisskyldum dómsmálaráðherra og að hann hafi þá borið á því pólitíska ábyrgð hverja hann skipar. Í ljósi þessarar umræðu og þess í hvaða farveg þetta mál er komið er ástæðulaust að staldra mikið meira við það. Aðalatriðið er að ef það er skoðun meiri hlutans að ástæða sé til þess að koma skipun dómara úr embættisfærslu dómsmálaráðherra þarf að mínu viti mikið að koma til til þess að af þeirri braut sé snúið. Þess vegna finnst mér og hefði þótt eðlilegt að sú breyting hefði verið gerð á þessu frumvarpi að 2/3 alþingismanna kæmu að því að breyta skipun eða niðurstöðu dómnefndar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um bólusetningu gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini. Sú þingsályktunartillaga gengur út á það að Alþingi álykti að fela heilbrigðisráðherra að hefja undirbúning að bólusetningu allra 12 ára stúlkna gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini. Um miðjan mars sl. spurði ég hæstv. heilbrigðisráðherra Álfheiði Ingadóttur hvort henni fyndist koma til greina að skoða það að allar 12 ára stelpur væru bólusettar gegn leghálskrabbameini. Hæstv. ráðherra, sem glímir auðvitað eins og aðrir ráðherrar við að koma saman fjárlögum og ramma í ráðuneyti sínu, gaf svo sem engin sérstök fyrirheit um það en sagðist vera tilbúin til þess að skoða það og nefndi í því sambandi kostnað á bilinu 125–140 milljónir. Mér fannst hins vegar á þeirri umræðu að ráðherrann hefði fullan skilning á þessu máli og væri tilbúin að skoða það með jákvæðum huga. Það er annað sem ég vil nefna hér, frú forseti, áður en ég geri grein fyrir greinargerðinni sem fylgir með þingsályktunartillögunni, að ég hef fundið það frá því að ég lagði þetta mál fram að það hefur verið töluverð umræða um það. Hún er svo sem kannski ekkert ný af nálinni en hún fór þá af stað af auknum krafti meðal heilbrigðisstarfsfólks og ég var m.a. í útvarpsþætti ekki alls fyrir löngu með Þórólfi Guðnasyni lækni þar sem þetta var rætt. Þriðjudaginn 11. maí fer fram málþing í hringsal Landspítala – háskólasjúkrahúss um bólusetningar gegn HPV þar sem sérfræðingar á sviði krabbameinslækninga og sérfræðingar í kvensjúkdómum munu halda erindi auk þess sem ég mun gera grein fyrir þeirri þingsályktunartillögu sem við ræðum hér í dag. Er rétt að taka það fram að auk mín eru fjölmargar þingkonur úr öðrum flokkum sem eru með á þessu máli. Auðvitað hefði ég kosið að fá karlkyns þingmenn á þetta mál en þetta endaði svona. Það er kannski svo sem ekkert skrýtið því að þetta mál brennur meira á konum en körlum, held ég. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir að hér á landi hafi leghálskrabbameinsleit hafist árið 1964. Nú eru konur á aldrinum 20–69 ára boðaðar til skoðunar á tveggja ára fresti. Sá árangur sem náðst hefur með þessu skipulega leitarstarfi er algjörlega ótvíræður og samkvæmt upplýsingum á heimasíðu Krabbameinsfélagsins hefur nýgengið lækkað um 64% og dánartíðni um 83% á þessu tímabili. Í greinargerð starfshóps sóttvarnalæknis um kostnaðarhagkvæmni bólusetningar frá 12. janúar 2008, sem er fylgiskjal með þessari þingsályktunartillögu, kemur fram að hér á landi greinast að meðaltali um 17 ný tilfelli af leghálskrabbameini og þrjú dauðsföll verða á ári hverju. Meðalaldur kvenna sem greinast með þetta krabbamein er 45 ár og hafa erlendar rannsóknir sýnt að þróun krabbameinsins eftir HPV-sýkingu getur tekið um 20 ár. Enn fleiri konur greinast þó með forstigsbreytingar og eru framkvæmdir yfir 300 keiluskurðir á ári þar sem hluti legháls er fjarlægður. Forstigsbreytingum í leghálsi er skipt í mismunandi stig eftir því hversu alvarlegar þær teljast. Vægar forstigsbreytingar geta horfið sjálfkrafa án þess að gripið sé til meðferðar en meðalsterkar og sterkar forstigsbreytingar hverfa aftur á móti síður af sjálfsdáðum og því fara konur ávallt í nánari skoðun með leghálsspeglun. Við speglunina er tekið lítið vefjasýni frá leghálsi en rannsókn þess ákvarðar hvort framkvæmdur er keiluskurður eða ekki. Þessi HPV-veira er aðalorsakavaldur krabbameins í leghálsi. Það er talið að þessar veirur valdi um 70% allra leghálskrabbameina í heiminum, um 73% í Evrópu og um 60% hér á landi. Enn fremur er leghálskrabbamein algengasta tegund krabbameins á eftir brjóstakrabbameini hjá konum á aldrinum 15–44 ára innan Evrópusambandsins. HPV hefur lengi verið þekkt en í upphafi síðustu aldar uppgötvaðist eiginleiki veiranna til að smita. Með aukinni tækniþekkingu hefur HPV nú verið greind í marga stofna og yfir 100 undirflokka eða tegundir. Þær tegundir sem fyrst og fremst valda krabbameini í leghálsi eru HPV 16 og 18 og algengasta sýking HPV er á kynfærum og er kynhegðun fólks helsti áhættuþáttur fyrir smiti, sér í lagi ungur aldur við fyrstu kynmök og fjöldi rekkjunauta. Hér á landi hefur verið sýnt fram á það með rannsóknum að meðalaldur íslenskra kvenna þegar þær hafa fyrst kynmök eru 16 ár. Aftur á móti hafa um 20% stúlkna haft kynmök við 12 ára aldur en fátítt er að stúlkur hafi kynmök yngri en 12 ára. Þess vegna er í þessari þingsályktunartillögu talað um að miðað sé við allar 12 ára stelpur. Fyrir fáeinum árum komu á markað tvö bóluefni gegn nokkrum stofnum HPV, þar á meðal þessum stofnum, 16 og 18. Bóluefnin eru ónæmisvekjandi og örugg og koma í veg fyrir forstigsbreytingar. Í greinargerðinni sem ég nefndi hér áðan er farið yfir skiptingu kostnaðar við hvert stig í greiningu leghálskrabbameins og kostnað við bólusetningu allra 12 ára stúlkna hér á landi. Kemur þar fram að bólusetning kemur í veg fyrir um 1,7 dauðsföll á ári og vinnur alls um 16,9 lífsgæðavegin lífár, eins og það heitir á læknamáli. Enn fremur kemur fram að á verðlagi ársins 2006 var árlegur kostnaður við bólusetningu um 47 millj. kr. og sparnaður um 17 millj. kr vegna fækkunar leghálskrabbameins og forstiga þess. Í niðurstöðum greinargerðarinnar kemur jafnframt fram að HPV-bólusetning virðist vera kostnaðarhagkvæm miðað við aðstæður hér á landi og út frá ákveðnum forsendum. Jafnframt hafa rannsóknir sýnt að aukaverkanir eru vægar. Í skýrslu ráðgjafahóps heilbrigðisráðherra frá október 2008, sem endurskoðuð var í febrúar 2009 eru bólusetningar gegn pneumókokkasýkingum hjá ungbörnum settar í forgang. Það er mál sem við ræddum hér í þinginu ekki alls fyrir löngu þar sem 1. flutningsmaður var hv. þm. Siv Friðleifsdóttir en auk hennar eru fleiri þingmenn á því máli, m.a. ég. Um leið og talað er um mikilvægi pneumókokkabólusetninganna er líka sett í forgang bólusetning gegn leghálskrabbameini sem ég tala hér fyrir. Ég tel mjög mikilvægt að samhliða þessu verði haldið áfram því starfi sem unnið er á vegum Leitarstöðvar Krabbameinsfélags Íslands vegna þess að það eru jú aðrir stofnar HPV sem geta valdið leghálskrabbameini en hægt er að bólusetja fyrir. Það er einnig mjög mikilvægt að tekin verði ákvörðun eins fljótt og kostur er um að hefja þessar bólusetningar til þess að ávinningurinn sem af þeim hlýst geti nýst sem flestum konum hér á landi. Leitarstöð Krabbameinsfélags Íslands hefur skilað gríðarlega miklum árangri og hefur vakið heimsathygli fyrir sitt vel skipulagða leitarstarf og hlotið mikið lof í erlendum vísindatímaritum. Í 40 ár hefur þessi skipulagða leit farið fram og að bæta við skipulagðri bólusetningu samhliða þessu er að mínu mati liður í því að þróa og bæta enn frekar forvarnir gegn þeim mikla vágesti sem leghálskrabbamein er. Ég vil líka segja það hér, frú forseti, að það vakti athygli mína þegar ég fór að skoða þetta mál og undirbúa tillöguflutninginn, var mér bent á að þetta bóluefni er til á Íslandi. Það er sem sagt hægt ef fólk kýs að kaupa þetta bóluefni og láta bólusetja dætur sínar við 12 ára aldur. Það er hins vegar mjög fátítt að það sé gert, það eru helst læknar og starfsfólk heilbrigðisgeirans sem nýta sér að kaupa þetta bóluefni. Ég veit að læknar og starfsfólk heilbrigðisgeirans hafa ekkert sérstaklega haldið því að almenningi að þessi möguleiki sé fyrir hendi, fyrst og fremst vegna kostnaðar vegna þess að þetta bóluefni er mjög dýrt, kostnaðurinn hleypur á tugum þúsunda króna, en það eru einhverjir tilbúnir til þess engu að síður að kaupa þetta bóluefni fyrir dætur sínar og bólusetja þær fyrir þessu. Það kom mér á óvart að þessi möguleiki væri til staðar. Mér er jafnframt sagt að víða erlendis hafi þessar bólusetningar verið teknar upp. Í því sambandi voru Grikkland og Bretland nefnd og svo Danmörk, að mig minnir, af Norðurlöndunum. Þar hafa menn náð fram hagstæðum samningum um kaup á þessu bóluefni þannig að kostnaðurinn er kannski ekki eins mikill og hæstv. heilbrigðisráðherra nefndi hér í svari við fyrirspurn við mig hér um miðjan mars þegar hún talaði um 125–140 milljónir. Tvö lyfjafyrirtæki sem hafa verið að þróa bóluefni gegn þessari veiru og eru komin á markað tvö mismunandi bóluefni, Gardasil og Cervarix. Sérfræðingur Leitarstöðvar Krabbameinsfélagsins nefndi við mig að þannig stemning væri í Evrópu núna að fleiri lönd væru að kynna sér þetta og velta þessari leið fyrir sér. Það mætti jafnvel gefa sér að í framtíðinni mundi kostnaður vegna þessa bóluefnis fara minnkandi vegna þess að fleiri keyptu þetta bóluefni og því yrði framleiðslukostnaðurinn ekki eins mikill og hann er í dag. Ef önnur lönd tækju þetta upp væri hægt að ná hagstæðari samningum og lækka kostnaðinn. Ég hef nú lokið við að gera grein hér fyrir þessari tillögu til þingsályktunar sem er, eins og segir í lokaorðum tillögunnar, sú að Alþingi álykti að fela heilbrigðisráðherra að hefja undirbúning að þessum bólusetningum ásamt undirbúningi að bólusetningum allra ungbarna gegn pneumókokkasýkingum sem við ræddum hér á dögunum. Það væri æskilegt að þessar tvær tillögur væru unnar og ræddar samhliða. Ég hygg að það verði gert þegar báðar tillögurnar fara til hv. heilbrigðisnefndar til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir mælti fyrir tillögu til þingsályktunar um bólusetningu gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini. Þessari þingsályktunartillögu verður vísað til heilbrigðisnefndar ásamt annarri þingsályktunartillögu sem komið hefur fram og einnig hefur verið vísað til nefndarinnar, þingsályktunartillögu um að hefja undirbúning á bólusetningu allra ungbarna gegn pneumókokkasýkingum. Ég tel mjög ánægjulegt að þessar þingsályktunartillögur skulu báðar vera komnar fram, að þær fái meðferð í heilbrigðisnefnd og að unnið verði samhliða að þeim báðum. Ég er sannfærð um að báðar þessar bólusetningar, og sérstaklega bólusetning gegn pneumókokkum hjá ungbörnum, muni koma fram innan tíðar og þá pneumókokkabólusetningarnar fyrr vegna forgangsröðunar og forvarnagildis. Ég er alveg sannfærð um að innan fárra ára verður talið sjálfsagt að bólusetja gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini en ég verð þó að segja að þar til það verður, og auðvitað verður að setja bólusetninguna og skimun inn í tímaáætlun, ber okkur að standa vörð um þær forvarnir sem við höfum í dag, þ.e. fræðslu. Það er ákveðin áhættuhegðun sem eykur líkur á þessu vörtusmiti, það er þegar stúlkur byrja ungar að lifa kynlífi, eiga marga rekkjunauta og það er einnig ákveðin tíska sem hefur verið um nokkra hríð að konur raki kynfæri sín og það að raka reglulega kynfærin eykur sem sagt líkur á smiti. Það er því mikilvægt að efla fræðslu og standa vörð um það að fræðsla til ungra stúlkna skili árangri, komist til þeirra og að ungar stúlkur átti sig á því hvaða áhættu þær eru að taka. Það sem skiptir máli fyrir okkur er að standa vörð um Leitarstöð Krabbameinsfélags Íslands, að skipulögð leit, sem sagt skimun gagnvart leghálskrabbameini, falli ekki niður, að ungar konur séu hvattar til að mæta til skimunar. Þó að ungar stúlkur séu bólusettar ver bólusetningin ekki 100% gegn smiti og það er líka ákveðin áhætta tekin með því að treysta um of á bólusetningarnar og draga úr skipulegri leit. Þetta verður að fara saman og þar til bólusetningarnar komast á er mjög mikilvægt að standa vörð um Leitarstöðina og eins þá hvatningu að ungar stúlkur skili sér í þessa skimun. Það hefur aðeins borið á því að ungar stúlkur hafi skilað sér verr en áður og það þarf að hvetja þær til þess að fara í skimun. Bóluefnið er í þróun. Það mun líklega verða með þetta bóluefni eins og önnur að verðið mun lækka eftir því sem þróun bóluefnis heldur áfram og þá færist kostnaður niður. Það er gott til þess að vita þegar bólusetningar hefjast. Áhugi margra Evrópuþjóða á að taka upp bólusetningu kemur ekki síst til af því að það heyrir til undantekninga að það sé jafngóð skimun og leit að leghálskrabbameini eins hér er á landi. Það er horft til okkar vegna þess hvað skimunin er markviss, hvað konur mæta vel, og þar af leiðandi hefur það skilað góðum árangri. Það er mjög víða sem engin skipulögð skimun er og einmitt hjá þeim þjóðum er bólusetning mikilvæg til að draga úr dauðsföllum af þessum sökum. En bólusetning ein og sér kemur aldrei í stað skimunar eða kemur algerlega í veg fyrir leghálskrabbamein. Ég fagna því að þessi þingsályktunartillaga skuli koma fram og tel mjög mikilvægt að vinna báðar þingsályktunartillögurnar saman í hv. heilbrigðisnefnd.

Virðulegi forseti. Sú er hér stendur er einn af flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu. Ég tel að þetta mál sé jákvætt og það beri að taka upp þessar bólusetningar. Það er einungis spurning um tíma hvenær það verður gert. Mig langar líka að minnast á bólusetningar gegn pneumókokkasýkingum ungbarna af því að mér finnst það vera mjög tengt þessu máli og reyndar hafa báðir hv. þingmenn sem hér hafa talað á undan minnst á það. Mig langar til að draga það sérstaklega fram, ég er 1. flutningsmaður að slíku máli, að það verði tekið upp hið fyrsta að bólusetja börn gegn pneumókokkum og hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir er 2. flutningsmaður að því máli þannig að við erum á þessum málum í kross, má segja, auk fleiri þingmanna. Mig langar aðeins að draga þetta fram vegna þess að það var svolítið merkilegt hvernig þessi umræða fór á stað. Á sínum tíma var mikið rætt um að fara í ristilskimanir og það er líka mjög jákvætt mál. Það voru fluttar þingsályktunartillögur um það í þinginu og ég var m.a. á slíkri tillögu. Þessi mál voru öll skoðuð faglega í heilbrigðisráðuneytinu og af sérfræðingum í samfélaginu. Vegna takmarkaðra fjármuna var reynt að forgangsraða faglega hvað ætti gera fyrst til að þetta yrði gert með yfirveguðum hætti en ekki hlaupið til og eitthvað tekið fram fyrir vegna hugsanlega þrýstings sem ætti annars að vera síðar í röðinni. Þetta er eitthvað sem við sem höfum fylgst með heilbrigðismálum þekkjum. Ég vil nefna fólk með mjög sjaldgæfa sjúkdóma, t.d. börn, það þarf að gæta mjög vel að því að meðferð sé eins fyrir alla. Þetta hefur verið skoðað sérstaklega hjá stofnunum sem gæta hagsmuna barna, þ.e. hvort látið sé undan vegna þrýstings gagnvart því að taka einhverja aðra fram fyrir í meðferð. Það er þekkt fyrirbæri, t.d. varðandi börn sem haldin eru mjög sjaldgæfum sjúkdómum. Ég hef sérstaklega heyrt af þessum málum í Noregi. Þar og víðar hafa menn reynslu af því að börn hafa verið tekin fram fyrir í meðferð vegna þrýstings jafnvel frá sterku félagi, sterkum foreldrum o.s.frv. þar sem m.a. hefur verið farið með málin í fjölmiðla. Þá hrekjast menn undan umræðunni og sumir fá meiri meðferð en aðrir þannig að þetta er vandmeðfarið. Ég vil draga þetta fram vegna þess að það blossaði upp umræða um hvað ætti að gera í samfélaginu, ég varð vör við að það var mikill þrýstingur gagnvart bólusetningu við leghálskrabbameini og ég skil það að mörgu leyti. Það var mjög lítill þrýstingur vegna bólusetningar ungbarna gegn pneumókokkum og maður spyr sig: Af hverju er það? Ég held að ástæðan sé sú, og það er skiljanlegt, að margir hafa áhuga á þessu máli. Þetta snertir kannski hóp fullorðinna, unglinga og fullorðna, en börnin hafa einhvern veginn setið eftir í þessu tilliti. Ef það hefði verið í takt við faglega þáttinn hefði blossað upp mikill þrýstingur vegna bólusetningar gegn pneumókokkum, gagnvart börnum. Upp á síðkastið hefur verið heilmikil umræða um þetta mál. Það hafa verið viðtöl við lækna í blöðum sem hafa sagt þar, og það er rétt, að sumir hafa látið sprauta dætur sínar gegn HPV. Það kostar 90 þús. kr., hefur verið sagt, og er kannski ekki á allra færi að gera það vegna kostnaðar. Bæði læknar og leikmenn hafa því farið í fjölmiðla til að ræða þessi mál. Það er líka ráðstefna sem ég veit ekki hvort er búin, þar sem heilbrigðisstarfsfólk stóð fyrir umræðu, sem er mjög eðlilegt að gera. Þar átti m.a. að ræða hvort bóluefnið væri betra gegn HPV-veirunni. Maður verður alltaf svolítið var um sig þegar umræðan fer mikið að snúast um heiti lyfja og lyfjafyrirtækja. Þetta segi ég bara til að draga það fram að þegar við stjórnmálamenn þurfum að forgangsraða þurfum við að gæta þess mjög vel að hafa fagleg sjónarmið að leiðarljósi. Þess vegna vil ég taka undir að þetta mál er gott og brýnt og ég styð það, en það er enn brýnna að byrja á bólusetningum vegna pneumókokka. Bæði þessi mál fara til heilbrigðisnefndar. Pneumókokkamálið er komið þangað og hefur fengið umfjöllun opinberlega að einhverju leyti þegar fjölmiðlar áttuðu sig á því að það raðast ofar faglega séð en sprautur eða bólusetning gegn HPV-veirunni. Umræðan hefur því aðeins jafnast út og ég vona að við náum að landa báðum málunum, ef svo má að orði komast, að við getum hafið bólusetningar gegn pneumókokkum, en við erum heimsmeistarar í að setja rör í börn út af eyrnabólgu vegna pneumókokka og meira en helmingur sýklalyfja sem börn nota er vegna eyrnabólgu út af pneumókokkum og öðrum pneumókokkasýkingum barna. Ég vona líka að það mál sem við ræðum nú nái í gegn þannig að það er annaðhvort að samþykkja annað málið eða bæði í einu. Þar liggur kannski vandinn fyrir okkur af því að það eru ekki til ótakmarkaðir fjármunir. Báðar þessar bólusetningar eru kostnaðarhagkvæmar. Þó að bólusetning gegn pneumókokkum barna sé kostnaðarhagkvæmari eru þær báðar kostnaðarhagkvæmar og það er mjög æskilegt að klára bæði þessi mál. Ég vil líka nefna varðandi þetta mál að mér skilst að allar stúlkur í 7. bekk í Noregi séu sprautaðar gegn HPV-veirunni þannig að vonandi getum við fylgt í fótspor Norðmanna. Mér þykir verulega óþægileg umræðan um að sumir foreldrar láti sprauta dætur sínar meðan aðrir hafa ekki tök á því. Það væri auðvitað best ef allar stúlkur hefðu kost á þessu og það er vandinn sem við stöndum frammi fyrir þegar fólk borgar sig inn í heilbrigðiskerfið til að fá betri og meiri þjónustu en aðrir. Það er þetta eilífa vandamál að borga sig fram fyrir, sem er truflandi. Virðulegi forseti. Ég styð þetta mál en set aðeins fingurinn á að við verðum að gera hlutina mjög faglega og í réttri röð. Það þýðir þá að afgreiða bólusetningar barna nr. eitt og nr. tvö bólusetningar gegn HPV-veirunni. Svo koma önnur atriði til skoðunar þegar þetta tvennt er búið, þá þarf hugsanlega að skoða þetta allt upp á nýtt miðað við hvað eftir er, hvað önnur ríki gera og hvaða skref á að taka miðað við fagleg sjónarmið eftir að þessum málum báðum er landað.

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um eflingu græna hagkerfisins. Þessi tillaga er flutt af 19 þingmönnum allra flokka á Alþingi og er efni hennar það að hefja skuli undirbúning að eflingu græna hagkerfisins á Íslandi með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Þessi tillaga felur í sér að Alþingi kjósi níu manna nefnd, fulltrúa allra þingflokka, sem takist á hendur það verkefni að rannsaka og greina sóknarfæri íslensks atvinnulífs á sviði umhverfisvænnar atvinnusköpunar. Verkefni nefndarinnar verður m.a. gera tillögur um aðgerðir á vegum stjórnvalda til að ýta undir vöxt græna hagkerfisins og úrbætur á stuðningskerfi atvinnulífsins sem þjónað getur þessu markmiði. Sérstaklega verður skoðað hvernig bæta má alþjóðlega samkeppnishæfni Íslendinga á sviði grænnar atvinnustarfsemi. Nefndinni er ætlað að gera tillögur um breytingar á lögum sem þjóna fyrrnefndum markmiðum auk þess að setja fram mælanleg markmið um fjölgun grænna starfa á Íslandi. Þess skal gætt að samþætta tillögur nefndarinnar við opinberar áætlanir svo sem Velferð til framtíðar, Rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða, 20/20 Sóknaráætlun og Byggðaáætlun. Því til viðbótar vil ég bæta að við hljótum jafnframt að hafa til hliðsjónar stefnumörkun stjórnvalda um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um a.m.k. 15% á árinu 2020 miðað við árið 1990. Ég fullyrði það hér að við munum ekki ná þessum árangri að óbreyttri atvinnustefnu. Við þurfum að styrkja grænu áherslurnar í atvinnulífi okkar með heildstæðri nálgun sem hefur það markmið að laða fram og efla vistvænar áherslur í öllum atvinnugreinum. Tillagan gerir ráð fyrir því að nefndin verði skipuð fulltrúum Samfylkingarinnar, Sjálfstæðisflokks, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar auk þess sem Þráinn Bertelsson verði áheyrnaraðili. Við það er miðað að nefndin skili af sér tillögum 1. desember nk. Græna hagkerfið hefur verið skilgreint sem það hagkerfi sem kemst á með grænni hagstjórn og felur í sér skipulega aðferðafræði við stefnumótun þar sem sjónarmið umhverfisverndar og náttúruverndar auk sjálfbærrar auðlindastjórnunar eru samofin allri ákvarðanatöku í opinberri stjórnsýslu. Í grænu hagkerfi eru mannvit og mannauður virkjuð til nýsköpunar og framþróunar og hefðbundnar framleiðslugreinar endurnýja sig með sjálfbærni að leiðarljósi. Grænt hagkerfi byggir á virðingu fyrir náttúrunni og gæðum hennar sem eru sameign þjóðarinnar í nútíð og framtíð og leiðarstef þess er að umgangast beri náttúruna af hófsemi með hliðsjón af hagsmunum afkomenda okkar. Grænt hagkerfi svarar því kröfunni um jafnræði og jafnvægi milli náttúruverndar og nýtingar, milli einstakra atvinnugreina og milli kynslóða Í nýlegri skýrslu Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna eru græn störf skilgreind sem þau störf í landbúnaði, iðnaði, þjónustugreinum og stjórnsýslu sem stuðla að varðveislu eða endurheimt umhverfisgæða. Græn störf draga úr ágengni atvinnulífsins gagnvart náttúru og umhverfi og eru til þess fallin að auka sjálfbærni hagkerfisins. Sjálfbærni og sjálfbær þróun eru grundvallarforsendur græna hagkerfisins en sjálfbær þróun hefur verið skilgreind sem þróun er mætir þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum komandi kynslóðar til þess að mæta þörfum sínum. Hér á landi er hugtakið nátengt nýtingu náttúruauðlinda og felur þá í sér að náttúruauðlindir séu nýttar á hófsaman hátt þannig að þær ná að endurnýja sig. Í öðru lagi að nýting auðlindanna sé með þeim hætti að mengun sé haldið í lágmarki þannig að umhverfið spillist ekki að óþörfu. Græn störf finnast í fjölmörgum geirum atvinnulífsins. Þau eiga það sammerkt að stuðla að samdrætti í orkunotkun, hráefnanotkun og vatnsnotkun með hagkvæmum aðferðum, draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, sóun og mengun, en styðja við endurreisn vistkerfa og líffræðilega fjölbreytni. Græn störf eiga þannig þátt í að rjúfa þau bönd sem verið hafa milli hagvaxtar annars vegar og neikvæðra umhverfisáhrifa hins vegar. Markmið grænnar hagstjórnar er að græn störf séu jafnframt mannsæmandi í þeim skilningi að þau feli ekki í sér heilsuspillandi verkferla eða séu í einhverjum skilningi niðurlægjandi fyrir einstaklinginn. Virðulegi forseti. Hvers vegna er nauðsynlegt að efla græna hagkerfið? Fyrir því eru nokkrar ástæður, sumar hnattrænar, aðrar hér innan lands. Á rúmri öld hefur jarðarbúum fjölgað úr tæplega 2 milljörðum í tæplega 7 milljarða manna. Sumar mannfjöldaspár gera ráð fyrir að jarðarbúar verði 9 milljarðar árið 2050. Þessi gríðarlegi mannfjöldi þarf að lifa af gæðum jarðar þannig að allir fái þrifist. Um 20% mannkyns taka til sín 80% af orkunni og auðæfum heimsins og losa langmest af gróðurhúsalofttegundum. Ef allir jarðarbúar leyfðu sér orkueyðslu Vesturlandabúa að óbreyttu tæknistigi væri framtíð mannkyns stefnt í voða. Eina haldbæra leið þjóða til að koma í veg fyrir loftslagsvá og orkuskort er að þróa hagkerfi sem byggist á sjálfbærri orkunotkun og lágmarka sem kostur er nýtingu jarðefnaeldsneytis. Þetta er stærsta og líklega mikilvægasta verkefni mannkyns á þessari öld. Brýnt er að gera sér grein fyrir því að græna hagkerfið stillir sér ekki upp sem andstæðu við hefðbundinn atvinnurekstur eða hafnar hagvexti. Öðrum þræði byggir það á fjölbreyttu atvinnulífi sem er stutt breiðri þekkingu og fjölbreyttri menntun. Slíkur atvinnurekstur reynir ávallt að skilja eftir sig sem minnst neikvæð áhrif á umhverfisgæði og leggur sig fram um að gera eigin úrgang eða annarra að hráefni til verðmætasköpunar. Líkur eru á að staðfest yfirlýsing stjórnvalda á Íslandi um að atvinnuuppbygging skuli samræmast græna hagkerfinu muni auka áhuga erlendra aðila á fjárfestingum hér á landi. Það leggur vitaskuld þær skyldur á herðar stjórnvalda að athafnir fylgi orðum. Á Íslandi eru um 82% allrar orku sem notuð er í landinu endurnýjanleg og á upptök sín í virkjun vatnsafls eða jarðvarma. Það var af mikilli framsýni sem ráðist var í fjárfestingar í hitaveitu víða um land á áttunda áratug síðustu aldar. Í dag sparar það milljarða króna á ári hverju fyrir heimili og fyrirtæki. En þrátt fyrir einstaka stöðu á þessu sviði er losun gróðurhúsalofttegunda frá hverju mannsbarni á Íslandi með því mesta í heiminum eða um 17 tonn á ári. Þetta má að stærstum hluta rekja til umfangs áliðnaðarins hér á landi auk losunar frá vegasamgöngum og skipaflota. Á Íslandi eru samt mikil tækifæri til þess að þróa vistvæna orkugjafa sem smám saman gætu tekið við sem aðalorkugjafar ökutækja og skipa. Líta ber á útskiptingu innfluttra orkugjafa fyrir innlenda sem tækifæri til atvinnuuppbyggingar frekar en að einblína á neikvæð áhrif af hækkandi verði jarðefnaeldsneytis. Um leið og olíuverð hækkar verður flutningur um langar leiðir óhagkvæmari og hagur innlends iðnaðar og orkuframleiðslu vænkast. Græn atvinnustarfsemi á Íslandi nær yfir vítt svið atvinnulífsins. Þar er m.a. um að ræða grænan iðnað sem er háður orkunýtingu, ýmiss konar hátækniiðnað, ferðaþjónustu, landbúnað, sjávarútveg og skapandi greinar, svo eitthvað sé nefnt. Áhugi erlendra aðila á að taka þátt í uppbyggingu verkefna á þessum sviðum fer vaxandi og skýrist m.a. af góðu aðgengi að endurnýjanlegri orku á samkeppnishæfu verði og háu almennu menntunarstigi í landinu. Vísbendingar um græna vaxtarsprota í íslensku atvinnulífi er víða að finna. Eitt þeirra sviða sem kalla má ótvírætt sóknarfæri fyrir hið græna hagkerfi á Íslandi er innlend framleiðsla á vistvænu eldsneyti. Spara mætti gjaldeyri fyrir á annan tug milljarða króna á hverju ári yrði Ísland sjálfbært hvað varðar orkuöflun. Á Íslandi eru mörg tækifæri til að skapa störf sem tengjast framleiðslu á vistvænu eldsneyti. Þar má nefna framleiðslu þar sem notast er við rafmagn, lífmassa, vetni, metan og metanól, svo eitthvað sé nefnt. Í þessu sambandi er minnisstæð og athyglisverð greining dansks atvinnuráðgjafa, Leos Christensens, sem hélt því fram á sl. ári að Ísland hefði einstaka möguleika á að ná alþjóðlegri forustu í framleiðslu á vistvænu eldsneyti úr lífmassa sem framleiddur er með ræktun sjávarþörunga. Christensen hélt því fram að í hafinu umhverfis Ísland væri að finna hina mestu útbreiðslu sjávarþörunga í heiminum. Auk þess njótum við ódýrrar orku sem er ótrúlega mikilvæg og í þriðja lagi er í hverunum okkar einstakt lífríki ríkt af örverum sem vísindamenn um allan heim sækjast eftir að vinna með í tengslum við líftækni. Annað dæmi sem þessi nefnd um græna hagkerfið mætti skoða er hvernig efla megi framleiðslu og notkun rafbíla og annarra hreinorkubíla á Íslandi, t.d. með því að opinberir aðilar noti slík farartæki fremur en hefðbundin ökutæki sem nýta jarðefnaeldsneyti. Áhugi erlendra aðila á Íslandi sem ákjósanlegum fjárfestingarvettvangi fyrir græna atvinnustarfsemi hefur farið vaxandi á undanförnum árum. Aukinn áhuga má m.a. rekja til hærra eldsneytisverðs á alþjóðamörkuðum sem horfur eru á að muni halda áfram að hækka. Jafnframt hefur áhrif að fyrirhuguð álagning kolefnisgjalda mun í fyrsta lagi hækka orkuverðið enn frekar í nágrannalöndum okkar og raunar í Evrópu allri og í öðru lagi auka þrýsting á orkufyrirtæki að færa sig úr kolefnaeldsneyti yfir í græna orku. Hvort tveggja eykur samkeppnishæfni grænnar orku frá Íslandi til notkunar í kolefnislausum iðnaði. Fjölmörg verkefni hafa verið til skoðunar sem tengjast fjárfestingu erlendra aðila í grænum orkuháðum iðnaði og vil ég nefna nokkur dæmi um slík verkefni. Í fyrsta lagi má nefna framleiðslu á sólarkísil en mörg fyrirtæki í kísilframleiðslu fyrir sólarorkuiðnað hafa litið til Íslands sem mögulegs vettvangs fyrir starfsemi sína. Í öðru lagi nefni ég gagnaver en alþjóðleg samanburðarrannsókn ráðgjafarfyrirtækisins McKinsey gefur til kynna að Ísland sé eitt fjögurra landa í heiminum sem hentar best fyrir slíka starfsemi. Í þriðja lagi hafa íslenskir og erlendir aðilar hug á því að setja upp allt að 100.000 m² gróðurhús til ræktunar á grænmeti til útflutnings. Í fjórða lagi er unnið að greiningu á samkeppnishæfni grænna iðngarða sem nýta orkustrauma frá jarðvarmaveitum. Slíkir garðar gætu orðið upphafið að myndun sérstaks klasa þar sem beitt væri aðferðum iðnaðarvistfræðinnar. Í samhengi við græna iðngarða er rétt að nefna framleiðslu á umhverfisvænu metanóli þar sem vetni kæmi út úr framleiðsluferlinu sem aukaafurð. Virðulegi forseti. Ferðaþjónustan er ein mikilvægasta tekjulind þjóðarinnar og jafnframt þýðingarmikil fyrir hinar dreifðu byggðir landsins því að hún skapar störf um land allt. Framtíð ferðaþjónustunnar hvílir ekki síst á því að borin verði virðing fyrir menningu og náttúru landsins. Ferðaþjónustu á Íslandi er hagur af að áherslum á gæði umfram magn verði beitt. Þannig fer náttúruvernd og arðsemi vel saman. Ferðamenn gera sífellt auknar kröfur til þess að ferðaþjónusta sé umhverfisvæn. Í þeirri þróun liggur sóknarfæri fyrir íslenska ferðaþjónustu að því tilskildu að henni verði sett stefna og unnið eftir henni. Nota má umhverfisvænar áherslur mun meira í kynningu Íslands sem ferðamannalands. Staðsetning landsins miðja vegu milli Evrópu og Norður-Ameríku þýðir minni notkun eldsneytis við ferðir til og frá okkar landi en til ýmissa annarra staða sem laða til sín fjölda ferðamanna. Ég tel að nefndin um græna hagkerfið eigi m.a. að leggja mat á það hvort Ísland eigi að sækjast eftir umhverfisvottun m.a. í þeim tilgangi að styrkja græna ímynd landsins. Á sama hátt eru skýrir snertifletir milli landbúnaðar og sjálfbærrar þróunar. Grænn landbúnaður er umhverfisvænn og að mestu lífrænn. Sóknarfæri liggja m.a. í trausti og vaxandi kröfum neytenda um hollar og góðar landbúnaðarafurðir sem framleiddar eru á sjálfbæran hátt. Á sama hátt eru grænar áherslur í sjávarútvegi sem miða að sjálfbærri nýtingu fiskstofna, sjávarmassa og sjávarbotns kringum landið í þeirri merkingu að stofnar séu nógu sterkir til að skila hámarksafla til ókominna kynslóða en jafnframt að nota sem minnst af jarðefnaeldsneyti til að knýja fiskveiðiflotann. Íslenski fiskiskipaflotinn losaði um 17% þeirra gróðurhúsalofttegunda sem losaðar voru hérlendis á árinu 2007. Brýnt er að draga úr þessari losun til að sjávarútvegur Íslendinga geti talist grænn. Hér á Íslandi hafa um áratugaskeið staðið harðvítugar deilur um orkumál og nýtingu náttúruauðlinda en sú orka sem ekki kallar á fórnir náttúrugæða er skapandi orka frumkvöðla og listamanna í hinum ýmsu sköpunargreinum. Í nýlegri skýrslu frá Nýsköpunarmiðstöð Norðurlanda kemur fram það mat að hagvöxtur á næstu árum verði mestur í skapandi greinum. Mikilvægt er að efla að mun gagnasöfnun og hagskýrslugerð um hlutdeild skapandi greina í verðmætasköpun á Íslandi en margar vísbendingar eru um verulegan vöxt í þessum geira. Ég hef hér að framan rakið nokkur sóknarfæri í einstökum atvinnugreinum út frá sjónarhóli græns hagkerfis. Það verður eitt af viðfangsefnum nefndarinnar að kortleggja þessi sóknarfæri nánar en jafnframt að leggja mat á hið opinbera stoðkerfi atvinnulífsins og hvernig bæta megi það til að ýta undir uppbyggingu græna hagkerfisins. Sérstaklega verði hugað að breytingum á lagaumhverfi fyrirtækja, skattumhverfi grænna fyrirtækja, hvötum til grænnar atvinnusköpunar o.s.frv. Mikilvæg forsenda græns hagkerfis á Íslandi er sjálfbær orkunýtingarstefna sem hefur að markmiði fjölbreytni í atvinnulífinu og efnahagslega áhættudreifingu. Slík stefna hvílir á því að næg orka sé til staðar til að nýta í þágu grænnar atvinnustarfsemi og þar þurfa stjórnvöld að hafa hugrekki til þess að velja og hafna og láta græna atvinnustarfsemi þar og framtíðarhagsmuni þjóðarinnar njóta vafans. Sjálfbær þróun stendur og fellur með því að þjóðin sé meðvituð um ábyrgð sína sem vörsluaðili náttúrugæða landsins. Sjálfbær þróun verður ekki að veruleika nema þjóðin sé meðtækileg fyrir boðskapnum um sjálfbærni og þar er hlutur menntakerfisins afar mikilvægur. Nefndin mun því skoða hvernig menntakerfi okkar sinnir umfjöllun um umhverfismál, náttúruvernd og sjálfbæra þróun í námskrám einstakra skólastiga og meta hvernig ýta megi undir nám í nýsköpunar- og frumkvöðlafræðum. Virðulegi forseti. Þessi þingsályktunartillaga byggir á þverpólitískri samstöðu allra stjórnmálaafla hér á Alþingi. Verkefnið felur í sér stefnumótun í atvinnumálum og tillagan er öðrum þræði viðleitni til að styrkjastöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þegar kemur að grundvallarstefnumótun málaflokka. Hér er ekki um það að ræða að löggjafarvaldið framselji stefnumótunarhlutverk sitt til framkvæmdarvaldsins. Þess í stað munu allir flokkar á þinginu setjast niður og vinna sameiginlega tillögugerð um hvernig skjóta megi nýrri stoð undir atvinnustarfsemina í landinu til hliðar við þær greinar sem nú skapa mestar útflutningstekjur.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari tillögu til þingsályktunar sem hv. þm. Skúli Helgason flytur. Það er greinilega mikil sátt um þessa tillögu vegna þess að hátt í þriðjungur þingmanna stendur að henni og er það eðlilegt þar sem málefnið er mjög gott í alla staði. Umræðan og ræða hv. þingmanns eru í beinu framhaldi af því sem rætt var fyrr í dag í utandagskrárumræðu um umhverfismál þar sem flestir voru sammála um nauðsyn þess að gæta vel að umhverfismálum bæði í atvinnulífi og ekki síður í samgöngumálum til að tryggja að til verði heildstæð stefna í grænu hagkerfi, við megum alls ekki gleyma samgöngunum í því samhengi. Ég styð heils hugar að nefndin verði sett á laggirnar og fagna sérstaklega því hlutverki hennar sem lagt er til í tillögunni, með leyfi forseta: „Nefndin skal m.a. gera tillögur um stjórnvaldsaðgerðir og úrbætur á stoðkerfi atvinnulífsins sem ýtt geti undir vöxt græna hagkerfisins auk þess að leita leiða til að samþætta hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar almennri ákvarðanatöku í efnahags- og atvinnumálum.“ Þetta kemur heim og saman við niðurstöður þjóðfunda í landshlutum sem haldnir voru fyrr í vetur undir merkjum Sóknaráætlunar fyrir Ísland. Niðurstaðan eftir þá átta þjóðfundi var sú að almennt er kallað eftir stjórnvaldsaðgerðum til að hægt sé að hrinda í framkvæmd vistvænni og grænni atvinnustarfsemi. Það segir m.a. í niðurstöðum sem kynntar voru á fundi á Akureyri fyrr í vetur að ríkisvaldið þurfi að koma verulega inn í eflingu og viðhald á grunngerð ferðaþjónustu og hlúa að þekkingu, rannsóknarstarfi og sérstaklega að orkunýtingu. Niðurstöður þessa þjóðfunda leiða í ljós svo að ekki verður um villst að menn binda miklar vonir við það að sóknarfæri Íslendinga séu í hreinni orku, orkunýtingu, þekkingu og öðru sem snýr að því sem kallað hefur verið grænt hagkerfi. Það er reyndar athyglisvert þegar maður skoðar niðurstöðurnar, sem eru aðgengilegar á slóðinni www.island.is, og verður án efa mjög gott innlegg í starf þessarar nefndar, ef af henni verður, að talsvert meiri áhugi er á höfuðborgarsvæðinu en annars staðar á landinu á að efla það sem heitir græn orka, grænar samgöngur og þekkingariðnaður. Úti á landi er megináhersla lögð á að menn líti á helstu sóknarfæri einstakra landshluta í ferðaþjónustu en, eins og hv. þingmaður kom inn á, er ferðaþjónusta mikilvægur liður í því sem skilgreina má sem grænt hagkerfi. Það vekur einmitt athygli ef maður lítur á þessar niðurstöður að mjög fáir binda vonir við stóriðju. Mjög fáir nefna stóriðju sem helsta sóknarfæri Íslands eða einstakra landshluta í framtíðinni, það er meiri áhersla á það sem við köllum grænt hagkerfi. Þegar talað er um stóriðju er m.a. rætt um sólarkísilframleiðslu sem við flokkum sem stóriðju en við verðum auðvitað að hafa hugfast að stóriðja er ekki það sama og stóriðja og sum stóriðja er beinlínis mjög væn og græn. Samkeppnishæfni þjóða byggist fyrst og fremst á því hvernig þeim tekst að nýta þær auðlindir sem þær hafa. Við höfum borið gæfu til að nýta auðlindir okkar ágætlega þótt betur megi gera. Ég held að þessi þingsályktunartillaga þar sem lögð er sérstök áhersla á að efla það sem heitir grænt hagkerfi sé mjög skynsamleg viðbót við það sem nú þegar er unnið að á vettvangi sóknaráætlunar og í samræmi við rammaáætlun um verndun og nýtingu náttúrusvæða og fleiri áætlanir sem hafa verið ræddar í þinginu undanfarna daga. Ég styð eindregið þessa hugmynd og vonast til að sjá þessa nefnd verða að veruleika sem fyrst og að þingið muni sammælast um að koma í gegn þeim hugmyndum sem nefndin leggur fram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um líkantilraunir vegna stórskipabryggju í Vestmannaeyjum. Það þarf svo sem ekki að hafa mörg orð um þessa tillögu, virðulegi forseti, hún hefur verið rædd á síðustu tveimur þingum, var fullunnin í samgöngunefnd fyrir þinglok sl. ár en dagaði uppi í atkvæðagreiðslu. Nú fer hún væntanlega aftur til nefndar svo hún á að vera auðunnin í sjálfu sér því að rökin eru þau sömu. Tillagan snýst um það að fullvinna hugmyndir um breytingar á aðstöðu stórskipa í Vestmannaeyjahöfn einfaldlega vegna þess að næstu kynslóðir fragtskipa landsins verða mun stærri en nú er og reikna má með að innan fárra ára verði Vestmannaeyjahöfn of lítil eða of þröngt verði um skipin og ekki nógu mikið dýpi við þær bryggjur sem fyrir eru. Flutningaskip koma nær daglega til Vestmannaeyja, koma og fara, um 250 skip á ári auk þúsunda fiskiskipa sem eru á ferðinni nætur og daga. Vestmannaeyjar eru jú öflugasta verstöð landsins á landsbyggðinni. Þar eru framleidd um 10% verðmæta í sjávarafurðum þannig að Vestmannaeyjar eru og hafa lengi verið gullkista Íslands. Þessi tillaga byggir á því að ljúka við þær líkantilraunir sem þegar er verið að vinna í líkanstöð Siglingastofnunar og draga saman upplýsingar sem þegar er búið að vinna um mögulega stórskipahöfn við svokallaða Skansfjöru og eins innan hafnar við Kleifarbryggju og Nausthamarsbryggju. Líklegustu staðirnir eru norðan Eiðis, sem óskað hefur verið eftir, og svo við Skansfjöru eða í innsiglingunni sjálfri. Þetta þarf að gera á einu bretti og ekki er spurning um mikinn kostnað við að koma þessu á lokapunktinn, heldur spurning um að meta valkostina, hvað er hagkvæmast og hvað það kostar. Ég óska því að þetta mál verði sent til hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum til að draga úr kennitöluflakki. Í frumvarpinu er lagt til að nýr málsliður bætist við lög um hlutafélög frá 1995 og lög um einkahlutafélög frá 1994. Samkvæmt þessum nýja málslið er heimilt að synja félagi skráningar eða afskrá það með hliðsjón af viðskiptasögu stjórnenda og helstu eigenda ef þeir hafa ítrekað verið þátttakendur í rekstri sem farið hefur í þrot. Ráðherra er heimilt að setja nánari reglur um framkvæmdina. Auk þess er gerð tillaga um að nýr málsliður bætist við lög um gjaldþrotaskipti o.fl. frá 1991. Málsliðurinn hljóðar svo: Ef þrotamaður er félag skal óheimilt að ráðstafa eignum og réttindum búsins varanlega til stjórnenda og helstu eigenda félagsins eða aðila þeim tengdum ef þeir hafa ítrekað verið þátttakendur í rekstri sem farið hefur í þrot. Tilgangur frumvarpsins er að slá varnagla við því að helstu eigendur og stjórnendur geti í skjóli takmarkaðrar ábyrgðar orðið uppvísir að því að keyra fyrirtæki sín ítrekað í þrot. Frú forseti. Það er meginregla félagaréttar í tilviki einkahlutafélaga og hlutafélaga að enginn félagsmanna beri persónulega ábyrgð á heildarskuldbindingum félagsins. Að baki reglunni búa sanngirnisrök og það að einstaklingar eigi að hafa tækifæri til að hefja atvinnurekstur án þess að bera persónulega ábyrgð á skuldbindingum sem af því leiða. Undanfarin ár hafa margir yfirfært rekstur á hlutafélagaform sem m.a. má þakka tilkomu einkahlutafélaga, skattalegu hagræði og tískustraumum. Skiptar skoðanir eru í samfélaginu um ágæti þessarar þróunar. Sumir telja að hún leiði til aukinnar verðmætasköpunar á meðan aðrir hafa efasemdir um hana eftir bankahrunið 2008. Nefna mætti í því sambandi áhyggjur af því að ráðandi eigendur og stjórnendur fyrirtækja misnoti aðstöðu sína innan félaganna eða haldi áfram þátttöku í atvinnulífinu skömmu eftir gjaldþrot þeirra eins og ekkert hafi í skorist, t.d. með þeirri aðferð að flytja eignir hins gjaldþrota félags yfir í nýtt félag en skilja skuldirnar eftir. Frú forseti. Í dag rakst ég t.d. á heilsíðuumfjöllun í DV sem, með leyfi forseta, ber heitið: „Eignast Besta aftur eftir kennitöluskipti“. Í umfjölluninni er greint frá því að hreinlætisvörufyrirtækið Besta hafi verið selt út úr þrotabúi heildverslunarinnar A. Karlsson til fyrri eiganda félagsins í byrjun þessa árs. Kaupin á Besta voru fjármögnuð með láni frá lánastofnun og eiginfjárframlagi. Með öðrum orðum, eigendurna skorti hvorki fé né lánstraust þrátt fyrir gjaldþrot félags í þeirra eigu. Frú forseti. Sannarlega geta gjaldþrot fyrirtækja átt sér eðlilegar skýringar. Þegar svo ber undir verðskulda stjórnendur og eigendur þeirra ný tækifæri til rekstrar. Frumvarpið á ekki að koma í veg fyrir þetta. Benda má á að í lögum um hlutafélög og einkahlutafélög kemur fram að í tilkynningu um stofnun hlutafélags og einkahlutafélags skuli sönnur færðar á tiltekin hæfisskilyrði stofnenda og stjórnenda félags. Heimild hlutafélagaskrár samkvæmt frumvarpinu felur í sér að stofnunin mun geta synjað félagi skráningu eða afskráð það ef viðskiptasaga stjórnenda þess eða helstu eigenda gefur tilefni til. Efnahags- og viðskiptaráðherra er falið að útfæra nánar skilyrði þessa í reglugerð. Loks er í frumvarpinu lagt til að við skipti á þrotabúum félaga verði skiptastjóra ekki heimilt að ráðstafa eignum og réttindum búsins varanlega til stjórnenda og helstu eigenda eða aðila þeim tengdum við þær aðstæður sem að framan greinir, þ.e. ef viðkomandi hafa oft og ítrekað keyrt félög í þrot. Frú forseti. Flutningsmenn þessa frumvarps eru sú sem hér stendur, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Þór Saari og Vigdís Hauksdóttir. Að lokinni þessari umræðu óska ég eftir því að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir að mæla fyrir þessu máli. Eins og fram kom í máli hennar er ég meðflutningsmaður að frumvarpi til laga um breytingu á lögum til að draga úr kennitöluflakki. Oft var þörf en nú er nauðsyn. Við stöndum á miklum tímamótum sem þjóð. Það hefur nú verið staðfest í rannsóknarskýrslunni að þetta er kannski eitt af því sem hefði átt að vera búið að setja inn í íslensk lög fyrir löngu. Þingmaðurinn nefndi ágætt dæmi, sem var í fjölmiðlum í morgun, um það þegar skipt er um kennitölu á fyrirtæki. Skuldir gömlu kennitölunnar eru afskrifaðar og fólk heldur áfram með sinn rekstur eins og ekkert hafi í skorist. Mér hafa borist ábendingar um að frumvarpið stangist á við félagafrelsisákvæði 74. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem kemur fram að fólk eigi að geta stofnað þau félög sem það vill, í friði fyrir löggjafanum og stjórnvöldum. Því er til að svara að ég hef skoðað málið mjög vel og það er leyfilegt, í vissum tilfellum, að ganga að litlu leyti inn á stjórnarskrárvarinn rétt. Það er leyfilegt þegar ríkir almannahagsmunir krefjast þess. Þetta hefur verið staðfest í þó nokkrum hæstaréttardómum og þar vikið lítillega frá þeim rétti sem fólk hefur samkvæmt stjórnarskránni. Þetta mál er algerlega þannig upp byggt, að ríkir almannahagsmunir krefjast þess að gengið sé á félagaréttinn með þessu móti. Hver er það annar en þjóðin sjálf og skattgreiðendur sem með sköttum sínum þurfa að borga tapið sem fyrirtækin skilja eftir sig? Ég tel þetta vera svo ríka almannahagsmuni að þeir réttlæti að frumvarpið sé lagt fram, enda er ég meðflutningsmaður þess. Frumvarpið er nýtt af nálinni hér á landi en flutningsmenn sækja fyrirmyndir til lagasetninga á Norðurlöndunum. Í danskri löggjöf er ríkt ákvæði um bann við kennitöluflakki. Þetta þekkist alls staðar í kringum okkur. Í aðdraganda samþykktar á EES-samningnum, þegar við þurftum að taka upp löggjöf sem varða þessi mál, fjórfrelsið og m.a. innleiða lög um einkahlutafélög og hlutafélög, létum við því miður undir höfuð leggjast að setja þetta inn í þá löggjöf. Það þótti þrengja um of að þessum félögum. Hafi hrunið kennt okkur eitthvað þá er það það, að okkur ber skylda til að setja vandaða löggjöf. Okkur ber skylda til að setja löggjöf sem stoppar upp í götin sem hrunið leiddi af sér. Þetta er byrjunin á því. Ég vil þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir að hafa frumkvæði að þessu mjög svo brýna máli. Ég bind miklar vonir við frumvarpið. Ég vona að það fái hraða meðferð hjá nefndum þingsins og verði brátt að lögum því það er ein stoðin sem við þurfum á að halda til að reisa okkur við. Þegar félög hafa farið í þrot eiga eigendurnir ekki að geta komið aftur og aftur inn í íslenskt atvinnulíf til þess eins, ef svo má segja, að blóðmjólka þjóðina. Almannahagsmunir krefjast þess að slíkt rugl verði stöðvað.

Frú forseti. Með þessari umræðu er hreyft við mjög þýðingarmiklu máli sem ég tel rétt að við ræðum allítarlega í sölum Alþingis og í nefndum þingsins. Ég vil þakka hv. flutningsmönnum frumvarpsins fyrir að leggja það fram. Það snertir kennitöluflakk sem hefur verið landlægt á Íslandi um áratugaskeið. Velflest þekkjum við sögur af því. Í kjölfar hrunsins höfum við horft upp á að trúlega hafa aldrei eins mörg fyrirtæki verið úrskurðuð gjaldþrota. Ég held að þau hafi verið um 1.000 á síðasta ári. Á þessu ári hefur aukningin haldið áfram þannig að það er mikið að gerast á þessum vettvangi. Þess vegna má Alþingi ekki láta sitt eftir liggja við að fara ofan í þessi mál. Ég lít svo á að frumvarpið, sem hv. þingmenn hafa lagt fram, sé ekki einskorðað við alla þá sem því miður hafa lent í hruninu. Lán hafa stökkbreyst og allar aðstæður fyrirtækja á landinu hafa versnað til mikilla muna. Þessu er ekki sérstaklega beint að þeim fyrirtækjum. Ég held að við séum að horfa til framtíðar. Það eru margir atvinnurekendur í dag, smáir sem stórir, sem því miður gátu ekki séð fyrir þær afleiðingar sem efnahagshrunið olli. Að sjálfsögðu er líka um að ræða, inn á milli, aðila sem hafa oftar en einu sinni eða tvisvar skipt um kennitölur á undangengnum árum. En þarna eru líka heiðarlegir atvinnurekendur sem því miður gátu illa séð fyrir hvernig ástand efnahagsmála yrði í dag. Það hefur komið fram að gríðarlegur fjöldi fyrirtækja er í verulegum greiðsluerfiðleikum og samkvæmt upplýsingum frá Seðlabanka á síðasta ári, og þetta eru þá nokkuð gamlar tölur, var um fjórðungur fyrirtækja með lán í vanskilum um mitt síðasta ár. Við getum gert ráð fyrir því að staðan sé mun verri í dag. Ég hafði ekki nægan tíma til að ná í nýrri upplýsingar. Þetta er einn angi af þessu máli og ég vildi koma því á framfæri að margir atvinnurekendur hafa því miður þurft að horfa eftir fyrirtækjum sínum í þrot, en hafa lítið getað gert við því vegna þess hvernig fyrir okkur fór. En ég er sammála hv. þm. Lilju Mósesdóttur að við þurfum að skoða kennitöluflakk, sem hefur verið mikið rætt í samfélaginu frá því að ég var ungur maður, og eru kannski ekki svo mörg ár síðan. Ég tel að nú, þegar við erum að reyna nýtt upphaf og hugsa hlutina upp á nýtt í íslensku samfélagi, þá sé þetta verkefni sem við þurfum að horfa til. Mig langar að spyrja hv. þm. Lilju Mósesdóttur hvort hún hafi fyrirmyndir að frumvarpinu sem hún hefur lagt fram. Eru hliðstæðar reglur til á Norðurlöndunum, í Evrópu eða í Bandaríkjunum, þar sem stjórnvöld taka tillit til sögu viðkomandi einstaklinga, til að mynda ef einstaklingur hefur farið með rekstur sinn í þrot fimm sinnum á síðustu fimm árum, eða eitthvað slíkt? Hv. þingmaður veitir hæstv. viðskiptaráðherra heilmiklar heimildir í frumvarpinu til að setja nánari skilyrði í reglugerð. Að mínu mati verður að ganga fram af hógværð í þessum efnum. Það væri ágætt ef þingmenn í viðskiptanefnd mundu fjalla nokkuð um það hvernig menn hugsa þetta í framhaldinu. Er það svo, að ef einstaklingur hefur átt tvö eða þrjú fyrirtæki síðustu fimm eða sjö árin og þau hafa farið í þrot, eitt kannski vegna hrunsins, má þá viðkomandi ekki fá nýja kennitölu? Mér er til efs að það gæti gengið, það væri of gróft. Hins vegar vitum við um aðila sem hafa staðið í rekstri á undangengnum árum og haft einfaldlega tvær eða þrjár kennitölur í gangi. Eins og hv. flutningsmaður nefndi þá hafa þeir tekið eignir út úr fyrirtæki, sett þær inn í nýtt félag og skilið skuldirnar eftir. Það er dapurlegt fyrir starfsmenn þessara fyrirtækja sem missa vinnuna, að horfa upp á þessa þróun. Þetta er nokkuð sem við þurfum að koma í veg fyrir, sérstaklega á þeim tímum þegar það er orðið svo eðlilegt að fyrirtæki fari í þrot vegna ástands efnahagsmála. Þess vegna held ég að stjórnvöld þurfi að einhverju leyti að horfa til forsögu viðkomandi þannig að ekki eigi sér stað endalaus hringrás, að menn éti fyrirtækin innan frá, stofni ný, byrji upp á nýtt og leikurinn haldi þannig áfram. Þetta er ansi merkilegt þegar maður veltir þessu fyrir sér. Hv. þingmaður nefndi dæmi um að menn taki eignir út úr fyrirtækjum, setji þær inn í ný og skilji skuldirnar eftir. Þá rifjast upp fyrir mér atburðarás sem átti sér stað í kjölfar hrunsins, þegar íslensku viðskiptabankarnir voru stofnaðir. Tugir prósenta af skuldum gömlu bankanna voru skildar eftir þegar eignirnar voru fluttar yfir í nýju bankanna. Afskriftirnar þar - maður mátti víst ekki hafa það eftir og við hv. þingmaður erum í efnahags- og skattanefnd - voru tugir prósenta. Aðferðafræðin í dag er sú að bankarnir ganga mjög hart fram gagnvart fyrirtækjum og heimilum og vilja innheimta 100% af stökkbreyttum skuldum þeirra. Þó var rekstur bankanna undirbyggður þannig við uppskiptin að tugir prósenta voru afskrifaðar af skuldunum. Það kemur ekki heim og saman við mína réttlætiskennd að íslensk heimili, sem eiga erfitt með að ná endum saman mánaðamóta á milli, eigi að borga upp í topp skuldir sínar af stökkbreyttum lánum, í ljósi þess að nýir rekstraraðilar fengu þessar eignir með heilmiklum afskriftum. Við framsóknarmenn og hv. þm. Lilja Mósesdóttir höfum verið sammála um að það þurfi að bregðast við vanda þessara heimila með því að fara í almennar leiðréttingar af lánum skuldugra heimila. Þannig munum við minnka verulega vanda heimilanna í heild sinni. Þannig getum við með auknum krafti komið til móts við þau heimili sem almenn leiðrétting kemur ekki nægilega til móts við. Ég veit að ég er kominn aðeins út fyrir efnið, en þessi lýsing hv. þingmanns á því, þegar aðilar í atvinnulífinu taka út eignir úr gamla fyrirtækinu, setja yfir í það nýja og skilja skuldirnar eftir, minnir mann óneitanlega á uppskipti bankanna á þessum tíma. Og það er óréttlátt fyrir starfsfólk þessara félaga sem þurfa að horfa upp á vinnubrögð sem þessi. Það er ósanngjarnt gagnvart því fólki að þurfa að horfa upp á vinnubrögð sem eru einfaldlega látin líðast í íslensku samfélagi í dag. Það er líka sárt fyrir íslensk heimili og íslenskt atvinnulíf að horfa upp á það hversu lítið hefur skilað sér af afskriftunum inn í efnahagsreikninga heimila og fyrirtækja eftir hrun. Það er ósanngjarnt. Og þegar við tölum um fjölda gjaldþrota og skuldugt atvinnulíf þá er það einfaldlega þannig að ef atvinnulífið hefði fengið einhverja leiðréttingu sinna meina væru miklu færri gjaldþrot í íslensku atvinnulífi í dag og íslenskt atvinnulíf væri minna skuldsett. Hvað þýðir það? Það þýðir að þúsundir einstaklinga hefðu ef til vill atvinnu í dag. Við mundum ekki að borga fleiri milljarða á ári úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna þess að fólk hefur misst vinnuna. Við höfum því miður ekki náð að koma hæstv. ríkisstjórn á þetta spor, að koma atvinnulífinu í gang. Við þurfum að grípa til róttækra aðgerða vegna þess að sögulega séð lifum við sérstaka tíma. Við þurfum einfaldlega að þora. Ég veit að hv. þm. Lilja Mósesdóttir gerir það, líkt og við framsóknarmenn höfum barist fyrir í rúmt ár. Þess vegna þakka ég hv. þingmanni fyrir að leggja þetta frumvarp fram. Um leið og við þurfum að læra af fortíðinni, jafnvel að horfa til hennar, megum við ekki gleyma okkur í því að róta endalaust í fortíðinni. Ég vil sjá að það Ísland sem við byggjum til framtíðar verði ekki þannig Ísland að menn geti stofnað árlega fyrirtæki, hirt eignir út úr þeim, sett inn í nýtt og skilið skuldirnar eftir. Það er einfaldlega ekki Ísland sem ég vil byggja á til framtíðar. Ég held að allir séu sammála um að þetta hafi viðgengist á Íslandi í einhverjum mæli. Þetta er því merkilegt frumvarp. Ég á því miður reyndar ekki sæti í viðskiptanefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar, en ég á von á því að hún muni fara vel yfir þessi mál. Ég legg enn og aftur áherslu á að með frumvarpinu erum við ekki, við sem fögnum því hér, að fella einhvern áfellisdóm yfir þau þúsund fyrirtæki, og þá aðila sem stýrðu þeim fyrir ári síðan, sem hafa farið í þrot á þessu ári. Það á margt sér mjög eðlilegar skýringar og það er eðlilegt að langflestir af þeim aðilum sem að þeim rekstri komu, fái tækifæri á ný. Hins vegar verðum við að horfast í augu við að það eru til aðilar í samfélaginu sem hafa stundað þessa iðju, sem við köllum kennitöluflakk, á undangengnum árum. Það er eitthvað sem við þurfum að stöðva vegna þess að kennitöluflakk hefur þau áhrif að skuldirnar verða eftir í bönkunum, bankarnir þurfa að afskrifa skuldirnar og ekkert er til upp í skuldir. Og hvað þýðir það? Það þýðir einfaldlega að staða bankakerfisins versnar og við erum endalaust að bíta í skottið á okkur í þessum efnum. Þess vegna er mikilvægt, þegar til framtíðar er litið, að við drögum úr kennitöluflakki. Ég lýsi yfir stuðningi við þann anda sem kemur fram í þessu knappa frumvarpi. Ég hnykki á því að það væri gaman að heyra hversu víðtækar heimildir hv. þingmaður vill veita ráðherra til að útfæra þetta mál, sem er kannski frekar lítið útfært. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að langstærstur hluti þeirra sem ráku þessi á annað þúsund fyrirtæki, sem hafa farið í þrot frá hruni, eiga ekki beinlínis sök á því hvernig fyrir þeim er komið? Það er vegna þess að hagkerfið hrundi, skuldirnar stökkbreyttust og allt umhverfi þeirra. Við verðum að hafa það á hreinu í þessari umræðu að við leggjum ekki neinn stóradóm yfir þá sem reynt hafa að reka fyrirtæki í erfiðu árferði.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson spyr hvers vegna þetta frumvarp sé svona opið hvað varðar að veita hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra vald til þess að setja reglugerð um hversu oft fyrirtæki geta farið í þrot áður en þeim verður neitað um skráningu. Jafnframt spyr hann hvort leitað hafi verið eftir fordæmum, t.d. á Norðurlöndunum. Svörin við þessum spurningum eru eiginlega samhljóma því að við leituðum fordæma á Norðurlöndunum, eins og oftast nær þegar frumvörp eru unnin. Löggjöfin á Norðurlöndunum er mjög spör á bönn og boð en í reglugerðum er síðan ítarleg útlistun á því við hvað og hverja viðkomandi bönn og boð eiga. Því má eiginlega segja að þetta sé miklu frekar í anda norrænnar löggjafar en breskrar og amerískrar. Ástæðan fyrir því að frumvarpið er mjög opið er líka sú að við megum ekki koma í veg fyrir að fólk stofni nýsköpunarfyrirtæki eða fyrirtæki sem eru líkleg til þess að fara í þrot. Ég geri ráð fyrir því að í reglugerð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra verði fyrirtækjum leyft að fara allt upp í tíu sinnum í þrot áður en til synjunar á skráningu kemur. Það er sem sagt ekki markmiðið að draga úr 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á hlutafélagalögum til að draga úr kennitöluflakki. Þetta er mál sem hefur verið rætt mjög lengi. Ég minnist þess að fyrir 20–30 árum ræddu samtök fyrirtækja einmitt þennan vanda sem stafaði af því að fyrirbæri eins og kennitöluflakk skaðar mjög marga. Það skaðar birgja, það skaðar ríkið og það skaðar samkeppni. Það er mjög skaðlegt fyrir fólk og fyrirtæki sem standa í vonlausri samkeppni við aðila sem stöðugt skipta um kennitölur og losa sig við skuldir, sérstaklega við skatta til ríkisins. Þetta hefur verið rætt. Vandinn er sá að það er erfitt að mæla eða meta orðstír, því við erum að tala um orðstír, heiðarleika, aga og ábyrgð og að einhverju leyti gagnsæi líka. Það er svo erfitt að meta orðstír en menn vita það nokkurn veginn í atvinnulífinu. Ég á ekki viðskipti við þennan náunga en ég á hins vegar alltaf viðskipti við hinn af því hann er heiðarlegur. Hann getur hafa farið mörgum sinnum á hausinn af því hann hefur ofsalega mikið frumkvæði, er mjög duglegur og hefur farið í laxeldi eða sjávarlaxeldi þar sem laxarnir komu ekki til baka. Ókei, þá tapaði hann bara og varð gjaldþrota en það var ekki honum að kenna. Einnig hafa margir orðið gjaldþrota vegna þess að einhver annar varð gjaldþrota sem þeir áttu kröfu á. Því miður eru fjölmörg dæmi einmitt núna um að fyrirtæki hafa farið á hausinn vegna þess að einhver annar fór á hausinn sem þeir áttu enga sök á. Þetta er því mjög erfitt vandamál en ég held að umræðan sé mjög góð. Ég legg til að viðskiptanefnd ræði þetta í hörgul eftir að hafa fengið umsagnir. Ég vænti þess að aðilar atvinnulífsins komi með góðar umsagnir, því fjölmargir eru brenndir af þessu vandamáli. Hins vegar man ég eftir því fyrir 20–30 árum, þegar menn voru að ræða þetta, að menn gáfust hreinlega upp fyrir vandanum vegna þess að það er svo erfitt að segja að þessi sé gjaldþrota af því hann er skúrkur og hinn sé gjaldþrota af því hann sýndi frumkvæði, dugnað og nýsköpun. Menn gáfust upp fyrir þeim vanda en ég hugsa samt að það sé hægt að gera þetta. Það eru til aðilar sem sérhæfa sig í þessu á vissan hátt, eins og Creditinfo sem metur einstaklinga og gefur út mat á fyrirtækjum. Einnig veit ég að birgjar eru mjög áfjáðir í að vita hvort þeir geti lánað, hvort þeir geti treyst á viðkomandi fyrirtæki, en þeir fá yfirleitt ekki staðgreitt fyrir þá vöru sem þeir selja fyrirtækjum. Ég held að þessi umræða um kennitöluflakk sé afskaplega mikilvæg í því að byggja upp nýtt traust. Það vill svo til að viðskiptanefnd, sem ég á því miður ekki sæti í, er eiginlega sá aðili sem ætti að byggja upp traust á Íslandi, sem hefur laskast mjög illilega, og ég legg til að hún leggi í þetta töluvert mikla vinnu. Ég er búinn að fara dálítið í gegnum gjaldþrotin. Síðan er annað sem menn hafa nefnt og er eiginlega jákvætt við gjaldþrot en það er sú reynsla sem þeir sem hafa lent í gjaldþroti hafa eftir það. Þeir hafa jú lent í þessum áföllum og eru oft miklu betri í rekstri eftir það. Þeir eru varkárari og átta sig betur á hvar hætturnar geta legið og meta miklu betur líkur á áföllum og öðru slíku. Þeir eru líka tilbúnir til að hlusta á slík rök þegar þau koma. Kannski má segja að í þeim látum og glannaskap sem átti sér stað tveimur, þremur árum fyrir hrun hafi einmitt vantað menn sem höfðu reynslu, höfðu kannski orðið gjaldþrota áður og sem áttuðu sig á því að menn taka ekki sífellt stærri og stærri áhættu án þess að það fari illa. Þessi reynsla getur verið mjög erfið. Menn mega ekki heldur gleyma því að oft hafa stjórnendur ákveðin tengsl við birgja, einkaumboð við aðila úti í heimi sem þeir hafa umboð fyrir og annað slíkt. Þegar fyrirtæki verður gjaldþrota eru þessi tengsl verðmæti í viðkomandi stjórnanda sjálfum, því hann er í persónulegum tengslum við þá aðila sem hann hefur umboð fyrir og gæti þess vegna stofnað nýtt fyrirtæki með öll umboðin með sér. Þetta er líka vandi sem menn þurfa að horfast í augu við og ég legg til að hv. viðskiptanefnd ræði þetta mjög ítarlega og sendi sem víðast til umsagnar. Ég hugsa að atvinnulífið hafi nefnilega heilmikinn áhuga á því að finna góða og rökrétta lausn á þessu mikla vandamáli.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til þess að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal og Birki Jóni Jónssyni fyrir góða umræðu um frumvarp mitt til laga um breytingar á lögum til að draga úr kennitöluflakki. Í þessari umræðu komu fram góðar ábendingar um þá erfiðleika sem geta orðið við að setja ákvæði um hversu oft fyrirtæki geta farið í gjaldþrot áður en þeim er synjað um skráningu eða þau tekin af skrá. Ég tek undir að atvinnulífið við núverandi aðstæður mun örugglega hafa sitthvað að segja um þetta frumvarp og ég vænti þess jafnframt að fram komi góðar ábendingar um hvernig hægt sé að tryggja að þeir sem eru skúrkar geti ekki stundað kennitöluflakk eins og gerst hefur allt of oft. Enn og aftur þakka ég góða umræðu um frumvarpið og hlakka til sem formaður viðskiptanefndar að heyra umsagnir umsagnaraðila og takast á við þá gagnrýni sem fram kemur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á þingsköpum. Frumvarpið felur í sér að þingmaður geti meðan hann gegnir ráðherraembætti ákveðið að sitja á Alþingi einungis samkvæmt embættisstöðu sinni sem ráðherra, eins og getur um í 51. gr. stjórnarskrárinnar, og að varamaður hans taki sæti á meðan. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur nokkrum sinnum flutt frumvarp um breytingu á stjórnarskránni sem kveður á um að það verði sett inn í stjórnarskrá að þingmaður sem tekur að sér ráðherraembætti láti af þingstörfum á meðan hann gegnir embætti ráðherra. Eðli málsins samkvæmt getur slíkt þó ekki orðið á þessu kjörtímabili þar sem breyta þarf stjórnarskránni til að svo geti orðið. Þetta frumvarp gerir hins vegar ráð fyrir því að þingmaður sem verður ráðherra geti, ef hann kýs svo sjálfur, sagt af sér þingmennsku og komið aftur inn á sama kjörtímabili ef einhverjar breytingar verða á hans högum, hvort sem ríkisstjórnin fer frá eða hann eða hún lætur af ráðherraembætti, og horfið aftur til þingmannsstarfa. Á Íslandi er auðvitað þrískipting valdsins en á hinn bóginn eru skilin á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins mjög óskýr að mínu mati, að því leyti að hér í þingsal sitja ráðherrar með full þingréttindi. Einmitt þetta vandamál hefur komið fram í umræðu um störf þingsins á síðustu dögum og sérstaklega hefur verið nefnt að tilkynningar um fjárveitingar koma frá ríkisstjórninni sem hún hefur í raun ekki leyfi til að veita vegna þess að það er Alþingi sem hefur fjárveitingavaldið. Ég vil mjög gjarnan taka undir gagnrýni sem hefur komið fram um þann skort sem oft er á samráði við þingið í þessum efnum. Prófessor Sigurður Líndal hefur stundum kallað ríkisstjórnina nokkurs konar efri deild Alþingis sem samþykki frumvörp sem hún síðar sendi þinginu til meðferðar. Við heyrum gjarnan í fréttum að ríkisstjórnin hafi samþykkt hitt og þetta og það er ekkert nýtt með þessa ríkisstjórn heldur hefur þetta verið svona um áraraðir. Samt sem áður hafa stjórnarflokkarnir ekki einu sinni séð þessi frumvörp sem ríkisstjórnin samþykkir. Þeir hafa væntanlega í flestum tilfellum heyrt um að til standi að gera hitt og þetta og leggja hitt og þetta fram. Hins vegar hefur það út af fyrir sig enga þýðingu þó að ríkisstjórnin samþykki einhver frumvörp á sínum fundum því það er Alþingi Íslendinga sem samþykkir lagafrumvörp. Skilin þarna á milli þurfa að vera mjög skýr. Ég tel að með því að að skilið sé á milli, að sama persónan fari ekki með löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið, verði strax betri vinnubrögð, ekki bara á ríkisstjórnarheimilinu heldur líka hjá okkur í þinginu og fólk muni vanda betur meðferð allra mála. Ég sé svo sem fyrir mér að einhverjir gætu haldið að þetta væri sérstök ádeila á ríkisstjórnina sem situr hér nú og ég styð. Það er alls ekki svo. Ég vil benda á að í þeim umræðum sem voru hér í dag um störf þingsins að einmitt þetta hlutverk sem ríkisstjórnin hefur tekið sér hefur gilt í árabil. Þeir sem gagnrýna það mjög núna, t.d. sumir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, hafa um árabil haft tækifæri til þess að gera eitthvað til að breyta þessu. Við erum 19 þingmenn úr öllum flokkum sem leggjum þetta fram og ég vona að þetta fái skjóta meðferð í þinginu. Þetta mál mun fara til allsherjarnefndar. Auðvitað verður kostnaðarauki af þessu vegna þess að varaþingmenn tækju þá sæti og það þyrfti að greiða þeim full laun og allan þann kostnað sem af því hlýst. Ég tel hins vegar að sá kostnaður í krónum yrði lítill hjá þeirri vandvirkni sem ég held að við fengjum í staðinn. Ég legg þetta því fram og æski þess að málinu verði vísað til allsherjarnefndar.

Virðulegur forseti. Sú sem hér stendur er einn af flutningsmönnum þessa máls þannig að ég tek undir allt meginmálið sem kom fram í ræðu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að við höfum rætt þessi mál hér um árabil í þinginu. Ég hef flutt mál í nokkur skipti um að við breytum stjórnarskránni þannig að menn séu ekki ráðherrar og þingmenn á sama tíma. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir er einmitt á slíku máli sem ég flyt í þinginu, það er komið í gegnum fyrstu umræðu. Hins vegar er það mál þess eðlis að það er breyting á stjórnarskrá þannig að litlar líkur eru á því að menn komi því hér til afgreiðslu fyrr en vitað er nokkurn veginn hvenær næstu alþingiskosningar verða. Yfirleitt eru ekki gerðar breytingar á stjórnarskrá nema þegar menn eru á síðustu metrunum fyrir alþingiskosningar, en til að breyta stjórnarskrá þurfa tvö þing að samþykkja breytinguna til þess að breytingin taki gildi. Það frumvarp sem ég er 1. flutningsmaður að, breyting á stjórnarskrá í þá veruna að þingmenn séu ekki ráðherrar á sama tíma, sem er tillaga sem við höfum þegar rætt hér, var komið í gegnum 1. umr. Mér finnst líklegt ef við verðum svo lánsöm að geta klárað hér frumvarpið um stjórnlagaþing fari sú tillaga til skoðunar þar af því að stjórnlagaþing á að koma með hugmyndir um breytta og betri stjórnarskrá. Það er ekki víst að það mál verði unnið neitt sérstaklega mikið hér innan dyra heldur verði því vísað til stjórnlagaþings. Hins vegar gildir svolítið annað um þetta mál. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á þingsköpum til Alþingis en ekki breytingu á stjórnarskrá þannig að við gætum klárað þetta mál. Ég vil benda á það hér, virðulegur forseti, að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur fundið leið til þess að gera þetta að möguleika án breytinga á stjórnarskrá. Ég tel það snjallt að gera hlutina svona, að breyta þingsköpunum, en breyta þó líka stjórnarskránni þegar þar að kemur af því það er eðlilegt að svona ákvæði sé í stjórnarskrá, að hægt sé að fjalla um grundvallaraðskilnað valds í landinu, löggjafarvalds, dómsvalds og framkvæmdarvalds. Fyrst það er svona flókið að breyta stjórnarskránni er hægt að gera þetta þangað til stjórnarskránni verður breytt. Verði þetta frumvarp að lögum felur það í sér að ráðherra getur sjálfur ákveðið að víkja af þinginu, ef svo má að orði komast. Þá tekur varamaður hæstv. ráðherrans sæti svo framarlega sem hæstv. ráðherra er kjörinn þingmaður. Þetta veldur því, og þar liggur meginbreytingin, að missi hæstv. ráðherra sæti sitt í ríkisstjórn á hann afturkvæmt á Alþingi. En ef einhver hæstv. ráðherra mundi víkja af Alþingi í dag og hleypa varamanni inn, ef svo má að orði komast, afsalaði hann sér sæti á þingi út kjörtímabilið. Hann á þá ekki afturkvæmt þetta kjörtímabil. Ég var oft spurð að þessu þegar ég var ráðherra í ljósi þess að ég hafði flutt tillögu um breytingu á stjórnarskrá um að ráðherrar sætu ekki á þingi á sama tíma og þeir væru þingmenn. Þá var spurt: Af hverju gerir þú þetta ekki bara sjálf? En svarið er að það er svolítið óeðlilegt að gera það vegna þess að missi viðkomandi ráðherra sæti sitt á Alþingi á hann ekki afturkvæmt það kjörtímabil. Ég lenti einmitt í því þannig að það var svo augljóst að það var ekki hægt. Með þeirri breytingu sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir er 1. flutningsmaður að, er þetta hægt. Hvað þýðir þetta í reynd fyrir utan aðskilnað valds? Þetta þýðir að miðað við núverandi aðstæður gætu tíu hæstv. ráðherrar farið af þinginu því að það eru tveir hæstv. ráðherrar sem ekki eru kjörnir þingmenn. Það eru hæstv. dómsmálaráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra. Þetta er praktíska hliðin á þessu máli. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur bent á að þetta mundi kosta eitthvað. Það er rétt af því að ráðherrar mundu ekki lækka í launum með þessari breytingu heldur mundu þeir halda launum sínum og við bættust við laun þeirra tíu varaþingmanna sem verða hv. þingmenn. Það er eitt sem þyrfti að skoða í nefndinni sem fær málið til umfjöllunar, það er þetta með valdajafnvægi eða styrk stjórnmálaflokka, kraft þeirra. Breytingin felur það í sér að sá hópur sem sinnir störfum á fullu kaupi fyrir stjórnarandstöðuna helst óbreyttur því að þar eru engir ráðherrar en sá hópur sem sinnir störfum fyrir ríkisstjórnarflokkana stækkar með þessum varaþingmönnum. Við yrðum því áfram með hæstv. ráðherra úr stjórnarflokkum og svo bættust við tíu nýir hv. þingmenn frá stjórnarflokkunum. Það breytir því styrk flokkanna. Það er því hugsanlegt að nefndin mundi vilja skoða þetta atriði sérstaklega, þ.e. hvernig hægt sé að jafna þetta og auka styrk stjórnarandstöðunnar jafnhliða. Það er ekki víst að útgjaldaaukinn yrði einungis laun nýrra þingmanna sem kæmu hérna inn heldur gæti hann orðið meiri vegna þess að menn mundu líka vilja gera stjórnarandstöðunni kleift að auka sinn styrk með einhverjum hætti. Það er bara spurning um hvernig það yrði gert. Þeir gætu auðvitað ekki tekið inn einhverja nýja þingmenn, það er ekki til umræðu, en það væri hægt að styrkja stjórnarandstöðuna að einhverju öðru leyti, með sérfræðiráðgjöf eða einhverju slíku. Þetta þyrfti allt að skoða. Ég vil lýsa mig sammála þessu máli. Mér finnst þetta vera snjöll leið sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur fundið hér til þess að gera þetta að möguleika hið fyrsta og styð að þetta verði gert en þó með þeirri hugsun að það þarf líka að breyta stjórnarskránni. Ég mun halda því máli til streitu þangað til það verður gert, en það er vel hugsanlegt að það fari til stjórnlagaþings. Þó að maður ætli ekki að gefa einhver sérstök fyrirmæli til stjórnlagaþings finnst mér alveg borðleggjandi að fjallað yrði um þetta mál þar. Ef ég á að giska á eitthvað finnst mér afar líklegt að stjórnlagaþing mundi leggja til að þessi aðskilnaður yrði fullkominn þannig að ráðherrar gætu ekki verið þingmenn á sama tíma, þ.e. setið beggja vegna borðs hvað vald varðar. Virðulegur forseti. Ég lýsi mig samþykka þessu máli og vona að það fái góða umfjöllun hér á Alþingi.

Frú forseti. Frumvarp til laga um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis gengur út á að þingmaður geti ákveðið þegar hann gegnir ráðherraembætti að sitja einungis Alþingi sem ráðherra en ekki sem þingmaður. Þetta er í sjálfu sér mild leið til að fara fram hjá því að þurfa að breyta stjórnarskránni. Ég hefði viljað ganga lengra og tel að menn ættu að flytja breytingu á stjórnarskránni og hafa hana tilbúna eins og reyndar hefur verið gert og ganga jafnvel lengra því að við gætum í reynd fækkað þingmönnunum um 12, ef ráðherrar hefðu ekki atkvæðisrétt, niður í 41, sem er afskaplega góð tala, frumtala. Við það mundi að sjálfsögðu ýmislegt breytast og þingmenn hefðu væntanlega miklu meira vægi sem 41 heldur en 63 og mundu enn síður ganga erinda ríkisvaldsins. Það er líka eitt annað sem menn hafa ekki rætt. Það er plássið í salnum. Ef allir ráðherrar mundu nú taka sig til og kalla inn varamenn þá mundi bætast hérna við frá því sem staðan er 10, en venjulega 12. Ég sé ekki hvernig í ósköpunum þeir ættu að komast fyrir. Það hefur verið kostur þessa salar að hann hefur takmarkað „verðbólgu“ fjölda þingmanna, það er kosturinn við að hafa hann svona lítinn. Þess vegna er ég eindregið fylgjandi því að byggja ekki nýjan sal. Það sem þyrfti að gera samhliða svona breytingum væri að styrkja nefndasviðið vegna þess að ef þingmönnum fækkar og ráðherrar fara út þá þarf að vinna meira á þinginu. Ég er fylgjandi þessu frumvarpi vegna þess að mér finnst þetta vera sniðug og mild leið til þess að koma þessari breytingu á svona hægt og rólega án þess að þurfa að breyta stjórnarskránni. Langtímamarkmiðið ætti að vera að aðskilja framkvæmdarvald og löggjafarvald þannig að sami maðurinn sitji ekki báðum megin við borðið, sem framkvæmdarvald og löggjafarvald. Við höfum því miður séð hvað Alþingi er allt of hallt undir framkvæmdarvaldið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum Siv Friðleifsdóttur og Pétri H. Blöndal fyrir undirtektirnar. Ég er þeim sammála um að þetta er einungis tímabundin lausn. Ég er þeim hjartanlega sammála um að það þarf að koma þessu ákvæði inn í stjórnarskrána og væntanleg yrði það gert í gegnum stjórnlagaþing eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi. Frumvarpið er náttúrlega líka þannig að hafa ber í huga að þetta er val þeirra sem eru ráðherrar. Þetta er ekki skylda, þetta er val. Hins vegar er nokkuð ljóst að ef ákvæði er í stjórnarskrá þá er það ekki lengur val heldur skýrt á kveðið um að þannig skuli það vera. Ég er eins og ég hef sagt hjartanlega sammála því að þannig eigi það að vera. Auðvitað fylgja þessu praktísk vandamál. Ég get út af fyrir sig lýst mig samþykka því að það er allt í lagi að fækka hér þingmönnum - ég er hjartanlega sammála Pétri H. Blöndal um það - en væntanlega gerist það nú ekki um leið. Ég held að við eigum ekki að setja praktísk vandamál af því tagi fyrir okkur. Við þurfum að leysa þessi vandamál vegna þess að það skiptir máli. Verði þetta svo held ég einnig að hlutverk ráðherranna mundi breytast svolítið. Það væri ekki þessi mikli munur sem núna er á ríkisstjórn og þingi, menn eru alltaf í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég held að það gæti orðið þannig að ráðherrarnir litu meira á sig sem embættismenn okkar allra í stað þess að standa í þeim skotgrafahernaði sem vissulega ríkir hér. Ég er sammála hv. þm. Siv Friðleifsdóttur um að þetta þurfi að ræða ítarlega og athuga hvort styrkja þurfi stöðu stjórnarandstöðu eitthvað í leiðinni. Auðvitað er munurinn á stjórn og stjórnarandstöðu eða völdum Alþingis náttúrlega fyrst og síðast fólginn í atkvæðavæginu og það mundi ekki breytast með þessu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um frumkvæði að almennu hvatningarverkefni til að efla innlenda framleiðslu og fjölga störfum. Flutningsmenn auk mín eru framsóknarþingmennirnir Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Eygló Harðardóttir og Guðmundur Steingrímsson. Ályktunin hljóðar þannig að Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hafa frumkvæði að samstarfi við aðila vinnumarkaðarins á grundvelli stöðugleikasáttmálans að almennu hvatningarverkefni til að efla innlenda framleiðslu og sölu á innlendum afurðum og þar með fjölga störfum. Lagt er til að verkefnið verði kallað „Íslenskt, já takk“, hefjist sumarið 2010 og standi út árið hið minnsta. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni stendur að á núverandi erfiðleikatímum með vaxandi atvinnuleysi þar sem horfur eru því miður á að það fari jafnvel vaxandi út allt þetta ár og fram á næsta áður en við sjáum fyrir endann á því ef marka má spá Seðlabanka Íslands er mikil þörf á að hvetja landsmenn til að kaupa íslenskar vörur og þar með efla innlenda framleiðslu og fjölga störfum. Slíka hvatningu höfum við áður sett í gang og hefur hún skilað miklu til eflingar innlendri framleiðslu. Nú þegar við þurfum á öllum okkar gjaldeyri að halda til að standa skil á erlendum skuldum og innflutningi á nauðþurftum sem við getum ekki framleitt innan lands er mikilsvert að auka hlutdeild innlendrar framleiðslu sem mest. Það sparar gjaldeyri, fjölgar störfum í framleiðslu og styður þannig margfalt við að koma hjólum atvinnulífsins af stað á nýjan leik. Með því að efla innlenda framleiðslu og hvetja landsmenn til kaupa íslenskt styðjum við marga þætti þar til viðbótar, svo sem gjaldeyrissparnað og fjölgun starfa, aukum og breikkum skattstofna og bætum öryggisstaðla með því að vera sjálfbjarga á enn fleiri vegu en við erum nú. Má til að mynda nefna fæðuöryggi þjóðarinnar. Verkefnisheitið „Íslenskt, já takk“ hefur áður verið notað til að efla innlenda framleiðslu og sölu á innlendum vörum með góðum árangri. Árið 1996 stóð ríkisvaldið ásamt aðilum vinnumarkaðarins að verkefni á landsvísu sem vakti mikla athygli. Sjálfur var ég þá nýlega kominn í sveitarstjórnarmál og var formaður ferða- og atvinnumálanefndar í mínu sveitarfélagi þar sem verkefnið hófst og komu þáverandi iðnaðarráðherra og forseti lýðveldisins að málinu. Þetta vakti athygli á þeim stöðum á Suðurlandi sem voru kynntir á þessum degi sem og síðan í framhaldinu á iðnaðarfyrirtækjunum um land allt og jók umsvif innlendrar framleiðslu og var kannski einn liður í því að fjölga hér störfum sem menn stóðu markvisst að á þeim tíma. Við framsóknarmenn vildum til að mynda búa til ein 15.000 eða 12.000 störf. Ég held að niðurstaðan hafi orðið sú að búin hafi verið til 15.000 eða 18.000 störf og ekki veitir af nú þegar talið er að við höfum misst um 28.000 störf í hruninu. Á liðnum missirum hafa Samtök iðnaðarins staðið fyrir minni háttar auglýsingaherferðum undir sama heiti, þ.e. „Íslenskt, já takk“. Ég held að það sé því sjálfsagt mál að nýta hið jákvæða viðhorf sem „Íslenskt, já takk“ hefur meðal landsmanna til að vera vörumerki þessa hvatningarverkefnis. Það er afar mikilvægt á hverjum tíma og ekki síst á viðsjárverðum efnahagstímum eins og nú að hvetja til kaupa á innlendri framleiðslu. Öll þekkjum við hvernig til að mynda Frakkar, Þjóðverjar og Danir, svo að einhverjar Evrópuþjóðir séu nefndar, velja og verja eigin framleiðslu með ýmsum hætti. Má nefna fánamerkingar og sérmerkingar aðrar eins og vöruheiti sem ekki má nota á aðrar sambærilegar vörur í heiminum. Við ræddum hér fyrr í dag um frumvarp til breytinga á fánalögum þar sem heimilað er að nýta fánann einmitt til vörumerkinga eins og Bændasamtökin hafa hvatt til og unnið að í þó nokkur ár. Ég held að þetta sé ákaflega mikilvægt og við getum líka sagt að úr því að þessi lönd sem ég nefndi, sem eru nú aðilar að Evrópusambandinu, geta gert þetta innan Evrópusambandsstefnunnar held ég að okkur sé heimilt að merkja okkar vörur þrátt fyrir EES-samninga og það sé eiginlega skylda okkar. Í kreppunni eða við upphafi efnahagshrunsins vörðu þjóðir Evrópu miklum fjármunum í að verja eigin framleiðslu, til að mynda í bílaiðnaði o.s.frv. Samstarf ríkisvaldsins og allra aðila á vinnumarkaði væri eftirtektarvert átak sem án nokkurs vafa skilaði miklu til eflingar innlendri framleiðslu. Með þingsályktun þessari er gerð tillaga um að ríkisstjórninni allri verði falið að hafa frumkvæði að samstarfi við alla aðila á vinnumarkaði til að koma verkefninu á laggirnar. Sérstaklega er þó rétt að nefna forsætisráðuneytið, iðnaðarráðuneytið og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Ráðherrar þessara ráðuneyta ættu ásamt fjármálaráðherra að mynda starfshóp sem stýrði undirbúningsvinnunni eða samstarfinu við aðila vinnumarkaðarins. Lagt er til að vinnunni verði hraðað þannig að átakið geti hafist strax nú sumarið 2010 og staðið yfir í hálft ár hið minnsta eða eins lengi og samstarfsaðilarnir telja æskilegt. Við þetta er að bæta þar sem við höfum verið að velta mikið fyrir okkur þeirri mynt sem við búum við og hvernig krónan hefur hjálpað til við að efla einmitt innlenda framleiðslu og útflutning að þetta er ein leið til þess að ýta enn frekar undir það. Markmiðið sem við ættum kannski að setja okkur í framtíðinni er að vera efnahagslega sjálfstæð með því að flytja út fleiri vörur. Við erum auðvitað fyrst og fremst hráefnisútflutningsland nú en með því að efla innlenda framleiðslu á ýmsum sviðum, jafnvel sviðum þar sem við þurfum að flytja inn hráefnið en gætum síðan flutt það út aftur eftir að hafa aukið virðisauka þess með starfsemi hér á landi, þá mundum við auðvitað efla hér fjölbreytileikann í atvinnustarfsemi, fjölga störfum og þá mundum við ekki síður geta haldið krónunni sterkari en nú. Við ættum kannski að horfa til annarra lítilla ríkja sem búa við hliðina á stærri ríkjum eins og til Taívans sem hefur, ef ég fer rétt með, í mjög langan tíma, kannski 40 ár, haft jákvæðan jöfnuð á sínum viðskiptum og þannig einmitt verið efnahagslega sjálfstætt og geta staðið við hlið risaveldisins Kína. Það er kannski eitthvað sem við þurfum að horfa til, að hafa hér stefnu um langa framtíð, að við séum útflutningsþjóð sem flytur út vörur og þjónustu fyrir hærri fjárhæð en við flytjum inn til lengri tíma. Að lokum legg ég til, frú forseti, að þessari þingsályktun verði vísað til allsherjarnefndar til frekari umfjöllunar.